Зелинский, Степан Павлович, 1865-1930

Lեզվաբանություն

Издание представляет собой специализированный объяснительный словарь, включающий татарские, грузинские и армянские слова, используемые в материалах по изучению экономического быта государственных крестьян Закавказского края; в нем приводятся лексические единицы с переводом, толкованием и пояснениями их значения в контексте хозяйственной, социальной и административной жизни региона, включая термины, связанные с землепользованием, сельским хозяйством, налогами, ремеслами и бытовыми практиками; словарь служит вспомогательным инструментом для этнографических и экономико-исторических исследований, позволяя точнее интерпретировать источники о жизни крестьянских общин и особенностях традиционного уклада населения Закавказья.

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Անդրկովկասի հայ բնակչության շրջանում ձևավորված և սերնդեսերունդ փոխանցված ժողովրդական իրավական սովորույթների, հասարակական հարաբերությունների կարգավորման ավանդական ձևերի և դրանց պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն չգրված նորմերի և վարքականոնների վրա, որոնք երկար ժամանակ գործել են համայնքային կյանքում և կարգավորել ընտանեկան, ամուսնական, ժառանգական, գույքային, հողային ու այլ սոցիալական հարաբերություններ։ Ներկայացվում է, թե ինչպես էին ավանդույթը, հասարակական կարծիքը, համայնքի հեղինակավոր ներկայացուցիչները և ընդունված բարոյական պատկերացումները մասնակցում իրավական նշանակություն ունեցող հարցերի լուծմանը՝ պետական գրավոր օրենսդրությանը զուգահեռ կամ դրա սահմանափակ ազդեցության պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի կառուցվածքին, ամուսնության հետ կապված սովորույթներին, ընտանիքի անդամների իրավունքներին ու պարտականություններին, ժառանգության փոխանցման ձևերին, սեփականության վերաբերյալ պատկերացումներին և համայնքի ներսում առաջացող վեճերի կարգավորման ավանդական մեխանիզմներին։ Քննության են առնվում նաև համայնքային ինքնակառավարման առանձնահատկությունները, ավագների և հեղինակավոր անձանց դերը, փոխադարձ պարտավորությունների համակարգը և հասարակական պատասխանատվության ձևերը։ Սովորութային իրավունքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես իրավական նորմերի ամբողջություն, այլև որպես ժողովրդի սոցիալական կառուցվածքի, կենցաղի, բարոյական արժեքների և պատմական փորձի արտահայտություն։ Տարբեր բնակավայրերում և տարածաշրջաններում պահպանված սովորույթների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր հայկական իրավական ավանդույթները, այնպես էլ տեղային առանձնահատկությունները, որոնք ձևավորվել են տնտեսական պայմանների, բնակավայրի կառուցվածքի և հարևան ժողովուրդների հետ երկարատև փոխհարաբերությունների ազդեցությամբ։ Կարևորվում է նաև գրավոր իրավունքի և ժողովրդական սովորույթի փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, թե պաշտոնական իրավական համակարգերի փոփոխության պայմաններում ինչպես են որոշ ավանդական կարգավորումներ շարունակել պահպանել իրենց հասարակական նշանակությունը։ Նյութը արժեքավոր է հայ հասարակության պատմական առօրյայի ուսումնասիրման տեսանկյունից, քանի որ իրավական սովորույթների միջոցով հնարավոր է վերականգնել մարդկանց միջև հարաբերությունների, ընտանիքի, սեփականության, համայնքային կազմակերպման և սոցիալական պատասխանատվության վերաբերյալ պատկերացումները։ Միաժամանակ աշխատանքը կարևոր ազգագրական աղբյուր է, քանի որ իրավական հարաբերությունները դիտարկվում են ժողովրդական կենցաղի, ավանդույթների և հասարակական կազմակերպման հետ անմիջական կապի մեջ։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս համադրել իրավագիտական, պատմական և ազգագրական մոտեցումները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հայերի սովորութային իրավական մշակույթի մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավունքի պատմության, հայագիտության, ազգագրության, սոցիալական պատմության և մշակութային մարդաբանության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։