Նոր գրքեր: Հասարակական-քաղաքական գիտություններ: Ինֆորմացիոն ցանկ=Новые книги: Обшественно-политические науки: Информационный указател (1983, թիվ 3)

Քաղաքագիտություն

Միջուկային զենքի մշակման և դրա փորձարկումների հիմնախնդիրը համաշխարհային անվտանգության ամենակարևոր և ամենավտանգավոր խնդիրներից մեկն է, որը մեծ ազդեցություն ունի պետությունների քաղաքականության, միջազգային հարաբերությունների և մարդկության ապագայի վրա։ Միջուկային զենքի ստեղծումը սկսվել է գիտատեխնիկական առաջընթացի և ռազմական մրցակցության պայմաններում, երբ պետությունները ձգտում էին ունենալ առավել հզոր և ազդեցիկ զինատեսակներ։ Այս զենքը առանձնանում է իր ահռելի կործանարար ուժով, քանի որ նույնիսկ մեկ միջուկային պայթյունը կարող է ոչնչացնել ամբողջ քաղաքներ, առաջացնել մեծ թվով զոհեր և երկարատև վնաս հասցնել շրջակա միջավայրին ու մարդկային առողջությանը։ Միջուկային փորձարկումները, որոնք իրականացվել են տարբեր երկրներում, հաճախ ուղեկցվել են ռադիոակտիվ աղտոտմամբ, բնապահպանական խնդիրներով և մարդկանց առողջության վրա ծանր հետևանքներով։ Փորձարկումների ազդեցությունը կարող է պահպանվել տասնյակ տարիներ՝ առաջացնելով քաղցկեղային հիվանդություններ, գենետիկական փոփոխություններ և բնական միջավայրի վնասում։ Միջուկային զենքի տարածումը մեծ վտանգ է ներկայացնում նաև միջազգային խաղաղության համար, քանի որ այն կարող է հանգեցնել ռազմական հակամարտությունների սրման և զանգվածային ոչնչացման վտանգի աճին։ Այս պատճառով միջազգային կազմակերպությունները և բազմաթիվ պետություններ փորձում են սահմանափակել միջուկային զենքի տարածումն ու փորձարկումները՝ ընդունելով տարբեր պայմանագրեր և վերահսկողության մեխանիզմներ։ Կարևոր դեր ունեն զինաթափման գործընթացները, միջազգային համագործակցությունը և դիվանագիտական բանակցությունները, որոնք նպատակ ունեն կանխելու նոր սպառազինությունների մրցավազքը։ Միևնույն ժամանակ որոշ երկրներ շարունակում են զարգացնել իրենց միջուկային ծրագրերը՝ այն դիտելով որպես անվտանգության և քաղաքական ազդեցության միջոց։ Այս իրավիճակը բարդացնում է միջազգային հարաբերությունները և ստեղծում անվստահության մթնոլորտ պետությունների միջև։ Միջուկային զենքի հիմնախնդիրը վերաբերում է ոչ միայն ռազմական ոլորտին, այլ նաև բարոյական, քաղաքական, տնտեսական և բնապահպանական հարցերին, քանի որ դրա կիրառման հնարավոր հետևանքները սպառնում են ամբողջ մարդկությանը։ Այդ պատճառով աշխարհի շատ երկրներ և միջազգային կառույցներ կարևորում են խաղաղության պահպանման, սպառազինությունների վերահսկման և միջուկային զենքից զերծ աշխարհի ստեղծման գաղափարը։

Աշխարհագրություն

Համաշխարհային օվկիանոսի ջրերի դինամիկան ընդգրկում է օվկիանոսային ջրերի շարժման բոլոր ձևերը՝ ալիքային շարժումները, մակընթացություն և տեղատվությունը, ինչպես նաև օվկիանոսային հոսանքները, որոնք պայմանավորված են քամիների ազդեցությամբ, Երկրի պտույտով (Կորիոլիսի ուժ), ջրի ջերմաստիճանային և աղային տարբերություններով։ Ալիքները հիմնականում ձևավորվում են քամիների ազդեցությամբ և կարևոր դեր ունեն ափերի ձևավորման ու էրոզիոն-կուտակային գործընթացներում, մակընթացությունները պայմանավորված են Լուսնի և Արեգակի ձգողական ուժերով և ազդում են ափամերձ էկոհամակարգերի ու նավագնացության վրա, իսկ օվկիանոսային հոսանքները ձևավորում են գլոբալ ջերմային և նյութափոխանակության համակարգ, որը տեղափոխում է ջերմություն, աղեր, սննդանյութեր և կենսաբանական օրգանիզմներ տարբեր լայնությունների միջև։ Համաշխարհային օվկիանոսը ունի հիմնարար դեր աշխարհագրական թաղանթում, քանի որ այն հանդիսանում է կլիմայի կարգավորիչ հիմնական գործոններից մեկը՝ մեղմելով մայրցամաքների կլիման, ապահովելով խոնավության շրջանառություն և մասնակցելով ջրաշրջանառության գլոբալ ցիկլին, ինչպես նաև ազդում է մթնոլորտի կազմի և ջերմային հավասարակշռության վրա։ Օվկիանոսային ջրերը նաև կենսաբազմազանության կարևոր միջավայր են՝ ապահովելով Երկրի կենսոլորտի զգալի մասը, սննդային և էկոլոգիական շղթաների հիմքը, իսկ տնտեսական տեսանկյունից ունեն մեծ նշանակություն՝ որպես ձկնորսության, ծովային տրանսպորտի, էներգետիկ և հանքային ռեսուրսների աղբյուր, ինչպես նաև մարդկային գործունեության և գլոբալ հաղորդակցության հիմնական միջավայրերից մեկը։

Ֆինանսներ

Ֆինանսական համակարգը տնտեսության այն կազմակերպված կառուցվածքն է, որը ապահովում է փողի շրջանառությունը, խնայողությունների հավաքագրումը, ներդրումների իրականացումը և ֆինանսական ռեսուրսների բաշխումը հասարակության տարբեր ոլորտների միջև։ Այն ներառում է բանկային համակարգը, ապահովագրական ընկերությունները, արժեթղթերի շուկան և պետական ֆինանսները, որոնք միասին նպաստում են տնտեսական կայունությանը և զարգացմանը։ Ֆինանսական համակարգի կարևոր բաղադրիչներից է պետական բյուջեն, որը պետության եկամուտների և ծախսերի տարեկան ֆինանսական պլանն է։ Պետական բյուջեն ձևավորվում է հիմնականում հարկերից, տուրքերից և այլ պետական եկամուտներից, իսկ ծախսերը ուղղվում են կրթության, առողջապահության, պաշտպանության, ենթակառուցվածքների և սոցիալական ծրագրերի ֆինանսավորմանը։ Բյուջեի ճիշտ կառավարումը կարևոր է երկրի տնտեսական կայունության համար, քանի որ այն ազդում է գնաճի, զբաղվածության և տնտեսական աճի վրա։ Պետական պարտքը ձևավորվում է այն դեպքում, երբ պետությունը ծախսում է ավելի շատ, քան հավաքում է եկամուտներ, և ստիպված է լինում փոխառություններ վերցնել ներքին կամ արտաքին աղբյուրներից։ Պետական պարտքը կարող է լինել զարգացման գործիք, եթե այն օգտագործվում է արդյունավետ ներդրումների համար, սակայն չափազանց մեծ պարտքը կարող է վտանգել ֆինանսական կայունությունը և մեծացնել տնտեսական ռիսկերը։ Այսպիսով, ֆինանսական համակարգը, պետական բյուջեն և պետական պարտքը փոխկապակցված են և միասին ձևավորում են երկրի տնտեսական քաղաքականության հիմքը։

Տնտեսագիտություն

Էքստերնալները (արտաքին ազդեցությունները) տնտեսական երևույթներ են, երբ մեկ տնտեսական գործակալի՝ անհատի, ֆիրմայի կամ կազմակերպության գործունեությունը ազդում է մյուսների վրա՝ առանց այդ ազդեցության շուկայական գնի կամ փոխհատուցման արտացոլման։ Այսինքն՝ որոշ գործողությունների օգուտները կամ ծախսերը չեն ներառվում անմիջապես շուկայական գործարքներում, սակայն զգացվում են երրորդ կողմերի կողմից։ Էքստերնալները կարող են լինել դրական և բացասական։ Դրական էքստերնալների դեպքում մեկի գործունեությունը օգտակար ազդեցություն է ունենում ուրիշների վրա՝ առանց լրացուցիչ վճարի։ Օրինակ՝ կրթությունը համարվում է դրական էքստերնալ, քանի որ կրթված մարդը ոչ միայն իրեն է օգուտ տալիս, այլ նաև հասարակությանը՝ բարձրացնելով արտադրողականությունն ու գիտելիքների մակարդակը։ Բացասական էքստերնալների դեպքում մեկի գործունեությունը վնաս է պատճառում ուրիշներին։ Օրինակ՝ գործարանների կողմից օդի աղտոտումը կարող է վնասել բնակչության առողջությանը և շրջակա միջավայրին՝ առանց այդ վնասի փոխհատուցման։ Էքստերնալների առկայությունը շուկայական մեխանիզմների թերություններից մեկն է, քանի որ շուկան ինքնուրույն չի կարող միշտ ճիշտ գնահատել բոլոր սոցիալական ծախսերն ու օգուտները։ Այդ պատճառով պետությունը հաճախ միջամտում է՝ կիրառելով հարկեր, սուբսիդիաներ կամ կարգավորումներ՝ բացասական էքստերնալները նվազեցնելու և դրականները խթանելու համար։ Օրինակ՝ աղտոտող ընկերությունների վրա կարող են սահմանվել բնապահպանական հարկեր, իսկ կրթության կամ առողջապահության ոլորտում պետությունը կարող է տրամադրել սուբսիդիաներ։ Այսպիսով, էքստերնալները կարևոր տնտեսական հասկացություն են, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես կարող են տնտեսական գործողությունները ազդել հասարակության վրա՝ դուրս շուկայական անմիջական հարաբերություններից, և ընդգծում են պետական կարգավորման անհրաժեշտությունը որոշ դեպքերում։

Կենսաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է ֆիզիկական և քիմիական գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությանը բակտերիաների աճի և կենսունակության վրա՝ նպատակ ունենալով հասկանալ միկրոօրգանիզմների զարգացման պայմանները և դրանց վերահսկման մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ֆիզիկական գործոններ՝ ջերմաստիճան, pH, ճնշում, ճառագայթում և թթվածնի առկայություն, ինչպես նաև քիմիական գործոններ՝ սննդանյութերի կազմ, աղերի կոնցենտրացիա, հակաբակտերիալ նյութերի և թունավոր միացությունների ազդեցություն։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են այդ գործոնները ազդում բակտերիաների բջջային նյութափոխանակության, բազմացման արագության և կենսունակության վրա՝ փոփոխելով դրանց ֆիզիոլոգիական ակտիվությունը և ադապտացիոն հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր միջավայրային պայմաններում բակտերիաների դիմադրողականության մեխանիզմներին, ինչպես նաև աճի օպտիմալ և սահմանափակող գործոնների որոշմանը։ Աշխատության արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն մանրէաբանության, բժշկության, սննդի անվտանգության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում՝ թույլ տալով մշակել միկրոօրգանիզմների վերահսկման և կիրառման արդյունավետ մեթոդներ։

Պատմություն

Այս մշակութաբանական և ազգագրական ուսումնասիրությունը նվիրված է խաղերի սոցիալ-մշակութային առանձնահատկությունների վերլուծությանը հայոց մեջ՝ ընդգծելով ավանդական և արդիական դրսևորումների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են հայկական ժողովրդական խաղերի պատմական ձևավորումը, դրանց գործառույթները համայնքային կյանքում և սոցիալականացման գործընթացներում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է խաղերի դերը որպես մշակութային արժեքների փոխանցման, վարքականոնների ձևավորման և սերունդների միջև կապի ապահովման միջոց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաղերի ծիսական, կրթական և ժամանցային գործառույթներին, ինչպես նաև դրանց կապին ժողովրդական տոնակատարությունների և ավանդույթների հետ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև ժամանակակից պայմաններում խաղերի վերափոխումները՝ ներառյալ քաղաքային միջավայրում դրանց պահպանման և վերաիմաստավորման գործընթացները, ինչպես նաև թվային խաղերի ազդեցությունը ավանդական խաղային մշակույթի վրա։ Հետազոտությունը ընդգծում է խաղերի մշակութային ինքնության պահպանման և հասարակական համախմբման դերը՝ ցույց տալով դրանց շարունակական նշանակությունը հայ մշակույթի զարգացման մեջ։ Աշխատությունը նախատեսված է ազգագրագետների, մշակութաբանների, մանկավարժների, սոցիոլոգների և հետազոտողների համար։