Աճառյան Հր. - Լիակատար քերականություն հայոց լեզվի

ԵՐԵՎԱՆԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀՐԱԶՑԱ

ԱՃԱՌՅԱՆ

ԼԻԱԿԱՏԱՐ

ՔԲԵՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՑՈՑ ԼԵԶՎԻ

ՀԱՄԵՄԱՏՈՒԹՅԱՄԲ

ԼԵԶՈՒՆԵՐԻ

ԻՄԱՍՏԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱՌԱՔԲՆՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՇԱՐԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆԻ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ

ԵՐԵՎԱՆ

-

ԻԹԵՑՃՒԱՇԽՆԱԼ ԷՕԸՇՃՃՔԸՂՑԻՒՈՖՄԼՄ

ՑԲՔԸԱՆԵՐ

Է ՄԷՋԻՆՃԻ

ՍԻԱՄԲՔՏՈՍ

ՏԼՃՂ:

ՃՎՃՐՅՒԼ

Լ.

ԱՈՕԴՒՃԱ

ԼՐՏՃԻԵՈՈՃՆՆԱՆՃ

ՃՔՒ(Վ18ՇԽՕՐՕ

23ԵՐ4Ճ

ՇՔՃՏՒՐԷՈՆԼ

Ը

93ԵՈԽՈ/

ՇԵՒԽԸ ԻՐՈՂԻՃ,

ՊՃԻԼԸՄԻԵՕՊՕՐԸՏ,

ՇԱՒՐՆՐՃՏՇԱԸ

Է.

Ճ1ՇԱՃՈՄՆՃԱ

ՄԻՈՈՄԵՋՏՃՆ

ՕԲ

ՇՔՃԽԱՈՈՃԸՆ

ՃՋ ԱՒԱՃԱՎ

(|ՇՕԽՓՃՔ1ՆՏՕԿ

ՖՈՂՒ

ԼՃԱՇՍՃՇՒԻՏ

ՏԷԽԼՃԻՂ1ԸՏ, ԼԷՃ1ՇՕԼՕ6Դ,

ՏԿՊԼՃՀՆ

Ա3ՃՐ:ՃԵՇՂ8Օ

ԷՔԻՑՃԻԱՇՃՕՐՕ

ՄԲԱԲՄՃԻԱ ՍԱՐՄՔԲՔՏԼՍ

ԲՔՔՅՃՒԼ

-

-

ԻԼՈՑԻՔԸՆՐՔՂՐՃ

ՔԱՆՔՏՏ

ՄԷՔՔԻՄՃԱ

ՀՏԴ

809.198.1

ԳՄԴ Ա

81.2Հ

Տպագրության պատրաստեցին խմբադրեցին' «իմաստաբանություն»

ն

«Բառաքննություն» րոֆ. «Շարածյուսություն»

Ս. ԳԱԼՍՏՑԱՆ

պրոֆ. Խ. ԲԱԴԻԿՑԱՆ

ԱճառյանՀրաչյա Ա

562 լեզուների): ջերականություն Շայոց լեզվի (Համեմատությամբ Լիակատար

Եր.։ ԵՊՀ Շրատ., 2005,

-

Էջ:-

Հատորը ընդգրկում է Հր. Աճառյանի անձնական արխիվի այն ամբողջ Վիտի ււոանային քեձնավորում «Լիակատար նյութը,որի Հիման վրա վերջնական րականության» վերջին երեք Հատորները: Դրանք,ըստ նախնականպլանավորման, ւեւոք է նվիրվածլինեին իմաստաբանության(8-րդ Հատոր), բառաքննության, այդ թվում նան բառակաղմության(9-րդ Հատոր) ե չարաճյուսության (10-րդ Հատոր) լուսաբանմանը: Հ րում պածւպանված խնդիրներիաճառյանական է նյութի բաչխումը ըստ նչված երեք բաժինների:

4602020100

Ա----------

ԳՄԳ

թ.

704(0205

ԼՏՑԽ

6-8084-0697-8

Օ Օ

2006 թ. ԵՊՀ Հրատարակչություն,

Հր. Աճառյան,2006 թ.

ՎՐԱՉՅԱ ԱՃԱՌՅԱՆԻ «ԼԻԱԿԱՏԱՐ

ՄԵՆԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՔԵՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՎԻ»

«ԻՄԱՍՏԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ, ԲԱՌԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆ,

ՇԱՐԱՂՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ»

ՀԱՏՈՐԸ

Վր. Աճառյանը իր կյանքի վերջին տարիներին վատառողջության ն տեսողության խիստ վատթարացման պատճառով զրկված էր աշխատելու հնարավորությունից ն ինչպես մյուս լեզվաբանական աշխատությունների, այնպես էլ «Լիակատար քերականության» տպագրության պատրաստելն ու հրատարակելը հանձնարարել էր կատարելու իր գիտական ժառանգորդին`ակադեմիկոս էդ. Աղայանին,որի մեղվաջան աշխատանքի շնորհիվ լույս տեսան նախնականպլանավորմամբ 10 հատորներից7-ը՝ 8 գրքով` նախատեսվածիցփոքր-ինչ փոփոխված հաջորդականությամբ: Ըստ որում՝ էդ. Աղայանըհարկ է համարում նշելու, որ եթե տպագրված հատորների նյութերը «հիմնականում ավարտված էին ն հրատարակության համար կարիք ունեին միայն մասնակի լրացումների», ապա «վերջին երեք հատորները(շարահյուսություն, բառաքննություն, իմաստաբանություն) ներկայացնում են անմշակ նյութեր» («Լիակատար քերականություն. ներածություն», էջ 2471): Վամալսարանի հրատարակության կողմից առաջարկություն ստանալով նախապատրաստելու8-10-րդ հատորների նյութերը Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնարկության հովանավորությամբհրատարակելու նպատակով ն խոր ակնածանքով ձեռնարկելով այդ գործը` մենք, առաջին հերթին, Հր. Աճառյանի դստեր՝ Քնարիկի միջոցով պարզեցինք, որ հեղինակի անձնական արխիվում պահպանվել են նշված բոլոր երեք բաժինների մեքենագրված օրինակները` տարբեր ձեռագրերով կատարվածորոշ հավելումնեոով ն ուղղումներով: Միաժամանակ մեզ տրամադրվեցիննան «Բառաքննություն» ն «Շարահյուսություն» բաժիններիձեռագրերը, մեծ մասը հենց իր՝ Վր. Աճառյանիձեռքով գըրված, մյուսները նրա հանձնարարությամբմեր վաղամեռիկ երջանկահիշատակ ընկերոջ, երկար տարիներ Հր. Աճառյանիկամավոր ու անշահախնդիրօգնական Գրիգոր Գարեգինյանի կողմից ջանասիրաբար ու հատիկ-հատիկ արտագրված:

«Իմաստաբանություն»բաժնիհեղինակայինձեռագրերըչգտնվեցինցայսօր: Վր. Աճառյանի ձեռագրերը բանասիրական ու տեքստաբանական հատուկ ուսումնասիրությանեն արժանի, բայց այդ մեր այսօրվա նպատակիցդուրս է: Վայտնի է, որ բազմավաստակհայագետը «Լիակատար քերականություն հայոց ւեզվի» բազմահատորմենագրության վրա աշխատել է շուրջ քառասուն տարի, ն մեր ձեռքի տակ եղած ձեռագրերը՝ «ստանդարտ» թղթերի երկծալ պատառիկները, անտող ն տողավոր տետրերի էջերն ու բազմագույն կազմերը, իր՝ մոմաթղթով բազմացված աշխատությունների չօգտագործված էջերի հակառակ «ազատ» երեսները ն նույնիսկ` «Արմատականի» առաջին հրատարակության

Աաաա

հերթական հատորը հանձնելիս բաժանորդներից ստացված բաժանորդագնի (1 ռուբլի) ստացականներընն, իրենց վրա կրում են այդ չորս տասնամյակների տառապանքներին արարումներիկնիքը: Դրանք աճառյանական լեզվաբանության ստեղծման կենդանիվկաներն են: Մեքենագրվելուց առաջ Հր. Աճառյանի ձեռագրերը էջակալվել են, բայց, ցավոք, նյութերը ըստ բովանդակության խստիվ չբաշխելով ըստ երեք թեմաների (իմաստաբանություն,բառաքննություն, շարահյուսություն). շատ են նան ներբաժնային խախտումները, որի պատճառովնույնիսկ նույն վերնագիրը կրող մասերը մեքենագրելիսհայտնվել են տարբեր տեղերում: Մի բան ուրախալի էր. բնագրերի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ, բարեբախտաբար,վերջին երեք հատորներիբոլոր մասերը չէ, որ «անմշակ նյութեր են»: Դրանց զգալի մասը՝ հաճախ ամբողջականթեմաներ, բաժիններ, հեղինակի կողմից վերջնականապեսմշակված ու մաքուր արտագրված են, պատրաստված հրատարակության, կամ էլ արդեն նախապես հրատարակվածի համառոտումը, ընդարձակումը կամ վերաշարադրանքնեն, թեն բավականին շատ են նան տարբեր ժամանակներում բազմաբնույթ թղթերի ու թղթիկների վրա Հր. Աճառյանի ձեռքով կատարված դիտարկումներն ու քաղվածքները` գրավոր, հաճախ նան բանավորտարբեր նշումները, կոնսպեկտներնու պլանները... աղբյուրներից, Մեքենագրության համար էջանշված ձեռագրերի թեմատիկ ոչ լիակատար խմբավորումն ու դասդասումը նկատի ունենալով` մենք շատ հատվածների ու դիտարկումների տեղափոխություն-վերաբաշխումենք կատարել` միաժամանակ համեմատելով ձեռագրերի հետ, հասկանալի է՝ առանց հեղինակայինի որնէ փոփոխության: Եվ եթե, այնուամենայնիվ,խստագույն անհրաժեշտության դեպքում պատահականորեն բաց թողնված բառի հավելում, վերնագրի վերականգնում կամ նշում է կատարվել, այդ արվել է անկյունավոր փակագծի՝ | ) մեջ, ինչպես էդ. Աղայանը՝Վր. Աճառյանիմահից հետո իր հրատարակածհատորներում: Վրաչյա Աճառյանի կատարած աշխատանքի գիտական արժեքը ըստ էության բնութագրված ն գնահատված է առաջին հերթին նրա գիտական ժառանգորդի ն մեր երախտաշատ ուսուցչի՝ ակադեմիկոսէդ. Աղայանի ն շատ ուրիշների կողմից (տես, հատկապես, «Լիակատար քերականության» «Ներածությունը»), ն մենք դրան չենք անդրադառնա: Այս հատորի ընթերցողները պետք է նկատի ունենան հետնյալ մի քանի հանգամանքները: ա. Տեսության մեջ Հր. Աճառյանը, Մ. Աբեղյանի նման, պաշտպանում էր այն տեսակետը, որ ածանցները, ինքնին վերցրած, աննշանակ` իմաստ չունեցող մասնիկներ են, բայց միայն տեսության մեջ: Սույն հատորի համապատասխան բաժիններում նա նշում է բազմիցս, որ «մասնիկները բազմազան նշանակություններ ունեն», ու մանրամասնաբար նկարագրում է դրանց առաջացման հիմնական ուղիներից մեկը` նյութական նշանակությամբ բառերի ն արմատների վերածումը բառակազմական նշանակություն ունեցող մասնիկների` ինչպես հայերենում, այնպես էլ աշխարհի մի շարք այլ լեզուներում: Միաժամանակ հավաստի բազմաթիվօրինակներովՀր. Աճառյանը ցույց է տալիս, որ, բառերի նման, ածանցներըես կարող են լինել մենիմաստն բազմիմաստ:

Միայն կարելի է ափսոսանք հայտնել, որ նա չհասցրեց ավարտել ու ամփուփելհայերենի կոնկրետ ածանցներինվերաբերող իր դիտարկումներիբաժինը, բայց այդ վիճակում էլ այդ նյութերը արժեքավոր են, ու մենք զետեղում ենք դրանք հատորում որպես հավելված՝ վերադասավորելովտվյալները ըստ ածանցների սկզբնատառերիայբբենականկարգի: բ. Բառապաշարի ն հատկապես առանձին բառերի գործառական առանձնահատկությունների ու խոսքում ձեռք բերած լրացուցիչ նրբերանգների (դրական, բացասական նեն)մասին Հր. Աճառյանիդիտարկումներիմի մասը կատարված է նկատի ունենալով իր ժամանակի՝ Խորհրդային Հայաստանի լեզվամտածողությունը ն լեզվավիճակը:Այսօրվա ընթերցողըհեշտությամբ կկողմնորոշվի, որ տերտեր, բուրժուա, պարոն ն նման բառերի մասին ասվածները լավագույն վկայություններն են այն բանի, թե աշխարհայացքի ն հասարակական վերաբերմունքի փոփոխությունները ինչպես են ազդում բառիմաստի զգայական երանգավորման վրա՝ հաճախպատճառդառնալովնան իմաստափոխության: գ. Հր. Աճառյանը կարողանում էր լեզվաբանական ամենախրթինխնդիրները ներկայացնել բյուրեղյա պարզությամբ ն չէր սիրում խաթարել համատեքստը տնաբույծ դժվարըմբռնելի գիտական եզրերով (տերմիններով): Բայց ներկայացվող հատորի նյութերից շատերը գրվել են ավելի քան կես դար առաջ, ն, բնական է, որ օգտագործված եզրերի մի մասը հեղինակին ճիշտ հասկանալու համար լրացուցիչ մեկնաբանությանկարիք ունի: 1. Արմատ-ը Հր. Աճառյանը գործածում է ն՛ արդի նշանակությամբ (կարդ-ալ, տ-կար, մտ-ավոր նն), ն՛ որպես ածական՝ արմատական իմաստով («արմատ բառ»)` հաճախ վերջին նշանակությամբնան բուն արմատականբառը դնելով: Բայց արմատ-ը Հր. Աճառյանի լեզվում ըստ տեղի նշանակում է նան նախագաղափար,բնիմաստ,առաջնայիննշանակություն(էտիմոն) («արմատգաղափար»): 2. Այսօրվա երկրորդականբառակազմական ձնույթ, աբեղյանականածանց, է իմաստով Աճառյանըգերադասում գործածել մասնիկ, տեղ-տեղ էլ` ածանց: Բայց ածանց-ը այս հատորում, արմատ-ի նման նան ածական է («ածանց բառ» ածանցավոր բառ): Հաջորդ նշանակությունն է` ոչ առաջնային, բաղադրյալ, Հ

նախատիպհիմք ունեցող, ուրիշ միավոր(ներյից առաջացած` կազմված, այդ թվում նան բարդ (որի մեջ ածանց առհասարակ կարող է չլինել) կամ բուն ածանցավոր`բառակազմական վերջին քայլում ածանցով բաղադրված («... արմատ բառերի դեմ ոչ ոք ոչինչ չունի, բայց ածանց բառերը շարունակ քննադատվում են»): Այս վերջին նշանակությամբ գործածված են նան ածանցական, ածանցյալ նն: (Հմմտ. նան էդ. Աղայանիդիտարկումը բարդություն եզրի մասին. «Լիակատար քերականություն...», հ. |||,էջ /|): 3. Հր. Աճառյանըայս հատորում նս հնչյուն իմաստով գործածում է ձայն եզրը ն նրա բարդ ու ածանցավոր բաղադրությունները,ինչպես որ հրատարակված 6-րդ ն մյուս հատորներում (ձայնաբանություն, ձայնախոսություն նն): Այս հատորում երբեմն երնում է նան հնչյուն եզրը: Բայց ձայն բառը այս հատորում գործածված է նան հնչյունախումբ, բառի հնչյունականձն նշանակություններով («հարթ ձայնը ունի երկու իմաստ...»):

Չենք կասկածում, որ ուշադիր ընթերցողը առանց լուրջ դժվարության ըստ համատեքստիկկողմնորոշվի, թե որ իմաստով է գործածված համապատասխան եզրը: Մի քանի խոսք ձեռագիր-բնագրերիուղղագրության վերաբերյալ:Նախ պետք է հիշենք պրոֆ. էդ. Աղայանիդիտարկումը,որ «սույն աշխատության վրա հեղինակը աշխատել է տասնյակ տարիներ, որի հետեանքովն ժամանակի կնիքը մնացել է նրա լեզվի վրա» («Լիակատար քերականություն», «Ներածություն», էջ 72ՉՉՄ3՝ ավելացնելով միայն, որ ասվածը վերաբերում է հատկապես ուղղագրությանը: «Լիակատար քերականության» այս հատորի հեղինակային պահպանված ձեռագրերը (որոշ դիտարկումներարված են արեմտահայերեն`ենթադրաբարՆոր Նախիջնանում ուսուցչության տարիներին)մեր ուղղագրության կեսդարյա վայրիվերումներիկենդանիվկաներն են: «Բառաքննություն» ն «Շարահյուսություն» բաժիններիձեռագրերիմի մասի ուղղագրությունը,բնականաբար,գրաբարյանէ: Այս բաժինների`տպագրությանհամար պատրաստ ձեռագիր հատվածները, մասնավորապես1̀940-ից հետո գրվածները(այդ դժվար չէ որոշել մեջբերված օրինակների աղբյուրների լույս տեսնելու թվականներիհիման վրա), նան Աճառյանի ուղհանձնարարությամբարտագրվածները,շարադրված են նոր՝ բարեփոխված ղագրությամբ: Սկզբնաղբյուրներից մեջբերումներ կատարելիս ն օրինակներ դուրս գրելիս Վր. Աճառյանը, որպես սկզբունք, պահպանում է բնագրի ուղղագրությունը, բայց մեքենագրված տեքստումայն կատարողըձգտել է բոլորը, հաճախ թյուրիմացա-բար նան գրաբարյանը, վերածել նոր ուղղագրության: Ավելորդ է ասել, որ մենք պարտավոր էինք գրաբարյան բոլոր օրինակներում ն մեջբերումներում վերականգնել բնագրի՝գրաբարյանուղղագրությունը, ինչ որ արել ենք՝ հաճախ համեմատելովն ճշգրտելով դրանք ըստ սկզբնաղբյուրների(Աստվածաշունչնն): Վր. Աճառյանիհեղինակայինխոսքը բերվում է լույս տեսած մյուս հատորների ուղղագրությամբ: Վավատում ենք նան, որ ժամանակակիցգրասերը՝ բարձր դասարանի աշակերտ լինի, ուսանող, ուսուցիչ, հայերենիմասինգրված գրքերը սիրով ընթերցող, թե Հր. Աճառյան-լեզվաբանովհետաքրքրվող, նրանից սովորել ձգտող ասպիրանտ ու գիտնական-հայերենագետ, ներկայացվողհատորում կգտնի հայոց լեզվի իմաստաբանությանը,բառապաշարին,բառակազմությանը ն շարահյուսությանը վերաբերողարժեքավորու օգտակար շատ բան:

Ս. ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Խ. ԲԱԴԻԿՅԱՆ

ԻՄԱՍՏԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

իմասմճռաբանություն

Հաաա աաա աաաաաա

աապատաաաաաաաաաա---Հա»

--

ԻՄԱՍՏ

ինչսլես բառի ձնր անփուիոխ:չի մնում միչտ, այլ ժամանակիընթացքում ենթարկվում Լ չարունակական փոփոխության, նույնպես ն բառի իմաստր կամ

նչանակությունը:

՛

Լեզվաբանության այն ճյուղը, որ զբաղվում Լ այն Հարցով, թե' ա) առարկաներն գաղափարներըինչ ձնով անուն են ստացել լեզվի մեջ ն բ) բառերի վուփոլվում Լ իմաստը կամ նչանակությունը ինչ օըենքններովզարգանում ժամանակի ընթացթում, կոչվում Լ իմաստաբանությունկամ իմաստագիտություն (Տճոճուզսօ կամ Տճոտօ10ք16): ՍաՀմանների այսպիսի բաժանումը ենթադրել Լ տալիս երկու տարբեր գիտություն, մին' բառներիՀնարման գիտությունը, մյուսը" իմաստների փոփոխության: Բայց չատ Հաճախ այս երկուսը նույնանում ն միանում նեն իրար Հետ: 0րինակ'երբ քաղաքավարության Համաձայն ւլածշանջների «կինս»սելու տեղ ասում. ենք ընտանիքս, սրանով մի կողմից «կին» գաղափարի Համար ստեղծնեցինքմի բառ ն մյուս կողմիցընտանիք բառի իմաստր փոլելով՝ դարձրինք ն «կին»: Երկուերնույթներնույնացան միացան: Նույնիսկչատ Հասարակ մի րառ, որ մեզ Համար չատ սովորական իմաստ նչանակությու ունի,կամ կարծում ենք, որ ունի, Հարուստ Լ բազմաթիվ ններով. օրինակ" Գլուխ՝մարդու, կենդանու. գրքի, սարի, փողոցի,սովսի,կաղամբի,սանդուղքի, իլիկի, նան կարող Լ դաոնալ ածականն նչանակել «դլիսվոր, ընտիբ, վարոլնտ, ւոնղյակ» ն այլն, դարձյալ՝ «Հերթ, անդամ, յուրաքանչյուր» նչանակությամբ ու

ու

գործածված:

Բանալ-ր կարելի Լ դգործածճել չատ չատ բառերի Համար, որոնք ներկայացնում են տարրեր երնույթներ. ինչպես' դուռր բանալ, բանալիով բանալ, գիրքը բանալ, Հանդեսը բանալ, արեր բացվել, եղանակը բացվել, բանալ,ախորժակ ու

ժողովը բանալ, միտքը բանալ, ծաղիկբանալ, Հաչիվ բանալ, ի:ոսքբանալ, ւսչք բանալ, ճամիա բանալ, երես բանալ, լեզուն բացել... Ինչպես անկալվսբառերը, նույնպես ն մասնիկներըբազմազան նչանակուԹյուններ ունեն ն կարելիչէ նրանքմի գծի տակդասավորել: Օրինակ, առնենք -ություն մասնիկը, որ մեր լեզվի մեջ ամենիցչատ գզործածվածմասնիկն է ն րստ երնույթին նչանակումԼ «վիճակ կամ Հատկություն» (ինչպես' Հիվանդություն, դուրս, ինչքան նչանակություններից քաջություն):Բայցւսյս երկու Հիմնական ւռարբեր նչանակություններ ունի նա: Այսպես, կարելի է Հիչել՝ ն ն, մեկնությու ն, բացատրություն, բժչկություն..., դործ.ինչպես՝ֆննությու 2)

ինչպես՝ դործիարդյունքը. դրություն, աշչլսատություն, Թոզություն....

Հավաքական իմաստ, ամբողջություն. ինչպես` ընկերություն, մարդկություն, ազգաբնակչություն, ուսանողություն, բանվորություն ն այլն: 3)

Հ.

Աճառյան

Առնենք մի ուրիչ սովորական մասնիկ' -դի, որ գործածում ենք «բնակիչ» իմաստով.ինչպես՝ գյուղացի, քաղաքացի, կարննցի,վանեցի,երնանցի. ոլսնցի: Բոսյցբացի այս սովորական նչանակությունից որքաղն տարբեր եհրանզԼ ստանում նան ինչքան տարբեր սւտնղծում, Հմմտ.՝ դրացի, իմաստներ ւսքացի, բերանացի, մտացի, բառացի... Հայեցի, կան մասնիկներ էլ, որոնք գործածում ենք իբրն Հնից մնացած ավանդական մի բան, առանց գիտակցելու նրանց նչանակությունը, ինչպես" տես-իլ, մլթ-ար, ն այլն: Հավատ-արիճ -Անոց մասնիկըունի զանազան նչանակություններ. ինչպես" 1 տեղ, դգործանոց,աչլսատանոց, Հարդանոց, գնվայր.օրինակ'փայտանոց, բնզմանոց, ածխանոց, մթերանոց, մսավաճառանոց,պաշականոց... 2) Շորկամ զգեստեղեն. օրինակ' գոգնոց, փաթթոց, գլլոանոց, թիկնոց. օթոց, կրձանոց,ձեռնոց... 3) Զանազանգործիքներ. օրինակ" Հովանոց, սղոց, խարտոց, մատնոց, ակնոց, յ

Հաստոց...

՛

Արժեք կամ չափ. օրինակ` նրկուսանոց, երեքանոց, տասանոց, արչինանոց, կուվեկանոց... 5) Գիրքկամ ւմաստյան. օրինակ՝ չարակնոց, գործոց(առաքելոց)չ Մասնիկներիգործածության (այն Լ' կցման) եղանակն էլ Հաճավս որոչ չէ: Ընդշանրապեսասում ենք, օրինակ, թն -ություն մասնիկը կրում Լ ածականի վրա. այդպես ենն, օրինակ' մեծություն, լայնություն, Հաստություն ն այլն, բայց մյուս կողմից ունենք' ուսուցչություն, Հայրություն, մսավաճառություն, վաճաեն Ասենք էլ կազմված ածականաբար ւսռնված ռականություն... Թե սրանք որ ւլիտի լիներ «իմաստունություն»: իսկե՞նչԼ իճատոոություն, գոյականներից: Այսպեսնան չատ ուրիչ մասնիկներ: Մասնիկներըերբեմնկցվում են առանձինն երբեմնէլ' մի ուրիչ մասնիկիՀետ միւսին, ն այն ժամանակ ստացվում Լ նչանակության տարբերություն կամ 4)

նրանգ: Հւքմտ.,օրինակ`

Հաջորդություն ն Հաջորդականություն, մւածացու ն մաշկանացու, ն անչամեմատելի, անչամեմատ ն ասնշավատ անչավատալի: Մասնիկը նույնն է, կցվում Լ միննույն արմատին,բայց ըմբոնվել ներգործականկամ կրավորական.ըստ այսմ բառը

իմաստ:

արմատը կարող Լ Լ տարբեր

ստանում

0րինակ'սպանություննչանակում է թե «չարագործի գործած Հանցանքը» ն

Թե «դատապարտյալի կրած մաշվան պատիժը»: 0րինակ'Ռ՞վ կազմակերպեցՊապթագավորի սպանությունը, Մուչեղ Մամիկոնյանի սպանությունը: կամ' ՄուրթուչաՀի սպանությունները չափ ու սաշման

չունեին: Ժամանակիընթացքում մասնիկնԼլ կարող է իր նչանակությունը փոխել:

իմւսսւուսրանություն

սկզբում նչանակում Լր «գործող անձ», Հնտո դարձավ 0րինակ'-եղի մասնիկը «գործածը», որ նախորդիբոլորովին ՀակառակնԼ: Այսպես' ատելի նչանակում Լր «ռստող». Հմմտ.՝ Մ.ոթ.,Ե., 44. «Բարիրարք ատելնաց ձերոց»: Այս դործածության արդյունք են' Շոսելի, ունելի, ինչպես նան Շուտոտելիք,չոչափելիք, տեսանելիք,ճաչակելիք,լռելիջ ն այլն բառերը: Իսկ -եղլիմասնիկն ունեցող բա-

ռերի մնծաղույն մասը այժմ ՀակառակնԼ. ինչպես" ատելի, փոփոխելի, ուտելի, իմաստ ունեն' Հասյելի,գործելի «ածուլս» ն նմանները: սիրելին այլն: Անտարբեր Այս բոլորի արդյունքը լինումԼ այն, որ երբ մեկը ՀորինումԼ մի նոր բառ՝ արդի պայմաններիպածչանջմամբ, Հաճախուչադրություն չի դարձնում իմաստին,ընտԼ որ ձնով դուրեկան, կոկիկ մի բառ ստացվի: րում Լ մի որնել մասնիկ,բավական ՈՕՇՕտ Այսպես, երբ 1945 Թ. կարիք եղավ ոուս. «դեսպան» բառի կողքին

Գ. Ղափանցյանը բառի Համազորը, Հնեւսրեց դեսւպան մեջ «երկրորդական նորդ ձեր, որ անցավ լրագրության բասուսրանների ւվետության դեսպան» նչանակությամբ:Ուչադրություն չղարձվնեցայն ՇանդամանՔի վրա, թե ինչ նչանակություն ունի -որդ-ը ն ինչպիսի բառներիվրա Լ դրվում (Հմմտ.' նախորդ,Շաջորդ,Շետեորդ,տասնորդ,Շարյուրերորդ,որսորդ ն այլն):

ուռեղծել

ռուս.

ԱՕՇՂՅՔՈԹՒՑՒՆ

ԲԱՌԻ

ԻՄԱՍՏԸ

Շատ

անդամ մարդիկ գործածում են մի բառ առանց իմաստր իմանալու կամ ւսմենքոս մի անորոչ ն ընդՀանուր իմաստով, ն կամ երբեմն Լլ' անճիչտ: 0րինակ' ն ասում էլ ենք զաճրումար, զաճր զխկում գիտենք, որ վատ կամ անարգական ենն են են: Բոսյց նչանակում չգիտենք,Թե սրոսնք ւզարսկերեն բասոնը բառնրը շ2հր-1 ոճ «օձի թույն», շճհւ-1 շ2զզնտ «թույն դավինիվարղի»(օ16ճոմոՇ), որ, ըստ մաճշմեղականների,դժոլսքում աճող մի բույս Լ, ն որի դառն ն թունավոր տերնննրով պետք Լ ապրեն մեղավորները: ՆՀԲ մեկնում Լ «գող, ավազակ, մարդասպան», բայց սրանք բառր ՛Սրիկայ իրարից տարբերբաներ են: Պոլսում այս բառով Հասկանում էինք «կանանց Հետ ԷՎիրչՀարաբերություններ ունեցող մարդ», իսկ կովկասում այժմ սրանից մեզմ իմաստ ունի: Որովշետնբառի ծագումը Հայտնիչէ, ուստի բուն իմաստն Լլ Հայտնի չէ: (Ընկ.Գեորգ Զածշուկյանըենթադրում Լր, թե դա ասորերեն փոխառություն Լ, ինչսլես ցույց Լ տալիս ալ վերջավորությունը, ն կապում Լը արաբ. Տճոզ «զող» բառի Հետ. սակայն ասորերեն բառարանում նման բառ չդա ն այլ բառեր, որոնք գործ ենք են նան ռուսերեն նախալ. Նման բաներ սվոլըչ ծում առանց ճիչ իմաստըիմանալու: իմաստի զարգացման Հետաքրքիր օրինակ է ներկայացնում արաբ. ճարի «Աստված» բառը, որից կազմված են մի քանի բառնը ն ձայնարկություններ: Սրանք արաբերենիցանցել են պարսկերենինն թուրքերենին ն սրանց միջոցով էլ` ժողովրդականՀայերենին: Այսոլես' ճյճհ-"Ճնտ, բառացի նչանակությունը' Լ իմանում», որից' «ես չգիտեմ, կարծում «Աստվածդիտուն», այն Լ' «Աստված "

ԱկաղեմիկոսԳ. Զաշուկյանի Հիմնավորումըտես չրջան», էջ էջ 460, 464, 479, 481. 484 (Ս. Գ.)

«Հայոց լեզվի պատմություն. նախագրային

Հ.

Աճաոյան

կարծեմ» (ուկ. ալլաճալեմ 4նով), ոուս.' Եօր 38861, երբեմն Լլ արծամարՀական ձնով' Վզծքլ 6րօ ՅՈՅՅ6Ի «սատանան գիտն նրան» (այն Լ' «չգիտեմ»): ԽԵՏԱԵՆ (Հյ. մա՛չալլաձ). որի րուն նչանակությունը' «ինչ որ Աստված կամենա», բայց գործածվում Լ իբը գովասանականբացականչություն «ԵւոՆօԼ կեցցես» իմաստու: լոծւյճհ «եթե Աստվածկամենա». այս Լ բառիս բուն նչանակությունը: Բ.սյց Հետո փոլովելով դարձել Լ Հաջողություն բարնեմաղթելուձն, իբբ ոուս. հճն ԵօՐ տա եմ նմ, մաղթում Աստված, առաջ Աստված»: Հաջողություն ցանկանում, Հյ. կրքոտ ձնով ասում նն նան ի՛չալլաճչ 84ոճեճճհ. ՊարսիցԱտրպատականի թուրքերի գործածած ձենն Լ, որի րուն նչանակությունն Լ «օրծննալ Աստված, ԱստվածօրՀնի» ն Հետո իմաստիղարզացմամբ' «եւռսօ, կեցցե» ն այս վերջինիմաստով զործածվում Լ նան կովկասի Հայոց ն ՀատկապեսՂարարաղցոց մեջ: Հետո Մճաճի,բուն նչանակությունը՝ «ո՛վ Աստված», դարձել Լ բացականԼ' Լ նան նախատական «ՕՀ, դեՀ» որ չություն իմաստով. «Հասյդա». ղզործածվում «զնա դո՛ւրս, դուրս կորիր»: իմաստով' ) Ձ1Եեսոո բառր նչա(չեգոթ ձեն Լ ՅԼԵստ «սպիտակ» Լատիներեն նախապես նակում Լր սպիտակ ներկված մի տախտակ,որի վրա արձանագրումԼին թանաքով մազիստրատննրիանունները, տոները ն այլն. վերջում դարձավ ամեն տեսակիցուցակ: Լատիներեն ռեւ «կիր», որից Շռյօսն «խիճի կտորտանք», որոնցով երեխա«Հաչիվ»: ներին Հաչիվ Լին սովորեցնում, որից ն «ճմ սլխտ ւ) ԵհոՃ(Շո ւլաՀՀնի. եղբայրբառր չատ լեզուների մեջ (ինչպես ն Հայնրենու ված Լ, միայն Հունարենում դարձել Լ ճ6ծ84Փ66,որի բուն նչանակությունն Լ «միափոր, Շամարդանղ, միննույն արգանղից»: Սրա նման Լ նան թրք. զճւմոտ, վելի Հին' զճւՅոմմծ, որ կազմված Լ զճւյո «սիոր»ժմոՏկից «միասին» բառերից. սրա իգականն Լլ լինում Լ զտ2-զոճոմ2Տ «քույր» (բառացի' ճաղջիկ-փորակից»): Ենթադրում եմ, որ այս րառաձնը արդյունք Է այն ժամանակի, երբ Հայրը մեկ Լր լինում ե ունենում Լր մի քանի կանայք, որոնցից ծնված զավակները' Թեն Շամաճայը,բայց ղանաղանվում Լին միմրանցիցիբրն Համամայր կամ ոչՀամամայր: Զեղջման արդյունք Լ. իբր" եղբայր կամ քույր Շամամայր: եմ.

-

ԻՄԱՍՏԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

Կառափն նչանակում Լ «դգլուվլս».որից ունենք կառափնատել. այս բառր այժմ նչանակումԼ «զլլոատել», որից Լլ կաղմել ենք կառափնատ«կախաղան».

նոսա այլ ձառայ, եւ առաքեաց Մրկ.Ժբ. 4 կարդումենք, Դարձնալ եւ ւսնարգնալ: արձակեցին ղնւսկառափնատեցին |, չի նչանակում զլխատել, թեն առոելե րնում որ Սրանից կառափնատել

բայց

առ

«կտրել» բայի Հետ Լ րարդված, այլ' գլխին լսփել։ Մինչդեո Մտթ. ին, 33-34 որ է տեղի կաուավփելոյ: կարդում ենք. Ե, եկնալ ի տեղին անուաննալ Գողզոթո,, Այստեղ Լլ կառափելնչանակումԼ «դգլլատել», թեն չկա -ատել բայը:

իմասւուսբանություն

Մորթել

ծագում Լ մորթ բառից, ն բուն նչանակությունն Լ «մորթազերծ անել, կաչին Հանել». այս Լ նախնականիմաստր. Հետո դարձել Լ սպանել,փողոԼ ւսյժմ: իմաստով գորձւասծվում տել, ինչպիսի ԸՃեւոօէ կաբինեւտֆրանսերեն բառը ծագում Լ օռեոՇ ճաննյակ» բառից, որի նվաղականն Լ, բայց ստանալով զանազան նրանդգներ,դառնում Է «սոանձնասենյակ, զրասննյակ, գիտնականիաչիսատանոց,մինիստրներիկաբինետ» ն վերջապես' զտնային արտաքնոց»: Անզլերեն «1օՏՇԷ-ը«ններքնասնենյակ» փոլս Լ առնված Փրանս. 10Տ, 0օՏՇ «սիկ ւոեղ» բառից, իսկ նրանից կազմված Լ անդլերեն առէօո-Շ10ՏՇէ,որ նչանակում Լ «ջուր» ն օ10ՏՇէ բառերից: «ջրով արտաքնոց»' կազմված ԿԼՇԼ ՇհճուՇո զսՇ Ֆրանս. «երզել».փխբ. «Հիմար-շիմար խոսել», ինչ.՝ զս'ՇՏէ-ՇՇ ԿՕսՏտ ՇհճոէՇշ7 «ինչ ես Հիմար-Հիմար դուրս տալիս»: Նան' «մեկին լսաբել, իւարԼ նան ոուսերննում ղախել», որից ն. ՇիռոէռքՇ«զսարդախանք»,որ դգորճաձական ն սրանից ել" օիռունքւտէՇ«խաբնքա»' երկուսն Լլ ռուսերենի միջողով անցած ւսյժմ Հւսյնրենին: Գրբ. դուլել (նան' դուղել) «խմել» բառը կազմվածԼ պաճլ. ճօ01Լ-ից, որ ն արար. մօլ7 Հատկապես՝ «ջրշոս կննդանակերպր».բուն նչանակությունը' ջրի դույլ, ցրանիվ, որ գետի Հոսանքի ն ջիՀորի վրա չիեված է ն էչի կամ 4իու միջոցով ֆուր Լ Հանում պարտնզգննրում: Գործելուժամանակ փայտի չորությունից ճոռոմ |, ն այդ ճոռոցը ջրի Հոսելու ձայնի Հետ չատ Լ գալիս ջրասեր, դուր -

սա

ջրակարուտ գյուղացուն:

Քուչակի մեջ մի այսպիսի տող էլ կա. Բու ձայնղանուչկուգայջան զջրիւուսլաւվ:

Նույնը դարձյալ նչանակում բությունըդժվար է գտնել:

Լ տան

որի իմաստի Հարաբեմեջ պաճշարան,

գրողների մուռ սնգամ գտնում նենք Իմաստի տարձոամություն: ԱմենաՀայտնի երբեմն այնպիսի տեղեր, որոնց իմաստըւզարզ. Հասկանալի չի լինում: 0րինակ՝ ՍմրատՇաճշաղիզի մի Հայտնիբանաստեղծությանմեջ («երազ»)կարդում ենք. Ես իմ

լսեցի մի անուչ ձւսյն, ծերացած մոր մուռ էր,

Փայլեց նչույլն ուրախության, ափսոս որ երազ էր: Բասյց

Ինչ Լ նշանակում «իմ ծերացած մոր մուտ Լը»: ՈտանավորիչարունակուԹյունից գիտենք, որ Հեղինակը երազում տնսել Լ իր ծերունի մորը, մայրը երգել Լ, ռուն էլ այդ միջոցին Հոսում Լր, ինքն Լլ լաց Լ եղել, մոր Համբույրն էլ Լ ն Հետո նրազիցարթնացել Լ: Բայց մոր մուո Էր ի՞նչ Լ նչանակում.ի՞նքն զգացել Լր արդյոք մոր մուո, թնե ձա՞յնն Լր մոր մու: Եթե ինքն Լը մուս, պիտի ասեր' մուռ էի, իսկ նթն ձայնն Լր մոր մու, պիտի ասեր' իմ ծերացածմոր ձայնն Էր:

Հ.

Աճառյան

Գուցե ասվի, թե տաղաչափության արվեստին առավելություն տալով' Հեղինակը արձամարծել Լ քերականականօրենքները, բայց «յդ Լլ չի կարելի ասել, որովչետն ոչ մի արվեստ չկա: Առաջին տողի Հանգն Լ ձայն, ենրրորդ տողի Հանգն Լ ուրախություն, որոնց մեջ միայն ն բաղաձայնն Լ Հանգ, իսկ երկրորդ ն. չորրորդ տողերի Հանդն Լ միննույն Լասկանբայր' Եր: Սրա նման Լ արնմտածշայգրողներից Պետրոս Դուրյանը, որ Համարվում Լ լավագույն բանաստեղծը:Սրա ամենից նչանավոր մի բանաստեղծության մնջ («Տրտունջք») կարդում ենք.

ՈՀ, նոքա ամենքըզիս ծաղըեր են...

Աստուծո

ծւսղըն Է աչխարչն ալ արդեն...

Ի՞նչ Լ նչանակում «աչխարՀը Աստուծո ձաղիբնԼ». արդյո՞ք Աստված մարղկանց ծաղրելու Համար Լ ստեղծել աչլսարծը, թե աչլսարՀն Լ Աստճուն ծաղրում: Ուրիչ խոսքով' Աստուծո ծաղրն Լ, թն Աստուծուն ծաղրանք Լ, Հայտնի չԼ: էլ («Դամբանականե մած Վարդան Լութֆյանի»)Դուրյանը Մի ուրիչւտռեղ ասում է. «Զըսենք, թե տինզերք Աստուծո մր ծաղըն Լ». բայց այնտեղ Լլ նույն նրկդիմությունը: Նույն «Տրտունջք»-ի մեջ կարդում ենք'

Ելնելաստղերուսանդուղքն անալի: Այստեղ անալի բառր անչասկանալի Լ, անչուչտ «առանց աղի-անալի» բառը անալի լինի: Ընթերցողները չէ, որովշետն սանդուղքը աղի չի լինում, որ են «անելանելի», բայց այդ էլ ճիչտ չէ, որովշետն իրարիցանկախ Հասկանում եթե սանդուղքը անելանելի Լր, ինչպես Դուրյանը Շանկարծ բարձրացավ ն սա

ասաց.

Ողջույնքեզ Աստվածդողդոջ էակին... Ըստ իս նչանակում Լ «ռանձատակ, չատ

ւտոսկ»քառից: Այսպես եմ

խոր», ն ծազում Լ ալք «խորք, ՀաԱ, մեկնել Արմ.բո., 58: Եվ նրանից չատ տարիներառաջ

մեր Դուրյանի ՇուչումՀրատարակած" ւուսզերիմեջ: ո՛չ, ինչ երջանիկ նոպա էր այն (Սի«րուլե): օրինակ' Սխալիմճասւոչ Նուզա 446): Զգրված օրենք, ւսյնւվես, ինչպես նուղաս կր թելադրի (անդ, բոս, Թող լինի -

526).

Ամեն օր, ամեն

ժամ, ամեն

նուղա ավելանում Լ միչ

(անդ, 529):

1903 Թ. Շուչում ես ն իմ րբնկերԱվետիս Պետրոս Տեր-Հարությունյանը Հրատարակեցինք Դուրյանի կենսազրությամբն ղժվար բառերի բառարանով:ԱյղԴուրյանի տաղերը,առասջարանով, տեղ զտնվում է ն անալիրաոր, այս բացատրությամբ:Գիրքր տպվեց բողոքական Հայ (ՄաՀտեսի փոքրիկ տպարանում: Գիրքր տպված երեկոլին ընկերս ստացավ Հարյուր ՒբՐ Բառրայանի) մ, ն Հոնորար, նույնքան էլ ես պիտի ստանայի,բայց նույն զիչերը ՀրղեՀպ Հեց զրքերը այրվեցին:Ընկերսայղ գրքերը տարավ Նոր Նախիջնան,ուր վաճառեցբոլորր: Մի օրինակ վանքր: այդ զրջից ուղարկել եմ ՎիեննայիՄխիթաբլանների Հ. Աճառյանըտպարանատիրոջ անվանփոխարենկետեր է ղրել (Ս. Գ.):. "

տպալ

օրինակ` րոլոլ

իմաստաբանություն է

Է

Հանկարծ սովորելով գրական աչիսարճաբարըն բսոնրի իմաստի Ռազմիկը,

Համար ուրիչ առաջնորդ չունենալով, եթն ոչ իր լեզվական զգացողությունը, ն յուրոսցրեց: միայն սլսալ իմաստննը Հնարնեց մի քածանա գալով զյուղից, Հրավիրում են նրան սենյակ. էջմիածնում -

-

Ի՞նչիմաստ ուներ յդ

Տե'րՇայը,ներս արի: ւսւս ձին կապեմ Այո, այո՛,մւսնավանդ գամ: քածճանայիբերանում մանավանդբաոր: Է

»

Է

Գյուղում կատարված ինչ-որ րոնարարության քննության Համար Երնանից մի դատականմարմին Լ գնում. մի գյուղացի, Հարցաքննության ենթարկվելով. սսում

Լ.

ի՞նչ պիտիլինի, լարղապես «զեկուցեց»: Այս «զեկուցեց» բառը գյուղացու բերանում ՀայտնիԼ, թն ինչ Լր նչանակում: (Հաղորդեցինձ Մանուկ Աբեղյանը,որին պատմել Լր նույն դատականքննիչը ): Նոր ԲայազետցիԱդո անունով մի գրող կար, որ Հորիզոնթերթի մեջ զանազան Հոդվածներ Լր գրում: Այս անձր Եպիզոդ ն վարիանտբառերի նչանակությունը ճիչտ չեր իմանում ն իր Հողվաձների մեջ Հաճախ չփոթում Լր իրար -

Հեւ:

օրինակըցույց տվնց, քն Հատկապեսօտար բառերի իմաստը անձայտ Վերջին կամ անորոչ է մեր ժողովրղի Համար: Շատերը բոսոի իմաստը չգիտեն կոնկրեւո

կարծում են, որ նչանակում Է «Համառոտ» (լսոսքի Համար): Մինչն անդամ մեր Շամալսարանիցմի ուսանող մի օր ասաց ինձ. «Երնանիցմինչն Բանաքնեո յոթը կիլոմետր Լ. բայց կոնկրետ ճանապարՀԼլ կա, որ Հինգ կիլոմետը Լ»: իմ աղջիկր (Քնարիկ) տասներորդ դասարանի աչակերտ եղած միջոցին իր մի չարադրության մնջ զրել Լր. «ՄաքսիմԳորկուն ձերբակալեցինՊետրուղավլովսկու բանտում»: Ուրեմն նա չգիտեր ձերբակալեցինբառի իմասոր ն կարծում Լր, թե նչանակում Լ «բանտարկել»: Լ իմաստի նոր երանգ տալիս երբեմն բառի միջին ձայնավորիջնջումը: 0րինակ' գրաբար ասվում Լ աչակերտ,ն այս ձնր մնում Լ դպրոցի «աաչակերտ» իմաստով, իսկ ա ձայնավորը ջնջելով ստացվում Լ աչկերտ, որ նչանակում Լ սչկնրտ»: Այս իմաստը բոսյցսնցնում Լ նան թեն բոսրբառւյին, «խանութի Հայ գրականում: Այսպիսի բառեր են. գրականին,Հատկապես' սրնեմտոս վերանալ վերնալ, փոխանորդ փոխնորդ(առաջինը մի անձ' տեղակալնԼ, իսկ երկրորդը՝ փոլսելու նոր սպիտակեղեն ) նե

-

-

2-50-1

Հ.

չատանալ չատնալ, սովորել սորվիլ, -

-

Համարել Համրել, Հավանիլ Հասվնիլ -

-

ճանապարծ ճամփա, ալ (Լլ): ւսյլ -

Աճառյան

ւսվերիլ ավրել, ննդանալ նեղնալ, -

-

ՀասմարիչՀամրիչ, բանավոր բանվոր, -

-

վայելել

-

վայլել,

-

ԲԱԶՄԻՄԱՍՏՈՒԹՑՈՒՆ

ԵՎ

ՀԱՄԱՆՈՒՆՈՒԹՅՈՒՆ

ասելով Հասկանում ենք մի րւսոի մի քանի տարբեր նչանակուՔօլչՏճոււՇ այս երնույթըչպետք Լ չփոթելՀամանունության թյուններ ունննւալը. (հօուօո»-

Երկուսի տսրբերությունն այն Լ, որ քօլչ5ծողւՇնույն լսսոն Լ, որ իմասւոի զարգացմամբՀասել Լ այս աստիճանին,իսկ Համանունները բոլորովին տարբեր բառեր են, բոլորովին տարբեր իմաստներով, որոնթ իրար Հետ ամնեննին կապ չունեն ն միայն ձայնականօրենքների պատճառով Հասել նն նույն ձնին: Առջինը պատկանումԼ իմաստագիտությանը,երկրորդը"զուտ ձայնաբանական Լ: Այսպես երբ ֆրանսերեն սէն ձայնը 10 տարբեր գրչություն ունի, 10 տարբեր նչանակություն ն ննրկայացնում Լ 10 անկաս բառ, հօատօոուճ Լ, իսկ երբ օբծոճեօո բաոր նչանակումԼ Ս գործողություն, աստիճան' վիրաբուժական 2) դործողություն, աստիճան' ելեմւուսկան ուլՇ)

Հենւո։

3)

Թվաբանականդործողություն, աստիճան'

քօլտ6ողւՇԼ: աստիճան'զինվորականգործողություն, Բառարանըլիքն Լ այսպիսի օրինակներով: Երբւոնղի,կլիմայի կամ Հանզմանքներիսփիոփոխությամբ որել բան փոլսվում Լ, նրւս անունը մնում Լ Հաճալվս անփոփոլս,րայց ստանում Լ նոր նչանակություն: Այսպես' Հճ. դավօյ, որ տավար բառն Լ, նչանակումԼ «այծի ն ոչիսարիՀուռ»: նավսիրըԿիլիկյանլեռների վրա այլես գոյություն չունննալով' նրա տեղ Տավարի անցել Լ ոչիսարին այձի Հոտը: Ըստ այսմ՝ մեր այսօրվա ամենասովորականբառերը, ինչպես' ճաց, չաւվիկ, կոչիկ, ձվածեղ ն այլն ն այլն, կարող Լին բավական տարբեր բաներ նչանակել, բան ինչ որ այժմ Հասկանում ենք: ՖրանսերենԵօաՇճում (Հին ԵօԱՇԿԽՇՐԷ՝ Հոլանդականիցանցած) նչանակում Լր նախ թաղաբի չուրչր չինված մարտկոցներիվրա Հողալից Հարթ տնղերը:Ավելի ն բայն ճանաւզարծննրի ուշ. երբ ւսյդ մարտկոցներըջնջվեցինն վերածվեցին Հասարակականվայրերի, բաոր մնաց նույնը, բայց ստացավ ճեմելիք, ծառուղի 4)

նչանակությունը:

ԵօԼջչճոււօ-իՀամար չատ

սա

Հետարբրքրական օրինակ Լ ֆրանսերեն Եսոճոս, որի չղթայաչար' նչանակությունները 1) եսոԸ կոչված բրդե Հասարակ կտոր(ծւսծկում են սեղանը), 2) սեղան, որ նույն տխոոցյովձածկվեւծ Լ, 3) դրելուՀւսւոուկորեէ սեղան,

իմասւտւսբանություն

Հաաաաաւաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաատաաաատապաաատաաաաատաաատատաաաաաաաաաաաաաարթթ աաա աաա աա 4) սննյակ, ուր գտնվում Լ այղ սնղանը, 5) այդ սենյակում կատարվածգործերը, 6) անձինք, որ զբաղվում են այդ դործնրով, 7) վարչական բաժանումը: աճումը կարող Լ կատարվել զանազան ուղղությունՆչանակությունների ննրով:Մի որել երկրորդականիմաստ կարող Լ ինքը դառնալ կենտրոն, ն այստեղից կսկսեն ծնունդ առնել նորանոր իմաստներ. օրինակ` Եօոմօոս Լատիներեն տվլօոռ դարձավ Ոոձօոռճ ն նչանակում Լ' 1. չինության փայտ, (Ռճ2. կղզին, ուր կար չատ անտառ' չինանյութով Հարուստ, կոչվեց Մադեյրա մ6օ1:2), 3. գինին:

""

Գերմանացիպարոնը, նստած իր բազկաթոռում, լրագիր Լ կարդում: Ներս Լ սաւիրիչը ն բարնելով պարոնին,ասում Լ,

մւոնում

Խ(օոքօո (բուսրիլույս): -

Պարոնըպատասխանումէ, ԽԼ6-քօո (Աստծու բարին ): Հանում Է իր ածելին ն մուռննում Լ պարոնին, սաիրելու Սասփիրիչը Հետ ասում Լ, Համար: Պարոնըբիամատր չարժելով' հ(0-քօո (վաղը): ՍոաւիրիչըՀարցնում Լ.- (վա՞ղը): հ(օԷքօշո ՊարոնըպատասխանումԼ.- (վազը): Հավաքելով իրերը դնումԼ ղեպի դուռր ն իսոնարՀողջույնով Սափիրիչը --

--

--

Լ.

սում

): հ1օքօո (մնաքբոասրով -

ՊարոնըպատասխանումԷ. Խ(օ-ջօո (երթաք բարով): Այս անեկդոտիմեջ ոօքօո զորձաձված Լ բառը --

ւոով:

անդամ,

Տ

տարբերիմաս-

."Հետ չպետք Լ չփոթել Բազմիմաստության

բառերը: Տարբերիմասւոով ղանաղան բառեր կարող նույն ձնին Հասնել, բայց ձնի նույնությունը ծազման նույնություն չե նշանակում: Այսես' Հայ. սան «իր մեծացրած աչան. սան կերտր» «կաթսա» հրարից ւուսրբեր սուսնձին ծագումունեն ն Հեւոնաբար բառեր են, ուստի չենք կարողսան -ր բազմիւմաստ մի բառ Համարել: Նույնպես Սվեդիայիբարբառով բիւք նչանակումԼ «1. Համբույր, 2. պածք, 3. սոլսի զոլս»: Բայց ոչ թն բազմիմաստ բառ Լ, այլ այդ երեք տարբեր իմաստները տարբեր ծագմամբ տաբբեր բառեր ննչ Այսպես'«Հւսմբույր» իմաստով սռաջանում Լ Լ պածշք » լայք բոռռից, պադ բառից,«լածք» իմաստով առաջանում «սոլսի ղոլ» իմաստով առաջանում | պոկ բառից: են

սա

Համանուն

Հ.

Աճառյան

տարբերացում:Բաղմիմաստությունըպատճառ Լ թօիտճուօ-ից

դառնում, երբեմն, երկդիմությունից լսուսավփելու Համար ղանաղան իմաստներից մեկր ւլաՀելու ն մյուսի Համարւուսրբերձն Հնարելու: Այսես' Հայերենլեղինչանակում Լ իրը գոյական «լեղապարկի Հյութ» ն իբր սծական' «դառն»: Այս երկուսը իրարից զանաղանելու Համար չատ բարբառներ լեղի ձնր պաչում են միայն երկրորղ իմաստով, իսկւսուսջինիմաստի Համար Հնարել են լեղուցքձնր: ԲԱՌԵՐԻ

ՆԱԽԱՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

լեզվի մեջ բառերը ներկայանում են մեղ որոչ նչանակուՑուրաքանչյուր Թյումբ. որ ւսվանդությունըՀասցրելԼ մեղ: Սակայն յուրաքանչյուրսվանդու-

Թյուն անՀրաժնչտ չէ որ լինի ստույգ, այսինքն' ներկայացնիիրողության Հան Հնազույն վիճակը:Մյուս կողմից զիտենք, որ լբոսոնրիինչպես ձեր, բազատ նույնչզես ն նչանակությունը մշտալես կայուն վիճակիմեջ չեն: Այս երկու Հանդամանքները ստիպում են մեղ մտածել րառերի նախանչանակության մասին: Ի՞նչ միջոց ունենք բառերի այղ նախանչանակությունըերնան Հանելու: ԵԹՆն լեղուն նի Հնւսզույնդգրսկանություն, ւսուսջինմիջոցր.բնականաբար, ւսյդ Հնագույն զրականությունը պրպտելով բառնրի ավելի Հին նչանակությունը իմանալն Լ: ԵԹնեվազել բառր զրաբարիմեջ նչանակումԼ «ցատկել», ուրեմն այս Լ նրա նախանչանակությունը,իսկ արդի «րնխանալ» իմաստընոր Լ առաջացել: Երկրորդ միջոցն Լ պատմությունը կամ մանավանդ քթաղաքակրթության ւվաւռոմությունը: Ոչ մի միջոց չպիտի բացատրեր մեզ բորդո (Եօոմօ) «չառազույն կարմիր» բառի ծազումը, եթե այլուստ կա Թօղչիմանայինք, Թե Ֆրանսիայում մօա. քւասղաքը' նչանավոր իր գինիներով, ն «չառազույն կարմիրը» ծաղել Լ այդ զինու գույնից: ւովյալներն նեն, որ ըյսցատրում են մեզ. թն, օրինակ՝ պալատ Պատմական ծաղում Լ ՀոոմիՊալատինյան բաոր մարի ւսնունից:Այս սարի «ապարանք» որ ն լեռան անունով կոչվրոսՆերոնկայսրը մի ուկյա ապարանք կառուցեց, վեց բռնես, Հետո նույնր,ընդ շանրանալով, նչանակնեց «արքունիք»,«քագավորական պալատ» ն այս իմաստով ւտւսրաձվածԼ բաղմաթիվ լեզուների մնջ, ն ՈՅՂՅՆՅ ինչսլես' Հուն. Պճ16:ա07, իւուլ. բճ1122օբռվուտ, ֆրանս. թլպՏէ, ռուս. ւսյլն: Ըօհօւտ Լաւ. նչանակում Լր «բակ, տսվարի Համար առանձնացրածտեղ», Հանրապետությանժամանակդարձավ«զինվորներիմի խումբ», ուչ Շոոմեական չրջանումԲ «կայսրների զինվորականՀետնորդ լխումբ», որից էլ" «պալատ, արքունիք» (ֆրանս. Շօսը ն այլն) (ՃՄսոմէ, ՄՇԱքտ,Ն 438): Լաւո. ՏԱռոսո Համար ծագում Լ ՏՀ|.«ոսղ»բառից,որ փոքրարժեք բոսննրի իրը փոլոսնակության միջոց Լր ծառայում. Հեւտտո' օ«դորճավորիփոքր վարձ», Հետո'զինվորիվարձը. ընղՀանրավես «վարձ,վճար»: վերջապղես' ամենն Բասյց լեզու չունի Հին զրականություն ն նթե ունենա ել, ոչ մի զրականությունՀե կարողՀասնելլեզվի Հնւսգույնվիճակին: Միննույն ժամանակ ւզատմությունը նե քաղաքակրթության պատմությունը ունեն որոչ սածշման, ն չի կարելի այղ սաշմանից այն կողմ եղած երնույթների բացատրությունը որոնել այղ զիւտություններիմեջ: ու

Իմւսստարբանություն

Լ ունենալ ւուսրբերմիջոցներէլ ՀասնելուՀւսմար բառերի ՈւսւոիանՀրաժեչտ

Հնագույն վիճակին: Այդ միջոցներնեն սւտուդգաբանությունը,արմատներիքըննությունր ե Հւսմեմաւուսկանլեզվաբանությունը, որոնք, եթե Հիմնված լինեն Հաստատուն օրենքների ն տրամաբանականուղիղ դատողուձայնաբանական մեզ որոչճչմարտության: Թյունենրիվրա,կարող են Հասցնել մեջ չատերը կային, որ ամեն գնով աչիատում Հնդեվրուղագետնների Հնւսգույն Ըռւուսյղ գիւոունների' Լին գնել բառերի նւասխանչանակությունը: Հնս. քճէծր «Հւսյր» ծագում Լր քճ «ոպածել,պաճմզանել»արմատից ն նչանւսկում Լր «ւռան, ընտանիքիւպաճաւղանը». ՈՅԷՇՐ «մայր» ծագում Լր Սճ «արտաղրել, ստեղծել» ն այլն արմատիցն նչանակում Լր ««արտաղրող, ծնող. մհսջիւճը «ղուսւոր» ծագում Լր ձհսջհ «կաթ, կթել» արմատից ն նչանակում Լր «րնտանիքի Համար կաթ կթողը». ԵհոՅ Շր «եղբայր» ծագում էր Եհօր «կրել, բերել» արմատիցն նչանակում Լր Հեւտոմորն քույրերին ), ւպիտիւզաճեր «կրող,ւլաճող)»(որ Հոր մաՀից ն ՏԱՐ Տէծը «ասող» նչանակում Լր «ցրվել» արմատից «երկնքի ծագում էր երեսին սփոված»: Այս բոլորը ճամարվում են սխալ, ն այժմ այս սւռուգաբանություններիցոչ մեկր չե ընդունվում:Բոլոր նւնան դեւղքերում չզիտությունըխոստովանելը իմաստնագույն ելքն Լ: ու

ԲԱՌԻ

(ԱՐՏԱՔԻՆ

ՋԵՎԻ) ԵՎ ԻՄԱՍՏԻ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԹՆԵն մենք մանրամասնքնննցինք ն Հաստատեցինք,որ բառի արտաքինձնի ն նրա իմաստի միջն որել կապ չկա, բայց ղա արմատականբառերի Համար Լր,

որ նախնական մարղիկ մնզանից ւսյսինքն՝այն առաջին ւլայմանական նչանների.

մի քանի տասնյակ Հազար տարիներաուսջ Հատկացրինառարկաներին դաԲայց այնուՀեւոն, երբ արդեն մի առարկա կամ ւի դաղասփիար ղաւիարներին: մւուսցավ իր պայմանական նչանը, դա նրա Հետ կապվեց ւսյնւկիսի Հասւոաւոուն կապով, որ մարղիկ անընդունակ ղարձան մեկը առանց մյուսին ըմբոնելու: Երբ ասում ենք ջուր ն Հասկանում ենք ճանոթ Հեղուկը, այս երկուսը իրար Հեւո ւսրդեն այնքան ամուր կալված են, որ այլես մեզ Համար ջուր ձայնը ղադարել Լ պայմանականնչան լինելուց ն մի բնական կոչում Լ դարձել: Այս Հանգամանքից բխում Լ' 1) Ինչքան էլ որ բառի ձեր ձայնապես փոփոխվի, նա կապված Լ իր նչանան Լ ւսնիուիովս.ջուր, ջիւը,ճուր,ճիւր կության Հեւո, այղ նչանակությունը մնում ն այլ (ամեն ն այսինչ ժամանակ «ջուր» Համար տեղում բոլոր ել մեկը ձների իր ) նույնն Լ: նչանակությունը 2) Ամեն մի ածանցականգաղախար, որ առաջանումԼ առաջին ձնից, անձրաժեչտարարկապված Լ նրա Հետ ն այլես ոչ թե պայմանականնչան Լ, այլ ունի Հեւո: ւորամարանականկապ իր կազմիչ ւմնսսերի ու

Հ.

Աճառյան

ԵԹՆեզիր գրելու Հեղուկր կոչվում Լ թանաք, այղ Հեղուկը պարունակող Լլ ւզեւոք է կոչվի թԹանաքաման Այն կարելի Լ բոլորովին մի նոր սպայմանական նչանով կոչել կաղամար,բայց ոչ բնավ' ջրաման, որովՀչեւտնբառը այս ղեղլքում կապված պիտիլինի ջրի գաղափարի Հետ: Սրա Համար Լ, որ արմատ բառերիղեմ ոչ ոք ոչինչ չունի, բայց ածանց բառերըչարունակ քննաղատվում, ընդունվում մերժվումեն: Բացիսրանից. որչափ ժամանակ որ մարղիկ ըմբոնում են այղ կարը, ձնական նույնությունը ւպածումեն նրկուսի մեջ, ինչպես՝ դգյուղ-գյուղացի, լսչանութ-իանութոյան: 3) կարող Լ պատաձել, որ րաոի արմատականձնր անձետանա լեզվից: Այղ ժամանակ, բնականաբար,ածանց ձնի ն մայր ձեի միջն կապր կտրվում Լ, ն անկաի: գաղաւվիար: ւսծանցձեր կարողԼ Համարվել 0րինակ' մեր բարբառներում Շայիլ բառր ջնջված Լ, բայց կա նրանից ածանցված Ըայելի բառը, որ ղարձել Լ Շայլի,Շիլե, խիլի նն: Հին Հայերը անչուչտ զգում Լին Ճայել ն ՃՇայելիբառներիկապը, րայց նոր բարբառները չեն կարող զգալ Լ կրանց Համար: ւսյդ ն Հիլիկամ խիլի արմատ դաղափար Այսւզիսիի'զումը ն արմատ ղզաղաւիարի ւսծանց բառի միջնւկաւոճառԼ դառնում,որ ւսծանց բառը ավելի անձուկ կաւերով կապվի ածանց գաղափարի Հետ ն լինի նրա են վերի անՀրաժեչտ ւպայմանական նչանը:Այսաւզես Շիլին այլն ձները:Նույնւսմանն

ու

ւվես նն նան՝ ընթեոնուլ. ւսնղունղ: ըճբոչլսնել, Հնոց, Հե4) ՀեւոզՀեւոն կարողԼ բառինչանակությունը, զարգանալով, բոլորովին

ոանալ առաջին նչանակությունից, ն այն կապը, որ զոդում էր բառը իր առաջին ն նչանակության Հեւո, բոլորովին կտրվել, բայց դրա Համար ոչինչ չի փոիխվում., մնում Հետ: Լ բառի նոր նչանակությունը կապված բառի 0րինակ՝'քլխոոՇՀավի փեւտուրնԼ, Հետո եղել Լ գրիչ, ՀիմաԼլ' գրչածայր:Առաջինին երկրորդիմեջ կաղ կար, բայց վերջին նչանակությունը այլես չի կապվում քԽոծ գաղափարիՀետ. Լ եր գոյությու եր' իբրն նորւկայմանական ուսկայն չարունակում նչանչ լզումր միջոց Լ տալիս ածանց բառին' զարգանալու Միննույնժամանակ ազատորեն ն սւռանալու բոլորովին նոր առում: 0րինակ՝ լատիներեն օճքեԽստ«գերի» բառր ամեն մի լատինախոսանձի Համար ածանցյալ Լր ն սերտորեն կալված 6օոքօոօ «բոնել». օճքէստ«բռնված» բառերի Հեւո: Այս բառերի կապակցությունըչէր թողնում, որ «գերի» իմաստը կորչի կամ 4ձնեւսփոլսվիչ լեզուների մեջ Շճբօրօ «բռնել բառը գորԲւոյցնորալատին ծածճությունից վերացվեց, որով ն երկուսի կապը իխզվելով' օռքենստ «զերի» բառր աղատ մնաց: Այն ժամանակ «դերի» իմաստր փուփոլխնլով վերջաւես ղարձավ «թշվառական, ողորմելի, վատ», այսպես' իտալերեն օռճէննօ «վատ», ՓրանսերենՇհճեր «չնչին», պրով. օհօե «վատ»: Գերմ. Տոհյօօիւ ն Տօհիշհէ նչանակում Լին «Հարթ, պարղ. Հասարակ» ն կապվում Լին «շհնհշհլթո «Հարթել, ողորկել» բային. սրանցից 5ճհնօհէ-ր, կապված մնալով Տշհնօհէօո բայի Հնւո, իր իմաստր ւկածում Լ մինչն այժմ, բայց ՏօհյՇՇհէ ձնով բաժանվածլինելով' նալ, Հատկացվեց«Հասարակ» ժողովրդին' ուսմիկին, Հեւոո ււոսցավ «վատ» իմասոր: ււարղիկ |լսուսումեն իրարից մի բան Հասկանալու ն ոչ թն զանաՈՌրովՀետն զան աննպատակ ձայներ Հանած լինելու Համար, ուստի ն ամեն լեղվի մեջ Լլ

Իմւասւուսբանություն

կարնորը բառի իմաստն Լ, իսկ ձայնը երկրորղականնչանակություն Լականն ունի: Առանց իմասւոի բառ չկա, այլ աղմուկ: 0ր.' ի, օ ձայները արղի Հայերենի մեջ ուրիչ բան չեն, եթե ոչ աղմուկ, որովՀեւոն զուրկ են որել նչանակությունից: Բայց ուրիչ լեզուների մեջ կարողեն դառնալբաո' Հենց որ որել ղզանազանություն ստանան: Այսպես' գրաբարի մեջ ի-ն բառ Լ, որովՀեւտն նչանակում Լ «մեջ,ղեպի»,ոուսերենի մեջ նույնւվես բառ Լ, որովՀեւոն նչանակում Լ «ն, ու»: 0 ձայնը ֆրանսերենի է «ջուր»: Տաճկերենի մեջ բաո |Լ, որովՀեւոն նչանակում ե Հեւտեում «նա» Լ Լ, որ եթե Լ, որ նչանակում այլն: Սրանից մեջ նույնպես րաո ունեն, են, րոտ որում ձայնով տարբեր Հոմանիչ են: երկու բառ միննույն իմաստն ունենա Հեւոնում է նան, որ, եթե մի ձայն մի քանի իմաս, այնքան Սրանից ձայնը ունի երկուիմաստ ((ոսբառ |, որքան իմաստ ունի:Այոուվլես' Շարթ Հւայ. փակ ն դարման), ուսւոիերկու ւսյս բանը ւուսրբերբառ է (արթ ն Հւսրղ): Ոմանք վելի առաջ տանելով, ուսուցանում են, որ միննույն բառի նչանակության տարբերություններն էլ առանձինբառեր են. տարբերբառ Լ մարդուգլուխ ն տարբեր ( Լո 1ոքոքօ, 208): ՄՇոմո)օտ, բառ Լ սոխիգլուխը, մարդու աչքը կամ կամրջիաչքը Նչանացի խոսակցությունը մի լեզու Լ, որ իմաստ ունի, բայց ձայն չունի, սակայն այսւոեղ Լլ ձայնի տեղ ձեն Լ, որ իմաստինմարմին Լ տալիս: Եթե Հնաառարկա ն ւմնն ուզած գործողություն րավորլիներ խոսելումիջոցին մեն ն ժամանակ ուզած արագությամբ մատնանիչանել, ձայնավորլեզուն չէր ծնվի: Բոասյց որովՀետն այղ անկարելի Լ, ուստի մարդիկ Լլ Հնարել են այդ ձեր' իրբն ն միջոցներիցւսմենակարճր ամենակաւուսըյոալը: Հաղորդակցության է. ուստի բառը չկա, բառ մի ղզաղափարի ա րտածայտություն Ցուրաքանչյուր ւմ. երբ մարդիկ ղեռ եթե դաղափարը Հլինի նախապես: ժամանակներու Հնազույն ն վայրենի էին գաղափարներիկողմից էլ չատ աղքատ, իրենց լեզուն էլ չատ աղքատ Լր: Քանի սոռւսջաղիմեցին, այսինքն' քանի նորանոր զաղափարներիտիրացան, իրենց լեզուն էլ այնքան Շճարստոացավ: Հին լեզուներից ամենածարուսւոն ւսնգամչունի ե չի կարող ունենալւսյն բառերը,որոնքմի նոր քաղաքակրթության արդյունքն են, ինչպես" չոզենավ, չոզեկառք, երկաթուղի, Հեռազիր, Հեռալոս, Հեռաձայն, Հեծանիվ, մանրաղեւտն այլն: ու

Լ մեզ, Հոգեբանությունը սովորեցնում թն դաղաւիարների նյութաբմբոնումր

կան ւզատկերներիմիջոցով Լ

մեր մտքին ն ոչ թն վերացական ղատողությամբ:Նույնիսկմենավերացական գաղափարներ բառերը ւսրւոսծայւոող են ամեն մնջ լեզվի Լլ կազմված չատ նյութական թանձրացյալ դաղափարներից: ՕրինակՀայերեն բմբոնողություն,վերացականություն,Շասկացողություն,զգացում ն այլն բառերը, որոնք բացարձակվերացականգաղաւիարներեն. ծագում են բուռն «ձեռք», վեր «բարձր տեղ», Շասնել, գալ թանձրացյալ զաղափարասելով Հասկացվում Լ մի Լակ, որ ձեռքը' բուոր, երկարելով ներից:Ըմբոնել Ել Այսպես նան մյուսները: բոնում է գաղափարը,ըմձբոնում Յուրաքանչյուր առարկա անվանելու Համար ուրեմն ւպեւոքԼ ունննանք այն մեր Հիչողության մեջ այն առարկայի ւղաւկերը, որ վերարտադրի դաղասիարրը: Բայցչափաղանց երկար ն թերնս ավելորղ ճանրաբեոնություն կլիներ լեզվի Հաորոնք առարկայի ամբողջ պատկերը, այսինըն' մւսր Հնարել այնպիսի անուններ, նրա մբողջ արւուսթին ներբին բովանդակությունր, իրենց մեջ: ննրբկայացնեին ու

Հասնում

Հ.

Աճառյան

Այս պատճառով մարդիկ աչխատել են գտնել առարկայի ներքին ու արտաքին կամ նրա գործաձությունից մի ւսյնւվիսիգիծ, որ ամենից բովանղակությունից ե դրանով էլ կարողանարվերՀիչել բնորոչըՀամարվեր ւու մեզ նույնառարկան: ՕրինակիՀամար, Հայ. կայծջար բառր ներկայացնում Լ մեզ մի առարկա, մի չատ կարձր քար' սպիտակ կարմրաչորթ գույնով, կոտրելիս ձնացնում Լ սուր ծայրեր, ն այս պատճառովվայրենիներըայն դործ Լին աճում իբրն զենք: Այս քարը, ընղՀարվելով ուրիչմի կարծր մարմնի, կայծեր Լ արձակում, որի Համար էլ գործ նեն աճում եբբն կրակ Հասնելու ղործիք: Այս բոլոր Հիչվածները' ձեր, գույնը, քարի տեսակը, Հատկությունը ն գործածճությունը, չատ կարնոր բաներ են, բայց այղ բոլորի մեջ ամենաբնորոչը կայծ կամ կրակ Հանելու ՀաւտկություննԼ, Հնտնաբար ն չատ լավ ընտրություն Լ արված, երբ առարկան կոչված Լ կայծքար կարելի Լր անչուչտ նկատի առնել նրա մյուս Հատկությունները ն, օրինակի Համար, կոչել կարծրաքար, սրաքար,զինաքար ն ւսյլն: Բւոյցւսյս բոլորր ւսյնքանՀարմարւսնուններչԼին լինի, որովՀշեւոն ուրիչ չատ քարեր էլ կան, որոնք կարձր են կամ սուր նն ն ն այլն: կամ զենքի Համար կարողեն գործածվել ՏՅԱԵոօՇ Ֆրանսերեն «մարախ» (մորեխ) ծագում է ցատկել բայից: Թեն չէ, որ ցատկում Լ, այլ լուն ն այլն: Բայց, որովՀշետնմարախի միայն մարախրը գլիավոր Հաւտկանիչըցատկուռելն Լ, իսկ լվինը' արյուն ծծելը, ուստի մարախն Լ այդպես կոչվել: Թեն աուսրկաներն ամեն տեղ նույն Հաւտկություններնունեն, բայց մարղիկ ամեն ւոեղ էլ պարտավորչեն նույն Հայացքով մուտենալառարկային: Այս Լ պատճառը, որ միննույն առարկանկարող Լէ մի տեղ մի տեսակ կոչվել, մի ուրիչ տեղ' ուրիչ տեսակ, կամ ընղ ճակառակը, այսինչ պատկերովմի տեղ րբմբոնելայսինչ անունւի ւսուսրկան, ուրիչւոնղ՝ ուրիչւուսրկաչԲնական Լ, որ այս զանազան ենրի մեջ մեկր Հաջող, մյուսը նվազ Հաջող եղած լինի: Բոոյցւսյս բոլորը չի բնավ, որ մենք, ւզաւոկերացիշանգարում ւսյնուամենայնիվ, միննույնւսռարկան ՀաԼ ոչ միայն ժողովրդական նենքմեր մւոքիմեջ:Այս իրողությունը ճչմարիւո ււսրակ բառերի, այլն նույնիսկ գիտականարվեստականբառերի Համար: Օրիկամ նակ'ճանաւպարճորդական միննույնգործիքը կոչվում Լ ֆրանս. Ե161616էէՇ Խ61061քծ46, գերմ. Քոմօ, Հայ. Շեծանիվ:Առաջինըկազմված Լ լատ. Նօ6107., ֆրանս. ն քօմտջ ԽՇ/ՇՇՇ «ոսրագ» «ուռք» բառերից, ուստի բուն նչանակում Լ. «արագուռն» ն կամ «ուոնարազ», այնչափ Հաջող բառ չԼ: Ավելիլավ Լ Եւ61616ԷէՇ,որ բուն նչանակում Լ «երկանվակ» ն ներկայացնում Լ առարկայի ավելի Հաջող ւպզատկերը" իր երկու անիվներով:Գերմաներեն246, որ բուն նչանակում Լ «անիվ», կիսատ ւզատկեր Լ ն կարող Լ ճարմարվել ամեն տեսակ անիվի: Լավագույն են մի Հայերենն Լ, որ ներկայացնում Լ մեղ անիվը, որի վրա Հեծնում բառը

ւոնղ գնալուՀամար: Հուն. կատունկոչվում

է ճլ10Սքօ6«ւլոչ

չարժող», մինչդեռ մեզ Համար ւվոչ չողոքորթ, քծնող, կնեղճավորմարդր: բառակազմությանժամանակ երբեմն պատածում են այնպիսիձներ, Այուզիսի որոնքանբավարար, նույնիսկծիճաղելու լինելուչափ սնճաջող են լինում:0ր. ռուս. «կզակը» կոչվում Լ ՈօճԾօքօիօր, որ բուն նչանակում Լ «միրուսի տակր»:

չարժողը չունն Լ ն, փոխաբերաբար,նան

Չ5

հմաստարբանություն

իրոք որ կզակըմիրուսի ւուսկն Լ: Բւոյցոչ ոք չե ւսնղրաղառնում,12 որքան անՀաջող Լ այս բացատրությունը. նալխ' որ միրուս ունննալը անձրաժնեչտպայման չէ կզակ ունենալու Համար, ն կզակը վելի առաջ է, քան միրուսը, երկրորդ՝ ն պատանիներըմիրուս չունեն, բայց կզակ ունեն, երրորղ` բնավ ի երեխաները ն նկատի առնված չէ իզական սերունդը, մի կնոջ մասին Լլ |լսոսելիս'ծիծաղելի ձնով պետք Լ ասենք' զայս կնոջ կզակը», այսինքն' «այս կնոջ միրուսի տակը»: բառր ւզւսյմանական չունի,որովՀեւոն Բւսյցյս բոլորը ոչ մի նչանակություն Լ Հասկացվում: մի նչան Լ, ն բավական Լ, եթե այղ նչանով այն ղզաղափարն Պաւկերներ ստեղծելու ն միննույն ժամանակ լեզուն նորանոր բառերով չծանրաբնոնելու միջոց Լ փոխաբերությունը (ոոճէճքհօրՇ),որ գաղափարների զուգորդությամբ ներկայացնումԼ մեզ այս կամ այն առարկան: 0րինակ' մարղու ենք' կաղամբի կամ ոչիուսրի զլուվս ասելուց Հեւտո' փոխաբերությամը ասում գլուխ, չաքարի գլուխ, սոխի գլուխ, սխտորիգլուխ, դրամագլուխ,զորջի կամ բանակիգլուխ, մարղու կամ անասունի աչք ասելուց Հետո' փոլսաբերությամբ ասում ենք' կամուրջի աչք, դարակի աչք, խանութի աչք, կչեռջի աչք, Շացի կամ պանիրի աչք, պատուճշանի աչքերը,կացնիկամ ուրագի աչքը ն այլն: Որչափ Հետաքրքրական Լ, որ երբ ասում ենք կամուրջի աչքը. սրանով փոլաբերությամբ մենք կամուրջի չենքը նմանեցնում ենք մի մարղկային գլի. նրա կոր նքերն են, որոնցւուսկ վրայի աղեղնաձն կամարները, կարծես, մարղկային են նան գետի փայլող աչքերն Լլ' կամուրջիբացվածքները:Այսպիսիպատկերներ ճյուղը, խաչխաչիկաթը, լեռան լանջը,լուսնի բակը,սեղանիուռքը, պտուկիոռքը, աթոռի մեջքը, գրջի կողքը, տեւորակիչապիկը,Հրավառությանձեռքը ն այլն: ն նների րղյունք են, Հատկապես, անձնական Պաւոկերների փոխաբերությու ու

ն

Լուսիկ,Մանիչակ, ւոնդականՀււոուկ ւնունները'Արուսյակ, Հրաչյա, Շուչա-

նիկ, Թուխծամ, ՈւկեՀատ, Վարղզես, կորյուն, ՎարդուՀի ն այլն, որոնք սքանչելի ւլաւոկերներ են: Հաւոուկանուններից Հիչենք մի թանի գեղեցիկ օրինակներ, ինչպես` Երկնիստ(կարնո գյուղերից), որ իբրն թե լեոան լանչի երկու կողմերը նսւուսծ Լ, ՁիթՀող (կարնո զյուղերից), որի Հողը ձեթի գույն փափկություն ունի, կամարակաւզԱկնա զյուղերից )' կամարկապած ն այլն: Այս Հանզամանքից Լ ծագում այն երնույթր, որ ձայնը չարունակ փոփոխվում Լ լեղուների մեջ, իսկ իմաստր չատ քիչ փոփոիխությանէ ենթարկվում: Հնազույնսերունդները չէին նկատումձայնիմեջ եղած փուիոլսությունները, ես Լական են, որ թ են չատ րայց դրանը, ղարերՀետո փոքը,սակայննույնա են ն են կազմում աՀաղին տարբերություն պատճառր ղառնում նոր լեզուների ու

ձնացման:

նույնպես նմանակություն) Ճոոօք16-ն (Համարանություն,

ոչ

միայն պատճառ այլ նոր Հոլո-

Լ դառնում ստեղծելու բառի մեջ ձայնական ձնափոխություններ,

վում, նոր խոնարձՀում,նոր մասնիկ... օոուեստ ունի լատիներեն ծադում, նչ. «բոլորին» (լտ. Հոգ. տր. Ֆրանսերեն օտուեսՏ, որից, առաջին Հոլով|):կար մի տնսակ կառք, որ կոչվում Լր սո ՇՅՈՕՏՏՇ բոնեց օոբառրկրճատելով, եղավ օտուեստ, երբ ՀնարվեցՅսէօռօելյօ-ը, ն ուեսՏտ կառքի տեղը, կոչվեց նրա օրինակով ՅսէօեսՏտ, Հիմա էլ չինվում Լ ՃՇՐօԵսՏ. ն այսպես՝ դարձավ փոխադրական միջոց կազմող մի Հող. ւոր.-Է ԵսՏտ մասնիկը ԼԷ նոք,, Լջ 84): (ոօսշօշս, մասնիկ սա

Հ.

Աճառյան

Գերմ. Տիր «շաւո Հույժ» առաջանում է Հբգ. Տեր «ցավ» բառից ն բուն նչանակում է «ցավազին». ցավր ըմբոնելով իբրն ուժեղ տպավորություն, րառի Լ բ մաս, Լջ 505): իմաստը անցել Է «ուժզին»-ի (ԴՄսոզէ, 4/01ԷՇոքՏ. ԻՄԱՍՏԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

ԺԱՄԱՆԱԿԸ

ին չւլես որ

ձայնականփուիոխյություններըունեն իրենց ժամանակր նե մանավանդ՝Հւսջորդական կարզը,նմանազես ն իմասոի սփուիոլությու նները: Թօրոմօնս բառր քաղաքի անուն է. նա կոչվում Լ այսպես, որովՖրանսերեն Հեւոն չինված Լ ջրի ափին(ֆր.Եօոձ ասի,ափերե Շս ջուր. սեռ. ձ'Շճս ֆրի ա Այս են բառիերկրորղ ն երրորդ նչանակություններն «զինո,մի ւոնսակ,որ պասոն Լ ւսյդ քաղաքում» «թԹունղ կարմիրղույն»:Այ. երեքից առաջինը րաստվում իրոք Լլ նախավորն Լ ն Հիմնականը,առանց որի մյուս երկուսը չպիտի լինեին, բայց մյուս երկուսից էլ առաջինը (գինին) ավելի առաջ Լ, քան թունդ կարմիրը: Բորղոյի գինին. ունենալով թունդ կարմիր դույն, ստացվել Լ հերրորդՀերթին չսյս իմաստը: Եթե մի օր Հնարվի ինչ-որ մի սւզեղանի, որ թունղ կարմիր գույն ունենա կամ բորդոյիղույնովւլաւորաստվի, ն Հնարողը այն սպեղանին կոչե իմաստր" ըստ Հերթի: բորդո, այդ կլինի չորրորդ Թուղթ բառը երկու իմաստ ունի Հայերենում. 1) այն նյութը, որի վրա գրում ենք,2) գիր, գրություն,նամակ: ո՞րն Լ սրանցից իմաստաբանորեն նախնականը: Բոլոր բառարաններն էլ առաջին իմաստր ղնում են նյութը, որից Հանում են «գրվածք,դրություն, նամակ» իմառւոը:Այսզես են Հասյկաղյանը, Առձեոնըն

Արմատականը: Սակայն ճիչւոչէ այս: Թուղթբառր ներկրորղիմաստով գործածված Լ մներ մեջ Հենց Ե դարից' Թուղթ առաջին ե թուղթ երկրորդ»: Իսկ ւսռաքելոյ «Պաւղոսի կորնթացիս իմաստովգտնումենք նւս Վրք.,Հց..ժբ."«Եզբարքն որ գիտԼին դործել առաջին առ

թուղթ» (ժբ ղար): Ն. Բ. 123 Թվին Ճուո չատ վաղ ժամանակ: ԹուղթըՀնարված Լր չինացիների Գայ Լուն' եւսխարար երկրագործության, Հանձնարարեց թղթի չինարարուՇատ ւսվելի ուչ՝ 8-րգ դարումմիայն,սկսեցւուսրածվել Թյունը Զինաստանում:

Արնեմտյան աչիսարձճում ձնով: Հեւոնյալ

թվին, չինացիքարչավեցինՍամարղանդիվրա, որ պատկանումԼր արաբնեկան նրանցդեմ,չինացոց ղուրս Քչեցին ն բոնեցին նրանցիցգերիներ: Գերիներիմեջ կայինթուղթ չինող վարպետներ, որոնց արարները օղտազորձեցին Սամարղանդում Թղթի գործարան բանալուՀամար:794 Թվին մի գործարան էլ Բազղաղում բացվեց, որից Հեւոո թղթի գործածությունը ամբողջ Արաբական ւուսրածվեց խալիֆայության մեջ: 9-րդ դարիցՀւսւել են մեզ բազմաթիվ արաբերեն ձեռագրեր՝ զրված թղթի վրա: ԺԱ ղարի վերջում Թղթի գործածությունը Հասնում Լ Պոլիսե ւուսրաձվում Լ 13-րդ ղարի կեսից սկսած, ավելի ուչ անցնումԼ. իսւլանիա, Սիցիլիա, Անգլիա ն 17-րղ դարումն Լլ՝ Ամերիկա:

ղուրս ններին: Արաբները

իմաստաբանություն

Եթե ոչ 9-րղ, գոնե 10-րղ դարում թղթի գործածությունը մտած պիտի լինի արղեն 976 թվից ունենք թղթն մի ձեռագիր, որ պաճվում Հայաստան,որովՀեւտոն Լ մեր Մատենադարանում(76 2679): Այս բոլոր ասվածներիցերենումԼ, որ Ե դարում Հայաստանումն առճասարակ թուղթ բառի առաջին ն նախնական Արնելքում թուղթ չկար դեռ, ն Հնեւտոնաբար իմաստր ոչ թե թուղթ նյութն Լ, այլ «գրություն, գրվածք»: Քննությունից երեաց նւսն, որ իմաստիժամանակը որոչելուՀամար ընղծաԼ նան դիմել Քիչ են,ե Հարկավոր ւլւաւուությանը: նուրդաւոողությունները

ՀԱԿԱՌԱԿ

ԻՄԱՍՏ

Ինչպես բառի ձեր ժամանակիընթացքում Հեւզշեւոն փոփոխվելով Հասնում է մի այնպիսի ձնի, որ առաջինին վերջինիմիջն նղածճնմանությունը բոլորովին անճնտանում Լ, նույնւղես ն բառի իմաստը: Որել բառ գործածության մեջ կարող Լ երբեմն սւոանալբոլորովին Հակառակ նչանակություն, ե այս րանը լինում է' 1) ծաղրի կամ կատակի միջոցով, 2) փոլսարերությամբ կամ այլաբանությամբ ն կամ իմաստիաստիճանականզարզացԼ. երկրորղը ձնանում Լ ժամանակի մաւր: Առաջինը ւսնմիջական ընթացքում: Օրինակ, երը Հասարակ խոսակցության մեջ զործածում ենք խելոք, դու չատ քաջ ես ն այլն ծաղրական ձնով, դրանթ ղաոնում են Հակիմաստ բառեր: մի պարզամիւոմարդ Այուպես'Հւսյւոնի ԼԽելոքԴավիթը, որ,ւսնչուչւո,նչանավոր Լ եղել.ն որի անունըայժմ դործ Լ ածվում«աւզուչ»իմաստով: երբ ասում ենք' Նույնւզես՝ Այս ինչ տեղր գնացե՞լ ես կամ այս ինչ բանր արե՞լ ես ն ւոյլն... Հւ, ինչոզե՛ս ՀԼ. զնացել եմ, արել եմ ն այլն... այս բոլորը. ծաղրականձնով գործածված,ղառնում նն Հակիմաստբառեր. Շա նչանակում Լ «ոչ» ն այլն: Երկրորդ կարգի Հակիմաստբառերր ավելի ղժվար Լ ճանաչել, որովՀետն Հակառակիմաստներիցմինր կամ մյուսր սւոիւզված Լ տեղի տալու: Այնուամեեն' նայնիվ Հակառակիմաստով -

--

ֆր. ՅքքթոշոմոՇ սովորելե սովորեցնել. օիճտտօք

«վոնդել» ն «որսալ» (ա-ն ղուրս են անում, բ-ն' ձեռք բերում). արգելել ն ս։պաչտւզանել. լւո. ԿՇուօ, անգլ. «օոՇ «գալ»-սանս. քշծծհճներթալ. բո. թխած ֆր. քլաոօր «ինտրատել» «Կփինտրազարղել» դերմ. եծքքթո«գլխատել» (մինչ ձնը ցույց Լ տալիս «զլու ղնել» ). ֆր. Տռոնո, անգլ. Հոշմ, Հոլ. ւանօո, ֆր. ՈւոՇ Թե «Հուռ արձակել, բուրել» Լ թն «Հուո առնել, Հուռուռել». ֆը. Նօ2ու «լավ ւոնսնող» ն լավ ւոնսանելի». ւսնգլ. հշ էՇԽ| «աաւոող, առտնցող)»ն «ատելի, ատեցյալ». Փր. սօ «ռռեսողություն» ն «ռոնսարան». լւ". ՅՏքՇԸէսՏ,անգլ.Տքիէ «նայվածթ» ն «երնույթ»: ֆր. ֆր.

ձ61Շոմօո

-

ն

Հ.

Աճառյան

Այուվեսե. Հայերեն' ատելի, գործելի' Թե

«ատող

ն

ատնեցլյալ»ն թե «զործող

գործված» (Հին Հայերենում): մի բարբառում" եռտճ «առանց», որից Արաբական (ԽՇԼ, 23, 340): Հակառակիմաստը արտածայտվումԼ երկու ձեով. 1) բացասական ձնով. այսւես' ձնով.2) Հականիչ մեծ բացաս.' ոչ մեծ, Հւսկ.՝սփոքը, -»ոչ փոքր, «մնծ», փոքրը -»երկար ոչ երկար «կարճ», ն.

Եեռլիռ

«այու

անչուչտ»

-

-

-

կարճ

Հ»-

-

ոչ

կարճ«երկար»:

Առաջին ղեւպքում դրվում Լ որնէ ժիաւտականմասնիկ, երկրորղ դեւդքում դրվում Լ բոլորովին նոր բառ: Ժիոտականմասնիկներ են ոչ, չ, ան, աւ, տ, դժ, որոնցից միայն առաջինն Լ, որ գործածվում Լ իբրն ն զուտ բացասական,մյուսները բոնում են բացասականի ն. Հականիչիմիջին տեղը: ւսնմիւո, տգեղ, տգետ, աւզերալո, ղդժզույնն այլն: Օրինակ` Բացի սրանցից" Հակառակ իմաստր կարող Լ սաստկացվելկամ տկարացնել զանազան օժանդակ բառերով, ինչւպես' ոչ մեծ, ոչ այնքան մեծ, ոչ չասո մեծ, ոչ չափազանց մեծ. փոքր բավական փոքր, չատ փոքր Նույնիսկ կրկնու-

Թյամբ'ոչ ւսյնքանմեծ

ն ոչ

ւսյնքանսվիոքը:

Բառր երբեմն զարմանալին նույնիսկ անտեղիկերպով փոլսում Լ իմմստը: Օրինակ, Թբք.օտ «կանաչ» բառը փոխառվելԼ լատիներենիմեջ օն ձեով, ոչ միայն նչանակում Լ «կանաչ», այլե «կապույտ» ( ճճյուճո, ԷլսճՇ ՏԱՐ 12 բայց 11ոջսՇ 12526,645): Նույնիկրկնությունը ւոնղի Լ ունեցելնան ինղոննզական լեզվալխմբիմեջ, ուր ըստ 8ոռոժտ6էօղ,«կանաչ» ն «կապույտ» բացատրվում են միննույն բառով, թեն ժողովուրղը այս գույները չի չփոթում իրար Հետ (8ՏԼ, Տ 71, Լջ 214): լեզվով քլոտՏ՝«կանաչ» ն «կապույտ»: Բրըտոն Ազգագրականզանազան սովորություններ պատճառ են ղառնում բառին մի նոր իմաստւուսլու:Այուզես՝ւսրաբները երղվելուժամանակ փոլսաղարձարւսր բոնում Լին իրար աջ ձեռքը. այստեղիցէլ արաբերենի մեջ յճուո, որ նչանակում Լ «աջ», ստացավ նան «երղում» նչանակությունը (կամուս, Գ., Լջ 722): էլ ունի,ինչւզես՝ Հականիչը երբեմնմիջինւսւռոիճաններ ւուսք

-

զոլ

-

սառը,

բավ միջակ վատ, Հւսրուստ բարեկեցիկաղքատ: Երբեմն երկուբացասականէ դրվում. Այղ բանը մեզ թվաց ոչ անկարելի' -

--

-

Անկարելի չերնաց:

-

ՀաճախՀայւնի չէ, թն ինչպես Լ ստացվել ճակառակիմաստը: ԽՀՇԷսժօ 1. «առողջություն», 2. «Հիվանղություն»: Ֆր. 0րինակ՝լատիներեն Եէճոշհօօ «խրամատ,փոս)»իմաստովԼ, Հիմա ՀասկացվումԼ «թումբ» իմաստով (Ըճոոօ),Լո ՏՇՇօօ մս օէ Լջ 161):

Հաաա»

իմաստաբանություն Հաաա

Հաա

աաա» Աաաա

«փուս,խրամ» Սրան Հակառակ ֆր. ոոօէէՇ «Հողաթումբ» դարձել Լ անզլ. օՅէ անգլ. Գի «սիոս,խրամ» նույն բառն Լ, ինչ որ Հոլ. Ճյե (անդ, Լջ 161): Նույնւվես ն թր. մմքսօ «թումբ» (անդ, 161): Ֆր. հօլՇ ն Հուն. էքՆՕՇԹե Հյուր-ն Լ ն թն դարում ֆր. ճստոծուօք «ողորմություն ստացող»-ն Հյուրնրնկալը (Լջ 162): Միջին Լր, Հիմա' «բաչխողը» (Լջ 162): Այս կարզի Հակառակ իմաստները բացատրելու Համար ԸՅրոօ7-ր (Լջ 160) ն ւսսում Լ, Լ, թն Հակառակր բուն գաղափարիլրացուցիչն մեկի մասին խոսել Լ' աոանց անկարելի

նան

մյուսի մասինմնուսձելու:

ենք միաժամանակ«զիթ»-նի Այսպես' երբ ասում ենք «ղատարկ», մտածում ե մասին, երբ մի որել զզացմունըի մասին Լ խոսքը, անչուչտ նրա ւսռարկան էլ միասին Լ մտածվում: երբ այսպիսով երկուսը միասին ներկայացնում են մւոքին,չաշաղրզովածությունը ուր որ Շակի,բառն Լլ այղ իմաստր կստանա:

ԲԱՌԵՐԻ ԻՄԱՍՏԻ

ՆՑՈՒԹԱԿԱՆԻՑ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԱՑԱԿԱՆ

Ամեն

մի վերացական զաղափարիխորքը նյութն Լ: Բառը իր ստուգաբանությունը կամ ծազումր կորցնում Լ. եթե մի պատկեր Լ, մոռացվում Լ ե ըն-

ղունվում Լ իբրն բնական: Լ միայն, որ կարող Լ բառի ծագումը գտնել, ն այդպես Լ, որովՍւոուզաբանն Հետն մեզ ծագումը Հարկավորչէ, այլ իմաստր: ՅոՇՇձօէՇ Հն. Լր «չՀ«րաւտարակվաճ», Հիմա Հւսղարներ Այսւպես' նչանակում Լ կան ւուղված, րառր չարունակվումմնալ.

ՔՅՌՈՅՏԱՇ

-- ք/ողոօտ «մերկ» բառից,բայցՀիմա Հւսւոուկչոր ունեն: Ելրքտօ-ի այս սովորությունը չաւիազանցընդարձակվում Լ օրեցօր մանավանդ Եվրուղայում: Բույսերիանուններ` ոշւոծ Օճսճօ (կանաչ սալոր Լ)' Ֆրանսուա Ա-ի կնոջը ի ւվլատիվ.ոուս. քօր մօր. ձռհնռ (զեղեցիկ ծաղիկ Լ) չվեղացի բուսաբան Սոհիլ-իանունով. ոճքօ16օո ւուսնձի ւոնսակ: Ֆիզիկայից՝ նշանավոր ֆիզիկոաներիանունով, ՅոդքՇՐծ, -

--

ԽՕ1ԼՇ: ն երկասիրություններիանուններ,ինչես' Նկարների Քսեօոտ, Աճքհշօ|,Վերգիլիոս,Րաֆֆի: Ավտոմոբիլների տեսակները̀ուո Փֆաբրիկանսոների,

մի Թոմ, մի Օէւօծո, մի Եշոշ ն այլն: կարող Լ ղառնալածւսկան: Գոյականը Օրինակ" (աման ւպղինձ

),

ոււկի (դրամ), արծաթ (ղրամ)

ն

այլն:

Հ. Աճառյան

ենքադրվում Լ դոյսկանը ջնջված ն նորից գոյականը ղառնում | զոյական" այլ իմաստով. ւսյլես ւղինձ նչանակում Լ ոչ Թե «պղինձ». այլ որեէ կասա, գղալ («փայտյա»): Ինչ որ ասացինթ բառի Շամար իբրն մի ամբողջություն, նույնը պետք Լ են ՄՈՂՈ որոնք միացած Հասկանալ մասնիկների Համար, էլ կարող բառին:Սրանք են ժամանակի ընթացքում փոխել իրենց նչանակությունը, որով առաջանում են Հեւոնյալ երնույժները. 1 Միննույն մասնիկը Հնապես ուրիչ բան Լր նչանակում, այժմ ուրիչ իմաստ Հեւոո

ունի: 2) ունի: Օրինակ` Միննույնմասնիկը միննույնժամանակւուսրբերիմաստներ

աչակերտություն նչանակում Լ թե՛ «աչակերտ լինելու վիճակր» ն թե՛ «աչաամբողջը միասին վերցրած, կերտները աչակերտներ». ուրիչ խոսքով -ություն ս. վերացականէ, բ. դեւլքում" Հոգնակի մասնիկը ղեւսդքում (Հավաքական) ունի: Օրինակ' մասնիկը տարբեր դեպքերում տարբեր իմաստ Միննույն ծառ», ւուսնձենի «անձի այծենի «այծի կաչի», ջաղքենի «քաղաբի բնակիչ»: կամ -որդ մասնիկը որսորդ, բաժանորդ,Շաջորդ,երկրորդբառերի մեջ: Սրա Համեմատ ել միննույն մասնիկըտարբեր լեզուների մեջ կարող է տարբեր նչանակություններ ստանալ. այսպես' փետուր (լտ. քլատճ ֆր. քխոոօ) բառից կազմելով բայ' սւուսնում ենք" Հայերեն փետրիլ ն ֆրանսերեն քխոծր «ռինւուրները պոկել», իսկ լատիներեն' ՔԽոոշոՇ «ռինւտուրներով զարդարել»: Հ

ՄԱՍՆԱՎՈՐ

ԵՎ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

փոփոխությունը կարող Լ լինել արղյունթ մասնավոր մի Նչանակության ն ն կամ ընղ լչո, ոօոօէճ քՇՇսուշբառերը օրինակ' ւպարագայի Հանուրմի վիճակի,

ողօոծէճ երկուսն էլ սւոացել են «ցրում» նչանակությունը: Առաջինըոօ վածուշոււսնունից Լ: Ցանոնը Արամազդի քույրն կինն Լր, որը մի անգամ Հռոմայնեցիներին,թե երկրաչարժ պիտիլինի: Հոոմայեցիքթ ւովին Հայտարարեց նրւսն ոոօոօՇէռ «ծանուցող, Հւայտարարող» ւոխողուր(լտ. 1ոօոՇծօ «Հայտարարել, Հիչեցնել, ծանուցանել» բայից), ն նրա տաճարն Լլ կոչվեց ։տօոօէռ: Հետո այս ւուսճարում սկսեցին դրամ կտրել, որով ոօոճէճ բառր ստացավ «դրամաճաւոու1 թյուն» ն Հեւտոո' «ղրամ» նչանակությունը: Սրանից առաջացան իտալ. 18օոծէո, ՎՕՏՇՂՅՃ ռուս. (մանեթ), իսպ. Ոոօոշմո, ֆր. Ոտօոոոյը, անգլ. օո), գերմ. ոնոշ ասւո-

ու

«դրամ»բառերը:

Իսկ քօօսուռ-ն Հնի. բառից Լ, որ նչանակում Լր «արջառ, տավար»: Արջաոր, լինելով Հարստությանգլխավոր նյութը ն վաճառականությանառարկան, ցավ Հնտո «ապրանք, ղրամ» իմաստը, ն այս վիճակր չարունակում Լ լատիներենը: Առաջինր մի մասնավոր դիպվածի արղյունթ է, երկրորղը՝ մի տնտեսական կտա մեզ բառի ւլաւմությունը, երկրորերնույթ.աուջինի բացաւորությունը ղինը' գաղափարիսլաւմությունը (ՊՄսոզն,ՄծԱՇքտ,1 մաս, Լջ 431): ստա-

իմաստարանություն

ն մնալ միայն բոլորովինկորչել աուսջիննչանակությունը Այսպիսով բառի նրա երկրորդ նչանակուերկրորդական նչանակությունը:

կարողԼ

նան

ու

մի կապ չի մնում. ինչպես' երեց նչանակում Լր' 1. տարիքով մեծր. Ըուո թաորում, Հին ժամանակւուսրիքուոսնձանց Լին բընչորում քաՀանա: Լ մնացել ժողովրդի Հանում:Հիմա ոչ երեց «ճեծ» նչանակությունն մեջ,ն ոչ էլ մեճերինթաշանա րնորելու սովորությունը, բայց մնում Լ երեց «քաշանա» նչաքան թե երեց նչանակեր նան նր ն թԹերես ւսվելի Հասւոաւոունկերպով, նակությու

թյան միջն

ոչ

2.

«մեծ»:

4նափոլսության օրինակներ են' Այսպիսի

ԽօԽոոՇ

գրքի «Հաւոոր» (առաջ գլա«գիրք» (ւսուսջ ծւսռի փայտի կտոր Լր). քռոնի պես ոլորելուց), անգլ. քօք «թուղթ» («աղալ». եղեգն Լր քռք)ւսՏտ).քճշ6էՇ «լրազիր» (Հիմա մի վենեւոիկյան Տօս-ի չեն ծավսում), եռոզսե «ղրամատուն» (Հիմա չուկայում մի Հասա«սնանկ» (էլ սեղան չեն կուորում,ւսյլ չատ ուրիչ րակ սեղան ՀԼ). ԵճոզսՇոօսէՇ ւղաւոիժ են ւոալիս 1. օճոմմմ2է «թնկնածու» (այլնս սպիտակչեն Համարում), ՇԱՆ1Շ կղզուց չի զալիս ). ՈՂօնՏտեհոծ «կտորը» (այլես Մուսուլից «պղինձ» (ել կիւվրոս չի զալիս), լուսնուտ «դիվաՀար» (այլնս չեն Համարում «լուսնի արդյունք») Լռճ Պօ-ձճս Լոռք, Լջ 65): Այսպիսի դեպքերում մեկը, որ չի քննում (ՊՃՄիւէոօ», կամ միջոց չունի քննելու նչանակության ծազումը, անչուչտ պիւտի կարձե, թե այղ նչանակությունը բառի Հիմնական իմաստն Լ, ն չպիտի Լլ կասկածի նրա մասին: Եօօե

հճեւՇ

(ԼԱՆՊԱՑՄԱՆԱԿԱՆԸ ԵՎ ՊԱՑՄԱՆԱԿԱՆԸ)

Հաճախ պատածում Լ լեզվի մեջ

որ

հախապես անպայմանական բառերր

վերածնում ւկայմանականի: Այս ղեպքերնեն' Ս Լեզվիւծանց բառերը,ենթարկվելով ւպայմանական փուիոլսությունների, են ղառնում, որ իրենց Հեւո ունեցած կապր անայնքան անճանաչելի ւսրմատի ն են երնույթ Լ ղառնում, մարղիկ, զւոնելայդ կապը.Հւսմարում չկարողանալով Այս երնույթրըտեղի Լ ունենում Շատկապես.երբ Հին լեզուներից ւզայմանական: են առաջանում նորլեզուները: Օրինակ. ունենք' ԿՇԼՆՇ: լտ. «ոչխար». որիցՆՇԼՃԸՇԸՇՁՈԱԱՏ «Հովիվ»'ղարձած ժող. լ. ԵՇՐԵւ» ն են

ԵՇՐԵԼՇՃՈուսՏ,

որոնց մեջ աճանցման զզացմունքր կա, բայց

սրանից" ֆրանս. ԵւՇեւտ Եօդ»օւայնքան տարբեր են իրարից, որ այլնս կարձես ածանցր չէ ԵՐՇԵւ: բւսռի. ն մՇօՇու « 10» ն սոճու «11», որոնցից' նոր ւկայմանականձն է: Նմանապես լո. ձմ: «10» ն օոշճ «11», որոնք ոչ կամ ֆրանս. մի ուսոով զույնովիրար նման չեն ե են ղարձել ւսուսնձին ւլայմանականբառեր: 2) Արմատիցածասնցվածղանաղան բառերը, որոնյ կապր րբմրոնելիԼ թանի են արմաւտր կւս,արմատի ղեղչմամբ բաժանվում իրարիցն ղառնում են անկակս, ն մօւս ինչ.' Հյ. գդալ դուռն, երկուսն Լլ Հնվս. «փայտ» արմատից: Ճիչտ այսպես նԽւսն «ծիրան» ն քոՇշօօՇ «կանխաՀաս», որոնը միննույն բառերն են:

ֆր. ՁԵՐՀՇՕԼ

ն

Հ. Աճառյան

3)

կանոնները կորցնում Ածանցման

«ազատ»

իրենց այժմւեասկանությունը,Հեւոեածանցների կազմությունր, ինչպես' ընտիր են

վաբար մարդիկ չեն կարող զգալ րնղ դիր: Սրանց Համաձայն, Հնդեվրոպականչատ բառեր, որ ածանց են եղել, այժմ Համարվում են արմաւո,ինչպես' Հայր, մայր ն այլն: Այն լեզուները, որոնք ունեն չատ արմատ բառնր, ինչպես ն չատ փոխառություններ, մեծազույն տոկոսով են: իսկ նրանք, որ ունեն չաւո ածանցականձներ, պայմանակապայմանական նությանւոոկոսրիջեցրած են լինում: Առսջինկարդին են պաւոկանումչինարենը Բայց ւսյս երկրորդ ռումբն հր արմատներով ւոոներով, երկրորդին՝ Հունարենը: էլ վտանզի տակ Լ այն տեսակետից,որ գաղափարներիփուվիոլսությամբածանցը ն Հայերեն Վճքոմոձ անիրականն անձամապաւոսսիան թակդառնա, օրինակ" նուքկամ մելանչ նան այն Հանգամանքը, որ ածանցները կորցնում են իրենց սկզբնական կւ դաղափարը ն նորից ղառնում են պայմանական,օրինակ' ոուսերեն զաքաղ, նաքազ, ատկազն այլն: Մարղկանց Համար բառր մի նչան Լ, որ սովորությամբ այնպես Լ կապված Հեւո, որ մին առանց Բոսյց մյուսիչե կարողըժբրոնվել: մարդուՎՈՔ գաղափարի մար ոչ մի արժեք չունի, թե ինչպես Լ կազմված այդ բառը, որ ինքն ամեն օր գործւսծում Լ: 0րինակ'ի՞նչ են ջար, ծառ, փայտրառերը, ի՞նչ Լ նրանց ծագումը: ՀազվազյոււտՀետաքրքրությամբ օժտված մարդիկ միայն կուզեին իմանալ ւսվելի զոՀ են լինում,երբ չեն իմանում ւսյդ բառերիծւսգումը:Հաճավ: մարդիկ որել բառի ծագումը, որովՀչետնծագումը իմանալու ղեպքում գտնում են մրամաբանության պակասը: ն ր բնական ւլ ռուսերեն սովորական 0րինակ' «կզակ» բոսոր չ Ր Ր զ Աա ոօճծօքօրճմ Լ նրա Համար, որ չդգիւտն Հենց որ րացատրենք, թե բառի ճաղզումր., բայց բառ Լ դա նչանակում իրապես «միրուսի տակ», տեսեք, թե որքան Հիմար ն անմիտԷ դուրս գալու: Այսպեսեն նան օտար բառերից չատերը, որոնց Համար ոչ մի չկա, բայց Հենց որ նույնըթքարգմանարար առարկություն կաղմենքմեզ ծանոթ մի լեզվի (օր. Հայերենի), իսկույն անմիտն ծիծաղելիպիտի երնան: ն Երբ մեզ տրված են լինում մի ինչ-որ բառի զնչունրեն, ։պաարսկերեն ֆրանսերեն 4ները ՀամեմաւոությանՀամար,մենք աչիսատումենք գտնել նրանց Հնադույն վիճակը (այն Լ' սանսկրիտ, Հին պարսկերեն ն լատիներեն Համապաւուսսլան ձները ), որպեսզի ւսվելի ճիչտ լինի մեր կատարելիք Համեմատությունը: Այսպես Լլ երբ մենք ուղում ենք քննել որել քառի Հարաբերությունը իր նչանակության Հեւո, պեւոք Լ առնենք այդ նչանակության Հնազույնը ն այդ միայն ու Համեմատենք բառիՀեւոչ Հակառակ ւզարադգային սվլալներն Թյուրիմացուեն: թյունները անխուսավփելի Այսպես, օրինակ, Շրեչտակ նչանակում Լ. «այն Հրեղեն Լակները, որոնք երկնքում կանգնածնն Աստուծո ծառայության Համար»: Եթե այս լիներ բառի աուսջցին թյունը, անչուչտ Շրեչտակբառի նչանակու ւսուսջին Շուր բաոր:Բայցվերի իմաստր երկերկուձայների մեջ պիւոիսկսենք փեւորել բորդական առում է միայն' քրիստոնեության ժամանակ ստեղծված: ԲառիՀեւսզույն իմաստն Լր «պատգամավոր». օրինակ (Հրեչտակւոնաոն, Հրեչտակք ոյի իմաստր գտնելուց Հեւտո' պարզվում Լ մեղ Համար Հայ. Շրեչտակ ն Հլ. ("ՈճՏաի) րառերի Հարաբերությունը: Պաւոարագ բառր նչանակում Լ քրիսւտոու

բառր

Այս

չատ

-

իմաստուսբանություն

ՅՅ

ննական մի արարողություն` ի Հիչաւտակ Հաղորդության առաջին երեկոյին: Ձեռք առնելով այս իմաստր ն փնտրելով պատարագ բառի մեջ, մենք ոչ մի չենք Հասնի,որովՀեւոն այս նչանակությունը եւոինՔրիսճշմարիտ արդգյունքի առաջին նչաւոոնեական չրջանում 4նացած մի առում Լ միայն: Պատարագ-ի նակությունն Լ «նվեր, ընծա», ն այս իմաստն Լ, որ կարող Լ ն պետք Լ որել ունենա պատարագ բոսոիՀեւոչ Հարարերություն ԻՄԱՍՏԻ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Փիլիսուիայականճչմարոոություն Լ, թե բնության մեջ ոչինչ չկա րացարձակ, ինչ Հարաբերականէ: Այսպես Լ նան լեզվի մեջ: Երբ մեկին Հարց տանք, թե ինչ Լ նչանակում մեծ, նա պիւոի պատասխանի, թնեինչ որ փոքը չԼ, մեծ է: Բայցինչպես փոքըն մեծ իրար Հնւո Համեմատած, նույնպես ն ամեն մեկը իրեն վերաբերող առարկայի Հւմեւմաաուո՝ բաղմաթիվ ճեծ Լ աչխարՀը, ւտարբերաստիճաններունեն: Մեծ Լ փիղը, ճեծ Լ քաղաքը, մեծ Լ մեջ մեծ բաոր արբերիմաստ ունիչ ւոիեզերքը:Սրանցից յուրաքանչյուրի Այս ւոարբերությունը կոչվում Լ իմաստիԸարաբերականություն: իմաստի Հարարերականությունը Շատուկ չԼ միայն ածականներին,որոնք են,, ւյլ նւն՝ այս դեպքում ամենիցւսվելի օժւովածներն բայերին ն նույնիսկ ն ղոյականներին,դերանուններին մակբայներին: Ասում ենք` մարդը զնդակր սլացավ. ժամանակը սլանում է. երկրասլացավ. զունդը սլանում Է տիեզերքիտարածությանմեջ ն այլն, ն այս բոլոր սլացուճները ւուսրբերբաներ ենչ Ասում ենթ ֆար ն կարող ենք Հասկանալ փողոցումուռքի ւոռակպատաՀածմի կտոր ջար, կամ գերեզմանի վրա Հաստաւովածմի քար ն կամ լեռան լանջին կանգնած մի ջար ն այս բոլոր ջարերը էապես ւուրբեր-տարբեր բառնը ենչ Ասում ենք մենք, ն այս բառի տակ կարող ենթ Հասկանալ երկու Հոպի, որ խոսում են, մի Փաղաքի ամրողջ բնակչությունը. մի երկրի ամրողջ ժողովուրդը կամ ամբողջ ւմւսրղկությունը: եղբայրս զնում Լինք, երբ մենք Հասանք մեր տան առաջ... 0րինակ'Ես Մենք' երնանցիքս, այժմ |լսմելուընւոիր ջուր ունենք: Մենք" Հայերս, նոր ենք մանում կուլւոուրական նայում ենք կյանքի մեջ:Մենք ներկա մարդկությանը անցյալ ապագա դարերից... Ասում ենք այստեղ ն կարող ենթ Հասկանալ մի միլիմետրըտարածություն կամ ամբողջ տիեզերքը:0րինակ՝ ն ամեն

ու

ու

Այուոեղ պեւոքԵ մի միջակետղնել: այս սենյակում, մոծակ չկա: Այուտեղ՝

Այուտեղ՝այս ջաղաթում, չատ տք Ե: Այստեղ՝ այս երկրում, տպագրությունըչի զարգացած: ւտիեղերքիայս սնուն տարածության մեջ, Այոտեղ՝ արեր ն րոլոր արեներըմի-մի չնչին կեւոեր են:

-

50-1

Հ.

Աճառյան

նւսն ուրիչ ճու նր կարողԼ փոլսարինել Դերանու

ն կամ բանիների նույնիսկ ւի ամրողջ նախաղասության կամ նախադասությունների, օրինակ` ԻՆ4 րզելվում Լ քայլել. որովՀեւոն Լ դա ւսզղում ուռքիսվերքին (դա թայլելը). Բանակ կոչվածներըՀւսվաթվեցին, ուրավսություն նրանքմարմնացած ժւիւո Լին (նրանք բանակ կոչվածները), Եվ-ր. ու-ն, իսկ-ր չաղկապումեն Համադաս ւսնդամներն նավսադասություններ. դրանք Համադասականչաղկապներ են (դրւսնք եվ, ու, իսկ): բոլոր մանիֆեստը վերջանում Լ այսպես, «Պրոլեւտարներ կոմունիսւուսկան

նք

-

ո

Հ

Հ

երկրների, միացե՛ք». դա ամբողջ աչլսարՀի աչիսատավորությաննչանաբանն Լ )1: (դա մբողջ նախադասությունը ն Հաճավս բւսոիիճմասւոր սնորոչ Լ ղառնում,ն ւսյդ բանը բնդՀանրանում ն կարող Լ լինելբուռ Օրինակ` ւոեղի ժամանակի: սիրտ, այժմ անորոչ իմաստ ունի, երբ ասում ենք սիրտս դառնում Է, սիրտս խառնումէ, սիրտչունեմ, Լ, թե՛ պաւտանին թե՛ փոքրիկ երելուան մանուկ.զրաբարում ն թե՛ երիւոասարդը (րոտ ժամանակի). ողա, արնմւուսծայերիՀամարփոքր-ն Լ, արննլաՀայերիՀամար մեծ-ն Լ: իմաստի Հարաբերականույունը որոչելու Համար մենք ունենք երկու միջոց. Համեմատություն, երբ երկու նման առարկաներ Հիչվում են միասին, ե երնան է Հանվումմեկիւուսրբերությունը մյուսից. ԱրչակըԼեոնիցմեծ էչ 2) երբ բառի Հեւ անմիջապեսՀիչվում Լ նրան վերաբերող Կապակցություն, ն բաոր, այդ երկուսի կապակցությամբ միտքր իսկույն րմբոնվում է (առանց այլ մեծ Լ, փոմիջոցների) իմւասւոիՀարաբերականաստիճանը,մեծ քար, Մասիսը ղոցի քար, զերեզմանիքար: Լ ածանցված Նույնիսկերկրորղական ւորամարանական կապր,որ ւսւոեղծվում րառի ն նչանակության միջն, կարող Լ կորչել, ն բառր կդաոնա անտրամաբան կամ նույնիսկՀակառուսկ Բայցդարձյալնւս իր զոյությունը ւորամաբանությամբ: չարունակում է: ԳճքաՄՃ «քանաք» կաղմված Լ «սն» բառից, ն Հարմար Լ 0րինակներ'ոուս. անչուչտ, երբ թանաքր սե Լ, բայց ասում են ն «կարմիր թանաք»: Հյ. ֆաղացք միայն ջրի Համար Լ, րայց Հիմա ասում ենք' քամու ջաղաց, կրակով աղաց, ձեռքի ջաղաց ն այլն: Ֆր. 16Տ Ո ոնօտ Տօոէ ոՕսջօտ զսճոմ ՇԱՇ Տօո ՆՇոԼՇՏ, Ֆր. |Բ 11656 Շօսոէ մճոտ «օո հէ (փոլսանակՀանցստանալուԼր անկողնում): ռ Ռ161Շ 12ԵօսօհՇ Հեռու են ): չատ Ֆր. լռ ԷՇԸ (իրարից զլուլսըն բերանը ԵՐՁՏ, «Օէճ.միւոնղումիմաստներըՀեւող Հեւտե ԳեւորմարդԼ, ունի էՇէՇ,ԵւՃոօհծ, են (ինչպես են, մի ուրիչդեպքում ՀեւոզՀեւոե կրճատվում չատանում իմաստները «մաՀիկ», բայց միայն լուսինը չԼ, որ կաճի):

Փր.ԸԼՕ1ՏՏՅՈՒ

-

Օրինակներըթաղված են

Գ.

Սնկի

«Խոսբի ժառսերիուսմոսնբը» աչիսատությու նից. եջ

231:

իմաստաբանություն

ՆՈՐ

ԻՄԱՍՏԻ

ՏԱՐԱԾՈՒՄԸ

միջոցներնեն. Նորիմաստիւոարածման ն Լ կաւոակով, սրախոսուերբ մեկր Հնարում Հեգնանքով, Նմանողություն,

թյամբ ե այլն մի նոր առում կամ իմաստ, որ իր սրությամբ ուչադրության արժանի Լ ղառնում, Հենց սրանով Լլ տարածվում Լ: Լսողները իսկույն յուրացնում են նույն դարձվածը ե կրկնում են իրենք ել. այսպես նոր իմասւոր ւռարածվումէ: 2) Լ մի նոր Երբ մի քաո փոխաբերությամբ ստանում Մանուկների միջոցով: ն Լ, մանուկները փոլսանցմամբ այս իմաստը ուրիչի գործածական իմաստ, լեղուն սւուսնալու ժամանակ չեն լսում առաջին անզործածական կամ նվաղ գործւածւսկանիմառւոր ն միայն երկրորդն են սովորում: Սրանով էլ Հինը ջնջվում Լ, ն նորը անցնում Լ Հաջորդ սերնղին: Այսպես Հագեցած», ֆր. Տճօս| նչ. «կուչ, իբրն գործածվել ՀարբածներիՀամար, պատկերավոր մի ղարձվածքովսկսվեց որ ն Թե' «գինով Հազեցած»: Հների Համար ւպատկերըպարզ Լր, որոնք որ գործ Լին աճում այղ բաոր «Հարբած» իմաստով, զիւտեին,որ այղ բառր մի տեսակ ՇսքհծուտուծԼ. բայց մանուկները լսելով միայն այս իմաստով, բառը կապեցին նոր զաղափարի Հետ, ն առաջինըիսպառ մոռացվեց: Ամեն նորմուծության Համարկարող ենք ասել, որ ունի երեք իրավ. այ Հները, 60-90 ւուսրեկանմրղիկ, որոնք դործ են ածում միայն Հին ձեր ն նոր 4նր ւսնել. բ) միջին սերունդ,30--60ւուսրեկան ւսնձինք,որ Հավասարապես զիտանում զիւտտեն թե Հինն թե նոր ձները. զ) նոր սերունդ, մինչն 30 տարեկան պաւտանիներ ե երիւտասարղներ, որոնք գործ են ածում միայն նոր ձներե անդգիւոանում են Հինը: (/ՇՏքօոտօո, ԽԼույոմ, Պ/ճեօո..., Լջ 28): ԻՄԱՍՏԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՑՄԱՆՆԵՐԸ

Բառի (4այնականԱ փոփոլխությանն իմաստիփոփոլության մեջ երեք Լական ւուսրբերություն կա. 1) Մինչղեռ բառերի ձայնական փոփոխությունը Հարաւոն Լ ն գործում Լ նչանակության փուիոխությունը չատ ավելի սաչմանափակ է: Հելս. չարունակ, մճլոր բաոր այսօր Հարյուրավոր ձներ է ընդունել զանազան ժառանղզլեզուների մեջ, բայց նրա նչանակությունը («տասը») մնում Լ ամեն տեղ անփոփոխ ն անչուչտ այդպես Լլ պիտի մնա: 2) ընդՀանուր են. մի որեն ձայնաԲառերիձայնական փուիոլությունները կան օրենթ, որ գործում Լ այսինչ չրջանում, ընղՀանուրԼ լեզվի բոլոր բառերի մա Համար ն չզիտի բացառություն: իւասւոիսփոփոլսությունները բոլորովին ) ծա ունեն: Լ նւսկանբնույթ ՕրինակՍ̀եոլեջիմեջ (Բութանիա նչանակում ն Լ «ձիթենի», մեջ պտուղնչանակում «4ձիթապբոոուղ»Ֆ. երկուսի մեջ Սվեղիայի էլ ընդշանուր բառը մասնավորի Լ վերածվել: Բայց այս մասնավորացման օրենքր ոչ միայն ընդանուր չէ նույն բառերի Համար ուրիչ բարբառներում. այլե նույն զավառականներիմեջ' ուրիչ նման բւսռերի Համար: -

Հ.

Աճառյան

բնական' բնակույր են ն, իբըն արդյունք ՋՁայնական փուփոլությունները լսոսական պայմանների,չեն ենթարկվում բնավ մարդկային զիւսակցական զոր3)

ծունեության: իմաստի փուվոխությունները,ընդծակառակը, Հոգեբանական են մեծապես ենթակա մարդկային դիտակցականդործունեության, լռորչրդակն Ըսւո ձայնական ցության կամավոր փոփոխության: ւսյսմ" բառերի փուիոլսությունը միչտ ենթակա Լ կանոնավորօրենքի, ն բացառիկ դեպքերը մասնավոր են: իմաստի փուիոխության մեջ ընդծակառւկնԼ, ն դեռ չե կաւզարագաներ բելի գնել այնպիսի ընդշանուր օրենքներ, որոնք կառավարնին իմասւտագին

ւոությունը:

երբ մի լրսառիՀնչումը փոլսվում Լ, միչտ նախորդը ջնջվում, ն նոր ձենն Լ բոնում նրա տեղը. մարդիկչգիտեն մինչն անդամթե այսինչ բառի նւսիսկինձեր (ավելի ճիչտ" բազմաթիվ ձները) ինչ Լին: ւուսսն եղած րոլոր միջին ձները մեղ Այսպես'Հնի. մճեր ձնից մինչն Հայերեն կարող Լ պաանծանոթ են: Բայց այսպես չէ նչանակության փուվփոլսությունը: տաճել, որ մի բառ մի նոր նչանակություն սւոանա, ն Հին նչանակությունը բոլորովին կորչի: 0րինակ՝ զզուհելՀին Հայերենում նչանակում Լ «ՀարստաՀարել», նոր Հայերենում ստացել Լ «գարչել» իմաստր: Առաջին իմաստը Հիմա բոլորովին կորել է, ն զործածականԼ միայն երկրորդը: Բայց սրանք բացառիկ իր առջին իմաստր ւկւս բաոր ծում Լ երկրորդ, երնույթներեն: ԸնդՀաանրապես ն Հեւո կողք-կողքի: երրորդ այլ նչանակությունների 5) երը բառի նախկին Հնչական վիճակը տեղի Լ տալիս միչտ նորին, ուրեմն ն ամնն մի ժամանակ էլ բառը միայն մի ձն ունի, իսկ իմաստը, Հետզշետե զարգանալով, կարող Լ Հասնել տասնյակների, որոնք միասին ն միաժամանակ գոյություն ունեն: Այս վիճակըկոչվում է բազմանչություն (քօլչՏճուծ): 4)

ԻՄԱՍՏԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅԱՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒԹՅՈՒՆԸ

Այն բոլոր վոփոլությունները, որոնք առաջանում են րառնրի իմաստի մեջ, երեք մեծ |շճբի. կարողենքբաժանել

իմաստի փոփոխություններ Համաձայն բառի գործածության նախաղասության մեջ: 2) իմաստի փուիոխություններ, որոնքաուսջանում են նչանակած առարկայի ): (կուլտուրական սփոփոլություն փուփոլսության պատճառով 3) իմաստի փուիոխություններ,որոնք առաջանում են րառի ղդործածությունը մի ընկերական միջավայրիցմի ուրիչ միջավայր փոխադրելու պատճառով (առցիալական փուիոլություն ): են, ւսյսինքն'չունեն ոչ մի ընդՀանուր Այս երեք պատճառները անվերծանելի կողմ, ն նրանց միությունը կայանում է միմիայն արդյունքի միության մեջ, որ Լ նւսիսորդից ւուսրբերմի իմաստ: կարգի փուիոլսությունները թվով մեծ չեն: Որոչբառեր, Համաձայն Առաջին նալադասության կազմությանը,ստանում են իսկականիցտարբեր մի առում, որ Հեւոո սովորական ղառնալով' դալիս Լ նույնիսկ ջնջելու առաջինը: Այսես' մնսրդ

իմաստաբանություն

ասելով Հասկանում ենք առչասարակ «մարդ Լակը», կամ մի կնոջ բերանում՝ «ամուսինը»: Բայց երբ ասենք մարդ չկա, մարդ եկավ, Հասկանում ենք «որնիցէ մեջ մարդ ղզոյականրը դառնումԼ ւնորոչ ոք»: Այս կարգինախադասությունների ն անուն: վերջապես Այսպես են նան գոթ. տոճոոճ, գերմ. Ւ/(ճո, անգլ. տռո հօոօ «մարդ», որ ֆրանսերենի մեջ այս անորոչ իմաստով դարձել Լ քռՏ: լաաւո. ոՇ նՇո, քՇոտօոոՇ սովորականդոյականներ են դրականիմաստով. ղործածվելով Հետո բացասականի Հետ, ստացան բնականաբար բացասական իմաս, որից ոօ-ն, ավելորդ դառնալով, վերոՀիչյալ ղրւսկաններըվերածվեցինբացասականի: ժի Այդպես նան Հւյնրեն բան մալ, նչանակում Լ դրական իմաստով «ոսյլ բան», բայց զործածվելով բան մոլ չկա, բան մալ չեմ տար ն այլ նման բադասական նախադասությունների մեջ, բնականաբար, ստացել Լ բյաացասական իմաստ, ն յժմ երբ ասում ենք' ի՞նչ կուզես: Բան մտալ,ՀասկացվումԼ «ոչինչ, ոչ մի բան»: իմաստի տարբերությունը կարող Լ առաջանալ |սնդրառությունից. օրինակ' ելնելբասյր կարող Ն նչանակել թն դուրս գալ ն թե բարձրանալ, ինչպես՝ տնից ելավ նչանակում Լ տնից դուրս եկավ. իսկ ծառը ելավ նչանակում է ծառը բարձբացավ: Այս չփոթության առաջն առնելու Համար Լ, որ ելնել բառր առաջին իմաստով ֆնջել են ն նրա տեղ ղրել են դուրս գալ: Ասում են ոչ թե տնից ելավ, այլ տնիցդուրս եկավ, մինչն անգամ ասում են դուրս եկավ դուրս, որ Լ' դուրս ելավ: Սբրունմանությամը' ներս եկավներո, փիոլսանակ ասելու' ներս եկավ: Երկրորդ կարգի փոփոլությունները ավելի բազմաթիվ են: Բառի նչանակած առարկան ղանաղան պաւոճառներովփոխվում է, բայց բառը, մնալով նույնը, Հատկացվում Լ դարձյալ նոր առարկային: Հին ժամանակ գրիչը սազի փետուր ըճքօ: էր ն այս պատճառով Լլ կոչվում Լ ֆրանս. քխոոօ, գերմ. ԷՒՇՎՇւ,ոուս. ն ԱյնուՀչետնսազի փետուրը վերացվեց, նրա տեղ եկավ երկաթն դրիչը, առարկան փոլսվեց, բայց նույն լեզուների մեջ րաոր չարունակում Լ իր դգոյությունը՝ ւուսրօրինակ Հարաբերություն մտցնելով առարկային նրա անվան միջն: Ֆր. օքօճէ ն իսպ. հօոշիճէն զովացուցիչ լմիչքներ են, որոնք պատրաստվում են առաջինը նուչի. երկրորդը օհսճռ կոչված Հունդի թուրմից, րայց երկուսնէլ առաջանում են «դարի» բառից, ըստ որում, Հին ժամանակ այդ երկու տեսակի լոժիչքներն էլ պատրաստվում Լին զարիով. Հեւտագայումդարին բոլորովին վերացավ, բայց բառերը դեո չարունակում են իրենց գոյությունը: Լւո. ՇՕհօւտ նախապես մի ւռեղ, ուր ւտսվար նչանակումԼր «ցանցովւպատած են սպաճշում»: Հանրապետության ժամանակ նչանակնց «ձիավոր զորաց մի խումբ», կայսրության չրջանում դարձավ «կայսերական չքախումբ», որից անցավ «պալատ» իմաստին (ֆր. օօսո) ն այստեղից ել' «մեծարանք, սիրաբանություն»: Այսօր մենք չատ բան ըմրբոնումենք այն իմաստով, որ մեզ Հասել Լ գործածությամբ, ն կարծում ենք, թե րառի Հեւտ առարկան Լլ նույնն է եղել միչտ: Բայց որքա՛նսխալվումենք: «Հաց» կոչումենք ւսմենօրյա որի ւկաւուսյն ուտելիքը, րբաստությունըն ձնր ւնչուչտ Հնագույն ժամանակներից սկսած մինչն այժմ սա

-

-

Յ8

Հ.

Աճառյան

ւռարբեր-ւոարբեր Լ եղել, բայց միչտ Լլ Շաց ենք կոչել ն կոչում ենք: Այսպես նան ամեն մի սռարկա'թե նյութական ն թենվերացական: իմասւոի փուփոլսությունների ամենամեծ թիվր պաւկանում Լ միջավայրի Այս ընղ ՀանուրբառովՀասկանում ենք ոչ միայն իրապես փոփոլսությանը: տեղը կամ վայրր, այլն բոլոր բնկերական իսավերը, ղասակարգերը, արՀեստակցություններըԼ այլն: Բանի բնկերությունը ապրումԼ վայրենական կյանքով, նրա Հասարակական կազմակերպությունն էլ միատեսակ Լ: Բայց երբ զալիս ենք զիտությանն քաղաքակրթությանը, ընկերության մեջ առաջանում են ն ամեն մեկը դրանցից ունի իր չաՀշերը,իր պաբազմատեսակբաժանմունքներ, Հանջները, իր պայմանները, իր զաղափարները նե իր Հասկացողությունները: էլ զանազան Լ լինում լեզվի ըմրոնողությունը: Միննույնբառր ՍրանցՀւսմեմ Հաճավս ուրիչ զունավորում Լ ստանում կրոնավորի, իչլսանավորի, զինվորի, ւսրՀչեստավորի,զրականագեւոի երկրագործիբերանում, նույնպես նան' երիկամ ծերի, ւտղամարղու կամ կնոջ բերանում:ՄիննույնօքՇոՃեւօո ւոսասարղի վիրաբույժի Համար նչանակում Լ «անդամաչատություն», զինվորականի բառր Համար' «պատերազմականգործողություն», ելեմւոագետի Համար' «դրամական զործածություն», մաթեմատիկոսիՀամար' «թվարանական չորս գործողությունու

ատ

ու

ն Համար'«զինիների ները»,զինեզործի լսաոնուրղ» այլն:

Քանի բառր մի ընդարձակ չրջանից անցնում Լ մի ուրիչ նեղ չրջան, նրա իմասւոոնԼլ այնքան ամփոփվում Լ ն ընդծակառակր' մի բառ քանի նեղ չրջանից անցնում Լ մի ավելի լայն չրջան, նրա իմաստն էլ այնքան ընդարձակվում Լ: Ամեն մի իսմբակցություն լեղվի ընդՀանուր բառերը օգտագործվում Լ իր մասնավոր պայմաններիՀամեմաւոչ Այսպիսով՝ բառերը դտնվում են երկու Հակադիր ուժերի չարու նակական աղղեցության ներքո, մի կողմից՝ ստանալով ընդՀանուր ն միօրինակիմասւո ընկերության Համար, ժյուս կողմից' մասնավոր ն ընդՀանուր անջաւո մի իմաստ մասնավոր խմբակցությունների Համար: Այս երկուսից ջինը, այն Լ' ընդծշանուրը,ավելի ուժեղ Լ, տնական ն փոփոխությունների նվազ մեծության Հւսմեմաւուսնծատիդերը դառնումԼ ենթակա,ըստ որում'Համայնքի ն չնչին նորամուծությունների դեմ Հակաղղեցությունն դիմադրությունը' ավելի ուժեղ, իսկ երկրորդը, այն Լ' մասնավորը, ավելի ւոկար ն ենթակա չարու նկ փոփոլվելու, ըստ որում" անՀաւոի դերը ավելի ուժեղ Լ, ն Համներաչիխության ղդացմունքն էլ պաՀանջ Լ դնում չոււո Հարմարվելու: Բայց Հենց որ բառր մասԼ փո։խանավոր չրջանի մեջ ստացավիր նոր զունավորումը, արդեն պատրառո նան ն ոությամբ մյուս խմբակցությունների մեջ տարածվելու, որքան այղ չրջաանը լինի ազղեցիկ կամ ժեղ.բառի ւարւսծումն Լլ կլինի ավելի արագ ւսւպածով: անցնելու ն մասնավոր իմաստի փոխարեն ընղընդ շանուրին Մասնավորից Այս բառր Հանուր իմառւոսւուսնալուդեղեցիկօրինակԼ ֆրանս.ՅՐՐՆՇՐ-ր: սկզբում զործածական Լր նավաստիներիչրջանում` «եղերքին մուռենալ» (ՈԿՇ անցավ ընղճշանուր «եզերթ» բառից), որ Լ «Հասնել»: Նավաստիներից բաոր առա-

ու

ու

ու

լեղվին.բայցւսյսւտեղւսյլնս նչանակումԼ ոչ թե միայն նավի ժամանելը, ւսյ են այս կարգի բառերի ընդՀանրապես «Հասնել»:Շատերը մեջ ւոեսնում բանաստեղծական մի սլատկեր, ն այղ, իշարկե. ճիչ կլիներ, եթե մեկնեինք ընդ-չանուր լեղվից: Բայց. ինչես ասադինք, բառը խախապեսընղչանուր լեղվի սեփակա-

իմաւուսբանություն

Յ9

աաայաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաա Հաաա լեզվի Համար «եզերքինճմուռենությունչէր. այլ սուսնձինլեզվի, ն նավային նալը» ոչ մի բանաստեղծականւզաւոկեր չի ներկայացնում, այլ իրերի պարզ բացատրությունն է: Նույնիսկ այնպիսի բառեր, որոնք Հաւոուկ անունից են կազմված, դարձյալ

են ւուսրածված:0Օրինակ' անցնելուճանապարծով մասնավորից ընղճանուրին 1880 Թվին՝ իռլանդական չարժման 86Շօօէէ ժամանակ, աղզզային բոյկուռբաոր:

ւսնունով իռլանդացի մի կալվածատեր, Հակառակ կանգնելով չարժմանը,

դա-

իոլանդացի Հարնաններից, որոնքորոչեցին ամեն մի Հարաբեւտռապարտվեց ւսնգլ. էօ ԵՕ)օօէէբաոր իոլանդական րությունկորել նրւսՀենւոչԱյդ օրից կազմվեց անցավ անզլերեն ընդզզային կուսակցության մնջ:Այս մասնավոր Հրջանից

Հանուր լեզվին ն այստեղից ել' ուրիչ եվրոպականլեղուների, ինչպես' ֆրանսերեն ԵօյօօէէՇ, գերմաներեն ԵօՖՇօէէՇոն Հայերեն բոյկոտի ենթարկել, որ ն ավելի ընդչանուր իմաստ ունի, քան ուներ իռլանդիայիագարակներումայն ժամանակ:Նույնըենթադրելի Լ նան ուօօնոծ (Ին«օէ նղավ ծախու ներմուծողը), ն. ՔՅԽՅուտոօ(Հնարեց ֆիզիկոս Օմխճո1) ն այլն: են անցնելու կատարվում երբեմնիմաստի Մասնավորից ընդծշանուրի դեպքում 1ՇՇսւ «ք.» են: Լւ. որ բառը, այնպիսի փուիոխություններ, որոնք զարմանալի Լ Լ ընդՀանուր չատ Հնդեվրոպականլեղուների մեջ, կորել բոլոր նորալատին Ս «թուզով որ նչանակում բառը, լեզուների մեջ: Նրա ւոեղը անցելԼ Մշու լցրած»: Լատին խոչարարներիլեզվով դա մի կերակուր էր, որ պատրասվում Լը ԷՇ «լցնելով թուղզով», այնուծեւոն այս բառը լմոշարարների լեզվից անցավ ընդՀանուրին, ն ինչ-որ կերակուրի անունըդարձավ մարմնի մի գործարանի -

ւնուն:

ՆՄԱՆՈՂՈՒԹՑԱՄԲ

ԱՆՎԱՆՈՒՄ

չեր մարղու Համար այն բոլոր ւսուարկաները,որոնք չրջապատում Անկարելի Լին նրան,ւսնվանելառանձին-առանձինսրմաւտ բառնրով:Բայց դա ինչպիսի ծանրաբեոնություն պիտի լիներ մարդկային մտքի Համար: Նվազագույն ճիգի օրենքով մարդր մտածեց ուրեմն թեթնացնել իր բեռր զանազան միջոցներով: Այղ միջոցներից առաջինն Լ նմանողությամբանվանումը: Աճեն մի առարկա կարող Լ մի ուրիչ առարկայիՀետ նման գծեր ունենալ. կարող Լր ուրեմն մարդր վերցնել այդ նման գիծը ն նրանով Լլ անվանել' ավելացնելով, իՀարկե, տարբերիչ Հանգամանքը: Այսպես'ֆրանսերեն Շխ6ճո ձ6 օք Հայերեն «ջրչուն, ծովային խոզ», գերմօ էօուօ, Հայերեն սղոցի

ԽԼՇՇՐՏՇԻԿԽՇւո,

մաաներեն «դնտնալվլնձոր» քօուոծ աւուսմները,սեղանի ուռքը, դետիճյուղը, չենքի թնը: Ապագայումկարող է տարբերիչբառը ջնջվել ն բառը պածում Լ դարձյալ իր ֆրանսերեն քօաոծ մՇ էՇուՇ կամ ւպզարզապնս քօոռծ (գետիմաստր: Օրինակ, ), նախնձոր երբ ԽոՀարարի լեզվով խոսենք: -

-

Հ. Աճառյան

ՍԵՌԸ

ԴԱՌՆՈՒՄ

Է ՏԵՍԱԿ

Ջիւապանը,խոսելիս երբ ասում Լ «ոանասունս», Հասկանում նենք«ձի», իսկ երբ Հողագործն է ասում, Հասկանումենք «եզ»: եւմ Անգլերեն (թռչուն) որսորդներիլեզվով նչանակում Լ «կաքավ»: ՔՀԼՇօո-ր, անգլերեն Եօ) նչանակում Լ «ծառա». Հունարեն Տղան՝ֆրանսնրեն «անասուն» 04107/0Խ

«ձի»: ասելով Հասկացվում Լ «10օօտօննօջ, «վելոսիպեղ», «ավւոուոբիլ», «կարի մնքենա, ««.լրիմուս», ն այլ որնիցե մնքենա, որ սովորական Լ լսոսողների Համար: այուղես զարգանում են ըստ արվեստի, նան' րստ տեղի. Նչանակությունները ինչպես' թատրոնում ունենք ԵՀԼՇօո, քճոէօուծ, Եռլքոօ18Շ,քճոռմ15... Հուն. ՍքՆք (թռչուն) ն Հայ. Շավ «թոչուն», այժմ «քօսՇ»: Ֆրանս. |1եօսոծը (աչիսատել ) նչանակում Լ «Հերկել»: Փոխոսռությանժամանակ բառը ւուսրբերռումով կարող է անցնելմի ուրիչ ՏօնմՇ «ամուր» » դերմաներեն Տօնմ «լուրջ», ոօձ6ւոծ լեզվի. ինչպես` ֆրանսերեն «արդի», գերմաներեն «մոդայի»: »

Մաչին (ոճշհլոօ)

ՏԵՍԱԿԻՑ ՏԵՍԱԿ

Անգլ.

որ րաոր, նչանակում Լ «ցորեն», Սկանդինավիայում ղարձել Լ «Հաճար», Ամերիկայում"«նզիպտացորեն»: Հնխ. բճոզս նչանակում Լ «կաղնի», ն այս բառն Լ լտ. զսօոՇնտ, գերմ. ՒՇոՇհ ն այլն: Բոսյց անգլ.Բո,որ նույնբառն Լ, սւուսցելէ «եղննի,սոճի» նչանակությունը: Այս 4նաֆոխության մասնավորիանցնելնԼ. կաղնի-ի ճաւմիան ընդՀանուրից վրա այլն չեն նայում իբր կաղնի,այլ բարձր անտառայինծառ, որով ն անցնում են մի ուրիչ տեսակի, որ նույնպես անտառայինբարձր ծառ է, ցորենին նայում ն են իբբն ւսյլն: Հացածատիկ օօւո

ՏԵՍԱԿԸ ԴԱՌՆՈՒՄ

Է ՍԵՌ

Լինում Լ այն դեպքում, երբ այդ ւոնսակր նույն սեռի մնջ ամենասովորականն է. ինչպես' Մրղ. «ճունջուղ» նչանակում է ընդանրապես Հաճախ պատածածճն ամենասովորական Թռչուն, որովՀեւտն Թռչունը ճնճղուկն է եղել:Այսպես է նան իսպան. քբմթռոօ «թռչուն», որ լտ. քՅՏՏՇՐ «ճնճղուկ» բառից է առաջանում: ն նրա նմանությամբ քս, բարբառով Պրո. Թավրիզի վարդ,նչանակում է ընդնան Հանրապես «ծաղիկ»: Այսպես Հարավսլավականլեզուներում "025 նչաԼո օե էջ 117): Նորմանդիայումքօտոուօք«վսնձոնւսկում Լ «ծաղիկ»: (Ըճոոօ), ամեն ծառ Լ կոչվում տեսակի (անդ, Լջ 117): ըենի» ու

իմւսսւուսբանություն

աարաաակաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաագատաաաթ» ՀՀ աաա աւ աաա

ԲԱՌԻ

ԻՄԱՍՏԻ

(ՓՈԽՎԵԼԸ ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹՑԱՄԲ)

Բառերի իմաստր փոլսելու ձներից մեկն էլ տեղի սփուիոխությունկամ փոխանակություն Լ: Ամենքս Լլ առավոտը իրար տեսնելիս ասում ենք «բարի լույս», իսկ երեկոյան ն գիչերը' իրար ճանապարձդնելիս" «լույս բարի»: ՄաՀմեդականներըիրար բարնելիս ասում են' գսալամ ալաքում», իսկ նրա պատասխաննԼ' զալաքում սալամ»: են ո՛չ թե ն թե ոչ. ինչապես' Հայերեն արտածայտություններ ինչքա՛նտարբեր Ո'չ Թե դու նս բերել, այլ ես: ԹՆ ոչ' քեզ տնից դուրս կանեմ: Տաճկերենումսուլթան բառը, երբ նախադաս Լ անունից, նչանակում Լէ «թագավոր, սուլթան», իսկ երբ ետաղաս Լ, դառնում է «զքագուծի». օր. Սուլթան

ԱՀմեդ.ՍուլթանՍուլեյման, բայցՎալին Սուլթան«ՄայրԹագուՀի»:

Պարսկերենումմիրզա,որ բառացի նչանակում է «իչլսանուծի», անձնանունից Միրզա Հուսեին,Միրզա կասուս դրված, Հասարակ պատվանունԼ, ինչոլեա՝ ն. այլն, իսկ երբ Հնտադաս Լ, ցույց Լ տալիս «արքայորդի»: 0ր. Ֆաթալի րապետ Լր միրզան, չաձի որղին Աբբաս որ ոուսաց ղեմ չարունակեց պատերազմըմինչն լիակատարպարտվելը. ՄեՀմեդ-Ալի չաՀի որդին էր մանկաչասակ «ԱՀմեդ միրղան», որ Հեւտո գած բարձրացավ: Ռուսերենում թվական ածականը դնելով գոյականից առաջ' նչանակում | ճիչտ Թիվը, իսկ Հնտադառ' ցույց Լ տալիս մոտավորթիվը: ն 7 (61 ՇՕՇո1. ւոարբեր խոսքեր են' ՇՕՇՅԻՅ 7 ՏԱ առաջինը Ռուսերենում մուտ Լ», իսկ երկրորդը' «չուն ունեմ): նչանակում է «չունը ինձ կան մի քանիւսծականներ, Ֆրանսերենում որոնքնախադասն ետաղաս տարեն են' ստանում: Եօո, բեր իմաստ քւռոճ... Տաճկերենի Այսւլես մեջ տսճո նալրաղաս արականԼ, ետադաս՝ իգական: Այս կարգի օրինակներ Հայերենում, կոչեցյալ՝նախադաս նչանակում է «Հոչակավոր, Հենց այդ բանի Համարկանչված», ինչսլես" կոչեցյալ բժիչկ կաբաւզետյանը....հտադաս' ««սնունով միայն, անարժեք»' Բժիչկ կոչեցյալկարա-

ւլնեւոյանը:

բառը, որ ուսմիկ լեզվով ետադաս նչանակում Լ անվանի «անունով»,ինչպես'Անվանի միւողա կար: բժիչկէ: կարապետանվանի Նույնպեսն բարդ բառերի մեջ' լուսածողի Հողելույս,արժանապատիվ պատվարժան:

Այսպես Լ

նան

-

-

ՄԱՍՆԱՎՈՐԻՑ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

կամ քճոծոնեօո,ցճոծոճնտոեօո)

(ՕՀՇոտօո

Աջ «սրբի ձեոք».Ընդճանրապեսւջ 4եուքը լինելոււվկատճառովստացել Լ այս իմաստր: ւսված աֆ.օրինակԱ̀սաց վասն Բւսյցկա մինչե ւսն ամ ձախի Համար

Հ.

Աճառյան տոաատս

Աջոյն.զայդ Լուսավորչի

որ

Աջ ւսսենս,ւս ֆո՞յԱջ: Լ ԹԼ ձավխոյ. մեք Լուսավորչի

թԼլ աջոյ Աջն Լ. Առաք. պտմ. 320.

ասացուք

(գլլիատառ դրվածները նչանակ.

ձեռք, մանրատաոր' զ«աջ))): Պրսկ.ՀՅոՒՑՏ: բուն նչանակում Լ «քառակուսի».

աոաջ «զինու մի տեսակքառակուսի աման»,

բայց

այս

ավելի

բառով Հասկացվում Լր Հետո ընդճանրանալով'

դինումեն աման կոչվեց: իմաստ ւսնցնելուն չատ Հարմար են բայերը:Օրիընդծանուր Մասնավորից նակ՝առնելբայով ասում ենք"ւսոնել(մեկի տվածը), առնել (գնել), մի դեղ առնել, սուրճ առնել, ցուրտ ւոնել, սիրտըւսռնել,զլուխն առնել գնալ, մի տոմսակ աո-

բոլորի մեջ |սնդիրն է, որ երնան բայի իսկական իմաստր, միայն բայով չատ նորոչ Հասկացություն կկազմվեր: ՄճսչհշԱ Լոնդոնի մի ւսրվարձան Երբ էր, որ ծառայումէր իբր ղրոսավայր: ւուսջին անդամ երկաթուղի գցեցին, առաջին կայարանըայստեղ էր. մասնավորը ղառնալով ընդՀանուր" նրա նունը տարաճվեց բոլորի վրա, որից ե ոուսերեն 80ԲՅՅՆ «Կիսկզալ»: Մասնավորից ընդծչանուրին ւսնցնելուբավ օրինակներ են ֆրանսերեն ք2Տ, ՈւՇ, ՔՕԱԷԼՀ,քօւոէ բառերը, որոնք բնապես նչանակում են «քայլ, ֆչրանք, կաթիլ, կետ», իսկ այժմ Հասարակ ն ընդծշանուրբացասականբւսոռերեն: սել են' Նախապես ոօ Ոոուշհօ )Շ բոտ չեմ առնում մի քայլ (անղամ), ոՇ ՆՕԼՏ քօւոէ )Շ չեմ տեսնում մի կետ (իսկ), յօ ոՇ ոռոջՇ ուՇ չեմ ուտում մի փչրանք (իսկ), )օ ոօ ԵՕԼՏ քօսէէՇ չեմ խմում մի կաթիլ (անդամ), են բացասական ապա այդ դոյւսկանները վերածվել նչանի,ն ընդՀանուր մով ասվում Լ, օրինակ, յթ ոՇ ԵՏ քոտ ես չեմ իսմում, յօ ոՇ ոոճոշհՇ քօոէ նս չեմ քայլում բնավ ն այլն: օրինակներեն՝ ւսվելիխԽոչոր Ընդշանրացման ռուս. Ճք6որում 1 «քրիստոնյա», այժմ" «գյուղացի». ւսյժմ' «կին որել». ֆրանս.ՇօողծւՇ «կնքամայր», բւսրբո.մի կաթ «մի քիչ», բուն" «մի կաթիլ». դուրս(բուն' դուսնւսոջն), յժմ" ամեն բանի Համար. Հուն. քՆծՕ7«ունր, ի տուն», այժմ" ամեն րանի «մեջ»: Թավրիզում «վարդ» ասելով Հասկանում նն «ամեն մի ծաղիկ». այսպես ն (ջօԾ, Հարձսվայինսլավոնները, ինչոլես՝ ւոնղացի թուրքերը (ջն), ւզարսիկները սլովեն. 1028, խորվաթ. "օն «ծաղիկ», որոնց սածշմանակից գնրմանացիքէլ ն մերձակա նեն միչտ ԼՕՏՇ, բոասոը ն չզիտեն ԵեխուՇ ւսյսւպես իտալացիք: Այսպիսի փուիոխություններ լինում նն ւսնասունների ւսնուններիմեջ, բույնել...,

ւսա

ն

է Հանում

այս

Թե

ոչ

ստու-

ու

սերի,մնարմ՞... օր.

ամուսնանալ ասելու փոխալրեն' Հայ. պսակվել Հուն, ՕեՓճնժնօքճւ թրք. ԼվլէնմԼք. ֆը. օեէշու՞ 12 ոռմո 4Շ զսօլզս'սո(4նութրսեղմելուց), Հ

՛

Մեքենագրվածօրինակում այստեղ 65-րղ էջը բացակայում է (Ս, Գ.):

իմաստաբանություն լատ.

օօոյսքսող,

լատ.

ս401Շոո

Հուն.

70ւ610Ծ0.ւ. ՕՍԵՇՍԸԹ

Վսօ6-օ, Հուն.

Օէօս ձ//660.. իսսլ.

ՇՏՅԼ.

Հայ. կին ւսծել (աղջիկր իր տունը բերելուը).

անգլ.ԽՇԱճոք(ալսյմանկնքելուց). Հուն. ճ401/(06(մեկ անկողինւլասոկելուց ). լատ.

օօոռուօճեօ,

ֆր.

օօոմսոոՇ ձ ՒՃս41

(եկեղեցականկարգից):

Լ, որդառնում Է ընդճանուր: Օրինակներ.Ի1օքո-ն մի քաղաք Մասռսնավորը ամեն ոօէ Լ կոչվում: տեսակի սուրճ ւոեղից լավ սուրճ է դուրս դալիս, բայց ծսց Լին որի մեջ չինվաճ էր դնում.ընղկողովը, Ֆր- քՅուՇո ւսյն ուռի-ից Հետո ւսմեն կոչվեց քՃուՇոչ Հանրացմամբ կողով

Ռուս. ՃՕՒԽՈՅՂՅ

«վառարանավոր», այն սենյակը, «սենյակ» Լ, լատ. օՅուոճէԸ Հետո ընդՀչանրացելԼ: ուր վառարանն Լ չինված. Լ բուն «բաժակում ԵՇհՇուՇո «եվիբել»նչանակում լցնել», իմա՛ «խմեԳերմ. Հետո Լ ջ 418), ընդճանրացած: լու բան տալ» (ՃԽոջքօ, Ֆր. Տ815օո «եղանակ». ճագում Լ լատ. Տւետ «ցանել» րառից, ուրեմն Հարմար Լ միայն այն եղանակին, երբ ցանքն Լ լինում. Հետո դարձավ' «տարվա բոլոր եղանակներին», ն Հետո էլ ավելի ընդճանրանալով՝ «ամեն րանի ժամանակին»: Ֆր. ՀոՂԽՇԼ «եզերք» բառից Լ, ն սկզբում միայն նավի Համար Լր. այժմ ւսմեն

բանիՀամար՝«Հասնել»:

ՄԱՍՆԱՎՈՐ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐԻՑ

(ոօՏեղօեօո տբճմոհտոեօո) կամ նունը ճատկացվում է մասնավորին, երբ այդ մասնավորը |սոԸնդծանուր ունի, ն երբ վստաՀ Լ, որ ւսնչուչտ սողիՀամարկարնորազույն նչանակություն ւզիտիՀասկանան: Այս միջոցին տեսակը Հւսւտոկապես ճչտելավելորղնեղություն է լինում, ն մուոսվոր բառն էլ բավական Լ: 0ր.՝ երբ ազարակում տերը Հրա-

մայում է «անասուններին» ներս տանել, իսկույն Հասկացվում Լ, որ ղաչտի կովերի Համար Է խոսքը: իսկ երբ մի Հովիվ կամ մի կառապան է խոսում, Հասկանալի Լ, որ խոսթը ոչխարի կամ ձիու մասին Լ: Երբ ասում են օքծոռեօո,ամեն մի մասնագետ իր ուղաձ ձեով է Հասկանում. ելե(բժիչկը՝վիրաՀատություն, կովի Հարձակում, կրտղրամական, ուսղմագետը՝ ւսնտառաբույճը՝ մրտադետբ' ՏՅՀ1ՏՕՌ բելիթծառերը,մաթեմատիկր' լոնզիրլուճել: Նույնպես՝ սրճարանատերի Պալ2 Համար, ունեցողիՀամար,չոր կարողին ւսյլն)

Մի

ն

ւսյուզեսչատ բառեր:

ճամար եկեղեցին,ջաղացքը, գետը, առուն, սարը մասնավոր ղաղափարներ ղարձած:Այսպես նան մի նչանավոր ջար,ծառ, լճակ ե ւսյլն, ե են սնուն մի Հատ ւսյս անունները որպես տեղի Հատուկ դործածվում, որովՀետն, լինելով, չեն կարող չփոթվել: Այսպես նան երբ գյուղացիք իրար պատաճելիս են' Լ իրենցւսյսինչ գյուղը: Հւսբցնում «զյո՞ւղ ես զնում». Հասկացվում ն Այս ղործածությամբ Լ, որ Հին Հույները լատինները քաղաք ասելով Հասն կանում Լին Աթենթ Հոովմ, վրաց. թալաքր Թիֆլիսն Լ: են բաներ չատ սովորական Հատուկ անունների մեջ, ն չատ անդամ Այսպիսի միննույն բառր զանազան լեզուներով տարբեր տեղեր է նչանակում. օրինակ՝ զյուղացու

են

աՊ

Հ. Աճառյան

հ(օոռտեք, հ1ԼՍոտէօւ, հ1օոէոս»:, հ1օնեՇոտ

-

«վանք»

բոլորը

են.

ճքօն,

Ռ6ճ: ոօճս,

Ենի չեՀիր, ԼՇ8ՐՕքօՕր, «նորաքաղաք», Նեվչեչիր ւսյլն բոլորը «նոր աղաք» (»ՀՈՇոոօ) են, Ճոռէօն, Ճօւոտոո «Արնելք» են, Մւոճօ-Եօոոճ կելտական լեղվով Լ, որ այլուր «սպիտակ թաղաք» դարձել Լ Բելգրադ,Բելիյ գորոդ, Հիջ չաճիր ն այլն: բայց Հասկանում կարողԼ չատ բան նչանակել, ենքընկույզի.չաքարի Կուորիչ կամ կաղինի կոտրիչ: Ունելի՝միայն կրակի մաչաչ Լ, ՀասՀյուսիսային իտալիայում «ճառ ասելով, որ ընդճանուր անուն (ՑՏԼ ԻՇ 100, Լջ 96), որովՀեւտնգլխավոր ծառր 33, կացվում Լ «չագանակենին» ն

-

-

Լ: չաղանակենին

«Հաց» բառի իմաստը Հայտնի Լ ամենքիս, բայց որովծետն նա մեր Հիմնական Խնունդն է, ուստի նա ստացել Լ «ճաչ, ուտելիք, ընթրիք» իմաստները, օր.' ասում ենք' Շաց կերե՞լ ես «ճաչե՞լ ես». իրիկնաճաց «ընթրիք», Շաց տվեց «ճաչ ւվեց, Հւսցկերույթժ սարքեց»:ԵՎ ւսյս բանր ոչ միայն այսօր ենք ասում, ւսյլ Հնուց է: էլ Հայտնի Օրինակ' Անդլն իսկ ի Հացին քարչին զալիսն Արդգամայ» Խոր. Բ. 48 (աչի վրա Հենց Արգամի միրուսն են փետում): ԱրկԼ՛ք Հաց' Ծն. ԽԳ, 31 (այսինքն' սեղան բացնք), սրանից էլ ունենք Շացկերույթ,ուր ոչ միայն Հաց են ուտում, այլն բազմատեսակ կերակուրներ. մեծաառնել ուրախութիւն կոչնոց Շաց «մեճ Հացկերույթ, |սրախճան». Պատրաստիցէ ընկերաց, մեճածաց գործիցլ Բ. 28, ուր են «կոչանք կամ դգիներբուք»:Այսպիսի ուր չի կարելի ասել" ձներ անըմբոնելի են, օր., ռուսաց, է Յ112ՏՀամապատասխանում փադրբ- երկան իչոյ ձնին:Սկզբումայդպիսի է կոչվում ամեն Լչով Լին պտտացրել: Բայց այժմ Պարսկաստանում ղացքը ջաղացք, լինի դա Լչով պտտացրած, ձիով, թե եզով (Գեորզ Դպիր, Պրո. բառ, Պոլիս, 1826, Լջ 179բ): -

-

-

-

ՄԵՋ

ԻՄԱՍՏԻ

Միայն քաղաքաղետներն

ԶԳԱՑՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

գիտնականներնեն, որ իրենց գորձածած լեզվի դննլ այնպիսիմի ձն, որ ճայտներիրենց ներքին զ դացմունքը կամ Հակակրանքը ) ւտրվաճ Հւսրցիվերաբերմամբ: (ճամակրանքը Առաջինների սառն ճիչտ դիտական ւսյս ղգուչությունընենդամտության, երկրորդներինը՝ վերաբերմունքի պատճառովԼ: Բայց, սրանցից դուրս, ւսմենոք Լլ իր իչոսակցության կամ լեզվի մեջ անձրաժեչտորենդնում է մի այնպիսի ձն, որով Հայւոնում Լ, Թե ինքր ինչ վերաբերմունք ունի դեպի այդ Հարցը: Առանց ղգացության լեզուն զգացմի մեռյալ մարմին է ն չի ծառայում իր նպատակին,որ Լ' մտքերի մունքների կենդանի սրտածայտիչը լինելերկուխոսակիցների միջն: Այս վերաբերմունքը կոչում ենք զգայնություն: Զգայնությունը ըստ բովանդակության երեք տեսակ Լ' Շամակրանք,Շակակրանջն չեզոք վերաբերմունք: մեջ զգուչանում

ու

են

ու

ու

՛

է 7 տող(Ս, Գ.):չ Մեքենազրվածօրինակում բացակայում

իմատտուսբանություն

ենք թերես, Հայտնում ենք մեր ճամակրանքը,գուցե՝ Այսոլես' նրբ ասում ծակակրանքը,կարելի Է՝ չեզոք Լ: Ըռսւո ձնի ղզայնությունը Հւսմարկան Հեւնյալ եղանակները. սրտաճայտելու ւոոնն Է. ենՋզայնության սմենաչասարակ ձեր խոսողի ւսրտածայտության Է ոչ բառր կարելի արտասանել սրտով, լսանդագին, ուրամիննույն այո կամ Խությամը,Հաճույքով կամ տխրությամբ, ակամա, դառնացած,բարկացած, լիաքնքչությամբ, իսկույն կամ երկար սպասելուց սիրո, կեսբերան, ճնգնությամբ, Հետո ն այլն, ն այլն: գԻնչ բախտ». կարելի Լ Հասկանալ թե լավ (բարեբախւոություն) ն թե վատ (դժբախտություն) իմաստով: 2) Գործածությանտեղը կամ Շարակից բառերը ենն կւսն բառեր,որոնք ւստռանձին վերցրաճ կամ Հւսկակրական կամ չեզոք. Հետ' են բայց գորձածվելով ւսյսինչ կամ ւսյնինչբառի փոխում իրենցղգայնուԹյան տեսակը: Այսզես' մս Հւսլարտի աթոռը աթոռ, Հայրապետական Հույսի ճառագայթներ, ճառագայթներ վայրենիձիթենի վայրենիբնազդներ. անձրնի կաթիլ թույնի կաթիլ. գեւոր Շուում Է գաղափարներըՇոսում են. չար բախտ բարի բախտ. Հաջող պատաճմունք դժբավատ պատաճմճունք, բարեչաջող պայմաններ դժբախտ կամ վատ պայման, լավ սովորություն վատ սովորություն: Լո. էՇոոքօտէռտ նչանակում է ընդծանըապես«ժամանակ». բայց Հետո' «լավ ալայծառ օր» ն' «վատ եղանակ, որից ֆրանսերեն եղանակ, էՇուքծէՀ՝ փոթորիկ», -.

-.

-

-.

-.

-.

-

-

-.

«փոթորիկ»: ւսյս կարգի րառերը լինում են, նույնիսկ ւսուսնցորել Առւսնձին ղորձաձված՝ ն կամ ւոոնի,Համակրականկամ ճՀւսկակրական չեղոք: Համակրականեն` Բախտունես.

(Հակակրական

Բախտչունես: Ճաչակ չունի: Ճաչակունի. Տեսք չունի. Տեսօթ «զեղեցիկ» (օՀմմտ. լատ. 1Թ-ողօտստ, իսւզ. հՇոոոօՏօ, սանսկ. ԼԱքՅՆՅոէ բուն նչանակ.՝ «ձն ունեցող», Հետո" «գեղեցիկ». ինչոլեսՀայ. ձնավոր): 3) Առանձինբառերը,որոնք Հենց իրենց նչանակությամբ էլ Շամակրականեն կամ Հւսկակրական: երբ ւի կուսակցականԽոսում Լ էր կուսակցության Այսւզես, ն կամ ծՀակաուսկ մի կուսակցության մասին, ն կամ երբ մեկը խոսում է գիտուն թյան ւողիտության մասին, օրինակ' Մեր կուսակցության մարտիկները, իշմբակները, եռանդը... նրանց ոծմակը, չայկան, նրանց ինտրիգները... Տրված օրինակները ցույց են տալիս իմաստի Համակրականկամ Հակակրական նե չեղոք զորճածությունը միննույն ժամանակ: Բայց միննույնբառիՀամար, են ւսվելիՀետաքրքրական ւսյն բառերը, որոնք իմաստագիտության տեսակետով են իրենց իմաստը լեղվի զսրդացման ընթացքում ւոնղավիոխել զգայությանւոն.ն ուսկեւոից մեկից անցել մյուսին: --

Հ.

Աճառյան

Հեւտնյալ ձնով. Այսպիսիսփոփոլսությունները կարողենթ ղասավորել

իմաստի Հակառրակությունը առաջանում Լ Շանգամանքներին դեպքերի բերմունքով: Օր.`ազդասեր «իր աղզր սիրող» Համակրականբաո Լ, բայց այն չարաչածելու ղանաղան մարդիկ աղգասիրականղիմակի ւուսկ որով ժամանակին Հետնանքով, ոււոում էին ազգային զրամները, բառր այսօր ստացել է Հակակրականիմառո: ՖրանսերենքոճօՕ1ՇնՏՇ «(Սանկազին»ստացել Լ ծաղրականիմաստ, րստ որում, ԺԵ դարում այս ւսնունովմի խումբ ւոիկիններ լեղվի ւսրտաքինձների մեջ դործ Լին ղնում ծիծաղելի նորելուկ ձներ: Տաք «Հիսսուական կրոնավոր», Հայերեն ճիզվիտ, եղվիտնչաՖրւսնոնրեն նակում Լ «վսարդալխ,լխարերա,լսորամանկ, նենգամիտ»: Հուն. ՂՇլքճ նչան.«փորձել».երկրորղարար' Հարձակման «կովիժամանակ փորձ կատարել քչնամիբանակի կամ բերզի վրա»,ւսվելի Հեւոո' «կովիվրա», որից առաջացան ԴՏԼՔՇՆՍՇ, ֆրանս.ք11316«ծռվաՀեն», բուն' «իորձող»: նչան. «զատմությունչ: Ըստ որում, Հւճավա պատմությունները Արաբ.հեն լցված Լին լինում անչավատալի դեպքերի նկարագրությամբ, ուսւոի Շեջիաթ նչան.' «սուտ մտացածինպատմություն»: էր խուռ,րայցորովՀեւտն լսոտերը Հին ժամանակ գորՀայ.դեղ նշանակում ծածվում Լին իբրն բժչկական միջոց, ուստի ստացավ «դեղ, դարման» իմաստր ն Հետո էլ. որովչետն այղ ղեղերը. ի չար գործ դրվելով, Հաճալ մաճացու Լին ուստիդեղ նչանակեց դառնում, «թույն» ն դեղել՝ «թունավորել»: Լ ւսոնվում բառր վատ իմաստով «Զւսրգաղած» ւսյժմ: 2) իմաստի Հակառակությունը առաջանումԼ ժողովրղական Հոգեբանության 1)

ու

սուտ

ու

ու

ն ընկերային կազմակերպության փուիոխության ղասակարդային չերտավորու -

թյան պատճառով.ինչւես' ՅՈԼՏՀին ժամանակազնվական,իչխան,բուրժուա, արիսսոոկրատ,(Եօսոքօօ15, 1օ6ո816), տերտեր,տիրացու, պատվելի,վարժապետ,պարոն Համակրականբառեր Լին, իսկ գեղջուկ, գյուղացի, չինական,ռամիկ,բանվորն այլն' Հակակրական բառեր: Այսօր կարզերի փոփոխությամբ առաջինները ղարձել են Հակակրական,

երկրորղները' Համակրական: ԱրՀեստներիմեջ բախկալ,փինաչի,դալլաք նախատականբառեր են, այսպես նան ֆրանս. օհւողւտէՇ (քիմիկոս), ՅՐՇԻԼէՇՇԷՇ (ճարտարապետ (բալվսկալ), ), ճբոՇ1Շո էւռռուծ ւկզորտ. (իսճառական) նչանակումէ խաբերա: Շհուռէռո Ֆրւսնաս. նչանակում Լր նախապես«Հասարակական վայրերում ղեղզորայք վաճառող կամ ատամ քաչող». այժմ ընղ ճանուրղարձած բառ է «չաոլատան, խաբերաՖ նչանակությամբ: Յ) Աղգային Հակաուկության ն կրոնականտարբերության պատճառով.ինչպես' թուրք, Հույն, լազ, քուրղ, ղաղալխ,Հրեա, ջճուղ: ու Այս զանազան եղանակներով ւսուսջացած ղգայւսկան ւզաւտճառներով են. երնույթները Հեւտնյալներն 1. Քաղաբքավարական բասցատրությունկամ ւղարկեչտաբանություն (ՇսքհծոՈյլՏո1Շ),

կամ փազաթչականլեղու. Քնեթյչանթ

իմառսւուսբանություն Հաաա»

են. կամ ղնվացում, որոնց Հակառակներն 3. իմաստիբարձրացում 4.

լեզու. կամ ասրծչամարծական Նախաւտական

մք: 5. Սւտորացու

ԿԱՄ

ԲԱՑԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՔԱՂԱՔԱՎԱՐԱԿԱՆ

ՊԱՐԿԵՇՏԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

(Հսբեճոուտոոօ)

Ամոթ Համարված բառերի տեղ մի ուրիչ ձն դնելն է. օր. լսարեն'նչանածս, քույրդ, ընտանիքս: Ֆրանսերեն ճքօստ,, որ Լ «կին», ծագում է լատիներեն ԵումՇ Լ, թե կին: Թե՛ նչանած բւսռից.նույնւզեսանգլերեն Հմմւո.

կինս ասելու չքօոտը

փո-

«նչանած»

ուտաչոր,

փափուկ ւոեղեր, բամբակ: ՏոՈՂօկուրծք: Ամերիկայում Քօ-քՇ՝կնոջ սւոինքների Համար, Հւասյերեն' Ֆրանս.

ոոծո'Տ Խոմկոջ,ոօօող, 11Յէօռ) ն այլն' .արտաքնոց»: սոխ բառրֆնջվածէ, ըստ որումւոնղականԹբք.ւսյղ ձեր նչաՂրբ.,Շմլա. եմ էր նւկում է այլ բան:Նոր Նախիջնանում մեկին,որ ղգուչացնում ւպատաձճել

լճոջ

|

ոօօող,

ԵԵ",

դործասձելՀյ. պզդիկ, որովՀեւտնռուսերենով վատ իմաստ Լր դուրս գալիս, պետք Լր ասել փոքը (ն իրոթ այս Լ Նոր Նախիջնանումընդունված ձնր): Սրան ի Հասւոռատումն Ւ/ճ816ք., 382 ւորված մի նկատողություն, զտնում եմ այժմ Ճարտճքմաու, Տմետմո թրք. բառր ջնջված Լ ն փոլսանակվածպրս. հՇտէճԵ բստ որում, ադրբ. ն բառով, չուվաչ Հն) «ինքը» բաոր ջնջված Լ լեզվից նույն պատճառով: ԱմենանվիրականՀամարված բառերը կարող են իմաստից իմաստ անցնելով Հասնելմի չատ անպարկեչտնչանակության: Օրինակ, եբր.ձեւր բաոր, որ նան Հայերենի մեջ փոլսաոնվելով' դարձնելԼ դաբիր, նչանակում Լ «երրբայական էր տաճարի երրբորղ մսի, սրբությունսրբոցի վերջինսենյակը,որ Համարվում

ն վայրւսստվածլսոսության, ուր ֆաչանայազետը միւայնմոււոքուներ»: Նույն Լ ւսրաբ. Հ շշձսեսո «յեւոոյք.նսւոոյւոեղի»: Երկուսիէլ ընդՀանուրիմաստն է «Հեւոնը»: որ Հին Հւսյոցմեջ նչանակում էր «Քրիստոսի անձեռագործ Հյ. դաստառակ, Աբզար նկարը».որ ինքը.Լաչկինակիվրա նկարելով, ուղարկելէր Եղեսիայի թագավորին. սպլաչտվումէր իբր ամենամեծ սրբություն, ե այժմ նս իւոալիայի իտալական մի եկեղեցում իբրն սրբություն պաչտվում Լ, դարձել Լ պոլսաՀայ «մասն դասդառագ վարտնացոր ղզառակասնծածկլ»: բարբառում

ԻՄԱՍՏԻ

ՄԵՂՄՈՒԹՅՑՈՒՆ

Ներկա քաղաքավարական ձեերի մեջ ամենից զգալին

Լ

փափուկ լեզվի

ձեր,որ մենք կոչեցինք ւսյս վերնադրով: 0րինակ'չենք ւսսոււմ կամ ասնչարմար ենթ գտնումասել եք ւում), այլ՝ «ձերասածր չի Համապատասխանում «սուտ

ճշմարտության». կոպիտ Լ ասել «թնած Լ».

զբրստանում Լ):

ն

Է ասել մեղմ ձնով' պեւտոթ

«Հան-

Հ.

Աճառյան

յնքան բազմազան ձներ իմաստի մեղմությունը

Լ դասավորել

ն

Լ ստանում,

մի ընղչանուր կանոնի տակ դնել: Երբեմն այդ

որ

ասնչնարին

մեղմությունը

Լ Հասնում: չափազանցության Եղիա Տեմիրճիպաչյանը, որ վերջ գրող սնձնասպանությամբ ԱրեմտաՀայ

տվեց իր կյանքին (1908 Թ.), իր խելագարության չրջանում Հոդվածներ Լր ), որոնց մեջ «թչնամիներ» Լր դրում «Արնհելք»թերթում (թե՞ «Բյուղանդիոն» որոնում: Մի Հոդվածում դրում Լ. «կնդրոնականի տեսուչ պր. Մոստիչյանն ալ ինձ ծաղրած լինելու երնույթն ունենալ կթուի կարճնես».ամբողջ չորս անդամ մեղմացրել Լ ծաղրելու գաղափարը. 1. Ոչ թե' Տաղըելու, այլ՝ ծաղրածլինելու, որ արնմտածայլեզվի մեջ առաջինի մեղմ ձեն Լ. 2. Երնույթն ունենալ,որ իրականությունիցչատ ցածր Լ, փոխանակասելու' ծաղրել. Յ. Կթուին ոչ թԹե' Է.

4. Կարծես, բոլորովին ենթադրական:

Մեղմարտածայտության սովորական մի ձն Լ, Հատկապես արնմտաճայոց մեջ,ֆրանսերենինման գործածել անցյալ անկատարիձնր, փոլսանակներկայի: փոխանակ ասելու' «ինդրում եմ ձեզ ընդունել էմ ւռաջարկը», Օրինակ. ւսում են. «կուզեի |լսնդրելձեղ, որ Ընդունեիք իմ առաջարկը»: ՀԵԳՆԱՆՔ

(1ոօուօ)

բացատրության երկրորդ գիծն Լ Հեղզնանքը:Ժողովուրդր սիՊատկերավոր մեջ դնելզվարճալի լսոսակցության բացատրություններ: 0րինակ' Օ1ՇէճՏ նչանակում Լր ՊոլսիՂալաթիաթաղը ն այնտեղի մեծ ֆրանսերեն ւսչտարակը, որ Պոլսի ամենաբարձըչենքն Լ, Հեգնանքով ջո1Շ ՀՏ դարձավ «աղքատիողորմելի բնակարան): բում է հր

Երնելի՛ մարղ... (դեչ մտքով):

ԴՐԱԿԱՆԸ

ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ

Հակաուսկիմաստ ստացած բառերի մեջ Հետաքրքիր են նրանք, որոնք դրականից վերածվել են բացասականի.այսպես' ֆրանս. բոՏ, քօլոէ, ուՇո, քօղտօոոծ, յՀոոյՏ, որ նչանակում են" ոչ. բնավ. ոչինչ, ոչ ոք, երբեք, նախապեսդրականբառեր Լին: թՏ «քայլ» բառից Լ քօւտօոոծ, նչանակում է ստուգել, պարզապես «անձ», յոոռտ նչանակում էր «մի ժամանակ»: Այսպես նան Հյ. ունենք բնավ, ամեննին, երբեք, ոգի, որոնք ոչ մինը բացասական միտք չունեն ի բնեչ Գերմ.մի բարբառում )Յաօհլ նչանակում Լ այո, իսկ սրանից ՅԿօԻՒ «ոչ» (/Տ2Լ, 23, 340):

իմաստաբանություն

լեզվով բացասականով կազմված Հւասկանիչ բառեր,

Եե Ամերիկյան

ինչպես`

(ավ, Բսւռ-քռ վատ. 1ԽՅՇ Հեռու, 12)Շ-քՅ մուո: (ՏէՇւոՇո, 403) Երկուլեզուների կամ ղանաղան Խ»սոճ

Համեմատությամբ կարելի Լ բարբառների 0րինակ' դտնելնրանցղոյությունը: Լ «ւոգեղ, ւո ձն, ւսյլանջումալ նչանակում ՆորՆախիջնանիՀւսյոցբարբառով

ղակջ.

այս

բաոր

ծագում Է

արար.

Բւոճ| «դեղեցիկ» բառից:

ւուսլու ՀւսմարՀիչենքԽրիճլյան ւսյս նչաօրինակներ Հայրիկին. Հայերենից նավոր ղզործիչըժողովրդի կողմից ստացել էր գզվական Հայրիկտիտղոսը: Երբ բառըւսյնպեսսովորական դարձավ,որ այլես նչաեղավ,Հայրիկ կաթողիկոս

Հաջորդ կաթողիկոաներինէլ կոչեցին Հայրիկ, ինչպես ԻզմիրլյանՀայրիկ ն այլն: ինչպես ձայնական դրությունը կարող Լ այնպես լինել, որ բառի ստուզաբանությունը անորոչ մնա, նմանապեսբառի իմաստր կարող Լ այնպիսիաստիճանի Հւսսնել,որ նչւանակությունը ւսնորոչւմնւսչ Գր. Շասակբառը նչւսնակումնԹե ն Հին Հայերենում կարդում ենք. բարձրություն Թե տարիջչ իսկ արղ ո՞ ի 4Լնջ Հոզալ իւրում յաւելուլ կարիցլ ի Հասակ իւր կանգուն մի (Մտթ.. Ձ. 27): Բայց միննույնժամանակ նորա: Մատաղ ունենք.Վասն Հասակի ւողայութնան ն (Եւս. ւլւոմ. քր.): Հւաււսկաւ Այսօր էլ ասում ենք բարձրաճասակն մեծաշասակ(առաջինըբարձրության երկրորդը տարիքի Համար), ինչպես ն մանկաճասակ: Համար, Միննույնժամանակ ասում ենք կարճաճասակ(բարձրության Համար), իսկ փոջրաճասակ(տասրիքի Համար): Գուցե այս. անորոչության Համար Լ, որ Շասակ բառր նջվել Է բարբառներից, ն նրա փոխարեն գործածվում է տարիջ ն բոլ (վերջինը թուրթերենից փո): լւառոյալ նակնց կաթողիկոս

ն

աո

ՍԱՍՏԿՈՒԹՅՈՒՆ

լինելու պաճանջի լավ օրինակներից մեկն Է:չքոՇՏՏ:ք

է բացասականը: Հնխ. էր ոօ, որ պաչում են սանսկ. ՈՅ, Հալ. ն լիթ. ոօ, գոթ. ու: Այս բառը չատ կարճ էր ն անարտածայտ: Բացասականը ւսյնւզիսիմի արտաձայտություն Լ, ն որ բնապես ւպածչանջումսաստկություն, ուժգնություն:Խոսողըմիչտ ցանկություն ունի տպավորություն թողնելու իր իսոսակցիվրա, ուստի զանազան ձնեերովսկսեցին զորացնել այս րառերը. գերմանականում ն լատինականում ավելացրին «մի» բառը, իբր «ոչ մի», որով կաղմեցինլտ. ոօօոսո, գերմաներեն ոՈՇյո ( ռՇ6ռ): Ոօճոսո ձեն իսկ ւսյս լատիներեն նղավ ոծո, էլ, չատ զործածվելով, որ կորցրեց հր արտաճարոչությունը: նոր ուժ տալու Ֆրանսերենը աւտիսլվեց ն ոօո ոօո Համար քճտ, քՓոէ, ւսյժմ էլ բռՏ ւսվելացնելուրիչ փոքր բառեր, եղավ ձնն

4-60-1

Հ.

Աճառյան

դարձավ թույլ, ն ղզորացրիննոր ձներով, քոՏ ձս էօսէ, ՅետօխոՇու քոտ, կամ ինչւկես արդուտերեն'էս քՇոՏօտ, ՏՂ| Տէ ոսի որ Լ' «չի եկել»: Այսպես ուրեմնսաստկացումըթուլացումը չարունակ կրկնվող երնույթժներ ենչ ու

ԳԳՎԱԿԱՆ

ԲԱՌԵՐ

Քնքչանք կամ փաղաքչականլեղու Սիրված երնույթ Լ լսոսակցության մեջ ղորճածված բառերին տալ մի մեղմ սիրելի արտաճայւություն, որոնց ւսուսջին ն սովորական միջոցը նվազական են, ինչպես' թամասնիկովկազմված բառերն են, որ, բոտ այսմ. սփվաղաքչական թիկ, տոտիկ, աչիկ, Հացիկ... չատ բառեր լատինականի նվաղզականիցեն, ինչսլես' օ-61116 Ֆրանսերեն Տօլո1 (արն), Էռսոօնո (ցուլ), տսլՇէ (ջորի), օօօհօո (լսոճկոր),: քռճոօս (ականջ), ն (ծունկ) այլն: Օրինակ`Տօ161-ըրատիներենՏօ1 բառի նվազականնԼ, որ Հիմա իր նվազականիմաստր կորցրել Լ: ու

ԻՄԱՍՏԻ

ԲԱՐՁՐԱՑՈՒՄ

ԿԱՄ

ԱԶՆՎԱՑՈՒՄ

ինչսլեսկա լեզուների

մեջ Խւոորացում, կա ն բարձրացում: նույնպես որ ղինվորականբարձրագույն աստիճաննէ, առաջանում Լ ՍՈումիտոոյՇ «ծառաջ): «ձի» Հ Տոհմ դերմ. «ձիապան» բառից. (Հ. գերմ. ոռւոհ ղարձավ ախոռի տեսուչ, Հետո' պատերազմականՀրամանատար, Ջիապանը Հետո' մարչալ: Ֆրանսերենոոռոզատ, որ բնապեսնչանակում էր սաճմանապաճ, Հեւտոեղավ իչիչանական մի աստիճան: բուն «վերատեսուչ», եղավ մեճ կրոնական աստիճան. երեց' Եպիսկոպոսը՝ Հետո «մեծ», եղավ ջաճանա, ւպարղապես իտալ.ձսօոօ (բուն' լատ. ՎօոռսՏտ «ռոուն) ) Հիմա՝ մալր եկեղեցիչ «Հեւտնակ ղինվոր», որ ցույց ք.օռուծո-ր'"րուն նչանակությունը' Ֆրանսերեն էր տալիս այն Հասարակզինվորները, որոնք, բանակի առաջից գնալով, ճանը դժվար աչլսատանքով Հարթում Լին ճանապարչՀները:Այնուշետն սկսեց նչանակել այն առաջին գաղթականները,որոնք, անտառները կտրտելով, չեներ ւք: իրենցւսյս դեղեցիկ գործր բարձրացքաղաքներ Հիմնեցին Նորաշչլսւսրճու ն բեց իրենց ւսրժանիքը, բառը սւոացավիմաստիաղնվացում: 8ոճնօ-ն միջազգային բառ Լ դարձել ն նչանակում է «կեցցե». ծագում է բառից: իտալ. Եւռնօ «քաջ» բառից, ն այսօր էլ' լատ. ԵՀՐԵՀոսՏ «բարբարոս»: իտալական եււո-ները իրենց քաջագործությամբ արժանացանժողովրղական

Ֆրանս. ՈոՇհո),

-

ու

ու

որ նրւսնք դարձավ Լին, ն «բարբարոսը» ւսվաղակներ Համակրանքի, մոռւսցվեց,

«քաջ, կեցցե»:

իմաստաբանություն

աաա ատա բառից, իբր «փոքրագույն», նչանակում Լ

Հաա»

Հ-առտաատ»աաատաաչաաատաաաաաոուաոա

«ծակազմված ուոօլ ԽՈուտՇո-ր, ն նուն ալասլատում ալաշտոնյայի դարձավ վերջաւլեսՀւսֆրանսիւսկան ւլաչտոնին: սւսվնախարարի Հետ ձենրից նավխոստական բառերը'սիրելիների ւմնոնհրիմների Ազնեվացման կարող են դառնալփաղաքչաբար դործածճվածներ: ժամանակ լչոսակցության

ուս).

ու

Այսես' ֆրանսիացի մայրը երեխայինգուրգուրելիս ասում Լ 7ոօոտեւօ, Խճսոծո, ուսանողները ն աչակերտներըիրենց ընկերներին անվանում են օօօշհօո, Տալճսձ, Եւան բւսռերնն նան ԵօոռԵօսքոՇ, 212 ՃՃԵ161: Շհճտծճս: Գերմանացիմայրը են է ձնենր Հասյոցմեջ չան հր մսնուկին ւսնվանում Նույնպիսի «ոջլուտիկս»: որդի, սաւոկեսդու, լակուոչ կամ երբեմն Լլ, ասելու, րայց իբր թե չասելու ձնով, բաացասական' չճեռնես դու, չսատկեսդու, մերդ չմեռնի....

ՆԱԽԱՏԱԿԱՆ

ԿԱՄ

ԱՐՀԱՄԱՐՀԱԿԱՆ

ԼԵԶՈՒ

Լ ՇսքհճողւՏտոռօ-ի' բերան ռեկ,ոլւսոկել չնթուել,ուտել-լեսփել. Հակառակն որդի լււկուո... -

-

-

ՍՏՈՐԱՑՈՒՄ

ԿԱՄ

ՀՈՍԵՑՈՒՄ

կյանքի Հասարակերնույթներից մեկն Լ այն, որ ամեն բան, չարունակ գործածվելով, Հնետզծետոն մաշչվում ն ի վերջո անպետք է դառնում դեն ձգվում: նան Լ Այսւես ձայնաբանության լեզվի մեջ' որոչ դեւլքերում: Ներածության, ձ4նաբանությանմեջ մենք արդեն տնսասնք այս երնույթը բառերի մասնիկների նկատմամբ:Շատ Հաճավաս դորձածվողբառերը կրում են ւուսրօրինակ սղումներ կրճատումներ, որոնք չի կարելի սովորւսկանձայնաբանականօրենքներով բւսիրենց չատ Հաճախ զործւածության երկրորդականբւսոնրըը ցււորել, նմանաաւես են վերջ ի վերջովերածվում Այս բոլորը ւզաւտւկաւոճառով ալասրզ մսսնիկների: է: կանում Լ բառի ձնի մասին, որ նրւս ւսրուսքինկողմն Բ.ոյցնույն երնույթը տեսնում ենք բաոի ներքին կողմի, այն Լ՝ նչանակության ճոխ նչանաւմն, ջ։ Ուրեմնորոչ բառնը, որոնք, այսպես ասած, ունեն բարձր են իրենը նչանաՀետղշետն գործածությամբ կորցնում կություն,Հաճավաակի Այս Հանգամանքըպատճառ կությունը,բւսրձրությունը ն դաոնում են Հասարակ: Լ դառնում մի կողմից նոր սաստկություն, ջնքչանք, Հեգնանք տալու Համար. ստեղծված բառերը կորցնում են իրենց պատկերավորությունը, ն պատկերը դառնում Լ բնական սովորականմի բաո: Մյուս կողմից' ամոթ բառերը, չատ գործածվելով, սովորական են դառնում. դրդում ւլատկերներ փնտրելու, ւսյսինքն՝ նոր բառեր Հնարելու ն մյուս կողմից` եղածը ջնջելու: ԱՀա այս կարգի երնույթների մի քանի օրինակ: ըսոր իչիւանական մի աստիճան Լ ներկաԱրնմյւան Եվբուղայում Պարոն ԵՅՈՄ յացնում. այս բաոր գերմ. «ոսղատ, ազնվական,ուսզմիկ» ձեն Լ, որ Հնտո ու

ու

ու

ու

ու

ու

Լ

ԸՏրոօ),Լո

ՏԱօոօօ

մս ոօէ,

150.

Հ.

Աճառյան

ւնցավ միջին լատիներենի, Եռւօ, Եոոօուտ ձնով (բոլորովին տարբեր բառեր են բուն ըատ. Եօոօ, եռոօուտ «ոսպուչ, տխմար» Կամանունները): Միջինղարերում' իչիուսնության ժամանակ, մտավ կիլիկիւս Հաւտկացվեցորոչ իչիսաՌուրինյոան նական ւստիճանի ն Հատկապես'արքայորղիներին,ինչպես' պարոն Թորոս ն Այն Հեւողճեւտե ւլւսրոն Լեոն ղարձավսովորսկան ն արնելյան Հայոց մեջ եղավ ամեն մի քաղաբացու կամ գյուղացու տրված պատվանուն: Արեւնոյւան Հայոց մեջ զործածվում Լր միայն ղպրոցական աչակերտների Համար: ԽորՀայստանումւսյսօր արձամարչված ն դորձածությունից Հրրդաոյին ղուրս Լ վտարված: -Ուճի-Ն իրրն մասնիկ Հին Հայոց մեջ Հատուկ Լր միայն աստվածներին կամհչ|ոււսնական Համազասու Հի. Տիգւոոչմերին.ինչոես' ԴիցուՀի, ԹազուՀի, բւսնուՀի ն ւայլն: Այժմ ղարձելԼ սովորական իզական մասնիկ.ն ւսմեն ւքի բառ Է Լ կրող ստանալ նույն մասնիկր.կարելի ասել մինչն անգամ լվացարարուՀչի, Հի,կախթնավաճառուծի, ւլարտիղպանու Թրքո'Հին այլն: 2իչտ նրան նմնան' տիկինն օրիորդբառերը, որոնցից առաջինը Հին ժամանկ Հայոց թազուշիներին ն ներկրորղրթազավորի աղջիկներին Լր Հատկացված, ն. որ ւորվումԼ ամեն մի կնոջ ու ւսղջկա: Հիմա ղարձելԼ սովորականւպատվանու նման «Յո Լ պրսկ. Սրանց բառը, որ «Յզոո «կայսր» բառից կրճատված Լ Շամարվում:Համենայն դեւղս Յո ձնր մի ւոիտղոսԼ, որ ւոաճկացմեջ կրում էին միմիայն սուլթանները. պասրսիկների մեջ Հասարակ իչիսանականտիտղոս Լ, իսկ ատեն մի ՀայիւուսլիսԵն ճո ւոիւտղոսը: ւլարսիկները Սպածանում ինտելիգենտ Ճիչտ Շակառակը' Յծճ «ոսղա պարսիկներիմեջ իչիսանականտիտղոս Լ, իսկ ւուսճիկներիմեջ տրվումԼ Շասարակարձճեստավորներին: Հետո Լաո. 1ոջՇոտ«չատ մեծ, անչուն» ւսնարժեղդառնալով՝ ջնջվեց: Փորձ րառից ստւսցվումԼ փորձանք,փորձություն, երկուսն Լլ Հոռի իմասւռով. այսպես Լ նան լատ. քօոշսխո՝ 1. «իորձ». 2. «իորձանք, վտանգ», որից ու

ու

քծուլ: ֆրանս.

Արսրած

զեչ մտքով տիպ զնչ տիպ Հրաչալի Ննխ. սոսկալի գեչ: կան բառեր, որոնք իրենց աղնվությունից իջնելով' ստացել են նախատական իմաստ, բայց միննույն ժամանակկրում են քաղաքավարականբացատրության երնույթ: Այսւվես' Հայ. աղիճ նախապես նչանակում Լր «կույս աղջիկ», որի նվազանան «բող» կաննԼ աղջիկ. եր: Այսպես բւսյցՀեւոո աղիճսւուսցւավ նչանակությու Լ, Հայ. բող, որ կովկասյան փոլխառություն բուն նչանակում Լր «աղջիկ»: Նույն ԲՇՑՕՎԻՃ երնույթը տեսնում ենք նան ֆրանս. Ոօ, գերմ. ԽԼոժշհՇո, Թրք. զՅ2. ոուս. ն այլ բասոնրիմեջ: Գերմ.հսոծ, անգլ. հօր, Շոլ. հօօւ, Հճյուս. հծո2 բառնրը, որոնք նչանակում են «բողջ, նախապես«սիրելի, սիրական,բարեկամ» իմաստն «բարեկամ», Շուռւռ ունեին, ն ցեղակից են լատ. օճստ «սիրելի», Հիոլ. օաւռ ( 221): «սիրում եմ» րառերին Բջ, բարեկաԱյսպես նան այժմ սիրող, սիրեկան,ֆրանս. Հու, Յուն «րարնեկամ, մու Հի» ստանում են վատ իմաստ: -.

-

-

իմաստաբանություն

սւոորացման օրինակ Լ Հնլս. «կին» փոխ բոսրձրացման իմաստի փոլս ն Հունարենի մեջ ունի սովորական(չեղոք) իմաստ, սւսնսկբոսոր. որ Հւսյերենի Լ «երկնայինկին, աստվածակին»իմաստր, սնգլերենում րիտի մեջ (քոռ) աւուացել ն ՃԿԽօօո (զսօօո)՝ թագուՀի, Հոլ. անգլոսաքս. ՇԿՇոօ «բոզ» (Ըճւոօ), ԼՅ Տ01Շո6օ մս ոոօէ, Լջ 150): Պոլսում կան թուրք գրավաճառներ,որոնք Ղուրան (մաշմնդականներիսուրբ քանիսո՞վ գիրքը)են վաճառում: Երբ գնորդ գնա սրանց մուտ ն ասի՝ «Ղուրանը նես ծակում)» կամ' «Մի Ղուրսնին ուսմ), քանի՞ ղուրուչ աններելի սրբապղծուԹյուն արած կլինի: Պետք Լ ասել. «Խնդրում եմ ինճ մի Ղուրան նվիրիր, ես ել, ինչքան կարող Էւ մի գումարկնվիրեմ Քեզ»: Խանութպանը կուս Ղուրասնր: Գնորդնէլ, ենթադրենք, պաճշանջվածգնից քիչ դրամ տվեց. վաճառողըչի կաւսյսքւսն քի՞չ փող կտան...» կամ"նման մի ւսյլ 4ե, «Մի Ղուրանին բող չասել. որ նույնպես սրբապղծություն կլիներ: Այ պիտի առի. «Ես բեզ այսպիսի մի Թանկագին գիրք ընծւայեցի.ն դու ինձ այդքան փոքրի՞կ նվեր ես տալիս. գոնե Այսկտա ն գիրքը կստանուս: զոււնարը ) տայիր»:Գնորղը (այսքան' ւլաճանջնելի ն մի վ աճառքի ծավսելու Հանելու քանիղուրուչով սրբաաւվղծոււվիսովՂուրանը թյուն գործված չի լինի: Նույն ձեր եղել Լ նան Հին Հայոց մեջ: Բոլոր տեսակիՍուրբ գրքերի (Սաղմոս, Շարականն սայլն)ձեռագրերիՀիչատակարաններումգործաձվում Ավետարան, Լ «ստսցւս, ստացավ» բաոր, որով պիտի Հասկանանք«դենցի, դենը»: Օտարբառերը, իբրն անսովոր, իմաստի սաստկություն են ստացել. Հայ. երբ սում ենք ԸՇարց, կամ ռուս.՝ 8ՕԱքՕճ, ՅՅՈՅՎՅ, սրանքւսյնքանուժեղ չեն խնդիր, ասում երեում, բայց երբ բւսրձ4իմաստը սաստկանում, ենք ֆրանս.քոօԵԼՇոոԸ, բանում Լ, ղառնում Լ դժվարին,անլուծելիխնդիր,մինչդեո ֆրանսերենում այդ4'21ՇԵոՇ պես չէ, քոօԵԼՇոոօ նույնպես մի լսնդիր Լ, ն, օր.. ասվում է ՔոՇԵԼՇողՇ «դրաճաչվականմի խնդիր»: ՍրւսՀամար է, որ բազմաթիվ նւսխատական բառերմուտք են դործելմքեր լեզվի մեջ, իբրն ավելի ուժեղ, քան մեր սովորական բառերը. ինչպես' ոուս. նախալ, պագլեց, սվոլըչ, միրզավեցն նմանները: կւսրճբւսոնրը ուժ սւտւսնալու Համար կարող են իրար Հետ միանալ. ֆրանսերեն 581" Շէ ՏՅսք (առանձին չեն գործածվում): Այս բոլորը բառի ձնի մաչվածությունն Լր: կա ն իմաստի մաչում, երբ բւսոր չատ գորձածվելով Շասարակ դառնա. մարդիկ ուղում են մի չատ մեծ արտաՀայւոություն դնել, օրինակ, ՀՓֆր.ոօաէ «չատ» եղավ ԵշճսՇօսք,Հիմա թուլացել Լ, դնում են' սո քւճոմ ոօոեւծ, սոօ քօս16, մօտ զսճոնքծՏ,մօտ էճՏ, մօտ Ոօէէօտ ն այլն: ՂոՇՏ գնրադրականը ՃԵՏՕԼԽոոՇոէ, Շօողք1ծէօոոՇօոէ, թուլացել է, ուստի քու թոոծոէ, էօսէ 4 Բուկ,ԽՂՇՏՇՈՂՇՈՀ, ն էՇոԵ1ՇուՇու ւք: այլն բազմաթիվ ձներեն օրեցօրՀնարու ՀաՀայ. ես' իք, լափ, ւլինդ ն այլն, վիթլսարաշսկամեծություն(ԽորՀրդային յասւուսն, 1928, Հուլ. 12, Լջ 1, սյունակ ա): Այսպեսն վատ, Շիմար,ուժեղ, մեծ ն այլն զանազանող բառերը չարունակ ւնսչվում են ն նորանոր ձննրով են արտուսՀայտվում: Որոչբւսռերֆնջվում են ընկերականըմրոնումների պատճառով, ինչոլես' ամոթ բառերը, որոնք փոխարինվումեն ուրիչներով, որոնք իբր ամոթ չեն. ինչպես' լատ. 1ոլոք66, Փր. քլտտօւ Հիմա սուոճղ, որ անչուչտ մի օր ջնջվելու Լ: ու

առ

--

Հ.

Աճառյան

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐ

Հունսնիչները երբեմնբւսցւարձւակ չեն, ինչպես' թանաքն մելան,ւսյլ

գույց

են

ւռալիս զանազան աստիճաններ'թե՛ միջակ, թե՛ ղեպի ցածր թն ղեպի բարձր: Օրինակ`Շավատացյալ-ր որոչ ղգացմունքի սովորականպատկերնէ. սրանից մի աստիճան վերե" բարեպաչտ, ավելի վեր' ջերմեռանդ,գուցե ավելի վեր' խստակրոն Հավատացյալիցցւսծ աստիճանի վրա նն' թերաճավատ, դյուրաճավաւտ, անԸավաւո.իսկ նախատականաստիճանի Լ Հասնում մոլեռանդ-ր, որ ջերմեն

ռանդ-ի ՀսկապատկերնԼ: են ցույց տալիս Հետնյալ չարքերը. աստիճանավորումներ Նույնչզիսի լւնդրել, աղաչել, աղերսել, ւլաղաւոել,թախանձել (վերջինը ձանձրացնելու ). աստիճանն մնոնել, վախճանվել, Հողին ավանղել. դանել. զզվել. գարչել. պժգալ. ճՃսնձրանոալ, ւուսղտկալ:

րաայը ենբ ծւսնոժ Հրւսզենը. սելով Հասկանում Հրոսցյան

միայն Հուր չի ցանում, այլ մանավանդոր գնդակ Լ արձակում, որոտում գեղակի միջոցով մարղ է սպանում: Այս բոլորը սակայն չի կարելի տեղավորել մի բառի մեջ, ուստի բավական Լ Շրացան Հայերեն ասում ենք սեղանի ճրագ ն ամենքս էլ Հասկանում նենք,թե ինչ Լ դս: Ռուսերեննույն դեպքում վելի մանրամասնելով, ասում են Է(ՅՇՆՕԴԵՑԻՈՄ (օրացույց, ըասուսրանն այլն): Այստեղ 81 «վրա» բաոր գուցն ավելորղ էր, չեն դրվումսեղանի որովՀնւնոչ ճրագը,ոչ օրացույցը. ոչ էլ բառարանը ւուսկ: Բայց. որովՀեւտնչատ կարճ Լ րառի ամբողջությունը, ուստի տանելի Լ դարձնել: նա

ն այղ

ՏԱՐԱՆՇԱՑՈՒՄ

Երբ որ մի բառ այս կամ այն պատճառովերկու ւոսրբեր ձնի տակ ներկայանում Լ լեզվի մեջ, որպեսզի իր զոյությունը պաճի, պետք Լ կրի իմաստների

ւուսրբերություն, ինչւես' Հճ. էչգլյտ

(խանութի աշակերտ) չագիյղ (ղպրոցի). -)-»Պլ. աչգերղ աչազերդ -»Հճ. բասչօյ (պսչար ձմռան ) բնչօյ (ճամփի ուտելիք). Հճ. ւսրօչ (ոեղով ւսուսջ) ւսրւսչ (Ժամանակով սուսջ). Հճ. ղադոլ (իեսա) թայքավոլ: Գրականլեզվի մեջ" Համրել Հւսմարել, վայլել վայելել, չատնալ չատանւս, վանցի սիսնեցի, վարալեւտվարդան, ւսվրել ւսվերել,Հղանուլ -

-

-

-

-

-

Հղիսսնալ: Ղրբ-սւսնղ(քարից)

-

-

Է

-

-

-

), թեն լրա. հն Հավանդ) (մքնչուսղից

-

2ո

ընղՀանուրԼ:

Տարանչացմաներնույթը մեծ չափերով դտնում ենք անզլերենում: Սկանզինավյան արչավանքից Հետո Անզլիայում կողք կողթի ապրել սկանցիներկու իրար

իմասւոսբանություն

Հ աաա

Հա--

լեզուներ. անգլերենը բազմաթիվ փոլսսռություններ կնքեց սկանդինավյան լեզվից: Նման թառնրից մեկր կամ մյուսր պիտի ջնջվեր: Այստեղ գործել սկսեցւուսրասնչացմման երնույթը, ւսյնւկեսոր այսօր ւսնգլերենըունի բազմաթիվ ծւսգմամբ' նույն, բւսոնը,որոնցից մեկը անգլերենն Լ, մլյուսը՝սկանդինավյաանը, Տհւոէ չաւվիկ Տեւոէ իմաստով մնրձավոր, զանազանված, ինչոլես՝ Հնչւմնամբ՝ ՏհոՇի ՏՇւՇճ չղոուսը ե կանչել,ՆԽհօլՇմբողջ, անվնաս, ղանցք. չրջաղգեստ, ն ՕօԽԼհ Յոմ ՏէւսՇէսւԸ, 62): հճյՇ կորովի, առույգ այլն ()6ՏքօւտՇո, առողջ ծ Նույն երնույթըւմն չափովզոյությունունի ֆրանսերենի ւմնջ։ Լատիներեն ժ ամանակիընթացքում դարձան ձնւսփոլսվելով Բ.սյցՀեւոո բւսոնըը ֆրանսերեն:

չատ

նման

-

-

-

լւստիներենից բաղմաթիվփոխառություններ կնքեց:Այսւվիսով ֆրանսերենը լեզվի մեջ կողթ լւսոիներենչւսւտբառեր երկուձնով ապրում են ֆրւսնսերեն

կողքի, մեկր՝ Հարազատ ժողովրդական ձնով, մյուսը գիտական լատինական օրենքովերկուսը ւս ճումեն իրենց գոյությունը: ձնով.ւուսրանչման «ճստճ ձնից Ըհօտօ բառը ն Շճստե «ոզատճառ». Օրինակ"լատ. ՄՇ քռջւնտձնից' «թույլ, տկար» ն Բոջմօ «դյուրաբեկ». ՏՇԸԱՈԼԱՃՏ ձնից՝ ՏԱԼՇԼճ «վստածություն» ն ՏՃճՇԱՌՒՇ «ւսպլածովազրություն»: Այս երնույթըկարող Լ ւկատածել օտար լեթարգմանություն: մքիւսյն Սխալ ղուների ազդեցությամր: Այսինչ մի լեզվից մի բառ փոխ առնելով մի երկրորդ լեզվի մեջ ն պատածաբար Համանուն կաղզմելով՝մի երրորդ լեզվի կողմից թարգւնսնվում Լ երկրորդ լեզվի Հոմանունով: սլարսկերեն ոօ «ոչ». մտել Լ թուրքերենի մեջ նե սովորական գորՕրինակ` ծւսծություն ունի կրկնավոր ձնով. այսպեսԼ' ոՇ ԵՇո, ոօ Տօո «ոչ ես, ոչ դու»: Բայց Լ կազմում" առանց որեԼ բուն թրք. ոօ նչանակում Լ «ինչ», որի Հեւ Հոմանուն Հեւոչ կուզ ունենալունրւս ՂրիմիՀւսյոցբւսրբառում, չփոթելովերկուսը իրար Հեւո ն թարգմանելով առւսջինը երկրորդի ձնով' առաջացել Լ ինչ «ոչ». այսւզեա՝ ինչ ես, ինչ դունչ Շաւոբարբառներում կա փոչիբւսոր, որ նչանակում Լ մի տնսակ չոր, որով կանայք իրենց ղլուլանեն ծւսծկում:Սս ւվրսկ. բնտ «ծւսծկոց»բւսոնԼ, որ ծաէ կազմում: Փոչիբւսոի տեղ չատ յերենի մեջ փոչի բառի Հեւ Համանուն տեղ դործածվում Լ թրք. թոզ Թեչրանի Հայերը" կարծելով, թն այս փոչին երկրորդ փոչու Հնտ նույնն Լ, գլլսսծածկը կոչում են թոզ: Տս կազմված Լ մի ոճ, օր.՝ ՏՅՅէ մքեջ, Պրակ. «կողմ»,փոխառնվելով Թուրքերենի ԵՇՏ Տս-1172ոմ2 Տս նչանակում Լ «ջուր», ն «ժամրՀինդի կողմերը»: Բուն թրք.

ՏԱԼ1ՅՈՅՈՄՅ՝

«ֆրնրում»:Պոլիսի չփոթելովերկուսը իրար Հեւ, թարգմանել Հւսյերը. են՝

«ժամրՀինզինջուրերը»:

ՓՈԽԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

Դանիերեն Խոօօ ՏօէէՇ Շո ոռշուոջ- «որղեգրել մի կարծիք կամ մի գաղափար». բուն նչանակում Լ ծունկի վրա նստեցնել, որովՀետն Հին օրենքով Հայրը ծնունդից Հետո մանուկին նստեցնում Լը իր ծնկան վրա, որով ն դարձնում Լր իր որդին. նույնպես ն, երբ մի ուրիչ տղա որդեդգրեր:ԲասյցՀեւտո ծունկի գա-

Հ.

Աճառյան

ղառիարըմոռացվեց ն մնաց միայն որդեգրելու դաղափարբ:Որով ն կարելի Լ ասել`«մի կարծիք ծեկին վրւսնստեցնել»: Փոխաբերարարանասունների նունները մարդկանց վրւս ղնելը.էչ. լսոզ,

ւուսվար,ավանակ, ոչիսար... են Բսոնրի նչանակությու նների փուիոխությու նները վերածվում

ւոիւլլի՝

մճքլճՇօոոՇոէ: Լ ընդՀանուր իմաստից ւսնցնել մասնավորին (ֆրնչանակում

ԼՇՏԷՐԼՇԷԼօո,օճոտւօո, ԽճՏէոՇԺօո-ն

բւսնս. քօոմոծ), ՇՀԷՇոՏՈօո՝ մնսսնավորից անցնել ընդճանուրին(ֆրանս. ՅՈՈԿՇՐ). նման մճքլճօօոռծո՝ իմաստներիմեջ տեղափոխություն.որոնք են' պարունակողից անցնել ւզարունակյալին, պատճառից' արղյունքին, նչանից՝ նչանակյալ բառին ն փոխադարձաբարայս բոլորը: Ծճքլճշօոռօու-իտնսակներնեն՝ ուճէճքհօՇ, Տ7ոՇօմօզսօ,ոոճէօոողյՇ,ՇՅէՃՇհոծտՇ ն յլն: Ամենքս Լլ գիտենք այն պատկերավորբացատրությունները, որոնցով բանաստնեղ ծներըզարղարում են իրենց գրվաձթները:Նրանց Համար վերջալույսը մի ՀրդեՀ Լ, ամպերը"բամբակիթուլաներ, կուրծքը" մարմար ն այլն: Այսւլաւոկերննրը տալիս են բանաստեղծները"իրենց նկարագրած առարկաննմանությամբ ւսվելի գեղեցիկ կամ ավելի վսեմ ն այլն ցույց տալու Համար: Լ նան ժողովուրդը, որ գիտի նույնպիսի նմանություններով Բանաստեղծ աւտեղձելգեղեցիկ պատկերներ: Այսսլես' ժողովրդի սովորական պատկերներիցեն' ծով աչքեր, ծով մազեր, կամար ունքեր, վարդ այտեր, լուսնակ երես, գառաննման երեխա, օձի կծած, սատանա մարդ, կարկոււտիպես արցունք ն այլն: Շատ բառեր առաջացել են ուղղակի այղպիսի ւզատկերներից. օրինուկ, բույսիւսնուններ առյուծբերան, դիներբուկ, կենդանիներ օձասանդը:Շաւոբւսոնըսովորականդգործաձությանմեջ իրենց արժեքը կորցնելուց Հետո իսպառ չեն ջնջվում, այլ որնիցն ղարձվածի, ոճի կամ ասացվածի մնջ մնում են, ոմանք էլ դառնում են մասնիկ, ղերանուն, մակբայ, կամ որեն քնրականականմիջոց. ինչպես' ֆրանսերեն օո ն զերմաներեն Են) «մարդ» բառերը, որոնք ղառելեն անորոչենթակա: եթե ունեն մի քանի նչանակություն, որոնք չղթայաբար կապված Ուրիչները, ն են իրար, ժամանակիընթացքում կորցնում են դրսնցիցմեկր կամ մի քանիսը, այսպիսով նրանցՀաջորդականկապը մեզ Համար ընդՀատված Լ լինում:Մսնուկը, որ սովորում Լ լեզուն, անչուչտ անուչադրության Լ մատնում երկրորնն, ն սովորում Լ աւմեղականնչանակությու նները,որոնք կարգովնախնական նից ուժեղ նչանակությունը: Գրսկանությունը, որ ձայնականփուիոխության մեջ կատարում Լ արգելիչ ղեր, աչխատում Լ կասեցնելբարեչրջության ընժացքը, ընդճակառակը'իմաստննրի զարգացմանմեջ ավելի զարկ Է տալիս, ինքն իսկ ստեղծելով նորանորանվանու մներ նչ անակու Թյու ններ: -

-

ու

իմաստարանություն

ԼԵՂՕԿՆԽԽԱԻ ԼՓՈԽԱՆՈՒՆՈՒԹՑՈՒՆ, ՏՄՎՔՇՕՕՉՍՔ

Նն՝ Հոնտորկան ձներ են, որ նչանակում Սրոսնք 1) մասնավորիւոնղ՝ անդամ (առնի ): ԸնդՀանուրը 2) Ամբողջը մասի տեղ' մի ՇՅՏէօր ռնել (իմա' ՕՅՏԷօո-ի մորթովչինված գբլ-

խարկ): 3) Պատճառըկամ միջոցր արդյունթիտեղ' նա ապրում է իր աչիսատությամբ ), լեզու (խոսվածք ), ձեռք (գիր), ւնամուլ(Հրա(իր աչիսատության ւսրզյունքով ոճ (գրվածք ), կամ զրիչ ( զարնելսւանել ), լատ. 18ՆՇոյւծ, Հոլ. տարակություն), ոճ-11 (օգնել), իմա" (զտնել բուն' երթալ (զտնելու Համար), լատ. ՏսՇՇսուճՇ վազել մուտ. Հուն. Փ07/61Ն (ուտել, բուն' բաժին ստանալ), օոմԵւճՏՏօր (Համբուրել). նՀուն, Փւ1օ (Համբուրել, բուն' սիրել), իսւվան. զսօւօւ (սիրել. րուն' փնտրել). ոք «դնո նոր ծնված» ): (լատ.ՈՅԱԽԱՏ միւսմիւտ 4) Սեոր տեսակի տեղ: 5) Մի Հատկանիչ ամբողջի տեղ. ԸՇհօոշհօր (լատ. ՕոճոՇ պտտվել), Հայ. ման 6ոնոմոօ նճուն. 1/Սք6ՍՕ. գալ (որոնել), (նխ. «դողալ»), բարձրածոն' Հպարտ: 6) Տեսակըսնոի ւոնղ: 7) Արդյունքը պատճառի տեղ. պատճառչէ փիցուկ «սատկած» (փիայտանալը Բ Շիճտ մօ քօսլՇ (վամաշվան, այլ արդյունքը), ուռները երկարել, ճողել, նօ ի/ենալ), դուտինւլնդացնել (լավ ուտել): 8) Միջոցրնւլատակի տեղ ն Հակառակը: ՄԱՍԸ

ԱՄԲՈՂՋԻ ՏԵՂ

մբողջր Փոխանակ

Հիչելու առնում ենք նրա այն մասը, որ ամննակարնորն Լ, որի կատարված գործողությունը անչուլտ ամբողջի վրա պիտի րածվի, օրինակ" Նւսհր կաչուց է վալվենում: Դու քո զլլսով պատասխանատուես: Այս գյուղը 100 մարդ Լ: օջախը (տունը): Հայրենի դուռր (Տաճկաց). Դուռր (Պարսից): Բարձրագույն Հարնեան ւուսնը Հոգի են (անձ): իմ Հացը իմ քրտինքով եմ չաշում (որովշետն մեզ ճամար ամենակարնոր սնունղրըՀացն է, իսկ անզղլ.ասում են Եւօճմ Յոմ ԵսէլՇր «Հւսց կարագ»): Այբուբեն(ամբողջ տառերը միասին): Այսօր անձճաղ՝ նորաստեղծյալ, կռունկն այլն ներկայացնումեն ամբողջ կարն նան գր 616գօ, ջ10ու2,ՅԿՇ, քՅէօւ, զենդ. Ճիսոճ «21.72: այլն: Այսպես լատ. ՇՇոէ "Օ11ՇՏ (այն Լ 100 նավ ): Ֆրանս. ձոճքօոս (նախապեսդրոչի չորն էր, Հիմա ամբողջն Լ): Ֆրանս. ե

Հնտ

տա-

ու

Հ. Աճառյան

Էջ «ռրքի երես» բաոը ծազում Լ Եջ, իջանել արմատից, բայց ինչպես պետք Լ կապել «գրքի նրես» զաղափարը «իջնել» զաղափարի Հետ: Անչուչտ տողերի չարքն Լ. որ գրքի վերնից իջնում Լ մինչն ցած, կամ աչքն է, որ կարդալու ժամանակ գրքի վերնից իջնում Լ մինչն ցած: Այս ձնով ստեղծվում Լ պարունակողի ն պարունակյալի կամ մասի ե ամբողջի Հարաբերությունը: էջը նյութը ՀԼ. որովՀշեւտնմիայն երեսն Լ, ղրա Համար էլ երկու երեսբ միասին կոչվում Լ Թուղթ, որ :սյս ղեպքում նյութն Լ ներկայացնում:

ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՂԸ

Փչացածջաղաք

ՊԱՐՈՒՆԱԿՑԱԼԻ

ՏԵՂ

(այսինթե' միջի բնակիչները):

ւսյս բւսժակը: ): ԵօսոՏՇ (միջիփողր Ֆրանս.

խճում

եւմ

Լ լուո. ո1յօւսնգլ.1ղօոծ7) ւմուսջանում (ֆր. ոՂօոոճյր, որ Արամաղդի կինն էր. Լուր ւովեց մի անդամ քույրն որ երկրաչարժ պիտի լինի: Դրա վրւս Հոովմնացիները ւովին Հռովմնացիներին, նրան տօրծէճ «լուր տալ, իմացտիտղոսը, որ Լ' «զուչակող, լրչուռուջ`

Մանեթ

16)

Հ

ուօոՇէՁ

րատ.

բառից,մոօո,

ու

1ոօոշօ

նել, գուչակել» բայից: ԱյնուՀշետննրա տաճարն Լլ կոչվեց հԼօոօէռ, իբր տեղի ւսնուն: Այս տեղում ւսվելի Հեւոո սկսեցին կտրելդրամը.որով ն ոՈղօոճէճ ճաւոուկ նչանակեց «դրամ»: ղենդ. քււոճաօ22՝ բուն նչանակումԼ «չրջապատ, պարիսոլ», այսպես Պարտեզ. նն. ֆրանս. քճռը «պարտեզ», զալիս Լ Եռոոշսու «ցանկասլատ» բառից: ԸՇհշուո մօ ք6ո նրկաթուղի ն Եոոաճ), նչանակում են միայն ճանապար՞Հր. մննթ Հասկանում ենթ այժմ զնացքը: Ֆրանս.ՇհճուծւԸ «սենյակ»իճա մբողջ երեսփոսանական ժողովը:Հայ. ւոուն «ինսդավորական տունը» (ամբողջ տոճմը), այսպես նան' ՖՄՇՏէողմՏտէՇ անգլիական պառլամենտնԷ: Լն ւայլնչ Նածանգներինախագածն ւոունը Ամերիկայի Միոսգյաղ Սպիտակ Տուն, առխորականտուն նչանակում Լ վաճառատուն ն վաճաուսկանական մբողջ մի ընկերություն: ԱռեւտրականՇրապարակ: որ ցուցադրված են ): Փարիզի ՏՀ|օո-ր(նկարների Համար, են զանազանւմսսերրանվանվում Զգեստների ւնարմնիւնսսերիւսնունով, ինչպես" չապկի վիզը, թԹնը,մեջքը, վարտիջի ուռջը, գուլպայի թաթը, կոչիկի կրունկը,դիմակի ֆեթը՝ եւոււըն այլն: Սրանք կւսրողեն Մուսաւածլինել կամ իբր պարու նակողւլարունակյալի ւռեղ ն կամ նմանությամբ. ԵՕԱՐՏԸ ), Լ դրւամի բորսւս(բուն նչանակում քսակ Լ ֆրանս. ԵօսքծՇէլՇ Եսձքօէ բյուջե, անդգլիացած ««իոթրքսակ» բառից ն նչանակումԼ այժմ մի ամբողջ վարչության կամ պետության Հաչիվը. Եսոոճս (զրասեղանի վրա ղրված սփոոցն Լ). օօուքէօւ (փիոթրիկկտավ, որ փոված էր այն սեղանի վրա, ուր անում Լին -

ւ

--

--

արդուզարղը).

Եճոզսօ (ճին լումայավոխների սեղանն էր). «օողքէօ: ֆրանս. «խանութւյաններիսեղանն» Լ. Հիմա նչանակում Լ

սենյակ».

«գրա-

իմաստաբանություն

«իոռթրիկ սենյակ». Հասկացվում Լ նան ամբողջ պետության բոլոր թյունները միւսին. նախարարու 621 1դժ Հունարեն նչանակում Լր «ժողով», Հետո դարձավ «այն տեղը, ուր էր քրիստոնյաներիժողովը»' «տաճար». որից լատիներեն ՇՇԸ1ՇՏՈՅ, կատարվում «Յեւոճէ

ճՔԼԱՏՇ, Հւսյերենեկեղեցի. ֆրւսնսերեն

քօտէՇնչանակում էր նախապես «դիրք, գրություն». մբողջ

թյուն Լ. ՇհճքթօԸ «մատուռ» այստեղ):

(մի սուրբի Շիռքօ «վերարկուն» բառից, ԲԼԼԼԹՏՔ

Մի

ն

ԿՐՃԱՏՈՒՄ,

մի

Հաստատու-

որ

պաչում Լին

ԶԵՂՉՈՒՄ1

Լ, որով բարդ ասացվածքներըպարզվում, ավելորղ բառերը ջնջվում րաՀվում Լ միայե' ինչ որ կենսւսկանԼ: Գաղափարաց ղուղորդությունը երկու 4ե

Լ լինում, որ մեկը բավական Լ' ՀիչեցՀարակիցրաոնրի միջն այնքան անձուկ Լ: Հւսւմարմյուսը, որ ջնջվում նելու ժամանակ մերթ |սնդիրնԼ ջնջվում, մերթ |լսնդրառուն,որը որ Հաւզավման Համարվում Լ երկրորղական.օրինակներ' ամսական՝իլ. ամսականռոճիկ, ընդծովյա՝փիլ. ընղծովյա նավ,

փիլ.ճեւլրնթսց կաուսխոումը, ճեպընթաց՝

երկւոող՝ փիս. երկտող գրություն, այս ձների մեջ զոյականնԼ, որ Հապավված Լ: Լւո. քւսոստ քՇոտ1Ը2 «դեղձ»: «սալորւլարսկական»՝ մքծՇհօ(ջնջված Լ աձ. էօ16քւռքհւզսօ): ՇՅՏՇԱՏ քօոոՃՈՇսՏ ւզսնիր կաղապարյոլ » ֆր. Մօտոքը«ոզանիր»: Շհօք (մօ քճո6), Շհօք (4'օոշհշտեօ), Շհօք (մօ Շատոօ) Ֆր. ձ4ննրիփոլսարեն,կակՀւասկացվենրստ բելի Լ զանց առնել փակագծերումդրվածները ն Շհօք-երրը տեղինպաճշանջվածիմաստով: ասելու տեղ միայն Անգլ. 11 (օք16456Տ), ԽՅէօո (Բ, ՒԱ օք հտԵօո) Բ (օքոճո) Թյ ասելով' կարելի Լ Հասկանալրստ տեղին «աչուն, ջրվեժ, ցարդաձ փայտ, ւք)»: մեղանչու ԶԷ՞ այնպեսչէ՞: Այսպիսիկրճատման մի ուրիչ 4նն ւսյն Լ, որ զրականության մեջ կոչվում Լ Լ ւսյն,հնչ որ ինքնին ւմքնջ կրճատվում զեղչում(61լքչՇ), ղույզ ն ւսվելիբւսոնրի ն ՀասկանալիԼ, մնացածր գործածվում Լ ամբողջի իմաստով. օրինակ' աջ, Յ ձոօ1էՇ, Յ ՔՅսՇհծ, ձալվս ֆր. Հասկացվումլ աջ կողմ, ձախ կողմ. Խոդեւծ ֆր. իւրա, Աոռեւօ-քօտե .նաւմականիչ, 1օոմօ ԳՇ ԳՇ երկաթուղի, - -»Եօօ ԵծոՇ մօ 8օշե -»գւսրնջուր: ղննրի,գործվածքներին ամանւլւտու Այս կարգին են ւպաւտկանում բույսերի. ների սնու եները, որոնք Հատուկ են այսինչկամ ւսյնինչ տեղին: Օրինակ՝ Հ

-

-

-

Հ.

Աճառյան

Հխորասան խորասանիգորգ. ւսվան (օկտվ» (Սաբան գյուղաքաղաքի անունից) (Բաղղաղի մուռ )) լս Հուս լաճոսի չալ. թարաբլուս թարաբլուսի կարմիր գոտի. Բոմմզ (շպոնտական ւվլնդուկ, ւսրսբ. կւռղին»1 ռուս. ԱԲքԸՇու ֆր. քօՇհՇ, Լշպարսկական սւսլոր ». դեղձ ւնսնուսա մանուսայի զործվածք: Առարկայիանունը դրվումԼ րստ նյութի, որից չինված Լ, օրինակ' Հ արգա, դգալ, գտալ «փայտ» բառից. ւսրծւսթ., 12քՇոէ «իող» (արծաթն ). ոակի (ոսկի փող). ւսնգլ. քԼՅՏՏօտ«ոսկնոց» (աւլակուց ). սնգլ. ոճհօքնո) «Հեղուն» (փայտի ւսնունից ). 18 ծառն ստ Լ, Հուն. 2680Ն «սղեղն Լ)» (որ չինվել Լ այղ փայտից). լուո. Հուն. ծ0քՍ «վիչակ» Լ (փայտ) բառից ). Հ Բ8սշհծ հճէոՇ չենթերը ւուսջ ւայղ գերմ.Թսշհ (գիրք) ծւսոից,որովՀեւտն ծառի տախտակներիցԼին: -

-

:

-

-

--

-

-

Հասնում Լ ԷյոքտՇ Հաճայվս

մեծ

Օրինոսկ՝ չափերի:

քճոէճլօո չոր ւսյն ձնի, որ կրում Լր իւուսլական մի կումեդիայումորոչ մի տիւ (իո. քռոճ1ՇօոՇ).

ՇՐՅԿԾՅԱՇ

(վղի թաչկին:սկ, որ կրում Լին լսորվաթ զինվորները 30-ամյա պաւնրաղմիժամանակ). ու015Շ նորչսծին ւմսնկան ւսնկողին (նման այն կողովին, որի մեջ ւլառկեցրել ). Լին Մովսեսին յօմոտ փոքրիկ Հայելի. որի մեջ կարելի Լ տեսնել իրեն' առանց ուրիչից ինչպես ւվիոիւսներՀուդայի ւտնանվելու, ւպեսմւաւոնիչը. 1օողԵեոոմ ւոուն», ինչպես ունեինիւուսլիայում «ռիոխասռության լոմբարղացիք Հին ամանակ. ԵօԱՃՎօոօ (իւո. ԵՇԱՃ մօրոճ) որ գործ Լին ածում գեղեցիկ տիկինները բույս, իրենց բիբր մեծացնելու Համար. (Շհոոճ ԹաոՇհօոուռ լտ. քօքճյոՇոճ թուղթ, մագաղաթ. ) ւպզերզամայի ԽԼօսՏտօիոօ ԽԼ0Տ5օս1-ի կտորեղեն. Ոօռո ԷԼօոօոշօ-իդրամ. /» մօ ձօլճո Հլ. մՅՅ1Ա6ո, այն Լ' )օ4Շհւողտմո81 ՅոՀիմիյի 1օ2շհւոտէոյ-իՀանքի ւսրծաթ. ՇՅԼՈՇ (սրճարան) մոնղ,ուր իմում են ՇՅԼՐ. հճճոծ Օ1քճոՇմօ 1 Է1ճմճոօ, Եոօոշօ Հ 8Ցոսոմստոսոոքաղաքից (այժմ Ցուոմ151), ուր կաղմեցինբրոնզիառւսջին --

--

--

-

--

-

--

--

--

-

-

-

լշւսոնուրդը. 1ոճմծ7Շ (ո

մօ Խ1ճմծոօ)

-

(գինին)

կրեւոնկղզոււսնունից). ԸՇՅՈՅ1(կանսրյոոն Թոչուն). կղզու

օՈՅՈՇ (Հ

լտ.

Շշճէճ,

անգլ. էսոեՇ, Հնդկաձւավ.կարծել են, թե այս թոչունը ԹուրթիսսյիցԼ զալիս. մինչդեո գալիս Լ Ամերիկայից. մնեք էլ ասում ննք Շնդկաճշավ, ( Ճոոճոյճ հօոույոՇ ): բւսռից -

ԲԱՌԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հ աաա նպատա

Բառաքննություն

աար

աաաաաաաաաաաաաաաատաաատաաաաաաաաաաաատաաաատատտտաապատապաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաա

ՄՈՒՏՔ

մեջւոեսանք,որ ուսրկաներն գաղափարները Ներածության նակխասզես ինքնին դոյությունունեցող բաներ են, առաջինները՝ մեր չբջապատում կամ մեջ: Այդ ւսրկաները մարղկային մեջ,երկրորդները" մւուսծողության բնության ճանաչելուց ն այդ գաղափարներըՀղանալուցՇետո մարդ տակը դնումԼ նրանց ուրեմն, ձայների այն գումարն է, որ օժոված Լ ւսնունները, որ է բառչ Բոսոր, Ըսւո որոչ նչանակությամբ: ւսյամ,բառըունի երկուկողմ,ւուսջին' ձայնկամ ու

Հնչյուն (բառի ձնը), որ բառի արտաքին կողմն է ն երկրորդ' իմաստ կամ նչանակություն,որ բառի ներքին արժեքը կամ նրա Լությունն Լ: կարող Լ լինել առանց բառի, բայցչկա բառ սռանցնչանակության: 0րինակ՝ նչանակություն են առանց բառի այն բոլոր առարկաները ն վերացական նչանակություններ ենք, բայց մի առանձին գաղափարները,որոնք մենք տեսնում կամ մտածում չենք ե նք ւոեւակի բառով (իսուո, կ ամ ճանաչում ճանաչում ընդանուր բւսոով ն բույս, քար, որոչ ինչ-որ գաղափար այլն): Բայց երբ բառը կա, ղգացմունք, նրանչանակությունը չկա, նա այլնա բաո չէ, այլ աննչանակձայն կամ աղմուկ: ու

ԱՐՄԱՏ

Եթե իջնենքմանրամասնությանց,այնպիսի մի լեղու, ինչպես Հայերենն Լ, ունի իր բառարանում ւոհսակիբաո, չե Արմատ բառեր, ինչպես' ջուր, ծառ, արոր, դիր: 2) Ածանցբառեր, որոնք կազմվում են արմաւտներից'որել մասնիկիՀավե-

լումով,ինչպես'ֆրուո.ւսնջուր,ֆրային: 3) են երկուարմատներիկաւլակցությամը, Բասրդ բառեր.որոնքկազմվում

ինչսես՝ ֆրկիր, ֆրչեղֆ, ջրցան. ֆրշոս ն այլն: են միննույն արմատի կրկնությամբ, բառեր, որոնք կազմվում 4) կրկնավոր մեծամեծ, ինչպես' ծանրածանը: չարաչար, 5) են երնք Հարաբարդբառեր,որոնք կազմվում ւսրմատբառերի բարդուՇ նոագրալար,դգլլշարկավաճառ, գրաչարապեւո ինչպես" Հեռախոսաղիծ, թյամբ, ն

ւսյլն:

բառեր, որոնք կաղմվածեն չորս կամւսվելիարմատբառերի Բաղմաբարդ ինչպեսՀ̀եռագրասյունաչարք: բւսրդությամբ, 7) բառեր, որոնք կազմվածեն որնել բարդ բառի (կրկնավոր, Բարդածանց կամ բաղմաբարդ Հարաբարդ ) վրա ավելացնելովորնէ մասնիկ, ինչպեռ' ժամա-չ ն ւռյլն: նակագրական, մարդասիրություն, զլիչարկավաճառություն 6)

Այս 7 ւոնսւսկիբառերը ամեն լեզվի Համարել ւպարտադիր չեն: կան լեզուներ, ն կամ նն բազմաբարդբառերով. որոնք չատ Հարուստ կամ Հարաբարդ բարդ

Հ. Աճառյան

ւսյուղես Լ գերմաներենը, որ չատ Հարուստ է բաղմաբարղ բառերով: կան նն լեզուներ,որոնք չատ աղքատ են կամ բոլորովին իսկ ղուրկ են ւսյս կարգի բառերից, ինչպես Լ Թուրքերենը: միջին տեղ Լ բոնում. նա չատ ծՀաՀայերենը Լ բարդ րուստ բառերով, բայց Հարաբարդբառերի թիվր մեծ չէ նրա մնջ, իսկ Լ: բաղզմաբարղբառերի թիվր չատ սածմանավփակ Ինչ Լլ լինի, վերոչիչյալ տեսակիբառերը վերջիվերջո վերածվում են 3 մեծ լ'մբի, այն Լ' արմատ, ածանց ն բարդ: ամեն լեզվի մեջ Լլ, արմատն Լ, որից բլխում են բոլոր Այս երեքի աղբյուրը. են, ինչպես մնացած տեսակիբառերը: Արմաւոները ւնլուծելի կամ անվերծանելի են մեջ Քիմիայի ունենքմիլիոնավոր որոնքղզոյսնում բաղադրյալ ւմնսրմիններ, են մնում մարմինների խառնուրդով, իսկ պարղ մարմինները պարզ անվերածելի

ւուսրրեր.նույնւվեսեն նան լեզուների մեջ արմատները: Բ.ոյցնույնիսկ քիմիայի մեջ գիտուններըկասկած Հարուցին պարղ մարմին-

ների անվերաձելիության մասին ն դտան ղանաղան պարզ մարմիններ,որոնք բաղղաւոված Լին նույնպես պարզ մարմիններից: պարզ մարմինները,թեն ավելի սակավաթիվ, մնացին ու Այնուամենայնիվ, մնում են: Այսպես պիտի լիներ նան լեզվաբանության մեջ: «Անչուչտ ներելի Լ կարձել,- ասում Լ Ռընան,- որ արմատներիայդ պարզությունը առերնույթ Է միայն, ն թե նա թաքցնում Լ մեղանիցմի ավելի ներքին բաղադրություն: Բայց այսւոեղ կա մի քննություն, որ արգելվածԼ գիտության Համար, որովճետն այդ մեզ Համար ոչ մի կերպովմատչելիչէ: Լեղուների ւսրվերլուձելիսոռասրկան երնում են մեղ ոչ իբն բացարձակ միություններ, այլ Հաստատուն մաւոները իրողություններ, որից այն կողմ անցնել ներելի չէ մեզ» (ՔՀոռո, Էնտէ, մօտ ռք, Տճողւէ, 1 4, 1863, Լջ 450): Ռբընանի ասածը ճիչտ է, ն նրա ճչմարտությունըկարող ենք Հաստատել Հնւոնյալ ճասարակօրինակներով: Անդունդբառը Հայերենի մեջ արմատ բառ Լ. կարելի Լր կարծել, որ նա բացասական բառ Լ կազմված ան այդպիսի բան եթե կարելի բայց մւսսնիկով, Լլ լիներ կարծել, Հավատալ անկարելի Լր, որովշետն անկարելի Լը Հաստատել: Այժմ ջննիչները ցույց տվին, որ, իրոք, դա այդպես Լ: Զանազանլեզուների մեջ «անդունդ» նչանակող բառերը կազմված են «ան-ճատակ» բառից. այսպես՝ Հուն. 0--8Ն0006, Հալ.ԵՇ2-մնոշ, ռուս. Շ63Ճ88, գնրմ. ՅԵ-քոսոմ, զալլ. Յս-ոխքո ն այլն Հոմանիչներով: Այսւզեսէ մինչնանգամ Հւայդավառականներից Երնան,Վան' անտակ«անդունդ», ինչպես՝ անտակըգնաց: Հայերեն անդունդ բառի արմատն է դունդ «Հատակ», որ ծագում Լ Հնի. Եհսոմհօտ «խորք, Հմմտ. լաւո.քԲնոմսՏ, Հասւուսկ» հոլ. Եօոմ, սւանակ.Եսմհոճւ, բառից. Եօմօո ն այլն: Հուն. ԼՍՆծՕՀ, Հբզ.Եօմճոռ, գնրմ. (Ավելիմանրամասնւոն Արմ. Ա, 315)": Այսպես Լ Հայնըենի մեջ, ուր անդունդ բառը բո., Համեմատական լեզվաբանության չնորչիվ կարելի եղավ վերլուծել: Բայց ճայնընենբառը փոիոաոյալ Լ նան թուրքերենի մեջ, ուր ունենք «անդունդ», ն ինչպե՞ս կարելի ւվիւոի լիներ մեկնել թրք. բառը, ելժե Հայերենիօգնությունը վրա չՀասներ: -

՛

Նչվում

են

Արմատականի առաջինՀրատարակությանէջերը (Ս. Գ.):

Բառոււքննություն

Հայերենի մեջ պարզ արմաւո Լ, որի -ոց Հանգր կարող Լր կարծել մասնիկ Լ, բայց Շն- ձնով րմա չունենք:ՆՀԲ-իմեկնությունը ընդունելի չԼր: Ուղիղ մեկնություն գւոնելով, որ իբրն "Շրնոց ւովեց Հյուբչմանը' արմաւոնԼ Հնի. քսո կամ քծո «կրակ» բառից. Հմմտ. զոթ. է6ո, Հոլ. Խո, Հոլ. քւո"Ըուն «կրակ»: ետ «կրակ»: Այսպիսով Շնոցբառիարմատըդարձավ Հայերենիմեջ նիստ պարղ արմոաւոԼ, բայց մի ՀասարակՀամեմատություն, սւսնա. ՏՅմ, ըաւոիներենՏօ4Շօ, Տօ4օ, Հին սլավոներենՏոճոռ, կիմր. Տօմմս, գոթերեն Տո «նստել» բառերի Համեմատությունըանմիջապեսցույց Լ տալիս, որ նիստ ինչսլես ունենք սանսկրիտերեն ծաղումԼ ու մասնիկովՏօմ «նստել» արմաւոից, ւեւ, ուծի ոտն ումմճն՝ ո1Տ8Տէռո, ղենդերեն ւլարսկերեն «նիսւո» ն ւսյլ Հոմանիչ-

Հնոց բառր

ւոալ,

դա

որ

ններով:

Ուրջու-ն «խորթ որղի» ճայերենի չմեկնված բառերից Լ. երբ Շամեմատենք գրը. ԸՇօրուն մօրու Համաղորբառերի Հետ («վոորթ Հայր», «լոորթ այղ բառր

մայր»),

որ կւոեսնենք,

Շօր. մօր

սա

էլ

մասնիկով: Բասցի սրոսնից,

Լ ւվես կազմված սրանց

ու

Շայը, մայր բառերի: կարող չէ՞ լինել, որ ուրջ-ր նս սեուսկան լինի: Սնուսկանի9 վերջավորությունը գտնում ենք կնոջ (նան' քրոջ, տալոջ ն այլն) ձների մեջ, որոնք այսօր մասնիկի բնավոր ձներն են, իսկ 9-ն նրանցւնբունն Լ, որ գտնում ենք նան գեղջ սեուսկանիսնեջ:Ուրիչդեպքերում Լլ ղնը վերջացող բառերը նման ձնով են Հոլովվում, ինչպես" աստղ-աստեղ, ւուսրը--ոսրեր ն այլն: Ուրեմն ուրջ նս սնուսկան է, ն նրա ուղղականն Լ ուր, որ սպիի նչանակն որդիչ Այուզեսդտնումենք մի նոր կորած բառ կամ արմատ Լ ճիչ Հնի. քսէոօ էլ մեկնվում Այդ Հայերենում: բառն «որդի»բառով,որի մեջ ն է-ն (Հմմտ. Լ ք-ն քօօ դարձել Լ 7-ից առաջ (Հմմտ. նւսխաաձայն կորել ուլ), չ չ» » սէոօ Յռէոօտ քճէօտ արաւը, մուր, Շաւր): Ավելի ընդարձակ տե՛ս իմ սնուսկաններն են

--

.

Ե, 34: Հայկականք

Գուռի-ն(գօտի//գաւտի), ըստ

իս,

Լ. նրա երկրորդ մասն բառ բարդ Լ նան սամիտի,կալուոի, ուստեն,

Լ տխ

որ վզտա, «կապ» գտնվում կամնտայ,բերանոյ, լամտա բառերի մեջ: Դա Հնլս. 6 «կապել» արմաւոն Լ: Մնում Լ դաւ, որ բոլորովին անձճանոթ արմատԼ ն պիտինչանակե «մեջք», ճիչտ ինչւլես ունենք գվո. մեջկապ դգաւտիչ (Ավելիընդարձակ տե՛ս Արմ.բառ.,է.

նչանակում Լ

ն

-

119):

ՀովիւՀայերենումառանձինարմատԼ,

ծագումԼ Հնի. օ'1-քն «լաչնարած» ձնից, որ մի Հին բարդություն Լ' կազմվածօ41 «ոչիսարջԷքն «պաճել» բառերից: Այսպիսովգտնում ենք Հայերենումմի նոր արմատ' ԸՇով, որ Լ «ոչլսար» նռն

Արմ.բո., Դ,

բայց

նա

377):

անունն Նւրսնմի ենթադրությամբ ՀայերենԳարեդին

«թանկագին», որով սւուսցվում Լ Հին

էլ, որ գեո չի մեկնված, Հայերեն մի նոր բառ' «գարի

մեկնում «թանկ, սուղ» (տե՛ս իմ Հայկականք,Ա, 76 7): Եւպիսկոպոս,կաթողիկոս, պատրիարք պատկեր, նկար, Հրավեր, պատվեր, նվիրակ,Հրապարակ այս բոլորը մեր լեզվի Համար արմատբառեր ենչ Բայց երանցերկարությունը ասում Լ, որ արմատչպիտի լինեն: Եվ իրոք, եթե դիմենք են չսյղ բառերի աղբյուրին, կգտնենք որ նրանքծւսգում բաղադրյալ հածանց' Ս. Գ.ե բառերից եմ

-

-

-

5.-5Ն0-1

Հ.

Աճառյան

Փոխոսոյալ բառերիմեծագույն մասի, Հենց

պատճառր աձանց բառեր են, լեղվի մեջ:

ն

մի Քիչ երկար են լինում, անձնապես միայն արմատեն Համարվում փոխառու որ

ի վեր մարդիկ դադարելեն ւսրմատներ ՏասնյակՀաղարավոր ւոարիներից են են իրենց ն ւսյն արմատները, որ նւվանիքավանղել Հինելուց.արաՀում նրանք ւսյն էլ ոչ ամբողջովին, մի մասր կորել Լ ն կորչում Լ: կան նույնպես արւյլ են ածանցվածձեի մատներ, որոնքթեն ղորձաձական ւուսկ,բայցառանձինչեն ն ղործածվում, նույնիսկՀւսյւոնիԱՏ թե ինչ ձե ունեն: Այսպես'դղրդել բայի ւսրմաւորդրվում Լ ղղորդ, բայց այս ձնից կարող Լ առաջանալ դղորդիլն ոչ բնավ

դղրդել. այս վերջինը ենթադրում Լ դղիրդ կամ դղուրդ արմատը,ն կան, որ են ծածում դղիրդ ձեր. օր.' ղղիրղով տապալումԼ (Սիրաս,Չգրված օրենք,

ԱՆՊԱՐԿԵՇՏ

Անպարկեչտմի

ԵՎ

ՊԱՐԿԵՇՏ

գոր-

173):

ԲԱՌԵՐ

կամ խութ զորճածելուց առաջ սովորություն Լ ասել լսողաց, սուրբ երեսիցդ,Հեռու սուրբ սեղանից,խոսքս ամոթ, որով իսոսողընալսապես ներողություն Լ իսնդրումիր ասելիք բառի Համար: Եթե կան նվիրականբառեր,որոնց նու նըւուլ արգելված Լ սրբապղծություն չկատարելու Համար կամ վախից սարսափից(ինչ որ Հների թաբուն Լ կազմում), այժմ էլ ունենք ամոթի զգացմունքը,որ արգելումԼ մեղ Հասարակության առաջ գործաձել զանազան անմաքուր Համարվածկամ անպաւսոչաճ բառեր: Առաջին Հերթին Հիչենք մարմնի ղանաղան արտաթորությունների անուննեեն, ինչպեսթ̀ութ,մաղաս մեջ ունանք մինչնմի ասւոիճան Իր:Սրանց թույլատրելի կամ լսուի: (բալդամ), թարալս, իսլինթն ւոյլն: Բւսյցսրանք Լլ' որոչ ւկարագանեբում: Օրինակ,ճաչի ժամանակ անպատչաճԼ արտասանել պժգանք չպատճառելու Համար ճաչողներին: Ավելիվաւոեն ուրիչւոնսակարտաթորությունների անունները,ինչպես' չեռ ն ջաք, սրանց փոլսարենկարելի Լ այժմ գորձածել մեզ, կղկղանք,արտաթորություն,որոնք րժչկականլեզվի բառեր են Համարվում,իսկ ժողովրդական'ֆրվաթ, դուրս գնալ, ուր թափել, գործ: Երկրորդ Հերթին պեւոք Լ Հիչել մարմնի ծածուկ մասերի անունները, որոնք նան Թվով չորան են, իսկ եթե միացնենքսրոսնց կլինեն Հինգ:Սրանք արգանդը, են ւլարկնչտ բառով կոչվում ամոթույք, առականք,ծածուկանդամներ,արական ն այլն: կամ իգական (կամ սնրական) որ Հւսւոուկ սեռական անդամներ Առաջինը, Լ երկու սեռերին, պարկեչտ բառով կոչվում Լ նստոլ տեղի, Հետույք, Երեանի ժողովրդականբառով' փափուկտեղեր (օր. փափուկտեղերի վրա ընկան), պոլսաճշայկատակաբանլեզվով' որոգայթ, որ գրագեւների ձեռքով գրը. Համանուն բառից Լ առնված ն թեն իր իմաստով (Ժակարդ, թալակ) ոչ մի կապ չունի նրա Հեւո, րայց զոնն իր առաջինվանկով Հիչեցնում Լ բուն բառր: կարելի Լ ասել նան առավելն մանկականբառով' տուտուզ (երնան): Զարմանալիէ, տակը կամ որ նույն բառի անեղական ձնը' ոռքջ, բոլորովին ազատ գործածություն ունի, է, անտառիոռքը ն այլն: Այղպես ն ինչպես ամանի ոռքը, պղնձի ոռջը ընկել նան ֆրանսերեն «սլ, որի սովորականգործածությունը աններելի Լ, բայց սովոՇեռու

բառ

Շեռու

ու

առ

Բառաքենություն բական Լ ասել'

օս

4" ճոնՇհոսե, Շս1 մՇ ԵօսէԱԱՇ, օս1-Ելնոօ, Շս1Եսէօո, Շս1-46-յոէէՇ,

Շս1-մ6Շ-Տճ6, ոՇօաՇլ «յեւո զնլ, յետ նածանջել» ն այլն: օս1-46Շ-1Ճողք`, իգականի Համար Պոլսում չինված գիտականբառ Լ բունոց, որ րժչկական լեզվով ազատ ղործածություն ունի: «Արգանդ» իմաստով ժողովրդական րառեր են Տնաման, զավակատուն,որոնց գործածությունը ներելի Լ, ինչպես ե' փորչ մի չատ Հետաքրքիր օրինակ է տալիս պարկեչտ բառի Սվեդիայիբարբառը

դորձածության: «Բունոց» նչանակող րառի տեղ դրված է վրո. սրանով մարմնի մի անդամի անունը վոլսարինված ԷԼ լինում մի ուրիչով. իբր Թե աչք ասելու տեղ ականջ ասեինք:Բայց այն փոլսանակվածանդամի Համար Լլ պետք Լր մի անուն դնել: ժողովրդական բառեր են նան բան (երկսեռ), թերմաչ, բամբակ, ծիրան, չոչոն ն այլն: Պարկեչտընտանիքներում անվայել էր գործածել Երիկս, կնիկս բառերը, ն նրանց փոլսարեն ասում Լին տղոցա Շայրը,ւողոցս մայրը,ջույրդ, մեր ընտանիքը առավելն՝ նչանածս, կուլտուրան եկավ այժմ մտցնելու գամու«կինս» կամ սինս, կինո» բառներիաղաւո գործածությունը: ԱնպարկեչտԼ Համարվում նան գործածել մի րառ, որ թեն բոլորովին անմեղ իմառոոունի, բայց մի որել Հարնան ն ծանոթ լեզվով անպարկեչտիմաւո ունի: Այս ղեպթում ջնջվում Է այղ բառր ն փոխանակվումԼ մի ուրիչ բառով: Նոր Նախիջնանիբարբառումջնջված Լ պզտիկբառը, ն նրա փոլսարեն գործածում են Համանուն մի բառից:Համչենիբարփոքը,լսուսափելուՀւսմարոուսերենի բառում թեն կա կոթ բառը (ՀնչումԼ գէօթ), բայց իսուսափում են զործածելուց ն ասում են պոչ, որովՀետն թուրքերեն Համանուն բառր անպարկեչտԼ: ճիչտ ւսյս պատճառով Լ, որ նոր Բայազետիմերձակա մի զյուղը, որ Հին Հայոց մեջ կոչվում Լր Կոթ, դարձել Լ Ադիյաման (թրք. նչանակում է «անունը սոսկալի» ): 72 13: ն Այս մասինւոն իմ Հայկականք Ղարարաղի Շամալվխիի բարբառներում ն ջնջված Լ սոխ բառը, նրա տեղ դրված Լ' առաջինում թրք. սօղան, երկրորւոե՛ս Արմ.բո. սոխ բառի դում'Հւայ.կծու:Պւաւոճառը մանրամասն ւուսկ: Թվի.թե բ առն Լլ պիտի ջնջվեր, եթե ձեր չուսխտոր Ղարաբաղի բարբառում խոաւոոր աո

նննար:

ն. Շամախուբարբառներում Հայ. սոխ րաոր Ինչպես Ղարաբաղի ջնջված Լ, 1Շ «սոլս» բառը ն փոխարենը Լ ջնջված բնիկ ւզարսկերենում դգորնմանապես ծածվում Լ իրք. Տօգռո Տօքո Հոմանիչր: Գրաբարի կլլել 4նն սւուսնւսլով՝ կլանել բայր. որ կր ճյուղի բարբառներում լինում Լ Հրմ. կլլե, սրանով Լլ աղատվել Լ ջնջումից, մինչդեո Երնանի բարբաոում դարձել Լ կուլ սոալ, Շրմ. կո՛ւլ սոուր (Հմմւտ. ծրմ. վառի՛ր, գրի՛ր, լսոսի՛ր ն

այլե):

Մինչնանգամմեր այժմվա գրողները լսուսափում են գրել փնտոելն գրում են է: ւսսելուունիք:Պատճառը Հասկանալի փնւորել,ինչպես նւսն" ունեմ, փոլվուսնւսկ Երբ անւզարկեչտբառերի փոլսարենկւղմում

ւպարկեչտրառնկը,ժամաԼ այդ կյանքը,որովՀեւոն եթե սկզբում ւյն, նակավոր բառնրի ւզարկեչտ ւսնսովորլինելով, պարկեչտԼր, ապա սովորականղառնեալով'ղարձյալ անպարկեչտ Լ դառնում: նան

են

Հ.

Աճառյան

Արաբ. Շաջաթ նչանակում Լ «կարիք»

ն

ընդունված Լ Երեանի բարբառում

«գործիք»իմաստով: Նույնը ււոացելԼ «առնի» իմաստր,նչուչտ իրը ծաձուկ իմաստով գաղոնի բառ: Բայց ապա դարձել Լ սովորական. ն այժմ այդ էլ Լ նան

ւսմոթ:

բարբառով իգականանղամիբուն անունը ջնջվելով' տեղը դրված Սվեդիայի Լ վըո, որի իսկականնչանակությունն Լ ԸՇետույք, բայց այուտեղիմաստր փոլսվել է: Իսկ Շետույք իմաստի փոլսարեն գրել են Ետիվ, որ Լ ետե, յետնչ Վերջապես «յետն» իմաստի ՀամարԼլ դրել են Ետրդ'էն,որ Լ լեւի դին (ինչպես ասում ենք' աադին,անդին, վերի դին, վարի զին)։ Այուզիսովմի բառի պատճառովերեք ամրողջ բառ տեղափոլսվել ն իմաստից

զրկվելեն պլարկեչտարբանության Համար:

ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ

ԲԱՌԵՐ

Այս անվամբ Հասկանում ենքւսյն մի իսումբբառերը, որոնք ունեն բնաձայն ն

մանկականբառերի ձներ ն Հնարված են ժողովրդի կողմից, կատակով ն այլն, Հմմտ. ֆր. ճն-ուճ1օ, ողշՇ-ող2Շ, Թբք. իւբվբո-ղբվրո:

ՆԱԽԱՏԱԿԱՆ

ԲԱՌԵՐ

Հին Հայերը նախատականկազմելու Համարբառասկզբում դնում Լին չ բացասականը,ինչպես' չերեց, չքաճանալ կամ դիտմամբփոխում Լին բառի գրչությունը, օր. չատ գրիչներ,իրենց աբեայսինքն' «վուսրվեցի,|սւսրերա ղա ւոիւողոսը չարափոլելով,գրումեն խաբեղա, եղա» իրը նչան Համեստության (անձին նախատինք): ւյս ոճով կազմված նախատականբառեր չատ կան, Արդիբւսրբառներում այսպես" Պոլսի բարբառից" ՊատրիարթՀ պատինքարը, թագավոր » քաղավոո, քաքավոռ, ւոնրություն » տեոություն, ՔՃՆՕՇՁԼ » ւրուքաթ » Հավու քաք, մաղմաղել «օրիորդ» » Պլ. մատ մը չեո, Երե. քուրիկ » թուռիկ: Նույնիսկ մի տառի փոփոխությամբ կարելի Լ բաոր վերածել նախատականի: ն նե Վանեցի Պոլսի Հայերենում Ակնեցի «պատվավոր» բառեր են, իսկ Ակնցի առած. վանցի, թուք երեսը' Վանցի՝նւխւստական, նույնիսկ կա մի այսպիսի էլ սրնմտածայ ձնով վերածվեց նախաբառը ւսնցնիչՆորերս եղբայր ախպար

ւուսկանիչ

Բառաքննություն

«"

Նախատական կամ արչշամարՀչական բառերի դործաձությունը երբեմնէլ արդյունք Է' Հին գեղջկականրմբոնումու, օրինակ, երեխա քաղաքավարության նչանակելու Համար ասում են տխմար,լակուռ,անասուն Այսես նան ֆրանսիացի իրենց երելսաներին կոչում դզյուղացիք 8ՏԼ ԻՔ 246): մ-01ՇՏՏՇ», «1ճ Շհօեւօ» (ՌՈՇ, 67, (չնչին) Լջ

ԱՐԳԵԼՎԱԾ

են

«ոճ

ԲԱՌԵՐ

Թե ինչ Լ եեօս-ն, սրա Հեւո միասին՝ Ներածությունից գիւոենք, այն րառերը, երկյուղով ն կամքաղաքավարականպաորոնքկրոնականնախապաչարմամբ,

ՀւանջներիՀամեմատ արգելվում են գործաճել: Այս տեսակ րառերի փոլսարեն սւոնղծվում են բոլորովին նոր բառեր, ն կամ Հենց իրենք ձնափոլվխվելով նոր

են ստանում: կերսլարանք են Առաջինները վերաբերվում իմաստազիտության, երկրորդները՝ ձայնարբանության:Քննենքմի ֆանիօրինակներ:

Աննամեցոցմեջ քաղաքավարությունը պաճանջում Լ չարտասանել մի նչանավոր մարդու անունը, կամ' այն մնսրդու, որին ուզում Լ Հարգել,ինչպես ն' Հանգուցյալ նալվսնիների: զյուղի պածւապանոզու Բայց Հւսճավա այղ անունները լինում են լեզվի մեջ սովորական Հասարակբառեր. այս ւպարազայինրառներիարգելքից ազատելու Համար ձնափոխում են ու

ոււէՇ,Ծճոտ, թհօոծեզսօՃոռոչ նրան՝ւվոխելովնրւսձայնավոր ւոառերը(ԸՅ416Շ-ծ, 1901, ՔօսմծՇէ 328):

ԱռաջանումԼ վալսից կամ ամոթից: սաւումնաբառր է ուրիչ Վախից, օրինակ, չնջվելով' չատ ւոնղ փոխանակվել 16 ռո, 16 ոոոճհո, ԷճսէոՇ, այժմ բառերով. միջին դարում ֆրանս. |Շոոճողւ,1'օՏքուէ, Հայերեն' մենե աղեկներ,Շակառակն այլն: ուոճսր Միջին դարում ոոոէճ կենդանու վրա սոսկալի նախապաչարմունքներ կային,ուստի անունը փոխել էին, ֆրանսերենԵՇԼՇԷԷՇ(սիրուն), զերմաներեն յնոջԹոշհշո (փոթրիկ օրիորդ).ՏԸհծուճոլ Շո (գեղեցիկ. փոքրիկւսնւուուն ), ւսնգլերեն Է21ո): (գեղեցիկ բառով խոսել): 0Օրիւվոլսված բառր կոչվում Լ Շսքհճողւտուծ Ամոթից նակ' անել-րնել րայր գործածվում Լ զգուչալի րառերի Համար, այսպես' ընել՝ 1. մերձավորել:2. կղկղել, ճիչտ ինչպես լատիներեն'1. .6ՇոՇ «օօլոճ». 2. «ՇՕՇՅԻՇ»: բոնաձ Լին Հնդվրա, որ ւզատմական Հրջանում Արջ: Այն ամբողջ Հողամասի (տե ՂեհւօոՇ 46տ ՃՇԱՇը, ուներ զոյություն եվրուղականժողովուրդները, արջը ՇԱՏՏՅՏՇհՇո /41էՇոէհսոոտ, 106): Նւ կոչվում Լր մի ընդճշանուրբառով, որի ներկաճ1ն ԱԼտստ, ալբ. յացուցիչներն են սնս. ՃՏՅ-, զնղ. ՅոՏՕ, Հուն. ճթյւ06, լաւ. ն Լ ամբողջապես Հւսյերենրջ: Այս բաոր ւպակասում բալթիկ-ալավականում մ, որոնց մեջ գտնում ենք այլ դարձվածներ,ինչպես' ոուս. ԱՇՃՏԸիԵ գերմաներենու ՕօԾԽտ «մոթմոթժացող». գերմ. Բոր 1օԷՏ «մեղթակեր», լիթ. զիզող». Հալրուս.

Հ.

Հեւո «զորչ»: Սրանց

Աճառյան տատան

Հյուսիսային Եվրուղլայիուզրո-փիննական ղանաղան լեղուների տված անվանակոչությունները, ինչպես` «անտառի մվիառթ»,«ծերութաթ». «մաղուոր». «լայնուոն». մրջյուն կր». «մեղբեսիառավոր «աւլիւուսկ Հետ 12 այսպիսի ղը» ն այլն:իոլանդերենի մեջ թեն արջ բաոր կար,բայցներա Հետ բառեր կան արջի Համար:Հայերենի մեջ Լլ նենք արջբւսոի միւսսին լեռան են Այս ցույց ծաղկակոխ,տանձակեր,ջեռիչ բոլորր տալիս, որ Հին Հնղեվրուպացոց մեջ արջի անունը էռեօս-ի Լր ենթարկված, որի արղյունքն Լ եղել կամ մբողջ բառի ջնջումը ն կամ ձնափոխումը (ինչպեսՀայերեն արջ): երբ օձ բառր 04-ր չատ ւսզգերիմեջ էւԵօս-իԼ ենթարկված: Սերբաստացիթ. են լեղվի մի չաչոց, են, իսկույննրանիցՀետո արտասանում որ արտասանում Համար: Այսւլես նչան է «գեւս,Փայլիր» ասելուն դործէ ւսծվում ւսնասունների էր նան Հնղեվրուղացոց մեջ, այնպես որ ժառանգ լեղուներում գտնում ենք «օ4» իմաստով զանաղան բառեր, որոնցյուրաքանչյուրը րոնում է մի փոքր սաՀման, ինչպես' Ս ՒԺ՝սնս, միլ, ղնդ.Ձ21.Հյ. 12 ԻԺ.Հուն. ՇՇհլՏ: Հմմտ.

ոււտո-

ու

2)

3)

լո. Ճոջսյտ /ւղլ.,ւիթ.. լատ. ), ՈՃ էուտ լո. (գոթ.,իոլ..լատ.):

Սրանցիցղուրս

կան նան

«սողացող»

(ռուս.) «Հողային, ցամաքային»

(լտ. ՏՇրքՇոտ,

նան

«իորիվրչս սողացող»

սնս.

ճհւ-, Հուն.

(սանու. ),

օՓԼօ),

«կանաչ»

'լիթ.). «գարչելի» («ալ.)։ Ղճեօս նղած են նան մուկը (պակասում Լ բալթ. ն կելտ., որոնք ասում են նան Շվեդիայում): «գորչ», այսպես Այսւղես նան աղվեսը, եղջերուն(որսի ժամանակ), սրա Հնխ. անունն էր օ1Շո(որից Հայերեն եղն), բայց թարուի ենթարկվելով' դարձավ եղջերու (եղջերավոր). ն ւսյուպես են լտ. ՇՇԼԽսՏ, Հւվրոս. Լռքնոք15,գալլ. «ւխ այլն: Այս բոլորը վերաբերումԼ անասուններիանուններին, ն Հեչտ Լ նրանք գտնել ն Հաստատել: Բ.սյց նույնկիսիերնույթ գտնումենթ նան ուրիչ սովորականրաոերի Համար: Սու մաւորայի մուո' մալայան մի կղզում, որսի եղանակում աչքի մասին խոսել Լ: Այորգելված Լ. ւսնչուչտւսյսւտեդ չար ւսչթի Հավատքի ւրզգելքը պատճառով Լ պիսի մի բան պետք վերագրել իոլանդացոց, որոնց մեջ Հնդեվրոպականաչք են բառի տեղ գործաձում ընդՀանուր «արեգակ»(իոլ.ՏԱ1Լ):Բայց նույնիսկ«ակն, ւսչք» բառը բոլոր լեզուների մեջ տարրեր-տարբերերնույթներ Հնդեվրուղական Է սւուսցել, որոնցիցամենացայտուննԼ գերմ. Ճսքօ: Այս բանն էլ պիտի վերագրել էՃԵօս-ի: «Աջ» բառը (Հնիս. ձմոնտ-) պածված Լ ղանաղան ժառանգների մեջ, բւսյց «ձախ»-ր չատ տարբեր Լ ն կազմումԼ ղանաղան փոքրիկ |մբակներ, ինչպես' (Հուն. ) ն այլն: սնսկ. ՏճԽ)Յ (զենդ., Հալ.), Հալ.18Խն (Հուն.. լտ. ), տ. ՏՇՅՇսօՏ Այսպես պետք Լ լինեին նան զանազան Հիվանդացն մարմնականպակասուԹյանցնունները, որոնց Համար միակ բնղ Հ. Հնի. բառերչունենք,եղածները կրճատելեն էճեօս-ով: Լուսին բառը Հնդեվրուղացոցժամանակէւեօս նղավ, (ուներ)աղդեցություն վրա, ուժեղ ն վտանգավորէր, ուստի անունը փոլսեցին,Հին անունով մեսրդկանց ն այլն: էր լտ. Ո ոՇոտւտ,Հայերենամիս, Հույները սրա տեղ դրին «լուսին» ոճ

Բառասքննություն

Լուսնուռություն Հիվանղությունը վալսի պատճառովփուիոլսվածԼ

Փր. Օրինակ,

1Շ Եօո ոՂ2|,

այլն:

ն

իտալ.11 1ո21Ը

Տճուօ

(սուրբ

տառ),

սում,

տեղ: «մյուսը»

չատ

21էՇ21Շ

ՂՃԵօս եղած մի բաո, երըւուսրածվի ն սովորական դառնա,կարողԷ երկրորղ Է1ԸՃՅԲրԵ, ինքը էճեօս Լ, բոսյց այժմ Լլ նոր անգամ եէւեօս ղառնալ. օրինակ' ռուս. եւեօս-ուվ|ւսսում են Ինոր: Յ, 503. Այսպիսիփոփոլությամը ֆրանս. ԱճելՇ «սատանա դարձել Լ ձտոււծ, Սոօս ԵԼՇս՝ ՇՕՐԵ1Շս, ուօրԵՇս Լ բառերի մեջ: ղարձել մեջ ունենք" Հւսյերենի կամուրջ, արֆ: --

են նան' Հեւտաթրքրական

որոգայթ Պլ., նռւոիմլ. (ծծկր.),

բարի բան' Ախց.. Քրիստոս մեջերնիս՝ Պլ., էն անանունը (Լոռի), նչանակումԼ «կարկուտ»: Արղի Ֆրանսիայումօքծոճեօոբառը վալս Է պատճառում, ուստի բժիչկները ԼՇ Լճոքոջօ 258). գործ են ածում 1ՈէՇրԽՇՈՒօո, որ վախենալու բան ն (ՄՇոմճո)յՇՏ, 1ոՇոմ1Շեւօռ (րոտ Հին բմբոնմանց' վայրենյաց): 0րինակ' ձախըվաւտնչան էր. ուսւոի չէին ասում. աջ բառը ՀնդեվրուղականԼ, բայց ձալվ-ր՝ չէ: Երբեմն մի երկու տառ փոխելը բավականԼ արգելված բառի ուժը կուորելու Համար: Մի նոր զյոււո մոռանալԼ տալիս Հին առարկանն նրա Հետ բառր: 0րինակ' զոթ. հլութ «Հաց» չատ տարածվածմի րաո Լր (որից փոխառյալ Լ լիթ. ն սլավ.), բայց դա անլսմոր Հացն էր, Հենց որ սովորեցին |սմորել Հացը, բւսոր փոլսվեց ն տեղը ղբվեց ԵՐօ4։ կւս ն չիքն լեզու: փոխառոյւլըբառնրից չատր չիքի Համար Լ ն չէ թե նոր առարկաների 0ւուար ւսնուն:

Մուրչ ՊոլսիՀւսյերը,թեն

ընդծանրապեսՀայախուս, բայց ոամիկլեզվի մեջ են լինում մուռ բառեր: Երբ սւոիպված լռոսելմի օւոսրազդգիի ն չեն նա ուղում, որ Հասկանա, իրենց չիմացած Հայերեն բառի տեղ կազմում են մի նոր րառ, նույն իմաստով: 0րինակ սովորաբար ասում են ջեօմիւր, իսկ ածուխ բառը, գործ են աճում մուր ծածուկլսոսակցության մմջ, չիմանալով ունեն

չատ

օւոսր

ունի՞ս«ածուլսունի՞ս»՞:

Ճ.Ե6Շ01 ն. սովորական խուսսկցականլեզվից դուրս Գրական

կա ընտանեկանումիկ

լեղու ն ծածկալեղու, իրարից:Ըօհօո ւսյս երկուսը ւվեւոք Լ զանազանել ԻՇ

8ՏԼ,

67, Լջ 249, առաջարկում Լ ֆրանսերենումառաջինը կոչել Տլռոջ, իսկ երկ"

ՐոնպաՐաչյրասօրյա րիմ նրղու տիպիսազ' պարոն Հրաչեայ,այսօր մեր տունը պիտիզաս: Լսել եմ Ախալցխայիմի ընտանիքում: Ծօ իլը. կարապեռ- իլր ն այլե

Հ. Աճառյան

բորդը՝ Յէքօէ: Առաջինը ընդանուր

լշավերի մարդկանց

է բոլորի Համար, երկրորղը Հաւոուկ է որոչ

Հաւտկազեսչարագորճներին: զանազան արՀնսւուսվորներ, ինչպեսմեր մեջ դզրարները, որոնք մասամբ իրենց մասնագիտությանը Հատուկ բառնրից, մասամբ էլ ձախ նւզաւոակովսւոեղծել են մի ռդջօէ: Այսպիսիոոքօէ-ներչատ կան ֆրանսիացիների մեջ, ն նրանք Հրատարակել են ղանաղանՀավաքածուներ:

Ճոբօէունեն

ե

նան

եշ

Եշ

ամենից ավելի կենդանիտիպարն է կազմում Երնանի լսուժանԾածկալեղվի

ների լեղուն, որոնց ուսումնասիրությամբ ղբաղվեց մի ժամանակ իմ ուսանող-

ններից Տիգրան... Նա

իմ առաջարկությամբկազմեց |լսուժաննների բառարանը (չուրջ 50 բառ), որոնց վրա գրում Լր առանձին դիսերտացիա:Այնուչետն մշակված նյութը կորավ, ե աչլսատությունը ւովել է ինձ Հեւոեյոլ թողեցանավալրսո: ՎերՀիչելով բառնրը: 1 Եայվա «վտանգ չկա, աւզածով եղիր» 2.

Յ. 4.

Ջեք» Ձաղէն Աթանդան

Այս վերջին երեքը նուն նչանակությունն ունեն ն նչանակում են «Կիոանդչկա, փախիր»: Հնաղույն ն սովորականձեն Լր զեքս, բայց երբ սա ամենքին Հայտնի դարձավ, գործածությունից վերացվեց, ն նրա տեղ նկան զաղէն ն աթանդան ՅէէՇոձՕոՏ կարծում եմ, ֆրանսերեն «աւզասենք» բառից Է, որով ձները:Վերջինը, բեկերը զգուչացնում էր չարագործին' չարունակելու իր արարքը: 5. Պրիստավկա «դրավ կամ պատանդ դրված անձ»: երբ ղումար լսաղալու ժամանակ մեկը մյուսին պարտք Լ մնում ն չի կարողանում վճարել, պարոտաւոիրոջ կողմից Հայտարարվում Լ պրիստավկալԴա նչանակում է, որ պարտամ: Պարտատերը ւզանըւպարւոաւռիրոջ ւորամադրության ւուսկ Լ դգւոնվու կարողն նե իրավունք ունի վարվելու նրա Հեւ, ինչպես ցանկանա: 0րինակ՝ սւզաննել,աչլաւոնցնել, Հետը սնոականՀարաբերություն ունենալ ն այլն: իՀարկե, ռուսերեն ոքոշրճիոն «Հավելում, նախամասնիկ»բառն Լ, որ իմաստիղարդացմամբՀասել Լ

ւսյս նչանակության: 6. Դաչխոչ «դողացած մի բանից տրված բաժին»: երք փոքրիկ իսուժանըմի

բան է գողանում, ն այղ միջոցին մի մեծ խուժան վրա է Հասնում, այս վերջինը նրանից բաժին է պաճանջում: Եթն փոքրիկըտվեց,լավ, ապա թն ոչ' բոնի վերցնում

է:

Ծանոթություն.- 1927 թվին Երնանիցղեպի Ղամարլուտանող խճուղու վրա զտնվող զերեղմա-

տեղի ունեցավ խուժանների մի մեծ խործրղակցություն, ուր ներկա էին նան Բաքվիցն Թբիլիսիիցեկած ներկարացուցիչներ:Այդտեղդաչխոչի Հարցրքնեվելով` որոչվեց վերացնել"իրրն ապօրինի արարբ: Ով զողանա, նա էլ վայելի իր աչխատանքիպտուղր: նատնում

Բառաքննություն Բառիս ծագումը նկ. «կտաս», թրթերեն

հճոծ

իրավացի կերպով բացաւորում Տիգրանը :«օՏ

բոնիկվերցնեմ»:

«լավ», այսինքն' «նթե կտաս' լավ,

է ոուսերեն ապա

թն ոչ'

ԾԱԾԿԱԼԵԶՈՒ

Պոլսումսրիկաների գործածած ձաճկալեզուն կոչվում

Լ

էօ

(թոդի),

որ

ձնացել է մի տնսակ գնչու լեզվի բառերով: Այս մասին ւոնղեկություն Լ տալիս մեղ Հակոբ Մ. Հաճյան «Բերայիգիչերներ» վեպի մեջ ( Պոլիս, 18885,էջ 507 ճան.): Հեղինակըոչ մի բաո չի քերում իբր օրինակ, բայց խոստանում է, Դժբախտաբար որ ապազային. «Տաճկաբարբառ նոր վեպ մը պիտի Հրատարակեմք, որոյ մէջ ւպաւտեչութիւն ունենամք առաջին անդամ Հիչեալ գողերու գործածած քոտիլեզուին վրայ գաղաբար մը տալ ընթերցողաց»: Զգիտեմ,թն Հեղինակըկատարել մս է իր |սոստումը, բայց Հիչում եմ, որ կարդացել եւմմանուկ Հասակու Պոլսումմի վեպ Հայատառ տաճկերեն լեզվով'«Իջի դարու յոլդաչլարը», ուր կային Պոլսի

դողերիլեզվով խոսակցություններ:

ԾԱՄԾԿԱԼԵԶՎԻ ՁԵՎԵՐ

(ծնտօո) կամայականկրճատում բառասկզբի (ՃքհՇրծՏՇ), բառամիջի

(ճքօօօքօ). ինչպես՝ ուսվերջի օՅթւէՅնոՇ» քէոլոծՇ,

կամ բա-

սուճյթշ) » ճբ, օհճոորոքոօ» Շհճողքօ, 1ոՅ16ՇհՅ1 4ՇՏ 1օքւՏՇհօք » ոոճոշհՇք ֆր. 1եօ, անգլ. Թե Հ 1Եօրոէօո), Հ ք տոռտսո, անգլ. ք) անգլ. Ոոոէհտ Հ ոճէհռոոեօտ, մօտտօ Հ քուոճեղՇ մօտօղքեսո: ֆր. դպրոցականմի ծածկալեղու կա, որ չինվում է' ա) բառի առաջին Դանիայում մսաինկցելով վերջւամասըե ջնջելով միջինը, այսպես' Է/Ճոօօ1լիդառնում Լ էօօ1է, ԽԼճոեւոմ 152), բ) ձնափոխությամբ, ԾՃուօ(էեօոշո դառնում է էօոօշո ()6Տքօոտօո, ՄՀՃՏօՅոՅ-ն իւուսլիայում ինչպես' Հյուսիսային Փր. ՈՂ2116Շո1Շ իի,. ՔՇոմճոոՂՇո1Շ, (մուռ է Ղսուո-ին) զոսում Լ մի բարբառ, տարբեր չէ, որ ուրիչ բարբառներիցչաւո բայց երբ ուրիչ մարդիկ դալիս են, անչասկանալի դառնալուՀամար ղզործ են ՕՄՏ, ՅԱՏ, 145, օ1 ածում աոանձին է մերթ միջարկելով որ չՀինվում ծածկալեղու, ն մերթ դնելով մերթ ավելացնելով ս, օՏ, Շո, սլյ1 վերջավորությունները վանկերը, 198): բոլորովին նոր պատկերավորբառեր (16ՏքօՏՇո,հԼճուոմ մեջ ամենանչանավորներնեն գողերի ե այլ ճանցագործնեԾածկալեղուների րի լեզուները (ֆրանսերեն ողջօէ, անգլերեն Ոշտտի կամ «ռու այս վերջին բառը ւսրղեն1566-ինկար ): ու

Աճառյան

Հ.

Սրանք կազմվում են' Ս քօշհօ » ՇհՇքօ, Գերմանիա ' վանկերիւոնղափոխությամբ, ինչպես' » 2) Հոլանդիա' "1ոք6ր » 1ըքուս, «Տէր » ԱտՏսոք, 18քՇՇո ոօլՇքու, » ոճոօտ: 3) Լոնզոն՝ էօո ոօէ, ԲՌՇՇո ոօէըճք, ՏԱԱՇՇո » ոՇքշատ, Խօոոո Գողերիլեզուն ունի նան Հին, վազնջականբառեր, որոնք ղեռ պածել են լեղուներից փոխառյալ բառեր, Հաւոկապեսգնչուների լեզվից:

օւոար

ԾԱԾԿԱԼԵԶՈՒՆԵՐ

ԱՆԳԼԵՐԵՆՈՒՄ

հԼ-բւեեՇնչհ ավելացնում են ոո ձայնը. Քօլոք օսէ էօմ27» քօողւռքուօսէ էօումո», Տ-քԼԵԵՇուտիավելացնելով Տ ձայնր. ՕսԷՏ է042:)5. Քօլոք օսէ էօմՅ7» քօտւոքտ Օոօօե ճոօատե)յնոք կամ հօտթւեճլ բառի նախաձայններըփոխանակելով. --

--

--

Շո) օք հլուո Հ ք1Շոէյ օք ոուռ ՈսէէօքԵ7Հ ԵսէլՇՈ7 շւքհ կամ հյքօոոօշտե նրկու նախաձայն րաղաձայններիցառաջինի առաջ

ԵՐՇՇՇԻՇՏ » ԽՅՐՇՇՇԻՇքՇՏ

է բ կամ Ւ օրինակ' դնում է ՆՁ կամ ննրմուծում -

քօոռ)

»

քշքոռծքի

ԴԱՆԻԱ ձս

Շո

նԱՇ

օէ

ՅՏՇո

»

ԵՇԼՇՐԵՇ Ճ-ԵՇՏՇՐԵՇ

ձսքս

Շէքօէնլ

Շոքօք

մօքօճքոտշոքշո

ձսեՇ

ԳԵՐՄԱՆԻԱ

ք կամ ավելացնելով ՇքԵՏԸ, Ներմուծելով ձն

» ՆՅԵՅՒԷՇԵՇո

ՆՅԷՇՐ այլ '

ՀՈԼԱՆԴԻԱ

մՇ Տօհօօոծ

Խ/Լ6: »

Խ161թծ1 4օքճՏշհօօքօօոօքծճ ՖՐԱՆՍԻԱ

յ2ԿՅՈՅ1Տ )Շ

--

ՄՅ1Տ Ե1Շո

Ե1Շո-մՇո-քՇո յօ-մՇ-զսՇ ՆՅ1Տ-ճ21-քո1 ՆՈՐ

ՅՁս

է1 ՈՇՐՅ

»

14Շ-Ճ էՇ-ս

էՇ-եւ

(16Տքօոտճո, Լճոջքսոքծ,Լջ

ԶԵԼԱՆԴԻԱ

ԷՇ--Շ

150):

ԽԱՕՃԼՆԵՐԸ

էՇ-1 էՇ-ՐՃ

ՇքԵՇ ՇԵՇ

Էո-

Բաոռաքննություն

եվրոպացոց մեջ բազմատեսակծածկալեզուներ, օրինակ' աչակերտական, զորանոցի, կարուՀիների, լվացարարուծիների, ՀանքաՀանների,նավաստիների, չարագորճների...Անգլիայում կա դերձակներիլեզու, կաթսայագորձների Են: լեզուն այլն,որոնցիցոմանք Հին արՀեստի գաղտնիքներից են` լեզուները Այս կազմված Ս լեզվի բառերից' փոլված իմաստով: Մայրենի 2) Օտար սփոխառություններից: 3) Մայրենի լեզվի բառ' նոր մասնիկովփուիոխվածվերջից, ինչպես' ֆր. Շքօւ6ո » ճքտոոու,քՅոՈՏՇո» քռոլքօէ, » Խօրուշհ, գերմ. եսրոոոո ֆր. Յսնօրքոոէ » ՅսնԽծրքլո, 4) |օսՇհօո Եծոռօ լեզվի մեջ ԵօսՇհՇ" ձնով, նախաղասըտանել վերջը, մասնիկը' սկիզբր, 8) յշԽշոՅ1Տ լեզվումբառիմեջտեղըմի նոր վանկ(Յք, ՕՇ, ՅՆ Շող), բայցմնւսց ՅՃ, են դպրոցներում, կա Ֆրանսիա, Խոսում ԽՀ, որի Համար էլ կոչվում Լ յոնոճոուտ: ն Գերմանիա սլավոնների մուռ: 6) ՔօոյճԵ-ում կա մի գողերիլեզու, որ բառր կեղճելու Համար մեջւեղը դնում Ե դարում իոլանղիայում մի քնրականագետՀնարեց մի. ծածկալեղու, որ Լ ոռ: Հեւոո փոփոլսվելով' ռաջ բերավ մի լեզու, որ կոչվում Լ «բանաստեղծներիլեկան

ղու» ն իոլանդիայի դպրոցներում գոյությունուներ: ԾածկալեզուներիՀեւո պետք

Հոզուց ներչնչված լսենթերի մարգարնականլեղուն, կամ այն ջղային Հիվանդի աղջկա (որ քննել Է Էօսրոօն), որ խոսում Լր Մարսի Լակների լեզուն ն այ մասեր: Այս բոլորը մեճերի լեղվից կեղծված բաներ

Լ Հիչել Ս.

են:

կոչում (Ծածկալեզուն)

ճնճղուկի լեզու, ազուսվի լեզու, կոկերեն'բոլորն (ծածկագիր), որ էլ թոչուններիւսնուններ, ինչպես ունենք նան աղավնագիր Հեւոո դարձել է Աղվանից 478): գիր (ւոն իճ Հայոց է ջ Գիրը, Աղուանքն աղավնի են

բառերի չփոթության ՀամարամենազվարճալիօրինակնԼ Աղվանիցկաթողիկոսբ, որ ՄիքայելԼեքը ֆրանսացի պատմիչիմուռ դարձել է ԸՕԽո ԵՑոսո (ԱղուանԳ., 885: յաց), տն՛ս Զամչյան Են զանազան մ, ուր բնակվում մեկը Այնպիսի ազգիժողովուրդներ, երկրներու մյուսի ազգի անունր տալու ժամանակ զգուչության Համար դիմում է մի որեէ կոչում են տիտոն, ծածուկբառի: Այսպես՝ՊոլսումՀայերըֆրանսացիներին ն անգլիացիննրին'տաքարուն,Հույներին ոուսներին' ձուկ ուտող: Տիտոն բառը ֆրանսերենձլտ ձօոշ «ասա ուրեմն» ձնից է. այս ձեով դիմում են ընկերները իրար կանչելու ծամար,ինչպես ոուսները' Ը ոոճն: Տաքարուն -ր ւսնգլիացիների ձն Համար ոչ թն ծաղրական Լ Հակառակիմաստով,այլ որովՀեւտննրանք ունեն չատ չոգզենավ: Ջուկ ոււոող կոչվում են Հույները նրա Համար, որ մեծ պասին ձուկ են ոււոում: ՊոլսումՄու Համմեդիանունըւուսլու Համար ծածկալեզվով սում են ), մզկիթը կոչվում էվճակունդ(ակնարկելով գլխի խոչոր փաթթոցը որ նամազ անել «աղոթել»ւսսելու փոխարեն րանք:Նկատենք, պարսկերեն ասում են ոճոճշ մոռ քսշու «նամաղ վճարել»: Զինվորը Պոլսում առաջ կոչվում էր փատվոր «որ ձեոքին փայտունի): Ղարարաղցիք ծաձկալեզվում թուրքերին

Հ.

Աճառյան

կանչում են Ֆանի, այս բաոր առաջանում Լ կածան բառից, որ նչանակում Լ նան՝ թուրքերիգլիսի գագաթից նեղ ճանապարծ, մինչեճակատը ածիլաձ նեղ Ա ճանիձեր: կովկասում ոուսներինսոխ են կոչում, ւսնցքը. որից էլ կրճաւովել նրա Համար,որ նրանցեկեղեցիներիդմբեթր բյուղանդական ոճով սոլո ձն է: Այսպիսի մի ձածճկալեղվիցառաջացած պետք Լ Համարել քրղերեն ֆլա, որ նչանակում Լ Շայ, րայց բուն իմաւոն է երկրագործ, րու որում Հայերը ընդեն եղել: Տեաոն Լ Պարտի(էչ) Հանրապես պիտոյ գործածվում ներկրազործ է' ղակում. աղբյուրն Երթայք ղութ ի գեղն... գւտանիցէըք յաւանակ կապեալ... լուծլԼք զնա... եւ եթէ ոք Հարցանիցէ զձեզ թէ ընղե՞ր լուծանԼք, այսպես ասասջիք ցնա թն Տեաոն ի'րում պիտոյ Լ... Ասեն ւ։ոնարքննորա ցնոսս, Զի՞ լուճանլք զյաւանակղ: Եւ նոթա ասեն, Տեաոն իրում պիւոոյ Լ: (Ղկ.,յթ. 30-35):

ՍՐԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ

Սրախոսությունը մի Հաւոկություն Լ, որ իսոսակցությանը թարմացնում ե զվարճալի է դարձնում: Ամեն տեղ էլ ժողովրգի մնչ, գյուղացի թն քաղաքացի, է սրախոսելոււորամադրությունը: կախված է երկու նկաւոելի Սրավխոսությունը

ն այն զլլիավորւկայմանն լշոսակիցներից,

խոսողի սրախուությունը խոսւսկիցն էլ ըմբոնի, որով երկու կողմերն Լլ թարմություն ն զվարճություն կրսւուսնան: Սակայն եթե խոսակիցը բավական թանձրամիտ է ն չի Հասկանում Լչոսողի պաւոմությունը, այն ժամանակխոսողի նրա Համար դառնում է անմիւո, թեն ինքն Է բթամիւո: կախված Լ բնականաբարիվսոսողի ընդունակություններից, Սրախոսությունը նան մեծ բայց բաժին ունի այուոնղ: լեզուն ինքր կան լեզուներ, որոնք ունեն բաղմաթիվ նմանաձնչյուն կամ Համանուն բառեր, որով ինքնին առիթեն ներկայացնում Ա յս կաղմելու: կողմից սրախոսություններ Լ ֆրանսերենը. որի մեջ կան բաղմաթիվ բառնր, որոնք ունեն մինչն նչանավոր Հինգ կամ ավելի Համանուն ձներ, օրինակ ռոզ (8), ՏՅԼոէ (սուրբ), Տոլո (առողջ), Տօլո (կուրծք), Տօծոծ (տնսարան), օօոէ (գոտեվորված), ՏՇլոՇ (Սենա գեւոը), ԽՇՐՒՇ (բաժակ), ԿՇԼ (որդ), Կ6ւէ (կանաչ), Կ6-Տ (դեպի), Կ61Տ (ոտանավոր), Պո (գինի), Կոքէ (20), տու (եկավ), ճատ (զուր), ԿՇ1ոՇ (նրակ) ն այլն: Այնքան չատ Լ այսպիսիբառերի թիվը. որ նրանց Համար Հատուկ բառարան Լ կազմված ֆրանսերենում: Բազմաթիվ նն նան այդպիսի բառերից կազմվաձ սրախոսությունները, ինչպես օրինակ' Հետեյալ նախաղասությունը, ուր կա 5

ւոնսակսի.

ՏԼ Տ1 Տ12: ՏՇ1ՇՏ ՏՇԼՇոԼ Տո:

է,

որ

Շ7քոծՏ,ՏՕ: ՇՇոէ Տու Տ61ՇՏ ՏՇ1Շոք 51: Շօոէ Տ Շ)/քոծտ. Այո նթե վեց սղոց սղոցեն վեց կիպարիս(նոճի), վեց Հարյուր վեց սղոց սղոցումՆն վեց Հարյուրվեց նոճի: Եթե Հնչենք սանտէ, կարող ենք ՀասկանալՀետնեյալիմաստները (գրության ). ւուսրբերությամբ (իչճարկե),

Բառաքննություն

Տճուծ

«առողջություն», Տճոտ էհճ «առանց թնյի», Տճոտ, «առանց է տառի», էհծճՏ «Հարյուր տուփ թնյ», Տճոուէ «Հարյուր Հատ է» (տաոռր), Շո «զգում Տճում «զզացած»: էր». այսպիսի «Հարատություն» Հայերենը չե կարողկազմել չունի, ն Հեւոնաբար նման չարունակ որոնք վերջ ի վերջո Հանգում են բառասրւսխոսություններ, խաղի:Այնուամենայնիվ,մեր ժողովուրդն էլ ունի իրեն Հատուկ սրախոսությունները: Ասացինք, որ սրախոսությունը մասամբ էլ կախված է անձից: Մեր մեջ սրախոս են Հատկապեսպոլսնցիք, նոր նախիջնանցիք,ւոիղիսեցիք ն այլն: Եթե Հայերեն լեզուն լիքը չէ Համանուններով,այս դենսլքումօգնության են Հասնում նան Շարնան լեզուները: րինակ,Պոլսում կա մի առած' ունը չունի տաք կըրլլա(կլինի) Լքապուր, որի իմաստնէ, թն «չատ ւսղքատ է, տանը պուր, դուրոր ե մինչե անդամ տաք ապուր չունի, բայց դուրսր ցույց է ոալիս իրեն գոռող Հպարտ»: Այստեզ Եքապուրբառր արաբերեն է ԽՇես, մեծ բառի անկանոն ՀողԼ, որ է ՇԷՃԵՐ «մեծեր,մեծամեծք». նւսկին ավելիսովորականԼ ԽԱԵՇՈ, նական ՀարցՀարուցվեց,թե գրաբարովսրաՈւթռւու թվականներում Պոլսում Լսոսություն կարելի՞ է անել: Վեճը անչուչտ մեջտեղ բերին աչլսարծաբարյանները, ն իրենց բուն միտքն էր ծաղրել գրաբարը, իբրն անրնդունակ սրախո12 վեճր ինչ վախճան ունեցավ, սության:Զգիտեմ, բայց Հիչում եմ, որ Դավիթ անունով մեկր Հայւոննեց ինձ, թե Շաքարյան Եղիչեիւլաւոմության Ա նղանակի եւ սկզբում ասված այս խոսքը թագավորնԹէոդոս,քանզի խաղաղասէրէր ի օշոէ

Է

ա-

Լն Հնգնանք: Փրիսւոոս... սրակխոսություն ւլաւոմում է Եզիչեն, Հաջորդ ւոողերում

թե ինչպես կայսրը մերժեց օգնել Հայերին պարսից դեմ պատերաղմիժամանակ ), որովՀեւտն էր ե Քրիաւոոս: (Վարդանանց ւլաւտերազմրը խաղաղասեր Նա մի երիտասարզ էր. աչխույժն վառվոուն: ԴավիթՇաքարյանը Վանեցի Ծանոթություն.-

Հյան աղջկանց ղասաուսուցիչէր Հայլեզվի ՍամաթիաԹազիՆունեյան-Վարդու ղպրոցի ստորին րաններում: իրըն աղզասերերիտասարղ' աչակերւոու Հիներինոչ միայն սովորեցնում էր Հայ լեղուն ե Մեռավ ժողովրզականերզերն Հոյ անցյալի այլն վանեցոց Հեքիաթները: պատմական զեպքերը, ու

ւք,80-ականԹվականների թարմՀասակու վերջերին:

Համանուն բառներիցանկի կազմել եմ ե գրել նախորղ էջերում: Հայերենի եմ նան արՀեգնականն ծաղրական բառերի ցուցակը, որոնք քոլորը Տալիս

դյունք են ժողովրղականսրակխոսության:

Միջազգայինսրախոսությունների կարգն Լ անցած ՅոոօոուՇ օս 2սէօոօոուՇ խոսքը, որ ասել Լ մի ֆրանսիացիքաղաքագետ օսմանյան կայսրության Հասցեին:Այսինքն, օսմանյան կայսրության Հպաւուսկփոքր ազգերի վիճակր բարելավելու Համարկամ պեւոք է ամեն մեկին անկախությունտալ ն կամ' օսմանյան կայսրության Հ։լատակությունից Հանելով Հւսնձնել մի ուրիչ պեւոության: Հին Հւսյ գրականությունը լուրջ սեռերմիայն գիւոն'ասւովածաբանություն, որոնց գիտսկան գրվածքներ, ւլւաւոմություն,կրոնական բանասոնղծություն, մեջ սրախոսություն կամ Հեգնանք ւոնղ չունին: Ուստի ավելորդ է թերես որոնել նրանց մեջ այսպիսի Հատվածննր:Բայց ամենքին Հայտնի Լ, որ 1243 թվին, երբ ն տեղիունեցանմոնղոլականարչավանքները, նրանցավերածուՀայաստուսնը թյան զոՀ դարձավ, պատմագիրները«ողբ» կոչեցին այդ ւուսրին, որովՀեւոն Հայոց թվականն էլ ւսյդւուսրինՈՂԲ էր:

Հ.

Աճառյան

Միջին Հայերենիչրբջանում,երբ գրականությունը ավելի ժողովրդական ղարն Հանելուկներ ուրիչ զվարճալիթ, ձավ,ն մւոան նրա մեջ առակներ, կարողէին ն ինչպես երնան Հանվելղանաղան Հեղնական գրվածքներ սրավսոսություններ, որ կանչ Պոլսում ժողովրդականլեզվով կա մանթար «սուտ» որից Լլ ճանթար բառը, ն Ոոռուոո ռեոճզ ձնով: կարասել»: Նույնը կա նան թրթ. ոռուռւ նեւոել «սոււո ծում եմ, թն այս բառր ֆրանս. ծում ասել» բառին Համաւա«խաբել, ոՇուու ւռասիսանիսպան. ձնից է, որ ՊոլսիիսպանախոսՀրնաներիլեզվից անցել է մեզ ն թուրքերին: Մինչե անդամ մեր նոր սերնեղիուսումնականների ձեռքով սարքած մի բաԼ «սուտ Ա մանտարատ որ նույնպես նչանակում խոսք»: դը սոււո, ցաւորություն Այս ձեր կազմվածԼ ֆրանս. ՇՅԼեօոոմծ 4Շ ՏօսմՇ ղեղազործականբառից' Հայերեն սոււռ բառր վերածելով ֆրանսերենի ն միացնելով նորաՀչնարմանտարատ (ՈՅոէոՅԷՇ) բւսոխիՀեւո: (ՇճւեօոճձճՇ ֆրանսերեն բառի չատ սովորական է Պոլսի Հայ ժողովրդականլեզվի մեջ, ասվում է, օրինակ, ջարպոնատմըրառ «մի քիչ սողա խմիր» իմասոով):Այսւզիսով, այս մի բառր կազմելուՀամար դիմելեն 4 լեզվի սոււտ

լնառնուրդի:

նեն ե ՀւստՍրախոսություններիցչատերը անպարկեչտբացատրություններ օրինակ Պլ.մորութիդ վրա կաւղեսգործաճվում են Հայծշոյանքների մեջ,այսպես, ն մի բիչ էլ անմիտ Լ, որովչետն միրուսի ինքնին անպարկեչ կվոսթչէ նաւոիմ, վրա կարելի չէ նստել: Բայց երբ այս խոսքը թարգմանենք թուրքերենի, կստաԱՏէնոօ օէսոճՅո: նանք' ՏճզոճթԹոտո Վերջինքաոռր նչանակումԼ «նստիմ», իսկ երբ է Տ, մեջ ղարձնենք կսւոսցվի օՏտսւՅՖՅՈ, որ Լ «իքոց արձակել»: ւսյս բառի ստացԱյսպիսով'թուրքերեն ՀայՀոյականմի բառի մի տառի փուխփոլությամբ Լ ված նաւոիմ դառնում նրբարանություն: փոխառությունը որ որոչել Լի Հայերեն «արտաքԱնպարկեչտ բառի այն ժամանակամիջոցը, նոց» բառի Համար, կարող ենք ասել, թն նոր է նան ռուսերենի Համար: Պոլսի բարբառում մի անձի կյանքի մեջ գտել Լինք չորս բառ (Հասարակ, Հարկավոր, ), նույնքան նան գտնում ենք նան ոուսերենում այն րառի գործարան, ւզնեւոքարան

Համար (Շօքորք,ոշւռու, 38:0ի,ՄԾօքոռճը): ԿԱՏԱԿ

կեղճ թԹարզգկւսւուսկով բառերիչարք Նն մտնում օւոարլեզուներից ղիտմամբ ասողն բաոռնըը դգործաճելու ժամանակ մեանությամբ ձնացւած բառերը:Այս կարգի էլ գիտակիցէ կեղծիքին ն ասում է միայնղվարճության Համար: Այսւզես' Պոլսում

ղործածում Լին Հեւտնեյալ կեղճ բառերը. միս»' իբր թրգմ. թրք. զՅշճրեոռ Աղջիկ մ'ավելնար«մսի ժարկո, տտապակած «կարմբրեցրած(միս )» բառից, բայց նղծելով դարձրած զտշ «աղջիկ» ռւեոճ «մի՛ ավելանար», վարտիքմի կայներ «պաղպաղակ,մարօժնի»՝ իբր թրզմ. թրք. ձօոձսշոճ «ասռնցրած, որ է պաղպաղակ» բառից, բայց եղծելով դարձրած օո «նա, որ իր կեղծ սրտա«մի՛ կանգնիր».թանձրմօրեղբայր «վարւոիք»-էճսոոճ

Բառաքննություն

քինով ն նրնակայած ուժեղությամբ պարծենում Լ». թրք. զնԵՅ «թանձր»մ2)8 «քեռի, մորեղբայր»: Եվրոպականլեզուների մեջ կան նման քառերի Հավաքածուներ,Հիչաւտակվում Լ ՀաւոկապեսԷուոՇր ԷԼՇոլօ),0ւշեօոշո) օք Տոոջ ճո 1էՏ /Ճոռյօքսօտ, Լօոժօո, 1905 (7 Հատոր): Այսւզիսի ՀավաքածուներիՀամեմաւուսկան ուսումնասիրությամբ կարելի է քննել ազգերի Հողեբանականընդչանուր գծերը ե պաստկերավորության նմանությունները: Օրինակ, գլուխ բառր նմանեցնում են զանազան պրոուղոսէ, Շօ6օոսէ, օուօ, ֆր. քօ1ոՇ,ոՕ1ՏՇէէՇ,ՇօՇՕ, Շ1էոօո, ՇւէւօումՇ, ների. դան. քօօւ, անգլ. դդում, սոիս,դողրւաչ գերմ.ԽԱԼԵԼՏ, Հայերեն (իբր թե մանկական) Պլ.ճերմակ-ճերմակ ) Պլ. մօրուքիդ վրա նստիմ (թրք. սթուրայըմ «սոււոֆՖ Պլ.մանթարաթ դր Պլ. մանթար նեւոել «ատել» ՅԿՕՇՅէ Գլ. Հաւու քաք «ջիթը մեծ)» Պլ. դգիտնական-քիթնական են Պլ.Թւտուն իբրն ԹչնամիՀայոցդարձրել Պլ. փիս մարղ: սուտ

Հ

ԿԱՏԱԿՈՎ ԲԱՌԵՐ

բառերը նրանք են, կատակով

ժողովուրդը Հորինում է որել պատկերավոր բացատրությամբ. սովորականբառերըձանձրացնումնն նրան, կաւտակրղալիս է նոր զվարթություն մւոցնելու: Այսպիսիբառերը, երկարմնալով, էլի ձանձրալի են դառնում, ուստի ընդանրապես ջնջվում են, բայց կան ն կենդանիմնացողներ: Շատ բառեր Հաճախչատ տեղականբնույթ ունեն, այնպես որ երկու մուռիկ քահԼճոհւոմ,Լջ 151 ասում Լ, թե ղաքներ կարող են իրար չճասկանալ: )6ՏքօոՏՇո, Ֆիլադե ԸԴ

ւլի

յ

ե

Նյու յ

Ցո ՐՔ

որ

Համալսարաննե լսա

ՐԸ

չ Հասկացան ց

Րրսրու

կաւուսկո

2 ժամ են: միայն իրարից Հեռու քաղաքները երկաթուղով ն մնում են լե նդունվում ինչպես՝ 461Շ մնջ ոմանՔ ՐԴ Է՛'Ղ չլ Ր «գլուլս», գերմ. Խօթք Մարդասիրական «ոռնվոլվեր». ճղել «փախչել». Համակերպել «զողնալ». զեկուցել. «սարքովի բան».չինված է Թբջ. ույտուրմա «կեղծիք, չինճու ույւոուրմասիոն բան», ֆրանսերեն եօո «ություն» մասնիկով. սուլուսիոն «թացիկ մարդ» նույն ձեով կազմվածԼ թրքերեն սուլու «ջրոտ» բառից:

բառերը, թեն կւս

այդ

Է առն ՐԻՑ

.

ԲՆԱՋԱՑՆ

ԲԱՌԵՐ

են կոչվում այն բառերը, որոնք կազմված են բնության ձայների Բնւսձայն Այս նմանությունը, բնականարար,չի կարող լինել կատարյալ, նմանությամբ: են, են կարելի չէ բնության ձայները աղմուկներ այլ միւսյնմուուսվոր, որովՀեւտն

այդ

աղմուկր Հոդավոր ձայնով դուրս

բերել: Այս պատճառովէլ ամենաչայտնի

Հ.

բնական ձայները ազգից ազզ

թյունը

Աճառյան

տարբեր ձնով

են

ներկայացվում (տե՛ս

Ներաճու-

):

լինում Բնաձայնները

միավանկ.չոսղխկ. Հաճավսկրկնական են, ինչպես՝ ՇօոՇօո, Շ1օոճլօո. կրկնության մեջ Հաճակվխ ձայնավորը փոխվում է 12-56 կամ 1-օ ձնով, ինչպես' ն

ՇՈՇ-ՇՒՅՇ, ԷԼԼԸ-էրՅՇ, Բւօ-ՈօՇ,

կամ 1-8-ս, ինչպես' քք-քոք-քօոք, եւոո-եճու-Եսոռ. Պետքչէ կարծել թն բնաձայնրառերըլեզվի ձայնական օրենքներիցդուրս են. են նույն բոտ Օճռօու-ի, ինչնրանքէլ ենթարկվում ձայնափոլություններին, երբ ւվես մյուս սովորականբառերը: նրանք այղ ձայնաիոլսությամբ Միայնթն. կորցնում են իրենց բնաձայնականնկարագիրը,ժողովուրդը ստեղծում է նրանց նոր' իսկական բնաձայններ: Այսպես'Հն|ս.ԷԼ ճէ ղառել Լ զերմ.բսւո փոխարեն որով կորցրել Լ իր բնաձայնականնկարագիրը: Գերմանականլնեօրինի հհ, զուները Հնարել են նոր բառեր, որոնք կրում են այն Հնչյունը, ինչպես' Էլլոջծո, Էլճոքօո ն այլն: Ըսւո որում, բոլորովին ճիչւոչէ այժմ զանազանլեզուների մեջ նկատվածբնաձայն բառերը իսկույն Հանել մինչն նախալեզուն ե Հնարել նախալեղվյանընդեն

Հանուրւսրմաւոր:

Առարկան անվանելու ամենանախնականձեր նրա ծանած ձայնի Համեմատ կոչելն Լ: Մանկիկը, որ դեո նոր լեղու Է ելնում, ինքնաբերաբար կոչում է չունը կաւոուն' միաու, չոգննավը կամ չողեկառքը' փօֆիօֆ ն այլն: Այսպիսի Շավ-ԸՇւավ, բառերըերկու կարգիԵն բաժանվում. բառերըկոչվում են բնաձայն:Բնաձայն իսկականբնաձայնբառեր, որոնք Հենց իրենք Լլ ներկայացնում են որեէ ձայն, ե երկրորդ՝ ղանազան իրեր կամ էակներ, որոնք կարող են այդ ձայնը Հանել: Աոաջին կարգից են խչլսչալ, ւոժւոժալ.... բ կարգից են կկու, Հուլոպ, ագոսվ, ճոռան...

ՄԱՆԿԱԿԱՆ

ԲԱՌԵՐ

Սուլսումցի չորս տարեկանմի ոուսախոս Հայ երելսա ասում էր լիլամատ,փլս. ուր նկատում ենք նվա ձւսյնւսվորի մր ւս-ի Հեռե մ դառնում լիմոնադ, նմանեցու լ լ՝ նմանությամբ նախաձայնին կամ տարանմանությամբն-ի: Երնանում երեք տարեկան ուկրաինացի մի երեխա ասում էր' ԽՄՈՅԼՑ, փլս. ուր նախաձայնը Խ-ից ազդվելով դարձավ Ին եկ միջին ԻԼն չ-ի ազդեԾՄԵԼ418, ցության տակ դարձավ Լ, ն նախաձայն-ի պատճառովավելացել Լ մի 8: Մշու

«8ՕՅԵՒԱԼ»

ուր նախաձայն Կ-ն իր տեղը բառը. նույն երեխան դարձրել Լր ԷԼՅԱ, զիջել Լ ա-ին: Ամեն երկրի ն ամեն ժողովրդիմեջ էլ մանուկներըխոսում են մի լեզվով, որ թն բառերի ն թե քերականական ձների կողմից մեծերի լսոսած լեզվից բավական տարբեր է: Մանկականբարբառը" բաղկանում Լ նրկու որոչ տարրըերից.1) մանկական ո

ձեեր,2) ընդՀանուր ձներ: "

Առանձինմի ուսումնասիրություն ե, գլ. է: Ներածությու

տե՛ս

իմ

բարբառ», «Մանկական

Փարիղ, 1901

տես

ն

Բառաքննություն

Մանկական ենթ կոչում այն ձները, որոնք Հատուկ են միայն այս կամ այն մանուկին, Հարմարեցված Են այղ մանուկին կամ նրան չրջապաւոողների ն մեծերի գործածած բառերի այլաձնությունն ենչ Փոքրիկ եղբայրս գործ էր ածում ն «սանձ» ն որ բառր, է ր «չվան» 4նափոխված Լր Հայերեն ճումաչ նչանակում չուան (Պլ. չուվան) բառից: Մի ուրիչ երեխա, սակայն, եթե ունննար նույն բառր իր լեզվի մեջ, պարտականչէր անպատճառճումաչ ձնով Հնչելու, այլ կարող էր դարձնել չումա, ճումա, չուվա, չուվի, չուվչուվ ն այլն, ն այլն: Ըուո, որում, մանմասնական ձեերըանթիվենն չափազանց կական բարբառի բաղմաղան: ԸնդՀանուր կամ լեղուն նրանքԵն, որ Հասարակացեն նույն բարբառը ձնեերը լշոսող ժողովրդիբոլոր մանուկներինն ամենքի Համար էլ ՀավասարապեսՀասկանալի:Օրինակ, ւզոլսեցիամեն Հայ մանկիկԵս կամ Յոս բառովկիմանա «ջուր», մինչն իսկ սրանցից առաջինը ՀասարակացԼ եւսն Ակնի, Վանի,ԹավՐիզի,կւրնո ն ւսյլ մանկականբարբառննրին: Նույնպես Պոլսի,Թավրիզի, Մչո, կարնո, Ակնի, Ղազախի, Ուրմիոբոլոր մանուկների Համար ֆի ունի «կեղտուո»,

«անմաքուր» նչանակությունը: են ն անկախ ԸնդՀանուրձները միննույնլեզվի մեջ ննրկայացնում առանձին

բառարան:

կարծում են ոմանք, որ մանուկների գործածած այս մասնավոր ձները բոլոբովին ինքնաբուլան ինքնաՀնարեն' ՀորինվածՀենց մանուկներիկողմից: Ուչադիր ֆննությունը ցույց է տալիս, սակայն, որ այս կարծիթը սխալ Լ: Բոլոր այղ կարգի բառերը որել թյուրիմացությամբ դասավորված են մեծերի լեզվի մեջ դոյություն ուննցող մի որնել բառից աղավաղությամբ.բոլորն էլ եղբորս գործածած մի մանուկ«կաթ» դաճումաչբառինման են: Այսպեսօրինակ" Համար գործածում Լր ԷՏ»,որ բոլորովին տարբեր է ընդՀանուր մանղափարի մանուկ «միս» դաղափարի Համար կական Օօ «կաթ» բառից: Մի գերմանացի ոօ ոուս. Թ), Լր ձնի: Առաջինը ծագում գործածում էր փոխանակսովորական «ՔԸճ» «բոլոր» բառից: Երբ մանկիկը կաթ խմում էր, մայրը կամ ղայակր Հարցնում ենն «8ԸՅ»2 «բոլորն Լլ իսմեցի՞ր», ն ածա մանկիկը Հորինել Լր սրանից (5 «միս» ԹԸԲ-1' Հարցըկապակցելով գերմանացի մանուկր կաթիՀենո:Նույնպես բառր Հարմարնցրել Լր Ոտի «ձուկ» բառից, որին տվել էր ընդշանուր նչանառուս

կություն":

ԱյստեղՀավաքում ենք մեր զանազանբարբառներիմեջ զւոնված մանկական ըկդճշանուրբառերը' բաժանված րստ տեսակների: Լ.Անձիանուններ Աղչիկ

Հայր -

-

«զի պապա,

ստաւոա

Հարս ւլուպուկ -

մամա, նանա Մայր, մամ աղդա, Մանկիկ բիբի (բիբիկ. բէբԼ, թէբԼկ), ընղա, կուկու, պլիկ Մարզ, մօրեղրայր աբար (աբնր, աբօ, ափի), պապիր, դայդայ կին,մորաքույր կոքքոր -

-

-

-

"

-

թ.

Ե0-1

Աօք,

23ւու

ո

օԾոլօերտօ, 1926, էջ 39:

Հ. Աճառյան

2. Առամ

Մարմնիանդամներ

կծ (կտի) Արականանդամմանկիկի ղողոն Գլուիս զոլոիս, կուճիկ (կուճի. կոճի, կոկոճ) իզական անդամ մանկիկի բամբակ կզակի ձայրը կուկուլ Ջեոթ թաթիկ «թաթ, քաթան, զաղի) Ոսկոր օկօր Ուռք ւոուռի (ւտուռիկ,տուոի,) Սւոինթ ծիծիկ, մե մէ -

-

-

-

-

-

-

-

-

3.

Ուտելիքն խմելիք

Ընկույղ կոկոկ Թեյ չաչայ Խաղող լոլոկ Հաց փակա Միս բիժի (բժիկ, բժ) կակա (կուկու) Մբգեղեն մւսմաի,, Շաքար կաքար Ուտելիք աբուջիկ, Հափ (ճափափ, ճաիի, Հուփպա), մամա ւմնսխ),փեմֆՓա(փֆիւ, փի. Հիւ), կակա (կուկու), ուֆու Զուր րւպու (բիւա, բու, փու) -

-

-

-

-

-

-

-

(մամալս, ըմ-

-

4.

կենդանիներ

Աքլոր կուկուլիկկու (կուկուլիկու-կութկուլուլու) Գայլ իսօ էչ չու կատու փիսիկ.լիսի, փիչիկ, փչո. փիչ.չիկ, փիլի,փոիկ) կով ումմա, բիժի-բիժի (բժի-րժի) ), ճուճու Հավ ւՎիլի(ւվիլիկ (ճիվ-ճիվ,ճուլ-ճուլ) տոծւոոճ ), չոչո, Հոգոչ (ւոուծ, տաքաք, Ջի -- ւռավխոտայվիս ոնճղուկ ճուճուղիկ Միջատ պլօ Շուն թուչիկ (քուչու, քուչուն, քուչիկ, թուչուկ, կուտի, կուճիկ ), օչի (օչիկ, -

-

-

--

-

-

-

-

-

օչօ,

օջչօլ)

մլ, տիվտիվ (տիվ-տիվրմա) փիվ, փոչիկ, կիտի Ոչիշար, այծ, զառնուկ (կտիկ,), բիժի-րիժի (բժի-րժի) -

Բաուսքննություն Ե. Առա

ըկաներ

Գիր. զիրթ ա. թաթա Գլխարկ թաթախ Դրամ պիպիչ կոչիկ տուկ, փափուլ ճրագ ճիճիր (ճրճր) Շողենավ, չոգեկառք փոֆփոֆ Զութակ ողտղզ -

-

-

-

-

-

-

6.

Խաղեր

), ճա, ճիկ-ծ-ծիկ.ճորճոր (ճորճոր, ), բօօ, Հոփ (Հուիպա Բդղա, սլարպար նա-նայ-նանայ, պուրպուր, պժ, տանտան (ոանտանա, բեբեկ)

Մ (Սառտոկական բնձ.)

Խօ, ւեւ, ւզիւճիւկ, ւլուլոլս

-

են Համար) (գործածվում վախեցնելու

8. Ածականներ Գեղեցիկ,նոր, փայլուն

ավ», զիզի, ճիճի, չոեչոն, պուպուչ (պիպլիչ. պուշ, «շիկ», վուվու (բիա, լս, պիվճիվկ,բերե. փիվծ «փիվ) կեղտոտ ա, այիկ Մեծ ՀոՀՇՀա, պոլլօ կուլ, Տաք ռու --

բլ

--

-

-

9. Գործողություններ

Այրել,վառել ճղ, պժ, տզ (տիղ) Հը (ըծ) Առպականել Բռնել բիննել (բնել, բեի, միննել), Հաափ մն, մտայ, տանտան, տուտի Ելնել, կանգնել պոփաղալլա, Ընկնել թուի, Շա, փաթ կճել իոած (լսածե), կծ (կզ), Հոռի (ճուփուփ, Հաֆ) Խածնել, ոե՛ս ջուր Խմել Խնչել խոմ,փն -

-

-

-

-

-

-

-

Ծամել

մամի Ծեծել ախ, թի, ծեծ (ծեծլ/ծեծե) կուորել Քթ Կտրել խիչի վեչ), խոթ (երթ. խրթիրթ», կճի, փխ (փիփլշ Հալ բնղան (ընկա) -

-

-

-

-

Հ. Աճառյան

Համբուրել պաչ (պաչի, պաչիկ, պապաչ, պապազ, մազի), ապիս, աբի Հյուր երթալ Հողա, ւտարտար Ջի Հեծնել ճորճոր Մարել, Հանդգցնել փուֆ Միզել լուլու, ՀԻչՀՀչիչա, չԷչի), «զ ՎՊ նատել սոիտի(տիտիկ, սոխովլ,տոտիկ,տիտիչ: Ուտել ոես վերը ՊաՀել ։վաշպած (։պապալ») նանա ), ւլաճի (աճի ւլաճի, ւլաճիկ, նել լ. նանի (նեննի, նանիկ, Պառկել, ), ւոարտար սլոճիկ ՊատմելՀանցանքը (ճայրիկին) պիրպիր Պառտոել ճոթ (ճրթ) -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Վերջանալ Հափասվիա Ցատկել ծոփպալաճիկ Ցավել,վերք վավա, փիափա.ուվի (ուֆ, -

-

-

ու

ֆու, ֆայ) ու

Փոնչտալ Հեփչու Փթալ-- ճոթ (ճրթ),ւլլոլց Քայլել աթ (աթիտուոի), ափս,թաթ, մենմԼն (մլնմլն տատիո), չոչ, տուոտւու, ւոււռիս ւոիկ (ւոուռիկ, Բոլորի ղումարն Լ 276, որոնցից դուրս Հանելով միննույն բառի զանազան արտասանականձները (որոնք նչանակված են փակագծիմեջ), կունենանք 160 -

-.

)

են 77 բառ,որոնք չպաստասխանում դաղավփարների:

Մենք

բառերը ինչ ծագում ունեն կամ մեր աչլսւստության մեջ յուրաքանչյուր ինչ ձնով կազմված:ՎերոչՀիչյալ բառի, եթե ծանոթ Լ, սւտուգաբանությունըարդեն տրված է: Այդ ցուցակից է, երեում որ այդ բառերը 3 տեսակ ծագում ունեն. Հանած Լ Բնաձայն բառեր, որոնք առնված են առարկայի կամ գործողության ձայնից, ինչպես' փիոթփոթ«չոգենավ, չոդեկառք», որ առնվածԼ չոգենավի ջրին լշփելուկամ չոգեկառքի Հանած ուժեղ չոգուձայնից:Այո երկուսն նիվների Լլ ուրիչ դեպքերում ես, նան մեծերիխոսածլեզվով, բացատրվում են փիոֆ-իոֆ ձայնով: րինակ" «Շոզենավը փոֆ-փոֆ անելով կերթա. չոգեկառրը փոֆ-փոֆ, փոֆ-իոֆ կվազնկերթա»:Տղւող«ջութակ»'կնւտնտոցի՝ լարերին քսվելուձայնից, կուկուլիկկու «աքլոր»' սրա երգից առնված, ինչպես որ ուրիչ լեզուներ նս Հանած մ՛ ունեն, ՇՀմմւո. ֆր. ՇՕզսՇո1Շօ, ւուսվաւոավս «ձի»' սմբակների ղուիյունից. ա Հանած մէ «զիր, գիրք. գրություն»' գրի «ոչիսար»' մայելու ձայնից. ձայնից. ճոթ «ւզատոել», փուֆ «Հանզցնել»' այս գործողությունների ձայնից առնված: 2) (մեծերի լսոսածլեզվից)կրճատված, փափկացրած նրբացՀայերենից րած բառեր. օրինակ"ազի աղջիկ, արար եղբայր, գոլոխ գլու, օկօր կոր, կոկոկ պուոկ, կաքար չաքար ն, այլն ն այլն: 9) Օտարլեղուներից փոխառյալ րառեր, որոնք ժողովրդականՀայերենի միեն նան ջոցով նցել բայց նույնւվլես նրբացած, ինչմւսնկական բւսրբառին, Հ Ոճոձ, մայտւսյ ւվես' ։ղառրա թրք. մոճ)Յ,փիսիկՀ քօՏԻ,քւտւէ, թրք. ԵՃԵ, ռուս. փափուլ Հ պրս. քճբճտ,մէ մլ Հ թրք. աօտծ, ճիճիՀ թրք. )լ), չաչայ Հ թրք. ճ), պուպիտի քննենք այստեղ թե

այս

են

ա-

ու

-

-

-

-

ւլուել

Հ

ան

-

եսք

ն

այլն:

-

-

ոս-

Հա աաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաապատտատատաապաատաաաաաաաաաատաատտատտատտտտտտտտտտա

Այս երեքից դուրս մնում են մի լսումը անծանոթբառեր, ինչպես' աղդդա, լուլու, չոչոն ն այլն, ոբոնք, եթե մեկնվեն, կամ այս երեք ւուսրրերից մեկին ւզիտի ւպատկանեն կամ առնված պիտիլինեն Հայ գավառականմի բարբառից, ինչ որ իսկապես դարձյալ երկրորդկերն Լ: երեք կարգերի մեջ էլ մանկականբարբառըՀեւոնյալՀատկուՎերոչիչյոոլ թյուններն Լ ընծայում. 1) Երկավանկություն: Մանկականբառերի ամենամեծ մասը երկավանկ Լ, թիչ չեն թեն միավանկբառեր, բայց սրանք Լլ երկավանկիվերածելու ձգտումը մեծ Լ, խեչպես"փի. կամ. փլփխ, խրթ կաճ իրթխրթ, չու կամ չուչու ն այն» ՄիաԼ ւսրտասանվում, մի մասն էլ այսւես երկավանկելով որ միավանվանկների Լ, ինչոլես՝ՈՂ «պառկել, Քնել», չիչչչչ «միզել. մեզ» կությունիցՀեռանում կամ թքի «կեղտոտ» ն այլն: ՄերՀւսչվիմեջ չեն մտնում այն բառերը, ե'վսլոիս որոնք իբրն ձայնարկություն են զործաձվում ն այս պատճառով Լլ միավանկ ն ւզիտի մնան, ինչպես" ճու, ճիկ,ւլես ն այլն: Գալովեռավանկ քսուսվանկ բաՀասնում ն են' ռերին' ղրանց թիվը տասիչի Հետնյալներն աբուչիկ, կուկուլիկկու, տանտանա, Շուիղալա, ՇՀափափ., ճուճուլիկ, ւտտիվտիվմա, Հափւլալաճիկ ն աթիւոուռի, եթե նկատողություն չառնենք, թե վերջինը Հատկապեսերկու բաո Լ: Երկավանկության Հասնելու ամար մանկականբարբառը ղործ Լ դնում Հաջորդ երկու միջոցները: 2) Մանկականբարբոասռի նախնական ՀրջանիւիԿրկնություն: մանավանղ րական ձեն է. այս միջոցով Լ կաղմված երկավանկ բառերի ամենամեծ մասը: ն ամեն ամեն կրկնությունը լեղվի լեզվի մեջ Լլ կա, ինչպես Հայերենի մեջ, բայց մեջ Լլ կրկնված ձն ունեն այն բառերը միայն, որոնց նչանակության մեջ իմաստի սասւոկություն կամ տնականություն կա, ինչսվես' Հայերեն ծածանիլ, տանողնել, ցնցուղ, բաբալխել,պապակելն այլն: Մանկականբարբառի մեջ, սակայն, կրկնական ձն են ստացած այնպիսիբառեր, որոնք իմաստիսաստկության կամ տնաՀեւ ամենեինչեն կարող գործ ունենալ: Այսւլես են' կոկոճ «զլուլս». կանության ւռայւոայ «մորեղբայր», չուչայ «թեյ», չոնչոն «սիրուն, քնքուչ» ն յլն: Այուվես եւն. ֆրանսածայոցմանկականլեզվով՝ 19216«կաթ», ւե մօմօ «քնել», մօոոոււ ն մեջ կրկնություայլն:Այս կետր երնան է Հանում այն,Թե մւսնկական բարրառի Լ նր եղած ոչ թե իմաստինրբության, այլ ավելիքազցրածնչյուն, իսփկաձայն ն ունենալու Համար,ն կամ' կրկնությամբ բառն ավենրբախոսմանկականբառեր զե ղերուսույց դեռախուս ընծայելուՀամար նորւավարժ ւանկիկին: 3) Նվազականկամ փաղաքչական ձներչ ԵԹՆ կրկնականբառերը չատ սիրելի են նախնականվիճակին, նվազական կամ փիաղաքչական մանկականբարբառի բառերն էլ ոչ նվազ սիրելի են նրա զարգացմաներկրորդ չրջանին, ուր ամեն -իկ, -ուկ մասնիկն ունի առՀասարակ,ինչպես' Հացիկ, մոմիկ, բառ միավանկ աչուկ, բիթիկ, թուչիկ. փորիկ,քուրիկ, բերնիկ, տատիկ, թաթիկ ն այլն: Սակայն նախնականչրջանում Լլ քիչ չեն այն բառերը, որոնք ստացած են նվազական այիկ «վատ, գեչ». կուճիկ «չնիկ», 0Օրինոսկ' մասնիկը: ւբուջիկ «կերակուր», ն. կիկ «գառնուկ», ւվիլիկ«Հավ,վառեկ» այլն: Են առնում կամ ածականները, ոչ միայն գոյականները Նվազականմասնիկ ւյլ նան բայերը, ինչպես տիտիկ «նստել», ւզաճիկ «զառկել, քնել», տուիկ «քայլել», Հոփպալաճիկ«ցատկել»: ու

Հ. Աճառյան

Եթե Նմանաձայնություն:

կրկնությունը առանձնապես սիրելի Լ մանչԼ, որ նույնը լինի նան նմանաձայնությունը, կականբարբառին, ղարմանալի ն նմանաձայնությունը իսկապես միննույն բառերն են. որովՀեւոն կրկնությունը կրկնությունը գործողությունն Լ, նմանաձայնությունը այղ զործողության անէ: Երբ.օրինակ, բաժան Հաւոկությունը կամ բնականարղյունքն պաճ արմաւոր 4)

կրկնվի.բնականորեն աուսջւլիւոի դա: ՆմապաճոպաՇ նմանաձայնությունը Լ ւպածւկած, ուրեմնբնական ւուսյնաձայնությունն ւպիպիչ.իիսփիս, փոֆվիոֆ,

այլն կրկնական բառերի մեջ, բայց արվեստական Լ կոկիկ «ալուղոկ», կոքքոր «մորաքույր» ն այլ բառերի մեջ, որոնք միննույն բառի կաքար ճչարար», կրկնությամբ չեն ձնացած, այլ պ, լ, մ նախաձայները վերածելով դիտմամբ կ-ի՝ արվեստականկերով նմանաձայնություն առաջ բերելու Համար: 5) են, Մանկականբարբառի բառերըեթե բազմավանկ Բացավանկություն: ընդծշանրասըես աուսջինվանկը րաց Լ, այսինքն' վերջանումէ ձայնավորով,ինչն

ւոայ

ւլես՝ ւլոււուկ, ւոատիս,կուճիկ ն այլն: Վերոչիչյալցանկի մեջ, ուր ունենք276 Հաւոն Լ 211 Հաւր են (մի միավանկ, մնացած բառ,միայն երկավանկ քանիսն եռավանկ): Այդ 211 բառից դուրս ծճանելովնալ բնաձայն կրկնությունները տոճտոճ, ճրճր, փոֆփոֆ, տզատզ), (ղագ. փլափիս,թխրթ. փիոփիս,տավատակս, նման ւոարւուսր, ճուլճուլ, պաճպած, մի թանի ններ (ճորճոր, պարար, կրկնությու ւպիրպիր,մենմեն, չոնչոն, տանտան, մտտանտւսնա) ն մի քանի ուրիչ բառեր (բամբակ ընղա, փոչիկ, Հեփչու, բմպու), ընդամենը 24 բառ, մնացյալը առաջինվան,

Լ, Հեւոնյալ կումբացավանկ ձնով:

Առաջինվանկում ը ձայնավոր' ունեն 17 բառ (բժի, բժիկ. պլիկ, կտի, փֆի, փչ" փչի, փչիկ. փռիկ, «լո, կտիկ, ճլչիկ, բլու, բնել, բնի, կճի, տտիկ)։ բ) Բաղաձայնիկրկնությամբ են 12 բառ (ազղա, կոքքոր, Հավպա, ըմժմալս, ումմա, ճափպալա,ճավպալաճիկ, կոպպալ, պոլլօ, բիննել, միննել, նեննի): զ) Մնացյալը, որ կազմում Լ ամբողջությամբ կեսից ավելին, ւսուսջին վանկում ղոււտ բացավանկ Լ, ն այն էլ երկու վանկի մեջ Լլ նույն ձայնավորի կրկնությամբ ): մասամբ Այս վիճակինՇաս(մեծագույն լոլոկ,փափա, չաչայ ն ւայլնչ Ինչւզես՝ նելու Համար է, որ մանկականբարբառը ջնջել Լ անխտիրայն րոլոր բաղաձայնները, որոնք լսճողում Լին առաջ բերում. այսպես' աղվոր ավը, աղջիկ աչի եղբայր աղբար, ափի, աբար, ապրիս ապիս մօրքուր կօթքօր. պիննել, բիննել,միննել, բռնել ոսկոր օկօրն այլն: Ներդաչնակլեզուների մեջ առաջինտեղը տրվում Լ իտալերենին.իւոալերենի Հւսւոկությունն Լ բաղաձայններիպարղումով կամ կրկնությամբ ստեղծել ճիչտ այնպիսի բառեր, ինչպես են վերջի երկու տեսակիբառերը, օր.` քօքօօ, ՕէէճքՇ: Մանկական բառը Հետնել Լ ճիչտ նույն զրության: Նմանությունը ավելի նս կատարյալ կլինի, երբ նկատեն, որ -իկ նվազականով վերջացող բառերն էլ ա)

-

-

-

-.

-

-.

-

Բառաքննություն

աաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաատապաաաաատաաաաապաաաաաաաաաաաաաաաաաաաատաաառաատաատաաաաաաաաաաաաաաաաաաա ՀՀա կարող են ղյուրութցյամբջնջելիրենց վերջին բաղաձայնը. ծմմտ.՝ ւոուռիկ ւոուռի, քուչուկ քուչու, փիսիկ փիսի,աղջիկ աչի ն ւսյլն: Այս ձնով ստացվում են ղոււո ձայնավորով վերջացող բառեր, ինչես Լ միչւո իտալերենը: բարբառի կազմության այս զանազան Հանգամանքներըքննելու Մանկական Հեւո, մնում Լ մեղ քննել նրա ծագումը: Արդյոքմանկականբարբառը մանկա՞ն սւտեղծագործությունԼ, թե մոր ն չբջապատի: կան մարզիկ. որ երեխայի Հնարած կարճումեն, թե մանկականբւսրբառր բանն է, թն մանկական բարբառի տզ, Շափ,օկօր ն այլն թոթովանքները նրա կիսկատար,տխեղծ լեզվի իսկականարտաճայւոություննեն: Այս կարծիքը ճիչտ չէ: Եթն մանկականբարբառրմանկան Հնարածր լիներ, բոլոր երկրների մանուկներն Լլ միանմանլեղու պիտի ստեղծեին ն ոչ թե յուլեզվի կողքինմի առանձին մանկականբարբառո: րաքանչյուր Բայդնույնիսկ եթե ենթադրենք,թե մանուկը իր չրջապատիխոսածլեզվի վրայից Լ չինում իր լեզուն, ղարձյալ այդ ենթադրությունը ճիչ չէր լինի, Հեւոնյալ պատճառարանությամբ: Մեր մանկական ըւսրրբառիմեջ մենթունենք այժմ գործաճությունից ընկած Հին բմպու), նմանապես ֆրանսերեն (բԼբԼ), թուրթերեն ղզրաբար բառեր (մլնմէն, (ւուսյւոայ, պապա, չեչչչ. նանա, մե մէԼ,ճիճի), ւլարսկերեն(չաչայ.նանիկ,փիսիկ, փափուլ), արնելյան թուրքերեն (մաչի) ն քրդերեն (պուպուկ) բառեր: Տեսանք բառերի կրկնության մի առանձինդրություն, որ Համեմատ Լ ոչ միայն Հին Հայերենի, այլն սրանով նան Հնդեվրուղական կրկնողության օրենքնախալեզվի ներին, որոնք վերջերս միայն պարզվեցինչնորձծիվլեզվաբանականզիտության ն որոնք անծանոթ Լին Հին ժամանակինույնիսկ մեծագույն քերականներին: Տե-

-

-

-

փաղաքչական սանքնմանաձայնության, երկավանկության, բազավանկության, փափկացածբառերիառանձինդրույքներ, օրենքներ ն կանոններ, որոնց գե-

ն

մանկավարժականՀորինվածությունը խելաճաս Լ լինել:Անկարելի նք միայնկարող բան Լ ընղունել. անձի արդյու մւոքի մւոածող թե դեռատի Հին Հայերեն, կարողանարմիանզամայն ֆրանսերեն, արեմւանկիկը ն ն ւլարսկերենֆրղերենլեղո։ները իմացած վելյան աբեմւոյան լինել. թուրքերեն, Լինթ. եթե մանավանդլեզվաբան ն մանկավարժծնված լինել,ինչպես բնղունելու Համարեինք, որ մանկիկն Լ ստեղծողը մանկականբարբառի: Այս բոլորից Հեւոնում |, թե մանկականբարբառը ուռեղծաղործություն Լ Հայր մայրերի, ն թե նրա Հորինման մեջ ոչ մի դեր, ոչ մի Հեղինակություն չունի, բացի այն մանկիկը կրավորականղիրքից, որ ունեցած Լէ մանկիկը մոր Հանդեպ" ծառայելով նրան իբրն մի տեսակ կաղապար, որի վրա չափած թասիած, ձուլած, ձնակերպած ն ՀարմարեցրածԼ մայրիկը եր գործածած լսոսակցական լեզուն: Երբմւսյրիկը մւոածած կամ ւոնսած Լ, ուղած Լ Հայերեն ոսկոր բառը սովորեցնել մանկիկին, Թե ս ձայնը ջնջելով' երկու բաղաձայններիծանրությունը թեթնացրած պիտի լիներ, որով բառը դյուրածնչյուն, դյուրուսանելիւվիտիղաոնար մանկիկին,ուստի ս-ն ջնջած ն բառր վնրաճածԼ օկօր ձնին: Այսպես պետք Լ իմանալ նան մյուս կամ ձայներիՀւսվելում, վերրոլորբառերիՀւսմար,ուր մի ֆնջում,կրճատում կա: ֆապես' որնիցն ձայնաբանականփոփոլություն ղեցիկ, քաղցրալուր,

պարղ

ն

ն

-

Հ.

Աճա ռյան

ինչպես Մայրիկը.

ասացինք, իր գործածած խոսակցականլեզուն է ճարմաբեցրաձ այո` բառի իսկականնչանակությամբ: Այլնայլ գավառների մանկականբարբառներիմեջ մենք տեսանք թուրթերեն, ֆրանսերեն, պարսկեբեն կամ ֆրդերեն բառեր, որոնց ներմուծումր մանկականբարբառի մեջ լոկ այն պատճառով Լ, որ նրանք արղեն գոյություն ունեին մայրիկի գործածած լխոսակցականլեզվի մնջ։ Հառւուսոելուց Շետո, թե մանկականբարբառր Հայմայրերի ստեղծագործությունն Լ միայն, կարող ենթ ձեռնարկել քննելու, թե ե՛րբ կարող Լ նա չինված

մանկիկին ն

չենելն

որ:

Ուղիղ բանավորությունը չի թողնում ուրանալ, թե մանկական մի բարբառ, ինչ ձնով Լլ որ գոյություն ունեցած լինի, միչտ եղեք Լ լիներ)Հին դարերի Հւսամաայս ի Հառաջագույնե մեջ: Բւսրեբավխուտաբար ւորվածենթադրությանը ձայն են դալիսնան իրողությունները, այսինքն"մանկական բարբառիարդի Համար'դիտենք,Թե Հին Հայերենի «ըմպել»բառր չաւտոց վիճակը:Օրինակի ւսրղեն գործածությունից ընկած Լ: Բայցերբ մանկական արդի բարբառներում զւոնում ենթ պու, ըմպու, ւպուա, փու ձները, որոնք նույն ըմպել բառից են ծագում, մանսւոիւպվածկլինենք ընղունելու, Թե սրւսնք ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ նավակին ն կական բարբառից մի Հեւոք,մի մնացորղ.աւա ուրեմն ւսյղ բարբառի դգոյությունը ճաստատող մի նչան նախկին տարրերի մեջ, երբ դեո ըմպել բառը լսոսակցականլեզվի մեջ ղզորձւսծությունից ԱՆ ընկած:Այս մասին մեղ Համար ավելի զորեղ մի ապացույց ել այն Լ, որ մանկական բարբառով քանի-քանի բառեր միննույն ձնով գտնվում են իրարիցբոլորովին Հեռու ն անջատ զավառներում: Այսպես, օրինակ' տուտիկ«ուռթ» բառր զործածական Լ Վանի, կարնո, Նոր Նախիջնանի. Ակնա ն Պոլսոմեֆ,ուֆ «ցավել, Մչո, Ղաղակխի, Ուրմիայի, վերթ»' գործածականԼ Վանի, Երեանի, Պոլսո մեջ, փխ Ղազախի, Ուրմիայի, բառր «կտրել, կուտրել»' Վանի, Պոլսո, Մուչի ն Ուրժիայիմեջ, փափա «Հաց»' ն մեջ ն այլն, ն ւսյլն' առանցՇաչկարնո,Երնանի, Մուչի, Ագուլիսի Ղազախի վելու այն երկրորդականձները, որոնք սրանցից մի քիչ միայն տարբեր են ն դործածական ուրիչ դավառներու մ: Այ. րառերնանչուչտիրարիցսոլ: չեն են առնված, ւյլ կազմված այն ժամանակ, երը Չոլսո,Նոր Նասվսիջնանի, Ուրմիայի, Թավրիզի ն ուրիչ տեղերի Հայերը դեռ լսմբված ապրում Լին նույն մեր երկրում ն Հայկականբարբաոր Հնչում էր ամենուրեք: ՀաստատելովՀանդերձ,քե մանկականբարբաոր ծագում Լ առած Հայաստանում ամենածինժամանակները,չենք ուզում ասել, քե ծագած Լ ամբողջովին ն մեկ ժամանակիմեջ ն մինչն այժմ սերունդից սերունդ ժառանգություն մնալով՝ անցած Լ մեղ:ԸնդՀակառակը: անփոփո|ս Մանկական բւսրբառն ել. իբրն մի լենման ծնած, ղու, մյուս լեզուների ւուսկւավ ւոակավզարգացած, վերջապես, եր Հոտակ կյանքը ապրելով, ճասած Լ մինչե մեղ: Մանկականբարբառի կյանքը մյուս լեղուների կյանքից ղեո ավելի բարղ ն ավելի փոփոլսականԼ, որովՀեւտն, եթե մյուս լեզուները ինքնուրույն ն ազատ կերպով Լին ընթանում իրենց բարեՀրջության զծի մեջ, մանկականբարբաոր ոչ միայն իր բնական բարեչրջության ընթացքը պիտի ընթանար, այլն միննույն ժամանակ ւլիտի Հնտներ նան մեճերի աո

Բառաքննություն

լխոսած լեղվի բարնչրջությանը: Սրա Համար Լ, որ յուրաքանչյուր զավառի մանկականրարբաոր նույն գավառիխոսակցականլեղվի պատկերնԼ ներկայացնում, յուր ձայնական դրությանը բովանղակումԼ միայն այն ձայները, որ այղ բարբառն է բովանղակում: Մեձերի իչոսած լեզվի ձայնական օրենքները կրկնվում են մանկականբարբառի մեջ ե թերականությունն ու չարադասությունը նույնն

մեծերի լսոսակցականլեզվի քերականության ձարադասության Հեւոչ Եթե մ մանկական Պոլսի բարբառում ասվում պաճշպաճ «ածել, ծածկել»,էսկ Վվանում Վանա բարբառի մեծերի լեզվի պախպախ,պատճառն այն Լ, որ այղ բառը մեջ եղած Լ պախել: Այսպես ւլեւոք Լ Հասկանալոչ միայն Հայերենի,այլե բոլոր լեզուների մանկական բարբառների Համար: Սրա Համար Լ նույնպես, որ այն Քրդերենն ֆրանսերեն բառերը,որ վերջին ժամանակւլարսկերեն,Թուրքերեն, ւսնցել են ներս մտել են մեր ժողովրդականլեզվիմեջ ն սովորականեն դարձել, նան մանկականբարբառին, մի բան, որ տեղի չպիւոի ունենար, եթե մանկական բարբառր սկզբից ի վեր անփոփոխմնացածլիներ: Մանկականբարբառ գոյությունուներ նաւն Հել. չրջաանին,որի մանկական են: Սրանք, լեզուների մեջ ենմի քանիսըվերականգնված ժառուսնդ բառերից թԹարկվելովսովորականձայնափոխությունների,կորցրինիրենց բառւսկաննկաԱյն ժամանակ լեզուներընորից ստեղծեցին նման մանկականբառեր. րագիրը": ծմմւտ. լատիներեն քճքքռ դարձավ ֆրանս. բճքօ, որ կորցրել Է թնե իր առաջին նչանակությունը ե թե իր մանկական նկարագիրը,ուստի ժողովուրդը նորից չինեց բմբո: Այուպեսնան Հնդեվրուղականնախալեզվյանբառերը. «Հայրիկ», ռո, էէն «Հայր» կամ մայր ն այլն: օրինակ' Հնլս. էն բառեր այլ լեզուներից Մանկական ֆր. եեէՇ միս լտ. նեռ մանկ. միս են

ու

-

ուոամոքո

ւսնգլ. էսո-էսու ՔՇՇօ-քՇ6

ձի

եմ չնորչակալ

է2

ռուս.

գերմ. ռուս,

Փր. ֆր.

չուն,

ՎԵ-ՅԻԼ

Եճս-Եռս Ե.-ԵՅ1

«ձօ-4օ

»

)

Ի(օ

քռքք

ֆնել իշփել, զարնել կով

քռո-քռո

Ոօս-1ոօս

Թուռո

կաթ միս

«Շոքճու»

ՈՐԱՇ

ւղջիկ են ուանք անցել ինչւլես' Սրանցից դրսկանին, Փր. Եօռեօո, օսյօս ն այլն. Ոճտոճ լաւու «ծիծ», Փր. մանկ. ճմո «ձի», 1006 «կաթ»: -Հ»-»՛

ինչպեսՅէռ,

որ

ղարձավ ոուս.

0161,

ալբան. ՅԼ (Հայր):

Հ.

Աճառյան

ՏՍՑՏԼԵ Լեզունե զ

Ը

այնքան ուշադրության լու Լ այլմմ այ յք լուր Հոդրությ նույնիսկ ստացել Լ նորանոր աստիճանավորումներկամ տեսա-

մեջ

արժանացել, որ

Ր

նկաւտտված

ավորումներ, Ի ը, որոն որոք

յո

ալս

ղ անաղդանվում զ

երնու Կբոույրը են

ՏսԵՏէոճէ, ՏսքՇրտէճէ, 24Տէո21

քօ

բ ր բառերով:

ինչպես չատ կետերում, նույնպես ն այստեղ, իր կենդանի օրինաՀայերենը, Լ կով կարող լավ ծառայություն մատուցանել գիտությանը:

ԳԱՎԱՌԱԿԱՆ

ԲԱՌԵՐ

Գավառականեն կոչվում այն բառերը, որոնք զործաձականեն այս կամայն զրական լեղվի մեջ բարբառում, կամ նույնիսկ մի քանի բարբառներում, բայց ընղունված չեն: Գավառական բառերի մեջ կան այնպիսիները, որոնք այսինչ կամ այնինչ դրական բառի մի նոր Հոմանիչն են ներկայցնում, իմաստի վերարերմամբ ոչինչ նոր բան չեն ավելացնում,Շետնաբարն բոլորովին ավելորղ են, որովշեւտն են: Այսւես, օրինակ, Համար անչծասկանալի աղգիմնծամասնության ճղուպուը, :

բարբառով, ւզոպոկ,կակալնչանակումեն «ընկույզ»,առաֆինր' Ղարաբաղի

երկրորղը' Երնանիբարբառով, երրորղը' Տփղիսի,Համչենի ն կարնո րարբառով: Որքան որ կարնոր նե Հնարավոր Լ գավառական բառերի երկրորղ ւոնսակի ղործածությունը, այնքան էլ անթույլատրելի ն վնասակարԼ դավառականձների մեջ դավառաբանություն դործածությունը զրչսկանլեզվի մեջ: Գրականության Լ կոչվում այո երնույւը (գավառական ձների գործածությունը գրական լեզվի ե Լ, մեջ), որ խատիվդատապարտվում ըստ որում: գրական լեզուն վերածվում Լ

գոեՀկության:

Բայց զավաուսկանբառերի երկրորդտեսակիազատ գործածությունն Լլ պաՀանջում Լ, որ նրանք վավերացված լինեն մի զիտական ակաղեմիայիկողմից: Մինչն այդ' յուրաքանչյուր Հեղինակ,որ ստիպողականկարիք Լ զգում ժի այղպիսի բառ զործածելու, պարտավոր Լ գոնե փակազծով նրա բացատրությունը ւոալու, ապա թե ոչ' պիտի մնա անճասկանալի: ՕրինակիՀամար «Տարերք Հոգեփոխության):անունով մի գրվածքի մեջ (ճեղինկ Արիս Տեր-Մկրտչյան,Ամերիկոս,1945, Լջ 44) կարդացիՀետնյալ տողերը. )«Հող կարկտուք ըրած նն այդ ւպզաւոռուածքը զիրար ղօթելու(իմա՛ ղօդելու .

միացնելու չատ վարպետ կութերղաիկածԼ»: Երբ ես կարդացի, անմիջապես Հասկացա, որ Հեղինակր խարբերդցի Լ ե կութ ասելով Հասկանում Լ կոււտտ «կարելու ժամանակասեղի մեկ անգամ ելնել իջենլով կարած կարը, կարի Հատր»: Գրբի վերջում, Լջ 52, տեսա, որ Հեղինակը իրոք ԽարբերղիՍուրսուր գյուղից Լ: Բայցքանի՞ մարղ Հասկացավայդ կութերը: Գավառական բառերիերկրորդ չարքն նեն կազմում այն բառերը, որոնց Շոմանիչը պակասում Լ գրական լեզվի մեջ, ուստի ն լրացնում են լեզվի թերի մի են նոր աղբյուր լեզվի Համար:Այո կողմը,Հեւտնաբար Հարուտության գրչսկան Լ ւվես, օրինակ, Ղարաբաղի գերան մի ուրիչ նչանակում «մի բարբառով թործ գերանի վրւս նստեցնելու ժամանակ' ծայրինանկյունաձն ւռաչված փոսր»: -

Բառաքննություն

Սրանից էլ կա թորձել «գերանի վրա ուրագով այդպիսի փոս (թործ) բանալ»: ն չինարարական արձճեստի կաչատ աոշասարակ ծւամար են: բնոր բառեր Դեւոթչէ չփոթել ղավառոական բառրգավառական ձեի Հեւո: Գավառական ձն է կոչվում Լ այս ու այն բարբառում, այն բառը, որ թեն գործածական բայց նւս. դրական լեզվի մեջ ընդունված մի բառի այլ պաւկերն Լ, որ սովորական բացատրությամբ կոչվում Լ ճաղավաղյալ բառ»: 0րինակ' ճլգուճալ գավաուսկան ձն է, որ գտնվում է պոլսածայ բարբառում ն ներկայացնումԼ գրական լեղգի դժգոծել բառի աղավաղությունը: Շատ բարբառներ գիտեն աղունիկ ձեր, որ աղավնիբարբառ բառի աղավաղությունը ն միառժամայն նրա փաղաքչականձենն է:

ՍրանքՀյուսնության

ԽՈՍՔԵՐ

ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ

մի լսումբձներ, որոնք արդյունք են Հւսվաքել ժողովրդական սւոնեղծազործության: Այուլես'զվարճալի չլաւոկեդարձվածներ, Այս անվան տակ ուղում

եմ

րավոր բացատրություններ, առածներ, նույնիսկ առակներ ե այլն: Այս բոլորը նյութ են կազմում ազգաղրության, Շատկապես՝ֆոլկլորի:Նրանք|սոսակցության մեջ Հիչատակվում են մե՛րթ իբրն զվարճալիք,մե՛րթ իբրն օրինակ, մե՛րթ են ն, որով Համեւում կամ սրասմւտությու իբրն սրախոսություն լշուակցությունը: ն Ժողզովրղական ձների աոաջին գլլսավոր ՇատկանիչըճանգավորություննԼ: մի լոսթի մեջ,որ երկուբառից Լ բաղկացած, ժողովուրդը Նույնիսկ ամենակարճ գիւոն ստեղծել այնպիսի Հանգավորձներ, որ ամենամեծ բանաստեղծիԼլ նաՀեւո Համրնքաց ն անբաժան չէ դարձխանձր ւլիտի չարժեր:Հանդավորության վաձի կարճությունը, որով ամփուիվում է մի իմաստուն միտք առանց երկարաքան Հեւոնբանության: Ինչկա ավելիկարճ,ավելի արագ ու ավելիՀւսնգավոր, յալ փչրանթը, որ միայն բառից Լ բաղկացած.

Տուռիկ,ւոուոիկ, գյուղն ւոարբեր չէ Նորանից

Լ մոտիկ:

ոուսերեն ծանոթ առածր' Ղոսճ ճռճութ, ԲՅՂԵԼԱ6 6իճոթ. Երկուսի Լլ նպատակըաճապարանքիղատաւզարտությունն էԼ, ռուսերեն ոաձր ենթաղրում Լ ձիով ճամփորդությունը, ն այս չատ պատչաճ Լ Ռուսասեն Հեռու նման մի երկրի Համար, ուր գյուղերը իրարից տանի ընդարձակաձավալ ն իրարից են անջատված լայն Շողամասերով:Իսկ Հայկականառածր ենթադրում Լ մարդու կամ թերես նան Լչի տուտիկ-տուռիկ գնացքը' Հասնելու Համար Հեռավոր զյուղը: Նույն առածի միտքը (այն Լ' աճապարանքիղատապարտությունը ) գտնում նան ենք ուրիչ ղանաղան առածների մեջ, որոնց ոչ մեկը,սւսկայն, չի Հասնում ա-

նախորդերկուսի սեղմությանը, արվեստինն ւլատկերավորությանը, ինչւվես. Շտւաւղողըչուտ չի Հասնիլ: Վոաղողինողա չի լինիլ: կամացդնա, որ չոււտ Շասնես: 1օՇոճուււթ, արաբ.

Շ1-

ԷՅՇՀՇԱՐՆՒՖ,

ՊՃԱՕխՇԾ ոո ԸՅ)օ1Շէս օՏ-ՏՇ/ Յու «ԱճապարելըսատանայիցԼ»:

Հ. Աճառյան

ինչպես ն ւսուսկները,միջազգային բնույթ են կրում. միննույն Առաձծները, ւսուսծրը կամ ուսկը կարելիԼ դւոնելղանաղան ազգերիմէջ: Օրինակ" «աւսբր չ ի մարղբ մարդուն ւսռակը գտնում ենք Հայերեն, աւսրին Հւսնդիսվի, կՀանդիպի» ոուսերեն, տաճկերեն (մՅՆ մոռ

զճԽնտնր), ւպւսրսկերեն իւուսլերեն: Ո՞վ Լ այսինչ առածի կամ առակիՀեղինակը.անչուչտ մի անձ է, բայց անչնաՀեղինակներչաւո են եղած,բայցժողովուրղբ ով գիւոե բինԼ գւոնելւսյն: իՀարկե ն Լ |Լ որքան մաղել, ավելորղները անՀաջողներըլռության մատնել, լավազույնները, գուցե ՀեւոզՀեւտեսրրադգրելով, կյանքի Լ կոչել ն գործածականԼ դարձրել: Այսպիսով"Հեղինակր դարձել Լ վերջիվերջոժողովուրղը ն ոչ թն անչատր: Աղզագրականզիտությանն է ւզաւոկանումորոնել ւսոակներիծազումը: Մենք ւսյսւոեղ նրանց մասին այլես չենք լսոսի, բայց առաճձներնէլ. ւսնչուչւո, սկիզբ են ւսռել այս կամ այն լեզվի մեջ ն ապա թարգմանաբար անցել ուրիչ լեզվի կամ լեզուների: նախատիպիգտնելու Համար այստեղ էլ ընդշանրապես Հանդն Լ որոչիչ: Հանգը կարող Լլինել թե վերչից ե թե աոֆնից, կամ նան' երկու կողմից: Երբ սռածն ասում է սքանչելի արվեստով՝' Սնին սապոնն ինչ անե, Խեինլսրատն ինչւսնե, ւսյսւոեղ ոչ միայն կրկնվում է «ինչ անե» Հանգր երկու տողերի ձայրերին, այլն ւոողերի սկզբից՝ սնին |սնին, բայց նան' սնի Հեւ սապոն ն ինի Հեւ իսրատ, (Հսհ

ԵՇ-Էսհ

ոծ

1ոտւո

զճԽնտոշ,

ողւլւօտօմ,ՅմՇոռ ԵՇ-ՅՃմՇու

ոու

ոՇՏՇմ),

1ոտմոն

նն

ու

Այս ուծի պարսկերենը Հեւոնյալ ձեն ունի. շօոքլ ԵՇ Տստէշո Տօոմ ոՇ ՏՇնօմ «խաիչիկը լվալով սպիտակչի լինիլ»: Պարզէ, որ Հայերեն առածն իր ճոլս Հանդգերովնախաւոիսլ,լինելուերաչիոիքն ոչ մի Հանգ չունի: ունի,քւսնիոր պարսկերենը 4ն նույնառաձիռուսերենն էլ լավ Հանդգավոր Սուկայն նի. հօ Ծ6ոձ. Վզճքոօրօ8014 ԷԸ հՕրՕճո, Հայերեն առածը, որ գոյություն ունի արնմտածայոց մեջ, չի կարող ոուսերեենչ նից Թարգմանված լինել,ուսւոիերկուսըիրարից ւսնկավա եմ մի Այստեղ ւուսլիս քանիայլ առածներէլ՝ բընւորելով միւսյնՀանգավոբները: Գեղ կանգնի' գերան կկուռրի: կըլլայ Լքապուր (-««սրաբ. էեւ Տունը չունի տաք ավուր, դուրսր ու

«մեծամեծ»

):

Մարդմարդուքածանա,

մարդ

"ւսւուն ւա: մեսրդու

Դուրսր քածանա, ներսր սատանաչ Երելսեն մաՀանա, մերը կչտանա: Ասեւրդեչ եմ, չասեմ' Լչ եմ: էչն ինչ գիտե նուչրը,կերթա կկրճե փուչը:

Համբերե, ւլալան բւսնբերե: ով ւսղաչ ւսղա, դունւղա, մեր ֆաղացքը

Ես

Որդիքչեղաք, որդունի եղաթ: Ունիս՝ւոուն ես, չունիս'չուն ես: Խ.սչ չէ Հանիր, չէ Հանիր, Հանիր Լ

նե'

աչքն Լ Հանիր:

Բառաքննություն

Մեկը լավ Լ, երկուքը բավ Լ, երեքը ցավ է. այս առածիթրք. ձեն Լ' ւու ճու, չատ լավ Հանգ ունի, Հայերենն էլ լավ Հանգավոր Լ, բայց Թրքերենը որովՀեւոն ժողովրղի մեջ բավ Է ձնր գործածական չէ, ուստի ենթադրում եմ, 1էյտ1 զՅՈՅՐ, որ

է: զրագեւոների նոր Թարգմանություն թուրքերենից ձեռքովկաղմված:

ՂԳՌԱԾ

Երբեմն մի պարզ առածր մի ամբողջ առակի Համառոտությունն Լ: Մեկը գեացել Լ չուկա, մեղր ն չամիչ Է դնել, մինչն մուն Հասնելը մեկ մատ մեղր, մեկ Հատ չամիչ ոււոելով չարունակ, երբ տուն Լ Հասել, նկատել Լ, որ բան չի մնացել: Այս ամբողջ պատմությունը ամփուիվածԼ Հեւոնյալ առակի մեջ, Պլ.Հաւո-Հաւո չամիչիկ, Մաւո-մաւոմնեղրիկ, Տուն եկանք դարւուսկիք: նն մի րան Երնան.նորաՀարսին ւսուսջարկել կարել,Հարսըչգիտե կարել, ասում Լ, բայցեր ւոգիւոությունը ծածկելու Համար ւուսն ւսեղը չէ: Հորանց Սրանովիր ւոդիւոությունը ուզումԼ ծածկել, իբր թե' եթե Հորանց տան ասեղը լիներ. պիտի կարողանարկարել: Փոչտալու ժամանակ սովորություն Լ փչուրացողին ասել` առողջություն, 67ճթրօ ՅճօքՕտէլ, նույն բարեմաղթությունը կատարելու Համար ֆրանսիացիները -

ասում

են'

ձ

ՆօՏ

Տօնհի1էՏ.

դիտե նան խոսակցության մեջ ածանց բառերից ժողովուրդը բացի այն, որ խուքին տալիս են Հարմարավորառածներ: Դրանք դործածել են նւսն խոսքը ռանձին Հաստւաւռելու: սպատկերավորություն, նպաստում Հայերեն առածներիմեծագույն Հավաքածունկաղմել Լ Արամ Ղանալանյանը'

Բացի բարդ

ն

ա-

ժրաջան,վասւուսկավոր բանաչավաքն զզաղրազետր:Այդ Հավաքածուն ունի 35.000 առած, առանց Հւսչվելուամեն մի առաձի մինչե ւուսսըւուսրրերակ ու

ները:

նան ժողովուրդը գիտե զործածել ԲւսցիՀայկական սոռածներից, Թուրքերեն

առածներ:

ւսռածների մեծ Թուրքերեն

փոքր ժողովածուներ ւսնչուչւո կան, բայց դրանք է, թն ենձ ծանոթ չեն, ուսւոի չեմ կարող նրւսնց թվի մասին խոսել:Ենթադրվում մեծ Լ, նրանց թիվր չափազանց բայց այղ Հաստատելու Համար իրական վաստ է Հարկավոր,մանավանդ, երբ այժմ գիւոենք,որ Հայերեն առածներիԹիվը Հասնում Լ 40.000-իչ Թուրքերենառածները չաւո են Հարգված մեզանում: Նրանց մասին կա Հայնրեն այսպիսի առած. «թուրքնանիծած, լսոսքն օրՀնած):Երբ նույնիսկ մեկը իր լսոսակցության ժամանակուզում Լ մեջ բերել թուրքերեն մի առած, նախ այս

սռածն

ու

է ասում:

Ուսումնասիրություններչլինելու պաճառով չենք կաբող ասել, թե Հայերեն թուրքերեն Համապատասխանառածներից ո՞րն է նախնականը, այսինքն' Հայերե՞նն Լ թուրքերենից թարգմանված, թն ընդչակառակը: Այս Հարցը դեռ թենելի Լ: ն

Հ. Աճառյան

Սակայն ինչ ել

լինի.ես Հւաււուսւո Համոզված եմ, որ թուրքերեն ւսուսծների Հայ է, որ մի մասը անպատճառ Հայ մւոթիՀորինվածթԼ, ւյսինըն' Հեղինակր իմ Լ Թուրթերենը զործածել իրն Արնելթի լեղու: այս ասածր ապամիջազզային որ

ցուցելու Համար տալիս եմ Հեւտելալպատճառաբանությունը: կան քուրքերեն առածներ, որ Հայերեն բառերով են ն Հայերեն իմացող մարղու ձեռքով չինված բառախաղ,օրինակ' սոտո ճբ Հունվար մոր փեւտրվար բօնո

41, մւարւո 112:1ՅողՂ ծՅ»«:, 4274Յու ծէՅ» են Հայերենի կերպով կազմված Այս առածներըՀւսյւոնի վրայից:Հունվար, 7 նչանակում Լ «ալյուր սոջո են. մւարւոՀայերենսմսանուններ փեւորվար, Յո

Չ ոչ

միայն կազմված Լ Հայերեն փետ բառից, այլն ամբողջը ու նի՞ս»:Իսկ երբորղ ւսռածձը «Կիայւո ամբողջովին Թուրն քերեն Լ նչանակում Լ «մարւոս գնաց, դարդս գնաց): Երեքն Լլ բառախաղով փետրվար ն փետ, մար ն ձոոմ «ցավ» կազմված են Հունվար ն սո «ալյուր», բառերից: Պոլսում կա տաճկերեն մի առած' ջծոզոռ զտջճո 21ՅՏՅոմռո, զօոզ ճեռհո ԵՇՏոմշո «մի վախնար ձմնովա կեսից, վախեցիրապրիլի Հինգից»: Այստեղ, թեն ամբողջ առածր թուրքերեն Լ, բայց ապրիլ ամսանունը Հայերեն Լ, այն էլ' արեմրւոյւանՀնչումով Հնչված ՅԵ աբրիլ, մինչդեո Համապատասխանամիսը թուրուտշո, քերեն կոչվումԼ ապրիլ չեն դործածում ն եե դործածեինէլ, պիտի ասեին ֆրանԹուրքերը սերեն ձնով'ՁՄՐԼ|: Համբարձման վիճակի երգերը ամեն տնղ Հայերեն են, բայց Պոլսում թուրքեեն բեն Թե Տւսճկասւուսնի ւսռանցբացառության: Չգիւոեմ, Թուրքերնէլ վիճակի կա Թուրքերեն վիճակի երգերի մեջ միւոուն Քրիսւոոսի երգերունեն, թե չէ: Բոսյց

ունի՞ս», քնո

Մոր

Լ Թուրքերեն նչանակում

անունով.

ՓԼչկիր-փԼչկիր իչսթիւեւ, ՓԼչկիր տիզիմ ի«թիւեԼ, 0թուրմբղ նազը հազար ՔրիստոսբնԼչկինն: Թրգմ. «Սբբիչը «բբիչի Վրա. Սրբիչը ծունկիս վրա, Նատերէ գիր կգրե

Քրիստոսի սիրուն»:

Այս երգի Հեղինակը անչուչտ Հայ Լ, որովՀեւտնքրիստոնյա թուրք չկա, Հետնաբար ն վիճակիերգերը բոլորն էլ կարող են կազմվածլինել Հայերիձեռքերով: ինչպես ն կովկասում, բոլոր կերակուրների անունԱմբողջՏաճկաստանում, են: ԲւսյցՊոլսում բոլոր ները ընդճշանրասվես Հայ են, Թուրքերեն խոՀարաբները ն Հւստկաղես փաչաների բոլոր մեծամեծների տնային խոչարարբներըվանեցի Հայեր են, ուրեմն ե բոլոր տնսակիկերակուրներիանունները, եթե Հայերեն չեն, ւլեւոք է ենթադրել, թե Հայերի 4եռքով կազմված թուրքերեն Լ:

Բառաքննություն

թվին Պոլիս Լի զնացել ն այնւոնղ մի թուրք ւսնուչարարից լսեցի Հայերեն թերթ բառր (իրր լսմորեղենի թերթ): Երը զարմանք Հայտնեցի, թե ինչու Հայերեն բառ նք գործածում, ւպաւուսսխանեցին,թե «ՀիմիԹուրքերը Հւսյերեն թերթ բառն են ընդունել»:

ԱՍԱՑՎԱԾՔ

Ասացվածբները ապրում են չատ երկար, նույնիսկ մնում են դեռ, երբ պայմաններն միջավայրըրոլորովին փոլավումԼ: Պոլսում մնում Լ դեռ «վերի արտի ես» որ Հայասւուսնում ցորենն չատ սովորական Լն նչանակում Լ ասացվածքը, ունես «դու ի՞նչւսռւսվելություն ուրիչների վր»: Հայասւունում,ուր ցորենի արւոերչաւո կան, ն ուր գյուղը վերի թաղում ուրիչ արտ ն ներքի թաղում ուրիչ նի, կարող Լ ունենալ սրտ: ոչ արւո կա, ոչ ցորեն ւսյսիսի սռած, իսկ Պոլսում ն ոչ են ցանում, էլ վերիւսրտիցորենկա: Համչենցիքզործածում Լին արազ րոր «Հեղեղ» իմաստով,մինչԳագզրիում է, ւսյդ ուր Արաքս գետն ղեռ բառր Հայասւուսնի Հւասմչենցիք ապրումԼին չատ դարեր առաջ: ու

ու

ՀՈՄԱՆԻՇՆԵՐ

ենք այն բառերը, որոնքունեն միննույննչանաՀոմանիչսելով Հասկանում ն ն ն ՀուսՀուանիչներ Այսպես՝ որովՀեւո արա եւոներ յունը:Այսոլե ղարան են, որ են ն են ուր ղեղեր ճիչ նչանակում պատրաստումծւսխոմ: ւայնլսանութը, Այս նկաւոողությունը Թե ճիչ Լն Թե սվիսալ:

ությունը:

էլ

ատուն

,

ուս

ԵթԹնառնենք որել լեզու իր բնական վիճակվի մեջ, իրոք կւոեսնենք, որ Հոմանիչ չկա. բոլոր այն բառերը, որոնք Հոմանիչ լինելու երնույթն ունեն, իրառղեսներկայացնում են իրենց մեջ մի որել զանազանություն: Այսպես. Հայերենի մեջ ւուռուն Ճեւո, ենք բառերը,որոնց բոլորնէլ պոչ Հոմանիչ Համարում ւսդի, դմակ, ունեն: իմաստն Բւսյցեթե խորը քննենք, կտեսնենք, որ անկարելի Լ մին մյուսի ն կամ" ւոեղ գործածել: Այսպես, կարելի չէ ասելձիիդմակըկամ ոչխարի տուտը թռչունիձեւոը, այլ ագի Հաւոկացնում ենք ձիի, Լչի, կովի, եզան Համար, դմակ՝ ոչիսարի Համար,ձետ՝ ւսղվեսիկամ չան Համար, ւուռուն՝ Թռչունի, ձկան կամ օձի Հւսմար: Գործածության այս զանազանությունը կամայականչէ: կարնոր Լ, արդյո՞ք, Հոմանիչներիգոյությունը լեզվի մեջ, թե չէ: Այս մասին երկու կարծիք կա, մին' դրական, մյուսը' բացասական: Համարում են լեզվի Հարստությունը: Մարգկային միւոքը Ոմանք Հոմանիչները դիւտն զանազանել դաղափարի կամ առարկայի զանազան երանգներ, որքան միւոքը ավելի զարգացած Լ, ավելի Լլ ընդունակ Լ ըմբոնելու այդ երանգները ն լեզուն, որ մտքի արտաՀայտիչնԼ, եթե ունի Հատուկ բառեր այդ երանգները բագւաւորելու Համար,բնականաբար ավելիզարգացած պիւոիՀւսմարվի: Այսւղիսով Հոմանիչներըլեզվի զարգացմանարւուքին նչաններն են, ուրեմն ն որքան չատ Լ լեզվի մեջ Հոմանիչներիթիվր, այնքան Լլ զարգացած Լ լեզուն:

Հ.

Աճառյան

ԸնդՀակառակը, ուրիչները կարծումեն, թե Հոմանիչըւսվելորղծանրարեոնություն է լեղվի Համար: Եթե բառը ստեղծվածէ մի որեւ միտք արտաՀայւոելու Համար ն միայնայդ միտքը արտաՀայոելու Համար, ուսւոի ն երկու բառ միննույն նպատակի Համար ավելորղ Լ: Ճիչտեն կարծել, իե մարդկային միւքր ընդունակ Լ ըմբոնելու առարկայի ե բոլոր երանգները ն եթե բմրոնում Լ, միայն Համեմաւտտաբար Հարարերարար: երանգ, աուսնց ջրի րարեխաոնության ւսսւոիճանից մինչն 1006կա Օրինակ, Հաչվելու անխքիվկուսորակները: Մարդ կարող է դանազանել, եթն իրար մուռ ւսռանց Համեմատության, ղնեն, 109 ն 15 բարեխառնությունը, բայց ւսռանձին, այղ երկուսը միննույնն է նրա Համար: Դրա Համար մարդկային լեղուն ունի սառն, գոլ, տաք ն եռման բառերը միայն ն մյուս աստիճանների Համար պիտի ասե ն Համեմաւտականձնով' չատ սառն, ֆիչ ւուսք. չատ ւուսք, բավական ւուսք

ւսյլն, առանցորոչ բառերի:

Մեկնելով այս դաւտողություններից'չատ զիտուններ ընդունում են, որ որել լեգվի մեջ Հոմանիչ չկա: կենդանաբանությունը տալիս Է մեզ այս ւուսրբեր դործածությանց էական պաւոճառը, ագին երկար քելերով կամ մազերով կազմված պոչն Լ, ղմակըլայն մսի կտոր է, ձետը բրդե կազմված պոչն Լ' մեջը աճառային մասերով, տտունը մարմնիւսնբաժան չարունակությունը կազմողոսկոր է կամփչեոլոչն է: ւսնունն է Լ, որ Հավասարաւղես իկ ե՞նչ ւվոչը: ՊոչըընդՀանուր դործածական Լ բոլոր ւոնսակներիՀամար էլ: մյուս կողմից ունենք ուրիչ բառեր, որոնց Համար որել տարբերություն Բեսյց տեսնում. այսպես են, օրինակ, պարգն, ընծա,նվեր, ձոն, ձիր (Հաւոկապես' չենք առաջին երեքը ): Հավասարասղես կարողենք ասել` «ոայս գիրքը ուղարկումեմ թեզ իրըն ընծա կամ իբբն նվեր»:Բւսյց ւսրդյո՞քւսյուվեսէր նան Հինժամանակ, երբ ընկերական Հարաբերություններըավելի չնչտված էին, քան Հիմա: Այս օրինակիցմենք կարող ենք Հեւտնցնել,թե Հոմանիչներն էլ իրենց կյանքն ունեն. մի ժամանակ կարիք Լ զգացվել զանազան նրբությունները որոչելու Համար տարբերբառեր Հորինել: Ժամանակիփոփոլությամբ ավելորդ են Համարել Հոմանիչները ւայղ նրբությունները, ՀեւողՀեւոն դարձելեն իրապես Հոմանիչ ն են ւսյն ժամանակ իբրն ավելորդություն սկսել կորցնել իրենց գոյության իրանն դեո իբրն վունքը:Ոմանք Հնության մնացորդչարունակվում ւսարել,ուրիչեն: տուն, 4եւտ, Ազի, ները բոլորովին ջնջվել դմակ, պոչ բառերի ւուսրբերությունը մեզ Համար այլնս ավելորդ Լ, ն չգիտենք Լլ: Պոչ բառը իբրն ընդշանուր դաղափար Հաղթել է բոլորին: Այսպես` ագի, ձեւո ն ւտուտուն բառնրը բոլորովին (տուտ) չնջվել նն, տուն զոյություն ունի միայն «ծայր» իմաստով,իսկ ղմակ-ր մնում Լ, որովշնտն մինչե այժմ էլ մեր ւտոնտեսության անաղար:ո մեջ առանձին կարնոր նչանակություն ունի ոչլսարիդմակը, որի Հալած կտորտանքներիՀամար էլ ստեղծել ենք խարխզիկամ խարխնծիբառը: Նույն բանն Լ նան պարգն, ընծա, նվեր, ձոն, ձիր բառերի Համար, որոնցից ձիր-ը բոլորովին ջնջված Լ, ձոն-ր իբրն գրական ձն գործածվում Լ ուսումնականներիչրջանում (դգրքիձոն ն այլն), ընծան նվերբառերից առաջինըսովորական Լ արնելյան Հայոց մեջ, իսկ երկրորդը` Համարյա անգործածական.ընդչա-

Բառաքննություն

կառակը, արնմտյան Հայոց մեջ երկրորդն Լ ավելի սովորական, իսկ առաջինը` անգործածական, պարգնբառր մուուսվորապես«վարձւաւորություն» իմաստով կա դեռ' թեն նույնլես գրականչրջաններում միայն ւամիուիված: դգոյությունը, ուրեմն, լեզվի մի նորագույն չրջանում մնացորդԼ Հոմանիչների Հնության հ ղատապարւովածԼ կորստի: Հոմանիչները չաւո անգամ ււրդյունքեն ներքին կամ ւսրւուսքինփոխառության. մի որել գավառ կարող Լ ունենալ մի որոչ բառ, որ տարբեր է ընդՀանուր լեղվից: Հանդամանքներիբերմամբ այղ բառր տարածվում ն մւոնում Լ ընդչանուր լեզվի մեջ. այստեղ սկսվում է Հոմանիչը: Նույնչգես մի օւոար րառ" քաղաքական կամ քաղաքակրթական Հանդամանքներիբերմամբ կարող է թափանցել մի լեզվի մեջ ն կաղմել մի նոր Հոմանիչ: դեպքի Համար իբրն օրինակ Առաջին առնենք աքաղաղ, աքլոր, որձակրառնրը: ԱռաջինըընդՀանուր Հայ ձեն Լր, գավառական աքլոր ձեր եկավ ցցվեց նրա կողքին,իրբն զոււո Հոմանիչ: Ղարաբաղի, Ազուլիսի ն Սյունիքի ժողովուրդներն Լլ ունեն որձակ ձնր, որ գործ են ածում ն երկրորդի Հեւո իբն ղոււոՀոււսնիչ:Մերվերի օրինակիՀաառաջինի միասին, մար ունենք սառն, ցուրւո, պաղ գոլ, արեգոլ, եղկ, գաղջ, եղմ ւոաք, ջերմ եոմսն, նվ Հոմանիչները: Երկրորդ դեպքի Համար օրինակներըմեր լեզվի մեջ անն Հետո ոուս, Թիվեն. օձիքբառիմուռ իջելչարվելեն նւս Թբջ.յւսիսա վարատոե նիկ ձները, կրունկ բառի մուռ թուրք. դաբան ն ոուս. Այս պակաբլուկ այլն: ն րբագաների վերջիվերջոմեկը կամ մյուսը մեջ սովորաբար սկսվումէ մրցումը, ջնջվում Լ: Հոմանիչներիգոյությունը թեն իրոք փաստ Լ, բայց ժամանակավորԼ միայն, ն նրանցջնջումը'անխուսավիելի: Մեր արդի լեզվի մեջ Հոմանիչներըերբեմն աուսջանում են բոլորովին արՀեստական կերոլով. մի որելնորակերտ բառ Հորինելու ժամանակմեկը առաջարկում Լ այսինչ ձեր, մյուսը' այնինչ ձեր. երկուսն Լլ ընդունվում են լեզվի մեջ ն մնում իրըն իսկական Հոմանիչներ, մինչնոր ժամանակըմեկր կամ մյուսը վերջն երկրորդը նականաես նվիրագործե Այստեղկավերացնեն գործածությունից: Հիչենք բնոր դեր Լ |սաղում մեր երկուՀաւովածների իբրն օրինակ բաժանումը: ն ե առաջինը բ առերը, որոնցից արեմտյան Հայոց նախասիդեղարանդեղատուն -

րած

ձեն

Լ,

-

-

Հայոց: երկրոբդը՝արնելյան կան Հոմանիչների որոնց մեջ Հււբառարաններ,

լեզուների մեջ Զարգացած

շչվաթված,դասավորված են Հոմանիչ բառերը ն նրանց տարբերությունը նչանակն մի լոոչորմասըւսնչուչւոդրագետների ված:Տւսրբերությունների ւսկադեմիամնոսծ Լ դրական լեզվի մեջ: Մենք ոչ միայն ների Հնարած բանն է, բայց արդեն ուսումնասիրածձ, որոչած ն նվիրագործածչենք դեո մեր բազմաթիվ Հոմանիչների տարբերությունը, այլն նույնիսկ նրանց մի Հասարակ ճավաքաձու չունենք: Այս ենք մերաւղագա մւզասում լեզվաբաններից": ւսչլսաւոությունը երկու տեսակ են լինում. Հոմանիչներն "

Հ. ԱճառյանիՀանձնարարությամբ այդ զորձր Հաջողությամբ կատարեցնրա ասպիրանտ,այժմ որի Հուաբան, զիւտ.ղոկտոր, պրոֆեսոր, զիւոության վաստակավորզործիչ Ա. Մ. Սուքիասյանը, նիչների երկրորղ` «Հայոց լեղվի Հոմանիչներիբացատրականբառարանը» (երնան, 2003, 1240 էջ, 130000 Հոմանիչ բառ ն դարձված) Հրաւարակվեց Գալուստ Գյուլբենկյան Հիմնարկությանբարձր Հովանավորությամբն 2004 թ. արժանացավՀՀ նախազաՀիմրցանակին(Ս. Գ.):

-

50-1

Հ. 1)

նվեր

Աճառյան

Հոմանիչներ,որոնք բոլորովին տարբեր են, իսկ իմաստով Հոմանիչ, ինչպես'

ընծա: որոնք իմասւոով Հոմանիչներ, նույննեն

ն

կազմությամբ միւոյնւուսրբեր, ինչպես'ղեղատուն ն ն ն պածւանղեղարան, ընխերցարան, պածանջող, ընխքերցատուն պածանջկուռ 2)

իսկ իմաստով ներկայացնում

են

ն

Հայտնիտարբերություն,

ամա

Մտածողություն, մտածություն, մտածմունք- սոսջինը մտածելու պրոցեսն Լ, այս կամ այն ձեն Լ մւտտածելակերոլը, իսկ վերջինը' նրա արղյունքը. դատո-

որի

ւսռաջինը պրոցեսն Լ, ղություն, դատասմումն-

երկրորղը՝ արղյունքը: օրիՀոմանիչները, որպեսզի ապրեն, պեւոք ունեն իմառոի ւուսրիներացման, նակ, Հճ.' թափիլ լեցնել» ն վեղել «թափել». ». Հճ.' փորոնչել «փոնչւուղը՝ «մարդու ւսյծի»ն սփուրունքղօլ՝ ոչիչարի, են ն Հճ.' բ Լժնել «բաժնել,աղքաւոներին Հւսց բաշխել» դգիսել «բաժնել,ւն ֆաւոել». Հայ.' բուրել ն Հուռիլ (ա' լավ, բ՝ վատ),քեն Հնւասզեսերկուսն էլ միննույն Լին, ինչպես'բուրենղզանուչաՀուռութիւն, Երգ.,Եր.. ե., 13. Ելտեչարա նորա,ն Հուռ 20: նորս, Ցովել., ը.. բուրեսցը Սիր (/ռուս.)՝ եվրուլական պանիր, իսկ պանիր (այսպես Լ թթր. ն ոուս.)' «Հայկական սպանիր»: ւք" մեջւուսրբերացու Հոմանիչների ն նույնն են, օր.. արքայությունթագավորություն ն Ա. Մնոց., ի Դաւիթ (նորագիււտ. ՍպանղնւսՏԼր ղարձոյցղարքայութիւնն ժ.. 14, մյու սն ունի զիաղաւ որութիւն ): ԲւսյգՀիմա արքայություն կնչանակե ն, ղրավուո)): «երկնիցւսրթայությու Շու ուղի Դարձուցանել ղարքայութիւնն իչիուսնութեանն

«Ա. ՄՆ.

ժբ., 23, Հին

Թրզմ.' դարձուցանել գթագաւորութիւնն Սաուղզայ): են" Ըսւո ձեի Հոմանիչ ւսնՀաս, չճա, ւո ծաոա: Սրանքւուսրբնրացման օրենքով սւուսցել են ւսռանձին իմառւո, մինչնիսկ իրար (անծա ւոծւաս ն են իրենց ) ւսյս պաւոճառով Հակառակիմասւո էլ չարունակում Հ

ւսուսնձինզոյությունը:

Լեզվի մեջ բացարձակ Հոմանիչներ կա՞ն, Թե ոչ: Հեղինակըկաղմել է մի բուսաբանական լավ բաուսրան:. Նա ւոււլիս Լ նւսվ բույսի գիտական(լատիներեն) անունը, աւլա' նրա ղանաղան լեղուներով.որոնց մեջ կան ֆրանսերեն, վրառուսերեն, Հունասնիչները են ցերեն ն նույնիսկ Հւսյերեն անուններ: Ռուսերեն Հոմանիչները չատ բաղմաթիվ ընդՀանրապես,ն նրանց կողքին գրված է այն գավառի անունը, ուր զործածական Լ ւսյն բառը:Այս բանից մենքկարողենթ Հեւոնցնել երկուՀեւոնյալճչմար-

4116էր«Օ8անունով

ւոուվմյու նները:

ոուս

ԲացարձակՀոււանիչներ, ուրեմն, կան լեղվի մեջ, բայց նրանք գոյություն ն ունեն,ւսյս կամւսյն բարբառում մի ուրիչբարբառում Հեւոնաբար չկան: 2) Եթե Հոմանիչները միայն մի բարբառում են պածվել, ուրեմն մյուսներում ջսջվում են, ինչ որ նչանակում Լ, թե լեզվի մեջ բացարձակ Հոմանիչիզոյությունը ավելորզ Լ: ն

Բառաքննու թյուն

բոտ Հոմանիչները

րեւորության կամ բոտ պաւուսՀման կարող են չարունակել իրենց զոյությունը այս կամ այն բարբառում, ինչ որ նչանակում է, թն նորից ջնջվումեն մյուս բարբառներում: լեզուների մեջ մեկւուսրին մի քանիւուսրիներ Հին Հնդեվրուղական ւուսրբեր ն ն տարի. տես առ ամ Արմ. բու բառերով Լին արւտաՀայտվում:Այս մասին ն ամ բառերը, որոնցից առաջինր նչանակում էր Հայերեն Լլ ունեին տարի մեկ տարի, իսկ ամ' Հոգնակի Լր: կարելի չէր առել բազում տարիս, այլ միայն՝ 3)

ու

բազում ամսչ Ավելի ուչ

այա

նրկու իմաստներըչփոթվնցին. օրինակ" առում

ւոլրուլեւաննՏիբերեայ կայսեր(Ղկ., Հինդետասաներորդի ամի

զ,

ննթ ն

ամ

մի ի

(ոասնՀին-

զերորդ տարին մեկ տարի Լ): Վերջապես Հոմանիչներից մեկր կորավ ն այժմ ւկածել ենք միայն տարիբառը: Ցամէ եւս (Ղկ., ժգ, 9), նչ.' «մի ւուսրի Հեւոո»: Բոգի առանձին բառերից, ամբողջականնախադասություններ էլ կարող են իրար Հոմանիչլինել. օրինակ" Երբ ես անցնում Լի. Անցնելու ժամանակս. Անցնելիս.որոնց վրա կարող ենթ ավելացնել' արեմտաճայ լեղվով՝

Անցնելուււոննս: ն եմ, որ երբ Հ. Եդ.Հիւրիմիւզը Թարգմանեց Հրւսւուսրսկեց չատեր են նրան եր Հաջող Լ. չնորՀավորել Թարգմանության Համար:Նա ւպաւուսսխանել Լսել

«Ես

կարող եմ քարզմանել այդ զիրքը ութ անզամ' տարբեր-տարրերբառերով»: Այս խութը եթե մի կողմից ցույց է տալիս իր Հայնրենագիտության չափր. մյուս կողմից ցույց է ալիս. իքն որթան Հարուստ է Հայ լեղուն Հոմանիչ բառերով ն բացաւորություններով: Հոմանիչներիիմաստի տարբերությունը կախված Լ ոչ միայն բառից. այլ երբեմն էլ մասնիկից: Ով չգիտե ջաղաքական ն քաղաքային բառերի տարբերուԼ «պետական». նների կւսղմին այսինքն ւվեւտությու Թյո' նր: Առաջինը նչանակում վերաբերյալ,իսկ երկրորդը" մի որեէ քաղաքի ներջթինկյանթին,օրինակ" Այս ամսաթերթը քաղաքական բաժին չունի: Եվրբուլայիքաղաքական կացությունը ծանր Լ: Լրազրի այսօրվա Համարում մի ընդարձակթաղաքթականՀոդված կա: Թատրոնըգտնվում է բաղաթային այզում: Մեր թաղաքային չինարարությունը օրեցօր ղարգանում Լ: Քաղաքայինկայարանր կիրակիփակ լինում: Հոմանիչներ են տճշաս, անճաս, չճաս, րայց երեքն էլ իրարից տարբեր ենչ այն պտուղն Լ կամ անձր, որ դեռ սակ Լ ն Հեւոո պիտի Հասնի: Անճասը ՏՇասը Լ. է: ՉՇասըւսյն նձն այն է. որին մարդկային միւոքրչե Հանում, անծասանելի որ ամուսնական օրենքի Համաձայն իրավունք չունի ամուսնանալու իր մի ազն Հեւո: Սրանից ղուրս կան նան' թերաշաս,վաղաճաս, դգականի եթե կարիք լինեւսն ապաճաս,ինչես ունենք՝' աւղաժաման ներ,կարելի Լր կաղմել /(չժամանած, Հ եւո ) , ): լաւից եղեւալ չՀասած, մնացած օրինակ՝ (Մագիստրոս ւսպրաժաման

Լ

Հ.

Աճառյան

Հաաա աաաաաաաաաաաաաաաաաաՔի»

աաա Լեզուներ կան, որոնք միննույն բայիՀամար զանազան բառեր են Հատկացրած' հայելով, լե այդ բայր ինչ զոյականի Հետ պիտի կապվի: 0րինակ' Հրնդկական Ոոոռքճլեզվում «լուալ» բայի Հոմանիչներնեն. օքի)օքոյն լվալ ընդՀանրասլես,

ՇԷՏՈ212

-Ֆ-

ՏԱՅՃ

-Ֆ-

ուս

քհւոռ

ուտոճրուռ

չորեր,

պնակներ, երեսը, -»ուռները, .-»ձեռները: (հնմտ, Լջ 219)

ՀՈՄԱՆԻՇՆԵՐԻ

ՇԱՐՔԵՐ

ւոեղյակ, լավատեղյակ, Հմուտ, |էչորաՀմոււո,ներուն, Ծանոթ,քաջածանոթ,

գիտուն, գիտնական,ուսումնւսկան, ուսյալ: Խնդրել, աղաչել, աղերսել, պաղատել,թախանձել, գվո. գերկուկնալ: Ռուս.

ԱքօՕշտրթ,ֆոՕոՑ

Ռուս.

թ:

ւոիպլո, գարյաչի, ժարկը: Հայ. միայն տաք (եռման, վառման, չոգ), Զթ. չող: ՑուրաՀատուկ,յուրաւոեսակ, առանձնածատուկ., սեփական, աչոդղի, առւսչոգ (ռե, Արմ. բո., Ա.): Ուր որ Հոմանիչներ կան, լեզուները աչխատում են ւտոսրբերելնրանք իմասւոի որել երանգով: Այնպիսիսովորական մի բառ, ինչպես է «երկրորդ» դասականը, ունի երկու Հոմանիչ՝ ՏՇօօոմ, մՇագծուճ: Ըււո երեույթին կարելի ֆրանսերենում չպիտի լիներ այսպիսի Հասարակ իմաստով մի բառի մեջ որն երանգ մտցնել, բայց լեզուն կարելի է Համարել դնել աուսջինիտակ «երկրորդ ն վերջին» իմասւոը, իսկ երկրորդի՝ երկրորդ (բայց չարունակելի), օրինակ' 2օսո 12 ՏՇՇՕՈՎՇ 8015 46 1 ՏՕ186Շ,քօսո 12 մօածոոօ

քՕՏ մօ

6,

Երնույթը երկրորդնԼր թե այդ երեկո ն թնեամբողջ իր կյանքում. րայց որովայղ երեկոյին այլես տեղի չունեցավ, ուրեմն երկրորդն վերջինն Լր (ՏօՇօոմՇ), բայց որովՀեւոն կյանքում մի որեւ ուրիչ ւսնգամէլ ւվիտիւլաւուսՀեր, ուստի երկրորդ ն չարունակելի (մօաճծոօ) էր: Բառարանըեթե միայն երկու ՏՇօօոձօ, Հաւոոր է, երկրորդ ՀատորըկոչվումԼ իսկ նթե նրրորդ Հատոր ել ունի, կոչվում Լ մՇսշժծոոծ, Հայերենում ունենքսանդ,որի վր եկավ ավելացավ պբս. Շավան: ՊոլսիՀւսն յոց բարբառում սանդ-ը ւտեզիվեց օւոարին ջնջվեց, իսկ կովկասի Հայոց բարբառում. երկուսն Լլ մնալով, կարիք եղավ տարբերակում մտցնելու: Սանդ-ըր վեծեծում են մեծ րբապաչվեցկխոչորքարե սանդին, որի մնջ քանակությամբ բաներ (ցորեն, ձավար. աղ), իսկ Շավան-ը(արտասանվում Լ Շավանդ)գործածվումԼ փոքը, առձեռն սանդ իմաստով,որի մեջ ծնծում են Քիչ քանակությամբ բաններ: Հմմւու. սեր ն ղայմաղ: Հեւոն

ու

Բառաքննություն

Լինում են դեսլթեր, երբ

փոխառյալ բառր բնիկբառի Հեւո կցված միասին Լ գործածվում. օրինակ' ինդոնեզյան լեզուների մեջ սանսկրիտ կամ պարսիկ փոխառությունները' բնիկ մալայան բառերի Հետ, ինչպես մալայերեն' յ2ահոո-ՈՅուննո «ջոկաւո» բառի առաջին մասր պարսիկ Լ, երկրորդը" նույնի մալայան Հոմանիչը: Նոր Նախիջնանում' Հայերեն չուտ մը թեզ, առաջինը` Հայերեն, երկրորդր' օւոսր

թուրքերեն":

ՀԱՄԱՆՈՒՆ

Հոմանիչի Հակառակ երնույքն Լ Համանունը. առաջինրցույց է տալիս երկու կամ ավելի բառեր, որոնք միննույն իմաստն ունեն, երկրորդը ցույց է տալիս Հարկ յարկ, Հուո-- յուռ, սպառկացնել բարկացնել, եգիլւտացորեն եղիսպտացերեն փողջտացիփոջտացի յաղթեցի ախտեցի ւուսն ղուո ղանդուո Համառուռ լյամառուռ սնմեոռուկ անմոռու կ"՞: -

-

-

-

-

--

-

-

ՓՈԽԱՌՑԱԼ

ԲԱՌԵՐ

Գիւոենք,որ փոլաոյալ բառերը երկու տեսակ են' ժողովրդականն կամւսյլ ւոեսակներով նայածձ'ղղակիկամ ւնու ղղակի:

դրական,

ու

Ինչ տեսակ Լլ լինեն, փոխառյալ բառերը փոխառուլեղվի մեջ կրում են ղանաղան ձայնավիոխություններ՝Հարմարվելու Համար այղ լեղվի պածանջներին: Ժողովրղական սվոխառությու նների մեջ, եթե փոխատուն ներկայացնում Լ են լեզվի մե՛ջ,վերածվում ւսյնւպիսի ձայներ,որոնքչկան սվիոլսառու Համապատաս ն ն սան մի ծանոթ սովորական Հնչման:Այսսլես՝ ւսնցիւոալ. իսան. բառերը նելով ֆրանսերենին,իրենց Շ, |, 2,3) ձայները վերածել նն 5, 2, Տ, 2, այսւլես նան են շ, Տ: Հայերեն բառերը ւիո|լսառնվելով թուրքերենի մեջ" 4, ծ. ց վերածվել փափուկ ձայները, չզւտնվելովՀայերենի մեֆ, վերածվում են սովոՌուսերեն ): րական ձեի.ինչպես'վալս (ն ոչ վայլս,որ Հւսյերեն չԼ ), բալչնիկ(ն ոչ բայլչնիկ եթե վիոլսատուլեղուն ունի այնպիսի բարդ ձայնավորներ, որոնք Նույնպես, են փոխառու լեզվի Հակառակ ոզուն,ջնջվումկամւլարզվումեն. այաւզես՝գերմ. :Յօօ: 1ճոմտեոօօիէ,անգլ. վերածվել են ֆրանս. ԼոտզսՇոօէ,ԵԲՇՇԷ, -

"

Երկրի վրա տեղ կա.

Քեն.Քեր.,272): (Այւորն., Ես աս

,»

ալ

որ

զետինր մեղի Համարրանջեր չի բուսցնէ. թրբ. երեքն էլ (րէր: կլինի

ունիմ որ կր վառիմ ու չեմ էրիր (անղ, էջ

Բերվածեն

ն՛

նանմաք

Հւմանուն,

ե՛

եհանմաք

272):

օրինակներ(Ս. Հարանուն բառնրի

Գ.):

Հ.

Աճառյան

եթե փոլսատու լեղվի Շեչտիկողմից էլ կատարվում են Հարմարնեցումներ,

ն

փոխառու լեղվի չեչտադրության սիստեմի մեջ կա Հիմնական տարրերություն: Այսպես,եթե փոխառու լեզուն ունի չարժական չեչտ, իսկ փոխատուն վերջավանկի վրա չեչտ, փոխառու լեզուն կամ անփուիո|սԳզաչում Լ փոխատուի վերջավանկի չեչտր ն կամ ւռոեղափոլխյում: նախորդ վանկերի վրա. ինչպես' ֆրան» հօսէռոճու սերեն «ւոնղակալ» զերմաներեն 1ճսէոոու, անգլերեն հօքօոճու » ՈՂ1ՇհլոՇ » բայց սերեն /Պ6ԲԱՐԲԲՅՒՐԸ, ֆրանսերեն ւսնգլերենՈ 2Շհյոծ, գերմաներեն ռու-

Խ(ճՇհւոՇ,

Ձ: սերեն ԻԱ: Եթե փոխառու լեզուն ունի վերջավանկի վրա Հեչ, իսկ փոլսատուն չարժաԼ վերջավանկի կան չեչտ, կամ փոխատուի չեչտր փոխադրվում վրա ն կամ,ձայնավորի ջնջումով, չեչտը պաՀվում Լ այն տեղում, բայց զարձվում Լ վերջավանկ: ոու

իւոալ. Տօ1ԱՅօ 0Օրինակ՝

»

ՏՕԱՃԷՕ, ֆրանս.

իտալ. թ2226Շէռ ֆրանս. քոշօէէՇ ն թրք. (Բ2Շէռ: են լինում մայր Գրականփոխառությու նները չատ վելի Հավատարիմ ձնին. տաո այստեղ պաՀվում Լ փոխատու ձնր, սովորական տառաղարձությամբ, միայն չեչտվում ն կարդացվումԼ փոխառու լեզվի օրենքներով" Հաճախ վելացնելով Համապատասխանմի վերջավորություն, որ Հաւոուկ Լ փոլառու լեղվին, ինչպես' ոեվոլվեր (մճնօԽօո), վագոն (աշքօո), բրավո (ԵղոԿօ), բիսիկլետ (Խօ'ՕՇէլօ) ն ւսյլն: իրենց այդ Հաւոկություններով գրական փոխառությունները լեզվի մեջ չոււտ են իսկ ժողովրզական փոխառությունները այնպես են կոկվում, ճանաչվում, Հարմարվումնոր լեզվի կաղապարի վրա, որ անկարելի է լինում նրանց օտար Հայերենի իրանական փոլխառությունները լինելը ճանաչել:Որքան ժամանակ բնիկ են կարճվել, ն այսօր էլ ղեռ կան բառեր, որոնք Համար գիտությունը դեո Հե կարողանում վճիռւուսլ՝ Հայեն, թե իրանական: Թեն փոխառյալ բառերը լեզվից լեղու անցնելով պարտադիրկարզով պետք է կրեն որոչ ձայնական փոփոխություններ,բայց չատ դեպքեր էլ կան, երբ' 1) փոլխաոյալ բառը փոխ առնող լեղվի մեջ ավելի Հարազատ ձնով Լ պաՀված,քան փոխատու լեզվում. 2) նույնիսկ ջնջված Լ փոխատու լեզվիմեջ, իսկ փոլսառու լեղվի մեջ մնում Լ կենդանի: Երկրորդ երնույթի Համար օրինակներ: քօռուծ 4'օՐ-ր Ֆրանս. «ոսկի (բաուսցի ԱՕՒԱԼլսնձոր») այն Հանրածանոթ բույսն Լ, որ փոխառությամբ դարձավ ոուս. ձծք, Հայերենի մեջ էլ գործածականղարձավ պամադոր, պամիդոր ձնով: Նոր ֆրանսերեն բառր արնեմտաճայերը թարգմանելով կազմել Լին ոսկիխնձոր,բայց Հեւոո, գավառականբարբառում գտնելով լոլիկ, ընզ «անուր դործածականդարձրին ւսռաջինի փոխարեն: Սակայն ֆրանս. քօոոօ մօր այժմ բոլորովին ֆնջված Լ լեզվից: Ռուսերենում կան ԷՍՉՏՔԽԻ ն 38:0ր բառերը, երկուսն Լլ «ոարւոաքնոց»իմասՖՈւՅԻՕՑ-ի բառարանը գիսոնմիւայն ւոով: Երկուսնել ունիՊԱ Ե-ի բառարանը, ՒԷԾՉՏՒՆՈւ ն չունի ՅՅռօր: Այժմ այս երկու բառերն Լլ ջնջված են ռուսերենից, ն նրանց փոխարենտարածված Լ 76օքոռց: Հայնրենբարբառներում զործածական ն Մեզրի: է սակայն զախօդ «արւուքնոց) բաոր, ինչպես' Ղարաբաղ »

տառ

առ

Բառաքթննություն

Փոխառյալ բառերի սխալ թարգմանություն: Պրս. Տն նչանակում Լ «կողմ» որիզ կաղմված Լ ՇՅտն «չուկա, վաճառանոց» (իսաչաձն փողոցի վրա ղզտնվելով' որս կողմ ունենալու ւպատճառով, որիցժողովրդականչարչի):Այս բառիցԹրթ. փոլնառությամբկաղմվել Լ Տսլութոմռ «կողմերը», բայց որովՀեւտնթրք. Տս նչանակում Լ նաւն «ջուր» (գրվումԼ ՏԱ), ուստի ժողովուրդը, չփոթելովիրար Հեւո, Լ օրինակ,ժամրերեքին ջուկազմել ջրերը «կողմերը,չուրջ. մուռավորապես», բերը (միայն ժամանակի Համար Լ ասվում): կար ՏԱՐԼՕսԷ «սովորական չորերի վրայիցՀաղնելուՀւսւոուկ Ֆրանսերենում սն չոր»: Լ նն Այս բաոր փոխաոյալ Օօք175 ձնով ն նույն նչառուսերենում նն Հայերեն սերտուկչ Հին բառր դգործանակությամբ,որից Ֆրանսերենում ւսկայն ոուսերենում ավելի երծությունից ընկավ, ն նրա տեղ եկավ ՔՅՐՄՇՏՏսՏ,

(սե կար չարունակեց իր գոյությունր,մինչն որ չորի ղործւսծությունը վերանալով ամեն չոր, պոչավոր վերարկու), բառն էլ Հետր ջնջվեց: Պեւոթ չէ կարծել, թե օւուսը փոլսառություն ուժեղի աղդեցության արդյունքն Լ: Երբեմն Լլ Հոգերաեն Հնացած, նական պատճառները դալիս միանում են սրան:Մարդիկ փնտրում մի ուժեղ րաո դորԹուլացած,սովորական դարձածւոկարբառերիփոլխալրեն ծաձել:Լեզվի մեջ գործածված ամենօրյա բառերը Թույլ են Համարվում. այս պատճառովէլ կամ ղիմումեն Հին (դրաբար)մոուսցված մի րտաձճայտության. է. կամ ւսվելիճիչտ մի միջոց)' օտար բւսռիփոխության: Օրինակ`նկաւոված որ նյուխական նչանակոզ բառերը լեզվից լեզու բարոյական ւպակասություն ճւամիորղում են: Եվրոպայում ւնգլերեն, ֆրանսերեն, իտալերեն դերմաներեն են նան այս կարգի բառերըիրարից մեջ: փոխւսոնվել,նույնպես մեր Օրինակ թրթերեն ախմավլս, Հաչ. Հայվան ե այլն բառերըւսվելի ուժեղ են սարսակվ,. իրենց նոր փոխառնելու ժամանակ, թան նրանց ՀամաԹվացել.Հաւոկապես ւպպաւուսսվլիան բնիկ բառերը: Այժմ էլ նալխսաւտողը ավելի ազղեցություն գործած Լ ոուս. է կարձում,երբ ղզործածում միրդավեց, չլադլեց, սվոլիչն ւսյլն բառերը, ն որոնց արժեքը ճիչտ չգիտե Հաճախնչանակության լսորն էլ չի թափանցում. քան եթե լործաձեր նրանցՀւսմարժեքթ ղանաղան բառեր: ու

ու

ՄԻՋԱԶԳԱՑԻՆ

ԲԱՌԵՐ

բառեր ասելով պիտիՀասկանայինթայն րառերը, որոնց ՀորինՄիջազգային Համար մասնակցել են բոլոր ազգերը կամ զոնե' բազմաթիվ ազդեր: Այսչկա դեռ ւչլսարչում, ուււոի ն իրապես միջազգայինբառ չկա: ւզիսի երնույխն ման

Միջազգայինկոչվելու իրավունք պիտիունենային թխերես,օր., մալը,տուն, տաւն բառեր,որոնքզործածականեն Հարյուրավոր լեզուների մեջ (Հնդեվրոպականլեղվախումբ), բայց սրանքէլ ճիչտ նույն ձնով պածվածչեն լեզվից լեզու, ն ոչ Սն ւսյղ զանազանւսզգերն են, ւսյլ նրանց նախնիքը. նրանցՀորինուլները որոնք Հորինմանժամանակ մի միակ ազգ Լին կազմում, ուստի սրանք էլ միջագզային չեն: Նրանթ միջազգայինեն միայն լնդվաբանների Համար ն լեզվաբանական մւոքով, այն Լլ' որոչ չլսարձամասի Համար: Սովորականդործաձության մեջ միջազգային ասելովՀասկացվում են այն լեզուների մքե ջ, միենույն բառերը,որոնքգործածական են բոլորկամ բաղմաթիվ ն նման

Հ. Աճառյան

ձնով բառ

ն

է:

միննույնիմաստով: Այսպես. օրինակ, վագոն(չողեկառթի) միջազային

Բոլոր«միջազգային» կոչված բառերը իրապես պատկանում են մի լեղվի, որից փոխառությամբ ւռարածվելեն ն տարածվում են ուջիչլեզուների մեջ:Այսպես' վերոՀիչյալ վագոն բառր անգլերեն Լ ն նչանակում է պարզապես «բեռնասայլ»:

ՇողեկառքիՀնարիչներըլինելով անգլիացիթ՝նրանց բառն էլ տարածվելԼ ամեն կոզմ: Ժողովուրղները չեն Հեւտաքրթրվումբառի միջաղդայնականությամբ:Եթե նրրանք բւսոերը վերցնում են իրարից, ուրիչ չարժառիթ չունեն, եթե ոչ նվաղագույն «միբառր Հեւպածանջում: ճիգիօրենքը:Պառւորասւո աշչլնաւոանք Ընդշակառակը, ջազգային» բառը, մտնելով զանազան ժողովուրդների մեջ, Հենց որ առարկան

բառն էլ ՀւսլվումԼ: Այուվես' գործածական է դառնում, «միջւազզային» ավտոմոբիլբառր միջազգայինԼր. այժմ ֆրանսիացիքղարձրել են ոսօ կամ ՆօւէսւՇ, կամ «ոռ, ամերիկացիթ"ՅսօօԵւՇ կամ Թոմ, գերմանաանգլիացիք' Ոօօո-ՇՅր Են (8ՏԼ 33, ԻՇ 100, էջ 115): այյն ցիք'ԽՈՅՈԾՅՔՇոկամ աճջճո, դանիացիք՝ նր' նույնիսկ երկու անգլիախոս ժողովուրղների Ո՞ւրմնաց միջւզդայնությու միջեչ Բառերի միջազդայնությամբ Հետաքրքրվումեն միայն գիտնականներըն մեկ էլ' ընկնրավարականգործիչները: Գիւոնականներըփնտրում են իրենց Հեչտությունը: Անչուչւո դժվար Լ նրանց Համարսովորել յուրաքանչյուր աղզիլեզվով 1Շհեօ1օքռ,ՈՇէծուօ)օքւ2ն այլ բառեր: Մի ընդՀանուր զիտականձն փրկումԼ նրանց նեղությունից: Բայց նրանք իրենց Հասարակ ժողովրդի աՀոելի սածմանափակչաՀերի Համար նկատիչեն առնում բանակը, որ այդ «գիտական» բառերից ոչինչ չի Հասկանում, բայց իսկույն, կամ Քիչ մւտածումով րմբոնում |, երբ ասում են' Հնլարբանություն, երնութաբանուքյուն ն ւսյլն: Գալովբնկերավարականզործիչներին,որոնք ավելի անկեղծ են, բլսում են «ժողովուրդների չաՀերից», բայց սխալվում են, կարծելով, թե մի քանի.Թեկուղ մի քանի Հարյուր. այդպիսիզիտականբառերի միջազգայնացմամբկարող Լ լեղուն միջազզայինղառնալ: չատ

ՆՈՐԱԿԵՐՏ

ԲԱՌԵՐ

սկսած Հնւսրեցին ենք կոչումւսյն բառերը, որ 18-րդ դարից մեր ՀեղիԱյսպես նակները' լրացնելուՀամար նոր կյանքի պաՀշանջներըե նրանցով Հարստացրին ինչպես Լ ՆորՀայկաղյանր ՀայաչլսարՀիկ բառարանը, լեզուն:Հին Հւսյկազյան իրենց բառամթերքի մեջ չեն վերցրել այսպիսիբառեր: ԲայցՀենց Զակխջւավոյա սկսում են նորակերտ բառերը մուտք ղործել ւսւղանիչ նչանով: բաուսրանից Լ Փեչւորմալճյանի բառարանում, Նույնըւսվելի ընդարձակչափով չարունակվում րբնղշանուր սովորություն է դառնում, այնուշեւտն բոլոր բառարանների Համար: Խոսքը,անչուչւո, ՀատկապեսՀայերեն բառարաններիՀամար Լ (ճայերենից Հայերեն), իսկ երբ Հարցը զալիս է օւտար լեզուներից Հայերեն բառարանների

որ

ն

մսին,

նորակերտբառերիքանակր անվերջ աճում

Լ:

Բաւռաքննություն

Տեմիրճիպաչյանի ֆրանսերենից Հասյերեն դրպանիբառարանում, ինչպես

Լ առաջաբանում, կա Հաղար նորակերտբառ, բոլորն Հեղինակրլխոսւտոովանում Լուսինյանի Ֆրանսերեն-Հայերեն այնքան մեծ Լ էլ իր կազմած: բառարանում Լ նրանցով մի նոր Հայերեն բառարան նորակերտ բառերի թիվր, որ կարելի 8. Շավարչ ննադատր(Բւսղմ.,1897, 395), խոսելով Լու սինյանի բառակագմել: Լ բառերի մասին, ւտալիս նորակերտ Հավաքածուն: Հեւնյալ բւսնիբաղմախիվ

նմանաձուլուՀի. ջրչեղջաջուր, ջրամբարաջուր, կապարաՀատուցակարղել,

ղերձակամկրատ,մկրատապավկակոչասԼը, երկուսասանաւտեսակ, ւոնան,ոսկերչամկրա: այս կարգի արտառոց բառերր մեծավ մասամբ չեն մտնում Բարեբախտաբար լեզվի մնջ, լեզուն իբրն ավելորդ տարը դուրս է չպրտում իր միչից այս բառերը, կաղմված ն գեղեցիկ նոր ւկածանջները լրացնող,արվեստով միայնւվիտանի, բառերնեն, որ մեռելեն լեզվի մեջ: Ավելորդ է ասել, թն մեր բոլոր նորակեր:ոբառերը կազմված են եվրոպական, Հաւոկապես ֆրանսերեն ն ռուսերեն բառերի կաղապարով:Բայց չատ Հաճախ Շամերգբւսոր կազմված է ֆրանս. ՇօոՇօրէ նրանց զերազանցում են: Օրինակ" բառի վրայից' նույն նչանակությամբ: ԲայցՇօոօօոէ իսկապեսնչանակում Է «Համաճայնություն» ն իճարկնակնարկում Լ երաժչտականգործիքներին երգիչների Համաձայնությունը, րայց ամեն Համաձայնություն երգ չէ, ուստի Շօոշօրէ բառր ճիչտ չէ, չատ ավելի լավ Լ ՀայերենՇամերգ,որ կազմված Լ Շամ «միասին, ամն երգ բառերից. բողջական» ւսյսինքն' «խիոմրբրական երդ». «միւսին կազմված երզեցողություն» ն այլն: ՇՏէ սո Եօո ՔօտՏեճսոճոէ ֆրանսերեն նչանակում| «կազդուրիչ»: Սրինակ'16 ո օտէճսոճու «զինին լավ կազղուրիչ (բան) Լ»: Բայց ուրիչ կազղուրիչ րաներ չատ կան, ն -Շտոսքոու վերցնել ճաչարանիմաստով նչանակում Լ մի չատ բնմի չատ մասնավոր իմաստի մն ջ: Այս ԼՇՏղարձակիմաստ սւսՀմանագիակել ռսոշու նան ն բւսոր զործածվում է անգլերենում ռուսերենում, ն նույնը մտնում Շատ Լ նան առանցուշադրության առնելուբառի անՀարմար կազմությունը: ոուս.

ԸՂՕ"ՕԲՅՑ,

Լ ավելի լավ որ գոնե ՀիչեցնումԼ ճաչարանիսեղանները, որոնց վրա չարվումեն կերակուրները: Բայց ավելի լավ Լ Հայերեն ճաչարան,որ ներկայացնում Լ առարկայի կատարյալ պատկերը: ՀարցԼ, թե ինչո՞ւ մեր նորակազմբառերը այսպես ւսվելի լավ են, քան եվրորական զանազանբառեր, ն թե ինչո՞ւ եվրոպականանճաձՀ բառերը կարողանում դրչաքար,

են

ւռեղ դրավել մեր մեջ: Ավելիլավ են, որովՀեւոն նախ' իրենց առաջ ունեն առաջին կաղապարը,որի վրա կաղմում են նոր բառը" աչխաւոելովբընականարար գերազանցել այղ կազապարից:Երկրորդ'ժիչտ էլ մեր բաոր մեր ժողովրդի Համարլավ ՀասկանալիԼ ե է, չի րընղունվումժողովրդի կողմից, մինչդեռ եվրոպական նթե ճանճած» բառերը,Հաճավսլաւոիներենից կազմված լինելով, ժողովրդի Համար անձասկանալի են ն չեն հնթարկվում քննադատության, ճիչտ' ինչպես որ այդ նույն օւուար բառերը Հալած յուղի տեղ ընդունվում են մեր մեջ, որովշեւտնմեր ժողովուրդը ամեննինչի կարող թափանցել այդ օտար բառերի ներքին կազմության

Հ.

Աճա ռյան

մեջ: ԸՕսոՏ ֆրանսերեն նչանակում է ընթացք ջրի, աստղերի, կյանքի ն այլն, «ուսման բայցնան, սփոլսաբերարբար' ւոնողությունը»: Լ աուսջինից, ուսի չատ Հարմար Այս վերջին իմաստր բավական Հեուսցած թն նովչն ընթացք բառն Լ, վրան ավելացրածդաս կարնոր բառը: Ռուսերեն ասվումէ ԲՄքՇ կուրս. են ժողովուրզր չի քափանցում րառի ներքին իմաստին: Հնարաձ այն դործիքն Լ, որով չենթերը պաչտՖրանկլինի Շանթարգելը է կազմված Հայերեն

դասընթացրաոր,

որ

-

ւզանվումեն կայծակի (չանխի)Հարվաձից: Ֆրանսերեն ասում

են

քոոյէօոոծուՇ,

ՈՇՈՐՐՇ «որուռում»բառերից:

որ

կազմված է

քուր

«կասեցնել»

ն էօո-

որ կաղմված Ա հջհէուռք «փայլակ» Անզլերեն նույնըկոչվումԼ նքհքուռք-ոօմ, որ կաղմված Լ րքօրլ «ձող» բառերից: Ռուսերեն էլ ասվումԼ Ըքօ0018օ0ր,

ն օձ

ղարձնել» բառերից: Բայը չանքարդելը ոչ որուռումն ոչ փայլակը: Ավելիլավ Է իտալ. քուռխյլուոծ, որ կաղմված է Լ Հայերեն չանթարգել քոուոՇ «կայճակ»բառից:Հիանալի -ր թե՛ իր կարճու«որուռում»

Լ արգելում

ն

0180խ

«Հեւո

ն

ն իմասւոի Թյամբ.թե՛ ննրղաչնակությամբ մանավանղ՝ ճչւոությամբ: սուԹոՇ Լ «միաճձն,միւսւտնեսակ, միաածական Լն նչանակում Ֆրանսերեն նման». իբրն գոյական նչանակումԷ որոչ |սմբիմարդկանցմիատեսակ զգեստր,

ոուսերեն' ավելի կարճ ձնով ասվումԼ Փօքիճ (նչանակում Լ պարղապնս 4ն): Սքանչելի Լ Հայերեն բառը Շամազգեստն տեղիք չի տալիս ոչ մի թյուրիմացության: որ

ԲԱՐԴ

ԲԱՌ

Բառը բարդվելուց Հետո իր կազմիչ մասերի գիտակցությունը կորցնում Լ ն է եր Համար ւսնկախություն: Այլես նա եր ւսնկախկյանքրն ւնկավ դգործաձճությունըունի: Ֆրանսերենասում են Եօոյօսըօրվա որել ժամին, թեն Համար է: Շողենավբառր,ւսյն ժամանակ, երբ )օսո արմաւոը ւսվելի առավուսվա կազմվեց, միայն չոդիով զնացող նավերի Համար էր, այժմ Հնարված Է ջերմությամր կամ եէլեկտրականությամբ գործողնավ.բայցւսնիսւոիրղարձյալկոչում ենթ չոգենավ:Վերջերս Հեւսրեցին բառր, րայց ջերմանավ բնդշանուրդործաբառ գոյությունչունի: ծությունչո' նի ղեռ,իսկԵլեկտրանավ Ամեն ածանց բառ, արմաւոից Հեւոո ձգում Լ ւսնկախության, բաժանվելուց է այսինքն կորցնում կապր իրեն ծնունդ տվող արմատի Հետ, ն մինչն անդամ նն լինում դեպթեր, երբ այղ կաղմիչ արմատն Լլ է կորչում ն մնում Լ միայն սւոանում

ածանցը:

Այս վերջին դեպբի Համար լավ օրինակ են Հայերենում Շնոց ն Շրդեծ, որոնց բուն արմաւոները (ճուն «կրակ» ն ղեչ «վառելջ) առանձին գոյություն չունեն Հայերենում, ե նրանց դոյությունը լեզվաբանականֆննությամբմիայն կարելի Լ

երեւան Հանել:

Նմանապես ուրջու «խորթ որղի» ն ուստի «որտեղից» բառերի մեջ «որդի» քսէոճ ն ու «ուր, որտեղ» սրմատները բոլորովին ւսնՀայտեն մնում:

ուր

Բառաքննություն

ա»

Հարա

մռճոս «ծուո փայտ», Շովիվբառի մեջ ոչխար ն օւ «պածել», 821 օ4 02 ն քթւմոճ բառի մեջ « Հայր» բոլորովին ծաճուկ են մնում: ինչպես ժպիրՇ կորցնելով իր արմաւտր,կարող Լ նան իր նչանակությունը Աձծանցբառր, ն մինչն անդամ փոխանակարմատի'միայն մասնիկըւղաճել: կորցնել են Սրա Համար լավ օրինակ Հաւռուկւսնունները: ն բառի Հայցականը՝ Ավետիս(րարի լուր), ղաոնալով անձնանուն Ավետիք Լ Ղրբ.Վիւոիսձեր, ւսյլնս չատ Հեռացել նախնականից: սւոանալով կրճատվելով դարձել Լ Աս. ուր ոչ «Աստուած» կա են ոչ Աստուածատուր իսկ Տատուր -ր այնպես Լ փոխվել, որ նույնիսկ Հայտնի չԼ, թե Աս«ւոուրքՖ», տուածատուրբառից է, թե Տիրատուր: ), ղեո պաՀել է իր աուսջին իմառոր (մեռելի կենղանանաւլը բառր Հարություն է Լ բայցԱրթին,Արութ,Թիւնիձեերի մեջ մեկ մասնիկն կիսած,մեկ արմատն անՀեւուսցած, մեկ էլ միայն մասնիկի վերջին կեսն է պաՀած: Միննույնածանցյալ բառր լեզվից լեզու անցնելով կարող Լ իմաստր փոխել: ծՔ06 նավխզղզիրով Օրինակաքսոր բառր Հունարեն |, կազմված Լ' :«4- «դուրս» ե «սաշման» է Լ բառերից նչանակում«սածմանից դուրս»:Անցել եւս «եղերք», ասորերենին,ուր ՃեՏօոՅ ձեր ստանալուց Հետո ապա անցել Լ Հայերենին,ուր ղարձել է աքսոր, որի իմաստր Հայտնի Լ: իսկ նույն րաոր, Հայերեն ձնով ղզաոնալով արտասաՀման,այժմ բոլորովին Հակառակարժեք նիչ

Դգալ բառի մեջ ն

ու

ՄԱՍՈՒՆՔ

ԲԱՆԻ

ՓՈԽԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ինչպեսՓ̀ֆրանկարողեն ղառնալղզոյւսկան, Մակբայն նախադրությունը ու

սերեն.

1Շ քօսո Շէ 1Շ ՇօոէւՇ, 1Շ ԽՇո,

ՇՏ Յ1ՇոէՕսւՏ,

ՒՀոՈ1ՆՐՇ,

1Շ մօճոոէ:

Հյ. եւոնը.առջեր.

թեր ե զեմ (նիս. ււ 6. Անորոչ դերբայը դառնումԼ -

).

գոյ.:

1Շ Ե01ոՇ Շէ 1Շ Ոոճոքօո

մճյծսոծը,սո մլոՇո, սո Տօսքծր, Անցյալդերբայր դառնում Լ ած., զյ., սո

0Օրինակ' էանց. անցեալն

1Շ մօնօւը

մկ.:

«երթալ-զալ չունենք»:

կատարյալ մարզ. ղարձյալ եկավ: իմաստիփուիոլոություն առաջանում է նան Համանունության ւզաւճառով: 0րինակ' ֆրանս. կար երկու բառ հռոքօ ձնով, մեկը «ճանկ» նչանակությամբ ե մյուսը «բնար» նչանակությամը. առաջինիցկազմվել Լ գողերի լեզվով պատմի բացատրություն քւոճօր մօ Բ հոոքծ, այն Լ' «բանւոարկվել», բայց կերավոր որովՀեւոն կա նան հուքօ նվազարանը, ուստի Համանունության պատճառով առաջացելԼ քոօօո մօ |ո քալոՇ կամ մս տօռ նույն իմաստով:

Հ. Աճառյան

իմաստի փուիոլսություն պաճառով: Երբ սռաջանումէ նն Հոււսնիչների ստանա մի որնել նոր նչանակություն, իր Հոմանիչն Լլ սւտանում Է նույն մի բառ

նչանակությունը:

Օրինակ,ֆրանսերեն' ոօէօչօք «մաքրել» եւը», ուսւոի քօի «Հարթել, Հզկել» բառն էլ,

«գողանալ»իմաստր:

ծծկբ. նչանակում Լ «գողաէ, սւուսցավ առաջինի Հովանիչն

բառը որ

Այս երկուսի խառնուրդն Լ ներկայացնում Հեւոնյալը. ւոճկ. կա երկու տեսակ ոռ բւսո ճնչումով, առաջինը բուն տաճկական ծագմամբ ո6Չ,որ նչանակում Լ «ի՞նչ», երկրորդը' պարսկականփոլսառությամբ ոճ, որ նչանակում Լ «ոչ»: Ղրիմի Հայերը, տեսնելով այս երեույթը, իրենք Լլ Հայերեն ինչ բառին տվին նան «ոչ» նչանակությունը, օրինակ, ինչ ես, ինչ դու «ոչ ես, ոչ ղու»: ՄԱՐԴՈՒ

Ֆրանս. տուլՇօհօր ւրծաթի, Հնարել են

ԱՆՈՒՆԻՑ

ԲԱՌ

Լ մի իսառնուրզ Լ ցինկի, պղնձի ն նիկելի, որ նմանում Խւյօ ն Ըհօոօւ, որոնց անունով Լլ Ոօլշհօր «մելթիոր»,

Սե որ սվիսալ «մելլսիոր», Փիլիպպոս «առնի»

ւում

են

նահ

լովեն սիլուեւո մանսարդ ՇհՇշՆոՇճո (կաչի) Սովորական Լ զանազան արղյունքներ անվանել արտադրողիանունով, ինչւպես' «որթ («որթի միս), ոչիար (ոչիսարիմիս), թեյ (թեյից ըմպելիք), լսաճուն, ՅԵՏւուհՇ, ջրաներկ (ջրաներկովնկարած նկար): Այս կարգին են պատկանումՀեղինակներիանունով կոչվող իրերը, ինչպես' հԼՃոՏտճոմՇ (17-րղ դարում մի նչանավորճարտարապետիանունով, որ առաջին անդամ չինեց այդ): ՕտաօծհլոՇ (1789 Թվից, երբ չատացան սւզանությունները, չարչարանքը նվազ ւուսժանելիդարձնելու Համար այս անունով մի բժիչկ Հնարեց): որ միջին դարում չաւո Լին կարթողքի (ժողովածու գործոց ՔոճոոքհւխՏտ-ի,

դում: ՏլԼհօսՇէէՇ (1759-ին ՏհօսծէէՇնունով կար մի ֆինանսական«կոնտրալյոր»,

որին ծաղրելու Համար նկարեցինկողմնանկարըչվաքով): Թ2յհոշճո Բաբելոնիթագավորը «վշնջույք» (նման այն |լսնջույքին,որ ւովեց ): Բաղդասարին

հմմ

(ծեծած

քարով խճուղի' Հնարեց ի(26-ժո

չուոլանդացի գիւոնա-

կանը): Տճոմաւշհ(բուտերբրուո, կարագովքսված Հացի նրկու չեր, մի չեր միս, երչիկն. ւսյլն:

մեջւոեղը դրած

ձՇ Տճոժաւշհ, որ այնքան խաղամոլ էր, 18-րդ դարում կար նդլերեն Շօոէ որ չեր ուզում թողնել խաղառսեղանը նույնիսկ ճաչելու Համարն բերել էր տալիս այդ ձնով ուտելիք: Այժմ նմանությամբ (շեգնանք) ֆրանսերեն ՏՂոմսոճհ նն

Բառաքննություն

այն մարդոց, որոնք մի Հայտարարություն կրձքին ն մյուսը մեջքին են գալիս փողոցում, մարդը ինքը դառնում Լ միս կամ երչիկ, կպգրած Հայւուսրարությունները' Հաց: Օոօջ(րով ն չաքարով խառն ոու), անգլիացիծովակալ Մօրոօո, մականվանՀրամայեց այսպես մաւուցել իրեն ռոմը, ն անունը մնաց քջոօք, յոլն Օրօջոճող, բոն Լլ մի ւոնսակ կոպիտկտորեղենԼ, որ ծագում Լ ֆրանս. ջոօՏտ բայց 9ոօքոճո ՔԼՅւռ «խոչորաճշատ» բառից: Տքօոօօբ(անթափանց կարճվերարկու 19-րդ դարու սկիզբր Լօո4 Տքշոօօք1-ին անգամ մանտո քցեց ): ( հ/Ճօոլճոօ «մի ւոնսակ անթն վերարկու. անգլիացիֆՓաբրիկանտի անունով): անուն Օտակօոօէ «չակերո» (ոմն Շարօոօէ որ մարդու, նվազականԼ Շայօն ): սնդգամայս նչանը Պօէ-ի որ գործածեցւսուսջին Անունից կազմված բառեր' չովինիզմ, բոյկու, ասում

նան

ման

Ո

ԼոՏ24Շ,

ՏլհօսՇէլՇ,

ՔԿւԱՇէլոծ, ՇհՇոււտը

Լռ

ԸօտէՇ:

ՏԵՂԱՆՈՒՆԻՑ

ԲԱՌ

Փարոս «նավերի Համար ուղեցույց աչտարակ' ծովափի վրա». Փրանս. քհուծ, ԽԱՎԻ Փարոսը առաջին անդամ չինվել Լ Ալեքսանդրիաքաղաքի առաջ դւոնված փոքրիկ թիշոօտ կղզում, որից էլ տարաձվելԼ ամեն կողմ: Օնուստ » Կիլիկիա լո. ֆր. ՕիշՇ «մի տեսակ կոչտ կերպաս' այձի մազից Հինված»: Սավան Բաղդադիմուռ Սաբանղյուղի անունից: Սարտիլա(ձուկը) Հ ֆր. Հ ՏճոմոՇ Հ Տումո, ՏՅոմլոճ Հ ՏՅոմստ վայրանունից: ք81օՏհ,լո. քոյիօռ ծագում Է ք2ս1015բառից. զալօչ. Հ Մարաստանից. Ո՛օ4122, սղժւ70) «1սշօքոօ բույսը» ոսո Հ քօղթնոսո միջնարերղ Քօոթւ քաղաքի անունից. ՈՇոճ քոք «մագաղաթ» Հ ԵՇքթճոո-ի Եվմինեսի Հնարաձր Հւսմարվելով. բո. ՏԼոօքլտմի ւոնուսկյուղաներկ Հ Սինուղքաղաքից. ռուս.

-

-

-

ԵրօոշՇ

Հ

8ոսոձստւսոռ,

ՃմՍղքօօ: Ամերիկայիանունով Լ մի տեսակ Հասարակ կտոր, որ Պոլսում կոչվում Լ «ամերիքանբեզի» ն (բուն ձենն Լ արաբերեն Ե«22, որից թրք. Եօշ, որ նչանակում է «չոր») ռամիկձնով' ամելիջալկովկասումւուսրաճված Լ ամիրքանը,որ այժմ վերացել Լ, ն ասվումէ ռուսերենովՇՋ3Ե. ՇԱԽՐՇ

Հ

-

-

-

Ամեն

մի մարդ իր մայրենի լեղուն մանկության չրջանից սկսած այնպես լավ սովորած Լ, որ նրա բոլոր բառերն ձենրը թվում են ամեհեւսբնական բանը: Երնանում 70-ամյա մի ւպաոավթուրթ կին ասաց ինձ մի օր. «ՄերԹուրթերենից ու ղիզ լեղու չկա,Հւսցին«չօրեք» ենք ասու ւք,ջրին «ռսու)): Մյուս ւղզգերը ավելի ծուռ մուռ բաներ են ասում. օրինակ, ռուսները Հացին «խլեբ» են ասում, չեն ՀազըչօրեթԼ, սկի լոլեր կլինի՞, ջրին'«վաղա, «սու մ, իսկի «վադա» կլինի՞»: Այս ւոգեւտկնոջ խոսքը իրականզգացողության ճիչ արտաձծայւություննէչ Մայրենի լեղուն բնական Լ մարդուն, նրա նույնիսկ թերությունները, անկանոայդ նությունները, բացառությունները, արտասանության դժվարությունները' են բոլորի վերանում, ջնջվում, Հարթվումե Հեչտին, բնական դյուրալուր ամեն ւ: Ընդչակառակը' մի չեղում կամ նորմու դառնու ծություն, Հին կանոնների անընդունելի են: Սրա Համար Լ, լշախւոում, արտասանության սփուիոխություն որ երբ մի նոր բառ ներմուծվում Լ լեզվի մեջ, ենթարկվում Լ գիտակիցքննադատության, եթե նա լեղվի նախկինսովորականկանոններինՀամապատասխան Համար չէ: Վերջերս մեկր Հնարեց մի բառ' տրամվայի «աստանովկա իմառսոի Այս բառըինքնին չատ կոկիկ,դյուրածնչյուն, ճիչ կազմված բառ Լ (կանգառ): ն նյութին Չնայած ղրան,դժվարության Հանդիվեց էլ չատ Համապատասխան: Հեւ Համանուն էր: չատերի կողմից, որովՀեւոն կանկառ «փուչ» բառի Սակայն մի ուրիչ բառ' Շամայց, որ ես Հնարեցի Հիվանդանոցումպառկած ռուս. աբվսօդ(բժիչկների ընդանուրւյցելություն Հիվանդանոցի ժամանակս, Հիվանդներին) իմաստով. Հաճույքով ընղունվեց, որովչեւտն Հայերենի Հին կանոններին բոլորովին Համապատասխանէր ն որե նման թառի Հեւտ Համանուն չեր կազմում: Սրանից է բլսում այն երնույթրը, որ մենք ոչ մի քննաղատության չենք ենԼ մեր լեզվի մեջ, եթե նույնիսկ անմիտ թարկումմի օւուսր բառ, որ սողոսկում անչնորչթ մի բառ լինի: Օրինակ,մենք' Հայերս, ռուսները, վրացիթ ն այլք. սնայլայլ ն անտարբեր սիրում ենք զործաձել ոնստորան «ճաչարան) բառը, որ զուտ ֆրանսերեն Լ ն սւոուղաբանորեննչանակում Լ «կազդուրիչ»: Գինին կազղուրիչ է, այղ Հասկանալիէ, րայց ճաչարանը կոչել կազդուրիչ, մենք երբեք չպիտի զիջեինք, եթե որել մեկր Հայերենի մեջ Համարձակեր մտցնել: Ֆրանսերեն բաոր կարելի եղավ մտցնել չնորչիվ այն րանի, որ մենք, ֆրանսերեն չիմանալով, չԼինթ կարող ստուգաբանել նույն բառր ն, Հեւտնարբար, քննադաւռության բովից անցկացնել: մեկր ն Այստեղ է աՀա օտար բառերի աղատ փոխառության ղաղստնիքներից թերես' զլխավորը: Ֆրանսերեն ճհլոսոք1օո«վիրաբույժ». որ նան ոուսերեն ձնով զործածվում Լ ն ռուսերենից էլ անցել Լ կովկասի Հայերին, բուն Հունական ծաղում ունի (26ճԼՔՕՍք՛/16:) ն նչանակում է «ձեռագործ»: Ամեն տեսակ ձեռքի աչլսատանքկոչվում Լ նույն Հունարեն քառով, նույնիսկ' բանվորի աչիլսատանքր:եթն «այեու

ու

ասու

ու

ու

Բառաքննություն

րբենովխիրուրգ-ր կոչեինթ 4եոագործ, անչուչտ ծիծաղելի պիտի լիներ: Շատ ւռվելի Հարմար Լ Հայերեն վիրաբույժ, որ նչանակում Լ թե «վերքերը բուժող» ե թե «վիրաշատմամբբուժող»: Դանդիոն «մթություն». այս բաոր մի անդամ Լ զործածված (Սուիերք, Հտ. Գ., Լջ 20), Հիչված ՆՀԲ ն ավելի մանրամասն' Արմ. բո.: իմաստր թեն վերի ձնով նչանակված Լր, բայց անստույգ կամ անապածչովԼր, Մանանդյանը,գրտոնելով Թեսնի Հայ թարգմանությունը ն Հրատարակության տալով, գրքի վերջում դնում է նորաղյուտ ն անծանոթ րառերի մի չարք: Սրանց մեջ կան կողք-կողքի դանդիոնն մառախուն, Հրատարակիչըժամանակչէ ունեցած մի անդամ փրնեւորելու ՆՀԲ-ի կամ Արմ. բո.ւ-ի մեջ դանդիոնքառր, որով թե այղ բառի իմաստր պիտի իմանար ն թե մառախուն անծանոթ բառով պիտի ուղղեր մառախուղ: Վերջին բառով սւոուղվում է առաջին բառի էլ իմաստը, որ ն գործածել Լ Ե.

Տեմիրճիպաչյան' «Դանդիոն զերեզմանաց, Նիրվանա»՞:

ԲԱՑԱՐՁԱԿ

ԵՎ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ, ՊԱՑՄԱՆԱԿԱՆ

մեջ Ներածության

տնսանք, որ բառր այսինչ կամ այնինչ իմաստի Համար բնզունած պայմանականնչանն է, ն լեզուն այդպիսիպայմանականնչանների մի ամբողջություն է: Բառը կազմող ձայների ն առւրկայի նչանակության մեջ որեն կապ չկա: Ամեն պայմանական նչան ի նն երկու տեսակ Լ, որ կարող ենք կոչել Հարաբերական ն բացարձակ: Երբ ասում ենք, խե երկախուղու վրա կարմիրը նչան Լ վուսնգի.իսկ կանւսչը' ապաՀովության, այստեղ կանաչն կարմիրըթեն պայմանականնչանեն իրողության ներ, բայց ներկայացնում վտանգր երեւղլատկերը: Շողեկառքի մաՀ Լ է վակայվում իբրն բախում. որ կամ ՀրդեՀ, մեկր' արյուն, մյուսը" րոց, որոնք կարմիր գույնն ունեն: երնակայվում Լ այնպես, որ ԱպաՀովությունը իբր գնացքը դնում Ս մարմանղ դաչտերի միջով,որոնքկանաչգույնն ունեն: Երկու ղեղքում Լլ պայմանականնչանը ՀարաբերականԼ: ն Երբղրում ենք արաբական 0, 1 կամ լատինականւն Թվանչանները բնկերացնում ենք ոչնչությունը կամ Թվական ղաղաւիարները, դրանք Հարաեն բերական են, որովՀեւոն բոսն, դաննրկայացնում ւոաջինը՝ (0)' մի սնամեջ ւոարկություն, մյուսները՝ մեկ կամ երկուկամ երեք անձաւո միություններ, որոնք մեր աուսջ կանգնել են: Նույնւվես'երբ ղզրումենք 0 տառաձնր ն ըմբոնում ենք 0 ձայնավորը, ղա նույնպես, թեն պայմանականնչան, բայց ՀւսրաբերականԼ, որովՀետն ներկայացնում է բերանի կլոր բացվածքիպատկերը: ն Բւոյցերբ գրումենք երկու,Հինգ,ւսնՀուն դաղափարների Հւսմար'25Փ կամ բ. զ. դ ձայներիՀամարՀիչյալւուսուսձները,այս դեւլքում ւկւայմաու

նականնչանը չի կապվում որել ՀանդամանքիՀետ, ուսի "

Այս մասին տե'ս իմ Հոդվածը.Արմֆան, 1942, էջ 106:

ն նա

բացարձակԼ:

Հ.

Աճառյան

Պայմանականնչանները երբեմն խառնուրդ են բացարձակի ն Հւասրարերականի,ւսյնպեսոր լատինական լա212/12//| նչանների մեջ ւսուսջիննչանը (Շն են: պայմանականէ, իսկ ԼԱ բացարձակ 1ԱԷր Հւսրաբերական է պայմանական որ բացարձակ նչանը ւսո երնույթո Հաճավխ պաւուսճում, ն միայն բացարձակ Լ, եթե որոնենքնրա ծագումը, նույնպես կգւոնենք,որ Հարաբերական Լ: Այսպես, դոների վրա զրված 00 կամ 100 նչանը Հայւոնի Լ ամենքին, ե ամենքն Լլ պիւտիկարծեին բացարձակ պայմանական, րայց մի բիչ վելի մւոաձելով' կարելի Լ գտնել, որ Հարաբերական պայմանական Լ: ն դաղափարանչանները,որոնք այսօր Զինսկան,ւսմորեսչոանյան նհգիպտական ղոււո քացարձակ պայմանականնչաններ են, առաջանում են Հնաղույն Հարաբնրական նչանննրից, ուրիչ խութով` դգաղափարագիրըպատկերագրի չարուսա

է: եր կամ նրա ղարզացած վիճակն նակությու

ՀայերենՄ տառր այսօր բացարձակպայմանականնչան Լ, րայց երբ որոնենք նրա Հին ձազումր, կւոնանենք,որ ղարձյալ Հարարերական պայմանականնչան Լ: Այսպես' Մ-ն ծագում Լ Հունական Ի (Խ5 ձնից, այս Լէլ' իբրն վերջին աղբյուր ո): ւսոնված Լ նգիսպյոական ՈՀ ւոսռաձնից (սխալ Լ նգիպտական Արղ՝ ՈՅ-ն, իրբն դգաղափարանչան, ներկայացնում է նգիպյտական եգիպրուսկան ոճ «ջուր» բառը, ն այս ղիզզագն էլ, իբրն թե ֆրի օձապրոույյո, ոլորապտույւո գնացքն | ներկայացնում:

Հայերեն Ռ-ն բացարձակ պայմանականնչան Լ, բայց դա գումարն Լ երկու թ Լ Հունարեն Լ ուժգին ըչ Ր-Ն աոռւսցանում ը-ի (իբր Րր ), որ ննրկայացնում

ւուսուսձնից,իսկ ւււ էլ՞... Մեր ւսրդի դիտական ն բնկերային կյանքի մեջ բնդունած պայմանական

նչանները ամենամեծ մասամբ կամ. Հարաբերականեն ն կամ. Հարարնրական նչաններիցւսռաջացած ձներ: Այժմ Հարց տւսնք, թե ինչպես են լեզվի պայմանական նչանները (բառերը կամ մասնիկները )' բացարձա՞կ, թն Հարաբերական: են, Հարաբերականպայմանականնչանննրըւսուծաւուսրասկ ինքնին ճանաչելի 1ն ինչպես 0, ււյլն, լեզվի մեջ էլ՝ սփվսփսալ, խոխուտլ, կոկոււլ, Հոպոպ, կկու ն նչաններն են, որ մնում են ւսյլ բնաձայն բառերը: Բասցարձակ ւզայմանասկան նվերլուծելի, ն երը ասում ենք, թենլեզվի բառերը պայմանականնչաններ են, Հասկանում ենք բացարձակւզայմանասկան: որոնքւսյժմ Բ.սյց ինչպես պայմանւսկան ւոնսանք,կան բացարձակ նչանննր, միայն այղպես են, իսկ սկզբնաոլես եղել նն ծարաբերական:Այդւզես օրինակ'

ղզաղասիսրանչանները:

Լեզվի բառերն Լլ արդյո՞ք նույն կարգին չեն պատկանում, այսինքն' թեն բացարձակ մեզ Համար, բայց արղյոք նախնական ծարաբերական պայմանական նչաններ չեն եղել, որոնք կորցնելով իրենց Հարաբնրականության ւսմնենւի Հեւոթդարավոր ւնցյւալիւմնջ, Հւուելեն ւսյսօր մեղ բոլորովինւսնվերլուծելի 4նի տակ: Հաղորդակցելու Համար Հինգ միջոց Առարկան մեր ներքին աչխարչի Հեւ Լ' մեր Հինգ զգայարանները'չոչափելիք, տեսանելիք, Հուռուտելիք, ունի, ւսյն յսօր

՛

է (Ս. Հատվածը այստեղ ընղՀաւռվում Բնեազրի

Գ.)չ

Բառաքննություն

ճաչակելիք ն լսելիք: Ամեն մի զզայություն իր Համապատասխանզգայարանն ունի, ն ոչ մի զզայություն չի կարելի բացատրել մի ուրիչ զգայությամբ, օրինակ, չի կարելի ասել, թն վարղի Հուր այսինչ առարկայի Համն ունի, կամ թե մանուչակի ղույնր նման Լ մի կլոր մարմնի, ն կամ" փոխադարձաբար: է մեղ ւի որոչ փափկությամբ Ըսւո այսմ,աուսրկան, որ կամ ներկայանում ձնով կամ գույնով,Հուռովկամ Հւուով,չե կարողբացաւորվել կարծրությամբ, որնել ձայնով, որ միայն լսելիքի ղզայությունն Լ: Առարկաներիմիայն 4այնն է, ն ն ականջի որ կարելի Լ նմանողությամբ արստաղրել ձայնով Լլ բացատրել, որ Լ մեր զզայությանը: Սրա Համար էլ Հնարված են ն ամեն միջոցով Հասնում լեզվի մեջէլ կան բնաձայն բառեր,որոնքւուսլիսեն այն ւսուսրկայի ւղաւոկերը, Հանում Լ այղ ձայնը: Բայց ղրանք կան ն կարող են լինել միայն այն առարոր կաների Համար, որոնք նեն որնել ձայն, իսկ այն առարկաներըկամ այն Հասորոնքչունեն կամ չեն կարողունենալձայն, Հեւոնաբար կացողուլյունները, նեն ե չեն կարող ունենալ ձայնական եմանողությամբ բացաւորություններ: չո' Հաճավխ: պատածում է, որ մենք բառի պատկերիցղաղափարիպատկերն ենք սւուսնում, ուրիչ իխոսքով'բառի Հնչման ն նչանակության մեջ կապ ենք զզում: սիրել, ղուրեկան, փափուկ, Հարթ,միւսպաղաղ,սածուն, սիրուն ն այլն 0րինակ' ւուսլիսեն մեղ ֆնքուչւուլավորություն: ԸնդՀչակառակը. լւիստ. սոսկալի,ղարՀուրելի. |լսոչոր.լսոժոռ, ղզվելի,գարչելի, նողկալի տալիս նեն մեղ անախորժ ւուրավորություն, Հսկա,վիթլոարի. Հավոր,վսեմական, աՀեղ, վեչ' տալիս են ուժեղ ւուղավորություն, իսկ ճղճիմ,փոքրիկ.մանրիկւլաւոլիկն ւայլն'ւոկար ւողավորություն:Բայդայս բոլորը կեղծ Լ, մենք գտնվում ենք ենթակայական Այդ ւուղավորությունը ոչ թն ւուլավորությանւուսկ ն ոչ թե ւսուսրկայական: է զւոնվում բառի Հնչման, այլ նրա իմաստի մեջ, որին գիւտակցելով՝մենք տալիս ենք բառին մի այնպիսի տոն, որ Համապատասխանումէ իմաստին, որից Լլ ենք մեղ Համարւսյդւուղավորությու նր: Հակադարձաբար սւոնղծում են այղ կեղծ տպավորությունից ն գրում Հաճավ օղտվում Բանաստեղծները են ւսյնպիսի ւոողեր, ղա կոչվում որոնց մեջ Հնեչումըիմաստի պատկերը Լ նմանողական ներդաչնակություն( հճոոոօուծ 1ուէՃԱՆՇ), օրինակ'" Բւսյցւսյս րոլորր կեղծ Լ ն արդյունք մեր ենթակայական զգացողության: Ցույց ւուսլու ամար, թն Հնչման այս ւմուղավորությունըենքակայական Լ միայն, Հիչենք են մի քանի րառ, որոնքւոսրբերլեզուներում ւուսլիս: ւոսրբերզգացողություն Լ քճհ Ֆր.քօսճիլ արտաՀայւոություն զզվանքի, բայց արնելյան Թուրքերեն քռհլԼ-րղովասանական Լ, գերմ. էէ արտաճայտություն Լ նույնպես զղվանքի. մինչ թրք. նչանակումԼ «քաջ, կւորիճ» ն չատ գովասանականբառ է: Անգլ. օոեՇ ընտիր եվրոպականկխմորեղենԼ, մինչդեո նույնաչնչյուն Հայնրեն բառը միայն զղվանք Լ արտածայտում, բայց նույնիսկ միջին Հայնըննում ունենք քաք «չոր Շաց,պաքսիմատ»:ՇնորՀաղինգրում Է (ազգուսվիՀանելուկիմեջ)' Զիդ ասորի իրենց կարդայ, Ուն չոր քաք թարխանայ: թն միկա Հայերենբակոր, Դարձյալ Թրիվ ն ջաքար (լսմորեղեն): Ասացինք, են են, այսպես' ւյն բնաձայն բառերն տալ առարկայի որոնք կարող ւզատկերը. կկու, Հոպոպ,ագուսվ, քչքչալ, իչոլխոալ,իւոմփալ ն այլն, ե այլն: ու

ւ

լիներ,

ու

է, ն օրինակներ »՛Բնեազիրը ընղ Հատվում չկան այստեղ

-

50-1

(Ս, Գ.):

Հ. Աճառյան

Բայց նույնիսկայնպիսի բառեր,որոնքմեր վրա բնաձայնականւուլավորու թյուն են խողնում, իրապես բնաձայն չեն, ե զգացողությունը խարուսիկ է: 0րինակ' Հայերեն սղոց, որ բնավ կապ չունի իր Հանած ձայնի Հետ ն ջանում Լ սուղ «կարճ» բառից: Շրափնելբառր, որ այնքան Համապատասխան Հնչյուն ունի իր նչանակած առարկային, պարղապես մի անգլիացու անունն Լ, (Մ/2ճոօսշՇ2ս,12 Էռք, էջ 37): Լ նույնկործանիչ որ Հնարել ւսուսրկան Այս ղաւողությունից բնականորեն բխում Լ այն, որ լեզվի բառերը չեն ն չեն կարող լինել Հարաբերականպայմանականնչաններ, այլ միմիայն բա-

առա-

ցարձակ:

Բայցբառի բացարձակ պայմանականությունըմիայն արմաւոի Համար է. Հենց անցանքբարդ ն ածանց բառերին, այսւոեղ այլես սկսվում է Հարաբերական Համար կարողԼինք ունենալ ւլայմանականություն: «Զորքոտանի» դաղափարի որ

մի բոլորովին անկախ արմատ, ն այն ժամանակ այղ

բառը

կլիներ բացարձակ

բառը:Բւոյցնա կազմված Լ չորք ծւսրարերական, ինչպես,ենթադրենք, գազան ն ուք Հումակամ ֆրանսերեն բառերից, ինչպեսպարսկերեն զսճմոսքՇմՇ Հ1ոքն

նիչները, ն մենք մինչն այժմ Լլ գիտակցում կամ ղգում ենք այղ, ուստի նրանք մեղ ճամար ճարարերականպայմանականբառնր են: Բայցարղյոք ամեն մի բարդ կամ ածանցբառ այդպես Լ: Ո'չ։ Այն բուղնին, երբ կաղմվեց մւսծուն բառը մեր մեջ,ւսյն ննրկայացնում էր (Հեղուկ կաթի մածուցումը իրողության ճիչ:ո պատկերը մակարդի միջոցով),ե ն մարդիկ Հասկանում բմբոնումԼին ւայղ պասոկերը: ԲառընրանցՀամար Հաբարերական պայմանականԼր: Այղ օրվանից մինչն այժմ անցել Է ով զիտե Լ նալխՄաՄածուն բառր դրականության մեջ ղզորձածել ինչքանժամանակ: ւտուսրվա Հնությունը ապաչով Լ, բայց ճածունը դիսորոսը (1059), ուրեմն ես մեջ ւսյդ Այսքան երկար ժամանակի օրովչՀնարվեց: ԳրիգորՄագիոաւորուի բառր այնպես կորցրեց իր ածանցականբնույթը, որ բոլորովին վերացավ երա Հարաբերականպայմանականության Լլ զգացումը: Այսօր մեր ժողովուրղը ոչ միայն չգիտե, թե մածուն բառր կաղմված Լ մած-նուլ արմաւից -ուն մասնիկով, ւսծում բառի գոյությունն էլ չզիւոն:Այսօրմենթ ւմենքս էլ գործ նենք ւայլնմնսծնուլ այղ բառր իբրն ւսրմաաւռ, ւսյսինքն՝իրն բացարձակ պայմանականբառ, ճիչւո Հուն, այնւզես,ինչպես փոխառու ժողովուրդները (վրաց. մածոնի, թրք. Ոճշսո, Ա Վղօրոը, ւսնգլ. ո2ճ2օ0ո): ԱճՀ0ՍՆ,ոուս. Ռուս. ԷՅիՕՇրճՂԵ-ր «ձանձրացնել» չատ ղարմանալիբառ Լ այս տնսակետից: կաղմված Լ «ուտել» արմատից, Էճ ն հօ մասնիկներով:Բոսյցինչ կապ ունի «ոււոելուջ գաղափարը «ձանձրանալու» գաղափարի Հեւո: Բայց նա սկղբում առնվել Լ միայն ուտելեղենի Համար: Շարունակ ունելով միննույն բանը՝ մարղ ձանձրանում է. սրանից առաջացելԼ «ձանձրանալու» գաղափարը:Այնու Հեւոն բառր գործածվել Է ոչ միայն ոււտելեղենիմասին, որ բնական էր ն Հասկանալի, բնական այլն ամեն մի բանի Համար, որ ոււոելու Հեւո կապ չուներ ն, Հեւտնաբար, ն է Հեւոռ չէր: Ավելի իմասւորնջվել ւսյսօր ամեննին էլ Հե ղղացվում: ւսուսջին Շաւո ոուսների Հարցրել եմ ես քառի ծագումը, ն նրանք չեն իմացել, կամ երբ Հրավիրել եմ նրանց ուչաղրությունը, նոր միայն անդրաղարձելեն: Այսպես, դաղափարը, որ սկզբում գոյություն րեմն,պայմանական Հւսրաբնրականության Լ: ուներ, այժմ բոլորովին անՀեւոացել ու-

Բաուսքննություն

ն մւոնոււմ միւսծանցբառ, որ ղուրս Լ զալիսժողովրղական դարբնոցից Լ ընղշանուր գործածության, ձզտում Լ անկախության: Այս երնույյը առաջանում է Հատկապեսայն ժամանակ, երը բառի նախնական իմասւոր կորչում Է ն մնում Լ միայն երկրորդ կամ երրորդ իմաստը, որ փոլիսաբերության արդյունք է: Այսպես են, օրինակ' սուսջ պարի առաջնորղն Լ եղել, այժմ ամեն մի իսմբակցության Պարագլուխ. ւք: Լ, բայցպարի Համար չե ւսսվու Համար ասվում ւսռաֆնորղի Լ ազգատոչմի ցուցակն ներկայացնում. կաղմված է ճյուղ ճՃյուղադգրություն. ւսյժմւսմեննինչեն մւոածում ոչ (ձւսռի)բառից,բայց այղ բառր գործածողները ն ծառի ճյուղի ոչ գետիճյուղի մասին: ւսռաջ գործ են ծել միայն արնի ղեմ պաչտպանվելու Համար, այժմ Հովանոց. Համար չատ ւսրնի դեմ,որչափի' ւսնձրնիդեւ: Վերջինիս ւսյնչափՀե դործածվում Լ ոչ ոք չի անղրադառնում դրա վրա, որովՀեւտն ւսնտեղի Շով-անոց բառը, բայց

Ամեն

բառր

դարձելԼ ւսյլնս ւզայմանական նչան:

Ցույց տալու Համար, թենինչպես պայմանականՀարաբերականբառը ավելի ուչ կորցնումԼ իր ծագման գաղափարըն վերածվում ըրացարձակ պայմանականի Լ աղաչքի բառր ւսուսջբերելւսղավաղյալ կարելի ւս բւսռերը:Կուսակցություն Լ դարձել կուսացկություն, չե էլ զգացվում ուրեմնւմեննեին վաղվելով «կցվելու, միանալու» զաղափարր: Հակաճառությունբւսոր աղավաղվելով դարձել Լ Շաճակառություն, ն ելքն այդպես Լ, Լլ ինչ ճառել, էլ ինչ Հակա...: Աճանց բառերը իրենց կաղմությամբ նման են չենքի կազմության: Շենքի մեջ մաս ունեն քար,ւսվաղ, երկաթ,ղաջ կիր.փայտ, գամ ն այլն, բայց երբ է, չենթը չինվում վերջանում մասերը իրենց անՀատական գաղափարր կորցնում են, բոլորբ կաղմում են մի ամբողջություն, ն ոչ ոթ չի մտածում առանձին մասերի մասին. չենքր ըմբոնվում Լ իրըն մի անկալս առարկա: Անատոլիա,Ճապոն ն Խորասանաչիխարչազրականանուններ են, երեթն էլ են Հույները իրավամբ Փոքր Ասիան կոչեցին նչանակում «արնելթ»:Հունաստանի Անատոլիա. որովչետն նա գտնվում Լր իրենց երկրի արնելյան կողմը:Աւտրբւլատականցիթ իրավամբկոչեցին Խորասան(ւղբս. «07 ւսրնելք, ՀՏՅո ելնող. ծաղող ), որովշետն այդ ղզավաորԱտրպատականի արնելյան կողմն Լր. նույնպես ), որովՀեւտն չինացիքկոչեցին Ճապոնիանւսյղպես (չին. ճա «արն» «պոն» ծւազել այդ երկիրը գտնվում Լր իրենց արնելքում, բայց այսօր ոչ մեկս չի մտածում ւսյղ մասին,ն նույնիսկ ւմւում ենք ւսյոպիսիՁԵՏԿՈՄՇ լոսքեր. Խորանը դգւոնրվում Լ Ճաւզոնիայի արնմոււռթում, կամ խԽորասանը Անատոլիայի արնելյան ու

կողմնԼ, ւսյսինթն՝«Աբնելթբդտնվումէ Արնմոււոքում», «ԱրնելքըԱրնելթի արնելյանկողմն Լ»: Հարաբերականպայմանականը, կորցնելովհր եւսիսկին արժեքը ն ստանալով անկախություն, ղարձել է բացարձակ պայմանականբաո: ԼԵԶՎԻ

ԿԱՊԸ ՏՐԱՄԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՀԵՏ

Հաճախխոսված Լ այն մասին, թե լեզուն կապ չունի տրամաբանությանՀետ: Լլ Այս բանր կարելի Լ Հասկանալն բացատրել մի քանի տեսակետով: կւսրո՞ղ լինել մի միտթ. կամ մի նախադասություն, որ տրամարանության բոլորովին Հակառակլինի:Իբն օրինակՀիչումեն Հեւոնյալնախաղասությունները.

Հ.

Աճառյան

27, կաւտանանք 61: Գերմաներենի 35-ին ղզումարելով ւի ուսուցիչ իր ւսչւաԷ կերտներին քարգմանել տվել Հետեյալ նախաղասությունները. Ես կծեցի իճ ճակատր: ՑՏԼ, 27, Լջ 4): ՆստելԼի իմ ն իճ եղբոր միջն (Ճ'ՇոմոծՏ, նաեներ են. բայց սվիսալը Սրանքսիսալն նույնիսկ նախադասությու ւսնմիւո մն են ջ ճիչտ |շադասության չէ, ւսյլ մութիմեջ:Նրանքքերականորեն բոլորովին ւսյնպես,ինչպեսեթե ւսսեինք՝ 35-ին զումարելով 27' կուտանանք62: Ես կծեցի եմ մւաւոր: Նոել Լի իմ Հոր ն իմ եղբոր միջն: Պարոնյանը«Մեծապատիվմուրացկանները» սկսում Լ Հեւտնյալձնով". «Հաղարութը Հւսրյուրյոթանասուն չեմ Հիչեր" քանիին,սեպտեմբերերեներեցեք.երեսունին պիւոիբոնի,վասնզիսեպտեմբերն երեսուն սունրմեկին,երկար ն ընդարձակ թիկնոցի մր մեջ փիաթտվածմիջաչասակ օր միայն ունի ն գիրուկ մարդ մր նավակն մբ յուր սնտուկները Հանել կաչիխատեր» են, թեն ւորամաբանական ճիչ Սրանքէլ իբրն նախադասություն չեն, որովՀեւոնրոտ իմաստի սիոալեն: Եթե ւսյդպեսչլիներ,ուրեմնսկսալ ն անտրամարան պիտի լինեին բոլոր երգիծարաններիզրվաձթները, որոնք զավեչտի ե պիտի լիներ ամրողջ ղվարճությանՀամար են ղզրված: Սլիսւլն ւսնչորամալրսասն Հին աղզերի մաւոննագրությունը, որ Համապատասխանչե. արղի զիտությանը -

ե

ւսյլն:

Սլսալ ն անտրամարանչԼ նախաղասությունը նան

այն դեպքում, երբ մտթերի

ԿԸ, 2 Համարըբողոթականների սխալ: ՕրինակՍաղմոսի Լ. աչիխարչարարթարգմանության մեջ այսպես «ինչպես որ ծուլսն փչանում Լ, 1843, Պոլիս,1906), (ավելիլավ Լ գրաբար նրանց» (ոպ. Զմյուռնիա, վփչացրո՛ւ ՈրպեսպակասԼ ծուխ" պակասեսցին): կամ' Առակաց դիրք, Թարդմանությունը՝ ԻԶ, 2 «Ինչպես որ ճնճղուկր թոթոռում, ն ծիծեռնակը թոչում Լ, այնպես ել (Տ ն ղուր գրր. Որպէս թԹռոչունք ւսնեծքրչե կատարվիլ»: ճնճղուկքԼուսնին, ): ւսնէ ծք ղուր ումեքոչ ելանեն» նոյնպես են լինել սվիոալ անտրամարան., Ոճերն բառերն էլ կարող օրինակ' զրարար ասվում Լ դան ըմպել, որ Լ աչլս.' ծեծ ուտել (թրք. նս մռյճզ )օոՇի ծնծ ուտել), բայց ծեծր ոչ կոււոեն ն ոչ էլ կլսմեն, ոօրծօքօիօր կոչվում է «ծնուռր», որի բուն Լ չարակցությունն

ու

ու

նշանակությունն Լ

«միրուքիւուսկիՖ, բայց

ել լինում Հաճավս սխալու ւսնսորամաբան

միթե՞ նան

ամեն

մարղ պարտավոր է

ֆերականականձները:Ամեն

լեզվի մեջ Լլ օրենթ Լ, որ Հոգնակի ննթական ստանա Հոգնակի բայ: Բայց ւռաճկերենում, երրբորղդեմքի Հողզնակիենթական պաճշանջում Լ եղակի րայ, օրինակ' ԷոոՇումՇը ջօլմ «Հայերը եկավ», ն եթն ասենք Բոոճումօք թօ ար«Հւսն ոչ քն տաճկաբանություն: յերը եկան», դա կլինի «Հայաբանություն» ասում Լ, «Ամեն անկանոն Հոգնակի իգական Արարբերենումմի օրենք կա, որ Լ». ըստ այսմ արար. աքլորներ, եղննրը,ցուլեր, քաշանաներ ն այլն, նույնիսկ ւողամարդիկ իղզականեն: Ո՞ւր Լ այստեղ տրամարանությունը: ՛

զրված Բնազրիլուսանցքումմատիտով (Ս. Գ.)չ բերելուառաջին նախաղասությունը

է'

զրքից».մեղ Թույլ ենը տալիսմեջ«ռրինակները

Բառաքննություն

Լեզվի ամենից ավելի անւորամարանկողմը, որ ն ֆնրականության այս մասի զլխավոր նյութն Լ կազմում, բառերիարտաքինձնի ն ներքինբովանդակության կապն է: Այդպիսի կապ գոյություն չունի: Հյ. լոյս, բոյս, կոյս, լսոյս, յոյս. ղերան, բերան, կերան, մերան. արդ, բարդ, մարղ, զարղ, վարղ, յարդ, սարդ, ցարդ, ինչպես ն' թարթ, կարթ, Հարթ, մարթ. մարսո, սրտ, քարտ: ւկարսո, նան մյուս ֆրանսերեն' բոլորլեզուները,օրինակ, Այսպես

Եռոճ,

էՇողթտ,

մաղ, ՏՅոք,

ՆՇոէ,

ԽՇոմ,

ՔՇՈՏ,

օՅողք, ճամբար,

Շո,

նսւուսրան,

քղանցք,

մեջ,

ժամանակ, արյուն,

ՄՅոՏ,

Քամի, էճ ոէ,

քռօռ,

ՃՁո,

քռո,

ծալել,

ձազուկ,

մարդիկ,

ղանղաղ, էՇոճ,

ՈՅՈք, չարք, Շհճու,

ՎՇոէ,

աւոամ,

ՏՇոէ, ՏՃՈՏ, ւսռոանց, զգում Շհճողք, ՔՇոէ,

Լ,

դաշտ,

ձեռնոց,

սւոել,

սիրամարգ,

ոո6է,

քճօռ,

այնրբան, ւտարածել, երգ:

Այս բոլորը (Հյ., քե ֆրանս.) թեն իրար մեջ այնքան նման, ոչ մի կապ չունեն ն ոչ Հետ ոչ իրար Լը իրենց նչանակած առարկայի Հետ: Այս Լ լեղվի ամենաանւտրամաբան կողմը, որի Համարմինչն այժմ ոչ մի բացատրություն չէ գւոնված ն չպիտի Լլ գտնվի, որովՀետն ւսյդ բոլորը պատաՀականությանարդյունք են: ինչքան նոր Լ լեղուն, այնքան Լլ չատ Լ այդ նմանաձայն բառերի չարքը, բայց քանի որ Հինը զնանք, այղ բոլորր իրար ետնից կջնջվեն: Օրինակ` ֆրանսերենը Համեմատելով լատիներենի Հետ' Շիռու կղառնա լաւոիներեն ՇռուսՏ, ֆրանսերեն քշոտ կղառնա լատիներեն բՇոտՏ ն այլն: իսկ նթե պատաչաբար դտնվեր մի այնպիսի անձ, որ ուղենար այդ Հբնչումների ն նրանց իմաստի միջն որել կապ գտնել, իշարկնեպիտի ամփուիվեր այղ բառերիւուսջին բաղաձայնի մեջ ն պիտի եզրակացներ, թե «երգր կամ Տ Լ, ղաչւոր» քամին Մ Լ, խոսելը ո Լ ն այլն: սուտ

Ռրպիսի՛ ւսնիմաստ բան: ՍԵՌ

ԵՎ

ՏԵՍԱԿ

ԲԱՌԻ

ՄԵՋ

Ամենքը դիւոնն,որ ծիրանին, դեղձենին. բալենին,կեռասենինն սալորենին, ն են, այլնբույսերկամ ծառեր կայծքարը, մարմարիոնը, բազալտը որձաքարը, ն այլն' քարեր, իչլսանը, կողակը, բախւոակը այլն' ձկներ: Առաջիններըկազմում են բնության թագավորության մեջ ւոեսակներ,իսկ բույս, քար, ձուկ' սնոեր, այսինքն՝բոլոր նույն յոնսակներըըմբռնող ընղճշանուր անվանակոչություն: Մարդկայինմիւոքը ընդունակ Լ ինչպես նման իրերի միջն եղած նուրբ տարն մասնավոր երնեակաբերությունընկատելու,նմանապես ւուսրբերությունները ն բոլորին յությամբվերացնելու բնորոչՀասոկությունները միացնող ընդճշանուր

Հ. Աճառյան

զւոնելու: Առաջին երնույթը կոչվում Լ մասնավորացում, երկրորդը"ընդծանրացում. երկուսն էլ մարղկայինխորաթափանցմտքի արտաճայտություններն են:

Հայ գյուղացինգիսոնղանաղանել միննույնծիրանիբազմաթիվ ւոնսակները

(դառնակորիզ, թաղցրակորիզ, աղջանարաթ,խոսրովչաճի, թարարղա ն այլե), կամ միննույն խաղողի ճարյուրավոր տեսակներ (խարջի, ասկարի, թժաավրիղննի, իծապտուկ, նզանդարի,քիչմիչի ն այլն, ն այլն): ԹՆենւուսրբեր բույսեր են նրա Համար չլորի, գավալուն, ալուչան, ղամրուլը, են: Գիւռունը կոկամը, ալիբուլսարան ն այլն, որոնք միննույն սալորիւոնսասկներն Լ մի տեսակ, այլն ոչ միայն միացնում այս բոլոր սալորների տեսակներնիբն ն ն ծիրանը. դեղձը ղեո ուրիչ բույսեր Լլ Համարում Լ մի Ընտանիքիցծիրանը կոչում Լ քւսոստ Յոոճուռո (Հայկական սալոր), ղեղձր' քւսոստ քօոտւոճ(պարսկական ււսլոր) ն ւայլեչ: Լեզվաբանության մեջ Հարց Լ տրված,քն արդյոք նախնականմարդիկ իրերը ւսսում են, թնե թն իբրն սեո: Շատերը իբն ւոնսա՞կըմբոնեցին, ւայսօրէլ վայրենի ն սեո: ժողովուրդները ճանաչում միայն ւոնսակներոչ բնավ' Օրինակ, երանք ւսռանձինւուսլիսեն բույսի,քարի,ձկների, Թոչուեների ղանաղան ւոեսակներին սեո ցույց ւսուսնձին անուններ, բայց ընղՀանուր սովող բույս, ջար, ձուկ, թոչուն ն

ւսյլ բառերչունեն:

Այսպես պիտիլիներ նան նախամարդոցլեզուն: Այս կարձիքն ինձ Համար անճիչտ ն տարօրինակԼ թվում: Եվ այն օրինակները, որ բնրված են վերոչիչյալ լեզուներից, Հավաքիչների անծանոթ լինելու ւսրդյունք են: Օրինակ, Հուռենդուոներինամա լեզուն, որ ամենից ավելի վայրենի ճուտ «խոչուն», օսե մի ժողովուրղի լեզուն Լ, գիտե հռե «ծառ», տտ «քար», ն «ձուկ» այլն ընղճշանուրբառերը: Նույնւզես նրա Հարնան հճքօոօ լեզուն գիւոն օս Շսօ օոմօոռ «թռչուն», Շհսոմչս «ձուկ» ն այլն: Պեւտթ «ծւսռ», չԼ «քար», ՅրԵօնճչ ՅուտշյՇ «ոսնասսուն»., «ծառ», իբրն օրինակ Հիչելբասկերենր, որ Լճոքսճքծ, «ծաղիկ» ընդճշանուրբառերը փոլս Լ առել սպաներենից()65քօոտօո, 210), որովՀեւոն բասկերենը ոոմանական չրջապաւտիցչավփաղանցազդված մի լեզու է, ն զարմանալիչե, որ այդ բառերը, ինչպես ն չատ ուրիչ բառեր, փոխ Լ առել նրանցից: ԸնդՀանուր բառերի փոլառությունը նույնիսկ այդ բառերի կա-

է ցույցւուսլիս: բընորությունն

Միայն մասնավոր բառեր ունենալու

ն

դաղափարը ւսրդենինքնինւնըմբոնելիէ:

ընդշանուր բառերից զուրկ լինելու

ինչպիսի՛ ղարծուրելի Հարսուություն

այդպիսիմի լեղու, որ ճանաչենբոլոր տեսակի քարերը, բույպետքԼ ունենա սերը, թոչունները, ձկննրը, լսուռերը ն այլն: Մարդկային միւոքը ինչքան ծանբաբեոնված պիւոի լիներ դրանով:ԸնդՀանուրբաոր մի միջոց Լ մւսրդ կային միւոքը այս ծանրաբեոնությունիցազատելու: Նույն ենթաղրության Հակառակ Լ նան իրերի բնական ընթացքը: Ենթադրենթ մի րուղն, որ մարդը ստեղծեցառանձին-առանձիննուններ րոլոր ւտեսակի առարկաներիՀամար: 0րինակ, նա ճանաչում է բոլոր ծառերը առանձին ն ծառ ընդշանուր գաղասիարըչզիտե: իսկ ինչպես ւզիւոիանվանն, երբ տեսնի ծաոնրի մի լումբ, որոնք բաղկացած են ոչ թն մի տնսակից, այլ մի քանի ւոնսակներից: Ավելինս, ինչպես պիւոի ւսնվանե,երբ ւոնսնի մի կամ մի քանի

Բառաքննություն

այնքան Հեռվից, որ չկարենա որոչել,թն կնձնի՞ են, թե թղենի, բարդի՞, թե կամ ուրիչ ծառ: ՉԼ(՞ որ այս պարազային ստիպված Լ ծառ ընդծանուր ն եթե չունի' ստեղծելու: բառը տալու կով, աքլոր Միննույն ժամանակ գիտենք, քե ամեն լեզվի մեջ Լլ եղ Հավ, խոյ զամբիկ ն այլն, որոնք միննույն անասունի մաքի, Հովաւտակ արուն եղն նեն ներկայացնում, առւսնձին անուններով են կոչվում: Միննույն ժամանակ կան նան նրանց ըբնդշանուրանունները (տավար, ոչիսար, ձի ն այլն): Հայ գյուղացին զանաղանում Լ մինչն անդամ «որթը, երինջը, մողին, մին' ընղՀանուր,մին' արական, մյուսը' իզական: Այս բոլորը Համեմատության դնելով իրար Հետ' կարող ենք ասել կչոնլով թւ' 1) ւսյն բոլոր առարկաների Հւսմար,որոնց Հեւո չատ մուռիկ ՀարաՄարդիկ զալայն չավիերովօգտվում Լին իրենց առօրյա բերություն ուննին ն նրանցից նազան պետքերիՀամար, Հնարել են մասնավոր, նույնիսկ չատ մասնավոր բառեր' տեսակ տեսակ, երբ Հարկ Լ եղել: 2: Այն առարկաները, որոնց ընդշանրապես միայն ծասնոխԼին, կարիք չեն որոչելու ն ւսնվանելեն ընդՀանուր ւսնուններով: ղգացել ւսոանձին-աոռանձին 3) Ընղ ՀանուրանուններՀււոկացրելեն նույնիսկ ւսուսջինկարզիւսուսրկաններին,երբ Հարկ Լ եղել լսոսել նրանց մասին ընղՀանրապես: Լեզվի ղարգացմանւսպաղաընթացքումմասնավոր վերանում ւոերմինները ձառ

ու

ու

ու

ու

ու

ու

առ

են, ե

ըբնդՀանուրը ւուսրածվումէ:

0րինակ'չատ լեղուների մեջ կա «մարղ» Լակի Համար երկու

Հանուր,ւլյուսը' մասնավորապես արուիՀամար:Այսպես'Հյ. ՈՇոտօհ, սնս. ոճոջսճ

՝1ոճ, Հուն.

ճուհոնքօօ

ւյր

բառ, ն

մին' ընդ-

մարդ,գերմ.

ճոծւ, լիթ. չուս, "725,

Հող. զոթ. թսոռ ն աո, իոլ. ձսլոօ ն ք6ո, լտ. հօոԾ ն "ւու Լ. ոնսնում ենթ. որ այս ղանաղանությու եր Հեւողծետե Ապագայում վերանում ն ընղ ոո, է. ՓֆրանՀանուրձնր Հաղթում այսպես" Հայերեն մարդ, անղլերեն ն այլն: սերեն հօուոՇ, իւուսլերեն սօոոօ Ջի-Ն Հայերենում ուներ իր զանաղան մասնավոր ձները'Հովաւուսկ, նժույզ, զամբիկն այլն: Այսօր ւմիւսյն մնում Լ ձիչ Հայերենի Համար էլ իմ ուսուցիչը (Ի1Շ1Ա6է) ղարմանք Լր Հայւոնում, որ գիւոն մորեղբորորդի,Շորեղբորորդի,Շորաքրոջորդի,մորաքրոջորդի,բայց չգիտն մի ընդչանուր բառ, ինչպես Լ ֆրանս. Շօստւո: Բայց ւսյս գաղափարները այնպես ւոարբեր բաներ են իրարից, որ ղարմանալի Լ ո՛չ թնե դրանց Համար առանձին բառեր ունենալը, այլ միասին մի ընղՀանուրանուն ունենալը: Այն ժամանակ մի ընդծանուր անուն պիտի ունենայինք նան ֆույր ն եղբայը գաղաւսիարների Համար, մինչդեո ամեն մի լեզվի մեջ էլ առանձինբառեր կան: Ըստ Բւլիօքթ (««ջ 20-21) Աֆրիկյան Էճէօ լեղուն, որ քռքսճ |լամբինէ պատնն ւք, կանու չափաղանց ՀւսրուսյոԼ բառերով. ւսնվերջ,ւսւքեն,ւոնսակ բարդվում են նոր ւսուսրկայիՀամար իսկույնմի նոր:բառ մրջյունների, չինում:Բույսերի, ն Համար զանազան ճւսնճերի, Հւսւոուկ-Հւատուկ մողեսների ւայլն ւոնսսկների բառեր կան: Բայց այս Լ զարմանալին,ասում Լ Հեղինակը,որ մինչղեո մասնավոր Ոոռոռ

ՁօԽծես

ն

ն

ուց,

ն

ն

Հ. Աճառյան

Համար առանձին բառեր կան. բայց ընդշանուր ղաղափարների դաղասվիասրների Համար բառ չկա: Օրինակ, չկա ընդանրապես եճքօո «կրել, տանել» բաոր, բայդ

կան'

ՅՏԼԸԷՇ

կոնակով (չալակաձ) տանել ՎՈՂՇՇԵՇ կրծթի վրաւուսնել սքօօեՇ վզի չուրջը տանել հսհսօեՇ զլիչի վրա տանել ՈէռօեՇ թռի սոսկ դրած տանել Յ1ՇՇեՇ,Խքօ ուսից կակվսած տանել (սո մօ Տեոո): ւուսնցլ պարկով(ՇէշտճօԷ) Սրա Հւսկառակ, միննույնբառովնենւսրտածւայւոում «ոււոել,իշմել. ծլիսել». նույնպես «մեռնել, ուժասպառ լինել, սաստիկ փափագել»: Գույներից զանաղանում են սպիտակ,սն, կարմիր,դեղին, իսկ կապույտ, կանաչ, խուլս ն այլն սնի մեջ են: Դնում նեմ այստեղ 16Տքօոտօո-ի ԼճոքսոջՇ աչխատությունից (Լջ 429-431) մի ումբ օրինակներ: ոնչոինի, աՅէԱՇ-ին ուրիչ ծառերի ամեն մի ղանազանության Թասմանացիք Համար (ԽՅՈՇԷՄ)մի առանձին բառ ունեն, բայց «ծառ» իմաստի Համար ընդճւսնուրբառ չունեն:Չունեն նան որակ ւրւուսՀւսյւոող բառեր,ինչսլես"կարծը, կակուղ, տաք, ցուրտ, երկար, կարճ, կլոր ն այլն: բաներ կորելուՀւսմար ՄոՀիկանները ղանազան ւուսրբերբառերունեն, բայց Համար բոսոչունեն: «կրել» դգւսղւաւիւսրի ւպարզաւղես Զուլուսները «կով» բառը չունեն, բայց գիւոեն «կարմիր կով», «սպիտակ կով» ն այլն: ) ւսմեն Քճխաու-ում (կննորոնական Բրազիլիա մի թութակ իր մասնավոր ւսնունն ունի, բայցընդՀանուր Թութակբառր իսպառ ւսնծանոթ |է: Լիթվանացիք գույների Համար ընդչանուր անուն չունեն, բայց մասնավոր բառերչատ ունեն. ինչպես' կա ւսուսնձին«զորչ» բրդի ն սւսգերիՀամար, մի ուրիչը' ձիերի Համար, մի ուրիչը՝ տավարի,մի ուրիչը՝ մարդու ն որոչ անասնոց մազերիՀամար, ւսյսլես ն մյուս գույները: կւսն լեզուներ, որ «եղբայր» բառր չունեն, բայց գիտեն «երեց եղբայր» ն «կրոոսերեղբայր»: ԸհՇշւօեՇՇ լեզվում «լվալ» բառը չկա, բայց կան ղանաղան առարկաներիՀամար ղւանասզան բառեր,ինչպես'Էսէսաօ «լվացվումԷմ)». Էս1ՇՏէսճ«գլուխ եմ ԷէՏՇՏէս)ռ լվանում», «մնկի գլուլւն եմ լվանում»,Էսեստաօ «երեսս եւմ լվանում», ՏՇՃստաօ «մեկի երեսն եմ լվանում», էՀճոտսո «ձեռքերս կամ ուռքերս եմ լվանում», էճնսոխծլռ «չորերս եմ լվանում»,էւ 8 սէ6ք2«պնակներն եմ լվանում»,(ՏՇւսմեն յսաս «մի երեխանմ լվանում», Էօաօռ «միս եմ լվանում): Մելանեզիայում մի աուսրկայի Համար տարբերխվանչան կա, ինչպես Յ եսես ուս «2 կոկոս», Յ Եսոս «10 կոկոս», Ճ Ճօոօ «100 կոկոս», 2 ՏՇճխօ «1000 կոկոս», 2 սձնսձս «10 նավակ».Յ ԵՑռ «10 ձուկ» ն ւսյլնչ: Այսպես ւիւոի լիներ նան նակխւսմարդոց

լեզուն:

թյուն Բառաթննու

Ւ-----

աատատաաատաաաթ Հաաա

ՒԽոօո-ների լեղվով զանագան բառեր կան «ուտել» նչանակությամբ մսի,

Հւսցի,ւսպուրիՀամար ն այլե՞: Այսպես Լր

ոււոելու»

բառը

մի քանի ժողովուրղների մեջ, բայց Սուդանի ընդ էսկիմոսները ւնն ղարձավ Հանուրղաղափար:

նան

Հետո

ւի

«բրինձ

ւոնսակ

առանձին բաո: Մի քանի Հնդկական բարբառներ «ռոանել, կրել» նչանակությամբ' նայելով Թե ինչպիսի 12 բառ «ջուր» կա, որոնք են՝ նչանակությամբ բնո նն սնում: Զինարենում ԷՏ Շո Փիչլոր ջուր ՇհՇռ կ'որֆուր Ֆսմո ւսնդունդիջուր ընդարձակ ջուր Ֆճոք (Շո նոացող ջուր քօա ծիանջուր մեծ ալիքներով Հոսող ջուր ԽԱԱԶՈ ն ցած աս պղտոր ջուր է-հՇո վճիտ ջուր վարար ֆուր Շհճոջ ԵՆ) ճամփի կոդքի ռուներիջուր էՇհս աղիջուր ձուկ որսալու Համար ունեն 12 սուսրբեր րաո

ունեն

ԲԱՌԻ

ՀՈՐԻՆՄԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՑՈՒՆԸ

Որն. պայմանական նչան պարտավորԼ ունենալ չորս պայման. Պիւոիլինի բուռ կարելվույնՀեչւոգորձւսղրելի. 2)

4)

կարելվույնՀեչ բմբոնելի. ուրիչ պայմանականնչւսններից. Տարբեր Պայմանավորյալ կողմերիՀամարընդծճանուր"՞: Ըստ

Եթն գործադրենք այս չորս ընդանուր պայմանները րառի վերաբերմամբ, կգտնենք, որ' Բառերը պիտի լինեն րուո կարելվույն կարճ ն ձայնավորների բաղաձայնների մի այնպիսի լսաոնուրղ ներկայացնեն, որ արտասանության Համար դժվարություն չպատճառեն: Այս պատճառովածա ամեն մի նախալեզվի մեջ էլ արմատ բառերը միավանկ են կամ երկավանկ: Անչուչտ 10-20-30 վանկերից բաղկացած արմատներըանՀեթեթ պիտիլինեին: ԳալովՀեչտ արւոասանության, դա, կարող է զաանչուչւո, րաւ զանազան ժողովուրդների ընդունակության ու իւուալացին կարողչեն արտասանել իչ բայց նւսղանվել իրարից-ֆրանսացին Հայի, ռուսի, վրացու Համար ամենասովորականբանն Լ: Շատ ազգեր չեն կարող երկու բաղաձայն իրար կողքի արտասանել, մինչդեռ ուրիչները բաաղաձայնեն մեծ սլրտաբերել: Այնուամենայնիվ նների իսճողումներ կարող Հեշտությամբ չենք կարող ասել, թե նախալեղուները սկզբում նեք Հնարած լինեին միայն բաղաձայնների անՀնչելի իսճողումներիցբաղկացած րմաւոներ,ւսյլ, ձայնավորու

՛ հ"

Այս ն Հաջորղ օրինակներըտե՛ս Ըռոոօ),Լո

Ըռրոօ),Լո

ՏԸԼՇոօօ մս ոոօէ, 1Լ

ՏոՇոշօ

մս ոօէ,

124:

Աճառյան

Հ.

-ծ-ծծ-ծ

տատա

որոնց արտասանությունը բաղաձայնների ւսյնւպիսիմիացումներ, նույն Հ եչտ Համար բավական վելի բարդ |լսճողումժողովրդի լիներ:Բաղաձայնների ները սովորաբար արդյունքեն ձայնավորների ւսնկման' լեզվի ղարգացման ընթացքում: ների

ն

Հեչտ բմբոնելի լինելու Հանգամանքը կապված է լսողության Հետ: ձայնավորների ն թե բաղաձայնների արտասանության մեջ կարելի Լ դնել 2)

փաղանց մանրը նրբություններ:

ԹԼ.

չա-

0րինակ' ֆրանսերենի մեջ կա 7 տեսակ 0, կարելի Լ դեռ ուրիչ տեսակներ էլ զտնել: 4 կամ է բաղաձայնի Համար կարելի Լ գւոնել 5 կամ ավելի ղանաղանություն, րայց նույնպիսի նուրբ ղզանաղանու։յուններդժվարբմբոնելի պիտի լինեին պայմանական նչանների Համար: Ուստի կարելի չէ ընղունել, լե մարօղտագործած լինեին ձայների այնպիսի ղիկ նախալեզունՀեւսրելուժամանակ նուրբ ւոարբերակները, նուրբ ղանաւսյլ միայնՀիմնական ձայները:Ձայների Հեւտաղա ղանությունըառաջացած են լեզուների բարեՀնչության չրջանումն ն արդյունք են չեչտի, ձայնավորների բաղաձայնների նոր Հարսդրության ու

սղման փոլսաղարձ աղղեցության, 3)

ն

այլն:

Ո.րիչ ւպայմանականնչաններից տարբեր լինել`

նչանակում է չունենալ Համանուններ ն բազմանիչ բառեր: Եթե միննույն Տո ձայնավումբը պիտի նչանւսկե 10 տարբեր զաղափար (այսւես Լ ֆրանսերենում), կամ միննույն ձայնր 10 նչանակություն ւզիտիունենա ն կամ ն ւլիւոի նչանակե«ւուսն4, սալոր կամ չադանակ» (այսւվես Լ չինարենում), ուրեմն ։պայմանականնչանները չատ անորոչ են ն տեղի պիտիւոան թյուրիմացության Լեզվի ւոարբերՀասսկացողության: նախնական վիճակում չեր կարող այդւզիսի բան լինել:Եվ սրդարն,նույնիսկ ւսյն ու

ն որ Քիչ Հեռաֆննություններ ւսյդ Հոմանունների ծւաղզումը որոնենք, կգտնենք. ունեին: վորւսնցյալումնրանքիրարից ւուսրբերՀնչումներ ՏԸՈ ձայնը«սուրբ» (ՏՅւոէ) իմաստով դալիս է Այսպես,օրինակ,ֆրանսերեն (ՏՅդ)՝ ՏՅոՈՇէնտ 4նիգ, իմաստով լատիներեն 4նից, «առողջ» լատիներեն Տլոստ 4նից, «ստորազրություն» իմաս«կուրճթ» իմաստով լատիներեն

(ՏԸՇԼՌ)՝

( ՏԸ ՈՇ)՝ լատիներեն ւոով (ՏԸՇլոք )՝ լատիներեն Տյքոսոոձնից.«ուռկան իմաստով ՏՇՇոՇ իմասոով՝Հունարեն ՏԷճոճ ձնից ն ւյսպես' ՏՀքՇոՅՃձնից, «ռոեսարան» նան Այ. մյուս բոլոր4ձները,ինչպես չինարենիՀարյուրավոր Համանունները": ՏՅոստՏ

Լ, որ Շոմանունները լեզվի Հետաղաչրջաններում առաջացած բոլորից Հետնում երնույթներ են, արդյունք ն գոյություն չէին կարող ունենալ ձայնավորներին բաղաձայնների զանաղան փուվոլսությանց նախալեզուների Հորինման ժամաՀւսմար, այն է` միննույն նկ: Միննույնբանրպիտի սել նան բաազմանչության են առումները, որոնքւսրդյունք Հետագա ղարդաղավփարննրի բառիւուսրբեր ն այլն: նոր գացման, պաւռտկերավորությանց 4) կողմերի Համար ընդծշանուրլինելր մի այսպիսի կարնոր Պայմանավորյալ ւլայման Լ, առանց որի լեզուն գոյություն չիւոի ունենար, լսոսողը ուրիչ բան պիտի ասեր, լսողբ ուրիչ բան պիտի Հասկանար: Այս Շանզամանթից Լ առա-

՛

ն

է. Բնագրիայս Հաւտվածի լո" սանցքում մատիտով գրված մին ջնջում է. վեր-վերե» (Ս. Գ.):

է Հոմանուններից «ԼեղուԽ խու սափում

Բառաքննություն

ջանում լեզվի միությունը ամեն մի Համայնքի մեջ, որ անձրաժեչտ պայման Լ: Ուրիչ վսոսթով' լեզուն ընկերային երնույթ Լ, ն անչատր ոչ իրավունք ունի Հնարելու իր ուղածը ն ոչ ուժ ունի ենթարկելու նրան իր ուղած ձնափոխության: ենք, որ լեղուները չարունակ փոփոլսվում են ն առաջ իսկ թնեմենք տեսնում բնրում չարունակ իրարից թջիչ թե չատ տարբեր բարբառներ ու ենթաբարմյուս կողմիցել ւոնսնում ենք, թե ինչպես նորից ձգտում են նրանք բառներ, Առաջին երնույթըբնումիանալու,լսառնվելու,ձուլվելուն մեկի վերածվելու: թյան օրենքների կույր գործադրության արդյունք է, երկրորդր՝ ընկերության արդյունք: գիտակից դործուննեության Առաջին երեք պայմաններիգումարն Լ ներկայացնում այն Հանգամանքը, Հնարավորությունները. ուրիչ ի'ոսոր լեղուն չի օզտագործել ձայնական բոլոր քով' իբրն ւսրմաւոկամ իբն բւսո չեն ընղունվածւյն րոլոր ձայնալմբերը, որ կարող էր կազմել մարդը: Եթե այսպես չլիներ, մենք պիտի ունենայինք բառերի կամ արմատների մի այնպիսի աճոելի Թիվ, որ նույնիսկ ընդունակ չիտի լինեինք Հիչելու: Օրինակ ւսոնննք միայն Հայերենը: Մեր լեղվի մեջ ընդունված ձայներից վերցնենք թեկուզ միայն 5 ձայնավոր (ա, ե, ի, ո, ու) ն 30 բաղաձայն (ր, գ, դ, զ, թ. ժ, լ. ն, չ. չ. պ. ֆ. ո, ս ծ, կ, Հճ ղ ճ, մ, յ ն ա վ. ւո, ր. 5. ի. թ. ֆ)չ Վանկեր երկու կողմ կաղմելով միայն ձայնավորով, ղրված մի-մի բաղաձայններով (բաբ, բագ, բադ ն այլն), կունննանք 30«30-900 վանկ. մյուս ձայնավորներով միասին'ընդամենը վանկ:իսկ եթե Թույլ նս տայինք այս միավանկներիվրա մի-մի ձայնավոր ավելացնել (բաբա, բաբի, բաբոն այլն), կունենանք 450025-22500 բառ: Չեմ ասում այլես,թե ինչ կլիներ մեր վիճակը, եթե այդ բոլորի վրա մի-մի բաղաձայն նս ավելանար, այն Լ' բան այլն ( 22500«30-675000): բաբ, բաբագ Այս ղարծուրելի քառսի չի դիմել լեղուն, այլ, ընդշակառրակը,նա բավակա`

նացելԼ

չատ

ավելիսածմանափակ Թվով:ՖՄոՀյմօ-ՔօԱօւո» Հնեղեվրոպական բա-

ուսրանում: նախալեղվյան բառերի ընդՀանուր գումարը

Լ,

ն

յս

թիվր

նրանցից չաւտերը աճած կամ աձանց ձներ են ւսվելի սակավաթիվ արմատներից: ԻԼ,չ որ ասացինք ձայնավորների Համար, նույնը պետք է Հասկանալ նան գաղափարների Համար: կարելիԼ մարդկային գաղափարներիթիվը անչունաւլես չատացնել: Տեսանք,որ արաբերենում 159 բառ կա «մել» գաղափարի Համար. գլխի պատովածքի Համար 14 բառ կա, Լսկիմոսերենում «ձյուն» դաղափարի Համար կա չորս բառ ( 8օոտ, էԼռոձեօօք օք ոճ. 1ոռք., էջ 25). նստած ձյունը կոչված Լ ճքսե վերնից թափվելիս' զճոռ, քամիների Հոսանքով քչվածը՝ քլթտմոքօզ, իսկ բութր' զաոսզտսզ:Եթե մարդիկ այս ոճով չարունակեին, կարող ն մի Լին մի դաղափարը բառիւոեղ չատ բաղմաւսնՀունապես ընդարձակել ւյլ

Թիվ բառերսւռեղծել:

ռուսերեն ԱԼ Օրինակ"

է «ուռքովգնալ»ն ՇԽՃՅՂԵ՝ «ձիով կամ նչանակում կարելի Լ ավելացնել դեո" «սայլով դնալ», «գնացքով

կառքովգնալ», բայց գնալ», «նավակով դնալ», «նավով գնալ», «չոդղենավովգնալ», «ջրի ափով չագնալ» ն այլն, ն այլն, ինչքան որ ուղեք:Բայցայսքան «Հարստությունը» փաղանցղժվար պիտի լիներ մարդկայինմտթի Համար, ն մենք անկարող պիտի

Հ.

Աճառյան

լինեինք Հիչելւսյդ բոլորը: Դրա Համար էլ յուրաքանչյուր լեղու, նայածւոեղական պայմաններին պաՀանջներին,ստեղծել Լ առանձին բառեր իր կարնոր դատած դաղափարների Համար,իսկ նրանց Հարակիցները կամ մերձավորները Լ արել ն կամ զանազան մասնիկներով կամ: Հարակից բառերով կամ անտես ու

Օրինակ" կայուն կամ Հոսուն ջրերի Համար ունենք Հայերեն ծով. լիճ, մոր (մօր), ճածիճ, գեւո, առու, վտակ ն սրանցից' ծովակ, լճակ, գետակ, առվակ, մեծ մեծ ծով, փոքր լիճ, բարակ առու, վտակ, պղտոր առվակ, Հսկայական ծով, ն լճակ մօր. ծանծաղ այլն, ն ւսյլն, որոնց Համար լեռնայինվտակ,բարձրադիր առանձին բառեր չկան: Տավարի զանազան աստիճանների Համար, սկսելով ամենափոքրից, ունենք՝ Շորթ «մեկ մտաբեկանձազ», մոզի «երկու տարեկան Հորթ», երինջ «երկու տարեկան (գ Հորթ», Ցլիկ «երեթ տարեկան Լգ Հորթ», որ այլես ցուլին մուռնցած լինելով` Հաջորղ տարին ծնունդ պիտի ունենա, կով,եղ, ցուլ, արջառ,տավար, բայց չունենք «մեկ տարեկան էզ Հորթ», «մեկ տարեկան արու Հորթ» ն այսպես յուրաքանչյուր տարվա Համար' արու ն էղ առանձինն նրանց առանձին, երկուսեռերի Համար ընդՀանուրբառեր:ԶանազանւսսՀամար, ւոիճանների սկսելովբարակ թելից, ունենք" թել, թեզան, չաղամաթ, նւսրուո, դերձան, լար. առասան, առաւոուկ, աղավանդակ,չվան, թոկ, ւսասղանի, ն ւզարան, ճուղան, կառան, ւողոն, մնսլավաս այլն,բոյը չկան սրանցմիջին ղանոսղան աստիճանները, որ կարելի էր դեո չատ երկարել: եղ կով, Հովատակ ն ն ն Հավ, եղջերու ղամբիկ, լսոյ մաքի. աքլոր եղնիկ զանաղանված են իբր ն ն ւսրու Լդգ, բայց կատու, առյուծ, վագր, փիղ, բաղ ն ւսյլն արու էզ չեն ն նան մյուս ընդծանուր ԱյսպեսՀասկանալ բոլոր մասնավոր զանազանվում: դաղաւսիարներիՀամար, որոնք յուրաքանչյուր լեզվի մեջ կաղմում են միչտ մի ու

ու

սաչմանափակթիվ ն միայն տեղականպայմանների պաճանջներիՀամեմատ առանց Հասնելու ։պղակասել' կարող են լեզվից լեղու որոչ չափով ավելանալ չափազանցության: ու

ու

ԲԱՌԵՐԻ

ՀԱՃԱԽԱԿԱՆՈՒԹՑՈՒՆԸ

Բառերի քանակությունից տարբեր Է բառերի գործածության քանակությունը կամ չափը, այսինքն թն որնիցե բառ որչափ չատ զործածական է մեր լեզվի իսոսակցության կամ գրականության մեջ: Այս Լ որ կոչում ենք մի բառով Շաճախականություն: Անչուչտամեն մի մասնագիտությունունի իր սեփականբառարանը, ն ամեն մի լսոսք պտտվում Լ մի նյութի ն նույն նյութին Հարակիցիրերի չուրջը. Հղում Լ երբ մի դասախոս լոսի «սեռը չարունակ կրկնում նույնբառերը: Այուզես, լեզվի մեջ» նյութի մասին, բնականաբարչարունակ պիտիզործածե սնո, լեզու, արական, իգական, չեզոք ն նման բառեր: երբ կարդանք մի բնախոսական գրվածք, բնականաբար չարունակ պիտի պատածննքայնտեղ մարմին, արյուն, Թոբ, սիրտ, ջիզ, չնչառություն ն նման բառերի: երբ կարդանք թվաբանական մի գրվածք, միչտ պիտի պատաչենք թիվ, գումարել, Հանել, բազմապատկել, մնծ կամ փոքր, եզը, Հավասարում,աստիճանն այլն Այսպես բառների: Հւսվասար, նան մյուս մասնադիտությունները: ու

Բառաքննություն

Մի փոքրիկ զործնական օրինակւուսլու Համար առնենքԽորՀրդային Հայաս23 մի փետրվարի փոքրը Հողվածը՝«կարմիր բանակի զորությունը» ), որ բոնումԼ երկուկիսատ սյունակ,165 ւոող, պարու(ԱչուտՀովՀաաննիսյանի չուրջ 570 բառոչԱյսքանի մեջ ունենք բանակ բառը նւսկելովընդամենը մասսա 6, ւոելւանիկա 6, ռաղմական ծ, նոր 5, 5. սոցիաանգամ, ւոնտեսական լիստական 9, բուրժուազիա 1, պրոլետարիատ3, տերիտորիալ1. իմպերիալիս2 գեներալ 1. պար3, դիսցիպլին 1 ինդուստրացում 2, կոուլերացիա ւռական Ն 2, կապիտալիստական սիստեմ 1 կոմունիզմ 1: ւոիզան բլոկադ լողունզ էլ, ուրիչ |ւոսքով Բ.սյց,այնուամենայնիվ, այս բոլոր մասնագիտություններն հր իշոսակցության մեջ ունի մի խումբ այնպիսի մերդ Լակր ընդՀանրապես, բառեր,որոնթսովորական ն գործածական են ամեն դեպքումն մյուսներից ւսվելի: ն ւոն լեզվական ուսումնասիրության Մարդկային մւոքիՀեւտազուոության են Լ ւսնչուչտ իմանալ, Թե որոնք ւսյն բառերը,որ մենք Հեւռաքրքիր սակետից գործ ենք ածում մերկյանքիմեջ: մենից ավելիՀաճակվակի Այս նյութի վրա մի աչիսատանքԼ կազմել ամերիկացիմի կին (ԷԼ61Շո Էոէօո), լեզվով կարղալով (անգլ., Փրանո.,գերմ. ն սպան.) մի միլիոն բառ որ չորս ւլարունակող գրականություն, կազմել Լ միաժամանակչորս լեզուների մեջ Լլ ամենից ավելի չատ գործածված առաջին 1000 բառնրի ցուցակր (ՇօողքոոճնՆՇ 1ՇզսՇոծ) հտ, Ճ Տէսմ) Եճտօձ օո էհՇ Մոտէէհօստճոմ օոմտ ո Բոքնջհ,ՒոՇոշհ, Տքճուտհ Յոմ Օօոոճո ՌՇզսՇոօ)հատ. 1934), Այս աչխատանքըես չեմ տեսել, ծանոթ Լ ինձ մի փոքր մաւոննախոսականից,որ ՀրատարակվածԼ ՔՏԼ, 36, ԻՇ 108, Լջ 7: Այսպիսի մի վիճակագրություն կաղմելուՀամար ւսնչուչտ ամենակարնորն այն է, թն ինչ բովանդակության գիրք կամ գրքեր պետք է բառաքաղել, որպեսզի արդյունքը ճիչտ լինի ն միակողմանիչլինի,քանիոր,ինչպես Քիչ առաջ ասացինք, մեն մի մասնագիտություն հր ունի իր սնվիսկան Քննադաւտր բոսուսւվաչարը: մւատննախոսականի մեջ Հայտնում Լ, թե ամերիկուՀչինչի տվել իր վերոՀիչյալ բառաքաղած գրթերի ցանկը: Բայց ինչ էլ որ լինի, ընտրությունը բավական ղժվար Լ, ն միակողմանիությաներկյուղը միչ կա: Այս միակողմանիությունից լշուսափելուՀամար կարծումեմ, թե կա երկու Լ, միջոց. առաջինմիջոցն այն որ բառաքաղենք ամեն տեսակ մասնագիտության պատկանող գրքերը, երկրորդ միջոցն է" բառաքաղել այնպիսի գրքեր, որոնց որել նեղ մասնագիտությունից Հնոու, վերաբերում Լ ծաբովանդակությունը, ն սարակ սովորական կյանքին, ինչպես պարզ լեզվով ն ոչ չատ բանաստեղծական ոճով գրված մի վեպ: Ամերիկուծինւսնչուչւո չատ նրկար ժամանակվատնած պիտի լինի իր ընտբած գրքերը կարդալու ն բառաքաղելու ճամար: Ես նույն աչխատանքը չատ ավելի կարճ ժամանակում կատարելու Համար որոչեցի բառաքաղել ԱստվաՍ Այս ընտրությունը Համար ես ունեի երկուպատճառ. ծաչունչը: կաւոարելու գիրթը, կարելի Լ ասել, գրված է միջակ ոճով, չունի այն վերամբարձ ոճը, որ իբբթն բարձր դրականության Հատկանիչնէ կազմում. 2) գիրքը թեն ծՀամարվում Լ ընդծշանրավես կրոնական, բայց նա պարունակում է չատ գրական ւուսն, 1927

նա է նան ւկւսւոմական, օոնոեր' բանաստեղիչրատական, բացիկրոնականից ժամանակագրական,ճարտածւսկան,իմաստասիրական,ճանապարծորղդական,

Հինարարական ն այլն: կարող ենք զտնել այնտեղ բաղմաթիվ բապետական, ւսնուններն ւայլն: 3) Արդեն բույսերի,կենղանիների, ւլաւորասւո կա ֆարերի Համարարբառր(ուղ. Երուսաղեմ, 1895), որ Թաղեոսվրղ. Աստվածաւորյանի

Աստվածաչնչի ամբողջական բառարանն Լ, ն որի վրայից կարելի Լ կատարել սնձւամեմատւսվելի Հեշտ ձեով ն կարճ ժամանակում: վիճակագրություն ինչ վերաբերում է բառաքաղված նյութերի քանակին,Առսւովածաչունչը, ւսնչուչւո, (Դ16216ոԷճօո,) բառաքաղածձ զրթերի քանաոչ միայն պակաս չլ Հելեն իւոոնի Հ. Լ: կից,ւսյլ մինչեիսկ կրկինն իւոոնըբառաթաղել Լ մի միլիոն բառ պարու4 նւսկողղզրականությունլեզվով,որով յուրաթանչյուր լեզվին կրնկնի 250,000 բաո: եր ամբողջության մեջ ունի կես միլիոն բառ, որ Հաչվում Աստվածաչունչը որ ունի ենք Հետնյալձնով:Առնենք Վենետիկի Թվի Հրատարակությունը, ընդամենը 1228 Լջ: Հանելով ւսյս Թվից 229 ղաւուսրկ էջերը (ամբողջ գրքի մեջ), ցանկերը ն նախաղրությունները, կունենանք ընդամենը 994 Լջ: Յուրաքանչյուր էջը ունենալով երկու սյունակ ն յուրաքանչյուր սյունակը 54 տող, ընդամենը 1988 սյունակ ն 107,352 կունենանք ւոող: Ամեն մի տողում միջինՀւսչվովդնելով 536,760 բառ: մեջ ընղամենը բառ, կու նննանք ամբողջ Աստվածաչնչի Հաջորդ ցուցակի մեջ բեթերցողը պիտի գտնի Աստվածաչնչի մեջ ամենից Հաճավսգործածված բառերը, որոնքԹվով 266 Հաւ են: Ցուցակը կազմել եմ Հե-

բաոի ւուսկ դնում Լ Աստվածաչնչի ւոնյալ ձնու|:Համարբարբառը յուրաքանչյուր մեջւլատածածբոլոր վկայությու բոնի նները:Բոսյց ւսյնալես,որ մի վկայությունը մի ւոող (րացառություններ, երբ վկայությունը մի տողից ավելի ւոեղ բոնի, սյունակը ունի 60 ւոող, ՀեՓիչ են): Համաբարբառի չափազանց յուրաքանչյուր

ւոնաբար, երբ մի բառի վկայությունները բոնեցին մի սյունակ, ուրեմն վկայությանց թիվն Լ 60, այս Համեմատությամբպետք Լ Հաչվել նան ավելին: Ես իմ ցուցակիմեջ առել եմ միայն բառերը,որոնքՀամաբարբաոի մեջ ւսոռնվազը Ցուերեք Լրիվ սյունակ վկայությունունեն (այնԼ 180 սնդամ ղործածված): եմ պակիսյուրաքանչյուր բառի ղեմ ղնում մի թվանչան, որ զնում Լ 3-ից մինչե են տալիս, քե Համարբարբառի 70: Այս թվանչանները ցույց մեջ Համապաւոասլնան բառր քանի՞ սյունակ վկայություն ունի: Ցուցակիս թԹվանչանիբաղմապատկելով 60-ով, կստացվիվկայությանց թիվը: մուռ կան նան 1, քխտ ն տուոստ նչանները.ւսոաջինը Բոսյցթվանչանների Լ նչանակում վկայություն. քլստ(Հ) նչանը' 15 վկայություն, իսկ ոստ ամ 9-(6540-16Հ-525 նչանը' պակաս վկայություն: 0Օրինակ' վկայություն), եր-

կինք՝ 10Է(600:152-615վկայություն): Համաբարբառր ւսնչուչտԹերություններ ունի. կւսրաւզետ վրդ. Տեր-Մկրըտ-

չյանի մի քննադատությունից երնում Լ, որ մոռացումները բավական մեծ չափերի են Հասնում: օրինակ, որ ասելն բազումբառերը չկան ՀաՄենքնկատեցինք, մարարբառիմեջ: կարծում ենք, սակայն, որ ճեղինակը դիտմամբ դուրս Լ գցել ն, կամ, այս բառերը" նրանց թվի մեծությունից սոսկալով, ինչպես արել Լ նան թե, եթե, որ, զի, առանց, որպես, իբրե, այսչափ, այդչափ, այնչափ, որչափ, զօրէն, մինչն, ի վերայ, բայց բառերի Համար: Այս րառերը պետք Լ Համարել լեզվի ամենիցւսվելի Հաճավսգործածվածբառերը:

Բասռուսքննություն

աթոռ

բան

ակն

բանակ

աղաղակել աղաչել

ւսծել

ՄՀ

ւսմ

ւսմբարիչտ ամիս

անկանիլ

ուոն անցանել,

անօրէն

ւսնօրԼնություն Ր

ւսչակերտ

աչլսարՀ

զեալ

դլուլս

ւսուս

դրել դառնալ

ծ

ւ:

առաքելիլ ռնել

ասիլ" Աստուած,

ք

արդար

գործել

գտանել

207,

Օւո

գործ

դունդ

սուսի ւուսջցին

ղատել դարձուցանել դնել դուռն դուսւոր

՛

Բնագրումթվանչան չկա

(Ս, Գ.):

ժողովուրդ իմաստութիւն

իմաստուն

61,

81,

իջանել

)

լեառն

լեզու լնուլ Լույս

լսաղաղություն

լշնդրել

4ն 12), 3Յ-

իրավունք

լսել

341,

101.

ծ

12,

խոսիլ

երթալ

ծառայ

զորք

ծածկել

ծառայել ծեր

ծեանիլ

կալ (մնալ)

կամիլ

կատարել կարել

-

երես

եօթն զավակ զոծ

1շ

Լ'որՀիլ

ժառանգում

իջուցանել

ժամանակ

ձ

ժամ

իչլրան իչխանուՀի

երկնչիլ

արտաքու-քս

Թչնամի Թողուլ

ւսրքայ բազմություն

կորան

երկինք երկիր

Տ

ընտրել

եղբայր

եկեղեցի

արծաթ

արձակել,իլ

104,

ելանել

եբնիլ

դատաստան

ւսրդարություն

ւսրյուն

81, ւսչք ազրիլ,-նցուցանել ւջ

ձ

զիրք

սնուն

բերել բնակիլ գալ

ի)

181,

բմպել ընդունել ընկեր

բարիք թազավոր բարկություն 42 . թագավորել

4.

անիրավություն անձն

«ն

գիչեր

.

31,

ւսնչասուն

բառնալ

Յ

զէտ

4Ֆ

այլազզի

այր

բանալ

Յ

8.

Ե

Հ. ) (կարենալ կացուցանել

կեալ կեանք կենդանի կերակուր կին

կոչել

121,

կոտորել

կործանել կորեչիլ

61,

3.

կորուպանել Հւռյիլ Հայր

(չոր) Հւսնդերձ

Հանիլ Հասանել Հաստատել Հւսւոուցանել Հարկանել Հարցանել

Հւսըց

Հւսւաւոք Հււատալ Հեթանոս Հոգի ոգի Հուր Հրամայել Հրաման Հրեչտակ ձայն ձեռն

ճանաչել ճանապարծ ճչմարւուԹիւն ււ Շ մայր մանուկ մատնել մաւոուցանել մառչիլ մարգարէ մարդ, իկ

Աճառյան

մարմին

52,

մեծ

մեծամեծ

մեդք

9.

մեռնիլ

մերժել մերձենալ

111,

71,

«6

41,

-

5ն

սրբութիւն

նեղութիւն նեջել

սրտմտութիւն

ւ

նստիլ

չնորՀ

ոչխար

տեղի

ուոն որգի

6Հ

իք

չարութիւն

պածել ւվաչտել

փոխանակ

ււաւտասխանի ւզւաւտարագ ւաւոերազմ

պատմել

ւզաւոուիրան ւկւուիրել

Ք

պատրասոել4

ւզարիսւզ

ցուցանել

փառք

91, Յ

Տն

4Հ

փրկել լ

փրկութիւն

`

6)

Ած

ւ

ծ

Տր

անաիլ

փալչել փայտ

4.

ցեղ

տեսանել ւոուն

6 --

ուլաւտ ունել ուտել

8:2

ւոունալլինել

ողորմութիւն

տաճար տանիլ

Ն

4.

վկայութիւն

ոսկի

:-

վաղվաղակի5.Ց

ՀՐչիլ

չար,-

«եղան աէր

յուսալ

ուրախութիւն

սւսւուսկել

սիրել սիրտ սկսել մնալ մոանել 191, սուր սուրբ յառնել 7) սպանանել յաւիտեան յիչել. իջուցանել 6: սրբել միւուք

ուրան

պտուղ ջուր

նչան

"ղծել

31.

շ

Ց

քածանայ

12.

քաղաք

25:

Ց ջաչանայապեւտ օտար

օր

օրէնք օրչնել օրՀնութիւն

Յ

Բառաքննություն Դնում

3,3

Հ

եմ

ւսյստեղնույնցուցակըբառերիՀաճավսության կարգով:

32, 3ն այն

աթոռ

Լ 180-195

վկ.)

փախչիլ

ամբարիչտ

փայտ

անօրեն

օրՀնութիւն 4-ից 6 (240-345

աջն

ւսրտաքոյ,-

-

քս

բազմութիւն

բանալ բերել

գետ ղզունդ եկեղեցի

նրդնուլ

զավակ

ընկեր ժամ

ժառանղզել

իչլսանությիւն լեղու ծաուսյել կեալ կերակուր

կոտորել կորճանել կորնչիլ կորուսանել Հանդերձ Հաւտուցանել մւաւոչիլ մերժել ննջել ոչլւար չարութիւն

ւսկն

ւս Հւս

աղաղակել աղաչել

այլազգի

ւսյսօր անիրաւութիւն ւսնօրլԼնութիւն

9-50-1

Հւսց

Հւսււաւտք Հւասւատալ Հրամայել

ն ճչմարտութիւ

մայր մւսնուկ մլծ

մեծամեծ

մնւսլ յիչել

օւո

բառնալ բարկութիւն զինի

զիչեր գիրթ

ղատասւուսն դատել երնիլ երկու եօթն ղոծ

բըմւել

ընդունել

ընտրել

թագաւորութիւն

լշորՀիլ

ւուսպանակ ւոեսիլ

Հւասրցանել

ւ բանակ

ւուսջին

ւսուս

սէր

վաղվաղակի

վկ.)

մեղանչել

ւզաչտել պարիսպ

ոլզծել

կացուցանել կողմն

աշակերտ

ժառանգութիւն իմաստուն լնուլ

վլմ

լոյս

ծածկել ծեր

կատարել կարել

մերձենալ

յուսալ

նեղութիւն

չնորՀ

ՀՐչիլ ողորմութիւն ողջակեղ

ուրաիխս

ուրախու թին պատարագ

ւլատուիրան

ւլատուիրել

ւզաւորաստել պտուղ ւս Հման

սկսել

սրբել սրտմտութիւն ւուսնիլ ցեղ ցուցանել փոխանակ փրկութիւն 6-ից մինչե 10

է'

360-585)

-

(այն

Հ. Աճառյան

ւսծել ւաղօթք ւսմ

Հուր

Հրաման Հրեչտակ

ւսնապատ ւսնցանել

ձայն ճւսնաչել

ւս չք

մատնել մւսւոուցանել

ւսւզրիլ

արդար

մարզարէ

ւսրիւն

մեդք

ւսրդարութիւն ւսրծւախ արկանել արձակել բարի

բերան

բնակիլ գլուվս

գործել դտանել գրել դարձուցանել դուռն

դուստր

երկնչիլ Ղօրք

Թչնամի թողուլ ժողովել իմաստութիւն իջանել իրաւունք լշաղաղութիւն խորան լշործուրդ

ծնանել

ծով

կալ

կամիլ

կեանք կենդանի Հասանել Հաստատել Հւսրկանել Հեթանոս

մարմին

միւոք յառնել յաւիւոնան

նստիլ

չենել

գիտել

գնւլ դործ դառնալ

դնել երես

երթալ

երկինք զօրութիւն

որ Թագաւ ժամանակ

իչլշան լնաոն ինդրել

ծառայ

ռակի ուոն

կին

պատերազմ

մարդ մնեուսնիլ մւուսնել

ուիսւո ունել ւլաչել ւպաւտասխանի սաւուսկել սեղան սուր

սուրբ

սպանանել սրբութիւն վկայութիւն ւոաճար ւոնղի փառք

փբկիլ օրՀնել

10-ից մինչն 20 (20 չառած) (այն Լ' 6001200 վկայություն) ազգ

անկանիլ

ւսնձն ւսնուն

ռայքել ւսռնուլ բան

կոչել

Հանել Հոդի, ոգի

ճանապարՀ

ոււոել

չար

ւլատմել

ֆուր քածշանայ օրԼնք 20-ից մինչն 30 (այն է' 1200-1800 վկ.)

201, առուսջի առնել ւսրքայ

գալ

ելանել լսել իշօսիլ

Հայր

սիրտ 20 ւուսլ

ւոնսանել քաղաք օր

Բառաքննություն

Այս Հաչվով ամենաչատ զործածված բառերն են' որղի (4200), Աստուած ն երկիր (2700): Բայցայս բառերի մեջ նկատելի Լ, որ' որդի բաոր չատ կամ անդամ Հատուկ անվան փոլսարեն Լ զործածվում. այսպես Որդի Մարդոյ, ն Որդի Առսուծոլ' իբր «Քրիստոս», ինչպես բոլոր «իսրայելցիք», Որդիք Իսրայելի մի Հաչվելով ն դուրս Հանելով սեմական պեղերիանունները: Մի ւսյս կարգի կունենանք ղուտ «որղի» նչանակությամբ ընդամենը 2527 վկայուորդի-ները, թյուն: ոճի Երկիր բառր թեն ունի 45 սյունակ, բայց սրանցից 312 երկիրպագանել ը մեջ գործածված, որ առանձնացնելով' երկիրբառի Համար կունենանք 411, ): (2475 վկայություն 30-ից վերն (1800ն ավելի վկ.) (2040 վկ.) ւյր երկիր 45 (2700 վկ.) (2070 ժողովուրդ 341, վկ.) ձեոն 31 ( 1860 վկ.) որղի 70 / 4200 վկ.) (2745)

ւսո

ւուլ

ԱՃ 46 տուն

Հ

-

(815

(2745

311,(1875

վկ.)

վկ.) վկ.)

ւսննւաՎերոչիչյալցուցակի266 բառերըդասակարգել ավելորդն թԹերնս ենք ւուալով ւուսկ Հւասմարելով՝' բավականանում մի քանիԼլոմբեր միայն:Բայեր: 10,ւսնցանել22 ւսւպրիլ 6, ուսքել Աճել8, ւսղաղակել 4. աղաչել 4, անկանիլ 25, -6, 142,.առնել առնուլ 161չ. ասել արկանել 65, արձակել բանալ 38,բառնալ 14-, 231բերել35. բնակիլ8. դալ զիւռել15. զնալ գործել7Ֆ.զտանել95. 3, 12, ելանել 24, ներդնուլ գրել 6, դառնալ 22 դատել 4, դարձուցանել 61,

63չ.ըմպել 8

ոլ

41,.թազադրել 8, իջանել8Ն լնուլծ, լսել 27, լ ոնդրել12, 41, ժառանգել ժողովել 3. ծնանիլ 8, կալ8, կամել8-, կատարել լշորՀիլ4, ի'օսիլ25. ծւսծկել 4. ծառայել երեիլ 4. երթալ 14, երկնչիլ

Թողուլ 9

Հ,

3 -,

ընղունել 59. ընտրել յ

4ն. կարել23

«ն. կեալ3 -. կոչիլ 22 կուոորել32. կործանել կացուցանել 9 -. 4-, 4, Հայել 5 Գ, Հանել12, Հասանել 4, կորուսանել կորնչել Համարել 4. Հւսվաւոււը 7, Հաւոուցանել 4, Հւասրկանել 9, Հարցանել 5-, Հրամայել Հաստաուռել 45, ճանաչել, 8-, մատնել 6, մատուցանել 7, մատչիլ 31շ,մեղանչել 4, մեռանիլ 111 մերժե3 մնրձենալ 4. մնալ 4, մւուսնել 1912. յո' սանել91.յիչել 5 Հ, յուսալ «4, ննջել3. Նուոել9, Հենել81, ՀՐչիլ 4, ունել 8, ոււոել14,ւղածել91.. ւվաչւոել 3 -,

,

31, պատմել

Հ, ւրաւտո«իրկը 6-, ոլաւտքաստել 4, վղճել 4-, սատակկ 7, սիբել 6-, սկսել 4 Հ. սպանանել 7, սրբել 88, տալ 30 Հ, տահել 4 4, տեսանել 29, ցուցանել 4 4, փախչել 32.փրկել8, օրՀնել9: 3, երդնուլ3, երկինք Կրոնականբառեր:Աղօթք6. Աստուած 46-, եկեղեցի 10 Հ, ղոչ 4 Հ, «ն ճավատալ 8-, Հեթանոս 6, Հրեշտակ (խորան 6, Հւսվաւոք 6, մեսրգարն 8, մեղանչել 4, մեղք 9, ողջակեզ 45. ուիուո6, պաչաել 3Ն. պա41 61. սեղան 81, սուրբ ծ, սրբել 22 սրբութիւն8ն, վկայութի"ն ւոսրազ 12 «, 3, 3, օրծՀտաւանակ տաճար օրՀնել քաՀանայ ֆՓածանայապեւո նութիւն 3: ,

ճն. ,

,

,

Հ. Աճառյան

կրոնական բառերի այսքան փոքրըքանակը ցույց Է տալիս այն, ինչ որ ասեցինթ նան վերնում, Քե Առսւտուաձաչունչը՝ թքենկրոնական զիրք.բայց նւսե ն Լ շչլսարչական կյանթի ընտիր աղբյուր բառերի վիճակազրության Համար չաւո Հւսրմար:Նրանթ,որոնք զուտ ւչլսարՀւսկան կյանք են ուզում ւսոնել հ են նկատի, կարող այս բառերը չեղյալ Համարել: Բսյց միննույն ժամանակ ի նկատի պեւոք Լ ունենալ, որ կրոնական Համարված այս բառերի մի մասը նան ւսչլսարՀիկբովանդակություն ունի:0րինակ' երդնուլ(երդվում եմ, Փր. )Շ Կօստ ասում եմ ՀայխՇ՝ ճչմարիւտ իմաստով), երկինք, որան («վրան»իմաստով|), ււսւուսը Հելանու («օւուսր ազդեր»), Հրեչտակ («պատգամավոր»)իմաստով), մեղանչել («վնասել» իմաստով), մեղթ («Հանցանք». ինչպես' ես մեղք չունեմ), չլաչտել (ծառայել), պատարագ (նվեր ), մեղան (սովորական ճաչի սեղան), սուրբ Լ միայն Հրեից ), 1, սրբել (մաքրել վկայութիւն(կրոնական իմաստով (մաքուր վկայության խորանը), տաճար (սեղանաւոուն): ԸնդՀակառակը, կրոնական իմաստ ունեն որդիրաոր' ՈրդիԱստուծոյկամ ՈրդիՄարգոյ ձնի մեջ ն նչան ): («Հրաչք» իմաստով

Ակն. Մարդումարմինը:

ձեռն,

մարմին, ուն,

անձն, աչք,

սիրտ:

աջ, արիւն, բերան. գլու,

երես, լեղու,

ն Ուտելիջ խմելիք:Գինի,ըմպել, կերակուր, Հաց, ւոել, ւվլտտուղ, ջուր: Աթոո. սեղան: Կարասիթ: Ամ, ամիս, այսօր, զիչեր, ժամ, ժամանակ,յաւիտեան, օր: Ժամանակ: ւ սնձն, դուստր, եղբառյի,զաւակ (ծառայ ), կին,Հայր,մայր.ւմաԱյր. Ընտանիջ: ու

աուուօւո,

նուկ, մարդ, որդի:

Պետությունն պատերազմ:Ազզ, այլազգի, արքայ,

բանակ, գունդ, դատասւուսն, դաւոել,երկիր,զօրք. լիագաւոր, թազաւորել, Թչնամի, թաղաւորութիւն. ժողովուրդ, իչիւան, իչիչանութիւն, իրաւունք, պատերազմ,պարիապ,սուր: Ամբարիչւ, անօրեն,ւսուսջին,արդար, բազում, բարի, իմաստուն, Ածականներ: ծեր, մեծ, մեծամեծ, ուրասիս, օտար: չար. սուրբ, Տեղ:Անւուզաւո,աչիսարՀ,ւսուսջի, արտաքոյ (արտաքս), գետ, երկիր, լեւոն,

ւչւսծման, ծով,կողմն,ճանապարծ, ւզարիսոլ, ւռեղի,աղաք: Անասուն, կենդանիչ ոչլսւար: կենդանի, Արձոաթ,ոսկի: Մետաղներ: ԲԱՌԵՐԻ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

մենք ՌրովչՀեւտն

մեր թե ձեռագիր ն թե տպագիր գրությանց մեջ գրված կամ տված նախադասություններում միչտ տեսել ենք բառերը իրարից առանձին մեր գիտակցության մեջ կաղմվելԼ բառերի անջատ. սնջւաւոդոյությոան, այսինքն' անչատականության գաղափարը: Շատ զիտնականներ կարծում են, որ մի ենթակայական գաղափար Լ, որ ւրդյունք Լ գիտական տրամաբանականդատողության ն մեր մեջ ընդունած գրչական սովորության: իրապես,լսոսողի մտածողության մեջ բառերը առանձին ղոյություն չունին, ն կան միայն նալսադասություններ:Նույնիսկ ւուսնձին դգորԼ, ծածված մի Հատիկբառր մի նախադասություն իբրն մի առանձինմիք: ու

սա

Բառաքննություն

Արզալրն,եթե կան լեղուներ, որոնք բառերը անջատելու սովորություն ունեն, կան նան լեզուներ, որոնք այդ սովորությունը չունեն եհ ամբողջ նԽախադասությունը գրում են միածար: Այսպես են Հին Հայերեն ն Հին Հունարեն ձեռագրերը: Հին պարսկականբնեռագրությանց մեջ ամեն մի բառ անջատվում Լ նախորդից ՛ նչանով, իսկ սանսկրիտ լեզվում ամբողջ նաիոսդասությունը իբրն մի բառ Լ գրվում: Այսպես նան լատիներեն ձեռագրերում, ամեն մի բառ անջատվում Լ միջակետով: կորեւսկան լեզվով գրելու ժամանակ երկու ձնեերն Լլ ընդունված են. կամ բառերը գրում են իրարից անջատ ն կամ իրար միացած: Սրա ծամարԼլ առանձին կանոն չկա. մեծ մասամբ գրում են երկրորդ ձնով (ՃՕճօրօ88Վ, Լջ 15): կան այբուբեններ Լլ, որոնց մեջ այս կամ այն տառոր բառասկզբում ն բառամիջում ուրիչ ձնե ունի, իսկ բառավերջումն Լլ ուրիչ, որով բառի անջատ գոյությունը ն (Տ) է: Այսպես' ձայնըւսուաջին Հունարենում գրվումԼ Օ, Հասկացվում դեպղլքում նան արաբական տառնրը գործաճող երկրորդ դեպքում' 6: Արաբերենի, ինչսլես ինչես ն ասորական,մոնղոլական, պածլավականլեզուների բոլոր լեզուների, մեջ, ինչպես Հայտնի Լ, զրչության մեջ կա տառերըկրճատելով իրար կպցնելու սովորությունը: Սա ոչ թնե լոկ իննայողության ճամար Լ, այլն նպատակ ունի ամեն մի բառը նակխաղասությանմեջ անջատել ն իբրն առանձին միություն ցույց տալ: Ըսւո ւսյսմ, ամեն մի բառի տառերը կցվում են իրար. իսկ վերջին ւուսոր մնում է առանց Հաջորդի Հետ կասլակցության. այսպիսով նախաղասության բոլոր բառերը ներկայացնում են մեզ իրարիցբոլորովին անջատ: Գրեթե նույն բանը մենք էլ կատարում ենք 4եռազրի մեջ, ուր բառի րոլոր ւուսոնրը կպցնում ենք իրար իբրն մի ամբողջություն: ինչ վերաբերումԼ բառերի միւսցման, այսօր մեղ մուո թեն սովորություն Լ բառերը անջաւոնլ իրարից, բայց մեր Հին ձեուսգրերում (ինչպես ուրիչ ազգերի Լլ) ամբողջ նախադասությունը միաչար էր գրվում ե, այղ պատճառով էլ Հաճախ սխալ ընթերցման տեղիք ւուսլիս: Ընդդեմ Հերձուածոց ձնուսգրում գրված Լ այսքանկարէ, որ ծրաՕրինակ, Ե. Լ Է. վ. Տեր-Մինասյանը՝ որ ոչ ւուսրակել յոք անկար մի նախոսդասություն, Ուսումն... 204, ւլեւք Լ կարդալ այսքանկարել մի իճաստ չու նի, ն րոտ Դուրեան, Նույնպես' Կնիջ Շավատոյ (Հրտր. կարապետեպս. Տ. Մկրտչեան, էջմիածին, 1914,Լջ 54, տող 32)' իսկարիոս. բսւոԴուրնան,Ուսումն., 377, պեւոք Լ կարդալ' իսկ Արիոս: Այժմ Լլ չատեր թեն տպագրության ժամանակ դրում են ասում է, գրում է, բայց ձեուսգրիմեջ գրում նն ասումէ, գրումել Այս գաղափարիպաչտպահությանՀամարիրբն լավագույն օրինակ են ձան նման լեզուներից: ուսյում տգետներիդրությունը ֆՓրանսերհե տգեւոր Օրինակ, շօոօ օո եշ 16շօոօ օո" գրում Լ ֆրանսերեն' կամ փոխանակգրելու՝ 16Տ հօոոօտ «1Շոոծով 1157: Այուռեղ ոչ միայն բառերը չեն բաժանված իրարիդ, ւսյլն բառի մի կեսը կտրված միացված Լ Հաջորդի Հետ: Նույնպես, երբ մենք ուչալսենք մի օւուսր,սնծանոթժ լեզվով իչուսկցություն,կարող ենք Հեչդրությամբ ւտոությամբզգալ, թե ուր Լ վերջանում նախադասությունը ե սկսում մի նորը, ն ուր սկսվեց նորը: բայց չենք կարող ամեննին որոչել, թե ուր վերջացավբառր,

Հ. Աճառյան

մեր սովորական լսոսակցության մեջ, ուր Խւավաղասությունից ղաղար, բառից բաո ոչ մի ղադար չկա: Բոլոր բայց բառերը թվում են մեղ իրըն մի միաչար ամբողջություն, իրարու անընդՀատ Լ նույնպես. որ մեր մեջ կա նախաղաչարաձՀասրություն:Սրանից Հեւոնում սության անկախության զիտակցությունը, բայց րառի անչատական ղզոյության զիտակցությունը չկա: Ոմանքքերականազեւոներ այնպես են տոզորված այս մեջ սկսում են սովոոր նույնիսկդւզրոցւական ղաղափարով, ֆերականության ն Հեւոո իջնում են բառերի բեցեել լեզուն ամբողջական նավսղասություններով ԻՏ (ւոն 8ՏԼ Լ, ընդունած կարծիքն Լջ 90): Այս կարծիքը ձայնաբանների որ անչուչտ իրավացի Լ ձայնական կամ լսողական տնսակեւով: Արղարն, ամեն մի նախաղասություն, ղադարիցղաղար.կաղմումԼ ձայներինընդ Հաւոմի ն չարածարություն բառիցբառ որեն ւսնջցատում չկա: Դրա Համար,երբ մեկր արտասանե ձուկ ուտեմ կամ թնե ձու կուտեմ, լսողի Համար միննույն է. ն ձուկ առնեմ կամ ձու կառնեմ: Բոսյցբառի Լությունը միայն ձայնից չէ կաղմված, այլ նան մի գաղափարից, որի ներկայացուցիչն Լ, ն այն առնչությունից, որով կապվում է մյուս բառի կամ բառերիՀեւ: Լեզվաբանի Հւսմարյուրաքանչյուրբառ' իբրն մի զաղաունի իր ւսնկավխս Լ, սւսկայն, փարիներկայացուցիչ. ւսյուտեղ զոյությունը:Պեւոք էլ տարբերություն դնել այն բառերի մեջ, որոնք բնավ անջաւտորեն չեն ըմբոնըվում, ն ւայնբառերի միջն, որ կարողնն նան ւսնջաւոդործածվել: իրոք,ւոգեւոր 1Շ շօոօ Պօո եշ կամ 162016 տոն, նա չի գրում 16շօ ոօ ոհ»: Լ զրում բայց ն Լ, թն նրա Համար162076-ր մի անկախ ղզաղափալր Լ ՊՇում-ր' ուրիչ Նչանակում ՀՇեւո լառնվել, այլ միսյն միանալ: որոնք դաղաւիար, չեն կարող իրար ւանկավխ Եթե բառերի անջատ ըբմբոնողությունը բոլորովինգոյություն չունենար մարդկայինմտքի մեջ, 1: կարելի չպիտի լիներ կազմել այնպիսի տնղափոխություններ, ինչպես,

Այսպես

նան

թեն կւ Խակխսդասություն

Հեւոնյոլնախադասության մեջ. օրինակ.

Պողուբ սիրում Է Պետրոսին. ՊողոսըՊետրոսինսիրում է. ՍիրումԷ Պողուր Պետրոսին: 2)

մեջ ամեն Նախաղասության

մի բառ ունի մի չեչտ (կամ մի տոն )' գլլրավոր կամ. երկրորղական, որ աղղում է բառի այսինչ կամ այնինչ քանակի վրա: Նույնիսկ նավսսՀար կամ վերջաշար բառերը.որոնքղրկված են Հեչտից.որոչ երբ լոսողը ցանկություն ւպարաղաներում կարողեն նորից չեչտ սւուսնւալ, ունննա առանձին ուչադրություն Հրավիրել նրանց վրա: 2:12 բառի միության վիտակցություն չլիներ, յուրաբանչյուր բառ առանձին չեչտ (կամ ւոոն) չպիտի ունենար,ւյլ կամ ւմրողջ նախադասությունը միայնմի չեչտ ւվիւտիունենար. ն կամ մի բառի մեջ ւի թանի չեչտեր պիտի ղոյություն ունենային միաժամանուկ, քաջ ե արթունւսուսնձին բառեր են, որոնք իրար Հեւո բարղվելով կարող օրինակ՝ են ուլ որ նույնպես առանձին բասո է: Արղ. իրարիղ տարրեր են ջաջարթուն, ջա, արթո՛ւն մարդ է ն քաֆարթուն մարդ Է առաջինը երկու նետով երկու

թյուն Բառաքննու

երկրորդր մի չեչտով մի բաո): Շեչտր, այսպիսով, ղառնում է բառերի բաժանարար նչան ն որոչում է նրանց անչատականությունը: Այս պատճառով ձու կուտեմ-ր ն Լ նն, որ եե ձուկ ուտեմ-ր մեղ վրա նույն տպավորուիյյունն են թողնում, ոչինչ չենթ Հասկանում, եթե մեկր ւսւե՝ ձուձուկսեր,բայց իսկույն Լ. նր չեչտելով՝ւսսի'ձո'ւ, ձուկ, սե՛ր: բմբոնվում որ բառի ւսնձւսւուսկանությու 3) Երբ նախաղասության մեջ ուղում ենթ զննելղաղար կամ ղադարներ չնչի կարճության պատճառով, բառերը կամ ավելի իմանալի ղարձնելու Համար ն ենթ դնում կամ մեր մտածողության ճանապարծ գտնելու նպատակով, դաղար է լքե կա՛ ոջ քն բառերի կեսերցում, այլ միչտ բառերի վերջում, որից Հետեում մեր մեջ բառի միության զիտակցություն: 4) Զանաղան լեզուների մեջ ձայնական փուիփոլսությանց օրենքները ուսումեւասիրելիս տեսնում ենք, որ բառամեջը տարբեր ձայնադվիոլխությանցլավելի) Լ. որ մարդու նեքակա Լ, բան րառասկիղբը կամ բառավերջր. սրանից Հետնում գիտակցության մեջ կա ո՛չ միայն բառի անջատ գոյության զաղափարը, այլն երա սկզբի, միջին մասի ե Վերֆի։ 8) Հաճախ ոսակցության մեջ պատաճում է, որ խոսակիցը մեր խոսքը ամբողջովին Հասկացա չէ լինում ն կարիթ Լ դզում թերի Հասկացած կետերը լուսաբանելու Հարցեր տալ: Սովորաբարայղ Հարցերը ամբողջական նախաղասույյուններով են լինում,բոյց Հւսճաւվս ւկաւուս Հում Լ, որ Հարցերը կատարվեն անջատ բառերով: Օրինակ. Այսօր Սերո ր երկու Հավ է գողացել: ԽոսակիցրՀարցնում Լ' Սերորը այսօր երկու Հավ զողացե՞լ է: բառ.

-

-

-

կամ`

Ո՞վ

Սերոբր.

-

ե՞րբ այսօր. ի՞նչ Է զողացել, ի՞նչ երկու Հավ. բանի» երկու... Երբեմն էլ խոսակիցը պատաս|վանումէ լսոսողին չատ լակոնական ձնով: 0րինակ' Եթե վաղը ոոճիկներս ստանանք, միասին գյուղ կգնանք. այնպես չէ՞. -

-

--

-

-

եթե:

կամ'

Պիտիգնամ,

-

ամեն

ինչւլիւտիբացաւորեմ

ն

պածանջներս ալիտիԽւուսնւսմ:

Պիւոի՛...: մեջ ւոեսնում ենք, որ նույնիսկւսյնպիսիբառեր,որոնք, Այս օրինակների են իրը երկրորղական, աուսնձին: Այսւսնկախզոյությունչունեն, ղզործաճծվում ւպես նան Հետնյալ լսոսբերի մեջ' Մեջւոեղը մի ն կա. Առանց բայցի չի լինում -

ն

այլն: 6)

Եթե տզետների կամ սանսկրիտ գրության ն կամ Հին Հայ 4եոագրերի միաչար զրչության եղանակը իբն ապացույց բերվի անջատ գրչություն ունննաղու ղեմ. այն ժամանակ մենք կարող ենթ Հիչել պաւտկերագիրզրուվյյունները (եզիպտական,չինական ն այլն). որոնք յուրաքանչյուր բառի Համար դնելով սի նչան, անզացուցանում են, որ բառր իրենց Համար ունի անկախ ղդոյություն:

Աճառյան

Հ.

Նույնիսկւսյսօր երբ Համրերըխոսում ւուսլիսեն մի նչան:

են

ղանաղան չարժուձեերով,մի բառին

մարդիկ, որ սովորություն ունեն իսոսակցության միջոցին բրը անելով Այդ բ-երը պաւորաստություն տեսնել Հաջորդ բոսոնրիարտասանության Համար: (եթե խոսողը կակաղ չէ) ղրվում են միայն բառերի վերջում ն ո՛չ թն կեսերքին, Լ. քն նրա մսաճողության մեջ բառր զոյություն ունի իրբբնմի ինչ որ ապացույց մրողջություն ես Ա. մեր Համալսարանի ղասախոսներից Այսպիսիմի փորձ կատարեցի ն ժամանակ վրա. որ պաչտոնական Հանղիսավորլսոսակցությանց Քւսլանքարի Ըրրբ-եր ղնել բառերի միջնչՀնազիտականւվեղումսովորությունունի Հաճա ների մասին մի զեկուցում էր, որ տնեց 85 րոպե, որի ժամանակ զործածեց 305 բբբբ. այսինքն՝ մի րուղեում մուսավորաւզես 302անզամ կամ, որ նույնն Լ, յուբաթանչյուր 17 վայրկյանումմի անդամ: Այս բրբո-երի զործաձությունը ւոնզի ունեցավ ՀեւտնյալՀանզամանջթներում. 1. Այսինչ կամ այնինչ անձի անունը Հիչատակել ուղելով ն անմիջաւես չՀի12 ԵՐ ւսնգամ: չելով' ղործաձեց 2. Մի բաո ասելուց Հետո' զտնելով, որ ղա սխալ է, փնտրեց ն ղրավ նորբ կամ ւյ ղիղըւոթիվ ղործածած որ 19 սնգամ: 4. Պարբերությունըվերջացնելուց Հետո ն մի բոլորովին նոր ւզարբերություն սկսելու ժամանակ, իրը մւոթերը միջոց ղզործածված բր-եր Ճանղդամ: Հավաքելու 4. Նախաղասությունը ամբողջացնելու նպատակով վերջին բառր փնտրելու բրր-եր 77 ւսնգամ: Համարզործածված ծ. Աճծականը ասելուց Շեւոո դգոյսկանըփնտրելու ճամար՝ 39 անզգամ: 6. Հաւոկացուցիչրը ղնելուց Շնւմտո Հւսւոկաղյալր փնտրելու Համար' 7 սնգամ: 7. իր, նրա սւոսցական ածականից Հետո Հւսջորղ զոյականը փնալրելու Համար' 8 անգամ: 8.Այո, աճա, այս, այղ, այն ցուցականներիըՀետո գոյականը փնտրելու Համար' 26 անդամ: 9. Նոր նախաղզասությունսկսելու ժամանակ' աճա, ն, որովԸեւտն, բայց, որ բառերիցՀեւոռո ամբողջ մնացյալ նախաղասությունը ձնակերպվելուՀւսմմար' սնդ ամ: 10, Բասրղ բառերի մեջւոեղում երկուեղբերը իրարիգ բաժանելով (այաւվես' շրֆա..րրը... սպարիսսլը,կավա.-րբր...չերտի, կավա.-րրը... չաղախ/' 3 անգամ: Հեւոո 11. Բառի ուսջին վանկից սխալը ուղղելու Համար, ձայնավորի այսւզես (չՀր---ԸԻՐ-.. չինարարություն)' 1 անդամ: Այս վերջին մի ղեւլքը.իրը ղոււոսվալման արղյու նթ. ղուրս ձղելով՝մնացյալ 7)

կան

-

ու

-

-

-

դեւդթերը կարելիէ բաժանելՀեւոնյալձնով.76/01

25,6

սլացույց են

բառի անկախ զոյության, նույնիսկ այնպիսի ղեւղլքերում, երբ ածականը զոյականի Հետ կամ Հաւտկացուցիչը Հատկացյալի Հեւտ մի ամբողջություն պիտի անկախ կաղմեն:76 4, բատ երնույթին, ւսւլացույցւվիտիլիներ նախաղասության զոյության, բայց որովՀետն ո՛չ թե նախաղասությունից նախադասություն է մր, այլ պարբերությունիցոլսրբերություն,ուււոի "չինչ տեղի ունեցած ընղ ճաւոու չե ււկլացուցանում: բառիզոյություն: /6 7 ւսւկացույցԼ բայի'իրընւսնկավս

Բառաքննություն

ցւսկաննե

մասն են բառերը, որոնք բոլորովին ւսնանցւաւո կաղմումղոՀետ են (տունս, նրանց իբը մի բառ յականների Լլ կարող զրվել տունղ, տունը ն ւսյլն), նույնիսկ ղրանք մարզկային մւոթիՀամար անջատ զաղափարներ են: 259եթե նույնիսկ ուղենանթ իբրն ւաւզացույց գործաղրել այն բանի Համար, թե ղլիիավոր նախաղասությունը մի ամբողջություն է կաղմում, միաժա-

նման ն

թյան մեջ:

Ամենիցւսվելի վճուսկան ւսրժել ունի տ

Երե խոսողը բարղության երկու եղբերը բաժանում է իրարից այղպիսի երկար ղաղարով ն փնտրում Լ երկրորղ եղբր. նչանակում Լ, թն բացարձակազես ընդունում Լ բառերի ւսնջւուո ն նույնիսկ ծածկված ղոյությունը ղեռլքերում աչխատումԼ զտնել այն: 10:

նոններ:

Օրինակ,Հայերենի մեջ

բաղաձայններով կարելի չէ բառ սկսել, մինչԼ. օր.'ւույը, ւռառ, ւտաղչ ՆույնպեսՀւսյերենի մեջ բառասկղբում կարելի չէ երկու բաղաձայն միասին արտասանել, այլ միչտ մեջտեղը մի ձայնավոր Է մտնում. օրինակ' գրել (այս Լ պարազային արաբերենը ձայնավորը բառասկղրին ղնում. օրինակ թրէօո » Լֆլաթուն), մինչզեո բառավերջում կարելի է, օրինակ' Շարս, Շարց, գանձ, ամոլ ն այլն: ղեռ

ը, ո, ղ

աղատ բաոռւսմեջն բաոռասվերջֆը ու

ձայնով,

այլ

միայն ձայնավորով, մինչղեո բառասկղրբումբաղաձայն միչւո կարող

վերջն են որոչում, որոչում են նան բառր իբրն անջատ միությու ն, ինչ որ չպիտի ւտեղիունենար, են րաոր ոչ թե անջատորեն, այլ միայն ամբողջական նախաէջ 288-309): դասու։յամբմիայն րմբոնվեր ւռ ՏքոճշհքճողւնՇո, ն մեջ կա բառերի ներդաչնակուԱլթայական ուզրո-ֆիննական լեղուների են թյան օրենքը: Ջայնավորներըբաժանվում երկու կարզի' ծանր ն թեթնե, եթե բառի առւսջին վանկը ունի ծանր ձայնավոր, նույն բառի բոլոր ձայնավորներն Լլ ն

բոլոր

վանկերն Լլ

ունենում

են

թեթն ձայնավոր: Նույնիսկ մասնիկները, Հոլո-

թեխն.ծանր բառերի վրա դրվումԼ ծանր մասնիկ, թելն բառերի վրա զրվում է թեխն մասնիկ: մի օրինակ մեզ ծանոթ թուրքերենից: Առնենք ունի 8 ձայնավոր, որոնցից ծանր Թուրքերենը

են

2,

Յ,

օ,

ն,

որոնց

Հւմա-

պատասիսանխեթններն են' 6, 1, 0, ն: Ամեն մի բառ կամ ամբողջովին ծանր Ա լինում, կամ ւսմրողջովին լՍեթեչ Օրինակք̀օյօ «զիչեր», ԵՀԱ. «եկավ», ԵՇԷԼօմու «աւզասեցի», ԵՇԷ1ՇմԱՇբ «աւպա8113 սեցին» |թեթն ենի իսկ ԱՅՈ «առին», ՏՅԵճհմոո «առավու«ոի», օմճյ21Յ են: «սենյակները» ծանը վանից»,

Հ.

Աճառյան

մեջ զւոնված բառերըկարող են ծանրլինել ե Նախաղասության

թեթն լինել. մի բառ, որ թնեթն կամ ձանր Լ, չի կարող աղզել Հաջորդ բառի վրա: Իրր օրինակ կաղմում եմ Հետնյալ նախսաղասությունը,որի մի բաոր խելքն Լ, Հաջորղ

բայց

բաոր՝ ծանր.Այուղես մեջ, ամբողջնախաղասության ԵՇո Ես թ6լՇ օ ՇՃմՇ զոյոյոյժ ո

գիչեր այն տանրմնալու եմ» մեջ Թիվ 1 8, 5 բառերը թեթն են, իսկ Թիվ 2 4, 6 Այս հախազասության են: Թեթե բառեր, բառերըծանրը Դիւտմամբ ղրել եմ Հաջորղարար ծանր ցույց տալու Համար, թե նախաղասության ամեն մի բառր անկախ է մյուսից: Եթե ւսյսւլես չլիներ ն բառերըիրար վրա ւսղղելուկարողությունունենային, մբողջ նախաղասությունը կամ ծանր կլիներ, կամ թժեթն։ Այսպես վերի նալսաղասությունը կլիներ' ծանր լինելու զեւլթում" Յոո Ես բոյ օ ՃՆմւ զոոյոթո, թեթն լինելու ղեպքում' Ժոո ԵՍ քօյօ ծ ՇԿմՇ Էօ16յօուռ. Տեսնում ենք. որ ւսուսջինղեւլթումբոլոր ձայնավորները ծւնր եղան,երկրորղ թեթն եղան: Նույնիսկ «այն» բառր, որ մի բոլոր դեւղլթում ձայնավորները ն քեքն 0, է առանց ղեպղբում' ծանր ղեւղբում լինում ւուսոից բաղկացած, է ւսզզվելունախորղ կամ Հաջորղ բառի ձայնավորից: Եթե նախաղասության մեջ բաոի անջատ կամ անկախ ղզոյության զիտակվերի օրինակով կամ ծւանը ցությունըչլիներ, մբողջ նԽախաղասությունը ւպիւտի ն յուրաքանչյուր բաո մյուսներից լիներ կամ թեթն։ Իսկ երե ւայղզպես ՀԼ, ւսնկաիխծանր Լ կամ թեթն, ուրեմն բառի անկախ գոյությունը զիտակցվում Լ մբողջ նւսվխաղասության մեջ: ե՞ ոչ թե մի բառիներկու ւուսրբերնչաններ, կամ երկոււոարբերբառերի Համար միւսյնմի նչան: են, որ թեն մարզը իոսում Լ միչ նախաղաԱյս բոլորը ասլացուցանում սություններով, բայց մարզկային մտթի Համար բառն կլ ուրույն անջատ դոյությյուս ոսը, ինչպնո որ առւսրղասերը ունեն անջատ ղոյություն, ն նթե մենք ւսյաօրկասկածում ենթ նրա մասին,ղրա պատճառրնոր լեղուները կամ, վելի ճիչտ. նոր լեզուների զրության եղանակն Լ: Ստեղծվել են ղանաղան Հողեր կամ օժանդակ բառիկներ, որոնք իրապես մասնիկներ են ե. հրր մասնիկ, բառերիՀեւո միասինկցված ւպիւոիզրվեին:Նոր լեղուները այղ բառիկները ղրում են ւսնջւաւո, մենթ ւոնսնում ենթ նրանց իրըն ւսուսնձինբառ, րայց մեր ենք նրանց իրն ո՛չ բառ ո ղաղափարում ճւսնաչում Բանւոուն աուսնց տաոանիչի բառ Հե րբմբոնում.բառն ։տասոանիչրը մեկ են, ն մինւսոանցմյուսիղոյությունչունի,ինչոլեսոր մեր մեջ ւսրմաւորւսոանձին ղոյություն չունի: Վերչիկերեն լեղվի մեջ մի իու մր զոյականներ աղղականական (Հւսւոկապես ւսուսնց Հողի ւոերմիններ, մւսրմնիմասեր) սւուսցական գոյությունչո"նեն: Այս4/Տ Ձ/Տ նրա սիրտր.ոօ/Տ ներա սիրտր.11Շ/Տ ւլես' քօ/Տ սիրող. սիրոոս, «ես

այս

ու

.

օ

ու

ու

-

-

-

4եռազրում է ջակալման չերթքականությունը չի Այստեղ կասում է նալաղասության սկիղբը Լ էջ» -Ս. Գ.չ է (Ս.Գ.): Բնաղրիգ ինչ որ Հւսւտված ՛անվոաւձ

-

-

ալւսխախտված, բ'սյց,սկնչՀայտորեն,

Բառարբննություն մեր սիրտը,ոո /Տ

-

(81ռՇհտէուոծք, ՄՅԻԼ յոլ

ձեր սիրտը, օ/Տ1, 301):

նրանց սիրւոը.բայց չկա առանձին «սիրտ»

ունեն լեզուներից աբխազն ուբիխ լեզուներն) Նմանապես կովկասյան որոչմիացած բառեր.բոյը ւսռանձին կամ անորոչ Հոդով ն կամ ստացականով

գոյականչգիտեն:

0րինակ' ւսբիազերեն'Յ-ելճ ւսչքը, Եճ-:

այլն, որոնց պիտի Հետներ

եռ

«աչք»,

բայց

38-39):

միւսչք, ՏՅԵռ աչքս, սեն այսպիսի ձն չկա (Թու,

ւչքդ

ե

Էլոքնւ,

ԱյսպեսԼ Նույնիսկֆրանսերենը. ժողովուրդըչգիտեՇՁս «ջուր», որ բառարանի մեջ միայն կա, այլ կա՛մ ՒՇՅս «ջուրը» ն կամ մօ ՒՇՅԱ «ջուր ինչ»: Այս բոլորի պատճառր, ինչսլեսւսսացինք,գրության հղանակն է, որիլ

ն

սկսվումԼ Հւսկասությունը:

Բառի ն նւսխադասության կաւզակցությանՀամար իբրն լավ օրինակ կարող լ ծառայել քայլն քայլվածքը. մի քայլը անձատ բառի ւզատկերն Լ, ամբողջ անձին Ով քայլումԼ, չե մւտւսծում անծատ ն նախադասության: քայլվածքը' ւսն Հւաւոքայլերըդոյություն ունեն, ն չի քայլերիմւսսին, բայց ւսյնուամենայնիվ կարելի ասել, թն ով քայլում Լ, չի կարող նան մի անչատ քայլ անել: անջատ անկաիխգոյությունը այնպիսի իրողություն Լ, որ մանուկը Բոասոի երբ լսոսել Է սովորում, սկսում Լ անջատբառերով: Եվ մենք էլ, երբ սովորում ենք մի նոր լեզու, սկսում ենք ւսռանձին-առանձին իբր Թե ամբողջ նաբառնրով": մեթոդը ոչ միւսրդյունքչե ւուսլիս: |սադասություններով սովորելու բառի գոյությունը:Ըստ ւսնջւաւտ Նույնիսկւսնասունները գիտեն Վերջաւվես' կապիկներիլխոսակցությունը բաղկացած Լ մի անջատ բառից, որ Դարվինի, են կրկնում չարունակ, ն մարդը երբ լսոսում Է անասունների Հետ, գործածում Լ միայն մի անջատ բառ: իբրն վերջին ապացույց բառերի անկախ գոյության, դիմենք ՃԵԵՃ ՔօստՏօլօէ-ի փվորձառական դրության: մՇ ուոշւքօտ ՔհօոճեզսՇօոքծուոօուճ աչխատության մեջ (Հո. 2, Լջ 973) իր նա ն նան է մեջ ներկաԱռաջինի ւուսլիսԼ 3 գծագիր: զբաղվում ւսյս Հարցով ձ էօսէ 181-Շ «րնդունակ ամեն ինչ անելու» ն ռքենցօ «ընդունայացված Լ' ճքէՇ կություն»: Այստեղւսռանձին բառիի ձայնըունիւսվելիմեծ ՕՇՇԼԱՏԼՕՈ ն միթեթնե Օք|օտլօռ, որ պակասում Լ ՀքեէսձՇբառի մեջ, ուրեմն ավելի ուժով է: ներկայացնում Լ' Երկրորդը 1Շ օօուՇ Քօլճոմ «կոմս Ռոլանը», 16 օօոււօ1օսԼ «վերաստուգիչը»: Առանձին օօոէՇ բառի վերջաձայնը,միացածճաջորղբառի Բ-ի Հն (Ե), գծագրի մեջ ներկայացնում Լ ավելի լիություն (ճոքեսո), քան բառամիջիո ի'մբիմեջ: Երրորդրներկայացնում Լ' ու

ու

"

մօոռԸ 1 ՔլՇուՇ

«տուր

ԻԵւՇուՇ «ռովնց

Պետրոսին»

Պետրոսը»: ԱյստեղԼլ թյուրիմացություն չկա, ն մինչե անգամ Հասարակականջը զանազանում Լ չեչտի տարբերությամըբառերի ել տարբերությունը: Մի վերջին օրինակ տալու Համար բառի անջատգոյության նավխոասդասության դոյումեջ,աոնենբմի ւսռանձինոչխարն մի Շոտչ Ոչիչարըւսռանձինւսնկավա մօոոճ

"

ԽՃԱՇԵԼոքստեզսօ-ի0օ

1ռ ԽԼ-Լիօմօմռոչ

165 ՏՇՇոշօտ.

էջ 271-272:

Հ.

Աճառյան

Լ Հուռիմե՛ջ,անկախ: գոյուվյունչունի՞, Թեն թյուն ունի, իսկ երբ իխառնվում մաս է կաղմում ամբողջ Հուռի: Երբ Հովիվր ուզենա, կարող Լ կեռ զավաղանը երկարել ն ոչխարի վզից բոնելով' ղուրս քաչել: ԲԱՌԸ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅԱՆ

ՄԵՋ

Նախորղ գլ|նում տեսանք, որ բառր նախաղասությունից ղուրս էլ անկախ Լ, ցորչափ կարող Լ մեն-մենակ գործածվել: Այսպես Լ Հայերենի, ռուսերենի ն նման որել լեզվի մեջ: Բ.սյցերբ առնենք որեն անջատական լեղու, այստեղ բոլոր բառերը առանձին անկալվխեն, որովՀետն Հոլովական կամ իչոնարծական մասնիկներով կամ վերջավորություններով կապված չեն իրար Հեւո, ն միայն տեղն դիրքն Լ, որ որոչում Է նրանց կապր մյուսների Հետ: Բայց երբ բառր առանձին Լ, ն, ւսյմինքն' անջատ կամ անկախ, բնականաբարայլես կապ չկա, Հնւոնաբար, է: բառի իմաստն Լլ փոլսվում ու

ու

Օրինակւսոնենքչինարենը. ԽՕ

21 ու,

նչանակում Լ

սիրում եմ քեղ», ուր բառերը մեկ-մեկ վերցրած նչանակում են աօ ես, 21 սիրում եմ, ու թեղ: Բւսյց Լ միայննույն ամբողջական ւսյս այյսւզես Կօ նախադասության մեջ, իսկ առանձին ոչ միայն նչանակում Լ «նս», այլ նան «ինձ, զիս». ո՛չ միայն նչանակում Լ «սիրում եմ», այլն «սիրել»,կամ նան «սիրվել» բայի որելԼ ժամանակնԼ ն դեմքը, բայց մանավանդ նչանակումէ սեր ու նչանակում Լ ո՛չ միւսյն«քեզ» (Հայցական), (գոյական),նմանոսալես ւյլն' ն «դու», եթե փոխենք նրա տեղը դգնննքբայից (81) ւսռաջ, րատ որում, անֆատականլեզուներում բառի դիրքն Լ, որ որոչում Է իմաստր: Այս Հանդամանքներում,փոլսվում Լ նակխորղգլխի մեջ մեր կազմած գաղալեզուների Հւսմար: փարբ'գոնե անջաւտական Անգլերենը անջատականլեզու չէ, բայց նա Լլ դարերի ընթացքում փոփոխվելով' այժմ ստացել Լ անջատականլեզվի կերպարանք, պածելով միայն Հոլովն խոնարչման ման Հետքերը (ինչպես` Հողնակի Տ, անցյալ անկատար ն կա-Շձն դուրս (այսինքե' ւսնւուսրյալ ւայլն): Ըստ ւսյսմ' բաոր նասխուսդասությունից է կալոս)ունի անորոչ մի իմաստ, ն միայն նախադասության մեջ Լ, որ ստանում ճիչտ իմաստր: 0րինակ' հջիէ նչանակում Լ լուս, լուսավոր ն լուսավորել. ւսյնալեսոր, երբ

ասենք"

«ես

կզիծ մի բոլխ,' : Հ. հջիէ ոօօոռ լուսավոր սենյակ, էօ հքջհէէհՇ ոօօող սենյակը: լուսավորել Այսես ուրեմն' անգլերենում ել, ինչպես չինարննում, անկախ կամ անջատ նախադասությունից դուրս ունի տարտամ կամ ընդճշանուրմի իմաստ ն բառը միայն նախադասության մեջ |, որ սւուսնում է իր ճիչտ իմաստը: Ավելին կա: մ, ինչպես ն ֆրանսերենում, բառեր կան: չատ Համանուն Անգլերենու ռտ Ճ

Բառաքննություն Համանուն

կոչվում

են

այն բառերը, որոնք Հնչմամբ նույնն են,

բայդ

իմաստով

ւուսրբեր: Հայւոնի ոուսերենում էնճք «Կաչլսարչ» ն աք «խաղաղություն» Հին բառերը:Հայերենում Լլ ունենք Շարկ «ռուսն դստիկոն» ն Ըւսրկ«ւոուրք»: են

ուղղազրությամբ այս բառերը տարբեր գրչություն ունեին, ռուսերեն Ինք «աչլրարծ» ն Իոքե «խաղաղություն», Հայերենյարկ «դստիկոն» ն Շարկ «ռռուրք»: Նոր ուղղագրությամբ այս բառերը չփոթնեցինիրար Հեւ, ն Հաճախ մինչն անդամ տեզից էլ չի իմացվում, թե լսոսքը ինչի մասին Լ: 0րինակ' տան Հարկերը (գրբ. յարկ) բարձրացան, ւուսն Հարկերը բարձրացան: Թե Հայնրենում ե թե ռուսերենում Համանուն բառեր Բարեբախտաբար, նն չատ քիչ են: Ընդծակառակը, թե նդլերենում ն թն ֆրանսերենում չատ Համանուն բառերը: Այսպես' նույն հջհէ բառը, որ անգլերենում նչանակում Լ զլույս, լուսավոր, լուսավորիչ», իբր Հոմանուն ունի հջհէ թեթն: (Սրանք ծադմամր էլ տարբեր են. հջհւ «լույս» Համապատասխանում Լ գերմ. հշհէ զլույս» բառին, իսկ հջհէ «թե): Ըսւո ւսյսմ' ւսյս կարգի է դերմ.1ԽՇշհէ Թե» Համապատասխանում «Թեթն»բառին մեջ անկաի: լեզուների բառերի կամ անջատ գործածությունը իմաստի կողմից ն Լ, սածմանափակված նախադասության մեջ գործածվելու պաՀանջը Հաճախ ւսնՀրաժեչտ է դառնում: Գիւունների մեջ Հարց Լ ծագում, թնե մարդկային լեզուների մեջ գոյականներն են առաջ, թն բայերը. ոմանք առաջիններիկողմն են, ուրիչները' երկրորդի: Բայց այսպիսի վեճ բնականաբարավելորդ Լ. կան բառեր որոնք գոյական ծագում ունեն ն Հեւ ստացել են նան բայական նչանակությոն, կան էլ, որ ընդչակառակը, բայական ծաղում ունեն, այն Լ' ներկայացնումեն մի գործոՍեմական լեզուների ֆննուղություն, որից Հեւտո կազմված են դոյւսկաններ: թյունը ցույց է տալիս, որ այստեղ նախ գոյականնԼ ավելի առաջ, որից զարդգացելԼ Հեւրո բայական իմաստը (87օօէլՇրո, ՄոճՕՏ 125).

ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԵՐԵՔ

ՋԵՎԵՐԸ

Առարկաներնում Լ մեր աչքին կամ մեր մտքին 3 ձնով. առաջին' առարկան իբբն նյութ. երկրորդ' նրա Հատկությունը.,երրորդ' երա վիճակը: լանձրացյալը առաջինն Լ: ԵրկԱյս երեքից ամենից ավելի չոչափելին բորդը նրա վերացականն է, որովՀեւտնպետք է երնակայությամբառանձնացնել նյութից, իսկ երրորդը ավելի վերացականԼ, որովշետն նրա մշտական Հաւտկություններից պետք Լ առանձնացնելայն ծատկությունը, որի մեջ գտնվում է (Հմմտ. ՊՄսոմէ,ՄԾԼՇՐքՏ, նւսւովյալ բուլեին,որ է վիճակը: բ մւսս, Լջ 480): ու

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ԲԱՌԱՊԱՇԱՐ

Միլւոոնըգործածել Լ 7-8000 բառ, )' 9000 բառ, (իլիսկան ն Ոդիսականմիւսսին Հոմերոսը Հին կւոսկարանը 5642 բառ (Հաչիվը կատարել է ԼօսՏձՇո-ր, նբրայական ՏօուեզսօՏտ1, 140): բնագրիվրա, տե՛ս ԽՇոռո, ԷԼՏէ. մօտ հնւոքսօտ -

Հ.

ւսսում հՈ25-ԻՂԱԱՇո-ր

Աճառյան

տատա

քեն անզլիացի ղյուղական անդրաղետ մի Հովվի բառապաչարը 300-իցչի անցնում:Ըսւո Մ/օօ4-ի՝միջակ մարղր ղործածումԼ Ըսւո Ֆ/սոմէ-ի'2 ւուսրեկանմի աղջիկ զիււեր 489 բառ ն մի չուրջ բառ: ուրիչը` 1121 բառ (ռես Լջ 187): Ամերիկացի երելսան (17 ամսական) դիտեր ն 6 232 բառ ւոսրեկան՝ 2688 բառ ՄԱԴ Լեդվի փոխանցումը): 0ւուսրլեզու 700 բաո: Մի սովորեցնող դպրոցական ղասազրթերը առաջին տարում ունեն 90.000 բամիսիոներ Հրո Երկրումվայրենիների Մոռջռո լնեդվով կազմել Լր (ՕոօԽԼհ ոնրի բառարան: Այս վերջին կետն ի նկատի ունենալով՝ 765քօոտօո-ր Ճոմ..., 196) Հի Հավատում, որ պարղ զյուղացին միայն300 բառ ունենար, որովԼ,

արորի մասերը, երկրազործականղործողուիյյունները, Թոչունեն ուրիչ բնական թիվ ները,բույսերը ւսուսրկաներ ածճաղին կաղմում:ՏողԸՄֆննելով չվեղացի դյուղագոց ԵՇոք.-ր, լեզուն, զւուսվւսոնվաղն26.000 բառ, ն. Հաստաուոում| այն: Պրոֆ. դանիացիբարբառադետԽոՏ(Շոջճո-ր քննել ՒԼՇ1մՇո-ր ն 33.456 (ՊՄսոզէ,

Լ Ս/ՇԵՏԼՇՐ-ի

բաո: բառարանը ղտել է. որ ինթր դիտն ԹճԵեւէ-ր 1 ճւո., բ մաս, ՄծԼԵՇոքտ, Լջ 308) մի փորձ Լ արել իր ուսանողների վրա ն ւոնսել Լ. որ չատր զիւտեմինչե 60.000 բաո: Իր կարձիքովճւ սարակ կրխությամբ մի մարդ զիտե 25--35.000բառ,մինչն իսկ' 50.000: ղործածած բառներիթիվը Հաչվում են 21.000 (առանց Հաչվելու Շեբթուզիրի Թեբյալձեերը) կամ ըս այլոց' 24.000 կամ 15.000. իսկ նորաղույնանգլերենի բառարաններըունեն 100.000 ն ավելի րառ: Դժբախտաբար, ւսյս Հաչիվները ւսնգլերենիվրա կասոսրված լինելով՝չատ Են,. թե ղոյական Լն Թե բ:այ. ըստ ւսնորոչ որում`միննույնբառրանգլերենում ն են չզիտենք,թն Հաչվողներըինչ ի նկատի ունեցել: Ես անձնապես Հաչվեցի երկու լեղու' Հայերեն ն թուրթերեն: Պոլսեցի մի տաճիկ, որ որել կրթություն չէ ստացած նհ որնիցնեմասնագիտություն Լլ չԼլ սովորած (ոսկերչություն, կոչկակարություն, մեթենագիտություն ն այլն), զիտե Նմ 10.000 բաո: Առւսջնորդ Զեբի կարապետյանի օսմ.-Շւյ. ունեցել Պեւորոս 912, 9.320 որ ունի բառարանը, ւուղ. Պոլիս, բառ: Հաչվելեւմւսյա ընդամենը Նն միայնւայնբառերը,որոնք ղորձւսծական ՊոլսիՀասարակ մի բառարանից ճիչտ Հւսչվով10.108 բաո: Բնականլ. ոլակասումեն ւռաճկիլեզվումե դառել ւսնասնասլածության, բույսերին այլն վերաբերյալ այսւոեղերկրազործության, մի խումբ բառեր. որ գյուղացի թուրքը պիտի իմանար: Բայց գյուղացին Լլ ՀՎիտի իմանաբթմի խբումբ կրթական, քաղաքավարական րառնի, որ Պոլսի է ավելինիրար չեզոբաքնում Էն: Բաթ ամ" սրավաան թուրթերենում սովխղոական են, ն միջին թիվըմնում Լ 10.008 բառ: որովշեւոնմի ամբողջականըսուսՀւսչիվր.նասխ' Ավելիղժվար Լր Հւսյերենի րան չունենք ղեո. ն երկրորղ' Հայերեն դավառականբարբառներըչաւո ւոսրրեր Հեւոն սայլի

ունեն

ու

ն

ւլարունակումեն իրենցմեջ.րացիՀայերենից՝

նան

թԹուրթերեն, Փֆրանան-

րեն, իտալերեն, սլարսկերեն, նոր Հունարեն այլ բառնը, որոնք պետք Լր ն յուրաքանչյուրը Հաչվել առանձին առնել նրանց զումարը: ն

Բառաքննություն ԼԵԶՎԻ

ՀԻՄՔԸ

ՆՑՈՒԹԱԿԱՆ

է

Թվերը Հիմնված են մատների Համրանքով, ն սրա վրա Լ կաղմված նորղական դրությունը: Ուստիբոլոր Լ. մաքնմատիկան մաւոների Համեմատ մւստ եթե ութ ւսյլ բան պիտի լիներ: կւսն րստ ունենայինք, ձնի վերացական բառեր.որոնք ւսկայն նույնպես նյութական են, ինչպես' Ասւտվածություն, քսոճոհճոէ «զեղեցիկ կին»,Օօէլիճւէ«Աստված». մարդկություն, ղերմ.ՏՇհՍոռհճ1է ԸօՇոուՏՏՅՈՇՇ «ծւսնո«Հիմարություն, Հիմար րան կամ խոսք», ֆրանսերեն » ծանոթ անձ: ԼատիներենՅքոճէօո-իրուն իման Լ «կառւսպան կամ թություն» տաս-

զրաստ

չող»:

0րինակ' ճջ նօր 2ՏՇհ էչ թչող. այժմ սւոացել Լ բարոյական իմաստ. Հւսյերեն ն այլն' բոնել, բուռ ըմբոնել ֆրանսերեն շօոքոճոմւՇ դնրմաներենԵշքոճքքթո քՇոտոր

ՎՇԱԵՇՈՅԸԸ՝

բառից,ֆրանսերեն լատիներեն կչոել բայից (լատիներեն հեւռ «Փունտ»): Հայերեն տպավորություն: Վեճ կա, թն Հելս. րմաւոները անվանականԼին, թե բայական. ոմանք այս, ոմանք այն կողմն են: Հարցր լուծում է մի այնպիսի վայրենիլեզվի ֆննությունը, ինչպիսին Լ ինղոնեղիականը: Այստեղ նույն արմատր ծառայում Լ թն մեկի ն ԾՏԼ, Ի» 103. 236): քն մյուսի ճամար, ն այսպես պիտի լիներ նան Հելիս.(Մ1621ԱՇէ, ն Հնի. մեջ դոյականներիմի մասր առանձին անկախ է կառ չունի բայական ւսրմաւների Հետ. այնպես որ նրանք վերլուծել կարելի չէ (այսպես են ազգական ն այլն, ուռք, օր.... ): անունները, մասերը մարմնի ինչպես'Հւայր, մւայր, են Հետ այն բառերը, որ բայերի կազմում են մի ընտանիք: Ավելիչաւտ Նույնիսկայնպիսի ղզոյականներ, որոնքւսյժմ բայերիՀեւո, թվում Լ. թն ոչ մի կառ չունեն, լեզվաբանականքննությամը Հասնում են բայական արմատի: 0Օբինակ ձեռք՝ Հնխ. ք'հՇւտ ծւսդում Լ ք'հօո «բոնել» արմատից (ՊՈՃԱՇԷ,Լոռձէճ, -

-

-

ու

-

-

164):

Շ-Շ-

քերականական ձները վերջիվերջոՀանդգումեն Նույնիսկ

նյութականի, որով-

Հեւոննրանք բոլորըկաղմված նն մասնիկներից,մասնիկներնԼլ բառերից, որոնց յուրաքանչյուրը մի նախավոր նյուքական դաղափարինչանն Լ: Այսպիսովլեզվի բոլոր վերացականկողմը ծագում Լ նյութականից: ՆԱԽ

ԳԱՂԱՓԱՐ, ՀԵՏՈ ԲԱՌ

(Որ է՝ նախ առարկա,Հեւոո առարկայիանունը) որ մեջ արդեն լսոսեցինքւսյն մասին, Ներածության

դաղափարներըբառից ուսջ են ն չկա բառ, եթե նրան նախորղողղաղափիարը չկա: Նախնականազգեն ւսղթատ հրերի ճանաչողությամբ բը, որոնք մւտածողությամը, ղաղափարներով Լին, աղթատ Լին նան բառերի կողմից: Ապադազարզացումր տվավ նրանց նոր Հետ նան նորանոր վիճամարդը հր նալխնական ղաղափարների բառեր:Այսալես, ն կում չուներ ինչ-որ զերազույն Լակի գաղափարը, Հետնաբար պակասում էր նրան Աստվածբառը, ինչպես նան կրոն, կրոնավոր ն այլն: Այսպիսի վիճակում ա-

Հ. Աճառյան

դտնվում դես մի թանի չատ վայրենի ժողովուրդներ: Բողոթականթարողիչները, որոնբ ուղում են նրանցմեջ ֆրիստոննություն ւուսրւսծել ն ւպեւոթունեն Ավետարանըթարդմանելու, չզիտեն' ինչպես Հասկացնել նրանց ղերաղույն Լակի ղաղափարը ն ինչպես սւոնդծել բառր: Առւոված թե ւսուսրկաները, իրերը.գործողությունները կւսրիթչկա ւսպացուցանելու, ն ամեն ունեն, ինչպեսն' իրենց տնսակ երնեույխներ մեջ ղոյություն ւոինղերքի չէ մեր զիւոակցությամր կամ ըմբոնողությամբ: դոյությունը ւլայմանավորված ունեին ի բեն, մեր ճանաչելուց կամ ուսղիումը դառադայթները ղզոյություն էլ չատ առաջ, ինչպես որ այսօր էլ դոյություն ունեն նրանք' Հակառակ այն չատ չեն ճանաչումնրանթ,ն կամ բ'անի,որ չաւո վայրենիժողովուրդներ նրանց կաղմուլյան Լությո'նր: Այստեղից բնականաբար նույնիսկմենթ չզիւտենք Հեւոնում Լ այն, որ իրերն դաղափարներըԼապես ավելին են, թան նրանց ւորված բառերը. բայց միննույն ժամանակ առաջանում Լ այն Հարցը, թն ե՞րբ ւսռարկան կամ ղործողությունը ւլիտի սւոանար իր անունը կամ. նչանակիչ են

ու

ու

լեզվի մն: Լ Պատասխանըչատ պարղ էԼ. առարկան կամ դործողությունը ստանում Հասած Լ իր անունը լեզվում այն ժամանակ,երբ մարզը արդեն նրան դիտակցելու կարողության:Բւսյց պարզ գիտակցությունը կամ ճանաչողությունը առանձին կարնորություն ըւսվական չԼ ղնո, ւսյլ սլետք Լ, որ նա ունենա կամ ն ժաամեն ւ մնե մեր կյանքիմեջ կատարած ւուսնձին դեր: Այուղես, ւոեղ ն մանակ էլ մարդիկ կարող Լին մի տեզ Հավաթվել խոսել. բայց ԻոնճոՇու (խոսարան) բառը ստեղծվեց այն ժամանակ, երբ պառլամենտականկյանքը աւոեղծվեց: Այսպես նան զանաղան քարեր, խոտեր, բույսեր կամ. մետաղներ սնուն ստացան, նրբ նրանք առանձին կարնորություն ունեցան կամ որել կարիք լրացրին մեր կյանքում: Գաղափարի ճանաչողությունը ւլեւոթ չունի անպատճառ ճիչտ կամ ճչմաբիտ իրական լինելու, որպեսղիբառ կամ ւսնուն ստանաչ Նույնիսկ կամ կեղծ ն անիրական դաղափարներն առարկաները անուն են ստանում, եթե նրանքմեր մւուսծողության մեջ զոյությունունեն հրըն իրական:Այսպես, սաւոանա, ոգի, դն, Շուրի, փերի,Շրեչ ն սյ: բազմաթիվ երնակայական Լակներ ունեն իրենց անունը. որովՀեւոն ղոյություն ունեն մեր. իրականության մեջ": Եվ ո՞վ ղիւտնորքան մեծ Լ թիվը այն բառերի կամ ղաղափարների,որոնք մեր իրական բաներեն, բայց ւսադային ւզիտի գիտության ւսյժմյանՀասողությամբ զբկվեն իրենց զոյության իրավունքից, լինեն դրանք ղուտ վերացական րմբրոն կամ նույնիսկ"նյութական առարկաներ, ինչոլես' Փիմիական նողություններ ւռարրեր,Հիվանդությու ններ,միկրոբներե ւսյլն: բո Գաղափարից ւսնցումըւսյնքանւսրագէ, որ մենք ճւսչվելչենք կարող: իրը օրինակ կարելի Լ տալ նայելու, տեսնելու գործոդությունները Համեմատությամր լո" սանկարի: Մենքկարողենք նայելն չնանել, կարողենթ երկար նայել բառր

ու

սոււո

ու

"

Հողին ոմանք Համարում են առանձին զույն ունեցող մի բան, ուրիչներ՝ մարմնի այսինչ վիճակի մի երնույթժր: Բայց մին կամ մյուսը չի խանզարում,որ զործածվի բառում, քանի որ նա երբ ֆնջվիմեր զիմնջ: Նա կջնջվիմիայն այն ժամանակ, ղոյությունունի մեր զիտակցության իրն զաղափար: ոակցությունից

Բաուսքննություն

միայն տեսնել, բայց նայելբ նախորդում Լ ւոեսնելուն, ուրիչ խոսքով տեսնելը Հնտնանք Լ նայելուն: Թեն կարելի Լ ւոեսնել պատաչաբար' առանց նայելու, բայց դարձյալ կա ակնթարթայիննայվածք, որ կատարվումԼ դիւռելու: իսկ լուսանկարը, որ ունի մեքենականւսրագություն, ւսկնթարթիմեջ նայում է, ն նկարում այնքան ւոնսնում մանրամասնությունմիաժամանակ,որ մենք չատ երկար դիտելուցՀեւոո Հաղիվ ւվիւոիկարողանայինք Միտքը նման է նկատել: լուսանկարին: Հետո

ե

ԲԱՌԵՐԻ

ԿՑԱՆՔԸ

Լեզվի երեք տարրերը' ձայն, ձնակ ն բառ, նույն ւոնականությունը չունեն: միջոցին ինչ ձայներ ն ինչ քնրականություն որ սովորում Լեզվիփոխանցման մնում Լ մինչն մեր կյանքի վերջը ն դրեթե նույն ձնով անցնում Լ ենք մենք, դա Հաջորդ սերունդին: Այստեղ Բւսյց ւսյդւվեսչէ լեզվի բաուսկան Հւսրստությունը: Սւսծւան չկա: Նայած ընդունակության, ժամանակ դիրքինն ւլայմաններին' ամեն մի մարդ ծՀավաքումԼ որոչ բառապաչար, որ չարունակ փոփոխում Լ ամեն մինչն կյանքի վերջը, թերնս օր: Բառերից ոմանք կամ նչանակություններից ոմանք նորաձնությունից ընկնում են (մճողօմ6) ն մոռացվում. բայց ավելի նն այն դեպքերը, երբ նորանոր բառեր գալիս ճավաքվում են նաիխկին չատ ւզաչարի վրա. այդպես են օտար փոխառությունները,նոր առարկաների Համար Հնարված բառերըն ւսյլն: Վերջինմի քանիւուսրվա մեջ որքան բառ սովորեցինքն ավելացրինք մեր բառապաչարիվրա, սկսած ժողկոմ-ներիցմինչն Հայցր... Մարդկայինմիտքը անընդճատ գործողության մեջ Լ: ու

ԲԱՌԵՐԻ

ՄՐՑՈՒՄ

Միննույն ժամանակլեզվի մեջ նրնան են դալիս մի քանի բառեր նոր իմաստի Համար, ն որովՀեւոն լեզուն ավելորդ ճանրաբեռնություն չի սիրում, նրանցից մեկին միայն նախընտրություն Լ տալիս, մյուսները կորչում են: Այս վիճակր կոչվում է բառերի մրցում: մրցում առաջանում Լ Հոււանիչներիմիջն, նչանակությանց, բարձԲառերի բացման, ստորացման,պատկերավորության,սաստկության պատճառովն. այլն: 0րինակՀուր ն կրակ. այժմ Հաղթել է կրակ-ը: Բառերիիմաստը յ Հաճակխ գործածությամբ,սովորականն անՀչրապույրԼ դառնում. նա նման է մի դրամի, որ ձեռքից ձեռք գործածությամբլորձվում է մս 1ճոքսոքծ,89): Ժողովուրդը սիրում է ունենալ այն(0ճսշոէ, Լոռ քհլլօտօքհւօ պիսի բառեր, որոնք մի նոր, կենդանի, ուժեղ ն ազդու պատկեր տային իրեն: Այս պատճառով տկարացած թուլացած Հների տեղ չարունակ նոր պատկերներԼ սւռոեղծում: Օրինակ,լատիներենօճքսէ «գլուխ» եղավ Հետո 1օՏռ «պտուկ», որից իտալերեն էօտեօ, ֆրանսերեն 8616: ֆրանսերենիմեջ 646 րառը, պտուկի նչանակությունը իսպառ կորցնելով, եղած է պարզապես«գլութ», ուստի ժողովուրդը ու

-

50-1

Հ.

Աճառյան

հօՇ Հնարել Է նոր պլաւկերներ ն կոչում է եօսՇ «զնդակ», քօլոՇ «ւուսնձ», Շ1էոօո «լիմոն»: Այսպես" «սրվակ», չի սիրում րուն գիտական բաժողովուրդր ռերը, որոնք ոչինչ չեն ասում իր սրտին ն Հնարում Լ նրանց Համար այլ րառներ,

ՁճԼՕՏէՅԼ,

Լրագրական լեզուն ինչպես'ԵճԱՇո,փիլի. մճքծՇհՇ, փի. է616Քոռոոօ":

Հաւոկապեսբոնված Լ այս մարմաջով ն սիրում Լ ղնել այրող վերնադրեր րնԹերցողների ուչեր սնեռելու Համար: Այս կարգին են պատկանում այրող Շարց, ծառանալ, աւրումներ ն այլն: Առլագայում պատկերը. չարունակ դործածվելով, կորցնում Լ իր պատկերի Հանգամանքը:Եթե այսպես Լ, ուրեմն ն կան լեղվի մեջ բառեր, որոնց եթե Հին որ մի պատկեր Լ: Բայցայս զղաղափարրը ծազումըիմանայինք, ւլիտիւոեսնեինք. ն ամեն բան ւպաւոկերներով ւլեւոք չԼ չարաչաձել աչխատել էլ մեկնել:Երբեմն մի բառ կարող Լ բնավ պատկեր չլինել, այլ իրական բացատրություն, րայց ւլատկեր: ւսնցնելովմի ուրիչ դործածության՝ ղաոնալ Օրինակ,ՅԼՈՆՇԼ «Հասնել» նավային բառ | ն նչանակում Լ «եզերքին մոտենալ». անցնելովընդծանուր դործաձության, դարձելԼ ւլաւոկեր:Ֆրանո.Ու21Տ նախասզեսնչանակում Լր «րույնից նոր դուրս եկած (թոչուն)», Հետո' «անճաբակ թոչուն», Հիմա նչանակումԼ միայն մարդոց Համար' զպզարզամիտ)»: իր գործածած րառերին ուժգնություն տալու տենչը երբեմն Հասցնում| չափաղանցության. փվոլսանակ ասելու՝ «Քանիցսանգամ ասի քեղ», ասում ենք' ն «Հազար անդամ...» յլն: Սաստկության ձներից մեկն է որոչ բառերի զորճածությունը, ինչպես' 1 օՏէ էՇողԵլՇուծու Եշճս, գնրմաներեն էքսոշհէԵեռր Տշհծո «աւսրսարելի գեղեցիկ Լ». 2ս ոօսՏ ՏօուոՇՏ ս օօողք/Շէասելու փոխարեն'ոօստ ՏօոոոՇՏ քւռոմ ֆրանսերեն օօողք|6է: ԲԱՌԵՐԻ

ՋՆՋՈՒՄԸ

(ՄԱՀԸ)

Ամեն

մի բառ, որ դոյություն է ունեցել որեէ լեզվի այսինչ չրջանում, պարւոսկան չէ իր դոյությունը Շավիւտյանչարունակելու: ԶՋանաղան սզաւտճառներ դալիս են չեզոքացնելու նրա գործածությունը կամ իսպառ Հեռացնելու ): ւպարեզից (բառերիմւսծը աս-

Այ. պատճառներից թվենքավելիսովորականները. Մի կամ դգործւսծճությունից որել առարկայիջնջումը, ընկնելով ՍԽ

կամ մի նրա անունը. ուրիչով փոլսանակվելով, պաւտճառէ դառնում, որ ֆնջվի այսպես է նան սովորություններ, Հին գիտություն ն այլն: նախապաչարմունք, Հայությանամեն մի ւնկյունում ծանոթ ն սովորականէ լավաչ Հացի Հետե որովշետն լավաչը լավաչ րառը: Բ.սյց ԳալուիՀայերենը չգիտե այղ բառը, փոլսանակվածէ փափուկ Հացով: կոապաչտության ժամանակի բառերը Հիմա ն

նան

՛

Այս սոեսակնտիցնկատելի են զերաղրական ածականները առաջ ղզործ էինոը ածում չատ, ոյժ, խիստ, Հետո եղավ չափազանց,Հիմա չափազանցրաոր ակար է վվացվում, ն ասում ենք սարսափելիզեղեցիկ. սոսկալի զեղեցիկ են: Այս բառերից յուրաքբանչյուրր ինքնին վերցրած չատ նորանորարտածայտությունէ, ն այղպես էլ զզում էինք սկզբում, բայց սովորականդարձան, իրենց ե ուժր կորցրին, մի բոլորովին նորը սւոեղծել: այն ժամանակ մնուսծեցին

Բառաքննություն

չկան, «Հին աստղարբաչխներիբառր Հիմա չգիտենք: Միայն դրանցից ոմանք, ն մնում են իմաստի իու սափելով փոփոխությամբ, դեո: 2) Հոմանիչների գոյությունը պատճառ |Լ դառնում ավելորղ ձնր ջնջելու: Սրա Հետնանքով է, որ մի օտար բառ փոխառնվելովմի լեղվի մքեջ'պատճառէ դառնում բնիկ բառի Տնջման: 0րինակ' անկարելի բան Լ, որ Հին Հայերը չունենային կարմիր,սն, սւիւտուսկ գույները նչանակող բառեր. րայց այդ բառերը ջնջվել վերացել են, որովՀետե նրանց տեղ եկել են պարսկերենիցփոխառյալ կարմիր,սն, սպիտակբառերը: 3) Զայնական օրենքների միջոցով երբեմն առաջանում են նույնանուն րբառեր, որոնք չփոթություն նն առաջացնում իմաստի կողմից. այդ բառերից մեկր ջոջլում Լ: մի բարբառում աւ 0րինակ'Հարավային «աքլոր» բառը Ֆրանսիայի վերածվել Լը քճե միննույն ժամանակ "ջճետ «կատու» բառն Լլ դարձել Լը Ք4է6, այնպես որ այս երկու տարբեր կենդանիներըմիննույն անունն Լին ստացել: Շփոթութունից լսուսափելու Համար ջնջեցինքռէ «աքլոր» բառը ն տեղը դրին Լճ ոոճէհօմՇ օօոոբ., էջ 69): ւտսրրընրբացաւորություններ (Մ1621ԱՇե Ոչ մի |ստրություն չի դրվում բառերի ւսրժանիքի, կարնորության, ծադման, Հարաղզաւության ն նման Հատկությունների մեջ, ն նջվում Լ բառը, երբ գալիս են այլ Հանզամանքներն բառի կորուստր: աոռւսցացնում Այսպես դուստը բառը, Հնդեվրուղականնախալեզվի սքանչելի մնացորդներից մեկը, Հայ լեզվի Հարստություններից մեկը ջնջվել է մեր բոլոր բարբառների մեջ ն մնում Լ միմիայն Հայությունից ն Հայ նրկրից չատ Հեռու ապրող մի բարբառում: Միայն Սուչավայի բարբառն է, որ գործածում | այս բառր դուստրը կամ դրուստ ձնեերովն այն Լլ սեռ. գրըըբստեր,նույնիսկ դը՝ստեր Հին ձնով: են Մնացյալբոլոր Հայ բարբառներում դործածում աղջիկբառր, որ աղիճկամ Լ: բառի ւսյն ւղիջ փաղաքչականն Ամեննինուչադրությունչենք ղարձնում ն ընղդՀանուրը խառնվեցին իրար. Հանդամանքի վրա, որ սրանով մասնավորը ոեսւ ե, օրինակ. սզատորեն դործածում ենք, կամ մի աղջիկ աղջիկը ԸՇորեղբորս ն ասում է ճիչտ ինչպես ենթկինո մի ինչ-որ կին: Գերմաներենը ղանազանում ն օո, ն Խոս, անգլերենը մճսքիլծւ ն քո, «ոթ 1օօհէօո ն ոոմմշհշո, ԽճԵ նրանից Լ, որ պրս. ռուսերենը' ԲՕԳԵ ն հ6ՑՂԱթ Ց, 7ԻճԲոՅ ն 7ոճրոաուճ: Այս բոլորը 22ո ն ձսչեւ՝ է ն թն աղջիկ, Լ թե՛ դուստ թե ամուսին, Հավասարապեսթե՛ կին նան Լ, թենաղջիկ: Այսւզես լատիներենը, որի նմանապեսԹբք. զ32" թե դուռտր թե կին Լ ն թե Հետնանքովէլ ֆրանս. հօ թե աղջիկ է ն թե դուստր, Էթոոշ' ամուսին: Սրա նման Լ Հայերեն դրացիբառը, որ ծագելով դուռն արմատից,Հարաղատ երկրում ՀեզեվրոպականՀայ բառ Լ: Բ.սյըւսյս րաոր Հայկական Հարաղաւտ ջնջվել Լ' փոխանակվելովւլարսկերեն ԸՇարնան բառով,իսկ ւլածվածէ Հեռավոր Պոլսումկամ Նոր Նախիջնանում: Հեռավոր գազութները պաՀել են առնել ն գնել բայնրը իրենց իսկական ֆնջել Լ: նչանակությամբ,իսկ մայր երկրի մայրաքաղաքի(երնանի) բարբաոր Այսպես' Պոլիս, Նոր Նախիջնանն այլն ասում են առնել, իսկ Երեանը' վերցնել,

Հ.

Աճաոյան

կամ նւսն «վերացնել, որ, օրինակ.ՊոլսումնչանակումԼ «վեր բարձրացնել» ֆնջել»: Առնելբայը ԵրնանումնչանակումԼ «ղնել» ն եր ջւոեղիցՀասնել, բուն իմաստով պաՀված Լ միայն առանձին ոճերում: նոր նախիջնանը դիւոն գնել «դրամով առնել» բայր, իսկ Երնանը չզիտե ն ասում Լ առնել (նույնպես մն

Պոլիսնե.այլն): Այսպիսովերկու

սքանչելի Հնդեվրուլականրառեր (առնելն գնել) ֆնջվել են: Սրա պատճառն Լ թուրթերենը, որ չունի «զնել» իմաստով բառ ն ասում Լ Տո ճիոճզ «ծւսխու առնել», կամ պարղապես' ճրոշզ. իսկ արնելյան թուրքերենը նույնիսկ Հիոճզ բառի տեղ դործճԷ ածում ճքճոոոզ, որ Լ «վերցնել»: "ո

ւոնսանք,որ ինոսողությունը կենւոԽոսելովլեզվի բնախոսության մասին, րբոնացածԼ ուղեղի որոչ մասում, լե յուրաքանչյուր ծանոթություն տեղավորված Լ մի բչիչի մնչ, թե բոլոր կենտրոններն ըֆիջները Հաղորդակցության մնջ են իրար Հետ զուդորդության նւասն կա մի ներթին ում, որ ուղած թելերով:Բ.սյց ժամանակ այն բջիջների ներքին բովանդակությունը երնան է Հանում, Հիչողության ւսուջնբերում:կարող Լ լինել,սակայն,որ ւսյն Րջիջի արձանագրությունը ղժվարավ երհան դա կամ նույնպեսմաչված լինի. որ նրա բովանղակուխյունը ու

բնավ չգա: Այդ ժամանակ կլինի մոուսցումը: Հոզեբանությունը մեղ սովորեցնում Լ, որ Հիչողության կենղանության Համար կւ երեք ւլայման, ն նախնական ւուղավորության ուժը կամ ղորությունը.որ Լ առաջ դալիս կամ Լակի ուժեղ բանականությունից ն զղայությունից, ն կամ նորությունից ն Հեւտաթրքրականությու ւսռարկայի կարնորությունից, նից:Որքան Լ առարկան,այնքան Լլ ուժեղ Լ նրա խողած կարնոր, նոր կամ Հեւտռաքրքրական եր բջիջների ինչքան ուչաղիրեղած լիւուլավորուլթյու վրա:2) Ուչադրություն. նենք ղեպի առարկան, բնականաբարմեր ստացած ւուղավորությունն էլ այնքան ուժեղ կլինի: 3) Կրկնություն, ինչքան Հւսճւսվս կրկնվի նույն առարկայի Հիչոնրա զություեր, բնականաբար ւուղավորությունն էլ ւսվելիկղորանա, որովվ|Հեւոն Հիչողությունն Լլ մի սովորություն Լ: Լ նույներնեույթը. Լեզվի մեջէլ նկաւովում ւսյն բոլորբառերը ն 4ները,որոնք չեն ներկայացնում Հիչյալւլայմանները, ջնջվումՆ: Մեր կյանքիամենասովոն ենք կրկնելչարունակ, բական ւլիտանի առարկաների ւսնուններըուոիսլված ուաւոինրանքչեն կարող ջնջվել լեզվից (ինչոլես'ես. Հաց,ջուր.մեկ,Հինզ.ւսֆք, ն ւսյսօր ւսյլն): ԸնդՀակառակը՝ անուններըուչ ւանդործածական ւսուսրկաների Լ կամ կանուխ պետք ջնջվեն: Գյուղի կյանքը. վերածվելով բաղաքի կյանքի ե Հետնարար՝ ղրկվելով զյուկորցնում Լն ղաւոնտնուսկան երկրազործական զանաղանդորձիքներից. ն նրանց անունները, քաղաքացին չզիւոն Շորիկը, սամին,սաւեթելը,մանկեռը ն ճանաչում Լ զանազան կխուռեր.րույսնր. այլն: Նույնպես գյուղացին զիտե ն ֆարեր, Հողիւոնհսակներ թոչուններ,ասւողեր, ւսյլն, որոնքիրեն Համար կարնոր են Քաղաքացու են: Այս բոլորը լեզվի մն ջ, որովՀետն նրա Համար կաջնջված բնորություն չունեն: Զանաղան մասնագիտություններ Հարուստ են իրենց բառերով,որոնք մյուսների մեջ չկան: Այսզնա'նավավարը գիտե իր ասրձեստի ու

Բասուսքննություն

իր ւսրծեստի ն ւսյլն: Մի նոր ն բառերը,ձկնորսր'իր ւսրՀեսւոի,մնեջենադետր՝ Հետաքրքրականբառ կամ պատկեր,որ մտնում է լեղվի մեջ, իսկույն տարածվում

արմատ բոնում. այսպես' մեր այսօրվա զրական լեզվի մեջ' բնորոչ, մւուսչնություն, ծառանոալ,ապրումներ ն այլն, բայց երբ նրանք կորցնում են իրենց Հետաքրքըականությունը, կամաց-կամացկորչում են: Լ

ն

Նույն ւատճառարանությամբ կարելիԼ մեկնելնան օւուսրփոխառությունները նվաճված ազգի լեզվի մեջ":

(ՏԵՂԱՇԱՐԺԵՐ ԲԱՌԱՊԱՇԱՐՈՒՄ)

Մի նոր առարկայի ստնեղծազործությունըստիպում Լ կամ մի նոր բոսո Հնարել ն կամ մի որել Հին բառի վրա մի նոր իմաստ ավելացնել: 0Օրինակ' ւպաղպաղակՀին լեղվի մեջ նչանակումԼր «բյուրեղ». նոր լեզվի մեջ ավելացբին ծանոխ սառցրած քաղցրեղենի նչանակությունը. օդաւլարիկ նչանակում Լր «օղի մեջ սավառնող (թոչուն)», այժմ ավելացավ «եռլօո»ջ իմաստը: Երբ մի առարկա ջնջվում Լ, նրա Հետ Լլ ջնջվումԼ բառր: 0բինակ' կապարճ,կապարճակիր, վաղակավոր,Շարցուկ: մի ՀետղՀծետն Երը զարգանում | ձնով կամ կաղմությամը, բառր առարկա Հեւոր պլաՀվում Լ, բայց իմաստը փոխվում (օրինակ, ֆրանսերեն քխտ11Հրածան արն Լր, որ Հիմա ամեն տեսակիՀրացան Լ նչանակում, Հինգ օրվան քարանԹինա' զսուռույյոՇծ 40 բառից Լ, քլխոՇ մօ Էբ կարմիր մելան) ն կամ Հարմաբացվում նոր նչանակության: ոճքօ բուն նչանակումեն «փետուր». քԽո՞ծ,ռուսերեն 0Օրինակ' ֆրանսերեն նե որովչետն Հին ժամանակ փետուրը զործ Լր ածվում նան իրբն զրիչ, ուստի ն նչանակումԼ «գրիչ»: Հիմա այլես զրիչը փետուրից չԼ, բայց այղ բառերը չարունակում են իրենց ւլարսկերեն,Թրքերեն,արսրերեն զոն «գրիչ» բուն գոյությունը:Նույնսես Լ նչանակում «եղեզ», որովՀետեարնելքի մեջ գրիչր եղեզ Լր. Հիմա չատ տեղ մետաղյագրիչն Լ գործածվում, բայց բաոր պածվումԼ: մեջ մտած ղանաղան ապրանքներկոչվում են իրենց ծագած երկրի Առնտրի անունով. ինչպես՝ ֆրանսերեն քծշհը ն ոուսերեն ոճքուաչ «դեղձ» բուն նչանակում են «Պարսկաստան», ֆրանս. ԵշմօոոճէէՇ «ռովին»ծագում Լ 827օոոՇ զաԼ Հնդկաց վառիւսնունից,ՇՅնօօէ«կւուսվ»ճաղզում կւլկաթա քաղաքիանունից. «Բո էՇ ծադում Լ Խորվաթիայից,այսպես ն Ըհճոքճքոօ, ԸռշհՇոոււՇ, մճոոոՏ՝ «մի ԹօՐՎՇՃս՝ 1. ), տեսակ զործվածք կամ դագույն»(Դամասկոս ւսնունից քաղաքի նման 2. «զինու տեսակ, Բորդո այդ գինու թունդ կարմիր գույն» (Ֆրանսիայի անունից), Բաղդադի ֆաղաքի անոս նից), Հայոցմեջ'Մանուսաս (Մսնիսա քաղաքի «զլթին կապելու թաչկինակ» (Բաղդադքաղարի անունից), Եվդոկիայում աղը կամ աղամանըկոչվում է «սեբաստացի»,որովճետն աղր այդտեղիցԼ դալիս: Երբեմն բաոր կրում է իր Հեղինակիանունը. ինչպես' քսմԱօնոՇ«կախաղան» Շակծեռ անձի անունով, ՈճոտումՇ «տանիքի տակ սենյակ». որ կրում Լ Ֆրան՛

բնագրում: չարունակությունը Ձեռազիր

(Ս. Գ.)

(1

էջ

Րացակայումէ (էջակալումբ չի խախտված)

Հ.

Աճառյան

սիայի ճարտարապետհ(ճոտճոմ-ի անունը,ՇսՏէճՇհՇ«կոչտ

դանակ՝փայտյակո-

Թով»' նչանավորֆրանսիացիդանակչինող ւսնունով: կրունԾսեԵուտ-ի կի մի տեսակը կոչվում է Պոլիսլուջեն, որ Լ Լօտտ Մ թագավորի անունով: Երբեմնմեկի անունը մի պատաչՀական ՀանգամանքովկցվումԼ մի առարկայի: ՔեւՇոոծ ԱյսպեսընդՀանուր որ այն ժամանակչատ սիրված Տւհօսօէէօ-ի, ֆնենիչ էր, անունը դարձավ տՏվհօսօէլՇ «ուրվագիծ», «պատկեր», ն նթե այս մասին ժամանակակիցվկայություն չլիներ, ոչինչ կարելի չէր գուչակել: Անգլիացի8օ)Շօէէղորասզետի սնուն (բոյկուտ սնունը 1880 Թվինդարձավ ւսնել ): Հւսսարակ Այս կարգիբառերը Հորինելու Համար Հանգամանքներըերբեմն այնպես մասնակի են լինում, որ բաոր սաչմանափակված Լ լինում մի քաղաքում կամ գդյուղում, մինչն իսկ' մի ընտանիքում: Ինչւզես՝ Թյունի «ռապուչ» Սեբասւոիայի «աղ, սղաման» Հաւոուկէ միայնԵվդոկիո: Լ: ծանոթ է միայն Ղարարաղցոց,որ, անչուչտ, մի նչանավոր տիպի անուն «մեձ առնի» Պոլսի Սամաթիա թաղում որոչ չրջանի մեջ կար Փիլիպոս բառը իմաստով' անչուչտ Համանուն մի անձիանունից: Իսրայել նչանակում էր Պոլսում «ցնցոտիներ Հագած մարդ», Բաքու՝մեր տան մեջ, գործածական էր խոսրով բառր «աւզուչ» իմաստով. օրինակ' խոսրով-խոսըովմի՛ իսոսիր. Սա չատ խոսրովի է «չատ տխմար է» ն այլն: Այս կարդի բառերի մի քիչ ավելի Հասարակական տիւզլնեն որոչ մասնագետներիգործածած բառերը, որ միայն իրենք ԷստեճշհՇ

գիւոեն:

օրենքները Ընկերայինըմբոնումները, ւլատչաճության

ն

քաղաքավարու-

բառերի գործածության մնջ: թյունը, ինչպես տեսանք, նչանակություն Ոմանք դատապարսովումեն անգործության, ն այն ժամանակ լեզուն ստեղծում է նոր բառեր: 0րինակ' վարտիքբառը ժողովրդի մեջ տգեղ էր արտասանել,ուստի կազմրվեց «չապկընկեր», «ուուսչոր»,որոնքքաղաքավարականձներ են: ժամանակ անցնելով' նույն քաղաքավարականբառր դառնում Լ սովորական, այնսլես որ երը բուն նչանակությունը անբաժան կերպով կւվչում Լ բառին, նա էլ ջնջվում Լ, ն փնտրվում Լ նոր ձն: Այսպես վարտիք-ից Հետո, անչուչտ, Հնարված Լր փոխան,որ նչանակում էր բուն «իոիխարեն, փոխանակ կամ փոՇաւո քաղաքավար, Խելիք չոր»: չատ անմեղ մի բացատրություն էր. բայց Հիմա չատ գործածությամբ նա անցած դարձավ սովորական անպարկեչտ ն է բառերի չարքը, ուստի ջնջվել է ն տեղը դրվել «չապկընկեր, ուսաչոր»: Մի փոքրիկ քննություն ցույց Լ տալիս, որ այս կարզի բառերը մուտավորապես ֆառորդ դար կյանք ունեն: Պոլսի բարբառում Հնապես դործածական Լր տճկ. է Շալե, որ արաբ. «դատարկ, պարապ». սրանից ԵճՆէ-սԼչոճռ «արտաքնոց» (բուն նչանակում է դատարկ տուն), Հետո' վենեֆ բաոր «արտաքնոց» նչադարձավ, ն նրա տեղ դրվեցմի նոր՝ նւսկությամբ.բառը Հետո ւսնպարկեչտ քաղաքավարական բացատրություն' Շասարակ:Այս բառր զգործ Լր ածվում անջսո րառ ւուսու՞խոսակցության մնջ: Բնականարար իր կագսությամբ չա: Հետո Լր, բւսյց դարձավ անւլարկեչտ: Այն ժամանակ Հնարվեց Շալոլսւվոի, որ ունեն

"

ՀոիփսիմեՔեմճաճյան,ծն.

թ., Պոլիս'Սամաթիաթաղում, է 1895:

Բաուսքննություն

զործածում էր մայրս՞իր |սոսակցությանմնեջ'իրըն ւպարկեչտբառ, Հակառակ Շասարակ բառին: իմ" փոքրությանս սովորական Լր գործարան բառր: ն Հեռացա տեսա, թվին Պոլսից երը թվին նորից այցելեցի, որ գործարան Լլ վերացել, ն նրա ւռեղ, իբր ւպւսւոչաճւսկան րբաոն բացատրություն, դրվել էր Այսոլես, ուրեմն,մուո մեկ դարուընթացքումիրար էին Հաջորդել ւպեւոքարանչ 4 բաո (Շասարակ, Շարկավոր,գործարան,:վեւտքարան):

ԱՐՄԱՏՆԵՐԻ

ԿՈՐՈՒՍՏԸ

լեզվի մեջ էլ. ուր Հին դրականություն կա, նկատելի Լ, որ արմատների քանակր Հնում ավելի Լ, քան նորում: Ուրիչ լոսքով, Հին գրականության մեջ կան արմատներ, որոնք նոր լեզվումւսյլես զործածականչեն: Օրինակ, ւսոնենք Հայերենը: Ըստ իմ Հայոց լեզվի ւլւստտմությանմեջ, Հւո, Բ, Լջ 600, կատարվաճ վիճակագրության, Հոյ լեզվի արմատների քանակնԼ 11.000, որոնցից, օրինակ, Հին Հայ գրականությունից ՀայտնիԼ պսեմն «վարդի փուչ» բառր. որ մի անդամ մուռ, մի անդամ էլ՝ Վաստուսկոց ղործածված Լ Ոսկերերանի գրքում(ԺԲ դար): Այժմ այղ բառր ղզոյություն չունի ոչ մի բարբառում. մեր զրական Հայերենն Լլ չի գործածում: Գտնվել Լ միայն մի խելոք անձ, որ Մասիս ամսաթերթում 90-կան թվերին Հրատարակել Լ Յ ւոնից բաղկացած մի ուռանավոր, որի ւսոաջին տունր վերջանում Լ վսեմը բառով, երկրորդր նսեճմը,երրորդը' պսեմը: գրել Լ անչուչտ այս ուուսնւսվորը, ցույց տալու ճամար բոլորին, Բանաստեղծը Առձեռն բառարանումն Լ ւոնսել: Բայց քե գիտենայղ ւլսեւմ բառր, որ. իՀարկե, գիտենք, որ մեր բարբառներում կան չատ արմատ բառեր, որոնք Հին զրականությունից Հւսյւոնիչեն: Սկզրունջով ընդունելով,որ լեզուները նոր ւսրչեն չինում, ուսւոիսւոիւպված ենք ընղունել,Քե բոլոր այդ նոր ւսրմաւոներ ն միայն չեն մել նոր չեն, այլ կային նան Հին ժամանակ մատները ւպատածաբար Լ մեջ: Այս բանր կարելի ասլացուցել գրականության նրանով,որ այզ արմաւոների մի մասր արդեն կարելի Լ մեկնել իրըն Հնդեվրոպական ծազումից (տե՛ս Հայոցլեղվի ւլաւոմէ., Ա, էջ 23-100): Արմատականբառաղեո չԼ Դժրալխտաբար կազմված«Հայ բարբառների րանը». որով իտի իմանայինք մի կողմից Հւռյբարլբսսոներում ղոյություն ունե(ն ), ցող րոլոր արմաւոները նրանցքանակը մյուս կողմից' նրանց ծազման Համար Ամեն

բոլորՀեւսրավոր ենթաղրությու նները:

Թիվր րստ Ֆ/2146Հնղեվրուղականարմատների Ա, Լջ 33), ն նրանցից Հայոց լեզվի ւլա, միայն Հւսւորլսված Լ Հայերենում, ուստիկարող ենք ասել,թե Հնդեվրոպականարմատներիկեսից ավելին կորած Լ Հայերենում: Նման կամ զրեթն նման երնեույժ ւլիւոի դնենք նւսն ուբիչ լեզուներու ւմ: նոր արմաւոներ չեն ծնվում, բայց Հները մեռնում են, ուստի Եզրակացություն. Են: Մերւսսածրկարելի Լ Հաստատել միչտ ւզակասում մի չատ գործնականւաուղես

Ինչ Լլ

Իօի օո)

որ

լինի, քանի

որ

բառարանի

է (տե

Հասարակ օրինակով: "

..

Ընծա Աճառյան,ծն. 1853,

Աճառյան,ծն. Հրաչյա

Պոլիս'Նարլր-Գափութաղը. 3.92:

մարտ 8, ՊոլսիՍամաթիՆոր թաղում:

Հ.

Աճա ռյան

Ամենքիս Հայտնի ն չատ սովորական Շովիվ բաոր ըստ հ(սԱօո-ին 8սջջօ-ի ծազումէ Հնիս.օքն «Հովիվ» բառից, որ կազմված է օ.1 «ոչլսար» ն քն «արաճել» բառերից: Այս երկու արմատներն Լլ գոյություն չունեն Հայերենում. ուսւոի այդ Հեղզեվրուղական կրկին արմատները մեռել են Հայերենում, լքեն նրանց մի բարդ ձեր մնացել Լ: Հերու(անցյալ տարի) սանս. քճւսէ, Հն. ՂՏՔՍԵՆկազմված է Հնս. քւ «աանցյւսլ» ն սէ «ւուսրի»բառերից. ւսյս երկուարմատներն էլ կորած ո Հայերննում, իսկ ուրիչ լեղուների մեջ Հազիվ իրենց Հեւտքրւպածած: Հարց Լ. թն Հին արմատներիցորո՞նք են կորչում, ն նրանց փոխարեն ի՞նչ է Հ

ւք: գործածվու

Առաջին Հարցի պատասխանը չատ պարզ Լ. կորչում են Հոմանիչ արմատներից նրանք, որոնք այլես ավելորդ են դարձել: ունենթ' ԸՇաց, 0րինակ' զրաբար նկան, նկանակ, գրտակ, պղակունդն այլն. են բացի առաջինից բոլորր ավելորդ դարձել ն ջնջված են: Քիչ առաջ Հիչված ն մնում է իր Հոմանիչ' սովորական փուչ բառր, ւպսեմբառր ջնջված Լ, իսկ իր մյուս Հոմանիչր' տատասկ,բանաստեզծականարտաճայտություն Լ: Ոչխար ն օդիջ Հոմանիչ են. առաջինը մնում Լ, երկրորդը անգործածական Լ դարձել ն մեռնելԼ: Բիչ մարդ կա, որ իմանա Շոր «մեկի ազջկա ամուսինը» բառի զոյությունը,որ Հին մատննագրության մնջ էլ միայն երկու անգամ |էգործածված (Փիլ. Լջ 187), ն որի ծագումն էլ ոչ ոք չգիտե: Այդ անսովոր բառր ջնջված է իր սովորականՀոււանիչ լեզվից,փոխանակվելով փեսաբառով:0Օժիւո բառըունի 4 Հոմանիչ ձներ, որոնք են' մաճը. չորսն էլ պաչտատական,պոոլգ, տուայը, կորած են, ն մնում Լ միայն ւսռաջինը՝ օժիւոչ Անդունդ բւսոր կաղմված Լ ան- բացասականով, դունդ լատիներեն քէսոմստ «Հատակ» բառից ն նչանակումէ բուն «անչատակ». դունդ արմատր կորած է: մեջ կան մի լ՛ումբ պակասավոր Գրաբարի բայեր.ինչպես'գոմ, գոս, դոյ... բամ, բաս, բայ... ն ւսյլնչ Նման ւպակասավոր բայերկան նան ուրիչլեզուների մեջ: Աչիբարճարարում ւսյղ ւպակասավոր բայերը նջված են. Հաղիվիրենց են են Բայց ւսյս բոլորր ցույց Հեւոթերն ւղածում: ւուսլիս. թե արմատները են բառերը ամբողջովին կարող ջնջվել: Ախաւեղագեսբառր, որ նչանակում է «սյունագլուխ», անչուչտ արմատ չէ, որովՀեւտն այսքան երկար արմաւո չի կարող լինել, Համարվում Լ բարղ րաո. կազմված ախաւեղ «սյուն» Ւ գես «իսոյակ» բառերից. երկուսն էլ կորած են մեր լեզվից: ԵրկրորդՀարցի պատասխանըբխում Լ առաջինից.Հոմանիչներիցմեկը, Հաղթելով մյուսներին, րոնում է նրանց տեղը: Այս նորեկը կարող Լ լինել մի ուրիչ լեզվից փոլսասոռություն, ): Հայերեն ինչպեսԼ ոչխար(վրացականից ամիսների նունները բոլոր վտարված են, ն նրանց տեղ եկել են լատին ձները' իբը նոր արմատ: ն նրա տեղ կազՇատ բարբառներում ջնջված Լ ներ ազգականական բառր, Հ մրված Լ տագերակին,որ բարղված Լ տագը կին բառերից: կորած արմատներիւոնղ կարող17 Հաջորդել Վերջապես նւսիսկին նորանոր ն բարդ ածանց բառեր, ւսյսինքն'մի ուրիչ Հին սրմատիցկամ արմատներից Հ

ու

Բառաքննություն

աաաաաաաթյարատատատաատաաաաաաաաաաատաաաաաաթ Հ աաա

կազմված բառեր: 0րինակ՝ դյուղացու Համար ամենասովորականկոգիբառր չնջվել է, ն նրա տեզ Համատարածտիրում է կարագբառր (պարսկերենից): Զնջված Լ ուրջու բաոր, որ, ըստ իս, կազմված է Հնագույն Հյ. "ուր «որդի» բառից, որ ապա կորել Լ, ն այդ ուրջու բառի տեղ նոր բարդությամբ կազմված նն որդեգիր,Շոդեորգի, Շոդեզավակկամ նույնիսկ' խորթ որգի ձ4ները: Սուտ արմատներչինվելու մասին արդեն խոսել ենք. ւոն վերը սուրճ, խոիկ տալ, գչիր ն. այլն:

մեջ ունենքբաղմաթիվ Հայերենի բառեր,որոնքմեր իմացումովւզարսկեըենից փոխառյալպետք Լ լինեն, այսպես" աշտանակ,աշտարակ,ամբաստանն այլ Հարյուրավոր բառեր: Եթե ւպաձլավական գրականությունըճոխությամբ մեր ձնռքը Հասած լիներ, կարող Լինք վուտաՀորենասել, թե այդ բառերի մեծ մասը ւպիւոիգւննինք ւզածլավերենում: Բւսյցպածլավնրեն գրականությունը Հենց ձնուքովայրված լինելով' մենք չենք կաբող այդ ասել կամ անել: ւզարսիկների Բայց նթե պածլավ գրականությունը ոչնչացված Լ, կենդանիԼ միչտ ւզարսկերեն լեզուն' իր բազմաթիվ բարբառներով ն ցեղակից անկախ լեզուներով բելուջերեն, քրդերեն, օսերնենն այլն): Ինչո՞ււսյդ մեր որոնաճ (սֆղաներնեն, է' նրանցՀամազոր բառերը սրանց մեջ էլ չկան: Նչանակում բառերը,եթե պածլավերենգրականության մեջ գտնվածլինեին էլ, պարսկերենիցն նրա ցեղակից այլ լեզուներից ջնջվել Լին: ԱՀա մի մեծ թիվ բառերի ն արմաւոներիընդՀանուր կորուստ իրանականլեզուների մեջ, ԲԱՌԵՐԻ

ԿՈՐՈՒՍՏԸ

բառեր կոբան գրարարիցաչխարչՀաբար անցնելու ընթացքում: Դրանց մեծագույն մասը կաբելի Լր կոչել ավելորդ. օրինակ' բազմածաղաբածականների առատությունը, մանավանդ նրանք, որ ճամարտակ Հեզինակներիչինած չինծու բառերն Լին: ԱյսպեսԲոթենավորիՇորինածբառերից...՞: Ավելորդ կարելի էր կոչել նան բազմաթիվ Համանիչ բառերի առատությունը, եթե մանավանդ նրանքմասնավորիմաստով տարբնրացվածչԼին, ն կամ եթե Լին, մեզ Համար այղ տարբերությունը անծանոթ Լր: Այսպես՝ ագի, ձետ, տտուն, որոնք տեզի տվին մի միակ պոչ բառի մնչ։ Այդ խմբի Հոմանիչներիցպաճվել Լ միայն դճակ, ոբ մեր ւոնւտտնսության Համարչատ կարնոր մի բան է ներկայացնում: Եբբեմն այս կարգի բառերի կորուսոոր մեզ դժվար դրության մեջ է գցում: գրաբարը որով Հասկացվումէր մարդու տաբիքը: ուներ տի (տիք) բառը, 0րինակ' ն Այժմ մենք չունենք այդպիսիբառ գիտենք միայն տարիջ ն ճասակ:Առաջինը միայն մեկի ապրած տարիքն Լ, իսկ հրկրոբդը տարտամիմաստ ունի, թե՛ նչանակում Լ մեկի ապրած տարիքը ն թե Հասակի բարձբությունը: Ասում ենք, օրինակ,20 տարեկանՀասակում: Ծանոթ երգը ասում է` քսան ւռարեկանն այլն: Հասակս Շատ

»

Բնաղզրում օրինակներիտեղր բաց

են

թողնված (Ս, Գ.):

Աշառլցաս

ւսսում ենք' բարձրաՀասակ Մյուս կողմից բարձր». «բարձր.Հւսաւսկը

մնծաչասակ «տարիքը չատ»,

կարճաչասակ «Հասակը պած».

փոքրաճասակ«տարիքը քիչ», Լ միայն «միջակ Հասակով, ոչ բարձր ն ոչ ցած». իսկ միջաճշասակ նչանակում սռանձին բառ չունենք: չե նշանակում «ւքիջինւուսրիքի»,որի Հւսւմար ԱՀա այս անպաւտեչությանպատճառովԼ, որ ժողովուրդը փոլ: Լ առել թրք. ն նրանից էլ Լ բոյ (Եօ»)բառբ' «բարձրություն» իմաստով ւսզատորեն կաղմում մարդաբոյ,բոյով բառերը: Գրաբարըգիւոն նան տիւ բառը, որ ցերեկվա 12 ժամն Լր նչանակում, ն նրա դեմ կար օր, որ ամբողջ 24 ժամն Լր նչանակում,այն Լ' «տիւ ն գիչեր»: Այժմ բոլորովիննջված Լ ւսյս ւոիւ բոսոր:Հների Համարդուցն ւսյնքանէլ կարնոր չլիներ այս բառի գոյությունը, որովՀետն.դիչերային կյանք չկար: Բայց յժմ, երբ նույնիսկ գիչերային ճամփորդություններ ենք կատարում Շազարավոր կիլոմնտրներիվրա, տիւ ն օր բառնրի գոյությունը անչրաժեչտ Լ, ն մենք ստիպված դիմում ենք ոուսերենին, որից փոլս ենք առել չատ Հարմարավոր կարճ ն սոււտկաբառը (24 ժամվա իմաստով): Այժմ էլ իւանգարում Լ օր նչւանասկալից որ թն 24 ժամվա ընթացքն Լ նչանակում ն թե միայն 12 ժամվա չրջւնը: բառը, Շաւ նչաէ: Օրինակ, Բառերիջնջման պատճառներիցմեկն էլ Համանունն ն նւսկում է թե՛ պապ՝ Հոր Հայրը կամ մոր Հայրը թն թռչուն: Անչուչտ ծիծաղ Լր սռաջանում, երբ մեկը Հարցնում Լր. «Հաւր նե՞րսն Լ». այս պատճառով Ըաւ «պապ» բառը ջնջվեց, ն նրա տնղ փոխ առնվեց Հունարենից պապ բաոր: Հին Հայերեն բայըուներ երկուիմասւո'«չորերը Հասնել»ն «գիչերը ագանիմ մի ւոնղ օթնանել». այս երկուսի չփոթության սուսցքն առնելու Համարէր, ածա ԼՎնախոսձայնը, որ առաջինը բայց, այնուամենայնիվ,այս փրկիչ միջոցն աւուսցավ էլ չօղնեց,ն «օթնեանել» իմասորջնջվեց: Բառնրի ջնջման պատճառներիցմեկն Լլ օսքհճուտոօ-ն Լր, որ է պարկեչտաբանություն: Գիտենք,որ անպարկեչւո բառերըՀանվումեն լեզվից կամ են ւսոնվազն վերսպաճծվում մասնավորդործածության, բայց ուր որ Շնարավոր է, անպարկնեչտ մի բառի նմանություն ցույց տվող բառերն ել երբեմն Հանվում են մի ուրիչբառով:Այսպես Նոր Նախիջնանում լեզվից՝փոխանակվելով կչռել ն Հնտ, Լ' բառը ֆնջված չչփոթելու Համար չռել բայի տեզը դրված Լ ջայելչ Նույնպեսասում են փոջը ն չեն ասում պզտխ պզտիկ,լուսափելու Համար Համանուն ռուսերեն մի բառից: ԱՆՎԱՆ

ՓՈՓՈԽՈՒՄ

իրար Հեւ, կւոեսնենք, Երբ մի լեզվի Հին նոր վիճակները Համեմատենք թեն չատ բառերնույն են, բայցկան ել. որ փոփոխվումեն: ինչպես' ու

որ

Հուն,

Հաց

գինի

ջուր

ւոուն

Հինը ճքշօ. նորի օԽօ Սծաք

ՍԼ2616.

վաք 22601

7/6ք6

Հաաա

Բառաքննություս

աաա

60064166

աչք

թոչուն

իճա դօ

Սրանց պատճառները. 1) Շատ մաչված բառերը ջնջվում են. լաւոիներենօՏ «բերան» չատ կարճ Լր, ռոման ուստի ոչ մի լնղվի մեջ չկա, տեղը ուրիչ բառնը են դրված. 2) կամ կյանք սւոանալու Համարնոր մասնիկովերկարում. լատիներեն Յքտ, Յաղտ, Տօլ » նոր լատիներեն ոքօսն, մաոօսճ, Տօնօշսխտ » ֆրանսերենՅԵԿԱՇ,օոռԱՇ, Տօ1611, 3) Համանուններիդ Խուսափելու Համար. լատիներեն ՏՇոււոՇ «սզոցել» ն ՏօոճւՇ «զոցել» իրար նման Լին, ուսւոի ՏՇՈՒՅՒՇ ն չւաւո ւոնղ ջնջվեց «ծես, ուրիչ բառով. Փր. ՏԸ16Ր (ՀՏՇ656), փոխանակվեց ՏԱ կանոն, կարգ», «բան, առարկա», եջ «վարպետ, տեր, ուսուցիչ», 6 «արն այլն: վեստավոր», ՇԱ: «աչիխատանք» 0րինակներ' ԵՇ էօդ էրօֆ մեջ ներքինը Յո զօ ո ոււոնլիք, պարեն ոււոել սօց ձօսօդ խմել րմպելիք,|ւմիչք Էծ տու 1ո21 կարել -դերձակ -

-

-

լռ

քեշ

ԷՅԷ ԷԶ ԹՕռռ

էՇ6է

ւսնել 0սւռել

--

պարղ

-

Հաչշվել

-

մեռնել

Եսը ջհօէ

գործ, արարք շ տաւոելություն

ԹՈԱԹՅո

Թվաբանություն

ոո

Պօ

-

ՏԱ

-

ուսուցանել

Հանդես

. 1օըԷէ

է

ԷՇՇէ

-

հօ

-

ԽսռՇ

անկեղծություն

մած

ուսանել

նվեր"

-

ԷՅ)

հօե

պրոֆեսոր

(ԲԱՌ ԵՎ ՄԱՍՆԻԿ)

Լ վերի օրինակներիմեջ,որ Նկատելի

բոսռերիցչատերը, մասնիկ դառնալով, չեն: Այս ւկարադգային չատ Հնեուսցած դեռ իրենց առաջին կանչւսնակությունից էօ տու բող ենք սծանց բառերըբարդ բառ Համարել, «դերձակ» (իբր ինչպես' ): Բայցկան,որ «կարելաՀվարպեւո» ՀեուսցելԵն. ինչպես՝«իոր» ն բոլորովին են «սիրո» բառերը, որոնքդարձել վերացականմասնիկ"«-ութիւն»: վոթյակերենի մասնիկները, որոնք ոչ բարղ Միջինւռեղ են բոնում,օրինակ, բառեր կազմելու չափ անկախ դիրք ունեն ն ոչ ել մասնիկկոչվելու չափ դի62)

8ՕՆԸԽՕՐՕ

են: Այս կարգի մասնիկները 83ԵԼ:Ց, մաղուրկ Էրլճոթջ08-ր(Լք են կոչում Լ ԸՇետագիր բառի (Հակառակը նախդիր թառի, որովչետն կցվում ծայրին)։ Գրեթն նույնպես է դրավիղյան լեզուների մնջ: 0րինակ' թամուլերեն ռո, 2: ե. իզականի վերջավորություններն են, ինչպես' 11-ճո ամուսին, այր. ւ ւոսստիկոն, կրս առաջանում եւ. Յռ-ս-՞տղամարդն ՅԼ-ս գին յչառերից. իչ ւ) նչանակում Է «ռոուն», որով վերի մասնիկնեռո միաժամանակ վպարելիէ ր»«-

արականի

"

թո.,

(ոո

ռոռոո.,

էօ 9

ն

Հ.

բբոնելթե Իբր մասնիկ ն Թե

իբը

Աճառյան

բոսո,որով ճո,

թե կարողեն Համարվել

ւ|,

Թե ածանց (Ըո11Շ1, 2274): Աֆրիկյան Հաուսա լեզվի մեջ ձո նչանակում է բուն «ունեցած». կցվում է դոյսկաններին ն կազմում է ածական.ինչպես' ոսո «ջուր», ՀՅ ԼսՅ «ջրալի», ոօոօ մ2-ոս2 Յոքռու «ջրոտ կաթ», մոլռու «օգուտ», «օզտակար», )81օ մո Յոքռու մօր 41): ԷԼմստշ, (Խ/ճուճ, Տքո. «օգտակար ողա» կարող է դարձյալ մասնիկը առաջացած լինել մի բառից, որ լեզվից բոլորովին անչնւտացածէ, ն որ միայն ցեղակից լեզուների օժանդակությամբ կա«մարդբելի է քննել ու նրնան Հանել: Այսպես, օրինակ, Հունարեն ՁԶՆծՔ0լ1806 կային» կազմված Լ ճնծքօ «մարդ» բառով ն քըճ0. մասնիկով,որ ոչ մի բացա«ձն, երնեույթ» ռություն չունի Հունարենում, բայց անչուչտ նույն է սանս. ոճ բառի Հեւո, որով սանսկրիտիմեջ կազմվում են բաղմաթիվ բարդ բառեր (հ1216է, 342): ՂոՅՎէճ, ինչպես որ բառերը կրճատվելով մասնիկեն դառնում. ճիչտ նրա Հակառակը լինում են դեպքեր, երբ մասնիկըառանձնանալովդառնում Լ անկաի:բառ: Ամենքսէլ ասում ենք ցը ն Հասկանումենք «ցտեսություն», բայց ցը միայն մի նախդիրԼ, Հազիվ իբր մասնիկ: են «այո»: բառեր ենն բարբառով պի ն կի առանձին Աուոիալի նչանակում |. ԱուոիալցինՀարցնում մուս"): Կիւու ւմ, կամ՝Պի ուս"ս «կւու՞ս, ւվիւոի պատասխանումէ, Խոսասկիցը Կի կամ ՓԽ այսինքն" «կտամ կամ պիտի տամ», որ Է' «այո՛): Ունենք ուստ մասնիկը, որ կազմումԼ բացաուսկան, օրինակերկնուսուո, ն. այլն, բայց ունենք ն ուստի, որ նչանակում այլուսւտ, Շանկարծուստ,ի վերու է «ո՞րտեղից»: Ո՞ւր Լ մասնիկինկցված արմատ բառը. չկա, Հետնաբար ենթադրում եմ, որ պեւոք Լ լինի ճու՝ «ուր, որտեղ», որ միանալով Հաջորդ ու ձայնավորի Հեւո' Հալվել է: Այսպիսով ուստ մասնիկը դարձել Լ առանձին անկախ բառ: Ամննքս գիտենք, որ Հայերեն նրեսուն, քառասուն, Հիսուն.... թվականները կազմված նն -սուն Հ Հնխ. Խհօուտ ձնից, որ առանձին բառ Լ ե նչանակում Լ «ռոասնջ»: Բայց սուն մեր մեջ դարձել Լ մասնիկ, իսկ Շիսուն բառը, որ Լ «Հինզսուն», կորցնելով իր նախավանկը, որոչ բարբառներում դարձել է միայն սուն «60». այսպիսովսուն բառը Հասավմասնիկիաստիճանին,ապա սուն մասնիկը դարձավ անկախբառ: Լեզվի Հետագաընթացքում քանի ձները մաչվում են, այնքանէլ մասնիկէ ները անճանաչելի են դառնում:Ուրեմնմւսսնիկների զարգացմանընթացքն Հետո" ն Հեւտո՝ բառ կիսանկախ: օրինակ՝ նավխ՝ բառ, ավելի մասնիկ:Այսպես, լատիներեն օսոտ «Հեւ, միասին» առանձիննախադասությունէ, իբրն նախամասնիկ դառնում Լ օՇօտ, օօո, օօ, որոնց Հեւ նույն է նան գերմ, ջօ- նախաբարդ

ն

-

-

-

սնճանաչելի:Ճմապոներենում որոչ դեւլքերում բոլորովին ածականը մասնիկը, կցվում Լ

նույնիսկ

«իր, բան» բառին, բայց այս ՏւոոսԼ օրինակ' Տմոս «զուրտ»,

ոօոօ

ո.

(Թյճսէ, 2Ե):

7տօոօ

ոօ,

կրճատվելով դարձել է ոօ, «ցուրտ բան, ցուրտ»

Տւուտ-ո

Բառաքննություն

ն Հայերենն էլ (թե գրաբարը թն մանավանդ աչխարձաբարը ) դտնվում Լ նույն վիճակի մեջ. ունի' 1) մասնիկներ, չեն կորցրած, ն կարելի Լ թե որոնքիրենց ինքնությունը ն թն մասնիկ. բառ Համարել

որոնք մասնիկներ,

դեո լւսախուտ դրությունունեն ե' 3) նրանք, որ միայն իբրն մասնիկ են դործածվում: Առաջին կարգից Հիչենք պես ն որեն (պես, օրեն), ինչպես' գերազանցորեն, մեծապես ն այլն, որոնք կարող ենք Համարել թե բարդ բառ ն թե ֆաջապես, ւսծւսնց:Գրեթե նույնըկարելիԼ ասել-կիցբւսռիՀամար, որից ունենքգրաբար ն ծառայակից, ուղեկից այլն.տարբերությունը որոնցմեջ իմաստի Համար Լ: Լ Երկրորդ կարգից կարելի Հիչել -բար «կերպով, ձեով, եղանակով» մասնիկը. ինչպես' Շայկաբար«Հայկի պես' քաջությամբ», Շսկայաբար,դյուցազնաբարն 2)

այլն: ԱռաջացածԼ բարք «բնավորություն» ղոյսկանից:ՆույնպեսԵն ներ-, օր.' արտասաճման,ներգործել,որոնք բարզ բառի ձն նախամասնիկենրը. ունեն, բայց նախամասնիկեն, ըստ որում դրանց Հեղինակը(Դավիթ ԱնՀազթ ն կամ մի ուրիչր) Հնարել Լ իբր նախամասնիկ,ն արտ «ղուրս» ներ «ներս» արտ-

բառ գոյություն ձներըիբրն առանձին չունեն:

Այստեղ կարելի Լ դնել նան թող ն պիտիբառերը, որոնք ծառայում են իբրն մասնիկ Հրամայականն ապառնի կազմելու Շամար ն կարող են դրվել բայից թն առաջ ն թե Հետո' պիտի երթամ, երթամ պիտի,թո՛ղ երթա, երթա' թող: Լ տալիս, որ դնո նրանք բացարձակ մասնիկներչեն ցույց Վերջին Հանգամանքը Համարվում (դոնն որոչ բարբառներում), ապա թն ոչ մեկր կամ մյուսը ընդունված կլիներ վճռապես: ն այնՈրոչբարբառներում դրանք վերածված են լիակատար մասնիկների քան կրճատված, որ մինչե անդամ Հասել են թ, պ, բաղաձայններին,ինչպես' տերթամ «պիտի երթամ», պերթամ «պիտի երթամ», թերթա «թող երթա»: Երրորդ կարգին Լ պատկանում մասնիկներիստվար մասը, որոնցից ոմանց ծագումը պարզվում Լ միայն լեզվաբանական քննությամբ, իսկ մյուսները մնում են բոլորովին անձայտ: Այսպես, օրինակ -(ա/վոր), (ա/ւտը) «կրող, ունեցող» մասնիկը (օրինակթազուոր, մեղաւոր, երկնաւոր ) Հնխ. եհօո » ծայերեն բերել արմատի ձայնդարձն Լ (ինչպես Հունարեն ՓծքօՀ, լատիներեն 16-, խԽճքօը «լուսա48040 Հմմւո, Հունարեն ք6ք0օ «սպիտակազգեստ», լաւոիներեն են ՛վոր» բուն նչանակում «գո'սաբեր» ն ծաղումնն Հնս. Եհօո2 ձնից): (/8սՏտՇ քՇոօօքէլօո), են առաջանալ նան թԹյուրըմբոնումով կարող Մասնիկներ որով բառի բոլորովին աննչանակ մի տարրը նչանակությամբօժտված է ենթադրվում ն բաժանվելովբառի ամբողջությունից' վերածվում է մասնիկի: Սրա Համար լավ օրինակներ են անգլերեն -Շո ն գերմ. -Շր Հողնակերտմասկամ եիկները'օչօո, օօհտօո, ԵՍմՇհօո,Շհլմոշո ն այլն բառերի մեջ: Անգլերեն օօո գերմաներենօշհտոո ձների մեջ ո-ն պատկանում է բառին ն Համապատասխանում է սանս. սքտձճո «եզն» ձնի ճո Հանդին: Բայց որովՀետն օ2».Շո-օՇհտճո եզակիի մեջ չեն գործածված, այլ միայն Հողնակիում, սխալմամբ կարծվել Լ, որ -Շո-ր մասնիկԼ: Այսպես նան զերմ.-Շր, որ բներիսովորական -Տ Հողնասկի Լ: ինչպես'լատիներեն ՔՇՈոսՏ,սեուսկան ՔՇՈՇՐՏձնի մեջ վերջավորությունն տ

օ

--

-.

Աճառյան --

նմանապես զերմանական ընտանիքի մեջ դարձել Լ ւ, միայն ւ-ն ջնջվել Լ, Հողնակիի մեջ' պաՀվել, ինչպես' Հ. անզլերեն 1ճուե, 1ճոդեօ, |ճոռԵօտ, Հոգնակի լհւռեոս, էատեւսո, Լաոեւճ: Սրանից Հետեցրել են, ն են -օո չատ բառերի վրաչ Թե Հոգնակիի մասնիկ Լ անալոգիայովտարածել Լ բարբառով որ կարելի կցել զանազան ածակա -լիանոս մասնիկը, Պոլսի կանների վրա, ինչպես' չարլիանոս,թյոռլիանոս««սպուչ», խոզլիանոս«տվժար» ե այլն: Այս մասնիկը ծագած Լ թյուրըմբոնումով' Հուլիանոս Ռրացող կայսեր անունից: Նալ կազմվել է իրբն չար-Հուլիանոս:Եվդոկիոց բարբառով" չարլիանոս, որի մեջ Հետո Հուլիանոսի գաղափարը կորչելով, կարծվել Լ -լիանոս Հեւոո մասնիկ Լ' չար ածականը չափավորող: Դրանից անալողիայով ւտսրածվել նան է Լ անչուչտ, որ Հոոմի կայսեր անունը ուրիչ բառերի վրա: Զարմանալի Հւսյերենի մի բարբառիմեջ մասնիկ դարձած լինի, բոյը լեծերենումնույնիսկ Ասոված մասնիկ Լ դարձել: Այս լեզվի մեջ բայի ըղձականը կաղմելու Համար բայից առաջ ղնում են Եօմռյ կամ Եօմճյե), որ Համապատասխանում Լ ոուս. ԵօՐ ճճն «Աստված տաջ դարձվածին, իբր Հայերեն երանի թեւ Բսյդ այս ծւսդումը լեՀերենում մոռացված է, ն հաոնվում Լյիբրմի բառ, այն էլ Շասարազ "ով Լ ԳՇ ուօոշք ութմ) գրվում. Եօմշյե ո «նրւսնի քեզ ճանաչած չլինեի» (օ61, 212): Մասնիկը կարող Լ նան իր ձեր փոխել ե մի նոր կնրպարանք ստանալ նմանողությամբ ն թյուրրմբոնումով: Այսպես'ֆրանսերեն կան 121է-16:, օճեռն յլն Շէ-165 բառերը, որոնց մեջ մասնիկնԼ 16-, իսկ է-ն պատկանում է բառին: ԲոսյցորովՀնւտնառանձին Հնչելու ժամանակ այղ բառերը արտասանվում են 16, ՇՅԵՅոԸ, ուստի կարծվել Է թե մասնիկն Լ եռ, ն այսպիսով ձնացել է մի նորաձնմասնիկեր ձնով, որով ն կաղմվելեն չատ բառեր,ինչպես'եւյօսեՇո, ք6րԵլճու6ւ, օՅԼՇԵՇՐ ն այլն: Այսպես նան անդլերեն -րոջ մասնիկը առաջացած Լ Հին օճ-ւոջ, ՆՇՏ-ւոջ, ԽԱ-լոջ բառերի վրայից, կարծվելով թն մասնիկն Լ հոջ, մինչդեո 1-ն պատկանում| բառին ն մասնիկնԼ միայն «ռք: Այս բոլոր զատողությունները անչուչտ վերաբերում են նան Հնդեվրոպական նալխալեզվին. այստեղ ել մասնիկներըառաջացած պիտի լինեն նախավոր անկալվսրառերից, բայց նրանք ւսրդեն մաչված են, որ ամեն մի փորձնրանց ւսյնչպես նալվսկինանկալվսվիճակը վերականդնելու' ապարդյուն է: Հնդեվրոպականբառերի վերջավորությունները նույնպես կրճատված-Հաւպավված ն փուխոլսվածեն Հայնրենի մեջ այնպես, որ չատ դժվար Լ ճանաչել վերականգնել մմսնիկներինախավորվիճակը, Հատկապեսայն պատճառով, հ1651Ա6է,8ՏԼ, որ մասնիկները Հենց վերջավորություններն են կազմում (տե՛ս ՒՇ 68, ւջ 21): Բառից մասնիկի անցնելու կարնոր Հանգամանքնայն է, որ բառը այլես իր ձնաբանական Հատկությունները կորցնում է ն մասնավորի տեզ ընդճշանուր արժեք Լ ստանում: Այսպես' բուլղարերենի մեջ առ «ուզել» բայր դարձել Լ ապառնի կաղմելու միջոց ն բայի Հեւ միասին լսոնարչՀվելով' լինում է եզակի ն Հոգնակի երեք դեմքերի Համար առանձին առանձին' դարձել Լ քն նղակիում Տ-ն

ո,

այղ

ու

ոլճ

1պճոԱւծ 86ՇԲԱՒԵ ող

86Շ6

ՈՈԲԻՐԵ ԲԲՇՇԻՐԵ

ալճ16 ոլործ

86ԸԾԼԲ ԷՇՇՅԼԵ

Բառաքննություն

իհբըթնե Հայերեն ասնինք' ուղում եմ տանեմ,

ուղում նս տանես, ուղում Լ ւուսնի ն այլնչ Բայց մասնիկի Հատկությունը չէ. ուստի Հետո բնղՀանրացել Է բոլորի Համար ն այժմ լ'ոնարչՀվում է`

եզ. Ա

սա

աճ

816ԸՅ,

86ՇԲՈՐՖ,

ողԲ Է1ԸՇՇԻՐԵ, 16

ԷՇԸՇՂՇ,

զեմթի այն ձեր

1Էլ6ԸԲ.

1ղ6

Է6ԸՅԻԵ

(Ճճ8ք08՛թ, 74, 78):

Հայերենի մեջ էլ կր, եթե կամ բայի լոնարՀյալ ձեն Լ... Միննույնը սերբերնենումուրիչ ձե է ստացել. օժանդակր այսւոնղ դարձել Լ (Հս ն խոնարչվում Լ մյուս բայի Հետ' դրվելով նրանից կա՛մ առաջ, կա՛մ Հետո. առաջ դրվելու դեպքում բայր դրվում է անորոչի ձնով, իսկ Հետո դրվելու դեպՔում' զրկվում է իր վերջավորություններից: Այսպես' էս Տատա կամ տՏՆԽտճ-էծս

ՏԱՏՅ--էՇՇՏ

Ա

էծօտ

»

օռ

էծՇ

»

»

-1էՇՇ

7»

»

-էՇօոտօ

»

»

-(Թ6էՇ

»

»

-1Շ

ող1 էՇ6ոոօ

Ճ1 էՇՇՇԷՇ

օոլ

(ծ6

(Ե6ոճմթրար, 42) Լ, որ Հեւոո բուլղարերենի դեպքումդնո օժանդակ Առաջին պիտի Հասնինավսդիրի ստիճանին,երկրորղ դեպքում արդեն վերաձվել չատ սովորական կամ վերջավորության: Հնտամասնիկի Նախամասնիկները

նման

Լ

են, սեմական ն Հարավ կովկասյան լեզվակխմբերում.մեծ քանակությամբ կան նւսն Հնդեվրոպական դերմալեզուներում ինչպես' Հունարեն լատիներեն

ներեն ռուսերեն ա»: Այսպես նան Հայերենի մեջ' ապ, արտ, ներ, տ, ղժ ն այլն, ե այլն: Դրանք են, որ Հեւտո կցվելեն բառին ն վերաձվել առանձինբառիկներ կամ նախդիրներ

նախամասնիկի: Այսպես'նույնիսկդերմ.Քօէին, բայց

ն

ՆՇ-

ւսուսնձինւսնկավաս բառեր

ավելի նոր ժամանակի ն ձնափոլսության արդյունք են: Հնդեվրոպական նախալեզուն չուներ նախամասնիկ:իբբն նախամասնիկ կա՛րբելիէր արդարն Հիչել ան- բացասականըն բայերի 6 նախածավելվածը,բայց սրանք Հնդեվրոպականնախալեզվի Համար մասնիկներչեն: նալսաշավելվածը բային կցված ն նրանից անբաժան մաս չլր Համարվում, նույնիսկ Հունարենի մեջ Համարվում Լ բայական նախդիբ,այսինքն' Հին անկախբառ. ն այս նրնում է նրանից,որ չի թույլ տալիս, որ բառի չեչտը վրայից անցնի: Հայտնի Լ, որ Հունարենում չեչտը առաջին բայական նախդիրներից այն կողմ չի զնում. ւսյսւլես' դՆՔ-ք8Ն-026"ն ո՛չ թե 2200-86-08, նմանապես ասվում Լ ոռք-8-0106 ն ո՛չ տժք-Ք-010Ն, կամ ճՆ-ի0ՈՆ, ն ո՛չ թնե ք-ղօճն. որից երնում է, թն նախաչավելվածն էլ նախդիլ: Լ ն ոչ Սաիխամասնիկ: նմանապես անբացասականը: այս

բոլորը

»-Բնագրումօրինակներըբացակայում են

(Ս. Գ.):

Հ.

Աճառյան

Մինչդեո ամերիկյան լեզուները ընղշանրապես զործածում են նախամասԱԱՆ/514 լեզուն սիրում Լ Հեւտամասնիկներ: ոչ նիկներ,ընդչակառակը՝ Օրինակ` են միայն բայի լշոնարչմանմեջ դերանվան դեմքերը իբր Հեւոամասնիկ ընեն ինչդունվում,ւսյլն. բայւսկանրոլոր ձները կազմվում Հետամասնիկներով.

պես` անցողականը, ըղձականը, չարունակականը, կարողականը, կրավորականը, բայի զանազան ժամանակները,մինչն իսկ բացասականըն Հարցականը

(ԲոօՇԵՇ-, 283. 287):

Այսպես Լ նան նրա Հարակիցսլ լեզուն, ուր ոչ նաիխամասնիկ կա ն ոչ Լ (անդ, Լջ 360): ՊոլինեզյանլեզուԼլ միջամասնիկ.ամեն ինչ Հեւտամասնիկով ն թվի մասնիկները բոլոր սկիզբն են դրվում: Բանւոու ների մեջ Հոլովման լեզվաց մեջ Հետամասնիկներըգործ են ածվում արմաւոի իմաստը զարգացնելու Համար, նախամասնիկները՝քերականականառնչություններ որոչելու Համար: Նրանքայնքան չաւո են, որ չատերը բանտու լեղուները կոչում են նախամասնիկայինլեզուներ: Բայց այս կողմիցչափազանց մեծ աստիճանի Լ Հասած ամեունի (տե՛ս վերը ): բիկյանՇՅԻՐԸՇՐ լեզուն,որ 500 նավաուսմասնիկ .ո

-Գօ, -էօ, մասնիկներ: Ճապոներեն

-սմօ

մարդ, որից արճեստ ն այլն ցույց տվող 1ոօՏ բառեր, ինչպես' որս բռնել ոօտլսմօ բանտարկյալ. որսորդ, ն հօռ»2 դրատուն, Թե սրչեստավորը. -)ՅՎւոուն' թն ւոնղ քոռ Հաց » քճո)Յ Հացի լանութ, Տսոու » ւծուվսՏսու/Յ ածխավաճառանոց. օնախամասնիկ(Հ օրս մնծ բւսոից). կազմում է մեծ ցույց ւովող բառեր, ինչպես' Ծ-ՅաՇ մեծ անձրնե,6-եսոծ մեծ նավ. էօ- նախամասնիկ(Հ էօ ողա բառից). նվազական Լ չինում, ինչպես' Ձօ-քնառ (էճռոռ եօ-քոռոռ դանակ թուր), եօ-եսոՇ նավակ (Խոօ- նավ) ն այլն: դգեւուսկ, ն հօ Նույն դրվում Լ սնոսկանով ետաղասական,ինչպես նչանակում է ձագը ոօեօ կառու, հօ-ոշեօ կաւուիկ, ոօեօ ոօ էօ կավի ճուտ: լեզվի մեջ բառից մասնիկծագելու օրինակ է տալիս 7ճտք»օր, Տաբասարան ոճ

-

էՅուսմօ

-

80 Հեւտնյալ ձնով' ա

Էռո

սչք'

դարձել է մասնիկ«առջն». էյ)

դարչապար

»

«ւուսկ»:

մեջք' դարձել է իբր մասնիկ«ետե».

մասնիկի անցնելու երեույթը բնականաբարավելի լավ պիտի Գոյականից տասն վայրենի Լ, օրինակ, ԽՅքքօ ցույց Այսպիսիլեզուներից աժերիկյան լեզուները:

լեզուն, որի ուսումնասիրությունն ունի Բոճո 861616»,1929): Հեղինակը ւյուոեղ(Լջ 32-33)

1ոջսոքծ, ի միջի այլոց խոսում է «ձեռք». ոռո հս մասին, քՇ «ուռք», որոնք կամ անփուիոխ «դլուվո» բառերի «բերան», են նախամասնիկիչ Քիչ փոփոլսությամբվերածվել բայական Այսպես՝

հսքօուտեւ «հՇ

օՅոոլ(Շքօո

հլա հօոմ»

Եսոռքօմհւտ հօճմ»

հսքածՇ

«հօ

հսքճնչՇ

«հօ

հսեո տօ

«նա

հսեճ2

«ԻՇ քսՇտտօտ»

էհւուտ»

մոռանում

Լ»

(/Ճ քոճոողշո

օք էհօ Կճքքօ

ոօ

Բառաքննություն

ՈՂԸքոՇօՏեւ«հօՇ Թ1մ6մ հւտ Յոոոտ» օես»օտՏ: «ձնեուքերըզրպանումն Լ» ՇՓ

Պ՛Շեճ

«էօ

օոէշհ

«էօ

(ՇՇ1 սուհ

ոծաոճոսոճ

«հօ

տօենշխոճ

«հշ

«ոէհ

հռոմ»

հճոժմ»

«հՇ

քւեՅէճ

հռոմ» քօիտ սք ՈՅէ օեյօօէէհ քՇետսք ՇՕոշճնօ օԵյօօէԿոէհ հռոմ» էուքքօմ»

«հՇ

էօսօհշմ

քւՏՇ ք1էտո

«հՇ

ոոճտհօմ այէհ

Ճոճքւտօ0092

«1

ոճքոէՇ

«էօ

ՏէոհՇ

«հօ

ՇԱ6մ»

ԱՏԵ

ՈՅ

աղէհ էհՇ 1Թօէ»

քօօէ»

ահլտքօո» «ոհ

ոօսէհ, էՇՇԼհ» «բերնովներս է զաչում»

ՆՇ1ՇՏեւ

ոօքճ1տօ

ինչպես՝ ՕողՇՏ1 «անել,չենել» սովորական բաո է լեզվի մեջ, նախաձայնիկրճաւոումով կցվումԼ բային իրըն մասնիկ ն կազմումԼ պատճառհւական բայ (Լջ 45): )ճ «զնալ» Հին բայ Լ. մտնում Լ ղանաղան մասնիկներիմեջ ն զրվելով բայի ծայրին" կազմում Լ մի քանի տեսակ ապառնի (Լջ 46): ճռեէշրոճ Շաւուոնսասկ բառեր կարող են վերածվել մասնիկի, օր. ւսմերիկյան են լեզվի մեջ մւսրմնիւսնդամների ինչպես' ւսնուններըղարձել նախամասնիկ, ՆԵՐՎ զլուվս, ձճ բերան, մմ ականջ, Տո թիթ, ձ: սրբան (ռոսՏ), հճ բունոց (ԽԱԽՃ), ՏՅ1 Վճ1 ճակա" ն այլն: Այս կարգի նախամասնիկներիթիվր այղ լեղվում 17 ուռք, Հաւո Լ (80ՅՏ, Հւո. 2 ւջ 73-86): լեղվի մեջ կան ւի քանիմիջամասնիկներ, Հնդկական Տուն Միջամասնիկ: օրինակ, Է, որ դրվում Լ բառի առաջինձայնավորից Հեւոո ն կազմում Լ կական բայ, օրինակ` սաստ-

ճջ,

գրել

ՀԷ' 2,

ՃԷ'

բն, բերել անել, չինել Եշն' ոռտ: բաչիսական' 1, օի' 26 7-ական,

Եօոճտ

կազմում Լ

նան

8,

ե:

8-ական:

կազմում Լ անձներական' Միջամասնիկր Եռր 2, եռոոբ նրկոքնան, ք.Ղ"Ղ|)3139Յ, քճոմ երեքեան, 4, քօոօո բօո 2չորնքնան: (Շոծոտօո,17, 39) կեղծ երեույթ Լ ցույց տալիս մենդլերենը, ուր նախամասնիկը Միջամասնիկի արմատականռաջին բաղաձայնի Հեւ տեղափոխվածԼ. ինչպես" Ոստճ «աչխատել», քեդ «մտածել» արմաւտներից'"Ն-ՈՂՍՏՇՈՒ"» ոտոս-Խ-ՏՇոՒ',ոոսեչճու' եմ»: «աշխատում եմ», "Ե-ք 11: օոի' » քզ-Ե-ոե Շու", քք ւե'օու"«մտածում

-

50-1

Հ.

Խ(օոուՏ-րմալայան

Աճառյան

լեզվում գտնվում Լ միայն մի միջամասնիկ(ո), Լ, Թե ՀազվազյոււտԼ ն իբր օրինակ տալիս Լ երկու Հատիկ որի Համար իսկ մյուսները մերժումԼ (Խ1(6-ոՏ, բաո, ւջ 10): ՄիջամասնիկներովՀարուստ են ավատրա-ասիական լեզուները: 0րինակ' չամ լեզուների մեջ ունենք" 16: Քկանդնեցնել 16քծէ չենք, ՏՅ ՏՅքո կերակուր, ուռել լավ Ոոռքմճոտը չատ լավ, ոՈ՛ նեն ճոքոլ իրար ձեծել, զարնել ւու ցած ղցել Խւքոճոո իրար ցած ղցել, ոո ԷՅծ ՍսոոոճՇ չար չարություն, ո Բւռս Սուս ւուսւո ծեր, պառւսվ: (8Բ16օԷօտտ, Լջ 115) Լ ւք: Միջամասնիկը երբեմնսվոալ Հասկացվու ՒֆՀւսյերեն սիրվել(սիրուել) ձեի մեջ վ (ու )-ն միջամասնիկԼե Արաբերեն Թնալ նույնպես միջամասնիկչէ, որովՀեւտն,րստ իս, սեմականլեզվաց մեջ պետք Լ լինի իֆթիալ: 0րինակ' սիրել բայից եթե կազմում ենք սիրեցուցանել,կարելի չէ ասել, թն սիր արմատի ն ել մասնիկի միջն մել են եց-ուց-անմւսսնիկները, այլ սրանք Լլ նույնպիսի մասնիկներ են, ինչպեսեղ: Միջամասնիկըչա սովորական երնույթ Լ սեմական լեզուների մեջ: 0րիհտե նակ' սրաբերեն ««ւսչիվ», 237 «բնւորել», հւզ «այրել» արմատներից կազմրվում են մինտճե«Հաչվել», աեր «բրնւորել»,1հնւճզ «այրել» ն այլ բայերը, նույնւլես' հո | «բեո կրել», Յէ «ոանուչածուռություն»,ւհ «վիրավորել», ոզծ «նկարել, նւսխչել» արմատներից կազմվում են հռուոո| «փերեզակ», «բեռնակիր», Յէ ն. ուոճհ «վիրաբույժ», ոճզզո5Տ «նկարիչ» ւոյլն դոյականները: կազմվում Լ -սոմավայերենում բւսյիմի ւոնասւսկը ինչպես' միջամասնիկով. Խոձ«թագավոր», «իրեն թաղավոր Համաբել», ՏՀԼՇ «քուն» » Տսոոոճ քնել Ւահձ)ձ (8օէհշէէշ, 1ճՆ. Տքո., 60): Արդի Հնդեվրոպականլեզուները այսպիսի բառւսկաղմություն չգիտեն, եղածներն ել երնութական են միայն, ինչապենս' Հայերեն ոսկը ն ոսկեր, ւուսրը տարերային այլն: ՍսկայնՀնդեվրոպականնախալեզուն ուներ միջւամասնիկիդրությունը, գոնե մի դեպքում. այն Լ" -ոօ-, որով կազմում (ր բայերի ոնգային միջամասնիկով բները. ինչպես' 124 "- «թողուլ» ւսրմատիցհոխխ" կամ հոօիժ-, որից են սանս. Դոճե, զնդ. ոչն, լո հոզսօ, Հպրուս.-իոքոճ ն ւսյլն: Այդ մասնիկը ծւսուսյում նան էր երբեմն կազմելու ծւսմար գոյական. ինչպես' ԽՇՎ «ջուր» արմատից (Հւսյերեն գեւո), բայց լատիներենսոմ ն սանսկրիւոերենս-ո-4-ն «թրջում է»: տճումաու

ասում

'

-

-

-

-

-

-

-

-

-

"ո

Մալայան ք16-է6ոո6րլեզվում, որ նախնական մի լեզու Լ, կա ոո, Շո մասնիկ. օծջո զարնել, օճոսջո մուրճ, օՅուԵ արաՀեւ, ԾԵ երթալ, օօ կտրել, օՅոօո ԷՉՈյ6րպարել, ԽՃԹԱՅՒյօւլսր (ՏշհՇԵ«Տէշ, 1Ք.ՃՏ 1931, 646):

միջաղզմելի,

Բառաքննու թյուն Նախդիր ն բայ: Քիչ նալդիրներ կան, որոնք կցվելով բային, կազմում ւսծւսնցյւալբայեր՝ Հակառակ Հունւսրենի, որ լիքն Լ նման բայերով: Եվ երբ

են ու-

Հեղինակները Հանդիպում այդպիսի ձների իրենցԹարդմանության կեղարյան մեջ, իսկույն բաժանում են բայր ն նւսխդիրըվերածում մակբայի. օրինակ` 16քԼ6թճո՛ւօ չուրջ Հայեր.

ՔԼՕՏ10աՆ

մւոնալի ներքս. 2ճք.Ղ14ՔԹ6Ն6Լ ւսոնու ընդ իւր. են

ծւնտտքն00Ն:6.

«41

իբրն անցինյայնկոյս. ընթացեալ այսր անդր. դնաց ի տար աչիսարծ ն

76քւ8.0լա6ծՆ:86 ճբծղաժծ

Հւսյ Երան.176): (Թիրեաքնան, -

երբեմն էլ առանց մակբայի' պարզ

բայով, ինչպես' Յ50:10:51Ք16Ս0ՆՀԼՆ ոիրեն, ՀԽօԼ 240: 0800ՆԾԼԸ իչիսեն, Ք110,Ն6.0

ԸԱԺՕՆՆՑ:Լ

լարիցեն, -

-

-

խճՍճքխ դՆճՍՍիԽՕՆ -որ թարգմանի (ւսնդ,179): Հւսրուստ Լ վրացերենը, ուր ունենք օրիՆախամասնիկ: Նախամասնիկներով նւսկՏՆ1«ւռոեղից ւոնղ չարժվել»արւմատից' ողւլ-ՏԿ1-Ձ հւոքՇհՇո, ծ քՕ-Լ

ԽհօուուՇո,

ո՛օ-ՏՆԼՅ

հւոճսքՇհծՇռ, հւոճեքՇհՇո, օ" Ձ-ՏԽԼ-Յ ԽՇքքՇհծո, ՇՅ-ՏԽԼՅ հւոսուծքքՇհՇող, ՏՇ-ՏՆԱՃ հւոշւոջՇիՇո, Յ-ՏԿԼ-Յ

ձՅ-ՏՆԱ-Յ

հօոճորչօուոոշո,

Ձ-ոՂօ-ՏՄԶ Շօ-ողօ-ՏԽԸ

հՇոօլոեօուուՇճո,

ՔՅՄՅ-ՏՄԸ ԱԵՇոքօհՇո, ՔՅՎ-ուօ-ՏՄ1 Ը հՇԼԱԵՇոՒօուոոՇո,

ԵԼօուռծո,

ՇՅ-ողօ-ՏՄ2Հ

հոն

ողւ-ուօ-ՏՄԱ

հւռ-սոմ

հօքՇհօշռ:

(Օւոռ, Էէւոք 78)

Հւսրուսւո Նախամասնիկով

ամերիկյան լեզուները, որոնցից օր. էՏւողՏտհւռո (80օՅՏ, Է ռոմեօօք, ւջ 340): Սրանցից լեզուն չատերը նի նախամասնիկ կցվում են բային ն տալիս են նրան մակբայական պարադաներ' չափազանց մանրամասն,ինչպես' ոօո«վերն օդի միջոցով», Վօո- «ցածր օղի միջոցով», ԵՁ:-- «վերն գետնի երկարությամբ», 1քՅ- «ցած' գետնիերկարությամր» ն այլն: Լազերննինախամասնիկներըըստ Ի/ճքք, Լքճրոլճ ւմԻՅԿՀԱՇԽՕՐՕ 913Իրոճ, 37. ա) ու

են

ւպարզնախամասնիկներ. դս

գն գո ւոո,

--

-

-

ԱքօՎԵ

8ԷՈԼՑ,

ՏՃՕՊԵ,

դե

--

Ոքօ

-

Հ. Աճառյան

Լ

չե

բ)

բարդ

դեպի վեր անձայո իմաստով

-

-

նսխամասնիկներ.

դեպի ներս դամա դեւվի դուրս, դեն » » գալե-» գելե վերնից ներքն » գեծե -» դոծո Ոքճր դոլե դեպի ցած, դեպի ներս դոլո, էլե ցածրից վերն Լկ ոՕր-, 8Օէե ԱքօՎԵ էչկե, Լչե դեպի ղուրս Լծն ցածրից վեր վրացերենում ծառայում են բայը Նախամասնիկները ւսմա

-

-

-

--

-

-

--

-

-

են՝

երանդավորելու, ղրանք

ցաձրից վեր (ոսԲ, վերնից ցածր (ո1646բ), չն դրսից ներս (Զո), ձա վերնից ներքն մի բանի մեջ, ղզադա անցնելով մի բանով, միջով (ձսոշհ, ԱԵՇո), ծս Հեռանալով մի բանից (Խօջ): Սրանցիցդուրս կան' ոօ դեպի այս կողմ, ու դեպի այն կողմ, որոնք կարող են կցվել վերի 7 մասնիկներինն կազմել նոր լշսոնուրդներ: Ավելիճիչտ լսոսելով' վերի մասնիկներըկարող են միանալ տօ ձնին, իսկ առանց միսցման' ւսյդ 7 մասնիկներըւուսլիսեն հբր Թեոու-ովմիացածի նչւսնակություն: Օրինակ" ւղմո ցածից վեր' այս ուղղությամբ (հօոճսք, ւսղ (իմա՛ "սղմի) տանից այն » (հոսք): 260) (ՃՕօջէ, Լ Հարց թե մի մասնիկ կարող Լ միաժամանակկցվել գոյականի ն բայի. օրինակ` թրք. -:ոՏտտ,որից Յ)ՅՈոՏՅէճ էԹոոտց «դառնավուն, քաղցրավուն» ն քԱԼԱոոտօՇի «ժպտալ»: Ավելի Հարուստ Լ մասնիկներով ամերիկյան հաուս լեզուն, ուր կւս 228 ն այնպիսի մասնիկ (Հեւոամասնիկ )' մենծ. մասամբ մսկբայական նչանակությամբ զարմանալի մանրամասնությամբ,որ զուր Է փնտրել ուրիչ լեզուների մնջ: Օրինակ" -ստռ «դեւի գեւոն ի վնր» աշ «ջրի տակ» -Խճառ «ջրի վրա կանդնած)չ -1օ «ջրի վրա չարժվելով» աղ,

ա

դա

-

-

-

-

-

-

-

--

-

-

Բառաքննություն

Հաաա

վրա» «ուանըմեջ' Հատակի

-

ատաաաաառաաատաաաաա

«նավակի մեջ» (8օՏ, ճոմԵօօք 1, 512) Ամերիկյան օհւոօօք լեզուն այնքան չատ Լ սիրում նախամասնիկները,որ մի կարող Լ 6 նախամասնիկունենալ (8025, էլճոմեօօք 1, 572): բառր --

Լ բայրգերմաներենում. Նախամասնիկներով չաւո Հւսրոււուո

ձսւՇի,

Յե, դեն,

միջով,

Ձո, է,

Յսր

վրա,

նեմ ՅԱՏ, ԵՇ1, ղուրս, Հեւոը, դեպի,

Օ1ո,

ներս,

ասո

ոէ, մեկդի,

հՇ-,

հՇւու,

մուռ,

Հեռու

ւոուն,

հւո, 105, դեւվի, բաց,

ողւէ,

Ո2Շհ,

միասին, եւոնից,

ուՇմ6-, ցած,

առ

ԿԵ6-,

սուճ։,

ԽՕԼ,

սո,

ԽՇք,

..ա1646-,

շն,

վրայից. տակը, չուր, առաջը, դեն. նորից, դեպի: Սրանցիցբաղադրյալ ձներ' ԵՇԽօք,մՅԵՇ1, մճիօւ, մՅոռո, մճոռսի մճմօոռ, մ2Նօ-,

մ22Ա, մՅ2նՂՏՇհՇո, Շչոհօք, ՇոէքՇօքօո, ՇոէշԽԱ, հօոճե, հւոճե, հօոռո, հօոռսն հլոշսքը հՇոճսՏ, հլոճսՏ, հՇոճչո, հլոռո, հՇոնԵՇւ, հւոնեօւ, հՇՐսուծճւ,հլոսուծւ, հՇւԵՇԼ, հՇշս, հօրսու, սողհօւ, հօրՄօւ, հլոէռո, հլոնօք, հլոշս, ՄԵՇՐՇԼո,ԿՕԼռո, ԽՕԼՅսՏ, ՄՕՒհՇւ, ԿօԷԵՇ1,ՆՕ-ԱԵՇը,շող է, շստճուղՇո:

Այս բոլորը գրեթն իբր մակբայ են կցվում բային ն այդ պատճառով էլ են 1օհ կարող բայց որոչ ժամանակներում բաժանվել բայից. ինչպես" ՅսքքՇհՇշո, ջօհՇ սք Բոլորովինւսնբաժանելի ն արմատիմեջ իբր մեկ մարմին կազմած մասնիկներ են'

ԵՇ, Շոոք,

6-,

Շոն,

Շւ,

261,

քՇ, ոոլՏՏ, "օ1, հլոէօւ, ԿՂ146-:

մասնիկներ,բայց Նույնպիսի

այնպես զարգացած ձնով, ունի նան անդգլերենը, ինչպես' մք, օսէ, 40Ճ/ո, ՁՈՇ-, Կղէհ, օո, 16, Ե ն այլն: Սրանքբայից Հեւոո դրված ժամանակ բաժանված են, իսկ առաջ դրված ժամանակ" ծառայում նն իբր ւսնբաժաննախամասնիկ: կարողեն նան ւուսրբեր դիրքով բոլորովին Հակառակնչանակություն դուրս բերել, ինչպես' էօ սքտօէ «ռուսպալել», ՏՇէ սք ոչ

«կանգնել, Հասւուաւոել»:

Նախամասնիկներ եղել են նան Հին չինարենում, որոնք առաջ են բնրել Հեւոո մի ւուսրօրինակ եղել են սովորաբար ւսրդյունք: Զինական նախոսմասնիկները

մի բաղաձայն, որ կցվել Լ արմատի սկզբից ն ձնափոխել արմատինչանակությունը, գրեթե այնպես, ինչպես աճումը Հնդեվրոպականնախալեզվում: Ապագայում, որովՀեւոն չինական լեզուն չէր կարող բառասկզբումկրկին բաղաձայն տանել, զույգ բաղաձայններիցմեկր ջնջվել Լ: Հաճախ երկրորդ բաղաձայն է, որ ջնջվում Լ ն, որովՀետն նախամասնիկը առաջին բաղաձայնն Լ, իսկ երկրորդ բաղաձայնըարմատի Հիմնականբաղաձայնն Լ, դուրս է գալիս, որ արդի չինարենում մասնիկն է Հաղթել, իսկ արմատի Հիմնականմասը անչետացել է: » "եե չիԱյսպես, «նայել», Հին չինարենում" նախամասնիկով օրինակ`լճող2

նարենԼեո

1.

2. վերատեսչություն նել: Հայելի,

Հ.

Աճառյան

Այս տարօրինակ դրությունր բոլորովին անճանաչելի է ղարձնում: արմատի կերպարանքը, ն լեզվաքննական աչիսատանքներնէլ անչնարին պիտի ղառնային. եթե չլինեին մի կողմից գաղափարազիրզրության ձեր, որ արմատի առաջին պաւկերը աձանցների մեջ դեո պաՀում Լ մի նոր Հավելումով ն մյուս կողմից` ցեղակից լեզուները, որոնցից ոմանք պածում են կրկին բաղաձայնները ն կամ առաջինն են ջնջում: Այսպես նան սիամերենը: 0րինակ՝ Հին չին. չին. սիամ. "քթ-Ծեճ քծեճկեղնել, կճպել ք|6օբկեղեն ա-1սօտ

«նէ

ւսրյուն

16643 ւսրյուն

Խ1տքօւօ,ԽՏԼ, 23) մի որել լեզվի մեջ կարող է ունենալ զանազաննչանակություններ: Մասնիկը Հաճավ լեզվից լեզու դրանք նչանակությամբ Համապլատւսսխանումեն իրար, բայց երբեմն էլ' ոչ: մասնիկներ Թբրքերենքտզ, ղք ն Հայերեն -ութիւնՀամապաւուսսվիան 0րինակ' ԳԼ

են,

բայց

հե.

նչանակումԼ

«-նոց»,

նան'

ինչպես'ՃՇՇենե

«-ական», ինչպես" Յ)Յզ

ծաղկանոց, սմսական,

«-ւսնոց». ինչպես'ւու է երկուսանոց, որոնք Հասմաւզասուսսխան չեն Հւսյերենին:

ԱԾԱՆՑՈՒՄ

Սկոած նախոսլեզվիցկամ նախալեզուներից մինչն նորաղույն բարբառները, բոլոր ածանց, ինչպես նան բարդ կամ բարդաձանց, բառերը ւսյլ նրանցից մի մասր Հորինվեցին սկզբում, ժամամիանգամից չստեղծվեցան, Հներից ունք ֆնջվեցին նւսկիընթացքում նրանցօրինակով նորերըւսվելացան, ն ն նորաՀնար ւսյաւվեսչարունակալբառր: Նորագույն դաղափարները ւսուսրկաները բնականաբարպածանջում Լին նոր բառեր (օրինակ' բարձրախոս, Հեռոասդիր, Հեռադիտակ,ոասդիո,մանրադեւո, սավառնորդ ն այլն), իսկ Հնացածներըն ւսւզարեզից քաչվածները,բնականաբար,ջնջվում Լին (ինչպես' պաստկերամարւոություն, սնապականացուականն այլն): մեջ ծ0ՓՕՇ Հին Հունարենի «իմաստուն» բառից12212724 «իմաւսոնազույն» կաղմություն Լ, բայց նրա օրինակով 01/406. «բարի» բառից 07/0ՍԹտքօէ «բաբեգույն»նոր Լ: Հայերենի մեջ ամենագետ,ամենազորՀին բառեր նն, բայց նրանց օրինակով կազմված ամենաճաստ, ամենաբարակ, մանավանդ ամենաէժան, ամենաթանկ բառերը բոլորովին նոր նն: Բ.սյցւսվելի զարմանալինայն է, որ լեզվի մեջ երբեմն միայն ածանց բառն Լ, որ գոյություն ունի ն նրա վրայից չինվածԼ արմատականձեր: Այսպես' ֆրանսերեն Շիռւջ., Շօսօշհշ արմատները» կազմված են օհոոքօր «բեռնավորել» ն օօսօհօը «պառկել» բայերից,որոնք Հառաջանում են լաւոիներեն օՅՈԱՇՅԼՇ,ՇօԱօօճոծ բայերից. լատիներեն քսքոճ «պատենրաղմ»չկազմված Լ քսքոճւՇ «կովել» բայից, որ ածանցվածԼ քսքոստջ «բռունցք» բառից. գերմաներեն ւսնչուչւո, լեղվի

Բառաքննություն

Հոզնակի «կանացի Հիվանդությամբ Հիվանդացածներ»տարօրիկաղմված Լ ՈռսօշոխւճուհՇւլ «կանանց Հիվանդություն» բառից: (468ՆՁեօռ Այո կարգի կոչվում են Հեւուսդարձ ւսծանցները ածանցում Լճէրօք1246) (8սքողճոռ, ՃԵոծքճծ, Լջ 307-308): Հեւտադարձաձանցումների մեջ ձայնաբանական սխալներ ն ւսնկանոնուԹյուններսովորական են: Հայերենի մեջ Հետադարձ ածանցում Լ ծածքջբառը: Սրա Հին արմատն Լ ծածուկ, որից կազմված են ծածկել, ծածկոց ն այլն: Սրանցից ենթադրվել Լ, թե արմաւոն Լ ծածկ ն որովՀեւոն այս ձնր չատ Հայկականկերպարանքչունի, ուստի դարձրել են ծածֆք,ն ստեղծել են Շողածածկ,կղմինդրածածկն այլն: Հայերեն խոկել,խբըկել «ուղարկել» արմատը սուտ' խոռիկչ ՈՀսօշուոճուՇ

նակ քառր

-

..

ւք) ւսծանցման ժամանակ վերցնում ենք բայարմաւոը, որ (Գրաբարու

ստանում

ՅօոՏէՇ-ի ն

ենք բայի անցյալ դերբայի վրայից,ինչպնս' կեալ (եկեաց, կեցեալ) չկեցու, չկեցութիւն: -Եմ,-իմ լծորդության մեջ, եթե դերբայը ունի -ցեալ, բայարմաւոր ունի -ց-, իսկ եթե դերբայը ունի -եալ, բայարմատը չունի ը-, ինչպես' բնակիմ (բնւսկեցի, բնակեալ) բնակիչ. Հւսյիմ (Հայեցայ, Շայեցնալ ) Հայնցուասծ: են երկու լինում 4նով. ինչպես՝ լալ (լացի, լացեալ ), լալիւն, բայերը Միւսվանկ -

-

-

լալումն,

լաց.

կաց: կալ (կամ, կացի, կացեալ) -անկայ, -Ամճլծորդության մեջ Հաճախնույնպես բւսյարմատրց չունի. լննդամ իչնդացի լենդութիւն, որսամ որսացայ որսորդ, դողամ դողացի ղողացեալ ղողումն: -Անամ լծճորդությունը պածումԼ ց-ն.

-

-

-

-

-

մոռանւսմ

-

մոռաց:

-

ԳՈՑԱԿԱՆԻՑ

ԿԱՄ

ԱԾԱԿԱՆԻՑ

ԿԱԶՄՎԱԾ

ԱԾԱՆՑՆԵՐԸ

են Վերցնում մքիչւտ ուղ-Հայց.ձեր.

քաղցրութիւն, ւոԼը մտիրական, ւտերությիւն, Հւսյր(Հօր) Հայրենի: Ն Հւսնդգող բառերի մեջ Հաճալն մու ծվումԼ ա. (քաղցու)

քաղցը

(տեաոն)

-

-

-

-

մատն

-

ինչպես'

-

մատանի,

ակն ւսկանողիք: Ր Հանդողբառերի մեջ'ե. եզր (եղեր)-- ծովեզերեսւյթ: Բիչանդամ աձանցումըլինումԼ բառի Հին բնից. ինչպես' զեն (զինու) զինվոր, չած (չաՀիւ) չաՀեկան (Հ"չաՀիական): -

-

-

Հ. Աճառյան

--

ՀԻՆ

ՄԱՍՆԻԿՆԵՐԸ

ՀԱՑԵՐԵՆՈՒՄ)

Մասնիկ Լ կոչվում մի ձայն կամ մի քանի ձայներից բաղկացած մի ձայնա-

իւումբ,որ ւսուսնձիննչանւսկությունն ղզործաձություն չունի, բայց կցվելովմի

բառի' մոսլիս Լ նրան Հավելյալ մի իմաստ, այսպես' թագ բառից թագավոր՝ նշանակումԷ «այն անձը, որ կրում Լ քաղ»: են լեզվի մեջ' մտթի ձանրաՄասնիկները չատ անՀչրաժեչտ ն օդտակար բեոնության ն աշիսատանքիիննայողության ւոնեսակետից:Եթե չլինեին մասնիկները, մենթ սւոիպված պիտի լինեինք կամ Հնարել մի նոր բառ, որ պիտի որ միւոքր.ն կամ ւլիւոի մի երկար ղարձվածուբոսցաւորենք, ծանրաբեոներ պիտի լիներ ավելորղ աչիսատանքթ ժամանակի կորուս: թագավոր Այսպես" բառի դեպքում ասենք արքա (ինչպես Է զրաբարի մեջ) ն կամ" «նա, որ իչլսում Լ ամբողջ երկրի վրա ն թաղ ունի զլիին»: Ամեն լեղվի մեջ Լլ կան տասնյակներով մասնիկներ, որոնցից կաղմված են տասնյակ Հազարավոր բառեր. իչ պիտի լիներ մարղկային Հաղարավոր մւոթի դրությունը, եթե այղ բոլորի փոլսարեն մի մի առանձին արմատ ունենայինքն կամ դարձվածներով բացատրեինք: Ինչպես ներածության մեջ ասել ենք, մասնիկները նախավոր անկաս բառեր են, որոնք Հաճախակի գործածության մեջ չափազանց մաչվելով ն իրենց ինքնությունը կորցնելով' ղարձել են մասնիկ: Այս բանը չատ Հայւնի կերպով ցույց ն ածանցում ն են տալիս անջատական լեղուները, որոնք չունեն ղեռ լեքում աճում են ածանցման փոիխարենզործ քեքթման զանազան բառեր. որոնք միննույն ժամանակ իբրն անկախ ձներ Լլ գոյություն ունեն ընղ Հանրապես: կարելի չէ ամեն մասնիկ ամեն մի բառի վրա ուղած մամանակ կպցնել, Հատկապես՝' մեռած մասնիկները ն այն մասնիկները, որոնք գրարարին են Հատուկ ն աչխարճարարը չգիտե, օրինակ' անսովոր կերնա իւն մասնիկով ցատկիւն, թեն կա զրաբար ոստիւն, որովՀեւտնցատկել աչիխարծարարինՀատուկ ձն էն Լ կպցնելնրան ղզրարւսր անձՀարմար մասնիկ: կն մասնիկներ, որոնք Հառաջացածեն նախավոր բառերից, ինչպես" -ւոր «կրող, ունեցող» (թաղավոր, մեղավոր, երկնավոր) բեր-ել արմատի օ ձայնղարձն Լ (Հմմտ. Հուն, ՓՇՔք06), բար, բարք -բար «կերպով,ձնով»՝ Հւսյկարար, ձն Լ: զոյսկանից առաջացած Ինչպես տեսնվում է, այս կարգի մասնիկներընախապեսրարղությանց երկրբորղ եզըն Լին կազմում. Հեւոո, Հւսճախակիղզործածությանպաւոճառով, մասնիկ ու

ու

ու

դարձան:

-Աբար -.-շիսարչարբար,

օրինակ' Աչլշարձաբրար վաճառ մի՛ առնլք ն չաՀեցուցանԼք, Մւոթ., նազը., 55, (ասում է քածանաներին,այսինքն' աչիսարՀիկձնով ւսոնտուր միւսնեք): Մասնիկները կարող են րոտ ւկարադայի ունենալ տարբեր իմաստներ, ինչպեւ--նոց՝ Թե՛ դործիք Լ, թե՛ չոր, լե տեղ' ձեռնոց, գոգնոց, ածլսանոց: Անմասնիկը այնպես կենդանի Լ այժմ Երնանում, որ մինչն անդամ ասվում Լ անկուխնի, անպաղվալ, անոււոել, անխմել ն այլե):

Բառաքննություն

Մասնիկները դրվում են ո՛չ միայն արմաւուկան, այլն Հոլովյալ ձների վրա, ինչպես' կանանցեկան «կանացի»՝ Վրք.Հց. ա. 299, 305, «կնոջական»: Մասնիկները կարող են դրվել թե՛ սկիզբը, թե՛ վերը ե թե երկու կողմը միասին, ինչպես` ւսպ-օրին-ություն: "ո

Հայերեն լեզվի մասնիկների Հիմնական մասր կազմում Լ, բնականաբար, Հնդեվրոպական նախալեզուն: Նախալեզվի մասնիկները կարող ենք վերածել երկու տեսակի' միավանկ ն երկավանկ: Միավանկ մասնիկների մի խումբ արդեն տեսել ենք անվանական բայական բուների չարքում: Այս մասնիկների մեծագույն մասր թեն գոյություն ունի Հայերենի մեջ, բայց ստացած Լ մի այնպիսի ձն, որ այլես բառի անբաժան մասր Համարվելով'իր ինքնությունը կորցրած Լ. ուրիչ իւուքով Հայերենի Համար մասնիկ չէ: Այսպես Լ, օրինակ, նոր զգեստ, մարդ, զարդ, բան, ման ն ւսյլն բառերի վերջաձայնը: Երկավանկ մասնիկները, որոնք Հնդեվրուական նախալեզվի մեջ առաջինննրից աճած ձներ Լին, կարողացել են պաՀել իրենց ինքնությունը ն այսօր ել Համարվում են մասնիկ: 0րինակ՝ -ի, ազգի ւսզգի, արի (քաջ), մատանի(սեո. -ւոյ) Հ Հնիս.-17օՏ: Հն. առաջին, վերջին, մթին, լորին, սեո. նոյ., Հնս. 1ոօ, Հմմտ. Հն. ճ72102-1Խ0 «մերձավորագույն»: -ոյթ. երնոյթ, գործ. ութիւ- Հ Հնխ. Շս-ե, որի առաջին մասի Համար Հմմտ. Հունարեն Է84-8Ն-էվ «վերջ»: Հաւթ. ծանաւթ (արմաւոը' ծան, ծանեայ), աղաւթ (արմատր' աղ-աչ-ել), սնեուսկանաղաւթից, Հ Հելս. Հս-ե: ու

-Ատ.

ՏՐ

Հ

Հնիս.Տ-ե, ինչպես'ւսրուլաւո(դործ.-իւ),

առագաստ

(գործ.-իւ),

ար-

մաւոը' ագ, որից ագանել: -Ցի. Հիմնվում Լ Հնխ. -Տեօ- մասնիկիվրա, Հմմտ. թոխար. -ՏՏՇ, որ կազմումԼ «մօ ոճո» Յմյօօեքմօ քօսճոճոօօ, «Հնդկական իւղե» (167 ինչպես' հլճոմոտտօ ն. ԽԼ16է, ԷխձմՇ մօտ մօօատծուտ Ղօքհշուծոտ, 64): Լջ Հայ.Հացիներկայացնում Լ Հնի...-Յ-ՏԵ-1)օ, որ երկու երկրորդականմասնիկԼ պարունակում ն կաղմվում| -Ճ բունից: «ք Հ Հնի. էօ ձնից. Հմմտ. Հին սլավոներեն -եօ-, Հնդիկ-իրան. -եռ-: 0րինակ՝ Հին սլավոներեն Չշնեն «անձուկ», Հայերենբարւոք (բարի բառից): «ճն (վերացական բառերի ծայրին, ինչպես" չարժումն, սեռ, չարժ(ույման) Հունարեն-իճ, լատիներեն -ոճո: Հչ (բունը ա). ցույց է տալիս գործող անձ ն դրվում է բայականբների վրա, ինչպես" անիծանեմ անիծիչ,ւսռաքեմ ւսուսքիչ,առնեմ (արարի) ւսրարիչ, ստացիչ., մւուսցայ ուսուցանեմ ուսուցիչ, ւուսմ (եւտու) ւոուիչ, ւսւուսնամ ծնուցանեմ ծնուցիչ: -ող (բունը ա), ող ն օղ. դրվում է բայաբների վրա ն գրեթն նույն իմաստն ունի, ինչ որ -իչ: 0րինակ'տուիչ տուող, չարժիչ ն չարժող. -իչ-ը ցույց է տալիս ավելի Հատկություն: Հ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Հ.

Աճառյան

Հ Հնխ. Յէ Հմմւո, Հին սլւսվոներեն -է1- մասնիկը, որ ցույց Լ տալիս ւսն: գործող ող: Սրա Հեւո նույնն Լ կամիս. ԱյնուՀեւոնչփոթվելով գրվել Լ -ՎՇԼ4նն է21- «ող», որ մյուս լեզուների մեջ ունի: 0րինակ' ուտեմ (կերայ) կերող, արբենում (արբեցայ) արբնցող: կանոնի Հակառակ, դրվում Լ ներկայի բնի վրա ն գործ Լ ածվում Հաճակս, իբր դերբայ. ինչպես՝ ւոնսանեմ (տեսի) տեսանող, լսեմ (լուայ) լռող, անիծանեմ(անիծի) անիծանող, կարեմ (կարացի) կարօղ: ՍրանիցԼլ առաջանումէ Հայցականով' զծայր ն զմայր անարգողաց(Տիմ. Ա. 9.): են: Օր." -ող ն «օղ ձնի վրոս4նուսգիրները ւուսւուսնվում ծնողք ն ծնաւդք, Լ նկաւոելի որսող՝ որսամբայից:

«աւղ

-

-

-

-

-

-

-

(ՓԱՂԱՔՇԱԿԱՆ,ՆՎԱԶԱԿԱՆ ԵՎ ԱՌԱՎԵԼԱԿԱՆ ՄԱՍՆԻԿՆԵՐ)

գործածում են նվազականու փիաղաքչական բառեր կազմելու Համար: Սրոսնք Հին գրականության մեջ թեն կան օրինակներ,բոսյց չսփազանց չատ չեն, ըստ չատ տեղի պաՀանջի, բայց անչուչտ ժողովրդականլեզվի մեջ չատ զործածական են, ինչպես ն այժմ, օրինակ" Հայը Հայրիկ,մանուկ մանկիկ, փոքր ճանճ ն Ուն Հացիկ (Հմմւու' Ոսկ. ւս. դիմ.,էջ 123-128' փոքրիկ, ճանճիկ ւսղիկ ն ոււսնք իւղիկ նս յաւելունն որ նս տկարագոյնքիցեն' բանջարիկ նս լաոնեն (բոլորն էլ «մի քիչ» իմաստով), որդի որդյակ, ծով նավ նւսվակ, ծավակ, ւսղավնի աղավնյակ,մժեղ մժղուկ, մաչկի մաչկյակ: 1) Նույն մասնիկըցույց է տալիս նան գործող անձ, ինչպես" մսրւոնչիմ մարտիկ, երգեմ (երգեցի) երգեցիկ, 2) կազմում ածական' Լ խառնակ,բոլորակ, պարարակ: 3) կազմում գոյսկան' Լ ավերակ,երկվորյակ: Պեւոք չէ չփոթել սրանց Հնտ պածլավերենվերջավորությունները,ինչպես' պառվիրակ, Հրավիրակ,նվիրակ,պարսիկն. այլն: 4) Բոլորովինանտեղի ձնով' որակ,քանակ ն այլն: 5) Անարգականկամ նախոստական, ինչպես` գրչա, սկսնակ, դիակ": Հնդկական քճոյճելլեզվով անչունչ առարկաներինվազականըկազմելու ծամար արւսկանըվերածում են իգականի,ինչպես' Շիռքքներկարթի, 6 -շհռքք թիակ, ԵՇ նավակ (մեծ), ԵՇ փոքր նավակ, մեճ աման, Հ ողե քիռոճ ջիռո Հողեփոքրւսմանչ ու

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

"

Լավ իմաստովլինում է դի, օրինակ,չի կարելի ասել Տրդատիկամ սրբի գիակը (Ե. Դուրյան,

Ուսումն.

ն

քեն. եմ, 1935, էջ 68),

բայց

կարելի է ասել ձիու ղիակըն այլե:

Բառաքննություն

Բասկերենումրաոի բաղաձայնը ֆմայնացնելով ())՝ կազմում են փաղաքչաԼ Լջ 64, 69): Ն, կան-նվազական,երբեմն էլ նախաւուսկան բառնը(ոսո, են` մասնիկներն նվազական Հնդեվրոպացոց -10-, -Էօ-, 1ոօ-, -Շլոօ-, կամ երկուսիմիացմամբ՝ Է-10-, լառւոիներեն Հունւսրեն Շաօ, 1սմօ, քօոօսյստ,Հւսրգ. 1.ւհօն, գերմաներեն հոճ, լիթ. քուտօն, «խոզուկ» ԿտաոՏ մարդուկ, Հունարեն 6ք2451Ն06 սանասկրիւտերեն ւսրջուկ, սանսկրիտերեն ճիճ մնսրդուկ, ճոր Ու այծիկ, Հին սլավոներեն Տիոսես որդնակ, Հունարեն ՆՔԽ.0:0Խթոչնիկ ն այլն: Նվաղականըանցնում Լ մի կողմից փաղաքչականի,մյուս կողմից նախա-

ւուսկանիչ են ի ԹիռոսԲ-Տ,Հուն, ինչպես սւսնսկրիտերեն ձնիցկազմվում Հւսւոուկ ւսնուններ, ս ւսնա, ՍՇՆո-15-Տ, Հունարեն 4ՍՆՕ-6: կւսրող Լ Հեւոո 0.66 Ս-/Ն-Տ, գոթ.ՖՄս1ո-18,

նվազականգաղափարըմոուսցվել ն Համարվելդրական, օրինակ, Հալ.օեռ ճայբիկ (Հուն. ճԼ-նճ ւպապոս ), որ սովորականբան էչ Ակ, իկ, ուկ, որոնք գնվում են իրանական բառերի ծայրին ն նվազական չեն, ինչպես" կոնակ, դաստակ, մորցակ,մսՀիկ, չաւոուկ, Հնդիկ, պարսիկ,խափչեկ, պարիկ, թոռնիկ, իսկ պրս. նվազական են, ինչպես" ՈոՏյՅ » պածլավերեն ոճի

Է.:

կան

-

Հլ. Բռո, մօբեոն դեչՀկան

ԽՅՀՀՅԼԵՏՆ

վաճառական Քոօքոռ գրավական ոմմի » ւսնդակ (ներկա դերբայ) ԵԿԽ2ոմՀ է Հյ, բովանդակ ՏՅԵՇոմու«բճտտմոմ» » չաճոմ:ի պծլ. 2լոճռհ -Ջճո (-Ք-ոմոճ) կազմումէ ւսծւկան. Տոոոեօո ամոթալի, Ենուճօռ աճւվոր Յո որ Հ պծլ. օո, ՔՃոյօԿՁԼ զանձավոր մճ240ՃՅր դւսւուսվոր ԷՇոմու քինավոր հեռո (Հինը եճոո) ՊՈՅՏԵՅո, 2)2ռհոո, էՅուեո (իր կամքն անող) կամակար --

-

--

--

--

աւոր,

--

-

--

կար

-

-րան Հ ւլծլ. մո -ստան

ւվծլ. Տո, զնդ. Տռոճ «ստեղ»,ինչ. պճլ. ՀՏքտռո զնդ. ՅՏքօտլ նո երկիր Օսոչտլնո ՎրաստանԻրչճոքտեուռ -

ՂքսուտէՅո

2ոծուտճոռ

պան Հ քճո Հինը քռոռ, քճնոճո«ածող» «ԷԼ.1ՏԵՇոքՇ» պրս. ք1ոՇԵճո օձիք

Ք-ՇԿԿԽՅՈ

ՏԼԱՐԿՃո հեզնարած ՏոԱԽՅՈ չորսն քտս-բնոճ--

--

-

12812ՆՅՈո

--

մարզպան

Աճառյան

Հ. ա,

ան

պծլ. 2,

-

ի

Ճո-6ՏՅ հ Հհս

անմած

Վստ

Հ

մստ-6ոռ ապ ճամ

Յքճ,

-

-

-

ւսնուչակ

լավ բարքով

հս-«Շո

դժ

ռո

վա

բարքով

Ել

զրա.

հռո

Ծոմ հճոոճ

Հւսմատոչմիկ գաղտնեկից Նվազականն առավելական կազմելու Հետաքրքիր մի ձնե ունի ամերիկյան Ըհւոօօելեզուն, ուր բառի բաղաձայնն Լ ուժեղանում կամ թուլանում, այսպես Շ օրինակ" բ, Ե Խ, Տ Օօ նվազական են, իսկ Ե, մ, ջ, Տ, Շ Շ առավելական նն, հոուճչ

օրինոսկ'

«Լէ

ւուքյյետ

հռ

1ութ3161ո1 ութՅլճու

ու

Յ1Շ1ող

«ուհ

մէ»

»

»

»

»

»

»

»

»

5:

(մի երեխայի) (փոքր բանով)

Թ0օՅՏ,Է(ճոմԵօօք 1,

635-645

ԲնրբերականէՃԵ)16 լեզվում արական բառի նվազականըկաղմելու Համար թե եղակին ն թե Հոգնակինվերածձվումեն իզականի, ըստ այսմ" իգական րառերը

1 26էհլւ 2օ6ւէհ (Էլճոօէօոս, ւսռու, նվազական չունեն իրենց Համար: 0րինակ' 41): ճիչտ նույն երնույթը գտնում ննք նան սրա ազգակից էուոռշհօե լեզվում (Էլճոմեօօի, 29): կովկասյան լակ լեզուն չունի նվազական մասնիկ, ասվում (` փոքը տուն, փոխանակ' տնակ (ճոճք, ՊՀԻ. ՎՅԻՈԿ 47): Լաւտիննունի երկակի նվազական, քօոօօստ: Չինարենումնվազական մասնիկներն են օՅ ինչպես քօղճստ քօոեսլխտ (ծը) «որդի» ն ծո: «սողա» բառերը' նույնիսկ անչունչ իրերի Համար: 0րինակ՝ Խօտ իօափոս փոսիկ նռ ԼՀ 1մ2 իչ ուկ -.

-

Են

ծւսղիկ

-

ծաղկիկ

առող.

Լ գործածվում, որ այլես նվազական Սրանցիցառաջինը՝ 68, այնքան Հաճայվս արժեքը կորցնելով" դարձել Լ սովորականգոյականակերտ,այնպես որ բառի բուն ձնր այլես գործածականչէ (գոնե ժողովրդականլեզվի մնջ) (ՏՇւճ6ն. Ըհւո, ՔոռոՂ, 40-41):

Նվազականմւսսնիկ նչանակում է' 1) իրականնվազական' թոչուն թոչնակ. -

(7 ՇՂՕոճ), ԼՕոՕԲոՃ ք/ՎԻՃ «գրչաճայր», ՃՕ7ՃԻՃ ենթադրյալ" գնդակ, ռուս. Քորոցի գլուլս. աճմեշհօո «մատակ,Լգ». » ԹՐԱ 3) ծագմամբ » լտ. քԷաոօլռ 4) փաղաքչանք. 5) բոլորովին զուր տեղը ստացած նվազականը,այսինքն' արժեքը կորցրած: 2)

-

-

Հ

Բառաքննություն

Հեղկական լեզուներից ՔԿ: լեզուն ունի մի Հեւոսքրքիր սովորություն իգականը իրը նվազական դգորձւասծվելու, ինչպես'էՇԷՐՕ՝ ւսրական«սար» -ՎՇեդ Ոէօ ոճի իգական" «բլուր». արական' զաքաչ», իգական" պտուկ (85Լ, -

ԻՇ

-

105, 38):

Հրեական ժարգոնի մեջ կա նվազականի ւսվելի ուժեղ մի ւոնսասկը, որ կազմնան Լ վում Լ 206 կամ 6 վերջավորությամբ, որով ստուսցվում փաղաքչական Կողոսում) 38): 4նը (8ւոեոսո գրեթե ամեն լեզվի մեջ Լլ ունի նան գղվականկամ փաղաքՆվազականը չական ղորճձածություն,որ կախված Լ կշոսքի կամ գրվածքի բնույթից:Գիւուսլեզուն չի ճանաչում գզվական բառ, ընտանեկան լեզուն կան, ուսումնական լիջն է ղրանցով: Օրինակ, Հունարենը,որ վաղուց նս ուուսցել Լր գիտական գրական բնույթ, չատ գգվական բառ չունի, բայց նրանց ընտանեկանլեզուն, են ինչպես ցույց են ւուսլիս կատակերզությունները, Հւսրուսւո ւսյդ կողմից:Լաւոիներենը, որ ուչ դարձավ գիտականլեզու, այնպես լիքն Լ նրանցով,մինչն իսկ Հին բասրձր որ ունի միայն կրոնական նամակներում: կիկերոնի գերմաներենը, չունի գրեթե գգվական բառ, իսկ միջին բարձր գերմաներենը, զրասկանություն, որ սիրային գրականությամբլիքն Լ, լիքն Լ ն գգվականբառերով (Ռ16116է,ԲՏԼ, ՒՇ 69, Լջ 189): կարելի է կազմել թե բուն բառի վրա ավելացնելով նվազական Նվազական ն մի մասնիկ թե կազմելով բոլորովին ւսնջատմի բառ. ինչպես' սնտաուսկ պուրակ, դեւտակ վտակ, առու, տնակ խրճիթ, իչուկ քուռակ: Սսկայնւսյս կարգի բառերի մեջ նվազականմասնիկով կազմվածներըմիչտ ավելի մեծ են, քան անջատ բառերը, որովՀետն Հիչեցնում են մեծի անունը: ւսվելի մեծ Լ, քան Այսպեսւսնւուսուսկը ավելի մեծ Լ քան ւլուրակը,գեւուսկը կամ առուն... վտակը ն Նն կւսն լեզուներ,որ մեծ ուժ են ւուսլիսնվազականին բազպարունակում մաթիվ նվազական բառեր: Այսպիսիլեզուներից Լ ռուսերենը, որ ժողովրդական բարըառում ամեն մի աուսրկայի Համար ունի նվազական բառ կամ բառեր: հ68Յ «աղջիկ» բառը ունի 21 նվազականձե, այն Լ' իճճաոճ, հճՑոճ, հճ8ՕՎԻՅ, ռճԲՄԱՈ«Հ, ու

-

-

-

-

ՔՇՔՎՄՐՑ, հ6ԹՎՄԱՐՀ, ՃԲՑԳ7քՅ,

հԲՔՎՄՔԻՑ, հՅՑՎՄքՕԳԻՑ, ՃՇՑՎՕՒՈՎՅ, հՇԲՎՕԽՕՎԻՀ,

ՑՕՍԻՏՃ,

ԲԲՑՕՔԻԽՃ, ՃՇՑՕՒԷԼՆ, ՃՇՑՕՒԱՕՈԼԵՃ,

ճԲՅՅՆՅ, հՇՑ7 111,

ԳԲՄԱԱՅ, ոճ8ՕՃ8,

հճ-

հՇՑՎԱՈՀ,

ԸԴՕԲձքթ),չՀւչված բազմաթիվ բարբառայինձները: «ուլ լեզուն չատ Լ սիրում նվազական մասնիկների գործածուԱմերիկյան 1Տ թյո. նր. մասնիկն Լ կամ սՏ, որ կարելի Լ ն կրկնել: 0րինակ' ճոտոտ

(ՃԵ,

ԼՕՂՃՕՏԵՈԼ

ո'էՇող15,

ո'էԼողւտւՏ

իմ ձիուկը իմ չատ փոբր ձին. մինչն իսկ կա երեք անգամ' ՈՃ Ո1Տ1Տ1Տիմ չատ փոքրիկ աղջնակը (ի նչան սիրո ն փաղաքչանքի): ( Լճօօողեօ, Լջ 9)

Հ.

Աճաոյան

Ավստրալիո նորպոմերանյանլեզվով նվազական մասնիկն Լ 1. (պատածաբար նման Հայերենին), ինչսլես՝ Թ Խէռոռւէմնսրդուկ: ձեր այնքան տարածված ն սիրելի Լ իւտալեՆվազականն առավելական բենում, որ մինչն անդամ զոյւսկաններից ածւսկաններից ղուրս` բայերն ու

ւսյդ ձեր:Օրինակ`

մւսկբայներն էլ են ստանում քօօօ Փիչ ԵՇոՇ

Ճքքսուծ

ու

քօճհճէէօ,քօօհւոօ,քօօօրոօքիչ մը ԵՇուէօ, ԵՇոօոՇչատ լավ լավ բոսվական Յբքսոհոօ չատ ճիչտ Յճոքլոօ չատ կամաց ԼսԵՃՇՇիլոոծ ճոաքաղ անել քօտքջնոուծ .9անձրն չաղել

լավ ճիչ,

Յճոք1օ կամաց,

ՒԿԵՃոՇ դողանալ,

ք1օՆ6:Շ .նձրնել, երգել, ՏՅէճոՇ ցւստկել,

«ՃովթոճիճղՇ

«նու

ՏՅ1ԼՇոՇ1Յ

.«Շհռոկօոոճո»

ցատկուռել ( ԲՇու.Լ, 55) Աֆրիկյան հելեսչս (քանտու) լեզվով նվազական կաղմելու Շամար բառասկզբում ղնումնեն հռ մասնիկը, իսկւսուսվելական կազմելուՀամար ԷՇ մնսսնիկը: 0րինակ' ոջօոմս նավ, եռոջօոձս .նւսվակ սոս Խոատսոչս մի քիչ աղ աղ, ԽՇոոսոսւմուս տ սաղ ոջօռեօ հօոջօռեօ մեծ եզ նղ, (1թուօո), Լջ 3) Ռուսերենը գիտե կրկնակնվազական,ինչպես'

ՐՕՊՄԾՕՎԲՃ

փոքր ւսղավնյակ. բԲՕո7ԾՕՃ ւսղավնյակ, 7օքօձ քաղաք, ԼԷՕքօիօո քաղաքիկ, ՐԲՕքՕճՕՎԲԽչւուո փոքրիկքաղաք. ԽՈՈՅ Հոգի, ճյոոճ Հոգյակ, ժՈԱՇԳոՃ Հոդյակիկ: են նան այլ տեսակի նվաղական-իաղաքչական ձներ, Սրանցից կաղզմվում են՝ որոնք արտաճայւում Ս սներ,գուրգուրանք, ինչպես` ԻՐ7Ճ ամուսին,ԻՄՉՃՇԱԸՃ սիրելի ամուսին, Շ6քրոծ սիրտ, ՇՇքիճզԻՕ, Շօքոճզյոււօ, ՇճքիճզճքԵիօ |րտիկ| Բրոօ դինի, 8րոոլօ, Ալճ

ւուղուր,

ոՇ

1Ա6ղ.

անարգանք,նավոստինք' ՇՕԾՃոՅ չուն, ՇՕՇՅՎՏՀՈւՅ ւսնւվիտանչուն, ճօԱՅՃԵ 4ի, օո ԹրԱԵԲՅ ձիուկ: Այս կրկին երնույթները սովորականեն ՀատկապեսՀատուկ անունների մեջ, որոնք լսիստ բազմաթիվ են, ինչպես` ԽՐումոռ Միքայել Խճոոճ, Խնոոճոթաճ. Էողո3Յ188618Եղիսարեթ ՈՅՀ, ՃոՅճՅերՅ, /ԽԱՅՏՈԵՐՅ. ՐքարօթողԳրիգոր Լքոտոճ,ԻքուոոՅ: 2)

-

-

-

Հաթայ

Բառւսքննություն

իւուսլերենն Լլ ունի կրկնակ նվազականներմի բառի վրա, ինչպես' հեւօ ԽԵւՇէխՇԸլօ)օ: գիրք նԵւՇէօ, ԽԵւՇէէւոօ, հԵուշւոօ, ԽԵւսՇԸւօ,ՃԵւՇէէսՇԸԼօ,ԽԵողւՇո1ս010, Տլոհօ Տիր) Լ 1ոհօ, (ւոհռ, չատ դգալերենը սիրում Պորտու մւսսնիկներովկաղմել նվազականն փաղաքչականբառեր, ինչպես' ԵՇԼԸւոհօՀՐթունք-իկ, ՅոոՇհոհօ մնաւուսնի-յւակ, Ո1ՕՏւոհօ գեւուսկ, ՇօսՏլռհճ բւսն-իկ ն այլն ( Ճոտծե 312): ունի նւսն առավելական Պորտու գալերենն որոնքեն' հօ, Ք2օ, մւսսնիկներ, -

լիճօ, Ճ0,էՅ0,

82,

Ճ60,

ՕոՅ,

ՇՅ2,

օէռ.

:օօկօ, օոօլօ նվազական են ն նրբություն են իւուսլ. 1ոօ. հոօ, օէօ, Շէ, Հայտնում. իտալ. ԿՇԸՕ, սբօճ, ՃոռՇ, 1ՇԸ18է0,1ՇՇ1ս0)2 ւսնւսրգւանք,օր.' ձօէէօոՇ, մօէՕոօոճ (առավելական' լավ), ձօէլօոռՇճօ (առավելական' վատ), ձօէէօո6Աօ (նվազա(նվազական' լվ), ձօէօոսշշօ կան), ձօէէօուոօ (սուսվելական' վատ): Առավելականիցդուրս կա նան սաստկականմասնիկ, որ կցվում Լ այն բաոնրին, որոնց վրա առանձին ուչադրություն դարձնել են ուզում: 0րինակ' էնոքւէլեզվի մեջ կա այս նպատակով-Ծ6 մասնիկը,ինչպես՝ զմառզ ամերիկյան ւսչքեր,զո աճջծէՇւսչքեր, 16 ոչ, |ՇԵէ6 ամեննին ոչ ն այլն(80օՏ 1, Լջ 168): ԼեՀերենն Լլ ունի բազմաթիվնվաղական,կրկնակնվազականն առավելական (ձներ,ինչպես օրինակ' արձւսմարծական) որդի-յակ Տյոօե կրկնակՏյոօշօե, կին-յակ շօոխիռ շՇոօօշե, Տ6ւմս)Շուօ, ՏՇոմստւՇուօ, ՏՇոմսՏ1ԼՇոօոնօ, սիրտ ՏՇոմսՏշեօ -ՀՏԵՕ մեծ, կուվիտ, ինչպես' զոօշՏեօ վաստճառնիւս, Խղճուկ մի զինվոր 2օ1ու6-2Տեօ: -

--

-

-

-

--

-

-

-

-

-

--

--

--

-

-

(7061, 94-98)

Լ. օրինակ,Պոլսիււսնկակւան չատ Իկ-րւսրդի բարբառներում սովվորսկան

դառնում է փաղաքչական,ինչպես' Հացիկ, ջուրիկ, թաթիկ, այլե, ե. այլե: են այս կարգի բառերը, բայց մեծերի լեզվով էլ սովորական Ատափազարում ոչ թե փաղաքչական,այլ ավելի լավի կամ քչի նչանակությամբ" Ջուրիկ մբ մր ըլլար, ոււոԼի:Այս գործածության ՀւսմարՀմմտ. ըլլար,Խմքի:կերակուրիկ ն ռուսերենչայկա,վադեչկա ւոյլն: բառերի մեծագույն մասր ստանում Լ փաղաքչականմասնիկ, որ Զեխերենում 1ՇՏե, 1ՇաՇօք,հուհւ ունի երկու աստիճան, ինչպես" 1ՇՏ «անտառ» «գիրք» ն Խուշօօեռ Օոճոո Ճուշեռ, էշհծզսօ41): այլն Ռրոտօհ, են Լլ ոչ միայն գոյականները,այլն ածականները ստանում Սլովակերենում նույնւվիսիփաղաքչականմասնիկներ,ինչպես' ոռի «փոքր» տճխույ, Ոոռխ«րօ Լ 1» հո), ոճռխծճե) կինբառի), «չատ փոքր»: Սկովտերեն (որ նվազականն (Հմմտ. է իբր «կին ընդՀանուր» շ:Բւողաոն կնիկ)(Օճոէ ն Ծլօո, բարբառում

ամեն

բառ

ստանում

Լ -իկ մասնիկը, ն սրանով բառը

տոտիկ, մատիկ.ն

-

-

-

գործածվում 1):

Հ.

Աճառյան

--

Ամերիկյան«ոօէ լեզուն բառերի փաղաքչականձները կազմելու Համար ոչ Թե մեղ նման առանձին մասնիկներ Լ դնում, այլ բառի բաղաձայնների մ դառնում ւոիճանն է փոքրացնում: Օրինակ" Լ օ(7), է» 5 Տ» երկրորդ տեսակի Տ 1» ո: Այս 4նով կազմվում են ոչ միայն չատ բաղմաթիվ գոյականներ,այլն' բայեր ն մւոնում են նան Խ.շհճոմ,երկար լխոնարՀչման մեջ:Այս լեղվի սումնասիրողը՝ 29-35: լշոսում Լ այս մասին, Լջ Բանտու լեզուների մեջ Հետաքրքրական է նվազականի կազմությունը: 0րինակ' ցվա լեզվում նվազականը կազմվում Լ շոռ մասնիկով, կամ ռոյռոճ ինչպես" ծառ, ՏոՃ Տո2Ճոռ, ս ճոճ ոչլսար, դառն, տսռոճ ուսքոյճոճ ողա, .ւողեկ: կարելի է կրկնել այս ճոյռոռ մասնիկը,ն կստացվիավելի փոքրիկը,ինչպես՝ ոճի ոշրոոճոճ .չաւտ փոքր փող: ղրամ, կարելի Լ երբեմն Լլ ավելացնելՏ նախամասնիկը,ինչպես' աս-

ու

Տւողսէճոճ գյուղակ. գյուղ, նչան Լ սիրո, բայց նան' ծաղրի(մ6ոՏ1օո), ինչպես' Տճն մեկի կինր, տոեռոյճոռ սիրուն կնիկս: (Ե6ոՏՏօո, 33, 35) ունեն լեզվի մեջ գոյականները թե մեծ ն թե նվազական ձն, Պրովանսալ ինչպես" քօսոէռս մոււք (դուո), քօսոէճԱոՏւսվագդուռ, քօսոէ216էփոքր մոււոք:

ՅՏ, ՅՏՏՕ

մւսսնիկներըավելացնում" մեծացնում են իմաստը, երբեմն |լ տգեցաղնում, անարգականդարձնում, ինչպես' ՁԱԵՐՃՏ մեծ ծառ, ՇՃքՇ1ՃՏ մեծ զլիսարկ, մենծ քամի, ՃԱՐՏ Ճսուհճտտօ իչոչոր ականջ, ն ՊՂՎՅՏՏՕերկար դժբալստկյանք: մասնիկները փոքրացնում ԸնդՀակառակը"ՇԵ Շէօ, Լհօսո, մհօսոօ, օսո, օսոօ ն չնորչալի են դարձնում, ինչպես" 12ո16)6Է ճյուղիկ, Ճս-Շէօ աչտարակիկ: Հողմիկ,Շուռոււէ փոքր տղա, 1օսոոհօսո նան Բայը կա նվազականինվազականը,ինչպես" Շոքռոէօսոօէ չատ փոքր ւողա, մանկիկ (ՏՅՊուշո, 16): Ամերիկյանզատճհօլեզվում երկար ձայնավորը մնծացնում Լ բառի իմաստը, ասում 934 ն ւոալիս Լ միայն մի Հարմար օրինակ' ՇՇ ճառ, ՇՇ մեծ ծաո. է Լա, մյուս երկու օրինակներըանարժեքենչ Առավելականմասնիկ ունի նան կաբարդի լեզուն, որ Լ Տօ. օրինակ' 1ՇոմՅւօ1 ՏՕ ւուսկառիմեծը: Առավելական մւսսնիկունի նան լեչերենը, որ միննույն ժամանակ նախատականէ, ինչպես' քօեօյ «սենյակ» քօիօտեօ,ձւե «կաղնի» մասնիկները խիստ չատ են. զլլսանվազական մշեւոճնն: Ռումիներենում են' ստ, ւ, ճոճոս, Շ1, սի, Տօս, Աճ, սչճ, 108, օո, առավելականովռո, օօ, վորներն դս

նույնը

նան

-

Յոծճ, 0264 նն:

-

Հաա աաա

Բառաքննություն

աաա

ատատաապապապաաաաաա

ն ունի նան իւոալերենը, Առավելական նախւստական մասնիկներ որոնք են' օո6, Օէէօ, 86610, ՅՏէւօ, 8220, Յենօ: Սրանցից ւսուսջին երկուսը զոււտ առավելական

են, մյուս 4-ը' անարգական,ինչպես'

Յ1ԵՇոՕ ծւսո,

ՅՁ1ԵՇոՕոՇմեծ

ՇՕՅքօ1օգլ|ոարկ,

քօոէՃ

օՃքօԱօոծ

մեծ

քօոէօոծ

դուռ,

մեծ

ծաո,

գլիարկ,

դուռ,

մեծ .նրիտասարդ, քօմսճոօօ երիւոասարդ, ՅՃՁՃԼՕ չսդւասծ, ՁՆՁՐՅԸԸ10 վատ ադած, Ո՛ՇճԸռտլոօ 164160 բժիչկ, վատ բժիչկ, քօքօ1օ ժողովուրդ, քօբօ18422օ ուսմիկ, Կաճոօ կոչտ գյուղացի, դյուղացի, ԿՊԱՀո2ՇՇ1օ6

Ք՛ՕսռոՇ

ՔՇոէՇ

ՔՇուռջիօ ուսմիկժողովուրդ:

ւսզգ,

մեջ օո, 220, օէծ, օոճ, 522 կաղմում են ւսուսվելական,իսկ 110, 16օ, Սւզաներենի 1, 116, նվազական են, օրինակ' հեւօ մեծ գիրք, (նեոօծ մեծ գիրք, հեռ զրքույկ: ե ն: Այս մւսսնիկները Հաճախւսնսրգական ԸՅոՈ:ՇԼ լեզվի մեջ ամեն բառ ունի նվազականն առավելականձն. Ամերիկյան 1-ինը կազմվում Լ -)52 «քիչ» մասնիկով,2-րդը' -Շօ()օ) «մեծ» մասնիկով:Բացի սրանցից՝ կա նան' ճի Բ տօճա կազմված -Շ6| մւսսնիկով.

ՃքքոՇԸլ8է1Ր»-» մեծ ւուսրիք ցույց Հւսսոկաւվես

մօքոօւռեք կազմված նախատական' Ֆ»

սաստկական'

բացարձակ՝

» »

Օրինակներ" ոօէլօէ-օօ .

-է

»

տալու

»:

-

Շամար'

-Ձ

մւսսնիկով. »

-է'ճլհ

».

-

»

«աարսասի»(»" վախ մեծ) Պսէլհ-Էդ «ռեր, իչլսան» (գլխավոր) հլօ-61 «անպետք ձուկ» Ֆօշւհ հլ: ԷՇԵ գրաստ («ձի անպետք») 3արծաթզուտ Տսու2-Ի Յհ Է՛Շո-281 սառույց (որի վրա ոչ մի կտոր ձյուն չկա) նւսն սիրային,փաղաքչականԼ, առավելականը նան Հարգական, Նվազականրը մեծ պատկառանքԼ. օրինակ' եղբայրը փոքրի մասին խոսելիս ասում է Տօ1Շօ «կրտսերեղբայրս-մեծ)» (որ Հարգանք Լ): Հատկապես գործածականեն նվաղականը ն նախոսուսկանը Առավելականը, Հեւո (Ռ1ՇԼՈՇՇ, ԸՅու, Հւստուկ 1ճոք.,111-114): ւսնունների Ռեւոոռունսնլեզվում բառիիմաստըԽոչորացնելու Համարդնում են սո, ՃԷՏՇԻ,

18:

Օրինակ"

ՇսձաՏշհ գիրք,

քօոէճ

-

60-1

դուռ,

ՇսձՏօհսո

քօրէսո

մեծ մեծ

գիրք.

դուռ.

Հ. Աճառյան

Հաաա

ՈՈՂՈՏՁՏՇԻ

ՇՅՆՅի

աաա

աաաաաաաաաաա

ՈՂՃՈՏՅՏՇՇՀՃԱՏԸԻ,

սւտակխոս, ՇՅՆԽՃԱԱՅԷՏՇհ կոչոր ձի: ձի, (Ըօուճճ1,

14)

Աֆրիկյան վաֆիր լեզվի մեջ աուսվելականը(ճսքոօուռիր կազմում

ինչՎես' մնսսնիկով, Առտոջւ.

սոուլ

Հեղեղ,

ծւսո,

Կսատոքոնոշ

սողէլե

ււ Շէռ քւսր, մարդ, սոքօեճ21

ւնէ76

սութ

մեծ մեծ

են

եռ

Հեղեղ. ծաո.

մեծ քար.

Խոչոր մարդ: Լ8ոՇո, Լջ 7) Նոր Հիբրիդյան (Մելանեզիա ) Եռեւ լեզվով ւսուսվելականը կազմվումԼ Եսոս մնսսնիկով,ինչպես" ԽՇԼԱ քար, ԵսոսՆԽՇՐս ժայո, մեծ քար. Տսէս .Եսոստսէս լեո: բլուր. (հ1ճօ4օոճյմ, 77) Սոլոմոն կղզիների ֆլորիդա լեզվով նոռ «մայր» բառը կազմում է խոչոր (

բաներ,ինչպես. ԵՇէւ

ջուր, Հող,

ԵՇեոճ

մեճ

գետ.

երկիր: (ԽՇոՏ, 1084) ՏապՏ11ՆՅռ լեզուն (ամերիկյան), ինչպես ունի նվազական մասնիկ (-ՀՏԷԼո), նույնպես ն առավելականմասնիկ (-Աոձճ), բայց կարող է այս երկուսը միացնել մի բառի վրա այն նպատակով,որ մեղմացնիայն տպավորությունը, որ գործում քու

Լ

բու

ն 0րինակ' ւսուսվելականը փոխադարձաբար:

էճոՇ

«զոոէջ,

փոքր տղա.

ողոտեւոուճ

ոճ

«ոռօէհօո», Էօճոշմողճշտեւո

փոքր խոչոր

իսորթ մայր, բաուսցի' փոքր ծեր մայր:

տղա,

ուրեմն'

թյուն Բառաքննու

ՀԱՎԵԼՎԱԾ

առանձինածանցներիվերաբերյալ Դիտարկումներ

«ագինկազմում

ւովող ածական.ւսծագին, զվարճագին, ցավագին,զայրագին, մոլեգին: «ած (դրբ. ո բուն): Բսյիցկազմվում| գոյական,քիչ Լ գործածվում, ինչպես' ն Գոյսկան'կաւուսրիմ կատարած, Լ ղգացմունք

ցույց

-

ւսունիմ(արարի) արարած: -

Ածական, որ ավելի ջիչ Է' (բունը' ա)' ողորմած,գթած: -ական, -կան (գրբ. ի-ա Հլ.) կազմում Լ գոյական ն ածական, որ կարող Լ նան առնվել գոյականի մտքով, ինչպես' աչլսարծ աչլսարծական, տարի տարեկան, ազնիվ ազնվական, Տւսրոն Տարոնական, Հելլեն Հելլենական, զգ վաճառ ազգական, կոչունք կոչնական, վաճառական, առնտուր թաղ թաղական: առնտրական, կւսրելի չէ ամեն մի բառի վրա դնել -ական մասնիկը. օրինակ, կարելի Լ ասել սպառնական, բայց չկա սպառրնողական (ուստի սխալ Լ Շիրվանզադե, 302: Նա ձգեց նրւսվրւսմի սւզաոՀւո. 1930, Դ, Լջ Երկերի լիակ.ժող.,.Երեան, ): նողականՀասյագբ ՀականմասնիկըկարելիԼ կրկնել.վաճառւսկանական, զրականական: Լ' Լ Ածանցվողըգոյական ուստի ստացել «ականմասնիկ.առնտրականական, ազգականական: Նման կազմություն ունի նան փորձնական, որի մեջ ն-ն ավելորդ է, որովՀետն Լ բառն Լ փորձոչ սփորձն. ւսւզսցույց'ուրիչւսծանցներնույն սրմաւոից,ինչն, փորձառական: պես`փորձել, փորձառու, փորձառությու Գործ բառից Լլ ունենք գործնական,մինչդեռ պիտիլիներ գործական: Հնից ւվանդված են գիտնական, դործնականն յօսնական, բայց չկա փորձ42)

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

նական:

դառնում Լ սղմամբ կան, օրինակ ծննդկան (ավաղված' Բարբառներում ծլնեդկան),որի օրինակով չինված Լ տղոցկան կամ տղացկան,մուրացկան: ՍրանիցԼ նան գիտնական,որ Հոմանիչ Լ գիտունբառի, րայց ինչ գործ ունի ն որ մասնիկըականԼ ն ոչ նականչ բաղաձայնըբառի միջին,քանի Թվում Լ, Թե գիտուն բառից Լ կազմված «ական մասնիկով,բայց ինչ միտք ունի գիտունական:Ես կարծում եմ. որ նմանողությամբ ձնացած Լ ուսուննական բառից. Պոլսի քարբառումգործածականեն թե ուսումնական ն թե գիտոր նւսկան,

ծաղրով Հնչում

են

քիքնական ւքիթը

մեծ):

Հ.

Աճառյան

-կան մասնիկը ի վերջացող բառերի Հետ դառնումԼ -եկան, ինչպես' տարի տարեկան,նույնի Հեւոնողությամբ բարբառներում ունենք' օրեկան, ամսեկան: կւս նւան կանանցեւսկան կնոջական». Վրք.Շյց., 299, 305: «կանացի. ու մասնիկի վրա' ուսական կցվելով կուս, ինչւզես' պիտուական, սիրուական, ւոիրուսկանմիջինՀւսյ. ն գավ.ձները: -ակ, -իկ, -ուկ, ռն, (Փաղաքչական, նվաղականն առավելականմասնիկներ): Հ«սկն Այս մասնիկը գտնում ենք արեգակն, փայլակն, կայծակն րաոռնրի չէ. ւսյլ ակն «ւսչք» բոն Լ: Հնդեվրուղացոց մեջ ւսրեր մեջ: իրապեսմնսսնիկ Լլ կաղմվել ըբմբոնվումէր իբր մի աչք, որ տեսնում Լ ամեն ինչ: Սրա Համեմատ Լ արեգակն «սրն աչք» (եզակի,որովՀեւոն ւսբնը մի Հատ է), ե սրա նմանոնեն Հու Համապատասվոան նւսրենճ026քօող, ղությամբէլ մյուսները:Հւսյերենին օ28քօոդ,ճօ:քճռդ «փայլակ» ն Հաթ. սոճհոնջտ, սԽոոճվօտ-տող,որոնք երկուսն էլ նշանակում են «արնի անիվը». առաջինը կաղմված -ռճիռլոտ բառով, որ Լ լաւոիներենօշսխտ «ոսչք» ն երկրորդը-ճե- բառով, որ Լ Հայերեն ակն (Ռ/Ա6է, 8ՏԼ, ՄՇ 102, Լջ 131: Հակն՝կայծակն, փայլակն, արեգակն. արդյո՞ք (ըստ իս) ակն «աչք» բառն Լ, ինչպես լատիներեն -օս ն Հունարեն -ՕԼՇՇ մասնիկները«աչք» բառից, ինչպես լատիներեն2էւօշչ, է61օ»., Հունարեն 045Սքժղօէ Աճման, (Խ1օ1Ա6է,՛ոռւծ 342): կան մասնիկներ, որոնք գործաճությունից բոլորովին դաղարած են, ն -աղ նրանց Հետքը կարելի է գտնել միայն մի քանի ածանցյալ բառերի մեջ, ինչպես' աղ մասնիկը կալսաղան,Հապաղել, Հաչաղել, կենց-աղ...: Հային(դրբ. ո Հոլ.) Տեղ ցույցւովող վերաբերականւսծւսկան'դաչային, -

-

լեոնւսյին,Հյուսիսային, Հւսրավային: ական ն ային ւուսրբերում են միւոքը, օր-' ընկերական ն ընկերային, Երբեմն ազգական ազգային,թաղական թաղային, քաղաքական քաղաքային: -այն (ո Հլ.) Ցույց Լ տալիս ժամանակըկամ միջոցը. ւռժամայն, նույնժամայն, գիչերայն, լռելի լոելյայն, ամենայն (ի Հլ.), միայն: ԱնԽ- բացասականմասնիկըմիչտ Լլ քերացման, նվաստացմանգաղափարչի ւումլիս, այլ նան Հակառակը:Օրինակ' երբ ասում ենք անբիծ, անման, սրանք չատ դրական զաղափարներեն արտաչայտում:Անգին «զին չունեցող»' չատ դրականգաղափարԼ, նրա ՀակառակնԼ անարժեք,մինչ «զին չունեցող» երկու իմաստով էլ կարելի Լ ըմբոնել: րինակ" Հողի կտորը, կավիճը գին չունեցող բաներ են, Եզիպտոսիպեղումների ժամանակ դուրս եկավ մի չքեղ դամբարան, որի մեջ գտնվեցինւսնգին'գին չունեցող ւսկունքներ: Երբեմն ան- բացասականը ավելի արժեք Լ ցույց տալիս, քան դրականը: 0րինակ' Ա-ը գնաճատելիծառայություններ Լ մատուցել գիտությանը: Բ-ր անզնաճատելիծւաուսյություններ Լ մատուցել: Երկրորղըառաչինիցչատ ավելի դրական Լ: Ան- նախամասնիկըր Լ տալիս ի բնե եղած բացասություն, իսկ եթե ցույց Հետո Լ առաջացած, դնում ենք զուրկ բառը, ինչպես" անթն բացասությունը (ճազուստ, վերարկու) թնազուրկ (թոչուն), անխելք խելաղուրկ, անդեմ դիմնւսղուրկ,անկարզ կարգազուրկ, անընչական ընչազուրկ, անկյանք կենազուրկ: -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Բառաքննություն

աաա

Ան-

մառսնիկրկարելի չէ դնել

ձների վրա: 0րինակ' կարելի չէ ասել անանցնելի, անանցանելի (Շիրվանզադե, Երկերի լիակ.ժող.,.1930, Լջ 330" անԶնայելով անանցնելի ցնխին): կարելի չէ բացասականըղնել բառի մեջ, ւսնւմեւյլ միայնսկիղբը. օրինակ` անուչաղրություն, ւսնկողմնասղածություն, բայց ոչ թե' ղաղրություն, մեղանապածճություն: ԱՆ- մասնիկի տեղ այժմ սկսեց սովորական ոչ մւսկբայր. որ եվրողառնոաղ պականլեղուների Հետնողության արղյունը է: Սկղբում բացասականըկաղմրվում Լր ց բառիկով. Հետո ոճ մակրայի, ղերբայներիե բայանուններիմիջոցով: 0րինակ' լատիներեն ոՇ-ԸՇՏտստ «անՀչրաժեչտ» կաղմվեց ոՇ ՇՇտտստ օՏէ զիջում չկա ձնից:Այս ոճրւսվելի մեծ ւուսրածում սւուսցւսվ մեջ, բալթիկ-սլավոնականի Հատկառղեսուր ան-ր ջնջվեց իսպառ (8ոսք.ՃԵւ, Տ 379): իբր նախամասնիկ կցվելով' ան- մասնիկը բառին տալիս Ն բացասական սղյալ

ւյլ

ն ւսնւսսուն,ւսնրան,ւսնգեւտ իմաստ, ինչպես" ւսյլն:

Ոսկեղերյան Հայերենում

որոնքվերջից

ունեն

ան-

-ելի մասնիկը, ինչպես'անչարժելի, ւսնայանխավատելի,

լայլելի, անփոփոխելի:Այս բոլորր ձեն

է'

մասնիկը չի կարող կցվել այն բառերի վրա,

Հետոսկեղարյանձներ են, որոնց ոսկեդարյան

ւսնչարժ,ւնխավատ, անւսյլայլ, ւնփուփոլս:

Այս կարգի ածականները միաժամանակթե ներգործականեն ն թն կրավորական. անխորտակելիեչանակում Լ թե այն, որին չի կարելի խորտակել (ներգործ.) ն թե այն, որ չի կարող խորտակվել (կրազ.): Ուստի սխալ Լ կազմել ձնով մի բառ, ինչպես ունի Շիրվանղաղնե (Երկերիլիակ.ժող.. Հւո. Դ., անընկճելի 188. 1930,Լջ արտածայտումԼին մի անընկճելիգոոողություն): են Անբացասասկանին Հւսմաղոր -զուրկ ն -ատ. սրանց նչանակությանւուսրանէ տալիս բնականիցչունեցող. զուրկ րերությունն այն է, որ մինչղեո ցույց ն -ատ ն Շնւտո ղրկված. Հմմտ.' նն տալիս ցույց ունեցող սկզբում

ւսնձայնն ձայնաղուրկ,

անթն ն թնաղուրկ (աեթն վերարկու, թնազուրկ թոչուն», անպոչ ն պոչատ (անպոչ լ/ոչուն, պոչատ զդալ), անխելք ն խելաղուրկ: -անի Հավաքական մասնիկ է, որ Հեւոռո եբը Հողնակի զորձածվեց, օրինակ՝ նու ընդ ընղանւրգանին, (անւրզների,նվառւուսզունսնիչօսելով, Ոսկ.դծ.,

ների Հեւ կշոսելով): ե ՍովորաբարկազմումԼ Հոգնակի, ւսյլն. երինչպես՝ւտվագանի, կանանի ն չորքուտանի սրանց նմսնությամը՝ կուռանի, միուուսնի: Նոր լեզվի մեջ կազմված բառեր են նամականի «նամակների Հավաքածու». առածանի«առածների Հավաքածու». առականի«առակտարազանիքոս, ների Հավաքածու»: Բացիզրարար բառերից ն աշխարձիկգրականբառերից, ժողովրդականլեզվի մեջ ունենք նան' երկունհրեսանի,երկուտեղանի,Հինզգլլոանի.քանի՞ զլլնանի ես. միաչքանի: -անոց, -ոց (գրբ. ա րուն) Տեղ է ցույց տալիս,

ինչսլես'սպանդ

-

սպանղանոց,

Հ. Աճառյան

աաա»

մոխրանոց, ձմեռանոց, ամառն ամառանոց: -ոց (գրբ. ա բուն) 1 Տեղ է ցույց ծաղիկ ծաղկոց, մովսիր մովսրոց, ձմեռն ձմերոց: 2) Ցույց Լ ւուսլիս գորձիք' կորել կտրոց: մոխիր ձմեռն

-

-

-

տալիս'

-

-

-

-

արտաքնոց, աբբայանոց, բողզանոց,ւսն -ոց, -անոց՝արգելանոց, աղբանոց,

կելանոց, գզրոց, գերեզմաննոց, գազանանոց,դարբնոց, դպրոց, դպրանոց, զորբանոց,ծաղկանոց, ճերանոց, Հյուրանոց, Հորմնոց, Հայանոց (Հայնոց), Հնոց, Հարդանոց, Հովանոց, Հիվանդանոց, կուսանոց, չնանոց, չորանոց, վարդանոց, ւոաճկանոց: -անք (դգրք. ու բուն) Բայից կազմում Լ գոյական: Անեզական Լ, ինչպես' Հալաձեմ Հալածանք, յանցանեմ Հանցանք,-ամ լծորդությունից' առանց9-ի՝ կեամ կեանք: իրանական ծագում ունի, բայց գտնվում Լ թե պարսԱպ- նախամասնիկը ե կերեն բառերիվրա Թե Հայերեն բառերիվրա: Առաջինղեւլքումւլեւք Լ որ կարծել, ամբողջ բառը պարսկերենիցէ փոլաոյալ, իսկ երկրորդ դեպքում" Հայերենի մեջ է կազմված: կազմված Լ աւվի-մասնիկով 0րինակ՝ ապիկար «անկարող». կար(ողություն) նման Լ պարսկերենԵՌ: «անգործ» բառին, որի Հնւո, սակայն, Զենով արմատից: կապ չունի: Ռամիկբարբառում այս պարսկերենբառը դարձել Լ Պլ. պէջեաը, որ նչանակումԼ «ամուրի», «ազապ»: Օրինակներ`ապիրաւտ «անարդար» պծլ. ճքօմճէ, ապաժաման, ապաչնորձ, ապերավուո,աւզենիաղ զանկարուո) պլՀ. ճքճույճ2շ,պրս. ԵՇ-ու)82: -ավ, -ով, -իվ Հիվ գործիականիվերջավորությունըդարձավմասնիկ, ինչպես' ազնիվ(զուտ գործիականը լինում Լ ազամբ), մեղմիվ, Հազիվ, նան ուրիչ զործիականներ, ինչսլես' իրավ, Համով, ուժով, կաթնով, երեսով, խելոք: -ավոր (գրբ. ի-ա Հոլ.) Ունեցող նշանակությամբ ածական կամ գոյական Լ կաղմում. լուսավոր, փառավոր, երկրավոր, Հոգնոր, թագավոր, աղեղնավոր, կեղծավոր, դատավոր: Առաջանումէ «բեր» ձնից Հմմտ. Հպրս. Եճո2 ինչպես' էքռեռու Թագզավոր, քռոյռեռուռ :գանձավոր, ՅՁՏՅԵՆՈՅձիավոր, ՅՐՏԱԵՃՈՃուղտնոր, Տւջու-ք6ո,1Շէ-16, լԽԳքԹ-, Հունարեն Փծքօ4, լատիներեն Ե1-167, Խսքւ-Թ, մջու-ք8Թւ, ինչւզես 46Ս250քճք06: -

-

-

Բառաքննություն

ո

Հար

մասնիկր անսովոր մասնիկ Լ,

որ

զանում ենթ մի քանի բառերի մեջ,

ն ինչսլես'մեծ-ար-ել,Հարդ -ար-ել.ւսրղ-ւսր,ղզ-արղ-ար-ել այլն: Նորազույն չրջանումսւոեղ որ կերպարանքը ծեցինկերպ-ար, ձնից են Հանել, Մ. ոմանց չատ սիրելի բառ դարձավ, օր. Հուսյւսներկու տողի մեջ չորս անգամ դաոնումԼ վառ ն կենդանի: կրկնումէ' «կերոլաբր

Մոր կերպարը Ջորյանի ստեղծած Հաջող կերպարներիցմեկն Լ: Այդ կերՀաջորղ Լջում' պարը...» Հեւոո ուչաղրության «Մոր կերւզարից արժանիԼ Վիկտորի կերպարը:Այս կերարը...»: -արան (զրբ. ի-ա բուն) Ցույց Լ տղլիս' Լ Տեղ՝

Տարբեր

ունեն՝

ում

ւո

նվազ նվագարանն կերպ կերպարան(թ): Գիրք,ինչպես' ավետարան,կտակարան,երղարան, ւոաղարան, սաղմում -

-

2)

րան,բառարան, Հեզարան, այբբենարան: Ցույց Լ տալիս ւոնղ. ինչպես'Լիարոասն, լսարան,Համալսարան, կերարարանք, բնակալողարան,ուսումնարան, լուսոնարան, ծիսարան, տնկարան, ճաչարանն, Սեբոսն,աբբւսյսրան,մննարան, կայարան. կացարւսն, կախարան, սրճարան, յարան,ղբոսարան, ճեմարան, փոխանորղարան, ւսուսջնորդարան, ղուղարան, ՀոմանիչԼ նան'նոց,անոցչ սնրըմնւսրան: -ացի, -եցի, -ցի (զրր. -ոյ, -հան ): Տեղացի կամ բնակիչ ցույց տվող. այննացի. կրետացի,ղրացի,քաղաքացի: ն նոր բարբառներում զործածվում Լ պարղաղես -ցի, իսկ Աչլիշարչարբաբում -եցի կամ -ացի,որոնց սպլայմանները Հայտնի չեն: զրւսրարում Ոչ միայն կազմումԷ (այս մասնիկը) «բնակիչ». այլն մակբայ, ինչպես' ձեռբացի «4եռքով»,Հայնցի«Հասյկական», մուրցացի «բոունցթով»:

Տեղացիցույցւովողներիցօրինակներ. վանեցի,աշւտարա-ե-ով. կարնեցի,

կեցի, նորթեցի. Հոոմայնցի, փարպեցի, ջաՀկեցի. պոլսեցի. մշեցի, վիրապեցի.

սասննցի, ւուսյեցի: իշութեցի, երուսաղեմացի,իսրայելացի, լսորենացի,Հացեկացի.Հարա-ով. նարեկացի, ֆացի,ւոարոնացի, լսորձենացի, ոսւսմարացի, սկարիովոասցի: ւք" ԼՊոլսում.) երբեմնցի ն եցի դործւածվումեն միաժամանակ Աչիչարչաբարու նախատականն երկրորղբ' մաքուր իմաստով, առաջինը ինչպես`ակնցի, վանցի են, կանոնավոր: վանեցի՝ նախատականիսկ ակնեցի, ն Եվրուղական ռուսերենը Փրանսերենը ւսյս կողմիցչատ բաղլեղուներից մաղան են:

ն ոուսերենի ԱՀա ֆրանսերենի բնսսկիչների Հւսմարմի իսումբ քաղաքների

անուններ:

ի12-ՏՇւԱՇ

--

ողճ-Տ6ւԱուՏ

Լ7օո-- Լ7օոուտ

ՔոոՏ

ԵւուաՇո

-

Ւճքօն

--

Աոքօհքուռ

Հ.

Աճառյան

Շօքոճօ Ըօքոճօուտ ՇօոտճոնոօքԼ6 Ըօոտէճուոօքօնէուռ --

--

հ/օՏՇՕն ՌօուՇ

հ1օՏՇօՄ1էՇ

--

օո

--

ՕՇՈՀՆՇ

Թօոմ62ս»

8օոմՇլուտ

--

Խ/(ՕՇԹՅՅ

հ'էՕՇՃՑՔՎ

--

ձու` քՅիճղ

Խ4ԹՅՆՂՑՒ

ԹՈՒ

ճաքը

--

Խո6տ թ.ոձ

ւդ

ԲՇոճՆՕ1Տ

--

--

քայոնուոգ

--

ՔՕՇՂՕՑ

քՕՇՐՕԲՎՅոՆԼԸ

--

ՒԼ08Րօքօր, 108ՐՕքօճոատոն --

Է ՇՅՈՇՊԵ

ՂՕԽԸԽ

ԷՇՅՈՑՊՏԼՅՈՑԸ

--

ՊՕՒԽՈԼՎ

--

Ղ7ՈՃ ՂՄՆ

Աոքաո ոմքայոճքաու 1ԱԲղճքծքո ոճոճքծքշոճղ --

--

--

«05

ՈՇՃՕՅՆՐՐՑՒՆՈՎ

-

Ետ»

--

Շձատոճղ

/ԽՆ18-ՃԲՂՅ

Լօքոտոն Էքճոոլ

--

ՅՂՒՅՅՆՈՇԱ

ՐՕքերՕՑՎՅԱՒւ: Բքճ8186ղ

--

ՕրճՇԸՅ

--

ՕՃԲՇԸՆԻԼ

--

Շտծաքթ ՇՑԾաքջու --

Թճոճղոպ

--

ԲԲԱԲԱ.ՅոՅդ

ՃոծոքօոծքՕթՇՃ

--

ՄԽոճոքօոճոքօՕ8Շ-ոան

-ցի-ն կազմում Լ' 1) մի տեղի բնակիչ, ինչպես՝ քաղաքացի, գյուղացի, լեռնցի, սարեցի, ո՞ր երկրացի,տեղացի: 2) Հատկապեսգյուղի ն քաղաքի անունով, ինչպես" աչտարակցի, բյուրականցի, կարնեցի,վանեցի: 3) Երկրի ւսնուններով, ինչպես' ւսսիւսցի, ամերիկացի, Հնդկասեվրուղացի,

ւզլարսկասւուսնցի, ռուսասուսնցի... ւուսնցի,Հայաստանցի, 4)

Սրանցմի մասը ցույց

Լ ւտոալիս ազզ,

մյուս մասր' բնակիչ:

արմաւոով Լ, ինչպես' Հայ, թուրք, Հույն, Ազգիւսնունըընդանրապես

լազ,

պարսիկ, Հնդիկ, քուրդ, չեչեն, չերքեզ, աղվան, բելուջի, ռուս, լեշ, թաթար: Երբ այսպիսի ձներ չկան, դնում ենք -ցի. ֆրանսիացի,անգլիացի,գերմանացի, իտալացի,վրացի, ամերիկացի,բրազիլացի,ճապոնացի... Երբեմն երկու ձնն Լլ կա, ինչպես' լեչ լեչացի, չին չինացի: Երբեմն երկու ձներն էլ կան, մին ազգն Լ նչանակում, մյուսբ' բնակիչը, ինչւվես' Հայ Հայաստանցի, ռուսասւուսեցի,ւղարսիկ ւղարսկառւոանցի, թուրք թուրքիացի, տաճիկ տաճկաստանցի,ունենք նան չինացի չինաստանցի,վրացի վրաստանցի: արաբ,

-

ռուս

-

-

-

-

-

-

-

-

Բառաքննու թյուն

Հաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաատաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաատ աաա

Հցի մասնիկը նչանակում Լ. 1) տեղացի կամ բնակիչ, երեւնցի 2)

յլն.

ն

կերով,

4ձնով'աքացի, բոնեցի, խելացի,մւոացի: նն մերթ Դառնում Լ մերժ էլ` մերթ ածական գոյական, մակբայ.օրինակ աքացիզոյական է, խելացի' ածական: ն Հոլովվում Գործ Լ ածվում Հատկապես-ացիձնուվ| Լ -ո Հոլովումով, ուստի ծագում Լ Հնս. արական ձնից. այս երկրորդականերկու մսսնիկներից բաղկացած Լ, որոնք կցվել են ո բունով բառերի վրա: սւոանում են Այն բառերը, որոնց վերջրնթեր ձայնավորն Լ խԽ եցի մասնիկը, ինչալես' կարնեցի: -եղ կազմում Լ ած.' աՀեղ, ուժեղ, զորեղ, կարչնեղ: -եղեն (ի-ա Հոլ.) Ցույց Լ տալիս նյութը. որից չինված Լ: ինչպես' մաչշկեղեն, Հրեղեն,ոսկեղեն:Գվո.զիսկեղեն «զարդեր»: -ենի (զբր. գործ, -նեաւ) Ցույց Լ տալիս ծառ. ձեթ ձիթենի, թզենի: թուզ Նան' մաշկ, մորթ, կաչի' ուլ ուլենի: -

-

-

1ՂսՏ, 1Ո2, 1դսո Լ ւոււլիս. բայց լո. -ենի մասնիկը ային նչանակությունն իգականձենըանասնոց անվան վրա նչանակումԼ նրա միսը, ինչպես՝ -

ոչլոարի միս (յ. ոչլսարենի) «ճքուռռ այծի միս (այճենի) ԱՐՏՈՃ արջի միս (արջենի) 1Շօտոճ ): առյուճիմիս (առյուծենի -եւ (եվ, ն) Եվ չաղկապը գործածվում Լ Հաճախիբր մասնիկ, այսպես' իբր իբբն, մինչ մինչե, թե թեն, թեպետ թեպետն, արդար արդարն: Այս լսմբի մեջ պետք Լ զանազանել իրարից այն բառերը, որոնց մեջ ե-ր ոչ մի երանզ չի փոխում բառի նչանակության մնջ, ն այն բառնրը, որոնց մեջ, ընղ Հակառակը, ենն դործածության իմաստըբոլորովին փոխվում է: Առաջինները իրար Հումանիչ մեջ կարող են ազատորեն փոխանակելիրար, ինչպես' իբը իբրե, մինչ մինչն, թեն, թեպետ Թեպեւտն,իսկ մյուսները իրարից տարբեր իմաստ ունեն թն օՄ1ՈՅ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ւսրդարե,նա նան: խմբին են պատկանում նան այն տեղական մակբայները,որոնց մեջ Առաջին

արդար

-

-

ե-ր ԹարմատարԼ. վերե, ներքե, սւտորեչ

Բոլորովին այլ

ւն

որ ւկածում առանձինգործածված,

միանգամայնն այլ:

| նան

իճասւոը,

ինչոլես' -երեն Ցույց Լ ւոււլիս լեզու, օրինակ՝ ն յունարէն ն ասորերեննոյն է, Քանզի ողզւոյ ն Հողմոյ անուն երբրայլեցերէն նա թէ ն Հայերէն ոք մանրըմիւո դնիցկ.Եզն. 90: ն ԵՎ Լր գիր գրեալ ի վերայ նորա յունարէն ն դաղմատերեն երրայեցերեն 38: գրով:Ղուկ.,իգ.,

Հ.

Աճառյան

Լ երբեմն արեն ն նրբեմն երեն ձ4նր ինչպես նկատելի Լ, մասնիկը ստանում (կա նան աչի. ոռւսմկորեն, որ առաջացած Լ -օրեն ձնից): Բացի սրանից' մասնիկր կարող Լ ղրվել կամ պարդ ձնի վրա. ինչպես' Շայերեն, Շունարեն, ասորերեն ն կամ -եցի մասնիկով, ինչպես եբրայեցերեն,«չիս. վրացերեն, գոքացերեն (վերջին 4եր գործածական Լ արնմտաՀայոց մեջ, մինչ արնելաՀայերն ունեն գոթերեն): Երկո'ղեւղթումէլ մասնիկր ղրվում Լ ւսղզ նչանակող բառի վրա ն ռչ երկիր, ինչպես' Հայ վրացերեն, ոուսերեն, վրացի Հւսյերեն, նան նրըայեցի եբրայեցերեն, երկրի անունով,ինչպես'Փֆրանբայց նորերը' -

-

ոուս

-

-

ն սերեն,դաղղիերեն յլն:

-եցի, տես -եք (-էք)

-ացի։ Այս մասնիկով ունենք' ՀիմնարկԼթ, տնօրՀեԼք, զերեղմանօրծելթ' մով ն որ է' ուի օրեայքն Հավելու աղավ.օբնլնթ.որի նմանությամբ ութօրենք,

): Արժէեթ՝ օրենք բառինմանությամբ աղավ.արժէնթ(գին): -Ընդ նախղիրը դարձել Լ մեր մեջ նալսամասնիկն այս ղեպքում զրվում Լ բառից անբաժան, ընղ-ու նել. բնդ-ունարան: օրինակ' բնղ-արձակ, Հին Հայերենի օրենթով ընդ նախդիրըամբողջականմնում Լ ձայնավորիառաֆ, ինչպես վերեի օրինակներում, բայց բաղաձայնից առաջ կորցնում է դ բաղզաձայնը, օրինակ'ընձեռել, ընկալազիր,ընկեր: Այս օբենքի զործաղրության սքանչելի օրինակ Լ ընդունել, ուր դ մնում է ձայնավորի պատճառով, բայց Հենց որ կաւուսրյալի ենք վնրածում, ղառնում Լ

բաղաձայնի պատճառով: ընկալայ՝

Ավելի ուչ այս օրենքը վերացավ ն ամեն դեպքում Լլ ընդ-ի զործածությունը ընղ -զրկել,ընդ-մտատար, սովորականդարձավ, Հնչ.՝ընդ-ծովնայ, բնղ-Շառտակն յս այլն: Լ ածական, ` (գրբ. ղործ. -եւաւ) -Ի կազմում ինչպես'ականի, աղի,ւսյլաղզի.

արամբի, աւսուի, ւսրծախթի, միւսկողմանի: կանամբի,

սովորականԼ աներնույթի Հետ. ինչպես՝ սիրելի, զարմանալի,լսելի: -ող իմասատով' Հոսելի(Հուող ), բանալի(բացող): Շաւո

Հետ կւսրողեն մւսսնիկների ննրմուծելն ուրիչւուսրրեր'Հայւո-ն-ի,կենն-ղա-

նի, Հայր-են-ի: Ածանցման ժամանակ

այս

ի-ն ընկնում Լ, ինչպես' սքանչելաղես, սքանչե-

լչոր:ԿՐ:

արժանի, կարի բառերի վրա եղած ի-ն Պատասվաւնի,

Հայկականմասնիկչէ, Հայց. Հոլովի -3(1) վերջավորու-

այլ իրանական. թրիստ. սողղերենում ուղղ. 18.46, 1930, թյունն է, ինչ ֆր. սողդ. ուղղ. Շյց. ի ճտոց «ւզաւտասխանի» (821167, 9): Լջ -իկ տես -ակ։ Վն (զրբ. ո Հոլ.) կւզմումԼ ած.՝ |սավարին, դյուրին.Հաւոկապես մսկբայննբից' առաջին, եւոին, ներքին, արւուսքին, երեկոյին: -Հիչ ՊատաՀաբարնման Լ թրբթ.ի-արնել. թրք. ճ մասնիկին, որ թեն սովոարձեստավոր կամ վաճառող Լ ցույց տալիս, բայց նան երբեմն գործող բարար ւսնձ Լ նչանակում ն Համապատասխանում Լ ճիչտ մեր -իչ մասնիկին,ինչսլես

Հաաա 21ՃոծՅ(724ոծւ) «սոււո լոսող, տիչ», )8ոՇօ,ՇՆ 812))9 «որոնիչ, |սուզարկիչ»3523), 2236 «գրիչ»

աատաաաաաաաա

-

-իվ,

ռես

-կան,

տես

-ավ:

ն

«Կինրեզակ, ճառող,ճառիչ», այլն:

-ական:

-ճան Գիտենք, որ մասնիկներընախավորբւսոնրից են առաջանում: Այսօր ենք մասնիկ, Թեն գիտենք, -պես ն -որեն ւսրդենՀամարում որ նրանք անկախ նն. Լ պիտի-ն մասնիկ ապառնիի,բայց նան անկախբառ Լր Ե դարում: բառեր կան մասնիկներ Լլ, որոնց մասնիկ թն բառ լինելը չենք կարողանում որոչել, այսպիսիներիցմեկն է ճան, որը այժմ անգործածականէ իբըն մասնիկ, բայց

բառ նույնիսկդրաբարում չգիտենք,Թե նւս անկւա՞խ էր: Սբանովկազմված են' են բառերն ղավաճան, ճակաճան,գինեճանն լ'րախճան: Տւսրբեր տիրաճան

ցախիճան.առաջինըբարղ բաո | ն անչուչտ կազմված Լ ճան- ճանաչել բառից, դործածել են Թր.Բեր. ն Նչ. Եզեկ. իրենց քերականության մեջ, Հայտնապես ւսսելով, թե կազմված Լ ճանաչել բոլորովին |սուլ Լ, բայից:Բայց կազմությունը ն կամ պիտիլիներ կամ տիրաճանաչ(ինչպես ունենք պարտաճանաչ) տիրածան, որովՀետն ճանաչել բայի արմատն | ծան (ծանոթ, ծաննայ) ն ոչ թե ճան-: Այս բառի նախաձեր եղել է ծՖանաչել,որի նախաձայն Տ-ն, ազդվելով վերջավանկի Հ-ից. դարձել Լ ճչ Գալով նրկրորդ բառին' ցախիճան,որ նչանակում է «ցախսարեկ թոչունը», անչուչտ ցախ բառից Լ կազմված, բայց Հայտնի չէ, թե ինչ Լ այստեղ ճան -բ: -յա (-եալ,ի Հլ.) Ցույց Լ տալիս, թե' 1. ինչ նյութից Լ' ծաղկեայ, եղենեայ: 2) ւոսսնամեայ, բազմաժամանակեայ,անձննայ, կազմումէ ած.' երկվորնեայ, փախուոնայ,ծովեզերեայ: 3) կազմում Լ դգոյ.'պաչւտոննայ: չյան (Հհան) (գրբ. ի-ա Հոլ.) կազմում Լ' 1 Ազգանուններ' ԱՀարոնեան, Ս. Գրքումդործձածված Լ նան իբը ՍիճոնեանՀուդա (գծ. 272), Մամիկոնեան. ե Եվ յարեաւ Հայրանուն, օրինակ,Եզր,գ. Զորաբաբլւլ ՀեսուՑովսեդեկեանց... ն Հեսու որդի Սաղաթիելի, Սաղաթիելեանց Քիչ Հեւոո (8)' սկսավ Ջորաբաբել ռն Հն. 20208681 0 70Ն 1դօօ9օ ծ.օն. 20414:0ադտ Ցովսեղեկեանց 2) Երկրանուններ'Այրարատյանդավառ. 3) թվի ն ժամանակի վերաբերյալածական' չորեքկարզեան,երեմնան (Հ երին

ամ-եան

),

վաղուհան,

Պաւոկանելությունկամ մեկի անունով' ցաւ Ցակոբնան'պմ. մծբ. 19: Զայնցույց տալու Համար,ինչպես՝գոչյունչՏես նան -լուն,-իւն (ս|ո. -«ՄՀան) 4)

-ունչ

-ի մասնիկ' լայնչի, բոլորչի, գոլորչի ն գվո. նամչել: -ո(ոլ) կազմում Լ ածական. Հաճո, պիւոոչ -ով, տե՛ս -ով: -ովինԱնչուչտ կազմված Լ գործ. -ով ն -ին մասնիկներով,ինչսլես" ազգովին, խմբովին,բոլորովին, գլխովին: Նույնը կա -նին ձնով, ինչպես' ամեննին.,այս բոլորի մեջն պետք չէ առնել Հոդ: Ժողովրդական լեզուն գիտե -ովի ձեով, ինչպես"թակովի, չարովի, կծովի, Քցովի, քամովի, քաչովի ն այլն:

Հ. Աճառյան

--

տապա:

Հին Հայերենունենք երկո,ձնով.օրինակ' իւրովի,իւրովին, ւսռաջինը՝ -ի մասնիկով. երկրորդը' -ին մասնիկով,որի ն-ն դարձյալ Հոդ պետք չէ Համարել: -ուտ կազմումէ ածական' լուսնուռ, քոսուռ, նւմխանձու, |սնամու, բորուռ, նան ւկատառուռել,իսկ ածականրը'պաւտառուտուն, ւ։պզատառաւուն,րստ իս բայց Հնլս. մասնիկն է, որի ձներն արդեն ծանոթ են, բայց կա նան -մօ, որի Համար օձսը (7ոօք Ճաօեք)մերկ, նան «Ճիմօտ, հօրՀմմտ. Հոլ. էոս ձս կարձը, լատիներեն ղմստ ն

այլն:

(գրբ. ի-ա Հլ.) կազմումԼ ածական'Հանապաղորդ,ավելորղ, ուղղորղ: Ցույցէ ւուսլիս անձ'

-որդ

առաջնորդ,Շակառակորդ, որսորդ: կազմում| դոյական' մնացորդ:

-ոց,

«անոց:

ւոն ս

-ոք (օք -ոաութ)-օՔ-ր անեզականբառերի միջոցով եղ. ղործիականիմասնիկ դարձավ,ինչպես' Միտքս մեղայս չի դառնար, աչօքս դատաստան տեսայ: Ըբիր մեր կը Թավիես սուրբ աշչլւարՀ խելօք:Արտասուք լալօք:Տասներկու առաքելօք 130): 1889, տերը դիվանը տեսայ ւԼԱբնելք, Այժմ էլ ունենք' օրօք «օրով», լելոք, իրոք: -օջ՝ մի քիչ այսպես" վարօք. քովօքը,եւոնօքը,վրայօքե ւսյլն: Սրա ւյլ ձեն Լ ւօք, ինչպես՝մորւոք «միրուՀ

Զմյուռ(Անիծեալն, Թրգմ.Մաճմուրյան, սավոր»:կա նան ւոարւօք «ւոարիքուռ» նիս, 1875, Հտ. Ա., էջ 22):

-չյա (-չեայ) Առյաւատչեայ:Նոր բարբառներումդարձել Լ չեք, չեայք 4նից, ինչսլես" կարելչԼք, բերողչէք, կարողչԼք. չարողչէթ: -ոտան (գրբ. ի-ա Հոլ.) Ցույցէ ւոալիս տեղ' Հրեայ ՀրեաստանՀ ծւ. Տռոռու-ղնդ. Տոտո, Տէհճոճու Հանս. «տեղ», բոյը բուրասւտուսն այգի այգեստան

որ

ծագումԼ

-

-

-

Հեռու

-

Հեռաստան

-ված (-ուած, գրբ. բունը' ո) Բայիցկազմում | գոյական: Օրինակներըչատ բազմաթիվ չեն, ինչսլես' չինիմ չինուած, յաւելում (յաւելի) յաւելուած, ունիմ (կալայ) կալուած, ընթեոնում (ընթերցի) ընթերցուած, մնամ (մնացի) մնա-

-

-

-

ցուածք,Հարկանի(Հարի)-- Հարուած: Տ-ն բացասական իմաստով Լ դորձաճվում, ինչպնս' ւոդեղ, ւոգետ,

-

տաս,

ւուույն, տմարդի, տխեղծ, դվո. տալ: -64Վձնով Ըւո ես, Հնխ. ձ6Շ«ի բսց3 նախդիրն է, որ ւի կողմիցւովել է Հելիս. բացասականը (օ բուների Հոլովման մեջ) ն մյուս կողմից կելտական խմբի մեջ ինչսլես" Հքիմր. ճ.-Յսօ «դանդաղ», դարձել է ճ- բացասական նախամասնեիկը, «ոչ արադ»: նոր նրանդով դարձել Նույն մասնիկը՝ նչանակության Հինը"ԱՇ-Շօ է իսոչորացնող մասնիկ, ինչալես' լո. մճոճքՏ «չատ ավելի», Հիոլ. Փուծը «չատ մնծ» (որ է անճոռնի):Այս վերջիննչանակությամբ գտնում ենք նան Հայերենում, Լ «մեծ» (պածված միայնւոի-կին,ւոի-ե-զերքե ւոնը// ուր տի//տէ նշանակում տիայր բառերի մեջ): Հայերենում նախամասնիկ ննք Համարում ան, տ, չ բացասականներըն զ սաստկացուցիչը:

ցի,

-ացի. -եցի. -ցի: բուն) կազմում Լ (զրբ. 1) ածական, ինչպես'Հաւոու, կծու,Թթու, ազդու, աշարկու. 2) անասու նի ւսնուններ (ու նեցող իճաստով| )' մեղու,եղջերու. 3) ղործող անձ (Հատկապես բարդ բառերի մեջ)' երկրպագու, նվագածու, վեբանսարկու: ըակացու, -ություն Հայերենիմեջ ամենաչատգործածություն ունեցող մասնիկնէ: Արդի լեզվի մեջ չկա մի ածական կամ ածականաբարառնված մի գոյական, որին կարելի չլինի կցել -ություն մասնիկը: իմանալու Համար, թե ինչ կարող Լ լինել այդպիսի մի չափազանց մեծ դործածություն նեցող մասնիկի ուժը, ես մի առ Առձեռն մի Հաչվեցի բառարանում դտնված -ություն մասնիկով կազմված 6054 բառ, որոնցից 1322 է: Սրանցից Դ ուրս եկավ բառերը: Հւսւորուկեղարից միայն Հաւորգիտե Համարարբառը: -Ություն մասնիկով կան բառեր, որոնք զործածվել են Հին լեզվի մեջ, բայց են ե այսօր էլ անգործածական: չատ Հաղվազյուտ 0բինակ՝ ՆՀԲ. ունի բառր մի միայն Հեւոեւեալ լինի բարկավկայություն ԶՁայրություն «ե՛ս

ա

-ու

ու

ն զւսյրութիւն բարուցն:Արիստ. առաք: ցողութիւնն

Սբա սովորական ձեն Լ զայրուկ, զայրումն,զայրուցք, զայրացուկք,զայրոյթ: Աչիչարչաբարում միակ ընղունված ձեն | զայրույթ (թեն կա նան զայրուցք՝ մի ֆիչ տարբերիմաստով): Ուստի անտեղիԼ գործածել զայրություն՝ Փ. Վարդանյան, Զայրութեամբ Թրգմ. Մենելաւիդեմ նեւոնց(Հոմերի իլիական. 63): Թիֆլիս, 1886, Լջ Ս ն ածականը վերածում Գոյականը Լ վերացականգոյականի,ինչպես" փափուկ փափկություն, առաքինի առւսքինություն, անիրավ անիրավություն, իմաստուն իմաստություն, քադավոր թադավորություն, գերի գերություն, ուչադրուանմեղ անմեղություն, քաջասիրտ քաջասրտություն, ուչաղիր մ. ուրիչոմանք պարզ դոյական են, այսինքն վիճակ են Հայտնու թյուն: Սրանցից ն են կամ երկուսը միասին: Օրինակ`ուչադրություն՝ ոչ թն ները վերացական լինել» ւսյլ «ուչք». «ուչադիր առլասկանություն՝ «կղկղանք»: կնչանակե, 2) Բայից կազմում է վնրացականդոյական, ինչպես" փրկել փրկություն, քենել քննություն, պատմել պաւոմություն, Թողուլ թողություն.Համբերել -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

մեկնել մեկնություն,աչխատել աչլսաւոություն, Հողնել-Համբերություն, նան են: քերակաՀոդնություն: Սրանցիցոմանք թանձրացյալիմաստով 0բինակ' -

-

նություն, տեղեկություն, դիտողություն, ծանոթություն, սովորություն: 3) Անվանը տալիս Լ Հավաքականիմաստ կամ ընդարձակադույնսաչման, ինչես' մարդկություն, գրություն, մանկություն, ընկերություն, գթություն, ա-

ուսուցչություն, մուսնություն, ւոերություն, աչակերտություն, բնավորություն,

դյուղացիություն (բայց ոչ, օրինակ,քաղաքացիություն): 4) Սլոալ կազմված ձներ են' Հրածանդություն, զգացություն, Հանդիսություն, նախանձություն,պետքություն, սխալություն (որովՀետն նախանձ,սխալ ածական են):

Հ. Աճառյան Ե

Դրւսկան իմաստ'աղդաբնակչություն, բնակություն

ազգություն Վրաց (ազդ) մասնիկը, որը -ություն Լ, նչանակում Լ ժամանակ, ինչպես Էստ-օեճ «ռուսաց ժամանակ»: Էոօեն-օեճ «Հերակլի ժամանակ», սՅ1մօեռ «վարդերի ժամանակ»: Սրա ազդեցությամբ է, որ ունենք մենք էլ զատ-օեռ

(տուն),

նան

կություն...: 6) ԳործածվումԼ սեուսկան ձնով" իբրն պարղ ածական, օրինակ' ի Հնարս նենգութենԼ մտանէր, քսիս ստութեան մատուցանլր (Բուզ. Դ. ժե): (Այս բոլորը ւմուսծ եմ «Պ. «թիւն մասնական դործածութեան նկատմամբդիՏապագեան, 18): ւոողութիւն մր» Հոդվածեն, Արնելք, թ.,

-ուկ, տե՛ս -ակ:

-ուճի Ռուսերենի մեջ կա իգականիմի այլ 4ն, այն Լ' այսինչ գործով զբաղվող մարղու կինր, ն ոչ թե կին, որ այսինչ դործով Լ զբաղվում: Սրինակ' ոճ վաճառական, ԽՄՈՎուՅ նրա կինը,

ԾՃԱՌՎԱՎԱՑՈՅՑՆՅՑ

կոչկակարիկինը,իսկ Շո ՅԳուղմկոչկակարուՀի, օՓողծք սալա, օՓաղճքամ սւզայիկինը, ՀճՃքօրձքԵ զրագիր, «Շճճքծոձբոճ գրագրի կինը. ՐՏՅԲքՅ: զորավար, ԼՇՔՏԹքՅ ՆԵՅ զորավարիկինը: (

-ումն

կազմում Լ

Բսշհտ,ՕՈՃու

ԼԱՏՏՇ,

211)

բայերից, ինչպես կատարել դոյականներ

կատարումն, ուսումն, երդնում (երդուայ) ուսանիք (ուսայ) երդումն, մոռանամ (մոռացայ) մոռացումն, Հատուցանիք(Հատուցի) Հաւոուցումն: առանց -ը-ի՝ -ամ լծորդությունից՝ ողբամ (ողբացայ) ողբումն: Բացառաբար Սրա Հեւ պատաճականնմանություն ունի թրք. ում մասնիկը, օրինակ" -

-

-

-

-

-

սօ-

ղիւմ.դԼօքիւմ,դԼօնիւմ: -ույն (-ոյն) կաղմում| մւկբայ' կենդանվոյն:

կազմում Լ բայածական,ինչպես' խոսուն, չարժուն, գնայուն: Տալիս է կենդանիներիանուններ. անասուն, սողուն, զեռուն, թոչուն: Ըստ Է1ՇԱՇԷ (ՑՏԼ ԻՇ 68 21 Հասարակսեռի դերբայի -օ-տոօվերջավորությունից Լ ծագում (Հւնմտ. զնդ. ԵՅոՅոռոօ 21սուոսՏ, ՄՇուսոոսՏ) ո » -լն սվուիոխուԹյամբ, ինչպես ցույց Լ տալիս պաչտաւն-- պաչտաման,Հայերենում Հասարակ սեռի դերբայր վերաճվել Լ ածականի(այս ենթադրությունը դնում է իրը Հնակարող Լ դրվել նան գոյականի վրա' րավոր, բայց ոչ իբրն Հաստատուն): իմաստուն: կարելի չէ, սակայն, ածականի վրա դնելով կազմել նոր ածական, Զզրված օրենք,143): ինչպեսՀորդուն(Սիրաս, կովկասում ՇՀաճալս չփոթում են -յուն մասնիկիՀետ, որ գոյականԼ կազմում: 0րինակ'նրա ձայնի այնքան նրբին ղայլայլունը (Սիրաս,Զզր. օր., 452) ընդծակւաոակը'նոր, բողբոջյուն Հրաւղույր (անդ, Լջ 532), որ պեւոք Լ ուղղել բողբոջուն: ն -յուն կովկասում այս -ուն երկուսը չփոթեցին իրար Հետ ն գոյականը որ լավ Հայերեն ւսծականդարձրին: ՆույնիսկՎ. Փափազյանը, իճմացողների չարքումն էր, իր «Ասի»վեպի մեջ (Թիֆլիս,1903) Հեւտնյալսխալներն է թույլ տվել իրեն' -ուն

Բառաքննություն

ՀՀ Լջ 2Ն ւոող 12. ասաց դողդոջիւն ձայնով. 82, 2 Կռակից )' դողդոջիւն ձայնովասաց. 85, 10" Հետո դողդոջիւն մուռ գնաց. 86, 9 (տակից )' խողուտ խորապես դողդոջիւն ձայներ. 120, 7 բանաստեղձը դողդոջիւն' սկսեց. 30, 3 (տակից )' մեր փայլուն խոլսոջիւնաուակների: -ունի Հավաքական մասնիկ Լ: 0րինակ' ւսրքունի,ծերունի:Ըսւո Հյուբչմանի պիտի գա Հնխ. օսո)չօ կամ օսոյօ ձնից: Չի կարող լինել 6ո)օ, որ ւվիւոի տար Հին Հայոց -ունի,Հեւոո ու-ն սղվելով ընկնի » -նի (Հյուբչման, ւոեղան.,Լջ 283): ն Ըստ այսմ Մանդակունի, Բագրաւոունի, Արչակունի այլն բառերի մեջ' ունի, են Լ կամ զուդադիսլություն, որ Համարում կախալդյանմասնիկ.կասկածելի բող է լինել փոլսառություն խալդերենից,որ Հետո այնպես Լ մարմնավորվել, որ արքունի, ծերունի ն այլ բնիկ Հայ բառերիմնջ Լլ Լ մտել: -ուստ Մասնիկր կազմում Լ տեղ ցույց տվող բառերի բացառականը,բայց նան ներգոյականը (Զալխ., 137), ինչպես' եկացյնտուս:ո որմոյն «լատի յետնում աաաատաաատատաաաաա»»

ու

ու

կանգնեց»:

կազմում է ածական' ավազուտ, խավարուտ (իսավարչու):՛ Նույնն Լ -Ծձ-: մասնիկի Հեւ, իբր

-ուտ -ոտ

փոլսԼ առել մասնիկներ: ՊոլսաՀայ բարբառը թուրքերենից Թըք.փոխառյալ

ւսոնվելեն Նավաս

ղոււտ Թուրքբառեր, առւսոորեն ն այլն: Հակառակղիրքով, Նույն թրք. մասնիկով Հայ բառեր Լլ կան, ինչպես չԵվինե «չեղակի», ջիթինե

«ՄՄքՅՎԻՔ»

որի մեջ տարվողիքթին իւփում են», ռուս. «թղթախաղի մի տեսակ, ), կես ստանալու պայմանով» (որ (բայց թրք. չեմլսած "ԵսոոՅոճ կէսինէ «կես ն Հյ. կլսվակէս), մյուսները տե՛ս «Բնն. Պլ. բարբառի» 178: Այս մասնիկով կազմված թուրքերեն մի դարձված Լլ կա, նւս դրվումԼ բառը Յ(1) Հանզով կամ Հոդով, ապա' նույնի տրականՀոլովը' Յոռ(-1ո6), ինչպես' 3Տյճյ3 է` բոլորովին դեռ ւոաք բուղեին, ՏՅ)ՃյՅո2բառացի'«ռուաքըւուսքին»,նչանակում օն) ո մօնչւոծ, «ծակր ծակին», այն Լ' ճիչտ ճիչտ ծամաչափ դրված, սյ նԵՆԵՆԵ) պյոճ «ծայրը ծայրին», այն Լ' վերջին կետի վրա, վերջանալու բուղեին, ժռեճոտոռ «կրունկը կրունկին»' բոլորովին Հակադիր: ԶարմանալիԼ, որ սրանցից առաջինում, ճիչտ ճիչւ ընդօրինակվելով,Հայերենում չեչտը ճիչտ տաճկերենիպես դրվում Լ ը ձայնավորի վրա, ինչ որ ՀակառակԼ Հայերենի ձայնական օրենքներին: Այս ձեր չատ սովորական Լ պոլսածայ բարբառում, բայց կարծեմ կա նան' ծայրը ծարընա,ավելի չատ' ծարը ծարին, ծակը ծակընա՝ծակը ծակին: նան

-1ոՇ

որի ծանր 4նն մասնիկը,

էնչոզես է61ՏլոՇ

Լ -ՅՈՁ,

ԵօԼ-ԵօՅոճ

աո

-

ու

ու

Պլ.ճի. օրինակ' դիտեւճի,բարիլուսճի:

Պլ.լը.

օրինակ" փուչփուչանիլը: որ բարբառներում նույնիսկ այնպիսի բառերի վրա, որոնք են արդեն արծչեստ նչանակում, ավելացել է նան թրք. ֆխ օրինակ, խասաբ արաբերեն նչանակում Լ մսավաճառ ն բախալ նչանակում է նպարավաճառ, է նան Երե.բաղմանչի, որ կազմված Ալ. բախալջի:Այսպես բայցՀնգ.լշասաբջի, Լ չի ավելորդ մասնիկով պարսկերենբաղման բառից. որ է ԵՃԵճո «այգեպան»:

Վարմանալիէ,

մեջ ջի մասնիկի փո|սառնվելուպատճառը կարելիԼ կարծելնրւս Հայերենի մի կարճ մասնիկչկա, դրա դեմ մենք Համար,որ ՀայերենՀամապաւուսսիան

ունենք գործ, արար, ծավ, վաճառ, պան (փո|ս.պարսկերենից) ն այլն: Օրինակ ածխավաճար, ածխիագործ,դեղագործ, մսագործ, մսավաճառ, այգնպան, գինեգործ, գիննվաճառ, Հացթուխ, Հացավաճառ,լվացարար, անուչարար, չաքարա(բայց այլ բան Լ ժամավաճառ,ւղյուսագործ,սնագործ,ոսկնրիչ,ժամագործ

ն վաճառ)ժամարար, ւսյլն: ժամակոչ, ժամչՀար մասնիկը չատ թեն ջի ունի, որ Թրք. Հւսրմար, բայցւսյն անծւսրմարությունը ն Լ խառնում Հենող վաճառող իրար:Մենքկարողենք սել մւուսգործ ն մսա-

վաճառ, բայց թուրքերեն միայն մի բառ կա, որ Լ յչասապ: Մենք կարողնենքասել ւսնուչարար, կլինի բայց Թուրքերեն չաքարավաճառ, Է դառնալ Հւսյերեն Հրուչակագործ, միայն չեքերջի, նույնիսկ Հելվաջի կարող ն ածկարող ենք ւսսելւսծիլսագործ Հրուչակարալր, Հրուչակավաճառոչ: Վերջապես լսավաճառ (թրք. քնօմիւրջի), Հանքագործ, Շանքածան, եթե Հւսրկլինի' նան Հանքավաճառ, բայց թուրքերեն՝ միայն մադենջի:

ՇԱՐԱՀՑՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

-

50-1

Շարածյուսություն

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅԱՆ

ԿԱԶՄԸ"

Հոգեբանորենն տրամաբանորենդատելով' նախադասությունԼ կոչվում բւսռնրի մի չարք. որ կազմում Լ մի միություն ն մի ամբողջական միւոք Է տալիս: Լեզվաբանորեն դատելով' նախադասությունէ կոչվում բառերի մի չարք, որոնք կազմում են նույնպես մի միություն, քերականորեն կապված են իրար ե ուրիչ ոչ մի չարքից քնրականորնն կախում չունեն: Ամեն մի նւավսադասություն կազմում է մի առանձին ն աղատ միություն, որ արտածայտվում Լ մի դաղարով (քճստճ) Հաջորդ ն նախորդ նախաղասությունից: Բառ ասելով Հասկանում ենթ ձայների մի այնպիսի որ ունի ինքՀավաքում, ւե Նին, առանձին իմաուո,անկավաս անբաժանելի: Այսպես' գրաբար սիրեսցես մի բառ է, որովՀետն' Խ ինքնին ունի մի միակ, առանձին իմառւո, մինչդեո աչլւարձաբար Փպիտի սիրես»բաոր ձեի մեջպիտիունիուրիչիմառուռ, սիրես՝"րիչ իմաս, ն նրանց միացումր' ուրիչ իմառւո. 2) անկալս է, որովՀետն իր այդ նչանակությունը տալու Համար ո՛չ մի օժանղակ բառի կամ նախդիրի պետք չունի, մինչդեո պիտի սիրես ձեի մեջ պիտի օժանդակի մասնակցությունը անչՀրամեչտԼ այս իմաստի Համար. Յ) անբաժանելի Լ. որովշեւտն կարելի չէ նրա որեւ վանկր տեղափոխել կամ միջին որել ուրիչ մասնիկ կամ նախդիր ներմուծել, մինչդեո աչլսարծշաբար սիրես-ր կարելի Լ ղարձնել «սիրես պիտի» ն կամ նոր տարրեր ներմուծելով ասել` պիտի սիրես-ր նրան սիրես, պիտիինձ սիրես, պիտի ինձ միայն սիրես Լ

ւսյլն:

է, նւս կարող Լ բաղՆախադասության բառերիթիվը չատ փուիոլսական ), կազած լինելմիայն մի բառից. (ինչպես՝Ղա՛զարէ ւսյսպեսմիայնմի կոչական,

մի միայն մի ղզոյական «ուչաղրությո՞ն»,կամ մի բացականչություն, Հրամայականկամ միայն մի բայ (ինչ. եկ (արիր Հաստատականկամ ժիտական մի մակբայ (այո՛, ո՛չ), բավական են մի առանձին նախադասություն կազմելու: 1 (որ մի ձայն ն մի Լ միայն նչանակում) «գնա» մի ամբողջ Լատիներեն նախադասությունԼ: Մյուս կողմից կարելի է բառերի թիվը ըստ կամս ավելացնել, ն դրա Համար սաՀման չկա: ն իր կազմությամբ լինում Լ երկու տեսակ. անվանական Նախադասությունը բայական Անվանականնախադասությունը ցույց Լ ւուսլիս, թե այսինչ ւսնձը կամ իրը այստեղ Հատկություն ունի, իսկ բայականնւսխւսդասությունըցույց է ւուսլիս մի գործողություն: Նախադասությունըկոչվում է անվանական,նրբ կամ

տաո

"

Շարաճյուսություն-րթքարզմանությունեէ Տյուճոօ բառի, որ կաղմված է Հունարեն

ճ00

ն

թարզմանել են «չարաճլուսություն»:

«չարելջ,

ՕՍս

«չարք»

«ղասավորելջ բառերից. ոմանք թերես կարծել են լատիներեն «Հյուսել» բառն է

ն

Հ.

Աճառյան

բաղկացած Լ լինում գոյականից ածականից,իսկ բայական Լ կոչվում, երբ ուոորոգյալր բայ Էչ Անվանական նախադասությունը սովորական Լր Հնդեվրուական նախալեղվում. որից ժառանգաբարանցավ Հին լեղուներից ն ղեռ չարունակվում Լ, օրինակ ռուսերենի մեջ' Օպ 7 166 նա քեզ մուտ Ել Մյուսները բայական նախադասությունից նմանությամբ ստեղծեցին Էականբայր: Սակայն այստեդ էլ լեզվից լեզու տարբեր Լ ճաչակն սովորությունը. նան չե սիրումլրացուցիչների երկար մի չարթ.ւսյաւես ֆրանսերենը ւնզլերենը, է գերմաներենը նե չատ ավելի աղատ ավելի ազատ թուրքերենը, մանավանդ պաչտոնական լեզուն: Հայերենը թեն կարող է, ինչպես վերի օրինակից երնաց, չափազանց երկարել լրացուցիչների թիվը, բայց ղա բարձր ճաչակի Համար է'որթ Լ Համարվում: Այստեղ էլ արնեմտածայերը,մանավանդ Հները ն թուրԼին, քան արնելածայերը: երենիՀնեւտնողգրողները, ավելի նրկարաբան "ղանաղան լրացուցիչներով ն լրացուցիչների լրացուցիչներով: ԱՀա մի օրինակ աստիճանի լրացուցիչներով. 1. Լսեցի Հաչոգը: 2. Լսնցի չան Հւսչոց: 3. Լսնցի Հասրնեանի չան Հւսչոցը: 4. Լսեցի եկած Հարնեանի չան Հաչոցը: 5. Լանցինոր եկած Հարնանի չան Հւսչոցը: 6. Լանցիդյուղից նոր եկած Հւսրեւսնի չան Հւսչոցը: 7. Լսեցի թուրքերի 4. Լսնցի վերջերս գաղթած 9. Լսեցի Պարսկաստանից վերջերս գաղթած, թուրքերի գյուղից նոր եկած Հարնանի չան Հաչոցը: 10. Լսեցի մեր դրացիՊարսկաստանից ւսյս բոլորիվրա կարելիէ դեռ նոր Հավելումներ Բոսյց ւսնել. օրինակ՝Լսեցի (ե վերջերս գաղթած (աղքատ) թուրմեղ դրացի բարեկամ) Պարսկաստանից ՀւասսՔերի (նորաչեն) գյուղից նոր նկած (ռե քաղաքում մշտական բնակություն ւուսւմոածգեղեցիկ)Հարնանի (խոչոր) չան (կատաղի) ն գաղզանային'(մարդու Հաչոցը: ) ականջլոլացնող Բոսյցլրացուցիչների այսքան մեծ թիվ Հաճելի չի Համարվում, պետք է բատ սածշմանափակելնրանց թիվը: կարելվույն կանոնավոր բայական նախադասություն կազմելուՀւսմարդիմավոր բայր անձրաժեչտ Լ, դերբայները չեն կարող նակխադասությունկազմել, սխալ է օրինակ՝ Նույն օրը Մարիամը,Հակառակ իր ցանկությանը, չկարողանալով Հաղթել իր սրտի դառնությունը ն միննույն սեղանի մուռ ճաչի նաւոնլ տիկին Սոֆիայի ն Հեւո (Շիրվանզաղե, Եր. ժող., Հ. Դ, 1930, Լջ 230): Նատւսլիայի ու

`

ու

..

՛

է նախաղասության սկիղբը՝2 ւոող (Խ. Ձեռազրում բացակայում

Բ.):

Շարաճյուսություն

աաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաաատատաաաա Հա

ԶԵՂՋՑԱԼ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

Զեղչյալ Լ կոչվում այն նախադասությունը,որի մեջ դիմավորբայ չի դրված' է: Սովորակամ եթե ինքնին Հասկանալի ինուսավելու Համար, կրկնությունից մնջ, կամ պատմվածքի մեջ ղեղչյալ նավսական գրվածքների որել միւածւր Հում, իսկ խոսակցության մեջ, մանավանդ Հարցական ն դասությունչե ւկաւուս չատ նախադասություններիմեջ չեղյալ նախոսդասությունը բացականչական սովորականէ, օրինակ" --

Հայրունի՞ս:

-- Ոչ (չունիմ): Մայր(ունի՞ս ): Ոչ (չունիմ ): Եղբայր(ունի՞ս ): --Միայն մի Հաւո (ունիմ): Միայն մի Հաո (ունի՞ս): Այո (միայն մի Հատ ունիմ): իսկ Քույր (ունի՞ս ): Ոչ մի Հաստ(չունիմ): -Ոչ մի Հւււո (չունիս ): Ոչ մի Հաստ(չունիմ ): -ծ-Իսկ մորաքույր(ունի՞ս ): -- Ոչ (չունիմ): -- Հորաքույր (ունի՞ս): Ոչ (չունիմ ): Իսկ Հորեղբայր (ունի՞ս ): Ոչ (չունիմ): (ունի՞ս ): Իսկ մորեղբայր -ծ-Ոչ մի Հատ (չունիք): բան (Լ ): Զարմանալի աք Ուրեմն միայն մի եղբայր: բան Լ)չ Այո՛ (Զարմանալի ի՛նչ վատ բան էչ Այո, չատ վատ բան (Լ): -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ա

-

-

-

-

-Մեծ

(Լ): դժբախտություն

իՀարկե (մեծ դժբավոռությունԼ): Զտնսնվածդժբախտություն (է), մանավանդքեզ նման մննավոր մի երիտասարդի Համար: Անտարակույս (այդպես է): որոնք Հաջորդում են իրար, բոլորն էլ Այս երեսուն նւսխադասությունները, դիզեղչյալ են, որովՀետն նրանց մեջդիմավորբայըպակասում Լ: Գակասող մնչ: մավորբայր մենք դրել ենք փակաղծի -

-

-

Հ.

Աճառյան

Բւսյցայդ

զեղչյալ նախադասությունները պաՀանջում նն անպատճառիրենցից առաջ գործածված մի ամբողջական նախադասություն: Չի կարելի փողոցում: Հանկարծ տնսած մի մարդու Հարցնել. «Ե՞րբ»: Այդ Հարցումը կարելի Լ նա ասած երբ նախապես ւուսլ նրան ւսյն ժամանակ, կլինի.օրինակ,«Ես Հաւմալսարան գնացի»: Համար սքանչելիօրինակ Լ գերմանական ԽԼօոԶեղչյալնախաղասության ջՇո-ի սնեկդուռը: Տասնւոնրը նսւուսծ սենյակում լրագիրԼ կարդում:Մւոնում է սափրիչըե ասում -

է.

Խ16-ջօո(առավուո), այսինքն'

Տունւոնրը պատասխանումէ, -

ընդունում հ1(օոքօո.(այսինքն՝

մաղթում ձեղ բարի

): առուսվուո

սում է, Տւսնւոերը -- Խ16ոքՇո (այսինքն'

եմ

ձեր բարեր

ՍափրիչըՀանում

այժմ չեմ

ն

եմ

բարի առւսվուո)):

փոխադարձաբարես էլ եմ ն մուտննում է նրան:

Լ ածելին

ն վաղը առավուռ եկեք ): ղում,գնացեք

ու

ՍափրիչըՀարցնում Լ.

-

ձեղ մաղթում

«ես

Չ Խ16էքօո (այսինքն՝ուղումնք, որ վաղրւսուսվուռդամ): է. Տւսնւոերը ւլաւտասխանում լ եկեք ): հ16էքօո ւսյո՛, վաղը առավուռ (այսինքն' ն ասում Է է, ւզաւորաստվում մեկնելու Սափրիչը

-

-

լ (այսինքն' մեկնում 1/1օ0:ջօո

եմ

վուռ ): է. Տանտերը ւլաւտռասխանում

մաղթելով ձեզ վաղվա Համար բարի առա-

7/օւքՇո (այսինքն' ես էլ եմ մաղթում ձեզ վաղվա Համար բարի առավուո): կաղմում է յոթ տարբեր զեղչյալ բառր Այս բոլոր 7 անգամ կրկնված հ16էջօո ձեն էլ չի տրված: Բոլոր տնսակիբանւսվադասություն, որոնց ամբողջական բեները գրեթե այսպես են (առանց ամբողջականիզեղչյալ նախադասություն), ինչպես, բարն, բարի լույս, բարի երեկո,գիչեր բարի, բարի գիչեր, ցյտեսություն ն. 1 Թօոտօո1, Եօռոյօսո այլն: Ռուկամ նույնիսկ միայն ոօոո ւսնգլ. Օօօձողօւուոք| է, ինչպնս ն թրք. ւմբողջական նախադասություն սերեն միայն ՅոքմտԸւտ7116| օտսո ՏՅԵՃհԼաո 271 4եր առուսվուորբարի լինի: ամենակարճձեն էլ կա, դա ձեռքովկամ գլլսովն Զեղչյալնախադասության կամ գլխարկ Հանելով բարեն Լ, ն կամ նույնիսկ ձեռքի մի անորոչ չարժում, որ դեպի գլլսարկն է ուղղված: կարող է մեկր իր ձեռքը ուղղել դեպի իր ծանոթը ն մատր չարժել, ինչ որ նչանակում Լ «արի ինձ մուռ»: Այս էլ Լ զեղչյալ ն մի չնչին նչանի վնրածված նախադասություն: -

-

"ո

կրկնության ժամանակ մի բառի զեղչումը սովորական Նախադասության երեույթ է, բայց մեկից ավելի բառեր եթե զեղչվնն, իմաստը կդժվարանա. օրինակ, ն Ազայել' տկար առողջուՄենչտորյուր ւռարիքին Համար Հրաժարվնեցավ, թյանը (Տելեմաք, Փարիղ,1860,ւջ 95):

Շարաճյուսություն

Այստեղկրճաւոված Լ լուր, Շամարն Շրաժարվեցավ. (ամրողջցրպիտի լիներ՝ ): յ ուր Ազայել ւոկար առողջությանը Համար Հրաժարնեցավ (յուր) ն Առաջիենր վերջինը («րաժարեցավ)չուտ րմբոնելի են, բայց Շամարբառի զեղչումը մի թիչ ծանր է, ն առանց ղժվարության կարելի Է ասել' Աղայել' ւոկար առողջության Համար:

ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

Հնեդեվրուվական նախալեղվում ասվում Լր քՅէՇԼ'Ուօք'Ճ'Տ, որ նչանակում Լ մեծ Լ», «մեծ Լ Հայր», «Հւսյրը բայցբառացի«Հայրմենծ.)Բայց նույնը Հայերեն որ դարձյալ անվանական նախադասություն Լ, ըստ որում Հւսյտնում է, քն ով ինչ Լ ն ոչ զործ: Նույն ոճով ունենք նան ուրիչ լեղու ների մեջ' Հուն. 2«ք8100Ժն 7/ռԵ Ս.օ.48Սղօրեղազոյն (է ) քանզի արքայ, տճք քաիօյծ 2 ռաանն0է իս ն այլք (են, Ո1ՅՈՅ (Լ), լատիներեն հճՇԸ քւէճ ոտատքճ կան), Հինւպարսկերեն Հւսյրէմ Վչոտասպ Յմոււ ՅԵ Խճ Մձւսոշտ Դու (նս): այս ղարմանալի (Լ): Սանսկրիւտերեն Վարունս նան Հայերեն ունենք անվանական նախադասության Նույնոճով օրինակներ. Որդիլսորազետ ՀնաղանդՀօր (Առակք. ԺԳ. 1): Ա. 7): Սկիղընիմաստութնան երկիւղՏեաոն (Առակք. Աստուածձ' Պաչտօնբարի սկիզբն ղգոնութեան (Առակք. Ա. 7): Այր իմաստուն' աթոռՀանճարոյ (Առակք,ԺԲ. 23): առ

առ

ԺԲ. 5): ԽորՀուրդ արդարոց իրաւունք(Առակք, Բերունք սմբարչտաց նենգաւորթ (Առակք,ԺԲ.

6):

ՑովՀաննլս մեջ Լլ կարող ենք ասել' Աչիսարճաբարի Անուն

(8Հ.

նմա

Ինձ մուռ,

Ա. 6):

չոււոչ

Դու ւյատե՛ղ: ԱՀա իմ ընկերները... նախադասության ձեր սովորական Լ Հայերենում երրորդ դեմբի Անվանական ն մանավանդբացասականնախադաՀարաբերականնակխադասություններում սությունների մեջ. ւ. Լ.Լք ղլջուրսդոր է ծովս(Ծն. Ա,22): 123): ԶՆ. ուրեյ»որդիե միջի((Եզն., Չիթ ոք բարի, բայց մի Ած (Աստված): Զիթ ն չիք իսկ ղուրուք զկնանս սռւսնցւորւոմուքգւոանել,ւյլ ն ոչ (Ոսկ. մ. բ. 28): յուրախութիւնը սնմասն մի Լր ի քաղաքի (ուրումն)(Ղկ. ԺԸ. 2): Դատւուոր ւեր (Ղկ.ԺԸ. 6): անիրաւութեան Լուարուքզինչդաւոաւորն Ո՞վ ով իցէ ի 4Լնջ մարդ որոյ իցէ Հարիւր ոչխար (Ղկ. ԺԵ. 4): (նովաւ) (Ղկ. Ժ. 33): Սամարացիոմն ճանապարՀորդնալեկն ընդնոյն Չիք ինչ չար, որ քնութնամբ չար իցել առ

Հ.

Աճառյան

Այս օրենքի վրա Լ Հիմնված նան Լական բայի ետադաս գործածությունը ե չաղկապների դիրքը, որ ո՛չ թն երկու բառի միջն Լ, այլ առաջին բառից Հետո, ինչպես Հայտնիկերպով ցույց են տալիսսանսկրիսոը,Հունարենը ն լատիներենը: մեջ լավագույնՀեւոքըւսյս օրենքի ս, Ֆ ն դիմորոչներն են, որոնք Հայերենի նավակինբառից՝ չեչտի զրկմամբ, դարձել են Շոդ. ինչպես' որ ծնանելոցն Լ, որ ընդ նմայն Լին, որ զնայն մատնելոց էր: նախադաՄիայն Հնդեվրողական լեզուները չեն, որ ունեն ւսնվանական նան սություն, այլ սույնը կա ուրիչ չատ լեզուներում. օրինակ, սեմական լեղվակմբի մեջ, (նբրայերենում, արաբերենում) ուղրոֆիննական լեզուների մեջ) բանտու լեզվախմբի մեջ, չինարննում, ճապոներենում, մինչե անգամ թուրքերենում, ինչպես Ես ոօ քԱշօի Սա ինչ գեղեցիկ (Լ): ձսո Եւ,

Եսքսըւեւ

Երեկ մեկ (եղավ), ւսյսօր երկու(եղավ): Ուզրո-Փֆիննական լեզուներում այնքան սովորական Լ անվանական նախադասությունը, որ կարծել են, թե ոուսերենի մեջ դրա զոյությունն էլ նրա ազդեցությունն Լ եղել: ւսրաբ.22ձսո Ճնոսո Զւայւոր զիւոուն(Լ ): (Լ ): Հունգ. 22 6ճքէճ երկինքը կապույւո Տաողեճ ուս1 սվածիլի

ւսոյուծը չար (Լ): մի դնրանուն տալովի' (նւ Լ ): 1-ին կենդանի ւսրաբ.ՃԱռնհս հս կենդանի Առտոված ոօ 23ո չեն. Մարդ (է) ծեր: Լ տալիս, Թե այսինչ մեջ անվանականնախադասությունը ցույց Առու ջինի ւսնձրըկամ երը այնինչՀատկությունն ունի: կամ

ենթակայի Հնտ

նան

(ԼԲԱՑԱԿԱՆ ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ)

Բայականնախադասությունը

ւուսլիս մի գործողություն, ինչպես' «ծերացավ», «մնոավ» ն այլն: Ըստ որում' բայր իր վերջավոուստի բայական նախարությամբ բավական Լ դեմք ն թիվ արմտածայտելու, նն դասությունները կարող բաղկացած լինել միայն մի բառից, որ բայն է: Նույնն նան Լ անդեմ բայերի գործածության պարագային (ինչպես' ձիւն է, անձրն Լ, փչումԼ), որովՀեւտն,րատ Հնդեվրուական Հասկացողության, սրանց մեջ գործող անձր որոչ աստովածությունԼ: Նույնն Լ դարձյալ Հրամայական ձնի գործածության մեջ' «դնա՛ջ, «բե՛ր», որովՀեւոն, երբ մեկը Հրամանն արձակում Լ, Հայտնի Լ, թե ում է Հրամայում: Այստեղ ել արդեն մի միակ բառը (այն է բայը) բավական է նախադասություն կազմելու: Մինչդնո անվանականնախադասության սովորական տիպարը պետք Լ բաղկացած լինի նրկու բառից, այն Լ' ենթական ն ստորոգելին,այսինքն' երկուսն էլ անուն (գոյական ն ծական), «ուտլ»

«ննջլ»,

ցույց

Լ

Շարաճյուսություն

որոնց չարքը ւսրդենկախվածԼ յուրաքանչյուր լեզվի ոգուց:Այսւպես՝ Հունարենի մեջ, ինչպես վերի օրինակներըցույց են ւուսլիս, ենթական ետադաս Լ, նույնը

պարսկերենում ն սանսկրիտում: Ռուսերննում ստորոգելին նտադաս Լ նույնպես ն ունի առանձին ձն, որ ւոարբեր է Համապատասխան ածականից, ինչպես «փՕՒԼ 1108» ւոունը նոր Լ, բայց ԷՕՑԻՈԼ հՕրք նոր ւոուն: Շարաղասության ւուսրբերությունը գտնում ենք նան Հին իսլանդերենին չինարենիմեջ, օրինակ' իսլ. լոք ուճօէհ Բորի մարդ: ոՂճէհ ւոքօղ բորի Լ: Մարդը չեն. էճ էսօք Մեծ պետություն: նան

Էսօն

էճ

մեծ Պետությունը

է:

Փոքր ւղա: Տղան փոքր (Լ): Անվանականնախադասության վերածումը բայականի առաջացավ բայական նախադասության նմանությամբ: Սրան նպաստեցին մի քանի Հանգամւսնքներ, նավխ'նրբ անվանականնախադասության ենթական Հիչվածչլինելով' բայի ներկայությունը անչրաժեչտ էր, այսպես' երբ ասենք դու մեծ ես կաբ անվանականնախադասություն դու մեծ (նս), Լականի գոյությունը ավելորդ Լ, բայց երբ դու ննթական զեղչելով' ասենք պարզապես մեծ, նաիսադասությունը կկորցնիհր արժեքը, ն բայիդործածությունը ւսնՀրաժեչտ կդառնա: անՀրաժնեչտէ դառնում Հատկապեսայն ժամանակ, Բասյի կարնորությունը երբ Հարկ եր որոչել եղանակը կամ ժամանակը, երբ ասենք' երկինք կապույտ, դնո միտքր Հասկանալի Լ, բայց երբ ուզենայինք ասել «Երկինքը կապույտ էր» կամ «պիտի լինի», առանց բայի ոչինչ չի դուրս գա: Զանաղան ձնեերկան լեզուների մեջ այս պաչտոնիՀամար. սվաչիլի լեզվում մի ուժեղ չեչտ ստորոգյալի վրա բավական Լ բայական գաղափարի Համար, Հաճախավելացնում են մի դերանուն,ինչոլես' ոհ ո ոճսխ (Ծառը նա մեծ է), ն 1Ռօռէ,փոխանակ է Լ'հօուոոծ սվածիլին ֆրանսերեն էլ լսոսելիս ասում ճապ. ՇԱՏՅ1 եօմօոօ Խօձօուօ

ասելու' |հօւոօ

Շոտո1

առ

օՏէ 16ոէ,

Անվանականդերանվան տեղ կարելի է դնել ե անորոչ դերանուն 1, որ իսաոէ Լական բայի պաչտոն. այսպես՝ նրվելով ցուցականի Հեւո, սւուսնում ոլ

ու ոխսխ

Ծառը Լ մնծ: Հնդեվրոպականլեզուներից չատերի մնջ էականը կազմված Լ ՇՏ արմատից, որ նչանակում է բուն «գոյություն, կյանք». այսպես' Տոն նն. «Տու տտ նես, նմ, օտեքէ, Տոտօտեմք, Տէհճ նք, լատիներեն օրինակներչի բնրում (Խ. Բ.): Հունարեն սւնսկ. Բայց կան նան ուրիչ արմատներիցկազմված Լականներ,որոնցիցկարելի է Հիչել' 1) «աճել, բուսնել» բայը (Հն. ՓՍԲւ.), որից սանսկրիտերենդառնում Եհշմմն ոէ «Լ», անգլերեն «եղավ», ՀոԵՇՕ«իճ», իոլանդերեն եւս` «եմ», լատիներեն

)

Հ.

Աճառյան

աաա աատաաաաաաաաաաաաակակա լանդերեն Եե «լինիլ», եջօհս «եղայ», ռուսերեն ԾԵՐ, գերմաներեն եո

աաա

«եմ»

ն

ւայլն. 2)

«ղառնալ, լինել». ՆՇԼՏՕՐ ըրատիներեն «դառնալ, լինել». 4) լատիներենՏէուՇ «կանգնել», որից ֆրանս.) ճուտ. «Լի». 5) 1հ Խո Լի ՔՇՃՇՏՇՈ «եղած». բնւսկելԽՃՏՅԵԱ բայիցգերմաներեն ւսնգլերեն ԿՅՏ «Լի»: ձներ, ինչպես' ՇՔՈՌՇՂԵ (նստել), ՃՇ2ԻՅՆԵ կան Լականի բազմաթիվ Ռուսերենում ՇՂ10815

ՇՕՇՏՕՏԼԵ

Շօ601 (ւվառկել), (կանգնել), (իրե(բաղկանալ), Աքճճուճութ նից ներկայացնել) ն այլն: Հայերենիմեջ բացի եք Լական րայից ունենք' լինիլ, եղանիլ,դառնալ: լեզվի մեջ կա նախադասության մի այլ ձն, ուր ենթակայի տեղ Սանսկրիտ է դրված Հոլովյալ ձե ն բայի տնղ' դերբայ. ինչպես` 124 Կէ սքճմիՅ72Տ Ինձ ընւորյալ տեր: միւոր» ): (փոլուսնակ ւսսելու «ես Ընւորեցի կնլւոսկան լեզուների մեջ աներնույթն Լ, որ սովորաբար փոխանակում է ոճ տլռ օէ ուօճիճքի «ինչո՞ւ դիմավոր բայի: հոլանդերեն օւօսմ շգհեհու այսպես վաղ վեր կացար» բառացի (ի՞նչ պատճառրայս վաղ վերկնենալուքեղանից): Արդի պարսկերենում անցյալ դերբայը սովորական Լ դիմավորի տեղ բաղադրյալ բայնրի մեջ, նս կերել (նմ): ոո չօոմճ Երբ բայական նախադասության մեջ կարիքկա չեչտելուգործող ւսնձիվրւս, կամ նթե բայր բավական չէ մենակ Հայւտնելուայս, այն ժամանակ բայի վրա ւսվելանումէ ենթական. Մեք իսկ լուաք ականջօքմերովք: յնՓնիճւ

3)

Շատ

Պետրոս,արի

անգամ երկու տիպի նալսադասություն միանալով կազմում են մի նաոր անվանականն բայական է միանգամայն.այսւվես' լշաղասություն, Սա կոչեսցի կին (Ծն. բ. 23): կոչեսցիս զանուն նորա Յիսուս (Մտթ. ա. 21): Միանգամայնանվանական ն բայական են, որովշեւտնկազմված են Սա' կին: Անուն նորա' Ցիսուս: ն կոչեսցի,կոչեսցիսբայականնախաԱնվանականնավսադասություններից նան' դասությունների միացումից:Այսպես Որդինորս Հիվանդկույր (ՑՀ. ղ. 46),

Այսու մնծարոյ երեւին առաջնորդքՔիչին(Եզն.116), որոնց մնջ կա միչտ մի բայ ն մի քոճճա6Յէ: Ամեն մի նախադասություն կարող Լ ընդարձակվել բազմաթիվ գոյականկարող են Գոյւսկանները ներով,ածականներով,մակբայներովե նւսսդգիրներով: ամեն տնսակ Հոլովներով. այսպեա'լսել մի բայ Լ, որ կարող է կազմել մի լիննը

Շարաճյուսություն առւսնձին նախադասություն դարձակել. օրինակ'

(լսեցի),բայց կարելի Լ ղանաղան Հոլովներով ըն-

ւոր. Լուր, որդնա'կ, լչրատուՀօր քո (Առակ.Ա. 8) Հյց.Լուսցք զՀայչշոյութիւն դորա (Մոթ. հզ. 65): ներգ.Լուայ զձայնքոի դրավստի(Ծ. գ. 12): ւլաւոմ, Լուն ղնմանն ւազզք: բաց.

Մնք լուաք

ի դմանԼ (Միք. ժդ 58):

մերովք լուք: ղզործ. Ականջոք Այս բոլոր բառերը առանձին ն անկալս են ն ոչ մեկը անձկորեն կալված չէ բայի Հետ, այնպես որ կարող Լ ն բնավ չդրվել կամ առանձին Հիչատակվել ն կամ ըստ կամո տեղափոխվել, ինչպես. ականջօք լուաք, լուսջ ականջօք, լուաք, ականջօք: Նույնիսկ նախդիրները,Հնդեվրոպականնախալեզվիմնջ, ինչւզես տնսանք, առանձինգոյություն ունեցող բառեր էին ն ոչ թն գոյականներին ն. բայերին անձուկ կնրպով միացածերկրորդականբառեր, ինչպես եղան Հետո' լեզուների մեջ: ժառանգ Ածականը,որ գոյականի Հետ անձկապեսմիացած մի գաղափար է կազմում մեղ Համար, Հնդեվրուղականնախալեզվի մեջ գոյականինՀարադրվողառանձին բառ էր, այնպես որ կարոզ էր բոլորովին անջատ գործածվել, ինչպես ցույց է ւուսլիս' ք0Ս1ԼօՍ ԶՆ. «ղլօնիճՆ Հունարեն 7քւշղն դատավոր սմին խնդրեմ, արդար Հետնում է, Այս բոլորից որ Հնդեվրողականնախալեզվի մեջ նավսադասուԹյունը կազմող բառերը Շարադրվածեն իրար ն առանձին անկախգոյություն ունեն, բոլորովին տարբեր ֆրանսերեն կամ անգլերեն նախադասությանկազչունեն ն կառւմվարվում են մությունից,ուր բառերը առանձինղզործածություն մեկ գլլւավոր ն Հիմնականբառի միջոցով,ինչպես. ֆրանս. էս ոՇ 6 1Շ մտ քոտ Դու ոչ ինձ այն ասես, ոչ ինձ չասես (Ոչ աեւ ): նան այն բոլոր բառերը, որոնք իբն լրացուցիչ դրված են բայական Բայց մնջ' մի բայի Հեւ, ն կամ անվանականնախադասության մեջ' նախադասության են մի ւսնունի վրո., կարող իրենց կարգին սւուսնալ զանազան լրացուցիչներ, ղոյւսկանը կարող Լ ստանալ մի ուրիչ զոյական (սեռւսկան Հատկացուցիչ), մի ածական, մի ցուցական, մի թվական ն այլն, որոնք նույնպես իրենց կարգին Բայց կարողնեն նան լրացուցիչները, կարողեն ււուսնալուրիչ լրացուցիչներ: ինչպես ն ննթական, ոչ թն յուրաքանչյուրը մեկ-մեկ լինել, այլ կրկնվել ն բազմաւլատկվելն այն ժամանակ մեկին Հարադրելի կրկնակ ն ավելի բառերը կաղվում են իրար Հետ ն, ու, թե, կամ ն այլ նման չաղկապներով, որոնք անչեչտ ն ւոնսնում ենք,թե իէնչպես երկրորդականբառերեն: Եվ այստեղ կարողէ նաանճունս լսաղասության բառերի թիվը ընդարձակվել: է Նալխոսդասությունը բաղկացած լինում մի բառից (գոյականկամ բայ) ն կամ մի քանի, նույնիսկ բազմաթիվ բառերից,որոնցիցմեկը բայ է: 0րինակ՝ ու

Հ.

Աճառյան

«կրա՛կ»,- ղոչում Լ զորավարըիր բանակին: «ԼնոՂ».կանչում Լ ընկերը իր ընկերոջը: Մենք այս բառերով Հասկանում ենք «կրակ բացե՛ք», «Լեոն, արի» ն Համարում ենք ղնղչյալ նախադասություն, բոոյցկան ֆնրականներ, որոնք ւսյս վիճակիմեջ Համարում են դրանք ամբողջականնախաղասություն: Բայց մի բառով էլ կարելի է կաղմել ամբողջականնախադասություն, ն այղ դեպքում այդ մի բառը կլինի անչրաժնչտաբարմի դիմավոր րայ. օրինակ" արի', գնա՛, ասա, կորի՛ր ն այլն: կեսարի նչանավոր |լսոսքը' «Եկի, տեսի, լաղթեցի», ներեք նախադասություն Լ: ԱՀ բառերով կազմված մի նախադասություն, որի մեջ միայն բազմաթիվ մի դիմավոր բայ կա: «Երեկ գզիչերմի լսումբ ընկերներով Հավաքված, մեր ւոնում ուտելուց, խմելուց, պարելուց, խաղալուց ն ղանաղան զվարճությունենրով ուրալխն Հաճելի ժամանականցկացնելուցՀետո ջնեցինք» (22 բաո ): Տաճկերննում,մանավանդպաչտոնականլեզվում, նախադասություններըկաբայով: բող են Լջեր գրավել ն վերջանում են մի Եսական Լ նախադասություն կարելի կաղմել Հայերենում Անվանական չիֆ բառով, որ Լ նախ իր կաղմուԹե գոլական Լ ն թն բայ: Գոյական լինելու ապացույց թյունը, արդարն չիջ բառի արմատն Լ ի «բան», որից ջ մասնիկով իջ «մի բան» ն չ բացասականով՝չիջ «ոչինչ, ոչ մի բան», ինչպես ունենք գոթ «մի մարդ»,ֆ մասնիկով ոքչ Չիջ բառիդոյական լինելունիբրն ւսպացույցԼ նան այն, որ կաղմում ենք նրանից -ոտի մասնիկով չքոտի, ինչպես ոսկրըբառից ոսկրոտիչՆան աւոր մասնիկով'չքավոր «ոչինչ ունեցող, աղքատ»: Բայց նան չիջ բայ Լ: Եզնիկը էջ 10-ում ասում Լ. Ջիջ ինչ չար, որ բնութեամբ չար իցէ, ն ոչ Ե արարիչ չարաց իրաց, այլ բարնաց: Ջիջ այստեղ բայ Լ, որովՀեւտննչանակումէ «չկայ», նույնը կրկնում Լ Եզնիկըիր սովորությամբ Հոււսնիչ, բայց տարբեր բառով' ոչ է, որ նույնպես նչանակումէ «չկա»: ԱՆԿԱՊ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

մարդիկ, որոնք այնքան նն խճողում իրենց գրվածքը բաղմաթիվ Հան դերբայներով, որ իրենք Լլ չուտով թելը կորցնում ենչ ԱՀա րբաբերականներով մի ամբողջական պարբերություն, նոր տողից նոր տող, ՍմբատյանցՄեսրոպ «Գնղարքունի»գրքից, Լջ 446. եպիսկոպոսի «Այսքան ծանոթութիւն Ազատքաղաքից ստանալով,ն այս քաղաքի նընֆեցելոցՀամար զՀողւոցն Հանդուցելոց»աղօթքը կարդալով,որոց յիչատակներն Հարիւրաւոր տարիներէՀետէ կանդունմնացածնմեղ խրատ են կարդումնոցա նման յիչատակներթողնելու ն խօսելովնախնեացբարեւպաչտութեան վերա ն թազաւորաց ժաՀիչելով նախնի իչխանքն' մանավանդմեր Բագրատունեաց Շիրակայ Հոյակապ փառաւոր մանակի, որոց մեծադործութնանցապացոյց ու ն են, նոյն իսկ Անի քաղաքի անուանիչենքերն, որք վանքերն եկեզեցիքն տեսողացզարմացնումեն' դեռ այսքանդարերանցնելուցՀետո»: կան

Շարածյուսություն

«ո

Ավելորդ-

Նա

վերցրեց թնյի բաժակըն սկսեց թել խմել (թեյ

բառը

բոլո-

րովին ավելորդ է): (եսն ունի 2 դնրանուն եւմճ «մենք» (ոօ խտՆԽօ) Մոնղոլերենն դու միասին) ն ԵՃ «մենք» (Շ2:Շ1ԽՏԼՆՇ) ռ (միայն լշոսողը), լսալլսա-մոնղոլերենում «դուք» (քաղաքավարական),իսկ քռոճո «դուք» (ճոգնակի դու բառի սովորական դուք ), է Յու Տ.» (նո հծՈւշհ) էւոստ «մհո» (Խօոձօհէնշհ): «հր, բուրյաթ-մոնղոլական ՀԱՄԱԴԻՐ

ԵՎ

ԱՆՀԱՄԱԴԻՐ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՑՈՒՆՆԵՐ

նւնակիադասություններիամենասովորականձեր անճամադիր Անկանոն

լսադասությունն է: Երբ պարբերությունը բաղկացած է մի քանի նախադասություններից,ռւջին նախաղասության ենթական, որ Հանդիսանում է եբը նան մնա մյուս նախադասությունների Հիմնական գործող, պետք Լ ենթակա են: իսկ երբ գրողըկամ մեջ:Այս պարագային ճամադիր նախադասությունները մտածման ձեր փոլսնլով առաջիննախադասության ենթականչդնի երկլշոսողը մի ուրիչ բառով (թեն նրան պատկանող), կսւուսցվի բորդի մեջ ե փվոլսարինի անչամադիրնախադասություն: Օրինակ" ոչ թե Հոմանիչ Լ «չինական» բառի, այլ նրա նչանակությունն «Ռամիկը» ավելի ընդարձակ Լ ընդծշանուր (Մանանդյան,ՖեոդալիզմըՀին Հայաստանում, Երեան, 1934, Լջ 152): Աոաջին նաիլսադասությանենթական Լ ռամիկը, երկրորդինը"նչանակությունը, իսկ ուսմիկ դարձել է Հատկացուցիչ.նաիխսաղասությունը անՀամադիր է, պնւոք էր ասել' ոչ թնե Հոմանիչ է չինական բառի, այլ ունի ավելի ընդարձակ ն Ռամիկը ընդանուր նչանակություն: Այս դեպքում երկու նալսադասությունների մեջ էլ ենթական կմնա ուսմիկը,ն նախադասությունները կդառնանՀամադիր: Հաճալվսմիայն մի բառ կարող Լ նախադասությանընթացքը փոլխնլն Համադիրնախադասությունը դարձնելանՀամադիր,օրինակ' ԷԼ՛՛, Ռուբեն,- ավելացրեց նա (բժիչկը), Շառաչելով ն գլուխը նրերալով,մի ոգնորվիլ, վատ բան է չքավորությունը (Շիրվանզադե,Երկ. լիակ. ժող., 1930, Հո. Դ, էջ 248): Այստեղ անչամադիր են «Հւսուսչելով ն զլուլաը երերալով», որովՀեւոն ուսջին դերբայի ենթական է նա (բժիչկը), իսկ ենրկրորդինը'գլուխը. պետք էր ասել գլուխը երերցնելով, որով ենթական կմնար նույն բժիչկը: Անչամադիր նախաղասության մի այլ ձենն է այն, երբ բայր երկու նախաձնով, օրինակ՝ դասությանց մեջ էլ չի դրվում Համապատասխան եմ մուռենում այնինչքան մեր այսօրվա:կյանքն ստեղծագործող մարդգկանց, 88) պեւտք քան բուոն Ե իմ մեջ ապրելու ցանկությունը (Սիրաս, Զգրվածօրենք. է ասել բուռն է լինում: ու

ա-

Հ.

Աճառյան

Նմանապես մի բառ եթե առաջին նախադասության մեջ մի Հոլով Լ, մյուս նախադասության մեջ ուրիչ Հոլով, առաջ Լ բերում անՀամադիր նախաղասու-

թյուն: 0րինակ՝

Ութանըչինել Է Հաղպատիմի եկեղեցին, որ Քուրդն էր սկսել, բայց չվերջաց-

բոսծմեռելէր:

երկու նավսադասությանմեջ Լլ եկեղեցին Լ (ննդրի առարկան, բայց առաջինում Հայցական Լ, երկրորդի մեջ դրվել Լ ուղղական. պետք Լ առնել ն կղաոնա «Ունույնպես Հայցական, որով նախադասության ձեն էլ կփոլսվի Է բանը չինել Հաղբատիմի եկեղեցին, որ Քուրղն էր սկսել, բայց չվնրջացրած մեռել էր»: ԱնՀամադիրնախադասության երրորդ ձեն Լ անչարիր բառերի գորձածուԹեն

թյունը: Օրինակ`

Վանալիճն ունի միւոնսակձուկ (ւուսոնի,)ն չորս կղզի: Համադանըարւուսդրում է սպիտակաղ ն խոչոր Լչեր: Այս կարգի նախադասությունները կանոնավորելու Համար պետք Լ փոլսել ձեր ն ասել, օրինակ' Վանա լիճն ունի միւոնսակձուկ (ւուսռեվս ). լճում կա չորս կղզի: ՀամադանըարտադրումԷ սպիտակաղ, կենդանիներիցնչանավոր Լ Լչը... Ես ժողովել (Վ. Արձրունի, նեմմի երկար չարք Ռուս-լատին-Հայ բառավամբերի գիտականբաուսրան, Երեան,1924,Լջ 5): բժչկական Հետո բայց Հեղինակըմտածել Լ նավս ասել «մի երկար չարք բաառնրի» չարք ն Լ Լ մասին բառաբառռերիզուգորդությամբ մտածել խումբ բառի ավելացրել խմբերի: ԱՆԿԱՆՈՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

լեզվի մեջ Լլ Հաճավս կարելի Է գտնել այնպիսի նախաղասություններ, որոնք քերականականկանոններին չարադասության ձներին Համաձայնչլինեն: Այսպիսի նախադասությունները կոչում ենք անկանոն նախադասությունԱմեն

ու

ներչ Անկանոննախադասությունների բազմաթիվ օրինակներ աոչասարակ սեմական լեզուների մեջ, 0րինակ' սԵճ»82մօ ոճ Տ80-6-հ

բայց

զտնում նենք մասնավորապես արամերննում:

տունը, նա նրան քանդեց հօծչք էճոճ ոլն դանիերեն,բ. 23 ուոժ թագավորի գործը, դու մեզ զայն Հայտնեցիր դանինրեն,բ. 32 հս ՇճխոճոՇՏօ-հմւծ«իոծ115 այս արձանը,նրա գլուլսը մաքուր ոսկուց էր Նման ձնով նալսադասություններ ունենք Հին պարսկականբնեուսգրուճՆոմճ ճող ոճոճ մռիճստ մու թյանց մեջ, հոսխ էճոճռ հյճ տռոճ ԽՃռոքոմռ Յու) ն այս

Շարաճյուսություն

--

տատա

բանակը կամպաղանաՀշանգր Մարաստանայնտեղ ինձ սպասեց (իմ բանակր սւղասեցինձ Մարաստանի կամպադանածանդում): Յէ ա«ՏՅՏՏՅու «ՏոՏՏՅու հոռծճ է/2 քռսոճեն հյ ռքստ մոն Ճոռեսրյճու ճն իմ

քո

այս

ՅէՅ

ՅՅ«Յու

է1սուՅ)Յ

Յիճ

Այս թազավորները, որ Գավմատամոգր Հառիչտակել էր կամբիայից, ւսյս թագավորությունը սկզբից պատկանում էր մեր ւտոճմին:( ՑՇոնՇուտէՇ,Տսր 1 Տ7Ոէճ2Շ մս Շս-քօոտՇ, հԼՏԼ, 23, 179-181)։ Այսպիսի նալսաղասությանց Հիմնական Հորինվածքը Հետնյալն է: Նախաղասության մեջ որոչ ղեր ունեցող մի բառ ղրվում Լ, նավսնրա տեղը մոռացվում են մյուս բառերը ն Հնտո, երբ նրա է, Հեւոնում Հերթ դալիս Լ, կամ կրկնումԷ ն Լ ւմբողջությամը, կամ նրա տեղ ղրվում մի որեւ դերանուն կամ մակբայ: Այսզիսով առաջինբառը մնում է անկախ: զւոնում ենթ նան Հայերենի Այսիսի ձնեեր մեջ,ինչպես՝ Այս ամբողջխոսակցությունը, որ լսեց Ռաֆայելը,քիչ Լր մնում ուչաթափվեր (Սիրաս, Զգրված օրենք, 208): իսկ չքերը, ածուլսի ւկես սն, ն Հաստ Հոնքերիւուսկիընայող ւչքերի Հրացայւո փայլին օրիորղ Նաւտաչան չղիմացավ (անդ. 33): նա որ արդեն Շաբոյին բավական մւոնրիմ էր զգում Ե՛Լ ւյն Հանգամանքը, իրեն, ե՛ այն Հանգամանքը,որ ՇաբոյիՀողում կարդում Լր այն տվայտանքները, որւվիսին ապրում Լր ինքը' նա մտնրմորեն բոնեց նրա թնից առաջնորդեց իր սննյակրը(անդ. 336): երբ լսեցինք, թն աՀա վանքի կաթողիկենճառերի միջովն չատ, Ուրախացանք որ չուուվլիտակավառերնեցավ, ուստի ն չտաւզեցնել կամեցանք Թեն ձիանքս, ն ւոով Հասնենք,սակայնմի կողմից ծառերի մացաոները, մյուս կողմիցճանա ւպարչի վատությունը. որ պատճառել Լր անձրեր, չԼինք կարողանում չտապով աուսջ գնալ, այնպես որ չատ տնղ ուռքով Լինք չափում (Մ. արք. Սմբատյանց, ՏեղագիրԳեղարքունի, Վաղարչապա, 1896, Լջ 171): Անկանոն նախադասությունները առաջ են գալիս ոչ թնե տրամաբանության բաղզակայությունիցկամ լեզվական առանձին օրենքներից, այլ մտաձողության արազությունից ն փոփոխությունից: Արդարն, միտքը չատ ավելի արագ է, քան լեզուն, ն այն ժամանակ, երբ լեզուն սկսում Է արտածայտել մի միտք, միտքը Լ ամբողջովին:Հաճախ պատածում է, որ խոսողը իր միտքր արդեն պատրաստ իր մտքին, ն արտաչայտել սկսելուցւնմիջապեսՀեւոո մի ուրիչ ընթացք որովՀեւտնարդեն նա սկսել Լը արտաչայտվել, իսոսքի առաջին մասը մի ուրիչ մտքի կիսատ արտաճայտությունն Լ լինում, երկրորդը մի ուրիչի։ Եվ երկուսը միասին դուրս են գալիս անչարիր, այսինքն կաղմում են անկանոննախադասություններ: Այս Լ պատճառը, որ անկանոն նախադասություններըսովորական են կխոսւսկցականլեզվի մեջ, իսկ գրավորում բացակայում են առչասարակ, որովՀեւոն զրողր կարող է իսկույն անդրադառնալն գրվածքր փոփոխել: ու

ւուս

Հ.

ԿԻՍԱՏ

Աճառյան

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

«Այնինչ Հեղինեն նստած Լր ապարանքում, մի Հրաչակերտ ծիրանի ոստայն գործելով, որի վրա նկարված Լին պատկերներ Հունաց ն տրոյնանց պատերազմից»: (Հոմերոս, իլիական, թրգմ. Փ. Վարդանյան,Թբիլիսի, 1886, Լջ 58): Այստեղ պարբերությունը վերջանում Լ, ն սկսվում Լ նոր գլուխ: Նախադասությունը մնացել Լ կիսատ: ԱՆՀԱՐԻՐ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

մեկ օրինակ' «Այս ժողովածուի անՀարիր նախադասության ւսյն երկերը, է տրված ՀԵ տառնրով, դրանց առաջին Հրաորոնց ննրքնում աղբյուրը ցույց ւուսրակիչը' ԱրիստակեսՎ. Տնկանց,առանց որել Հիմքի, լոկ լսոսքով վերագրել Լ 16-րղ տարում ապրող իր Հայրենակիցնաչապետվարպետ Աչուղ Քուչակին»: Գուսանական ժողովրդականտաղեր, Երնան,1940,էջ 5): (Աբեղյան, ԱՀա

ՄԻՋԱՆԿՑԱԼ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

Հարաբերականն երկրորդական կամ նախադասություններ Միջոանկյուլ, ւ-

սություններ Հաճախ մտնելով գլլսավոր նախադասության մեջ նրա մասերը անջատում են իրարից: Այստեղ էլ չափավորությունը անձչրաժեչտԼ, պետք Լ այնպես անել, որ երկու չատ Հարակից բառեր (լանդիր ն խնդրառու) անջատ կերպով չբաժանվեն իրարից: Սրինակ' Թվում Լր, որ բոլորը ծպատակվում են նրա, իբրն մի տնսակ գլիավորի, խոսքին (Շիրվանզաղե, Եր. լիկ. ժող., Երեան,1930, Հւո. Դ, Լջ 363): Այստեղ ընդծատված է նրա խոսքին, նրկու անբաժանելիբառնրը,լավազույն Լր ասել" նրա խոսքին, իբրն մի տեսակ գլիսավորի»: Եվրոպականլեզուները այս կողմից մի քիչ ավելի ազատ նն, բայց աչխարՀաբարիչարադասությունը այնպես է, որ թույլ չի տալիս նման ընդճատումննր: Շաւո լեզուներ երկրորդականնախադասություններ չունեն ն կազմում են դերբայներով կամ Հոլովյալ ձննրով, այսպես. թրք. երբ եկավ ջօլմեձՇ գալիս, Հայերեն գալու միջոցին,ժամանակ: Մինչդեռեւս ուտում էի «ուտելիս, կերածսմիջոցին»: Քրդերենի մեջ նախադասության կազմությունը չատ նախնական Լ, չզիտե երկրորդական, ստորադասականնախադասություններ ն դերբայական կաղէջ 28): մություն (խԽտե,Խսոմմտշհօ Օշո.

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ինչպես. նախադասությունըսկսվումԼ որ Հարաբնրականով. Հարաբնրական Եւ ամեննքին'որ լոէին' զարմանայինվասն բանիցն, զոր խոսնցանընդ նոսա Հովիւքն. (Ղկ. բ. 18):

Շարաճյուսություն

Սւպասաւորք դգիԼին,որք արկին զջուրն (ՑՀ.բ- 9): (ՑՀ.Ժը. 26): Աղզդական յնորիկ, ղորոյ ղունկն ԵՀղվրւո Պեւորոս Որդի Աստուծոյ ղորոյ ի ձեռն արար նա ղաչխարչՀս(Ագաթ., 63): ի բուն աչլսարՀն որ ԳՊալՀշաւն կոչէր (Ագաթ,32): փվիափաղէր'

Արդ արասցե՞ս զկամս իմ, Գրիգորիոս, որ յայդպիսի տանջանսմատննեցար, (Ագաթ., 111): Որ Հարաբնրականիցպետք Լ զանազանելոր չաղկապը, որ երկրորդական նախադասությունը կապումԼ զլլավորի Հետ (փոխանակզի), օրինակ" Այսքան ժամանակքնն, որ մեզ բնակնալէ (Ագաթ., 121): է, երբ Հարաբերյալը գոյական չատ վայելուչ Է որ Հարաբերականի գործաձությունը ՀւսջորդՀարաբերականնախադասության մեջ լինի: Բայց երբ Հարաբերյալը բայ է կամ մի ամբողջ գործողություն, անպատեՀ է լինում որ Հարաբնրականիգործճածձությունը: 0րինակ՝ Սկանցսաստիկցավել գլուխս, որ սովորականչէր ինձ Համար: կարծես թն գլուլան Լր սովորական: Այսպիսիդեպքերում Հարաբերականի պեւոքէ դնելինչոր (66 զսծՇ)կամմիբան որչԸսւո այսմ"Սկսեցւուսսսոլսարեն ւոիկցավելզլուիսս, ինչ որ (կամ մի բան որ) սովորականչԼը ինձ Համար: Երբ Հարաբնրականըն Հարաբերյալըտրված են, ավելորդ է երկրորդ անգամ կրկնել Հարաբերյալը ցուցականով. ինչպես' Մուղանի ընդարձակ դաչտը, որ մինչն Ատրպատական կասվից ծովին արնմուտքը կր մնայ, ն կովկասլեռներեն կը տարածվի,ն մեղմ օղդովը,Հուռթի արուոներովը փայտովն ջրովը Հանգիստձմերոյ կր կազմն, թաթարները զայն իրենց կենտրոնընտրեցին (Ալզավ., Լջ 1619),- զայն բառը այստեղ ավելորդ Լ: Հարաբերականնախադասությունըկարող է գլաավորնախադասությանմեջ մւոնել ն նրա անդամներըբաժանելիրարից. օիինակ' Վարազի, որ գաղզանագոյնԼ քան զամենայն գաղանս, ուստի միսն ն ոչ վնասէ (եզն., 66): Առն՝ զոր ի նախակարգբանիս նչանակեմք,վասն որոլ ն փոյթ արարեալմեր ): անուն (կորյուն Լր Մաչտոց պաւոմելոյ, նախադասության սկիզբը դտնված որ կարոզ է դրվել ամեն Հարաբերական առ

՛

ու

աու

ու

է նախադասությունը: Հաճախ ինչ Հոլովոր ւրս ծասնջում ՀարաբերաՀոլովով,

սվելադրությամբ դրվում Լ Համապատասխանդերանուն, եթե ուղղական կամ Հայցականչէ: 0րինակ' ԱնդԼր թադղաւորազն Հարաբերականը մի, որոյ որդինորա Հիվանդ կայը (ՑՀ. դ. 46): ( Ցւարարչէն, որոյ են ստացուածք իւր երնելի ն աներնոյթ արարածք Ագաթ., կանից

Հետո

54):

Գաչտելզդիսն, զորոյ դու ասել զնոցա պատիւն,ումպեւտկարդասարարիչ (Ագաթ., 68): Հարաբերականը կարող է դրվել Հայցական,իսկ նրա Հոլովը վերցնել ավելադրությամբդրված մի դերանուն,ինչպես՝ Մի՛ ուտիցէք լայդմ ճահոյ, զոր պատուիրեցիչուտել ի դմանէ (Ադաթ., 75) իխ. յորմէ պատուիրեցի չուտել: '

-

-

60-1

Հ.

Աճառյան

Հարաբերական նախադասության մեջ Հարաբերյալը կարողԼ ղրվել Հւես րաբերականի Հոլովով, ինչպես' Զբանն' զոր լսոսեցայ ընղ ձեզ, Հոգի է ե կեանք վս. բանն:(ՑՀ. ղ. 64): իսկ Հլուացն,որոց ականջք սրտիցն բացնալ Լին. զնոսա բանիւք քարոզութնանն ածէր ի Հաւանութիւն (Բուզ. Դ. 4) փլս. զՀլուսն: Վերջինիս մեջ զնոսա ղրուած Լ ավելադրությամբ ն ստացել Լ այն Հոլովը,որ գիտի ունենար Հարաբերյալը: վելադրությամր ուղղական Հոլովով դրված Լ բացաճշայՀարաբերականը ն ւոիչի բացածայոյալի միջն: Անուն Աստուծոյ, որ ւոնառն արարածոց (Եզն., Լջ 246): Որ Հարաբերականից առաջ Հաճավլ: նա դերանունը կրճատվում Լ ն ռր որ ւսյս դեքում նչանակումԼ նա՝ որչ Այս ւպարագային Հարաբերականին ն Լ Հաջորդողբառի վրա դրվում Հոդը, ինչպես' Որ զայ իս' ո՛չ քաղցիցկ (Ցճ. զ. 35): Որ յառաջնումն չկարաց յաղթել, յայտ Լ թլ ն ի վախճանի չկարէ յաղթել (Եզն.71): Նույնընան. Հոլովյալ ձներով, ինչպես' արտաքս. որոց րարիս գորճնալ իցէ (ՑՀ. ն. 29) ղեղչյալ Լ նոքա: Եկեսցեն մ Տաց ւպատասխանիոյք նախատեն ղիս բանիւք (Սղ. ժը. 42) ղնղչյալ Լ նոցաչ Այս ւզարագայինոր ծարաբնրականըկարող Լ ստանալ ղեղչյալ դերանվան Հոլովը, ինչալնս" փլս. նմա, զորչ Երկիրպագանեմք,որում զիտեմք (ՑՀ. դ. 22) 42) ն. Որում իսնդրԼ ի քԼն' տուր (Մտթ. փլս. նմա, որչ Նույնը առանց Հարաբերականիվուիոլսության. Եւ որ (փիլ. յորմէ) կամի փոլս առնուլ ի քԼն' մի դարձուցանի՛ր ղերեսս չկա ի նմանէ) (Մտթ. Ե. 42): Որ Հարաբերականըստանում է անորոչ ձն' ավելացնելով ինչ կամ միանդամ բառը, ինչպես' իւրաքանչիւը ոք որ զինչ առնլ զբարին, նոյն ընդունի ի ՏԼառնԼ (եւինս. զ. 8): Որ միանգամեն իբրեւ ղքեղղ արդարեւ իսկ նք յուսածշատք (Ագաթ.,58): Այլ մարդիկ, որ միանգամիջուցնալ Լր անդը, ամենեքին մեռնալ Լին (Ագա8 124): թԹանդեղոս, -

-

առ

-

-

-

-

-

Որ Հարաբնրականով դրված գլխավոր նանավխաղասությունը, Հատկապես

|լսաղասությունից առաջ, նչանակումէ երբեմն «ինչ վերաբերում Լ, գալով այն մսին» ինչպես' Վասն որոյ կախեցիրինձ աղ յուսամ ես ի ՏԼրն իմ (Ագաթ., 8 72): նս Որ ասացերդ,թն գիտեմ զի (Ագաթ.,Տ 61): կարող են մի քանիսըլինել, որոնք Հարաբերականնախադասությունները են սկսվել որ ՀարաբնրականիզանաղանՀոլովններով, ինչպվես' կարող Եգիպտացիքստեղծել Լին մի տեսակ գիր, որ (ուղղական) ծանոթ Լ մեՀշենագիր անունով, որից (բացաուսկան) մի նմուչ դնում ենք ննրքնում, ն որով

մշակելեն նրանքչատ ճո|սգրականություն:

Շարաճյուսություն

Գլիշավորնախազասության մեջ ներմուծված Հարաբերականնախաղասությունը կարող Լ ո՛չ թեն միայն մեկ. այլ մի ջանիսր լինել: Այս պարագային Հաբաբնրականը, որ ղրված Լ առաջին Հարաբերական նախադասությունում, կարող Լ կրկնվել մյուս Հարաբերականնախաղասություններիսկղբում կամ ոչ, ուղղական կամ Հոլուվվյալ ձնով,օրինակ` Այն բոլոր ւզատմական երնույթները. որ նկարագրնեցինըթ վերր, որոնքղուրս ն ն որոնց մս ենք բերել ժամանակակից ականատես ւսնձերիւկատմածներից, սին մենք Լլ մեր կողմից ավելացրինք մեր դիտողությունները, կարող են բացատրվել երկու տեսակետով:

Այսպիսի ղեւպլթերում կարողԼ ւոնղիունենալչփոթություն,ն երկրորղ կամ երբորղ ՀարաբերականնաաղասությունըՀամարվելգլիսավոր.օրինակ' նի Հոգնակերտ մասնիկը, Նույնիսկ

այեւպեսընդՀանուր էր Կիլիկյան Հայերենում, զործածական Լ այժմ (լ ղանազանբարբառներումն 3) նույնիսկ կենղանի Լ ստացական Հոդերի մեջ, 4) ղրկված Լ անկալսդոյուլցյու նից: ն Այս օրինակում Հարաբերական են 1 2 3 նախաղասությունները, բայց 4. 3: գլխավորն Լ չփոթմամբ կարելի է գլխավոր կարծել Այս չփոթությունից լսուսափելու Համար անՀրաժեչտ է 3-ն էլ սկսել որ Շարաբնրականով: Գրողներիանուչադրությունից կամ անփութությու նից պատաճում |Լ երբեմն, ն Հաարաոր որ ՀարաբերականնՀարաբերյալր իրար Հեւո լավ չեն կապվում, բնրականը մնում Լ անտեր, օրինակ' Այն ուզան, որ ճաստատված Լր իմ անցած սաճմանի վրա. ն որ ինձ տնսած չինելով՝ ձալսողած Լր Հաղորղել իմ ժամանումը, առանց Հապաղմաննրա Զ. 405): Հանելով երկկանջր ւզիտի կտրվեր(Հ. Հակոբյան. Ուղեգրություններ, մասերը, կմնա Հետելրալր.-Այն սպան նրա ականջը ւվիտի կտրվեր. բորղզական պեւոթ Լր գոնե ասել' Այն սպան անչՀաւզաղպիտի կորցներ իր ականջը ի ւզատիժ: որի Հասկանալի է, որ այդ ժամանակ չէր կարող լինել այնպիսի զպրոց. ուսմիկը: Բայց այն միջոցով Հավասար զիտություն ստանային աղնվականն ւոենղը,որ ամենուրեք առւսջէր մղում ւայղ գործր. նրա Հիմքում ընկած էր 1) որ

2)

ու

ա-

ու

Հեւոնյալցանկությունը( Պեւո. Հմլս.գիտ. ւսչիո.ՃԱԼ։ Հանելովերկրորդական մնում Լ Հեւտնյալը.- բայց այն տենղր նրա Հիմքում ընկած էր էր մասերը, Պեւոք գոնե ասել՝ Բայց ւսյն տննեղըիր Հիմքում ուներ Հեւոնյալ պանկությունը:

Տգեղ Լ Հարաբերականիբաղմիցս անդամ կրկնությունը մի պարբերության մեջ, օրինակ` Մեր ժամանմանը այնտեղ վլստում Լին փաչայի զինվորները, որոնք եկել Լին Հարնեանմի գյուղի Համար, որի բնակիչները թալանվել Լին քուրդ մի ավաղակախմբիկողմից, որոնք պատկանում Լին մի ցեղի, որ անվանապես զտնվում էր Երնանիկաուսվարության Ուղեգրություններ, ւուսկ (Հ. Հակոբյան, ՋԶ. 820): Հինգ ւռողի մեջ ունենք այստեղ 4 Հարաբերական, երբորդր սվոալ՝ փոխանակասելու' որչ ՊնւոքԼ դնել այսպիսի դեպքում սովորական դերանուններ,ինչպես'Մերժամանմանըայնտեղ վլստում Լին փաչայիղինվորները:

Հ.

Աճառյան

Նրանք եկել Լին Հարնան մի գյուղի Համար, որի բնակիչները թալանվել Լին

մի ավազակախմբիկողմից: Դա ւպզատկանում էր մի ցեղի, որ անվանապես գտնվում Լ Այսպիսով"չորսից երկուսը զեղչվում է, մնում Լ միայն երկուսը, որ Հինդ տողի Համարչափավոր Լ: Նախաղասությանմեջ որ Հարաբերականիցառաջ գտնված բառը (ճարաբերյալը) զորեղացնելու ծամար կարելի Լ ամբողջովինկրկնել ոչ միայն մի բառը, Լ Վաայլն վելին, ինչպես'«Այս դործուննությունը սերւոկերպովկապված Հետ, ւոիկանիքաղաքական գործունեության քաղաքականգործուննություն, որր բանադրվել Լ Հայ եկեղեցու կողմից» («Էջմիածին»,1946, օգոստոս, Լջ 21 ա): Այսպիսի Հարաբերականնախադասություններիկուտակումը, Հաճալս մրթննցնում Լ իմաստը, Հեղինակիմիտքը անչասկանալիդարձնում, օրինակ, (Մլսի387): թարԳօչ, Շրտր.Հայապատում, Ցե անուն, իչխան աչլսարՀին մառաբերդոյ այսորիկ որդի Դարին' Տօռղան ն նորին ն ամբաստանեալ կամեցեալ տիրել Առսանայ, միանգամայն Դղեակին ն առեալ նա, որում անուն զի նկնալ ոմն որդի սուլթանի Լր ԶակվսրչաՀծ, ն տնաոն զնա Խաւալվսան ղաներ իւր գԳրիզոր իչլշան որդի Վասակայ բերդոյ, նա' որոյ եկեալ զի նովա վրէժ աոցլ ի Հասանայ որդւոյ Դեսմոյ, յաղագս եղրոր իւրոյ Սմբատայ,զոր սպանեալ էր նա պատերազմի պատճաուու, զոր ունէին ընդ միմեանսվայրապար: Այստեղ ամեն ինչ խառնիխուռն Լ ն չփոթ, ն եթե չլինեին Հաջորդ տողերը, չպիտի Հասկացվեր,թե ով ում Հետ Է միացվել, ում Հետ Լ կովել ն այլն: Հարաբերականնախադասությունից առաջ գտնված ենթականՀասրաբեըւսկան նախադասությունիցՀետոլել որել դերանունով կրկնել անտեղի Լ: 0րինակ,Մեզ Հայտնիուսումնասիրողներիցմի քանիսը, որոնք այս կամ այն առիթով Հիչել են այդ չրջանի դպրոցները, նրանք տարակոււել են, թն Հայ մանուկները ինչպես Լին սովորում ասորերեն ն Հունարեն լեզուներով (Պետ. Համ. զիտ. աչխ. 20, ւջ 358): քուրդ

առ

առ

ԵՐԿՐՈՐԴԱԿԱՆ

ԵՎ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Արդի, մանավանդ եվրուղական լեզուները չատ Հարուստ են նրկրորդական են գլխավոր նան Հարաբերականնախաղասություններով, որոնք կապվում ն Հետ զանազան թեսկան, պայմանական այլն չաղկապներով լսադասության ե որ Հարաբերականով:նախալեզուն առձասարակ երկրորդականնախաղասություններ չԼը ճանաչում, իր ընդունած ձենն Լր մի քանի գլլսավոր նակխադասությունների պարզ Հարադրությունը, ինչպես օրինակ, Կեսարի Հայտնի խուքը" ԽՇո1ւ, «ՂՃ1Ն Ճ161 եկա, տեսա, լրբաղթնցիչ

որոչ եղանակով,ինչպես` ի Շարկինառողգանության կղա, կասեմ: Երբ որ զգա, այնժամանակ սփվոլսանակ' կ'ասնմ:

կամ

Շարածճյուսություն

Երկրորդականնալադասությունների ւլակասը լայն չափով լրացնում էին դերրայները ն բարդ բառերը, որոնք ւսրդի վերլուծական լեզուները Հարաբե-

բական նախադասություններով ւիւոիթարգմանեին, ինչպես' Վասն բաղում անգամ ուոնակապօքն

չղթայիւք կապելոյ ն կոզելոյի նմանէ չղթայս զուսնակապսլորւակելոյ (Մրկ.ե. 4)- ՈրովՀեւոն, Թեն չաւո ւանգամ ն չղթաներով նա ուոնաակապներով կապել էին, սակայն պոկել ն չղթաները նակապերըխորտակել էր: ՋՁԼրնչէին վասն չէին յաչտ առներ (Եղե.): նւս' որ չկար, նրան' որ չկար, զոծ էր անում նրա Հւասմար' որ չկար (Զեղողը չեղածին չեղածի Համար զոՀ Լր անում): ա. թես.) նրանից` որ աչՓախիցութ յցաչխարՀամոլէն (Ոսկան. Փախչենք խարձի սիրով մոլի է: ուխւոին կացուցեալ Զայրնարդար աչլսարձաճայր երկրակալ յաւիւտենաղիր (Ագաթ.) Այն արդար մարդուն ւչլշարՀների Հայր ն երկիրներիտեր դարձրեց մի այնպիսիուվլոտակ, որ Հավիտենական ուխոաղրություն Լր: Եւ ւսպրեալք՝յայնժամ դգիւոացաւ մի Մելիւոինէ էր անուն կղզւոյ(Գծ. հր. 7Եւ Երբոր ազաւռնցանք,այն ժամանակ... յԱթննա ի մնալն նոցա Պաւղոսի(Գծ. ԺԼ, 16) Երբ որ Աթենքի մեջ Պողոսըսպասում էր նրանց... Այնուամենայնիվպետք չէ ասենք, թնեերկրորդականնալսադասության գաղափարըբոլորովին անծանոթ Լր Հնդեվրուացիներին:Այն բառիկները,ինչպես Է"Շ ՆՇ «ն», «կամ» որոնցովՀնդեվրուական նախալեզուն երկուբառ Հարբադրումէր իրար, կարող էին նան զգործաձվելերկու նախադասություն կաւվելու իրար:Նախադասության սկիզբբդրված 2 ցուցականը ծառայումէր կապելու այդ նախաղասություններըմի նախորդիՀետ, սրանովէլ Հետո դարձավ Հարաբերական, մեջ եչ 2 որ նախ ւլարզ ցուցական յդպես՝ գերմաներենի Հեւտո դարձավ Հարաբերական: Ժառանգ լեզուներից չատերիմեջ երկրորէր, դական նախադասություն կազմելու Համար գործածվաձ ղանաղան րառերը այսպիսի ծադղումունեն, սրանք մեծ մասամբ երկրորդականանչեչւտբառիկներ էին' կցված մի գլխավորբառի, որ Հնդեվրոպական նախալեզվիօրենքով ղրված որ նրանք էր լինում նախադասության սկիզբը:ԲայցՀենց ւսյն Հանգամանքը, նախադասությանառաջինբառին Լին կցված, կարծել տվեց, թե իրենք են կազմում նախադասությանկապը, ն այսպիսով դարձան չաղկապ: Այնպես որ Հունարեն ծ6 նախապեսուրիչ բառերի կցվող վերջարարէր, Հետո դարձավ երկու Հակադիրնախադասություններիմիջն չաղկապ, բալը, տակայն,ապա, ուրեմն ն հլ, որ նույն Հունարեն -4 ձնի Հետ յլն իմասոով:Նմանապես սանսկրիւոերեն նախաւզեսգործ կր ածվում միայն իբրն զորացուցիչ, ինչպես Հունարեն րդու «բնավ ոչ), Խճ ո «այո իշարկե»,ուսնսկրիտերեն «ոչ բնավ»,սակայնվելի Հեւոոսանսկրիտիմեջ դարձավչաղկապքանզի, նչանակությամբ: որովչշեւոն նախադասություններիմեջ Հնդեվրոպականնւխալեզուն ամեԵրկրորդական են սանսկընից ավելի ծանոթ էր Շարաբերականին, որի ններկայացուցիչներն ճե զենդերեն )6, )Ճ ճե Հունարեն 66, դ ծ, Հոլանդերեն բիւոնրեն ՖճՏ, ) ր-26, յ8-26, յօ-26, լիտվերեն )2- (մակբայների մեջ), այս բոլոր լեզուներն ել, իրենց Հնագույն վիճակից սկսած, գիւոնենգործածել Հարաբերականնախաղաեւ

ուո-

-.

-

-

-

Հ.

Աճառյան

ն սություններ, մերթ ՀարաբերյալիցՇեւտադաս մերթ նրանից նալնադաս,մերթ նրան ուղղակի Հարակից (ինչպես պաճանջումԼ արղի լեզուների ողին) ն մերթ նրանից անջատ, Համաձայն Հնդեվրովական նախալեզվի չարադասության ւզաւության: Լէ կազմելու երկրորդականն Հարաբերական Հայերենը ընդունակ զանազան նախադասություններ. երկրորդական նախադասությունները գլխավորի Հեւտ են սովորաբար ինչպես՝ կապվում թե (եթե) չաղկապով, Լաւ Լէ քիչ, եթէ մի յանդամոց քոց կորիցն: եթլ կարողեմ ւսռնել: Հավաւոայք, եթԼ իչիւանութիւն Գիւուսսջիք, ունի: Եթե երկրորդականնախադասությունը սկսվում Լ ով, ուստի, յո, երբ, զինչ ն այլն Հարցականներով,եթե չաղկապը կարող է իսպառ զեղչվել, իսկ Հարցականը ստանում | չեչտ (փոխանակպարույկի): Օրինակ" Գիւոլր Ցիսուս ի սկզբանլԼ' ո՛վ են այնոքիկ, որ ոչն Հաւատան ն ով այն Լ, որ մաւոնելոցնէ զնա (Ց4. զ. 65): Դուք ո՛չ գիւոԼք' ուստի զամ կամ յո երթամ (ՑՀ. ը. 14): (ՑՀ.ժը. 21): նոքա գիւոեն'զինչասացի ԱՀաւասիկ Շա Հաճախ երկրորդականն Հարաբերական նախադասություններըկարելի է միախառնելգլխավոր նախադասությանմեջ մի երկու բառով' իբին լրացուցիչ, օրինակ` ԹՆ նա պիւոի դա՝ վստա Նմ: (Գալունվուոած եմ): Այն, ինչ որ դուք ասացիք' ճչմարիտԼ: Լ): (Ձերասածըճչմարիւո Զգիւեմ, թե նա որտեղ Լ ծնվել ն որ քաղաքում Լ ապրել: (Զգիտեմծննդավայրն բնակավայրը): Ուր որ Լ, կդա: (Իսկույնկգա): Նա ինչեր էր մտածում անել, ես դիւոնի: (իր մտադրությունը ես գիւոնի): Թե ովքեր Լին այս գործի Հեղինակներըն թե ինչ Լին մտադրված անել, դուք լավ գիտեիք: ն ): (Լավ գիտնիք ւսյս գործիՀեղինակներին նրանցմւուսղրությունը են իրար, Երբ մի քանի Հարաբերականնախադասություններ Հաջորդում են եթե նրանք բոլորն էլ սկսվում ուղղական որ Շարաբնրականով,կարելի է ն պետք այդ որ-ի կրկնությունից: 0րինակ' ԱՀա այսպիսի կարհէ խուսափել վոր մի դործ Լ ներկա աչխատությունը, որ թեն տպագրությամբ ղնո Հրաւզարակչէ դուրս եկած, բայց (որ) ծանոթ Լ ինձ ձեռագիրվիճակում: Բայցերբ ՇարաբերականըտարբերՀոլովներովԼ, կրկնությունը անծրաժեչտ է, ինչպես' Աշա այսպիսիմի գործ Լ ներկա աչիսատությունը, որ թեն ւտպադրությամը դեռ Հրապարակչէ դուրս նկած, բայց որից Հատվածներկան տրպված ոուսերենթարգմանությամբ: ու

Շարաճյուսություն

Որ Հարաբերականբ'թե՛ ուղղական է ն թե՛ Հայցական,թեն ձնով սրանք նույնն են: Խիստւորամաբանությունը ւպածանջում Է րուո իս, որ Հոլովի այս ւտարբերության ղեպթում էլ կրկնվիոր Հարաբերականը: Օրինակ` ԱՀա այսպիսի մի գործ Լ ներկա որ թեն ւուլագրությամբ ւսչլսաւոությունը, դեո Հրապարակչի դուրս եկած, բայց որ չուտով Հեղինակըմտադիր Լ Հրաւտարակել: Ե, որ զաղաւնիսն վաճառլԼին,ասկ ցնոսա (Ց4. Բ. 16): -Որ Հարաբերականը ն առանց ն Լ նախադաս թվի Հոլովի Համաձայնության,իսկ թիվն Հոլովր դրած Լ դներանունիվրա:

ու

ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

(Ց5սԵօոմօոռծՇ) են' Տեսակներն

ժամանակական (էօտքօռօ1)

Պայմանական

Ես

այսւոեղ Լի, երբ նւս գնաց:

(օօոձւմնեօոռոծ|) կւսնի,եթե

(ՇՕոՏճՇԱ Ր)

Գաւոճառական

լիննիչ Այնքանվատ ընդունեցիր, որ վչտացավ գնաց: ւոնսած

նա

ու

Վերջնական

(ռոճ)) Սւոիպեցին, որպեսզի գեւսչ մտանիցլք, ն ոչ բնդունիցեն զձեզ (Ղուկ. Ժ. 10): Եւ որ ն Ժ. 14): զձեզ ոչ լուիցն բանից ոչ ընկալցի ձերոյ(Մթ. Երբ նախաղասությունը բացասական Լ' բայը ղրվում Լ սւոորադասական, ինչպես' Զի լաւ Լ զքեզ, եթէ մի յանդամոց քոց կորիցլ (Մտթ. Ե. 29) ն, մի՛ ամենայն մարմինդքո ւնկանիցի ի գեշեն (Մտթ.Ե. 30): ն (Ղուկ. իւա. 33): Երկինք երկիրւսնցցենն բանքիմ ոչ ւսնցանիցեն է Երկու բացասական կազմում մի դրական, օրինակ, երբ ասում ենք' «Նա Էչ Ըս անարժանչԼ», Հասկացվում Լ որ արժանավոր ւսյսմ չքավոր չեմ, ւսյն է «ուննոր եմ)»: Նան ոչինչչունի, որ սովորական Լ արննլածայոց մքե ջ, ւսնիմաստ Է արնեմտածայոց մեջ: Եռանդի սաստկությունից Նօւուսրք Հայոց (տպ. Պոլիս, Լջ 163) ծան. Նիկոլ անարժան նպիսկոպուին ծաղրելու Համար դրել է երկու բացասական,բայց սւուսցվել Լ Հակառակը.«Ձչանարժան Նիկոլն,որ եղն ժանտավոտիլովայ»: Իսկ յոր

քաղաք

-

ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

Բացասականնախաղասություն կազմելու Շամար դրվում է Հնիլս.ոօ, որ ժաուսնդների մեջ դառնում է սւանսկրիտերենոռ, Հոլանդերեն ոճ, լատիներեն ոճ, լիտվերենոճն այլն: ԱրգելականիՀամար գործ է ածվում Հնխ. ոօ, որ գիտեն միայն արիականը, Հե, մյուս հրկուսը ՀրաՀունարենն Հայերենը(առաջինըստորադասականի Հեւ). -խ. Բ.), ՀայերեՂՊ չկա ճի՛բերիր մայականի ինչպես՝Հունարեն (օրինակը ու

-

սւսնսկրիտերենԵհճոճՏ,

Հ.

Աճառյան

Հայերենի մեջ բացասական Լ ոչ, որ կարող է նան կրճատ չ ձնով միանալ Հաջորդ բային, ինչպես' Արձակել զղոսա նօթիս չկամիմ, (Մտթ.ժե. 32): ինքն եթլ ից եւ եթԼլ չիցլ' զայն ոչ գիտլ (Եզն. 14): կարելի Լր ասել նան' ոչ կամիմ,եթե ոչ ԻցԼ...ինչպես'Լ 1 ւսրժանֆեղ ւսնել (Մոթ. ժւո. 4): Ոչ Լ ւսրժան Զիցլ՞ ընթերցեալ ձեր (Մտթ.հր. 6): Ոչ էտ: ընթերցեալ ձեր (Մտթ.ժբ. 3): 16): (Մտթ.իւ., Ոք, ինչ, անորոչների Հետ դրվում Լ միչտ ոչ բացասականը,ն «ղեո: բառի Հեւո չ. հս բառի Հետ ոչ. Ոչ զոք տնեսանլր (եզ. բ. 12): Ոչ ինչ ունիմք (Մւոթ.ժդ. 17): Զե, Լ կատարած (Մտթ. իդ. 6): Ոչ եւս Մի՛ դործածվում Լ ներկա ՀրամայականիՀետ ն Հաճախ ստորադասականի -

ւստ

Հեւո.

Մի՛ լքանէր. Մի՛ եղիցիքեզ

(Մտթ. ժզ. 22): (Մտթ.ժզ. 18): Դրանքղժոլսոցզնա մի յաղթաձարեսցեն նան Մի՛ գործածվում Լ առանձին. կամի՞ս զի երթիցուք քաչեսցուք ղայն ի բաց, ն նա ասկ ցնոսա, մի՛ «Մթ. այդ

ժգ. 28-29): եթե արգելք չկա, այլ միայն կանխագուչակություն, ճի-ի տեղ դրվում Լ ոչ նան սւոորադասականիՀետ. Ոչ ճւչակեսցեն զմաճ, մինչն (Մտթ.ժզ. 28): Բացասականըիրեն քաչում ն առաջէ գցում, բայր ն խնդիրները ետ թող-

նում, օրինակ' Զեւ

էր Հասեալ ժամ նորա (Ց4. Լ.

Հակառակը' նորա (Ց4. ժզ. 21): ԶլԼ արժան քեզ անել զդա (Մտթ. ժղ. 4) Հմմտ. Ոչ Լ արժան (Մտթ. իր. 6): Ի տուն քում ւսրժանԼ ինձւսգանել(Ղկ. ժթ. 5): ԶԼ սատանայ բոնաւոր ն կանխագէտ, (եզն. 77): Ոչ եւո նմա պատասխանի(Մւոթ. Ժե. 23) Հմմտ. պատասխանիետ նմա: (Դ. թզ. դ. 29): Մի՛ տացես նմա պաւտասիխսանի Զւույք թոյլ մտանել (Մտթ. իգ. 13) թոյլ տուր այժմ (Մթ. Գ. 16): ԲացառականիՀեւո Հաճալվդրվում Լ ինչ (ավելադրությամբ): Ոչ ինչ են պիտոյ բժիչկք ողֆոց (Ղկ. ե. 31): Բացառականըկարող է բայից, Հատկապեսանորոչից Հեռու մնալ. Ոչ չար ն ոչ բարիումիք ինչ կարինւսոնել (Ագաթ. 59): Ո'չ-ը կարող է կրկնվել ն նույնիսկ գոյականիվրա ղրվել. Ոչ գիտէք զօրն եւ ոչ ղժամն(Մտթ.Իեն. 13): 31)

Հմմտ.

Հասեւոլլ

է ժամ

է «չկայ»: նչանակում Չիջֆ

Զիք ոք բարի (Ղկ. ժը. 19): է չար (Եզն.Ա. Չիք ինչ որ բնութնամբ Լ նւսն.«չԷ,ո՛չ Է»: Նչանակում Չիք երնենալքեզ Աստուծոյ (եզ. ղ. 1):

18):

Շարաճյուսություն

ՀԱՐՑԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

Հարցական կազմելու Համար Հնդեվրոպականնախալեզուն որել մասնիկ չուներ. նա բավականանում Լր միայն բարձրացնելով ձայնը կամ տալով որոչ երանգ: Թն ինչումն Լր կայանում ձայնի այս տարբերությունը,ո՛չ մի կերպով կարելի չէ իմանալ: Հայերենի մեջ էլ Հարցական նախադասությունըո՛չ մի առանձին կաղզմություն չունի, նախաղասության մեջ ամեն մի բառ կարող Լ Հարցականդառնալ, նե սւոսնում է որը ւվեւտքԼ ւսյդ ւսնի միայն ւոոնիբարձրացմամբ նչանը.-(այս տե՛ս տե՛ս Տսո Ճոողճուշոտ Է16նօէ, ՃՇսոքս15Տ), մասին զսոլզսօտճնճոջճիոււնո Հարցականըկարող Լ լինել մի քանի տեսակ. 1) նախադասությունը պարունակում Լ մի Հարցական բառ. այս դեպքում Հարցումն էլ փոխադրում է միչտ նրա վրա. ինչպես' Որո՞վ իչիւանութիւն առնես զայդ, ն ո՞վ ետ քեզ զիչիւանութիւնդ զայդ (Մթ. էս. 23): Մկրտութիւն Ցովծաննուուստի՞ Լր (Մթ. իս. 25): նմա Ընդե՞րոչ Հւսւաւուսըեք (Մւոթ.իւ.. 26): Մինչն ցե՞րբ իցեմ ընդ ձեզ, մինչն յերբ ուսույցեմ ձեզ (Մտթ. ժԼ. 16): Զի՞նչանուն է քեզ (Ղկ. ը. 30): Այս կարգինախադասություններըի բնն Հարցականեն, ն նրանց պատասլսանը մի բացատրություն է լինում: 2) Հարցականնչւսնը դրվում է նաիլսադասության որել մի սնդամի վրա, որ բատ տիպի ճարցական է ն կարող է մի ուրիչ դեպքում Հարցականչլինել: Այս այո կամ ոչ, կարգի նախադասությունների պատասխանըլինում է պարզապես որին Հարցնողը նախապեսւոնղյակ չե: Հաւաւույ՞յք, եթէ կարողեւ ւսոնիլ ձեզ ղայդ.սեն ցնա. Այո տէ՛ր (Մթ. Թ. 28): ձեր ( Մ. Ո՞չ իցե ընթերցնալ ւոթ.ժբ. 3): 3) կասկածը կարող է լինել երկու ն ավելի բառերի վրա, որոնց մեկի կամ մյուսի ընւորությունը կախված Լ պատասխանողից.այս դեպքում Հարցումը միայն առաջին բառի վրա Լ դրվում, մյուսը միանում Լ նրան թե չաղկապով: ՞

0րինակ'

աւոի՞էր, երկնի՞ց թէ ի մարդկանէ (Մւոթ.իա. 23): Այս պարագայինկարելի Լ ավելացնել նան արդյոք բառը, որ ծառայում է կասկածըկամ տարակույսըզորացնելու. ինչպես` Մարմնաւո՞րքԼին արդեաւք դիքն, թե անմարմինք (եզն. 100): ն նա ծ) Բայց եթն պատասխանըարդեն գիտե,որ ՀւսյւոնիԼ Հարցնողին, պատասխանըզայո» պիտիլինի, Հարցումը կրում է լոկ իբրն ճարտասանական ձն, տրվումԼ ոՐչ ապաքէն,օրինակ' Ու

4)

Հ.

6)

Աճառյան

Ընդէ՞ր օրենք ի թազաւորաց դղնիցեն.ո՞չ ապաքէն վասն կարճելոյ չարնացն(եղ. 59): Լ իբն ճւասրուոասանական ձե' փոխանակբացաՀասրցականրը դգորձածվում

սականի, ինչպես"

Ո՞վւսսւսց:

Ո՞վ գիւտն Զասացի:Զգիտեմ: Ո՞վ լ ւոնսելւսյոիսի բան: Հարցականնախադասություն կաղմելու Համար չաւոլեզուներում կովկասյան Հ

բայիցՀեւոո դրվումԼ միւսուսնձինմասնիկ:

Հարցականմասնիկ ունի չելսերենը (ն), ռուսերենը (ճ8), մոնղոլերենում կան մի քանի այղպիսի մասնիկներ, որոնք կցվում են բային: ԶինարենՀարցականձեր. Տճո հոօ ուծ Լնոր բա՞րձը Լ: ոօ էԾ ՃճՇ ՕՅոք ծ Այս փողոցը լա՞յնէ: ու 780 ոլ 66-եծ տճ ուծ ծւվխել այս ձին: կուզեի՞ք ու Թուրքերենի մեջ էլ Հարցական չի դրվում, երբ նախադասության մեջ քւ Հարցականբառ կա.օրինակ' Քօճո: Հարցական կազմելուՀամար վերջնավանկի վրա դնում են Վրացերենում ն ուժեղ խիստ չեչտ' Շարցականտոնով, ինչպես' կիթուլո՛բ, կիթուլոբտի՛ Չ` (Թոռ, Օոու քօօւք. 4): լեզվով Հարցականկազմելու Համար բայի վերջում դնում են կարբարդինյան ո. կամ 16, կամ քօր: ՀարցականիՀամար նույնպես աուսնձինձն չկա (ճւսյերենի-ես ), չնչտը բավական է. օրինակ' --

-

-

-

Է»ոուՏ ունի՞ս: -

Էշոն

ունի՞ք: Աչիւարծաբարումբացասական Հարցականիմեջ բայն Լ Հարցնում, գրաքարում"ոչ. Չկերա՞ը, ո՞չ եկիր: Հարցականնախոսդասությունը ւսննամերենում կաղմվումԼ բացասականով. են ւսսում Լ, Թե չԼ »: սելու «եկե՞լ37 փոլուսնակ «եկե՞լ Շաւո անգամ Հւսրցւսկան բացասականի նչանակություն նախադասությունը ունի. ինչես' «Ես

Ճիչ

-

է «չգիտեմ»: գիւոե՞մ»-- նշանակում

Հայոց պես:

վերածելու Համար դնում նախադասությունը Հարցականի Զավայերենում Լ Տոոոքճյճոոսոսքօք1էռոմ 7

քսոոձոն բւսոր,

որ

նչանակում

են

իՐնչ- քսոոոն

(8օհռէճ, Օո. )օմ. 45): Զինարենում էլ սիրում են Հարցականըկրկնել բացասականով,օրինակ'

քս 1

--

եկա՞

Հ

«չեկա»:

Հարցական կազմելուՀամար Շվեդերենում

ւսռաջ, ուրիչ որել նչան չկա:

բայր

տանում

ճապոներենումՀարցականինչանն Լ' էճ, ինչպես" ՅոճՅ-աՅ Դուք գնո՞ւմ եք:

են

ւսռարկայից

1: ոոտ-ԷՑ

Շարաճյուսություն

Տօոճո Ամերիկյան

լնզվի մեջ 3 տեսակՀարցականկա. սովորաբարնասխադասության ծայրը դնում են հօ Հարցականը.եթե անձը, որին ուղղված Լ Հարցումը, բավական Հեռու է, Հարցականը դառնում է հօ կամ 1օ, իսկ երբ Հարց ւովողը անմիջական պատասխան Լ :պաճանջում,Հարցականըդառնում Լ 66 (8օ2Տ, Էէճոմեօօե, Լ 934):

Հարցականկաղմելու Համար նախադասության Լեթթերենում սկիզբը գնում աՅյ Հարցականը.ինչպես՝ օՏ Ջոս Ես գիտեմ: ՇՏ Տոոս ՆՅյ Գիւոնմ: (8ղՇոճնոծ, 9)"

են

--

--

ՇԱՐԱԴԱՍՈՒԹՑՈՒՆ

(ԲԱՌԵՐԻ

ՇԱՐՔԸ)

մի ընդանուր ն մի լեզու սւոեղծել Լ բառերի չարադասության Լ միւոքը վորական կարզ,որից չեղվում դարձնելու ւսվելիարւոասճայտիչ Հւսմար: Ընդունված կարգ Լ' նախաղասության մեջ բառերը դասավորել ըստ իրենց ուզա" սւոորողյալը. կարնորության աստիճանի' նավ դնելենթական, թեն Հայերենում ենթական կարող Լ բայից ն՛ առաջ դրվել՝ «Արքայ աս» (Ագաթ. 8 53), ն Հեւոո" «Եւո ւզաւոսսխանի Գրիգորիս» (Ագաթ.Տ 52): Երբ կարիք կա առանձին ուչադրություն Հրավիրելու որոչիչի վրա, չարք փոլվում է: Այսպես,լատիներենհօոոծտ է16Տ, նչանակում Էէ ո՛չ թենպարզապես «երեք մարդ», այլ Հաւոկապես«մարդիկ», որոնք թվով երեք են: Երբ Հայերեն ասում ենք «Հայր սիրէ զորղի», Հասկացվում Լ, որ Շայրը (ենթական)սիրում է որդուն, իսկ երբ ասում ենք «Որդի սիրէ զՀայր»,որդինԼ դառնում ենթակա: Նախադասությանառաջինկարնոր բառից անմիջապեսՀետո ծաջորղում են բառիկները, անորոչները ն վերջաչար անձնական դերանունները, այս բոլորը երկրորդական ւուսլիս ւսրժեքունեն ն Հաճախւսնչեչւտեն: Այս մասինՀունարենը է լավագույն օրինակները,իր ծք, Լք, «Շօ ն այլն, ն այլն բառիկներով: ԲայցՀւա"յերենն Լլ ունի բազմաթիվ օրինակներ,որոնք նույն Հնղեվրուղականօրենքիչաեն, ինչպես' րունակությունն Զի՞ դու, զի՞' ընդ ջեզ, զի՞' ելէք դուջ այժմ ամենեքեանի ւտունիս նանրութեան (Ես, իբ, 1): Գան ոմանք ի տանէ ժողովրդապետին(Մրկ. Ե. 385): (Մբկ. Ե. 35): ջո մեռաւ Դուստրն ի վաղիւ անդր կամեցաւ ելանել ի Գալիլեա (ՑՀ. ա. 43): Ի սերմանելն իւրում Լր որ անկաւ ճանապարճաւ(Ղկ. ր. 5): Ամեն

սո-

առ

է զրել նան «ՋարմացաՀեւտոԱճառյանը Հարցականնախաղասություններից պլանավորել կան նախադասության»մասին, սակայն ձեռազրում միայն վերնագիրն է զրված, ն ամրողջ էր ՛

ղատարկ է (Խ. Բ.):

Հ. Աճառյան

Հին պարակերննիսովորականչարքե է նեթակա, անոիլանգիր,լրացուցիչ, բայ ճոռ 2722 Հնւոո 8ոմճու Լ ւսյս կարող դրվել ամեն ւտնղչ ւսյւ կոմբուջիան Բարդիայինսւլանեց:Խնդիրը" Լեզուների այս անճամաձայնությունըցույց Լ տալիս այն, որ նալալեզվի մլ,ջ չարադասությունը բոլորովին ազատ Լր, որի Հետթերըմնում են դեո ամեն լեզվի մեջ: Լ, Այստեղ դնում ենք մի քանի օրինակ Հին Հայերենից, որոնցից Հետնում թե միչ աչիխատումէին նախադասությանկարնորագույն բառը ղնել սկզբում: Զիք ինչ չար որ բնութեամբ չար իցէ ն ոչ է արարիչչարաց իրաց, այլ բարիաց: Զի մի մթարքն որ զբբոք չողայցին, արգել Հայելոյ ի յսւոակութիւն լուսոյն լիցին: Զաղզատութիւն եկեղեցվոյ արկանէր ի ծառայութիւն (Եղիչե). կարնոր բառր ազատութիւնն Լ, իսկ նրա դեմ ծՏառալութիւն,դրված Լ խոսքի վերջը: Զի եկեղեցվոյ փաոս աղաւաղեսցեն (եղիչե ): կարնեորր եկեղեցինԼ, որ սկիզբն է ւսնցել,նույնիսկկանխելով Հւսւոկացյալը: Զեռան ն նոքա անծիաական Հրով (եղիչե), կարնորը բայն Լ, որ սկիզբն Լ ւսնցել: Սակայն երբ ասում ենք, թն չարադասությունը ազատ Լ, պեւտքչկա կարծեթե նա բոլորովին անկանոն Լ, ռծասարասկ բառերի սովորական խմբալու, վորության մեջ որոչիչը որոչյալից առաջ Լ դրվում, այսպես' 4ԼՇՏ հօտուոճտ երեք լատիներեն ւսրք (մարղ), Հունարեն 01/000օ41Նզ'ք բարի այր. սւնսկրիւո Վօզճոճու մմ: աստուածոց բնակարան. Հայերեն առատ պարգնօք (ածականը գոյականից առաջ, իսկ երբ վերջն Լ' Հատուկ ուչադրություն Լ Հրավիրում,ինչպես՝ պարգնօքմեծամեծօք): ՍւսկայնՀին լեզուների մեջ բառի վերջավորությունը բավական Լ ցույց տալու, թե նա ինչ չշոլով Լ ն Հեւտնաբարինչ պաչտոն ունի նախադասության մնջ: Դրա Համար էլ անձչրաժեչտչԼր որեէ Հաստատուն կարդով որոչել դիրքը:Հին լեզուները ն Հաւոկապես նախալեզուն ընղունում Հնդեվրուղական են ազատ չարադասություն,բառերը դասավորվում են ո՛չ թն ըստ պաչտոնի, այլ Համաձայն այն կարնորության, որ ունեն նրանք այս կամ այն նախադասության մեջ, ն որի վրա ունկնղրի ուչադրությունն է ուղում Հրավիրելիւուսողը: կարճ խոսքով, չարադասությունըճարտասանական Էր ն. ո՛չ ջերականականդ Ամենից ավելի Հունարնեն է, որ պաՀել է ծնղեվրովականնախալեզվիազատ ն լաւոիներենը: Հայերենը չարադասությունը, երւսնիցետ չեն մնում Հւսյերենը նման է Հունարենիչարադասությանը, որ կարելի է դնել Հւսւոկապենս այնպես բառ' ՀեւտնելովՀունարենին,առանց թարգմանել ամբողջ ս. Գիրքը բառ կայն սրանով ստրկացնելու լեզուն, որովչեւտն այղ թարգմանության լեզուն ոչնչով չի տարբերվումինքնագիր Հայերենգրվածքներիլեզվից: Օրինակ,կարելի է լատիներենն Հայերեն ազատորենասել. (բայց սկիզբը չի դրվում) օրինակ քոտճնո եճոեսյ2

առո

"

սա-

Երբ տեղ ցույց տվող մի խնղիրպատաձի,վերջր կզրվի ն բայր այսպիսով առաջ կանցնիհռսխ նա եղա՞վ արքայ Յեռխո Խճճույ ի Մարս (Ռ/62116ոքոռ ձո 239-240) բայց կան ն ղեպքեր չարքը խանզարվումէ:

շոռ երբ այա

-

Շարաճյուսություն Ռհսող քՅէՇո-

է Հւսյրզորզի սիրէ: ճնսոռՔՅէՇՐՅէ զորդի սիրէ Հւսյր: Յով Բնա քՃ16Շոսիրէ զորղի Հայր: քճէօ

ՅՈՂՅԷ

ՅՅ

ոնսոտ

սիրէ

Հւսյրզորդի:

Մյուսները աչխատել են կամաց կամաց չարաղասության մեջ մտցնել որոչ Համար սանսկրիտը կարգ:Օրինակի ւսրդենունի մի Հւսսւուսւոունկարզ:Բայց այս կարգր զանազանվում է լեզվից լեզու. օրինակ"բայր սանսկրիտի մեջ դրվում Լ սովորաբար նախադասության վերջը,ւսյսպես նան կամիսերննում(82-ոէօռ, Ճ հել 1ՈՃՈԿ6|, ի. 23). մինչդեռ Հին իոլանդերենի մեջ դրվումԼ սկիզբը, էսկ ն Հին ն լատիներենի Հունարենի, Հւսյերենի, սրավերենի,ինչպես Հնագույն իրանական բնագրերիմեջ նրա տեղը չարժական Լ: ԱՀա մի կտոր Հունարեն ՀանդերձՀայերենթարգմանությամբ: Ավետարանից, Օ«6ն ոճ տճծլո Ճ0ՏԾՄՇԼ ոքճօ թօ, Թոյլ տուք մանկուոյղ զալ իս, 1ԹՆ 'Ս0 իդ 2 Օ41Ս«666. 3/ճք 16ւ0Սնան եւ մի՛ արգելուք զղոսա, զի այդղպիսնացղ ՀՕէ էԽ դ 060.161: Օն 15:06 առո

Լ ւսրքայութիւնԱռսւոուծոյ:

Մեջտեղ են

մնում

միայն Հոդերը, որոնք չկան Հայնրենում: »

-

եշ

Այսպիսով, ինչպես ննրածության մեջ ասել նենք,չարաղասությունը լեզվաբանական գիւոության այն ճյուղն է, որ ուսումնասիրումէ բառերի առնչությունը իրար Հետ, նրանց պաչտոնը, կարգր ն դասավորությունը իբրն անդամնախադասության, մի խոսքով, չարադասությունընախադասությանկազմի ուսումնասիրությունն Է ն ,ոսրբերվում Լ ձնաբանությունից, որ միայն բառերի ձնի է: Ուրիչմի զիւոությունից ուսումնասիրությունն ւսռնելով'ձնաբանուօրինակ թյունը բառերի անդամաղնենություննէ, չարադասությունը' նրանց բնախոսությունը: Նոր լեզուները Հներիցմի Հիմնականտարբերություն ունեն: ՈրովՀետնբառը, ճոլովական վնրջազորություններից զուրկ լինելով, Հայտնի չէ, թե ինչ Հոլովի է պաւկանում, ն միաժամանակկարող Լ ե՛ այսինչ Հոլովին պատկանել ն՛ այնինչ Հոլովին, ուստի դիմել են մի ուրիչ միջոցի' բառի դիրջով որոչել նրա մեջ չարադասությունը ունի Հոլովը ն ւվաչտոնը:Ըսւո որում' նոր լեզուների որոչ կարգ, ն ամեն մի բառի տեղը որոչված Լ Շամաձայնիր պաչտոնին,Հակառակ պարագային, իմաստըխանգարվում է: Օրինակ,ֆրանսերենում ն արնմբրւոյանՀայերննում Պօղոս ն Պեւորոս Թե՛ ուղղական են ն թե Հայցական, այնպես որ երբ Հարկ լինի ասել թե Պողոսը ծեծել Է Պեւորոսին,անչրաժեչտ Լ ն (ենթակա) դնել սկիզբը Պետրոսը(սեռի խնդիր) դնել վերջը, այսպես' Պողոսը ՊողոսըծեճեցՊեւորոսը: ճս)

Եճէխ Ք1Շուծ,

Հ.

Աճառյան

Լ, որովՀեւոն Հակառակղիրքով ծեծող ն ւսնկարելի ւսյն ժամանակ Պնւորոսր ծեծ Պողոսը ոււոողկդառնա: Այսպես ուրեմն,նոր լեզուների մեջ բառերի կարգր որոչ ե Հաստատ է: Այսնան պես է սեմական լեզուների մեջ, սեմական լեղուների մեջ բառերի կարզի նր կիսակատար փոփոլսությու չափովուչ ժամանակի ղործէ: Զինարենում, ուր Հոլով չկա, երբ բառը դրվում Լ բայից առաջ, ուղղական Լ, իսկ երբ բայիցՀնւտոո' ւորական,Հայցական է: Գերմաներենում քնն Հաճախ ձնով տարբեր են իրարից, չփոթության երկյուղ ուղղականը ն Հայցականը ն չկա, բայց որովչշեւտնուրիչ ղեպքերում տարբերչեն, չփոթություն կարող Լ ծագել, ուստի որոչված Լ նույնպես դնել նախ ենթական,Հնւոո' սեռի խնդիրը, Խոշս ինչպես' մօր ԼՇԽՇ ՏՀՇիէ մօո ԷԼՏշո, ձւՇ Ււճս պահէ ճօ 8խոօ (8:օօեօնոճոռ ձօ հու Տո 1910, Լջ 15): Շվեդերենի մեջ ուղղական, տրական, Հւսյցական միննույն ձենն ունեն, ուստի զանազանելու Շամարիրարից որոչված Լ սկիզբը ն Հեւոո Հեւոո բայը.Հետո ւորականը օրինակ' դնելուղղականը, Հւսյցականը, քտէ տճոուռիոո է0ւոսո Առսւոված ւովել Լ մարղոցբանականություն: ունի ճիչտ ճիչտ ւումկերենի (աչլսարծաբարի ) Բասկերենն թյունը. օրինակ" Օսմ հռո

ու

ՎԱՐԻ-Յ-11 ւողայ(ըյին չօճուղա 1է ՇմՇոո-Յ

օՇՈՅո

ճ'օ4-Յռ եղածս

չարաղդասու-

ՍԵսոս-

ւոված գիրքըվերմիչ օրւորղում ֆիթավպ.

եյզիսի տիր լավ-ն Լ: Ֆիջի կղզու լեզվով խոսքի սկիզբը դրվում Է բայր, Հետո սեռի լսնդիրը, Հետո ենթական. Դանիերենումսեռականըգոյականից առաջ Լ դրվում. ինչպես" է146ւճոտ Եօռհոջ Հետ Հրամանը. եռւոօՏ եօջ ւողայի գիրթջը.Սա արաբական ձեն Լ, որ ն ՄՅԱԵՇՐՏ 8ոքշհլ 4օտ Խւոմշտ 8սշհ, կամ անգլերենում կա գերմաներենում չօք չա

-

-

Ւռէհօրո'Տ Տւո

Այսպես Ն չվեդերենում Շո ՈՇքոՏ էյոոօ մի աղջկաքմածաճույքը եՇոսոքծՇոտ 4օէէօո թագավորի աղջիկը: ճիչ Հւսյերեն լեզվի մեջ չարադասությունը ւսչլոսարծաբարի Հինդուստանի պես է, ենթակա, սեռի իլշնղիր,բայ. նախաղրությունը դրվում Լ գոյականից Հեւոո, մակբայը" բայից առաջ, ածականը գոյականից առավ, Հւսւոկացուցիչը Հառտկացյալից առաջ (8օոոօւյօո, 41): --

--

ԲառարաժանումնԼլ իր որոչ օրենքներնունի. այսպես" նախդիրները առանձին նն գրվում, բայց մասնիկներըկցված են բառին, այսպես նան բոլոր տեսակի է, գրվում վերջավորությունները:Հոդը բոլոր լեզուների մեջ Լլ, եթե նավլսադաս է առանձին,իսկ եթե ետադաս Լ, կցվումէ բառին. օրինակ`

աաա

աաա

Շարաճյուսություն ուան աաա

ւււ

աւա ւորա

Փրանս.15քծՐՇ,

զերմ.

ԱՇ

ԲՅէշ,

անզլ.էհՇ ՆՕՐ14, իտալ.11 Ո՛2մոծ,

իսկ Հայերենում կցվում Լ բառին, ինչպիս' մարդը, մարդն, ձու կը, ձուկն, կատուն, այգին ն այլն:

ՀԱՄԱՋԱՑՆՈՒԹՅՈՒՆ

ամեն Նախադասության

մի բաոը անկալս ն ինքնուրույն լինելով' նրանց կապակցությունը միայն Համաձայնությանմեջ Լ: ասելով Հասկանում ենք այն, Թե ինչ որ Լ մեկը, նույնպես Լ Համաձայնություն ն լինում մյուսը, բայց այս Համաձայնությունը ո՛չ թե մեկ բառի կողմից մյուսի Համար պարտաղիրմի պաՀանջ Լ, այլ ինչպես անունն Լլ ցույց Լ տալիս, երկու կողմից միաժամանակկատարված Համապաւտասխանություն: Բայականնախադասության մեջ Համաձայնությունը կայանում Լ բայի ն ենթակայի միջն: Սեմական լեզուների մեջ այդ երկուսի Համաձայնության եզրերն են սեռն սեմական բայը սեւ ունիչԸստ այա, երբ ենթական թիվ որովչեւտն արական եղակի Լ, բայն Լլ լինում է արական եզակի, եթե ննթական իգական երկակի Լ, բայն էլ լինում Լ իգական երկակի ն այլն: Սակայն Հնդեվրուղական բայը սեռից զուրկ լինելով,Համաձայնությունըլինում Լ միայն թվի մեջ: երկու անունների կամ մի հսկական Համաձայնությունը տեղի Լ ունենում ածականի մի գոյականի միջն, պայմանով որ տարբեր Հոլովներով չլինեն, ինչպես՝ Արարիցզձեզ որսորդս մարդկան (Մոթ. դ. 20): Եւոնս այլ երկուս եղբարս, ղՑակովբոս Զերեդնայ եւ ղՑովՀաննԼլսզեղբայր նորա, ի նաւի Ջեբեղդեաւ Հանդերձ Հարբն իւրեանց (Մտթ.դ. 21): Մի՛ ոք իմասցիինչ ի բանից այտիյայդցանԼ (Երեմ լը. 24): Այսպիսիդանդազանացբանից տխմարաց մտաց կարկատելոց: Այս նախադասությանց մեջ անմիջապեսիրար Հետ կապ ունեցող Համադիր ն զեղբայր, բառեր են զձեզ ն որսորդս, երկուս ն եղբարս, ղՑովՀչանեԼս Զեբեն ն ն ն դեաւ Հարբ, ի բանից յայտցանԼ, բանից տխմարաց այլն, ուստի ն Հաեն իրար Հեւո: Բայցիրար Հեւո չկապվողղանաղան ւոարբերլրամաճձայնվել ն ն են ցուցիչներ ե նաւի ն Հարբ, բանից ն ւլաւտտասխանի որսորդ մարդկան, ն Հետ: այլն, ուստի չեն Համաձայնում իրար Վերի օրինակներիմեջ Համաձայնությունը եղել է թվով ն Հոլովով, որովՀեւոն Հայերենի մեջ միայն այս կարզերը (Շ2էճքօո1Շ)կան: իսկ Հնդեվրուլական նախալեզվի մեջ (ինչպես ն այն ժառանգների մեջ), ուր կա նան սեռ, Համաձայնությունը լինում է սեռով, թվով ն Հոլովով,յսինքն այն բոլոր տարրեբով, որ Հավասարապեսունեն գոյականներն ածականները.նրբ գոյականը ու

ու

Հ. Աճառյան

ղուրկ Լ ածականից կամ ցուցականից, ոչ մի նչան չունի իմանալու, թե ինչ սեռի Լ: Համաձայնությունը Հաճալվսկեղծիթ է. գրական ուղղազրուՖրանսերենում թյան մեջ զրվում Լ Հոծ, ՀաոոծՇ, ՀմոծՏ, ՅՀաոծօտ (եզակի արական. եղակի ն Հոզնակի իզական), իգական, Հոզնակի բայց այղ րոլորը ժողովրղի են են Բու. Բոլտ, ճու, մեջ Հնչվում միատեսակ: Նույնպեսմիատեսակ Հնչվում նան Յոո1է-ՅԼՈուՇու ՅոՇ-Յ1ՈՇոէ, ՌԲուօտ,կամ թե ոս, ոսը, ոստ, Ոսշտ, այսպես ն այլն: Այս են, ձներն որոնք իրականության բոլորը,ղզինւականների Հնարոած մեջ չկան: Այս բանը այնքան ճչմարիտ Լ, որ նույնիսկ մեծ Հեղինակներ սխալվել են Համաձայնության օրենքների մեջ կամ թույլ են տվել իրենց չգործադրել օրենքը: Այսպես, օրինակ, սլսալ Լ ոօէօո էԼլսքօՕՊՏ ոոճոշհճոմտ մ'Շստօ-ՈՇոոօ ԼոռուօոմԸ ՅԵՅ15ՏՇ Ոոօոէ (պիտիլիներ Լօստ-ՈՇոոօՏ) ւվսւլ Լ գրում նույնւվես հՈՅ1ԻՇԼԵՇ 16Տ 1015, մօոէ 11 ոքսօսո ՛ՈՇոոՇու ոօտ Տօսիոէտ Շո |օՕոքսՇսո 8ՏԼ (պիտի լիներ եօու), (ՈՂ աԱՇԷ ՒՇ 66, Լջ 79): Երբեմնայս երկուսը միանում են իրար Հետ կամ նույնանում: Այս երնույթը ուր չինարենում, Հաւոկապես նկատելիԼ անջատականլեզուների մեջ:Օրինակ. Հոլովները առանձին չունեն,ուրիչ լոսթով՝ Հոլով.Հեւոեվերջավորություններ վաբար ձն չկա:Բառի դիրքն Լ նավադասության մեջ, որ որոչում Լ Հոլովը.

արական

ն են: Այնու ամենայնիվ. ւլեւոբ ձնարանությունը չարադասությունը նույնանում չէ կարծել,Թե չարադասությունը, իբրն գիտություն, արժերչունի. որովչեւոն ճենց սրանով Լլ իր արժեքը բարձրանում ն գերակչոում Լ ձնարանությունից:

կան

դեսպլթեր,երբ չարադասությունն Լ միայն, որ կարող Լ որոչել, ժե այսինչ բաոր ինչ ձն Լ, օրինակ. Գրիչըկարապետին ւտվի ն կարապետինզովում են. իբրւորական,երկրորղում իրը Հւսյցւսկան: ւսուսջինում Պորտանզլերենումկարելի չէ ասել ՅՏ հոքսոտջոօքռ 6 ռեոճ Շունարեն ն լաւոիներեն լեզուները, այլսլետք լ ասելՅ Լոքո Քոօք8Շ 8 Թեոտ (Ճոտէթէէ, 549): կււնոնն այն Լ. որ երը մի դոյւսկան ւի քանի ծական ունի. նրանք ալեւուք ն Հետնենն Լ զոյականին ո/չ թե գոյականը ածականներին. Ուստի այլ ոճ Լ ոուսերեն 8 քՄՇԸՃՕԻԼ 11 Յքիլ 48ԸՅՕԻ1 130637: լեզվում ածականը ետադաս Լ ն միչտ անփուիոլսԹե սեռով ն թե Բրեւտոն թվով, ինչպե" սո է) օՅ6Շո մի տուն գեղեցիկ. մճո ԵրճհսՇ սո մի մարդ սիրուն. Խո ՏՕսմՅոմ ուճմ մի զինվոր լավ: Սոս Լ լեզվի ընդՀանուր ն սովորականձեր: Բսյց կարելի է երբեմն ածականը դնել նախաղաս.այդ դեղլքում գոյականը դրվումէ սեռականով,ինչպես' սո հմր հօճո Յ ն: մի գեղեցիկտուն. սո ԵՐՅհսՇ 8 26ո մի սիրուն մարդ. Յ Ցօսմմոմ սո ոմ մի լավ զինվոր: 18, 100): (Օտմօոոծ, Հոգնակիում ւսյս ձեր երբեք չե զործածվում

Շարաճյուսություն

Երկարաւտնպատերազմներիժամանակաչրջանումառաջ են եկել Հայ պատմի ամբողջ չարք (դոկտ. Ս. Տեր-Ավետիսյան, մադգիրների Աբը. ԿրետացուՀիչաւոակարանը, գիտ. աչի. ՃԱԼ Լջ 286): Մտածել Լ պատմագիրներիմասին, բայց ենթակա է չարք, որ եզակի Լ: Սխալ Շամաձայնություն Հնտնա(կայզորինՀաջորդում Լր մյուս Հատվածը, Դու ածոռելի փղերի դա ՀեծյալզնդերնԷին:Ապա զալիսէր մյուս Հաւովածը: Ա, 402): Էին (Դեմիրճյան, երամակներն Վարդանանք, Երնում Լին չատ սաղավարտներ: Դա մարտիկներեին, որ այս գիչերի առիթով դրել Լին իրենց սաղավարտները(անդ. Լջ 371): Դա կանայք Լսվեց Հեծկլտոց: Լին, որ բազմության մեջ Հառաչանթով նայում Լին Վարդանին (անդ.ւջ 37): մեջ նախաւվաւոիվԵրբ ւռարբերղեմքի ղերանուններ Համաձայնության դգործածվումեն միասին, Համաձայնումի մեջ նախապատվությունըտրվում Լ Հեւտտնյալ ձնով. ղեմթը նախապատիվԼ բ-ից ն գ-ից: » » » գ-ից: Ի Երբ տարբեր սեռի գոյականները տրվում են միասին, ածականը դրվում | նախապատիվսեռով. այսպես օրինակ,չեիւերենում՝ արականը նախապաւոիվէ -

-

ա

ն Լ չեզոքից(Էլճռեշի,Օոճող, չեզոքից.իդականը իգականից նախապատիվ

էՀհծզսԸ,53): Բրետոներենումեթե ենթական դրված է րայից Հետո, նախապատվության օրենքը պածՀվումէ, իսկ եթե նալնադաս Լ, բայր դրվում է ոչ թեննախապատիվ դեմքով. այլ երրորդ դեմքով, ինչպես ԹւՇուՇ, հս

հճ ուճ

դուք Պետրոսը.

իսկ

Շռ

ն ես

մօտ Տխճ ծէ

սովորեցինք.

Հակառակը' Տէսճ16է հսո

ոծտՏԷլօուծ, հս:

(Շտվօուօ,

հռ ոո:

108)

ԲԱՌԱՆՋԱՏ

Երկու բառից բաղկացած բայական միացությունները կարելի չէ անջատել իրարիցզանազան միջանկյալբառերով, օրինակ,կարելիչէ ասել՝ Ես անց այնտեղիցկացա փոխանակես այնտեղիցանցկացա: Ես ի նկատիմի մաւտաղաչասերաժչտության ունեք (Պաւոկ., Ընւոիր վարժուծի ունեմ Հւո. Ես 1893, մի 133): նկատի բ. ե Լջ նրաժչտության երկ., Փոլսանակ' մաւոսղածաս վարժուծի: ԲԱՌԵՐԻ

ՇԱՐՔԸ

Լ, բայց Շաճախ անչրաժեչտ է պաՀել որոչ բառերի չարքը աղատ Լ կամ սխալ: Օրինակ" կարդ,առանց որի կամ տղզեղ լինում նախադասությունը, անունը մենք Համարում ենք բնիկ, տեղական,որպնս սկզրում Այս Ուրարտու Թեն

-

50-1

Հ.

Աճառյան

անուն Թերնս որոչ ւոոծւմերի ցեղնը ընդծշանուր -

(Ղափանցյան, Ուրարտուի

ւլատւքություն): կարելիչէ որպես բառը պանել սկզբում թերնս բառերից առաջ, այլ պետք Լ ասել սկզբում թերնս որպես որոչ ըստ որում որպես բառր պատ...

կանումէ անորոչին:

Վրաց բառերի չարքը' ենթակա սեռի խնդիր օրինակ մուչերմա սասախլեատփեթքես բանվորիզտունն պայթեցրին: նախադասությանմեջ' Անվանական ենթակա ստորոգելի բայ. կացի մդիդարի -

-

բայ.

-

-

-

ա

-

Լ: մարդըՀարուստ

Որոչիչբառերը նախադասեն որոչյալից. այսպնս' օրինակ,սեռականը,ածա-

կանը, թվականը ն դերանունըդրվում են առաջ, իսկ Շատկացուցիչը,գոյականը՝ Հեւոո

(ճօջէ, 269):

մեջ կարողԼ ՄիայնՇ2«քոՇՏՏ1ՆՇ նախադասության

փոխվել:

չարքը

Շատ

ղժվար է բառերի չարքը դուրս բերել այնպես, որ միայն մի իմաստի ն Համասզատասխանի երկդիմությանտեղիք չտա: Հայերեն «ոչխարի լավ մածուն» ասելու փոխարեն Հաճախ ւում Օրինակ" են՝ «լավ մաճուն): ոչխարի ֆր. Եօսճհօտ մ'օոօ1Ա6Տ 18ոքօօօոուոծ մօտ Եւաօօ1ՇէՏ (Լ2ոՅւնոծ,

Օղ126ՇԱՇՏ)

Այստեղըստ գրվածքիպեւք Լ Հասկանալ,թե ականջներնեն ապարանջանի ւվեսլայն,մինչդեռ Հեղինակի միւոքըայն է, թն գինդերնեն լայն: Նույնը Հայնրեն պիտիլիներ՝ Առլարանջանի սլես լայն ականջիօղեր, որ դարձյալ երկդիմի է: Բոլոր այս դեւլքնրում չեչտի ն դադարի փոխճարաբերություննէ, որ երկդիմության առաջը առնում Լ, ն որ գրի առնել չատ անդամանչՀնարեէ: Անկախ նախադասությանկազմից զոււտ թվումներ անելու ժամանակէլ կա բառների մի չարք, որ սովորության ն գործածությանարդյունք է միայն, օրինակ, ասում ենք Շայրսու մայրս, Շորիցու մորից ն ոչ թե մորից Հորից: ԸնդՀանուրօրննք է, որ կարճբառերը առաջ են անցնում, այսպես' Հայր մայի, քույր նղբայր, տեր ն տիրական,օր գիչեր, եղ-քացալս, տունն կնիկ, մարդ-մարդասանք,զյուղ քաղաք, ասղ-պղպեղ,մարդ մունջ, տեղի-անտեղի,կոչ ու դուրսը, ճիչ սխալ, լուռ անճիչտ,ծուռ սն Հավասարվանկերով կուվիտ, ճերմակ,կանաչ-կարմիր, ւոեղի-անտեղի: գել, սուտ ղորտ, թեր ն բառերի Համար կանոն չկա. գիչեր-ցերեկ, չուն դեմ, երկար-բարակ, երկար բարակ: Այսվես նան անգլերեն. ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ԵՐՇՅ4 Յոմ

ԵսէէՇր

Եոօճմ Յոմ ԿՅՒՇԼ ում

ճոմ

աէր

Բօու

էօք էօ Եօէէօու ոօսջհՃոմ ոՇՅմ7 ւօսջի ճոմ էսոռԵլՇ

ու

Շարաճյո' սություն Շսք Ճոմ

ԲՇօ Յոմ

ՏՅսօօր

ղոմ

Յոմ

աօճէհօո

հյջի

հճճմ

Յոմ

Տհօամօոտ

Մատճոմ

Օոօսէհ (76Տքօոտշո,

ՇՅՏ)

Յոմ

ոււջիէ7 Տոճէշհօտ

ՏեւնօէսոՇ... 215)

տոմ

-

-

Առչասարակընղունված Լ ասել, թե Հին լեզուներում նախադասությանմեջ բառերի չարքը բոլորովին ազատ Լ, իսկ, ընդչակառակը, նոր լեզուներում նախադասության մեջ բառերը ունեն պարտադիրորոչ չարք: Ոչ մեկր բացարձակ ճիչտ չէ: Ոչ Հին լեզուներն են բացարձակապեսաղատ, ոչ Լլ նոր լեզուներն են բացարձակապես ստրկական: Հին լեզուներն էլ ունեն երբեմն պարտադիրչարք, նոր լեզուներն էլ ունեն որոչ ազատություններ: Գրաբարում կարելի Լ առել' Տուն իմ մեծ Լ: Մեծ

Լ

տուն

էմ:

Բայց մի՞թն կարելի Լ ասել Տուն ւմեճ իմ Լ: Է

տուն

մեծ

իմ:

Երկուսն էլ" ոչ: ԱչլշարՀչաբարումասում ենք' մեծ Լ: իմ ունը Բայց նան' Մեծ Լ իմ ւոունը: Փրանսերենում, որ չաւտ վերլուծական չարադասություն ունի, թեն Նույնիսկ սովորականձնով պետք է ասել Տօո ՅՏքՇՇԼօՏէ էՇոուԵլՇ

իր երնույթը սոսկալի Լ: կարելիԼ նան չարքը փոլխհլովասել՝ ՂՇումԵԼՇ օՏէ

Տօո

ՅՏքօօէ

Սոսկալի է իր երնույթը: մեր լեզուն, Հնի ն նորի Համար էլ պետք Լ ասենք, Ուրեմնչափավորելով թե Հին լեզուները բառերի չարադասության մեջ ավելի ազատ են, քան նորերը ն, նոր լեզուների մեջ բառերի չարքը ավելի պարտադիր կարգով է, քան Հին լեզուների մեջ: Տարբերությունը երնում Լ Հայտնի կերպով, երբ աչխարճաբարը Հեւոչ Հետ, կամ ֆրանսերենը՝ Համնմաւտենք գրաբարի լաւոիներենի Այդ Համեմատությամբ պիտի երնա նան, որ Հնից դեպի նորը գալու ժամանակ պակասում Լ, ն պարտադիրկարգը Հեւոզչետն ավեազատությունը Հեւող Հեւտռե

լանում:

Աճառյան

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՇԱՐՔ

Ըսւո ընղ անուր ֆերականական օրենքներիգլ|ուսվորնավսադասությունը ետք Լ դրվի առաջ, իսկ երկրորղականընրանից Հետո: Այսպես` վաղ եկա քեղ մուռ, որոլեսզի քեզ ւուսնըզտնեմ: Առավուռր ն այս դուրս, ընդանուր սովորական ձնից երկրորդական նախադաԲւսյց Լ նւսն սությունըկարող ստանալ Հետեյալձեերը: 1. կարող Լ գլլիշավորնաիսադասությունիցառաջ անցնել. օրինակ' Որպեսզի անպատճառ քեզւոանըզտնեւ,առավոտը չոււո եկա ֆեղ մուո: ՈրովՀետնինձ կանչել Լիր, ես էլ եկա:

Երբոր ուղես,

պատրաուո

եմ:

2. Երկրորդականնախադասությունը կարող Լ գլլսավոր նախադասությունը մեջ մւոնել: ճեղքելն նրա ւսյս կամ այն անդամըՀեռացնելով՝

ինչպես' ԱյսպիսիերկրորդականնավսադասությունըկոչվումԼ միջանկյալ, ուր արածում Լին մեր ոչիսարները, «Այն մարգագետինը, դտնվումէր դյուղից ն նրա Հեռու միջով անցնում էր Հեզասած մի առու»: 3. Երկրորդականնախադասությունըիր բայական ձնից զրկվում Լ ն վերածվելով մի կամ մի քանի բառի' իբրն անդամ միանում Լ գլլւսավորնախադառսության, ինչպես՝ Ուզողը եկավ, չուղողը չեկավ (Հով որ ուղեց' նա եկավ, իսկ ով որ չուզեց' նա չեկավ ): Նրա ղալուստը ւեսնելով' չտապեցի, եկա (Հերբւոեսա, որ նա գալիսԼ, ես էլ ն եկա ): չոտապեցի որ ուզես, արի): Ուդածբուպեիդ արի՛(ո՛ր բոպպեին ): կարդացածդ Հասկացա՞ր (ճասկացա՞ր ւսյն, ինչ որ կարդացիր

Երկրորդականնախադասությունը երբ կցվում Լ զլիավորին, կարող Լ դրվել փակագծիմեջ (երբ գրավոր է). կամ ստանալ թուլացած ձայն կամ չեչտ (երբ բանավորԼ), ինչպես այս վերջինւլարբերությանմեջ: ւուսլու ժամանակ սովորաբար Հարցական նախադասության ւաւտասիսանը ն Լ է բուն պատասխանըառաջ դրվում կարող մնալ մենակ, ն կամ չարբրունակել

մնացյալմասը:Օրինակ" --

--

Ո՞ւր Տուն

գնում: (կամ տուն

ես

եմ

գնում): ԴԵՄՔԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

կարելիԼ նախադասությանձնր փոխել ն ուղղակի կամ իսոսակցականձեր

փոխելով' դարձնել անուղղակի կամ պատմողական:Այս պարագային դեմքը փոխվում է. օրինակ" անՀրաժեչտարար Հարցրիննրան: Առա, ո՞նց լավացավ աչքդ (Շներան Հարցրին,որ ասի, թե ոնց լավացավ իր աչքը): -

Շարաճյուսություն

ւզաւուողը ԸնդՀակառակը,

կարող Լ սովորական ւպաւոմողականձնր թողնել, նրնակայելով իրեն մի բրուպե ենթակայիվիճակում, առնել նրա դերը, օրինակ' կանգնած ջրի առաջ' նայում (ր Հուանքին ն մտածում Լր, թե իչպես անցնի՝լողա՞,պակե՞, թե մի նավակկանչի.(կանգնած ֆրի առաջ,նւսյումէր Հոսանքին ն մտածում, «ԻՆչպեսանցնեմ, լողա՞մ, ցաւտկե՞ւ, թե՞ մի նավակ ): կանչեմ)» ն

ԲԱՌԵՐԻ

ՏԵՂԸ

ԵՎ ՀԱՄԱՋԱՑՆՈՒԹՑՈՒՆԸ

ՀատկացուցիչըՀատկացյալիցՀետո Լ դրվում, բայց կարող Լ նան լինել կառակը: Սկիզբնչարեաց (եղն.49): Զարնաց արարիչ (եզե. 51): Հին լեզուներից Հին պարսկերենե ունի Հակառակչարքը, ինչպես" թռ Վչտապի Հայրը, ֆոտատքնհ)2 բայց ֆորմուլների մեջ'

Հա-

«52724175ՅՏ13724178ո2ռը արքա արքայից: Ածականըդրվում Լ զոյականից առաջ, բայց կարող է նան դրվել Հետո, ն այն ժամանակ Համաձայնում է: Մեծ դործ (եղն, 55): Խոովութիւն մեծ (Բուզ. զ. 4): Աոն իմաստնոյ (Մւոթ.Լ. 24): բաղում (Ղկ.է. 9): ժամանակս Հոգովք աչխարճականօք(Ղկ. իա. 34): Հին պարսկերենում ածականը կարող Լ դրվել գոյականից առաջ կամ Հետո. թվականը միչտ առաջ չի դրվի, ինչպես" ճույՃ մճի)ճնն այլ զավառք, եռոքճքորտճ բանակն պարսիկ: Ավելի ազատ չարաղասության մնջ' կարող են ածականըգոյականից ն ՀատՀեռանալ" կացյալը Հատկացուցիչից բաժանվել չարեաց դտանի մարդն արարիչ Մասանցը (Եզն.35): Առաջ դրվելու դեպքում չի Համաձայնում. Բազումգործս բարիս(ՑՀ. ժ. 32): Գեղեցիկ վիմօք (Ղկ. իա. 5): Բարձրբազկու (ել. զ. 6): Մեծաճեծ վարազաց վայրենեաց (Ազաթ.727): Միավանկածականը այս դեպքում Լլ Շամաձայնում | բոլոր Հոլովննրով: 28): Նորոյուխտի (Մտթ.եզ. ի նոր գերեզմանի(Մտթ. իե. 69): Նորոց կտակարանաց(Բ. կոր. գ. 6): Մեծի արքայի (Մտթ. ե. 35): ու

Հ.

Աճառյան աաա

--2

Բիչ անգամ կարող է պատաձել, որ բազմավանկ ածականն Լլ, թեն |սադաս, Համաձայնի, ինչպես' սրւոիւիմով (Սզմ. Բոլորով թ. 2): Սոււո ածականը (նախաղաս) ն արքունի ածականը (եւտադաս ) միչտ մնում

նա-

են

առանց Համաձայնության: Շարարնրականն Հարցականածականները սեռական, տրական, Սւոացական, ներգոյական, բացառական, ղզործիական Հոլովներում Համաձայնում են, իսկ Հոզնակի ուղղական, Հայցական, ներգոյական Հոլովներում Հոգնակիի նչան չեն

ստանում,էնչես' Տուք մեղ յիւղոյդ ձերմէ, գի աՀա չիջանին լապտերքս մեր (Մտթ. ին. 8-9): ի փաոս քում (Մրկ.ժ. 37): ւքուո են, սակայնճողնակիգոյականի միչտ Համաձայնում Գոյականները ՝

եզակի,ինչպես' ամենայնի Հաւանութնանց (եզն.59): Եթե Թվականը Հոլովված Լ, դոյականը դրվում է Հոգնակի, ինչպես' երկու ժ. 29)։ Ջերիս տիւս (Մտթ.ժբ. 40): Ի չօրից Հողմոց (Մտթ. ճնճղուկք(Մ.թ. մնում

են

Ցետ այսը

ին.

31):

Եթե թվականը չի Հոլովված, գոյականը դրվում է եզակի, եթե ետադաս է, դրվում է Հոգնակի. եթե նալսադաս Լ, ինչպես'Ոչ ինչ ունիմք, բայց Հինգ ն երկուս ձկունս նկանակ (Մտթ.ժե. 17), բայց՝Լուծս Հինդ (Ղկ. ժդ. 19), Տասն կուսանաց (Մտթ.ին. 1): կայն' կարող Լ ն թվականը Հոլովվել' ամացնքառասնից (Գծ. Լ. 30): Երբ ւտարբեր բայեր Հաջորդեն իրար, որոնց Հետ |լսնդիր ունեն միննույն Հետո բառը տարբեր Հոլովներով, նալ, պետք Լ դնել առաջին բայի խիսննդիրը, ն

սա-

մյուսները,որոնքկարելիԼ

նան

զեղչել:0րինակ'

Հանկարծ ձնոքրըտարավճակատին,Հփնց... Պեւոքչէ ասել` Հանկարծ ձեռքը տարավ, չփեց ճակատը օրենք,319): ՏՈՆԻ

(Սիրաս,Զզրված

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

մեջ տոնը նւղաՀակառակարդիլեզուներին,Հնդեվրուլական նախալեզվի ւոակ չուներ կարնորագույն բառերը ի վեր Հանելու (չեչտելու), այդ դերը վեբառերի կարգին: Այլ նրա նպաւոակն Լր բապածՀվածԼր չարադասությանը՝ Ըստ իրար Հետ ւսնձուկ կերպով կապված բառերիմիությունըցույց տալ: տոն այսմ, միննույն բառը կարող Լ այսինչ նալսադասության մեջ ունենալ, մյուսի մեջ' ոչ: ԸնդՀանուր օրենքն այն է, որ երբ մի քանի բառեր կողք կողքի չարված, տոն: իմաստի կազմում են մի լսումբ, դրանցից մեկն Լ միայն ունենում ըստ Վեդայական Հնդկերենի մեջ կարող Լ պատածել, որ ամբողջ նալսադասության մեջ միայն մեկ անդամւոոն լենի:

ւոոնը կարելիԼ ւալ Հեւտնյալ կանոնները: ՈրոչելուՀամարբառերի

Շարածյու սություն

Երբ րայր դրված Լ նախադասությանսկիզբը.սովորաբար ունի տոն, իսկ երբ ներսումն է, չունի տոն: Այսպես Լ Հատկապես սանսկրիտի մեջ, որ ն այս կետում ամենից ավելի ավանդապածն|: Հունարենը լատիներենը ջնջել են այս կանոնը, ն ամեն մի բայական ձն ունի իր չեչտր, որ մշտապես անԼչ Սակայն սփուիոլս Հաստատուն ինչպես ն Հայերենում, դեռ Հունարենում, մնում նն Հին ւե Է Հ 6Օու կանոնիՀետքերը բայիգործածության ջ, որոնք ունեն են ն ստանում են դրվում «կա,ունի» իմաստով, նախադասությանսկիզբը չեչտ, են ն Հեւոո իսկ «Է» Լական բայի իմաստով դրվում զուրկ ենթակայից չեչտից Ս

ու

են: Օրինակ`

իմ երկուդստերք (Ծն.ժթ. 8). Լլ՞ ով ֆո փեսայ(Ծն. ժթ. 12). ես Հող եւ եւ մովսիր(Ծն. բայց' ժը. 28): 2) Երբ բայն ունի մի նալդիր, կամ մի-ն Է ստանում տոնը ն կամ մյուսը, եհճոռն այսպես է սանսկրիտում" բոռ կամ քոճ Եեհոոոե, Հունարենում նախդիրը միչտ անչեչտ Լ' թե բայից անմիջապեսառաջ ն թնե նրանից Հետո գտնված սպլարագային: Նույնպեսեն նան նախադրությունները, որոնք իրենց Հաջորդող Հետ զոյականի կազմում են իբր մի բառ, ինչպես' ճտծ ոօոճլօս: Այդպես Լ նան Հայերենում. ինչպես' ըստ նմա, ընդ նմա, առ այնոսիկ, վասն այնորիկ ն այլն: նավսդիրն Լ չեչտյալ ն գոյականը ԸնդՀակառակը, սլավականում Հաճավս ոճ ոօ Նման գործածության Հետքեր ոլօքլօ: 66ք6ր, անչեչտ, ինչպես' ոուսերեն նան կան Հունարենում (ինչպես՝ ծւ6Ղ6Ն Բ Հինդ ձայն, Ն ոճքիւօքՕՆ Հակառակ են

ասո

), ճակատագրին որոնքցույց են ւուսլիս.որ կանոնըՀնագույնՀունարենում էլ

կար:

Երբ երկուբառ միանալով կազմում են մի բարղ բառ, սովորարար մեկը 68:60: «եր| տոն, ինչպես սանսկրիտմԽՃ-մճք2, Հունարեն ծՕ միայն ստանում ն Խքճտօ/10 կոտասան» այլն: Բայց վեդա«նորաքաղաք» նն600սքճ «չնազի» Հնղկերենում մի տոնով կամ ունենք «բնւոանիքի գլլսավորը» )ճ5քճետ |ոՏլական 3)

--

քճէւտ երկուտոնով: 4) ւոոն Ցուցականները, որոնքանկալսղզործածությամբ Հարաբերականները. Հեւո, տոնից զրկվում են, օրինակ" կամ չեչտ ունեն, կցվելով ուրիչ բառերի Զայս արարԼք

ապրիք (Ծն. խբ. 18): Ցեւտբանիցս այսորիկ (Ծն. եբ. 1): 5) Նախորդ դլիում տնսանք այղ արդեն վերջաշար (ՇոօհեզսՇ) կոչված ձեվերը:Մի խումբ բառերկան,որոնքերկրորդական արժեքունեն ն, կցվելով իրենցից առաջ դտնված մի կարնոր բառի ծւսյրին,գործ են ածվում նրա Հետ իբր մի բառ ն ըստ այսմ կորցնում են իրենը տոնը: Տրված օրինակներիվրա կարող ենք ավելացնել արնմտյան Հայերենի մը, մըն, բարբառների մնջ ըմ, մ, որ գրարարի մի, իմն ձնից են: Միօրինակության սկզբունքը լեզվի մեջ ուզում է, որ միննույն ւզաչտոնն Հոդնակիները միաունեցող բառերը նույն ձնն Լլ ունենան, օրինակ, բոլոր ւոեսակ կաղմվեն,բայերի բոլոր առաջինդեմքերը նման ձն ունենան, նույնը' երկնււսն ձնով Հոլովվեն ն այլն: բոլորդերանունները բորդը.երրորդը, ն

Հ.

Աճառյան

ԸՃ՛ՃՇՒՈԼԻՏՔ"

(Ջարաչածույթ)

կոչվումԼ այն ձեր, երբ մի բառ ղզործէ ածվում ոչ իր տեղում (անչամատեղելի բառերի կասզակցություն, Հմմտ. դառը ժպիւո ) օրինակ` նավթի ֆրչոր քամու աղաց ՇոՐ6 4'Յրջօոէ Փր. ՃԱՇԸ ձ Շհօսշ|

Տսո

սռ

Եճէօո,

Քճոոէճ»Շ (անչաղկապ նաՍւոորադասքոոոուօ հ)քօէճօ (կամ Տսեօոմօոոծծ) -Խխ, Բ.) ենք կոչում,երբւքիքանիւնկավա եները նավսադասությու (չադասություն իրար Հեւո ղուղզաճեռ Համադիր չարված են կողք կողքի'Հարադիր ձնով: եկավ ինձ մուռ, ես ասացի Բարեկամս նրան.«Այսօրինձ մուռ մնա ճաչի». Ասաց.«Ոչ. Գործ ունեւք. չեմ կարող.վազը կարծեմւզ աւոկլինեմ.կգամ): ու

-խ, ՒԼ քօէճ»6 ստորադասական նալսադասություն (չաղկապավոր

կապված են

Բ.)

կկոչվի,

երբ այդ բոլորը իրար զանազան չազկաղներով մակբայներով,ն ամբողջը կազմում Լ մի միություն, օրինակ' Երբ բարեկամս եկավ ինձ մուտ, ես առաջարկեցի, որ մնա ճաչի, բայց նա մերժեց` առարկելով, թե չի կարող, որովշետն գործ ունի, սակայն լսոստացավ վաղը գալու, ըստ որում կարծում էր, թե վաղը ազատ կլինի: ԲՅէ22Շ ձեր ժողովրդականԼ. մյուսը ուսումնական ն Հատուկ գրքի. Ս. Գրքի լեզուն քումեմչ6 է, բայց ճասցրածգեղեցիկ վսեմության, կատարելության: ՔԼԼԼԹՏՔ

ու

(ԶԵՂՉՈՒՄ,

ԲԱՑԹՈՂՈՒՄ)

Այս բառով Հասկանում են զեղչումը կամ ջնջումը այն բառերի, որոնք ինքեին Հասկացվումեն, ն նրանց գործածությունը ավելորդ Լ: Բլիքտօերկու տեսակ Լ, բառի ն նախադասության: Առաջինիցօրինակներ. իչլսան եմ ծւվսում (ձուկը). (ձուկ) ոււոո՞ւմ նք. կարմրախայտ Արաբական Թոմօզ Հայերեն պնդուկ ն «կաղին», ձենն էր Հունարեն կարիոն պոնտիկա,որ Լ կաղին պոնտական»(այսինքն Տրապիզոնի,որ լավագույն տեսակն է ), կաղին բուն բառը ջնջելով' պաՀել են ածականը, որ է ճպոնտական»ջ: Լուսավորիչի աֆը (այն Լ' ձեռքը). մինչն անդամ Օրմանյանի Ազգապատումի մեջ կարդացել եմ «այդ աջը ա՞ջն Լ, քն՞ ձախն Լ» (զեղչված Լ ձեռքը Խ. Բ.): զեղչումը ավելիսովորականԼ ն չատ անգամ դրվում Նախադասությունների Լ Հարցականիտակ, օրինակ' 1. Այլեւ չեմ զալու քեզ մուտ: ՈրովՀեւտե՞: Որովշեւտնոչ մի անդամչեկար ինձ տնանելու: -

-

-

Ւոշուտո, Սւօեօոռոււծ քոռհօզսօՄՃուոյՏտ-ոսՏՏՇ-Յոտօուօո քօտ էօոտօչ հոքսմտիօքսօտ ուսումնական բաՓֆրանսերեն-ոուսերեն-Հայերեն Լեզվաբանական տերմինների Նազարյան, 1993,Էջ 92): (Խ. Բ.): ուսրւսն, Երնան, .

(Ա. Հ.

Տե՛ս Խոռճոմ

Շարածյուսություն

Մինչնվաղը

Եթե ո՞չ.- Եթե ոչ, այլնս գիրք չեմ վնրադարձնես.թնղ: Յ. Եղբայրս ծանր Հիվանղացավ.- Նորի՞ց: 4. Դասերդ Հաջող ղնո՞ւմեն.- Ոչւսյնքւան: 5. Երբ որ տնսնեմ, մի լավ ւվիտիլշայտաուսկեմ նրան.-Արժե՞: 6. Ես լւռնդրում Մերոր վաղըւսնչատճառգաս ինձ մուո.- ՌՈրպեսզի՞.Որսզես զի գնանք պտույտի: 7. Գլլսին կանաչ Լ կապել.- Այսի՞նքն.- Թուրքացել Լ: 8. Առսացի՞ր.Տնսա՞ր,որ... (տնսա՞, որ ւսսնի): Ռուսերեն 8Ը6, դերմաներեն ՅԱՇ Հաճավ նչանակում են «չկա», այսինքն բոլորն Լլ վերջացել Լ։ 9. Գեւսլո՞ւես բժչկիմուո.- Երկու չւսբաթից: 10. կաւուսընցի՞ր նրա ւսսածր.-Անմիջապես: 11. Մի բուժակ ջուր տուր.իսկույն:

պետք Լ

տա

12. Ո՞ւմ Համար են ւյս բոլոր ւպատրաստությունները.Հյուրերի: են 13. Շուկայում վաճառո՞ւմ սրւսնից.-կարծեմ: 14. կարո՞ղ նք այս տետրակը արտագրելմի օրվա ընթժացքում.- իՀարկե:

ԼՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅԱՆ

ԱՆԴԱՄՆԵՐ)

ԵՆԹԱԿԱ

բւսոի Ենթական Արիստոտելյանտրամաբանությամբ Հունարեն Մ10:561ք8ՆՕՆ Լ, Լ արմատն թարդմանությունն սրա ՄՊ0-456էք.ւ«տակը պառկել» այն Լ' ն «ծւսուսյել իբր Հիմք», որից «վսոսքի նյութ կամ ւսուսրկա լինել»: Ենթական եւս է, որ կաղմում Լ խոսսկցության նյութը կամ առարկան, մինչդեռ նրա մասին «ստորուորված տեղեկությունը կամ ասված բանը կազմում Լ ճշդօքղին գելին»: ՄալայանԹյօ-ՂՇուօ լեզվի մեջ, որ դտնվում Լ չատ նախնական վիճակում, մ. բայից Հեւոո դրվում Ա նւսխւսդասության ւսուսջ,ն ենթակայից ենթական սկզբու դրվում Է Համապատասխանդեմքի դերանունը, իսկ եթե ենթական դերանուն Լ, նույնը կրկնվում Լ: 0Օրինակ' ՛ ոռ Ի` քսու Եռհքո էօ -

(նւ) կւսրնին

նստած

է

վերնում:

ճեօջո Օայօքո-ոմօն վրա: Մեռելների ոդին (նա) կախված Լ Գալոդնադեկի Սջո՛ւսո սջո քՅ 1ւոօւ հսեւ Նրունք Հոգիները (նրանք) ուտում են ստվերներըուո-երի հռ հճ-վսքո Դու-դու վախեցել ես: 1Շ 1-խքո Ես -ես եմ: վակվսեցել (ՏօհՇԵ6Տէռ,18./4Տ 1931, 647) 1սո|

ոռ

-

-

-

(տՏհոճօա օք

ճուտ)

Հ.

Աճառյան աաա»

առա»

Հնեղեվրուականնախալեզվում երբ ննքական չեզոքի Հոգնակին Լր. բայր ղրվում Լր եղակի, որովչետն, ինչպես Հարոնի Լ, չեզոքի Հոգնակին իրապես ն Ավեստայում (Գաթանրում) ւսվելի Հաճավա' Հունարննում:

Ինչւլես' ւճ Թ6Յ ւքճյ/ճւ Այս կանոնիՀետնանքն եղավ ւսյն, որ բալթյան|շմբի մեջ բայերիՀոգնւսկի Յ-րղ ղեմքը ջնջվեց. ն եզակի 3-րդ ղեմջր բոնեց նան նրա տեղը (չեզոքը ընդ): Հանրացնելով մեջ ւսյս կանոնը Թուրքերենի ւսվելիընդՀանուրԼ.

ենթակա Հոգնւսկի կարող Լ ստանալ եզակի բայ, ինչպես' Շօյխրո քօլմ ։ողղայքր նկավ (փոլանւակ՝ եկան): Նույն ազդեցությամբ անչուչտ Հայերենի մեջ Լլ ունենք՝ Աս բաները վերջացավ. Երբ ննթական եզակի Լ, բայն էլ եզակի Լ: Երբ ենթական Հոգնակի Լ, բայն Լլ ՀողնակիԼ: Երբ ննթական մի քանի րառից Լ, բայր ՀոգնակիԼ, ինչպես' Որմիզդն ԱրՀիմն յղացան յարդանդի մօր իւրնանց (եզն. 113): ն Երթային զՀետ Ցիսուսի' Սիմուվն Պետրոս միւս աշակերտն (84. ժը. 15): Լ Երբ ննթական երկու Հոմանիչներից բաղկացած, բայր եղակի Լ մնում: ն սոսկումն ունի ղարարածան(եզն. 16): Դողումն Երբ ննթական Հավաքականբաո Լ, ժեն եզակի, բայը լինում Լ Հոգեւսկի:

(Բուղ. ւսմբովան Դիղնալ կային

դ.

3):

ԹվականիՀեւո դրված ենթական, երբ

ինչպես' Եւթն

եզակի է,

ամեն

բայը

մնում

միայնԼ դնւսյուն(եղն. 199): Եթե դտցի ե Սոդոմյիսուն ւսրդար (Ծն. ժը. 26): Զի կարելիենթական դնել ն բայրԹողնել ւսնՀայ, օրինակ՝

է

եզակի,

ստղ

ւսուսինյա ջրերում Ինֆորմացիոնբյուրոյի Շաղորդադրությամբ,Նորվեգիայի դտնվող ձկնորսական նավերըոչ նրկարատն գնդակոծությունից Հետո (իրենք Են ), անգլիական ղինվորներն դնղակոճե՞լ,թն իրենց են ղզնղակոծել ւսի են ն ն են դուրս եկել վերցրել գնրմանական նորվեդական մի թանի ձրկզերի Լջ, 5-րդ օրինակ): Ենթանորսներ (Սովետական Հայաստան, 1941, մարտ 6, է կան նավերը, բթայր չկա, այնպես որ Հայտնի չէ, թն ինչ նղան այդ նավերը կա: իՂջ արին: Ենթական կարող Լ մի քանիսը լինել ն նույնիսկ անեզական բառ ունենալ իր մեջ, ն բայր նորից դրվել եզակի, օրինակ՝ զի ջո Է կարողութիւն ն. զօրութիւն ն փառք: կոչեցաւ եւ Ցիսուսեւ աչակերտքննորա ի Հարսանիսն (8Հ. բ- 2): Գրաբարիմեջ անեզական ննթական ստանում Լ Հողնակի բայ: Աչլիշարշաբարումանեզական բառերը եզակիի վերածված լինելով" ստանում են եզակի բայ, օրինակ: Շրթունթը կարմրել էր: Աչքը ուռել էր: ա

Շարածճյուսություն

Արցունքը Հոսում Լր: Սրանց Հոգնակինլինում Լ' Շրթունքները կարժրել Լին: Աչքերը ուռել Լին: նքները Հոսում Լին: Արցու

Ըստ

ւսյսմ սխալ են Հետնյւլ ձները. ԵԺժ.,1930, Նրա բարակՀրթունքը կապտել Էին (Շիրվանղաղե, 242): դողում 0րիորգիչրթունջը Լին (Լջ

(Լջ 368): Մաքուրրցունքըդուրսձդգտեցին Երբ ենթակաները միացած են կամ բառով, բայր

Դ. 222):

եզակիԼ դրվում. «Պատ-

Լ ասել' մադետը կամ քննադատը ձգտում Լ կերպ ապացուցել». սիլ «Պատմադետըկամ քննադատը ձզտում են ամեն կերպւսպացուցել»(Տերտերյան, Նորուղի, 1927Թթ.,Լջ 252): Հավաքական անունների Հետ կարելի Լ դնեն նան Հոգնակի բայ. այսպես անդլերեն քօօքլՇ «ժողովուրդ», բառը միչտ Հողնակիբայ է պաճանջում. ինչամեն

ւես՝

Ղհօ

քօօք6

2ոՇ

ոՇԽօո

ՏԼԱՏՈՇմ

Ժողովուրդր երբեթ գոՀ չի լինում: Բասյըֆրանսերենը" միայն եզակի' 16 քօսք|6ո'օտէ յճուուտ ՇօոէՇոէ. Ուրիչ բառեր կարող նն լինել թե՛ եզակի ն թե՛ Հոգնակի. օր.

էհՇ

սոճուուօսՏ կամ ՃՇՇ ժյուրին Լր կամ Լին միաձայն

յսո

ԽոՏ

էհՇ ՇօուոււէէՇՇ

հճԽՇ ոոճմծ էհօլո

ոՇքօոէ

Հանձնաժողովը տվին/իրենց տեղեկադետր: երկու եննթակաերբ բայից առաջ նն դրված, պածանջում են Բրըտոներեն

ճողնակիբայ,

նրբ Հետո նն դրված,բայր եզակի կլինի, ինչպես" 1ոօզոօ հոռոէ ուէոճ ն Ժաք չեն անում ոչինչ. Պետրոս հրո ուէոռ ոօ հռ Քոս Ք16ոոօ քոօմ բայց' ն. Պողոս: կարծես չի (եզ. ) անում ոչինչ Պեւորոս (Շտօծուծ, ք. 108) Ք.6ուՇ

բայց

հռ

երբեմն այլ Գրողները մեջ բառը լշաղասության

բան են գրում, որով նաԼ դալիս այլ ձնի, մյուս մասը մի ուրիչ ձնի, դուրս ուրիչ խոսքով իրար Հակասականկամ քերականական կանոններին Հակառակ:

0բինակ'

բան

նն

մտածում

ն

այլ

Հին Հոդնորականության ավատականկենցաղի ւսուսնձնածատուկայղ կարմիջավայրի ն զինվորականսզնվակադերը, որ Հեւտնանք Լին նւաիսարարական նության ազդեցության, այնքան կարնոր մի փաստ Լ, որ... (Մանանդյան, Ֆնողալիզմը Հին Հայաստանում, 1934, Լջ 145): Գրողն անչուչտ մտածել է գ... կւարդերիգոյությունը» որով ն դրել Լ «մի փաստԼ», բայց գրել Լ «կարգերը», ուստի ն առաջացել Լ «կարգերը մի փաստ Լ» անկանոն ձնր:

Այնպեսչոր.ւսյնւես

56).-

սառն

Հեղինակը մտածում

Լին մոր լսուքերի տոնը

(Սիրաս,Զդրված օրնենթ.

Լ լսոսքերի մասին ն չի Հիչում տոնը, ուստի

էին (նղակի ննթակա եկելւտռոնը

զուրս

է

Հողեւսկիբայ): Բարբարոսները յուրաքանչյուրն րստ իր բնավորության Լ վարվում. (մտածել Լ յուրաքանչյուրի մասին, բայց մոռացել է բարբարոսները). պետք էր ասել' բարբարոսներիցյուրաքանչյուրը: Երը նախադասությունը այնպես է կազմված, որ նթե ննթական Լապես ճոգնակի Լ,

Սլուլ

Լ

ն

ձնապես եզակի Լ,

բայց

ուրեմնասել'

Ութ տարի Լր,

նա

որ

իր քրոջ

դրվում Լ եղակի:

բայը

Հետ

Հորեղբոր Հովանավորության ներքո Լին Դ, Լջ 211): բայից Հնտո, րայր կլինի միչտ եզակի,

(Շիրվանզադե, Երկ.լիակ.ժող.,. 1930, Հւ. երբ ենթական դրված է Արաբերենում

նույնիսկ եթն ննթական Հոզնակի լինի: ՍԵՌԻ

ԽՆԴԻՐ

Սեռի իչնդրի Հայցական ձեր ուղղականին կամ տրականիննմանվելուց ջանում Լին զանազան թյուրիմացություններ, օրինակ' ն Սակայն Հայեր ւսրթուն կր գտնուին,լատիններն ւս կր կզդուչացենն, առա-

4094): կը յաջողի...(Ազգապատում, թարգմանը

են զդգուչացնում, թն լատինները՝ ՀաՀւսյտնի չէ, թն Հայե՞րը լատինններին յերին: Նրան Հանձնեցին Մարտիրոսին.Հայտնիչլ, Թե զնա՞ յանձնեցի Մարտինրան: բոսին,թն զՄարտիրոս յանձննցի Հանձնեց Շամիրամին (Հայոց ւսնձ. բառ. ւսյս ննրքինիին Ադաղ-Նիրարին Դ. 138).Հայտնի չԼ, թե զներքինի՞ն ՀանձնեցՇամիրամին, Թե ղզՇամիրամ -.

Լ միայն Հւսնձննը ննրքինիին: Հասկացվում ւպլատմության ընթացքից:

մեջ Լլ սնոի իսնդիրը ճիչտ արննլաճայերենի պես անչունչնների իսպաներենի Համար դրվում Լ Հայցական, չնչավորների Համար' տրական, օրինակ 12 ԷճՆօ

հՇ օրՂմոմօ

մոռացել

հՇ ՊՏէօ

Ճ

ւոնսել

եմ

եմ Տս

բանալին, հօոոճոօ

եղբորդ:

ԲՆՈՒԹՅԱՆ

ԽՆԴԻՐ

ններ չլինելով՝տեղիցԼ իմացվում,որ Հոլովիվերջւսվորությու Շվեդերննում ւորական Հայզական նույն են, ուստինախ դրվում Լ տրականը,Հնտո Շայցականը, օրինակ՝

ԽԼօ46Շոռ թխ

Տլո

Տօո

Շո

Եօլ

Մայրը տվեց իր որդուն մի գիրթ: Բայց երբ մի նալդիր լինի, որ որոչի տրական լինելը,

չարքը

փոխվում Լ,

սություն Շարածյու հ/օ46ոո

քոմ

Շո

Եօք ճէ Տո

Տօո,

Մայրը տվեց մի գիրք ցիւր որդիչ (Քօօտեօո, Տշհաճմ, 148)

ՀԱՏԿԱՑՈՒՑԻՉ

Հւստկացյալիցկարող Լ բաժանվել մի ամբողջ Հւսրւասբերւսկան Հւստկացուցիչը միջանկյալ նալսադասությամբ, օրինակ` Եւ ամննեցուն, որ ի ժողովրդեաննԼին. աչք ի նա ՀւոյԼին(Ղկ. դ. 20): նւսն Լ Այուվես Հունարեն բնւսդգրում. ԽԱԼ ՈճՆքան քն դ ՕՆԽԱԴ 0 օՓՄճ4ա ՕՆէԺ,

դ՛ՕՕՆ ՃԼԵԽԱՕՆԲԸ0

որին նման Լ նան լատինը՝ Շէ օռուսու

1ո Տ/ոճքօքո

օօսն

Շոճու

1ոէՇոմՇուօտ 1ռ Շսոո,

Բայց նույնը չԼր կարողացել պածել ֆրանսերեն օէ ՏչոճքօքսՇ ծէոռլՇոէ Ոշ«օՏ Տսո 1ս1 անդլերեն ռոմ էհօ Շ)օտ օք

165 օա: մՇ էօստ, մռոտ ո էհօ Տ/ոոքօքսՇ ԽՇոՇ

Լջ 173): (Թիրաքնան, Հայ-Երնան, ուսումնւասսիրություն, առաջ դրվել. ինչպես' Հատկացուցիչըկարող է Հատկացյալից Ընդ եղեգան իող ծու|ս ելանէը, ծնունդը ): Ընդեղեգանփողբոց ելանէր (Վաճագնի նան կարող Լ այս դիրքի մեջ մի Հարաբերականնաիլսաղասությամբբա-

(ՏէՇոՇմ

օռ

հւող

ժանվել,ինչպես՝ որոց ւսչակերւոնցւար Զի ծանիցնս (Ղկ. Ա ղբոանիցն պճչմարտութիւն Այսպես Լ

նան

լատինը'

սէ օօքոօտօճՏ

ւ.

Շոսմճ1էճՏ ՇՏ, ՆՇոԼէՅէՇոռ, ԽՇՒԵՕոսու,մՇ զսնեստ

Երբ երկու Հւատկացուցիչունեն միննույն Հաւտկացյալը, այս Հատկացյալը դրվում Լ Հոգնակի,օրինակ՝ Թեմական դպրոցը ն Ղարաբաղի Թեմականդպրոցը. ւսսելուսփոլխաԵրնանի ն ասում բեն ենք,Երնանի Ղարաբաղի թեմականդպրոցները: Հաճախ տեղիք Լ տալիս թյուրիմացության, ն կարելի չի լինում Բուսյց որոչել յուրաքանչյուր ՀատկացուցիչիպատկանողՀատկացյալիթիվր: Այս դեպջում կւրող է լինել չորս դիրք. 1 Երկու ՀատկացյալներնԼլ եզակի են, 2) երկու ճւսւոկացյալներնԼլ Հոդնակի են, 3) առաջին Հատկացյալը եզակի Լ, երկրորդը՝ Լ, երկրորդը՝ եզակի: Այս դեռ Հոգնւսկի,4) առաջին Հւսւոկացյալը Հոգնակի եթն Հատկացուցիչը երկու Լ, իսկ եթե երեք կաժ ավելի լինի, սոնանքինչպիսի Թյուրիմացություններ ն սխալներ կառաջանան: մի օրինակտալուՀամար Հիչենք Հետեյալը: Թյուրիմացության Այսպիսի Հ. Բ. Սարգայանիր «Ագաթանդեղոսը ն յուր բազմադարյանգաղտնիքը» դրքի մեջ, էջ 140, ասում Լ, «Տո Հմայինմաւտենագիրքմեր, Ագաթանգեղեայ Այստեղից յոյն օրինակի ն Մակաբնացւոց գրոց թարգմանիչներենսկսել»: Եղիչե (Վիեննա, 1907), Լջ 133-134 ծանոթադրութաղելով բ. կիւլիսերեան, թյունում ասում է, թե «Մակաբենացոց թարդմանիչը միակ Հոդի մը չէ», մինչդեռ միտքն այն էր, որ Ագաթանգեղոսըունի մի թարգմանիչ, մւսկաբաՍարգայանի երկուսըմիասինլինում են թարգմանիչներ: յնցիք՝նս մի Թարգմանիչ, սա

՛

ՇՅոսու

4):

Հ.

Աճաոյան

ւոնղիք չտալու Համար լավագույնն Այսպիսի Թյուրիմացությունների վերի օրինակը՝ կացուցիչները Հիչելառանձին-առանձին: Այսպես'

Լ Հատ-

Ազաթանզեղոսիթարզմանիչը ն Մակարայնցոցգրքի թարգմանիչը ն այլե: Հատկացուցիչը ըստ սովորականին դրվում Լ Հւսւոկացյալից Անզլերենում Հեւոռ,բայց կա նան մի Հին ձն, որ նրա Հակառակն Լ, օրինակ` 1հօ

ՒՐ:

հօստՇ օք ոո) քռէհօո

11էհՇոՏ

հօստՇ

Հորս տու եր, կամ ավելի երկար" էհՇ քԹոէսոօ

ո1)՛ Եւօէհօո'Տ

օՐ էհՇ Տ1ՏէՇո օք էհՇ Ճ116 օք ու)

ԵոօէհՇո

ՃքՇ'Տ Տ1ՏԼՇՐ'Տ քօոէսոՇ,

իմ եղբորկնոջ ֆրոջՀւսրստությունը...

ԲԱՑԱՀԱՑՏԻՉ-ԲԱՑԱՀԱՑՏՑԱԼ

մեջ բացաճայտիչի Համաձայնությունը կարող Լ երբեմն տեղիք Գրաբարի տալ թյուրիմացության ն իմաստի երկդիմության, այսպես' Խորենացու դրքում,

կա մւմմունսՈմանք ի չարաբաստացն աչակերտացնասնալ զգիրսն Թնադորոսի ն տացվոյ, ղզվարդապետինՆեստորի զաչակերտինԹեոդորի, դնային յաչլսարՀն Հայոց.- ուր վարդապետ Նեստորի ն աչակնրտ Թեոդորի լոկ բացաճայտիչ են Թնողորոսի, կարելի Լ առնել իրըն անկավսՀատկացուցիչ ն Հասկանալ տարբեր մարդիկ(ւսյս մասինտե՛ս վերը): Սեբ. (կամ Անւսնունւպստմիչ, Լջ 2-6): Նույնոկես Եւ ի ժամանակի մաՀուասն իւրոյ նտ (Հայկ) զնա կալուած ժառանգութիւն կւդմեւոյԹոռին իւրում, որդւոյ Արամանիկայ, եղբորԱրամայիսի: Եղբոր բառր կարելի Լ առնել թն իբր բացաճայտիչ Արմենակի ն թե իբր եղբայրը, նրկրորղ լինում Լ Արամայիսի կւդմոսի, ռաջին դեքում Արմենւսկը է կադմոսն Ե վ որովչետն գիտենք ւպլատմուդեպքում Արամայիսի եղբայրը: Լ, թյունից, որ Հայկր պապն որդին' Արմենակը, սրա որղիքը' Արամայիսը ն ձեն Լ ճիչտ: կաղմոսը, ուրեմն երկրորդ Աչիխարձարարումբացաճայտիչը կարող Լէ րացաճայտյալից առաջ դրվել ն մնալ անփուփոլսն կամ ետ դրվել ն այն ժամանակ Համաձայնում է: Առւսջին դեպքը կարճ ձների Համար է, երկրորղ դեպքր' քառերի նրկար չարքի ճամար, օրինակ՝ Ավարայրիդիւցազն Վարդանիեղբայրն Լր: զորւսյղ կառուցման Հաջող ընթացքը մեծապես կալված Լր Ռաֆայելից՝ Այս դեպքում Հաճալվսղրբվում է «իբրն» ծի անմիջականւպաւտասխանատուից: բառը. որպես օրինակ' «կառուցման Հաջող ընթացքը մեծապես կախված Լր իբընւսյղ գործի Ռաֆայելից' ւսնմիջւկանպատասխանատուից»: Բայց այս դեպքում անկարելի է բացաճայտիչըդնել իբրե բառի պատճառով սեուսկան, օրինակ՝ իբրն այդ դործի անմիջականպատասխանատուի(Սիրաս, 42): Չգրվածօրենք,

Շարաճյուսություն

ն ընդՀւսնրապես Բոսցածւսյտիչը բազածւայտոյալը դրվումեն նույն Հոլովով,

ուսկավ դնպքնրում ու

այս

ղղւական, օրինակ'

օրենքր չի գործադրվում,

ն

բացածայտիչրըմնում

Լ

Զայնու ժամանակաւ էր դու ստր մի գեղնցիկ Անղովկայ ուրումն, մի ի նավսաեժ): Սիսնաց ըւարւոցն նածշապետին (Բուզ.դ.

ՍՏՈՐՈԳԵԼԻ

անվանական ն թն բայական նախադասությունների մեջ, նթե բայը սւոորոգելիից Հետո Լ, ստորոգելինՀոգնակիինչան չի վերցնում ն միայն բայն Թե

Աղա ուրեմն

որդիջն (Մտթ. ժն. 25): Դուքյոյժ մոլորեւոլ Լք (Մրկ.ժբ. 27): Արթունկացէք (Մրկ.ժգ. 35): Սուրբւսրւս զնոսս (8Հ. ժԼ, 17): Եթն ստորոգելին բայից Հետո Լ, կարող Լ ստանալ Հողնակի նչան կամ ոչ: Դուք եղերուք պատրաստք (Մւոթ.իդ. 44): Շատ Հնեոիեն ն աննմանք (Փարպ., Լջ 48): նորս եղեն սպիտակ Հւսնդերձք (Մտթ.ԺԼ. 2): Հինդն ի նոցանլ չիճարջ էինն Հինդն' իմաստունք (Մտթ. ին. 2). առաջինը ճողնակի չպիտի լիներ, բայց դրվելԼ վնրջինի պատճառով:ՍտորոՀոլովով կարող Լ լինել: գելին միւայն ուղղական-ճւսյցւական Լ դրել օրբինակ' Հե Հւմաձայնվում,սվլաալ ստորոգելին Աչխարձճաբալրում ն Են)» Հրեւսներ «Խազարքմաշմնդականներ, կուսպաչտներ քրիստոնյաներ, մաՀմատեն. 28): 1919, Լ Լջ Պեւտք ասել Արւսբ. տպ. (Խւալաթեւն, Վինննա, մեդական...: ազատ

են

ՀՈԼՈՎՆԵՐ

ՈՒՂՂԱԿԱՆ

բառի ուղիղ Ուղղականը

Ուղղականով

են

դեւքնրում նույնանում է դրվում ենթական,ստորոգելին,կոչականը: ձեն

Լ,

չատ

Շայցականին:

ՍԵՌԱԿԱՆ

ՍեուսկանՀոլովն ունի մի քանի վերջավորություններ: օրինակ' Միքայելիմածը, արյան Հուումը, ՕՇոՇէԼՄՍՏ քՕտտՇտքՄԱՏ ձիու ուռքը, ՕՇոՇԱննՏ օոքմուտ ՀամադանիԼչ, Թուչի պանիր,

ՏսԵյՇՇԱՄսՏ ՕՇՇոՇէլմսՏ --

--

--

ՕՇոօեԽստ

օԵյՇՇԱԽսՏ -դերուսւզանությունը, Հիչատակը, Բարեկամիս

ՕՇոՇեէնսՏ բճոէելսսՏ

--

ւոնս

վերը,

Հ.

ՕՇոՇեՄստ

Աճառյան

զսճնէւԱՄնՏտ ծովի ձուկ. զինվորի գլլսարկ. ՕՇոօէլմստ ՇքՇշօքօէլօստ Շիրազինաձանդր,իսլամի կրոնր: Սնուսկանը Հնդկական Տոզիլ լնզվում չորս տնսակ վերջավորություն ունի )օ, տՏնոմօ ն սրանց նլվիագականրը )876, Տճոմւժ:Վերջիներեքը գործածական են ի բանաստեղծութիւնս, իսկ յ5 սովորական Լ: Ուրիչ Հնդարիական լեզուների նման ն Լ ածական սեուսկանրՀամարվում ՀոլովվելուցՀետո' սեռով,Թվով ն Հոլովով Համաձայնում Լ այն զոյականի Հետ, որին վերաբերում է (ճատկացյալ |, -

-

գրջերից(ՕՈ16ոՏՕո,Հւու,

6,

մաս

Լջ 32):

Այսպես Լ Հնդկական Քաշմիրի ՇԱ. զող, քճոռ տուն լեղվում:0րինակ' Տօոմս բառերով սնոսկանի մասնիկով՝ Յո դողի տունր. ՇԱղՅ-Տօոմս քճոճտ դողի տան (տր. ծլ.). ՇԱՐՅ-Տճոմւտ քոռ

ՇԱՐՅ-ՏՅոմ:

գողի տնից (բց.). քճոռս գողի տներից: ՇԱՐՃ-ՏՅոմչՅս (Օոօոտօո, Հւո. 8, մասն 2. Լջ 276): ՕՅոՇո ւսմերիկյան լեզվի մեջ սեռականը կաղմվում Լ այսպես. ղրվում Լ Հատկացուցիչը, Հետո Հատկացյալը' ստացականով, ինչպնս' էՏսէՇո ս-էՏօւի տղա իւր գլխարկ «ողայի գլխարկը» (Խնուօօ, Շոու, Լոոջսքօ, Լջ 105): Այս ոճն ունի կովկասյան լեզուներից աբիխսազ, ուրիլս, կաբարդին. օրինակ' աբլոզ. 8-ՇՅ Յ-:8ձին իւրգլուխ «ձիու գլուլար» (Թող, Բւոխէւ, 40), որ նույնն Լ մնում թուրքերեն Թեռու- -մ ՇՊ, Հունդար. 1822էյ8-ոխվՅ հճշո, գերմ. ոոօլոօու ՄՅէօր «Շո ՒԷլւոտ ձների Հետ: լեզուների մեջ երկու տեսակ սեռական կա. տնական ն ժամաՊոլինեզյան նակավոր. օրինակ' «մարդու տոնը» ուրիչ տնսակ Է արտաճայտում ն «մարդու 1, Բ մաս, Լջ 93. ննդրական աօ1օք դլուլւը» ուրիչ (անդ, Լջ 95): ՖՄծսոմէ,ՄՂԵՇոքՏ. ԷՅ ս Եսւեճ Ս Լ. օրինակ` կա. լեզուի մեջ ւոնուսկ սեռական չատ թԹամուտիկ էո" ս Հա եռո ս Եսւեւ (մուռ), դավորի տունը (չատ Հեռու), (քիչ Հնոու), Եսքես (չատ մոտ) (անդ, Լջ 95): նան

-

Հ.

»

մւսլայան, Ամերիկյան, ւսլթայականն

այլն լեզուների մեջ սնոսկանը ցականով կկազմվի. օրինակ"թուրքերեն Լվ քափուսու (տուն ղուո. իւը)

ստա-

-

տան

դուռը:

տրական. ինչպնս' ժողովրդական ), սւոորին էլ տունը լատիներեն դերմաներեն (իմա'Պետրոսի ( Մ/սոմէ, էռեսոսՏ 1, Բ մաս, Լջ 93): ՄԾ16ոքտ, ք|Շելւ,փոլսանակ' էղեսոսՏտ ք1Շելտ Հետաքրքիր նն Հատուկ անուններից ն մականուններից առաջացած բառների նորանորռումները:0րինակ' կւսյսը(տե՛ս Արժ.բառ.,ւջ 940): Այս բառիծւսղզն մանը ստուդաբանությանը ծանոթ Լ նույնիսկ Վարդան Պււոմիչը,որ դրում Լ 1862, Լջ 33. «Եւ օդոստոս երկրորդ ինքիր Պատմության մեջ, տպ. Վենետիկ, ն կայսր »: որ կոչեցաւ նւսկալզկնի Հուլիոսի զոր ւսսինՓորաձան,

Սնուսկանի տեղ երբեմն դործ մու

ԵՇէՇր Տո

նստ

են

ածում

Շարաճյուսություն

ՏՐԱԿԱՆ

Տրական Հոլով բնության ձնով նույնն Լ սնուսկանի Հետ ն երբեմն խնդիրը Լ նրւսնից, չնչին կետով միւսյնտւսրբերվում ւկնտքչէ սլսալմամբ չփոթել այդ երկուսը, օրինակ' Շապուծ Հայոց թազաւոր եղաւ. ՇապուծՀւսյոցԹագաորն եղաւ: ն Լ, իսկ երկրորդի Առաջինիմեջ ԸՇայոց մեջ' սեուսկան, ւորական ւսյղ որոչում նան Լ միայն թադավոր բառի վրա դրված Ճոդը, բայց կարելի Լր առանց որեԼ տարբերության ասել՝ դարձավ (տր.). ՇապուծՀւսյոցԹագավոր

չատ

(սեռ. ՇապուծՀւսյոցԹագավոր դարձավ

)չ

Արնելյան Հայերենում երկուսի տարբերությունը ւսվելի պարզ Լ, այնպես որ վերի 4ենը սլիտի առնինջ: դարձավ (տր.), Շապուծ Հւսյերին Թագավոր ՇապուծՀայերիթագավորդարձավ (սեո.)չ: Եվ նթե արնմտաձայ մի Հեղինակ ուչադրություն չդարձնելով ն ձայնը մոուսնա, սիսալ գրած կլինի,օրինակ՝Մերդործւսրւանը ն նրանցդպրոցրմիաժամանակ չեֆն են միննույն ղզյուղին(Սիրաս, Զգրված օրենք, Լջ 34), այստեղ ն Հոդը պետք Լ Հանել չեֆ բառի վրայից, նթե ուղում ենք, որ գյուղին տրական մնաս, կամ պետք Լ Հանել գյուղին բառի վրայից, եթն ուզում ենք, որ գյուղին սնուսկան լինի, երկուսը միասին (ինչպես Լ վերնում) ճիչտ չէ արնելյան Հայերենում: ն սեռի Հայցականի նույնությունը պատճառ չէ, որ ենթական Ուղղականի Հետ: այդ վելեզուներում չփոթությունը Եվրոպական խչնղիրըչփոթվեն իրար նան Լ Լ րացվում ղասավորությաւմբ,նույնը կատարվում արնեմտյանզրականում: Բ.ոյցւսյսւոնղկւս նւոն մի ուրիչմիջոց:Աժենից ւսվելիղժվար դեւլքում,ւսյսինքն երբ ենթական սեռի |լսնդիրըՀատուկ անուն են, արնմտյան դգրականըղժվարությունից դուրս Լ դալիս' ննթական թողնելով առանց որոչիչ Հոդի (ինչ որ սովորական երնույթ է արնմտյան դրականում), ն որոչիչ «ողով օժտելով սեոի լննդիրը (որ նույնպես օրինական սովորականերնույթ Լ արնմտաչայ դրամ1): կանու 0Օրինակ' Բայց օրին մեկը Գամերը-ՍուլթանԼ (ուղղ.), յանկարճ իր մուր Հրավիրեց 1945, Լջ 149): Խօճա-Պաչին(6յց.): (Տե՛ս Լնոն Մեսրուղ,Զւտն, Փւսրիզ, Տիգրանիր թով կանչեց ՄիՀշրդատը: ն Լենոնիրեն ժաուսնդ Հւսջորղնչանակեց Զապելը: Հետ ձնով նույն լինելու պատճառովկարող են նւ Սեուսկանըտրականի դասության մեջ չփոթվել իրար Հետ, ուստի կարնոր Լ, որ գրողը սեուսկանը գոյականի մու, իսկ տրականըբայի մոտ դնի: Սրինակ՝ Դժվար թն կարելի լինի այդ աքսիոմները մի բուչմինի կամ ավստրալիացի դիամի նեգրի ապացույցի միջոցով Հասկանալիդարձնել (էնգելո,Բնության ն 118): 1936. Հ. Առ. Լջ Երնան, Հարությունյան Առաքելյան, լեկտիկա, թրգմն. ու

ու

ու

-

60-1

Հ.

Աճառյան շշ

աար

Պետթ էր ասել մի ննգրի Հասկանալի դարձնել ապացույցի միջոցով: Վերնի է ձեով այնպես Հասկացվում, իբր թն ապացույցը ննզրը կամ բուչմնեն է տալիս: Խոսակցության մեջ այդպիսի զզուչությունների կարիք չի լինում. որովշետե չեչտը, տոնը կամ դաղարը ճչտում են իմաստը: Հայցականսկսեց դործածվել նւսն «միջով» նշանակությամբ, Գնաց ի Հորդանւսն դետ ն ւսնցւաւղնա («ընդ այն») (Վրք.Հւսյ. 115): տրական ն Հայցական բոլորովին նույնն են թե ենղակին թե Զուվաչերենում Հոգնակի, դրա Համար Լլ քնրականության մեջ իբր մի Հոլով նն Համարում (ճո-

Ի/1816ք.,Լջ 118-119): Հինդուստանիլեզվի մեջ ուղղական ն Հայցական նույն են թե եզակի ե թե Հոգնակի, բայց երբ չփոթություն ծադի, ն Հարկ լինի լսուսափել այդ չփոթությունից, ճայցականը տրականի ձնով են դնում, օրինակ" ուղղական ում, տրական Ոում-իօ, Հայցական ոում, բայց նան Ոոմ-նօ, այսպիսի Հայցականը կոչվում Լ ուզիղ Շայցական, մինչղեո ուղղականի նմանը կոչվում Լ «անուղղակի»: Ուղիղ Հայցականը Հատուկ Լ ամեն տեսակի բառերին ն Հոլովման մեջ բոնում Լ առանձին տեղ (տե՛ս 8օոոօոյօո,Շուռ, հոմ, Լջ 6-6): տրականը նան իբր Հայցական Լ դործածվում (Թու, Էոքնիւ, Վրացերենում ո(4քրոգ,

58):

Ռուսերենում չատ անդամ Հայցականը անչունչ աուսրկաների Համար ուղղական ձնով Լ, անչունչների Համարսեռականիձնով: Բայդ- Յ Հւանդողբառերը ունեն ռանձին Հւսյցական, որ ձնով տարբեր Լ ուղղականիը ն սնուսկանից ն նների մեջ Հայցականը միչտ սեուսկանի ւվես Լ: Դերանու ւորականից: դոյականը չեն Հոլովում, այլ բայի վրա տրական չիննլու Համար Աբլնազները են դերանուն դնում. այսպես' սօ1է ՏՈԼ Տ-84 2-Օ-Տ-է Ես Հւսյրս ձին իրեն ես տվի. «Ես ձին Հորս տվի» (Խու, Խոք 41): -

ՀԱՑՑԱԿԱՆ

Աբնելյան Հայերենում Շալցականըուղղականից չչփոթելուՀամար տրվում Լ նրան տրականի ձեր, բայց այսպիսով Հիմա էլ տրականի Հետ Լ չփոթվում: 0րինակ' Բազենյանը չտապեց ՇաՀյանին ներկայացնելու պանի Զդաննիչին (Նար-Դոս, ՄաՀը, Լջ 206): Եթե չդիտննայինքԹե քաղաքավարությունը պաճանջում է նախ:տղամարդին ենրկայացնել կնոջը, չպիտի իմանայինք,թն ով ում են ներկայացրել. Շաճյանը' զանի Զդաննիչի՞ն,թե՞ պանի Զդաննիչը' Շաձյանին:Այստեղ Լլ դարձյալ միակ ելքը բառերի չարքն Լ, նավսդրվում է Հայցականը ն Հնտո' ւորականը,ինչպես ն վերնի տողերում (տղամարդին ներկայացնելկնոջը): Ի՞նչն էր, որ Մուչեղին Հաճելի Լր դարձնում Նասուսչային, իսկ իրեն' վանելի

օրենք,254): (Սիրաս, Զդրված Այստեղուրիչ ելք չկա դուրս

գալու երեք ձեներիմիջից, եթն ոչ պատմական Լ |սոսքովտեղից իմացվում,քնրականականուժ չունիչ ծանոթությունը, ուրիչ

Շարաճյուսություն

Զանաղանլեզուների պատմականկյանքում առաջանում է Հարցականի ձնի մեջ Հարցականըմիչտ նման է ւորւսկանին,ինչպես' 6-8 փոփոխութ: Պւսրսկերենի ձմմւռ նմա Էստէ ւոուի, զնա ոուիչ ԽԼ2:2 Քս18ինձ ասաց. ԱՅՅ զիս սպանեց: նման նչ է Հարցասկանը Սսպաներենում ւսնչու ւսուսրկաների ուղղականին, բայց նման է ւորականին (օրինակ ՀՅ սո հօոծԵւՇ ղայր ոմն): Սլավեչնչավորներինը րենում եզակի արականում ւնչունչ Հւսյցւսկանը նման Լ ուղղականին, չնչավորներինը' սեուսկանին: Ռուսերենում ւսվելի տարածվելովայս երնույթը՝ անցել է նան Հողնւսկիին: ԼեՀերենում ավելի Լ բարղացել դործը. եզակիում արականիմեջ չնչավորի ն ւսնչունչի Հոլովաձնի տարբերությունը պասՀելովՀանդերձ" Հողնակիում արւսկանի Հետ մտցրել Է «անձնականի» (քօոտօոոօլ ն ոչ ւսնձնականիտարբերուլինում թյունր: Անձ ցույցւովող ւսուսրկանբւսռերըՀոզնւսկիում Հւսյցականում

ն իրեր) սնոսկանի նման, իսկ ոչ անձնականները(անւսուն ղղականինման մտնում նան ւ: Այսպիսով, Հոլովման մեջ բացի սեռից, է եզակիում անչունչի ն ն չնչավորի ւուսրբերությունը, իսկ Հողնակիում՝ ւսնձնեւսկանի ոչ-անձնւսկանի ւուսրբերւսկումը: ն ուղղական նույննենե թե եզակին թե Հինդու սւուսնիլեղվում Հւասյցւսկան Հողնակի. ուր որ դա չփոթի տեղիք Լ ւտալիս,գործածվում են տրական, այսպիսով, Հոլովման մեջ մտցրել են անուղղակի Հայցական (որ նույն է ուղղականի ն ուղիղ Հայցական (որ Լ Հետ) տլրականաձնՀայցական): Անձնական դերւանուններիմեջ բոլորը ուղիղ Հայցական են, անուղղակի չկա (այսպես նան Պոլսի բարբառում), միայն երրբորղդեմքի մեջ չնչավորը ւորականի նման Լ, անչունչը Հայցականի (8օոոծոյօճ, Օոռո. հւոմ, Լջ 12): Պորւուդալերենում Հւսյցւսկանընման |Լ ուղղականին. ուր որ չփոթություն է ւսռաջանում, դնում են տրական, բայց ծաճավ առանց որե, պատճառի Լլ դնում են մորական: 0Օրինակ' Ճ օտքնոքոոմՅ է6ոո ք6ոմ14օ (2) մօստ Տօ14440Տ. Հրացանը ունի վիրավորած (տր.) երկու զինվոր: Ճ օտքոքոոմճոօ (Շո 1ք6ումօ (8) Տօ1124օՏ ՕոմծՇ Շ զսճոժօ էօոռ «1Տէօ Յ ոոՇո 1-ոււօ2 Երբ ն ուր տեսել եք (տը.) իմ եղբորը: ( ՃոՏէՇէե, Լջ 175) նման է ուղղականին, ուստի որոչյւոլ 0սերենում Հւսյցւսկանը լինելու դեպքում սեուսկանը դործ են ածում իբր Հայցական (Խնմօւ, 0ւ6 ՏքոճօհօմօտՕ5Տ.է ջ 44): Շնչավոր առարկաներիՀւսյցականը տրւսկանիպես դնելու կանոնն ել Հաճավս անուչադրության է առնվում: արնելածայ բարբառում, մանավանդ երբ գրողը ե: Օրինակ` ծագմամբ ասրնեմտածոայ Նոր նոր թափով երեխան սեղմեց կրծքին ն ագաչարար սկսեց Հւսմբուրել նրան (Սիրաս, Զգրված օրենք, էջ 527): Շնչավոր առարկաների Համար Հայցականի տեղ տրական դնելու կանոնը

են

ու

ու

է նն ուչադրություն ւսնչունչներիվրա:Շատերը կամաց-կամաց ւուսըւսծվում չեն դարձնում դրա վրա, օրինակ`

Հ.

Աճառյան

պատում Լր Դալկությունը

աչնան տերնեներին (Սիրաս, Զգրված օրենք,Լջ 229): Զի բավարարում նոր դպրոցի պածանջներին(անղ. 252): իր |սնամած, պածած պածպանածւոու նկերին (անդ.315): Զովացներ Մութնւսրդեն պատել է քաղաքին (3365): Որի մեջ զգացումը սպանել է դատողությունը (238): Որպեսզիչարախինդ դիտերաչխարձին (507): Սկւեց լսրախուսել իր անուչ Հույսերին (Շիրվանզաղե, Հտ. Դ, էջ 242): ու

ԵՎ ՀԱՑՑԱԿԱՆ

ՏՐԱԿԱՆ

ն

Եթովպական եսոճոո լեզվում տրական Տ են կազմում եւոնադրությամբ, օրինակ' ՏՀԱաոքո քՅԵՅոՅ-ՏԼ1եուՇ

ն

Հայցական միչտ նույն

ձեն

ունեն

Շնաղայլը ւսգուսվինբոնեց:

իսկ երբ տրական ն Հայցական միասին լինին (օրինակ' Ես ւսղջկանս տվի ղորապետին), ւսյդ դեպքում միայն տրականըկստանա Հող: Երկիրը Կոչել,անվանելբայերը պաՀչանջումեն երկու Հայցական, ինչպես"

ն կոչեցՀայւասւուսն ւսյլն:

Բ.սյց կարելի չէ երկու Հայցւականներնէլ դնել որոչյալ, մանավանղ միացած ցուցւսկան ւսծւկանով: Օրինակ, սվուսլԼ ւսել՝ Բոսցւսրձակ ՍալմանասարԱ-ը Ուրուտարին կոչում Լ այն լեռնուտ երկիրը, որ... (ՂաԼջ 13): փանցյան, Ուրարտուի ւզատմէ., Պեւոք է ասել Սալմանասար Ա-ը Ուրոււուսրի է կոչում այն լեռնուո երկիրը.... Եվ կամ եթե

չատ

Ա-ը Սալմանասար

նուռ

երկիրը...

անչրաժեչտ Լ այս

ցուցականը, պետք Լ ասել' բառով (կամ անունով) կոչում Լ այն լեոՈւրուտարի այս

ՆԵՐԳՈՑԱԿԱՆ

Արնեմտածւսյը վարժված չէ ներգոյականի գաղափարին,ուստի նույնիսկ հայն) Հեղինակները, որոնք արնեմտածայծաղում ունեն,ւսրնելաՀայ լեզվով պրելու ժամանակ Հաճախ ներգոյականիսխալներ են անում. օրինակ' ւնցնել Հողժողկոմաւոումպաչտոնի (Սիրաս, Հաջողվեց Չգրված օրենք,52): Աչխատեց նայելՄուչեդի ւսչքերում(սնդ. 357): Շաբոն ուղղվեց ն նայեց Ռաֆայելի ւսչքնրում (անդ. 400): ԿՈՋԱԿԱՆ

ՀՈԼՈՎ

կոչականը նախալեզվում կարող էր ստանալ իրենից առաջ օ ձայնարկությունը, ավելի չեչտելու Համար. այս սովորությունը պաՀում են Հունարենն լատիներենը, օրինակ' Փ ձԽծքճէ «Մղսօա0...) ու

Շարաճյուսություն

Բւսյց այս սովորությունը ՀեւոզՀեւտեկրճատվեցթե Հունարենում ն թն լաւոիներենում, այնպես որ արդի Հունւսրենում, ինչպես ն եվրոպականնոր լեզուօ՛ ներում բացւսկանչությունը ւսնսովորէ: Այսպեսն Հւսյերեն:(Խ164164, ՐՈՅԼէճ 499),

կոչականը այն է, որին ուղղվում Է լսուքը, բնականարարդա կարող Լ լինել միայն անձ ն կամ անձնավորյալ մի Լակ.- Հայր, թող դոցա. զի ոչ գիտեն: Պատանի'դու, արի: կոչականը իսկապես Հոլով չէ, որովՀետն նախադասության ոչ մի բառի Հետ որնէ առնչությամբ կապված չԼ, այլ մի պարզ ձայնարկություն Է (ԷԼու), Օոճոռ, 198): Հայաստ ն, երկի՛րդրասիտավայր: Շօուք, ք. մեջ ուղղական ն կոչական նույն ձեն ունի, ն մեզ Համար կոչականը Հասյերենի ւսուսնձինՀոլով չէ: կոչւսկանՀոլովը կազմելուՀւսմարՀւսյերենը ւսուսնձինմասնիկչունի, ուղղականը նույնն Լ կոչականի Հեւ, ինչպես Լր նան Հնդեվրոպականնաիոսլեզվում, առծասարկ երկւկիի ն Հոդնակիի մնջ, երբեմն նան եզակիում: Հւսյերենի մեջ կոչականի նչանն Լ չեչտը, որ դրվում էր նախավանկիվրա, այնպես էր նան Հնդեվրոպական նավուսլեղվում: Ռուսերենն ել կոչական չունի, բայց բուլգաէ. բուլզարերննում կոչականը բերենը ունի, թեն ուրիչ չատ Հոլովներ նել մեծ օ կազմվում է մասամբ Շ, վերջավորություններով ն Հատուկ է միայն անձ ցույց տվող րառերին ե կամ անձնավորվողառարկաներինՎՂԱոաու, Էջ 28): Բարբառներում քրդերենից փոխառյալ կա կոչական ըստ սեռի' արական ց, իգական 6: նս կո«ո՛վ ՀւսյրՖ,ն Էշ «ով մայր»: Վրասցերննում Այսպես,ֆրդերենԵՃԵՕօ 58): (Ծւոո, ուոք, չականն ունի 9 (ո), ինչպես, կազմ մեփես՛ (560697գ36)

ՀՈԼՈՎՆԵՐԻ

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

կամ սածմանը, ճիչտ որոչել յուրաքանչյուր Հոլովի գործածությունը դյուրին դործ չԼ, որովչետն ազգերի Հողեբանությունը զանազան ւսռնչությունների ըմբոնման մեջ նույնը չէ, ինչպես Հաջորդ Հատվածի մեջ պիտի տեսնենք:Այնոււսմենասյնիվ,կարելի է տալ Հնդեվրոպական Հոլովների մասին Հետեյալ ընդՀւսնուր սածմանները:

(ՈՒՂՂԱԿԱՆ)

Հոլովը Ուղղական

Լ տալիս գործողությունը կատարողը, այն որ նալսադասության մեջ կոչվում Լ ենթակա, երբ ենթական ունի ստորոգելի. այդ ատորոդելինէլ դրվում է ուղղական.- Հայրդ կանչում է, Հայրդ բարի էչ Կոյրջ ւոեսանեն,

էին

արդարք

ցույց

երկոքին:

Հ. Աճառյան

ՍԵՌԱԿԱՆ

ու նի երկուղզործածություն. Սեռականն

եԽստ)

Ցույց Լ տալիս ւսմբողջի մի մասը (իբրն ֆրանս. քուննք (ՇՇոծշեխնու քճւէ(ն այս պարազայինգործ Լ ածվում թե զոյականի ն թե բայի Հետ). այս-

պես՝ նրանցից (սեռ) մեկը, ԷԹԲԵՏ ՏւոսՏտ «180ոսո մւրդկանց Հզորադգույնը, սԵԽշսոզսՇէՇոոճոստ երկրներիցո՛ւր էլ լինի,

լատ.

սոստ

սանս.

զ

Շօոսու

Յիոճտ

ընղ ընդ այլ ճանապարՀգնացին, Մտթ. բ. 12 ընդ որ Հւսճեցայ, Մթ. զ. 17: Եթե րնղ փայտ ղալար զայս առնեն, ընդ չորն զի՞նչ լինիցի ըստ ըստ երկիր անղը ոչինչ է (Եզն. 219): ըստ այն մի դիչերն այլ ոչ եմուտ կինն իւր (Բուզ. գ. 5): դ դրքքճ «երիցս յաւուր» «Երիցս յաւուր», Հունարեն ոք Հոմեր. էնքԹՆ 4աւ0:0 ԶԼՆՍԱՔՆՕՍ`«պանիր վերցնելով», Փճյան «զուտուս ուտելով», լիթ. ձան մնղօտ Ռո «ւոուր ինձ Հացից» (Հայցական ձն «Հացը» ձնով պիտի Հասկացվեր' «ամբողջ Հացը», մինչդեռ այստեղ միայն մի մասն Լ ամբողջություն): Այս ձեր չե պածշված Հայերենի մեջ, այնուամենայնիվ Հազվագյոււտ ձնով կա, ինչպես' ի միում աւուրց «(Ղկ. Ե. 17): «յայլա ւսրարւսծոց (Եզն. 108): «Մինչ -

-

առ

-

ւսւուր կայ» (ՑՀ.թ. 4): 2) Ցույց Լ ւուլիս պատկանելություն,ինչպես «շոուն Մարկոսի» լատիներեն' ն ԽԼՅոՇ1 մօոռստ (ՕՇոօհԽսստ քՕտտօտոՆստ: բայի Հետ օճ ձմօոստ հԼոո1 օտ նրա տունը Մսրկոսինն (սեռ) Լ ն Հայերեն' ոյր իցեն երկու Հանդերձք, բացի սրանից երկու պարտապանքԼին ուրումնփովուսչոուի (Ղկ. Լ. 41): Բացի սրանից են սեռական, ինչպես էլ որ լինի նրանց դոյականի բոլոր |սնդիրները դրվում ւորամաբանական կւսպը,օրինակԹ̀շնամիների երկյուղը լատիներեն՝ 71Շէստ հօտեսու կարող Լ ըստ տեղւոյն նչանակել «երկյուղը' որ կրում Լին թչնամիները մեզանից» ն «երկյուղը' որ մենք կրում էինք թչնամիներից»: կրկին սնուսկանների Հւսջորդությամբ ասվում է Հունարեն' շդն ւ0Ն 4ճյղւ05 էան ՆԹԺՆ ճքյդԽ նւուուց»,ւսյսինքն'Լաքեսի կաւուսրած Հրա«ԼաքեսիՀրւսմանաւուսրութիւնն մանաւուսրությունը նավերի վրա: Զանազան լեզուներ սեուսկանի այս դործածության տեղ դնում են ածական, ւոուն ինչպես' Հոլանդերեն՝ զօոոս ԵՇէոօնս Պեւորոսեան, ւսյսինքն'«Պետրոսի

7ՕւԱ0ՆԼԾՆ

ՍԼ(ԾՆ զորդին Գոյլասեւսն, ւսյսինքն«զորդինՊուոունը»: Հոմերոսիմեջ յասի' Հոր Փիլոկտետի». նույնիսկ ասվում Լ «Նոյեան տապան», այսինքն' Նոյի Հ

-.

--

տապանը: Ածականի այսպիսի գործածությունը սովորական երնույթ

թվում է, թն այդպես Լր նան

Հնդեվրոպականնախալեզվում:

Է ռուսերենում, ե

Շարաճյուսություն

ն Հւսյերենի մեջ, որովՀեւտն սեուսկան

ւորւսկան նույն ձ4նն ունեն, ուսւոի Լ ձնի, թե ո՛րն սեռւսկան ն ո՛րն է ւորական: Այղ երնում է սւսկայն րաւ պաչտոնի ե մանավանդ նույնը

ղժվար ղանաղանությունը

Լ ղանաղզանելըստ

դերանունի վերածելիս. մեջ սեուսկանն ւորականը որովՀեւտն դերանունների ւում են: երբ ենք «Զվախճանւսրդարոց,երւսնիմք ւուսրբեր Այսզես' ւսրղաու

առաջինի մեջ արդարոց սեռւսկան Լ, երկրորդի մեջ տրական, ըստ որում եթե նույները վերածենք ղերանունի, կլինի զվախճանձեր, երանեմջ ձեզ, ուր ձեր սնեուսկանէ ն ձեզ տրական: ԸնղՀւսնուրկանոնով պետք Լ ասել, թե ուր որ բառի առնչությունը գոյականի Շեւո է, Շոլովըսեռական է, ն ուր որ առնչությունը բայի Ըեւո է, Շոլովը Էչ Այսպեւ' վերնում, աուսջինի մեջ արդարոց կապված Լ վախճան տրական դոյւսկանի Հեւ, ուստի սեուսկան է, երկրորդի մեջ' երանել բւսյի Հեւո, ուսւոի

բոց»,

ւորւսկանէ:

է նւսիուսդրությունների Հեւո, որոնց Սեռականըւսվելի Հաճախ դործածվում դոյւսկան ծւսգումը Հայտնի է մեծ մասամբ,ինչպես' Շեւո, Շեւոո (Հ ԸՇեւոք բառից). ընդդեմ (դեմքըառից )- ընղդեմ այսր բանի աէ. Առանց սոռւսնցլյապաղելոյ, ի վերայ ի նոյնբառւսջին բանինվերայպնդել (Բուզ.Դ. 3): Առաջ,առաջի (օրինակներ չի բերում- Խ. Բ.) Վասն -

-

Աղագաւ

)

դործ Լ ւսծվումիբրն ենթակա երկու պարազայում, Սեռւսկանը Ս նթե Հետ կա նան բ այի կապդիմավոր անցյալդերբայ, որ ւսնմիջաւղես Հետ: է կալաւ ղձճեռանէ վում նրա արտաքս, նորս «ՆորաՀանեալզամենեսին ւսսէ ցնոսա (Մւոթ.Ժե. 10): ինքն ղժողովուրդան, (Ղկ. ը. 54): Եւ կոչեցեալ առ

Մաւոուցեալ աչակերտացննորա ասին ցնա (Մթ. ժե. 12): (Բայց անչրաժեչտ մի ձն չէ, ն ունենք նույնըուղղական'Մատուցել աշակերտքննռրւս՝ սա

ուղարկԼէին ղեւս(Մտթ.ժե.

23):

Հարակատարի դերակատարիեզակի երրորղ դեմքի Հետ. «Եւ Լր նորա զոր չիննալ Լր առւջնոյն մեծին Գրիգորի» (Բուզ.դ. 6): Այսպես նան' Հրաման, ն այլն: Զպայնիսկ էճ ւսչօքւոեսնալԼ (Եղն. ասեալիճ,ւսսեալ մեր,ւսսեւսլձեր 2:

ն

Ո՞չ իէ ընթերցել ձեր (Մւոթ.ժբ. 3): ՇՏզ. 68 կարծում է, որ կովկասյան ղզդեցությամբ Այսիսի ղորձվածը Խ/Լ61116է, Լն ենթադրում է, որ -եալ ձեով դերբայները գոյական Լինչ նւսխւսպես է տալիս ժամանակիտնողությունչ Օրինակ` ՍեռականըՀայերենում ցույց Աւուրմիոյ ճանապարՀ (Ղկ. ը. 44): Երկուօրվա ճաւմնիա:Հինը ամավացորեն: ղանինրենում: Այսպես է նն միոջ վաճառին (Մթ. ժ. 29): Սեռականըցույց է ւոււլիս գին, արժեք: Դանգի Հեւ Լ Նախդիրների քիչ գործածվում. օրինակ՝ ընդ- «ռիոլսարեն,տեղը» («Բերէր ընդ միոյ երեսուն» (Մրկ.դ. 8): առ«Համար» Առ ամոթշյ ձերոյ ասեմ (Ա. կոր, Զ. 5): 25):

Հ. Աճառյան

իէներքս ի ներթոյ

-

Զկնի

)

-

ի մեջ-

(օրինակներըչի բերում

դործածվում Է Սեռւսկանը

նան

-

Խ. Բ.)

ցույց պարունակում

տալու

ճամար, ինչպեւ' այլ յուղով

Ունէր Հեչ իւղոյ նարդեան ազնուի մեծադնոյ (չիչը դատարկ չէր, լիքը) (Մրկ.ժղ.3): են ձեն Ֆրանսերենում ւսյդ դեպքումզանազանում

8:

ՏՐԱԿԱՆ

Լ

1) Տրւսկանը ցույց

Լ տալիս այն անձը կամ իրր, որին

ւսծվումբայիՀեւո:

Երանեսցենինձ ամենայն ազգք,

զի

արար

ինձ

49):

ՀատկացվածԼ, գործ

մեծամեծս

(Ղկ. Ուլ մի երբԼք ոչ եւոուրինձ (Ղկ. ժն. 29): Ցուցլք ինձ զդաչՀեկան (Մտթ.էբ. 19): 19): կին ջո Եղիսաբեթ ծնցի քեզ որդի (Ղկ. Արբո ինձ ուսկաւ մի ֆուր (Ծն. հդ. 17): ԴուքՃեզէն վկայնք ինձ (ՑՀ. գ. 28): Եղն նւս չար ն ոչ էնչ (Գծ. հր- 5): Գործածվումէ անվանելու Համար մեկին' մի, որում սնուն էր Ղեւի(Ղկ. ե. 27): Մաքսաւոր ւս.

որ

Հզօրն

ւս.

2)

Անուն

նմա

(ՑՀ. ՑովՀծանեէս

ւ.

6):

Այս լատինը' օտէ եեւ ոօոՇո 3) Մի խումբ բայերի Հետ գործածվում իբն լրացուցիչ, այն է' տիրել, իչխել, է առաջնորդել,սաստել, թագավորել, Շաղթել, Շնազանդել, ծառայել, Շավաւոււլ, ողորմիլ, սպասել, ներել, կարուռել,կարուռանալ,ցանկանալ,վնասել, բարկանալ, սպառնալ,տեղեկանալ: ԱպաԹե ոչ տիրեսցեն ինձ (Սղ,ժը, 14): ինձ ոչ յաղթեցին (Սղ.Ճիր,2): ձենըգիտի նան

ինձ սպասեցին մեղաւորք(Սղ.ճժը.95): Ներեցեք ինձ (Ցոբ, իս. 3):

նմա (0ր. ԱԶ 11): Ցանկասցիս Որ բարկանայ եղբորիւրում (Մւոթ.ե. 22): Տեղնկացաւ Հայրենիգործոցն(Ագաթ. 37):

նել բայի Հեւտ գործածվելով, տալիս Լ նրան «Հնազանդել» իմաստը. Դոսորդիէմ ընտրեալ, դմա՛ լուարուք(Ղկ.թ. 35): Որձեզ լսէ,ինձ լսէ (Ղկ. ժ. 16): Հեւ իսկ Հւասյցականի «լսել» իմաստնունիչ 4)

Լսեր զբանսնորա (Ղկ. ժ. 39): Այսպես է նան սանսկրիտ,Հունարեն ն լատիներեն լեզուներում:

Շարաճյուսություն

Մի խումբ ածականների Հեւտ ղործածվում Լ իրըն լսնդիր այն Լ' նման, ՃՇամեմաւտ,արժանի,գիտակ, տեղյակ, Հմուտ, խելամուտ, պիտանի, ՃՇասարակ, պիտո, անպիտան,Շաճո, վնասակար,պատրաստ, պարտական: Այսպես ն սրանցից ածանցվածբայերի Հետ. Երկրորդն նման սմին (Մտթ. իր. 39): Ո՞ ՀաւասարեսցԼ ինձ (Սզ. ղգ. 16): Մեռեալթ ոչ Լին գիտակ ն ոչ իմիք (Ժող., թ. 5): որ երբեմն անպիտանէր քեզ, բայց արդ քեզ ԶՈԽեսիմոս. ե ինձ պիտանի (Փիլ. 11): ՉԼ՛ այնմ պարտականԱստոււսծ (Եղն.83): ն Պարտականեղիցի մարմնոյ արեան (Ա. կոր. ժա. 27): 6) Անորոչ դերբայի Հեւտ իբրն ենթակա. ի կալ նմա լաղաւթո' եղն ւոեսիլերեսաց նորս ւսյլակերպ(Ղկ. թ. 29): սմա Ոմանք ի Հրոյ էութենԼ Համարենունել զբնութիւն (Եղն. 205): 7) Հեւո զանազանիմաստով. Նալսդիրների Համաձայն» «Ըստ ւսյնմ զոր ասեն» (Եզն.108): ըստ «Համեմատ, կացոյց սաչմանս ազգաց րստ թուոյ ՀրեչտակացնԱստուծոյ. որդւոյ իւրում (Ծն. իո. 9): Ընդ «Հեւոր)» իսաղայր ընդ իս Հաակայ 8) Ջանաղան Հեւո. նախադրությունների Առընթեր Առրնթեր նմա (Եզն.25): 5)

-

ՀԱՑՑԱԿԱՆ

ունի ղանասզան դգործածություններ, Հայցականն

Ներկայացնում է այն անձր կամ իրր, որի վրա կատարված է զործողուՈւլ թյունը: Լուսվ զձայներգոյ ն զպարուց:ԵզինՀւսյրջո ղեզն ւպլարուրակ: մի երբԼք ո՛չ ետուր ինձ: 2) Ցույցէ ւուսլիս չարժում, այսինքն այն տեղը' ուր դիմում են. օօ Քօոճու: Գնւսցե տուն էւր (Ղկ. Ա. 23): Լաւոիներեն հ Հրամայեալ ւոնղին(Բուզ.դ. 6): Հասաներ ն ուրիչ լեզուների մեջ չատ անդամ այս պարաղդայինՀայցականը Հայերենի սուսնում էԼ նախդիր, ինչպես Հայերեն, ի, առ, ընդ, ց, բայց նախնական վիճակում այդ անՀրաժեչտ չէր, ինչպես վերի լատիներենօրինակում ն Հայերեն՝ ճանապարՀ' դառնայ յերկիրն: Գնւսցին Եղինւսւուր միոյճանապարՀ (Ղկ.բ- 44): 3) Ցույց Լ տալիս չափ կամ տարածություն ն կամ տնողություն, ինչպես' ւքճմ Եկաց ամիսս երիս- Հուն. քլճւՍճՆ ինճ եւս ւսմ Թող զդա այս (Ղկ. ժդ. 8): Լատիներենզսմոժծճնոքօմօտ(խտ, Հունարեն 68240 2901 ծւղշ0010Ս6014610. ճոք1)

165:ւ:

Ջվեցւմ ծառայեսցէ թեղ (ել. իւ. 2):

Հ.

Աճառյան

իր ղանազան դործածություններով Հայցականը որոչում է րայի նչանակությունը, որ առանց նրան պիտի մնար անորոչ, ըստ որում Հնղեվրոպականրայր ն Թե չեզոք սեո: է, ունենալով թե ներգործւսկան Հասարակ Հետ սովորական էր բայի ղնել մի Հայցական |լսնղիր,որ բայի Նախոլեզվում -50) Հւսյւոնած զաղափարը նորից էր կրկնում (ՊՃԱՇԵ ոճ, ինչ. Հն. բճյ/ղն

ՏՇԻԿՂԵՍԼՇՈՂ ՏՇՐՆ1ԻՇ,

ի.2486061, 40ՔԽ 4610Ս6Ն լատ. 4) Զանազան լեզուներիմեջ Հւսյցականը զործ է ածվումբայի Հեւո իրըն ներքին լրացուցիչ. ինչպես' երկեան երկիւղ մեծ (Մրկ. ղ. 40): Հունարեն ճ8ցօթդժղւճՆ Փօ00 քք)064, սանսկրիտերեն օճքռէիճո օօքօ «երդում երղունց»- գերՏտիասոչ Այս խնղիրբ կարող Լ լինել նույն բայի մաներեն Շր 'Տոիասո օոռո ւսրմատից (ինչպես վերի օրինակներում), կամ նույն իմաստով' առանց նույն նույնը արմատիցլինելու, ինչպես' ԸՍծՔԼՆ 411747 ՍոՆօն 041760 01416 լ076Էն. նան ճն 1ոՏօ1ՇոէՇո Խճ, է ուրիչ լրացուցիչ ստանալ, ինչպես՝ կարող Այս նույն ձնր ավելի սովորական Լ Հայերենում Խ | նախդիրներով. օրինակ. Որ մկրտնեցանի մկրտութիւն ՑովՀաննու, (Ղկ. Լ. 29): 5) ղդոսս իէբըստորոգելի. Արձակեմ Ցույցւուսլու Համար լրացուցիչի վիճակը, նօթիս(Մրկ.ը. 3) Ստոիկեանքն զամենայնինչ մարմինն կարծլին (եզն. 227): 6) րայից, դարձվածների մեջ, որոնք կազմված են զոյսկանից Առանձին զոյւսկանը առնելով Հւսյցական. Մչակքն դան Հարինզնեւս (Ղկ.ի. 10): 7) Ձն, օրինակ, կերպ, եղանակ ցույց ամար: տալու

ու

Զւոյնօրինակ. Զնոյնօրինակ:

8)

Անուն Աս

Խ, Բ.)

Համար. ումեւմն Լիկիանոս կոչեցելոյ(Ագաթ.Տ 37): կամոի ւուսլու

Ջւասնազան նւսխսդիրներով. Առ ոց (Մրկ. ժբ. Առաքեն նւս զոմանս է փարիսեց:

9)

ւու

-

Եւ

Լին մերձ

8- ԱոԼ ցնա

ի

Հե բերում(օրինակները

-

առ

նա

(Ղկ.

ժե.

13):

1):

ղանազան իմաստներով,ինչպես' ի ձեր կողմնէ (Ղկ.թ. 50): Բնակերյերկրին ի կողմն Հարաւոյ (Ծն. իդ. 62): Որ կայրյույն կորս ծովուն(ՑՀ. զ. 22): ժամ Ցւամենայն ւոուր մեզ զճացն զայն(ՑՀ. զ. 34): Որոթ բեկալցի զմանուկաղայս լանուն իմ (Ղկ. թ. 48)։ Նիւթոյ անուն ի նոցա լեզու ի մրուր մերձ Լ (Եզն. 110): ի նւ (Սղ. 49, 11): Ցուսասցի Ոչ ինչ կարի յօգուտ էր (Եզն.223): Որ ւսսացան ի ձիւն Եսայեայ (Մւոթ.ը. 17): Ի Հնդնտասան օր Հասանէր (Բուզ. դ. 6):

Հեւո. 10) Զանազաննախադրությունների Մուո զի մօտ էր ի քաղաք ւսնդրը ւոեղինուր... (ՑՀ. ժթ. 20): Քան, Ոչ Է ծառայ մեծ քան զոէր իւր (ՑՀ. ժզ. 16):

Շարածճյուսություն

Իբըն Մի՛լինիք իրրեւզկեղծաւորսն ւորւոմեւսլթ (Մտթ.զ. 16): զգեցաւ իբրեւ ղմի ի նոցանէ (Մթ. ղ. 29-30): Ոչ Սողոմոն... ընդ բնղւսյլ ճանապարՀ զնւսցին(Մտթ.բ- 12): ընդ որ Հաճեցայ (Մտթ.զ. 17: Եթե ընզ փայտ ղալար ղայս առնեն, ընղ չորն զի՞նչլինիցի(Ղկ.էգ. 31): ըստ ըստ երկիրանղդը ոչինչէ (եղն. 219): ըսւո ւսյն մի գիչերն այլ ոչ եմուտ կինն իւր (Բուզ.դ. 5): -

-

առ

»-

»

Նոր Հնղկական լեզուներից չատերը խտրություն են դնում չնչավորի ն անչունչի միջն' Հայցական Հոլովում. այսպես է ն բենգալին: Այս երնույթը դրավիդյան լեզուներից է անցել Հնդկերենին, բայց մերը փոխ. ջեզ, զջեզ ձների չփոթումից Լ (ՇիճէՇոյ, էջ 722): Հնդկականմարաթի լեզվում Հայցականը նման է ուզղականին, բայց

նան

առնում

Լ տրական ձն (ՏՇժճօո, 10):

Եթովպական Էճքռլեզվում տրական ն Հայցական Հոլովները նույն ձնով

(.ճուտշհ

են

96):

օրինակ Հուն. էլա րայր Հաջորղ խոսքերի մեջ. ՕՍՆԺՇ Ք «այսպես կամ» (առանց Հայց. ). ): 22211«մի բան ունիմ»(Հայցականով Առաջինումէա «ունիմ» չեզոք է, երկրորդի մեջ ներզործական: Հմմտ.

Մ2ոէ Նույնպես սանսկրիտ. բայր.

«մյուսը պայթեցավ» (առանց Հայցական ) «ոպւսյթեցրեցբերդերը» (Հայցականով| ) ԱՀա այս պաւոճառովՀայցականըքերականականվերլուծության մեջ կոչվում Լ սեռի խնդիր, լրացուցիչ կամ որոչիջ Յքոօ

ԳՅոէ

ք16ոօմճոէ

ԲԱՑԱՌԱԿԱՆ

օսերենում ՔԲացառականը

ւ

ծառայում է նան իբր գործիական, օրինակ" Ոմմ կացինով,288444 սրտից, Հ2«ՇՅ)օփողով (Ռ/6116է, ճմՇ Տքւոշհօ 4 օտՏ, 44). կւս բացառականի մի ձն, որ տրական է. ինչպես' Մենք այնքան դուպարինք, մինչն որ աստուածները յաղթող չանեն մեզնից Թիֆլիս,1886,է ջ 95): մեկին(Հոմերի հիլիական, թարգմ.Փ. Վարդանյան,

Թոճեն

.ցույց Բազաոռւսկանը

Խօոճ լատիներեն

է չոււլիս մեկնակեւոր,ինչպես`

ՆՇՈւէ,

սանսկրիտէճՏոոտմ քճ ոճտ

ՇհլմՅէՇ,

է: բաժանվում նրանից ւսմբովսը

Հ. Աճառյան

Այս օրինակները ներկայացնում են բացառականը առանձին, բայց Շաճալխ բացաուսկանը ընկերացած է լինում նախդիրով,ինչպես' լատ. օ5 116 16Շօ ՃՇուէ «այնտեղից եկավ»: է, որ պաՀված է մեջ էլ բացաուսկանի Հնագույն ձեր աննախգիրն Հւսյերենի միավանկ գոյականներիկրկնության ժամանակ,որոնցից աուսջինըբացաուսկան Լ, երկրորդը՝ նախդրիվ Հայցական, ինչպես՝ ժամլ ի ժամ (Եղնիկ ղ. 10): ւսմ ամե (Բուզ.դ. 6): տուն ւուսնլ ի (Ղկ. ժ. 7): ազգե յազգ (Սղ. ճզ. 31): ւոեղւօջէ ի տեղի (Վեցօր, 80): Հակառակլարքով Լ" Մինչեւ ի նաւասարդլ նաւասարղ (Եզիչե,Լջ 42). (այյսինքն' նաւասարդե, մինչե ի նաւասարդ): Բայց բացաուսկանիսովորականձնը նախդիրովնէ, ինչպես՝ Որ զայր յանդէ (Ղկ. իգ. 26): ի սկզբանէ էր բանն (ՑՀ. ա. 1): Հատ զնա եւ ընկեւսէ Քեն (Մտթ.ե. 30): Զես Հեռի յարքայութենք Առուծճոյ(Մրկ.ժբ. 34): 2) կրավորականբայերի Հետ ցույց Է տալիս գործողություն կատարող անձը, ինչպես էր ե Հրեչտակեն (Ղկ.բ- 21): Որ կոչեցեալ

Մկրտէին ի նմանէ (Մտթ. Գ. 6): Գործածվումէ ամբողջի մի մասը ցույց տալու Համար, ինչպես' Մի ի նոցանէ: ի մի ի քաղաքացն (Ղկ. ե. 12): Ետ ի սերմանելիւրմէ իչ|լսանին(Ղնոնդ ք. ի. 3): 4) Մի խումբ բայերի Հեւ խնդիր, ինչոլես' դործածվում է իբրն բնության Եւո ծածկեալ ի նոցանէ (Ղկ.թ. 45): Որ իչնդրէ ի քեն (Ղկ. Ջ. 30): Լունալ ի նմանլ' բազում ինչ առնէր (Մրկ. Ձ. 20): Դադարեացի խոսելոյ անտի (ել. լդ. 38): ԵրկնչԼինի նմանլ (Մրկ. ժա. 18): ես ի նոցանէ (Ղն. Գարչեցայ է. 23): (իմ. 15): ր. Սարսեսցենյինէն Մի՛ զարչուրիցիք յայեցանլ (Ղկ. ժբ. 4): կասկածէրի տեսլինեն զոր նտես (Բուզ. զ. 5): 5) ԳործածվածածականիՀեւ. Որբ մնւսցաք ի ձենջ (Ա. Թես. բ. 17): կաղ յերկոցունց ոտից (Բ. թգ. թ. 1: Բաացառասկանը զանազաննախդիրներովնչանակում է"

3)

Շարաճյուսություն Զ

«վրա, մասին». նակխդիրով' ղքեն (Մրկ.ժե. Քոսնի՞ամբաստանեն

4):

եղեւ զնմանլ ամբաստանութիւն (Ղկ. ժզ. կալաւ ղլեզուլ նորա (Մրկ.Լ. 33): Ձնա կավսեցիղզփիայտլ (եսթեր,Ը- 7): Ընդ նավդիրով' «կողմը». Նիստ ընդ աջմլ իմմէ (Մտթ. իբ. 44):

1):

Առ նւսիսդիրով՝ Աո իմլ՞ ինչո՞ւ (Ծն. ին. 32): Առի նախդիրներով՝ ի չգոյն Հիւթոյ երկրին (Մտթ. ժգ. Ըսւո նավդիրով' 0ր բատ օրէ (Բ. ւզեւո. բ. 8): Մի ըստ միոջէ(եղն. 246): առո

6):

Լ տալիս պատճառ,օրինակ'

Աչիշարծճաբարը ցույց

ինչպե՞սեղավ... Դերբայի սլես դործողությունը կատալրելով' Ուտելենկերթար:

ԳՈՐԾԻԱԿԱՆ

աֆղաներենում իբր ենթակա Լ Գործիականը Օսոժճոոծ

162811

ոռ

դործածվում Հնտնեյալձնով.

Գուլանդամովիմ առաքել. (Գ-ի կողմից) ուղարկված: (Օոճո,

Այսւվես Լ

նան

Շ Ոճոմճ

քհւլ Լ 214) բելուջերենում, օրինակ'

Ճ ում

Յէ

Այս մարդով ւսյն մարդըծեծյալ:

Բայց որովՀեւոն այստեղ նալսադասության միտքը այն Լ, թե «այս մարդը ւյն մարդուն ծեծեց» ն երկրորդը' Հայցականսեռի իւնդիր, ուստի Հաճալսն երկու ձեներըչփոթելով՝ երկրորդն Լլ դրվում է Հայցական Հոլովով ն անտրամաբան ձնով ասվում Լ' Ոումմ

Ռոմա

յոէ Այս մարդով այն զմարդնծեծել, որով գործիականըդառնում է իբր ուղղական: (Շոոոո, ւղ քեւ. 1. 239). Այսպիսի4նեերկան նան Պամիրիզանազանիրանյանբարբառներում,ինչպես օրինակ"վախի, ասրիկոլի,չիղբի ն այլն: Ես նրան ծեճեցի » ես ինձնով զնա ծեծել: Դու ինձնից Հաց խնդրեցիր» դու Հաց քեզնով ինձնից խնդրեալ: (անդ, էջ 326) Շ

Հ

Հ.

ՀԺ

Աճառյաու

Գործիականրցույց Լ տալիս թե որի՞ կամ ինչի՞ կաւոսրված գործողությունը, ինչւլես՝ 51): Արար զորութիւն բազկաւ իւրով (Ղկ. 1)

Շեւո

(կամ միջոցով) է

ա.

Ծեծլինղգլուլսնեղեդամբ: ղ ճանդերձա նորա վիճակաւ: Բաաժանիցեն Որո՞վ մածու

մեռանելով իցէ: Ոչ ոք դայ Հոսյր,եթլ ոչ ինեւ (ՑՀ. ժղ.6): Խօսեր ընղ նուս բազումս առակօք (Մտթ. ժգ. 3): առ

2)

մեծու ԶոքանչՍիմճմովրի ւուսգնապէլր (Ղկ. ղ. 39): ջերմամր ընկերակցությամբ: Միասին, Ցիսուսչւկերտաւքն իւրովք գնաց (Մրկ.գ. 7)չ

Հաւատացի ՏԼը ամենայն տամբիւրով (Գծ. ժը. 8): Հասանէր իրով դւուսւն(Բուղ.ե. 37): Սոլարապեւոն Հաճավսայս պարագային դրվում Լ Շանդերձնախադրությունը. (ՑՀ. ղ. 3): Անղ նաւուրւչակերտօթն Շանդերձ 3) Ջե, կերպ, եղանակ: ելեալ... ի դերեզմանԼէանտի աճիւ ն խնդութեամբ բազմաւ (Մտթ. իր. 8): Որեարն այն լշաղաղութեամբ են ընդ մեղ (ժն. լդ. 21): Մեր կնանքս չեն յուսածաւոութնամբ (Ագաթ.60): իչլշանութնամբէր բանն նորա (Ղկ.դ. 32): ասեն ղիաչն ն ղմածն ն ոչ ճչմարւտութնամբ (եզն. 265): կներւարանոք 4) Ջափ,ժամանակիտնողություն Նաւն մեկնեալ էր ի ցամաքէն բաղում առղպարիսօք(Մտթ. ժդ. 24): Երկումսով Հեռացա: եւմ դրվել: Ամսովբաժանորդ Նովինթուով կան (եզն. 102):

6)

6)

7)

(ՑՀ. ժբ. Ցիսուս վեց աւուր են յառաջ քան զզատիկն եկն ի Բեթանիա Արկ գոյիւ չափ զկեանս իւր (Մրկ. ժը. 44): Ժամանակ Գիչերովինչի՞ ես նկել: օրը ցերեկով: Ցերեկով, Երկու տարով նա մեծ Լ ինձանից: Տեղ, ճանապար Երնանով եկա,Թիֆլիսո՞վ գնամ, թե՞ Բոսքվով: Այս կողմով արի: Մակբայաձե.

եսա: Պատաչմամբ

Նրա Համեմատությամբ

Գալովեղբորս:

Ուտելով չերթար:

սա

մնծ

Լ:

1):

Շարաճյու սություն

ԳՈՐԾԻԱԿԱՆԸ

Առ «մուոր»

ԶԱՆԱԶԱՆ

ՆԱԽԴԻՐՆԵՐՈՎ

կայր ծովեզերբն (Մւոթ. ժգ. 2): Ընդ «ւուսկր» եթէ ընդ յարկաւ իմովմւոցես(Մւոթ.ը. 8): ԶՁ«չուրջը» Ցամենայնւոնղիսչուրջ ղգաւառաւն (Ղկ. ղ. 37): ԼՎ «դեն,ւսյն կողմ» Անցանեն ղորաւզեւոութնամբ (Մտթ.ժն. առ

-

-

-

-

Ջանաղան սծականների' Լի լւնկով (Թուոց,է. 26):

2):

ՆԵՐԳՈՑԱԿԱՆ

Լ տալիս ցույց Ներգոլականը Ս) գործողության տեղը.

էր երեց որդի նորա ագարակի. Ցայնմ կղզւոջ ոչ զտանԼր ոչ ջուր... ն ոչ... (Բուզ.դ. 6): Ոչ այնպլս իցէ եւ ի ձերում միջի (Մտթ. ի. 26): ի յեւոինւոեղւոջ(Ղկ. ժդ. 10): Երթ հջիր բազմեսջիր 2) կամ միջոցը. Գործողության ժամանակը Եկին ոմանք ի նմին ժամանակի: Ցամին եւթներորդի դնասցէ ղաս 4րի (ել. իա.2)։ Յամսեան առաջնում, որ օր մի Լր ամսոյն. Ուրալ լեր, երիտասարդ,ի մւսնկութնանքում (ժղ. ժա. ՀասանէԼ ե նոյնւոնղի...ե ւուսցւոջ(եզն. 199): ՆոցւսԵրիքով է (Մւոթ. Յելանելն հ. 29): Հեւո. Այուղես'Հւաւոկաւզեսանորոչ դերբայի ի սերմանելն իւրում (Մթ. ժզ. 4): 3) Հեծեալ բայիՀեւո «վրա» իմաստով: Հեծնալէչ եւ ե յաւանակի իչոյ (Մւոթ.իտ.5) Եւ

Հուն.

9):

ճղՂ1 ծՆՕն:

մեջ ւսյս ւսռաւտության Անչուչտօրինակների

ձեռագրական սխալ գրչություններ, այս պատճառով զանաղանքննիչներ առաջարկած են սրբազրել իրենց բնական ձնին: վերի ձներից ոմանք ն վերածել Այսւզես, օրինակ, Եզն. Ի ճարդկանէ Շնարողութենէ կարելի Լ սրբագրել ի մարդկան Հնարողութենլ, ի կնոջ թագաւորէն կարելի Լ սրբագրել ի կնոջէ թագավորինն այլն": կոչման մեջ ունենք" Ճիչւուսյսվես Հնութ.դ. 2 Ծ'օջէ-ի Եւ Բոոս ւ։տասն ւյր ե ծերոց քաղաքէն(Պոլսի, 18965 մեջ թ. ): Տպագրության դրված Լ ի ծերոց ջաղաքինչ Բայց ինչ որ էլ լինի, կարելի չէ այս բոլորը գրչագրական սխալի վերագրել. Հոլովների ձգողությունը մի ներնույթ Լ, որ պետք է ստանա իր. բացատրուե աշա

առ

թյունը: "

(Ե Թազ,էջ Հակառակկարծեաց Վարդանյանի

84-86):

մաս

ունեն

նան

Հ. Աճառյան

Այս բոլոր օրինակներումներդոյականըզործածված Լ ի,յ նախղիրով: Բայց ինչպես Հայցականի զ նախդիրընչան չէ Հայցականի, այսպես ն այստեղ ի նախէ, օրինակ, գիչերի «գիչեր ժամադիրը նչան չէ ներզոյականի, որին ապացույց նակ» (փխ. ի զիչերի) առանց նախդիրի: Ուրիչնախդիրներովունենք' 4)

առ

-

Նուռեր

առ

(Ծն. ժր. 1)։

դուրս

Նատեր դրան ժթ. 1): Աչխարչարարի մեջ նախղիրը զեղչվելով' ներգոյականը նույնացել Է տրականի Հեւո, օրինակ` տանն Լ ի տուն Ել նան մոռնղոլերենում,ուր ւորականը նան ներգոյականի նչանաԱյուվեսԼ (Ծն.

առ

-

կություն ունի ՌՕՈւ

Լջ 67):

ՀՈԼՈՎԱԿԱՆ

ՋԳՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ"

(ՅէէրճՇէլօռ

ՇՏ

ՇՏ)

Նախադասությանմեջ յուրաքանչյուր բառ րնդունում Լ. բնականարար այն Հոլովը որ պածանջում Լ արտածայտելու ամար նրա առնչությունը մյուս

է, որ երբեմնբառերի բառերի Հեւո: Սւսկայն մի անձուկլչմրակցունկաւոված Լ այն բառի Հոլովը, որի թյան մեջ մի բաո թողնում Լ իր Հոլովը ն ստանում Հեւո կաւզված Լ առանձնապես: Այսպես, երբ ասում ենք «թաղավորի կնոջից» «ի կնոջլ թագաւորին». -

Լ, կնոջից թագավորիսեուսկան բացառական: Գրաբարում ւոնղ-ւոեղ դործածված Լ այս ձնի փոլարեն' «ի կնոջ, թադգաւորԼն»' Հեւնելով նակխորդ ի կնոջէ բառին (իբր թն աչխարճաբարասեինք «թագավորիցկնոչից»): Հոլուվներիայսւվիսի ձնւիոլսությո,նը կոչվում էձգողություն: Գրաբարի մեջ ձգողությունը պատածում Լ միայն Հատկացուցիչի ն Հատկացյալի միջե, ն սեռականըդրվումԼ բացառականկամ ղզործիական, քիչ անդամ նան նախդրիվ Հայցական: ԱՀա օրինակներ: Հայցական(սնռականիտեղ ). Նախդըրիվ Եւ ղարձեւոլ (դառնալով) ե կինն կողմն(Ղուկ.ե. 44). իի. ի կնոջն կողմն): ), (փիլի. Բացառական սեուսկանի 0ւուսր են ի |խնամոցեւ ի սիրոյ մարղասիրութենէ անտի նորա

(Ազաթ.119):

ոռ Ճոտծուտօհօո,480, Հոլովների ձղողության մասինխոսել է նախ Էնետշհոոոռ, Խոշստռ էոշհօո թարղմանված է Հայերեն ՀԱ, 1907, էջ 252, ԻԼՇ.ԱՇէ,ՃԼլռոոօուտօհօ ԷԼՇոօոքուեսօհ, էջ 87, երրորղ՝ Վարղանեան,եւթաղ, էջ 84-86, ն վերջինանզամ Մօբէ,ԼօՏ քոօսքօտ ոօտմոոս»: Շո Յուոծուծո օէ քօօքթլօո ՅոօլՇոտ, որ նույն նյութի վերաբերյալամենիցընդարձակուսումնասիրությունն է: Նա բառաքաղելէ ամբողջապեսՍ. Գրքի Հնազույն մասերը(Այն է Ավետարան,Գործք Առաքելոցը, Պողոսիթղթերը, Հնզամատյանըն Սաղմոսբ), Հեւրո' Եղնիկը,եղիչեն ն Ազաթանզեղոսր:Մասամբ նան Բուղանդը, ն ենքայստեղ: Խորենացին Այս բոլորի բովանղակությունը Փարոլեցին: ամիուիում "

որ

Շարաճյու սություն ՈւնԼին սակաւ մի խորչուրդ Համարձակութեանի կնոջԼ

(Բուղ. խՍազաւորլն

Ցեւոայսորիկ լուր

8):

յերկրլն Հայաստանլ (անղ, 24): զզերութիւն ի վերայ նոցա ի ծագաց երկրե (Ցուղիթ,բ. 5): (՛իի,. երկրի, ինչպես ունի Հունարեն ): ԳոՀութիւն նորա ոչ յայտնի ականլ մարդկութենէ, այլ ի ծածուկ ականլ աստուածութենէ (Եւիր. Գ. 12): Ցերեսացերկրէ (Ծն. ղ. 7, Լջ 5: Ը: 8. Ը- 13): ի ձւսզաց երկրէ (Սղ. կ. Յն ոլդ. 7. Եզն.212): ի խորոց անղնղոց երկրէ (Սղ.Հ. 20): ի խորոց երկրէ ւՍզ. 21): եւ խաղացոլց տանել գնալ ի սաչմանս Հայոց ի Գանձակլ կուսէ 205): ւուսնէ յԱտրւղաւուսկան (Բուզ. ի միջոյ ծոցոյ քումմլէ (Սղ. 11): ի ւլւողոյ որովայնէ քումմէ (Սղ. ճլա. 11: ի միջոյմւսրդկանԼ կորուսեալ (Ազռաթ. Տիղ., 1882, 101, 425): կերթա ղողկոյզս յայգւոյ երկրէ (Ցայտ. ժգ. 18): ի գլլսոյլեռնէն («լերին) (Ագաթ.Տիղ., 1882, 105, 445): ի րարձրագածաց ՏեսոնԼ (Ագաթ. 66, 396): ի նոյն Հոգեւոր ցողոյնգիւոութենլբմպիլ(Բուղ.գ. 5, 26): Լուծին զնա ի պատուոյ իչիսանութենելն(Սեբ. 139): ի դգեղջլ Բաղարանլ (կիր. 29): ՑերկրԼն թազաւորութենԼն Ցունաց (Բուղ. 1832, Լջ 231): ի նածշանջլն Տարօն դաւաուն (Բուզ. 1832, Լջ 123): Նույնը կարելի Լ նան նախդիրիկրկնությամբ՝ ի մարդկանէ (Սղ.ժու. 2): Նուաղեցանճչմարւոութիւնք յորղ:ոց կորիցէ զաւակ նոցա յորդւոց ի մարդկան (Սղ. ի. 11): զանձն իմ լխորչեցան յորդւոց ե ւմւսրդկանլ (Սղ.1Դ- 12): Անժառանգել որ պտղոյ որովայնլ քումմէ) կրկընՍղ.ճլա. Հատվածը, վերը Հիչեցինք (ի ված է Ազաթ.,Տիղ., 1882, 43, 230, ւնփուիոխ ձնով,իսկ նախդիրի կրկնությամբ՝ «ի ռլւողոլ յորովայեԼ յու մմէ »: կողմանցյաչլւարծլն Հայոց (եղիչե,Վեն., 1864, Գ, 99): Ցամենայն Ցունաց.Փար. Սսի.,1904,Լջ 2): Ցամենայն կողմանց յաչլնարծԼլն ի ժամանակացթագաւորութենէ Տրդատայ (Բուղ. դ. 17): յերկըԼն յիչլսանութենԼլն Հայոց (Բուղ., 1832, 21): լուաւ

Ածից ես

աո

աո

Հաւոկացուցիչը նակսդասելով՝

ամենայն թուլանալ եւ ցնորել մարդկանի տիւէ Լ, այլ Լ' որ ի մաղձոյ Լ, Լ' որ ի մաղասլ, եւ Լ' որ յուղղոյն սնանալ, եւ է' որ ի ստամոքսէ՝ խանդաբելոյ, եւ Լ" որ լորովայնե խուտանալոյ(Եզն. 179-180).իմա" ի խանդարելոյ ե' ի սնանալոյ ուղղոյն, որ ստամոքսի, ի իսուսանալոլ որովայնի, այսպես կայն երկդիմի Լ, որովճեւոնկարող Լ լինել թե՛ սեռական ն թե՛ բազւսուսկան: Լուցեալ յանկարծօրԼն փայոասկերտն ՀրդեՀչնցաւի տերունականլխաչէն զօ4653) 108, (փխ. ի զօրութենլ տերունականխաչին): բութենլ (Ագաթ. եւ

ոչ

եւ

սա-

-

60-1

Հ. .--ո Հաաա

Ե,

ոչ

տառպաայա: Աաաա»

Աճառյան

ֆաւիցիերկիրն յարենԼնՀեղելոյի վերայնորա Թիքլլ. 33 Հրաժարնեալ

ամենեւին ի մեռելուուոյ եւ յարենլ ուտելոյ (Բուզ. Պ, 404): ի մւարղկանլ Հնարողութենլ (եղն. 121, (փլ..' ի մարդկան Հնարողութնեել), կամ' ի մարդկանլ ի սրտնութենե կողմանէ խուսափնալ փախչիմք (Եւագր. աո

42):

Սկսայցթեզ

ն

որ

ինչ ղկնի այսոցիկ ի Հրաման պատմութենլ պիտոյից (Խոր.

): Ա. ժթ.), (իմա'ե ւվիւոոյիցՀրաման ւզաւոմութնեան

ճշմարտութենլ աչակերտացն (իխ. յաչակերտացն ճշմարտութեան) (Եւթաղ. 83-84): ւզարանոցլն չղթայիցն (Բուզ..1852, Լջ 2077: Ցանրոց Երբեմն էլ ղերանունն Լ, որ ՇպատակվումԼ ձգողության, ե այն ժամանակ տեղ անձնական ն այլն): սւուսցվում են չլոսրօրինակձներ (աւտացականի Եղիցի յիննն կողմանկ այսու (կոր. ա. 17). (փլս.' ի կողմանէ իմմէ կամ յիմ կողմանլ ): ի ձերմէ կողմանլ (Ոսկ.Մթ. ա. 57): Ի նմանէ կողմանէ ղինչ պարտ Լը լինել' եղն (Ոսկ. Պօղ. ա. 60): ի մԼնջ կուսէ ամենայն ինչ ի զլուվս ել (փլո.՝ ի կուսէ մերմէ կամ ի մեր կուլ ) ի

(Ոսկ.Մւոթ.դ. 26):

նոցանլ կողմանլ նոքա պարտապանքԼին (Եփր. Գ. 7): ի նմանն կուսէ (Բուղ.,1832, 11)/։ օիխ. սեռականի). Գործիական Միամւոությամբսրւոի' (ժղ. ա. 1), (փիս.սրտի) (Ե. Թող. 85), (փվո.' աստուածպաչւոուկրօնիւքսսւոոււսծպաչւոութեամբն Հուն. ԸՍՕՔՑԵԼՀծՕ7/լւ6:60աՆ). թեան, ինչպես ունի ե կնսարիա ւսուսքԼր: (Եւթաղ.,Լջ 87): Ջորականաս օդնականութնեամբ (Հ«մմւո. ծուն. բքւ. ք: նւ ադ: 3օղժոԼօօ). կրել ղամենայն բանիւ զջրութեամբ(Բուզ. 82): Լի սոներ զամենեսեան ողջունիււսւեւուսրանաւն Քրիուոոսի Ագաթ.427): եմ ես իմով «Ցուղ. կննղանի թագաւորութեամբը բ- 6): (փի. թաղօրութեամբ ղաւորութնան, ինչպես ունի Հունարեն' 276.1 ւծ ք0100 դօ թ00.16166 լչօս). Լ, սածշնալ ՀասարակացթԹչնամի մարդկա, (Ոսկ.Մւոթ.Ա. ասզղաս ղամենայն 446), (փլս. մարդկան, Հմմտ. Հուն. (2:00 աՆ ԶՆԽՍքԱՂԺԽ 1/ԲՆՕՆՇ). ի

Ընկալցուքխնղութնամբսրւոխ(իլի..սրւոի ), (եղիչե,1864,

5, 177):

ՇՀաւաՄի՛թուլութեամբ լքանիցիմք, այլ պնդութնամբ սրտիւ 192): ւոոիք կամակարութնամը յարձակեսցուք (Եղիչե,5, ԱՀա ի քեղ կերպարաննալ տնսանեմք յուսով զամենեսեանղծրաժարնալան ն ): յարութնամբ զկապնալան արձակելով (Եղիչե, ւկնկալութեամը ՍուրբնՂնոնդ իրենց միսբանութեւասմբ ւսռաջինլսորչրդակցօքն ն բազում ն

ուկսւոիւ(Եղիչե,1864, Գ. 96): Հեղմամբ ւսրդարացաւ: արեամբն -»քաջացնալք (Ագաթ.,1882,Տիղ. 99, 421): ն Երազովքն ւզաւոիր ցնորիւքն(63, լխաբնութեամբ

ծաստատուն

301):

Շարաճյուսություն

իւրովքմարգարլէիւքն ձայնիւք(Ազաթ.39): (Բու ղ. գ. Ամենայն բանակօթն բաղմութեամբթ Բաղմութնամբ ղզօրօքն Հւսյոց(Բուղ. զ. 8, 84): Բաղումարեամբ Հեղմամբ:

12, 47):

Չնուաղեցուցանել ղեղեալսն ն կարճակտուրւկաւոմել բանիւք

ւսնիութութնամը(Փարա..1904, 6): (Եւս, ւլոմ. 432): Բանիւթաղտեղութեամբ 26): Հանղերձ միաբանութեամբ ւսմենայնՀայաստանետաւք (Սերբ. Հոծ Բանակնեալ բաղմամբո|ս լիութեամբււր այւիւրեանց (Սբր.40): կւմին Հւսկառւսկութեամբուուսբան սւուսլորՀուրդ գժտութեւսմբ լնուռորել Լջ 38), ւիիս.՝գիտութեան, զպարղամտութիւն (Թղ. Պրոկղի, ինչւզեսունի Հու-

նարենը: Բոսյցքանղի առաւել իմնարբեցութեամբ ամպարչտութեամբն թմրրնալ Լին (Ոսկ. ես. 372): Ե, ել րնդ կողմանս Ասորեստանեայց բանիւ խաղաղութեամբ (Ա. մւսկ. ժա. 2): նա ոու եալ լինեին Վարեցաս ամենայն ւսւոիճւանի, որի խադաւորԼ ւզաւոուով ): ես, ւլւոմ. 642), (փլս.՝ ւղաւոուոյ, ինչպես ունի ասորին «ւզաւոուոյ) Ոչ եթե բանիւքճշմարտութեամբ ղնուսս(Եփր.,Լջ 116): ղարձուցանեն Այլ ե, ղօրութեամբ Հողւով սրբոյ (անդ, Լջ 175): Զի ոչ երբԼքթբանիւթ ողոթանօք եղեար մեք (անդ. Լջ 176): այլ մտաւք սրբութեամբ (անդ, Լջ 248): Ոչ իրը ղոՀչիւք պատարագաց, նուս ընղ բանիւքլսաղաղութնամբ Խոսեցավ (եղիչե,1864, 8, 349): Եւ Ցեսու որդի նաւեայ լցա Հոգւով իմաստութեամբ (Եբկ. լո. 9): ՏրդատիոսՀանդերձ միաբանութեամբկնաս իւրով Աչլսեն ւոիկնաւ Թազաւորն եւ քերբ Խոսրովիդլուռով(Ագաթ., 1882, Լջ 111, 460): Դաւոելճչմարտութնեամիբզամենայն տիեղերթ Հրով բարկութեամբ իւբով

(Ագաթ.6, 64): սիրով քով (Ազաթ.6, 64): Քւաղցրութեամբ Լնուլ սիրմամբաստուածաւզաչտոութեսմբղամենայնլեզուս (Ադաթ. Զայս դնալք փրկանօք աղաւուր (Բուզ.,Դ. 4, 106): Ծնիւթ լերամրք (փիլ. լերանց) ն եզերօք պաչտին (խոր., ա. ժբ.): Նկատելի Լ, որ այսպիսի օրինակներ ավելի Հաճախակի են կոյս

92, 394):

ն

կողմն

բառերի Համար:

Համաձայնությանայս ձեր, որ տրամաբանորենանբնականէ, կարելի Լ բացատրել միայն այն անձուկ կաւզակցությամբ,որ ունեն իրար Հետ լնդիրն եթե ւսյդ բառերը չատ կարճենե նմիջաւես Հեւտնում լննղրառուն: Մանավանդ են ն ներկա դեւղլքում՝Հաւոկացուցիչ միասին իրար:Հասւոկաւղես Հաւոկացյալ են կազմում մի ամբողջություն: Հոլովներիձգողությունը Հաճախականերնույթ չէ Հայերենում, այլ բացաԼ ւուսլիս, որ այդ երնեույթը նկատվում Լ Ս. Գրթի Հին ցույց ռիկ:Բննությունը մասերի մեջ, բացի Ավետարանից, որի թարզմանիչը ուզելով Հարազատորեն ու

Հեւոնելբնագրին'լոուսափելԼ ւսնկանոն ձներից:Այղպեսէ նան Եղնիկը. ուր Են: Օրինակներ ձղողությանօրինակներ ւսմենաչատ Հաղզվագյոււո ւպատաչում

մուռ, որոնցից մի բիչ ւպակասչափով Եղիչեի Ազաթանդեղոսի ն Բուղանղի ն մուռ: Օրինակներ կան նան Եւսեբիոսի, աւելի ուչ ՍեԵթաղի, Ոսկեբերանի ե ՆՈ ուՀւյեցու մեջ: բեոսի մինչնկիրակուի Լ նն Հաթերենի մեջ (տե՛ս4/օջ1,Լջ 67), բայց օրենթը նկաւովում Ձղողության ամենասովորական ընդՀանրաես Հնղեվրոպական երեույթ Լե ԸնդՀակառակը, երնույցն Լ վրացերենում, ուր ընղ Հանուր օրենքով բառերի ամեխ մի անձուկ մեջ որոչիչըււուսնու մ է որոչյալիվերջւավորուլյունը: Օրինակ` |սմբակցության մկ դր նի իզի բաբիլովն-իս-նեի «բնակիչք բարելոնի». այս ձնի մեջ մկդընիՀողնակի ուղղական Հոլով Լ, որի վերջավորությունն Լ նի. բաբելովն-իս սեռական Լ, բայց նա ստացել Լ նան Հատկացուցիչի նի վերնր. իրը Քն ասենջք՝ ջավորությու են

-

բնակիչքն բաբելոնքն

կամ աչլիշարչաբար' բարելոնիներըբնակիչները: չԼ, որ վրացերենում ՄիայնՀողնակիուղղական Հոլովիվերջավորությունը կրկնվում է որոչիչ բառի վրա. այլ ամեն մի վերջավորություն, որ կրում է որոչյալ

բառը:Այսպես՝

բաբելոնիներիցբնակիչներից,

ն բաբելոնիներով բնակիչներով ւսյլն:

Այս երնույցը առաջին Հայացքով տարօրինակԼ թվում, րայց իրապես նույնն որ ածականի Համաձայնությունը գոյականի Հեւ: մւտուց կարկատելոց... բանից տիվիսմարաց Այուղիսիանչաւաւո ն դգանդաղանաց (եզն. 115): Բացի սրանից, զրաբարի մեջ երնույթը տարօրինակ Լ թվում, որովչշեւտն որոչիչ բառի իրական Հոլովական վերջավորությունը ջնջվում Լ, ն դրվում Լ միայն որոչյալի վերջավորությունը, մինչդեռ վրացերենում վերջավորությունները բարդվում են իրար վրա, ն ստացվում | գրեթե ածականների Համաձայնության նման մի բան. մկ դր նի իզի բարելովն-իս-նի է, ինչ

-

«բնակիչթբարելոնի»:

Եթե վրացերենի մեջ երնեույթը սովորական Լ ն ունի իր տրամաբանական բացատրությունը, մինչղեռ Հայերենի մեջ բացառիկ Լ ն չի բացատրվում Հրնդնեվրուական լեղվի օրենքներով, ուրեմն կարելի է Հեւտնեցնել ըստ 3/օբէ18, թե նա մի է Հին բնիկների մնացորղ Հայաստանի լեղվից:Երնույթը.թվում Լ. թե նան իուրբի լեզվի մեջ,թերեւսն լսալղերենում ղոյությունունի միւոաներենում, ն ն կովէ խերես մի կառ ասիւսկան եւորուսկերենում, ւսյսզիսովսւոեղծվում կասյան լեզուների միջե:

սություն Շարածճյու

ԹԻՎ ՀՈԳՆԱԿԻ

Հոզնակին ցույց է տալիս մուավորբմի բան. ինչպես' Այս օրերս կղամ: են: Վերջերս գողերըչատացել ԺԴ դարի վերջերը: Վերջինամիսներում: սնեղական բառերըւսչլսարՀաբարում վերածված են եղակիի, Գրաբարի Լ ուստի սվսալ նրանթ իբբն Հոգնակի միացնելով' Հոգնակիբայ տալ, օրինակ' Իսկույն աչթերեն կաթ-կաթ սկսան արտասունքը զեւտին քափել (Պատկ.. Ընւոիր երկաս.,1893, Հւո. Բ., Լջ 145): Գուցնիրերի ընթացքը կլուծեն ւյս Հողերանական ւռեղծանելիքը(անդ. 133): էջ Լ ւոնական Նրա նիՀարած, ղեղնածդեմքըցույց Էինւուսլիս,որ նւս կատարում Ա. 327): ծանրզործ (Դեմիրճյան, Վարղանանջ, Հանկարծ իրաղարձությանց (կիլիկյանւուսրեԲոսյց ընթացքը փոխուեցյան

1922,

Լջ 171): կնայիս. որ այս փականքը նոր են (Անիծեալն, ԶմլուոԹրզմ.Մամուրեան, Հաս. Դ.. 12): Լջ նիա,1875. Հօր թաՀանայական վարքընորատի ելի Պաղիլ Վնրապատու Հովուինալ օզտակար պիտիդառնան(նույն, Հւո. Բ.. Լջ 10): Բայց Հեղեղին փրփրաղեղ ալիքը սոսկալի եին ն թերնս նորն թալուկ օւուսրականինն ի վերջ, անոր կենաց թելը կտրԼին (անղ., Հւո. Բ., պաւոճառէին էջ 24-25): Բոլոր այս մտածմունքն իրեն սուկում պատճառեցին(անղ. Լջ 60): Այսօր իսկ Հալածանքթը զայն կնուիրագործեն (անդ.ծւո, Ա, 1 189): Թր. երբ մի թանի ղզոյականներ իրր. միայն Հոլովական մասնիկը Հաջորղեն կարելի Լ ղնել մի անզամ, ն վերջինը ստանում է Հողնակի նչան, օրինակ' ցույց,

Եւ

Խւճի

ՆՇ

ՎՇքէՇո/Շր

հճԽճոլուօոչ Ընտանեկանլեզվի մեջ ւսղզերի սնունը երբեմնՀոզնակիի ւոնղ եզակիԼ Հետ ղբվում. օրինակ' ֆրանսրղը ինկիլիզին կոուի էր բոնուեր: Նույնը նան ժո1 հալ ՈՇԾճճոը Ատճիճ ոօր ոօր «Մքոճ։ ղովրդական ոուսերենում 8 օր (եւս զարկի չվեւտացոցն թուրքերին, մենք Հաղթեցինը | ՓքոճռոՅմ ֆրանսիացոց ՒսշիՏ, Օոճու, ԼսՏտաՇ 236. կւսն բառեր,որոնք իրենցնշանակության ա նեն. ինչՀոգնակի ւզաւոճառով ե այլն: Այուղեսֆր. 1ՇՏ ՏՅՔՇՏՏՇՏ, 165 ւվես' վերացականբառեր,Հւսւոկություններ ՅԵՏԵոՇոՇօՏ, բարդոււսնզործածականձներ են, Հայերեն էլ' իմաստություններ, ն ԱՅԻՍԸԼԵ Բ ռուս. «անվճություններ ւսյլն, «Հիչողություն»,Էլ6քճուո ՂԵՒՕՇՂՐԵ կանություն» ն այլն, չունեն Հողնակի (ՒսշիՏ, Օոճո-. ԷսՏտտՇ 236): Յմռոռ

-

ՆՇ

Հ. Աճառյան

Ռու սերենումՀողնակի չունեն մեւոսղների

ղանաղան նյութերի անունները, ինչպես' 30"010 «ոսկի». ԸՇՕռԵ «աղ», ՇՅքճաոոն«ոչխարի միս» ն այլն: Մի քանիսը այս կարզի բառերից Հողնակիում: նշանակում են տեսակներ,ինչպես ԽԼ4ԸՅՁ«զանաղան ւռեսակի մսեր».ՇեւքԻԼ«ղանաղանւոեսակիւզանիրներ» ե այլն: կան րառեր, որ եղակիում ուրիչ իմաստ ունեն, Հոգնակիում Վերջապես ուրիչ, ինչպես' 86Ը «կչիո», 8ՇՇԵԼ «կչեռք», ՎՅԸ «ժամ», ՎՅՇԵԼ «ժամացույց»: ն

բառերը աչլսարծաբարում վերածվել են Ասեզական

նրանց Հոգնակի բայ տալ, ինչպես՝ Նրա ւչթերից ջերմ արտասուք

եզակիի, ն սխալ Լ այլես

( Հոմերի իլիական,թրգմ. ԸՇոսելյան Փ. Վարղանյան, Թիֆլիս,1886,Լջ 156): Եթե երկինթ ինձ ողջ պաճեն (ն. տ., Լջ 112): Հեղեղի ւվզես էիննրա ւսչքերն(ն. ւո., Լջ 45): Արսչուսսուքը ոռոդղում եմ' Խոււոովվանում կչւոամբանքդարդար են (ն. ւո., Լջ 56): կչւոոամբանքղ արդար են, եղբա՛յր (ն. տ., Լջ 89): եւ Հենց որ նա նւ քաչվեցավ բանակից,մեր չարիքն Լլ սկսան (ն. ւո., Լջ 104): Հեւոո ղզոյականը Թվականից եղակիԼ դրվում"Շինգ Հոդի,ւուսսըձուկ:Այսւպես ն վրացերեն, թուրքերեն, այսպես նան գերմաներենում, ղանիերենում թիվ չունի կչիո ցույց ւտալու Համար,օրինակ` Շո

Գո

հաճ

քոռ էոՇմ1ԽՇ էստլոմ ոոճոմ,

ԷԼՇՇո

օո

30.000

հ

ճոռ

մի բանակ 30.000ւնւսրդուց: Բոսյցֆրանսերեն պիտի ասվեր հօուոծտչ սովորականԼ եզակի ձեր, բայց կարելի Լ ն Հողնակի, ինչպես՝ հշքէ Բրդերնենում 7 ոչխար, հոքէ ոուճո ոու 7 ոչխարք (ստե, Խսոմ, Օոոո, 246): Անգլերենում էլ Շաճախ գորականըթվականի Հետ եզակի Լ դրվում, ինչ-

-

ւվես'

էո

ոուլլՇ

հշ

էհօստմոմ

190է ճոմ

ԷԽօ

նճա:

էհօստւոմ

հօրտ«շ,Տա ուկ

1Թոէտտոտ

Շէ

մօս»

Երկու Հարակից ն Հաճա միասին գործածվող բառեր կարող են երբեմն իբր մեկ ըմբոնվել ն ստանալ մի ՀատիկՀոգնակիմասնիկ, օրինակ' ԱՀա ինչի վրա մեծ ն առանձին ուչադրություն պիտի դարձնեին մեր Հայր մայրերը... (փխ. Հայրերն մայրերը), (Պատկ. Ընւոիրնրկաս.,1893, Հւո. Բ., 144): Լջ կրկնակիի գաղափարը կապված Լ Հշոդնակիիգաղափարի ճետ, օրինակ" փոխանակասելու բազմաթիվմեծ տներ, կարող ենք ասել «մեծ-մեծ մտներ»,րոտ որում, նրբ ածականըկրկնվածԼ, դոյականնԼլ պիտիդրվի Հողնակի, ն ոչ բնավ եզակի, օրինակ, կարելի չէ ասել' նոր-նոր փոթորիկներնոր-նոր ալեկոծություն Լին առաջացնում նրա ներսում (Սիրաս, Չգրվածօրենք,28). ու

ու

Շարաճյուսություն

պիւոի ասել' նոր-նոր ալեկոծություններ: Երբ կարիթլինի ածականի առանց բաղմացնելու, զաղասփիարը սասոկացնել այն ժամանակ պետք է միացնել ե, ու չաղկապներով:Նոր նոր թափով սեղմեց Չգրված օրենք,527): իր կրծթին (Սիրաս, կան բառեր, որոնք ինքնին են ցույց ղզաղասիար ւուսլիս, ն Հեւոնաբար Հողնաակի իրենց Հետ կապվող բառն Լլ Հոգնակի պետք է դրվի, օրինակ' բազմաթիվ այլ

ու

փողոցներ,չաւո տներ....

կարելի Է սակայն նույն բառերի Հետ դնել Հավաքական բառեր, ինչ, որ դարձյալ Հոգնակի Լ նչանակում, օրինակ' բազմաթիվ Շասարակություն էր Շավաքվածդ կարելի չէ սակայն եղզակիովասել: 0րինակ' Բազմապլիսի վերելջով վայրէջքով գալիս զարնվում Լին Մանյակիուղեղին 128), օրենք, (Սիրաս,Զգրված պետք Լր ասել վերելքներով վայրեջքներով: Հայերենի մեջ Հոգնակին Հաճավսմուսավոր իմաստ Լ ւուսլիս, օրինակ` այս օրերս, վերջերս, անցյալ տարիներում,վերջին ժամանակներս,այն դարերում ն այլն: Նոր Նավխիջնանի բարբառը,ավելիւսռաջւոսնելովւսյս երնույթրը, ժամերի Թիվն էլ Հ«ոդնակիԼ գործաճում' մուուսվորություն ցույց ւուսլու Համար, ինչպես' ութերու արի, Շինգերուպիտիգամ, ն այլն: ու

ու

ՀՈԳՆԱԿԻ

--

ԵԶԱԿԻ

դաղափարը իբրն մի ամբողջություն ըմբոնվելուց Հոգնակի բնականաբարՀամարվել ինչալես՝ եղակի, Հճ. լղ Հեյ (լաթեր,զգնատ).

Հեւտո

կարող է

ղաչեյ (յօնք) թրթ. ջօտ մէկ ղաչեյ. Արգ. ցիան մը ունիմ «ձի մը ունեմ»: Այսպես է նան պրս. ձռոմւր «ատամ, որ իրապես նչանակում Լ ատամներ, Հիմա եզակի, որից ձօոմռոհճ 76ոմռո, նան «Աստված» (եզակի եղել Լ 1264), նան ուսշքնո (եզ. ուսչ8) «թարթիչքն» Հոգնակի ոսշջճոճ, այսպես են նան քիճո «աչՀճ.

ն 112ռ «Պարսկաստան» լչարծճք». ւսյլն:

Օոռճո. (ՕՇոջճո,ՎՇԾքՇոՇ,

33)

ԱԾԱԿԱՆ" Երբ մի քանի զոյսկան Հաջորդում են իրար, ն նրանց Հեւո կա մի ածական (որ զրված Լ աչշխարճաբարումսկիզբը, գրաբարումսկիզբը կամ վերչը), կարելի Հէ իմանալ, թե այդ ածականըպատկանում է մեկի՞ն,թե՞ բոլորին: 0րինակ' "

բայ,

«Շարածյուսություն» բաժնում ԱճառյանըԳոլական,Ածական,Թվական,Բայ, Դերբայ,ՄակՆախադըություն,Շաղկապ,ՏայնաբկությունՀաւվածներում անդրադառնում է դրանց չա-

րբաճյուսական գործառույթներին(Խ. Բ.):

Հ. Աճառյան

Աաաա տառա,

աաա

Այգում Լին զալիս սիրուն, սիրուն աղջիկներն ւողաներ. (որովշեւոն սիբրունությունըմիայն աղջկանց Հատկությունը չէ, այլն լողաներին, ուստի Շայոնի չէ. թնեսիրուն աղջիկնե՞րնեն, թե՞ նան տղաները): Մեոնիմսիրուն աչքերիդ, Անուչ ձայնիղ լսելթիղ: Երկրորդ տողում անուչ պատկանում Լ ձայնին,որովՀետն անուչ խելք չի լինում. բայց նթն ասած լիներ" զորեղ ձայնիդու խելջիդ, դարձյալ անորոչ պիտի մնար: Այսպիսի դեպքերում ո՛չ մի լեղու ելք չունի. Հեղինակին Լ մնում նախապես մւոածել ն ստեղծել մի ելք. ամենաճասարակձեր ստորակետովբաժանելն է.ման

ու

անուչձայնիղ, իւնլքիդ: ու

ԱԾԱԿԱՆԸ

ԳՈՑԱԿԱՆԻ

ՀԵՏ

Ածականըվերարերում է Հաջորդ գոյականինամբողջությամբն ոչ թն նրա մի մասին, րստ որում, երբ գոյականըբարդ Լ, կարելի չէ տալ նրան մի այնպիսի ածական,որ միայն առաջինեզրին վերաբերի,կարելի չէ ասել, օրինակ' ՕգտակարգրավաճառՀօգտակար գրքեր ծախող:

Հայաստանի ղդունավոր մեւուսղարդյունաբերությունը (ԽորՀ. Հայասմուն, Զալլադյանի):

1938, Հունիս 18, 2-րդ Լջ, Հոդվ. Հ.

ԱԾԱԿԱՆԻ

ՏԵՂԸ

ԹՆՆ

ւպարսկերենումածականըմիչւտգոյականից Հետո Լ ղրվում, բայց թաԹերենի մեջ, որ պարսկերենիզավակն Լ, ածականը նախադաս Լ դարձել. օրինակ' սեռ «սոճ գեղեցիկ տուն (պրս. «ՃՈՅ-1 «սԵ). քսղՃ Է'ՀՏՅւե գաւաթ, ԷՅՏՅ-1 քսո): (ղրս. Այս չրջադարձությունը անչուչտ թրքական լեզուների ազդեցությամբ է, բայց զարմանալինայն է, որ իզաֆեթի ձայնավորըպաՀված Լ Հակաղարձձնով: Զելերենում ածականըգոյականիցառաջ Լ դրվում. նրբ ճատկապեսչեչտվում է, ածականը ետաղաս կլինի. հւոսդաս են նան աչք, կրոն, տիտղոս ցույց սովող կամ գոյականիցավելի երկար ածականները(լճոռւշհ, Օոճո, էՇհծզսՇ, Լջ 53): Անգլերենում ածականըղզոյականից առաջ Լ դրվում ն միչւո անփուիոխԼ, բայց Հաւո նն, երբ ածականները մի ջանի կարող են նան գոյականից Հեւոո դրվել. ինչոլես՝ Ձ

հօտ

օ1մ, 1ճոոՇ ռոմ Ենոմ

մի ձի ծնր' կաղ կույր: է, ւսուսջ Է դրվում,իսկ եթե ածականը, եթե ՇիճոՅՇէՇոԼՏէլզսՇ իսպաներենում որոչիչ Լ' Հեւ. օրինակ Թ ձսլօ6 ոււ61 քաղցր մեղցր. քճոօ ոօքոօ սն. Շացչ ւսծականը, եթե Լական մի Հատկություն է ցույց տալիս, Պորւոուգալերենում առաջ Լ դրվում, իսկ եթե պատաձծական մի Հասոկություն, Հետո Է դրվում, բայց Հաճախ նայում են ներդաչնակությանը (մճտէօէ, էջ 29): Երբ գոյականն ունի ու

Շարաճյուսություն

մնում մի թանիածական, սրանք կցվում նն ե, կամ չաղկապներով, ածականները են նտաղաս օրինակ' Օ քլուօւ էօ զսոմոօտո16օՏ 6 Եօուէօտ նկարիչր ունի Հարուստ ն սիրուն նկարներ ( ՃոՏնծէլ, Լջ 57): ղալերենում, երբ մի քանի գոյական ունի նույն ածականը,փոխանակ Պորւոու կրկնելու՝ վերջում դրվում Լ մի անգամ, վերջին բառի սեռով, իսկ հածականը) զերմաներենում ամեն մեկր առանձին.ինչպես' 1հ հՃԵՇ ՇւոՇ հԱԵՏՇհՇ ՛ԼօՇՇհէՇո սոմ

Տօհոռ,

ՓՃւոօռ հԱԵՏՇհՇո

Ռյհճ Շ ստ հհօ ԵօուէօՏտ( Ճոտէ6էէ 238): Պորտ.16Շոէօ սո Աճականըղարմանալի կերպով մի քանի լեզուների մեջ ւկածանջում Լ կան Հոլովով խնդիր.ինչպես" ծառան. ֆր. «6 Բոքօո մօ ԿՅ1Շէ այս ի|սարեբա 4ո61Շ Վ4Շոօու սո անուն. ւոարօրինակ ոօ ձւռ 4օէէօոե իտալ. զսօ1Օճո ինչ չառլատան ենք. ոօոօ էսօ զսօԼ քօմօղ քոմոե ինչ խեղճ Հայրդ.

անգլ.

օք

Յ

սեռա-

քՇԱՇԽ.

գերմ. Օռ Յ1էՇր ՏՇհօլու օո 1օհոԵօմ:Շոէօւ. Գրեթն նման ձնով Հայերեն էլ ասում ենք' կաթի լավը, Թղթի սպիտակը,մածնիյուղոտը նույնը թրթերենում' սյուտին էյիսի, յօղուրթըն յաղլըսը ն այլն: ԱԾԱԿԱՆԸ

ն.

այլն.

ԳՈՑԱԿԱՆ

Զուվաչերննում ածականը գոյսկանաբար կարող Լ առնվել 3 ձնով. 1) առանց որել փուփոլսության. 2) ստանալով սւտտացական Հոդի երրորդ դեմքը. 3) ՏԷՇո որ Թերենս «բան» իմաստն ունի, օրինակ՝սՏ21 վերջավորությունը, 1) ստոյ ստմյի «վատ» բառից' վատ, «վատը» (այս ինչին վատը), ստոլտեծը «վատ ՐԲքոՅնԻԼ.. 164): Սրանցից մր, վատ բան» ճոճքաւ, երկրորդը, որը նչաԽՈ

նակում է` 1) ընդՀանուր

այսինքն այն բոլորը, որ ունի նրա Հաւոկությունը կամ նմանների միջից Հատկապես մեկը, որ այն Շաւտկությունը մյուսներից ավելի ունի, որով ն դաոնումԼ գերադրական.օրինակ' ՅՏԱ ՃՏՃ Խշտծռու 1Ք6տՇո քսլճո քսեն սնո.

2)

-

բ ձն

մեծը

ՇՏՇ

բ ձն

աճն մեծ

ՅՏԱՃ դու

Ռուսերեն

ձն

թող լինի, փոքրը փոքր թող լինի:

մեծ

ւս

(ես),

501,

ՇՏՇ

ՅՏն դու

մեծն

ԽՕրօքեոն8ճորոո,

Ըմ

ես,

օրինակ, եղբայրներից:

Շձիարք

օ-քճաատ (ճոճք

Ի/816ք.

169---171):

Այսպեսն Հայերենը:

ւյլ Անգլերենում ածականը եղակիումչե կարողւռնվել գոյսկանարար, է պետք. ղոյական եղակի դեպքում միչտ Հետը գոյական միայնՀոգնակիում,

Հ. Աճառյան

Հլինի, ուրեմն Հասկանալի Լ, որ Հոգնակի Լ, ն այս ղեպքում Շոգնակիի նչան մօօտ ոօէ չի դրվում. օրինակ' հօՇ 15 2 եհոմ տռոչՀօ'օՏէ սո 2մծոք)Շ. ՛Ւհօ 41 ուռո 1Թրո-1Շ Լհօ էհճէ ՃՇ հճմօ Տօշո»| քճոշտտշս» ո'՛ճքքոշոմքճտ. Էոջնտիաօուռո Ճոք12156 զսօ ոօստ Յսօոտ էհշ ճոծ էօ ԵՇ Եհոմ ԽսՇ, քեշմ իսկ Հոգնակի՝ կույրերը էհօւը 1462Տ Ե Տլջոտ լշղճալի են. էհօ 4օոք ոմ ձսուե օօուռսուշոՇ խուլերն ՀամրերըՀաղորդումեն իրենց դաղափարները նչաններով: Աբիուսզերենում(այսպես նան ուբիիսերենն զաբարղիներեն) ածականը ղրրվում Լ գոյականից Հետո, կցվում է նրան իբր մի րառ, այնպես որ զոյականի սւոանալիք նախամասնիկներըղրբվումեն ամբողջի սկիղբր. իսկ նւտտամասնիկները' աժրողչի վերչը. օրինակ՝ ք'535(իսըձ) ձուկ Ե2ձ լավ. Ե22-Էսռ Ճ-քծտ35 լավ ձկներ. Հոդ ձուկ -լավ-ներ (Օւու, ռոք 54): Ածականը վրացերենում այժմ ղրվում Լ առաջ ն չի Շամաճայնում գոյականի Հեւտ: Հին լեզվում ղրվում Լր առաջ ն Համաձայնում Լր' թվով ն թն Հոլովով. օրինակ` ուղ. Աջոացա գմ կեթիլի կացի բարի մարդ. սեռ. -- կեթիլիսա կացիսա լավ մարդու Լլգտօբոօնտ 50455) Հոզ. ուղղ. Լյջտօբոօգոլ") կնթիլեի կացնի լավ մարդիկ Հոգ. սնու կյջտռբրտ» չոլյտ») կնթիլթա կացթա լավ մարդկանց կա նան մի այլ գրական ձն, երբ գոյականիցառաջ ածականը դրվում Լ սե-

-

ու

-

--

-

-

--

-

-

-

-

-

ուսկանՀոլովով,ինչպես` ծտբոծեօ) 1Թ3:16օգճան 38(յգ562Ն

մչվենիերիամցվանիս բալախիթ դեղեցիկ կանաչ ոտով: (թող, Էւոք 60) ԱԾԱԿԱՆԻ

ՏԵՂԸ

ԳՈՑԱԿԱՆ

չէ մեր լեզուների մեջ ածականը Անսովոր վերածելով ւսռարկադոյականի

յական ձնի ւտոսկգործածել. օրինակ' Նա լուծեց Հարցիդժվարությունը: Նա լուծեց դժվար Հարցը: Նա զնաց ճանապարծիամբողջ երկարությունը: Նա գնաց ամբողջ երկար ճամփան: Նո

Նա

ֆՓաչնեց օրերիմեծ ծանրությունը: Փաչեցչաւո ծւանը օրեր:

Այս կողմից նչանավոր Լ ամերիկյանՇիոօօք փոլաոնված լեզուն, որ ածականի տեղ միչ սիրում Լ դգործաձել սփոլսանակ ւսսելու Վաւո օրինակ' դղոյսկան, մարդը սպանեց խեղճ երեխային, ասվում Լ «Մարդի վատությունը սպաննց

երելսայի լսեղճությունը»:

Շարածյուսություն

Ս

Փոլսանակասելու Շիվանդացա կամ եղա Շիվանդ, է' իր Շիվանդությունը եկավմնալնրա վրաչ

ասում

(

8օ2Տ, ԷԼճոմԵօօն 1, ք. 657-658).

Մուողա խմբից Խծլի լեզվում ածականը կարող է ազատորեն զոյականից առաֆ Լլ ղրվել, վերջն Լլ դրվել ն միչտ Լլ բնավ չի Համաժձայնում (/Շէէոօէէ, 10): Յջու լեզվում ածականըիբբն զոյական Աֆրիկյան գործածելու Համար ծայրին սւոանում է Բաօեքու,օրինակ. մքուրսօհռ փոքր, ոռ ուլ ԷՅՐ, ռեւ Խքոքաօ 41): |լսոչոր: Տուրինձ փոքրը. թող |լսոչորը( Օօ148Թ5Տ6, Հենո, չի Համաձայնում Ածականը ղոյականի եթե քաղաքավարության Հւամար դրված է Հոգնակի. օրինակ' ֆրանսերենում ասում ենն' -

ՏՇոՈւՇ2-ԿՕԱԿՏ

ՅՏՏՇ2

Յ1ՈՃԵ1Շ ձՇ

ոօստ

-

ձլո6

--

Բարի կլինե՞թ ասելու մեղ: ԽԼ215

ԽօսՏ

ճէւՇ2 քօս|

Գի՞ժ Նս, ի՛նչ Լ: վեճի առարկա Լ դարձել այն, Թե այսպիսի դեպքերումւզե՞ւոք Ռուսերենում են 8. է ածականը Համաձայնեցնել, թե ոչ: 0րինակ՝'ընդշանրապես ասում ն Բել օրմոշ Դուք մենա՞կ օրձուշԴուք մենակ(նե՞ր) եք. ուսմիկ է Համարվում եք. բայը ընղ Հանուրընդունված է` 8. ՕՄԵՅԸԱԸԲՃԱՀՒՆ7 Դուք գի՞ժ եք |,զակիի

դերպքումի Թեն

բազմավանկ ածականը նախադաս լինելու դեպքում օրենքով չպետք Լ Համաձայնվի, բայց կան բացառություններ: Բանաստեղծական լեզվի մեջ դա կոչվում Լ աղզաւոություն ն չատ սովորական Լ, բայց նույնիսկ Ավետարանում յանապաւռի տեղւոջ զոնում ենք Ղկ. Թ. 13-ում" Եւ ղզտցենկերակուր, ղի աստ

ԱԾԱԿԱՆԻ

ՀԱՄԱՋԱՑՆՈՒԹՑՈՒՆԸ

ԳՈՑԱԿԱՆԻ

ՀԵՏ

Հնղեվրոպականնախալեզվի մեջ ածականը գոյականի Հեւո Համաձայնում էր սեռով,թվով ն Հոլովով: Այս վիճակը չարունակում են դեռ Հին լեզուները, ինչպես Հունարենը, սասնսկրիտը,լատիներենը ն այլն: Նոր լեզուները սկսում են

ն ՀնւոզՀեւոն ւսծականը ւսնփուիո|ս չելսնրենում վերածել վիճակի:Այսպես,

ռուսերենում ւուսկավին չարունակվում Լ սեռով, թվով ն Հոլովով ՀամամձայՀամաձայնությունը նությունը, գերմաներենում, ֆրանսերենում, իւտալերենում միայն սեռով թվով Լ (բայց ոչ Հոլովով), իսկ անգլերենում բոլորովին անու

է: փուփոլս

կատարվում Լ Հին Հայերենի մեջ սեոր ջնջված լինելով' Համաձայնությունը ն Հոլովով, այսպես' որակական,թվական, ցուցական, ստացականածաթվով կանները, օրինակ' իմոց բանից, բանից իմոց, այսց բանից, բանիցսայսոցիկ, գործոց մեծաց ն յլն:

Աճաոյան

Հ.

Հայերենի մեջ Մ դարից չատ առաջ արղեն սկսել էր ձգտումը' վերացնելու Համաձայնությունը, որոչ ղեպքերում այղ կատարված Լ: Ձանազան ներքին ն արտաքին պատճառներկարող են ղրղիչ Շանղիսացած լինել ածականի անչամաձայնության: գլլոավորը թերՆերքին ւպաւտճառներից ես այն է, որ եզակի ուղղական ն Հայցական Հոլովները նման լինելով իրար, ւյս երկու ղեպքումածականը առանց Համաձայնության բնականաբար, ւվիւոի

մնար:

ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԸ

ԱԾԱԿԱՆԻ

իւուսլերենումբաղդատականը սովորաբարառնում է սեռական|սնղիր՛ 11 26

ծ

քւն ո166օ

ուքօէծ Հորեղբայրըավելի ճարուստ Լ եղբորորդուց. -

կամ օհՇ չաղկապով' 11 Տօ16 ծ քս ՔոռոմօՇհՇ 1սոշ Արեըվելի մեծ է, քան լուսինը. երբեմն էլ Ճ զսօԱԾօհօ, ո՛ւ հՃ մոէօ քւ 1 զսօլՇ ՇհՇ 16 ՆՕ1ՇՆՁ ին4 ւովեց ավելի, քան որ կուղեի: ն

--

--

ԳԵՐԱԴՐԱԿԱՆ

Մեծամեճ իրենից Հեւոռ ւլածանջումէ Շողնակի, ինչես"

ւոներ,

մեծամեծ

ծառեր,

մեծամեծ

Ըստ այսմ, սխալ Լ ասել՝

բովերից դուրս Պղինձը 1929, ւսվաղանը,Վինննա, ուստի պետք Լ ասել

ֆանակովչ

մեծ

ենն

մարղիկ ն

բերել

226),

Տեսա

մեծամեծ

այլն:

ճեծամեծ

Ճորոլսի ֆանակով(Առորպետ,

որովՀեւոն կարելի չէ ասել քանակներով, քանակով, իսկ Հեղինակը մտածել Է ասել չատ մեծ Լջ

ն

Այսպես են նան ուրիչ կրկնականբառեր. ինչպես' զանազանձներ... Միայն մակբայ լինելու դեպքում կմնա եղակի' չարաչար տանջեցին,չարաչար տանջանքովտանջեցին: Աճենեն (ամենքից) բառը որ գերադրականկազմելու Համար է գործածվում, իբր սնկով դոյական. կարող Լ երբեմնթյուրիմացության ւռեղի ւուսլ՝ ւոռնվելով օրինակ` «Ամենեննոռանդունն ուռուցիկ ղերձներարտասանվեցան»(Ազգաւղաւոում, ու

Լջ

5001):

Այսզիսի ղեպքերից կարելի է խուսափել լոկ բառի տեղափոխությամբ. օրինակ' վերի ղեպքում պետք Լր ասել «նուսնդուն ն ուռուցիկ ուղերձներ արտաււսնվնեցանամենեն»:

Շարաճյուսու թյուն

ԳՈՑԱԿԱՆՆ

ԻԲՐԵՎ ԱԾԱԿԱՆ

Գոյականը կարող Լ առանց փոփոխության իբրն ածական առնվել, ինչւզես' ոսկի մազեր, արծաթ դրամ, մարմարլանջ, երկաթ կամք,քար սիրտ,ձյուն ձեռներ, կին գրող. 2) Տեղի անունները գործ են ածվում ճիշւո այս ձնով. Երնան քաղաքը, Եփրատ գետը, Մասիս սարը, Հայաստանաչխարճ. ուրիչ սւԵտՏ Քօուշ6, ւսյս դնեւղլքում լեղուներում ղրվումէ սեուսկան, ինչոլես՝լատիներեն ՊԱՇ 4Շ էհօ օք ն Ճօոոօ Քօոճ, անգլերեն ֆրանսերեն ճէ) այլն. 3) իրը ածական գործածության սովորականձներից մեկը սնուԳոյականը կան Հոլով Լ. ինչալես' զինվորիդլխարկ,ոչխարիմիս, Ս. Պողոսիեկեղեցի: 1)

ԱԾԱԿԱՆԻ

ՀԱՄԱՋԱՑՆՈՒԹՑՈՒՆԸ

լեզուների Պոլինեզյան

մեջ ածականը իր զոյականի Հետ մի ամբողջական գաղափարԼ ներկայացնում. այնպես որ երբ ածականը դնում ենք գոյականի վրա, ն «արկ Լ լինում Հողզնակիկաղմել, ածականնԼ միայն Հոգնակի դառնում' մեծ վերջնավանկի կրկնությամբ. օրինակ' սամոսական լեզվով' Թճս ԷՇ 16ռ ծառ, |Յ8Կ էՇ1616Շ մեծ ծառեր, մառրիլեզվով' 15ռ քու քմքու մի լավ ձուկ, 1, Հո. 2 մաս, Լջ 12): լավ ձկներ (ՊՄսոմէ, ՄծԱՃՇոքտյշհօլ ՀնդկականԵւօքքճ լեզվում ածականը դրվում Լ միչյտ գոյականից Շեւոո ն դոյականիՀոլովականմասնիկներըինքն Լ վերացնում. օրինակ' ունծ ոօՕ-12 րարիմարդուն (ւոր.) մարդ բարի-ին (ՕոՇոտօո,Հւո. 8, մաս 2 Լջ 213): կարող է գոյականիցչատ Հնւոո դրված լինել, այսինքն' գոյականի Ածականը ն ածականը ածականի միջն բազմաթիվ բառեր մտած լինելով' գոյականն իրարից չատ անջատված լինել. այս դեպքում Համաձայնությունը չի կորցնում ուժը ն միջոց Լ դառնում որոչելու, թե աճականը որ բառի Հեւ պեւոք Է կապել. օրինակ" «Վասն որոյ բաղում էսկ դովութիւնք սիրոց ն յամենայն եկեյեպիսկուղոսաց ղեցնաց բարձրանային ի փաոս Աստուծոյ ն ի մխիթարութիւն աչակերտելոցն ոչ սակաւք(կորիւն ): Այստեղ սակաւք ածականըպաւոկանում | գովութիւն բառին, որից անջատված ւ 9 բառով.բայց եւս Հե կարող բառին,ոչ ւլաւոկանելոչ աչակերտելոցն ն ուղղական ոչ էլ փառս բառին, որովծշետնՀոգնակի մխիթարութիւնբառին Հոլով Լ: Ածականի ն գոյականի Համաձայնության միջին վիճակը ներկայացնում է վրացերենը, ուր ածականը որոչ Հոլովներում Համաձայնում է գոյականի Հետ ն որոչ է վրացերենում -ՇԵե ն -ու: Հոլովներում' ոչ: Հոգնակին երկու ւտտեսակ -

-

-

-

ու

Հ.

Աճառյան

Հեւո ւսծականը Լ, Երկրորղ ւոնսակի թվով ն Հոլովով Համաձայնում Հողնակիի Հեւո է, էսկ առաջին ւոնսակիՀոդնակիի Հոլովով Համաձայնում բայց խՍվով'ոչ,

օրինակ՝

եղ. Հոդ.

չօ(օ| վեթիլի կացի բարի մարղ (ջյտօբթօ վնթիլի կացերի կամ վնթիլնի կացնի (ջյտօրջօ45036օ1 չօլոս) «րարի մարդիկ» (ջյտօբընօ Հող. անու լրանա լոգժա»մվեթիլիսա կացիրաակամ վեթիլքա կացթա վոտ»1«բարի մարղոց» էգչոճբ»օ»5 (Թու, Օուու, ՔՇՕԼք. 46). մնում Լ սնփուիո|ս Ուրիչդեպքերում ածականը ն այլն (ՄԼՏԼ, 204, 179...). ոց վաստակոց մնծավաստակ -

կին մի ի կանանց (ԽԼՏԼ, 204,

182):

ԱԾԱԿԱՆԻ

ԽՆԴԻՐԸ

Ամեն

Լ այս կամ այն Հոլովով մի ածւսկան, նայած իր իմաստին, սւոանում ասում խնդիրը. օրինակ' ենք փողի կարուռ,խելջից զուրկ, Շարստություն փափագող,փողով Շարուստն այլն, ն այլն: Այս երնեույթըընդՀանուր Է բոլոր լեզուներին. միայն թն մեկի |սնդրառության դրությունը Հաճախ նույնը չէ մի ուրիչ լեղվի Հետ: ԳՈՑԱԿԱՆ

ԵՎ ԱԾԱԿԱՆ

Թեն

գոյականը կարող Լ առնվել իբը ածական,օրինակ (Եչ մարդ) ն ածականն էլ իրբ գոյական (կարմիրները եկան), բայց կան ղեղթեր, երբ գոյականը կամ ածականը իրենց ինքնությունը կորցրած են լինում: 0րինակ' թագավոր, գործավոր, բանավոր, զինվոր բառերը Լապես (րուտ կազմության) ածական են, բայց ո՞վ Լ, որ դրանք իբրն աճական Լ գործածում: Գրաբարումկարելի Լ ասել այր Թադղաւոր«մի մարդ, որ գլխին թագ ունի», բայց աչխարճաբարում թագավոր բառր իբրն ածականկարո՞ղ ենք գործածել: բոսոր, որ ական մասնիկով կազմված բառ |Լ, ՀեՆմանաւզես վաճառական տնեսբար ն ածական Լ, մենթ այժմ գործածում ենթ միայն իբբ գոյական ն ածական կաղմելով ասում ենք վաճառականական: ւսյնքան, որ նրանից Թռչուն, սողուն, անասուն նույնկենս ածական են, կազմված ուն մասնիկով, ն են բայց այժմ բոլորն էլ դոյական ածականաբարչենք գործածում:

ածականըմիչւոհւոսդասԼ: Եբրայեցերենում

Բրղերենումածականըմիչտ ետադաս Լ

(86մ2ո,

Օոճո,

Ճսոմծ, Լջ 18):

ն

չի կարող բնավ լինել նախադաս

կողմից ւս նախադաս Լ. Համաձայնության Հինղուսմոաներենում ածականը

ծւսկանները բաժանվում են երկուսի. փուիոխականն անփուիոխ. մի մասը' (նրանք որ վերջանում են 8 կամ Կճո) վով ն սեռով Շամաձայնում են (րայց ոչ Հոլովով). մյուս ավելի ստվար մասր (ղանազան վերջավորությամբ) բնավ չեն

Շարաճյուսություն

( Օոճու, հլու: 9): Այուռեղ Հասմամճձայնում Ցօոռծւյօու, երնում Լ Հին ՀամաձայնուԹյան չրջանիցդեպի նոր անչամաձայնության Հրջաանի փոլսանցումը: Քրդերեն Լ. չարաղասության չարքը բնւսկան Հեւոնյալն

ՃսձՇ ՅՇոոոէ ԵՅԱ153 ձճ Եօ Շւոտոու

Ասոված արքայությունը ձրի տվեց մարդուն: (բստ 86ւմճւ, Օւռող,

Է սոմ`

42),

Սե Աննամերենում ածականը հնտաղաս

Ուգրո-Փիննական լեզուների մեջ ածականըգոյականիցմիչւո առաջ Լ ն ոմանց մեջ (օրինակ. ֆիններենում) Համաձայնում է ն ոմանց մեջ (օրինակ Հունդարերեն)' ոչ: Սրինակ' Փֆինն.ոոՅէՅՅ-ՏՏՅ

ուծել-ՏՏ4

ցած(ում) խրճիթ(ում).

փոքրւողւս, Էւծ Ոսէ փոքրը ւողաները: Արաբերենումածականըդրվումէ զոյականից Հնւոո ն Համաձայնում Լ սեռով, Թվով.Հոլովով ն նույնիսկՑ Հողով,որ կրկնվում ւ թնեորոչյալ ն թն ւսնորոչ: Դանիերենումածականը միչտ նախադաս է ն գոյականի Հեւ. Համաձայնում Լ թվով ն սեոով, բայց ոչ Հոլովով. Հոլովը սւտանում Լ միայն դոյականը. սոջ Խօոծ երիւոասարղկին. սոջէ եԵռՇ մայողաչ ծւսո. Հունգ.

սեո.

լուծ Բս

սոքՇ Խօոճտ,

Հոգ. ուղղ. Հոգ. սեո.

սոջՇ Խօոօւ.

Լ ՇՈՇ-Տ:

սոջՇ

թեն ստացական ածականըառաջ Լ ղրվում, բայց ընտանեկան Շվնդերենում 12 ուռ լեզվով նւոսղաս է, օրինակ, Հսյր իմ. 101 ձւռ մայրջո, Տ)ՏԷՇԼ հՃոտՔույր ն նրա այլն: (Եօօտեօո,Տօհխօմ., 148):

ՀՈԴ Հաոուկ նունները բոլոր Հին լեզուներիմնջ Հոդ չեն ււուսնում, նոր լեզուները չարունակում են այս վիճակը, բայց ոմանք սկսել են Հատուկ անունների Մեծն վրա Լլ Հող դնել. այսպես մեր արնելյան դրականում' Ներսեսը, Գրիզորը, ն այլն: Տիգրանը կան լեզուներ, որ անցման Հրջանի մեջ են ն երկուսի վրա ւուսւուսնվում են. նունը Հոդ չունի,ւմսում են ՔՇեօ, սեո. 1 իտալերենում Հւաւոուկ ընդանրապես մՅ ն ՔլՇեօ Ք.Շէրօ,բաց. այլն, բայց իգականանունները կարող են Հող էլ նալ. եզ. | Ճոոռ, սեռ. 46Ա' Ճոոշ, ւոր. 211 Ճոոշ, մեջ այս ձնը լավ չի Համարվում, Մաքուրգրականի բայցժողովուրդնունիչ Ճիչտ այսպես նան մեր արնմտյան Հայերենում ժողովուրդը գործածում Լ ոչ, ւմնսնավանղ, Շող՝ Ներսեսը,Լեոնը ն ւսյլն, իշկ դրական լեզվում Հաճախ' երբ խոսքը նչանավոր մարդկանց մասին Լ: 0րինակ' կարելի է ասել՝Աբեղյանը գրել Է ուղղագրության մասին. Կոստանյանըգրել Է Հայոց Հեթանոսական ստա-

Հ.

կրոնը. Ալիշան

Աճառյան

Տաչյան մեր մեծագույն բանաստեղծներնեն. բայց' Մ գրերը (Հակառակ արնելյան Տիգրանւոիրեց... եսրուվ Շնարեց Շայերեն

կանության,ուր ուր

ն

այս

ւրւոացոլվում են Շոդ.ինչպես' են

բոլորը

Հողով ):

նչանավոր մարդիկ ստանում 11 ԼՃՏՏՕ, 11 շո.

քօօէ2 1ոՏՏօ,

Մեծն զրա-

Լ իտալերենը, Հակառակն

11 քւէէօոռ11212ոօ:

Հայդականում միչւողրվումէ Հոդ. ինչպես.Հայկսպանեց Բելը: ՄԻ

ՀՈԴ

ԱՆՈՐՈՇ

Այսւզիսի,այդպիսի բառերիՀետ երբեմնդրվումԼ մի ւնորոչը

օրինակ' Այդպիսի մարդ չկա այստեղ. Մի այդպիսի բան լսել եմ. րայց կարելի չէ ասել, օրինակ, (առանց մի անորոչի)'

ն

երբեմն՝

ոչ.

ինչպիսին Նատաչան էր, ինթը չեր կարող իր իչխանության տակ պածել (Սիրաս, Զղրված օրենք,252): Լ Հաւոկաւղես որ ւնորոչ Հոդը դործածվում Ասացինք, ւոնսակ ցույց տալու: Այս գործածության ։պատաճումենք Հաճախբառարաններիմեջ, օրինակ' ուտեմՂրբ.միւոնսակ ւոնլիլճուո. ւոիւոեմնը նոճի. մի ւոնսակ բարձր ծառ. դլփին.մի ւոնսակ ձուկ. կվարց.մի ւնսակ Հանք: Արնմտյան Հայերենը այս դեքում չատ կարճ ձնով ասում Լ «բույս մը, Շանք մր, քար մր» ն այլն, ինչւզեսղրարար' «բոյս ինչ, սուտ ինչ, Հանք էնչ», իսկ Լ երկարաբանությամբ ւրնելյան Հայնրենըսւոիպված ւսսել «մի ւոնսակձուկ. մի ւոնսակ Հանք, կամ «ինչ-որ րույս, ինչ-որ Հանք»: կարելի չէ ասել «կվարց «Հանք» կամ «դլփին ձուկ», որովՀեւտն այն ժամանակ կարելի էր Հասկանալ ընդՀանուր սեո, ն Հանկարծ անգիւուսկմեկը կարող Լր ասել, օրինակ, «վսամսին դլիին Լ», փոխանակ ասելու «խամսին ձուկ է», ն այս Շաւոկապես օտար լեղուների Համար: Անորոչ Հոդը սովորաբար գոյականիցառաջ Լ դրվում. ճի մարդ, մի կին. Երբ մի որել ածական ղրված է գոյականիվրա, Հոդը կարող է երկու տեղ էլ դրվել. ինչպես" մի մեծ մարդ, մեծ մի մարդ. վիթխարիմի գործ, մի վիթխարի գործ. այսպիսիմի մարդ. մի այսպիսիմարդ: Այսպեսէ նան գերմաներենում, ուր թեն անորոչ Հոդը սկիզբն Լ դրվում վորաբար, բայց կարող Լ ն Հեւտո դրվել. ինչպես' ռո ոօւշհօղ հ1ճոռ, Տօ1շհ' 6օւռ ու

սո-

հԼճոռ,

Դանինրենում սովորական ձեն այն Լ,

Շո

որ

Հոդը մեջը մտնի. ինչպես' Տճռ ոջ նան ասել Տճռ ոջ ոՈ՛2ոմ,

1ոճոմ, այսքան Հարուստ մի մարդ, թեն կարելի Լ

Շարածյուսություն

Անորոչ Հոդր ցույդ Լ ւուսլիս երբեմն ւոնսակ. ինչպես' մի լոտ է. մի են Շոշ Լ. ուր գերմաներենասում ԽԼ60Տոոէ,օլոօ ԷԼՇսոոէ ձուկ է. մի անասուն ն այլն: Դանիերենն էլ միայն Շոդ Լ ղնում Հայերենի ւլես. Շէ հօ մի ւտեսակխուռ Շէ քղՅ6Տ սուտ մր: (խուռ մր), Անորոչ Հոդը խվականի Հետ ցույց ե ւուլիս մուռավորություն. ինչպես' Յ օր մը կեցա.Տ Շոգիմը կլինի. մի Շինգ տանձ կլիներ. այսպես Լ նան ղանինտռոոօշտեօո 60 մարդ մը. րենում. օրինակ' Շո քօոծշո մռքօ մի 14 օը, օո էօ նան (բւսյց ղանինրենում ղզոյականը միչտ Հոգնակի կլինի), չվեդերենում' 1 Խօ1օ Շո քսոՇ քՇոտօոծո (քսան Հողի մր կայինք): Հոզնակիի վրա էլ կարելի Լ դնել ճը. օրինակ՝ ընդծանուր խոսքեր մրսելով կանցնի(այսպես Լ գրել Տաչչյան, Թրգմ.ՀերթերիՀայկ.աչի., Վիեննա,1895, Լջ 64): Հին իսլանղերենում Հատուկ անունը կարող Լ ստանալ որոչիչ Հոդ. օրինակ' ւո ԸոէհսԵ կաթուբր: Ամեն տեղ Լլ կա մի չրջան, երբ Հոդի գործածությունը տատանվում Լ. այսպես' սկանդինավյան Հին գրողների մուտ ուսանավորների մեջ Հոդ չի դործածվում, բայց արձակի մեջ դործաձվում է. դա նրանից Լ, որ բանաստեղծները Հեւոնում են Հին լեզվին. իսկ սովորական զրողները' ժամանակակից լեղվին, Հետնում է Հողի ժամանակ: Մեր մեջ լլ արնմտյան գրողները որոչ որից Լլ ւոեղեր Հոդ չեն գործածում, դղրականությանմեջ, քեն կլսոսակցությանմեջ' ւլատրիարք Լր, ն կանչե միչ, օրինակ' Ներսեսմի նչանավոր Ներսեսը: մեջ երբ գոյականը ցուցական կամ ստացական ունի, Հոդ Աչիշարճաբարի անպատճառստանում Է. ինչպես' այս տունը, իմ գրիչը: Հոդ չեն ստանում. Եվրողական լեզուները,ընդՀակառակը. օրինակ':օռ սա

սա

սա

Ոտ

ոճ

ոուտօո, ոռո

Էճոտ.

Միայն իտալերենն է, որ այս դեպքում նման է աչիարչաբարին. ինչպես' 11 ուտ Ք11ոմ1ոօւզարտեղս. 1 ս քշռոճ Քո գրիչը. 1 ոու61 եմ ւպարտեղներս: Ք1Նոճմու Այսպես նան Հունարենի մեջ, օրինակ` դ2«010018ւղնքւծդնւն 2ՇՍԼղն կամ' մլդ Լն ծւծղօօ լանցիք այս լուրը. ծ Ճճնմքաղօծ 828100 այս մարդր. օէ. դաքթանճեղ այս սիրուն տունը. ծ ՔԱՇ բօս բարնկամս, իմ բարեկամը: Եվրոպականլեղուների մեջ տեղանունները զանաղանվում են Հոդի գործածության կողմից. այսպես՝ ֆրանսերենում երկրները, նածանդգները, դետերըն լեոները Հոդ սւուսնում են, իսկ քաղաքները, գյուղերը չեն սւոանում. իտալերենում լեռների, գետերի, ծովերի, լճերի, նածշանգներին երկրների անուններըորոչ դեպքում Հոդ ստանում են ն որոչ դեպյքում'ոչ. ինչպես' Էսոօքռ

-

60-1

Հ.

Աճառյան

կամ 1|'Էսոօքո.բայց

ծովերի ն դեւերի անունները գրեթե միչ Հող ենն ստանում. 1 23օ, նոր Հունարենում անձանց, քադաքների, երկրների, ն դեւերի ստանում են, Հող ինչպես' անունները կղղիների ծ Ճղրդւքւօժ լօ 80ք012ՆՕՆ դ ԽԽ՛քժող

ինչպես'Ւ Ճճուըօ,

Դիմիտրի,

Եվրոպա,

Բեռլին

|Լ' 1. նրբ նրանից առաջ կտ իւոալերենում Հատուկ անունը Հոդ 2) երբ Հատուկ անունը ԼշոււՅ Քօոոճ, առավելականկամ փաղաքչաածական. ւ1 ԸԸոՇոծ, 11 Օ10ճոուռօ 3) եբր կան մասնիկ ունի.խոչոր կարլը, Հովճշաննեսիկը. 4) նուն դործաձվելիս.Ը1ՇՇոօու,Ֆղոջւու, կանանց անունըընտանեՀւսւտտուկ բար

Խոսելիս.լմ

ՂՇՐՇՏՅ, 5)

ստանում

11 ՔՇԷՐՅոԸՅ,Է ՃիքհւօոԼ, 6) քաղաքների ւղղանունները.

են 7) լեո, լիճ, դետ, ղավառոն երկիր ստանում անունները Հող չեն որոչ դեպքերում: Ֆրանսերենում եղակի Հատուկ անվան առաջ դրված որոչիչ Հոդր նչան Լ մօ Էճօոմ, Բճոշուչօ, Լջ 40, 1932): նախատինքիկամ ծաղրի (Օտ. ԼճոջսՇձ'Օօ լեզվում անձնանուններիվրա դրվում Լ որոչյալ Հող ն ցույց Լ

առնում.

մւոնրմություն. ինչպես' ւոալիսընտանություն, ճո, 1Բ ճոռ (ՏԽՅԷ, Օոճռ, Օշ,

18):

ն Շո արական ն իդականանձանվանը վրա կղնենին Հին ֆրանսերենում ոՇ մնում օո Լ միայն արական լնզվում ձեր. որոչիչ Հոդերը. այժմ Լճոքսօ ինչպես' Էո Բոլոօո (Հի/լո Քոոօոմ, անդ, Լջ 22): կաւտալանլեզվում Հատուկ անունը Հոդ կստանա.

Ւ ՃոմոՇս

օէ Ղօոոտ

1 հնոռ Անդրեասը,

Մարիամը,

Թոմասը այն Լ' Արականն իղական անվանց պատվո Հող նն ստանում Բո )օՏօք լր. Հովանի. ՒՐ Ճուօու պր. Անտոն, Իո ԷԼաւ կամ' ՒՐ Էյտ2 ւոիկին էլզա. որոնց կրճատ ձներն են լւ. մօոոօ տեր, մօ ոշ ւոիկին ձնենրից(ՒԽԵՏո, 25): Հատուկ անվանց մակղիրր ստանում է որոչիչ Հոդ. օրինակ' Քաջն Վարդան, Մեծն Տիգրան. բայց անսովորԼ աչիխարչաբարում կրկնելՀոդը նան Հաւոուկ անվան վրա. ճիչտ չէ ասել թաջակորովնՄանսուրը (Սիրաս, ՀԳը. օր. 222): ( ՃոտէՇէե ղալերենում տեղվո Հատուկ անունները Հող նն ստանում Պորտու Լջ

55):

Հոդը կրկնվումԼ ֆրանսերեն դներադրականում, օրինակ'լԼ

ԵՇԱՇ,բայց

ոոճւտօո

Ք|սՏտ

քւռոմծ ոոուտօո: Արաբերենում որոչիչՀոդր կրկնում Նն. 61 աճյճմ Շ1 էռեւղ մեծ ւողան: ՈրոչիչՀոդը երբեմն արտաՀայտումԷ մի կարնոր տեղեկություն, որ առանց Հողի: անձրաժեչտ Լր ուրիչ բառերով բացատրել. Հմմտ. Թեմականից այղ սուցիչներ են եկել քեղ ւոնսնելու. կամ' Թեմականի ուսուցիչներԸ եկելՆն թեղ ւոեսնելու: Թ.

ու-

սություն Շարածյու

Առաջին ղեպթում միայն մի անի ուսուցիչներ երկրորղ ղեսպլյթում բոլոբն Լլ միասին եկելԵն: Եթե զիչերը զող զա. կբոնվի:

են

եկել

ն

ոչ

քեն

բոլորը.

կամ'

Եթե զիչերր զողԸ զա, կրոնվի։ ԱռաջինդեպքումՀայտնիչէ. թե դող պիտի ղա՞, կարող է ւպատածել որ ն կարող է պատաճել, որ դա, չդա, բայց երկրորդ դեպքում, Հայտնի է, որ դողը անպատճառպիտի գա կամ նրա մասին նախապես խոսակցություն եղել է: ն Նույնպես դրաբար.

Արթուն կացէք, զի ոչ գիտեք յորում ժամու Տերն ձեր գայ: Զայն գիտասջիք, եթլ գիտեր տանուտէրն, յորում պածու գող գայ, Հսկլր ն ոչ տայր ական Հատանել զտուն իւրոյ (Մւոթ. իգ. 42-43): դեւլքում Տէրը անպատճառպիտի գայ, երկրորդ դեպքում դալուստրը Առաջին երկբայականէ: Երբ զոյականը ունի ածական, Հոդը ղրվումԼ գոյականի վրայ. ինչպես' Յիններորդամսեանն (Բ. եզը. Ժ. 9): Յամսենանն իններորդի (Ա. եզր. Թ. 5): իսկ երբ զոյականը Հատուկ անուն է, Հողը դրվում Է ածականիվրա. Մեծն վարդան. Սուրբն ՍաՀակ. կամ Ճ1ՇՏՏՅոմոօ 11 այսպես նան ուրիչ լեզուներում. ինչսլես' 1 քւռոմծ /Ն1ՇՏՏճոմոօ ՔՈՃՈՎՇ, Եթե դոյականից Հետո ցուցական կա ղրվաճ, ղոյականը անպատճառ Հող Լ ստանում, նախաղասԼ, Հող չե դրվում. իսկ եթե ցուցականրը յայնմիկ (Մտթ.Ը. 13): Յաւուրն

Յայնմ աւուր

(Մտթ.ԺԸ.

1:

Եթե դոյականը ունի Հատկացուցիչ,Հողը դրվում Լ Հատկացուցչի վրա` Այս ցքածանայապեւոսն ն ցիչխանս տաճարինն ցծերսն (Ղկ. ԻԲ. 52): եւ վարղապետթ (Ղկ. Ե. օրինացն Փւսրիսեցիքն անուն Լ, Հողը ղրվում Եթե Հատկացուցիչը Հատուկ 32): ԶաթոոնԴավթի(Ղկ.

1Դ:

է Հատկացյալիվրա'

ւ.

Եթն Հաւոկացուցիչներըերկուսն են, Հողը ստանում Եղն պատճառ մածուն (Եղն.47): մւսրղոյն են կաղմում՝ Օրենքիցբացառություն 1) ական րայր իր բոլոր ձներով. 2) Ել (կամւսլ) չաղկապր. ժու չաղկապրը(րայց ոչ ե) 4) Անգամ,իսկ բառերը:

0րինակ'

ես: նրա թոյրն եմ. Դու նրսւ եղբա՞յրն ես ունն էր թե Գրիզորը. Լի. կարապետն Մարդնէլ. կինն էլ մարդնւսը. կինն ւլ. Բույրն եղբայրը. Հացն ւզանիրը.

Ես

-

ու

ու

Լ երկրորղը'

Հ. Աճառյան

կաթն անդամ ղժվար եմ մարսում: Քույրն իսկ Հեռացել Լ նրանից: Լ անգամ Անալխորժմ բառիցառաջ դնելը. օրինակ. Նրա դեմքի մկանունքը անդամ չէին չարժվում Երկերիլիակ. ժող., 1930, Հո. Դ., Լջ 331): (Շիրվանդադնե, Մինչն անցյալ ղարի վերչր երկու գրական լեզուների մեջ օրենք Լր, որ երբ Հոդը լինում Լր ն, բառին Հաջորդում (ր ձայնավորով սկսող մի բառ, որոչյալ իակբաղաձայնով սկսող բառի մոտ դրվում էր ը,

Անձրերսաստկացավ: Անձրենուժեղացավ:

Են

ուոաոնրով սկսող բառերն Լլ մտնում Լին ձայնավորներիչարքը. Արեն ելավ: Արեն ոսկեդօծում եր լեոների գագաթները: Նան ս, չ, Վ բաղաձայններովսկսող բառերը, իրենց Հենարանը ը ձայնի պատճառով,սւուսնում Լին իրենցից աուսջնՀողը.ինչպես' Արեն սկսեց Թեջվել: Շուչիկնչտապումէր ւոունչ:

Հանեց: Սարզիսն ղգեստները

Հ բաղաձայնով սկսող բառերն Լլ Հաճախ ունենում

էին նույն իրավունքը'

Մի եղբայրն Հովիվ էր, մյուսը' բանվոր: Այս օրենքները այժմ Հնացած են Համարվում, ն ամեն ւոեղ էլ որոչիչով Հոդն Լ Արեըւսյժմ վելի էր բարձրացել. ը. բոսռերի Հւսմար բաղաձայնածՀանգ՝ Լուսինը արդեն թքաքնվելէր լեռների ետնում: նն նախորդ օրենքը: Բոաջերն միայն,որ դեռ ուզում Նն չարունակել Անորոչ դաղափարի Համար կարելի չէ դնել որոչիչ Հող. օրինակ" սլաալ 1 Չգրված ւսել' Բազմաթիվ գալիս բախում Լին նրա ուղեղին(Սիրաս, մւոթերԸ օրենք,132): մի Որոչիչ Հոդ դնել Հաճելի չէ գրականլեզվի մեջ (Հետեյլ դեւղլքերու ն ություն-ով վերջացող բառերի Հոլովման ժամանակ, բացի ուղղականից, լսում եմ քո պատմությունը, բայց' ւվսւոմության աղօրինակ" Ուչադրությամբ բյուրները. եթե ասեինք պատմությունը, պիտի Հասկանայինթիր պատմությունը (բ դիմորոչ ն ոչ որոչիչ Հող): 2) բացառական Շոլովի վրա' արնելյան Հայերենում. օրինակ' քաղաքից եմ դալիս, թեն արնմտաճՀայերեն' քաղաքէն կուղամ: 3) Շոլովի վր, թն արնելաՀայերենն թե արնմտաՀայերենբարգործիական -

ու

բառներում: 4)

-Ուճն

(ում)

Շանգող բառերիսնուսկանը:

ԶՀասավիր մտաղրությունների իրագործման:

Հետո, ինչպեսայր միչ Մի ւնորոչը դործ Լ ւսծվումղզոյւսկաններից ն Լ«Որսորղմի կալաւ կաքավ մի») այլն: Բայց ասվում Լ մի ոմն. Հնտնաբար, ւսյս նս փոխելով, դտնումեն ումն մի (Վրք.Հց.ւս. 356, 358):

Շարածյու սություն

Ակնա բարբառով ցայժմ կրովի' նուռ մի, պագ մի...

լ ոմն տեղի յեղիպտոս (Պղատ. ւոիմ. 83). երկաթ

ոմամբք ասպարիսօթ (Պղատ. Օրին. 116).

ոմն

Գիտ ոմն

Նույնպեսոք ղարձավանորոչի նչան,որ

էր ածվում.

Օրին.)70. ութոնօք (Պղատ.

Հուի (Վրք. ն վկ. ա. 323): Հետ դործ մինչնանդամ Հողնակիի

Եղրարթոք (իխ. ոմանք) (Վրք.Հց. ա. 226):

498). Լ) (Վրթ.ն վկ. քաղաքն 20,՛7 որումն (փի. ուրումն(Վրք.Հց. անգամ), ունակութեան ումւսնմւսրմնոյն (Պղատ. Տիմ. 167).

Ո՞ Լ քաղաքս

ոմն,

սնո.

վասնչար այլն 4նր

(այս ո՞ր

ւս.

ա.

բուռ

ն

այս

մարմնոյ իմիջ)

Հետամուտ

Լ:

մեջ Ոսկեդարի

դործածված բոլոր օրինակներըպետք է փոխել. ըստ որում որ բնազիրը ամրողջ Հատվածր դրած Լ, որուն Համեմատ պիտի նան լիներ Հւսյ իարգմանությունը, նոր արտագրողները երկվուխուսափելով թյունից, իրենց կողմից գրած նեն Ճայր, որով Ոսկեդարուն բառերթի մը մեջ մւուսծ Լ նորամուտ ձն (այս մասին խոսված Լ Վարդանեան, Բառաքննական դիտող.(Ա., Լջ 18):

նկատված Լ,

է

ՈրոչիչՀող չունեցող բարբառները Հոդ ասրտածայտելուՇամար կարող են ՕրինակՎանիբարբառով (որ Հող չունի), եթե ղիմելնան չեչտի օգնության: սենք"

«կողինք կծեծեմ, որ քօզ դուրս գայ» նչանակում է, որ մի որել անկողին Լ ծեծում, որպեսզի օդի մեջ փոչի բարձրանա (երկուսն էլ' կողինք ն թոզ անորոչ են): հսկ նթն ասենք" կծեծեմ,որ թոզը դուրս ղայ, Կողինքը է, որպեսղի մեջի փոչին է որ այն անկողինը այդ նչանակում (որոչյալ) ծեծում ւյս

(որոչյլ)

դուրս

դա

ու

մաքրվի:

Այսպիսով ուրեմն, չեչտյալ զոյականը անորոչ Լ, իսկ անչեչտ զոյականը, որին Հաջորղում Լ չեչտյալ բայր, որոշյալ Լ: "ո

են, արնԱչիչարչաբարում, նրբ Շատկացուցիչը ն Հատկացյալը որոչյալ ստանում են մրտյան գրականում երկուսն էլ որոչիչ Շոդ, արնելյան ղզրականում սւուսնում Լ: Գրարբւսրի մ, իսկ Հաւոկացյայլը նջ, Հող չի սւուսնու Հւստկացուցիչ մնում Լ Հողը ն Հատկացյալը Հակառակ վերջինիս, Հատկացուցիչն Լ ստանում

Հոդի:0րինակ՝ առանց ԹուղթինղույԳոյնԹղթոյն աչիսարչաբարարնմտածայերեն' Գրարարում՝ -

նր

-

արնելաճայերեն'թղթի զույեր:

Հ.

Է-շ

Աճառյան

Ւ---

շշ

1. Այս ղեպբում, են ՀայցականՀոլովով Լ դրված ՇՀաւտկացյալը. գրաբարում դրվում Լ միայն զ նախղիրը,իսկ Հող չի դրվում. ինչալես' ղպղտորութիւն աչացն աչթերի պղտորությունը: Հնտո 2 Եթե սակայնՀատկացուցիչից ղրված են ուրիչ Հատկացյալներ, նն պատկանում,ն Հողն ստանում են, ինչպես' որոնք նույն ճՇատկացուցիչին ն ղզպդտորութիւնաչացն, դաղտն զբիժն: Հատվածում: Այս բոլորւպայմանները ննրկայանում են մեզ Եզնիկի Հնւտտնյալ եւ (Ս Նա որ րնդ ճառադայթս ւլարտի զպղտոարեգականն Հայելկամիցի, րութիւն աչացն (2), զաղտն ն զրիժն (3) ի բաց պարզել, զի մի մթարքն որ զբբօթ ի յստակութիւն չողայցեն,արգելՀասյելոյ լուսոյն(Ս լիցին (եղ.5--6): Նա Լլ. որ արնի ճառագայթներին նայել Լ ուզում, պարտավոր Լ աչքերի պղտորությունը, աղզտր ն բիժը մաքրել, որպեսզի չլինի թե բիբերի չուրջը երեվացող ճիպոները'՝ լույսի Հստակության նայելու արզելք լինին: -

ԹՎԱԿԱՆ Են աչլսարՀաԹվականները, բացիմի-իջ,պածանջում Հոգնակի ղոյւսկան.

բարի մեջ կարոզ ե դրվել եղակի. սրա Հին օրինակներնեն՝ Հրամայնաց երկուառիւծուն (Վրք.Հց. ւս. 348): նուսսուն (30) Հյ. Լջբ 389, 188, 222, 298): (Պղատ. Օրին. ( 16) (ն. տ., 222): Լջ վնեցատասան ԴԱՍԱԿԱՆ

ԹՎԱԿԱՆ

Դասականներըկաղմելու մասնիկնԼ րորդ, որ Հին լեզվի մեջ դրվում Լ թվականը կազմողբոլորանդամների վրա,իսկ նոր լեղվոււ" միայնվերջում: Առչասարակչարքը այն Լ, որ նախ դրվում Լ տասնավորը ե Հետո միավորը. բայց Հանենք իբրն բացառիկ օրինակ. առաչներորդ, քսաներորդ, երկրորդ թսաննրորդ, երրորդքսաներորդ, չորրորդ քսաներորդ (Ա. մնաց. իդ. 17-18 նորագիւտին մեջ), իսկ սովորականը ունի քսաներորդ առաջներորղ ն այլն). թվի սովոբական ւսզղեցություն: Անձներականթվականներն էլ չփոթվեցին ուղղական ն Հայցական, որովՀետն ջ ն չփոթվել Լին, օրինակ' զիայս երնսեան («երեքին»)են չարչողքմարմնոյն. Գիւոասջիք (Վրք. Հց. ա. 597): ունեն` Միոջւորականն ի ժամանակնանմիոջ (Բուղ. 3-րղ ): Ցամուր ւոնղւոջ միոջ (Բուղ.Դ. ը. 162): Ի միոջ վայրի (Բուղ. Ե. ԽԳ., Լջ 261): ս

ի

քաղաքիմիոջ(Բուղ.,ւջ

103):

Դեպ եղն նոցա ղիպել այլ քաղաթի միոջ (Բուղ. Յաւուր միոջ (Բուղ. 243):

103):

Շարածյուսություն

ՄԻՒՍ

(ՄՑՈՒՍ)

Նախ նյութեր Հավաքելը մի՛ բան Լ, գրելը' միւս րան (Շաշազիղ, («էջմիածին». 1950,սեպտ.,ւջ 52ւա ): ՄԻ

ԹՆն

բառր առանց մի Հոդի անորոչ Լ Համարվում, բայց ղեպքեր կան, երբ մի Հոդի գործածությունը անձրաժեչտ Լ. Հակառակ դեպքում ուրիչ իմաստ Լ մ: Օրինակ` ստացվու ենք Մենուասի ինչպես կարդում մի արձանագրության մեջ: Այսւոնղ ճի-ն ցույց է տալիս, որ Մենուասը մի քանի կամ չատ արձանադգրություններ ունի: Իսկ եթե առանցմի Հողի ասնինք' ինչպես կարդում ենք Մենուասիարձանագրության մեջ... ւսյդ նչանակում էր, թե Մենուասը միայն մի Հատ արձանագրություն ունի: Իսկ եթե Հարկ լինի Հատկապեսայդ ել չեչտել, պիտի ասենք՝ ինչպես կարդում ենք Մենուասի մի՛ (մի՛ միակ) արձանագրությանմեջ (այն միակ):

ԹՎԱԿԱՆԻ

ՏԵՂԸ

կւսբարդինականլեզվում թվականը դրվում է գոյականից Հետո է մի մասնիկ.ինչպես' կրճատվում, որ դառնում մարդ, ցբխութ'

ցըիուփս'10 մարդ, կազմում են նույնիսկ100-ավորները

այս

ձնով.

ն

այնպես է

ինչպես'

200, ՏՅՏ300. 100, որից ՏՅԼՇ ն այլն, իբր թե Տտօշշս. 400, ՏՅ» ՏՅբ՝ էէ ՏՏՇ

10022

Հ

200 են

այլն:

Ռուսերենում թվականը, դրվելով դոյականից առաջ, ճիչտ թիվն է նչում, ղրվելով վերջը' ճոտավորթիվ է նչանակում.օրինակ՝ Աքոր ՎՅՇՃ 8 Դքո, ուտ Վ6ղելքծ. կդամ 3-ին կամ 4-ին. Ֆ Խոզ ոքրտւճոճճմՈչութ, ԱԼԲԸՂԻ. 5-6 բարնկամ ունեմ: Հետո ՃՇՈՒԿՈՕ, էւՇոՒսոօ բառերից միչտ եզակի եկող ղոյականը իւոալերեն են' Հողնակի. ինչպես' կլինի,իսկ սրանք հտաղաս ռոու ԽՇՈՒսոօ (ԲՇուոոլ, 63): ԽՇոՒսո ճոռօ Ֆրանսերենթվերից կա մակբայ քոծուօոՇոոծոէ,էո0151Շուօոօոն: »

Հ.

Աճառյան

ՏօոօոմսուճթՇուօ իսկ Հետո' իտալերեն կա միայն քոոօոճ Շու, ԷՇ20 |սոքօ, չո զսճուօ Խոքօ, Հայերեն' երկրորդաբար, երրորդաբար ն այլն: Ֆրանսերեն սո ձ սո, մօս» ձ մս», իւր 24 սոօ 54 սոօ, Ճ» մսօ Ճ մսօ, Հայերեն՝ մի առ մի, երկու առ երկու: լո

Երբ թիվը անորոչ է, կարելի Լ արտաՀչայտելմոտ, մուռավորապես, չուրջ, գրեթե ն այլն ձենրով. բայց կարելի Է նան դնել կողքին Հաջորդ թիվը կամ ավելացնել մի թվականր. օրինակ՝ «Մուո Հինդ Հողի Լինք». «Մի Հինդ Հոգի կայինք». «5-6 Հողի կլիներ». «մի 5-6 Հողի կլիներ»: Լ նան թուրք. ն քաթար լեղուների մեջ, ինչպես ն ւլարսկերենում. Այսպես ԵօՏ

Եւ

--

Յէ

ւծ.

ԵՇՏ ոօքօո Յմռու

ըստ Թվականները,

(

Ճ836ԻԼ-Շ6Բ, Լջ 430):

լեզվի, գոյականից առաջ կամ վերջ են դրվում, ոմանք առաջ դնելով ճիչտ թիվն Է Հասայստեղ նրբություն են մտցրել. ռուսերենում կացվում, վերջր դնելով" մոտավոր թիվն. այսպես նան պարսկերեն երկու տարի, մս ՏՅ, ՏՅ մս մուս երկու տարի (բայց «երկու տարի մը»), ընդճակառակր' ֆավայերենում, ուր թվականը սովորաբար առաջ է դրվում. վերջը դրվելով ցուց է տալիս բացարձակ ճիչտ թիվ. ինչպես' ոօոք ոսքւլյճհ 2 ռուփի, ոսքւյՃհ 1օոօ ճիչւո 2 ոուփի ն ոչ ավելի: (8օհշէե, Շո, յ25. 50) Ոչ եթե ի ծովաւ էր որս նորա, այլի լճակիմիոջ ւսիոքրկան(Ոսկ. յՀ. ա. 1). երկու ակունք ի միոջ վայրի կային (Ոսկ. Բ. տիմ., Լջ 232): Որպեսօրէնագէեւոի միոջ Հրամաննետ նմա գործել: (Եփր. Ծն. տես ՆՀԲ օրըլնսգլտ) Մի թվականը Հաճախ սղվում է. ինչպես' ամսական,տարեկան, օրական, օխանոց, արչինանոց ն այլն, բոլորն էլ մի- այսպես ն լատիներեն տոուշսխԽտ «մի մեյ», վրացերեն ւուսրիզի,Հւսյնրենմիկ, կարնոր: Դրվում Լ ավնլադրությամբ, իբր մեղմացուցիչ, «մոտ». ինչպես մի Հինգ Հոգի. վնց. Հոգի մբ կըլլայ. թուրքերեն՝ պիր իւչ էվ օլուր: Ոմանքէլ (Շաչվապածականլեզվով) ասում են մի Շարյուրը,մի Շազար, որոնք ըստ օրինի մի չո' նեն, բոյը միլիոն, միչ մի-ով են: միլիարգ Է Թվականիբացարձակը կարող ստանալ ստացականՀող ն այն ժամանակ նչանակում Լ մենք, դուք երկուս. ինչպես' երկուքնիս, երկուքնիդ, երկուքնին, երեքջնիս, երեքնիդ,երեքնին, սկսյալ չորսից կա միայն Հոգնակի ձնով. չորսերնիս, Շինգերնիդն այլն: Նույնը կա նան թուրքերեն. ինչպես' Մուշ, -ուշ ն այլն. այսպես նան չուվաչնրեն էձու-Տճւ դուք երչորսդ, ԱզոէՃտՇ չորսերնին. մտոտօ ն կուջնիս այլն (Ճառճքոու, Ի/816ք. 183).

Շարաճյուսություն

ԹՎԱԿԱՆԻ

ՀՈԳՆԱԿԻՆ

թվականից Հետո Հաճախգոյականը Հոզնակի չի դրվում, Աչլշարձաբարում 2 տուն, օրինակ9̀ Հոդի, ւսյս երնույթըսովորական Լ չատ լեզուներիմեջ, ինչպես պարսկերեն, Թուրքերեն,Հունզարերեն. նույնիսկ անգլերենում կան այսօրինակձներ.

ՈոսՇհ ք՛ս1է չատ պտուղ. քօսո հսոմո6մ ոոօո 4 Հարյուր էօ

մօշօո

«օկճոտ 2

մարդ.

դուժին վզնոց ն այլն:

()6Տքօոտշո,Օոօահլ

ոմ

175)

մեջէլ Հատուկկանոնկա, Բրետոներեն քերականության Հետո Հե ղրվում.ինչպես' քվականներից դոյականը Հոդնակի 46Շ ճո

ՃԱՇ ՇՐԻ

մարղ,

«Յոմ 1000,

որ

ասում

Լ, թե

աղջիկ.

ՏՕԱՄՅոմ

զինվոր:

(Շամօոռօ

103)

որ ն Հետո տարածվեց մյուս Համաձայնու թյան թոդնելումւոայնությունը, Առանց ն Հոլովների Համար Համար: Ըստ ռաջին դեպքում'Հոդնակի ուղղականի

այսմ. ցուցական, ստացականածականներըթեն զանազան Հոլովներում Համաձայնում են, բայց չեն Համաձայնում, Հոլովներում Հոդնակին Հայցական օրինակ' իմ բանք, բանց իմ, զիմ բանս, զբանս խն,այս բանք:

ՄԱՍՆԱՎՈՐ

ՊԱՐԱԳԱՆԵՐ

աուսջ, մնում է ածականը,դրվելով գոյականից Որակական

չ

միչտ անփուիոիս.

դոյսկանից Համաձայնում |. ինչպես' բազում աւուրք, աւուրք բազումք, բազում աւուրց-"աւուրց բազմաց: Շիչ իւղոյ նարդեան ազնուի մեծագնոյ (Մրկ. ԺԴ. 3): Ցորժամ պատմլր նոցա արքայն վասն առն ուրումն ասորւոյ եպիսկուղոսի ւսզնուականի' Դանիելսնուն կոչեցելոց(կորյուն): ածականները Համաձայնում են երկու դեւլքումն էլ, բացի նաՄիավանկ խադաս Հոդնակի ուղղական ն Հայցւսկան Հոլովներից.- ինչպես՝ մեծ արքայք, մեծի արքայի, մեծաց արքայից,արքայից մեծաց ն այլն: ւն Եթե ածականը սւոորոգելի բայիցառաջ է դրված,Հե Հււանմիջապես են: Լի մաձայնում. ինչպնա' Երբ թվական ածականը նախադաս Լ, մնում Լ անփոփոլս, իսկ զոյականը մնում Լ եղակի.ինչոզես' Շինգ այր, Շինգաւուր ն այլն: Բայց Հոգնակիկլինի, եթե ետադաս Լ, ինչպես' աւուրք ԸՇինդ, աւուրք Շինգ. (Ց6Հ. «Անդ Լին թակոյկքկճնայք վեց»... բ. 6): Հեւտո'

կԱճառյան

ԹՎԱԿԱՆԻ

Զեխերենում

ՀԱՄԱՋԱՑՆՈՒԹՑՈՒՆԸ

թվականները Համաձայնում

գոյականի Հետ ամեն են միայն կողմով,իսկմնացյալ թվականները Համաձայնում Հոլովով,սեռով Լ թվով չեն փոխվում: Երբ միավորը տասնավորից առսջ դրվում, մեջտեղը մւոնում է Յ (ն) չաղկապը ն իբր մեկ բառ Շամարվելով"'վերջին մասն Լ միայն, է, կազմում Լ երկու բաո ն երկուսն որ Հոլովվում Լ: իսկ եթն միավորը Հետո են Օոոոռ, 56-58): (Ւնոնշհ, էշհծզսօ,Լջ Լլ Հոլովվում Հեւոո դոյականը Հողնակի կդրվի, իսկ բայր' 2-4, թվականներից Զեխերենում կդրվի, 5-ից սկսնալ' եզակի. օրինակ, ասում են «Հինդ ղասեր կայ» Շոգնակի Շոճու, էօիծզսօ,59): (էնուշհ, Դասականի փոլսարեն բացարձակ թվական էԼ դրվում, այսպես ֆրանսերեն 1 ն չունի ւսյսւպիսի Ւ(Ճքօ16օո ւսյլն: Հայերենը բան.նույնւկեսէ նան չելսերենը, ուր ասվում Լ Հայերենի պես' Շինգերորդգլուխ, ԷՇ տասներորդտունը, Նապոլեոն2-րդ, չորրորդ Շատորն այլն: «մի» բառից Հետո դոյականըդրվում Լ եզակի ուղղաՌուսերենում օրր կան, Ճ8Ճ «երկու», Ղքո «3», Գ6ՂԱքՇ «4» բառերից Հետո' եղակի սեոակւոն (որ Հին եզակին Լ), իսկԱ1Ե «5»-ից սկսնալ'Հողնակի սեուսկան: Թվականից Հետո եղակի գոյական դնելը սկսած Լ արղեն պազլավերնեից. ւյղպիսի օրինակներամեն մի էջում կարելի Լ պատաճել (այդպես են նան թուրֆերենում, վրացերենումԼ9չօջօօ չվիդի մաների(Տքւօքօէ,Օոռոռ. հսշմ, 152): 856.յ6օ| Հետո կարելի է դնել եղակի. ինչպես`" «3 Գերմաներենում էլ քվականից 2 ղույգ», չէ ֆրանսերենին: բայց նույնըկարելի ֆունղ,

ն

են

ու

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

Ժողովրդականլեզվում որ ղրվում է ավելադրությամբ, իբր իմաստի կում ւոալու Համար. այաւվեսն ւլարսկերեն, քրթերեն. ես որ նրան չեմ ւոնսել. Էլ 6:52 ոճ մօ

ողՇո

սաստ-

Շո

ընթբիթի որ Հրավիրված եմ: ՏՅոո-2

Խ1

Ո ոմ

սմ

Շո

(Շոտօո, ՇԽքՇո, քոռ,

295):

Որ Հարաբերականիտեղը սալ դրվելով անպատեչությամբ. Տիկին դր Պրիոն, Գաղղիոյ նախկին ատենակալՊ. տր Պրիոնի կին, որ

բա-

վական ատեն կայ ինքզինքը սպաննեց,ինքնասպանութիւն' որու պատճառրչեն դիտեր, Տրեօի ՎԼր վանքին մեջ մեռաւ (Ա. Տիւմա, կնոջ մը վեպը. Զմիւոնիա, Ք Հատ., Լջ 500), -որ-ից երնում Լ, թե կինն Լ անձնասպանողը,մինչդեո կինը նոր Լ: Լ մեռնում, անձնասպանողը Պրիոնն Լ Հարաբերյալի Հնտ. սխալ Լ ասել' թվով Համաձայնում Հարարերականը օրինակ.

Շարածյուսություն Այլնս

ոչ

մի իր. որոնք Հիչեցնում Լին իր անցյալր, նրա աչթին չԼին զալիս

(Սիրաս,Չղզրված օրենք,277):

Երբ Հարարերյալր Հոզնակի Լ, Հարաբնրականրը կարող Լ դրվել եզակի, բայց նա միայն րստ ձնի. ըստ իմաստի ղարձյալ ՀոզեւսկիԼ ն պածանջումԼ Հողզնակի րայ. օրինակ' Նր ատելությամբ լի Հայացթները, որ մեկ-մեկ Հւովում Լին Նատոսչոայի վրւս, ցույց էին տալիս, որ աղջիկր լիովին ՀամամիտԼ Հոր վարմունքին (Սիրաս. Չգրված օրենք,280): Որ Հարաբերականրչի կարող նան նախորդ բառերի մի մասի Հետ կապվել: Այս սկղբունթի վրւս մի զվարճալիբառախոսղունի, օրինակ, Բօլւոր Քօք,ւլասրոն Շուպլաան (թրզմ. կ. Պոլիս,1885, Լջ 42): Տիկին Րրնար ն իւր աղջիկր կր ճւսնչնամ, լիստ սիրուն որոնք ւոիկիններ... ամուսնացած չեն: Ի՞նչ, մա՞յըն ալ ամուսնացածչէ: -

-

ՈՐ

Հոզնակի Հւսրարերյալի Հետ Հասճավս

գրաբար դրվում Լ եղաակիՀարարերօրինակ" ԱՀա ոտքն (արքն) որ թաղեցին զայրն թո (Գծ. ն. 9): Այս օրենքը ւսյնպես Լ աղղել զրողների մտքին, որ մինչն անդաժ ունենք թէ վասնորոյ իրաց մերձեցաս ի նա (Ղկ. ը. 47): ւկւտտճառովընդմիջումը ծաճալվչատ անճոռնի արղյունք Լ Հարարերականի Ս. զրքում (տպ.ՎաղարչաՆի, «Հուսեփցի ւսղզատոչծմ)չ ւուսլիս,օրինակ. Հույկու 38): 1905, Լջ ւպատ, կանԼր իր Հօրեղբօր' որ ՔԼօր Սպլի նս կր Այդտեղ աղբիւրի վրայ լուացք կոչուէր, աղչիկր: յալ.

ՈՐ-Ի ՍԽԱԼ ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Արտաս Հայրսստանի,Լջ 61 Նաթաննեան, որ կետրոնական Վարչութեւսն, Այս մսին անձամբ ւսլ բողոքեցինք

ցւսրղ

դոՀւսցուցիչ պաւտասվանմր չեմ առած (իմա՛ որմե ), ինչպես' Անգլերենինման բրետոն լեզուն կարող է չզրել որ Հաարաբերականը, օր ՆՇԼհ քճհռու Շ 216ՅուԵ ղոր ամուսնացնում ենք. աղջիկը ն Է քճիռու ավելի ընդունված Լ: կարելի ասել առանց «զոր», այս ձնր չատ 36) (Շանօոոօ,

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆԻ

ՏԵՂԸ

Օրենք է, որ որ Հարարերականըղրվի Հարարերյալիկողքին, բայց զա չատ անգամ անկարելի Լ լինում. ուստի կամ պետք Լ խուսափել այզպիսի Հանղիպումներից ն կամ Հարաբերյալըերկրորդ անդամ առանձին կրկնելով:

Հ. Աճառյան

են իսստիվ օրենքին ն կազմում են այնպիսի նախաղասուՈւմանք Հետնում թյուններ, որոնք Հաճելի երնույլթ չունեն, օրինակ` «Այն տեղեաց, որոնց լեզուն ասորերենի Հետք կր կրէ, կարզեն Համալրելուենք նան տեղերը» (Հայկ. ալլս. 154), է 1895, ջ այստեղ տեղեաց կարգէն. ֆեթլթերք.Թրգմ.Հ. Տւսչեւան, Վիեննա, Լ մեր ւսկանջին: բավական դժվարալուր Այս ձենըՀնամոլներիսովորությունն Լ: Որ Հարաբերականիվրա արնելյան բարբառում Հաճախ ղրվում Լ Հողը, որ նույնիսկ ձայնավորի ն Հ-ով սկսող ըւսռերի մուտ ղառնում է Ն. օրինակ. Սիրեններիկզղու իչխանուՀին է, որը կախարդում է բոլորին (Սիրաս. Զգրրված օրենք, 442). Վաստակածմարդուէր նման, որն Հանգիստէր որոնում(անդ,492). Սիրող սիրտը, որն ւյղպես ւս Հւսվորվիրաձատության էր ենթարկվել (Լջ 581): Լ Երբ ճարաբերականը դառնում անորոչ ածական, այն ժամանակ ը Հոդը ղեպի որը զթո ոչ մի զզացում չունի: անՀրաժեչտ է. օրինակ' Դատապարտյալ, Եվրուվական լեզուների ձնով երբեմն Հարաբերականիցառաջ կրկնվում Լ Հարաբերյալր, ն այղ մանավանղ, երբ Հարարերյալրբաժանված Լ Հարաբերականից զանազան բառերով, ն Հարարբերյալ Հարարերական չեն Հաջորղում իրար. օրինակ՝ Շաբոն,ինչպես դաձիճը, որ զտել Է դատապարտյալին,դատապարտյալ, դեպի որը գթո ոչ մի զգացում չունի... (Սիրաս, Զգրված օրենք,480). Գիտենք, որ Հարաբերականըպետք Լ գտնվի իր Հարարերյալի ժու, որի ճիչտ ներկայացուցիչն Լ, իսկ եթե զանազանմիջանկյալլ|սանգարումեն երկուսի Հարադրությունը ն բաժանում են նրանք իրարից, պետք Լ կրկնել Հարաբերյալը ն նրան կիպ դնելՀարաբերականը: Այս դեպքում, եթե Հարարերյալը սնեուսկանկամ այլ Հոլով Լ, կրկնության միջոցին դառնում է ուղղական եզակի Հոլովը: Մարղե,որ ճասարակապետութնան աւերակաց վրայ բարձրացեր ն Հանրապետութիւնն իր ոտից ներթն բոներ էր, իր ծրագիրը պիտի փոխեր ն ազգայնութեան զինեալ Հրամանապետըպիտի դառնար, ազգայբանութիւնմր, Հւո, Բ., Զմիւոնիւո, 1875, որ վերծանել կուզեր (Անիծձեալն, Թրգմ.Մամուրեւսն, 121): Լջ Որ Հարաբերյալիայսպիսի կրկնությունը ավելի չատ պատածում |Լ եվրոպական լեզուներում ն առաջանում Լ նրանից, որ Հաճախ Հատկացուցիչ-Հատկացյալը գտնվելով կոդք կողքի, որ Հարաբերականըպատկանում | առաջին բառին ն եթե դրվի որ եր բնական տեղում, թյուրիմացություն կառաջանա,օրինակ' րինակ Հե բերում Խ. Բ.) Այսպիսի դեպքում կարող Լ ոչ միայն մեկ բառ, այլն իր լնդիրն էլ Հետը կրկնվել, օրինակ. «Դրանով իսկ մերկացնելով որպես իտալականպրոֆաչիստական ոռնակցիայիբարեկամներ ոզեչնչողներ, պրոֆաչիստականոնակցիա, որը փորձում Լ երկրում քաղաքացիականպատերազմՀրաձրել» (Սովետական Հայաստան,1946 թ., ժն 142, Լջ 9 սյունակ 6): սա

ու

-

ու

Շարաճյուսություն

Այս չնորՀալի բնակարանին իրենց վերջին Հրաժարականբարնեները տալ ուղեցին, բնակարան մք՛որ իրենց աոաջինիսաղերունւկանատես վկան եղեր Լր (անղ. էջ 138): ԱՆՈՐՈՇ

ԱՆՈՒՆՆԵՐ

Հեւոո. Անորոչ ւսնչեչտւսնունները ղրվումՆն չեչտյալբասոից անմիջապես

Եթե կարող

ոթ

ինչ Լր (եզն. 70):

ԱՆՈՐՈՇ

--

ԱՄԵՆ

Լ եղւսկի Ամենբառրւզաճշանջում բայ:

Սլոււլ Լ դնել Հոդեւսկիձն. ինչպես' Ամենարարած, չնչավոր ւնչունչ, նոր փայլ, նոր թասի, նոր երաանդ սւուսցան (Սիրաս,Զգրված օրենք, 530): պեւտթչէ չփոթել ամենւսծականը Այսպիսով. ամենըղոյւսկանի Հետ, որ իրոք Հոգնակի Լ պածանջում: չեն կարող արԱչլարճումոչ մի դատարան, ոչ մի օրենք ն ոչ մի սկզբունք 1948 թ. Հուն. (ՍովետականՀայաստան, դարացնել երեխաների սռնանգումը: 15, Լջ 2, սիւնակ 6): ու

ԿԵՍ

Կես-րիբրն

ածական միացնում ենք Հաջորղ գոյականին. ինչպես' կեսժամ,

Հնում

նան

կես Շաց

ն

այլն:

կար

մի

այլ

ձն.

Հեւ.

իբն

դոյականղնում

Լին Հաջորդ սեռականի

ինչպվես' իբրն կես ժամու միոջ «գրեթե կես ժամ)» (Վրք.Հ. ւս. 257): իբրն թվաբանականտերմինգործ Լ ածում Շասարակ(փոխանակ Շիրակացին (տե՛ս Գ. կէս) Տլր-Մկրտչեան, ԱնանիաՇիրակացի,Լջ 14): .

Նոյնպեսկոտոր:կները՝

ւսյժմ ըստ արնմտածայերենի1 Հինգերորդ, 6 ութերորդ ն այլն (1., 6/8), արնելածայերենում ական մասնիկներովՈ դործածվում| իսկ Շիրակացվոյմեջ երՇոր (1/9,չորՇշոր (1/չ),րդեն այդ ժամանակչկա այնպիսիկուռորակ,որի Հւսմաբիչը մեկից ավելի լիներ (Գ. ՏԼր-Մկրտչեան,Անանիա,Լջ 14 ն 17): Խորենացու աչիսատություն' չորեակ 14, յօթնեսկ 1/7, քուսնեւութնակ 1/2:Երկաքանչիւր ոսկեդարյանչէ ն բնագրաց մեջ Հետո Լ ներմուծված, որ երբեմն լավագույն ձեռագիրներովալ կրնանք սրբագրել (ինչպես կրնն Վարդանեան,Բուսաք.տետ. Բ., Լջ 39): -

Հ. ԱՃաոյւն

-

բառին Ցուրաքանչյուր

իսկ Հայցականում

ստանում

ե

Հնտնող գոյականը Լ. օրինակ.

չի ուղղականում

սւտւսնում

Շող,

յուրաքանչյուր (ամեն մի) տուն ներկված Լ մի առանձին գույնով. լուրաքանչյուր տունը մի աոանձինզույնով ներկեցինք. յուրաքանչյուր տողը, յուրաքանչյուր բառը միւքս եմ պաճել: կարելի չէ ասել Հողով" օրինակ' յուրաքանչյուր ժամանակն ունի իր գրված օրենքը (Սիրաս, Չգրված օրենք, 2657): Հողնակի: Ամենայնչունի Հոզնակի,ինքր Հողնակիիզաղաար Լ ն ստանում ն են 99): Այլ աճենայն առասպելթ պառաասց տրտջիւնք (Եղն. են ն սնուտի որ նոլանԼ ինչ, ի ասի (եզ.), առասվելթ Ամենայն 140): պաւտմութիւնք (եղն, օո, Ֆրոանսերեննում գերմաներենում տոռո ձեր կազմելու Համար, ամերիկյան է. օրինակ. շօզսօ լեզվում դնում են ոճտեռ «ասել», որ միայն ինսոնարճվում Կօճ ոճե ուտո՞ւմ են. «տճոռքօ-է-օոշ» 4 «օո ՄՇՃ ուտե հԼռոջշ» ոււոում նն: (ՕՃՏՏՇՈՇ, Լճոքսօ 2օզսօ, Լջ 20) Անորոչարտա ծայտելուՀամար կան Հետնյալ ձներ զանազան լեզվաց մեջ, 1. Հոդեւսկի առաֆինղեմթով (Սիրում ենք լինել լսնայոզ) են » » » 2. Հոդնակի երրորդ Ֆ» ւոնսնում ես մարդ չկա. 3. եզակի երկրորդ զնում ես ւզարտեզ, » » Ֆ». 4. Հողնակի գնում եթ պարտեզ » երկրորդ 5. անդեմ լավումԼ մի աղմուկ 6 Հավարականբառով մարդիկվաղվզում նն: Որեե զործաձվում Լ միայն նզակի գոյականով, անախորժ Լ Հողնակին. օրի-

է

-Ձ

-

-

-

.-

նւսկ.

Բոլորովին Հիմնավորված չէ փաստականորնէ Համոզիչ վկայություններով

1954, Լջ Հին Հայաստանում, (Մանանդյան, Ֆեողալիզմր

174),

էր ւսսել ւպեւտւք

«որեէ վկայությամբ», մանավանդ որ այստեղ պաճանջ կա զոնն մի՛ Հատիկ վկայություն: իրենեոսի թարգմանիչների նույնացման դեմ լինեն Եթե անգամ Փիլոնի Հունաբան դպրոցր, Լջ 236): որնէ առւսրկություններ (Մանանղյոան, Ինչ-որ-ր,. Թեն սովորաբար գործածվում է եղակի գոյականի Հետ, բայց ու

իՀարկե, կարոզ է ստանալ նան են Շարցնում

Հոզնակի, ինչպես' ինչ-որ մարդիկեն եկել, քեզ

Շարաճյուսություն

ԱՆՈՐՈՇ

Ոճ

Մրկ.դ. ւսս

ԱԾԱՆՑ

բայց կա եւսն իրերի Համար, օրինակ. անձանց Համար. ԱՀասասիկել սերմանող սերմանել: եւ եղնի սերմանելն, ումնւսնցւու

ղորձ Լ ածվում 3-4.

ճանապարՀ: ասելու տեղ երբեմն դրվում է «ո՞վ Ե զսօու 6 զսօ օրինակ`

Ո՞վ

նում

զսճո

ճ

ով

Լ

զսօ

ոՊ՛Շս

օ

եօուօծ

ոը».

այսպես

նան

պորտուգաւլերե-

չշռքճօ

զեղնցիկ կոչիկր:

ողի իմ (ՃՈոՏԼՇէէ,Լջ 34) որ

ՈՒՐԻՇ

ԵՎ ՄԻՒՍ

«Առայժմ ւսնցնում եմ Տեր-Մինասեսսնի ուրիչ կարնորագոյն ւսուսբկութիւն1944 ներին» (Մալլուսեւան, Տեղեկագիր. Ամստերղամ, թ., 76 3-Վ, էջ 40): Խ. Բ.)։ Լ ամբողջ մի Լջ ւսղ (Ձեռագրում ստ

-

ԱՆՈՐՈՇ

Ոմն զորձածելով իբր անորոչ Հոդ

պորտուզալերենում: Հող լինում Լ սոտ, ւոներ ( ՃոՏէՇէէ, 530-532):

(ար),

սո

րոչ

սՈՂՅՏ,

սո

(իզ),

որ

օրինակ' Մշյօ

"-

է Հոգնակի ձն. այսպես նան «մի» բառն Լ Շոգնակի,իրը անո-

ստանում

աոոտ

օոտճՏ

տեսնում

եմ

(մի քանի)

"-

Ինչո՞ւ ն ինչի՞: Ա, 161). ւվեւտք Լ ւսել' Իսկ Հիմա ինչո՞ւԼ Նման... (Դեմիրճյան, Վարդանանք, ինչի՞ «ինչ բանի». իսկ ինչո՞ւ զվասն Էր»: Ինչ ղդործաձվումԼ իրերի Համար' իրըն անորոչ, ինչ որ, որեիցե իմաստով. եքնե բնությամբ «զուր ինչ Լը օ4, կամ չարի իրիք արարաձ» (Եզն.,էջ 63): (Եզն.80), յԱստուծոյինչ հ փաոս (Եզն.80): Սոկայն նն ն ւսյլ ինչ պատճւաութ (ուր է իրը անորոչ ճող):

Հեւ ւսնորոչությունը ւսվելի զորուցնելու «ամար. Բացոաւուսկանի ինքեանք յոզիս ինչոչ վնասեն (Եզն.84):

Հոլովի Հետ էլ կարող Լ զորձածվել, օրինակ' Զիա՞րղ Համարիցին ղԱստուձ, երըն ի տեղւոջ ինչ յամենայնի ի Հիւղն լինել, եթե ի միումինչ հ մասին նորա (եզն. 23), (ներգոյականի Հետ Լ). ի մեծ ինչ փայտից (Բուղ.գ. 10), (բազառակաւն ): Ամեն

Հ.

Աճառյան

ՈՄՆ

Ոճնգործածվումէ

իրըն անորոչ Հող անձերի Հւսմար. այր

ոմն

ն

այլե:

ԻՄՆ

Լ իրերի Համար, իրըն ւսնորոչ Հող, բայց Գործածվում մ, ինչ.չի Հոլովվու կա միւսյն Բուղանղի մուռ իճեմնէլ

ո՛չ

ւսյնչասի,որչափ

ԿԷՍՔ

Կէսջ «ունսնք». գորձածական Լ միչտ Հոգնակի. ըստ Լության պիտի նչանակեր «կեսը». բայց այս իմաստր բոլորովին կորցրաձ Լ, ն մի րանի Համար երկուսից չատ ավելի կեսերկարող են դոյություն ունենալ. օրինակ «ԿԼսթն չութափեն, կեսջն Հարստակութիւն մատուցանեն, կեսքն սնղանակիցթ լինին, կԵսջնակնաոութիւնս կատարեն, կԵսքնաոռւսցիսուրծանդակբը,կեսքն յնտոյ ւսոնեն պատիւ, ընլյանան աստի ն անտի» (Վեցօր.,Լջ 85-86): Կէսք,ոմանք,այլք Հոմանիչներ լինելով' կարելի Է նրանք գործածել փոփոէշակի ղանազանակերլության Համար. այսպեսուչ ժամանակիմի Հեղինակ(ԱրԵրնան, 1938, Լջ 40) գրում Լ. բաՀծամ.Երնանցի, Պատմութիւն պրատերազմաց, ւսսլին, թե Տեսանեւաք, զի Հուր երկնից տեղայր ի վերայ մեր: Այլջն «Ոմանք ասլին, թե քնաւոր օձթ րաղումթ յարձակլկին ի վերայ մեր: Կեսքն ասլին, թն երկիրն ծուվացեւսը զրոչեր ւսոսջի մեր ի պատերաղմին»: ՄԻՒՍ

ԵՎ

ՈՒՐԻՇ

Միւս ն ուրիչ ըստ Լության միննույն բաներն են ն չատ լեղուների մեջ գերմաներեն բացասորվում են միննույն բառով. օրինակ, ֆրանսերեն նէ, Լ բազմաթիվ ՅՈզՇո, ւլարսկերենճւքճո ն այլն: Հայերենի մեջ ուրիչ նչանակում նմաններից որել մեկր, իսկ միւս միայն մի Շուռ Լ ն նախապես Հայտնի: եթե Օրինակ,

մեջ կան մի թանի սենյակներ, կարող ենք ասել.- «Ն ղուրս ե իր եկավ սենյակից մւուսվուրիչ սենյակ»,իսկ եթե սենյակների թիվր բն«Նա դամենը երկուԼ, կւսենը.ղուրս եկուվիր սենյակից ն մւուսվմյուս Լ միչւուսնորոչդգորասկան, իսկ մյուս սենյակը»:Ըստ չայսմուրիչ ւրածանջում Լ միչ որոչյալզոյական: պաճանջում ՍլուսըԼ սել՝ ԱՀա ինչու նա չկարողացավ ղոսւվելիրան, անցավ մյուս սենյուկ Երկերիլիակատարժողովածու, 1930, Հւո. Դ., Լջ 285 ): (Շիրվանզադե, Նա ուրախ-ուրալս սուլելով, զնաց մյուս սենյակ (անղ, Լջ 309): տան

Շարաճյուսություն

Երկուսն էլ պետթ Լ ուղղել ճյուս սենյակըկամ (մի) ուրիչ սենյլակ: Երբ զոյականը այնպիսի մի 4ն ունի, որ թեն որոչյալ, բայց չող չի ստանում, Լ բնականաբարկարելի գանել մյուս ըւսոր. օրինակ' Ն նում Լր մյուս սենյակում (ւսյն մեկլլր). Նա թնում Լր ուրիչ սննյակում (մի որեԼ ),

Այո, այդ,

այն րւսոերի Հին Հոլովումր

Հետո

ձներ.

եղծվելով' առաջացանղանազան

վերքաղաս երկար ձների փոխարեն ղրվաճ կարճ ձն. ինչպես" Ոչ Լ թեղ հ թաղաքիս յայսմ բնակել(Վրթ. Հ. ւ. 320) բեղայնս, ւսրմւան բնդ ժամանակսն 1)

-

(ւսնդ..113): 2)

3)

Հոզնակիիթվականի տեղ եղակի. ղերծուցից դթեղ յայդմ տանջանաց:

Հոլովիչփոթություն,

184): Զայնք(փիս. կացաթ ընդ ւսուն այնորիկ (նրա Հեւո) (Վրթ. Հց. ւս. ) ղւյնս (Վրթ. Հց. ւս, 189), յայոմլերին վերայկայ 349. այսմ ւզատրողական բանիւքս խարեցա. 393. յայսմ ճանապարՀաւս 394. անարժան կարզիդ ալդորիկ 640 (փլս. այդմիկ).վասն այսու ժամու բ. 21 ընակչացն փւաղաքիսայս-

միկ (Պղատ. Տիմ.83): 4) ՏարբերՇոլովում.

(Բ. 45), լայսոց այսիւ աղավսնասթով (Վրթ. 2. ա. 313),այնիւ Հաստաւտեագ. (Բ. (Բ. ւլաւոճւսուսց 45), ղկնի այսոց բանից. 53), այնիւ(Պղատ. Տրմ.121։ Սե(Ե սերեոս, Պաւտմութի, ն, ոական'այսոյ(Վրթ. Հց.ւս. 49). այսոքիմբք (ասոնցմովւ|)

550, 662) 5)

ն

ւսյլն:

Ետադասանճոլով.

այն (Վրթ. Հց. ւսղղդեաց սրբոյձերոյն

ւս.

Նա

ն

Նո

ն

392):

ինթը, իր. Այս բւսոերի զործւձությունը Հւսճավա չփոթության տեղիք է տալիս. Սւոեղծեց սա սքանչանայ իր վեչ զործերի վրայ "Ավ. (Աստված)նրան (Ազամին), որ Իս Ընտիրերկեր.Հո. Բ. Երնան,1940, Լջ 277): Հւսկյւան,

ԴԵՐԱՆՈՒՆ

ենթ սկայից Հետո սովորու։յունղարձան տսվելաղրությամբղնել դա, դրանք ղերանունները. դրանք թռչունների այն հրամն Լին, որոնց ւսյնալես Հեչտ ՕրինակԿ̀անայք, Զզրվածօրենք.252): պիտի որսար ինթը (Սիրաս,

ուղղական Արբնելյոան Հւսյերենում

-

50-1

Հ.

Աճառյան

ԱՆՋՆԱԿԱՆ

ԴԵՐԱՆՈՒՆ

Անձնականղերանունը կարող է բայից աուսջ կրճատվել, որովչշետն բայի տալու, այն լեղուների մեջ վերջավորությունը բավական է դերանունը ցույց սակայն,

ուր

եր: ղերանու

Լ ղնել բայիխոնարՀման մեջ միչտ ւիննույնձնն ունի, ւնՀրաժնեչա

Դերանունը Հւսյերենի մեջ Լլ պարտադիր Լ այն ղեւղթում' 1 որ մի թանի ենքակա միասին են. օրինակ՝ Ես եղբայրս զեացինթ: ու

Դութն

ձեր

Հարեւանը չկայիթ:

Դերանունը ղնել պարտադիր Լ, երբ կան տարբեր նախաղասություններ տարրեր ննթականերով' Ես ղպրոցնք գնու ւք, իսկ նա տուն Լ գնու մ: 3) Երբ դերանունը տարբեր բառերի լրացուցիչ ունի' Ես, լսեղճս մենակ եմ մնացել: Դու, որ մինչե երկինք էիր բարձրացել, այժմ ընկար: 4) Երբ չեչտված Լ' Ե՛ս եմ ուղում: 2)

-

»

ՊոլսումՀւսճուվս եղ.սկիիւռեղ ՀողնակիԼ ղբվո'մ,

Ժողովրդական լեղվով օրինակ"

Գնեւսնթ

տեղ նստենք: բանն ալ բնենք: ուս

Սու

անչուչտ Թուրթերենի ազդեցությամբ է. օրինակ' չունու տա ալալըմ ն ւսյլն: Նույնը կա նան պարսկերենումօրինակ' Ոոծոռ փճտո կամ ե12 օոտ չ0ոմ11 ւիիս.ես նրչսն տեսա. ն այս բանր այնքան Լ աուսջ գնացել, որ մենք ն դուք րաոնրի տեղ ղրվումԼ ձն. (Հ13681-Շ6թ, Եւ2-1Շո, Տւ2-1Շղ, ՏսոճՅո, Լջ 115): նոր Հոգնակի սլւսրսկերեն ւի եղակիղոՄելնեդյանլեզվում ոքսոճ, երբ ւի եզակիղերանուն մշիւսնա յականի Հետ, ղերանունը Հողնակի կղրվի. ինչպես' Սա

Սոճու

ոճ

ոճ

մենթ ն «այրս ՈՅոՁ

ես ն

Հայրս,

ՏսքՇ

ոոճ

նրանք

սիլ.

-

ն

Աստված

-

փվ. Նան

Աստված:

(Բո), 2077):

Շարաճյուսություն

ԴԵՐԱՆՎԱՆ

ՏԵՂԸ

ԴրվումԼ րւյից ւսնմիջապեսՀետո. Պատրասոեմձեղ ւոնդր (ՀՀ. ԺԴ. 2): Ցամենայն զորութենլ քումլ ծառայեցեր դու ինձ միամտութեամբ. (Ազաք. 51): Այստեղ դու վերջաՀար Լ, ուստի առաջ Լ դրված ն Հետո' ինձ, Ցայնժամ տայր նմա ւվլատիւ(Ազաթ. 30): Լոււու զայս ամենայն լԼոազաւորն «Ազաթ.48): ի վախճանի յաղթէ նմնսբարին(Եղն.71:

ՑՈՒՑԱԿԱՆ

ԵՎ ՍՏԱՑԱԿԱՆ

Երբ միասին են. նավս ղրվումԼ սւուսցականը,Հեւոո ցուցւասկանը, ինչպես' իմ ն Քո այդ 4նեբը այս ւղաս. այլե: Նորբանաստեղծականձներում Հակառակչարքն. ինչպես՝ այս իճ ւողան, այդ ֆո ձները ն ւայլն: լեզվի մեջ ըեղունված Լ միայն առաջին 4նր, բայց կարելի Լ Ժողովրդական նան' ան իմին աղվոր աղջիկս. ան ջուկին կիւզելիմ տուները. իրբն ածական ն իրբընղերանուն ունենալով միննույն 4եր' Հաճւայվս տեղի պիտի տար չփոխության, օրինակ" Այդ մեծ վեճի պատճառ ղարձավ: կարելի Լ Հասկանալ երկու իմաստով Լլ: Խոսակցության մեջ կարելի Լր լռուսափել երկղիճությունից, մի կարճ դաղարով անջատելով ցուցւսկանը Հաջորղ բառից: Այդ լնեծ վեճի պատճառ դարձավ: իրոթ Լլ տեղ-տեղ զտնում ենք ցուցականը րաժանված րբուխով' իրն դերանուն զործածված. օրինակ՝ Այդ՝ Համայնական Հողատիրության իսնդիրն Լ (Մանանղյան, Ֆնողալիղմը մ, 1934, էջ 190). սփվովլոսնակ ձնով ւսսելու «Դա ՀաՀին Հայաստանու ւվլասրզ մայնական Հողատիրության ինղիրն Լ»: այն Այս, այդ, ցուցականներըՀաճալսզործածվում են չկրկնելու Համար պարբերության մեջ գործածված ղանաղան դգորականները: Այս ղեպղյքում այս ցուցականը ներկայացնում Լ մուսավոր զորականը, այն ներկայացնում Լ Հեուսվոր բոլորովին Են ւսյս կանոնըչպաՀվիճչւիվ. կարող Լ ւսուսցւանալ ղզոյւսկանը: սխալ իմաստ.օրինակ' ւտեսնւում են մի Փիչ Հեռու Գիմբրիից գիւղիւսւերսկները.որտեղերբեմն 200 թուրթ |անղբրել Լին տեղի Հայ բնակիչների Հիւրասիրութիւնը, ն միննոյն զիՈւ ղեգրութիւններ, չերը այս բարբարոսները կոտորելէին նրանց (8. Յակորեան, Զ. 102): Այս ցուցականը ակնարկում Լ «Հայ բնակիչներին». որովչետն այս Լ Լ գալիս, որ Հայ բնակիչները կոտորել են վերջին գոյականը. սրանով ղուրս Թուրթերին. բայց անչուչտ ՀեղինակըՀակառակնԼ ուղել ասել: --

Հ.

Աճառյան

Գրաբարի մեջ կարող Լ ն ղիժորոչր ղրված ղեպքում այն ցուցականր կրրճատվել, բայց աչխարՀարարում նույնը ճաճախ անկարելի է. օրինակ. կարելի չէ առնլ' Ինչքան ուչանում Լր անձնավորությունը, որին սպասում էր, այնքան ավելանում Լր նրա ջղայնությունը (Սիրուս, Չզրվոած օրենք, 114): Պեւոթէ աւել «այն ւսնձեւսվորությունը»: Են իրար ն ունեն Երը մի թւսնի զոյական Հաջորդում միննույնցուզւսկանը, կարող է ցուցականր կրկնվել կամ ոչ. օրինակ' Այս տունր ն այս պարտեղր նեն պարտեզը իճն ե: իմնեն այս Բայց ֆրանսերեն կարելի չէ ցուցականը կրճատել, Հենց քեկուղ այն պատՀւսճաւյվս տարբեր ցուցականները ճառով,որ սեռերիւռարբերությոան պատճառով են լինում. օրինակ" ուր անձրամեչտ Լ ասել Այսպես նան միներեն, -

ու

ւռու

-

ոու

ՅԸՇՏԱՇ

ւսյս

ուօՇ

Տ1

ՅՃՇՇտլՇ

քո

Տտսու

մս"

ն ւսյս |սնձորքթ

տանձը են թաղցր, բայց զերմաներենկրճատմամբսովորական Է ասել՝ Ծւօ«Շ Ճքք6|ոսմ 81ոոօո Տոմ Տնտք: դրված ղանաղան բարեր ինչպես նան սրանց սիոխարեն Ցուցաականները, (առաջինը,վերջինը,նախորդը,այս վերջինս, Շեւոհյալը ն նմանները), պետք Լ «Այս ճչտիվ պաՀեն իրենց դիրքը, ապա թն ոչ սխալ իմաստ կտան: Օրինակ. քարգմանիչ Հայ քաղկեղոնականներըխոսքով գրով մաքառում Լին Հակաքաղկեդոնականներիդեմ. սրանց թվին պատկանումԼր ն Խորենացին» (Մալ1944 թ.. 76 8-4, Լջ 51: Սրանցսլիտինչանակեր |ուսսնան, Տեղեկազիր, Ակաղզ., ն դիտենք, ԼԱ Մալլսասյանը սկսելէր Քա«Հակաքաղկեղոնասկան» որովՀեւոն բողել, խե Խորենացինկաթոլիկ Լ, ուստի պետք Լր ասել նրանց: Աչլուսրարարումցուցականը դրվում Լ գոյականից առջ, եքն գոյականը ունենա մի կամ ավելի ածական, ցուցականը ղրվում է բոլորից առաջ, այս մարդը. այս զեղեցիկ երկիրը. այս մեծ լայնածավալ աչխարձր: Նորաձն երճույթ է. երկրորզ դեպքումն էլ ցուցականը պաճել զոյականի վրա. ինչսլես" զեղեցիկ այս երկիրը.մեծ լայնածավալ այս աչխարճրչ Բանաստեղծականգրվածթների մեջ այս ձնր բավական Հաճելի Լ, բայց արձակի, մանավանդ զուտ. գիտական գրվածթների մեջ ղուրեկան կարելի չէ Հին ՀալլասւոանումՖ Համարել:Այսպեսօրինակ.Մանանղյան, «Ֆեոդալիղմբը ւԵրնան, 1934) ղուտ բանասիրականդրվածքի մեջ դործաձում Լ միչտ այղ 4նր' անչաճ Լ կերպով: Բայց բոլորովին անախորժԼ դառնում երնույթը, երբ ասում ու

ու

ու

որ. այս ընթերցվածն աղճատվածչԼ, Լջ 173): Եթե «կԿարճազատացն) եթե ւսյս «կարճաղատացն» ընթերդԼավագույնկլիներ ասելպարզաղվես' վածը... բայց ավելի լավ կլիներ բոլորովին չդնել այս ցուցականը:

՛

Բնազրում օրինակրբացակայում է (Խ. Բ.):

ՇարաչՀյուսու թյուն

Ս, Դ, Ն

Հարաբերականնախաղասության մեջւսռաջինչեչտյալբառից Հեւոո ղրվում ՀաճախսասոկությանՀամար'ղեմբի Համեմւատ' ս, դ,ն. ինչպես` Ոչ որթկարե ղայղ նչանՍ առնել, ղոր ղուղ ւոնես (842. Գ. 2: ԲանիցԴ առասպելաց ղոր ոչղ վայել Լ թեղ խոսել (Ազաթ. 68): եւ որ բնդ Պեւորոս, նմայնԼին (Ղկ. Թ. 42): եսն Զի ուր իցեմ,եւ դուք ւսնդ իպլթ (84. Ժղ. 3): (նկատելի Լ 3-րղ ղեմթի տեղ ն) Սակայն դուջ ինթնին խեղճ թոյրդ զտնելու Համար պետք եղած խուղարկու1875, եթ: (Անիճեալն, թի' եներն ընելոււլւսրւուսւոր խրգմ.Մամուրեան, Զմիւոնիա, Հւո. Գ., Լջ 59): Լ

տ

տ

Սւտացականը. դրվելովբարղդ բւռոիծայրին.ստեղծումԼ որոչւսնւկատեՀու-

թյուն. օրինակ ասում ենթ քթնեոակինս, Հորեղբայրս, եղբորորդիս ն այլն, որով Հասկացվում | այնսլես, իրը 1. իմկինն է. իճ եղբայրն է. իմ որդինէ. մինչդեո ե է Լ, իմ Հոր եղբայրն իրոթ իմ թեոու կինն իմ եղբոր որղին Լ: Բայց իրոթ ոչ աոնում ոթ ուչաղրության չի այղ Հանզամանքը,որովՀեւտնբարղ բառերը կազմում

անբաժան միություն: ւոեսած ւոնսած ւոունա, աղջիկս ն այլն խոսքերի մեջ ոչ թն ւոունն Նմանապես են

մի

ն

է իմր կամ աղջիկն Լ իմը, այլ տեսնելն Լ իմբ: Դրա Համար չատ որ ասում Է իմ տեսած տունը կամ տեսածս

Լ արնելաՀայ ձեր, նան

թքուրթերենքճռտյոո

Ը"

կամ

Եճուռ

տ

բծոմոո

ավելի պատչաճ

տունը: Այսպես

Շմ.

տ

սւտռացականը վերջը ղնելով' փաղաքչանք կարտաՀայտոՊորւոուղալերենում

վի. ինչպես՝

զվսճբոմօհԲլհօ սիրելի որղի կամ սիրելի որզի իմ, ինչես" իճ զսՇումօՈլհօ տոօս ( ՃոտքՇէէ,109): 1Պօս

առնումէ որոչյալՀող.ինչւես' ստացականը իւուսլերենում 11 ոուօ

ՇՅՆՅԱՇ,11

Տս2

ՇՁՏՁ,

11 էսօ հեոօ,

միայնաղդականականբառերըչեն (ԲՇոո2ու,Օոոո,, էո,

20)

ստանում

(1

չկայ):

Հ.

Աճաոյան

ՑՈՒՑԱԿԱՆ

կելլոական ԿՇՏիհ լեզվով ցուցականք են հառ հառոատ այս, այն, են Հեւոո, որ սւուսնումԼ որոչիչ Հող. դրվում դոյսկանից հառ Ֆ Ք`ւ մարղ այս այս մարղը: ()օոշտ, Լջ 294) ղթնելն (փ|ս.ղջւն) (Վբրք. Հց. ւ. 158): ասես ե (Ավ. զիրթ. Նոր Կտակարան,165): ղդոցանլկ զել Հաճնիբարբառո. աս, էս, իսօ աղ. էղ. իղօ այս. այղ, այն. ւսն, էն. ինօ ւս սեո 124. 125, սարա (փխ. սորա) (Փիլիսուիայական այլարանուիյյուն, -

)

-

-

156).

Հողզնակիսազ

(անդ,

-

157):

(Ոսկ. մ. գ., Լջ 132): ձեր Աւղանբեկիբարբառը: ԱՆիկա՛ -ն Մենք Հառաջացել Լ ձ-ի պատճառով, սրա օրինակով Համչենի' դունքչ դու » դուն ունի մի ն ավելի.որ Հիչեցնում լ Հնղեվրուական լեՀայերենում' ղուների Հավելյալ ձայնը. ՕՆ Հմմյու Հուն. ատո. ղյա Հոմեր. ճ)յ/ Նծ ԼՕՆ, ԼՕՍԽ Հոմեր. էՍԽղ բայց մերդուն ձեր նույն ծազումը չունի. այլ ան րառին Լ ղղված' դուն-անչ Զնոյն

ն

տոն

արա

գիտեննան

ո

ու

ԲԱՑ

ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐԻ

ՓՈԽԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

մի ժամանակ ունի իր իրական ւսրժեթը ն դործածության որոչ ւոնղը, բայց երբեմն մւոքի արազության կարող են նրանթ իրար ւվատճառով Լ, վերցնում Լ դլիիարկր ն մեկը Շագնված պատրաստ փոխանակել: Օրինակ, ն նա ասում «Ես Լ. 4եոնափայտր զնացի»:ԻՀարկե, ղեո չի գնւսցել,նա գնում Լ (ներկա) կամ ավելի ճիչ պիտի զնա (ապառնի), ն սակայն նա արղեն վճոսկան զործունեության վերջին կեւտիվրա լինելով' մտթով չտապում է ն ասումԼ «դնացի»: կարող Լ նույնիսկ ծՀւսնկարծմի բան Հիչելն նտ ղառնալ, բայց նա ասելԼ «զնացի».փոխանակ ասելու «զնում եմ)»: Թեն

ամեն

Շարածճյուսություն

Նան

Լ աւրաղա մեկը ասում զործողության Համար «վաղր դնում նմ»' ն ամեն մարղ էլ Հասկանում Լ, թե վաղր պիտի զնա. արղեն երբ վազն է կատարվելու զործր, անչուչտ: ապառնի Լ. բայց մտքի արազության կամ զործոԼ' ղության վճոսկանության ւպատճառովասում «վաղը զնում եմ»:

ԷԱԿԱՆ ԲԱՑ

Երբ չեշտյալ կամ Հարցական մի բառ կա նախաղասության մեջ,նույն նախաղասության Եականբայր առաջ Լ դրվում ստորողելիից կամ Հարակիցբայից. օրինակ" Ո՞ւր ես դնում: Ո՞վ Լ ասել: Ո՞վբեր են եկել: Ե՞րը ես եկել. ե՞րբ եթ զում դալ: Ե՞ս եմ այս ուսն ւոերը: ու

ւյս ի՞նթն Լ ձեռնարկել գործին: են մեր նախնիթ: Որո՞նք

բայական կաղմությանց մեջ, ինչպես' Նմանասղես վեցին եմ վեր կենում: Վերկենալ.-Ես առավուռները Դու Անց կենալ.այնւոեղո՞վ Լիր անցկենում: Դուրստալ.- ի՞նչ ես Հիմար-Հիմարդուրս տալիս:

Այս կարզի բայերի չարին նն նան վեր բայով կաղմված բառերը. ինչպես' վեր կենալ, վեր ածել ն այլն: Վերջին տարիներս սովորություն ղարձավ մի խումբ զրողների մուռ, վեր ածել «փոխվել» բայի նման վերածել «ղարձնել» բայն էլ. իր մասերին վերածել ն

»

չրջմամբսել'

(փ|ս. ասելու անզլիական Անզլիական ստերլինգ վեր ենք ածում ոուրլու ածում ): նչանակում Լ փոխում ենք: սւոերլինդը վերածում ենք ոուբլու Վերենք նման նան կարելի չե չրջումներ կատարել. օրինակ' բարդ բայերը բաժանելով առում Եր դիալեկտիկան (տե՛ս Հումբոլւոր իր ուսումնասիրություններում կիր ն ՍովետականՀաՀոդվածը,Մառոր Հնդեվրուղարանությունը, Ղափանցյանի յաստան,19113.մայիսի 16 (76 104. Լջ 3-րդ.սյունակ 2-րդ յ: Այոչ Հայերեն դարձվածը Հայերենի վերածելու Համար պետք է ասել պարղապես' կիրառում Եր (արղեն «կիր Լր առում» Հայերեն չե նան այն պատճառով, որ

չի կարելի սել

առում

եմ. ւսյլ ւսոնում Ի

նմ):

Ի

Երկու ն ւվելի բայեր, որոնք Հոմանիչ են կամ միննույն գործողության Հետ կապված գաղափարներեն. Հաճախիրար Հեւտ միասին են գործածվում: 0Օրի108). | կամ մնայ, (Ազաթ. նակ' փոխանակ ասելու Հաճախ ասվում կայ մնայ ե կայ մնայ (Սղ. Թ. 8), իչիսան Յունաց ի Հալաձել կայը զեկեղեցի Աստուծոյ Ագախ. 38):

Հ. Աճառյան

են' Այսպիսիօրինակներ

Եկնխափնցավ յաչլսարՀն նորա (Բուղ. Արիկաց (Ղկ. Ը. 55): Եկն բնակեցաւ(Մւոթ.Դ. 13): -

Գ.

10):

Երթայք ասացէթ (Մտթ. իր. 7): ՓութոԷջ (Ղկ. ԺԹ. 5): (Բու զ. Գ. 6): կաւզեցին կակնեցին

Լքին,

|սուռեցին, մերժեցին, ւսնարգեցին զտերութիւն

(Ագաթ.18):

ւս Պարեն,

խաչավելվածը չի դրվել (իբր թե մի բազմավանկ րայ լինի) ինչպես' կաց պատմազ (Աղաթ.Հ 44): Լ Էւսկան բայը կաղմում է անվանական նախադասություն, երբ ցույց ւուսլիս. թնեով ինչ Է, բայց Հաճավս նւս ցույցըԼ ւուսլիս դոյուխյուն նննալ. ու

Լ բայական ւսնկալվս չեչտ. Մ կաղմում ինչպես' նախադասություն, Ապա ուրեմնէ ինչ ղօրությիւն ծածուկ(եղն. 11):

Այսպիսի Լական

լիից

րայր

ինչպես" 0ղ ընղ ջուրս

մեր քերականության մեջ կոչվում Լ զչեզոք բայ»:

Հեւտո.

եւ

ընդ երկիր իսաոնԵ (եղն. 219):

Է բան գրոյն(Եղն.217): 2չմարիւո

նան

Երը սւոորոզելին երկու բառ Լ, Եականըկարող Լ երկուսի մեջւեղում կամ վերչբ զրվել. Արդարեւ չաճապետ Ե գերեղմանացեւ պաճապան (Ագաթ.Տ 64): Է (եղն. 10): Վնասակարեւ ւսւպլականիչ Երբ սւոորոդելին նի ինղիր.Եսկանը դրվումԼ նախաղաս, օրինակ՝ Միայնինքն կանխագեւո Է Հանղերձելոց (եղն. 54): Այս բոլորը կմնանույն. եթե Լականի ւոեղդրվիլինիճ.օրինակ' Առանց արեան ն կուռորածոյ լիցիչինուի կողմանցս երկոցունց ու

(Ագաթ.8 39):

ԱՊԱՌՆԻ

Ապառնին Հաճալվ: ստանում Լ պարտավորականինչան, ն երկուսը միանում են իրար. օրինակ" Ես պեւոք Լ զնամ ես պիտի գնամ: Պիտիերթալ ԱնՀրաժեչտԼ երթալ: Այսպես նան ւզորտուղալերեն, ուր ապառնին գործածվում Լ իբր պարտավորական.ինչպես' -

Հ

ՃոոոՏ

Ճ

0ՇօՏ մՇ էօմօ էՇս

Շօո2ՇՅօ

Լ սիրես ղԱստուած ամրողջ քո Պեւոթ

Ւ/օ

ոու

ուտ

(ապ.) չուոե՛ս.

սրով,

Շարածճյուսություն չոլեւոթ է

սւոնս.

զսՇ 18161 7

(ապառնի)

ինչ պեւոթ Լ

ասեմ:

ՃոՏէՇէէ, 302)

(

ԲայրՀաճախ իր

նան

է առնում. զոյականով իխսնղիր ինչպես' քուն Քնել... այսոլես Լ ոուսերենում, ուր ստացվումԼ իմաստի որոչ սասոկուխյուն. ինչպես` Օմ. ԼԱՏՏԸ, 352): Խորմւոածմունթի մեջ բնկնել( Բսօճիչ, ն Նույնր իտալերեն. Օսճտէճէճ, ԸհՇ ոօ Մտտճոոծ... (ՊԻՏԻ)

կարող Լ բաժանվել իր բայից զանաղան երկրորդականբառերով ն կրկնության դեպքում էլ ղեղչվել. օրինակ" Հետո Քնղ Հետ պիտի աշչխարչթ երկիր ճան գանք, գտնենք նրան 93). Զզրված օրենք, Հալալմոր ւողիւլես աւզրենք(Սիրաս, վերջինապրենք բառր պիտի մասնիկից անջատված Լ ամրողջ մի տողով ե Հետո զրկված է. պիտիղեղչված Լ: Այս երնույցբ կա նան րարրաոներում, ինչպես Մչո բարբառում «Պւոիմեր մալ փիւոցուն» «մեր եղբ պիտի սատկեցնեն»: կարելի Է բայր ղնել անղեմ րայի ձնով, որին ՀաջորղումԼ Հոգնակի ենթակա. օրինակ' ՃսՏՏ1էՇէ զսՇ էօսէ 16 ոռօոժծՇ Շսէ քոտ Տճ քլճս, 11 Շոէոճ մօտ ՇիճուՇսոտ Շէ մօտ յօսՇսոտ սո (16Տ ու Շ Շէ սո յօսոտ,Բոլտ, մՂոտէոսոՇուտ զս ՇօուոՇոծոծոէ Ըլոշծր 16ոէ Ճքոծ2Ե1Շ. ու

ու

ու

-

1844, Լջ 160):

ԼՀԱՍՏԱՏԱԿԱՆ

Բայի Հաստատականն

ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ)

ԵՎ

ւուսլիս են բացասականը միասին դորձաճվելով տեսած չտեսած, տեսար ղանազան առումներ. ինչպես" տեսավ չտեսավ, չեկավ ն այլն, որոնք նչանակում են «Հենց որ, Շազիվ թե չտեսար, եկավ (ֆրանսերեն ձ քոոօ»): Նույնն Է թրքերեն. ջճոսր ք0ոոօշ, ջօիո քօլոօշ ն այլն: Նման ձներ ունեն ռոմանական լեղուները՝ մի քիչ տարբեր առումով. ինչպես՝ ուլաներեն, ու

-

-

-

-

Յ

ՇՏՕ

«լույս

4Շ Տ1

Լ,

Տօո

1|սՇՇտՕ

ոօ

1սՇօտ

Տօռ

լույս չէ» (առավուոր լուսանալուՄուո

կաւռալան Ը1 քօտմ

«ռի

ընկնիժայոնրիեղրին: իւոււլլերեն'

ոօ

օռօհ

ՇՏ

ծ,

օճուՇլտ

մօ

): Տստ

քշոչօտ

քսքւմՇ մօճ քուստ Հանկարծ, ինչ Լ, ինչ չէ, աղջկաբիրերը փայլեցին... (Այս ձների վրա տե՛ս Լճօ Տբւէշօւ ՑՏԼ, Հւո. 35, 76 104, Լջ 89): 1ողքոօՆԽտ2ՇՈէծ,ՇհՇ

ծ Շհօ

Շո

ոօո

1Շ

կրնկնեմ- չեմ

51 ՃՇՇՇոմօոօ

Հ.

Աճառյան

(ԲԱՑԻ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐԸ)

Պատմելու ժամանակ կարելի Լ զործաձել երեթ ձն' ներկա, անկատարն կատարյալ. օրինակ' գնում Է նրա մու, տեսնում Ե իր եղբորը, բոնում է ձեռթից ն բերում

իր ւոունր:

Նույնըկաւոարյալով.

Գնաց նրա մուռ. տեսավ իր եղբորը,բոնեցնրա 4նեոքից ն բերավ իր տունը: Երբ նույն երնույթրը մի քանի անզգամկրկնվում Լ, գործ Լ աճվում անկատար, ինչպես՝ Հաճախ մտնում էր պարտեզ, ճան եր գալիս ածուների մեջ, թաղում, դեն Եր ն այլն: գցում ավելորդ լսուտերը,վնասակարճճիներն Եր կուտորում են Անընդունելի Լ միայն այն ձեր, ուր այս երեքր միասին գործաճձվում.օրինակ"

Երբ «ձմեռային ձյունախաղաղ ցրտութիւնն անցւու»,ոսկեսար երիվարներ, ոսկի խազ ն ոսկեճամուկ զգեստներընձայղրկեցՍմբաւոին,նույնպլս եւ անոր իմն երիվար եւ կամար սկանակապ» եւ Աչուտորղւոյնկը նուիրե «օղաւպարիկ իչխան իչխանաց Հայոց Ազգ. պտմ., 314): ւոիւողոսր անոր(Ղուրբան. կոււուս) Աոռւսջիներկու բայերը կատարյալ են, վերջի երկուսը' ներկա: ԲԱՑԻ

Պատմողականլեղվի մեջ բայր

ՏԵՂԸ

սկիզբն է ղրվում.

դգեւոյն (Ագաթ. 8 48): Բույր կարող Լ |սնդրին լսնդրաւուի միջն մտնել. Ամենայն ծննդոց յեւո ծննղեանն դին անուանք (եղն. 123): ՄաՀուամբ ղյոյս Հատանեմ կենաց (Ագաթ.Տ 58): Լ» դրվում Լ ուզել բայր.-օրինակ'Լեզու «Պեւոք ձնի ւոնղ որոչ դեպքերում ն իտալերեն, ւսյսաեսԼ նն Թուրթերեն սովորելուՀամար չատ ժամանակ կուզե. ( ՒՇուոու, 116): 61 ՃսՕ1Շ 461 էՇուքօ քօո 1ոռքմոււծսոճ հոքսո էւօռելճու Լոռու Լ'Հոռոէ ոճոքօՅլէ Շո էոՇոելնոէ դողդողացող ւողան. (ք6ճոօոմւք) դողդողալով.

ԼՀԱՐԱԿԱՏԱՐ ԵՎ

ցույց Հարակատարը

ԱՊԱՌՆԻ)

Լ տսլիս մի զգործ,որ

է առաջ, կատարվել

Լ խոսված րոպեին, ինչպես" Բանի որ ղու Հետնանքը փացրելես, կարող ես գնալ: ապառնին ծրամայականիմեղմն Լ. ինչպես՝ Ֆրանսերեն ես պիտիլխնդրեմ որ լոռես. մՇ ՃօսՏ էոլոՇ: )Շ ՆՕստՏ մո ճոմծոՅւ տնում

նրա բայց գորձր արդեն վեր-

Շարածյուսություն

երրբորղղեմթ Հրամայականը կղնեն մւոորադասական, Ֆրանսերեն

ինչպես' զս ՏՇ 18156 թո՛ղ լոի՛: Անորոչ ղերբայ-Հրամայական ՅԱՇո ճս Հրամայական նն: Սրանջվճռական

քո

ԺԱՄԱՆԱԿԻ

ՔոյՇոււ|

ՍԽԱԼ

Եթն մայրը ժամանակին ղգաստանար, գուցն դործն այլ ընթացքււռանար ւլատմում է մի անցյալ դեպք, ուստի (Սիրաս,Չգրված օրենք,532). Հեղինակը պիտի ասեր «ղգաստացած լիներ», անցյալ Լ նան զ«ստանար»ե ոչ ապառնի. ուստի այղ էլ պեւտթԼ փոխել «ստացած լիներ»: Հաճա ւոեսնելով,որ միատեսակձեր (ներկա կամ կատարյալ) Հեղինակր Լ, ձանձրալի փոխում Լ պատմելու ձեր ե ներկայից անցնում Լ կատարյալի ն կամ կատարյալից' ներկայի: Բայց այս անցումը այնպիսի ճարոլիկ ձնով պետք Լ անել, որ աննկաւոելի լինի ն ականջ չծակի:

Հաջորդության մեջ Ժամանակների

բայր":

»

առանձնապես կարեոր Լ

Հիչել

սեւ

Այս բայր երբ անկախ չէ ն կապված է նախադասության մեջ մի զլլսավոր բայի Հեւ, Լ նույն գլլսավոր րային. ներկայի անկատարի ն ապառնիի մեջ Հետնում ինչպես՝ նմա եւ ասէր. Եւ աճա մատուցեալ րբորուո մի, երկիրպազանէրը (Մտթ. Ը. 2): նա Հարիւրապետմի, աղաչկր զնա եւ ասէր: Մաւտնաս (Մտթ. Ը. 5): Ե, ՅովՀաննկսարդելու զնա եւ ասկ (Մւոթ. Գ. 14): եւ ասասցեն Ցայնժամպատասխանիտային նմա արղարքն (Մտթ. ԻԵ. 37): իսկ եթե գլխավոր բայր ղրված Լ կատարյալ,ասեմ բայր դրվում Լ ներկա. ինչպես' Հարցինցնա եւ ասեն (Մւոթ. ԺԲ. 10): Այլ առաջ լխոսեցաւ րնդ նոսա եւ ասկ (Մտթ. ԺԳ. 33): Նա պատասխանիետ այնմիկ որ ասացն ցնա եւ ասկ (Մտթ. ԺԲ. 48): Երկու ձների գործածության Համար Հմմտ. ԱՀա Հրեչտակ Տեաոն ի ւոնսլեւսն երեւեցաւ եւմ եւ ասէ (Մթ. Ա. 20): ԱՀա Հրեչտակերեւեը ի տեսլեան Ցովսեփու եւ ասէր առ

(Մտթ.Բ.

"

Մօջե ԼօՏ

մշս»

13):

Լհչոոօտ Կօքեռս:

մօ Էռոռ. 142-144.

Հ.

Աճաոյան

ԲԱՑԱՍԱԿԱՆ

ԲԱՑ

դարձվածներ, որոնք թեն ձեով դրական, են. օրինակ, ֆրանսերեն, կան

բայց

իմաստով բացասական

յօ Տատ էւօք քճւԵլՇ քօսո 16 ՄոլոՇոԸ Շաւո ւոկար եմ նրան Հաղթելու Համար(իմա' ես այնքան տկար եմ, որ չեմ կարող Հաղթել երան): Նույնիսկ Հայերենի մեջ ստրկաբար թարզմանված` «Վասնզի չատ աղոր ւողայ մ" Լ բարի ամուսին մր րլլալու Համար» (Ա. Տիւմայ որդի, Կնոջ մր վեր. Զմիւոնիա,1881, Ա. Հւո., Լջ 199).- ուզում | ասել «Նա դեղեԹարգմանություն. ցիկ երիտասարգԼ ն չի կարող լավ ամուսին լինել».- Հմմտ, Հայկական առածը Երհանում' Սիրուն կինր իր մարղի կինը չէ. կամ Սիրուն մարղը իր կնկա մարդը չէ: ԼՆԵՐԿԱ`

ԱՊԱՌՆԻԻ

ՓՈԽԱՐԵՆ)

Ասառնի դնելու փոխարենկարելի Լ գործածել ներկա. բավական Լ, որ նրա սովոլինի մի այնպիսի բաո, որ ապագանցույց մուս: Այսպես'Փֆրանսերեն են՝ րական ձներ )օ ոօ ւօքօտծ Շո յսաՇէ քոօօհոմո )6 զտէէՇ Քճուտ 1Շ 2 Յօ6է. Հայերեն կարելի Լ ասել' Հեւո

Եկողչարաթ քննությունեմ ւուսլիս: Մի միս Հեւոո ւլսսկվումենք:

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ

ցույց Սաճշմանականը

ՀԱՑԵՐԵՆՈՒՄ

ստորադասականը՝միայն կարելի կամ ցանկալի մի բան. օրինակ՝ ԹլԼ լյաուսջին ժամանակս ւրալեզք1 լիեզեինզվիրաւորս եւ2 ողջւացուցանէին, են եւ եւ2 րդ ընդե՞րոչ3 լիգիցեն ողջացուցանիցեն. ո՞չ նոյն ւզատներազմունք5 նոյնպես վիրաւորքճ ւսնկանին(Եզն.100): 2 Հաստատ 1ն իրողություններ են, ուրեմն' սաչմանական են, Յեն 4 կարելիություններ միայն,ւսնՀւավատայլի,ուստի սւոորադասականեն, Տն 6Հաստաւո են. ուստի սածմանական: դեւղլքեր նղ2 կամիցիզնորն (Ղկ.Ե. 39): Ոչ ոք1ըմպԼ զծինն (1) Առաջինը խճելը արղեն Հաստատ երնույթ Լ, իսկ 2 (կամիցի)' միայն կարելիություն: է ւուսլիս իրողություն, իսկ

Շարաճյոս սություն ե գեւղզ... Խերթայք 1)

եւ

գտանիցլք նչ անղ2:

Լ, 2) ցանկալի:

Հաստատ

ինչ ղձեգ (Ղկ. զ. Հարցից

ե

9)

(ուղում

նմ

(Մթ.

ԻԱ. 2).

): Հարցնել

կերիցութ ուրախ լիցութ (Ղկ. (ցանկություն): Այս պատճառով ածա ապառնին Հաճավսւսւոորադասականէ դրվում. ինչպես' 30) (առանց ): (Ղկ.Ժղզ. պլաչիսարիցեն վախճանի ԺԶ. Հաւանեսցեն Հայտնի): (Ղկ. (վավճանրը Սւտոորադասականը զործածվումԼ նան իբրն պատվեր. ինչպես' բերիցէ կամ րերցէ: Այս պարազայինավելանում Լ ծաճավա թո՛ղ. Թո՛ղեկեսցե դմա ուրախութիւն (Ագաթ.Տ 105): Այս դեպքում ավելի գործածվում Լ -իջիջ. ն բմպիջիքի նոցանլ (Ղկ. Ժ. 7): ի նմին տան ազանիջիք, ուտիջիջ Անկատարչունի ստորադասականը.ուստի դրվում Լ սաշմանական անկաւոր.

Սա

թէ մարգարլ

ոք

ԺԵ.

էր,

ապա

ԿԱՏԱՐՑԱԼ

Լ (Լջօոռծէ,ՑՏԼ, Ենթադրվում

գիտԼր (Ղկ. է.

39)

(անիրականբան):

ԵՎ ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ

35, Մ. 104, Լջ

49-50), Թե Հւսյերենի գերա-

է տալիս մի ղրություն, որ դեո չարունակվում է, մինչդեռ կաէ տալիս մի դրություն, որ փոխված Լ (այլես չի չարունակվում):

կատարը ցույց տարյալը

29)

ցույց

Օրինակ"

Եդ ի կուսծոյ գերեզմանիուր չԼը բնաւ զոք եղնալ (ն այն ժամանակ Լլ ղեո գրված չԼր ն Հին դրությունը Լը (Ղկ. ԻԳ. 53-54): չարունակվում Յորումոչ ոք երբեք Լր եդել (ՑՀ. ԺԹ. 41): Տեսին զտեղին ուր (Մրկ.ԻԵ. 47) կամ" Տեսին որպես իջաւ:մարմին նորա (Ղկ.եգ. 55): Հայերենի մեջ անկատարը ցույց Լ տալիս մի զործողություն, որ տնական կր անցյալում. այսպես Լ նան անկատարը Հունարննի մեջ ն ընդծանրազես ա

ւսյս նչւսնսկությունը նավուսլեզվում: Հնդեվրուղական Լատինըձնափոխելով

վերածվել Լ մի գործողության, որ մի ուրիչ գործողությունից առաջ է եղել: Հայերենում անկատարը ծառայում Լ նասն պայմանական նախադասության ճամար, որոծեւտնՀայերենը չունի սւոորադասական ւսնկաւոար ձեր: 0րինակ' Սա մարգարէ ոք էր՝ ապա գիտլր (Ղուկ. Ե. 39): (ՅՕՂՏէՇ) ցույց է ւուսլիս մի դործողություն, որ վերջացած Լ, կւսւուսրյալը ցույց ւսուսնը նկատի ւսռնելոււոնողությունը:Երկու ձների Հակւսդրությունը Եւ ե ւուլու ծամար՝ դնենքՀեւոնյալ ելեալ օրինակը. վաղվազակիդերեզմանԼ անտի աչիւ ն իսնդութեամբ բաղմաւ՝ ընթանային պատմել աչակերտացն: Եւ ւսծա պատաճեաց նոցւս Ցիւսուս եւ ասէ (Մտթ. ԻԸ. 8-9):

Հ.

Աճառյան ատտռտտտտգաաա» աաա

Երըեմն միննույն պատմությունը պատմված ենթ գտնում մեկ կատարյալ ե մեկ անկատար ձնով.օրինակ (Մթ. իլ. 48-49): Եւ վաղվաղակի ընքացավ մի ի նոցանլ, սպունգ լի քացախով, Հաումն բնալ յեղեզան' ետ րբմպելնմա: եւ կլսքն ասէին. Թող,ւոնսցուք եթլ դա՞յ Եղիա աո

զդա: փրկել

Մարկ. ԺԵ. 36 Ե ընքացնալ մի

եղից սպունգ մի քացախով եւ Հարնալ յեղեգան' տայը ասկ. Թոյլ ւոուր տեսցուք, գա՞յլ Եղիա իջուցանել զդա: Հունարեն ըմպել 111530 ինչպես որ մենք Լլ այսօր չպիտի բնագրում երկու դեւլքումն էլ գրված Լ «տուաւ «տունց ասեինք |լսմելու» կամ որ իսմէ» ն կամ «լամցրեց», ինչպես աչլխարչաբարթարգմանության մեջ Լլ (Պոլիս, 1906) ունենք Մտթ. նորան տուաւ, նորան՝ որ իմմէ, կամ ֆրանսերեն թարգմանություն (ԱՇ որ լոմլ, Մրկ. Մօե, 1880) երկու երկուսիւոարբեւոեղն էլ լս1 Շո մօոոճ ձ ԵօւոՇ: Գրաբարում էհծոոՇ "ՇԼԵռս», Լջ 131) բացատրում Լ նրանով, որ երբ Լշտ բությունը(Մօջէ, դործողության վերջացած լինելը կարնոր չէ Հայտնել, ընտրությունը աղատ Լ լինում, բայց կարելի Լ կարճել նան, որ թարգմանիչը րմպելու .գործողությունը ն եբը քն խմած միջոցինմ ասել,Թե «թող ւոնսնենք...»: ւոնականԼ ըբմրբոնել Ըսւո այսմ ւլւստմական ոճի մեջ, մինչդեո Հունարենը դնում Լ չարունակ ՅՕՐՏԷՇ, ծւսյերենը ըստ մերբ իմաստի ւպաշանջցիղնում Լ մեր կատարյալ, անկատար, այսպես' Մատթ.Իէ. 28-30. «Մերկացին զնա, եւ արկին ղնովաս ֆղամիդ կարժիր. եւ բոլորնալ պսակ ի փչոց" եղեն ի զլուլթ նորա, ե եղլզն եւ յաջոյ ձեռին նորա...կատակլին ւսալին.Ողջ լեր, ԹագաւորՀրեից:Եւ թջնալ ի նա' առնուին ղեղեգեն եւ ծեծին զգլովս նորա: եւ յորժամ ձաղկեցին ղնա, մերկացուցինի նմանէ զքղամիդն...»: Այստեղ, ուր զործողությունը կրկնվում Լ, Հայերենը դնում Լ անկատար,իսկ Լ' դնում Լ կատարյալ: որ մի անգամ եղել վերջացել Ամբողջ Մարկոսի ուր ներկա (չճաչված բայի ավետարանում,Հունարենը ունի չուրջ 150 ւլատմակախ ձները), որոնց դեմ Հայերենը միայն 90 Լ պածել, որի մոտավորապեսկեսը գալ անդ, Լջ 132): բայով (Պ/օջէ, նմա

ուն'

եւ

ւոուաւ

ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ

Հայերենի ստորադասականը.թեն բոլորովին նոր կազմություն ունի Հայնճիչտ Համաւատասխանում Լ Հայերեն րենի մեջ,ճիչտ նախաղասությունների ն մասամբ էլ Լ մի դործողու ըղձականին: սւոորսղասականին Ներկայացնում թյուն, որ կարելի կամ ցանկալի Լ: Այս ձնի մեջ Լ, որ ներկայի ն ՅօՈՏէԵՇ-ի նչաԼ. նակությունների տարրերությունրը զգալի կերպով երնում ներկան ցույց Լ ւռալիս տնական գործողություն, իսկ ՀօՈՏէՇ-ր' կաւտարված,վերջացած: Շատ լավ ցույց է տալիս Հաջորղ օրինակր այս երկու ձեերի տարբերությունը. Կին յորժամ ծնանիցի(ոնկան, Հունարեն Է1Թ:-ր),տրտմութիւն Լ նմա, ղի ՀասնեալԼ ժամ նորա. այլ յորժամ ծնցի» (վերջացաւ 1/85Խղժղ) «զմանուկն, ոչ եւս յիչէ զնեղութեան վասն լւանդութնաննե, զի ծնաւ մւսրդ յւսչլսարՀ»(84. ԺԶ. 21-22): ու

-

Շարաճյուսու թյուն

ապառնիի ղեմ սովորաբար Հայերենում ղբվումէ սւոորադասաՀունարենի կան ՅՕՈՏԷՇ, դրա Համար ել այս ձնր Հւսյերեն մեջ կոչվում Լ քերականության է: ճապառնի».որ սխալ բացատրություն կոչված ձնը մուոավորաւղես իմաստով ն ծագմամբ ՀամաւպաԿատարյալ ւուսսիսանէ Հունարեն ճօոտՏէօ-ին, այսպեռ' լջի- քմւռօԽ ն այլն:

(ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ

ԵՎ ԱՊԱՌՆԻ)

ն գործ է ծվում իբր ապառնի, Սւոորադասականը Հւսճավխս միննույնւզաւոեն Ժ. 7-23: մությանմեջ երկուձեւերըկարող (սառն գործածվել. օրինակ. Մաւոթ. ես զձեղ յաւոնանս ե ժողովուրղս «Մաւոնեսցեն ղձեզ եւ իւրեանց ւոսնջնասցեն եւ առաջի դաւտաւորաց ղձեղզվասն իմ...», «մաւոնեսցէ լթագզաւորաց տանիցին

Հայր" զորդի. եւ յարիցեն որդիք ի վերայ Հարց եւ զնոսա): (Մատթ.ԻԴ. 9): Ցորժամմեւոնեսցեն զձեզ ե նեղութիւն սպանանիցեն ե, սպանանիցեն զձեզ»: եւ Ղկ. ԺԸ. 31-33. «ԱՀաւասիկ կաւտարնսցինամենայն ելանեմք յԵրուսաղեմ, եւ ե զրնալքն...», «զի մաւոննեսցիՀեթանուտց, կաւտակեսցի.եւ Շարկանիցեն ե: սպանանիցենզնա յերիր աւուր յարիցէ »: Այս ձներիդեմ Հունարենն ունի միչւուսւզառնեի, Հեւոնարար Հւսյերենի նրբուԷ մերթ ւաւղառնի, թյուններից մեկն Է, մեղ անծանոթ, որ ւզածանջում մերթ րաղասական (օք, մօտ օս» էհծուօ, է ջ 135): զործ է ածվում ընդանուր Մօքէ(անդ, 136) գտնում է, որ ստորադասականրը ն. լսութերի Համար,իսկ աւզառնին՝ ճասնավորորոչյալ ղեսլթերի Համար: լսոսում է ընդ ճանրաւվես բոլոր աչաՄււոթ. ԺԸ. 18. Երբ Ցիսուս 0րինակ' յերկրի' եղիցի կապեալ յերկինս, եւ կերտների մասին' ասում է. «Զոր կապիցէեք ղոր արձակիցէեք յերկրի' եղիցի արձակնալյերկինս»: Իսկ երբ խոսում Լ միայն Հեւտ մասնավորապեսն որոչ կերպով' ասում է (աւլառնի). «Դու ես Պետրոսի եւ վեմ ի վերայ այդր վիմի չինեցից զեկեղեցի իմ. դրունթ դժոլսոց զնա ժի՛ Հաղթաձարեսցեն. Եւ տաց թեղ զփականսարքայութեան երկնից եւ զոր միանդամ կապեսցես՝ (յերկրի' եղիցի կապեալյերկինս. եւ զոր արձակեսցեսյերկրի՝ եղիցի ւսրձակնալյերկինս» Մտթ. ժղ. 18-19): Մօջէ (Լջ 137) Հիչում է նան մի ուրիչ օրինակ, որ գրվածէ երկու ձեով. Մւոթ. Ը. 8 «ՏԼ՛ր,չեմ բաւական եթլ ընդ յարկաւ իմով մտցես». ». » » » Ղուկ. է. 6 Տէր..2.7»2).7» մտանիցնես». երկու ղեսլքումն էլ Հարյուրապեւոն է |լսոսում,բայը առաջինում իբր իր անվան Համար Շաւոկաւղվես,երկրորդում" իբր իր աստիճանի Համար' ընդՀանրաւվես (այսվես Լ փվիաստաբանում Մօջէ): Հայտնում է կասկած, տարակույս, ենթադրություն, որի Սւոորաղասականը էջ 137). զեղեցիկ օրինակ է Հետեյալը (Մ/օջե Համարչա գալիսեն «Սադու Հարության, կեցիք.որ չէին Հավատում ն ասում են. Հիսուսին Արդ ի յարութեանն յորմամ յառնիցեն» (ւուսրակույս) (Մրկ. ԺԲ. 23): Հիսուս, որ Հավատումէ Հարության, ասում է, եղբայր զեղրայր ի մաճ,

եւ

ստո-

) «Ջի յորժամ ե մեոելոց յարիցեն» (Շաաաւուաուո (Մբկ.ԺԲ. 25): Համեմատել նան Հետնյալ օրինակները. «Արդ երթայթ յանցս ճանապարծացն ղորս միանդամ գտանիցէք» (անորոչ)' Եւ ելնալ ծառայքն ի ճանապարծա'-ժողովեցենղամե«կոչեցե՛քե Հարսանիսս: ննսնան եւ զոր զտին» (որոչ) (Մտթ. ԻԲ. 9-10): ) (որոչ) եւ ես զձեզ բան մի. ղոր 11 ասիցեք(անորոչ «Հարցից ինձ. ն ես ձեղ ասացից» (որոչ) (Մւոթ.իւս. 24): «Զի որ սպանանիցե(անորոչ), պարտականլիցի (որոչ) դատաստանի»(Մթ.

Ե. 21:

մեռանել Շասանիցե(անորոչ) ընղ թեզ. ղքեզ ոչ ուրացայց» (որոչ) (Մթ. եզ. Յ5): 1, իսկ երկԵթե պայմանը երկու է, առաջինրկմնա պայման (ստորաղզասական Հնտ, է րորդը, կդաոնա արղեն իրը Շաստատ որ կապված առաջինիլրացման (ապառնի), օրինակ. (ա ւզայման «ԵթԼ մաւոուցանիցես ) ղպաւտարագ քո ի վերայ սեղանոյ եւ անդ յիչեսցես (բ պայման) եթկ եղբայր թո ունիցի ինչ |ոԼթ գթէն...» (Մտթ. Ե. 23): «Եթէ երկու ի 4էնջ միաբանիցեն յերկրի վասն ամենայն իրաց, զինչ ն խընդրեսցեն՝եղիցի նոցա» (Մթ. ԺԸ. 19). (Հմմտ. Մւոթ. իւա. 22. «Զամենայն ինչ զոր եւ ինդրիցէք... առնուցութ»: Որովչետն սւոորադասականը անկատար ձն չունի Հայերենում, ուսւոխիերբ է է, խութը անցյալի մասին ղրվում պարզ անկատար.օրինակ. Հարցն մերոց, ոչ Շաղորդնաթ արքան մարզպրլիցն» «ԵթԼ էաք յաւուրս (Մ.թ. ԻԳ. 30): «Վա'Հ, որ քակԼիր զւոաճարն եւ զերիս աւուրս չինեիր զնա» (Մտթ. ին. 40): Նույնը ապառնիի Համար. «Եւ եթէ ոչ կարճեին աւուրքն այնոքիկ, ոչ ապրեր ամենայն մարմին» (Մթ. «ԹԼ

ն,

ԻԴ. 22).

եր նմա, թԼ վեմ նրկանաթար կախերզպարանոցէ նորա եւ անկաներ ի ծով, քան թէ գայթակղեցուցանեզմի ոք ի փոքրկանցս յայսցանէ» (Ղկ. ԺԼ. 2).- առաջին երեք դեսլքում ղրված է անկաւուսը (իբր սւտորաղասական),բայց վերջինը" ներկա (որ պիտի լիներ նույնպես անկատար): Միննույնը դրված կա նւսն ստորադասականձնով. «Լաւ է նմա եթլ կախիցիներկանիչոյ ընդ պարանոց նորա ես ընկղմիցիե իշորս ծովու» (Մթ. Ժը. 6): Հարցումն Լլ իբր անորոչ կամ անստույղ բան դրվում Է ստորադասական, է, այսինքն Հարցնողը գիտե, թե նույնիսկ երբ Հարցումր լոկ Շոխտորական ւպատասխանը դրական Լ: 0րինակ' «Հարցանէր ի նոցանէ, թէ ո՞ւր ծնանիցիՔրիստոսն»(Մտթ. Բ. 4). իսկ «Աստ«Լաւ

ված ո՞չ առնիցէվրեժլանդրութիւն իւրոց» ծառայից ասեմ «Այո՛ կողմից. պատասխանը Շարցանողի խրնդրութիւն նոցա վաղվաղակի»: նան

(Ղկ. ԺԸ.

7) որի դեմ կա ձեզ զի արասցե վրեժ-

ւսրղեաւքՀւոււստսյերկրի» (Ղկ.ԺԸ. 8). «Գտանիցէ՞ զոր ետ ինձ, Հա՛յր. ո՞չ ըմպիցեմ ղնա» (ՑՀ. «Զրաժակն

ԺԸ. 11):

Շարաճյուսություն

են որոնցից երկդիմիդեպքերննրկայացնում Հեւոնյալօրինակները. Լ, մյու սի մեջ'մասնավոր. մեկի մեջ լսուքը ընդծշանուր

Նման

Մատթ. Ե. 13. «Ապա թէ աղն անձամի,ի՞ւ յաղիցի». Մրկ. Թ. 49. «Ե. եթլ աղն անչձամեմեսցի. ի՞ւ Համեմեսցի».Ղուկ.ԺԴ. 34. «Ապա թէ' աղնանճամեսցի, ե՞. Համեմեսցի». Մւ.ոթ. ԻԲ. 24. «ԵթԼ ոք մեոցի անորղի» Ղկ. Ի. 28. «եթն ուրուք եղբայր մեուսնիցի». Հ

-

-

Ղկ. ԺԲ.

ւսյնոցիկզորս եկեալ տէրն գտցե ւսբ«Երանիիէ ծառայիցն Ղկ. ԺԲ. 43-44. «երանի իցէ ծառային այնմիկ զոր եկեալ տէր իր Թունս». դւուսնիցէ արարնալ այեւղես». Մւոթ. Զ. 25. «Մի՛ Հոգայք վասն ողւոց ձերոց' ղինչ ուտիցք կամ զինչ բմպիցէք. եւ մի՛ վասն մարմնոյ ձերոց Թե զինչ ազանիցիք». Մտթ. զ. 31. «Մի՛ կամ այսուծեւտեւ Հողայցէք եւ ասիցեք. Զի՞նչ կերիցութ կամ զի՞նչ արբցութ Ղուկ. ԺԲ. 22. «Մի՛ Հոզայք ընղ ոզ։ոյ Թէ ղիղչ ուտիցել. զի՞նչ ղգնցցութ». ե, մի՛ ընղ մարմնոյ թէ ղինչ զզենուցուք». Մւոթ. Ժ. 41. «Որ ընդունի զմարդգարէյանուն մարդգարէի'զվարձս մարյանուն արդարոյ՝ զվարծս արղարոյ գարէի առցէ. եւ որ ընդունի զարդար Հմմտ. Ժ. 42. «Եւ ասցե».- որի դեմ Մւտխ. որ արբուսցլ միում ի փոքրկանցս ոչ կորուսցէ միայն" յանուն աչակերտի, յայսցանէ բաժակ մի ջուր ցուրտ զվարձս իւր»: Ղկ. Թ. 48. «Որ ոք ընկալցի զմանուկս ղայս յանուն իմ... եւ որ զիս ընդունիցի...» Ղկ. Թ. 5. «Եւ որք ոչ ընդունիցենզձեզ...»: 37.

-

-

-

-

(ԲԱՑԱԿԱՆ

ԴԱՐՁՎԱԾՆԵՐ)

Բայական դարձվածներ կոչում ենք այնպիսի կազմություններ, որոնց մեջ մի բայ միանալով մի զոյականի կամ ածականի ն կամ մակբայի Հեւ, տալիս է մի ւզարզ բայի միտք. ինչպես' աղօթսառնել,յաղօթս կալ, աղօթս մատուցանել «աղոթել»: առնել յայւոնել. յայղ ի բաց առնել. ի բաց առնուլ թույլ տալ թոյլ տութ դոցա նրթալ (ՑՀ. ԺԸ. 8): Ոչ ւուսյր նոցա թոյլ լսօսել(Ղկ. Դ. 42): ի քուն եմ (Մտթ. ԻԸ. 13): տալ, պատասիսանի Պատասխանի ւսռնել. երթալ. զՀեւտտ ի ինաւարդառնալ. ւպաչտոնառնուլ, ։պաչտօնմատուցանել: նույնր կրկին գոյականով" ծաղրըն այպն առնէր անօրէնն Մանաճիրչ(Բուզ. Գ. 10): մեջ երբեմն գոյականը ունի ւսոանձին ձն. օրինակ. Այսպիսի կաղմությանց -

Է

-

-

Ե0-1

Հ.

Աճառյան

Խնդրելվրեժ. բայց ւսռանձին վրեժք. Այսւզիսիդարձվածները կարող նեն գործածվել

ննրզործական ն կրաերբեմն բայի փոփոլսությամբ ձեռք է բերվում սնոր. ն

վորական իմաստով, ինչպես' պաչտօնառնուլ, պաչտօնմատուցանել, Դարձվածըկարող էր այլ բառերու|րաժանվել,նրկու բառի Շարակցությունը անծրաժեչտչէ. «Ոչւուսյր նոցաԹոյլ լւօսել» (Ղկ. Դ. 42): Հեւոո Հե ասվում «ալատասխանի պաւուսլ», այլ «տալ Որ Հարաբերականից ւռասխանի». Որոց եւոու պատասխանի(Գծ. ԻԵ. 16): ՈսկեդարյանՀայերննում սիրում են բայր կրկնել իր խնդրով. նման ձներ կան Հին իրանականլեզուների մեջ, օրինակ` Հայ. ՅԽՃՈ1 հսեւկճու ճեռոռու Հնւոր լավ վարված վարուեցայ. հսոշտոու Յքոտուտ նրան լավ պատժելովպաւտժեցի. ծւզ. ՅԿՅՈ մոչԹու 1մոոշն լավ նետերով նետում է. զնդ. հս ղեղ.հսքճոոժոՅէՅու Բ2ուՅրՅուոտու լավ արտասանվածկարւմտասանի: ՀամարԹեն կա Հոգնւսկի Պարսկերենում քաղաքավարության Թեվ. բ. (երկրորդ) դեմք, բայց ավելիքաղաքավարիէ Հողնակիգ. (երրորդ) դեմբը. ինչպես' ՏՆՈՆԲՅ2 ք2ՐումմՅոզ ԱԶ ւպաւովեցին ե

ԲԹոունմմ

ՏՀՈԼՒՀ2

ոլւաւովեցիք ղիս,

նույնիսկ երրորդ դեմքի Համար՝ քոճոծնի6ոՃ մՅմճոմ Թագավորը նրան տվեց (ովեցին ). շՅհռոմ Ճոճմ վեզիրը պիտի գա: ԽԼ27 ԲԱՐԴ

ՁԵՎԵՐ

բայերին կպցնելով Նախադրությունները նւսկներ. ինչպես՝

ստացվում

են

նոր

բարդ

ժամա-

ոււոնլու վրա Լի. այսպես նան անգլերենհՇ 15 օո հսուլոք, որ Հիմաչի գործածվում, ֆիններեն' 11 ծեճնէ 4 ՏՇ 1ոՏօք, զսճոմ ւծելվելու վրա էր, երբ... ձեն է: մեր ՈՒՄ ենրկայի Վերջինս Միաժամանակ"ե՛ Հաստաւտականն/ բացասական, կամ նչանակում Լ անմի-

ճիչ

Շենցոր. օրինակ. ջասղես, տեսա -- չտեսա «Հենց

որ

տեսա»,

չեմ տեսնում՝ փլկչում եմ. կերթամ չեմ երթար, կսկսի գանգաւովել: կւս կրկնությամբ' առանց այս պայմանի, ուզես -- չուզես ւվիւոի երթաս. գիտե չգիտե, կլխոսի: են նան մ: Այս ձները գործածական Թրքերննու տեսնում

եմ

-

--

--

Շարաճյուսու թյուն

ԲԱՑԸ ԻՐ ԽՆԴՐՈՎ

Բային ուժ տալու Համար իր Հետ գործածվում Է նան եր' (րայի) ւսրմաւոը. նան ւսյուվնս ռուսերենում ԸՊՄՏԾՄԸ ԴՄ77ԵՅԼ5 ծւսուսյությամբ ճառայել. Ը ՇյճրՂԵ դաւո դատել (Իսչհտ, Օոճու, ՐսՏՏՇ, 291), Բայի կատարյալի եզակի ն Հոգնակի գ (երրորդ) դեմքր դրականով ն բացասականովկրկեվելով, կազմում է առանձին դարձված, որ ցույց է տալիս ան-

սվութություն: 0րինակ՝

եկավ՝ եկավ, չեկավ՝ չեկավ

-

ենչ վնաս, նչանակություն չունի»: եղավ` եղավ, չեղավ՝ չեղավ

«եթե եկավ, լավ Լ,

-.

որ

եկավ, իսկ եթե չեկավ,

«եթն Հաջողվեց լավ Լ, իսկ. նթե չՀաջողվնց,

ինչ փույթ»։ Եկան՝ եկան,չեկան՝ չեկան: Եղան՝ եղան,չեղան՝ չեղանք կարելի է կատարյալի բոլոր դեմքերն էլ այս ձնով կրկնել: իսկ բայի մյուս են Հրամայականձն. ժամանակներըկրկնության դեւվլքում ստանում օրինակ' ԳալիսԵ՞ թող դա, չի գալիս, թող չգար Գալիսես՝ արի, չես գալիս՝ մի՛ գայլ Պիւոիտաս՝ տուր, չպիւոի տաս՝ մի՛ տուրք Այս ձեր գործածություն նի նան պարսկերենին թուրքերենի մեջ, օրինակ' Տսձ, Տսմ, ոՇ Տսմ, ոՇ Տսմ «նեղավ'եղավ, չեղավ' չեղավ»: Ճ ոՇմ, ճոոօմ, ոՇ Յուօմ, ոՇ Յուօմ «եկավ' եկավ, չեկավ' չեկավ»: Ճռհ Յորօմ 1օռ ոօ չճհլ Ճոօմ քո «դալիս նս' արի, չես դալու մի արի»: ՇՇ14ւ, քօ141,ջօԼուօճ1,քօլոոօմ:«եկավ, եկավ, չեկավ չեկավ»: ձն Աքտաճր, Հե կարելիսել. չունեն: Ռուսերեն Ուրիչ լեզուներ այյուվիսի ԲԲ Յ ճտ ոճ ոքտաճ», ոքաատճ", այլ ոքտաճ, միայն ոքրուոճր, 5Ճօքօաօ, աքաոոճ:, ԷՈԼՎՇԲՐՕ, կամ մի ուրիչ ձն: Նմանապես չե կարելիասել ֆրանսերեն ու

ԽՇոս,

11 օՏէ ԽՇոս,

ո'ՇՏէ քճՏ ԿՇոս,

11 ո'ՇՏէ քոտ ԽՇոս,

1 ո'6Տէ քոտ Շոս,

այլ

Տ11 ՇՏէ Ճօոս,

եւօո, Տ'1

քլՏ քօսո յլն: էլ չկա այդպիսի արտածայտություն, ուստի կարելի Լ ասել, որ Գրաբարում արտածայտության այս ձնր ընղօրինակություն է ւզարսկերենիցկամ թուրքեբննից: Դիմավորբայից առաջ ղենլով իր աներնույթը, կստացվի «թեն, թեպետ ն, էռոէ

ն.

ճչմարիւտԼ որ...» նչանակությունը, որին Հաջորդում Լ սակայն,բայց բառով մի Հակառակ նախադասություն: 0րինակ"" էականբայը աներնույթ չունենալով վերի իմաստր ստանալու ՀամարդիմավորնԷ կրկեվում" առանց չաղկառլի. ինչպնա' է առաջնորդ մնղաց բանսարկուն... բայց մեղա ոչ եթէ... (Կոչ., Լջ 12):

Հ.

Աճառյան

էականը եթե ունի ածական, կրկնվում Լ ածականը.ինչպես «Մեծ. մեծ է որ ասեմքս եւ անկար (կոչ.. էջ 89): օրինակղ զոր ասացին, սակայն տկար է Մեծ. մեծ է եւ այս... բայց սակայն փոթր է այն' ղոր ասելոց եմ (կոչ., Լջ 22): Լ ն... 9): Զար չար կամակորութի, (Կոչ..էջ աո

աո

ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ

ԵՎ ԿՐԱՎՈՐԱԿԱՆ

մեջ կան մի (ումբ ոճական սություններ. որոնք րստ իմաստի Հայերենի ննրզործական են, րստ զործձածության' չեղոք,ն Հեւոնաբարառնում են ւորան ոչ կան |սնդիր Շայցականսնոի |սնդիր. այսպես օրինակ" ականջդնել` իմասւով («լսել») ննրզործական է, բայց կարելի չէ ասել «ականջ դնել պատմուուր րստ ձնի դնել ներգործական Թյունը».ւսյլ «ասկանջ դնել ւպաւմության», է. րայ նրա սեռի |սնդիրը,պատմության ւորական |վսնդիր: ականջ Բայց եթն նույն բայից կազմենք ունկնդրել,որ նույնպես, լսել իմաստն ունի, այլես կարելի չէ ասել «ունկնդրել պատմության», այլ ունկնդրել պատմությունը ): (ճւսյցական

ՀԱՐՑԱԿԱՆ

Համար բրետոներննում սկիզբր դնումեն Հարցականի նախադասության

(ՇՏԷ-Շ

զնՇ)., ինչպես' Ո՛օ

«ռո

ռ ք8ոՇսիրում եմ նա Շ քճոՇ սիրում է

ք88167 սիրո՞ւմ եմ. թլՇուօ ռ Շոո Շ քճոշ7 -

-

Պեւորոսը սիրո՞ւմԼ

Հ

-

(ՇտաօոոՇ 112):

Հաճալս մեր գրողներն էլ չփոթում են չեզոքն ննրգործականը ն րստ այնմ ղզնումսիսալ|սնդիր.օրինակ' «Նա դավանել էր այն սկզբունքին» (Սիրաս. Չգրված օրենք, 50), անչուչտ Հեղինակր սկզբունքին չի դնում իբր Հայցական, այլ տրական, ուրեմն դավանել նրա Համար ոչ թն ներգործականէ, այլ չեզոք, իբր թե դավանող լինել: «Նչանակում էր վնասել մյուս ավելի կարնոր գործերը» (անդ, Լջ 84). գործերը դրված Լ Հայցական. ուստի վնասել ներզործական է Համարում, մինչդեո վնասել (վնաս պատճառել մեկին) չեզոք Լ, ն պետք Լ ասել վնասել գործերին. ինչպես ասվում է նան ֆրանսերենում" ՈՌսմՇ (չեզոք) ճա տՊքոօտ (վնասել այգիներին). «Որզեսզի չարալինդդիտերաչխարձին» (անդ,էջ 507)... Դիտելննրզործական բայ է, ուստի պիտի լիներ Հայցական' այխարճը, անչուչտ Հեղինակը դիւտելՀամազոր Լ դնում նայել բային ն սրա նման ՀամարումԼէ չեզոք: ու

."

Որ Շարաբերականից Հետո թնե թեականպատածի, Եէական-րստորոդելիից առաջ կղրվի. ինչպես' Որում ե՛ս եմ վկայ(Ազաթ.Տ 53): Որ է փառք աղգիս մերոյ (Ագաթ,Տ 53):

Շարաճյուսու թյուն

Ճիչւո այս ձեն Լ' (օրինակրբացակայումԼ Խ. Բ.): Արբնելյանբարբառներում: սովորական Լ միննույն բայի անորոչը իր դիմավորով լսոնարծել, Հաստատելու Համար որոչ գործ, բայց բացասելու Համար մի ուրիչր. ինչպես' ասելը ասացի, բայց ականջ չտուեց: Այս դարձվածքի Համար ածա Հին էր. ե միասինսւսղմոսեւք Զսաղմոսելն (Վրք.Հգ.ւս. 280): -

ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ

ԱՆՑՑԱԼ

ԵթԼ Հնազանղնալ Լր ծրամանինՏ-ն' կերեալ իցեր ղպտուղ ծառոյն կենաց. 5): (Մանդ. սիր. Բուզ. 207. ինձ այսպես թոււր' եթլ Հուր բոց ի գեղն ելանիցեր (ուղղել

). ելանիցէ ւոն 1, Նորայր. ն, էջ 62-63: Որիչ օրինակներ` Հւսյկական բառաքննությու Զի մի ղինիցիւր նոցւսյո ելուած (Մծս., էջ 58): ւոն Բառաքննական Այս մասին մանրամասն Վարդանեան, ւոնչորակ,Ա.

44-47:

Այսօր ֆրանսերենից ջնջված է Տսեյ. Լուքօոուէ ն միայն ջնրականության մեջ որ շարունակում է իր ձնական գոյությունը, զիտունները պաճանջում են, որ ւայդտեղիցէլ վտարվի: Խ(6:16է, 8ՏԼ Ին 77, 104-ում դրում Լ. «Այդ ձնր մեռած Լ. մինչե իսկ ամենախնամուն դրավոր լեղվի մեջ նա ղարձել Լ այնքան պական սաւոր, որ միայն ավելորղ ննղություն է. նա դարձել է վնասակար, պետք էր այլես իսպառ ծ ամարչ ունենալքաջություն դուրսվոնդելու Ֆրանսերենում չեն է,

ասում

Խ

ՅԿՅՆՏ ԿՕսխ

զսՇ

յՇ

Խ1ոտՏՏտՇ ւոյլ

էս ՃԿՅՏ

ԿՕսխ զսՇ

յՇ ՄոռՇ»:

ՀՐԱՄԱՑԱԿԱՆ

Թո՛ղդործ Լ

ածվում իբր մասնիկ. առանձին ն ւուսրօրինակձն ւք՛Լ(Վբք. վկ. ա. 417). Զիս թո՛ղ անարգեցէր, ա՛յ կեղծաւոր, զթագաւորն եւ զԱստուածսն ընղէ՞ր յանդգենցար Ճայչոյել: Թո՛ղ իբը նչն Հրամայականի,ունեն նան' գերմ. |ճՏտտսոտ հՇԵՇո| չվեղ. Մէ օտա 85քռ, սիրենք, 1Շէ ոոՇ ԸՇՅէ Թող ոււտեմ: անգլ.1Շէ ստ 1)օ"Շ սիրենք, Աչիսչարձչարարում ՀրամայականիՀեւո Շաճախդրվում Լ արի. Արի տես որ. Արի դու նրան Շասկացրու... Այսզես ն քրդերեն, բայց թուրքերեն ջօ1 «արի» բառով. ինչպես' քմ ՔՇ1առ 251): Աստե,Ճսոմ քոռ, (աարի) Հինդուստանիում կա խնդրական-Հրամայական.ինչպնես' Եօլ «խօսիր», «վանդրեմիսօսիր». Եօր)Շ.Եօն)օ «վոնդրեմլսուեցեք».մասնիկնէ եղ. ՀԸ, ծզ. 170 (8օոոօդյօո,Օոռու Էնոձմւ,Լջ 17): -

-

Հ.

Աճաոյան

Մեղմացնելու ճամար Հրամանը դնում ենք ապառնի, «կերթաս կասես ւսյդ մարդուն,որ այլես...». ավելիոլաւտվերէ. քան Հրաման.նույնը ն ճծստՏ Է6862 օՇոԼ. ֆրանսերեն" մեղմացրած Հրաման Լ ն ոչ ուժգին Հրաման, որ պիտիՀամարվեր կոտ: Ա լծորղության Հրամայականի վերջավորությունն Լր ա, որ ձայնարանորեն ՄԱ վելի բարբառներում. ւվիւտիդառնար Հնւոո Ե. այսպես Լ ե արնմտյան Հին օրինակներնեն. ԸնկԼ (փի. բնկեա՛,ւյն Լ «զցի՛ր» (Վրթ. Հգ.ւս. 225): Եւվփն «եփիր» (Վրթ. Հց. ա. 226): ն Գեւ ապաչլսարե (Վրք.Հց. ա. 332): » -անել նել միացել է արմատին,որով' Հրմ. օծնԼ' «օծԼ/ քսան»(Մլս. բժչ. 102: սա

Հրամայականըսաստկացնելու ճամար դրվում Պարսկերենում բայեր.ճւ ւոուր, քս ասա՛, Եւ արի ինչւլես՝ ձւհ Խոօ զ եւս քս էսու սրա

են

զանազան

էսու

մի՛ անիլ. (ճիչտ ինչպես Հայերենում"արի՛, արադ: ()ՇոՏշո, ԿՇԾքՇԼ,քոռո, 258) Հրամայականը ներկա ն ապառնի նույնն է, բայց իրապես ներկա Լ, թանի որ կա Հրաման ն ենթադրվում Լ, որ գործադրությունը Հ«րամանիցՀեւտո պիտի լինի: Լեչերեն Հրամայական կազմելու Շամար (առաջին դեմք) դնում են ուօօհ, որ Հին ուօշհճը «թողնել» բայից Լ կրճատված()օ6| Լջ 278): ՔաղաքավարությանՀամար. Մօսմուօ2-Կ0ԿՏ ոՇոմոՇ ՇՇ ՏՇԻՄ1ՇՇ ԸՕռոուէոՇ2-ԿՕսՏ Ե

մՇ

սոՇ

ՇոՏ

Ծքս

ոՇ

քս

ասա

քՇոտօոռՇտ,

Ցույց Լ ւտալիսւզայման. ինչոպես'ՀՅՈՏ 1Շ ՇՏ

ո21է

--

Հւսյերեն՝եթե

(Ը642է, Քոռ

հւտէ,

էջ

նա

օս

11 ՏՇ

մՇամՇոռւէ,յՇ

եթե վճոի,կՀայտնեմ (բառացի'

նա

235).

Հայերեն՝ եթե նա վճռի, կՀայտոնեմ (բառացիեթն նւս (Ըճճոէ, քոռ հւտէ, Լջ 235):

վճռեր,

ԿՕստ

ՅԿՇՐԷԼ-

կՀայւոննի)

վճուր,կյայտնԼի)

Սերբերենում Հրամայականի եզակի երկրորդ դեմքը կարող է զործաճվել ննրկայի ղանաղան դեմքերի փոխարեն' կենդանի պատմվածքների մեջ. ինչպես` Էո'"մ Է ռյճռ, յ1 ԵՇ"3 1 մօ"ոո2 ասում նս եմ, որ այղ փախի՛րտուն (տուն եմ փակխչու ւ, փախոյ ւռուն ): քոմ Տէ քօՏօ ոծքոլյուծլյ, ռ ծու նմու ոձ ոհ նան

-

Շարաճյուսություն նրանթ Հարձակվի վրաները (ճարձակվեցան վրան): Օոճ, (ՌՈ64ԱՇէ,

Տ6ե.

-

171),

ԱՐԳԵԼԱԿԱՆ

ուսս (Վրք.ն վկ. Ը. 229): Մի՛ւայզես ւզաւտասխանի Մի՛ւուս, մի՛ւրզիլես (Մլ.. Րժչ. 82. 881), ւ/ի՛մւոիկղնես:

Մի՛ ընդու նիս (էջ 88): ( 104, 107): Մլո. Բժչ. 104). մի՛ Մի՛չոոռապիս Հաճնի բրբ. թող դարձած է իբր մասնիկթ. Թասէ «թո՛ղ ասի», Թնաշչտօ«թո՛ղ երթայ», «թող իսմի». Թրիսբմէ Թարբբիյյե «թող բերէ»: Շամախիում մի-ն կրճատվում է' մ, ն չեչշտր անցնում Է Հաջորղ ձայնավորին. ինչես' մ ասիլ,ճօոթնիլ,«մի՛ օրճնիր».ճ ուրախանալ,մրնգնիլ«մի՛ ընկնիր». մէրվիլ «մի՛ այրուի» ն այլն: ւուսա

ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ

Ասկատարինման գերակաւարն էլ Հաճալս ցույց է ւոալիս չարունակական ւոնողություն, ինչպես' երբ բարկացրածԼին լինում, նա իրան բոլորովին կորցնում էր:

ԿԱՏԱՐՑԱԼ

կատարյալիեզակի երրորդ դեմքի վրայի Հավելումը իր արժեքր կորցնելուց նույն ոճով կաղմեցին կատարյալներ նան բազմավանկ բայերից. ինչ-

Հեւոո'

ւվես' 600): Եւ մինչ(Վրք. Հց. ղեւս(փի. արձակեաց) Արարնալ աղօթս,արձակ ւսո Հասարակ զաղեո Հակեր նա ե գիչերին. արձակե վերայնորա ղզաղանս ւս.

նաւզատին այնորիկ (Վբք. Հգ. ա. 53): Թրմեաց Հւսցեւ արձակ ձեթ եւ ւողեւ կերաւ(Վրթ.Հց.բ- 295): 192): ՋԶուուս արձակ եւ. փավնա, (Եւսեդիոս, Պաւոմութիւն, Մերկաց (իմա՛ մերկացավ) Պեւորոսզսուր իւր (Սեբեր. 213): կամ ուրիչ իւսոնարճմամբ' Գնաց ի Ցորդանանզետ եւ անցաւ զնա (Վրք. Հց. ա. 115): Եճեւդք զառիւծն (-ճեղքեաց) (Փիլ. սամփա.565): կա կատարյալի մի ձն, որ մեղմացնում Լ դեւլքերի ՀանկարՄոնղոլերենում ն ծակի անսպասելիլինելը. կաղմվում Է ճն) մասնիկով.ինչոլես'

Հ.

Աճառյան

1-Շէսյս) նղբայրը եկավ

օճ

(ն

եկավ). եղբայրը

ածա

սոճծսաս) ձին ընկավ

ու՛օոո (ն

աշա

ձին ընկավ),

ՍԽօԽոլ,

81).

ԱՆԿԱՏԱՐ

կարնո բարբառում ունենք -իր վերջավորությունը. փլս. Հեր. օրինակ"կլինիը ունենք Պղատ. Տիմ. 126' փոխիւը, (փի. կլիներ). Սրա Հին վկայություններն են ծնանէրը,վարիւը,որոնք ձեռագրինմեջ դրված փոխիր,ծնանիր,վարիր,էջ 154. աւզականէր (4եռ. ապականիր). նան' գտանիր,Պղատ.Օրին. 78, վարիր 92, պաՀիր 92, թուիր 98, փրկիր 100, լինիր 182: կրավորականբերիւր ձեր Եօեօոո ն Է|ԼՇորռճոռ,ՏլԵՇոեւլմսոջ,Լջ 330, կբաՇՏ77, Լջ 54: ցաւտրենՀնի. ԵհօոՇէօ, որուն ՀակառակչԼ ՒԼՇԱՇԷ, 8ՏԼ է Գործածվումներկայի տեղ իբր քաղաքավարականձն. ինչպես' ի՞նչ կուղնիք, «ի՞նչ եք ուզում» -

ւրս.

Շ1 Օ2 ու

Անկատարը

ցույց

ոյւ-շ1Տէն:

Լ տալիս նան

օրինակ' «Առաջ սերեն կոչվում Լ մոքուուէ 4'հճեւէսմծ,

չարունակ կատարված մի զործողություն. էի». այսպիսիանկատարրբՓրան-

Հաճախ նամակներստանում

ՊԱՏՄԱԿԱՆ

ՆԵՐԿԱ

Անցյալմի դեւք կամ մի պատմություն պատմելիս թեն բնականաբարզործ ձն, բայց Շաճախ, իբրն թե մտքով Ներկա լինելով անցյալկատարյալ են ւպաւտմում ներկա,ինչւվես՝«Լինում Լ Հե լինում. մի ւսղքաւոււարդ դեւվքին, է ածվում է լինում.

ունենում

է մի որդի.

այս

ննրկան կոչվումԼ Այսւզիսի

որդին մի օր գնում Լ...»

ձանձպատմական Հաճավս ներկա(հւտէօուզսՇ):

բույթից լնուսափելու Համար միննույն պատմվածքի մեջ մերթ ներկա ն մերթ կատարյալ են գործածում, բայց այս դեպքում անցումը այնպես արվեստով պետք է լինի, որ աչքի չզարնե: ԱՆՍՈՎՈՐ

Բայերի անսովոր «Մի մաւուսկ արջ զթաց լալկանչերելսային կազմությունը ութ օր ն ութ գիչեր(Հոմերոսի կաթնովսննդեց թարգմանություն, իլիական, Փ. Վարդանեան, Թիֆլիս,1886, Լջ 4): ն

ՀՈԼՈՎՑԱԼ

ԲԱՑ

Լազերեն ն վրացերեն րայի լսոնարծյալ մի ձեր կարող Է մասնիկ ստանալ. ինչպես' լազերեն'

նան

Հոլովական

Շարաճյուսություն ոճշհմօռ կատարյալ քՇօծճեւ|ԸեՇճՏ-Ճս)Շ ուր

ւշհ

ճո

հճէՇ հւոսոէօոջօտշհճսէ

անկատար րղձական ն ստորաղասական ստանալով տրական Հոլով' չոալիս գործողության ձեր. ԽՃ ուծի 'Կոէս-ՏՅ երբ չգիտեի (անսպասելի) -

ք'սյլ 2օյ1 վրաց.-

Մող

Յ13

ցույց

են

եթն չունենար,

էճ-Տ58 Տեօք

ՌՈօՈղ-Տ-18 երբ եկա,

ողօ2:է՝ սո-ՇՑ

-1Տ ՃԱԵԼՈՅ Ւ

Լ

ՈՃոծս-5ւ

երբ գալիս են, երբ մենք նրա մուռ ՏքԼՇ1Շո, ուո որովՀեւոն չէր ծւսսնում: (Ծոու, էւոք

113)

ԴԵՐԲԱՑ

Հայերենի մեջ չաւտ Դերբայը

սիրված ձներից չէ, ն մանավանդնրանց Հաէ: Այսպես, մեջ ճախակիկրկնությունըուտելի Թարգմանության Ավետարանի անգամ, երբ Հունարենը դնում է դերբայ,Հայերենը դնում է դիմավորբայ. չատ օրինակ' Մտթ. Դ. 23-24: «Եւ չրջլր Ցիսուս ընդ ամենայն կողմն Գալիլեացւոցուսուցանլր ի ժողովուրդս նոցա եւ քարողէր զաւետարաննարքայութեան, եւ բժչկէր զամենայն Հիչանդութիւնս եւ զամենայն ախտս ի ժողովրգեաննդ. Հունարեն 2.1 ոճքւդ/6Ն... 0160025ՕՆ... 8օդք100ԹՆ...Սւքճւ ՀՍԹՆ,

ԱՆԵՐԵՎՈՒՅԹ

Եգիպտացերենումաներնույթը եույն բայի Հետ զործածվելով'իմաստը կացնում |. օրինակ' հռո. Տո հո, է թիավարեն թիավարել (եթելավ' եռանդով Թիվարեն). Ցզոո Տմոռ, է որ լսել լուիցէ: սասո-

ճքջհետշհ43) (.1.օ646-,

Բրըտոներենումկա միայն անցեալդերբայ. ուրիչ տեսակիգերբայներ գոյուեն թյուն չունեն,ն երբ Հւսրկլինի,բայըգիմավորի վերածելով արտածայտում (Շսմօոոծ, Լջ 116): է ներկայի մեջ աներնույթը Հայերենի բունին,բայց թեն ձեովւզատկանում ն ՁՕՐ.,սներնույթըկարողԼ թե՛ չկա աներեույթի ներկա չէ, նչանակությամբ

իրը ներգործականն թե՛ իբր կրավորականգործածվել. ինչպես' վասն կարճելոյ չարհացն Եզն. 59 կրավորականէ, բայց վասն կարճելոյզչարիս ներգոյական: Աներնույթը գոյական Է ն ունի վերացականի իմաստ. առանց լյապաղելոյ նոյնն Լ, ինչ որ առանցյապաղութեանկամ առանցյապաղմանչ

Հ.

Աճառյան

կարող Լ ասեն ՀոլովովՀոլովվել.ինչպես՝ իբրուդոյապան, առսերնույթը Ուղղական Լավ է ոչ ոււոնլսիս (Հո, ԺԴ. 21,, ինձ լիցիւլաՀել ղուվուո (Ազաթ. -

Տ 111):

Սեռական Արարեք ձեզ քսակս առանց Հնանալոյ (Ղկ. Վասն իմոյւուսնջելոց ի ֆէն (Ագաթ.Տ 71: Տրական Ակն ունկին ջրոյն յուղելոյ (84. Ե. 3): Հայցական Փետ ոգի կլանել(Եղն.90): -

ԺԲ. 33),

-

--

(Բուղ.Գ, Զղջացաւ ղամուսնանալն

5):

Ցւաուսջքան չլինելն Զի՞նչ եղիր ի մտի. լինել կցորդ կենաց իմոց, եթլ մեռանել աչլսարՀի (ՑՀ. ԺԷ. 5):

(Ազաթ.Տ 100): բոնաղատեցւու Հարցական Ցամուսնանալն Նախդրավոր Գ. 5): (Բուղ. Բացառական Գւոաքղսա զի արգելոյր ի տալոյ Հւսրկս կայսեր -

-

(Ղկ. ԻԳ. 2): Գործիական Զայդբանս ասելով եւ զմեզ թչնամանքս (Ղկ. Ժա. 45), Հանին նմա կոոււիս ի գլուլան, զնա անչՀնարին (Ազաթ. Տ 105), Հարկանելով եւ Գումարելով զզօրսն Հանելով զթչնամին յաչխարձՀԼ.ցուցանեն եթլ ոչ ըսւո սածմանելոյ, -

(Եզն.162): ինչոլես՝Հրամանի կուտորաձեն ղզործիցին

Ներգոյական -

ի

յԱրտաւանայ, բառնալ տերութնեանն

զնա Արճուսչրի (Ագաթ.Տ 18): սւլանանել ի սերմանելն իւրում(Ղկ.Ը: 5): ե ններգոյականը իրար Հետ միասին գործածվում Գործիւականը ե

են

Հին վի-

ւպասանական մի Հւսւովածումր իրըն ղզսեգն որ սիգալովնաւերեաց զթումբս Տրղաւո, գեւոոց եւ ցամաքեցոյց իսկ ի սիգալովիւրում ղյորձանս ծովուց (Ագաթ. Տ 123): Հաճալխս աներնույթը ուղղական-Հայցականանփուիոլսձեով ղրվում է որեւ Հոլովի փոխարեն. ւոնսանելզգերեզմանն» (Մւոթ.իր. 1), ինչպես'«Եկն Մարիամ ). (փլո.եւոնսանել Երկիրսերթալ նդր (Մւոթ.Բ. 22), (յերթալոյ). ունիմ արձակել ղքեզ (8Հ. ԺԹ. 10), (իի. սեո. )չ իչիսանութիւն Աներնույթը իրբընբայ առնելով վերցնում Լ ւորականենթակա. ինչպես' Ջիա՞րդմարթէ

լինել(ՑՀ. Գ. 9): Լաւ Լ առն միում (84. ԺԸ. 14): ե վերայ ժողովրդեանն մեուսնել կայ ն Հայցական'Ոչ եթող զնա Հանապազ լշառն ե խուռն վարել(Եզն.21: այդմ

Շարածյուսություն

Յ15

Հաաա

Հաաա»

Աչխարծարարիղերբայականձներից Լ աներնույթի զործիականը' լով. որ կարող Լ երկու նույն ժամանակիրայ միացնել.օրինակ"գնացի տեսա » գնալով » տեսնեմ ւոնսաւ.ւղիտիգնամ ւպզիւտի գնալովւզիւոիւոնսնեմ: Այս 4եր չատ ղարգացած Լ ինչպեսթուրքերենում, նույնպես ն ճաւպլոներեԽԵվերջավորությամբ ն կոչվում է ստոնում, ուր կա առանձին բայական ձն -

-

ըադաս

քօռող),

(ՏսԵօոմւոճիօոՏտ

ՏՇէօոոօոօ»2)Շ 1էէ6

հճոունօ

աօ

Խէ»

ոօմռճո

"օ

հճոոէլթ սշլ 7Շ էճՇուոշտէն

(Հախճապակու լսանութր գնալով, մի ծաղկաման գնելով, գինը վճարելով, ւոուն վերաղարձայ (թճսե, 14): Այս 4նր սակայննույնիսկ ածականների վրա Լ գործածվում, ինչպես'ւսն ու Է տգեղ ասելու փոխարեն ասենք" սնով նիճարով տդեղ էլ Այս 4նր նիշար

չգիւոնՀասյերենը:

ԱՆՑՑԱԼ

ԴԵՐԲԱՑ

կարող Լ գործածվել իբրն գոյական.իբրե ածական ն իբրն բայ: Առաջին դեւպթում Հեւտնում է -ո Հոլովման ն կարող Լ գործածվել լովով.

ամեն

Հո-

իբրն ածականգործածվում Լ իր Հարադիր զոյականիՀեւտ ետադաս ն խադասն րստ օրինի Համաձայնումէ կամ ոչ. ինչպես' ն գայլ ծարաւի (Առ. ԻԸ. 15). Ուղղական Առեւծ քաղցնալ (ՑՀ. Ը. 4): կինս այս ըմբոնեալ զօրացն Հասրելոց Սեռուսկանկուռորած (Բուզ.Գ. 7): Խ. Բ.): Տրական (օրինակներչկան Հայդական Ցաճավսես ուրախութիւնն ինձ զ պատրասւոեայլ Քրիստոսի(Ագաթ. Տ 55): ՎաղվաղակիդգտունալՀրամանսնորա կատարէր (Բուզ. Դ. 11). նա... կին մի ըմբոնեալ ի չնութեան (ՑՀ. Ը. 3): Ածին Բացառական (օրինակներ չկան խ. Բ.): (8Հ. ի. 26): Գայ Ցիսուս դրօքն փակելովք Գործիական

նա-

Ուղղական Սեռական

-

)

-

Տրական

-

(օրինակներչի բերում

-

Խ.

Բ.)։

Հայցական Թող ղզմեռհալս թաղել ղմեռնալս իւրեանց -

(Ղկ. Թ.

60),

Բացառական Գործիական

ւիրկել զյուսազնալսիւր (Ագաթ.Տ

ՊարտԼ

-

-

Ներգոյական -

)

ի մեռելոց յառնել չե բերում-խ. (օրինակներ նմա

-.

-

-

-.

-

առ

-

-

-

-

չկան -խ, Ներգոյական (օրինակներ -

բ.):

64):

(84. ի. 9): Բ.)

Յ16

Հ.

Աճառյան

Հին Հայերենի սովորական ձներից Լ անցյալ ղերրայի գործածությունը գիմավոր բայի Հետ թե՛ ներգործական ն թե' չեղոր նչանակությամբ. եթն ներԼ, կարող Լ ունենալ սեոի լոնղիր. ղզործական Դիզնալ կային ամբոլս (Բուզ. Գ. 3): Գւուու յղացնալե Հողւոյնսրբոյ(Մւոթ.ւս. 18): ի գնաւղն որ անուանեալ կոչի Ամարազ(Բուզ. Գ. 6): Ցայնմ ամենայնե ուրացնալ Հրաժարէր (Բուզ. Գ. 5): Աւար առնալ զերկիրն ամենայն' քաջութեամբ ղառնային (Ազաթ. Տ 29): ղՀաաւտսն նոցա, ասլ (Ղուկ. ե. 20): Տեսեալ Այս պարագայինդերբային վերաբերող ենթական կարող է լինել ուղղական կամ սեուսկան. Նոքա առեալ տանԼին զնա (84. ԺԹ. 17):

ԶայնմենայնւոնսեալԼիկիանուղարմացաւս (Ագաթ.ծ

43):

Ցիսուս (Մրկ. Ժ. 50): Նորա ընկեցեալ զձորձս իւր յարեաւ ն Հեւ, Ասել երբ ղրվում Է Հայցական սեռի |վոնղիրն մի տեսանել բայերի ղերրայ, ստացվում Լ այնպիսի մի նավսադասություն,ուր Հայցականը ղերբայի առ

ենթական Լ ղառնում: Տեսին զնա յարձակեալ ի վերայ նոցա (Բուզ. ): ղարարածս ւսրարնալ: Հի'ղ... ստի անն Ցունացիմաստունքն ու

(Եզն. 235): Դերբայր եմ, լինիմ, եղանիմ օժանդակ բայերի Հետ կազմում Լ բայի բաձե, ներգործականն կրավորականիմաստով.ինչպես' ծնեալ եմ, ծնեալ ղադրյալ Էի, ծնեալ իցեմ. ն այլն: եմ- ի բարւոյ արարչէ արարեալ Լ (Եզն. 66): է յԱստուծոյ(Ագաթ.Տ Հրամայնեալ

52):

Ժամանակ իմ չեւ Լ Հասեալ (ՑՀ. է. 6):

Ոչ եթլ մեոնալ Լ աղջիկդ, այլ ննջԼ (Մտթ. Թ. 24): իցեմ- Արդ Հուոնալ իցէ (ՑՀ. Ժա. 39): լիցիմ- Թողնալ լիցին թեզ մեղք ջո (Ղկ. Ե. 20): Մարժնաւորլեալ Լ (եզն., Լջ 5): եղե- (օրինակչի բերում Խ. Բ.) Էի- ԶաչխարՀնյինթեանս գրաւեալ Լին ի ծառայութիւն (Ագաթ. 8 47): Օժանդակբայը այս դեպքում Հաճախդրվում է եզակի երրորդ դեմքով (որով վերածվում Լ անդեմ բայի), ն այն ժամանակենթական լինում Լ սեռական. Առ եկեղեցետաւն զոր չինեալ Լր մեծին Գրիգորի.որոց տեսեալ Լր զնա (Ց4. Թ. -

ճն

Բուղ. Գ.

1):

չինեալ զայն տեղի (Ազաթ. Տ (անորոչ ենթակա. ֆրանսերենօո): նան Լ կարելի դերբայառանց օժանղակի. Ես եմ Հացնկենդանի, որ յերկնից իջեալ(8Հ. զ. 5 1): Եւ արդ եղեալ որոտումն յերկնից (Ազաթ. Տ 175): Վասն չարագործաց էր

124).

Շարածյու սություն

ՍովորականկանոնինՀակառակձնով ունենք" Եւ ոչ որս երբԼք' որպես մարտեան'արարեալ են վիչապաց, կամ ւսռնիցեն(եզն...Լջ 104). ն ուր Հոգնակիիաց-ի փոխարենպիտի դրվեր ե"ւ Ներկաղերբայր իբրն րայ բմբոնվելով կարող Լ ստանալսեռի խնղիր.ինչպես' ԶարմացմամըօրՀնլր ղԱստուած' զպարզեւիցլ այնպիսի մարդկան (Վրթ.Հց. ւս. 382): զօրութիւնն ժու ժկալութիւն ն Լ Այս ոճր Հայկական չէ գտնվում միայն քարզմանական գրվածքներում: Այս ղերբայի ներկանչլինելով Հայերենում" Հնարվել է մի նոր ձն Հմմտ. 354): Ամենայն լեալքեւ լինելովեւ լինելոց(Պղատ. Օրին.. իրողութիւնք

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ)

(ԴԵՐԲԱՑՆԵՐԻ

Դերբայները, նախադասության մեջ գործածված ժամանակ իբր բայ Համարվելով,սւուսնում են խնդիրն այղ |սնդիրնԼլ դրվում Լ այն Հոլովով,որ Հոլովով որ պիտի դրվեր, եթե այղ ղերբայր դիմավոր բայ լիներ: Ստորն տալիս ենթ մի քանի օրինակ դերբայականձների,իրենց Համապատասխան դիմավոր բայի Հեւո միաժամանակ. Այս զիրթը կարդացողը -

Հյ.

տր

Ով կարդում է

(

գիրջը:

այս

Այղ մարդուն դիմողը

Ով դիմում

է

-

մարդուն:

այդ

բան Հարցնողը Նրանից

-

ԲՑ

(

Ով նրանից բան է Հարցնում: Այդ միջոցով Հարստացողը

-

զրծ

Հգ. բց.

՛

( (

Ով ՀարստանումԼ

այդ

միջոցով:

Այդպիսիչարիքներիցխուսափողը

-

Ով խուսափում Լ այդպիսիչարիջներից:

Այս մասին խոսում է Դուրեան, Ուսումն

ն

բեն., 1935, Էջ 187:

Հ.

Հգ. գրծ.

Աճառյան

Այդպիսիդեղերով բուժող անձր

-

Այս Հւասրկում բնակվողները -

ներգ.

են ւսյս բնակվում Հարկում: Ովթեր

Երբ դերբայը իր բայական ուժր կորցնելով վերածվի զոյականի, այն ժամանակխնդիրըկջնջվի ն կվերածվիՇատկացուցչի.օրինակ" ֆրանսերեն 16 քօոէշսո մօ 1Շէէրծ,բայց ՇՇխ1 զս քօոՇ օօշէէՇ 16էեւծ, Հայերեն ասում ենք' «այս նամակը (Հայց.) կրողը», որովչետն կրող ղերբայ Լ, իսկ ղնում ենք սեռ ձօ Շշէլ՛Շ 1ՇէէոՇ, որովՀեւոնՔօոէՇսոգոյական Լէ, ֆրանսերեն ասում Հայերեն էլ ենք' Այս քաղաքում բնակվողները, բայց՝ Այս քաղաքի բնակիչները. որովչետն առաջին դեպքում բնակվող դերբայ Լ, երկրորդ դեպքում" բնակիչ, դգոյական: միննույն բառր մի անդամկարող Լ ղերրայ լինել ն մի ուրիչ անղամ Նույնիսկ ն րոտ նայելով իմաստին, այնմ փոխել լսնդիրը: Այս գաղագոյւսկան՝ 0Օրինակ'

են (սեո) ծնողները եղել:կարասղզետի փարը(Հյց.) ծնողները նչանավոր մարդիկ աղքատ

Լինչ

կւսն լեզուներ, որոնք սիրում են նախաղասության միայն Հիմնական բայր դնել դիմավոր, իսկ մյուս երկրորղականները՝դերբայներով.այս կարզի լեզուների մեջ առաջին տեղն Լ բոնում տաճկերենը. երկրորղ կարգին կարող ենք 44), ոուսերենը ե այլն: դնել եվրուլական լեղուներից լատիներենը (8Շուռոօ մանավանղՀները, Հետնելով տաճկերենին.զարՀայերենի մեջ'արնեմտտածայերը, գացրել Լին դերբայականձեր, որ Հիմաընղունված չե: "Ի.

Անցյալ դերբայր վրացերենում ես կարոզ Լ ստանալ սեուսկան ենթակայ. օրինակ" (Ե3»2ոգ()դԲո895Թճոնծզյան նտեքոռ) խմա գավրցելդարոսափիսսախլի ւոունը: լուր տարածվեց Ռոսափիի Լ ոճ

500956.»

Ոթարիսղամեվարիառ 0թարի այրածն Լ. --

ւոու նը 0թարնԼ այրել»(Պ/օքէ 254--255 ): «Լուրւոսրածվեց, թե Ռոսափիիի

Շարաճյուսություն

Յ19

աներնույթընույննԼ զորականի Հեւո, ցույը են ւուսլիսւսյնպիսիօրինակներ, ուր մեկի ւոեղ մյուսը կարելի Լ գործածել. օրինակ"«զոճաբերելու ոչխար կամ զոշաբերության ոչխար». «պարսավանքիթուղթ» ն ««պարսավելու թուղթ» ն այլն. բայց այնուամենայնիվաներնույթր զուտ գոյւսկան չէ ն խընղրբառությամբՀետնում | բային. օրինակ"կարելի Լ ն ւլեւռք Է ասել' «ԶոՀաբերումԼ այն ամենր, ինչ զոծշաբերելունա ընդունակ Լ». բայց կարելի չէ ասել' է այն ամենը, ինչ ղոՀչաբերությաննա ընդունակ Լ» (Սիրաս, «Ջոշաբերում Չգրված օրենք, Լջ 9): իրըն բալ սւոացել Լ Հայցական սեռի իսնդիր Առաջինղեւղքումզոճշաբերել ման երկրորղ ղեւղլքում իբրն գոյականկարողչէ սւուսնալ ղոՀաբերություն Լ այն սեռի լսնդիր, այլ առավելն պետք Լ ստանար ածական«ԶՁոՀչարերում նա Լ»: ամենը, ինչպիսի զոչշաբերության ընդունակ դեմ մեղանչելու Այս կանոնի սվլսալներ, Սոքա ւատմեցինմեզ, որ ւսկանատես իսկ լեալԼին զտեսիլս զարմանալի (Գր. 49): 1915, Դարանաղցի,ժամանակագրութիւն, տպ. Երուսաղեմ, Լջ Կարելի Լր սել «տեսնալ Լին զտեսիլս զարմանալիս» կամ «ականատես իսկ լեալ Լին Թե

ւոեսլեաննղզարմանալւոյ):

ներկա ղերքայը. օրինակ' սպանող,այրող ն այլն. տարբեր են' իր սպանողՇայացքը ն իրեն սպանողՇայացքը.առաջինի մեջ իր ստացական ածական Լ, ուղղական Շոլով ն պատկանում Լ ՃՇայացք բառին. իսկ երկրորդի Հայացքը մեջ իրեն Հայցական Լ' սեռի խնղիր սպանող դերբայի: Առաջինում է. իրն ւսյն ժամանակդերբայի երկրորդում' ուրիչիչԵթե ասեինք սպանիչ, Հեւո գործ չէինք ունենալ, ուստի կարելի կլիներ ասել միայն' իր սպանիչՀայացքը, բայց ոչ' իրեն սպանիչ Հայացքը: Երբ դերբայը բարդ բառ է, ստացականիգործածությունը երկբայականէ ղառնում. օրինակ' Հետեյալ Հաւովածի մեջ. Ամեն մեկի Հայացքում նա կարդում էր իրեն սրտամաչողկասկածը (Սիրաս, Չգրված օրենք,306): իրենն է, ուսւոի ւլիտիասվեր Այստեղկասկածը կասկածը, եր սրտամաչող բայց այղ կասկածըմաչում| իրեն, ուստի ճիչտ Լ իրենսրտաճաչողձեր. միննույն ժամանակ իրեն կարող Լ առնվել սրտի Համար, իբը թե իր սիրտը մաչող, բայց այն ժամանակ Հարկ կլինի դնել իբ ն ստացականըպատկանած կլինի բարդության մի մասին, ինչ որ աններելի է. այս բոլոր երկդիմություններից դուրս գալու Համար անՀրաժնչտ| ասել «իր սիրտր մաչող կասկածը»: Պես բառը անորոչ սեուսկանիՀետ նչանակումէ «անմիջապեսոր». օրինակ' ուտելուն պես գնաց: Այս ոճը զոււո թրքական Լ: է ստացականՀող. այսԱրնմտածայբարբառում գոյականի նման ստանում լես, ւլես, Հոգեւկի' ւվես՝ ուտելուն ւլես, ուտելուԳ ւվես, ուտելուն ոււոելնուն ուտելնուԴ պես, ուտելնուն պես. անսովորԼ' Այսպես

նան

վես: ուտելներնուն ւվես,ուտելներնուԳ ւլես, ուտելներնուն

օրինակով վերջերս Արնելաչայ բարբառում այս ոճը չկա, բայց արեմտոյւսնի ն սկսեցինզործածել, սակայն առանց Հոդի. ուտելու պիս այլն:

Հ. Աճառյան

են իբը դոյական, նան Դերբայները կրկնությամբ գործածվում բացառականով,ինչպես`

երթալ-գալր.

ժամանակ, ւուսնել-բերելու

կերած-չկերած մեկ Լ. կերածձղ-լսմածդթեղի, ւոննածդ ւլաւոմէ առնել-ւտանելը մեկ ըրավ. սռնելու-տալոււսւոենն: Անցյալ դերբայն ել մերթ դերբայ Լ ն մերթ ածական, ղործածության ժաեն Հետ. մանակ երբեմն չփոթում այս երկուսը իրար օրինակ' Տարված աչլաւտանքով' նա Հաճախ չէր կարողանում գյուղ վերաղառոնալ օրենք,314): (Սիրաս, Չգրված Տարված կարելի Լ առնել իբր ածական աչխատանքի, այսինքն այն աչլսատանքով' որ տարված էր, բայց խոսքի մտքից ճայտնի Լ, որ դերբայ էԼ, հերը «գրավված»: Այսպիսի ղեպքերում երկղիմության առաջն առնելու Համար լավագույն է դերբայըդնել միչտ հտաղաս. օրինակ' ասել վերնի դնպթում՝ տարված՝ նա ՀաճախչԼր կարողանում գյուղ վերաղզառնալ: Աչխատանքով Դերբայր առնվելով գոյականաբար'Հոլովվում է, բայց զանաղան փոխարենկարող Լ մնալ անփուիոի:.օրինակ' Նա արտասովոր զդաց՝ Հետ սեռ. 59). ւոեսնել խոսել որեն մեկի (Սիրաս,Զգրվածօրենք, Արտակարգ ցանկություն զգաց ավելի երկար ավելի մտերմորեն |սոսել նրա Հետ Լջ 61). սեո.՝ (խոսելու (ւջ 62). սնո.՝ (Հարցնելում Սիրտչարավւսյլես որել բան Հարցնել Մուչեղիլրջությունը նրան զրկում եր ավելի առաջ գնալ (Լջ 88). բացառական'

Հոլովներ

պածանջ

ու

ու

(գնալուց)

Խուսափում Լր մարդկանց, մանավանդ ծանոթներին Հանդիպել (Լջ

522).

ի րացառական՝ (Հանդիպելուց

Խեդիրըկարող է լինել թե՛ գոյականի ձնով ն թե՛ բայի. օրինակ' թեզ սիրողըջո սիրողը: «Խոսրով Ա եղա. Սասանեան տան Հզորագոյն դեմքը, յիչեցնող Հին աքեմենեան Հարստութնան անուանի (Ակինյան, արքաները» Եղիչե,Ա.. Լջ 250). ւսվնլի լավ պիտի լիներ ասել արքաների,որից Հեւտնում է, թե նախադասձնով պիտի լիներ Հայցական (արջաները Հիչեցնող), ետադաս ձնով՝ սեռական: Մինչե անղզամզործածուած կա -իչ վերջավորությամբ ղերբայը' Հայցական Բ կւսթողիկոսի մեջ լշնդրով:Այսպես'կոսւտտանդին արձանագրության սրբարանի

(Հրտր. Սիսուան, Լջ

108 ա.)

կարդում ենք. «Ցորում զլուլսանպատուական իէզաշն պետական, Նուոիւը Հայրն Հանուր Հայոց լրման, Որ Ցիսուսի գալով փախան,

Յաջորդ զնդին սուրբ

Գրիգորեան,

Լուսաւորչին Հայասւուսն. դրված Հայաստանի: ԱյստեղթԹերես Հայցականը Րզ

փոխանակ սելու Լուսաւ որչին Լ Հանգի Համար:

ԳՈՑԱԿԱՆ"

Անորոչությունը ՀոգնակիկարտաՀայտվիօրինակ' ԸՇինդերու կուգամ (Հնիս.). օրերս, ւսն տւոենները: Երբ ամեն անգամ նույնն Լ' Հոզնակի ՆԼ' գիչերներըկը բանի, ցորեկները կը ջնանայչ Ընղշանրական գաղաւսվարներ կան, որ Հոգնակի անչարմար է. «զետերից չոգիներ են բարձրանում): եօս Ե. սատանայ, գրող ն այլն. որ կրսուի ճենե աղեկ. Շնչավոր բառի մր տեղ դրվածն ալ սեուսկան-տրական սեռի իսնդիրկառնե. Գուրզենը գնում Լր Ռչտունեաց ոււռանը' իր սրտի Հատորինգտնելու. երկրորդ անդամ կարղացի ձեր Հատորը: Ուրեմն բառը չէ. որ Հոլովվում |, այլ բառին ւո

-

-

-

-

-

իմաստր: -

Վերացական բառերըՇոգնակիի ւոնղ

Մա գործածվին իբր

Շավաքական.

շրինակ' ՀամզաչիմանիՀասարակությունը ներկա էր. Ուսուցչությունը բողոքում Լ. դժգոծ նե բացակայում էր. Աչակերտությունը Հոգնորականությունը եւտ 83): Ծն., Զի զորղին ի՛ր Աստուծոյ իւրոյ (Եփր. Լջ » » քաղաքօք ե՞ւք Թե ե՞վք.Հմմտ. արծաւիրք,սեռ. Գրծ.աղաթաւք բանիւթ արՀաւրաց, ուրեմն աւ բաղաձայնիքով փոլսված չէ ըստ Յոոօքլ.. բայց ունենք նան արչօռրաց(իգնատ. Ղկ.272): մած, Գոյականն Լլ ունի ներզործական ե կրավորական. սպանություն -

-

-

-

ն: Հաղթությունսլարտությու -

Բառիյամառօտագրութեանն Շամառօտութիւնգրվածք սարբեր բաներ ենչ 1867)' անցողականի ձներ.-Լամարթինի Ռաֆայել վեպում(Զմիւոնիա, 62, կորուսրնել Հասկցունել «կորցնել»65, վերցունել60: Մի թանի առարկաներիքննությունները (թԼեւ յուրաքանչիւր առարկայ մի -

ֆննութին ունի).

ԱԾԱԿԱՆ

1-ԹՎԱԿԱՆ)

դժվար փոխառյալ բառերն են թվականները, սրա Համար չատ զարմանալի Լ Հայ բարբառների մեջ եթմիչ, սԼքսլն, տօլասանթվականների փոխառությունը: Ըստ իս, սրա պատճառն| իծծուն ն ուծծուն բառերուն նմանությունը, որ չատ կր չփոթեցննե.ուստի ուծնուն դարձուցած են սեքսէն, որից ազդված են նախորղ ե Շճաջորդթվերը, որովշետն դժվար էր ըսել սԷքսէն -

Ամենեն

-

-

Այս ն Հաջորղ բաժիններիձեռազրերիցմիայն պատառիկներկան, որոնք Աճառյանրբերում

(Խ. բերում ենքնույնությամբ ղզձիկներով.

-

60-1

Բ.):

է

Հ.

Աճառյան

սեէքասէնչ իննսուն, յոթանասուն Մինչն այժմ ալ չատ կր պատաճի նույնիսկ դրազեւո մարդկանց մեֆ, երբ ութսուն չեն Հասկանում, պեւոթ Լ րսել ուրիչ լեղուներով., որ Հասկանան: Թվական-ածականնարղիի մեջ կզործածվի պարսկերեն' վեցտասան (Նո-

-

բազիււոՑայւո.ԺԳ.

18):

«Ձնոթ» մեր մեջ ալ Շինգ ղաղաբարն ունի. ինչպես' ձեռք մը լաթ (որ նաչ խապես Հինզ կտոր էր. փալի)օ, ելեկ, չապիկ, վարտիք. փանթոլ): կես, ժամուկես, օր Մեկ թվականըկը ջնջվիե կրսվի.Արչին կես, վերստ կես ն այլն: կես բառր գոյական կառնենկամ' ոչ. ինչպես' վերստ ու կես, մեկ ու կես վերոտ: Հաչիվը.յոթ կես,ութինկես.երեքինբոանԼ ւսրել ն այլն: ժամացույցի Նոր նավսիջնանիգերաղրականիՀամար չեչտ Լ դրվում, օրինակ' կարմիր, -

ու

ու

-

ու

-

ու

-

-

ճե՛րմակ: Երկայն, Հեւո Հոգնակի կղրվիՆոր Նախիջնանի բարբառումմուուսվոր Թվականի օրինակ' գաղերկ'երթայ.ղզազեր ւսռի. սածշալյր Հինգերու կուգամ: իմաստով. 11 ոօտէւօ Հմմւո. իտալերեն կրկնվելով կստանա գերադրական. Ածականը -

-

աչքեր ունի»: սվսալԼ բսել՝ մի քանիՀոզիներ եկան: -Մի ջանիչընղուներՀողնակի. Հետաթրթիրիզական ածական մանկամարդ. բնավ տղամարդու Հեւո չի գործածվի: եմ Պաս (ի պաս եմ), թուն Լ (ի քուն Լ) ներգոյական Հոլովր ածական Լ

Յոուօ

հճ

մսօՇ օօօհւ

ոՇու ոՇու

սն

«չա

-

-

-

՛

դարձել:

են կելտականլեղուների մեջ «երկրորդ»" ւսյլ բառ ինչպես3810Տ,11ՇՏ «երկբորդ» Հին բօոօ)օւ լեզվով: ՍկովտերենէԿԽօ էհւօօ նչանակում Է ճի ջանի,մի ջիչ (ինչպես Հայերենում՝ -

-

(Օռու

2-3)

օէ

Օւօո,

105):

ԴԵՐԱՆՈՒՆ

ՔաղաքավարականԴուք Շրամանքդ:Գերմաներեն' Հոգնակի երրորդ դեմք. իտալացիբ՝ եզակի երրորդ կամ Հոզնակիերկրորղ. Հիմա տարածվել սկրսավ երկրորդ դեմքր. «պարոնը չի՞ փափաքեր». «Ձերդ մեծութիւնը կր ցանկա՞յ», «Ջերղ վեշափառութիւնը Համաձա՞յն Է»: Հարարբերականը Հարարերյալինքովը դնելու օրենթր կարելի չէ խստիվ ղործաղրել աչլսարծաբարիմեջ, ուր չատ անգամ անկարելի Լ, օրինակ" «Թորոս Լենոնի» վեւպր ներկայացնում Լ Թորոս Բ-ի ապստամբությունը Հունաց ղեմ ն որ Լեոն Ա-ի դգերությամբ կորՌուբինյանց իչիշանության վերականգնումը, ծանվել Լր: կարելի չէ որ-ր ղնել իչխանության թով. չատ տգեղ Լ րսել' Լեոն Ա-ի գերությամը որ «Իչիսանություն, կործանվելէր. վերականգնումը». Լ երկար րսել, վերականգնումը, այն իչլսանության, որ Լեոն Ա-ի զե-

-

-

.

Բնազրում բառերի տեղը բաց է թողնված (Խ. Բ.)

Շարաճյուսություն

րուլթյունով կործանվել Լր». խուրթի ոճ Լ րռել' «ն Լնոն Ա-ի գերությունով կորձանված Ռուբինյան իչլսանու։յան վերականզնումը»:Ուստի պեւտթ Լ օրենք դնել, որ ուր որ երկղիմուվյյուն չկա, կարելիԼ որ-ր Հեռացնել,ինչպեսվերի օրինակում, ուր կարելի չէ Հասկնալ, Սե «վերականգնումըկործանվեց»: Երբեմն Հարարերյալր եզակի, ՀարարերականըՀոզնակի ղնել պետք Լ լինում, այն ժամանակ նմանները ն այլն նույնը պետթ Լ ավելացնել. օրինակ' Դիտում Լի այն գեղեցիկ տեսարանը, որի նմանները (որպիսիները) Հաճավխչեն պլառտւս Հում այղ լեոներում: Հարաբերականրղնելե Հետո նորեն Հայցական մր ղնել սխալ Լ. օրինակ' Ի՞նչ դրության մեջ պիտի լինի իմ Հայրենիթը, որը քանի-քանի տարիներ թչնամիները ուոնակոլս Լին անում այղ երկիրը: -

-

ՆԱԽԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ"

--

Համար-րցույց

Լ ւուսլիս ի)ե՛

պատճառն

ինչո՞ւ թե՛նպատակ:

Համար «ի՞նչ

նպատակով»: երկուիմասւոները. Բւսյիւուո Հողր կր ղանաղանի ուզելուՇամար Շամար «որպեսզի ղէ, ուղելու նԽւզաւուսկով ». ուզելուն «ուղելուն պատճառով, ու

ուղած րլլալուն Համար»:

Բացի, դեպի կաղմված նն ի նախղիրով, որ Հաջորդ բացառականին կզրեն բաց ի, դեպ ի. բայց ի զուր Լ. որովՀետն Համար Լ: Գրաբարականները -

ւոնք

արդեն մեկ բառ կաղմած են, Հմմտ. պարսկերեն դայրաչ, որ նույնպես բաց (ղդայր) ն ի (բացառական աչ) ձներեն Լ: Իսկ ի սկիզբր եղած ժամանակ ղեո սովորություն Լ անջաւռ գրել, իեն օր մր անչուչտ պիւի կցվի. ի գեւ, ի վերչ Քան-ր գոյականի Հետ ալ կր ղբվի, բայի Հեւտ ալ ն այլն: Ազելի կուլա, քան կր ծիծաղի: Երր առարկան Հիմա չկա. կրնա առնել եր. այս զիրթր մեծ Լ, քան այն (ներկա Լ), այս զիրթր ավելի մեճ Լ, քան այն զիրթն ավելի Լր (չկա): -- Ջի դոչասցեն վասն լ'որՀրդոյն այնմիկ՝որ արար ծնունդներ ի մկրւոութիւն աւազանին (Եփր. ԾՆ.. Լջ 80), (վասնւորականով|): զստուղզոց զարդարոց կրկնություն. Բացիրզբերան' ոչ զուղղոց Նախդըի զառաքինեաց, այլ: զամպարչտաց զամբարձաւաճիցզուրացոզթաջաց զլասց ղաց զՀայշոյողւսը (Եփր., թզ. Լջ 397): վերցնումԼ Հայցական ն ոչ ւորական. «լութերը դարձնելով ղեպի -- Դեպի-ՆԵ Ասւոծուն» չր«վիր,ւայլ' «դեպի Աստված»: Լ, իսկ ընդՀակառակըմակբայ նավուսղրությունըկամգոյական Հակառակ են ածում ոմանք Շակառակըգործ իրր մակբայ. սխալ ն զեղջուկ Լ: Վ«Մուոֆ առնում Լ բացառական արաբերեն,օրինակ' Մւոթ. Իա Լ Իրըն մօւտ | -Խխ. Բ.): եղեն յեմ... (Ձեռազիրը ընղ Հաւովում -

-

-

-

-

-

ն՛ ետադրությունԱճառյանընախադրություն ասելով' նկատի եի ե՛ նախագբությունները բաղկացած այն կոչվում մի կամ երկու նս երեք ձայներից բառիկները, որոնթ իրբն բառ առանձին զոյություն չունեն..»: Տես Հ. Աճառյան Լիակատար "

ու

են ները(կապերը),իսկ`«նախդիր

Հասյոց ֆերականություն լեղվի,Հւ.

8, Եյ..

1965,էջ

60ն

(Խ. Հաջորդ

Բ.):

Հ.

Աճառյան

Բւսյի ներկայիկը, կ, կու մասնիկները. ոմանք միասին. ոմանք անջատ կը զրեն. վինննացիք կր գրեն կու գամ, կու լամ, կու տամ. մինչդեռ արնմտյան գրականր միչտ միասին կը գրե: Այն մասնիկները, որ սրդեն ղուտ մասնիկ րմբոնված են, ւոեղը չեն փոխեր. իսկ որոնք որ ղեո բառ են. կրնան տեղր փոլսել. օրինակ' պիտի ըսիմ, ըսիմ պիտի.թող բերէ', բերե' թող. բայց չբերի (չր«Վի՛ր բերի ոչ): Թօ/լա (թող րլլա), մասնիկ Լ, թ» բերե, պիտի գամ նե այլն. կարելի չէ չրֆել, որովշետն զուտ Լ այնքան որ մինչն իսկ Համաոօտված դարձած թո. նույնիսկ թող 4նր Հու անէչ տուր: ին չսես՝բ. վերացած Լն ւոնղը ղրված Լ. Անկատար ձնր խնդրական պիտի խնդրեի,որ եթե կր Շաճեիք,ինձ 200 մր ընեիք. ուկի սփվիոխատվություն կր փափագեի մր բնելՋԶեղ: Հւսբցում 8րվել կրավորականբայ չէ իբր ցրել բայի. որովՀեւոն ու-ն արմատական Լ, օրինակ ղրզել, ղրդուել. զգուել ն այլն: կրավորականպիտի րլլար ցրուրվիլ. ցրուիլ- չեզոք Լ: Քաղաքավարականձնր ՀոգնակինԼ. բայց բայնը կան, որ չեն ընդունիր Հոդնակի. ինչպես' կարծես,գրեթե, Համարյաթե. գոգցես: «Թող ոււոն», չըսվիր' «թողեք ոււտե)ջ. ռուսերեն ԱՂԵ ն ոչ բնաւ Ա7ՇՐՐՆՐ: ԸնդՀանուր իմաստովդործողությունը կպաւմվի մարդ (բառով, կամ երեն նրա գործերը ն դատում. մարդ չիք՝ մարդ չկա. բորդ դնմքով., տեսնում ւոնսնում ն Հե ոսում: Ռուսաց ձնով ոմանքսկսաճ են երկրորդ դեմքով պաւոմել. «Տեսնում նս նրա վաւո արարքները, դիտում ես, բայց ի՞նչ անես, լեզուդ լոում»: Այս ձները բնավ կարելի չէ Հոգնակի դնել` իբրն ֆեզ նս քաչում չաւուոգեղ կը լինի,եթն անվայել բառեր ւղաքաղաքավարություն:Սակայն նս «Տեսնում նրա արբածը,զարմանում ես, Լչ նս կտրում, լռում ւուՀի. ինչսես՝ ես' քսվում» ն ես, կամ չան նման ղզնում այլն: -

ա

-

-

-

-

ու

-

-

Դերբայի սեռը անորոչ է. չարժում կը նչանակն «չարժուիլը» ն ոչ թե «չարժիլը», կրակիբորբոքումը (կրավորական),ԹաղավորինՀայտարարութիւնը մեկմեկնումը (չեզոք).Եսայիայ (ներգործական), մարգարեութնան Սիրելւոյս նութիւնը (կրավորական). քու մեկնութիւնդ լացող չէ (ննրգործական), Ասոր ՀամարԼ, որ ւուսրբերսնոնրի Համարւուսրբերբառ ունենք.ինչպես" պարտու-

յաղթութիւն(կրավորական), Թիւն (կրավորական), լաղթութիւն(ններգործական): Զունենք սիրումնսիրվումն: Վերնագրերիմեջ (Հիմնականում) բայ չի դրվիր, ն միչ, անորոչ կըսվի. (ն ). «Գայլ աղվես» (ոչ օրինակ'«Լեոնի սիախուսւո» ոչ թե Լնոնըփախաւ կան նան բասյով. Թե դայլըխաբումԼ աղվեսին: ինչպես՝«Թե ինչո՞ւկը սիրեմ Ժօլին ն ոչ Ժիւլին», «Թե ինչու ամեն գլխարկավորբժիչկ չԼ». առաջ ալ թեն -

ու

Շարաճյուսություն

մր կը ներկայացնեն: բայ ունեն, նորեն սակայն ւսնորոչութեւսմբ Ավելիբայա-

վոր վերնագրեր են. «իսաշակր օրՀնում Լ Ցակոբին», «ԱբրաՀամը բաժանվում Լ Ղովտից». առաջ ալ կարճ դեպքերում' իբրն կոնսպեկտո: Զեզոթին ալ կրավորականը կա' Հետնությամբ թուրքերենին. օրինակ՝ ըլլրցուիլ. երգրցուիլ. տաճկերեն օլրնւոր. օգունղը: Բացասականինչ-ն չարքի մր մեջ կրնա կրճատվիլ. «Աղեկ պածե, չերթա ան ալ կորովի»: «Գաղութ մր պետք Լ, որ միչւո իսմբականմնա, զանազան կողմ Հ9րՎի. որով նորեն ւսնՀւաւոականիչվերաձվի կորսվի»: եթն երբորղ դեմքի բառ մը ուրիչ ղեմի տեղ դրված Լ, բայր վերջնույս դեմքով կրլլա. Հրամանքդկուզե՞ս դալ. ոչ Թե կուզե գալ: Ծառաղ կը փավփաջիմ ւպաւոկերղքաչել. ճառւսդ 6 ւուսրի Եվրոպամնացած է. գիչերներըքունս ծալած ն աչլսատած եմ: Ռուսածայերեն -ում գեչ Լ անոր Համար, որ կրնա ներգոյական Հասկցվիլ. «Այն ւոզան լա՛վ է աղում» (լավ կը խաղա, լսաղի մնջ լավ Լ): սլսալ Ոսկանիտպագրության Հետենցին բոլոր ապագա Հրատարակիչները. Լ. պիտի գրել րոլոր ապագա... կամ Հեւոնեցին բոլոր պիւոիՀետնեին Հասջորղ կամ պիոի Հեւտնեինբոլոր ապագա... -ում մասնիկի ծազումը կը ցուցնե. «ԱՀավասիկմեք յողբումն ն յաչլսարումն եմք (կողբանք) վասն չարիղ, որ պաւտաՀչեցաւ մեղ, եւ դու անփույթ կաս եւ ոչ յաս (Անկ. գիրք առաթ., Լջ 224): դեմքով իսոսել երբորդի ւոեղ. Հմմ, թուրքերեն, արաբ. «նեսվանԱռաջին լարը՝ պնօյիւջքկԼօրիւնեյիմ տԼյու պլոԼնինլ հաստրթ պաղլարլար»: Բայերիժամանակները կարող են իրար փոխարինելօրինակ` անցյալ ղեպթր ): Լ կգա,իմաստով ներկայով (գուցե եկավ կարելի ւզաւոմել -

-

ու

ու

-

-

-

-

-

ԲԱՐԴՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ

ԱՅԼՆ

-Ութի՞ն մասնիկը կջնջվի չատ անգամ. օրինակ' Հեղինակավոր (ոչ Թե Հեասւտիճաղինակ' այլ Հեղինակություն ունեցող). իչլսանավոր, մնծավոր. բայց են: նավոր,գլլսավոր ն այլն կանոնավոր -Ոց, անոց,նոց մասնիկը Հագուստ կը չինն. օրինակ" կրկնոց, օթոց, թիկնոց.

վզնոց, գոգնոց, թննոց: ձեռնոց,գլլխանոց, ՀՍւտտան մասնիկը' վայրենի երկիր, իսկ իա՝ կրթված. ինչպես՝ Գերմանիա, Ռուսաստան, Հնդկաստան,րայց նան ԼեչՀաստան, Արաբիա,Եթովպիա ն այլն: Պատճառրձագում |. որը արնելքեն ծանոթ է՝ ստան, որը արնեմուտքեն՝իա.

իսկ Ռուսիա-Ռուսաստան: կա

ն

Քորեա: Փորթուկալ. ճաբոն.

Ճապոնիւոչ բրածձ Պորտուգալիա, են

ն անդին. իրարու Անարժեք

որ

Ռուսաճայք

ն Շականիչ են: Հեւտաքրքիր Շետաքրքրական Լ: ւտսրբեր բաներ են. սինալգործածությունը ընդ շանրացած Հեւո, եթե ջնջելով՝մնա բայ՝ չլ չփոթել ածականին ւնք -Լի մասնիկը մասնիկ է, թենոչ' բարղ' լի բառով, օրինակ"Շրաչալի«Հրաչքով լի». զի Շրաչալ բայ չկա, իսկ անմոռանալի'ածանց Լ: -

Հ.

Աճառյան

Հաաա

Տեղացիկազմելու -ի մասնիկը ղանաղան բառերի մեջ ջնջվում Լ. զյուղեբինը չատր մնում Լ, ինչպես' Սամաթիացի,Թարաբիացի,Սունդիացիհացին ն այլն, բայց" կեսարացիչ Երկրները ոմանք այո, ուրսնքթոչ, ինչպես՝ Փրւսնսացի, սպանացի,գերմանացի,ճապոնացի,արարացի,անգԼիացի", գաղիացի, փոուպաճելու կողմն թ որնացի, բայց ռուսաչայք ավելի զիացի,Հոլանդացի,իտալացի, են. ինչպես' ֆրանսիացի: ն ող մասնիկները, չ նրանց գրավող երգերը, նրանց գրավիչ երզերը (տար): բեր իմաստով Այս օրիորդները Հիվանդանոցի մեջ ծառայելու պատրատուսկանություն -

-

ունեն.

բայցւլաւորաւոռություն չունեն:

Մենթ ձեղ կուղեկցենք (ն ոչ թենկուղնորենը ): Օտարձայն չի կարող մւոնել լեղվի մեջ, ուստի իղուր Լ ասել թալցօ, թայլցօ ն այլն: կազմած երկրորդական նախադասության ենթական կարող Ը Դերբայով ջոկ լինել. ինչպես' Ինջը ծերացած լինելով /՛ նրա որդին նստավ թազավոր.- բայց կարծեմ ոուս. կասվի միայն. «որովՀեւոն նա ձերացած ԷՐ, որդին նսւտավ...»: -

-

-

ՄԱԿԲԱՑ

-Ներտեն ներեյե

ԵՎ ԱՅԼՆ

լո՞ ւուսրբերությունը օրեցօր վերՀւսյերեն' ո՞ւր ես, ո՞ւր այս կերթաս, թուրքերեն ն ռուսերեն ունեն ստաբբերությունը,բայր Լլի չլ ւղղած նոր լեղուին վրա: Նոր Նախիջնանիժողովրդական լսոսվածքբում սերեն 1ԼբՇ կր յո՞ Լբճ ՈՕՏՃՃԱՖ-իՀամար ոմանց մտցրած (որտե՞ղ է) ե ո՞ւր բոնի Լ: կրնւյինքմւուսձելն ո՞ւը (կերթաս)թե (կերթաս)ւուսրբերությունը Շոս ն այուտեղ,Շոդ ն այդտեղ, Շոն ն այնտեղ նույնպես կրնային զոյություն ունենալ, եթե ւլեւոք ըլլար: Որ Հարաբերականիքով չաւո անպամ կրկնում են Հւսրաբերյւալը, եթե Հեռու ինկած Լ. «Ստիպված Լ բազմաթիվ սխալներն ուղղել, սլսալներ, որոնք սպրդած են լինում բնագրի մեջ'արւուսղրողների անղդուչությու Նիք»: -Միփոքը իրբ մակբայ կզործածվի. օրինակ ճի փոքր նատի. բայց պետք չէ գոյականիքով ձգել. օրինակ' մի փոջը Հաց ուտելով քնել. այս պարագային կրնա Հասկցվիլ Շացը փոջը էր: Զ պեւոթ չկա գրել՝ չր կամ չ: պետք չԼ գործածել, երբ կա անգան, -- Մինչնանգան «մինչնանդամ երկրորդ անգամ լուր սովի.դարձյալ չլսեց. րան՛ Մինչն իսկ... -- ԵնորԸիւն պատճառաւ,մեկը լավ բանի Համար. մյուսը" գնչ. -

ոճ

ն

Ճյոճ

ո՞ւը

ն

նալու վրա Լ. օրինակ ֆրանսերեն օմ, ղերմաներեն Կօ,

ոու-

-

-

'

իրենն ԼԱնզլիացի ՂԻ-իբընղզծումը

Համարում" անգղ լի ալ (Տես Հրատ., 219 էջը Խ. Բ.) -

Խ. Բ.). բառի մեջԱճառյանը արմատ է լի-ե կատակով մեր «Աճառրսն մարղը ն զիտնականրը» զրթի, Եր., 2005 «Զանգակ»

Շարաճյու սություն

ՇԱՂԿԱՊ

-Ալ կամ ել չեչտյալ կամ անչեչտ տարբեր իմաստ ունի. Եւփիմեն մի բեւոիր բարեկամ ուներ, որ Թորունալ ուներ մեկ ծաոա ն ւսյլն: Իսկ եթե ըսենք ներ մեկ ծասոա՝ կՀասկացվի. Թե Եւփիմենծաուս մէրու Ներ. Թորոսնալ Թորոսնալ ուներ: -կւաւն. կրնայ ղզործւածվիլ երկուբառիմեջ կամ' ոչ. եթե երեք բաո րլլալ կընե" ջուր, զինի կաճ օզի ջուր կամ զինի կամ (կամ թե) օղի: Սկիղրը եթե լինի" կր չեչոովի. կա'մ ես, կա'մ դուն: Լ թե. ես ե՞ ղուն.բայցֆրանսերեն կամ-ին Հւսրցւսկանն երկութնւսլ' Օս: -Եւ-Ու չազկապով ւու ոււու-վ (Աստուած ), մայր ու ւողա, քուր եւ վար. վերկու. տառվիրեթ. Հոմանիչներիմեջ չատ անդամն չի ղրվիր. կեղտոտ. սլատոտած, ձվիկ-ծվիկ մն եղած ցնցուռիների 9: Հաճնի րարբառում բայերի Հետ գն, բայց իմաստով ունենք չէջ՝ զաձձի եկա». թիչտի չէք չզաձճձի«պիտի երթայի, բայց չզացի»: չէք իզի «գացի ո

ե

--

-

-

ու

ՁԱՑՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

խութ մր կրնա այնքան կրճատվել, որ ձայնարկություն դառնա, օրինակ" մ" Օն ջուրը եչ: Նավսիջնանումի՞ «մի՞թե».(ւսյս ի" «ինձ մուր». Ղարաբադու պարագային կպածե բառին չեչտր կամ չեչտերը. մի՞թեչի՞): Եբնանում' ես իմ՝ ես ի՞նչ իմանամ,չգիտեմ: օւ1 րոեայո (խա Հ Շա ձնեն կրճատ), ճիչւո, ինչւզես' ֆրանսերեն Վանիբրբլու տեղ կա ձայնը խմելու ձնր: Շատ գորձածական բառեր կրճատվելով ղառնում նեն ձայնարկություն. ձն ւմ՛ ած (կին,ւսղջիկկանչելու Լ)» թա՛ նան" որից Հաք, Շամչադինում՝ ծօ'լու » ծօ'. 8) քճմ4 » 444 » արաչ -

Հ

-

ՀՈԴ

Պատմության մը մեջ առաջին անդամ Հիչվածր անծանոթ- անորոչ է, երը երկրորդ ն ավել անդամ կՀիչվի. արդեն ղաոնում Լ ծանոթ՝ որոչիչ: Մուկ մը ն կաւոու մը կար. մուկըըսավ կւուոուին... «Այս տնղեկությունները քաղած եմ. ճնմարանի ուսուցիչներեն (ուրեմն բոլորուսուցիչներեն (կամ ուսուցիչներե» (ուբեմնմեկ քանիՀաւո են ): «ԲերելուՀամար»(որւզեսզի բերե), «բերելունՀամար» (որովչշեւոնբերած -

-

-

էր):

Հ. Աճառյան

օ«Մատուռինմեջ զտնված երեք իսաչքարերու տակ» (միայն 3 Հատ չեն ւուսկ)» (միայն Ց Հուո կա), զրաբար «ի ներրբոյ ուրեմն ), իսկ «3 |սաչքարերուն Լ երեց խաչաքարիցե, ի ներթոյ երից ի խաչաթարիցն»: է. «քեֆս դալիսԼ Աննայի Հին ւում Զարու ւսնկողինչենելուց»:(Շինողը Աննան Լ. իսկ երթ ըսենք անկողինը՝չինողը Զւսբուչին Լ): -

-

-

Համար,վարվելուՀամար» «Վարվելուն

): (պատճառ, նալաւուսկ

Անորոչը չեչտ կառնե, որոչյալը' ոչ. գայլ եկավ, գայլԸ եկավ. ըատ այսմ վանեցի մր չի Հասկնա զա՞յլ եկավ, թն» գայլը եկավ: Հայերենի Հողակապն Լ այ, ե, բայց օւտար բառերի Հնւո աոնում ենք նան ո որոնք իրապես ամինչպես' ֆիղիկո-մաթեմաւտիկական. Լլեկտրուռելսանիկական, են, ինչպես' բողջական փոլսառություններ կիլոզրամ: -

ԵՐԿԻՄԱՍՏ

ԽՈՍՔԵՐ

Զիուվրա նսւուսծ կրնա՞նքՀանել(նկարել -

Ո՞վ Լ

խ, Բ.)։

Ձին վաղցնելով ււսկայն:

կամ կր վազցնե, պատկերածա՞նը, թե՞ նկարվողը: Հասարակ ժողովրդի մեծ մասին ռուսերենըչէ ավելի սովորակովկասի կան օւուը լեզուն, այլ դարձյալթրքերենը ՀԱ, 1891 է93 բ): Պեւոթ Լը ըսել ճեծ մասինՇամար: ինչպես ն կնսարիո Արաբկիրի, Տիվրիկի. կյուրինի,Տարենւոնի, ւպաւոկանող ջանի մր գյուղերու Շայերենը՝ ունենալով ընտիր Հայ բառեր... (զյուղերը կպատն ոչ մյուսներու, իսկ ): կանենկնսարիո Հւսյերենը' բոլորին եւ ն Պաչտոնավարած Շուչիի ՆորՆախիջնանի (Եթե Թեմական դպրանոցը: բսեմ դպրանոց, կը Հասկցվի, թե երկուքը միասին մեկ զպրանոց ունեն: Եթե ունեն կկարծվի, թե Շուչինն Նոր Նակխիջնանը մի քանի բսեւմ՝ դւպրանոցները, ձն ն Զիկա կարճ մր ըսելու, թե «Շուչիիդւզրանոցը Նոր Նակխիջնանի դպրանոց: դպրանոցը): Հիմաբի պես վարվեցավ Հեւու (ո՞վ Լ Հիմարը.վարվո՞ղսԹե՞ վարվածը. պարզ կըլլա րսել' վարվեցավՃեւոս իբը Հիմար,կամ իբը ՇիմարիՇեւո): Հուն «Ես Զարու ջեղնիցավելիկսիրեմ»(այսինքն ավելիկբ սիրեմ Զարու Հին, քան Քեղ, կամ թե` «ե՛ս ավելիկսիրեմ ԶարուՀծին, քան դու կսիրես»): կղարմանարանոր ւոանը ն ւպարոեզին մեծության վրա (մեծությունը միայն ւոա՞նն Լ, թե՞ նան պարտեզին): Նա սկսավ քննել դյուղերու ւոուները ն ւռուները (առՀասարակ առուները ն ոչ թն դյուղերուն առուները): 12000 գերի բոնված Լին ապստամբններեն (այսինքն' 4օՏ 1ոտսոքճՏ, թԹե՞քոո 165 1ոՏԱրք6Տ): ԱնՀնարինԼր մտնել ավստրիացոցբանակը (չեր ծնար ավստրիացոցմտանել ): ի բանակն. կամ' չէր Հնար մտանել ի բանակն Ավստրիացոց Կարելի՞Է ձեզ ուտել (Զեզ Համար կամ զձեղ ): (Կարելիէ՞, որ Դուք ուտեք): Ներելի՞Է ձեզ խոսել այսպիսի լսնդրո մասին (ձեզ Շամարկամ ընդ ձեզ): կովումվիրավորվում մեռնում Լէ (կովի մե՞ջ, թե՞ կովելով): -

նուուսծ

-

՛

-

ու

Շարաճյուսություն

ԲԱՌԵՐՈՒ

ՇԱՐՔԸ

Տեսակ մը փայտե փայլուն զարդ

պեւոք չէ րսել, ղի Հասկցվի տեսակ մր ւոնսասկմր փայոյա փայլուն զարդ կամ փայւոն փայլուն տեսակ մր ղարղ Լ ն այլն: են` «Գրականւսուսջինչրջանի դասախոսություն» ն «զրական չբջաՏարբեր (ած) ղասախոսություն»: նի աուսջին ԱչխարչՀիկ ձնով չարված Մեք զմեր իչլուան որո՞վերեսօքւոնսանեւքք: (է ղար), (Մասիս, Որ քո ղօրբգ զիմ երկրիս 1892,Հոկւո. 10): զխորս ես կերեալ -

փայտ, այլ

-

ՆԵՇՏ

Նոր

ԵՎ ԱՅԼՆ

չեչւոր բարբառում Նալվխիջնանի

առաջին վանկում իմաստր զորացնելու Լ. կա՛րմիր,դե՛ղին չառ կարմիր, Նույնը չաո դեղին. Հւասմար ւպածլավերենում վերջին վանկում Լ' կարմիր, դեղին: իբր իսկական պատիվ րմբոնվելուն ամար Լ (օբինակ' Է՛Նչանը -

(պատիվ)

սուրբն սր ած»Ասոված, Հ

Բութ Ծերենցը Հայւոնի Լ իր վեպերով. գրական մյուս սեռերին պատկանող նրա դգործերը' ճառներըայնքան նչաՀրապարակախոսություններն կր ցուցնն,թե երս գործերնեն Հրապարաեւսկությունչունեն: (Բութ նչանրը ն կախոսություններըճառերը,իսկ եթե 0) ստորակետ լիներ, կիմացվեր Հրա(")

-

ու

ճառն պարակախոսություն, ւսյլն ):

Ռ.բիչի |ճոսքը դնելիս « » պեւոք Լ. բայց վեպերի մեջ երկու անձանց |իսոուսկցությունը սովորաբար դնում են նոր տողով ն մի (գծիկ) քաչելով: Անգլիական վեպի մր մեջ «Պոմպեի վերջինօրերը». այս ընդգծված դրությունըն մեն խուք նոր տողով սկսած գծի տեղ չակերւոներ դրված է: Թուրքերենի. ուր ունենք ալՏեանելուն ւլես, ըսեղուն պես. Հեւոնությամբ կիպի, քա՛'չտրր կիպի (չեչտր առաջին վանկինվրա. Հոս ը ձայնն ալ չեչտ տրղը կառներ մեր մեջ, մինչ այլուր անչեչտ Լ): Բայց չեչտ չունի ալտրղը՛ կիպի վերտի «առածին պես տվավ», ինչ ձնով որ առած Լր, անադարոոետ տվավ: -- կառնեն չեչտ մեծա՛ղես,ուսսւոկաւվես, ԽոնարՀաբար, լւբո՛լաւոորեն իբր դոյական՝ մասնիկեն առաֆ,Հեւոնությամբ ֆրոասնաներենի. բայցռւսմկորեն չունի չեչտ: Առա՛ջին. ե՛րկրորդ, ե՛րբորղ. չո՛րբորդ. Հինգերորդ. վե՛ցերորղ, յո՛Թներորղ. ութերորդ, տասներկուերորդ ն այլն, ն յլն: ն ունեն ի 11227117 ). այս վերլատիներենՀեղինակները Հունարեն (Սւորաբոն ն 16) 14, (ՃԼ Ճք:նճւն062.6 ջին պաւոմիչն ունի կցուցնեն Արտա՛չատ Արտա'չարար (չեչտը վերջընթեր վանկինվրա): Լա'վ երգ Լ, լա՛վ երգե կլսվի միննույն ձնով: ՏողադարձելՀայ-եացք, թե ոչ կկարղացվիՀայ-յնացք: -

-

ու

-

-

-

-

-

Հ.

Աճառյան

Ջակերոր տողաղարձ չրլլար. կետերըկպատկանինբառավերչին: Հարցնում Լ, Սե «քանի ւուսրեկանԼ»: ԶակերտրւպեւոթՀԼ: Հինւումագրության մեջ կայինղանաղան չակերտներ. օրինակ՝Պոլիս.1717 2 մեկնության մեջ Ավեւտարանից բերված ՀաուուղվածՈսկեբերանի ՀովՀաննեու են Հետո Հունական |ւաչից վածներըւորված սիակազձի մեջ, իսկ քղթերից ն Հեւոո' Հին կւոակարանիցեղածները' առստողանիչից իակազծի մեջ, այսպես' Դ (չե ): Լ Հասել... ): կամ` "5: (ի Հւսրւածո.... Նորւլարբերությունն նորւոող կսկսի միչտ աստղանիչով. ւսյնւլես որ ւսռանց » վերջակետր միջակեւո ասւողանիչի ւլեւտթԼ Համարել. այաւզեսբայց այս բան ք Այլ (չեչտով: ուրիչ, իսկ անչեչտ' բայց, օրինակ"Այլ Լր նրա վիչտը: Բությր անչրաժեչտ է ցուցականների Համար. օրինակ' Մինչ այղ' պաւոանին Լր. թն չէ կլլայ' մինչ այղ պատանինլուո Լր: լուո Հարցականնչանը միչւո Հարցվածվանկի վրա պետք Լ ղնել: Մի'չեչտով ոՇ, անչեչւո սո, Սովորաբարկառվի' «արդյօթ կերթա՞յ». ուրիչներ' «արդյօ՞թ կերթայ»: ն ու քաղաքակրթունները կախվածեն ճաչակից, «Սովորությու ժամանակի Հետ են».Լ փուոլսվում Այսւտեղպետք ն-ից առաջ ստորակետ (,) ղեել: թյան Հեւոո' միջանկյալ «րսավ նա»-ից Հեւտո ղնում ենք ստորակետ Կոչականից -

-

-

-

-

-

-

-

-

0),

բայց Հնչում.(որպեսմիջակեւոի են: Ախու վախ բւսոերիվրա չեչտ չի դրվում.որովՀեւոն ղզոյականներ

ՑԱՆԿԵՐ

Ցանկեր

Յ33

ԼԵԶՈՒՆԵՐ

Արխազերեն 139, 240, 242, Ագնի (ճբու) Ալբաներեն 69, 89 Ալթոյչսկան 240 Աղվաներեն 153, 253 Ամերիկյան 160, 164, 240 --

Գնչուերեն32,

73, 74

--

Գոթերեն

--

37, 49, 65, 70, 71. 119

-

-

Դանիերեն

-

Դրավրզյանլ-ներ

-

Անգլերեն 15,

47, 52, 55, 57-60, 108. 113,

37, 39, 40, 43,

27, 29-31,

--

69. 73, 79, 101-104,

157, 158. 196, 198, 201, 202, 203, 222, 223, 226, 235, 238, 264, 265, 281, 283. 309

-

Երբայեցերեն -- 47, 141. 200, 270 Եգիոլւուսցերեն 313 39, 79. 181. 208, Եվրուղականլ-ներ

106,

114, 118, 125, 140, 141. 142. 147.

Անգլոսաքս(ոներեն 53 Աննւսմերեն 69 169, լ-ներ Անջաւտական Ասիականլ-ներ 260 Ասորերեն 13, 107 Ավսոորաասիական լ-ներ Արաբերեն 13, 15, 28, 46,

58, 73, 79. 104, 206. 222.

-

262, 271. 272, 273

-

-

-

212, 241. 245, 273

--

-

--

-

Զենդգերեն (դանդկերեն)87, --

58,

70, 162, 171. 213

65,69,

--

--

էսկիմոսերեն էթբուսկերեն --

-

47, 68, 77, 91.

109. 116, 123, 149. 150, 162, 191. 200, 221. 232, 236, 271, 274

Արամերեն Աֆղաներեն,տե՛ս Բալթյան լ-ներ

Բակաիրի Բանոու

--

Աղվաներեն

-

Թրքականլ-ներ

-

Թրքերեն Թուրքերեն

49, 120

--

-

160, 174, 176, 200 118, 171, 222 Բւսկերեն Բելուջերեն 153, 253 --

-

--

Բերերո (Եօոօոօ)

-

(Եռքուու)

Բակի(Եոէ1)

Թաթարերեն 98, 264. Թոմի՛ույլերեն 155 Թինգիթ ' հւոչչէ)

-

121. 123

-

--

Բրըւոներեն

Բրրտոն (բրետոն

64, 67. 68, 101-103,

--

73, 78,

109-110,

264, 280

-

13, 14, 28, 29, 47, 52, 55, 79, 84. 89. 93, 94. 97. 113, 114, 116, 142, 147,

149, 154, 166, 186, 191. 192, 198, 200. 208, 218, 234. 240, 261. 262, 280. 282, 290, 293.

28,

-

224. 225, 281

298, 307, 309, 315, 326

Յ08, 313

ինդոնեղիական լ-ներ 28, 101, 103 հոլանդերեն 64. 70. 119. 201. 202, իսոլաներեն 30, 37, 40, 45, 57. 78, -

(Եոօքքճ ) 269 Բրոկողա տե՛ս Բուլդարերեն Բուլգարերեն, Բուլղարերեն158, 159, 245 --

-

Բուրլաթ-մոնղոլերեն --

Գ աբարդիներեն, ներեն,

64,

տես կ զարարտիներ ներեն

տե՛ս

Գալլերեն 80, 158, 202 Գերմանականլ-ներ Գերմաներեն 19, 22, 24, 26, 27, 30, 37, --

--

--

Յ9, 40, 43, 48-62, 56, 60, 64, 69, 70, 75, 79. 80, 89, 101-104, 113, 119, 125, 141 143, 147, 156, 157. 159, 165. 167, 171. 196, 198. 202, 221. 222, 223, 233, 240, 262, 265, 267, 272,

273, 282, 286, 288, 292,

--

-

101.

118, 177, 236, 243, 264

իւուլերեն

--

20, 22, 30, 44, 50, 60, 71, 73,

106, 119, 142. 174, 175, 177, 223. 265, 267-268, 271-275, 279, 280, 293. 297 298

101-103,

իրանականլ-ներ

-

Լաղզերեն 163, 312 Լակ 174 Լանգդոնկ 274 Լատիներեն 14,

102, 153, 169, 221

-

-

--

-

19. 20, 22,

24.

27,

ՅՅ4

Հ.

29-42,

Աճառյան

37, 39, 40, 42, 43. 45. 47. 49. 50, 52

54. 56, 57-60,

119, 122, 143. 145.

152, 155-157.

159.

180, 181. 182,

181.

147.

169. 171-173,

162, 167,

70, 89, 105, 117, |

64. 65. 69,

188, 199, 201. 212

214-221.

227. 231.

-

|

ԼեՀչերեն

Լիւովաներեն

162. 165,

156-159,

169, 171

180.

230, 234, 246, 250, 267

176, 243. 310

Հնղիկ-իրանականլ-ներ Հնդկերեն 121. 251

171. 213

--

-

52, Հոլանղդերեն

58, 57,

--

Խալղերեն Խալխա-մոնղոլերեն

Հունարեն 14.

Խուրրի

45, 54. 57. 60, 64. 69. 70. 107. 110, 14. 122. 142, 154,

կւսրարղիներեն - 176, ( Կւսբիլե էռեւ16) 169, կւմիսերեն

218. 240. 266, 279

-

կաւոալան (

ԷՇ:

|

169, 171. 173, 180, 182, 187, 199, 201, 203,

213, 215, 219, 220, 221. 231. 238, 234, 244,

Հունգարերեն200,

կւսրիեր

(ՇՅՐՈՇԸ)

--

կնլուսկան լ-ներ

Հուրոն

160, 172, 240

-

70. 188. 202. 422

-

(22) Կիղրաթի

-

կիկույու Բոեսչս) կիմբերեն 65 կիչե « զսւՇհՇ) 176 կովկասյանլ-ներ կվակիութլ (ԷԽոուսԱ) Կրի (61) (

(հսոօռ)

ճւղոներեն

115,

ճւսվայերեն

156,

160, 200,

201,

-

-

240, 281

--

-

-

19,

166, 168,

313, 329

274, 297 -

156, 157, 159, 162,

245, 246, 249, 250, 267, 273, 294, 302, 308,

-

--

202,

20. 24. 29, 32, 10, 42. 43.

--

--

-

187, 201

213, 246

190, 260

--

կոն

14, 2Լ

70, 80, 89. 143.

185. 188. 190, 199, 203, 213, 214, 220, 223.

69, 70, 71. 119, 120,

49.

--

-.

147, 152,

157, 175.

-

նախալեզու Հնդեվրուղական

30, 31. 35, 36, 40, 49, 63-65,

| լատիջերեն Լեթթերեն -

2340,

246, 249, 251. 267. 269, 318, 329

244.

Հնղարիականլ-ներ,ւոե՛ս Հնղեվրոպական լ-ներ 200, 201, 223, Հնղեվրուական լ-ներ

-

-

լ-ներ Մալայան Մալայերեն101 Մելանեզ (յան)իական լ-ներ Մենդրելերեն161

139, 218, 260

-

-

-

-

կունամա

(էսոճոճ)

--

-

120, 290

-

Մենթավայ(ծու) Միջինբարձր գերմաներեն 179 Միվոկ (ոււճօէ) -

Հաթերեն

-

179, 260

-

Հարավսլավականլ-ներ Հաուսա

-

--

--

Միտաներեն

--

Հին Ավեսւոա 234 Հին բարձրգերմաներեն64,

Մոնղոլերեն

--

205, 218, 256, 311

-

-

Հինդուստանի 222. 242, 243, 270, Հին իռլանդերեն 52, 188, 201. 221 Հին իրանականլ-ներ --

-

Ցաագան(7Յտբոո) Ցուկի()սէմ)

-

--

-

Հինւլարսկերեն 32, 182, 199, 206, 220, --

Նամա

-

--

Հին ւպրուսերեն69, 70, 162 Հին սլավոներեն 29, 64. 66, 70, 119,

Նգունա(ոջսոճ) ւոե՛ս Ռոմանական լ-ներ Նորալաւոին,

Հին բիմրերեն 188 Հին ֆրանսերեն70, 93, 103,

ՆորՀունարեն

--

-

169.

Նաղա (ոռբճ)

176, 221

-

--

-

Նոր Հնդկականլ-ներ -

Նորոլոմերանյան լեղու

-

Ցանկեր

ռ",,

Շվեղերեն 70,

տե՛ս իսպաներեն Սոլաներեն,

218, 222. 236. 271. 273,

--

ՍվաՀիլի 200, 201 Սուիսլավան(ՏՈՏճաճո) Սումերերեն 71 Վաւղպո(Խճրքօ) Վաֆիր ՎեդայականՀնղկերեն Վելչ (ԽՇՏհ) -

Չամ

լ-ներ

-

-

-

Չեխերեն 218. 264, Զերոկե (Շհօոօեօօ) Զիմշիան ((արտիհւճո) Զինարեն 32, 122,

267, 284

-

--

-

-

-

140, 141. 165, 200,

-

201, 218, 226

Զինուկ (Շխոօօե)

Վիյոթ (Կ/օՍ Վոթյակերեն

165, 172

-

Ջուվաչերեն 47,

-

-

ՎոլոֆԼՆՕօԵՐՌ

242, 265, 280

--

230, 231

-

-

--

Վրացերեն 98, 114, 163. 164, 189, 218. --

Պածլավերեն Պարսկերեն

16, 32, 153, 170-172,

--

282|

42, 44, 47, 52. 54, 55. 68, 67. 75. 84, 89. 92. 101, 103, 108, 114, 115. 142, 147. 149, 153. 172, 181 182, 201. 202. 243, 263, 264. 280, 281. 282, 13, 32, 40, 41

-

288, 290, 306, 307,

|

226. 242

Տաբասարան Տակելմա (ճեօրոոճ) Տաճկերեն 23, 41.

--

162, 233 Պլե-տեմեր (քՇ-(6ոծւ) 160, 240, լ-ներ Պոլինեղյան

Պորտուգալերեն175, -

224.

243,

((2ոՅ-հշե) Տամաչեկ Տուարեզերեն

264,

265, 274, 287, 293. 396 -

Զավայերեն

Ցվա

)

-

--

Ռետոռոման

-

ՌոլՀ(ղօլհ)

70, 200, 271

(քռոյՅԵՌ 171 Փանջաբի

--

-.

Ուրիխերեն) 139, 240, Ու գրոֆիննականլ-ներ

218, 280

--

-

52, 92. 108. 116, 150.

204. 318

-

--

Պրովանսալ22,

260, 262, 266. 269, 282, 312. 313,

-

22, 297 Ռոմանականլ-ներ Ռումիներեն 176, 292 Ռուսերեն 13-15, 20, 23, 24. 29, 30, -

Քաչմիրի 240 Քրդերեն 84, 89, Քուչերեն 206

-

-

-

32,

-

34, 37, 41-48, 47, 52-54, 60, 64, 67. 70, 72, 73. 75, 78, 81. 89, 91-93, 97, 98. 100-103, 114. 123, 140, 141

105. 106, 109, 110,

153, 245, 270, 271 309

-

0յբուռերեն 0սերեն 153 0ս(կյերեն 243

147,

172, 173, 175, 183. 184. 189, 196. 201 202, 218. 224. 231 233. 242, 245. 216, 261. 265. 266, 267, 279, 282. 297. 307, 318, 149. 159,

-

-

Ֆիններեն Ֆիջի 221

-

271. 306

-

լեզու Սամոսւսկան

Ֆրանսերեն 15,

-

Սանսկրիւո՛ երեն32,

-.

18-20,

22-27,

29-32,

| 34, 35, 37-43. 45-50. 51-60. 66. 68, 69. 69. 70. 101. 152, 156. 157, 162, 171. 199, 201 | 71-73, 75, 76. 78, 79. 84. 89, 93. 98. 100-110, 202, 213. 215, 220, 221. 231, 246, 251 267 | 113, 114, 117, 119, 122. 125. 139, 140, 142 -

Սանաալի (Տռուռն)

45, 49, 53, 64. 65.

-

Սեմականլ-ներ Սերբերեն 310 Սիոնան(Տ.օոռո) Սլավոնականլ-ներ 231 Սկովտերեն 175, 322

200, 206. 221, 293

--

--

--

-

-

143, 145, 147. 155. 157, 167, 183. 203. 221 223, 224. 226. 227. 246. 248. 261 265. 266, 267, 269, 279, 280. 282, 286. 288, 292 298, 307-310, 312, 316. 318

Ֆլորիդա

-

196. 198, 235, 237, 274. 274,

299. 300,

Հ. Աճառյան

ՀԱՑԵՐԵՆ ԲԱՐԲԱՌՆԵՐ, ԵՆԹԱԲԱՐԲԱՌՆԵՐ

ԵՎ ԽՈՍՎԱԾՔՆԵՐ

Ագուլիս 88,

Ղարաբաղ14,

-

47, 54, 67, 90, 97, 102,

-

Ախալցխա 71 Ակն 81. 88 Աուոիալ 156 Առսլանբեգ 190 Աւտափաղար 175 Արդվին 263

107, 150. 272, 324

Եվդոկիա Երնան 64, 67,

147, 148, 154, 327, 329

-

Ղբիմ 58, 108 Մարաղա 40 Մեղբի 102 Մուչ 81, 88, 297 -

-

-

-

-

--

-

-

-

Նոր Նախիջնան

47, 49, 52, 57, 88, 101,

Շամախի 47, 67, Շամչադին 327

-

150, 157

--

-

68, 88, 89, 147. 148, 190, -

-

Թավրիղ 40,

81 88

-.

Թբիլիսի ԹեՀրան

13, 47, 48, 54, 55, 68, 71, 78, 78, 81, 88, 89, 91, 94, 100, 147, 148, 150. 158, 175, 179, 182, 190, 191 --

-

Լոռի

Պոլիս

-

-

Սեբաստիւս 70, 150 Սեոլեջ (Բութանիա) Սյունիք 47 Սվեդիա 19, 35, 67, Սուչավա 147 --

Խարբերդ -

-

-

կարին

81 88, 89, 312

-

-

-

Հաճին 18, 54, 98, 263, 294, Համչեն 67, 88, 95 ՀունգարաՀչայ 190 --

-

վան

-

64. 81, 88, 89, 277, 327

-

Ուրմիա 81 -

Ղաղախ

-

81 88

Համառ

ուռագրություններ

ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՑՈՒՆՆԵՐ

ւ.

ԼԵԶՈՒՆԵՐ

(Բառասկզբում'Հ

Արխազ. արխազերեն ալբ(ան), ալբաներեն աղվ. ղվաներեն անգլ. անգլերեն -

-

-

-

)

ւնգլոսաքս. անգլոսաքսոներեն ւսնգսք. աննամ. աննամերեն -

-

աչխ.

աչխարշաբար արաբերեն

-

արաբ.

-

Հ

Հին,մՀ միջին,ն Հնոր)

լեՀ. լեՀերեն -

լիթ.

)

). լիչոժվան լու

-

լիւովաներեն ւոե՛ւ լուսո.

կամիս.

-

կամիսերեն

-

կելւո. կելւտերեն,կելւոական -

կիճր. կիմբերեն կով. կովկասյան կորն. կորներեն -

-

--

բասկ, բելուջ,

բասկերեն

-

րելուջերեն բուլղարերեն բբետքոն). րբեւոոներեն -

-

բրըտոն. -

ղդերմ. զերմաներեն գնչ. գնչուհրեն զոթ. գոթերեն -

--

-

ԳՐԲ: -

՛

դրբավիղդրավիդյան ՞

եբրայեցերեն

-

եվրոպական

-

Հաթերեն յ

-

ոՀ.) Հայ. յ

Հայերեն

-

Հիթիթ. «իթիթերեն Հիոլ. Հին իռլանդերեն Հյ. Հայերեն Հն, Հունարեն Հնդ. Հնդկերեն Հլ. Հոլանդերեն Հեխ. Հնղեվրոպականնախալեզու Հլս. Հին պարսկերեն Հզ. --

-

-

--

-

-

ղանդանիերեն

եբր. եվը.

չաթ.

--

զալլերեն

-

ԴՐԻ

-

-

բուլղար.

գայլ.

կումուլս. կումուխերեն

-

Հինւվրուսերեն Հին սլավոներեն Հուն, Հունարեն Հունգարերեն Հունգ(ար), Հքիմբ. Հին քիմրերեն Հֆր. Հին ֆրանսերեն

ծպրուս,

Հոլ.

-

-

-

-

-

զնդ.

ղենդհրեն

-

էսկիմ.

էսկիմոսերեն

-

թամիլ. թամիլերեն Թբք. թուրքերեն » Թուրք. -

--

-

ճապոն. միջ, Հյ. մոնղոլ.

-

-

--

ճապոներեն

միջին Հայերեն մոնղոլերեն

-

իոլ.

իոլանդերեն

-

իսպան. իսպաներեն -

իչոալ. իրան. լասո.,

լեզգ.

-

լո,

-

լառիներեն

լեզգիերեն

-

լեթթ. լեթթերեն -

իւոււլերեն իրանական

-

-

60-1

յւսպոն. նԽՀն.

--

մոե՛ս

նոր

-

ՀՎ(եդ).

ճառլոն,

Հունարեն

չվեղերեն

-

չեի. չեխերեն -

չին.

-

չինարեն

չո' վաչ. չուվաչերեն -

Հ. Աճառյան

ւլածլ. ւլածլավերեն

սկանղ.

-

ւլՀլ.

ւղորտ.

ւրս.

սում.

պրովանսալ պարսկերեն

-

--

-

տես

-

սվան,

ւլորտուգալերեն

-

պրով.

սնս.

պածլ.

տես

-

սկանդինավյան սանս.

սվաներեն

-

-

սումեր.

սումնրերեն

-

երեն վր.. վրաց- վրացեր -

.

ռուսերեն ոուման, ոումանական ռումին. ոումիներեն ռուս, ռուսերեն ո.

--

-

ւոճկ.

-

ուբիխ.

-

ու

սանաս., սնս.

-

սանսկրիւո

սեմական սերբ. սերբերեն ալ. սլավոներեն ), սլավոնական » սլավ. սլով(են). սլովեներեն սեմ.

ւոաճկերեն

-

-

զբեկ.

ուբիխերեն ու

-

օԽւմ(ան),

-

-

-

Քրզ.

ղբեկերեն

օսմաներեն

քրդերեն

-

-

-

-

ֆինն. ֆիններեն ֆը. ֆրանս. ֆրանսերեն --

-

սլովակ. սլովակերեն -

Բ.

ՀԱՑԵՐԵՆ

ԲԱՐԲԱՌՆԵՐ, ԵՆԹԱԲԱՐԲԱՌՆԵՐ

ԵՎ ԽՈՍՎԱԾՔՆԵՐ

Ալ.

Ասլանբեզ

-

Առտ(ափ Ատափազար Արբ. Արաբկիր Արդ. Արդվին ),

-

-

Մեղրի Մուչ Մրղ. Մարաղա Մղ. Մչ.

-

--

-

-

ՆՆի,. Նոր Նախիջնան -

եվզ.

Եվդոկիա

-

Երն. Երնան -

Շամախի Շմշ. Շամչադին Շմ.-

-

Թավը. Թավրիզ Թբ. Թրիլիսի ԹեՀ, ԹեԵՀրան -

-

--

Խրբ. Խարբերդ --

Կր. Հճ.

կարին

-

Հաճին Հմշ. Համչեն Հունգ. ՀունգարաՀայ --

Պլ.

)

Պոլ.

-

Պոլիս

Սեր. Սերասչոիա Սչ. -- Սուչավա Սվեղ. Սվեդիա --

--

Վն,

Վան

-

--

-

Ղր. Ղրիմ Ղբբ. Ղարարաղ -

-

Ուր.

-

Ուրմիա

թյուններ Համառուտագրու

գ. ՕՐԻՆԱԿՆԵՐԻ

ՀՂՈՒՄՆԵՐ

աղբյուրների Համառուռաղրությունները Առաջարկվող Հաւոորիօրինակների Հիմնաեն Հեւո:Այդ պատճառով նույնանում գրական Հին աղկանում Արմատականի Հղումների լիակաբյուրների Համառուռագրությունների պանկում աղբյուրների մաւտենագիւոական Հե ւ ոալով օղւովել տար բնութագրում ւորվում' Հետարթբըթբվողներին «Հայերեն խորՀուրղ սկղբում ղրված ցանկերից: բառարանի» առաջին Հւուռորի արմաւտռական օրինակները քաղված են երեք ԱրնելաՀայերեն ղեղարվեսւոական դրականության Հ. Չգրված օրենթ («ԱնաՀիտ» Հիմնական աղբյուրներից` Սիրաս, վեպի նախնականանԴ. ), վանումը Շիրվանղաղե, Վարղանանք՝' Երկերի լիակաւոար ժողովածու, Դեմիրճյան, ՀամառոԱյս աղբյուրների Հիմնականում ցուցաղրելու Համար լեզվական չեղումները: են ընթերցողին, այղ ցուցամտադրությունները Հւամաւոնքսւոից Հասկանուլի ւպլաւոճառով կում չեն ընդգրկվում:

Հայոց Ագաթ. Առաթանդեղայ Պաւոմութիւն -

Անկ. գիրք առար. Անկանոնզիրք առարթելականը Առաթ. Առաթել վարղապեւտիԴավրիժեցւոյՊաւոմութիւն... Արմ. Արմատականբառարան Բուղ. ՊատմութիւնԲուղանղ Փաւստոսի Եղծ աղանդոց եղն. Եղզնկայ Կողբաղզւոյ... Եզն. խրատ. Եզնկայ վարղապետիԽրատք... Ս. Եփրեմի մատենագրութիւն՝ Եփր. մատ. (ծն. ել են) Եւս. պտմ. Եւսեբիոսի կեսարագւոյՊատմութիւնեկեղեցւոյ... կեսարացւոյ,ժամանակականթ ՐԲրոնիկսն) Քր. Եսերի Պամփիլիայ Թր. թեր. Արունստ Դիոնիսնայ ֆեր. Թբրակ. բերականի... Ղու կասու՝ իդնատիոսիվարդապեւոի Ս. Աւեւտարանին իգնաւոՂկ. Մեկնութիւն -

-

-

--

-

-

-

-

-

)

-

-

ոյ Պաւոմութիւն Հայոց... Խոր. Մ. Խորենացու Ս. Մեսրոբայ վարղապետի կոր. կորիւն Պատմութիւն Ցովչան սիր. Ցաղազս սիրոյ... Մանդ. Մանղակունի, -

-

--

Մի.. բժչկ.. Հեր. ՄխիթարայբժչկապետիՀերագ/ոյՋերմանց Մխիթարութիւն Մտթ. նազր. Մատթէոս վարղապետի Գիրի ութն խորՀրդոց... ՆՀԲ. Նոր բառդիրը Հայկաղեանլեղուի -

-

-

Նչ. Եսայի վրդ Նչեցւոյ Մեկնութիւն Եզեկ. Ուկ. Ուսկերերան Մեկնութիւնթղթոցն Ուկ. (պօղ.) ՑովՀաննու Ուսկերերանի Պղատ. մորմ. ՊղատոնիՏրամախոսութիւնք

)

-

-

-

Պօղուվ...

-

ւոիմ. Պղաւոոնիաո Տիմէոս ւորմ. օրին. Պղաւոոնիօրինաց ն օրենսդրութեանց... --

-

ՍԳբր. Առտուածաչունչմատեան -

Ծն.

Ել.

--

Ծնունղբ

-՞- Ելթ

Թգ. թազ. Ա. ր. եղբ.

-

-

Հին ն Նոր կւուսկարանաց

Գիրբ թազաւորութնանց... Եզը. գիրք ա. բ.

Հ.

Առակք

Սղ (մ.)

Աճառյւսն

Առակք Սողոմոնի Գիրք սաղմոսաց Դաւթի

-

-

Ժղ. ժող. ժողովող Երգ. Երգ երգոց -

-

Մարգարէութիւն Եսայեայ Հռովմայեցիս ԹուղթՊօղոսիսռաքելոյ Ցովել Մարգարէութի՛սնՑովելայ Միք. ՄարգարէութիւնՄիքիայ Մւոթ. Աւեւռարանըստ Մաւոթէոսի Մբկ. Աւետարանըսւո Մարկոսի Ղուկ. Ես. Հո,

--

առ

-

-

-

--

-

-- Ավեւոարան բոտ Ղուկասու Աւետարանըստ ՑովՀաննու Գծ. գործ. Գործք առաքելոց կոր. ա. բ. Թուղթ Պօղոսի կորնթացիս Եւիես. Թուղթ Պօղոսի Եւիեսացիս Թես. ա. բ. Տիմոթէոս Թուղթ Պօղոսի Տիմ. ԹուղթՊօղոսի Տիմոթէոս Սեբեր. ՍեբերիանոսիԵմեսացւոյՃառք Սեբ. ՊաւոմութիւնՍեբէոսիեպիսկոպոսի

Ղկ.

ՑՀ.

-

-

աո

-

առ

--

առ

-

առ

-

--

--

Վրթ. Հց. Վարք սրբոց Հարանց... Փարպ. Ղազարայ ՓարպեցւոյՊաւոմութիւնՀայոց -

-

Փիլ. ՓիլոնիՀեբրայեցւոյ Ճառք -

Փիլ. սամփս.

ի Սամիսովն Փիլոնի առանց պաւորաստոութեան

-

դ. ԱՅԼՔ

անձ.բառ. աչխ. արք.

բառարան Անձնանունների

-

աչխարՀչաբար արքեպիսկուղոս

-

-

բաց.

բց.

բացառական(Հոլով) բնձ.-- բնաձայնություն, «ական գավ. -

գվո.

-

գիւո. աչի։. գործ.

գրծ.

դավառական --

գիտականաչխաւոություններ

գործիական (Հոլով) երկերի ժողովածու եսլաս. եպիսկուղոս եր. լիակ. ժող. երկերիլիակատարժողովածու երկ. երկեր ՝ երկաս. երկասիրություններ ընկ. ընկեր Թրգմ. թարզմանություն, -ական ժող. ժողովրդական եժ.

-

-

-

-

-

-

-

--

-

Համառուուսդրություններ ինչ.

ինչպես

-

Ծան,

ծանոթագրություն

--

Հարգ.

Հ.

Հարգական

--

)

Հո.

Հատոր Հգ. ւոե՛ս Հոգ

Հմմտ.

-

Համեմատեզղ, -ի՛ր

-

Հյց. Հայցական(Հոլով) Հող. Հոգնակի Հբմ. Հրամայական (է) են Հրւոբ. Հրաւտարակություն,Հրաւտարակված ներգ. ներգոյական (Հոլով) նխ. նախապես նչանակ. նչանակություն. -թյամբ, նչանակում է են ւլաւոմ, պատմական(Հոլով) ւլեւո. Հմլս./ Համ. պեւոծամալսարան սեռ. սեռական (Հոլով) վրդ. վարդապետ տպագրություն, -զրված ոպ. ւոի. որական (Հոլով) փխբ. փոխաբերություն,-աբար օբ. օրինակ -

--

-

-

-

-

-

--

-

-

-

-

--

-

--

Բովանդակու թյուն

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

«Լիակատար ՀրաչյաԱճառյանի Հայոցլեզվի» մենագրության ֆերականություն սություն» Հատորը «իմաստաբանություն, Բառաբննություն, Շարաճյու

ԻՄԱՍՏԱԲԱՆՈՒԹՑՈՒՆ

Իմաստ

Բււոիիմաստր

իմառսւոի փոփոխություն

իմասոի տարամություն

Սխալ իմաստ

Համանմանություն Բաղմիմառություն Բառերինախանչանակությունը Բառի Լարտարին ձնի) ն իմաստի Հարարերությունը իմաստի փոփոխության ժամանակր Հակառակիմաստ Բառերիիմաստիփուիոիխություննյութականից վերացական Մասնավորն ընղՀանուր փուիոլսություն ն

ե ւզայմանականը) (Անպայմանականը

իմաստի Հարաբերականությունը Նորիմաստի ւոարածումը իմաստի փուիոխության պայմանները իմաստի փոփոլության ղասակարգությունը

Սեոր ղառնումէ տեսակ

Տեսակը ղառնում է սեռ Բառիիմաստինիոխվելըւոեղափոխությամբ) ՄասնավորիցընղՀանուր ԸնղՀանուրից մասնավոր իմաստի մեջ զգայնությունը

Յ5

անվանում Նմանողությամբ

Տեսակից ւոեսակ

բացատրություն կամ պրարկնչտարանություն Քաղաբավարական իմաստի մեղմություն

Հեգնանթ Դրականըրացասական

իմնսսոի բարձրացում կամ աղնվացում Նալխատականկամ արծամարՀականլեղու Ստորացումկամ Հոսեցում

աստիճաններ Նչանակության

Տարանչացում

ւջ

քենե

ն)

ՒՈՒՈ ենկսսսԿԿ ԽԼՕԻՈՂ4ԼԼհիոխանունու

ՏՈԽԸԷՐՕՕՕՍՔ

Թյո' տեղ

Ե12

Սխալ թարգմանություն

Մոսը մրողջի

Սասսոկություն Գգվականբառեր

Փոխարերութունւ

9...

..ԿՉՉ..Փ.»Փ»2»ՉՓՓՉՉՈ«Չ.ՓՈՉՅ»»2«Փշշ».2».».«

Հ.

Աճառյան

Պարունակողըպարունակյալի եղ

ԷԼԼԼԵՏԷ

ղեղչում) (կրճատում.

ԲԱՌԱՔՆՆՈՒԹՑՈՒՆ

Մոււոք

Արժաւո

Անոլարկեչտն պարկեչտ բառեր Ժողովրդականբառեր

բառեր Նախատական բասռնը Արգելված

4Ճ80Օ1

Ծածկալեզու

Ծածկալեզվի4ներ

Ծածկալեզուներ Սրախոսություն կււուսկ

կատակովբառեր Բնաձայնբառեր Մանկականբառեր

ՏՍՏՏ1841

րառեր Գավառական

Ժողովրդական խուքեր Առած Առացվածք

Հոմանիչներ չարքեր Հոմանիչների Համւսնուն

Փոխառյալբառեր Միջազգայինբառեր Նորակերտբառեր

Բարդբառ

Ա.Զ

Ա

......Փ...2..Չ.Փ...Փ

Ա..ԶԱՂԱԶԱԿԿԱԶԱԿն

.....Փ..շ.օշ.ՉօշՓ«»Չշշ2 ԱԱԿԱսսսսսսՀ

Ա.Զ...

2.

Փ2.22օ«շ2օՓօ»2»9«օ Փօ«Փօօ».2Փօօ«օ

Լ.».....շ».շ««Փ2»օՓ.»ՓօՓօօշ.Փօօշ«շ.օ«

Ը.ԱԶԱԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԱԱԿԱԿ

Մասունք րանի փոխանակություն Մարդու անունից բառ Տեղանունիցբառ

.........շշ.օՓ..ՓՓ«Փօ2օօ.օ«օ«օ«.օՓօ«օ«

Ա.ԱԶԸԶԱԶԱԿԿԱԿԿԱ

Լ.

...օՓ.Փ«.ՓօՓՓօՓՓօՓՓՓօՓՓօօօօօօ«Փօօօ«օօ

Բացարձակն Հարաբերական,պայմանական ........Փ.Փ««Չ...Փօ2ՉՓօ»օՓօօ«Փօօօօ«Փ Լեզվի կապր տրամարանությանՀեռ չոեսակբառի մեջ

Սեռ ն

ԲառիՀորինմանպատմությունը

Բւսռերի Հաճախականությունը ԲառերիանՀչաւոականությունը

....«..Փ.Փ..Փ.ՓօՓՓ.ՓՓօ.ՓՉՓՉ«Չօ«Փօ«Չ.«.«.ջօ« ...Փ..Փ.........«0ՓՓօօ«2Փօօօ0օօ«Փօօ««օ«օ ....Փ.«.Փ2.«ՓՓՓ`ՓօՓօՓՓՉՓՉ«օՓօ«օ«»«Փօօ«Փօ«

Բաոր նախադասությանմեջ իրականությաներեք ձներբ ...........օՓՓՓՉՉՉ2.ՓՉշ.Չշշ.շ.«շօ.Չօօ«շ.օ«օ« ԱնՀաւական բառապաչար ...«....««..«..«օ«օՓ«Փ«ՓՓ`Փ«ՓՓ:օ«.օօՓօօ եենսեկսս։ Լեզվի Հիմքը նյութական է Նախ գաղափար,Հետո բառ Բառերիկյանքր ....«....ՓՉ«Չ..Չ.ՓՉՓՉ:0ՓՉշ22օշ.օՓօ.շշօՓօ«.Փօօ« Բառերիմրցում .......«ՓՓ««ՉՓՓ«.Չ.ՓօօՓօ«Փօ«ՓօՓօ««.օ«

ԱԿԶԸԱԿԱԿԻԿԿԿ։։

Բառերիջնջումբ Էճածբ1 ..........«.«.. ......ՓՓ.շ««Փ««.օօՓգօօԳՓօ«ՓօՓօ«օՓօօ«

են.

Ա.Ա...

Բովանդակություն բառապաչարու (Տեղաչարժեր

Յ45

ւյ

Արմասոներիկորուստը Բառերիկորուստր Անվան փոփոխում

(Բառ

ն

մասնիկ)

Միջամառնիկ Նախդիրն րայ

Նախամասնիկ

Աճանցում Գոյականիցկամ ածականիցկաղմված ածանցները ՄասնիկներըԼՀին Հայերենում) նվաղականն առավելականմասնիկներ) ԼՓաղաքչական,

ՀԱՎԵԼՎԱԾ

ԱԱԿ ԽՓ.

ԱԱ

Դիւուսրկումներառանձին ածանցներիվերաբերյալ

ԶԱ

ԿԱԿԿԿԱԿԱսսսս

ԱԱԶԸԶ

ԱԱ

ԱԱԿ

ՌԱԿ

ԱԿԱ

ԱԴ.

Կսգին

ած

«սկան, -կան «ասկ,-իկ, -ուկ, տե՛ս -«ակն

ՏԱԼ.

ԱԱԱԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԶԱԱԿԱՂԱԿԶԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԱԿԱԿս

նվաղականն հիաղաքչական,

առավելականմասնիկներ)

Հաղ

-ային

ան-

Հանի «անոց, -ոց

ՍԱԶ

ապ

ԶԱԿԶԸՀԱՉԱԶԿԱԿՉԿԱԿԿՉԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿՉԱԿՉԱԿԱԱԿԱԿԱԱԿԱԱԿԱԿ

Կավ. -ով, -իվ ռավոր

Հար

Հարան ացի, -եցի, -ցի -եղ -եղեն -ենի

ՄԱՂ

-եւ

ԱԱՉՉՉԱԿՎՅԱԿԱԱԿՑԿԱԿԿԱԿԱԱԿԱԿԿԱԱԿԱԿԿԱԿԿԱԿԱԿ..

(ե)

-հրեն -եցի, տե՛ս

ոո.

ԱԱԿԱԿԱԱԱԿԱԱԱԱԿԱԱԱԱԿԱԱԱԱԿԱԿԱԱԱԱԱԱԿԱկԱկԱԱԱ

-ազի

ն 186

Հ.

Աճառյան

-չի

-ո

-ով,

տե՛ս

-ովին

«ավ

-ուո

-որղ

-ոզ

-ոթ

-չյա

-ված

ւո-

-ցի.

տե՛ս

-ացի

-ու

-ություն

-ուկ, -ուՀի

տե՛ս

-ակ

-ումն

-ուն

-ունի

-ույն

-ուստ

Թրք. փոխառյալ մասնիկներ

ՇԱՐԱՀՑՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

ՔԱԶԿԱՉԱԱՎՉԱԿԱԿԿԿԱս.193

Նախադասությանկաղմը նԽախաղասությյուն Չեղյալ Անվանականնախաղասություն

(Բայականնախադասություն)

Անկապնախաղասությւն

ՍՍԵԵՍցԵՍՈԱԱԱԱԿԱԱԿԱԿՎԱԿԱԱԿԱԿԿԱԱԿԱԿԿԿԱԿԱԿԱՉԱԿ

ՍՁՓՓ6ԵՏՈՈ

Համաղիր ն անչՀամաղիրնախաղասություներ

Անկանոննախադասություններ կիսատ նախաղասություն ԱնՀարիրնախաղասություն Միջանկյալնախաղասություն

2.

ցքԱկկսսկկսսեսկեսսս

Ա.Զ...

ԱԱԿ208 Կ 208 ԱԿԱ 208

ԱԶՎԱԿԿՉԱԿԿՉԱԿՑԿԱԿԿԿԱԿԱԿԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԿ

ԶԶԱԶԱԱԶԱԿԿԿԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱՉԿԱԿ

Տ

Հարաբերականնախադասություններ

Ա.

ԱՎՎԸԼ.ԱԱԱԱԱԱԱԱԿԿԿԿԱԿԱԿԿԱԱԱԱԿԿ

Երկրորղականն Հարարնրականնախաղասությունննր Ստորաղզասական նախաղասություն ԱԶ

Ա...

Համաձայնություն

.ԸԼԸ

ԶԱ.

Ը.

..

ԶԱ.

ԸԱԶ

ԱԶ

ԱԱԱԱԿԿԱԿԿԱԱԱԿԱԱԱԱԿԱԱԱԱսս

ԸԼԱՂԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱԿԱԿն

Բաաոսնջատ

Բառերիչարք

ՓՖՏ0յՌՑ57ՈՏջ

Ս չարք Նախադասությունների ՎԸԸԸ.Ը

Ձ|Օ|քըե,ենսսսսնԿԱԿԿԿԱԿԱԱԱԱԿԿԱԱԱԱԱԿԱԱԱԱԿԿԱԱԿԿսԿ

ԴԱ

ԶԱ

Դեմքբիփուխոխություն

.ԱԱԿԱՉԱԿԿԿԱԿԿԱԿԿ

ԶԶԱԱՎՎԱՂՎԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱ9ԿԴ.

Բացասական նախադասություն Հարցականնախադասություն Շարադասություն(բառերի չարքը)

ԱԿԿԿԿԱԿԿԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԹԱԱԱԶԿ

ԱԱԿ

ԱԱԱԶԱՎԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԶԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԶԱԿԿԱԿ

ԶԱ.

ԱԿ204

ԱԿՎԱԿԱԿԿԱԿԿԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿ

Բառերիտեղը Համաձայնությունը Տոնի զործածությունը Ա.Զ... ԱԱ ԱԱԿ ն

Ա.Ա,

ԱԱԿ

ԱՂԱ

ԱԿԿԿԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԶԱԱԱԿԱԱԱԿԱԿԱԿԿ։ս

Ա.Զ.

ԱԱՂԿԿԱԿԿԿԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԿԱ

ԱԿԱԱԿԱԱԱԱԿԱԱԱԿԱԿԱԱԱԿԱԱԿԱԱԱսսս։

Բովանդակություն

Ը414ԸՇԱՔԲՏԷ

ւք, բացթողում) (ղեղչո'

ԷԼԼԼԵՏԷ

.շ..««..«««

Նախադասության անդամներ)

Ենթակա

Սեռի խնղիր Բնության խնղիր

.ս.

Հատկացուցիչ ԲացաՀայտիչ-րացածայտյալ Սւոորոզելի Հոլովներ ԱԱ ԱՉ ԱԱ

ԱԱՉԱՎԱԿՎԱԱԱԱՎԱԿԱԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԶԱԱԱԱԱԿ։

Ո/ղղական Սեռական Տրական Հայցական Տրականն Հայցական

Ներզոյական

ԶԱ

ԱԱ244

ԸԸԱԱԿԱԱԿԱԱՎՉԿԱԱԿԱԱԿԱԱԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԹԱԿԱԿԱԱԿ

կոչական Հոլով

Հոլովներիգործածությունը (Ո.

ղղական

|

Սեռական Տրական Հայցական Բացառական

ԱԶԶԱՎԱԶԱԱԿԱԿԱԿԱԶԱԱԿԱՎԱԿԱԿԱԿԹԱԱԱԿԱՎԱԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱ

Գործիւսկան

Գործիականըղանաղան նախղիրներով Ներոյոաիոանչ|)|ՁՖՏՏՏՏՀ, ԲՈԲՈԳԲ Գ ՈՈԳՈՐՈՌ թ Ռ

ՒՌԻՈՈՈԲՐՈՈՈՈ

ՐՈՐ Ա.Ա.

ԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱսԿ։

ցսասասս

Հոլովականձզողությունը

Թիվ

Հողնակի

Հողնակի-եղակի

Ածական

ԸԱԱԶԱԱՎՉՉԱՅԱՎԱԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԿԿԱՌԿԱԴԿԿ..ս

ԱՎ.

ԱԶԱԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԿԱԱԱս

ԱձականըղզոյականիՀետ Ածականիոզե.Ողյ ՝ Ածականըզոյական

ԱԱԶԶԱԱԱԱԱԱԱԱՂԱԱԿԱԿԱԿԿԱԿԿԱԿԿԱԱԿԱԿԱԿԱԱԿԿսսսսս.

ու`.

ջ ց

ջսկսսսկԿԿԱԿԱԿԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԱԿԿԿս

ԶԶԶԸԼԶԱԱԱԶԱՀԱՎԱՂԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԱ։

Ա

Ածականիւոեղր զոյական 9 ԱծականիՀամաձայնությունը զոյականիՀետ

ԶԶԸԶԱԶԱԿԶՎԱԿԱԶԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿսԿսսսս

Ածականիաստիճանները

ԱԶ.

ԱԱ

ԱԶ...

ԱԶԱԿՉԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԱԱԿ։

ԿԿԱԱԱԿԱԿԱԿԿԱԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԶԱԿԱԱԿԱԿ։

Գերաղրական

Գոյսկանն իրբն աձանռնգՀՁ։ըչ2ըչ2"»"ՈՈԸՈՁՈՒ2Ո՞ՒՐ(Ո՞ւլլՍՌՕթ0թՍժթղ թ ԱծականիՀամաձայնությունը Ածականիխեղիրբ

Գոյական ածական

Հող

եե.

սս

Մի անորոչ Հող

Թվական

.

Ա.Ա

ԱԱԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱՉԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿ

ԱԱԿ

ԲԶԱԱԿԱԿԱԱԱԿԱԱԿԱԿԱՁԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԱԿԱԿ

Դասականթվական ..........ՉՓ..«..ՉՓՉ2.Չ.Փ.Չ.2.«Չ.ՉՉ.Փ.ՓՉՉ222ՓՉ2«»«Փ.շՓ

Միայի

ՔԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱՉՉԱԱԿԱԿՁԱՉԶԱԶԱԱԿԱԿԱԶԱԿԿՉԱԱԿԱԿՉԱԿԿԱԴԱԿԴ.ս..

Միւս(մյուս)

ԸԱԸԸԱԱԱԶԱԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԱԱԿԿ

ԶԸ

ն

ցեկկսսսԿԱԿ

Փ»օ»օ292.»««.«

Հ.

Աճառյան

Մի Թվականի տեղր ԹվականիՀողնակին

Ղ...Կկս.Կ«.սս.

ԸԸԸԸԸԱԶԱԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԶ.

ՄԱԶԸ.

Մասնավորպարաղզաներ ԹվականիՀամաձայնությունը Հարարերական Որ

Որ-ի սխալ զործածություն Հարարբերականի տեղի

ԱԶԶԱՎԱԱԶԸՎԱԿԱԿԱԱԿԿԱԱՎԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱԱԿԱԱԿԱԱԿԱԿԴ

Ա

ԱԱ...

ԶԱԱԶԱԿԱԿԱԱԿԱՂԱՀԱԿՑԱԿԱԿԱԿԱԱԱԱԿԿԱԱԿԿԱԱԿԿ

անուններ Անորոչ Անորոչ-ամեն կես

Աս.

Ա.ԱԶԱԶԱԶԱԿԶԱԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱ

Մ.Ա.

ԱԶԼԶԱԱՎԿԱՎՎԱՅԱԿԱԶԱԿԱԿԱՎԱԿՎՉԱԿԱԿԱԿԿԿԱԿՎԱԱԿԱԿԿԱԿԿԿԿԿԿ.

ածանց Անորոչ Ո.րիչն միս Անորոչ Ոմն իմն

Ա

ՄԱՂ

կէսք

Ա

ԱՌԱԿ. ԿԿսս.

ԱԿԱԿՎԱԿԱԿԱՎԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԿԱԿԿԱ

ՄԱԶԸԱԸՎՆԱԸՎԶԱԱԱԶԱՎԿԱԶԱԱԿԿԱԿՎԱԿԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԿԱԿԿԿսսսսս.

Միւս ն ուրիչ

ՕԱ.

ՉԱՉԿԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿ

ԶԱՎԱԿ

Դերանուն Անձնական ղերանուն

ԱՂԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱԿԱԿԱԱԱԿԱԿԱԱԱԱԿԱԱԱԿԱԿԱԱԱն

ԱԼԸ.

Դերանվանտեղր Ցուցականն սւռացական

Ս, Դ,

Ն

Ցուցական0

ՄԱԶԸԱԶԱՂԱԱԿԱԿՎԿԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԱԿԱԱԱԿԱԿԱԱԱս

ն Դկ.

ժամանակներիփոխանակւթ էական բայ Ա.Զ

Առաոնի

(Պիտի

5.55ՈՌ՝

ՓեջսկսնսսսսՀ

ԶԸԶԱԱԱԶԿԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԿ:

ԱԼԸ

ԱԱՅԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿ

ԱՂԱ

(Հաստատականն

229.292 22.242օ90Չ904999949 646920 Չ92օ696999Փ:«» բացասական)

(Բայիժամանակները) Բայիտեղի

29ԱԱԱ.ԶԱԼԱԱԱԱԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿ

ն (Հարակատար ապառնի) սխալ ժամանակի

ԶԱԶԱԱԶԱԶԱԱԱՅԿԶՎԿՉԿՎԱԿԿՉԱԿԿԿԿԿԿԿԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԿ

ԱԴԱ.

Բացասականբայ

ԶԶԶԱԱԶԱՉԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԱՅԱՅԿՎԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿ9Դ.

|ներկա՝ապառնիի փոխարեն)

Հայերենում Եղանակները

Մ

Մ

Ա.ԱՎԱԱԸԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱԿԿԱԱԿԿԱԿԿԱԱԱսս

ԼԱ ԱԱ ԱԱԿ

Ա..ԶՎԸԸՎԸ

կառարյալ զերակատար Ստորադասական ն

ԱԿԿԿԿԿԱԿԱԿԱն

ԱԱԶԱՂԱԿԱՎՉԱԿԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԿԱԿԱԿԱԱԱ.սս.

ԶԱ.

ն ապառնի (Ստորաղասական

դարձվածներ) (Բայական

Բարղ ձներ Բւսյըիր խնդրով Ներզործականն կրավորական Հարցական9 Ստորադասականանցյալ ՄԱ

ՍԵՏԱ...

եսկսնԿԿԿԱԿԿԿԿկԿԱն

ԶԱԸԱԸԱԱԱԱԱԱՉԱԿԶԿԿԱՅԱԿԱԿԿԱԿԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԿԿԿԿԱԿԿԱԱ.ս

ԶԱ

ԸԸԱԱԿԱ

ԱՂԱ

ԱԶ.ԶԱԶԱԿԿԱԿԱԿԿԿԱԱԱԿԿԿԱԿԱԱԱսս

ԶԱ

ԱԱԶԱԱԿԱԱԱԱԿԿՎԿՎԱԿԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԿԱսԱ.Կսս..

ԱԿԿԱԱԿԿԱԿԱԿԿԱԿԱԱԿԱԱԴԱԿԱԱԿԿԱԴ։

Բովանղակություն Հրամայական

ԱրզլաանՏՏԴշչՁ0Ց0Ձ0ՑՁՑՍՈղՈՈԳՅԳԲ/Ո ՈԳՈՈՈղԲՊՈՈՈՈՈՈՈղՅՈ

ԳրեասատարՐՓՓՖՏՍՏԵՈ Տ

ՈԲղԳԲՐԲՈՊՈՈՐՈԲՈՊՈԵ

Անկատար

եկասսսսսս

ասսսասսսԱ

կատարյալ

նեկա3ՆԵց,.Ո Պաւոմական Անով,

ժֆՁ9ՁՁԸՈՈՐՏՈՕ

ՏՈ

քք,

ոն,

ԿսսսԿԿԿԿԿՎԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱսԿՎ

ըջ,ԿԱԿԿԱԿԱԶԱԿԱԿԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱԱԱԱԱԿԿԱԿ

Հոլովյալ

բայ

Դեբրոա|Տ0ԾՌՌՈՈՖ՞Ռ՝՞ ՞`5 Աներնույթ ղզրապյջչ Անցյալ

ՈԸ`ՁՁՈԸՎԸՈՎԸՎՈ՝՞

ՏՏՈՌՌ Ֆ ոսկ,

,ԱԱԱնԱԱԱԱԱԱԿԱԱԱԱ

ասն

կկսԿսսկկսկԱնԿԿԿԿԱԿ

(Դերբայների զործածությունը)

Գոյական

Լ.Ա.

ԱԱԿԱԿԿԿԱԿԱԿ

Կ

ԶԱԿԱԱԱՉԱԱԱԱԿԱԿԱԿԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿ

Ածական Էթվական)

Դերանուն, ՏՏՏ6.6..ԶյՈ,Ղջ Ս||. Նախաղրութոնեււ Բարզություն ն այլն

ԱԿԱԿԱԱԱԿԿԱԿԱԿԱԱԱԱԿԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԿ

ՁՈՌՒ.`ՏՈ7Ն.՛5՞Ռ՝Ջ 5, ջՏ

ցենկսկսկկնԿԱԿԿԱԿԱԿԿԱԱԿԱԿԿԿԱԿԱ

Փր|3|ՑԱՏԵԶԷժՋՏԵԷՒՒ)Ւ)|ՈՐՅՊՈԳՈՈՈԲՈՈՊՊՈԳՈՌՒԳՈ

Մակայն)

աաա

Շաղկաղզ Ջայնարկություն Հող

Երկիմաստխոսքեր չարքը Բառերու

Շնչտ ն յլն

Ցանկեր

Լեզուներ Հայերենբարբառներն խոսվածքներ Համառուտազրություններ ա. ԼեզոննըՀըչՁ9Տ.5ՂՌյյջ

ԸԸԸԸԱՂԱԱԱԱԱԿԿԿԿԿԱԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԿԿԱԿԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱսսսս։.

ԱԼԸ

ԱԱԱԶԱԿԱԿԱԱԹԱԿԱԶԿ

ՍԱ

Ա.Զ...

| ն խոսվածքներ բ. Հայերեն բարբառներ, ենթաբարբառներ

0րինակներիՀղումներ դ. Այլք Բովանդակություն նԱնսսսՀ

ՔԱԶԱԱԿԱԿԿ

ԱԱԱԱԱԱսսս.

շԱԱՌԱԿԱսսսս.

ՁԱԶԱԱՂԱԿԱԿԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԿԱԿ

.

ՀԱԱԱԱԶԱԶԱԶԿԱԹԱԱԱԿԱԱսսս

ՁԱԱԱԱԿԱԿԱԿԱԱԿԿԱԿԱԿԱԿԱԿԱԱԱԱԿԱԶ.

ո...

|քբմ.մսնսսսնսսնԱԱԿԿԱԿԱԿԱԱԿԱԿԱԱԱԿԱԿԿ

եԱսսս««..ս..

զ.

եսս.

ՀՐԱՉՅԱ

ԱՃԱՌՅԱՆ

ԼԻԱԿԱՏԱՐ

ՔԵՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՑՈՑ ԼԵԶՎԻ

ԻՄԱՍՏԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱՌԱՔՆՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՇԱՐԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

Տեխնիկական խմբազիր՝

Վ. Զ.

Բդոյան

կաղմի ձնավորում' Գ. Վ. Մարիկյան Համակարզչայինչարվածքը ն

Թ. ձնավորումը՝

Շ.

Վարդանյան

Սրրագրիչ` Վ. Վ. Դերձյան

է ւպագրության՝ 70»:1001/1 31.10.05.Թ. Զւաիսր' բ Ստորագրված Թուղթ' օֆսեթ: Տւագրություն' օֆսեթ: ւղայմ. մամուլի: Հրատ.՝25.0 մամուլ, տպագր. 22.0 մամուլ»28.6

Տպաքանակ"300: Պատվեր՝50-1:

Ալ. Մանուկյան Երնանի Համալսարանի Հրատարակչություն. Երնան, Համալսարանիտպարան, Աբովյան Երնան, Երնանի

ԳալուստԳյուլբենկյանհիմնարկության հովանավորությամբ Երնանիհամալսարանիհրատարակյչությունը լույս է ընծայելհետնյալգրքերը Թ.

Հակոբյան,Ստ. Մելիք-Բախշյան,Հ. Բարսեղյան

ների տեղանուններիբառարան, հատոր3, Թ.

Հակոբյան,Ստ.

Մելիք-Բախշյան,Հ.

Հայաստանին հարակից շրջան-

1998:

Բարսեղյան

Հայաստանին հարակիցշրջան-

ների տեղանուններիբառարան, հատոր 4, 1998:

Հակոբյան,Ստ. Մելիք-Բախշյան,Հ. Բարսեղյան Հայաստանի ն հարակից շրջանների տեղանուններիբառարան, հատոր 5, 2001: (Բառարանը2002 թ. արժանացել է ՀՀ նախագահիմրցանակին «Մարդկայինզարգացման ն հումանիստականարժեքների,

Թ.

այդ թվում` հումանիտար գիտություններիզարգացմանբնագավառումձեռքբերված նվաճումներիհամար»): ՍտեփանոսՏարոնեցիԱսողիկ Տիեզերականպատմություն(աշխարհաբարիվերածեց Վ. Վարդանյանը),2000 թ.. ՀրաչյաԳաբրիելյան Հայկականլեռնաշխարհը,2000 թ.: ԱլեքսանդրՄարգարյան Հայերենիհոլովները,2000 թ.: ՆահապետՔուչակի բանաստեղծականաշխարհը,աշխատասիրությամբ ակադեմիկոս ՀրանտԹամրազյանի,Եր., 2001 թ.: Շարական (ժողովածու) Աշխարհաբարիվերածեցին Ա. Մադոյանը ն Գ. Մադոյանը, -

-

-

-

թ.:

ԴրաչյաՄիրզոյան ՎովհաննեսՄրքուզ Ջուղայեցի, 2001 թ.: ՌուբենՂազարյան Միջինգրականհայերենիբառապաշարը, 2001 թ.: ԲաբկենՀարությունյան Մեծ Վայքի վարչա-քաղաքականբաժանմանհամակարգնըստ -

10. 11.

-

-

«Աշխարհացոյցի»,2001 12. 13. 14. 15.

16.

-

-

-

-

դասեր, 2001 18. 19. 20.

21. 22.

23.

թ.:

0Տիեզերական պատմություն, (աշխարհաբարի վերածեց Գ. Վարդան Արնելցի Թոսունյանը), 2001 թ.: ԳեորգՄադոյան Գրիգոր Անավարզեցինշարականագիր,2001 թ.: ԳնորգԱբգարյան Վայ տպագրությաննախապատմություն,2001 թ.: Փայլակ Անթապյան ՀովհաննեսսարկավագԻմաստասեր,2001 թ.: Ցոզեֆ Կարստ Կիլիկյան հայերենի պատմականքերականություն,2001 թ.: Ռաֆայել Մաթնոսյան Կուբան ապագայի որոնումներում. իրադարձություններն թ.:

Խաչիկ Բադիկյան Ուսումնական դարձվածաբանականբառարան, 2002 թ.: ԴրաչյաԳաբրիելյան Վայոցբնաշխարհը(դասագիրք),2002 թ.: էդուարդԱղայան Լեզվաբանականհետազոտություններ,2003 թ.: ԱրտակՄովսիսյան ՆախամաշտոցյանՀայաստանիգրավոր մշակույթը, 2003 ԴրաչյաԱճառյան Քննություն Կիլիկիայիբարբառի,2003 թ.: Պիոն Հակոբյան Գիտական ուսումնասիրություններ,2003 թ.: -

-

-

-

-

-

թ.:

24.

Աշոտ Սուքիասյան Հայոց լեզվի հոմանիշներիբացատրականբառարան (2004 թ. արժանացել է ՎՀ նախագահիմրցանակին`«Մարդկայինզարգացմանն հումանիստական -

արժեքների, այդ թվում` հումանիտար գիտությունների զարգացման բնագավառում ձեռք բերված նվաճումներիհամար»), 2003 25. 26. 28. 29. Վմ 31.

-

րան), 2003 թ.: ՀայնրիխՀյուբշման Հայերենիքերականություն,առաջին մաս, Հայերենի ստուգաբանություն, 2003 թ.: Հայնրիխ Հյուբշման Վայագիտականուսումնասիրություններ,2004 թ.: ԱլեքսանդրՄարգարյան Հայոց լեզվի քերականություն(Ձնաբանություն) 2004 թ.: ՌամազԳորգաձե Վայերեն-վրացերենզրուցարան, 2004 թ.: «Ժուռնալ Ազիատիկ» հանդեսի հայագիտականնյութերի ծանոթագրվածմատենագիտություն, 2004 թ. (ռուսերեն): Հրաչյա Աճառյան Հայոց պատմություն, հյուսված ընդհանուր պատմության հետ, -

-

-

-

32. ՅՅ.

Յ4. 35. Յ6. 37.

թ.:

ԵրջանիկԳնորգյան Վայոցշարժումայինլեզվի բացատրականբառարան (Շարժութա-

թ.:

ՅովհաննէսՍարկաւագԻմաստասէր Լուծմունք «Սահմանացգրոց», 2004 թ.: ՍանդրոՍարդարյան Հայաստանըքաղաքակրթությանօրրան, 2004 թ.: Կարէն Իւզբաշեան Աւարայրի ճակատամարտից դէպի Նուարսակի պայմանադրութիւնը, 2005 թ.: ՀարությունԴելլալյան Ժողովածու,2005 թ.: ԲախտիարՀովակիմյան Հայոց ծածկանուններիբառարան,2005 թ.: Գառնիկ Անանյան Ակնարկներհայոց հին ն միջնադարյանհրապարակախոսության, -

-

-

-

-

-

2005 թ.: ՅՑ. Յ9. 40.

Տեր-Ղնոնդյան Կիլիկյան Վայաստանը ն Մերձավոր Արնելքի արաբական երկրները (1145-1226 թթ.), 2005 թ. (ֆրանսերեն): ԳառնիկՍտեփանյան Երզնկա(Վնագույնդարերիցմինչն մեր օրերը), 2005 թ.: Հրաչյա Աճառյան Լիակատարքերականությունհայոց լեզվի (Վամեմատությամբ562 Բառաքննություն. Շարահյուսություն),2005 թ.: լեզուների / Իմձաստաբանություն. Վահան

-.

--

--