Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1985, թիվ 7)

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նախատեսված է գրադարանավարների, մշակութային աշխատողների և զանգվածային լուսավորչական գործունեությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ նպատակ ունենալով աջակցել գիտա-աթեիստական գիտելիքների տարածմանը հասարակության լայն շրջանակներում։ Գրքում ներկայացվում են խորհրդային ժամանակաշրջանի գաղափարախոսական և կրթադաստիարակչական մոտեցումները, որոնց միջոցով նախատեսվում էր ձևավորել գիտական աշխարհայացք, խթանել բնության և հասարակության երևույթների նյութապաշտական մեկնաբանությունը և հակազդել կրոնական պատկերացումներին։ Հեղինակը ներկայացնում է գրադարանների դերը գիտա-լուսավորչական աշխատանքի կազմակերպման գործում, առաջարկում է գրքերի ցուցահանդեսների, թեմատիկ քննարկումների, դասախոսությունների, ընթերցողական համաժողովների և այլ միջոցառումների կազմակերպման մեթոդներ։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են նաև հանձնարարականներ գրականության ընտրության, ընթերցողների հետ աշխատանքի ձևերի և գիտա-աթեիստական թեմաների հանրամատչելի ներկայացման վերաբերյալ։ Գիրքը արտացոլում է իր ժամանակաշրջանի գաղափարական քաղաքականությունը և արժեքավոր աղբյուր է խորհրդային մշակութային ու կրթական համակարգի, ինչպես նաև գրադարանների հասարակական-քարոզչական գործունեության ուսումնասիրության համար։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Այլ առարկաներ

Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է հիպոթիրեոզով հիվանդների կլինիկական առանձնահատկությունների, հորմոնալ կարգավիճակի և իմունաբանական ցուցանիշների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի Հանրապետության յոդի անբավարարությամբ բնորոշվող տարածաշրջաններում բնակվող հիվանդներին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է յոդի անբավարարության և վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի խանգարումների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև այն, թե ինչպես կարող է տարածաշրջանային յոդային ապահովվածությունը անդրադառնալ հիվանդության զարգացման, կլինիկական դրսևորումների և ընթացքի վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են հիպոթիրեոզի հիմնական ախտանշաններն ու կլինիկական դրսևորումները, հիվանդների ընդհանուր վիճակի փոփոխությունները և վահանաձև գեղձի հորմոնների մակարդակների առանձնահատկությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում հորմոնալ և իմունոլոգիական համակարգերի փոխազդեցությանը՝ փորձելով բացահայտել այն փոփոխությունները, որոնք կարող են ուղեկցել վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի նվազմանը։ Հետազոտության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում նաև իմունային համակարգի տարբեր ցուցանիշներին և դրանց հնարավոր կապին հորմոնալ խանգարումների հետ, ինչը թույլ է տալիս հիվանդության կլինիկական պատկերը դիտարկել ոչ միայն էնդոկրին, այլև իմունաբանական տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել այն առումով, որ Հայաստանի տարբեր շրջաններում յոդի անբավարարության պայմանները հաշվի առնելով՝ փորձ է արվում առանձնացնել տվյալ բնակչության համար բնորոշ կլինիկական և լաբորատոր առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ հիպոթիրեոզի վաղ հայտնաբերման, ախտորոշման կատարելագործման, հիվանդների վիճակի գնահատման և բուժական մոտեցումների ընտրության համար։ Работа также представляет интерес для специалистов, изучающих взаимосвязь между йодным обеспечением организма, функцией щитовидной железы, гормональным балансом и состоянием иммунной системы, а также для исследователей, занимающихся региональными особенностями эндокринных заболеваний в Армении.

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է զարգացնող միջավայրի դերի ուսումնասիրությանը նախադպրոցական տարիքի երեխաների ճանաչողական հետաքրքրությունների ձևավորման և զարգացման գործընթացում։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ երեխայի ճանաչողական ակտիվությունը մեծապես պայմանավորված է այն միջավայրի բնույթով, որտեղ նա ապրում, խաղում, շփվում և սովորում է։ Աշխատության մեջ զարգացնող միջավայրը դիտարկվում է ոչ միայն որպես ֆիզիկական տարածք և ուսումնական նյութերի ամբողջություն, այլև որպես երեխայի ինքնուրույնության, ստեղծագործականության, հետազոտական վարքի, հաղորդակցման և նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու հնարավորություններ ապահովող մանկավարժական պայմանների համակարգ։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում նախադպրոցականի տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին, քանի որ ճանաչողական հետաքրքրությունների դրսևորումները կարող են տարբեր լինել երեխայի զարգացման մակարդակից, փորձից, հետաքրքրություններից և միջավայրի նկատմամբ նրա արձագանքից կախված։ Հատուկ նշանակություն է տրվում խաղային գործունեությանը, որը նախադպրոցական տարիքում ճանաչողության հիմնական միջոցներից մեկն է և հնարավորություն է տալիս երեխային փորձարկել, հարցեր առաջադրել, բացահայտումներ կատարել և սեփական փորձի միջոցով հասկանալ շրջապատող աշխարհը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև զարգացնող խաղերի, դիդակտիկ նյութերի, գրքերի, ստեղծագործական անկյունների, բնագիտական և փորձարարական գործունեության համար նախատեսված միջոցների, ինչպես նաև երեխաների ազատ ընտրության և ինքնուրույն գործունեության կազմակերպման արդյունավետությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մանկավարժի դերին, քանի որ դաստիարակը ոչ միայն ձևավորում է միջավայրի կազմակերպման պայմանները, այլև կարող է խթանել երեխայի հետաքրքրասիրությունը՝ հարցերի, առաջադրանքների, քննարկումների և խնդիրների լուծման միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է նաև երեխայի և հասակակիցների փոխգործակցությունը, քանի որ համատեղ խաղերն ու գործունեությունը նպաստում են գաղափարների փոխանակմանը, հաղորդակցական հմտությունների զարգացմանը և նոր գիտելիքների նկատմամբ հետաքրքրության առաջացմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է այնպիսի մանկավարժական պայմանների բացահայտման մեջ, որոնք կարող են նպաստել նախադպրոցականների ճանաչողական հետաքրքրությունների կայուն ձևավորմանը և նրանց ակտիվ ներգրավվածությանը կրթական գործընթացում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել նախադպրոցական հաստատությունների մանկավարժների, դաստիարակների, կրթության կազմակերպիչների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների և նախադպրոցական կրթության զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում հանդիպող ձեռքաթևավորների՝ չղջիկների, տեսակային կազմի, տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների, մակաբույծների և բնության ու մարդու համար ունեցած նշանակության համալիր ուսումնասիրությանը։ Տարածաշրջանի լեռնային ռելիեֆը, տարբեր բարձրությունների գոտիականությունը, քարանձավների և ժայռային ապաստարանների առկայությունը, ինչպես նաև անտառային, տափաստանային և կիսաանտառային կենսավայրերի համադրությունը բարենպաստ պայմաններ են ստեղծում չղջիկների բազմազան համայնքների ձևավորման համար։ Նախկին ուսումնասիրություններում տարածաշրջանի ձեռքաթևավորները ներկայացվել են մի քանի ընտանիքներով, իսկ տեսակների թիվը հետագա կարգաբանական վերանայումների արդյունքում փոփոխվել է՝ ընդգրկելով մոտ երկու տասնյակ և ավելի տեսակներ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է տարածաշրջանի ձեռքաթևավորների տեսակային կազմի ճշգրտումը։ Դրա համար կարող են օգտագործվել կենդանիների արտաքին և գանգաբանական հատկանիշների ուսումնասիրություն, չափագրական տվյալներ, տարածման քարտեզագրում, ինչպես նաև ժամանակակից կարգաբանական և գենետիկական մեթոդներ։ Տեսակների ճիշտ տարբերակումը հատկապես կարևոր է, քանի որ արտաքինից միմյանց նման չղջիկների որոշ տեսակներ կարող են էապես տարբերվել իրենց կենսաբանությամբ, ապրելավայրերի ընտրությամբ և պահպանության կարգավիճակով։ Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի ձեռքաթևավորների վերաբերյալ առանձին ուսումնասիրություններում, օրինակ, ուսումնասիրվել են սովորական երկարաթևի ձևաբանական և նյարդակազմաբանական առանձնահատկությունները և քննարկվել է տարածաշրջանում ենթատեսակային տարբերակման հնարավորությունը։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը կենդանիների կենսաբանության ուսումնասիրությունն է։ Կարող են դիտարկվել դրանց կենսակերպը, սննդառությունը, ակտիվության սեզոնային փոփոխությունները, բազմացումը, ձմեռումը, գաղթերը, ապաստարանների ընտրությունը և տարածքային վարքագիծը։ Չղջիկների մեծ մասը գիշերային ակտիվություն ունեցող միջատակեր կենդանիներ են, ուստի նրանց տարածվածությունը մեծապես կախված է սննդային ռեսուրսների առկայությունից և այնպիսի ապաստարանների պահպանվածությունից, ինչպիսիք են քարանձավները, ժայռաճեղքերը, ծառերի փչակները և որոշ շինություններ։ Տարբեր տեսակների կենսաբանական պահանջների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու դրանց տարածման օրինաչափությունները և գնահատելու շրջակա միջավայրի փոփոխությունների ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև տեսակների տարածական բաշխվածությունը։ Լեռնային ռելիեֆի պայմաններում նույն տարածաշրջանի տարբեր բարձրադիր գոտիները կարող են ունենալ էապես տարբեր ջերմաստիճանային, խոնավության, բուսականության և սննդային պայմաններ, ինչն անդրադառնում է ձեռքաթևավորների տեսակային կազմի վրա։ Դաշտային դիտարկումների և որսումների տվյալների միջոցով հնարավոր է որոշել առանձին տեսակների հանդիպման հաճախականությունը, թվաքանակը և նախընտրելի կենսավայրերը։ Այսպիսի տվյալները կարող են հիմք հանդիսանալ տարածաշրջանի ձեռքաթևավորների ֆաունիստիկ քարտեզի կազմման համար։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մակաբույծների ուսումնասիրությունը։ Չղջիկների վրա կարող են հանդիպել տարբեր էկտոմակաբույծներ՝ տզեր, լվեր, հատուկ չղջիկային ճանճեր, տիզանման մակաբույծներ և այլ օրգանիզմներ, իսկ օրգանիզմի ներսում կարող են հանդիպել նաև էնդոմակաբույծներ։ Հայաստանի մանր կաթնասունների վերաբերյալ ժամանակակից հետազոտություններում չղջիկների մոտ հայտնաբերվել են, մասնավորապես, Hippoboscidae, Ixodidae, Argasidae, Spinturnicidae, Macronyssidae և Nycteribiidae ընտանիքներին պատկանող էկտոմակաբույծներ, ընդ որում առավել հաճախ արձանագրվել են Spinturnicidae և Macronyssidae ներկայացուցիչները։ Մակաբուծաբանական ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն չղջիկների առողջական վիճակը հասկանալու, այլև մակաբույծների և նրանց տերերի միջև փոխհարաբերությունները բացահայտելու համար։ Կարող են ուսումնասիրվել մակաբույծների տեսակային կազմը, տարածվածությունը, վարակվածության ինտենսիվությունը, սեզոնային փոփոխությունները և տարբեր չղջիկների տեսակների նկատմամբ դրանց ընտրողականությունը։ Այդ տվյալները հնարավորություն են տալիս բացահայտել այն էկոլոգիական պայմանները, որոնք նպաստում են մակաբույծների տարածմանը, ինչպես նաև հասկանալ դրանց հնարավոր դերը կենդանիների պոպուլյացիաների առողջական վիճակի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաժին կարող է լինել ձեռքաթևավորների էկոլոգիական նշանակության գնահատումը։ Չղջիկները բազմաթիվ միջատների բնական կարգավորիչներ են և կարող են զգալի քանակությամբ միջատներ ոչնչացնել, այդ թվում՝ գյուղատնտեսական նշանակություն ունեցող վնասատուներ։ Այդ պատճառով նրանց ներկայությունը կարող է նպաստել բնական էկոհամակարգերի հավասարակշռությանը և որոշ դեպքերում ունենալ տնտեսական նշանակություն՝ նվազեցնելով վնասատու միջատների պոպուլյացիաները։ Միաժամանակ նրանք սննդային շղթաների կարևոր օղակ են՝ ծառայելով որպես կեր այլ գիշատիչ կենդանիների համար։ Տարածաշրջանի կենսաբազմազանության պահպանության տեսանկյունից աշխատանքը կարող է առանձնացնել հազվագյուտ, քիչ ուսումնասիրված կամ վտանգված տեսակները։ Նախկին տվյալները ցույց են տվել, որ Լեռնային Ղարաբաղի տերիոֆաունայում առկա են հազվագյուտ և ռելիկտային տեսակներ, որոնց թվում կան պահպանության կարիք ունեցող ձեռքաթևավորներ։ Այս հանգամանքը կարևոր է հատկապես ապաստարանների պահպանության, քարանձավների և այլ բնական կենսավայրերի պաշտպանության, ինչպես նաև մարդու գործունեության հետևանքով առաջացող խանգարումների նվազեցման տեսանկյունից։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ստացված տվյալները կարող են կիրառվել տարածաշրջանի կենսաբազմազանության գնահատման, հազվագյուտ տեսակների պահպանության, բնական ապաստարանների կառավարման և էկոլոգիական մոնիթորինգի ծրագրերի մշակման համար։ Տեսակների տարածման, կենսաբանության և մակաբուծների վերաբերյալ տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ձեռքաթևավորներին դիտարկել որպես միասնական էկոլոգիական համակարգի բաղադրիչ, այլ ոչ միայն առանձին կենդանատեսակների հավաքածու։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ամբողջական պատկերացում ձևավորել Լեռնային Ղարաբաղի ձեռքաթևավորների բազմազանության և կենսաբանության մասին՝ միաժամանակ բացահայտելով դրանց մակաբուծային համակարգերը, էկոլոգիական դերերը և պահպանության խնդիրները։ Այն արժեքավոր է կենդանաբանության, էկոլոգիայի, մակաբուծաբանության և բնության պահպանության մասնագետների համար, քանի որ համադրում է ֆաունիստիկ, կենսաբանական և մակաբուծաբանական տվյալները և դրանց հիման վրա գնահատում տարածաշրջանի չղջիկների գիտական ու բնապահպանական նշանակությունը։