Աղաջանյան, Ավետիք Սիմոնի

Մշակույթ

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Արագած լեռնազանգվածի տարածքում բրոնզի դարաշրջանում ձևավորված ամրոց-բնակատեղիների ճարտարապետության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այդ հնագույն բնակավայրերի կառուցվածքային, տարածական և պաշտպանական առանձնահատկությունները, ուսումնասիրել դրանց ձևավորման օրինաչափությունները և տեղը տարածաշրջանի հնագույն ճարտարապետության զարգացման պատմության մեջ։ Աշխատանքի շրջանակում ամրոց-բնակատեղիները դիտարկվում են որպես բնակելի, տնտեսական և պաշտպանական գործառույթները համատեղող համալիրներ, որոնց կառուցվածքը պայմանավորված է ինչպես բնական միջավայրով, այնպես էլ տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական և ռազմական պահանջներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ամրոցների տեղադրությանը՝ հաշվի առնելով լեռնային ռելիեֆը, բնական բարձրությունները, տեսանելիության պայմանները, ջրային աղբյուրների հասանելիությունը և տարածքի ռազմավարական նշանակությունը։ Այս գործոնների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչու են հնագույն բնակավայրերը կառուցվել տվյալ վայրերում և ինչպես են բնական պայմանները ներառվել պաշտպանական ու քաղաքաշինական լուծումների մեջ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ամրոց-բնակատեղիների հատակագծային կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Կարող են վերլուծվել պաշտպանական պարիսպների և աշտարակների կառուցվածքը, մուտքերի կազմակերպումը, բնակելի և տնտեսական տարածքների փոխհարաբերությունը, ներքին անցուղիները և բնակավայրի ընդհանուր տարածական կազմակերպումը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի շինարարական տեխնիկայի և օգտագործված նյութերի ուսումնասիրությունը։ Քարե պատերի կառուցման եղանակները, դրանց հաստությունը, շարվածքի առանձնահատկությունները և տեղական շինանյութերի օգտագործումը կարող են տեղեկություններ տալ բրոնզի դարի շինարարական մշակույթի և տեխնիկական հնարավորությունների մասին։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև բնակելի կառույցների տիպաբանությունը, դրանց չափերը, հատակագծային լուծումները և կենցաղային գործառույթները։ Բնակելի, պահեստային, արտադրական և պաշտամունքային տարածքների հնարավոր տարբերակումը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու բնակավայրերի ներքին կազմակերպման և բնակչության կենսակերպի որոշ առանձնահատկություններ։ Արագածի տարածաշրջանի ամրոց-բնակատեղիների համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել տարբեր հուշարձանների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ցույց տալ ճարտարապետական ձևերի զարգացման ու տեղայնացման գործընթացները։ Կարևոր է նաև այդ հուշարձանների դիտարկումը Հայաստանի և Հայկական լեռնաշխարհի բրոնզեդարյան այլ ամրոցների ու բնակավայրերի համատեքստում՝ տարածաշրջանային փոխազդեցությունների և ընդհանուր մշակութային միտումների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքը կարող են կազմել հնագիտական պեղումների արդյունքները, ճարտարապետական չափագրությունները, հատակագծերը, լուսանկարները, հնագիտական նյութերը և պատմամշակութային համեմատական տվյալները։ Դրանց համադրումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական կերպով վերականգնել ամրոց-բնակատեղիների կառուցվածքն ու գործառույթը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ Հայաստանի հնագույն ճարտարապետության պատմության ուսումնասիրման, բրոնզի դարի բնակավայրերի տիպաբանության մշակման և հնագիտական ժառանգության պահպանության ու գիտական փաստագրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Արագածի բրոնզեդարյան ամրոց-բնակատեղիների ճարտարապետական ինքնատիպությունը և դրանց նշանակությունը տարածաշրջանի վաղ քաղաքաշինական ու պաշտպանական մշակույթի զարգացման գործընթացում։