Հախվերդյան, Տիգրան Արայիկի

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է թվային ինտեգրալ սխեմաների ֆիզիկական նախագծման այնպիսի միջոցների, մեթոդների և ալգորիթմների մշակմանը, որոնք ուղղված են էներգասպառման նվազեցմանը՝ միաժամանակ պահպանելով սխեմայի պահանջվող արագագործությունը, հուսալիությունը և ֆունկցիոնալ հատկությունները։ Հետազոտության հիմքում ժամանակակից միկրոէլեկտրոնային համակարգերի կարևոր խնդիրներից մեկն է՝ տրանզիստորների քանակի և ինտեգրման խտության աճի պայմաններում սահմանափակել էներգիայի սպառումն ու ջերմային կորուստները։ Թվային ինտեգրալ սխեմաների բարդացման հետ մեկտեղ էներգետիկ արդյունավետությունը դառնում է նախագծման հիմնական չափանիշներից մեկը, քանի որ բարձր էներգասպառումը կարող է հանգեցնել բյուրեղի ջերմաստիճանի բարձրացման, մարտկոցով աշխատող սարքերի ինքնավար աշխատանքի տևողության կրճատման, հուսալիության նվազման և հովացման համակարգերի նկատմամբ լրացուցիչ պահանջների առաջացման։ Այդ պատճառով աշխատանքում ֆիզիկական նախագծումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տրամաբանական նկարագրությունը բյուրեղի իրական երկրաչափական կառուցվածքի վերածելու փուլ, այլև որպես էներգետիկ բնութագրերի նպատակային օպտիմալացման կարևոր միջոց։ Քննության են առնվում ինտեգրալ սխեմայի ֆիզիկական նախագծման հիմնական փուլերը՝ տարրերի տեղաբաշխումը, փոխմիացումների ձևավորումը, տակտային ցանցի կառուցումը, սնուցման համակարգի կազմակերպումը և վերջնական ֆիզիկական ստուգումները։ Յուրաքանչյուր փուլում ընդունվող նախագծային որոշումները կարող են ուղղակի կամ անուղղակի կերպով ազդել էներգասպառման վրա։ Տրամաբանական տարրերի ոչ արդյունավետ տեղաբաշխումը կարող է մեծացնել հաղորդալարերի ընդհանուր երկարությունը և մակաբուծական ունակությունները, ինչի հետևանքով ավելանում է ազդանշանների փոխանջատման համար անհրաժեշտ էներգիան։ Հետևաբար տարրերի տեղաբաշխման խնդիրը ներկայացվում է որպես բազմաչափ օպտիմալացման խնդիր, որտեղ անհրաժեշտ է միաժամանակ հաշվի առնել մակերեսը, ժամանակային սահմանափակումները, փոխմիացումների երկարությունը, հզորության բաշխումը և ջերմային գործոնները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թվային սխեմաների դինամիկ էներգասպառմանը։ Տրանզիստորների վիճակների փոփոխության ընթացքում լիցքավորվում և լիցքաթափվում են սխեմայի ներքին ու արտաքին ունակությունները, և այդ գործընթացը կազմում է ընդհանուր էներգասպառման զգալի մասը։ Դինամիկ բաղադրիչը կախված է փոխանջատման ակտիվությունից, սնուցման լարումից, աշխատանքային հաճախականությունից և բեռնային ունակություններից։ Ֆիզիկական նախագծման մակարդակում հնարավոր է ազդել այդ պարամետրերից մի քանիսի վրա՝ նվազեցնելով փոխմիացումների երկարությունը, ընտրելով համապատասխան չափերի տրամաբանական տարրեր և արդյունավետ կազմակերպելով բարձր ակտիվություն ունեցող հանգույցների տեղաբաշխումը։ Այս մոտեցմամբ էներգասպառման գնահատումը ներառվում է նախագծման վաղ փուլերից սկսած, այլ ոչ միայն վերջնական սխեմայի ստուգման ժամանակ։ Կարևորվում է նաև ստատիկ էներգասպառման խնդիրը, որը պայմանավորված է տրանզիստորներում առկա արտահոսքի հոսանքներով։ Տեխնոլոգիական չափերի փոքրացման պայմաններում այս բաղադրիչի նշանակությունը կարող է աճել, ինչի պատճառով նախագծման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել օգտագործվող ստանդարտ բջիջների էլեկտրական հատկությունները։ Տարբեր շեմային լարումներով, չափերով և արագագործությամբ բջիջների նպատակային ընտրությունը հնարավորություն է տալիս որոշակի հատվածներում նվազեցնել արտահոսքի հզորությունը՝ առանց սխեմայի կրիտիկական ժամանակային բնութագրերի անընդունելի վատացման։ Հետազոտության մեջ այս խնդիրը կարող է ներկայացվել որպես էներգասպառման և արագագործության միջև փոխզիջման որոնում։ Ֆիզիկական նախագծման կարևոր փուլերից է տարրերի տեղաբաշխումը։ Տրամաբանական բջիջների դիրքը բյուրեղի մակերևույթի վրա որոշում է հետագա փոխմիացումների կառուցվածքը, ազդանշանային ուղիների երկարությունները և տեղային հզորության խտությունը։ Էներգասպառման նվազեցմանը կողմնորոշված տեղաբաշխման ալգորիթմները կարող են առաջնահերթորեն մոտեցնել հաճախ փոխազդող կամ բարձր փոխանջատման ակտիվություն ունեցող տարրերը՝ նվազեցնելով դրանց միջև հաղորդալարերի ունակությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել տեխնոլոգիական սահմանափակումները և խուսափել տարրերի չափազանց մեծ խտացումից, որը կարող է դժվարացնել հետագա երթուղավորումը և առաջացնել տեղային ջերմային խնդիրներ։ Հետազոտության մեկ այլ ուղղություն է փոխմիացումների էներգետիկ ազդեցության գնահատումը։ Ժամանակակից ինտեգրալ սխեմաներում հաղորդալարերը կարող են ունենալ զգալի մակաբուծական դիմադրություն և ունակություն, իսկ դրանց երկարության աճը մեծացնում է ինչպես ազդանշանի տարածման ուշացումը, այնպես էլ փոխանջատման ժամանակ սպառվող էներգիան։ Այդ պատճառով երթուղավորման ալգորիթմների մշակման ժամանակ նպատակահարմար է հաշվի առնել ոչ միայն կապերի իրականացելիությունը և ընդհանուր երկարությունը, այլև դրանց էլեկտրական բնութագրերը։ Հատկապես կարևոր կարող են լինել բարձր ակտիվությամբ ցանցերը, որոնց նույնիսկ համեմատաբար փոքր ունակային փոփոխությունները կարող են նկատելի ազդեցություն ունենալ ընդհանուր էներգասպառման վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տակտային ազդանշանի բաշխման համակարգին։ Թվային համաժամանակյա սխեմաներում տակտային ցանցը սպասարկում է մեծ թվով հաջորդական տարրեր և սովորաբար ունի բարձր փոխանջատման ակտիվություն, ուստի կարող է հանդիսանալ դինամիկ էներգասպառման կարևոր աղբյուր։ Տակտային ծառի կառուցման ժամանակ անհրաժեշտ է հավասարակշռել ազդանշանի հասնելու ժամանակները, սահմանափակել ժամանակային շեղումները և միաժամանակ նվազեցնել բուֆերների ու հաղորդալարերի առաջացրած լրացուցիչ հզորությունը։ Էներգետիկ արդյունավետության բարձրացման համար կարող են ուսումնասիրվել տակտային ցանցի կառուցվածքի օպտիմալացման, բուֆերների տեղաբաշխման և ցանցի ընդհանուր ունակության նվազեցման մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տակտավորման ընտրովի անջատման սկզբունքին, որի միջոցով ժամանակավորապես չօգտագործվող ֆունկցիոնալ հանգույցներում հնարավոր է սահմանափակել ավելորդ փոխանջատումները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է սնուցման ցանցի ֆիզիկական կազմակերպումը։ Ցածր էներգասպառման նախագծումը չի նշանակում միայն մատակարարվող հզորության նվազեցում. անհրաժեշտ է նաև ապահովել, որ սնուցման լարումը բավարար կայունությամբ հասնի բյուրեղի բոլոր անհրաժեշտ հատվածներին։ Սնուցման ցանցում առաջացող լարման անկումները կարող են ազդել տարրերի արագագործության և սխեմայի հուսալիության վրա։ Այդ պատճառով սնուցման գծերի կառուցվածքը, լայնությունը, տեղաբաշխումը և տարբեր մետաղական շերտերի օգտագործումը պետք է համադրվեն էներգետիկ ու ժամանակային պահանջների հետ։ Առանձին խնդիր է տարբեր սնուցման լարումներով աշխատող տիրույթների կազմակերպումը։ Բազմալարումային նախագծումը հնարավորություն է տալիս ոչ կրիտիկական հանգույցներում օգտագործել ավելի ցածր սնուցման լարում և դրանով նվազեցնել դինամիկ էներգասպառումը, մինչդեռ բարձր արագագործություն պահանջող հատվածները կարող են աշխատել այլ ռեժիմով։ Նման ճարտարապետության ֆիզիկական իրականացումը պահանջում է համապատասխան տիրույթների տեղաբաշխում, մակարդակների փոխակերպիչների ճիշտ դիրքավորում և սնուցման ցանցերի համակարգված նախագծում։ Քննության է առնվում նաև էներգետիկ տիրույթների ժամանակավոր անջատման գաղափարը, որի դեպքում չօգտագործվող ֆունկցիոնալ բլոկների սնուցումը կարող է կառավարվել համակարգի աշխատանքային ռեժիմի համաձայն։ Ֆիզիկական նախագծման գործիքները պետք է կարողանան հաշվի առնել նման կառուցվածքների հատուկ սահմանափակումները և դրանց ազդեցությունը մակերեսի, ժամանակային բնութագրերի ու հուսալիության վրա։ Կարևորվում է ստանդարտ բջիջների ընտրության և փոխարինման խնդիրը։ Միևնույն տրամաբանական գործառույթն իրականացնող բջիջները կարող են ունենալ տարբեր չափեր, հզորություն, ուշացում և արտահոսքի բնութագրեր։ Նախագծման ավտոմատացված միջոցը կարող է վերլուծել սխեմայի ժամանակային ուղիները և ոչ կրիտիկական հատվածներում կիրառել էներգետիկ տեսանկյունից ավելի արդյունավետ բջիջներ։ Միաժամանակ կրիտիկական ուղիներում անհրաժեշտ է պահպանել բավարար արագագործություն։ Այսպիսի ընտրությունը պահանջում է էներգիայի, մակերեսի և ժամանակային բնութագրերի համատեղ օպտիմալացում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է էներգասպառման նախնական և հետնախագծային գնահատման մեթոդների մշակումը։ Նախագծման տարբեր փուլերում հասանելի տեղեկատվության մակարդակը տարբեր է, ուստի անհրաժեշտ են գնահատման համապատասխան մոդելներ։ Վաղ փուլերում կարող են օգտագործվել մոտավոր վիճակագրական կամ տրամաբանական գնահատումներ, իսկ ֆիզիկական կառուցվածքի ձևավորումից հետո հնարավոր է հաշվի առնել իրական փոխմիացումների մակաբուծական պարամետրերը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նախագծման ընթացքում պարբերաբար վերահսկել էներգետիկ ցուցանիշները և անհրաժեշտության դեպքում վերադառնալ նախորդ փուլերին՝ կառուցվածքը վերաօպտիմալացնելու նպատակով։ Հատուկ նշանակություն ունի փոխանջատման ակտիվության վերաբերյալ տեղեկատվության օգտագործումը։ Սխեմայի բոլոր հանգույցները նույն հաճախականությամբ չեն փոխում իրենց տրամաբանական վիճակը, ուստի միայն երկրաչափական պարամետրերով էներգասպառման գնահատումը կարող է բավարար չլինել։ Տրամաբանական մոդելավորումից կամ վիճակագրական գնահատումից ստացված ակտիվության տվյալները ֆիզիկական նախագծման համակարգին փոխանցելու միջոցով հնարավոր է առանձնացնել էներգետիկ տեսանկյունից առավել նշանակալի ցանցերը և դրանց նկատմամբ կիրառել ավելի նպատակային օպտիմալացման մեթոդներ։ Այսպիսով տրամաբանական և ֆիզիկական նախագծման փուլերի միջև ստեղծվում է տեղեկատվական կապ, որը նպաստում է վերջնական արդյունքի բարելավմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ջերմային երևույթներին։ Էներգասպառումը և ջերմաստիճանը փոխկապակցված են, քանի որ մեծ հզորության խտությունը կարող է առաջացնել տեղային տաքացում, իսկ ջերմաստիճանի բարձրացումը իր հերթին կարող է մեծացնել որոշ տեսակի արտահոսքի հոսանքները և ազդել տարրերի էլեկտրական բնութագրերի վրա։ Հետևաբար էներգասպառման նվազեցմանը կողմնորոշված ֆիզիկական նախագծումը կարող է ներառել նաև ջերմային բաշխման գնահատում։ Բարձր ակտիվությամբ բլոկների նպատակային տեղաբաշխումը և հզորության խտության հավասարեցումը կարող են նպաստել տեղային գերտաքացման հավանականության նվազեցմանը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում նախագծման ավտոմատացման ալգորիթմների, մաթեմատիկական օպտիմալացման մեթոդների և սխեմաների համակարգչային մոդելավորման համադրումն է։ Մշակվող միջոցների արդյունավետությունը կարող է գնահատվել տարբեր բարդության փորձնական թվային սխեմաների վրա՝ համեմատելով էներգասպառումը, զբաղեցրած մակերեսը, ժամանակային բնութագրերը, հաղորդալարերի երկարությունը և այլ նախագծային ցուցանիշներ։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել, թե առաջարկվող ալգորիթմները որքանով են նվազեցնում էներգետիկ ծախսերը և ինչպիսի փոխզիջումներ են առաջացնում մյուս չափանիշների նկատմամբ։ Կարևորվում է նաև մշակվող ծրագրային միջոցների ինտեգրումը նախագծման ավտոմատացված ընդհանուր հոսքի մեջ։ Արդյունավետ գործիքը պետք է կարողանա աշխատել տրամաբանական ցանցացանկերի, ստանդարտ բջիջների գրադարանների, տեխնոլոգիական սահմանափակումների և ֆիզիկական նախագծի տվյալների հետ։ Տարբեր փուլերից ստացվող տեղեկատվության միասնական օգտագործումը հնարավորություն է տալիս էներգասպառման խնդիրը դիտարկել ամբողջական նախագծային գործընթացի շրջանակում։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է ցածր էներգասպառմամբ միկրոէլեկտրոնային համակարգերի նկատմամբ աճող պահանջներով։ Էներգետիկ արդյունավետ ֆիզիկական նախագծման միջոցները կարևոր են շարժական և ներկառուցված սարքերի, թվային կառավարման համակարգերի, կապի սարքավորումների, հաշվարկային համակարգերի և բազմաթիվ այլ էլեկտրոնային լուծումների համար։ Նախագծման ավտոմատացման մակարդակում էներգասպառման չափանիշի ներառումը հնարավորություն է տալիս դեռևս բյուրեղի արտադրությունից առաջ հայտնաբերել ոչ արդյունավետ կառուցվածքային լուծումները և կատարել անհրաժեշտ փոփոխություններ։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է թվային ինտեգրալ սխեմաների ֆիզիկական նախագծման և էներգետիկ օպտիմալացման խնդիրների համալիր ուսումնասիրություն՝ միավորելով տարրերի տեղաբաշխման, փոխմիացումների ձևավորման, տակտային ու սնուցման ցանցերի կառուցման, բջիջների ընտրության, էներգասպառման գնահատման և ջերմային գործոնների հաշվառման մոտեցումները։ Այն կարող է օգտակար լինել միկրոէլեկտրոնիկայի, ինտեգրալ սխեմաների նախագծման ավտոմատացման, ցածր էներգասպառմամբ թվային համակարգերի և կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաների ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, նախագծող ինժեներների, ծրագրային գործիքներ մշակող մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։