Նոր գրքեր պատանիներին: Ինֆորմացիոն ցանկ= Новые книги юным (1987, Ապրիլ, թիվ 4)

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է գերխիտ երկնային մարմինների ներսում տարօրինակ քվարկային նյութի հնարավոր գոյության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն տեսական հարցն է, թե արդյոք չափազանց բարձր խտությունների և ճնշումների պայմաններում սովորական հադրոնային նյութը կարող է անցնել քվարկային վիճակի, որտեղ նյութի հիմնական բաղադրիչները ոչ թե պրոտոններն ու նեյտրոններն են, այլ ազատ կամ մասամբ ազատ քվարկները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այսպես կոչված տարօրինակ քվարկի ներգրավմանը, որը բարձր խտության պայմաններում կարող է ձևավորել նյութի առանձնահատուկ վիճակ՝ էապես փոխելով երկնային մարմնի ներքին կառուցվածքն ու ֆիզիկական հատկությունները։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նեյտրոնային աստղերի և այլ գերխիտ օբյեկտների ներսում քվարկային նյութի առաջացման պայմանները, դրա կայունությունը, էներգետիկ վիճակը և նյութի վիճակի հավասարման առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է նաև սովորական նեյտրոնային աստղերի, քվարկային աստղերի և հնարավոր հիբրիդային աստղերի մոդելների համեմատությունը՝ հաշվի առնելով զանգվածը, շառավիղը, ներքին ճնշումը և խտության բաշխումը։ Տեսական հաշվարկները կարող են հնարավորություն տալ գնահատելու, թե ինչ պայմաններում է տարօրինակ քվարկային նյութի ձևավորումը ֆիզիկապես հնարավոր և ինչ դիտարկելի հետևանքներ կարող է այն ունենալ աստղի կառուցվածքի ու էվոլյուցիայի վրա։ Հետազոտությունը կապում է քվանտային քրոմոդինամիկան, միջուկային նյութի ֆիզիկան և ռելյատիվիստական աստղաֆիզիկան՝ փորձելով պարզել ծայրահեղ խտությունների դեպքում նյութի վարքագծի հիմնարար օրինաչափությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տեսական ֆիզիկոսներին, միջուկային ֆիզիկոսներին, աստղաֆիզիկոսներին և գերխիտ նյութի հատկությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Զբոսաշրջություն (Տուրիզմ)

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում զբոսաշրջության զարգացմանը նպաստող քաղաքաշինական և տարածական մոդելավորման սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում զբոսաշրջային տարածքների, բնակավայրերի և ենթակառուցվածքների այնպիսի կազմակերպման խնդիրն է, որը միաժամանակ կարող է ապահովել զբոսաշրջության զարգացումը, տարածքների արդյունավետ օգտագործումը, պատմամշակութային ժառանգության պահպանումը և բնական միջավայրի պաշտպանությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել Հայաստանի քաղաքների, գյուղական բնակավայրերի և զբոսաշրջային գոտիների տարածական կառուցվածքը, տրանսպորտային հասանելիությունը, հյուրանոցային և սպասարկման ենթակառուցվածքների տեղաբաշխումը, հանգստի ու ժամանցի տարածքների կազմակերպումը և զբոսաշրջային երթուղիների ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բնական, պատմական և մշակութային ռեսուրսների տարածական առանձնահատկություններին և դրանց ներառմանը քաղաքաշինական պլանավորման գործընթացում։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև զբոսաշրջային կենտրոնների ձևավորման տարբեր մոդելներ, դրանց փոխկապակցվածությունը շրջակա բնակավայրերի հետ և տարածքային զարգացման հավասարակշռված մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները։ Կարևոր ուղղություն է կայուն զբոսաշրջության սկզբունքների ինտեգրումը քաղաքաշինությանը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել զբոսաշրջային գործունեության բացասական ազդեցությունը շրջակա միջավայրի և պատմամշակութային ժառանգության վրա, միաժամանակ խթանելով տեղական տնտեսության զարգացումը և համայնքների ներգրավվածությունը։ Հայաստանի պայմաններում նման մոդելավորումը կարող է նպաստել զբոսաշրջային ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործմանը, տարածքային անհամաչափությունների մեղմմանը և զբոսաշրջային նոր ուղղությունների զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, քաղաքաշինարարներին, զբոսաշրջության ոլորտի մասնագետներին, տարածքային պլանավորման և տարածաշրջանային զարգացման հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գրադարանների մասնակցության և աջակցության մեթոդները ընտրական գործընթացներում՝ հաշվի առնելով տեղեկատվական, կրթական և հասարակական ներգրավվածության գործառույթները։ Նյութում մանրամասն բացատրվում են գրադարանների դերը ընտրողների տեղեկացվածության ապահովման, ընտրական իրավագիտության տարածման և քաղաքացիական գիտակցության ձևավորման գործում, ինչպես նաև ներկայացվում են աշխատանքային ուղեցույցներ՝ ընթերցասրահներում և հանրային միջոցառումների ժամանակ տեղեկատվության մատուցման համար։ Աշխատությունը ընդգծում է գրադարանների որպես հասարակության վստահելի տեղեկատվական կենտրոնների կարողությունները, այդ թվում՝ ընտրությունների մասին օբյեկտիվ տվյալների հավաքագրումը, մատենագիտական և էլեկտրոնային աղբյուրների տրամադրումը, համաժողովների և քննարկումների կազմակերպումը։ Մեթոդական նյութերը նախատեսված են գրադարանավարների, կրթական աշխատողների և հասարակական կազմակերպությունների համար՝ ուղղված ընտրական գործընթացների թափանցիկության բարձրացմանը և քաղաքացիների գիտելիքների ամրապնդմանը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է թղթայուղային մեկուսացման որակի գնահատման մեթոդիկայի մշակմանը՝ որպես մեկուսիչ համակարգերի տեխնիկական վիճակի և շահագործական հուսալիության որոշման միջոց։ Հետազոտության հիմքում էլեկտրական սարքավորումներում կիրառվող թղթային և յուղային մեկուսացման համակարգերի վիճակի գնահատման խնդիրն է, քանի որ մեկուսացման հատկությունների վատթարացումը կարող է պայմանավորված լինել խոնավության կուտակմամբ, ծերացմամբ, աղտոտմամբ, ջերմային ազդեցություններով և այլ գործոններով։ Ուսումնասիրության առանձնահատկությունն այն է, որ մեկուսացման որակի գնահատման համար օգտագործվում են աբսորբցիոն պարամետրեր, որոնք բնութագրում են մեկուսիչ նյութի էլեկտրական հատկությունների փոփոխությունը և կարող են տեղեկատվություն տրամադրել դրա վիճակի վերաբերյալ։ Աշխատանքում քննարկվում են աբսորբցիոն գործընթացների ֆիզիկական հիմքերը, դրանց կապը մեկուսացման բևեռացման երևույթների հետ և համապատասխան չափումների միջոցով մեկուսացման վիճակի բնութագրման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում չափումների կատարման պայմանների, կիրառվող էլեկտրական սխեմաների, ժամանակային միջակայքերի և ստացված ցուցանիշների մեկնաբանության մեթոդաբանությանը։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի գնահատման չափանիշների և ալգորիթմների մշակումը, որոնք հնարավորություն կտան աբսորբցիոն պարամետրերի հիման վրա տարբերակել մեկուսացման բավարար և անբավարար վիճակները, բացահայտել դրա հատկությունների փոփոխության միտումները և անհրաժեշտության դեպքում կանխատեսել հնարավոր անսարքությունների առաջացումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել փորձարարական չափումների արդյունքների համեմատություն տարբեր վիճակում գտնվող մեկուսացման նմուշների կամ էլեկտրական սարքավորումների համար՝ պարզելու աբսորբցիոն ցուցանիշների և մեկուսացման իրական որակի միջև կապը։ Աշխատանքում կարևորվում է նաև մեթոդիկայի գործնական կիրառելիությունը, չափումների վերարտադրելիությունը և արդյունքների հավաստիությունը, քանի որ տեխնիկական ախտորոշման արդյունավետությունը մեծապես կախված է գնահատման չափանիշների ճիշտ ընտրությունից։ Մշակվող մոտեցումը կարող է նպաստել մեկուսացման վիճակի պարբերական հսկողության կատարելագործմանը, կանխարգելիչ սպասարկման կազմակերպմանը և էլեկտրական սարքավորումների շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։ Աբսորբցիոն պարամետրերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատման գործընթացում ստանալ լրացուցիչ ախտորոշիչ տեղեկատվություն՝ առանց միայն մեկուսացման խափանման փաստի վրա հիմնվելու։ Նյութը կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, բարձր լարման տեխնիկայի, էլեկտրական սարքավորումների շահագործման և տեխնիկական ախտորոշման ոլորտների մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Բժշկություն

Աշխատանքը նվիրված է կարդիոռենալ համախտանիշի պայմաններում սրտամկանի ռեմոդելավորման կլինիկական և պաթոգենետիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև այդ գործընթացի դեղաբուժական շտկման հնարավորությունների գնահատմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է սրտի և երիկամների փոխկապակցված գործունեության այն բարդ համակարգը, որի խանգարումը կարող է հանգեցնել երկու օրգանների ֆունկցիայի աստիճանական վատթարացման և փոխադարձաբար խորացնել հիվանդության ընթացքը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է սրտամկանի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, որոնք զարգանում են կարդիոռենալ համախտանիշի ժամանակ, ներառյալ սրտի խոռոչների և պատերի կառուցվածքային վերափոխումները, սրտամկանի հիպերտրոֆիկ և ֆիբրոտիկ գործընթացները, կծկողական ֆունկցիայի փոփոխությունները և սրտային անբավարարության առաջընթացը։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեմոդելավորման ձևավորման պաթոգենետիկ մեխանիզմներին՝ հեղուկի և նատրիումի պահման, հեմոդինամիկ ծանրաբեռնվածության, նեյրոհումորալ համակարգերի ակտիվացման, բորբոքային գործընթացների, օքսիդատիվ սթրեսի և երիկամների ֆունկցիայի նվազման հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային ու հորմոնալ փոփոխությունների փոխազդեցությանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հիվանդների կլինիկական վիճակի, սրտի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ ցուցանիշների, երիկամների ֆունկցիայի և լաբորատոր կենսաքիմիական մարկերների գնահատում՝ նպատակ ունենալով պարզել դրանց փոխկապակցվածությունը և հիվանդության ծանրության հետ ունեցած կապը։ Կարևոր ուղղություն է նաև սրտամկանի ռեմոդելավորման դինամիկայի ուսումնասիրությունը բուժման ընթացքում, քանի որ կառուցվածքային փոփոխությունների նվազեցումը կամ դրանց առաջընթացի դանդաղեցումը կարող է դիտարկվել որպես թերապիայի արդյունավետության կարևոր ցուցանիշ։ Դեղաբուժական բաժնում ուշադրությունը կենտրոնացվում է այն դեղամիջոցների և բուժական ռազմավարությունների վրա, որոնք կիրառվում են սրտային և երիկամային խանգարումների փոխկապակցված պայմաններում՝ հաշվի առնելով դրանց ազդեցությունը հեմոդինամիկայի, նեյրոհումորալ ակտիվացման, հեղուկային հավասարակշռության և սրտամկանի կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Միաժամանակ ընդգծվում է այն բարդությունը, որ կարդիոռենալ համախտանիշի դեպքում բուժումը պահանջում է անհատական մոտեցում, քանի որ սրտային վիճակի բարելավմանն ուղղված միջամտությունները կարող են անհրաժեշտ լինել համադրել երիկամների ֆունկցիայի, էլեկտրոլիտների և հեղուկային վիճակի շարունակական վերահսկման հետ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բուժման տարբեր սխեմաների համեմատական արդյունավետությանը, դրանց ազդեցությանը կլինիկական ախտանիշների, ֆունկցիոնալ վիճակի, սրտամկանի կառուցվածքային ցուցանիշների և երիկամների ֆունկցիայի վրա։ Կարևոր նշանակություն ունի դեղերի անվտանգության գնահատումը, քանի որ այս հիվանդների մոտ երիկամային ֆունկցիայի խանգարումը կարող է փոխել դեղերի ազդեցությունն ու հանդուրժողականությունը և մեծացնել որոշ անբարենպաստ ազդեցությունների ռիսկը։

Բնապահպանություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է էլեկտրակինետիկ երևույթների ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառման հնարավորություններին Արարատյան հարթավայրի հողերի աղաջրային ռեժիմների կարգավորման նպատակով։ Թեման կարևոր է այն պատճառով, որ հողում ջրի և լուծված աղերի շարժը մեծ ազդեցություն ունի հողի բերրիության, գյուղատնտեսական արտադրողականության և բույսերի աճի պայմանների վրա։ Արարատյան հարթավայրի չոր և կիսաչոր կլիմայական պայմաններում ոռոգման ինտենսիվ օգտագործումը, գոլորշիացման բարձր մակարդակը, ստորերկրյա ջրերի ռեժիմը և հողում լուծված աղերի կուտակման գործընթացները կարող են հանգեցնել աղակալման ու ջրակալման խնդիրների, որոնք բացասաբար են անդրադառնում գյուղատնտեսական հողերի արդյունավետ օգտագործման վրա։ Աշխատության տեսական հիմքը կազմում են էլեկտրակինետիկ երևույթները՝ մասնավորապես էլեկտրաոսմոսը, էլեկտրոֆորեզը և դրանց հետ կապված գործընթացները։ Այս երևույթները պայմանավորված են հողի մասնիկների, ջրի և լուծված իոնների փոխազդեցությամբ և կարող են օգտագործվել հողային միջավայրում ջրի ու լուծված նյութերի ուղղորդված տեղաշարժը կառավարելու համար։ Հատկապես հետաքրքիր է էլեկտրաոսմոսի կիրառությունը, որի դեպքում արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ ծակոտկեն միջավայրում հեղուկի շարժը կարող է փոխվել և ուղղորդվել։ Նման մոտեցումը տեսականորեն հնարավորություն է տալիս ազդելու հողային պրոֆիլում ջրի բաշխման և աղերի տեղափոխության վրա՝ նպաստելով աղակալված կամ աղակալման վտանգ ունեցող հողերի վերականգնմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր մասը կարող է կազմել Արարատյան հարթավայրի հողերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, աղային կազմի, խոնավության ռեժիմի, ստորերկրյա ջրերի մակարդակի և հողային պրոֆիլի կառուցվածքի վերլուծությունը։ Այդ տվյալների հիման վրա հնարավոր է գնահատել, թե ինչ պայմաններում էլեկտրակինետիկ մեթոդների կիրառումը կարող է լինել արդյունավետ և ինչպիսի սահմանափակումներ կարող են առաջանալ տարբեր տիպի հողերում։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով կարող են դիտարկվել էլեկտրական դաշտի ուժգնության, ազդեցության տևողության, հողի խոնավության, աղերի կոնցենտրացիայի և այլ գործոնների ազդեցությունը ջրի ու իոնների տեղաշարժի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարելի է տեխնոլոգիան կիրառել ոչ միայն լաբորատոր պայմաններում, այլև իրական գյուղատնտեսական տարածքներում՝ հաշվի առնելով էներգիայի ծախսը, հողի հատկությունները, ոռոգման համակարգը և բնապահպանական անվտանգությունը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ հողերի աղաջրային ռեժիմի արդյունավետ կառավարումը կարող է նպաստել աղակալման նվազեցմանը, հողի բերրիության պահպանմանը և գյուղատնտեսական հողերի երկարաժամկետ օգտագործմանը։ Էլեկտրակինետիկ մեթոդները կարող են դիտարկվել որպես ավանդական մելիորատիվ միջոցներին լրացնող տեխնոլոգիա, հատկապես այն դեպքերում, երբ սովորական դրենաժային կամ լվացման մեթոդների կիրառումը տեխնիկապես կամ տնտեսապես դժվար է։ Միաժամանակ նման տեխնոլոգիաների արդյունավետությունը կախված է կոնկրետ հողի կառուցվածքից, աղային կազմից, ջրային ռեժիմից և կիրառվող էլեկտրական պարամետրերից, ուստի դրանց գործնական ներդրումից առաջ անհրաժեշտ են համապատասխան փորձարարական և դաշտային ուսումնասիրություններ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է հողագիտության, ագրոֆիզիկայի, հիդրոլոգիայի և մելիորացիայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել էլեկտրակինետիկ երևույթների կիրառական ներուժը Արարատյան հարթավայրի հողերի ջրային և աղային ռեժիմների կառավարման գործում։