Թումանյան, Վահե Լևոնի

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի «սթարթափ էկոհամակարգի» զարգացման ուսումնասիրությանը՝ որպես տեղեկատվական և հեռահաղորդակցության տեխնոլոգիաների ոլորտում տեղական և օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման արդյունավետ միջոց։ Հետազոտության հիմքում նորարարական ձեռնարկությունների ձևավորման և զարգացման համար անհրաժեշտ միջավայրի՝ ֆինանսական, մարդկային, տեխնոլոգիական, կրթական, ինստիտուցիոնալ և շուկայական բաղադրիչների փոխկապակցվածության վերլուծությունն է։ Հայաստանի ՏՀՏ ոլորտը վերջին տարիներին դրսևորել է արագ աճ, ընդլայնվել է տեխնոլոգիական ընկերությունների և նորաստեղծ ձեռնարկությունների թիվը, իսկ ոլորտում ձևավորվել են ներդրումային, կրթական և ինկուբացիոն աջակցության տարբեր մեխանիզմներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սթարթափների ստեղծման և զարգացման փուլերը, գաղափարի ձևավորումից մինչև արտադրանքի շուկա դուրսբերում և միջազգային մասշտաբավորում, ինչպես նաև այդ գործընթացներում ինկուբատորների, աքսելերատորների, վենչուրային հիմնադրամների, բիզնես հրեշտակների, տեխնոլոգիական կենտրոնների, համալսարանների և պետական կառույցների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներդրումային կապիտալի հասանելիությանը, քանի որ վաղ փուլում ֆինանսավորման հնարավորությունները, մենթորությունը և միջազգային ներդրողների հետ կապերը կարող են էապես ազդել տեխնոլոգիական ընկերությունների աճի և միջազգային շուկաներ դուրս գալու կարողության վրա։ Հայաստանի համար այդպիսի մեխանիզմների օրինակ է Science and Technology Angels Network-ը, որը ստեղծվել է հայկական ՏՀՏ էկոհամակարգում ուղղակի օտարերկրյա ներդրումների և մասնավոր կապիտալի ներգրավման նոր ուղի ձևավորելու նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև սթարթափների համար ներդրումային միջավայրի գրավչության հիմնական պայմաններին՝ հարկային և իրավական կարգավորումներին, մտավոր սեփականության պաշտպանությանը, բիզնեսի հիմնադրման պարզությանը, պետական աջակցության ծրագրերին, ֆինանսական ենթակառուցվածքներին և միջազգային շուկաների հասանելիությանը։ Հայաստանի ներդրումային քաղաքականությունն ուղղված է կանխատեսելի և մրցունակ միջավայրի ձևավորմանը, իսկ տեխնոլոգիական ոլորտում կիրառվում են նաև պետական աջակցության, հարկային խթանների, դրամաշնորհների և զարգացման այլ գործիքներ։ Կարևոր ուղղություն է մարդկային կապիտալի զարգացումը, քանի որ տեխնոլոգիական սթարթափների մրցունակությունը մեծապես պայմանավորված է բարձր որակավորում ունեցող ծրագրավորողների, ինժեներների, տվյալների մասնագետների, ձեռնարկատերերի և կառավարչական կադրերի առկայությամբ։ Միաժամանակ աշխատությունը կարող է բացահայտել ոլորտի զարգացման սահմանափակումները՝ փոքր ներքին շուկան, բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների պահանջարկի և առաջարկի անհավասարակշռությունը, վաղ փուլերի ֆինանսավորման սահմանափակումները, միջազգային շուկաներում մասշտաբավորման դժվարությունները և գլոբալ ներդրումային կապերի ընդլայնման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը և դրա համադրումը Հայաստանի պայմանների հետ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն քաղաքական, ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ լուծումները, որոնք կարող են մեծացնել հայկական սթարթափների ներդրումային գրավչությունը։ Ներկայիս ծրագրերը, այդ թվում՝ Հայաստանի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության ոլորտում միջազգային աքսելերացիոն և նախաաքսելերացիոն ծրագրերի իրականացումը, ցույց են տալիս միջազգային ցանցերի, մենթորության և ներդրողների հետ կապերի կարևորությունը էկոհամակարգի զարգացման համար։ Հետազոտության արդյունքում կարող են առաջարկվել սթարթափների ֆինանսավորման հասանելիության ընդլայնման, վենչուրային և բիզնես-հրեշտակների ներդրումների խթանման, համալսարան–բիզնես կապերի ամրապնդման, տեխնոլոգիական գիտելիքի առևտրայնացման, միջազգային գործընկերությունների ընդլայնման և հայկական սթարթափների համաշխարհային շուկաներում դիրքավորման բարելավման միջոցառումներ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը դիտարկում է սթարթափ էկոհամակարգը ոչ միայն որպես նորաստեղծ տեխնոլոգիական ընկերությունների ամբողջություն, այլև որպես ներդրումների ներգրավման, նորարարության խթանման, բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի և ծառայությունների ստեղծման, արտահանման ընդլայնման ու Հայաստանի ՏՀՏ ոլորտի միջազգային մրցունակության բարձրացման փոխկապակցված համակարգ։