Հարությունյան, Կարինե Արտյուշայի

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի պատմության ուսումնասիրությանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1939-1945 թվականներին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել պատերազմի տարիներին ինքնավար մարզում տեղի ունեցած քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական և հասարակական գործընթացները, ինչպես նաև բացահայտել պատերազմի ազդեցությունը տարածաշրջանի բնակչության առօրյա կյանքի և տնտեսության վրա։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի դրությունը պատերազմին նախորդող ժամանակահատվածում, դրա վարչական և տնտեսական կառուցվածքը, բնակչության զբաղվածությունը և տարածաշրջանի ընդհանուր սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունները։ Պատերազմի սկսվելուց հետո առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զորահավաքային գործընթացներին և մարզի բնակչության մասնակցությանը ռազմաճակատային ու թիկունքային աշխատանքներին։ Կարող են ուսումնասիրվել ռազմաճակատ մեկնած բնակիչների թիվը, նրանց մասնակցությունը տարբեր ռազմաճակատներում ընթացող ռազմական գործողություններին, ինչպես նաև զինծառայողների և նրանց ընտանիքների նկատմամբ իրականացված սոցիալական աջակցության միջոցառումները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պատերազմի պայմաններում մարզի տնտեսության վերակազմակերպումը։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել գյուղատնտեսության, արդյունաբերության, տրանսպորտի և այլ տնտեսական ոլորտների գործունեությունը, արտադրության կազմակերպման փոփոխությունները և ռազմաճակատի կարիքների ապահովման ուղղությամբ իրականացված միջոցառումները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում գյուղատնտեսությանը, քանի որ պատերազմի տարիներին սննդամթերքի և գյուղատնտեսական հումքի արտադրությունը ռազմավարական նշանակություն ուներ։ Կարող են ուսումնասիրվել աշխատանքի ռեսուրսների փոփոխությունները, տղամարդկանց զորակոչի հետևանքով առաջացած խնդիրները և գյուղատնտեսական աշխատանքներում կանանց, երիտասարդների ու այլ բնակչական խմբերի ներգրավվածությունը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև մարզի կրթական, մշակութային և հասարակական կյանքին պատերազմի տարիներին։ Ուսումնասիրվում են դպրոցների գործունեությունը, մշակութային հաստատությունների աշխատանքը, բնակչության շրջանում իրականացվող հասարակական նախաձեռնությունները և ռազմաճակատին աջակցելու նպատակով կազմակերպված միջոցառումները։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել պատերազմի սոցիալական հետևանքների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ բնակչության կենսապայմանների փոփոխությունը, մատակարարման խնդիրները, նյութական դժվարությունները և սոցիալական աջակցության ձևերը։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքը կարող են կազմել պետական և տեղական վարչական մարմինների փաստաթղթերը, վիճակագրական տվյալները, ժամանակի մամուլը, հուշագրությունները, արխիվային նյութերը և պատմագիտական ուսումնասիրությունները։ Այս աղբյուրների համադրումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել պատերազմի տարիներին մարզում տեղի ունեցած գործընթացների վերաբերյալ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել պատերազմական տարիների ժողովրդագրական փոփոխություններին, զորահավաքի ազդեցությանը բնակչության կազմի վրա և ռազմաճակատից վերադարձած զինծառայողների հետպատերազմյան կյանքի խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի զարգացումների դիտարկումը Խորհրդային Հայաստանի և ամբողջ Խորհրդային Միության պատերազմի տարիների սոցիալ-տնտեսական գործընթացների համատեքստում։ Այդպիսի համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ինչպես տարածաշրջանային առանձնահատկությունները, այնպես էլ ընդհանուր խորհրդային քաղաքականության ազդեցությունը մարզի կյանքի վրա։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի պատմության, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիների հասարակական կյանքի և Հայաստանի խորհրդային շրջանի սոցիալ-տնտեսական զարգացման առավել ամբողջական ուսումնասիրությանը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու 1939-1945 թվականներին մարզի բնակչության առջև ծառացած հիմնական խնդիրները, նրանց մասնակցությունը պատերազմական և թիկունքային գործընթացներին, ինչպես նաև պատերազմի ազդեցությունը տարածաշրջանի տնտեսական և հասարակական կյանքի վրա։