Մելքոնյան, Արմինե Մուշեղի

Կրոն

Աշխատությունը նվիրված է Դավիթ Անհաղթին վերագրվող աստվածաբանական բնագրի և դրա շուրջ ձևավորված մեկնողական ավանդույթի պատմագիտական ու աստվածաբանական համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում Սուրբ Խաչի քրիստոնեական խորհրդաբանության ներկայացումն է, դրա գաղափարական բովանդակությունը, աստվածաբանական հիմնավորումները և հայ միջնադարյան հոգևոր մտքի շրջանակում ունեցած նշանակությունը։ Բնագիրը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրոնական բովանդակություն ունեցող գրական ստեղծագործություն, այլև որպես հայ քրիստոնեական աշխարհայացքի, մեկնողական մշակույթի և մտավոր ավանդույթի զարգացման մասին տեղեկություններ պարունակող սկզբնաղբյուր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խաչի խորհրդի մեկնաբանությանը, Քրիստոսի փրկագործության գաղափարին և այն աստվածաբանական պատկերացումներին, որոնց միջոցով բացահայտվում է խաչի տեղը քրիստոնեական վարդապետության մեջ։ Քննվում են ստեղծագործության կառուցվածքային, գաղափարական և հռետորական առանձնահատկությունները, աստվածաշնչյան հղումների գործառույթը և քրիստոնեական խորհրդանիշների մեկնաբանման եղանակները։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրվում է երկի ձևավորման մշակութային ու եկեղեցական միջավայրը, ձեռագրային փոխանցման ավանդույթը և հետագա դարերում դրա ընկալման առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստեղծագործության հեղինակության և վերագրման խնդրին՝ հաշվի առնելով Դավիթ Անհաղթի անունով պահպանված ժառանգության ուսումնասիրության ընթացքում առաջացած բանասիրական ու պատմագիտական հարցերը։ Մեկնությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես են մեկնաբանվել բնագրի աստվածաբանական հասկացությունները, խորհրդանշական պատկերները և գաղափարական շեշտադրումները։ Համեմատական քննության միջոցով հնարավոր է բացահայտել մեկնողական ավանդույթի շարունակականությունն ու փոփոխությունները, ինչպես նաև այն մտավոր միջավայրը, որտեղ գործել են մեկնիչները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայ միջնադարյան աստվածաբանական գրականության և փիլիսոփայական մտածողության փոխհարաբերությանը, քանի որ բնագրի գաղափարական կառուցվածքում կրոնական խորհրդաբանությունը կարող է զուգակցվել տրամաբանական ու փիլիսոփայական մեկնաբանության տարրերի հետ։ Ձեռագրագիտական և աղբյուրագիտական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս դիտարկել բնագրի տարբերակների փոխանցման, ընդօրինակման և մեկնությունների պահպանման պատմությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը կարևոր է հայ միջնադարյան աստվածաբանական մտքի, Սուրբ Խաչի պաշտամունքի գաղափարական հիմքերի, մեկնողական գրականության և Դավիթ Անհաղթին վերագրվող ժառանգության պատմական ընկալման բացահայտման համար՝ միավորելով պատմագիտության, աստվածաբանության, աղբյուրագիտության և միջնադարյան հայ գրական մշակույթի ուսումնասիրության մոտեցումները։