Խաչատրյան, Անահիտ Խաչիկի

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում կենսաթոշակային ապահովագրության համակարգի ձևավորման, գործունեության և հետագա զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ սոցիալական պաշտպանության և հանրային ֆինանսների կառավարման համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է կենսաթոշակային ապահովման տնտեսական և սոցիալական նշանակության, ֆինանսավորման մեխանիզմների, համակարգի կայունության և բնակչության սոցիալական պաշտպանվածության ապահովման խնդիրների վրա։ Քննության են առնվում կենսաթոշակային համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պետական սոցիալական քաղաքականության հետ դրա փոխկապակցվածությունը, կենսաթոշակային վճարումների ձևավորման սկզբունքները և աշխատող բնակչության մասնակցությունը համակարգի ֆինանսավորմանը։ Կարևորվում է ժողովրդագրական փոփոխությունների ազդեցությունը, մասնավորապես՝ բնակչության տարիքային կառուցվածքի, զբաղվածության մակարդակի և աշխատունակ ու կենսաթոշակային տարիքի բնակչության հարաբերակցության փոփոխությունները, որոնք կարող են էական ազդեցություն ունենալ համակարգի երկարաժամկետ ֆինանսական կայունության վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կենսաթոշակների համարժեքության, սոցիալական արդարության և ֆինանսական հնարավորությունների միջև հավասարակշռության ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են պետական և կուտակային մեխանիզմների փոխհարաբերությունները, անհատական մասնակցության նշանակությունը, կենսաթոշակային միջոցների ձևավորման ու կառավարման սկզբունքները և երկարաժամկետ խնայողությունների դերը։ Վերլուծվում են համակարգի արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով աշխատանքի շուկայի առանձնահատկությունները, եկամուտների մակարդակը, սոցիալական վճարների հավաքագրման մեխանիզմները և պետական բյուջեի հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրության և տարբեր կենսաթոշակային մոդելների համեմատության նշանակությանը՝ Հայաստանի պայմաններին համապատասխան բարեփոխումների հնարավոր ուղղությունները գնահատելու նպատակով։ Համակարգի զարգացումը դիտարկվում է ոչ միայն ֆինանսական կայունության, այլև քաղաքացիների սոցիալական անվտանգության, կենսաթոշակային տարիքում արժանապատիվ կենսամակարդակի ապահովման և սերունդների միջև սոցիալական պատասխանատվության տեսանկյունից։ Կարևորվում են կառավարման արդյունավետության, թափանցիկության, վերահսկողության և քաղաքացիների վստահության բարձրացման խնդիրները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել կենսաթոշակային ապահովագրության ոլորտում առկա տնտեսական, ժողովրդագրական և ինստիտուցիոնալ մարտահրավերների մասին և գնահատել համակարգի կատարելագործման հնարավոր մոտեցումները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սոցիալական ապահովագրության, հանրային ֆինանսների, տնտեսագիտության, սոցիալական քաղաքականության և պետական կառավարման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։