Բանավեճի տեսություն և արվեստ. փիլիսոփայական քննախոսություն

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՕՆԻԿԻ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ԲԱՆԱՎԵՃԻ

ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱՐՎԵՍՏ.

ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԱԿԱՆ

ՔՆՆԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ԵՊՀ ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ 1/14 ԳՄԴ 87 Հ 854 Աշխատանքը նվիրվում է Երևանի պետական համալսարանի հիմնադրման 100-ամյակին: Հրատարակության են երաշխավորել ԵՊՀ փիլիսոփայության պատմության, տեսության և տրամաբանության ամբիոնը, փիլիսոփայության և հոգեբանության ֆակուլտետի գիտական խորհուրդը: Գրախոսներ՝ Փիլ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Ալեքսանդր Մանասյան Փիլ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Սեյրան Զաքարյան Փիլ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Հասմիկ Հովհաննիսյան Քաղ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր Գարիկ Քեռյան

Հ 854

Հովհաննիսյան Հովհաննես Օնիկի Բանավեճի տեսություն և արվեստ. փիլիսոփայական քննախոսություն/Հ. Օ. Հովհաննիսյան: -Եր., ԵՊՀ հրատ., 2019, 286 էջ:

Աշխատանքում վերլուծվում, մեկնաբանվում են բանավեճի էությունը, դրա տեսական հիմնահարցերը և գործնական տեսանկյունները: Հետազոտվում են այդ հարցերի վերաբերյալ փիլիսոփայական ժառանգության առանցքային դրվագները, բանավեճի տրամաբանական և արտատրամաբանական՝ էթիկական, լեզվախոսքային, պերճախոսական, արարողակարգային, իմացաբանական, մեթոդաբանական առանձնահատկությունները: Վերհանվում և վերլուծվում են մտավոր պայքարի կառուցողականությունը երաշխավորող պայմաններն ու գործիքակազմը, կիրառվող մարտավարական միջոցներն ու ապակառուցողական հնարքները, վերջիններիս դիմագրավման սկզբունքները: Նախատեսված է մտավոր հաղորդակցման, բանավեճի, փաստարկման, ճարտասանության հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների, բուհական և հետբուհական կրթական հաստատությունների սովորողների համար։

ՀՏԴ 1/14 ԳՄԴ 87 IՏՑԻ 978-5-8084-2412-8 Օ ԵՊՀ հրատ., 2019 Օ Հովհ. Հովհաննիսյան, 2019

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՌԱՋԱԲԱՆ ................................................................................................. 7

ԳԼՈՒԽ 1. ԲԱՆԱՎԵՃԻ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԸ ՓԻԼԻՍՈՓԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ ................................................................................. 12 1.1. Բանավեճի տեսության հարցերը Հին աշխարհում ............................ 12 1.1.1. Հին Հունաստան ........................................................................... 12 1.1.2. Հին Հնդկաստան .......................................................................... 25 1.1.3. Հին Չինաստան ............................................................................ 31 1.2. Բանավեճի տեսության հարցերը միջին դարերում ............................ 40 1.3. Բնավեճի տեսության հարցերը նոր և նորագույն շրջանում ............. 50 ԳԼՈՒԽ 2. ՎԵՃ / ԲԱՆԱՎԵՃԻ ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ ....................................... 60 2.1. Ի՞նչ է վեճը։ Դրա սահմանումները ..................................................... 60 2.2. Բանավեճ և փաստարկում ................................................................... 70 2.3. Վեճի տեսակները և դրանց դասակարգումը ...................................... 81

ԳԼՈՒԽ 3. ԲԱՆԱՎԵՃԻ ԻՄԱՑԱԲԱՆԱԿԱՆ ԵՎ

ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ՏԵՍԱՆԿՅՈՒՆՆԵՐԸ ......................................... 99 3.1. Մտավոր պայքարը որպես իմացության անհրաժեշտ պայման և օրինաչափություն ..................................................................... 99 3.2. Բանավեճը գիտական գիտելիքի բնագավառում ............................. 106 3.3. «Ամեն ինչ լավ մեթոդի մեջ է...» ......................................................... 114 3.4. Բանավեճի մեթոդը ուսումնադաստիարակչական գործընթացում ............................................................................................ 124

ԳԼՈՒԽ 4. ԲԱՆԱՎԵՃԻ ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՂ ԿԱՆՈՆՆԵՐՆ ՈՒ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԸ ...................... 139 4.1. Տրամաբանականի և արտատրամաբանականի երկընտրանքը............................................................................................. 139 4.2. Տրամաբանության ուժը ...................................................................... 142 4.2.1. Կանոնավոր մտածողության հիմնարար սկզբունքները......... 142 4.2.2. Սահմանման կարևորությունն ու կանոնավորությունը........... 146 4.2.3. Փաստարկներին ներկայացվող պահանջներ: Օպտիմալության կանոնը.................................................................... 149 4.2.4. Ապացուցում և հերքում .............................................................. 151

4.2.5. Համատեքստային և ենթատեքստային գործոններ ................ 160 4.3. Արտատրամաբանական գործոններ ................................................ 166 4.3.1. Նախնական համաձայնության սկզբունքը ............................. 166 4.3.2. Հանդուրժողականությունն ու հարգանքը ընդդիմախոսի անձի և այլընտանքային տեսակետների նկատմամբ ...................... 169 4.3.3. Ապակենտրոնական ուղղվածություն ....................................... 172 4.3.4. Կառուցողական քննադատություն ........................................... 173 4.3.5. Ճիշտ լսել-հասկանալու կարևորությունը ................................. 174 4.3.6. Հարց ու պատասխանի մշակույթ ............................................. 175 4.3.7. Խոսքի մշակույթ ......................................................................... 178 4.4. Պերճախոսական հնարներ................................................................ 187 4.4.1. Կրկնություն................................................................................. 188 4.4.2. Պատկերավոր խոսք .................................................................. 189 4.4.3. Հռետորական հարց ................................................................... 191 4.4.4. Աստիճանավորում ..................................................................... 193 4.4.5. Հակադրություն ........................................................................... 194 4.4.6. Բումերանգ կամ հակադարձ հարված...................................... 194 4.4.7. Հիպերբոլաներ և մեյոզիսներ .................................................... 196 4.4.8. Հումորն ու սրամտությունը բանավեճի ընթացքում ................. 197 4.4.9. Փոխանունություն կամ մետոնոմիա ......................................... 200 4.4.10. Ելույթի կառուցման եղանակները........................................... 202 ԳԼՈՒԽ 5. ՀՆԱՐՔՆԵՐԸ ՎԵՃԻ ԺԱՄԱՆԱԿ....................................... 206 5.1. Հնարքների էությունը: Դրանց դասկարգումը .................................. 206 5.2. Թույլատրելի կամ «մարտավարական» հնարքներ ........................ 211 5.2.1. «Ուշացած» կամ ձգձգված պատասխան ................................ 211 5.2.2. Նախօրոք պատասխան ............................................................ 213 5.2.3. Զգուշավոր ճշգրտումներ ........................................................... 216 5.2.4. Բանավեճ կամակոր հակառակորդի հետ ................................ 218 5.3. Ապակառուցողական հնարքներ ....................................................... 220 5.3.1. Թեզիսի նենգափոխում .............................................................. 220 5.3.2. Օգտապաշտական փաստարկ ................................................. 224 5.3.3. Թվացյալ հերքումներ ................................................................. 226 5.3.4. Սուտ կամ կիսաճշմարտություն................................................ 228 5.3.5. Սուբյեկտիվ փաստարկ ............................................................. 230

5.3.6. Նախապաշարմունքների և կարծրատիպերի և շահարկում .. 231 5.3.7. Փաստարկների «բազմապատկման» հնարքը ........................ 232 5.3.8. Քողարկված փաստարկներ ...................................................... 233 5.3.9. Մանիպուլյացիաներ հեղինակության փաստարկների հետ .. 236 5.3.10. Հոգեկան հավասարակշռությունից հանելը ........................... 238 5.3.11. «Հոգու ընթերցանություն» ....................................................... 240 5.3.12. «Մոդայիկ» հասկացությունների ու գնահատականների շահարկումը: «Պիտակավորում» ....................................................... 241 5.3.13. Հեգնանք և ծաղր ...................................................................... 244 5.3.14. «Շողոքորթ» փաստարկներ .................................................... 245 5.3.15. Ամոթի շահարկման հնարքը .................................................... 247 5.3.16. Ուշադրությունը գլխավոր դրույթից շեղելը ............................ 248 5.3.17. Սեփական «առավելությունների» շահարկումները.............. 249 5.3.18. Անծանոթ հասկացություններով շփոթեցնելու հնարքը ........ 251 5.3.19. «Կանացի» փաստարկ ............................................................ 252 5.3.20. Ուժի փաստարկ ........................................................................ 253 5.4. Ապակառուցողական հնարքների դիմագրավման մեթոդաբանական սկզբունքները ............................................................. 255 ՎԵՐՋԱԲԱՆ .............................................................................................. 263 ՀԱՎԵԼՎԱԾ ............................................................................................... 266 ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ................................................................................ 269 РЕЗЮМЕ .................................................................................................... 278 ՏUԽԽARY................................................................................................. 280

ՈՒՇԱԳՐԱՎ ՄՏՔԵՐ, ԱՖՈՐԻԶՄՆԵՐ

ԲԱՆԱՎԵՃԻ ՄԱՍԻՆ .............................................................................. 282

ԱՌԱՋԱԲԱՆ

«Վեճերի մեջ ծնվում է ճշմարտությունը, բայց դրանք կարող են նաև սպանել այն»: Հին հունական իմաստություն

Անկախ մտավոր պատրաստվածությունից, խառնվածքից ու մասնագիտությունից՝ հանգամանքների բերումով վիճում են բոլորը։ Քչերն են, սակայն, հետևում այդ ընթացքում իրենց վարքագծին, մտածում իրենց գործելակերպի, բանավիճելու եղանակի կատարելագործման, առավել արդյունավետ մեթոդների, կանոնների ու սկզբունքների յուրացման մասին։ Էլ ավելի քչերն են լրջորեն խորհրդածում բանավեճի էության շուրջ։ Մարդը՝ որպես հասարակական էակ, իր ծրագրերն ու խնդիրներն իրագործելիս հաղորդակցվում է հասարակության այլ անդամների հետ: Նա իր գիտակից գործունեության մեծ մասն անցկացնում է այլոց հետ շփման և հաղորդակցման գործընթացներում: Անկախ նրանից՝ այդ գործունեությունը կրում է քաղաքական, տնտեսական, գիտական, կրթական, մշակութային, թե կենցաղային բնույթ: Ավելին, հարկ է նկատել, որ մարդու վերացական-տրամաբանական մտածողությունը, լինելով հասարակական միջավայրի ու շփումների արդյունք, իր վրա կրում է հաղորդակցության կնիքը և ներքին ձևի տեսակետից երկխոսություն է1: Անհատի ռեֆլեքսիան՝ ինքնավերլուծությունը, անգամ, կարելի է դիտարկել որպես յուրօրինակ վեճ-մենախոսություն: Ուստի չափազանցություն չի լինի պնդել, որ մարդն իր գիտակից գործունեության 100%-ն է անցկացնում է հաղորդակցման ձևաչափով: Հետևաբար, եթե սուբյեկտի գործունեության անկապտելի մաս կազմող հաղորդակցումն արդյունավետ է, նպատակային, խնայողական, ապա շահում է նրա գործունեությունն ընդհանրապես. լինի դա մասնագիտական, հասարակական, քաղաքական, պաշտոնեական,

Տե՛ս Հովհաննիսյան Հ, Օ,, Վիճաբանության և փաստարկման փոխհարաբերության հարցի շուրջ։ «Բանբեր Երևանի համալսարանի», № 3 (84), 1994 էջ 5:

թե կենցաղային: Բանավեճի հմտություններին տիրապետելը էապես կարևոր է նաև տեղեկատվության օրեցօր ավելացող հակասական հոսքում կողմնորոշելու համար: Եվ ընդհակառակը, հաղորդակցման հմտությունների պակասը, այդ ոլորտում տեղ գտած սխալներն ու թերությունները բացասաբար են անդրադառնում անհատի գործունեության արդյունավետության վրա: Երբեմն կարող է տպավորություն ստեղծվել, թե հասարակական համակարգի արդյունավետ գործառնության համար կարևոր են սոսկ գլխավոր հաստատությունները (ինստիտուտները)՝ տնտեսությունը, քաղաքականությունը, կրթությունը, ընտանիքը, գիտությունը, կրոնը: Իսկ երկրորդական ինստիտուտների՝ ենթակառուցվածքների, ավանդույթների, սովորույթների, կառուցակարգերի դերակատարությունը սոսկ օժանդակ և ոչ առաջնային նշանակություն ունի: Իհարկե, մարդու ուղեղը կամ սիրտը կենսաապահովման առումով ավելի կարևոր դերակատարություն ունեն, քան քիթը: Սակայն քթի վնասվածքը, վատ շնչառության պատճառ դառնալով, կարող է ազդել թոքերի աշխատանքի վրա, վերջինս էլ՝ հանգեցնել ուղեղի կաթվածի կամ սրտմկանի ինֆարկտի: Այդպես էլ հասարակական համակարգում կառուցվածքային-ֆունկցիոնալ առումով առաջին հայացքից երկրորդական թվացող բաղադրիչները վատ գործառնության արդյունքում կարող են ոչ միայն նվազեցնել գլխավոր ինստիտուտների արդյունավետությունը, այլև հանգեցնել ճգնաժամային երևույթների: Երկխոսության և բանավեճի մշակույթի կարևորությունն այդ առումով դժվար է գերագնահատել: Լինելով շրջապատող իրականության իմացության և հաղորդակցման գործընթացներին մեծապես բնորոշ, անկապտելի օրինաչափություն՝ բանավեճերն ու քննարկումները գնալով ավելի են թափանցում հասարակական կյանքի ամենատարբեր, անգամ ավանդաբար պահպանողական համարվող բնագավառները՝ իրենց վրա գրավելով փիլիսոփաների, տրամաբանների, փաստարկման տեսության և հռետորաբանության խնդիրներով զբաղվողների, հոգեբանների, մանկավարժների, սոցիոլոգների, մեթոդաբանների ուշադրությունը։

Վիճաբանությունների յուրօրինակ «պայթյուններ» են նկատվում հատկապես հասարակության զարգացման շրջադարձային, առավելապես ժողովրդավարական վերափոխումներով հարուստ փուլերում, երբ հասարակական կարծիքն ակտիվորեն քննարկում և վերլուծում է տեղի ունեցող իրադարձությունները, փորձում իմաստավորել ու գնահատել կատարվող փոփոխությունները, բուռն վեճերով արձագանքում հնի ու նորի պայքարին, ավանդական արժեքների վերանայմանն ու նորերի արմատավորմանը։ Ազատ, սկզբունքային բանավեճերի առատությունը իմացության զարգացման, հասարակական հարաբերությունների ժողովրդավարացման կարևորագույն գրավականներից ու չափանիշներից մեկն է։ Սակայն միշտ չէ, որ վեճերն ունենում են դրական նշանակություն, նպաստում քննարկվող հարցերի լուծմանը, ճանաչողության առաջընթացին։ Ոչ ճիշտ կազմակերպման ու վարման դեպքում դրանք կարող են նաև խճճել հարցերի քննարկումը, վերածվել լուրջ խոչընդոտների։ Այդպիսի փաստերով հարուստ է քաղաքակրթության և համաշխարհային մտքի պատմությունը, դրանք խորթ չեն նաև ներկա իրականությանը։ Կյանքի տարբեր բնագավառներում հաղորդակցման մշակույթի բարելավման, մտապայքարի մեթոդական կիրառման հնարավորությունների զարգացման առումներով առանձնակի կարևորվում է բանավեճի գործընթացի, դրա տարբեր կողմերի ու առանձնահատկությունների համակարգված հետազոտությունը, հասարակայնորեն կուտակված փորձի ընդհանրացման հիմքի վրա այդ երևույթների իմաստավորման անհրաժեշտությունը։ Չնսեմացնելով փիլիսոփայության պատմության ընթացքում բանավեճի տեսական և գործնական հարցերի ուսումնասիրման ասպարեզում կուտակված ժառանգության դերն ու նշանակությունը՝ այնուամենայնիվ, պետք է նկատել, որ այդ բնագավառում ուսումնասիրության կարոտ խնդիրները չեն սպառվել։ Մասնագետների շրջանում տարակարծությունների տեղիք են տալիս անգամ այնպիսի առանցքային հարցեր, ինչպիսիք են վեճի սահմանման, դրա տարբեր ձևերի ու եղանակների դասակարգմանն առնչվող հարցերը: Զգալի է

բանավեճի իմացաբանական, մեթոդաբանական, տրամաբանական, հոգեբանական, գեղագիտական, պերճախոսական, տեղեկատվական տեսանկյունների, կիրառվող գործիքակազմի վերլուծությանը նվիրված ուսումնասիրությունների անհրաժեշտությունը։ Ներկայացվող աշխատության մեջ փիլիսոփայական-մեթոդաբանական տեսանկյունից վերլուծվում են բանավեճի՝ տեսական և գործնական կարևորություն ունեցող մի շարք հիմնահարցեր։ Հետազոտության մեջ դրանք բաժանվել են հինգ խմբի։ Խնդիրների առաջին խումբը կապված է փիլիսոփայության պատմության ընթացքում բանավեճի տեսության հարցերի հետազոտման բնագավառում ստեղծված տեսական ժառանգության ուսումնասիրության, կուտակված փորձի, գիտության զարգացման ներկա մակարդակի տեսանկյունից կարևոր ձեռքբերումների արժևորման և իմաստավորման հետ: Դա կարևոր է ոչ միայն տեսական գիտելիքի զարգացման հիմնական փուլերին բնորոշ յուրահատկությունների, համակարգաստեղծ միտումների բացահայտման, այլև կյանքի գործնական պահանջներից բխող և բանավեճի տեսության զարգացման արդի մակարդակով պայմանավորված՝ ներկայիս խնդիրների հետազոտման տեսանկյունից։ Երկրորդ խմբի մեջ մտնում են բանավեճի՝ որպես մտավոր հաղորդակցման առանձնահատուկ եղանակի, էության բացահայտման, դրա սահմանման, փաստարկման հետ առնչությունների, վեճի ձևերի, դրանց յուրահատկությունների ու դասակարգման տարբերակների ուսումնասիրման խնդիրները: Երրորդ խումբը կազմում են տարակարծություն առաջ բերող հարցերի շուրջ մտքերի փոխանակության գործընթացն արդյունավետ հունով տանելու տրամաբանական հիմնարար սկզբունքների, արտատրամաբանական (հոգեբանական, էթիկական, արարողակարգային, լեզվախոսքային, պերճախոսական) գործոնների ուսումնասիրությունը և դրա հետ կապված մեթոդաբանական բնույթի հարցադրումները։ Չորրորդ խումբը վերաբերում է ճանաչողության, նոր գիտելիքի հայտնաբերման, իմացության զարգացման գործընթացում բանավե10

ճերի կարևոր տեղի ու դերի, ինչպես նաև մտավոր գործունեության, գիտության, կրթության, հասարակական կյանքի այլ ոլորտներում տարակարծություններ առաջացնող հարցերի կապակցությամբ հրապարակային քննարկումների, բանավեճերի մեթոդական կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հինգերորդ խումբը կազմում են վեճերի ընթացքում գործածվող մարտավարական (թույլատրելի) և ապակառուցողական (անթույլատրելի) զանազան հնարքների, տրամաբանական և հոգեբանական միջոցների ուսումնասիրման, դրանց էության բացահայտման, դասակարգման, ինչպես նաև անազնիվ հնարքների դիմագրավման ու չեզոքացման մեթոդաբանական սկզբունքների հետազոտման խնդիրները։ Չբացառելով տարակարծություն առաջ բերող հարցերի շուրջ մտավոր պայքարի երևույթն արտացոլող, հայերենում կիրառական «վեճ», «բանավեճ», «վիճաբանություն», «բանակռիվ» բառերի2 իմաստային որոշ նրբերանգներն ու համատեքստային հնարավոր տարբերությունները՝ այնուհանդերձ, տվյալ աշխատության մեջ դրանք գործածվում են որպես հոմանիշներ: Այդպիսի մոտեցման հանգամանալից հիմնավորումը տրված է սույն աշխատության երկրորդ գլխի երրորդ բաժնում: Միաժամանակ, նկատի ունենալով «բանավեճ» տարբերակում «բան»՝ իմաստ, միտք, խոսք արմատի առաջին տեղում լինելու և դրանով իսկ ընդգծվել-շեշտադրվելու հանգամանքը, որպես կառուցողական մտապայքարի երևույթն առավել ճշգրիտ բնութագրող տարբերակ, աշխատության վերնագրում ամրագրվել, ինչպես նաև հետագա շարադրանքում առավել գործածվել է «բանավեճ» տարբերակը:

Հանդիպում են նաև «լեզվակռիվ», «խոսքակռիվ» տարբերակները, որոնք սակայն կիառելի չեն հաղորդակցման կառուցողական, քիչ թե շատ ակադեմիական տարբերակների համատեքստում:

ОВАННИСЯН ОВАННЕС ОНИКОВИЧ

ТЕОРИЯ И ИСКУССТВО ДИСКУССИИ:

ФИЛОСОФСКИЙ ТРАКТАТ

Резюме В работе изложен системный, философский анализ теоретических и практических проблем дискуссии. Исследуется наследие, сформированное в течение истории философии, касающееся теоретических проблем и практических задач дискуссии. Раскрываются наиболее ценные этапы и эпизоды, важные достижения с точки зрения изучения актуальных проблем. Дискуссия определяется как форма интеллектуального общения, которой свойственны открытое противостояние и борьба сторон по обсуждаемому вопросу (обсуждаемой проблеме, теме). Исследуется взаимосвязь дискуссии и аргументации, анализируются эти взаимоотношения в контексте соотношения целостной системы и элемента. Обсуждается ряд вариантов классификации видов интеллектуальной борьбы по вопросам, вносящим расхождение во мнениях. Указываются недостатки распространенного в профессиональной русскоязычной литературе варианта классификации «по словам». Предлагается новый вариант классификации видов дискуссии на аргументированные и неаргументированные. Обосновывается неизбежный, закономерный характер разногласий и дискуссий в процессах познания действительности и коммуникации. Исследуются возможности и особенности применения метода дискуссии в процессах формирования и решения проблемы, выбора наиболее ценного из предложенных вариантов, проверки-экспертизы аргументированности точек зрения, выявления умственных возможностей, темперамента и характера собеседника, формирования активной жизненной позиции, получения информации, организации пропаганды и рекламы, а также в учебно-воспитательном процессе.

Исследуются логические правила и принципы, гарантирующие эффективность дискуссии. Исследуются важные в этом деле внелогические психологические, этические, когнитивные, языковые, процедурные, эстетические факторы. Анализируется ряд приемов красноречия, которые способствуют повышению эффективности общения и дискуссии. Классифицируется и исследуется ряд тактических приемов и деструктивных уловк, используемых в процессе дискуссий. Исследуются и предлагаются методологические способы и основные принципы нейтрализации деструктивных уловок.

HԼVHAՎՎISYAՎ HԼVHAՎՎԵS

ՂHԵ ՂHԵԼ8Y AՎԾ A8Ղ ԼF ԾISCUSSIԼՎ:

ՒHIԼԼSԼՒHICAԼ Ղ8ACՂAՂԵ

Sստտ2ry Ղհe wօrk օսէliոeտ a տ7տէeոaէiՇ, քհilօտօքհiՇal aոal7տiտ օf էհeօreէiՇal aոմ քraՇէiՇal քrօԵleոտ օf մiտՇստտiօո. Ղհe leջaՇ7 referriոջ էհeօreէiՇal iտտսeտ aոմ քraՇէiՇal քrօԵleոտ օf մiտՇստտiօո fօrոeմ էհrօսջհօսէ էհe հiտէօr7 օf քհilօտօքհ7 iտ սոմer Շօոտiմeraէiօո. Խօտէ ԽalսaԵle տէaջeտ aոմ eքiտօմeտ, տiջոifiՇaոէ aՇհieԽeոeոէտ are reԽealeմ frօո էհe քօտiէiօո օf տէսմ7iոջ էօքiՇal քrօԵleոտ. Ծ15Շս551օո 15 մ6ք1ո6մ 25 2 քօrտ օք 1ոէ6ll6Շէս2l 1ոէ6r2Շէ1օո Շհ2r2Շէ6r1z6մ Եy օք6ո օքքօ51է1օո 2ոմ 5էrսջջl6 օք էհ6 ք2rէ165 2Եօսէ էհ6 155ս6 (քrօԵl6տ5, էօք1Շ5) սոմ6r Շօո51մ6r2է1օո. Ղհe reտearՇհ ոakeտ a տէսմ7 օf iոէerՇօոոeՇէiօո Եeէweeո մiտՇստտiօո aոմ arջսոeոէaէiօո aոմ էհeտe iոէerrelaէiօոտ are aոaլ7zՇմ iո tհՇ օօոtՇxt օ1 a հօլiտtiօ տ7տtՇm aոմ ՇլՇmՇոt. A ոսmbՇr օ1 օքtiօոտ 1օr օլaտտi17iոջ 1օrmտ օ1 iոtՇլլՇօtսaլ տtrսջջլՇ օո iտտսՇտ օaստiոջ մiտaջrՇՇmՇոt arՇ մiտօստտՇմ. TհՇ տհօrtօօmiոջտ օ1 tհՇ օլaտտi1iօatiօո “aօօօrմiոջ tօ wօrմտ” wiմՇտքrՇaմ iո Rստտiaո-լaոջսaջՇ քrօ1Շտտiօոaլ լitՇratսrՇ arՇ քօiոtՇմ օսt. NՇw օքtiօոտ օ1 օլaտտi1iօatiօո օ1 մiտօստտiօոտ arՇ քսt 1օrwarմ - arջսmՇոtՇմ aոմ ոօո-arջսmՇոtՇմ. Ղհe iոeԽiէaԵle, reջսlar ՇհaraՇէer օf մiտaջreeոeոէտ aոմ մiտՇստտiօոտ iո էհe քrօՇeտտeտ օf Շօջոiէiօո aոմ realiէ7 iտ տսԵտէaոէiaէeմ. Ղհe Եօօk տէսմieտ օքքօrէսոiէieտ aոմ քeՇսliariէieտ օf iոքleոeոէiոջ էհe ոeէհօմ օf մiտՇստտiօո iո էհe քrօՇeտտeտ օf fօrոiոջ aոմ տօlԽiոջ քrօԵleոտ: Շհօօտiոջ էհe ոօտէ ԽalսaԵle օf էհe օffereմ օքէiօոտ: ՇհeՇkiոջ-e6aոiոiոջ arջսոeոէaէiօոտ frօո էհe քօiոէ օf Խiew օf reԽealiոջ ոeոէal ՇaքaԵiliէieտ, էeոքeraոeոէ aոմ ոaէսre օf օոe’տ iոէerlօՇսէօr: fօrոiոջ aՇէiԽe քօտiէiօո: aՇզսiriոջ iոfօrոaէiօո: օrջaոiշiոջ քrօքaջaոմa aոմ aմԽerէiտiոջ, aոմ alտօ iէտ ստe iո էհe eմսՇaէiօոal քrօՇeտտ. LօջiՇal rսleտ aոմ քriոՇiքleտ ջսaraոէeeiոջ effeՇէiԽe մiտՇստտiօո (մeԵaէe) are Շօոտiմereմ. Իօո-lօջiՇal – քտ7ՇհօlօջiՇal, eէհiՇ, ՇօջոiէiԽe, liոջսiտէiՇ, քrօՇeմսral, aeտէհeէiՇ faՇէօrտ, տօ iոքօrէaոէ fօr էհe iտտսe, are

տէսմieմ. A raոջe օf էeՇհոiզսeտ օf elօզսeոՇe, wհiՇհ iոէeոտif7 aոմ քrօոօէe effiՇieոՇ7 օf ՇօոոսոiՇaէiօո aոմ մiտՇստտiօոտ, are aոal7շeմ. Variօստ էaՇէiՇal էeՇհոiզսeտ (allօweմ էriՇkտ) aոմ մeտէrսՇէiԽe էriՇkտ ստeմ iո էհe քrօՇeտտ օf մiտՇստտiօո are Շlaտտifieմ aոմ e6aոiոeմ. Ցeտiմeտ, էհe wօrk տէսմieտ aոմ օfferտ ոeէհօմօlօջiՇal ոeaոտ aոմ ոaiո քriոՇiքleտ էօ ոeսէraliշe մeտէrսՇէiԽe էriՇkտ.

ՈՒՇԱԳՐԱՎ ՄՏՔԵՐ, ԱՖՈՐԻԶՄՆԵՐ

ԲԱՆԱՎԵՃԻ ՄԱՍԻՆ



«Վեճը ճշմարտության հայրն է»:



«Վեճերի մեջ ծնվում է ճշմարտությունը, բայց դրանք կարող են նաև սպանել այն»: Հին հունական իմաստություններ



«Երբ վեճը եռում է, ճշմարտությունը գոլորշիանում է»: Ռուսական ասացվածք



«Պետք է առաջնորդվել փաստարկի´ ուժով, ոչ թե ուժի փաստարկով, վիճելի հարցերը լուծել փաստարկի´ իշխանությամբ, ոչ թե իշխանության փաստարկով»: Գեորգ Բրուտյան



«Վեճի մեջ լավագույն արդյունքի հասնելու միջոցը դրանից խուսափելն է»: Դեյլ Քարնեգի



«Եթե հակառակ կարծիքներ չեն արտահայտվել, ապա ինչի՞ց ընտրել լավագույնը»: Հերոդոտ



«Լավ փաստարկները նույնպես պետք է զիջեն լավագույններին»: Ուիլյամ Շեքսպիր



«Եթե մարդիկ երկար են վիճում, ապա դա ապացույց է, որ այն ինչի մասին նրանք վիճում են, պարզ չէ հենց իրենց համար»: Ֆրանսուա Վոլտեր



«Ձգտի՛ր, որ վիճաբանության մեջ քո բառերը լինեն մեղմ, իսկ փաստարկները՝ հաստատուն»: Ջոն Վիլկինս



«Վիճե՛ք, մոլորվե՛ք, սխալվե՛ք, սակայն, ի սեր Աստծո, խորհրդածե՛ք, և թեկուզ սխալ, բայց՝ ինքնուրույն»: Գոտոլդ Լեսսինգ



«Ինչպիսին մարդիկ են, այնպիսին էլ բանավեճն է»: Կ. Մարքս, Ֆր. Էնգելս



«Մարդիկ ճանաչվում են բանավեճի ընթացքում և ճանապարհին»: Ջորջ Հերբերտ



«Ով վիճելիս վկայակոչում է հեղինակությունների՝ նա կիրառում է ոչ թե իր խելքը, այլ ավելի շուտ հիշողությունը»: Լեոնարդո դա Վինչի



«Լավագույն եղանակը որոշելու համար՝ ինչն է ճիշտ և ինչն է սխալ, ոչ թե ուրիշներին դասեր տալն է, այլ զրուցելը, քննարկելն ու վիճելը»: Ջավահարլալ Ներու



«Վեճերն ավելի շատ ստվերում են ճշմարտությունը, քան նպաստում դրա պարզաբանմանը»: Լև Տոլստոյ



«Բանավեճը ճշմարտության մաղն է»: Ստեֆանո Գուցցո



«Ով որոշել է կյանքում շատ բանի հասնել, չպետք է ժամանակ վատնի անձնական վեճերի վրա»: Աբրահամ Լինքոլն



«Մի՛ վիճիր արձագանքի հետ, վերջին խոսքը միևնույն է նրանն է լինելու»: Ռամոն Գոմես դե լա Սեռնա



«Ստիպել մարդուն լռել, չի նշանակում նրան համոզել»: Ջոն Մորլի



«Կյանքն առանց վեճերի ձանձրալի կլիներ: Ամենը, ինչ ապրում է, քննարկումներ է առաջ բերում»: Չարլզ Ս. Չապլին



«Կարելի է առարկել միայն ավարտված նախադասությունը»: Լյուդվիգ Վտգենշտայն



«Վիճաբանության մեջ համառությունը և չափից դուրս բորբոքվածությունը հիմարության ամենաճիշտ հատկանիշն է»:



«Անհնար է ազնիվ ու անկեղծ բանավեճ վարել հիմարի հետ»: Միշել Մոնտեն



«Թույլ տու՛ր ազատ արտահայտվել, եթե ուզում ես լսել ճշմարտությունը»: «Ավելորդ վեճերի մեջ կորում է ճշմարտությունը»: Պուբլիլիուս Սիրիուս





«Երբ որևէ գիտության մեջ չկան հակադիր պատկերացումներ, չկա պայքար, ապա այդ գիտությունը գնում է դեպի գերեզման, գնում է թաղելու իրեն»: Պյոտր Կապիցա



«Ավելի լավ է ոչինչ չասել, քան ասել ոչինչ»: Անատոլի Կոնի



«Դուք կարող եք վեՃի մեջ հաղթել, բայց դրա հետ միասին կորցնել ընկերոջը»: Թոմաս Քարլայլ



«Եթե դուք բանավեճի ընթացքում հաղթել եք ընդդիմախոսին, ապա նա վերջում անպայման կհայտարարի. «Ըստ էության՝ երկուսս էլ նույն բանն էինք ասում»»: Կարոլ Իժիկովսկի

Կես լուրջ, կես կատակ,  «Վեճերում վերջին խոսքը միշտ կնոջն է պատկանում: Ինչ էլ որ ասես հետո՝ նոր վեճի սկիզբ կդառնա»: 

«Իմաստ չունի վիճել տղամարդկանց հետ. միևնույն է՝ նրանք երբեք ճիշտ չեն»: Սարի Գաբոր



«Եթե վիճում ես հիմարի հետ, համոզվի՛ր, որ նա նույն կերպ չի վարվում»: Օգդեն Նեշ



«Վեճն այնպիսի երևույթ է, երբ երկու հոգի միաժամանակ ուզում են ասել վերջին խոսքը»: «Վեճը մի թնջուկ է, որն ունի երկու կողմ և չունի վերջ»: Բենջամին Դիզրաելի





«Ով մշտապես համաձայն է Ձեզ հետ, ամենայն հավանականությամբ ստում է նաև ուրիշներին»: Ռոբերտ Կուիելլեն



«Եթե վիճողներից մեկն անսպսելիորեն ընդհատեց վեճը, դեռ չի նշանակում, որ նա սխալ է: Հնարավոր է՝ նա հասկացավ, որ գործ ունի անհույս հիմարի հետ»: Հովհաննես Հովհաննիսյան

ԵՐԵՎԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՕՆԻԿԻ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

ԲԱՆԱՎԵՃԻ

ՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԱՐՎԵՍՏ.

ՓԻԼԻՍՈՓԱՅԱԿԱՆ

ՔՆՆԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ

Համակարգչային ձևավորումը՝ Կ. Չալաբյանի Կազմի ձևավորումը՝ Ա. Պատվականյանի Հրատ. խմբագրումը՝ Լ. Հովհաննիսյան

Տպագրված է «ՄՌԱՎ ՊՐԻՆՏ» ՍՊԸ-ում: Ք. Երևան, Նար-Դոս 1 նրբ., 16 տուն

Ստորագրված է տպագրության՝ 05.12.2019: Չափսը՝ 60684 1/16: Տպ. մամուլը՝ 17,875: Տպաքանակը՝ 200: ԵՊՀ հրատարակչություն ք. Երևան, 0025, Ալեք Մանուկյան 1 www.քսԵliտհiոջ.aո