Արթուր Արմին - Մհերի Դուռ. Հնագույն Թվային Համակարգը Որպես Տիեզերքի Կառույց

´ՆàôÂÚԱՆ Եì ՀԱՍԱՐԱԿàôÂÚԱՆ ՄԱՍÆՆ

¶ÆîàôÂÚàôՆՆԵՐÆ ՄÆæԱ¼¶ԱÚÆՆ ԱԿԱ¸ԵՄÆԱ

ԱՐÂՈՒՐ ԱՐØÆÜ

/ Արթուր Լեւոնի Բաբայան /

«ՄՀԵՐԻ ԴՈՒՌ». ՀՆԱԳՈՒՅՆ

ԹՎԱՅԻՆ ՀԱՄԱկԱՐԳԸ

ՈՐՊԵՍ ՏԻԵԶԵՐՔԻ կԱՌՈՒՑՔ

¦êöÚՈՒèø§ Ðասարակական-մßակութային կա½մակերåություն

«ՄՀԵՐԻ ԴՈՒՌ». ՀՆԱԳՈՒՅՆ ԹՎԱՅԻՆ

ՀԱՄԱկԱՐԳԸ ՈՐՊԵՍ ՏԻԵԶԵՐՔԻ կԱՌՈՒՑՔ

Լոս-ԱնçեÉես 2008թ., Արթուր Արմին /Արթուր Բաբայան/ Ճrէհսr Ճrոiո (Ճrէհսr ԹՅԵՅՄՅոո, ԼօՏ Ճոց6l6Տ, 2008

ԼHԷ ՇՃԼԷ ՕF ԼHԷ ՇՕD ԽԷԼHRՃՏ։

ԼHԷ ՃNՇԷԷNԼ NՍԽԷRԷՇՃԼ ՏԼRՃՇԼՍRԷ ՃՏ Ճ ԽՕDԷԼ ՕF ԼHԷ ՍNԷVԷRՇԷ (100 քՅց6Տո

ՇօքՄriցհէ

c O

Ճrէհսr ԹՅԵՅՄՅո, 2008

ՔսԵliՏհ6d iո ՍՏՃ 2008. Ճll riցհէՏ r6Տ6rՆ6d. Nօ քՅrէ օf էհiՏ քսԵliՇՅէiօո ոՅՄ Ե6 r6քrօdսՇ6d օr էrՅոՏոiէէ6d iո ՅոՄ fօrո օr ԵՄ ՅոՄ ո6ՅոՏ, 6l6ՇէrօոiՇ օr ո6ՇհՅոiՇՅl, iոՇlսdiոց քհօէօՇօքՄ, r6Շօrdiոց օr ՅոՄ օէհ6r iոfօrոՅէiօո ՏէօrՅց6 Յոd r6էri6ՆՅl ՏՄՏէ6ո, Խiէհօսէ քriօr ք6rոiՏՏiօո iո Խriէiոց frօո էհ6 քսԵliՏհ6r. Fօr iոfօrոՅէiօո Յddr6ՏՏ։ ՏՔՍRK-DiՅՏքօrՅ ՕrցՅոiշՅէiօո, 321 Է. ՏէօՇk6r Տէ., # 105, ՇԼԷNDՃԼԷ, ՇՃ 91207

Այս աշխատության առաջին մասում վերլուծվում են Մհերի դռան արձանագրության մեջ աստվածների համար սահմանված զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակները, որոնք ըստ էության՝ թվային աճի մաթեմատիկական եւ երկրաչափական համակարգեր են: Առաջին մասում նաեւ ներկայացված է Վանի թագավորության ժամանակներում գոյաբանական աշխարհի արարման մասին հին քրմերի աշխարհճանաչողության թվագիտական մոտեցումները: Երկրորդ մասում ներկայացված են հայկական էպոսում տեղ գտած թվերի թաքնագիտական իմաստների վերծանություններն ու վերլուծությունները, որոնք, թվային համակարգերի հիմքով, փաստում են «Սասնա Ծռեր» էպոսի եւ Մհերի դռան արձանագրության հավատամքային համատեղությունը: Հնագույն հավատամքը խարսխված է եղել պրեցեսիայի օրենքով պայմանավորված՝ աստեղատներով արեւի ընթացքի, խավարման պարբերափուլի, տիեզերական մեծ տարվա եւ այլն աստղագիտական գիտելիքների վրա: Աշխատության մեջ վերլուծական բացահայտումներ են արված հնագույն շումերական 60ական թվային հաշվարկման, ինչպես նաեւ Պյութագորասի եւ Պլատոնի փիլիսոփայական դպրոցների թվային միստիկ համակարգերի վերաբերյալ, որոնք առկա են Մհերի դռան արձանագրությունում որպես աստվածների համար սահմանված զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակներ:

ՔսԵliՏհ6d ԵՄ էհ6 ՏՔՍRK-DԷՃՏՔՕRՃ ՇհՅriէՅԵl6 ՕrցՅոiշՅէiօո &

ԷNԼԷRNՃԼԷՕNՃԼ ՃՇՃDԷԽ/ ՕF ՏՇԷԷNՇԷՏ ՕF NՃԼՍRԷ ՃND ՏՕՇԷԷԼ/

ԲՈìԱܸԱÎՈՒÂÚՈՒÜ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Վանի թագավորության սեպագրերի ընթերցումը եւ «ուրարտագիտությունը» ................................ 4 Հավատամքը որպես՝ թվային, աստղագիտական եւ աշխարհճանաչողական համակարգ ............................ 6

ՄԱՍ - 1, Մհերի Դուռ. արձանագրության թվային համակարգը .............................. 10 V 2- ը եւ Մհերի դռան արձանագրության մեջ թվային պրոգրեսիան .................... 21 Զոհաբերությունների ընդհանուր թվաքանակները՝ 106 եւ 353 ............................... 25 /Օր ու գիշեր՝ հավասարություն/, /Արեւի ընթացքը աստեղատներով/, /Տիեզերական մեծ տարի/, /Տիեզերական փուլեր/ .................................................... 31 Թվային եւ աստղային համակարգ. երկնքի կառուցքը թագավորական երկու սաղավարտների պատկերներում ............... 33 Ի՞նչ խորհուրդ ունեն կՅԱՆՔԻ ԾԱՌԻ 11 ելուստները ........................................... 38 Մհերի Դռան արձանագրության թվային՝ |1 - (3 - 3)| եւ |1 - (4 - 4)| համակարգերը .... 44 Մհերի Դռան արձանագրության մեջ աստվածների խմբավորումները ....................................... 49 Հունական փիլիսոփայական դպրոցների թաքնագիտական միստիկ թվերը ............. 57 Աստվածների թվային արժեւորումները շումերաբաբելական համակարգում ..................................... 62

ՄԱՍ - 11, «Սասնա Ծռեր» էպոսը. արարչություն, աստվածային թվեր, կոսմիկական հավատամք ................... 68 Տիեզերական հայր-մայր-որդի ..................................................................................... 77 ԷՃԼD1 դիցանվան գրության եւ նշանակության շուրջ ...................................... 83 Ամփոփում ...................................................................................................................... 93 Աղուսյակներ ................................................................................................................... 94

Վանի թագավորության սեպագրերի ընթերցումը եւ «ուրարտագիտությունը»: Այս աշխատության խնդրո առարկան Մհերի դռան արձանագրության մեջ հին աստվածների համար զոհաբերությունների(այծ, ցուլ, խոյ) սահմանված թվաքանակներն են, որոնք ցուցում են հին գիտունների պատկերացրած տիեզերք-գոյաբանական աշխարհի աշխարհաճանաչողության թվային մատրիցաները: Սակայն, մինչեւ բուն նյութին անցնելը, պետք է սկսեմ նրանից, որ այսօրվա կեղծ՝ «պսեւդո ուրարտագիտությունը» արդեն ոչ միայն հոգնեցրել, այլ նաեւ զզվեցրել է իր անգիտականությամբ ու շինծու պատմաշինարարությամբ: Հայկական լեռնաշխարհում մ.թ.ա 1Ճ- V1 դարերում ուրարտերեն լեզու եւ ուրարտացի ժողովուրդ հնարելու պատմաշինարարական փորձերն այնքան են «գիտական», որքան բոլշեւիկյան քաղտնտեսության ուսումնական ձեռնարկները: Հայտնի է, որ «ուրարտական» տեքստերը ընթերցվել են սեպագրերի ասորական հնչունաբանությամբ եւ... արդյունքում՝ «Արարատ»-յան թագավորությունը դառնում է՝ «Ուրարտու» պետություն, բերդաքաղաք «Էրեվանի»-ին՝ «Էրեբունի» եւ այլն: Հայկական լեռաշխարհում, երեք հազար տարի առաջ, Վանի թագավորությունում օգտագործվել է նոր ասուրական սեպագրային տեսակը, եւ այն հարմարեցվել է սեփական հնչյունային համակարգին: Արձանագրությունների մի մասի տեքստերի իմաստները մոտավորապես ճիշտ գլխի ընկնելով քիչ թե շատ տեքստը հասկանալն ուրիշ բան է, ճիշտ հնչունաբանությամբ, ճշգրիտ իմաստներով այն ընթերցելն ուրիշ բան է: Բերենք զուգահեռ միայն մեկ օրինակ: Այսօր, մենք բոլորս օգտվելով ինտերնետային ցանցից, նամակներ ենք գրում անգլերեն տառերով, որոնք չեն համապատասխանում հայերեն լեզվի հնչյունային համակարգին, բայց քանի որ երկու կողմերն էլ՝ թե՛ նամակ գրողը, թե՛ նամակն ընթերցողը, տիրապետում են հայերեն լեզվին, ապա կարողանում են իրար հասկանալ: Օրինակ, եթե ես ԱՄՆ-ից ինտերնետով նամակ եմ գրում իմ ընկերներից որեւէ մեկին, որը ապրում է Երեւանում եւ չգիտե անգլերեն, ապա տեքստը ունենում ջ1s jaո... եւ այլն: Եվ Երեւանում, Սարգիս Մեհրաէ հետեւյալ տեսքը՝ Vօ2jս3ո Տaո Տaոջ1s բյանը հասկանւմ է, որ անգլերեն տառերով գրել եմ հայերեն՝ «Ողջույն...», քանիոր գիտե, որ ես հայերեն «ղ» հնչյունի համար օգտագործել եմ անգլերեն «2» նշանագիրը, քանի-որ Երեւանցու հայերեն բանավոր խոսքում «ողջյունը» հնչում է «խ»-ով, իսկ ռուսերենում, որին տիրապետում ենք երկուսս էլ, այգլերեն «2» (էքս) ռուսերեն՝ «խ» տառն է: Հաջորդը՝ հայերեն «ջ»-ի համար՝ «j», իսկ հայերեն «յ» տառի համար օգտագործել եմ համակարգչային ստեղնաշարի թիվ «երեք»-ը ցուցող նշանը՝ «3», քանի որ այն հայերենում մեծատառ «Յ»-ին նման է: Անգլիացի որեւէ մեկը, որը չգիտե հայերեն, Սարգիսին իմ գրած նամակը կարդալու է անգլերեն հնչունաբանության օրենքներով եւ հնչեցնելու է այսպես՝

-5«Վոքսջա (ոսոԵeո 3) :ն Սարջիս ջեաէն» եւ հայտարարելու է, որ սա անհայտ լեզու է ու հայերնի հետ որեւէ կապ չունի: Անշուշտ նա «ճիշտ» է, քանի որ իր կարդացած ձեւով, այս նախադասությունը հայերեն չի հնչում, հայերեն չէ: Մեր անգլիացին կարող է հասկանալ, որ այս «անհայտ լեզվով» «Վոքսջա (ոսոԵeո 3) :ն :ն» » «Էellօ»-ին, քանի որ հայերեն համարյա բոլոր բառը համարժեք է անգլերել «Էellօ»նամակները սկսվում են «բարեւ»ի նման կամեցողական դարձվածքներով ու ինչ որ տեղ իմաստի հետ բռնում է: Սակայն մեր անգլիացի հերոսը կարող է հայտարարաել, որ այս բառի իբր «վոքսջա» արմատը որեւէ կապ չունի հայերն «ողջություն» իմաստի հետ, եւ իր տխմարության մեջ մնալով, գիտական շրջանակներում կլինի ճիշտ եւ գիտական, քանի-որ ի սկզբանէ անտեսվել էր տառանշանների (կամ սեպանշանների) եւ տվյալ լեզվի հնչունաբանության ճիշտ համադրությունը: Իսկ եթե այդ նույն տեքստը երեք հազար տարվա հնաություն ունի, եւ հայտնի է, որ որեւէ լեզու, բնականաբար նաեւ հայերեն լեզուն, երեք հազար տարվա ընթացքում ունենում է թե՛ քերականական, թե՛ հնչունաբանական զարգացուներ ու փոփոխություններ, ապա պատկերացրեք խեղճ անգլիացու վիճակը. նա համոզված է որ հնագույն տեքստը պատկանում է անհայտ մի լեզվի, որը նույնիսկ չի պատկանում հնդեւրոպական լեզվընտանիքին: Նույն վիճակում կարող է հայտնվել ոչ միայն անգլիացին, այլ նույնիսկ հայերենին տիրապետող արեւմտահայ իմ ընկերներից յուրաքանչյուրը, որը չի ապրել Հայաստանում, չգիտե Երեւանցու ժարգոնային լեզուն, չգիտե ռուսերեն՝ անծանոթ է (խ - 2) տառի հետ կապված Հայաստանցու իրազերկությանը եւ այլն եւ այլն: Հարց է առաջանում՝ կա՞ հնարավորոր տարբերակ, որ անգլիացին ճիշտ կարդա այդ տեքստը: Այո՛, իհարկե կա այդ հնարավորությունը. եթե անգլիացին վերադառնա դեպի սկիզբ եւ փորձի հասկանալ, թե օգտագօրծված անգլերեն յուրաքանչյուր տառանշանի տակ ի՞նչ հնչյուն եմ ես կանխամիտել իմ ընկեր Սարգիսին նամակ գրելիս, ապա անշուշտ նա կհաջողի: Այսօր, Սարգիս Այվազյանի «Վանի թագավորության սեպագիր արձանագըրությունները» երկհտոր (Երեւան 2003թ., 2006թ.) բարձրարժեք, բացառիկ աշխատությունն ի դերեւ է հանում սեպագրերի ընթերցման հետ կապված հնչունաբանական հին սխալները, եւ նոր լույսի տակ ճշտում է, որ Վանի թագավորության լեզուն ի տարբերություն գրաբարյան 1500-ամյա հայերենի, իրապես եղել է 3000ամյա հին հայերենը: Ցավոք պատմագիտությունը 20-21 դարերում քաղաքականացված է, եւ արդեն մաքուր, գիտական մոտեցումները միջազգային շրջանառության մեջ դնելը աղերսվում է այս կամ այն աշխարհաքաղաքական ուժերի կողմից ֆինաննսավորվող ամբիոնների ու ինստիտուտների շահեկանության հետ: Ժամանակին, Ա. Մորտմանի, Հ. Սանդալջյանի, Գ. Ջահուկյանի գիտական աշխատանքները լուրջ ձեռքբերումներ են արձանագրել «ուրարտագիտության» մեջ եւ նրանք՝ այս հիրավի լուրջ գիտնականները, համոզված էին, որ Վանի թագավորության լեզուն հին հայերենն է(հայերենի բարբառներից):

Հավատամքը որպես՝ թվային, աստղագիտական եւ աշխարհճանաչողական համակարգ: Ուրարտական դիցարանը տիպիկ հնդեւրոպական է"1: Թե՛ հունական (Պյութագոր-Պլատոնյան դպրոցների) եւ թե՛ հնդ-արիական աշխարհճանաչողության մեջ գերագույն աստվածությունը ներկայանում է որպես գոյաբանական աշխարհ-տիեզերք: Եվ փաստորեն, գերագույն աստվածություն Խալդին կամ Հալդին այն «ամբողջն» է՝ ԲՈՎԱՆԴԱկԸ, որը ձեւավորում է գոյաբանական աշխարհ-տիեզերքը: Հալդին «բովանդակն» է, իսկ աստվածները՝ այդ «բովանդակ-ամբողջի» «կոտորակներն» են: Այս աշխարհայացքը մեզ հայտնի Պյութագորյան փիլիսոփայական դպրոցի հեթանոսական կարգակառույցն է, որ մենք տեսնում ենք Պյութագորասի ծննդից հարյուրամյակներ ավելի վաղեմություն ունեցող ուրարտական շրջանի «Մհերի դուռ» կոչված արձանագրության մեջ՝ աստվածների համար կենդանիների զոհաբերությունների սահմանված թվաքանակների կառուցվածքի հիմքում: Նույն մոտեցումն առկա է Հնդ-արիական հավատամքային համակարգում. գերագույն աստվածություն Բրահմը ներկայանում է որպես՝ քառանկյուն-մանդալա, թվերի փոխհարաբերություն եւ հնդ-արիական տաճարի հատակագիծ: «Մհերի դռան» արձանագրությունը բացառիկ է: Այն ոչ միայն Հայկական լեռնաշխարհում մ.թ.ա. 1Ճ-1V դարերում քուրմ-գիտունների աշխարճանաչողության մաթեմատիկական մատրիցան է, այլ ամբողջ աշխարհում գոյություն ունեցող հնդեւրոպական բոլոր քիչ թե շատ պահպանված դիցարանների մասին մեր իմացության շրջանակներից դուրս բացառիկ իմֆորմացիա է՝ հին հավատամքի եւ հին գիտունների երկրաչափական, մաթեմատիկական ու աստղագիտական իմացության մասին: Վանի թագավորության հնագույն հավատամքը կամ պետական կրոնը ուսումնասիրելիս, այսօրվա գիտնականների մի մասը այս կարեւոր խնդրին մոտենում է ոչ թե ըստ էության, այլ՝ արտաքին-մակերեսային, քանի-որ ենթագիտակցորեն, նրանք հարցին մոտենում են իրենց այսօրվա աշխարհճանաչողական դիրքերից: Եվ երկրորդ, ուսումնասիրողները հարցին մոտենում են՝ 20-21-րդ դարերի «խելացին» ուսումնասիրում է հին աշխարհի «պրիմիտիվներին» դիրքերից: Եվ սա այն դեպքում, երբ այսօրվա գիտության համար դեռ անհասանելի են բաներ, որ հայտնի է եղել հին գիտուններին: Ավելին, հին աշխարհի դիցարաններն ուսումնասիրող այսօրվա պատմաբաններից ոմանք, եռանկյունու կողմը ներքնաձիգից չեն տարբերում եւ արդյունքում արձանագրվում է, թե հնում, այս կամ այն հասարակության մեջ պաշտվել են այսքան կամ այնքան աստվածություններ, որոնցից մեկը՝ օդի, մյուսը՝ կրակի, հաջորդը՝ գետի կամ ջրերի աստվածներ էին ու... վերջ: Այս կարգի ուսումնասիրողները երբեք չեն հարցադրում՝ թե բարձրագույն կաստայի ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Միայն Թեյշեբա եւ Շիվինի դիցերն իրենց անուններով հանդերձ, արդեն լուրջ փաստարկներ են այս իրողության օգտին:

- 7քրմերն ի՞նչ են հասկացել ասենք «կրակի աստվածություն» ասելով, թե ինչպե՞ս, ի՞նչ հիմքով են հին մարդիկ հնարել «հանդերձյալ» կամ «հոգեւր աշխարհ» գաղափարը, թե ըստ նրանց տեսության՝ մեռնելուց հետո հոգին ինչո՞ւ եւ ի՞նչ շրջապըտույտներով է տրանսմիգրացվում, ո՞ր աշխարհներով եւ այլն: Այսօրվա որոշ պատմաբանների համար այս կարգի բաները «հեքիաթներ» են թվում: Սակայն բանից պարզվում է, որ հազարամյակներ առաջ, հին գիտունների «հնարած հեքիաթների» հիմքում առկա են երկրաչափական, մաթեմատիկական եւ աստղագիտական բացառիկ գիտելիքներ, այն դեպքում, երբ վերածննդի դարաշրջանից սկսած, «քաղաքակիրթ Եվրոպան» նույնիսկ երկրի գնդաձեւության մասին իր պատկերացումները «ձեւավորեց» միայն 16-17-րդ դարերում: Ըստ էության, այսօրվա մատերիալիստական աշխարհճանաչողական դիրքերից մոտենալու մեթոդներով հնարավոր չէ ըմբռնել հների միստիցիզմը, եւ հնարավոր չէ խորանալ հին քրմերի հավատամքի շերտերում: Հնագույն հավատամքային համակարգերը հասկանալու համար անհրաժեշտ է այլ մոտեցումներ որդեգըրել: Եվ այս առումով, եգիպտալոգիայի սրնթաց առաջընթացը վերջին տասնամյակներում պատահականության արդյունք չէր, քանի-որ դրանով սկսեցին զբաղվել բարձրակարգ ֆիզիկոսներ, ինժիներներ ու մաթեմատիկոսներ: Այս ճշգրիտ գիտության բարձրակարգ մասնագետներն ապացուցեցին, որ հին եգիպտական կառուցողների գիտելիքները բացառիկ են եղել, եւ որ նույնիսկ այսօրվա տեխնիկական միջոցներով նույնը կրկնելը կամ անհնարին է կամ գեր դժվար: Այս նույն մասնագետները՝ Շեվալյե դե Լուբիցը, Անտոնի Վեստը, Ռոբերտ Բուվալը, Մուստաֆա Գադալլան, Օ. Նեուգեբաուերը, Վան դեր Վարդենը եւ այլոք, նաեւ փաստեցին, որ հների աշխարհճանաչողությունը եղել է՝ ոչ թե ամպը ձիուն նմանեցնելով աստվածներ հորինելու ու բնության ուժերը կերպարանավորելու կրոնական խառնափընթորությունը, ինչպես պարոնայք պատմաբաններն են մեզ հրամցրել դասագըրքերում, այլ որ հին քրմերն ունեցել են աշխարհճանաչողական հավատամքային համակարգ, որի միջոցով փորձ է արվել բացատրել գոյաբանական աշխարհի մեխանիզմները: Երբ մենք ասում ենք՝ կրոն կամ ըստ էության ձեւակերպումով՝ հավատամք, ապա պետք է ընդունել, որ դրա այսօրվա ընկալումը տարբեր է: Հին ժամանակներում հավատամքը եղել է աշխարհճանաչողական համակարգ: Բացի այն, որ այսօրվա գիտամատերիալիստական աշխարհճանաչողության կոնցեպտները տարբեր են, պետք է ընդգծել, որ այդ կոնցեպտները հակասական են, եւ այսօրվա գիտամատերիալիստական աշխարհճանաչողությունն անհամակարգ է: Այսօրվա գիտությունը փորձ է անում հասկանալ գոյաբանական աշխարհի մեխանիզմներն ու ստեղծել այն միացյալ տեսությունը (TօE: Tհeօո7 օ1 EՄeո7էհ1ոջ), որտեղ իրար նկատմամբ հակասության մեջ չեն լինի ասենք նյուտոնյան ֆիզիկան եւ քվանտային մեխանիկան, այսօրվա գենետիկական բիոլոգիան եւ դարվինյան էվոլուցիան, սակայն ի վերջո, որպես այդպիսին, այսօրվա գիտամատերիալիստական աշխարհ-

-8ճանաչողությունը՝ իրարամերժ կոնցեպտների անհամակարգ խճանկար է: Այսօրվա հավատացյալի՝ դպրոցն ավարտած, հեռախոս եւ կոմպյուտեր օգտագործող հավատացյալների աշխարհճանաչողությունը նույնպես իրարամերժ կոնցեպտների մի ամբողջություն է, որը նույնիսկ հավատամքային հիմքով, էլի՛ աշխարհճանաչողական համակարգ չէ: Ըստ էության, հավատամքի հիմքով աշխարհճանաչողական համակարգը հատկանշական է հին աշխարհի թեոկրատական կամ հետագա համանման պետական միավորումներին, որտեղ, ի վերջո, քրմական դասը ե՛ւ հոգեւոր առաջնորդ էր, ե՛ւ առաջադեմ գիտնական էր: Մենք հարց չենք դնում, թե հների հավատամքային աշխարհճանաչողական համակարգը ավելի անթերի էր կամ ճիշտ, ո՛չ: Խնդիրն այն է, որ նրանց հավատամքը՝ սխալ թե ճիշտ, ամեն դեպքում աշխարհճանաչողական համակարգ էր, եւ մեր ժամանակների ուսումնասիրողի մոտեցումը հների հավատամքին, պետք է հաշվի առնի հին ժամանակների գիտունների աշխարհճանաչողական իմաստնությունը: ´երենք միայն մեկ օրինակ. ժամանակակից աստղագիտությունը Հ. Կեպլերին /1571-1630թթ./ համարում է մոլորակների ուղեծրի եւ արեւի նկատմամբ էլիպսաձեւ շարժման, տարածության ու ժամանակային բաժանումների մասին երեք հիմնական օրենքների հայտնագործողը: Սակայն Կեպլերն իր “Լarոօոy օ1 էհօ Մօr1մ” գիրքի V հատորում գրում է, որ ինքը ոչ թե հայտնագործել է այդ օրենքները, այլ, միայն հասկանալով վերականգնել է եգիպտական միýոլոգիայի մեկ հատավածը, որտեղ վիպական պատումի միջոցով պարզ ներկայացվում է մոլորակային ուղեծրերի երեք հիմնական օրենքները: Կեպլերը միայն վերահառնել է հնագույն գիտական իմաստնությունները"1: Այս աշխատության խնդրո առարկան՝ «Մհերի դռան» արձանագրությունում հին աստվածներին զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակներն են: Այս թվերը իրենցից ներկայացնում են համակարգային կառույց, եւ ըստ հների հավատամքային աշխարհճանաչողության, գոյաբանական աշխարհն «աշխատում» է՝ «փոքրը մեծի մեջ» համակարգով, որտեղ ամենայն ինչ՝ փոքր թե մեծ, ունեն թե՛ միեւնույն ստրուկտուրան, թե՛ միեւնույն սկզբունք-մեխանիզմները: Օրինակ, եթե կա երկրային շաբաթ, ամիս, չորս եղանակներ, տարի եւ այլն, ապա կա նաեւ՝ տիեզերական շաբաթ, ամիս, տարի եւ այլն: Եվ սրանք՝ փոքրն ու մեծը, ըստ թաքնագիտական սրբազան թվային համակարգի, մեկը մյուսի նկատմամբ երկրաչափական հարմոնիկ «համամասնության» մեջ են: Անտրոպոկոսմի ու Միկրոկոսմի էպիկական ներկայացումը նաեւ առկա է «Սասնա Ծռեր» էպոսում: Ագռավաքարում փակված Փոքր Մհերի՝ Անտրոպո________________________________________________________________________ "1,- “ ԻօՃ օ1ջհէօօո ոօոէհՏ a1էօr էհօ 11rՏէ 11ջհէ, էհrօօ ոօոէհ Տ a1էօr էհօ էrսօ մay, Եսէ a Մօry 1օՃ մayՏ a1էօr էհօ քսrօ Տսո օ1 էհaէ ոօՏէ Ճօոմօr1ս11 Տէսմy Եօջaո էօ Տհ1ոօ, ոօէհ1ոջ rօՏէra1ոՏ ոօ; 1է 1Տ ոy ք1օaՏսrօ էօ y1օ1մ էօ էհօ 1ոՏք1օrմ 1rօոzy, 1է 1Տ ոy ք1օaՏսrօ էօ էaսոէ ոօrէa1 ոօո Ճ1էհ էհօ օaոմ1մ aօkոօՃ1օմջոօոէ էհaէ 1 aո Տէօa11ոջ էհօ ջօ1մօո ՄօՏՏօ1Տ օ1 էհօ Իջyքէ1aոՏ էօ Ես11մ a էaԵօrոaօ1օ էօ ոy Օօմ 1rօո էհօո, 1ar, 1ar aՃay 1rօո էհօ Եօսոմar1օՏ օ1 Իջyքէ ”. (”Իջyքէ1aո CօՏոօ1օջy”, Տօօօոմ օմ1է1օո, MօսՏէa1a Օaմa11a, ՍՏՃ, 2001, ք. 135):

Հինգ սոլիդները: Բրիտանիա, Աշմոլինի թանգարան:

-9կոսմի մեկ սըհաթը (վայրկյանը, պահը), մարդկու՝ Միկրոկոսմի կյանքի մեկ տարին է: «Սըհաթը»՝ պահը, վայրկայնը, ի վերջո, ժամանակի չափման միավոր է՝ թիվ է: Որոշակի օրերի թվաքանակ, թիվ է՝ երկրային տարին, ինչպես նաեւ երկրագնդի առանցքի տատանումով եւ արեի ընթացքով պայմանավորված հին գիտունների տիեզերական մեծ՝ 25920 տարին: Եվ երբ Անտրոպոկոսմի եւ Միկրոկոսմի կյանքի տեւողությունները համադրում ենք, ապա ժամանակ/տարածություն թվային մոտեցմամբ, ստանում ենք այն ստրուկտուրան, որը գոյաբանական աշխարհի մասին հին իմաստունների պատկերացումն է եղել: Նույն մոտեցմամբ էր հին քրմերի աստղագիտական աշխարհճանաչողությունը: Ըստ նրանց տեսության՝ տիեզերական պրեցեսիայի օրենքի հիմքով եւ աստեղատներով արեւի շարժման ընթացքով՝ «պատկերացվում» էր գոյաբանական աշխարհի կամ տիեզերքի մոդելը: Հին հեթանոսական ժամանակներում հավատամքային այս տեսությանն էր ենթարկված ամեն ինչ. համակարգված էր նույնիսկ կենցաղը: Տարեսկիզբը որպես գարնանային գիշերահավասար, ծիսակատարություններից մինչեւ ամուսնության ամիսը, մինչեւ հողագործական կենցաղ, մինչեւ նույնիսկ երգարվեստ ու պարարվեստ՝ համակարգված էր ըստ հին հավատամքային տեսության (մի բան, որ սովորույթի ուժով, մինչեւ 20-րդ դարի առաջին կես պահպանված էր հայկական գյուղական կենցաղում), որը հների աշխարհճանաչողությունն էր:

Վերադառնալով Վանի թագավորության Մհերի դռան արձանագրությունում աստվածներին զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակներին, որ իրենից ներկայացնում է համակարգային կառույց, պետք է ընդգծել որ այն իր հիմքում ունի՝ «տասական» եւ «վաթսունական» շումերական համարվող թվային հաշվարկման համակարգերը: Ըստ իս, շումերական աստվածների թվային արժեքների հիմքում ընկած է բնության մեջ գոյություն ունեցող կանոնավոր հինգ սոլիդների հարթապատկերային ու ծավալային արժեւորումները: կա փաստը, որ նեոլիթյան ժամանակների մարդը ձեռքով քարերից պատրաստել է այս սոլիդների նմանությամբ ծավալաձեւերը (տես նկարը): Մեզ հայտնի է, որ Պյութագորասի ժամանակներից սկսած, արդեն Պլատոնի ժամանկներում, այս սոլիդների հետ էին կապվում արարչական (թվային) համակարգերը եւ կարծես թե նյութի չորս վիճակները՝ «հուր», «ջուր», «հող», «օդ»"1: Ավելին, պյութագորականներն ու պլատոնականները ընդգծում էին, որ այս իմաստություններն ունեն ավելի վաղ ծագում, ավելի հին քաղաքակրթություններից ժառանգություն են: Մհերի դռան արձանագրության մեջ աստվածներին զոհաբերվող կենդանիների սահմանված թվաքանակները պատահականության կամ քմհաճույքի արդյունք չեն, դրանք ձեւավորում են մաթեմատիկական եւ երկրաչափական մատրիցաներ: Եվ, թվերի լեզուն՝ մաթեմատիկան, այն ճշգրիտ գիտությունն է, որ բացառում է որեւէ ենթադրյալ մոտեցում կամ մանիպուլիացիա: --------------------------------------------"1,- ԵԼՃTՕ, T1ոaeսs, մ1alօջսe, «Ջուր», «օդ», «հող», «հուր» էլեմենտներն աղերսվում էին՝ իկոսահեդեոն, օկտահեդրոն, խորանարդ եւ տետրահեդրոն սոլիդների հետ:

Մհերի Դուռ

ՄԱՍ - 1, Մհերի դուռ. արձանագրության թվային համակարգը: «Հնագույն Հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասնա Ծռեր էպոսը» գրքում, մեր կողմից, ընդհանուր ներկայացված էր Մհերի դռան արձանագրության մեջ աստվածներին ցուլեր եւ ոչխարներ զոհաբերելու թվաքանակների համեմատական համամասնությամբ բախշման մասին, ըստ որի՝ սեպագիր արձանագըրության մեջ տեղ գտած թվերը քմհաճույքի արգասիք չեն, այլ այն մեր նախահայրերի աշխարհայացքն է՝ տիեզերքի արարման ու կառուցքի մասին, եւ բիայնական "1: Սակայն, վերոհիշյալ այս արձանագրությունը դրա թվային կարգակառույցն է" վերնագրով իմ գրքում, զոհաբերումների ընդհանուր թվաքանակի հետ կապված վերլուծումներում կա որոշ անճշտություն, որովհետեւ ես օգտվել էի մի աշխատությունից, չկասկածելով իսկ, որ հեղինակավոր գիտական հաստատության հրատարակությամբ ներկայացրածը կարող է ունենալ թվային շեղումներ՝ սխալներ: Բայց այժմ, ինձ համար փաստվեց, որ Մհերի դռան արձանագրությունում աստվածների համար սահմանված կենդանիներ զոհաբերելու թվաքանակները խեղաթյուրված են մի շարք հրատարակություններում եւ այն էլ տեքստի թարգմանության մեջ"2: Թվաքանակները օրիգինալ կորպուսի հետ համեմատելու շնորհիվ, հնարավոր դարձավ ճշտել, ապա եւ տեսնել Մհերի դռան արձանագրության մեջ, զոհաբերումների թվաքանակների հիմքում առկա մաթեմատիկական մատրիցաները: ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Ա. Արմին, «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ Սասնա Ծռեր էպոսը», ԱՄՆ, 2007թ.: *2,- Է. Ճք7òոոնո, «Ճօքո7օ 7քճքòօաèõ աոèոօօտքճոոûõ ոճոոèօօր», Ք., 2001, օ. 48., «Հայոց Պատմության Քրիստոմատիա» հ. 1, Երեւան, 2007թ., էջ 154, 156:

- 11Սույն գրքի վերջում, «Աղյուսակներ» բաժնում, ձեզ ենք ներկայացնում արձանագրության բնօրինակը, որտեղ թվաքանակները գրված են հռոմեական թվագրությամբ(Աղյուսակ # 1), ապա հաջորդ՝ աղյուսակ # 2-ում(նաեւ ներքեւի աղյուսակներում) ներկայացված են արձանագրության տեքստում առկա կենդանիների զոհաբերության թվաքանակները եւ ուրարտական աստվածների խմբավորումները: Արձանագրության մեջ աստվածների համար կենդաիների զոհաբերության սահմանված թվաքանակների մաթեմատիկական վերլուծումները կփորձենք բացատրել ընթերցողների լայն շրջանակների համար՝ դպրոցական մաթեմատիկայի ու երկրաչափության գիտելիքների սահմաններում: Մհերի դռան արձանագրության մեջ աստվածներին կենդանիներ զոհաբերելու թվաքանակներն ունեն հետեւյալ հերթականությունը (Օրիգինալ կորպուսը տես՝ էջ 94, 95, 96):

Աղյուսակ # 1,- Զոհաբերություների թվաքանակները՝ Հալդիին՝ 6 այծ Ցուլ (1) Խալդի (2) Թեյշեբա (3) Շիվինի (4) Խուտուինի (5) Տուրանի (6) Ուա (7) Նալաինի (8) Շեբիթու (9) Արսիմելա (10) Ուանապշա (11) Դիդուաինի (12) Մելարդի (13) Խալդիի զենքերին 1 (14) Աթբինի (15) կուեռա (16) Էլիպրի (17) Թարաինի (18) Ադարութա (19) Իրմուշինի (20) Աստծուն, որ հոգիներ է տեղափոխում 1 (21) Ալափթուշինի (22) Էրինա (23) Շինիրի (24) Ունինա

Խոյ

(25) Աիրաինի (26) Զուզումարու (27) Խարա (28) Արածա (29) Զիուկունի (30) Ուրա (31) Արծիբիդինի (32) Առնի (33) Խալդիի աստվածափառությանը (34) Խալդիի մեծությանը (35) Խալդիի ողորմածությանը (36) Խալդիի զորքին (37) Թեյշեբայի զորքին (38) Շիվինիի զորքին (Արտուուարասներին) (39) (Քաղաքներին) Արդինցիների աստծուն (40) (Քաղաքներին) կումենուցիների աստծուն (41) (Քաղաքներին) Տուշպացիների աստծուն (42) (Աստվածներին) Խալդիի քաղաքների (43) (Աստվածներին) Արծունիունի քաղաքի (44) Խալդի աստծո ելքին – (45) Շուբա (Աստծուն) (46) Խալդիի դարբասներին (47) Էրիդիա քաղաքի Թեյշեբա աստծո դարբասներին (48) Ուիշինի քաղաքի Շիվինիի դարբասներին

Աղյուսակի շարունակությունը՝ հաջորդ էջում

- 12 Աղյուսակի առաջին կեսը տես նախորդ էջում

(49) Էլիաուա աստծուն (50) Խալդիի առնականությանը (51) Խալդիի զորությանը (52) Խալդյան տաճարի աստվածներին (53) Թալապուրա աստծուն (54) կիլիբանի աստծուն (55) Լեռների աստծուն (56) Դաշտերի աստծուն (57) Ծովերի աստծուն (58) Զոհաբերության աստվածներին (59) Դիրաուի աստվածներին (60) Բոլոր աստվածներին (61) Խալդիի աստծո տավարին (62) Նիշիդիրունի քաղաքի Ուայան դարբասներին (63) Լեռներին

1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 2 14 2 14 4 18

(74) Արուա աստվածուհուն (75) Ադիա աստվածուհուն (76) Ուիա աստվածուհուն (77) Աստվածուհիներին Աինի (78) Արդի աստվածուհուն (79) Աստվածուհիներին (Ինույաններին)

Ընդհանուրը՝ (կով եւ ոչխար)

-

Արձանագրության վերջին ութ հղուները ցուլ խոյ Խալդիի կողմից ....

Երբ ծառերը խաղողի էտվեն Խալդի աստծուն` Բոլոր աստվածներին՝ -

Աստվածուհիներ

կով ոչխար

Երբ խաղողուտը պատրաստվի Խալդի աստծուն` Բոլոր աստվածներին՝ -

(64) Ուարուբաինի աստվածուհուն (65) Խուբա աստվածուհուն (66) Տուշպուեա աստվածուհուն (67) Աուի աստվածուհուն (68) Այա աստվածուհուն (69) Սարդի աստվածուհուն (70) Ծինուիարդի աստվածուհուն (71) Իպխարի աստվածուհուն (72) Բարձիա աստվածուհուն (73) Սիլիա աստվածուհուն

-

Երբ խաղողը, բերքը հավաքվի Խալդի աստծուն` Բոլոր աստվածներին՝ -

ընդհանուրը՝

Ընդհանուրը՝ (ցուլ եւ խոյ)

-

Բոլորի ընդհանուրը՝ (100 ցուլ - 6 կով) - 106 (318 խոյ - 35 ոչխար) - 353

Մհերի դռան վրայի արձանագրության մեջ մենք ունենք աստվածներին եւ աստվածուհիներին, ինչպես նաեւ նրանց վերաբերող երկրորդական պարամետրերին, կենդանիներ զոհաբերլու սահմանված թվաքանակներ: Սիմոն Հմայակյանն իր «Վանի թագավորության պետական կրոնը»"1 բարձրարժեք աշխատության մեջ ճշգրիտ խմբավորել է դիցերին՝ ըստ զոհաբերումների կրկնվող թվաքանակների, սակայն հաշվի չեն առնվել եւ մաթեմատիկական վերլուծության չեն ենթարկվել խմբերի համար սահմանված ընդհանուր թվաքանակները: Աստվածների խմբավորումների աղուսյակը ունի հետեւյալ տեսքը (տես հաջորդ էջերի աղյուսակները): ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Երեւան, 1990թ.:

Աստվածների խմբավորումների աղյուսակ # 2ա ú

Վեց այծ ողջակիզել Խալդիին Աստվածների 1-ին խումբ

9 դիցեր՝ 3-6-9- 9 հղում:

(1) Խալդի (2) Թեյշեբա (3) Շիվինի

Աստվածների 2-րդ խումբ

(4) Ընդհանուրը՝ (5) (6) 38 ցուլ, (7) 76 խոյ: (8) (9)

26 դիցեր՝ 26 հղում: Ընդհանուրը՝ 26 ցուլ, 52 խոյ:

17 34 6 12

Խուտուինի Տուրանի Ուա Նալաինի Շեբիթու Արսիմելա

Աստվածների 3-րդ խումբ (10) Ուանապշա (11) Դիդուաինի (12) Մելարդի (14) Աթբինի (15) կուեռա 1 2 (16) Էլիպրի (17) Թարաինի (18) Ադարութա (19) Իրմուշինի (20) Դիցին, որը հոգիներին տեղափոխում է- 1 (21) Ալափթուշինի (22) Էրինա (23) Շինիրի (24) Ունինա (25) Աիրաինի (26) Զուզումարու (27) Խարա (28) Արածա (29) Զիուկունի (30) Ուրա (31) Արծիբիդինի (32) Առնի (45) Շուբա (Աստծուն) 1 (49) Էլիաուա (53) Թալապուրա 1 2 (54) կիլիբանի

Աստվածուհիների 1-ին խումբ (64)Ուարուբաինի աստվածուհուն 1 1 (65) Խուբա աստվածուհուն 1 1 (66) Տուշպուեա աստվածուհուն 1 1 9 դիցուհի՝ 3-6-9Աստվածուհիների 2-րդ խումբ (67) Աուի աստվածուհուն 1 - - 9 հղում: (78) Արդի աստվածուհուն (68) Աիա աստվածուհուն (69) Սարդի աստվածուհուն (70) Ծինուիարդի աստվածուհուն (71) Իպխարի աստվածուհուն

-

2 Ընդհանուրը՝ - 6 ցուլ, - 9 խոյ:

Աստվածուհիների 3-րդ խումբ (72) Բարձիա աստվածուհուն - 1 (73) Սիլիա աստվածուհուն - 1 (74) Արուա աստվածուհուն - 1 (75) Ադիա աստվածուհուն (76) Ուիա աստվածուհուն Աստվածուհիներին՝ (77) Աստվածուհի Աինի (77) Աստվածուհի Աինի (77) Աստվածուհի Աինի (77) Աստվածուհի Աինի Աստվածուհիներին՝ (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին) (79) (Ինույաններին)

-

դիցուհիներ՝ 26 հղում: Ընդհանուրը՝

-

0 ցուլ, 26 ոչխար:

Աստվածների պարամետրերին զոհաբերությունները / աղյուսակ # 2բ Խալդի աստվածությանը՝ զենքերին, աստվածափառությանը, մեծությանը, ողորմությանը, մas1(ելքին), ուժին, զորությանը, Խալդիի sսs1-ին, հոտին: ցուլ, խոյ:

(33) (34) (35) (44) (50) (51)

Խալդիի աստվածափառությանը 1 Խալդիի մեծությանը Խալդիի ողորմածությանը Խալդիի մaՏe (ելքին) Խալդիի ուժին Խալդիի զորությանը

Խալդիի զենքերին, աստվածներին, հոտին

(13) Խալդիի զենքերին (52) Խալդյան աստվածներին sսs1 1 (61) Խալդիի հոտին -

Ընդհանուրը՝

6 ցուլ, 12 խոյ: 3 հղումներ Ընդհանուրը՝

2 ցուլ, 8 խոյ: ցուլ, խոյ:

Քաղաքներին՝ (39) (40) (41) (42) (43)

6 հղումներ

(Քաղաքներին) Արդինցիների դիցին (Քաղաքներին) կումենուցիների դիցին 1 (Քաղաքներին) Տուշպացիների դիցին 1 (Աստվածներին) Խալդիցիների քաղաք. 1 (Աստվածներին) Արցունիների քաղաք. 1

Չորս դարբասներ՝ (46) Խալդիի դարբասներին (47) Թեյշեբայի քաղաքների դարբասներին- Էրիդիա-Էրդիիա (48) Շիվինիի դարբասներին /Վիշինի քաղաք. (62) Ուաեի դարբասներին Նիշի...նի

2 հյուսիս

2 հարավ

-

2 արեւելք 2 արեւմուտք

Երեք այլ խմբավորումներ՝ ցուլ, խոյ: (36)Խալդիի զորքին 2 4 (37)Թեյշեբայի զորքին (38)Աստվածներին՝ ճr¿ոÕճr(ճտsճոe (Շիվինիի զորքինտ 2 34 10 հղումներ (58)Զոհաբերումների դիցերին 2 14 3 - 3 - 4 - 10 (59)Դիրաուե դիցերին 14 - հղումներ, (60)Բոլոր դիցերին 4 18 17 ցուլ, 104 խոյ: (55)Երկրների դիցերին (56)Սահմանների դիցերին (57)Ծովերի դիցերին (63)Լեռներին (լեռան դիցին)

-

9 հղումներ 5-4-9 հղումներ, 8 ցուլ, 18 խոյ:

Վերջին 8 հղումները՝ ցուլ, խոյ: Խալդիի կողմից .... 3 30

Խալդիին՝ Բոլոր դիցերին՝ Երբ խաղողը պատրաստվի Խալդիին՝ Բոլոր դիցերին՝ -

Երբ խաղողը, բերքը հավաքվի Խալդիին՝ Բոլոր դիցերին՝ Ընդհանուրը՝ 3ցուլ, 48 ոչխար:

- 15«Դիցարանում յուրաքանչյուր աստվածություն ունեցել է իր որոշակի խումբը եւ տեղն այդ խմբում: Բարձր խմբերի աստվածությունները հիշատակված են արձանագրության հենց սկզբում, ստորինները՝ հետո»"1(տես՝ աղյուս. # 2ա): Դիցուհիների 3-րդ խմբավորման մեջ, աստվածուհիների համար սահմանված զոհաբերությունների առումով Ս. Հմայակյանը լիովին ճիշտ է. #77 եւ #79 համարների տակ(տես աղյուսյակ #1, #2ա-ը) Աինի ( DՃ1ո1) եւ Ինուանի ( D1ոսaո1) անունով աստվածուհիների հոգնակի լինելը, եւ համապատասխանաբար՝ չորս եւ տասնյոթ թվաքանակներով նրանց ներկայացումը, ոչ միայն բխում է արձանագրության մեջ այս անունների հոգնակի լինելու հանգամանքից, այլ նաեւ ունի մաթեմատիկական ճշգրիտ հիմնավորում (հիմնավորումներն ու մանրամասներն՝ առջեւում): «Դրանցից առաջին՝ Աինիներին զոհաբերված է չորս, իսկ երկրորդներին՝՝ Ինուանիներին 17 ոչխար: Այս անունների հոգնակի թվով դրված լինելը խորհել է տալիս, որ նրանցից յուրաքանչյուրը ոչ թե մեկ դիցուհի է նշանակում, այլ՝ մեկից ավելի դիցուհիների: Եթե հաշվի առնենք, որ այս խմբի յուրաքանչյուր աստվածուհու համար որպես զոհաբերություն նախատեսված է եղել մեկ ոչխար, կստացվի որ D Ճ1ոaսe դիցանունը իր մեջ ամփոփում է չորս դիցուհի՝ Աինի ( DՃ1ո1) անունով, իսկ D1ոսaոaսe դիցանունը՝ 17 աստվածուհի, Ինուանի ( D1ոսaո1) անունով»"2, (Տես՝ աղյուս. # 2ա): Արձանագրության մեջ ուրարտական դիցարանի աստվածների խմբավորումները ցուցում են, որ 1-ին, 2-րդ եւ 3-րդ խմբերում ընդգրկված են միայն արական աստվածներ: Արձանագրության մեջ դիցուհիների առանձնացված խումբը գրված է արական աստվածների եւ նույնիսկ նրանց վերաբերվող երկրորդական պարամետրերի թվարկումներից հետո, որը եւ հիմք է տալիս ընդունելու, որ զոհաբերությունների թվային մատրիցան «ձեւավորված» է արական աստվածների հիմքով, եւ պատահական չէ, որ դիցերին զոհաբերվող խոյերի թվաքանակները, որպես կանոն, նրանց զոհաբերվող ցուլերի կրկնակին է: «Մհերի դռան» վրայի արձանագրության մեջ մենք ունենք արձանագրությունից բխող հետեւյալ փաստերը՝ Ա) Զոհաբերությունների թվային մատրիցան «ձեւավորված» է արական աստվածների հիմքով: Բ) Նշված են երեք տեսակի կենդանիներ՝ 1) այծ, 2) ցուլ (եւ կով), 3) խոյ (եւ ոչխար): Գ) Այծը՝ արձանագրության մեջ, տեքստի հենց սկզբում, միայն մեկ անգամ է նշվում, եւ ոչ թե զենվում, այլ ողջակիզվում է, եւ այն էլ միմիայն ՀԱԼԴԻ-ի համար: Դ) Շարքում, գերագույն դից Հալդիին զոհաբերվող ցուլերի եւ խոյերի թվերը՝ 17 ցուլ եւ 34 խոյ, անհամեմատ՝ մի քանի անգամ, մեծ է նրան հաջորդող յուրաքանչյուր դիցին զոհաբերվելիք կենդանիների թվաքանակներից: Ե) Շարքում առաջին երեք գլխավոր դիցերին կենդանիների զոհաբերու----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,"2, - Սիմոն Հմայակյան, «Վանի թագավորության պետական կրոնը», Երեւան, 1990թ., էջ 25:

- 16 թյան թվաքանակները՝ 17 ցուլ եւ 34 խոյ Հալդիին, համապատասխանաբար՝ 6 -12 Թեյշեբային, 4-8՝ Շիվինիին, շատ ավելի մեծ են եւ առանձնանում են: Զ) Տեքստում, գերագույն աստվածություն Հալդիին հաջորդող չորս գլխաոր դիցերին զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակների շարքն իրենից ներկայացնում է ներքեւից վերեւ թվային աճի յուրատեսակ հաջորդականություն. Տուրանի՝ 1-2, Խուտուինի՝ 2-4, Շիվինի՝ 4-8, Թեյշեբա՝ 6-12: Այսինքն, ներքեւից վերեւ՝ ցուլերի շարքը կլինի,- 1, 2, 4, 6, իսկ խոյերի շարքը՝ 2, 4, 8, 12: Է) Արձանագրության մեջ այծերի թիվը 6 է, եւ սա միմիայն զոհաբերվում, ողջակիզվում է Հալդիի համար: Ը) Ցուլերի եւ կովերի ընդհանուր թվաքանակը՝ 106 է, իսկ խոյերի եւ ոչխարների ընդհանուր թվաքանակը՝ 353 է: Թ) «Մհերի դուռ» կոչվող քարաժայռի վրա նույն տեքստը գրված է երկու անգամ: Այսպիսով, արձանագրության տեքստում առկա վերեւի իննը պարամետրերից բխում են մաթեմատիկական հետեւյալ կանոնները : (1) Հալդիին հաջորդող 4 դիցերի թվաքանակները դեպի վեր թվային աճի հետեւյալ մոտեցմամբ` (2) Թեյշեբա (3) Շիվինի (4) Խուտուինի (5) Տուրանեի

կառուցված են ներքեւից

Թվերի համանման բաժանումը՝ 1-2, 2-4, 4-8 եւ 6-12, թվային լամբադայի աղյուսակի շարքի կառույց է, որտեղ թվաբանական, երկրաչափական եւ հարմոնիկ թվային աճի շարքերն իրար հետ ձեւավորում են թվային լամբադայի աղյուսակը: Թվային աճի լամբադայի աղյուսակը կառուցված է՝ թվաբանական, հարմոնիկ եւ երկրաչափական բանաձեւերով: Բանաձեւերը՝ Թվաբանական

- 17Գծագիր # 1

Գծագիր # 2

Ը

Ճ

Հալդի

Հալդիից հետո չորս գլխավոր դիցերի պարագայում՝ Գծագիր # 3ա

34 խոյ - 17 - 17 - Ճ8 - ՃԸ

Գծագիր # 3

1 Խոյը - Ճ8 - ՃԸ, 2 Խոյը - Ճ8 - ՃԸ, բանաձեւը՝ Ճ8 - ՃԸ - ո, Ճ8 - ՃԸ - 2ո,

Լամբադայի եռանկյունաձեւ աղյուսակը թվերի աճի պրոգրեսիա է` «հորիզոնական» եւ «անկյունագծային» ուղղություններով: Աղուսյակում յուրաքանչյուր չորս թվերը, օրինակ՝ 2, 4, 6, 3, ձեւավորում են քառակուսի, որտեղ թվերի աճի թվաբանական երկու պրոգրեսիաները՝ 2,3,4-ը եւ 2,4,6-ը ձեւավորում են քառակուսու վերեւի երեք կողմերը (եռանկյունին), իսկ թվերի հարմոնիկ պրոգրեսիան՝ 2, 3, 6-ը եւ 3, 4, 6-ը, քառակուսու ներքեւի երեք կողմերը (եռանկյունին): Տես Գծ. #1: (2) Արձանագրության տեքստում, Հալդիի գլխավորությամբ առաջին հինգ դիցերից յուրաքանչյուրի երկու թվերը՝ ցուլերի եւ խոյերի թվաքանակները, ցուցնում են, որ խոյերի թիվը՝ ցուլերի կրկնակին է: Սա որպես կանոն վերաբերում է բոլոր արական աստվածների համար սահմանված զոհաբերությունների թվաքանակներին, որոնց հիմքով է կառուցած արձանագրության թվային մատրիցան: Փաստորեն, բոլոր (9 - 26 - 35) արական դիցերին զոհաբերվող խոյերի թվաքանակները՝ «զույգ» թվեր են: (3) Արձանագրության մեջ, յուրաքանչյուր արական աստծո համար սահմանված խոյերի զոհաբերումների թվաքանակները երկրաչափորեն կարող են ներկայանալ որպես 900 եռանկյան երկու հավասարաչափ կողմերի երկարություններ հետեւյալ բանաձեւումով՝ Ճ8 - ՃԸ - ո, Ճ8 - ՃԸ - 2ո (տես գծագիր # 2-ը ): Օրինակ, Հալդիին սահմանված է զոհաբերել 34 խոյ, 900 եռանկյան պարագայում 34 թիվը եռանկյան հավասարաչափ երկու կողմերի երկարությունների գումարն է (տես գծ. #3):

Ճ

Ը

Խուտուինի 4 խոյ - 2 - 2 - Ճ8 - ՃԸ- 4 խոյ,

Ը Տուրանի՝ 2 խոյ - 1 - 1 - Ճ8 - ՃԸ- 2 խոյ, Ճ

Տուրանի

Շիվինի 8 խոյ - 4 - 4 - Ճ8 - ՃԸ- 8 խոյ,

Թեյշեբա 12 խոյ - 6 - 6 - Ճ8 - ՃԸ- 12 խոյ:

- 18 (4) Արական բոլոր դիցերի համար սահմանված ցուլերի զոհաբերումների թվաքանակները գծագրում ներկայանում են որպես եռանկյունիների ներքնաձիգերի երկարություններ` V 2-ի հիմքով: Արձանագրությունից բխող արական դիցերին խոյերի զոհաբերության ամենափոքր միավորը՝ «2»-ն է, որ եռանկյան պարագայում նրա հավասարաչափ երկու կողմերի երկարությունների գումարն է: Եվ երբ եռանկյան (տես գծ. #4-ը) յուրաքանչյուր կողմը հավասար է «1»-ի, (Ճ8 - 1 խոյ, ՃԸ - 1 խոյ), ապա այդ եռանկյան ներքնաձիգը` (8Ը) հավասար է V 2-ի (8Ը2 - Ճ82 - ՃԸ2 - 12 - 12 - 2, 8Ը - V-2)"1: Փաստորեն, գծագրում «1 խոյը» ներկայացնում է եռանկյան մեկ կողմը, իսկ «1 ցուլը» նույն եռանկյան ներքնաձիգը, որը՝ 1.414 է, V 2 է: Այսպիսով, դիցերին սահմանված ցուլերի զոհաբերությունների թվաքանակները՝ Տուրանի՝ 1 ցուլ, Խուտուինի՝ 2 ցուլ, Շիվինի՝ 4 ցուլ, Թեյշեբա՝ 6 ցուլ եւ Հալդի՝ 17 ցուլ, լիարժեք համապատսխանության մեջ են դրանց մաթեմատիկական ներկայացման հետ՝ 2 2 V- 2) - 2 ցուլ), ((4 4 2 V-2) - 4ցուլ), 1 2 V 2) - 1 ցուլ), ((2 ((1 6 2 V 2) - 6ցուլ) եւ ((17 ((6 17 2 V 2) - 17 ցուլ), (տես գծագիր # 4, # 4ա):

Գծագիր # 4

8Ը

-

1 խոյ

ցո

Տուրանի Ճ

ւլ

-V

-

Ը

1 խոյ

Տուրանի՝ 2 խոյ - 1 - 1 - Ճ8 - ՃԸ- 2 խոյ, -

8Ը - V 2 - 1.414, -

8Ը - V 2 - 1 ցուլ:

Գծագիր # 4ա

Շիվինի

Ը Ճ Խուտուինի՝ 4 խոյ - 2 - 2 - Ճ8 - ՃԸ- 4 խոյ, 8Ը - 2 2 V 2 - 2.828, 8Ը - 2 ցուլ - 2V 2:

Խուտուինի

Հալդի

Թեյշեբա

Ը Ճ Շիվինի՝ 8 խոյ - 4 - 4 - Ճ8 - ՃԸ- 8 խոյ, 8Ը - 4 2 V 2 - 5.656, 8Ը - 4 ցուլ - 4V 2:

Ը Ճ Թեյշեբա՝ 12 խոյ - 6 - 6 - Ճ8 - ՃԸ- 12 խոյ, 8Ը - 6 2 V 2 - 8.485, 8Ը - 6 ցուլ - 6V 2:

Ը Ճ Հալդի՝ 34 խոյ - 17 - 17 - Ճ8 - ՃԸ- 34 խոյ, 8Ը - 17 2 V 2 - 24, 8Ը - 17 ցուլ - 17V 2:

Արձանագրության մեջ, գերագույն առաջին 9 դիցերը եւ նրանցից հետո արական 26 դիցերը նույնպես, լիովին համապատասխանում են՝ Ճ8 - ՃԸ - ո, Ճ8 - ՃԸ - 2ո, 8Ը - ո 2 V 2 բանաձեւերին (տես՝ գծ. # 5, գծ. # 5ա, գծ. # 6):

1 Խոյը - Ճ8 - ՃԸ, 2 Խոյը - Ճ8 - ՃԸ, բանաձեւը` Ճ8 - ՃԸ - ո, Ճ8 - ՃԸ - 2ո,

Գծագիր # 5

8Ը Ճ

ո V -2 (ո - 1, 2, 4, 6, 17):

Ը

-------------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - Մ. թ.ա. 11 հազարամյակի Միջագետքյան կանիֆորմ սալիկների տեքստերը փաստում են, որ (a2 - Ե2 - օ2) պյութագորյան թեորեմը հայտնի էր Միջագետքում Պյութագորի ծննդից 1700 տարի առաջ (D1օk Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 51):

- 19Գծագիր # 5ա

Ճ8 - V-2 - 1 ցուլ, ՃԸ - 1 խոյ - 8Ը- 1 խոյ - 2 խոյ:

Ճ8 - 4 2 V-2 - 4 ցուլ, ՃԸ - 4 խոյ - 8Ը - 4 խոյ 8 - 8 խոյ:

Տուրանի

Ճ8 - 2 2 V-2 - 2 ցուլ,

ՃԸ - 6 խոյ - 8Ը -

- 6 խոյ - 12 խոյ: Ճ

Ը

Շիվինի

Թեյշեբա

2V

ՃԸ - 2 խոյ - 8Ը - 2 խոյ - 4 խոյ:

Ը

Ճ8 - 6 2 V-2 - 6 ցուլ,

6V

Ճ

4V

V2

Ճ

Ը

Խուտուինի

Ճ

Ը

«Մհերի դռան» արձանագրությամբ սահմանված՝ 17 ցուլ- (17V-2-24) եւ 34 խոյ- (17-17), Հալդիին զոհաբերումների թվերով կառուցած Ճ8Ը եռանկյունին կունենա հետեւյալ տեսքը՝ Գծագիր # 6

Ճ8Ը Հալդի եռանկյունու մեջ` Թեյշեբայի-DEԲ, Շիվինիի-ՕԷ1, Խուտուինիի)KԼ, Տուրանիի-ԽNՕ եռանկյունիները համապատասխանաբար ունեն վերեւում ներկայացրած չափական թվերը` 1) DE - EԲ - 6 խոյ, DE - EԲ - 12 խոյ,

-

Գերագույնը՝ Հալդին, այն հենքն է, որի հիմքի վրա «ձեւավորվում» են մնացած դիցերը: Հայտնի է նաեւ, որ գերագույն աստվածության խորհրդապաշտական սիմվոլը՝ արծիվ-անգղն է (Հայասա երկրի գերագույն աստված Ներգալի սիմվոլը), որի երկրաչափական զուգահեռը՝ եռանկյունին է, եւ որը բնորոշում է «հուր» էլեմենտը"1: Եվ պատահական չէ, որ սեպագրության մեջ Հալդիի անունը գրվում է եռաժանու նմանողության սեպով"2 (տես աղուսյակը ձախում): Արձանագրության մեջ, եւ այն էլ տեքստի սկզբում, որպես կարեւոր պայման գրված է՝ 6 այծ ողջակիզել գերագույն աստվածություն Հալդիի համար: Այծերի թիվը 6-ն է, եւ սա միայն զոհաբերվում է Հալդիին: Գծագիր # 7-ը պարզում է, որ Հալդիի բովանդակ կառույցում «վեց այծ» արժեքային միավորները՝ ՃK, K8, KԵ, Ճ7, 7Օ, 7Ե երկարություններն են: Այծը թվային արտահայտությամբ՝ 6V 2- ն է, 6V 2 - 8.484: կան 6 հատ 6V 2 թվեր: Եվ, 6 հատ 6V 2 երկարություններով է կառուցվում Հալդիի եռանկյունին` ՃK - K8 - KԵ - Ճ7 - 7Օ - 7Ե - 6V-2: 1) Ճ7 - 6V-2, 2) 7Օ - 6V-2, 3) 7Ե - 6V-2, 4) ՃK - 6V-2, 5) K8 - 6V-2, 6) KԵ - 6V-2:

Գծագիր # 7

B Q Հ

Օ

ւլ Ցո

Ե

6V-2

K

յ Խո

6V-2

6V-2 Ճ

6V-2

V

6V-2

Աղուսյակը՝ Ա. Մովսիսյան, «Նախամաշտոցյան Հայաստանի գրային համակարգերը», Երեւան, 2003թ., էջ 37:

DԲ - 6 ցուլ - 6V 2, 2) ՕԷ - Է1 - 4 խոյ, ՕԷ - Է1 - 8 խոյ, Օ1 - 4 ցուլ - 4V 2, 3) )K - KԼ - 2 խոյ, )K - KԼ - 4 խոյ, )Լ - 2 ցուլ - 2V 2, 4) ԽN - NՕ - 1 խոյ, ԽN - NՕ - 2 խոյ, ԽՕ - 1 ցուլ - V 2: Փաստորեն, V 2-ը այն «սերմն» է, որից «ձեւավորվում» է ԲՈՎԱՆԴԱկԸ՝ կառույցը(տես գծ # 6 -ը), որովհետեւ՝ եթե V 2 բազմապատկվի ինքն իրենով կստացվի՝ 1.999396- մոտավորապես՝ 2, որը առաջին 1Լ) եռանկյունու երկու կողմերի գումարն է՝ 1-1: Համապատասխանաբար՝ DԽԷ, ENԲ, ԸՕD եռանկյունիների համար՝ 2 2 (V 2)2 - 4, 4-2-2: 4 2 (V 2)2 - 8, 8 - 4-4: 6 (V 2)2 - 12, 12- 6-6(տես գծ # 6 -ը):

6V-2

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Ա. Արմին, «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ Սասնա Ծռեր էպոսը», էջ 28: "2,- Ա. Մովսիսյան, զեկուցում, «Հայկական քաղաքակրթությունը հնագույն ժամանակներից մինչեւ քրիստոնեության ընդունումը». գիտաժողով, Զեկուցումների թեզեր, 2000թ., Երեւան, էջ 33-35, «Էalմ1 դիցանվան գրության, նշանակության եւ հարակից հարցերի շուրջ»:

- 21 V - 2- ը եւ Մհերի դռան արձանագրության թվային պրոգրեսիան: V 2-ը, որը հավասար է՝ 1.41421356237309... հայտնի էր հին մտածողներին՝ քրմերին, դեռեւս հնագույն ժամանակներից: Հայտնաբերված Հին Բաբելական սալիկները ցուցում են, որ V 2-ը նրանք իմացել են ստորակետից հետո հինգ թվերի ճշգրտությամբ՝ 1.41421297"1: Ուշադիր զննումը ցուցում է, որ «Մհերի դուռ» կոչվող քարաժայռի արձանագրության մեջ աստվածներին զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակները ոչ միայն թվային լամբադա հիշեցնող թվերի աճի շարք-կարգակառույց են ձեւավորում, այլ նաեւ կառուցված են՝ V 2-ի հիմքով: Գերագույն արական դիցերի թվերը (խոյեր), երբ արտահայտվում են որպես հավասարակողմ քառակուսիներ, ապա դրանց անկյունագծերը (ցուլեր), համապատասխանաբար հավասար են՝ V 2, 2V 2, 4V 2, 6V 2, 17V 2 (Տես գծ. # 1-ը): V 2- ը հավասար է՝ 1.414-ի: Գծագրում ներքեւի Գծագիր # 1 ամենափոքր քառակուսու՝ ԷԼՕ1, չորս կողմերից յուրաքանչյուրը հավասար է 1-ի, անկյունագիծը՝ ԷՕ- 1.414 է, որը V 2- ն է: Հաջորդ քառակուսու՝ ԲKDՕ, չորս կողմերից յուրաքանչյուրը հավասար է 2-ի, անկյունագիծը՝ ԲD - 2.828 է, որը 2 2 V 2- ն է: Հաջորդ քառակուսու՝ Ճ8ԸD, որի կողմերից յուրաքանչյուրը հավասար է 4-ի, անկյունագիծը՝ ՃԸ - 5.656 է, որը 4 2 V 2- ն է եւ այլն (օրինակները տես ներքեւում եւ էջ 19ում, գծագիր # 5ա):

Օրինակներ

Տուրանի

Ճ8ԸD, ԲՃED, ԲkDՕ,

ԷԲ)Օ, ԷԼՕ1

քառակուսիները հավասարաչափ են:

4V

Ը

2V

V2

Ճ

Ճ

Ը

Խուտուինի

Ճ

Շիվինի

Ը

Հույն մատեմատիկոս, Ալեքսանդրիայի հեթանոսական տաճար-դպրոցի ներկայացուցիչ Դիոփհանթուսը (Մ. Թ. 250), որի իմացությունը, ինչպես ինքն է արտահայտվել, գալիս է ավելի հին դպրոցներից, համարում էր, որ V 2, V 3 եւ V 5 իրացիոնալ թվերը սրբազան են, եւ նրանց աճի հիմքով է ձեւավորված տիեզերքի սպիրալաձեւ պտույտը՝ մասնիկից մինչեւ գալակտիկա:

-----------------------------------------------------------------------------"1,- D1օk Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 51

Ինչո՞ւ հատկապես 34 խոյ եւ 17 ցուլ: Շատ կարեւոր է հարցադրել, թե ինչո՞ւ, ի՞նչ տրամաբանական հիմք ունի գերագույն աստված Հալդիի համար սահմանված 34 խոյերի եւ 17 ցուլերի զոհաբերումների ա՛յս թվաքանակները: Այս աշխատության նախաբանում մենք արդեն ընդգծել ենք, որ ուրարտական դիցարանն իրենից ներկայացնում է կլասիկ հնդեւրոպական դիցարան: Եվ թե՛ հունական (Պյութագոր-Պլատոնյան դպրոցների) եւ թե՛ հնդ-արիական աշխարհճանաչողության մեջ գերագույն աստվածությունը ներկայանում է որպես գոյաբանական աշխարհ-տիեզերք: Փաստորեն, ինչպես հնդ-արիական աշխարհճանաչողության մեջ գերագույն էակ-էություն Բրահմին է գոյաբանական աշխարհ-տիեզերքը, այնպես էլ ուրարտական գերագույն աստվածություն Հալդին է այն «ամբողջը»՝ ԲՈՎԱՆԴԱկԸ, որը ձեւավորում է գոյաբանական աշխարհ-տիեզերքը: Հալդին «բովանդակն» է, իսկ աստվածները՝ այդ «բովանդակի» «կոտորակներն» են: Հնդ-արիական հավատամքային համակարգում գոյաբանական աշխարհտիեզերքը «ձեւավորվում» են գերագույն աստվածություն Բրահմի մեկ օրվա՝ 24 ժամերից ցերեկային 12 ժամերի ընթացքում: Բրահմի գիշերային 12 ժամերի ընթացքում (երբ նա քնած է), տիեզերք-գոյաբանական աշխարհը լուծարվում՝ վերանում է: Բրահմի մեկ օրվա ցերեկային 12 ժամերը հավասար են 4 320 միլիոն մարդկային տարիների, որը գոյաբանական տիեզերք-աշխարհի տարիքն է: Բրահմի կյանքի մեկ օրվա ցերեկային 12 ժամերը, ըստ հնագույն հավատամքային կանոնի, հաշվարկված է վայրկյանների հիմքով: Այսինքն, Բրահմի 12 ժամը հավասար է՝ 603 2 20 (1 ժամը՝ 3600 վրկ. է), որն իր հիմքում ունի շումերական 60-ական համակարգը` 602 2 12 ժամ, քանի որ շումերական ՇԱՐ-ը՝ ՏՃՔ - 3600 տարվա"1: Նախորդ էջերում արդեն ներկայացվեց, որ 17 ցուլ Հալդիին նշանակում է՝ 17V 2, որը 24 է՝ 17 2 1.414 - 24: Արձանագրության մեջ 17 ցուլը, որը՝ 17V 2 - 24 խոյ է, ՀԱԼԴԻ-ի մեկ օրվա 24 ժամն է, որի 12 ցերեկային ժամերի ընթացքում, արձանագրության մեջ նրան հաջորդող 4 գլխավոր դիցերով «ձեւավորվում» է գոյաբանական աշխարհը: Գոյաբանական աշխարհի արարման եւ նրա տարիքի հետ կապված հավատամքային հիմքով հաշվարկման այս նույն մոտեցումը առկա է՝ թե՛ Միջագետքյան եւ թե՛ հին հունական համակարգերում"2: «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ 34 խոյ եւ 17 ցուլ թվերը պատահականություն կամ քմհաճույքի արգասիք չեն, այլ՝ պայմանավորված են ՀԱԼԴԻ-ի 24 ժամերը որպես եռանկյան ներքնաձիգ՝ 17V 2 ներկայացնելու հիմքով: Եվ ավելացնենք, որ Հալդիի եռանկյունին, ըստ հների, «ձեւավորվում» է՝ 6 այծ ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 306-308. Ա. Արմին, «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ Սասնա Ծռեր էպոսը», էջ 412-414: "2,- 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 114. Համանման թվային հաշվարկներով են առաջնորդվել անտիկ հեղինակներ՝ Բերեսոսը, Պյութագորասը, Պլատոնը, Արիստոտելը, Դիոգինեսը, Էուդեմոսը եւ այլն:

Թվաբանական

-

- 6 հատ 6V-2 երկարությունների օգտագործման կոմբինացիայով (տես էջ 20, գծ. # 7): Արձանագրության մեջ, դիցերին զոհաբերվող կենդանիների թվային շարքը՝ 1-2, 2-4, 4-8, 6-12, թվերի հերթականությամբ աճի կառույց է, բացի գերագույն աստվածություն Հալդիի՝ 17-34 թվերից, որը թվում է, թե ընդհանուր թվային պրոգրեսիայի տրամաբանությանը չհամապատասխանելով «կտրուկ ցատկ են կատարում»: Սակայն դա այդպես չէ: Արձանագրության մեջ թվային պրոգրեսիայի տրամաբանությունը ճիշտ է (տես լամբադայի աղյուսակը): Նախորդ էջում արդեն ընդգծեցինք, որ ըստ հնդեւրոպական հավատամքային համակարգի, Հալդիի օրվա 24 ժամերից ցերեկային 12 ժամերի ընթացքում է «ձեւավորվում» գոյաբանական տիեզերք-աշխարհը: 12 ժամ/գիշեր եւ 12 ժամ/օր՝ երկու հավասար կեսերով հարաբերությունը եռանկյան տեսքով ներկայացնելու պարագայում, եռանկյան ներքնաձիգը միմիայն կարող է 17 լինել: Եվ, a2 - Ե2 - օ2 Պյութագորյան թեորեմը հին աշխարհին հայտնի էր Պյութագորի ծննդից 1700 տարի առաջ՝ ավելի վաղ ժամանակներում (D1օk Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 51):

Օր

Գիշեր

a2 - Ե2 - օ2

(տես գծ.# 1)

Մհերի դռան արձանագրության տեքստը, որը աստվածների համար ցուլեր եւ խոյեր զոհաբերելու սահմանված թվաքանակների «ցուցակն» է, քարաժայռի վրա կրկնվում է երկու անգամ: Սա արձանագրությունից բխող, եւ մեր կողմից վերեւում բերված ութ պայման պարամետրերից է, որի հիմքով՝ գերագույն դիցերի թվերը որպես եռանկյունիներ կրկնվելով՝ ձեւավորում են քառանկյունիներ եւ Հալդիի մեծ քառակուսին (տես գծ.# 1): Ուրարտական դիցարանը կլասիկ հնդեւրոպական պանթեոն է: Թե՛ հունական (Պյութագորի, Պլատոնի դպրոցների) եւ թե՛ հնդ-արիական աշխարհճանաչողության մեջ գերագույն աստվածությունը ներկայանում է որպես գոյաբանական աշխարհ-տիեզերք: Եվ փաստորեն, գերագույն աստվածություն Հալդին այն «ամբողջն» է՝ ԲՈՎԱՆԴԱկԸ, որը ձեւավորում է գոյաբանական աշխարհ-տիեզերքը: Հալդին «բովանդակն» է, իսկ աստվածները՝ այդ «բովանդակ-ամբողջի» «կոտորակներն» են: Սա մեզ հայտնի Պյութագորի, Պլատոնի փիլիսոփայական դպրոցների հեթանոսական աշխարհայացք-կարգակառույցն է"1, որ մենք տեսնում ենք այդ դպրոցներից հարուրամյակներ ավելի վաղեմություն ունեցող ուրարտական շրջանի «Մհերի դուռ» կոչված արձանագրության թվերի հիմքում: Նույն մոտեցումն առկա է Հնդ-արիական հավատամքային համակարգում. գերագույն աստվածություն Բրահմը ներկայանում է որպես քառանկյուն-մանդալա (Տես նկար # 1-ը):

Հնդ-արիական տաճարի հատակագիծը տիպիկ է. մանդալայի յուրաքանչյուր քառակուսին ներկայացնում է այս կամ այն աստվածությանը: ՔօԵeոէ ԼaՃlօո, “Տaօոeմ Օeօոeէո7”, ՍՏՃ, ք.65. ------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Հունաստանի Օրփեուսյան դպրոցի մոնոթեիստ մոտեցմամբ՝ Զեւսն ամենայն է, Զեւսն առաջինն է, Զեւսը վեջինն է, Զեւսը գլուխն է եւ կենտրոնն է, Զեւսը հիմքն ու ստեղծողն է ամենայնի: Պլատոնը գրում է (Տօքհ1էes 242 մ), - Մեզանում էլիտար դպրոցը սկսած Քսենոփանեսից եւ նույնիսկ ավելի վաղ, խոսում է ՄԵկ գոյության մասին, որը կոչվում է՝ «Բովանդակ»: Արիստոտելը (Խeէaքհ7sօ1s Ճ 5, 968 Ե) գրում է,- «Քսենոփանեսը ասում է, խորհելով բովանդակ դրախտի մասին, հասկանալի է, որ Աստված Մեկ է»: Ըստ Պլատոնի (երկխոսություն, T1ոa1օs), Աստծո մտքի արդյունք տիեզերքը՝ կենդանի, ապրող էակ է, եւ միակն է:

Արձանագրության մեջ զոհաբերությունների ընդհանուր թվաքանակները՝ 106 եւ 353: «Մհերի դուռ» կոչվող քարաժայռի վրա փորագրված արձանագրության տեքստում կենդանիների զոհաբերությունների ընդհանուր թվաքանակներն են՝ 6 այծ, 106 ցուլ եւ 353 ոչխար: Ի՞նչ են նշանակում այս թվերը: Հայտնի է, որ Պյութագորասի ժամանկներից սկսած (մ.թ.ա. V1 դար) հունական աստվածությունները սկսեցին ներկայանալ թվային արժեքներով: Զեւսը ներկայա"1: Ավանդությունը նաեւ նում էր 612 թվով, Հերմեսը՝ 353 թվով (353 կամ 354)" ասում է, որ Պյութագորասն ուսանել է Եգիպտական եւ Խալդեական տաճարներում: Այսօր հակասական կարծիքներ կան, թե խալդեական ասելով ի՞նչ են հասկացել հույն հեղինակները, սակայն փաստ է, որ Պյութագորասից հետո, անտիկ շրջանի հունական համարվող մաթեմատիկական ձեռքբերումները` V 2-ով, V 3 ով, V 5 -ով հաշվարկները, մենք տեսնում ենք Պյութագորասի ծնունդից առնըվազն 200-300 տարով ավելի վաղ ժամանկների՝ մ.թ.ա. 1Ճ դարի Հայկական լեռնաշխարհի ուրարտական շրջանում գրված «Մհերի դուռ» քարաժայռի վրայի արձանագրության մեջ: Հայտնի է, որ պյութագորյան միստիկ թվերը աղերսվել են լուսնային եւ արեւային երկու իպոստասների հետ: Հունական Հերմեսն աստվածների սուրհանդակն էր, ավելի հին շրջանում նա աղերսվել է արեւի եւ լուսնի հետ: «Մհերի դռան» արձանագրությունում Ուրարտուի բոլոր աստվածություններին ամենամյա (Շիվինի աստծո ամսին) զոհերի մատուցման կարգն է սահմանված» " 2 : Շիվինին ուրարտական դիցարանում արեւի իպոստասն էր: Հայ ժողովուրդը Վանա այս քարաբլուրը կոչել է «Մհերի դուռ»: Միջին պարսկական ժամանակներից մեզ հայտնի է դառնում, որ Մհերը՝ Միթրան, Միհրը, համարվել "3: Եվ ըստ հնագույն հեթանոսական է արեւի եւ լուսնի հավաքական իպոստաս" կանոնակարգի, գերագույն էությունը փուլ առ փուլ արարում է կոսմիկական լոգոսին, որը գոյաբանական աշխարհն է: Եգիպտական համակարգում, արդյունքը՝ ԲԱՆ-ը, Հորոս-Թեհութին է, Հունականում՝ աստվածների խոսքը հասցնող բանբեր (ոesseոջeո) Հերմեսը, «Սասնա Ծռեր» հնագույն էպոսում՝ Փոքր Մհերը, Քրիստոնեության մեջ՝ Աստծո Որդի եւ այլն: Եվ, «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ, թվերի վերջնական կոնստրուկտիվ պրոգրեսիան միտվում է խոյ/ոչխարների ընդհանուր՝ 353 թվով, որը Հերմեսի թիվն է: Վերադառնալով վերեւում «Մհերի դռան» դիցարանում զոհաբերությունների թվաքանակներով կառուցած 900 եռանկյունուն, փաստ է, որ այն(արձանագրությունը) կրկնվում է երկու անգամ, ըստ որի եռանկյունը «կրկնվելով» դառնում է հավասարաչափ քառանկյուն, որի յուրաքանչյուր կողմը հավասար է 17-խոյի : Եվ այս քառա------------------------------------------------------------------------------------------"1,- )օհո Խ1օհell, «Ը1է7 Օ1 ՔeՄelaէ1օո», ՍՏՃ, 1972, ք. 73, 131. "2,- Ս. Գ. Հմայակյան, «Վանի թագավորութ. պետական կրոնը», Երեւան, 1990թ., էջ 24: ^ "3,- «Խ1հո ս Խaհ» - արեւ ու լուսին, 8. Լ. Մaո մօr Մarմօո, Տօ1օոօօ ՃՃakօո1ոջ 11, Օ»1օrմ, 1974, ք. 150.

- 26 Գծագիր # Ա

կուսու պարագիծը՝ 4 2 17- 68 է (տես գծագիր # Ա): Հայտնի է, որ ըստ Պյութագորյան դպրոցի կողմից կիրառվող թաքնագիտական միստիցիզմի, «17» թիվը նաեւ "1: ընկալվում էր որպես 1-ից մինչեւ 17 թվերի գումար" Ինչպես արդեն ներկայացվել է նախորդ էջերում, Հալդիին զոհաբերվող 17 ցուլերը Հալդիի եռանկյան ներքնաձիգն է՝ 17V 2 երկարությամբ, իսկ 34 խոյերը, եռանկյունու հավասարաչափ կողմերն են՝ 17/17 հարաբերությամբ: Թիվ «17»-ը, ընդունելով որպես 1-ից մինչեւ 17 թվերի գումար, ստանում ենք՝ 153 թիվը (1 - 2 - 3 - - 4 - ..... - 17 - 153): Երբ ընդունվում է, որ քառակուսու մեկ կողմը մեկից մինչեւ 17 թվերի գումարն է, այսինքն՝ 153 է, ապա քառակուսու պարագիծը 612 է՝ 4 2 153 - 612: Թիվ 612-ը համարվում "2 : էր հունական պանթեոնի գերագույն դից Զեւսի թիվը" Հերմեսի թիվը, որ 353-ն է, եւ «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ բոլոր աստվածներին զոհաբերվող խոյ/ոչխար -ների ընդհանուր թվաքանակն է, բխում է 612 թվից` 612 : V 3 - 353: Բիայնական «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ զոհաբերվող ցուլ/կով -երի ընդհանուր թվաքանակը՝ 106 եւ խոյ/ոչխար -ների ընդհանուր թվաքանակը՝ 353, V 3 -ի հիմքով կառուցած թվեր են, եւ իրար նկատմամբ «ներկայանում» են հետեվյալ հարաբերությամբ՝ 106 : V 3 - 61.2, 61.2 : V 3 - 35.3: (V 3 - 1.732): Տաս անգամ մեծացնելով՝ 61.2 2 10 - 612, 35.3 2 10 - 353, ստանում ենք հայր աստվածություն Զեւսին եւ որդի աստվածություն Հերմեսին ներկայացնող խորհրդապաշտական՝ 612 եւ 353 թվերը: Մհերի դռան արձանագրության մեջ դիցերին ու դիցուհիներին, ինչպես նաեւ նրանց վերաբերող երկրորդական պարամետրերին զոհաբերվող ցուլերի (ցուլ-կով) եւ ոչխարների (խոյ-ոչխար) ընդհանուր թվաքանակները՝ 106 եւ 353 է, եւ V 3ով դրանց հարաբերությունը փաստ է, որը բխում է արձանագրության թվերի աճի կոնստրուկցիայից: «Ուրարտական Հերմեսը», Հալդիի՝ «Բովանդակ-ամբողջ» քառակուսում կլինի 353 պարագծով քառանկյունը: Հալդիի քառանկյան մեկ կողմը՝ 17 է, Հերմեսինը՝ (17 : V 3) է, որ 9.8 է` (17 : 1.732 - 9.8): Երբ ընդունում ենք, որ ՀԱԼԴԻ-ի թիվ 17ը՝ 1-17 թվերի գումարն է՝ 153 է, ապա Հերմեսինը` 88.33 է` 153 : V 3 - 88.33: Ուրեմն, Հերմեսի քառակուսու պարագիծը 353-ից քիչ ավելի է՝ 4 2 88.33 - 353.34: Հնագույն համակարգում կար Հերմեսի երկու «դեմք»՝ արեւային եւ լուսնային, եւ նրա «թիվը» ներկայացվում էր՝ 353-ը «արեւային», 354-ը «լուսնային» մոտեցմամբ" "3: Լուսնային մեկ տարվա օրերի թիվը՝ 354 օր է: ------------------------------------------------------------------------------------------"1, "2, "3, - )օհո Խ1օհell, «Ը1է7 Օ1 ՔeՄelaէ1օո», ՍՏՃ, 1972, ք. 73, 131.

Եգիպտական Թեհութին որպես շրջանագծի եւ քառանկյան հարաբերական ներկայացում: Խօսsէa1a Օaմalla, «Eջ7քէ1aո Ըօsոօlօջ7», ՍՏՃ, 2001, ք. 74-75.

Եգիպտական Հերմեսը՝ Թեհութին(Հորոս-Թեհութի), գերագույն աստծո խոսքն է՝ ԲԱՆ-ը, եւ աշխարհարարման փուլն ավարտող վերջին 8-րդ դիցն "1: Նա նաեւ հանդես է գալիս որպես դպրության դից, եւ Միջագետքյան է" "Ճ դիցի ՆԱԲՈՒ-ի, ինչպես նաեւ Հայկական դիցարանում դպրության ՏԻՐ" զուգահեռն է: Այս աստվածությանը (Հորոս-Թեհութի) ներկայացնող եգիպտական թվերը՝ 9 եւ 8 թվերի հարաբերությունն է: Հնագույն եգիպտական պապիրուսը (Տէaոշa 80, Լe1մeո Եaք7ոսs) ցուցում է, որ Թեհութիի պարագայում "2 : շրջանագծի տրամագիծը 9 կուբիտ է, իսկ քառակուսու կողմը՝ 8 կուբիտ" Թիվ 9-ը, որպես տրամագիծ ներկայացնում էր գերագույն 9 աստվածու"3: Նրանք բոլորը կոսմիկական արարող ուժի` ՌԱ-ի ասպեկտթյուններին" ներն են" "4: Թիվ 17-ը որպես՝ 8 : 9 հարաբերակցություն, երաժշտության մեջ ստեղծում է կատարյալ ներդաշնակ ձայնաստիճանը: Եգիպտական «Մեռյալների գրքում» Թեհութին (որը Հերմեսն է, որ «Սասնա Ծռեր» էպոսում Փոքր Մհերն է, քրիստոնեության մեջ Աստծո Բանն է՝ Քրիստոսն է, իսկ Վանաքարի արձանագրության մեջ ներկայանում է որպես զոհաբերվող խոյերի ընդհանուր թվաքանակ՝ 353) իր մասին ասում է,- «Ես եմ ԲԱՆ-ը (խոսքը). ես եմ, որ ինձնով

արարվում է աշխարհը»" 5: Ուրարտական արձանագրության մեջ, փաստորեն, Հալդին այն քառանկյունին է, որի յուրաքանչյուր կողմը՝ 17 է, նա բոլոր աստվածների գերագույն հայրն է, իսկ վերջնական արդյունք Հերմեսը՝ 17 : V 3 - 9.8-ն է: Եվ, 9 եւ 8 թվերի գումարը նույնպես 17 է: --------------------------------------------"1, 3, 4, 5,- Խօսsէa1a Օaմalla, «Eջ7քէ1aո Ըօsոօlօջ7», ՍՏՃ, 2001, ք. 56-57, 74-75. "Ճ, - Հնարավոր տարբերակ է, որ ուրարտականա պանթեոնում նա Տուրանի դիցն է: Մ. Ռիմշնայդերի կարծիքը՝ Խուտուինի դիցը որպես «գիր Հ դպրության» դից տեսակետը ըստ իս սխալ է, քանի որ չի համապատասխանում հիերարխիայում դպրության դիցի զբաղեցրած տեղի եւ նրա թվային արժեւորման հետ (Ս. Հմայակյան, «Վանի թագավորության պետական կրոնը», Երեւան, 1990թ., Ծանոթագրություններ, Խ. Ք1eոsօհոe1մeո, էջ 154):

- 28Երբ Հալդի քառանկյան կողմն ընդունում ենք 1-ից մինչեւ 17 թվերի գումարը՝ 153-ը, ապա ըստ Հալդիի 153 թվի աճի համապատասխան, Հալդիին հաջորդող չորս դիցերը նույնպես ունենում են իրենց համարժեք պրոգրեսիան:

Հալդի՝ 17 - (1-2- .... -17) - 153 E Թեյշեբա՝ 6 - 6 2 153 : 17 E Շիվինի՝ 4 - 4 2 153 : 17 E Խուտուինի՝ 2 - 2 2 153 : 17 E Տուրանի՝ 1 - 1 2 153 : 17 E

(17 Ú 153) (6 Ú 54) (4 Ú 36) (2 Ú 18) (1 Ú 9)

Խալդի Թեյշեբա Շիվինի Խուտուինի Տուրանի

կողմ

քառանկյան պարագիծ 2 4 612 2 4 216 2 4 144 2 4 72 2 4 36

Գծագիր # Ա

Տուրանիինը՝ 1) - 9, պարագիծը՝ 36, Խուտուինիինը՝ ՕԷ - 18, պարագիծը՝ 72, Շիվինիինը՝ EԲ - 36, պարագիծը՝ 144, ԸD - 54 Հ Թեյշեբայի քառանկյան պարագիծը - 216:

«Հալդի եռանկյունը» ըստ երկու անգամ կրկնվող սեպագիր արձանագրության՝ դառնում է հավասարչափ քառակուսի (օրինակ, Գծագիր # Ա-ում՝ ՃՕ78): Եվ եթե Գծագիր # Ա-ում Ճ8 - ՃՕ - Օ7 - 78 - «17 խոյ» երկարությունը ընդունենք որպես 1-ից 17 թվերի գումար՝ 153, ապա ՃՕ78 քառակուսու պարագիծը հավասար կլինի 612-ի (Զեւս կամ Հալդի): Գծագիր # Ա-ում, Հալդիի ՃՕ78 քառակուսու պարագծի երկարության թվի՝ 612 հետ, ուրարտական Հերմես-քառակուսին ունի V 3 հարաբերություն՝ 612 : V 3 - 353: Թվերի այս համակարգը «ձեւավորում» է Հալդիի հիերարխիան`106 ցուլերի ընդհանուր թվաքանակով: Իսկ Լոգոսը՝ արդյունքը, որ գերագույն աստծո

- 29 խոսքն է՝ ԲԱՆԸ, ուրարտական համակարգում կայացած տիեզերքն է (Հերմես)՝ խոյերի զոհաբերման 353 ընդհանուր թվաքանակով,61.2 : V-3 - 35.3 2 10 - 353: 106 : V 3 - 61.2 2 10 - 612, Ուրարտական համակարգում մենք տեսնում ենք եգիպտական եւ պյութագորյան դպրոցներից մեզ հայտնի թաքնագիտական երկրաչափության մեջ առկա կանոնները, որտեղ երկու էլեմենտները՝ շրջանագիծը եւ քառանկյունը «ստեղծում» են բաժանման երեք «սրբազան արմատները»՝ V 2-ը, V 3-ը եւ V 5-ը: Սրբազան երկրաչափության մեջ այս երեք թվերի՝ 2, 3, 5, արմատները համարվել են այն դինամիկ պրինցիպները որոնց միջոցով ձեւավորվում են ֆորմաները եւ ստեղծվում են նոր ֆորմաներ՝ թվեր:

Գծագիր # Բ

Որտեղ՝ Ճ8 - ՃՕ - 17 17, ՃՕ - Ճ8 - Օ7 - 34 34, Ճ7 - 38 - 17 V 5, TՏ - 29.44 - 17 V 3:

78 - 24 - 17 V 2,

Գծագիր # Բ-ում, Հալդիի 900 ՃՕ8 եռանկյունու հավասարաչափ Ճ8 եւ ՃՕ երկու կողմերն ունեն «17 խոյ» երկարություն (Ճ8 - ՃՕ): ՃՕ8 եռանկյունու Օ8 ներքնաձիգի երկարությունը՝ «17 ցուլ» է, որը 17 V 2- է (17 V-2 - 17 2 1.414 - 24): Եւ քանի որ արձանագրությունը կրկնվում է երկու անգամ՝ նույն թվերով, ապա Հալդիի ՃՕ8 եռանկյունին դառնում է ՃՕՃ8 հավասարաչափ քառանկյուն, որտեղ Օ8 - 78 - 17 V 2, կառուցված է V 2-ի հիմքով, իսկ Ճ7-ը՝ V 5-ի, TՏ-ը` V 3-ի հիմքերով: Այսպիսով, Վանի թագավորության «Մհերի դուռ» արձանագրության տեքստի թվերը եւ դրանցից բխող վերեւում մեր սահմանած ութ կանոնները ստացան իրենց բացատրությունները: Եվ, «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ աստվածները ներկայանում են կենդանիների զոհաբերության թվաքանակներով, որ «Հալդիի

- 30Գծագիր # Գ

Գծագիր # Դ

եռանկյունու» մեջ մասեր են՝ կոտորակներ են, որոնց «միությունը» հենց Հալդին է: Հալդիի այս հիերարխիայում կան Հալդիին հաջորդող չորս գեր-գլխավոր աստվածություններ եւ ավելի «մանր կոտորակ աստվածություններ», որոնք «ձեւավորված են» ոսկյա հատման՝ 1.618 միջոցով եւ V 2, V 3, V 5 իրացիոնալ թվերի հիմքով (Գծագիր # Գ, # Դ): Ե8Ը 900 մեծ եռանկյան պարագայում(գծագիր # Դ), համակարգում ամենափոքր միավորը՝ ամենափոքր եռանկյունին է(Տուրանիներ), որի երկու հավասարաչափ կողմերից յուրաքանչյուրի երկարությունը հավասար է՝ «1 խոյ» -ի, երբ եռանկյան ներքնաձիգը ցուլ»-ի՝ V 2 - 1.414 - «1 ցուլ» ցուլ»: Հալդիի մեծ Ե8Ը հավասար է «1 ցուլ» եռանկյունու ներքնաձիգը՝ ԵԸ- «17 ցուլ»-ի, որը՝ 17 հատ V 2- ների գումար է` 1.414 2 17 - 24: Գերագույն աստծո մեկ օրը՝ 12 ժամ՝ գիշեր, 12 ժամ՝ օր(ցերեկ), ներկայանում են որպես Հալդիի Ե8Ը եռանկյունու երկու կեսեր: Ե8Ը եռանկյունն իր մեջ ներառում է 144 փոքրիկ եռանկյունիներ: Այս նույն մեծ Ե8Ը եռանկյունը պարունակում է 72 փոքրիկ քառանկյուն: Եվ, ըստ քրմերի, տիեզերական մեծ՝ 25920 տարվա 10-ը՝ 72 տարի է:

- 31 Նկար # 1

Ընդմիջարկում, (Երկրագնդի առանցքի տատանում. Օր ու գիշերվա հավասարություն/ (Եոeօess1օո օ1 էհe eզս1ոօ2es): Տիեզերական մեծ տարի, տիեզերական փուլեր: Հայտնի է, որ երկրագնդի առանցքը ուղղահայաց չէ, այլ շեղում ունի: Այս շեղումը հաստատուն չէ, այն տատանվում է 22,1º աստիճանից(մինիմում) մինչեւ 24,5º աստիճան(մաքսիմում): Տատանման մեկ ցիկլը՝ 24,5º -ից 22,1º եւ նորից ետ՝ 24,5º տեղի է ունենում գրեթե 40 հազար տարվա ընթացքում: Այսօր, երկրագնդի առանցքի տատանումով պայմանավորված շեղումը ուղղահայացի նկատմամբ, մոտավորապես 23,5º աստիճան է, իսկ մոլորակների ուղեծրային հարթության հետ՝ մոտավորապես 66,5º աստիճան շեղում ունի (տես՝ նկ. # 1): Մոտավորապես 40 հազար տարվա ընթացքում երկրագնդի շեղման տատանումը այսօրվա աստղագիտությունը կոչում է` տիեզերական առաջընթացություն: Երբ երկրագնդի ուղեծրային հարթությունը «մոտենում» է կամ «հատվում» է երկնային սֆերայի հետ, այսօրվա աստղագիտությունն այն կոչում է էկլիպտիկա: Երկրագնդի առանցքի ծայրերը՝ վերեւում եւ ներքեւում «գծում» են պայմանական «օղակ-շրջանագծեր»: Եվ երկրագնդից նայելու դեպքում, տեսողական պերսպեկտիվայի օրենքով, իրար ետեւից՝ ժամային համակարգով «սահում են» «Ձկներ», «Խոյ», «Ցուլ» եւ այլն աստեղատները:

Երկրագնդի տատանումով պայմանավորված «սահում-անցումը» 6-6 -12 կենդանակերպ աստեղատներով, այսօրվա աստղագիտության մեջ կոչվում է՝ առաջընթացության երեւույթ: Յուրաքանչյուր աստեղատան մեջ «մնալով» մոտ 2160 տարի, իսկ 12 աստեղատներով անցումը՝ 25800 25920 տարի, կոչվում էր տիեզերական մեծ տարեշրջան:

Երկրագունդ

Հնում, մեծ կարեւորություն էր տրվում հյուսիսային բեւեռում «իշխող» աստեղատանը: Օրինակ, եթե այսօր երկրագնդի հյուսիսային բեւեռը ուղղված է դեպի Փոքր Արջի համաստեղության Ալֆա աստղը, ապա 5000 տարի առաջ հյուսիսային բեւեռում «իշխողը» Դրակոնիսի աստեղատունն էր: Օրինակ, ճշգրիտ հաշվարկներով կարելի է հաշվել եւ իմանալ, որ հեռու ապագայում՝ մ.թ. 14000-ին, այն ուղղված կլինի դեպի Վեգա համաստեղության Ալֆա Լիրային: Սակայն, հնում, առանձնահատուկ կարեւորություն ուներ այն

- 32աստեղատունը, որտեղից գարնանային գիշերահավասարին, առավոտյան, ելնում էր արեւը: Հին ժամանակների աստղագետները նաեւ գիտեին, որ այդ աստեղատունը նույնպես փոփոխվում է, եւ արեւը 12 կենդանակերպ աստեղատներից յուրաքանչյուրում «մնում» է մոտ 2160 տարի: Հին ժամանակների քուրմ-աստղագետները երկինքը բաժանել էին գոտիների եւ աստեղատների: Յուրաքանչյուր ամսվա առաջին օրը, առավոտյան բարձրացող աստեղատնով «համակարգվում» էին երկրային 12 ամիսները: Համապատասխանաբար՝ զոդեակային համակարգով որոշվում էր տիեզերական մեծ տարին: Երկրագնդի առանցքի տատանման պատճառով, 12 կենդանակերպ աստեղատնների շղթայում, որեւէ աստեղատան, որտեղից գարնանային գիշերահավասարի ժամանակ արեւը ելնում Մոտավորապես մ.թ.ա. 1V հազարամյակում սկսվել է «Ցուլի դարա- է, «իշխանությունը» հաստատուն չէ, այլ, տեւում է 2150-2160 տարի շըրջանը», երբ գարնանային գիշերա- (օրինակ, այժմ երկիրը «Ձկներից» ելնելով մտնում է «Ջրհոս» համաստեղուհավասարին արեւը «Ցուլի» համասթյուն): Ամեն այդպիսի փուլը՝ մոտ 2160 տարի (30º), համարվում էր տեղությունում էր:

Եվ մոտավորապես մ.թ.ա. 11 հազարամյակում սկսվել է «Խոյի դարաշըրջանը», երբ արեւը «Խոյում» էր:

տիեզերական մեկ ամիս, իսկ 12 աստղատներով անցումը՝ ժամանակաշրջանների գումարը՝ 2160 2 12 - 25920, տիեզերական մեծ տարի: Երկրագնդի առացքի տատանման մեկ եւ կես փուլի ընթացքը, երբ այն «վերադառնում է» իր նախկին դիրքին՝ մոտ 38700 տարի է: Հույն պատմիչ Հերոդոտոսին եգիպտական քրմերը պատմում էին, որ իրենք պահում են ժամանակագրությունը՝ անհիշելի ժամանակներից, եւ այդ «ընթացքում» արեւը երկու անգամ դուրս է եկել այնտեղից, որտեղ հիմա (Հերոդոտոսի ժամանակ) մայր է մտնում եւ հակառակը: Փաստորեն, մեկ նման շրջադարձի համար կպահանջվի մոտավորապես 12960 տարի: Իսկ եգիպտական քրմի ասած ժամանակաշրջանը՝ «երկու անգամ»-ը, 25920 տարի է, որը տիեզերական մեծ տարին է: Սակայն քաղաքակրթության հնագույն ժամանակների մասին որպես փաստացի վավերականություն, այսօր, Հայկական լեռնաշխարհում գտնվող 11-12 հազար տարվա Գյոբեկլի Թեփե հնավայրն է, որը համապատասխանում է «Առյուծի դարաշըրջանին»: Երկնքի բաժանումը՝ 12 -12 - 12 կենդանակերպ համաստեղությունների"1, դրանց կերպարային՝ կենդանատեսակներով բնորոշելը, անուններով կոչելը (տես՝ 43 էջի ԽՍԼ.ՃԵ1N-ի նկարները), որից նույն սկզբունքով բխում է տարվա բաժանումը չորս եղանակների եւ օրերի, նաեւ ժամային բաժանումը եւ այլն, մարդկային քաղաքա-

Հայկական լեռնաշխարհում գտնըվող 11-12 հազար տարվա Գյոբեկլի Թեփե հնավայրը համապատասխանում է «Առյուծի դարաշրջանին»: Ճ. Ըօll1ոs, «Tհe Օ7ջոսs Խ7sէeո7», ----------------------------------------------------------------------------------------------------ՍՏՃ, ք. 176. "1,- - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 71.

- 33 կըրթության մեծ նվաճումն է: Եվ այն հանճարեղ ժողովուրդը, որը ստեղծել է այդ ամենը, ըստ աստղագետներ՝ Օքոլտի, Մաուդերի եւ Սվարցի, Ֆլամարիոնի, գտնվել է երկրագնդի 360- 440 սրբազան տարածքում: Մեր կողմից ավելացումն այն է, որ երկինքը քարտեզավորվել է ըստ Հայկական լեռաշխարհի սրբազան տարծքների՝ լեռների, գետերի, լճերի զուգահեռներով: Օրինակ, Հայկական Տավրոսի լեռները դարձել են «Տավար-Ցուլի» համաստեղություն, Տիգրիս եւ Եփրատ գետերի հավաքականությունը՝ «Ջրհոսի» համաստեղություն, Զագրոսի լեռները՝ «Հիդրայի» համաստեղություն եւ այլն"1:

ԹՎԱՅԻՆ ԵՎ ԱՍՏÔԱՅԻՆ ՀԱՄԱկԱՐԳ. երկնքի կառուցքը թագավորական երկու սաղավարտների պատկերներում: «Մեկ» թվի անունը նախահնդեւրոպացիների մոտ աղերսվում էր «ամբողջի»՝ "2: Օրինակ, «միության» (սո1է)-ի գաղափարի հետ եւ բառը պրոնոմինալ բնույթ ունի" Միտանական արիական՝ a1ka- , սանսկրիտ՝ e՛ka- եւ այլն: Ուրարտական «մեկ»-ը՝ "3: Տսs1ո1, - «մեկ, միություն», նույն իմաստով էր գործածվում" «Նախահնդեւրոպական ժամանակներում արիացիների մոտ արխայիկ կես - 4 թվային համակարգը հիմնված է եղել չորս թվով հաշվարկման վրա, որը հետագայում փոխվել է տասական համակարգով»: «Ութ» թիվը հասկացվում էր՝ երկու անգամ չորս: «Ութ» թիվը՝ երկու անգամ չորս, շրջանի լրման թիվն էր. թիվ «ինն» ոeՃeո- , նշանակում էր՝ ոeՃօ- «նոր», ութ թվի(երկու անգամ չորս) շրջանի լրումից հետո»" 4: Հների մոտ, նրանց թվային համակարգը նույն ձեւով արտահայտվում էր նրանց աշխհարարարման ստրուկտուրայում կամ աստվածների հիերարխիայի առումով: «Ամբողջ» - Շումերների մոտ առկա էր նույն սկզբունքը. քառաթեւ խաչ գաղափարագիրը նշա- 4-4 - 8 նակում էր «կես», ութաթեւ աստղը՝ «ամբողջ» «ամբողջ», որից եւ բխում են՝ «երկինք», «դրախտ», «ԱՆ»՝ գերագույն աստծո գաղափարագրերը:

Սարդուր 11-ի գուտի (սաղավարտ) վրայի պատկերը ներկայացնում է աշխարհի կամ տիեզերքի մոդելը: Սարդուր 11-ի գուտի կենտրոնական մասում մենք տեսնում ենք աջ եւ ձախ կողմերից ՝ 4 - 4 - 8 վիշապներին: Գուտը, վերեւից նայելու դեպքում, «միություն-ամբողջն» է՝ շրջանագիծը, որը, աջից եւ ձախից ութ վիշապներով՝ 4-4-8, «ձեւավորում» է ԲՈՎԱՆԴԱկ միությունը (սո1է7): Երեք հարկերում ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Մանրամասն փաստված տես՝ Ա. Արմին, 2007թ., «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ Սասնա Ծռեր էպոսը», էջ 104-121: "2, "3, - T. Օaոkոel1մշe, V. 1ՄaոօՄ, «1ոմօ-Eսոօքeaո Ճոմ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs», ՍՏՃ, 1995, ք. 740, 742. "4,- Նույն աղբյուր, 747 (Եօkօոո7 1959:319, Տշeոeոe՛ո71 1960:173).

- 34փորագրված են վերից վար՝ երեք շարքերով զույգ ֆիգուրներ, որոնք կանգնած են ընդհանուրը թվով տասնմեկ «դռների» աջ եւ ձախ կողմերում:

Նկար # 1: Սարդուր 11-ի գուտ/ սաղավարտ, 1 -Հ (4 - 4): 1 Հ 8 համակարգ

11 «դռների» (որոնք իրենցից ներկայացնում են կԵՆԱՑ ԾԱՌԻ պատկեր-ներ), աջ եւ ձախ կողմերում կանգնած ֆիգուրների ընդհանուր թվաքանակը՝ 22 է. վերեւում, 3-րդ հարկում՝ մեկ զույգ(2), երկրորդ հարկում՝ հինգ զույգ(10), եւ առաջին հարկում՝ հինգ զույգ(10): Վեց զույգերը՝ 6-6 -12, ունեն թռչնի թեւեր, իսկ վերեւից ներքեւ շարված 10 ֆիգուրաները թեւավոր չեն: Վիշապների օղակներից դուրս, վերեւի հարկում կան 4 ձիավորներ աջից եւ 4 ձիավորներ ձախից, ընդհանուրը՝ 8: Ներքեւի հարկում համապատասխանաբար՝ 5-5-10: Դեռեւս շումերական ժամանակներից կար նաեւ 6-60-ական համակարգը: Ուրարտական շրջանի հայկական մեկ ուրիշ թագավորական սաղավարտ ներկայացնում է 6-ական համակարգը: Աջ եւ ձախ կողմերից 3-3 վիշապներն են, նրանց միջանկյալ տարածքում՝ վերեւում առյուծն է (3-3-1), վերեւի հարկում աջ եւ ձախ կողմերում 4-4-8 ֆիգուր-

Նկար # 2: սաղավարտ #2,//1 -Հ (3 - 3): 1Հ 6 համակարգ. արեւային համակարգն արտահայտված է վեց վիշապներով:

ներն են, ներքեւի հարկում՝ 5-5-10 ֆիգուրները: Վիշապների օղակներից դուրս կան 21 ֆիգուրներ, որ կենտրոնական առյուծի հետ միասին թվով 22 են: Վեց վիշապները կենտրոնական կԵՆԱՑ ԾԱՌԻ հետ միասին միտում են «7» թիվը՝ 1-3-3 -7: Եվ ստացվում է ՊԻ թիվը` 22 : 7 - π = 3.1428571 ճշգրտությամբ: Այս երկու սաղավարտները ուշադիր ուսումնասիրելիս պարզ է դառնում ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- π թիվը՝ 3.14, հին աշխարհին հայտնի է եղել Պյութագորասի ծննդից 1500 տարի ավելի վաղ ժամանակներում: D. Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 51.

- 35 հնագույն հավատամքային աշխարհճանաչողությունը, այսինքն, հների գոյաբանական աշխարհի մոդելը՝ թվային եւ աստղաբանական համակարգերով: Նկար # 1-ում եւ նկար # 2-ում պատկերները նույն համակարգի հակադարձ տարբերակներն են՝ «լուսնային» եւ «արեւային» արտահայտությունները: Նկար # 1-ում, աջից եւ ձախից՝ 4 եւ 4 վիշապների օղակների ներսում կան 22 աստվածություններ, որոնք կանգնած են 11 «դռների» աջ եւ ձախ կողմերում: Նկար # 2-ում այդ թվով 22 ֆիգուրները գտնվում են աջից եւ ձախից 3 եւ 3 վիշապների օղակներից դուրս: Նկար # 1-ում վիշապների օղակներից դուրս տեղադրված են 18 ֆիգուր-աստվածություններ: Նկար # 2-ում նույն թվով՝ 18 ֆիգուրները վիշապների օղակների ներսում են: Նկար # 2-ում վիշապների օղակներից ներս, 1-ին հարկում, աջից եւ ձախից 10 ֆիգուրներ են, երկրորդ հարկում 4 եւ 4 - 8 արծիվներ: Դրանից վեր՝ հարթակում, աջից եւ ձախից պատկերված են երկու այծեղջյուրներ, որոնք բնորոշում է տարին՝ ձմեռային արեւադարձից մինչեւ հաջորդ ձմեռային արեւադարձ: Նկար # 2-ում, ամենավերեւում պատկերված առյուծը՝ արեւի խորհըրդապատկերն է: Փաստորեն, այս երկու պատկերները ներկայացնում են միեւնույն համակարգը, սակայն իրար նկատմամբ հակադարձ ներկայացմամաբ՝ նկար #1-ը՝ լուսնային եւ նկար # 2-ը արեւային: Այսինքն, եթե նկար # 1-ում 22 ֆիգուրները գտնվում են վիշապների օղակների ներսում, իսկ 18 ֆիգուրները վիշապների օղակներից դուրս՝ 1-ին հարկում 10, իսկ 2-րդ հարկում՝ 8, ապա նկար # 2-ում հակառակն է՝ 21 ֆիգուրներ - առյուծ - 22 գտնվում են վիշապների օղակներից դուրս, իսկ ներսում՝ 10-8 բաժանումով, 18 ֆիգուրները գտնվում են վիշապների օղակների ներսում:

Ի՞նչ խորհուրդ ունի ութ վիշապներով սաղավարտը (նակար # 1): Սաղավարտը խորհրդանշում է «ԲՈՎԱՆԴԱկԸ»՝ 4 - 4 - 8 համակարգով, որը գոյաբանական աշխարհի կառույցն է: 11 դռների վրա ներկայացված են կԵՆԱՑ ԾԱՌ -ի 11 պատկերներ: Յուրաքանչյուր կենաց Ծառն իրենից ներկայացնում է՝ գլխավոր ցողունը եւ գլխավոր ցողունից աճած՝ աջից 4 ու ձախից 4 ճյուղերը: Թվերի լեզվով այն կարող է կարդացվել այսպես՝ 1 - (4 - 4) - մեկը, որ ունի ութական «տրոհում»: Սակայն, կենաց Ծառի գլխավոր ցողունը իր վերի մասում ներկայանում է եռաֆազ. ընդհանուրը նորից՝ 11, (3 - (4-4)): Փաստորեն, 11 կԵՆԱՑ ԾԱՌԵՐ-ից յուրաքանչյուրը բաղկացաց է 11 «ելուստներից» (նկ. # 3): Նախ ասենք, որ Հայկական լեռնաշխարհի այս կԵՆԱՑ ԾԱՌ-ը, որպես գոյաբանական աշխարհի մոդել, շատ ու շատ ավելի հին է եւ հայկական լեռնաշխարհում գոյություն ունի առնվազն 4000 տարուց ավելի: Հայկական լեռնաշխարհից գտնված բրոնզյա տիեզերածառը (նկ. # 4) վերեւում նույնպես ունի 11 ելուստներ: Սարդուր 11- ի սաղավարտի վրայի կենաց Ծառը, որի գլխավոր ցողունը եռաֆազ է(նկ. # 3), երկրաչափորեն կարող է ներկայանալ որպես եռանկյունի, իսկ 4-4 - 8 վիշապները , որպես երկու քառանկյունիներ (տես հաջորդ էջի գծ. # 1-ը):

- 36Գծագիր # 1 Նկար # 3

-

-

-

-

£

Թե Պյութագորյան թաքնագիտական դպրոցն ինչո՞ւ էր եռանկյունը համարում «առաջինը», «սկիզբն ամենայնի», «հիմք»,- դըժվար չէ հասկանալ: Եռանկյունն առաջին հաստատուն ֆորման է, որի վրա հնարավոր է որեւէ կառուցում: Գծագրում(գծ. #1), կենաց Ծառի` (3- (4-4))-11 երկրաչափական ներկայացումը «եռանկյան մեջ ութաթեւ աստղ» գաղափարապատկերն է: Թաքնագիտության մեջ, որը պահպանում է հնագույն տրադիՍարդուր 11-ի սաղավարտի «կենաց Ծառը», մ. թ. ա. 1 հազ.: ցիաները, դեպի վեր ուղղված գագաթով եռանկյունը խորհրդանշում է՝ «հոգեւոր», իսկ գագաթը դեպի ներքեւ ուղղված եռանկյունը՝ «նյուՆկար # 4 թական» աշխարհներ իմաստնությունը: Այս երկու եռանկյունիների իրար մեջ ներհյուսված պատկերը՝ հոգու եւ նյութի միասնությունից ծնված մեր երեք չափումնանի գոյաբանական աշխարհն է: Նույն զուգահեռով, դեպի վեր ուղղված գագաթով եռանկյունը խորհըրդանշում է՝ «հայր» եւ գագաթը դեպի ներքեւ ուղղված եռանկյունը՝ «մայր» գաղափարները(նկար # 5): Մեծամորի 4800 տարվա հնություն ունեցող կենտրոնի առնանդամ-ֆալուսը (նկար # 5), որի վրա պատկերված շրջանաօղակի մեջ սվաստիկան ներկայացնում է նո՛ւյն կենաց Ծառի (3- (4-4))-11 համակարգը, որը նո՛ւյն իմաստով առկա է՝ թե՛ Սարդուրի գուտի վրայի կենաց Ծառի, թե՛ մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակում «Բրոնզյա տիեզերածառի» պատկերնեԲրոնզյա «տիեզերածառը» րում(նկար # 4): Ֆալուսը՝ առնանդամը (նկար # 5), թաքնագիտական (մ. թ. ա. 2-րդ հազ.) երկրաչափության մեջ ներկայանում է գագաթը դեպի վեր եռանկյան խորհրդապատկերով, իսկ շրջանաօղակը՝ իգական հիմք ունի, Նկար # 5 երկվորյակ որդիները՝ սվաստիկա, որ իրար մեջ հյուսված երկու Մեծամոր, մ. թ. ա. 1V-111 հազ.: քառանկյունիների շարժումն է, «ձեւավորում» են գոյաբանական աշխարհը: Երբ վեցնում ենք այս խորհրդապաշտության արական կողմը, ապա այն՝ (3- (4-4)), որպես համակարգ դառնում է երկրաչափական ներկայացում՝ եռանկյան մեջ երկու քառանկյունիներ (Գծագիր # 1): Ութաթեւ աստղի նշանակությունը հնագույն շումերական ժամանակներից սկսած աղերսվում էր՝ «բարձրագույն աստված» եւ «բովանդակ-ամբողջ» գաղափարների հետ: Ութաթեւ աստղը մ.թ.ա. 1 դարում՝ Տիգրան Մեծի ժամանակներում(թագի վրա), հայ արական իգական իրականության մեջ օգտագործվում էր որպես բարձրագույն արար-

- 37չական գաղափարապատկեր: Սարդուր 11-ի գուտի վրայի ութական համակարգը ներկայացված է աջից՝ չորս եւ ձախից՝ չորս, ընդհանուրը՝ ութ վիշապների պատկերներով: Ըստ հավատամքային հնագույն միստիցիզմի, թիվ «1»-ը՝ թե՛ «Բովանդակն» է, թե՛ «սկիզբն» է, որից սկսվում է «ձեւավորվել» գոյաբանական աշխարհը ութական համակարգով՝ չորս փուլերով, չորս զույգ աստվածներով: Եգիպտական գերագույն դիցը գոյաբանական աշխարհի իր արարչության ընթացքի մասին ասում է՝ «Ես մեկն եմ, որը դառնում է՝ երկու, որը դառնում է՝ չորս, որը դառնում է՝ ութ, որից հետո, ես նորից՝ մեկն եմ»"1: Տիեզերքի արարման հետ կապված վերեւի այս հնագույն սահմանումը մաթեմատիկական մոտեցմամբ կարելի է ներկայացնել՝ «Ես մեկն եմ...», 1,- միություն, «որը դառնում է՝ երկուս»,- 2 1 - բեւեռացում` արականի եւ իգականի բաժանում, «որը դառնում է՝ չորս»,2 2 - 4 մակերես «որը դառնում է՝ ութ»,23 - 8 ծավալ:

Ոթերորդ աստվածությունը, որը ներկայացնում էր օկտավը, եգիտական համակարգում Թեհութին էր, հունականում՝ Հերմեսն էր, հռոմեականում՝ Մերկուրին: Մեկից մինչեւ ութ թվերի գումարը, 36 է(1-2-3-4-5-6-7-8-36): Մ.թ.ա. 11 հազարամյակում Միջագետքյան աստղագիտության մեջ, առավոտյան բարձրացող ֆիկսված աստղերն ու աստղատները 36 էին"2: Մհերի դռան արձանագրության մեջ, առաջին ութ արական աստվածներին (Հալդի, Թեյշեբա, Շիվինի, Խուտուինի, Տուրանի, Ուա, Նալաինի, Շեբիթու) զոհաբերվող ցուլերի ընդհանուր թվաքանակը նույնպես 36 է՝ 17-6-4-2-1-2-2-2-36: Մյուս կողմից, եգիպտական Թոթի,- «Ես մեկն եմ, որը դառնում է՝ երկու, որը դառնում է՝ չորս, որը դառնում է՝ ութ, որից հետո, ես նորից՝ մեկն եմ» տիեզերքի արարման հետ կապված վերեւի այս հնագույն սահմանումը կարող է նաեւ ներկայանալ առաջին 11 թվերի սխեմատիկ հաջորդականությամբ. վերեւից ներքեւ 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11:

չորս շարքեր, որ միտում են արարման չորս փուլերը՝ Թվերի չորս դասերով ութական համակարգը, որը տասնմեկ թվերով աշխարհի արարման կառույցն է միտում, առկա է ուրարտական Սարդուրի 11-ի սաղավարտի վրա պատկերված 4-4՝ 8 վիշապներով եւ 11 կենաց Ծառերով: Մհերի դռան արձանագրության մեջ, առաջին 8 արական աստվածների համար սահմանված ցուլերի զոհաբերումների ընդհանուր թիվը 36 է, երբ 1-ից մինչեւ 8 թվերի գումարը 36 է: Իսկ արձանագրությունում առաջին 11 արական աստվածների 80: կարելի է համար ցուլերի զոհաբերումների ընդհանուր թիվը՝ 40 է, խոյերինը՝ 80 ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Ըօ111ո օ1 Եeէaոօո | Ըa1ոօ Խսseսո 1էeո ոօ. 1160|. Խօսsէa1a Օaմalla, «Eջ7քէ1aո Ըօsոօlօջ7», 2001, ք. 56. "2,- ԽՍԼ.ՃԵ1N, սալիկ # VՃT 9412, 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», ՍՏՃ, 1974, ք. 70.

Պատկեր # 6, «Զարդն աշխարհի», հայկական զարդանկար, Մատենադարան, ձեռագիր # 7634, թերթ՝ 9բ:

համարել, որ 4/8 կամ՝ 40/80 Սարդուր 11-ի սաղավարտի վրայի խորհրդապաշտական թվաքանակները ներկայանում են վիշապների արժեւորումներով. յուրաքանչյուր վիշապն ունի 10-ական արժեք, մեկ կողմի 4 վիշապները՝ 4 2 10 - 40, ութ վիշապները՝ 8 2 10 - 80: Փաստորեն, հազարամյակներով իրարից հեռու, տարբեր ժամանակներում կենաց Ծառի (3- (4-4))-11 համակարգը, որպես գոյաբանական աշխարհի մոդել, անփոփոխ է մնացել Հայկական լեռնաշխարհի հավատամքային կարգակառույցում: Օրինակ, միջնադարյան «Զարդն աշխարհի» կեռխաչերով զարդանկարը (Պատկեր # 6) միտում է այս նույն համակարգը: կեռխաչը՝ արեւի դից Շիվինիի սիմվոլն է, շրջանաօղակի մեջ երկու քառանկյունիները միտում են՝ 4 - -4 - 8 համակարգի երկրաչափական ներկայացումը : Ի՞նչ խորհուրդ ունեն կՅԱՆՔԻ ԾԱՌԻ «1 «11» 1» ելուստները" 1: Սարդուր 11-ի գուտի"2 վրա մենք ունենք 11 դռներ, դրանց վրա՝ 11 կենաց Ծառեր, որոնցից յուրաքանչյուրը նորից միտում է՝ թիվ 11-ը: 1) Արեւային տարին 365 օր է, լուսնային տարին 354 օր է, սրանց տարբերությունը` 111 1 օր է: Պյութագորյան միստիկական ուսմունքում, տետրահեդրոն սոլիդը համարվում էր առանցքային: Ըստ Պյութագորասի տաս կետերով կառուցված տետրահեդրոնը ներկայացնում է 1-ից 4 թվերը, որոնց գումարը 10 է (1-2-3-3-4-10): Ըստ Պյութագորյան դպրոցի, երկրաչափական առաջին սոլիդի՝ տետրահեդրոնի չորս նիստերն աղերսվում էին լուսնային տարվա հետ՝ 14 - 24 - 34 - 44 - 354, եւ 354-ը լուսնային տարվա օրերի թիվն էր, որը ներկայացնում էր ոչ թե արեւային Հերմեսին, այլ՝ լուսնային Հերմեսին: Այս մասին ընդգծվում է Պլուտարքոսի աշխատությունում (Եlսէaոօհ, «Tհe Բaօe 1ո Tհe Խօօո»): Արեւային մեկ տարին 365 օր է, լուսնային տարին՝ 354 օր: Փաստորեն տարբերությունը՝ 365 - 354 - 11 օր է: 2) 11 օրերից յուրաքանչյուրը բաղկացած է՝ գիշեր-ցերեկ երկու կեսերից. 11 2 2 - 22: Բիայնական ութ վիշապներով սաղավարտի վրա, 11 դռների կողքին, կանգնած են 22 -ը: 3) Արեւը 11 տարին մեկ հասնում է իր ակտիվության բարձրակետին: 11 տարվա շրջափուլը պայմանավորված է արեւի մագնիսական դաշտի փոփոխությունների հետ: ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Ի դեպ, այսօրվա մոդեռն ֆիզիկայում, ըստ «NeՃ 8ոaոe Խ» տեսության, գոյաբանական աշխարհը՝ տիեզերքը , 11 չափումներով (11 մ1ոeոs1օոs) համակարգ է: "2,- Սաղավարտ - գուտ:

- 39Իր ակտիվության բարձրակետում արեւի երեսին հայտնվում են բծեր եւ այն կարող է անզեն աչքով տեսանելի լինել: Եվրոպայում, արեւի ակտիվության այս փուլային 11 տարվա պարբերաշրջանը հասկացվել եւ արեւի ակտիվության բարձրակետում նրա երեսին հայտնված բծերն առաջին անգամ արձանագրվել է 1610 թվականին: Այսօրվա գիտական ենթադրությամբ հնարավոր է համարվում, որ երկրագնդի եղանակային փոփոխությունները պայմանավորված են արեւի 11 տարվա ակտիվության շրջափուլով"1: Ի՞նչ խորհուրդ ունեն 4-4 վիշապների օղակներից դուրս 18 ֆիգուրները թե՛ նկար # 1-ում(վիշապների օղակներից դուրս), թե՛ նկար # 2-ում (վիշապների օղակներից ներս):

Նկար # 1: |(1) - (4 - 4)| -Հ (1 - 8) համակարգ.

Նկար # 2: |(1) - (3 - 3)| համակարգ. արեւային համակարգն արտահայտված է վեց վիշապներով:

1) ԽՍԼ.ՃԵ1N Միջագետքյան աստղագիտական տեքստերից ամենահնագույնը, որը մեզ է հասել պահպանված վիճակում եւ գտնվում է Բրիտանական թանգարանում(սալիկ # 26, աղյուսակ 47), հետեւի մասում ունի նշում, որ այն կրկնօրինակված է Բաբելոնյան հին տարբերակից: Սրա տեքստերից մեկը ցուցում է լուսնի ուղեծրում գտնվող 18 աստեղատները"2: Միջագետքյան ասղացուցակ ԽՍԼ.ՃԵ1N-ի ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - Օ1les ՏքaոոօՃ, «Tհe Սո1Մeոse», ՍՏՃ, 2001, ք. 38-39: "2, - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 70.

- 40 տեքստում բառացի ասվում է՝ «Աստվածները, որոնք կանգնած են Լուսնի ճանապարհին. նրանց տիրույթների միջով Լուսինը ամեն ամիս շարժվելով հպվում է նրանց»: Միջագետքյան անուններով այդ 18 աստեղատներն են՝

Ուրեմն, երկու սաղավարտների 18 ֆիգուրները՝ աստվածներ-աստեղատներ են: 2) Նկար # 1-ում, որտեղ համակարգը ներկայացված է Լուսնային տարբերակով, դրանք՝ 18 ֆիգուրները, վիշապօղակներից դուրս՝ արտահայտված դիցեր են, իսկ վիշապօղակների ներսում 22 ֆիգուրները ներփակ վիճակում են: Նկար # 2-ում հակառակն է՝ 21- առյուծ(- արեւ) - 22 դիցերն են վիշապօղակներից դուրս, իսկ 18 դիցերը՝ վիշապաօղակներից ներս,- «ներփակ» վիճակում են: կնշանակե սրանք՝ այս 21-ը նույնպես աստեղատներ են, որոնց ամսե-ամիս հպվում է ոչ թե Լուսինը, այլ՝ Արե՞ւը: Քանի որ լուսնի եւ արեւի ուղեծրերը համարյա նույնն են, բայց ունեն թեթեւ շեղում, ապա արեւի ուղեծրում այս 18 աստղատըներին ավելանում են եւս երեքը: կարծում եմ, որ այդ աստղատներն են՝ ԽՍՏԷ (B Ըaոօո1 - Է7մոa), ԼՍՕՃԼ (Քeջսlսs), ՕՃ8.Օ1Ք.TՃ8(Ճոէaոes): Ըստ ԽՍԼ.ՃԵ1N-ի, հին գիտունները ամբողջ երկինքը բաժանել էին երեք՝ ԱՆՈՒ, ԷՆԼԻԼ, ԷԱ գոտիների: Հնագույն տեքստում ԱՆՈՒ-ի գոտում գտնվող աստղերի թվարկումը սկսվում է այսպես` « - ոսl1KՍ, որ ԷԱ-ի բնակատեղին է, ԱՆՈՒ-ի առաջին աստղերից է: Աստղը, որը կանգնած է հակառակ ոսl1KՍ-ին, ոսl sհ1-ոս-ոս-էսո-ն է(- ոսlՏ1Խ.ԽՃԷ): Աստղերը, որոնք կանգնած են ոսl1KՍ-ի հետեւում՝ ոսlԼՍ.ԷՍN.ՕՃ-ն է՝ Դումուզի աստվածը»"2 եւ այլն: Փաստորեն, հավատամքային համակարգում, հասարակածի մոտ գտնվող կամ ԱՆՈՒ-ի գոտում գտնվող յուրաքանչյուր նույն աստեղատները (կամ որոշակի լուսնային: Ի օգուտ այս տեսաաստղերը) ունեցել են երկակի բնույթ՝ արեւային եւ լուսնային կետի պերճախոս է այն փաստը, որ Պյութագոր-Պլատոնյան հավատամքային համակարգում կա Հերմեսի երկու ներկայացում՝ արեւային Հերմես, որի թիվը 353 է եւ լուսնային Հերմես, որի թիվը 354 է՝ ըստ լուսնային տարվա 354 օրերի"3: Նույն ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 80. «Անունները եւ տեղադրությունները համապատասխանում են Բաբելոնյան հին անունների հետ եւ 12 համաստեղությունները նույնությամբ համընկնում են հին հունական դասավորությանը՝ «Ցուլից» մինչեւ «Խոյ», սակայն մնացած վեց աստեղատներն այս 12-ի յուրօրինակ բաժանումներ են: Օրինակ, այստեղ «Պլեյադաները» եւ «Ցուլի» համաստեղությունները ներկայացված են որպես առանձին-առանձին աստեղատներ: Ավելանում են՝ Տ18Ճ.71.ՃN.NՃ «Օրիոնը», ՏԷՍ.Օ1 «Պերսեուսը», ՕՃԽ-ը, որ հավանաբար «կապելլան» է, ՏԷ1Խ.ԽՃԷ, որ հավանաբար «Ձկների» հարավ արեւմտյան աստղերն են, Ճոսո1էսո «Ձկների» հյուսիս արեւելյան մասը»: "2, - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 71. "3,- Եlսէaոօհ, «Tհe Բaօe Օ1 Tհe Խօօո», )օհո Խ1օհell, «Ը1է7 Օ1 ՔeՄelaէ1օո», ք. 131.

- 41մոտեցումը կա հայկական «Սասնա Ծռեր» էպոսում, Փոքր Մհերի պարագայում: Մի դեպքում Փոքր Մհերը կործանող՝ փուլը փակող վերջին դիցն է, մյուս դեպքում՝ նոր համակարգ, արդար աշխարհ վերահաստաոող աստվածություն է: 3) Բիայնական թագավորական երկու սաղավարտների վրայի 18 եւ 22 դիցերի գումարը՝ 40 է: Հնագույն հայկական «Սասնա Ծռեր» էպոսը բացահայտում է 40 թվի հետ կապված գաղտնիքը: «Դավիթ. յիմցավ. հարց էրեց քեռուն. - Քեռի, մենք տնեն քանի՞ մարթ ինք: Ըսեց.- քըզնով քառսուն մարթ ինք: Ըսեց.- Քե՛ռի, օղորմի¯ քու պաբուն.

Մըր տնեն քանի՞ տղամարթ ինք: Ըսեց.- Տղա՛, լա՛ո, չէ՞ կըսիմ՝ Ասվաձ քըզի վերու, Քըզնով քառսուն կը թըմմինք...» " 1:

«Հնագույն հեթանոսական աստվածաշունչ՝ Սասնա Ծռեր էպոսը» աշխատության 1-ին հատորում(տես՝ «Սասնա Դավիթ» գլուխը) մենք փաստել ենք, որ «Սասնա Ծռեր» հնագույն էպոսում Դավիթն արեւի իպոստասն է եւ նրա անունը՝ «տավ Հ տիվ» հիմքով, նա ներկայանում է որպես «օրը» խորհրդանշող իպոստաս ու ընդհանուր հնդեւրոպական «դիաուս, դիոս, դեւա» ստուգաբանումներից բխող՝ «դից», «օր», «երկինք», «աստված» իմաստների հայկական հնագույն ներկայացումն է: Փաստորեն, «ուրարտական» շրջանի սաղավարտի վրա 18 - 21 -արեւ - 40-ը՝ արեւ - 39 աստված-աստեղատներ են, որ արեւի հետ միասին լրացնում են 40 թվաքանակը: «Սասնա Ծռեր» էպոսում Դավիթը միակն է, որ մականվում է «սասնա Խոյ» անունով: Մ.թ.ա. 11 հազարամյակից սկսած գարնանային գիշերահավասարին՝ Մարտ 21, վաղ առավոտյան առաջինը բարձրացող աստեղատունը, որի «մեջ արեւն է ծագում», «Խոյի» համաստեղությունն է: Եւ այս համաստեղությունը, տիեզերական պրեցեսիայի օրենքով, մ.թ.ա. 11 հազարամյակից սկսած, զոդիակների շրջանաօղակում դառնում է տարվա «սկիզբ»՝ ըստ Միջագետքյան բոլոր աստղագիտական տեքստերի՝ շումերական, աքքադական, ասորական եւ այլն: «Խոյի» համաստեղությունն աղեսվում է արեւի հետ եւ հնագույն ԽՍԼ.ՃԵ1N աստրոլաբիայի տեքստերում գրվում է՝ ոսlԼՍ.ԷՍN.ՕՃ անունով"2, որ շումերական էպոսում ներկայացնում է հայկական էպոսի Դավթին զուգահեռ Դումուզի աստվածությունը: 4) Հայկական լեռնաշխարհի «Մհերի դուռ» անունով հայտնի արձանագրության աստվածների ընդհանուր թվաքանակը 71 է (1 - 70): Տիեզերական մեծ տարին՝ 25920 բաժանելով երկրագնդի արեւային տարվա 365 օրերի թվի վրա հին մտածողները բոլոր աստվածների թիվը միտել են 71 թվով, որը 71 երկրային տարիների ընթացքում արեւի 10 ընթացքն է ըստ աստեղատների 3600 շրջագծով (25920: 365 - 71): Սա փաստվում է Միջագետքյան ԽՍԼ. ՃԵ1N-ի տեքստերով, քանի որ ըստ հների ամբողջ երկինքը 71 աստեղատների ամբողջությունն է: Ինչպես Լ. Բ. վան դեր Վարդենն է ընդգծում"3, Միջագետքյան աստղա----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- «Սասնա Ծռեր», Երեւան, 1977թ., էջ 176, Դ պատում: "2,- 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, էջ 71, «ոսlԼՍ.ԷՍN.ՕՃ - Դումուզի աստված...», ԽՍԼ.ՃԵ1N: "3,- 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 80:

- 42 լաբիայի ԽՍ. ՃԵ1N-ի երկրորդ սալիկում (Ճ1V մաս) կա շատ կարեւոր իմֆորմացիա, ըստ որի հին քրմերը երկինքը պատկերացնում էին որպես երեք աստվածների՝ ԱՆՈՒ, ԷՆԼԻԼ, ԷԱ գոտիներ: Երկինքը եւ աստեղատները բաժանված էին "1, որտեղ ԱՆՈՒ-ն ներկայանում չորս գոտիների՝ ըստ տարվա չորս եղանակների" է երկու հատվածով: 1) Ճ11 ամսի 1-ից (Փետրվարի կես) մինչեւ 11 ամսի 30-ը արեւը գտնվում է ԱՆՈՒ-ի գոտում. քամի եւ փոթորիկ: 2) 111 ամսի 1-ից մինչեւ V ամսի 30-ը արեւը ԷՆԼԻԼ-ի գոտում է. բերքահավաք, շոգ: 3) V1 ամսի 1-ից մինչեւ V111 ամսի 30-ը արեւը (նորից) գտնվում է ԱՆՈՒ-ի գոտում. քամի եւ փոթորիկ: 4) 1Ճ ամսի 1-ից մինչեւ Ճ1 ամսի 30-ը արեւը գտնվում է ԷԱ-ի գոտում. ցուրտ" 2: (Տես պատկեր # 1):

Այս իմֆորմացիան փաստում է, որ հին գիտունների մոտ, արեւային տարին բաժանված էր 12 սխեմատիկ ամիսների, որոնց ընթացքում արեւը շարժվում է այս երեք` ԱՆՈՒ, ԷՆԼԻԼ, ԷԱ մեծ աստվածությունների չորս գոտիներով: ԽՍԼ.ՃԵ1N-ի առաջին սալիկը ցուցում է նաեւ՝ ԷՆԼԻԼԻ գոտում գտնվող 33 աստղերը, ԱՆՈՒ-ի արահետում գտնվող 23 աստղերը եւ ԷԱ-ի արահետում գտընվող 15 աստղերը"3. ընդհանուրը՝ 33 - 23 - 15 - 71: 5) Ըստ ԽՍԼ.ՃԵ1N-ի տեքստերի, առավոտյան, արեւածագին, առաջինը բարձրացող աստեղատների թվաքանակը 36 է. երեք օղակներում դասավորված, յուրաքանչյուր շրջանագծում 12 աստղ ու աստեղատներ՝ 3 2 12 - 36 (պատկեր # 1): 6) Հնագույն Շումերաբաբելական համակարգում վեց զույգ աստվածությունները հանդես էին գալիս հետեւյալ թվային արժեքներով: Արական աստվածներ 60 - ԱՆՈՒ

50 - ԷՆԼԻԼ

40 - ԷԱ/ԷՆկԻ

30 - ՆԱՆԱ/ՍԻՆ

20 - ՈՒԹՈՒ/ՇԱՄԱՇ

10 - ԻՇկՈՒՐ/ԱԴԱԴ

6 արական, աստվածներ (60-50-40-30-20-10-210)

իգական կողակիցները

55 - ԱՆՏՈՒ

45 - ՆԻՆԼԻԼ

35 - ՆԻՆկԻ

25 - ՆԻՆԳԱԼ

15 - ԻՆԱՆԱ/ԻՇՏԱՐ

5 - ՆԻՆՀՈՒԵՍԱԳ

6 իգական, աստվածուհիներ (55-45-35-25-15-5-180)

Հնագույն սալիկների վրայի տեքստերում, նույնիսկ երբեմն տվյալ աստվածության անունը գրելու փոխարեն գրվում էր նրա թիվը, որով պարզ էր դառնում, թե ո՞ր աստվածությունն է նկատի առնվում: Ընդգծենք նաեւ, որ մինչեւ այժմ լիարժեք չէր բացահայտված, թե ինչո՞ւ, ի՞նչ տրամաբանությամբ են բաբելացիք հատկապես հենց այս թվերով «օժտել» իրենց գլխավոր աստվածություններին: ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, "2,- Ըստ Միջագետքյան համակարգի, տարվա առաջին ամիսը սկսվում է Մարտի կեսին. այսինքն ըստ այսօրվա ընկալման՝ 1 ամիսը - 30 օր - Մարտ 15-ից Ապրիլ 15: "3, - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 70-74: ԱՆՈՒ-ի 23 աստղերը հասարակածից հյուսիս 170 եւ հասարակածից հարավ 170 հատվածն է, նրանից հյուսիս՝ ԷՆԼԻԼ-ի 33 աստղերը, գոտին, եւ ԷԱ-ի 15 աստղերը ԱՆՈՒ-ի գոտուց հարավ:

- 43Հայտնի է, որ շումերների մոտ կիրառության մեջ էր հաշվարկման թե՛ 60-ական համակարգը եւ թե՛ տասական համակարգը: Վերեւի աղուսյակում արական վեց աստվածությունների թվային արժեքների գումարը հավասար է՝ 210-ի (60 - 50 -40 - 30 - 20 - 10), որը 1-ից մինչեւ վեց թվերի գումարն է՝ 1-2-3-4-5-6-21 տաս անգամ մեծացրած: Սա նույն Վանի թագավորության արքայական երկու սաղավարտներում պատկերված 21 աստվածություն-աստեղատներն են, որ արեւի (սիմվոլը՝ առյուծ) հետ միասին 22-ն են (տես՝ էջ 37, նկար #1, #2-ը): Այս աստեղատները մ.թ.ա. 1V-111 հազարամյակներում, մեկ տարվա ընթացքում՝ ձմեռային արեւադարձից մինչեւ հաջորդ ձմեռային արեւադարձ, արեւի ճանապարհին ընկած աստեղատուն-աստվածների թվաքանակներն են, որոնց «դիպչում» է արեւն իր շարժման ընթացքում` ըստ հնագույն աստղագիտական համակարգի: Շումերաբաբելական համակարգում վեց աստվածուհիներին տրված թվային արժեքների գումարը՝ 180 է,- (55 - 45 - 35 - 25 -15 - 5 - 180 - 18 2 10) 18): 10), համապատասխանաբար՝ (5.5 - 4.5 - 3.5 - 2.5 -1.5 - 0.5 - 18) Բիայնական երկու սաղավարտների վրա 18 ֆիգուրատիվ աստվածներաստղատները՝ լուսնի ճանապարհին տարվա ընթացքում հանդիպող աստղատներն են, որի մասին կա նաեւ ԽՍl.ՃԵ1N-ի տեքստերի վկայությունը: Եվ բիայնական թվային համակարգում կար «կես՝ 0.5» թիվը միտող սեպանշանը՝ ( ): Փաստորեն, աստվածների (6-60)-ական շումերական թվային համակարգը պահպանված է Վանի թագավորության «Մհերի դռան» թվային համակարգում:

Պատկեր # 1

Միջնամասում ԱՆՈՒ-ի գոտին է, որ կրկնվում է ու այսպիսով ֆիկսվում են տարվա չորս եղանակները եւ աստղերի հավաքականությունը այս գոտիներում :

Մհերի Դռան արձանագրության թվային՝ |(1) - (3 - 3)| եւ |(1) - (4 - 4)| համակարգերը: Նախորդ էջերում արդեն ներկայացվել է, որ «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ, գլխավոր աստվածների համար սահմանված զոհաբերությունների թվաքանակներն իրենցից ներկայացնում են՝ թվային աճի շարք: Ընդհանրապես գոյություն ունեն թվային աճի հետեւյալ հիմնական շարքերը՝

Մհերի դռան արձանագրության մեջ, գլխավոր աստվածներին կենդանիների զոհաբերությունների թվաքանակների հիմքով, գլխավոր աստվածները վեցական (6 վիշապ) եւ ութական(8 վիշապ) համակարգերով (էջ , նկ. #1, #2) ներկայացնում են հների պատկերացումով տիեզերական մոդելը: Այժմ մենք կդիտարկենք Մհերի դռան արձանագրության մեջ աստվածների համար սահմանված զոհաբերումների թվաքաքանակները որպես թվային աճի երկու համակարգեր, 1-ին դեպքում վերցնելով ՀԱԼԴԻի եւ նրան հաջորդող 6 դիցերի համար ցուլերի եւ խոյերի զոհաբերումների թվերը, 2-րդ դեպքում՝ ՀԱԼԴԻի եւ նրան հաջորդող 8 դիցերի համար ցուլերի խոյերի զոհաբերումների թվերը, քանի որ, հնագույն արարչության հետ աղերսվող 6-ական եւ 8-ական թվային համակարգերը՝ |((1) - (3 - 3)) - 1 - 6| եւ |((1) - (4 - 4)) - 1 - 8|, օգտագործվել են բիայնական կառույցում, եւ դրա փաստացի վկայությունը ուրարտական երկու սաղավարտների վրայի համակարգված խորհրդապատկերներն են: |((1) - (3 - 3)) - 1 - 6| Հ (Առյուծ - 6 վիշապ, սաղավարտ # 2)

(1)

Խալդի

(2) (3) (4)

Թեյշեբա Շիվինի Խուտուինի

(5) (6) (7)

Տուրանի Ուա Նալաինի

Ցուլ

Խոյ

( (

Նալանի - Ուա - Տուրանի - 5 Ցուլ, 10 խոյ: Խուտուինի - Շիվինի - Թեյշեբա - 12 Ցուլ, 24 խոյ: Հալդի՝ 17 ցուլ, 34 խոյ:

( (

Աստվածներ

- 45 8

Գծագիր # 1

Ճ 1 Խոյը - Ճ8 - ՃԸ, 2 Խոյը - Ճ8 - ՃԸ, 8Ը - 1 ցուլ - V - 2 բանաձեւը` Ճ8 - ՃԸ - ո, Ճ8 - ՃԸ - 2ո,

Ը

8Ը - ո V - 2 (ո - 1, 2, 4, 6, 17)

1 ցուլը - 1.414 խոյի խոյի::

Գծագիր # 1ա 8 8Ը

-

5 խոյ

5ց ու լ-

5V 2-

7խ ոյ

Ը

Ճ

5 խոյ Նալաինի - Ուա - Տուրանի -

- 10 խոյ - 5 - 5 - Ճ8 - ՃԸ- 10 խոյ, 8Ը - 5 ցուլ - 5V 2 - 5 2 1.414 - 7 խոյ: 5 ցուլը - 7 խոյի:

Այս աշխատության նախորդ էջերում արդեն ներակայացվել է «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ արական դիցերի համար սահմանված զոհաբերվող խոյերի թվաքանակները որպես 900 եռանկյունիների հավասարաչափ կողմերի երկարություններ, իսկ ցուլերի թվաքանակները որպես նույն եռանկյունիների ներքաձիգերի երկարություններ երկրաչափական դիտարկումը(տես Գծ. #1): Զոհաբերումների թվային աճի շարքը՝ |(1) - (3 - 3)| համակարգի պարագայում, երբ «ցուլ-երկարությունը» բերվի «խոյ-երկարության», ապա՝ Նալանի - Ուա - Տուրանի - 10 խոյ, 5 ցուլ, - 1-ին խմբավորումը, երկրաչափորեն կարող են ներկայանալ 900 եռանկյան հավասարաչափ երկու կողմերի երկարություններ՝ 10 խոյ - 5 խոյ/5խոյ հարաբերությամբ, եւ նույն եռանկյան ներքնաձիգը՝ 5 ցուլ երկարությամբ, որը 7 խոյ երկարություն է՝ 5V 2 - 5 2 1.414 - 7 (տես՝ Գծ. #1ա): Խուտուինի - Շիվինի - Թեյշեբա - 24 խոյ, 12 ցուլ,- 2-րդ խմբավորումը՝ 24խոյ - 12խոյ/12խոյ հարաբերությամբ, եւ նույն եռանկյան ներքնաձիգը՝ 12 ցուլ երկարությամբ, որը 17 խոյ երկարություն է՝ 12V 2 - 12 2 1.414 -~ 17 (տես՝ Գծ. #1բ): Հենց այս երկու խմբավորումներով՝ (3 դիցեր - 3 դիցեր), զոհաբերումների թվային աճի շարքը եթե ներկայացնենք՝ քառանկյունների կողմերի եւ քառանկյան անկյունագծերի թվային աճի շարքերի հարաբերություն, ապա այն կունենա հետեւյալ տեսքը՝

Գծագիր # 1բ 8 Ը12 ցո ւլ

-

12 խոյ

Վերեւի գծագրում, երբ քառակուսու կողմի երկարությունը հավասար է 5-ի, ապա անկյունագիծը հավասար է 7-ի: Հաջորդ քառա17 խո յ կուսու կողմի երկարությունը հավասար է 12-ի, անկյունագիծը հաԸ Ճ 12 խոյ վասար է 17-ի: Թեյշեբա-Շիվինի-ԽուտուինիՔառանկյունիների կողմերի եւ անկյունագծերի երկարություն-34 խոյ - 17 - 17 - Ճ8 - ՃԸ ների փոխհարաբերությունը, որն ի դեպ բխում է «Մհերի դռան» - 34 խոյ: 8Ը - 12 ցուլ - 12V 2 արձանագրության զոհաբերումների թվաքանակներից, միտում է - 12 2 1.414 - 17 խոյ. թվային աճի երկու շարքեր՝ 12 ցուլը - 17 խոյի: : V2-

- 46Վեցական համակարգ/ (1) Խալդի (2) Թեյշեբա (3) Շիվինի (4) Խուտուինի (5) Տուրանեի (6) Ուա (7) Նալաինի

Ցուլ

( (

Գծագիր # 1

5-12-17, 17-12-29, 29-12-41, 41-29-70

Փաստորեն, |(1) - (3 - 3)| համակարգը հիմքում միտում է՝ 5, 12, 17, 29, 41, 70... թվային աճի շարքը, այսինքն՝ 5 - 12 - 17, 17 - 12 - 29, 29 - 12 - 41, 41 - 29 - 70 եւ այլն, որտեղ հաջորդական թվերն աճում են V 2 եւ V 3 թվերի ~ ~ V 2, 29 : 17 - 1.7 V 3: մոտավոր հիմքերով՝ 17 : 12 - 1.416 ~ ~ V 3: 41 : 29 - 1.413 - V 2, 70 : 41 - 1.707 Վերոնշյալ թվերը կարող են հարաբերվել որպես քառանկյան անկյունագծի եւ քառանկյան կողմի երկարություններ (գծագիր # 1): Այս նույն թվերով կարելի է կառուցել թվային այս շարքի սպիրալաձեւ արտահայտությունը, որտեղ 1, 2, 5, 12, 29... եւ այլն, թվերը ներկայացնում են քառանկյան կողմերի չափերը, որոնց (քառանկյունների) անկյունագծերը համապատասխանաբար հավասար են՝ 1, 3, 7, 17, 41... (գծագիր # 2): Գծագիր # 2

- 47 Մհերի դռան արձանագրության մեջ |(1) - (4 - 4)| համակարգը ներկայանում է հետեւյալ կերպ՝

1 խումբ

(

11 խումբ

(

խումբ

(

((1) - (4-4) - ((1) - (8)) համակարգ, (ութ վիշապ, սաղավարտ # 1): Ցուլ Խոյ (1) Խալդի (2) Թեյշեբա (3) Շիվինի 13 - 26 (4) Խուտուինի (5) Տուրանի (6) Ուա (7) Նալաինի 8(8) Շեբեթու (9) Արսիմելա 13 -8 - 21 - 17 - 38 26 -16 - 42 - 34 - 76 Հալդի - 8 դիցեր - 17 - 21 - 38: Հալդի - 8 դիցեր - 34 - 42 - 76:

( (

) )

Այսինքն, ((1) Հ (4-4) - (1) - (8)) համակարգում՝ 1դից - 4դից - 4դից խըմբավորումների պարագայում, ըստ զոհաբերումների, կլինի երեք խմբերով` 1) Հալդի, 2) Թեյշեբա - Շիվինի - Խուտուինի - Տուրանի, 3) Ուա - Նալաինի -Շեբեթու - Արսիմելա:

Այստեղ մենք տեսնում ենք թվային աճի մի քանի մոտեցումներ. 1) 3-րդ խմբի դիցերի համար սահմանված զոհաբերումների թվաքանակների գումարը աճելով՝ 1.618 անգամ (ոսկյա հատումով), դառնում է 2-րդ խմբի դիցերի համար սահմանված զոհաբերումների ընդհանուր թվաքանակ.~ ~ ցուլեր՝ 1.618 2 8 - 13, խոյեր՝ 1.618 2 16 - 26: 2) 2-րդ եւ 3-րդ խմբերի դիցերի համար սահմանված զոհաբերումների թվաքանակների գումարը՝ 21 ցուլ, 42 խոյ, 1-ին խմբի կամ Հալդիի համար սահմանված զոհաբերումների՝ 17ցուլ եւ 34 խոյ, թվաքանակներից համապատասխա~ նաբար մեծ է՝ (V 5/2) անգամ.(21 : 17 - 1.235 - V 5/2), (42 : 34 - 1.235~ V - 5/2): 3) 2-րդ եւ 3-րդ խմբերը՝ 4 դից - 4 դից համակարգը հիմքում միտում է` 5, 8, 13, 21, 34, 55... թվային աճի շարքը, քանի որ՝ 8 - 13 - 21, 21 - 13 - 34, 21 - 34 -55, 55 - 34 - 89, 89 - 55 - 144 եւ այլն : Եվ, «Մհերի դռան» ցուլերի զոհահաբերությունների թվային աճի շարքի կառույցն այսօր հայտնի է որպես Ֆիբոնաչիի"1 թվային աճի շարք` 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144 .... թեեւ, մ.թ.ա 8-րդ դարում Հնդ-արիական՝ վեդայական քաղաքակրթությանը այն վաղուց հայտնի էր: Բայց «Մհերի դռան արձանագրությունը» ավելի հին է եւ պատկանում է առնըվազն՝ մ.թ.ա 1Ճ դարի վերջին քառորդին "2: ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - Լeօոaոմօ Բ1Եօոaօօ1, իտալացի մաթեմատիկոս, 1170-1250, աշխատությունը՝ «Լ1Եeո ՃԵaօ1»: "2,- Ս. Գ. Հմայակյան, «Վանի թագավորության պետական կրոնը», Երեւան, 1990թ., էջ 10:

Գծագիր # 1

Ֆիբոնաչիի թվային աճի շարքը ունի հետեւյալ բանաձեւումը՝ Բ(ո) : -

Բ(ո-1) - Բ(ո-2)

երբ ո - 0 երբ ո - 1 երբ ո Հ 1

Այսինքն, շարքում յուրաքանչյուր թիվը իր նախորդ երկու թվերի գումարն է: Թվերի աճի այս շարքը «ձեւավորում» է կյանքի Ոսկյա Պարույրը, որը ըստ հնագույն միստիցիզմի համարվում էր տիեզերքի շարժման մոդելը՝ մասնիկից մինչեւ գալակտիկա համամասնությամբ"1: կառուցենք թվային աճի շարքը` 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144... քառանկյունիներով: Յուրաքանչյուր նոր քառանկյունմիավորի կողմի երկարությունը կառուցվում է նախկին քառանկյան երկու կողմերի գումարով, որտեղ իրար հաջորդող քառանկյունիների կողմերը կունենան՝ 1 2 1, 1 2 2, 2 2 3, 3 2 5, 5 2 8, 8 2 13, 13 2 21... հարաբերակցությունները (տես գծագիր #1): Քառանկյունիներով գծագրված Ոսկյա Պարույրը կնդունի հետեւյալ տեսքը (տես գծագիր # 2):

Գծագիր # 2

Փաստորեն «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ գերագույն դիցերի իննյակին զոհաբերվող ցուլերի թվաքանակների աճի ստրուկտուրան միտում է ոսկյա պարույրը (սպիրալը): ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - Այս մոտեցման մասին «խոսում» է ազգությամբ հույն, Ալեքսանդրիայի մաթեմատիկոս՝ Դիափանտուս Ալեքսանդրիացին (մ.թ. 250), որի մաթեմատիկական բացահայտումները եւ աշխարհճանաչողական մոտեցումը գալիս է Բաբելական դպրոցից: Ապացուցված է, որ Դիափանտոսի հանրահաշվային մեթոդները ներմուծված են. դրանք վկայված են հին բաբելական սալիկներում: Օeօոջ )օseքհ, «Tհe Ըոesէ օ1 էհe Եeaօօօk», ք. 115 -117:

Մհերի Դռան արձանագրության մեջ աստվածների խմբավորումները: Ս. Գ. Հմայակյանն իր «Վանի թագավորության պետական կրոնը»" "1 բարձրարժեք աշխատության մեջ կատարել է Մհերի դռան արձանագրությունում աստվածների խմբավորում, որը թեթեւ ուղղումներով հանդերձ կարելի է համարել ճշգըրիտ: Ուղղումները վերաբերում են նրան, որ արձանագրության մեջ գերագույն իննյակն իրենից ներկայացնում է՝ հնագույն պանթեոններում (օրինակ՝ եգիպտական) առկա 1-8 համակարգը, որն ինքն իր մեջ ունի՝1-ին զույգ - 4 զույգ,- տասական համակարգը, ինչպես նաեւ՝ վեցական համակարգը՝ (6-6), եւ արական 3 - 6 համակարգային բաժանումները` ըստ աստվածների կարեւորության: 1) Ըստ հավատամքային հնագույն միստիցիզմի, թիվ «1»-ը՝ թե՛ «Բովանդակն» է, թե՛ «սկիզբն» է, որից սկսվում է «ձեւավորվել» գոյաբանական աշխարհը ութական համակարգով՝ չորս փուլերով, չորս զույգ աստվածներով: Եգիպտական գերագույն դիցը գոյաբանական աշխարհի իր արարչության ընթացքի մասին ասում է՝ «Ես մեկն եմ, որը դառնում է՝ երկու, որը դառնում է՝ չորս, որը դառնում է՝ ութ, որից հետո, ես նորից՝ մեկն եմ»"2: Տիեզերքի արարման հետ կապված վերեւի այս հնագույն սահմանումը մաթեմատիկական մոտեցմամբ կարելի է ներկայացնել՝ 1,- միություն, «Ես մեկն եմ, որը դառնում է՝ երկուս,- 2 1 - արականի եւ իգականի բաժանում՝ բեւեռացում, որը դառնում է՝ չորս,2 2 - 4,- մակերես որը դառնում է՝ ութ...»,- 2 3 - 8,- ծավալ:

Ութերորդ աստվածությունը, որը ներկայացնում էր օկտավը, եգիտական համակարգում Թեհութին էր, հունականում՝ Հերմեսն էր, հռոմեականում՝ Մերկուրին: Մեկից մինչեւ ութ թվերի գումարը, 36 է(1-2-3-4-5-6-7-8-36): Մ.թ.ա. 11 հազարամյակում Միջագետքյան աստղագիտության մեջ, առավոտյան բարձրացող ֆիկսված աստղերն ու աստղատները 36-ն էին"3: Մհերի դռան արձանագրության մեջ, առաջին ութ արական աստվածներին(Հալդի, Թեյշեբա, Շիվինի, Խուտուինի, Տուրանի, Ուա, Նալաինի, Շեբիթու) զոհաբերվող ցուլերի ընդհանուր թվաքանակը նույնպես 36 է,-17-6-4-2-1-2-2-2-36: Ութ անկյունակետերով է կառուցվում խորանարդը: Մյուս կողմից, եգիպտական Թոթի,- «Ես մեկն եմ, որը դառնում է՝ երկուս, որը դառնում է՝ չորս, որը դառնում է՝ ութ, որից հետո, ես նորից՝ մեկն եմ» տիեզերքի արարման հետ կապված վերեւի այս հնագույն սահմանումը կարող է նաեւ ներկայանալ առաջին 11 թվերի սխեմատիկ հաջորդականությամբ. վերեւից ներքեւ չորս շարքեր, որ միտում են արարման չորս փուլերը՝ 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11:

----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Երեւան, 1990թ.: "2,- Ըօ111ո օ1 Եeէaոօո | Ըa1ոօ Խսseսո 1էeո ոօ. 1160|. Խօսsէa1a Օaմalla, «Eջ7քէ1aո Ըօsոօlօջ7», 2001, ք. 56. "3,- ԽՍԼ.ՃԵ1N, սալիկ # VՃT 9412, 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», ՍՏՃ, 1974, ք. 70.

- 50Թվերի չորս դասերով ութական համակարգը, որը տասնմեկ թվերով աշխարհի արարման կառույցն է միտում, առկա է ուրարտական Սարդուրի 11-ի սաղավարտի վրա պատկերված 4-4՝ 8 վիշապներով եւ 11 կենաց Ծառերով: Մհերի դռան արձանագրության մեջ, առաջին 8 արական աստվածների համար սահմանված ցուլերի զոհաբերումների ընդհանուր թիվը 36 է, երբ 1-ից մինչեւ 8 թվերի գումարը 36 է: Իսկ արձանագրությունում առաջին 11 արական աստվածների 80: կարելի է համար ցուլերի զոհաբերումների ընդհանուր թիվը 40 է, խոյերինը՝ 80 համարել, որ 4/8 կամ՝ 40/80 Սարդուր 11-ի սաղավարտի վրայի խորհրդապաշտական թվաքանակները ներկայանում են վիշապների արժեւորումներով. վիշապներից յուրաքանչյուրն ունի 10-ական արժեք, մեկ կողմի 4 վիշապները՝ 4 2 10 -40, ութ վիշապները՝ 8 2 10 - 80: 2) Ըստ Պյութագորյան դպրոցի, 1- 4 թվերի գումարը հավասար է` 10-ի (1-2-3-4-10) եւ թիվ «10»-ը պյութագորցիները համարում էին «վերջնական եւ կատարյալ»: «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ «10» թիվը ներկայացնում են՝ Հալդի-Ուարուբանի եւ հաջորդող 4 զույգ դիցերով՝ 1-ին զույգ - 4 զույգ դիցեր: 3) Առաջին չորս թվերի քառակուսիների գումարը հավասար է 30-ի, 12-22-32-42-30: Մհերի դռան արձանագրության մեջ, Հալդիից մինչեւ Տուրանի՝ արական դիցերի համար սահմանված ցուլերի զոհաբերությունների ընդհանուր թիվը 30 է: 4) Արձանագրության մեջ, արական բոլոր դիցերին եւ նրանց կողմնակի ատրիբուտներին զոհաբերվող ցուլերի ընդհանուր թվաքանակը 100 է, որը՝ 1-ից 4 թվերի երեք աստիճան բարձրացրած արդյունքների գումարն է (13-23-33-43-100): 5) Մհերի դռան արձանագրության մեջ զոհաբերվող բոլոր խոյ/ոչխար ընդհանուր թվաքանակը տարվա 354 լուսնային օրերի թվաքանակն է միտում (Մհերի դռան արձանագրության մեջ վեցված է արեւային ֆազը՝ 354 - 1 - 353), որն ըստ էության, նորի՛ց՝ 1-ից միչեւ 4 թվերի չորս աստիճան բարձրացրած արդյունքների գումարն է՝ 14-24-34-44 - 354: 5) Ս. Գ. Հմայակյանը գրում է. «Տուրանիի դիրքի խախտումը առաջ է բերել խախտում հենց Արդի դիցուհուն մատուցված զոհաբերությունների միջեւ»"1: Աստվածների համար սահմանված թվային խորհրդապաշտական մոտեցման համաձայն, 1-4 համակարգում, սա ոչ թե խախտում, այլ՝ կանոն է. Տուրանիից մինչեւ Խալդի՝ ներքեից վեր, մենք ունենք թվային աճի համակարգ (տես էջ 16, թվային աճի լամբադայի աղուսյակ): Ըստ հնագույն հավատամքային միստիցիզմի, գերագույն աստվածներով (1-ին զույգ - հաջորդող 4 զույգ - 10), հաջորդաբար «ձեւավորվում» է գոյաբանական աշխարհը:: Տասներորդ աստվածությունը՝ այս դեպքում Տուրանին, կայացած արդյունքն է: Ս. Հմայակյանն իր աշխատության մեջ, ըստ աստվածներին զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակների, արձանագրության մեջ սկսած վերեւից՝ Հալդիից, ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Ս. Հմայակյան, «Վանի թագավորության պետական կրոնը», 1990թ., Երեւան, էջ 26:

- 51աստվածներին բաժանել է երեք խմբերի, խմբերում ներառելով՝ 1-ին խումբ՝ (3դից-3 դիցուհի), 2-րդ խումբ՝ (6դից - 6 դիցուհի), 3-րդ խումբ՝ (26դից- 26դիցուհի) կտրվածքով, ընդհանուրը՝ 71 աստվածներ {70 + (1Հ Հալդի)}: Խմբավորումները ճիշտ են եւ կատարված են՝ ըստ զոհաբերությունների թվաքանակների (տես հաջորդ էջի գծ. # 1-ը): Լիարժեք համակարծիք լինելով նրա հետ, ավելացնենք մի քանի աստղագիտական եւ մաթեմատիկական փաստարկներ: 1) Ուրարտական դիցարանի աստվածների ընդհանուր թվաքանակը՝ 71 է: Թվով 71 աստվածներ-աստեղատների թվաքանակ է ընդգծում մ. թ.ա. 1 հազարամյակի Միջագետքյան ԽՍԼ.ՃԵ1N-ի առաջին սալիկը, որտեղ «բովանդակ երկինքը» բաժանված է՝ ԱՆՈՒ, ԷՆԼԻԼ եւ ԷԱ աստվածների անուններով երեք գոտիների, եւ ընդգծվում է, որ՝ ԷՆԼԻԼԻ գոտում կան 33 աստղեր, ԱՆՈՒ-ի արահետում կան 71:: 23 աստղեր եւ ԷԱ-ի արահետում՝ 15 աստղեր"1, ընդհանուրը՝ 33 - 23 - 15 - 71 2) Տիեզերական մեծ՝ 25920 տարվա մեջ, թիվ 71-ը դառնում է անկյունային, քանի որ ըստ հների, տիեզերական մեծ տարին, երկրային տարվա կտրվածքով նույնպես ունի՝ 365 օր, (25920 տարի : 71 աստվածներ - 365 տիեզերական օր. այսինքն, Ծիր կաթնի մեկ օրը՝ երկրային 71 տարի է): 3) Յուպիտերը 71 տարում կատարում է 6 շրջապտույտ (մինուս 5-6 աստիճան) եւ Միջագետքյան վերոնշյալ տեքստերում այս մասին նույնպես կա"2: Հնարավոր է, որ «Մհերի դռան» արձանագրությունը կազմողները նկատի են առել նաեւ Յուպիտերի 6 շրջապտույտներով պայմանավորված 71 տարեփուլը: 4) «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ առաջին երեք գեր-գերագույն դիցերին զոհաբերվող ցուլերի թվաքանակը 27 է, իսկ խոյերի թվաքանակը 54 է: (1) Խալդի (2) Թեյշեբա (3) Շիվինի

Ցուլ

(

Խոյ

(

Միջագետքյան ՏԷ 135 տեքստի 15-րդ տողում ընդգծված է ՍԻՐԻՈՒՍ աստղի 27 տարվա շրջափուլը,- «Սիրիուսի բացառիկությունը՝ 27 տարին մեկ նրա վերադարձն է»"3 (վերաբերում է մոտավորապես նույն օրը, մոտավորապես նույն ժամին վերադարձին): Մհերի դռան արձանագրության մեջ՝ «27 ցուլ-տարեփուլը» զուգահեռվում է «54 խոյ-տարեփուլ» -ի հետ: Տիեզերական պրեցեսիայի օրենքով պայմանավորված` մոտավորապես նույն տեղում, մոտավորապես նույն ժամանակ տեղի ունեցող խավարման երեւույթը 54 (53. 38) տարվա պարբերափուլով է կատարվում (այս մասին ամենահնագույն վկայությունը Շումերական Ուրուկում գտնված սալիկի վրայի տեքստն է: 8. Լ. Մaո մօr Մarմօո, Տօ1օոօօ ՃՃakօո1ոջ 11, Օ»1օrմ Սո1Մ., Ի.Y. 1974, ք. 103: Բ. TհսոeaսDaոջ1ո, TaԵleէէes մ’Սոսk, Եaո1s 1922, էe2է ոօ. 14): Սա կոչվում է փոքր ՍԱՐՈՍ կամ՝ ՇԱՐ (Մ. Խորենացին օգտագործում է ՇԱՐ տերմինը, որ հայերենով շրջան, օղակ նշանակությունն ունի): Շումերական համակարգում ՇԱՐ-ի գաղափարապատկերը «շրջանաօ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, "2, "3, - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ, 1974, ք. 70-74, ք. 111, ք. 105.

- 52 ղակն» էր. եթե շրջանագծի պարագիծը մոտավորապես 54 է (53.38), ապա նրա տրամագիծը՝ 17 է. «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ Հալդիին զոհաբերվում են 17 ցուլեր: Փաստորեն, արձանագրության մեջ 1-ին խմբի գեր-գլխավոր երեք աստվածներին զոհաբերվող ցուլերի եւ խոյերի թվաքանակները վերաբերում են՝ Սիրիուս աստղի 27 տարվա պարբերական շրջափուլի եւ 54 տարվա արեւի խավարման պարբերափուլի համատեղությանը: Այսինքն, ըստ հին գիտունների, Հայկական լեռնաշխարհում երկու անգամ ՍԻՐԻՈՒՍԻ վերադարձը (2 2 27տարի) կանխանշում էր 54 տարվա մեկ պարբերափուլով ԱՐԵՎԻ խավարում: "1 աստվածների 1-ին եւ 2-րդ խմբերը ներառում են 5) Ս. Գ. Հմայակյանի մոտ" 9 գերագույն արական աստվածներ եւ 9 աստվածուհիներ: Հնագույն հավատամքներում գոյաբանական աշխարհի արարչությունն «իրագործում» են պանթեոնի գլխավոր իննյակը՝ ((1 - 8)) համակարգով: 6) Երրորդ խմբում կան՝ 26 արական դիցեր եւ 26 դիցուհիներ, որոնք բնորոշում "2 Ս. Հմայակյանի են տարվա 52 շաբաթները: «Ծանոթագրություն» բաժնում" հնարավոր համարված կարծիքը եւ նրա տարած զուգահեռը՝ եգիպտական, զրադաշտական եւ հին հայկական համակարգերի հետ, ոչ թե հնարավոր է, այլ՝ բացարձակ ճիշտ է (տես մեր կողմից ուղղված Ս. Հմայակյանի աղուսյակ #1), քանի որ երեք Աղյուսակ # 1

խմբերի արական դիցերի թիվը 36 է՝ (-1)3 , 6, 26 // 1 - 3 - 6 - -26 - 36, նաեւ Մհերի դռան արձանագրության մեջ թվաբանական աճի մատրիցան, որը ձեւավորում է գոյաբանական աշխարհի պարույրը, լիովին համապատասխանում է արձանագրության ցուլերի զոհաբերությունների թվաքանակների հետ (տես գծ. # 2-ը): Ս. Գ. Հմայակյանը գրում է,«Հնարավոր է, սակայն, որ ուրարտական դիցարանի կառուցվածքում իր արտահայտությունն են գտել նաեւ տարվա մասին գոյություն ունեցած պատկերացումները: Երրորդ խմբում ընդգրկված աստվածությունների թիվը՝ 52, համապատասխանում է օրացուցային տարվա ունեցած շաբաթների թվի հետ (52 շաբաթ - 1 օր): Երկրորդ խմբում ընդգրկված աստվածությունների թիվը՝ 12 , համապատասխա----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,2, - Ս. Հմայակյան, «Վանի թագավորության պետական կրոնը», 1990թ., Երեւան, էջ 26, էջ 128:

- 53 նում է արեգակնային տարվա ամիսների թվին՝12: Առաջին խմբում ընդգրկված աստվածությունների թիվը՝ 6 (-1), համապատասխանում է Հին աշխարհում երբեմն կիրառվող շաբաթվա օրերի թվին |աստվածների առաջին խմբում ընդգրկված են 6 աստվածներ, սակայն Խալդիի անունն այստեղ անվանապես հիշատակված է երկու անգամ (YKԷ, Nօ. 27, տող 5-6, 35-36), այսինքն այս խմբում նշված են երեք դիցանուններ, սակայն շեշտված է 4 թիվը, որին եթե ավելացվի առաջին խմբի դիցուհիների թիվը՝ 3, ապա կստացվի 7 |: Արական եւ իգական աստվածությունների թիվը, առանձին-առանձին վերցված՝ 35, համապատասխանում է եգիպտական, զրադաշտական, հին հայկական տարվա ամսվա օրերի թվին՝ 30, ավելացված տարվա «ավելյաց» 5 օրերը: Վերոհիշյալ դիտողությունը կարելի է ստուգել հետեւյալ հաշվարկով. 52 շաբաթ 2 7 օր - 1 օր - 365 օր եւ կամ 12 ամիս 2 30 օր - 5 օր: Եթե երբեւէ ստույգ համարվի այս ենթադրությունը, ապա անհրաժեշտ կլինի ընդունել, որ հին հայկական, ինչպես նաեւ զրադաշտական օրացույցների համար նախօրինակ է ծառայել տարվա մասին եղած այս պատկերացումները» (նույն աշխատություն, էջ 128-129): Շտապելով ասեմ, որ տիայր Ս. Հմայակյանի «հնարավոր ենթադրությունը» ապացուցվում է պարզ մաթեմատիկական բանաձեւով եւ իրենից ներկայացնում է երկրաչափական՝ տեսանելի գծագիր(տես հաջորդ էջի գծագիրը): Հաջորդ էջում բերված մաթեմատիկական ապացույցները փաստում են, որ Ս. Հմայակյանն իր ենթադըրություններում ճիշտ է, եւ պետք է համարել, որ այն ոչ թե ենթադրություն, այլ՝ փա՛ստ է: «Մհերի դռան» արձանագրությունից բխող աստվածների խմբավորումների նախորդ էջի աղուսյակն իրենից ներկայացնում է թվային աճ, հետեւյալ հերթական հարաբերությամբ՝

,

որը «ձեւավորում» է հաջորդ էջում բերված երկրաչափական պարույրը: Այս նույն պարույրը, հայտնի եգիպտագետ, մաթեմատիկոս Ռ. Ա. Շեվալիյե դե Լյուբիցը վերականգնել է ըստ եգիպտական տաճարի չափական հարաբերությունների (Լe Teոքle մe l’հօոոe, ՔօԵeոէ ԼaՃlօո, «Տaօոeմ ջeօոeէո7», ՍՏՃ, 1982, ք.70): Ռ. Լոուլորը գրում է,- «Պարույրը որպես այդպիսին, ժամանկի շարժման միակ եւ լիարժեք պատկերն է էվոլիուցիայի մեր պատկերացումների համար»"1: 20-րդ դարի խոշորագույն գիտնական Վ. կոտելնիկովն ապացուցեց, որ յուրաքանչյուր հաճախականության ալիք` կորագիծ է. յուրաքանչյուր համարժեք կոր կարելի է ներկայացնել թվային հաջորդականությամբ /Մ1k1քeմ1a, էհe 1ոee eոօ7օlօքeմ1a, V. Kօէelո1kօՄ/. Գծագիրը տես հաջորդ էջում ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- ՔօԵeոէ ԼaՃlօո, «Տaօոeմ ջeօոeէո7», ՍՏՃ, 1982, ք.70.

- 54Գծագիր # 2

£

£

Մհերի դռան արձանագրության մեջ աստվածությունների թվաքանակների խմբավորումները լիովին համապատասխանում են թվերի աճով ձեւավորված սպիրալին: Եվ, ըստ արձանագրության, գոյաբանական աշխարհը «ձեւավորվում» է արական դիցերի եւ նրանց զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակների հիմքով: Արձանագրության մեջ առա են հետեւյալ սկզբունքները: 1) Հալդին հանդես է գալիս թե՛ որպես «բովանդակ»՝ «6 այծ ողջակիզել Հալդիի համար», թե՛ որպես աստվածների ցուցակի գլուխ՝ «17 ցուլ եւ 34 խոյ զոհաբերել Հալդիին»: 2) 3-րդ խմբի դիցերի թվաքանակները՝ 26 արական եւ 26 իգական(26 -26 -52), իսկապես ներկայացնում են արեգակնային տարվա 52շաբաթ - 1օր ժամանակի կտրվածքը: 3) Միաժամանակ, «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ 26 արական դիցերին եւ նրանց պարամետրերին զոհաբերվող ցուլերի ընդհանուր թվաքանակը՝ 97 է: 4) 1-ին խմբի |1 - 6| գերագույն դիցերն իսկապես ներկայացնում են շաբաթվա յոթ օրերը: Գծագրում թվերի աճով պայմանավորված հաջորդ թիվը՝ 168 է, որը շաբաթվա յոթ օրերի ժամերի թիվն է՝ 24ժամ 2 7օր - 168 ժամ: Սակայն այս 7 օրը, որ ներկայանում է 168 ժամերով, ի տարբերություն գծագրում կենտրոնի յոթ թվի, որը ցուցում է երկրային շաբաթվա յոթ օրերը, աստվածային ժամեր են, որ տիեզե-

- 55 րական պրեցեսիայի օրենքով, ցուցում են տիեզերական յոթօրյա շաբաթը: 5) Ըստ հին ժամանակների գիտունների, տիեզերական պրեցեսիայի օրենքի հիմքով, տիեզերական մեկ տարին մոտավորապես 25920 մարդկային տարի էր. մեկ օրը՝ երկրային 72 տարի է (ավելի ճշգրիտ՝ 25920 : 365 - 71 տարի, որ «Մհերի դռան» արձանագրությունում ցուցված է՝ (70 - (1)) որպես աստվածների ընդհանուր թվաքանակ), իսկ 7 օրը՝ 7 2 72- 504 երկրային տարի, որից եւ, ըստ հին քրմերի, «սերում» են արեգակնային (6-6) 12 ամիսները (էջ 50, գծ. # 2, 11 խումբ), երկրային տարին, 7 օրյա շաբաթը, եւ 24 ժամերը: Մոտավորապես 72 տարում արեգակը 12 համաստեղությունների 3600 շրջանագծով անցնում է 10: Ցավով պետք է նշեմ, որ արարչության հետ կապված թվային միստիցիզմը մինչեւ այժմ ուրարտագետների կոմից չի հասկացվել, թեեւ հների՝ քրմերի մոտեցումը շատ պարզ է եղել: Հնագույն համակարգերում գերագույն աստվածությունը թե՛ ներկայանում է որպես՝ «Բովանդակ» եւ թե՛ որպես «սկիզբ»: Օրինակ, հնագույն եգիպտական արարչական կոնցեպտում, գերագույն դից Աթումը, որից առաջ չկար ոչ մի արտահայտված աստվածություն, ինքն իրեն արտահայտելով պոտենցիալ ներունակություն՝ ՆՈՒՆ-ից, հաջորդ փուլում ստեղծելով ՇՈՒ(արական) եւ ԹԵՓՆԱԹ(իգական) աստվածներին, ասում է՝ հիմա արդեն երեք աստվածներ են իմ մեջ: Այսինքն, ԱԹՈՒՄ-ը՝ գերագույն հայր աստվածությունը, իր մեջ սերելով առաջին սեռական հակոտնյա զույգը (արու եւ էգ), ձեւավորում է առաջին երրորդությունը «չկորցնելով» իր ամբողջականության «անձնականությունը»: Համանըման մոտեցում կարող ենք տեսնել միջնադարյան հայ աստվածաբանների մոտ. օրինակ Գրիգոր Տաթեւացին իր «Գիրք Հարցմանց» գրքում ասում է, - երբ ասում ենք ԱՍՏՎԱԾ, պետք է հասկանալ երեք դեմքով՝ Հայր, Որդի, Սուրբ հոգի: Այս մոտեցումը հների մոտ արտահայտվում էր նաեւ թվերի լեզվով: Նկար Ա Նախորդ էջերում ներկայացված երեք սպիրալները, որոնք բխում էին Մհերի դռան արձանագրության թվերից, համապատասխանում են հին քրմերի հավատամքային աշխարհճանաչողական կոնցեպտին: Ըստ հնագույն հավատամքի, գոյաբանական աշխարհը՝ մասնիկից, որ միկրո տիեզերքն է՝ մարդն է, մինչեւ մակրո տիզերք, որ տիեզերական մարդն է՝ մակրո կոսմոսը, իրար նկատմամբ համեմատական համամասնության մեջ են, որ ստեղծում է երկրաչափական պարույրաձեւ գալարը: Գծագիր # 2-ը ցուցում է, որ տիեզերական 7 օրը՝ շաբաթը,168 ժամ, եւ գծագրում կենտրոնին մոտ 7 թիվը՝ երկրային շաբաթվա օրերի թիվը, իրար նկատմամբ մեծի եւ փոքրի համեմատական հարաբերության մեջ են: Ըստ Պյութագորասի, տիեզերքը հարաբերական կրկնվող սպիրալաձեւ պարույր է եւ մարդկային հոգիները վերամարմնավորվելով (ռեինկարնացիա) տրանսՍպիրալի դասավորություն: միգրացիայի շրջապտույտում են՝ մինչեւ անմահության հասնելը: Հոմերոսյան Յուրաքանչյուր աստվածային համակարգում չկար այս մոտեցումը: Այն ձեւավորվեց Պյութագոպտույտում րասի եւ Օրփեուսյան դպրոցների ուսմունքների շնորհիվ "1: Սակայն, Պյութագո3 տերեւ: ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974, ք. 144-148.

- 56Նկար Բ

Խխունջի սպիրալաձեւ կառուցվածքը:

Նկար Գ

կակտուսի սերմերի սպիրալաձեւ կառուցվածքը:

րասից ավելի վաղ՝ Զրադաշտական Գաթաներում եւ ավելի հին՝ Վանի թագավորության «Մհերի դռան» արձանագրության թվային համակարգում, որ Խալդեական աշխարհճանաչողությունն է, այն առկա էր: Այսպիսով, «Մհերի դուռ» ժայռաբլուրի արձանագրության մեջ, աստվածների համար կենդանիների զոհաբերությունների սահմանված թվաքանակները ստանում են իրենց լիարժեք տրամաբանական բացատրությունները: Մաթեմատիկական թվերի աճի երկրաչափական ներկայացումը, որ ստեղծում է սպիրալը կամ սպիրալները, գոյություն ունեն բնության մեջ, ամենուր(տես նկարներ՝ Ա, Բ, Գ.): Մեր սպիրալաձեւ գալակտիկան. ծառերի տերեւների «դասավորությունից» մինչեւ արեւածաղկի սերմերի «դասավորություն», մինչեւ մոլեկուլների ու ԴՆԹ- ի պարույրաձեւ երկշղթա, բոլորն ունեն սպիրալաձեւ ընթացք: Փաստորեն, Մհերի դռան արձանագրության զոհաբերումների թվաքանակները եւ թագավորական երկու սաղավարտների ֆիգուրների թվաքանակները կառուցված են համակարգային նույն սկզբունքներով, որոնցով, ըստ հին մտածողների, «ձեւավորվում» է կյանքի սպիրալը՝ կԵՆԱՑ ԾԱՌԸ:

Բիայնական թվերի գրման սեպագրերը (աղուսյակը):

Երկու կարեւոր հավելումներ: Հավելում 1: Նախորդ էջերում ներկայացված մաթեմատիկական մատրիցաները փաստեցին, որ Բիայնական թվային համակարգում առկա է շումերական 6-60-ական համակարգը: Բերենք մեկ լրացուցիչ իմֆորմացիա: Ա. Մովսիսյանն իր «Նախամաշտոցյան Հայաստանի գրային համակարգերը» աշխատության մեջ(Երեւան, 2003թ., էջ 84), բերելով բիայնական թվերի գրման սեպագրերը (տես աղուսյակը), ունի հետեւյալ կարեւոր ընդգծումը: «Բիայնական թվագրության հիմքում ընկած է եղել հաշվարկի տասնորդական համակարգը, ինչը երեւում է բերված աղուսյակից, բացառությամբ մեկ դեպքի: Դա 60 թիվն է, որը տասնյակի շարքը չավարտած՝ ունենում է նոր նշան, եւ «70»-ը ներկայացվում է «60 - 10» բանաձեւով, (փոխանակ «7 2 10-ի»), ինչը միջագետքյան միջավայրում տարածում ունեցած հաշվարկի 6-ական համակարգի հեռավոր մի արձագանքն է»: Շումերների օգտագործած 6-60-ական համակարգը բիայնացիների մոտ ոչ թե «հաշվարկի 6-ական համակարգի հեռավոր մի արձագանքն է», այլ ժամային եւ աստղաբանական համակարգերի հետ կապված անհրաժեշտ կիրառություն, որը մենք տեսնում ենք թե՛ «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ առկա զոհաբերումների թվաքանակների համատեքստում, թե՛ ուրարտական երկու սաղավարտների աստղագիտական պատկերներում: Հավելում 11: «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ կա նաեւ՝ հյուսիս, հարավ, արեւելք, եւ արեւմուտք ներկայացումը որպես՝ «Հալդիի դարբասներ», «Թեյշեբայի դարբասներ», «Շիվինիի դարբասներ» եւ «Ուաեի դարբասներ»: Արձանագրության մեջ «դարբասներին» զոհաբերությունները միայն չորսն են: Հայտնի է, որ Շիվինին արեւի իպոստաս դիցն է, եւ Շիվինիի կամ «Արեւի դարբասներ» դարձվածքը պետք է վերաբերի՝ արեւելք հասկացությանը: Եվ երբ մենք ունենք մեկ ֆիկսված կետ՝ «Շիվինի-արեւելքը», ապա պարզ է դառնում, որ «Հալդիի դարբասները» ցուցում են՝ «հյուսիս» պարամետրը, «Թեյշեբայի դարբասները»՝ «հարավ», իսկ «Ուաեի դարբասները»՝ «արեւմուտք»-ը:

Հունական փիլիսոփայական դպրոցների թաքնագիտական, միստիկ թվերը: Մհերի դռան արձանագրության մեջ աստվածներին զոհաբերվելիք կենդանիների թվաքանակները եւ Պյութագորի ու Պլատոնի փիլիսոփայական դպրոցների թաքնագիտական միստիկ թվերը համատեղվում են: Վերադառնանք Հալդիի 17 թվին, եւ Պորֆիրիի կողմից արձանագրված Պյութագորասի «153 ձուկ» պատմությանը: Նախ արդեն ներկայացրել ենք, որ 153 թիվը՝ 1-ից մինչեւ 17 թվերի գումարն է (1-2-3-4-...-17-153): Ձկնորսների հետ կապված Պյութագորի պատմությունը եւ պյութագորյան թաքնագիտական չափական թվերը փոխառմամբ մտել են «Նոր կտակարան», որպես՝ «153 ձուկ»"1: Եվ Յիսուսը «նրանց ասաց. ուռկանը գցեք նավակի աջ կողմը եւ կգտնեք: Գցեցին. եւ ձկների բազմությունից չէին կարողանում այն դուրս քաշել» (Ավետարան ըստ Յովհաննէսի, գլ. ԻԱ, 6-7): «Սիմոն Պետրոսը նավակ մտավ եւ ցամաք քաշեց ուռկանը,

որը լիքն էր հարիւուր յիսուներեք մեծ-մեծ ձկներով» (Յովհաննէս, գլ. ԻԱ, 11):

Յովհաննէսի «Հայտնության» մեջ, Նոր Յերուսաղեմի հետ կապված միստիկ չափերը, մեղմ ասած, նույնպես փոխառություններ են, որ դարեր առաջ, Պլատոնի V գրքի «Օրենքներում» տեղ գտած միստիկ չափերն են: Որտեղի՞ց են գալիս Պյութագոր-Պլատոնյան փիլիսոփայական դպրոցների չափական միստիկ թվերը, եւ վերջապես ի՞նչ են նշանակում: Նախորդ էջում մենք ցուցեցինք, որ «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ Հալդիի եւ նրան հաջորդող չորս գլխավոր դիցերի թվերը Պյութագորյան մոտեցմամբ դառնում են՝ 153, 54, 36, 18, 9: Երբ Հալդի-քառանկյան կողմն ընդունում ենք` 1-ից մինչեւ 17 թվերի գումարը, որ 153 է, ապա Հալդի-քառանկյան պարագիծը 612 է, (4 2 153 - 612, եւ հին հունական համակարգում 612-ը պանթեոնի գերագույն աստված Զեւսին էր վերաբերում) "2: Համապատասխանաբար, եթե 17-ը՝ 153 է, ապա 6-ը՝ 54 է, 4-ը՝ 36 է, 2-ը՝ 18 է, 1-ը՝ 9 է: Այսինքն, Հալդիին հաջորդող չորս գլխավոր դիցերի համար զոհաբերվող ցուլերի թվաքանակները նույնպես ունենում են իրենց համարժեք պրոգրեսիան, որ քառանկյունիների պարագայում դառնում են հավասարաչափ քառակուսիների պարագծերի երկարություններ: (17 -Հ 153) Խալդի (6 -Հ 54) Թեյշեբա (4 -Հ 36) Շիվինի (2 -Հ 18) Խուտուինի (1 -Հ 9) Տուրանի

մեկ կողմի երկարութ.

քառանկյան պարագիծ 2 4 612 2 4 216 2 4 144 2 4 72 4 36

Պլատոնի V գրքում, կատարյալ քաղաքի միստիկ չափերի մասին «Օրենքների» թաքնագիտական կանոնում, որպես ամենասրբագործ թվային չափեր, ընդգծվում են՝ 5040 եւ 1080 թվերը: Ըստ Ջոն Մայքլի"3 մեկնաբանության, այս

--------------------------------------------"1,- T. Բոeke ծ Ե. Օaոմ7, «Tհe )esսs Խ7sէeո1es», ՍՏՃ, 2000, ք.39-40, Օսէհո1e, Մ. K. Ը., ք. 128. "2, "3,- )օհո Խ1օհell, «Ը1է7 Օ1 ՔeՄelaէ1օո», Լօոմօո, 1972, ք. 73, 78.

- 58թվերը համարվում են հատուկ եւ կարեւոր, որովհետեւ դրանք՝ անմնացորդ բաժանվում են 60-ի վրա, ներառում են 1-10 թվերի դեկադը եւ այլն: Հեղինակի բերված փաստարկները ճիշտ են, սակայն, կարծում եմ, որ թվային արժեքները եւ մատրիցաները կարող են համարվել սրբազան, եթե դրանք աղերսվում են հավատամքի եւ հների աստղագիտական գիտելիքների հետ: Օրինակ, նախորդ էջում բերված Հալդիի եւ նրան հաջորդող չորս գլխավոր դիցերի թվերը որպես քառանկյան պարագծերի գումար՝ 1080 է: 1080 տարիները տիեզերական մեծ՝ 25920 տարվա քսանչորսերորդ մասն է: Իսկ տասներկուերորդ մասը՝ 1080 2 2 - 2160 տարի է, որի ընթացքում արեւը «սահելով մնում» է յուրաքանչյուր համաստեղության մեջ 300:

Երկրագունդ

«Մարդը մեկ ժամվա ընթացքում, ըստ Հնդ-արիական Յոգա ուսմունքի, մոտավորապես 1080 անգամ է շնչում: Անտիկ աշխարհի հույն փիլիսոփա Հերակլիտը գրում է, որ քաղաքակրթությունները երկրի վրա այրվելով ոչնչանում են ամեն 10800 տարին մեկ: Հնդ-արիական հավատամքում 108000 տարիների քանակը մեկ քառորդն է կալի Յուգա ժամանակաշրջանի, որը ներառում է 432000 տարի»" "1: Միստիկ քաղաքի մասին Պլատոնի տված իմֆորմացիան, որ այն օղակաձեւ է, ունի 5040 օղակներից բաղկացած «հատակագիծ» եւ մեծ շրջանագծի շառավիղը՝ 5040 է, բացատրվում է միայն հնագույն աստղագիտական իմացության հիմքով, որը Հայկական լեռաշխարհում եւ Միջագետքում գոյություն ուներ Պյութագորի եւ Պլատոնի ծննդից դարեր առաջ: Եվ, այս նույն թվային համակարգը առկա է Հայաստանի Վանի թագավորության ժամանակներում, Հալդի-Խալդի գերագույն աստվածության համակարգում, «Մհերի դռան» արձանագրությունում: Պլատոնի աշխատությունում՝ Օրենքներ V111 848D, վերոհիշյալ թվերի նմանությամբ ներկայացված են՝ 504 եւ 1008 թվերը, որոնք աղերսվում են այս միստիկ քաղաքի 12 բաժանումների հետ՝ ի պատիվ 12 աստվածների, որտեղ 12 աստվածների անունը՝ 1008 է (504 - 504 - 1008): Այս նույն նկարագրությունը եւ միստիկ թվերը փոխառությամբ մտել են «Նոր կտակարան», որտեղ 12 սրբեր՝ առաքյալների սրբավայրեր եւ Յիսուս Քրիստոս անունները, բացահայտվում են հունական գեմատրիայով (հունարեն անունները որպես թվային արժեքներ)"2: Ինչպես Ջոն Միտչելն է հենվելով պրոֆեսոր Ա. Հաուկինսի եւ Ա. Վաթկինսի բացահայտումներով ներկա--------------------------------------------"1, "2, - )օհո Խ1օհell, «Ը1է7 Օ1 ՔeՄelaէ1օո», Լօոմօո, 1972, ք. 149, ք. 80-81.

- 59 յացնում, հունարեն գեմատրիաները կարդացվում են հետեւյալ կերպ՝

a) 12 աստվածներ, 12 դիցերի տաճար / Պլատոն: Ե) 12 սրբեր, 12 առաքյալների սրբատներ / կտակարան: օ) Շառավիղ՝ տաճար, շրջանագիծ՝ Տեր Յիսուս Քրիստոս / կտակարան:

Պլատոնը նաեւ ընդգծում է, որ նա հետեւել է հնագույն համակարգին: Մերժելով Ջոն Միտչելի տարբեր ժամանակներում, տարբեր քաղաքակրթությունների չափական միավորներով թվային մանիպուլացիաներով հիմնավորումները, կարող ենք փաստել, որ Պլատոնի կողմից բերված հնագույն աստվածային միստիկ թվերը՝ 504, 1008, 3168, 12960, աղերսվում են երկրագնդի առանցքի տատանումով պայմանավորված տիեզերական պրեցեսիայի հետ: Հին քրմերի համար տիեզերական պրեցեսիայի օրենքի հիմքով տիեզերական մեկ տարին մոտավորապես 25920 երկրային տարի է: Պլատոնի 12 աստվածները արեւի ուղեծրի 12 համաստեղություններն են, որ «Նոր կտակարանում» դարձել են՝ 12 առաքեալներ, իսկ արեւը՝ Յիսուս Քրիստոս: Արեգակը յուրաքանչյուր աստեղատանը, տիեզերական պրեցեսիայի հիմքով, շարժվում-մնում է 300, որ մարդկային 2160 տարի է: 12 համաստեղություններով անցումը՝ 12 2 2160 - 25920 տարի է: Միստիկ 12960 թիվը՝ «Սասնա Ծռեր» հայկական հնագույն արեւային էպոսում, երկնային իպոստաս Սանասար-Սարասարի անունն է (շումերական եւ հայկական ՍԱՐ - ՇԱՐ - 3600, ՇԱՐ-Ա-ՇԱՐ - 3600 2 3600 - 12960 ), որն ի վերջո, տիեզերական մեծ տարվա կեսն է՝ 25920 : 2 - 12960: Եվ հայկական էպոսում էլ բառացի ընդգծված է, որ Սանասարը երկվորյակ եղբայրներից մեկն է, կնշանակե, երկու եղբայրներն իրար հետ ներկայացնում են տիեզերական մեծ տարին՝ 12960 2 2 - 25920: Մոտավորապես 72 տարում արեգակը 12 համաստեղությունների 3600 շրջանագծով անցնում է 10, ուրեմն տիեզերական մեկ օրը՝ 72 մարդկային տարի է (ավելի ճշգրիտ՝ 25920 : 365 - 71 տարի, որովհետեւ «Մհերի դռան» արձանագրությունում ցուցված է՝ (70 - (1)) որպես աստվածների թվաքանակ, որը հնագույն տարբերակն է, քանի-որ շումերաբաբելական համակարգում աստղերի ընդհանուր թվաքանակն է՝ 71): Եթե տիեզերական մեկ օրը՝ 72 տարի է, ապա տիեզերական շաբաթը՝ 7 օրը, լինում է՝ 7 2 72- 504 երկրային տարի: Դրա համար է, որ Պլատոնի միստիկ քաղաքը բաղկացած 504 օղակներից: Ըստ Պլատոնի, ըստ «Նոր կտակարանի»

¢ Արեւ ¡ Լուսին ¥ Հրատ £ Փայլածու ¦ Լուսնթագ ¤ Լուսաբեր § Երեւակ

եւ «կաբալլայի»՝ միստիկ 72 թիվն աղերսվում է աստվածների ընդհանուր թվաքանակի կամ բարձրագույն Աստծո 72 անունների հետ, եւ սա ոչ միայն սխալ է, այլ նաեւ հնագույն արեւային համակարգից ունի մեծ շեղում: Այսինքն, եթե, տիեզերական մեծ տարվա մեկ աստիճանը հավասար է 72 մարդկային տարվա (10 - 72 տարի), ապա տիեզերական մեծ տարվա մեջ 7-օրյա շաբաթների թիվն ըստ Պլատոնի եւ ըստ «կաբալլայի» դուրս է գալիս, որ ոչ թե 52 շաբաթ եւ 1 օր է, այլ՝ 51.42 է, որը թվում է թե ունի շատ մեծ շեղում: Սակայն, այս հաշվարկի հիմքը վերցըված է սխեմատիկ լուսնային տարին՝ 360 օր, 360 : 7 - 51.42: Վանի թագավորության (ուրարտական), ինչպես նաեւ շումերաբաբելական համակարգում, տիեզերական մեծ տարվա 10-ը ոչ թե 72 տարի է, այլ՝ 71: կամ, աստվածների աստեղատների ընդհանուր թվաքանակը ոչ թե 72 է, այլ՝ 71: Մեկ շաբաթը՝ 7 2 71 - 497, տիեզերական մեծ տարվա շաբաթների թիվը՝ 52 շաբաթ եւ մեկ օր է (25920 : 497- 52.15), որը եւ շատ ավելի «ճշգրիտ» է: «12 աստվածների քաղաքի» մասին Պլատոնի հիշատակած 3168 թիվը նույնպես ունի պարզ բացահայտում: Եթե շրջանագծի շառավիղը 504 է, ապա տրամագիծը՝ 504 2 2 - 1008 է, շրջանագծի պարագիծը՝ 3168 է, քանի որ ՊԻ թիվը նրանց մոտ եղել է` π = 22 : 7 - 3.1428571 ճշգրտությամբ, որն այսօրվա ճշգրտումից մի քիչ շեղում ունի՝ 3.14159265... (հայտնի է, որ ՊԻ թիվը շումերա-աքադական շրջանում համարվում էր՝ 3-ը, ապա` 3.125, որ հետագայում ավելի ճշգրտվեց) "1: Մյուս բացահայտ փաստն այն է, որ շումերական 6/60-ական համակարգն աղերսվում էր հիմնականում ժամային համակարգի հետ, եւ յոթնօրյա շաբաթը, որտեղ օրը 24 ժամ է, հնագույն հավատամքային կարգակառույցից ժառանգություն է: Շաբաթվա յոթ օրերը գերագույն աստվածների անուններով համակարգելու ավանդությունը շարունակելը հասնում է մինչեւ մ.թ. 4-րդ դար, միչեւ քրիստոնեություն: Հեթանոսական ժամանակներից շաբաթվա օրերի անունները եւ դրանց երկրաչափական ներկայացումը լավագույնս տալիս է 7-րդ դարի հայ մատենագիր, աստղագետ, տոմարագետ, մաթեմատիկոս Անանիա Շիրակացին: «Արդ՝ մոլորակ կոչվող այդ աստղերը յոթն են, որոնք եւ համապատասխանում են շաբաթվա օրերին՝ սկսելով անծայրածիր արեգակից, այսինքն՝ կիրակի օրվանից, որի հետեւությամբ հեթանոսները անվանել են շաբաթվա օրերը ի պատիվ Արեգակի, Լուսնի Հույները Հայերը Պարսիկները եւ հինգ մոլորակների»"2: կիրակի՝ Հելիոս Արեգակ Խորաշետ Երկուշաբթի՝ Սելենոս Լուսին Մանգ Երեքշաբթի՝ Արես(Մարս) Հրատ Նազ Չորեքշաբթի՝ Հերմես(Մերկուրի) Փայլածու կոճ Հինգշաբթի՝ Զեւս(Յուպիտեր) Լուսնթագ Տիրենջ Անահիտ Որբաթ՝ Ափրոդիտես(Վեներա) Լուսաբեր Երեւակ Զրվան»"3: Շաբաթ՝ Հրոնոս(Սատուրն) ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- D. Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 51. "2, "3, - «Հայ մատենագիրներ, Ա. Շիրակացի», Երեւան, 1979թ., էջ 116-119, ծանոթ., էջ՝ 343:

- 61 Փաստորեն, ըստ հների աշխարհճանաչողության, հին գիտունները տարին բաժանելով օրերի՝ 360 - 5, ամիսների՝ 12 ամիս եւ հավելյալ ամիս 5 օր, շաբաթը՝ որպես այդպիսին, կանոնավորել են ըստ հեքսագոնի, իր կենտրոնով՝ 6 օր - 1 հանգստի օր, շաբաթվա օրերին տալով արեգակնային համակարգության մոլորակների անունները: Այս համակարգը, ըստ հների, նաեւ գոյաբանական աշխարհի արարման համակարգն է: Եվ այսպես, չմոռանալով, որ Պյութագորասը խալդեական դպրոցի սան է եղել, որպեսի պարզենք Պյութագոր-Պլատոնյան միստիկ թվերի ծագման նախնականությունը, պետք է գնալ դեպի հնագույն շումերա-աքադական ժամանակներ, երբ ՊԻ թիվը (շրջանագծի երկարության հարաբերությունն իր տրամագծին) համարվում էր ոչ թե՝ 3.14-ը, այլ՝ «3»-ը"1, որը հավանաբար նաեւ բարձրագույն աստվածության «երրորդության» գաղափարի իմաստն ուներ: Գծագիր # 1-ում, հեքսագոնի ներսի մեծ շրջանագծի պարագիծը ըստ օրերի հավասար է՝ 6 օր 2 π Հ π -3, 2Ք- 6): Յոթ օրվա կտրվածքով, եթե հաշվի մեջ է կենտրոնական Հ6 x 3 Հ 18 (π π - 3, 2Ք - 7): Այսպիսով, հանգստյան յոթերորդ օրը՝ 7 օր 2 π Հ 7 x 3 Հ 21(π շումերական արական աստվածների թվային համարժեքների ընդհանուր` 210-ը (21 2 10), եւ իգական աստվածուհիների՝ 180-ը (18 2 10), նաեւ աղերսվում են շաբաթվա օրերի հետ: Եվ Պլատոնի «միստիկական քաղաքը», որն ունի 5040 օղակներ, իրականում մեկից յոթ թվերի բազմապատիկի արդյունքն է՝ 1 2 2 2 3 2 4 2 5 2 6 2 7 - 5040: 5040 կամ 504 միստիկական թվերի հիմնավորումը, հիմքը՝ «Փոքր Սարոսն» է՝ հների հաշվարկներով խավարման 54 տարվա պարբերափուլը: «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ առաջին երեք գեր-գերագույն դիցերին զոհաբերվող խոյերի թվաքանակը 54 է: Տիեզերական պրեցեսիայի օրենքով պայմանավորված` մոտավորապես նույն տեղում, մոտավորապես նույն ժամանակ տեղի ունեցող խավարման երեւույթը 54(53. 38) տարվա պարբերափուլով է կատարվում (այս

7 օրյա շաբաթ՝ (1օր - 6 օր) - 7 օր:

մասին ամենահնագույն վկայությունը Շումերական Ուրուկում գտնված սալիկի վրայի տեքստն է: 8. Լ. Մaո մօr Մarմօո, Տօ1օոօօ ՃՃakօո1ոջ 11, Օ»1օrմ Սո1Մ., Ի.Y. 1974, ք. 103: Բ. Tհսոeaս-Daոջ1ո, TaԵleէէes մ’Սոսk, Եaո1s 1922, էe2է ոօ. 14): Սա կոչվում է փոքր ՍԱՐՈՍ կամ՝ ՇԱՐ: Մ.թ.ա.

584(-1)-ին վկայված է Թալեսի կանխագուշակումով խավարման երեւույթը, որն իսկապես տեղի է ունեցել Հայկական լեռնաշխարհում"2: Շումերական համակարգում ՇԱՐ-ի գաղափարապատկերը «շրջանաօղակն» էր. եթե շրջանագծի պարագիծը 54 (53.38) է, ապա նրա տրամագիծը՝ 17 է. «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ Հալդիին զոհաբերվում են 17 ցուլեր: Խավարման 54 տարվա պարբերափուլով աստվածային ժամանկների մասին կա «Սասնա Ծռեր» էպոսում, որի մասին կխոսվի առջեւում: ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1,- D. Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 51. "2, - ԼԻRՕDՕTՕՏ 1, 74, 8. Լ. Մaո մօr Մarմօո, Տօ1օոօօ ՃՃakօո1ոջ 11, ք.120-121, ժամանակակից հաշվարկներով տեղի է ունեցել՝ Մայիս 28, -584.

- 62(Գծագիր # 1)

Շումերաբաբելական հնագույն համակարգ: Հնագույն համակարգում վեց զույգ աստվածությունների թվային արժեքներն անշուշտ ունեն նաեւ աստղագիտական զուգահեռ: Սակայն, հենց պլատոնական հինգ սոլիդներից իկոսահեդրոնը, որը վեցանկյան՝ հեքսագոնի ծավալաձեւն է, խորհրդանշում է թե՛ ԲՈՎԱՆԴԱկԸ, եւ թե՛ գերագույն աստվածությանը, ունի 20 նիստ(գծ. #1). 1-ից 20 թվերի գումարը՝ 210 է (1-2- ....... -20 - 210), որը շումերական արական 6 աստվածների թվային արժեքների գումարն է: Բնության մեջ գոյություն ունեցող հինգ կանոնավոր ծավալաձեւերի հարթապատկերային ֆորմաներն են՝ 1)իկոսահեդրոն/հեքսագոն, 2)դոդեկահեդրոն/պենտագոն, 3)խորանարդ/քառանկյուն, 4)Տետրահեդրոն/եռանկյուն, 5)օկտահեդրոն/շեղանկյուն, որոնք հա-

(Գծագիր # 2)

մապատասխանաբար ունեն՝ 6, 5, 4, 3 կողմեր: 10-ական արժեք տալով այս ֆորմաներից յուրաքանչյուրի կողմերին ստանում ենք շումերական դիցարանի արական 6 աստվածների թվային արժեքները՝ ԱՆՈՒ-60, ԷՆԼԻԼ-50, ԷԱ/ԷՆկԻ- 40, ՆԱՆԱ/ՍԻՆ-30: ՈՒԹՈՒ/ՇԱՄԱՇ - 20, որ օկտահեդրոնի հարթապատկերն է, կարող է ընկալվել քառանկյան կեսը՝ 20 թվային արժեքով, իսկ ԻՇկՈՒՐ/ ԱԴԱԴ-ը վերջինիս կեսը՝ «10» թվային արժեքով, որ բուրգ ծավալաձեւի հարթապատկերն է (տես գծագիր # 1-ը): Հայտնի է, որ Պյութագորյան դպրոցի ներկայացուցիչներն ամեն ինչի հիմքում ընդունում էին եռանկյունը՝ տալով նրան «10» թվային արժեքը եւ ընդգծում էին, որ իրենց գիտելիքները գալիս են հնագույն իմաստնություններից: Թե ինչո՞ւ էին նրանք եռանկյունը արժեւորում 10 միավորով (տես գծագիր # 2-ը) կամ որտեղի՞ց էր գալիս եռանկյունու նկատմամբ նրանց այս միստիցիզմը, մինչեւ այժմ որեւէ նման հարցադրում չի արված կամ ասենք այս հարցերի պատասխանները մնում էին անհայտ: կա ավանդությունը, որ Պյութագորասը սովորել է եգիպտական եւ խալդեական քրմական, թաքնագիտական դպրոցներում: Մյուս կողմից փաստ է, որ այդ դպրոցները պահպանում էին հնագույն աշխարհճանաչողական, ինչպես նաեւ երկրաչափական, մաթեմատիկական եւ աստղագիտական գիտելիքների հնագույն ժամանակների տրադիցիաները: Ըստ իս, պյութագորցիների թվերի նկատմամբ երկրաչափական եւ թաքնագիտական մոտեցումները խորանում են մինչեւ շումերական քաղաքակըրթության ժամանակներ: Տաս կետերով կառուցված պյութագորյան եռանկյունն ունի հետեւյալ տեսքը (տես գծ. #2-ը):

- 63 (Գծագիր # 3)

Շումերական թվերի գրման համակարգում «10» թիվը գրվում էր խոփի տեսքով ( ), որ գրավոր տեքստերում՝ տողում, թեքվում էր՝ ( ) 450: Օրինակ, 30 թիվը շումերները գրում էին այսպես՝ : Փաստորեն, արարչության հետ աղերսվող հինգ սոլիդների հարթապատկերների պարագայում, եռանկյունն ընդունելով որպես 10 թվի արժեւորմամբ գաղափարանշան, մենք կստանանք շումերական 60-ական համակարգը, որը «ձեւավորված» է ըստ կանոնավոր սոլիդների հարթապատկերային 6 ֆորմաների, որոնք հե՛նց շումերական պանթեոնի վեց գերագույն արական աստվածների արժեքներն են (տես գծագիր # 3-ը): Հինգ սոլիդները Պլատոնի մոտ աղերսվում էին՝ օդ ջուր օդ», «Տետրահեդրոնջուր», «օկտահեդրոն-օդ «իկոսահեդրոն-ջուր հող հուր հող»,- նյութի չորս վիճակներ - «դոդեկահուր», «խորանարդ-հող եթեր-կոմպոզիցիա»-ի հետ: հեդրոն՝ եթեր Հնդ-արիական՝ վեդայական արաչության մասին ուսմունքում, երկրաչափական այս ֆորմաների ծավալային ներկայացումների (Իկոսահեդրոն, Դոդեկահեդրոն, Քառակուսի, Տետրահեդրոն, Օկտահեդրոն, բուրգ) չափական հարաբերությունները իկոսահեդրոնից մինչեւ բուրգ, ձեւավորում են վերջնական գոյաբանական աշխարհը՝ Անտրոպոկոսմին, որը տիեզերական մարդն է: Այսինքն, անձեւ եւ անսահման արարող ՈԳԻՆ(շրջանագիծը), ցանկանալով «տեսնել» իր իսկ «տեսանելի գաղափարը», փուլ առ փուլ սերելով վեց տիեզերական ֆորմաները, ի վերջո «ստեղծում» է արդյունքը՝ Մակրոկոսմոսը, որը քրիստոնեության մեջ կոչվում է բարձրագույն Աստծո խոսք՝ ԲԱՆ կամ Որդի աստված"1: Ինչպես Գորդոն Փլամմերն է նշում իր «Tհe Խaէհeոaէ1օs Օ1 Tհe Ըօsո1օ Խ1ոմ» գրքում, Հինդու տրադիցիայում Պուրուշան աղերսվում է իկոսահեդրոն ծավալաձեւի հետ: Պուրուշան՝ Բրահմայի սերմ-պատկերն է, որն արարում է ինքն իրեն: Նրա պատկերը տիեզերքի պլան-քարտեզն է: Պուրուշան որպես իկոսահեդրոն ծավալաձեւ, արեւմտյան՝ հունա-հռոմեական դպրոցներում, Անտրոպոկոսմի՝ կոսմիկական մարդու զուգահեռն է: Իկոսահեդրոն ծավալաձեւը համարվում էր նախնական, քանի որ մնացած բոլոր ծավալաձեւերը սերվում են նրանից: Բնության մեջ այս հինգ կանոնավոր սոլիդները, որ կոչվում են պլատոնյան-արարչական սոլիդներ, եւ հնում խորհրդանշել են՝ «ջուր», «հուր», «օդ», «հող» էլեմենտները, մարդկությանը հայտնի ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - ՔօԵeոէ ԼaՃlօո, «Տaօոeմ Օeօոeէո7», Լօոմօո, 1982, ք. 96.

- 64է եղել Պլատոնից հազարավոր տարիներ առաջ, դեռ Նեոլիթի ժամանակներում: Դրա փաստացի վկայությունը Բրիտանիայում գտնված մշակված քարերն են, որ այսօր պահվում են Աշմոլինի թանգարանում (տես էջ 9-ի նկարը): Հետաքրքիր է «Սասնա Ծռեր» հնագույն հայ-արիական էպոսի արարման համակարգը: Առաջին ֆորման՝ Իկոսահեդրոնը(Գագիկ) , սերում է իգական Դոդեկահեդրոնին(Ծովինար) եւ արական խորանարդին(Թորոս): Իկոսահեդրոնի(Գագիկի) թոռները` Օկտահեդրոն(Երկվորյակներ) ծավալաձեւն է եւ այլն"1: Իկոսահեդրոնից մինչեւ բուրգ, կանոնավոր այս ծավալաձեւերը մեկը մյուսին «ծնունդ» տալով, իրար նկատմամաբ ունեն հարմոնիկ հարաբերություն՝ 1, V 2, Φ եւ 1/Φ ֆունկցիաներով (Փ - 1.618,- ոսկյա հատում) : Պատկերացրեք (տես գծագիր # 4) , որ իկոսահեդրոնի մեջ հաջորդաբար «ծնվում» են՝ դոդեկահեդրոնը, խորանարդը, տետրահեդրոնը, Օկտահեդրոնը եւ ի վերջո բուրգը՝ կայացած արդյունք Մակրոկոսմոսը, որի ներսում փոքրիկ իկոսահեդրոնն է` այն սերմ-պատկերը, որը «նստած» է տիեզերական մարդու՝ Որդի աստվածության մեջ: (Գծագիր # 4)

----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - Հայկական հնագույն էպոսում թագավորը՝ երկվորյակների պապը, Սանասար եւ Բաղդասարին Սասուն բերդաքաղաքը բնակեցնելու համար նվիրում է 20 տուն. պատումներից մեկում նշվում է 30 տուն թիվը: Իկոսահեդրոն ծավալաձեւն ունի 20 նիստ եւ 30 եզր: Ավելի մանրամասն տես՝ Ա. Արմին, «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասնա Ծռեր էպոսը», 2007թ., էջ 315:

- 65 (Գծագիր # 5, #6)

Հնդ-արիական համակարգում տրանսցենդենտալ այս համակարգը նշանակում է՝ տիեզերական անսահման Ոգին ստեղծում է իր իսկ հայելային, նյութական պատկերը՝ կոսմոսը: Քրիստոնեական գնոստիցիզմի մեջ այս նույն գաղափարն արտահայտվում է տիեզերական մարդու՝ Անտրոպոկոսմի խոսքում.- «Հայրն իմ մեջ է, ես հոր մեջ եմ» ձեւակերպումով: Եթե իկոսահեդրոնի մեկ եզրի երկարությունը՝ Φ Հ 1.618 է"1, ապա դոդեկահեդրոնինը՝ 1/Φ Հ 0.168 է, խորանարդինը՝ 1, տետրահեդրոնինը՝ V 2 է, օկտահեդրոնինը՝ 1/ V 2 (տես գծագիր # 5): Օկտահեդրոնի մեջ «ձեւավորված» երկու իրար նկատմամբ հակադարձ դիրքերով հավասարաչափ բուրգերից յուրաքանչյուրի մեկ եզրի երկարությունը՝ (1/V 2 : 2 - 0.707) է: Եգիպտական հավատամքային համակարգում, գագաթը դեպի վեր ուղղված ներքեւի բուրգը ներկայացնում է Հորոսին, որը վերջնական արդյունք՝ գոյաբանական աշխարհն է: Վերեւի բուրգը՝ գագաթը դեպի վար, ներկայացնում է՝ Օզիրիսին, որը դեպի հոգեւոր կենսոլորտ տանող միդիատոր աստվածությունն է(տես գծագիր # 6): Փաստորեն, երբ Իկոսահեդրոնի երկարությունը՝ Φ Հ 1.618 է, ապա Հորոսի «թիվը» որպես բուրգի մեկ եզրի երկարություն՝ 0.353 է, (0.353 2 1000 - 353): Այսինքն, գծագիր # 6-ում Օկտահեդրոնի մեկ եզրի երկարությունը 0.707 է՝ Ճ8 - 1 : V 2, Օկտահեդրոնի մեջ «ձեւավորված» երկու բուրգերից յուրաքանչյուրի մեկ եզրի երկարությունը՝ a - 1/V 2 : 2 - 0.353 է(գծ. #6): Հորոսի «թիվը», որ հունական տարբերակում Հերմեսի թիվն է, Վանի թագավորության «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ աստվածներին զոհաբերվելիք խոյ/ոչխար -ների ընդհանուր՝ 353 թվաքանակն է: Նախորդ՝ 62-63 էջերում մենք արդեն ցուցեցինք, որ շումերաբաբելական վեց զույգ գլխավոր աստվածներից արական աստվածների համար թիվ «10»-ը այն արժեմիավորն է (տասական համակարգ), որն ընդունելով որպես «եռանկյուն», համապատասխանաբար ստանում ենք երկրաչափական վեց ֆորմաները (Գծագիր # 7), որոնց հիմքով են իրենց թվային արժեւորումները ստացել շումերական պանթեոնի արական վեց աստվածությունները: Շումերական թվերի գրման համակարգում «10» թիվը գրվում էր խոփի՝ եռանկյան տեսքով ( ). գերագույն դից ԱՆ-ը՝ հեքսագոնն է, որ ունի 6 հատ եռանկյուն՝ յուրաքանչյուրը «10 թվային արժեքով», ընդհանուրը՝ հեքսա----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - Ոսկյա հատումը՝ 1.618-ը, V-2 -ը՝ 1.414, եւ պյութագորյան a2 - Ե2 - օ2 բանաձեւը հայտնի էր շումերներին Պյութագորասի ծննդից 1500 տարի առաջ: D1օk Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 51.

- 66Գծագիր # 7

գոնի պարագայում, կլինի 60: Հաջորդը՝ ԷՆԼԻԼ-ը պենտագոնն է, որ ունի 5 հատ եռանկյուն՝ յուրաքանչյուրը «10 արժեքով», ընդհանուր թվային արժեքը՝ 50: ԷԱ աստվածությունը քառանկյունն է, ունի 4 հատ եռանկյուն՝ յուրաքանչյուրը «10 արժեքով», ընդհանուր թվային արժեքը՝ 40: Նանա-ՍԻՆ դիցը մեծ եռանկյունն է. ունի 3 հատ եռանկյուն՝ յուրաքանչյուրը «10 արժեքով», ընդհանուր թվային արժեքը՝ 30: Շամաշ/ՈւԹՈՒ-ն շեղանկյունն է, որ ունի 2 հատ եռանկյուն՝ յուրաքանչյուրը «թվային 10 արժեքով», ընդհանուր թվային արժեքը՝ 20: ԻՇկՈՒՐ/Ադադը՝ 1 եռանկյուն է, «10 արժեքով», ընդհանուր թվային արժեքը՝ 10: Արական աստվածներ իգական կողակիցները 60 - ԱՆՈՒ

55 - ԱՆՏՈՒ

50 - ԷՆԼԻԼ

45 - ՆԻՆԼԻԼ

40 - ԷԱ/ԷՆկԻ

35 - ՆԻՆկԻ

30 - ՆԱՆԱ/ՍԻՆ

25 - ՆԻՆԳԱԼ

20 - ՈՒԹՈՒ/ՇԱՄԱՇ

15 - ԻՆԱՆԱ/ԻՇՏԱՐ

10 - ԻՇկՈՒՐ/ԱԴԱԴ

5 - ՆԻՆՀՈՒԵՍԱԳ

6 արական, աստվածներ 6 իգական, աստվածուհիներ (60-50-40-30-20-10-210) (55-45-35-25-15-5-180) Աստվածուհիների վեցյակի թվային արժեքների հաջորդականության մեջ զարմանալի հետաքրքիր մոտեցում կա: Եթե արական աստվածների թվերը ներքեւից վերեւ աճում են՝ 1 x 10, 2 x 10, 3 x 10, 4 x 10, 5 x 10, 6 x 10 հաջորդականությամբ, եւ ամենափոքր միավորը «10»-ն է, ապա աստվածուհիների թվերն աճում են առաջին վեց կենտ թվերի բազմապատկումով, եւ ամենափոքր միավորը «5»-ն է: (1 2 5 - 5), (3 2 5 - 15), (5 2 5 - 25), (7 2 5 - 35), (9 2 5 -45), (11 2 5 - 55): Եթե աստվածուհիների թվային արժեքների գումարը՝ 55 - 45 - 35 - 25 - 15 - 5 - 180 - է, ապա դրանց հերթական աճի բազմապատկման 6 կենտ թվերի գումարը՝ 1 - 3 - 5 - 7 - 9 -11 - 36 - է: Փաստորեն, արական աստվածների թվային արժեքները անմընացորդ բաժանվում են «2»-ի, իգական աստվածուհիների թվային արժեքները անմնացորդ բաժանվում են «5»-ի: Այս առումով արական դիցերի թվային արժեքները «զույգ», իսկ իգականներինը՝ «կենտ» թվեր են: Պանթեոնում, արական եւ իգական 12 աստվածների՝ 6 «զույգ թվերի» եւ 6 «կենտ թվերի» համակարգում, ամենափոքր թիվը «հինգ» արժեմիավորն է: Ինչպես երեւում է պանթեոնի 6 դիցերի եւ 6 դիցուհիների թվային արժեքներից, 1-ից մինչեւ 12 թվերի բազմապատկման պարագայում կունենանք լիարժեք 60-

- 67 ական համակարգը՝ զույգ թվերն արական եւ կենտ թվերն իգական մոտեցմամբ: Աստվածուհիներ 1: կենտ՝ 1, 3, 5, 7, 9, 111: 1 2 5 - 5, - ՆԻՆՀՈՒԵՍԱԳ 3 2 5 - 15,- ԻՆԱՆԱ 5 2 5 - 25,- ՆԻՆԳԱԼ 7 2 5 - 35,- ՆԻՆկԻ 9 2 5 - 45,- ՆԻՆԼԻԼ 11 2 5 - 55,- ԱՆՏՈՒ

Աստվածներ զույգ՝ 2, 4, 6, 8, 10, 12: 2 2 5 - 10,- ԻՇկՈՒՐ 4 2 5 - 20,- ՈՒԹՈՒ 6 2 5 - 30,- ՆԱՆԱ/ՍԻՆ 8 2 5 - 40,- ԷԱ/ԷՆկԻ 10 2 5 - 50,- ԷՆԼԻԼ 12 2 5 - 60,- ԱՆ

Հայտնի է, որ Պյութագորյան դպրոցի ներկայացուցիչներն ամեն ինչի հիմքում ընդունում էին եռանյունը՝ տալով նրան 10 թվային արժեքը: Տաս կետերով, վերեւից ներքեւ չորս դասերով կառուցված պյութագորյան եռանկյունն ունի հետեւյալ տեսքը՝ (տես գծագիր # 1-ը): Սակայն նրանց մոտ, երեսունվեց կետերով, վերեւից ներքեւ ութ դասերով կառուցված եռանկյունին համարվում էր «Բովանդակ-ամբողջը»(գծագիր #2): Եվ 1-ից 36 թվերի գումարը հավասար է 666-ի, որ «թաքնագիտական արեւի» կոդն է: Հնագույն Միջագետքյան աստղագիտական ԽՍԼ.ՃԵ1N-ի աղյուսակում, առավոտյան բարձրացող առաջին աստեղատների քանակը նույնպես 36 է: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 36

գծագիր # 1

գծագիր # 2

Արարչական թաքնագիտական համակարգում"1 այս եռանկյունը (ծավալային՝ տետրահեդրոն) աղերսվում էր «հուր» էլեմենտի հետ եւ նրա ներսում, փուլերով «կյանք» են առնում մնացյալ՝ իկոսահեդրոն (ջուր), դոդեկահեդրոն(եթեր), խորաՊատկեր #1 նարդ(հող), օկտահեդրոն(օդ) ֆորմաները, հետեւյալ հաջորդականությամբ՝

տետրահեդրոն,

իկոսահեդրոն,

դոդեկահեդրոն,

խորանարդ,

օկտահեդրոն:

Փաստորեն, պատկեր # 1-ում, եռանկյան 36 կետերի միացումների տարբեր կոմբինացիաներով, եռանկյան մեջ «ձեւավորվում» են բնության մեջ գոյություն ունեցող հինգ կանոնավոր սոլիդները, որոնց հույն փիլիսոփա Պլատոնը ներկայացնում էր որպես՝ «հուր», «ջուր», «եթեր», «հող», «օդ» էլեմենտների սիմվոլներ (Եlaէօ, T1ոaeսs): ----------------------------------------------------------------------------------------------------"1, - 36-ի հետ կապված թվային եւ աստղային թաքնագիտական համակարգի սխեմայով է արարված հայկական Մեսրոպյան կոչվող այբուբենը:

ՄԱՍ 11, «Սասնա Ծռեր» էպոսը. արարչություն, աստվածային թվեր, կոսմիկական հավատամք: Գծագիր # 1

Գծագիր # 2

Արեւի եւ Լուսնի շավիղներ: Լուսնի հարավ. մակաձg

Հյուսիսային մակաձg

Հայտնի է, որ Պյութագորի եւ Պլատոնի փիլիսոփայական դըպրոցների միստիկ թվերը հիմնականում աղերսվել են լուսնային եւ արեւային երկու իպոստասների հետ: Հունական Հերմեսը աստվածների սուրհանդակն էր, ավելի հին շրջանում նա աղերսվել է արեւի եւ լուսնի հետ: Շիվինին ուրարտական դիցարանում արեւի իպոստասն էր: «Մհերի դռան» արձանագրությունում Ուրարտուի բոլոր աստվածություններին ամենամյա (Շիվինի աստծո ամսին) զոհերի մատուցման կարգն է սահմանված» " 1 : Հայ ժողովուրդը Վանա այս քարաբլուրը կոչել է «Մհերի դուռ»: Մհերը՝ Միթրան, Միհրը, համարվել է արեւի, իսկ հետագայում՝ միջին պարսկական ժամանակներում, արեւի եւ լուսնի հավաքա"2: Հնագույն հայկական «Սասնա Ծռեր» էպոսի կան իպոստաս" առաջին ճյուղում «Երկվորյակները»՝ Սանասարն ու Ադրամէլեքը (Բաղդասար) ներկայանում են որպես արեւի եւ լուսնի կորագիծ ուղեծրեր՝ կորագծեր, եւ հենց նրանց անունով է հայկական էպոսը ներկայանում «ծուռ-ծռեր» անունով: Հայկական էպոսում, Քառասուն Öյուղ Դեղձուն Ծամին(արեգակին) հարս բերելու ցանկությամբ, դեպի անդրաշխարհ ուղեւորվող երկվորյակները «ձեւավորում» են խավարման 54 տարվա պարբերափուլը: Հնում, երկրագնդի առանցքի տատանման՝ պրեցեսիայի օրենքով եւ տեսողական պերսպեկտիվայի հիմքով, քրմերը հաշվել էին, որ արեւի եւ լուսնի ուղեծրերը հատվում են «Երկվորյակներ» (լուսնի հյուսիսային մակաձ) եւ «Աղեղնավոր»(լուսնի հարավային մակաձ) աստղատներում, եւ 54 տարվա պարբերափուլով տեղի է ունենում խավարում(գծ. # 1, #2): Էպոսում, վերջին 4-րդ ճյուղում, Պստիկ Մհերի Ագռավաքարից դուրս ելնելու պատումում առկա թվաբանական խնդիրը նույնպես խավարման այս պարբերափուլի մասին է, բայց արդեն ոչ թե աղերսվում է «տիեզերքի ծննդյան», այլ նրա ավարտի հետ (գծ. #4): «Սասնա Ծռեր» հնագույն հայկական հավատամքային կարգակառույցը՝ էպոսը, լիովին բացահայտում է, թե ինչո՞ւ են հին քրմերը «Մհերի դուռ» կոչված քարաբլուրի վրայի արձանագրության մեջ զոհաբերվելիք կենդանիների թվաքանակները Հալդիի համար «նախընտրել»՝ 17-34 թվերը (17 ցուլ եւ 34 խոյ զոհաբերել Հալդիին), իսկ երեք ------------------------------------------------------------------------------------------"1,- Ս. Հմայակյան, «Վանի թագավորութ. պետական կրոնը», Երեւան, 1990թ., էջ 24: ^ "2,- «Խ1հո ս Խaհ» - արեւ ու լուսին, 8. Լ. Մaո մօr Մarմօո, Տօ1օոօօ ՃՃakօո1ոջ 11, Օ»1օrմ Սո1Մ., Ի.Y. 1974, ք. 150.

- 69 Գծագիր # 3

գլխավոր դիցերի համար՝ 27-54 թվերը:

(1) Խալդի (2) Թեյշեբա (3) Շիվինի

(

Ցուլ

(

Խոյ

Այն մասին, որ լուսինը հարավային մակաձում լիալուսին է եւ իր դիրքով փակում է արեւը, կա հայկական էպոսի թե՛ վերջաբանում, թե՛ էպոսի 1-ին ճյուղում: Էպոսի 1-ին ճյուղում, վաթսուն փահլեւանների (60-ը ժամանակի խորհուրդն է) հետ մարտնչող Սանասարին, որի աչքերը 40 փահլեւաներին սպանելուց լցվել էին արյունով, եւ նա չէր տեսնում, օգնության է հասնում Բաղդասարը, որն իր մարմնով փակելով եղբորը թշնամիներից, կոտորում է մնացած 20-ին: Խավարման 54 տարվա պարբերափուլի մասին հիշատակվում է շումերական Ուրուկում գտնված կանիֆորմի սալիկի վրայի տեքստում (F. 1ԱՍՏԻAՍ

Գծագիր # 4

-0AՄՇIՄ, 1ճԵ1611s d’Սուն, Քճուs 1922, 16x1 ոօ. 14’: B. L. զճո d6ո Wճոd6ո, SԸւ6ոԸ6 Awճն-

á á

á á

.

6ուոg II, Oxfօոd Սուզ. Քո6ss, Մ.Y. 1974, p. 103): Հայկական էպոսի վերջաբանում

տեղ գտած խնդիրըը, ինչպես շումերական հաշվարկները, արված են ՇԱՐ - 3600-ի հիմքով: Փաստորեն, Փոքր Մհերի Ագռավուքարից ելնելու 54 տարվա պարբերափուլը մենք ստանում ենք բառացի հետեւելով էպոսի վերջաբանում տեղ գտած ուղերձին, որն իրենից թվաբանական խնդիր է ներկայացնում: Ընդգծենք, որ խավարման 54 կամ՝ 53. 333 տարվա պարբերական փուլը վերաբերում է միմիայն` «մոտավորապես նույն օրը, մոտավորապես նույն ժամին տեղի ունեցող խավարման փուլին: Հույն հեղինակ Գեմինոսը (1saջօջe, eմ. Խaո1է1-էսs, օհaքէeո 18) բացահայտում է, որ Տaոօs-ը՝ խավարման այս պարբերաշրջանը Խալդեացիներից է վերցված եւ կոչվում է՝ լիարժեք պտույտ (1սll ոօll1ոջ օ11) " 1: ՇԱՐ-ի (Մովսես Խորենացի, «Հայոց Պատմություն»), որ Հայկական ՇԱՐհունարեն Սարոսն է, գաղափարանշանը հնագույն շումերական ՇԱՐ-ի` շրջահամակարգում՝ շրջանագիծն էր (գծ. #3): Եվ եթե ՇԱՐ նագծի երկարությունը մոտ 54 (53.38) տարի է, ապա շրջանագծի տրամագիծը 17 է: «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ Հալդիին պիտի զոհաբերվի 17 ցուլ եւ 34 խոյ: Երեք գերագույն աստվածներին՝ Խալդի, Թեյշեբա, Շիվինի, զոհաբերվելիք ցուլերի թվաքանակը՝ 27, խոյերի թվաքանակը՝ 54 է: _____________________________________________________________________ "1, - 8. Լ. Մaո մօr Մarմօո, Տօ1օոօօ ՃՃakօո1ոջ 11, Օ»1օrմ Սո1Մ., Ի.Y. 1974, ք. 103.

- 70Հայաստանում, Գառնու Միհրի տաճարի(նկ. #1) պարագիծը՝ լայնության եւ երկա-րության բազմապատիկը 6 2 9 հարաբերությամբ է, որը նույնպես 54 է (6 2 9 - 54): Ուրարտական գոտու կենտրոնական պատառիկում(նկ. #2), որտեղ պատկերված է արարչական համակարգը, արտաքին 54 շրջանաօղակները նույնպես ներկայացնում են 54 տարվա արեւի եւ լուսնի հանդիպման պարբերափուլը: Նկար # 2

Նկար #1

Գառնու տաճար, հատակագիծը՝ Ա. Սահինյանի

Ադանայի թանգարան, Նկարը՝ Ս. Հմայակյանի «Ուրարտուի պետական կրոնը» գրքից:

«Սասնա Ծռեր» էպոսում կա հետեւյալ վերջաբանը: Փոքր Մհերը փակվում է Ագռավաքարում եւ միայն տարին մեկ-երկու անգամ փորձում է դուրս ելնել: «Տարին երկու դիր դուռ կը բացվը՛: Զինք աշխարհ թամաշա կ’անի: Դավթի տղա Մհեր Համբարձման գշըր դուս կ’ըլնը, քառսուն հավուր ճամբախ՝ մեկ սհաթա կ’երթա. Քար որ բացվը՛, քառսուն օր վեր քարիրու կ’երթա. Ինչ խուղը՛ վրեն ընկընը՝ ձին կը խընդկի, Չկերի քելա, հիտ կդառնա: Համբարձման գիշեր Մհեր երկու սահաթ ժամանակ ունը, Մեկ սահաթ դուս կ’ըլնը, մեկ հիտ կը դառնա: Ձիու սոլ, մեծ սինու կանդար ի. Վուր խուղ ի բռնը, աշխարք պիտ ավիրա: Դավթի տղա Մհերին կասըն՝ Դավիթ -Մհեր: Դավթի ձին խրեշտակ նալըց.Դավիթ ասաց.- Խորոտ նալը: Ասաց.- Ի՛նչ խորոտ նալըմ, Քո ձիուն, քո ումր մեկ եղնը՛: Դավթի ազգ դեվըստաննիրուց ի»: («Սասնա Ծռեր», հատ. Ա, մաս 1, պատում «Ը», էջ 378, պատմող՝ մոկացի Վարդան):

Բառարան (Սասնա Ծռեր, հատ. Բ, էջ 710-849: Երեւան, 1951թ.): Հավուր - ավուր, օրվա, (գիշերահավասարին օրը՝ 12 ժամ օր, 12 ժամ գիշեր): Մեկ սահաթ - մեկ ժամ, ժամացույց, նույն ժամին, իսկույն: Խուղ - հող: Ձիու

á

á

.

սոլ - պայտ: կանդար - չափ: Սինի - պղնձե մեծ ափսե: Ումր կյանք, հասակ: Համբարձման տոնը հին հեթանոսական ամենամեծ տոներից է՝ Ծաղկամոր տոնն էր "1: գիշեր՝ Մայիս 17-18: Քրիստոս հարությունից՝ Համբարձման գիշեր Ապրիլ 7-8, համբարձվում է՝ 40 օր հետո, Մայիս 17-18:

á á

Գծագիր # 1

Արեւի եւ Լուսնի շավիղներ: Լուսնի հարավ. մակաձg

Հյուսիսային մակաձg Գծագիր # 2

Փոքր Մհերի համբարձման գիշերը Ագռավաքարից ելնելն աղերսվում է աստղագիտական երեւույթներով հիմնված փուլային ժամանակների հետ: «Սասնա Ծռեր» էպոսի Փոքր Մհեր ճյուղի համարյա բոլոր պատումներում տեղ գտած այս խնդրը, մինչեւ այժմ, որեւէ մեկի ուշադրությունը չի գրավել: «... Ձիու սոլ, մեծ սինու կանդար ի»: Էպոսի թաքնագիտական ուղերձում ընդգծված թվերը եւ չափերը բացառիկ կարեւոՍՈԼը պայտն է, որ ունի կիսալուսնի րություն ունեն: Այստեղ ձիու ՍՈԼ ձեւ, կԱՆԴԱՐԸ՝ ըստ 7-րդ դարի մատենագիր Անանիա Շիրակացու,- կենդինարն է (keոէê ոaո1օո)" " 2: Ա. Շիրակացու կողմից բերված խնդրի մեջ «...Ինչպես պարզ երեւում է նրա լուծումից, երեք "3 : հազար եւ վեց հարեւր դահեկանը հավասար է 1/2 կենդինարի»" Այսինքն, կենդինարը («Սասնա Ծռեր» էպոսի կանդարը) հավասար է "4, որի կեսը՝ 3600 է: Սա շումերական ՇԱՐՆ-է՝ 3600ը, որ 7200-ի" 3600-ն է, կեսը պայտն է՝ ՍՈԼ, որ 1800 է: Հնում մեկ տարին(սխեմատիկ տարին) 360 օր էր հաշվվում: Գիշերահավասարի ժամանակ, օրը՝ 12 եւ գիշերը՝ 12 ժամ է: Ըստ էպոսի, Մհերը երկնքով է անցնում գիշերը, ուրեմն, այստեղ Մհերը որպես գիշերային երկնքի լուսատու է նկատի առնված: Մեկ ավուր ճանապարհը՝ 12 ժամվա ճանապարհ է: Փոքր Մհերը 40 ավուր ճանապարհը մեկ ժամում է անցնում: Նրա արագությունը մեկ ժամում՝ 12 2 40 - 480 ժամ/ճանապարհ է: Իր ընթացքով «40 օր» գնալով հասնում է հողին(ուրեմն երկնքով էր գնո՞ւմ, չէ՞): 24 ժամը՝ «օր ու գիշերն է», միայն «օր»-ը՝ գիշերահավասարին, ըստ հնագույն համակարգի՝ 12 ժամն է: 40 օրը՝ 12 2 40 - 480 ժամ է: Մհերի անցած ճանապարհը մինչեւ հողին հասնելը նրա 40 օրվա ընթացքն է՝ 480 2 480 - 230400 ժ./ճանապարհ: Հողը Մհերի ծանրությունը չի կարողանում պահել, Մհերը վերադառնում է: Ետադարձը նույն արագությամբ՝ 230400 ժամ/ճանապարհ է: Ամբողջ գնալ-գալը՝ կես/կես կամ՝ 1800-1800________________________________________________________________________ "1,- «Սասնա Ծռեր», հ. Բ, 1951թ., Երեւան, էջ 849: "2,"3 "4, - Հակոբ Մանանդյան, «Երկեր» հ. Զ, 1985թ., Երեւան, էջ 250:

- 72-3600 - 2 2 230400 - 460800 ժամ/ճանապարհ, որը «ամբողջ շրջանն» է՝ գնալն ու ետ դառնալը: Սա 19200 օր է, որ սխեմատիկ տարվա՝ 360 օր ժամանակային կտրվածքով,- լինում է 640 ամիս, որը մոտ` 53.333 Հ 54 տարի է: Սա արեւի պարբե1/3: Այն րական խավարման փուլն է, որ կրկնվում է ամեն 54-րդ տարում՝ 53 - 1/3 մասին, որ լուսինը հարավային մակաձում լիալուսին է եւ իր դիրքով փակում է արեւը, հիշատակվում է շումերական Ուրուկում գտնված կանիֆորմի սալիկի վրայի տեքստում (F. 1ԱՍՏԻAՍ-0AՄՇIՄ, 1ճԵ1611s d’Սուն, Քճուs 1922, 16x1 ոօ. 14’)"1: Հայկական էպոսում տեղ գտած խնդիրը, ինչպես շումերական հաշվարկները, արված են ՇԱՐ - 3600-ի հիմքով: Փաստորեն, Փոքր Մհերի 54 տարեփուլը մենք ստացանք՝ 480 2 480 2 2 գործողությամբ, բառացի հետեւելով էպոսի վերջաբանին: Եթե 54 տարին բազմապատկենք եւս 480 թվով, որ համակարգի կարգակառույցն է միտում(4-8-0), ապա կստանանք՝ Եոeօess1օո-ի երեւույթով պայմանավորված, տիեզերական մեծ տարվա 25920 ժամանակը, որը 7.2 ՇԱՐ է (25920 : 3600): Այժմ, էպոսի ուղերձում՝ «Ձիու սոլ, մեծ սինու կանդար ի» արտահայտությունը, քննարկենք հնում գոյություն ունեցող չափման միավորներով: Բայց, նախ եւ առաջ պետք է ասել, որ Հայաստանում այս կշիռների ու չափերի մասին գրավոր հիշատակումներ կան դեռեւս 5-րդ դարից, որովհետեւ, ինչպես Հակոբ Մանանդյանն է ընդգծում՝ «Թարգմանական հին գրականության մեջ, եւ մասնավորապես, Հին եւ Նոր կտակարանների հայերեն թարգմանություններում՝ կշիռների եւ չափերի օտար անունները հայերենում փոխարինված են հաճախ Հայաստանում գործածվող կշիռների ու չափերի անուններով»"2: Քանի-որ՝ «Հայաստանում գործածվող կշիռները եւ չափերն իրենց քաշով ու տարողությամբ տարբեր են եբրայական ու այլ սիստեմների կշիռներից ու չափերից»"3: Այժմ, «Ձիու սոլ, մեծ սինու կանդար ի» դարձվածքը ներկայացնենք 7-րդ դարի մատենագիր, աստղագետ, տոմարագետ, թաքնագետ Անանիա Շիրակացու (ինքն իր մասին ասում է՝ ծածկագետ)"4 չափերով եւ կշիռներով, որոնք ուղղակի առնչվում են «Սասնա Ծռեր» էպոսում Փոքր Մհերի Համբարձման գիշերը ելնելու հետ: «Սասնա Ծռեր» էպոսում կանդարը՝ կենդինարն է: «կենդինարն 7200 դահեկան: Եւ մանր մանր բաժանելով զկենդինարն, լինի ... փշիտ 230400, գարեհատ 691200»" 5 : «Գարեհատը կշխռների ամենափոքր միավորն է, որով Անանիա Շիրակացին որոշում է իր մյուս կշիռները»"6: 6912 գարեհատը Շիրակացու ամենափոքր կշռի միավորն է" "7 : «Սասնա Ծռեր» Էպոսում նաեւ կա հետեւյալ ուղերձը՝ «Երբ ցորեն եղավ քանց մասուր մի, _____________________________________________________________________ "1, - 8. Լ. Մaո մօr Մarմօո, Տօ1օոօօ ՃՃakօո1ոջ 11, Օ»1օrմ Սո1Մ., Ի.Y. 1974, ք. 103. "2, "3, 5, - Հակոբ Մանանդյան, «Երկեր» հ. Զ, 1985թ., Երեւան, էջ՝ 238-239, 250-251: "4, - «Հայ մատենագիրներ, Ա. Þիրակացի» 1979թ., Երեւան, էջ 253: "6, "7, - Հակոբ Մանանդյան, «Երկեր» հ. Զ, 1985թ., Երեւան, էջ 250-251: 6912 գարեհատը 2 100 - 691200 - «մեծ գարեհատ», որ կենդինարն է:

- 73 Ու գարին եղավ քանց ընկույզ մի, Էն ժամանակ հրամանք կա, որ ելնենք էդտեղեն»" 1 :

Գծագիր # 1

s1մ1 -60 ± ---------------------- "

s1մ1

123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 s1մ1 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 Սրբազան չափ՝ 123456789012345678901234 123456789012345678901234 1 1KՍ - 60 2 60 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234

s1մ1 - քառակուսու կողմ

Գծագիր # 2 s1մ1

± ----------------------- "

s1մ1

123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 s1մ1 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234

ոeհո

Ճ - s1մ1 2 - ոeհո - քառակուսու մակերես: Եթե s1մ1-ն - 60, ապա ունենում ենք 60 2 60 սրբազան չափը՝ մեկ 1KՍ-ն, եւ ոeհո -ը դառնում է սրբազան քառակուսու մակերեսը՝ 3600 (60260):

Այստեղ, Փոքր Մհերի ելնելու թաքնագիտական ուղերձում, 1ին՝ ժամանակը զուգահեռաբար աղերսվում է կշռային չափերի հետ, 2-րդ՝ բացահայտ ընդգծվում է ցորենի եւ գարու մեծանալու մասին, 3-րդ՝ Մհերի Ագռավաքարից ելնելու խնդրի մեջ, ժամային հաշվարկների թվերը լիովին համատեղվում են կշռույթայինի հետ: Փաստորեն, մեկ կանդարը (կենդինարը) հավասար է՝ 230400 փշիտի եւ 6912000 Գարեհատի, քանի որ մեկ փշիտը ծանր է մեկ գարեգատից երեք անգամ. «կշիռ 3 գարեհատաց ըստ պարսկական լեզուի կոչի փշիտ»"2: Փոքր Մհերը 40 ավուր ճանապարհը մեկ ժամում է անցնում: Նրա արագությունը մեկ ժամում՝ 12 2 40 - 480 ժամ/ճանապարհ է: Ըստ էպոսում առկա բառացի ուղերձի՝ 40 օր գնալով հասնում է հողին: 40 օրը՝ 12 2 40 - 480 ժամ է: 40 օրվա նրա անցածը՝ 480 2 480 - 230400 ժ./ճանապարհ, Մհերի անցած ճանապարհն է մինչեւ հողին հասնելը. հողը նրա ծանրությունը չի կարողանում պահել, վերադառնում է: Էպոսում, Գարու հետ կապված զուգահեռը նույն բանն է: Ամենափոքր կշռի միավորը՝ Գարեհատն է: Նրա կշիռը Ա. Շիրակացու մոտ ցույց է տրված՝ 6912 գարեհատ: Էպոսում՝ «Երբ գարին դառնա քանց ընկույզ մի» դարձվածքը պարզ հասկացնում է՝ ամենափոքր կշռի միավոր Գարեհատի (0,04 գրամ) բազմապատկում մինչեւ մեծ գարեհատ՝ կանդար: Գարեհատ՝ 6912 2 1000 - 6912000 - կանդար: Եվ, 6912000 գարեհատը հավասար է 230400 փշիտի, կանդարի: 6912000 գարեհատ - 230400 որը հավասար է մեկ կանդարի փշիտ - մեկ կԱՆԴԱՐ: 230400 փշիտը - 230400ժամ/ճանապարհ: Մյուս կողմից, Ցորենի մեկ հասկի վրա կա 60 հատ ցորենի հատիկ եւ այն հայերենում կոչվում է՝ վաթսնավոր (60-ական)"3: ______________________________________________________________________ "1, - «Սասունցի Դավիթ», 1989թ., Երեւան, էջ 417: Ե՞րբ է Փոքր Մհերը դուրս ելնելու քարից: Բերենք 70 պատումներից մի քանի տարբերակներ 1.«Երբ ցորեն եղավ քընց ալուճ ու գարին եղավ քընց մասուր մի»"1, 2.«Չուր ցորենի հատ եղնի մասրի բարա», 3.«Երբ ցորենի հատն եղավ մեկ մասուր»"2, «Հար գորիգն չեղնի մասրի խադար, հար ցորին չեղնի ընգույզի խադար, Մհեր տուրս չեղնի զուղրի մեչեն», «Հար գորիգն գ’եղնի կըց մասուր, հար կարին գ’եղնի կըց շգլուր»"3, 4.«Չուր ցորենի խատ եղի քանց մասուր մը» " 4 : Բոլոր պատումներում եղած վերջաբանները հաշվի առնելով, էպոսի խմբագիրները ստեղծել են հավաքական վերջաբան-ուղերձը: "1-«Ս. Ծ.», հատ. Բ, պատում Ա, "2- «Ս. Ծ.», հատ. Բ, մաս 1, պատում Բ, "3- «Ս. Ծ.», հատ. Բ, մաս 1, էջ 195-196, "4 - «Ս. Ծ.», հատ. Բ, մաս 1, էջ 246: "2, - Հակոբ Մանանդյան, «Երկեր» հ. Զ, 1985թ., Երեւան, էջ 238-239: "3, - Ա. Դավթյան, բանավոր:

Գծագիր # 4 - 60 2 60 - ոeհո -3600- քառակուսու մակերես, ոeհո 2 6 - 21600 - խորանարդի մակերես: ոeհո 2 6 2 2 - 43200 - խորանարդի ներքին եւ արտաքին մակերեսների գումարի, որ մեր 12 ժամն է՝ վայրկյաններով ու նաեւ տիեզերական լոգոսի՝ Բրահմի կյանքի 12 ժամն է: 4միլրդ 320 միլիոն տարին, որ Բրահմի ցերեկային 12 ժամն է, արտահայտված է նույն 60 2 հիմքով, եւ վայրկյանը որպես տարեփուլ ներկայացնելով:

s1մ1

"D1օk Teոes1, “Լօsէ D1sօօՄeո1es”, 2002, ՍՏՃ, ք. 47.

Գարին հացաբույս է: Շումերական չափման միավոր ՕՃՔ-ը՝ 60 է, իսկ ՕՃՔ2 - 60 2 60 - 3600, որը նաեւ շումերական՝ ՏՃՔ - 3600 տարեշրջանի թիվն է, եւ որի պատկերագիրը՝ սիմվոլը, շրջանաօղակն է: Սա հայերեն ՇԱՐ-ն է, հունական ՍԱՐՈՍ-ն է եւ այլն: Շումերական համակարգում քառանկյան մակերեսը կոչվում էր ոeհո տերմինով(էջ73, գծ. # 1, 2): Ուրեմն, ՕՃՔ - 60: ՕՃՔ2 - ՏՃՔ - 3600 ոeհո: Այսինքն, շումերական համակարգում, թե՛ ժամային թվերը - ոeհո (Տ ՃՔ- 3600 տարի) , թե՛ երկրաչափական թվերը (ոeհո - 60 2 60 -3600 մակերես), այս դեպքում սրբազան չափի մակերեսը, լիովին հարմարեցված են համակարգային նույն սխեմայով, որտեղ ՏՃՔ-ը եւ ոօհr ունեն նույն թվային արժեքները, որը «Սասնա Ծռեր» էպոսում Փոքր Մհերի ընթացքի մասին է եւ հաշվվում է ցորեն-գարու հիմքով: Հարց է առաջանում, 4-5 հազար տարի առաջ պատմության թատերաբեմից «վերացած» շումերական հաշվարկներն ու տերմինները ի՞նչ գործ ունեն հայկական «Սասնա Ծռեր» էպոսում: Պատասխանը մեկն է. հայ ժողովուրդը շումերական ժամանակներից այս հնագույն իմաստնության ժառանգորդն է:

Փոքր Մհերի Ագռավաքարից ելնելու փորձը՝ խավարման 54 տարեփուլ: Փոքր Մհերի Ագռավաքարից ելնելու 54 տարեփուլը, որ տիեզերական Եոeօess1օո-ի երեւույթով պայմանավորված խավարման փուլային կրկնության ժամանակն է, եւ աղերսվում է Հնդ-արիական՝ վեդայական գերագույն աստվածություն հայր Մահա-ի կյանքի, եւ օրվա ժամանակների հետ: Հնդկական համարվող, վեդայական սանսկրիտ տեքստերում, գերագույն աստվածություն՝ հայր Մահա-ի (Ե1էa Խaհa) անունը, -՛ ուղղակի աղերսվում է՝ Ե1էa՛ «հայր» եւ "Խaհa «լուսին, ժամանակ» իմաստների հետ: Բրահմի նյութականորեն արտահայտվելու կյանքի տեւողությունը կամ նրա 100 տարին՝ 311040000000000 երկրային տարի է" 1: «Հնագույն հնդեւրոպացիների մոտ լուսինը համարվել է որպես ժամանակի չափման տերմին, որ բխում է "Խeհձեւից»"2: Բրահմի 12 ժամվա ընթացքում (4 միլյարդ 320 միլիոն տարի), երբ նա արթուն է «ձեւավորվում» է նյութական տիեզերքը՝ չորս ժամանակափուլերով: Փոքր Մհերի հետ աղերսվող խավարման 54 տարեփուլը, փաս______________________________________________________________________ "1,-Ն. Վ. Բարգինսկայա, «Օրացույց», հոդվ., «Խèôû ոàճօօօօ աèճà», ò. Լ, Խ. 1980, Շ. 612-615. "2-, T. Օaոkոel1մշe ծ V. 1ՄaոօՄ, “1ոմօ-Eսոօքeaո ծ 1ոմօ-Eսոօքeaոs”, NeՃ Yօոk, 1995, ք. 591.

- 75 տորեն, հիմնարար թիվ է գերագույն էակ Բրահմի կամ Հալդիի օրվա 12 ժամերի չորս փուլերի համար, որոնք կոչվում են չորս Մահայուգաներ՝ 54 2 32 - 1728, 54 2 24 - 1296, 54 2 16 - 864, 54 2 8 - 432: Փաստորեն, «54» հիմնարար թիվը բազմապատկելով՝ 8, 16, 24, 32 թվերով, ստանում ենք տիեզերքի արարման չորս շրջանները՝ զերոների աբստրակտումով: Շրջաններ 1) Ոսկի - 60 Թորոս - Ծովինար կրիտա Յուգ 60³ 2 8 - 1728000 Տրետա Յուգ 2) Արծաթ - 60 Սանասար - Դեղձուն 60³ 2 6 - 1296000 Դվափարա Յուգ 3) Պղինձ - 60 Մեծ Մհէր - Արմահան 60³ 2 4 - 864000 կալի Յուգ 4) Երկաթ - 60 Դավիթ - Խանդուդ 60³ 2 2 - 432000 Ընդհանուրը՝ 4,320000: (Չորս յուգաների հայկական զուգահեռների մասին փաստերը տես՝ «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասնա Ծռեր էպոսը» գրքում, 2007թ.):

«54» թիվը՝ 54 տարին մեկ խավարման շրջափուլն է, իսկ 8, 16, 24, 32 թվերը, կառուցված են «8» թվի հիմքով՝ 1 2 8 - 8, 2 2 8 - 16, 3 2 8 - 24, 4 2 8 - 32: «Ութ» թվի հետ աղերսվող արարչական հնագույն հիշատակությունները բազմաթիվ են, կես - 4 սակայն ամենակարեւորն այն է, որ,- «Նախահնդեւրոպական ժամանակներում արիացիների մոտ արխայիկ թվային համակարգը հիմնված է եղել չորս թվով հաշվարկման վրա, որը հետագայում փոխվել է տասական համակարգով»: «Ութ» թիվը հասկացվում էր՝ երկու անգամ չորս: «Ութ» թիվը՝ երկու անգամ չորս, շրջանի լրման թիվն էր. թիվ «ինն» ոeՃeո- , նշանակում էր՝ ոeՃօ- «նոր», ութ թվի (երկու անգամ չորս) շրջանի լրումից հետո»"4: Փաստորեն, չորս մահայուգաները «կառուցված» են՝ մեկ ութ, կրկնակի ութ, «Ամբողջ» եռակի ութ եւ քառակի ութ թվերը 54 թվի հետ բազմապատկումներով: - 4-4 - 8 ¶երագույն աստվածություն Հալդիի օրվա (12 ժամեր) չորս փուլերը «ձեւավորում» են ուրարտական՝ 1.Âեշեյբա, 2.Þիվինի, 3.Êուտուինի, 4.îուրանի աստվածությունները, որ «Սասնա Ծռեր» էպոսի՝ 1.Âորոս, 2.Սանասար, 3.Մեծ Մհեր, 4.¸ավիթ աստվածություններն են: Փաստորեն, Պյութագորի, Պլատոնի փիլիսոփայական դպրոցների միստիկ ----------------------------------------------------------------------------------------------------"3, - T. Օaոkոel1մշe, V. 1ՄaոօՄ, «1ոմօ-Eսոօքeaո Ճոմ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs», 1995, ք. 747 (Եօkօոո7 1959:319, Տշeոeոe՛ո71 1960:173).

- 76թվերը, որ հնագույն հավատամքային համակարգի հիշողություններն են, իրականում երկրագնդի առանցքի տատանումով պայմանավորված, որ կոչվում է տիեզերական պրեցեսիա, արեւի աստեղատներով «ընթացքն» է, որի հիմքով է գրված հայկական հնագույն «Սասնա Ծռեր» էպոսը, եւ նույն մոտեցման արդյունք է «Մհերի դուռ» անունով արձանագրության մեջ՝ աստվածների համար սահմանված զոհաբերությունների թվաքանակները: Ըստ հնագույն համակարգի, տիեզերական շաբաթը՝ 504 մարդկային տարի է, մեկ տարին՝ 25920 մարդկային տարի է եւ այլն, երբ գերագույն Աստծո նյութական արտահայտություն Մակրոկոսմոսի՝ Բրահմի համար, այն մի քանի ակնթարթ է (սըհաթ): Փոքր Մհերի մեկ ակնթարթը քարայրում (քարայր խորհրդանիշը նշանակում է՝ բուն երկինք), հավասար է մարդկային կյանքի մեկ տարվան: «կարմիր կիրակին հիրկվան պատարագ որ կըլնը, Էն հիրիկվան մեկ մարդ ուր ախչկան կ’ասը. -Իլի կինա ժամ, մում կպը, ոխնուկ կրակ առ, բի: Ախչիկ կըլնի տուս, կ’իրիշկը, կը տեսնա՝ Եդա քարեն ճրագի բուխ կելնի. Էդ ախչիկ ելավ կինաց էն ումուտով, թի ժամն ի, Մտավ էնտեղ, զճրագ կպցուց, Դարձավ, տը կըեր, տուռ եկավ իրար. Ախչիկ մնաց էնտեղ: Տեսավ, որ երկնուց մանանա իկի. Մհերն էլ առից, կերավ, ձին էլ, ախչիկն էլ: Էլ չքաղցացան մինչեւ տարին թըմըմավ: Էն ավուր որ, ինչ տարին թըմըմավ, Ախչիկ զճրագ կպուց. Ինչ տուռ բացվավ, ելավ տուս, Öրագ առից, եկավ տուն: Խեր ասաց, - Ախչիկ, Եսիկ տարին թըմըմավ, տու հո՞ւր էր կացի: Ախչիկ եսաց. – Խերիկ, չէ՞ ես նուր կացի. Öրագ կպուցիր, դարձիր իմ, Իսկի չիմ նստիր էնտեղ»: (Գրի է առել Գ.Հովսեփյանը, 1892թ., պատմող՝ Մոկացի Հովան: «Ս. Ծ.», հատ. Ա, էջ 244-245, Երեւան, 1936թ.) :

-

Տիեզերական հայր-մայր-որդի: Հինգերորդ դարի հայ մատենագիր Մովսես Խորոնացու միջոցով մեզ հասած արարչության մասին հայկական հնագույն հեթանոսական պատումային տարբերակը եւ Միջագետքյան (մ.թ.ա. 11 հազարամյակ) տարբերակը, կարծես մեկը մյուսի նմանակն է. երկու տարբերակներում էլ ընդգծվում է նախաստեղծ աստվածային առաջին զույգի կամ՝ երկնքի ու երկրի միությունից սկսվող արարչությունը, ինչպես նաեւ գոյաբանական աշխարհի արարման մեջ եղեգնիկի անկյունաքարային կարեւորությունը: Երկու տարբերակներում էլ եղեգնի մասին հիշատակվում է՝ որպես տիեզերքի արարչության համար նախահիմք-փող, որի միջոցով են արտահայտվում աստվածները: Փաստորեն, Միջագետքյան «Արարման էպոսի» նորագույն թարգմանությունը (1989թ.), որը վերականգնված տեքստի առավել ճշգրտված տարբերակն է, բացահայտում է ոչ միայն արաչության մասին երկու տարբերակների ակնհայտ նմանությունը, այլ նաեւ ակնարկում՝ մեկը մյուսից սերելու կամ, նախնական՝ մայր տարբերակից երկու պատումների ծագման հնարավորությունը: Բաբելական տարբերակ

Հայկական տարբերակ

Երբ վերեւում երկինքը դեռ չուներ անուն Ոչ էլ ներքեւում երկրի անունն էր արտաբերված, Ափսուն՝ ամենաստեղծը նախածին, Եւ Թիամատը՝ մայրն ամենածին, Միասին իրենց ջրերը խառնեցին, Երբ դեռ չէր ձեւավորված նախահողը սնուցող, Երբ նույնիսկ դեռ չկար նախահիմքերը եղեգնիկի, Երբ ոչ աստվածներ կային արտահայտված, Ոչ արտաբերված անուններ ու ճակատագրեր... Որից հետո միայն աստվածները ծնվեցին նրանցից: Լահմուն (եւ) լահամուն անսպասելի հայտնվեցին, Նրանց անունները արտաբերվեցին" 1 :

Երկնէր երկին, երկնէր երկիր, Երկնէր եւ ծովըն ծիրանի. Երկն ի ծովուն ունէր եւ ըզկարմրիկն եղեգնիկ: Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր, Ընդ եղեգան փող բոց ելանէր, Եւ ի բոցոյն վազէր խարտեաշ պատանեկիկ: Նա հուր հեր ունէր, Բոց ունէր մօրուս, Եւ աչկունքն էին արեգակունք:

Հնագույն շումերական պանթեոնում հիերարխիայի գլուխը սկսում է ՃN եւ K1,արական եւ իգական աստվածություններով: Բաբելական տարբերակում նույնպես՝ ԱՓՍՈՒ եւ ԹԻԱՄԱՏ արական եւ իգական առաջին աստվածությունների միությամբ է սկսվում արարչությունը, ինչպես հայկական տարբերակում՝ երկինք եւ երկիր միությունից ծնվում է նոր աստվածություն: Նույնն է նաեւ եգիպտական ________________________________________________________________________ 1,- |(8սէ հaմ ոօէ 1օոոeմ քasէսոes, ոօէ մ1sօօՄeոeմ) ոeeմ-Եeմs. Այո՝ եղեգնիկ, փորձել ենք որքան հնարավոր է հարազատ մնալ տեքստի բառերի ճիշտ իմաստներին: Տես՝ Տէeքհaո1e Dalle7, “Խ7էհs Բոօո Խesօքօէaո1a”, Օ21օոմ Սո1Մeոs1է7 Եոess, 2000|: Հետաքրքիր է, որ առաջին անգամ այս պատում-տեքստը հավաքվել եւ կարդացվել է 1876 թվականին Ջորջ Սմիթի կողմից, եւ պատումը եղել է խալդյան տարբերակով: Հետագայում դրա աքադերեն տարբերակն է հայտնվել, որը Լ. Վ.Քինգը անվանել է «Արարման յոթ սալիկներ» անունով: Նորագույն թարգմանության հեղինակ Ստեֆանի Դալլին բաբելական «Արարման էպոսի» մասին իր առաջաբանում կասկած է հայտնում, որ աքադական տարբերակը նախնական օրիգինալը չէ եւ հնարավոր է համարում, որ կասիտների թագավոր Ագում-կակրիմի (մ.թ.ա. ՃV1 դար) ժամանակ Էա-Մարդուկի (անունները տեքստում իրարամերժ փոփոխվում են, որը եւ հիմք է տալիս մտածելու ստեղծագործության ոչ սեմիտական ծագման մասին) հավատամքը նորից հետ է բերվել Միջագետք (տես՝ “Խ7էհs Բոօո Խesօքօէaո1a”, Տէeքհaո1e Dalle7, Օ21օոմ, 2000, էջ 229): Եւ սա պատահական չէ, օրինակ շումերական քաղաքակրթությունը

â ՋՈՒՐ

Իկոսահեդրոն

ՕԴ

Օկտահեդրոն

ՀՈÔ

Խորանարդ ՀՈՒՐ

Տետրահեդրոն

ԵԹԵՐ

Դոդեկահեդրոն

տարբերակում: Աթումն ասում է՝ «Ես մեկն եմ, որ դառնում է երկու...»,ձեւավորելով ՇՈՒ եւ ԹԵՓՆԱԹ զույգին: Հայկական տարբերակներում՝ ա) «Վահագնի Ծննունդ». երկնում է երկինքը, երկնում է երկիրը, երկնում է նաեւ Ծիրանի Ծովը, որտեղ գտնվող եղեգնյա փողից ծնվում է Վահագն աստվածությունը: բ) «Սասնա Տուն» էպոս. երկնքի կամոք (արական հիմք), Ծովի-Նարը (իգական հիմք), խմելով ծովի միջից բխած գերբնական աղբյուրից (արական հիմք) հղիանում է երկվորյակներով: Հնագույն հավատամքային համակարգ-տարբերակներում «ջուր», «հուր», «օդ», «հող» էլեմենտներն աղերսվում էին բնության մեջ գոյություն ունեղող կանոնավոր սոլիդների հետ:

ՀԱՅՐ-ՄԱՅՐ-ՈՐԴԻ, մենք

Տիեզերքի «կառուցման» գաղափարը որպես` ՀԱՅՐ-ՄԱՅՐ-ՈՐԴԻ տեսնում ենք հնդ-արիական «Րիգ Վեդա» սրբազան տեքստերում՝ ծավալների ներկայացմամբ (բնության մեջ գոյություն ունեցող հինգ ծավալները որպես՝ «հուր», «ջուր», «օդ», «հող», «եթեր» զուգահեռ սիմվոլներ, կա նաե՛ւ Պլատոնի մոտ (T1ոaeսs): Երկրաչափական ծավալներ՝ Իկոսահեդրոնը (1օօsaհeմոօո) եւ Դոդեկահեդրոնը (մօմeօaհeմոօո) կերպարային ներկայացմամբ՝ Պուրուշան եւ Պրակրիտին , հանդես են գալիս որպես նախնական «արական» եւ «իգական» երկվություն՝ աստվածություններ, որոնց «միակցումից» առաջանում է ութանիստ օկտահեդրոնը (օօէaհeմոօո) "1: Պուրուշան «արական» նախագոյությունն է, որ ստեղծելով իր հայելային հակադարձ արտացոլանքը՝ «իգական» Պրակրիտիին, նորից «ծնվում» է Օկտահեդրոն: Այս երկու աստվածությունները երկրաչափորեն նրանից՝ որպես Օկտահեդրոն ներկայանում են որպես՝ մեծ շրջանագիծ, որն ամբողջն է, եւ նրա հայելային արտացոլանքը՝ նոր շրջանաօղակ: Այս երկուսի «միակցումից», շրջանագծերի Ք-ը՝ շառավիղը նույն է, եւ երկու օղակները միասին, հատման հատվածում, «ստեղծում են» որդուն՝ Օկտահեդրոնին: Հնագույն հնդեւրոպացիների մոտ արարչական դուալիզմը նաեւ արտահայտվում էր որպես արական «արեւային աղբյուր» եւ իգական «լուսնային աղբյուր» ներկայացմամբ (տես հաջորդ էջի նկարը): Հայկական «Սասնա Ծռեր» էպոսում տեսնում ենք նույն համակարգը: Գագիկ թագավորը՝ երկվորյակների պապը, աղերսվում է Իկոսահեդրոն սոլիդի հետ, իսկ երկվորյակ աստվածությունը ութանիստ օկտահեդրոնն է, որ կազմված է երկու բուրգերից: «Հայր աստվածությունն» ինքը, որպես առաջին շրջանաօղակ________________________________________________________________________ ժառանգած աքադների գրականության մեջ Էնկի աստվածը հանդես է գալիս Հայա անունով (տես՝ Արտակ Մովսիսյան, «Արատտա», 1992թ., Երեւան, էջ 40: Հետաքրքիր է, որ բաբելական տարբերակում ՃԵ.ՏՍ անունը, որը ոչ աքադերենով եւ ոչ էլ ասորերեն լեզվով չի արտահայտում որեւէ իմաստ (միայն նշվում է նրա նախնականությունը՝ մեկը, որ կար ի սկզբանէ), հնդեւրոպական նախալեզվով ստուգաբանվում է որպես՝ ՃԵ,- «հայր» (հնխ.՝ aքa, հուն.՝ aք1ո, aքքհ7ո, գոթ.՝ aԵa, հայ. Ափու): Ըստ Ա. Դավթյանի ճշտման, շումերական գաղափարագիրը 7Ս.Ճ8 է, որ հայերեն՝ ծուավ-ծով -ն է, եւ ներկայացնում է այս աստվածության ճիշտ բնույթը: |Տես՝ Հր.Աճառյան, «Հայոց լեզվի պատմություն», հ. 1, 1936թ., էջ 119: Ա. Դավթյան, «Հայոց աստղային դիցաբանություն», 2004թ., Երեւան, էջ 176|: "1,- ՔօԵeոէ ԼaՃlօո, «Տeօոeմ Օeօոeէո7», ՍՏՃ, 1989, ք. 103.

Շումերական թվերի անուններն ու դրանց գաղափարագրերը: " - D1օk Teոes1, “Լօsէ D1sօօՄeո1es”, ՍՏՃ, 2002, ք. 47-49.

a -10

ŠUŠ Հ

- - 600 ոeոս

Šar

Հ 3600

- 79 ամբողջ՝ 20 (քսան) տետրահեդրոններից կազմված երկրաչափական ծավալ է, որ հաջորդ փուլում դառնում է երկու միացյալ բուրգեր` Սանասար եւ Բաղդասար: Ըստ «Սասնա Ծռեր» էպոսի պատումների, Սանասար եւ Բաղդասար երկվորյակներին թագավորը՝ (ըստ էպոսի պատումներից մի քանիսի՝ երկվորյակների պապը) նվիրում է 20 տուն-ընտանիք"1 կամ 30 տուն"2, որպեսզի բնակեցնեն «Սասուն» քաղաքը: Իկոսահեդրոնը, որը տիեզերական «արական» ամբողջն է, ունի 20 նիստ եւ 30 եզր: Փաստորեն, թագավորը (ծավալային՝ նա իկոսահեդրոնն է), որը «տիեզերական ամբողջի» սիմվոլն է, տալիս է այն բոլորն ինչ-որ ինքն ունի՝ 20 տուն-ընտանիք: Եթե ընդունենք այն փաստը, որ օկտահեդրոնն ունի 8 նիստ եւ երկվորյակները 2 միավոր են՝ 8-8-16, ապա կպարզվի որ՝ այս երկու ֆորմաները ստեղծում են՝ 20 - 16 - 36 «տուն»: Փաստորեն, Սասնա Տունն ինքնին ունի 36 միավոր» եւ, մ.թ.ա. Ճ1 դարին վերագրվող Միջագետքյան ԽՍԼ.ՃԵ1N աստղացանկում ներկայացված աստեղատների քանակը նույնպես 36 է: Մյուս կողմից, «Սասնա Տուն» էպոսը, գլխավոր հերոսների չորս սերնդափոխության, չորս ճյուղերից բաղկացած կառույց է: Ըստ խալդեական դպրոցն ուսանած Պյութագորասի (հաղորդողը Պլուտարքոսն է) , թվային համակարգում առաջին չորս զույգ եւ չորս կենտ թվերը Աստծո ամբողջն է` 2-4-6-8-20, - թագավորի 20 տուն (աստեղատուն) նվերը, 1-3-5-7-16, - երկվորյակները, 16 - 20 - 36"3, - ամբողջը, որպես 36 տուն-աստեղատուն կամ՝ 3600 կամ 3600: Քրիստոնեության մեջ՝ Հայր, Որդի, Սուրբ Հոգի,- «սուրբ երրորդության» սկզբունքը, հնագույն հեթանոսական հավատամքում գոյություն ուներ հազարամյակներ առաջ, որպես՝ Հայր-մայր-որդի: Երկու շրջանագծերի «միությունից» առաջացած միջանկյալ շեղանկյունը, որ օկտահեդրոն ծավալաձեւի հարթապատկերն է, Պյութագոր-Պլատոնական թաքնագիտական դպրոցների սրբազան երկրաչափության մեջ կոչվում էր՝ «ձուկ»: Հնագույն շումերական հավատամքային համակարգում, որպես բարձ«ձուկ» րագույն աստվածության ցուցիչ, օգտագործվում էր՝ «ձուկ» սիմվոլը: «Բնիկ հայերեն է 718.ՕՍN1 - 71սզսո1- ձիւկուն- Ձուկն-ք -ը, որ բարձրակարգ (եթե չասենք ամենաբարձրակարգ) աստվածության ցուցիչ- կենդանին է Շումերում» "4: Քրիստոնեական թաքնագիտության մեջ ներմուծված տիեզերական Քրիստոսն արտահայտվում է որպես «ձուկ-շեղանկյուն», որը հեթանոսական հնագույն համակարգում հայր-մայր աստվածությունների միուոթյունից առաջացած «մի________________________________________________________________________ "1,- «Սասնա Ծռեր», հ. 1, Երեւան, 1936թ., էջ՝ 986, պատում #23: "2,- «Ս. Ծռեր», հ. 1V, Երեւ., 1999թ., տես՝ «Մոտիվների համացանկ», էջ՝ 422, պատ. # 20: "3,- Խ. Ե. Էall, «Tհe Տeօոeէ Teaօհ1ոջs Օ1 Ճll Ճջes», ք. ԼՃՃ11. *4,- «Հայկական Լեռնաշխարհը Հայոց եւ համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրան», Երեւան, 2004թ., Արմեն Դավթյան, «Շումերական եւ հայկական աստղանունների զուգահեռ քննություն», էջ 132:

մայր

հայր

որդի Վերեւում՝ շրջանագիծը որպես ամբողջ՝ 360 0: Աջում եւ ձախում՝ գծային եւ ծավալային արտահայտությամբ «արական» իկոսահեդրոնը եւ «իգական» դոդեկահեդրոնը: Նրանց միացումից առաջացած ութանիստը՝ Օկտահեդրոնը:

մայր

հայր որդի

«Արական» իկոսահեդրոնը եւ «իգական» դոդեկահեդրոնը ներկայացված են որպես շրջանագծեր, որոնց հատման տեղում առաջանում է հարթապատկերային քառակուսին, որը ծավալային՝ Օկտահեդրոնն է, քրիստոնեական որդին՝ որպես «Ձուկ» ֆորմա:

ջանկյալ» որդի-աստվածությունն է: Նոր կտակարանում (Ըստ Յովհաննեսի, գլխ.21, 11) 153 հատ ձկների քանակությունը, որպես թաքնագիտական կոդ, հայտնի էր դեռ մ. թ. ա. V1 դարում, Պյութագորյան դպրոցից, որպես «Ձկան չափ»՝ բարձրության եւ լայնության հարաբերությունը՝ 153 : 265" 1: Վանի թագավորության պանթեոնում ՀԱԼԴԻ-ին զոհաբերվում է 17 ցուլ: 1ից մինչեւ 17 թվերի գումարը՝ 153 է: Փաստորեն, հայր-մայր՝ երկու շրջանաօղակների «մերձեցումից» ծնվում ___________________________________________________________ *1,- «. Fւeke & P. Gand,, ««he Jesus M,steւies », USA, 2000, p. 39.

Երկու շրջանագծերի միացումից, միջին մասում «ծնվում» է նոր աստվածություն:

է նոր աստվածություն՝ Որդին: - բաբելական՝ neru, - , աղերս600 թվի" 1 անունը՝ շումերական՝ ner, վում է Հայասա երկրի Ներգալ աստվածության եւ «Սասնա էպոսի» աստվածամայր Ծովինարի անվան հետ: ՆԵՐգալ - ծովիՆԱՐ 600 - 600 - 1200, որ «ամբողջի»՝ շրջանագծի, տրամագիծն է՝ 2Ք-1200, եւ քանի-որ հների մոտ, օրինակ վաղ Բաբելոնում(մ.թ.ա. 2500թ.թ.), ՊԻ թվի արժեքը՝ «3» է եղել" 2, եւ «բովանդակ-ամբողջի» գաղափարը ներկայացնող շրջանաօղակի պարագիծը՝ 3600 է, 2Ք 2 π=3600: 3600-ը՝ թիվ է, որ նաեւ ներկայացնում է տարեշրջան" "3 , որը հայկական եւ շումերական ՇԱՐ-ն է, հունական՝ Սարոսն է: Մեծամորի հնավայրի (մ.թ.ա. 111 հազ.) խորհրդապաշտական արձանասյան վրայի պատկերը ներկայանում է՝ իր ժամանակի արարչական աշխարհճանաչողությամբ եւ աստղագիտական իմաստներով: Առնանդամ սյան վրա, երկու շրջանաօղակների մեջ, ձախից դեպի աջ պտտվող սվաստիկան հաճախակի կրկնվում է հայկական լեռնաշխարհի հնավայրերից գտնված պատկերներում: Իրար մեջ երկու շրջանաօղակները կամ դրան համարժեք երկու քառակուսիներն իրար մեջ, որ ձեւավորում են ութաթեւ աստղը՝ 1 ամբողջը - 4 - 4 - 8, հնագույն համակարգն է: Մեծամորի արձանասյան վրա, պատկերված է արարչական սկզբունքը, որպես առաջին զույգի՝ հայր-մայր միությունից արարվող գոյաբանական աշխարհ, պատումային տարբերակով առկա է թե՛ հնդ-արիական Րիգ-Վեդայում(Պուրուշա-Պրակրիտի), թե՛ եգիպտական համակարգում(Շու-Թեփնատ), թե՛ հին բաբելոնյան տեքստում(ԱփսուԹիամատ), եւ թե՛ արարչության մասին «Վահագնի ծննունդ»(Երկինքերկիր), եւ «Սասնա էպոս» տարբերակներում: Հայկական լեռնաշխարհում, հների մոտ, այս մոտեցումը պարզ եւ ուղղակի ձեւով՝ թվերի լեզվով, առկա է ուրարտական շրջանի (մ.թ.ա. 1 հազարամյակ) «Մհերի Դռան» վրայի աստվածներին զոհաբերվող կենդանիների թվաքանակի արձանագրության մեջ: Արձանագրությունը՝ մինչեւ Հալդիի գլխավորությամբ աստվածներին զոհաբերվող կենդանիների ցուցակը սկսվում է՝ 6 այծ ողջակիզել Հալդիի համար հղումով: Այծը որպես զոհաբերության կենդանատեսակ միայն մեկ անգամ է հիշատակվում, եւ այն էլ 6 հատ եւ միայն զոհաբերվում է գերագույն աստվածությանը՝ Հալդիին: «Վեց» թվի հիմքով համակարգը՝ 6-60-ը, շումերական ժառանգություն, «շրջանաօղակժամանակ» ցուցող թվային համակարգն էր: ___________________________________________________________ "1, "2, "3,- D. Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 47- 51.

- 82«Շումերներն ունեին երկու համակարգային սիստեմ: Նրանք հաշվում էին 10 ական եւ 60 ական համակարգերով: Վեցական համակարգը մեր՝ 60 րոպեն - 1ժամի, 60 վրկ. - 1 րոպեի, որը նաեւ 360 աստիճան ցուցող կողմնացույցն է (6 2 60)»" 1: Որեմն, «Մհերի դռան» վրա գրված,- 6 այծ Հալդիին՝ նկատի է առնվել, որ Հալդին «ամբողջն» է, որպես՝ «Տիեզերական վիշապ», «շրջանավիհն» է, որն իր մեջ ներառում է ամենայնը: Շրջանագծից՝ անհունից հետո, առաջին «գոյությունը»՝ հեքսագոնն է, որ ունի 6 կողեզր: Հալդին ԲՈՎԱՆԴԱկ-ամբողջը լինելով հանդերձ, նաեւ առաջինն է պանթեոնում: Եթե որպես «ամբողջի գաղափար» նրան զոհաբերվում է 6 այծ, ապա Ցուլ: Էջ 20-ում որպես աստվածներից առաջինը՝ Հալդիին զոհաբերվում է՝ 17 Ցուլ մենք արդեն ցուցել ենք, որ Մհերի դռան արձանագրության զոհաբերությունների թվաքանակների մատրիցայում այծը միտում է 6V 2 - 8.484 երկարությունը: Հեքսագոնը, որ իկոսահեդրոն ծավալաձեւի հարթապատկեր-ֆորման է, ունի 6 -

~ կողեզր: Այս հեքսագոնի պարագիծը կլինի՝ 6 2 6V 2 - 50.904 51: Լուսնային տարին 354 օր է եւ մոտ՝ 51 շաբաթ է: Այս նույն հեքսագոնով կառուցված շրջանագըծի շառավիղը հավասար է` Ք- 6V 2 - 8.484, տրամգիծը հավասար է՝ -

~ 2Ք- 6V 2 2 2 - 16.968 17: Շրջանագծի պարագիծը մոտ 54 է: Հայր/մայր երկու շրջանագծերի միջնամասում առաջացած առաջին նոր ֆորման, որ շեղանկյունն է եւ աղերսվում է «ձուկ» գաղափարանշանի հետ, թե՛ Պյութագորյան թաքնագիտության մեջ, թե՛ շումերական համակարգում, ունի 153 թվի միստիցիզմը՝ որպես շեղանկյան հորիզոնական լայնություն, որն առկա է ուրարտական համակարգում: Թիվ «17»-ը՝ որպես 1-ից մինչեւ 17 թվերի գումար հավասար է՝ 153-ի:

Շրջանագծի մեջ 6 կողեզրերովը՝ հեքսագոնն է: Ուրարտական շրջանի (մ.թ.ա. 9-7դդ.) Վեց այծագլուխ վիշապներով ծիսական ջրամանը, որը համապատասխանում է վեց եզր ունեցող երկրաչափական հեքսագոնին: «Վեց այծ Հալդիին»

Երկու շրջանաօղակների հատման միջնամասում ձեւավորվում է շեղանկյունը, որի հորիզոնական լայնությունը 1-ից մինչեւ 17 թվերի գումարն է՝ 153:

________________________________________________________________________ "1,- D. Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 48, 51.

ԷՃԼD1 դիցանվան գրության եւ նշանակության շուրջ: Վան քաղաքից դեպի հյուսիս, փոքրիկ լեռնագոտու վրա է գտնվում «Մհերի դուռ» կոչված հայտնի այն ժայռը, որի վրա սեպագրված են բիայնական շրջանի հայկական աստվածների անունները՝ նրանց զոհաբերվելիք ցուլերի եւ խոյերի սահմանված թվաքանակներով: Ու թեեւ շարքում չկան «Մհեր» կամ «Ագռավ» անունները, սակայն քարաժայռը ժողովրդի մեջ հիշվել է «Մհերի դուռ» կամ Ագռավաքար անուններով: Նախ եւ առաջ, ներկայացնենք մի հատված Ա. Մովսիսյանի «Էalմ1 դիցանվան գրության, նշանակության եւ հարակից հարցերի շուրջ» զեկուցումից: |Լույս է տեսել «Հայկական քաղաքակրթությունը հնագույն ժամանակներից մինչեւ քրիստոնեության ընդունումը». Գիտաժողով (Զեկուցումների թեզեր), 2000թ., Երեւան, էջ 33-35|:

«1. Վանի թագավորության դիցարանում առանձնանում են մի խումբ դիցանուններ (Խալդի, Արդի, Սարդի, Ծինուարդի, Մելարդի (Շիելարդի), Արծիբիդի(նի)), որոնք ավարտվում են մ1 վանկով, որում ուսումնասիրողներն իրավամբ տեսնում <"մհes) բառը: են բնիկ հայերեն դի՝ «աստված» (<"մհes <"մհes 2. Հատուկ ուշադրության է արժանի այն հանգամանքը, որ դիցանվան գրության հարյուրավոր դեպքերում, առանց բացառության, առաջին վանկը գրվել է միայն հal վանկով (Քելիշինի արձանագրության բիայներեն մասի առաջին կեսի Ճlմ1 տարբերակը գրագրի վրիպակի արդյունք է, ինչը երեւում է նույն մասի երկրորդ կեսում եւ ասորերեն մասում առկա Էalմ1 ձեւից): Ողջ բիայնական սեպագրության մեջ (ավելի քան 600 արձանագրություններում) ուրիշ ոչ մի տեղ այն չի հանդիպում): հal վանկն արտահայտելու համար այլ դեպքերում կիրառվում են հaal, հa-l1, հa-lս կապակցությունները, որոնք երբեք չեն գործածվում Էalմ1 դիցանվան գրության մեջ: Էal վանկի՝ բացառապես գերագույն աստծո անվան գրության մեջ հանդես գալը մ1 «աստված» բաղադրիչից առաջ, չի կարող պատահական լինել եւ հատուկ նշանակություն չունենալ: 3. Վանի թագավորության սեպագիր սալիկների ուսումնասիրության արդյունքում Ի.Մ.Դյակոնովը նկատեց, որ բիայնական դպիրների կողմից կիրառված որոշ նշանաձեւեր գործածությունից դուրս էին եկել դեռեւս հին բաբելոնյան գրչության կենտրոններում, սակայն առկա են Ք.ա. 111 հազարամյակում եւ Ք.ա. 11 հազ. կեսերի խեթական եւ խուռիական դպրության կենտրոններում: Տրամաբանորեն, բիայնական սեպագրության ակունքները պետք է գան Ք.ա. 111 հազարամյակից կամ Ք.ա. 11 հազ. կեսերից: Այդ հենքի վրա հal վանկի բացառիկ կիրառության պարզաբանումը նոր հարց է առաջադրում. ի՞նչ իմաստ ու նշանակություն է ունեցել այդ վանկանշանը սկզբնապես:

" Աղուսյակը՝ Ա. Մովսիսյան, «Նախամաշտոցյան Հայաստանի գրային համակարգերը», Երեւան, 2003թ., էջ 37:

è

- 844. Շումերական պատկերանշան-գաղափարագրերից ծագող սեպագրերի զարգացումը դիտարկելիս՝ մեր հարցին ստանում ենք ուշագրավ պատասխան: Էal վանկը չունի երկրորդ նշանակություն (մինչդեռ բազմանշանակությունը չափազանց տարածված է միջագետքյան սեպագրության մեջ) եւ ծագում է շումերական լուսավորել» եռաբաղադրիչ աստղի տեսք ունեցող գաղափարագրից (ψ): Այս «լուսավորել լուսավորել ուշագրավ երեւույթը գալիս է լրացնելու մեր պատկերացումները Խալդիի պաշտամունքի մասին, ընդգծելով դրանում երկնային լույսի գաղափարի կարեւոր տեղը: Սեպանշանի նախաձեւ-գաղափարագրի նմանակը՝ դեպի վեր ուղղված եռաժանին, հանդիպում է բիայնական արքայական կնիքների պատկերներում՝ խորհրդանշելով Խալդիին: Այդ նշանը համադրելով շումերական, խեթալուվիական, միջնադարյան հայկական մատյաններում վկայված գաղափարագրերի հետ՝ ժամանակին մեկնաբանել ենք որպես Էalմ1 «արարիչ»: 5. Էal վանկի «լուսավորել» իմաստը, սակայն, չի նշանակում, թե այն դիցանվան մեջ չի ունեցել հնչյունային կիրառություն (այդ են վկայում ոչ բիայնական աղբյուրներում եւս դիցանվան Էalմ1 հնչյունային գրությունը, հատկապես, Ք.ա. 8.-րդ դարով թվագրվող նորագյուտ արամեերեն արձանագրությունն Իրանական Ադրբեջանից, որում դիցանունն ունի ԷԼDY գրությունը): Չփորձելով հաստատել կամ մերժել հal վանկին նախկինում տրված մեկնությունները («երկինք» «երկինք» - կ. Ֆ. հայ» ցեղանուն – Ի. Ի. Մեշչանինով, «ժամաԼեհման-Հաուպտ եւ ուրիշներ, «հայ ժամահայ նակ» - Գ. Բ. Ջահուկյան), ենթադրում ենք, որ դիցանունը կարող էր արտացոլել նակ գերագույն աստծո մասին տոտեմական պատկերացումները: Ելնելով մի շարք քաղը), իսկ դիցանունը փաստերից՝ Խալդիի տոտեմը կարելի է համարել այծը (քաղը քաղը քաղ-դի՝ «Այծ(ատեսք)-աստված» (վաղագույն պատկերացումմեկնաբանել քաղ ներում այծը կապվել է եւ պտղաբերության (արարում), եւ երկնքի ու ամպրոպի («լուսավորել»), եւ ժամանակը հաշվելու ու այլ գաղափարների հետ): Եթե այս ենթադրությունը հաստատվի, նշանակում է գործ ունենք հնագույն դիցաբանական մտածողությանը բնորոշ մի երեւույթի հետ, երբ աստծո անունը համարվել է անճառելի, եւ նրան կոչել են մակդիրով, տիտղոսով կամ այլ կերպ...»: Համապարփակ վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ հնագույն հավատամքը արարչության մասին համակարգ է՝ ե՛ւ իր թվային, ե՛ւ իր աստղագիտական ներկայացմամբ: Միեւնույն աստվածությունն ուներ արարչության մեջ իր ֆունկցիոնալ դերակատարությունը բնորոշող՝ 1) «անձնանունը», 2) իր «թվային համարժեք անունը», 3) որպես աստեղատուն/կենդանակերպ՝ երկնքում իր ներկայությունը: ԷՃԼD1, ԷՃԼ վանկը չունի երկրորդ նշանակություն: Այն ունեցել Փաստորեն, ԷՃԼD1 է բացառիկ կիրառություն, աղերսվելով միայն գերագույն Աստծո անվան հետ, եւ սեպանշանի նախաձեւ-գաղափարագրի նմանակը՝ դեպի վեր ուղղված եռաժանին

- 85ծագում է շումերական «լուսավորել» եռաբաղադրիչ աստղի տեսք ունեցող գաղափարագրից: ԷՃԼ վանկին տրված են հետեւյալ մեկնությունները՝ 1) «երկինք» - (կ. Ֆ. Լեհման-Հաուպտ), 2) «Հայ» ցեղանուն – (Ի. Ի.Մեշչանինով), 3) «ժամանակ» - (Գ. Բ. Ջահուկյան) եւ 4) «Քաղ-դի», - այծ(ատեսք) – (Ա. Մովսիսյան): Վերոհիշյալ հեղինակները ճիշտ են յուրովի: ԷՃԼ-ը որպես գերագույն աստվածություն, կարող է միաժամանակ նշանակել ե՛ւ «երկինք», ե՛ւ «հայ», ե՛ւ «ժամանակ» ու նաեւ «Քաղ-դի»՝ քարայծի արտահայտությունն ունենալ: Սակայն, վերոհիշյալ գիտական մոտեցումներում չկա հիմնահարցը՝ ինչո՞ւ, ի՞նչ սկզբունքային աշխարհճանաչողության հիմք ունեն բերված չորս իմաստները, եւ ինչո՞ւ է ուրարտական Հալդիի պանթեոնի աստվածությունների մասին արձանագրության քաԴՈՒՌ: րաժայռը ժողովուրդը կոչել՝ ՄՀԵՐԻ ԴՈՒՌ «Մհերի դռան» արձանագրության շարքը սկսվում է՝ 6 այծ Հալդի Աստծու (համար) թող այրվի : թվային կարգավիճակը թիվը կարգավիճակը» պետք թիվը» կամ «թվային Ուրեմն այս աստվածության «թիվը 6» թվի հետ: Բայց մինչ թվային համարժեքների մասին է աղերսանք ունենա «6 Քաղ-դի Քաղ-դի»՝ «քարայծի տոտեմ» տեսակետը: խոսելը, վերլուծենք Ա. Մովսիսյանի «Քաղ-դի

«Քաղ-դի»՝ «քարայծ, այծատեսք աստված, տոտեմ» տեսակետը: Համապարփակ դիտարկումը ցույց է տալիս, որ Քաղ-դի «այծ աստվածը» եւ ընդհանրապես կենդանու տոտեմը հնագույն հավատամքներում (հատկապես մ.թ.ա. 1V-111 հազարամյակներում) գաղափար արտահայտելու՝ սիմվոլի նշանակություն ունի եւ հիմնականում աստղաբաշխության հետ է աղերսվում (12 կենդանակերպ աստղատներ) ու որեւէ կապ չունի նախնադարյան տոտեմապաշտության հետ: Ա. Մովսիսյանի ընդգծած «Քաղ»-ը, ոչ թե «այծ», այլ՝ «երկինք» իմաստի հետ է աղերսվում: Ընդունված է, որ «Քաղդեացիների» անունը՝ երկինք - ա - գետ իմաստն ունի (հավանական է՝ Ր Հ Ô անցումը): Թ. Գամկրելիձեի եւ Վ.Իվանովի հնդեւրոպական լեզվի ֆունդամենտալ ուսումնասիրությունը պարզում է, որ հնդեւրոպական «ժայռ» կամ «քար» բառը նաեւ նշանակում է՝ «երկինք»: Այս տեսակետի հետ համաձայն են հնդեւրոպական լեզվի համարյա բոլոր մասնագետները: «Հնդեւրոպական լեզվում «քար»-ի համար ամենաճիշտ բառը նաեւ նշանակում է՝ «երկինք» "1 : Հնդեւրոպական հավատամքային պատումներում քար - երկինք համարժե______________________________________________________________________ "1,- T. Օaոkոel1մշe ծ V. 1ՄaոօՄ, “Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaո ծ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs”, 1995, ՍՏՃ, ք. 575.

- 86քության իմաստներով օրինակները բազմաթիվ են: Հոմերոսի մոտ, Զեւսը երկու սալաքար է կախում Հերայի ոտքերից, երբ նա երկնքից գլխիվայր էր իջել: Հնդեւրոպական լեզուներում «քարը»-ը օգտագործված է, որպես ամպրոպի աստվածություն՝ «քար - երկինք» իմաստով: ԹՀՈՐ աստվածությունը քարեր է նետում երկիր"1: Հայկական էպոսում Սանասար-Բաղդասարը երկու ջաղացքարերով են սպանում գոմշավիշապին, Փոքր Մհերը փակվում է Ագռավաքար-ում, նույն է Միթրայի քարից ծնվելը եւ այլն: Փաստորեն, «ժայռաքարի», այսինքն՝ «լեռան» խորհուրդը միանշանակ, հատուկ կարեւորություն ունի հնագույն հավատամքային բոլոր պատումներում, միտելով «երկինք» իմաստը: Եւ եթե մենք երկնքի աստեղատուն կենդանակերպերի (զոդիակների) հնագույն անունները փորձենք վերլուծել, կպարզվի, որ հայերենում, մի շարք, կենդանակերպ համաստեղություններն իրենց անվան հիմքում ունեն «ՔԱՐ»-ը՝ «երկինքը», որտեղ կամ որից «արտահայտվում» են աստեղատներ-կենդանակերպերը: կենդանակերպ աստեղատան անունը

հին անվանումը

հնարավոր հոմանիշը եւ տրոհումը

1) Այծեղջյուր (համաստեղութ.)

øաղ-ի

øարայծ " øար - այծ

2) Կարի× (համաստեղութ.)

øար-ի×

øարի× " øար - ի×

3) Êեցգետին (համաստեղութ.)

øար-×անկ

øար×անկ " øար - ×անկ

4) Òուկ "մհօջհ- » ["-ս] գետնի տակի կենդ. աղերսվում է՝ øարաձուկ "øար-ա-ձուկ øարաձուկ" øար-ա-ձուկ, Òուկ"մհօջհ"2 : ՀՆÊ՝ «երկիր» բառի հետ՝ հուն.՝ 1kհէհսՏ, հայ.՝ ձուկ 5)Կույս - øարակույս - կին - «եր կիր» - քար(?) «երկիր»

øարակույս " øար-ա-կույս(?) øարակույս"

6) Ագռավ-ա-քար » øար-ա-ագռավ (?)

øարագռավ "øար - ագռավ(?) øարագռավ"

7) Ցուլ՝ (Քար)արջառ (Ցուլի համաստեղություն) (?)

Քարաջառ " Քար - արջառ (?)

Ուրեմն, եթե գերագույն աստծո անունը երկնքի եւ աստեղատների հետ է «քար»-ը այն մատրիցա-բաղադրիչն է՝ հիմքը, որից կամ որտեղ աղերսվում, ապա «քար» «արտահայտվում» են աստվածներ-աստեղատներն իրենց կենդանակերպ սիմվոլներով: Այնպես-որ հայերենում, աստղատների՝ կենդանակերպերի անունների «Քար» հիմքը՝ «երկինք» նշանակությունն ունի: ԷՃԼD1-ն, աստղաբաշխության ներկայացմամբ, այն «քարն» է, ամբողջն է՝ աներեւույթ, անընկալելի «վերին երկինքը», որ նյութականորեն արտահայտվում է որպես՝ Քաղ-ի («Այծեղջյուրի» համաստեղություն), Քար-իճ («կարիճի» համաստեղություն) եւ այլ աստեղատներ: Եւ պատահական չէ, որ Փոքր Մհեր կոչված «վերջին տիեզերածավալումը», որ արարչության շրջափուլն ավարտող վերջին դիցն է, «վերադառնում-փակվում է» ______________________________________________________________________ "1, "2, - T. Օaոkոel1մշe ծ V. 1ՄaոօՄ, “Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaո ծ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs”, 1995, ՍՏՃ, ք. 575, ք. 453.

- 87ՔԱՐ-ի մեջ (Ագռավաքարում), որ աներեւույթ վերին երկինքն է: Այսինքն, վերադարձ դեպի նախնականություն, նյութական անգոյություն: «Քար բառը բնիկ հայերեն բառ է, ՀՆԽ՝ Kaո- «քար». կարծր արմատից, որ հնդեւրոպական լեզվի ցեղակիցների մեջ կրկնվում է կրկնությամբ կամ ածանցական իմաստներով»" 1: Սանսկրիտ՝ kaոa-kaոa- «կարծր», «կոշտ», լատ.՝ օaոօeո «խեցգետին», շվեդ.՝ հaո «քարքարոտ գետին», շումերերեն՝ g’ar «ադամանդ», ֆինն.՝ kaո1 «ժայռ», խալդերեն՝ զaոԵ1 «քարեր», սանսկրիտ՝ kaոaka- «կոկոսի ընկույզ»" 2 եւ այլն: Ինչպես նաեւ՝ Ավեստա aÚոaո- «քար, երկինք», Սանսկրիտ՝ aÚոaո- «քար, ժայռ, քարե գործիք, քարե մուրճ, ամպրոպի աստվածության քար, երկինք»" 3: Այսպիսով, «Քաղ»-ը, ոչ թե «այծ», այլ՝ «քար-երկինք» իմաստի հետ է աղերսվում: Եվ այծը՝ քաղ-ը, գաղափար արտահայտելու՝ սիմվոլի նշանակությունն ունի ու հիմնականում աստղաբաշխության հետ է աղերսվում (12 կենդանակերպ աստղատներ) եւ որեւէ կապ չունի նախնադարյան տոտեմապաշտության հետ:

ԷՃԼ վանկին տրված «երկինք» մեկնության մասին: ԷՃԼD1 գերագույն աստվածության ԷՃԼ վանկի «եռաժանի» գաղափարագիրը, որ օգտագործվել է «բացառիկության սկզբունքով» եւ նշանակում է արարիչաստված, իրենում ունի «երրորդությամբ արարելու» գաղափարական մոտեցումը: Գլխավոր աստվածությունը, որից «սերում» են մնացյալ դիցերը, անշուշտ ուներ արարելու ֆունկցիան, բայց նաեւ բազմախորհուրդ արտահայտություններ պիտի ունենար: Նա «բովանդակ երկինքն» է, որից արտահայտվում են աստեղատները: «Քարը» որպես «երկինք-ընդերք» եւ ԷՃԼD1 աստվածությունը որպես՝ «երկինք» «երկինք», համապատասխանության մեջ են, եւ այս առումով, Լեհման-Հաուպտը ճիշտ է: Հայտնի է, որ հեթանոս իմաստասերների «քաղ-դեացի»"4 «ազգությունը» բնորոշող անունը նաեւ «աստղագետ» կամ «երկինք -ա- գետ» իմաստով էր հասկացվում, որն ըստ իս, ԽԱԼԴԻ-ՀԱԼԴԻ(Հալ - դի - քար - դի - երկինք - դից) աստվածության հավատամքային պատկանելիությունից սերված անուն է" 5: ________________________________________________________________________ "1, "2,- Հր.Աճառյան, ՀԱԲ, հ. 1V , էջ 558-559 "3,- T. Օaոkոel1մշe ծ V. 1ՄaոօՄ, “Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaո ծ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs”, 1995, ՍՏՃ, ք. 453. "4,- Անանիա Շիրակացի, (մ.թ. V11 դար), 1979թ., Երեւան, էջ 68, 70: "5,- Որ քաղդեացիները ծագմամբ Հայկական լեռնաշխարհից են, տես՝ պարականոն Ավետարան, Ջուդիթ 1V, V: «Tհe NeՃ Eոջl1sհ 81Եle» Ճ1էհ էհe aքօօո7քհa, Օ21օոմ Տէսմ7 Eմ1է1օո: N.Y. Օ21օոմ Սո1Մeոs1է7 Եոess, 1976: eմ1էօոs: Տ. Տaոմոel, Խ. ). Տսջջs, Ճ. ). Tkaօ1k. Երբ NeԵսօհaմոeշշaո թագավորի օրոք, ասորական զորքի հրամանատար՝ Հոլոպերնեսին հայտնեցին, որ իսրայելցիները պատրաստվում էին պատերազմի, նա իր մոտ կանչելով քաննացիների առաջնորդ Աքիորին հարցնում է քանանցիների եւ լեռնային երկրի հետ հալդեացի կամ նրանց կապի մասին, Աքիորը պատասխանում է՝ «... իրենք սերում են Խալդեացիներից (հալդեացի խալդեացի խալդեացի, հայկական միջնադարյան մատենագրության մեջ՝ քաղդեացի քաղդեացի)»: Եվ մի ժամանակ, նրանք («իսրայելցիների նախահայրերը»,- ընդգծ. մերն է) հաստատվեցին Միջագետքում, որովհետեւ Խալդեա երկրում նրանք մերժեցին պաշտել իրենց հայրերի աստվածներին, որովհետեւ սկսեցին պաշտել Աստծուն, որին այժմ ճանաչում են, որը դրախտում է: Խալդեացիներն իրենց երկրից նրանց քշեցին դեպի Միջագետք, որտեղ նրանք ապրեցին երկար ժամանակ: Հետո նրանց Աստվածը նրանց ասաց, որ լքեն իրենց նոր տունը եւ գնան Քանան»: Հազարամյակների ընթացքում, Հայկական լեռնաշխարհից դավանանքի պատճառով քշված լուսնապաշտ արիացիների եւ սեւամորթ քոչվոր բեդվինների միաձուլումը ձեւավորեց

- 88V11 դարի հայ մատենագիր, աստվածաբան Ա. Շիրակացին հեթանոս վարդապետներին բաժանում է երկու խմբերի՝ 1) գոյության հիմքը՝ հյուլեն, նյութը համարողների"1 եւ 2) բարի վարդապետների: Եվ նա շատ կարեւոր տեղեկություն է հաղորդում այն մասին, թե «վերին երկինքը»՝ գոյության հիմքը, ինչպես են պատկերացրել քաղդեացի բարի վարդապետները: «Դառնանք դեպի վիթխարի սահմանակետը՝ վերին երկինքը, որին հույները եթեր են անվանում, իսկ քաղդեացիները՝ խտացած կրակ: Այն անարատ մարմին է, պարզ կրակ, որը ոչնչից չի առաջացել եւ ոչ մի բան նրանից չի առաջացել: Առանձնակի մի մարմին է՝ չհատվող, չկոտրվող, չծռվող, առանց խորշերի, կոկ, անկոր, որը պարփակելով ամեն ինչ եւ ծածկելով բոլոր գոյացություններն իր ներքո, տարածվեց, պատեց ամենուր, շրջափակում է իր մեջ բոլոր տեսակի գոյացությունները եւ բոլորակաձեւ երկնի սերտությամբ բոլոր տարրերն ընդգրկում է իր տակ: Եւ բավական եղավ նրա մեծատարած շրջանը, որը շրջափակում է արտաքինից ամեն ինչ, որպեսզի ցույց տա իր հսկայական փորված ծոցի գնդաձեւությունը, որին նրանք |բարի փիլիսոփաները| հավիտենական եւ կատարյալ ձեւ են անվանում, որը եւ պտույտ է գալիս անդադար, անչափելի, անթվարկելի ու անտեսանելի արագությամբ: Եւ այդ ըմբռնել կարելի է միայն մտքով, այն էլ ոչ բոլորի կողմից, այլ միայն նրանց կողմից, ովքեր ի վիճակի են տրամաբանորեն ըմբռնելու, այն էլ՝ ոչ այնպես, ինչպես կամենում են, այլ ինչպես նրա շրջագայության գոյացությունն է, որին նրանք երկնակամար են անվանում»"2: Ա. Շիրակացին ընդգծում է նաեւ այն կարծիքը, որ այս բուն երկինքը (ոչ թե արտաքին երկինքը) «մտավոր հասկացողություն է եւ ոչ՝ նյութական»"3: «ՀԱԼԴԻ» (կամ՝ Խալդի Խալդի) գերագույն Աստծո մասին որպես՝ «բուն երկինք» արտահայտություն, «մտավոր հասկացողություն», «խտացած կրակ», «անկոր» - |խորանարդ:|,, որ «ձեւավորում է մեծատարած գնդաձեւություն» գնդաձեւություն», բոլոր նկարագրությունները հասկանալու համար «բանալի-միջոց» է հայերեն ԽՈՐԱՆ եւ ԽՈՐԱՆԱՐԴ բառերի ստուգաբանումները: Հր.Աճառյանի ՀԱԲ, հ. 11ում, հայերեն ԽՈՐԱՆ բառի հետ զուգահեռ համարժեք է շումերերեն՝ ջ’aո «երկինք, անդունդ» բառը"4, որը սեմանտիկ նմանություն ունի հայերեն ու խալդերեն «քար» բառի հետ՝ ՔԱՐ - զaո - Ե1 (խալդերեն)"5: ________________________________________________________________________ սեմիտ աքքադներին, որոնց մեկ ճյուղն էլ սեֆարդիկ (ո՛չ աշքենազի) հրեաներն են: Իսրայելցիները ձուլվածքն են՝ արիացիների եւ սեմական ցեղերի, որոնց լեզուն փոխվել է, պահպանել են միայն մի շարք հնագույն՝ հնդեւրոպական ծագումի հավատամքային անուններ, հավատամքային համակարգեր եւ այլն: Իսկ հետագայում, նրանց դեպի արեւելք միգրացված ճյուղը, խառնվելով խազարական՝ ալթայական ցեղերի հետ, ձեւավորեց աշքենազի(աշքենազ անունը՝ հետագայում վերցված անուն է) հրեայի տեսակը: Այսօր, հրեաները բաժանված են՝ սեֆարդիկ եւ աշքենազի երկու ճյուղերի, եւ ոչ մի ընդհանուր (լեզվական, գենետիկական) բան չունեն միայն հիշողություն դարձած իրենց հնագույն հնդեւրոպացի հայրերի հետ: Այսօր, աշխարհում, հրեաների 80%-ը աշքենազի է: "1,- «... լինելիության պատճառը հյուլեն համարեցին, իսկ գոյի հիմքը՝ նյութը»: «Հայ մատենագիրներ, «Անանիա Շիրակացի», 1979թ., Երեւան, էջ 64: "2, 3,- նույն աղբյուր, էջ 68, 70: "4, "5, - Հր.Աճառյանի ՀԱԲ, հ. 11, էջ 406: ՀԱԲ, հ. 1V, էջ 559:

ԷՃԼ վանկին տրված «ժամանակ» մեկնության մասին: Հեթանոսական հնագույն տաճարներում, «արարչության» մասին պատկերացումների համաձայն, խորանը գտնվում էր կենտրոնում, որ բնորոշում էր շրջանաձեւ «բուն երկինքը», անդունդը՝ ընդերքը, անմար կրակի խորհրդապաշտությամբ: ԽՈՐԱՆ եւ ԽՈՐԱՆԱՐԴ հնագույն բառերը, որ հայտնի են ոսկեդարյան հայերեն մատենագրությունից, աղերսվում են հնագույն հեթանոսական հավատամքային իմաստների հետ. ԽՈՐ - ան - խոր, ընդերք, խոր - (Հ)ԱՆ Հ «մեծ մայր»: Եվ ըստ իս, ԽՈՐ - Ա - ՆԱՐ - Դ (դի:) բառի նախնական իմաստը նույնպես աղերսվում է հնագույն հավատամքային աշխարհարճանաչողական պատկերացումների հետ: Բնիկ հայերեն բառ է՝ "ՆԵՐ - «ներքին» բառը, որ նախահնդեւրոպական (ՀՆԽ) լեզվի ոeո- ձեւից է: Սանսկրիտ՝ ոaոaka բառը, որ «ստորերկրյա աշխարհ» իմաստն ունի, աղերսվում է սանսկրիտ՝ "ոaոմa «եղեգ»-ի հետ, որն առկա է հնագույն հնդեւրոպական կոսմիկական արարչության մասին թե՛ հայկական («երկնեց երկին...»), թե՛ Միջագետքյան («Երբ վերեւում») պատումներում, որտեղ եղեգնիկից է ծնվում է աստվածությունը (հայկական Վահագնը): Ըստ հնդ-արիական հավատամքային համակարգի՝ ՆԱՐԱ -ն եւ ՆԱՐÆ- ն գերագույն էակ ´րահմի արական եւ իգական «կողմեր»՝ արտահայտություններն են: Ավելացնենք, նաեւ որ մ.թ.ա. 11 հազարամյակում Հայկական լեռնաշխարհի Հայասա երկրի դիցարանում գերագույն աստվածությունը՝ անդրաշխարհի աստված ՆԵՐգալն էր, իսկ «Սասնա ծովիՆԱՐ-ը՝ մայր աստվածուհին: Ծռեր» դիցավեպի ծովիՆԱՐԸստ հնագույն աշխարհ×անաչողության, այս «ընդերքային բուն երկինքը» կամ «նախնական երկինքը» արտահայտվելով որպես աստվածների աստեղատներ եւ մոլորակներ, որոնք շարժման մեջ են, անշուշտ պետք է աղերսվեր «ժամանակ» կատեգորիայի հետ: Ահա այստեղ է, որ բիայնական աստվածների ցուցակը գլխավորող գերագույն աստված Հալդին զուգահեռվում է Մհեր-ՄիհրՄիթրայի հետ, քանի որ արձանագրության ժայռաքարը ժողովուրդը կոչել է «Մհերի դուռ» անունով: Ըստ հնդ-արիական հավատամքային պատկերացումների, համակարգի, Բրահմայի կյանքի 12 ժամվա ընթացքում տիեզերքի՝ գոյաբանական աշխարհի, արարումը կատարվում է ժամանկային չորս փուլերով, որոնք կոչվում են՝ Մահայուգաներ: «Ժամանակ» հասկացողությունը հիթթիթերեն ՄԸՀԷՐ-ը՝ Մահ-Էր լեզվում կոչվել է՝ Մահուր - Մհեր - «ժամանակ»: Հայկական ՄԸՀԷՐ (ԷՐ Հ ԱՐ), «լուսին» եւ «արեւ»՝ «օր ու գիշեր», իմաստների հետ են աղերսվում, քանի որ հնում, տարվա սկիզբը համարվում էր գարնանային գիշերահավասարը, երբ օրը եւ գիշերն ունեն 12/12 ժամերի հավասար բաժանում: Հնում սխեմատիկ տարին՝ 360 օր, «լուսնային» էր եւ համարվել է որպես ժամանակի չափում:

34 խոյ - 17 - 17 - ՄԱՀՈՒՐ-ՄՀԵՐ անունը ՄԱՀ՝ «լուսին» եւ Ուր Հ Էր Հ Ար Հ «արեւ» - Ճ8 - ՃԸ, իմաստների հետ է աղերսվում: Նախահնդեւրոպական "ոeԷ-"1 8Ը - 17 ցուլ -

- 17 V-2 - 24: Հալդի

Ճ

Ը

Գծագիր # 1

s1մ1 ± ----------------------"

123456789012345678901234 123456789012345678901234 s1մ1 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 123456789012345678901234 s1մ1

ոeհո

Ճ - s1մ1 2 - ոeհո - քառակուսու մակերես: Եթե s1մ1-ն - 60, ապա ունենում ենք 60 2 60 սրբազան չափը՝ մեկ 1KՍ-ն, եւ ոeհո -ը դառնում է սրբազան քառակուսու մակերեսը՝ 3600 (60260):

Գծագիր # 2

ձեւից է՝ սանսկրիտ ո տ՛ հ , պարսկերեն ո տ հ, հայերեն ո տ հ1-(k) բառերը եւ բոլորի նշանակությունն էլ՝ «լուսին» է: Հայերեն «արեւ» «արեւ», հիթբառը զուգահեռ համեմատական է սանսկրիտ՝ ոaՄ1՛- «արեւ» "2 թիթերեն՝ հaո(ս)Ճaոa1«ներքեւ» , ինչպես նաեւ հուրրիերեն՝ հսո «հուր» բառերի հետ. ԷՐ Հ ԱՐ < ԱՐ(վի) Հ ԱՐԵՎ: Հայկական ՄԸՀԷՐ աստվածության ՄԻԹՐԱ-ՎԱՐՈՒՆԱ վեդայական (հնդ-արիական) զուգահեռը՝ գիշերվա իպոստաս Վարունան է, որ լուսինն է եւ օրվա իպոստաս Միթրան է, որ արեւն է: Ժամանակը, որպես այդպիսին, հաշվարկվում էր հիմնականում այս երկու լուսատուների շարժումով: ՄԸՀԵՐ - ՄԻՀՐ - ՄԻԹՐԱ աստվածության Գառնիի հեթանոսական տաճարի 24 գլխավոր սյուները՝ օրվա 24 ժամերի խորհրդաբանությունն ունեն: Եվ եթե օրը՝ 24 ժամը (շումերական ժամանակների ժառանգություն) վայրկյանների վերածենք եւ մեկ վայրկյանն ընդունենք աստվածային տարի, ապա կստանանք Բրահմի 24 ժամյա մեկ օրը, որ «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ հավասարակողմ եռանկյունու (34 - երկարությունը՝ 17-17 խոյեր) ներքնաձիգն է՝ 17 ցուլ, որը՝ 24 միավոր կամ 24 խոյ է՝ 17 V 2 - 17 2 1.414 - 24 (տես գծագիր #1-ը), եւ բնորոշում է տիեզերական օրվա 24 ժամերը: Բրահմի մեկ օրվա 24 ժամերից՝ օրվա 12 ժամերի ընթացքում, չորս ժամանակային փուլերով՝ մահայուգաներով «ձեւավորվում» է տիեզերք գոյաբանական աշխարհը. |չորս Մահա-յուգաները Հ Հ 60³ x 20Հ 4 միլրդ. 320 միլիոն երկրային տարի|: Ահա թե ինչու է բիայնական ՀԱԼԴԻ գերագույն աստվածության արձանագրության ԴՈՒՌ: ժայռը ժողովրդի հիշողության մեջ մնացել որպես՝ ՄՀԵՐԻ ԴՈՒՌ Ուրեմն, ՀԱԼԴԻն միտում է նաեւ` (ՄԸՀԵՐ-ՄԱՀՈՒՐ-ՄԻՀՐ) իմաստը, քանի որ նա նաեւ իր արարած աշխարհի ժամանակի տերն ու չափման միավորն է ու նրա արարչությամբ է պայմանավորված շարժման մեջ գտնվող գոյաբանական աշխարհը: Գերագույն աստվածությունը ոչ միայն «ժամանակ» այլ նաեւ «տարածություն» կատեգորեայի ձեւավորողն է, քանի որ «ժամանակի» չափումը պայմանավորված է շարժման եւ տարածության հետ: Ընդունված եւ փաստված է, որ 60 ական հիմքով Բրահմի ժամային հաշվարկները շումերաբաբելական ծագում ունեն"3: Իսկ շումերական համակարգում ՄԻՀՐ նշանակում է քառակուսու մակերես"4(տես գծագիր #2-ը):

________________________________________________________________________ "1, "2, - T. Օaոkոel1մշe ծ V. 1ՄaոօՄ, “Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaո ծ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs”, 1995, ք. 590-591. "3, - 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ, 1974, ք. 111-114. "4,- D. Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 50.

Շումերաբաբելական սրբազան չափը՝ մեկ 1K-ին համարվում էր հավասարակողմ քառանկյունը, որի մեկ կողմը հավասար է 60 միավորի: Եթե քառանկուսին միտում է 60 2 60 սրբազան չափը՝ մեկ 1K-ն, որտեղ կողը՝ s1մ1-ն - 60 է, ապա ունենում ենք ոeհո՝ սրբազան քառակուսու (60260) մակերեսը, որ 3600 է (տես գծագիր #2-ը): Այս տերմինների անուններն"1 օգտագործել են խորանարդի ծավալը չափելու, հաշվելու համար: Այս թվերը եւ սրբազան տերմինները հայտնի էին շումերական ժամանակներից եւ շումերական ժառանգություն են: Շումերական համակարգում, ոeհո էր կոչվում քառակուսու մակերեսը: Եվ սրբազան համարվող չափն ընդունելով որպես խորանարդի մեկ նիստի մակերես՝ 60 2 60 - 3600, իսկ խորանարդն ունի վեց նիստ, մենք ստանում ենք խորանարդի մակերեսը՝ 216000, իսկ ներքին ու արտաքին մակերսների գումարը՝ 432000, որը վեդայական Բրահմի նո՛ւյն ցերեկային 12 ժամերն են վայրկյաններով արտահայտված, երբ նրա քնից արթնանալով, սկսում է նյութական տիեզերքի «ծավալումը»: Փաստորեն, գերագույն աստվածությունը միտում է նաեւ գոյաբանական աշխարհի «ժամանակը» եւ «տարածությունը», եւ նրա՝ ԷՃԼD1 անվան եռաժանի հիշեցնող սեպագիրգաղափարագիրը միտում է սրբազան 6 նիստանի խորանարդի եռաչափ՝ բարձրություն, երկարություն, լայնություն, չափումները: Հալդի Աստծո սիմվոլը՝ ψ, երրորդություն-«եռաժանին», որ գերագույն աստվածության գաղափարանշանն է եւ հնագույն շումերների մոտ՝ «լուսավորել», խեթա-լուվիացիների մոտ՝ «տեր» եւ հայկական միջնադարյան մատենագիրների մոտ՝ «սկիզբն» իմաստային "2, թաքնագիտական երկրաչափության նշանակությունն է ունեցել" մեջ վերաբերում է շումերական սրբազան 1 1KՍ չափով խորանարդի՝ լայնություն, երկարություն, բարձրություն պարամետրերին: Այսինքն, սրբազան չափի 60 2 60 հիմքով խորանարդի մակերեսը հավասար է՝ 216000-ի: Պրեցեսիայի երեւույթով, արեւը մեկ աստեղատան մեջ «սահելով մնում» է 2160 տարի: Խորանարդն ունի 6 նիստ. 6 2 2160 - 12960 տարում պրեցեսիայի մեկ ամբողջ շրջանի կեսն է, 12 աստեղատներով անցումը՝ ամբողջ շրջանը, 25920 տարի: «Եվ Աստված աշխարհն արարեց վեց օրում» Հին կտակարանյան «ճշմարտությունը», որ շումերական ժառանգություն է (պանթեոնի 6 զույգ գլխավոր աստվածություններ եւ նրանց կատարած ________________________________________________________________________ "1,- D. Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002, ք. 50. "2,- Ա.Մովսիսյան, «Հայկական քաղաքակրթությունը հնագույն ժամանակներից մինչեւ քրիստոնեության ընդունումը» Գիտաժողով (Զեկուցումների թեզեր), 2000թ., Երեւան., էջ 33-35/:

- 92ֆունկցիաները արարչության մեջ) ուղիղ համեմատության մեջ է «սրբազան խորանար-

դի» մակերեսի եւ հնդ-արիական գերագույն էակ Բրահմի 6 օրվա հետ, որն աղերսվում է տիեզերական մեծ տարվա՝ 25920 թվի հետ (Բրահմի նյութականորեն արտահայտվելու կյանքի տեւողությունը կամ նրա 100 տարին՝ 311040000000000 երկրային տարի է) " 1: Հնդ-արիական՝ վեդայական սանսկրիտ տեքստերում, գերագույն աստվածություն՝ հայր Մահա -ի (Ե1էa Խaհa) անունը, ուղղակի աղերսվում է՝ Ե1էa՛ «հայր» եւ -՛ Խ aհa "Խ «լուսին, ժամանակ» իմաստների հետ: Հնագույն «հնդեւրոպացիների մոտ լուսինը եւ նրա անունը համարվել է որպես ժամանակի չափման միավոր եւ "2: Օրինակ, հնդեւրոպական լեզվընտանիքի տերմին, որ բխում է "ԽeԷ- ձեւից»" մեռած հիթթիթերեն լեզվով ոeհսո նշանակում է՝ «ժամանակ»: Հին բաբելացիների մոտ (կասիտական շրջան), «սրբազան քառակուսու» մակերեսի համար օգտագործվում էր ոeհո տերմին-բառը, որի միջոցով հաշվում էին քառակուսու մակերեսը: Պատկերը, կարծում եմ, լիովին պարզ է դառնում. նույնիսկ բարձրագույն Հայր Աստծո անձնանունը՝ մակերես եւ ժամանակ ցուցող թիվ է: Երբ Գ. Բ. Ջահուկյանը ԷՃԼD1-ն «կարդում է» որպես՝ «ժամանակ», նույնպես չի սխալվում, բայց թե՝ ինչպե՞ս... անհրաժեշտ էր լիովին պարզաբանել գերագույն աստվածության «ժամանակ» կատեգորիա լինելու հիմքերը:

ԷՃԼ վանկին տրված «հայ՝ ցեղանուն» մեկնության մասին: Հալդի կամ Խալդի աստվածության անվան ՀԱԼ վանկին տրված Ի. Ի. Մեշչանինովի տրված՝ «հայ ցեղանուն», մեկնությունը ճիշտ է: Հայտնի է, որ հնագույն ժամանակներում որեւէ ժողովուրդ կրում էր իր դիցապանթեոնի գերագույն աստվածության անունը: Բերելով հայտնի բանասեր եւ լեզվաբան Ռ. Իշխանյանի ՀԱԼԴԻ աստվածության անվան մասին մեկնաբանությունը, կարծում ենք այն իր լիարժեք եւ սպառիչ բացատրությունն է ստանում: «ԴԻ նշանակում է դից՝ աստված, իսկ,- Հայերենում լ եւ յ հնչյունները միմյանց Խալ»"3: Խայ-ը՝ Խալ Հալ, Խայ փոխարինում են: Այսպես, Հայ - ը դարձել է Հալ Ի վերջո, ըստ հնագույն հավատամքային աշխարհճանաչողության, ՀԱԼ-դին կամ ՀԱՅ աստվածությունը՝ բարձրագույն էությունն է, որ ինքն իրեն արտահայտում է որպես տարածություն եւ ժամանակ, «ձեւավորելով» ՄԻՀՐ/ՄՀԵՐ/ ՄԻԹՐԱ"4 անունով նյութական տիեզերքը, որ հնդեւրոպական լեզուներում նշանակում է՝ «չափ», «ժամանակ»: ______________________________________________________________________ "1,-Ն. Վ. Բարգինսկայա, «Օրացույց», հոդված: «Ճèôû ոճքօոօâ ìèքճ», ò. I, Ճ. 1980, c. 612- 615. Հայոց մեջ նույնիսկ մինչեւ վաղ միջնադար պահպանվել է՝ «բյուր՝ 10000», «բյուր անգամ բյուր», «գունդ», «գունդ անգամ գունդ», «արքայական գունդ» եւ «կայսերական գունդ» մեծ թվերը, որոնցից վերջինը՝ այսօրվա թվային համակարգով արտահայտած, դիմացի թվանշանից հետո ուներ 21 հատ զերոներ: Սա շատ մեծ թիվ է, որով նույնիսկ այսօր որեւէ թվաբանական գործողություններ չեն արվում: Բայց փաստորեն, այն գոյություն է ունեցել հայոց մեջ: "2,- T. Օaոkոel1մշe ծ V. 1ՄaոօՄ, “1ոմօ-Eսոօքeaո Ճոմ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs”, 1995, NeՃ Yօոk, ք. 591.

"

- 93ԱՄՓՈՓՈՒՄ

Այսուամենով, «Մհերի դռան» արձանագրության մեջ որեւէ թիվ՝ լինի դա աստվածների թվաքանակ, լինի աստվածներին զոհաբերվելիք ցուլերի եւ խոյերի սահմանված թվաքանակ եւ այլն, քմհաճույքի կամ երեւակայության արդյունք չեն: «Մհերի դռան» արձանագրությունը Վանի թագավորության հավատամք-աշխարհայացքն է՝ գոյաբանական աշխարհ-տիեզերքի, աստեղատներով արեւի ընթացքի, երկրային եւ երկնային ժամանակի հարաբերական համամասնության մասին: Արձանագրությունը սկսվում է,- «6 այծ ողջակիզել Հալդիին» ուղերձով: Սա «Հալդիամբողջ-բովանդակ» գաղափարի ներկայացումն է արձանագրության մեջ: Արձանագրության մեջ աստվածների թվաքանակները «ձեւավորված» են՝ գերագույն աստվածների իննյակ - 26 արական եւ 26 իգական աստվածներ: Հալդիի գլխավորությամբ գերագույն աստվածների իննյակն է, որ «ձեւավորում է» գոյաբանական աշխարհի արարչության հնագույն համակարգը: 26 արական եւ 26 իգական աստվածների թվաքանակները սահմանված են ճշգրիտ 52 շաբաթ -1 օր (Հալդի), տարվա համակարգով: Արձանագրության մեջ աստվածների թվաքանակներին ավելանում են նրանց երկրորդական պարամետրերը՝ ողորմածություն, զենք, քաղաքներ, հյուսիս, հարավ, արեւելք, արեւմուտք եւ այլն: Արձանագրության թվային համակարգը «ձեւավորված» է արական աստվածների համար սահմանված կենդանիների զոհաբերումների հիմքով: Հալդին եւ գերագույն աստվածների վեցյակը, ինչպես նաեւ Հալդին եւ գերագույն աստվածների ությակը, արձանագրության մեջ «ձեւավորում» են թվային աճի համակարգեր, որոնք այսօր գիտական աշխարհում հայտնի են որպես Ֆիբոնաչիի եւ Լուկասի թվային աճի համակարգեր: Մհերի դռան արձանագրության թվային կառույց-մատրիցաները ցուցում են, որ հին քրմերի աշխարհաճանաչողության հիմքում «ընկած» է ժամանակի սպիրալը, ըստ որի՝ երկրային ժամը, օրը, շաբաթը, ամիսը, չորս եղանակները եւ տարին, ունեն իրենց համեմատական զուգահեռները՝ տիեզերական մեկ օրը 72 երկրային տարի է, շաբաթը՝ 504 երկրային տարի է, մեկ ամիսը՝ երկրային 2160 տարի է, մեկ տարին՝ 25920 երկրային տարի է: «Մհերի դռան» արձանագրության թվային համակարգերի վերլուծումները ցուցում են, որ հայկական հնագույն «Սասնա Ծռեր» հավատամք-էպոսում տեղ գտած թվերը, աստղագիտական եւ մաթեմատիկական խնդիրները ունեն միեւնույն թվային եւ աստղագիտական հիմքերը: Հունական, Պյութագոր-Պլատոնի հավատամքային միստիկ թվերն ու թվային կառույցները, հնդ-արիական գերագույն աստծո՝ Բրահմի կյանքի տեւողության մասին թվային իմֆորմացիաները, շումերական թվային համակարգերը, ինչպես նաեւ «Մհերի դռան» արձանագրության զոհաբերումների թվային համակարգերն ունեն միեւնույն՝ աստեղատներով արեւի ընթացքի հետ կապված աստղագիտական հիմքը: Այս առումով «Մհերի դըռան» արձանագրության թվային մատրիցան ամբողջական եւ բացառիկ վավերագիր է: ______________________________________________________________________ "3,- Ռ. Իշխանյան, «Պատկերազարդ Պատմություն Հայոց», Երեւան, 1989թ., էջ 50: ՛ ո1՛ոտէ1,՛ «չափ», Լատին.՝ ոeէ1օո,"4,- Սանսկրիտ՝ ոտէ1, «ես չափեցի», հին եկեղեցական Ռուսերեն՝ ոeոa,- «չափ», ^

Հիթթիթ.՝ ոeհսո,- «ժամանակ», Գոթերեն՝ ոel,«ժամանակ», Լիտվ.՝ ոeէa1,«տարի», Ալբան.՝ ոօէ,- «տարի» եւ այլն, T. Օaոkոel1մշe, V. 1ՄaոօՄ, նույն աղբյուր, ք. 591ո: Հայերեն՝ «մաս»,- չափ, «ամսոյ», Մեհեկան ամիսը եւ այլն:

Աղյուսակ # 1

Աղյուսակ # 1

Աղյուսակ # 1

Աղուսյակ # 1-ը բերված է՝ Ն. Բ. Հարությունյան, «Ուրարտական սեպագրերի կորպուս» գրքից, Երեւան, 2001թ., էջ 44-47:

- 97Աղյուսակ # 2 ըստ՝ Ս. Հմայակյանի «Վանի թագավորության պետական կրոնը» գրքի (էջ26): Ցուլ/ Խոյ

Աստվածներ

Աստվածուհիներ առաջին խումբ

Հալդի Թեյշեբա Շիվինի

Խուտուինի Տուրանի Ուա Նալաինի Շեբիթու Արսիմելա

երրորդ խումբ Ուանապշա Դիդուանի Շիելարդի(Մելարդի) Աթբինի կուռեա Էլիպուրի Թարաինի Ադարութա Իրմուշինի Հոգիներ տեղափոխող դից Ալափթուշինի Էրինա Շինիրի Ունինա Աիրաինի Զուզումարու Խարա Արածա Զիկունի Ուրա Արծիբիդինի Առնի Շուբա Էլիաուա Թալապուրա կիլիբանի

երկրորդ խումբ

կով/ոչխար

Ուարուբանի Խուբա Տուշպուեա

Աուի Արդի Աիա Սարդի Իպխարի

-

Բարծիա Սիլիա Արուա Ադիա Ուիա Աինի 1 Աինի 11 Աինի 111 Աինի 1V Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի Ինուանի

-

Ծինուիարդի

1V V V1 V11 V111 1Ճ Ճ Ճ1 Ճ11 Ճ111 Ճ1V ՃV ՃV1 ՃV11

- 98 ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱկԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆկ

ԷEՕEԼ, Լeօէսոes Օո Tհe Է1sէօո7 Օ1 Եհ1lօsօքհ7, Մօl. 1, 11, 111, Լօոմօո, 1995. ԵԼՃTՕ, T1ոaeսs, մ1alօջսe. Ս. Հմայակյան, «Վանի թագավորության պետական կրոնը», Երեւան, 1990թ.: Ա. Մովսիսյան, զեկուցում, «Էalմ1 դիցանվան գրության, նշանակության եւ հարակից հարցերի շուրջ»: «Հայկական քաղաքակրթությունը հնագույն ժամանակներից մինչեւ քրիստոնեության ընդունումը». գիտաժողով, Զեկուցումների թեզեր, 2000թ., Երեւան: D1օk Teոes1, «Լօsէ D1sօօՄeո1es», ՍՏՃ, 2002. 8. Լ. Մaո մeո Մaeոմeո, «Տօ1eոօe ՃՃakeո1ոջ 11», Օ21օոմ Եոess, 1974. )օհո Խ1օհell, «Ը1է7 Օ1 ՔeՄelaէ1օո», ՍՏՃ, 1972. Խօսsէa1a Օaմalla, «Eջ7քէ1aո Ըօsոօlօջ7», ՍՏՃ, 2001. T. Օaոkոel1մշe, V. 1ՄaոօՄ, «1ոմօ-Eսոօքeaո Ճոմ Tհe 1ոմօ-Eսոօքeaոs», ՍՏՃ, 1995. Տէeքհeո ԷaՃk1ոջ, «Tհe Սո1Մeոse 1ո Ճ Nսէsհell», ՍՏՃ, 1998. Օ1les ՏքaոոօՃ, «Tհe Սո1Մeոse», ՍՏՃ, 2001. Եlսէaոօհ, «Tհe Բaօe Օ1 Tհe Խօօո». «Սասնա Ծռեր», 1977թ., Երեւան: Օeօոջ )օseքհ, «Tհe Ըոesէ Օ1 Tհe Եeaօօօk». ՔօԵeոէ ԼaՃlօո, «Տaօոeմ ջeօոeէո7», ՍՏՃ, 1982. T. Բոeke ծ Ե. Օaոմ7, «Tհe )esսs Խ7sէeո1es», ՍՏՃ, 2000. «Հայ մատենագիրներ, Ա. Շիրակացի», 1979թ., Երեւան: «Սասնա Ծռեր», հ. Ա, հ. Բ, 1936թ., 1951թ., Երեւան: Հակոբ Մանանդյան, «Երկեր» հ. Զ, 1985թ., Երեւան: «Սասունցի Դավիթ», 1989թ., Երեւան: Ն. Վ. Բարգինսկայա, «Օրացույց», հոդվ., «Խèôû ոàճօօօօ աèճà», ò. Լ, Խ. 1980, Շ. 612-615.

Ա. Արմին, «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ Սասնա Ծռեր էպոսը», ԱՄՆ, 2007թ.: Է. Ճք7òոոնո, «Ճօքո7օ 7քճքòօաèõ աոèոօօտքճոոûõ ոճոոèօօր», Ք., 2001. «Հայոց Պատմության Քրիստոմատիա» հ. 1, 2007թ., Երեւան: Տէeքհaո1e Dalle7, “Խ7էհs Բոօո Խesօքօէaո1a”, Օ21օոմ Սո1Մeոs1է7 Եոess, 2000. Ա. Մովսիսյան, «Արատտա», 1992թ., Երեւան: Հր.Աճառյան, «Հայոց լեզվի պատմություն», հ. 1, 1936թ., Երեւան: Ա. Դավթյան, «Հայոց աստղային դիցաբանություն», 2004թ., Երեւան: «Ս. Ծռեր», հ. 1V, «Մոտիվների համացանկ», 1999թ., Երեւան: Խ. Ե. Էall, «Tհe Տeօոeէ Teaօհ1ոջs Օ1 Ճll Ճջes», ՍՏՃ, 2000. «Հայկական Լեռնաշխարհը Հայոց եւ համաշխարհային քաղաքակրթության բնօրրան», Գիտաժողով, 2004թ., Երեւան, Արմեն Դավթյան, «Շումերական եւ հայկական աստղանունների զուգահեռ քննություն»: Հր.Աճառյան, ՀԱԲ, հ. 1, 11, 111, 1V: «Tհe NeՃ Eոջl1sհ 81Եle» /Ճ1էհ էհe aքօօո7քհa/, N.Y. Օ21օոմ Սո1Մeոs1է7 Եոess, 1976. Ա.Մովսիսյան, «Հայկական քաղաքակրթությունը հնագույն ժամանակներից մինչեւ քրիստոնեության ընդունումը» Գիտաժողով, 2000թ., Երեւան: Ռ. Իշխանյան, «Պատկերազարդ Պատմություն Հայոց», 1989թ., Երեւան:

ԱՐԹՈՒՐ ԱՐՄԻՆ

(Արթուր Լեւոնի Բաբայան)

Արթուր Արմինը բազմաթիվ ակնարկների, հոդվածների եւ գրքերի հեղինակ է: «Նամակներ մենության հեռուներից», 1989 թվական, Երեւան: «Փոքր Մհեր», 1996 թվական, ԱՄՆ: «Բնազանցություն», 2003 թվական, ԱՄՆ: «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասանա Ծռեր էպոսը», 2007 թվական, ԱՄՆ: «Մհերի դուռ. հնագույն թվային համակարգը որպես տիեզերքի կառուցք», 2008 թվական, ԱՄՆ: 1996-1998 թթ., Լոս Անջելեսում հրատարակվող «Եղիցի Լույս» մշակութային հանդեսի խմբագիր: 1999 թվականին ստեղծում է Լոս Անջելեսի «ՏԵՍՔK-D1ՃՏԵՕՔՃ» հասարակական մշակութային կազմակերպությունը: 2000 թվականին, ԱՄՆ-ում «60 Րոպե» Ը8Տ հեռուստահաղորդաշարի պատվերով, մասնակցում է լեգենդար բժիշկ Ջաք Գեւորգյանի (Dօօէօո Deaէհ) դատավարության մասին փաստավավերագրական ֆիլմի ստեղծմանը՝ որպես սցենարի հեղինակ եւ համապրոդյուսեր: Որպես բանաստեղծ եւ լրագրող արժանացել է հետեւյալ մրցանակներին՝

«8ՕՏTՕN ԵՕET’Տ ՏՕԸ1ETY», 1997թ., ԱՄՆ,

«ԸՃԼ1ԲՕՔN1Ճ ԽՕT1ՕN Ե1ԸTՍՔEՏ», 1998թ., ԱՄՆ:

2003 թվականին Արթուր Արմինին շնորհվեց «Բնության եւ Հասարակության Մասին Գիտությունների Միջազգային Ակադեմիայի» պատվավոր դոկտորի եւ Ակադեմիայի իսկական անդամի կոչում: 2007 թվականին «Հնագույն հեթանոսական Աստվածաշունչ՝ Սասանա Ծռեր էպոսը» գրքի համար պարգեւատրվել է Բնության եւ Հասարակության Մասին Գիտությունների Միջազգային Ակադեմիայի «Սուրբ Գեորգ» շքանշանով: