Բժշկական էթիկա

ա»ԱՈ Արնի

Վ.Ա.ԱՍՏՎԱԾԱՏՐՅԱՆ

ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

Ա.Մ.

ԲԵՇՎԱՀԱՆ

ԼԹԻԿԱ

«ՀԱՅԱՍՏԱՆ»

ՀՐԱՏԱԲԱԶԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

--

4ՄԴ

1(2)5

51.

Ա 762

ՀրատարակվումԷ ՀՍՍՀ

առողջա-

պաճության մինիստրության բժշկագիտական խորճրդի Բանձնարարականով

ԱստվածատրյանՎ. Ա., ՀարությունյանԱ. Մ. Բժշկականէթիկա:-- եր.. Հայաստան,1984.--

Ա. 262

էջ:

Բնակչության ընդճանուր ն սանիտարականկուլտուրայի պարպացման ներկա պայմաններում բուժաչխատողներից պաճանջվում փ բարոլագիտական ճատկանիչների,Հիվանդների նկատմամբ ուշադրուքյան ն Հոգատար վերաբերմունքիէական բարձրացում: Այդ պաչանջներից ելնելով գրբում լուսաբանված են բժշկական

մասնագիտության առանձնաձատկությունները, ճիվանդների Հետ Բժիշկների վերաբերմունքը ե փոխճարարերությունը, ինչպես նան բուժաշխատողներիիրավունքներն ու պարտականությունները: Հանձնարարվումէ բժիշկների, միջին բուժաշխատողների, ինչպես նան բժշկական ինստիտուտին ուսումնարաններիռտաանողների Համար:

4101000000

Ե

(Ը)

ՀԱԱ

ոլ

33.8.

«Ժալաստան» ճՀրատարակլություն,

ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐԻ

ԿՈՂՄԻՑ

Տ-7786--9՛ ՓԺԵ-5 ՍոցիալիստականՀասարակարգում բժշկի գործունեության մեջ առանձնաձչատուկտեղ են գրավում բժշկական էթիկայի ու զեոնտոլոգիայի Հարցերը: Բժշկական աշխատողներիշրջանում ավելի քան երբեէ, մեծ Հարցերի պրոպագանդումնայսօր,

այղ

զարեռրությունէ ստանում: ՍովետականՄիության կոմունիստական կուսակցությունը ն սովետականկառավարությունը լուրջ պատասխանատու խնդիրներ են ղրել առողջապաճությանաշխատողների առջեւ է բնակչության բժշկաԴրանց մեջ առանձնապեսընդգծվում կան սպասարկման որակի կուլտուրայի բարձրացման անու

ու

ներկա էտապում: Պաճանջվումէ ցուցաբերել ՃՀրաժեշտությունը պգայունն ուշադիրվերաբերմունքՀիվանդներինկատմամբ,ինչ«լես նան ըոտ ամենայնի զարգացնել առողջապածությանաշխատողների բարոյագիտականՀատկանիշները: Այսօր Հրամայական անձրաժեշտություն է երիտասարդ բժիշկներին դաստիարակել մեր Հառարակության ն Հայրենիքի նկատմամբ

Ֆվիրվածության, իրենց պարտք, Հավատարմորեն կատարելու ոգով: Այդ նպատակադրմամբէլ ՍՍՀՄ առողջապաչությանմիհիստրության ուսումնական «առտատությունների գլխավոր վարչության կողմից վերջերս, ատտվեց

ն

թ. մայիսի Չ0-ին, Հասգործողության մեջ դրվեց «Բժշկականէթիկայի ու

դեռնտոլոգիայի վերաբերյալ միջամբիոնայինծրագիրը բարձտադույն բժշկական ու դեղազոոծականուսումնական Հաստա-

«ությունների Համար»: Բժշկական էթիկայի պրուազանդման անչրաժեշտությունը է նան Հետնլալ պատճառով.գիտատեխՖիկական Հեղափոխության Հետնանքով առաջացել է բժշկական դիտելիթների դիֆերենցում ն ինտեգրացում: Բժշկական նեղ մասնադիտություններիթիվը, ըստ Առողջապաճության ՀամաշՖերկայումս մեժանում

կարձչային կազմակերպությանտվյալների, այաօր արդեն անցմասնաճում 120-ից: Բժշկականօգնության դիֆերենցումն գիտացումը, Համարվելով մեր ժամանակներիՀամար միանդամ-

է

ու

այն բնականոն առաջադեմ պրոցես, ունի իր ստվերոտ կողմը. բժշկի ուշադրությունը գնալով կենտրոնանում է մասնավորթ վրա, իսկ ընդճանուրը դուրս է մնում նրա տեսադաշտից: ու

Այսօր բժշկության տարբեր բնագավառներումշեշտակիորեն ավելանում է տեխնիկականմիջոցների ներդրումը: Բժչկի ու չափով նվաղում է, Հիվանդի անմիջական կապր ինչոր նրանցմիջն որպես միջնորդներՀանդես են գալիս ղանաղանմեքենաներ

ու սարքավորումներ:Այդ իսկ պատճառով շատերի իշխում է այն մտավախությունը,քն բժշկությունը «դեճումանիղացիայի» է ենթարկվում, այսինքն բուժաշխատողը գնալով կտրվում է Հիվանդից, նրանց միջե գոյանում է, այսպես

մոտ

կոչվաժ, «տեխնիկականանջրպետ»: բժշկության տեխնիկական Հնարավորություններիանընդչատ մեժացումը, դեղամիջոցների առատությունն բազմազանությունը որոչ բժիշկների մու պատրանքեն ստեղծել, որ իբր նման պայմաններում նվաղում ու

է Հիվանդի նկատմամբ ջերմ

սրտացավ վերաբերմունքի անՃՀրաժեչտությունը,բժիշկների մոտ աստիճանաբարպակասում է անձնականպատասխանատվության զգացումը Հիվանդի ճակատազրիՀանդեպ: ու

փրականում, սակայն, գիտատեխնիկական առաջընթացի պայմաններում բժշկի էթիկական Հատկանիշների նկատմամբ պաճանջկոտությունըոչ միայն չի նվաղում, այլե ընդճակառակն, զգալիորենմեժանում է: Բացի այդ, բնակչության ընդճանուր ն սանիտարականկուլտուրայի նշանակալից աճր նույնպես ճրամալաբարպաճանջում է ուժեղացնելբժիչկ-ճիվանդ փոխճարաբերության ավանդական ակղբունքներիպրոպագանդումը, այդ Հարցում ցուցաբերելով նոր, յուրովի մոտեցում: Բանն այն է, որ այսօրվա ճիվանդներն ինֆորմացիայիտարբերաղբյուրներից, ոչ սակավ ն բժշկական մասնագիտական գրականությունից տեղեկանում են իրենց Հիվանդության բնույթի, կլինիկական առանձնաճատկությունների ն, որ ամենակարնորնէ, բուժման մեքոդների մասին: Բժշկական կրթություն ն գիտելիքներիՀամապատասխան պաշար չունենալու պատճառովտարբեր տեղերից ստացած անսիատեմգի-4.-

անլիբների բաղմաղանությունը չատ Համախ ճիվանդին ապակողմեսրոշում է բժշկի գործունեության Հանդեպ: նա սկսում է քենաղատաբար մոտենալ բժշկի նշանակումներին,իր բուժման տերացթին,ոչ սակավ կասկածի տակ է վերցնում բժշկի գործեվերջին ճաշվով, բաբակնրոլի ճշտությունը, իսկ այդ բոլորը, կառարբար

են

անդրադառնում բումման

արդլունավետության

վյա:

երջին տասնամյակներիընթացքում զգալիորեն փոխվել են հան Հիվանդները, Բարձրացելէ նրանց ընդճանուր սանիտարական կուլտուրայի մակարդակը ն, Հետնապես, մեծացել է Հիսանիտարաչիղիննիկ վիճակի նկատմամբ նրանց փիոեղանոցների իր առօրյա կլան։լաճանջկոտությունը: Ընտանիքիցկտրված ու

ու

Քի Հունից

եկած Հիվանդն անչափ

ղղայուն է դառնում ահոչադրության, անտարբերության ն, առավել նս, անտակտ վերաբերմունքի ամենալնչին դրսնորման նկատմամբ: Փաստերն ահչերքելիորեն վկայում են, որ Հիվանդների, նրանց Հարադաաների բողոքների ու դժդոչությունների Ճնշող մեժամասնուքրոնը Հետնանք է բուժաշխատողներիկողմից բժշկական էթիկայի կանոնների խախաման, ինչպես նան մեր Հիվանդանոցնեթում ու պոլիկլինիկաներումբժշկական սպասարկման պատշաճ կուլաուբալի բացակայության, ԱՀա թե ինչու ՀայկականՍՍՀ առողջապաճությանմինիստրության Հրամանով Հանրապետուքյան բոլոր բուժճիմնարկներում լուրաքանչյուր ամովա վերջին տրբաթ օրը անցկացվում են կոնֆերանսներ ու սեմինար պախապմունքներ՝նվիրված բժշկական էթիկայի դեոնտոլոդիայի պրոբլեմներին: Դրան մեծապես նպաստում են նան մինիռտրուքյան կողմից պարբերաբար Հրատարակվող «Դեռնտոլոգիական շրջաբերականնամակները»: դուրս

ու

թվականի մարտին ՍՍՀՄ բժշկական գիտությունների ակաղեմիայինախաձեռնությամբանցկացվեց գիտամեթոդական կոնֆերանս՝ նվիրվաժ բժշկության էթիկադեոնտոլողիական պրոբլեմներին: Հաշվի առնելով բժշկական էթիկայի դեոնտոլոդիայի առանձնաչատուկ կարնորությունըներկա փուլում, կոնֆերահսում որոշում կայացվեց առաջիկայում դեոնտոլողզիական կոնֆերանսներ Հրավիրել ըստ բժշկական առանձին մառնագիհան բուրժոււկան ու

տությունների: քնղգժվեց կոնցեպցիաների ցնպցի դ. թան, ւվետակ /գիոնտռ Բժշկական ների բարոլական կոդեքսի մշակման էքիկայ (ոկ

-Տ5.-

հարերվալուսումնական ձեռնարկների Հրատարակման Հույժ կարնորությունը: Մեր Հանրասեաուցյունում բժշկական էթիկայի ու դեոնտոլոգիայի ճարցերի վերաբերյալ վերջին տասնամյակի ընթացքում առանձինՀողվաժներովՀանդես են եկել Հայկ. ՍՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, պրոֆեսոր ի. Ք. Գեորգյանը,պրոֆեսորներ Ս. Մ. Գալատլանը,Ռ. Գ. Մկրտչյանըն Ս. Ռ. Իբոլանը,որոնք լուսաբանել են այդ անսաճմանորեն մեծ պրոբլեմի այս կամ այն կողմը միայն «Բժշկական էթիկա» դիրքը ճայերեն լեզվով լույս ընժալվող առաջին աշխատությունն է, որտեղ փորձ է կատարվել Համակողմանիորենու ամփոփ ներկայացնել բժշկաէթիկական ու դեոնտոլոգիական պրոբլեմի Համարյա բոլոր կողմերը: Մեր կարժիքով գիրքը օգտակարկլինի Հանրապետության տարածքում աշխատող տասնյակ Հաղարավոր բժիշկներին, միջին օղակի բուժաշխատողներին, բժշկական ինստիտուտին ուսումնարաններիուսանողներին ն կնպաստի կուսակցության կողմից առողջապաճությանմարմինների աոջն դրված խնդիրների կենսագորժմանը:

Հեղինակներ

հրախտագիտությամբ

ու

զգացումով կընդունեն ընթերցողների բոլոր

ղություններն

ու

առաջարկությունները:

չնորչակալական

օգտակար դիտո-

ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԺՇԿԻ

Մեր երկրում ամեն մի աշխատանք արգված է, լուրաքանչյուր մասնագիտություն պետքական է կարնոր: Թե՛ բանվորից ու ծառայողից, քե՛ կոլտնտեսականիցու գիտնականից ու

սլաշանջվում է աղնիվ նվիրվաժվերաբերմունքաշխատանքին, եր սպարտականությունների բարեխիղճ անթերի կատարում, պարտքի պ խանատվության մեժ ղղացում: Սակայն ամեն եր բնորոշ կողմերը՝ պայմամի նավորված տվյալ աշխատանքիլուրաճատկություններով: ու

ու

ունի մասնագիտություն

ու

ՄարդկայինՀասարակուցյան զարգացման ամբողջ ընքաց-

բում բժիշկը պատվավոր տեղ է զբաղեցրել Հասարակության չէ, որ գիտականբժշկության ՀիմնադիրՀիմեջ, ՊատաձՀական սլոկրատն այս առումով ասել է. «Բժշկությունը, Հիրավի, բոլոր արվեստներիցամենաազնիվնէ»'.

Սովետականառողջապաճուցյան ականավոր կազմակերպիչ Սեմաշկոն,որը 272 տարի գլխավորել է Մոսկվայի առողջին բժշկական ինստիտուտիսոցիալական Հիդիննայի ջապլաձության կազմազերպման ամբիոնը, դիմելով ուսանողնեունեն մասնարին, ասել է. «Գոյություն Հարյուրավոր տարբեր գիտություններ: Դրանքբոլորն էլ լավ են Հարգվածժ:Սակայն ամենաչշարգվածն մարդասիրականը բժշկի մասնագիտուէ է, որովչետն նրան վատաշված ամենաքանկագինը՝ թյունն մարդու կյանքն առողջությունը»':Եվ իրոք, բժիշկը մեղ մոտ վայելում է մեծ Հեղինակություն ճարգանք՝շրջապատում,ժովստաձում է նրան: Սակայն գաղտնիք չէ, որ ղովուրդը սիրում մարդիկ սիրում Հարգում են միայն բարեխիղճ, իր գործն Ֆ.

Ա.

առա-

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

Ցիտվածէ ըստ՝ ՕՀՕՇՏաՀՇԻԼ ոքօոշրճողն ՅՈ0ք08ելմ տօղօմ 11, 1977, էջ 53: է

տա

«Յո

Կանոնա

որքա»

22/Մ

--

1947.

80ոք06շօ8

3ղօքօ8թտ Ըքօ-

իմացող, աղնվորեն Հոգու նվիրումով աշխատող ն պատշաճ գիտելիքներունեցողբժշկին: Համագումարին նկենակոմի տված կուռակյույան 1471 ոչ

Հաշվետու վեկուղման մեչ կարդում ենք. «Մենք բարձր ենք դնաճասում մեր բժիշկների, բուժքույրերի, առողջապաճության մյուս աշխատողներիազնիվ, անձնվեր աշխատանքը: Այդ պատճառով էլ մեզ ավելի շատ դառնություն են պատճառումառանձին բուժաշխատողներիկողմից իրենց պաշտոնականպարտականությունը խախտելու փաստերը, մարդկանց Հանդեպ անուշադրության մասին երբեմն աշխատավորներիցստացվող նամակները... Պետք է ամեն ինչ անել, որ սովետականմարդը միշտ ն ամենուրեք կարողանա ժամանակին ստանալ որակյալ ու սրտացավ բուժօգնություն»:

Այո՛, դժբախտաբար վերջին տարիներին

խոսվում

գրվում անտարբեր ու

ոչ

Հաղվադեպ է

կոպիտ, իրենց պարտականություններում քերացող բժիշկների մասին: նսամոլություննու քաղքենիությունը,մարդկանց Հոդսերի գործերի նկատմամբ անտարբերությունը Հաճախ են տեղ գտնում բժիշկների գորժունեության մեջ Եղակի չեն նան բժիշկների կողմից թույլ տրված են սխալները, որոնք երբեմն ունենում տխուր ճետնանքներ: Ո՞րն է դրա պատճառը:Արդլոք բժշկական ինոտիտու՞տնէ մեղավոր ցածրորակ կադրերի պատրաստման Հարցում Գուցե ինչ-որ չափով դա այդպես է, բայց ոչ միայն ինստիտուտը:երիտասարդ մասնագետը, նրա բարոյական կերպարը ձնավորվում է ոչ միայն բուճում, այլ նան դպրոցում, ընտանիքում, մասնադիտական միջավայրում, այսինքն՝ աշխատանքայինկոլեկտիու

ու

վում:

Բացի ալդ, վերջին տարիներիընթացքում ղղալիորեն մեծացել է բժշկական ինստիտուտ ընդունվել ցանկացողներիթիվր ե, է նան բնականաբար,մեծանում այն դիմորդների քանակը, որոնք ըստ էության ներքին Հատկանիշներիչեն կարող մարդու ֆիղիկական Հոդեկան արատների բուժող մասնագետ դառնալ: 9է որ բժշկական ինստիտուտը նուլնպես մասնադիտական բուճ է, ն ինչպես լուրաքանչյուր ոք չի կարող դառնալ ու

ու

)

էչ

ՍՄԿԿ

99--100: -Տ8-

Համագումարի նյութերը,

նրնան,

«Հայաստան»,1981,

նկարիչ, դերասան կամ, ասենք, երաժիշտ, ճիշտ այդպես էլ ոչ ամեն անչանոք կարող է անդամագրվելբժշկի դժվարին զիստ մասնագիտությանը: եվ եթե ապագա դերասանի կամ, առենը, գեղանկարչիմասնագիտականՀակումները կարելի է որոշել (նույնիսկ չափել), ապա բժշկի մառնադիտություննընտխաժ նրիտասարդներիմոտ ալդ բանն անել բավականաչափ ու

գժվար է:

Պրոֆեսոր է. Ս. Գաբրիելյանը խոսելով ապագա բժիշկների պատրաստման,նրանց ճիշտ դաստիարակման ն պարտքի բարձրացման Հույժ կարնորխնդիրների սյատասխանատվության մասին, նշում է. որպեաղիերիտասարդ մասնագետները իսկաո։յնս պատրաստ լինեն ժողովրդին ծառայելու, բժշկական բարձտագույն կրթությունը նրանց մեջ պետք է սերմանի բժշկի քաղաքացու բարձր բարոյական Հատկանիշներ, Միաժամանակ Հեղինակն իրավացիորենայոպիսի Հարց է բարձրացնում. բժըշկական ինստիտուտի ուսանողների ընտրման ժամանակ Հանրակրքական գիտելիքներից բացի, դիմորդների ճետ անցկացված մաերմիկ ղրույցների կամ ինչ-որ Հստակ բժշկական Հոգեբանության Հիմունքների վրա կաղմված տեստերի միջոցով կարոդանալ վեր Հանել նան իսկական բժիշկ դառնալու Համար անՀրաժեշտ որակականճատկանիշչները։ Հողեբանությանըներկայումս Հայտնի են միջոցներ, որոնցով որոշվում է մարդու դիտողականությունը, ըմբոնելու ն ընկալելու ունակությունները, ձիրքերը ն բնավորության այլ Հատկանիշներ: ու

ու

ու

կյանքը Հրամայաբար պաճանջում է, որ դրանք առաջիկան դրվեն բժշկականինստիտուտների ընդունող Հանձնաժողովների տրամադրության տակ, Այնժամ Հասունությանատեստատիմիջին բալից ընդունելության քննություններիարդյունքներիցբացի, Հաշվի կառնվեն նան դիմորդի՝ բժշկի կոչմանը Հատուկ ներքին Հակումներն որակները: յում Հանդամանորենմշակվեն

ու

ու

Բժշկականինստիտուտիդիմորդը պետք է օժտված լինի Բժշկի մասնագիտությանՀամար Հույժ անճրաժեշտ այնպիսի Հատկանիչներով, ինչպիսիք են ղղայունությունը, դիտողականությունը, բարությունը, անձնվիրությունը, անսաճման սերն իր

Տեսա Չ

Ը

ԻԱՇքաօղտւ/օծքոա ոաճնաճ 8քշսճ

«/ԱՅՑՇՇԼՈՑ»,18/7

մասնագիտության նկատմամբ, ուրիշին օպնության առնելու ձգտումը ն, իճարկե, նան ներքին բարձր կուլտուրան:հսպանաՑե նշանավոր բժիշկ Խողն դն Լլատումենդինիզուր չի ասել. «Միայն բժշկություն իմացող բժիշկը նույնիսկ բժշկություն էլ չգիտե»:

Եվ եթե որոշ ուսանողներբժշկական ինստիտուտեն ընդունվում ոչ ներքին մղումով, ոչ սրտի թելադրանքով, այլ ծնողների կամքով, եթե նրանց մոտ չկա իսկական սեր ընտրած մասնագիտության նկատմամբ, անկասկած ինստիտուտիճարլուրավոր թվում կլինեն ե այնպիսիները, որոնք չեն շրջանավարտների Համա պատասխանի բժշկի վեչ կոչմանը: Հավանաբար,ճիշտ են այն մտաժողները, ըստ որոնց բժիշկ ծնվում են շատ քչերը, կայն Հետագայում բուճում սովորելու ն աշխատանքիընթացթում Բժիշկ են դառնում Հաղարավորմարդիկ: հակորոշ Հեղինակներ (է. Գ. Գրոմով)նույնիսկ այն կարծիքն հն Հայտնում, որ բժշկական ինստիտուտից պետք է Հեռացնել ոչ միալն անբավարար գիտելիթներունեցող, այլ նան ապադա բժշկի Հույժ անճրաժեշտ որակներովչօժտված ուսանողներին,Մառնագիտությանընտրըման Հարցում թույլ տրված սխալներն ընդչանրապես վնասակար հն ՀասարակությանՀամար, իսկ բժշկի մասնագիտությունն ընտրելիս դա ուղղակի անթույլատրելի է: Այժմ ավելի Հանգամանորեն խոսենք բժշկի մասնագիտության մի քանի առանձնաչատկություններիմասին: Բժշկի աշխատանքըծանը է, լարվաժ, կապված անքուն գիշերների, ծանր ՀոգեկանապրումներիՀետ: Այս բոլոր դժվարությունները կարող է փոխչատուցվել միայն մասնագիտության նկատմամբ ունեցած իսկական սիրով նվիրվածությամբ, Ճիվանդի նկատմամբ ցուցաբերվող անկեղժ սիրով մարդասիրությամբ: Աշխատասեր,Համոզված, կոչումով իսկական բժիշկն այս ՀատկանիշներինՀարաղատ պետք է մնա ամբողջ կյանքում: Բժշկի մասնագիտությունն ընտրելիս պատանիներն աղմասջիկները ամենից առաջ պետք է աչքի առաջ ունենան ալդ նագիտությանդժվարին կողմերը՝ մեժ պատասխանատվությունը անմարդու ճակատագրինկատմամբ, անքուն գիշերներն Հետ կապված դառնուՀանգիստ պաճերը, անձաջողությունների րյունները: Բժշկությանընվիրված մարդը սլետք է ունենա բնասա-

ու

ու

ու

ու

--10--

ծին ձիրք, աշխատասիրություն «Որտեղ կա սեր մարդկանց նկատմամբ, այնտեղ էլ առկա է սերն իր արվեստի նկատ-

գրել է Հիպոկրատը: հակականբժիշկ դառնալու Համար միայն դիպլոմ ունենալը Քիչ է, Հարկավորէ կոչումով բժիշկ լինել, Հակառակդեպքում Բժշկական ինստիտուտիշրջանավարտըկարող է լինել զիտեճակատալիքների որոշ ծավալ ունեցող, մարդկանց կյանքի գրի Հանդեպ անտարբեր մի արտճեստավոր. Այո, անտարբեր բժիշկը նման է սառնասիրտ արձեստավորի:Այդպիսիբժիշկը մոռանում է, որ Հենց իր ընտրած մասնագիտությանբուն էությունը, նրա բազմադարյան ավանդուլքներըպաճանջում են ջերմ, սրտամոտ ու անշաճախնդիրվերաբերմունք Հիվանդին, զանայն մարդուն, որ բժշկի մոտ է եկել իր տազնապներով դատներով, իր Հուլզերով Հոզսերով։ Քանի դեռ բժիշկն իր սեփականությունըչի ղարձրել այս զղացումը, նա չի կարող պատվով կատարել իր պարտքը, նա չի ունենա աշխատանքայինողեշնչանք իր առօրյա գործունեության մեջ Բժշկական դիպլոմը մարդուն տալիս է բժշկությամբ զբաղվելու իրավունք, սակայն անկարողձեռքերում այն կարող է ՀասարակությանՀամար չադառնալ: Միշտ պետջ է ճիշել, որ դիպլոմի «նտ մեկտեղ րավարտ բժշկին Հանձնում Բժիշկն ամենամարդասիրականմասնագիտության ներկայացուցիչն է: Ավելի քան 300 տարի առաջ Հոլանդացի բժիշկ Վան Տուլպիուսը որսլես բժշկության խորչրդանիշ առաջարկել է այրվող մոմը՝ դա մեկնաբանելովայսպես. «Այրվում եմ՝ ուրիշներին լուսավորելով»: Մեծ իմաստ խորչուրղ կա այլս խոսաճա քերում: Մարդասիրություն այն Հիմնական ուժը, որը Հետ մասնագիտականվարպետության զուզակցվելիս բժշկին կարող է բարձրացնել պաշտամունքի մակարդակի: Ռուս ականավոր վիրաբույժ ն. Ի. Պիրոզովի Հետելալ խոսքերը՝ «Լինել երջանիկ ուրիշների երջանկությամբ»,պետք է ուղեցույց լինեն Բժշկի մասնագիտություն ընտրած ամեն մի մարդու Համար: 184 նշանավոր բժիշկ, փիլիսուա Հասարակական զործիչ Վ. Բեզանսկին, որն ապրել է անցյալ դարի երկրորդ կեսում, գրել է. նա, ում չի անճանգստացնում մարդկանց կյանքը, ով դուրն 1 նուրբ վառվեցողությունից, ով օժտված է թույլ կամբի ուժով ն չի կարող ամենուրեք իշխել ինքն իր վրա, լավ կլինի, մամբ»,--

ու

ու

ու

ոիճ

է

Հազարավոր

մարդկանց բախտ

ու

ու

-1.--

որ ընտրի ուրիշ մասնագիտություն: նրբնք բժիշկ դառնալ.»

նա

չի կարող լավ

Մասնագիտականլուրաճատկություններից ելնելով բժշկի այլե նրան վրա դրվում է ոչ միայն մեծ պատասխանատվություն, ներկայացվում են Հատուկ պաճանջներ:։Մասնագիտականզիտելիքներից բացի բժիշկն օժտված պետք է լինի Հոգնոր մեժ կովտուրայով, բարոյականմաքրությամբ, նրբազզացությամբ,փափկասրտությամբ ն այլ Հատկանիշներով:Հին Հնդկական «Այուր-. վեղա» («կյանքի իմացություն») գրավոր ճուջարձանում(17 դար մ. թ. ա.) ասվում է. օկարելի է վախենալ Հորից, մորից, ընկերներից, ուսուցչից, բայց բժշկից՝ երբեքս: Վերջինսբարեճոզի ու ուշադիր պետք է լինի Հիվանդի Հանդեպ ավելի, քան Հարազատ ընկերը: Հայրն մայրը, ուսուցիչն ու

ու

Բժշկի գործունեությունը զնաճատելիս առաջին պլան են մղվում այնպիսի Հատկանիշներ, որոնք Հնարավոր չէ արտաՀայտել թվերով կամ քանակականցուցանիշներով: Դրանք են՝ բժշկական օգնության կուլտուրան, բժշկի շարժուձնի խոսքի կուլտուրան, վարվեցողությունը, Հմայքը: է Բժիշկը պետք լինի Համեստությանտիպար: Չպետքէ մոու

տանալՀին ասացվածքը. «կարելիէ լինել Համեստ առանց իմաստուն լինելու, բայց չի կարելի իմաստուն լինել՝ առանց Համեստություն ունենալու»: եվ պատաճականչէ, որ ՍՍՀՄ ԲԳԱ ակադեմիկոս Ա. Ֆ. Բիլիբինը միանգամայնիրավացիորեն լավ բժիշկ է Համարում նրան, ում Հետ կարելի է խոսել ցանկացած ձնով" «ամենաթնթնաշունչ զրույցից մինչն ամենախոր ու մտածկոտ խոսակցությունն այն մասին, ինչ ընկած է մարդկային Հոգու

լռրքում»::

Սովետականտաղանդավոր վիրաբույժ Ա. ն. Բակուլեը, ղիաճամելով ապազա բժշկին, առում էր. «նայիր մոր ճուղված բեկված աչքերին, Հոր մոայլ ղեմբին, եքե քո աոջե պառկած է նրանց ճաղիվ շնչող երեխան, ե ցույց տուր, թե ինչի ես ունակ: Վ իր, նույնիսկ արտասվիր,եթե թեղ չի ղվում մաճվան ճիրաններից խլել մարդուն: նրջանկություն ու Հրճվանք ու

ՔԸ

ԻՆԱՇու ԽՇՀՈՑԵՐ ԵԱՑ, Փ

աճառ

քոս

ո

ո

9ած. Ձֆօքաաու օ 8քճվօճաօտ

60տԵսօն

8օշղտու

ՃՈՒ

ՇՇՇթ,

8ոքոմթՅ, 1967, 7

9,

ապրիր քո դիտուցյան Համար, եքե ապաքինված4իվանդդկսեղի ձեռքդ ն ի սրան կասի՝ շնորձակալություն, բժիշկ»: հնավորության ինչպիսի Հատկանիշներ պետք է մշակի ու բժիշկը իր մեջ, Ամենից առաջ կատարելագործիապագա մեծագույն պատասխանատվություն իր արարմունքների ու Հանդեպ: հճարկե, դատաս» է բոլոր մասնագի տեր անձանց, սակայն բժշկի աշխատանքում դա ստանում է առաջնակարգ նշանակություն, առանձնաճատուկ իմաստ ու բովանդակություն:

նկատմամբ գործի գործկլակծրպի զգացումը նատվության

յունների

պարտադիր

Բժշկի պարտքը

միշտ ն ամենուրեք ավելի բարդ է ու բազպարտքի զգացումն է Հիվանդի, նրա Հարապատների, Հասարակության, պետության Հանդեպ: Բժշկի պատասխանատվության մեջ միշտ ներդաշնակորենպետք է զուդակցեն բարոյական պարտքն ու մասնագիտականը,որը ն պաՀանջում է բժշկի որակավորման անընդչատ բարձրացում, խոր մտածելակերպ ու մեծ փորձ, մասնագիտական կլենիկական վարպետություն ու արվեսու

մակողմանի

Թ.

Դա

ինչու է

դա

այդպես,

պարզ

է բոլորին:

Ոչ մի մասնագետ

առողայնքան մոտիկից չի կարող առնչվել մարդու կյանքի ջության Հարցերին, որքան բժշկության բնագավառի աշխատոու

Պբ'

Բժշկի աշխատանքը,ավելի քան մեկ այլ մասնագիտություն, պպաճանջումէ ինքնամոռացություն, Հանելով խալաթը ն դուրս գալով Հիվանդանոցից,բժիշկն իրավունք չունի լրիվ կտրվելու իր Հիվանդներից, մասնագիտական իր Հողսերից մտքերից: Հիվանդի ճակատագրովապրելը, նրան վարպետորեն ու մտածված մխիթարելու արվեստը պետք է կազմի բժշկի մասնագիտական վարպետությանանբաժան մասը: Ամենից առաջ ճիվանդի շաճերուվ ղեկավարվողբժիշկը չպետք է Հաշվի նստի ժամանակի ճետ, Ճիվանդինբուժօգնություն ցուլց տալիս պետք է անտեսի ժամանակի Հասկացողությունը:Մեր շրջապատում քիչ չեն այնպիսի բժիշկներ, որոնք աշխատաժամն ավարտելուցՀետո մնում ձն բաժանմունքում՝ երբեմն օրերովչչեռանալով ծանը Հիվանդի ու

1958,

Ը

82.

Ֆճճյ/66.

Խոռած

շաա

Ցա

Էռնա

մ

Խօօրօիե

81,

պարզեն ապաքինվող մաճճակալից: նման բժշկի ամենամեծ Հիվանդի բարի ժպիտն է ու սրտաբուխ չնորձակալությունը: հոկականբժշկի մեծագույն արժանիքներիցմեկը պետք է լիկարողությունը: նի սանփականսխալները տնանելու ն զգալու Հոչակավոր վիրաբույժ ն. հ. ՊիԱյտեղ տեղին է Հիշել ռուս բոդովի Հետեյալ խոսքերը. «իմ բժշկական գործունեությանճենց ակղբից ես որպես կանոն ընդունել եմ Հետնյալ սկզբունքները» չթաքցնել սխալներս, լինել մաքուր սեփականխղճի Հանդեսը ես Համարձակորնն բոլորին կոչ եմ անում ցույց տալ, քն որտեղ ն երբ եմ քույլ տվել այս կամ այն սխալը, անճաջողությունը»ո իրենց մասնագիտական սխալներն ուղղելու մասին բացաՀայտորեն խոսել են նան տաղանդավոր վիրաբույժներ Ն. ն. Բուրդենկոն, Ս. Ս. Ցուդինը ն ուռիշներ։ Այո՛, իր զորժը սրբոընն կատարող, բժշկական պարտքի ամենաառաջին պատվիրանը՝ «սիրել Հիվանդին», Հարգող բժիշկը ամբողջկլանքում մշտապես պետք է սովորի, սիստեմատիկաբար Հարստացնիիր գիտնլիքները, կատարելագործիու Հզկի իր մասնագիտական վարպետությունը, եվ պատաճականչէ, որ միջազգային դնոնտոլոգիական կոնգրեսում (Փարիղ, 1962 0.) նրա մասնակիցների պաշանջով ճիպոկրատյաներդման տեքստում կատարվեցմիայն մեկ լրացում. «երդվում եմ ամբողջ կյանքում սովորել» եվ երոք, միայն ամբողջ կյանքում սովորելու ձղտումով ղեկավարվող բժիշկը կարող է ընդունել ն, ինչպես Հարկն է, խոր վերլուծության ենքարկել սեական սխալներն ու անճաջողությունհերը: Քժշկի մասնագիտություննանչավիծավալուն է, անեղը: Այն չունի ն չի կարող ունենալ որոշակի սաճմաններ: Ուրեմն պետք է աշխատել մշտապես, աշխատել Հետնողականորեն, Հարբսաացնել գիտելիքները օրավուր զարգացող բժշկական գիտության նվաճումներով: Հակառակդեպքում բժիշկը կարող է կյանքից ետ մնալ, Ճեղինակազրկվելիր շրջապատում: Այն գոլխավորը, որից վերջին Հաշվով կախված է բժշկի ճեղինակությունը, կարեկից զգայուն վերաբերմունքն է, սնրը մարդու Հանդեպ։ Բժիշկ՝ բոլորի ճամար, օրվա ցանկացածժամին, ցանկացած րոպեին: եվ այսպես ողջ կլանքում։ Վ. Յա. Դանիլնսկին ու

1950,

// 6.

7/

-ապ--

Ոպքօ06

ԸճաձըրցՈՕԵօաճ

ուշեը

մ

ՕՇՈՉԽԱՒՅՈՒ,

1,

է, ռր մարդը կարող է լինել վատ գեղանկաբայց վատ բժիշկ լինելու իրավունքչունիը Բարեշոգությունը,ծանր կացությանմեջ գտնվողմարդկանց կարեկցելու ունակությունը իսկական բժշկի առաչին գլխավոր Հատկանիշներնեն եվ պատաճականչէ, որ բարության բարեճողության մասին տարբնր ժամանակներում խոսել են նշանավոր շատ մարղիկ։ Օրինավ՝ «Մարղկությունն ապրել է շնորճիվբարու գաղափարիս(Մ. Ցվետանա),«Չկա ավելի ուժեղ րան, քան բարությունը: Բարությունը որտի իմաստությունն է, որր կարող է նվաճել կլանքի անճաղվքաշարելի թվացող շատ բարձունքներ» (ԲեթՀովեն)։ Այո՛, բժշկի արվեստում անիմաստ Լ տաղանդը առանց բարեսրտության, սրտամոտ ղզայուն վերաբերմունքի' Մեծանուն գեղանկարիչ Ի. Լնիտանն առողջարանից գրած նամակում նշել է. «Այստեղ մասնագետներըսիրտը բուժում են վոգանքներով: հնչպիսի՛ անմտություն: Սիրտը կարելի է միայն արտով բուժել, Այստեղ մեկնաբանություններնավելորդ են: Սակայնբժշկի մասնազիտականվարպետությունը նույնպես կատեգորիա է, խիստ անձրաժեշտ պաճանջ: բարոյագիտական

իրավացիորեննշել Բիչ,

ու

ու

ու

Ում է Հարկավոր անսաճման բարի բժիշկը, եքե նա մասնազիտորեն թույլ է ու անօգնական:Միայն բարեչողությունն ու սի-

բալիր վերաբերմունքըքիչ

են

այսօրվա բժշկի Համար: Հիվանդին

պետք է կարողանալ փրկել, աղատել տառապանջից, իսկ դրա ամենից առաջ, Հարկավոր են զիտելիքներ, կարողուԹյուն ն փորձ: Հենց բժշկական փորձն է, որ օզնում է նույն Հիվանդությամբ տառապող եկ Հիվանդին ղանաղանել մլուսից, բմբոնել նրա անճատականությունը:հղուր չի ասել 11 դարի նշանավոր կլինիցիստ Մ. Ցա. Մուդրովը. «Միջակբժիշկն ավելի շատ վնաս է Հասցնում, քան օզուտո: Աշա թե ինչու իր կոչումն պարտքը ճիշտ ըմբոնող բժիշկը ։լետք է անբնդճատ որոնման մեջ լինի, նա պետք է իր գիտելիքներն ավելացնի բժշկական խղճի ու պարտքի դիրբերից ելՀամար,

տուս

ու

նելով:

Բժչկականգործունեության մեչ չափաղանց մեծ ու վճռորոշ պեր ունի բժշկի Հեղինակությունը, Միանգամայն տեղին ն ոչ առանցՀրմքի Է ասվաժ՝«Բժշկի Հեղինակությունընույնպես բուժում Լ»: Ասում են, որ Ղրիմիպատերազմիժամանակ մի զինվոր մեժ դժվարությամբ քարշ էր տալիս իր ընկերոջ անզլուխ մար-18.-

մինը, իսկ մյուսը վերցրել էր նրա գլուխը: Այն ճարցին,թն ու՞ր եք տանում ալդ մարմնամասերը, զինվորը պատասխանում է. «Տանում ենք պրոֆեսոր Պիրողովիմոտ, ասում են նա կարող սա է վերակենդանացնելայս մարդուն»: Հավանաբար անեկդոտ է, սակայն ճշմարտությունն այստեղ այն է, քն ինչպիսի մեծ ճավատ է ներշնչել Պիրոզովի ճեղինակությունը մարդկանց: Ակադեմիկոսն. Դ. Սարաժեսկոնբազմիցս զրուցելով երիբժիշկների Հետ, ասում էր. հմ նշանակածբրոմը բուտասարդ է, իսկ ձերը կարող է չբուժելս:

ժում

սյետք է Հեղինակությունվասոավել:

Ուրեմն, առաջին ճերթին,

հշարկե, բժշկական Հեղինակության նվաճումն այնքան էլ դյուրին չէ, Դրա ճամար առանձին դեպքերում պաճանջվում է տարիների լարված ու քրտնաջանաշխատանք,իսկ այն կորցնելու Համար վայրկյանն էլ բավական է: Մի անվայել արարմունք, մի անտակտ արտաճայտություն,պարտականությանկատարման մեջ մի անփութություն կամ անտարբերության դրանորում, ն տարիների ընթացքում մեժ դժվարությամբ ստեղծված Հեղինակությունը վայրկլյանապես 4օդս կցնդի։ Անտարբերությունը մարդկանց նկատմամբ ն, առավել ես, կոպլտությունն ու մարդասիանտակտությունը անճարիր են բժշկի շնորճակալ րական մասնագիտությանը: Չկա ավելի մեծ շանցագործուՀանդեպ, թյուն բժշկական խղճի քան անչոզությունն ու անտարբերությունն է: երբեք չպետք է մոռանալ դարերի խորքից Հասած մել իմաստությունը. «րժշկի ուժը նրա սրտի մեջ է»: ու

Անտարբերություննընդճանրապեսչարիք

է

Հասարակության

ճամար, արատավոր մի երնույք, որի դեմ անճաշտ պայքար պետք է ժավալվի ամենուրեք, մեր կյանքի բոլոր ոլորտներում: Անսաճմանորենճիշտ է բնութագրված այդ երնուլքը Բրունո

Ձասենսկու «Անտարբերներիդավադրությունը

«Մի

գրքում.

վախեցիր քշնամիներիցղ՝ վատթարագույնդեպքում նրանք կանն թեզ սպանել: Մի վախեցիր ընկերներիցդ՝վատքարարող գույն դեպքում նրանք կարող են քեզ դավաճանել:Վախեցիրանտարբեր մարդկանցից՝նրանք ո՛չ սպանում են ն ո՛չ էլ դավաճանում, սակայն նրանց լուռ Համաձալնությամբ կատարվումէ ն թե՛ մյոաը»: Միանգամայնճասկանալի է,

Թե՛ մեկը

որ

բժշկի բարձր կուլտուրան

Օ Թքճվշթռատտ.հԼ, 1976, Տիտվածէ ըստ՝ 11. 4. ԽԱՇՇԱքԸճամ. -16.-

օ.

14.

անխզելիորեն պետք է շաղկապված լինի նրա բարոյական կերպարի մաքրության Հետ: Այս ճշմարտությունը մեկ անզամ նա ընդգծվում է Վ. Բեզանսկու Հետեյալ խոսքերում. «նա, ով լավ մարդ չէ, չի կարող լավ բժիշկ լինել»: հսկական,ողջ էությամբ բժիշկ դառնալու Համար բավական ՀԼ բավարարվել նրանով, ինչ տալիս է ինստիտուտը, ինչ ընդօբինակվում է լավազույն դասախոսներից:Հարկավորէ նան ինքանցնել ինքնադաստիարակմանլարված ու դժվարին կապարճը: ինքնաղաստիարակությունը է բնոր բժշկի Համար, քանի որ սեփականՀողսերից ապրումներից բացի բժիշկը պարտավոր է իր ուսերին տանել նան ուրիշների տազնապներն ու տառապանքներըթեթնացնելու ծանրու-

հուրույ, հսկ

չափազանց ու

թյունը:

Հեշտ չէ ինքնադաստիարակման գործը: Դրա Համար Հարկավոր է դրսնորել առավելագույնինքնաքննադատական մոտեցում, կարողանալ ճանաչել սեփական բնավորության ստվերոտ կողմերը, քննադատելու շտկել թույլ տրված սխալը, արարմունքը: Երիտասարդբժիշկների ինքնադաստիարակմանՀամար ուղեցույց կարող է լինել Ե. Ա. Վագների ե Ա. Ա. ՌոսնովակուՀետաքրքրական ու օգտակար գրքույկը, որն արդեն 3-րդ անզամ՝ է Հրատարակվում մեր երկրում: հսկականբժշկին բնութագրող անչրաժեշտ Հատկանիշներից են

նան

դիտողականությունը,արիությունն

ու

վճռականությունը

վերջապես, լավատեսությունը: Բժիշկը պետք է կարողանա նկատել, բժշկական տեսանկյունով զնաճատել մարդու ֆիզիկական ու Հոգեկան վիճակում նկատվող ամենափոջը, առաջին: Հայացքից աննշան թվացող փոփոխությունները, Ուշադիր ու պատշաճ դիտողականությամբօժտված բժիշկը կարող է անմիջապես կոաճել, քն ինչն է անչանգստացնում Հիվանդին, ինչ պանգատներկարող է ներկայացնել նաչ հսկ մասնագիտական արիություն վճռականությունը բոլոր դեպքերում պետք է խարսխված լինեն աշխատանքային բավարար փորձի ու զիտնլիքների պատշաճ մակարդակի վրաչ Բժշկի մասնագիտական մեժ գրող, նկարագրին անդրադարձելէ ռուս մասնագիտությամբ Բժեշկ Ա. Պ. Չեխովը իր «Վիշտը» պատմվածքում. «երբեմն ասում են, ռր բժշկի մոտ տարիների ընթացքում առաջանումէ ն,

ու

ք, 4.

Թ0286ք, 4. 4. ՔՕ064066ԽԱմ.Օ

օռօոօշուուռու

տքոստճ1ԱՏքած,

1976.

4.--

Բժչկական էթիկա

մի տեսակ անընկալություն մարղկալին տառապանքներինկատմամբ, Հակառակ ղեպքում նա չէր կարողանա տանել իր մասնագիտության Հետ կապված այդքան ծանի ապրումները: Ավա՛ղ, ղա այղպես չէ, ղա սոսկ մոլորություն է: Վղայուն, իր դործը սիրող ամեն մի բժշկի Համար «իվանդի տառապանքը, առավել ես մատը ծանբ ապրումներ է առաջացնում, խոր ճետք քողնում նրա ճոզումռ:

Ինչպես արղեն ասվեց, բժշկի մասնագիտությունը դժվար է անճանգիստ: նա իր առօրյա աշխատանքում Հաճախ է ապտում ծանր րոպեներ, Հանդիպում անճույս Հիվանդների տառապանքներին, տանջանքներին արցունքներին, նման ղեպքեբում բժիշկը չպետք է Հուսալքվի: նա մշտապես պետք է լավատեսորեն նայի ապազային, Հաստատ ճամողված լինելով, որ բժշկական գիտությունն անընդչատ զարգանում ն ընթանում է Կառաջաղիմությանուղիով: Բժշկին երբեք չի կարելի Հոսաճատվել: նա միշտ պետք է լավատեսլինի ն կարողանա ամենածանը վիճակներում գտնել լավազույն ելքը: ու

ու

Վերը շարադրված ներքին

«Հատկանիշների

Հետ

մեկտեղ

Բժիշկը չպետք է մոռանա նան իր արտաքին տեսքի մասին: Բժշկականէքիկալի պաճանջներիտեսակետից անչափ կարնոր Կոյս Հանգամանքըչի վրիպել նույնիսկ Հիպոկրատի ուշաղրուԹյոնից: «Բժիշկը, որքան որ թույլ է տալիս բնությունը, պետք ունենա է ղեմբի լավ զույն բարետես արտաքին,-- զրում է Հիպոկրատը:--եթն նա չկարողանաՀետնել իրեն, ի՛նչ կարող է ձեռնարկել ուրիշների նկատմամբ: Բժիշկը պետք է լինի մաքուր, կոկիկ Հազնված ն օժված պետք է լինի բարեբույր օծանելիքնելով»: Այո՛, բժշկի արտաքին տեսքը մեծ ազդեցություն է գորՀում Հիվանդի վրա. Խոսքն այստեղ վերաբերում է ոչ այնքան Բժշկի բնածին գեղեցկությանը, որքան հրա կոկիկ ու Հավաք արտաքինին, ձեռքերի Հագուստի, եղունգների մաքրությանը, աանրվածքինն արտաքինայլ Հատկանիշներին: Բժշկի մասնազիտությանառանձնաճատկվությունները, նրան Ֆերկալացվող բարոյական պաճանջները, սեղմ բավականին Հետաքրքիր ձնով ներկայացնում է ուկրաինացի բժիշկ-գրող Պյոտր Բեյլինը իր «րժշկի պատվիրաններում»:: ու

ու

ու

ՈԼ--11, Բառոօթքու ՇԸօաաատաւտմ «անոսուճաճտ 183618», 18/11,

1941--44,

Ը

ամենաառաջին կանխարգելումբ ցո «Հիվանդությունների ներկան ու ապագան պատկանումէ պրոֆիլակտիկ

պարտքն է

Րժշկությանը:

Օրգանիզմըամբողջական Համակարգ է: Բուժիր ճիվանդ մարդուն է ոչ թե Հիվանդությունը: Եքն գիտելիքներըչեն լրացվում, նվազում են օրեցօր: Մըշտապեսձեռք բեր գիտելիքներ: Վնասակար վտանզավորէ ցույց տալ, որ գիտես այն, ինչԱմեն ռր չգիտես: Մի ամաչիր ղիմել զործընկերներիդխորճրդին: ենչից վեր դասիր ճիվանդի շաճերը: Հիվանդինվերաբերվիր այնպես, ինչպես կցանկանայիր, որ քեղ վերաբերվեինՀիվանդության պաճին Առանցբարի խոսքի: դեղամիջոցներըբիչ են օգնում կամ նույնիսկ բոլորովին չեն օգնում, ՄտաՀոզվիր Հիվանդների Հոզեկան բարօրությամբ: Պաշտպանիրընկերներիդ Հեղինակությունը: Ապաքինվելու Հավատը ապաքինման կեսն է: ու

Հիվանդիտնքոցը արտակարգիրադրություն է: Բուժել՝ նշանակում է աղատել ցավից ն ոչ քե ցավ պատճառել: Հիվանդըբժշկական ջանքերի անմասնակից օբյեկտը չէ: Փնտրիրգործարար Համաղործակցություննրա Հետ: Որքանշատ մարդիկ են մտաճոզված Հիվանդով, այնքան նա շուտ կապաքինվի:Ուշադրությունցուցաբերիր Հիվանդիմերձավորների ու ընկերների Հանդեպ, ներզրավիր նրանց Հիվանդի առողջությանՀամար պայքարի մեջ: ոչ թույն: Մի թաքցրու Փննաղատությունը դառը դեղ է, բայց ախալներդ, մի թողարկիր զործընկերներիդսխալները: Հիվանդները դրանց ճամար թանկ են վարձաշատույցլինում: եղիր պայծառ՝ մտքով, մաքուր՝ բարոյականությամբ ու ֆի-

ղիկապես։ նախանձը, փառամոլությունը ն պատվամոլությունն

անճամատեղելի են քո մասնագիտությանը: Պայքարիրմարդու կյանքի Համար մինչն վերջին Հնարավորությունղ, որպեսղի քեղ ասեն. դու սպառնցիրբոլոր միջոցները ն չինայեցիր ուժերղ»:

Ավարտելովբժշկի մասնագիտության ընդանուր բնութա-

գրումը, Հարկ ենք Համարում մեկ անզամ ես ընղզծել. բժիշկն առաջ պետք է սիրի իր մասնագիտությունը,պետջ է լինի իր գործի Հմուտ զիտակը ն ընդմիշտ մնա իր կոչմանըՀավատարիմ:

ամենից

Բժշկի մասնագիտությունը ՀակայականպատասխանատվուԹյուն է դնում մարդու վրա, նրանից պաճանջումէ Հոգեկան ֆեղիկական ուժերի լրիվ ներդրում, նվիրվածություն ինքնամոռացություն, Բժիշկն իր ողջ կյանքում պետք է պայքարի Հանուն Մ. մարդկանց կյանքի իսկ դա, Գորկու առողջության, խոսքերով ասած, «ամենալավ վայելքն է, կյանքի ամննամեֆ ու

ու

ու

ճրջանկությունը»:

ՀՀՀԶ.-ՇՎԾ-6277

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԺՇԿԱԿԱՆ

ԷԹԻԿԱՅԻ

ՈՒ ԴԵՈՆՏՈԼՈԳԻԱՅԻ

ՄԱՍԻՆ

Հասարակությաններսում պատմականորենձնավորվել են մարդկանց միջն փոխճարաբերություններըկարգավորող տարորոշ տարրեր, որոշ բեր կանոններ ու նորմեր: Վարվեցողության արարմունքներ խրախուսվում են, Հավանության են արժանաճում, մյուս մասը, ընդճակառակն, մերժվում է Հասարակության է ենթարկվում ու արգելվում: կողմից, պարսավանքի Մարդկայինվարվեցողությանայս կանոններիմի մառբ ցել է օրենքի ուժ ն վավերացված է պետության կողմից: Սակայն իրավաբանականնորմերը, որքան էլ որ բազմաթիվ լինեն դրանք, չեն կարող ընդզրկել մարդկային փոխճարաբերությունների բոլոր կողմերը, առավել ես, եթե դրանք վերաբերում են ստա-

բժշկի մասնագիտությանը:

Աշա թն ինչու այստեղ գլխավորապես գործում են այնպիսի կանոններ, որոնք ճենվում են Հասարակական կարծիքի վրաւ

Դրանք բարոլազիտական նորմերն զության կանոնները:

են,

բարոյական վարվեցո-

Բժշկի գործունեության մասնագիտական առանձնաճատկությունն այն է, որ նրա Հիմքում ընկած են բժշկի ու ճշիվանդի փոխճարաբերությունը, փոխադարձ վատաճությունը միմյանց նկատմամբ, Հիվանդի տառապանքներնըստ ամենայնի քեքեճանպամանքներ, Հենց այս վացնելու բժշկի ձգտումը ն այլ առանձնաճատկություններնէլ ժամանակիընթացքում սկզբնավորել են բժշկի վարվեցողությանկանոններն ու նորմերը, որոնց ամբողջությունը կազմում է բժշկական էթիկայի (ճունարեն «լիօտ բառից, որը նշանակում է բարք, սովորույթ) էությունը: Ավելի ճիշտ կլինի խոսել ոչ միայն բժշկի, այլ նան բժշկական աշխատողների էթիկայի մասին, քանի որ բոլոր բուժաշխատողՖերն էլ (բուժակ, բուժքույր, մանկաբարձուճի, լաբորանտ ն

այլն) գորժ

ունեն

Հիվանդ

ու

առողջ

մարդու

ճետ

ն

նրանց վար-

վարվելակերոլից նույնպես մեծ չափով կախված է բարօրությունը: Բժշկականամեն մարդկանց առողջությունն մի աշխատողի խոսքն վարվեցողությունը, նրա չարժուձեր, դեմքի արտաճայտությունը, տրամադրությունը ն այլ գործոններ կարող են մեժ դեր խաղալ (դրական ն բացասական մով) Հիվանդի կյանքում, ոչ սակավ նան ճակատագրիճարցում: Մինչն բուն բժշկական էթիկայի մասին խոսելը, նախ Համատոտակի բնութագրենքէթիկան ն դեոնտոլոզիան ընդճանրապես: էթիկան՝ բարոյագիտությունը, ուսմունք է բարոլականության մասին։ Հենց այդ նույն իմաստով «էքիկա» աերմինն ջին անգամ օգտագործել է Հին Հույն փիլիսոփա ԱրիստոՔաղզծից ու

ու

ու

առու-

առա-

Հետագայումայն ստացավ ավելի լալն իմաստ, իր մեջ ընդգրկելով նան ալնպիսի բաժիններ, ինչպիսիք են էքսիկոլոն չարի մասին) ն դեոնտոլոգիան(ուսգիան (ուսմունք բարու մունք պատշաճի, պարտքիմասին): Մարքսիզմ-լենինիզմն ուսուցանում է, որ էթիկան, բարոյականությունը, մորալը Հասարակականգիտակցության ձներ են: Դրանք առաջացել են միմյանց ն Համամարդկային արժնքների նկատմամբ մարդկանց վարվեցողությունը կարգավորելու պաճանջմունքից ելնելով: հսկ ի՞նչ պետք է Հասկանալ «րարոյական նորմա» ն «րարոլականություն»ասելով: «Փիլիսոփայականբառարանումո: դրանք մեկնաբանվում նն ալը:

այսպես:

Բարոլական նորմր բարոյական այնպիսի պաճանջների

ձե

է, որոնք կարգավորում են մարդկանցվարքը նուլնատիպ արարք-

ների վրա տարածվողպատվիրանների ն արգելքներիմիջոցով:

Ի

տարբերությունիրավականի, բարոլական նորմերը սանկցիա ստանում ոչ թե պետական իշխանությունից, այլ սովորույՀասարակական կարծիքից ն ձնավորվում են Հասարակության բարոյական գիտակցության մեջ տարերայնորեն (ն ոչ Քն որնէ մեկի կողմից Հատկապեսճրատարակվածօրենքով): հսկ բարոյականությունը, ինչպես արդեն ասվեց, Հասարակական գիտակցությանձներից մեկն է, որ կատարում է մարդկանց վարՔի կարգավորման ֆունկցիա ճասարակական կյանքի՝ առանց բացառությանբոլոր բնագավառներում: են

Քից

ու

81՛, -99.-

Փիլիսոփայական բառարան, երնան,

թ., էջ

57--58

ն 59-60:

Բարոլականությունըծագել է մարդկային Հասարակության զարգացման վաղ շրջաններում: Հին ժամանակներում սովորաբարոլականությունըբխեցնում էին մի ինչ-որ արտապատաստծուց, մարդու բնությունից կամ մական սկզբնապլատճառից՝ «տիեզերքիօրենթներից, մի ինչ-որ ապրիորի սկզբունքից, որնէ

բար

ն այլն: Ճճեղինակությունից Միայն մարջսիզմը, որը լիովին կարողացավ ճաղթաշարել տնսուքյան ու պրակտիկալիճակադրությունը, նրանց սոցիալպատմական ընուլքի բացաճայտման Հիման վրա, ցուլ տվեց

բարոյական պատմակ

խատիվ բխեցնել գաղափարները գիտականորեն կների

կական կյանքի

կացուքա «րինաչավորնն. հրար փոխարինող

բից, Հասարակությաննլուքական ու ճոգնոր կուլտուրայի առաջադիմությունից, բացաճայտել բարոյականության էությունն ու նրա տեղը սոցիալական կյանքում, բարոյական գիտակցության մնջ սոցիալական կեցության արտացոլման լուրաճատվությունը: Մարքսիստականբարոլականությունն ընդգրկում է մի շարք

տնագավառներ:Դրանցից մեկը մարդկության բարոլականուքյան զարգացման պատմության ուսումնասիրությունն է, զարգացում, ցիաների

որր ու

տեղի է ունենում տարբեր սոցիալական ֆորմադասակարգերիբարոլականություններիպայքարի ու

ճերրափոխման ձնով: Մարքսիստական բարոլականությունը վերլուժում է բարոլականությանէությունն դորժողությանմեու

խանիզմը, Ճետաղոտում է այն որսլես մարդու սոցիալական գորՀարաբեծունեության կողմերից մեկը, որպես Ճճասարակական րությունների ու գիտակցությանՀատուկ ձե: անսաճմանոկոմունիզմի կառուցման ժամանակաշրջանում են մարքսիստական բարոլագիտության տեսական բնն աճում խնդիրները ն գործնական նշանակությունը, Այն ընդճանրացնում, Համակարգում ն դիտականորեն Հիմնավորում է կոմունիստականբարոլականության սկզբունքները, որոնք ձնավորվում են աշխատավոր մասսաների կողմից նոր ճասարակարդի կառուցման սլրոցեսում:

Բարոյագիտություն պատմական երնուլթ է։ ՍՄագելով մարդկային Հասարակության ձնավորման վաղ փովում, այն ն այլ դարգանում է տնանաական Հարաբերություններիփոփոթման, մարդկության նյուցական ու Հոգնոր կուլտուրայի ջադիմության ընքացքում։ Դնոնս մինչդասակարդայինՀասաառա-

բակարգում ձնավորվել նն մարդկանց փոխճարաբերությունները կարգավորելուորոշակի բարբեր ու սովորույքներ, ստեղծվել են բարու, չարի, պարտքի պատկերացումներ: նվ չնայած բարոլան չարի մասին գաղափարները կանության կանոնները, բարու մշտապես փոփոխվել են, ժողովրդի կողմից ստեղծված Համամարդկալին մարդասիրական պատկերացումները պաճպանվելու փոխանցվել են սերնդից սերունդ, դարաշրջանիցդարաշրջան: Այսպիսով, ալն կանոնների ու սովորույթների ամբողջությունը, որը կարգավորում է միմլանց կամ Հասարակության նկատմամբ մարդկանց փոխչարաբերություններըն որբ ղեկավարվում է Հասարակականկարծիքով, կաղմում է բարոլագիտության, էթիկայի իմաստը: էթիկայի նպատակն է մշակել մարդկանց վարվեցողության կանոնները, սաճմանաղատել քույլատրելին անքույլատրելիից: Ընդճանուրառմամբ բարոլականությունը, մորալը ն բարոպագիտությունը՝ որպես ուսմունք ճառսարակական գիտակցության այդ ձների մասին, փոփոխվել են մարդկային Հասարա-

կության զարգացմանըզուգընթաց:

տարբերի Հետ միասին բարոլագիտության Համամարդկային են նան պատմականորեն անցողիկ ու մեջ մտնում դասակարգային նորմեր, սկղբունքներ, իդեալներ ն այլն, Դառակարգերի պառակտվածՀասարակության մեջ բարոյագիտություննանխուէ դասակարգալին բնուլք, արտացոլելով սափելիորեն ունենում առանձին դասակարգերի շատերը դասակարգային պայքարը, ն նրանց միջե եղած Հակասությունները։ Սակայն Հանրաճանաչ ալս դրույքը վիճարկվում ն նույնիսկ մերժվում է բուրժուական դաղափարախոսների՝ սոցիոլոգների ու փիլիսոփաների կողմից: Վերջիններսբարոլագիտությունն ու մորալը դիտում են որպես բացարձակ, Հավիակնական ու վերադասակարգայինկատեդոբիա: Դրանով նրանք ձգտում են ապացուցել, որ վարվեցողության ու բարոյականության նորմերը բնորոշ են մարդուն՝ որպես կենսաբանականէակի: Սա իդեալիստական, է, որը տակ ճետապնդում ընդգծել կապիտալի, կարգի, նան ինչպես բուռժուական մորալի Ի Հակառակն բուրժուականի, կոմունիստական բարոլականությունն արտաճալտում է աշխատավորմարդու շչաճերն ու խդնալները:կոմունիստականմորալ Ճասկացողության մեջ ամ-

է

-4.-

հպա ճետադիմական ճայացը

Հավիտննական

«փոփվումեն արդարացիության,ազնվության, պարտքի ու արժանապատվության վերաբերալ մարդասիրական վեճ ու Համամարդկային պատկերացումները:նա իր մեջ ընդգրկում է վարվեցողության բարոյական նորմերի ամենաբարձրադույն դրանոբումները, որոնք ներժծված են Համագործակցությանու կոլեկտիվիզմի ոգով: կոմունիստական մորալը՝ որպես Հումանիզմի բարձրագույն արտաճալտություն,դառնում է սոցիալիստական ՀասարակարփոխճարաբերություններիՀիմքը: պում մարդկանցվարքագծի իմաստը ցայտուն դրսնորվածէ կոմունիզմ Դրա ողջ էությունն կառուցողիբաբոյականկողեքսում, ռրահղ տրված է անչատի Քարոյական Հատկանիշներիբնումագիրը, մարդկանց միջն բաբոլական փոխշարաբերություններիՀիմնական գծերը, մարդՀասարակության կային փոխչարարբերությունը միմյանց նկատժամբ, վերարերմունը Հայրենիքի մյուս ժողովուրդների նկատմամբ: ու

ու

ու

ու

կոմունիստական բարոլականությունըներառում է Համամարդկային այն Հիմնական բարոյական նորմերը, որ ժողովբրդական մասսաները մշակել են Հազարամյակների ընքացքում սոցիալական ճնշման բարոյական արարքների դեմ մղված ու

սպայքարում: ՍՄԿկԿ ծրագրում կարդում ենք. «Բարոյականության տ արդարության այն պարղ նորմերը, որոնք շաճագործողների տիրապետությանժամանակ այլանդակվում կամ անպատկառ կերպով ոռնաչարվում էին, կոմունիզմը դարձնում է ինչպես առանձին անչատների, այնպես էլ ժողովուրդների Հարարերությունների անխախտկենսական կանոններ»:

«Մերժելով շաճադործողների դասակարդային բարոյականությունը, կոմունիստներըՀին աշխարչի էգոիստականայլասերված Հալացբներին բարքերինՀակադրում են կոմունիստական բաբոլականություն ամենաարդար ն ազնիվ բարոյականությունբ..., որն արտաճայտումէ ամբողջ աշխատավոր մարդկության շաշերն իղեալները»,-- կարդում ենք ծրագրում: Մասնագիտականգրականությանմեջ կարծիք կա այն մաաին, որ իմաստ չունի խոսել առանձին վերցրած բժշկական էթիկայի դեոնտոլողիայի մոսին, քանի որ գոյություն ունի ընդու

ու

ու

Ը

Է

կոշեջսի ամբողջականտեքստր բերված է գրթի վերջում (ճավելված 1): ՍՄԿկ ծրագիրը, երեան, 1924 ք., էջ 182: -:5.

նրան, էթիկա դէոնառլոգլա ն դրանց բարձրագույն արտաճալտությունը՝ կոմունիզմ կառուցողի բարոյական կոդեքեր, որով ղեկավարվումեն նան մեր երկրի բոլոր ըժշկական աշխատողները: նման կարծիքը սխալ է: Համաձայնելայս դրուլԹի Հնտ, նշանակում է ընդունե Համընդճանուրր ն մերժել առանձնաճատուկ՝՝ րժշկական աշխատողների գործունեության սպեցիֆիկ կողմերը: Այս առումով տեղին է վերճիշել Ֆ. էնդելսի Հետելալ միտքը. «... լուրաքանչյուր դասակարգ ն անդամ լուրաքանչյուր պրոֆեսիա ունի իր սեփական մորալը»': ՀանճարեղԷնգելսի այս դրույքն ամենից առաջ վերաբերում է բժշկի մասնագիտությանը,որի սպեցիֆիկ առանձնաճատկությունը գլխավորապեսճիվանդմարդկանցՀետ ունեցած փոխճաբաբերությունն (: Այսպիսով, սոցիալիստականբարոլագիտուԹյունը ե բժշկական էթիկան միմյանց Հետ գանվում են Համընդճանուրի ն առանձնաճատուկի փոխճարաբրերուցյանմեջ: Բժշկականէթիկան Հենվում է սոցիալիստական մորալի վրա: Սակայն վերը նշվածն ամենեին չի նշանակում, որ պեոք է դեռնտոլողիայի Լրեվ սաճմանազատելբժշկական էքիկայի կապը ընդչանուր էժիկայից դեոնտոլոգիայից,անջրպետդնել նրանց միջե: բժշկականըընդճանուրիսպեցիֆիկ արտաճայտությունն է, ընդճանուր Լքիկայի դրույթների կիրառումը րուժաշխատողների մասնագիտականգորժունեույյան կոնկրետ պայմաններում: Այսպիսով, բժշկական էքիկան դիտվում է որպես ու

ու

ու

բնդճանուր էթիկայի մի բաղադրամասը, որն ուսումնասիրում է Բժշկի (ինչպես նան բժշկական այլ աշխատողների) բարոլագիտական Հարցերը, ներառյալ նրա վարվեցողության ու բարոյականության նորմերը, պրոֆեսիոնալ պարտքի, պատվի, խղճի ու արժանապատվությանզգացումը: Բժշկական էթիկան ընդգրկում է ոչ միայն Հիվանդի Հետ ունեցած փոխճարաբերության,Հասարակության ու գործընկերների նկատմամբ դրանորվածվերաբերմունքի Հարցեր: Այն ռւամունքէ նան բժշկի ընդչանուր կոլտու-

բարոյական մաքրուբալի, մարդասիրության, ֆիզիկական թյան մասին, բժշկի բարոյական նկարադրի մասին ընդճանրապես՝ քե՛ աշխատանքումն քէ՛ մասնագիտական միջավայրից ու

դուրու

'

Ֆ.

էնզել,

յուդվիդ Ֆոյերբախը ն գերմանականկլասիկ աիլիսուիաՀ 1961 թ., էչ 64:

յուքյան վախճանը,նրնան,

Բժչկականէթիկան ուսումնասիրում է բժշկի մասնագիտական բառոլականությանառանձնաճատկությունները,դրա առա-

ջացման ու ղարգացման ընդճանուր օրինաչավությունները, այն բժշկական բարոյագիտության տեսությունն է: Բժշկականէթիկան բժշկի մասնագիտությաննկատմամբ սեր, պարտքի ու պլատասխանատվությանղգացում դաստիարակելուգլխավոր ու է, բժշկի կուլտու գործունեության արդյունավետությունն աշխատանքինկատմամբ կոմունիստականվերաբերմունք դաստիարակելու զլխավոր գորՀժոնը: Հենց այդ նկատառումներիցելնելով էթիկան այսօր պետք է դառնա բժշկական կրթության անբաժան մասը: Բժշկի ուսուցման, կրքության ու ձնավորմանՀարցում ճարկավոր է բարոլագիտական, աշխատանքայինու գաղափարաքաղաքական կոմպլեքսային միասնություն: Բժշկականէթիկան իր մեջ պետք է ամփոփի բժշկի բարոմիջոցպական ու աշխատանքայինդաստիարակությանբոլոր ներն ու տարրերը, կոմունիստականբարոլադիտականՀարաբերությունների ձնավորումր ըժչկական գործունեության ոլոր-

գնեջ

բարձրացնելու կարնորագույն միջոցը,

տում:

Քանի որ ըժշկական էքիկան ու դեոնտոլոգիան ընդճանուրի բաղկացուցիչ մասն են, վերջինիսսոլեցիֆիկ դրսնորումը բժշկական մասնագիտության ասպարեզում, Հետնապես բժշկական էթիկան ու դեոնտոլոզիան նունպես պատմական կատեզորիաներ են ն ունեն դասակարգայինբնույք։ Դա միաժամանակ նշանավում է, որ բժշկական էթիկան դեոնտոլոգիան սկղբունքորեն տարբեր ձնով են դրանորվում տարբեր ճասարակարգերում՝ կախված այն բանից, քե ում շաճերին են ծառայում՝ բուրժուաղիայի՞ քե աշխատավորղանզվածների: Ալդ պատճառով էլ Հապետք է տարբերել սոցիալիստական ու կապիտալիստական սարակարգի բժշկական էթիկա դեոնտոլոգիա: Սա, իճարկե, չի նշանակում, քե կապիտալիստականերկրներում չկան բարոյական բարձր Հատկանիշներովու կանոններով ղեկավարվող Բժիշկներ: Անկասկածկան ն դրանցթիվը փոքր չէ: Սակայնայդ երկնեռում մարդասիրական ու բարձր բարոյական սկզբունքների կենսագործման ճՀնարավորությունները բախվում են մասնավոր սհփականատիրական փոխճարարերությունների,բժշկական բիղնեսի Հետ: Ուստի ն բուրժուական Հասարակությանմեջ ու

ու

Բժիշկների վիճակը, որոնց մեծ մասը զբաղված են մասնավոթ պրակտիկայով,բացառում կամ նվազագույնիէ Հասցնում բժըշկական էքիկալի ու դնոնտոլոգիայի կանոնների պաճպանման Հնարավորությունները: Հասարակարգում վերացված է ՀակասուՍոցիալիստական թյունը բժշկի Հիվանդի միջե: Բժիշկն ազատված է իր աշխատանքբ վաճառելու, այսինքն բժշկական բիղնեսով զբաղվելու անձրաժեշտությունից: Մեր Հասառակուքյան մեջ մարդասիրական ու բարոյական բարձրագույն Հատկանիշներըստացել են կյանքում կենսադործվելու լայն ասպարեզ, Հետնապես բժշկական էթիկան դնոնտոլողիանդարձել են բուժաշխատողների վարվեցողությունը կարգավորողՀիմնական գործոններու ժողովըրդի առողջության պաճպանման կ բարելավման ճղոր միջոցներ: Եվ ինչպես իրավացիորեննչել է սովետականառողջապաՀության կազմակերպիչ, առողջապաճության առաջին ժողկոմ Ն. Ա. Սեմաշկոն«Բժշկականէթիկան կոմունիստական ճասաբակարդը կառուցողի էթիկան է, դա կոմունիստական բարոյականությունն է, իսկական մարդկային բարոլականությունը, որը: վեր է կանգնած դասակարդայինՀակասություններից։ Աշա թե ինչու բժշկական էթիկայի Հասկացողությունը մենք չենք անէթիկական բարձր ջատում ՍովետականՄիության քաղաբացու ակղբունքներից»': ն. Ա. Սեմաշկոյիգիտական ժառանգությանմեջ իր արժանի տեղն ունի «Սովետականբժշկի էթիկայի մասին» աշխատությունը: Դ-անում բավականին ճանդամանորնն,կյանքից վերցրած օրինակներովՀեղինակը լուռարանում է բժշկական բարոյազիտության, բժիշկ-ճկվանղ փոխճարարերության ամենաբազմազան Հարցեր: ն. Ա. Սեմաշկոնմիանգամայնճիշտ նկատում է, որ ըժշկական էթիկայի Հարցերը Հուղում են ո՛չ միայն բժշկական աշխատողներին,քանի որ էթիկական կանոնները պատչաճ չպաճպանելու Հչնանանքով Հաճախ ծազում են պանաղան վիճարանություններ անախորժություններ,որոնք Հասարակությանմիջն եղած փոխճավատացնում են բժշկի րաբերությունը, Ըստ ն. Ա. Սեմաշկոլի, շբժշկական էթիկա» Հասկացությունն իր մեջ ընդզոկում է երեք կարդի ճարց. 1-ին՝ Բժշկի վերաբերմունքը դեպի ճիվանդը, Հ-րդ՝ բժշկի վերարերու

ու

ու

ու

Է

Ծր.

156թուտաթոքօտտոթոծու,

Շառատօ «Րաուճոճ

հ

օճաճքոթ

1945 35 1--2.

ԷՆ, 1967,

6.

93.

նկատմամբ ն 3-րդ՝ փոխմունքը կոլեկտիվի (Հասարակության) Հարաբերությունը բժիշկների Հետ: Խոսելով ըժշկական էթիկայի ընդճանուր դրույքների մասին, ճարկ է ընդգծել, որ ալդ ճարցերըչի կարելի պատկերացնել սոցիալիստական Հասարակարգի բժշկության Հիմնական խնդիրներից ու սկզբունքներից մեկուսացված վիճակում։ Այլ կերալ առած, մեր իրականությանժեջ չի կարելի բավարարվել միայն այն բանով, որ բժշկական աշխատողը Հիվանդինկատմամբ ցուցաբերում է ուշադիր ու Հոգատար վերաբերմունք: Սովետական բժիշկը ամենից առաջ պետք է կատարի սոցիալ-քաղաքական: բնույթի մի շարք ֆունկցիաներ: նա պետք է ակտիվորեն պայՔարի

ողջ

Հասարակությանառողջության պաճպանման

ու

րա-

բնլավման Համար, կոմունիստական կուսակցության ու կառավարության դիրեկտիվներըկյանքում կենսագործելու ճամար» Մեր երկրի բժիշկն այսօր պետք է լինի պրոֆիլակտիկ բնույթի աշխատանքներիմեծ նախաձեռնող ու կաղմակերպիչ։ Այդ աշխատանքները պետք է տարվենՀիպոդինամիայիու սթրեսային գործոնների Հետնանքները կանխելու, առողջ կենցաղավարությունն ու ապրելակերպն ակտիվորեն պրողագանդելու, շրջակա միջավայրն առողջացնելու ճույժ կարնոր պրոբլեմների ուղղությամբ: Բժշկականէթիկա Հասկացության «Հետ անմիջականորեն շաղկապված է ն նրա բաղկացուցիչ մասն է կազմում բժշկական դնոնտոլոգիան։Դեռնտոլոգիան,ինչպես արդեն նշվեց, ուսմունք է պատշաճ վարքագծի, պարտականությանմասին: Ալդ տերմինն առաջարկել է 111 դարի վերջում անգլիացի փիլիսոփա-իրավագետ Բենտամը։ «Բժշկական դեոնտոլոգիա» Հասկացությունը մեր երկրում առաջին անգամ օդտագործել է պրոֆեսոր ն. ն. Պետրովը, որի «ՎիրաբուժականդեռնտոլոգիաՀիմունքները» (1956 թ.) Հիմք Հանդիսացավ

տ

աջխատությունը

որպես դեոնտոլոգի բնդճանրապեսբժշկական դեոնտոլոգիայի՝ ի առանձին մասնաճյուղի Հետազա զարգացման ձնավորման ու

Համար:

Բժշկականգրականությանմեջ Հաճախ բանավեճվ առարկա. նն դառնում «բժշկական էթիկառ ն «բժշկական դեոնտոլոգիա» տերմինները: ՏարբերՀեղինակներիկողմից դրանք Հակադրվում են միմյանց: Ոմանք էթիկան դիտում են ավելի լալն, առավել բնդճանուր Հասկացություն, ուրիշներն էլ նման կարծիք նն -»9.-

Հայտնում դեոնտոլոգիայի մասին: Մեր կարծիքով «բժշկական էթիկա» ճասկացողությունըիրոք ավելի լայն է, ավելի ընդճանրացնող իր մեջ ընդգրկում է նան բժշկական դեոնտոլոգիայի խնդիրներն նպատակները:Ավելի ճիշտ կլինի առել, որ էքիկան դեռնտոլոգիանսհրտորեն կապված են միմյանց Հետ ու

ու

ու

կազմում են մեկ ամբողջություն: Այդ երկու ճասկացությունների իմաստն ու փոխադարձ կապվածություն րավականաչափ սեղմ ու ամփոփ ձնով այսպես են բնութագրում պրոն Ա. Վ. Շմակովը': նրանք բժըչֆեսորներ Գ. Ի. Ցարեդորողցնը կական էրիկան դիտում են որպես բժշկական դեոնտոլոգիայի տեսական Հիմք, իսկ վերջինս (այսինքն դեոնտոլոդիան)Համարվում է ըժշկաէթիկականդրույքների դործնականկիրառումը

տւ

բժշկական աշխատողներիառօրյա կերպ ասած, բժշկական էթիկան

գործունեության մեջ.

Այլ

ու դնոնտոլոդիան ամբողջությամբ վերցրաժ պետք է դիտել որպես բուժաշխատողներիվարվեցողության կանոնների ու սկղբունքների, ըժշկի պարտականությունների մի ամբողջություն, որի ընդճանուր նպատակակետն է մարդկանց բուժման ու Հիվանդությունների կանխարգելման գործում առավել մեծ արդյունավետությանձեռքբերումը:

Գաղտնիքչէ, որ յուրաքանչյուր մասնագիտությունպլաճանմեծ ղդացում։ Սաջում է պարտքիու պատասխանատվության կայն բժշկի մասնադիտությունը՝մարդու առողջության, կյանքի

նկատմամբ ունեցած պատասխանատվության չափանիշով անՀնար է Համեմատել որեէ այլ մասնագիտության ճետ: Բժիշկը կոչված է օգնություն ցույց տալու Հիվանդին, աղատելու նրան տառապանքներից, վերականդնելու նրա աշխատունակությունը, փրկելու նրան վերաճաս մատից: «Բժշկական պարտք» ճասկացության մեջ մշտապես պետք է ներդաշնակորենմիաձուլված լինեն բարոյականու մասնագիտականպարտքիզգացումը, որոնք պլաճանջում են մասնագիտական որակավորման մշտական բարձրացում ու կատարելադործում, պրոֆեսիոնալ վարպետության ն խոր կլինիկականմտածելակերոլիձնավորում: Բժշկականպրակտիկայում դեոնտոլոդիականսկղբունքների կենսագործման առաջնակարգտեղը, անտարակույս, պատկանում է բժշկին, քեկուղն ալդ Հարցում փոքր չէ նան միջին ու

3օօրե

Տե՛ս -30--

ԼԱւոգօծ Իտյաատատմ հքճտօրթօի1Առքօշօքօժվօ6, յօ0ո76Ռաւ Խ., 1977, էջ 11 Աքօճոճեււ ճյաուաաօն

Ի 17

Ճո

կրտսեր բուժաշխատողներիդերը: Ջափաղանցմեժ է բժշկի վարվելակերպի նշանակությունը Հիվանդի ընդունման, նրա Հետ. դրուցելու, Հետազոտման ու Համողեցուցիչ եղրակացություններ: անելու Հարցում: հակ այդ ամենը մեծ չափով ն առաջինՀերթին» պայմանավորված է բժշկի մասնագիտական վարպետությամբ: ու կուլտուրական մակարդակով:

Բժշկի մասնագիտական վարպետության բարձրացումը: տահղծադործական ոչ այնքան դյուրին պրոցես է: Դրա Հիմնական նախադրյալներից մեկր բժշկի կլինիկական մտածելակերպի զարգացումն Լ: Բժշկի բոլոր զործողությունները,որոնք: վերաբերում են Հիվանդությանճանաչմաննու բուժմանը, պետք: Լ լինեն Հանգամանորեն մտածված գիտականորեն Հիմնաու

վորված:

Բժշկականդնոնտոլոդիայի զործնական պրոբլեմները մշակելի, անչրաժեշտությունառաջացավ դեոնտոլոգզիականակրզբունըներին մոտենալ բժշկական տարբեր մասնագիտությունների տեսանկյունից: Մեկը մյուսի ետնից սկսեցին Հրատարակվել աշխատություններվիրաբուժության, մանկաբարձությանե գինեկոլոդիալի, ուռուցքարանության, վեներոլողիայի, մանկաբումասնադիտուժուքյան, ոննտդենոլողիայի ե բժշկական այլ ոճ Քյունների դեռնտոլոդիակ կությունների մասին. Այդ աշխատանքներիարդյունքների ամփուփման, բժշկական դեոնտոլողիալիսկղբունքների մշակման ն բժշկական Հասարակայնությանշրջանում այդ դրույքների տարածմանգորժում` մեծ դեր խաղացին 1969 թվականին կայացած Համամիուքենական դեռնտոլովիական առաջին, 1928 թվականինկայացած8-րդ կոնֆերանաները,ինչպես նան ՍՍՀՄ ԲԳԱ կողմից 1981 թվականին կազմակերպվածգիտամեքողականկոնֆերանսը՝նվիրված բժշկության էքիկադեոնտոլոգիական պրոբլեմներին: կոմունիստականկուսակցությունն ու սովետական կառավարությունը անդուլ Հոդատարություն են ցուցաբերում սովետական բժշկության գործնական առողջապաճույան զարդացման նկատմամբ: եվ գաղտնիք չէ, որ մեր երկրում բժշկական գիտության առողջապաճությանմակարդակըանընդչատ վեր է բարձրանում: Այսպիսի պայմաններում մեր բժիշկները, միջին բժշկական ողջ անձնակազմըբոլոր Հնարավորություններնունեն ղեկավարվելու սոցիալիստականՀումանիզմի, բժշկական էքիկայի դեոնտոլոգիայիառաջադեմ սկզբունքներով՝Հանուն առվետականժողովրդի առողջության բարօրության: ու

ու

ու

ու

Հ--Թ-ՀՀՀ-Ց

ԲԺԾԿԱԷԹԻԿԱԿԱՆ

ՀԱՅԱՑՔՆԵՐՆ

ԱՆՑՅԱԼՈՒՄ

Բժշկականգործունեությունը բոլոր ժամանակներում ն բոժողովուրդների մոտ Համարվել է ամենապատվավոր Հարգվաժ մասնագիտությունը,իսկ ինքը՝ բժիշկը, մեժ վատաՀություն ու Հարգանք է վալելել իր շրջապատում: Հին Հունաստանում ն Հին Հոռմում բժիշկ սպանելը Համարվում էր ամենածանր Հանցադորժությունը, եթե նույնիսկ բժիշկը պատկանում Վր Հակառակորդ բանակին Հին Արնելքի ստրկատիրականերվբրներում՝ Բաբելոնում, Եգիպտոսում,Հնդկաստանում,ինչպես Ֆան Հին Հունաստանում փառաբանվածբժիշկները դասվում էին Այսպես, Հույների մոտ աստվածացվելէր աստվածներիչարքը: առասպելական բժիշկ Ասկլեպին՝ բժիշկ Ապոլոնի որդին: նա Համարվում էր բժշկության աստված նան Հին Հոռմում, կայն էսկոլապ անվամբ: Ավելի ուշ աստվածացվեցին նան Ասկլեպիի դուստրերի՝Հիգինան (մաքրուքյան աստված) ն Պանակեան (դեղաբանությանաստված): Ուշադրությամբթերթելով բժշկուցյան պատմության էջերը, ծանոթանալովբժշկական էթիկայի դեոնտոլոգիայիՀարցերի նավորման ու ղարդացման պատմությանը, դժվար չէ Համոզն վել, քե ինչպիսի Հարուստ ուսանելի դեոնտոլոգիականարժեքննր են ստեղծել մեր նախնիները:կասկածիցվեր է, որ առանց յուրացնելու բժշկության երախտավորների կողմից Հազարամվակների ընքացքում մշակված բարոյագիտականնորմերն ավանդույքները, չի կարելի լիարժեք բժիշկ դառնալ: Ինչպեսարդեն ասվեց, բժշկությունը ամենաչնագույն մասնագիտություններից մեկն է: նրա առաջացումը պայմանավորված է մարդու առողջությունն կլանքի պաճպանելու պաճանջմունբից ելնելով: Հենց այղ պատճառովէլ բժշկի բարոյական ու

լոր

սա-

ու

ու

ու

պերսլարի բնութագրող սկզբունքներն -.

ունեն

Հաղարաժյակների

պղատմություն։Դրանք ձնավորվել են մարդկային ՀասարակուԹյան զարգացման վաղ շրջաններում նե սերնդից սերունդ փոխանցվլելովՀասել են մինչն մեր օրերը: Միաժամանակպատմականզարգացմանընքացքում բժշկադան էքիկայի դեոնտոլոզիայիդրույքներըմշտապես ենքարկկախված տվյալ Ճասարակարգիսոցիալվել են փոփոխության՝ քաղացականառանձնաչատվություններից:Հաժամանակաշրջան էլ ապ Խերում ճշգրտվել նն ճասարակուցյան ինտելեկտուալ կանիշ Բժշկի ֆիղիկակ յական ներին պատասխաԲժշկի բարոյական կերպարի, նրա պարտքի նատվության մասին պաճանջներ են առաջ քաշել դեռնա Հին Հնդկաստանում:Օրինակ, Մանուի օրենքների ժողովածուում մանրամասնորեն թվարկված հն եղել բժշկի վարվեցողության կանոնները՝ որպես էթիկական նորմեր: Հին ճնդկական նշանավոր բժիշկ Չարակալի տրակտատներից մեկում նշվում էր, որ բժեշկը մշտապես պետք է Հող տանի մարդկանցառողջությունը բարելավելու նկատմամբ: Բժիշկը իր կյանքի գնով պետք է պաշտպանի առողջությունը: Հին ՀնդկաՀիվանդի կյանքն կան գրականությանճուշարձանում, որը Հայտնի է «Այուրվեդա» անվամբ, ասվում է, որ «բժիշկը ամբողջ Հոգով պետք է մտաՀողվի Հիվանդիբուժման Հարցով», պետք է ցուցաբերիանձնվիրություն, պետք է լինի բարի ու արդարացի մարդ ն Հիվանդին Հպնտք է որեէ տառապանք պատճառի: Բժշկի խոսքը պետք է լինի «նուրբ, Հստակ, Հաճելի, ճշմարիտ մտածվածո:նա պետք ու

ոնտնսավան պատմական տարբնը փոփոխվել ու

ր

ու

ներկայացվող պաճանջենրը: ու

դողմիք

ու

ու

ու

մաքուր արտաքին, կարճ կտրած մորուք, մաքուր կարճ կտրած եղունգներ... է ունենա

ու

ՍակայնՀին աշխարձճումբժշկության, այդ թվում ն մասնագիտավանէքիկական պատկերացումներիվրա նշանակալիցազդեցություն էին զործում կրոնական, իսկ ավելի ուշ ժամանակներում` փիլիսոփայականՀայացքները: Այսպես, եզիպտական Քուրմ-րժիշկները լայնորեն օգտագործելովժողովրդական բժըշկության փորձը ն ստանալովշոշափելի դրական արդյունքներ, ստեղծում էին խորձրդապյաշ խտությանջուրջը տական, սնաճավատությանմքնոլորա: Հին աշխարձում բժշկական Հալացքները,որպես օրենք, անմիջականորենկախվածէին փիլիսոփայական,բարոյագիտական

հոձնց

Յ.--

Բժյվական Լքիկա

ու

սոցիալականղանաղանդոկտրինաներից։Սակայն Հիվանդի

նկատմամբ զգայուն, ուշիմ վերաբերմունքի անչրաժեչտության մասին խոսնլ են անցյալի բժշկության նշանավոր շատ գործիչնճը՝ ակսաժՀիպոկրատիցմինչն մեր օրերը: Հին Հունաստանըն

Հին Հոոմն աշխարճինտվել են բժշկության այնպիսի կորիֆելներ, ինչպիսիք են Հիպոկրատը,Ասկլեպիադը,Գալենը, ծելար ն ուրիշներ նրանց աշխատություններըՀամաշխարային կուլՀավերժ մնայուն դանձերեն, որոնք տուրայի ու բժշկաղիտության վճռորոշ ազդեցություն են գործել բժշկության Հետագա ղարգացմանողջ ընթացքի վրա:

Ամբողջությամբ վերցրած ըժշկության՝ որպես զիտության, ինչպես նան բժշկականաշխատողներիբարոյական դործուննության Հիմնական պրոբլեմների բնութագրման Հարցում նշանակալից դեր խաղաց Հին Հունաստանիխոշորագույնբժիշկ, գիտական ըժշկության Հիմնադիր Հիպոկրատը(7-ՎՄ գղ. մ. թ. ա.)չ Ի տարրերություն իր նախորդների, Հիպոկրատնառաջինն էր, ռր իր ուսմունքի Հիմքում դրեց օբյեկտիվիրականությունը: Հիվանդագիներնուլքներիառաջացումը նա կապում էր ոչ թն ինչկամթի ռր գերբնական,արտանըկրայինուժերի կամ աստծո ճետ, այլ օրգանիզմիչորս Ճեղուկների՝արյան, լորձի, գեղին են ան մաղձի անկանոնխառնվածքիՀետ: Փաստորեն,Հիպոկրատի առաջ քաշվել «բուժել ոչ թե Հիվանդությունը, այլ Ճիվանդին»գաղափարը, որը ն այսօրվա բժշկության առանցբն է: ՀեպոկրատյանՀայտնի ժողովածուում լուսաբանված են ոչ միայն բժշկականպրակտիկայիառանձինՀարցեր, այլ ՀամընդՀանուր բնույթ կրող բժշկական բազմաթիվ պրոբլեմներ, Այդ ժողովածուում արժարժված են բժշկության գաղափարական,

կողմից է

գիտական Հիմունքները, բժշկական դորփիլիսոփայական ժունհության մարդասիրական բարոյական ասպեկտները, Բժիշկների վարվեցողության նորմերը. բժիշչկ-Հիվանդ փոխբժշկական էրիկայի ՀարաբերությանՀարցերը: Անմիջականորեն պրոբլեմներին են վերաբերում Հիպոկրատյանժողովաչուի «նրդում», «Օրենը», «րժշկի մասին», «Խրատ», «նպաստավորվարվեցողության մասին», «Արվեստիմասին», «Հին բժշկության մասին» բաժինները: Այս աշխատությունում փաստորքնձեադնոնտոլոգիայի այնկերպված ճն բժշկական էթիկայի ու պիսի դրույքներ, որոնք Համարյա անփոփոխ անցել են ավելի ու

ու

ու քան երկու Հազարամյակընդգրկողժամանակաճատված իրենց Քարմությունը պաճպանելեն մինչե մեր օրերը: Հիղոկրատի պատկերացմամբ բժիշկը պետք է լինի իմասաուն, թանզի այն չափանիչները, որոնք բնորոշ են իմաստուքյանը, առկա են նան բժշկության մեջ: Դրանք են՝ արճամարճանջը փողի նկատմամբ, խղճմտությունը, «Համեստությունը, Հագուստի պարզությունը, Հարգալից վերաբերմունքը, դատողությունը, վճռականությունը, մտքերի առատությունը, այն բոպոր Հարցերի գիտենալը, որոնք օգտակար ու Հարկավոր են փյանքի Համար, զզվանքը արատավոր երնույքների նկատմամբ, աստծո առջն սնաճավատ վախի ժխտումըն այլն:

Բժշկի պարտավորություններըՀիվանդի նկատմամբ Հատա-

դորես ձնակերպվածեն «Հիպոկրատիերդման» տեքստում, որը է որպես բժշկական բարոյագիտության մի անեղել ն մնում պեաչատելի Հուշարձան:Դարերշարունակ այդ երդումը եզել է բժշկական մասնագիտության բարձրագույն սկզբունքների չափանիչ։ Աճա մի քանի բարոլաղիտական պատանջներ Հիպոկրատյան երդման տնքստից. օգնել Հիվանդին ն տառապողին, խստորեն պաչպանելընտանեկանգաղտնիքը, չկիրառելգաղտնի

միջոցներ, արդարացիորենվերաբերվել գործընկերներին, անճրաժեշտության դեպքում դիմել Հմուտ բժիշկների օգնությանը, անարատ անցկացնել կյանքն ու արվեստը ն այլն: փվարկվաժ ն ուրիշ այլ սկզբունքներ, որոնք ամփոփված են Ցրդման տեքստում, պետք է դառնանլուրաքանչյուր բժշկի զորժուննության Հիմնաքարը: մաքուր

ու

նան Հեպոկրատիաշխատություններումարտացոլված են րժիշկների միջն եղած փոխճարաբերությանէթիկական նորմերը: նա բժիշկներիցպաճանջումէր փոխադարձ Հարգանքու վստա2ուքյուն, պրոֆեսիոնալ նախանձիբացառում: նթե բժիշկը ընված է ժանը դրուքյան մեջ իր գործունեությանընքացքում, նա Կլարաավորէ դիմել իր գործընկերներին: Բմշկական էթիկայի ու դեոնտոլողիայի Հարցերը մտաճոգելեն Ֆան Հլն չոռմի նշանավոր բժիշկ կլավդիուսԳալենին(11 դար): նա իր աշխատություններումՀաճախ է անդրադարձել այն ՀարՔին, քն ինչպիսին պետք է լինի բժիշկը, ինչ սկզբունքներովնա «կետը է ղեկավարվի Հիվանդի ճետ ունեցած իր փոխճարարե1

Ծրդման ամբողչ տեքստը բերվում

է

գրքի վերջում (ճավելվաժ 3): 35.

նան Հին ներկայացուցիչՑելաը,իր «Բժշկու-

րություններում: Այդ պաճանջներինանդրադարձելէ

Հոոմի բժշկության մեկ

այլ

թյան մասին» տրակտատում:

ԻնչպեսՀին Հունաստանում,

միջնադարյանբժիշկները նույն-

պես երդում էին տալիս՝ Հավատարիմ լինել իրենց մասնաղդիտությանը: Այդ հրդման տարբերակներիցմեկը ի Հայտ եկավ Արաբականխալիֆաթում՝ 111 դարում: Դա ավելի շատ երղումաղոթք էր, որը կոչ էր անում մասնագիտական պարտքի ազնիվ կատարում, Հանուն մարդու անձնազոծության ցուցարերում: Սակայն միջին դարերում ինչպես ամբողջ բժշկազիտությունը, այնպես էլ բժշկական էթիկայի սկզբունքները գտնվում էին կրոնական-եկեղեցականփիլիսոփայության ու բարոլադիտուքյան ազդեցության տակ ն Հետնապես զիկվաժ էին իսկական

դիտական ընղչանուր մարդասիրականբովանդավությունից» Միջնադարյանխավար ուժերն աներնակայելի ճնշում էին զորժադրում մարդկանց մտքերի Հայացքների վրա: ն. Ա. Լինը նշում է, որ միայն 1481-ից մինչն 1803 քվականները ռսուրբ» ինկվիզիցիայի կողմից խարույկի վրա այրվել է 34658 մարդ Այսպես, օրինակ, եկեղեցու կողմից որպես Հերետիկոսներ դաժանորեն այրվեցին Մ. Սերվետը,9. Բրունոն, անասելի ՀալաՓանքներիենթարկվեցին Ա. Վեզարիուսը,Գ. Գալիլելը ն շատ ուրիշներ: Ամենուրեք, կյանքի բոլոր բնադավառներումտնօրինում ն սխոլաստիկան:Մարդկանց ամեն էին դողմատիզմը կերը ներշնչում էին ճակատագրին աստծո երկրային ցիչներին՝ Հոզնորականներին, Հնազանդլինելու իսկ բժիշկները բոլոր ջանքերը գործադրում էին զոճաբերության ճանապարճովդրամ շորնվիրատվության թելու Համար: Ջնալած տիրող խավարամտուցյանը, միջնադարյան բժիշկներից շատերի Համար էլ, այնուամենայնիվ,խորք չէին բժշկական էթիկայի ն դեռնտոլոզիայի մարդասիրական սկզբունքները: Դրանը շարադրվել են Սալերնոյի բժշկական դպրոցի օոենսգորում (Հրատարակվել է 1480 ք.), միջինասիական խոշոր բժշկադետ, փիլիսուրա Հանրադետհբն Սինայի (2-31 դղ-), ինչպես նան միջնադարյանՀայ նշանավորբժիշկների աշխատություններում: իբն Սինան կամ, ինչպես եվրուլայում նրան անվանում էին, ու

ու

ներկայ

ու

4եվանդ զ

ու

ու

ՈՏ. --386--

Լ

ՄօծամԻտղուտատոքօուտ

քօշույու

ԻՆ, 1970

Ավիցեննան բժշկույան պատմության մեջ առանձնաչատուկ տեղ է գրավում: հղուր չէ, որ նա արժանացելէ «բժիշկներիիշխան» տիտղոսի: նրա «կանոն բժշկագիտության»մեծածավալ աշխատանքըՀամաշխարձայինբժշկության զարգացման մեջ մի ամբողջ դարաշրջանէ կազմում ե մի քանի Հարլուրամյակ ուսումնականձեռնարկիղեր է խաղացել ոչ միայն Արնելքի, այլ նան նվրուլայի երկրներում: Հիմնականգաղափարը,որ կարմիր թելի նման անցնում է Հինգշատորյաայղ աշխատությանմիջով՝ մարդասիրություննէ: Բժշկի գործունեությունըպետք է նպատակաուղղվի Հիվանղ մարմինը բուժելուն ն առողջությունը պաճպանելուն,Դրա Համար բժիշկն, ամենից առաջ, պետք է անընդչատլրացնի իր գիտելիքները:Բժշկի «եղինակությունը, նշել է Ապիցեննան,կախված է ոչ միայն նրա գիտելիքներից, այլե բարոյականՀատկանիշչներից: այդ տաղանդավորմտածողին են վերագրվում Միջնադարյան Բժշկին բնուքադրող Հետելալ խոսքերը. «Բժիշկը պետք է օժտված լինի արծվի տեսողությամբ, օրիորդականձեռքերով, օձի իմաստությամբ ն առյուծի սրտով»: Այս բնուքազրման մեջ բյուրեղացած են բժշկի մասնագիտությանՀամար Հույժ անՀրաժեշտ այնպիսի որակներ, ինչպիսիք են դիտողականություճը, Համարձակությունը,վճռականությունը, իմաստությունը, ինչպես նան նուրբ փափվկասիրտ վերաբերմունքը: իբն Սինան անչափ մեծ նշանակությունէր տալիս բուժման Ճոդեբանականկողմին, բժշկի խոռբին։ նա բազմիցս նչել է, որ կան Հիվանդներ, որոնց կարելի է բուժել միայն խոսքով: նինելով բազմակողմանիորեն զարգացած գիտնական փիլիսոփա, Իբն Սինան միաժամանակզգայուն կարեկից, անշաճախնդիր անքերի բժիշկ էր: Հիվանդիմոտ Հրավիրվելիս նա ճաշվի չէր առնում, թե որտեղ է ապրում Հիվանդը՝ քազավորական պալատում, քե՞ խղճուկ Հլուղակում։ Այս Հարցում նա անշեղորեն ղեկավարվում էր մասնագիտական իր պարտքի զգացումով, սհփական խղճի ձայնով: Այժմ Համառոտակի խոսենք միջնադարյանՀայ բժշկության էթիկականսկղբունքներիմասին: Հայ բազմաղարյան բժշկության զարգացման բոլոր փուլերում բժշկական էթիկայի պրոբլեմները միշտ էլ առաջնակարգ անզ են դրավել: նչանավոր Հայ պատմիչների,գիտնականների բժիշկների աշխատություններումտեղ են զտել արժեթավոր ու

ու

ու

ու

ու

--

մտքեր ու պատկերացումներբժշկի մասնագիտության,նրա պարտքի ու պատասխանատվույան ն վարվեցողության կանոնների մասին: 3 դարի նշանավորպատմիչ նղիշեի ստեղծագործության մեջ, ռրը նկարագրում է Հայ ժողովրդի պատմական պայքարը սպլարսիկների դեմ (451 թ.), կան Հատվածներ,որոնք պատկերացում են տալիս այդ ժամանակվաճալ բժշկության ն մասնավորապես բժշկի դերի մասին: Մասնավորապես ուշադրության արժանի են քաճանա Ղնոնդիխոսքերն այն մասին, որ Հարկավոր չէ արձչամարճել բժիշկներին, եքե Հիվանդը չի ապաքինվում, քանի որ կան բուժելի Հիվանդներն կան այնպիսիները, որոնջ չեն ենթարկվում բժշկի արվեստին: Այդ նույն աշխատության մեջ նըշՎում է նան այն մասին, որ բժիշկը սլետք է գիտակցիիր պարտքը Հիվանդի նկատմամբ, բժշկի մարդասիրականն բժշկականէթիկայի որոշ կանոնների մասին: նքն բժիշկը կանչվում է Հիվանդի մոտ, նա շտապում է օգնության ձեռք մեկնել Հիվանդին, ցուցարերելով բժշկական իր ողջ արվեստը, անկախ այն բանից, թե ով Է Հիվանդը՝Հասարակ մաճկանացու, քն ոակեզօծպալատի ազնվատոճմ իշխան: Բժիշկը շտապ մոտենում է Հիվանդին, ձեոքը մեկնում նրան, ուշադիր զննում նրա ողջ մարմինը, Հաշվում արտիբաբախյունը, ստուգում է, թն արդյոք չի՞ կարժբացել լյարդը ն դրանից Հետո նշանակում է Համապատասխան

շատ

դեղորայք:

Բժշկության

ն բժշկի արվեստի մասին որոշ պատկերացում նույն Մ դարի Հայ նշանավոր պատմիչ Մովանս Խորենացուն վերագրվող աշխատություններիցմեկը, որը վերնագրվածէ այսպես. «Գիրք անչրաժեշտ գիտելիքներիմասին»: Այս գրքի բաժիններից մեկում («Թունավոր նյութեր նշանակող բժշկի մասին») նշվում է, որ ամենակարնոր օգտակար արվեստներիցմեկը բժշկությունն է, նա մարդուն կարող է ազատել Հիվանդություններից, նպաստել նրա առողջության վեկանգնմանը նը: Այդ 4 էլ մասնագիտությունըպետք է ընտրեն առավել տաղանդավոր, փորձվածմարդիկ: նրանց պետք է լավ վարձատրեն,որպեսղի միջոցներ ունենան դեղանյութեր պատրաստելուՀամար: Ռւրիչ արվեստների չարքում բժշկությունն ասնս կյանքի ծպո

է տալիս նան

ու

չաման ն կյանքի երկալ Բժշկի ո 1Գ46,

4.

Օշոշօզւ

141--142

ԽԵ 16օռօթոտ

պ

Ճքաճաոռ,Վոծ

Քքօտու

լինի, որի պտուղներընպաստում են մարդու կյանքի երկարացշանն բուժմանը: 4իվանղությունների «Անձրաժեշտգիտելիքներիմասին» վերը նշված գրքում դաեն բժշկի անազնիվ արարքները, ընդգծվում են տապարտվում Բժշկի նկատմամբ բարձր պաճանջներըե միաժամանակ մեծ նյուքական ուշադրություն է դարձվում նրանց կարիքների վիճակի վրա: Իր աշխատություններում բժշկական բարոյագիտության խնդիրներինբազմիցս անդրադարձել է նան 71 դարի Հայ նշանավոր փիլիսոփա, ՀանրագետԴավիքԱնչաղթը: Բժշկական էքիկայի դեոնտոլողիայի Հարցերին մեժ տեղ է տրվածմիջնաղարյանՀայ նշանավորբժշկագետ Մխիքար Հեքանի տարի առաջ՝ բացու դար) աշխատություններում։Մի (ՃԱ ու

ու

ու

քերքում տպադրվեց Հայաստան» քվականին,«Սովետական ժամանակակիցդրող, մասնագիտությամբ բժիշկ Ջորի րալայանի «Սրտապնդիր նրան, վանիր սարսափը» վերնապիրի կրող ուշագրավ Հողվածը, որը վերաբերում է բժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերության մի քանի Հարցերին, Այնտեղ Հեղինակը մեջբերում է ՄխիքարՀերացու ավելի քան ութ ճարյուխամյա վաղեմություն ունեցող, բալց անսաչմանորեն րարմ խորիմաստ Հետեյալ խոսքերը. «նքե նա (ճիվանդը.-- ՀեղինակՀանդատացրու նրան, հքե ներ) Հուզված է, փաղաքշիր տխուր է՝ քնքնացրու նրա սիրտը ն ուրախացրու նրան, եթե վախնցած է, սարսափաչար՝սրտապնդիրնրան, վանիր սարսաու

ու

փը-..»

ԱկադեմիկոսՆ

Ա.

Հովշաննիսյանը բաղմակողմանիորեն

տւսումնասիրել է Հայկական բժշկության պատմությունը ճնապույն ժամանակներից մինչն մեր Հարլուրամլակի 40-ական Սվականները: նրա մեծածավալ աշխատությանմեջ իրննը արտացոլումն հն դաել նան ՄխիքարՀերացու պատկերացումները մասին: Ըստ Հերացու, ՀիվանԲժշկի, նրա մասնագիտության դին Հետաղոտելու ընքացքում բժիշկը պետք է ղհկավարվիտանա պետը է պարզաբանի.1) ցավի Հիռը Հանդամանքներով: վանդության պատճառը,2) այն հրնույքները, որոնք ուղեկցում ու

Է

Տ1՛:

Տես

Էրճոո,

«Սովետական Հայաստան»,1926 թ. 2-ը ճունիսիւ մ

ՕւԸճկ.

1964, էչ 113.

ԱՇօթոտ ձոյաաութ

Ճքաոսող. Վո»

Մ

հն

Հիվանդությանը, 3) մարմնի փոփոխվածությունը,4) մարմ-

վիճակը, տարիքը 6) կլիմայի առանձ քոմրի չի կ թյ5) Գիլանի եղ կ երիք մեկը, ններ կը՝ 5 Հիվանդի, հաա 9) Հիվանդի սովորույթներ 10) 4են

ժամ.

ը,

չորս

վանդի ամրությունը ե ուժը:

Հայ բժշկության պատմության մեջ ուրույն տեղ է Հատկացվել բժշկի պարտքի մասնագիտականիրավախախտումների Հարցերին, Սաշմանվել են անգամ պատժամիջոցներպարտազանց բժիշկների Համար Այս առումով ուշադրուքյան է արժանի Մխիքար Գոշի «Դատաստանագիրքը» (ՃԱ դար): Վերջինիս երկրորդ գրքի 119 ճողվածը վերաբերում է բժիշկների դատական պատասխանատվուքյանը: Հողվածում նշվում է այն մատին, որ որոշ բժիշկներ Հանցանք են գործում դեղորայքիոչ ճիշտ ու

օգտագործմամբ կամ փորձում են այս կամ այն դեղանյութը, կամ մարղկանց սպանում են չար մտադրությամբ, կամ էլ սխալ դեղորայք են տալիս անփորձության ու անփուքուքյան Հետեվանքով: Դրանովնրանք մարդուն մաճ են պատճառում: ԱյնուՀետն նշվում են պատժամիջոցներըկանխամտածված ու ակամա Հանցաղործությունների Համար:

Բժշկի իրավական վիճակը, ըստ մեզ Հասած ստույզ տեղեկությունների, միջին դարերում բավականաչափբարձր է եղել: Սակայն չափազանց մեժ են եղել նան բժշկին ներկայացվող պաճանջները: Ըստ 1. Ա. Հովչաննիսյանի, պատժամիջոցները բժշկական սխալների Համար միջնադարյան Հայաստանում ամկնախիստն են եղել: Հիվանդիմոտ Հրավեր ստանալիսբժիշկը պարտավոր էր անպայման ներկայանալ, ըատ որում, երէ բժշկի ժամանակին չներկայանալու ՀետնանքուվՀիվանդը ժել է (նույնիսկ, եթե բժիշկը Հարգելի պատճառով է ուշացել), ապա դա դիտվել է որպես Հանցադործություն,բայց ոչ կանխամտածված: հսկ ինչ վերաբերում է այն վնասին, որ Հիվանդը ատացել է բժշկի ոչ ճիշտ վարվելակերպիՀետնանքով նե այն տու-

դեպքերում, երբ բժիշկը սխալ է սովորեցրել իր աշակերտներին, ապա այդպիսի սխալը դիտվել է որպես կանխամտածված Հանցագործություն,որի Համար արդեն բժիշկները պատասխանում էին սեփական արյունով: Բժշկաէքիկականուշազրավ տվյալներ կան նան Ս դարի Հայ մեֆատաղանդ բժիշկ ԱմիրդովլաքԱմասիացումոտ: նրա աշխատություններիմեջ շատ Համախ կարելի ճանդիպել բժիշկ-Վ0.-

է

պաճանջչների:Բժիշկը, ներին ներկայացվող բարոլագիտական սոԱմիրդովլաթի,ամենից առաջ պետք է ջերմեռանդորեն վորի իր ուսուցիչներից, մշտապես պետք է աշխատի իր զիտելիքների Հարստացմանվրա։ Բժիշկը պետք է կարողանաՀիվանդեն խելացի խորչուրդներ տալ, պետք է պաճպանիիրեն վրոտաճված բժշկական գաղտնիքը,ազաճությունն ու շաճախնդրությունը պետք է անճարիր լինեն բժշկի մասնագիտությանը: ըստ

ԱմիրդովլաթԱմասիացուստնղժագործություններիմեջ կարմիր թելի պես անցնում է այն միտքը, որ բժշկին պետք է Հատուկ լինի իմաստությունն ու զիտունությունը։ նրա մասնաանփութություն ու գիտության Համար անթույլատրելի հն ջաճամոլությունը: «Անգիտացանպնետ»աշխատության (գրվել է կ. Պոլսում, 1482 թ.) նախաբանում Հեղինակը ընդդժում է այն միտքը, որ այդ դիրքը դրում է գիտուն բժիշկների ճամար, իսկ Համապատասխան գիտելիքներ չունեցող, այսինքն անգետ Բժիշկների Համար այն պետքականչէ: Ամիրդովլաքնիր աշխասանքներում ն բժշկական գործունեության ընթացքում մշտապես ձգտել է բարձրացնել բժշկության դերը ալդ արվեստը սովորողների աչքում: նա չափազանց բարձր է դնաճատում բժշկական էրիկայի Հարցերը, քննադատումէ որոշ բժիշկների արատավոր բարքերը: նրա մարդասիրական տիարակվել են բժիշկների շատ սերունդներ, Ամասիացուաշխատություններըներժծված են բժշկի մասնագիտականպարտքի զիտակցման ն բարոյաէթիկական պաճանջներով։նա Հանդամանորեն ընդդժում է, թն ինչպիսին պետը է լինի ն ինչպիսին չպետք է լինի բժիշկը՝ նա պետք է լինի խելացի, պարտքի զգաու ցումով լի, Հնազանդ, խրատատու, պետք է լինի աղզքատասնր ողորմած, Հավատարիմ, աստվածապաշտու մաքուր մարդ: նա չպետք է լինի Հարբեցող, ազատ ու ընչաքաղց: Բժշկական բաբոլագիտության այս պատվիրաններըկարծես թե Մխիքար Հեբացու աշխատության«Այն մասին, թե բժիշկը քանի ձնով պետք է խնամի ու բուժի Հիվանդին» գլխի 10 պաճանջներիլրացումները լինեն: առաջադեմ,

ճայացքներո դաս-

Ամիրդովլաթ Ամասիացու գրքերից ավելի ուչ 71-ՅԱ դարերում օդավել, դրանք խմբագրել ու մշակել է Սեբաստիայի Բժշկական դպրոցի ներկայացուցիչ Բունիաք Սնբաստացին: նրա կողմից գրվաժ բանաստեղժություններումընդգծվում է Հաստաաուն գիտելիքներ ձեռք բերելու անճրաժնչտությունը, իրենց-41-

պարտականություններիՀատակ ու անթերի կատարման կարնոբությունը: Այղ պաշանջները նա ամենից առաջ ներկայացնում Հ բժշկությամբ զբաղվողներին:

Ֆեոդալիզմիընդերքում ծնվում էր նոր, բուրժուական Հասարակարգը: եվ աշա 77Ա--7711 դարերում սկսեցին տարաժվել փիլիսոփանեը Ֆ. Բեկոնի,Ռ. Դեկարդի,Դ. Դիղրոլի, Ժ. Ռուսռյի, Ֆ. Վոլանրիառաջաղեմգաղափարները:ՎերջիններսՀանդես Լին գալիս որպես կրոնի սնոտիապաշտությանկրքոտ Հակառակորդներ,որպես ժողովրդի իսկական լուսավորիչներ, ճիշտ տրի մեջ էլ տեսնում էին աշխարճի վերափոխմանմիակ ուղին, Այս խոշոր լուսավորիչ-Հանրագետների փիլիսոփաու

ու

Հայացքները ակտիվորենմիաձուլվում էին բարոյակա-

ալան

Ֆության ու էթիկայի Հարցերի Հետ, նպաստում դրանց տարածմանը բնակչության շրջանում:

Արեմտլանեվրոպայումբժշկագիտությունը, դրա Հետ կապված նան բժշկական էթիկայի Հարցերը սկսեցին զարգացում ապրել Համեմատաբար ուլ' վերածննդիժամանակաշրջանում: Դրանթ իրենց արտացոլումը գտան արեմտահվրոպականառաջադեմ բազմաթիվ բժիշկների աշխատություններում։ Այսպես, «րինակ, 1/11 դարի բժիշկ-քիմիկոս, ազգությամբ շվեյցարաԹ. Պարացելսըգրում է. «Րժշկի ուժը նրա սրտի մեջ է»։ նա վոչ էր անում, որ բժիշկների գործունեությունը խարսխված լիճի Հիվանդի նկատմամը ցուցաբերվող սիրո, իսկական ճումանիզժի վրա, որպեսզի բժշկությունը լրիվ մատչելի լինի նան չուճեոր խավին:

ցի

Վերածննդի ժամանակաշրջանիմեկ այլ նշանավոր բժիշկ, բժշկի՝ Հիվանդի ֆրանսիացի Ամբրուսզ Պարեն նջում էր, որ նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքիՀիմքում պետք է ընկած (ինի լավատեսությունը, Հիվանդինպետք է ներշնչել ոչ թե անՀուսություն ու Հնազանդությունճակատագրին,այլ ապաքինվելու Հավատ, ԱնգլիացիՍիղենչամը(34711ղար) պաճանջում էր, որ բժիշկը ճիվանդինբուժի այնպես, ինչպեսինքը կցանկանար, որ իրեն բուժեին ուրիշները: Մասնավորբժշկականպրակտիկայիսկզբունքը, որն իր

զար-

գացումն ստացավ կապիտալիզմին Հատկապես նրա բարձրագույն փուլի՝ իմպերիալիզմի ժամանակաշրջանում, բժշկի ու 4իմիջն դրեց տնտկսական, սովանդի փոխճարաբերությունների -5--

ցիալական ու քաղաքական մի շարք անճաղքաճարելի արգելքներ: Սակալնանդամ ալս դժվարինպայմաններում ամենամարչ դասիրական մասնագիտության ներկալացուցիչներից շատերը բարոլագիտական ճալացքների տեսանկյունից էին մոտենում փրենց բժշկական ու մարդասիրական պարտքի կատարմանը: Հայտնիէ, օրինակ, որ մեծանուն գիտնական-բժիշկներէ. ֆենները, Ռ. Կոխը, Ա. Ֆլեմինգը Հրաժարվեցինիրենց Հալտնադոր-

ծությունների մենաշնորձից ն դրանք ամբողջովին նվիրաբերեօգուտ ողջ մարդկության բարօրությանը:

ցին ժողովրդին՝ի

առաջադեմբժշկական գործիչների մի ամբողջ Համասնան ՄՈԱ-ՎԱ դարերի ռուսական բժըշկությունը: Դրանցիցկարելի է նշել Ս. Գ. Զիբելինի, Դ. Ս. Սամոլլովիչի, Մ. Յա. Մուդրովի, ե. 0. Մուխինի,ն. Ի. Պիրողովի, Ս. Պ. Բոտկինի,Բ. Ա. Մանասեյինին այլոց անունները: նշված ն չատ ուրիշ բժիշկների Հայացքների ձեավորման վրա մեժ ու վճոռրոչ ազդեցություն են գործել ռուս առաջադեմ Հասարակական գործիչներ, Հեղափոխականդեմոկրատներ ու մեժ Հումանման

տեղություն է տվել

Ա. Ռադիշչնի, Վ. Գ. Բելինսկու, Ա. Ի. Գերցենի, Պիսարնի,ն. Գ. Չեռնիշնսկու, ն. Ա. Դոբրոլլուբովիդեմոկրատականղաղափարները: Ռուս տաղանդավոր բժիշկներ Ս. Գ. Ջիբելինը, Դ. Ս. Սամոյլովիչը, Մ. Յա. Մուդրովը, Ի. Ե. ԴլադկովսկինուսանողներիՀա-

նիստներ ն. Դ.

Ա.

մար կարդացված տարեչանդեռային ճառերում

շատ

Հաճախ են

խոսել իսկական բժշկի արժանիքների, բժշկական պարոքի է պարտականությանմասին, իրենց ուսանողներին երիտասարդ Բժիշկներին մշտապես դաստիարակելեն Հայրենասիրության մարդասիրության ոդով։ Ռուսականքերապնտիկ դպրոցի Հիմու

ու

նադիրՄ.

Ցա.

Մուդրովըշատ բարձր է գնաճատելՀիպոկրատի

էթիկական Հալացքները: նա ռուսերեն քարզմանել է Հիպոկրատի մի չարք աշխատություններ, մասնավորապեսնրա «Աֆոըիզմները»։ ՄեՓ նշանակություն տալով ապադա բժշկի ճիշտ դաստիարակության ճարցերին, Մուդրովը իր կլինիկական դասախոսություններումՀանգամանորենխոսում է բժշկի բարոյական Հատկանիշների մասին՝ դրանը Համարելով կարնոր բուժական գորժոն, նա մեժ տեղ էր տալիս բժշկի նկատմամբՀիվանդի ն դա նույնպես վատաճությանը

Համարում էր բուժման կարնոր

ձրաշխիք։ Մուդրովընշում էր, որ այդ վատաճությունըինքնիրեն չե գալիս, ալն պետբ է կարողանալնվաճել: --Վ3--

ն. Ի.

Պիրոգովը,Վ.

Ա.

Գ. Մանասեյինը,

Ա.

Զախարինըիրենց

ելույթներում Հաճախ էին անդրադառնումայն Հարցին, թե ինչպիսին պետք է լինի բժիշկը, ինչպես պետքէ աշխատի նա, ինչ պարտականություններէ դնում նրա վրա բժշկի մասնագիտությունը ն այլն, նրանց կողմից մշակված Հնտնողականորեն ո"լբոպագանղվող բարոյաէթիկականնորմերը Հետագալում դարձան ավանդույթ, խնամքով պաճպանվեցին ու զարգացան վետականբժշկության ներկայացուցիչներիկողմից: ու

սո-

Բժշկի բարոյական Հատկանիշներըչափազանց բարձր էին

դնաշատվում 111 դարի խոշորագույն վիրաբուլմ, տեղագրական անատոմիալի ու ռազմաղաշտային վիրաբուժության Հիմնագիր ն. ի. Պիրոգովիկողմից: Նրա ողջ կյանքը պրոֆեսիոնալ

մաֆրության, Հիվանդին անձնվիրաբարծառայելու լավագույն օրինակ էր։ նա օժտված էր բժշկին, մանկավարժին, քաղաջացուն բնորոշ ամենալավագույնարժանիքներով: Բժշկի մառնագիտության, բժշկի պարտքի ու մարդասիրության բարոյական նորմերը բավականինցայտուն դրսնորվում են ն. Ի. Պիրոգովի «նամակներ Գեյդելբերդից», «կյանքի Հարցեր», «Դերպտի վիկլինիկայի նյութերը», «Հին բժշկի օրագիրը» աշրարբուժական խատություններում, Հարազատներին ուղարկած նամակում ն, Ի.

փը

Գիրոդովըգրում է.

եմ իմ գիտությունը (խոսՀեղինակներ),ինչպես կարող

սիրում

մասնագիտությանմասին է.--

է սիրել զավակն իր մայրիկին: Գիտությունը ինձ ստիպեց սիրել

մասնագիտությունը, նա իմ մեջ ստեղժեց սուրբ գաղափարներ Բժշկի պարտքի պատասխանատվության մասին այն աստիեմ սառնասրտորենմեռնել, եթն դա ճանի, որ նա սլատրաստ կպաճանջիգիտությանս կողմից ինձ վրա դրված պարտքը»: ու

Սրպքս նրբազգաց, ուշադիր բժիշկ Հմայիչ անձնավորուԹլուճ, ռութականբժշկության պատմությանմեջ իր ուրույն տեղն ունի 111 գարի խոշոր կլինիցիստ Ս. Պ. Բոտկինը։Ակադեմիկոս Ի. զ. Պավլովը, Հիշելով իր ուսուցչին, նշում է, որ Բոտկինի ու

ասես կախարդականլիներ, Բուժում էր ոչ միայն նրա մի խոսքը, երբեմն նույնիսկ միայն այցելությունը Հիվանդիհ, Այն նույն դեղատոմսերը,որոնք նույնանման դեպջերում

Հմալքը ամեն

ոք քների ուժ կախաջգական

մոտ

անարդյունալեա: էին, ա մորո ճազ.Բոակինը

ստանում, կարեկցանքը էին կան վերաբերմունքըՀիվանդի նկատմամբ Ս.

մարում էր մեկը:

ամեն

մի բժշկի պարտադիրու

զլխավոր որակներից

Ռուսաստանում, ճատկապես 811 դանախաճեղափոխական բե վերջում, բարձրագույնբժշկական կրթության գործում որոշակի առաջաղիմություն էր նկատվում, Բժիշկներ էին պատ(Համալսաքաստվում 19 ուսումնական Հաստատություններում բաննքրի 12 բժշկականֆակուլտետներն կանանց բարձրագույն Այստեղ ուշագրավն այն է, որ բժշկական 5 դասընթացներ): Ֆշված ուսումնական Հաստատություններ, շրջանավարտները նախքան բժշկական գործունհության անցնելը տալիս էին ֆակուլահտայինխոստում, որի Հիմքում ընկած էր ճիպոկրատյան Ֆրդմանբովանդակությունըն դեոնտոլոգիայիՀիմունքները, ինչպես Բժշկականէթիկայի արդեն նշվեց, իրենց Հետագա զարգացումն ստացան սովետաՀայրենական սովետական կան բժշկության գործիչների մու բժշկության բազմաթիվ ներկայացուցիչնե՝ հ. Պ. Պավլովը, ն. Ն. Բուրդենկոն, ն. Ֆ. Գամալեան,ն. Ա. Բակուլեը, Վ. Վ. ՓաԲինը, Կ. հ. Սկրյաբինըն ուրիշներ, երիտասարդգիտնականնեբին բժիշկներին թողել հն կտակ-պատդամներ, իրենց անձնական օրինակով նրանք ցույց են տալիս մարդկային կովտուբալի, մասնավորապես բժշկագիտությանգագաթներընվաճելու ուղինիը: նրանց կյանքն գործունեությունը մեր երիտասարդ քաղաքացիական մասնագետներիՀամար պրոֆեսիոնալ ու պարտթի անբասիր կատարման իսկական օրինակներ են, Այս առումով անչափ ուշագրավ է ակադեմիկոսԻ. Պ. Պավլովի՝երիուղղված նամակը": տտասալրգությանն Ակադեմիկոսկ. Ի. Սկրյաբինըիր Հիշողություններում գրում ք նախաճեղափոխականշրջանի բժիշկների մասին. «Մինչն Հեղափոլությունը բժշկի դրությունը սարսափելիէր։ Օժտված լինելով բավարար գիտելիքներով արվեստով,նա անկարող էր Թեքնացնել իր Հիվանդներիտառապանքները:իՀարկե, հս այստոեղնկատի ունեմ ոչ քե արտոնյալխավը, այլ աշխատավորժողովրդին, Բժիշկը զալիս էր աղքատ Հիվանդի մոտ ն Հաճախ շոշափելի ոչ մի օգնություն չէր կարող ցույց տալ, քանի որ ճիվանու

ու

ու

ու

ու

Հ յի

Ռուռ բժիշկների ֆակուլամտային խոռտման ամբալչ տնքոտըբերվում (Արչու (ճավլված 6): ամանի աքքռաբբերվում է գրթի վէրչում (ճավէլված6): -4:-

չուներ ո՛չ դեղորայքի Համար անչրաժեշտ գումար ապաքինվելու Համար բավարար պայմաններ»ն

դը

ն

ո՛չ էլ

Մեր երկրում բժշկական էթիկայի սկըղդեռոնտոլոգիավի բունքները Հիմնվում են մարքաիստական-լենինյանփիլիսոփայության դիրքերից մեկնաբանվողբժշկական Հոդեբանության, բարոյագիտության ու մանկավարժությանդրույթների վրա: ու

7. 71 Շոչճայ.

Ի1օտ

յճոտոթ

ոճյած.

ԻԼ, 1969,

6.

44.

-՛ԾՏՇ-ՀՀ«(Ծ)/-ՅԾ-ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ԲԺՅԿԻ

ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ ԿԵՐՊԱՐԸ

Մեր հրկրում, ուր մարդկանց փոխչարաբերությունները Բարսխված են մարդասիրության, փոխադարձճարգանքի, արն դարացիության եղբայրության սկզբունքների վրա, Հասարակության ամեն մի անդամի կյանքն ու առողջությունը, անկախ նրա աղդությունից, սոցիալականդրությունից կրոնականդավանանջից, Հուսալիորին ու երաշխավորվածպաշտպանվում է ու

կուսակցության պետության կողմից իրականացվող սոցիալտնտեսական առողջապաճականմի ամբողջ Համակարդով: Մեր անծայրածիր Հայրենիքի ցանկացած անկյունում մարդիկ կարող են ստանալ անվճար, բարձրորակ մասնագիտայված Էժշկականօգնություն: ու

ու

ու

ՍՍՀՄ սաշմանադրության42-րղ Հողվաժում կարղում նն. «ՍՍՀՄ քաղաքացիներն ունեն առողջության պաճպանման փրավունք: Այլ իրավունքն ապաչովվում է առողջապածության

պետականՀիմնարկների կողմից ցույց տրվող անվճար ռրակբուժօգնությամբ, քաղաքացիներիբուժման կազղուրման Հիմնարկների ցանցի ընդլայնմամբ, անվտանգությանտեխնի-

պալ

ու

կայի ն արտադրականսանիտարիայիզարղացմամբ ու կատաընլադործմամբ, կանխարգելիչլայն միջոցառումներիիրականացմամբ...» ամՍովետական քաղաքացու առողջությանպաճպանման րապնդման Համապետական՝մեր երկրի Հիմնական օրենքով ձրաշխավորվածդորժի ճաջողությունը մեժ չափով կախվածէ ոչ ու

միայն բժշկի մասնագիտականվարպետությունից, այլ նան նրա աշխարճալացքից,գաղափարականՀամոզվածությունից ջաղաքականգիտակցականությունից,նրա ընդշչանուր կուլտուրայի մակարդակից: ու

Սովետական բժիշկը, ի տարբերություն կապիտալիստական

կապարմաններում աշխատող բժշկի,միայ, կան բն է տիրապետի պետք է լինի բարոյական ումարդա այլե մդաժամանակ ոին, իրական ամննաբարձլ օժտվաժ անձնավոլ կանիշներով ամեն Ճասարակարգի րծլապես ոլետք

ու

գիտել

թյուն: Այդ է պատճառը,որ մեր օրերում Հասարակության մի անդամի, այղ թվում ն բժիշկ-մասնագետի, բարոյական դաստիարակությանՀարցը ստանում է բացառիկմեծ կարնորու-

թյուն: բժիշկը իր աշխատանքումղեկավարվումէ մարՍովետական է դառսիրականիդեալներով սկզբունքներով, դաստիարակված սովետականառաջադեմբժշկության ավանդույթներով: Սառաելը սովետականմարդուն՝ մեր երկրի ամեն մի բժշկի սրբազան պարտքն է, Հայրենիքին՝նրա նվիրվածության դրանորումը» թվականին կարմիր խաչի միջազգային ընկերության ժննի կոնվենցիան պարտադրեց բոլոր երկրների բժիշկներին՝ օգնություն ցույց տալ ոչ միայն իրենց, այլ նան Հակառակորդ կողմի վիրավորներին Հիվանդներին: Մարդասիրականայտ կանոնը գոյություն ուներ ն նախկինում, բայց ժննլան փաստաԹղթի ընդունումից Հետո նա ստացավ միջազգային նշանակուքյուն։ Սակայնկապիտալիստականաշխարչի բժիշկները ոչ միշտ են ղեկավարվում միջազգային այդ փաստափղթի սկըզբունքներով: Մեր Հիշողության մեջ դեոնս քարմ են Հիոլերյան Դերմանիայիբժիշկների չարադործ, Հակամարդկայինփորձերը վրա, նրանց բարբարոսությունները Համատաղզմագերիների կենտրոնացմանճամբարներում: Բժիշկներիկողմից կատարված նման անմարդկայինչարադործություններինէ նվիրված Ռումինիայի Հերոնտոլոդիական ընկերության նախագա, բժիշկ Աննա Ասլանի(Ասլանյան)«Հակաբժշկության Հանցագորժությունները» ուշագրավ գիրքը, որի առանձինգլուխներ տպագրվել են «Գիտություն ն տեխնիկա» պարբերականի1925 թ. 1-ին ն 2-րդ Ճամարնձրում: Միայն սոցիալիզմի պայմաննձրում է, որ բժիշկը կարող է ըստ ամենայնի իրագործել իր մարդասիրականվեչ Հատկանիշներն սկզբունքները: Սոցիալիզմիպայմաններում բժշկական բարոլագիտության ն կլանքում դրա կենսագործմանՀամար չկա ն չի կարող լինել ոչ մի սաչմանափակում: Մեծ է սովետականբժշկի Հեղինակությունը բնակչության ու

ու

ու

--

շրջանում, Սակայնէ՛լ ավելի մեժ է բժշկի պատասխանատվությունը ժողովրդի. Հասարակության, ճայրենիքի Հանդեպ: Սովետական բժշկի բարոյականկերպարի,Հայրենիքի նկատմամբ նրա ունեցաժ պարտքի, բժիշկ-քաղաքացու պատվի ու արժանապատվության Հարցը բազմիցս արժանի տեղ են գտել կուսակցական ու պետական փաստաթղթերում,Համագումար-

ների բանաձներում են

դուրս

ու

որոշումներում։ Այդ Հարցերից շատերը

դալիս բժշկականնեղ մասնագիտական շրջանակներից

Համամարդկայիննշանակություն: Սոցիալիզմի պայմաններում բժշկի վարվելակերպը ստանում է նոր բովանդակություն, փոխվում է նրա բարոյական կերպարը, վերարերմունքը մասնագիտական Հասարակականպարտքի նկատու

ստանում

են

ու

մամբ:

Հասարակարդումբժշկի վարվեցողությունը, Սոցիալիստական

Բժշկական պարտքի կատարումը պետք է Հիմնված լինի

ոչ

մի-

նրա այն բժշկական մասնադիտության ավանդույթների բարոյական իդեալների վրա: Սովետականբժշկի բարոլական է կոմունիստական բարոյականության կերպարը ձնավորվում ազդեցության ներքո՝ կոլեկտիվիզմի, Հայրենասիրության ինու

ու

մանուՄեր ամենարարձ անրնացիոնալիզմի ազգրունըներից սոցիալիստական

Հառսարակարրաբերությունների րագույն բարոյական կոմունիզմ կառուցողի բարոյական կոդեքսի առանցքը կազմող Հետնյալ սկզբունքն է. «Մարդըմարդուն բարեկամ է, ընկեր ու եղբայր»: Այս սկզբունքը փ

դում

չափանիշը

է ստեղմեր պայմաններումառավելագույնՀնարավորություններ ծում բժշկական մարդասիրության բժշկի անձի բարոյական բարձրագույն ՀատկանիշներիդրանորմանՀամար, լայն ճանառլարչ է բացում բժշկության առաջընթացիՀամար: ու

Հանդես զալով կոմունիստականբարոյականության կրզյունքների նորմերի Հետ դիալեկտիկականսերտ միասնու քյան մեջ, բժշկական էթիկական նորմերը մեր երկրում, մարդկային Հասարակությանպատմության մեչ առաջին անգամ, ստանում հն իսկական մարդասիրական բովանդակություն ճետադա ծաղկման անսպառ ճնարավորություններ, Մարդկային Ճասարակությանողջ պատմության ընթացքում ոչ մի քաղատականկուսակցություն այնքան միժ ուշադրություն Հոդատարություն չի ցուցաբերել ժողովրդի առողջությաննկատմամբ, ենչպես մեժ Լենինի ստեղժաժ կոմունիստականկուսակցությու ու

ու

ու

Քժլզականէթիկա

նը: Ուրիշ ոչ մի կուսակցություն, ոչ մի պետությունչի մշակել կենսագործելայնպիսիվեչ սկզբունքներ,ինչպիսիք են սովետական առողջապաճության Հիմնական ակզբունքեերը ԱՀա

ու

դրանք.

Սովետականառողջապաճությանպետականբնույթը: Անվճար,որակյալ Հանրամատչելիբժշկական օգնու-

1. 2.

ու

Թյունը: 3.

Ռուբ: 4.

Սովետականառողջապաճությանպրոֆիլակտիկ ուղղու-

Բժշկականդիտության

փոխադարձկապն

ու

ու

առողջապաչությանպրակտիկայի

միասնությունը:

Առողջապաճության Հառարակական բնույթը, այսինքն բնակչության լայն զանգվածների մասնակցությունը առողջապլաճությանգործին: 5.

Առողջապաճությաննոր սոցիալիստական Համակարգի տտեղժումը անխզելիորեն կապված է մեր երկրում բժշկական

կրթության վերակառուցմանճետ, Հայրենիքին նվիրված, դաղափարապեսճամոզված բարոյագիտականբարձր Հատկանիշներով օժտված բժշկական նոր կադրերի պատրաստման «Հետ. դաստիարակման Մեր կուսակցությունը, անձամբ Վ. Ի. Լենինը, Հակայականուշադրություն են նվիրել այդ Հույժ կարնոր գործին: Հարցն այնբան էլ դյուրին չէր. նրա լուծման ճիմնական նախադրյալներիցմեկը Հին բժիշկների գիտակցության Հոգեբանականվերափոխումնէր, նրանց նոր' մարջոլենինյան գաղպփվարախոսության սկզբունքներով դաստիարակմլը: ու

ու

ու

երիտասարդ բժշկական կադրերիկոմունիստականդաստիածանրակշիռ ավանդ ունեն սովետաքավությանՀարցում մեժ կան սլետական առողջապաճշական գործիչներ, Հավատարիմ լենինյաններ Մ. Ի. Կալինինը,ն. Ա. Սեմաշկոն,Ց. Պ. Սոլովյովը ն ուրիշներ: Այս առումով սովետականբժշկի բարոյական կերպարը բնութագրող Հոյակապ Հուշարձան է Մ. հ. Կալինինի «Առողջապածության բժշկության մասին» գրքույկը: Այդ աշխատության մեջ բժշկության գործնական առողջապաձության բազմաթիվՀարցերիՀետ մեկտեղ Մ. Ի. կալինինըառանձնապես ընդգծում է սովետականբժշկի բարոյական կերպարի ու

ու

ու

ու

հն. Է. --50-

էՋոսորւ.

Օ Յղքճեսօճքճեծհոռ

ո

ածճոկմեծ.

Վ.,

1962.

ձեավորման Հարցերը, նա դանում է, որ բժշկական կադրերը: ամենից տռաջ պետք է դաստիարակվածլինեն այդ մարդասիրական մասնագիտությանլավագույն էթիկական ավանդույթներով: Այս նույն գաղափարը Մ: հ. կալինինը Հետնողականոբեն պրուլագանդում էր իր բազմաթիվ ելույթներում, Հողվածներում, զեկուցումներում: Անցյալի առաջադեմ բժիշկները Հումանիզմը Համարել են բժշկի բարոյական կերպարի ամենաբարձրագույն չափանիշ: Սովետականբժիշկը պարտավոր է ոչ միայն սրբորեն կենսագործել բժիշկների նախորդ սերունդների ստեղծած բարոյական. ավանդույթները, այլ դրանք շաղկապել մեր երկրում կոմունիստական ճասարակարգի կառուցմանՀերթականխնդիրների ճետ: Այդ անդիրներիկենսագործմանամենաչիմնական նախաղրլալը մամեը Հասարակարգիբժշկի բարոլականգիտակցականության կարդակի բարձրացումն է, իր գործունեությանքաղաքացիական ու ճիշտ ընկալուբարոյաքաղաքականպատասխանատվության ,ը, նրա աշխարճալացքի բնույքն գաղափարականճամոզվածությունը: ու

կասկածիցվեր է, որ սոցիալիստականճառարակարգիբժիշկը ամենից առաջ սլետք է լինի իր գործն իմացող, գրագետ բարձրորակ մասնագետ: Սակայն դրա Հետ մեկտեղ, ինչպես նշում է Մ. Ի. Կալինինը, բժշկի գորժունեության մեջ անչափ. կարնոր նան բարոլագիտականնորմերի դերը: Բժշկական էթիու

է

կալի ճարցերը բացաոիկ կարնոր դեր են խաղում կոմունիստական դաստիարակության ընդճանուր Համակարգում: «էթիկայի ասպարհզում բժիշկը՝ Հինգբալանոց սիստեմում պետք է միալն Հինգ առանա,-նշում է Մ. Ի. կալինինը։ Սովետականբժշկի բարոլական կերպարի առանձնաճատկությունն այն է, որ նրա գործունեությունը պետք է Հիմնված լինի անձնականու կական չաճերի զուդակցման վրա, ըստ որում ալդ մեջ առաջնակարգըպետք է Հասարակականըլինի, ժողովրդի երջանկություն ու առողջու-

միասնության

թյունը: ԱպագաբժիշկներիբարոլագիտականդաստիարակմանՀարցում անչափ մեծ է սովետականառողջապաճությանտեսաբան կազմակերպիչ, առողջապաճությանառաջին ժողկոմ Ն. ԱՍնմաշկոյիծառայությունը: Բարոլագիտական բնույթի նրա աշխատությունների, ճառերի ելույթների միջով կարմիր թելի ու

ու

նման անցնում է այն միտքը, որ միայն բավարար չափի գիտելիքները գեռես չեն կարող մարդուն բժիշկ դարձնել: ների խան պաշար ունենալուց բացի սովետակ Բժիշկը իր մշտապես ոլետք է զարգացնի կատարելադորՓի մարդասիրական Հայրենասիրականորակներ, խոր գաղակոմունիստականճամողվածություծը զուփարայնությունն գակցի բարոյական մաքրության ու անձնականբարձր կովլտուբայի Հետ: ԱՀա թե ինչու Ն. Ա. Սեմաշկոն ապադա բժշկի դաստիարակությունըՀամարում էր քաղաքական պետական մեծ կարնորությանխնդիր: Մոսկվայի առաջին բժշկական ինստիտուտի «Բժշկական թերթում զետեղված«ՍոկադրերիՀամար» բազմատպաքանակ վետականբժշկի բարձր կոչումը»: Հոդվածում ն. Ա. Սեմաշկոն Հանգամանորեն խոսում է սովետականբժշկի բարոյական կերպարի պարտականություններիմասին: Ի պատասխանկուկառավարությանՀոդատարությանըն ժողովրդի ռակցության մեՓ Հավատին, բժշկական ինստիտուտիուսանողը պարտավոր է ոչ մի ջանք չխնայել բժշկի անչափ դժվարին պատասխանատու պարտականության կատարման Համար: նա մշտապես պատրաստպետք է ճիչի, որ դառնալու է բազմակողմանիորեն վաժ, բարոյագիտականբարձր չափանիշներովօժտված ն ճաբուստ գիտելիքներիտեր մասնագետ: Բժշկի անունը որչափ բարձր Հպարտ է Հնչում, նույնքան էլ պարտավորեցնում է պարտաճանաչության,Ճիվանդինկատմամբ ուշադիր ն զգայուն մի բան, որ կազմում է բժշկական կած մեխ: ելիքներ րազմ

Ֆլաւլի

ճամ.

մշ

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

գերաբերմունքի,

թյամբ՝ աճա

է

Ք

ինչ է պաճանջվում

չթիմա

.աովետական ԲԺշկից»,

Սեմաշկոն: երիտասարդբժիշկների կոմունիստական գաստիարակուՔյան, նրանց բարոյագիտականնկարագրիձնավարմանճարքնբով երկար տարիներ Հետնողական աշխատանք է տարել 9. Պ. Սոլովյովը նա միչտ էլ բժշկի բարոյագիտականպաստիարակությանը տալիս էր առաջնակարգ,ֆունդամենտալ նշանակություն ն գտնում էր, որ այդ դաստիարակություն Ֆախ ն առաջ պետք է Հիմնված լինի սոցիալիստական Հասարավարգի բարոյական սկզբունքների ե, երկրորդ, բժշկության մարդասիրական բակացնում

«34

ն. Ա.

սոուատոււագ

առաքա», 1035, 18 15

ավանդույքներիվրա: Հենց միայն այդպիսիդաստիարակությու-

նոր սովետական 4 դգատոնլ ոիպի Բժչնի՝ նրկարող Բժշկ իստակ զվածությունը, աան բարոյականբարձր Հատկա Խոր է տն

ու

ների Հետ մեկտեղ, կարող Հանդիսանալսովետական բժշկի արժանիքներիգնաշատման չափանիչ ն, Հետնապես, կարող է պայմանավորել նրա Հաջողությունը բժչկական պրակտիկ դորժունեուքյան ասպարեզում: ԱՀա թե ինչու, ըստ Զ. Պ. Սոլովլովի, նման բժիշկների պատրաստումն դաստիարակումըպետք է դիտել որպես պետական Հույժ կարնոր խնդիր: Սովետականբժշկի Հայացքները ն նրա Հոդեբանությունըչեն կարող սաշմանափակվել նեղ մասնագիտականչաճերի ն բուժական պարտականություններիշրջանակներում նա կոչված է ճան ակտիվորենմասնակցել բժշկության սոցիալականխնդիրների կենսագործմանը, Հիվանդություններիկանխարգելման շրջակա միջավայրի առողջացման Համապետական միջոցառումներին, սովետականմարդու առողջությանպաճպանման ամրապնդման մեծ պատվավորգործին: հսկական, մարդատիրական վսեմ Հատկանիչներովօժավածբժշկի ֆունկցիաները են Հաճախ դուրս գալիս նան իր երկրի չշաչերի շրջանակներից ն ստանում Համամարդկայիննշանակություն: Բարձր քաղաջաՑիականության ն իսկական Հումանիզմի դրանորումներից մեկը աշխարճի առաջադեմ բժիշկների Հետնողականպայքարն է Հանուն խաղաղությանու մարդկությանապադալի,ընդդեմ պատեբազմի սանձազերծման: ու

ու

ու

ու

Ե.

Դ.

Աշուրկովին Վ.

Ս.

Գրաժուլիգիրքը,

որ

Հրատարակ-

դել է 1952 թվականին, ամբողջապեսնվիրված է այդ Հույժ կաբնոր պրորլեմին։ Դրա վառ վկայությունն էր նան 1981 թ. մարտին Վաշինգտոնումկայացած «Աչխարճիբժիշկները՝ Հանուն

միջուկային պատերազմի կանխարգելման» միջազգային կոնՖերանսր, որին մասնակցում էր նան սովետական բժիշկների պատվիրակությունը՝ակադեմիկոս Ե. ի. Չազովի գլխավորությամբ:

Մեկ տարի անց՝ 1982 թվականի ապրիլի 3--6-ը, Անգլիայի Քեմբրիջ քաղաքում Հրավիրվեց աշխարճի բժիշկների էրկրորդ

Է. Լ.

Ճայթոօո,

8. Շ.

Րքճույտե. Թքճզաաաքճ

Շօքծծ

-:3.-

տաք

31,

կոնգրեսը: Վերջինսընդունեց դիմում՝ ուղղված ՍՍՀՄ Գերագույթ նախադաճին հ ԱՄՆ-ի պրեզիդենաին» սովետի նախադաճության «ժամանակիՀրամայականպաճանջնէ,-- Հայտարարվումէ դիբուն մումի մեջ,-- բացառել միջուկային զենքի օդտաղործման մխտքը՝ինչ ձեով ն ինչ մասշտաբներովէլ լինի Միջուկային զենքը պետք է վերջին Ճաշվով ոչնչացվի, քանի դեռ այն չի ոչնչացրել մարդկությանը»:Այո՛, ամենամարդասիրական մաս-

նագիտությաններկալացուցիներնալաօր խոր տագնապեն ապբում ՀողագնդիճակատագրիՀամար ն լի են վճռականությամթ ամեն որ մարդկությունը մոխրանաչերմակերպ թույլ չտալու,

միջուկայինպատերազմիբոցերում: Սովետականբժիշկը նոր տիպի բժիշկ է՝ կոմունիստական բարոյականության սկզբունքներովդաստիարակվածբժիշկ-քաղաքացի, Ճայրենասեր Հումանիստ: նա առողջ կենցաղի ու աշէ, սովետական առողչասլախատանքիանխոնջպրոպլաղանդիստ Հության պրոֆիլակտիկուղղության ակտիվ կենսադործողը:Այստեղ միանդամայն անեղինէ մեջբերել ն. Ա. ՍեմաշկոյիՀետեալ խոսքերը. «Սովետականբժիշկը, որ ասպարեզում էլ նա աշխատելիս լինի, պետք է ճիշտ Հասկանա առողջապաճության խնդիրներն ամբողջությամբ վերցրաժ։ նա ոչ մի րույն չպետք է մոռանա, որ կոմունիստական կուսակցությունը ժողովրդական առողջապաճությանուղղությամբ իր գորժուննության Հիմքում նկատի ունի, ամենից առաջ, ծավալուն առողջացուցիչ ն սանիտարականմիջոցառումների անցկացումը, որոնց նպատակը ճիվանդություններիզարգացման կանխարգելումնԲ Դրա մեջ է ժողովրդի առողջության ամրապնդման Հիմքը»: Եվ Հննց դա. Հումաէլ վառ դրանորումն է սովետական առողջապաչության նիզմի ու ժողովրղականության: ՍոցիալիստականՀասարակարգում բժշկի բարոյականկերպարը Հարստացել է քաղաքացիականության, աշխատանքի նկատմամբ կոմունիստականվերաբերմունքի խոր զգացմունքներով: կոմունիզմի գործին նվիրվածությունը, սերը սոցիալիստական Հայրենիքի նկատմամբ, Հասարակականպարտքիքաջ գիտակցումը, Հումանիզմը, կոլեկտիվիզմն ինտերնացիոնալիղմը ու

ու

«Յ4

--գ-

աճոնութնճ

Խճղթե»,

1939, 19 19

Հիմբն են, սովետականբժշկի գործունեությանդաղափարական ճրա վարքաղծի ճիմնաբարը, նրա անձնական,պրոֆեսիոնալ ճասարակականկյանքիչափանիշը: կոմունիստական կոտակցության ն սովետականկառավաբության փաստաթղթերում, ՍՄԿկ Համաղումարների որոչումժողոճքրում բազմիցս ընդգծել է այն միտքը, որ նատվություն ղջությանպաճպանումըմեծ ներկայացնում վրա, Հ դնում բժշկական աշխատողների բարոէ կոմունիստական բարոլականության սկզբունքներն ագիտուքյան նորմերը կլանքում Հետնողականորենկենսադորելու, իրենց սրբազան պարտքն անբասիր կատարելու բարձը մեծանում, Է՛լ ավելի պաճանջներ, Արչ պաճանջներն ալաօր սովետական նրբ սաճմանադրորենվավերացվումէ ցու առողջությանպաշպանմանիրավունքը: ու

Վբրդի

պ

սովետական նրանց ու

քն

քաղաք

Սովետական բժշկին ներկայացվող մարդասիրական, Հայամբարոյագիտականպաճանջները սեղմ ըննասիրական ուի ձեով արտացոլված են «ՍովետականՄիության բժշկի երդ1921 ման» ք. մարտի 26-ին տեքստում, որը Հաստատվել է ՍՍՀՄ Փերազույն սովետի նախազաճության Հրամանագրով': ու

ու

1921 թվականից սկսած մեր երկրի բոլոր բժշկական ինստիտուտների շրջանավարտները Հանդիսավոր պայմաններումերդում են տալիս ն խոստանում ողջ կլանքում Հավատարիմմնալ այդ երդմանը: Երդման եջ արտացոլված է այն լավագույնը, որ Բնորոշ է սովետական Հասարակարգիբժշկին՝ սոցիալականակտիվություն, լավատեսություն, բոլոր դործերի ու մաբերի կենտըոնացում ի պաշպանություն մարդու առողջության, նվիրվածություն Հայրենիքին, ինտերնացիոնալիզմ,Հայրենականբժըշկության լավագույն ավանդույթների պաճպանում: Սովետական Միության բժշկի երդման տեքստը իր մեջ միավորում է բժշկի կոդեքոր՝ նրա դործուննության Ճասարակական-քաղաքական պեոնտոլոգիականսկզբունքների Հետ մեկտեղ երդման ընդունումբ դաղափարական-դաստիարակչականՀակալյական նշանակություն ունեցող կարնորազույն արարողություն է:

ՍովետականՄիության բժշկի երդման տեքստի Հետ մեկնան երդումը տալու

աեղ ՍՍՀՄ Գերագույնսովետը Հաստատեց

«ՍովետականՄիության բժոկի երդման» լրիվ տեքստը ըձրվում է գրջի Վերջում(ճավելված2):

-5.

կանոնադրությա դգեկան-

Ըստ այլ կանոնադրությունը: պայմաններում`ինստի

է

Հանդիսավոր

ին

երդումը արվում

ի

ոնկտորի,

կազմի, առողջապաճական ների, Կրոֆեսորադասախոսական դիսավոլ

ի

ռեկտորի

օր-

դանների ու Հասարակականկազմակերպություններիղեկավարների ներկայությամբ: Ռեկտորընախապեսներածականճառ է արտասանում ն Հրապարակումէ Հրամանը՝ինստիտուռի շրջաբժշկի կոչում չնորձելու մասին: Դրանից Հետո նավարտներին երիտասարդ բժիշկները ոտնկայս միաժամանակ արտասանում են երդման տեքստը: Արարողությանվերջում կատարվում են ՍՍՀՄ կ տվյալ ՀանրապետությանպետականՀիմները:

երդում տալու ժասին նշում է կատարվում շրջանավարտների դիպլոմում, իսկ երդման տեքստը ստորագրվում է այն բնդունող բժշկի կողմից ն պաճվում նրա անձնականգործում: Սովետական Միության բժշկի երդման տեքստում նախատեսված շնորչակալ ու սլատասխանատուպարտականությունները, այն տալու արարողության Հանդիսավոր պայմանները ընդմիշտ կմնան բժշկի Հիշողության մեջ ն կնպաստենժողովրդի պետությաննկատմամբ մասնագիտականպարտքի անթերի բարձկատարմանը,նրա բարոյական պատասխանատվության բացմանը: ու

էլ երիտասարդ Արտասաչմանյանչատ երկրներում այսօր բժիշկներն ընդունում են «Հիպոկրատիերդումը»: հսկ ինչո՞վ է տարբերվում ՍովետականՄիությանբժշկի երդումը Հիպոկրատյանից: Ամենից առաջ նրանով, որ Հիպոկրատիերդումը կարգավորում է փոխճարաբերություններըմիայն բժշկի Հիվանդի միջն, իսկ մեր երկրի բժշկականինստիտուտներիշրջանավարտների էոդման տեքստը ընդդժում է բժշկի Հարաբերությունները ողջ ժողովրդի, Հասարակության, իր Հայրենիքի նկատմամբ: Սովետականբժիշկը Հանդիսավորպայմաններում պարտավորվում է Հավատարմորեն ծառայել ոչ միայն Հիվանդին, այլ ամբողջությամբ վերցրած ճասարակությանը: Սովետականբժիշկը մեժ Հեղինակություն է վայելում աշխատավորներիշրջանում: Հարկավորէ տարիներիընքացքում շնորչաշատ աշխատանքով վաստակած այդ Հեղինակությունը թանկ դգնաչատելն ձգտել դրա ամրապնդմանը: Այնպես որ, բժշկական էթիկայի սկզբունքները, բժշկի սղատվի արժանապատվության Հարցերը մշտապես պետք է զտնվեն մեր բժշկական ողջ Հասարակալնության ուշադրության կենտրոնում: ու

ու

--86--

Մճր կուսակցությունն կառավարությունը անչափ բարձը դնաչատում առողջապաճությանմարտիկների Հայրենանվեր աշխատանքը: Հաշվի առնելով սովնտականբժշկի նվիրվածուԹյունը սոցիալիստականՀայրենիքին, սովետական մարդկանց առողջության պաճպանման ամրապնդմանդորժում նրա մատուցած ծառայությունները, ՍՄԿԿ Կենտկոմիե ՍՍՀՄ ՄինիսԿորբիների խորՀրդի 1922 թ. սեպտեմբերի22-ի՝ «Ժողովրդական առողջապաչությանՀնտաղաբարելավման միջոցառումներիմասին» որոշմամբ նախատեսվեցսաճմանել«ՍՍՀՄ ժողովրդական Բժիշկ» պատվավոր կոչում: նույն թվականի Հոկտեմբերի25-ին ատորադրվեցՍՍՀՄ Գերադույնսովետի նախադաճության Հրամանագիրը այդ կոչումը մանելումասին, վեց այն շնորձելու կանոնադրությունը: ու

ձն

ու

ն

Հրամանադրումմասնավորապես նշված է. «ԱՍՀԱ ժողովրդականբժիշկ» պատվավոր կոչումը չնորձվում է ՍՍՀՄ Գերադույն սովետի նախագաչճության կողմից բժշկական տեղամասերի, ամբուլատորիաների,պոլիկլինիկաների, ծննդատների, Հիվանդանոցների ն առողջապաչության բուժպրոֆիլակտիկ ն սանիտարապրոֆիլակտիկ մյուս Հիմնն ժոայն բժիշկներին, արոնջ մեծ ավանդներդրել դջապածության պարելում են մասնագիտական դրանորել նձնաշատուկ վարպետություն, ն անձնվիրություն իրենց վսեմ մասնագիտական դործունեության մեջ»:

հարկերի ն

զարգ

բարոյականճատկություններ

ԲԺԻՇԿԸ

ԵՎ

ՀԻՎԱՆԴԸ

Բժշկականէթիկայի ու դնոնտոլոգիայի Հարցերի ընդճանուր Համակարգում, անկասկած, ամենաառանցքայինը բժիշկ-ճիվանդ փոխճարաբերության պրոբլեմն է: Այն ծագել է

մարդ-

կային Հասարակությանզարգացմանամենավաղ չրջաններից՝ սկզբնավորմանՀետ

բժշկության մեկտեղ, ամեննին չի կորցրել իր նշանակությունը նան մեր օրերում: Ավելին, ներկա ժան

մանակաշրջանում,կապված գիտատեխնիկականառաչընքացի Հիբժշկության տեխնիկական վերազինման Հետ, բժշկի վանդի փոխճարաբերության Հարցերը ստացել են նոր նրանգավորում: Ալդ մասին Հանգամանորենկխոսվի ստորեւ Հիվանդի փոխճարաբերությանմասին ՀաղզարամԲժշկի վակներիընթացքում կուտակվել են բազմաթիվ գրված ու չգրված բարոլաիրավականպաճանչներ։ Մեր նախնիներիբժշկաէթիկական ճայացքների, բժիշկ-ճիվանդ փոխճարաբերության պաՀանջների նորմերի մասին մանրամասնորենխոսվեց «ԲժըշկաէքիկականՀալացբներնանցյալում» բաժնում: Հիվանդի,նրա առողջության նկատմամբ պարտքի ու պատասխանատղության զգացումը բժշկի բարոյական կերպարիճարցերի Հարցն է' Բժշկի Հիվանդի միջն փոխՀարաբերություննունի իր որոշակի սկզբունքները,սկզբունքներ, որոնք մշտապես, ցանկացած փրավիճակում,սլետք է պաճպանվեն: Հիվանդինկատմամբ ուշադիր Ճողատար վերաբերմունքը ակովումէ ընդունարանից:Հիվանդիընդունման պրոցեսը չոլետք է ուղւկցվի բացասականճույզերով: Սկզբիցենթ Հիվանդը պետթ է ճամոզված լինի իր նկատմամբ ուշադիր, բարյացակամ վեբարերմունքիմեջ Պրակտիկայում սակայն, ոչ Հազվադնոլ է ճակառակ պատկերը, երբ Հիվանդին ստիպում են երկար սպասել, զրանցող ընդունումը ձնակերպողբուժաշխատողներըզբաղու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

են կողմնակի գործերով, ծիծաղում են, կատակում, բոլոբովին Հաշվի չառնելով ՀիվանդիՀողեվիճակը:

վում

ինչպես մանկավարժությունը,բժշկությունն նս եհրկկոզմանի պրոցես է: Այստեղ նույնպես դրական արդլունքի Հասնելու Համար պետք է բժշկի ու Հիվանդի միջն ապաճովվիփոխադարձ վստաճություն:Ճիշտ է, այստեղ«թելադրող» կողմը բժիշկն նրան մեժ չափով պետք է օգնի նան Հիվանդը: Բժչկական օգնության կուլտուռայի ու արդլունավետության բարձրացումը Հավասարապես վերաբերում է ն՛ բժշկին, ե՛ Հիվանդին: ծ, բայց

Դրանքնույն օղակի երկու բնեռներն են, երկուսն էլ ձդտում են նույն նպատակինն կազմում են մեկ ընդճանուր միասնություն:

Բժշկի վարպնաոթյունը ստեղծագործականպրոցես է, կլինիկական մտածողությունը Հիվանդի նկատմամբ զգայուն վերաբերմունքի բժշկի բարձը անչատականկուլտուրայի Հետ վար։լետորեն շաղկապելումի կատարյալարվեստ: Բժշկի կլինիկաու

կան մտածողություն ասելով պետք է Հասկանալ ոչ միայն

լա-

գործիքային ն ուրիշ Հետազոտություններիարդյունթներն արագ ու ճշմարիտ ամփովփելուու գնաճատելուկարողուԹյուն, այլ նան Հիվանդի Հետ վատաճելիկոնտակտստեղծելու

Քորատոր,

ունակությունը: Վաղուց ասված խոսք է. «Բժիշկը պետք է իմաստուն լինի»: Վինելիմաստուն, նշանակում է ցուցաբերել առավելագույնուշաԳրություն մերձավորի նկատմամբ, իսկ բժշկի Համար ամենամերձավորը ճիվանդն է: Բժշկի Հարցազրույցը «իվանդի «Հետ ո՛չ միայն Հիվանդության մասին որոշակի փաստեր կորզելու արարողություն է: Ո՛չ, անամնեզն, առաջին Հերթին, բժշկի Ճիվանդի միջն փոխադարձ վատաճություն կոնտակտ ստեղծելու ամենաառաջին քայլն է: Հիվանդինխիստ անճրաժեշտ է Հետ Բժշկի վատաճելի,էմոցիոնալ կոնտակտիմեջ մտնել: եվ եթե ալն չի ստացվում, երկուսն էլ միմյանցից դժգոճ են Հեռանում: Արդյունավետբուժման Համար բժիշկը պետք է կարողանա ոչ միայն Հիվանդությանն դրա կոնկրետդրանորումների մասին ամբողջականպատկերացումկազմել, այլն Հիվանդի անչատականությունը ճանաչել: Բժշկի վարվելակերպն տակտիկան միշտ սլետք է բխեն Հիվանդի խառնվածքից, երա կուլտուրայի մակարդակից ն Հիվանդությանծանրության աստիճանից: Միայն ալն բժիշկը կարող է Հաջողությանճասնել, ով Հաշու

ու

ու

նստում ՀիվանդիՀոդեկանիՀետ, Վ. Ցա. Դանիլեսկին իրավամբ վատ բժիշկ էր Համարում նրան, ով չի կարող ճիվանդի մուտ իր նկատմամբվստաձություն ու Հարգանքներշնչել: Առանց բարոյական այդպիսի առավելությանբժշկի բոլոր ջանքերը կարող են անպտուղմնալ: Հիվանդնանչամբերությամբ ու ներքին մնժ տագնապովէ Հետնում բժշկի ամեն մի խոսքին, դեմբի արտաճայտությանը,չարժուձնին։ Բժչկի խոսքի մեջ նա մշտապես պետք է զդա լավատեսություն՝Հատկապեսկրիտիկականպաճերին։ նման դեպքերում ՀիվանդըՀավատում է բժշկին, Հուսադրվում է ն Հոգեբանորեն նախապատրասովում Հիվանդության դեմ վճռականպայքարիչ

վի է

Հանրաճայտ ճշմարտությունէ,

որ

եթն Հիվանդը վոտաչում

է իր բժշկին, Հավատով է ներշնչված նրա նկատմամբ, նա

սո-

վորաբարչուտ է ապաքինվում,բժշկի ան կան բարձր կուլտուրան, ուշիմ ու բարեճամբույր վերաբերմունքըամենից առաջ անձրաժեշտ են Հիվանդի մոտ սերմանելու Հարգանք ու Հավատ: է նան, Հանրաճայտ

որ ամեն մի Հիվանդի Համար բժիշկը անչատական մոտեցում ն ներգործությանանՀատական միջոցներ, քանի որ, ըստ Ի. Վ. Դավիդովակու խոսթերի, «բժշկի մոտ գալիս է ոչ թն Հիվանդությունը, այլ Հիվանդր»: Ռրոշ Հիվանդներինանչրաժեչտ է լինում նուրբ, սիրալիր վերաբերմունք ու Հատակ Համոզեցուցիչ փաստարկներ,Ուրիչներին՝ բավական է երկու-երեք Հեղինակավոր խոսք, խիստ ու կատեգորիկ եզրակացություն ԱՀա թե ինչու կլինիկականբժըշչդությունը նույնպես Համարվում է արվեստ: նրա «ճիմնական գործող անձը՝ բժիշկը, պետք Լ օժտված լինի չափի մեժ զգացոդությամբ, որը ն պետք է ներդաշնակություն ստեղծի նրա ն մարդուն այնպես օզնուՀիվանղի միջն: Հարկավորէ տառապող թյուն ցույց տալ, որ դա ընկալվի ոչ թե որպես սոսկ մասնագիՀարկադրական կատարում, այլ տականսպարտականությունների ըստ ամենայնի մարդուն օգնելու ներքինցանկություն: Բժշկին՝ իր գործունեությանընթացքում Հարկ է լինում Ճանդիպելուիրենց բնավորությամբ, կուլտուրական մակարդակով Հոգեկան առանձնաձատվություններով տարբերՀիվանդներիչ Բժիշկը պետք է կարողանաբացաճայտել այդ լուրաճատկությունները: ՍովորաբարՀիվանդներըլինում են դլուրազրդիոչ քմաչամ, երբեմն նան' անկարդապաճ:նման դեպքերում ինք-

սետք է

ու

ունենա

ն վ /ողելու կարողությունը, Համողելու են բժշկին" Համառությունն ու Հաղթաճարելու ծագած դժվարությունները:Դրա ճամար բժիշկը պետք է զինվածլինի մեծ ճամբերատարուքյամբ,որպեսզի կարողանա Հանգամանորենունկնդրել Հիվանդին, լանլ նրա՝ նույայն զաննրակ առանձինարժեք չներկայացնողփաստարկները, գատները, որոնք Հիվադին կարել են իր սովորականապրելակերպից ու զործունեությունից,խախտել են նրա Հոգեկան Հա-

ճատիրապետումը,

րա»

օգնում

վասարավչոությունը: Բոլոր դեպքերում Հիվանդներըկարիք ունեն մխիքարության ու ջերմ խոսքի: Սակայնբժիշկը չպետջ է արճչեստականորեն նանմացնիՀիվանդությանլրջությունը: նրա գլխավոր խնդիրն է՝ Համողել Հիվանդինբուժվելու Հնարավորության մեջ: Հենց միայն բժշկին այցելելու նրա ճետ զրուցելու փաստը պետջ է ինչ-որ չափով թեթնացնի Հիվանդիվիճակը: Այստեղ տեղին է Վ. Բնխտերնի մեֆ Հիշել Հանրաճանալ նլարդախտարբան իմաստ բովանդակություն ունեցող Հետելալ խոսթերը. «եքն Հետո Հետ չի քերնանում, վիճակը զրուցելուց Հիվանդի Բժշկի ուրեմն նա բժիշկ չէ»': Գաղտնիքչէ, որ Հիվանդներըձգտում էն դիմել այնպիսի բժիշկների, որոնք վստաճության Հարզանքի նեն արժանացել ոչ միայն իրհնց մասնագիտական որակավորմանաստիճաննեբով, այլ նան Հողատարությամբ, ուշադրությամբ, Հիվանդների նկատմամբ ունեցած ջերմ վերաբերմունքով: Վատաճություննու Հոգեկան ճատկանիշՀավատը բժշկի գիտելիքների, փորձի առաջ ների Հանդեպբժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերություններում է բերում այն ջերմ մքնոլորտը, որ ինքնըստինքյան արդեն ստեղծում է ապաքինվելուտրամադրություն: Մեկընդմիշտ սլետք է ճիշել՝ բժիշկը իր կուլտուրայով, վարվեցողությամբմիշտ է բոլոր դեպքերում պետք է վեր կանգնածլինի ճիվանդից: Բժշկի նկատմամբ ունեցած վաստաչությունըՀաջողությամբ բուժվելու ամենագլխավորերաշխիքներից մեկն է։ ԱՀա թե ինչու ճիվանդիճետ զրուցելիս բժիշկը պետք է ամեն կերպ աշխատի, որպեսզի որեէ անզգույշ արտաճայտությամբկամ վարվելակերպով չկորցնի իր ճեղինակությունը ճիվանդի մոտ Բժիշկը ռուս

ու

ու

ու

մա

Ցիտվածէ ըատ՝ Օ-0ՇՇ:ՕՇԼՄ

Յոօքօտում

տօոշք

Լ,

քորում

1973, էջ 53.

8Օրքօօ08

310ք0ԲԵտ «թօ-61-

փր վարմունքով, անձնական կուլտուրայով ն ողջ էությամբ պետթ է Հավատ ներշնչի Հիվանդին, բարձրացնի նրա տրամադրուշաթյունը, սեր արքնացնի կյանքի նկատմամբ: Հիվանդներից տերը անկեղծորենխոստովանում են, որ իրենց Ֆալավագույն գեղը բժշկի ջերմ, սրտաբուխ խոսքն է, նրա ճու-

Համար ամե-

աադրող

ճայացքը:

Ստացիոնարումաշխատող բժիշկը մշտապես պետք է Հեոչ միալն Հիվանդության ընթացքի փոփոխություններին, նան Հիվանդի տրամադրությանը: այլ Բժշկի Համառ աշխատանթով Հիվանդի մեջ ստեղծված բարձր տրամադրությունըկարող է Հեշտությամբ ընկնել այս կամ այն արտաքին ազդակի Հետեվանքով (ասենք, օրինակ, օժանդակ բուժանձնակազմիկոպիտ անտակտ վերաբերմունքը, որեէ Հիվանդի մաճշը ն այլն): Նման դեպքերում բժիշկը պարտավոր է նորից գործադրել իր մասնագիտական չնորչքը՝ վերստին բարձրացնելու Հիվանդի սորամադրությունը: Բժիշկը լուրաքանչյուր դեպքում պետք է Հստակորենորոշի, Քե ինչ է ասելու Հիվանդին ն ինչպես է ասելու: Բժշկի զրույցը Հիվանդի Հետ, ինչոլես ասացինք, արվեստ է: Համայցի ժամանակ բժշկին կարող են տրվել բազմաթիվ անսպասելի, նույնիսկ ոչ էական նշանակություն ունեցող ՀարՑեր։ Բժիշկը չպետք է խուսափի ղրանց պատասխանելուց,ըստ որում պատասխանըպետք է լինի կոնկրետ, ճշմարտամոտ Ճամոզնցուցիչ: Բժշկականփորձի կուտակման Հետ մեկտեղ ձլավորվում են նան Հիվանդներինտրվող տրաՀամողեցուցիչ մ խաններ, առավել խոսքեր տնի

ու

ու

1ժիշմեերի մու

ու Խան

Բժքշկ-Հիվանդփոխճարաբերությանընթացքում միշտ պետք որ բժիշկը գործ ունի ոչ թն Հիվանդության, այլ Հիվանդ մարդու ճետ, Այստեղ միմյանց Հանդիպում են երկու, Հաճախ Ժինչ ալդ անծանոք անճչատներ, Սա ինչ-որ չափով գործարար Հանդիպում է, Հանդիպում, երբ մեկը զգում է մյուսի մասնագիտական օդնության կարիքը: Բայց հթե նրանց Հարաբերությունները զարգանան զուտ գործարար, պաշտոնական Հողի վրա, դժվար կլինի Հասնել վերջնական նպատակակետին:Հարկավոր է միաժամանակ,որ բժշկի ու Հիվանդի փոխճարաբերույունը Հիմնված լինի փոխադարձ Հարգանքի ու վստաճության ակզբունքների վրա. ԱՀչա թն ինչու բժիշկ-Հիվանդ փոխճարաէ ճիշել,

.-62.-

բերության մեջ ամենագլխավորպրոբլեմներից մեկը Հիվանդի վատաճությաննվաճումն է: Բժիշկը ամեն կերպ պետք է կարողանա դեղամիչոց գտնել Հիվանդի «Ճոդու ճամար»: հուր չի ասել Հին Հունական փիլիսոփա Սոկրատեսը.«Մի բուժիր մարմինը, թանի դեռ չես բուժել Հոգին»:

Շատերնեն իրենց վրա զդացել փորձված ն ուշիմ բժշկի մտերիմ զրույցի բարերար, երբեմն նույնիսկ կախարդականազդեցությունը, նման դեպքերում ասես Հրաշքով բարելավվում է Հիվանդիինքնազգացողությունը,վերանում է տագնապալիցվիճակը:

Հաղտնիքչէ,

որ ցանկացած Հիվանդության ժամանակ այս է Հիվանդի Հոգեկան աշխարձը, նլարդալին Համակարգը:նա դառնում դյուրադրգիո, նլարդային,անճանգիսու ինչպեսընդունված է ասել՝ ստեղծվում է մարմնական ու Հողեկան խանգարումներիմի արատավոր շրջան, փոփոխություններ, որոնք փոխադարձարարներազդում են միմյանց վրա ն բարդացնում Հիվանդությանընքացքը։ եվ ինչպես ճշմարտաԻ. Ա. կասիրսկին, «...Հիվանդության զարկիորեն նշում գացմանգործում Հիմնականառաջնակարդդերը կարող է պատկանել օրգանականօղակին, իսկ ֆունկցիոնալ ախտաբանությունը Հանդես է գալիս որպես նյարդային Համակարդի ոռհակցիա» Սակայն կարող է նկատվել նան Հակառակ փոլխճարաբերությունը, ծրբ ֆունկցիոնալ ախտաբանությունըպայմանավորումէ օրդանական ախտաճարման աստիճանական զարգացումը...» Աս-

կամ չափով տուժում

է

ողջ

է

վաժից

Հետնում

է,

որ

բժիշկը

ամեն

կերպ պետք է

ջանա Հի-

վանդին ազատել ոչ միայն տվյալ Հիվանդությունից, այլ նան դրա ՀետնանքովՀոգեկան աշխարճում առաջացած լխանգաբումներից, եվ Հասկանալի է, որ ախտաճարվածօրգանը կամ ճամակարդըբուժելու ճետ մեկտեղ բժիշկը զուզաճեռաբար պետք է Հոգ տանի նան Հիվանդի Հոգեկան աշխարճը կարգավորելու մասին, մի բան, որ մարդկանց Հայտնի է եղել Հազարամլակներ առաջ: Այսպես, մեղանից երկունկես Հազարամյակ առաջ ապրաժ Հին Հունական փիլիսոփաՊլատոննասել է. «Ինչպեսչի կարելի աչքը բուժել առանց գլխի մասին մտածելու..., այնպես էլ չե կարելի մարմինը բուժել, առանց Հոդին բուժելու: եվ միանգամայնսխալ է, երբ գոյություն ունեն մարմնի Հոդու Բժիշկներ, այն դեպքում, երբ ըստ էության դրանք անրբաու

ժան են...»

--68--

Պրոֆեսիոնալվարպետությունը,գիտելիքներիու փորձի ճարրստությունը բժշկին Հնարավորությունեն տալիս նապլատակառլաց ներազդել ՀիվանդիՀողեկանիվրա, փոփոխել այն ցանվացած ուղղությամբ: եթե բժիշկը մշտապեսինչ-որ բանով մտաճոգվածէ, զբաղված, անտրամադիր է ու մոայլ, դա լրջորեն խանգարում է նման դեպքերում ՀիԲժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերությանը: վանդները դժվարանում են դիմել բժշկին, փոխանակելմի ջանի նման դրության մեջեն ընկխոսք իրենց Հիվանդությանմասին: են նում Հաճախ այն բժիշկները, ովքեր չտապողականություն ցուցաբերում աշխատանքում, ովքեր նյարդայնացած են ինչ-որ

առիթով:

Մի կարնոր Հանդամանքնս: Բժիշկը երբեք չպետք է մոռաՀիվանդինճետազոտելու ընթացքում Հիվանդնէլ իր Ճերմեծանուն Թին ուսումնասիրում է բժշկին. Անցյալ դարի Վլենիցիստ Մ. Ցա. Մուդրովնայս առումով նշել է. «Դու արդեն ն ես ճանաչում ուսումնասիրեցիր ճիվանդությունը Հիվանդին: Սակայն գիտցիր, որ Ճիվանդնէլ քեզ է ուսումնասիրել ն արդեն գիտի, թն ով ես դու»: եվ իրոք, այդպես է. բժիշկ-ՃիվանդկոնտակտիժամանակՀիվանդը մեծ ջանասիրությամբՀետազոտում է բժշկին, Ոչինչ չի վրիպում նրա ուշադրությունից, ամեն մի մանրուք՝ բժշկի վարվեցողությունը, շարժումներն խոսելաձեր, անգամ ճագուստն սանրվածքը Հանգամանորեն վերլուժվում են Հիվանդի կողմից ն այնումեան գովեստի կամ պարաավանքի ձեով փոխանցվումՀարազատներին,ծանոթներին, մլուս Հիվանդներին,Ստեղծվումէ Հասարակականկարծիք, տպավոթություն բժշկի մասին: Այժմ խոսենք այն մասին, թն ինչ դժվարություններ հջ ծապել Րժիշկ-ճիվանդ փոխշարաբերությունում'կապված գիտատեխնիկական առաջընթացիճետ: Տեխնիկականգիտություններնայսօր բժշկության մեջ իսկական Հրաշքներ են գործում ն, իճարկն, պետք է ողջունել գիտատեխնիկական առաջընթացը: Դա իրավամբ ճամընդճանուր Ճիացմունք Հրճվանք է պատճառում: Անժխտելիէ գիտատեխնիկական ճեղափոխությանբարերար ազդեցությունըբժշկության բոլոր բնագավառներիվրա: Այսօր նախկինի որակապեսփոխվել է ախտորոշ Համեմատությամբ, ման պրոցեսը, ժամանակակից օպտինա, որ

ոուս

ու

ու

ու

--Յգ.-

ռադիոէլեկտրոն

կայի, ճշգրիտ մեքենաշինության ն արդյունաբերության այլ ճյուղերի բուռն զարգացման Հաջողությունների Հիման վրա ախտորոշիչ ստեղժվել են նոր, ժամանակակիցբուժական սարքավորումներ ն ապարատներ: Կիբեռնետիկայի ճաջողությունները թույլ հն տվել ստեղծել նան էլեկտրոնային ճաշվողական ախտորոշիչմեքենաներ: Դրանքընդլայնում ու մեծացու

են Հիվանդությունների ճանաչման Հնարավորությունները: Այս բոլորի Հիման վրա մեր օրերի բժիշկը կարող է նկատել, գրանցել ոչ միայն ամբողջությամբ վերցրաժօրգանիզմում տեՊի ունեցող ն սովորականզդալարաններովընկալվող փոփոխությունները, այլ նան առանձին օրգանների ն, նույնիսկ, բջիջների ներսում նկատվողտեղաշարժերը: առաջընթացը ճակայական փոփոխուԳիտատեխնիկական թյուննճը է առաջացրելնան բուժական գործում: Գնալով ընդէ նոր լայնվում դեղամիջոցներիտեսականին:Ըստ մասնագետների կարծիքի, այսօր բժիշկների կողմից դուրս գրվող յուրա10 քանչյուր դեղամիջոցից9-ը գոյություն չի ունեցել մինչն 1950 թվականը: Բժիշկն այսօր իր տրամադրության տակ ունի Համարյա բոլոր օրդան-ճամակարգերիդործունհության, նյուքափոխանակության պրոցեսների վրա էապես ներազդող պատ-

նում

րաստուկներ:

Գիտության ն տեխնիկայի զարգացումը լայն «որիզոններ բացեց Հատկապեսվիրաբուժության առջի: Սկսվել է արճեստական օրգանների ժամանակաշրջան,օրգանների փոխպատվաստումն արդեն այսօր ոչ ոքի մոտ զարմանքչի Հարուցում: ՏեխնիկանՀոկայական Հզոր ուժ է ժամանակակից բժշկուԹյան ձեռքում: կարելի է վատաչորենասել, որ գիտության ու ծառայում են վեչ ու ու

Ճնինիկայի նվաճումները Բժշկությա կալի կների ծման ը, Քեքեացնում փով մն Բժշկի Ճոդանըը: եվ ստեղծվածպայմաններում բժշկական դիտության ի

րի

ն

ե

իրագոլ

չա-

աճա,

յուրաքանչյուր շատ թե բիչ խոշոր նվաճում, որը դառնում է պրակտիկայիսեփականությունը,էապես ազդեցությունէ դործում բժիշկ-ճիվանդ կոնտակտիվրա, նոր ուղղումներ շտկումմեջ, առաջ բերում նոր ներ մտցնում այդ փոխճշարաբերության պրոբլեմներ ու խնդիրներ: ներկա ժամանակաշրջանում ամենից առաջ բժշկական աշխատողներիցՀրամալաբար պաճանջվումէ սիստեմատիկ ինքնաչ ու

--Յ68.--

ադվականէքիկա

յ

է

կատարելագործում,

ում,մառնասիտակ կավորման մշտակա դիտակ

շտակ

րակավոր

բարձրացում, իսկ բժշկագիտականճակայականինֆորմացիայի պայմաններում դա կապված է որոշակի դժվարություններիճեոչ Ամենից առաջ Հարկավոր է անճրաժեշտ ինֆորմացիայիորոնման ու պաճպանմանգործի գիտական կազմակերպում,բժիշկների վերապատրաստմանու կատարելագործման ճամակարգի վերանայում: Ալո՛, բժիշկը չի կարող հտ մնալ ժամանակի պաճանջներից: նա պետք է քայլի գիտության արդի մակարդակին ճամընքաց: Բայց նա միաժամանակ պետք է ձգտի նան դեպի բժշկության իմաստությունըն երբեք չպետք է մոռանա Հիվանդե ներքնաշխարճը:Հենց ճիվանդի այդ ներքին աշխարճի է, որ առայժմ չի կարելի ո՛չ չափել նո՛չ առանձնաճատվությունն էլ Հաշվարկել տեխնիկականայս կամ այն միջոցի օգնությամբ: Միանգամայնճիշտ ու տեղին են ասված պրոֆեսոր Գ. Շամարինի Հետնյալ խոսքերը. «ՀիվանդիՀամար բժիշկը ո՛չ տեխնիկ է ն ո՛չ էլ մոնոլոր, որոնց վստաճում են ու Հանձնարարում վերանորոգել փչացած մեխանիզմը: Հիվանդի Համար բժիշկը ճաճախդիտվում է ոչ միայն որպես մասնագետ, որին նա վրատաչում է իր կյանքն ու առողջությունը, ալլ նան որպես կենսական շատ Հարցերիխորճրդատու, որին նա վստաճում է անձնական ու ընտանեկան գաղտնիքները»: Գիտությանու տեխնիկայի բուռն զարգացման պայմաններում փոփոխվում են ոչ միայն բժշկի գործունեությանպայմանները: Փոխվում է ն ինքը՝ Հիվանդը, որը նույնպես առաջ է բեբում նոր պոորլեմներ Արագընքացտեմպով բարելավվում է

բնակչության կրթական բանում

է

մեծանում

ու

կովլտուրականմակարդակը,բարձբարեկեցության կճանը

մարդկանց նյութական

է նրանց սոցիալականակտիվությունը: եվ այդ բոլոմեկտեղ մեծանում է նան որակյալ բուժօգնություն ստա-

բի Հետ նալու մարդկանց պաճանջմունքը:

Բժշկական տեխնիկայի կատարելագործումըփոխում է Հիվանդի վրա ներգործելու բնույթը, որը իր Հերթին ձնափոխում Հիվանդի փոխճարաբերությանողջ Համակարգը: Կաոչ միայն այն Հանդամանքը,թե ով է բուժում ն ում է բուժում, այլ նան՝ թե ինչպես է բուժում: Չնայածբուժման մեթոդների եղանակներիբազմազանությանն տեխնիկական է բժշկի րնոր է

ու

ու

'ո.

ու

Աաոքաւ

Օճքճ108,11974, էջ 25

Քատխերաոօաատատտքաաօ18

օ

ոքօֆծօճոմ 8թճՎ8,

միջոցների լայն «նարավորությանը,բժիշկը պետք է ձդտի բուժել «ՇԼէօ, էսէօ 6է )սօնոմօ» (արադ, անվտանդն Հաճելի) սկզբուն-

Փով, ամենայն ուշադրությամբ Հետնելով Հիպոկրատյան «մի՛ վնասիր» պատվիրանիսլաճպանմանը:Հիվանդի անկողնու մոտ Բժիշկը մի կողմից Համառորենմիջոցներ է փնտրում պաճպանելու Հիվանդիկյանքն ու առողջությունը ն մյուս կողմից, նա պետք է անսաչմանորեն զգուշություն ցուցաբերի, որպեսզի իր գործողություններովՀիվանդին վնաս չՀասցնի, չարադացնի Հիվանդության զարդացման ընքացքը։ Այս Հակասական բարդ իրավիճակի ճաջող լուծումը կախված է բժշկի գիտելիքներիցու փորձից, իսկ գրա ճամար ճարկավորէ այդ ճատկանիշներիմըշտականկատարելագործում:

գիտատեխնիկական ճեղափոխության պայմաններում բժշկի են ընդմիշտ Հիշել, որ ուժեղ ներազդողորոշ դեղանյութերի ֆիզիկական միջոցների անզդույշ ճապճեպ դործադրումը կարող է Ժանրագույն Հետնանքներառաջացնելինչպես Հիվանդի, այնպես էլ նրա Հարազատների նույնիսկ սերնդի Համար: Հետնապես, մեր օրերում բժշկական աշխատողների ճնարավորությունէ նան բժշկի բարոյաների մեծացմանը զուգընթաց մեծանում կան իրավաբանական պատասխանատվությունը, չափից ավելե ակտիվություն դրսնորելու, բայց ն միաժամանակ արտակարդ պասսիվգործունեության,այսինքն, մարդու կյանքի Համար պայքարելու Հնարավորմիջոցների ժամանակին ճիշտ օդտադորդարձել: Պետք է 4նարավորությունները Հսկայական ու

ու

ու

ու

ու

ծելու Հարցում:

Բժիշկ-Ճիվանդ փոխճարաբերությունները փոփոխվում են նան տեխնիզացիալի մասնադիտացմանՀետնանքով:Տեխու նիկայի լայն կիրառումը բժշկի Հիվանդի փոխշարաբերությունների միջն ներմուծում է բազմաթիվ միջնորդ օղակներ, աաճմանափակվումէ Հիվանդի Հետ բժշկի անճատական կոնտակտի ժամանակամիջոցը: Հաճախբժիշկը իր ողջ ուշագրությունը կենտրոնացնումէ սարքավորումների լաբորատոր Ճետազոտություններիցուցմունքների վրա, ն ետին պլան են մրղվում անձնականդիտողությունների արդյունքները: Անբավարար են Հաշվի առնվում Հիվանդների անչատականության, ՀոդեբաՖական առանձնաճատկություններին վերաբերվող տվյալները, որոնք շատ ճաճախ կարող են էական նշանակությունունենալ ենչպես ախտորոշման, այնպես էլ Հիվանդի բուժումն արդյուու

ու

-Զ-

նավետ կազմակերպելու ճարցում, Սեփական դիտողականուքյան անտեսումը, ոչ քննադատականվերաբերմունքը լաբորագործիքային քննությունների արդյունքներին,անբավափորձ գիտելիքներունեցող բժշկին կարող է դուրս բերեչ կլինիկականմտածելակերպինորմալ Հունից: տոր

ու

բար

ու

Այսպիսով,Հիվանդիու բժշկի փոխշարաբերություններիՀարՋում տեխնիզացիանու մասնագիտացումը,դրականնշանակության Հետ մեկտեղ, որոշ դեպքերում կարող են ունենալ նան բացասականճետնանքներ,կարող են ստեղծել Հիվանդի նկատմամբ ստանդարտ մոտեցում ցուցաբերելու Հակում, Աճա թե ինչու դնոնս 1922 թվականինսովետական առողջապաճության կազմակերպիչներիցմեկը՝ 9. Պ. Սոլովյովը, կանխազգումէր բժշկության «տեխնիղացիայի»ալդ ստվերոտ կողմը: նա Մոսկվայի Համալսարանիբժշկական ֆակուլտետի ուսանողներինկոչ էր անում ոչ մի դեպքում չմոռանալ Հիվանդին,չնսեմացնել նրա անճատականությունըն զոճ չդառնալ «մեքենայացման»:

Տեխնիկական ճնարավորությունների դերագնաչատումը բժշկության մեջ կարող է Հասցնել ծայրաճեղության, ն ղանազան սարքավորումների ցուցմունքների,պայմանականնշանների, գրաֆիկական պատկերների քողի տակ կարող է աննկատ մնալ ն բուժման տելնիկաոնալ, կենդանի մարդը: Հետազոտության կան միջոցներիչարաշաչումը կարող է Հասցնել բժշկի պրոֆեսիոնալ նրբաղզդացության կորստի, Հիվանդի ու բժշկի միջն Հոդեկան կոնտակտիխախտման, որը բժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերությանանկլունաքարնէ: Մեր օրերի բժիշկր,

Հմտորեն օգտագործելու

տեխնիկական Հնարավորությունները

Հետ մեկտեղ, պետք է լինի մեծ Հոգու սրտի, բարոյական բարձր կովտուրայի տեր անձնավորություն, էլ ավելի Հնտնողականորեն ու անթերի պետք է պաճպանի բժշկական մասնագիտությանէթիկական նորմերը, Չպետքէ մոռանալ, որ բժշկական տեխնիկան կոչված է լուծելու բժշկական գիտության պրակտիկայի առաջ ծառացած խնդիրները, որոնց կենտրոնում գտնվում է բժշկության օբյեկտը՝ մարդը իր անճատականառանձնաճատկություններով, իր կլինիկականանկոկնելի պատկերով:Այս առումով միանգամայն ճիշտ տեղին են ասված ֆրանսիացի ճանրաճալտգրող Անտուսն դե Սենտ ԷքզյուպերիիՀետեյալ խոսքերը. «նս ճավատում եմ, որ կգա այն օրը, երբ ճիվանդը, չիմանալով Հիվանդությանպատճառու

ու

ու

-68--

ները, կդիմի ֆիզիկոսերին, որոնք ոչինչ չճարցնելով, նրանից կվերցնենարյուն, դրա վերլուծության Հիման վրա կչաշվեն մի քանի ճաստատուն մեծություններ, կրաղմապատկեն դրանք ն նայելով լոգարիթմական աղյուսակին, կբուժեն նրան ինչ-որ ճարով: Բայց ն այնպես, եթե պատաճի ես Հիվանդանամ,կգնամ նա խեթ-խանեթ ինձ նայնորեէ Հին գյուղականբժշկի մոտ. լով, կշոշափի որովայնս ե թիկունքիս դնելով Հին թաշկինակը՝ կլասիթոքերս, Հետո մի փոքր Ճաղզալովկծխի իր ծխամորճը, կքորի մորուքը ն որպեսզի ինձ ճիշտ ապաքինի, կժպտա անես Հիանում եմ Գիտությամբ, բայց նես Հիանում եմ նան շուշտ,

իմաստությամբ»: Ասվածը իշարկն չի նշանակում, թն պետք է արճամարձել գործիքային ճետաղզոտության արտեխնիկան, լաբորատոր դյունքները, Հարցինայսպիսի պարզունակմոտեցում ցուցարեու

Բելը Հղի է լուրջ բարդություններով: Առանց գիտատեխնիկական բազայի, առանց բժշկական Հիմնարկները նորագույն տեխնիկայով Հարստացնելուանչնար է պատկերացնելբժշկական գիտության ու գործնականառողջապածությանճետագա առաջընթացը: Պետք է միայն խելացի ու ճիշտ օգտագործելտեխնիկան: Հարկավոր մեկընդմիշտ ճիշել, որ բժշկական տեխնիկան ոչ քն փոխարինումէ բժշկին, այլ բեռնաքափում է նրա աշխատաժամանակը, օգնում է ճշտորեն լուծել բժշկի աոջն ծառացած

է

դժվարին

ու

է

բարդ

խնդիրները:

ախտորոշումը,որն այսօր իր առաջին քայլերն Մեքենայական անում, առաջիկայումանկասկած մեծ ծավալ կստանան կպա-

Հանջի արմատապեսվերանայել նան բժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերությանպրոբլեմը: Սակայնդա ամեննին չի նշանակում, որ մուտ ապագայումբժիշկը կվերածվիմեքենայի կցորդի: Պատմական փորձը ցույց է տալիս, որ ինչպիսի արժանիքներէլ որ ունենա մեքենան, նա չի կարող փոխարինել բժշկի անձին, նրա ստեղծագործական գործունհությանը:Հիվանդըմիշտ ն բոլոր ժամանակներումկզգա իր կասկածներն տագնապներըփանրան մխիթարող Ճուսադրող խոսք ասող, Հողատար բատող, ն նրբազգացբժշկի կարիքը: Մեքենան,որքան էլ որ նա կատարլլ լինի, ճազիվ քն կարողանա իր ներկայությամբ ինչ-որ չափով թեքնացնել Հիվանդի վիճակը, Հազիվ քե կարողանա իր ու

ու

շաք

«Սոլո

ո

ոթոյ»,

1970, 16 2, էջ 78. -69.-

վրա վերցնել կլինիկական պրակտիկայիբազմազան րաններում րում

բբնրակ

դե դեղ

լ

հ

ա

պալ

բկելու

ու

բարդ

նությունը:

ի՞նչ ճանապարձներովկարելի է վերացնել բժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերությունումառաջացած դժվարություններըգիտատեխնիկականառաջընթացիպայմաններում:Հասկանալիէ, որ խոսք անդամ չի կարող լինել մինչտեխնիկականժամանակաշրջանին նաճանջելու մասին, ինչպես դա պնդում հն այսպես կողմնակիցները: Դա կնշանակեր կոչված «նեոշիպոկրատիղզմի» միաժամանակնաճանջՀիվանդիախտորոշման բուժման Հարցերում, կնշանակերարդեն իսկ նվաճած դիրքերի Հանձնում, որը միանգամայնանքույլատրելի է: Միակ ճիշտ, ռացիոնալ ուղին բժշկության զարգացման ժամանակակից փուլի առանձնաձատկություններին օբյեկտիվ օրինաչավփությունների խոր ն բազմակողմանի ուսումնասիրությունն է դրանից անճրաժեշտ Հհտնությունների Հանգելը: ներկա ժամանակաշրջանումէ՛լ ավելի մեծ չափով պետք է ուշադրություն դարձնել բժշկական Հոգեբանությանը, բժշկական աշխատողների շրջանումէթիկայի դեոնտոլոգիայիսկղբունքների լայն պրոպագանդմանըն Հետնել դրանց անթերի կենսագործմանը, Բժշկական պրակտիկայում պետք է ավելի լայնորեն ներդրվեն անչատական մոտեցման կոլեգիալության որոնք Հանդես են դալիս որպես տեխնիղացիայի ակզբունթները, ու ստանդարտիղացիալիՀակաքույն։ Անչատականմոտեցումը Ճիվանդին, նրա Հոգեկան սոցիալական առանձնաճատկությունների ճիշտ ընկալումը, ոչ միայն մանրամասները, առանձին դետալները, այլ Հիվանդիողջ անճատականությունըճանաչելու կարողությունը եղել ն այսօր էլ մնում է ամեն մի բժշկին ներկայացվողէթիկական կարնոր պաճանջներիցմեկը: Բժշկի Հիվանդի փոխճարաբերությանառանձնաձատուկ կողմն այն է, որ Հիվանդըբժշկի առջն բացում է իր ինտիմ, ճոգեկան աշխարճը: Փաստորհն բժիշկը դառնում է Հիվանդի Համար ամենամոտ, ամենաճարաղատ մարդկանցիցմեկը, այնալես որ ստանդարտ,Հիվանդինկատմամբ սխեմատիկ վերաբերմունՔը դառնում է արդեն անթույլատրելիչ Հեվանդինկատմամբ կարեկցանքն գթասրտությունը հղել մնում է բժշկության ամենաճիմնականպրոբլեմներից մեկը: Այս պրոբլեմը գիտատեխնիկական ղարգացմաններկա փուլում էյ ավելի է առանցքայինդառձել։ Այս առումով արժե մեջբեու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

մեզանից ամեն մեկը րել պրոֆեսոր Ս. Դոլեցկուխոսքերը. «... պետք է սիրի մարդկանց, օժտված լինի այն գեղեցիկ զոաց-

որը բավականինճիշտ բնութագրվում է մեր ոօրդուրս եկաժ՝ «դթասրտություն» բառով... Փթաաըրտությունը,կարեկցել կարողանալըանտարբերության Հակառակ բնեռր կազմողՀասկացություններեն»ս Բժշկի մարդասիրությունը, նրա կողմից ճիվանդի անձի ճանաչումը մեժադույն բարոյական արժանիքներեն ն լափաղլանցություն չի լինի, եթե ասենք, որ դրանք դասվում են բուժական Եթն բժշիկը ոչ միալն ալատոառաջնակարդգործոններիշարքը: րոշման բուժման ժամանակակիցմեթոդներին ախապետող

մունքներով,

ա

յայից Համարյա

ու

մասնագետ է, այլ նան բարեչոգի, բարեսիրտ ու բարլացա կամ նուրբ Հոդու տեր անձնավորություն, ապա նման դեպքերում նրւս է կատարելության մասնագիտականվարվեցողությունը Հասնում աստիճանի Այդպիսի Հեղինակությունը, Հավատը նրա նկատմամբ բարերար ազդեցություն են գործում Հիվանդի վրա, ամրապնդում նրա ապաքինմանձգտումը, մոբիլիզացնում են օրուժերը: դանիզժի պաշտպանողական

Հիվանդի Հետ բժշկի փոխճարաբերություններում որոշակի են առաջանում, երբ Հիվանդը նույնպեսբժիշկ Բժիշկ-Հիվանդ ճարաբերության այս տարբերակըբժշկից «լաՀանջում է ավելի մեծ վարպետություն մասնագիտականկաբողություններ: դժվարություններ

է:

ու

Բժիշկներնիրենց առողջության նկատմամբ ունեցած վերաբնրմունքով սովորաբար երկու ծալրաճեղ խմբերի են դասվում, Բժիշկների կողմից Հաճախ նկատվում է ոչ լուրջ, քեքնամիտ վերաբերմունք իրենց առողջության նկատմամբ: նրանք սովոժամանակ չեն դտնում զբաղվել իրենց առողջությամբ, րաբար մտածված ձնով նսեմացնում են ախտաբանականերնուլքները, պատջամ ձնով չեն Հետաղզոտվում, չեն կատարում բժշկի լսորՀուրդներն ու ցուցմունքները:

Մյուս կողմից, որոշ Հիվանդ բժիշկներ էլ ունեն սեփական Հիվանդությունը մեծացնելու, ծանրացնելու Հակում: Այսպիսիները կլինիկական պրակտիկայումդիտվում են որպես դժվար Հիվանդներ»։ Հիվանդբժիշկներին չափազանց դժվար է Հա1

«ոտք

Ը

7 0ճկոսմ Ֆ0ՑՀՇՈՑՕքթօլւճ 80310440 28/Ճ1-- 1969

8Ը6րոտ,

«Մաղուող-

ոօ,

183618»,

-Ո-

մոզել իրենց ենքադրական ախտորոշման անճշտության մնջ, ազատել «լուրջ Հիվանդ» լինելու մտքի կապանջքնքրից: իՀարկե,ալստեղշատ բան կախված է բուժող բժշկի փորձից, մասնագիտականՀմտությունից: նրա նշանակումներըպետք է կատարվենՀատակ, վճռական,որոշակի, սակայն Հիվանդ գորժչվնասելու ընկերոջ Հեղինակություննու արժանապատվությունը պայմանով: ժամանափոխճարաբնրության բժիշկ-Հիվանդ Ամփոփելով կակից պրոբլեմները,տեղին է նշել պրոֆեսորներ Ա. Բիլիբինի ե Գ. Ցարեղորոդցնեի Հէտելալ խոսքերը. «Տեխնիզացիան,ինբժշկական դուստրալիզացիան ն ավտոմատիզացիան պլլոա մարքփորձը, կլինիցիստի իմաստությունըն Հումանիստական աիստականաշխարձայացքը՝ ապագալի բժշկականնվաճումների անճրաժեշտպայմաննեն երաշխիքը»: ու

Ոք

«Յոյս

ոտ»,

1970, 16 2, էչ 79.

ԾՀՀաՕՕ 4: Օցո-"-Ծ ՀԻՎԱՆԴԸ

ԵՎ

ԲԺԻՇԿԸ

Հանրաճայտէ, որ բժշկական դեոնտոլողիայիմասին խոսնբժշկի լիս ավելի Հաճախ շեշտը դրվում է ճիվանդի անդե վրա: Սակայն Հիվանդն էլ, ունեցած սպլարտականությունների

որպես բժիշկ-ՀիվանդՀամակարգիպարտադիրկոմպոնենտ,ունի եր որոշակի սպարտականություններն վարվեցողությանկաու

նոնները:

առաջընթացիարդի պայմաններում մեր Գիտատեխնիկական օրերի Հիվանդըզիտելիքներիմակարդակով,ընդճանուրկուլտուն բայով կրքության աստիճանովարմատապեսփոխվել է: Փոխն նրա՝ բժշկական օգնությունստանալու պլաճանջմունքը ե, Հետնապես, նրա վերաբերմունքըբժշկի, նրա դործելակերսի Բուժման պրոցեսում ցանկալի արդյունքի Հասնելու նկատմամբ:

վել է

են ներկայացվում նան ՀիվանդՀամար այոօր լուրջ պաճանջներ ներին: ԱՀա թե ինչու վերջին տարիներինավելի ու ավելի Հաճախ է խոսվում այսպես կոչված Հիվանդի էթկկայի մասին:

Ինչ պետքէ Հասկանալ ճիվանդիէքիկա ասելով: Դա բավականաչափլայն Հասկացողություն է ն իր մեջ Ընդգրկում է ոչ միայն ճիվանդի վերաբերմունքըբժշկի նկատնան մամբ: Այստեղ պետք է նկատի ունենալ Հիվանդի վերաբերմունքը սեփական Հիվանդության,մյուս Հիվանդների,բժըշկական ողջ կոլեկտիվի Հասարակությաննկատմամբ: ու

իր ժամանակին ՀիպոկրատըՀայտնել է այն միտքը, միայն բժիշկը պետք է կատարի այն, ինչ պաճանջվումէ

Դեռես որ

ոչ

նան ճիվանդը, նրան շրջապատողները ն արտաքին Հանգամանքներըպետք է նպաստեն բժշկի գործունեությանը: Խելացի վերաբերմունքը սեփական առողջության ու Հիվանդությաննկատմամբ, բժշկի բոլոր ցուցմունքների անժամանակին կատարումը ամեն մի Հիվանդիվարպեցոթերի ղության առանցքըպետք է կազմեն:

նրանից, այլ

բոլոր

ու

-ո-

թեքնամիտ վերաբերմունքնառողջությաննկատոչ միայն իրեն՝ Հիվանդի Հաեն ազդում նան բացասաբար շրջապատի վրա (օշրինակ,վեներականու ինֆեկցիոն Հիվանճիդությունների, ալկոճոլամոլությանժամանակ):Տարափոխիկ լուրաքանչյուր ողջամիտ մարդ վանդություններովտառապող նան շրջապատի պարտավոր է սեփականանձից բացի, մտածել բարօրությանմասին, Հաշվի առնել իր ընտանիքի անդամների առողջության, Հասարակությանառողջության չաճերը:

Անփույթ

ու

մամբ կարող է վտանդավորլինել մար: Նման դեպքերը ոչ սակավ

պատմությանը Հայտնի Համաճարակագիտության

են

դեպ-

Քեր ն այն էլ ոչ քիչ, երբ աղիքային այս կամ այն ճիվանդությամբ (որովայնային տիֆ, դիզենտերիա,խոլերա ն այլն) ռապող մարդու անփույք վերաբերմունքը սանիտարաճակաչամաճարակայինկանոնների Հանդեպ, պատճառէ դարձել տաստա-

նյակ, նույնիսկ Հարյուրավոր մարդկանց վարակմանուճիվանդացման: Աճա քե ինչու Հիվանդըկամ բակտերիակիրը՝ տանը թե կոլեկտիվում, պետք է խստորենպաճշպանիշրջապատում վարակի տարածումը կանխող Հիգիենիկ բոլոր կանոնները:

Սեփականառողջությաննկատմամբխելացի վերաբերմունքը ռլետջ է ցուցաբերվիՃիվանդությանՀենց սկզբից: Որքանկարելի է շուռ, առանց ժամանակ կորցնելուՀարկավորէ դիմել բժշկին: կան

Հիվանդություններ

ու

Հիվանդագինվիճակներ, երբ Հաեն թանկ

մի ժամ, անդամ րոպեները, կարող նատելառողջությանվրա:

պաղման

ամեն

Մեր օրերում քիչ չեն այնպիսիՀիվանդները, որոնք զանա-

զան տնղեկատու դրքուլկներից ու ամսադրերից ստացած ճՀախուռն տեղեկությունները օգտագործելով, փորձում են ինքնուբուլնաբար, առանց բժշկի դիմելու «ախտորոշել» սեփականՀիվանդությունը։ Սա արմատապես սխալ ու թեքնամիտ վերաբեր-

մունք է սեփականառողջությաննկատմամբ:Հիվանդության ախտորոշումը այնքան էլ դյուրին դորժ չէ, որքան թվում է առաջին

Հալացքից:Միայն ախտանիշներիթվաքանակով

ու

Հանրադու-

մարով չի կարելի ըմբոնել Հիվանդությանիսկական էությունը: Դրա Համար Հարկավոր է զիտենալ օրգանիզմի անատոմաֆի-

պիոլոգզիականառանձնաճատկությունները, Հիվանդությանընն, անպայման,պետք է ունեՔացքի առանձնաձճատկությունները ֆալ կլինիկականմտածելակերալ: --

նան ինքՀիվանդիառողջությանըմեծ վտանգէ սպառնում ունեն բազում նարուժումը: Այստեղ նույնպես նշանակություն անճաՀանդամանքներ՝Հիվանդությանընքացքը, օրգանիզմի

կամ այն դեղանյութինկատմաբ, Ճին այլն: վանդության փովը, բարդություններիառկայությունը բժշկական գիՄիայն բավարար (որակապեսն քանակապես) տելիքներ ունեցող մասնագետը կարող է ճիշտ կողմնորոշվել այդ բարդ իրավիճակում:Հենց այդ իմաստով է ասված բժշկուքյան մեջ լայն ճանաչում ստացած «զետք է բուժել ճիվանդին ն ոչ քե Հիվանդությունը» դարձվածբը: անՀեվանդի էթիկայի Հարցերի ընդճանուր Համակարգում, կարնորը Ճիվանդ-բժիշկ ամենաասանձնաճատուկն կասկած, է: ճիշտ է, բժշկի նկատմամբ ճիվանդի փոլխճարարբերությունն նրան ներկայացվող պաճանչներիմապլարտականությունների, տական ոնակցիանայս

ու

սին Համեմատաբար քիչ է խոսվում Հիվանդի առանց այն էլ ամենայնի խնայելու տրավմայի ենթարկված Հողեկանը ըստ ելնելով, բայց ն այնպես ներկա պայմաննենկատառումներից բում Հարկ է լուրջ ուշադրություն դարձնել նան այդ պրոբլեմի վրա: կասկածից վեր է, որ բժիշկն օրվա ցանկացածժամին, աշխատանքային ամենաարտակարդ պայմաններում պարտավոր տալ Հիվանդին: Հոգատար վերաբերմունքցույց բժշկականէթիկայի առաջին պարտադիրպաճանջնէ, որը ամեն մի բուժաշխատողի: Սակայն չպետք է մոռանալ, որ բժիշկը նույնպես մարդ է՝ իր լուրաճատուկբնատրամադրուխառնվածքով: Բժշկի Հողեկանն վորությամբ թյունն էլ կարող են ենթարկվել ալս կամ այն ազդակիներդոր-

է ուշադիր

ու

Սա

ու

1երկայացվում է

ու

ու

ծությանը, մանավանդ որ աշխատանքային օրվա ընքացքում ծագում են բժշկի տրամադրությանվրա բացասաբար ազդող բաղմաթիվդեպքեր իրադարձություններ:Բժիշկը պետք է կարողանաՃիվանդիՀետ կոնտակտիժամանակ կամքի ուժով վանել իր մոտ առաջացած կողմնակի Հույզերը ն ուշադրությունն ամբողջապես կենտրոնացնելՀիվանդի վրա։ Դա մեծ մասամբ նրան Հաջողվում է: Սակայնլինում են դեպքեր, երբ բժիշկը դրան չե կարողանումՀասնել: Հենց այսպիսի դեպքերում է, երբ ամենարբարի, իր կոչմանը Հավատարիմբժշկին Հանկարծ սկսում եՖ բնութագրել «չար», «անձոգի», «կոպիտ, Այս ամենից խուսաու

--

ամեն մի Հիվանդպետք է ջանա վստաճելիու ջերմ մթնոլորտ ստեղծել բժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերությանժամանակ, Հիշելով, որ վատաճելիկոնտակտը բոլոր դեպքերում ծառայում է Հիվանդիշաճերին: Ճիշտ է առվաժ, որ Հիվանդն էլ իր Հերթին է պարտավոր պաճպանել բժշկին, անայել նրա նյարդերը: Երբեքչպետք է մոտանալ, որ բժիշկ-Հիվանդ փոխճարաբերությանմեջ մարդասիբությունը պետք է դրսնորվի երկուստեքԹե՛ բժշկի ն թե՛ «իվանդի կողմից: Մ. հ. կալինինը այս առումով ասել է. «Բժշկի Համար Հիվանդը պետք է լինի ամենամոտ, Հարազատ մարդը, իսկ Հիվանդի Համար բժիշկն այն մերձավորն է, որի վիա 4իվանդը Հենվում է, որին նա Հավատում է ն որին ամբողջապես վատաճումէ իր կյանքը: հսկ եթե մարդն իր կյանքը Հանձնում է բժշկին, վստաճում է նրան, Հետնապես նա բժշկին պետք է շատ ու շատ Հարգիջ': Այո՛, ոչ միայն բժիշկը պետք է մտաճոգվի Հիվանդիառողջությամբ: Հիվանդնէլ իր ճերքին պարտավոր է մտածել բժշկի մասին, նրա նլարդերը խնայելու մասին, քանի բարդ: Այն առաջ է բեանչանդիստէ որ բժշկի աշխատանքը է բում էմոցիոնալ մեժ լարվածություն Միանգամայնճիշտ Ա. Պ. նշում Ջեխովը, որ ոչ մի մասնագիտությունայնքան ծանը ապրումներ չի առաջացնում,որքան բժշկինը:

փելու Համար

ու

Բուժման

ընքացքում Հիվանդի կողմից ցուցաբերվող կո-

տությունն ու մեծամտությունը ոչ միայն բարդացնում ու դժվարացնում են բժշկի գործունեությունը, այլ ուղղակիորեն խանգարում են նրան: Հիվանդնէլ իր Հերթին պետք է կարողանա ատեղժելբարենպաստ բարոյականմթնոլորտ բժշկի շուրջը, որապեսղիվերջինիս գործունեությունը լինի ավելի արդյունավետ: բժշկին, անթերի կատարելովնրա ցուցմունքնեՎատաճելով րը, Հիվանդն արագացնումէ իր ապաքինմանպրոցեսը: եվ եթե Բժշկի նշանակումները ինչ-ինչ պատճառներովանցանկալի են, փարատել Ճարկավոր է բժշկի Հետ ունենալ մտերմիկ զրույց ու

կասկածները: Հիվանդըպետք է անկեղծորեն վատաճիբժշկին: Անում են դեպքեր, երբ Հիվանդնիր վարվելակերպովխանգարումէ բժըշարդյունավետաշխատել:Որոշ դեպքերումՀիվանդկին ճիշտ Բոլոր

ու

:

11. 1. --16--

պատառ. Փ 5յձոծգոթնոթհւմ

հ

ածշոաամոթ.

ԻՆ, 1962,

6.

40.

ները

են դրանորում

կարնոր

ղանաղան

բավարար անկեղծություն բժշկի

ոչ

ճետ

թաքցնում ախտորոշման ժամանակ, ճամա եր Հանգամանքներ,

ունեցած զրույցի

են

Դա

ու

վեներական

կապե

սէնկատվում է Հիվանդություններովտառապող, տական ֆունկցիայի խանդարում ունեցող անձանց մոտ: ոմանք, ինչպես Հարկն է չվստաճելով բուժող Հեվանդներից Բժշկին, մեծ էներգիա ու ժամանակ են ծախսում մեկ բժշկից մյուսի մոտ ալցելելու վրա: Դրա Հետնանքով ճիվանդության նկատմամբ նրանց մոտ կուտակվում են զանազան կարծիքներ, Փզրակացություններ խորչուրդներ, որոնց բազմազանության մնջ ամենաողջամիտմարդնանգամ կարող է խճճվել: Քիչ չեն են գալիս իրենց դերից նան դեպքերը, երբ ճիվանդները դուրս ն իրենց առաջարկություններով,ցուցմունքներով սեփական մասին ունեցած կարծիքներով ուղղակիորեն Ճիվանդության Հետազոտման խնդիրներին:Սա նույնխառնվում են բուժման ապես անթույլատրելի վարքագիծէ ն Հակասում է ճիվանդի էթիզաղի կանոններին: իՀարկե, ասվածիցչպետք է ենթադրել, թե Ճիվանդին կտրականապեսպետք է արգելել իր կարծիքները Հայտնել բուժման այս կամ այն մեթոդի կամ դեղամիջոցիմասին, Դա կլիներ մեծագույն սխալ, քանի որ ճիվանդն առանձին դեպքերում կարող է բժշկին անչավ արժեքավորտեղեկությունխերտալ այն մասին, որ իր օրգանիզմը վատ է տանում այլս կամ այն դեղանյութը, Հատկապեսանտիբիոտիկը։Այնպես որ, ճիպանդիճիշտ ու ժամանակինտված ինֆորմացիան այս դեպքում Վարող է մեծ արժեքներկայացնել ն կանխելբուժման ճետ կապված զանազան անցանկալիանակնկալները: ու

ու

ու

Որոշ Հիվանդներէլ այն կարծիքին են, որ ամեն մի ճիվանդուցյան բուժման Համար պարտադիր են դեղանյութերը: նրանք բժշկից Համառորեն պաճանջում են դուրս գրել այա կամ այն դեղամիջոցը, «առանց դեղանյութի ինչպե՞ս բուժվեմ»,-- բողոջում են նրանք: Դա, իճարկե, այդպես չէ: Որոշ Հիվանդություննճրի ժամանակ բավական է ճշտորեն կատարել բժշկի ցուցմունքներնու խորՀուրդներըճիշտ սնվելու, աշխատանքի Հանգըստի ոնժիմը կարգավորելու ն այլ Ճարցերիվերաբերյալ, որպեսզի ճիվանդագին երնուլթները սկսեն նաշանջել։ Չպետք է մոռանալ, որ բուժման Հիգիենիկ ոնժիմի պաճպանումըցանկացած Հիվանդության դեպքում իր որոշակի տեղն ունի առողջացուցիչ միջոցառումների ընդՀանուրՀամակարգում,իսկ ֆունկու

ու

-

Վ

ցեռնալ բնույթի Հիվանդություններիժամանակդրա նչանակությունն էլ ավելի վճռական է դառնում: Օրինակ, Հիպերտոնիկ կամ, ասենք, խոցային Հիվանդությամբտառապող մարդը, երբ ճշտորեն պաճպանում է աշխատանքիու Հանգստի, սնուցման է առողջարառեժիմը, նքե ժամանակ առ ժամանակ ստանում նային բուժում, առանց որեէ դեղանյութիերկար ժամանակ կաէ պաճպանել իր կյանքի բնականոն ընքացքը, ընդճակարող ռակն, երբ Հիվանդն արձամարձում է բժշկի ցուցմունքները, Հակոպիտ խախտում է առաջարկվածռեժիմը, ամեճախակի Խազորեղդեղանյուքն անգամ անկարողէ կարգավորել Հիվանդի վիճակը: Ծխելու վնասակարությանմասին շատ է դրվել ու խոսվել: ԲազմաթիվՀիվանդություններիժամանակ (խոցային,թոքային, խրոնիկական գաստրիտ, խքանվող էնդարտերիտ, սրտամկանի Քնֆարկտն այլն) ծխելն ուղղակի Հակացուցված է ու անձամաՀետ, ԲժիշկըՀանդատեղելի ախտաբանական այղ պրոցեսների մանորեն բացատրում է Հիվանդին, նրան խորչուրչ է տալիս կտրականապեսթողնել ծխելը, Հետնությունը պարզ է, Հանուն առողջությունըպաճպանելուՀիվանդը պետք է իր մեջ ուժ գտնի ն Հրաժարվի տարիների ընթացքում արմատավորված վնասակար սովորույթից: Բայց դա արդյոք այդպե՞ս է լինում: Ո՛չ, կշարկե: նման Հիվանդներիճնշող մեծամասնությունը բացա«Հին բարեՀայտ կամ քաքուն շարունակում է Հանդիպումները կամի» Հետ ն բժիշկներին կանգնեցնումդժվարին կացության առջե» Խոսելով բժիշկ-ճիվանդփոխչարաբերությանժամանակ 4իմասին, անպայմանորենՀաշվի վանդի պարտականությունների պետք է առնվեն Հիվանդի բնավորության առանձնաչատկությունները, Հոգեվիճակը, ներաշխարձը։ Ըստ խառնվածքի, ըստ Բնավորությանդժերի ն նյարդային տիպի մարդիկ էապես տարբերվում են միմյանցից, Ոմանք, օրինակ, Հակված էն արձամարչական վերաբերմունքիիրենց օրգանիզմում նկատվող այս (ցավ, Հարբուխ, կամ այն ախտաբանականփոփոխությունների ջերմությանոչ ջատ բարձրացում)նկատմամբն դրա Հետնանթով մ էլ դա անում են մեժ կա՛մ բոլորովին չեն դիմում բժշկին, ընդճակ ննաաննշանախտաշացումով, Ուրիշները, կասկածամտորեն,տագնայում բանականԱ նապի մեջ են ընկնում, Բնավորություններիայս ծայրաճեղ տարու

վա՛

բնույքինէնկատ

-Յ-

Բերակների միջն, անկասկած, Հանդիպում տռեղզբաղեցնողբազմաթիվ դրոնորումներ:

են

միջանկյալ

նան

Ինչպեռարդեն նշեցինք, որոշ Հիվանդները, Հույսը դնելով հրենը գիտելիքների «բժշկական փորձի» վրա, աշխատում են սեփական միջոցներով «յոլա գնալ: Բժշկին դիմելը ն ժամանակին բուժվելի Համարում են միայն իրենց անձնական գործը: փրականում, սակայն, այդպես չէ: Սեփական առողջության նկատմամբ Հողատարություննամեննին էլ անձնականդործ չէ: Դա Համապետական նշանակություն ունեցող խնդիր է, ամեն մի քաղաքացու պարտականություննէ ՀասարակությանՀանդեպ ն Հատակորենարտացոլված է «ՍՍՀ Միության ն միութենական Հանրապետությունների առողջապածությանօրենոդրության Հիմունքներում»։ Բացի այդ, ուշացումով բժշկին դիմելը նախ մե չափով դժվարացնումէ բժշկի ն ՀիվանդանոցայինՀիմնարկների գործունեությունը, իսկ էթե խոսքը վերաբերում է տարափոխիկ 2իվանդություններին,ապա դրան դումարվում է նան շրջառյա«ռում վարակիտարածմանվտանգիմեծացումը: Այնպես որ, ՀիԲժշկի դիմելն ամեն կան քաղաքացու ջին պարտակ է: մեկն Ռրոշ Հիվանդներէլ, թեկուզ ն ժամանակինեն դիմում բժշկի, ինչպես Հարկն է չեն կատարում նրա ցուցմունքներն ու րայց պաճանջները,բարեկիրք ձնով կամ ուղղակի կոպտորեն Հրաժարվում են նշանակվածբուժական ու ախտորոշիչայս կամ այն միջոցներից: Ստեղծվումէ Հակասականմի իրավիճակ: Ջնայած Ա՛ բժիշկը, ե՛ Հիվանդը ձգտում են մեկ ընդչանուր նպատակի՝ Ճեվանդի չուտափույք ապաքինմանը, այնուամենայնիվ երկար ժամանակ չեն կարողանում Հասնել փոխըմբոնման։ Հետնանքը լինում է այն, որ կորչում է քանկադին ժամանակը, ձղձգվում է է Հիվանդը: ԱՀա Քուժման դործը ն, ի վերջո, դրանից տուժում Թե ինչու Հիվանդի ու բժշկի փոխըմբոնմանը, փոխճամաձայնեցված գործողությանը պետք է ձղտի ոչ միայն բժիշկը, այլ ու

ոժշեվետ տոլետ Ցամանակին

վանդանալիս

ու

թյուններից յուրաքանչյուր

քան

Հիվանդը:

Երբեմն էլ Հիվանդն իրեն այնքան բանիմաց է Համարում Բժշկության Հարցերում, որ սկսում է վիճարկելբժշկի գործելակերպի ճշտությունը, չի Համաձայնում նրա ախտորոշմանը,ոլաՀանջում է «նորագույն ժամանակակից» դեղամիջոցներ ե այլն: «նս ավելի լավ գիտեմ, թե ինչ է կատարվում իմ օրդաու

--

ն ինչ դեղամիջոցէ Հարկավորինձ»,-- ոչ սակավկանման Հիվանդներից» կարծում ենք, Հարկ չկա ապացուցելու, որ բժիշկ-Հիվանդ փոխչարաբերությաննման տարբերակը ոչ մի ցանկալի արդյունքի չի կարող Հասցնել, Բժշկի կամբին Հակառակգործելու նման արատավոր ձեր միշտ էլ իրավացիորենքննադատել են տարբեր ժամանակներիբժշկության նշանավոր գործիչներ,այդ Թյում ե միջնադարիՀայ մեծ բժշկապետՄխիթար Հերացին: կասկածից վեր է, որ Հիվանդի Հոգեկանը, նրա ընդճանուր տրամադրությունըմեծ նշանակություն ունի Հիվանդությանընթացքի բուժման Հարցերում։ ՅուրաքանչյուրՀիվանդ բուժման ընթացքում ամենից առաջ պետք է կարողանատիրապիտել իր Հույզերը, ստեղծել Հանդիստ Հավասարակշովածմըքն նոլորա, լավ տրամադրություն անպայման Հավատ՝ առողջանալու նկատմամբ:Բուժման ճարցում ճիվանդը բժշկի աջակիցը պետք է լինի ե ո՛չ քե Հիվանդության: Այստեղ տեղին է Հիշել դարի սիրիացի նշանավոր բժիշկ Աբուլ Ֆարաջիխոսքերը, որը դիմելով Հիվանդին, ասել է. «Մենք երեքով օնք՝ դու, Հի-

նիզմում

բելի է լսել

ու

ու

վանդությունըն ես, եթե դու միանաս Հիվանդությանը, դուք կդառնաց երկուս, ես կմնամ մենակ: Դուք կՀաղթեք ինձ: եքե դու ինձ Հետ լինես, մենք կդառնանք երկուս, Հիվանդությունը կմնա մենակ: Մենք կՀաղքենքնրան»: Հիվանդության նկատմամբ ցուցաբերած արիությունն խելացի վերաբերմունքըկարողէ Հրաշքներ գործել: Հիշենք թեկուզ Բ. Պոլեոյի «Պատմվածք իսկական մարդու մասին» վեպի ՀԷբոսի՝ Ալեքսել Մարեսնի, պատմությունը, Մեծ չալրենականի տարիներինզույգ ոտքերից զրկված այդ խիզախ օդաչուն, անտեսելով աշավոր ցավերը, պրոթեզներովկարողացավ ոչ միայն քայլել, պարել, այլ նորից վերադառնալսիրած զբաղմունքին՝օդ բարձրանալ, ն իր կործանիչովոչնչացնելՀակառակորդիշ ինքու

նաթիո։

վերջին ժամանակներսավելի ավելի Հաճախ է խոսվում ինքնատիրապետման, ինքնաներչնչման,այս կամ ալն անսովոր իրավիճակին սեփական օրգանիզմը նախապատրաստելու Հարցերի, այսպես կոչված, աուտոդենինքնավարժանքի մասին: ու

Տիավածէ ըատ՝ Ո

1970, էչ 59 --80--

Ծ

Յաայշմս

ԹքոՎ, ՆՓուաօն

ս

քշում.

Ղողոտո,

Այս 1էքոդը նպատակէ Հետապնդում կամային ձնով, զիտակլիցքաքափել նյարդային լարվածությունը,քեքնացնել տագնապի վախի ղղացումը, անճանդիստ վիճակը: Այս յուրօրինակ «ճոդերանականմարմնամարղությունը»,որի շնորճիվ Հասնում է իր Հուլղերի զգացմունքներիկառավարմանը, մարդ չափազանց կարնոր է ժամանակակից իվանդների բուժումը ճիշտ կազմակերպելուՀարցում, Մարդն իր գիտակցությամբ սլետք է կարողանակարգավորելօրգանիզմումընթացողֆիզիոզարգացնել լոգիական ղանաղան պրոցեսներ, ամրապնդել կամքի ում, կառավարելսեփական տրամադրությունն զզացմունքները, եվ պատաճականչէ, որ այսօր Հատկապեսնլարդային Համակարգի ֆունկցիոնալխանգարումներովուղեկցվող ղանաղան Հիվանդություններիբուժման Հարցում մեժ տեղ է տրվում աուտոգենմարզավարժանքիմեթոդին: ինքնաներչնչումը,եքն դա կատարվում է ոչ ձնականորեն,

ցարբար

ու

ու

ու

ու

այլ

նպատակադրված,խոր Համողմունքով, կարող է օրգանիզմի

ուժերը մորիլիղացնել ընդդեմ ճիվանդության: ինքնաներշնչման ուժ ցուցաբերող ուշագրավ օրինակ է ակաղեմիկո Ի. Պ. Պավլովի նկարադրաժ,առաջին Հայացքից անչավանական քվացող դեպքը. երիտասարդ մի կնոջ պլաստիկ վիրաճատություն է կատարվում՝ ձնափոխելու խիստ տգեղ ու անճոռնի թեթը։ Ընդչանուր անզգայացման տակ վիրաբույժը վստաճ ու ճամոզված Համարձակ կտրատում է Հլուսվածքները՝Հաստատ Լինելով, որ կինը գտնվում է նարկողային թոր բնի մեջ. Սակայն, վիրաճատությունիցՀետո պարզվում է, որ նարկողը ճամարյա չի ազդել, ն Հիվանդըսկզբից մինչն վերջ լահլ է վիրաբուլժի խոսակցությունները,ղգացել է, քե ինչպես են կտրատում քի Հլուսվածքները: Սակայն այն մեծ ներշնչանքը, որ վերջապես աղատվելու է իր դեմքն այլանդակողայղ տգեղ քթից, ճիվանդին թույլ է տվել անտրտունջդիմանալ վիրաճատմանաճավոր աննկարագրելիցավերին: Աշա ինչպիսին է ներշնչանքի

բոլոր

ու

ուժը:

Մձր երկրում բնակչությանընղճանուրբարեկեցությանե սոնիտարաճիդիենիկկուլտուրայի անշեղ աճը, անկասկած, որոշ փոփոխություններէ առաչ բերել բժիշկ-ճիվանդ փոխճարաբերության ավանդականսկզբունքներում:Հիվանդներիցշատերը, իրոք, թերթերից ամսագրերից,ռադիոյից ու Ճեռուստացույցից մշտապես նոր ժամանակակիցինֆորմացիա հն ստաու

ու

6.--

Ռժյկակածէթիկա

Ջում այս կամ այն Հիվանդությանկլինիկականընքացքի, դրանց ու բաղմաքիվ բուժման ու խնամքի առանձնաձատկությունների այլ ճարցերի մասին: Հիվանդներիցոմանք Հաճախ ընֆորմաՓիայի այս աղբյուրներին դիմում են ավելի վաղ, քան բժշկին՝ մի բան, որ անթույլատրելիէ: ԱՀա ինչու այստեղ իր վճռական խոսքն ունի ասելու սանիտարականլուսավորությունը:Բժշկալան ու Հիգիննիկգիտելիքներիպրոպագանդանպետք է այնպես Վաղմակերպել, որպեսզի բնակչությունն իր ստացաժ գիտելիքակտիվոՖերով արդյունավետդաշնակցի բուժաշխատողներին, րեն աջակցի ժողովրդի առողջությանճամար պայքարի Համա։լետական գործին, ամենաչնչին չափով չսասանելով բժշկի բարձըր Հեղինակությունն ու վճռորոշ դերը բժիշկ-ճիվանդ փոխճատաբերությունում:

Հիվանղի էրիկայի Հարցերում մեծ կարնորություն| ներկաացնում Հիվանղդ-բժիշկփոխճարաբերությունը: ինչպես ն բժիշմը, Հիվանդը ես պետք է տիրապետիխոսքի կուլտուրային ն կարողանաիմանալ, թե ում Հետ ինչպես ն ինչ Հարցերի մասին է խոսել: Դժբախտաբար մեր Հիվանդանոցներում դեռնս ապլետք բավականին Հաճախ են Հիվանդներիկողմից արվաժ անզգույշ արտաճայտությունները,Հիվանդների բուժման ու ախտորոշման մասին իրենց սխալ ու անճիմն դատողությունները,մի բան, ռրը լուրջ վնաս է Հասցնում ընղճանուր գործին: Օրինակ,բավական է Հիվանդին անզգուշաբար ասել, որ այս նույն մաճճակալի վրա պառկած Հիվանդը երկու շաբաք առաջ մաճացավ ն Հետկանքներըպարղ են նման, առաջինՀայացքից անմեղ Քլացող խոսքն զրույցը Ճիվանդի վիճակը կարող է խիստ վատացնել, նույնիսկ կաքվածի Հասցնել: դրա

ու

հսկ որոշ Հիվանդանոցային«մեժ փորձ» ունեցող Հիվանդներ էլ սովորություն ունեն անարգել չրչել բաժանմունքում, անցճել ՀիվանդասենյակիցՀիվանդասենյակ,զրուցել ուրիշ Հիվանդների Հետ ն Հայտնել իրենց «Հեղինակավորկարծիքը» տվյալ Հիվանդության, նշանակված բուժման ն, նույնիսկ, բուժող բժշկի տրակի ու մասնագիտականվարպետության մասին Օրինակ, նման օխորՀրդատու»Հիվանդներիցճաճախկարելի է լսել այս«լիսի բովանդակությանխոսբեր. «-.. Մեր Հարնանըերկար բիներ տառապում էր այղ նույն Հիվանդությամբ ն բուժվեց շայսինչ» պրեղարատով»: Այսքանըբավական է, որոլեսզի Հիվանդը բեվ Հուսալքվի,կորցնիՀավատըիր ստացած բուժման մասին է տա-

դեղանյուպաճանջի, որպեսզի իրեն նույնպես բուժեն այդ քով: Աշա թե ինչու բժիշկները, բաժանմունքի ղեկավարությունը Լրջորեն պետք է մտաչողվեն նան Հիվանդիխոսքի կովտուրայով, Հետամուտ լինեն, որպեսզի նրանքընդճանրապեսմիմյանց Հետ Հիվանդությանմասին չխոսեն: Հիվանդի Ընդճանուրգծերով Համառոտ շարադրելով բժշկի բազմաղան պրոբլեմները, Հարփոխճարաբերության բարդ կավոր է մեկ անգամ ես ընդգծել, որ բժշկի ՀիվանդիՀանդեպումը չպետք է դիտել սոսկ որպես գործարար Հանդիպում, ձրբ մեկը կարիք ունի մյուսի մասնագիտականօգնուքյանը: Դա միաժամանակջերմ փոխադարձվստաճելիՀանդիպումէ, Համագորժակցություն բժշկի Հիվանդի միջն Ըստ որում այդ Ճամագորժակցությունըպետք է դրսնորվի երկուստեք, սակայն այստեղ «առաջին ջութակը» անկասկածպետք է գտնվի բժշկի ձեռքում: Այդ է պաճանջումբժշկի կոչումը, մասնագիտական նրա՝ Հիվանդի Հետ Համեմատած պարտքը, ավելի Հավասարակշովլած Հոգեկանը: Ռրպեսղի բուման Հարցում Հիվանդի մասնակցությունն ու աջակցությունն ավելի արդյունավետ լինի, ամենից առաջ Հարկավոր է, որ ինքը՝ Հիվանդը, բուժման ամբողջ ընթացքում լա-փատեսորենտրամադրվի դեպի բժշկի գործելակերպը, ակտիվոբեն աջակցի նրա գորժողություններին, քանի որ, ըստ Վոլտերի խոսքերի «Առողջանալու ճավատը՝ առողջացման կեսն է»: հսկ դրա ճամար բժիշկը պարտավոր է Համբերատար Հետնողական աշխատանքովՀիվանդին Հասկացնել, որ վատ տրամաու

ու

ու

ու

ու

ու

օշրգանիղմի դրությունը, բացասական ճույզերը ջլատում են պաշտպանական Համակարգը, է՛լ ավելի են մեծացնում ներքին օրգաններիդորժունկության աններդաշնակությունը,որը ն նկաելիորեն դժվարացնում է ապաքինմանպրոցեսը: Ուստին Հիվանդը ըստ ամենայնի գիտակցաբար պետք է աջակցի բուժաշխատողներին՝իրեն որքան Հնարավորէ Ճեռու պաճելով բացատականՀույղերից: նման դեպքերում մարդը պետք է մոբիլիզացնի իր ողջ ուժերն ու կամքը՝ միշտ բարձր պաճելու տրամադրությունը: Հարկավորէ կամքի ամբողջ ուժով, ապրած լավ պաՀրի վերճիշմամբ, թեքնաշունչ գրականության ընթերցումով, մեկուսանալքախծից, կասկածամտությունից,դյուրագրդոությունից: -Ճ-

Բուժող բժշկի նկատմամբ լիակատար վստաձությունը, սիտալիր վերաբերմունքը,ներքին Հավատն Համոզմունքը, ստեղԺում են Հոգեկան բարենպաստմթնոլորտ ն Հետնաբար նոլաստում Հիվանդի արագ ապաքինմանը:Հիվանդությանըպետք է վերաբերվել բավականաչափ Հանգիստ խելացիւ ու

ու

ՑուրաքանչյուրՃիվանդ պետք է Հատակորէն պատկերացնի, բուժումը երկկողմանիպրոցես է: Եվ եքե Հիվանդըայս պրոՑեսում ոչնչով չի օգնում բժշկին, չի գնաճատում նրա գործադրաժ ջանքերը, ապա դժվար քե Հաջողությամբ պսակվի բժիշկՀիվանդ փոխճարաբերությունը:, Ճիշտ է ասել ակաղեմիկոս Ա. Բիլիբինը. «Բժիշկըե Հիվանդը կազմում են մի ամբողջական ՃՀամակարդ, որը մշտապես պետք է գտնվի Հավասարակշոված Վիճակում։ եթն բժշկից պաճանչվում է բուժելու կարողություն, տպա Հիվանդիցէլ՝ բուժվելու ունակություն»: տր

«Ոծղուաեօոճտ 22912»,

28 08 1978.

ՉՏ.--ԾՀԻԾՀՀՋջ

ԲԺԻՇԿԸ

ԵՎ ՀԻՎԱՆԴԻ

ՀԱՐԱԶԱՏՆԵՐԸ

ֆր պրակտիկ դործունհության ընքացքում բժիշկը շատ Հաառնչվելու նան Հիվանդի Հարազատների ճախ առի է ունենում ու գրականության մեջ աղդականներիՀետ: Մասնագիտական այս փոխճարարերության Ճարցը Համեմատաբար թույլ է լուսաքանված։ Սակայնբժշկի գործելակերպիՀետագա տակտիկան Հիվանդի բուժման Հաջողությունը ինչ-որ չափով կախված է ե գրանից: ու

եթե Հիվանդի բուժման ընքացքում նկատվում են ակնձայտորեն դրականտեղաշարժեր,եթե Հիվանդն իրեն լավ է զգում, Հիվանդի Հարազատների փոխչարաբերությունների Բժշկի միջն սովորաբար լուրջ պրոբլեմներչեն ծագում: Այդ Հարաբերուու

թյունը լինում է ջերմ ե բարեկամական:հրադրությունըարմատապես փոխվում է, երբ Հիվանդիվիճակը գնալովծանրանում

է

ե դառնում կրիտիկական:նման դեպքերում բժշկի Հիվանդի մերձավորներիմիջն փոխճարաբերությունն ակնճայտորենբարգանում ն կաղմում է որոշակի որակ: ու

երբ ճիվանդի ճակատագիրը լուրջ մտաճոգության տեղիք չի Հիվանդի Հարազատների միջե խոսակցություտալիս, բժշկի նը սովորաբար անկեղծ անկաշկանդէ լինում, բժիշկը նրանու

ու

Ցեց ինչ-որ բան թարցնելու Հիմք չի ունենում: Ըստ որում բժիշկը պարտավոր է խոսակցությունն այնպիսի ուղղությամբ զարգացնել, որ Հարաղատներն ազգականներնիրենց միջամտությամբ ու

անբարենպաստաղղեքություն չգործեն Հիվանդի ընդճանուր վիճակի ն բուժման Հետագա ընքացքի վրա: Սակայն այլ դեպքեբում, երբ ձիվանդի մոտ առկա է ծանը, անբուժելի Հիվանդություն, բժիշկը վերաճաս մաչվան մասին պարտավոր է Հայտնել նրա ամեֆամերձավոիՀարազատներին,Ըստ որում այստեղ էլ Բժիշկը պետթ է կաքողլանաորոշել, թե ՀատկապեսՀարաղատ-8.-

ներից որին կարելի է ասել դառը ճշմարտությունը: Ցանկալիէ, որ այդ անձը լինի զուսպ, Հավասարակշիու

Հաճախ մերձավորինկորցրած Հարազատները ձգտում

են

անձաջողությանմեջ ամեն կերպ մեղադրելբուժող բժշկին: նման դեպքերում, իճարկն, ծանր վիշտը ճնշում է գործադրում նրանը բանականությանվրա, նրանց դործելակերպըղեկավարվում է Ճսկողությունից ղուրս մնացած ծանը էմոցիաներով:նրանք նման անդեպքերում կարող են ցուցաբերել նույնիսկ կոպտություն տակտություն բժշկական աշխատողներինկատմամբ: Այս պաինքնատիրապետման բազաներում պաճանջվում վասարակչռության մեծ դրանորում, ճամբերատար զուսսլ վերաբերմունք: ու

բժշկից

է

ու

ու

Մերձավորիծանը Հիվանդությունը Հաճախ է Հավասարա-

կշռությունից

Հանում

նրա ճարաղատներին ու

բարեկամներին:

Վերջիններիսմոտ ծագում են Հիվանդի Հետագա ճակատագրի առնչվող բաղմաթիվ բազմապիսիպրոբլեմներ: Մեր կյանքում Հաճախ ենք Հանդիպում դեպքերի, երբ Հիվանօրյա դի Հարազատներըխուճապաճարսկսում են վաղել Հարնանների մոտ, ղանդել ազզականներին ծանորներին,կատարում են ցուցբժշկությունից անտեղյակ մարդկանցխորճուրդներն մունքները: Եվ քիչ չեն դեպքերը, որ նման պայմաններում, ճիընդունում են ոչ ճիշտ, տարված ճարաղատներն վանդիՀոզսերով վտանգավորվճիռներ, անուիսկ երբեմն էլ ուղղակի անմիտ խելացի վարվելակերպը" շաղոության մատնելով միակ ճիշտ ղեկավարվել նրա տրքան Հնարավոր է շուտ դիմել բժշկին կոնկրետցուցմունքներով: Հիվանդի Հարազատներն ազգականներըպետջ է լինեն Բժշկի ամենաճչավատարիմօգնականները իրենց մերձավորի խնամըը ռացիոնալ կաղմակերպելու ճարցում: բուժումն երո ճիվանդը Դրա նշանակությունն է՛լ ավելի է մեծանում, է տնային պայմաններում: Հիվանդի Հարազատները բուժվում պարտավոր են այս դեպքում անթերի կատարել բժչկի բոլոր պատշատ Հանձնարարությունները, կազմակերպել իվանդի սննդով: խնամքը, ապաճովել նրան անձրաժեչտդեղորայքով Քիչ չեն դեպքերը, երբ ճիվանդը, իր վիճակից նյարդայնաչի նրա է կատարում ցած, Հրաժարվում բժշկի նշանակումներից, ցուցմունքները: նման դեպքերում չափազանց խորչուրդներն ու մեծ է նրա Հարազատների ճամբեդերը: Հարկավորէ նուրբ Հետ

առ-

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

ատար,

առանց կոպտելու

ու

Հարկադրանք գործադրելու ճանա կատարիբժշկի ցուցմունք-

մոզել Հիվանդին, սյաճանջել, որ ները:

Ստացիոնարումգտնվող Հիվանդի Հարազատների

ճամեմ,

նվաղում են Հարկավոր

բալ

է միայն

եղիրն

ճետն

կ

նորեն Հոգ տանել Հիվանդի տրամադրությունը որքան Հնարավոր է բարձր պաճելու, նրա ապաքինմանն ուժերի վերականգնման գործն արագացնելումասին: Երբեք չի կարելի Հիվանդանոցում բուժվող մարդու ուշադրությունը կենտրոնացնելտնամին Հողսերի դժվարությունների, ընտանիքում ծագած անավոորժություններիե նման ալլ Հարցերիվրա: ու

եթե բժշկի

Հիվանդի Հարազատների միջե պաճպանվում բնականոն, ընդանուր գործի շաճերից բխող փոխճարաբերություններ, ապա նույնիսկ Հիվանդի մաշվան դեպքում վերջինիս Հարազատները ոչ միայն դժգոճության նշաններ չեն ցուցաԲերում, այլ ներքին շնորչակալական զգացում նեն ունենում Բժշկի գործադրած, սակայն ապարդյուն ջանքերի Համար: Հակառակ դեպքում բժշկի մաճացողի Հարազատների միջն Համարյա միշտ ծագում են զանազան կոնֆլիկտներ ու անախորժ ու

են

ու

խոսակցություններ:

.

Ինչպեսարդեն ասվեց, բոլոր մերձավորներն անբասիր ձեով

այն դեպքերում, երբ Հիվանդի են կազմակերպում ճիվանդի խնամքը, չեն խախտում նրա բուժման ն բժշկական ՀիմնարկուԹյան ներքին ոհժիմը, դրանով նրանք աջակցում են բժշկական աշխատողներինն արագացնում են Հիվանդի ապաքինումը: Սակայն, դժբախտաբար, երբեմն Հանդիպում է ազգականների մեկ ուրիշ կատեգորիա, որն իր գործելակերպով ուղղակի խանգարում է բժշկին, երբեմն էլ կոնֆլիկտի մեջ մտնում նրա Հետ՝ ներկայացնելով չճիմնավորված պաճանջներ։ Այդ մասին Հաճախ տեղեկանում է նան ինքը՝ Հիվանդը: Վերջինսսկսում է Հուղվել, կասկածամտություն ցուցաբերել բժշկի նրա ձեոնարկաժ բուժական միջոցառումների նկատմամբ: նման վարէ փելակերպը բացասաբար աղղում բժշկի Ճիվանդի փոխճարաբերության վրա, որը բժշկի մոտ առաջ է բերում անբավակաճություն, նույնիսկ վիրավորանքիզգացում: Այսպիսի կոնֆլիկտային իրավիճակներում Հմուտ գորժիմաց բժիշկը իր զուսպ, Հավասարակշչոված վերաբերմունքով է Համարյա միշտ կարողանում «լիցքաթափել»ստեղծվածդրուու

ու

ու

թյունը,

ն նման

անչիմն կոնֆլիկտներըդրականապեսչեն անդ-

րադառնում բժիշկ-Հիվանղդ փոխճարարերությանվրա'

Գործնականաշխատանքումքիչ չեն դեպքերը, երբ Հիվանդի երի նդիպում է միջին բուժաշխատողը: Հարկ է առել, որ տեսակցության եկած աղգականների Հաբաղատների Հետ բուժքրոջ վերաբերմունքիննույնպես տրվում է առաջնակարգ նշանակություն, քանի որ դա ճիվանդանոցիընդՀանուր կուլտուրայի Հիվանդների ապասարկմանչափանիշ-

ճիվանդին

ու

ու

ներից մեկն է:

Այցելուները ոչ միշտ կարող են բավարար չափով ծանոթ լինել Հիվանդանոցիներքին կարգուկանոնինն կարող են ակամա թույլ տալ այս կամ այն խախտումը, նույնիսկ անքույլատրելի արարք: Այնպես որ, անիրավացի կլինի նման դեպքում նրանց կոպիտ տոնով, բարձր ձայնով դիտողություն անելը: Ցանկալի է, որ Հիվանդանոցայինբաժանմունքներում Հիվանդների տե-

սակցության ժամերին առանձնացվի որեէ բուժքույր, որը Հանգիստ, առանց աղմուկ-աղաղակի կարողանակարգավորել այցելուների Ճոսքը։ Բացի այդ, գործի շաճերից ելնելով, ցանկալի է տեսանելի տեղերում փակցնել Հիվանդանոցի ներսում պաճանջվող վարվեցողությանկանոնները:Միշտ պետք է Հիշել, որ

ղեռնտոլոդիականկանոններըպաճանջումեն

զուսպ

ու

Հարդա-

լից վերաբերմունք ոչ միայն Հիվանդների, այլն նրանց կաններիու Հարաղատներինկատմամբ:

ազգա-

Հեվանդի վիճակի մասին տեղեկություններ Հալտնելու Հարցում բուժքույրը պետք է ձեռնպատմնա: Ո՛չ ժամանակինու ո՛չ տեղեկությունները կարող

ստուգ

են

Հիվանդի Հարազատների

առաջացնելչՀիմնավորված անչանգատություն Հոգեկան ծանր տրավմա: Տակտի ներքին կուլտուրայի առանձնապես մեժ դրանորումպետք է ցուցաբերել, երբ ազգականներին Հայտնրվում է Հիվանդիմաճվան լուրը: Ճիշտ է, ոչ Հաճախ, բայց լինում են ն այսպիսի դեպքեր» Հիվանդի Հարազատները, ձգտելով թեքնացնել իրենց Հոդոր, ջանում են աղատվել ծանր Հիվանդին թնամելու դժվարությունից, առանց անչրաժեչտ Հիմքի պաճանջում են, որ նրան ընդունեն ստացիոնարբուժման: նման դեպթերում բժիշկը պետք է Հանգամանորեն, Հիմնավորված փաստարկներովբացատրի Ճիվանդի Հարազատների պաճանջի անճնարինությունն անՃիմն լինելը: նա պետք է կարողանաՀասկացնել, որ Հարաղատմոտ

ու

ու

ու

ները պարտավորեն կատարել Հիվանդի նկատմամբիրենց բարոյական պարտականությունները:

Մենք այստեղ խոսեցին բժիշկ-ճիվանդի Հարաղատներ փոխճարաբերությանառավել տիպիկ, բժշկական պրակտիկա-

յում Համեմատաբար Հաճախ պատաչող տարբերակներիմասին:

կասկածիցվեր է, որ գործնականաշխատանքում կարող են ծագել նան բաղմաթիվ այլ, չնախատեսված պրոբլեմներ. Հենց նման դեպքերում է, որ բժիշկը պետք է կարողանացուցաբերել հր մասնագիտականփորձը, վարպետությունը ն յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում գտնել Հարցի լուծման ամենաճիշտ «դեղատոմսը»:

Այսպիսով,բոլոր երեք օղակներն էլ՝ բժիշկը, ճիվանդը ն նրա Հարազատները,պետք է միավորեն իրենց ջանքերը ճիվանդության դեմ ընդչանուր ճակատով պայքարելու դորժում. Հարազատների ազգականներիօժանդակությամբ բժիշկը ջանում է թարենպաստներգործել Հիվանդի Հոգեկանի վրա: հրենց Հերթին Հիվանդը ն նրա Հարաղատներն մերձավոր բարեկամները բժշկի նկատմամբ ցուցաբերած Հարգանքով վստաճուժամանակին կատարությամբ, նրա խորճուրդներիանթերի մով պետք է ըստ ամենայնիօժանդակենբժշկական աշխատողներին՝ Հիվանդի առողջությունը վերականգնելու դժվարին շնորձակալ գորժում: ու

ու

ու

ու

ու

ԾԵ ՀԶ.

ԲԺՇԿԻ

ՇՇ-0,2

ԽՈՍՔԸ

ՀիվանդիՀոգեկանի, նրա տրամաղրությանվրա աղզղող ամենաղորեղ գործոններիցմեկը բժշկի խոսքն է: Անառարկելի ճշմարտություն է, որ բժշկի խոսքը, նույնիսկ նրա խոսելու ձնը, շարժումներն ու

ղեմքի արտաճայտությունը, տրամադրությունը ճիվանդի վրաւ Բժշկության ներկալացուցիչներն ամենատարբեր ժամանակնեկարող

են

վճռական ներգործություն ունենալ

այղ գործոնին տվել են մեծ նշանակություն: Արնելքի ժոդովուրդներիմեջ, օրինակ, շատ վաղ անցյալում տարածվածէր այսպիսի արտաճայտություն.«Բժիշկն ունի երեք զենջ' խոսքը,

րում

բույսերը ն ղանակը»։ եվ պատաճականչէ, որ այղ «ղենքերի» թվում առաջինը նշվում է խոսքը: խոսքի'որպես բուժական գործոնի մասին խոսել են անցյալի բժշկության նշանավոր դործիչ-

ներ Հիպոկրատը,Ասկլեպիաղը,հբն Սինա-Ավիցեննան, Մխիթար Հերացին ն այլոք: նրանք բազմիցս ընդգծել են բժշկի կողմից խոսքը խելացիորենօգտագործելուվարոլետությանմասին: Ըստ որում միշտ էլ նշվել է բժչկի խոսքի երկակի ազդեցության մաոին՝ խոսքը կարող է ապաքինել,բարձրացնելՀիվանղի տրամադրությունը, բայց նա կարող է նան խոցել, ախտաճարելՀիվանդին, նրան խոր անբուժելի վերք Հասցնել: «Սովետական բժշկի էթիկայի մասին» Հողվաժում Ն. Ա. Սեմաշկոն մեծ տեղ է Հատկացնում այսպես կոչված «լատրոգեն ճիվանդությունների»պրոբլեմին(ճունարենէՅեւՕՏ--բժիշկ ն ցօոոսղ-ծնել, ստեղծել բառերից), որոնց առաջացման պատճառը Հենց ինքը՝ բժիշկն է, նրա անզգույշ արտաճայտվելը:ԱՀա թե ինչ է գրում Ն. Ա. Սեմաշկոն այղ մասին. «Որքանէլ տարօրինակ անբնական է Հնչում, երբեմն բժիշկը պատճառէ դառնում Համեմատաբար առողջ մարդու Հիվանդացմանը:Հայտնի է, ռր որոշ նյարդային ե մարղիկ գերղգայուն են, տպավորվող ու

ու

ու

բավական է նրանց անզգուշորեն ասել, թն «սրտիդ աշխատանքը ինձ դուր չի դալիս», ն նա կսկսի իրեն վատ զգալ, կփոխի իր ապրելակերպը, չի կարողանա կտրվել Հիվանդ լինելու մտքից ն, ի վերջո, կարող է իսկական Հիվանդանալ»։ ԱՀա թե ինչու

«բժշկի վարվնցողությունը ն բժշկական Հիմնարկության ողջ դրվածքը, ե՛ սիրալիր վերաբերմունքըվիրավորների Հիվանդու

ների նկատմամբ, նրանց մոտ պետք է արքնացնեն ապրելու կամբ»։ Այդ նույն Հոդվածում Ն. Ա. Սեմաշկոննշում է պրոֆեկ. ի. Պլատոնովի գրքից մեյբերվաժ «Հետելալ օրինակը. սոր «Տուբերկուլոզ կրած երիտասարդ կինը բավականաչափլավաՀետ գնալ կիսլովոդակ: ճալուց Հետո ցանկանում է ամուսնու ձնակերպելու փասՖերկայանում է բժշկական Հանձնաժողովին՝ տաթղթերը: Բժիշկ ն.-ն առանց խորամուխ լինելու Հարցի էուՔյան մեջ, անտեսելով բժշկական դեռնտոլոգիայի ամենատարէ. «Այստեղ սպարղզաբական կանոնները, բարձրաձայն ասում բանելու ոչինչ չկա, երրորդ աստիճանի տուբերկուլող է: եվ թեն Հիվանդի քաշն էլ որոշ տուբնրկուլոզի ցուլիկներ չկան կուզ չափով ավելացել է, դա բոլորովին նշանակություն չունի: ԸնդՀանրապես տուբերկուլոզը անբուժելի է: իսկ եթե ավելորդ փող ունեք, կարող եք կուրորտ գնալ»։ Այս խոսքերից Հետո Հիվանդի դրությունը կտրականապեսվատանում է, տրամադրությունն ընկնում, մտքերն ամբողջովին սկսում են կենտրոնանալ մոտալոտ մաչվան վրա, փակվում է ախորժակը, առաջանում է անՔնություն, սրտխառնոց, փախում։ Այսպիսի Հուսաչատ վիճահում նա լշուտով վերջ է տալիս կյանքին, թողնելով այսպիսի երկտող. «Պետքէ ՀիվանդիՀետ խոսել կարողանալ»:

ՃանաչվածկլինիցիստՌ. Ս. Լուրիան այսպիսի դեպք է նկաբազրում։ ՌենտգենյանառանձնասենյակումՀետազոտվումէ մի կին Բժիշկ-ոհնադենոլոգնամբողջապես տարված լինելով իր է Հիվանդին ն իր կողքը կանգնածերիտամիտքերով,մոռանում սարդ բժիշկներին սկսում է նկարագրել Հետազոտվողի ստամոքսի անսովոր երկարավուն ձեր: եվ թեկուղ նշվում է, որ կինը Լրիվ առողջ է, ստամոքսի ձեի մասին բժշկի նկարագրությունը կնոջը Հանգիստ չի տալիս: նա սկսում է տենդագին ջանքեր Հիվանդության բնույթը գործադրել իր ատամոքսիիսկական Պորոօթ

4.

ԸՇճռարօ

Ըոծուճմ

Խաաուօթ, 1970, էջ 48--49

հ

ոքօոօոճոո16ղտոմ

Խոտաուաոճ

ոտօ-

ճշտելու

ն

բուժվելու Համար, դիմում

է

տարբեր բժիշկների»

բժշկական Հանրագիտարանի գրքերի: Տնական տագնապն ու անճանգիստ վիճակը ի վերջո նրան դուրս են բերում Հավասալակշոությունից, առաջանում են նլարդային Համակարգի ֆունկցեռնալ խանգարմաներնույքներ, ն մեծ ջանքեր են պաճանջվում նրանբուժելու ճամար: Պրոֆեսոր Ս. Ս. Վայ նշում է 0բուխովյան ճին Հիվանդամապատին փակցրածճետհյալ ազդագրի նոցի ընդ աին. «Դիակները տրվում են ամեն օր ժամը 15--12-ը»': ԲնականաբարՀարց է ծագում, ի՞նչ տրամադրությամբկսկսի բուժվել նման ազդագիրըկարդացած Ճիվանդը, այդ պայմաններում կարո՞ղ է նա մտածել Հիվանդության բարեճաջողելքի մասին» Դ չ, իճարկե: Ոչ պակաս Հետաջրքրականօրինակ է բնրում նան Ս. Սերգինակին։ Պրոֆեսորը Համայց է կատարում ուսանողների Հետ: ԱՀա նրանք կանգ են առնում կ.-ի անկողնու մոտ: Պրոֆեսորը մանրամասն պատմում է ճիվանդության ընթացքի մասին ն իր ավարտում է Հետնյալ խոսքերով. «Ավելի մեկնաբանություններն մանրամասն տեղեկություններմի քանի օրից Հետո կստանանք Նիկոլայ հվանովիչից»։ եվ աճա Համայցն ավարտելում ճետո կ.-ն իր մոտ է Հրավիրում բուժքրոջը ն Հարցնում, թե ով է նիկհվանովիչը:Բուժքույրը մեքենայորեն, առանց խորամուխ լինելու Հարցի էության մեջ, պատասխանումէ, որ նա մեր պաթոլոգաանատոմն է... Մեկնաբանություններն այստեղ, ինչպես ընդունված է ասել, ավելորդ են: Ոմանք այն կարծիքին են, որ ճոգեկան տրավմայի, այսպես կոչված, լատրոգննիայի պատճառըկարող է լինել միայն բժշկի անզգույշ արտաճայտությունը: Սակայն, լատրոգենիան ավելի շուտ ճետնանք է Հիվանդի Հետ ոչ Հմուտ վարվելուն, նրա տաղնապների, ապրումների Հույզերի նկատմամբ անճոգի վերաբերմունքի: Եվ պատաճականչէ, որ լատրոգեն Հիվանդությունեն ներն առավել Հաճախ նկատվում կասկածամիտ,թույլ նյարՎերջիններիսխիտ դային Համակարգ ունեցող անձանց մոտ: մի անչանգստացնում է բժշկից լսած անճչասկանալի ամեն խոսք: Ցատրոգենիալինկարող են նպաստել նան Հիվանդների կրտսեր բուժերկարատն գտնվելը Հիվանդանոցում, միջին ու

նի

ու

ու

/Շ

1969,

Ը

--92--

ոմ

տե

ԷՐԹաօօքե

տօոթօշել

քճսօճաօմ

դօօայօտօրու.

11,

անձնակազմիսխալ մեկնաբանությունները,բժշկական գրքույկներից, թերթերից ու ամսագրերից ստացած ինֆորմացիայի ոչ ճիշտ ընկալումը ն այլն: եթե բացասական Հույզերը, բժշկի անզգույշ խոսբը ընկճում են Հիվանդին, լուրջ վնաս Հասցնում նրա առողջությանը, ապա՛ դրական Հույզերն ջերմ, մխիթարականխոսքը, ընդճակառակն, են կարող իսկական Հրաշքներ գործել, Ժողովուրդն իզուր չի ասում. «Ով չատ է ծիծաղում, նրան ամեն ինչ Հաջողվում է»: եվ իսկապես, յուրաբանչյուրոք բազմիցս զգացած կլինի անկեզժ լիաթոք ծիծաղի, Հրճվանքի, բարձր տրամադրության. բարերար ազդեցությունը ինքնազդացողության,նույնիսկ օրալ աշխատանքիվրաւ կավ տրամաղրությունն անդնաչատելի ոհզերվ է առողջության պաճպանման Հիվանդությունների բուժման դործումո Այն մոբիլիզացնում է օրգանիզմի պաշտպանողական ուժերը, բարձրացնում է մարմնի դիմադրողականությունըախտաբանական պրոցեսների նկատմամբ: Բժիշկներըվաղուց ի վեր, ն բոլորովին էլ ոչ առանց ծանրակշիռՀիմբի, ուրախությունը, ժպիու

ու

ու

լավատեսությունը դասում են բուժման արդյունավետ միհզուր չէ, որ ժողովուրդն ասում է. «0դը, ջուրը օգտակարեն մարմնին, ժպիտը՝Հիվանդին»: քը,

ջոցների շարքը:

Բժշկությունըբոլոր ժամանակներում էլ Հիվանդի բուժման ճարցում մեժ տեղ է տվել Հոգեբանական դործոնին՝դրական ու բացասական Ճույզերին, ԴրականՀույզերի ու բարձր տրամադրության բարերար ներգործությունը վաղուց ի վեր Հայտնի է էղել բժիշկներին: եվ պատաճականչէ, որ անցյալի բժիշկները բավական Հաճախ են դիմել բուժական այդ դործոնի օդնությանը: Ասում են, որ մի քանի ճարյուրամյակ առաջ Փարիզումդործել է ոմն բժիշկ՝ Գալլե Մատյե անունով, նա առանձնապեսմեծ ճանաչում ու բարի Համբավ է ձեռք բերել Հիվանդներիտրամադրությունը վարպետորեն բարձրացնելու, նրանց ոդնորելու ու նրանց շուտով ապաքինվելու Հավատ ներշնչելու իր արվեստով» եվ երբ մեծաճամբավ բժիշկն անչափ ծերանալու Հետնանքու: այլես անկարողէ լինում այցելել Հիվանդներին,ստիպվածդիմում է Հիվանդների տրամադրությունըբարձրացնելու մեկ այչ միջոցի՝ ծրարներով նրանց ուղարկում է սրամիտ ու ծիծաղաշարժ տեքստերովթերթիկներ: ՀիվանդիներաշխարճիՀետ Հաշվի նստելու,

նրանց

տրա-

մադրությունըբարձրացնելուանչրաժեշտությանմասին է վկայում նան Հետնյալ փաստը: Արեմտյան եվրոպայի վերածննդի ժամանակաշրջանինշանավոր բժիշկ Պարացելսմ (171 դար) արտային ճիվանդներին բուժում էր սրտի ձն ունեցող տերենեԲով, իոկ երիկամային Հիվանդներիբուժման ճամար օգտագորժում էր իրենց ձնով այդ օրգաններըՀիշեցնող տերեներ։ եվ Հաճախ բժշկի Հենց միայն ալդ Հոդեբանական վարվելակերպը զգալի բուժականարդյունք էր ունենում: դարի անգլիացի նշանավոր բժիշկ Թոմաս Սիղենչամը մի առիթով նշել է, որ քաղաքի բնակչության առողջական վիՀակի վրա ավելի բարերարազղեցություն է գործում ծաղրածուի, քան դեղորայքովբեռնված տասնյակջորիների այցը: Այս մով բավական տիպիկ օրինակ է բերում Հանճարեղվիրաբույժ, ռազմաղաշտային վիրաբուժության Հիմնադիր ն. Ի. Պիբոգովը իր «կովկասում կատարած ճանապարճորղությանմառին» Հաշվետվության մեջ նա նշում է, որ կովկասյան պատերազմի ժամանակ ռուս զինվորների անդամաՀատություններն ավելի Հաճախ էին ավարտվում մաչով, քան տեղի լեռնականների նույնանման վիրաչատությունները: Մեժատաղանդ վիրաառու-

ոուս

Քույժը

բացատրում է Հետնյալ կերպ. ռուս զինվորները Հոստեսնում էին միայն մաճ ու տառապանք, իսկ դաՊրստանցի զինվորները շրջապատվածէին իրենց մերձավորներիչ, Հարազատների ամենօրյա ուշադրությամբ ու ՀոգատարուԹյամբ։ նրանք Հոգեբանորեն գտանվումէին անչամեմատ ավելի Փպաստավորպայմաններում, քան տնից-տեղից ու մերձավորներից կտրված ոուս զինվորները: դա

պիտալում

Նապոլեոնի անձնական բժիշկ Դ. Ժ. Լարրեյը, որը նշանավոր զորավարիՀետ մասնակցել է բազմաթիվ ռազմականգործողուԹյունների, բազմիցս ընդգծել է, որ Ճաղթող կողմի վիրավորներն ապաքինվում են ավելի արագ, քան՝ պարտվողներինը: Թվարկած բազմաթիվ այլ օրինակները վկայում են, որ ամեն մի բժիշկ պարտավոր է իր խոսքով, վարվեցողությամբ Ճիվանդի տրամադրության «ղեկը» թեքել ղեպի առողջության ճամար բարենպաստ կողմը, որպեսզի նշանակված բուժամիջոցներին ավելացվի նս մեկ զորեղ միջոց՝ կենսուրախությունը: Խոսքիցճիշտ օգտվելը պարտադիրպաճանջ է ամեն մի մարու

դու

ճամար, սակայն բժշկի

մոտ

այն պետք է Հասնի կատարե-

լության: «Ոչ մի ավելորդ արտաճայտություն, ոչ մի անզգույշ -Ջ-

այս նշանաբանով պետք է գորժթ մի բժիշկ: Շատ տեղին է ասել նշանավորԲեռնարդՇոուն. ն նույնքան ձնով «Հիսուն տարբեր ձեով կարելի է ասել «այո»,

խոսք Հիվանդի վերաբերյալ» ամեն

1" «ոչ»:

ջ

Այնպես որ բժիշկը ընտրել ամենանոլ

ված «այոն» կամ «ոչը»: բող

դեպքում պետք յուրաքանչյուր կաճարմար, ամենակշոադ:

է

կ

բժիշկ Ա. Պ. Չեխովը իր ճոդվածներից մեմի ալասլիսիդեպք. «Ռ-ն գնում է բժշկի մոտ: Վերջինսլսում է սրտի աշխատանքը ն ախտորոշում" Ռ-ն «արտի արատ»: միանգամից փոխում է իր ապրելակերպը» ակսում է ընդունել սթրոֆանտ, խոսում է միայն Հիվանդության ն մասին շուտով ամբողջ քաղաքն իմանում է, որ նա տառապում է սրտի արատով: նա չի ամուսնանում, Հրաժարվում է սիրո թեՀաղիվ մայով ներկայացումներից, քայլում է անչափ զգույշ, շնչելով: Տասնլակտարիներանց գնում է Մոսկվա ն Հետազոտվում պրոֆեսորի մոտ: Վերջինսգտնում է, որ սիրտր լրիվ առողջ է: Ռ-ն անչափուրախ է, բայց վերադառնալ նորմալ կյանՔե այլես անկարող է, քանի որ քնում է Հավերի Հետ, սովոր է ղզույշ քայլել ն չխոսելը Ճիվանդության մասին նրա Համար արդեն ձանձրալիէ: նա սկսում է միայն ատել բժիշկներին ուրիշ Ռուս

մեծ

գրող

է

կում նկարագոում

ու

ոչինչ»ն

Մեծանուն

գրողի նկարագրած այս դեպքը, չնայած իր վաու օգտակար է այսօրվա երիտասարդ:

ղեմությանը, ուսանելի բժիշկների Համար:

երիտասարդ բժիշկներից շատերի մոտ երբեմն նկատվում է Հիվանդներիաոջն իրենց «գիտելիքների չափը» դրանորելու, ավեմանրամասների մեջ խորանալուճակում: Դա սխալ է, Հակադնոնտոլոգիական,Հարկավորէ միշտ Հիշել, որ մասնագի-

լորդ

տական զանազան տերմիններ ու արտաճալտություններ օգտագործելը Հաճախ բացասական ներգործություն է ունենում Հիվանդի Հոգեկանի վրա, դեմորիլիզացնումէ նրա պաշտպ կան ուժերն ընդդեմ Հիվանդության: «Մեր երկրում կլանքի միջին տնողությունը 70 տարի է, իսկ. դուք արդեն 25 տարեկան եք: էլ ի՛նչ եք դժգոճում»: «Հարկավոր էր կես տարի առաջ դիմել բժշկի ն ոչ թն Հիմա»,-- առաջին Հայացքից անմեղ թվացող այս արտաչայտությունները խիստ.

«Րորմօոն

ո

օթ»,

1945,

Ջ 1-2,

-95.-

Կորավմայիեն ենքարկում Հիվանդի Հոգեկանը, կորցնում են ՀաՎլատըբժշկի Հանդեպ:Լինում է ն այսպես. բժիշկը խոսքով ցանկանում է Հուսադրել Հիվանդին, բայց նրա ժեստը, դեմքի արհակ ղա անմիջապես ԿտաճայտությունըՀակառակն են ասում: բնկալվում է Հիվանդի կողմից: ԱՀա թե ինչու բժիշկը մշտապես պետք կարողանա վարպետորենկառավարել իր խոսքն շարժուձեր։ Երբեք այն չպետք է դուրս մնա վերաչակողությունից:

է

ու

կլինիկականպրակտիկայում այսօր էլ Հանդիպում են դեպՔեր, երբ Հիվանդանոցներումորեէ «ՀետաքրքրականՀիվանդի» մոտ Հաճախակի բերվում են ուսանողների տարբեր խմբեր:

ՎերջիններսանվերջՀարցուփորձեն

անում Հիվանդին, ուշադրությունն անընդչատ բենռում են ախտաճարված օրգանի վրա, են իրենց կարծիքները Հիվանդի մասին: նման դեպքերն ամենաուժեղ կամք ու նյարդեր ունեցող Հիվան-

միմյանց Հայտնում

դին անգամ կարող են դուրս բերել Հավասարակչոությունից, խիստ բացասաբար անդրադառնալովնրա Հողեկան վիճակի, սորամադրությանն Հետնապես նան բուժման ընթացքի վրա:

Խոսքը չափազանց մեծ պայմանական գրգոիչ է: Ռոս մեժ Պ. Պավլովըէրկար տարինքրուսումնասիրել է խոսքի ազդեցություննառողջության վրա ն լիովին Համոզվել, «Կոսպիտխոսքը կրակից ուժեղ է այրում» ժողովրդականասացվածՓի ճշմարտացիությանմեջ: Բժիշկն իրավունք չունի այդ մասին մոռանալ, Թե մեժանուն բժիշկ-գիտնականը ն քէ ամենաերիտասարդ անփորձ բժիշկը միշտ պարտավոր են Հիշել բժշկույան ամենաառաջին սուրբ պատվիրանը՝«Ամենից առաջ Հվնասել» ն պետքէ օժտված լինեն պսիխոթերապնտիկ պատշաճ կուլտուրայով մեծ կարնորության մասին Բժշկի խոսքի նշանակության է վկայում վերջերս Լենինգրադի ժղանովյանշրջանի պոլիկլինիփաներում բացվաժ բոլորովին նոր տիպի բժշկական ճիմնարզությունը՝ «Վատածության առանձնասենյակը».Բժիշկները Հիվանդին ընդունում են գեղագիտականմեծ ճաշակով ձնավորվաժ Հարմարավետսենյակներում: իրադրությունն ալստեղ վել չափով մոտեցված է տնային պայմաններին: Ամեն ինչ արվաժ է անկեղծ, անկաշկանդ,մտերմիկ զրույցի Համար: Այստեղ Բժիշկները ձգտում են վերականգնելՀիվանդի Հոգեկան Հավաֆիզիոլոգ Ի.

ու

ու

ու

առա-

96.

սարակշոությունը, անպայման ապաքինվելուՀավատ ներշնչել

նրանս Մենթ խոսկցինքբժշկի բանավոր խոսքի, դրա ճետնանքների մասին, Սակայն Հիվանդի Հոգեկանը տրավմայի ենթարկելու Հարցում պակաս նշանակություն չունի ե բժշկական գրավոր խոսքը: Վերջինիս նշանակություննէ՛լ ավելի է մեծացել մեր օրերում, երբ զզալիորեն բարձրացելէ բնակչությանբժշկասանիտարականզրագիտությանմակարդակը: Շատերի ճամար վալատինաղուց արդեն Հաղքաճարվել է նան Հիվանդությունների կան անվանարկմանՀետ կապվաժ արգելքը: Այնպես որ, բոլոր դեպքերում, երբ Հիվանդը տեղեկանում է իր ծանր Հիվանդության մասին, նկատելիորենդժվարանում է բուժման ընթացքը, պակասարդյունավետէ դառնում այն Ատա թնե ինչու Հիվանդի ձեռքը տրվող փաստաթղներըլրացնելիս բժիշկը պետք է ցուցաբերի մեծադույն զգուշություն ն Համապատասխանվարվելակերպ: կատեգորիկարգելվում է ուղղակի նշե. ախտորոշումը՝ դժվար բուժելի Հիվանդուձթն լոռքը վերաբերում է ծանը թյան: ազդել նան Հիվանղի Հոգեկանի վրա կարող է բացասաբար առաջին Հալացքից աննշան թվացող այս կամ այն գործոնը: Օրինակ, պոլիկլինիկայի պատին փակցված է ստենդ. «Մեր լավագույնբժիշկները»: Հիվանդն ուշադիր զննում է ստենդըն այնտեղ չի գտնում իր բուժող բժշկի լուսանկարը: Հետնությունը է, «ուրեմն ինձ բուժում է ոչ լավագույն բժիշկը»: Ոչ սապարզ կավ ՀիվանդներիՀոգեկանը տրավմայի են ենթարկում Հապճեպ ոչ մտածված ձնով կազմված «սանիտարական բյուլետեննեբը», որտեղ Հանգամանորեննշվում են Հիվանդության Հնարավոր ծանր բարդությունները,մաճացության տոկոսը ն այլն: Ակներն է, որ նման «լուսավորությունը» ոչ թն օգնում, այլ վնաու

ու

է ընդՀանուր գործին,

սում

Դնոնտոլոգիական տեսակետիցճիշտ չէ նան արյան, մեզի կենսաբանականայլ նյութերի լաբորատոր Հհտազոտությունների արդյունքներիճանձնումը Հիվանդին, նման կարգի խալխտումներ Հաճախ են դիտվում ոննտգենոլոգներիմոտ, որոնք Ճեվանդի ձեռքն են տալիս ոննտգենյան Հետազոտության արդյունքների մանրամասն նկարագիրը: նույնիակ նորմալ, միանճ

Դ Ծու2

Ըղօ80

16Վար

«Խօաաւծոճտ

183618»,

23/ՃՆ 1981 -9.--

-

Բժշկական էթիկա

դամայն առողջ օրգանի ոհնադենաբանական նկարադրությունթ որոշ մարդկանց մոտ կասկածամտությունէ Ճարուքում սհփական առողջականվիճակի Հանդեսը: Ջուտ դեոնտոլողիականտեսակետիցելնելով էլ արգելվում Է ստացիոնարումգտնվող Հիվանդին՝ ժանոքանալսեփական Հիվանդության պատմության նկարագրին, եվ թեկուզ սրա կաբնորությունն ակներն է, բայց պետք է անկեղծորենասել, ոթ մեր ստացիոնարներումոչ միշտ է պատշաճ ուշադրություն դարձվում դեոնտոլոգիականալս անչափ կարնոր Հարցին: Քիչ չեն դեպքերը, երբ Հիվանդն անարգել մուտք է դորժում բժիշկների առանձնասենյակը, վերցնում իր Հիվանդության նկարագիրը ն Հանզամանորենծանոթանումայնտեղ եղած գրառումներին. Հիվանդանոցայինառանձին բաժանմունքներում առկա. ռշխատանքի նման ոճը խիստ անթույլատրելի է ու արատավոր»

բժշկական քեռբ բաժանմունջի անձնակազմը Է լուրջ

ողջ

շադրություն դարձնի

բեռը. Հարցին:

դ

լոգիական

ու

այս

Հ8-

կա-

Վերը շարադրվածը ճիմնականում վերաբերում էր բժշկի խոսքի (բանավոր ն գրավոր), նրա վարվեցողության Հոգեբանական նշանակությանը, Սակայն այս առումով փոջը չէ նահ բժշկի անմիջականօգնականների՝ միջին ն կրտսեր բուժանձնակազմիդերը: Բուժակը, բուժքույրը, մանկաբարձուծին նույնպես պետք է տիրապետենխոսքի կուլտուրային, Հիվանդի ունը» ճետ շփվելիս պետք է պաշպաննն չափի տակՀարազատների տի զգացումը, առավելագույն ջանքեր պետք է գործադրեն Հիվանդի ու բժշկի միջն փոխաղարձ վատաճության մթնոլորտն ամրապնդելու Համար: Բժշկի օգնականին իրավունք չի վերապաճվում Հիվանդին կամ նրա ՀարազատներինտեղեկացնելՀիվանդության բնույթի, բուժման եղանակների ն առավել նս բժշկականկանխատեսումներիմասին: ու

Մեր ժամանակներումորակականմեծ փոփոխություններեն նան միջին բժշկական անձնակազմիաշխատանքում: Ֆրանք նս ղեկավարում են բավական բարդ բժշկական սարքավորումների ասլարատուրայիաշխատանքը,կատարում են բավականին բարղ բուժախտորոչիչ միջամտություններ, որոնք ոչ վաղ անցյալում թույլատրելի էին միայն բժիշկներին, ԱՀա թե ինչու ներկա պայմաններում է՛լ ավելի է մեծացել միջին բուժաշխատողի նե, առաջին Հերթին, բուժքրոջ խոսքի նշանակություառաջացել

ու

-9Ց98.-

չէ, որ ճունգարացի կլինիցիստ հ. Հարդին նը: Եվ պատածճական հր դիրքնանվանել է այսպես. «Բժիշկը,բուժքույրը ն Հիվանդը»: Հենց միալն բուժքույր արտաճայտությունը(նախկինում կոչվել է գթության բույր) արդեն խոսում է այն մասին, որ այդ բուժաշխատողը պետքէ քույրական Հոգատարությունցուցաբերի Հիվանդի նկատմամբ:

եվ վերջապես,բաժանմունքում նորմալ բժշկական մթնոլորտի ստեղծման գործում որոշակի դեր ունեն նան սանիտարուճավաբարարենրը. նախ բարեխիղճաշաոօրլա, ստեղժվում յին ե նքով ֆորտ, որն անկասկած ազդեցությունը Հիու վանդների Ճոդեվիճակի բուժման արդլունավետության վրաւ Բացի ալդ, սանիտարուճու ն Հավաքարարի բժշկական արտաՃադուստի մաքրությունը, նրանց ուշադիր ու Ճոզատար վերաբերմունքը Հիվանդների նկատմամբ նույնպես կարնոր դեոնտոլոդիականպաճանջներեն, Այս բոլորի Հետ մեկտեղ, իճարկե, միջին բժշկական աշխատողներըչափազանց զուսպ պետք է լինեն Հիվանդներիու նրանց ՀարազատներիՀետ ունեցած զրուլցների ժամանակ: Բժշկական ակգրունքենրի սին բավականաչափ պատկերաց նրանց թույլ տված Համախնան տությունը կարող է միանդամից արժեզրկելբժշկի տնական,Համառ ու քրտնաջան աշխատանքի արդյունքները: ԱՀա քե ինչու այսօրվա պաճանջներիցելնելով առաջնակարդխնդիր է Հա-

Գենը,

էունի ի

նրանց

բարերար կոմ-

մադեռնտոլոգիալի

անղգույչ,

մարվում նան բուժքույրերի ուսուցումն ու դաստիարակումը: ու

(77

4ռքժա. Թթ,

ԸօՇրքճ, 60տԵրօտ

անձիմն արտած

սանիտարուճիների պատշաճ

Խջոճուու,

1981.

«-Հ-ՕՕթգՉ99.-7-»

ՄԱՆԿԱԲՈՒՅԺԸ,

ԵՐԵԽԱՆ,

ՆՐԱ ԾՆՈՂՆԵՐԸ

Մանկաբուլժը,ինչպես ն ցանկացածմասնադիտությանմեկ բժիշկ, Հիվանդկամ առողջ երեխայի նկատմամբ իր մասնագիտականպարտքը կատարելիս, պարտավոր է մի կողմից ապաճովել նրան անձրաժնշտ բժշկական օգնությամբ ն մյուս կողմից՝ պաճպանելնրա Հոգեկան անդորըը: ի տարբերություն մեժաճասակների,Հիվանդ երեխանբժշկից պաճանջումէ առանձնաձատուկմոտեցում: Այստեղշատ ճաճախ անօգուտ են տրամաբանականՀամոզման մեթոդները: Ընդչակառակն, մանկաբուժական պրակտիկայում առավել մեժ նչասինակությունէ ստանում Հուղականներգործությունը, ջերմ բալիր վերաբերմունքըՀիվանդերեխայի նկատմամբ: եթե մեժաճասակ մարղու բուժման ժամանակ բժիշկը մեֆ մասամբ Հանդիպում է մեկ մարդու տառապանբներին ապբումներին, ապա մանկաբույժի դեմ միանդամից կանգնում են մի քանի Հոդի՝ երեխան, նրա Հայրն մայրը, իսկ ոչ սակավ նան պապիկն տատիկը: եվ աշա Հաճախ ճարկ է լինում Հիվանդ երեխայի վրա ներազդել երկրորդ անձի՝ մոր, Հոր, կամ այլ

ու

ու

ու

ու

մեկ ուրիչ ազգականի միջոցով:

Մանկաբուվժըպարտավոր է նկատի ունենալ նան Հիվանդ երեխայի ծնողների Հոգեկան ծանր ապրումները: Մայրությունը ամենակարնոր,ամենասուրբ կոչումն է, որով բնությունն օժտնը է կնոջը՝ սերունըը պաճպանելունպատակով:եվ աճա, որոշակի Հաջողության Հասնելու Համար մանկական բժիշկն, ամենից առաջ, պետք է ձգտի վերականգնելմոր ընկճված տրամադրուկարողություններնակտիվացնելիր երեթյունը, նրա կամքն կազմակերպելուգործում: Սա. խայի 4իվանղությանդեմ պայքար անչափ կարնոր պլաճանջէ, քանի որ, երբ ծնողները մանկաբովԺե մեջ տեսնում են ոչ միայն լավ մասնագետին, այլ նան բարի, ու

Հոգատար ու զզայուն մարդուն, ապա նրանք անտարակույս կդառնանբժշկի առաջին օգնականները Հիվանդ երեխայի բուժման Հարցում:

Բժշկականդեոնտոլոզիանբժշկից պաճանջում է Հիվանդին վերաբերվել ոչ քն որպես դիտարկումներին բուժական գործողությունների օբյեկտ, այլ որպես սուրլեկտ՝ իր լուրաճատոմը Հոգնոր աշխարձով, ցանկություններով, Հողսերով տազնապներով: Բժիշկը, կշարկե, անչատական վերաբերմունք պետք է ունենա երեխայի նկատմամբ՝ անկախ նրա տարիքից: Այո՛, երբեք չպետք Է մոռանալ, որ երեխան նույնպես անչատականուէ, թեկուզն ոչ լրիվ կազմակերպվաժ,բայց քոն նույնիսկ իր զարգացման վաղ շրջաններում ունի իր անձը բնուքագրողորոշակի Հատկանիշներ:Այնալես որ, լուրաքանչյուր մանկաբույժի ճամար անչափ կարնոր անչրաժեշտ է երեխայի Հոգեկան աշխարչը, նրա բնավորությունը ճանաչելու կարողությունն արվեստը, այսինքն՝ մանկական Հոգեբանության զիտական Հիմունքների յուրացումը: Մանկաբույժի աշխատանքումմիաշյուսվում են բժշկի մանկավարժիզործունեության տարրերը, տի ն մանկականբժիշկն, ամէնից առաջ, պետք է լինի նան մանկավարժ-ճողեբան: ու

ու

ու

ու

ուս-

Մանկական Հոգեբանությունը գիտություն է երեխայի Հողեկան զարգացման օրինաչափությունների, զարգացման տարբեր փուլերում նրա կյանքի առանձնաչատկություններիմասին: Երեձեախայի Հոգեկան զարգացումը ն նրա անչատականության վորումը կախված են ժառանգականու ձեռքբերովի մի շարք գործոններից:

ԵրեխայիՀողեկան զարգացումը բավականաչափբարդ պրոցես է: Այն անցնում է որակապես առանձնաճատուկ, մոմլանցից էապես տաոբերվող մի շարք փովեր, որոնք Հաջորդաբար փո-

խարինում են մեկը մյուսին Այդ փովերից լուրաքանչյուրի ճիմքում ընկաժ են երեխայի նլարդային Համակարգիտարիքային առանձնաճատկությունները,նրա վերաբերմունքը շրջապատող իրականությանը ն Հասակային տվլալ շրջանում նրա գորժունեության ունակություններն ու Հնարավորությունները: ՄանկականՀասակի ամեն մի շրջանում երեխայի Հոգեվիճակի զարգացման ու ձեավորման Համար առավել կարեոր ու առաջնակարգնշանակություն ունի գործունեության որեչ տեսակ: Այսպես, կյանքի առաջին ամիսներին երեխայի զործու--191--

նեությունն ամբողջապես կախված է նրան խնամող մեժաչասակներից: կյանքի առաջինտարվա վերջից ն երկրորդ տարվանից սկսաժ մեժաչասակների Հետ ունեցած շփման պրոցեսում երեխան սկսում է տիրապետել առարկայականգործունեության, որի առաջնակարգ դերը շարունակում է պաճպանվելնան նախադպրոցական տարիքում: կյանքի երրորդ ն չորրորդ տարվանից ակսաժերեխայի գլխավոր գործունեությունըդառնում է խաղը, իսկ դպլրոցաճասակ երեխայի Համար՝ուսումը:

Երեխայի,ինչպես նան մեժաճասակի, Հիվանդությաննկատմամբ ունեցած վերաբերմունթը,ինչպես նշվել է նախորդ բաժեններում, կախված է տվյալ անձի անչատական առանձնաՀատկություններից՝ նրա բնավորությունից, խառնվածքից, կենսափորձից:Ընդսմին,այստեղ մեծ դեր են խաղում նախապես ստացած դաստիարակությունը, Հիվանդագինվիճակը տանելու ունակությունը, շրջակա իրավիճակը ն բազմաթիվ այլ

Հանգամանքներ:ներկայումս«օրգանիզմիանչատականառանձնաճատկություններ»Հասկացությունը շատ ավելի լայն է, քան այդ պատկերացվումէր առաջներում: Դրա եչ պետք է Հասկանալ ոչ միայն ֆիզիկական նլարդաճոդեկանզարգացման նան օրգանիզմի անչատական առանձնաձատկությունները, այլ իմունիտետի օրգանիզմի ներքին ոնակտիվականությունը, միջավայրի ժի շարք այլ ցուցանիշների ամբողջականությունը: ու

ու

Սակայն անչատական Հակազդեցություններիամբողջ բազմազանության մեջ պետք է նշել մեժաճասակ Հիվանդի երեխայի ու

նկատմամբ բժշկի ունեցած վերաբերմունքի ընդճանուր սկրզբունքայինտարբերությունը:

Մեծժաճասակները, ճնշող մեծամասնության դեպքում, գիտակցելով սեփական Հիվանդությանծանրությունը, կյանքին ու առողջությանը սպառնացող վտանգն ու բուժվելու անտրաժեշտությունը, իրենց ողջ կամբը, ուժերն ու Հնարավորությունները

մոբիլիզացնում են ակտիվորեն Հակազդելու Հիվանդությանը, ամենայնի ճնշում են սպասվող բուժման Հետ կապված երենց վախն երկլուղը։ Դրանովնրանք լրջորեն դաշնակցում են բժիշկներին, դառնում նրանց առաջինօգնականըՀիվանդության դեմ տարվող պալքարում: Ավագ դպրոցականներնիրենց վարքով Հակազդմամբ մոտենում են չափաճասներին: Սակայնմիանգամայն աղ է վիճանա չի կարող դիմոտ: նախադպրոցական կը տարիքիերեխայի բատ

ու

ու

-182.-

տակցաբար գնաճատելիր Հիվանդության վտանգավորությունը ն Համոզվել բուժման անչրաժեշտության մեջ. Ապաբինվելուն բժշկի նկատմամբ նրա վերաբերմունքիմեջ զերակշոում է ցավի աճրովախը անորոշությանՀանդեպ (Ս. Դ. նոսով),

Հանրաճայտէ, որ երեխաները, Հատկապես եթե նրանը Հիվանդ են, կարիք ունեն սիրո, փաղաքշանքի,ուշաղրության ն կարեկցանքի, Այս ճշմարտությունը պետք է դրվի ամեն մի մանկական Հիմնարկության ու մանկաբուլժի գործունեության Հիմքում, Սակայն երբեմն մանկական բուժպրոֆիլակտիկ4իմնարկություններում երեխաները «սպիտակ խալաքավորների» անկողմից Հանդիպում են անուշադրության, անչոզության տարբերության, բժշկական միջամտությունների Հանդեպ երեխաներին ՀատկապեսՀակատրամադրումէ մանկաբույժի կամ ու

բուժքրոջ ցուցարհրած կուլտությունն ու

բիրտ վերաբերմունքը: Հանրամանաչ մանկաբույժ ն. Ֆ. Ֆիլատովըբազմիցս ասել որ մանուկներինկարող է բուժել միայն այն մասնագետը, Հետ ն. Ֆ. Ֆիորն իսկապես սիրում է երեխաներին,Երեխաների

է,

լատովի վարվեցողությունը, նրանց վատաճությունը նվաճելու կարողությունըմիշտ դրականօրինակ է ծառայել իր գործընկերների ն ուսանողների Համար, հսկ սովետական նշանավոր

մանկաբուլժ Գ.

ն. Սպերանսկու աշակերաներիցմեկը Մ. Պ. Մատվենը,այսսլես է զրել իր ուսուցչի մասին. «Գ. ն. Սպերանակին սիրում էր երեխաներին,նրանց Հետ ընդՀչանրանալու մեջ մշտական Հրճվանք էր գտնուսխ նա օժտված էր երեխաներից ժոլետ կորզելու ն նրանց իր նկատմամբ տարամադրելու կախարդական շնորչքով, Գեորդի նեստերովիչի նկատմամբ վատաճությունն Հավատը անսաճման էր» Մանկաբույժիաշխատանքում,ավելի քան այլ մասնագիտության բժշկի մոտ մեծ նշանակություն ունեն ոչ միայն գիտենան նրա լիքների մակարդակը, նրա փորձվածությունը, այլ մարդկային Հատկանիշները:Երե ցանկացածմասնագիտություն ընտրելիս ժե դեր են խաղում երիտասարդիանչասական ճատկանիշներն Հակումները,ապա ղա կրկնակիանգամ կարնոր Է ասլագա բժշկի Համար, հսկ ապագա մանկաբույժին ներկաու

ու

ո Ճ6տե Ը

11 Ռ 11016666 Թառոօուանօտ քո, զամեն, օ60լօօրթօոտան 6ո1973, 7 8, Լշօքոմք ԷԼՏԵրօքօտով Շոշքուշտոն. «Հախ Խածղաաճ»,

146.

--103.-

յացվող ամենակարհոր պաճանջը, անկասկած, երեխաների նկատմամբ ունեցած ինքնաբուխ սերն է: Սա անառարկելիճիշմարտություն է:

Վերնում մենք արդեն խոսել ենք լատրոգեն Հիվանդությունների մասին: Դրանքբժշկի կամ մյուս բուժաշխատողներիանզգույշ արտաճայտությունների,ոչ ճիշտ վարվեցողության, ինչպես նան ախտորոշիչ, բուժական պրոֆիլակտիկ սխալ գործողությունների Հետնանքեն։ Այդ Հիվանդություններ մանկաբուժական պրակտիկայում Հանդիպում են ավելի Հազվադեպ, քան մեծաճշասակներիմոտ, ն ունեն իրենց առանձնաչատկությունները տարբեր տարիքայինխմբերում: Ցավոք, այդ կարնոր ու

պրոբլեմը մանկաբուժականգիտության կողմից դեռես բավականաչափչի ուսումնասիրված: 8ատրոդեն Հիվանդության առաջացման Հավանականությունըմիանգամայն Հնարավորէ ավագ տարիքի երեխաներիմոտ: հսկ դրան կարող է նպաստելբժշկի ու անկաշկանդ զրույցը մոր Հետ՝ երեխայի ներկայությամբ: Մանկաբույժըերբեք չպետք է մոռանա, որ բարձր տա-

ազատ

րիքի նոնխան, ինչպես ն մեծաշասակը, մեծ լարվածությամբ է Հետնում բժշկի ամեն մի խոսքին, շարժուձնին դեմքի արտաու

ճայտությանը:

Ցատրոգեն Հիվանդություններն ավելի Հաճախ առաջանում կասկածամիտ ն դյուրագրգիռ երեխաներիմոտ: Դրանքմեժ մասամբ այն երեխաներն են, որոնց ընտանիքում Հաճախ են աճաբեկելբժիշկ կանչելու, Հիվանդանալու,սրսկելու ն այլ սպառնալիքներով: նույնիսկ բժշկի միանգամայն ճիշտ վարվեցողությունն այսպիսի երեխաներնիրենց կասկածամտությանպատճառով կարող են սխալ ընկալել ու մեկնաբանել (Ս. Դ. նոսով): էն

Մանկաբուժությանմեջ պսիխոգեն լատրոզենիայի օրինակներից մեկը, Հատկապեսկյանքի առաչին տարիներումգտնվող ձրեխաների ոտ, այսպես կոչված «ճոսպիտալիզմն է»՝ երեՀիվանդանոց տեղափոխելը: Հիվանդանոցընդունվելը, այնտեղ մնալը նույնիսկ չափաճաս մարդու Համար Հաճելի չէ,

խային

իսկ երեխաների Համար՝ շատ ավելի ծանը ու տճաճ: Հարազատ տնից, ծնողներից ու մերձավորներից միանգամից կտրվելը, օտար՝ իր Համար անսովոր միջավայրում գտնվելը, ուր երեխան երեն զգում է անօգնականու միայնակ, Հաճախ ծանր կացության մեջ են դնում նրա ծնողներին ն բժշկական աշխատողնե--104--

րին Դա իճարկե, առավել դժվար է Հատկապես վաղ մանկական Հասակում: Ինչպես Հայտնի է, երեխաներըմեժ մասամբ Հոսպիտալացվում նն առանց ծնողների, Եվ աճա բուժաշխատողներնայս ն ամեն ունենան ճանգամանքըպետք է միշտ աչքի առաջ ինչ անեն, որպեսզի փոքրիկը, որքան Հնարավոր է, քիչ զզա մայէ մոռանալ, ՋԶո։լետք րական որ երեխանե կանաչափզղալուն են շրջապատի նկատանցամ զոճունակության նշաններ

Պոցատարուքյան բացակայուցյունը:

Տրեխան մենավոր, մամբ: է երբ նրան նայում

ցուցաբերում,

երբ

նա

են

բարի

լսում է նրբազգացբուժաշխատողի

սիրալիր աչքեր,

ու

եվ Հողատար ձայնը: նա

ընդճակառակը, բժշկի սառը, անտարբերճալացքին անչանգստությամբ: տասխանումէ լացով

պա-

ու

մասնավորապես արտաճայտվում է երեխայի Հոսպիտալիզմը Ճոգեվիճակի խոր փոփոխություններով, որը ն անկասկած,անդրադառնում է նան նրա սոմատիկ ստատուսի վրա: Դրա ժամա-

նակ դիտվում է օրգանիզմիընդշանուր դիմադրողականության ընկճում, անընկալությանիջեցում, վերականգնողական պրոցեսների ձղձգվածություն: Այդ ամենը, ինչպես ցույց է տալիս փորձը, ամենից առաջ մանկականբաժանմունքիկոլեկտիվիոչ ճիշտ վարվեցողության ն Հիվանդ երեխայի տրամադրությունըբարձրացնելու, նրա նկատմամբ իրականացվող դաստիարակչական անձրաժեշտմիջոցառումների բացակալության Հետնանը է: Հոսպետալացմաննառանձնապեսդժվարությամբ են Հարմարվում այն երեխաները, որոնք առաչին անդամ են զտնվում Հիվանդանոցումե այն Լլ առանց մայրիկի: Սակայնփորձըցույց է տալիս, որ տնից Հարաղատներիցկտրվելու քախիֆը Հատկապես մեծ չափով է արտաճայտվում Հիվանդանոց ընդունվեու

առաջին օրերին: Հետաղայումերեխան աստիճանաբար Համակերպվում է Հիվանդանոցայինպայմաններին: Այս պրոցեսն ավելի է արագանում, երբ ճիվանդանոցիանձնակազմը՝սկսած բժշկից մինչն Հավաքարարը, ջերմությամբ, ուշադրությամբ ու լու

Ճոզատարությամբեն շրջապատում ընտանիքից կտրված փոքԲեկին:

Ընտանեկան ճիշտ դաստիարակություննանչափ կարեոր է երեխաների՝ բժշկի Հետ ունեցած փոխճարաբերության վամանակ: երեխայինընտանիրում պետք է Հավատ վստաճություն ներշնչել բժշկի բժշկությանմիջոցներինկատմամբ:Այդ դեպու

ու

-105.-

քում նրեխաներըշատ շուտ են վստաճելի փոխճարարնրության մեջ մտնում բժշկի կամ բուժքրոջ Հետ, Հստակորեն ու առանց

ձրկլուղի պատասխանումնրա Հարցերին: Ռրոչ երեխաներբավականինճիշտ կարողանում են նկարադրել իրենց անչանդստությունպատճառող Հիվանդազին երեվույթներն ու ախտանիշները:Սակայննրանց մի զղալի մասի մոտ նկատվում է Հիվանդությունըքողարկելու միտում, որպեսզի շուտ ազատվեն բժշկի Հարցուփորձից,որպեսզի սրսկումներ նշանակվեն ն այլն: Ուստին ժանկաբույժը պետք է մորիլիզացՍի իր մասնագիտականփորձը, մանկականՀոդերանությանվետաբերյալ զիտելիքները՝ ստույգ պարզելու երեխայի առողջական Վիճակը: Այստեղ, կճարկն, մեծ դեր պետքէ խաղա երեխայի օրեկտիվ ջննությունը: Սակայնդա էլ ցանկացածարդյունքի կաբող է Հասցնել միայն Հանգիստ, Հավասարակշոված երեխաների մոտ: նթե երեխան խիստ Հուզված է, անչանգիստ, անընդճատ է լինում, ապա նման պարագայում կատարվածօբյեկտիվ լաց քննության տվյալների չեն կարող բավարար Համարվել, Իրենց գործնականաշխատանքում գիտական զործուննուԹյան ժնեչ բժիշկներն օգտվում են ախտորոշիչ բուժական ու փազմազան միջոցներից,մեթոդներից մանիպուլլացիաներից: Ներկայումս բժշկության մեջ կիրառվող «ետազոտության բուժման բոլոր մեթոդները դժվար է նույնիսկ թվարկել: Ստացիոնարում գտնվող երեխալի Հոգեվիճակը տրավմալի ձնթարկող գլխավոր գործոններից մեկը ցավ պատճառող ժիջամտություններն են: նույնիսկ բժշկական պրակտիկայում լայն կիրառում ունեցող ն միանղզամայնանվտանզալնեպիսի միջամտություններ,ինչպիսիք են սրսկումը, մատից կամ երակից արյուն վերցնելը, տարբեր խոռոչներիպունկցիան, ստամոքսաՀյութի տասներկումատնյաաղու Հյութի վերցնելը, ոնկտոռոմանոսկոպիան ե այլն Հիվանդ երեխաները տճաճությամբ են ընդունում, ե դրանք կարող են Հողեկան տրավմայի պատճառ է, որ այդպիսի միջամտություններիցամդառնալ: Հասկանալի բողջապես Հրաժարվել Հնարավոր չէ: Սակայն շատ դեպքերում կարելի է դրանցից ինչ-որ չափով խուսափել կամ դրանք նվազազուլնի Հասցնել: Հաշվի առնելով երեխաներին Հատուկ մեծ ցավ պատդյուրագրգոությունը, որոշ դեպքերում դժվար ճառող բուժական նե ախտորոշիչ պրոցեդուրաների ժամանակ կարելի է օզտազործելսեդատիվ ն Հանսստացնողմիջոցներ: ու

ու

ու

ու

ու

Հիվանդ երեխայի տրամադրությունը, նրա վերաբերմունքը Հիվանդության, Հիվանդանոցի ե բժշկական աշխատողների նկատմամբ ամենայն Հավանականությամբկախված է ոչ միայն Լմոցիոնալ առանձնաճշատկուանչատի նլարդաճողեկան թյուններից, այլ նան այն բացասականգորժոնների ամբողջականությունից, որոնք կապված են Հիվանդանոկ ընդունվելու, ինչպես նան ախտորոշիչ բուժական պրոցեդուրաներիՀետւ Հոսպիտալացումըկախվածէ երեխայի կյանքի Համար բնակաու

ու

շրջադարձային փոփոխդարձաժ մի շարը Հանգամանքների Հետ՝ երեխան կտրվում է ընտանիքից, իր մանկական կոլեկտիվից, փոխվում է նրա ապրելակերպը:եվ այդ բոլորին, անշուշտ, զումարվում է նան Հիվանդանոցային պայմաններում նոն

ժան

կիրառվող ախտորոշիչ-բուժական՝ իրենց բնույթով ոչ ալնքան Հաճելի պրոցեղուռաների առկայությունը, որոնք երեխայից պաՀանջում են կամբի ու Համբերատարության զգալի մորիլիզացում:

Երեխաներինցուլց տրվող բժշկական օգնության դժվարին ճարցերից մեկը, ինչպես նշվեց վերնում, եղել ն մնում է սրսզումը Այստեղ նույնպես ժեծ նշանակություն ունի բուժակի կամ բուժքրոջ անձնական փորձը, վարվեցողության ձեր. Սրսկում կատարելուց

առաջ

բուժաշխատողը պետք է փորձի

երեխայի

ուշադրությունը շեղել նրան Հետաքրքրող մեկ ուրիշ բանի վրաւ

Պետք է ընդզծել,

որ մանրուք չէ, ալլ երեխայի չփվելու անճրաժեշտություն արվեստ: Օրինակ, երեխային կարելի է Հետաքրքրական խաղալիքով, պատկերազարդ գրքով, պատմել նրան Հետաքրքրող որնէ պատժություն։ նման դեպքերում արմատապես փոխվում է երեխայի տրամադրությունը, սպասվող բժշկական պրոցեդուրաների ճետ կապվաժ բացատական Հույզերը փոխարինվում են դրականով, նվազագույնի է Ճասնում սրսկման Հետ կապվաժ երեխայի երկչոտությունը: Միայն այս ձեով աշխատող բժիշկը ն բուժքույրը կարող են շաՀել փոթրիկի վատաճությունը:,հսկ երբ բուժաշխատողը «ենց այնպես փորձում է երեխային Համոզել, որ սրսկումը բոլորովին ցավ չի պատճառի,դա միանգամայն սխալ ու անօգուտ մոտեցում է: Եթե նույնիսկ երեխան սկզբում ինչ-որ չափով Հավատա Բժշկի խոսքերին, միննույն է, սրսկումից Հետո ամբողջովին կբացաճայտվի կեղժիքը ն կկրկնապատկվի ասողի սա

Հետ

ու

զբաղեցնել որե

բուժաշլ

նկատմաժբանվատաճությունը:նույնիսկ այն դեպքերում, երբ -107--

հուր

այս կամ այն պրոցեդուրան կատարելիս Հարկավոր է չափով ուժ գործադրել, երեխայի Հետ պետք է վարվել նրբորեն փաղաքշանքով, Բուժման ժամանակ երեխայի նկատմամբ կոպիտ վարվեցողությունը կտրականապեսանթույլատրելի է, դա վիրավորում է փոքրիկներիինջՀակաժանկավարժական ու

ու

նասիրությունը, Հոգեբանորենճիշտ նախապատրաստվածերեխան

անճա-

Հանգիստ է ընդունում սրսկումը, դաոն ու անդուր դեդանյութը, կամովին ենքարկվում է պրոֆիլակտիկ պատվաստմեմատ

ման:

Այդ նույն նկատառումներիցելնելով էլ երբեք երեխային չպետք է խարել, քն «քեզ 2--3 օրից դուրս կզրենք»։ նա ներքին մեծ լարվածությամբ կսպասի այդ օրվան ե չուտով կճամողվի բժշկի ոչ ճշմարտացիությանմեջ:

Սակայն Հոսպիտալացումը ոչ միատեսակ է ազդում բոլոր երեխաներիվրա: Ոմանքցուցաբերում են խիստ արտաճայտված նեգատիվ ոհակցիա՝Հուզմունք, լաց, անճանգիստվիճակ, ՀրաԺարվում են սննդից, խաղալիքներից: Երեխաներիերկրորդխումբը՝ֆիզիկապեսավելի թույլ, վտիտ երեխաները,Համեմատաբար ճանգիստ են Հակազդում ճիվանդանոց ընդունվելու սլրոցեսին։ Եվ, վերջապես, Հանդիպում են ավելի գիտակից,Հավասարակչովածերեխաներ, որոնք Հոսպիտալացմանըվերաբերում հն ամենայն լրջությամբ՝ ամբողջովին անչրաժեշտուըմբոնելով դրա կարնորությունն զգալով ու

ու

Քյունը:

Ասլացուցվածէ,

Հիվանդանոցային պայմանների Հետ ճեշտությամբ են Համակերպվում նախաոր

ավելի Հանգիստ ու այսինքն մսուրդպրոցական մանկականՀիմնարկություններ՝ մանկապարտեզ Հաճախած երեխաները, որոնթ ժամանակի ընքացթում Հարմարվել են կոլեկտիվ ապրելակերպիպալմաններին, ընտանիքիցժամանակավորապեսկտրվելու, մեժաճասակու ցուցումները կատաների (ոչ միայն ժնողների) պաճանջներն

բելուն: Ինչպես արդեն ասվեց, մանկականՀիվանդանոցումերեխադի Հողեկանվիճակի վրա խիստ բացասաբար են անդրադառնում ախտորոշիչ միջամտություններիոչ Հմուտ, անբուժական անփույք կատարումը, երեխաների նկատմամբ ցուզգույշ մեժամիտ վերաբերմունքը,բուժաշցարնրաժ անչարգալից ու

ու

ու

-105--

խատողներիկողմից երեխաներիգանգատներին պաճանջնեըին ցուցաբերված անուշադրությունը,Աճա թե ինչու փորձված» լինել փո կոչումով իսկականմանկաբույժը չի կարող անտարբեր վատ տրամադրության նկատմամբ: երձխայի Հոգեվիճակի Հարկավորէ բոլոր դեպքերում խորամուխ լինել դրանց պատճառների մեջ, որքան Հնարավոր է բարձրացնել փոքրիկի տրավստաճությունը բուժանձնակազմինկատմամբ, մադրուքյունն մի բան, որ բուժական միջոցների ընդչանուն Համակարգում է գրավում ոչ երկրորդայինտեղ: Ֆշարկե, Հիվանդանոցի նկատմամբ երեխաների նեգատիվ ռեակցիան նկատելիորեն մեծանում է, երբ ծնողներըչեն կարոդանում զապել իրենց վիշտն թախիծը կապված երեխայի առաջիկա ՀոսպիտալացմանՀետ, Հիվանդ երեխային չեն կանախապատրաստելճիՀողերանորձնտրամադրել. վան ընդունվելու, բավականաչափ ուշադրուցյուն չեն ցուցարերում ստացիոնարընդունվող երեխալի Հակումների ու

ու

ու

ու

րողանում

ու

նկատմամբ:

երեխայի ճիվանդանալըմիշտ էլ ծանը իրադրություն է ընտանիքում, անզամ եքե այն Համեմատաբար թեքն Հիվանդություն է: հոկ եքե վերջինս ծանը է երեխայի կյանքին սպաոնացող, ապա դա արդեն ողբերգություն է, որն ընտանիքի ճամարյա բոլոր անդամներինդուրս է բերում կյանքի նորմալ Հուտազնապալիվինից, նրանց մոտ ստեղծում է նյարդային անգամ ճակ. Սակայն այստեղ Հարկ ենք Համարում նշել, որ Հետ ամենածանը Հիվանդության կապված առրումներն ռապանքներըտարբեր երեխաներիմոտ ոչ միատեսակ են դըրանորվում։ Ոմանք պաշպանում են իրենց տրամադրությունն անպայման ապաքինվելուՀավատը, ուրիշները Հոգեպես ընկըճմոայլ, թերաձավատուվում են, դառնում ինքնամփու թյամբ են նայում բժշկի կողմից կատարված Հետազոտությունաճշարեկվածլսում ներին, նշանակվածբուժմանը, Հուղված ձն բժշկի կամ բուժքրոջ ամեն մի խոսքը: ու

ու

ու

տա-

ու

ու

ու

Այսպիսով, դեռա. չամրապնդված, ձրքխաների

անկալրիվ. ու թույլ ունակություններով ադապտացիոն աժտվաժ նլարդային ակսում է ենքարկվել բավականաչափուժեղ բացասական ազդակների: Գիտությունըվաղուց է ապացուցել, որ փաստորեն Քոլոր թե ինֆեկցիոն ն քն մարմնական, Հիվանդությունները՝

ցուն,

կոմ.

Ճենց ակզրի Համակարգը ճիվանդուցյան ր

ճրեխայի նլարդային Համակարգիվրա

լուրչ

ազդեցություն

չափով խախտվում է գլխուղեղի կեղնի, գործում, ինչ-որ կտոր գործունեությունը օրգանիզմի

ն

մանակ

են

պալբոլոր

կարդային կարգավորմանպրոցեսը: ֆունկցիաների ինչու մանկաբուժականպրակտիկալում նույնպես Աշա

մեժ

քե տեղ պետք է տրվի պաիխոքերապետիկ միջոցառումներին,

ՊսիխոՀիվանդ երեխայի Հոգեբանականղաստիարակությանը: թերապիանպետք է սկսվի երեխայի անՀատականությունը,ինչնան պես ախտաբանական պրոցեսիկողմից օրգանիզմում ջացաժ օբյեկտիվ սուբյեկտիվ փոփոխությունները պատշաճ ձնով ուսումնասիրելուց Հետու առա-

ու

Պսիխոթերապիայիդերը մանկաբուժությանմեջ իրոք որ մեժ է: Դրա միջոցով բժիշկը կարող է մեծ չափով լիցքաթափել էմոցիոնալ լարվածությունը, երեխայի վախկոտությունը բուժական ու ախտորոշիչ պրոցեդուրաներինկատմամբ, նրան լավատեսությամբներշնչել ե այսպիսով բժշկի ու Հիվանդ երձխայի միջն ստեղծել փոխադարձ վատաչությանմթնոլորտ: Մեր Հիվանդանոցներում պաիխոքերապիան անխզելիորեն ոնժիմի Հետ, բանի որ կապվածէ բուժական պաշտպանողական երեխայի Հոզեվիճակի վրա լուրջ ազդեցություն է գործում բաժանմունքի ողջ իրադրությունը, խնամբի ու սնուցման ճիշտ կազմակերպումը,բաժանմունքիանձնակազմիՀողատար ն ուչաշատ

դիր վերաբերմունքը,սպիտակեղենիու

Հիվանդասենյակների: պատշաճսանիտարական վիճակը ն այլն: ն Հիվանդ մարդու առանձնապեսերեխայի բուժման ամենապարտադիրպայմաններիցմեկը լիարժեք քնի կազմակերպումբն է, Դա միաժամանակկազմում է բաժանմունքի բուժականնողական ոնժիմի անքակտելի բաղադրամասը: Դըժմեր 4իվանդանոցներից մինչե բախտարար շատերում օրա

էլ

պատշաճ ուշադրություն չի դարձվում այս կարնոր գործոնին: Քիչ չեն դեպքերը,երբ բաժանմունքիաշխատողների,Հերթապած անձնակազմիկողմից լրիվ ինքնաչոսիէ մատնվում Հիվանդների քնի նկատմամբցուցաբերվելիք ուշադրությունն ու պաճանչկոտությունը, Դրա մասին են վկայում Հետելալ Հանզամանքները՝ Հիվանդներիկերակրման անժամանակկազմակերպումը, քնի. ժամերին Հիվանղասենլակների մաքրումն Հարղարումը, գիշերային ժամերին դեղորայքի բաժանումը, բաժանմունքներում Ճճեռուստացույցի ռադիոընդունիչիանժամանակմիացնելը, Հիու

ու

-110.--

երեխաներիոչ ճիշտ բաշխումը (ըստ տավանդասենյակներում ըիքային խմբերի, ըստ Հիվանդությանծանրության աստիճանի), օդափոխության ոչ ճիշտ կազմակերպուՀեվանդասենյակների մբ ն այլն: նման պայմաններում զգալիորեն կրճատվում ու մակերեսային է դառնում երեխայի քունը, որը ն անկասկած, բաէ անդրադառնում բուժման ընթացքի վրա: Հասկացասաբար նալի է, որ Հիվանդանոցումգանվող որոշ երեխաներավելի ուշ փն քնում, քան մյուսները: Ուստի ն առավոտյանժամերին նման ճրեխաներինՀամեմատաբար ուշ պետք է արթնացնել, որպեսզի նրանց քունը կիսատ չմնա: Հանգիստն խոր քունը ճիվանդ երեխայի Համար նույնքան կարնոր է, որքան բուժական այս կամ այն միջոցը:

Ռեոն դ տնսակնտից մի շարբ ոմհիվան կլինիկայում կատարվող Համա թյուններ ամեն ն

նձ

մի Հիվանդի կողքին (այս Այստեղ չպետք է մոռանալ, որ բառի ուղղակի կամ անուղղակի իմաստով) կանգնած էն նրա զգայուն, Հուզված, իսկ երբեմն էլ վշտակորույս ծնողները: Վերջիններս ներքին մեծ լարվածությամբ Հետնում են բժշկի շարժուձեին, անչամբերությամբ ու մեծ Հույսով սպասում են նրա ամեն մի խոսքին: նվ աշա նման պարագայում Համայց կատարած մանկաբույժը ոչ միայն պետք է մտաճոգվի Հիվանդ երեխայի առողջականվիճակը ուսումնասիրելու, նրա ախտորոշման ու բուժման Հարցում լրացուցիչ ճշգրտումներ մտցնելու պուտ մասնագիտական խնդիրներով,այլ նան ծնողների տագ-

նապային վիճակը ըստ ամենայնի մեղմացնելու, նրանց Հարցերին Հիմնավոր ու Համոզեցուցիչ ւլատասխաններ տալու պրոբ-

լեմներով:

Մանկաբույժի ե ընղդչանրապեսբժշկի Համայցի ժամանակ են խաղում գեղագիտական բնույթի մի գործոններ Հիվանդերեխայի ն նրա ծնողների մոտ տճաճ զգացում, երբեմն նույնիսկ զզվանք է առաջացնումբժշկի անմաքուր թափթիված տեսքը, բերանից փչող ժխախոտիՀոտը, ավելորդ զարդարանքները,գերմոդայիկ սանրվածքը ն նման այլ՝ առաջին Հայացքից աննշան թվացող Հանգամանքներ:Այս մասին երբեք չպետք է մոռանան երիտասարդմանկաբույժները: Համայցըբարդ ճոգերանական պրոցես է, որի ժամանակ մանկաբույժն անպայմանորեն պետք է Հաշվի նստի մշտապես փոփոխվողիրավիճակիՃետ՝ կախված երեխայի տարիքիցուճիոչ

պակաս կարնոր դեր

շարք

ու

-1.-

վանդության բնույթից, Հիվանդի Հոգեվիճակիցե այլն:

ապեսՀամայցի Հաջողությունն ու

Հետնեա-

կախված արդյունավետությունը

միայն բժչկի գիտելիքներից, այլ նան նրա վարվելակերպից,տարբեր իրավիճակներումվարպետորենկողմնռրոշվելու ունակությունից: պրակտիկայում փոքր չէ նան բժշկի խոսՄանկաբուժական Քի նշանակությունը: Ըստ որում այստեղ խոսքը լատրոզենիայի ։լատճառ կարող է դառնալ ոչ միայն Հիվանդ երեխայի, այլնան նրա ծնողների Համար Խիստ սխալ են այն բժիշկները, ըստ որոնց նախադարոցականտարիքի ճիվանդների մոտ կարելի է կարող է լինել

ոչ

Էոսել ազատ ու անարգել, մտածելով, որ նրանք ոչինչ չեն Հասկանում: Սխալ է նան այն կարծիքը, քե երեխան անտարբեր է իր ախտորոշման նկատմամբ: Դիտարկումներըպարզել են, որ Հատկապես ավագ տարիքի երեխաները մեժ Հետաքրքրություն են ցուցաբերում իրենց ախտորոշմանու Հիվանղությանբնույթի նկատմամբ: Այնպես որ, ակցելերացիայի դարաշրջանումմեր

Ճայացքներն պատկերացումներիերեխայի Հողեվիճակի աշխարձընկալմանմասին պետք է արմատապես վերանայվեն: Հիվանդ երեխայի ներկայությամբ էլ, անկասկած, բժիշկը իր խոսակցությանժամանակ պետք է ցուցաբերի պաճանջվող զգուզսպվածություն: հսկ եթե Հիվանդությունը լուրջ է չություն անբարքհճաջողվերջ է սպասվում, մանկաբույժն երեխայից ամեն կերպ պետք է թաքցնի իսկական ախտորոշումը: Սանր դեպքեու

ու

ու

ու

բում երեխան ոչինչ չպետք է իմանա իր Հիվանդությանմասին:

Մանկաբույժիգործունեությանմեջ բավականաչափ մեծ տեղ

է գրավում, այսպես կոչվաժ, ֆարմակոլողիական դեռնտոլո-

է մանկաբուզիան: ինչպեսՀայտնի է, տարեցտարի մեծանում ժության բնագավառում կիրառվողղեղամիջոցներիցանկը: Մեր

բժիշկներնայսօր Հաջողությամբկիրառում են ոչ միայն ճայրենական, այլն արտասաչմանյանարտադրության բազմաթիվ դեդանյուքեր, Հատկապեսմեծաքանակպատրաստուկներեն կիրառվում շտապ անչետածգելի բուժօգնության, ինչպես նան ոնանիմացիայի պրակտիկայում: Դեղամիջոցների բազմազանուԹյան առատությանայդպիսի պայմաններում բժիշկը, առաջին Հերթին մանկաբույժը, պետք է ցուցաբերի բացարձակ դգուջություն՝ անձրաժեշտդեղամիջոցի ճիշտ Հիմնավոր ընտբության, նրա դեղաչափերն տարբեր դեղանյութերի Հետ զուդակցումներն անսխալ որոշելու առումով: Եվ միայն այս պաու

ու

ու

ու

Ճանջի անքերի կատարման պայմաններում շտապ ու անճետաձգելի բուժօգնությունը կարող է ծառայել իր նպատակին: Մինչղեռ նման իրավիճակում թույլ տրված նույնիսկ ամենափոքըվիիպումն անճշտությունը Հիվանդի կամ նրա ընտանիքի ՀամտարողբերգականՀետնանքներիկարող է Հասցնել: ու

Խոսելով դեղանյութերի ճիշտ ընտրման դեռնտոլոգիական պաճանջներիմասին, չի կարելի մոռացության տալ մի արատավոր երեույթ, որ այսօր էլ շարունակում է պաճպանվելորոշ մանկաբույժների մոտ: Խոսքն այն մասին է, որ բժիշկները ոչ սակավ Հիվանդ երեխայի Համար դուրս են գրում արտասաճմանյան նոր դեղամիջոցներ,որոնք սակայն չկան դեղատներումԻ անճանեվ աճա երեխայի առանց այն էլ նյարդայնացած գիստ ծնողներնու Հարաղատներնընկնում են բավականինծանը կացության մեջ նրանք տենդորեն չրջում են ողջ քաղաքի դեու

ղատները, դիմում են ծանոթ-բարեկամների, ամեն կերպ չանում են ձեռք բերել նշանակվածդեղամիջոցը,մինչդեո ուշիմ ու մարդկանցՀոգեկան բարօրության մասին անկեղծորենմտածող. ԸԺեշկը կարող էր առիք չտալ նման նյարդային վիճակի՝ այդ դեղանյութի փոխարենդուրս գրելով նույնանման ազդեցությոմբ ունեցող Հայրենական արտադրությանմեկ այլ պատրաստուկ: Սա կա չափազանց կարնոր ու մարդկանց նյարդերի խնայող դեոնտոլոգիական պաճանջէ: Ընդչանրապես սխալ է, երբ մանկական Հիվանդություններիբուժման Հարցում շեշտը դրվում Է դեղորայքի վրա, ֆետիչացվում է այս կամ այն դեղանյութը: ծնողների ուշադրությունը պետք է կենտրոնացԸնդշչակառակն, վի այն մտքի վրա, որ երեխայի բուժման Հաջողությունը կախված է ոչ միայն դեղամիջոցներից,այլ ոչ պակաս լափով նան երեխայիճիշտ խնամքից, սննդից, օրվա ոհժիմից: մասՄանկաբուժության մեջ, քան կլինիկական

նաղիտություններում, մեծ

այելի րություն

է

նում

այ բուժաջշ-

առողջ Հիվանդ երեխայթ խատողների փոխճարաբերությունն ու

ծնողների Հետ: Բժիշկ-մանկաբույժի,մանկական բուժքրոջ գորզբաղեցնում են ծողություններում այս փոխճարաբերությունները առաջնակարգտեղ:

Ծնողները, ինչպես արդեն ասվեց, միշտ էլ ծանը ապրումներ ունենում իրենց երեխայի Հիվանդության ժամանակ, Ուստի տալիս մանկաբույժը երեխային բժշկական օգնություն ցույց որքան Հնարավոր է պետք է օգնի երեխայի մորը՝ շփոթմունքը են

ն

-13.-

8.--

Բժլկական էթիկա

Ճուզմունքը ճաղթաճարելու Հարցում, որպլեազիմայի կափողանաՀանգիստ ու վստաճ կատարելբժշկականխորճուրդներն տւ ցուցմունքները իր երեխայի նկատմամբ: նյարդաչոգեկան մեծ լարվածությունը, տնական ապրոմճերն ու անչանգիատվիճակը, դրանց ՀետնանքովՀաճախ առաջացած անքնությունը Հյուժում ու քայքայում են նան երեխայի մոր նյարդային Համակարգը:Հատկապեսմեծ տրավմայի է ենփարկվում այն ծնողների Հոգեվիճակը, որոնց երեխաներըտատաղում են ծանը Հիվանդությամբ ու գտնվում են անճուսալի

ու

վիճակում: Առանց չափազանցությանկարելի է ասել, որ Հաեն մարյա բոլոր ծնողները երեխայի Հիվանդությունը տանում շատ ավեի ծանր, քան իրենցը: Ոչ պակաս տագնապալիէ լիՋում նան առաջին երեխային կորցրած մայրերի վիճակը: նան ձրկրորդ երեխային կորցնելու մխոքը նրանց Հանգիստ չի (իս, Հետապնդում է օր գիշեր: Այսպիսի տագնապալից վիճակը, ժամանակինչսնվելը, անքնությունը, ադինամիան ու էմոեն ցիոնալ մեծ լարվածությունը խիստ բացասաբար ազգում ծնողի առողջությանվրա: նման պայմաններում գտնվող կերակրող մայրերից շատերի մոտ զգալիորեն նվազում է լակտացիան, ուստի այդպիսի մայրերը կարիք ունեն ոչ ոլակաս Հոգատարության օգնության, քան նրանց Հիվանդ երեխաները: ԱՀա քե ինչու մանկաբույժից պաճանջվում է ցուցաբերել ուշիմ զգայուն վերաբերմունք ոչ միայն երեխայի, այլ նան նրա ծնողների նկատմամբ, քանի որ նման վերաբերմունքիբաէ անդրադառնումերեցակայությունը ոչ սակավ բացասաբար խայի բուժման արդյունավետությանվրա: Քիչ չեն դեպքերը, երբ Հուզված մայրը էմոցիոնալ այս կամ այն գործոնիազդեցության Ֆերքո որոշում է կիսատ թողնել սկսած բուժումը, Հրաժարվում է Հիվանդանոցից ցանկանում է իր մանկան Հետ տուն վերատա-

ու

ու

ու

ու

դառնալ:

երեխայի Հիվանդության ձգձգվող ընթացքը, երկար ժամանակ բուժական չոշափելի էֆեկտի բացակայությունը ծնողների մոտ ճաճախ այն կարծիքն են ատեղծում, որ Հիվանդանոցում երեխայինբուժում են ոչ ճիշտ կամ ոչ Հետնողական։ նման

դեպքերում նրանք սկսում են կասկածել մանկաբույժի մառսնագիտականփորձին ունակություններիվրա, կասկածամտորեն են նայում նրա ամեն ժի գործողությանը,պլաճանջումեն Հրավիրել կոնսուլտանտ կամ երեխայինտեղափոխելմեկ ուրիչ կլինիկա» -գ-

Այսպիսի պայմաններում զգայուն, իր գործն իմացող մանկաբույժը պետք է ցուցաբերի մեծ Համբերատարություն ղապվաձություն, Հնարավոր բոլոր միջոցները պետք է օգտագործի երեխայի մոր նյարդայնությունըմեղմացնելու ն Համոզելու, որ երեխայի բուժման մասին ստեղծված նման կարծիքը անճիմն է ու

ու

սխալ:

Ծնողների վստաչությունըբժշկի, բուժքրոջ այն բուժճիմնարկի նկատմամբ, որտեղբուժվում է երեխան, Հաջող բուժման Հիմնական նախապայմաններից մեկն է. Մանկաբումական պրակտիկայում ծնողների վատաճությունըբժշկի Հանդեպ ոէ պլակաս կարեոր է, քան իրեն՝ Հիվանդերեխայի վստաճությունը: Թե՛ ամբուլատոր ընդունելության ժամանակ ն քե՛ Հիվանդասենյակում երեխային քննելիս մանկաբույժի ուշադրությունն ամբողջովին պետք է կենտրոնացվիՀիվանդի վրա, Հետաղոտության ժամանակ կողմնակի խոռակցութլունները, ցրվածություն ու անուշադրությունը ծնողների մուտ ստեղծում են ոչ բավարալվատաճությունու թերաճավատությունտվյալ բժշկի նկատմամբ: ու Հակաէքիկական պետք է Համարել Հակամանկավարժական նան ռրոշ մանկաբույժների այն վարվելակերպը, երբ երեխային են դուրս Հրավիրում սենյակից ե զրուցում ծնողների Հետ։ Վերջիններիս Հետ առանձին խոսակցության Համար ավելի ճիշտ» կլինի նրանց Հրավիրել Հաջորդ օրը ն Հանգիստպայմաններում` բացատրել երեխայի Հիվանդության բնույթը, բուժման «ետ կապված խնդիրները հ, որ ամենակարնեորն է, լավատեսորեն. մորամադրելերեխայիբուժման նկատմամբ: ու

Գաղտնիքչէ, որ ոչ բոլոր ծնողներն են միննույն ձնով վերաբերվում երեխայի Հիվանդությանը: Այստեղ շատ բան կախված է մարդու նյարդային Համակարգից, նրա կուլտուրայից»

աստիճանից: կրթվածության դաստիարակության Դիմելով բժշկին, նրան Հանձնելով Հարազատ երեխային, անում է բժշկի մառին, ոչ սակավ մայրը Հաճախ Հարցուփորձ ղեկավարվելովարտաքինՀատկանիշներովն, մասնավորապես, ու

բժշկական կոչումներով ու աստիճաններով, որոնք դժբախտաբար ոչ միշտ է, որ Հանդիսանում են իսկապես լավ բժշկի չա-

փանիշներ: Ծնողները բժշկին իսկապես կարող են ճանաչել նրա նկատմամբ վատածություն ձեռք բերել միալն անձնական տնական շփման ժամանակ: Այսպիսիպայմաններում կարեոր դեր է խաու

պում բժշկի անձը, նրա իսկական բարյացակամությունը, մարգասիրությունը՝ անկախ նրա մասնագիտականստաժից ու կո-

չումից (Ս.

Դ.

նոսով):

նան այնպիսի ծնողներ, որոնք բժշկին ներկայացնում անճիմն պաճանջներ, մշտապես կասկածի տակ են առնում Ֆրա գործելակերպը, խորճուրդներեն տալիս բժշկին, առաջարկում են «բուժման իրենց մեթոդը», Հրաժարվում հն կատարել

կան

ձն

Արիի ժեող

նշանակված կամ այն պրոցեդուրանն այլն: ար ների նկատմամբ պետք է ցուցաբերել յուր է Նրանց ճետ անպայման տարվի ճամոզիչ տոնով, որպեսզի դա օգնի ընդչանուր գործին՝ բայց Հիվանդ երեխայի ճիշտ լիարժեք բուժմանը: երբեմն էլ մանկաբույժներին Հարկ է լինում Հանդիպել բավականաչափ անձավասարակշոված նյարդային ծնողների, որոնց քիվը բարեբախտաբարմեծ չէ: նման պարագաներումբժիշկը պետք է ճասկանա ծնողներիՀոգեբանություն ու, կանխազգալով նրանց նլարդայնացմանպատճառները, կարողանադրանցից խուսա-

աոան

պետք

Աա

ու

ու

փել:

ճաԾնողների կողմից առանձնապեսդժգոճությունների կաճառելու պատճառ է դառնում իրենց երեխայի առողջական ու

վիճակը ինչպես ճարկն է չըմբոնելը կամ չգիտենալը: Բժշկի ն ծնողների փոխճարաբերությանայս անչափ բարդ, Հակասական երադրությանպայմաններումբժիշկը պետք է կարողանապաշտպանել իր, գործընկերների ն ողջ բժշկական Հիմնարկության

Ճեղինակությունը:

Քիչ չեն դեռլքերը, երբ ծնողները պաճանջում են, քախանձագին խնդրում երեխային ժամանակիցշուտ դուրս գրել, խոստանալով տնային պայմաններում անթերի կատարել բժշկի բո-

ցուցմունքներն նշանակումները, նման պայմաններում բժշիկն իրավունք չունի Հարցին մոտենալ միայն ծնողներինկաբեկցելու, նրանց խնդրանքը բավարարելու տեսանկյունից: Այստեղ, առաջինպլանի վրա պետք է դրվեն երեխայի առողջության շաճերը: կզակիչեն դեպքերը, երբ ծնողների Համառ սլաՃանջով դուրս գրված, լրիվ ապաքինման չեմին կանգնած երեխան մի քանի օրից Հետո կրկին Հիվանդանոցէ բերվում ծայրաՀեղ ծանր վիճակում: Բժշկականբարությունը պետք է բխի Ճետելալ սկզբունքից. այն ամենը, ինչ կարող է վնասել երեխայի առողջությանը, չպետք է թույլատրվի, նույնիսկ էթե դա Հիլոր

ու

-16.-

կամ նրանց ծնողների վրա թողնի վանդների թյան տպավորություն: Այստեղ բժիշկը պետք է

անբարնչոդուցուցաբերի բա-

Հիմնավորված մոտեցում, Ընդճանրասլես պետք չէ նախապես երեխայի լրիվ ապաջինման Հիվանծնողներին ինչ-որ ժամկետդուրս գրելու վերաբերյալ դանոցից ներ ասել: Այսպիսի մոտեցումը սխալ է, անքուլլատրելի, քանի

փականաչափճկուն

ու

ու

որ

մի օրգանիզմ ունի իր լուրաճատկությունները, 4ի-

ամեն

վանդության ընքացքի առանձնաճատվությունները: է տալիս, որ բժշկական անձնակազմի երեՓորձը ցույց խաների ծնողների միջն փոխճարաբերություններըոչ պատջաճ Հիմքերի վրա կարող են դտնվել բուժպրոֆիլակտիկ այն Հիմճարկներում, որտեղ կոլեկտիվի շրջանում տարվող դաստիարակչական աշխատանքըբարձիթողիէ արված, որտեղ չկա պատչաճ պատասխանատվությանզղակարդապածություն,պարտքի ցում Հանձնարարված գործի նկատմամբ: Այսպիսի պայմաննեբում է, որ բժշկական աշխատողներինկատմամբ իրավացիորեն ժազում են դժզոճություններ բողոքներ Այդ բողոքները, եթե ոչ ամբողջապես, Համենայն դեպս մեծ մասամբ օբյեկտիվ աճաու

ու

ու

բաժանմունքի կամ տվյալ մանկական Հիվանդանոցի, պոլիկլինիկայի աշխատանքում տեղ զտած էական թերությունների, Հիվանդների նկատմամբ ցուցաբերվող բիրտ ու անչողի վերաբերմունքի,ինչպես նան բժշկական էթիկայի ու դեռնտոլողիայի կանոններն ինչպես Հարկն է չպաճպանելու վերաբեր-

զանզեր

են

Ուստին յուրաքանչյուր բողոք, լուրաքանչյուր դժգոչություն դիտողություն պետք է լուրջ ուշադրության արժանանա ե բազմակողմանիորենվերլուծության ենթարկվի տվյալ Հիմնարկության կամ բաժանմունքի ղեկավարության կողմից: Մանկաբույժըմեծ ուշիմություն զղուշավորությունպետք ցուցարերի ծնողներիներեխայի ախտորոշման Հետ ծանոթացնելու Հարցում: Անառարկելի ճշմարտությունէ, որ ծնողներնամենից ձղտում կն իմանալ Հիվանդության վտանդավորությունը առաջ երեխայի առողջության կյանքի Համար, պաճանջումեն պարզաբանել Հիվանդության ընթացքի Հետ կապված որոշ մանրամասներ, այս կամ այն դեղանյութի ազդեցությանառանձնաՀատկությունները ն այլն: ինչպե՞սպետք է վարվել նման դեպՔերում։ Խուսավինլայդ Հարցերին պատասխանելուց՝ կլինի միանգամայն սխալ Հակաբնական,քանի որ նախ ծնողներինման 2ետաքրքրասիրությունըՀարազատ երեխայի կյանքի առող-

ալ: ու

է

ու

ու

ու

ու

ջության նկատմամբ միանգամայն բնական է Հիմնավոր: Բացի այդ, ինչպես նշվեց վերնում, երեխայի մայրն Հայրըչ Ֆրա Հարազատներըպետք է դառնան բժշկի դաշնակիցները ՀիկազմակերպելուՀարվանդության դեմ արդյունավետպայքար ցում, ուստին պետք է գիտենան ճշմարտությունը երեխայի Հիվանդության, սպասվող բարդությունների ե բուժման դժվարությունների մասին, Հետնությունը պարզ է, ծնողներին պետք է անպայման Հայտնել երեխայի Հիվանդության ախտորոշումը, ու

ու

տակայն միայն վերջնականը, ճշգրտվածը: Դեռնտոլոգիական առումով սխալ անթույլատրելի է, երբ բժիշկը Հապճեպորեն քննում է երեխային ու առանց Հիմնավոր բժշկական Հետազոտությունների, սոսկ նախնական տպավորության Հիման վրաչ ախտորոշում է այս կամ այն լուրջ Հիվանդությունը: եվ շատ Հաճախ նման ախտորոշումըխոր, մանրազնին Հետազոտության ժամանակ չի Հաստատվում: Բայց որքա՞ն ծանր ապրումներ» վիշտ ու տառապանքեն կրում ծնողներըմինչե նախնականախտորոշմանՀերքումը: Ուշիմ ու Հոգատարմանկաբուլժն այս մասին երբեք չպետք է մոռանա: ու

Առանձնապեսլրջախոճ մոտեցում ու տակտի մեծ զգացում պետք է ցուցաբերի մանկաբույժը, երբ ծնողներին Հայտնվում

Է երեխայի ծանը, անբուժելի Հիվանդության մասին: Այս դեպՔում դարձյալ բժիշկը պարտավոր է առել դառը ճշմարտությու-

կը, սակայն որքան Հնարավոր է, Հաշվի նստելով երեխայի մոր կամ Հոր Հոդեվիճակի Հետ, Հանգամանորեն մտածելով

ն

ընտ-

ըելով այնպիսի խոսքեր արտաճայտություններ,որոնք Հնարավորին չափ քիչ ցավ դառնություն պատճառն նրանց: Հարկավորէ մեկընդմիշտ Ճիշել, որ մարդասիրությունը,անկեղծ կարեկցանքը, որ ցուցաբերվում է այսպիսի իրավիճակներում մանկաբույժի կողմից, զղալիորեն կարող է քեքնացնել երեխայի ծնողներին Հասցվող Հոգեկան ծանր Հարվածը: ու

ու

Շատ Հաճախ բժիշկն անչրաժեշտ բազմաթիվ խորճուրդներ ցուցմունքներ է տալիս մորը՝ երեխայիխնամքի ճիշտ կազմակերոլման, սնուցման ոնժիմի, դեղամիջոցները տալու ժամկետների մասին: նման դեպքերում մանկաբուլը միշտ պնտջ է նկատի ունենա, որ անձճանգիստ,շփոթված ու Հուզված մայրը կարող է ամբողջովին չըմբոնել ու չճիշել բժշկի ցուցմունքները: Ռատինավելի ճիշտ կլինի, որ այդ ցուցմունքներն ու խորճուրդները տրվեն գրավոր, Համառոտ Հուշաթերթի ձեով: ու

-ոտ.-

ՎերջինտարիներինՀամախ է բանավեճի առարկա դառնում այն Հարցը, թե սե՞տք է, արդյոք, մանկական ստացիոնարում ելք մուտք ունենան ծնողները: Սա իրոք որ բավակաՁաչավիլուրջ ու խորձելու առիք տվող պրոբլեմ է: Ոմանքայն կարծիքին են, որ Հիվանդանոցումբուժվող երեխայիմոտ ծնողների ազատ այցելության սաչմանափակումը վկայում է բուժաշխատողների կողմից երեխայի նկատմամբ սիրո բացակայուազատ

ու

Քյան մասին,

որ

դա

միանգամայն Հակաբնական միջոցառում

ու չի Համապատասխանում տրամաբանությանը:հսկ շատերն էլ գտնում են, որ այղ սաչմանափակումը միանգամայն տեղին

է է

ու

ծառայում է Հիվանդ երեխայի բուժման չաչերին:

Մանկական Հիվանդանոցներում սովորաբար տեսակցուանգամ, Սակայն թյունները սաշմանվում են շաբաթական 2-3 այստեղ պետք է ցուցաբերվի խիստ անձատական մոտեցում: Կան Հիվանդանոցայինպայմաններին Համակերապված երեխաներ, որոնք նույնիսկ շաբաթներով կարող են չՀանդիպել ծնող-

աերին ն դա բոլորովին չի անդրադառնա նրանց բուժման ընթացքի վրա: ԸնդՀակառակն, երեխաներ էլ կան, որոնք բոլորովին չեն կարող յոլա գնալ» առանց մայրիկի, Այսպիսի երեխաների ծնողներին պետք է տրվի ամենօրյա տեսակցության հրավունք:

Սանր Հիվանդներիմուտ մայրերին կարելի է թողնել, երբ դա չի անդրադառնում նրանց բուժման ընթացքի վրա։ բացասաբար Հավասարակշռված, ամուր կամք ունեցող կանայք նույնիսկ ամենածանր պաճերին ճիշտ են ընկալում բուժական պրոցեդուրաների անչրաժեշտությունը ն ըստ ամենայնի նպաստում են դրանց կենսազործմանը։ Դրան Հակառակ՝ դլուրազրգիո, անեն տրաՀանզիստ բնավորության մայրերը Հաճախբացասարար մադրվում բուժական միջոցների նկատմամբ, ուղղակի կամ անուղղակի խոչընդոտում են դրանց կատարմանը: նրանք ոչ բուժաշխատողկավ անչիմն վիճաբանության մեջ են մտնում ների Հետ, ստեղծում են նլարդային իրավիճակ, չմտածելով, որ դրանով խանզարում են երեխայի ճիշտ բուժմանը: Տրամարաորեն ճիշտ կլինի, որ նման մայրերին արգելվի լինել ստացիոսա-

ճարում:

ի

Մոր ներկայությունն անպայմանանչրաժեշտ է, երբ երեխան տեղավորվածէ մեկ տեղանոց Հիվանդասենյակումկամ մեկուՆման պայմաններում անչնար է դառնում բուժաշի

-:9-

խատողների անընդձատ Հոկողությունը Հիվանդի նկատմամբ, ուստի ն մայրը պետք է գտնվի նրա կողքին:

Մի խոսքով, Հիվանդ երեխայի մոտ տեսակցությունների Հարցը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում կարդավորվում է Հիվանդանոցի կամ բաժանմունքի ղեկավարության կողմից: ՍաԼայն էթիկական առումով միանգամայն անթույլատրելի պետք է Համարել մանկաբույժի կամ բաժանմունքի վարիչի այնպիսի փարվեցողությունը,երբ

որոշ

ծնողների լայն իրավունքներ

են

,տրվում անարգել, օրվա ցանկացած ժամին այցելել իրենց երհխալին, ժամերով նատել նրա կողքին, բայց Հարհան մաճշմակալի վրա պառկած երհխալի մոտ տեսակցությունը սաճմանափակվում է: նման անարդարացիու ընտրողական վերաբերմունէ անդրադառնումերեխաների քըն ամենից առաջ բացասաբար Հոզեվիճակի վրա. Միշտ պետք է Հիշել, որ ստացիոնարում ունեն բուժվող երեխաները կարիք միանման Հոդատարությանե ուշադրության, բանի որ նրանք բավականաչափ նախանձով, ու են խանդով տճամությամբ ընդունում մյուս երեխաների նկատմամբ բժիշկների ցուցաբերած առավել մեծ ուշադրությունն ու Հոգատարությունը:Ճիշտ նույն ձեով էլ երեխայի Հոէ դեվիճակի վրա բացասաբար ազդում այն Հանգամանքը, երբ բժեշկը կամ բուժքույրն ընդդծված ջերմություն ու առանձնաձատուկ վերաբերմունք են ցուցաբերում առանձին երեխաների նկատմամբ, ամբողջ օրը զբաղվում են նրանցով:

Մանկական Հիվանդանոցիառանձնաձատկություններից մեկն էլ այն է, որ այստեղ մեծ ուլադրություն պետք է դարձվիկերակրող մայրերին Պետքէ կազմակերավենառանձին սենյակներ, որտեղ մայրերը կարողանան Հանգատանալու կերակրել իրենց մեծ փոջրիկներին։Առանձնապես ուշադրության են արժանի ալն մայրերը, որոնց երեխան անմիջապես ծննդատնիցդուրս զրվելոց

Հետո

Հիվանդացելէ

ն

տեղափոխվելՀիվանդանոց:եվ

աճա

դեռես թուլ, ֆիզիկապես ու Հողեպես չամրապնդված մայրը ատիալվածէ նորից լինել Հիվանդանոցային պայմաններում, ընկնել էլ ավելի մեֆ Հողեկան ծանրաբնոնվածությանտակ: Այսիսի պայմաններում երեխայի մոր Հոգեվիճակըպատշաճբարձբության վրա պաճելու Հարցում չափազանցմեծ է բուժաշխատողների ուշիմ վերաբերմունքի դերը: Սրբեքչպետք է մոռանալ, որ այսպիսի մայրերը շատ ճամախ ամբողջությամբմոռացության են տալիս սեփական անձր, դժգոչություններ ու բո-199-

զոքներ չեն Հայտնում իրենց անչանդատությանու առողջական Վիճակի վերաբերյալ: Ուշիմ մանկաբույժըչպետք է անուշադրուԹյան մատնի այս Հանգամանքը:նա պարտավորէ ճավասարաչափ Հետաքրքրությունցուցաբերել թե՛ մանկան ն թե՛ նրա մոր առողջությաննկատմամբ: Ամփոփելովվերը չարադրվածը, Հարկ ենք Համարում մեկ անդամ ես ընդգծել, որ մանկաբույժի ե, ընդչանրապես, երեխայի Հետ դործ ունեցող ցանկացածմասնաղետի Համար խիստ անձճրաժեշտՀատկանիշներ են սերը երեխաների նկատմամբ, բարությունը, զգայունությունը, Համբերատարությունը,մայրական բնթշանքը, սկղբունքալնությունն արդարացիությունըն, կՀարկե, նան ընդճանուրբարձը կուլտուրան: Սակայնդեոնտոլոգիան պաճանջում է, որպեսզիմանկականբժիշկն օժտված լինի նան այնպիսի որակներով, որոնք ընդճանրապեսբնութաղրական հն ցանկացածբնադավառիաշխատողներին,Դրանք են՝ կարզապաձուքյունը, բարեխղճությունը,Հանձնարարվածդործի մեժ ղզացունկատմամբ պարտքի ու պատասխանատվության մը, ինքնաքննադատությունն սհփական սխալները զղալու կարողությունը, իր մասնագիտականմակարդակն անընդչատ բարձրացնելունկատմամբունեցածձղտումը: ու

ու

Հետնապես,բժիշկ-մանկաբուլժր պետք է օժտվածլինի Համամարդկային մասնագիտական բաղմաթիվորակներով: Ալդ Հատկանիշներիդաստիարակումնայսօր պետք է դիտել որպես Բժշկական ինստիտուտների, առողջապաչշական մարմինների ճիմնարկությունների ղեկավարներիառաջնաչերթ խնդիրներից մեկը: ու

ու

Հ«-ՕԵԹՀՉՉ ,5

ԲԺԻՇԿԸ

ԵՎ ԲԺՇԿԱԿԱՆ

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԸ

Բժշկականէթիկայի ճանդուցային Հարցերից մեկը բժշկի փոխճարաբերություննէ իր գործընկերների՝բժիշկների, միջին

բժշկական աշխատողներին մնացած անձնակաղմի

Հետ:

Անվճար Հանրամատչելիբժշկականօգնության Համակարդի ստեղծումը մեր երկրում Հիմնավորապեսվերացրեցբժիշկների միջն դոյություն ունեցող մրցակցության սոցիալ-տնանսական նախադրյալներըն նրանց միջե ստեղծվեցինիսկական ու

փոխօգնության պայմաններ Այդ փոխՀարաբերություններնուղղված են ճիվանդների բարօրությանը, Հասարակությանվեչ իդեալներին: կապիտալիստական Հասարակարդումբժիշկների փոխշարաբերությունը միմյանց նկատմամբ ոչ միշտ է Հիմնված լինում բժշկական էթիկայի բարձր սկզբունքների վրա: Մասնավոր սեընկերականության

ու

փականատիրական բժշկական պրակտիկայի մրցակցության պայմաններում, երբ բժշկական օգնության Հիմքում, առաջին Հերթին, ընկաժ է փող դիզելու տենչը, բժիշկը Հաճախ ճարկաու

դրված է լինում նահմացնելու իր զործընկերոջզործելակերպը: իսկ նման քայլբ սեփական Հեղինակություն, բարձրացնելու ամենաանվալելուղին է: կապիտալիպալմաններում եղակի չեն

դեսբերը, երբ Հիվանդի բուժման Հարցը դառնում է անչիմն բանավեճի առարկա. ո՞վ պետք է բուժի Հիվանդին, քերապնտբ Թե վիրաբույժը: Թերապնտիկբուժման ենքակա Հիվանդները երբեմն պառկեցվում են վիրաչատական սեղանին, մի բան, որ անթույլատրելի է: Հին ճնդկական «Այուրվեդա» («եյանքի իմացություն») վերնադիրը կրող ժողովածում (12: դար մ. թ. ա.) նշվում է, որ միայն վիրաճատելուշնործքովվ օժտվածբժիշկը, որը զուրկ է բավարար թերապնտիկգիտելիջ-19:-

ներից, չի կարող Հարգանքի արժանանալ,քանի որ նա կարող է վտանգիենթարկելՀիվանդիկյանքը: եթե կապիտալիստականշատ երկրներում մասնավոր սեԿիականատիրականսկզբունքների պայմաններում, բժիշկների Ժիջե գործում է միմյանց նսեմացնելու, արատավորելու «ղալվային» օրենքը, ապա մեր Հասարակության մեջ Հիմքեր չկան նման փոխճարաբերությունների,Մեղ մուտ ընղչակառակն,որոշ դեպքերում նկատվում է մլուս ծայրաձեղությունը՝դործընկերոջ ախալներնու անճշտություններըքողարկելու միտումը, մի երեպարսավուլք, որը նույնպես արժանի է Հանդիմանության վանքի: ու

եքն բժիշկը իր զորժուննության մեչ թուլ

տվել որեւ ռխալմունք, ապա դա ոչ քե պետք է քողարկվի, այլ պետք է ընդճանուր գործի շաճերից ելնելով շտկվի գործընկերներիկողմից ասվող բարյացակամ, բայց սկզբունքային խոսքով: Ընկերականության,փոխադարձ Հարգանքիմթնոլորտը, որն անչավ կարեոր է բժշկի նորմալ աշխատանքիՀամար, ստեղժվում է միայն այն դեպքում, երբ բժշկական ողջ կոլեկտիվի անդամները դաստիարակվածեն աղնվության, միմյանց անկեղծ Փննադատելու ողով: է

Բժիշկների միջն նորմալ փոխճարաբերություններիստեղժՀարցում մեծ դեր ունի բժշկական ողջ կոլեկտիվը: Վերջինս ատեղծվում է նրա բոլոր անդամներիջանքերով: Այստեղ,իշարկե, չափաղանցմեծ նշանակություն ունեն կուսակցական,ար4-

ման

Սամիութենական կոմերիտականկազմակերպությունները, զործարար մթնոլորկայն, կոլեկտիվի Համախմբման առողջ ու

ու

մեծ տի ստեղժման դորժում բավականաչափ

տողներիանձնականօրինակի

ու

է ղեկավար աշխա-

Հեղինակությանդաստիարակիչ

Աշխատանքայինգործարար մթնոլորտը Հեշտությամբ կազմալուծվում է, երբ ղեկավարը անտարբերությունէ ցուցաԲերում կոլեկտիվի աշխատանքինկատմամբ,երբ կան է ի, ամ կանոնը: Վ 2. ների ղեկավարմանճիշտ ոճը, բարլացակամությունը, անշաճախնդրությունն շարկան բարձր որակավորումըմիշտ էլ ճիշտ Էն գնաճատում Փային բուժաշխատողները: մեժ պաշանչ է ներկայացվում բուժճիմնարկի զեկաԱյսօր վարներին։ նրանք պետք է Հհտնողականուշադրություն դարձուժը:

դոլնկա

ու

ն

կայում

ժ

պ

կարգուղ

դարվեցուուքյան Կարգոց Հո

ու

մ

կոլեկտիվում տարվող դաստիարակչականաշխատանքներին: ԲժշկականՀիմնարկում պետք է արմատախիլարվեն կոտությունը, անտակտությունը,ֆորմալիզմը ն անճաջտ մթնոլորտ պետք է ստեղծվի նման արատավոր երնուլթների նկատ-

նեն

մամբ:

Գլխավորբժշկի, բաժանմունքի վարիչի, գլխավոր մասնա-

դետի, ավազ բուժքրոջ Հեղինակություննառաջին Հերքին պետք է Հիմնված լինի ոչ Թն պաշտոնականդիրքի կամ կոչման, այլ դիտելիքների ծավալի ու որակի վրա, ոչ թե աճաբեկության ու ատիպողականության,այլ իսկական դործարար փոխչարարերությունների վրաւ

Ընդչակառակն,ղեկավարի կողմից ցուցաբերվող դոռողությունը, մեժամտությունն կուլտությունը մյուս աշխատողնեու

րի

մոտ

ոչ

սակավ ծնում

են

ստորաքարջության, չողոջորթու-

թյան, նույնիսկ խաբնության նախատրամադրություններ, որը ն ընդչանուր առմամբ կոլեկտիվում ստեղծում է անբարենպաստ աշխատանքայինկլիմա:

Համերաշխբժշկական կոլեկտիվում, ինչպես չարկն է, ընկերական փոխճարաբերություններեն ստեղծվում նան միջին կրտսեր բժշկական աշխատողներիմիջն, Հարգանք է մշակվում նրանց անը, բայց շնորճակալ աշխատանքի նկատմամբ: Բուժշիմնարկներում պետք է ստեղժվեն այնպիսի պալմաննձ, որ մի կողմից առավելագույն չափով նպաստենՀիվանդների Հողեկան անդորբին ե մյուս կողմից ստեղծվիբժիշկներին Ճարգելունորմալ մթնոլորտ: Դրան կարելի է Հասնել աշխատանՔե ճիշտ կազմակերպման, բժշկական աշխատողների բարձր կուլտուրայի մասնաղիտականկարդապաճությանպայմանու

ու

ներում:

Բժշկական ողջ կոլեկտիվի ն նրա առանձին անդամների աշխատանքը Հատակու արդլունավետկազմակերպելու,բժիշկնեբի միջե գործարար, իսկական աշխատանքայինփոխճարաբերություններ ստեղծելու ն Հետնապես, բժշկական էթիկայի ու դնոնտոլողիայի սկզբունքներըպատշաճ մակարդակիվրա պաՀելու գործում լուրաքանչյուր բուժաշխատողի Համար անչափ ուսանելի ու օգտակար կարող են լինել Ա. կ. Գոստնի կողմից մշակված «ինչպես է Հարկավոր աշխատել» կանոնները, որոնք ձնափոխվել ու բժշկական Հիմնարկների Համար կիրառելի են դարձվել ն. Ա. Սեմաշկոյիանվան Համամիութենականգիտաճե--

դոտական ինստիտուտի աշի նքի գիտական կաղզմակերոլմանբաժնի կողմից Զանազան բանսարկություններն անճամերաշխ ղործունեությունը ի վերջո ջլատում են կոլեկտիվը, փաստորեն այն բաժանում են միմյանց նկատմամբ անբարյացակամ Հակատրամադրվածխմբերի: իսկ այդ տրամադրություններնաննկատ չեն մնում չատ Հիվանդների Համար: կոլեկտիվի անչամերաշխության պատճառըՀաճախ դառնում է հսասիրությունն կաԲեերիզմը Այդպիսի գործելակերպն արմատապես Հակասում է սովետական բժշկի էթիկայի սկզբունքներին: ու

ու

ու

Սովետականբժիշկներիմիջն փոխճարաբերություններըկաեն միանդամայն այլ Հիմքերի վրա բնութադրվում բարյացակամության, ընկերականության, կոլեկտիվիզմի փոխօգնությանզգացմունքներով:Մեր երկրի բոլոր մարդիկ, այդ թվում ն բժշկական աշխատողներնիրենց գործունեության մեջ ռեկավարվումեն շբոլորը մեկի Համար՝ մեկը բոլորի Համար» ն «մարդը մարդուն բարեկամ է, ընկեր եղբայր» կոմունիստական վեչ սկզբունքներով: Բժիշկը, անձնական պատասխանատրվություն կրելով Հիվանդի կյանքի առողջության Համար, բոլոր ունի ոչ միայն իր լավաղույն ՀատՀնարավորություններն կանիշները դրանորելու, այլ նան իր գործընկերներիփորձից մասնագիտականՀմտությունից օգտվելու Այդպիսիփոխշարաբերությունները շաշավնտ են թե՛ Հիվանդի ն թե՛ Հասարակության Համար: Բժիշկների միջե փոխչարաբերությունների էթիկական կանոնները ինչպես Հարկն է չպաշպանելն ամենից առաջ բացաէ անդրադառնումՀենց իրենց՝ բժիշկների վրա, նրանց տաբար միջե ստեղծում է աշխատանքային անառողջ լարված մթնոլորտ, իսկ դա, վերջին Հաշվով, ազդում է Հիվանդների բուժման ընքացբի վրա: Ընկերականության փոխադարձ օգնուցյան մքնոլորտի ռուցվում

ու

են

ու

ու

ու

ու

ու

ու

իՀարկե, ենա վունկախվոան Բժշիավան

առկայությունը ցառի նկատվող

մ

է

ալների,

թերությունների բննադատումբս նկատվող է Ոժշկությանզարգացման ներկա փուլին բնորոշ

բժշկական

«Ինչպես է Հարկավոր աշխատել» կանոններնամբողջությամբբերված գրթի վերջում (ճավելված 2),

ձն

րա-

աշխատանքում`

-ջ--

նեղ մասնագի մը ն, կանալի է, որ զիտատեխնիկ կան առաջընթացիներկա պայմաններում բժիշկը, որքան էլ բազմակողմանի պատրաստված լինի, միալնակ չի կարողլրիվ կողմնորոշվել բժշկական գործունեության բոլոր ճյուղերում: Շատ ՃաճալխՀարկ է լինում մեկ ուրիշ մասնագետի(կամ մի քանի մասնագետների)խործրդատվության:նման դեպքերում Հնարավոր է, որ նկատվեն մասնագիտական որոշ անճշտություններ ու ախալներբժշկի գործելակերպում: իշարկն, Հիվանդի ներկայոււթյամբ դրանց քննարկումն անթույլատրելի է: Այդպիսի սխալՖերն ու անճշտություններըբժիշկների կողմից պետք է վերլուժվեն Հանպիստ, դորժարար մթնոլորտում, առանց բժշկի անձը վիրավորելու: Բժշկի բանավեճը բժշկի Հետ միշտ պետք է ՀիմՖրվածլինի փոխադարձՀարդանքիու փոխօգնության սկզբունքի վրա: Բժիշկն իրավունք չունի Համառորեն պնդել իր ոչ ճիշտ կարծիքի՝ սոսկ իր անունն ու Հեղինակությունը պաշտպանելու նկատառումներից ելնելով, Բժշկի մասնագիտության իմաստը նրան թույլ չի տալիս իր չաճերը վեր դասել ճիվանդի, ընդչանուր կոլեկտիվիշաՀերից։ Բժիշկը պետք է ունննա իր սխալն ընդունելու, դրանից անձրաժեշտ Հետնություն անելու քաղաթացիական արիություն, իր արարմունքը օբլեկտիվորեն գնաՀատելու կարողություն: Սեփականսխալներիընդունումը, նրանց ոչ նկատմամբ ինքնաբննադատությունը միայն տվյալ բժշկի

բարոլազիտականբարձր Հատկանիշների վկայությունն են Դրանջ միաժամանակ երիտասարդբժշկական կադրերի պատբաստման դաստիարակմանգլխավոր երաշխիքն են: Ճիշտ է ասված. «Սխալներնէլ անդամ օղտակարեն»: ու

Բոլոր թերությունները, մասնադիտականսխալներիդեպքերը

պպետքէ արմատախիլ արվեն միասնական ջանքերով: Դա նսլատակաչարմար է անել բժշկականկոլեկտիվի ներսում կազմա-

կերպվող զանազան բննարկումների՝կլինիկական, կլինիկաբանապաքանատոմիականկոնֆերանսների, Հավաքների վուերի ժամանակ: Բժշկական սխալների խիստ, սկղբունջագործարար վերլուծությունն քննադատությունըկկանմին մխի նույնանման սխալների կրկնողությունը, իսկ դա իր ճերթին պղալիորեն կբարձրացնիբժշկականօգնության արդյունավետոււԹյունը տվյալ կոլեկտիվում: երկար աշխատանքայինստաժ ու մեծ փորձ ունեցող բժիշկերը պետք է առանձնակիուշադրություն ու Հոդատարություն ու

ու

ու

-326-.

ցուցարերեն իրենց կրտսեր գործընկերներինկատմամբ, իրենջ նրբանկատ օգտակարդիտողություններովպետք է ճիշտ ուղու մասնագիտականորավրա դնեն երիտասարդբժիշկների աճի կավորմանբարձրացմանՀարցերը: Բժշկի երդման տարբեր տեՔըստերում կա այսպիսի պաճանջ.ծանը Հիվանդինքննող բժիչմը պետք է խորճրդի կանչի ավաղ ու ավելի փորձառու բժիշկներին: ու

ու

Բժիշկներիցշատերը մինչե խոր ծերություն շարունակում են աշխատել երիտասարդականավյունով ու նվիրումով, Հերոսական շնորչակալ աշխատանքկատարելով Հանուն մարդկանց ու

առողջության: Այս ամենօրյա Ճերոսականաշխատանքումանչափ մեժ է դործընկերներիմշտական աջակցությունը, կոլեկտիվիղմի ողու առկայությունը, որոնք բնորոչ են սոքիալիստական Հասարակարգի փոխճարաբերություններին:

իՀարկե, մեր երկրում, բժիշկների միջն մրցակցության ներքին պայքարի բացակայության պայմաններում երբեմն բացակայում է պատշաճ Հարզանքը զործընկերոջնկատմամբ, նրա կարծիքին, ախտորոշմանըկամ նրա գրած դեղատոմսին ցուցաբերվող ճշմարտացի վերաբերմունքը: Դժբախտաբար լինում են դեպքեո, երբ բժիշկը՝ Հանուն իր Հեղինակության, ակամա ե վերվնաս է Հասցնում զործընկերոչ արժանապատվությանը ջին Հաշվով վնաս է պատճառումնան Հիվանդին: Առանց երկմբտանքի բացաճալտորենփոխելով իր գործընկերոջնշանակումները, առավել ես՝ վիճարկելով նրա զործելակերպիճշտությունը, նա փաստորենվարկաբեկում է, դիմաղրկում գործընկծրոջը ճիվանդի մոտ, դրանով իսկ կորցնելով ճիվանդի Հավատը ոչ միայն իրեն բուժող բժշկի, այլ, ամբողջությամբ վերյրաժ, տվլալ կոլեկտիվի ու բժշկության նկատմամբ: Սակայն Հարկավոր է մեկ անդամ ես ընդզծել, որ ամենեին չի նշահակում, թե բժիշկը պետք է անտարբերանցնի իր զործընկերոջ նա է կողքով: պետք շտկի դեոնտոլոսխալների ալդ սխալները գիական կանոններիպաշպանմանշրջանակներումայնպես, որ մնա դա աննկատ Հիվանդին, չվնասի վերջինիս Հոդեկանը: նախկինում նշանակվածդեղորայքը փոխելիս, բժիշկը պետք է Հանգիստ Հուսադրող տոնով իր գործընկերոջըՀասկացնի, որ նոր դեղամիջոցը ավելի արդլունավետ կարող է լինել տվյա է տվյալ օրգանիղմբ դեռլքում, որ դա ավելի նպատակաճարմար ե այլն: անչատականառանձնաձատկվություններին ու

ու

սա

ու

--127-

Մյուս կողմից էլ, եքն ակնչայտ է անճշտությունըՀիվանդի ախտորոշման ու բուժման Հարցում, բժիշկը անճիմն կերպով չպետք է ձղավ՝ ճանուն իր Հեղինակության ամեն կերպ վիճարկել ու պաշտպանելիր սխալները. դա նես վտանգավոր ու արանձն տավոր պրակտիկաէ: Բժշկի մասնագիտության կությունները թույլ չեն տալիս սեփական շաճերը վեր դասել Հիվանդ մարդու շաճերից,

Առողջ, Համախմբված բժշկական կոլեկտիվում սովորաբար ստեղծվում են բնականոնծառալողականու ընկերական փոխճարաբերություններինչպես բժիշկների, այնպես էլ բժիշկների միջին բժշկական աշխատողների միջե: Բժշկականկոլեկտիվում բոլոր ծառայությունները փոխադարձաբար կապված են «միմյանց Հետ, իսկ կոլեկտվվի ամեն մի անդամի աշխատանքի որակից ինչ-որ չափով կախված է ընդճանուր Հաջողությունը: Այս առումով միանգամայնանթույլատրելի է, երբ բժիշկը բարձրացնում է ձայնը իր օգնականներիվրա՝ Հատկապես Հիվանդների նրանց Հարազատներիներկայությամբ: Միշտ պետք է Ճբշել, որ միջին բուժաշխատողներըբժշկի Հետ միասին կիսու/ են աշխատանքի ընդճանուրծանրությունը: Միայն այն բուժճիմնարկներում, որտեղ բոլոր օղակներն աշխատում են Համերաշխ, Համաղորժակցված, փոխադարձՀարդանքի սկզբունքներովե ուժերի ամբողջ լարումով, Հիվանդները կարող են ստանալ առավելագույն ե արդյունավետ բժշկական «գնուքյուն ու

ու

Ամեն

մի բժիշկ իր գործունեության ընթացքում շատ լավ է մեժ Լ բուժքրոջ, դայակի, սանիտարուճու դեՀիվանդներիխնամքի բուժման գործում: Դրա Համար էլ Բժիշկն ամենից առաջ պետք է պատշաճ Հարգանքցուցաբերի նրանց ոչ այնքան դյուրին, բայց շնորձակալ աշխատանքի նկատմամբ, նուլնպիսի վերաբերմունք դաստիարակի նան Հիվանդների նրանց Հարազատներիմոտ: Հատկապես բժիշկները պետք է Հետնեն, որ նորմալ իրավիճակ ստեղժվի վիրաՀատարաններում, երբ ոչ սակավ, վիրաճատությանժամանակ առաջատար վիրաբույժը բղավում է իր օգնականներիկամ վիբաճատականբուժքրոջ վրա: Պետք է մեկընդմիշտ Հիշել, որ ման Հակաէթիկականվերաբերմունքըոչ միայն չի կարող օգնել ընդշանուր գործին, այլ ստվեր է ձղում ամենից առաջ տրվյալ վիրաբույժի ճեղինակության վրա: Այսպիսի դեպքերը ճազգում, թն որքան

ըը

ու

ու

-18.-

կասում

են

դեոնտոլոդիականամենատարրականկանոններին ն բարոյական

բժշկի բարձր կոչմանն չեն Համապատասխանում

ու

չափանիշներին: Բժիշկը միջին

ու կրտսեր բուժաշխատողներիՀամար պետք որպես ավազ գործընկեր, որունս ուսուցիչ, դասխործրդատու: Բժիշկներն իրենց աշխատանքովու վարքաղծովմշտապես դրականօրինակ պետք է ծառայեն իրենը

է Հանդես

դա

տիխարակու

օգնականներիՀամար: կոլեկտիվ գործունեությունընրանց մոտ

զղացում սատասխանատվության սլետք է մշակի սլարտքի աշխատանքի նկատմամբ, աղնվություն ն ճշմարտացիություն, ընկերների ու Հիվանդների Հանդեպ: տակա գայում բուժաշի Բժշկական դեոնատոլոգիայի պաճանջներըմիջին ու

ավաղ

ները պետք է ընդօրինակենիրենց բից:

տժիշկ ավագ ընկերներից՝

միջին կրտանըբժշկական Բժշկի փոխՀարաբերությունները աշխատողներիՀետ պետք է լինեն անբասիր Հիմնված լինեն բարոլական փոխվստաչության վրա. Անթույլատրելի է, երբ Բժիշկը բուժքրոջը կամ մեկ այլ աշխատողի դիտողություն է անում Հիվանդի կամ նրա Հարազատներիներկայությամբ: Հիվանդների մոտ դա զցում է ոչ մեայն տվյալ բուժաշխատողների, այլ ամբողջությամբ վերցրած բժշկական Հիմնարկության 4եղինակությունը: Ավաղ ընկերոջ ցուցաբերած անբարյացակամ կրտսեր միջին մեծամիտ վերաբերմունքըն բինդչակառակն՝ չափից ավելի Հաբուժաշխատողներիցուցաբհրածբծնանքն են բուժշիմնարկում նկատճոյակատարությունըդժվարեցնում վաժ թերությունները շտկելու ն աշխատանքը կատարելաղործելու Հնարավորությունը: Ցուբաքանչյուրբժշկի, բաժանմունքի վարիչի սրբազան սլարտջնէ մշտապես ճող տանելմիջին բուժաշխատողներիմասնազիտականմակարդակի բարձրացման բարոլաղիտական դաստիարակության Հարցերի մասին: Հատկապեսկարնոր է Հիվանդանոցային բուժքույրերի բարոլազիտական դաստիարակմամբ զբաղվելը, քանի որ նրանք Համարյա ամբողջ օրը զանվում ճն Հիվանդիանկողնու մոտ ն նրանց մասնագիտականորակից մեժ չափով կավոլածէ գործիընդՀանուրՀավարվելակերպից ջողությունը:Աշխատանքի ընթացքում բժիշկն ամեն կերպ պետք է ձղտի բարձրացնել բուժթրոջ Հեղինակությունը Հիվանդների Համուտ, ինդղժել նրա աշխատանքիկարեորությունը, Հաստատ ու

ու

ու

ու

ու

ու

ու

-9. 9.--

Բժյվական էքիկա

մոզված լինելով, որ դա կծառայի Համընդչանուր նպատակին՝ ճիվանդներիբուժման գործին: Այս առումով միանդամայնճիշտ տեղին է նշել ն. Ա. Սեմաշկոն.«Բուժքույր... ինչպիսիսրտառուչ անվանում ունի բժշկական այս մասնաղիտությունը:Բուժոչ Քուլրը միալն բուժաշխատող է, բուժքույրը Հիվանդին անչավ մոտ, Հարազատ անձնավորությունէ»: եվ ամեննին էլ պատաճական չէ, որ բուժքույրերից շատ-շատերը վայելում են մեծ Հարգանք Հեղինակություն Հիվանդների բժիշկների շրջանում: լավ բուժքույրն, ինչպես ն լավ բժիշկը, պատրաստ է սրխրանքի՝ Հանուն Հիվանդիբարօրության: ու

ու

ու

Այստեղ տեղին է նշել, որ ՀայրենականգինեկոլողիայիՀիմՖ. Սնեգիրյովը ճիվանդանոցում՝Հանրաճանաչն. ի. Պիրոգովի,9. Դարվինի ն այլոց դիմանկարներիկողքին կախել էր նան դայակ Մակարովայիլուսանկարը՝Հհտեյալ մակադրությամբ. նա խնամել է Հազարավոր վիրաճատված Հիվանդների»: Սրանովմեծանուն բժիշկ-գիտնականը ցանկացել է ընդգծել, որ Համեստ մասնագիտությանտեր մարդու՝ դալակի կողմից եր պարտականություններիանբասիրկատարումըժողովըըդին Համարյա նույնքան անչրաժեշտ է, որքան խոշոր զիտնականի զործունեությունը: Գործնական աշխատանքումմիշտ պետք է Հիշել, որ բուժակը, բուժքույրը, մանկաբարձուճին,սանիտարուճինոչ միայն բժշկի ցուցմունքները կատարող անձնավորություններեն, այլ տվյալ բժշկականկոլեկտիվի՝ որոշակի փորձ գիտելիքներ ունեցող լիիրավ անդամներ Ոստի ն բժիշկներն Հիվանդանոցի ղեկավարությունը մշտապես պետք է Հող տանեն նրանց աշխատանքն առավել օդտակար ռացիոնալ դարձնելու մասին: Ամենեին չի բացառվում ն դա բոլորովին էլ անպատվաբերչի կաբող լինել, եքե որոշ բժիշկներ, Հատկապես նորավարտները, որոշ Ճարցերում օդավեն հրկարամլա աշխատանքայինփորձ ունեցող բուժքույրերի, սանիտարուճիների աշխատանքայինորոշ տարրերից: նշանավորթերապնտ Մ. Յա. Մուդրովնալդ առիթով եր ուսանողներինբազմիցս խորճուրդ էր տալիս, որ խելացի Բժիշկը, այսինքն նա, ով ձղտում է լրացնել իր զիտելիբներիու փորձի պակասը, ոչինչ չպետք է մանրուք Համարի: նադիր Վ.

ու

ու

ու

"7

1948, 76 7, --130--

Շատաօ. Ը

5--6.

Օ6

Օճղարծ

ՇՕ867Ը6ՕՐՕ

8թմվտ. «ՇՕ.

ԽօԱԱԱՈՒԾ»,

մեծ ուշադրություն պետք է դարձվի ավագ բուժՀատկապես Քուլրերի ընտրման դաստիարակմանՀարցերին, որոնցից մեծ կրտսեր ողջ անձնաչափով կախված է բաժանմունքիմիջին կաղմի Հատակ ու նպատակամղվածաշխատանքը,Հիվանդների րկման կուլտուրայի Հիվանդանոցի ընդսանիտարականվիճակը ն դեռնտոլողիականսկզրունքների պաշպանումը: ու

ու

Հանուր

մակարդակը,

Բժշկականդհոնտոլոզիալի անչափ պատասխանատու,բարդ

կենսակարնոր պրոբլեմները չատ Հաճախ անճնար է լինում աշխակենսագործել բժիշկների զերծանրարհոնվածության տանքի անբավարարկաղմակնրոլման Հետնանքով։ Այս առումով մեժ պատասխանատուխնդիրներ են դրվում նան առողջաու

ու

ու

պաճության կազմակերպիչներիառջն։ Առողջապաչությանղեկավար կադրերը մշտապես պետք է նկատի ունենան ալս Հանգամանքը նս, ըստ ամենայնի պետք է ջանան իրենց ենթակա բուժշիմնարկների բժշկական աշխատողներիմիջն ստեղծել նորմալ փոխճարաբերությունների մթնոլորտ:

6Ծ-ՀՕՏԱԵՏՏՀԺ

ԲԺԻՇԿԸ

ԵՎ

ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Է,

Հող տանելով մարդու առողջությանմասին, բժիշկը միաժամանակ իրականացնումէ Հասարակականֆունկցիա: նա, փաստորեն, իր առօրյա աշխատանքով պաշտպանում է ոչ միալն առանձին անճատի առողջությունը, այլ միաժամանակ ծառայում է ողջ Հասարակությանը:

Մեր երկրում մարգկանց առողջությունը եղել ու մնում է որպես Հասարակական Հարստություն ն Հետնապեսնրա պաճղանումն ամրապնդումը ունի սոցիալական Հասարակական ու

ու

առաջնակարգ նշանակություն, ՍՄԿկ 117 Համագումարի նյուքերում ընդգծվում Հետնլալ միտքը. «Սոցիալականխնդիրների մեջ չկա ավելի կարնորը, բան ժողովրդի առողջության մասին

է

ճոգ տանելը»: Դա

նշանակում է, որ բժիշկն իր գործունեությամբ դրում է բարոյաքաղաքական մեծ պատասխանատվությունՀաու սարակության ժողովրդիառջե:

բմըշ-

Դնռես իր ժամանակին ն. Ա. Սնմաշկոն գտնում էր, որ կական մասնագիտությանբարոլազիտական սկզբունքները Հավերժ անփոփոխչեն: նրանքիրենց վրա կրում են դարաշրջանի,

դասակարգային փոխճարաբերությունների կնիջը։ նվ պատաճաոր Հակամարտ դասակարգերի առկայության պայմաններում բժշկի վարվելակերպը Հարկադրաբար կերպարանափոխկան չէ,

վում է՝ Համապատասխան դառնում տիրող դասակարգերիՀակամարդասիրականէությանը: Այո՛, պատմությունը ցույց է տալիս, որ Հակամարտ Հասարակարգերումբժիշկը չատ ճաճախ

ներկայանում է որպես Հասարակության մի անդամ, որի մասնագիտականգործունեությունը վեր է ածվում սոսկ չաճույթի աղբյուրի: կապիտալն իր դրոշմն է դնում ալդ Հասարակարգի բժշկի բարոյական Հատկանիշներիվրա, ե ոչ սակավ նա կորցէ բժշկի ազնիվ մարդասիրականմասնագիտությանպրոֆեսիոնալ առանձնաճատկությունները:

նում

ու

-38.-

Հակամարտ վասակարգերի առկայության պայմաններում Բժշկությունը չի կարող լրիվ դրսնորել իր մարդասիրական ֆունկցիաները: նման Հասարակարգին բնորոշ տնտնսական, ցիալ-քաղաքական փոխճարաբերություններըբժշկին թույլ չեն սո-

ազատ անկաշկանդ իրականացնելիր մասնազիտական պարտքը՝բժշկականօգնությունըբոլոր կարիքավորներին:Դասակարգերի միջն եղած Հակասությունները, իշխող բարոլագիտա-

տալիս

ու

կան նորմերը ճեղքվածք են առաջացնումբժշկի պարտքի ու փաստացի վարվեցողության միջն, ուժեղացնում են Հակասությունները Համամարդկային բարոյական նորմերի ու իշխող բաբոլականության դասակարգային պաճանջներիմիջն:

Բուրժուսկան Հասարակարգին բնորոշ Հատկանիշներով, մասնավոր սհփականությանօզայլային» օրենքներովառաջնորդվող բժիշկը ստիպված իր մարդասիրական մասնագիտությունը ծառայեցնում է շաճամոլական, Հարստություն կուտակելու նպատակներին: Բժշկությունըես վեր է ածվում բիզնեսի բընազավառի, բժշկի աշխատանքը,նրա մասնադիտականզիտելիքներըվեր նն ածվում առուծախի առարկայի: Բժշկության՝ «մի վնասիր», «դործիր միայն Հանուն Հիվանդի բարօրության» սուրբ ու ազնիվ սկզբունքներին Հակառակ, կապիտալիստական ճասարակարգի բժիշկներից շատերը շաճաղիտական նպատակներուլձզձղում են Հիվանդի բուժումը, Հաճախ կատարում են չՀիմնավորված վիրաբուժականմիջամտությունոչ 1եր, նշանակում են բավական թանկարժեք, բայց այնքան արդյունավետ դեղամիջոցներ, Այսպիսին է կապիտալիստական օրենքը, որը օրինաչափորեն նան իր ի մեջ է Հորձ ամձնամարդասիրական

Ճասարակությանը բնորոշ բիմննսի

մասնաղզիտության ներկայացուցիչներին՝ Բժեշկներին» վ

Հարկավորէ ընդգծել,

որ

այն երկրներում, որտեղ բժիշկն իր

է Համապատասխան Հոնորար մասնավոր սկզբունքներով, որպես օրենք մեկ բժշկին ընկնող բնակչության թիվը մի քանի անդամ ավելի է, քան սոցիալիստական Հասարակարգում:Դա ավելի մեծ թվով այցելուներունե-

աշխատանքի Համար

ստանում

նալու մի յուրաճատուկ օրինաչափություն է ն պաշտպանվումէ բժշկական տարբեր կազմակերպություններիկողմից: Փաստորեն այդ երկրներում բոլորովին չաճագրգոված չեն բժիշկների Քվի ավելացմամբ: -13:-

Միննույն ժամանակՀայտնի են

ոչ

քիչ դեպքեր, եր

կապի-

իր կոչումը, բժիշկը, մոռանալով կություն-

տալիատականձասարակարդի եր մասնագիտական բարոյագի ները, ուղղակի գորժարքի մեջ է

մատնում դեղատներիղեկավա-

քանկարժեք դեղամիջոցներարտադրող ձեռնարկաՀետ. դրանից ստացած շաճույքը բաժանում են իրար մեջ, Ավելի անմարդկային ու Հակաառողջապաչականէ, հրբ ոեկլամի են կնթարկվում բացաճայտ վնասակար դեղամիջոց-

բության տերերի

ն

նձրը: 0րինակ, թալիդամիգ(Կ--12) սլատրաստուվը,որն արտադրվում էր ԳՖՀ-ում, որպես Հանգատացնող դեղամիջոց, անուղղելի վնաս Հասցրեց ժողովրդին: Այդ «դեղամիջոցից» օզավող կանանց սերունդն խեղանդամվեց:նրանցից երեխաներըծնվում լուրջ արատներով բնածին այլանդակություններով։ երկար ժամանակ թալիդամիդ արտադրող ֆիրման լուռ մունջ շարունակում էր «սն գործը», մինչն որ ողջ Հասարակությունը Քրեական գործ Հարուցեց նրա թողարկիչների դեմ, Դատական մարմինները մի բանի ամիս շարունակ զբաղվեցին այդ ողբերդական գործի քննությամբ: Ավելի քան 50 խեղանդամերեխաներ այդ Հանցաղործությանլուռ վկաները դարձան: կապիտալիստականճասարակարգի բժիշկը, ընկնելով չաՀույքի մրցավազքի հտնից, Հիվանդին Հաճախ ավելի մեծ քանակությամբ դեղորայք է դուրս գրում, քան դա անծրաժեշտէւ Երբեմն էլ դեղագործական ընկերություններն ուղղակի վարձում են բժիշկներին՝ իրենց արտադրանքը պրուլազանդելու նպատակով: Ռրոշ բժիշկներ անգամ դեղատոմսի վրա նշում են, թե ճատկապես որ ֆիրմայի թողարկածդեղամիջոցըպետք է վերցնել տվյալ ՀիվանդությանՀամար: էին

ու

ու

Գաղտնիքչէ, որ այսօր կապիտալիստականզարզացած երկբրներում քիմիադեղամործական ընկերությունները մտաճողված են առաչին Հերթին գերբարձր շաճույթ ստանալու ձղտումով, նույնիսկ եքն դա իրագործվում է ի վնաս Հիվանդների

առողջության: Դրա վկայությունը կապիտալիստականաշխարճում դեղանյութերի տեսականուգնալով մեծացումն է ն գների տասնապատիկբարձրացումը: Հօղուտ դեղամիջոց արտադրող ընկերություններիծավալվում է այնպիսի ոհկլամ, որ մարդիկ ակամա Հրապուրվելովդրանցով, սկսում են գնել ն օգտագործել նույնիսկ իրենց Համար ոչ ալնրան անրաժեշտ դեղանլութեր: -յգ.-

Մոնոպոլիաներըմտածված խառնաչվոթ են ստեղծում դեղանյութերի տեսականու մեջ ու դեղանյութերի շուկան ողողում կն Հակալական քանակությամբ պատրաստուկներով, որոնցից շատերին չեն Հասցնում ծանոթանալ անգամ բժիշկները: Այսպես, 60000 արբեր օրինակ, Մեքսիկալում դյոլություն ունի շուրջ դեղատեսակ, այն դեպքում, երբ բժիշկներն իրննց պրակտիկաեն Հիմնականում դրանցից յում, որպես կանոն, օգտագործում 200--300-ը' Այս առումով Հետաքրքրականտավլալներեն բերԵ. նվչարենկոյի Հոդվածում: Այնտեղ նշվում է վում լրագրող ԱՄՆ-ի Լոս Անջելեսքաղաբի այսպես կոչված «Սքրես կլինիկատիրող յում» բարքերի մասին: Ամբուլատորտիպի այս բուժՀիմնարկ դիմած բոլոր Հիվանդները,անկախ այն բանից, ըն ինչ գանգատներէն ներկալացնում, ղուրս են զալիս միննույն՝ կուաալյուդ կոչվող պրեւլարատի դեղատոմսերով Ուժեղ քնաբեր ճատկությամբ օժտված

այս

նյութը,

որը

այլ

կերպ

կոչվում

«զվարճացնող դեղաճաբ», կամ «կու-վիտամին», վերջին ԱՄՆ-ում:

է

ժամա-

Ըստ

նակներս դարձել է ամենամոդայիկ դեղանյութը որում Հիվանդը «Սթրես կլինիկա» այցելելու ն դեղատոմս ստան Հետո է 100--150 դոլար, էլ դեղատանը նալու Համար մուծում 20--30 տարնլով լ

դոլար, դոլար,

ստանում

է

կուտալյուդի

Լլուդ,

45 Հար:բ

Սկսած

թվականից ամենալայն մասշտաբներովոհկլամի էր ենքարկվում այս դեղամիչոցը, սակայն բոլորովին վերջերս պարզվեց, որ նա ոչ միայն առանձնաճատուկ արդլունավնտությամբ Հե օժտված, այլ ուղղակի սովորական նարկոտիկ է ն անուղղելի վնաս է Հասցնում օրգանիզմին:

Բնակչության առողջության նկատմամբ Հանցագործ վերաբերմունքի օրինակ է նան ճապոնական օտանաբն սնյակի» ն «տակեդա լակուխին» կոնցեռնների զործուննությունը, որոնք առանց Համապատասխանստուգումների սկսել էին աղեստամոքսային Հիվանդությունների Համար նախատեսված «կուինոֆորմ» դեղի արտադրությունը: Սակայնշուտով պարզվեց, որ այդ «դեղը» անդամալույծ է դարձնում մարդկանց: Դրա օգտաէ ոտքերի գործումը ճանդեցնում անդամալուծման, տեսող թյան կորստի ն այլ ծանր Հնտնանքների:«Ամոն» անունը ստաԷԹ.

սառ

աթո Խօւմաճք

«ԻԼոնատոծոճտ 123614» 11/61 1981. «ԽՉԽՇՕԽՕՐԵՇԵՅՑոքճողտ», 25/7 1981. --185--

այս Հիվանդության զոչերի րիվը Հազարի'ւ

ցած

Հասնում

է ավելի

քան

ԱՄՆ-ում

առողջապաչության քաղաքականությունը Հիմնականում կարգավորվումէ ամերիկլան բժշկական ասոցիացիայի (ԱԲԱ) կողմից, որն ստեղծվել է 1948 թվականին: հր առաջին փաստաթղթերումԱԲԱ-ն Հոչակեց իսկական բժշկությանը բնորոշ մարդասիրականմի շարք սկղբունքներ, Սակայն անցան տարիներ ն բժշկական այդ կաղմակերպություննառաջիննինքը ակսեց խախտել իր դեկլարացիոն սկզբունքները: ներկայումս ԱԲԱ-ն իր մեջ միավորում է մասնավոր պրակտիկայովզբաղվող շուրջ 200 Հաղար բժիշկներ: եվ լատաճական չէ, որ բնակչության առողջության պաճպանման դործի բարելավման ամեն մի առաջադեմ զաղավար անմիջապեսլուրջ արպելքներիէ Հանդեպում ԱԲԱ-ի կողմից: Այսպես, երբ 1949 թվականին ԱՄՆ-ի պրեզիդենտ Տրումենըմտադրված էր իրականացնել բնակչության որոշ խմբերի մասնակի բժշկական ապաճովագրություն,ԱԲԱ-ն անմիջապեսգործի դրեց իր Հակաղդեցությանմիջոցները ն կարողացավ Հասնել այդ նախազծիձախողմանը:

թվականին դեմոկրատ է. Ֆորանդը կոնգրես մտցրեց օրենքի նախագիժ՝ 65 ն բարձր տարիք ունեցողների պետական բժշկական ապածովազրության մասին, սակայն ԱԲԱ-ն նորից կարողացավ անմիջապես ներազդել պրեզիդենտ էլզենչաունրի վրա ն խանգարել այդ ծրագիրը նս: Այդպիսի օրենբ չկարողացավ ընդունել նան պրեզիդենտ Քենեդին: եվ միայն պրեղիդենտ Ժոնսոնին Հաջողվեց ԱՄՆ-ի կոնգրեսում ընդունել այդ օրենքը, որը Հայտնի է «Մեդիկեր»անվամբ: «Մեդիկերի»ընդունումը, ինչպես ն սպասվում էր, ԱԲԱ-ի կողմից ընդունվեց սվիններով: Այդ օրենքի ընդունումը դիտվում էր որպես լուրջ «մաճափորձ» Բժիշկների Հոնորարների դեմ, որպես «բնակչության կողմից աղատակամ բժիշկ ընտրելու դեմոկրատական սկզբունքի» կոպիտ խախտում։ ԱԲԱ-ն սկսեց բժիշկների շրջանում եռանդուն պրոպագանդա ծավալել «Մեդիկների»դեմ ն մինչն օրս շարու-

նակվում է

այդ

պայքարը:

Ամերիկացի պրող-սոցիոլոգ Մարտին Գրոսի «Բժիշկներ» 1966 թվականին, նշվում որը Հրատարակվելէ ԱՄՆ-ում է. «Ամերիկացիմիջին բժշկի տիպիկկերպարըՀասկանալու չագրքում,

«Ավանգարդ»,5-ը մայիսի 1983 ը: -136.-

մար առանձնապեսկարնոր է գիտենալ,

որ

մասնավոր պրակ-

տիկայում նա բացարձակապեսգործում է առանց վերաճակողուԹյան ն թողնված է իր տնօրինությանը»: Բժշկության մասնավոր սեփականատիրական սկզբունքը Հատկապեսբնորոշ է ԱՄՆ-ին: Այնտեղբժիշկն ակամա դառնում է մասնավոր սեփականատնը, որն իր ֆինանսական վիճակն ապաճովում է Հիմնականում Հիվանդների Հաշվին: Բժշկականօգնության բարձր արժեքը, որն անընդճատ աճում

է, բնականաբարբերում է մրցակցության առաջացման:Բժիչկ-

ներից շատերը կոմիսիոն վճարներ են ստանում Հիվանդներին առավել քանկ դեղամիչոցներ դուրս գրելու Համար: Մասնավոր սեփականատիրական Ճիմունքներովաշխատող բժիշկները, Հատկապես ԱՄՆ-ում, ձգտելով պաճշպանելիրենց բարձր հկամուտները, բացաճայտորենՀանդես են դալիս կադրերի թվաքանակի ավելացման դեմ

իշարկե, կապիտալիստականերկրներում էլ կան ոչ քիչ Բժիշկներ, որոնք պայքարում էն առողջապաճությանպետական Համակարգի, պարտադիրպետականապաչճովագրությանՀամար, սակայն այլս առաջադեմձղտումները դիմադրության են Հանդիսլում տիրող կարգերին, առաջին Հերթին, բժշկական կորպոբացիաների կողմից: Վերջինս,ինչպես արդեն նշվեց, Հատուկ է ԱԲԱ-ին, որ իր մեջ միավորում է ԱՄՆ-ի մասնավոր պրակտիկայով զբաղվող ճամարյա բոլոր բժիշկներին: նույնիսկ Անգլիայում,

ուր

թվականից Հիմնված է

առողջապաչության պետական Համակարգ, մեֆ չափով տարածված է մասնավոր բժշկական պրակտիկան: Այսպիսին է կապիտալին ծառայող բժիշկների բարոլականության սոցիալականէությունը: Հասարակարգում, որտեղ անվճար բարձՍոցիալիստական բորակ ու Հանրամատչելիբժշկական օգնություն է ցույց տրվում ողջ բնակչությանը, բոլորովին այլ «Հարաբերություններեն ստեղծվել բժչկի ու Հիվանդի միջե: Սոցիալիստական Հասարակարգում, ինչպես արդեն նշվել է նախորդ բաժիններում, բժշկի վարվեցողությունը, իր մասնագիտական պարտքի կատարումը խարսխված են ոչ միայն բժշկի մասնագիտության մարդասիբական ավանդույթների, այլ նան բարոյագիտական իդեալների ւՇ

7.

Վախ.

Ըօօրեատի ոք,

ԽՆ, 1974,

18.

անդամներն ունեն իրենց վրա: Մեր Հասարակությանբոլոր առողջությունը պաճպանելու՝ՍՍՀՄ սաշմանադրուցյամբ երաշխավորված իրավունք: 1942 քվականի մայիսին, Հանդես գալով Մոսկվայի առաջին բժշկական ինստիտուտի ուսանողների առջե, ն. Ա. Սեմաշկոն նշում էր. «Մեծ ու պատվավոր է բժշկի խնդիրի սովետական երկրում: նա կոչված է ամրապնդելու սոցիալիստական Հասա-

ու առողջութ հակարգի աչխատալորներ Հիմքը՝ այսինքն Սոցի՛ նակությունը»:

արմատապես փոխվել Բժշկի ններում

րակարգի պայգործունեության սո-

է

նա Հանդես է գալիս ոչ ցիալական նպատավկաուղղվածությունը: միայն որպես Հիվանդ մարդուն օգնություն ցույց տվող մասնապետ, այլ, առաջին Հերթին, իր գործունեության Համար գլխավոր նշանակետ է վերցնում շրջակա միջավայրի առողջացումը, բազմաթիվ Հիվանդությունների կանխարգելումը, նա իրավունք չունի ամփուիվել միայն իր մասնագիտուքյանննղ շրջանակնեբում, անտարբեր մնալով Հասարակության Հոգանրին պաու

Հանջմունքներին։ Հենց փոխում սոցիալի

արմատապես այսժանգամանք միայն կարգի սոցիալական բժշկի

է Հասարակարգի բժշկի Համեմաէությունը կապիտալիստական

տությամբ. Սոցիալիստական Հասարակարգի բժիշկն իր աշչի խարճայացքով, գործունեության նպատավկաուղղվածությամբ կարող ոչնչով Համեմատվել դ մասնագետի Սոցիալի կարգը մեվերափոխում է բժշկի ժացնում է նրա գործունեության շրջանակները: Սոցիալիստական Հճասարակարգիբժիշկը պետք է լինի բազմակողմանիորեն ղարդգացած, իր գործն իմացող մասնագետ, մարդու առողջուքյան երջանկության Համար պայքարի գործում Հասարակության ակտիվանդամ:

գրայման Հետ.կապիտալիզմի արան մտածողությունը,

աշխ

ու

Սովետական իրականության մեջ միանգամայն օրինաչափէ Բժիշկների կողմից իրենց պարտականություններիխոր գիտակումը Հասարակության Հանդեպ, իրենց առօրլա գործունհուքյան ընքացքում այղ զգացումով են ղեկավարվում սովետական առողջապաճությանբազմամիլիոն աշխատողները, ԳԴՀ մասնագնտներԳ. էմանը ն ն. Շպարըխոսելով սոցիալիստական

«Յձ

Խռոնաաած

տտղքե», 1947, 5

20-21

ֆունկցիաների մասին, նշում Ճասարակարզումբժշկի դերի ձն. «Սոցիալիզմի ժամանակ բժշկի գործունեությունը Հողատաէ րությունն Հասարակությանառողջությաննկատմամբ: Բժիշկն անմիջականորենծառայում է Հասարակությանը, նրա աշխատանքի որակի մեջ մեժ չափով արտացոլվում է մարդու առողչության նկատմամբ սոցիալիստական Հասարակարզի Հոզատաբության ողջ մակարդակը»: անշաճաԲժիշկը մեր Հասարակությանակտիվ անդամն է խնդիր ծառայում է Հասարակության շաճերին։ եվ պատաչական չէ, որ սովետական բժշկի վարվեցողության բարոլական գնաՀատման մեջ չափազանցմեծ տեղ է զբաղեցնում Հասարակական կարծիքը: Սովետականերկրում բժշկի վերաբերմունքըՀիվանդի նկատմամբ ձեռք է բերել Հասարակական մեծ ոնզոնանս: Մեր Հասարակությունն իր բնույթով չի կարող անտարքեր մնալ այն Հարցերին, թն ինչպես է բժիշկը վերաբերվում իր ալարտքիկատարմանը, ինչ մոտիվներով է նա ղեկավարվումիր առօրյա զործուննությանմեջ: ու

ու

Մեր Հասարակություննակտիվորենքննադատում դատաէ այն բժիշկներին, որոնք իրենց աշխատանքիընքացպզարտում Հասարակարզին բնոքում տուրք նն տալիս կապիտալիստական ըոչ խորթ բարքերին Սովետական երկրի Հասարակայնությունն երավունք ունի լուրաքանչյուր բժշկից պաճանջելու սեփական սլարտականումյունների անբասիր կատարում, Հիվանդի ճակաու

տազրի Հանդեւլ պատասխանատվությանզգացում:

Այո՛, մեզ

մուտ

Հասարակության կողմից դատապարաման

ու

պարսավանքիէ ենքարկվում մարդու նկատմամբ անճոգի անմարդկային վերաբերմունք ցուցաբերող, իր պարտականությունների մեջ քերացող, աշխատանքիարատավոր ոճ ունեցող ամեն մի բժիշկ: Հասարակությանկարծիքր մեր իրականության մեջ չափազանցմեծ ժանրակչիո ուժ է: Այն ունի դաստիարակիչ ճսկայական նշանակություն: նվ լատաճական չէ, որ Հասարակության առջն իր լուրաբանչյուր արարմունքի Համար բարոլաէ կրում ամեն մի բժիշկ: կան մեծ պատասխանատվություն Խոսելով Հասարակության Հանդեպ բմչկի պարտքի պատասխանատվությանմասին, լե: նշանավոր բժիչկ-փիլիսուվա ու

ու

ու

Բ, Չու, 7 1ոզգք. 8քոս մ տոնա Շճօթոու: «Նառղծուն», ՇօՓոտ, 1978, 6. 165.

ԸՕԼԱ117116ԸՂԱՎՇԸԽՕԽ

Օ61լ66186

Վ. Բեգանսկինայսպիսի միտք է արտաճայտում. մարդը նրա Համար չի սովորում, որ դիպլոմ ստանա ու աշխատավարձ:նա Ա սովորում է այն բանի Համար, որպեսզի գիտենա,կաբողանա, Քասկանա(ընդգծումը մերն է.-- Վ. Ա., Ա. Հ.) ն իմանալով ու Հասկանալով օգուտ բերի Հասարակությանը:Գիտությունն Հասարակության բարօրություն՝ աճա այն իդեալները, որ պետք է լուսավորեն բժշկի կյանքի ճանապարձը:

Ինչպես արդեն ասվեց, բժշկության դերը չափազանցմեֆ է Հասարակությանկյանքում: նա կատարում է կարնորագույն է ցիալական ֆունկցիա: ղջասլաճությունը դասվում ժողովրդական տնտնսության այսպես կոչված ոչ արտադրողական ոլորտին, այսինքն՝ բժշկի աշխատանքը չի կարելի չափել կիլոգրամով կամ մետրով: բայց դա միայն առաջին Հալացբից է այդպես, հրականումբժշկի աշխատանքնէլ է տալիս Հասարակականորեն օգտավետ արդյունք, բազմապատկում է երկրի Հարատությունն Հզորությունը: Բժշկի աշխատանքը, փաստորեն, խտացված, բլուրեղացված ամփոփվում է լուրաքանչյուր գիտնականի աշխաբանվորի կոլտնտհսականի,ինժեների տանքի արդլունքում։ Այս առումով չի կարելի չՀամաձայնել 1 նշանավոր Հեղափոխական-դեմոկրատ ն. Գ. Չեռնիդարի շեսկու միանդամայնճիշտ տեղին ասված ճետեյալ խոսքերին. «Բժշկի աշխատանքն ամենաարտադրողական աշխատանքն է: կամ Պաճպանելով վերականգնելովառողջությունը, բժիշկը Հասարակությաննէ Հանձնում բոլոր այն ուժերը, որոնք կոչնչանասո-

Ճիշտ է,

ու

ու

ու

ռուս

ու

ին առանց նրա

Հողատարության»ն

Բժշկի գործունեության էությունը, նրա աշխատանքիՀասաէ նան կական նշանակությունը արտացոլված Շ. Ռաշիդովի գրականությանմեջ: ԱՀա մի քանի տող «Հզոր ալիք» վեռլից.

գեղարվե

դան

«Չկա ավելի շնորչակալ մասնագիտություն,քան բժշկի մասնագիտությունն է: Բժշկի ձեռքերում Հիվանդների կյանքն է, նրանց զգացմունքների մտքերի Հակայականաշխարձը,նրանց ապագան խիզախումները: եվ եքն ինձ Հնարավորլինի փրկել ճարտարապետիկյանքը ն դրանից Հետո նա մի Հոյակապ շինք կառուցի, ինձ կթվա, թե այդ շենքը ես եմ կառուցել նքնեիմ ու

ու

)

տօտշն

Օ6օ66յօօւ

81,

1973,

ոքօոճոճողեւ Ը

53.

8օոքօօ08

3Յդօքթ0տ5ղ օքեղտ

Յոօքօտեւտ

կողմից մաճվան ճիրաններից պոկված գրի,

կլինի

դա

նան

մի գեղեցիկվել

գրողը

իմ վեպը:

Բժիշկն աննկատ մասնակիցն է այն բոլոր գործերի, ինչ կատարում են նրա կողմից փրկված մարդիկ»: Իր գործունեությամբ բժշկական աշխատողը նպաստում է մեր՝ կոմունիստական Հասարակարդկառուցող ժողովրդի, առողջության ամրապնդմանը, ստեղծում ուրախ

ն

երջանիկ կյանքի

նախադրյալներ: Խոսելով առողջապաճության էկոնոմիկական արդյունավետության մասին, ակադեմիկոս Ս. Գ. Ստրումիլինը նշում է. «Բժշկականնպատակներով ծախսված 100 ռուբլու դիմաց մենը ստանում ենք 220 ռուբլու ժողովրդական նոր ստեղծված եկամուտ: Այստեղիցպարզ է Հետնությունը. բուժական արտադրամասը մեր երկրում տալիս է զդալի ժողովրդատնտեսական էֆեկտ աշխատուժի վերարտադրությանճոդվածով»': Այո՛, ժամանակակիցՀասարակության մեջ բժիշկը չափազանց կարնոր, Համապետականմասշտաբի ֆունկցիա է կատաբում: նա բուժում է մարդկանց, վերականգնումնրանց առողջուԹյունն աշխատունակությունը,կանխում է վաղաժամ մաշն ծերությունը, երկարացնում է կլանքի միջին տնողությունը ն Բարենպաստաղդեցություն է գործում դեմոդրաֆիկ պրոցեսների ու

ու

բնակչության ֆիզիկական զարգացման վրա: նվ այդ բոլորը միասին վերցրաժ, վերջին Հաշվով, նպաստում են մեր Հասարակության տնտեսական պոտենցիալի մեծացմանն ու բազմաու

Կատկմանը: Այս ամենը ստեղծում է բժշկի պատշաճ Հեղինակություն Հասարակության շրջանում: եվ միանդամայն տեղին Մ. Ի. կալինինը իր ժամանակինընդդժում էր, որ ամեն մի բժշկական Հիմնարկության, ամեն մի բժշկի եղինակության նվաճումը զետք է դիտվի ոչ միայն տվյալ բժշկի անձնականգործը: Դա միննույն ժամանակ մեժ կարնորություն ներկայացնողպետական դործ է, որովչետն

դրանով բարձրանում է սովետական

Բժշկության Հեղինակությունը ժողովրդի մեջ: Բժիշկը կատարելով բուժական ֆունկցիա, օդնում է ոչ միայն Հիվանդին, ալ նան արտադրությանը, Հասարակությանը, պետությանը:

2Շ

թ.

Ր

թռասծօօ.

Շօճքումթ

օօ«տաթատ 13.

ԻԼ,

1980,

Շդյոաաատ. Ա9095ւտ ափը «ԷԹդշոտ», 1973,

5--11

-1զլ-

օ.

50--51.

սօոնքջ.

ՇՕՇՉՅԾՀա6«7

ԲԺԻԾԿԸ

ԵՎ

ՕՐԵՆՔԸ

ՄարդկայինՀասարակությանկյանքի ողջ ընթացքումբժշկի վարվեցողությունը կարգավորվել է տարբեր օրենսգրքերով ու բազմաթիվ կոդեքաներով։Այդ մասին Հանգամանորենխոսվեց «Բժշկաէթիկական Հալացքներնանցլալում» բաժնում: Տարբեր ժամանակների տարբեր երկրների օրենսդրականակտերում տեղ գտաժ դրույթներնունեցել են իրենց սպեցիֆիկ առանձնաՀատկութլուններն մանրամասները, սակայն նրանցընդճանուր եմաստը միշտ էլ գրեթե նույնն է եղել: Դրանքունեցել են Համանման պաճանջներբժշկի ֆիզիկական, բարոյական, ինտնլեկտուալ Հատկանիշների,ինչպես նան վարպետության գործելակերոլիանաղարտության նկատմամբ": ու

ու

ու

Բժշկական գործունեության

6առանձնաճատկությունները,

Հատկապես ալն իմաստով, որ բժիշկն ամեն կերպ ձգտում է քեթնացնել Հիվանդի տառապանքները,նրան ազատել վերաճաս մաՀից, նախկին ժամանակներումայնպիսի կարծիք էին ստեղծել, որ ընդճանրապեսչպետք

է մոքարվվի Բժիշկն Քրեակ վության իր մասնագի ճամար: Այսպիսիտեսակետի իջե ա էին, ների սխալների Մ-

ռր

բժշկի անճաջողությունների

ամենագլխավոր

ու

դատավորըպետք է լինի Հենցիրեն՝ բժշկի խիղճը:

իրականում,սակայն, դա ամեննին էլ այդպես չէ, քանի որ եր գործը սիրող, իր պարտականությունների կատարմաննազԲժչկի մասնագիտությանՀետ

Է

կան

ու

իրավական Հարցերը, տժշմ

առնչվող

Բնի

.-

( նազարձքյան,1929 թ. 11 Փ Օրքքոօտ,,1966, Փ 1Օ Ծշքոոօտառա,1920, 1 Փ. Խքուօտ, 1972, 1. Ո. Էքօաօո,, 1926, 11. Շ. Շո 1981): ն

կան

ու

ն

իրավաբանական)ԱԱ

--142--

ած

են

մեջ (ն. Ն

նրվորեն ու բարեխիղճ վերաբերվող ազարավոր բժիշկների անԹվում Հանդիպում են ն այնպիսիները, որոնք անչոդի ուք վերաբերմունք են ցուցաբերում ճիվանդի Հանդեպ, իսկ երբեմն էլ քուլլ տրված մասնագիտական տգիտության Համար ձնքակա են ոչ միայն բարոյական ու Հասարակական պարսավանքի, այլ ետք է պատժվենօրենքով» Այո՛, եթե բժիշկը կոպտռրեն խախտում է իր գորժուննուքյունը կարգավորողկանոնները ն բախվում է օրենքի Հետյ նա պետք է քրեականպատասխանատվության ենթարկվի այնպես, ինչպես օրինազանց մեկ այլ մասնագետ: ու

Բացի այղ, ճիշտ է ճազվադեպ, բայց պատմությանըճայտնի ճն դեպքեր, երբ բժշկական գիտելիքներն օգտագործվումեն Հանցավոր նպատակներով,ընդճուպ մինչն բուժման պատրվակով կանխամտածվածսպանություն կատարելը: Օրինակ, անցյալ դարի երկրորդ կեսում աշխարչով մեկ տարածվեց ֆրանսիացի Օգտվելով իր մասԲժիշկ Պոմերեյի Հանցավոր արարքիլուրը: նագիտական գիտելիքներից,շաճադիտականնպատակներիցելնելով նա թունավորեց իր սիրուշուն ն զոքանչին: նման մեկ այլ թվականին, բժիշկ դեպք կատարվել է Ռուսաստանում՝ Պանչենկոլի կողմից: Ոմն դե կասսիտիիցխոշոր վարձատրություն ստանալով,նա իր Հիվանդինկանխամտածված ձնով սպանեց՝ նրան թունավոր նլութ ներարկելով: ՊատմությանըՀայտնիէ նան 60-ական թվականներինԱՄՆ-ի Միսիսիպիի նաշանգի 0Օվերտոնքաղաքում կատարվածցնցող Հանցագործությունը՝ բժիշկ Խելլի կողմից կանխամտածվածձնով 18 նեգր կանանցսպանությունը: Բժիշկը օճանդատացնողղեղամիջոցի» անվան տակ նրանց ներարկել էր վակցինայի մաշացու դոզա: ՍպիտակխալաթՀագած այդ բարբարոսը լկտիաբար իր արարմունքը մեկնաբանում Վր այսպես. նեգրերին իրենց տեղը ցույց տվող ամենալավ մինրանց սպանելնէ» Այո՛, պատմությանըՀայտնի են դեպքեր, ե այն Լլ ոչ քիչ, ամենամարդասիրականմասնագիտության բավորություննել գործվել ճակարժշկակ

ջոցը

նրբ

նն Համար: նպատակներով, Հանցավոր արարբների

ԱՀա քն ինչու բժշկականմասնագիտական իրավախախտումները կանխելու Համար օրենքըպաճանջումէ մանրակրկիտվերլուծության ենքարկել անճաչողակ բուժման լուրաքանչլուր դեպք ն անճրաժեշտպատասխանատվության ենթարկելբժշկին, եթե

ճիվանդությանանբարեճաջողելքը պայմանավորվածէ բժշկի ե, առավել նս, նրա ճանցավորդորժուոչ Շիջտ գործելակերպով նեությամբ: Սակայն Հարկավոր է գիտենալ, որ անբարձճաչող վախճանունեցող դեպքերիմասնագիտական իրավաբանական դնաձատումըայնքան էլ դյուրին չէ, քանի որ այստեղ նշանադություն կարող են ունենալ բազմաթիվու բազմազանդործոններ" ակսած բուն Հիվանդությանծանրությանաստիճանիցմինչ չե բժշկական սխալներն մասնագիտականիրավախախտումները: ԲժշկականպրակտիկայումՀամեմատարար Հաճախ են չանդիսլում բժշկականսխալները,ըստ որում «բժշկական սխալ» արտաճայտությունըբժշկական աշխարձում Հաճախ ճիշտ չի մեկնարանվում։ Հարկավորէ գիտնալ, որ բժշկական սխալը սովոդիտվում է որպես բարեխիղճ մոլորություն, եթե ովյալ խարար դեպքում բացակայում է բժշկի անփույթ քեքնամիտ վերարերկատարմանը, այլ կերպ մունքն իր պարտականությունների ասած" բժշկական սխալ են ճամարվում այն դեսլքերը, երբ բժիշկամ բուժելու ընքացքում ախտորոշելու կը Հիվանդին ունենում կանություններիբարեխիղճ կատալ իր ներ է ման չեն բխում Հիվանդի նկատմամբ պայմաններում ն անՀոգի անփույթ վերաբերմունքից: Այդ սխալները շատ Հաեն օրլեկտիվ պատճառներ Դրանք պայմանաճախ ունենում վորված են լինում մի դեպքում բժշկի ոչ բավարար ճմտությամբչ մեկ այլ դեպքում՝բուժական ախտորոշիչմիջոցների թերի լինելով Հիվանդության ընթացքի բարդությամբ: Այսպիսով,իր գործունեությանմեջ սխալ կարող է թույլ տալ նույնիսկ ամենաբարեխիղճ փորձվածբժիշկը, որը օգնության ձեռք է մեկնում Հիվանդին, սակայն ցուցաբերում է շտապողականություն ե լրիվ չի կարողանում գնաչշատել Հիվանդի օբյեկսիվ վիճակն ճիվանդությանընթացքի առանձնաճատվություննճրը: Քիչ չեն դեպքերը, երբ Հիվանդին փրկելու Համար բժշկի տակ լինում է մի քանի րուլե, ն ալդ կարճ ժատրամադրության մանակաչատվածումբժիշկը պետք է կարողանա ընդունել իր ու

ու

ու

պ

դրանը

ու

(րիզո

ու

ու

ու

ու

դեռլքերու Այասի գործելակերպի ճիռորոշում» Արարա արարո բժշկին Մեր ուղեկցել միակ

ու

Ի

նագի

կարող

են

կա

նշանավորվիրաբույժ Ս. Ս. Յուդինը ալս կապակցությամբգրում է. «Իմ վիրաբուժականդորժուննության 35 տարիներիընքաց--144-

քում թույլ եմ տվել 5--6, նույնիսկ մեկ տասնյակիՀասնող այնպիսի ողբերգական սխալներ, որոնց մասին չեմ կարողանում: մոռանալ տասնյակտարիներանց: նրանք այնպես լոր են ցընցել իմ զիտակցությունը, զզացմունքն ու խիղճը, որ Ճիշելով այդ մասին, ես դրանք նորից վերապրում եմ, ինչպես երեկ, ինչպես

այսօր»: Բժշկականսխալների մասին բավականինճիշտ ն դիպուկ է գրել նան ի. Ա. կասիրակին.«Բժշկական սխալները կազմում են բժշկության լուրջ Հավերժ ակտուալ պրոբլեմը: Հարկավոր է ընդունել, որ ինչքան էլ կատարյալ լինի բժշկական գործի դըրվածքը, դժվար է սլատկերացնել գիտագործնականմեժ փորձ ունեցող, փալլուն կլինիկական դպրոց անցած, անչափ ուշադիր ու որեէ բժշկի, որն իր գործունեունյան մեջ կարողանա լուրջ անսխալ ախտորոշել ճիվանդին ն ալդքան էլ անսխալ բուժել նրան, կատարելիդեալականվիրաճատություններ»:: Այո՛, բժըշկի գործունեության Համար այսօր էլ, գիտատեխնիկական Հսկայական առաջադիմությանպայմաններում,բնորոշ է լատինական. «ԵՐՒՎոՑ հստճոսոտ օտ ճին ասացվածքը. (մլխալվելըմարդկային է): Բժշկականսխալն այնքան ճին է, որքան «ին է ինքը՝ բժշկությունը: Լենինգրադցիդատականբժիշկ Յու. Զալմունինը 25 տարվա ընքացքում մանրամասնորեն վերլուծել է բժշկական «քրեական»2000 գործ, դրանց 80 տոկոսը չի Հիմնավորվել կամ ու

կապված է եղել ախտորոշման

ու

րավորություններիՀետ":

բուժման

բավարար

ոչ

Հնա-

Ի տարբերություն մասնագիտական սխալների, որոնց մասին նշվեց վերնում, բժշկի գործունեությանանրարեճաջողելքը որոշ դեպքերում որակվում է որպես մասնագիտականիրավախալխտում: Վերջինս արղեն ղուտ իրավաբանականկատեգորիա է ն նրա Հեղինակը ենքակա է Համապատասխան պատասխանատրվության։ Բուժման անբարեճաջողելքր որակվում է որպես մասնագիտականիրավախախտում,երբ առկա է բժշկի անչոգի. անբարեխիղճվերաբերմունքը Հիվանդի կամ էլ իր մասնաքաղաքացիական պարտքի կատարման նկատգիտական ու

ու

մամբ: Այսպիսով, բուժման անճաջողակ ելքը

Ը

Շ

Օհո.

/.

էոշասքաւսն. Օ

է.

Շու

8քճվը.

Քոտոեոստաււմ

Ճոթյքոճ

8քճզծտճոտամ

«Առոուկլումմոտ

1,

1908,

11, 1970,

125612»,

օ

Ը

դգնաճատելիս»

26/1 1977 -145.-

--

էքիկա Ոժշկական

առաջին Հերքին, պետք է պարզել ցուցաբերածբժշկական օգՖուքյան ճշտությունը ն անթերի լինելը: նքե օգնությունը ցուց է տրվել ժամանակին ու տեսակետից ճիշտ, ապա դառնում րեճաիրավարանորենարդեն անիմ ջող ելքի պատճառները անճրաժեշտությունը: Բժշկականգործունեության ճշտությունը կամ սխալ լինելը, սոայդ թում ն ցույց տրված բուժօգնության է դատարժշկական փորձաքննակ ճանձնաժողովներիկողմից: Ըստ որում այդ ճանձնաժողովիիրաՎլասությանմեջ չի մտնում բժշկի մասնագիտական Դա ցի մակարդակի կատարվում քննությունների ն ուսանողի գիտելիքների ստուգման այլ Ճեերի միջոցով: Դատարժչկականճանձնաժողովի խնդիրների է բժշկի որակավորմանառտիճանի որոշումը՝ իր անջ մտնում աշխատանքայինստաժի, մասնագիտացման ու պաշտոնական Պիրջի Համապատասխան: Ուրիշ կերպ ասափ բուժման անրբալեճաջող ելքի պատճառը որոշելիս փորձաքննությունը պետք է ելնի որոշակի մասնագիտականորակավորում ունեցող բժշկի

մասհաղիագա

աաա

վորաբար պարզաբանվում որոշումը:

աի

անճչտուք

գիուլիջ էի

«բյեկտիվ Հնարավորություններից:

Հասկանալիէ, որ բուժման անբարնչաջողելքերի բժշկական իրավաբանականգնաչատումը որոշակիորեն կախված է նան Բժշկագիտության զարգացման մակարդակից: րժչկական զիտության առաջընթացիճետ մեկտեղ ի Հայտ են գալիս բուժման ու ախտորոշման նորանոր մեքոդներ ու եղանակներ, որոնք ե ընդլայնում են բժշկության Հնարավորություններըե ինչ-որ չափով կարող են սաճմանափակել բժշկական սխալների Հնարաու

վոր Դոաքերը: ղների ճակաիրավակ բարմունքները կարելի 4 ստորաբաժանել վարմի քանի իմբի՝ Հանցաղործութ Բուժ

չական կարդապաճականզանցանջներ ն երավական խախտումներ: Համապ կներին էլ ու

քաղաքացիական-

շլած իրավախախտո տե

կատմամբ են պատժաէ լինում բուժաշխատողի միջոցներ: Որոշ դեպքերում ճարկ նկատմամբ կիրառել գույքային սանկցիաներ (օրինակ, դրամական Հատուցում ճիվանղանոցալին կաճավորանքի ու ապարատուրայի փչացման, դեղորալքի անտնտեսվար ծախսման կամ «ասենքՀիվանդին ոչ ճիշտ բուժելու ճետնանքովառաջացած ան-

տարբեր փրականացվում պատասխանատվուք

-աց.-

աշխատունակության օրերի Համար): Սա կարող է իրականացվել ոչ միայն դատական, այլ նան վարչական կամ Հասարակական (ընկերական դատարանիմիջոցով) կարգով: Էստ որում բուժաշխատողների՝բուժճիմնարկին կամ Հիվանդին Հասցրաժ վնասի փոխճատուցմանՀետ կապված նյուքական պատասխանատվությունը սովորաբար լինում է մասնակի, այսինքն ոչ ավելի, քան նրանց դրույքի 1/4-ի չափով: Բուժաշխատողինկատմամբ թույլ տրված իրավախախտումննրի Համար Հաճախ կիրառվում է նան վարչական տույժ" տուգանքի, զբաղեցրած պաշտոնիցժամանակավորապեսազատելու ձնով: Վարչականպատասխանատվությունը Հիմնականում իրականացվում է պետական տեսչությունների, ժողովրդական դեպուտատների շրջանային ու քաղաքային սովետներին կից գործող վարչական Հանձնաժողովների,միլիցիայի օրգանների կամ էլ ընկերականդատարաններիկողմից:

նկատող

կարգապաճական տույժերը (դիտողություն, ն այլն) բուժաշի ների

խիստ նկատողություն

նկ

նն բուժճիմնարկիղեկավարությանկամ էլ իրականացվում

մբ

առող-

ջապաչական վերադաս մարմնի (մինիստրության)կողմից, որի ենքակայությամբ որ գործում է տվյալ բուժաշխատողը:ՀետաՓըիքրական է նշել, որ գոլուցյուն ունեցող օրենսդրության Համաձայն, կարգապաճական տույժը չի կարող տրվել ոչ ուշ քան զանցանքը բացաճայտելուցմեկ ամիս ն զանցանքըկատարելուց 6 ամիս Հետու

Համաձայն ՍՍՀՄ քրեական օրենսդրության Հիմունքների ն միութենական Հանրապետությունների քրեական օշրենսդրբերիչ րեական պատասխանատվությանեն ենթակա Հետելալ մասնագիտականՀանցադորժությունները. Հիվանդինբժշկական օգնություն ցույց չտալը, Հղիության ապօրինի ընդչատումը, բժըշկական կեղժ փաստաթղթերտալը, ապօրինաբար բժշկությամբ զբաղվելը, Համաճարակների դեմ պայքարելու ճամար սաշմանված օրենքներիխախտումը,ուժեղ ներգործող թունավոր նարկոտիկ դեղանյուերի արտադրության, պաճպանման, Հաշվաոման, բացքողնման ն տեղափոխմանկանոնների խախտումը, կանանց տղամարդկանցամլացումը (ստերիլիզացիա)առանց բժշկականցուցմունքների, ինչպես նան մարդկանցվրա անթույլատրելի գիտափորձերիկատարումը: Ոչ ճիշտ ն ոչ ժամանակին ցուլց տրվող բժշկական օգնուու

ու

Թյան փաստը որոշվում է բժշկական գիտության ու բուժման պործում գոյություն ունեցող կանոններից,դրուլքներից ու Հրա-

Հանգներիցելնելով: Հեվանդի բուժման անբարեճաջողելքի Համար բժշկի մեղաունակության Հարցը որոշելիս պաճանջվում է դեպքի բոլոր Հանգամանքներիմանրակրկիտվերլուծություն, Հաշվի առնելով Բժշկի անձի վերաբերյալ եղած տվյալները (մասնագիտական որակավորում, աշխատանքի, կոլեկտիվի ն Հիվանդների նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, բարոյական Հատկանիշներըն այլն): Անպալմանորենպետք է Հաշվի առնվեն նան այն պայմանները, որոնցում աշխատում է բժիշկը: Այստեղ նշանակություն ունեն բուժճիմնարկում հղած աշխատանքայինթերությունները, բուժական գործի անբավարար կաղմակերպումը,միորակավորման անրաջին բուժաշխատողներիթվաքանակի վարար լինելը, Համապատասխանապարատների սարքավորումների պակասը ե այլն: ու

ու

Բժշկական պրակտիկայումերբեմն Հանդիպում են դեպքեր, երբ ծայրաճեղ ծանը, մաճվան դատապարտված ճիվանդները դեմում են բժշկին, քախանձադինխնդրում արագացնել մաճը, նման դեպքերում բժիշազատել իրենց ծանր տառապանքներից: կարողուկըն իր մասնագիտականողջ Հնարամտությունն թյունը պետք է օդտադործի թերնացնելու Հիվանդի պանքները, բայց իրավաբանական բարոյական ոչ մի իրա«վունք չունի իր գործունեությամբնպաստելու նրա մաճվանը: նախ դա կլինի խիստ ճակաբժշկական, Հակաբնականարարունք, Բացի այդ, չի բացառվում, թեկուղն դա քիչ Հավանական է, որ ամենաժանը Հիվանդի վիճակը երբեմն սկսում է բաբելավվել։ Մասնագիտական դրականության մեջ նշված են նույիսկ անչույս Հիվանդների ապաքինմանփաստեր» ու

տառա-

ու

Ալապիտով,ընդճանրացնելովվերը շարադրվածը, կարելի է մեկ անդամ ես ընդգծել, որ բժշկի գործունեությունն ունի ե՛ բարոլական, ե՛ իրավական ասպեկտներ, ըստ որում բարոյական նորմերը ոչ սակավմիաձուլվում են իրավականներին:Խիստ սաճմանալատություն դնել բարոլական իրավական միջե բավականաչափ դժվար է, կապես մեր դում, որտեղ Հասարակության պետության շաճերը «նուր են, միասնական: ու

նորմեր ընդձա լ

ու

--148--

.

Բժշկականգործունեությունը, որտեղ սերտորեն միոծլուսու ված են բարոյաէթիկական իրավական նորմերը, էապես մասնագիտությունների դգորժուտարբերվում է մյոա բոլոի ննությունից, ինչպես իրավունքների, ալնպես էլ պարտականուԹյունների տեսակետից: Ալդ առանձնաձատկություններնիրենց արտացոլումն են գտել «ՍՍՀ Միության ն միութենականՀանրա«զետությունների առողջապածճությանօրենսդրության Հիմունքներում»: Պետական քաղաքականՀսկայական նշանակություն ունեցող օրենսդրական այդ փաստաթուղին ընդունվեց ՍՍՀՄ Գերագույն սովետի յոթերորդ գումարման լոլթերորդ նստաշրջաճում 1969 թվականի դեկտեմբերի 19-ին ն գործողության մեջ Գրվեց 1920 թվականիՀուլիսի 1-ից: իշխանության բարձրագույնօրգանի՝ ՍՍՀՄ ԳեՍովետական տագույն սովետի կողմից «Առողջապաճության օրենսդրության Ճիմունքների» ընդունումը սովետական Հասարակարգի մեծադույն նվաճումներից մեկն է: Այդ փաստաթղթում, ինչպես մի զաթիլ ջրում, մեկ անդամ ես դրսնորվում է ժողովրդական առողջապաճությաննկատմամբ սովետական պետության ցուցաբերող անդուլ Հոդատարությունը: Սովետականառողջապաճության օրենսդրությունը կոչված Հ ակտիվորենծառայելու բնակչության ման Հետագաբարելավմանը, երությունամների ալդ բնագավառումսոցիալիստական օրինականությա բապնդմանը: Առողջապաճության սովետական օրենսդրությունը ոչ միայն նշանակություն ունի ՍՍՀՄ բնակչության առողջության պաճպանման գործը Հաջողությամբ կազմակերպելու տեսակետից: Անչափ մեժ է նան նրա միջազգային պետական նշանակությունը: ու

առողջությա պաճպ

«Առողջապաճության օրենսդրության Հիմունքները» բաղկանն պրեամբուլալից (ներածականմաս), ինը բաժիններից

ցաժ ն 55

Հոդվածներից:

Խոսելովառողջապաճության օրենսդրությանխնդիրներիմա-

փաստաթղթի1-ին Հոդվածըընդգծում է, որ «... առողջապաճության օրենսդրությունը կարգավորում է առողջության «ին,

այդ

-149.-

պաճպանմանբնագավառի ճասարակական ճարաբերություննեբը՝ նպատակ ունենալով ապաճովել քաղաքացիներիֆիզիկական Հոգնոր ուժերի ներդաշնակզարգացումը,առողջությունը, նրանց աշխատունակության բարձր մակարդակը ն երկարամյա ակաիվ կլանքը, կանխել ե նվազեցնելճիվանդությունը, էլ ավելի կրճատելՀաշմանդամությունըն իջեցնել մաճացությունը, վերացնել այն գործոններն պայմանները, որոնք վնասակար ազդեցություն են գործում քաղաքացիներիառողջության վրա: է, որ բնակչության առողջության պաճպաԱյստեղիցՀետնում նումը ոչ միայն բուժաշխատողների,ալլ բոլոր լետական մարմինների, ձեռնարկությունների,Հիմնարկների կազմակերպությունների պարտականություննէ (ճոդվաժ3): ու

ու

ու

Բժշկական էթիկայի ն դեռնտոլոգիայիտեսանկյունից առավել մեծ Հետաքրքրություն է ներկայացնում օրենսդրության 2-րդ՝ «Բժչկական դեղագործականօգնությամբ զբաղվելը» բաժինը, որը բաղկացած 14, 13, 14, 15, 16, 12 Հոդվածներից: Խոսենք այդ Հոդվածների մասին առանձին-առանձին: ու

է

«Առողջապաճությանօրենսդրության Հիմունքներ» 12-րդ Հոդվածում իրավաբանորենամրապնդվածէ այն դրույքը, որ ԱՍՀՄ քաղաքացիներիառողջությանպաճպանման շաճերից ելնելով, բժշկական դեղագործականգործունեությամբ թույլատրվում է աշխատել այն անձանց,ովքեր մասնագիտական պատՀամապատասխան բաստություն ն կոչում են ստացել ՍՍՀՄ բարձրագույն միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական Հաստատություններում:Այս Հողվածովընդդծվում է այն միտքը» ռի միջին բժշկական աշխատողի պարտականություններիկատարմամբ կարող են զբաղվել միայն նրանք, ովքեր ավարտել են բժշկական միջնակարգմասնագիտականուսումնական Հաստագիտելիքներ: Այս տությունները ն ստացել են Համապատասխան ճոդվածը փաստորեն մեծացնում է իրենց որակավորման բարձպլաճանջկոբացման նկատմամբ այն միջին բուժաշխատողների տությունը, ովքեր ունենալովպրակտիկաշխատանքիմեժ փորձ, չունեն ավարաւունմիջնակարգմասնագիտականկրթություն: Օրենսդրության12-րդ Հոդվածը ոնգլամենտավորում է նան, ստացած մասնադիտուցյանն կոչտր ՍԱՀՄ տարաժքում'րատ ման դեղագործական գործուննուցյամբ կարող են բժշկական նան զբաղվել օտարերկրյաքաղաքացիներըն բաղաքացիականություն չունեցող անձինք, ովքեր մշտապես բնակվում են ու

ու

ու

--100.-

ՍՍՀՄ-ում

ն մասնագիտականպատրաստությունու կոչումներ ստացել ՍՍՀՄ Համապատասխան բարձրագույն միջնակարգ մասնագիտականուսումնական Հաստատություններում: Օրենսդրության ճիմունքներում Հատկապես ընդգծվում է, որ ձն

ու

դեղադործաօտարերկրյա ճաստատություններում բժշկական կան պատրաստություն կոչումներ ստացած անձանց քույլատբրվում է ՍՍՀՄ-ում բժշկական դեղագործական դործունեուՔյամբ զբաղվել ՍՍՀ Միուքյան օրենսդրությամբ սաճմանված ու

ու

ու

կարգին Համապատասխան:

«Առողջապաճությանօրենսդրության Հիմունքների» 12-րդ դեղագործական Հոդվածը կատեգորիկ արգելում է բժշկական գործունեությամբ զբաղվել այն անձանց, որոնց ըստ սաճմանու

վաժ կարգի թույլ չի տրված զբաղվել

գործունեությամբ: այդ Այսպիսով, օրենսդրությունը ճիմնավորապեսբացառում է մեր ձրկրում զանազան Հերիմների, «արբեր» շառլատանների Բուժականգործունեությամբ զբաղվելը: մոտ ն Մեզ կատեղորիկ արգելվում օրենքով ճետապընդվում է ապօրինաբարբժշկությամբ զբաղվելու ամեն մի դրանոբում: ԱյսպիսիվճռականՀարցադրումըբխում է քաղաքացինեբի առողջությանպաճպանմանչաճերից։ Ապօրինաբար բժշկուՔյամբ կամ դեղագործական գործունեությամբզբաղվելու ճամար պատասխանատվությունըսաճմանվում է միուքենական Ճանրապետություններիքրեական օրենսդրությամբ. Այսպես, ՀայկականՍՍՀ քրեականօրենսդրքի241-րդ ճողվածն ունի Ճենյալ բովանդակությունը.«րժշկականպասշաճ կրքություն չունեցող անձի՝ որպես արչեստ բժշկությամբ զբաղվելը պատժվում է ուչղիչ աշխատանքներումինչն մեկ տարի ժամանակով կամ Կոուղանքովմինչն Հարյուր ռուբլի, նույն արարքը, եքե դա առաջացրել է տուժողի առողջության երկարատն քայքայում կամ մաճ՝ պատժվում է աղատազըըկու

մամբ մինչն Հինգ տարի ժամանակուլ»:

Այսպիսով, ապօրինաբարբժշկությամբ զբաղվել է Համար-

վում Հիվանդներիբուժումն այն անձանց կողմից, որոնք չունեն

Համապատասխանբժշկական կրթություն ն այղ դրաղմունքը դարձնում են մշտական եկամտի միջոց, Ապօրինաբար բժշկությամբ զբաղվելը տարածվում է նան միջին ն կրտսեր բուժաշեն բժշկական բարձրախատողներիվրա, եթե դրանք զբաղվում --

դույն կրթությամբ մասնագետների Համար նախատեսվածբարդ

միջամտություններով: «Առողջապաճությանօրենսդրության Հիմունբների» 13-րդ Հոդվածըվերաբերում է բժշկի երդմանը: Սովետական Միության Բժշկի երդման բովանդակության, երդումն ընդունելու կարգի հ նրա բարոյաքաղաքականու ղառտիարակչական նշանակության մաին Հանգամանորեն խոսվեց «Սովետականբժշկի բարոլական կերպարը» բաժնում: Օրենսդրությանճաջորդ՝ 14-րդ Հողվածն ունի այսպիսի բովանդակություն. Բժշկական ն դեղագործական աշխատողների Հիմնական պրոֆեսիոնալ պարտականություններն իրավունքները, ինչպես նան Հիշյալ աշխատողներինվերապաճվողարտոնությունները սաշմանվում նն ՍՍՀ Միության օոննսդրությամբն միուքննական Հանրապետությունների օրենսդրությամբ: Առողջապաճության Հիմնարկների բժշկական, դեղագործության ն մյուս աշխատողներիպրոֆեսիոնալպլարտականություններն ու իրավունքները ըստ առանձին մասնադիտությունների ռրոշում է ՍՍՀՄ առողջապաճությանմինիստրությունը: «Առողջապաճության օրենսդրությանՀիմունքներում» ոչ միայն ամրապնդվումեն բժշկական դեղագործականաշխատողների պարտականություններն իրավունքները, ար դրանթ կն սոցիալիստական Ճճասարակարգիկողմից՝ կան, եսական ու քաղաքական մների Համիջ ու

ու

ու

հրաչխալորվում

մակարգով: Այդմիջոցառումներն, ամբողջությամբ վերցրա նպատակ ունեն ստեղծել բարենպաստպայմաններ, որպեսզթ մուրաքանչյուր բժշկական աշխատող կարողանապատշաճ կատարել իր պարտականությունները:

14-րդ «ԱռողջապաչությանօրենսդրությանՀիմունքներ» Հոդվածում ընդճանուր ձեով ձնակերպված է նան բավականին կարնոր մի դրույը, որը խքանում է բուժաշխատողներիդործունեությունը, Դա բուժաշխատողներինտրվող արտոնություննեբի օրենադրականվավերացումն է: Հալտնիէ, որ բժիշկներն ու բուժաշխատողներըմեր երկրում ըստ իրենց գործունեության: առանձնաճատկություների «օգտվում են մի շարք արտոնություններից: Օրինակ,գյուղական վայրերում ապրող ու աշխատող Բժիշկներին, պրովիզորներին,ինչպես նան միչին բժշկական ու

դեղագործականաշխատողներին Հատկացվումէ անվճարբնակա-152-

լան՝ ջեռուցմամբ լուսավորությամբ: Որոշ կատեգորիաների Բժիշկների ն այլ բուժաշխատողներիճամար ՍՍՀ Միության Հրենսդրությամբ լրացուցիչ արտոնություններ են սաճմանված Հերթական արձակուրդի, կենսաքոշակի, բնակարան ստանալու ու

ն

այլ

ճարցերում:

Սովետականբժիշկը ն մնացած բուժաշխատողներնիրենց կատարելիս գործում են Փառայողականպարտականությունները տրպես սովետականառողջապաճուցյան ճամակարգի լիիրավ ներկայացուցիչներ Առողջապաճուցյանօրենսդրության 14-րդ Ճողվաժն այս բոլորի Հետ մեկտեղ իրավաբանորենամրապնդում Հ այն կարնոր դրույքը, որ բժշկի մյուս բուժաշխատողների «պրոֆեսիոնալ իրավունքները, պատիվն արժանապատվուՔյունը պաշտպանվում են օրենքով: հր մասնագիտականպարդին խոսքով կանություններըկատարող բժշկական աշի Սամ գործողությամբ վիրավորանք «ասցնելու յուրաքանչյուր դեպք ենքակա է քրեական պատասխանատվության,Այս Հանպամանքն Էլ ավելի է բարձրացնում սովետականբժշկի ՃեղիՁակությունն պատասխանատվություը Հասարակության Ճճանդեպ ու

ու

ու

օրենսդրության Ճիմունքների» 15-րդ «Առողջապաճության Ճոռդվածըվերաբերում է բժշկական ու դեղագործականաշխաչկատարելագործմանը: սոողների պրոֆեսիոնալ գիտելիքների Մեր երկրում առողջապաճության ողջ Համակարգի կատարեբժշկական օգնության կաղմակերպզվագործումը, բնակչության որակի ու կուլտուրայի բարձրացումը մեծ չափով պայմա նավորված են բժշիկների ու բժշկական այլ աշխատողների գի«ռելիքներիմակարդակովն դրանը անընդչատ կատարելագործմամբ Գիտելիքների ամենօրյա Հարատացումնու կատարելագործումը գիտատեխնիկականառաջընքացի ներկա պայմանՆերում Հրամայական անճրաժեշտություն է ամեն մի մասնադետի ճամար, բայց դրա կարնորությունն Է՛լ ավելի մեժ է բժշկուքյան բնագավառում: Ժան

գիտելիքների, մասնագիտաԸնդունելովբուժաշխատողների

կան սովորույքների ու Հմառւքյան անընդչատ կատարելագործօրենսՀսկայական կարնորությունը,«Առողջապաճության

ման

Հիմունքները» միաժամանակ օրենքով ամրապնդում որակավորմանբարձրացման կարգը՝ դիտելով այն բուժաշխատողների Համար ն՛ որպես իրավունք, ն որպես պարտակազրուքյան Տն

նություն:

յո.

Օրենսդրության15-րդ Հողվածում մառնակիորեն նշվում է, մարմինների վրա է դրվում բժշկական «առողջապաձության դեղագործուքյան աշխատողներիմասնագիտացման պրոֆեսիոնալ գիտելիքների կատարելագործման միջոցառումների մշակումն կիրառումը, ռրոնք իրականացվումեն կատարելագործման ինստիտուտներում ն առողջասլաձչությանմյուս Համապատասխան Հիմնարկներում պարբերաբար պատրաստուԹյուն անցնելու միջոցով»: Բացի ալդ, ըստ 15-րդ Հողվածի, առողջապաչությանմարմինները ն Հիմնարկներիղեկավարները պարտավոր նն բժշկական դեղագործության աշխատողների ճամար ստեղծել որակավորմանբարձրացման սիստեմատիկ աշխատանքիպալմաններ: որ ու

ու

ու

ու

Բժիշկների աշխատանքը բարելավելու, նրանց տեսական ու գործնականպատրաստականության բարձրացման գործում մեծ

դեր է խաղում ատեստացիան:Առողջապաճության օրենողրությունում եշվում է, որ բժշկական ու դեղադորժուցյան աշխա-

է ԱՍՀՄ առողջատողների ատեստացիայի կարգը սաշմանում պաճության մինիստրությունը՝ բժշկական աշխատողներիարՀեստակցականմիությունների կենտրոնականկոմիտեներիՀետ Համատեղ: Ատծստացիալիէնքակա են բժիշկ-մասնադետները 5 բուց ոչ պակաս աշիատանքային ստաժի դեպքում, որոնք ունեն աշխատանքիլավ ցուցանիշներ: Ատեստացիանբուժաշխատողների որակավորման աստիճանըորոշող, նրանց ճիշտ տեղաբաշիւման ն առավել ռացիոնալօգտագործմանկարնոր գործոն էչ աշխատողներիգործուննուցյան կատաԱռողջապածության ըելագործման նպատակինէ ծառայում նան խրախուսման միջոցների ողջ Համակարգը: Այսպես, օրինակ, «ՍՍՀ Միության ն միուքենականՀանրապետությունների աշխատանքալինօրենսդրության Հիմունքների» 55-րղ Հոդվածը աշխատանքումձեռք բերած Հաջողությունների Համար նախատնսումէ խրախուսման միջոցներ՝ չնորճակալության Հայտարարում, արժեքավորնվերներով պարգնատրում,դրամական սպլարդե,պատվոգրերիշնորճում, գրանցում «Պատվո գրքում» ե ալն: Աշխատանքային աոռանձնաճատուկ ծառալուցյունների Համար բժշկական աշխատողներինկարող են խրախուսել նան վերադաս մարմինները,իսկ աշխատանքում առավել աչբի ընկած մասնագետներըննռկայացտա-

վում

կն -գ-

ՍՍՀՄ

չքանչաններովու

մեդալներովպարդնատրման,

Սոցիալիստական աշխատանքիՀերոսի կամ «ՍՍՀՄ ժողովրդական բժշկի» բարձր կոչումներ շնորձելու: «Առողջապաճությանօրենսդրության ճիմունքների» 16-րգ Ճոդվածը վերաբերում է բժշկական գաղտնիքի պաճպանմանը: Հաշվի առնելով Հարցի առանձնաճատուկնչանակությունը՝ ՀատՎապես ըժշկական էթիկայի դեոնտոլոգիայի տեսանկյունով, Քժշկական զաղտնիբի պրոբլեմը մեր կողմից կլուսաբանվի առանձին, ճաջորդբաժնում: դեղաՀաջորղ՝12-րդ Հոդվածում խոսվում է բժշկական զործուքյան աշխատողներիպրոֆեսիոնալ պարտականությունաշխատողները, այդ Ֆերի խախամանմասին, Մեր երկրի բոլոր ն ամննամարդասիրական մասնագիտության ներկայավում ցուցիչները պարտավոր են աշխատել ազնիվ ու բարեխիղճ, Կպածպանելսաշմանված աշխատանբայինկարգապաճությունը: Աշխատանքինկատմամբ բարեխիղճվերաբերմունքցուցաբերելը ՍՍՀՄ սաշմանադրությամբ, «ԱռողջապաճությանօրենադրուօրենսԹյան Հիմունքներով» (ճոդված 14) ն «Աշխատանքային գրության 4իմունքներովլ»(ճողված 15) ամրապնդվածպաճանջէ: օրենսդրության 12-րդ ՃՀողվաժումմասԱռողջապաճության Ֆավորապես նշված է. «Պրոֆեսիոնալ պարտականությունները դեղագործականաշխատողներըկրում խախտած բժշկական Տն օրենսդրությամբ սաճմանված կարդապաճականպատասխաեքե խախտումներն օրենքովչեն առաջացնում այդ Ճատվություն, Քրեական պատասխանատվություն»: Առողջապաճությանմարմինների Հիմնարկներիծառայողները,բացի ալդ, կարգապաճական պատասխանատվության կարող են ենթարկվելնան իրենց «զարտավանություններըպատշաճ չկատարելու ճամար: Բուժաշխատողներիիրավունքների ճետ անմիջականորեն առնչվում են ն բժշկական էթիկայի դեոնտոլոգիայիտեսակեեն «ռից որոշակի ճետաբրբրություն ներկայացնում նան «Առողջապաճուքյան օրենսդրության ճիմունքների»34 ն 35-րդ Ճողու

ու

ու

ու

ու

վածները:

34-րդ Հոդվածը վերաբերում է ախտորոշման,բուժմանմեՔոդների դեղամիջոցներիկիրառմանը: Հողվածում այս քել նշչում է. «Բժշկականպրակտիկայումբժիշկները կիրառում ձն ՍՍՀՄ առողջասլաճությանմինիստրության կողմից թույլասորված ախտորոշման, կանխարդելման բուժման մերոդներ ն դեղամիջոցներ:Հիվանդինբուժելու նպատակով նրա ճամաձայու

աո-

ու

-ջ-

Հոգեկան նությամբ, իսկ 16-ից պակաս տարիք ունեցողների Ճիվանդների նկատմամբ` նրանց ժնողների, խնամակալների կամ ՀոդարբարձուներիՀամաձայնությամբ, բժիշկը կարող է կիրառել նոր, գիտականորեն Հիմնավորված,բայց դեոնս ընդճապրոֆիլակտինուր կիրառության քուլլ չտրված ախտորոշման, կալի, բուժման մեքողներ ու դեղամիջոցներ...» իսկ օրենսդրության 35-րդ Ճողվածը բնուքադրում է վիրաբուժական միջամտությանն ախտորոշմանբարդ մեքոդների կիրառման կարգը: «Վիրաճատումները,ինչպես նան ախտորոշման բարդ մեքոդները, կիրառվում են Հիվանղի Ճճամաձայնությամբչ իսկ 16 տարեկանից ցածր Հիվանդների Հոգեկան Հիվանդների նկատժամբ՝ նրանց ծնողների, ինամակալենրի կամ Հոդաբարձուների Համաձայնությամբ»:նուլն ճոդվածի երկրորդ մասում նշվում է ալն մասին, որ առանց վերը նշված Համաձայնության ու

ու

կատարվում են, կամ ախտոանճնտաձգելի վիրաճատուքյուններ րոշման բարզ մնքողները կիրառվում են միայն այն բացառիկ ղեպքերում, երբ Հապաղումը սպառնում է Հիվանդի կյանքին, իսկ Հիշյալ անձանցՀամաձալնություննստանալը ճնարավոր չէ: Այսպիսով, նոր օրենսդրությունը բժշկին քուլլ է տալիս, բացառության կարգով, վիրաճատութլուն կատարել առանց ճիվանդի Հետ Հարցը Համաձայնեցնելու:Սակայն այստեղ, օրենքը չի կոնկինտացնում այդ բացառիկ դեպքերի ցանկը, եոբ վիրաճատության կամ ախտորոշմանբարդ մեքողների կիրառման Հարցում Հապաղելը կարող է սպառնալՀիվանդիկյանքին: Այդ ճարցի որոշման իրավունքըտրվում է բժշկին:

«ԱՍՀ Մրուքյան ն միուքկննական Հանրապետությունների առողջաղաչուքյան օրենսդրության Հիմունքների» ընդուումից Հետո միուքենական Հանրապետությունները՝ուղեցույց ունենալով ալդ Համապետական փաստախզքի ճիմնական դրույքների, ընդունեցին օրենքներ առողջապաճությանմասին, «Հայկական ՍՍՀ օրենքը առողջապաճուքյանմասին» ընդունվեց ՃանրապետությանԳերագույն սովետի 18/12--1920 քվականի ռրոշմամբ ն գործողության մեջ դրվեց 1921 քվականի Հուլիսի 1-ից: Հայկական ՍԱՀ օրենքն առողջապաճությանմասին Հիմնականում ունի նույն կառուցվածքն ու բովանդակությունը ինչ «ՍՍՀ Միության ն միուքենական Հանրապետությունների առողջապաճուքյան օրենսդրությանՀիմունքները»: Ալն նույնպես բաղկացաժ է ինը բաժիններից,սակայն ունի 69 Հոդված:

ՇՀ-ՀՅՅՁ օթ օ5.--Ծ

ԲԺՇԿԱԿԱՆ

ԳԱՂՏՆԻՔ

ն չնաԱյս պրոբլեմն ունի Հազարամյակների պատմություն

պած մասնագիտական գրականության մեջ այն բավականաչավբ

(Լ. Ն. Խճշշսքոամ, 1970, Հքոււօո, 1972. Ճ. Ո. Իքօոօր, 1976, 1. Շ. Շու 1981, ն

ԽՕԱՇՅՈԿ,

այլն), այսօր էլ շարունակում է մնար գործնական բժշկության ուշադրությանկենտրոնում, Մեկ անգամ չէ, ոռ բժշկական գաղտնիքըդարձել է առողջապաճության ամենատարբեր մակարդակի խորՀրդակցությունների քննարկման բանավեճերիառարկա: Դեռնս Հիպոկրատի որ երդման տեքստում ընդգժված է, Բժիշկը սրբորեն պետք է պաճպանի իրեն վստաշված ընտանեկան գաղտնիքը ն ի չարը չպետք է գործադրի ցուցաբերված վատաձճությունը: Բժշկականգաղտնիքի պաճպանումը կա«Համալսարանական յուն ու մշտական տեզ է գրավել նան բժիշկների ֆակուլանտային երդման», 1948 թվականին ժննում կայացած ձչամաշխարճային բժշկական ասոցիացիայի կողմից ընդունված «Ժննյան երդման», ՍովետականՄիության բժշկի ձրդման տեքստերում ն նույնանման բոլոր բարոյական կոդեքոներում' գաղտնիքի պաճպանման կատարումը Հիմնականում թողնելով բժշկի խղճին: Սակայնդրա Հետ մեկտեղ անցլալ դարից սկսած շատ երկըրնենրումայդ պաճանջը հրավաբանականճիմքերի վրա, ճանտական օրենքի ուժ ցավ: Այսպես, ըստ սովետական քաշված իրավաբան գրող Ա. Ֆ. Կոնիի (1928 Ավստրո-չունգարիայում, Բելգիայում, Հոլանդիայում, Գերմանիայում բժշկական գաղտնիքճրապարակող բժիշկը ենքարկվում էր դրամական տուգանքի ն նույնիսկ քրեական պատժի, իակ հտալիայումնման անձանցնույնիսկ զրկում էին բժշկի մասնագիտությունից: Մեր երկրում ձրկար ժամանակբժշկական գաղտնիքի պածճանդամանործնլուսաբանված է պ. Փ.

Լ

Ն.

ու

Դոմնց

ու

Թ-)տվյալն

մասին որեէ օրենսդրականակտ չկար

պանման

Միայն

քվականից սկսած այդ պաճանչըտեղ գտավ Միության մի բանի բժշկական ինստիտուտներումտրվող երդման տեքստերում, կակ 1969 թվականին վավերացվեցՍՍՀՄ Գերագույն սովետի Փատաշրջանիկողմից ընդունված «ՍՍՀ Միության ն միութենական Հանրապետություններիդջապածճության օրենսդրության Հիմունըներում»: Վերջինիս 16-րդ Հոդվածը, ինչպես նշվեց նաէ պաճխորդ բաժնում, բուժաշխատողներինպարտավորեցնում պլաննլ բժշկական գաղտնիքը: Ալնտեզ մասնավորասլես նշված է. «Բժիշկներըն մյուս բժշկականաշխատողներըիրավունք չուՖեն Հրապարակել մասնագիտական կապարտականությունների տարման ընքացքում իրենց Հայտնի դարձած տեղեկությունները ընտանեկան Հիվանդի Հիվանդության, նրա կյանքի ինտիմ կողմերի մասին». Այսպիսով, սովետականօրենսդրության ճամաձայն, բժշկական գաղտնիքըվերաբերում է ինչպես Հիվանընգության բնույթին, այնպես էլ Հիվանդի կյանքի ինտիմ սոանեկանկողմերին: ու

ու

Այդ

Բժիշկը կարող է ստանալ Հիվանդի տեղեկությունները ելիս, Հիվանդի անգի ճարազատների

կամ նրա դից կամ

ճետ

գիտակցությունը մթագնաժ վիճակում արված արտա-

Հայտություններից, Հիվանդի բնակարանն այցելելիս Բատ օրենսդրության, է առ Քժշկի՝ իր մասնագի լու

է կարող Սակայն, Բժիշկը դման տվլալներ

ընթացքում:

Պալ

նան

այլն:

ն

անոքմտայ տեղեկություննե ստա-

արձակուրդում գտնվելու ընքացքում, Հանգատավայ-

րում կամ առողջարանում եղած ժամանակ: Այս դեպքում նույնպես ստացվաժ տեղեկությունները պետք է սրբորեն պաճշպան-

վեն բժշկի կողմից՝ որպես բժշկական գաղտնիք:

Իր կոչմանը Հավատարիմ բժիշկը պարտավոր է պաճպանել նչպես Հիվանդի, այնպես էլ նրա ընտանիքի անդամների կողմից իրեն ցույց տրված վատաճությունը:։ Փաստորեն, «ԱռողջաԿլաճության օրենսդրությանՀիմունքների»16-րդ Հոդվածում շաբադրված դրույթը չոշափում է ոչ միայն Հիվանդի, այլ նան նրա Հետ ընտանեկան ու ինտիմ կապերի մեջ գտնվող անձանց շաՀերը, քանի որ Հիվանդը վատաճում է բժշկին, պատմում նրան իր Հիվանդության, ինչպես նան ինտիմ ու ընտանեկան կլանքի բոլոր

մանրամասները:Բացի ալդ,

--138--

օրենքը պաճանջում է,

ռր

նան քժշկական դաղանիքըպաճպանվիոչ միայն բժշկի, այլ բուժակների, բուժքույրերի, լաբորանտների,բուժվիճակագիր-

կողմից: ների ն մյուս բոլոր բուժաշխատողների «Առողջապածությանօրենսդրության Հիմունքներից» բացի ՍովետականՄիուքյան բժշկի երդումը նույնպես պարտավոընցնում է բժշկին՝ ուշադիր ն Հողատար վերաբերվել Հիվանդին, պաճպանել բժշկական գաղտնիքը»: «Բժշկական դաղտնիք» արտաճայտություն ունկ երկու կմաստ: Առաջին, Հիվանդի վերաբերլալ ստացված տեղեկությունները չտարածել ն երկրորդ՝ ճիվանդուցյան անբարեճաչողընթացքի վերաբեոլալ տեղեկությունները իրեն՝ «Հիվանդին, չճայտնել, Բժշկականգաղտնիքիայս երկու կողմերն էլ ունեն բովանդակությունըն մեկիրենց առանձնաձատուկիմաստն նաբանվումեն լուրովիչ Խոսենքդրանցմասին առանձին-առանձին: նրա-Շրջապատումնիվանղիվեբաբեռյալտեղեկությունների ճիվանդի միջն անկեղծ, իսպառակումըխանդարումէ բժշկի կական բարեկամական կոնտակտիստեղծմանը, որը չափազանց բուկարնոր է, իսկ Հաճաիկ նույնիսկ անճրաժեշտարդլունավետ ժում անցկացնելուՀամար: Բժշկականդաղտնիքիպաճպանումըճետապնդում է նան այլ նպատակ:Հիվանդը,Հաստատ Համոզված լինելով, որ բժիշկը չիճրասլարակի իրենից ստացած տեղեկուցյունները, առավել լրիվ ն Հավաստի տեղեկություններ կՀայտնի բժշկին իր կլանթի Հիվանդության մասին, մի բան, որ ճիշտ ախտորոշման ն Հետնապես, լիարժեք բուժման գլխավոր նրաշխիքներիցմեկն է: Բժիշկն իրավունք չունի Հիվանդի մասին տեղեկություններ Հարտնել ոչ միայն կողմնակի անձանց, աշխատանքալինկոլեկտիվի անդամներին,ալլ նան Հիվանդի մերձավորներին,նրա ազգականներին,ընկերներին, ըստ որում, բժշկական դաղանիքըՀրապարակվածէ Համարվում, նքե այն Հայտնվել է քեկուղ ե մեկ մարդու: Այսպես, օրինակ, երբեք չի կարելի շրջապատին Հայտնել, որ ավլալ անճատըանցյալում կրել է վեներականՀիվանդություն, որ բուժվել է Հոդեբուժական ՀիվանդանոցումԻ կանանց Համար որպես բժշկական գաղտնիքկարող են դիտվել ֆալոպյան փողերի Հատման, արգանդիՀեռացման, աբորտների, ամլության, իսկ տղամարդկանցՀամար՝ սեռական անկարողուքյան Հետ կապվածտեղեկությունները: ու

ու

ու

Բժիշկը պարտավոր է նան ճիվանդի վերաբերյալ դաղտնիքը պլաճպանել գիտական նլութեր ճրապարակելիս, զեկուցումներով ու

ցուցադրականնյութնրով ճանդես

գալու

ժամանակ:

նման

Կբեպքերում պետք է խուսափել Հիվանդի անունը, ազգանունը

Հիշատակելուց, իսկ նքե աշխատանքում տպագրվում է 4իվանդի լուսանկարը, պետք է միջոցներ ձեռնարկվեն, որպեսզի նրա դեմքը անճանաչելիլինի'

ՍՍՀՄ առողջապաճությանմինիստրության 1924 թ. Հունիսի 24-ի Հրաճանգչականնամակով նախատեսված է, որ բուժճիմնարկների պաշտոնատարանձինը, Հերքապաճբժիշկները պետք Վ գաղտնի պաճեն նան Հիվանդների կողմից արվող կտակային բնույքի Հանձնարարականները,Ոչ ոք, անդամ կտակում Հիշատակված անձը չպետք է իմանա այդ մասին, քանի դեռ ճի«վանդըչի մաճացել:

Բժշկականգաղտնիքի Հրապարակումը կարող է կատարվ" կանխամտածվածկամ էլ անզգուշաբար: Սակայն, փորձը ցու. որ մեր իրականության մեջ, բժշկական գաղտնիքն ավելի Հաճախ բացաճալտվում է բուժաշխատողների անզգույշ, է տալիս,

անուշադիր խոսակցության կամ վարվելակերպի Հնանանքով: Այսպես,բուժբուլրը Հիվանդիանճատականքարտը տալիս է նրա Ճարազատներիցմեկին ն խնդրում այն Հանձնել պոլիկլինիկալի մատենագրականբաժին, առանց մտածելու, որ քարտում կաեն զետեղված լինել Հիվանդի անձնականկամ ընտանեկան կյանքին վերաբերողգաղտնիքներ:Քիչ չեն դեպքերը, երբ բժիշկները Հիվանդանոցի միջանցքում կամ օրդինատորներիսենյա-

տող

կում բարձրաձայնխոսում են ալս կամ ալն 4իվանդի մասին, շոշափելով նրա կլանքի զանազան մանրամասները: եվ, աճա, Բժշկական գաղտնիքի դառնում է ոչ միայն մյուս բժիշկների, այլ

նան

Վինում

մոտակայքում գտնվողՀիվանդներիսեփականությունը:

դեպքեր, երբ բուժաշխատողը Հաստատ ճամոզված որ այս կամ այն տեղեկությունը Հիվանդի մասին մասնագիտականգաղտնիք է ն Հրապարակման ոչ ենթակա, այնուՃանդերձ այդ մասին Հայտնում է իր գործընկերներիշրջապաեն

լինելով,

տում: Լինում է ն ավելին. բժիշկը իր ընկերների կամ ծանոքների ներկայությամբ աշխատում է «ճետաքրքրական դնոլբեր» բերել բժշկական պրակտիկայից, մանրամասնորեննշելով այս կամ այն Հիվանդիազգանունը, անունը, աշխատավայրը ն բժըշ-

--160.-

կական ղաղտնիքՀանդիսացողղանաղանտեղեկություններ: Այս արատավոր ու քեթեամիտ սովորուլքը արմատապեսՀակասում բժշկական դեոնտոլողիայի կանոններին ն անչամատեղելի Օէ առվետականբժշկի բարձր կոչմանը: Բժիշկն ամենուրնք՝ թե՛

է

աշխատավայրում ն Թե՛ աշխատանքիցդուրս աչալրջորեն պետք է Հետնի բժշկական գաղտնիքիպաշպանմանը, խոսակցության մեջ պետք է ցուցաբերի ղապվածությունն լուրաքանլուր դեպքում, ինչպես ընդունված է ասել, «չափի ու ձեի» իր ասելիքը:

Այսպիսով, խոսքի կուլտուրան, զապվածությունը,խոսքի ու վարվելակերպի նկատմամբ ինքնատիրապետումնու ինքնաՀակողությունը ոչ

միայն կարեոր էթիկական չափանիշներ են

մի բուժաշխատողիՀամար: Դրանք միաժամանակբժըշչկական գաղտնիքըպաճելու կարնորգործոններեն: ամեն

"«Սակայն,Հարկ է գիտենալ, որ ոչ միշտ է, որ անսլայմանոչԳն պետք է պաճպանվի բժշկական գաղտնիքը: Այն բոլոր դեպքերում, երբ գաղտնիքի պաճշպանումըխանգարում է Հիէ բուժմանը, երբ նպ վանդի լիակ Հիվանդություններիտարածմանըն բախվում է Հասարակության շաճերի Հետ, օրենսդրությանվերը նշվաժ երկբորդ մասը բուժաշխատողներից պաճանջումէ. «... քաղաքացիմ

Մ

շրջա

16-րդ ճողվածի

ների Հիվանդության մասին տեղեկություններ Հայտնել առողջապաճական մարմիններին այն դեպքում, երբ ալդ են պաչանջում բնակչության առողջության պաճպանման շատերը, իսկ քննչական դատականմարմիններին՝ ըստ նրանց պաճանջի»: ու

Սակայննույնիսկ այսպիսի դեպքերում էլ

ըստ օրենքի Հիվանդության մասին տեղեկություններպետք է Հալտնեն ոչ թն առանձին բժիշկները կամ բուժաշխատողները,այլ միայն տվյալ բժըշկականՀիմնարկի ղեկավարները:

Բժշկականզաղտնիքիպաճպանմանմասին խոսք չի կարող լինել, երբ բժիշկը բացաճալտում է լսողության կամ տնսողության խանգարումներայնպիսի անձանց մոտ, որոնց աշխատանքի բնույթին

դա

Հակասում է (օրինավ՝ վարորդ,

օդաչու,

մեքենավարն այլն) ն ռրոնք դրա պատճառովկարող են վքարների տեղիք տալ: Այդ տեղեկությունների գաղտնի պատելով բժիշկը կարող է լուրջ վնաս Հասցնել Հասարակությանը:Բժշկական գաղտնիքըչպետք է պաշպանվի նան մարմնական ծանը -16:11.--

Բժշկականէքիկա

վնասվածքների,կրիմինալ աբորտի,բոնաբարությանն այլ Հակաճասարակական արարքների ժամանակ, որոնց դեպքում ս։լաճանջվումէ Հետաքննությունանցկացնել՝մեղավոր անձանց պատժելու ճամար:

Առողջապաճական տեսակետիցմիանգամայն անքույլատրե-

լի է բժշկական գաղտնիքըպաճպանել, երբ բժիշկը գորժ ունի ինֆեկցիոն կամ վեներականՀիվանդությամբտառապող անձանց: ճետ:

նման

քաքցնելը նշանակում է Հիվանդությունները

մտած-

ված նպաստել շրջապատում վարակի տարածմանը, Համաճաբակագիտականսպառնալիքստեղծել բնակչությանայս կամ այն խմբի Համար:

«Առողջապաճությանօրենսդրության ճիմունքների» 16-րդ, Հիմնականում նչվում է առանձին Ճոդվածի երկրորղ մասում դեպջերում Հիվանդության վերահրչալ տեղեկություններճրան պլարակելու մասին ոչինչ չի ասվում Հիվանդի կլանքի ընտանեկան ինաիմ կառղեռինվերույնրոլ անղեկուրյունների ՀրապարակմանկառպակցությամբՍակայն, դա չի նշանակում, որ այդ ճարցերը դիովում նն որպնա բժշկական բացարձակ գաղտնիքներ ն որ դրանք բուժաչիատողներըպետբ է անպայմանորեն եքհ բմեշնը Հրավիրվում է պածպանենբոլոր պարադանեոում: դատարանորպես զործով վկա, նա օլարտավոր է դատարանի պաճանջով ահղեկություննես Հայանել նան Հիվանդի ինտիմ ու ընտանեկանկյանբի մասին Արպիսի տեղննություններիստացման նշանակություն, անչւի մեծ 1. էրբ բննվում են վեներաշման կան Հիվանդությւննելը ա. կամ սեռական Հանցադորժությունների Հետ կապած :արցեր. Այսպիսով, բժշկական գաղտնիքիՀրապարակումը| /ւլլատրվում է ն անգամ պարտադիր է, նքե դա պաճանջումեն Հասարակությանշաճերը: Աճա ընդճանուր գծերով այն դեպքերը, երբ բուժաշխատողը պարտավոր է Հրապարակելբժշկական գաղտնիքը:Մնացած բոլոր դեպքերում անթերի անառարկելիորենպետք է պաճպանվի այն Հիվանդիընտանիքի կննցաղի, Հիվանդության Հետ բնույքի կապվածՀարցերը չպետք է վատաճվենոչ մեկին՝ անգամ Հիվանդի ամենամերձավորՀարազատներին բարեկամներին: Սովետականօրենսդրությունը բժշկական գաղտնիքի ՀրապպարակմանՀարցում մեղավոր բուժաշխատողներինպատժելու Համար նախատեսում է Հիմնականումկարգապաճական բնույթի ու

ու

ու

ու

-:6-

տույժեր: եվ

դա ճասկանալի է, քանի որ բժշկական գաղտնիքը: կատեգորիաէ, կազմում է բժշկական բարոյագիտական դեոնտոլոգիալի բաղկացուցիչ մասը Բժշկական գաղտնիքը խախտող բուժաշխատողներինկատմամբ սովորաբար կիրառվում են Հասարակական ներգործության միջոցներ, Այդպիսի դնարջերըպետք է լայնորեն քննարկվեն աշխատանքային կոլեկպուտ

տիվում, առողջապաձության ղեկավար մարմիններում, բժշկական մամուլի էջերում: Բժշկականգաղտնիքըխախտող բուժաշխատողներիչուրջ պետք է ստեղծվի Հասարակական պարսա-

վանբի մբնոլորտւ նրանց ճակաղդնոնտոլոդիական վարքագիծը կարող է ղառնալ նան ընկերական դատարանի քննարկման առարկա: Միայն առանձին դեպքերում, երբ բժշկականզաղտնիՓե ճրապարակումըլուրջ Հետնանքներէ ունեցել (ասենը՝ ինքնասպանություն Հիվանդի կողմից) նախատեսվումէ նան քրեական պատասխանատվություն: Բժշկական գաղտնիքի պաճպանման անծչրաժեշտությունը ներկայումս տեղ է զտել աշխարճի բազմաթիվ երկրների օրենսդրության մեչ. Ֆրանսիալում, օրինակ, քրեական օրենսգիրքը բացարձակապես արդելում է բժշկական գաղտնիքի Հրապարավումը, ինչպես մասնավորանձանց, այնպես էլ պետականմարմինների պաճանչով: Այդ կանոնը խախտող բժիշկներին ֆրանախականդատարանը կարող է տարբեր ժամկետներով ղրկել

Բժշկական գորժուննությունից։ Սա, իճարկն, բժշկական գաղտնիքի պաճպանմաննկատմամբ ցուցաբերվողպաճանջկոտության ծայրբաճեղտարբերակն էւ կապիտալիստական երկրների մեծ մասում նույնպես օրենքով թույլատրվում է բժշկական գաղտնիքի Հրապարակելայն դեպքերում, երբ դա վտանգ է սպառում պետուքյանը կամ մարդկանց առանձին խմբերի Սակայն կապիտալիստականաշխարչում գործող օրենքների երբեմն բախվում նն միմյանց ե ստեղծում էն Հակասականիրավիճակ: Այսպես. թեկուզ ն ըստ օրենքի բժիշկը պարտավոր է իշխանույանը Հայոնել րունավորսածննրին, վիրավորներինցույց տրվող բժշկական օգնության, ինչոլկս նան կրիմինալ աբորտների մառին, բայց մեկ այլ Հողվածով նա չի կարողՀրապարակելտեղեդություններ, եք Հխլանդո խնդոնլ է այդ մասին ոչ մեկին մճայոնել, Փաստորենստացվում է, որ օրենքը Հիվանդինթույլ է տալիս, որոշակի վճարումներով, բժշկից պաչանջել՝ պաջշտպա--168--

նել իր անձնականշաճերը, եթե նույնիսկ դրանք բախվում ձն

ուրիշների չաճերին: Մեր երկրում, ինչպես արդեն ասվեց, բժշկական գաղանիքթ պլաճպանմանՀարցում Հաշվի է առնվում ոչ միայն «Հիվանդի, նան ժողովրդիշաճերը: Այս առումով միանգամայն ճիչտ է այլ նշել Ն. Ա. Սնմաշկոն. «Բժշկական գաղտնիքը պաճպանելու Հարցը վճռելիս անվիճելիէ մի բան. կոլեկտիվիշաճը վեր պետթ է դասվի անճատիչաճերից»:: բժիշկը սերտորեծ հր մասնագիտության շաճերը սովետական Ժիաչլուսում է ժողովիղի, ողջ Հասարակությանշաչերին։ Այդ որ կարնող նեն առանձինանճատի՝ ճիվանդի շաճերը, նրանք անպայմանորններկրորդպլան պետք է մղվեն առավել մեծ, Համբնղդճանուր կարնորություններկայացնող Հասարակականշաճերի ճամեմա թյամբ: Բժիշկը պարէ տավոր մշտապես Հաշվի առնել բժչլական գաղտնիքը պաճպանելու անչրաժեշտության Հասարակականասպեկտը ե եթե սլաշանջում նն Հասարակության չաճերը պարտավոր է առողչապաճականմարմիններին,ինչպես նան դատական քննչական մարմիններին՝ըստ նրանց պաճան տեղեկությունվեներական Հիվանղությունների,թուներ տալ ինֆեկցիոն նավորման ու Հարկադրականմաճվան, ինքնասպանության ն այլ դեպքերի մասին, Այս պաճանչի կատարումը սովետական յուրաքանչյուր բժշկի քաղաքացիականպարտքնէ, պատճառով էլ, որքան էլ

յա

ու

ու

Այսոլիսով, սովետական ճասարակարգումբժշկական ղտնիքի ճարցը վճովում է Հասարակական նպատակաճարսարությունից ելնելով ե կրում է ոչ քն բացարձակ, այլ Ճճարաբերական բնույթ Թեկուղն բժշկական գաղտնիքի պաշպանմանմասին չատ է գրվել ու խոսվել, այղ ճարցը վավերացվել է սովետականօրենսդրությամբ, այնուճանդերձ ոչ սակավ մեր բուժճիմնարկներում

նկատվում են բժշկության անչափ ճին, բայց ն միաժամանակ խիստ այժմեական ալղ պատգամի խախտմանդեպքեր: Դա էր պատճառը, որ գաղտնիքիպաշպանման պրոբլեմը քննարկման րկա դարձավ ղջապաճության աշի Համաժիուքննական ժամանակ, Այղ խնդրինՀաճախակիանդրադառնում նան բժր-

բժշկական

ների ակտիվի '

Է.

Ճ.

Շժուցհց.

Խորճրդակցության թ.) (1956 է

1156թ.ոթօատտողճուտմ 1,

1967,

6.

283.

կական մամուլը: Մեր Հանրապետությանորոշ

բուժճիմնարկնե-

քում բժշկական զաղոնիքի պաճշպանման կանոններըխալխտելու դեպքերին է վերաբերվում«Ավելի շատ զապվածություն,բժիշկ»

Հոդվածը": Վերջին ժամանակներս շատ ճաճախ Լ խոսվում այն մասին, տր բժշկական գաղանիքիճրապարակմանճիմնական միջոցնեբից մեկը ժամանակավոր անաշխատունակությանթերթիկն է, լեզվով: լամ սռանրեն նջվում է ճիլանդի ախորտեղ մայրննի Ալ, ան դումը Համար Հոգեկան ապրումների պատճառ է զառնում, իսկ նրբեմն էլ լուրջ կոնֆլիկտներիտեղիք կարող է տալ: Աճա թե ինՀու միանգամայն իրավացիորեն ներկայումս շատերի կողմից պաճանջ է ներկայացվում, որոլեսզի վերանայվիՀարցն այնպես, որ վարչական մասի, արչմիուքենական կազմակերպության ն Ճաշվապաճության աշխատողներըչկարողանան իմանալ ճիվանդի ախտորոշումը: ՍՍՀՄ առողջապաճությանմիելնելով այդ պաճանջներիցկ, նիստրությունըն ՀԱՄԿԽ-ն միջոցներ են մշակել, որպեսզի անաշխատունակության թերթիկների Հետ առնչվող անձանց թիվը ճնարավորինչափով սաճմանափակվի:Բացի այղ, գիտաճետականց

ավելորդ

զոտական ինստիտուտներին Հանձնարարված է՝ մտածել անաշ-

լատունակության թերթիկներում նշված ախտորոշումը որոշակի ժածկագրով (չիֆրով) փոխարինելու Համար: Դա էր պատճաոը, որ ՍՍՀՄ առողջապաճությանմինիստրությունը 1922 թվականի Հունվարին«Բուժաշխատողներիկողմից բժշկական գաղտնիքը պաճալանելումիջոցառումներիմասին» շրջաբերական նամակով դիմեց ղեկավարներին, բներին ն գիխտաչն բժշկական ինստի կան

առողչապաճության, Հիմարների

ինստիտուտների դիրնկտորներին

նամակում մասնավորապես նշվում է, որ այդ ճարցը ներկայումս մեծ կարնորություն է ներկայացնում ն պաճանջում է առողջապաճությանմարմինների արչմիութենական կաղմակերպությունների սնեռուն վերաբերմունքը, ՍՍՀՄ առողջասաՃության մինիստրությունը ն ՀԱՄԿԽ-ն որոշում են ընդունել ու

ԾօղեաՇ

օղճքյւճուօօոտ,

267111 1977 «Սոխուուճաճգ

183618»,

1010թ.

«Շուման

123612»,

1977, 15 4. --165-

առավելագույն չափով նեղացնել այն անձանց շրջանակները, որոնք պետը է զործ ունենան անաշխատունակությանթերթիկների Հետ ն բարձրացնել նրանց պատասխանատվությունըաշխատակիցների ախտորոշումները չճրապարակելու առումով: Փաստաթղթերումնշվում է, որ մեր երկրի բուժաշխատողների ճնշող մեծամասնությունը սրբորեն պաճպանումէ բժշկական գաղտնիքի պաճանջները, Սակայն առանձին բժիշկներ, բուժաշխատողներերբեմն խախտում են օրենքով սաճմանված կարգը ն Հրապարակում են բժշկական զաղտնիքը կամ էլ անղուշ վարվելակերպովնպաստում են դրան: Ռրոչ բուժչիմնարկներում պատշաճ միջոցներ չեն ձեռնարկվում Հիվանդության պատմությաննկարագրերի,ամբուլատոր դիսպանսերամին քարտերի ե բժշկական այլ փաստաթղթերի պաճոլանման են նկատմամբ, որոնք ընկնում կողմնակի անձանց, այղ թվում ն Հիվանդների ձեռքը: Ոչ սակավբժիշկները Հիվանդիառողջականվիճակի մասին մասնագիտականխոսակցություն են վարում ոչ թե իրենց աշխատասենյակում, այլ նան միջանցքներում, ծիվանդասենյակներում՝ Հիվանդների, նրանց Հարազատների ծանոթների Ջերկալությամբ: Հայոնի է, որ ցանկացած Հիվանդության,Հատկապեսեքե դա կապված է օրգանիզմի այս կամ այն ֆունկցիայի ն աշխատունակության խախտման Հետ, առաջ է բերում ոչ միայն նկատելի տճաճ զգացումներ, այլ նան Հողեկանխանֆիզիկականցավ Լ բերում նորմալ Հավասարապարումներ, օրգանիզմը ղուրս կշռությունից։ Հիվանդներըտարբերձնով են վերաբերում իրենց Հեվանդությանը,ոմանք ցանկանում են քողարկել իրենց Հիվանդությունը ուրիշներից, ոմանք ամբողջապես «ընկղմվում են Ճիվանդության մեջ», ամփոփվում նն իրենց Հիվանդությամբ, են հոկ երրորդներըընղչակառակն, ամեն առիք օգտագործում ահփականՀիվանդության մասին խոսելու, սրան-նրան պատմելու Համար: Սա, իճարկե, իր Հիվանդությանմասին ուրիշներին ինֆորմացիա տալու Հիվանդի իրավունքն է: Ինչ վերաբերում է Բժշկականաշխատողներին,ալա նրանք մեկընդմիշտ պետք ն ճիչն ն խատորձն կիրաոնն օրենադրությամբ սովնտակ բժշկի զաղտնիքի պլաժանջվող սլատասխանատվությունը: մինիստրությունը վերը Հիշատակված Առողջապածության ու

ու

ու

երդմամբ

.--166--

բժշկական

է սլաճապա

նամակով պարտավորեցրեց Հիվանդանոցների,պոլիկլինիկաների դիսպանսերների գլխավորբժիշկներին, բուժսանմասերի պետերին, առկայանների վարիչներին՝ խստորեն պաճպանել բժշկական գաղտնիքըիրենց ենքակա Հիմնարկներիբուժաշխաու

տողների կողմից, Հատկապեսժամանակավոր անաշխատունակության թերթիկները ձեակերպելիս։ Հարկավոր է նվազագույնի Հասցնել բժշկական փաստաթղթերի (Հիվանդության պատմության նկարագիր, ամբուլատոր Հիվանդի անչատական քարտ, անաշխատունակության քերթիկ) Հետ գործ ունեցող անձանց թիվը, ուժեղացնել Հակոլությունը նշլաժ փաստաթղթերի պաճպանմանվրա: նամակի կենսագործմանՀարցում կաՀրաճանգչական այս բնոր դեո ունկ կատարելուբժիշկների միջին բուժաշխատողբժըշների շրջանումտարվող դաստիարակչական աշխասշանքը՝ օրենսկականէթիկայի դեոնտոլոզիայի, «Առողջապաճության ն դրության Հիմունքների» սովետական բժշկի երդման դրույքու

ու

ներն անշեղորեն կենսաղոոծելու ուղղությամբ: Բժշկականբոլոր

Հիմնարկներում անճաշտ վեռաբերմունքի մթնոլորտ պեաք է Բժշկական գաղանիբի Հարցում իրենց դների նկատգիտականպարտքը խախտող բուժաշի

ատեղծլի

մ

Կաճպանման

մամբ:

Հիվանդիցբժշկական գաղանիրի լաճպղանումն անմիջականորեն չի ջոշավում Հառարակության շչաճերը կ ճետնաոլես այդ Հաոցը լուծելիս, բացարձակապես պետք է ղեկավարվել Հիվանդիչաճերով: Դա, իճարկե, չի նշանակում, ոո այս Հարցի լուծումը դյուռին է ն կապված չէ որոշակի ղժվարությունների Հետ: Հիվանդինկատմամբ պաճպանվողբժշկական զաղտբարդունիքն ունի իր բնորոշ առանձնաչաակություններն թյունները, Ալստեղ Համառլա միշա ճառց է առաջանում, քն ինչպե՞ս վարվել տվյալ Հիվանդը Հետ, ի՞նչ ասել, ինչպե՞ս ասել ք ինչ չափով ասել Հիվանդինիր Հիվանդության մասին, ո՞ր ու

Հարցերում կարելի է անկեղժ լինել

ն

որ

Հարցերում պետք

է

բաղմաղան: ձեռնպած մնալ, Մի խոսքով, Հարցերը շատ են Փորժն առավել նս բարդանում է այն կապակցությամբ, որ առումով բավականաալաօրվա Հիվանդը բժշկասանիտարական չափ գրագետէ լուսավորված, ն բժիշկը պարտավոր է 4իմնավոր Համողնցուցիչ տեղեկություններտալ ճիվանղդության ու

ու

ու

-Հ7-

բնույթի, Հետաղոտությանարդյունքներին բուժման մեթողների վերաբերյալ: Հիվանդներըցանկանում են ամեն ինչ իմանալ երենց Հիվանդության առողջականվիճակի մասին։ ԱՀա թե ոչ կոնկրետ խուսափողաինչու ընդՀանուր դարձվածքներով, է բերում կան պատասխաներով բժիշկը Հիվանդի մոտ առաջ անբավարարվածությանղդացում կասկածամտություն իր ճին վանդության Հետագաընթացքինկատմամբ: ու

ու

ու

Բժիշկն այստեղ պետք է ցուցաբերի խիստ անչատականմոտեցում: Հաշվի պետք է առնվի Հիվանդի ինտելեկտուպը՝»-ման իակ կարդակը, Հոգեկան առանձնաձճատվությունները այն, ամենազլխավոր ու վճռորոշ գործոնն, անկասկած,Հիվանղության բնույթն է, նրա պրողնողը։ նքն կանխատեսումըբարեՀույս է, Հիվանդին կարելի է ճշմարտացիտեղեկություններ տալ եր Հիվանդությանվերաբերյալ: Այդ մասին իմանալով, Հիվանդը կարող է ավելի ակտիվորենաջակցել բժշկին, դառնալ նրա օգնականըբուժման Հարցում: Հիվանդնիր վիճակի մասին պետք տեղեկանամիալն այն սաշմաններում, որ ղա օզնի ն ոչ թե խանգարի բուժմանը, քանի որ ըստ ակաղեմիկոսՍ. Լ. Մլասնիկովի, նա ոչ միայն որպես բուժման օբլեկտ է, այլ նան բուժման պրոցեսի անմիջական մասնակիցը: Սակայննույնիսկ Հիվանդության բարեճաջողընթացքի դեպքում որոշ տեղեկություններ պետք է գաղտնիպաճվեն Հիվանդից։ Օրինակ, լաբորատոր Հետաղոտությանտվյալները,Հիպերտոնիկ Հիվանդիմոտ արյան ճնշման մակարդակի տատանումներըե այլն: Ամերիկացիսրտաբան Վիլսոնընշում է, օրինակ, որ Հիվանղներին էլեկտրասրտագրությանտվյալների Հայտնելըոչ բիչ վնաս է Հասցնում առողջությանը, քան օրգանիղմի օբյեկտիվ փոփոխությունները (1. Շ. Շուռ, 1981): Իրերի վիճակը փոխվում է, երբ բժիշկը գործ ունի անբարեՀուլս կանխատեսումունեցող Հիվանդությունների, ասենք չարտրակ նորագոյացությունների Հետ. Հենց այս դեպքում է, որ ճշմարտությունըչի կարելի ասել անդամ ամենագիտակից Հավասարակչոված Հիվանդին: Այս դեպքում է, որ դարձյալ պետթ է պաճպանվիբժշկական գաղտնիքը՝Հիվանդիցճշմարտությունը թաքցնելու, այլ կերպ ասած, նրան խաբելու միջոցով: Ս. Պ. Բոտկիննայսպիսի խաբեությունը միանգամայն տեղին անվանում էր «սուրբ կեղծիք», Չարորակուռուցքներիառկայության դեպքում, որսլես կանոն, ախտորոշումը պետք է թաքցնել, Հի-

է

ու

-158.-

վանդին պետք է ասել իր Հիվանդությանը մոտ, բայց բարորակ ընթացք ունեցող որեէ այլ Հիվանդության անուն: Ուռուցքաբանության զով մասնագետներըգտնում են, որ միայն բացառիկ դեպքերում Հիվանդին կարելի է ասել իսկական ախտորոշումը, երբ նա կտրականապեսՀրաժարվում է վիրաճատական միջամտությունից: մաճՀաճախՀարց են տալիս. կարելի՞է արդյոք անճուսալի, վան դատապարտվածՀիվանդին ասել ճշմարտությունը, բացել բժշկական գաղտնիքը: Պատասխանըբացասական է, անկախ որեէ Հանդամանքից։եվ պետք է այսպես վարվել, որովչետն անբարետաջողելքի մասին ճշմարտությունն իմանալը նման Հիվանդներիմոտ ոչ միայն առաջ կբերի ուժերի լրիվ պարալիղում, վախ, անչաղթաճարելի ընկճվածություն, այլ կարող է նույնիսկ ինքնասպանությանՀասցնել, եթե ծայրաճեղ ծանր ու անձույս Հիվանդը դիմում է բժշկին, քախանձաղինխնդրում է ասել ճըշմարտությունը նյութական կամ գույքային որոշ Հանձնարարություններ անելու նկատառումներից ելնելով, բժիշկը չպետք է կտրականապեսմերժի նրա խնդրանքը:նման դեպքերում, անպայմանորեն ընդղծելովՀիվանդության բարեճաջչողելքը, բժիշկը կարող է ասել. «նթե շատ եք ցանկանում, տվեք ձեր Հանձնարարությունները»:։ Այսպիսի պատասխանըողջամիտ է ն տրամաբանված: Հայտնի է, որ մենամարտից ճետո մաչացու վերք ատացաժ Ա. Ս. Պուշկինը քախանձագին խնդրում էր բժիշկ Արենդտին ասել ճշմարտությունն իր վիճակի մասին, որպեսղի որոշ Հանձնարարություններ կատարի:Բժիշկը ստիոլվածէր ասել ճշմարտությունը, Դա նկատելիորեն ծանրացըեց Հիվանդի վիճակը, թեկուղն մեռնող բանաստեղժի մոտ նստած մյուս բժիշչկը՝ Դալը, մինչե վերջին շունչը մխիթարում էր նրան. «Քանի շնչում եք, Հուսով ենք»:

Այո՛, նույնիսկ երբ ճիվանդին չի կարելի փրկել, պետք չէ նրանից խլել վերջին Հույսը: երբեք Հիվանդինչի կարելի Հայտնել անխուսավելի մաշվան մասին, քեկուղ նրան մեկ ժամ մնացած լինի ապրելու: Դա խիստ Հակամարդկալինէ: Ռրոշչանչույս Հիվանդներ էլ արտաքուստ շատ Հանգիստեն պլաճում իրենց: Սակայնայղ «Հանդատությունը» միայն թվացող 1: Արտաքուստթվացող այդ Հանգստությանտակ թաքնված են լինում Հոդեկանծանր ապրումներ տառապանքներ:Այդ ծանը Հոգեվիճակը արտացոլված է |. ն. Տոլստոյի «հվան հլյիչի մաու

-109.-

Ճը» պատմվածքում:Հավանաբարբչերը գիտեն, որ ալդ մբվածժքիգլխավոր Հերոսի պրոտոտիապը Հանդիտացելէ

պատ-

Ի.

Ի.

ՄԼչնիկովիճարաղատնղբայրը՝իրավաբանականգործիչ, որ ճիվանդ էր քաղցկեղով: ԱյստեղՏոլստոյը վարպետորքն ներկաացնում է անբուժելի Հիվանդի Հողեկան տառապանքներիողջ նման դրամատիխղմը՝ Հիվանդի տառապանքները Հակադարձ Համեմատականեն մաճվան ժամկետի Հեռավորության քառադուսուն»:

Սակայն նույնիսկ ամենածանր վիճակում գտնվող Հիվանդի իսպառ չի մարում առողջանալուՀույսը: Այնպես որ նման Հիվանդներին ասել դառր ծլմարտություն ճակատագրական պխալ կլինի: Այդ ճշմարտությունը, ինչպես իրավացիորեննշում է ն. ն. Բլոխինը (1927 թ.), «շատերի Համար կարող է Ճուղարկավորությանզանգակներիդեր կատարել»: մոտ

Բժշկական գրականության մեջ կարծիք կա,

որ

իմաստ չունի

օնկոլոգիական Հիմնարկներում բուժվող Հիվանդներից քաքց-

նել իրենց իսկական ախտորոշումը, բանի որ, միննույն է, Ֆրանք կըմբոնեն իրենց Հիվանդության բնույթը: իրականում, է ընկապակալն, ամեննին էլ այդպես չէ: Մարդը ղգաստաբար կում այն իրողությունը, որ երկրագնդումամեն օր չարորակ նոեն Հարյուր Հազարավորմարբագոլացություններիցմաշանում

Դին--Դա ճամարվում է ցավալի անխուսափելիություն,բնական ճրնուլք: Սակայն, երբ ինքն է զանվում անճուսալի վիճակում, «կսում է փնտրելբացառություններ, ամեն կերպ սկսում է իրեՖից վանել մաշվան միտքը: Կյանքիծարավը գերիշխում է տրամաբանության վրա (Ի. Ս. Սիլ, 1981 թ.)։

ուռուցքաբանական Հետաղոտությունները պարզել նն, որ «Քուժչիմնարկննրում բուժվող Հիվանդներիճնշող մեծամասնուՔյունը Համոզված է, որ իրենց մոտ քաղցկեղչկա, այլ միալն պասկածվումէ, Հենց այդ պատճառովէլ նրանց տեղավորել են «վրալ Հիվանդանոցումճամապատասխան ՀետաղոտությունՖեր անցկացնելու Համար: ՕնկոլոգիականՀիվանդներիայս օպտիմիզմը բժիշկները պարտավոր են ըստ ամենայնի ամրապնդել Վ ոչ թե անդամալուծել: Հարցը էլ ավելի է դժվաԲժշկականզաղտնիքիպաճպանման րանում, երբ Հիվանդը մասնագիտությամբ բժիշկ է:-Որքան դըժվար է բուժել բժշկին, կրկնակի անդամ ավելի դժվար է նրանից պաճել բժշկականզաղտնիքնիր Հիվանդության մասին,-- իրա-0-

վացիորեն նշում է Ա. Պ. Գորոմովը (1926), Բժշկականկրքություն ունեցող Հիվանդին անչափ դժվար է Համոզել, ասել ոչ ճշգրիտ խոսք Հիվանդության ն նրա վախճանիմասին։ Մասնագիտությամբ բժիշկ-ճիվանդը զերազանց պատկերացնում է բժջկության ժամանակակից Հնարավորությունները,ինչես նան բժշկական գաղտբժշկի մասնագիտական պարտականությունը՝ Հարցում: նիքի պաշպանման

Հեվանդբժշկի Հետ գործ ունենալիս նույնպես առաջինՃերթեն պետք է Հաշվի առնվի Հիվանղությանբնույթը: եթե Հիվանդուցյան կանխատեսումը բարեչաջող է, եթե նա չի սպառնում կյանքին, էշմարտությունըպետք է ասել առանց տատանվելու: Դա միայն կարող է գործին օզնել, հսկ եթն խոսքն անբուժելի ախտորոչումը ն Հետաղոտռության Հիվանդության մասին է, ամեն կերպ պետր է նռանից Հեռու տվլրալներն պատել,քանի որ Բժեշկը՝ ավելի քան մեկ այլ մասնադիտություն ունեցող ճիվանդ, եմանալով անխուսափելիորեն մոտեցող մաշվան մասին, չատ ավելի անմխիթար Հուսալքվաժ վիճակի մեջ կընկնի: ԸժիշկՀիվանդի նկատմամբ բժշկական գաղանիքիպաճպանումըավելո քան կառնոռ է, թեկուղլն ղա անչամեմատ ավելի դժվար է. Մեկ ուրիչ Համեմատաբար թերն ախտորոշում ասնլով բժիշկը ոչ միայն սրտապնդումէ նրան, այ| Հնարավոբություն է տալիս ժաճանալ ավելի Հանգիստ պալմաննիբում, մինչե վերջ պաճպանվումէ կյանքի կրակը, Բարյացակամ խարնությունը չի Հակասում բժշկական էթիկայի դեոնտոլոգիայի պածշանջներին,այլ ընդչակառակն, բխում է նրա բուն էությունից, Դա նս մարդասիրություն է Այստեղտեղին է Հիշել մաճամերձ մի կնոջ նամակն իր բուժող բժշկին, որր տպագրվել է «Մեդիցինսկալազազետայում» շուրջ երկու տասնամյակ առաջնԱնչավ Հուղիչ բովանդակությամբայդ նամակը միաժամանակ բավականաչափ ուսանելի Լ դեոնտոլողիական սկզբունքննրի պաշպանմանառումով, ուստին նպատակաճարմար զտանք ամբողջությամբ մեջ բերել նամակի տեքստը. ու

ու

«իմ

բարի բժիշկ, պարզվում Լ, որ դուք վարինձ խարել էբ, տառապում սովորական խպիպով ն որ իմ քուլությունն ու օրավուր ավելացող «յուժվածությունը Հետհանթ է բանկազին

ու

պետ ստախոս եր։ Չորս տարի շարունակ դուք

Քն

կա

Է

եմ

(ՕՍՇաանՈՒՇԻ88 183672»,

29/51 1963 -ԱՒ-

ներղատական գեղձերի գործունեության ներդաշնակության խախտման, իսկ վիրաճատությունիցճետո նշանակված ճառաինգալքաբուժումը, որ իբր անձրաժեշտ է ճետվիրաճատական ֆելտրատի ներժծման Համար, նս ճավատում էի Զեզ ավելի իմ ցավային զդացումներին, որովչեշատ, քան ինքս ինձ տն անսնում էի, քե Դուք ինչպես էիք ապրում իմ տանջանքնետառապանքներով:Ձեր բարոյական կերպարը, Հողեկան բով մաքրությունը, ցավիս նկատմամբ ունեցած անսովոր զգայունությունը ոգնորում էր ինձ, ամրապնդում կյանքի նկատմամբ ու

ու

իմ Հավատը:

Մի՞թե ես կարող եմ բարկանալ Ջեզ վրա, այն մարդու վրա, որ ամեն ինչ արեց, որ այս չորս տարիներիընթացքում ես կաբողանամ Հիանալ արնով, երկնքով, իմ Հարազատ լենինգրաընթացքում շարունակել ստեղծագործել: եվ եթե այդ դով ու

կարողացա ինչ-որ նոր բան ստեղծել Մոսկովյան շրջանի ճարանսամբլում, ղա միայն ու միայն Զեր ժառատարապետական շատ սրտաբութ յությունն է։ Այդ բոլորի Համար Ջեղ շատ ու շնորչակալություն: Հիշում եմ, թե ինչպես ինձ դուրս գրելու օրը Ձեզ Դութ խոսում էիք ընկերներիս Հետ ե երբ ես ներս մտա Հրաժեշտ տալու, Դուք միանգամից լոհցիք, նս կարողացաորսալ միայն Ջեր վերչին մեկ դարձվածքը. «բարյացակամխաբեությունը երկարացնում է կյանքի կրակը»:

Այդ խոսքերի իմաստը ես նոր միայն Հասկացա, երբ չարաբաստիկ օնկոլոգիական ԲԱԷՀ-ում (81ԹՆ) իմացա ողջ դառը ճշմարտությունը իմ Հիվանդության մասին, որով ն վերջնականս ըստ արժանվույն նապես դուրս եկա ճավասարակչոությունից: եմ

գնաճատում Ջեր տակտը, Ջեր վարպետությունը Սիրելի ոչ բոլորն են օժտված Զեր Հատկանիշներու»:

Բժիշկ, ինչու՞

Այս օրինակը միաժամանակվկայում

է,

որ

Հիվանդինճշմա-

բետ պատասխանչտալը, այսինքն մտածված ձեով խաբելը թեկուղն Հակասում է քշմարտացի լինելու մասին ընդչանուր բաբոյազիտական նորմերին, բայց դեոնտոլոգիական առումով լրիվ արդարացվում է, քանի որ դա արվում է ճիվանդի նյարդերը խնայելուշաճերից ելնելով: Այստեղբուժող բժշկից պաճանջվումէ մեծ Համբերատարություն, վարպետություն,Հիմնավորվածփաստերովխոսելու կա-

բողություն:

Բժշկականգաղտնիքը պետք է պաճպանվիայնպիսի վար-պշ.--

Հիսլետությամբ, որ այդ մասին Հիվանդը բոլորովին չզգա: զանդը երբեք չպետք է կարողանամտածել, որ իրենից ինչ-որ բան պաչում են նման դեպքերում Հիվանդը դառնում է չափազանց կասկածամիտ,անչանդիստ,դլուրագրգիունա ներքին մեծ է բժշկի խոսքի ինտոնացիային, դեմլարվածությամբ Հետնում Փե արտաճայտությանը,չարժուձեին՝ ամեն կերպ ձգտելով «պարզելճշմարտությունը իր Հիվանդության մասին: Այսպիսի «պայմաններում բժշկից պաճանջվումէ մեծ չրջաճայացություն բավականաչափՀմտություն, որպլեսղիկարողանացրել Հիվանդի կասկածամտությունը,վերականգնելնրա Հոգեկան անգորրը կասկածամիտ Ճիվանդներինտրվող պատասխանները ու

պետք է լինեն բավականաչափ Հատակ, սպառիչ ու սրտամոտ: ԴրանցիցՀետո Հիվանդի մոտ ոչինչ չպետք է մնա կասկածելի, Հակառակ դեպքում կասկածներըփարատելուճամար նա կդիմի

ուրիշ բուժաշխատողներիս Բժշկականգաղտնիքի մասին պետք է Հիշել նան Հիվանդի Ճետ խոսելիս: Ինչպե՞ս Հարազատների ազգականների վարվել այս դեպքում, Հայտնե՞լ արդյոք ճշմարտուքյունը Հիվանդի վիճակի մասին, քն ոչ: ու

Մեր կարժիքովՃիվանդիամենամերձավորբարեկամինբժիշ-

կը պետք է Հայտնի Հիվանդությանբնուլիի ն սպասվող վախմանի մասին, սակայն այս դեպքում անպայմանորենպետք է Հաշվի առնվի Հիվանդի Հարաղատների ու բարեկամների «փոխճարարերության վիճակն այն Հաշվով, որպեսղի այդ օբյեկտիվ ինֆորմացիան ոչ թն քուլացնի նրանց Հողատարությունն ու

ուշադրությունը Հիվանդի նկատմամբ, այլ ընղՀակառակն։բովոր դեպքերում, երբ առիթ է ներկալանում Հիվանդիմասին տեղեկություններ Հայտնել նրա Հարազատներին,պետք է ելնել միայն Հիվանդիչաճերից:

բժշկական զաղտնիքիՀետ կապվածխնդիրների Ավարտելով շարադրանքը,ցանկանում ենք մեկ անգամ ես ընդգծել, որ բժըշկական գաղտնիքըպաճպանել՝նշանակում է թեթնացնել Հի-

վանդի տառապանքները, Հնարավորությանսաճմաններում երկարացնել նրա կյանքը: Բժշկականգաղտնիքի դրսնորվում է Բժշկիկուլտուրայի, մասնագի վարչլետուքյան պակ Ճիշտ դաստիարակությունստացած, իր կապես նվիրվաժ ն բժշկական էթիկայի սկզբունքներովղեկա-

խախաման դեպջում

մասնագիտուքյա իս-13-

վարվող բժշկի ներքին կուլտուրան, նրա վարվեցողությանտակտիկան միշտ կարող է Հուշել, Սե ինչպես պետք է վարվել «իվանդի, նրա ՀարազատներիՀետ, ինչ պետք է առել ն ինչ պետթ է

քացցնել նրանից: Ալստեղ տրաֆարքտալին մոտեցում չի կա-

լինել: Միակ ուղեցույցը նման դեպքերում բժշկի բարոլագիտությունն |, նրա տական խիղճը: Ալս առումով Հիվանդի Հէտ զորժ ունեցող լուրաքոնչյուր բուժաշխատող պետք է մբշտապես Հիշի ակադեմիկոս Ս. Մ. Պրեռբրաժենսկուլակոնիկ, բայց անչափ խորիմաստխոսքերը. «Մտածիրթն ինչ ես ասում, րող

ու

մտածիր՝քն ում նս ասում, մտածիր՝քն ինչու ես ասում»: Բժշկականգաղտնիքիպատպանումըպետք է լինի բժշկական դնոնտոլոգիայիամենասրբազան անխախտ կանոնը, Այստեղ բացառություններ չեն կարող լինել, ու

ՀՀ.2-՛՛5ՉԾ

ԱՆՁՆԱԶՈՀՈՒԹՅՈՒՆՆ

ՕՇ-ՀՀՀ.

ՀԵՐՈՍՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԵՋ

ԲԺՇԿՈՒԹՅԱՆ

ՈՒ

է, ուր պաԲժշկություննայն եզակի մասնագիտություններից լայն ասպարեզէ ստեղծվում արիուՀող ու անսաճման Ճիշտ են Թյան, անձնաղոչության ու Հերոսուցյան Համար բժշկազիտությանբնագավառիայն նշանավոր գործիչները, ըստ է անչնար պատկերացնելառանց որոնց բժշկի զործունեությունն մեծ փնքնամոռացության,առանց ինքնավոչարերման: Ռուս Ա. Պ. Չեխովը միանգամայն ճիշտ է բնութագրել գրող-բժիշկ բժշկությունը. «Բժշկի մասնագիտությունը սխրանք է: նա պաՃանջում է անձնազոճություն, Հոզու մաքրություն ու մտքերի

արտ

մաքրություն»:

Ոչ պակաս գեղեցիկ ու իմաստավորեն ավստրիացիբժիշկ, Հասարակական գործիչ Հուդո Գլյազերի խոսբերը. «ԲժշկություՖր, որ ծառայում է մարդուն, Հյուսված է արվեստից դիտությունից, ն դրանց վրա տարածված է Հերոսության Հիասքանչ Փողը, Հերոսություն՝ առանց որի չի կարող լինել բժշկությունը»: ու

Ամենուրեք՝ լինի դա ռազմաճակատում,թե սովորական մի Հիվանղասենյակում, Համաճարակների դեմ թեժ պայքաԹե զպիտաշետազոտական լաբորատորիայում, բժշկի գործունեության Հիմքը մարդասիրական ոզին Լ, իսկ որտեղ կա է սերը մարդու, նրա Հոզանրի, տառապանքներիու ճակատազրի նկատմամբ, անխուսափելիորենառկա է նան անձԱնգամ բժշկի առօրյա, նազոչության տարրը, արտաքուստ առվորականքվացող աշխատանքը պարունակում է ինքնամոռացության նվիրվածության տարրեր: ԱՀա թե ինչու ստիպմաժ ենք մեկ անգամ նս վերծիշել 1711 դարի Հոլանդացի նշամեծ բոնավոր բժիշկ Վան Տուլպիուսիանչափ խորիմաստ

տում,

առ-

ու

ու

14.

1964, 1չ բժշկություն, Երեան, Գլյազեր,Դրամատիկական

5:

վանդակություն պարունակող Հետելալ խոսքերը՝«ԽԱԱՏ 1ՈՏ61ՅՖԱՇՈՇ այրվում եմ, ուրիշներին լուսավորելով»: ԱԾշօոտաղօ-Բժշկական աշխատողների ցուցաբերած Հերոսուքյան ու է պաանձնազոչության օրինակներով չափազանց Հարուստ

տերազմների պատմությունը: կինելով, առանց բացառության, պատերազմներիակտիվ մասնակիցը, բուժաշխատողներն ու անձնվեր աշխատանքովքիչ բան չեն արել

բոլոր

իրենց անձնավոճ

։լատերազմի բախտորոշման Հարցում: Ղրիմի պատերազմի (1854-1825 քք.) տարիներին, օրինակ, անձնազոչության Հերոսության ողին դրսնորվում էր ոչ միայն ռուսական բանակի ռաղմիկների, այլ նակ՝ բուժաշխատողներիմոտ: Այդ տարինեբին ուղղակի մասնագիտականՀրաշք գործեց մնժատաղանդվիբաբույժ ն. Ի. Պիրոգովը։կամավորմեկնելով Ղրիմ, ռազմաճակատային ծանր պայմաններում նա կատարեց ավելի թան 4000 վիրաճատուքյուն՝ կյանք պարգնելով Հազարավոր մարդկանց: Այս առումով բացառություն չէր նան 1822-1828 թվականնեբե ռուս-թուրքական պատերազմը, երբ ռուսական 300 Հազաբանոց բանակն ամբողջապեսազատաղրեց բովղար ժողովրդին Թուրքական լծից: Եվ պատաճականչէ, որ Բուլղարիայիժողովըրդական չանրապնաությունում Հետագայում կանգնեցվեցին բաղմաթիվ Հուշարձաններ՝ ի պատիվայղ պատերազմումՀեբոսաբար ընկաժ բուժաշխատողների: Ամենամարղասիրական մասնագիտության ներկայացուցիչների անձնվեր աշխատանքի Հերոսության դրսնորման լայն ասպարեզստեղծվեց մեր երկրում Հոկտեմբերյանսոցիալիստական մեժ ՀեղափոխությանՀաղքանակիցՀետո: Մեժ Հոկտեմբերի նվաճումներըպաչշպանելու ն երկրում սոցիալիզմի կառուցման գործում ցուցաբերվող Հերոսությունն իսկական զանգվածային բնույք ստացավ: եվ պատաճականչէ, որ քաղաքացիական սլատերազմի ն օտարերկրյաինտերվենցիայի տարիներինծնվեցին բազմաթիվ Հերոսներ նրիտասարղ սովետականիշխանության ակտիվ պաշտպանների թվում իրենց լուրջ ծանրակշիռխոսքն ասացին նան սպիտակ խալաքավորները՝ բժիշկներն բուժակները, զթության թույրերն (կամ ինչպես այն ժամանակ նրանց կոչում էին կարմիր քույրերը) սանիտարները: Քաղաքացիական պատերազմիտարիներինկարմիր բանակի շարքերում անձ10 չազար նվիրաբար աշխատում էին շուրջ բժիշկ ՆնրանՑեց 7 ճազարը վարակվեց ու ճիվանդացավ այղ տարիներին ու

ու

ու

ու

ու

-176.-

լայն տարաժում գտաժ բժավոր տիֆով, իսկ 800-ը՝ դարձանդրաանձնավոճ աշխատանքէին կազոչը: Թէ որքան մեծ ծավալի տարում բուժաշխատողները,երեում է ՌՍՖՍՀ առողջապաճուքյան առաջին ժողկոմ ն. Ա. Սեմաշկոյի «Պրավդա» թերթի 1920 թ. նոյեմբերի 2-ի Համարում տպագրվածճողվածիցվերցված այս պարբերությունից. «Հյուսիսային ճակատից Ճայտնեցին, թե կարմիր ջույրերն ու սանիտարուճիներնայնպիսի անձնվիրությամբ են գործում տազմաճակատիառաջնային դիրքերում, որ կարմիրբանակացինները ստիպված նրանց վրա բղավում են. «Հետ գնացեք, դութ ու

խանգարում եջ մեզ կրակել»»:

Քաղաքացիականպատերազմի տարիներին ցուցաբերած

արիության ու խիղախուքյան Համար այն ժամանակվա բարձրագույն սլարդնին՝Կարմիր դրոշի շքանշանի, արժանացան102

բուժաշխատողներ:

ՀամամիութենականԿենտգործկոմի1934 քվականի ապրիլի: Միության Հերոսի կո16-ի որոշմամբ սաչմանվեց Սովետական չում, իսկ դրա շնորճման կանոնադրությունըՀաստատվեցավելի ու՝ 1936 թվականի Հուլիսի 29-ին: եվ որպեսզի Սովետական Միության Հերոսի կոչմանն արժանացած անձինք առանձնապես մեր Հասարակությանմեջ, ՍՍՀՄ Գերագույն տտարբերակվեն վետի 1939 ք. օղոստոսի 1-ի Հրամանագրովսաճմանվեց նան «Ոսկե աստղ» մեդալը, որը ճերոսներին ճանձնվում է Լենինի շքանշանի Հետ մեկտեղ: կանոնադրությանՀամաձայն, Սովետական Միության Ճերոսի կոչում շնորձվում է պետության Հանդեսը ցուցարերաժ անչատական կամ կոլեկտիվ այնպիսի ծառայուքյան Համար, որը կապված է Հերոսականսխրանքիկատարման Հետ. Մինչե օրա մեր երկրում այդ բարձր կոչմանն է արժանացել ավելի քան 12 Հաղար մարղ, այղ թվում նան ամենամարդասիրական մասնագիտությանմի խումբ ներկայացուցիչներ: Բժշկությանբնազավառի աշխատողներիցառաջինը Սովետական Միության Հերոսի կոչման է արժանացել 33-ամյա բժիշկ Բ. Պ. Բեզոուլեր՝ խասան լճի սլաշտպանությանժամանակմարտական առաջադրանքները օրինակելիորենկատարելու ն խիզախություն ցուցաբերելու Համար (1938 քվական)։ Հետագայում նա մասնակցել է նան ֆիննական պատերազմին,ինչպես նան Հայրենականմեժ պատերաղմին,ղառնալովբժշկականծառայուքյան գնդապետ(մաճացել է 1922 քվականին): սո-

--

Բժշկականէթիկա

թվականին երկրով մեկ տարաժվեց «Գ. Սեդով»սաոցաշատի անձնակազմի անօշրինակ սխրագործության լուրը:

Հուրջ

օր

շրջափակվածմնալով խստաշունչ Արկտիկայիսա-

ռույցների մեչ, ամբողջովին մեկուսացված լինելով Հարազատ Փրկրից, նավի անձնակազմըցուցարբձրեց կամքի Հակայական տւժ, ապրելու ն ճաղքանակելումեծ չառտատակամություն:Ան4Փակազմի մեջ էր նան ըժչկական ինստիտուտիուսանող Ա. Պ. Սոբոլեսկին,երիտասարդբուժաշխատողլ,, ցուցաբերելովարիու-

Քյան

ու

մարդասիրության ամենաբարձր Հատկություններ,

առանց խուճապի մատնվելու, մեծ Համբերատարուքյամբշուրջ փլնք տարի ըժչկական օգնություն էր ցույց տալիս իր գորժընդերներին, նա նույնիսկ կարողացավարկտիկականգիշերների Փանը պայմաններում սառցաչատի խցիկում աճեցնել կանաչ տլոո, որը նման պարագաներումնավաստիներինլնդախտ 4իվանդությունից պաշտպանելու միակ միջոցն էր ծվ աճա, շրջա«իակումից դուրս գալուց Հետո Ա. Սոբոլեսկունանձնակազմիմի խումբ այլ անգամների Հետ մեկտեղ չնորձվեց Սովետական Միության Հերոսի կոչում,

Զինվորականբուժակ Ի. Ֆ. Բիրցնը ն վարորդ-սանիտար հլյինիխը Հերոսներ դարձան սպիտակ ֆինների դեմ մղվող

Ի. Մ.

մարոերում:

Անձնվերաշխատանքի,սխրանքի,խիզախությանու ՀերոսուԹյան իսկական բեմաչարքակ դարձավ Հայրենականմեծ պատերազմը, Պատերազմիտարիներինբժշկական աշխատողները Թե՛ ռաղմաճակատում ն քէ՛ քիկունքում աներնակայելիսխրանը կատարեցին, Սովետականբանակի բժշկական ժառայությանն ավելի քան 200 Հազար բժիշկներ ու կես միլիոն անդամագրված միջին բժշկական աշխատողներցուցաբերեցին իսկական զանդվածային Հերոսության օրինակ, Դա առանձնաչատուկ,առօրյա

Հերոսություն էր, որ կապվածէր սովետականբանակիվիրավոր ու Հիվանդ ռավմիկներին անչետաձգելի արդյունավետբժըջկական օգնություն ցույց տալու, նրանց կյանքր փրկելու Հետ, Այլ նրանց՝ բժշկական աշխատողների ջանքերովէր, որ լրեվապաջինվեցին շարք վերադարձանվիրավորների 20 ն Հի-վանդներիավելի թան 90 տոկոսը, մի Հանզամանք, որ վիթխարի ու

ու

նշանակություն ունեցավ Հիտլերլան Գերմանիայի լիակատար

ջախջախմանգործում:

Պատերազմական գործողություններինանմիջականորենմաս-ո8-

նակցած 47 բուժաշխատողներցուցաբերած արիության ու սրխՄիության Հերոսի կոչրանքի Համար արժանացան Սովետական ման: Դրանցթվում կարելի է նշել պրոֆեսորներն. Վ. Կլումովի ե Պ.Մ. Ֆ. Մ. Միխայլովի, Վ. Ա. Միրոնովի, բույկոյի, բժիշկներ Ֆ. Պ. Ռեմեննոյի, բուժակներ Ա. Ա. Կոկորինի, Ֆ. Ա. Պուշինայե, Ս. Վ. Գրիգորյանի,ն. ն. նրավցովի,Մինսկի բժշկական ինստիտուտի ուսանողուճի ն. Վ. Տրոլանի,բուժբույր Գ. կ. Պետրովայի, սանճրաճանգիչներՎ. 0. Գնարովսկայայի, Մ. 9. Մամեդովի, Ջ. Մ. Տուսնոլոբովայի,Վ. Վ. Ֆոմինի, Ք. Ս. Կոնստանտինովայի, Մ. Ն. Ցուկանովայի ե ուրիշների անունները: նրանք Հերոսացան տարբեր ճանչամանքներում, տարբնը ռազմաճակատներում, սակաչն նրանց բոլորին միավորում է մի բան՝ անտաճման սերը Հարազատ Հայրենիքի նկատմամբ, վիրավոր Հիվանդ մարտիկներին օնեչու ներքին մեծ «զտումը: Այդ նրանք արիությամբ, իսկ երբեմն էին, որ իրենց սխրադործուցյամբ էլ ուղղակի անձնազոչ արարբով կլանք ու առողջություն պարգնեցին բաղմաճաղար զինվորների սպաների, որոնք իրենց. գորժունեությամբ ճանապարճ ճարքնցին դեպի մեժ ճՀաղքանան մեծ կբ իրենց անուններըոսկե տառերովգրեցին Հայրենական պատերազմիտարեդրուքյանմեջ: նրանցմասին ճանգամանորնն խոսվում է պրոֆեսոր Մ. Կ. կուղմինի ուշագրավ գրքույկում: Հարկ ենք ճամարում ընթերցողի ուշադրությանը ներկայացնել Մեժ Հայրենականում Հերոսացաժ բուժաշխատողներիցմի քանիսի սխրանքը,օգտվելով վերը նշվաժ գրքից: ու

ու

ու

1943 թվականի Հոկտեմբերի 1-ին Շատիլովոգյուղի մասանչրաչանգիչ տուլցներում տեղի ունեցաժ մարտերից Հնտո տալիս վիրաօդնուխյուն է ցույց Քսենյա կոնստանտինովնան վորներին ն նրանց տեղափոլոում թաբստոց, Հանկարժ մոտակա զինբարձունքի ետեից Հայտնվում են ղերմանացի մոտ 100 վոր ն շոջապատում վիրավորներիքաքստոցը: Քսենյան անմիջապես թաքնվում է թփուտների մեջ ե անչավասար մարտի բոնում թշնամու Հետ՝ ոչնչացնելով 60 զինվոր: Երբ սպառվում են գնդակները,կատաղածՀիոլերականները բոնում են 18-ամյա աղջկան ն, խոշտանգումների ենթարկելով նրան, փայտե ցցով մեխում են գետնին, թվականի Հոկտեմբերի 16: կինի մարզի Ցարոշնկա սա.

ւ

ՄԼ. )Ն

Խյտեխու, Էօղուու-- Լ6քօղ Շ08Յո6Ճօրօ Շ0օ032. ԻԼ, 1970 -149--

գերմանացի դաճիճներն անմարդկային ձնով Հաշվետեսան կինի ստոմատոլոգիական ինստիտուտիպրոֆեՊյոտր Բույկոյի Հետ: Այդ նա էր, որ «ֆիզիկական աշխատանքի Համար ոչ պիտանի ճանաչելուռ պատրվակիտակ գերմոտ մանական կալանավայրերն ուղարկելուց փրկեց սովետական Հաղար պատանիների աղջիկների եվ երբ ֆաշիստներին «պարղ դարձան պրոֆեսորի անցկացրած «բժշկականքննության» պաղտնիքները, որոշեցին դաժան դատաստանտեսնել նրա Հետ: Ստեղծվածպայմաններում Բույկոն կարողանում է մեժ դըժվարությամբ փախչել, միանալ պարտիղանական ջոկատին ե կինի մարզի օկուպացվածտերիտորիայումդառնալ պարտիզաՓական շարժման ակտիվ կազմակերպիչներիցմեկը, Միննույն Ժամանակ Հավատարիմ մնալով իր մասնագիտությանը,նա գիշերները գաղտագողիմուտք է զործում մոտակա բնակավայրերը ճ օգնություն ցույց տալիս Հիվանդ գյուղացիներին: Մի այդպիսի ամանակ գերմանացիները բոնում են նրան, կապում զցում վոլանտեսության ցախանոցը:։Գիշերը գյուղացիները մի կերպ սողոսկում են այնտեղ ն փախչելու Հնարավորություն են ստեղժում իրենց սիրելի բժշկի Համար: Սակայն նա մերժում է, ասեզով. «նս Հաստատ Հավատացածեմ, որ ինձ սպանելու են: նքն ես փախչեմ, կոչնչացնեն ձեզ բոլորիդ: Ավելի լավ է մեռնեմ միայն եսռ։ Այդպես էլ լինում է. հոօրյա աշավոր տանջանքներից Հետո բենզին են լցնում խաիզախ ճիտլերականները բժշկի վրա 8 կենդանիայրում: ՆադեժդաՏրոյանըՄինսկի բժշկականինստիտուտի2-րդ կուրսի ուսանողուծիէր, երբ սկսվեց Հայրենականպատերազմը: թվականինՄինսկն օկուպլացվումէ Հիտլերականներիկողմից: նադյանմիանում է պարտիզանական ջոկատին:բազմաթիվ Ճանձնարարություններ ճաջողությամբ կատարելու Համար նա ընդգրկվում է ժողովրդական վրիժառուների «Բուրյա» ջոկատում որպես բուժաշխատող ն Հետախույզ: Բելոռուսիայիանստառներում ճաճճուտներում մարտական ընկերների Հետ նա Ճճաղթաճարումէ բազմաթիվ դժվարություններ: 1943 քվականին պլարախլանականբրիզաղի Հրամանատարությունըն. Տրոլանին Հ վատաճումխիստ պատասխանատուն կարնոր մի առաջադրանք: նա պետք է թշնամուց աննկատ մտներ Մինսկ ու, Հուսալի անձանց Հետ կապ ճաստատելով, կազմակերպերբնսլոռուս ժողովրդի դավաճան,ՀիտլերականներիՀամախոչ կուրեի Պլուլում

արդար աոռր

ու

ու

ա

ու

«պանությունը, Քաջարի աղջիկը, վտանգի ենթարկելով սեփական կյանքը, աներնակայելի դժվարություններ Հաղթաճարելով, պատվով է կատարում մարտական առաջադրանքը: քվականի վերջին ն. Տրոյանը Հրավիրվում է Մոսկվա՝ պարգեր ստանալու ն առաջին բժշկական ինսՄ ուսումը շարունակելու: Բժիշկ դառնալունրա երաէ բժշկի երականանումէ. 1942 թվականին նա ստանում ալժմ դոցենտէ: գիւլլոմ: նադեժդաՎիկտորովնան

կառավարական դանքը

թվականի Հոկտեմբերի 23-ին աճեղ մարտեր էին ունենում Զապորոժինի մարզի Վերբովոլն գլուղի մոտակայքում: Թշնամուտանկերըճեղքել էին մեր պաշտպանությունը: Ֆրանցից մեկը չարժվում է դեպի վիրակապականկետը: Պատը կրիտիկականէր, մի քանի վայրկյան, ն պողպատյա Հրեշը կճոզսեր մոտ 2 տասնյականօգնականվիրավորների: Անվեչեր սան20 տարեկան Վալերիա Գնարովակայան, առանց Հրաճանգիչ, ճրկմտելու, նոնակներիկապոցը ձեռքին նետվում տանկիտակ, Կայքեցնում այն ն փրկում վիրավոր մարտիկների կյանքը: .

«ոեղի

է

թվականի Հոկտեմբերի Հարավալավիայի մայբաքաղաքի Համար մղվող մարտերում անձնազոճ արարքով աչքի ընկավ բուժակ նիկոլալ Կրավցովը։ Բելգրադի կենտրոնական Հեռագրատանշենքը պայթյունից փրկելու ն մեր զորքերի առաջխաղացումը Հեշտացնելու նպատակովնա, երկու այլ զինվորների Հետ, շենքի քիվով ն անձրնաջրերի խողովակներովդժվաբությամբ վեր է բարձրանում ն թշնամու Համար անսպասելի, պատուճանից ներս մատնելով,ոչնչացնում 10 ավտոմատավորանների ու գրավում Հակատանկայինգնդացիրը: այս է գամ էլ սովետական զորքերի ի մանը խանգարում ա

15:

Սակայն

բացված կրակը եվ թաքստոցից տանվելու, անվեչեր սկսում

մոտակա

Թաքստոցը:

աճա,

Մոտենում

բուժաշխատողը է նրան

«Հանուն

ն

առանց

է սողալ

Հայրենիքի

ու

տա-

դեպի ազատ

ձեռքին

բացականչելով, նոնակները Հարավոլավիալի» ննավում է կրակակետի բացվածքի վրա» Այսպիսով, ն. Կրավցովը կըրկճում է ԱլեքսանդրՄատրոսովի անմաճ սխրանքը, զոշվում

դրանով առչն բաթ եպաստում արբուժակ ժողովուրդն

է Հերոսի մաճով, է մեր զորբերի դրված մարտական նջի կ մանը, Հարավալ ն. կրավցովի վիալի երախտապարտ պատվին Բելգրադի կենտրոնում կանգնեցրել է Հուշարձան: քվականի նոյեմբերին կինի մատուլցներում արլու.

սա

նալի մարտեր էին մղվում, Սանիտարական մասի անդամները կրակագծից դուրս էին բերում վիրավորներինն ուղարկում թիկունք: Վիրավորները տեղավորված էին մի մեծ շենքում: նոլեմԲերի 6-ին,

վաղ առավոտյան թշնամին սկսում է

ոմբակոծել

Հրդեչվումէ ն ալն շենքը, ուր պատսպարվածէին վիբավորները։ Խիզախբուժակ Ֆեղորա Պուշինան նետվում է դե-

ցաղաքը:

պի այրվող չենք վիրավորներին փրկելու Համար: նա կարողանում է կրակի ճիրաններիցազատել 30 զինվորներիու սպաների: Հերթական վիրավորին դուրս բերելիս նրա Հաղզուստը բոնկվում է, առաջացնելովմարմնի մեժ մասի ն դեմքի ալյրվածք: Ընկերները մաճամերձ վիճակում նրան ղուրս են բերում այրվող շենբից,

բայց

30--40

րոե

Հետո

նա մաճանում

էւ

ՀալրձնականումՀերոսի մաճով ընկավ զինվորական բուժակ, Հրաձղային գումարտակի սանիտարական ղասակի Հրամանատար ՍերգելՎարդանիԳրիգորյանը: Ս. Վ. Գրիգորյանը ծնվել է 1923 թվականին, Օրջոնիկիձե քաղաքում: 1940 թվականին ընղո նվում է Թբիլիսիի մանկավարժական ինստիտուտը,սակայն մեկ տարի անց՝ Հալրհնական պատերազմն սկսվելուց ճետո, զորակոչվում է սովետական բանամբ Այնտեղ նրան ուղարկում են Խարկովիռազմաբժշկական ուսումնարանում սովորելու: Մեկ տարում դասընքացն ավարտելուց Հետո ստանում է զինվորականբուժակի որակավորում ն, որպես դասակի Հրամանատար, 1942 թվականին ուղարկվում է Հյոաիսարնմտյան ռազմաճակատ: թ. ընթացքում Ս. Գրիգորյանիղեկավարած սանիտաէ բերել 250, իսկ անբական դասակը ռաղզմադաշտից դուրս ձամբ ինթը՝ 40 ծանր վիրավոր: Դնեպրուետրովսկիմարզի ԱնՆնովկա գյուղի Համար մղված մարանրում ողջ գումարտակը Հրամանատարի ճետ միասին մեկ շր մնում է շրջափակմանմեջ: Վճռականպաճին, երբ գումարտակըճեղքել էր շրջափակումը, ս.

Մեժ

անձնուրաց բուժակն իր մարմնով փակում է մեկ անզամ արդեն ու ինքը ծանր վիրավորվում: Մարտական ընկերներն անմիջապես նրան տեղափոխումեն մոտակա սանիտարականմասը, բայց Հենց վիրակապարանում նա

վիրավորված Հրամանատարին

մաճանում

Լ:

1943 թ. նոլեմբեոի 24-ին զինվորականմասի Հրամանատաբությունը նրա Հարաղատներինուղարկում է մի նամակ Հետեյալ բովանդակությամբ. «Հարգարժանծնողներ: Որոշեցինքձեզ

Մի քանի ջերմ խոսքեր գրել, պատժել, թե ինչպես էր ապրում, աշխատում ն կովում ձեր որդին նա մեր զինվորական մասի ամենալավ բուժակն էր: Ռոլարճրաժաններըկատարում էր սիրով, ազնվությամբ ու անքերի։ նա Հատկապես գեղեցիկ էր մարտի ժամանակ: իսկականՀերոս էր»: ՍՍՀՄ Գերագույն սովետի նախադածշության թ. դեկտեմբերի Չ0-ի Հրամանագրով Ս. Վ. Գրիգորյանին համաճու շնորչվում է ՍովետականՄիության Հերոսի կոչում, ն Հերոսի պատվոզիրըի պաճ Հանձնվում է նրա Հորը՝ Վարդան Գրիգորյանին,

Շուրջ չորս տասնամյակէ անցել այդ դաժան օրերից: կանցնս տասնամյակներ,բայց մեծ չալրենականում եր զորժընկերների ցուցաբերած խիզախությունն ու արիությունը առՀավետ կմնան ժողովրդի Հիշողության մեջ ն ոգեշնչման սըխրանքի վառ օրինակ կծառալեն բուժաշխատողներիբազմաթիվ Փեն

ու

տերունդներիՀամար:

Հայրենական մեժ պատերազմի տարիներին ցուցաբերած անձնվեր աշխատանքի խիզախությանՀամար 18 բուժաշխատողներ էլ դարձան Փառքիերեք աստիճանի շքանշանի ասպլետՖեր: նրանյեց մեկի՝ բուժքույր ՄատրենաՍեմլոնովնանոզղիաՀնա-նեչիպորչուկովայի մասին կարդում ենք «Պրավդա»թերԹում. «62-րդ բանակում, որի Հրամանատարնէր Վ. Ի. Ջույկովը, տառացիորեն առասպելներէր պատմվում բուժքույր Մ. Ս. նոզդրաչնա-նեչիպորչուկովալի մասին նա փրկել էր Հարյուբավոր զինվորներ սպաներ: Վիսլայի անցման ժամանակ նա առաջինը ղնսանտայինների խմբում իջավ Հակառակորդիզետափը ն երկու օր գիշեր օգնություն էր ցուլց տալիս վիրավորներին։ նղերի վրա մղված մարտերում խիզախ բուժքույրը ավտոմատով ետ էր մղում Հիտլերականներին՝ մինչն լուրայինները օզնությանկշասնեին։ Արիության սխրագործությանՀամար խիզախ բուժքուլրն արժանացավ զինվորական ամենաբարձր կոչման՝ Փառքի բոլոր երեք աստիճանի շթանջաններիս նրան Հանձնվեց նան միջազգային կարմիր խաչի բարձրագույն ու

ու

ու

ու

պլարգեր՝«Ֆլորենսնալտինգելը»": Այդ նույն Հոդվածում նշվում են նան բուժքույրերի կողմից չայրենականում ցուցաբերած սխրանքի ու անձնազոճու-

մեժ

ՈՖՇՈ6օՈՅտճ ՌՆ6ղ66օ6րթն

«Աքշտոտ»,9/Մ

թյան բազմաթիվ այլ օրինակներ ն կալուգա քաղաջի նիրովխի փողոցի պուրակում կանգնեցվածճոլակապ Հուշարձանիմասին, ռր նվիրված է ռազմաճակատալին քրոջը Հավերժացնում է նրա սխրանքը: Պատերազմականգործողություններին մասնակցած բուժքրոջ կերպարը չի վրիպել նան արվեստի այլ բնագավառների ներկալացուցիչներիուշաղրությունից: Այս կապակցությամբ մասնավորապեսկարելի է նշել սովետաճալշնորձաշատ ու

կոմպոզիտոր Ա. Հեքիմյանի անչափ Հուզիչ ն բոլորի կողմից ջերմ ընդունելության արժանացած«Ռազմաճակատային բուժՔույր» երգը:

Սակայն Հերոսներ ծնվում նն ոչ միայն ռազմաճակատում, պատերազմականիրադրության մեջ: Քիչ չէ նան այն անձանց րոնը Հերոսանում են խաղաղ, աշ-

թիմը, մոնդժազորավա նքում, ամրապնդում ու բազմապատկում են Հայրենիքի Հզորությունը: Աճա թե ինչու ՍԱՀՄ ԳերագույնսովեՀարաղ

տի 1938 թվականի դեկտեմբերի 22-ի Հրամանագրովսաճմանչ վեց նան ՍոցիալիստականաշխատանքիՀերոսի կոչում, Այն շնորձելու մասին կանոնադրությանմեջ կարդում ենք. «Սոցիալիստական աշխատանքիՀերոսի կոչումը շնորչվում է այն անձանց, որոնք ցուցաբերում են աշխատանքային Հերոսություն, իրենց առանձնապես ակնառու նորարարականգործունեությամբ մեժ ավանդ են ներդնում Հասարակական արտադրության արդյունավետության բարձրացման գործում, նպաստում նն ժողովբրդական տնտեսության, գիտության, մշակույթի վերելքին, ՍՍՀՄ Հզորության ու փառքիմեծացմանը»:

Երկու տարի անց՝ 1940 թվականի մայիսի 22-ին ՍՍՀՄ Գեբազույն սովնտի նախաղաճությանՀրամանադրովսաճմանվեց նան «Մուրճ մանգաղ» ոսկե մեդալը, որը Լենինի շքանշանի Հետ մեկտեղ Հանձնվում է Սոցիալիստական աշխատանքի Հերոսի կոչմանն արժանացածանձանց: Առաջիններիցմեկը, որ արժանացավայղ բարձր կոչմանը սովետական բանակի գլխավոր վիրաբույժ, բժշկական ծառայության գեներալ-լերոննանա, ՍՍՀՄ ԲԳԱ ակաղեմիկոս ն. ն. Բուրդենկոն էր (1943 թ.) Հանձնելով նրան Անինի շքանշանն «Մուրճ մանգաղ» ոսկն մեդալը, Մ. Ի. կալինինը նշեց. «Հասկանալիէ, որ ընկ. Բուրդենկոլիպարգնատրումըունի քաղաջական Հասարակական մեծ նշանակություն բուժաշխատողների Համար, Ամենաքանկը,երկրի ամենաճիմնականՀաու

ու

ու

ու

ոըստությունը մարդիկ են: Եվ մարդկայինկյանքի, մարդկանց առողջության աշխատունակությանպաճպանումըՀամարվում Հ ամենաանչրաժեշտ ու ամենաշնորչակալ գործունեությունը: փ՞նչ կարող է ավելի արժեքավոր լինել, քան մարդու կլանքի ու առողջության պաճպանումը»: Հայրենականպատերազմի տարիներին Սոցիալի կան աշքան Ձշանավոր գիտխատանքի Հերոսի ճական-պարոֆիզիոլող, ակադեմիկոսԱ. Ա. Բոգոմոլեցըն ճաՖաչված վիրաբույժ Ցու. փու. Ֆանելիձեն, իսկ 1945 քվականին այդ բարձր կոչմանն արժանացան բիոքիմիկոսներ Ա. ն. Բախը, ճ Բ. Ի. Ջբարակին, ախտաբանականանատոմիայի ճանաչված մասնագետ, պրոֆեսոր Ա. ի. Աբրիկոսովըն նշանավոր ֆիզիոՆ Ս. Օրբելին: (գ Հետագա տարիներին Սոցիալիստական աշխատանքիՀերոսի պոչմանն են արժանացելսովետական բժշկազիտության նշանավոր գործիչներ Ա. ն. Բակուլեը(1960), ն. Մ. Ամոսովը(1923), ու

կոչմանն արժանացան

Վ. Անիչկովը(1962). Ա. ի. Հարությունովը(1924), ն. Ն. Բլո(1922), Վ. հ. Վասիլենկոն (1962), Ա. Ա. Վիշնեսկին (1966), Ն Վ. Գրոմաշեսկին(1962), հ. Վ. Դավիդովսկին (1952), Մ.

ինը

Ս. Կոլեսնիկովը (1926), Պ. Ա. կուպրխանովը (1963), ն. Ա. մոպատկինը (1928), Պ. Ե. Լուկոմսկին (1969), Ե. ն. Պավլովսկին Ա. Վ. Պայլադինը (1955), Բ. Վ. Պետրովսկին (1968), (1964), Ք. Ս. Պրեոբրաժենակին (1962), կ. Ի. Սկրյաբինը(1958), Ա. Ի. Ստրուկովը(1921), Վ. Ի. Սարուչկովը (1922), ն. Դ. Ստրաժեսկոն (1941), ն. Մ. Տարեեը(1965), Վ. Դ. Տիմակովը (1925), Վ. Պ. Ֆիլատովը(1950), Ե. Ի. Չազովը(1928), Ա. Ցա. ԱբրաՃամլանը (1969) ն ուրիշներ: Երկու անգամ (1966 կ 1926 քք.) Սոցիալիստական աշխա«ռանքի Հերոսիկոչման է արժանացելմիայն մեկ բուժաշխատող՝ Քժիշկ Հեղափոխական,երեք Հեղափոխություններիմասնակից, Պրոֆեսոր Ֆ. ն. Պետրովը, որի բրոնզե կիսանդրինկանգնեցված Հ Մոսկվայում: երե մինչե 1960 թվականը Սոցիալիստականաշխատանքի Ճերոսի կոչումը շնորՀվում էր միալն նշանավորբժիշկ-գիտնականներին՝ գիտուցյան բնագավառում ձեռք բերած ակնառու ՊվաճումներիՀամար, ապա 1960 թվականին այդ բարձր կոչ«մանն արժանացավառաջինշարքային բժիշկը՝ Մոսկվայիմարզի մյուբերցիիշրջանից Ա. ի. Չեբոտարյչովան, գյուղական բժշկաԻ.

կան տեղամասում երկարամյա ու անբասիր աշխատանքիՀակոչմանն արժանացանվիրաբույժներՍ. Ի.

մար: Այնուշետն այդ

Բորիսենկոն(Վլադիվոստով),Պ. Ա. բալանդինը(Մուրմանսկ)ե ն. Ի. Միչուրինը (Սիկախվկար)' Ավելի ուշ Սոցիալիստականաշխատանքի Հերոսի կոչում շնորձվեց Հարլուրից ավելի շարբալին բժիշկների: Այսպես,ՍՍՀՄ Գերագույն սովետի 43-71909 ի Հրամանագրով այդ բարձր 72, իսկ 23|10--28 ք. Հրամանագրով՝ կոչմանն արժանացան բուժաշխատողներ Մէր Հանրառետուքյունից ալդ կոչմանն են արժանացել ՀանրապեաականՀր անղանոցի բաժանմունքի վաբեչ (ներկայումս կենսաքոշակասու)Հոխփաիմե Թերջանի Սի-

հանան, (1909) ն Լենինակոն բոաղաքի2-ող բուժմիավորման բաժնի վարիչ ելենա նառասետի Այետիսյանը(1928 թ.): Այսպիսով, 1950 ըխոկանի ավլալներովբժշկական զիտության ղորձնականասու: զածճության ասղարնղում Սոցիալիստական աշխատանբիՀերոսի կոչմանն են արժանացել շուրջ 200 Հոգի, ալդ թվում բժշկական զիտության 25 նշանավոր գործիչներ, 110 շարքային բժիշկներ, 6 բուժակ, 2 մանկաբարձուու

4ի, մել բուժքույր: Հերոսներիվում

պաճությանՀամարյա բոլոր

կան զործնական առողջա-

բնագավառներիներկալացուցիչներ՝ բժշկական տնկազիտակ կայանների

Պիվանդանոցների, Գյուղական աոլինինիկաների, ղամասերի, առողջապածության կայանների աշխատողներ,

Խիղախության, արհության ու անձնաղոճ արարքի Համար ճեԼն արժանացել նան եղբայրականսոցիալիստական «անրապետուքյուննրի բաղզմաքիվ բուժաշխատողներ: Օրինակ, 19603 թվականին ետմաչու Բուլղարականժողովրդաբոսի կոչմանն

կան

Ս.

Հանրապետության Սարելեցգյուղի աոկալանի վարիչ, բժիշկ ՉերքեղովինՍոցիալիստական աշխատանքիՀերոսի կո-

Թ.

չնորձվեց այովող ավառբուսում մնացած 40 մարդկանց կանջը փրկելու ժամանակ ցուցաբերած խիզախության անձնաղոծությանՀամար:

չում

ու

Հանրապետությու

Լեշական ժողովրղական լայն որը Հերոսականսխրանք կաՍՍՀ Լնինո բնակավայրի մոտակայքում սռարեց Բելոռուսական թվականի Հոկտեմբերին՝լեչական 1-ին դիվիղիալի մարտական գոռծողությունների ժամանակ: Ա. Քշիվոնը մարտական առաջադրանքէ ստանում վիրավոր մարտիկներինավատոմեքեճանա-

չում ունի Անելի Քշիվոնի անունը,

նայով ռազմաճակատիցմի կերպ բժշկասանիտարական գումարտակ Հասցնելու վերաբերյալ: ճանապարճինավտոմեքենան սկսում ենթարկվում Հակառակորդիինքնաթիոների գրոճին

է

ու

է

այրվել: Խիզախաղջիկը՝ անտեսելով սեփական ցավն ու տանֆանքները, ալովող ավտոմեքենայից մեկը մլուսի ետեից դուրս է Հանում վիրավորներինու փրկում նրանց անխուսափելիկորավտոմեքենան ժանումից։ Մնում էր վերջին վիրավորը, բայց ամբողջովին կլանված էր կրակի բոցերով Առանց երկմտանքի, արդեն ուժասպառ աղջիկը նոռից է նետվում կրակի մեյ, բայց փլվում է՝ ավտոմեքենայի ալրված ու խարխլված քափք, ու խիզախ բուժքրոջը: Ետկյանքից զրկելով վերջին վիրավորին մյաճու Ա. Քչիվոնին շնորչվում է ՍովետականՄիության Հերոսի վոչում: քվականիօգոստոսին Վարշավայումլուրօրինակ սրխտանքգործեց ռադիումի ինստիտուտիդիրեկտոր,դոկտորՖրանսոիշեկ Լոաշչիկը: նա ֆաշիստներից փրկեց ինստիտուտում մղած քանկաոռժերնյութը՝ ոադիումը: 96րկիզվող պաճարանում Քողնելով կեղծ ռադիում, իսկականըդուրս բերեց ն պաչեց ճուսալի տեղում: ԴրաՀետնանբովինքը՝ բժիշկը Հետագայում դարարժեքավոր ձավ ճառադալքալին Հիվանդության զոչը, բայց նյութը փրկվեց ֆաշիստներից:

Պատերազմիտարիներինընդճատակյա ակտիվ գործունեուէ ծավալվել նան նույն ինստիտուտիաշխատակցուճի կյեՎոլֆը։ Այդ բուժաշխատողներիՀիշատակը կով անունները ժացնելու նպ նրանց նշված են ինստի

յուն նա

Ֆախասրաձում

ճավե

ձոլու

ամրացված մարմարե ճուշատախտակի վրա:

Պատերազմականտարիներին ցուցաբերած արիության ու Համար մոտավորապես չորս տասնյակ դներ էլ արժանացել են ժողովրդակ կոչմանը» Մենք խոսեցինքայն բուժաշխատողներիմասին, որոնք տիտղոսակիր Հերոսներ են, որոնբ ալդ կոչմանն արժանացելեն պետական իշխանության բարձրաղույն մարմինների կողմից: Սա-

իեզախության բուժա «Հարավսլավիայի Հերոս» պատվավոր

կայն տասնապատիկ ու Հարլուրապատիկ չատ նն այն բժիշկխերը, որոնք անձնվեր աշխատանքով, մարդկանց նկատմամբ ունեցած ուշիմ ու Հոզատար վերաբերմունքովիսկականՀամաժողովրդական ճանաչման են Հասել, արժանիորեն նվաճել են ժո«ովրդի սերն ու Համակրանքը:Դրանք,այսպես կոչված, առօրյա --1871-

Հերոսներ են, Հերոսներ, առանց կոչման ու տիտղոսի: Մասնագիտական դրականության մեջ, ինչպես նան մամովի էջերում է գրվել ն այսօր էլ գրվում է նման շատ բժիշկների մասին» Իրենց մասնագիտական պարտքը անթերի կատարելու, ժողովորդին անձնվիրաբար անմնացորդ ծառայելու օրինակները Քեչ չեն նան մեր շրջապատում: ու

Անցյալում, օրինակ, որոլնս անսաչմանորնն մարդասեր, նվիրված ու Հոդատար բժիշկ ժողովրդի մեջ մեժ Հարգանք ու Ճեղինակություն է վայելել բժիշկ Ֆ. Գաազը(1080--1856 քթ.): Սզգությամբ գերմանացի Ֆրիդրիլս հոսիֆ Գաազը Վիեննայում բժշկական կրթություն ստանալուց Հետո 1802 թվականին տեղափոխվում է Մոսկվա ն իր ողջ գիտակցական կյանքը անմնացորդ (այս բառի իսկական իմաստով) նվիրաբերում է քշվառւ աղքատ ընչազուրկ մարդկանց առողջության տառապյալ, պաճպանման գործին: Ողջ Մոսկվան՝ չափաձճաս քե երեխա, նրան կոչում էր «Ֆլոդոր Պետրովիչ», բոլորի Համար նա դարձել էր: «սուրբ բժիշկ», «աստվածային մարդո: Մեծ ժողովրդականություն վայելող ալդ բժչկի կլանջի նշանաբանն էր՝ «Շտապեթ բարություն անել» ն մինչն կյանջի վերջը նա Հարազատ մնաց այդ սկզբունքին,եվ պատաճական չկ, որ Հննց այդ երեք բառերն էլ անմաչացան նրա տապանաքարիվրա: ու

Գրականության մեջ դրվատանքիշատ

բժիշկ-ակնաբույժ է. խարկովցի

իր

խոսքեր են ասված Դրիշմանի մաին, բժիշկ, որն

երկարամյա կլանքի ընթացքում անվարձաճատուլց

ու

անձ-

նվիրաբար օգնության ձեռք է մեկնել Հազարավոր մարդկանց:հր աշխատանքումնա ղեկավարվել է «ոչ թե աշխատանքային օրվա վերջը, այլ վերջին Հիվանդը» սկզբունքով: Աշա քե ինչու ինչպես վկայում են Հավաստի աղբյուրները, մեծ ժողովրդակաություն վայելող 82-ամյա այդ բժշկի քաղմանը ներկայացել էին Ռուսաստանի Ուկրաինայիբոլոր կողմերից եկած Հաղզարավոր մարդիկ, իսկ քաղման օրը աշխատանքըդադարեցրել էին Խարկովի Հիմնարկությունները, գործարանները, դպրոցները: հոկապես,մի՞թե բժշկի ծառայության դնաչատման Համար կարող է լինել ավելի բարձր չափանիշ, ավելի բարձր սլարգն, քան ժողովրդի իսկական սերն ու Հարգանքընվաճելը: նշված ն բազմաթիվ այլ օրինակներ մեկ անդամ ես վկայում են, որ բժշկի Համար ամենավլխավորը, ամենավճոականը մասնագիտականպարտքի գիտակցումն է ն ողջ կլանքում դրան ու

-188.-

Հավատարիմ մնալը Մասնագիտականպարտքի նկատմամբ մասին է վկայում ալ ունեցած մեծ պատասխանատվության փաստը, որ որոշ բժիշկներ դիմել են ինքնասպանության՝ Հիվանդի ճակատագրիՀանդեպ ցուցաբերած անփութության,բժըշկական աններելի սխալներ թույլ տալու պատճառով: Օրինակ, 1886 քվականին անչաջող վիրաճատությունիցՀետո, որի Հետեվանքով Հիվանդըմաճշացավ,ինքնասպանեղավ պրոֆեսոր Ս. Պ.-

կոլոմինը: Մի քանի տարի

առաջ «Մեդիցինսկայա գազետա» թերթում տպագրված Հոդվածը Հնարավոր չէր կարդալ առանց Հուզմուն-

Քի: Ջմոան մի օր, կեսգիշերին, ուկրաինացի երիտասարդբժիշկ նիկ. Ռոմանլուկը Հրավիրվում է մոտակա գյուղ՝՝ ծննդկանին անչետաձգելի օգնություն ցույց տալու: Անտեսելովգիշերային սառնամանիքը,երիտասարդբժիշկը առանց ժամանա բուքն կորցնելու ճանապար: է ընկնում: ժամանակինցույց տրված օգերկու կյանջ մոր մանկան, նության շնորՀիվ փրկում սակայն հողարձի ճանապարչինխիստ անբարենպաստեղանակորցնում տաէ մի բժիշկը ճանապարճը ու

է

Հետնանքով

բերքի զո՞ը:

ու

ն

դառնում

Բժշկականպարտքիկատարման խիստ եզակի տպավորիչ օրինակ է ԴոնբասիՀանքերի բժիշկ նիկիֆորովի մասնագիտական սխրանքը: չանքերից մեկում տեղի է ունննում փլուզում: Շարունակվողփլուզման պայմաններումբժիշկը առանց ժամանակ կորցնելու իջնում է Հանքախորչ տուժածներինօգնություն Համար: Հչանքափորներից ցույց տալու մեկի ոտքը մնացել էր ժայռաբեկորներիշաքցանում»։ Ամբողջովինջնջխված արմունաչոսող ուոքը լեռնային ապարներիցազատելու ն ոչ մի Հույս: Ավելին, դա կարող էր ուժեղացնել փլուզումը ն ամբողջովին կործանել առանց այն էլ մաշվան չեմին գտնվող Հանքափորին։ եվ աշա այս անսովոր ժանրըիրադրության մեջ Համարձակ բժիշկը կատարում է աներնավայելին՝անդամաչատում է ջնջխվածոտքը Հենց Հանքախորշումն մարդուն փրկում է անխուսափելիմաՀից: նման անձնվերաշխատանքիօրինակներկարելի է բերել նան. ն նրա սաշմաննեմեր առօրլալից։ Մեր Հանրապետությունում րեց դուրս շատերին է Հայտնինոլեմբերլանի շրջանի կողբ գյուղի տեղամասայինբժիշկ նիկոլալ նասիբյանի անունը: թվականի ձմեռային մի օր, Շտապկանչ է ստացու

ու

ս

վում Բարեկամավանգյուղից: Սանը վիճակում է մի երեխա: Փ՞նչ անել 9է որ ինքը՝ բժիշկը, նույնպես Հիվանդ է ն կարիք ունի բժշկական օգնության:նման վիճակում այդ անբարենպաստ եղանակին կարել-անցնելերեք տասնյակկիլոմետր... Ալս բարդ Հակասականիրավիճակում վերջապեսՀաղքանակումէ բժըշկական պարտբի զգացումը, տառապանքիմեջ գտնվող մարդուն օգնությանձեռք մեկնելու ներքինմղումը: իր վրա Հսկայական ճիվ զոոծաղրելով, բժիշկ նասիբյանը 2ասնում է Հիվանդին, դոց է տալիս ՀամապատասխանօգնուԹյուն։ երեխանփրկում Լ. Սակայնանբարենպաստ եղանակին կատարված այդ ալելոթուն, նկատելիորեն ծանրացնում է Բժշկի վիճակը ն Հասցնում մաշվան։ Անձնազոչ բժշկի Հիշատակը Հավերժացնելու նպատակով նոլեմբերլանի շրջանային դենտրոնականՀիվանդանոցըներկայումս կոչվում է ն. նասիբվանիանունով: ու

Առանց Հուղմունջի չի կառելի կարդալ «ՍովետականՀաաստան» թերթի 1980 քվականի դԼկոնմբերի 5-ի Համարում զետեղված «կյանքի գնով...» Հողվածը: Այնտեղ խոսվում է Երեվանի քաղաքային1-ին Հիվանդանոցիվիրաբուժական բաժանմունքի վարիչ, բժիշկ Ռաֆայել Բաղդասարյանիանձնվեր ինքնամոռացաշխատանքիմասին, այն մասին, թե ինչպես Հազարավոր մարդկանց կրանք պարզնած, Հմուտ բոլորի կողմից սիրված բժշկի կյանթի թելը կտրվեց իր աշխատավայրում, ծանր դժվարին Հերքապաճություն կատարելու պածճին: Դժվարէ թվարկել բոլոր բժիշկներին, որոնցկյանթիողջ նպատակը եղել է իրենց մասնագիտական պարտքին կոչմանը Հավատարիմ ծառալելը, ալն բժիշկներին, որոնք խակապես որ «այրվել են, ուրիշներինլույս տալու Համալ»ու

ու

ու

ու

ն Անձնուրացության արիուքյան վառ ու տպավորիչօրինակներ է տվել Համաճարակներիդեմ պայքարիպատմությունը: Քիչ չեն դեպքերը, երբ սպիտակ խալաթավորները Համարձակորնն,

առանց երկմտանքինետվել են ավերիչ կործանարարՀամաճարակների բոցերի» մեջ, վտանգի են ենթարկել սեփական կյանջն առողջությունը՝Հարյուրավոր Հազարավորմարդկանց փրկելով տարափոխիկ Հիվանդությունների ճիրաններից: Սա կս Հերոսություն է, Հերոսություն ալս բառի ամենաիսկական իմաստով: ու Բժիշկ-Համաճարակագետների, մանրէաբանների ինֆեկու

ու

--490.-

ու

ցիոնիստների առօրլա զործունեությունը միանգամայն ճիշտ ու տեղին է բնութագրել Հ. Գլյաղերը իր ուշազրավ գրքում. «Դա չնկատվող,անանուն, բոլորին անչայտ ն ոչ մեկի կողմից չերդվաժ Հերոսություն է, բնական Հերոսությունը բժշկի, որին վիճակված է իր մասնագիտական գործունեության տասնյակ տարիների ընքացքում Հաղարավորանզամ վտանգիենթարկելու իր ն իր Հարաղատներիառողջությունը, որովՀչետննա Հպատակվում է մարդկային բարձրագույն օրենքին՝ իր խղճի ձայնին, նման Հերոսության օրինակները չափաղանց շատ են, նչենք նրանցիցմի քանիսը միայն.

Մոսկվայի Համալսարանի պրոֆեսոր, Հայրենական քերապիայի Հիմնադիռ, մեծ Հայրենասեր Մ. ձա. Մուդրովը 1831 քվականին կամավոր մեկնեց Պետերբուրզ,ուր մոլեզնում էրխոլերայի Համաճարակը, ն ղարձավ ալդ ղաժան Հիվանդության պոչը: Հետաքրքիրէ նշել, որ իր մտերիմ ընկերոջը՝ Պ. Չադանվեն ուղարկաժ վերջին նամակում Մուդրովը գրում է. «Դժվարէ

Հրաժեշտ տալ Մոսկվային, որին սովորել եմ, որին սիրում եմ, դժվար է բամանվել մերձավորներից, ձեղանից, բայց մասնազիտական

պարտքը

պաճանջումէ գնալու

Խոր Հարզանքիէ արժանի սովետական բժիշկ ն. կ. Զավյալովայի գործունեությունը նա մի քանի անզամ պայքարի է բոնվել ժանտախտիՀամաճարակների Հետ մեր Հայրենիքի սաճմաններից դուրս, որի Հհտնանքով ինքն էլ վարակվել ու Հիվանդացելէ ալդ դաժան Հիվանդությամբ: ժամանակակից բժըշկությունը կարողացավ մի կերպ փրկել նրա կյանըը, սակայն: Հանուն զիտության առաջընքացինա այս անզամ էլ ինքնավարակման փորձ կատարեց՝ ժանտախտիիմունոգենեղի Հարցերը, ինչպես նան այդ Հիվանդության բուժման նոր միջոցների արդեղաչափերը պարղելու նպատակով: դյունավետությունն ու

ժանտախտային ինֆեկցիայի օջախներում անձնուրաց. աշխատել են սովետական նշանավոր գիտնականներ Մ. Պ. Պոկբովակայան,Գ. Պ. Ռուդներ, Ն. ն. Ժուկով-Վերեժնիկովըն ուրիշներ հսկ սարատովցի պրոֆեսոր Ա. Ն Բերլինի Համար ժանտախտի վակցիուրոֆիլակտիկայի Հարցերի ուսումնասիրումըկյանքի մայրամուտ դարձավ: ն Մ. 9. Շրեյբերը ժանտախՎ. Ի. Տուրչինովիչ-Վիժնիկեիչը `

Հ.

Գլյազեր, Դրամատիկականըժշկություն, Երեան,

թ., էչ -191.--

6:

«ռով վարակվեցինփորձերի ժամանակ ն մաշացան կրոնչշտադատում, բժիշկ Մ. Ա. Լերեդնան վարակվեց թոքային ժանտախտալու պաճին ն մաճացավ: սռով Հիվանդին օգնություն ցույց Ի. ե. Մամոնտովը, ավարտելով ռաղմաբժչկական ակադեմիան,

Վամավորմեկնեց Մանջուրիան անդամազրվեցնշանավոր ժան-

տախտազետԴ. կ. Ջարալուտնու ջոկատին:ԲաղմաթիվՀիվանդներին օգնություն ցույց տալուց բացի, նա ուսումնասիրում էր նան ժանտախտիփոխանցմանզորժում կրծողների մասնակցուԹյան Հարցերը, որի ընթացքում վարակվեց Հիվանդության թո-

քային ձնով ու մաշացավ: ժանտախտալինվարակիղոչը դարն. Ի. Միչուրինը, նան բուժակներ Ե. Մ. Կրասիլնիկովան, Մ. Միխայլովը ն ուրիշներ:

ձան

մ.

Մասնագիտական պարտքի անձնուրաց կատարման փայլուն օրինակ էր նան բժիշկ Ի. Ա. Դեմինակու կյանքը Մերձկասպյան Ռախինկագյուղակում տափաստանիցորսված զնտնասկյուռների Հետաղոտմամբ նա լուրջ ներդրում արեց ժանռուս

տախտի Համաճարակագիտության մեջ: Ողնորվաժիր Հաջողու-

թյամբ Դեմինսկին նամակ է ուղարկում Պետերբուրզ՝ իր ավագ դստերը. «կարող եմ Հայտնել քեղ Հաճելի մի բան. ինձ Հաջող«Վեցստանալժանտախտայինկուլտուրա զետնասկյուռից...» հսկ րանից մի քանի օր անց Պետերբուրգիճամփան է բոնում մեկ այլ նամակ. «Գետնասկյուռից վարակվել եմ քոքային ժանտալխստով ն Հաշիվներս փակել եմ կյանքի Հետ: Երբ ստանաք նամաես կըս, արդեն կենդանիչեմ լինի, ինձ Համար դժվար է զրելը, դրա Համար սաՀմանափակվումեմ այսքանով, եղեք լավ մարէ զլխավորը»': Պիկ՝ սա

Անձնվեր բժիշկը միաժամանակ Հեռազիր է ուղարկում իր ն. ն. կլոդնիցկուն.«Վատւսուցիչ՝ ճանաչված ժանտախտազետ րակվել եմ ժանտախտիթոքային ձնով... Դիակս կՀերձեք որալես զետնասկյուռիցէքսպերիմենտալ վարակման դեպք». եվ, իրոք, այդ ողբերզական դեպքը բացաճալտեցՀամամարակաղիտական առումով մեժ Հետաքրքրություն ներկայացնողայն փաս«ոը, որ մարդը ժանտախտովկարող է վարակվել նան զետնաակյուռից:

Դեղին տենդիգաղտնիքներըբացաճալյտելուն այղ ծանը Հիպանդությունն ինչպես Հարկն է ուսումնասիրելու նպատակով

Փիտվածէ ըռտ՝ 11 4. Էոճճաքճում. Օ տքճզօտուու --192-

ԻԼ, 1970, էչ 32.

կամավոր Աֆրիկամեկնեց Նյու ՑորբիՌոկֆելլերյանինստիտու-

տի նշանավորզիտնական,նոբելյան մրցանակիդափնեկիր,ազգությամբ ճապոնացի նոզուշին: Դեղին տենդի օջախներումաշխատելիս խիղախ զիտնականը վարակվեց այդ Հիվանդությամբ ն աշավոր տառապանքներից Հետո մաճացավ:

«Սխրանքըկյանքի զազաթնակետն է»,--

Հանճարեղ էնզելսի

այս խորիմաստխոսքերիճշմարտությունը մեկ անզամ նս Հաստատում են բժիշկների կողմից իրենց վրա դրված փորձերը: ալդ ինքնավարակման

կն Ա.

փորձերը բավականաչափլուսաբանված մասնագիտականգրականության մեջ (Հ. Գլյաղեր, 1964,

Մ.

Հարությունյան, 1929,

Ը

ԿԽ. Թռնամքոչ, 1959,

1.

Ճ.

այլն): Պրոֆեսոր նոսովը նույնիսկ կաղմել է բժիշկների կողմից իրազործված ինքընավարակման փորձերիժամանակագրականաղյուսակը, ճաորը թեկուղն լրիվ ամբողջականչի կարելի Համարել, բայց նաչողականառումով մեժ արժեք Հետաքրքրություն է ներկայացնում: Բժիշկներին կենսաբաններիկողմից իրենց վրա դրվաժ փորձերը, որոնք ոչ սակավ ունեցել են ողբերգականվախճան, միշտ Վլ արժանացելեն պատշաճուշադրության խորին Հարգանքի: Ո, մի Հիվանդություն՝ո՛չ խոլերան, ո՛չ ժանտախտը,ո՛չ բնական ծաղիկն ոչ էլ պարաղիտայինտիֆերը չեն աչաբեկել Բժիշկներին, Ուղղակի արձամարճելով մաճն Հիվանդանալու են վտանզը, նրանք կուլ տվել ոչ միայն տարափոխիկՀիվանդությունների Հարուցիչներ, այլ Հիվանդիկողմից արտաղատվող ղանաղան նյութեր, պառկել են այն անկողնու մեջ, որից Հենց Ֆոր վերցրել էին ժանտախտից մաճացածի դիակը, Հազել են Հիվանդի շապիկը՝ արյունով քառախովպատված,իրենց մարեն մինը ենթարկել վնասակարմիջատներիխալքումների։ Ի դեպ, Բժիշկներին այդ Համարձակ անձնաղոճքայլին է մղել ոչ քե փառքի ծարավը, ոչ քե պատմության մեջ Հավերժանալուցանկությունը, այլ զիտական գաղտնիքըբացաճայտելու, ժողովրդին ծառայելու, նրա բարօրությունն ապաճովելու վեճ ձզտումը: Հարկ ենք Համարում ընթերցողի ուշադրությունը ներկալացնել ինքնավարակման այդ բաղմաթիվ փորձերից մի քանիսի նկարագրությունը: 1 226թօաղն, 1920, Շ. 71. 110268,

Ս.

թթ.

ն

Դ.

ու

ու

ու

ու

ու

ու

կեյուսակը բնրվում է գրջի վերջում (ճավելված8): --198.-

13--.

/ժշկականէքիկա

դարի 80-ական թվականներին Սիբիրի անծայրածիր

տարածքում մոլեգնում էր մի անսովոր ճիվանդություն,որը բառացիորեն բնաջնջում էր խոշոր ու մանր եղջերավոր անասուններին, Անասնաբուծությունըկանգնածէր կործանման եզրին: Հիվանդությանպատճառր կապվում էր արոտավալրերի՝ այսպես կոչված «անիծյալ դաշտերի» Հետ, եվ աճա այդ Ճանելու1288 կային Հիվանդության բնույքը պարզելու Համար քվականին ռուս բժիշկ Ս. Ս. Անդրինսկինիրեն ենքարկեց ինքնավա-

րակման ժանը Հիվանդացավ:եվ չնայած ծալրաչեղ ծանը վիճակին, քանի դեռ գիտակցությունըչէր կորցրել, բժիշկը մեժ Համբերատարությամբզրի էր առնում իր օրզանիզմում առաջացաժ ախտաբանականփոփոխությունները ԱպաքինվելուցՀետո բժիշկը տվեց ճիվանղդությանմանրամասն նկարագրությունըն այն անվանեց«սիբիրյան խոցը: մմ դարի 20-ական թվականներինՌուսաստանում մոլեղնում էին ժանտախտիՀամաճարակները:Ամեն տարի միլիոնավոր մարդիկ դառնում էին այդ դաժանՀիվանդության զոճը: եվ ու

աճա

թվականինՄոսկվայիՀամաճարակի ժամանակ,

ոուս

Բժեշկ-ճայրենասեր Դանիլո Սամոլլովիչը ժանտախտիցպաշտպանվելուիր առաջարկածմեքոդը Հիմնավորելու Համար դիմեց Համարձակ ու ճերոսական քայլի: Չցուցաբերելովմաճվան երկյուղի ոչ մի նշույլ, ժանտախտով ճիվանդներիվերքից վերցրած քարախով հրեք անզամ իրեն վարակեց:Ճիշտ է փորձի Հետնանբայց Համեմատաբարքեքն ձեով: Դրաքով նա Հիվանդացավ՝ նով ՍամոլլովիչըՀանզեց այն եղրակացությանը,որ նման ձեով արճեստականորենվարակվածմարդկանցմոտ ժանտախտըկունենա Համեմատաբարքեքն ընքացը: Հետազայում, երբ Սամոյի՞նչ վարձատրությանՀամար նա դիմեց խանը եղավ Ճետնյալը այդպիսի վտանգավորքայլի, մեժ «Մի՞թե կա ավելի վարձատրություն,քան նվաճել ժողովրդի սերը, որը նա պարգեեց ինձ ժանտախտիդեմ պայքարելու իմ

լովիչին րւ ճարցրին,

պ

ՀողաերիՀամար»: նան կատարեց անզլի հրեն ժանտախտովվարակելու փորձ 1802թվականին,Ալեքսանդրիայում:ԳիՑի բժիշկ Ս. տական Հետաղոտության նպատակովնա իր աջ նախաբաղկի վրա արված ոչ մեժ կտրվածքի մեջ մտցրեց ժանտախտովՀիվանդից վերցրած քարախը։ Փորձն ունեցավ աճավոր Հետնանք: ՌարտըՀիվանդացավ ժանտախտով երկու օր Հետո մաճացավ:

հա:

ե

թվականին եզիպտոսումիր վրա փորձ դրեց ֆրանսիացի Բյուլարը։ Հիվանդանոցիողջ անձնակաղմիներկայումերկ մարմնի վրա Հազավ ժանտախտով Հիվանդի Հանած շապիկը: Վերջինսդեռ պաճպանումէր Հիվանդի Վրայից մարմնի ջերմությունը ն պատված էր արյունով: Բժիշկն այդ շաԿիկի մեջ մնաց 48 ժամ, երեք օր Հետո նա ճիվանղացավ ժան1834

Բժիշկ

Ա.

Թլամբ

նա

տախտիթեքն ձեով

ն

առողջացավ:

Սակայն մարդկանց ժանտախտից պաշտպանելու գործում բժիշկ, Լ. Պաստերի ավելի մեժ ծառայություն է մատուցել ու ի. Մեչնիկովի աշակերտ, ՎլադիմիրԽավկինը: նա այն առաջինմարտիկն էր, որ պաշտպանությունիցվճոազան ձակման անցավ խտի դեմ. Համարձակ այդ Բժիշկը իր գիտակցական կյանքի 22 տարին անցկացրեց Հընդկաստանում՝ խոլերայի ն ժանտախտի Հետ ունեցած մենամարռուս

ժ

տերի մեջ,

Բոմբեյում 1896 թվականին մոլեզնում էր ժանտախտը:

Յու-

էր ավելի քան 100 մարդ: քաղաքում մեռնում Հարկավորէր անչապաղ վճռական միջոցների դիմել ն կասեցնել Հիվանդության առաջընթացը: եվ աճա Խավկինըձեռնամուխ ստեղծման դժվարին եղավ ժանտախտիդեմ պատվաստանյութի ու Հույժ կարնոր գործին, նախքանմասսայական օզտազորժումը փը առաջարկածպատվաստանլութիանվտանգությունը անճրաժեշտ էր ստուզել մարդու վրա 9է որ պատվաստանյութը կազմվաժ էր ժանտախտի մանրէներից ն նրա ներարկումը կարող էր ոչ միալն չօգնել, այլե պատճառ դառնալ ծանը Հիվանդության իր բոլոր անցանկալի ճետնանքներով,Այդ Հարառաջացման՝ Ցին վերջնականապեսպետք է պատասխան տար իր վրա դրվաֆ փորձը: թվականի Հունվարի 10-ին Խավկինըիրեն ներարմեց 10 միլիլիտր պատվաստանյութ՝զղալիորեն ավելի շատ, Քան նախատեսվածէր մեկ մարդու պատվաստման Համար: ծրկօրլա թուլ ջերմությունից Հետո ամեն ինչ անցավ բարեչաջող: Այսպիսով, ՃանապարճՀարքվեց Հակաժանտախտային վակցինալի մասսալական օգտագործման ն Հիվանդության Հետագա տարածումը կանխելու Համար: Ավելի քան 80 տարի է անցել ՎլադիմիրԽավկինիՀէրոսական ու զիտական առումով մեժ կաբնորություն ներկայացնող փորձից, սակայն Հնդիկ ժողովուրդը բժկի ծառայությունները: ձրախտագիտուքյամբէ Հիշում ռուս Բոմբելի այն լաբորատորիան,ուր աշխատում էր Խավկինը,այ-

րաքանչյուր

օր

-195.-

ժըմ վերաժվել է խոշոր գիտաճետազոտական ինստիտուտի ե կրում է նրա անունը: Մարդկությանըպատճառածչարիքներովժանտախտիցետ չի մնացել նան խոլերան, Միայն անցյալ Հարյուրամյակի ընքացՔում այդ ճիվանդությունը մարդկությանըվեց անդամ ներքաշել է խոշոր, ողջ երկրագունդնընդգրկող Համամարակներիմեջ: ն. Ֆ. Գամալեանառաջինն էր, որ 1883 թվականին ջարկեց այդ Հիվանդության դեմ որպես պատվաստանյութօգդորժել խոլերայի մարէները՝ պատվ նյութի սպանվաժ անվտանգությունըփորձելով նախ իր, ապա նան իր կնոջ վրա: հսկ նրեք տարի անց՝ 1886 թվականին ն. Ֆ. Գամալեանիր վրա փորձեց նան կատաղության պատվաստանյութիարդյունավետությունը: առա-

Հետաղայումճակախոլերայինպատվաստանյութիանվտանգիտգությունն ու արդյունավետությունն ապացուցեցին ն ի. Գ. նականներԴ. Կ. Զարբոլոտնին Սավչենկոն:Վերջիններս նախապես ն. Ֆ. Փամալեայի առաջարկածպատվաստանյութն բնդունելուց Հետո, Հատուկ Հանձնաժողովի ներկայությամբկուլ տվեցին մեժ քանակությամբ խոլերայի կենդանի Հարուցիչներ, սակայն այնպես էլ չՀիվանդացան: ոուս

բոնկում ծագեց Գերմաթվականինխոլերայի ուժեղ նիայի Համբուրգ քաղաքում: Հինգ ամովա ընթացքում Հիվան18 դացավ ավելիքան Հազար մարդ: Հիվանդներիմոտավորապես կետը մաճացավ։ Վարակիփոխանցմանիր տեսությունը պաշտպանելու նպատակովգերմանացի նշանավորՀիդիենիստ Մաքս Պետենկոֆերը23 տարեկան Հասակում, կյանքը վտանգի ենթարկելով,վկաներիներկայությամբ կուլ տվեց խոլերայի մանրէներ: Բայց, բարեբախտաբարչՀիվանդացավ: Դրամատիկ ընթացը ունեցավ Փարիզում, ռուս ականավոր մանրէաբան ի. ի. Մեչնիկովի կատարած փորձը: Հետազոտու-, թյան նպատակովնա կոլ տվեց մեծ քանակությամբխոլերայի մանրէ, բայց չճիվանդացավ:Մեչնիկովիօրինակին Հետեեց նրա օգնական, բժիշկ Լապատին։Վերջինսնույնպես մնաց առողջ: Այնուճետնփորձն իր վրա կրկնեց երրորդ աշխատակիցը՝բժիշկ ժուպիլը։ Սակալն այս անգամ Հետնանքը եղավ սարռափելիւ Ժուպիլը Հիվանդացավխոլերալի այնպիսի ծանր ձնով, որ նրա առողջանալըբոլորի մեջ կասկած էր Հարուցում: Մեչնիկովը ցնցված էր ն անընդծատ կրկնում էր, որ եթե բժիշկըմեռնի, -19.-

ինքը նույնպես վերջ կտա կյանջին, Սակայն չուրախություն բոլորի, մեծ դժվարությամբՀնարավոր եղավ փրկելժուԿիլի կյանբը: Սանը դաժան Հիվանդություններիշարքում անցյալում իր «պատվավոր» տեղն է գրավել նան դեղինտենդը:

ապա

ու

Տարիներշարունակ բժշկական միտքը որոնել, բայց չի կաբողացել պարզել նրա առաջացման ու տարածման զաղտնիքները: Այդ նպատակով 1822 թվականին ֆրանսիացի վիրաբույժ Փյույոն բժիշկների ներկայությամբ Հագավ դեղին տենդից մեռաժ ղինվորի շապիկը: նա չվարակվեց: 12 օր անց նա երկրորդ անգամ իրեն վարակելու փորձ կատարեց: Այս անգամ նա խմեց ճիվանդի փախածը, բայց դարձյալ ապարդյուն: Հիվանդության փոխանցման Հառցը այնպես էլ մնաց չլուծված մինչն 1141 դարի

վէրջը։ եվ Լոլը

ն

աճա

ամերիկացիբժիշկ-կամավորներ կաղէրը, կարն կուկը 1900 թվականին իրենց

ղինվորնէո Դինը, Ֆոկը

Համարձակ փորձ կատարեցին՝ եգիպտական մոծակի (Ճ6465 Ձշզթե) միջոցով, որը կասկածվում էր որպես դեղին «"ենդի վարակի փոխանցող: նրանցիցմեկը՝ զինվորականբժիշկ աղերը այն բանից Հետո, երբ նրան խայքեցին վարակված4 մոժակներ, սեռղլանմբերի13-ին Հիվանդացավն 12 օր Հետո մեռավ: Այս անձնաղոճ արարքով խիզախ բժիշկը Հաստատեց Համաճարակագիտական առումով անչափ կարնոր այն փաստը, որ իրոք դեղին տենդը փոխանցում է եգիպտական մոծակը: վրա

Բժիշկների կողմից իրենց վրա բիչ փորձեր չեն դրվել նան ն Հետաղարձ տիֆերի ուսումնասիրման նպատակով: Անցյալդարի 20-ական լիլականներին 0ղեռայում ոուս բժիշկ 0. 0. Մոչուտկովսկինփորձեց իոէն վարակել բժավոր տիֆով, հր մաշկի վրա արվաժ կտրվածքիմեջ նա ներարկեց այդ «իվանդությամբ տառապող մարղուց վերցրած արյունը: Հինգ անզամ նա կրկնեց այդ փորձը, բայց բոլորն էլ անարդյունք:Սակայն վեցերորդ անգամ փորձի 12-րղ օրը ՄոչուոկովակինՀիվանդացավ՝ այն էլ Հիվանդությանբավականինծանը ձնով: Մի նա գտնվում էր կյանքի քանի շարբարք մաշվան սաշմանաժին, բայց ի վերջո, մեժ դժվարությամբ,ապաբինվեց: քվականին բժիշկ Գ. Ն. Մինխը իրն ներարկեց Հետադարձտիֆով Հիվանդից վերցրած արյուն ն Հիվանդացավ: ջնայաժ Հիվանդությանժանրընքացքին, Մինխըմեժ շամբերաբծավոր

ու

ռուս

-Հ7-

տարությամբ ն ամենայն մանրամասնությամբգրի էր առնում իր ճիվանդությանընքացքը: Հետադարձտիֆի վեռաբերլալ լուրօրինակՀետաղոտությունՀիներ է կատարել բժշկուչի ն. հ. Բեշչնա-Ստրունինան, վանդությանփոխանցմանզորժում ոջիլի մասնակցության Հետ կապված զանազանՀարցեր սլարզելու նպատակովիրեն ենքարկել է վարակված ոջիլների խայքումների՝ընդչանուր առմամբ 3 անզամ Հիվանդացել մռտ 60 Հաղար անզամ, որի Հետնանքով է Հետադարձ տիֆով: Իրենց մարմինը ենքարկել են փայտոջիլների, աղերի մոժակների խայքումների բաղմաթիվ բժիշկգիտնականներ(Վ. Կ. Սահֆանակի,ն. Ի. Լատիչե, Դ. Բ. Գրառուս

ու

ռի,

ն

Վ. Ֆավր

այլն):

Վ. Ֆավրը 1902 քվականին իրեն վարակեցմալարիայով՝մո-

Փակների խայթումներիմիջոցով ն ապացուցեց այդ միջատների դերը Հիվանդության փոխանցման գործում, իսկ ն. Սախարովը իրեն վարակեցտրոպիկականմալարիայով" Գ. Գաբոիչնակին թվականին իրեն ներարկեց քուքեշային վակցինա,իսկ նույն թվականին Ս. Ձերժզովակինիր վրա ապացուցեց Հակադիֆքերայինպատվաստմանանվտանգությունը: Դիֆքերիայի դեմ նախապաճպանական պատվաստումների իր առաջարկածմեքոդի անվտանգությունըցույց տալու Համար հր վրա փորձ է դոել նան մեր ՀանրապետությունումՀամաճաբակազիտական ծառայության Հիմնադիր, ՍՍՀՄ ԲԳԱ ակադեմիկոս Արտո Ալեքսանյանըն առաջինր ալդ մեթոդով պատվառտման է ենքարկել իր դատեր՝ներկայումս բժշկական զիտությունների դոկտոր, պոոֆեսոր Վ. Ա. Ալեքսանյանին:

Սովետականբժիշկ-զգիտնականները շարունակեցին իրենց խիզախ նախնիների ավանդույքը։ Այսպես, Մ. Պոկրովակայան ե Ն. ժուկով-Վերեժնիկովրիրենց վրա փորձեցին սովետական իսկ Մ. ցումակովը՝ ՀակաէնցեֆալիտաՀակաժանտախտային, մին վակցինայի արդյունավետություննու անվտանգությունը: թվականին Ուսսուրականտայգայում նկարագրվեց մի

նոր, բավականինժանրըՀիվանդություն՝տալզային էնցեֆալիտ: Մի բանի տասի անց՝ 1932 թվականին Հիվանդության օջախ մեկնեց գիտնականներիմի մեժ արշավախումբ՝Հանրաճանաչ գիտնականներՆ Ա. Զիլբերի ն Ե. ն. Պավլովակուզլխավորությամբ: իրենց կյանքը ենքարկելով աշավոր վտանդի,Հաղքաճարե-198-

(ով բաղում ու աննկարագրելի դժվարություններ, նրանք կարողացան բացաճայտել Հիվանդության վարակի շտեմարանը, փոանցման գործոնը ն պատրաստեցին Համապատասխանվակցինա։ Վերջինիսանվտանգություննիրենց վրա փորձարկեցին

Սմորոդինցերե Ե. ն. Լեկովիչը։ Տայգայինէնցեֆալիտով ողջ կյանքում լուրջ բարդություններովապրեցին ցումակովը, Վ. Պ. Գննիշնանն Վ. Դ. Սոլովյովը: նենդանիների վրա փորձեր դնելիս վարակվեցին ու մաճացան Ե. Վ. կազանը,Տ. Ուտկինանն Բ. Ա. Պոմերան։Սա պատմության մեջ Հնկարազրվաժմեժ. խմբային սխրանք էր, իսկական անձնաղոչ արարք, որի ՀետնանքովսարսափելիՀիվանդություննի վերջո պարտությանմատնվեց: Մենք խոսեցինքՀիմնականում ինֆեկցիոն ախտաբանության ասպարեղում բժիշկների կողմից իրենց վրա դրված փորձերի մասին: Սակայնբժշկագիտությանմյուս բնազավառներն էլ այս առումով բացառություն չեն կաղմում: Շնչառության պրոցեսի ֆիղիոլոզիան ուսումնասիրելիս, օրինակ, երկու անզամ՝ 1933 ն 1938 թվականներին, իր վրա խիստ վտանզավորփորձ է կատաել Հոչակավոր ֆիղիոլոզ 1. Ա. Օրբելին: Առաջինըկատարվեց լաբորատոր պալմաններում՝ցածը ճնշմանիւցիկում: երբխցիկում օդի խտությունը Հավասարվեցայն մակարդակին,որ բնորոշ է Ժովի մակերնույքից 12 կմ բարձրությանը,զիտնականըսկսեց մե շնչաճեղձլինել ն կորցըեըգիտակցությունը: Գործընկերները ջանք զորժադրեցինմեժանուն զիտնականինվերաշաս մաՀից ԿիրկելուՀամար: Երկրորդանդամ նույնատիպ փորձ կատարվեց Սլ ծովում՝ Ղրիմի ափերից ոչ Հեռու Այս անզամ էլ զիտնականը փակվեց սուղանավի իցիկում, որը քնվածին չէր ստանում, ե մնաց այնտեղ մինչե զիտակցությանկորուստը: Երկու ժամ պաՀանջվեցմինչե նրան ուշքի բերին: անօրինակ Բժշկունյան պատմության մեջ խիստ եղակի սխրանք է կատարել զերժանացիբժիշկ ՎերներՖորսմանը։Հանզամանորեն ուսումնասիրելով երակների նրանց կափյուրների անատոմիան ն այնուչետն դիակներիվրա փորձեր կատարելուց Հետո նա եկավ այն եզրակացության, որ Հնարավոր է ճբակի միջով անցկացնել կաթետը ն այն Հասցնել մինչն սիրտը: Հաստատ ճՃամողված լինելով իր ենքադրությանմեջ, Ֆորսմանը առաջարկեց գորժընկերներին՝իրազործել այդ փորձը իր վրա' Սակայնընկերներից ն ոչ մեկը չՀամարձակվեցձեռնամուխլի-

Ա.

Ա.

վարակվեցինն

Մ.

Պ.

ու

ու

-189..-

նել վտանգավոր խիստ անչավանական թվացող այդ փորձին: Համարձակբժիշկը, այնոււանդերձ չճրաժարվեց իր մտադրությունից՝ իր երակի մել (արմնկային ծալքի շրջանում)անցկացըեց 65 սմ հրկարությամբ կաքհտրը ն ոհնողզենյանսարքավորման Հակողության տակ դանդաղորենչարժելով այն Հասցրեց մինչե աջ նախասիրտը(1929 թ.)։ Ավելի ուշ այդ ղարմանաճրաշ փորձի մերոդիկան մշակվեց կատարելագործվեցամերիկացի Բժեշկներ Ա. կորնանին Դ. Ռիչարդախ կողմից ն այաօր մեժ կիրառում ունի սրտի բնածին արատներիՀետաղոտության ախտորոշման դորժում, իսկ նրա արժանավորՀեղինակը իր վրա դրված ճամարձակ փորձից 22 տարի Հետո՝ 1956 թվականին, արժանացավնոբելյան մրցանակի(Ա. կորնանին Դ. Ռիչարդսի Հետ Համատեղ): Մասնագիտական արիության անձնաղոճության վերը նըջված ն բաղմաթիվայլ օրինակներփայլուն կերպով Հաստատում հն այն միտքը, որ «բժշկական պարտք» արատաշայտությունը կարելի է Հասկանալ բավականաչավ լայն իմաստով'բժիշկ-մասնազետի ամենօրլա աշխատանքիաղնիվ, բարեխիղճ կատարումից մինչն արտակարգպայմաններումցուցաբերաժ արիությունն ու անձնաղոչությունը:հակ բժիշկ-գիտնականի սխրանքը, անտարակույս, բժշկական պարտքիդրանորմանբարձրագույնձեն է, ու

ու

ու

ու

ԼԱՎ.ԵԼՎԱԾՆԵՐ

1-8 Հավելված

ԿՈՄՈՒՆԻՋՄ

--

--

ՇԸ

ԿԱՌՈՒՑՈՂԻ

ԿՈԴԵՔՍԸ

ԲԱԲՈՅԱԿԱՆ

ճայՀավատարմություն կոմունիզմի գործին, սեր դեպի սոցիալիստական բենիթը, դեպի սոցիալիզմի երկրները. բարհխիղճ աշխատանը Հասարակության բարօրության Համար, ով չայխատի, նա չի ուռի. զարաքանչյուրի Հոգատարություն Հասարակականունձցվածջը պաճպանեն բազմապատկելունկատմամբ. Հառարակականպարտքի բարձր գիտակցում, անչանդուրժողականություն Ճասարակականչաճերի խախտումներինկատմամբ. պոլեկտիվիզմն ընկերականփոխօգնություն, մեկը՝ բոլորի Համար, բոլոլո

--

--

Բը՝ մեկի Համար.

մարդկա թյուններ փոխ Հարգանք

ն

-

--

միջե, մարդը մարդունբարեկամ է, ընկեր ն եղբայր. ազնվություն ն քյմարտասիրություն, բարոյական մաքրություն, թյուն ն Համ թլուն Հասարակականն անձնականկյանքում.

նառ

Հարգանք

-

ք

,

,

պարզու-

դաստիա-

բակության նկատմամբ-

--

կարինրիզմի, ջաճամոլությաննկատմամբ. ՍՍՀՄ բոլոր ժողովուրդների բարեկամություն ն եղբայրություն, անձանու ռասայական անբարլացակամության

դուրժողականությու, ազգային նկատմամբ Հ-

--

անչաշտություն կոմունիզմի, խաղաղության ե ժողովուրդների ազատության գործի թշնամիների նկատմամբ. հղբայրություն, Համերաշխություն բոլոր երկրների աշխատավորների,բոլոր ժողովուրդներիՀետ:

Հավելված

ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ ՄԻՈՒԹՅԱՆ

մա

ԲԺՇԿԻ

ԵՐԴՈՒՄԸ:

Ստանալով բժչկի բարձր կոչումը ն անցնելով բժշկական գործունեության Հանդիսավորապեսերդվում եմ. բոլոր զիտելիքներս ն ուժերս նվիրել մարդու առողջությանպաճպանմանն

: Հաշվի առնելով բժիշկների դերը խաղաղության ե միջուկային պատքբազմի կանխմանճամար մղվող պայքարում ն ընդառաջ գնալով սովետական

ու

խման

թյունների

բուժմանն ու հլավմանը, Հիվ' բեն աշխատել այնտեղ, որտեզ պաճանջում են չասարակությանաճերը. միշտ պատրաստ լինել ցույց տալու բժշկականօգնություն, սՓաղիր ն Հոգատար վերաբերվելՀիվանդին, պաճպանելբժշկական դաղանիջ,» մշտապես կատարելագործելբժշկական գիտելիջներս ն բժշկական վարպետություն, աշխատանքովսնպաստելբժշկական ցլտության ու պրակտիկայի զարգացմանը. են' դիմել իմ մասնագետ ընկերների նրբ Հիվանդի չաճերը պաճանջչում ու Խորչրդին ն ինքս էլ երբեջ չճրաժարվել նրանց խորչորգ օգնություն ցույց

եխ,

տալուց.

պաճպանել ն զարգացնել ճայրձնական բժշկության ազնիվ ավանդույքները, իմ բոլոր գործոլություններում առաջնորդվելկոմունիստականբարոպականությանսկզբունքներով,միշտ Հիշել սովետականբժշկի բարձր կոչումը, իմ պատասխանատվությունը ժողովրդի ն սովետականպետության Հանդեսը

Երդվում

եմ

ամբոզջ կյանքում Հավատարիմ մնալ

այս

երդմանը:

Հավելված

ՀԻՊՈԿՐԱՏԻ

ԵՐԴՈՒՄԸ

երգվում եմ Ապոլլոն բժշկի, Ասկլեպիի, Հիգինայի ն Պանակեայիանուն-

ներով, բոլոր առտվածներով աստվածուճիներով,նրանցվկա վերցնելով, իմ ուժերին ու ըմբոնումներին Համապատասխանաղնվորեն կատարել ճետեյալ երդումը ն գրավոր պարտավորությունը՝ արվեստը ինձ ուսուցանողին Համարել ծնողներիս ճավասար, Բժշկական Ֆրա Հետ կիսվել ուննորությամբն անչրաժեշտությանդեպքում օգնել նրան, նրա սերունդներին Համարել ինձ եզբայրներ ն այս արվեստը, եթե նրանթ ն առանց որեէ խրատները, բանավոր դասերը ն ռտաուցման մնացած այլ ճանգամանքները Ճաղորդել որդիներիս, ուսուցչիս որդիներին ն պարտավորությամբու երդումով բժշկական օրենքին կապված աշակերտներին,Ուժերիս ն ըմբոնումներիս Հանրանցչաճերին, ձեռընմապատասխանՀիվանդներիոնժիմը կնպատակաուղղեմ պաչ մնալով որեէ վնաս պատճառելուցկամ անարդարացիությունից,Ինձանից չեմ տա մաճարեր դեղամիջոցխնդրող ոչ մեկին այն չեմ տա ն ուղիներ ցուց Փման մտադրությանիրադործմանՀամար, ճիշտ այդպես էլ ես ոչ մի կնոջ չեմ ճանձնի վիժում առաջացնողմիջոց: Մաբուր ն անարատ կանցկացնեմկյանքս ու

կամենան, րանց

Բժչկական Հասարակայնության ցանկությանը,ՍՍՀՄ Գերազույն սովետի նախադաճության15|11 1983 թ. ճրամանագրովՍովետական Միության բժշկի Փրդման տեքստը լրացվել է Ճետեյալ բովանդակությունն ունեցող 2-րդ պար-

մառդկությանքամար նեռկաբնրությամբ` «Գիտակցելովայն վտանգը, Ն միջուէ միջուկայինզենքը, անխոնչպայքաշմղել խաղաղության համառ»: կանխման կայինպատեշազմի ոբ

ացնում

--202--

արվեստ: Ռչ մի դեպքում կտրվածքներչեմ կատարիքարային ՀիվանդուԹյամբ տառապողիմոտ, այն ճանձնելով միալն այդ գործով զբաղվող մարդ4եռու մնալով որեէ կանց: ինչ տուն էլ որ մատնեմ՝ կմտնեմ Հօգուտ Ց, թյունից ու թյունից, կանանց կամ աիրային զործերից՝ լինեն դրանք ազատներ Թե ստրուկներ, Քուժման ընթացքում ն նան առանց բուժման հս չեմ տեանիկամ չեմ լոխ մարդկայինկյանքինվերա/երվողտեղեկություններ, որոնք չի կարելի երբեիցե ճրապարակել, նա կլոնմ աչ մասին՝ Համարելով դա գաղտնիք:Ինձ՝ երդումը անխախտ կատարողիս,թող երջանկություն արվի կլանքում ու արվեստումն ճավերժ փառք մարդկանցմոտ, իսկ խախտողինն կեղծ երդում տվողինթող ու

ժբմանդի,

Տոր տղամալ ղկանց

լինի դրա ճակառակը:

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԵՐԴՄԱՆ

ՄԱՆԿԱԲՈՒՅԺԻ՛

ՀԱՄԱՐ:

«Ինչ վերաբերում է մանկաբույժի կողմից կիրառվելուն, ապա ճայոնի ու Հոգեկան"ազար օժտված պետք է լինի յուհժշկին ճարբժիշկ ն մավոր են նան մի քանի այլ Գիրքեր,առանց որոնց ամենաՀմուտ բժիշկը ոչ միշտ կարող է կանխել կամ բումել երեխայի ճիվանդությունը: Այսպես,Հիմնավորտեսականու գործնականբժշկական գիտելիքներից ունակությունիցբացի, Ճանգիտտ կայուն ՀոդեՀացի, պատշաճդիտողական ու Հեարարմունքներում դրանորած ճշմարտացիությունից վիճակից բացի, Բժիշկը ոչ միայն պետք է ամբողջապես

|Բրիրուջով

ֆիղեկական

հր

մաթաա

ու

իր

դազամբուրույոնից շի,մանկալանունենա մաճառգություններին, ո"չո .- կողոււ առանձնաշատու, Ա Հենց դրանով այնպիսինվիրվածությունը, Հմանդալ ոչճի վիճակի ր

ու

առանձ-

աի

պետք է

բնաֆին մտերմ' (ետք է զգա նրնխայի յինել ինչպես երեխա: բերում երեխաների

մբ:

Ֆա

Հետ

ճատկապես

նա

պետք է կարողանա երեխայի

բժիշկը շատ էապես

որը

ն

ճետ

շուտով ձեռք է է ճրա նացմանը, ընդ-

Հատով դեղանյո մատակին,

ամին ոչ պակաս

չավով նվազեցնում է մանկական Հատթերի ընդունման տճաճությումը,երկլուղը բժշկի նկատմամբ ն այլն: հակ կապես առաջին անգամ մանկականաննյակ մտնելիս բժիշկը պետք է զգուշաայ որպնազիո՛չ իր տնաքով, քայլվածքով, ո՛չ ճագուատով,ո՛չ ձայնով երեխաների մոտ անդուրնկանտպավորությունչթողնի»:

ո՛չ

ՇՓ.

Պօօոււմոմ.

Ածղոռքուն,

ՇՈԾ, 1847,

89--90 --203--

Հավելված ԺՆԵՎՅԱՆ

«Բժշկի Սն չպետք է

ԵՐԴՈՒՄԸ

պետթ է նա ամենից իր ղեկավարվի նյութական նկատառումներով, Բժիշկը չպետք է տա պրակտիկա ղարձնի կամ թույլ իր մասնագիտականվիճակիկամ պաշտոնի ռեկլամում, բացի նրանից, ինչ թույլատրվում է տվյալ երկրում գործող ազգային էթիկականկոդեքսով: Բժիշկըչպետք է ընդունի աշխատանթիայնպիսիպայմաններ, որոնք չեն երաշխավորում նրա մասնագիտականանկախությունը: Բժիշկը պետք է մասնակցիճոնորարստանալուորեէ գործարքում,որի մասին Հիվանդը բոլոր

նի

դեպբերում

մասն

մ

նացնելիս

պաճանջների:

առաջ

չի ծանուցված:

-Լ

Բժիշկը ոչ մի դեպքում չի կարող կատարել կամ թույլ տալ որնէ արարմունք, որը քավացնիմարդկային որեէ էակի դիմադրությանֆիզիկական Հոգնոր ուժը' Հիվանդությունը կանխելու կամ բուժելու նպատակիցբացի: Բժիչկը մշտապես պետք է նկատի ունենա մարդկային կլանքի պաշպանման նշանակությունըբեղմնավորումիցմինչն մաչը: նա չպետք է տատանվի,առաջարկելով կամ ընդունելով իր մասնադիտականգործընկերոջՀետ կոնսոլտացիա անելը, եթե դա ծառայում է Հիվանդիչաճերին: Բժիշկն անճետ. ձգելի դեպքերում պետք է ցուցարերի անձրաժեչտ օգնություն այնքան ժամանակ, քանի դեռ Համողվածչէ, որ այն կարող է տրվել մեկ ուրիշի կողմից: ու

Բժիշկը պետք է ընկերական"արարերություններ պաճպանիիր գործընկերների ճետ, չաշվի նստելով նրանց կարծիթների նվաճումներիՀետ ն ոչ մի ու

դեպքում թուլ չտա նրանց նկատմամբ ճիվանդի վատաճությանխախտում: Բժիշկը չպետք է ձգտի ճիվանդներինճեռացնել իր գործընկերներիցուրիչ

երպ, քան սաճմանվածբնականոն մասնագիտականճամբավի միջոցով»:

Հավելված5 ՌՈՒՍ

ԲԺԻՇԿՆԵՐԻ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԱԿԱՆ

ԽՈՍՏՈՒՄԸ.

«Խոր երախտագիտությամբ ընդունելովգիտության կողմից ինձ չնորձված

Բժշկի իրավունքը ն ըմբոնելով

յունների

այդ

կոչմամբ ինձ վրա դրված

պարտավորու-

ողչ կարնորությունը,ես խոստանում եմ կյանջիա ողչ ոչնչով չնսեմացնելդասիս պատիվը, որի մեջ մուտք եմ գործում:

Խոստանում

եմ

ընթացքում

ցանկացածժամանակօզնել՝ լավագույն ըմբոնումիսՀամա-

խան, իմ դիմող լին, սրբորեն պաճպանել կոճ վատաճվածընտանեկանգաղտնիըները ե ի չարը չօգտագործել իմ նկատ. մամբ ցուցաբերածվստաձությունը: , ա նակել բժշկական գիտութ ն բոՄեասիրումը ն

բ

--204.-

վոր ուժերով նպաստել նրա ծաղկմանը, գիտական աշխարձինՃայտնելով այն

ամենը, ինչ կճայտնագործեմ: Խոստանում եմ չզբաղվել գաղտնի միջոցներիպատրաստմամբու

թով:

Խոստանում եմ լինել արդարացի իմ

վաճառ-

ընկեր-բժիշկներինկատմամբ ն չվիրա-

վորել նրանց անձը: Սակայն, նթե դա բխի Հիվանդի չաճնրից, ասել ճշմարտությունը ուղիղ ն առանցկողմնապաճության: կարնոր դեպքերում խոստանում եմ դիմել ինձանիցավելի բանիմաց ու «փորձված բժիշկներիխորչրդին, իսկ երբ ես ճրավիրվեմ խորճրդակցելու՝խղճով կասեմ ճշմարտուցյունն՝ արժանիքների, ու ջանքերին ճամապատասխանո:

Հավելված 6 ՆԱՄԱԿ

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴՈՒԹՅԱՆԸ

որն իրեն նվիրել Ի՞նչ կուղեի ցանկանալիմ Հայրենիքի երիտասարդությանը, է գիտությանը:

Ամենիցառաջ ճետնողականություն։Արգասաբերզիտականաշխատանքիայս էս ծրրեջ չեմ կարողանումխոսել առանց ՀուլՎարնորագույնպազմանի

սմունքի:

Հե

խատանքիՀենց

մասին

ակզրիջ սովորեցրերձեղ վատ

. նշճետնողականուքյանէ զիտելիք-

Ֆերի կուտակման:

Ռաումնասիրեջզիտուցյան այբուրննը նախքան նրա բարձունքներընվաՃելու փորձ կատարելը: րբեր չձեռնարկեքՃաջորդը,առանց նախորդըլուրացնելոս նրբնջ չփորձեջ թաջցնել ձեր գիտելիքների թերությունները, թեկուղ ն Ինչքանէլ որ ձեզ իր

ու ամքնաճամարձակ ձեքազրություններով (արագնկրո՝ փելիորեն կպայթի այդ ն

չփոքությունիցբացի ոչինչ չի Սովործցըեք ձեղ

մնա

ձեղ

մոտ»

Սովորեք ան զործ Համբէրատարոֆյուն, զազլածությոն ճամեմատեցեք,կուտակեջ փառն

գիտուցյար իյ, փաումնասիրեցեր, վատարձլ

տեր:

Ռրջանէլ կատառյալ լինի թռչունի թեր,

Հեա»

երբեք ի վիճակիչի լինի երան վեր բարձրացնել, առանց օդի վրա Հենվելոււ Փաստերը «դ են զիտնականի ճամար: Առանցդրանց դուջ երբեք չեք կարող թոչել։ Առանցգրանց ձեր օտեեն: տությունները»դատարկճիգեր Սակայն ռառւմնասիրելիս, գիտափորձերիս, զիտելիս, ձգտեք չմնալ փաստերի մակերեսին Մի վերածվեքփաստերիդիվանապաձի: Զգտեջ թափանցել մեջ: Համառորենփնտրեք գրանց կառավաՖրանց առաջացմանզաղտնիթների բող օրենքները: նա

երձրորդը՝ Հաժեստությունն է: Երբեք մի մտածեք, քե գուք արդեն ամեն ինչ որ ձեզ բարձր գնաճատեն, միշա արիություն ունեցեքասեես անգետէմ: Թուլլ մի տվեք, որ մեծամտություննիշխի ձեզ վրա: Դրա պատճառովզուք

գիտեք: նվ որքան էլ վու

--205--

կակսեք Համառել այնտեղ, ուր պետք է Հաաձայնվել, դրա պատճառովդուֆ վճրաժարվեջօգտակարխորճրդից ն ընկերականօգնությունից,դրա պատճառով դուք կկորցնեք օբյեկտիվությանչափանիշը: Այն կոլեկտիվում, որը ղեկավարում եմ ես, ամեն ինչ անում է մթնոլորտը» Մենք բոլորս միաձլուսված ենջ մեկ ընդճանուրգործի մեչ ն ամեն մեկը այն է մղում իր ուժերի ու Հնարավորությունների առաչ սաչմաններում։ Մեզ մո ջատ Համախչես չոկի, որն է «իմը», որն է «քոնը», բայց դրանից մեր ընդճաճուր գործը միայն շաչում է: է նրա ողջ ծրրորդը՝կիրքն է: Հիշեցեք, որ գիտությունը մարդուց պաճանջում կյանքը: եվ եքե դութ ունենայիքնույնիսկ երկու կյանք, դրանք էլ չէին բավաթարի ձեզ: Մեծ լարվածություն ն մեծ կրքոտություն է պաճանչումգիտությունը մարդուց: եղեք կրքոտ ձեր աշխատանքումն ձեր որոշումներում: առջե ն պետք Մեր ճայրենիքըլայն Հորիզոններ է բացում գիտնականների է պատջաճըճատուցել նրան' գիտությունըշռայլորեն ներմուծել մեր երկրի կյանքի մեջ: Առատորեն՝մինչե վերչին աստիճանը: հոկ ինչ կարելի է ասել մեր երկրի երիտասարդգիտնականիվիճակի մասին: Ֆրանշատ բան է տրված, բայց ն նրանից շատ էլ պաճանչվում է: եվ երիտատարդության, ինչպես նան ձեզ ճամար պատվիխնդիր է՝ արդարացնելայն մեծ Ճույթերը, որ դնում է գիտությանվրա մեր ճայրենիքը:

Ի. Գ. ՊԱՎԼՈՎ

Հավելված7 ԻՆՉՊԵՍ

Է

ՀԱՐԿԱՎՈՐ ԱՇԽԱՏԵԼ

Մենք աշխատանքում անց ենք կացնում մեր կյանքի լավագույն մասը: Հար կավոր է ուրեմն սովորել աշխատել այնպես, որպեոզի աշխատանքը լինի քեքե Ց տչրական կլանջիդպրոց: 1. Սկզրում Հանգամանորձն մտածիր առաջիկաաշխատանքիմասին, ամեն ինչ աշխատանքի Համար (գոիծիքներ,սարբաձեձը ն այլն): աշ-

2. դախապատրառտիր |

խատանքիննան ինքդ բեզ: 3. Աշխատատեղում ստեղծիր մաքրություն ու գեղեցկություն, ստեղծիր Հարճետնիր արտաքինտեսջին։ խնամքըաշմարակեցություն աշխատասենյակում, խատատեղինկատմամբ`դա նույնն է, ինչ որ խնամքը քո նկատմամբ: 4. Հարմար դառավորիրկաճույքը, գործիքները, գրենական պիտույքները ե այլն: 5. Սովորիրճիշտ դիրքում պաճել թեզ, գտիր ամենաչարմարդիրքը, Հաճաթ փոփոխիրայն Մի կատարիր ավելորդ ու անվարժշարժումներ: 6. Հաշվի առ աշխատանքին ընտելանալուփովը, աշխատանքիմեչ խորատուզվիր աստիճանաբար,կամաց-կամաց: տոնու» 7. Ստեղծիրե պաճպանիրբարձր տրամադրություն, աշխատանքային

Հարքավորոա

ոը:

.-206--

8. Մի ճասցրուբեղ մինչե Հոգնածության,աշխատանքըճաջորդիրՃանգատիկարճատն ընդմիջումներով: 9. Աշխատանքի ժամանակմի անվիր, մի ծխիր։ Դա կատարիրքո աշխաչ տանքայինընդմիջմանը:Տնտեռիրժամանակդ: 10. Աշխատանքի ժամանակուշադրությունդ մի չեղիր ուրիշ, կողմնակի գորԳերի վրա: 11. ԱշխատիրՀավասարաչափ,ռիթմիկ ու Հանգիատւ 12. Անչաջողությանդեպքում մի Հուզվիր, մի նլարդալնանա, մտածիր ն շարունակիր աշխատել: 13. Հետեիրխոսքիդ բովանդակությանը,եղիր անչափ ուշադիր ու ղուռւլ ճիվանդինկատմամբ» Հիշիր դեռնտոլոգիայի մասին:

14.Գածպ կայի կանոննե,

թյան

ու

բարեկամության

փոխօգնությանոգին: էթիկանաշխատանքային դործուննությանճիդիննանէ 15. Միշտ Հիչիր աշխատանքում Հիմնականի, զլխավորի մասին, նրան են թարկիրմնացած ամեն ինչ: 16. Մի թող աշխատանքը անավարտ:Աշխատանքի վերջում ստուգելով աշխատատեղիկարգուկանոնը, մտովի ամփոփիր աշխատանքային օրվա արու

Դոնքը:

յամբ, անկառողջապաճությանառջն դրված Պայթարիր խնդիրներիՃաջողկատար. ցանիշների Համար, կ

ցու-

կազմակերպեր ինբդ բեղ: Սովորիր «դժվարը դարձնել սովորա»կան, սովորականը՝թեն, թեթեը՝ գեղեցիկ» (կ. Ս. Ստանիսլավակի)» ման

ԱՆՀ...

«ՅՀՀ

ՀԼ

Հ

«. Տ՞|

ՀՆՎ

ՀԵՏ "ՀՏ

ՀՏ

ՀՏ

ՀՏՀՅ

ա

--

ՏՅ

ՀՀ

ս

`

Հ

ՏԻ է

«24

ՀՅՀՀՅՀՀ ՅՆ

ՆՆ

ՏՀՏ

`

Հ

ՏՏՅՏՅՎՀՏ

Հ3

թ

|

5:

է

-

ՀաՀՏՏ

-

ՀՀՀ

-

`

չա ՀՅ

Հաառ

Հաղ

ՀՏՏՏ

ՏՀՏՅ

Յա ՅՀ

-:

|:

ՀՀՀՀԵՀԱՀ:ՏՀՎ

ՀՏՅՅՏՀՀ.ՆՅՏՅ ՏՀ-

Հ|

222558

ՏՏ

Հ

ւ

--

ՀՇ: ՀՀՀ ՀՏԿ

ՀՏՅՅՏ:Տ

Է

ՀՀՀ:աԱՀաՀՅՀ:-

Գ

Ի)

`

:

Է)

՞

։Տ

:

Է«

:՞ -

Տ

Հ

:-

Հ

5|Թ Հ Հ

5`

-

Հ

-

Հ

ՀՅ

Է|

"Ո

«Հ:

:Հ

Հ

Հ. Հ

ԹՀ :

`:

`

.-208--

:

ՀՏ ՞-4

`

-

-

Է

՞

:

Յյ

էէր

Տ

6ՃՔՏ Ն»:

ՀՀՀ .

Վ

Հավ-|Հ :Հ

ԳՅ

ՅՅ:

Հ

Բ:

ՀՀ56

-

Հ

:

` -

՞

Կ

Հ

5:

5:

ՀԽ

ՀԵ:

Տ

«Տ

:

3: Տ:

Հ»

ՏՀՖՅ` Տ ւ

1:1

:

է:

Հ:

-

Հ

Հ

»

Տ:

կ

:

ԷԹ Է|

:

Է

:

Հ

--Հ

Տ

ՀՎ

՞-

Հ

ՀՏՏ

Տ

Տ

Տ

Հ

ՏՏՏ

ք

Տ

Տ

|

է

`

ՅՅ

3`

ՏՏ

` տ

ը

Է

` -

:

Գ

5:

`

`

:

Է

:

)

Ց

:

Հ

Տ

Վ Մ

:

Հ

Է

Տտ:

թԹ»ԵՏ

՝.

|-

|

ՏՅ:

:

ՏՀՏ ՀՏՀ `

-

Հ

Տ

Հ

Տ

-

Տ

ՀՀ:

:38

:Զ-

ՏՀՀՅՅ

ՀԱ

ՏՏ

Հա

Տ

Տ

ՀՏ

՛

Հռ

:.Հ:

31:

Հ-

Տ.

ՀՅՏՅ

ՏՀՏ:

:Հ5-

222158 ՏՀՆԵՏՀ

ՀՀ Տ

Տ33Հ ՝`Յ2Հ Հաչ

«Գ

է:

Հ

`

`

`

:

`

:

:

`

:

:

`

։

::

: չ

Տ

`

:

է

Տ

`:

:

Հ

:

չի

Է

12| :8

:

: `

: Է

1:

:

-

Է-) :8

:

Տ, Տ

Հ

`

չ

ՀՀ

:

Բժշկականէթիկա

:

:

:՝

:

-

`

՝

չ

-

Հ

14--

:

`.

`

՝

-

-

-

.

`:

՝

3`

Է» Տ

:

-է)

Է

Է

՞

-

Հ

Տ: `

Ե

ՀԵՀ

ՏԱՅԻ ՀՅՏՅ»4 ՀՏՀ

`

Հ.Հ

:

-

«Հ.3

ոՀ ՅՅ:Յ5

:

`

ՏՀՅՀՏ

ՅՅ

Հս.

:

:

: :

8:45

ՀՅ

.

Հ

Է

ՅՅ:

Հ Հ

՝

Հ

Հ»ջ

Հեա

։«-ծ ՀՅ:Հ

5:53

Ռշ

՝

«Գ

Տ

:

Ց ՅՀ

82.9. Տ

`:

ՀՀՀ

ի

ը

`

ՏՅՀ| 132|

Տ:

Տ.Տ

Տ

Ն. -

:3 Հ

81. ՏՀՏ

ՀՅ

էէէ:

ՀՏ Հ:

-

`

ռ

Գ

Տ.

:

Տ

:

.

.

ՀՀՀ

ՀՏ ՅՏ

ՏՀ:2

ՀՏ

ՏՀՏ

-

Հ:

-

Տ

-

Տ

ՀՅ

`

Հ `

-

Տ

ՀՀ

ՀՏՀ 15:

-

ՏՏ

` ՀՀՏՍՅՏ

5. :

Տ

`

Տ

Է

է ՏՀ Տ

-.

Տ ՀՊՎ

:

ՀՅ ՀՑ

ՀՅ

ՀՏ

Տ

Հ

ՀՅ

Հ:

-`.`ԽԽ՝"

ՒՅ

`

-

Հ Տ

:

«Հ : `

:6-

՞

րջ

-

-

Թ

ՀԱՅՏԱ: ՀԱ1ՅՏ|5 ՀՏՅՀՀՏ| Տ.

Հ

Տ

ՀՈ

ՏՀ:ՅՏ|

ԱՅ:։|

853851|

ՀԱՅՅԻ|ՏՀ

Տ՝ Տ5

Հ

Տ ՀՏ

ՅՅ.ՏՀԽ|Տ

ՅՀ:ԽՀՀՏՀԵՏ|Հ

ՀՏՏՅՀՀՏԹԱՅ

ՀՅՀ։Յ| ՀապտՏՀՀՑ «Տ

Հ

.

-

ՀՏ

Հ:ՅՀ:Տ 8/5.: ՅՅ ՀՅ: ՀՏՀ |) 5.3Հ

ՖՏ

Հ

ՀՏՀ

Տ -

`

`:

Տ

Տ

-

«ՃԺՃՀՊ

`

5.

:

ՀԱՆՆՊ ՀՀ։ՀՀ

՝

Տ

՞

5.

Հ ԷԶ

«ՈՅԺ

Վ -

23833

Հ

-

-

Հե `

-շ ջ-Հ

Տ

-

«Տ

Հատ

-

Պ

ՆՆ

Հ».

ՀԵՀ ՀՏ

-

ՀՅ

Տ

ՀԵՀ

-

ՎՌԱ ՆԵՏՏ

Հ

ՀՀ

Տ

-

`

:

`-

--

Հ Հ

.

`՞3

Տ

Տ

:

38/3:

`

Հ:

Հ|Տ5

Հ

Տ.Ա|Ֆ

ՏՏՏ| ԵՏ

-5Տ5 Տ

-

ՏՅՏՏ|

2.

ՅԵՏ

)ի28

ՀՀ

-

ծ

5ՏՏ։|

ՏՀ

՞

ՏԳ

Հ

«Հ

Հ

2ՀՏՏ

-

ՀՀՀ -

Հ

-

Տ

-

Հ3

-

«Տ ՅՏՅ

ՇՀ

-

ՀՏՊ|

-

ՆԽ

Հ

Է

Հ -

Հ

Տ

-

ՏՏՏ| ՏՏՀ

Տ»

-

-

ՏՈ

ՀՀ

ՀԳ

ՖՑՏՏ|Ո Տ

Տ»»|

Տ Տ

-

`

ՅՏՅՅՀ

Ց»

Ի

ՀՏ

-

Հպ

ո

Հ

ՅՏՀՅ

:.:ՀՏ ՀՅապաՀՊՅՏ ՀՀՏՏՀ ՀՏ»

Ե55

ՀՀՀ«ՀՅՀ:

Հ"

-

Տ

:

-Տ

Տ

Տ

-

Տ

ՀՀՅած

ՀՏ

Է

ՀՅ. ՏՏՀ 11253 ՀՅ5ՏՀ5

ՆՆ

Տ

ՀՏ

-

Հ

՝

:31 աէ Հ

Տ

Տ -

Հ Հ

Հ

3:

Է

-

ա

-

`

-

-

Տ

Հ .

,

Հ

Հա

Է

ՎՏ

Տ

ՀՏ

Հ

Հ

Պ»ՀՏ

-

`.Տ

-

Հ

Տ

-:3

Հ

«Հ.

Տ

ՏՏ

-Հ8

:

ա

ՑՃՀ

-

ՏՏՏ

Տ

Հ

-» Հ ՞

`

:

5Հ՛..:

Տ

Տ

Տ

՞Է

-Տ

`

Տ:

ՀՏ: Է

-Տ5

է)

Դ1

`:

.:ՀՅ5

ՀՏ ՀՀՀՏՀՏ:

-Տ-

--211--

--

-

Լ

Ն

:.

` Վ) Տ

:5

Ն

:

ՅՅ

Հ"

Հ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ասլան Ա.-նիկա»,

Հակարժշկության Հանցագործությունները, «Գիտություն ն տեխ-

թ.,

ո

Վ. Պստվածատոյան

1-2

Ա.--

Առողջ մանուկ, երնան, «Հայաստան»Հրատարակչու-

թյուն,

տան»

օրաթերթ, 2/6--1926

Զ. Փալայան

թ.

Հ.--

ՓալայանԶ.

Սրտապնդիր նրան, վանիր սարսափը: «ՍովետականՀայաս-

Հ.--

էչ 40--45

Պատյան

Ս.

թ.

կախարդականշրջան. «Առողջապածություն», 1982,

6,

Վիրաբուժական գործունեությանվարման Հարցեր: «Առող-

Մ.--

ջապաձություն»,

1926.

թ.,

18 5,

էչ

16--20:

Գլյազեր Հուզու-- Դրամատիկական բժշկություն, Երնան, 1964 Ք.-Բժշկականդճոնտոլոգիայի մի թանի Ճարցեր։ «Առողջապա-

Գեորգյանի.

ճություն», 1975,

18 4,

ԳեռոգյանՀ.

էչ 45-48:

Հ.-Բժշկականգաղանիջիպաճպանումնանչրաժեչտ է: «Առող. չապաճություն», 1922, 8 4, էչ 45-47: ԴալլաքյանՄ. Մ.-Կարնորըմիայն դեղամիջոցներըչեն, «ԱռողջապաճուԹյուն» 1974, Բ 4, էջ 52--55 ն բժշկական ՀարությունյանԱ. Մ.-- Ն. Ա. Սեմաշկոնբժշկի մասնագիտության 5, մառին, «Առողջապաճություն» էթիկայի Ա. Մ.-726»նրանք Հե

ճոթյուն», ք.

է:

3: 9,

Տ

էչ

6-8 «Ա.

նականում:

3-7

Է.Մ.--Խորչրդավոր

երի

ար

րով, «Հալա

տան» Հրատարակչություն, թ. ՀաբությունյանԱ. Մ.-- նքն ընտրել նթ բժշկի մասնագիտությունը... «Առողջա-

պլաճություն», 1981 թ., 183,

ՄկրտչյանՌ. Գ., ԻբռյանՍ. ՀԱԱ Ճարջնր:

պանթյանե. Լ--

Ռշ

որոշ վախախտումների

թ.

էչ

Ռ.--

38--40

Բժշկականէթիկայի ու դեոնտոլոգիայիորոշ 1922,

Բ

6, էչ 46-48

վան իրա նրնան, «Հայաստան»Ճրատարակչություն, Հարցեր: ն

խոության

Պոլ դը Կոայֆ-- Միկրոբներորսողները, Երեան, Ճճրոճոտւքնո8. Ճ. Խղուոճ Լառոօաքոոճ ԼԶ

«Խօաադուցը», 24/1Է--

1976.

Ճաֆքեօտ8. 11, Րքոշոցոթ»8. Շ. Ցքռսո ստքճ Թ Շ0քենտՅճ պոք ՈԼ, 1957 /Ճ. Լ. Ծոոաած 6 շարու 8 ոռ. Փոռ ոօտ քռջաճ ո պօտօղաշե. հն, 1958 Ծճտճււ 3. Ւ. Յոոօտող» Լտոօտթործ, «մ1ո1Ր23613»,8/Մ1Ա1Լ--1973 Ֆծոոսեաւոն 8. ԻՂաշտմ ո ոՓօթոտաա օ Թթոզօծոօհտոաե6 Թոքառոռ,1957

ԽՇՄԱԱՍՈՆ0Ր6

Ֆ6քղոսօթռոտ Փ. 1Օ. ՄՐՕՈՕՅՈՅՑ ՕՐՏԾՈՇՈՑՇԵԽՕՇԼԵ

շքժ: Խճոճ

Ծողոծնու 6.

Ճ.

ոմթյոմծում6 Փ.

55-62.

Ծադոժ

Խոօսո

Շ. 4. 8 Ւ. -ջգ--

ոքՕՓծճճտՕոտ ղերի:Օ68338Խ0Շ6ճ

8քոճվ տ

ՇԾՕտեւօն Թշօրաաւ ճանլ

ԻԼ, 1971. 60քեծծ 6 ոոֆաարտատ

Է. ՂծօաոՕոօրիտթ

օախօղօրատ

Լ,

1977.

ՇՇՇթ,

Լ,

1970.

"4 1867,

Թուաօք Թոնոե

Ճ,

Է.

Շ.

Ճ. Ճ. Օ

Ք0օոօոճտոն

ՇԸ.

ոնուքո»

ԱՇոտորմ քբօաաա: 8թոօր

մ,

Լ, Ն քօոօթ Ճ. Ո. Յուռո 8.

Շրքոյչճ

ոտ

Վ. Ցո,

Ֆքոճաօո 8.

Շդօ80

Լ,

Քքոկշճնոոտտ ԴԱՅ

տ

ղօօոււօտ0ՐոՎ

ԱՇՍԱՍՈՇՃԾԿ

ՇՇՔ Ճքվտոշաաօհ

Յուօղ հոռոո

3թ28004թճոաաու Քքշտոտ, 1971, Սֆոտաօոռս թ. 15 տօրօքու 60քթծա ոքօղատ ադուքօնօո ս

Ա,

օ

ԷԼ Օ 3ղքճթօօճթճաաաամ ո սանանուժ ԻԼ, 1982 Ս. Ճ. Օ տքճզօոաւու Դոք 1Աքօճղշսաւմ ոտա

Դ(ՕԵԱՇՅԻԿՍ. Ճ. Մոր 1 ՕՐՑ6ՈՇԼՑՇԼԱՒՕՇՏԵ

Թքմվտ էԱլռ, 1983 44066թօո ԷԼ. 1, տառածու 10. ո. ՓօջահքօՕտոոծ Լ, 8քշսն Սքեւօտ Ա. Փ, Ծքոս ո ուսո, 1, 1972.

Թ.

եան

Գասշօոճ

Րոքու 8.

Ո,

5.

օք,

էԼ

մոտ

16.

ԿՇազՈՈՇՐ

հօ

-- Ի6քօսՇՕՏԵՒՕՏՕՐԾ01034

Շօւաոճտթոճտ

Խ. (Խայամ ԴԱՅԵԽաա

ՀԱոգժաթու 10.

Ո.

ՊԼ, 1973

Րուաոտ

Դնոտոաոճ Է. 8. Չուճ ՖԱՀօԲ ՂՏ

թե-

Թյչոքօօղ, 1989

Քր

Դատա

ԸՕ86ԻԱւօիօ

71. Թռդքօշռ

Շ.

ԹՅ:.

Ճ.

1946--47

դ601Ծ40Իրա

Սոտօքոտաենոստաւ

ԸՕ86708

ու

լուծ,

Լ,

ՈԼ,

1970.

ոքճսօա,

Շրճւն

1970. 3ղթ385004թ261ուտ-

ՈՅՎՈ0-ԻՇՇՈՇՈՕՑՅՇՈԵՇԻօԱ

Բ

Ճքածճաւմ(8 5-2:

Շ0:0385 ՇՇԹ

38608012656182

193866րրգ Օեքճոթ 6Լ-91

աղոտ օթոճ

ոքվճ

Թոկտճ ԻԼ, 1975

ՕՐճոշօտո մ. «օտ

ՈՂ, 1979.

Վծ/թ2607աուօտ,

06923088:ոճ Ճճքեւօտ, 1921

Յղօք0տեծ

8., ԷՕօճքօո Լ. Է. հ ռք 8936 ՈԼ, 1974

18/7--1975 Թքովտ,

ԻԼ, 1976

Յղօքօտթպ ոքոտոճւուծ

6-0

մԱոթուօտ Ո. Փ. հլյքօօ

1976.

ԻՆ, 1959

Րճճթաշոռմ 3. Շ. 11Թ6քոտոանոճ օքոստ «ՔՔօօող» ՅԽՈւՇքօոշրոնՇ. Ճ., 1աքոոօտ Է. Է. Չողւտ օ0861աւօ0 Բողոօաքճ. 3156թռոռթծատու ՊԼ, 1936 Նքօոօո Ճ Ո. Աքոտը,օճոտաւօու 018616186Ադ0օ15

ՀԱճՈ6տաւամ

Առքա,

ոքճսն

շճաօտօշուուու

առուօոօու ԷՐտօոօքոծ80ոքօՕօա Թքճգանուօհ

Ի. Բ.

քօշղծում

տ Հօ103:56

րօոյոճրօ8

ք60-

ՎՅՇՂՈ), Բքօ-

Պտտաաագօմ

Օօ 310480-

ՈԼ,

1970,

ոօ 116824 ՔՇՇՇՕ03ոռտ ԽՃօոոֆօքծուլտտ ոքօծղժստմ Կճաալյաւօժօ Պօրտւ

Լ,

Պծոքօո Թ. 1. 8քոս, 6օդթոօն Աճքօտ 5. Մ. ճօուցոօուտ «օտ

51թո9008թ»,

51օքօտեծ,

տ

ԳԼ, 1972

Շդօքչու

9,

1969, Ի

օ

ՕՀՇՎՇԸԼՑԵԱԹՆ

ճայ

11060686

Տուաւ ոօ

78.

ածաոսում

14-90

76ոքօտ ԷԼ ԷԼ Տ8օղքօշուաաքտքուվծաւօմ ղ6օո1օգօուն 71, 1956 11 80-ոօաատտաաւմ Նոքօոօտ Ա. է. ՇաճճրնոՕ ՈմՇեխտ հԼ, Է. Օշոռտոած դքօճղօմեւ ԿաՄԱՄՈՇԻօՆ 6օ:րօ1օԵու Նոշտքօտ Լ զ66101

դ601170-

տ

ՊԼ, 1969

Թքովօնրօր 9աւծ

ռոտ 5. Շ. քօօծքճյոօխ

Պ6ԾՈՂՕոԾուտ

ՔՕղքօշեւ ոՕԹ6ղաւմ

քո-

Շճքուօռ, 1979. քճստ

Օ1Օոճքյարօոօ8 -215--

Վ

Թ311Ա0Օ110116:18

394,

ՇՐՕ

Շառամօ

Ւ.

38 1--2,

Շազռաօ

Դե «Թ6օոմու

6Օղերեւմ.

Շ

010ք:ոտօոճթ»,

Բոշօօու

Ճ.

Օ6

տու

Ո.

Օա

Փոաօտ Իոտդօտքումթ

օոշքոյթ

«Լոր.

քճվճ.

ՇՕթօրաեօրՕ

տ

7.

Շյոծունխ

Ոքճոօոշույեում

ո

աօրմոմոշամ

նառածտ, 1970.

Փ., Շօճոօթօւոմ Չ6աօօոթճ Լ, 1975. ԱԼ Շ

Ր.

8քոկօճոճտորոն

Յոքոոօօմքճոծած

էԼ.

Ճոքյա է. Թոզ, Հօօքքճ, ճ0ոթոօն, Ծրղճոօաւ 1981 Վ(օքօաճոնռԷ. Ր, Շճոօքօո 8. ԷԼ Խօոթոօր ոօաօոճօր Ի. Ա. Փաղօշօֆշռոծմ ԱԱ1ճքծոօոօքոօթ

26 «Շօտ 3ղթո004ք»,

Վ6601ոքօթՅ. Կոսու

Շ.

Առոճթա

Ցու

ՅՁողճօ

Ցքճգօճոոտ»ոոճ

«Օաճդետած

1969, 85 9, Լ,

օ01ատոոՇուՎ66Խ010

Շօոօրաում ոքոզ. 81, 1974 Ո. էԼ թոտանււոոււն ոմուաօ108

8.

Ւ, Լլոռճք 7. «Վառղօում»,

Յքոս

Ո6115401011466ա6

Լ,

Քօյաւօ88.

Յուածնո

Է.

մ

տուտ

8. 11տոօո

օ

աօ

Պողո, ԻԼ,

ԽաումոՇ6օ

ոքօֆօօաութքշսճ

ՇՕԼԱԱԱԱՇԻՈՎՇՇԵՕՎ

1978.

11Շքառ,1978.

ՅՇՈՇԵՐԵԼ

17, Ըօոոտ, 1978, 6 164-168. Առող քր. ոքօճդոսել Խանատոաւ

1Օյսու Շ. Շ. Քոտխեւմոծոււտ ճոքյքոճ

16ը,

քոմ

8--18.

Ը

1974.

108,

Յուօո

Ո.

1945,

տոօղուջ 108.

8ոօռ, 1981.

ՇատքոօոըԸ, /Ճ. /16օւօղօատ 8 ոօղառոքու. ԽԱղւօռ, 1975. ՇԱՕՊԵՈՑՒօԲ Ճձ. Է, Փօրղօքոամօ Է. Լ. Ցքձվօնուտտման

Ֆոտո

Շոու»,

9--15.

էԼ

Մ.

Շ6օքծուօ4. Շու

1952,

12-Վ5.

Շոույքօո /Ճ. Ի, թո ոա, 1977.

Շճքո-

061666

Շ6օք-

Ի. 11

1լոքօրօ-

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հեղինակներիկողմից Բժշկի մասնագիտությունը Ընդչանուր Հասկացողություն

ՔԱԱՐՎՈԱՈԳՈԸ

դիայի մասին Քժշկաէթիկական Հայացջներն .

Բժշկական Արկայի ու դգեռետոլո ս. անցյալում

Սովետականբժշկի բարոյական Բժիշկը ն Հիվանդը Հիվանդընե բժիշկը .

.

-

.

ը

..ս

ԱՏԱՆԱ

2ԱՏԱՐԿ

Արարք 2...

«Ա...

Վ ժրապունը ՎՄանկաբույժը, Ցրծիան, կրա մնոլները

ԲԱՐՎՈՎՈՎՈ

Քժիչկը ն Հիվանդի Քչկի խոսքը

ԱՐԱՐՈ

.Զ...Զ....

.

ա/թ,

Քժիչկը ն բժշկական աշխատողները Բժիշկը

ե

.

.

.

.

.

`

Փաապագոթյոնը Բժշկության Ճրացու, -

Քժիչկը ե օրենջը Քժշկական դաղտնիջ Անձնազոչություննու

Հավելվածներ1-8

ԱՐԱՐԱՏ

ԿՈՎՈԿ

ԲԱՐՎՐԱՐՎՈՎՈՎ

.

..

Գրականություն

.

ՔԱՐԱՐՎՈՎՈՎՈՎՈՉՈԿ

.-

ե...

Աստվածատրյան Վիլեն Արմենակի Հարությունյան Ալբերտ Մելիքսեթի ԷԹԻԿԱ

ԲԺՇԿԱԿԱՆ

/ՃղոնմութաիԹղմ Ճքոօոճմօրկվ ԸՇՐՕԲԱԳ ՃքցոօմտխՃՈԵՇ6ք` ՈՂՇ

ՏՔՃՎԲՏԻՃՑ

ՅԿ

(ԱԼչ «քատաած0ոք83ԵԼ:6)

1Ց12Ո6ղեցոոօ «ՃՈՅՇՈՅՒ»

Ֆքօ827 Խմբավիր՝Հ. Հ.

--

Ղազարյան

Ֆկարիչ՝ Ֆ. Գ. Աֆոիկյան Գեղ. խմբագիր՝Ս. Ս. Մկոաչյան

Տքխն խմրագիր՝Կ.

Գ.

Սառգսյան

Վերստուգողսրբագրիչ'Դ Վ. Դանիելյան

Թ

է չարվածջի 21.02.1984 Հանձնված

Ստորագրվածէ տպագրության 14.

Ֆորմատ՝84»«1081իչ, թուղթքտպագրական

1:

թ.

08. թ. Տառատհսակ՝«Գրքիսո-

վորական»: Տպագրություն`բարձր: 1155 պայմ. տպագր. մամ: Հրատ. 10,5». 10000: մամուլ: Պատվեր367, ՎՖ 09380: Տպաբանակ Գինը՝ 1 ո. 10 կուլ.» «Հայաստան»ճրատարակչություն, երնան--8, Տերյան 891: 1132761Ե6180 «ՃՈՅՇՈՅՑ», Խքօտճո-ց,յտ. Ղծքտոռ,91. ՀՍՍՀ Հրատարակչություների, պոլիգրաֆիային գրջի առնորի գործերի պետականկոմիտհի286 տպարան:երնան,Թումանյան փողոց 1 23|1:

Ղոոօոքֆոտ ԻԹ 6 ՕՕ:

տօտորքճֆում ոռահօն

Փքօթու, ո.

ն

տօ

օղում

8Յր2Պ6ղԵՇ

տօքրօուղտՃքա. ՇՇՔ,

1յաոուռ,

23|Ն

ՈՑ,