Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги:Техника: Информационный указатель (1978, Июль)

Աշխարհագրություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության սահմանամերձ, լեռնային և բարձր լեռնային տարածքներում տարաբնակեցման զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բնակչության տարածքային բաշխման, բնակավայրերի ձևավորման ու զարգացման, ժողովրդագրական փոփոխությունների և տարածքային անհամաչափությունների հիմնական առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործոններին, որոնք սահմանափակում են այս տարածքների բնակեցվածության և սոցիալ-տնտեսական կենսունակության պահպանումը՝ ներառյալ բնակչության նվազումը, արտագաղթը, աշխատատեղերի սահմանափակ լինելը, տնտեսական ակտիվության ցածր մակարդակը, տրանսպորտային հասանելիության խնդիրները և սոցիալական ենթակառուցվածքների անհավասար զարգացումը։ Աշխատանքը կարևորում է բնական և աշխարհագրական պայմանների ազդեցությունը բնակավայրերի զարգացման վրա, մասնավորապես՝ բարձրադիր ռելիեֆի, կլիմայական առանձնահատկությունների, տրանսպորտային դժվարությունների և բնական ռեսուրսների տարածքային անհավասար բաշխման դերը։ Սահմանամերձ տարածքների դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև ռազմավարական և անվտանգային գործոնը, քանի որ բնակչության կայուն ներկայությունը և բնակավայրերի կենսունակությունը կարևոր են երկրի տարածքային ամբողջականության և սահմանային համայնքների կայուն զարգացման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել բնակավայրերի ժողովրդագրական ներուժը, տարիքային և սեռային կառուցվածքը, զբաղվածության մակարդակը, միգրացիոն գործընթացները և բնակչության սոցիալ-տնտեսական պայմանները։ Կարևորվում է նաև քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի միջև զարգացման տարբերությունների ուսումնասիրությունը և դրանց ազդեցությունը տարածքային տարաբնակեցման համակարգի վրա։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու սահմանամերձ, լեռնային և բարձր լեռնային տարածքների զարգացման հիմնական խոչընդոտները և առաջարկելու տարածքային քաղաքականության, ենթակառուցվածքների բարելավման, տնտեսական ակտիվության խթանման, աշխատատեղերի ստեղծման և բնակչության ամրապնդման ուղղություններ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հավասարակշռված տարածքային զարգացման քաղաքականության մշակմանը, բնակավայրերի կենսունակության պահպանմանը և Հայաստանի տարբեր տարածաշրջանների միջև սոցիալ-տնտեսական անհամաչափությունների նվազեցմանը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է միլիմետրային ալիքների ազդեցության ուսումնասիրմանը տարբեր կենսաբանական համակարգերի վրա՝ ինչպես in vitro, այսինքն՝ լաբորատոր պայմաններում առանձնացված կենսաբանական նյութերի կամ բջջային համակարգերի, այնպես էլ in vivo՝ ամբողջական կենդանի օրգանիզմների մակարդակներում։ Աշխատանքի հիմնական նպատակն է պարզել, թե միլիմետրային տիրույթի էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը ինչպիսի փոփոխություններ կարող է առաջացնել կենսաբանական համակարգերում, ինչ պայմաններում են դրանք դրսևորվում և ինչ մեխանիզմներով կարող են պայմանավորված լինել։ Միլիմետրային ալիքները էլեկտրամագնիսական ճառագայթման բարձր հաճախականության տիրույթ են, և դրանց կենսաբանական ազդեցության ուսումնասիրությունը ձևավորում է կենսաֆիզիկայի և կենսաբժշկության միջդիսցիպլինար ուղղություն։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ազդեցությունը դիտարկվում է տարբեր մակարդակներում՝ առանձին կենսաբանական բաղադրիչներից և բջիջներից մինչև ամբողջական օրգանիզմ։ In vitro փորձերը հնարավորություն են տալիս վերահսկվող պայմաններում ուսումնասիրել ճառագայթման անմիջական ազդեցությունը կենսաբանական նյութի վրա՝ փոփոխելով հաճախականությունը, ինտենսիվությունը, ազդեցության տևողությունը և այլ պարամետրեր։ Այսպիսի մոտեցումը թույլ է տալիս առանձնացնել ճառագայթման ազդեցությունը այլ գործոններից և ավելի հստակ գնահատել կենսաբանական արձագանքի բնույթը։ In vivo ուսումնասիրությունները, իրենց հերթին, հնարավորություն են տալիս գնահատել միլիմետրային ալիքների ազդեցությունը ամբողջական օրգանիզմի մակարդակում։ Այստեղ հաշվի են առնվում ոչ միայն առանձին բջիջների կամ հյուսվածքների փոփոխությունները, այլև տարբեր օրգանների և ֆիզիոլոգիական համակարգերի փոխազդեցությունը։ Այսպիսի փորձերը կարևոր են, քանի որ կենդանի օրգանիզմում կենսաբանական պատասխանը կարող է էապես տարբերվել մեկուսացված բջջային համակարգում դիտվող երևույթներից։ Աշխատանքի գիտական կարևոր խնդիրներից է կենսաբանական ազդեցության օբյեկտիվ չափանիշների ընտրությունը։ Կախված ուսումնասիրվող համակարգից՝ կարող են գնահատվել բջիջների կենսունակությունը, աճի և բազմացման առանձնահատկությունները, նյութափոխանակության ցուցանիշները, ֆերմենտային ակտիվությունը, թաղանթների ֆունկցիոնալ վիճակը, իմունաբանական կամ ֆիզիոլոգիական արձագանքները և այլ կենսաբանական պարամետրեր։ Նման ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել միլիմետրային ալիքների ազդեցության մասին։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև ազդեցության պայմանների և կենսաբանական պատասխանի միջև կապի ուսումնասիրությունը։ Էլեկտրամագնիսական ճառագայթման կենսաբանական ազդեցությունը կարող է կախված լինել ոչ միայն ճառագայթման առկայությունից, այլև դրա հաճախականությունից, հզորությունից, ազդեցության տևողությունից, ռեժիմից և կենսաբանական օբյեկտի առանձնահատկություններից։ Հետևաբար տարբեր պայմաններում ստացված արդյունքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե ինչ գործոններ են առավել նշանակալի կենսաբանական արձագանքի ձևավորման համար։ Այս թեմայի առանձնահատկությունն այն է, որ միլիմետրային ալիքների հնարավոր կենսաբանական ազդեցությունների շուրջ գիտական գրականության մեջ դիտարկվել են տարբեր արդյունքներ, և դրանց մեկնաբանությունը պահանջում է խիստ վերահսկվող փորձարարական պայմաններ։ Այդ պատճառով նման հետազոտությունների արժեքը մեծապես կախված է փորձերի վերարտադրելիությունից, ճառագայթման ֆիզիկական պարամետրերի ճշգրիտ նկարագրությունից և համապատասխան վերահսկիչ խմբերի կիրառությունից։ Աշխատանքը կարող է նաև անդրադառնալ միլիմետրային ալիքների հնարավոր կիրառություններին կենսաբժշկության և բժշկական տեխնոլոգիաների ոլորտում։ Եթե որոշակի պայմաններում արձանագրվում են reproducible կենսաբանական ազդեցություններ, դրանք կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա հետազոտությունների համար՝ հասկանալու դրանց մեխանիզմները և գնահատելու հնարավոր կիրառական նշանակությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է տարբերակել գիտականորեն հաստատված ազդեցությունները ենթադրություններից և գնահատել ինչպես հնարավոր օգտակար, այնպես էլ անցանկալի հետևանքները։ In vitro և in vivo մոտեցումների համադրումը հատկապես կարևոր է այս տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս անցնել կենսաբանական ազդեցության ուսումնասիրության տարբեր մակարդակներով՝ պարզ համակարգերից դեպի ավելի բարդ ֆիզիոլոգիական մոդելներ։ Այս մեթոդաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս պարզել՝ արդյոք լաբորատոր մակարդակում հայտնաբերված փոփոխությունները պահպանվում են ամբողջական օրգանիզմում և ունեն արդյոք կենսաբանական նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միլիմետրային ալիքների և կենդանի համակարգերի փոխազդեցությունը դիտարկում է կենսաֆիզիկական և փորձարարական կենսաբանական տեսանկյունից՝ միավորելով էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ֆիզիկան, բջջային կենսաբանությունը, ֆիզիոլոգիան և կենսաբժշկական հետազոտությունը։ Այն կարող է հետաքրքրել կենսաֆիզիկոսներին, կենսաբաններին, ֆիզիոլոգներին, բժշկական ֆիզիկայի մասնագետներին, կենսաբժշկական հետազոտողներին և էլեկտրամագնիսական ճառագայթման կենսաբանական ազդեցությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտնականներին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է փորձարարական ուռուցքային գործընթացի պայմաններում հակաօքսիդանտային համակարգերի և L-արգինինի ու կրեատինի նյութափոխանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ Էրլիխի ասցիտային կարցինոմայի մոդելի շրջանակում։ Վերնագրում առկա «Escherichia соц» ձևակերպումը, հավանաբար, տպագրական կամ ճանաչման սխալ է, ուստի հետազոտության այդ բաղադրիչի ճշգրիտ անվանումը պահանջում է սկզբնաղբյուրի հետ համադրում։ Հետազոտության առանցքում օքսիդատիվ սթրեսի, բջջային էներգետիկ նյութափոխանակության և ամինաթթվային փոխանակության միջև փոխկապակցվածությունն է ուռուցքային վիճակի զարգացման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատ ռադիկալային գործընթացների և օրգանիզմի հակաօքսիդանտային պաշտպանական մեխանիզմների հավասարակշռությանը, քանի որ նորագոյացությունների զարգացման ժամանակ նյութափոխանակության վերակառուցումը կարող է ուղեկցվել ակտիվ թթվածնային ձևերի առաջացման և դրանց չեզոքացման համակարգերի գործունեության փոփոխություններով։ L-արգինինը դիտարկվում է որպես բազմագործառույթ ամինաթթու, որը մասնակցում է մի շարք կենսաքիմիական ուղիների և կապված է ազոտային նյութափոխանակության, բջջային ազդանշանային գործընթացների ու այլ կենսաբանորեն կարևոր միացությունների առաջացման հետ։ Կրեատինի նյութափոխանակության ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես բջջային էներգիայի պահպանման և փոխանցման մեխանիզմների տեսանկյունից, քանի որ ուռուցքային բջիջների ակտիվ աճը կարող է էապես փոփոխել էներգետիկ պահանջարկն ու համապատասխան կենսաքիմիական ուղիների գործունեությունը։ Հետազոտության ընթացքում դիտարկվում են նշված նյութափոխանակային համակարգերի ցուցանիշների հնարավոր փոփոխությունները և դրանց կապը ուռուցքային գործընթացի զարգացման հետ։ Կարևոր ուղղություն է տարբեր կենսաքիմիական ցուցանիշների համադրումը՝ պարզելու համար, թե հակաօքսիդանտային պաշտպանությունը և ամինաթթուների ու էներգետիկ միացությունների փոխանակությունը որքանով են փոխկապակցված փորձարարական ախտաբանական վիճակում։ Ասցիտային կարցինոմայի մոդելի կիրառումը հնարավորություն է տալիս վերահսկվող փորձարարական պայմաններում ուսումնասիրել ուռուցքային գործընթացին ուղեկցող նյութափոխանակային փոփոխությունները և գնահատել դրանց դինամիկան։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է ուռուցքաբանության, կենսաքիմիայի, օքսիդատիվ սթրեսի կենսաբանության և նյութափոխանակության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով նորագոյացությունների ժամանակ առաջացող համակարգային կենսաքիմիական փոփոխությունների և դրանց հնարավոր փոխկապակցվածությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Իրավաբանություն

Ֆինանսական արդյունքների կառավարչական հաշվառումը աշխատությունը տնտեսագիտական և հաշվապահական ուղղվածության մասնագիտական ուսումնական գիրք է, որը նվիրված է կազմակերպությունների ֆինանսական արդյունքների ձևավորման, հաշվառման և կառավարչական վերլուծության համակարգերի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նախատեսված հաշվապահության, ֆինանսների, աուդիտի և կառավարման ոլորտներում սովորող ուսանողների ու մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են ֆինանսական արդյունքների հաշվառման հիմնական սկզբունքները՝ եկամուտների, ծախսերի և շահույթի ձևավորման մեխանիզմները, դրանց դասակարգումը և հաշվառման առանձնահատկությունները տարբեր տնտեսական իրավիճակներում, բացատրվում է կառավարչական հաշվառման դերը կազմակերպության ներքին որոշումների կայացման գործընթացում, ինչպես նաև ֆինանսական ցուցանիշների վերլուծության նշանակությունը արդյունավետ կառավարման համար, աշխատությունը մանրամասն անդրադառնում է ինքնարժեքի հաշվարկման մեթոդներին, ծախսերի կառավարման համակարգերին և շահութաբերության գնահատման ցուցանիշներին, ներկայացվում են պլանավորման և վերահսկողության գործիքները, որոնք օգնում են օպտիմալացնել կազմակերպության ֆինանսական գործունեությունը, քննարկվում են բյուջետավորման և կանխատեսման մեթոդները, ինչպես նաև հաշվետվությունների կազմման և ֆինանսական տեղեկատվության վերլուծության մոտեցումները, գրքում ընդգծվում է նաև կառավարչական հաշվառման դերը ռազմավարական որոշումների ընդունման և կազմակերպության մրցունակության բարձրացման գործընթացում, աշխատությունը համադրում է տեսական հաշվապահական հիմքերը և գործնական կառավարչական կիրառությունները՝ նպաստելով ֆինանսական վերլուծության և կառավարման հմտությունների զարգացմանը։

Բնապահպանություն

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները ժամանակակից աշխարհի ամենալուրջ բնապահպանական խնդիրներից են, որոնք անմիջական ազդեցություն ունեն մարդու առողջության, էկոհամակարգերի կայունության և կլիմայի փոփոխության վրա։ Մթնոլորտի աղտոտումը տեղի է ունենում, երբ օդ են արտանետվում վնասակար նյութեր՝ գազեր, փոշի, քիմիական միացություններ և աէրոզոլներ, որոնք փոխում են օդի բնական կազմը։ Աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական ձեռնարկությունները, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, էներգետիկ կայանները և կենցաղային վառելիքի այրումը։ Այս աղբյուրներից արտանետվող նյութերը, օրինակ՝ ածխաթթու գազը, ազոտի օքսիդները, ծծմբի միացությունները և մանր փոշին, առաջացնում են օդի որակի վատթարացում և տարբեր հիվանդություններ։ Մթնոլորտի աղտոտումը հանգեցնում է շնչառական համակարգի հիվանդությունների աճի, սրտանոթային խնդիրների և իմունային համակարգի թուլացման։ Բացի առողջական հետևանքներից, այն ունի նաև գլոբալ ազդեցություն՝ նպաստելով ջերմոցային էֆեկտի ուժեղացմանը և կլիմայական փոփոխություններին, ինչի հետևանքով ավելանում են բնական աղետները, ջերմաստիճանի տատանումները և սառցադաշտերի հալումը։ Աղտոտման խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ է զարգացնել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել հանածո վառելիքի օգտագործումը, կատարել արդյունաբերական արտանետումների վերահսկում և ընդլայնել կանաչ տարածքները։ Կարևոր է նաև միջազգային համագործակցությունը, քանի որ մթնոլորտային աղտոտումը գլոբալ բնույթի խնդիր է և չի սահմանափակվում մեկ երկրի տարածքով։ Այսպիսով, մթնոլորտի աղտոտման նվազեցումը համարվում է կայուն զարգացման և մարդկության առողջ ապագայի ապահովման հիմնական պայմաններից մեկը։

Մշակույթ

Այս նախագիծը նվիրված է մասսայական, այսինքն՝ հանրային գրադարանների տարեկան աշխատանքի գնահատման համակարգի մշակմանը և դրա կիրառման համար միասնական մոտեցումների ձևավորմանը։ Աշխատության հիմնական նպատակը գրադարանի մեկ տարվա գործունեությունը ոչ միայն կատարված աշխատանքների թվային հաշվետվության տեսքով ներկայացնելն է, այլև դրա արդյունավետության, սպասարկման որակի, ընթերցողների հետ աշխատանքի, մշակութային և կրթական դերակատարության ու կազմակերպչական գործունեության համակողմանի գնահատումը։ Նախագիծը ենթադրում է այնպիսի չափորոշիչների և ցուցանիշների համակարգի ձևավորում, որը հնարավորություն կտա համեմատելի և ավելի օբյեկտիվ կերպով գնահատել տարբեր գրադարանների աշխատանքը՝ հաշվի առնելով դրանց գործունեության պայմանները, սպասարկվող բնակչության թվաքանակը, ֆոնդերի ծավալը և նյութատեխնիկական հնարավորությունները։ Գնահատման շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գրադարանի այցելությունների թիվը, գրանցված և ակտիվ ընթերցողների քանակը, գրքերի և այլ տեղեկատվական ռեսուրսների շրջանառությունը, ընթերցողական պահանջարկի բավարարման աստիճանը, նոր գրականության համալրումը և ֆոնդերի օգտագործման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև ընթերցողների սպասարկման որակին, քանի որ ժամանակակից գրադարանի գործունեության արդյունավետությունը չի սահմանափակվում միայն գրքային ֆոնդի պահպանմամբ և տրամադրմամբ։ Գնահատման համակարգը կարող է ներառել նաև մշակութային, կրթական և տեղեկատվական միջոցառումների կազմակերպումը՝ գրական երեկոներ, հանդիպումներ, ցուցահանդեսներ, քննարկումներ, ընթերցանության խթանման ծրագրեր և տարբեր տարիքային խմբերի համար նախատեսված նախաձեռնություններ։ Կարևոր բաղադրիչ է նաև գրադարանի աշխատանքի հասանելիության գնահատումը, ներառյալ տարբեր սոցիալական և տարիքային խմբերի սպասարկումը, նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը և էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների օգտագործումը։ Նախագծի կառուցվածքում կարող է նախատեսվել աշխատանքի արդյունքների ինչպես քանակական, այնպես էլ որակական գնահատում։ Քանակական ցուցանիշները հնարավորություն են տալիս ստանալ գործունեության չափելի պատկերը, մինչդեռ որակական գնահատումը կարող է հիմնվել ընթերցողների կարծիքների, հարցումների, առաջարկությունների, սպասարկման մակարդակի և գրադարանի ծրագրերի արդյունավետության վրա։ Այս համադրումը թույլ է տալիս խուսափել այն իրավիճակից, երբ մեծ թվով միջոցառումների կամ այցելությունների առկայությունը ինքնաբերաբար դիտարկվում է որպես բարձր արդյունավետության ապացույց՝ առանց դրանց իրական ազդեցությունը գնահատելու։ Աշխատությունը կարևորում է նաև գրադարանի անձնակազմի գործունեության գնահատումը, մասնագիտական պատրաստվածությունը, աշխատանքի կազմակերպումը և աշխատակիցների մասնակցությունը գրադարանի զարգացման ծրագրերին։ Տարեկան գնահատման արդյունքները կարող են օգտագործվել ոչ միայն հաշվետվություն կազմելու, այլև հաջորդ տարվա աշխատանքային պլանավորման, խնդիրների բացահայտման, ռեսուրսների ավելի արդյունավետ բաշխման և գրադարանի զարգացման առաջնահերթությունների սահմանման համար։ Քանի որ նախագիծը ներկայացված է քննարկման համար, այն կարելի է դիտարկել որպես մեթոդական հիմք, որը նախատեսված է հետագա մասնագիտական քննարկումների, առաջարկությունների և հնարավոր ճշգրտումների համար։ Ընդհանուր առմամբ, առաջարկվող մոտեցումը ձգտում է ձևավորել հանրային գրադարանների տարեկան գործունեության գնահատման ավելի համակարգված և բազմակողմանի մեխանիզմ, որը միավորում է վիճակագրական տվյալները, ընթերցողների սպասարկման արդյունքները, մշակութային և կրթական գործունեությունը, կազմակերպչական արդյունավետությունն ու գրադարանի զարգացման հեռանկարները։