Психология и педагогика

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերում վարկային պորտֆելի կառավարման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև վարկային գործունեության արդյունավետության բարձրացման և ռիսկերի կառավարման համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում են առևտրային բանկերի վարկային պորտֆելի ձևավորման, կառուցվածքի, որակի գնահատման, դիվերսիֆիկացման և վերահսկողության առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով Հայաստանի բանկային համակարգի զարգացման միտումները, ֆինանսական շուկայի առանձնահատկությունները և մակրոտնտեսական միջավայրի ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարկային պորտֆելի կառավարման տնտեսական էությանը, դրա հիմնական սկզբունքներին, նպատակներին և գործառույթներին, ինչպես նաև բանկերի ֆինանսական կայունության, իրացվելիության, շահութաբերության և մրցունակության ապահովման գործում վարկային քաղաքականության ունեցած նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են վարկային ռիսկերի առաջացման պատճառները, դրանց բացահայտման, չափման, գնահատման և նվազեցման մեխանիզմները, վարկառուների վճարունակության ու վարկունակության գնահատման մեթոդները, ինչպես նաև վարկային պարտավորությունների կատարման նկատմամբ շարունակական վերահսկողության կազմակերպման հարցերը։ Քննարկվում են վարկային պորտֆելի կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ ըստ վարկավորման ոլորտների, վարկատեսակների, ժամկետայնության, արժույթի, ապահովվածության և վարկառուների խմբերի։ Կարևորվում է խնդրահարույց և չաշխատող վարկերի կառավարման, ժամկետանց պարտավորությունների նվազեցման, վարկային կորուստների կանխատեսման և հնարավոր կորուստների համար պահուստների ձևավորման արդյունավետ մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի կողմից սահմանվող կարգավորող պահանջներին, բանկային վերահսկողության գործիքներին, կապիտալի համարժեքության և ռիսկերի կառավարման միջազգային չափանիշներին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը առևտրային բանկերի վարկային քաղաքականության վրա։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում վարկային պորտֆելի որակի գնահատման ֆինանսական ցուցանիշները, վարկային ներդրումների եկամտաբերության և ռիսկայնության փոխհարաբերությունները, ակտիվների կենտրոնացման սահմանափակումները և պորտֆելի օպտիմալ կառուցվածքի ձևավորման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են նաև տնտեսական աճի, գնաճի, տոկոսադրույքների, փոխարժեքների տատանումների և ֆինանսական շուկայի անկայունության ազդեցությունները բանկերի վարկային գործունեության և վարկառուների պարտավորությունների սպասարկման կարողության վրա։ Կարևորվում է ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, թվային բանկային համակարգերի, վարկային գնահատման ավտոմատացված գործիքների, տվյալների վերլուծության և կանխատեսման մոդելների կիրառումը վարկային պորտֆելի կառավարման գործընթացներում։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև վարկավորման ընթացակարգերի կատարելագործման, ներքին վերահսկողության համակարգերի ամրապնդման, վարկային որոշումների կայացման արդյունավետության բարձրացման և բանկային ռիսկերի կառավարման միջազգային առաջավոր փորձի տեղայնացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում վարկային պորտֆելի դիվերսիֆիկացման, ռիսկերի վաղ հայտնաբերման, ֆինանսական կայունության ամրապնդման և վարկային ռեսուրսների արդյունավետ տեղաբաշխման ուղղությամբ կիրառելի մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ պատկերացում կազմելու Հայաստանի առևտրային բանկերի վարկային գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունների, վարկային պորտֆելի կառավարման արդյունավետության վրա ազդող գործոնների և բանկային համակարգի զարգացման հեռանկարների մասին։ Աշխատությունն ունի գիտական և գործնական նշանակություն՝ նպաստելով բանկային կառավարման, ֆինանսական վերլուծության, վարկային ռիսկերի գնահատման և ֆինանսական միջնորդության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսաբանների, բանկային համակարգի աշխատակիցների, վարկային մասնագետների, ռիսկերի կառավարիչների, ֆինանսական վերլուծաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի գործունեությամբ ու զարգացման հեռանկարներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է իրական և ֆունկցիոնալ անալիզի շրջանակում ֆունկցիաների՝ տարբեր օրթոգոնալ համակարգերի միջոցով շարքային ներկայացումների տեսական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն պայմաններն են, որոնց դեպքում տրված ֆունկցիան հնարավոր է ներկայացնել համապատասխան օրթոգոնալ համակարգի տարրերով կազմված շարքի միջոցով, ինչպես նաև այդ ներկայացման զուգամիտության, միակության և մոտարկման հատկությունները։ Քննվում են օրթոգոնալ ֆունկցիաների համակարգերի ընդհանուր հատկությունները, շարքերի գործակիցների որոշման սկզբունքները և ֆունկցիայի հատկությունների ու համապատասխան գործակիցների վարքի միջև առկա կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր իմաստներով զուգամիտությանը՝ դիտարկելով կետային, գրեթե ամենուրեք, միջին քառակուսային կամ այլ ֆունկցիոնալ տարածություններին համապատասխան զուգամիտության ձևերը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել դասական Ֆուրիեի համակարգերի հետ մեկտեղ այլ օրթոգոնալ համակարգերի ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով դրանց միջոցով ֆունկցիաների ներկայացման ընդհանուր և առանձնահատուկ օրինաչափությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օրթոգոնալ շարքերի մասնակի գումարների վարքի գնահատումը և այն հարցը, թե ինչ պայմաններում են դրանք վերականգնում սկզբնական ֆունկցիան կամ ապահովում դրա բավարար մոտարկումը։ Քննության առարկա կարող են լինել նաև լրիվության, օրթոգոնալության և բազիսայնության հասկացությունների փոխհարաբերությունները, որոնք որոշում են տվյալ համակարգի ներկայացուցչական հնարավորությունները համապատասխան ֆունկցիոնալ դասերում։ Առանձին խնդիր է ֆունկցիայի հարթության, ինտեգրելիության կամ այլ վերլուծական հատկությունների ազդեցությունը շարքի գործակիցների և զուգամիտության բնույթի վրա։ Հնարավոր է դիտարկվեն նաև շարքերի վերադասավորման, գումարման հատուկ մեթոդների, եզակիությունների և զուգամիտության բացառիկ բազմությունների հետ կապված հարցեր։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր է հարմոնիկ անալիզի համար, քանի որ օրթոգոնալ համակարգերը հնարավորություն են տալիս բարդ ֆունկցիաները ներկայացնել ավելի պարզ բաղադրիչների միջոցով և ուսումնասիրել դրանց հատկությունները համապատասխան գործակիցների օգնությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրական անալիզի, ֆունկցիոնալ անալիզի և օրթոգոնալ շարքերի տեսության մեթոդները՝ ֆունկցիաների ներկայացման հնարավորությունների և այդ ներկայացումների վերլուծական հատկությունների համակարգված ուսումնասիրության նպատակով։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական և վերլուծական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է քաղաքական գիտության, սոցիոլոգիայի, պատմության, տնտեսագիտության, իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և հարակից այլ ուղղությունների հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները և տեսական զարգացումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և մատչելիություն մասնագիտական շրջանակների համար։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և վերլուծական աշխատանքի համար՝ օգնելով հետևել ոլորտի նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական արժեքը և կիրառելիությունը հասարակական-քաղաքական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հակոբ Ասատուրյանի վեպ-եռագրության գեղարվեստական, գաղափարական և կառուցվածքային առանձնահատկությունների քննությանը՝ բացահայտելով ստեղծագործությունների փոխկապակցվածությունը, թեմատիկ առանցքները և հեղինակի արձակին բնորոշ աշխարհընկալումը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում եռագրության ամբողջական կառուցվածքն է, որտեղ առանձին վեպերը միավորվում են ընդհանուր գաղափարական և գեղարվեստական համակարգի մեջ՝ ստեղծելով ավելի լայն ու բազմաշերտ պատում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն յուրաքանչյուր ստեղծագործության ինքնուրույն արժեքը, այլև դրանց միջև գոյություն ունեցող թեմատիկ, կերպարային, ժամանակային և գաղափարական կապերը։ Եռագրության կարևոր առանձնահատկություններից է անհատի և ժամանակաշրջանի փոխհարաբերության ներկայացումը։ Հեղինակը մարդու անձնական ճակատագիրը դիտարկում է հասարակական և պատմական լայն գործընթացների համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են քաղաքական, սոցիալական և մշակութային փոփոխությունները ներգործում մարդու մտածողության, վարքագծի և արժեքային կողմնորոշումների վրա։ Կերպարների կյանքը հաճախ զարգանում է փոփոխվող իրականության պայմաններում, որտեղ նրանց անհրաժեշտ է վերագնահատել սեփական համոզմունքները, հարաբերությունները և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումները։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կերպարային համակարգին։ Եռագրության հերոսները դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին վեպերի գործող անձինք, այլև որպես ընդհանուր գեղարվեստական աշխարհի կրողներ։ Նրանց հարաբերությունները, ներքին զարգացումը և որոշումների հետևանքները կարող են դիտարկվել որպես ամբողջական պատմության տարբեր փուլեր, որոնց միջոցով բացահայտվում են հեղինակի հիմնական գաղափարները։ Կերպարների հոգեբանական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ մարդու ներքին հակասություններին, հիշողությանը, ինքնության որոնմանը, պատասխանատվությանը և սեփական ընտրությունների հետ առերեսվելու խնդրին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժամանակի և հիշողության թեման։ Անցյալը եռագրության գեղարվեստական աշխարհում հաճախ շարունակում է ազդեցություն ունենալ ներկայի վրա, իսկ հիշողությունը դառնում է անձնական և հասարակական փորձի պահպանման միջոց։ Հերոսների ներկայիս վիճակը պայմանավորված է ոչ միայն տվյալ պահի իրադարձություններով, այլև անցյալում ունեցած փորձառություններով, կորուստներով, ընտրություններով և հարաբերություններով։ Այդ պատճառով ժամանակային տարբեր շերտերի փոխներթափանցումը նպաստում է վեպերի հոգեբանական խորությանը և հնարավորություն է տալիս պատմությունը ներկայացնել ոչ թե որպես ավարտված անցյալ, այլ որպես շարունակաբար ապրող փորձ։ Եռագրության կառուցվածքային առանձնահատկությունը նույնպես ուսումնասիրության կարևոր առարկա է։ Երեք ստեղծագործությունների միավորումը թույլ է տալիս ընդլայնել պատումի ժամանակային և տարածական սահմանները, ներկայացնել ավելի մեծ թվով կերպարներ ու իրադարձություններ և ստեղծել հասարակական կյանքի ավելի ընդգրկուն պատկեր։ Յուրաքանչյուր վեպ կարող է ունենալ իր ներքին կառուցվածքն ու սյուժետային կենտրոնը, սակայն ամբողջ շարքը միավորվում է ընդհանուր գաղափարական տրամաբանությամբ։ Այդպիսի կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս աստիճանաբար զարգացնել թեմաները և կերպարների ճակատագրերը՝ ընթերցողին ներկայացնելով երկարատև պատմական կամ մարդկային գործընթացի տարբեր փուլերը։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև վեպ-եռագրության լեզվաոճական առանձնահատկություններին։ Պատումի բազմաշերտությունը, կերպարների խոսքի անհատականացումը, հոգեբանական դիտարկումները, նկարագրական մանրամասները և պատմողական տարբեր եղանակների համադրումը նպաստում են ստեղծագործության ամբողջական մթնոլորտի ձևավորմանը։ Հեղինակը արտաքին իրադարձությունները հաճախ կապում է ներքին ապրումների հետ՝ հնարավորություն տալով նույն դրվագը դիտարկել և՛ իրադարձային, և՛ հոգեբանական տեսանկյունից։ Այսպիսի մոտեցումը խորացնում է կերպարների ներաշխարհի բացահայտումը և եռագրությանը հաղորդում բազմաձայնություն։ Հակոբ Ասատուրյանի վեպ-եռագրության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս դիտարկել վեպի լայնածավալ կառուցվածքի գեղարվեստական հնարավորությունները։ Եռագրությունը կարող է միավորել անձնական պատմությունը և հասարակական համայնապատկերը, անհատի հոգեբանական զարգացումը և ժամանակաշրջանի փոփոխությունները, մասնավոր ճակատագիրը և ընդհանրական գաղափարները։ Այդ համադրության շնորհիվ ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին հերոսների կյանքի պատմություն, այլև որպես որոշակի ժամանակի, միջավայրի և մարդկային հարաբերությունների գեղարվեստական ուսումնասիրություն։ Այս ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Հակոբ Ասատուրյանի վեպ-եռագրության գաղափարական բովանդակության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և գեղարվեստական արժեքի մասին։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրականությամբ, ժամանակակից արձակով, վեպի ժանրի կառուցվածքային հնարավորություններով և կերպարների հոգեբանական զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին, ուսանողներին և գրականագետներին՝ օգնելով բացահայտել եռագրության ներքին միասնությունն ու դրա նշանակությունը հեղինակի ստեղծագործական ժառանգության մեջ։

Տեխնոլոգիա

Գինեգործական և խաղողագործական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ցրտադիմացկուն սևապտուղ խաղողի նոր սորտերի տեխնոլոգիական հատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց՝ հատուկ տիպի գինու արտադրության համար որպես հումք օգտագործելու հնարավորությունների գնահատմանը։ Քննության են առնվում խաղողի սորտային առանձնահատկությունները, հասունացման պայմանները, պտուղների ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշները և գինեգործական մշակման համար կարևոր որակական հատկանիշները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցածր ջերմաստիճանների նկատմամբ դիմացկունությանը, բերքի որակին, շաքարների և թթուների հարաբերակցությանը, ինչպես նաև գունավորող ու այլ կարևոր բաղադրիչների պարունակությանը։ Վերլուծվում է ուսումնասիրվող հումքի ազդեցությունը պատրաստի արտադրանքի գույնի, բույրի, համային առանձնահատկությունների և ընդհանուր որակական ցուցանիշների ձևավորման վրա։ Քննարկվում են համապատասխան սորտերի ընտրության, դրանց տեխնոլոգիական գնահատման և գինեգործական արտադրության պահանջներին համապատասխանության որոշման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նոր սորտերի արտադրական ներուժը և դրանց կիրառման հեռանկարները գինեգործական հումքի տեսականու ընդլայնման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել խաղողագործության, գինեգործության, սննդի տեխնոլոգիայի և գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է տարրական դպրոցում երկու լեզվով հաղորդակցվող և կրթություն ստացող երեխաների գրավոր խոսքի դժվարությունների ուսումնասիրությանը, դրանց դրսևորման առանձնահատկությունների բացահայտմանը և մանկավարժական ու լոգոպեդական աջակցության հնարավոր ուղղությունների հիմնավորմանը։ Հետազոտության առանցքում գրելու հմտության ձևավորման գործընթացն է՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ երկլեզու երեխան միաժամանակ յուրացնում և գործածում է երկու լեզվական համակարգ, որոնք կարող են տարբերվել հնչյունական կազմով, ուղղագրական սկզբունքներով, քերականական կառուցվածքով և հնչյունի ու տառի համապատասխանության առանձնահատկություններով։ Ուշադրություն է հատկացվում գրավոր խոսքում հանդիպող տառային փոխարինումներին, բացթողումներին, վանկային և բառային կառուցվածքի փոփոխություններին, ուղղագրական դժվարություններին, բառերի սահմանների ոչ ճիշտ ընկալմանը և այլ կայուն սխալների բնույթին։ Կարևորվում է սովորական երկլեզվային լեզվական փոխազդեցության հետևանքով առաջացող սխալների տարբերակումը գրի կայուն խանգարումներից, քանի որ երկու լեզուների փոխազդեցությունը ինքնին չի նշանակում խանգարման առկայություն։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել երեխայի բանավոր խոսքի, հնչութային ընկալման, բառապաշարի, քերականական կարողությունների, տեսողական և լսողական տարբերակման, տարածական կողմնորոշման ու գրելու հմտությունների վերաբերյալ տվյալները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի յուրաքանչյուր լեզվի տիրապետման մակարդակի և օգտագործման միջավայրի գնահատումը, քանի որ ընտանիքում, դպրոցում և սոցիալական միջավայրում լեզուների կիրառման հաճախականությունը կարող է ազդեցություն ունենալ գրավոր խոսքի ձևավորման վրա։ Շտկողական աշխատանքի տեսանկյունից կարևորվում է անհատականացված մոտեցումը՝ առաջադրանքները համապատասխանեցնելով երեխայի տարիքին, լեզվական փորձին և կոնկրետ դժվարությունների բնույթին։ Դիտարկվում են հնչյունային վերլուծության և համադրման, հնչյուն-տառ կապերի ամրապնդման, բառային կառուցվածքի գիտակցման, ուղղագրական ուշադրության, տեսողական ու լսողական տարբերակման և կապակցված գրավոր խոսքի զարգացմանն ուղղված մանկավարժական մեթոդները։ Կարևոր է նաև երկու լեզուների առանձնահատկությունների համադրական ներկայացումը, որպեսզի երեխան կարողանա տարբերակել դրանց կանոններն ու նվազեցնել մի լեզվից մյուսը սխալ ձևերի փոխանցումը։ Ընդգծվում է ուսուցչի, լոգոպեդի, հատուկ մանկավարժի և ընտանիքի համագործակցության նշանակությունը՝ երեխայի առաջընթացի հետևողական դիտարկման և միասնական աջակցող միջավայրի ստեղծման համար։ Աշխատությունը կարող է նպաստել երկլեզու երեխաների գրավոր խոսքի դժվարությունների առավել ճշգրիտ գնահատմանը և համապատասխան կրթական աջակցության կազմակերպմանը՝ հաշվի առնելով ինչպես անհատական զարգացման, այնպես էլ երկլեզվության առանձնահատկությունները։