Սեմերջյան, Զառա Բաբկենի

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է մարդու և կենդանիների տարբեր փոխպատվաստվող բջջային կուլտուրաների ցիտոլոգիական կարգավիճակի ուսումնասիրությանը, դրանց դասակարգմանը և ստացված տվյալների կլաստերային վերլուծությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է տարբեր բջջային կուլտուրաների կառուցվածքային և կենսաբանական առանձնահատկությունների համակարգված ուսումնասիրության միջոցով բացահայտել դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները և մշակել օբյեկտիվ դասակարգման մոտեցումներ։ Բջջային կուլտուրաների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի փորձարարական կենսաբանության, բժշկության, դեղագիտության և կենսատեխնոլոգիայի համար, քանի որ լաբորատոր պայմաններում աճեցվող բջիջները հաճախ օգտագործվում են տարբեր կենսաբանական գործընթացների, դեղանյութերի ազդեցության, հիվանդությունների մեխանիզմների և բջջային փոխազդեցությունների հետազոտության նպատակով։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր մշակույթների բջիջների ձևը, չափերը, կորիզի և ցիտոպլազմայի հարաբերակցությունը, բջջային պոլիմորֆիզմը, աճի բնույթը, բջիջների դասավորությունը և այլ մորֆոլոգիական հատկանիշներ։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս նկարագրել յուրաքանչյուր բջջային կուլտուրայի բնորոշ ցիտոլոգիական պատկերը և գնահատել դրա կայունությունը կամ փոփոխականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդու և կենդանիների բջջային կուլտուրաների համեմատությանը։ Տարբեր ծագում ունեցող բջիջները կարող են ունենալ էական մորֆոլոգիական և կենսաբանական տարբերություններ, սակայն որոշ դեպքերում դրանց միջև կարող են դիտվել ընդհանուր հատկանիշներ։ Այդ ընդհանրությունների և տարբերությունների համակարգված բացահայտումը կարևոր է բջջային կուլտուրաների նույնականացման, բնութագրման և դասակարգման համար։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է դասակարգման խնդիրը։ Բջիջների մեծ քանակությամբ ցիտոլոգիական ցուցանիշների միաժամանակյա վերլուծությունը կարող է դժվար լինել միայն տեսողական կամ ավանդական համեմատական մեթոդներով, ուստի աշխատանքում կիրառվող կլաստերային վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս նմանատիպ հատկանիշներ ունեցող բջջային կուլտուրաները միավորել առանձին խմբերի։ Կլաստերային վերլուծությունը տվյալների բազմաչափ վիճակագրական մշակման մեթոդ է, որի միջոցով հնարավոր է առանց նախապես սահմանված խմբերի համեմատել ուսումնասիրվող օբյեկտները և բացահայտել դրանց ներքին կառուցվածքը։ Այս մոտեցումը կարող է կիրառվել ցիտոլոգիական բազմաթիվ ցուցանիշների համակցված գնահատման համար։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև տարբեր մեթոդներով ստացված ցիտոլոգիական տվյալների հավաստիությունը և դասակարգման կայունությունը։ Տարբեր բջջային կուլտուրաների համար ձևավորված կլաստերների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ մորֆոլոգիական հատկանիշներն ունեն առավել մեծ տարբերակիչ նշանակություն և որ ցուցանիշներն են առավել արդյունավետ բջջային կուլտուրաների խմբավորման համար։ Այդպիսի մոտեցումը կարող է նպաստել բջջային նյութի ավելի օբյեկտիվ նույնականացմանը և ստանդարտացմանը։ Հետազոտության կարևոր գիտական կողմը դասական ցիտոլոգիական դիտարկումների և մաթեմատիկական վիճակագրական մեթոդների համադրումն է։ Եթե ավանդական ցիտոլոգիան հնարավորություն է տալիս մանրամասն նկարագրել բջիջների կառուցվածքը, ապա կլաստերային վերլուծությունը թույլ է տալիս մեծածավալ տվյալների հիման վրա բացահայտել այնպիսի օրինաչափություններ, որոնք կարող են դժվար նկատելի լինել առանձին հատկանիշների ուսումնասիրության ժամանակ։ Արդյունքում հնարավոր է ստանալ բջջային կուլտուրաների ավելի ամբողջական դասակարգում՝ հիմնված ոչ թե մեկ, այլ բազմաթիվ փոխկապակցված ցուցանիշների վրա։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բջջային կենսաբանության և կենսատեխնոլոգիայի բնագավառներում՝ նպաստելով տարբեր փոխպատվաստվող կուլտուրաների բնութագրման, նույնականացման և համեմատական գնահատման կատարելագործմանը։ Մեթոդաբանական առումով մշակված մոտեցումները կարող են օգտակար լինել նաև այլ կենսաբանական օբյեկտների բազմաչափ դասակարգման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ցիտոլոգներին, բջջաբաններին, կենսաբաններին, կենսատեխնոլոգներին, վիճակագրական տվյալների վերլուծությամբ զբաղվող հետազոտողներին և բջջային կուլտուրաների հետ աշխատող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է բջիջների մորֆոլոգիական բնութագրումը և բազմաչափ վիճակագրական վերլուծությունը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր մարդկային և կենդանական բջջային կուլտուրաների ցիտոլոգիական առանձնահատկությունները, համակարգել դրանք և ստեղծել գիտականորեն հիմնավորված դասակարգման հնարավորություն։