Երկեր չորս հատորով հատոր 1 - Պլատոն

'ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆ'

ԳՐԱԴԱՐԱՆ

փիլիսոփայություն

ԼՆ ԼԼՆՃ

Ճ11Օ40114 էթ 10283 ՓՃԼՃԻ 2 ԽԱ102.1Օ8 Վ Ճքաճննեղ լ 810 Փքճզօնե ռոծ «Օ ԷԵմննոնււ աճ, ղքծխօ4օՇ «ԳԼ ՕԾղլքճնալեըԴՕ 2.է,ՔՐ Է 21:ԷՓՃճի ՃԱ

ԷթԵՑ/Ճ)Ի 2021

չ.Ճ8Խ12 ՃճՃ12Է ԳՂ2

"

1ՒՂԼ1ԱՓՕ

ՊԼԱՏՈՆ

ԵՐԿԵՐ ՉՈՐՍ ՀԱՏՈՐՈՎ

Հատոր | հրատարակություն Երկրորդ,վերանայված

Հին հունարենից թարգմանեց, ն ծանոթագրությունները գրեց` առաջաբանը ՍԵՐԳԵՅ

ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՍԱՐԳԻՍ

ԽԱՉԵՆՑ

»

ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ

ՍարգիսԼնոնյան Խմբագիր՝

|ՏՅԱ Թ Փ

978-9939-872-52-0

ՍերգեյՍտեփանյան, գրադարան ՍարգիսԽաչեեց Ճձ Փրինթինֆո,2021, 'Իմացություն'

ՊԼԱՏՈՆ ԿՅԱՆՔԸ

ԵՎ

ԳՈՐԾԸ

Փիլիսոփայականմտքի պատմությունըբոլոր ժամանակներում իրեն ուղի է հարթել մարդու անհատականձիգի ն հայտնության անհանգիստծիրում: Մեզ հասել են մարդկանցանուններ,որոնց կյանքն ու գործունեությունըՁ։ տարբեր ժամանակներումտարբեր լիցքեր են հաղորդելճշմարտությանորոնումներին՝կանխորոշելով ն ինքը այդ որոնումներիընթացքը:Սակայնինքը ճշմարտությունը փիլիսոփայություն պատմական ն ոչ մի անվան հետ այնքան զուգորդելիչէ, ոչ մի անվան մեջ չի արձագանքումայնքան ուժեղ, է»,- իրավաորքան Պլատոնի:«Պլատոնըինքը փիլիսոփայությունն ցիորեն ասել է Ռալֆ Ուոլդո Էմերսոնը: Հոգնոր մշակույթի վրա այս մարդու մտքի այդքան վիթխարի առ է դրա միտվածությամբ ազդեցությունը պայմանավորված ինտելլեկտուալ աշխարհը, գաղափարներիարքայությունը, ուր երնուէ իսկական թական իրականության վերջավորությունը փոխարինվում կեցությանբանականլույսով ն գաղափարների, որպես այդ կեցությունը կազմավորողսկզբունքների,բացարձակնախատիպությամբ, է մարդկային որն իբրն մտավորվերելքի հրավեր հանձնարարված էությանը իր բուն կոչմանն ու դրսնորմանըհասնելու համար: ԻԻ ԵՓՓ

Պլատոնը ծնվել է Աթենքում Ք.ա. 428/7 թվականին: Հայրը՝ Արիստոնը,ն մայրը՝Պերիկտիոնեն,սերում են Աթենքի արիստոկրատականընտանիքներից. մոր գծով (որը հասնում է մինչն Սոլոն Իմաստուն) նրա երկու ազգականները՝ Քարմիդեսըն Կրիտիասը, (404/3) ազդեցիկդեմքերից:Պապի պատվին եղել են Օլիգարխիայի /

Սերգեյ

Ստեփանյան

նրան կոչել են Արիստոկլես. Պլատոն անունը, որ նշանակում է «լայն», նա ստացել է իր թիկնեղ, ամուր կազմվածքի համար արգոսցի ըմբիշ Արիստոնի գիմնասիոնումմարզվելու ժամանակ:

Թեպետ ԴիոգենեսԼաերտցին, որին պարտականենք այդ տեղեշարժառիթների կությունը,առաջարկումէ տվյալ անվանակոչության երկու տարբերակնս՝ Պլատոնիլայն ձակատըն լայնաշունչգրելաոճը": Հայտնի է, որ պերիկլյանռեժիմի մթնոլորտումդաստիարակություն ստացածերիտասարդՊլատոնընախապեսիր ուժերը փորմեջ: ՀամաձայնԼաերտցու՝ ձել է արվեստիԱ բանաստեղծության այդ զբաղմունքինվերջ դնելու պատճառ է դարձել Սոկրատեսիմի զրույց, որը նա պատահաբարլսել է Դիոնիսյանթատրոնիմոտակայքում: Այդ դեպքից հետո Պլատոնըայրել է իր բանաստեղծուունկնդիրթյունները ն համալրելՍոկրատեսիամենահավատարիմ ների շարքը"": ՍակայնԱրիստոտելը հաղորդումէ, որ դեռ նախքան է Սոկրատեսիհետ իր ծանոթությունըՊլատոնըփիլիսոփայություն սովորել հերակլիտյանփիլիսոփաԿրատիլոսիմոտ""": երիտասարդաթենացինուներ քաղաքականկարիԱզնվազարմ երա անելու բոլոր նախադրյալները,մանավանդոր Օլիգարխիայի պատրաստ էին իրենցհովանավորության անդամիր ազգականները է նրանց տակ առնել նրան: Սակայն Պլատոնինհիասթափեցնում հատկապեսերբ վերջիններսփորձում վարածքաղաքականությունը, են իրենց հանցավորգործերի մեջ ներքաշել Սոկրատեսին:Դեմոէ առավելաղետաբերու հիասթափեցնող կրատներիիշխանությունը Սոկրատեսը, լինում. նրանց օրոք մահապատժիէ դատապարտվում այնպես որ Պլատոնը մեկընդմիշտհրաժարվումէ քաղաքական գործիչ դառնալումտքից: Իր մեծ ուսուցչի ու բարեկամիմահից հետո նա հեռանում է Մեգարա՝փիլիսոփա Էվկլիդեսի մոտ, (նա ներկա է եղել Սոկխուսափելուհամար հետապնդումներից Ա մեկն է նրանցից,ովքեր պատրաստ րատեսիդատավարությանը էին երեսունմինա փրկագինվճարել Սոկրատեսիհամար): Վաղ կենսագիրեերըպատմումեն, որ ՄեգարայումՊլատոնը երկար չի մնում Ա ուղնորվումէ նախ Կիրենե, ապա Իտալիա "

""

ԼՅՑոՒԽՏ, |||.5. Օ/Շցցոծտ

Օք. Օէ,

|||,6.

ՔՈՏԼՕԼ8/6Ց,/աքհ.,

Ճ Մի 9878 32-34.

/

Պլատոե.

կյանքը

սե

գործը

Եգիպտոս:Այդ տեղեկությունների հավաստիությունըկասկածելի համարողհետազոտողները նշում են, որ իր գրվածքներումինքը Պլատոնը երբեք չի հիշատակել Եգիպտոսի այցելությունը ն որ նման հետնության համար հիմք է դարձել եգիպտացիների մաթեմատիկական ուսմունքներին նրա ծանոթ լինելու հանգամանքը: Կասկածիցդուրս է ուղնորությունըդեպի Իտալիա,որի նպատակն էր պյութագորյաններինն նրանց ուսմունքինծանոթանալը: 395/6 թ. նա վերադառնումէ Աթենք, որտեղ Սոտավորապես զբաղվումէ ուսուցչությամբԱե գրականգործունեությամբ,ն միայն տասնյոթ տարի անց (հավանաբար388 թ.) մեկնում է Սիկիլիա: Այստեղ նա հրավիրվում է Սիրակուզի տիրան Դիոնիսիոս Ա-ի արքունիք հավանաբար վերջինիս ազգականի` Դիոնի բարեխոսությամբ:Դիոնիսիոսը իշխանության գալով մի քանի արյունալի պատերազմներիգնով՝ Սիրակուզը դարձրել էր հելյենականարնմուտքիամենազորեղքաղաքը: Աթենացիարիստոկրամեծ հատի ն տաքարյունբռնակալի(որը նան բանաստեղծական վակնություններուներ) հարաբերությունները շուտով վատթարանում են, ե Դիոնիսիոսըվաճառումէ Պլատոնին,ինչպես ստրուկի,ոմն լակեդեմոնացիՊոլլիսին. սա վաճառքիէ հանում ՊլատոնինԷգինայի շուկայում:Բարեբախտաբար նրա համար փրկագինէ վճարում կիրենեցիԱննիկերիսըԱն վերադարձնում Աթենք: ԱյստեղՊլատոնըհիմնումէ իր դպրոցը (388/7), որը տեղավորն

ված լինելովԱկադեմոսհերոսի սրբազանպուրակումգտնվողգիմնասիոնումս̀տանում է Ակադեմիաանունը:Այն կարելի է համարել Եվրոպայիառաջինհամալսարանը, որովհետնփիլիսոփայությունից մաբացի պատանիները հնարավորություն ունեինուսումնասիրելու թեմատիկա,աստղագիտություն, բնական գիտություններ:Պլատոնը ոչ միայն ղեկավարումէր Ակադեմիան,այլն ինքն էր կարդում դասախոսություններ, կազմակերպումնե վարում տրամախոսական զրույցներ:Վարկածկա, որ Պլատոնիդասախոսություններն իրենց բնույթով Ա թեմատիկորոշ կողմերովզգալիորենտարբերվելեն որի միջոցովմենք պատկերացում գրավորայն ժառանգությունից, ենք կազմում ներափիլիսոփայության մասին, քանի որ գրավոր եորկերըստեղծվելեն սոսկ «հանրային»ընթերցմանհամար:Այս ենթադրություննընդունելուդեպքում ՊլատոնիԱն իր աշակերտի՝ 367 թ.) ոճերի միջն եղած Արիստոտելի (մուտքգործեցԱկադեմիա Մ/||

Սերգեյ

Ստեփանյան

շեշտակի տարբերությունները մասամբ կարող են հասկանալի դառնալ": 367 թ. Պլատոնըդարձյալ Դիոնի հրավերովուղնորվումէ Սիրակուզ: Դիոնիսիոս Ա-ն վախճանվելէր, Ա գահ էր բարձրացել երա որդի Դիոնիսիոս Բ-ն, որի կրթությամբպիտի զբաղվեր փիլիսոփան:Կարձ ժամանականց Դիոնը, որն ամենայնհավանականությամբ նույնպես գահակալությանհույսեր էր փայփայում,հեխուսափելուհամար փախչումէ Աթենք:Պլատոնը տապնդումներից հետնում է նրան, սակայն նամակագրական կապ է պահպանում Դիոնիսիոսի հետ: Տեղի տալով վերջինիս բազմաթիվխնդրանքներին՝366 թ. նա դարձյալ մեկնում է Սիրակուզփիլիսոփայական շարունակելու,ինչպես նան կարթագենացիների պարապմունքները դեմ հունական միասնականճակատի իր կազմած նախագիծը կյանքի կոչելու հույսով Սակայն Պլատոնին չի հաջողվում իրագործելիր մտադրությունը,նա նան չի կարողանումհամոզել Դիոնիսիոսին հետ կանչել Դիոնին: 360թ. նա վերադառնումէ Աթենք, որտեղ շարունակում է ղեկավարել Ակադեմիան:357թ. Դիոնին այնուամենայնիվ հաջողվում է Սիրակուզի թագավոր դառնալ,սակայն 353թ. նա սպանվումէ, ն Պլատոնըվերջնականապես հրաժարվումէ գահին փիլիսոփատիրակալտեսնելու իր վաղեմի երազանքից: Ինքը Պլատոնըվախճանվումէ 348/7 թ.: ՖԵ ՖԽ հ

Բոլոր այն երկերը, որոնք Պլատոնընախատեսելէ հրապարակել. պահպանվելեն: Դրանք կանոնակարգելէ Տրասսիլոսքերականը (Ք.հ. | դար) ըստ հետնյալ ինը տետրալոգիաների: 1. 2. 3. 4.

5.

"

Կրիտոն,Ֆեդոն: Եվթիփրոն,Սոկրատեսիպաշտպանականը, Կրատիլոս,Թեետետոս, Սոփեստ,Պոլիտիկոս: Պարմենիդես,Փիլեբոս, Խնջույք, Ֆեդրոս: Ալկիբիադես|, Ալկիբիադես1, Հիպպարքոս,Սրցակիցներ: Թեագես,Քարմիդես, Լաքես, Լիսիս: տես Այդ մասինավելիմանրամասն

ՄՕլսո6 | ՕԼ6Շ6 |ՇՏօքհԽ:

ՅԼ

Յոժ ԿՃՕՈՑ6,

Ա

Ւ.

օէ Շօք|ԹՏէօո,Ճ ՒՍՏԼԾո/

Քհ-

|, Ա՛Խ (օՈւ, 1962, ք. 154--155:

Պլատոե. 6. 7.

8. 9.

կյանքը

ն

գործը

Եվթիդեմոս,Պրոտագորաս,Գորգիաս, Մենոն: ՊիպպիասԿրտսեր, Հիպպիաս Ավագ, Իոն, Մենեքսենոս: Կլիտոփոն,Պետություն,Տիմեոս, Կրիտիաս Մինոս, Օրենքներ, Օրենքներիհավելված(Էպինոմիս), Նամակներ:

Բոլոր ժամանակներումդժվարությունէ հարուցելհետնյալ հարցը. արդյո՛քնշված 36 երկերն էլ պատկանելեն Պլատոնիգրչին: հաԴյուրին չի եղել նան դրանց ստեղծմանժամանակագրական ջորդականությունըորոշելը: Վերջին հարյուրամյակներիքննական ուսումնասիրությունների արդյունքներըկարելի է ամփոփելայսպես: Մասնագետների մերժումէ հետնյալ ճնշող մեծամասնությունը տրամախոսությունների իսկությունը.«Ալկիբիադես1», «Սրցակիցներ», «Թեագես», «Կլիտոփոն»,«Մինոս»: Բացառությամբ«Ալկիբիամենայնհավանականությամբ ադեսի» այս տրամախոսությունները ստեղծվելեն Ք.ա. ի/ դարում:Դրանքգրված են պլատոնյանոգով, համարժեքխորությունից: սակայն զուրկ են փիլիսոփայական 2. Վիճելի է «Ալկիբիադես |»-ի, «Իոնի», «Մենեքսենոսի»,«Հիպպիաս Ավագի»,«Էպինոմիսի»ն Նամակների իսկությունը: 3. Մնացյալ տրամախոսությունների իսկությունըկասկածիտակ 1.

չի դրվում: ու հաջորՊլատոնյաներկերի մոտավորժամանակագրությունն դականությունըկազմելու չափանիշներեն եղել՝ 8) լեզվաոճական Ե) ժամանակակիցների վկայությունները առանձնահատկությունները, (այսպես, Արիստոտելիցտեղեկանումենք, որ «Օրենքները»գրվել են «Պետությունից»ավելի ուշ), 6) տրամախոսություններում եղած հղումներըպատմականորոշ դեպքերին անձանց(ինչպես, ասենք, «Ֆեդոնում», որն ակներռաբարգրվելէ Սոկրատեսիմահից հետո) ն Ժ) տրամախոսությունների փոխադարձհղումները: Այդ ամենի հաշվառումով հետազոտողները առաջարկում են պլատոնյան հետնյալ պատկերը: երկերի ժամանակագրության

Սոկրատյանշրջան: Այս շրջանի գործերը գրվել են անմիջապես Սոկրատեսիմահից հետո: Պլատոնը դեռնս իր ուսուցչի 1.

Սերգեյ

Ստեփանյան

ուժեղ ազդեցությանտակ է, ընդ որում առաջին պլանում են ոչ թե Սոկրատեսիգաղափարները, այլ անձը: Տրամախոսությունները հաճախ ավարտվումեն առանց դրված խնդրի հանգուցալուծման: Այս շրջանին են դասվում «Սոկրատեսի պաշտպանականը», «Կրիտոնը»,«Եվթիփրոնը»,«Լաքեսը», «Իոնը», «Պրոտագորասը», «Քարմիդեսը»,«Լիսիսը» Ա «Պետության»առաջին գիրքը:

Անցմանշրջան: Այստեղնկատելիէ ինքնուրույնկոնցեպցիայի որոնումը:Ենթադրվումէ, որ տվյալ տրամախոսությունները գրվել են Սիկիլիակատարածառաջինուղնորությունից առաջ: Դրանք են՝ «Գորգիասը»,«Մենոնը», «Եվթիդեմոսը»,«ՅՀիպպիասԿրտսերը», «ՀիպպիասԱվագը», «Կրատիլոսը»ն «Մենեքսենոսը»: 2.

շրջան: Պլատոնը մշակում ն համակարգումէ սեփական գաղափարները:Այս շրջանին են վերագրվում՝` «Ֆեդոնը», «Պետությունը», «Ֆեդրոսը»:Տրամախոսությունների գրությանժամանակը Սիկիլիա կատարածառաջին ն երկրորդ ուղնորությունների է: միջն ընկած ժամանակահատվածն 3.

Հասուն

Ուշ շրջան: Այս շրջանին են վերագրվումմետաֆիզիկական ամենանշանակալի տրամախոսությունները, քանի որ դրանցում է իր ամբողջ թափովդրսնորվումպլատոնյանմիտքը: Դրանք գրվել են Սիկիլիակատարած երկրորդն երրորդուղնորությունների միջն ն հետո: Այս շրջանինվերագրվողերկերի ցանկն իսկապեսպատկառելի է՝ «Թեետետոս», «Պարմենիդես»,«Սոփեստ», «Պոլիտիկոս», «Փիլեբոս», «Տիմեոս», «Կրիտիաս», «Օրենքներ»ն «Էպինոմիս»: 4.

Պլատոնիուսմունքը,որը մի վիթխարիմտաստեղծկառույցէ, ու դյուրինչէ յուրացնելելնելովառանձինտրամախոսություններից է, ներգրավելնոր խնդիրներ Այն անվերջմասնավորվել թեմաներից: ու հարցեր,եղել նոր հասկացությունների մշակմանու հղկմանպրոցեսում: Վերջին տասնամյակներում մասնագետները շրջանառության մեջ դրեցին«գրի չառեվածտեսությունների» վարկածը:Հին աղբյուրներըվկայումեն, որ Ակադեմիայում Պլատոնըխոսելէ հարցերի մասին, որոնց երբեք չի անդրադարձել իր գրվածքներում:Դրանք վերաբերել են «վերջին`բարձրագույնիրականության»խնդրին:

Պլատոե.

կյանքը

ն

գործը

հաստատում է նան Պլատոնի | նամակը:ՓիլիսոԵնթադրությունը փան պնդում է, որ բարձրագույնիրականությանիմացությունըկաՍ.Ս. միայն համատեղբանարող է կայանալ|ընդգծումը մերն է վոր քննարկումներին վեձերի մեջ: Նա բացառումէ նման վեճերի ու քննարկումների առարկանգրավոր հաղորդելուհնարավորությունը. «Այդ մասին ես ոչինչ չեմ գրել: Եվ երբեք չեմ գրի»": -

ՖԵ

Ֆ

Ի

Հայտնի է, որ Պլատոնըեղել է Սոկրատեսիաշակերտը:Ինքը Սոկրատեսըիրենիցհետո գրավոր ոչինչ չի թողել ն նրա ուսմունքի մասին կարելի է պատկերացում Քսենոփոնի կազմելաշակերտների՝ ն Պլատոնիգործերից: «Սոկրատյանտրամախոսության» գրական ժանրը, որը Սոկրատեսիմահից հետո նրանց թեթն ձեռքով տիրաոգին նրա թեպետող դարձավ, սոկրատյան փիլիսոփայության պահպանելույուրահատուկփորձ էր: մատիկանն արտիկուլյացիան Սոկրատեսիաշակերտներից հավանաբարոչ ոք չի վերապրելնրա զրույցներնու ճակատագիրընույն խորությամբ,ինչ Պլատոնը:Եվ հնարաեթե Քսենոփոնիդեպքումսոկրատյանտրամախոսությունը վորություն է տալիս ուսուցչի խոսքը ձշմարիտու ճշգրիտ հաղորդելու, նրա զրույցներնու դրանց մթնոլորտըփաստագրելուհամար, տրամախոսության խնդիրըսոկրատիզապա Պլատոնիպարագայում ու վերստեղծելն է, ն նա իրագործումէ մը ներսից վերարտադրելն ստադա այնպես,որ նրա գրչի տակ ուսուցչի փիլիսոփայությունը նում է իր երկրորդկյանքնու շնչառությունը զգալիորենլայնացնելով ու առաջ մղելովայդ փիլիսոփայության թեմատիկսահմանները: «Պատմում են, թե մի անգամերազումՍոկրատեսըիր ծնկներին կարապիձագ է դնում:Եվ հանկարծմիանգամիցայդ կարապը ծածկվումէ փետուրներովն ուժգին կռինչովերկինք բարձրանում: Հաջորդ օրը, երբ Սոկրատեսիմոտ առաջին անգամ բերում են Պլատոնին,նա ասում է. սա է իմ տեսած թռչունը»"": Այս առասբնորոշումէ Պլատոնին պելականդրվագըխորհրդանշականորեն

իր ուսուցչիկապը:

"

""

ԲԲՇ, Էք|ՏելԲ/||, 3416.

ՕլօցՅո.ԼՅՑՈ.,

օք. ԸՆ |||,5-6.

Սերգեյ

Ստեփանյան

Տրամախոսությունըորպես փիլիսոփայականգրական ժանր հնարավորություն է ընձեռում Պլատոնին վերստեղծելու այն եղանակը,որով չիմացությանանունիցտրվող հարցերըզրուցակցի պատասխաններում աստիճանաբար նշմարելի են դարձնում ձշմարտության ուրվագծերը. ընդ որում ունկնդիրը գիտակցում է, որ ակտիվորեն մասնակցելէ որոնումին ն պատասխանների բովանդակությունըթելադրվածկամ պարտադրվածչէ դրսից. այն հասանելի է դառնումիրեն իր իսկ հոգու խորքերըտնտղելիս: սոփեստներիմեՍոկրատեսըհակադրումէր տրամախոսությունը նախոսությանը:Ի տարբերությունվերջիններիսնա համոզվածէր, որ ճշմարտությունըհնարավորչէ փոխանցելորպես պատրաստի արգասիք.այն հարկավորէ ձեռք բերել ինքնուրույնաբար: Պլատոնը գրավորձն է հաղորդումտրամախոսությանը` փորձելովպահպանել ուսուցջիառաջադրածմայնտիկայիսկզբունքը(ՆԶՆՔՆՆԵՂ ՊԵՂՆՂ), իսկ իրեն` Սոկրատեսին,դարձնումէ տրամախոսության կենտրոնական դեմքը: Տրամախոսության կոմպոզիցիանբավականազատ է (չէ՞ որ այն նպատակունի վերարտադրելու կենդանի զրույցը). տրամաբանական կուռ գծով կառուցվածհարց ու պատասխանների շղթան կարող է ընդմիջվել զավեշտականինտերմեդիայով,իսկ ձնակերպումները համեմվածեն դիցաբանական պատմություններով: Որոշ հետազոտողների պնդմամբմ̀յութոսի տարրը պլատոնյանսիստեմում վկայումէ այդ սիստեմիբացերը.փիլիսոփան դիմումէ մյութոսին այնտեղ,որտեղ առարկանայլնս չի տրվումգիտականսահՍակայն մյութոսի նման մեկնաբանությունըկնեղացներ Պլատոնիմտքի ըմբռնմանպարագիծը:Սյութոսը ոչ թե արհեստականորեն սոսնձում է տրամախոսության առանձին հատվածները, այլ օրգանապեսմիահյուսվումէ դրա գաղափարական առանցքին: Մյութոսը ոչ թե վկայակոչվումէ (որպես տարոլորտ ու գերակա հեղինակություն),այլ հանդես է գալիս տրամախոսության անունից մանման"":

ն հանուն

նրա:

Տես Ք. 26806 ՕրսոմոՏտ Ժ6՛ Օ6ՏՇԻ/Շիէտ ժ67 ՕՈ6ՇիլՏտշհօո Քհլօտօքհ)ծ, Լօլքշ/ց, 1893, Տ. 117: "

ՃԱ

Պլատոե.

կյանքը :

Ֆ

Կնգործը

թ

հուզումէր Սոկրատեսինառաջինհերթին որՓիլիսոփայությունը պես բարոյականության համընդհանուր նշանակալիհասկացությունները գտնելուհնարավորություն:Այլ կերպ ասած՝ նրան հուզում էր ոչ թե մարդկայինհարափոխվարքի իմացությունը,այլ իսկական մնայուն էթիկան, որի շրջանակներումկսահմանվերիսկական(ինքնին) առաքինության, խիզախության, արդարությանն բարոյագիտական մյուս ֆունդամենտալկատեգորիաներիբովանդակությունը: ՍաՊլատոնըժառանգումէ ուսուցչիայս ծրագրայինդիրքորոշումը: կայն շուտով նա նկատումէ, որ մնայունությանն համընդհանրության որակի, որպես իրերի հարափոխաշխարհիցոչ արտածելի իրողության,խնդիրըհատուկ է ոչ միայն բարոյականությանը, այլն մաթեմատիկայիե,-մի իմացության,որի աներկբա արդյունքների դեմ անզոր է վիճել ցանկացածսոփեստ: Մաթեմատիկայիբոլոր հասկացությունների՝ գծերի, կետերի, ֆիգուրների, թվերի ն նրանգ հարաբերությունների կատարելության համարժեքները դժվար է գտնել զգայահասու աշխարհում: Ակներն է, որ անկատարն ինքնին չի կարող հանգեցնելկատարյալիիմացությանը:Պլատոնն ընդունում է, որ աշխարհի նկատմամբ միանգամայն կիրառելի են Հերակլիտոսի բնորոշումները: Իսկապես, որ զգայահասու աշխարհումամեն բան հարահոսությանն հարափոխությանմեջ է՝ դժվար է չընդունել:Այլ բան է, որ դա անհրաժեշտաբար բերում է իր հետ նան աշխարհիանձանաչելիությունն ընդունելուվտանգ, քանի որ Պլատոնը Սոկրատեսի հետնողությամբ ընդունում էր Պարմենիդեսիայն դրույթը, ըստ որի ձանաչելի է միայն անշարժ ու անփոփոխ կեցությունը: Անհրաժեշտէր հարցի լուծման նոր՝ միջին ուղի, որի դեպքում գոյի որպիսությանմասին հերակլիտյան ու պարմենիդյան դրույթները համերաշխության կգային, իսկ ն գնոսիսի հարցերը հնարավոր կլիներ էթոսի հարցերի ՖֆՖյուսիսի հետ միասին դիտարկելմեկ համատեքստում: Պարմենիդեսի ն Հերակլիտոսի իրարամերժ պնդումներում բովանդակայինհակադրությունից բացի առկա է մի հակադրություն նս: Պլատոնը հավանաբարառաջինըհստակորենգիտակցեց,որ Պարմենիդեսիսկզբունքը,- ճանաչելի է միայն անշարժն ու անփոփոխը,- ունի ոչ այնքան գոյաբանական,որքան իմացաբանական Ա

Սերգեյ

Ստեփանյան

արժեք ն առաջ է քաշում ձանաչողությանպայմաններիորակի սպեկուլյատիվպահանջ: Փիլիսոփայությանմեջ իմացաբանական տարրերի այս ներմուծմամբ Պարմենիդեսն անշուշտ մեկ քայլ առաջ էր անցել ֆյուսիսի փիլիսոփաներից: կախմանմեջ Գոյի ճանաչելիությունը, դրա հաստատունությունից դնելով, իսկ իրերի աշխարհինհարափոխբնություն վերագրելով՝

ելակետայինդրույթը. Պլատոնըհաստատում է իր սպեկուլյացիայի ճշմարիտ գոյը հարափոխիրերի աշխարհըչէ: Հաստատունության պարմենիդյան թեզը հասկանալով որպես ճանաչողության մեջ մտահասու տարրի գերակայության պահանջ նա փորձում է ճշմարիտ գոյի էությունը նունպես սահմանել որպես մտահասու: Այդ էությունն, ըստ Պլատոնի,գաղափարնէ (ւծծօ.. ՏՔԼծՕՓ): Արդեն«Ֆեդոնում»նա ցույց է տալիս, որ միննույներկարության զույգ գերաններըհավասարեն շնորհիվ այն բանի, որ հաղորդակից են ինքնին կամ ինքն ըստ ինքյան հավասարին,այսինքե՝հավասարության գաղափարին,որը գոյության ընդհանուր ձնի մեջ է դնում այդ գերանները:Գերաններիերկարությանտարբերությունը է որոշակի հաղորդակցությամբ, նույնպես պայմանավորվում բայգ է երկաայդ դեպքումգերաններիցմեկը ավելի շատ հաղորդակից րության, իսկ մյուսը կարճությանգաղափարին:Հունարեն իդեա (ւծ8օ. տեսք) բառը ստուգաբանվումէ որպես այն, ինչը երնալ է տալիս զգայահասուաշխարհը,բայց ինքը զգայական եղանակով տեսանելի չէ: Ճիգը, որ ենթադրվում է զգայականիցտարբեր հայեցողությանըհասնելու համար, Պլատոնը համեմատում է «երկրորդ նավարկության» հետ,- գործողություն, երբ քամու բացակայությամբնավաստիներըհավաքում են առագաստը ն գործի դնում թիակները: Ի՞նչ է նշանակում «երկրորդ նավարկությունը» փիլիսոփայիդեպքում: որով զբաղվումէին նախասոկրատյան Ֆյուսիսիհայեցողությունը, փիլիսոփաները,ըստ Պլատոնիհամեմատելիէ «առաջին նավարկության» հետ, որը սպառեցիրեն. այսպես,զգայահասուաշխարհը հնարավոր չեղավ բացատրելզգայահասու պատճառներով:«Երկրորդ նավարկությունը» առաջնորդվումէ մտահասուով, լոգոսով, որն առկալում է ոչ թե առանձին, վերջավոր ն փոփոխական իրերը, այլ դրանց իսկականպատճառները,որոնք անփոփոխն անսասան լինելու համար չպիտի լինեն զգայահասու: -

Ճի/

Պլատոե.

կյանքը

ն

գործը

Պլատոնըիրավամբ համարվումէ մետաֆիզիկայիհիմնադիրը. նա առաջինն է, որ գոյի ֆիզիկականուսումնասիրությանը հակադրում է մետաֆիզիկական պատճառներիուսումնասիրությունը` բաժանելով կեցությունըզգայահասուն մտահասու ոլորտների: ԽԻ ՖԽ Ք

Պարմենիդեսիանկյունաքարայինդրույթին հարազատմնալու իր անդրդվելի որոշումը Պլատոնը դրսնորում է՝ գաղափարը կոչելով իսկականգոյ կամ իսկականկեցություն(26«օԾնած ծն): Հերակլիտոսիգլխավորդրույթի նշանակալիությունընա տարածում է զգայահասուաշխարհի վրա: Չնայած էլեացու դիրքորոշմանհանդեպ իր ակնհայտ համակրանքին՝Պլատոնը հրաժարվումէ իսկական այդ կեցության մեջ ն համասեռությունտեսնել: Հերակատարյալ ինդիֆերենտություն կլիտյանմեթոդը`դիալեկտիկան, այստեղ բերում է իր անփոխարինելի նպաստը պլատոնիզմին:Գաղափարներըորպես իրերի ձանաչելիության սկզբունքներնշվում են նախ իրենց կիրառականության առումով:Սակայն պահանջվումէ նան դրանց դիտարկումինքնին ն միմյանց նկատմամբ ունեցած հարաբերությունների լույսի տակ: «Սոփեստ» ն «Պարմենիդես»տրամախոսություններում հանգամանորեն քննվում է գաղափարներիդիալեկտիկական փոխպայմանավորվածությունը:Պարմենիդյանմեկի կամ կեցության հասկացությունները ըստ Պլատոնի այնքան էլ ինքնաբավչեն ն հագենում են իրենց բովանդակությամբ` հրվելով իրենց այլագոյությունից.այսպես, մեկը՝ բազումից(ն հակառակը),կեցությունը` չգոյությունից(Ա հակառակը): Սեփական ինքնանույնականությունը պահպանելուհամար գաղափարը պարտավոր է լինել մյուս բոլորի չգոյությունը: Քանի որ միմյանցմեջ գաղափարների մասնակցությանչափը տարբեր է, իդեալական(իդեաների)աշխարհը կազմումէ հիերարխիկսիստեմ, որի մեջ ստորին գաղափարներըենթարկված են վերիններին. գագաթին բարիքի գաղափարն է: «Պետության» մեջ Պլատոնը բնորոշում է բարիքը որպես այն, ինչի շնորհիվ կեցությունը որպես լավագույնս դառնում է ճանաչելի, իսկ բանականությունը՝ այն, ինչի շնորհիվ այն դառնում է լավագույնսճանաչող: Բարիքը սուբստանցկամ էություն չէ, հետնաբարավելի բարձր է դրանցից՝ «/

Սերգեյ

Ստեփանյան

հանդիսանալով գաղափարների հիերարխիայի արժանիքն ու պոտենցիան:Որպեսհամայնկեցությանհիմք բարիքըշատ գծերով համընկնում է աստվածությանհասկացությանը,ն «Տիմեռսում» աստված բնութագրվումէ նույն հատկանիշներով,ինչ բարիքը: Բարիքի մյուս համարժեքըմեկի գաղափարնէ: Բազումի հետ վերջինիսհակադրությունիցէ ծնվում բոլոր գաղափարներիհամատեքստը,որում մեկը իբրն սահմանողու որոշակիացնողսկզբունք կարգաբերումէ բազումի անսահմանություննու անորոշությունը: Ճիշտ այնպես, ինչպես մեկից, որպես ձնի սկզբունքից,ն բազումից, որպես անորոշ բովանդակության սկզբունքից,գոյանում է գաղափարների (իդեալական)աշխարհը,այնպես էլ ֆորմալ ն մատերիականսկզբունքներից գոյանումէ զգայահասուաշխարհը:Ինչպես բազումը մեկի հարաբերությամբ, այնպես էլ մատերիականուն թյան սկզբունքըիդեալականիհարաբերությամբ անսահմանություն ն, ընդհուպ,չգոյուանորոշությունէ, բայց նան անձճանաչելիություն թյուն: Նույն այս սկզբունքըփոփոխականության մեջ է պահում ֆիզիկականաշխարհիիրերը, ն եթե իրերի ձանաչելիություննու կեէ գաղափարների(իդեալական)աշխարցությունըպայմանավորված ն հի հետ հաղորդակցությամբ,ապա նրանց փոփոխականության հարահոսությանպատճառըչգոյության սկզբունքնէ: Զգայահասուի օրրանը՝2 աքռ-ն (տարածականություն), գոյություն է ստանում բացառապես իր մեջ մտահասու տարրի հազիվ նկատելի (.ՕՂՆԾլՇՇ Նօ09օօ)ներկայությանշնորհիվ: Քաոռոսային այդ խոռոչի վերածումը Կոսմոսի ենթադրումէ արարում ն հետնաբար արարչի մասնակցություն, սակայն արարչի, որն արարել է զգայահասու աշխարհը համաձայնիդեալականաշխարհինախատիպի.դա Դեմիուրգոսնէ: նա ցանկացելէ, որ Զուրկ լինելով ամեն տեսակ արատներից` բոլոր իրերը բարի լինեն ն ըստ կարելվույն՝ իրեն նման: Արարածի կատարելությունը պահանջումէ կատարումն մրցակցություն,ն որպեսզի իրերի մեջ մեկը մյուսիցավելի կատարյալդառնալուկարողություն ունենա, Դեմիուրգոսըհոգի ներդրեց մարմնի մեջ, իսկ հոգու մեջ՝ բանականություն:Այսպես հստակորենուրվագծվումէ դասականիդեալիզմիհանդիսավորլանդշաֆտը,Որում մտահասուն, ռացիոնալը,իդեալականը,բարին ն կարգաբերվածը իրենց են ենթարկումզգայահասուն,իռացիոնալը,մատերիականը, չարը ն քառոսայինը: Ընդ որում հարկ է նկատել,որ գաղափարների աշխարհի 51/1

Պլատոե.

կյանքը

նե

գործը

ու գերակայությունն առաջնությունըառկա է ամեն ինչում, ո անգամ Դեմիուրգոսըհարաբերվումէ դրան որպես նախատիպի,որպես բուրգի, որի գագաթն ու պսակն է ինքը, բայց ոչ ստեղծողը:

Ի

Ի

Ֆ

Մեծ

փիլիսոփայությանհամար իմացաբանությունըառաջնային խնդիր է: Ճշմարիտգոյի ծանրությանկենտրոնըփոխադրելովգաղափարներիոլորտ` Պլատոնը պարտավոր եղավ ցույց տալ նան այդ ոլորտիձանաչողության եղանակը:Զգայականության պրիմատի մասին խոսք լինել չի կարող,չէ՞ որ գաղափարները «տեսնվումեն հոգնոր աչքով»: Սակայն ինչպե՛սէ բացվումհոգնոր աչքը իդեալականձների աղոտ ստվերներիու խավարիայս աշխարհում:«Մենոն» տրամախոսության մեջ Սոկրատեսըմայնտիկականեղանակով երկրաչափությանն անտեղյակ ստրուկին հանգեցնումէ Պյութագորասի թեորեմներիցմեկի լուծմանը:Հանգեցնելչի նշանակումհուշել լուծումը, քանի որ պատասխաններըծնվում են հենց ստրուկի հոգում: Ըստ Պլատոնի՝հոգին կրել է այդ գաղափարներըդեռ նախքան մարմնավորվելը,քանի որ հնարավորություն է ունեցել տեսնելու ողջ կեցությունըն հասու է դարձել դրան՝ինչպես այսր, Հատկապեսմաթեմատիկական նյութի այնպես էլ անդրաշխարհում: հարաբերությամբօբյեկտիվ իդեալականությանպլատոնյան թեզը բավականկենսունակգտնվեց ն անտարբերչթողեց անգամ էմպիրիզմի բազումջատագովների, այդ թվում նան ԲերտրանՌաւսսելին: «Երբ մենք լսում ենք, որ մաթեմատիկոսը խոսում է մաթեմատիկական իդեալականարքայությանմասին, ապա դա ամբողջությամբ

Պլատոնիտեսակետն է»"": Խորհրդանշականէ,

որ

հոգու անմահությանուսմունքըՊլատոնը

ժառանգելէ փիլիսոփայությանպյութագորյանավանդույթից,որում մաթեմատիկանն հոգու անմահությունըգլխավորմոտիվներնէին: «Ֆեդոնում» Պլատոնըխորացնումէ «Մենոնի» մեջ արտահայտած մտքերը:Զգայահասու աշխարհումԱ ոչ մի անհավասարություն չի խլում մեզնից հավասարությանհասկացությունը,ոչ մի անկատարություն չի ոչնչացնում կատարելությանզգացումը: Բայց եթե

"

ՄՍՁԱՇ/ԿբՁՅոշ,Օ/Թ ՕՈՏՇհյլտշհտ

2 ՊԼԱՏՈՆ

1962, Տ. 160. Քհօտօքհյճ, ԾԶՅոոտէճժէ, «Ն |

Սերգեյ

Ստեփանյան

(մի բան, որ անհավանական ձանաչողըչի արարելգաղափարները է) կամ ձեռք չի բերել դրանք զգայականեղանակով,մնում է մեկ տարբերակ. դրանք ներդրված են հոգու խորքերում", որտեղից պիտի դուրս բերվեն ճանաչողությամբ,որի մեթոդը հայեցողական վերհուշն է (ԽՕ ըՆղ»եճ): Ճանաչողության որակային աստիճանակարգման հարցը նույնպես հուզել է Պլատոնին:Իմացաբանությանբաժանումները նա համաձայնության հետ: Այսպես, է բերում գոյաբանականների եթե կեցության Ան չգոյության մեդղիատորը զգայականաշխարհնէ, ապա իմացութան ն տգիտությանմիջանկյալօղակ է կարծիքը հաստատուն չէ սա (ծՇօ.): Զգայականաշխարհիհամաբանությամբ ն հակադրվումէ իմացությանը(ՀՊՆԾղլւղ), ինչպես զգայահասու աշխարհը հակադրվում է մտահասուին: Թե կարծիքը, թե իմացությունըունեն իրենց ստորադաս սեռային տարբերակները: Կարծիքըտարբերակումէ երնակայությունը(8ւօՕԾԼԳ) ն հավատը ն մտավոր (ԱԾՊՇ), իսկ իմացությունը՝ (ծւաՆօւռ5) խորհրդածությունը է ինտուիցիան (Խօղօնօ): Երնակայությունը համապատասխանում զգայահասուաշխարհիերկու աստիձաններին՝ իրերի ստվերներին ն պատկերներին, ն հավատը՝հենց իրերին,իսկ խորհրդածությունը մտահասու աշխարհի մտավորինտուիցիանհամապատասխանաբար երկու աստիձաններինմաթեմատիկականձանաչողությանը ն գաղափարներիդիալեկտիկային: «Պետության»մեջ պատմվումէ քարանձավիմյութոսը,որը Պլատոնի մետաֆիզիկային իմացաբանությանհամադրականսիմվոլն է: Մարդու կեցությունը զգայական աշխարհում համեմատվումէ խոր քարանձավումբանտարկվածիկյանքին, որը չի տեսնում ոչ քարանձավիցդուրս վառվող հուրը, ոչ դրանից վեր Արեգակը, ոչ էլ ուսերին փայտե ու քարե քանդակներտանողմարդկանց,քանի Նա միայն լսում որ քարանձավիմուտքըփակվածէ քարակույտով: է դրսում եռացող կյանքի արձագանքըն տեսնում քանդակների ստվերները,որ ընկնում են անձավի պատերին:Սա ստիպում է նրան հավատալ,թե այդ ստվերներն ու ձայների աղոտ արձան վիրտուալության բնածինության բոլոր տեսությունները Իմացության ն անգամկանտյան իդեալիզմիֆունդամենտալ պատկերացումները (իդեալիզմ,որն ինքըԿանտըանվանումէր ֆորմալ)գոյանումեն պլատոնականությանայս պարարտ հողից: "

«Ն

Պլատոե.

կյանքը

ն

գործը

գանքն է միակ իրականությունը:Մինչդեռ եթե նրան հաջողվեր ազատվելիրեն կաշկանդողշղթաներիցն մի փոքր առաջ շարժվել դեպի մուտքը,նա քարակույտիվրայովկկարողանարտեսնելդրսում շարժվող քանդակներըն կհասկանար,որ ոչ դրանք են իրական ն ոչ էլ դրանցստվերները:Քարանձավիցվերջնականապես դուրս գալու դեպքում կտեսներ Արեգակի ճառագայթներովլուսավորված իրերը, իսկ այնուհետն հենց հուրը ն հենց Արեգակը: է ռեալությանՊլատոնի Մյութոսըսպառիչկերպովներկայացնում գոյաբանականաստիձանակարգումը: Քանդակներիստվերները ն դրսից եկող ձայներիարձագանքըիրերի պատրանքներնեն, քանդակներըզգայահասուիրերը, քարակույտըկեցությաներկու կարգերի գծաբաժաննէ, քարանձավիցդուրս գտնվողմարդիկն իրերը իսկական կեցություննեն, որն առաջնորդումէ դեպի գաղափարները, իսկ Արեգակըբարիքի գաղափարնէ: Զուգահեռաբարներկայացվումէ նան ճանաչողությանաստիճանավորումը: Ստվերների հայեցումըխորհրդանշումէ երնակայությունը(ՔՆՀՕՕԾԼՕ), քանդակներինը՝հավատը (ուժ Հ): Սրանց հաջորդում է հենց իրերի ըմբռնումը ն այնուհետն Արեգակի նախ միջնորդավորված,այնուհետն անմիջականըմբռնումը,որ նշում է դիալեկտիկայիփուլերը, որոնցից վերջինը ինտելեկտուալհայեցողություննէ": ՖԵ ՖԽ

Ք

Ճշմարտությունը ճանաչելուպրոցեսումՊլատոնըոչ միայնժխտում է ստեղծագործությանն արվեստի դերը, այլե համարում դրանք վնասակար:Արվեստն,ըստ նրա, քողարկում է ճշմարտությունըն հասկացության Քարանձավիմյութոսին պլատոնյանճշմարտության է կատարում ՍարտինՀայդեգգերը չափազանցհետաքրքիրվերլուծություն իր ՔԱԹԼօոտԼհԹ Կօռ ժ67 Մ/Յհւիծ Լ (Է՛ուխւ 8. հ/., 1997) գրքում,որի վերջին պարբերություններից մեկըբերումենքամբողջությամբ. «Քարանձավի պարաբոլում պատմությունը ցույց է տալիս,թե ինչն է շարներկայացված ժող ուժ եղել ն դեռկլինի արնմտյանմարդկության պատմության համար: Սարդըմտածում է ձշմարտության էությունըհամայնկեցություննըստ գաիսկ ամեն իրականըորպեսարժեք ղափարների ճիշտ պատկերացնելու, գնահատելու Որոշիչըմիայնայնչէ, թե ինչգաղափարներ իմաստով: ն ինչ իրականըմեկնաբաեվում արժեքներեն ընդունված,այլ՝որ ընդհանրապես ն աշխարհը է գաղափարներով (էջ 39): չափվումէ արժեքներով» "

2"

Սերգեյ

Ստեփանյան

գործի դնում մարդուոչ թե բանական,այլ իռացիոնալունակությունստեղծագործող ները, քանի որ աստծո ներշնչանքով(8Ն00ՆԾԼռԾԼՆՇ) արվեստագետը չի գիտակցում,թե ինչ է անում ն գտնվումէ մի տեսակ մոլեգնությանվիճակում: «Պետության» մեջ արվեստի երկը հռչակվումէ զգայականիմիմեսիս, ն հետնաբարայն նույնքան հեռու է ճշմարտությունից, որքանպատճենըբնօրինակից:Կեղծիքից խուսափելուհամար արվեստն, ըստ Պլատոնի, պիտի ստուգվի է, որ միտվածէ փիլիսոփայությամբ, քանի որ փիլիսոփայությունն

ճշմարտությանը: Հռետորականարվեստընույնպեսճշմարտությանհետ ընդհանուր քիչ բան ունի, ն հռետորնավելի շուտ ոչ թե ուսյալ մեկն է, այլ նա, ով խոսքայինճարպիկ համոզումներիմիջոցով այդպիսին է երնում տգետ ամբոխիաչքերում:«Գորգիասում»արտահայտված այս ծայրահեղտեսակետըմի փոքր մեղմվումէ «Ֆեդրոսում», որտեղ Պլատոնըայնուամենայնիվ ընդունումէ հռետորականարվեստի որպեսքննախոսական կուլտուրայիանհրաժեշտությունը: ՖԵ ՓՖ

Ֆ

Սարդկայինհասարակության զարգացումըքօ- ՏՏ Պլատոնըհամարում է հարաբերականն ոչ հուսալի: Վերելքի ու ծաղկմանժամանակահատված հորջորջվածպերիկլյանդարաշրջանընվաճումների կողքին ուներ նան իր անկումներնու կորուստները:Դա վերաբերում է առաջին հերթին բարքերին,որոնց հարցում պերիկլյան շրջանի աթենացինակներնաբարզիջում էր հներին, «որոնք ավելի առաքինիէին ն բնակվումէին աստվածներիհետ» («Պետություն»): Ճշմարիտառաքինությանըհասու է լոկ այն հասարակությունը, որը հիմնվածէ աստվածային սկզբունքներիվրա ն որի առաջնորդը վերանայելու փիլիսոփանէ: Այն, ինչը Պլատոնինմղեց արմատապես հասարակականկյանքն ու դրա դրվածքը, բուն փիլիսոփայական զատ ունի նան այլ կարգի պատճառներ,որոնց մոտիվացիայից թվում «..պելոպոննեսյանպատերազմիցհետո աթենացուն հատկապես արիստոկրատիմեջ գոյացած պեսսիմիզմնէ»": Դեմոկրատիայի բերած ծաղկումն ու բարեկեցությունըանցողիկ էր, հետնաբար հիմնված չէր ճշմարիտ հիմքերի վրա: Այսպես,

"

Մ//իժո

Մոմ.

|ԵՅոժ,ԾԱԹէօո,ՏԽԱց/է. 1901,

ՏՏ.

ս.

է

Պլատոե.

կյանքը

ն

գործը

զանգվածների վճռին ապավինողիշխանությունը շատ շուտ ընկնում է հռետորներին սոփեստներիշողոմ ձառերի ու խոստումների ազդեցությանտակ: Պլատոնը դեմ է ուռճացած պետության գաղափարին:Նրա է հնարավորություն համոզմամբհենց փոքր քաղաք-պետությունն տալիս կազմելուուժեղ հասարակություն, որն ի վիձակի է պաշտպանելուիրեն արտաքինթշնամիներից: ՇարունակելովՍոկրատեսի այն միտքը,թե առանձինմարդըպիտի աշխատիառաջինհերթին ինքն իր վրա ն հետո միայն պետության,Պլատոնըգտնում է, որ իր հայրենիքինփիլիսոփաառաջնորդիմատուցածծառայությունը անհրաժեշտզոհաբերությունէ: Պետությանկառուցումըմիտվածէ առաքինությանպահպանմանը,որովհետնքաղաքացիներիմիայն բնականպահանջներիբավարարման դեպքումայն պետությունկոչվելու արժանիչէր լինի: Քանի որ առաքինությունըճանաչողության խնդիր է ն կազմումէ փիլիսոփայության զբաղմունքը,հասկանալի է դառնում,թե ինչու պետությանկառավարումը չի կարողհանձեվել զանգվածներին: Իշխանությանգլուխ պետք է կանգնածլինի արիստոկրատը,որը պիտի ծնվի ամենաբարվոք պայմաններում, դաստիարակվիմուսաներիարվեստով,մարմնամարզությամբ, մաթեմատիկայով ն դիալեկտիկայով: Իշխանությանը հպատակներիլիակատար ենթարկվածությունը պիտի ուղեկցվիհրաժարումովմասնավորսեԱ ընտանինքից,ինչն ըստ Պլատոնի արմատափականությունից խիլ կանի անձնականշահը, որ պետությանառաջին թշնամին է: Հասարակականբարօրությունառաջարկողպետությանայլ ձները Պլատոնըհայտարարումէ արատավոր: ն պյութագորյանների ասՀարկ է նկատել,որ սպարտացիների հետ իր որոշակինմանություններով կետիկ մոտեցումների հանդերձ՝ Պլատոնիայս տեսություննիր արմատներովհասեում է երա փիլիսոփայականհամակարգիհիմնադրույթներին. մարդկայինգոյության է իդեալականպետությանշահեմասնավորկողմը ստորադասվում րին ճիշտ այնպես,ինչպես զգայահասուաշխարհըստորադասվում է մտահասու աշխարհիձանաչողությանը: հ

Փ

Ի

Պլատոնիազդեցությունըփիլիսոփայական մտքի հետագաէվոլյուցիայիվրա վիթխարիէ: Ուայթհեդիբնորոշմամբ` ողջ արնմտյան

Սերգեյ

Ստեփանյան

կարելի է դիտել որպես «Տիմեոսի» ընդարձակ փիլիսոփայությունը մեկեություն":Դժվար է չհամաձայնել: Պլատոնիշարունակողնու առաջինքննադատընրա աշակերտ Արիստոտելն է: Վերջինիս համար քննադատության թիրախ դարձավ գլխավորապեսգաղափարներին իրերի պլատոնյան դուալիզմը, ինչպես նան պյութագորյանների ոգով աշխարհի ներկայացնում ՈւսուցչիուսմունքըԱրիստոտելը մաթեմատիզացիան: է որպես ավարտուն դոգմատիկհամակարգ, որը չենք գտնում Պլատոնիտեքստերում:Հանգամանքը,որ հենց այդ համակարգն է հետագայում դրվել նորպլատոնականության մետաֆիզիկայի հիմքում, որոշ հետազոտողներիառիթ է տվել առաջ քաշելու վարկած «գրի չառնված ուսմունքի» մասին, որը ենթադրաբար

տարածվելէ միայն հաղորդյալների էզոտերիկնեղ շրջանում"": հենց միստիկտարրերիցեն ոգեՊլատոնյանփիլիսոփայության հիմնադիր,անտիկշրջանիսպեկուշնչվում նորպլատոնականության լյատիվվերջինհանձարՊլոտինոսըԱ նրա հետնորդՊրոկլոսը: Ստահասու ն զգայահասուաշխարհներիբաժանումըն ճանաորպես մարդկայինգոյությանու փրկուչողության առանձնացումը թյան իմաստ,նպատակն պայման,եղել է պլատոնիզմի գաղափարականկենսունակառանցքը,որն իր հիմնականգծերովնույնն է թե հիշյալ ներկայացուցիչների, մնացելթե նորպլատոնականության թե Վերածնության նորպլատոնականմիջնադարյան ռեալիստների, ների ըմբռեումներում: Եվ եթե անտիկ շրջանից մինչն Վերածնություն Փիլիսոփապատվաշնորհանունով կոչում էին Արիստոտելին (ինչպես Հոմերոսինկոչում էին Պոետ), ապա Պլատոնինանվանում «աստված»: էին «աստվածային»կամ պարզապես` գտնումէ, որ անտիկփիլիսոփաներից քրիստոԱվգուստինուսը նեությանը ամենից հոգեհարազատէ Պլատոնը:Արդեն Ս դարում գրվածքներումհանդիպումէ լեգենդ, հաքրիստոնյահեղինակների մաձայնորի ՊլատոնըԵգիպտոսկատարածճանապարհորդության ն դրաժամանակծանոթացել է «Գիրք Ծննդոցի»բովանդակությանը նից արտագրելիր «Տիմեոսը»:Լեգենդին փորձումէին իրականուորպես փաստարկ բերելովպնդումը,թե ամենազոր, թյուն վերագրել՝

"

""

Տես ճ. Ա. Մ/հԱթի6Յմ, ՔՈօ0Շ6ՏՏՅոժ Թ6ՅԼԻ/,Ա., 1929, ք. 142 Տզզ: Տես «. ՕՅ։Տ6` ՔԱԹէօտՏ Սոցօտշհո6եօո Լ6հ՛Թ, ՏԽԱցՅո.,1968: Ճի

Պլատոե.

կյանքը

ե

գործը

ամենագետԱ բացառապեսսեփականբարության ուժով արարող աստծո պատկերացումը չէր կարողծնվել հեթանոսական գլխումինքնաբերաբար: Չնայածպլատոնականության նկատմամբ իր անթաքույց վաղ քրիստոնեական հիացմունքին՝ ավանդույթը,այդ թվում նան Ավգուստինուսը, միշտփորձելէ մեկնաբանել Պլատոնին, խլացնելով նրա տեսությանդուալիզմը:Այդ դուալիզմիազդեցություննէ կրում նան Դեկարտը,որը սխոլաստիկփիլիսոփայության լճացմաննու սնանկ մեթոդինորպեսայլընտրանք առաջադրեց աշխարհըմբռեման մի կոնցեպցիա,որը ելնում է միմյանցչհանգեցվողերկու սուբստանցների (մտածողն տարաձիգ)սկզբունքից:Հայտեի է, որ հենց ծայրահեղ «պլատոնիզմի» համարէ Լայբնիցըքննադատել Դեկարտին: Նոր ժամանակիփիլիսոփայության կոնցեպտուալ զինանոցը,ընդ որում թե էմպիրիկների, թե ռացիոնալիստների դեպքում,կազմելեն գլխավորապեսպլատոնականությունից սերած հասկացություններն ու տերմինները: Իդեալիզմնիր մեծ վերելքնապրեցԳերմանիայում,ուր Կանտն պրոբլեմատիկա: առաջադրեցսկզբունքորեննոր իմացաբանական Սակայննրա ծրագրայինքննադատության առարկանզուտ բանականությունը,շրջանառությանմեջ է շատ ավելի վաղ Ժամանակնեէ Պլարից. այդ հասկացությաննառաջինանգամ անդրադարձել տոնը:Ինչ վերաբերումէ պլատոնյան գաղափարների արքայությանը, այս առումով ինքը Կանտը գրում է. «Եթե մի կողմ դնենք ապա այդ Պլատոնի շարադրմանմեջ եղած չափազանցումները, մեջ առկա ֆիզիփիլիսոփայիոգու թռիչքը, որ աշխարհակարգի կականիցվեր է խոյանումդեպի այդ աշխարհիարխիտեկտոնիկ կապն ըստ նպատակների,այսինքն ըստ գաղափարների,մի ձիգ է, որն արժանի է ակնածանքիԱ ընդօրինակման,իսկ ինչ վերաբերում է բարոյականության,սահմանադրությանն կրոնի սկզբունքներին,որտեղ միայն գաղափարներնեն նախ ն առաջ հնարավորդարձնումփորձը...ապա այստեղՊլատոննունի միանգամայն յուրահատուկմի ծառայություն,որը չի ընդունվումլոկ այն պատճառով,որ դա գնահատում են համաձայն հենց այն իբրն սկզբունքների,պիտի կանոնների,որոնց նշանակալիությունը, ն

մերժեր փորձը»": "

ոՈՅոսծ|

ԽՅու, ճՃոնի Ժ6ր (8լոօո Մ6Ոոսո, ՒՅոեսոց, 1990, Տ. 353. ՓԱ

Սերգեյ

Ստեփանյան

գերմանական իդեալիզմիմյուս Պլատոնիվճռորոշազդեցությունը հսկայի՝Հեգելի վրա անուրանալիէ: Վերջինիս«Տրամաբանության գիտության»վիթխարիկառույցըանհնար կլիներ առանցայն հիմոր արծարծվումեն Պլատոնիերեք բարնարար գաղափարների, «Սոփեստում», «Ֆիլեբոսում» դագույն տրամախոսություններում ն հատկապես «Պարմենիդեսում»:Հեգելի պնդմամբա̀յստեղ է էությունը: առաջինանգամ գիտակցվել«պոզիտիվ»դիալեկտիկայի Պլատոնի գաղափարներիուսմունքը այն աստիճանոգեշնչել է Շոպենհաուերին, որ իռացիոնալ կամքի աշխարհի իր պեսսիմիստականկոնցեպցիայումվերջինս տեղ է հատկացրելնան բանականգաղափարների աշխարհին: նեռկանտականունորագույնզարգացումները` Փիլիսոփայության մշտապես իրենց թյունը, ֆենոմենոլոգիանն էքզիստենցիալիզմը, քննության ն վեճերի կիզակետումեն պահել Պլատոնին:Սակայն չէ, որ առ այսօր ողողված է մնում նրա միայն փիլիսոփայությունը Գրականությունըն գրաքննադատուհիմնարարգաղափարներով: թյունը, արվեստը, պատմագիտությունը,մշակութաբանությունը, աստվածաբանությունը, մաթեմատիկան ն անգամ ֆիզիկան (բավական է հիշել Հայզենբերգին ն Շրյոդինգերին)մշտապես ն հեղինակությանմերժման գործ են ունեցել նրա գաղափարների հետ: կամ ռեաբիլիտացիայի մեծագույնպրոբլեմներից Պլատոնիպրոբլեմըփիլիսոփայության է»): Եվ է, եթե ոչ ամենամեծը(չէ՛ որ նա «ինքը փիլիսոփայությունն եթե ճշմարիտէ կարծիքը, համաձայնորի փիլիսոփայության պատմությունըիդեալիզմիպատմություննէ, ուրեմն այն հավասարապես կարելի է կոչել նան Պլատոնիպատմություն: Սերգեյ Ստեփանյան

4ի/

ՍՈԿՐԱՏԵՍԻ

ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆԸ

որքանովհամոզեցինձեզ, ով աթենացիայրեր"',իմ 178 մեղադրողեերըշ, չգիտեմ: Այնքան համոզիչ էին խոսում, որ ես էլ քիչ մնաց մոռանամ ինքս ինձ: Բայց ըստ էության ճշմարիտոչինչ չասացին,իսկ իրենց բազումստերիցամենից շատ զարմացրեցմեկը այն, որ դուք պետք է զգուշանաք խաբվելուց,քանզի ես լավ եմ խոսում: Սակայն ամենաամոթալին ըստ իս չամաչելն է, որ իսկույն կհերքեմ գործով, երբ պարզվի, որ լավ չեմ խոսում, եթե, իհարկե, լավի տակ նկատի չունեն ճշմարտությունն ասողին: Եթե այդ նկատի ունեն, ապա ես կհամաձայնեմ, որ հռետորեմ, սակայնոչ իրենց պես: Նրանք, կրկնումեմ, ճշմարիտոչինչ չասացին:Ինձնիցլսեք ողջ ճշմարտությունը: Միայն թե, Զնսը վկա, դուք, աթենացիայրեր, չեք լսի համեմատություններովու մակդիրներովՒ սրոււտ պերճաշուք ձառ, ինչպես իրենց դեպքում,այլ կլսեք մի խոսք, որ կասվի մի կերպ, առաջինիսկ պատահածբառերով:Քանզի ես հավատումեմ, որ այն, ինչ կասեմ, արդար է, ն ձեզնից ոչ ոք թող ուրիշ ոչինչ չակնկալի: Չէ՞ որ, այրեր, վայել չէ ինձ այս տարիքումպատանուպես հանդեսգալ ձեր առջն նախօրոք պատրաստածճառով: Միայն թե շատ եմ խնդրում ձեզ նե աղաչում, աթենացիայրեր, եթե լսեք, որ պաշտպանվումեմ այն նույն բառերով,որոնցովսովոր եմ խոսել մոտ, ուր ձեզեից սեղանների՞ ագորայումդ̀րամափոխների շատերը լսել են լինձ, ն այլուր, չզարմանաքու չաղմկեք: Թե

Պլատոն

Այդ է իրողությունը:Այժմ յոթանասունտարեկանհասակում: առաջինանգամբերվել եմ դատարան,ն մի անվարժօտարական եմ ինձ զգում այստեղի լեզվով խոսելու համար: Իրականում,եթե օտարականլինեի, դուք կներեիքայն լեեմ, այնպեսոր զուն ու խոսելու ձենը,որով դաստիարակվել հիմա, կարծում եմ, իրավունք ունեմ խնդրելու,որ ներողամիտ լինեք իմ խոսելաոձճի հանդեպլ̀ավը լինի, թե վատը: Նան խնդրումեմ ուշադրություն դարձնել՝արդյոք արդար եմ խոսում,թե ոչ: Քանզի ուշադիրլինելն է դատավորիառաձշմարտություն քինությունը,իսկ հռետորիառաքինությունը՝ ասելը: Նախ, աթենացիայրեր, ճիշտ կլինի, եթե ես պաշտն առաջինմեղապանվեմնախկինկեղծ մեղադրանքներից ու դրողներից,իսկ այնուհետնհետագամեղադրանքներից մեղադրողներից: Ձեզանիցառաջ շատերն են մեղադրելինձ բազում տարիներ ն ճշմարիտ ոչինչ չեն ասել. դրանցից ես ավելի շատ եմ երկյուղում,քան Անիտոսիշուրջ համախմբվածներից,թեն սրանք նույնպես վտանգավոր են: Սակայն առաջիններնավելի վտանգավորեն, ով այրեր. նրանք ձեզնից շատերի վրա ազդեցին, երբ դեռ երեխա էիք, ն մեղադրեցինինձ, անհիմն հայտարարելով,իբր կա ոմն Սոկրատես,իմաստունայր, որը խորհում է երկնքում եղածի մասին ն հետազոտումէ երկրի տակ եղած ամեն բանծձ՝ վատ խոսքը ներկայացնելովորպես լավ: այրեր, իմ Այդ համբավըտարածածմարդիկ,աթենացի՛ ամենավտանգավոր մեղադրողներնեն, քանզի նրանց լսողները կարծումեն, թե այդպիսիբաներհետազոտողները չեն ընդունումաստվածներին: Բացի այդ, հիշյալ մեղադրողները բազմաթիվեն ն արդեն վաղուց է, ինչ մեղադրումեն, ընդ որում խոսում էին այն ժամանակ,երբ դուք երեխա էիք կամ պատանին ամենից շատ էիք հակվածհավատալու, իսկ հեռակա մեղադրողներիցպաշտպանվողչկար: Բայց ամենից անհեթեթնայն է, որ նրանցից ն ոչ ոքի անունը

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

հնարավորչէ իմանալ ն տալ, եթե իհարկե նրանցիցմեկը չլինի ինչ-որ կատակերգու՛:Իսկ նրանք, ովքեր լարել են ձեզ իմ դեմ նախանձիցու ատելությունից,ն երանք, ովքեր հավատալովնրանց`համոզումէին նան ուրիշներին,բոլորն էլ անհասանելիեն: Դրանցիցոչ մեկին հնարավորչէ հրավիրել այստեղ կամ քննել, ն ես ստիպված եմ անիմաստ ձակատամարտտալ ստվերներինպաշտպանվելովու հերքելով, երբ ոչ ոք չի պատասխանում: Ուստի դուք էլ հաշվի առեք, որ, ինչպես ասացի,իմ մեղադրողներըերկու տեսակ են՝ մի մասը մեղադրումէ այժմ, իսկ մյուս մասը մեղադրել է վաղուց,- սրանց մասին ասացի,- ն իմացեք, որ նախ պիտի պաշտպանվեմառաջիններից:Չէ՞ որ դուք էլ նախ լսել եք իրենց մեղադրանքները,ընդ որում ավելի հաճախ, քան երկրորդների: Ուրեմն պետք է պաշտպանվեմ, աթենացի՛այրեր, ն 19 կարձ ժամանակումփորձեմ հերքել երկար ժամանակձեր մեջ տիրող զրպարտանքը:Կուզեի, որ դա լիներ ն ինձ, ն ձեզ համար լավագույն ձնով,- պաշտպանվելովէլ ի՞նչ կարող եմ անել ավելի: Կարծում եմ, դժվար կլինի, ն դա ինձ հայտնի է: Ամեն դեպքում թող որ սա հաճելի լինի աստծուն. իսկ օրենքին պետք է հնազանդվելն պաշտպանվել: Սկսենք ամենասկզբից: Ո՞րնէ մեղադրանքը,որից ծագեգ իմ դեմ ուղղված այս զրպարտանքըն որին հավատալով՝ Մելետոսըգրեց այդ մատնագիրը:Ի՞նչ էին ասում զրպարտողները:Նրանց մեղադրանքըարժե կարդալորպես մեղադրողներիերդում. «Սոկրատեսնանօրենությունէ գործում ն զուր բաներովզբաղվում,հետազոտելով այն, ինչ երկրիտակ է Ա ինչը՝ երկնքում,իսկ վատ խոսքըներկայացեումէ որպես լավ ն սովորեցնումայդ ամենը ուրիշներին»: Այսպիսին է այդ մեղադրանքը:Դուք ինքներդէլ տեսել եք դա Արիստոփանեսիկատակերգության մեջ. բերվումէ ոմն Սոկրատես,ն ասում, թե քայլում է օդով, ն բազումայլ ցնդաբանություններ դուրս տալիս, որոնցից ես անձամբ ոչինչ չեմ հասկանում:

Պլատոն

Այս բոլորն ասում եմ ոչ թե այդպիսի գիտությունն եթե ինչ-որմեկը իմաստուն համար,մանավանդ անպատվելու է նման հարցերում(չլինի թե Մելետոսըհիմա էլ սրա համար աթենաինձ մեղադրի),քանզի այդ բոլոր զրպարտանքները, ցի՛ այրեր, ինձ չեն առնչվում:Վկայակոչումեմ հենց ձեզնից շատերին Ա խնդրումմիմյանց հետ քննել ու ասել` արդյոք նրանք, ովքեր լսել են ինձ զրուցելիս,- իսկ ձեր մեջ շատ են այդպիսիք,- երբնէ տեսել են, որ ես խոսեմ նման բաների մասին:Այդժամկհասկանաք,որ նույնքանանարդարեն իմ մասիննան մյուս ասվածները: Իրականում ոչ դա է ճշմարիտ, ոչ էլ այն, որ ես դրամ եմ վաստակումմարդկանց դաստիարակելով:Թեն ինձ թվում է, որ շատ լավ է, երբ ինչ-որ մեկը կարող է դաստիարակելմարդկանց, ինչպես, օրինակ, լեոնտացի Գորգիասը, կեոսացի Պրոդիկոսը ն էլիսացի Հիպպիասը`: Չէ" որ սրանցից յուրաքանչյուրը, ով այրեր, գալով որնէ քաղաք, համոզումէ երիտասարդներին, որոնք կարող էին հետ, թողնել սրանց անհատույցշփվել համաքաղաքացիների ն շփվել իրենց հետ՝ բերելով դրամ ու երախտագիտություն: Այստեղներկա է նան մեկ այլ իմաստունայր, որը, ինչպես իմացա, Պարիոսից:է: Այնպես պատահեց,որ ինձ դիմեց մի մարդ, որն ավելի շատ էր վճարել սոփեստներին,քան բոլոր մյուսներըմիասին վերցրածԿալլիասը,Հիպպոնիկոսի որդիե՛ճ:Ես հարցրի երան (իսկ սա երկու որդի ուներ). Ով Կալլիաս,եթե քո որդիներըմտրուկներկամ հորթեր լինեին, մենք ստիպվածկլինեինքնրանց համարվերանրանց առանձին կացու վարձել, որը կկատարելագործեր առաքինությունները:Եվ դա կլիներ կամ ինչ-որ հեծյալ, կամ հողագործ: Բայց քանի որ որդիներդ մարդ են, ում ես մտադիր նրանց համար վերակացու վարձել: Ո՞վ է մարդկային ն պետական նման առաքինությանգիտակը: Կարծում եմ, քանի որ որդիներ ունես, դու մտածել ես այդ մասին: Կա՞ այդպիսի մեկը, թե՞ ոչ: -

Սոկրատեսի

պաշտպանակաեը

Իհարկե կա: Ով է,- հարցրի,- որտեղից է Ա որքա՞ն դրամ է վերցնում ուսուցման դիմաց: Էվենոսն է,- ասաց,- Սոկրատես,պարիոսցիԷվենոսը վերցնում է հինգ մինա՛՛: Եվ ես երանի տվեցի Էվենոսին,եթե նա իսկապեսունի այդ շնորհք, ն այդքան հոգատարէ ուսուցմանգործում: Ես ինքս էլ կպարծենային հպարտ կլինեի, եթե ունենայի այդ շնորհքը: Բայց չէ՞ որ չունեմ, աթենացի՛ այրեր: Գուցե ձեզնից ինչ-որ մեկն առարկին ասի. «Ով Սոկրատես, իսկ որն է եղել քո զբաղմունքը: Որտեղիցծագեցին քո դեմ լուղղված)այս դավերը:Չէ՞ որ եթե մյուսների արածից տարբեր ոչինչ չանեիր, չէր լինի այսքան բամբասանք ու ասեկոսե: Արդ, ասա մեզ, թե այդ ինչ զբաղմունք է, որպեսզի մենք անհիմն չհորինենք քո մասին»: Ըստ իս սա ձիշտ հարց է, ն ես կփորձեմձեզ ցույց տալ, թե ինչը դարձավիմ համբավին զրպարտանքների պատճառը: Գուցե ձեզնից ոմանց թվա, թե ես կատակումեմ, բայց լավ իմացեք, որ ճշմարտությունեմ ասում: Աթենացիայրեր, այդ համբավըես վաստակելեմ ոչ այլ բանի, քան ինչ-որ իմաստությանշնորհիվ: Ի՞նչ իմաստություն է դա: Գուցե մարդկային:Այդպիսի իմաստությունես կարծես թե իսկապեսունեմ, իսկ նրանք, որոնց քիչ առաջ հիշատակեցի,կարծես թե աչքի են ընկնում ավելի մեծ, մարդկայինիցավելի բարձր իմաստությամբ,որի մասին չգիտեմ էլ ինչ ասեմ: Ես չեմ հասկանում այդ իմաստությունը, իսկ նա, ով ասում է, թե հասկանում եմ, ստում է ն ինձ զրպարտելու համար է ասում: Մի աղմկեք, աթենացի՛ այրեր, անգամ եթե ձեզ թվա, թե մեծամիտ եմ խոսում: Ես ոչ թե իմ խոսքն եմ ասում, այլ վկայակոչումեմ ձեր իսկ վստահածմեկին: Որպես վկա իմ իմաստության,-եթե ունեմ իմաստություն,-վկայակոչումեմ Դելփիքի աստծուն: Դուք գիտեք Քերեփոնին'3:Նա պատանիտարիքիցեղել -

-

--

6«

ձ

Պլատոն

եղել է աքսորում, ձեզ հետ վերադարձել:Եվ դուք գիտեք, թե ինչպիսին էր Քերեփոնը,որքան աննկուն էր իր նախաձեռնություններում: Մի անգամ, գալով Դելփիք նա տվեց պատգամախոսին հետնյալ հարցը:-- Ասում եմ ձեզ, մի աղմկեք, այրեր:--Նա հարցրեցա̀րդյոք գոյություն ունի՞ ինձնից իմաստունորնէ որ ավելի իմաստունոչ մեկը: Եվ Պյութիանպատասխանեց, ոք չկա: Այդ մասին ձեզ կվկայի այստեղ ներկա Քերեփոնի եղբայրը",քանզի ինքը Քերեփոնըվախճանվելէ: Ե Տեսեք, թե ինչու եմ դա ասում. չէ՞ որ ես ուզում եմ բացատրելձեզ, թե որտեղիցէ գոյացել իմ դեմ այս զրպարտանքը: Երբ իմացա այդ գուշակության մասին, սկսեցի ինքս ինձ մտածել. «Արդյոք ի՞նչ նկատի ունի աստված ն ի՞նչ է ակնարկում:Չէ՞ որ ես ինձ բոլորովինէլ իմաստուն չեմ համարում:Ի՞նչնկատիուներ ուրեմն,ասելով,թե ես եմ Չէ՞ որ չէր ստում, վայել չէ»: Երկար ժաամենաիմաստունը: մանակ չէի հասկանում,թե ինչ էր ուզում ասել, իսկ հետո մեծ դժկամությամբ այսպեսշարունակեցիփնտրտուքս: Գնացիմեկի մոտ նրանցից,որոնք իմաստունեն համար6. վում, մտածելով,թե հենց այստեղ,ն ոչ այլուր, կհերքեմգուշակությունը ն կհայտնեմ պատգամախոսին.«Սա ինձնից իմաստուն է, իսկ դու ինձ ես իմաստունկոչում»: Բայց մի լավ տնտղեցինրան,- անունը հիշատակելուկարիք չկա, քաղաքականգործիչներիցէր,- ն տեսնելով, թե ինչ է անում, աթենացի այրեր, ու զրուցելով նրա հետ, որոշեցի, որ այդ մարդը միայն թվում է իմաստունթե ուրիշներին ն թե հատկապես ինքն իրեն, սակայն բնավ այդպիսին չէ: Հե4 տո փորձեցի ցույց տալ, որ իրեն միայն թվում է, թե ինքը իմաստունէ, ն որ դա այդպեսչէ: Ահա ինչու թե նրան, թե ներկաներիցշատերինատելիդարձա,իսկ երբ հեռանում էի նրանից,ինքս ինձ մտածում էի, որ ես ավելի իմաստունեմ, քանզի մեր երկուսից ոչ ոք կարգին ոչինչ չգիտի, մինչդեռ նա չիմանալովկարծում է, թե գիտի, իսկ ես թեն չգիտեմ, է իմ ն շատերիդ ընկերը, ձեզ հետ

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

չեմ էլ կարծում: Ինձ թվաց, որ այդ փոքր հարցում նրանից ավելի իմաստունեմ, քանզի չիմանալով՝չեմ կարծում, թե գիտեմ: Այդտեղիցգնացի մեկ ուրիշի մոտ՝ նրանցից, ովքեր առաջինիցավելի իմաստունէին թվում, ն տեսա նույնը: Այդժամատելիդարձա ն նրանց, Ա ուրիշ շատերին: Այնուհետն արդեն այցելում էի բոլորին իրար ետնից. տեսնում էի, որ ատելի եմ դառնում,վշտանումէի ու երկյուղում, բայց անհրաժեշտ էի համարում աստծո խոսքը դասել ամենից բարձր: Պատգամիիմաստը հասկանալու համար պետք է այցելեիբոլոր ինչ-որ բան իմացողհամար22 վողներին: Եվ, շունը վկա՛5,աթենացիայրեր, պարտավոր եմ ասել այն ճշմարտությունը, որին բախվեցի.նրանք, ովքեր վայելումէին ամենամեծ փառքը,երբ ես քննեցի նրանգ աստծո հրամանով, |լիմաստությանհարցում) )քջամենապակասավորներըթվացին ինձ, իսկ մյուսները, որոնք պակաս իմաստունէին համարվում,ավելի խոհեմ էին: Սակայն ես պետք է ձեզ պատմեմ իմ դեգերումների մասին: Ասես չարչարանք կրեի, իսկ պատճառը ցանկությունն էր, որ գուշակություննայլնս անհերքելի դառնա ինձ համար: Քաթե ողբերղաքականայրերից հետո այցելեցի պոետներին՝ գակներին, թե ներբողագիրներինԱ թե այլոց տեղում հավաստիանալու,որ ես նրանցից տգետ եմ: Ձեռքս առնելով նրանց գրվածքները, որ ինձ թվում էին առավել մշակված իրենց կողմից, հարցնում էի, թե ինչ են ցանկացել ասել, որպեսզի ես էլ ինչ-որ բան սովորեմ նրանցից: Ամաչումեմ, ով այրեր, ասել ձեզ ձշմարտությունը,բայց պետք է ասեմ: Ըստ էության քիչ էր մնում, որ կողմնակիմարդիկ ավելի մասին, քան իրենք: լավ խոսեն նրանց ստեղծագործության Այսպես, կարձ ժամանակումպոետներիմասին իմացա, որ են ոչ թե իմաստությամբ, այլ բնությամբու ստեղծագործում ներշնչանքով, ինչպես գուշակներն ու պատգամախոսները: Չէ՞ որ վերջիններս էլ բազում լավ բաներ են ասում, բայց իրենց ասածներից ոչինչ չեն հասկանում: Նման ինչ-որ բայց

3 ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

հասկացա, բան հատուկ է նան պոետներին:Միաժամանակ որ իրենց ստեղծագործությանպատճառովիրենք իրենց մարդկանցիցամենաիմաստուննեն համարում նան այլ հարցերում, բայց նրանք այդպիսին չեն: Հեռացա նան պոետներից՝մտածելով, որ գերազանցումեմ իրենց այն նույն բանով, ինչ քաղաքականայրերին: մոտ: Ես գիտակցում Եվ ահա եկա արհեստավորների էի, որ ինքս ըստ էության ոչինչ չգիտեմ, բայց հույս ունեի վերջապես գտնել բազում լավ բաներ իմացողների:Եվ չսխալվեցի.նրանք գիտեին այն, ինչ ես չգիտեի, ն դրանով ավելի իմաստունէին ինձնից: Սակայն, աթենացիայրեր, այդ լավ արհեստավորներն ունեին նույն թերությունը, ինչ պոետները:Իր վարպետությանպատճառովյուրաքանչյուրն իրեն ամենաիմաստուննէր համարում նան այլ ոլորտներում, ն այդ մոլորությունըստվեր էր գցում եղած իմաստության վրա: Ուստի ինքս ինձ հարցնում էի պատգամի մասին. ինչպե՛սվարվել՝ մնալ այնպիսին, ինչպիսին կամ, ն չլինել իմաստուն նրանց իմաստությամբն ոչ էլ տգետ նրանց տգիտությամբ,թե՞ նրանց պես համատեղել այդ երկուսն էլ: Եվ ինձ ու պատգամախոսին պատասխանեցի, որ ավելի լավ է մնամ այնպիսին, ինչպիսին կամ: Հենց այդ քննության պատճառով, աթենացի այրեր, շատերին ատելի դարձա ն այն էլ շատ ատելի, այնպես որ բազմաթիվ դավեր նյութեցին ինձ տալով իմաստունի անուն, քանզի ներկաներն ամեն անգամ ինձ իմաստուն էին համարումայն հարցերում,որոնցում բացահայտումէի մեկ ուրիշի տգիտությունը:Մինչդեռ, ով այրեր, իմաստունն աստվածն է. նա իր պատգամի մեջ նկատի ուներ, որ մարդկայինիմաստությունըչնչին արժեք ունի ն ոչինչ է: Եվ թվում է, նկատի ունի ոչ թե Սոկրատեսին,այլ օգտվում է իմ անունիցօրինակիհամար,ինչպես եթե ասեր. «Սարդիկ, ձեզնից ամենաիմաստուն, նա է, ով Սոկրատեսի նման գիտի, որ իր իմաստություննիրականումոչինչ չարժե»:

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

Ես

դեռ հիմա էլ շարունակում եմ շրջել ն ըստ աստծո խոսքի փնտրել այն քաղաքացունկամ օտարականին,

որին իմաստունկհամարեմ:Եվ ամեն անգամ,երբ դա ինձ չի հաջողվում, աստծուն հավատարիմ մնալով` ես ցույց եմ տալիս, որ այդ մարդն իմաստունչէ: Այս զբաղմունքը պատճառ եղավ, որ հնարավորությունչունեցա զբաղվելու հիշատակմանարժանի ոչ քաղաքական,ոչ էլ ընտանեկան գործով ն դրա փոխարեն այսպես ծառայելով աստծուն, « հայտնվեցիծայրահեղ աղքատությանմեջ: Բացի այդ, երիտասարդները, որոնք լինելովհարուստների որդիներ՝կատարյալպարապությանեն մատնված,լսելով, թե ինչպես եմ փորձում մարդկանց,իրենք էլ հաճախ ընդօրինակելեն ինձ ն փորձելուրիշներին:Եվ, կարծումեմ, շատերին են գտել, ովքեր համարումեն, թե ինչ-որ բան գիտեն, մինչդեռ կամ շատ քիչ բան գիտեն, կա՛մ էլ` ոչինչ: Եվ բացահայտվողները բարկանումեն ոչ թե իրենք իրենց, այլ ինձ վրա, ասելով, որ կա ոմն Սոկրատես՝ մի սրիկա, որ այ- 4 լասերումէ երիտասարդներին: Եվ երբ նրանց հարցնում են, թե այդ ինչ է անում ն ինչ է սովորեցնում,ասելու ոչինչ չեն գտնում,ն որպեսզիանձարակչերնան, նշում են այն ամենը, ինչ ընդունված է ասել բոլոր փիլիսոփայողներիմասին. «երկնայինմարմիններ»,«գետնի տակ եղածը», «չեն ընդունում աստվածներին»ն «թույլ խոսքը ուժեղ են դարձնում»: Կարծում եմ, նրանք չէին ցանկանաասել ճշմարտությունը, քանի որ այդ դեպքումպարզ կդառնար,որ նրանք ձնացնում են, թե ինչ-որ բան գիտեն, բայց (լիրականուս)ոչինչ չգիտեն: Սակայն լինելով փառասեր,ազդեցիկու մեծաթիվ ն իմ մա- 6 ու սին խոսելովհամաձայնեցված համոզիչ՝վաղուց արդեն լցրել են ձեր ականջներըսուտ զրպարտանքով: Ահա ինչու հարձակվեցինինձ վրա Մելետոսը,Անիտոսն ու Լիկոնը. Մելետոսըզայրանալովպոետներիհամար, Անիտոսը արհեստավորներին քաղաքականգործիչների, իսկ Լիկոնը՝ հռետորների: Ուստի, ինչպես սկզբում ասացի, 24 Յ"

Պլատոն

կզարմանամ, եթե կարձ ժամանակումինձ հաջողվի ձեր առջն հերքել այնքան ուռճացածմեղադրանքը: Ահա ճշմարտությունը,աթենացիայրեր, ասում եմ այն՝ առանց թաքցնելու ոչ կարնորը, ոչ էլ մանրուքը ն լավ իմանալով, որ դրանով եմ ատելի դառնում: Բայց մի՛թե դա չէ ապացույցնայն բանի, որ ճշմարտությունեմ ասում ն որ սա զրպարտությունէ ն այդպիսին են նրա պատձառները: Եվ անկախնրանից, թե երբ կքննեք իմ գործը՝

հիմա թե հետո, կտեսնեք, որ այդպես է: Ինչ վերաբերում է իմ առաջին մեղադրողներին,այս պաշտպանականըձեզ համար պիտի որ բավականլինի: Այժմ կփորձեմ պաշտպանվել Մելետոսից (որն, ինչպես ասում է, առաքինին հայրենասերայր է՛5) ն ուրիշներից: հաշվի առնելով, Այս անգամ էլ սկսենք ամբաստանագրից, որ սրանք այլ կարգի մեղադրողներեն: Ամբաստանագիրը հետնյալն է. «Սոկրատեսըմեղսագործէ, քանի որ այլասեն չի ընդունումայն աստվածներում է երիտասարդներին րին, որոնց ընդունում է քաղաքը, այլ դավանումէ ինչ-որ Մանրամասն քննենք նոր դեմոնների»:Սա է մեղադրանքը՛՛: Իսկ այն: Ասվում է, որ այլասերումեմ երիտասարդներին: ես, աթենացիայրեր, կասեմ, որ մեղք է գործումՄելետոսը, քանզի լուրջ բաների հետ է խաղում`հեշտությամբ դատարան բերելով մարդկանց,ն ձնացնում է, թե մտահոգվումու վշտանում է այնպիսի հարցերով, որոնցով երբեք չի զբաղվել: Իսկ որ դա այդպես է, ես կփորձեմձեզ ցույց տալ: արդյոք երիտաՍոտեցիրինձ, ով Մելետոս, ն ասա. սարդների ավելի լավը դառնալը չես համարում ամենից կարնորը: Այո: Այժմ ասա ներկաներին, թե ինչն է ավելի լավը դարձնում երիտասարդներին,քանզի ակներն է, որ եթե հոգ ես տանում դրա մասին, ապա գիտես: Այլասերողին, ինչպես ասում ես, գտել ես, բերել ես այս մարդկանցմոտ -

-

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

մեղադրումես: Իսկ հիմա ցույց տուր ավելի լավը դարձնողին ն հիշեցրունրանց, թե ով է: Տեսնում ես, Մելետոս, դու լռում ես ն ասելու ոչինչ չունես: Մի՛թե չես ամաչում, ն միթե սա բավարարապացույց չէ իմ այն խոսքերի, որ նման հարցերը քեզ չեն հուզում: Բայց ասա, ով բարի մարդ, ո՛վ է նրանց ավելի լավը դարձնողը: Օրենքները: Բայց ես չեմ հարցնում, թե ինչն է, այլ ով է այդ մարդը, երանելիս.ո՛վ է եա, որ նախ գիտի այդ օրենքները: Այս մարդիկ, Սոկրատես,դատավորները: Այդ ի՛նչ ես ասում, Մելետոս,այս մարդիկկարող են ն ավելի լավը դարձնել: դաստիարակելերիտասարդներին Իհարկե: Բոլորը, թե՞ նրանցից ոմանք կարող են, իսկ մյուսու

-

-

-

-

-.

-

ները` ոչ:

Բոլորը: Լավ ես ասում, Հերան վկա՛տ--օգտակարմարդկանց ինչպիսի բազմություն: Իսկ քո կարծիքով ունկնդիրները թե՞ ոչ: ավելի լավն են դարձնումերիտասարդներին, Նրանք նս: Իսկ խորհրդիանդամեե՛րը'5: Նան խորհրդիանդամները: Իսկ ժողովումեղածները,Մելետոս,արդյո՛քչեն այլասերում երիտասարդներին:Թե՞ նրանք բոլորը նույնպես ավելի լավն են դարձնում: Նրանք նույնպես: Ինչպես պարզվեց,ով աթենացիներ,բոլորը առաքինի են դարձնումնրանց, բացի ինձնից. միայն ես եմ այլասերում: Ա՛յդ ես ասում: Պենց այդ: ես ինձ դատապարտում: Մեծ դժբախտության Բայց ասա, ինչ ես կարծում՝ձիերի դեպքում էլ բանն այդպես -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

է. ավելի լավը դարձնողներըբոլոր մարդիկ են, իսկ այլա-

սերողը՝մեկը, թե՞ հակառակը,ինչ-որ մեկը կամ քչերն են ի վիճակի դրանց ավելի լավը դարձնելուհեծյալները,իսկ

Շ

շատերը, եթե գործ ունենան ձիերի հետ ն օգտվեն նրանցից, կայլասերեն:Մի՞թեայդպեսչէ, ով Մելետոս, թե ձիեդեպքում:Իհարկեայդպես րի, թե մյուս բոլոր կենդանիների է, անկախայն բանից՝դու ն Անիտոսը կմերժեք դա, թե կհաստատեք:Քանզի մեծ բարեբախտություն կլիներ երիտասարդներիհամար, եթե միայն մեկը այլասերերնրանց, իսկ մյուսներըօգուտ տային: Բայց, Մելետոս,դու բավականաչափցույց տվեցիր, որ երբնէ չես մտածել երիտասարդներիմասին, ն ի հայտ բերեցիրանհոգությունդ.դու բնավ հոգ չես տարել այն հարցերիմասին, որոնց համար ինձ բերել ես այստեղ: Նան ասա մեզ հանուն Զնսի, ով Մելետոս,լավ է ապրել առաքինի՞ քաղաքացիներիմեջ, թե՞ վատ: Պատասխանիր, բարեկամս,չէ՞ որ դժվար բան չեմ հարցնում:Արդյոքվատ քաղաքացիներըմիշտ չարիք չեն գործումիրենց մերձավորբարիք: ներին, իսկ առաքինիները՝ Իհարկե: Կա՞ ինչ-որ մեկը, ով ավելի շատ կցանկանարվնաս քան օգուտ ստանալ:Պատասխակրել իր մերձավորներից, նիր, բարի մարդ,- օրենքը պատվիրումէ պատասխանել: Կա՞ մեկը, ով ցանկանումէ վնաս կրել: Իհարկե ոչ: Իսկ ինձ բերել ես այստեղ որպես մեկին, որը երիտասարդներինայլասերումէ կամովի՛ն,թե՞ ակամա: Իհարկե կամովին: Այդ ինչպե՞ս,Մելետոս: Դու, ուրեմն, քո տարիքում ավելի իմաստունես, քան ես իմ տարիքում,ն գիտես, որ չար մարդիկ իրենց առավել մերձավորներին մշտապես ինչ-որ չարիք են գործում,իսկ առաքինիները` բարի՛ք:Իսկ ես այնպիսի տգիտության եմ հասել, որ չեմ հասկանում -.

մ

-

-

-

-

-

Սոկրատեսի

պաշտպանականեը

նույնիսկ այն, որ եթե մերձավորներից ինչ-որ մեկին սրիկա դարձնեմ, վտանգ կա, որ նրանիցինչ-որ չարիք կստանամ. ն, ահա, այդ մեծ չարիքն անում եմ կամովին, ինչպես դու ես ասում: Սրանով ինձ չես համոզի, ով Մելետոս, ն կարծում եմ` ուրիշներիցնս ոչ մեկին: Բայց կամ չեմ այլասե- 26 րում, կամ, եթե այլասերումեմ, ապա ակամա,այնպես որ երկու դեպքումէլ սխալվումես: Իսկ եթե ակամաեմ այլասերում, ապա նման ակամազանցանքներիհամարօրենքը պատվիրումէ ոչ թե այստեղդատարանբերել, այլ առանձին սովորեցնելու խրատել:Չէ՞ որ ակնհայտ է, որ երբ սովորեմ,կդադարեմանել այն, ինչ ակամաանում եմ: Բայց դու խուսափելես ինձնից ն չես ցանկացելսովորեցնել,փոխարենը բերել ես այստեղ, մինչդեռ օրենքը պատվիրումէ բերել նրանց,ովքեր պատժիկարիք ունեն, ն ոչ՝ ուսուցման: Սակայն, աթենացի այրեր, սրանից արդեն պարզ է, որ, ինչպես ասում էի, Մելետոսը երբեք դույզն իսկ չի մտահոգվելհիշյալ հարցերով: Ամեն դեպքում ասա մեզ, ով Մելետոս, ինչպե՞սեմ այլասերում երիտասարդեերին: Ամբաստանագրից, որը գրել ես, պարզ է, որ անում եմ դա՝ սովորեցնելովչընդունել աստվածներին,որոնց ընդունում է քաղաքը, այլ ընդունելուրիշ, նոր դեմոններ:Մի՛թե դա չես նկատի ունեցել, ասելով, թե այլասերումեմ իմ ուսուցմամբ: Հենց այդ եմ ասել: Այժմ հանուն նրանց, Մելետոս,-հանուն այդ աստվածն ինձ, ների, որոնց մասին է խոսքը, ավելի պարզ ասա ն այս մարդկանց,քանզի ես չեմ կարողանումհասկանալ, թե ինչ ես ասում. կամ ես սովորեցնումեմ ընդունելինչ-որ աստվածներին ուրեմն ինքս ընդունումեմ նրանց ն ամբողջովին անաստվածչեմ, հետնաբարդա չէ իմ հանցանքը, կամ էլ սովորեցնումեմ ընդունել ոչ այն աստվածներին, որոնց ընդունումէ քաղաքը, ն դրա համար ես կանչել ինձ: Կամ էլ ասում ես, որ ընդհանրապես չեմ ընդունումաստվածներին ն ուրիշներինէլ այդ եմ սովորեցնում: -

-

Պլատոն -

Դա եմ ասում, որ

ընդհանրապեսչես ընդունումաստ-

վածներին: Ով զարմանալիՄելետոս,ինչու՞ես դա ասում: Ուրեմն ոչ Արեգակը,ոչ Լուսինը աստվածներչե՛մ համարում,ինչպես մյուս մարդիկ: Զնսը վկա, դատավորայրեր, այդպես է, քանզի ասում է, թե Արնը քար է, իսկ Լուսինը՝ հող: Մելետոսբարեկամ,ուզում ես մեղադրելԱնաքսագորասին նե այնպես ես արհամարհումայս մարդկանց, որ կարծումես, թե անգրագետեն ու չգիտե՞ն,որ կլազոմենցի Անաքսագորասիշճ գրքերը լեցուն են նման դրույթներով,իսկ երիտասարդները ինձնիցեն իմանումդա, այն դեպքում,երբ ամենաշատըմեկ դրաքմեվճձակարող էին օրքեստրայում՛" րելով՝ ծիծաղելՍոկրատեսիվրա, եթե նա իրեն վերագրեր այդ կարծիքը, այն էլ այսքան անմիտ: Սակայն ասա, հանուն Զնսի, ըստ քեզ ոչ մի աստվածչե՛մ ընդունում: Զնսը վկա, ոչ մի: Անկարելիէ, ով Մելետոս, ն թվում է, նույնիսկ քեզ համար: Ըստ իս, աթենացիայրեր, նա լկտի է ու խեղկագրել է պարզապեսլկտիուտակ ն այս ամբաստանագիրը ու տհասությունից:Կարծես թյունից, խեղկատակությունից Սոկրատեսիմաստունը, հանելուկասի. «Արդյոք կհասկանա՞ որ ես կատակումեմ Ա հակասումինքս ինձ, թե` կխաբեմ երան ն մյուս ունկնդիրներին»:Որովհետնինձ թվում է, թե իր ամբաստանագրիմեջ հակասում է իրեն, ինչպես եթե ասեր. «Սոկրատեսըանարդարությունէ գործում`չընդուՉէ՞ բայց ընդունելովաստվածներին»: նելով աստվածներին, որ սա կատակ է: Դուք էլ մտածեք, ով այրեր, արդյոք այնպես է ասում, ինչպես ինձ է թվում: Դու, Մելետոս,շարունակիր պատասխանելինձ, իսկ դուք հիշեք, թե ինչ խնդրեցիսկզբում՝ չաղմկել, եթե խոսքս կառուցեմինձ հարմար ձնով: Կա՞ արդյոք, ով Մելետոս,այնպիսիմարդ, որ մարդկա-

-

-

-

-

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

յին գործերն ընդուներ, իսկ մարդկանց` ոչ: Թող պատասխանի, ով այրեր, ն չաղմկի ամեն առիթով: Կա՞ ինչ-որ մեկը, որ ընդունում է ձիարշավը, իսկ ձիերին՝ ոչ: Կամ չի ընդունում սրինգը, իսկ սրնգահարություննընդունում է: Չկա, ով առաքինի այր: Եթե ինքդ չես ցանկանում ես կասեմ քեզ ն այս մարդկանց: պատասխանել, Միայն թե պատասխանիրայս հարցին. կա՞ մեկը, որ դեմոնայինգործերն ընդունում է, իսկ դեմոններին՝ոչ: Չկա: Ինչ լավ է, որ վերջապեսայս մարդիկպարտադրեցին քեզ պատասխանել:Ուրեմն ասում ես, որ ես ընդունումեմ դեմոնայինգործերը Ա ներմուծում նրանց՝ լինեն հին թե նոր: Քո խոսքերիցհետնում է, որ դեմոնայինգործերն ընդունում եմ, ն այդ մասին երդում ես տվել քո ամբաստանագրի մեջ: Իսկ եթե դեմոնային գործերն ընդունում եմ, եմ ընդունելնան դեմոններին: ապա առավելնս պարտավոր Այդպես չէ": Այդպես է: Ենթադրումեմ, որ համաձայն ես, եթե չես պատասխանում: Իսկ դեմոններինմի՛թե չենք համարում աստվածներկամ աստվածներիզավակներ: Ասա, եթե այդպես չէ: Իհարկե այդպես է: ուրեմն, եթե դեմոններինընդունումեմ, ինչպես ասում ես, իսկ դեմոններըինչ-որ աստվածներեն, ապա դուրս է գալիս իմ ասածը. դու հանելուկես ասում ն կատակումես՝ պնդելով,թե ես չեմ ընդունումաստվածներինԱ միաժամանակ ընդունումեմ, քանի որ դեմոններինընդունումեմ: Իսկ եթե դեմոններըաստվածներիխորթ զավակներնեն նիմփեներից կամ ուրիշներից,ինչպես պնդում են, ապա մարդկանցից որ մեկը աստվածներիզավակներինկընդուներ, իսկ աստվածներին` ոչ: Չէ՞ որ դա նույնքան անհեթեթ կլիներ, որքան այն, որ մեկը ջորիներին համարեր ձիերի ն ավանակներիզավակներ,իսկ ձիերին ն ավանակներին չընդուներ:Սակայն,ով Մելետոս,գուցե դու կազմելես այդ -

-

-

-

Պլատոն

ամբաստանագիրըմեզ փորձելու նպատակովկամ էլ չես իմացել, թե ինչ իրականմեղք կարելի է բարդել ինձ վրա: Բայց համոզել գեթ մի քիչ խելք ունեցող մարդկանց,թե կարելի է ընդունելդեմոնայինն աստվածայինգործերը, ն միաժամանակչընդունել ոչ դեմոններին,ոչ աստվածներին ն ոչ էլ հերոսներին,բոլորովինանհնար է: Սակայն,աթենացիայրեր, կարծումեմ, այն, որ ես չեմ նշված մեղքերը, հեգործել Մելետոսի ամբաստանագրում կարիքչունի. բավականէ ն այսքանը: տագա արդարացման Իսկ որ նախապեսասացի, թե իմ դեմ մեծ ատելությունէ գոյացել, այն էլ շատերի մեջ, իմացեք, որ ճշմարիտ է: Եվ դա է ինձ կործանելու,եթե կործանի,ոչ Մելետոսը, ոչ էլ Անիտոսը,այլ շատերի զրպարտանքնու նախանձը,- այն, ինչ կործանել է նան բազում ուրիշ առաքինիմարդկանց ն, կարծում եմ, դեռ կկործանի: Դժվար թե բանն ինձնով վերջանա: Գուցե ինչ-որ մեկն ասի. «Չե՛ս ամաչում,ով Սոկրատես, զբաղվել մի բանով, որի համար քեզ այժմ մահ է սպառնում»: Դրան կպատասխանեմ արդար խոսքով. «Լավ չես ասում, ով այր, կարծելով,թե մարդը,որը թեկուզ ն փոքր, բայց ինչ-որ օգուտ է բերում, պետք է հաշվի առնի կյանքը կամ մահվան վտանգը,փոխանակմտածի`արդա՞րէ արդյոք իր արածը, թե՞ անարդար,ն առաքինի՞մարդու գործ է, թե՞ չար: Քանզի քո ասելով՝ստոր կլինեն կիսաստվածներից նրանք, ովքեր ընկան Տրոյայում, ն նրանց թվում նան Թետիսիորդին, որը ամոթալիբան գործելու վտանգից երկյուղած,երբ մայրը՝դիցուհին,երան՝ Հեկտորինսպանել ձգտողին,ասաց կարծեսհետնյալը."Որդյակիմ, եթե առնես քո ընկերոջ Պատրոկլոսիվրեժը ու սպանես Հեկտորին, ինքդ էլ կմեռնես.քանզի մոտ է քո օրհասն էլ քաջ Հեկտորի մահից հետո"-- Աքիլլեսըլսելով դա՝ անտեսեցմահն ու վտանգը, քանզի ավելի շատ երկյուղ ուներ վախկոտ լինել ն չառնել ընկերներիվրեժը:"Թող որ մեռնեմ,- ասաց

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

նա,- թեկուզ հիմա` պատժելովմեղավորին,ն չեստեմ այս-

տեղ նավերի մոտ իբրն անօգուտբեռ իմ երկրին"22: Մի՛թե կարծում ես, թե նա երկյուղումէր մահից ու վտանգից»: Հիրավի բանն այսպես է, աթենացիայրեր: Եթե որնէ մեկը մարտականշարք է կանգնում, համարելով,որ դա իր համար լավագույննէ, կամ եթե շարք է կանգնեցվում արքոնտի կողմից ապա ըստ իս պիտի տեղում մնա ն կրի վտանգը`արհամարհելովթե մահը, թե ուրիշ ինչ-որ բան, բայց ոչ ամոթը: Սարսափելիբան արած կլինեի, աթենացիայրեր, եթե ձեր ընտրածարքոնտներիկողմից Պոտիդեայում,Ամփիպոլիսում ն Դելիոնում:5շարք կանգնեցվելուցհետո, մնալով շարքում ն ինչպես ուրիշ մեկը մահվանվտանգիենթարկվելով, այժմ վախենայիմահից կամ ուրիշ ինչ-որ բանից ն լքեի այն շարքը, որում ինձ կարգել է աստված,որպեսզի, 29 կարծումեմ, ապրեմ փիլիսոփայելովու փորձելովինքս ինձ ն ուրիշներին:Այդպիսիդասալքությունը սարսափելիկլիներ, ն այնժամիսկապեսորնէ մեկը արդարացիորեն կբերերինձ դատարանմ̀եղադրելով,որ չեմ ընդունումաստվածներին, չեմ հնազանդվումգուշակությանըն վախենումեմ մահից՝ կարծելով,թե իմաստունեմ, բայց այդպիսինըչլինելով: Չէ՞ որ մահից վախենալը,ով այրեր, ոչ այլ ինչ է, քան կարծել, իբր իմաստունես, բայց չլինել այդպիսին,քանզի դա նշանակումէ կարծել, թե գիտես այն, ինչը չգիտես: Իրականում ոչ ոք չի ճանաչում մահը, ն ոչ էլ այն՝ արդյո՞քդա մարդունհասած բարիքներիցամենամեծըչէ, մինչդեռերկյուղում է նա, ով համոզվածէ, թե դա ամենամեծն է չարիքներից: Եվ մի՛թեամենաամոթալի տգիտությունչէ կարծել,թե գիտեսայե, ինչը չգիտես:Ես, ով այրեր,գուցե հենց դրանով եմ տարբերվում ն եթե առավելիմաստուն շատ մարդկանցից, եմ թվում, ապա նրանով, որ բավականաչափչիմանալով Հադեսիշճմասին` այդպես էլ համարում եմ, որ չգիտեմ: Իսկ որ անօրենությունգործելը ն ավելի լավին՝ աստծուն

Պլատոն

թե մարդունչհնազանդվելըվատ է ն ամոթալի, ես գիտեմ: Ուրեմն նրանից, ինչի մասին ես չգիտեմ՝բարիք է արդյոք, թե ոչ, ես երբեք չեմ վախենան չեմ խուսափիավելի շատ, քան նրանից,ինչի մասին գիտեմ,որ չարիք է: Ուստի, եթե այժմ ազատ արձակեիքինձ, չլսելով Անի-

տոսին, որն ասում էր, թե սկզբից նեթ իմ այստեղ գալը հարկավորչէր, բայց երբ արդեն եկել եմ, չի կարելի ինձ մահապատժիչենթարկել,քանզի եթե խուսափեմպատժից, բոլոր ձեր որդիները,անելով այն, ինչ սովորեցնումէ Սոկկայլասերվեն,ն եթե դուք ինձ րատեսը,վերջնականապես ասեիք. «Սոկրատես,այս անգամ չենք լսում Անիտոսինն ազատ ենք արձակումքեզ, բայց այն պայմանով,որ երբեք ն չես փիլիայլնս չես զբաղվի այդ հետազոտություններով սոփայի, իսկ եթե դարձյալ անես դա, կմեռնես»,- ուրեմն, կրկնում եմ, եթե ինձ ազատ արձակեիքհիշյալ պայմանով, այրեր, ձեզ. «Ես, աթենացի՛ ապա այսպես կպատասխանեի հավատարիմեմ ն սիրում եմ ձեզ, բայց ավելի շուտ կլսեմ աստծուն, քան ձեզ, Ա քանի դեռ շնչում եմ ն ի վիձակի եմ, չեմ դադարի փիլիսոփայել, համոզել ն հորդորել ձեզնից յուրաքանչյուրին,ում էլ որ հանդիպեմ, սովորականիպես ասելով. «Ով բարի մարդ, դու, որ աթենացի ես, մի մեծ քաղաքից, որի իմաստություննու հզորությունըամենափառավորն է, մի՛թե չես ամաչում հոգ տանել հարստության մասին, ձգտելով մեծացնել փառքն ու պատիվը, իսկ բանականության,ճշմարտության,հոգու ն այդ հոգին ավելի մասին ոչ հոգ ես տանում, ոչ էլ մտակատարելագործելու ծում»: Եվ եթե ձեզնից որնէ մեկը սկսի վիճել ն ասել, թե հոգ է տանում, իսկույն չեմ թողնի ու հեռանա, այլ հարցեր կտամ նրան ու կքննեմ ն, եթե բացահայտեմ,որ զուրկ է առաքինությունից, բայց ասում է, թե ունի, կնախատեմ նրան այն բանի համար, որ ամենաթանկըամենաչնչիննէ համարում,իսկ ամենաստորբաներըգնահատումէ ամենից բարձր:Այդպեսկվարվեմբոլոր նրանց հետ, որոնց կհանդի20

Սոկրատեսի

պաշտպանակահը

պեմ`լինի երիտասարդթե տարեց,օտարական,թե յուրային, ընդ որում յուրայինների հետ հատկապես,քանզի ավելի մոտ եք ինձ: Դա է պատվիրումաստված, ն լավ իմացեք, որ քաղաքում չունեք ավելի մեծ բարիք, քան իմ այս ծառայություննաստծուն: Չէ՛ որ ուրիշ ոչինչ չեմ անում, բացի (քաղաքով)շրջելուց ն ձեզ համոզելուց,- երիտասարդներիդ ն տարեցներիդ,-որ հոգ տանեք ոչ թե մարմնիկամ հարստության, այլ նախ ն առաջ հոգու մասին, որպեսզի լինի հնարավորինսլավը, ն ասում ձեզ, որ հարստությունիցչի ծնվում առաքինությունը, այլ հենց առաքինությունիցեն գոյանում մարդկանցդրամը ն մյուս բոլոր բարիքները՝թե մասնավոր,թե հանրայինկյանքում:Եթե նման բաներ ասելով եմ այլասերումերիտասարդներին, ապա դրանք, իհարկե, վնասակարեն: Իսկ եթե ինչ-որ մեկը պնդում է, թե ես ուրիշ բաներ եմ ասում, ստում է: Ահա ինչու կպատասխանեի այսպես. «Աթենացիայրեր, կհավատաքԱնիտոսինթե ոչ, կարձակեքինձ թե ոչ, ես, միննույն է, այլ կերպ չեմ վարվի, նույնիսկ եթե հարկ լիներ մեռնել շատ անգամ»: Մի աղմկեք, աթենացիայրեր, այլ շարունակեք անել այն, ինչ խնդրեցիձեզ, ն ինչ էլ ասեմ` չաղմկեք ն լսեք: Քանզի, կարծում եմ, ինձ լսելով կշահեք: Ես կուզեի մի քանի բան էլ ասել, ինչից գուցե աղմուկ բարձրացնեք:Սակայն ոչ մի դեպքում մի արեք դա: Լավ իմացեք, որ եթե ինձ մահվան դատապարտեք այնպիսին, ինչպիսին որ կամ, ավելի շատ կվնասեք ոչ թե ինձ, այլ ինքներդ ձեզ: Չէ որ ինձ չեն վնասի ոչ Մելետոսը, ոչ էլ Անիտոսը,որովհետնչեն կարող:Չի լինում այեպես, որ առաքինի այրը վնաս կրի ստոր մեկից: Սա կարող է սպանել, աքսորել կամ պատվազուրկանել, ն ինքը կամ մեկ ուրիշը գուցե մեծ չարիք համարի դա, բայց ոչ ես. ըստ իս՝ շատ ավելի մեծ չարիք է այն, ինչ նա անում է հիմա՝ փորձելովսպանելարդար մարդուն:Արդ, աթենացի այրեր, ես պետք է պաշտպանվեմոչ թե հանուն ինձ,

Պլատոն

ինչպես կարող է թվալ, այլ հանուն ձեզ, որպեսզի դուք, ինձ, սխալ չգործեք այն շնորհի հարցում, դատապարտելով որ ստացել եք աստծուց: Քանզի ինձ սպանելու դեպքում դյուրինչի լինի գտնել մեկ այլ այսպիսիմարդու, որին, զավեշտականէ ասել, լաստված)կցել է քաղաքին,ինչպես մի մեծ ու ազնվացեղձիու, որը, սակայն,իր պարարտությունից ծուլացած՝կարիք ունի, որ նրան ուշքի բերի մի ինչ-որ բոռ: Ես կարծումեմ, աստվածինձ կցել է քաղաքինիբրն մեկի, որն ամբողջ օրը առանցդադարիկշրջի ամենուր ն ձեզնից յուրաքանչյուրինկսթափեցնի,կհամոզիու կնախատի:Ուրիշ այդպիսիմարդ հեշտ չեք գտնի, ով այրեր, այնպես որ, եթե լսեք, կխնայեքինձ: Գուցե բարկանալով,ասես խոր քնից արթնացած,դուք կհարձակվեքվրաս ն, անսալով Անիտոսին, հեշտությամբ կսպանեք, իսկ կյանքի մնացած մասը կանցկացնեքքնի մեջ, եթե իհարկե աստված,հոգալով ձեր մասին, չուղարկի այստեղ մեկ ուրիշին: Իսկ որ ես այնպիսին եմ, ինչպիսինաստվածինձ շնորհել է քաղաքին,կհասկանաք՝լսելով հետնյալը: Չէ որ մարդկայինբնությանը հատուկ չէ, որ մարդ թողնի իր բոլոր գործերը,այսքան տարի հանդուրժի տնեցիներիդժգոհությունըն փոխարենըմիշտ զբաղվիձեր գործերով,յուրաքանչյուրինմոտենա առանձին՝ իբրն հայր կամ ավագ եղբայր ն համոզի հոգ տանել առաքինության մասին: Եթե ես ինչ-որ բան շահեի այդ ամենից կամ վճար վերցնեի խրատներիսդիմաց, ապա դա իմաստ կունենար:Բայց ահա ինքներդեք տեսնում, որ այս ն մյուս բոլոր բաներում ինձ անամոթաբարմեղադրողներըտվյալ հարցում չկարողացանխիղճներըկորցնել ն բերել մեկին, որը վկայեր, թե ես ինչ-որ վճար եմ ստացելկամ պահանջել: Քանզի, կարծումեմ, բավականաչափ զորեղ վկա ունեմ ասածիս ճշմարտությունըհաստատելուհամար`իմ աղքատությունը: Կարող է տարօրինակթվալ, որ ես խորհուրդներեմ տալիս՝ միջամտելովմասնավորզրույցներին,ն չեմ համարձակ22

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

վում հրապարակավկանգնել բազմության առաջ Ա խորհուրդներ տալ քաղաքին: Դրա պատճառի մասին հաճախ եմ ասել՝ որ ինձ աստվածայինն դեմոնայինինչ-որ բան է պատահում,-.այդ մասին Մելետոսըծաղրովհիշատակելէ իր Դա ինձ մոտ նկատվել է դեռ մանկուց. ամբաստանագրում: առաջանումէ մի ձայն, որն ամեն անգամ ինձ շեղում է որնէ մտադրությունկատարելուց,բայց երբեք չի ուղղորդում դեպի մեկ ուրիշը: Հենց այս ձայնն է հակառակվում,որ ես զբաղվեմ քաղաքականգործերով: Եվ ըստ իս շատ լավ է անում, որ հակառակվումէշ5: Քանզի լավ իմացեք,աթենացի այրեր, եթե սկսեի զբաղվելքաղաքականգործերով,վաղուց արդեն մեռած կլինեի ն դրանից ոչ դուք կշահեիք, ոչ էլ ես: Եվ մի բարկացեք,եթե ասեմ ճշմարտությունը:Չկա մի մարդ, որ կարողանա փրկվել, եթե բացահայտհակառակվի ձեզ կամ ուրիշ որնէ բազմությանն ցանկանավեու անօրենություննե- 32 րացնել մեծաթիվանարդարություններն րը, որ տեղի են ունենում քաղաքում: Պանուն արդարության պայքարողը պետք է (անգամեթե պիտիկարձ ապրի)գործի մասնավորկերպով,ն ոչ հանրորեն: Ձեզ կներկայացնեմդրա ամենամեծ ապացույցները` ոչ թե խոսքեր, այլ այն, ինչ դուք գնահատում եք՝ գործեր: Ուրեմն լսեք, թե ինչ պատահեցինձ, որպեսզիիմանաք, որ նույնիսկ մահվան վտանգի պարագայումոչ ոքի չեմ զիջի արդարությանըհակառակ,անգամեթե չզիջելովկործանվեմ: Ձեզ կպատմեմ տհաճ ն ձանձրալի, բայց ճշմարիտ պատմություն: Աթենացիայրեր, ես քաղաքի ուրիշ ոչ մի պաշտոն չեմ ունեցել, բացի խորհրդականի պաշտոնիցշ5: Այնպես պատահեց,որ մեր ֆիլեն գումարվեցայն ժամանակ,երբ դուք ցանկանումէիք դատել բոլոր տասը զորավարներին, որոնք ափ չհանեցինծովամարտում՛՛զոհվածներին.ն, ինչպես հետագայումպարզվեց,ցանկանումէիք դատել միանգամայն անօրինաբար:Այդ ժամանակպրիտաններիցմիայն ես հակառակվեցի ձեզ՝ (առաջարկելով)անօրինությունչգոր23

Պլատոն

ծել: Եվ հռետորներըպատրաստ էին մեղադրել նե ձերբակալել ինձ, դուք նույնպես աղաղակումէիք Աո պահանջում դա, մինչդեռ ես կարծում էի, որ ավելի լավ է գործեմ համաձայն օրենքի ու արդարությանն վտանգի ենթարկվեմ, քան լինեմ ձեզ հետ` մերժելով արդարությունըկալանքի կամ մահվան երկյուղից: Դա պատահեց, երբ քաղաքում Երեսուն էր, իսկ երբ սկսվեցօլիգարխիան, դեռ դեմոկրատիա տիրաններըկանչեցին ինձ ն ուրիշ չորս հոգու թոլոստն ենթարհրամայեցինՍալամիսիցբերել Լեռնին՝մահապատժի

կելու համար: Ուրիշ շատերինէլ բազումնման բաներ հրամայեցին՝ցանկանալով,որ մեղավորներիթիվն աճի: Այդուհանդերձ ես ոչ թե խոսքով, այլ գործով ապացուցեցի,որ մահը, գռեհիկ չլինի ասել, ոչինչ է ինձ համար, իսկ անարդար ն անպատիվբան չանելը ամեն ինչ: Այդ զորեղ իշխանությունը չվախեցրեցինձ այնպես, որ ես անարդարություն գործեմ, ն երբ դուրս եկանք թոլոսից, ինձ հետ եղած չորսը ուղնեորվեցին Սալամիս ն բերեցին Լեռնին, իսկ ես վերադարձա տուն: Եվ մեծ էր հավանականությունը, որ ես մահեթե իշխանությունըշուտով չլուծարվան դատապարտվեի, վեր: Այս փաստի բազում վկաներ ձեր տրամադրության տակ են: Միթե ձեզ թվում է, թե կհասնեի այս տարիքիս, եթե առաքինի մարդուն վայել կերպով զբաղվեի հանրային գործերով ն օգեեի արդարներինդա համարելով, ինչպես ն հարկ է, ամենակարնորը:Բնավ ոչ, աթենացիայրեր: Նան ուրիշ մեկը չէր կարողանա:Սակայն ես ողջ կյանքումհանրային ն մասնավորգործերումինչ-որ բան անելիս այդպիսին եմ եղել. երբեք ոչ ոքի հետ չեմ համաձայնելընդդեմ արդարության՝ ոչ նրանց հետ, որոնց զրպարտիչներըիմ են կոչում, ոչ էլ այլոց: Եվ ոչ էլ եղել եմ որնէ աշակերտեշ: մեկի ուսուցիչը: Իսկ եթե մեկը ցանկանումէր լսել իմ խոսքը կամ տեսնել իմ գործը, լիներ երիտասարդթե տարեց, երբեք չեմ խոչընդոտել,ոչ էլ վճար եմ վերցրել զրույցի

Սոկրատեսի

|

|

|

պաշտպանականը

դիմաց Ա թույլ եմ տվել, ինչպես հարուստին, այնպես էլ աղքատին, ցանկությանդեպքում հարցեր տալ ն լսել իմ պատասխաններն անվճար:Եվ եթե նրանցիցմեկը պիտանի էր դառնումկամ ոչ, դրա պատճառըես չեմ, քանզի երբեք չեմ խոստացելսովորեցնելն չեմ սովորեցրել:Այնպես որ, եթե որնէ մեկն ասի, թե ինձնից ինչ-որ բան է սովորել, կամ սովորել է մասնավորկերպով, ն այդ բանը չեն լսել նան մյուս բոլորը ապա լավ իմացեք, որ ստում է: Բայց ինչու է ոմանց հաճույք պատճառումինձ հետ երկարժամանականցկացնելը:Դուք, աթենացիայրեր, արդեն լսեցիք ողջ ձշմարտությունը, քանզի ես ասացի, որ իմ ունկնդիրներինդուր է գալիս այն, թե ինչպես եմ փորձում իրենց իմաստուն կարծողներին,որոնք սակայն այդպիսին չեն: Չէ" որ դա զվարճալիէ: Իսկ անել դա, ինչպես արդեն ասացի, ինձ պատվիրել է աստված թե գուշակությունների, թե երազներիձնով ն թե բոլոր լինարավոր)եղանակներով, որոնց միջոցով աստվածայիննախախնամությունըերբնէ պատվիրելէ մարդուն գործել: Դա ոչ միայն ճշմարիտ է, աթենացիներ,այլն հեշտ ապացուցելի: Եթե ես այլասերում եմ երիտասարդներիցոմանց, իսկ մյուսներին արդեն այլասերել եմ, ապա նրանք, ովքեր ծերացել են ն հասկանումեն, որ իրենց երիտասարդտարիքում ես նրանց որնէ հոռի խորհուրդ եմ տվել, հիմա պետք է որ այստեղ ներկայանալով՝ մեղադրեինն պատժի ենթարկեին ինձ: Իսկ եթե չեն ցանկացել, իրենց տնեցիները՝ հայրերը, եղբայրները ն մյուս մերձավորները, կհիշեին այժմ, որ իրենց հարազատներըինչ-որ չարիք են կրել ինձնից: Համենայն դեպս նրանցից շատերը ներկա են այստեղ, ինչպես տեսնում եմ. նախ Կրիտոնը՝իմ հասակակիցնու համայնքակիցըն այս Կրիտոբուլոսիհայրը, այնուհետնսփետիացիԼիսանիասը՝այս Էսքինեսի հայրը, ն կեփիսիեցի Անտիփոնը՝Էպիգենեսի հայրը: Կան նան ուրիշներ,որոնց եղբայրներըժամանակեն անցկացրելինձ

ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

հետ՝

Թեոձոտիդեսիորդին ն Թեոդոտոսի Նիկոստրատեսը՝

ն չէր կարող խնդրել եղբայրը(ինքը Թեոդոտոսըմահացել է նրան), ն Պարալոսը՝Դեմոդոկոսիորդին, որի եղբայրն էր Արիստոնի որդին, որի Թեագեսը: Ահա ն Ադիմանտոսը՝ եղբայրն է այս Պլատոնը, ն Էանտոդորոսը,որի եղբայրն Ես կարող եմ նշել նան ուրիշ շատերին, է Ապոլլոդորոսըտ:: որոնցից գոնե մեկին Մելետոսըպետք է վկայակոչերիր խոսքում:Եթե այն ժամանակմոռացելէր, ապա թող հիմա վկայակոչի,ես թույլ եմ տալիս,չ- թող ասի, եթե ասելիք ունի: Բայց, ճովայրեր, դուք կհամոզվեք, որ հակառակը՝ նրանք բոլորն էլ պատրաստ կլինեն օգնել իրենց մերձավորներին այլասերողին,այդ չարագործին,ինչպես ասում են Մելետոսնու Անիտոսը: Իրենք այլասերվածները նույնպեսգուցե օգնությանխոսք ունենան: Իսկ չայլասերվածները՝ նրանց հարազատները, որոնք արդեն տարեց մարդիկ են, ուրիշ ինչի՞ համար պիտի ինձ օգնեն, եթե ոչ ձշմարտությանն արդարության, եթե գիտակցումեն, որ Մելետոսըստում է, իսկ ես ճշմարտություն եմ ասում: Այսպես ուրեմն, ով այրեր: Կարծես թե սա էր այն ինձ: Գուցե ամենը,ինչ կարող էի ասել ի պաշտպանություն ձեզնից որնէ մեկը բարկանա, երբ հիշի, որ շատ ավելի անեշան հարցով դատվելիս ինքը արտասուքն աչքերին աղաչում ն պաղատումէր դատավորներինն նրանց գութը շարժելու համար բերում էր այստեղ իր զավակներին,այլ ազգականներին ընկերների,իսկ ես նման բան չեմ անում, թեն կարծում եմ, որ ինձ սպառնումէ ծայրագույնվտանգ: Թերնս այսպես մտածելով՝ինչ-որ մեկն ավելի անգութ գտեվի իմ նկատմամբն իր քվեն նետի բարկությամբ:Եթե կա այդպիսինը,- քանզի ես այդպես չեմ կարծում,- բայց եթե կա, այսպես կասեմ նրան. «Ո՛վ ազնիվ մարդ, ես նույնպես տնեցիներունեմ, քանզի ինչպես ասված է ՊՀոմերոսի մոտ` "կաղնուցկամ ժայռից չեմ սերել, այլ մարդկան26

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

ցից"5՛,հետնաբարն. ընտանիքունեմ, աթենացի՛այրեր, ն' Ունեմ երեք որդի՝ մեկը դեռահաս,երկուսը մաորդիներՅշ: նուկ: Սակայն նրանցիցոչ ոքի չեմ բերի այստեղ՝խնդրելով, որ քվեարկեք իմ օգտին»: Իսկ ինչու՞չեմ անում դա: Ոչ ինքնահավանության, ոչ էլ ձեզ անպատվելու ցանկության պատճառով,աթենացիներ. վախենումեմ մահից թե ոչ՝ սա ուրիշ հարց է, բայց հանուն իմ, ձեր Ա ողջ քաղաքի համբավի գեղեցիկ չէր լինի, ըստ իս, եթե այդկերպ վարվեի, այն էլ այս տարիքում,վայելելովայս համբավըանկախայն բանիցա̀րժանիորեն,թե ոչ: Չէ՞ որ կարծիքկա, թե Սոկրատեսը ինչ-որ բանով տարբերվումէ շատ մարդկանցից,իսկ եթե այդպես վարվեինձեզնից նրանք, ովքեր համարվումէ, թե աչքի են ընկնում իմաստությամբ, արիությամբկամ մեկ այլ առաքինությամբ, ապա դա ամոթալիկլիներ: Ես հաճախ եմ տեսել հարգվածմարդկանց,որոնք, սակայն, դատվելիս զարմանալիբաներ էին անում` կարծելով,թե մեռնելուդեպքում ինչ-որ չարիքի կենթարկվենն իբր անմահ կմնային, եթե մահապատժիչենթարկեիք:Իմ կարծիքովնրանք ամոթ են բերում քաղաքին, այնպես որ օտարականըկարող է ենթադրել,թե աթենացիներից առաքինությամբ աչքի ընկնողները, որոնց իրենք իսկ աթենացիներըիշխանությունն այլ պատիվներ են շնորհում, ոչնչով չեն տարբերվումկանանցից: Քանզի, աթենացիայրեր, ոչ դուք` հարգանք վայելողներդ, պետք է այդպես վարվեք, ոչ էլ մեզ թույլ տաք, այլ պետք է ապացուցեք, որ ավելի շուտ կդատապարտեք նրան, ով լալագին ներկայացումներէ սարքում ն զավեշտի առարկա դարձնումքաղաքը, քան նրան, ով հանգստություն է պահպանում: Համբավը մի կողմ, ով այրեր, ինձ թվում է, ճիշտ չէ խնդրելդատավորինն աղաչանքներովխուսափելպատժից, այլ պետք է բացատրել ն համոզել: Չէ՞ որ դատավորը նշանակված է ոչ թե կողմնապահության,այլ ձշմարիտ դատավարության համար, ն երդվել է ոչ թե իր կամեցածին 4"

Շ

Պլատոն

ներում շնորհելու, այլ օրենքով դատելու համար: Ուրեմն ոչ մենք պետք է սովորեցնենքձեզ երդմնազաեց լինել, ոչ էլ ինքներս պետք է սովորույթ դարձնենք դա: Չէ՞ որ այդկերպ մեզնից ոչ ոք բարեպաշտչի լինի: Մի կարծեք, աթենացի այրեր, թե ես ձեր առջե պիտի անեմ այե, ինչը չեմ համարումլավ, արդար կամ բարեպաշտ,այն էլ, Զնսը վկա, այս Մելետոսի կողմից մեղադրվելովանբարեպաշտությանմեջ: Պարզ է, որ եթե ես համոզեի ձեզ ու ստիպեի երդմնազանցլինել, ձեզ կսովորեցնեիմտածել, թե աստվածներչկան, իսկ պաշտպանվելուփոխարենինքս կմեղադրեի ինձ, որ չեմ ընդունում աստվածներին: Բայց դա բնավ այդպես չէ: Ես, աթենացիայրեր, ընդունում եմ նրանց, ինչպես ոչ ոք իմ մեղադրողներից,ն թողնում եմ, որ դուք ն աստվածդատեք ինձ այնպես, ինչպես լավ կլինի թե ինձ, թե ձեզ համար:

ՖԽ

Ֆ

Աթենացի այրեր, չեմ զայրանում կատարվածից,այն

բանից, որ քվեարկեցիքիմ դեմ, քանզի դրա պատճառները շատ են, ն վճիռը անսպասելիչէր ինձ համար: Ինձ ավելի շատ զարմացրեցկողմ ն դեմ նետվածքվեների քանակը: Քանզի չէի կարծում, որ տարբերություննայսքան փոքր կլինի: Իսկ այժմ պարզվումէ, որ եթե ընդամենըերեսուն քվե այս կողմ ընկներ, ես կխուսափեիպատժից33: Մելետոսից ըստ իս այժմ էլ փրկվել եմ, ն ոչ միայն փրկվել, չէ' որ յուրաքանչյուրիհամար պարզ է, որ եթե Անիտոսըն Լիկոնը չգային ինձ մեղադրելու,ապա նա ստիպվածկլիներ հազար դրաքմե |լտույժ)վճարել քվեների հինգերորդմասը չհավաքելու պատճառով`: Այդ մարդը պահանջումէ իմ մահը: Թող այդպես լինի: Իսկ ի՛նչ կսահմանեի ձեր փոխարեն ես, ով աթենացի այրեր: Ակներնաբարայն, ինչին արժանի եմ: Ուրեմն ի՛նչ

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

արժանիկրելու կամ ինչով հատուցելու,հաշվի առնելով այն, որ կյանքիս ընթացքումհանգիստչեմ ունեցել, անտեսել եմ այն ամենը, ինչի մասին հոգ է տանում մեծամասնությունը, հարստությունը, տնտեսությունը, զորավարությունը, հանրային ճառերը, իշխանականայլ գործերը, ու դավադրություններն ապստամբությունները, որ լինում են քաղաքում, համարելովինձ ավելի քան պարկեշտնման հարցերիմեջ մտնելովփրկվելուհամար:Եվ չէի գնում այետեղ, ուր ոչ ձեզ, ոչ էլ ինձ օգուտ տալ չէի կարող, այլ մոտենալովյուրաքանչյուրիդառանձին,անում էի, ինչպես ասացի, մեծագույն բարեգործությունը փորձելով համոզել ձեզնից յուրաքանչյուրին առաջինհերթին հոգ տանել ոչ թե սեփականունեցվածքի,այլ ավելի առաքինի ն խելամիտ դառնալումասին, ոչ թե քաղաքայինգործերի, այլ հենց քաղաքիմասին, ն նույն եղանակովշատ այլ բաների մասին նույնպես:Ուրեմն, այդպիսինլինելով,իեչի՞եմ արժանի: Ինչ-որ բարիքի, աթենացիայրեր, իհարկե, եթե պետք է հատուցելըստ արժանվույն:Ընդ որում, այդ բարիքըպետք է լինի այնպիսին, որ պատշաճ լինի ինձ: Իսկ ի՛նչն է պատշաճումաղքատ մարդուն,որը բարեգործէ ն ձեզ խրատելու համար պարապ ժամանակիկարիք ունի: Աթենացի այրեր,չկա այդ մարդունառավելարժանիբան,քան ընթրիքը Սա արժանիէ դրան ավելի, քան ձեզնից պրիտանեյոնում»: նա, ով օլիմպիականխաղերումհաղթում է երկձի կամ քառաձի կառքերի մրցումներում:Չէ՞ որ նա միայե թվացյալ երջանկությունէ տալիսձեզ, իսկ ես իսկապեսերջանիկեմ դարձնում:Եվ նա չունի սննդի կարիք, իսկ ես ունեմ: Արդ, եթե ես պետքէ արդար գնահատեմիմ արժանիքները, ապա այդ եմ սահմանում ինձ ընթրիք պրիտանեյոնում: Գուցե նան այս խոսքերսձեզ ինքնավստահթվան, ինչպես գթությանն ու աղաչանքներինվերաբերողները,բայց դա այդպես չէ, աթենացիներ: Ավելի շուտ բանն այս է. ես համոզվածեմ, որ ոչ մեկի հանդեպ անարդարությունչեմ եմ

-

Պլատոն

արել միտումնավոր,բայց ձեզ արդեն չեմ համոզի, քանզի զրուցելուհամար բավականժամանակչենք ունեցել. Կարծում եմ, եթե ձեզ մոտ, ինչպես ուրիշ մարդկանց,օրենք լիներ մահվան դատապարտելոչ թե մեկ, այլ մի քանի օրվա ընթացքում,ես կհամոզեիձեզ: Իսկ այժմ կարձ ժադյուրին չէ հերքել ուռճացածզրպարմանակահատվածում տանքը: Համոզված լինելով, որ ոչ ոքի անարդարություն չեմ գործի նան ինքս ինձ ն չեմ չեմ արել, անարդարություն խոսի ինքս իմ դեմ, իբր արժանի եմ վատին, ն այդպիսի պատիժչեմ սահմանիինձ: Ինչու անեմ դա: Միթե վախենալով նրանից,ինչ պահանջումէ ինձ համարՄելետոսըն ինչի մասին, կրկնում եմ, չգիտեմ՝լավ է, թե վատ: Մի՛թե դրա փոխարենկընտրեմմի բան, որի մասին հաստատ գիտեմ, որ վատ է: Արդյո՛քկալանքը:Եվ ինչու պետք է ապրեմ բանտում՝դառնալովշարունակփոխվողիշխանության ստրուկը: Թե՞ դրամ վճարեմ այնքան, մինչն որ հատուցեմ: Բայց դա ինձ համարնույնն է, ինչ արդենասվածը,քանզի ինձ արդյոք վճարելու դրամ չունեմ: Իսկ չդատապարտե՛մ աքսորի: Գուցե դուք դատապարտեքինձ աքսորի: Այդ ինչքան պիտի կառչեի կյանքիցն որքան անմիտլինեի ու չհասկանայի, որ դուք, լինելով իմ համաքաղաքացիները, չկարողացաքհանդուրժելիմ ձառերն ու զրույցները, որոնք այնքան ծանր ու անտանելիեղան ձեզ համար, որ այժմ փորձում եք ազատվելդրանցից. միթե ուրիշներին դրանք թեթն կթվան: Բնավ ոչ, աթենացիներ:Եվ մի՛թե լավը կլիներ այդժամ իմ կյանքը, եթե վտարվեի այս տարիքում ն քաղաքից քաղաք անցնելով ապրեի թափառականի պես: Քանզի լավ գիտեմ, որ ուր էլ գնամ, երիտասարդները լսելու են իմ զրույցները,ինչպես այստեղ: Իսկ եթե հեռացնեմնրանց, իրենք կվտարենինձ՝ գրգռելով ավագներին: Իսկ եթե չհեռացնեմ, հայրերն ու մերձավորները կվտարեն ինձ հենց իրենց պատճառով: Գուցե ինչ-որ մեկն ասի. «Ով Սոկրատես, իսկ չե՞ս

Սոկրատեսի

պաշտպանականկը

կարող մեզնից հեռանալովապրել լուռ ն հանգիստ»:Հենց այս հարցում է ամենից դժվար համոզել ձեզնից ոմանց: Քանզի երբ ասում եմ, որ դա նշանակումէ չհնազանդվել աստծուն ն որ դրա պատճառով չեմ կարող հանգիստապրել, դուք չեք հավատումինձ ն մտածում եք, թե ձն եմ անում: Իսկ եթե ասեմ, որ մարդուհամարմեծագույնբարի- 38 քը ամեն օր առաքինությանն այլ բաների մասին խոսելն է, ինչը ն լսել եք ինձնից, երբ փորձում էի ինքս ինձ ն ուրիշներին,իսկ կյանքնառանցփորձությանմարդուհամար կյանք չէ, դուք ավելի քիչ կհավատաքինձ: Մինչդեռ դա այդպես է, աթենացիներ, բայց, ինչպես ասացի, համոզելն է դժվար: Ընդ որում ես սովոր չեմ (մտածել),թե արժանիեմ վատին: Քանզի եթե դրամ ունենայի,կպարտադրեի ինձ վճարել, որքան հարկն է, ն դա վնաս չէր լինի: Բայց ես չունեմ դրամ, եթե, իհարկե,չցանկանաքսահմանելայնքան,որքան կարող եմ վճարել: Հավանաբարմեկ արծաթե մինա կարողանայիվճարել,այդքանէլ սահմանում եմ: Սակայնայս ն ԱպոլՊլատոնը,աթենացիայրեր, Կրիտոնը,Կրիտոբուլոսը լոդորոսը պահանջումեն փրկագինսահմանելերեսունմինա ն իրենք էլ երաշխավորեն կանգնում՝::Արդ, ես այսքան եմ սահմանում, իսկ դրամի վձարման երաշխավորները վստահելիմարդիկեն: ՖԽ

ՖԽ

ՖՔ

չէ ժամանակը,աթենացիայրեր:՛, երբ քաղաքը պարսավելցանկացողներից կստանաքՍոկրատեսին իմաստուն մարդուն, մահվան դատապարտողների համբավն ու մեղավորությունը:Քանզի ձեզ պարսավել ցանկացողները կասեն, որ ես իմաստունեմ, թեպետ դա այդպեսչէ: Մինչդեռ եթե մի փոքր էլ սպասեիք,իմ մահը տեղի կունենար Տեսնում եք տարիքս,տեսնում եք, որ իմ ինքնաբերաբար: Հեռու

Պլատոն Վ

3`

Ե

կյանքն արդեն անցյալումէ, իսկ մահը մոտ: Ասում եմ դա ոչ թե բոլորիդ, այլ երանց, ովքեր ինձ մահվանդատապարտեցին:Այդ վերջիններինես ուզում եմ ասել նան հետնյալը: որովՈվ այրեր, գուցե կարծումեք, թե դատապարտվեցի, հետն չգտա այն խոսքերը,որոնցովպետք է համոզեիձեզ, եթե մտածեի, որ հարկավորէ անել ն ասել ամեն բան համար:Բնավ ոչ: Ես դատապարտվել պատժիցխուսափելու եմ պակասիպատճառով,բայց ոչ թե փաստարկների, այլ ն ցանկությանա̀սելուբաներ, հանդգնության, անամոթության եմ, որովհետն որոնք ձեզ հաճելի է լսել, դատապարտվել չեմ աղաչել ու պաղատել,չեմ արել ն ասել բաներ, որոնք անհարիր են ինձ, ինչպես ասացի, բայց որոնք դուք սովոր եք լսել ուրիշներից: Ոչ այն ժամանակ եմ գործել ստորացուցիչմի բան, երբ ինձ վտանգ էր սպառնում, ոչ էլ հիմա եմ զղջում, որ այսպես եմ պաշտպանվել:Ավելի եմ այսպեսպաշտպանվելով շուտ գերադասում մեռնել,քան ապրել:Քանզի ոչ դատարանում, այլ կերպ պաշտպանվելով ոչ էլ պատերազմումոչ ինձ, ոչ ուրիշին չի կարելի 695թայդպես վարվել ն խուսափելմահից ամեն գնով: Չէ որ մարտերիժամանակէլ հաճախ պարզ է դառնում, որ կարելի է խուսափելմահից`նետելով զենքն ու պաղատելով Ցանկացածվտանգի ժամանակմահից հետապնդողներին: խուսափելուհնարքներկան, եթե մարդըպատրաստ է ամեն ինչ անել ն ասել: Սակայն, ով այրեր, մահից խուսափելը դժվարչէ. շատ ավելի դժվար է խուսափելստորությունից, քանզի այն ավելի արագ է վրա հասնում, քան մահը: Եվ այժմ ինձ` դանդաղաշարժն ծեր մարդուս, վրա է իսկ իմ մեղադրողներին, հասել առաջինըդ̀անդաղաշարժը, որոնք ուժեղ Ա ձարպիկ են, բռնել է ավելի արագաշարժը՝ չարիքը: Ես հեռանում եմ` ձեր կողմից մահվան դատապարտված,իսկ իմ մեղադրողներըհեռանում են՝ ճձշմարն անարդարության տության կողմից արատավորության մեջ մերկացված:Ես մնում եմ իմ պատժի հետ, իսկ իրենք՝

Սոկրատեսի

պաշտպանակաենը

իրենց: Գուցե հենց այդպես էլ պետք է լիներ, ն կարծում եմ` դա ճիշտ է: Իսկ այժմ կուզեի ձեզ՝ իմ դեմ քվեարկածներիդ,գուշակություն անել: Քանզի ինձ համար եկել է պահը, երբ մարդիկ ավելի լավ են գուշակումմահվանժամը: Ասում եմ ձեզ, ով այրեր, որ սպանումեք ինձ, պատիժեք կրելուիմ մահից անմիջապեսհետո ն, Զնսը վկա, շատ ավելիծանրպատիժ, քան մահը, որին դատապարտել եք ինձ: Այժմ դուք արեցիք դա՝ կարծելով, թե կազատվեքկյանքում հաշվետու լինելուց, բայց ձեզ հետ, ասում եմ, կլինի հակառակը:Կշատանան ձեզ մերկացնողները, որոնց ես մինչն հիմա զսպումէի, իսկ դուք դա չէիք զգում: Եվ որքան երիտասարդ,այնքան ավելի դաժանկլինեն, ն ավելի մեծ կլինի ձեր վրդովմունքը: Եթե կարծում եք, որ սպանելով մարդկանցդ̀ուք կստիպեք որնէ մեկին չնախատելձեզ սխալ ապրելու համար, ապա մոլորվումեք: Նման պաշտպանությունը ոչ ապահով է, ոչ էլ ճիշտ, իսկ լավագույննու ամենահեշտըուրիշներին չխանգարելնէ, այլ փորձել հնարավորինչափ ավելի լավը դառնալը: Գուշակելով սա ձեզ՝ ինձ մեղադրողներիդ, ես հեռանում

եմ:

Իսկ նրանց հետ, ովքեր քվեարկեցինիմ օգտին, հաճույքով կզրուցեիկատարվածիմասին, քանի դեռ արքոնտները: զբաղվածեն Ան ես չեմ գնացել այնտեղ, ուր պետք է մեռնեմ: Մնացեք ինձ հետ այդ ընթացքում,ով այրեր: Ոչինչ չի խանգարումմեզ զրուցել միմյանց հետ, քանի դեռ կարելի է: Որպես ընկերներիո̀ւզում եմ ձեզ ցույց տալ ինձ հետ կատարվածիիմաստը:Քանզի ինձ հետ, դատավորայրեր, չ" որ ձեզ հիրավի կարելի է դատավորներկոչել,- զարմանալի բան պատահեց:Իրոք, ինձ սովորականդարձած դեմոնի ձայնը, այդ աստծո նշանը, որը միշտ արգելում էր ինձ ո հաճախ հակառակվումանգամ աննշան հարցերում, եթե ցանկանումէի որնէ սխալ բան անել, այժմ երբ

Պլատոն

պատահեց,ինչպես ինքներդ եք տեսնում, այն, ինչ յուրաքանչյուր ոք կհամարի ն համարումէ վատագույնչարիք, չկանգնեցրեցինձ ոչ առավոտյանտանից դուրս գալիս, ոչ դատարանմտնելիս, ոչ էլ ձառիս ընթացքում,ինչ էլ ասեի: Ու թեպետ նախկինումբազմիցսկեսից ընդոատելէ խոսքս, այս դատավարության ընթացքումոչ մի անգամչհակառակվեց ոչ մտքերիս, ոչ էլ խոսքիս:Ո՞րնէ դրա պատճառը:Ես կասեմ ձեզ: Թերենսայս ամենը բարիք էր ինձ համար, ն ճիշտ չեն մտածում նրանք, ովքեր կարծումեն, թե մեռնելը չարիք է: Ես ունեմ ասածիս վառ ապացույցը: Իսկապես, հնարավորչէ, որ իմ սովորականնշանը չկանգնեցներինձ, եթե ես մտադիրլինեի որնէ չարիք գործել: Նկատենք նան. որքան մեծ հուսեր կան, որ մահը բարիք է: Չէ՞ որ մահը երկուսից մեկն է. կամ լմեռնել) նշանակում է լինել ոչինչ ն ոչինչ չզգալ, կամ էլ, ինչպես ասում են, դա հոգու տեղափոխությունն վերաբնակեցում է այստեղիցմեկ այլ տեղ: Իսկ եթե ոչ մի զգացումչկա ն մահը նման է քնի, երբ քնում են առանց երազ տեսնելու, ուրեմն մահը զարմանալիձեռքբերումէ: Քանզի ես կարծում եմ, որ եթե մեկը ստիպվածլիներ ընտրելայն գիշերը, որի ընթացքումնա քնել է առանցերազ տեսնելու ն, համեմատելով այդ գիշերը իր կյանքի ուրիշ գիշերների ու ցերեկների հետ, մտածեր ն ասեր, թե այդ գիշերվանից որքան ավելի լավ ն հաճելի օրեր ու գիշերներ է ապրել իր կյանքում, ապա ըստ իս ոչ միայն սովորականմարդը,այլն մեծ արքան"կ̀հայտնաբերեր,որ այդպիսիգիշերներավելի քիչ է ունեցել, քան այլ օրեր ու գիշերներ: Ուրեմն, եթե մահն այդպիսին է, ես այն համարում եմ ձեռքբերում,քանզի ամբողջ ժամանակնայդ դեպքում կլինի ոչ ավելի երկար, է այսքան մեկ գիշերը: Իսկ եթե մահը տեղափոխություն տեղից մեկ այլ տեղ ն ձիշտ են ասում, որ բոլոր մեռածները գտնվումեն այնտեղ,ապա կարո՞ղէ արդյոք առավել մեծ բարիք լինել, դատավորայրեր: Չէ՞ որ եթե մեկը

Սոկրատեսի

պաշտպանականը

հասնի Հադես, ազատվելովայս ինքնակոչ դատավորներից, 47 կգտնի ճշմարիտդատավորների,որոնք, ինչպես ասում են, դատում են Հադեսում՝Մինոսին, Հռադամանթիսին,Էակոն կիսաստվածներից սին, Տրիպտոլեմոսին": բոլոր նրանց, ովքեր արդար են եղել իրենց կյանքում: Մի՛թե վատ կլինի այդպիսի վերաբնակեցումը: Եվ ձեզնից յուրաքանչյուրըինչեր ասես չէր տա Օրփեոսի,Սուսեոսի՞',Չեսիոդոսին Հոմերոսի հետ լինելու համար: Եթե դա ճշմարիտ է, ես կցանկանայիմահանալբազումանգամ:Ինձ համարհրաշալիկլին ներ, հանդիպելուդեպքում,զրուցելայնտեղՊալամեդեսի՞Հ հետ կամ հներից ուրիշ մեկի, որը Տելամոնի որդի Այասի՞Յ մահացելէ անարդարդատի պատճառով,ն ինձ թվում է, որ հաճելի կլիներ իմ բախտը համեմատելնրանց բախտի հետ: Եվ ամենակարնորը.ես կփորձեի ն կքննեի այնտեղ բնակվողներին,ինչպես արել եմ այստեղ, լպարզելով),թե ն ով է, որ կարծումէ, թե ով է նրանցիցամենաիմաստունը իմաստունէ, բայց չէ: Ինչեր ասես որ չէր տա, դատավոր այրեր, ցանկացածոք քննելու համար նրան, ով Տրոյա Ա շատ Սիսիփոսին՞՞, բերեց մեծ զորքը", կամ Ոդիսնսին"5՞, ուրիշների՝թե տղամարդկանց,թե կանանց: Նրանց հետ զրուցելը,շփվելը ն նրանց փորձելըանասելիերջանկություն չեն սպանում կլիներ:Համենայնդեպս այնտեղբնակվողները դրա համար: Քանզի ամեն բանից զատ նրանք ավելի երջանիկ են այստեղիններիցն այսուհետ անմահ են, եթե ճիշտ է պատումը: Սակայն, դատավորայրեր, ձեզ նույնպես հարկավոր է մահվանհարցումլավատեսլինել: Նկատի առեք մեկ ճշմարիտ բան. լավ մարդունվատ բան չի պատահումոչ կյանքի օրոք, ոչ էլ մահից հետո, ն աստվածներըչեն մոռանում երա գործերը: Ինձ հետ կատարվածըինքն իրեն չպատահեց, Ա ինձ պարզ է դարձել, որ ավելի լավ է մեռնեմ ն ազատվեմհոգսերից: Ահա ինչու նշանը ոչ մի անգամ ինձ չխանգարեց,ն ես բոլորովինչեմ բարկանումիմ դեմ

Պլատոն

քվեարկածներին ինձ մեղադրողներիվրա, թեն նրանք դատապարտելն մեղադրելեն ինձ ոչ թե բարի նկատառումներից ելնելով, այլ ցանկանալովվնասել: Այդ բանի Ամեն դեպքում համարնրանքարժանիեն հանդիմանության: կխնդրեմնրանցիցհետնյալը.եթե իմ որդիները,երբ հասակ առնեն, ձեր կարծիքով դրամը կամ ուրիշ ինչ-որ բան գերադասենառաքինությունից, պատժեքնրանց, ով այրեր, հանգիստ չտալով այնպես, ինչպես ես ձեզ հանգիստ չեմ տվել, ն եթե նրանք իրենցից ոչինչ չներկայացնելով կարծեն,թե ինչ-որ բան են, կշտամբեքնրանց, ինչպես ես եմ ձեզ կշտամբել,նախատեքնրանց, որ հոգ չեն տանում պետք եղածի մասին`կարծելով, թե ինչ-որ բան արժեն, բայց (իրականում) ոչինչ չ արժեն: Եվ եթե անեք դա, արդարությամբկհատուցեքԱ իեձ, Ա որդիներիս: Սակայն արդեն հեռանալուժամե է, ինձ՝ մեռնելու,իսկ ձեզ ապրելու:Իսկ թե մեզնից ում է բաժին ընկնումավելի լավը, չգիտի ոչ ոք, բացի աստծուց:

(0:04 :-

Ն.

Պ.

«ԲՆԳ. «Բ

Գ. «ԲոնԳ. «Բի. Գ. աթի.Գ. «Բե.

ԿՐԻՏՈՆ

ՍՈԿՐԱՏԵՍ,

Սոկրատես.

ԿՐԻՏՈՆ

Ինչու՞ես եկել այս ժամին, Կրիտոն: Թե՞

արդեն վաղ չէ: վաղ է: Սոկրատես. Եվ ի՛նչ ժամ է: «րիտոն. Ուր որ է կլուսանա: Սոկրատես. Զարմանում եմ, որ բանտապահըքեզ թույլ է տվել ներս մտնել: Նա արդեն սովոր է ինձ, Սոկրատես,քանզի Կրիտոն. հաճախ եմ այստեղ գալիս ն, բացի այդ, նրան լավություն եմ արել: Սոկրատես. Հենց նո՛ր ես եկել, թե՞ վաղուց: Կրիտոն. Բավականվաղուց: Սոկրատես. Այդ դեպքումինչու`իսկույնչես արթնացրել ինձ ն լուռ նստել ես: Կպրիտոն. Զնսը վկա, Սոկրատես,ինքս չէի ցանկանա այդպիսի դժբախտությանմեջ մեկ էլ արթուն մնալ: Սակայն զարմանում եմ` տեսնելով, թե ինչ լավ ես քնում: Դիտմամբչարթնացրիքեզ, որպեսզի որքան կարելի է հաճելի անցկացնեսժամանակդ:Նախկինում էլ, ողջ կյանքիդ ընթացքում,հաճախ եմ զարմացելքո երանելի բնավորության վրա, իսկ այժմ հատկապեսզարմանումեմ, թե ինչ թեթն ու հանգիստես տանում դժբախտությունը: Սոկրատես. Որովհետն,Կրիտոն,անիմաստկլիներ իմ տարիքումտրտնջալ մահվանառիթով: Կրիտոն.

Շատ

Ե

Պլատոն

Սոկրատես,ուրիշներնէլ այդ տարիքումընկնում են նման փորձանքի մեջ, սակայն տարիքը նրանց չի խանգարում,որ դժգոհեն իրենց բախտից: Սոկրատես. Այդպես է: Բայց ինչու ես այսքան շուտ Կրիտոն.

եկել: բերել, Սոկրատես, բայց ոչ քեզ, ինչպես տեսնում եմ, այլ ինձ ն բոլոր մերձավորներիդ համար: Եվ ինձ համար, կարծում եմ, ավելի ծանր ոչինչ Կպրիտոն.

Վատ

լինել չի կարող: Սոկրատես.

լուր

եմ

Ի՞նչ լուր է: Մի՛թե Դելոսից եկել է նավը,

պետք է մեռնեմ": «րիտոն. Նավը չի ժամանել, բայց ինձ թվում է՝ դա եկածները, կլինի այսօր. այդ մասին հայտնեցինՍունիոնիցշ որոնք նավե այնտեղ են թողել: Նրանց խոսքերից պարզ է, որ այսօր կժամանի, իսկ վաղը, ով Սոկրատես, դու պարտավորկլինես ավարտելկյանքդ: Սոկրատես. Բարին ընդ մեզ, ով Կրիտոն: Եթե այդ է աստվածներիկամքը, թող այդպեսլինի: Թեպետ ինձ չի թվում, թե նավը տեղ կհասնի այսօր: Կրիտոն. Ինչու ես այդպես կարծում: Ասեմ քեզ: Չէ՞ որ ես պետք է մեռնեմ Սոկրատես. նավի գալու հաջորդ օրը: «րիտոն. Այդպես ասացին իրավասուները՝: Սոկրատես. Բայց ես կարծում եմ նավը կգա ոչ թե այսօր, այլ հաջորդ օրը: Ապացույցըիմ երազն է, որ տեսա քիչ առաջ գիշերը: Թերնս ճիշտ էիր, որ չարթնացրիր: Կրիտոն. Ի՛նչ երազ էր դա: Ինձ երնաց, թե մոտեցել է մի գեղեցիկ Սոկրատես. ու բարետեսկին ձերմակզգեստով,կանչումէ ինձ ն ասում. «Ով Սոկրատես, որի

ժամանման

հետ

ես

Երրորդ օրը կհասեեսբերրի Փթիե»":

Կոիտոն

Տարօրինակերազ է, Սոկրատես: Սոկրատես. Իսկ ինձ թվում է, որ պարզ է, Կրիտոն: Կրիտոն. Եվ գուցե շատ պարզ: Բայց թանկագին Սոկրատես,գոնե հիմա ինձ լսիր ն փրկվիր: Եթե մեռնես, դժբախտություն կլինի ոչ միայն ինձ համար, որ այլնս այդպիսի մեկին չեմ գտնի, այլն շատերի, որոնք լավ չեն ճանաչում ինձ ն քեզ, քանզի նրանց կթվա, թե ի վիճակի էի քեզ փրկել, եթե ցանկանայիդրամ տրամադրել,բայց չարեցի դա: Իսկ ավելի ամոթալիի՛նչ կա, քան դրամն ընկերոջից ավելի թանկ գնահատելը:Բազմությունըչի հավատա, որ դու, հակառակվելովմեզ, ինքդ չցանկացարհեռանալ այստեղից: Սոկրատես. Սակայն, երանելիԿրիտոն, ինչու պետք է այդքան հոգ տանենք բազմության կարծիքի մասիե՝: Չէ՞ որ ամենաբարեմիտմարդիկ, որոնց հետ արժե հաշվի նստել առաջինհերթին,կմտածեն,որ այդ բաներն արվեցին այնպես, ինչպես պետք է արվեին: Կրիտոն. Բայց դու գիտես, Սոկրատես,որ բազմության կարծիքն անհրաժեշտէ հաշվի առնել: Այժմ կատարվածից պարզ է, որ բազմությունն ի վիճակի է գործել ոչ միայն փոքր, այլն ամենամեծ չարիքը, եթե նրա առջն զրպարտել են որնէ մեկին: Ես կուզեի, ով Կրիտոն, որ բազմությունն Սոկրատես. ի վիձակի լիներ գործելու մեծագույնչարիք, որպեսզի կարողանար գործել նան մեծագույն բարիք, ն դա հրաշալի կլիներ: Բայց երկուսն էլ ի վիճակի չէ անելու. քանզի չի կարող ոչ խոհեմ դարձնել (մարդուե), ոչ էլ անխոհեմ, այլ անում է, ինչ պատահի: պրիտոն. Թող այդպեսլինի: Բայց ասա ինձ, Սոկրատես, գուցե մտահոգվումես, որ մատնիչները,եթե հեռանաս այստեղից, բարդություններստեղծեն ինձ ն մյուս մերձավորներիդ,որովհետե փախցրելենք քեզ այստեղից, ն մենք ստիպվածկլինենք կորցնել ողջ ունեցվածքըկամ Կրիտոն.

5 ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

չափից շատ դրամ, ն կամ մեկ այլ զրկանք կրել: Եթե նման բաներիցես վախենում,ապա թող դա: Չէ՞ որ մենք արդար կլինենք փրկելով քեզ ն ենթարկվելովայդ վտանգին,իսկ անհրաժեշտության դեպքումնան ավելի մեծին: Համաձայնիր ինձ ն արա ինչ ասում եմ: Սոկրատես. Եվ դա է մտահոգում ինձ, Կրիտոն, ն շատ ուրիշ բաներէլ: «րիտոն. Դրանիցմի վախեցիր:Քանզի այդքանէլ շատ դրամ չեն պահանջումնրանք, ովքեր պիտի փրկեն քեզ ն տանեն այստեղից:Մի՛թեչես տեսնում, թե որքանէժան մարդիկ են մատնիչները.նրանց շատ դրամ պետք չէ: Իմ ունեցտակ է. կարծումեմ, այն բավավածքըքո տրամադրության կան է: Իսկ եթե անհանգստանալով իմ մասին, կարծումես, թե պետք չէ ծախսել իմ դրամը, ապա այստեղ կան օտարականներ,որոնք պատրաստ են վճարել: Մեկը նույնիսկ արդեն բերել է բավականաչափ դրամ՝թեբեացիՍիմմիասը: ն շատ ուրիշներ: Ուստի կրկնում Պատրաստէ նան Կեբեսըծ, եմ, դրանիցվախենալովմի հրաժարվիրփրկվելուց,ոչ էլ թող քեզ մտահոգիայն, ինչ ասացիրդատարանում,իբր փախչելով չես իմանաինչով զբաղվել: Քանզի ամեն տեղ, ուր էլ գնաս, քեզ կսիրեն: Իսկ եթե ցանկանայիրգնալ Թեսսալիա, ապա ես այնտեղընկերներունեմ, որոնք բարձր կգնահատեն քեզ ն կերաշխավորենքո ապահովությունը,այնպես որ քեզ ոչ ոք չի անհանգստացնի Թեսսալիայում: Բացի այդ, Սոկրատես,ըստ իս՝ արդար գործ չես բռնել.դավաճանելինքդ քեզ, փրկվելու փոխարեն: Դու ինքդ ես շտապում, որ քեզ պատահի այն, ինչին ձգտում էին քո վնասելքեզ: Ինձ թշնամիներըն իեչին հասան՝ ցանկանալով թվում է, դու դավաձանումես նան քո զավակներիեն՛, որոնց լքում ես, մեծացնելուն դաստիարակելու փոխարեն:Եվ քո մեղքը կլինի, եթե լապագայում)նրանք գործեն ինչպես պատահի: Իսկ նրանց հետ ակնհայտորենտեղի կունենա այն, ինչ սովորաբարպատահումէ որբերինիրենցորբությանմեջ:

Կոիտոն

Կամ

պետք է ընդհանրապեսզավակներչունենալ, կամ էլ նրանց հետ կիսել դժվարությունները, ապահովելսնունդով ու դաստիարակել:Դու, իմ կարծիքով,ընտրում ես ամենահեշտը: Իսկ պետք է ընտրել այն, ինչ կրնտրեր առաքինի ն արի մարդը, մանավանդ եթե ասում ես, որ ամբողջ կյանքում հոգ ես տարել առաքինությանմասին: Այնպեսոր ես ամոթ եմ զգում ն քո, ն մեր, ն մերձավորներիդհամար, քանզի կմտածեն,թե այս ամբողջ պատմությունըտեղի ունեցավմեր երկչոտությանպատճառով,որ գործը մտավ դատարան,երբ կարող էր չմտնել, ն անգամ գործի ընթացքնու դրա վախճանը,ինչպես նան դատավարության զավեշտականությունը,-. այդ ամենը, կարող է թվալ, 46 թույլ ենք տվել մեր անգործությանու երկչոտությանպատճառով, ն ոչ մենք փրկեցինքքեզ, ոչ էլ դու ինքդ, թեպետ դա կարելի էր ն հնարավոր էր, եթե մեզնից նվազագույն իսկ օգուտ լիներ: Արդ, Սոկրատես,տես, որ չարիքի հետ մեկտեղնան ամոթ կլինի քեզ ն մեզ համար: Ամեն դեպքում խորհիր,թեպետ խորհելուժամանակայլնս չկա, Ժամանակն է վճռելու: Իսկ վճիռը մեկն է: Չէ՞ որ եկող գիշեր այդ ամենը պետք է իրագործվի,իսկ եթե սպասենք,որնէ բան անել արդեն անհնար կլինի: Բայց ամեն դեպքում, Սոկրատես, լսիր ինձ ն ուրիշ ոչինչ մի արա: Սոկրատես. Սիրելի Կրիտոն, քո ջանքերը շատ արժեքավոր կլինեին, եթե լինեին ճշմարիտ: Հակառակ դեպքում որքան մեծ, այնքան ավելի ծանր են դրանք: Մենք պիտի քննենք՝ արժե՞ արդյոք այդպես վարվել, թե՞ ոչ: "Ես նախկինումէլ միշտ այսպիսինեմ եղել, ոչնչի չեմ կարողացել հնազանդվել, բացի համոզմունքից,որը քննելուցհետո լավագույնն է թվացել ինձ: Իսկ համոզմունքները,որոնք արտահայտել եմ նախկինում,չեմ կարող դեն նետել այժմ, երբ ինձ այսպիսի բախտ է վիձակվել.դրանք շարունակումեն ինձ նույնը թվալ, ն ես հարգում ու գնահատումեմ դրանք, ինչպես նախկինում:Եթե այժմ մենք չգտնենք դրանգիցավելի 5"

Պլատոն

Ե

լավերը, համոզված եղիր, որ ես չեմ համաձայնիքեզ, անիշխանությունը վախեցգամ եթե ներկայիսմեծամասնության նի մեզ, ինչպես երեխաների,կալանքներով,մահապատիժՈւրեմն ինչպե՞սքննենք ներով ն ունեցվածքիառգրավմամբ: դա ամենաճիշտձնով: Արդյոք նախ չվերցնե՞նքայն փաստարկը, որ դու բերեցիր կարծիքների մասին, ստուգելով՝ արդյոք մենք ձիշտ ենք ասել ամեն անգամ, թե որոշ կարդարձնել,իսկ մյուսների ծիքներիվրա պետք է ուշադրություն վրա՝ ոչ, թե՞ սխալվելենք: Կամ գուցե դա լավ էր ասված իսկ այժմ պարզ դարնախքանմահվանդատապարտվելս, ձավ, որ ասվում էր հանուն ասվելու, իրականումսակայն Ես շատ կուզեի, Կրիտոն, կատակ էր ն ցնդաբանությու՞ն: որ մենք քեզ հետ քննարկեինքհետնյալը`արդյոք այս վիձակում ինձ այլ կերպ կերնա փաստարկը,թե՛ նույնկերպ, կփորձե՞նքհրաժարվելնրանից, թե՛ կհամաձայնենքդրան: Ինչպես ասել են (հնում), իսկ ինձ թվում է, թե գիտեին, ինչ են ասում, մարդկանցկարծիքներիմի մասը պետք է շատ կարնորել, իսկ մյուսը` ոչ: Հանուն աստվածների,Կրիտոն, միթե դա քեզ ձիշտ չի թվում: Չէ՞ որ ըստ էության դու չպետք է վաղը մեռնես ն ներկայիս փորձանքը չի շեղի քեզ: Ուրեմն տես. մի՛թեհիմնավորչէ այն միտքը, որ պետք է գնահատել ոչ թե մարդկանցբոլոր կարծիքները,այլ մի մասը, իսկ մյուս մասը՝ ոչ: Եվ ոչ թե բոլոր մարդկանց,այլ մի մասի, իսկ մյուս մասի կարծիքները՝ոչ: Ի՛նչ կասես: Մի՛թեձիշտ չեն ասում: Կրիտոն. ձիշտ են ասում: Սոկրատես. Ուրեմն պիտանի կարծիքները պետք է ո՛չ: գնահատել,իսկ անպիտանները` «րիտոե. Այո: Սոկրատես. Իսկ մի՛թե պիտանիներըխելամիտմարդկանց կարծիքներչեն, իսկ ոչ պիտանիներըա̀նխելք: Կրիտոն. Ինչպե՞սթե ոչ: Սոկրատես. Եվ ի՛նչ կասենք սրա մասին. մարզվող

«Կրիտոն

պարապելիսուշադրությունէ դարձնումամե՞ն մարդու ն կարծիքին,թե՞ միայն նրա, հավանությանը, նախատինքին ով բժիշկ է կամ մարզիչ: «րիտոն. Միայն նրա: Սոկրատես. Ուրեմն նա պետք է վախենալոկ բժշկի ն հրձվի միայն նրա գովեստից, կամ մարզչի նախատինքից այլ ոչ մեծամասնության: «րիտոն. Ակնհայտորեն: Սոկրատես. Եվ նա անում է դա՝ մարզվումէ, ուտում ն խմում, ինչպես դա ճիշտ է թվում վերակացուին ն գիտակին, այլ ոչ մնացածբոլորին: Կրիտոե. Այդպես է: Սոկրատես. Լավ: Իսկ եթե չհնազանդվիայդ մեկին ն չհարգի նրա կարծիքն ու գովեստներըփ̀ոխարենըհարգելով մեծամասնությանկարծիքը, այլ ոչ գիտակների,չի՞ կրի արդյոք որնէ վնաս: Կրիտոն. Ինչպե՛սչէ: Սոկրատես. Ի՛նչ վնաս է դա: Անհնազանդի ո՛ր տեղին կդիպչի այն: «րիտոն. Ակնհայտէ, որ մարմնին: Քանզի մարմինն է կործանում: Սոկրատես. Ճիշտ ես ասում: Ուրեմն նան մյուս բաները, Կրիտոն, այդպես են, ն հարկ չկա հիշելու բոլորը. այդպեսէ Ա արդարի,ե անարդարի,ն ամոթալիի,ն լավի, ն առաքինու,ն չարի հարցում,որոնց մասին էլ հենց զրուցում ենք այժմ: Ինչու պետք է հնազանդվենքմեծամասնության կամ մեկի կարծիքինու երկյուղենքդրանից,եթե կա այնպիսիմեկը, որը դրանցգիտակնէ Ա որից հարկ է ամաչել ու երկյուղել ավելի, քան բոլոր մյուսներից:Եթե չլսենք նրան, կկործանվենքն կվնասենքայն, ինչն ավելի լավն է դառնումարդարությունից, իսկ անարդարությունից ոչնչանում է: Արդյոք այդպեսչէ: Կրիտոն. Կարծումեմ, այդպեսէ, Սոկրատես: այրը

«

Պլատոն

Իսկ եթե հավատալովտգետներիկարծիքին՝ կործանենքայն, ինչն ավելի լավն է դառնումառողջից, վերանումէ, կլինի արդյոք ապրել իսկ հիվանդություններից դրա վերացումիցհետո: Չէ՞ որ դա մարմիենէ, թե՛՞ոչ: Կրիտոե. Այո: Սոկրատես. Մի՛թեմենք կարողենք ապրել անպիտան Սոկրատես.

կործանվածմարմնով: «րիտոն. Բնավ: ենք ապրել,եթե կործանված Սոկրատես. Բայց կարո՞ղ է այն, ինչին անարդարությունըվնասում է, իսկ արդարությունն օգուտ է բերում: Թե՞ մեր այն մասը, ինչ էլ այն լինի, ու որի հարաբերությամբ գոյությունունեն անարդարությունն արդարությունը,ավելի անպիտանենք համարումմարմնից: Կպրիտոն. Ոչ մի դեպքում: Սոկրատես. Ուստի ավելի թա՞նկ: Կրիտոն. Իհարկե: Սոկրատես. Ուրեմն, բարեկամս,մենք պետք է ավելի շատ մտածենքոչ թե այն մասին, թե ինչ է մեզ ասում բազմությունը, այլ ինչ կասի արդարությանն անարդարության գիտակը, միայն նա ն ինքը ճշմարտությունը:Հետնաբար, դու նախ ձիշտ չես ասում, որ մենք պետք է հաշվի առնենք բազմությանկարծիքը արդարի, լավի, առաքինու ն դրանց հակառակ բաների մասին: «Սակայե,- կասի ինչ-որ մեկը,բազմություննի վիձակի է սպանել մեզ»: Կրիտոն. Պարզ է նան այդ: Կասի, Սոկրատես: Սոկրատես. Ճիշտ ես ասում: Բայց, ով զարմանալի մարդ, փաստարկը,որ այժմ բերում եմ, նման է նախորդին: Ստածիրհետնյալի մասին. արդյոք մենք շարունակումենք ամենից բարձր դասել ոչ թե կյանքը, այլ լավ կյանքը: Կրիտոն. Իհարկե, շարունակումենք: Սոկրատես. Իսկ լավը, գեղեցիկն ու արդարը շարունակու՞մենք նույնը համարել,թե՞ ոչ: Կրիտոն. Շարունակումենք: ն

«Կրիտոն

Ուրեմն,ելնելովնրանից,ինչի վերաբերյալ « համաձայնությանեկանք, պետք է դիտարկել հետնյալը. արդյոքարդար կլինի, եթե ես փորձեմ հեռանալայստեղից առանցաթենացիների թույլտվության,թե՞ անարդար:Եվ եթե մեզ արդար թվա, կփորձենքդա անել, իսկ եթե ոչ՝ կթողնենք: Իսկ այն, ինչ ասում ես դրամ վատնելու,համբավի ն երեխաներիդաստիարակության մասին, Կրիտոն, ապա, է, որոնք ճիշտն ասած, դա այն մարդկանցմտահոգությունն առանցպատճառիհեշտությամբկսպանեիե,|իսկհետո) կվեեթե կարողանային. րակենդանացնեին, նկատի ունեմ բազմությունը:Իսկ մեզ, քանի որ այսպես ուղղորդեցինքփաստարկը,հարկավորէ քննել լոկ այն, ինչի մասին հենց նոր խոսում էինք. արդյոք արդար կվարվենքդ̀րամ վճարելովն շնորհակալ լինելով նրանց, ովքեր դուրս կբերեն ինձ այս- 4 տեղից, ն արդյո՞քինքներսդուրս գալով ն ուրիշներինդուրս Եթե բերելով,այդ ամենովչենք դավաճանիճշմարտությանը: պարզվի, որ անարդարգործած կլինենք, պետք չէ ուրեմն հաշվի նստել, որ մնալու դեպքում կմեռնենք կամ որնէ զրկանքկկրենք, այլ չլինի թե անարդարություն գործենք: «րիտոն. Լավ ես ասում, ով Սոկրատես:Բայց նան հուշիր, թե ինչպես վարվենք: Սոկրատես. Մտածենք միասին, բարեկամս,ն եթե հակաճառելուբան ունենաս, հակաճառիր,ես կլսեմ քեզ: 6 Իսկ եթե ոչ, ապա, սիրելիս,վերջ տուր ամեն անգամնույն բանը կրկնել, թե աթենացիներիկամքինհակառակպետք է փախչեմայստեղից:Քանզի շատ կարնոր եմ համարումքայլ անել քեզ համոզելուցհետո միայն, ն ոչ կամքիդհակառակ: Տես, բավարար է արդյոք քեզ համար մեր դիտարկման սկիզբը,ե փորձիրհարցերինպատասխանել այնպես,ինչպես 49 Սոկրատես.

մտածում

ես:

Կրիտոն.

Կփորձեմ:

Արդյոքասել ենք, որ ոչ մի դեպքումչի գործել, թե՞ մի դեպքում կարելիկամովինանարդարություն Սոկրատես.

Պլատոն ոչ մի կարելի է, իսկ մյուսում`ոչ: Թե՞ անարդարությունը կերպ չի կարող լինել ոչ բարի, ոչ էլ գեղեցիկ,ինչպես հաձախ համաձայնելենք նախկինում:Մի՛թե այդ ամբողջ համաձայնությունըհօդս է ցնդել այս մի քանի օրում, ն մենք, Կրիտոն,տարեցմարդիկ,միմյանցհետ զրուցելիսմեզ թույլ ենք տվել ոչեչով չտարբերվել մանուկներից:Թե՞ ավելի էլ ասել ենք,- անկախայն բանից՝ շուտ, ինչպեսնախկինում կհաստատիդա բազմությունը,թե ոչ, ն անկախայն բանից՝ բոլոր դեպքերում շատ կտուժենք,թե քիչ,- անարդարությունը չարիք Ա ամոթ է այն գործողներիհամար:Ասե՛լենք, թե՞ ոչ: արիտոն. Ասել ենք: Սոկրատես. Ուրեմն ոչ մի դեպքում պետք չէ անարդարությունգործել: Կրիտոն. Իհարկե ոչ: Սոկրատես. անարդարություն Ոչ էլ անարդարությանը հակադրել(հակառակշատերի կարծիքի), քանզի պետք չէ գործել ոչ մի դեպքում: անարդարություն Կրիտոն. Կարծեսթե ոչ: Սոկրատես. Ուրեմն ի՞նչ,պե՛տքէ չարիք գործել, թե՞

Ոչ:

«Կպրիտոն. Պետք չէ, Սոկրատես:

Իսկ չարիքով չարիքին պատասխանելը, է, թե՞ արդար: ինչպես ասում են շատերը, անարդա՞ր Կրիտոե. Ոչ մի դեպքում: Սոկրատես. Քանզի մարդկանցչարիք գործելը ոչնչով չի տարբերվումանարդարությունից: «պրիտոն. ճշմարիտ ես ասում: Սոկրատես. Ուրեմն պետք չէ ոչ մարդկանցիցորնէ մեկինանարդարությամբ պատասխանել, ոչ էլ չարիքգործել, անգամ երանցիցչարիք կրելու դեպքում:Եվ տես, Կրիտոե, Սոկրատես.

համաձայնելովսրան՝ դու համաձայնումես հակառակ բազմությանկարծիքի:Քանզի ես գիտեմ, որ միայն քչերն են այսպեսկարծումու մտածում: Եթե մի մասն այսպես է որ

Կոիտոն

մտածում, իսկ մյուսը`ոչ, չկա ընդհանուրկարծիք, Ա սրանք

միմյանցկարծածըտեսնելով,անպատճառարհամարհումեն իրար: Դու նույնպեսլավ մտածիր,միանումես արդյոք այս կարծիքինն արդյոքայդպես ես մտածում, որպեսզիկարողանանքսկսել մեր քննարկումընրանից,որ երբեք ճիշտ չէ ոչ անարդարությունգործելը, ոչ անարդարությանը անարդարությամբպատասխանելըն ոչ էլ կրած չարիքին չարիքով հատուցելը:Թե՞ նահանջումես Ա չես միանումսկզբում ասվածին:Ես ինքս ն նախկինում,Ա հիմա այդպեսեմ մտածում, այնպեսոր եթե այլ կերպ ես կարծում,խոսիրն խրատիր ինձ: Բայց եթե մնում ես նուն կարծիքին,լսիր շարունակությունը: Մնում եմ նույն կարծիքին ն այդպես եմ Կրիտոն. մտածում:

Շարունակիր:

հետնյալը, իսկ ավելի լավ է հարցնեմ.եթե ինչ-որ բան արդար ես համարում,դա հարկ է կատարե՞լ, թե՞ խուսափելդրանից: Կրիտոն. Կատարել: Սոկրատես. Ուրեմն դատիր:Հեռանալովայստեղից 50 ն չհնազանդվելովքաղաքին՝արդյոք չարիք չենք գործում ոմանց հանդեպ, ընդ որում ավելի շատ նրանց, որոնց ամենիցքիչ արժեր գործել, թե՞ ոչ: Եվ արդյոք կատարում ենք այն, ինչ համաձայնեցինք, որ արդար է: Չեմ կարող պատասխանել Կրիտոն. քո հարցին, Սոկրատես, քանզի չեմ հասկանում: Սոկրատես. Այսպեսմտածիր.եթե մենք ցանկանայինք ճողոպրելայստեղից,- անվանիրինչպես կուզես,- ն գային օրենքներն ու ողջ պետությունը,կանգնեինու հարցնեին՝. «Ասա, ով Սոկրատես,ի՞նչես մտադիրանել: Արդյոքմտաես, կարեցածիդ չափ կորդիր չես գործով,որ նախաձեռնել ծանել մեզ՝ օրենքները Ա ողջ պետությունը:Թե՞ քո կարծիքով դեռ կարող է գոյություն ունենալ ն անվնաս մնալ մի պետություն, որում տեղի ունեցող դատն անվավեր է, Սոկրատես.

Կասեմ

Պլատոն

առանձինմարդկանցպատճառովանզոր է դառնում ու վերացվում»:Ի՛նչ պատասխանենքայս ն նման այլ հարցերին, ով Կրիտոն: Քանզի ոմն հռետոր կամ ուրիշ մեկը, շատ բան կարող է ասել այս վերացվածօրենքի օգտին, որը պահանջումէ, որ դատականորոշումներըպահպանեն իրենց ուժը: Թե՞ պատասխանենքերանց այսպես. պետությունն անարդարէ եղել մեր նկատմամբն ճշմարիտ վճիռ չի կայացրել:Այդպե՛սասենք: Կրիտոն. Այդպես, Սոկրատես,Զնսը վկա: Սոկրատես. Իսկ ի՞նչ կասեինօրենքները:«Ով Սոկրատես,միթե այդ մասինէլ ենք համաձայնության եկել քեզ հետ, թե՞ միայն) պետությանընդունածորոշումներըկատարելու մասին»: Նրանց խոսքերիվրա զարմանալուդեպքում գուցե ասեին.«Սոկրատես, մեր ասածըթող չզարմացնիքեզ, պատասխանիր, քանզի ինքդ էլ սովոր ես հարց ու պատասխանի:Ասա, ի՞նչմեղք ենք գործել մենք ն քաղաքը, ն ինչու ես դու փորձում կործանել մեզ: Նախ մե՞նք չենք արդյոք ծնունդ տվել քեզ Ա միթե մեր շնորհիվ չէ քո հայրը կեության վերցրելմորդ ն ծնել քեզ: Ասա, կշտամբումես արդյոք մեզ որոշ օրենքներիս,որոնք վերաբերումեն ամուսնություններին»: Չեմ կշտամբում,-կասեի: «Իսկ նրա՛նք,որոնք վերաբերումեն դաստիարակությանն ու կրթությանը, որոնցով դաստիարակվելես նան ինքդ: Միթե լավ չեն սահմանվածհամապատասխան հարցերին վերաբերողայն օրենքները,որոնք պատվիրելեն քո հորը կրթել քեզ մուսաներիարվեստովն մարմնամարզությամբ»: Լավ,- կասեի: «Այդպես: Իսկ քանի որ ծնվել ես, դաստիարակվելն կրթվել, կարո՞ղես արդյոք ասել, որ մեր ծնունդը ն ստրուկը չես՝ թե ինքդ, թե քո նախնիները:Իսկ եթե դա այդպես է, արդյո՛քհավասարես համարումմեր ն քո իրավունքները ն արդյո՛քկարծումես, թե իրավունքունես հակառակվելու ն

-

-

Կրոիտոն

այն ամենին,ինչ փորձումենք անել քեզ: Քո ն քո հոր իրավունքըհավասարչի եղել, նույնը նան տիրոջ,եթե տեր ունե- 51 նայիր, հետնաբարինչ-որ բան նրանցիցկրելով չէիր կարողանանույնը հակադրելլսել վատըու հակաճառել,ծեծվել ու ծեծել ն նման այլ բաներ:Արդյո՛քհայրենիքին օրենքների նկատմամբդա թույլատրելիէ քեզ. այնպեսոր, եթե արդար համարելովփ̀որձենքկործանելքեզ, դու կարեցածիդչափ կփորձեսկործանելմեզ օրենքներիսն հայրենիքը,ն կասես, որ արդար ես վարվում,դու մի մարդ, որ իրականումհոգ է տանում առաքինության մասին:Թե՞ այնքանիմաստունես, որ չես նկատում,որ հայրենիքըմորից,հորից ն բոլոր նախնիներից ավելի թանկ,նշանակալիու սրբազանէ ն ավելի մեծ հարգանք է վայելումաստվածներիմոտ ն այն մարդկանց, Ե որոնք խելք ունեն: Հայրենիքինկատմամբպետք է ակնածել ն ավելի շատ ենթարկվելու հաճոյանալ,եթե բարկանումէ, քան հորը, ն պետք է նրան կամ հակառակըհամոզել,կամ էլ կատարելայն, ինչ պատվիրումէ, ն եթե ինչ-որ բան է սահմանում, լռությամբկրել դա, լինի ծեծ թե կալանք, իսկ եթե պետությունըպատերազմվարի վիրավորվելկամ մեռնել. այդ ամենը հարկ է կատարել,քանզի դա արդար է: Եվ չի կարելի չենթարկվել,խուսափելկամ լքել տեղը շարքում, ն թե՛'այլժամանակ,թե՛ դատարանում այլ թե պատերազմի ուր պետք է անել այն, ինչ թելադրումէ պետություննու հայրենիքը,կամ էլ բացատրել երան,թե որն է արդարը: Իսկ մոր կամ հոր ն մանավանդհայրենիքի նկատմամբ բռնություն գործադրելըսրբապղծությունէ»: սրան, Կրիտոն: Ճիշտ են ասում Ինչ պատասխանենք օրենքները,թե՞ ոչ: Կրիտոն. Կարծում եմ, ճիշտ են: Սոկրատես. «Ուրեմն, Սոկրատես,մտածիր,- գուցե շարունակենօրենքները,- ճշմարիտչե՞նք ասում արդյոք, որ արդար չես վարվում այժմ այդպիսիգործ նախաձեռնելով մեզ հետ: Չէ՞ որ մենք ենք ծնել քեզ, սնել, դաստիարակել,

Պլատոն Վ

Ե

տվել ամեն տեսակ բարիք քեզ ն մյուս քաղաքացիներին: Սակայն մենք հայտարարում ենք, որ աթենացիներից յուրաքանչյուր ցանկացողի հնարավորություն է տրվում քաղաքի իրավիճակինն մեզ օրենքներիս,ծանոթանալուց հետո, եթե նրան դուր չենք գալիս, վերցնել ունեցվածքն ու հեռանալ ուր կամենա: Մեզնից օրենքներից ոչ մեկը չի խոչընդոտում ն չի արգելում ձեզնից ոչ ոքի ցանկության դեպքումհեռանալգաղութ, եթե չի հավանումմեզ ն. պետությունը,անգամեթե օտար երկիր հեռանա՝ տանելով իր ունեցվածքը: Իսկ ձեզնիցնրան, ով մնում է, տեսնելով,թե ինչպես ենք մենք վարում դատը ն պետությանմյուս գործերը, արդեն ասում ենք, որ փաստացիհամաձայնելէ կատարել այն, ինչ պատվիրումենք, իսկ եթե չի հնազանդվում, ասում ենք, որ նա երիցս անարդարէ վարվում,չհնազանդԱ որ հնավելով մեզ իր ծնողներին,իր դաստիարակներին, զանդվել համաձայնելուցհետո ընդվզում է ն չի ստարհամոզում մեզ, երբ մենք որնէ բան լավ չենք անում, մինչդեռ մենք առաջարկում ենք, այլ ոչ կոպտորենհրամայումկատարել մեր պատվիրածը,ն թույլ ենք տալիսընտրելերկուսից մեկը կամ համոզելմեզ, կամ կատարել,բայց նա չի անում դրանցիցն ոչ մեկը: ասում ենք մենք, կենթարկվես Այդպիսիմեղադրանքների, նան դու, ով Սոկրատես,եթե անես մտքինդ,ընդ որում կլինես ոչ թե քիչ մեղադրվողաթենացիների թվում, այլ առավելագույն:» Իսկ եթե ես ասեի. «Բայց ինչու»,- նրանք արդարացիորեն կպատասխանեին, որ բոլոր աթենացիներից ամենաշատը ես էի համաձայնումիրենց այդ հարցում:Քանզի կասեին. «Սոկրատես,մենք զորեղ ապացույց ունենք, որ քեզ դուր ենք եկել՝ մենք Ա պետությունը:Քանզի մյուս բոլոր աթենացիներիցավելի ամուր չէիր հաստատվիքաղաքում,եթե առանձնահատուկ կերպով չհավանեիրայն: Դու երբեք չես հեռացելքաղաքիցորնէ տեսչությանկամ այլ նպատակնե52

Կոիտոն

րով, միայն մեկ անգամ արշավանքի:,Ա երբեք չես ձճանապարհորդել, ինչպես ուրիշ մարդիկ, ն ցանկություն չես ունեցել տեսնել այլ քաղաքներկամ այլ օրենքներ, ն մենք 6 բավարարելենք քեզ: Այդքան ուժեղ ես սիրել մեզ ն համաձայնելես ղեկավարվելմեր կողմից. բացի այդ, որդիներ ես ունեցել այս պետությանմեջ, քանզի այն դուր է եկել քեզ: Նույնիսկ դատավարությանընթացքում,եթե ցանկանայիր, քեզ աքսոր կնշանակվեր, ն այն, ինչ այժմ անում ես առանցքաղաքի համաձայնության, այնժամ կանեիր համաձայնությամբ:Բայց դու սեթնեթում էիր, իբր չես վշտանում մահից,երբ ասում էիր, թե մահը նախընտրումես աքսորից: Իսկ հիմա չես ամաչում այդ խոսքերից,ոչ էլ հարգում ես մեզ օրենքներս,փորձելովոչնչացնել,ն գործում ես ինչպես 4 ամենավատ ստրուկը փորձելով փախչել հակառակ այն ն համաձայնություններին, պարտավորություններին որոնցով պարտավորես ղեկավարվելմեր կողմից: Նախ, պատասխանիրմեզ, ձշմարի՛տենք ասում, որ դու համաձայնելես մեր կողմից ղեկավարվելգործով, ն ոչ խոսքով»:Ի՛նչ պատասխանենքսրան, ով Կրիտոն: Ուրիշ ի՞նչ է մնում, եթե ոչ համաձայնել: Կրիտոն. Իհարկե, Սոկրատես: Սոկրատես. «Ուրեմն ի՛նչ,- կասեն,- խախտումես 6 ու մեր առաջ ունեցածդպարտավորություններն համաձայնությունները, որ կնքել ես ոչ պարտադրաբար կամ խաբվելով, ոչ էլ ստիպվածլինելով որոշում կայացնելուկարձ ժամանակահատվածում,այլ ունենալովյոթանասունտարի Ժամանակ, որի ընթացքում,եթե դուր չէինք եկել քեզ կամ համաձայնությունները քեզ արդար չէին թվացել, կարող էիր հեռանալ: Բայց դու չգերադասեցիր ոչ Լակեդեմոնը, ոչ Կրետեն, 53 որոնք, ինչպես հաճախ ասում ես, բարեկարգ ենճ, ոչ էլ հելլենականկամ բարբարոսականքաղաքներիցմեկ ուրիշը, ն մեր քաղաքը լքում էիր ավելի հազվադեպ,քան կաղերը, կույրերը Ա մյուս տկարները:Ակնհայտէ, որ մենք՝ պետու53

Պլատոն

թյունն ու օրենքներս,քեզ ավելիէինք դուր գալիս,քան մյուս աթենացիներին:Իսկապես,ում է դուր գալիս պետությունն առանց օրենքների: Իսկ այժմ չես կատարումմեր համաձայնությունները:Լսիր մեզ, ով Սոկրատես,ն զավեշտիմի՛ վերածվիրփախչելովքաղաքից: Իսկապես, մտածիր,ի՛նչ բարիք կքաղեիր ինքդ քեզ ն Ե համար, եթե խախտեիրմեր համաձայնուհարազատներիդ թյունները ն գործեիր այդ սխալը: Որ քո հարազատները կենթարկվենաքսորվելուն քաղաքը լքելու կամ ունեցվածքը կորցնելուվտանգինառնվազնակներնէ: Ու եթե ինքդ գնաս մոտակաքաղաքներիցմեկը Թեբե կամ Մեգարա՞՛.-իսկ երկուսն էլ լավ օրենքներ ունեն,- ապա մուտք կգործես իբրն թշնամի նրանց հասարակարգին,ու բոլոր նրանք, ովքեր գնահատումեն իրենց քաղաքը, կնայենքեզ որպես օրենքներ տապալողի, ն դու կբազմապատկեսդատավորներիդ 6. համբավը,իբրն թե ձիշտ են վճռել դատը: Քանզի օրենքներ տապալողը իրավամբկարող է համարվելնան երիտասարդ ն անմիտ մարդկանցկործանող: Բայց ինչու խուսափել բարեկարգ պետություններիցու պատվարժանմարդկանցից: Եվ այդպեսվարվելովարժե՛քեզ ապրել: Թե՞ կմոտենասայդպիսի մարդկանց ն չես ամաչի զրուցել նրանց հետ, ով Սոկրատես: Բայց ինչի մասին: Միթե, ինչպես ն այստեղ, կզրուցես այն մասին, որ առաԺ քինությունն ու արդարությունը,սովորույթներնու օրենքները ամենաթանկնեն մարդկանցհամար: Չե՛ս կարծում,թե դա ամոթալիկլիներ Սոկրատեսիհամար: Արժե մտածել: Սակայն ենթադրենք՝հեռացար այս կողմերից ու եկար մոտ: Իսկ այնտեղմեծաԹեսսալիաԿրիտոնիբարեկամների ն գուցե է ու անբարոյականություն"2, գույն անկատարություն այնտեղ սիրով լսեն, թե որքան զավեշտականէր բանտից փախչելըփաթաթվելովայծի մորթու մեջ կամ մեկ այլ բանի, որ հարմար են համարում փախչողները,երբ փոխում են արտաքինը:3: Եվ մի՛թե ոչ ոք չի ասի. դու, ով ծեր մարդ,

«գրիտոն

որին կարձ Ժամանակ է մնացել ապրելու, հանդգնում ես այդպես ամոթալիորեն կառչել կյանքից խախտելովմեծ օրենքները:Գուցե ն չասեն, եթե չդիպչես ոչ ոքի: Հակառակ դեպքում,Սոկրատես,շատ բաներկլսես, որոնցարժանիչես: Եվ կապրես՝ե̀նթարկվելովու ստրկանալովբազում մարդկանց: Եվ քեզ ոչինչ չի մնա սնվելուց բացի, ինչպես եթե Թեսսալիաեկած լինեիրձաշի: Իսկ ի՛նչ կլինի արդարության ն այլ առաքինությունների մասին մեր զրույցներիհետ: որպեսզի Ցանկանում ես ապրել հանուն երեխաների՞, սնես ն դաստիարակես ՏանելովԹեսսալիա, նրանց:Ինչպե՞ս: ն դրա համարնրանց կդարձնես կսնես ու կդաստիարակես, օտարականնե՞՛ր, որպեսզի դա՞ էլ ձաշակեն: Թե՞ կենդանի մնալուդդեպքում, բայց առանցքեզ, ավելի լավ կդաստիարակվեն,քանզի հարազատներըհոգ կտանեննրանց մասին: Այդ ինչպե՞սէ, որ Թեսսալիամեկնելուդդեպքումհոգ կտանեն, իսկ Հադես հեռանալուդեպքում`ոչ: Պետք է կարծել, որ Հադեսի դեպքումէլ հոգ կտանեն,եթե, իհարկե,մի բանի պետք են քո հարազատկոչվածները: Բայց, ով Սոկրատես,հավատամեզ քո դաստիարակներին. ոչ որդիներին,ոչ կյանքը ն ոչ էլ որնէ այլ բան ավելի կարնոր մի համարիրարդարությունից, որպեսզիգալով Հադես՝ օգտագործեսդա այնտեղիշխողներից՛"" պաշտպանվելու համար: Իսկ եթե (մտադրությունդ)իրագործելովժամանես Թեսսալիա, չես լինի ոչ ավելի արդար, ոչ էլ ավելի մաքրակենցաղ,ն նույնը քո մերձավորները:Ավելի լավ չի լինի նան այն ժամանակ, երբ հասնես Հադես: Այժմ, եթե հեռանաս վիրավորված,վիրավորվածկլինես ոչ թե մեզնիցօրենքներից, այլ մարդկանցից:Եթե դուրս գաս բանտից,ամոթալիորեն անարդարությամբ պատասխանելով անարդարությանը ն չարիքով չարիքին, խախտելովմեզ հետ ունեցած համաչարիք գործելով ձայնություններնու պարտավորությունները, նրանց, որոնց ամենաքիչն արժեր գործել ինքդ քեզ, բարեկամներիդ,հայրենիքիդն մեզ, մենք կբարկանանքքեզ վրա

Պլատոն

այնտեղՀադեսում,մեր եղբայրօրենքները բարեհաճչեն ընդունիքեզ իմանալով,որ կարեցածիդչափ փորձել ես կործանելմեզ: Մի համաձայնիրԿրիտոնինն մի՛ արա այն, ինչ ասում է, ավելի լավէ՝ հավատամեզ:» Սիրելի բարեկամԿրիտոն, լավ իմացիր, ինձ թվում է, որ այդ եմ լսում, ձիշտ ինչպես կորիբանտներիե՛տ թվում է, թե սրինգ են լսում: Եվ այդ խոսքերիարձագանքնայնպես է հնչում իմ ներսում, որ ուրիշ ոչինչ չեմ կարողանումլսել: Իմացիր, որ սա է իմ կարծիքը: Եթե սրա դեմ խոսես, զուր ես խոսելու: Այդուռանդերձ, եթե հույս ունես ավելին ասելու, խոսիր: Կրիտոն. Սակայն,ով Սոկրատես,ասելու ոչինչ չունեմ: Սոկրատես. Թող այդպես լինի, ով Կրիտոն, անենք կյանքիդօրոք

ն

այն, ինչ թելադրում է աստված:

այոայյ այե) այայայ թյ|.)

ՖԵԴՈՆ

այյթ)

ԷՔԵԿՐԱՏԵՍ,

ՍՈԿՐԱՏԵՍ,

ՖԵԴՈՆ,

ԱՊՈԼԼՈԴՈՐՈՍ,

ԿԵԲԵՍ, ՍԻՄՄԻԱՍ, ԿՐԻՏՈՆ,

Տասնմեկի սպասավորը

Ով Ֆեդոն, անձամբ ես եղել Սոկրատեսի կողքին այն օրը, երբ նա թույն խմեց"բանտում,թե՞ Էքեկրատես.

մեկ ուրիշից ես լսել այդ մասին: Ֆեդոն. Անձամբ, Էքեկրատես: Էքեկրատես. Ինչի՞ մասին էր խոսում նա մահից առաջ, ինչպե՛սմահացավ:Ես սիրով կլսեի, քանի որ փլիուսցիներից՛ոչ ոք վերջերս չի այցելել Աթենք, ն երկար ժամանակէ, ինչ ոչ մի օտարականոտք չի դրել մեզ մոտ, որպեսզի հավաստիորնէ բան հաղորդի կատարվածիմասին, բացի նրանից, որ Սոկրատեսըթույն է խմել ն վախձանվել: Պատմելուուրիշ ոչինչ չունեն: Ֆեդոն. Ուրեմն դատի մասի՞նէլ ոչինչ չգիտեք, թե ինչպես անցավ: Էքեկրատես. Ոչ, այդ մասին մեկը պատմեցմեզ, ն մենք զարմանումէինք, որ դատը վաղուց է եղել, իսկ նա մահացավ շատ ավելի ուշ: Ինչպե՛ս դա տեղի ունեցավ, Ֆեդոն: Ֆեդոն. էր, Էքեկրատես:Այնպես Պատահականություն եղավ, որ դատավարությաննախօրյակին պսակ դրեցին այն նավի խելին, որ աթենացիքուղարկում են Դելոս՞: Էքեկրատես. Ի՛նչ նավ է դա: ԵՖեդոն. Նավ, որով, ինչպես պատմումեն աթենացիները, Թեսնսը5մի ժամանակԿրետե էր տարել յոթ զույգերին. 6`

Պլատոն

փրկեց նրանց ն ինքն էլ փրկվեց:Ինչպես պատմումեն, աթենացիներըերդվել էին Ապոլլոնին,որ փրկվելուդեպքում ամեն տարի դեսպաններ կուղարկեն Դելոս: Այդ ժամանակվանից մինչն օրս ամեն տարի, համաձայն երդման, դեսպանություն են ուղարկում աստծո մոտ: Ուղարկելուց հետո, մինչն Դելոս ժամանելնու ետ դառնալը,օրենք ունեն՝ անարատպահել քաղաքը ն հանրայինմահապատիժչիրագործել: Իսկ նավարկությունը,եթե հակառակ քամիներ են փչում, երբեմն երկար է տնում: Առաքելությունըսկսվում է, երբ Ապոլլոնիքուրմը պսակ է դնում նավախելին: Իսկ դա, ինչպես ասացի, դատավարության նախօրեին էր: Ահա ինչու դատավճռիցմինչն մահը Սոկրատեսըայսքան երկար մնաց բանտում: Էքեկրատես. Իսկ ինչպիսի՞նէր հենց վախճանը, Ֆեդոն: Ի՞նչ խոսեց ու արեց, ն մտերիմներիցովքե՛ր էին թույլ չտվեցին նրանց նրա կողքին: Թե՞ իշխանությունները ներկա գտեվել, ն նա մահացավառանց ընկերների: ԵՖեդոն. Ոչ, ոմանք ներկա էին, նույնիսկ շատերը: Էքեկրատես. Պատմիր մեզ բոլորը, որքան կարելի է ճշմարիտ, եթե, իհարկե, զբաղվածչես: Ֆեդոն. Ոչ, զբաղված չեմ ու կփորձեմ ներկայացնել ձեզ ամենը: Քանզի Սոկրատեսինհիշելը, սեփականխոսքով կամ ուրիշներին լսելով, միշտ էլ ամենահաճելիբանն է: Էքեկրատես. Ունկնդիրներիդհամար էլ, Ֆեդոն, այդպես է: Սակայն փորձիր հնարավորինսճշգրիտ պատմել ամեն բան: Ֆեդոն. |Այդ օրը), նրա կողքին, ես զարմանալիզգացում ունեի: Քանզի ներկա էի մարդու վախճանին, բայց խղճահարությունչունեի: Նա ինձ երջանիկ էր թվում, Էքեկրատես,ն վարքով, Ա խոսքով:Այնքան աներկյուղն առաքինաբարկնքեց իր մահկանացուն,որ ինձ թվաց, թե նա Հադես է հեռանում ոչ առանց աստվածայիննախախնամության ն հասնելով այնտեղկզգա իրեն ավելի լավ, քան նա

ՀՖեդոն

ուրիշ մեկը: Ահա ինչու չէի զգում այն խղձահարությունը, որ կարծեսպիտի համակերինձ: Եվ ոչ էլ փիլիսոփայությունը,իսկ մենք սովորականի պես այդպիսի զրույցներ էինք վարում,--հաճույքպատճառեց ինձ: Շատ տարօրինակ զգացում ունեի խնդությանու վշտի մի խառնուրդ,երբ մտածում էի, թե նա ուր որ է կհեռանամեզնից:Բոլոր ներկաներըգրեթե նույն վիճակումէին, մերթ ծիծաղումէին, մերթ արտասվում, Ե ն հատկապեսմեզնից մեկը Ապոլլոդորոսը: Դու գիտես այդ մարդունն նրա բնավորությունը: Էքեկրատես. Ինչպես չիմանամ: Նա համակ վիշտ էր, նույնը նան ես ն մնաՖեդոն. ցածները: Էքեկրատես. Ովքե՛ր էին այնտեղ, Ֆեդոն: Ֆեդոն. այդ Ապոլլոդորոսը,ԿրիտոբուլոՏեղացիներից՝ սը հոր հետ, այնուհետն Հերմոգենեսը, Էպիգենեսը, Էսքինեսը Կ Անտիսթենեսը: Կային նան պեանիացի ն համաքաղաքացիներից Կտեսիպպոսը,ՄենեքսենոսըըՑ էլի օ մի քանիսը. Պլատոնը,կարծեմ, վատառողջէր: Էքեկրատես. Իսկ օտարերկրացիներից կայի՞ն: ԵՖեդոն. Այո, թեբեացիՍիմմիասը,Կեբեսը,Ֆեդոնիդեսը, իսկ ՄեգարայիցԷ̀վկլիդեսըն Տերփսիոնը՛: Էքեկրատես. Իսկ Արիստիպպոսնու Կլեոմբրոտոսը՝ ներկա՞էին: Ֆեդոն. Ոչ: Ասում են՝ նրանք Էգինայումէիե: Էքեկրատես. Ուրիշ ով կար: Ֆեդոն. Կարծում եմ, այսքանն էին: Էքեկրատես. Եվ ի՛նչ, ինչի՞ մասին էիք զրուցում: ԵՖեդոն. Ես կփորձեմքեզ ամեն բան պատմելսկզբից: 4 Մենք մինչ այդ էլ ամեն օր այցելում էինք Սոկրատեսին՝ ես ն ուրիշները,հավաքվելովառավոտկանուխդատարանի մոտ, ուր տեղի էր ունեցելդատը: Դատարանըմոտ էր բանտին: Ամեն անգամ սպասում էինք մինչն բացեն բանտը ն ժամանակըզրույցով կարճում:Արագչէին բացում,իսկ երբ 6՛

Պլատոն

բացումէին, ներս էինք մտնում Սոկրատեսիմոտ ն հաճախ նրա հետ անցկացնումամբողջ օրը: Հիշյալ օրը մենք նույնպես շատ վաղ հանդիպեցինք,քանզի նախօրեինբանտից հեռանալիսիմացանք,որ նավը ժամանել է Դելոսից: Պայմանավորվեցինքհնարավորինսշուտ գալ սովորականվայրը: Եկանք, ն մեզ մոտեցավդռնապանը,որ սովորաբար բացումէր դարպասը: Նա ասաց, որ սպասենքն չմտնենք, մինչն չկանչի: Որովհետն,- ասաց,- տասնմեկը՝արձակումեն Սոկանում այսօր կայանալիք րատեսին ն կարգադրություններ մահապատժիվերաբերյալ: Քիչ անց վերադարձավն ասաց, որ ներս անցնենք: Մենք ներս մտանք ու տեսանք Սոկրատեսին՝ հենց նոր դու գիտես նրան,ազատ արձակված,ն Քսանտիպպեինե,մանկանհետ կողքին նստած": Երբ Քսանտիպպենտեսավ մեզ, սկսեց աղաղակելկանանց սովորությանհամաձայնն բղավել. Սոկրատես,վերջին անգամ են զրուցումքեզ հետ ընկերներդ, ն դու երանց հետ: Սոկրատեսընայելով Կրիտոնին՝ասաց. Կրիտոն, թող որնէ մեկը նրան տուն տանի: Կրիտոնի մարդիկ տարան Քսանտիպպեին, իսկ նա աղաղակումէր ն կուրծք ծեծում: Սոկրատեսընստեց մահճակալին,ծալեց ոտքը, տրորեց ձեռքով ն, շարունակելովտրորել, ասաց. Ով այրեր,- ասաց նա,- որքան տարօրինակէ թվում այն, ինչ մարդիկանվանումեն հաճույք:Եվ ինչ զարմանալի ձնով է սա հարաբերվումնրան, ինչը համարվումէ իր հակադիրը՝ցավը: Միննույնմարդումեջ դրանքչեն ցանկանա գտնվել միաժամանակ,բայց եթե որնէ մեկը հետամուտ է դրանցից մեկին ն ստանում է, գրեթե անհրաժեշտաբար ստանում է նան մյուսը, ինչպես եթե այդ երկուսը միանային մեկ գագաթի վրա: Եվ ես կարծումեմ, եթե Եզով-

-

-

-

Շ

Ֆեդոն

պոսը'' խորհեր այս մասին, առակ կհորիներ, թե ինչպես աստված,ցանկանալովհաշտեցնելնրանց, այդ բանը չհաջողելուց հետո միացրեցնրանց գլուխները:Ահա ինչու, երբ մեկը պատահումէ մարդուն,վրա է հասնում նան մյուսը: Այդպես էլ իմ դեպքում, նախ ոտքս ցավում էր շղթայից, իսկ այժմ դրան հաջորդելէ հաճույքը: Այդժամ Կեբեսն ընդհատեցնրան. Զնսը վկա, Սոկրատես, լավ արեցիր, որ հիշեցրիր ինձ, քանզի բանաստեղծությունների մասին, որոնք հորինել ն Ապոլլոնի ես,- Եզովպոսիառակներիփոխադրությունները ձոնը,- արդեն ուրիշներնէլ են հարցրելինձ, իսկ Էվենոսը'2 զարմանումէր, թե ինչու ես որոշել հորինել դրանք այստեղ, չէ որ նախկինումչես արել դա: Այնպես որ, եթե քեզ համար կարնոր է, թե ինչ կպատասխանեմ Էվենոսին, երբ կրկին հարցնի,- իսկ ես լավ գիտեմ, որ կհարցնի,- ասա, ինչ փոխանցեմ: Ասա նրան ճշմարտությունը, Կեբես,- պատասխանեց,ասա, որ դա անելով՝չեմ ցանկացելցույց տալ, թե նրա -

-

բանաստեղծությունները անհաջող են: Ես գիտեմ, որ դա հեշտ չէր լինի: Ընդամենը փորձել եմ պարզել, թե ինչ են իմ որոշ երազները,երբ պատվիրումէին ինձ մաքրվելմուսաներիարվեստով:Իսկ երազներսայսպիսինէին: Կյանքիս ընթացքումինձ հաձախ այցելել է նույն երազը, տարբեր տեսքով, բայց ասելով նույնը. «Ով Սոկրատես,ստեղծագործիր Ա աշխատիր»:Եվ ես նախկինումհամարել եմ, թե ինձ թելադրվումն խորհուրդէ տրվում անել այն, ինչ արել եմ, ն ինչպես վազորդներինեն սիրտ տալիս, այնպես էլ երազն է ինձ սիրտ տալիսանել այն, ինչ արել եմ՝ զբաղվե արվեստով քանզի ամենամեծ արվեստը փիլիսոփայություննէ, իսկ ես դրանովեմ զբաղվել:Բայց այժմ, երբ դատն ավարտվեցն աստծո տոնախմբությունը հետաձգեգ վախճանս,որոշեցի, որ գուցե երազն ինձ պատվիրումէր զբաղվելսովորականարվեստով,ն պետքչէ չհնազանդվել

Պլատոն

նրան, այլ` կատարել,քանզի ճիշտ չէր լինի հեռանալ,քանի դեռ չեմ մաքրվել բանաստեղծելով:Այդպես, նախ գրեցի այն աստծո պատվիե՛5,որի տոնն էր: Այնուհետնհասկացա, որ պոետը,եթե ուզում է պոետ լինել, պետք է ստեղծի իսկ քանի որ ես առասպելներ,բայց ոչ դատողություններ, շարադրելձեռառասպելաբան չեմ, սկսեցիբանաստեղծորեն քիս տակեղած իեձ հայտնիԵզովպոսիառակները"": ԱյսքանըփոխանցիրԷվենոսին,Կեբես, ինչպես նան իմ ողջույնը, Ա եթե նա խելամիտէ, թող հնարավորինսարագ հետնի իմ օրինակին:Իսկ ես այսօր կհեռանամ,որովիետն այդպես են պատվիրելաթենացիները: Սիմմիասնասաց. Այդ ի՛նչ, ես հաղորդումԷվենոսին,ով Սոկրատես:Ես բազմիցսհանդիպելեմ այդ մարդուն,նե որքան ճանաչում եմ նրան, հազիվ թե կամովինհամաձայնի: Ինչու՞,մի՛թե Էվենոսը փիլիսոփաչէ: Կարծում եմ, այոչ- պատասխանեց Սիմմիասը: Այդ դեպքումկհամաձայնիթե Էվենոսը ն թե ցանկացած մեկը, ով արժանիկերպով է վերաբերվումփիլիսոփայությանը: Թեն ինքն իրեն չի բռնանա,քանի որ դա արգելված է համարվում: Այդ ասելով Սոկրատեսը ոտքերը հատակին դրեց ն հետագա զրույցի ընթացքում այդպես նստեց: Կեբեսը հարցրեց նրան. Այդ ինչպե՞սէ, ով Սոկրատես,որ ինքն իրեն բռնանալն արգելված է, իսկ փիլիսոփան ցանկանում է գնալ մահացողիետնից: Ի՛նչ է, Կեբես, միթե դու Ա Սիմմիասըչեք լսել այդ մասին Փիլոլաոսից:5 նրա հետ եղած ժամանակ: Ոչ մի հստակ բան, Սոկրատես: Ես ինքս խոսում եմ այդ մասին լսածիս հիման վրա, բայց սիրով կպատմեմ:Գուցե նրա համար, ով պատրաստվում է տեղափոխվելայնտեղ,շատ էլ տեղին է առասպել-

-

-

-

-

-

-

-

ՖՓեդոն

ներ հիշել այդ աշխարհիմասին ն նկատի առնել, թե ինչ ենք մտածում այդ տեղափոխությանմասին: Քանզի էլ ինչով զբաղվենքմիեչն մայրամուտ: Բայց ինչու են ասում, թե ինքնասպանություննանթույլատրելիէ, Սոկրատես:Ես էլ եմ լսել Փիլոլաոսից,երբ մեզ մոտ էր, ն ուրիշներից,որ չի կարելի անել դա: Բայց հստակ ոչինչ երբնէ չեմ լսել նրանցից: Գոտեպնդվիր,-ասաց Սոկրատեսը,- շուտով կլսես: Բայց գուցե քեզ զարմանալիթվա, որ միայն սա է մյուս Կան մարբոլոր բաներիմեջ պարզ ն չունի բացառություն: դիկ, որոնց համար ավելի լավ է մեռնել, քան ապրել: Եվ քեզ գուցե տարօրինակթվա, որ այդ մարդկանցկողմից ամբարշտությունկլինի իրենց իսկ բարիք գործելը ն որ նրանք պետք է սպասեն ուրիշի բարեգործությանը: Կեբեսը ժպտալով պատասխանեց. Զնսը վկա, ճիշտ է: Նա ասաց դա իր բարբառով: Սա կարող է անմիտ թվալ,- շարունակեցՍոկրատեսը,- բայց գուցե ն զուրկ չէ որոշ իմաստից:Գաղտնիուսմունքն'6 այս մասին ասում է, որ մենք՝ մարդիկ, գտնվում ենք մի բանտում,որից պետք չէ ինքնուրույնաբարազատվել կամ փախչել: Ինձ թվում է, սա մեծ ուսմունք է ն ըմբռնման համար ոչ դյուրին: Բացի այդ, Կեբես, իմ կարծիքով ձիշտ են ասում, թե աստվածներնեն հոգ տանում մեր մասին ն մենք մարդիկ, աստվածների տրամադրության տակ ենք: Թե՞ այդպես չես կարծում: Իհարկե այդպես,- պատասխանեցԿեբեսը: Ուրեմն,եթե քեզ պատկանողներից որնէ մեկը սպաներ իրեն առանցտեղեկանալուքեզնից ուզում ես արդյոք նրա մահը, միթե չէիր բարկանա նրա վրա ն չէիր պատժի, եթե կարողանայիր: Անշուշտ: Այդ դեպքումգուցե անմիտչէ, որ մարդ չսպանիինքն -

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

իրեն մինչն որ աստվածինքը չառաքի դրա անհրաժեշտությունը, ինչպես այժմ մեր դեպքում: Կարծես թե այդպեսէ,- ասաց Կեբեսը,- թեն այն, ինչ հեշտությամբկցանկահիմա ասացիր,իբր փիլիսոփաները նային մահանալ,անմտությունէ, Սոկրատես,եթե մենք հենց նոր ճիշտ դատեցինք,որ աստվածէ մեր մասին հոգացողը ն մենք նրա ունեցվածքնենք: Քանզի անմտությունէ, որ հոամենախոհեմները, զրկվելով լավագույնվերակացուների գածությունից,չվրդովվեն: Չէ՞ որ նրանք չեն կարծում,թե ազատվելով՝ավելի լավ կհոգան իրենց մասին: Անմիտ մարդնիսկույն այդպեսկմտածեր,թե հարկավորէ փախչել տիրոջից, ն հաշվի չէր առնի, որ լավ տիրոջից փախչել պետքչէ, այլ հարկ է մնալ նրա մոտ հնարավորինսերկար ժամանակ:Նա, ով խելք ունի, միշտ էլ կցանկանամնալ ավելի լավի մոտ: Իսկ դա հակառակէ մինչ այժմ ասածիդ, քանի որ խելամիտներըմահանալիսպետք է դժգոհ լինեն, ուրախ: իսկ անմիտները Սոկրատեսըլսելով սա, կարծումեմ, ուրախացավԿեբեսի քննասիրությանըն նայեց մեզ: է փնտԿեբեսը,- ասաց նա,- միշտ առարկություններ րում Ա իսկույն չի համաձայնումասվածին: Իսկ Սիմմիասնասաց. Բայց, ով Սոկրատես,ինձ թվում է, Կեբեսը ձիշտ է ասում: Ինչու պիտի հիրավի իմաստունմարդիկ փախչեն իրենց տերերիցն հեշտությամբբաժանվեննրանցից:Ինձ թվում է, որ Կեբեսը քեզ նկատի ունի, որովհետեայսքան հեշտ ես տանում բաժանումըմեզնից ն բարի տիրակալներից, որոնք, ինչպես ինքդ ես ասում, աստվածներնեն: Արդարացիեք,- ասաց Սոկրատեսը,- կարծում եմ, նկատի ունեք, որ պետք է պաշտպանվեմայս մեղադրանքից, ճիշտ ինչպես դատարանում: Սիմմիասը: Ճիշտ այդպես,- պատասխանեց Լավ, այդ դեպքումձեր առջն կփորձեմավելի համո-

-

-

-

-

-

Ֆեդոն

զիչ ձնով պաշտպանվել,քան դատավորների:Սիմմիաս ն Կեբես, եթե ես չմտածեի, որ հեռանում եմ իմաստուն ն բարի աստվածներիմոտ, ինչպես նան մահացած մարդկանց մոտ, որոնք ավելի լավն են, քան այստեղիները,ապա սխալ կլինեի՝չընդվզելովմահվան դեմ: Արդ, լավ իմացեք, որ ես հույս ունեմ գնալ առաքինի մարդկանցմոտ: Սա վստահորենչեմ պնդում: Բայց որ գնում եմ աստվածների՝ ամենաառաքինի տիրակալներիմոտ, ի տարբերությունայս տեսակ այլ հարցերի՝պնդում եմ վստահորեն:Ուստի ընդվզելու պատճառչունեմ, այլ հուսով եմ, որ մահացածներին ինչ-որ բան է սպասում, Ա ինչպես հներն են ասում` դա շատ ավելի լավ է առաքինիների,քան հոռիների համար: Եվ ի՛նչ, Սոկրատես,այդ բանը մտքումդպահելո՞վես հեռանալու,թե՞ մեզ էլ կհաղորդես: Չէ՞ որ այդ բարիքը, կարծում եմ, ընդհանուրէ նան մեզ համար, իսկ քեզ համար, եթե մեզ համոզես քո խոսքերով, այն նան ապաշտպանականկլինի: Կփորձեմ,- ասաց Սոկրատեսը,-բայց նախ պարզենք, թե ի՛նչ է մտածում Կրիտոնը: Ինձ թվում է, նա վաղուց արդեն ինչ-որ բան է ուզում ասել: Սոսկ այն, Սոկրատես,-պատասխանեց Կրիտոնը,-որ թույն բերողը մի քանի անգամ խնդրեցհաղորդելքեզ, որ հնարավորիեսքիչ խոսես,քանզի ասում են՝ շատ խոսելուց մարդ տաքանումէ, իսկ դա չի նպաստումթույնի ազդեցությանը: Այդպես վարվողները ստիպված են լինում երբեմն երկու ն նույնիսկ երեք անգամ խմել թույնը: Եվ Սոկրատեսնասաց. Սոռացիրնրան: Թող միայն պատրաստիիր թույնը ն, եթե պետք է, տա երկու անգամ էլ, երեք էլ: Այդպես էլ գիտեի,- ասաց Կրիտոնը,- բայց նա արդեն վաղուց է կրկնում դա: ես ուզում եմ Թող նրան: Իսկ ձեզ՝ իմ դատավորներին, այժմ ասել, թե ինչու իմ կարծիքովմարդը, որն իրոք ողջ -

-

-

-

-

-

6/

Պլատոն

արի է կյանքը փիլիսոփայելէ, մահվանդատապարտվելով՝ ն հույս ունի վախճանիցհետո մեծ բարիքներգտնել այնտեղ: Թե ինչպեսէ դա հնարավոր,Սիմմիասն Կեբես,կփորձեմ բացատրել:Նրանք, ովքեր իսկապեսկապվածեն փիլիսոփայությանը,տարբերվումեն մյուսներից,քանի որ ուսումնասիրումեն ոչ այլ ինչ, քան մահացումնու վախձանը:Եթե դա այդպես է, անհեթեթ կլիներ ողջ կյանքումձգտելդրան, իսկ հասնելունպես տրտեջալ,այսինքնտրտնջալմի բանից, որ վաղուցի վեր ցանկացելն ուսումնասիրելես: Սիմմիասըժպտաց. Զնսը վկա, Սոկրատես,ծիծաղս թեն չի գալիս, բայց ծիծաղեցրիրինձ: Կարծումեմ, շատերը լսելով քեզ` կմտածեին, որ ձիշտ են վարվում հարձակվելովփիլիսոփաների վրա, ն մեր մերձավորներըկմիանային նրանց, քանզի կորոշեն, որ փիլիսոփաներն իսկապես ցանկանում են մեռնել ն արժանի են դրան: Եվ ձիշտ կորոշեն, Սիմմիաս, բայց չեն հասկանա՝ ինչու, քանզի նրանց հասկանալիչէ, թե ինչպեսեն ցանկանում մեռնել, ինչով են արժանի մահվան ն ինչպիսի մահԽոսենք միմյանց վան են արժանիձշմարիտփիլիսոփաները: հետ ն թողնենք այդպես ասողներին:Ընդունումենք արդյոք, որ մահն ինչ-որ բան է: Իհարկե,- պատասխանեցՍիմմիասը: Ոչ այլ բան, քան հոգու բաժանումըմարմնից,այդպես չէ՞: Իսկ մահացածլինելը հոգուց բաժանվածմարմնի ըստ ինքյան առանձին գոյություն է ն մարմնից բաժանված հոգու՝ ըստ ինքյան առանձինգոյություն: Թե՞ մահն ուրիշ ինչ-որ բան է: Սիմմիասը: Ոչ, այդ է,- պատասխանեց ինձ, եթե Ուրեմն տես, բարեկամս, կհամաձայնե՞ս համաձայնես,սրանից պետք է ելնենք մեր քննությանմեջ: Կարծումես, փիլիսոփամարդը շտապումէ ընկնել հաճույքներ կոչվածի ետնի՛ց,ինչպիսինեն կերակուրնու խմիչքը: -

-

-

-

-

-

Ֆեդոն

Բնավ, Սոկրատես,- ասաց Սիմմիասը: Իսկ սիրային վայելքների: Բոլորովին: Իսկ մարմնի խնամքին վերաբերողայլ բաների, քո կարծիքով,ձգտում է այդպիսի մարդը: Գեղեցիկթիկնոցի, սանդալներին մարմնի համար այլ գեղաշուքիրերի ձեռքէ, թե՞ արհամարհում, բերումը, քո կարծիքով,գնահատու՞մ իհարկե բացի նրանցից, որոնք շատ անհրաժեշտեն: Նա, ով ճշմարիտ փիլիսոփաէ,- ասաց,կարծում եմ, արհամարհումէ: Ուրեմն, ընդհանուրառմամբ,կարծումես, որ նա հոգ է տանում ոչ թե մարմնի, այլ նրանից հնարավորինսհեռանալու ն հոգուն մոտենալումասին: Այո: Ուրեմն, նման հարցերում փիլիսոփաննախ բացահայտվում է նրանով, որ հնարավորինսազատում է հոգին մարմեի հետ հաղորդակցվելուցի տարբերություն այլ մարդկանց: Թվում է` այդպես է: Եվ, Սիմմիաս, բազում մարդկանցկարծիքով՝նա, ով հաճույք չի ստանում նման բաներից, ոչ էլ հաղորդակից է դրանց, չարժե, որ ապրի, ն բոլորովին մտածած չլինելով մարմնական հաճույքների մասին՝ նա արդեն մոտ է մահվան: Միանգամայնճիշտ ես ասում: Իսկ այժմ մտածողությանունակություն ձեռք բերելու մասին: Խոչընդոտու՛մէ արդյոք դրան մարմինը, թե՞ ոչ, եթե հաղորդակից դարձնենքնրան իմաստության որոնմանը: Նկատի ունեմ հետնյալը:Արդյոք ձշմարիտինչ-որ բան կա մարդկանցտեսողությանն լսողությանմեջ: Չէ՞ որ պոետները միշտ ասում են, որ ոչինչ ստույգ չենք լսում ն չենք տեսնում: Բայց, եթե մարմնի այդ զգացումներըոչ ստույգ են, ոչ էլ հստակ, ապա դժվար թե մյուսներնեն այդպիսին, -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

քանզի սրանցից ավելի թույլ են": Թե քեզ այդպես չի թվում: Միանգամայնայդպես: Երբ է ուրեմն հոգին առնչվում ճշմարտությանը: Պարզ է, որ երբ մարմնի հետ է փորձում ինչ-որ բան հետազոտել,խաբվումէ նրանից: Ճշմարիտ ես ասում: Ուրեմն ոչ այլուր, քան մտորմանմեջ է նրա առաջ բացվումճշմարիտ ինչ-որ բան իրերի գոյությունից: Այո: Եվ հոգին այնժամ է լավ մտածում, երբ նրան չեն անհանգստացնումոչ լսողությունը, ոչ տեսողությունը, ոչ ցավը, ոչ էլ որնէ հաճույք, այլ երբ ինքն իրենով լքում է մարմինը Ա հնարավորինսթոթափելովհաղորդակցությունը դրա հետ, միտվում է դեպի գոյը: Այդպես է: ուրեմն այս հարցում էլ փիլիսոփայիհոգին արհամարհում է մարմինը ն փախչումնրանից`փորձելով մնալ ինքն իր հետ: Կարծես թե: Իսկ այժմ, Սիմմիաս,ասու՛մ ենք արդյոք, որ արդարն ինչ-որ բան է, թե՞ ոչ: Իհարկե ասում ենք, Զնսը վկա: Իսկ գեղեցիկն ու բարի՞ն: Ինչպես չէ: Դու երբնէ տեսե՞լես դրանցիցորնէ մեկը աչքերով: Երբեք: Իսկ հասե՞լես դրանց մարմնականայլ զգացումների միջոցով: Ես խոսում եմ բոլոր այդպիսի բաների մասին՝ մեծության, առողջության, ուժի ն այլն, մի խոսքով՝ դրանցից յուրաքանչյուրի էության մասին: Միթե մարմեի միջոցով ենք տեսնում դրանց մեջ ամենաճշմարիտը:Թե՛ այդ բանի իմացությանըմեզնից առավելագույնսկմոտենա -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ֆեդոն

նա, ով ամենից շատ

ամենից հիմնավոր կվարժեցնի իրեն մտածելյուրաքանչյուրիրի մասին, որը դիտարկումէ: Իհարկե: Ուրեմն ամենամաքուրձնով դա կանի նա, ով ավելի շատ մտովի կմոտենա յուրաքանչյուրիրին, մտածելիսչդիմելով ոչ տեսողությանը,ոչ այլ որնէ զգացման,ն ուղեկից չվերցնելովդրանցիցոչ մեկը խորհրդածության համար, այլ ըստ ինքյան զուտ միտքն օգտագործելով` կփորձի բռնել յուրաքանչյուր ինքնըստինքյանգոյը՝ հնարավորինս հրաժարվելովաչքերիցու ականջներիցԱ ըստ էության ամբողջ 66 մարմնից, քանզի այդ համագործակցության մեջ այն կաշկանդում է ն թույլ չի տալիս հոգուն տիրանալ ճշմարտությանն ու մտածողությանը:Մի՛թե, Սիմմիաս, այդպիսինչէ նա, ով հաջողությանէ հասնում գոյի ճանաչողությանմեջ: Ավելի քան ճշմարիտ ես ասում, Սոկրատես,պատասխանեցՍիմմիասը: ուրեմն պետք է, որ այս ամենի մասին իսկական փիլիսոփաներիմոտ ձնավորվի այնպիսի կարծիք, որ միմյանց կարողանանասել հետնյալը. «Կարծես մի կածանով գալիս ենք այն մտքին, որ քանի դեռ մարմինունենք ն մեր հոգին անբաժանելիէ այդ չարիքից, երբնէ բավականաչափ չենք տիրի մեր տենչանքի առարկային: Իսկ դա ճշմարտություննէ: Չէ՛' որ մարմինըբյուրավորդժվարություններէ պատճառումմեզ, քանի որ սննդի կարիք ունի, բացի այդ վրա են հասնում հիվանդությունները,որոնք խոչընդոտում են մեզ որսալ գոյը: Մարմինը լցնում է մեզ բազում այնպիսի ցանկություններով,երկյուղներով ն այլնայլ տեսիլներով ու ցնորքներով, որ իսկապես նրա պատճառովոչինչ հնարավոր չէ մտածել: Թե պատերազմների,թե խռովություններին թե կռիվներիմեղավորըմարմիննէ ն իր ցանկությունները: Չէ՛ որ հարստությանըտիրելու պատճառով են ծագում բոլոր պատերազմները, իսկ տիրանալհարստությանը ստիպումէ մարմինը,որին մենք ստրկորենծառայում ն

-

-

-

-

Պլատոն

կ

ենք: Ահա այս ամենի հետնանքովէ, որ փիլիսոփայությամբ այն չունենք: Իսկ վատթարագույնն զբաղվելուպատեհություն է, որ նույնիսկ եթե ազատ ժամանակենք ունենում դիմելու քննություններիմեջ նույնպես մարմիեն հետազոտությանը, է մեզ աղմուկով,շփոթեցնումէ ու կաշանհանգստացնում կանդում,այնպես որ չենք կարողանումտեսնել ձշմարտուէ, որ թյունը: Մինչդեռ մեզ համար իսկապեսապացուցված եթե ուզում ենք ինչ-որ բան իմանալ զուտ ձնով, պետք է հրաժարվենքերանից ն հենց հոգով հայենք իրենք իրերը: Այդժամ, իհարկե, կունենանք այն, ինչ տենչում ենք սիրահարվածի պես՝ բանականություն, բայց դա, ինչպես երնում է մեր դատողությունից,կլինի միայն, երբ մահանանք, իսկ կյանքի օրոք՝ ոչ: Քանզի եթե ոչ մի զուտ իմացություն մարմնովհանդերձհնարավորչէ, ուրեմն երկուսից մեկը`կամ ոչ մի իմացությունորնէ կերպ հասանելիչէ, կամ էլ հնարավորէ միայն մահից հետո: Չէ որ այդժամէ հոգին լինում ինքն ըստ ինքյան, առանգ մարմնի, ոչ ավելի վաղ: Իսկ կյանքի օրոք կարծես թե ավելի մոտ կլինենք իմացությանը, եթե հնարավորինսքիչ կառչենքմարմնիցն հաղորդակցվենքնրան բացառապեսանհրաժեշտդեպքերի,ն չվարակվենքնրա բնությամբ,այլ մաքրվենքնրանից, մինչն որ աստվածչազատի մեզ մարմնից:Եվ այդկերպմաքրված, ազատվածմարմնի անմտությունից,մենք, թվում է, կլինենք ուրիշ այդպիսիներիհետ ն ինքներս կիմանանք ամենայն մաքուրը, որն էլ հավանաբարհենց ճշմարիտնէ: Քանզի պատշաճչէ, որ անմաքուրըդիպչի մաքուրին»:Կարծումեմ, ասեն իրար Սիմմիաս, այսպես պետք է անհրաժեշտաբար ն մտածեն բոլոր ձշմարիտիմացասերները: Թե այդպեսչես կարծում: Միանգամայնայդպես, ով Սոկրատես: Ուրեմն, բարեկամս,- շարունակեցՍոկրատեսը,-եթե դա ճշմարիտ է, կարող եմ հույս ունենալ, որ ժամանելով այնտեղ, ուր ուղնորվում եմ, հենց այնտեղ, ն ոչ այլուր, -

-

/2

ՖՓեդոն

ամբողջությամբձեռք կբերենք այն, ինչի համար բազում գործեր ենք նախաձեռնելանցած կյանքում, ուստի այժմ ինձ' վիճակված ճանապարհորդությունը սկսում եմ բարի հույսով, ցանկացածմեկի նման, ով համարումէ, որ պատրաստել է իր միտքը մաքրվելով: Այդպես է,- ասաց Սիմմիասը: Արդյոք մաքրվելը, ինչպես ասել են հնում, հոգին հնարավորինչափ մարմնից անջատելըչէ ն սովորեցնելը, որ նա ժողովի իրեն մարմնի բոլոր տեղերից, ի մի գա ն թե ներկայում, թե ապագայումապրի միայնակ Ա ինքնուրույն ազատվելովմարմնից,ինչպես շղթաներից: Միանգամայնայդպես է,-- ասաց Սիմմիասը: Ուրեմն դա՞ է մահ համարվումհ̀ոգու ազատումնու բաժանումըմարմնից: Իհարկե: Իսկ ազատել հոգին, ինչպես ասում ենք, ամենիգ շատ միշտ ցանկանումեն միայն իսկականփիլիսոփաները: Նրանց մտածմունքըդա է՝ հոգու ազատագրումնու բաժանումը մարմնից, այդպես չէ՞: Թվում է՝ այդպես է: Ուրեմն, ինչպես սկզբումասացի,զավեշտականկլիներ, եթե մարդը կյանքի ընթացքումպատրաստվերապրել այնպես, որ մոտ լիներ մահվանը,իսկ մահը մոտենալունպես վրդովվեր:Զավեշտականչէ՞ Անշուշտ: Արդ,- ասաց Սոկրատեսը,- ով Սիմմիաս, իսկական փիլիսոփաներըգերադասում են մեռնել ն մարդկանցից ամենաքիչն են վախենում մահից: Այսպես մտածիր. եթե նրանք միշտ թշնամաբարեն տրամադրվածիրենց մարմնի նկատմամբն ուզում են ունենալ հոգին ինքն ըստ ինքյան, իսկ երբ դա տեղի է ունենում, վախենում ու վրդովվում են, մի՛թե մեծ անմտությունչէ, որ չեն ուրախանում հեռանալովայնտեղ,ուր հույս կա, թե կգտնենայն, ինչ սիրել -

-

-.

-

-

-

-

-

-

-

ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

ն կյանքի ընթացքում(իսկ սիրել են բանականությունը), կազատվենիրենց թշնամուց:Այրերի,կանանցն զավակների մահից հետո շատերն են ցանկացելկամավորգնալ Հադես այն հույսով որ կտեսնեն այնտեղ իրենց մերձավորներին ն կլինեն նրանց հետ՛5: Բանականություն սիրող մեկը, որն ամբողջությամբհամակվելէ հույսով, թե այլնս ոչ մի տեղ Ե չի գտնի այն, բացի Հադեսից,միթե կվրդովվիմահանալիս ն ուրախ չի հեռանա այնտեղ:Նա այսպես պետք է մտածի, բարեկամս,եթե իսկապեսփիլիսոփաէ, քանզի նա միանգամայն համոզվածէ, որ ոչ մի ուրիշ տեղում չի գտնի զուտ բանականություն, այլ` միայն այստեղ": Եվ եթե այնպես է, ինչպես ասացի, միթե մեծագույն անհեթեթություն չէ, որ այդպիսիմեկը վախենամահից: Միանգամայնճիշտ է, Զնսը վկա: Եվ միթե,- ասաց Սոկրատեսը,-դա բավարարապացույց չէ, որ նա փիլիսոփաչէ, որ եթե մեկը վրդովվումէ 6. մոտալուտ մահից, նա ոչ թե իմաստասերէ, այլ մարսնասեր: Նա կարող է լինել նան ընչասեր կամ փառասեր, կամ այդ երկուսը միասին: Ճիշտ այդպես է,- պատասխանեցՍիմմիասը: Իսկ այն, ինչը կոչվումէ արիություն,մի՛թեամենիցշատ հատուկչէ նրանց, որոնց մասին զրուցումենք: Իհարկե,- ասաց: Իսկ ժուժկալությունը,այսինքն այն, ինչը բոլորը կոչում են ողջամտություն տենչանքներինչտրվելը, չափավոր ու համեստ լինելը, մի՛թե նրանց չէ հատուկ, ովքեր չափավորում են մարմինը ն ապրում փիլիսոփայությամբ: Անհրաժեշտաբարայդպես է,- ասաց: Իսկ եթե մտածես մնացածներիարիության ն խելաԺ մտության մասին, ինչը կթվա քեզ անհեթեթ: Ինչպե՛ս,Սոկրատես: Չէ՞ որ գիտես, որ մնացածբոլորը մահը մեծ չարիք են համարում:

են

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ֆեդոն

Այն էլ որքան մեծ,- ասաց Սիմմիասը: Ուրեմն ավելի մեծ չարիքի վախից չեն արդյոք նրանցից արիները քաջաբար դիմավորում մահը, եթե դիմավորումեն: Այդպես է: ուրեմն բացի փիլիսոփաներից բոլորը արի են վախից ու սարսափից:Բայց չէ՝ որ անհեթեթ է արի լինել վախից ու սարսափից: Իհարկե: Իսկ ինչպե՛սվարվենք զուսպ մարդկանցհետ: Մի՛թե նրանց դեպքումէլ նույնը չէ: Նրանք խոհեմ են ինչ-որ անզսպությունից։Թեպետ մենք կարող ենք ասել, որ դա անհնար է, սակայն մակերեսայինխոհեմությունընման ձնով է լինում: Չէ՞ որ որոշ հաճույքներիցզրկվել վախեցողները, ցանկալով դրանք, խուսափումեն մյուսներից ն մնում են առաջիններիիշխանությանտակ: Թեն անզսպությունկոչում են հաճույքներին տրվելը, սակայն տրվելով այդպես որոշ հաճույքներին̀րանք իշխում են այլ հաճույքներիվրա: Սա նման է քիչ առաջ մեր ասածին, այսինքն`ինչ-որ ձնով նրանց խոհեմացնումէ անզսպությունը: Կարծես թե: ԵրանելիՍիմմիաս,մի՛թեձիշտ է առաքինությանհարցում հաճույքը փոխել հաճույքի հետ, ցավը ցավի, վախը վախի, ն մեծը փոքրի, ինչպես դրամները: Միայն մեկ ձիշտ դրամ կա, որի հետ հարկ է փոխել այդ ամենը՝ բանականությունը,քանզի նրանով կարելի է գնել ու վաճառել ամեն բան՝ ն արիությունը, ն խոհեմությունը,ե արդարությունը: Մի խոսքով, ճշմարիտ առաքինությունըկապված է բանականությանհետ ն երբ դրան ուղեկցում են հաճույքները, ցավերը ու նման այլ բաներ, Ա երբ չեն ուղեկցում: Իսկ բանականությունից դրանք անջատելըն միմյանց հետ փոխելը կտա ոչ թե առաքինություն,այլ պատրանք՝պիտանի միայն ստրուկներին,անառողջ ու կեղծ: Իրականում -

-

-

-

-.

-

-

--

7"

Պլատոն

ձշմարիտընման արատներիցմաքրվելնէ, իսկ խոհեմությունը, արդարությունը,արիություննու ինքը բանականությունը մաքրագործողմիջոցներեն: Եվ գուցե անմիտ չեն նրանք, ովքեր մեզ խորհուրդներեն սահմանել,այլ իրականումվաղուց ակնարկելեն, որ նա, ով Հադես կժամանիանհաղորդ ն անխորհուրդ,ընկած կմնա ցեխի մեջ, իսկ նա, ով մաքրագործված կլինի ն խորհուրդներինհաղորդ, հասնելով հետ: Քանզի, ինչպես ասում Հադես՝կբնակվիաստվածների են խորհրդագետները,«նարթեքսկրողներըշատ են, իսկ բաքոսները՝սակավ»: Իմ կարծիքով, բաքոսները ոչ այլ Ես ըստ կարելվույն ոք են, քան ձշմարիտ փիլիսոփաները: ոչինչ բաց չեմ թողել կյանքում, այլ ամեն կերպ ձգտել եմ դառնալնրանցից մեկը: Իսկ թե ճիշտ եմ ձգտել ն հասել եմ արդյոք ինչ-որ բանի՝ հաստատ կիմանամայնտեղ հասնելով, եթե աստված կամենա: Կարծում եմ, դա կլինի քիչ անց: Ահա ձեզ, Սիմմիաս ն Կեբես, իմ պաշտպանականը, որը կբացատրի,թե ինչու ծանր չեմ տանում ձեզ ն այստեղի տիրակալներինլքելը, ն չեմ վրդովվում,քանզի իրավացիորենհավատումեմ, որ այնտեղ նս այստեղիցոչ պակաս առաքինի տիրակալներու բարեկամներկգտնեմ: Եվ ձեզ ավելի համոզիչ լավ կլիներ, եթե իմ պաշտպանականը թվար, քան աթենացիդատավորներին: Երբ Սոկրատեսնավարտեց, Կեբեսն ասաց. Ով Սոկրատես,ըստ իս՝ լավ էր ասված, բայց հոգուն առնչվող խոսքերդ մեծ կասկածնե՝ են առաջ բերում մարդկանցմեջ. նրանք կարծում են, որ երբ հոգին լքում է մարմինը, ոչ մի տեղ այլնս գոյություն չի ունենում, այլ կործանվումէ ն վերանումնույն այն օրը, երբ մահանում է մարդը:Անմիջապեսլքելով մարմինըն դուրս գալով, ինչպես շունչը կամ ծուխը, սփռվում է ն այլնս ոչ մի տեղ գոյություն չի ունենում: Եթե հոգին ինքն ըստ ինքյան հավաքվեր որնէ տեղ, ազատվելովքո թվարկած չարիքներից, ապա, Սոկրատես,դա մեծ ն հրաշալի հույս կլիներ, որ ասածդ -

Ֆեդոն

ճշմարիտէ: Բայց որ մահացածմարդուհոգին նույնպեսգո- Ե յում է ն Օժտվածէ ինչ-որ ուժով ն բանականությամբ, լուրջ ապացույցներին բացատրությունների կարիք ունի: Ճիշտ ես ասում,- պատասխանեցՍոկրատեսը,- ով ես այդ մասին զրուԿեբես: Բայց ի՞նչ անենք, ցանկանու՞մ ցենք՝ պարզելուհամար`այդպես է, թե ոչ: Իհարկե,- ասաց Կեբեսը,- ես հաճույքով կլսեմ քո կարծիքը: Ուրեմն, կարծում եմ,- սկսեց Սոկրատեսը,- ոչ ոք, նույնիսկ կատակերգունշ՛, լսելով ինձ, այժմ չի ասի, թե ես ճամարտակում եմ ու խոսում ոչ հասու բաների մասին: 6 Այժմ, եթե համաձայնես, քննենք մեր խնդիրը: Սկսենք սրանից. կան Հադեսում մահացածմարդկանց հոգիներ, թե ոչ: Մենք չենք մոռացել հին զրույցը, համաձայն որի հոգիներն այստեղից հեռանում են այնտեղ ն դարձյալայստեղ վերադառեում` գոյանալովմահացածներից: Եվ եթե այդպես է, եթե մահացածներից վերստին ծնվում են ողջերը, մեր հոգիներըպետք է որ եղած լինեն այնտեղ: Քանզի նրանք չէին ծնվի, եթե արդեն չլինեին: Եվ եթե 4 ակնհայտ դառնար, որ ողջերը ծնվում են ոչ այլ կերպ, քան մահացածներից,դա բավարարապացույց կլիներ իմ պնդմանհամար: Իսկ եթե այդպես չէ, ուրիշ փաստարկի կարիք ունենք: Միանգամայնայդպես է,- պատասխանեց Կեբեսը: Այդ դեպքում,եթե ուզում ես ավելի հեշտ հասկանալ. մի դիտարկիրդա միայն մարդու այլ նան բոլոր կենդանիների ու բույսերի, մի խոսքով, ամեն ծնվողի օրինակով: Փորձենքտեսնել,արդյոքամեն բան չէ, որ այդպեսէ ծնվում, այսինքն՝իր հակառակից,իհարկե, եթե հակառակըկա: Օրինակ,գեղեցիկըտգեղի հակադիրնէ, արդարըանար- 6 դարի, ն բյուր նման բաներ: Մտածենք՝արդյոքեթե կան պիտի հակադիրբաներ, դրանցիցմեկը անհրաժեշտաբար գոյանաիր հակադիրից:Դիցուք, երբ ինչ-որ բան դառնում -

-

-

-

-

Պլատոն

է ավելի մեծ, արդյոքանհրաժեշտաբար նախ եղել է փոքր

դարձել ավելի մեծ: Այո: Ուրեմն,նան երբ ինչ-որ բան ավելի փոքր է դառնում, նախ եղել է ավելի մեծ, ապա ավելի ուշ դարձել է ավելի փոքր: Այդպես է,- ասաց: Եվ ավելի ուժեղից գոյանումէ ավելի թույլը, իսկ ավելի դանդաղիցա̀րագը: Իհարկե: Ուրեմն ի՞նչ, եթե մի բան դառնում է ավելի վատը, ապա ավելի լավից, իսկ ավելի արդարըանարդարից: Ինչպես չէ: Ուրեմն բավարարչափով համոզվեցինք,որ ամեն բան ծնվում է այդպես`հակադիրըհակադիրից: Իհարկե: Իսկ չկա՞ արդյոք հակադիրբոլոր այդ զույգերի միջն միջանկյալինչ-որ բան, այն է՝ երկու գոյացում,երբ առաջին հակադիրիցգոյանում է երկրորդը, իսկ երկրորդից՝ առաջինը: Ավելի մեծ իրի ն ավելի փոքր իրի միջն դա աճեն է ն նվազումը,ն մեկի մասին ասում ենք, որ աճում է, իսկ մյուսի մասին, որ նվազում է: Այդպես է: ու միավորման,սառեցՈւրեմն եան տարանջատման ման ու ջերմացմանն մյուս բոլոր բաներիդեպքումնույնն է: Անգամ այն երնույթների դեպքում, որոնց համար եթե անհրաժեշտաբար չունենք համարժեքբառը, գործնականում այդպես է. դրանք գոյանում են միմյանցից: Շատ ճիշտ է: Իսկ կյանքի հակառակըգոյություն ունի՛, այնպես, ինչպես արթնությանըհակառակէ քունը: Իհարկե,- ասաց Կեբեսը: Ինչն է: ն

հետո -

-

-

-

--

-

-

-

-

-

Ե

-

-

Շ

-

-

-

-

/8

Ֆեդոն

Սահը: Ուրեմն դրանք միմյանցիցեն ծնվում, եթե, իհարկե, հակադիրեն, ն նրանց միջն երկու գոյացումկա: Այլ կերպ ինչպե՛ս: Այդ դեպքումես քեզ կասեմ իմ նշած զույգերիցմեկը ն նրա գոյացումները,իսկ դու կասես ինձ մյուս զույգը: Ես ասում եմ՝ քունը Ա արթնությունը,քնից ծնվում է արթնությունը, իսկ արթնությունից՝ քունը, իսկ նրանց ծնունդներն են քուն մտնելն ու զարթնելը: Քեզ բավակա՞ն է, թե՞ ոչ: Բավականէ: Պիմա դու ասա կյանքի ն մահվանմասին: Միթե չես ասի, որ կյանքի հակադիրըմահն է: Անշուշտկասեմ: Իսկ դրանք գոյանում են միմյանցից: Այր: Ուրեմն ողջից ի՞նչն է ծնվում: Մեռյալը: Իսկ մեռյալից՝ի՞նչ: Պետք է համաձայնել,որ ողջը: Ուրեմն մեռյալներից,ով Կեբես, ծնվում են կենդանի բաներն ու էակնե՛րը: Թվում է՝ այդպես է: Ուրեմն մեր հոգիներըլինում են Հադեսում: (Թերնս: Այս զույգին վերաբերող ծնունդներից մեկը կարծես թե պարզ է, քանզի մահացումըպարզ բան է, այդպես չէ՞: Իհարկե: Արդ, ինչպե՛սվարվենք:Եթե չհավելենքհակադիրգոյացումը,բնությունըկաղ կմնա: Պե՛տքէ արդյոք մահացումը լրացնել ինչ-որ հակադիրծնունդով: Իհարկե,- ասաց Կեբեսը: Եվ ինչով: Վերակենդանացմամբ: --

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-.

/9

Պլատոն /2

այն կլինի մեռԲայց եթե կա վերակենդանացում, յալներից ողջերի ծնվելու շնորհիվ: Իհարկե: Ուրեմն մենք համաձայն ենք, որ ողջերը ծնվում են մեռյալներիցոչ պակաս,քան մեռյալներըողջերից:Եթե այդպես է, ապա դա բավարարապացույց է, որ մեռյալներիհոգիներըպիտիլինեն ինչ-որ տեղ, որտեղիցդարձյալկծնվեն: Իմ կարծիքով,Սոկրատես,մեր համաձայնածիցանհրաժեշտաբարդա է բխում: Եվ ինձ թվում է, Կեբես, սխալ չենք եղել, որ համաձայնել ենք: Եթե ծնվածներիցյուրաքանչյուրըմիշտ չհակակշռեր մյուսին, ասես շրջան կազմելով,այլ գնար ուղիղ, գոյացումըկլիներ միայն մեկից, չէր շրջվի դեպի ետ, ն ինքդ ես հասկանում,որ ի վերջո ամեն բան կունենարնույն ձնը, կկրեր նույն վիճակը ն գոյացումըկդադարեր: Այդ ինչպե՛ս,չ-հարցրեցԿեբեսը: Դժվար ոչինչ չկա, մտածիր այսպես: Դիցուք, քուն մտնելը կա, իսկ զարթնելըչի հակակշռումնրան: Դու գիտես, որ ի վերջո Էնդիմիոնիշշ պատմություննանիմաստ կդառնար,քանզի մնացյալ ամեն բան նույնպեսքուն կմտներ: Եվ եթե ամեն ինչ միանար, բայց չբաժանվեր,շատ արագ կիրականանար Անաքսագորասիասածը. «Բոլոր իրերը լեղել են) միասին»2:: Ճիշտ այդպես էլ, Կեբես բարեկամ,եթե կյանքինհաղորդակիցամեն բան մահանար ն մահանալուց հետո մնար մահացածիտեսքովն դարձյալ ամեն ինչ ի վերջո անհրաժեշտաբար չվերակենդանանար, կմեռներ,Ա ոչ մի կյանք չէր մնա: Չէ՞ որ եթե ուրիշ ինչ-որ բանից ծնվեր ողջը, իսկ այնուհետնմեռներ, այդ դեպքում ինչպե՞սամենայնինչ կխուսափերմահից: Ըստ իս՝ ոչ մի կերպ, ով Սոկրատես,-- ասաց Կեբեսը,- ինձ թվում է, ամեն բան ճշմարիտես ասում: Ինձ էլ, Կեբես, թվում է, որ ամեն ինչ ավելի շուտ այդպես է, Ա մենք չենք խաբվումընդունելովդա: Իրա-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ֆեդոն

ն մեռյալներիցողջերի կանում կա ն վերակենդանացում, ծնունդ, ն մահացածներիհոգիների գոյություն: Բայց ըստ քո մի փաստարկի,Սոկրատես,- ընդմիջեց Կեբեսը,- եթե ճիշտ է այն, ինչը սովորություն ունեիր հաճախ կրկնելու որ մեր իմացածը ոչ այլ ինչ է, քան վերհուշ, ն ըստ այդմ անհրաժեշտէ, որ մենք նախկինում սովորած լինեինք այն, ինչն այժմ վերհիշումենք (իսկ դա անհնարէ, եթե մեր հոգին չլիներ մեկ այլ տեղումնախքան այստեղ մարդկային կերպարանքի մեջ ծնվելը), ուրեմն հոգին կարծես թե անմահ է: Սակայն, ով Կեբես,- ընդմիջեց Սիմմիասը,- ի՞նչ ապացույցներկան դրա համար: Հիշեցրու ինձ, քանզի մոռացել եմ: Կարձ ասած,- պատասխանեցԿեբեսը,- ամենալավ ապացույցնայն է, որի դեպքումճիշտ դրվածհարցինմարդիկ իրենք են պատասխանումճշմարիտը: Մինչդեռ եթե նրանքչունենայինիմացությունն ճիշտ ըմբռնողություն, չէին կարողանա դա անել: Դրանում կարելի է համոզվել դեմ գծագիր կամ նման մի տալով մարդկանցերկրաջափական բան: Իսկ եթե դա քեզ չի համոզում, Սիմմիաս,-- ասաց Սոկրատեսը,- տես, գուցե համաձայնես հետնյալ խորՉէ՞ որ դու կասկածումես, որ իմացություն հրդածությանը: կոչվածը վերհուշ է: Կասկածում, իհարկե ոչչ-- ասաց Սիմմիասը,- ես ուզում եմ հենց այն, ինչի մասին խոսում ենք՝ վերհիշել: ես ամեն բան Եվ հազիվ սկսեց Կեբեսնիր դատողությունը, հիշեցի ն համոզվեցի:Սակայնինձ պակասհետաքրքիրչէ այն, ինչ դու էիր պատրաստվում ասել: Այսպես,- ասաց Սոկրատեսը,-մենք համաձայնենք, որ եթե ինչ-որ մեկը որնէ բան է վերհիշում,պետք է նախկինում իմացածլինի դա: Իհարկե,- ասաց Սիմմիասը: -

-

-

-

-

-

-

:1

Պլատոն

Ուրեմն եկեք համաձայնենք,որ վերհուշ է այն իմացությունը, որը ձեռք է բերվում հետնյալ ճանապարհով: Երբ մարդն ինչ-որ բան է տեսնում կամ լսում, կամ ունի մեկ այլ զգայությունն ճանաչումէ ոչ միայն դա, այլ նան մտաբերում է մեկ ուրիշ բան նս, որը վերաբերում է ոչ թե այդ, այլ մեկ ուրիշ իմացության,-չե՞նք կարող արդյոք ասել, որ մտաբերածընա վերհիշեց: Այդ ինչպե՛ս: Պետնյալկերպ: Մարդումասին իմացությունըտարբե՞ր է քնարի մասին իմացությունից: Ինչպես չէ: Ուրեմն դու գիտես, որ սիրահարները, երբ տեսնում են քնարը կամ թիկնոցըկամ մեկ ուրիշ բան, որ սովորություն ուներ օգտագործելիրենց սիրելին, ձանաչում են քնարը, ն մտքում ունենում պատանուպատկերը,որին այն պատկանում է: Դա է վերհիշումը:Նմանապես՝տեսնելով Սիմմիասին` որնէ մեկը հաճախ վերհիշում է Կեբեսին: Եվ այդպիսի բյուրավոր օրինակներկան: Բյուրավոր,Զնսը վկա,- ասաց Սիմմիասը: Ուրեմն նման ճանաչողությունըվերհուշ է, ն հատկապես այնպիսիբաների առնչությամբ,որոնք ժամանակի ընթացքումտեսնվածչլինելով արդեն մոռացվելեն, այո՛: Իիարկե: Ուրեմն ի՞նչ, պատկերվածձի կամ քնար տեսնելով կարելի"է վերհիշել մարդուն,կամ տեսնելովպատկերված Սիմմիասիեն՝ վերհիշել Կեբեսին: Միանգամայն: ուրեմն նան պատկերվածՍիմմիասինտեսնելովկարելի է հիշել հենց իրեն՝ Սիմմիասի՞ն: Կարելի է: Արդյոք այդ ամենիցչի բխում, որ վերհուշը լինում է մերթ եման բաների հիմքի վրա, մերթ էլ՝ ոչ նման: Բխում է: -

-

-

-

-

-

-

--

-

Ե,

-.

-

-

-

-

Ֆֆեդոն

Սակայն երբ որնէ մեկը ինչ-որ բան է վերհիշում նմանի հիմքի վրա, չի՛ լինում անհրաժեշտաբար,որ նա մտածի,թե որքան կատարյալկամ անկատարէ դրա նմանությունը վերհիշածիհետ: Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն տես, ձիշտ է արդյոք հետնյալը: Մենք ասում ենք, որ կա հավասարը,- նկատի չունեմ, որ գերանը հավասար է գերանին,քարը քարին ն այլն, այլ այդ ամենից տարբեր կա մի բան՝ ինքը հավասարը:Համաձա՞յնենք, որ այդպիսինըկա, թե՛ ոչ: Պամաձայնենք, Զնսը վկա,- պատասխանեց Սիմմի-

-

-

-

ասը,--

-

ինչպե՞սոչ: Եվ մենք գիտե՛նք,թե ինչ է

դա:

Իհարկե:

իմացությունը:Մի՛թեհենց նոր հիշատակված գերանները, քարերը կամ հավասար մյուս իրերը տեսնելով չենք ճանաչում դրանցիցտարբեր այդ բանը: Թե՞ քեզ այն չի թվում տարբեր: Այդ դեպքում մտածիրայսպես: Արդյոքքարերն ու գերանները,որ միշտ նույնն են, մեկին հավասարեն թվում, իսկ մյուսին`ոչ: Իհարկե: է, որ ինքը հավասարըքեզ անհավաԻսկ պատահե՞լ սար թվա, իսկ հավասարությունը` անհավասարություն: Երբեք, Սոկրատես: Ուրեմն հավասար իրերը ն ինքը հավասարը նույնը չեն: Իմ կարծիքով, ոչ մի դեպքում,Սոկրատես: Բայց դու հավասար իրերից ես քաղում նրանցից տարբեր այդ հավասարիիմացությունը: Շատ ձիշտ ես ասում: Ուրեմն այդ հավասարըն իրերը կամ եման են, կամ -

Որտեղիցենք

ստանում

այդ

-

-

-

-

-

-

--

-

ո՛չ: -

Իհարկե:

Պլատոն

Պամենայնդեպս դա չէ կարնորը: Երբ տեսնելովմի իր, մտաբերումես ուրիշը, որը կամ նման է նրան, կա՛մ ոչ, դա անհրաժեշտաբար վերհուշ է: Անկասկած: Այդպես է նան գերաններին քիչ առաջ հիշված այլ հավասարիրերի դեպքում: Արդյոք դրանք երնում են մեզ հավասար,ինչպեսինքը հավասարը,թե՞ այդպիսինլինելու համար դրանց ինչոր բան է պակասում: Շատ բան է պակասում: Ինչ-որ մեկը տեսնելով որնէ իր՝ կարող է մտածել. «Այն, ինչ այժմ տեսնում եմ, ուզում է նման լինել գոյություն ունեցող մեկ այլ իրի, բայց չի կարող այդպիսին դառնալ. քանի որ նրան ինչ-որ բան պակասումէ»: Կհամաձայնե՞նք արդյոք, որ նա անհրաժեշտաբար պետք է նախապեսիմանա երկրորդ իրը, որը նման է համարումառաջինին,թեն ոչ ամբողջությամբ: Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն, այդպիսինչէ՞ արդյոք նան մեր համոզմունքը, երբ խոսքը հավասարիրերի ն ինքնին հավասարիմասին -

Ժ

-

-

-

-

օ

-

-

է:

Միանգամայն: Ուրեմն անհրաժեշտէ, որ մենք նախապեսիմանանք հավասարընախքանայն պահը, երբ առաջինանգամտեսնում ենք հավասարիրերը ն մտածում, որ դրանք բոլորը ձգտում են լինել այնպիսին,ինչպիսինհավասարնէ, բայց չեն հասնում նրան: Այդպեսէ: նան, որ այդ բանը Սակայն մենք կհամաձայնե՞նք իմանումենք ն կարողենք իմանալոչ այլ կերպ,քան տեսողության,շոշափելիքիկամ մեկ այլ զգայությանշնորհիվ: Նույնը կասեմ նան բոլոր զգայություններիմասին: Այո, նույնը, Սոկրատես,հանուն քո ապացույցի: Պետնաբարզգայություններից ենք մենք իմանում,որ -.

-

-

-

-

-

Ֆեդոեն

դրանցումեղած բոլոր իրերը ձգտում են հավասարին,բայց չեն հասնում: Այդպե՞սէ, թե՞ ոչ: Այդպես է: Բայց նախքան տեսնելը, լսելը կամ մեկ այլ զգայություն ունենալը, մենք պետք է ինչ-որ բան իմանայինք հենց հավասարիմասին, որպեսզինրա հետ համեմատեինք զգայություններիմեջ եղած հավասարությունները, քանզի բոլորը ձգտում են նման լինել նրան, բայց զիջում են: Դա անհրաժեշտաբար հետնում է ասածիցդ,ով Սոկրատես: Իսկ տեսնել, լսել ն այլ զգայություններունենալ մենք սկսում ենք անմիջապեսծնվելուց հետո՛: Իհարկե: Բայց մենք ասացինք,որ հավասարիմասին իմացությունը պետք է ունենայինք դրանից առաջ: Այո: է իմանայինք դա Ուրեմն, ըստ երնույթին պետք ՕՁ նախքանծնվելը: Ըստ երնույթին: Իսկ եթե այդ իմացությունըձեռք ենք բերել նախքան ծնվելը ն ծնվել ենք այն ունենալով ապա ն նախքան ծնվելը, ն ծնվելու պահին գիտեինք ոչ միայն հավասարի, այլն ավելի մեծի, փոքրի ն բոլոր նման բաների մասին: Քանզի այժմ խոսքը ոչ միայն հավասարի,այլ նան ինքնին գեղեցիկի,ինքնին բարու, ինքնին արդարի ու սրբազանի ն, ինչպես ասվեց, այն ամենի մասին է, ինչը մենք մեր հարց ու պատասխանիժամանակ նշում ենք ինքնին կեցության կնիքով: Ուստի անհրաժեշտէ, որ մենք իմացած լինեինք դրանք բոլորը նախքանծնվելը: Այդպես է: Եվ եթե ձեռք բերելով այդ իմացությունըայլնս չենք մոռանում, ապա ամեն անգամ պետք է ծնվենք այդ իմացությամբ ն պահպանենքայն ողջ կյանքի ընթացքում:Քանզի -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

ի՛նչ է իմանալը, եթե ոչ իմացությունըձեռք բերելուց հետո այն պահպանելն ու չկորցնելը: Մի՛թե մոռացությունչենք կոչում, ով Սիմմիաս, իմացությանկորուստը: Իհարկե, Սոկրատես: Բայց կարծումեմ, եթե նախքանծնվելը ձեռք բերածը ծնվելով կորցնումենք, իսկ այնուհետնզգայություններովվեոր ունեինքնախկինում,ապա րականգնումիմացությունները, «սովորել» նշանակումէ վերականգնելսեփականիմացությունը: Եվ մենք ձիշտ կվարվեինք,եթե այն վերհուշկոչեինք: Իհարկե: Պարզվեց,որ ինչոր բան տեսնելով,լսելով կամ մեկ այլ կերպ զգայելով, հնարավոր է, որ մարդն այնուհետն մտածի ուրիշ բանի մասին, որը մոռացվել է, բայց որին առաջինը հարաբերվում է նմանությամբ կամ ոչ նմանությամբ: Հետնաբար, երկուսից մեկն է՝ կամ մենք ծնվում ենք դրանցիմացությամբն գիտենքողջ կյանքիընթացքում, կամ էլ նրանք, որոնց մասին ասում ենք, որ սովորում են, իրականումվերհիշում են, ուստի ուսումը վերհուշ է: Այդպես էլ կա, Սոկրատես: Որն ես ուրեմն ընտրում, Սիմմիաս՝որ մենք ծեվում թե՛ ավելի ուշ վերհիշումենք նախենք այդ իմացությամբ, կինում իմացածը: Այժմ չեմ կարող ընտրել, ով Սոկրատես: Իսկ ի՛նչ կասես այս մասին: Իմացող մարդը կարո՞ղ է ինչ-որ բան ասել իր իմացածիմասին: Անկասկած,կարող է, Սոկրատես: Եվ դու կարծում ես, որ ամեն ոք կարող է քեզ ինչոր բան ասել այն մասին, ինչից այժմ խոսում էինք: Կցանկանայի,- ասաց Սիմմիասը,- բայց վախենամ, վաղն այս ժամին չի լինի մեկը, որ արժանի ձնով կարողանա անել դա: Ուրեմն, Սիմմիաս,դու չե՛ս կարծում,որ բոլորը գիտեն այդ բաները: -

-

/6

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ՀՖֆեդոն

Ոչ մի դեպքում: Ուրեմն հիշում են երբեմնի սովորա՞ծը: Անհրաժեշտաբար: Երբ են մեր հոգիները ստանում այդ բաների իմացությունը: Չէ" որ ոչ մեր ծնվելուց հետո: Իհարկե ոչ: Ուրեմն ավելի վա՞ղ: Այո: Ուրեմն, Սիմմիաս, հոգիները գոյություն ունեին նան նախկինում, մինչն մարդկայինկերպարանքառնելը, այսինքն`գոյություն ունեին առանցմարմնի ն օժտված էին բանականությամբ: Այո, եթե իհարկե հենց ծնվելու պահին չենք ձեռք բերում այդ իմացությունները,Սոկրատես:Այդ ժամանակահատվածը մենք բաց թողեցինք: Լավ, բարեկամս,իսկ ե՛րբ ենք կորցնումդրանք: Չէ՞ որ համաձայնեցինք, որ ծեվելիս չունենք դրանք: Թե՞ կորցնում ենք հենց այն պահին, երբ ձեռք ենք բերում, կամ գուցե դու ա՛յլ ժամանակկնշես: Բնավ, Սոկրատես, ես խելքին մոտ բան չասացի: Այդ դեպքում ի՛նչ ունեցանք, Սիմմիաս: Եթե կա այն, ինչի մասին անվերջ կրկնում ենք՝ գեղեցիկը, բարին ու նման բոլոր էությունները, ն եթե մենք զգայություններում եղած ամեն բան վերաբերում ենք դրանց՝ գտնելով, որ դրանք ի սկզբանե մերն են եղել, ն համեմատում մեր զգայություններում եղածը այդ էությունների հետ, ապա ինչպես որ գոյություն ունեն այդ էությունները, այդպես էլ անհրաժեշտաբար գոյությունունի նան մեր հոգին նախքան մեր ծնվելը: Եթե այդպես չլիներ, մի՛թե մեր զրույցը այլ չր լինի: Իսկ եթե այդպես է, հավասարապեսանհրաժեշտ է, որ լինեն այդ էություններըԱ մեր հոգին նախքան մեր ծնվելը, իսկ եթե չկան այդ էությունները,չկա նան հոգին: Ինձ թվում է, Սոկրատես,- ասաց Սիմմիասը,- դա -

-

-.

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

միանգամայնանհրաժեշտէ: Եվ ինչ գեղեցիկ է եզրափակվում զրույցն այն մասին, որ նմանապես գոյություն ունեն ն հոգին նախքան մեր ծնվելը, Ա էությունները, որոնց մասին խոսում ես: Ինձ համար ուրիշ ոչ մի բան այսքան ակնհայտչէ: Դրանք բոլորը, իհարկե, գոյություն ունեն` Ա գեղեցիկը,Ա բարին, Ա մնացյալը,որի մասին ասացիր:Ես է բավարարչափով: կարծում եմ, դա ապացուցված Իսկ Կեբե՞սը,-հարցրեց Սոկրատեսը,-չէ՞ որ նրան էլ պետք է համոզել: Ըստ իս, նրան էլ բավարար է,- ասաց Սիմմիասը,թեն նրանիցավելի դժվար համոզվողմարդչկա: Այսուհանդերձ կարծումեմ, նա էլ համոզվեց,որ նախքանմեր ծնվելը հոգին գոյություն ունի: Բայց գոյություն կունենա՛արդյոք նան մեր մահից հետո,- դա, Սոկրատես,ինձ անապացույց է թվում: Դեռ ուժի մեջ է Կեբեսի հիշատակածբազմության կարծիքը,իբր մահացողմարդու հոգին ցրվում է ն այդկերպ գալիս է նրա վերջը: Քանզի ի՛նչն է խանգարումնրանծնվել, կազմավորվելն գոյություն ունենալ մեկ այլ տեղ նախքան մարդկայինմարմնի մեջ մտնելը, իսկ մտնելուցհետո, երբ ազատվումէ նրանից,վախճանվելու քայքայվել: Լավ ես ասում, Սիմմիաս,- արձագանքեցԿեբեսը,ինձ թվում է, թե ապացուցված է պետք եղածի կեսը, այսինքն որ նախքան մեր ծնվելը մեր հոգին գոյություն ուներ: Իսկ որպեսզի ապացույցնավարտունլինի, անհրաժեշտ է նան ապացուցել,որ մեր մահանալուցհետո այն գոյություն կունենա ոչ պակաս,քան մինչն ծնվելը: հիմա էլ Բայց, Սիմմիաս նե Կեբես, ապացույցը ավարտունէ,- ասաց Սոկրատեսը:-Եթե կամենաքի մի բեոր կենդանիամեն բան ծնվում րել ասվածը,կհամաձայնեք, է մահացածից:Քանի որ հոգին գոյությունուներ նան նախկինում, ապա անհրաժեշտաբար կյանք մտնելովԱ ծնվելով՝ գոյանում է ոչ այլ տեղից, քան մահից ն մահացումից, հետնաբարանհրաժեշտէ, որ վերջինս գոյություն ունենա -

-

Ե

օ

-

-

Ֆեդոն նան

մահից հետո, որովհետն պետք է ծնվի վերստին: է: Ուրեմն այն, ինչի մասին ասում եք, արդեն ապացուցված Ինձ թվում է, սակայն, որ դու ն Սիմմիասըկուզեիք ավելի հղկել այդ դատողությունը,քանզի մանկականվախ ունեք, ու չցրի հոգին, երբ թե քամին, իրոք, հանկարծչպատառոտի այն լքում է մարմինը,հատկապեսեթե վիճակվելէ մեռնել ոչ թե խաղաղեղանակին,այլ փոթորկիժամանակ: Կեբեսը ժպտաց: Դե, Սոկրատես,ուրեմն փորձիր համոզել վախկոտներին: Իհարկե, վախեցողըմենք չենք, այլ մեր մեջ նստած մանուկը,- այդ նա է վախենում:Փորձենք ուրեմն համոզել նրան չվախենալ մահից, ասես բոբոյից: Սակայն այդ դեպքում,- պատասխանեց Սոկրատեսը,հարկավորէ ամեն օր հմայականերգեր ասել նրան, մինչն որ կազատվիբոբոյից: Բայց որտեղից գտնենք այդպիսի երգասացի, եթե դու, Սոկրատես,լքում ես մեզ: Հունաստանըմեծ է, Կեբես,չ- պատասխանեցՍոկրատեսը,- կգտնվեն բարի մարդիկ: Մեծ է նան բարբարոսների ցեղը, բոլորին պետք է այցելեք ու գտնեք այդպիսի երգասացի, ն պետք չէ դրամ ու ջանք խնայել, քանզի չկա մի բան, որի վրա առավել անհրաժեշտլիներ դրամ ծախսել: Հարկավոր է փնտրել նան ձեր մեջ: Քանզի հեշտ չեք գտնի ձեզնից ավելի լավ դա անել կարեցողին: Կանենք,- ասաց Կեբեսը,- բայց վերադառնանքնրան, ինչից շեղվեցինք, եթե դեմ չես: Իհարկե դեմ չեմ: Պրաշալիէ: Սենք պետք է հարցնենքմեզ հետնյալը,- ասաց Սոկրատեսը,- ինչին է հատուկ ցրվելը ն ի՛նչն է վախենում ցրվելուց, իսկ ինչը չի վախենում:Այնուհետնպետք է խորհել, թե այդ երկուսիցորն է հոգին, ն ըստ այդմ հանգիստ լինել կամ երկյուղել մեր հոգու համար: -

-

-

-

-.

-

-

-

8 ՊԼԱՏՈՆ

/8

Պլատոն Շ

Ճիշտ ես ասում: Միթե բաղադրյալինն բաղադրելիինի բնե հատուկ չէ ցրվել ճիշտ այնպես, ինչպես բաղադրվելը:Եվ եթե ինչոր բան բաղադրյալ չէ, ապա միայն այդ դեպքում կարող է խուսափելցրվելուց: Կարծում եմ, այդպես է,-- պատասխանեցԿեբեսը: Ուրեմն ոչ բաղադրյալ իրերն ավելի շուտ նրանք են, որոնք միշտ անփոփոխն նույնն են, իսկ տարբեր ժամանակ տարբեր ն ոչ նույնականեն բաղադրյալ իրերը: Ըստ իս, այդպես է: Վերադառնանքմեր նախորդասածին: Էությունը, որի գոյության մասին մենք խոսում ենք հարց ու պատասխանով, մշտապես նույնն է, թե՞ տարբերժամանակտարբեր: Ինքը հավասարը,ինքը գեղեցիկը, յուրաքանչյուր ինքնին գոյող բան, այսինքն՝գոյ, երբնէ չի փոխվում:Թե՛ դրանցից յուրաքանչյուրըմիակերպ,ինքնին գոյ է, որը միշտ նույնն է Ա երբեք ոչ մի փոփոխությունչի կրում: Անհրաժեշտաբար,-ասաց Կեբեսը,- պետք է նույնը մնա, Սոկրատես: Իսկ ի՛նչ կասենք բազում բաների մասին, ինչպես օրինակ, մարդկանց, ձիերի, թիկնոցների, հավատի կամ գեղեցիկի Ա սրանց նման այլ բաների: Մի՛թե սրանք միշտ նույնն են, թե՞ միանգամայնհակադիր են առաջիններին ն ըստ էության երբեք նույնը չեն ոչ իրենց, ոչ միմյանց նկատմամբ: Այդպես է,-- ասաց Կեբեսը,- երբեք նույնը չեն: Ուրեմն դրանքկարելի է շոշափել,տեսնել կամ զգայել մեկ այլ զգայարանով,իսկ միշտ նույնը մնացող իրերին, որոնք անձն են ն անտեսանելի,կարելի է հասու լինել ոչ այլ կերպ, քան խորհրդածությա՛մբ: Ճշմարիտ ես ասում: Եթե դեմ չես, դիտարկենքիրերի երկու կարգ տեսանելի ն անտեսանելի: -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ֆեդոն

Դիտարկենք,- ասաց Կեբեսը: Անտեսանելիներըմիշտ նույնն են, իսկ տեսանելիները երբեք նույնը չե՞ն: Այդ էլ ընդունենք: Ուրեմն տես, մեր մեջ ուրիշ ի՛նչ կա, բացի մարմնից կամ հոգուց: Ոչինչ: Ուրեմն որ տեսակինավելի նման ն մոտ կլինի մար-

-

-

-

-

-

Ե

մինը: Միանգամայնպարզ է, որ տեսանելիին: Իսկ հոգին տեսանելիէ, թե՞ անտեսանելի: Անտեսանելիէ մարդու համար, Սոկրատես: Բայց չէ՞ որ մենք տեսանելիինե անտեսանելիիմասին խոսում ենք՝ ելնելով մարդու բնությունից: Թե՞ այլ կերպ -

-

-

-

մտածում:

ես

Ոչ, այդկերպ: Ուրեմն ի՛նչ ասենք հոգու մասին: Տեսանելի՞է, թե՞ անտեսանելի: Անտեսանելիէ: չէ տեսնել: Ուրեմն այն հնարավո՞ր Ոչ: Ուրեմն հոգին մարմնից ավելի անտեսանելիին,իսկ է նման: մարմինը հոգուց ավելի տեսանելիի՞ն Անհրաժեշտաբար,Սոկրատես: -

-

-

-

-

-

օ

-

Բայց արդեն ասել ենք, որ հոգին, երբ օգտվում է մարմնիցտեսողության,լսողությանկամ մեկ այլ զգայության միջոցով իեչ-որ բան հետազոտելիս (քանզի մարմնի միջոցով հետազոտելնշանակումէ հետազոտելզգայության միջոցով),մարմնի կողմից մղվում է դեպի այն, ինչը երբեք -

նույնը չի մնում, ն, շփվելով դրա հետ, հոգին սկսում է թափառել,շեղվել ու կորցնել հավասարակշռությունը: Այդպես է: Իսկ երբ ինքն ըստ ինքյան է հետազոտում,գնում է -

-

8՝

ձ

Պլատոն

այնտեղ, ուր ամեն բան մաքուր, հավերժ, անմահ ն անփոփոխ է, ն քանի որ հոգին ցեղակից է այդ ամենին, մշտապեսգտեվումէ դրա կողքին, հենց որ ինքն իր հետ է մնում ն չունի խոչընդոտ:Այդժամ վերջինս դադարումէ թափառելն միանումէ մշտապեսեույնը մնացողին:Մի՛թե նրա այդ վիճակը չի կոչվում բանականություն: Շատ գեղեցիկ ն ճիշտ ես ասում, Սոկրատես: Արդ, քո կարծիքով,հոգին ո՛ր տեսակինէ ավելի մոտ ն ցեղակից, եթե ի մի բերենք ասվածը: Ինձ թվում է, Սոկրատես,այս ուղիով գնացող ամենաբթամիտնէլ կասի, որ ավելի մոտ է միշտ նույնը մնացողին, քան փոփոխականին: Իսկ մարմի՛նը: Սարմինը ավելի մոտ է մյուս տեսակին: Մտածիրնան այսպես.երբ հոգին ն մարմինըմիասին են, բնությունը պատվիրումէ մարմնինծառայել ն իշխվել, իսկ հոգուն՝ իշխել ն տեր լինել": Ուրեմն, քո կարծիքով երկուսից ո՛րն է ավելի նման աստվածայինինն որը՝ մահկանացուին:Չե՛ս կարծում, որ աստվածայինըստեղծվածէ իշխվեիշխելու ն ղեկավարելուհամար, իսկ մահկանացուն` լու ն ծառայելու: Կարծում եմ: Որի՛ն է ուրեմն մոտ հոգին: Պարզ է, Սոկրատես,որ հոգին մոտ է աստվածայինին, իսկ մարմինը`մահկանացուին: Ուրեմն, Կեբես, մտածիր,-շարունակեց,- արդյոք ամանմաբողջ ասվածիցդուրս չի գալիս, որ աստվածայինին, ն միշտ հին, մտահասուին,միակերպին,չտարրալուծվողին նույնը մնացողինամենիցեմանը հոգին է, իսկ մարդկայինին, մահկանացուին,բազմակերպին,ոչ մտահասուին,քայքայվողին ն երբեք նույնը չմնացողինամենիցնման է մարմինը: Կեբես բարեկամ,սրա դեմ առարկելուբան ունե՞նք: Չունենք: -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ՓՖՓեդոն

Ուրեմն ի՞նչ, այս երկուսից միթե մարմինը չէ, որ արագ քայքայվում է, իսկ հոգին միշտ չտարրալուծվողէ կամ գրեթե այդպիսին: Ինչպես չէ: Պետնաբարհասկանումես,- ասաց,- որ երբ մարդը մեռնում է, նրա տեսանելիմասը՝ մարմինը, հանգչում է տեսանելիիոլորտում,ն դի կոչվածը,որին հատուկ է քայքայումն ու տարրալուծումը, ոչ թե անմիջապեսէ ենթարկվում դրան, այլ բավականժամանակպահպանվումէ, եթե իհարկե մահը վրա հասնի, երբ մարմինըլավ վիճակումէ ն եղանակըբ̀արենպաստ:Իսկ եթե մարմինըչորացած է ն զմռսված,ինչպես զմռսում են Եգիպտոսում,այն կարող է պահպանվելանվերջ:Ընդ որում, եթե մարմինըքայքայվում է Կ փտում, ոսկորները, ջլեը նե նման այլ մասերը կարծես թե անմահ են: Թե այդպես չէ: Այդպես է: է Իսկ հոգին՝անտեսանելին,այստեղիցտեղափոխվում մեկ ուրիշ ազնիվ, մաքուր ն անտեսանելիվայր,- հիրավի Հադես»,բարի ն իմաստունաստծո մոտ, ուր, եթե կամենա աստված,շուտովկգնա նան իմ հոգին: Եվ ահա հոգին, որ մեր կարծիքովայդպիսիբնությունունի, մի՛թեմարմնիցանջատվելով՝քայքայվումԱ կործանվումէ, ինչպես ասում են շատերը: Բնավ, իմ բարեկամներԿեբես ն Սիմմիաս:Եթե հոգին անջատվումէ մաքուր, չտանելով մարմնից ոչինչ, քանզի կյանքի ընթացքում որնէ կերպ չի հաղորդակցվել մարմնին, այլ խուսափելէ դրանից,կենտրոնացելինքն իր նրան, ինչը ոչ այլ ինչ է, վրա ն միշտ նախապատրաստվել քան ձշմարիտփիլիսոփայությամբ զբաղվելըն, իրականում, Մի՛թե այս ամենը մահվան մահվաննախապատրաստվելը: նախապատրաստություն չէ: Իհարկե է' Ուրեմնայդպիսիհոգին հեռանում է իրեն նման աստմի վայր ն, հասվածային,անմահ, բանական,անտեսանելի -

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

նելով այնտեղ, ստանում երանությունազատվելովթափառումներից, անմտություններից,վախերից,վայրի տենչանքներից ն մարդկայինայլ չարիքներիցն, ինչպես ասում են հաղորդյալներիմասին, առհավետապրում է աստվածների հետ: Այդպե՞ս կասենք, Կեբես, թե՞ այլ կերպ: Այդպես, Զնսը վկա,- պատասխանեցԿեբեսը: Իսկ եթե հոգին անջատվումէ մարմնիցպիղծ ու անմաքուր, քանի որ միշտ եղել է մարմնի հետ, սպասարկել ու սիրել է նրան, հմայվել նրանով, նրա ցանկություններով ու հաճույքներով,ոչինչ չի համարելառավելճշմարիտ,քան մարմնավորը,այսինքն այն, ինչը կարելի է շոշափել, տեսնել, խմել, ուտել ու օգտագործելսիրային վայելքների համար, իսկ տեսողությանհամար աղոտն ու անտեսանելին, մտահասուն ն փիլիսոփայականը ատելով ատել է ն վախենալով փախ տվել դրանից.- ի՛նչ ես կարծում, այդպիսի ինքն ըստ ինքյան ն մաքուր: հոգին կազատվի՞ Երբեք,- ասաց: Ես կարծումեմ, որ այն այլնս ամբողջապեսմարմնավոր է, են նրա կապն ու գոյակցությունը մարմնի հետ, վերջինիսմասին երկարատնհոգածությունըհամաբնույթէ դարձրել նրանց երկուսին: Անկասկած: Բարեկամս, ըստ իս` մարմնավորը պետք է լինի թանձր,ծանր, հողեղեն Ա տեսանելի:Այդպիսինլինելուդեպքում հոգին ծանրանումէ ու դարձյալ ձգվում դեպի տեսան, նելիի ոլորտը, վախենալովանտեսանելիիցու ՊՀադեսից, ինչպես ասում են, շրջում է շիրմաքարերին գերեզմանների մոտերքում,ուր մարդիկ հաճախ հանդիպումեն հոգիների ստվերակերպուրվականներին,որոնք մաքուր չազատված հոգիների ուրվականներնեն ու երնում են տեսանելիինչոր բան կրելու պատճառով: Կարծես այդպես է, Սոկրատես: հոգիԿարծես,Կեբես: Եվ դրանք ոչ թե առաքինիների -

-

-

-

-

-

-

-

Ֆեդոն

ներ են, այլ հոռիների,որոնք ստիպվածեն թափառելպ̀ատիժ կրելով նախկին հոռի վարքի համար: Եվ շրջում են հանդեպտենչանայնքանժամանակ,մինչն որ մարմնավորի քը նրանց կրկին չբանտարկիմարմնիմեջ: Այդ բանտը հաէ նախկին կյանքում ձեռք վանաբարհամապատասխանում բերած սովորություններին: Ի՛նչ սովորություններնկատի ունես, Սոկրատես: Օրինակ, երանք, ովքեր տուրք են տվել որկրամոլուն չեն խուսափելայդ թյանը, զեխությանը,հարբեցողությանը չարիքներից,գուցե մտնեն ավանակներիկամ ցեղակիցայլ կենդանիներիմեջ: Թե՞ այդպեսչես կարծում: -

-

Միանգամայնճիշտ ես ասում: Իսկ անարդարությանը,բռնությանը ն կողոպուտին տրվողներըկմտնենգայլերի, բազեների ն ուրուրներիցեղի մեջ: Կամ գուցե ա՛յլ ցեղի: Ոչ-- ասաց Կեբեսը,- հենց այդ ցեղի: Ուրեմն պարզ է, որ ուրիշները նույնպես կուղնորվեն են իրենց: այն տեղը, որի համար նախապատրաստել Պարզ է,- ասաց,- ինչպես չէ: Իսկ նրանցից ամենաերջանիկները,-շարունակեց,ամենալավձանապարհովգնացողներընրանք են, ովքեր ու խելքի) աչքի են ընկել (առանց որնէ փիլիսոփայության որ կոչվում է հանրային նեքաղաքականառաքինությամբ, խելամտությունու արդարությունԱ ծնվում է բարքերիցու զբաղմունքներից: Ինչով են նրանք ամենաերջանիկները: Նրանք գուցե դարձյալ կհայտնվեն հանրային ն զուսպ ցեղի մեջ՝ մեղուների, կրետներիկամ մրջյունների, մարդկայինցեղ ն կամ այդտեղիցդարձյալ կտեղափոխվեն կծնեն զուսպ մարդկանց: Կարծես թե այդպես է: Բայց աստվածներիցեղին իրավունք չունի միանալ ն ամբողջովինչի նա, ով չի զբաղվել փիլիսոփայությամբ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Շ

Պլատոն

մաքրվել,այլ՝ միայն նա, ով իմացությունէ տենչացել:Ահա ինչու, բարեկամներՍիմմիաս ն Կեբես, իսկական փիլիսոփաները խուսափումեն բոլոր մարմնականցանկություններից, ամուր են պահում իրենց ն չեն ընկրկում դրանց առաջ, չեն վախենումսնանկացումիցու աղքատությունից, ն չեն վախենումանինչպես ընչասեր մեծամասնությունը, պատվությունիցու անփառությունից,ինչպես պատվամոլայլ խուսափումեն դրանցից: ներն ու փառասերները, Դա չէր սազի նրանց, Սոկրատես,- ասաց Կեբեսը: Այո, Զնսը վկա: Նրանք, Կեբես, ովքեր հոգ են տանում իրենց հոգու մասին ն ապրելիսչեն ստրկանումմարմնին, չեն ընկնումնրանցետնից,ովքերչգիտեն,թե ուր են գնում: Նրանց առաջնորդումէ այն սկզբունքը,որ չի կարելի գործել հակառակփիլիսոփայությանը,դրան ուղեկցողազատագրմաննու մաքրմանը,ն նրանք հետնում են դրան, ուր էլ տանի: Ինչպե՞ս,Սոկրատես: Պիմա ասեմ: Իմացատենչները գիտեն, որ երբ փիլիսոփայությունն առնում է հոգին, սա ուժեղ կապված ու գամված է լինում մարմնինն ստիպվածէ մարմնիմիջով, ասես զնդանիմիջից դիտել գոյը, ն ոչ ինքնուրույնաբար, այնպես որ ընկնում է կատարյալտգիտությանմեջ: Փիլիսոփայությունըտեսնում է այդ զնդանի զորությունը, որն է մարմնավորտենչանքներիձնով, այնպես արտահայտվում որ բանտարկյալը դառնումէ ինքն իր բանտի պահապանը: Իմացությունտենչացողներըգիտեն, որ փիլիսոփայություենն առնում է նրանց հոգին Ա հանդարտցուցումներովսկսում է ազատելնրանց, ցույց տալով,թե որքան է տեսողության, լսողությանկամ այլ զգայություններիխաբկանքըհամոզում հեռանալ դրանցից ն օգտվել միայն անհրաժեշտության ու հադեպքում, խորհուրդ տալիս հոգուն կենտրոնանալ վաքվելհավատալովմիայն ինքն իրեն, երբ սա ինքն ըստ ինքյան մտածում է ինքն ըստ ինքյան գոյություն ունեցող -

-

-

-

Ֆեդոն

բաների մասին, իսկ այն, ինչ դիտարկում է այլ բանի միջոցով այլ բաներում,խորհուրդէ տալիս ճշմարիտ չհամարել: Դրանք են զգայելին ն տեսանելին,իսկ այն, ինչ ինքն է տեսնում, մտածելի է ն անտեսանելի:Արդ, սա է ազատագրումը,որին մտադիր չէ հակադրվելիսկական փիլիսոփայիհոգին, երբ հնարավորինս փախչումէ հաճույքներից ու ցանկություններից, վշտերիցու վախերից,մտածելով, որ եթե ինչ-որ մեկը շատ ուժեղ է զգացելվախը,վիշտը կամ ցանկությունը,կրում է ոչ թե իր մտածած չարիքը, ինչպես օրինակհ̀իվանդությունը կամ հաճույքի հետ կապված ծախսը, այլ ամենամեծ չարիքը, որի մասին չի էլ մտածում:

Որն է

Սոկրատես,- հարցրեց Կեբեսը: Ամեն մարդու հոգին, ուժեղ ուրախությունկամ վիշտ զգալով, համարում է, որ այն, ինչից ներգործվելէ, շատ որոշակիէ ն ճշմարիտ,բայց դա այդպեսչէ: Դրանքավելի ես: շուտ տեսանելիիրերն են, համաձա՞յն Իհարկե համաձայնեմ: Եվ այդ վիճակումհոգին ամենից շատ է կալանվում մարմնի կողմից: -

դա,

-

-

-

-.

Ինչպե՛ս:

Յուրաքանչյուրհաճույք ու վիշտ ասես մեխով գամում է հոգին մարմնին, խոցում այն ն դարձնում մարմնավոր, ստիպելովնրան ընդունել, որ մարմնի ասած ամեն բան ձշմարիտ է: Իսկ համակարծիքլինելով մարմնին` հոգիե, ըստ իս, ստիպվածէ լինում վերցնել նան նրա սովորություններն ու վարքը ն այլնս երբեք չի հասնի ՀՊՀադես մաքուր, այլ միշտ կհեռանա մարմնով ծանրաբեռնված, նորից կսուզվի այլ մարմնի մեջ ն սերմի պես կաճի ու նորից կծնվի, անմասն մնալով աստվածայինի, անաղարտի ու միակերպիհետ համակեցությունից: Շատ ճշմարիտես ասում, Սոկրատես,-նկատեց Կեբեսը:

-

Պլատոն

Պենց այս պատճառովէլ, Կեբես, արդար իմացատենչներն են զուսպ ու արի, ն ոչ թե նրանք, որոնց այդպիսին է համարումմեծամասնությունը:Այդպեսչե՛ս կարծում: Իհարկե, այդպես: Փիլիսոփա մարդու հոգին այսպես է մտածում ն չի կարծում,թե փիլիսոփայությունը պետք է ազատիիրեն, իսկ ինքը, երբ ազատվի,կարող է տուրք տալ հաճույքներինու կատարելովանվերջանացավերինն դարձյալբանտարկվել որ շարունակքանդում էր լի գործ, ինչպես Պենելոպենշճ, է հանդարիր գործվածքը:Ոչ, նրա հոգին պատրաստվում ն մշտապեսգտնվում տության,հետնում է բանականությանը նրա ծիրում, հայում է ճշմարիտը,աստվածայինը, անխախտը ն սնվում դրանով՝համարելով, որ քանի դեռ ողջ է, այդպես պետք է ապրի, իսկ մեռնելուցհետո պիտի հեռանա դեպի ազգակիցըն, հասնելով դրան, ազատվիմարդկային չարիքներից:Այդպիսի վարքից հետո, Սիմմիաս ն Կեբես, հոգին ոչնչից չպետք է վախենա ն չպետք է մտահոգվի, որ բաժանվելովմարմնիցկտարածվիու կցրվի քամուց ն այլնս ոչ մի տեղ գոյություն չի ունենա: Սոկրատեսի այս խոսքերից հետո երկար ժամանակ լռություն տիրեց: Երնում էր, որ մեզնից շատերի նման ինքն էլ էր մտածում իր ասածի մասին: Միայն Կեբեսն ու Սիմմիասըմի երկու խոսք փոխանակեցին:Սոկրատեսը տեսնելով դա՝ հարցրեց. Ի՛նչ է, ասվածըբավակա՞ն չէր ձեզ: Իսկապես,կասկածելի ն առարկելիշատ բան կա, եթե ուշադիր քննենք ասվածը:Եթե ուրիշ բան եք մտածում, ես չեմ խոսի: Իսկ եթե դժվարությունունեք այս հարցում, մի ամաչեք, ասեք ձեր առարկությունները, եթե, իհարկե, դրանք ձեզ լավն են թվում: Ինձ էլ մասնակիցդարձրեք, եթե կարծում եք, որ իմ օգնությամբավելի հեշտ կշարժվեք առաջ: Սիմմիասըպատասխանեց. Ճշմարիտն ասեմ, Սոկրատես. մենք արդեն երկար -

-

-

-

-

ՖՓեդոն

ժամանակ մշտում ենք իրար ու դրդում հարցնել, քանզի ցանկանում ենք լսել քո պատասխանը,բայց վախենում ենք վրդովվես, չէ՞ որ այս վիճակում դա կարող է տհաճ լինել քեզ: Լսելով դա՝ Սոկրատեսըթեթն ժպտաց ն ասաց. Մխ, Սիմմիաս,ինչ դժվարպիտի լիներ համոզելուրիշ մարդկանց,որ դժբախտությունչեմ համարումայժմյան վիձակս, եթե նույնիսկ ձեզ չեմ կարողանումհամոզել ն դուք վախենում եք, թե տրամադրությունսայսօր ավելի վատ է, քան եղել է ողջ կյանքիս ընթացքում:Ձեզ հավանաբար թվում է, թե ես գուշակության մեջ զիջում եմ կարապներին, որոնք զգալով, որ պետք է մեռնեն, սկսում են երգել ավելի ուժգին ու գեղեցիկ, քանզի ցնծում են, որ պետք է հեռանան աստծո մոտ, որին ծառայում են: Իսկ մարդիկ մահվան վախից ստեր են հորինում կարապների մասին ու ասում, իբր կարապները ողբում են իրենց մահը ն երգում են վշտից: Այդ մարդիկ չգիտեն, որ ոչ մի թռչուն չի երգում սովից, ցրտից կամ այլ տառապանքից. նույնիսկ սոխակը, ծիծեռնակըկամ հոպոպը՛, որոնց մասին այդուհանդերձասում են, թե նրանք երգում են սգալով իրենց դժբախտությունը:Ինձ թվում է, որ ոչ նրանց, ոչ էլ կարապներիերգելու պատճառըդա չէ. կարապները են ն կանխատեսելովՀադեսի բաԱպոլլոնիգուշակներեշճ րիքները՝մահվան օրը բերկրում են, ինչպես երբեք: Իսկ ես ինձ համարում եմ կարապներիծառայակիցնու աստծո քուրմը22ն կարծում,որ տերն ինձ պակասչի օժտել գուշակության արվեստով,ն հեռանալուիմ վիշտն ավելի մեծ չէ, քան նրանցը:Հենց այդ պատճառովէլ դուք պետք է խոսեք ն հարցուփորձ անեք ինձ ինչի մասինկուզեք,քանի դեռ ձեզ նշանակածՏասնմեկը: թույլ են տալիսաթենացիների Շատ լավ,չ- ասաց Սիմմիասը,- նախ ես կասեմ, թե որն է իմ դժվարությունը,իսկ հետո` Կեբեսը, թե ասվածից ինչը չի ընդունում: Ըստ իս, Սոկրատես, նման բաների -

-

Շ

Պլատոն

մասին այս կյանքում,- ն դու դա գիտես,- կամ անհնար է, կամ շատ դժվարէ ձեռք բերել ստույգ իմացություն:Այդուհանդերձ,բոլոր եղանակներովայս մասին ասված ամեն բան չստուգողն ու չքննողը փոքրոգությունարած կլիներ: Հարկավոր է անել երկուսիցմեկը կամ իմանալ դա իմացողներից,կամ գտնել սեփականուժերով,իսկ եթե անհնար է, ընդունել մարդկայինուսմունքներիցամենալավնու անհերքելինն դրա օգնությամբ,ասես լաստովլողալով,անցնել կյանքը,քանի դեռ հնարավորչէ օգտվելառավելապահով, անվտանգ,ամուր նավից՝աստծո խոսքից:Այնպեսոր ես այժմ չեմ ամաչի ուղղել քեզ իմ հարցը, մանավանդոր ինքդ ես պատվիրումդա անել, ն հետագայումինձ չեմ մեղադրիմտքիս եղածը թաքցնելուհամար: Սոկրատես,ասածիդ մասին մտածելուցն Կեբեսի հետ քննարկելուցհետո այն ինձ բավականաչափ համոզիչ չի թվում: Սոկրատեսըպատասխանեց. Գուցե քեզ ձիշտ է թվում, բարեկամս,միայն թե ասա, ինչ առումով բավականաչափէ: Ըստ իս, քո փաստարկը կարելիէ բերել նան ներդաշնակության,քնարի Ա լարերիհամարտ։, քանի որ ներդաշնակությունըանտեսանելի, անմարմին,գեղեցիկու աստվածային ինչ-որ բան է, իսկ ինքը քնարը ն լարերը մարմնավոր են, այսինքն՝բաղադրյալ, հողեղեն ն մահկանացուինազգակից: Կոտրելով քնարը ն կտրելով լարերը, որնէ մեկը կարող է բերել նույն փաստարկները, ինչ դու, ն ասել, որ ներդաշնակությունն անհրաժեշտաբար շարունակումէ գոյություն ունենալն չի վերանում:Քանզի անհնարէ, որ կտրված է, պահպանվի,իսկ ներլարերովքնարը, որ մահկանացու դաշնակությունը, որ բնությամբնման ն ազգակիցէ աստվածայինինու անմահին,վերանանախքանմահկանացուն: Նա կասի, որ ներդաշնակությունը կշարունակիգոյություն ունենալ,ն մինչն իրեն ինչ-որ բան պատահելընախ կփտեն փայտնու լարերը:Եվ ուրեմն, Սոկրատես,դու ինքդ գիտես, -

-

-՛

|

Ֆեդոե

ամենից հաճախ այդպիսինենք համարումհոգին: Եթե մեր մարմինըկապակցումն պահում են ջերմությունը,ցուր- 6 տը, չորությունը ն նման այլ բաներ, ապա այն դրանցխառնուրդն է ն ներդաշնակությունը, երբ դրանք լավ ն համաչափ են խառնվածիրար: Իսկ եթե հոգին ինչ-որ ներդաշնակություն է, ապա ակնհայտ է, որ երբ մեր մարմիեը չափից դուրս թուլանումէ կամ լարվումհիվանդություններից կամ այլ արատներից,հոգին նույնիսկաստվածային լինելով՝ անհրաժեշտաբար պետք է կործանվի,ինչպես կործանվում է ձայներիկամ արվեստագետի երկերի ներդաշնակությունը,4 իսկ մարմնավորմնացորդներըկարող են երկար ժամանակ պահպանվել,մինչն որ չայրվեն կամ չփտեն: Մտածիր,թե ինչ կարողենք պատասխանել այս հարցին,եթե ինչ-որ մեկը պնդի, թե հոգին մարմնիմեջ եղածտարրերիխառնուրդն է ն մահ կոչվածիմիջոցովվերանումէ առաջինը: Սոկրատեսըսովորությանհամաձայննայեց շուրջբոլորը ն Ժպտալովասաց. Սիսմիասըիրավացիէ: Եթե որնէ մեկը ինձնից ավելի խորաթափանցէ, թող պատասխանի:Սիմմիասը կարծես վատ չառարկեցմեր խորհրդածությանը: Սակայն ինձ թվում է, նախքանպատասխանելը հարկավորէ լսել նան Կեբեսին 6 ն պարզել, թե ինչում է նա մեղադրումմեր փաստարկը, իսկ այդ ընթացքումժամանակ կունենանք մտածելու պատասխանիմասին. իսկ երբ լսենք նրան, կհամաձայնենք երկուսին էլ, եթե պարզվի, որ նույնն են ասում, իսկ եթե ոչ, կպաշտպանենքմեր փաստարկը:Ասա, Կեբես, ի՞նչն է անհանգստացնում քեզ: Ասեմ,- պատասխանեցԿեբեսը:- Ինձ թվում է, թե փաստարկըմնացել է նույնը, ն առարկությունը,որ ունեինք նախկինում, կարելի է կրկնել նան այժմ: Որ մեր հոգին գոյություն է ունեցել նան նախքանայս կերպարանքնառնելը չեմ հերքում, ապացուցվեցբավականհամոզիչկերպով: 87 Իսկ այն, որ մեր մահից հետո ինչ-որ տեղ շարունակում որ

-

-

Պլատոն

է գոյել, ինձ այդպես չի թվում: Բայց ես համաձայն չեմ

Սիմմիասի հետ, թե հոգին մարմնից ավելի ուժեղ ն ավելի երկարակյացչէ: Ինձ թվում է, բոլոր նման բաներումհոգին շատ է տարբերվումմարմնից:«Իեչու՛- կհարցնենիեձ,- չես հավատում,եթե տեսնում ես, որ մարդու մեռնելուց հետո նույնիսկ նրա ամենաթույլմասը դեռ շարունակումէ գոյություն ունենալ:Մի՛թեչես կարծում,որ ամենաերկարակյացը անհրաժեշտաբարկպահպանվիեույնքան ժամանակ»: Տես, Ես էլ Սիմմիասիպես պատկերաթե ինչ կպատասխանեմ: վոր խոսքի կարիք ունեմ: Կարծում եմ, այսպես խորհրդածելը նույնն է, ինչ մեռած ծեր ջուլիակի մասին ասել, իբր նա չի վախձանվել,այլ անվնաս գտնվում է ինչ-որ տեղում, իսկ որպես ապացույց ներկայացնելիր գործած թիկնոցը, որն անվնասէ ն չի վերացել:Իսկ եթե որնէ մեկը չհավաու տա մա՛րդը, հարցնի, արդյոք ինչն է ավելի երկարակյաց՝ թե՞ թիկնոցը, որն օգտագործմանմեջ է, պատասխանել, որ իհարկե մարդը, ապացուցվածհամարելով,որ մարդուն ոչինչ չի պատահել,քանզի չի վերացելնրանից ավելի սակավակյացիրը: Իսկ ես կարծումեմ, Սիմմիաս,որ այդպես չէ: Տես, ինչ նկատի ունեմ: Յուրաքանչյուրոք հասկանում է, որ այսպես ասողը սխալվումէ: Չէ՞ որ թիկնոց գործողը շատ այդպիսի թիկնոցներ է մաշել ն վախճանվելէ բոլոր դրանցից հետո, բացի, կարծում եմ, վերջինից, ն այդուհանդերձ մարդը թիկնոցից պակասավորկամ սակավակյացչէ: Նույնը, կարծումեմ, կլինի հոգու ն մարմնիդեպքում,ն նա, ով այդ նույնն ասում է հոգու ն մարմնի մասին, ըստ իս ճիշտ է, այսինքն՝երբ ասում է, որ հոգին ավելի երկարաՍակայն կյաց է, իսկ մարմինըա̀վելի թույլ ու սակավակյաց: կարող են ասել նան, որ յուրաքանչյուրհոգի բազում մարմիններ է մաշում,մանավանդեթե շատ տարիներէ ապրում: Եթե մարմինն անվերջ փոխվում ու կործանվումէ մարդու կենդանությանօրոք, հոգին նորից վերագործումէ մաշածը, ն երբ հոգին կործանվումէ, նրա հետ անհրաժեշ102

Ֆեդոն

պետք է լինի վերջին հագուստը,որը միշտ վերանում է հոգուց հետո միայն: Հոգու կործանումիցհետո մարմինը դրսնորում է իր տկար բնությունը ն արագորեն փտում: Ուստի ընդունելով այս փաստարկըմենք չենք կարող վստահ լինել, որ երբ մահանանք,մեր հոգին ինչոր տեղ գոյություն կունենա: Քանի որ եթե մենք ավելի շատ համաձայնենքայդպես ասողին, քան դու ես դա անում, կարող ենք ասել, որ հոգին գոյություն ունի ոչ միայն նախքան ծնվելը, այլ որ ոչինչ չի խոչընդոտում,որպեսզի որոշ հոգիներ գոյություն ունենան նան մեր մահից հետո, այսինքնբազումանգամներծնվեն ու մահանան: Չէ՞ որ հոգին իր բնությամբուժեղ է, ուստի կարող է դիմանալ բազում ծնունդների: Դիցուք, մենք համաձայնել ենք այդ ամենին, բացի նրանից, որ հոգին վնաս չի կրում բազում ծնունդների ընթացքում ն չի վախձանվումայդ մահերից մեկի ժամանակ վերջնականապես:Իսկ այդ մահվան ն մարմնի այդ քայքայման մասին, որ կործանում է բերում հոգուն, ոչ ոք չի ասի, թե ինչ-որ բան գիտի: Մենք անկարող ենք դա իմանալ: Իսկ եթե այդպես է, ուրեմն մահից չվախենալնանմտությունէ, քանի դեռ չկա ապացույց, որ հոգին ընդհանրապեսանմահ է ն անկործան: Հակառակ դեպքում մահացողըշարունակելուէ վախ տածել իր հոգու համար, որն այժմ բաժանվելովմարմնիցկ̀արող է ընդհանրապես կործանվել: Լսելով դա՝ բոլորս վհատվեցինք:Հետագայումմենք խոստովանեցինքիրար, որ նախորդփաստարկըբավականաչափ համոզել էր մեզ, իսկ հիմա մենք դարձյալ տրտմեցինքն թերահավատությամբ լցվեցինք ոչ միայն նախորդասվածի, այն հետագա ասվելիքի նկատմամբ: Գուցե մենք ունակ չէինք դատելու, կամ էլ խնդիրն էր խճճված: Էքեկրատես. Աստվածներըվկա, Ֆեդոն, ես հասկանում եմ ձեզ: Լսում եմ քեզ ու ինքս ինձ ասում. «Ի՛նչ փաստարկիայժմ հավատանք:Սոկրատեսըշատ համոզիչէր Մ տաբար

Պլատոն

մեջ»: խոսում, բայց հիմա մենք ընկանքթերահավատության Թե այժմ, թե նախկինում ինձ միշտ հրաշալի է թվացել փաստարկը,ըստ որի մեր հոգին ինչ-որ ներդաշնակություն է, ն քո խոսքը հիշեցրեց ինձ, որ ես նույնպեսայդպեսեմ մտածել: Իսկ հիմա, ինչպես սկզբում, ես մեկ ուրիշ փաստարկի կարիք ունեմ, որը կհամոզեր ինձ, որ մեռնողի հոգին չի մահանում մարմնի հետ միասին:Հանուն :2նսի, ասա' ուրեմն, ինչպես Սոկրատեսըվարեցզրույցը: Եվ արդյոք տրտմեց, ինչպես դուք, թե հանգիստ պաշտպանեց փաստարկը:Եվ բավարա՛րէր արդյոք պաշտպանությունը, թե՞ անբավարար: Հնարավորինս ճշգրիտ պատմիր մեզ ամեն բան: Ֆեդոն. Թեփետ, Էքեկրատես, հաձախ եմ զարմացել Սոկրատեսիվրա, բայց երբնէ չեմ հիացել նրանով ավելի, քան այդ օրը: Նա գիտեր, թե ինչ պիտի պատասխանի, ն դա գուցե տարօրինակչէր: Ինձ ավելի շատ զարմացրեց այն, թե ինչ հաճույքով, ջերմությամբ ու սիրով ընդունեց երիտասարդներիխոսքը, այնուհետն՝ինչպես զգաց այդ խոսքից ծնված մեր տրտմությունը ն ապա՝ որքան լավ բժշկեց մեզ Ա ինչպես ետ դարձրեց մեզ` փախչողներիս ու նահանջողներիս,հրավիրելովհետնելու իրեն ն միասին քննելու փաստարկը: Էքեկրատես. Եվ ինչպե՛ս: Պատմեմ: Այնպես էր պատահել,որ ես նստած Ֆեդոն. էի նրանից աջ, մահճակալիմոտ, ն նա ինձնից բարձր էր: Ձեռքը տանելովգլխիս ու շոյելով պարանոցինթափվող մազերս,- իսկ նա հաճախ էր այդպես անում,- ասաց. Վաղը, Ֆեդոն, գուցե կտրես այս գեղեցիկ մազերդ": Գուցե, Սոկրատես,- պատասխանեցիես: Եթե ինձ լսես, այդպեսչես անի: Բայց ինչու,- հարցրի ես: Որովիետնես արդեն այսօր կկտրեմ իմ մազերը քեզ հետ միասին, եթե մեր փաստարկիվերջը գա, ն մենք չկա-

-

-

-

-

Շ

ֆեդոն

րողանանքայն նորից կյանքի կոչել: Եթե ես քո տեղը լինեի ն ապացույցը ձեռքիցս փախչեր,արգոսցիներիօրինակով՝՛ երդում կտայիչերկարացնելմազերս, քանի դեռ չեմ շահել մարտնընդդեմՍիմմիասիու Կեբեսիառարկության: Սակայնասում են,չ- առարկեցիես,- երկուսիդեմ Հերակլեսն էլ անզոր է: Այդ դեպքումօգնության կանչիր ինձ՝ քո Իոլաոսին՝:, քանի դեռ չի մթնել: Կկանչեմ, բայց այնպես, իբրն թե Իոլաոսն է կանչում Պերակլեսին: Դա ոչինչ չի փոխում,-- ասաց Սոկրատեսը,- բայց նախ ապահովագրվենքմի վտանգից: Ինչ վտանգ,- հարցրի ես: Թող չլինի այնպես, իբր բանատյաց ենք դարձել, ինչպես մարդատյացեն դառնում: Չկա ավելի մեծ չարիք, քան խոսք ատելը: Իսկ բանատեցությունըծնվում է նույն եղանակով, ինչ մարդատեցությունը,քանզի մարդատեցությունն առաջանումէ մեկին ուժգին ու անսահմանորենհավատալուց, երբ նրան համարումենք միանգամայնազնիվ, խոհեմ ու հավատարիմմարդ, իսկ որոշ Ժամանականց պարզվում է, որ նա կեղծավոր է, անհավատարիմկամ դրանիցէլ վատ: Ով հաճախ է նման փորձանքիենթարկվել, հատկապեսնրանցպատճառով,որոնցհամարել է հարազատ ն բարեկամ,ի վերջո բազմաթիվվիրավորանքներից կատի բոլորին ն ոչ ոքի մեջ առողջ ոչինչ չի գտնի: Հանդիպել ես նման բանի: Իհարկե հանդիպել եմ,- ասացի ես: Մի՛թե ամոթալի չէ, որ մարդկությանը ճանաչելու այդպիսիմեկը փորձումէ գործ արվեստինչտիրապետելով ունենալ մարդկանցհետ: Իրականումայդ արվեստինտիրապետելու դեպքումնա կհայտնաբերի,որ թե լավագույնները ն թե վատագույններըքիչ են, շատ են միջինները: Այդ ինչպես,- հարցրի ես: -

-

-

-

-

-

-

-

-

ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

Ինչպես շատ փոքրի ն շատ մեծի դեպքում: Ի՞նչն է ավելի հազվադեպպատահում,քան շատ մեծ մարդը կամ շունը, կամ էլ շատ փոքր մարդը կամ շունը, ն այլն: Կամ՝ շատ արագն ու շատ դանդաղը, շատ այլանդակնու շատ գեղեցիկը, շատ սնն ու շատ սպիտակը:Չե՛ս նկատել, որ հազվադեպեն ն այդպիսիբաներումծայրահեղությունները սակավ, իսկ միջինը`բազում: Իհարկե նկատել եմ,- ասացի ես: Ուրեմն, եթե արատավորության մրցույթ լիներ, այդտե՛ղ էլ հաղթողներըքիչ կլինեին: Կարծես թե: Այո, բայց դրանումչէ մարդկանցխորհրդածությունների նմանությունը,-ես այժմ հետնում էի քո ասածին,- այլ նրանում, երբ ինչ-որ մեկը հավատումէ ուրիշի ասածի ճշմարտությանը, թեն չի տիրապետումխորհրդածությանարվեստին, իսկ քիչ անց որոշում է, որ այն կեղծ էր, անկախայն բանից`իսկապեսկեղծ է, թե ոչ, ն այդպեսկրկին ու կրկին: Եվ ամենից շատ, գիտես, դա պատահումէ փաստարկների դեմ փաստարկներփնտրողներիհետ, որոնք ի վերջո կարծում են, թե ամենաիմաստուննեն դարձել ն միայն իրենք են հասկացել,որ ոչ իրերի, ոչ էլ փաստարկներիմեջ ոչ մի ողջամիտ ու հաստատուն բան չկա, այլ` ամեն ինչ բարձրանում ն իջնում է, ինչպես Էվրիպոսի՞՞ ջրերը: Շատ ճիշտ ես ասում: Պետնաբար,Ֆեդոն, ցավալի կլիներ, եթե որնէ մեկը, իմանալովճշմարիտ, հաստատուն ն ըմբռնմանըհասանելի փաստարկ,հանդիպելովայնպիսի փաստարկների,որոնք մերթ ճշմարիտ է համարում, մերթ՝ ոչ, չմեղադրեր ինքն իրեն կամ իր անվարժությունը,այլ բարկությունիցսեփական մեղավորությունըբարդեր փաստարկներիվրա ն մնացյալ կյանքի ընթացքումատեր ու կշտամբերխորհրդածությունը ն զրկվեր իրական ճշմարտությունիցու իմաստությունից: Զնսը վկա,- ասացի,- ցավալի կլիներ: -

-

-

-

-

-

-

-

ՖՓեդոն

Ուրեմն, նախ զգուշանանքդրանից ն թույլ չտանք, որ դա տեղի ունենա հոգու հարցում`մտածելով,թե մեր փաստարկներումողջամիտոչինչ չկա: Ավելի շուտ մենք ողջամիտ չենք, սակայն արիաբար ցանկանումենք ողջամտություն ունենալ. դու ն մյուսներըհետագա կյանքի համար, իսկ ես` մահվան:Կարող է թվալ, որ ես այժմ ոչ թե փիլիսոփա եմ, այլ վիձճաբան, ինչպեսբոլոր անկիրթները:Քանզի վիճելիսնրանք չեն մտածում խնդրո առարկայիմասին, այլ մտահոգվածեն իրենց կարծիքը ներկաներին հասցնելով: Ինձ թվում է, ես տարբերվումեմ դրանցիցլոկ նրանով, որ ոչ թե ներկաներինեմ ցանկանումհամոզելմտքիս եղածը,դա երկրորդականհարց է,- այլ ինքս եմ ուզում գալ ավելի ամուր համոզմունքի:Տես, բարեկամս, թե որքան եսասեր եմ. եթե այն, ինչ ասում եմ, ճշմարիտէ, ապա հրաշալի է այսպիսիհամոզմունքունենալը, իսկ եթե մահից հետո ինձ ոչինչ չի սպասում,մնացած ժամանակըչարժե անցկացնել ներկաներին գանգատներովս տհաճություն պատճառելով: Եվ իմ չիմացությունընույնպես չի մնա, քանզի դա չարիք կլիներ, ն շուտով կվերանա: նախՍիմմիասն Կեբես, ահա այսպես եմ պատրաստվել քան ապագույցինանցնելը:Եթե ինձ լսեք, Սոկրատեսիմասին քիչ կմտածեք,այլ ավելի շատ` ձշմարտությանմասին, ն կհամաձայնեք,երբ ինչ-որ բան ճիշտ ասեմ, իսկ եթե ոչ, կհակառակվեքամեն կերպ, որպեսզի չխաբվեմ ու ձեզ էլ չմոլորեցնեմ Ա չհեռանամ, ինչպես մեղուն, որ հեռանում է՝ թողնելով խայթը: Սկսենք: Նախ հիշեցրեք ձեր առարկությունը,որպեսզի հանկարծ մոռացածչլինեմ: Սիմմիասը,կարծեմ,չի հավատում ն երկյուղում է, թե հոգին մարմնից ավելի աստվածային ն գեղեցիկ լինելով հանդերձ,առաջինը կկործանվի, քանզի մի տեսակ ներդաշնակություն է: Կեբեսն ըստ իս համաձայն է ինձ հետ, որ հոգին մարմնից ավելի երկարակյաց է, բայց կարծում է, որ ոչ ոք չի կարող -

9:

Պլատոն

համոզվածլինել, թե հոգին բազում մարմիններ փոխելով՝ վերջինը լքելիս չի կործանվի նրա հետ: Եվ մահը հենց հոգու կործանումնէ, քանզի մարմինըերբեք չի դադարում մահանալ:Սա՞ պետք է քննենք, Սիմմիասն Կեբես: Երկուսն էլ համաձայնեցին,որ դա է: Նախորդ բոլոր փաստարկներնեք մերժում, թե՞ մի մասն ընդունում եք, իսկ մյուս մասը՝ ոչ: Մի մասն ընդունումենք, մյուսը` ոչ: Իսկ ինչ կասեք այն փաստարկիմասին, ըստ որի սովորելը վերհիշելն է ն որ եթե այդպես է, ուրեմն հոգին նախքան մեր մարմին մտնելը անհրաժեշտաբարպետք է գոյություն ունենար նան այլ տեղում: Ես,- ասաց Կեբեսը,- նան այն ժամանակզարմանալիորեն համոզի գտա այդ փաստարկըն այժմ էլ անվերապահորեն ընդունում եմ: Ես նույնպես,չ- ասաց Սիմմիասը,- ն շատ կզարմանայի, եթե երբնէ այլ կերպ սկսեի մտածել: Այդժամ Սոկրատեսնասաց. Բայց, թեբեացիբարեկամ, դու կմտածես այլ կերպ, եթե մնաս այն մտքին, թե ներդաշնակությունըբաղադրյալ բան է, իսկ հոգին` մարմնի տարրերիձգմամբ առաջ եկող ներդաշնակություն:Չէ՞ որ չես ընդունի, որ ներդաշնակությունը բաղադրված էր նախքան այն, ինչից պետք է բաղադրվեր:Թե՞ կընդունես: Ոչ մի դեպքում, Սոկրատես: Տեսնում ես ուրեմն, որ հենց այդ նկատի ունես, երբ ասում ես, թե հոգին գոյություն ունի նախքանմարդու կերպարանք ու մարմին առնելը ն բաղադրվածէ գոյություն չունեցողբաներից:Չէ՛ որ ներդաշնակությունն այնպիսինչէ, ինչպիսիններկայացնումես: Նախ ծնվում է քնարը, ապա լարերը, դեռնս աններդաշնակհնչյունները, իսկ վերջում գոյանում է ներդաշնակությունը,որն առաջինն է վերանում: Այս փաստարկըհամահունչ կլինի նախորդին: -

-

-

-

-

-

-

-

Փեդոն

Ոչ մի կերպ,- ասաց Սիմմիասը: Բայց համահնչությունըպետք է հատուկ լինի հենց փաստարկին: ներդաշնակության Այո,- ասաց Սիմմիասը: Իսկ քո դեպքումհամահուեչչէ: Տես, երկու փաստարկից որն ես ընտրում՝որ իմացությունըվերհուշ է, թե՞ որ հոգին ներդաշնակությունէ: Իհարկե առաջիեր, ով Սոկրատես,- պատասխանեց նա,- երկրորդինհետնեցիանապացույցձնով՝ ելնելով նրա ու հավանականությունից գրավչությունից,ինչպես ն մարդկանցիցշատերը:Իսկ ես գիտակցումեմ, որ ձճշմարտանմանության վրա կառուցվողփաստարկներըդատարկաբանություն են, ն եթե մենք չպաշտպանվենքդրանցից,հաջողությամբ խաբում են. այդպես է Ա երկրաչափությանմեջ, ն մյուս բոլոր բնագավառներում: Մինչդեռվերհիշմանն իմաէ արժանիհիմունքով: ցությանփաստարկը պայմանավորված Այն պնդում է, որ հոգին նախքան մարմին առնելը գոյել է իբրն էություն, որի անունն է գոյություն: Ես համոզված եմ դրանում ն համարումեմ այդ փաստարկըբավարարն ճշմարիտ: Հետնաբար, ես կարծես թե չպետք է ընդունեմ, է, անկախնրանից,ով է դա որ հոգին ներդաշնակություն ասում` ես, թե ուրիշը: Դե իեչ, Սիմմիաս, ի՛նչ ես կարծում, ներդաշնակությունը կամ մեկ այլ բաղադրություն կարո՛ղէ դրսնորվելայլ 93 կերպ, քան մասերը, որոնցից բաղադրվածէ: Բոլորովին: Ուստի ինչ-որ բան անել, որ մասերըչեն անում, կամ էլ կրել մի վիճակ, որ մասերը չեն կրում, ներդաշնակությունը չի կարող: Սիմմիասըհամաձայնեց: Ուրեմն ներդաշնակությունը չի առաջնորդումմասերին, որոնցից բաղադրվածէ, այլ հետնում է: Դարձյալհամաձայնեց: -

-

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

Եվ մանավանդընդունակչէ դեմ լինելու իր մասերի շարժմանը, հնչմանը կամ որնէ այլ գործողության: Բոլորովին: Եվ ի՛նչ: Արդյո՛քյուրաքանչյուրներդաշնակությունի բնե այնպիսինէ, ինչպիսիններդաշնակվելէ: Չեմ հասկանում,- ասաց Սիմմիասը: Եթե ավելի լավ է ներդաշնակվածն ավելի լրիվ (ընդունենք՝դա այդպես է), արդյոք ավելի լավը չի լինի ներդաշնակությունըն ավելի լրիվ, իսկ ավելի վատ ն քիչ ներդաշնակվածլինելու դեպքում՝ավելի նվազ ու թույլ: Իհարկե: Իսկ հոգու դեպքում դա հնարավո՛րէ: Կարո՛ղէ մի հոգին մյուսիցնվազագույնչափով ավելի լավը ն լրիվ կամ ավելի վատը ն թույլ լինել: Ոչ մի դեպքում,- ասաց Սիմմիասը: Շարունակենք,հանուն Զնսի: Ասում են, թե մի հոգին ունի խելք, առաքինությունն բարի է, իսկ մյուսն անմիտ է, արատավորն չար: ձիշտ են արդյոք ասում: Այո, ճիշտ: Իսկ ընդունելով, որ հոգին ներդաշնակություն է, ինչպե՞սկոչենք այն, ինչն առկա է հոգիներումառաքինություն Ա չարիք: Նրանցից մեկը ներդաշնակություն,իսկ մյուսն աններդաշնակությու՞ն: Բարի հոգու մասին կասենք, որ այն ներդաշնակէ Ա ունի իր մեջ մեկ ուրիշ ներդաշնակություն,իսկ աններդաշնակը չունի՞իր մեջ ուրիշ ներդաշնակություն: Ասելու բան չեմ գտնում,- պատասխանեցՍիմմիասը, սակայն պարզ է, որ հիշյալ հիմքից ելնելով այդ կասենք: Բայց մենք նախապեսհամաձայնեցինք, որ մի հոգին մյուսից ավելի կամ պակաս չէ հոգի: Իսկ դա նշանակում է համաձայնել, որ մի ներդաշնակությունըմյուսից ավելի կամ պակաս չէ ներդաշնակություն: Այդպեսչէ: Իհարկե: -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

--

ՖՓեդոն

Իսկ այն, ինչը ոչ ավելի մեծ, ոչ ավելի փոքր չափով չէ, չի ներդաշնակվումոչ ավելի մեծ, ոչ ներդաշնակություն ավելի փոքր չափով: Այդպես է: Այդպես է: Իսկ ոչ ավելի մեծ, ոչ ավելի փոքր չափով ներդաշավելի մեծ նակվածըհաղորդակիցկլինի ներդաշնակությանը կամ ավելի փո՛քր չափով, թե՞ հավասարապես: Պավասարապես: Ուրեմն եթե հոգին ոչ ավել, ոչ պակասչափով միշտ նույն հոգին է, ապա ոչ ավելի մեծ չափով է ներդաշնակված, ոչ ավելի փո՛քր: Այդպես է: Իսկ եթե այդպես է, հոգին չի՞ կարող ավելի մեծ չափով հաղորդակից լինել աններդաշնակությանըկամ ներդաշնակությանը: Ոչ: Ուրեմնորնէ հոգի չի՞ կարող ավելի շատ հաղորդակից լինել չարիքինկամ առաքինությանը,քան մեկ ուրիշը, քանի 94 է, իսկ առաքինությունը՝ որ չարիքը աններդաշնակություն ներդաշնակություն: Ոչ, չի կարող: Ավելի շուտ, Սիմմիաս,եթե ձիշտ դատենք,ոչ մի հոգի հաղորդակիցչէ չարիքին, եթե հոգին ներդաշնակություն է: Քանզի որպես այդպիսին ներդաշնակությունը ոչ մի դեպքում հաղորդակիցչէ աններդաշնակությանը: Իհարկե ոչ: Ոչ էլ հոգին, ամբողջապեսլինելով հոգի, հաղորդակից կլինի չարիքին: Բայց ինչպե՞սէ դա հնարավորասվածիհիման վրա: Մեր խորհրդածությունիցդուրս է գալիս, որ բոլոր կենդանի էակների հոգիները հավասարապեսբարի են, եթե ի բնե հավասարապեսհոգիներ են: Ինձ էլ է այդպես թվում, Սոկրատես: -

-

-

-

-

-

-

-.

-

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն արդյոք սրան մեր Իսկ ձշմարի՛տկթվար ն կհանգե՞՛ր եթե ձշմարիտլիներ ենթադրությունը,թե խորհրդածությունը, է: հոգին ներդաշնակություն Ոչ մի դեպքում,- ասաց Սիմմիասը: Ուրեմն, ինչպես ասում ես, մարդու մեջ ամեն ինչի վրա իշխում է հոգի՞ն,այն էլ բանական,թե՛ մեկ այլ բան -

-

-

է իշխում:

Պոգին: Իսկ զիջելովմարմնին,թե՞ դիմակայելովնրան: Նկատի ունեմ հետնյալր. եթե մարմինըջերմում է ու ծարավ է, չխմել, իսկ եթե մարհոգին ստիպումէ նրան հակառակը՝ մինը քաղցած է, հոգին ստիպում է չուտել, Ա ուրիշ բյուրավոր դեպքերումմենք տեսնում ենք, որ հոգին հակառակվում է մարմնին:Այդպե՞սէ, թե՞ ոչ: Այդպես է: որ հոգին, ներԲայց միթե մենք չհամաձայնեցինք, դաշնակությունլինելով, համահունչէ մասերիձգվածությանը հնչմանըկամ մեկ այլ վիճակինն կամ արձակվածությանը, որ նա պիտի հետնի դրանց ու երբեք չառաջֆնորդի: Պամաձայնեցինք: Եվ ի՛նչ: Այժմ պարզ է, որ այն գործում է հակառակ ձնով. իշխում է բոլոր մասերի վրա, որոնցից, ասում են, բաղկացած է, ողջ կյանքի ընթացքում հակառակվում է գրեթե ամեն ինչում ն իշխում է նրա վրա բոլոր եղանակներով, մերթ դաժանորենու ցավոտ պատժումէ մարմնամարզությամբկամ բժշկությամբ,մերթ մեղմանումէ, մերթ սպառնումէ, մերթ խրատումդիմելով կրքերին,տենչանքներին ու վախերին,ասես դրանք տարասեռեն իրեն: Այդ է գրել Հոմերոսնիր «Ոդիսականում», երբ Ոդիսնսիմասին -.

-

-

-

-

-

ասում

է.

Եվ ծեծելով եա իր կուրծքըայս խոսքերնէր ասում

սրտին.

Ֆեդոե

«Սիրտ իմ, տոկա, դու ավելի մեծ դառեությանես տոկացել...»55

Մի՛թեկգրեր դա, եթե մտածեր,որ հոգին ներդաշնակու-

թյուն է ն ղեկավարվումէ մարմնի կրքերով, այլ ոչ հակառակը, որ ինքն է ղեկավարումու տիրում ն որ ներդաշնակությունիցառավելաստվածայինէ: Զնսը վկա, Սոկրատես,ինձ էլ է այդպես թվում: Պետնաբար,բարեկամս,մենք ոչ մի կերպ չենք կարող է: ասել, որ հոգին ներդաշնակություն Քանզի հակառակ դեպքում չենք համաձայնվիոչ աստվածայինպոետ ՊՀոմերոսի, ոչ էլ ինքներս մեզ հետ: Ճիշտ է-. ասաց: Լավ,- շարունակեցՍոկրատեսը:-Թեբեի Հարմոնիայինտ կարծես հաճոյացրինք:Իսկ Կադմոսին,Կեբես, ինչպե՞սհաճոյացնենք,ի՞նչ խոսքերով: Ինձ թվում է,-- ասաց Կեբեսը,- դու կգտնես խոսքերը: Ներդաշնակությանդեմ քո բերած փաստարկներըհիացրին ինձ, այնքան անսպասելիէին: Երբ խոսումէր Սիմմիասըն ասում, թե ինչում է դժվարանում,ես շատ էի կասկածում, թե որնէ մեկը կարողանահաղթահարելնրա փաստարկը: Ե Ինձ շատ տարօրինակէր թվում, որ նա տեղի տվեց քո առաջինփաստարկին:Չեմ զարմանա,եթե նույն բախտին արժանանանան Կադմոսիփաստարկը: Սիրելիս,չ- ասաց Սոկրատեսը,- մեծ-մեծ բաներ մի ասա, որպեսզի աչքով չտաս դեռես չսկսված փաստարկը: Թեն դա արդեն Աստծո հոգսն է, իսկ մենք կշարժվենք հոմերոսաբարու կտեսնենք,թե ինչ ես ասում: Քեզ գլխավորապես հուզում է հետնյալը: Դու պահանջումես ցույց ն անմահ է. հակառակ տալ, որ մեր հոգին անկործան դեպքում անմիտ ն անիմաստէ փիլիսոփամարդուխիզախությունըմահվանշեմին, երբ նա կարծումէ, թե այնտեղ ավելի լավ բախտի կարժանանա,քան այն դեպքում, եթե -

-.

-

-

-

-

Պլատոն

կյանքով ապրեր ու մահանար:Մենք պարզեցինք,որ հոգին ուժեղ է ն աստվածակերպն գոյություն ունի նախքան մեր մարդ ծնվելը, բայց դա ըստ քեզ չի վկայում հոգու անմահություն,այլ որ վերջինս երկարակյացէ Ա նախապեսանորոշ ժամանակգոյություն է ունեցել ինչ-որ տեղ ն շատ բաներ է հասկացելու արել: Բայց դա ոչ մի դեպքում անմահությունչէ, իսկ մարմինառնելը հենց նրա կործանման սկիզբն է, ինչպես հիվանդությունը: Հոգին ողբալով է ապրումայս կյանքը ն կործանվումէ մահ կոչվածիմեջ: Դու ասում ես, տարբերություն չկա՝ մի անգամ մուտք կգործի մարմին,թե մի քանի անգամ.յուրաքանչյուրդեպքում էլ մենք վախենումենք: Եվ մարդ պետք է վախենա,եթե անմիտչէ, քանզի չգիտի ն չի կարող ապացուցելանմահ է արդյոք հոգին: Կարծում եմ, Կեբես, սա էր ասածդ: Դիտմամբեմ կրկնում, որպեսզի ոչինչ բաց չթողնենք, ն, եթե ցանկանաս, լրացնես կամ պակասեցնես: Կեբեսը պատասխանեց. Ոչ, այժմ ես պակասեցնելուկամ լրացնելուոչինչ չունեմ: Դա եմ ասել: Սոկրատեսըերկար ժամանակլռեց ն մտածում էր: Պեշտ բան չէ փնտրածդ,Կեբես:Քանզի պետք է ամբողջությամբհետազոտենքծննդի ն կործանմանպատճառը: Ուզում ես, կպատմեմինձ հետ պատահածիմասին: Եթե ասածիցս որնէ բան օգտակար թվա քեզ, կօգտագործես դժվարությունդլուծելու համար: Կեբեսը: Իհարկե կուզեի քեզ լսելչ- պատասխանեց Լսիր ուրեմն: Երբ երիտասարդէի, անչափ տենչում որը կոչում են բնությանճանաչողուէի այն իմաստությունը, թյուն: Ինձ երնելի ինչ-որ բան էր թվում իմանալյուրաքանչյուր իրի պատճառը,որով այդ իրը ծնվում է, կործանվում կամ գոյում: Հաձախ դես ու դեն էի ընկնում`քննելով, նախ, թե երբ են ջերմությունն ու ցուրտը առաջ բերում այլ

-

-

-

-

ՖՓեդոն

քայքայում,արդյոք ոչ այն ժամանակ,երբ, ինչպես ոմանք ասում են, կազմավորվումեն կենդանի էակները:՛: Մի՛թե արյունն է այն, ինչով մտածում ենք, թե՞ օդը կամ հուրը, թե՞ դրանցից ոչ մեկը, այլ ուղեղն է տրամադրումլսողության, տեսողությանու հոտառությանզգայությունները,իսկ դրանցիցծնվում են հիշողություննու կարծիքը,իսկ հիշողությունից ու կարծիքից,երբ դրանք հաստատուն են դառնում, իմացությունը:Խորհրդածելովայդ ամենի վերացման,երկնքի ն երկրի փոփոխությունների մասին ես ի վերջո եկա այն համոզման, որ պիտանի չեմ նման քննության համար: Բերեմ դրա բավարարապացույցը: Նախկինումես հստակ ինչ-որ բան գիտեի (այդպես էր թվում ինձ ն ուրիշներին), բայց այդ քննությունիցհետո լրիվ կուրացաու կորցրի նան այն իմացությունը,որ թվում էր, թե ունեմ, ներառյալ այն, թե ինչպես է աճում մարդը: Նախկինում) կարծում էի, թե դա միանգամայնհասկանալիէ. սնվելու ն խմելու միջոցով: Սնեվելիսմիսը միանում է մսին, ոսկրը ոսկրին, ն նույն ձնով մյուս բաներըմիանումեն իրենց հարազատմասերին, որի արդյունքումփոքր քանակությունըմեծանում է, ն փոքր մարդը դառնում է մեծ: Այդպես էի կարծում:Իսկ քեզ դա ձիշտ է թվում: Այո,- պատասխանեցԿեբեսը: Մտածիրնան այս մասին:Բավականէր, որ բարձրահասակ մարդըկանգնիցածրահասակի կողքին ն մի գլուխ բարձր երնա նրանից,կամ ձին ձիուց, որպեսզի ես համոզվեի դրանում:Կամ ավելի ակնառուդեպք. տասը ինձ թվում էր ավելի մեծ, քան ութը, քանի որ երկուսն էր գումարվում, իսկ երկու արմունկըավելի մեծ էր թվում մեկ արմունկից, քանզի գերազանցումէ այն իր կես չափով: Իսկ այժմ ինչ ես մտածում այդ ամենի մասին,հարցրեց Կեբեսը: Զնսը վկա, ես շատ հեռու եմ այդ բոլորի պատճառը իմանալուց,ես, որ նույնիսկերբ մեկին գումարումեն մեկ, -

-

-

-

Պլատոն

Ե

՞.

Ժ

չեմ համարձակվումպնդել այն մեկն է դառնում երկուս, որին գումարել են, թե այս մեկը, որը գումարել են, թե երկուսն էլ միասին:Ես զարմանումեմ, որ դրանցիցյուրաքանչյուրը լինելով առանձին՝մեկ էր, ն երկուս չկար, բայց երբ մոտեցան իրար, միթե դրանց մոտենալը, այսինքն՝ հանդիպումըեղավ նրանց երկուս դառնալուպատճառը:Եվ երբ ոմն բաժանում է մեկը, չեմ կարող այլնս հավատալ, թե երկուսը առաջանումէ այդ պատճառով:Քանզի այդ պատճառըհակառակէ երկուսիգոյացմանը:Մենք հենց նոր ասացինք,որ դրանք մոտենում են իրար ն միանում, իսկ ես այժմ՝ որ հեռանում են Ա բաժանվում:Այս ճանապարհով չեմ կարող համոզելինձ, թե գիտեմ, ինչի շնորհիվ է գոյանում երկուսըկամ ինչպես է մեկ այլ բան ծնվում, կործանվում, գոյում, այնպես որ ընտրումեմ մեկ այլ ճանապարհ, քանի որ նախորդըինձ չի բավարարում: Բայց մի օր մի մարդուց,որն իր ասելով կարդացելէր Անաքսագորասի գրքերը՝:, լսեցի հետնյալը. խելքն է ամեն ինչի պատճառնու կարգավորողը: Այդ պատճառնինձ դուր եկավ, ն մտածեցի,որ լավ կլիներ, եթե խելքը լիներ ամեն ինչի պատճառը:Ես որոշեցի, որ եթե այդպես է, խելքը, ամեն բան կարգավորելով, յուրաքանչյուրիր կդասավորեր վերջինիս համար լավագույնձնով: Արդ, եթե ինչ-որ մեկը ցանկանում է գտնել յուրաքանչյուր իրի պատճառը, որի շնորհիվ այն ծնվում է, ոչնչանում կամ գոյում, նա պետք է պարզի, թե այդ իրի համար ինչպես լավ կլիներ գոյել կամ գործողության ենթարկվել: Ըստ այդմ թե. առանձին իրի ն թե այլ իրերի պարագայումմարդը պետք է դիտարկիոչ այլ ինչ, եթե ոչ լավագույննու գերազանցը: Բայց անհրաժեշտկլիներ որ նա իմանա նան ամենից վատթարը,քանզի երկուսի իմացություննէլ նույնն է: Այսպես էի խորհրդածումու հրձվումէի կարծելով,թե ի դեմս Անաքսագորասի գտել եմ մի ուսուցչի, որն իմ խելքին հասանելի ձնով կբացատրիիրերի պատճառըն նախ կասի

ՖՓեդոն

Երկիրը տափակէ, թե կլոր,

այնուհետնկպարզի պատձառն ու անհրաժեշտությունը ցույց տալով լավագույնը ն այն, որ Երկրի համար լավագույննէ լինել այնպիսին,ինչպիսին որ է: Կամ եթե կասի, որ Երկիրը կենտրոնումէ, կապացուցի,թե ինչու նրա համար լավագույնըկենտրոնում լինելն է: Եվ եթե ցուց տա ինձ, ես պատրաստ կլինեմ այլնս չփնտրելայլ կարգի պատճառ:Նմանապես ես պատրաստ կլինեի նրան հարցնել Արնի, Լուսնի ն մյուս աստղերի մասին, միմյանցնկատմամբդրանց |շարժման)արագությունների,պտույտներին կրած այլ բաներիմասին,կամ թե ինչու յուրաքանչյուրիհամար լավագույնըներգործելնէ կամ կրելը: Քանզի երբնէ չէի կարծում,թե ասելով խելքն է կարգավորելդրանք, նա կներմուծի մեկ այլ պատճառ, բացի նրանից, որ դրանգ համար լավագույննէ լինել այնպիսին, ինչպիսին որ կան: Եվ ահա, ես մտածում էի, որ նա կբացատրի, տալով յուրաքանչյուրին բոլորի պատճառը թե որն է լավագույնըյուրաքանչյուրիԱ ընդհանուրբարիքը բոլորի համար: Ես ոչ մի բանի հետ չէի փոխի իմ այս հույսերը: Մեծ ջանասիրությամբսկսեցի սերտել (Անաքսագորասի) գրքերը լավագույենու ամենավատըհնարավորինս արագ հասկանալուհամար: Սակայն այս զարմանալի հույսի լբարձունքից), բարեկամս, վայր ընկա, երբ շարունակելովընթերցել տեսա, որ այդ այրը չի օգտագործելխելքը ն ցույց չի տվել այն որպես իրերի կարգավորմանպատճառ,այլ պատճառէ համարում օդը, եթերը, ջուրը ն բազում ուրիշ անհեթեթություններ: Կարծում եմ, դա շատ նման է նրան, որ ինչ-որ մեկն ասեր, թե Սոկրատեսիարած ամեն բան խելքի շնորհիվ է, իսկ այնուհետնփորձելով խոսել յուրաքանչյուրարարքի պատձառի մասին նախ ասեր, որ ես այժմ նստած եմ այստեղ, որովհետն իմ մարմինըոսկորներիցու ջլերից է ն ոսկորները կարծր են ու միմյանցիցբաժանվումեն հոդերով,իսկ ջլերը պրկվում ն թուլանում են՝ պատելովոսկորները մսով ե

Պլատոն

մաշկով, որն ընդգրկում է դրանք: Եվ քանի որ ոսկորներըշարժվում են հոդերում,ջլերն ինձ թույլ են տալիս ծալել դրանք. ն դա է պատճառը,որ նստած եմ ծալապատիկ: Կամ թե մեր զրույցի համար ցույց տար նմանատիպ մի պատճառ՝ ձայն, օդ, լսողությունԱ այսպիսիհազարավոր ուրիշ պատճառներ,չնշելով ձշմարիտպատճառը,որն աթենացիներըլավագույննեն համարելինձ դատելուհամար ն որի հետնանքովես լավագույննեմ համարելայստեղնստելը ն ավելի արդար եմ գտել այստեղմնալով կրել պատիժը, որը կսահմանեն:Քանզի, շունը վկա, կարծում եմ, այս ջլերն ու ոսկորներըվաղուց կլինեին Մեգարայումն ԲեովտիայումՅ:, ուր կտարվեինհանուն լավագույնի,եթե աքսորից ու փախուստիցավելի արդար ն գեղեցիկ չհամարեի կրել քաղաքիսահմանած պատիժը: Սակայննման բաներըպատճառանվանելնանմտություն է: Եթե որնէ մեկը պնդեր, թե առանց ոսկորների,ջլերի ն այն ամենի, ինչ ունեմ, ես չէի կարողանաիրականացնել որոշումս,նրա ասածը ճշմարիտկլիներ: Բայց որ ես դրանց պատճառովեմ անում, ինչ անում եմ, ն որ ես գործում եմ խելքի օգնությամբ,բայց չեմ ընտրումլավագույնը,մեծ անմտությունկլիներ: Քանի որ անհնար կլիներ տարբերել, որ կեցությանմեջ պատճառըմի բան է, իսկ այն, առանցինչի պատճառըչի կարող պատճառ լինել` այլ բան: Ինձ թվում է, որ շատերը պատճառհամարելովվերջինս`խարխափում են խավարիմեջ: Այնպես որ մեկը կարծում է, թե Երկիրը գտնվում է երկնքի տակ ն առնված է պտտահողմիմեջ՞՛, իսկ մեկ ուրիշը որ Երկիրը նեղ տաշտակէ, որը պահվում է օդեղեն հիմքի վրա: Նրանք չեն փնտրում, սակայն, Երկիրն այդպես լավագույնձնով կարգավորածուժը, ինչպես նան չեն ենթադրումաստվածայինզորությունը, այլ հույս ունեն երբնէ մոգոնել մի Ատլասի՞', որն ավելի զորեղ, ավելի անմահ ն ավելի ամենապահկլինի, ն իրականումչեն կարծում, որ ամեն բան կապվում ն պահվում է բարիքով ու

Ֆեդոն

պիտոյությամբ:Իսկ ես այդպիսի պատճառըճանաձելու համար սիրով կդառնայիցանկացածմեկի աշակերտը:Բայց ժ քանի որ ինձ տրված չէր ոչ ինքնուրույնգտնել այն, ոչ էլ ուրիշից իմանալ, ես ձեռնարկեցիերկրորդնավարկությունը: Ուզում ես լսել այդ մասին, Կեբես: Շատ եմ ուզում,- պատասխանեց Կեբեսը: Այն բանից հետո, երբ դադարեցիքննել իրերը, որոշեցի զգույշ լինել, որ ինձ չպատահի այն, ինչ պատահում է Արեգակիխավարումըդիտողներին:Ոմանք փչացնումեն աչքերը, եթե նայում են Արեգակին,այլ ոչ թե նրա պատկերին ջրի վրա կամ մեկ ուրիշ արտացոլմանմեջ: Մտա- 6 ծելով այդ վտանգիմասին, ես վախենումէի, որ հոգիս ամբողջությամբչկուրանա իրերն աչքերով դիտելիսկամ որնէ զգայարանիմիջոցով դրանց դիպչելիս: Ես որոշեցի դիմել ն նրանց մեջ գտնել գոյի ճշմարտուհասկացություններին թյունը: Գուցե իմ այլաբանությունը ճշգրիտ չէ, քանզի բոլորովին էլ համաձայնչեմ, որ գոյը հասկացություններով դի- 100 տարկողը ավելի լավ է տեսնում դրանք պատկերի մեջ, քան նա, ով դիտում է դրանք իրագործմանմեջ: Բայց ես այդպեսշարժվեցիամեն անգամ հիմքումդնելով փաստարկը, որն ամենաուժեղնէի համարում.ն այն, ինչ իմ կարծիքով է դրան, ընդունումեմ իբրն ճշմարիտ համապատասխանում ն պատճառի,Ա մյուս բոլոր գոյերի համար, իսկ ինչը չի համապատասխանում, ճշմարիտչեմ համարում:Կուզեի ավելի պարզ ներկայացնելխոսքս: Ինձ թվում է, դու դեռնս չես հասկանում, ինչ նկատի ունեմ: Ոչ, Զնսը վկա,- ասաց Կեբեսը,- լավ չեմ հասկանում: ԾԵ Բայց ես ոչ մի նոր բան չեմ ասում, այլ այն, ինչը միշտ ասել եմ նախկինումն քիչ առաջ: Ես պատրաստվում եմ քեզ ցույց տալ պատճառի այն տեսակը, որն ուսումնասիրել եմ, ն դարձյալ վերադառնումեմ բազում անգամ ասվածին ու սկսում դրանից`ենթադրելով, որ կա ինքնին գեղեցիկը,բարիքը,մեծը ն շատ ուրիշ բաներ: Եթե համաու

-

-

-

-

Պլատոն

դրանք կան, ապա հույս ունեմ ելնելով դրանից՝ցույց տալ ն գտնել քեզ համար հոգու անմահության պատճառը: Պամարիր,որ համաձայնեմ, ն շարունակիր,- ասաց Կեբեսը: ես ինձ պես նան հետնյալը:Իեձ թվում Տես, ընդունու՞մ է, որ եթե գոյությունունիգեղեցիկինչ-որ բան, բացի ինքնին գեղեցիկից՞՛,այն չի կարող գեղեցիկ լինել այլ կերպ, քան հաղորդակցվելովհենց գեղեցիկին:Ամեն ինչի դեպքում էլ այդպեսէ: Ընդունումես այդպիսիպատճառը: Ընդունումեմ: Այդ դեպքում ես չեմ հասկանում, ոչ էլ կարող եմ հասկանալ այլ իմաստունպատճառներ,ն եթե ինձ ասում են, որ ինչ-որ բան գեղեցիկ է իր պայծառ գույնով կամ ձնով կամ նման այլ բաներով, ես դեն եմ նետում դրանք, քանզի շփոթեցնումեն ինձ: Ես շատ պարզ ն ոչ հնարամիտ ձնով մնում եմ իմ այն կարծիքին,որ ոչ մի բան չի դարձնում իրը գեղեցիկ, բացի ինքնին գեղեցիկի ներկաԵս այլնս յությունից կամ նրա հետ հաղորդակցությունից: չեմ ծավալվին միայն կասեմ. գեղեցիկի միջոցովեն բոլոր գեղեցիկ իրերը գեղեցիկ դառնում:Քանզի ինձ թվում է, դա ամենաստույգզ պատասխաննէ, որ մարդը կարող է տալ ես երբեք չեմ իրեն կամ ուրիշին: Այդպես պատասխանելով՝ սխալվի: Չե՛ս կարծում: Կարծում եմ: Եվ մեծ իրերն ուրեմն մեծությա՞ն միջոցով են մեծ ն ավելի մեծերը ավելի մեծի միջոցով, իսկ փոքրերը՝փոքրի միջոցով: Այո: Եվ դու չէիր ընդունի,եթե որնէ մեկը քեզ ասեր, որ մի մարդը մյուսից բարձրահասակէ մեկ գլուխ, իսկ մյուսը մեկ գլուխ ցածր է նրանից,ն չէի՛ր ասի. «Ամեն ինչ ավելի մեծ է ոչ այլ կերպ, քան ավելի մեծի միջոցով, իսկ ավելի ձայնես ինձ,

Շ

որ

-

-

-

-

ժ

-

-

-

-

Ֆեդոն

փոքրը ոչ

կերպ, քան ավելի փոքրի միջոցով»:Կարծում եմ, եթե ընդունեիր, որ մի մարդը մեկ գլուխ բարձր է, իսկ մյուսը մեկ գլուխ ցածր, ստիպվածկլինեիր զգուշանալ առարկությունից.նախ, քեզ մոտ մեծը մեծ է, իսկ փոքրը փոքր մինենույն պատճառով:Բացի այդ, ըստ քեզ մեծը մեծ է դարձնում գլուխը, որը փոքր է, իսկ դա հրաշք է, որ ինչ-որ բան մեծ լինի փոքրի միջոցով: Թե չէիր զգուշանա այլ

առարկությունից: Կեբեսը ծիծաղելովպատասխանեց. Կզգուշանայի: Ուրեմն կվախենայի՛րասել, որ տասը ութից մեծ է երկուսով ն դա է գերազանցության պատճառը,այլ կասեիր, որ գերազանցումէ քանակով ն քանակի միջոցով: Եվ որ երկու արմունկը մեծ է մեկ արմունկիցոչ թե կիսով չափ, Չէ՞ որ այստեղ էլ նույն մտամվախուայլ երկարությա՞մբ:

նման

-.

-

թյունն է:

Միանգամայն: Ուրեմն ի՞նչ: Չէի՛ր զգուշանաասել, որ երբ մեկին մեկ ենք գումարում,գումարումնէ երկուսի գոյացմանպատճառը, իսկ երբ բաժանում ենք բաժանումը:Եվ չէի՛ր բղավի կոկորդով մեկ, որ քեզ հայտնի չէ, թե այլ կերպ ինչպես է գոյանում ամեն իր, եթե ոչ հաղորդակիցլինելով հատուկ էությանը, ն որ չես տեսնում երկու բաների գոյացմանայլ պատճառ, քան երկուսին հաղորդակիցլինելը: Այն, ինչը ձգտում է երկուս դառնալ, երկուսին պետք է հաղորդակից լինի, իսկ միավորին պետք է հաղորդակիցլինի այն, ինչը ձգտում է դառնալ մեկ: Ինչ վերաբերումէ բաժանումներին, գումարումներինն այլ նրբություններին,ապա դրանք հանգիստ թող: Այդ հարցերին կպատասխանեն քեզնից ավելի իմաստունները:Իսկ դու, վախենալով,ինչպես ասում են, սեփականստվերիցու տգիտությունից,ամուր պահիր վերոհիշյալ ապահով հիմունք ն պատասխանիրդրան համաձայն: Իսկ եթե որնէ մեկը կառչի հենց հիմունքից,թող նրան -.

-

ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

մի պատասխանիր, քանի դեռ չես քննել հետնանքներըն չես պարզելհամահունչ են դրանք իրար, թե ոչ: Իսկ երբ հարկ լինի փաստարկել,կվարվես նույն ձնով, կընդունես այլ հիմունք, որն ավելի լավը կթվա նախորդից,ն այդպես շարունակ, մինչն չհասնես բավարար մի բանի: Դու չես խառնի իրար զրույցի սկիզբն ու հետնանքները,ինչպես անում են վիձաբանները, եթե իհարկեուզում ես ինչ-որ բան այդ մասին գտնել ճշմարիտ) գոյից: Իսկ վիձաբանները՞"Հ ոչ խոսում են, ոչ էլ հոգ տանում: Իրենց իմաստությամբ նրանք կարող են միայն խառնել ամեն ինչ ն գոհ մնալ իրենցից: Եթե դու փիլիսոփաես, կվարվեսինչպես ասացի: Շատ ճիշտ ես ասում,- միաժամանակ պատասխանեն

-

Ե

ցին Սիմմիասը ն Կեբեսը: Էքեկրատես. Զնսը վկա, Ֆեդոն, իրոք ճիշտ է: Ինձ պարզ ն թվում է, նա ասաց այդ ամենը զարմանալիորեն նույնիսկ տկար մտքին հասանելի: Ֆեդոն. Միանգամայն,Էքեկրատես, բոլոր ներկաներն էլ այդպես գտան: Էքեկրատես. Մենք, որ ներկա չենք եղել, նույնն ենք զգում: Իսկ այնուհետն ինչի մասին խոսեցիք: Ֆեդոն. Հիշում եմ, երբ Սիմմիասնու Կեբեսը համաձայնեցին ն ընդունեցին, որ գաղափարներիցյուրաքանչյուրը գոյություն ունի ն մյուս իրերը դրանց հաղորդակից լինելով են անուններ ստանում, Սոկրատեսըհարցրեց. Եթե այդպես է, ապա երբ ասում են, որ Սիմմիասը Սոկրատեսիցմեծ է, բայց փոքր` Ֆեդոնից, նկատի ունեն, որ Սիմմիասիմեջ կան այդ երկու՞սնէլ՝ նե մեծը, ն փոքրը: Այո: Բայց համաձայն չե՛ս, որ Սիմմիասը Սոկրատեսից բարձր է ասածը այնքանէլ ձշմարիտչէ: Քանզի Սիմմիասը ոչ թեի բնե ավելի բարձր է, որպես Սիմմիաս,այլ` այն մեծության շնորհիվ, որ ունի: Եվ Սոկրատեսիցբարձր է ոչ թե է, այլ որովհետն Սոկորովհետե ՍոկրատեսըՍոկրատեսնե -

-

-

ՖՓեդոն

րատեսնավելի շատ փոքրությունունի, քան մեծություն: Ճշմարիտ է: Եվ Ֆեդոնը նրանից բարձր է ոչ թե որովհետե Ֆեդոնն է, այլ որովհետն Սիմմիասիցշատ ունի մեծություն: Այդպես է: ՊետնաբարՍիմմիասըկկոչվի Ա փոքր, Ա մեծ, քանզի նա երկուսի արանքում է. մեծի նկատմամբ նա փոքր է, փոքրի նկատմամբ՝մեծ: Եվ Սոկրատեսըծիծաղեց. Ասես գրավոր արձանագրություն կարդամ, բայց դե ասածս էլ կարնոր է: Սիմմիասըհամաձայնեց: Ասածիսնպատակնայն է,- շարունակեցՍոկրատեսը,որ դու ինձ պես մտածես: Քանզի ինձ թվում է, որ ոչ միայն մեծը երբեք չի ցանկանա միաժամանակլինել Ա մեծ, ն փոքր, այլ նան մեր մեջ եղած մեծը երբեք թույլ չի տա ն չի ցանկանաընդունելփոքրը: Այդ դեպքումերկուսիցմեկը՝ ն է է, հակադիրը՝ մեծը երբ գալիս կամ փախչում զիջում փոքրը, կամ սրա մոտենալուն պես մահանում: Նա չի ցանկանա մնալ տեղում ն ընդունել փոքրին՝ իր եղածից տարբեր դառնալով:Այսպես, ես ընդունել ն թույլ եմ տվել փոքրը ն այդպիսինեմ, ինչպես որ կամ` փոքր: Իսկ մեծը չի համաձայնի փոքր լինել: Այդպես նան փոքրը մեր մեջ երբնէ չի ցանկանա մեծ դառնալ ն լինել, ոչ էլ մեկ այլ բան կցանկանադառնալ իր հակադիրը, այլ այդ փոփոխու103 թյան ժամանակ կա՛մ կհեռանա, կամ կոչեչանա: Ինձ թվում է, միանգամայնայդպես է,- ասաց Կեբեսը: Իսկ ներկաներիցմեկը (ով էր, լավ չեմ հիշում), լսելով -

--

-

-

-

-

-

դա,

ասաց.

աստվածների,չէ՞ որ նախորդ զրույցի ժամանակ մենք համաձայնեցինքայժմ ասվածիճիշտ հակառակին, այսինքն՝որ փոքրից գոյանում է ավելի մեծը, իսկ ավելի մեծից՝ավելի փոքրը, ն որ ընդհանրապեսայդպիսին -

40"

Յանուն

Պլատոն

է հակադրություններիգոյացումը`միմյանցից: Իսկ այժմ, որքան հասկանում եմ, ասվում է, որ այդպես երբեք չի

լինում: Սոկրատեսըշրջեց գլուխը, լսեց ն ասաց. Լավ հիշեցում էր, միայն թե դու չես հասկացել այժմ ն այն ժամանակասվածի տարբերությունը:Չէ՞ որ այն ժամանակ ասում էինք, որ հակադիր իրից ծնվում -

ենք' ինքը հակադիրը երբեք չի դառնումիր հակադիրըոչ մեր, ոչ էլ բնության է հակադիր իր, իսկ հիմա ասում

մեջ: Ան ժամանակ, բարեկամս, մենք խոսում էինք հակադրություններունեցող բաների մասին, որոնց տալիս էինք այդ հակադրություններիանունները, իսկ այժմ` հենց հակադրություններիմասին, որոնց ներկայությունըանուն է տալիս այդ իրերին: Հակադրություններիմասին ենք այժմ ասում, որ երբեք չեն ցանկանագոյանալ մեկը մյուսից: Եվ նայելով Կեբեսին՝հարցրեց. Կեբես, քեզ նույնպես շփոթեցրեց նրա ասածը: Ոչ,-- ասաց Կեբեսը,- թեն չեմ թաքցնի, որ շատ բան ինձ էլ է մտահոգում: Ուրեմն մենք պարզապեսկհամաձայնե՞նք, որ հակադրությունը երբեք ինքն իրեն հակադիրչէ: Կհամաձայնենք: նան սրան: Կոչու՞մ Այդ դեպքում տես, կհամաձայնե՞ս են արդյոք որնէ բան տաք կամ պաղ: Իհարկե: Ուրեմն դա նույնն է, ինչ կրակը ն ձյուեը: Զնսը վկա, իհարկե ոչ: Ուրեմն կրակը այլ բան է, քան տաքը, իսկ ձյունը տարբեր է պաղությունի ց: Այո: Սակայնկարծումեմ, հասկանումես, որ ձյունը ընդունելով ջերմությունը,ինչպես քիչ առաջ ասացինք,այլնս չի լինի այն, ինչ էր` ձյուն, ն միաժամանակջերմություն,այլ -

-

-

-.

-

-.

-

-

-

-

-

ֆեդոն

ջերմության մոտենալունպես ձյունը կամ կնահանջի,կա՛մ կոչնչանա: Իհարկե: Նմանապես նան կրակը պաղության մոտենալուն պես կամ նահանջումէ, կամ ոչնչանում ն չի ցանկանում, ընդունելովպաղությունը,լինել այն, ինչ էր՝ կրակ, Ա միաժամանակպաղություն: Ճշմարիտ ես ասում: Ուրեմն այդպիսիդեպքերիցմի մասում ոչ միայն ինքը գաղափարնէ պահպանումնույն անունը բոլոր ժամանակներում, այլա այն, ինչը գաղափարչէ, բայց իր գոյության ամբողջ ժամանակունի դրա ձնը: Այժմ քեզ ավելի պարզ կդառնաասածս: Կենտը միշտ պետք է կրի կենտ անունը, -.

-

-

-

թե՞ ոչ: Իհարկե միշտ: Սակայն,- ահա ինչ եմ ուզում հարցնել,- գոյություն ունեցողիցմիայե սա" է, թե՞ կա նան ուրիշ ինչ-որ բան, որը կենտը չէ, բայց այնուհանդերձ,բացի իր անունից, պետք է այդպես կոչվի իր բնության պատճառով,քանզի անբաժանելիէ կենտից: Ասածս վերաբերումէ Ա երեքին, ն շատ այլ բաների:Մտածիրերեքի մասին: Քեզ չի՞ թվում, որ այն միշտ պետք է նշել Ա իր անունով,ն կենտի, թեն կենտըերեք չէ: Չէ՞ որ այդպիսինէ երեքի, հինգի ն բոլոր թվերի կեսի բնությունը, քանզի նրանցից յուրաքանչյուրը միշտ կենտ լինելով ինքը կենտը չէ: Իսկ երկուսի,չորսի ն

-

-

այդպիսի թվերի շարքը միշտ զույգ է, թեն ինքը ես, թե՞ ոչ: զույգը չէ: Համաձա՞յն Ինչպես չէ: Ուրեմն տես, թե ինչ եմ ուզում պարզել: Թվում է, որ ոչ միայն տվյալ հակադրությունները չեն ընդունումմիմյանց, այլ նան ուրիշ բաները, որոնք հակադիրչեն, ունեն հակադիր հատկություններն չեն ընդունումգաղափարը,որը | հակառակէ իրենց մեջ եղած գաղափարին,այլ նրա մոտե-

Ե

բոլոր

-

-

|

Պլատոն

նալուն պես կամ վերանում են, կամ նահանջում: Մի՛թե չենք ասում, որ երեքը ավելի շուտ կվերանակամ կկրի մեկ այլ բան, քան կդառնազույգ: Իհարկե,- ասաց Կեբեսը: Սակայն երկուսը հակադիրչէ երեքին: Ոչ: չեն հանդուրՊետնաբարոչ միայն հակադրությունները ժում միմյանց մոտենալուն,այլե կա նս մի բան, որը չի հանդուրժումհակադիրիմոտեցում: Շատ ճիշտ է: հնարավորությանդեպքում պարզել, Կցանկանայի՞ր ինչ է դա: Իհարկե: Արդյոք, Կեբես, դա այն չէ, որ տիրելով մի բանի ստիպումէ ընդունելոչ միայն իր գաղափարը,այլն մշտապես նան հակառակինչոր բան: Այդ ինչպե՛ս: Այնպես, ինչպես քիչ առաջ ասացինք: Չէ՞ որ գիտես, որ այն, ինչին տիրում է երեքի գաղափարը,անհրաժեշտաբարոչ միայն երեք է, այլն կենտ: Իհարկե: Ասացինք, որ դրան ոչ մի դեպքում չի մոտենա գաղափարը,որը հակառակ է այդ իրը ստեղծող ձնին: Ոչ մի դեպքում: Իսկ կենտությանգաղափարըստեղծումէր: Այո: Եվ զույգի գաղափարըհակառա՛կէ դրան: Այո: Ուրեմն երեքին զույգի գաղափարըերբեք չի մոտե-

-

-

-

-

-.

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

նում: -

-

-

Պարզ է, որ ոչ: Պետնաբարերեքը Անմասն

անմասն

է:

է զույգին:

Ֆեդոն

Ուստի երեքն անզույգ է: կյո: Ես ասացի, որ կպարզենք,թե ինչն է, որ չլինելով հակառակ մի բանի, միննույն է չի ընդունումայն որպես հակառակ:Արդ, երեքը հակառակչէ զույգին, բայց չի ընդունում այն, քանզի միշտ բերում է դրա հակառակը,երկուսը բերում է կենտիհակառակը,կրակըպաղի,ն այդպես 105 շարունակ:Բայց տես, պարզ չէ հետնյալը: Ոչ միայն հակառակը հակառակ չի ընդունում, այլ նան այն, ինչը հակառակբան է բերում, մոտենալիսերբեք չի ընդունում իր բերածի հակառակը:Մեկ անգամէլ հիշիր (չէ որ լսելը վնաս չէ). հինգը չի ընդունում զույգի գաղափարը,ոչ էլ տասը կենտի: Այդ տասը թեն ինքը ուրիշի հակառակըչէ, Ե բայց չի ընդունումկենտը: Ոչ մեկուկեսը,ոչ մեկ երրորդը, ոչ մեկ այլ կոտորակչեն ընդունումամբողջի գաղափարը: ես: Համաձա՞յն Լիովին համաձայնեմ ն շարունակումեմ լսել: Վերադառնանքելակետին:Բայց մի պատասխանիր այնպես, ինչպես հարցնումեմ, այլ նմանակելովինձ: Բացի այն հուսալիությունից,որն առկա էր նախորդ պատասխանում, մեր այժմյան ասվածի մեջ ուրիշ հուսալիություն էլ տեսա: Եթե ինձ հարցնեիր, թե ինչ պիտի մուտք գործի մարմնիմեջ, որպեսզիայն տաք դառնա,այլնս չէի տա հու- « թե ջերմությունը,այլ կտասալի, բայց տգետ պատասխան, որ դա կրակն է: Իսկ յի ավելի կշռադատված պատասխան՝ եթե հարցնեիր,թե ինչն է մտնելովմարմին հիվանդացնում այն, չէի ասի հիվանդությունը,այլ ջերմը: Եվ եթե հարցնես, թե ինչ պետք է մտնի թվի մեջ, որպեսզիայն դառնա կենտ, կասեմ, որ ոչ թե կենտը, այլ միավորը,ն այլե: Տես, է այսքանը: բավարա՞ր Միանգամայնբավարար: Ուրեմն պատասխանիր,ի՛նչ պետք է մուտք գործի մարմին, որպեսզի այն դառնա կենդանի: -

-.

-

-

-

-

-

Պլատոն

Պոգին,- ասաց Կեբեսը: Եվ այդպես է միշտ: Իհարկե: Ուրեմն ինչին էլ տիրի հոգին, միշտ կյա՛նք է բերում դրան: Այդպես է: Իսկ կա՞ կյանքին հակադիրինչ-որ բան, թե՞ ոչ: --

մ

-

-.

-

-

-

-.

-

Կա:

Ինչն է:

Մահը: Բայց մենք արդեն համաձայնելենք, որ հոգին երբեք չի ընդունիիր բերածի հակադիրը: Միանգամայնձիշտ է,- ասաց Կեբեսը: Ուրեմն ի՞նչ: Ինչպե՛ս անվանեցինքայժմ այն, ինչը չի ընդունումզույգի գաղափարը: Կենտ, պատասխանեց: Իսկ ի՛նչը չի ընդունում արդարը ն չի ընդունում արվեստը: Անարդարնու անարվեստը: Լավ: Իսկ մահը ի՞նչ չի ընդունում:Ինչպե՛սենք կոչում դա: Անմահը,- ասաց Կեբեսը: Բայց հոգին չի՞ ընդունում մահ: Ռչ: Ուրեմն հոգին անմա՞հ է: -

-

-

-

--

-

-

-

-

-

-.

-

-

-

Անմահ

է:

Լավ: Համարե՞նքսա

ապացուցված,ինչպե՞սես կար-

ծում:

Բավականաչափ, ով Սոկրատես: Ուրեմն,Կեբես, եթե կենտը պետք է լիներ անկործան, այդպիսինկլիներ նան երեքը: Իհարկե: անկործան Պետնաբար,եթե պաղը անհրաժեշտաբար -

-

-

-

ՖՓեդոն

լիներ, ապա ձյունը ջերմությանմոտենալունպես կհեռանար անփոփոխն անհալ: Չէ՞ որ չէր վերանա,ոչ էլ կպահպանվեր` ընդունելովջերմությունը: Ճշմարիտէ,- ասաց Կեբեսը: Նույն ձնով, կարծում եմ, եթե անկործանլիներ նան տաքը, ապա երբ կրակին մոտենարպաղ ինչ-որ բան, այն չր հանգչի, չէր վերանա, այլ անվնաս կհեռանար: -

-

Անհրաժեշտաբար: Բայց նույնը չե՞նք ասի անհրաժեշտաբարնան անմահի մասին: Եթե անմահն անկործանէ, հոգին չի կարող վերանալ,երբ նրան մոտենում է մահը: Չէ՞ որ ասվածիհիման վրա նա չի ընդունի մահը ն չի լինի մահկանացու, ձիշտ այնպես,ինչպես ոչ երեքը, ոչ կենտը չեն լինի զույգ, ինչպես որ չեն լինի պաղ ոչ կրակը, ոչ էլ ջերմությունը, որ առկա է կրակի մեջ: Բայց կհարցնեն.«Ի՞նչն է խանգարում կենտին,չդառնալովզույգ, երբ մոտենում է զույգը,վերանալ»:Մենք չէինք կարոինչպես պայմանավորվեցինք,ղանա առարկել, թե կենտը չի վերանում, չէ՞ որ կենտն անկործան չէ: Բայց եթե մենք համաձայնեինք,որ այն որ զույգի մոտենակառարկեինք, անկործանէ, հեշտությամբ լու ժամանակկենտը Ա երեքը փախչումեն: Նույնը մենք կարող էինք ասել նան կրակի, ջերմությանԱ այլ բաների մասին: Թե՞ ոչ: Իհարկե: Այժմ անմահի մասին: Եթե մենք համաձայն ենք, որ այն անկործանէ, ապա հոգին անմահ լինելուց բացի նան անկործանէ: Իսկ եթե ոչ, այլ փաստարկէ հարկավոր: Ոչ,-- ասաց Կեբեսը,- այլ փաստարկամեննին հարկավոր չէ: Դժվար թե ուրիշ ինչ-որ բան փրկվի կործանումից, եթե ինքը անմահը, որ հավերժ է, կործանվի: Կարծումեմ ոչ աստված,ոչ կյանքի գաղափարը,ոչ էլ անմահ մյուս բաներըչեն վերանում,- սրան կհամաձայ-

-

-

-

-

-

նեն

բոլորը:

Պլատոն

Զնսը վկա, մարդիկ կհամաձայնեն,նույնիսկ ավելին՝ կհամաձայնեննան աստվածները: Ուրեմն, եթե անմահընան անկործանէ, ապա հոգին, լինելով անմահ, անկործանէ: Միանգամայն: Երբ մարդուն մոտենում է մահը, երա մահկանացու է ն հեռանում մասը մեռնում է, իսկ անմահըպահպանվում անվեաս՝շրջանցելովմահը: Կարծես թե: Ուրեմն առավելնս, ով Կեբես, հոգին անմահ ն անկործան է, Ա մեր հոգիներըիսկապեսգոյություն կունենան Հադեսում: Ես, ով Սոկրատես,-ասաց Կեբեսը,- այս փաստարկի դեմ առարկելուոչինչ չունեմ ե հավատումեմ դրան: Բայց եթե Սիմմիասը կամ մեկ ուրիշը ասելու բան ունեն, լավ կլինի, որ չթաքցնեն:Քանզի չեմ կարծում,թե ուրիշ առավել պատեհ առիթ լինի, քան հիմա, արտահայտելուկամ լսելու այն, ինչ ցանկանումենք: Ես նույնպես ասվածին չհավատալու հիմք չունեմ,ասաց Սիմմիասը:- Սակայն խնդրի մեծությունը,ն մարդկային ուժերի նկատմամբ անվստահությունըստիպում են ինձ կասկածել ասվածին: Ոչ միայն,- ասաց Սոկրատեսը,- վերջին ասվածը, Սիմմիաս, այլե առաջին ենթադրությունները,եթե անգամ դրանք հավաստի են թվում ձեզ, պետք է քննել ավելի հստակ: Եվ եթե բավականաչափհետազոտենք դրանք, որքանով այն կարծում եմ, կհասկանանք ապացույցը, հասանելի է մարդուն: Եվ երբ այն ձեզ պարզ դառնա, այլնս չեք շարունակի փնտրել: Ճշմարիտես ասում,- ասաց Սիմմիասը: Բայց, ով այրեր, շարունակեց Սոկրատեսը, տեղին կլինի խորհրդածելհետնյալի մասին: Եթե հոգին անմահ է նա հոգածությանկարիք ունի ոչ միայն այս ժամանա-

-

-

-

-

-

-

-

Ե

-

-

-

՞.

ՓՖֆեդոն

կահատվածում,որը կյանք ենք կոչում, այլն բոլոր ժամանակներում,ն այսուհետ պիտի որ սարսափելիհամարենք վտանգը, որ սպառնում է նրան, ով հոգ չի տանում իր հոգու մասին: Քանզի եթե մահը վերջ դներ ամեն ինչին, ապա հիրավի երջանիկ գյուտ կլիներ հոռիների համար, որոնք մահանալով՝ կազատվեինմարմնից,իսկ հոգու հետ միասիննան իրենց չարիքներից:Բայց այժմ, երբ պարզվեց, որ հոգին անմահ է, չկա ուրիշ փախուստն փրկություն 4 չարիքներից, քան ավելի լավն ու բանական դառնալը: Քանզի Հադես գնալիս հոգին ոչինչ չի տանում իր հետ ու դաստիարակությունից բարքերիցբացի, ն ասում են հենց դրանք են բերում ամենամեծ օգուտը կամ վնասը մահացողին նրա ուղնորությանհենց սկզբից: Ասում են յուրաոր ստացելէ կենդանուքանչյուր մահացողիիր դեմոնը՞"՞, թյան օրոք, տանում է մի վայր, որտեղից հավաքվածները, դատաստանի ենթարկվելուցհետո, շարժվում են Հադես 6 ուղեվարի հետ, որին պատվիրվածէ առաջնորդելնրանց այստեղից այնտեղ: Ընդունելով համապատասխանճակատագիրը ն մնալով այդտեղ որոշ ժամանակն̀որից վերադառնում են այստեղ ուրիշ առաջնորդիհետ, ն այդպես անց: Բայց բազում անգամ երկար ժամանակահատվածներ այդ ուղնորությունն այնպիսին չէ, ինչպես Էսքիլոսի մոտ Նա ասում է, է որ Հադես ներկայացնում Տելեփոսը՞"5: տանող ձանապարհըդյուրին է, բայց ինձ թվում է՝ ոչ դյուրին է, ոչ էլ մեկն է: Քանզի չէր լինի առաջնորդների կարիք ն ոչ ոք չէր մոլորվի, եթե լիներ միայն մեկ ճանապարհ: Իրականում, սակայն, այդ ճանապարհն ասես բազում ուղեբաժաններու խաչմերուկներունի: Ես այդպես եմ դատում՝ելնելովմեզ մոտ կատարվողսրբազանծեսերից ն օրենքներից:Եթե հոգին խոհեմ ն բանական է, ապա հետնում է առաջնորդին,ն այն, ինչ նրան շրջապատում է իրեն ծանոթ է: Իսկ մարմնինկրքոտ կապվածհոգին, ինչպես արդեն ասացի, երկար Ժամանակճախրում է դրա 5

Պլատոն

տեսանելիվայրում"6, երկար ժամանակհամառում է տառապում,մինչն նշանակվածդեմոնըբռնի ուժով չհեռացնի նրան: Սակայն մյուս հոգիները, երբ գալիս է նրանց մոտ, բոլորը փախչումեն նրանից,խուսափում,չեն ցանկանումնրան ուղեկից կամ առաջնորդլինել, եթե նա անմաքուրէ, այսինքնհանցանքէ գործել, ասենքանարդար սպանությունկամ մեկ այլ մեղսարարք,որպիսինգործում են նման հոգիները Նա թափառում է՝ կրելով բազում ն նա անհրազրկանքներ,մինչն որ լրանում է Ժամանակը, է իրեն արժանիբնակավայր:Իսկ ժեշտաբարտեղափոխվում մաքուր ու չափավորկյանք վարած հոգիներըգտնումեն ն ուղեկիցներ,Ա առաջնորդներ աստվածների մեջ, ն նրանցից յուրաքանչյուրըբնակվումէ իրեն արժանի տեղում: Ոմանք ինձ համոզել են, որ Երկրի վրա բազում հրաշալի տեղեր կան, ն Երկիրնայնպիսինչէ, ինչպես ասում են նրա մասին խորհրդածելուսովոր այրերը: Եվ Սիմմիասըհարցրեց. Ինչպե՞ս,Սոկրատես:Ես էլ եմ շատ լսել Երկրի մասին, բայց թե ինչն է համոզել քեզ, սիրով կլսեի, եթե պատմեիր: Սիմմիաս,եղածիմասին խոսելուհամար,կարծումեմ, հարկ չի լինի Գլավկոսի արվեստը: Սակայն ապացուցել, որ դա ճշմարիտ է, թվում է, դժվար է նույնիսկ Գլավկոսի արվեստն ունենալու դեպքում, ե ինձ հազիվ թե հաջողվի անել դա՞՛: Եթե նույնիսկ իմանայիայդ արվեստը,կարծում եմ, կյանքս չէր բավականացնի այդ պատմություննավարտելու համար, Սիմմիաս: Սակայնկարող եմ ասել, թե ինչպիսին եմ համարումԵրկրի տեսքը ն նրա տարածքները: Դա բավականկլինի,չ- ասաց Սիմմիասը: Նախ ես համոզվեցի,որ եթե Երկիրըերկնքի մեջտեղում է ն կլոր է, ապա չընկնելուհամար նրան հարկավոր չէ ոչ օդ, ոչ ինչ-որ ուժ, նրան բավականէ երկնքի համասեռություը ն իր սեփականհավասարակշռությունը: Քանզի շուրջը, ն շատ

Շ

Վ

-

-

-

-

Ֆեդոն

իրը, որ հավասարակշռության մեջ է ն դրված է ինչ-որ բանի մեջտեղում,չի կարող թեքվել որնէ կողմ, Սա առաջինն է, ինչում այլ կմնա համասեռ ն անսասան: համոզվեցի: Եվ ճիշտ է,- ասաց Սիմմիասը: Այնուհետն՝որ Երկիրը շատ մեծ է ն մենք Փասիսից մինչե Հերակլյան սյուները"ճ բնակվողներս,զբաղեցնումենք նրա փոքր մասը. մրջյուններիու գորտերի պես բնակվում ենք ծովի շուրջ, ն շատ ուրիշ ժողովուրդներապրում են բազում այսպիսի վայրերում:Քանզի Երկրի վրա ամենուր բազմաթիվակոսներկան զանազանթե ձնով, թե չափերով, որոնցում ջուր, մառախուղն օդ է հավաքվում:Իսկ ինքը Երկիրը մաքուր վիճակում գտնվում է մաքուր երկնքում, ուր կան աստղեր: Այդ երկինքը շատերը սովոր են կոչել եթեր: Դրա տեղումներըմշտապեսհոսում են Երկրի ակոսների մեջ. Իսկ մենք այդ ակոսներումբնակվողներս,չենք կռահում դա ն կարծումենք, թե բնակվումենք հենց Երկրի վրա, ինչպես եթե մեկը, բնակվելովծովախորշում,կարծեր, թե բնակվումէ ծովի մեջ, ն ջրի միջով տեսնելովարեգակն ու մյուս աստղերըծովը համարերերկինք Ա իր դանդաղաշարժությանու թուլությանպատճառովերբեք չհասներ ծովի մակերնույթին,ոչ էլ գլուխը հաներ ջրից ու այդտեղիցտեսներ այս վայրը, լսելու փոխարենինքը տեսներ, թե որքան ավելի մաքուր ն գեղեցիկ է: Նույնը տեղի ունի նան մեր դեպքում: Մենք բնակվում ենք Երկրի ինչ-որ ակոսում ն կարծում ենք, թե ապրում ենք մակերնույթի վրա, օդը կոչում ենք երկինք ն հավատում,որ այդ երկնքի մեջ են շարժվում աստղերը: Եվ դա այդպես է, որովիետնանզորությանն դանդաղաշարժությաան պատճառով չենք կարողանում հասնել օդի սահմանին:Բայց եթե որնէ մեկը հասներ բարձունքինկամ թներ առնելով թռչեր վեր, դուրս ցցվելով, ինչպես ձկները, որոնք դուրս են ցատկումծովից ու տեսնում այս ցամաքը, համասեռ

-

-

Պլատոն

կտեսներ այն վայրը, ն եթե իր բնությամբ ի զորու լիներ դիմանալուտեսածին,կիմանար,որ դա է իսկական երկինքը, իսկականլույսը ն իսկական Երկիրը: Այստեղ Երկիրը, քարերը ն բոլոր վայրերը ավերվածեն ն քայքայված,ինչպես ծովում աղից քայքայվող ժայռերը: Ուշադրությանարժանի ոչինչ չի ծնվում ծովում, ոչինչ չի ն եթե կա հող, հասնում այսպես ասած կատարելության, ապա ժայռեր են, տիղմ ու ցեխ, ու չի կարող համեմատվել ցամաքի գեղեցիկ վայրերի հետ: Իսկ որքանտարբերէ այն աշխարհըցամաքիվայրերից: Եթե տեղին է այստեղ առասպելպատմել, Սիմմիաս,ապա Տթերնսարժեր լսել, թե ինչպիսինէ երկնքիցներքն գտնվող Երկիրը: Ով Սոկրատես,- ասաց Սիմմիասը, մենք սիրով կլսենք այդ առասպելը: Ուրեմն այսպես, բարեկամս,նախ ասում են, թե այդ Երկիրըվերնից դիտելիսնման է տասներկուկաշվե կտորից ն զարդարվածէ խայտաբղետ գույներով: կարվածգնդակիտ: Այդ գույների օրինակ կարող են ծառայել մեր նկարիչների օգտագործածգույները: Իսկ այնտեղ ամբողջ Երկիրն է այդպիսի գույների մեջ, ե շատ հաձախավելի պայծառու մաէ ն հրաշագեղ, ոսկեգույն, քուր: Մի տեղում դա պուրպուր մեկ այլ տեղում սպիտակ է, ավելի սպիտակ, քան ալաբաստրը կամ ձյունը: Այդպիսինեն նան մյուս գույները, սակայն ավելի բազմաթիվ ն ավելի գեղեցիկ, քան տեսնում ենք այստեղ:Երկրի ակոսներըլցված լինելով ջրով ն օդով ներկայացնումեն խայտաբղետգույների ամբողջություն ն հանդես են գալիս մեկ գունեղ տեսքով:Այդպիսինէ Երկիրը, ն այդպիսինեն նրա աճող բույսերըծառերը, ծաղիկներըն պտուղները,այդպիսինեն ժայռերնու քարերըդրանք հարթ են ու գունեղ: Այստեղ սիրված քարերը, ինչպես սարդիոնները, հասպիսները, զմրուխտնեը նե նման շատ ուրիշ քարեր, այդ ժայռերիբեկորներնեն: Իսկ այնտեղամեն քար նա

Ե

-

-

Ժ

Ֆեդոեն

այդպիսին է ն նույնիսկ ավելի գեղեցիկ: Դրա պատճառն այն է, որ այնտեղի քարերը մաքուր են, չքայքայված ու անեղծ,ի տարբերությունայստեղինների,որ փտում ն աղակալում են հոսանքներից,այլանդակությունն հիվանդություններ են բերում Երկրին, կենդանիներինն բույսերին: Այդ Երկիրն ամբողջությամբզարդարվածէ դրանցով, ինչպես նան ոսկով, արծաթովն ուրիշ նման մետաղներով:Դրանք մեծ առատությամբ ամենուր են, ողջ Երկրի վրա, ն երջանկություն է դրանք տեսնելը: Այդ Երկրի բազում կենդանի էակներիթվում կան նան մարդիկ՝ոմանք ապրում են ցամաքում, ոմանք օդի եզրագծով, ինչպես մենք ծովի, իսկ ոմանք էլ՝ կղզիներում,որ երիզվում են օդով, ցամաքից ոչ հեռու: Մի խոսքով`այն, ինչ մեր կարիքներիհամար ջուրն է ն ծովը, այնտեղ օդն է, իսկ այն, ինչ մեզ համար օդ է, նրանց համար եթեր է: Իսկ եղանակներնայնտեղ այնպես են զուգակցվում,որ մարդիկ չեն հիվանդանում,ն կյանքի տնողությունըշատ ավելի երկար է, քան այստեղ:Տեսողությամբ, լսողությամբ, բանականությամբն մնացյալ ամեն ինչով նրանք տարբերվումեն մեզնից, ինչպես օդը տարբերվում է ջրից մաքրությամբ, իսկ եթերը օդից: Նրանք ու տաճարներ,որոնցումբնակվում ունեն նան սրբատեղիներ են աստվածներըն նշանների,գուշակություններիու տեսիլների միջոցով հաղորդակցվումմարդկանցհետ: Արեգակը, Լուսինը նեաստղերընրանք տեսնում են այնպես, ինչպես դրանքկան: Եվ այդ ամենի ուղեկիցնէ երանությունը: Այդպիսինէ ընդհանուրառմամբայդ Երկրի բնությունըն այն, ինչ նրա շուրջն է: Բայց այդ Երկրի ակոսներումկան շատ վայրեր ավելի խոր ն բաց, քան այն մեկը, որում բնակվում ենք մենք, իսկ մյուսները թեն խորն են, ավելի փոքր մուտք ունեն, քան մերը: Կան նան պակաս խոր, բայց ավելի լայները: Դրանք կապվածեն միմյանցբազմապիսի ստորերկրյաանցումներովլայն ն նեղ, որոնց միջով առատ ջուր է հոսում մեկ ակոսից մյուսը, ասես թասից

Ե

Պլատոն

իսկ հողի տակ հոսում են անսպառ, աներնակայելի լայնության տաք ն պաղ գետեր: Կա շատ հուր, հրե հսկայականգետեր Ա ցեխի բազում հոսանքներտեղ-տեղ լան ն տեղ-տեղ նեղ, ինչպես Սիկիլիայում,որ լինում են նախքանլավայիժայթքելը կամ հենց լավայի նման: Դրանք լցնում են ակոսներիցյուրաքանչյուրըն թափվումմեկը մյուսի մեջ: Այդ ամենը շարժվում է վեր ու վար, ասես Երկրի ներսում ինչ-որ ցնցումներտեղի ունենան: Այդ ցնցումների բնություննայսպիսինէ: Երկրի անդունդնեերիցմեկը` ամենամեծը, փորված է ամբողջ երկրի միջով: Դրա մասին Հոմերոսն ասում է. թաս,

Այե հեռագույն Սանեդարամետե անդեդախոր,ստորերկրյա..."՛

Ե

.

Ինքը Հոմերոսը մեկ այլ տեղում ն նրա նման շատ ուրիշ պոետներայն կոչում են Տարտարոս:Այս անդունդիմեջ են թափվումբոլոր գետերը ն կրկին արտահոսումնրանից:Եվ այդտեղ յուրաքանչյուրը դառնում է այնպիսին, ինչպիսի երկրով որ հոսում է: Պատճառը,որով նրանք ներհոսում ն արտահոսումեն, այն է, որ այդ հեղուկը չունի ոչ հատակ, ոչ հիմք: Այն ծփում է, բարձրանում ու իջնում: Նույնն են անում երա շուրջը եղած օդն ու քամին: Դրանք հետնում են հեղուկին, Երկրի որ վայրն էլ գնա, ն ինչպես շնչառությունը, որ ներս ու դուրս է անում, այնպես էլ քամին շարժվում է հեղուկի հետ ն մերթ ներս է մտնում, մերթ դուրս գալիս՝ առաջ բերելովահարկուփոթորիկներ:Երբ ջուրը նահանջում է այն վայրը, որ մենք ստորին ենք կոչում, թափվում է Երկրի միջով անցնող գետերի մեջ ն լցնում դրանք, ինչպես ոռոգման ջրանցքները:Երբ լքում է այդ վայրը ն շարժվում այստեղ,դարձյալ սնում է այստեղիգետերը, ն դրանք վարարելով հոսում են ջրանցքներովու հողի միջով, ն յուրաքանչյուրը հասնում է այնտեղ, ուր ճանապարհ է հարթել իրեն՝ կազմելովծովեր, լճեր, գետեր ն աղբյուրներ: Այստեղից դարձյալ մտնում են հողի տակ, ն մի մասը անցնելով

Սոկրատես

Ֆեդոն

տարածություն,իսկ մյուսը փոքր ն կարճ, կրկին վերադառնումեն Տարտարոս:Եվ գետաբերանըմիշտ շատ ավելի ցածր է ակունքից. երբեմն շատ ավելի ցածր այն բարձրությունից, որից արտահոսելէ, երբեմն`նույնչափ բարձր: Երբեմն ակունքը ն գետաբերանը հակադիր կողմերում են, իսկ երբեմն`միննույն կողմի վրա, որից սկիզբ էին առնում գետերը:Կան, որ լրիվ շրջան են կազմում,մի քանի անգամ գրկում են Երկիրը, ասես օձեր, ն իջնում են հնարավորին չափ ցածր դարձյալ թափվելովՏարտարոս:Իսկ իջնել բոլոր կողմերից կարելի է մինչն Երկրի մեջտեղը, բայց ոչ ավելի հեռու, քանզի որտեղից էլ հոսեն, երկու կողմիցէլ տեղանքըմեջտեղիցկտրուկբարձրանումէ: Այս գետերը բազմաթիվ են ն մեծ: Բայց կան դրանց մեջ չորսը, որոնցից ամենամեծն ու ամենահեռավորը,որ շրջանաձն է, կոչվում է Օվկիանոս, իսկ նրան ընդառաջ հոսում է Աքերոնը,որն անգնումէ ամայի վայրերովն գետնի տակովհասնում է Աքերուսիադելիճ՞՛, ուր ժամանում են շատ մահացածներիհոգիներ ն, սահմանված ժամանակ մնեալով,-ոմանք երկար, ոմանք կարճ,- դարձյալ ուղարկվում են ապրող սերունդներիմեջ ծնվելու: Երրորդ գետը դուրս է հոսում երկուսի արանքից ն շուտով հասնում մի լայնատարածտեղանք,ուր վիթխարիկրակ է, ն կազմում է այնտեղլիճ, որ մեր ծովից մեծ է ն որտեղ ծփում են ջուրն ու ջրիմուռները: Այստեղ այն շրջան է կազմում պղտոր ու մամռոտ, պարուրելով ամեն ինչ, նե հասնում է Աքերուսիադե լիձ, առանց դրա ջրերին խառնվելու:Երկրի տակ մի քանի անգամ պտտվելով թափվում է Տարտարոս: Այդ ն այնտեղ, ուր վերջիես գետի անունն է Պյուրիփլեգետոն՞:, հանդիպում է հողի, լավա է արտանետում:Նրան հանդիպակաց սկիզբ է առնում չորրորդ գետը, որը նախ հոսում է, ինչպես ասում են, վայրի ն ահարկու տեղանքով, որի գույնը սն է, նո այն կոչվում է Ստիքսյան:Լիճը, որ կազմում է այդ գետը, նույնպես կոչվում է Ստիքս՝՞: Հասնելով մեծ

ՊԼԱՏՈՆ

ժ

Ե

«

Պլատոն

մ

Ե

երան Ա սոսկալի ուժ ստանալովնրա ջրերում՝գետերը հոսում են Երկրի տակ, կազմելով Պյուրիփլեգետոնին հակառակ շրջան, ն մոտենում են Աքերուսիադելճին: Դրանք չեն խառնվումուրիշ ջրերին, այլ շրջան կազմելով մտնում են Տարտարոս՝ Պյուրիփլեգետոնին հակառակ:Այս գետիանունը, է: ինչպեսասում են, Կոկիտոստ Այսպիսին է այն Երկրի բնությունը, ուր ժամանում են մեռյալները՝յուրաքանչյուրն առաջնորդվելովիր դեմոնով: Նախ բոլորնանցնումեն դատը՝ն նրանք, ովքեր առաքինի ու պարկեշտկյանք են վարել, ն նրանք, ովքեր`ոչ: Ում վերաբերյալվճռվի, որ միջին կյանք են վարել, ուղնորվումեն դեպի Աքերոն, մակույկներեն վերցնումն դրանցովհասնում լիճ: Այստեղ նրանք բնակվում են ու մաքրվում գործած զանցանքներից,իսկ բարի գործերի համար վարձատրվում ըստ արժանվույն:Ովքեր իրենց մեղքերի մեծության պատձառով անուղղելիկձանաչվեն,այսինքնն̀րանք, որ բազում սրբապղծություններեն գործել, անարդարսպանություններ, ն նման այլ բաներ, իրենց բյուրավորօրինազանցություններ ճակատագրիկողմից նետվում են Տարտարոս,որից երբեք դուրս չեն գա: Իսկ նրանք, ովքեր ուղղելի են, թեն մեծ մեղքեր են գործել, ասենք՝հոր կամ մոր դեմ որնէ բռնություն,ն զղջացել են հետագա կյանքի ընթացքում, կամ իրերի բերումով մարդասպանեն դարձել,անհրաժեշտաբար նետվումեն Տարտարոս, մնալով այնտեղմեկ տարի, ն դուրս են շպրտվում՝ մարդասպանները Կոկիտոսիալիքով, իսկ հայրասպաններն ու մայրասպանները՝ Պյուրիփլեգետոնի:Այնուհետն նրանք բերվում են Աքերուսիադելիճ ն ձայն տալիս ու կանչում նրանց, որոնց սպանել են կամ վիրավորել, օգնություն ն գթություն են աղերսում,որպեսզիսրանք թույլ տան դուրս գալ լճից ն ընդունեն իրենց: Եվ եթե համոզում են, դուրս են գալիս ու ազատվումչարիքներից,իսկ եթե ոչ, դարձյալ տարվում են Տարտարոսն այնտեղիցդարձյալդեպի գետե138

ՀՖեդոն

տառապանքըչի դադարում,մինչն որ չեն ողոքում նրանց, որոնց դեմ անարդարությունեն գործել: Քանզի դա է դատավորներիսահմանած պատիժը: Իսկ նրանք, ովքեր աչքի են ընկել բարեպաշտկյանքով, ազատվումեն Երկրի ստորին վայրերից ն խուսափումբանտերից,հասնելով մա« քուր բնակավայրերն բնակվելով այդ Երկրից վեր: Իսկ նրանք, ովքեր բավականաչափմաքրվել են փիլիսոփայությամբ, այսուհետապրումեն անմարմինն անցնումեն ավելի լավ բնակատեղիներ,որոնք հեշտ չէ նկարագրել,ն ոչ էլ ժամանակունենք: Ահա ինչու, ով Սիմմիաս,մենք պետք է ամեն ինչ անենք, որպեսզի ավելի առաքինի ն բանականլինենք կյանքում: ժ4 Քանզի հրաշալի է պարգնը, իսկ հույսը մեծ: Իհարկե, պնդել, թե այդ ամենըհենց այնպես է, ինչպեսներկայացրի, հարիր չէ բանականմարդուն: Բայց քանի որ մեր հոգիների ն նրանց բնակավայրերիհարցն այսպիսին է կամ մոտ է դրան ն քանի որ հոգին, ինչպես երնում է, անմահ է, ես մտածում եմ, որ հնարավոր է ն պետք է, որ այդպես լինի: Քանզի այդպիսի պարտականությունըհրաշալի է: Նման բաներովպիտիմարդըհմայի ինքն իրեն, ահա' ինչու մանրամասնվերապատմեցիայդ առասպելը: Բայց հենց այս պատմություննէլ գույց է տալիս, որ իր հոգու համար չպետք է վախենանա, ով կյանքի ընթացքում 6 խուսափել է մարմնավորհաճույքներից ն զարդարանքից՝ որպես խորթ բաներից, որոնք ավելի շուտ չարիք կբերեն նրան, ն հոգացել է ուսման մասին ն հոգու զարդերի՝խոհեմության, արդարության,արիության,ազատությանն ճշմարտության:Ճակատագրիկանչով նրան սպասումէ ուղնորու- 115 թյուն դեպիՀադես: Դուք` Սիմմիաս Ա Կեբես, ն մյուսները նույնպես, յուրաքանչյուրն իր ժամին կբռնեք այդ ճանապարհը:Իսկ ինձ ձակատագիրնարդեն ձայն է տալիս, ինչպես կասեր ողբերգությանհերոսը: Լվացվելու ժամանակն է: Կարծում եմ րը,

11"

ն

Պլատոն

ավելիլավ է լվացվածխմելթույնը:5ն կանանցհամարչստեղծել դիակլվանալուհոգս: Այդ ժամանակխոսեցԿրիտոնը: Լավ, Սոկրատես:Բայց ի՛նչ կկարգադրեսնրանց կամ ինձ զավակներիդն այլոց վերաբերյալ:Մենք սիրով կկատարենքպատգամներդ: Կասեմ այն, ինչ ասել եմ միշտ, Կրիտոն: Ոչ մի նոր բան: Հոգ տարեք ինքներդ ձեր մասին, քանզի դրանով բարի գործ արած կլինեք ն ինձ, ե իմ մերձավորներին,ն ինքներդ ձեզ, անգամ եթե այժմ ոչինչ չխոստանաք:Իսկ եթե չհոգաք ձեր մասին ն չկամենաքապրել այնպես, ինչպես ձիշտ համարեցինքքիչ առաջ ն համարել ենք նախկինում, ոչնչի չեք հասնի նույնիսկ ամենաեռանդունխոստումներիդեպքում: Կաշխատենքայդպեսանել,- ասաց Կրիտոնը:Իսկ ինչպե՞սթաղենքքեզ": Ինչպես կամենաք,եթե իհարկե կարողանաքբռնել ինձ ն ես չփախչեմձեզնից: Նա ցածրաձայնծիծաղեցն նայելով մեզ՝ շարունակեց. Ոչ մի կերպ չեմ համոզում, ով այրեր, Կրիտոնին,որ ես այն Սոկրատեսնեմ, որ այժմ զրուցում է ն դեռ կառուցում իր խոսքը: Նա կարծում է, թե ես այն Սոկրատեսն եմ, որին քիչ անց կտեսնի մեռած, ն հարցնում է, ինչպես թաղի: Իսկ որ այսքան երկար խոսեցին ասացի, որ թույնը խմելուցհետո այլնս չեմ մնա ձեզ հետ, այլ կհեռանամդեպի երանելիներիերջանկությունը,նրա կարծիքովասել եմ ձեզ ն ինքս ինձ մխիթարելուհամար: Երաշխավորեքուրեմն ինձ Կրիտոնիառաջ, սակայնհակառակայն երաշխավորության, որով նա երաշխավորեցինձ դատավորներիառաջ: Նա երաշխավորում էր, որ ես կմնամ |քաղաքում):Իսկ դուք երաշխավորեք,որ չեմ մնա, այլ մեռնելունպես կհեռանամ, որպեսզի Կրիտոնըավելի հեշտ տանի սա ն, տեսնելով,որ իմ մարմինը այրում են ն թաղում, չտանջվի ինձ համար, -

-

-.

-

-

Ֆեդոն

կարծելով,թե սարսափելիբան եմ կրում, Ա չասի հուղարկավորությանժամանակ,թե տեղավորումէ, դուրս է բերում ն թաղում է Սոկրատեսին:Քանզի լավ իմացիր, սիրելի' Կրիտոն, ճիշտը չասելը ոչ միայն ինքնին հանցանքէ, այլն չարիք հոգիներիհամար:Պետք է արի լինել Ա ասել, որ թաղում են մարմինը,ն թաղել այնպես, ինչպես հարմար ես գտնում ն ինչպես կարգն է: Այդ ասելով նա ոտքի ելավ ն անցավ ուրիշ սենյան լվացվելու,ն Կրիտոնը հետնեց նրան, իսկ մեզ պատվիրեց սպասել: Մենք սպասում էինք՝ զրուցելովասվածի ն խորհելով կատարվածիմասին`մերթընդմերթմտքով վերադառն անձարէինք, նալով մեզ պատուհասածդժբախտությանը, ինչպես հայրակորույսներնու ողջ կյանքում որբ մնացածները: Երբ Սոկրատեսըլվացվեց,երա մոտ բերեցինորդիներին: Նրանցից երկուսը փոքր էին, մեկը՝ մեծ: Եկան նան տան կանայք: ՍոկրատեսըԿրիտոնիներկայությամբինչ-որ բան ասաց նրանց ն կարգադրությունարեց, այնուհետն պատվիրեց կանանց ու որդիներին հեռանալ, իսկ ինքը եկավ մեզ մոտ: Սոտ էր մայրամուտի ժամը: Նա երկար ժամանակմնաց ներսի սենյակում:Լվացումիցհետո նա նստեց ն այլնս համարյա չխոսեց:Ներս մտավ Տասնմեկիսպասավորը,կանգնեց նրա առաջ ն ասաց. Ով Սոկրատես,չեմ բողոքի քեզնից, ինչպես մյուսներից, որոնք դառնացածհայհոյում են ինձ, երբ ենթարկվելով իշխանություններին` կարգադրումեմ խմել թույնը: Իսկ քեզ այսքանժամանակճանաչումեմ իբրն ամենաազնիվ,հեզ ու առաքինիմարդուայստեղերբնիցեեղածներիցն այժմ լավ գիտեմ, որ չես բարկանաինձ վրա, որովհետնգիտես մեղավորներինն նրանցվրա ես բարկանում:Քեզ հայտնի է, ինչ լուր եմ եկել հաղորդելու:Մնաս բարովն փորձիրորքան կարելիէ թեթն տանելանխուսափելին: -

Ե

«

Պլատոն մ

Սոկրատեսը Եվ արտասվելով շրջվեց, որ հեռանա: նայելով նրան` ասաց. Դու էլ բարով մնաս, իսկ ես կանեմինչպես ասում ես: Այնուհետննայելով մեզ ասաց. Որքան պարկեշտ մարդ է: Ամբողջ ժամանակ այցելում էր ինձ ն երբեմն զրուցում. հրաշալի մարդ: Իսկ հիմա որքան անկեղծ է արտասվում: Սակայն, Կրիտոն, լսենք նրան. ն թող բերեն թույնը, եթե արդեն պատրաստ է, իսկ եթե ոչ, թող պատրաստեն: Եվ Կրիտոնն ասաց. Բայց արնը, կարծես,սարերիցվեր է ն դեռ մայր չի մտել, Սոկրատես:Իսկ ես գիտեմ, որ ուրիշներըհրամանից շատ ավելի ուշ են ընդունել թույնը: Նրանք ընթրում էին, խմում ու կենակցում,ում հետ ցանկանային:Մի շտապիր, դեռ ժամանակ կա: Իսկ Սոկրատեսըպատասխանեց. Պարզ է, Կրիտոն, որ այդպես էին վարվում, քանզի նրանք,որոնց մասին ասում ես, կարծելեն, թե այդպեսինչոր բան են շահում,ն պարզ է նան, թե ինչու ես չեմ անի դա: Չէ՞ որ չեմ կարծում,թե ավելի ուշ ընդունելովթույնը, ինչ-որ բան կշահեմ,այլ միայնծիծաղելիկդառնամինքսիմ աչքում՝ կառչելովկյանքիցու դողալովոչնչի վրա: Ոչ, լսիր ինձ ն արա ինչ ասում եմ: Կրիտոնը լսելով նրան՝ նշան արեց մոտ կանգնած ստրուկին, որը բերեց տրորված թույնով թասը: Տեսնելով նրան՝ Սոկրատեսնասաց. Բարի մարդ, դու գիտե՞ս,թե ինչ պետք է անել: Առանձնապեսոչինչ,չ-- պատասխանեցսա,- խմելուց հետո քայլիր, մինչն որ ծանրությունզգաս ոտքերում,հետո պառկիր: Թույնը ինքը կանի իր գործը: Նա թասը պարզեցՍոկրատեսին:Սոկրատեսըվերցրեց այն շատ հանգիստ, Էքեկրատես, ոչ դողաց, ոչ դժգոհեց, այլ սովորականի ոչ էլ փոխեց դեմքի արտահայտությունը, -

-

-

-

-

-

Ե

Ֆեդոն

անթարթ նայեց այդ մարդուն ն հարցրեց. Ինչ ես կարծում, այս բաժակով կարելի է հեղում կատարելաստվածներիցորնէ մեկի պատվին»,թե՞ ոչ: Սենք, Սոկրատես, տրորում ենք այնքան, որքան օ պետք է խմելու համար: Պասկանում եմ, բայց աղոթել աստվածներին ն կարելի է, ե պետք է, որպեսզի այս աշխարհից այն աշխարհ վերաբնակությունը հաջող լինի: Դրա համար եմ աղոթում. ն թող այդպեսլինի: Ասելով դա` բարձրացրեցթասը Ան խմեց հեշտ ու հանգիստ: Մինչ այդ մեզնիցշատերը դեռ ի վիճակի էին զսպել իրենց, բայց երբ տեսանք՝ինչպես է խմում, այլնս չդիմացանք: Արցունքներըառատորենհոսեցին իմ աչքերից, ես ծածկեցիերեսս թիկնոցով ու ողբում էի ինքս ինձ, ոչ թե ժ նրան, այլ իմ չար բախտը՝այդպիսիբարեկամիկորուստը: Կրիտոնը դեռ նախքան իմ արտասվելը ոտքի կանգնեց, արցունքները զսպելու անկարող: Իսկ Ապոլլոդորոսը, որ մինչ այդ էլ անդադարլալիս էր, հեկեկաց ու աղաղակեց՝ սիրտ պատռելովբոլորիս, բացի Սոկրատեսից,որն ասաց. Ադ ինչ եք անում, զարմանալիմարդիկ: Ես գլխավորապես այդ պատճառովհեռացրեցիկանանց, որ նման սխալ չանեն: Լսել եմ, որ մեռնել պետք է բարեպաշտլռու- 6 թյան մեջ: Լուռ կացեք ն եղեք քաջ: Մենք ամաչեցինքն դադարեցինքլացել: Սոկրատեսըքայլում էր, հետո ասաց, որ ոտքերը ծանրանում են, ն պառկեց մեջքին: Այդպեսէր պատվիրելայն մարդը: Սա դիպավ նրա ոտքերին ն սրունքներին, հետո ուժեղ սեղմեցոտքերը ն հարցրեցզ̀գում է արդյոք: Սոկրատեսը պատասխանեց, որ չի զգում: Դրանից հետո դարձյալ սեղմեց սրունքները ն ցույց 118 տվեց մեզ, որ սառչում են ու փայտանում:Մեկ անգամ էլ դիպավ Սոկրատեսին.ասաց, որ երբ սառնությունըհասնի սրտին, նա կհեռանա: Սառնությունն արդեն մոտ էր

նման -

-

-

-

Պլատոն

որովայնին,ն բացվելով.-քանզի ծածկվածէր,- Սոկրատեսն ասաց.

աքլոր ենք պարտք: Տվեք, Կրիտո՛ն,Ասկլեպիոսին:: չմոռանաք: Կանենք,- ասաց Կրիտոնը,- բայց տես, ուրիշ ի՛նչ ունես ասելու: Այդ հարցին Սոկրատեսնարդեն չպատասխանեց:Քիչ անց նա շարժվեց, ն վերակացունբարձրացրեցթիկնոցը. հայացքը կանգ էր առել: Տեսնելով դա` Կրիտոնը փակեց երա բերանն ու աչքերը: Այդպիսին էր մեր բարեկամիվախճանը,Էքեկրատես, մի մարդու, որ,- կարող ենք ասել,- երբնէ մեր իմացածնեամենաիմաստունն րից ամենաազնիվնէր ն ընդհանրապես` ու ամենաարդարը: -

-

ՊԱԳ

ԱՆԱՆԿ ԱՆ

ԽՆՋՈՒՅՀ

ԵԴՆԿ Դի

ԱՊՈԼԼՈԴՈՐՈՍ,

ՆՐԱ

ԲԱՐԵԿԱՄԸ

կարծես թե պատրաստ եմ ձեր հարցերին: Օրերս բարձրանումէի դեպի այնպես պատահեց,որ Փալերոնիցշ քաղաք: Ծանոթներիցսմեկը ետնից տեսնելով ինձ՝ հեռվից ձայն տվեց ու կատակելովկանչեց. Ով փալերոնցի:,որ Ապոլլոդորոսնես, սպասիր: ն սպասեցի: Ես կանգ առա Ապոլլոդորոս,-ասաց նա,- հենց քեզ էի փնտրում,որ հարցուփորձանեմ Ագաթոնի մոտ եղած խնջույքից, որին Ա ուրիշներ, ն իմաներկա էին Սոկրատեսը,Ալկիբիադեսը՞ նամ, թե այդ ինչ զրույցներ եք ունեցել սիրո մասին: Ինձ պատմել է մի մարդ, որն այդ մասին լսել է Փիլիպպոսի որդի Փյունիկից: Նա ասաց, որ դու էլ տեղյակ ես այդ զրույցներից: Ինքը կարգին ոչինչ չկարողացավ պատմել, այնպես որ դու պատմիր ինձ այդ մասին, քանզի ինչ կա ավելի արդար, քան այդպիսիբարեկամիճառերը հաղորդեինձ, ինքդ ներկա եղե՛լ ես այդ խեջույլը: Բայց նախ ասա քին, թե՞ ոչ: Ես պատասխանեցի. Ինչպես երնում է, պատմողը ընդհանրապեսոչ մի ստույգ բան չի հաղորդել, եթե կարծում ես, թե խնջույքը, որի մասին հարցնում ես, տեղի է ունեցել վերջերս ն ես կարող էի այնտեղ ներկա լինել: Այդպես էլ կարծումէի: Ես

-

-

-

-

14/

Ե

«

Պլատոն

Մի՛թեչգիտես, որ շատ տարիԻնչպե՛սթե, Գլավկոնտ: ներ արդեն Ագաթոննայստեղչի ապրում՛,իսկ այն բանից -

հետո, ինչ ես սկսեցի շփվել Սոկրատեսիհետ ն ամեն օր

հետնել, թե ինչ է անում ու ասում, երեք տարի էլ չի անգել: Մինչ այդ շրջում էի ուր պատահի ն կարծում, թե պիտանիինչ-որ բան եմ անում, բայց խղճալի էի, ինչպես դու հիմա, որ կարծում ես, թե արածդ ավելին է, քան փիլիսոփայությունը: նա,.- այլ ասա, թե Մի ծաղրիր ինձ,չ--պատասխանեց երբ տեղի ունեցավ այդ խեջույքը: Մեր մանկությանօրերին, Ագաթոնիառաջին ողբերհետ զոհագության տարած հաղթանակը խորնտների՛'« բերությամբնշելու հաջորդ օրը: Ուրեմն բավականինվաղուց է եղել: Բայց ո՛վ է պատմելքեզ, միթե ինքը Սոկրատեսը: Ոչ, Զնսը վկա, նա, ով պատմել է Փյունիկին՝կիդափոքրամարմին, միշտ ոտաբոբիկ:Նա թենցիԱրիստոդեմոսը"'` ներկաէր խնջույքին,որովհետն,որքանգիտեմ,Սոկրատեսի այն ժամանակվաամենաջերմերկրպագուներիցէր: Ամեն դեպքում, ես Սոկրատեսինէլ եմ հարցրել Արիստոդեմոսից լսածի մասին,ն նա հաստատելէ նրա պատմությունը: Ուրեմն, պատմիրինձ էլ: Քաղաք գնալու ճանապարհին հարմար է խոսել ու լսել: Այդպես քայլելով զրուցում էինք այդ մասին: Եվ ինչպես ասացի սկզբում, պատրաստ եմ ձեզ էլ պատմել, այնպես եք, թող այդպեսլինի: Քանզի ընդհանոր, եթե ցանկանում մասին է, ես առանձրապես, երբ խոսքը փիլիսոփայության նահատուկուրախությունեմ ապրում, անկախայն բանից ինքս եմ խոսում, թե լսում եմ, էլ չեմ ասում այն օգուտի մասին, որ հույս ունեմ քաղել այդտեղից:Իսկ երբ լսում ու եմ այլ կարգի ճառեր,ինչպիսինեն ձեր հարուստներիդ ճառերը, ն ինքս եմ վշտանում,ն ձեզ եմ փողատերերիդ որ կարծումեք, թե ինչ-որ բան խղճում՝իմ բարեկամներին, -

-

-

Ե

-

-

օ

ԽՆՋՈՒՅՔ

եք անում, բայց ոչինչ էլ չեք անում: Գուցե դուք էլ ինձ եք 4 դժբախտհամարում,ն գուցե ձիշտ էլ անում եք: Բայց որ դուք դժբախտեք, ես ոչ թե կարծում եմ, այլ լավ գիտեմ: Միշտ նույնն ես, Ապոլլոդորոս:Միշտ մեղադրումես ն ինքդ քեզ, Ա ուրիշներին,Ա թվում է, Սոկրատեսից բացի բոլորին անխտիրնողկալի ես համարում,հատկապեսինքդ քեզ: Թե ինչի համար ես ստացել «խենթ» մականունը,ես չգիտեմ, համենայնդեպս քո ձառերումդու միշտ այդպիսին ես, հարձակվումես ինքդ քեզ ն ուրիշների վրա, բացի Սոկրատեսից: Սիրելիս,պարզ չէ՛, որ իմ ն ուրիշներիմասին այդպես 6 մտածելով պիտի որ խենթանամու կորցնեմ գլուխս: Չարժե հիմա, Ապոլլոդորոս,վիճել այդ առիթով: Արա այն, ինչ խնդրեցի,ն պատմիր, թե ինչ ձառեր են ասվել լխնջույքի ընթացքում): Կարծես՝դրանք այսպիսին էին... Բայց ավելի լավ է պատմեմամենասկզբից,ինչպես Արիստոդեմոսնէ պատմել 174 ինձ: (Մի օր) նա հանդիպեցՍոկրատեսին,որը լոգանք էր ընդունել ն սանդալ հագել,- մի բան, որ հազվադեպէր պատահում,- ն հարցրեց նրան, թե ուր է գնում այդպես զուգված-զարդարված: Սա պատասխանեց. Ընթրիքի՝Ագաթոնիմոտ: Երեկ ես փախահաղթանակի տոնակատարությունից` վախենալովամբոխից,սակայն խոստացա ներկա լինել այսօր: Զուգվել եմ, որպեսզի գեղեցիկին գեղեցիկ ներկայանամ:Իսկ դու չե՛ս ուզում անկոչ գալ Ե ընթրիքի: Ինչպես կհրամայես,- պատասխանեցԱրիստոդեմոսը: ուրեմն գնանք,- ասաց Սոկրատեսը,-շրջենք ասացվածքը ն ցույց տանք, որ «առաքինիմարդկանցխնջույքին առաքինիներնինքնակամ են գնում»2: Իսկ Հոմերոսը ոչ « միայն խեղաթյուրել է այդ ասացվածքը, այլն ծանակի -

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

Շ

ենթարկել, քանզի Ագամեմնոնինդարձրել է պատերազմի «թույլ տեգավոր»:Հոմերոսն առաքինիայր, իսկ Մենելաոսին՝ այդպես է արել, որպեսզի Մենելաոսը անկոչ գա Ագամեմնոնի մոտ, երբ սա զոհ էր մատուցումու խնջույք տալիս": Պակաս առաքինինգնաց առաքինու մոտ: ասաց. Լսելով դա՝ Արիստոդեմոսն Գուցե ասածիդ հակառակ ես` սխալականս,ինչպես Հոմերոսն է ասում, գնամ իմաստունայրի մոտ անկոչ: Ինձ հետդ տանելով՝դու պետք է ինչ-որ կերպ արդարանաս, քանզի ես չեմ խոստովանի,թե անկոչ եմ եկել, այլ կասեմ, -

Վ

ինձ հրավիրել: «Երկուսով ձամփա ընկնելով»"՞,-ասաց նա,- մենք կորոշենք, ինչ ասել: Գնա՛նք: Այսպես զրուցելովնրանք ուղնորվեցին: Սոկրատեսը ձանապարհինմտքերով տարված ետ էր մնում ն իրեն սպասող Արիստոդեմոսին կարգադրումառաջ հասավԱգաթոնիտանը, դուգնալ: Իսկ երբ Արիստոդեմոսը ռը բաց էր, ն ինչպես ինքն է ասում` զավեշտականմի բան պատահեց:Նրան իսկույն դիմավորեցներսից եկած ստրուկը ն ուղեկցեցմյուսներիմոտ, որոնք արդենընկողմանելէին ն պատրաստվում էին ընթրել:Տեսնելովնրան՝Ագաթոննասաց. Ով Արիստոդեմոս,շատ հարմար պահի ես եկել, ես եկել, կընթրես մեզ հետ: Իսկ եթե այ լթջպատճառով թող այդ գործը հետագայիհամար, քանզի ես արդեն երեկ փնտրել եմ քեզ, որ հրավիրեմ,բայց ոչ մի տեղ չեմ գտել: Իսկ Սոկրատեսինչե՛ս բերել այստեղ: Եվ ես,- շարունակեց Արիստոդեմոսը,- շրջվեցի, բայց Սոկրատեսինչտեսա: Ասացի, որ նրա հետ եմ եկել ն նա է ինձ այստեղ ընթրիքի հրավիրել: Լավ ես արել, որ եկել ես, բայց ուր է նա: Պենց նոր իմ ետնից ներս մտավ: Ինքս էլ եմ զարմանում, թե որտեղ է: Տես, ուր է,- ասաց Ագաթոնը ստրուկին,- ն ներս որ

դու

ես

-

-

-

-

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

ուղեկցիր: Իսկ դու, Արիստոդեմոս,նստիր Էրիքսիմաքոսի՛Տ կողքին: Ստրուկը լվաց նրա ոտքերը, որպեսզի նա կարողանա ընկողմանել: Սակայն մեկ ուրիշ ստրուկ ներս մտավ ն հաղորդեց, որ Սոկրատեսըետ է դարձել, կանգնել է հարնան տան շեմին ն չի ուզում ներս գալ: Տարօրինակ բան ես ասում,- զարմացավԱգաթոեը,նորից կանչիր երան ն բաց մի թող: Պետք չէ,- ասաց Արիստոդեմոսը,-հանգիստ թողեք նրան. այդպիսի սովորությունունի: Պատահում է, կանգ է առնում մի տեղ ն մնում այդպես կանգնած:Կարծում եմ, շուտով կգա, միայն թե մի անհանգստացրեքնրան: Եթե այդպես ես կարծում, թող քո ասածով լինի,պատասխանեցԱգաթոնը,- իսկ մեզ, ծառաներ,ուտեստներ բերեք: Բերեք ամեն բան, ինչ կցանկանաք,քանզի ձեր գլխին վերակացուչունեք (ես դա երբեք թույլ չեմ տվել): Համարեք, որ թե ինձ, թե մյուսներին դուք եք հրավիրել ընթրիքի, այնպես որ հոգ տարեք մեր մասին, որպեսզի արժանանաքմեր գովեստին: Դրանից հետո նրանք սկսեցին ընթրել, իսկ Սոկրատեսը չէր գալիս: Ագաթոնըմի քանի անգամ ուզում էր ուղարկել նրա ետնից, բայց Արիստոդեմոսըթույլ չէր տալիս: Սոկրատեսը եկավ ըստ իր սովորությանոչ շատ ուշ, ընթրիքի կեսից: Ագաթոնը, որ միայնակ ընկողմանելէր եզրից, ասաց. Մոտեցիր,Սոկրատես:Նստիր կողքիս, որպեսզի ինձ էլ բաժին հասնի այն իմաստությունից,որ այցելեց քեզ շեմին: Քանզի ակնհայտ է, որ գտար այն ն տիրեցիր, այլապես չէիր գա: Սոկրատեսընստելով ասաց. Լավ կլիներ, ով Ագաթոն, եթե իմաստություննայնպիսին լիներ, որ միմյանցդիպչելիսդրանով առավել լեցունից հոսեր պակաս լեցունի մեջ, ինչպես լիքը անոթից ջուրը -

-

-

-

-

Պլատոն

թելի միջով լցվում է դատարկիմեջ: Եթե իմաստությունն այդպիսինէ, ապա շատ եմ գնահատումքո կողքիննստելը: Կարծում եմ, որ քեզնից կլցվեմ ամբողջականն հրաշալի իմաստությամբ:Քանզի իմը մի տեսակ թերի է ն կասկածելի, ինչպես երազը, իսկ քոնը փայլուն է ն հաջողություն է բերում: Չնայած երիտասարդտարիքիդ,ինչ ուժեղ երնաց ու փայլեց երեսուն հազարից ավելի հելլեններիառաջ"5: Ծաղրում ես, Սոկրատես,- ասաց Ագաթոնը,- քիչ մենք դեռ կվիճենք անց դատավորվերցնելովԴիոնիսոսին՝ իմաստությանմասիե'՛՛: Իսկ այժմ մոտեցիր սեղանին: Այնուհետն, երբ Սոկրատեսնընկողմանեց,բոլորն ընթրեցին, հեղում կատարեցինփառաբանելովաստծուն, այլ ընդունվածբաներ արեցին ն անցան խմիչքին: այսպես ասաց. Այդժամ Պավսանիասե'ճ Ով այրեր, եկեք քիչ խմենք: Պիտի ասեմ, որ ինքս շատ վատ եմ ինձ զգում երեկվա գինարբուքից հետո ն դադարի կարիք ունեմ, կարծում եմ` նան ձեզնից շատերը, քանի որ դուք էլ երեկ ներկա էիք: Մտածեք,ինչպես անենք, որ քիչ խմենք: -

-

Ե

Արիստոփանեսե՞: ասաց. Ճիշտ ես ասում, Պավսանիաս:Պետք է ամեն կերպ փորձել քիչ խմել: Ես նույնպես երեկ շատ խմեցի: Այդ լսելով ԷրիքսիմաքոսըԱ̀կումենոսիորդին, ասաց. Ճիշտ եք ասում: Բայց մենք պետք է լսենք նս մեկին: Ի՞նչ է մտածում խմելու մասին Ագաթոնը: Ոչ, ես նույնպեսի վիձակիչեմ խմելու,- պատասխանեց Ագաթոնը: Ուրեմն,- շարունակեցԷրիքսիմաքոսը,-իմ, Արիստոդեմոսի ն Ֆեդրոսիշճ բախտըբերել է, եթե դուք ամենակարող խմողներդ,հրաժարվումեք խմիչքից: Չէ՛' որ մենք թույլ խմողներենք: Սոկրատեսըհաշվից դուրս է, նա կարող է ն խմել, ն չխմել, ուստի ինչ էլ անենք, բավարարված կմեա: Իսկ քանի որ ներկաներիցոչ ոք չի ցանկանումշատ գինի -

--

-

օ

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

խմել, տեղին կլինի, որ ճշմարտություննասեմ հարբեցողության մասին: Բժշկությունից ինձ հայտնի է, որ հարբելը 4 մարդկանցհամար վատ է: Ոչ ես եմ ցանկանումխմել, ոչ էլ մեկ ուրիշին խորհուրդկտայի, մանավանդեթե երեկվանից հետո խումարիմեջ է: Սակայն,- ընդմիջեցմիրինուսցիՖեդրոսը,- ես միշտ էլ լսում եմ քեզ, հատկապեսերբ խոսում ես բժշկությունից: Իսկ հիմա մյուսները,եթե լավ մտածեն, նույնպես կհամա- 6 ձայնեն քեզ: Այդ լսելով բոլորը պայմանավորվեցին գինարբուքիչվերածել այդ խնջույքը ն խմել միայն հաճույքի համար: Այժմ,- ասաց Էրիքսիմաքոսը,-երբ որոշեցինք,որ յուրաքանչյուրսխմի, որքան ցանկանում է, առանց պարտադրանքի, ես առաջարկումեմ ետ ուղարկել հենց նոր ներս մտած ֆլեյտահարուհուն: Թող նվագի ինքն իր համար, եթե կուզի, կամ ներսում եղած կանանց համար, իսկ մենք ժամանակըկանցկացնենքզրուցելով: Եթե ցանկանումեք, ես կառաջարկեմզրույցի նյութը: Բոլորն ասացին, որ ցանկանում են, ն խնդրեցին,որ 177 առաջարկի:Էրիքսիմաքոսնասաց. Իմ խոսքը կսկսեմ, ինչպեսԵվրիպիդեսիՄելանիպպեն. «Դուք կլսեք ոչ թե իմ խոսքը», այլ այս Ֆեդրոսի: Նա հաձախ է բարկացածասել ինձ. «Ով Էրիքսիմաքոս,մի՛թե զարմանալիչէ, որ մյուս աստվածներինհիմներ ն պեաններ22ձոնելով՝ պոետներիցոչ ոք,-- իսկ նրանք շատ են,նույնիսկ գովեստի խոսք չի ընծայել Էրոսինշչ՝ այդ մեծ Ե աստծուն: Վամ վերցնենք մեր արգո սոփեստներին,որոնք են Հերակլեսինն ուրիշներին,ինչպես գրավոր փառաբանում անում Դա դեռ այնքան էլ է պատվական Պրոդիկոսը25:: զարմանալիչէ, սակայն ինձ պատահելէ մի գիրք, որում խոսվում էր այն մասին, թե որքան օգտակարէ աղը: Եվ նման այլ շատ բաներկարող եք տեսնել, որ փառաբանվում « են, սակայն Էրոսին մարդկանցից ոչ ոք մինչ օրս չի -

-

-

ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

Վ

համարձակվելփառաբանելըստ արժանվույն, ն այդպիսի աստվածը մնում է անտեսված»: Ինձ թվում է, Ֆեդրոսը միշտ է ասում: Եվ ես ցանկանումեմ հաճույք պատճառել երան, քանզի կարծում եմ, տեղին կլինի, եթե ներկաները հարգանքիտուրք մատուցենայդ աստծուն: Եթե համակարծիք եք ինձ, մենք, զրույց անելով, բավականլավ ժամանակ կանցկացնենք:Իմ կարծիքով,սկսելով աջ կողմից յուրաքանչյուր, պետք է գովեստի խոսք ասի Էրոսին, ն թող առաջինըլինի Ֆեդրոսը, քանի որ Ա առաջիննէ նստած, ն այս զրույցի հայրն է: Քեզ ոչ ոք չի հակաճառի,Էրիքսիմաքոս,-ասաց Սոկրատեսը,--ոչ ես, որ սիրային բաներիցզատ ոչինչ չգիտեմ, ոչ Ագաթոնը ն Պավսանիասը,ոչ էլ մանավանդԱրիստոփանեսը, որի ողջ զբաղմունքը կապված է Դիոնիսոսի ն հետ, ոչ էլ որնէ մեկը նրանցից,ում տեսնում Ափրոդիտեիշտ5 եմ: Թերնս մենք՝ ետնում ընկողմանածներս, հավասարպայմաններումչենք: Սակայն եթե մեր առջնիններըբավականաչափ լավ խոսեն, կգոհանանքն դրանով: Ուրեմն բարին Էրոսին: փառաբանիր ընդ մեզ, սկսիր, Ֆեդրոս, նե Ներկաները համաձայնեցինՍոկրատեսի առաջարկին: ոչ Արիստոդեմոսը, Բոլորի ասածները մանրամասնությամբ ոչ էլ ես չենք հիշել: Յուրաքանչյուրիձառից ես կպատմեմ ձեզ ամենից հիշարժան դրվագները: Առաջինը, ինչպես ասացի, խոսեց Ֆեդրոսը: Նա սկսեց, ասելով, որ Էրոսը մեծ աստված է՝ բազում առումներով համար զարմանալի,ն հատկամարդկանցն աստվածների պես իր ծննդյան առումով:Չէ որ աստվածներիմեջ ամենաավագիփառքը այս աստծունն է: Դրա ապացույցնայն է, որ նրա ծնողների մասին չի հիշատակումոչ պատմիչը, ոչ պոետը: Հեսիոդոսն ասում է, որ սկզբում եղել է Քառսըշ25, իսկ այնուհետն -

Ե

ԼայնեալաեջԳեաե՝ ամենի ապահով հենքը հավերժական, Եվ Էրոսը...7՛

ԽՆՋՈՒՅՔ

Պեսիոդոսինհամաձայն է նան Ակուսիլաոսը:Նա ասում է, որ Քառսից հետո ծնվել են Գեան ն Էրոսը: Իսկ Պարմենիդեսը ծնունդի մասին ասում է.

ԱռաջինըաստվածներիցԷրոսին ծնեց": Այսպես, շատերն են համաձայն, որ Էրոսը հնագույն է: Լինելով հնագույններից աստվածներից մեզ համար ամենամեծ բարիքներիաղբյուր է, քանզի ես չգիտեմ ավելի մեծ բարիք երիտասարդիհամար, քան արժանի սիրահարը,ն Չէ՞ որ մարդկանց, սիրահարիհամարարժանիպատանինշ:: որոնք ամբողջ կյանքումճիշտ ապրելակերպեն վարում, ոչ հարազատները,ոչ պատիվները,ոչ հարստությունը,ոչ էլ որնէ այլ բան չեն բավարարումայնքան,որքանսերը: Ասեմ, թե ինչ է դա,- ամաչել ամոթալիից ն ձգտել գեղեցիկին: Քանզի առանց դրա ոչ պետությունը,ոչ էլ առանձինմարդը մեծ ն գեղեցիկ գործ չի անի: Ասում եմ, որ եթե սիրող մարդը ամոթալի արարք գործի կամ վախկոտության պատձառով չհատուցի կրած վիրավորանքիդիմաց, պակաս չափով կտառապի,եթե դա հայտնիդառնաիր հորը, ընկերոջը կամ ուրիշ մեկին, բայց ոչ սիրեցյալին:Նույնը տեսնում ենք 6 նան սիրեցյալի դեպքում, որը հատկապես ամաչում է իր սիրահարից,եթե վերջինիս հայտնի է դառնում ամոթալի արարքը: Եվ եթե հնարավոր լիներ սիրահարներից ու սիրեցյալներիցպետություն կամ բանակ կազմել, նրանք կլինեին լավագույն քաղաքացիները ն կխուսափեինամեն ամոթալիիցԱե կձգտեին գերազանցելմիմյանց:Մարտեչելով միասին, անգամ սակավաթիվ լինելու դեպքում, նրանք 179 կհաղթեին ամեն թշնամու: Չէ՞ որ սիրող մարդուն

առավել ծանր է լքել շարքը ն գցել զենքը սիրեցյալի ներկայությամբ,քան ուրիշ որնէ մեկի, ահա ինչու շատ հաճախ նա գերադասումէ մահը: Չկա մեկը, որ կթողնի սիրեցյալինն վտանգիդեպքումչի հասնի նրան օգնության, քանզի Էրոսը քաջությունէ ներշնչումնրան ն նմանեցնում 12՝

Պլատոն

ի ծնե քաջին: Եվ կասկածիցվեր է, որ Հոմերոսը,խոսելով մասին, որ ներշնչում է» աստվածորոշ հե«խիզախության րոսներիտ,նկատի ունի, որ խիզախությունսիրահարներին տալիս է Էրոսը: Միմյանց համար մեռնել պատրաստ են միայն սիրահարները,ն ոչ միայն այրերը, այլն կանայք: Այսպես, հելլեններից Պելիոսի դուստր Ալկեստիսը:-համոզիչ կերպով ապացուցումէ դա, քանզի միայն նա ցանկացավմեռնել իր ամուսնու համար, որի հայրը ն մայրը դեռ կենդանի էին:

այնքան գերազանգեցվերջիններիսսիրո մեջ իրենց նրանք օտար են իրենց որդու նկատմամբ,որ ապացուցեց որդուն նե միայն անունով են նրա հարազատները:Այդ արարքը գեղեցիկ համարեցին ոչ միայն մարդիկ, այլն աստվածները,ն նրանք, որ գեղեցիկ գործեր արած բազում մարդկանցիցմիայն ընտրագույններինեն իրավունք տվել հոգու վերադարձՀադեսից::,Ալկեստիսիհոգին վերադարձրին հիացած նրա արարքից: Այնպես որ աստվածները նույնպեսբարձր են գնահատումսիրո մեջ անվեհերությունն ու առաքինությունը:Իսկ Օրփեոսին Էագրոսի որդուն", միայն ցույց տալով ուրձեռնունայնարձակեցինՊՀադեսից, վականն իր կնոջ, որի ետնից եկել էր, բայց կնոջը չվենա չափից րադարձրին,համարելով,որ իբրն կիթառահար ավելի փափկակյաց է դարձել ն չի հանդգնում մեռնել հանուն սիրո, ինչպես Ալկեստիսը, այլ հնար է գտել կենդանի մտնելուՀադես: Ահա ինչու պատժեցիննրան, այնպես անելով, որ ստանա իր մահը կանանցձեռքից, իսկ Աքիլլեսին Թետիսի որդուն, փառքովպսակեցինն ուղարկեցին Երանելիներիկղզիներ»: Իմանալովմորից, որ Հեկտորին սպանելու դեպքում մեռնելու է, իսկ չսպանելու դեպքում կվերադառնատուն ու կապրի մինչն խոր ծերություն, նա ունեցավօգնությանհասնել սիրելի Պատհամարձակություն ն, վրեժխնդիրլինելով, ընդունել մահը ոչ միայե րոկլոսինտծ նրա փոխարեն,այն նրանից հետո: Եվ որովիհետնամեն Նա

ԽՆՋՈՒՅՔ

ինչ արեց իր սիրելիիհամար,աստվածները փառքիարժա- 180 նացրին երան: Էսքիլոսը ցեորաբանումէ, երբ ասում է, թե Աքիլլեսը սիրահարվածէր Պատրոկլոսին.Աքիլլեսը ոչ միայն ավելի գեղեցիկ էր Պատրոկլոսից,ինչպես ն բոլոր քանզի դեռ հերոսներից,այլ նան շատ ավելի երիտասարդ, անմորուսէր, ինչպես ասում է Հոմերոսը:Իրոք, աստված- Ե ները ամենից շատ սիրո մեջ գնահատումեն առաքինությունը ն ավելի շատ զարմանում,հիանումու բարեգործում են, երբ սիրեցյալն է հավատարիմսիրահարին,քան երբ սիրահարն՝ իր սիրեցյալին:Չէ՞ որ սիրահարըներշնչվածէ աստծուց:Ահա ինչու Աքիլլեսինավելի շատ պատվեցին, քան Ալկեստիսին,ն ուղարկեցինԵրանելիներիկղզիներ:Կրկնում ու եմ, Էրոսը հնագույն,ամենափառավորն զորեղն է աստվածներից,որ կարող է առաքինությունու երջանկություն շնորհել մարդկանց` կյանքի օրոք թե հետմահու: Ահա այսպիսիձառ ասաց Ֆեդրոսը:Նրանից հետո խո- Շ սեցին ուրիշները, բայց նրանց ճառերըԱրիստոդեմոսը լավ չէր հիշում, ուստի բաց թողնելով դրանք`նա սկսեց վերապատմելՊավսանիասիճառը: Ինձ թվում է, Ֆեդրոս, լավ չենք սկսել մեր զրույցը, ցանկանալովԷրոսին փառաբանել այդքանընդհանուրձնով, քանզի Էրոսը մեկը չէ: Եվ քանի որ մեկը չէ, ավելի ճիշտ կլիներ նախ պարզել, թե որ Էրոսին ենք գովերգելու: Ես 4 կփորձեմ այժմ ուղղել դա՝ ասելով, թե որ Էրոսին է պետք գովերգել, իսկ այնուհետն արժանի ձնով կփառաբանեմ այդ աստծուն: Բոլորս էլ գիտենք, որ առանց Էրոսի չկա Ափրոդիտե:Եթե Ափրոդիտենմեկը լիներ, մեկը կլիներ նան Էրոսը: Բայց քանի որ կա երկու Ափրոդիտե,պետք է լինի նան երկու Էրոս: Այդ դիցուհիները երկուսնեն: Մեկը ավագն է ե անմայր. դա Ուրանոսի դուստրն է: Նրան կոչում են նան Երկնային:Իսկ կրտսերը Զնսի ն Դիոնեի:՛ դուստրն է Աե նրան կոչում ենք ՊՀանրայիետ: Հետնաբար պետք է նան երկու Ափրոդիտեներին գործակցող Էրոսներինկոչել 6 -

Պլատոն

Ե

Շ

երկնային ն հանրային: Պետք է, իհարկե, գովերգել բոլոր աստվածներին,ն ես կփորձեմբնորոշել այս երկուսիցյուրաքանչյուրին:Ամեն գործ այնպիսինէ, որ ինքնին ոչ լավն է, ոչ էլ ամոթալի:Օրինակ`այե, ինչ այժմ անում ենք՝ թե խմելը, թե երգելը, թե զրուցելը,գեղեցիկ է ոչ թե ինքնին, այլ գործի մեջ, նայած, թե ինչպես է արվում: Եթե լավ է արվում ն ճիշտ, լավն է դառնում,իսկ եթե ոչ՝ ամոթալի է: Այդպես է նան սերը. ամեն Էրոս գեղեցիկ ն փառաբանման արժանի չէ, այդպիսինէ միայն այն Էրոսը, որը գեղեցիկ սեր է արթնացնում: Հանրային ԱփրոդիտեիԷրոսն ըստ էության հանրային է ն կարող է անել, ինչ պատահի:Դա այն սերն է, որով սիրում են հոռի մարդիկ: Նախ՝ այդպիսիք կանանց սիրում են ոչ պակաս, քան պատանիներին, այնուհետն՝սիրում են ավելի շատ մարմինը,քան հոգին, ն, բացի այդ, ընտրում են ամենաանմիտներին, քանզի հոգ են տանում բացառապես մարմնականվայելքի, բայց ոչ այն մասին՝գեղեցիկ է դա, թե ոչ: Ահա ինչու համաձայնեն ամեն ինչ անել, միննույն է՝ առաքինի է դա, թե ոչ: Չէ՞ որ այդ սերը մի աստվածուհուցէ, որը ոչ միայն շատ ավելի երիտասարդէ, քան մյուսը, այլե իր ծնունդովհաղորդակիցէ ն իգականին,Ա արականին:Իսկ երկնայինԷրոսը հաղորդակիցչէ իգականին, այլ՝ միայն արականին.դա սեր է պատանիներիհանդեպ: Բացի այդ, այն ավելի մեծ է ն զերծ է լկտիությունից: Ահա ինչու այդ սիրուց ներշնչվածներըմիտվում են դեպի արականը, նախընտրելով այն, ինչը բնությունից ավելի ուժեղ է Ա ավելի բանական:Պատանիներինսիրողներիմեջ նույնպեսկարելի է ձանաչելնրանց, ովքեր առաջնորդվում են այս սիրով: Քանզի սիրում են ոչ թե մանուկներին,այլ նրանց, ովքեր արդենմիտք են դրսնորում:Իսկ դա սկսվում է այն տարիքում,երբ սկսում է աճել մորուքը:Կարծումեմ, նրանք, ովքեր սիրել են սկսել այդ ժամանակ,պատրաստ են միասին ապրել ողջ կյանքի ընթացքում:Նրանք չեն

ԽՆՋՈՒՅԹ

ն ծիխաբի պատանուն՝ օգտվելովնրա անխոհեմությունից, ծաղելովչեն հեռանա ուրիշի մոտ: Պետք է լինի օրենք, որը կարգելի սիրել դեռահասներին,որպեսզի այդքան ջանք 6 չվատնվի մի բանի վրա, որը չգիտես, թե ինչ է: Չէ՞ որ հայտնիչէ, թե ինչպիսինկլինի դեռահասիհոգու ն մարմեի վերջը` լավ, թե վատ: Առաքինիմարդիկ իրենք են իրենց համար դնում այդ օրենքը, սակայն հարկ է պարտադրել այն նան հանրային սիրաբաններին,ինչպես որ ստիպում ենք նրանց (կարեցածիչափ) չսիրել ազատ ծնված կանանց: Այդպիսիքայնքան են այլասերելսերը, որ ոմանք նույնիսկ 182 ասում են, թե ամոթ է գոհացնելսիրողին: Բայց այդպես են ասում` աչքի առաջ ունենալովնման մարդկանցն տեսնելով նրանց անամոթություննու արատավորությունը, քանզի ինչ արվում է անկարգն անօրենձնով, արժանիէ կշտամբանքի: Այլ պետություններում սիրային բարքերը հեշտ է հասկանալ, քանի որ հստակ սահմանվածեն: Իսկ այստեղ ն Լա- Ե կեդեմոնումդա դժվար է: Էլիսում, Բեռվտիայումն ամենուր, որտեղ չկան իմաստունճառեր, ընդունվածէ պարզապես գոհացնել սիրահարներին,ն ոչ երիտասարդը,ոչ ծերը չի ասում, թե դա ամոթալիէ, կարծում եմ, որպեսզի երիտասարդներինխոսքովհամոզելուգործ չստեղծեն,քանզի խոսքի մեջ ուժեղ չեն: Իսկ Հոնիայում» ն շատ այլ տեղերում, որտեղբնակվումեն բարբարոսներ,դա ամոթալիէ համարվում: Չէ՞ որ բարբարոսների համար իրենց բռնապետական ն կարգերի պատճառովամոթալի է ն փիլիսոփայությունը, մարմնամարզությունը: Կարծում եմ, այնտեղի իշխաններին 6 ձեռնտու չէ, որ իրենց հպատակներըմեծ մտահղացումներ ունենան, որ ամուր ընկերություններու միություններգոյանան, ինչի համար ուրիշ շատ բաների թվում հիմք է նան սերը: Այդ մեկը սեփականփորձից իմացաննան այստեղի տիրակալները:Չէ՞ որ Արիստոգիտոնիսերը ն նրա հետ Հարմոդիոսի՞ճ սերտ բարեկամությունըվերջ դրեց նրանց իշխանությանը:

Պլատոն

Վ

Ե

Շ

Այսպիսով,սիրողներինգոհացնելը ամոթ է համարվում պնդմամբ,որ գալիս է իշխողներիշահաարատավորների մոլությունիցԱե հպատակներիերկչոտությունից:Իսկ այնտեղ, ուր դա պարզապեսհրաշալի է համարվում, գալիս է օրենքը հաստատողների հոգու պարապությունից:Մեր պետությանմեջ դա ավելի լավ է հաստատված,սակայն, ինչպես ասացի, դյուրին չէ հասկանալուհամար: Այսպես, օրինակ,ասում են, թե բացահայտսերը ավելի լավ է, քան ծածուկը, ն ավելի լավ է սիրել առավել ազնվազարմն անգամ եթե տգեղ են, ն, ազեվաբարոերիտասարդներին, բացի այդ, որ սիրողը բոլորի կողմից զարմանալիկարեկՈչ ոք չի մտածում, թե նա ամոթալի ցանքի է արժանանում: բան է անում, Ա սիրայինհաղթանակըհամարվումէ բարիք, ամոթ: Հաղթելու ձգտումներումօրենքը իսկ պարտությունը նրա ազատությունէ տալիս սիրահարինն հավանություն՝ զարմանալիարարքներին,որոնք, եթե նա հանդգներանել մեկ այլ բանի համար, ամեն դեպքում կշտամբանքիառիթ կտային: Եթե հանուն դրամի, իշխանությանկամ մեկ այլ շահի որնէ մարդ ցանկանագործել, ինչպես սիրահարներն են գործում` սիրահետելովպատանիներին,ստորանալով աղաչանքներովու պաղատանքներով,երդումներ տալով, թավալ գալով նրանց դռների առաջ պատրաստ ստրկանալու նրանց այնպես,ինչպես ոչ մի ստրուկ չի ստրկանա, ապա նրան կխանգարենդա անել ն ընկերները,ն թշնամիները:Առաջինները կկշտամբեներան ն կամաչեննրա փոխարեն,իսկ երկրորդներըկմեղադրենհաձոյակատարության ու ստորությանմեջ: Իսկ սիրեցյալինայդ ամենը պատիվ է բերում, ն օրենքը կշտամբանքիչի ենթարկումնրա գործողությունները,ասես նրա վարքնանթերիէ: Ամենատարօրինակը, ինչպես ասում են շատերը,այն է, որ միայն սիրաեն ներում աստվածները: հարներիերդմնազանցություններն Քանզի ասում են, որ սիրային երդումը երդում չէ: Այնպես Ա մարդիկ որ այստեղիօրենքիհամաձայնն աստվածները,

ԽՆՋՈՒՅՔ

տալիս են սիրահարինամեն իրավունք:Սրանիցկարելի է եզրակացնել,որ սիրեցյալինկատմամբսերն ու բարեկամությունը մեր պետությանմեջ համարվումէ մեծագույնբարիք: Բայց եթե հայրերը վերակացուներեն կարգում, որպեսզի իրենց որդիներինարգելենզրուցել սիրահարներիհետ, իսկ ժ ու ընկերները կշտամբումեն նրանցնման հասակակիցներն զրույցներիհամար,ընդ որում ավագներնայդպիսիկշտամսբանքներըչեն մերժում որպես անարդար,ապա տեսնելով դա՝ կարելի է մտածել,թե այստեղնույնպեսնման բաները ամոթալի են համարվում:Սակայնինձ թվում է, որ հարցն չէ: Ինչպեսասացիսկզբում,ոչինչ ինքայդքանմիանշանակ նին ոչ լավ է, ոչ էլ ամոթալի:Եթե գեղեցիկէ կատարվում, լավ է, եթե ամոթալի է կատարվում,ամոթալի է: Ուստի 6 վատ է հոռի մարդունհաճոյանալը,իսկ արժանիմարդուն արժանիորեն գոհացնելը լավ է: Ստոր է այն հանրային սիրահարը,որը մարմինը հոգուց ավելի է սիրում: Եվ նա հաստատուն չէ, քանզի հաստատուն չէ նրա սիրո առարկան: Հենց որ մարմնի ծաղկունքն անցնի, իսկ նա հենց մարմինն էր սիրում, «թռչելով կփախչի»արատավորելով իր ճառերնու խոստումները:Իսկ նա, ով սիրումէ արժանի բարքերիհամար, հավատարիմէ մնում սիրեցյալինամբողջ Մեր օրենքը կյանքում,որովիետնկապվումէ հաստատունին: ձգտում է լավ փորձել սիրահարներինն ոմանց գոհացնել, 184 պատիսկ մյուսներիցխուսափել:Ահա ինչու սիրահարներին խուսափել. վիրում է հետամուտ լինել, իսկ սիրեցյալներին՝ ն այդ մրցույթից ու փորձությունիցպարզ է դառնում, թե ինչպիսին են սիրահարը ն սիրեցյալը: Սա է պատճառը, որ ամոթալի է համարվումնախ արագ հանձնվելը,քանզի պետք է որոշ ժամանականցնի,որն էլ շատերի կարծիքով հրաշալիփորձաքարէ, ն այնուհետնամոթալիէ տրվել հաԵ նուն դրամիկամ քաղաքական անգամ եթե հեղինակության, տրվումեն ծանր կարիքիվախիցն դիմադրելուանկարողությունից կամ դրամի ու քաղաքականհովանավորչության

Պլատոն

Շ

Վ

Ե

գայթակղությունից:Չէ՞ որ ոչ ոք չի համարումդրանք ոչ ամուր, ոչ էլ մեայուն, իսկ առանց դրա չի կարող ծնվել ազնիվբարեկամություն: Ուրեմնմեր օրենքովսիրելիինգրավելու մեկ ճանապարհէ մնում: Մենք կարգ ունենք, համաձայն որի ինչպեսսիրողներիդեպքումսիրելիներինծառայելիս արված հաճոյախոսությունըչի համարվումամոթալի, այնպեսէլ մյուս կողմինմիայն մեկ կամավորստրկությունէ մնում՝ ստրկությունհանուն առաքինության: Իսկապես,եթե որնէ մեկը կամենում է ուրիշին ծառայություն մատուցելն̀պատակունենալովնրա միջոցովավելի լավը դառնալ իմաստությանկամ որնէ այլ առաքինության մեջ,։ ապա այդպիսիկամավործառայությունըմեզ մոտ չի համարվում ոչ ամոթալի, ոչ էլ ստորացուցիչ:Հարկ է ի մի բերել այդ երկու կարգերը՝սերը պատանիներին սերը փիլիսոփայությանն այլ առաքինություններիհանդեպ: Ի մի բերելով կտեսնենք, որ սիրելիինսիրաշահելըհրաշալի է: Երբ սիրահարը ծառայում է սիրելիին՝համարելովդա արդար, իսկ սիրելինիր հերթին օժանդակումէ իրեն իմաստուն Ա առաքինի դարձնողին,ն եթե սիրահարը ավելացնում է սիրեցյալի խոհեմություննու առաքինությունը,իսկ սիրեցյալըցանկանումէ ձեռք բերել կրթությունն իմաստություն, այդժամմիայն, երբ նրանց միավորումէ այդ կարգը, գեղեցիկ է սիրահարիկողմից սիրեցյալինհմայելը, ն ոչ այլ դեպքում:Քանզի այդժամ խաբվելըամոթալիչէ, իսկ մյուս բոլոր դեպքերումԱ խաբվելնէ ամոթալի,ն չխաբվելը:Չէ՞ որ եթե սիրեցյալը տրվում է թվացյալ հարուստինհանուն հարստությանն խաբվումէ, չստանալովդրամ, երբ պարզվում է, որ սիրահարն աղքատ է, ապա դա պակաս ամոթալի չէ նրա համար: Նա ապացուցելէ, որ հանուն դրամի կծառայի ցանկացածմեկին, իսկ դա լավ չէ: Նույն ձնով, եթե որնէ մեկը տրվել է առաքինիմարդուհ̀ույս ունենալով սրա հետ բարեկամությանմիջոցով ավելի լավը դառնալու, բայց խաբվումէ, քանզի պարզվումէ, որ սա հոռի մարդ

ԽՆՋՈՒՅՔ

է, Ա սիրեցյալըառաքինություն չի ստանում, նման մոլորությունը, միննույն է, հրաշալիէ: Չէ" որ նա ցույց է տվել, որ

առաքինությանն ավելի լավը դառնալուամեն ինչ կանի ցանկացածմեկի համար, իսկ դա ամենալավբանն է: Հանուն առաքինությանհաձոյանալըամեն դեպքում լավագույնն է: Այդպիսինէ երկնայինդիցուհուսերը, ն ինքը երկնային լինելով անչափ արժեքավորէ ն պետության,Ա առանձին մարդու համար,քանզի սիրահարիցն սիրեցյալիցմեծ հոգատարությունէ պահանջումառաքինությանհանդեպ:Սիրո բոլոր մյուս տեսակներ, պատկանումեն հանրային Ափրոդիտեին:Այս պահինսա կարող եմ ավելազնելԷրոսի մասին քո ասածին: Այսպես Պավսանիասայրը ավարտեցիր ճառը,- նման ձնով խոսել ինձ սովորեցրել են սոփեստները,- ն, ըստ Արիստոդեմոսի,Արիստոփանեսիհերթն էր, բայց այնպես պատահեց,որ կշտանալուցկամ մեկ այլ պատճառովնա սկսել էր զկռտալ ն, ի վիձակիչլինելով ձառելու,միայն իր կողքին նստած ընկերոջըԷ̀րիքսիմաքոսին,ասաց. ճիշտ կլինի, որ կամ վերջ տաս զկռտոցիս,կամ էլ խոսես իմ փոխարեն: Էրիքսիմաքոսըպատասխանեց. Կանեմ երկուսն էլ: Ես կխոսեմ քո փոխարեն, իսկ դու, երբ զկռտոցդանցնի`իմ: Խոսելուսընթացքումերկար պահիր շունչդ ու էլ չես զկռտա: Եթե չանցնի, կոկորդդ ջրով ողողիր: Իսկ եթե զկռտոցդշատ ուժեղ է, որնէ բանով քորիր քիթդ ն փռշտա: Այդպես արա մի քանի անգամ, ն ինչքան էլ ուժեղ լինի, կանցնի: Դե խոսիրվերջապես,- ասաց Արիստոփանեսը,-իսկ ես կանեմ ասածներդ: Էրիքսիմաքոսըայսպես խոսեց. հրաշալի սկսեցիր ճառը, սաՔանի որ Պավսանիասը կայն ավարտեցոչ այնքանհաջող, ես կփորձեմավարտուհանուն

-

-

-

-

Պլատոն

Ե

՞

Ժ

5օ

նություն հաղորդելերա խոսքին: Որ Էրոսը երկակի է՝ լավ դիտողությունէ: Բայց Էրոսը ոչ միայնմարդկանցհոգիների ձգտումն է դեպի գեղեցիկ մարդիկ, այլ նան դեպի շատ ուրիշ բաներ, այն առկա է բոլոր կենդանիներիմարմիններում, բույսերումն ըստ էության ողջ գոյի մեջ, ինչպես ցույց է տալիս բժշկությունըմեր արվեստը,քանզի Էրոսը ն համապարփակ մեծ, զարմանալի աստվածէ՝ հաղորդակից թե' աստվածայինգործերին, թե. մարդկային:Ես կսկսեմ բժշկությունից,որպեսզինան մեծարեմայդ արվեստը:Երկակի Էրոսը առկա է մարմեիբնությանմեջ: Չէ՞ որ մարմնավոր առողջություննու հիվանդությունը,-ն այս հարցում բոլորը համաձայնեն,-- տարբեր ն իրար ոչ նման բաներ են, իսկ ոչ նմանը ձգտում ու սիրում է ոչ նմանին:Հետնաբար առողջ մարմնի սերը մի բան է, հիվանդինըուրիշ: Եթե, ինչպես Պավսանիասնէ ասում, առաքինիմարդկանց ամոթալի, ուրեմն սիրաշահելըլավ է, իսկ անառակներին՝ մարմնի մեջ լեղած) առողջ բաներինգոհացնելըլավ է ն անհրաժեշտ,-սա է բժշկությանիմաստը,-իսկ հիվանդբաներին գոհացնելըամոթալի, ն պետք է ամեն կերպ հակառակվելդրան, եթե ուզում ես բանիմացբժիշկ լինել: Չէ՞ որ բժշկությունն ըստ էության գիտությունէ լցվելու ն դատարկվելունկատմամբմարմնիհակումներիմասիե՞՛,ն նա, ով տարբերումէ այդ հակումներիմեջ բարերարն ու վնասակարը,բժիշկ է, իսկ եթե կարող է փոփոխությունապահովել մի հակումը փոխարինելովմյուսով առաջ բերելով վերջինն այնտեղ,որտեղ պետք է լիներ, բայց չկար, ապա նման մեկը մեծ վարպետէ: Չէ՞ որ նա պետք է այնպես անի, որ մարմնի մեջ եղած ամենաթշնամական տարրերը բարեկամանանն սիրեն միմյանց"շ:Ամենաթշնամական տարրերըամենիցհակադիրներնեն՝ սառը Ա տաքը, դառը ն քաղցրը, խոնավըն չորը, ն այլն: Մեր նախնիԱկսկլեպիոսը, որը գիտեր,- ինչպես ասում են մեր պոետները,իսկ ես հավատումեմ նրանց,- թե ինչպես սեր ն համերաշխու164

ԽՆՋՈՒՅՔ

թյուն հաղորդել հակադիրտարրերին,հիմք դրեց մեր արվեստին: Սակայն ինչպես ն բժշկությունը,որի մասին արդեն ասացի, մարմնամարզություննու հողագործությունը նույնպես ամբողջությամբղեկավարվումեն Էրոսի կողմից: Քիչ թե շատ խելամիտամեն մարդու պարզ է, որ երաժշտության դեպքում նս նույն բանն է, ն հավանաբարդա էր ուզում ասել Հերակլիտոսն իր այս աղոտ խոսքերով. ինքն իր հետ միանում է, ինչպես աղեղի «Պառակտվելով՝ ն քնարի ներդաշնակությունը»՞՞": Սակայն շատ անմիտ է պառակտումէ կամ որ այն պնդել, թե ներդաշնակությունը գոյանումէ տարբեր բաներից:Գուգե նա ցանկացելէ ասել, որ ներդաշնակությունըգոյացել է նախապեստարբերցածրության ու բարձրությանհնչյուններիցերաժշտականարվեստի միջոցով: Չէ՞ որ ցածր ն բարձր հեչյունների տարբերու-

Ե

թյունից ներդաշնակություն չի ծնվի: Ներդաշնակությունը համաձայնություն: համահնչությունէ, իսկ համահնչությունը Բայց տարբերբաներից,քանի դեռ տարբերվումեն, համաձայնություն չի կարող գոյանալ: Տարբերվողը ն անհամաձայնը հնարավորչէ ներդաշնակեցնել,ինչպես ռիթմը, որ ստեղծվում է նախապես տարանջատվողարագության ն դանդաղությանհետագա համաձայնեցումից: Եվ այդ ամենի մեջ համաձայնությունէ ներմուծումերաժշտականարվեստը, որը, ինչպես ն բժշկությունը, սեր ն համերաշխությունէ հաստատում տարբեր բաների միջն: Արդ, երաժշտության ն ռիթմինվերաբերողսիրային արվեստըներդաշնակությանը մղումներիիմացությունէ: Հենց ներդաշնակությանկառուցվածքի մեջ արդեն դժվար չէ ճանաչել սիրային մղումը, ն այստեղչկա երկակի սեր: Բայց երբ ներդաշնակություննու ռիթմը պիտի տրամադրվենմարդկանցկամ երբ մենք պիտի ստեղծենքայն, ինչ կոչվում է մեղեդի, ն ճիշտ կատարենք եղանակն ու չափերը, ինչը ձեռք է բերվում ուսումնառությամբ, ապա դա դժվար է ն մեծ վարպետէ պահանջվում: Քանզի այստեղ դարձյալ տեղին է խոսքը, թե հարկ է

Պլատոն

Ե

Շ

գոհացնել չափավոր մարդկանց,որպեսզի նան ոչ չափավորներնայդպիսինդառնան,ն որ չափավորներիսերը, որը պետք է պահպանել,գեղեցիկ, երկնայինսեր է: Դա Ուրանիա մուսայի՞տ5 Էրոսն է: Իսկ Պոլիհիմնիայի՞ճ Էրոսը հանրային է, ն նրան հարկ եղած դեպքումպետք է դիմել զգուշությամբ,որպեսզիհաճույք պարգնի,բայց չծնի անառակություն: Մեր արհեստումնույնպես շատ կարնոր է, որ ճիշտ արվեստիհետ կապվածնաօգտագործվենխոհարարական որպեսզի հաճույքն իր հետ հիվանդուխասիրությունները, թյուն չբերի: Ե՛վ երաժշտությանմեջ, ն բժշկության,Ա մյուս հնարավորինս բոլոր բաներում՝մարդկայինթե աստվածային, պետք է նկատի առնել երկու Էրոսներին,քանզի երկուսն էլ այդտեղառկա են: Անգամ տարվա եղանակներիկարգն է բովանդակում նրանց երկուսին,Ա ինչպես արդեն ասացի,երբ ջերմության ու սառնության,չորության ու խոնավությանմիջն գոյանում ն դրանք միավորվում է չափավորսեր ու ներդաշնակություն են խոհեմաբար,տարին լինում է բարեբեր ու առողջ թե թե՛ բույսերիհամար ն ոչ ոքի մարդկանց,թե կենդանիների, չի վնասում:Սակայն երբ տարվա եղանակներինտիրում է անսանձ, բռնի Էրոսը ապա ամեն բան վնասում ու կործանում է: Չէ՞ որ դրանից են գոյանում կենդանիներինն բույսերին պատուհասողվարակներն ու զանազան հիվանդությունները: Քանզի եղյամը, կարկուտը ն մեղրացողը գոյանում են նման չափազանցվածու անկարգ սիրային տենչանքներից,որոնց իմացությունըաստղերի շարժման ն տարվաեղանակներիհարաբերությամբ կոչվում է աստղագին այն, ինչ տություե՞՛:Նմանապեսնան զոհաբերությունները վերաբերումէ գուշակությանըաստվածներիԱ մարդկանց հաղորդակգմանը,ոչ այլ բանի միջոցով են, քան սիրո պահպանությանն բժշկման: Չէ՞ որ ամեն անօրենություն սովորաբար գոյանում է, երբ չեն գոհացնում չափավոր Էրոսին, չեն մեծարումորպես ամենակարնորի,փոխարենը

ԽՆՋՈՒՅՔ

պատվելովմյուսինլինի ծնողներիհետ կապվածհարցերում՝ Գուշակությունըկոչողջ կամ մահացած,թե աստվածների: ված է հետնելու ն բժշկելու սիրողներին.այնպես որ գուշակությունն է աստվածներին մարդկանցբարեկամության 4 արարիչը,քանի որ գիտի, թե մարդկանցոր սիրային հակումներն են օրինավոր Ա բարեպաշտ: Այսպիսի բազմազանն մեծ, ավելի ձիշտ՝`համատարած զորություն ունի ամբողջականԷրոսը, սակայն Էրոսը, որը թե մե նե թե աստվածների դեպքում տանում է դեպի բարին, խոհեմություննու արդարությունը,ամենազորեղնէ ն մեզ բերում է երանություն հնարավոր դարձնելով, որ շփվենք միմյանց հետ ն բարեկամներլինենք, անգամ մեզ- 6 նից ավելի կատարյալաստվածներիհետ: Գուցե ես էլ այժմ գովելով Էրոսին՝ շատ բաներ բաց թողեցի, բայց դա եղավ կամքիցս անկախ, ն եթե բաց քո գործն է: Կամ գուցե թողեցի, լրացնելը, Արիստոփանես, դու այլ կերպ ես մտադիր գովերգելու Էրոս աստծուն, այդ դեպքում սկսիր, մանավանդոր զկռտոցդանցել է: Արիստոփանեսըպատասխանեց. Զկռտոցս իսկապես անցավ, բայց միայն փռշտալուց հետո, ն զարմանումեմ, որ մարմնիպարկեշտվարքը ձեռք է բերվում այսքան աղմուկ ու փռշտոցի գնով: Զկռտոցը դադարեց,հենց որ սկսեցի փռշտալ: Սիրելի Արիստոփանես,- ասաց Էրիքսիմաքոսը,-մի տես, թե ինչ ես անում: Սրամտումես դեռ խոսել չսկսած ն ինձ ստիպում, որ հսկեմ, որպեսզի ճառը զավեշտիչվերածես, մինչդեռ կարող էիր խոսել առանց այլնայլությունների: Ճիշտ ես, Էրիքսիմաքոս,-ծիծաղելով պատասխանեց Արիստոփանեսը,-համարիր, որ ոչինչ չեմ ասել: Մի հսկիր Ե խոսքս, քանի որ ես չեմ վախենումզավեշտականինչ-որ բան ասելուց,- չէ՞ որ դա շահավետ կլիներ ինձ ն իմ մուսային,- այլ վախենումեմ զավեշտի առարկա դառնալուց: Ուզում ես հեշտ պրծնել, Արիստոփանես:Ոչ, ուշա-

-

-

-

Պլատոն Շ

դիր եղիր ն խոսիր այնպես, որ կարողանասպաշտպանել ասածդ: Թեպետ հնարավորէ, որ հանգիստ թողնեմ քեզ: Էրիքսիմաքոս,-ասաց Արիստոփանեսը,-ես մտադիր չեմ խոսել այնպես, ինչպես դու կամ Պավսանիասը:Ինձ թվում է, որ մարդիկբոլորովինչեն զգում սիրո զորություեր, քանզի եթե զգային, մեծագույն տաճարներ ու բագիններ կկառուցեիննրան ն մեծ զոհեր կմատուցեին,մինչդեռչեն անում, թեն ամենիցառաջ հենց դա պիտի անեին: Չէ՞ որ Էրոսը ամենամարդասերաստվածն է, նրանց պաշտպանը ն բժշկողն այն արատների, որոնցից ազատվելըկլիներ մարդկությանամենամեծ երանությունը:Ես այժմ կփորձեմ ներկայացնելձեզ նրա զորությունը,իսկ դուք արդեն կլինեք ուրիշների ուսուցիչները: Նախ դուք պետք է ինչ-որ բան իմանաք մարդկային բնության ն դրա կրած փոփոխության մասին:Քանզի հնում մեր բնությունը այնպիսինչէր, ինչպիսինէ այժմ, այլ բոլորովին ուրիշ: Նախ մարդկայինսեռերը երեքն էին, ն ոչ ինչպես այժմ երկուսըարական ն իգական, այլ գոյություն ուներ երրորդը,որը երկուսի ընդհանուրնէր: Սրանիցմիայն անունն է մնացել, ինքն անհետացելէ: Դա անդրոգիննէ, որի տեսքը ն անունըմիավորելեն արականնու իգականը. ինքը այժմ չկա, իսկ անունը մնացել է որպես հայհոյանք: Բոլոր երեքը արտաքուստ կլոր էին, մեջքը ն կուրծքը մեկ շրջան էր կազմում, նրանք ունեին չորս ձեռք, նույնքան ոտք ն կլոր պարանոցիվրա երկու դեմք կատարելապես նման: Այդ երկու հակադիր դեմքերով գլուխը մեկն էր, ականջները չորսը, սեռականանդամները երկուսը,մնացածը կարելի է պատկերելնույն ձնով: Քայլում էր անդրոգինը, ինչպես ն մենք այժմ, շիտակ կեցվածքով, ցանկացած ուղղությամբ:Եթե սկսում էր արագ ընթանալ,գլորվում էր վեր հանելով ոտքերը ն շրջվելով ութ վերջույթներիվրա: Այդ սեռերը երեքն էին, որովիետն արականըսերում էր Արեգակից,իգականը`Երկրից, իսկ անդրոգինը՝Լուսնից, -

Վ

Ե

ԽՆՋՈՒՅՔ

քանզի Լուսինը նույնպես միավորում է երկու սեռը: Իսկ դրանց գնդաձնությունն ու շարժումը նմանություն ունի իրենց նախնիներիհետ, որոնք լինելով սարսափելիուժի ն զորության տեր` մեծագույնծրագրեր են փայփայելն փորդեմ: Այն, ինչ ասում է Հոմերոսը ձել են ելնել աստվածների Էփիալտեսին Օտոսի մասին, վերաբերումէ նրանց. այդ նրանք են փորձելերկինք բարձրանալն հարձակվելաստվածների վրա: Զնսը ն մյուս աստվածներըխորհուրդարեցին, թե ինչպես վարվել նրանց հետ, ն չգիտեին ինչ անել: Սպանել սրանցշանթահարելով, ինչպես մի ժամանակգիգանտներին, որոնց ցեղը ոչնչացրին, նրանք չէին կարող, քանզի այդ դեպքում կզրկվեին մարդկանցմատուցածպատիվներիցու զոհերից, բայց նան չէին կարող այլնս տանել անարգանքը: Զնսը դժվարությամբգտավ հնարը: Կարծես թե գիտեմ,- ասաց նա,- թե ինչպես կարելի է թողնել մարդկանցն միաժամանակվերջ դնել անօրենությանը դարձնելովնրանց պակաս զորեղ: Յուրաքանչյուրին ես կկիսեմ երկու մասի, ն նրանք նախ ավելի թույլ կդառնան, իսկ բացի այդ ավելի օգտակար մեզ համար, քանի որ կավելանանրանց թիվը: Նրանք կքայլեն ուղիղ կեցվածքով երկու ոտքերիվրա: Իսկ եթե շարունակենանկարգությունը ն չցանկանանհանգիստ մնալ, կրկին կհատեմ նրանց, որպեսզի մնան մեկ ոտքով: Ասելով դա, սկսեց հատել մարդկանցերկու մասի, ինչպես արոսի պտուղները թթու դնելուց առաջ կամ ինչպես ձուն, որ կտրում են մազով: Եվ յուրաքանչյուրին,ում հատում էր, Ապոլլոնն իր հրամանովպետք է դեմքով ու պարանոցի կեսով շրջեր դեպի կտրված տեղը, որպեսզի դա տեսնելով մարդն ավելի համեստ դառնար, իսկ մնացյալ մասերը հրամայեցբժշկել. Եվ Ապոլլոնը շրջում էր գլուխները ն բոլոր տեղերից ձգում մաշկը դեպի այն մասը, որ այժմ որովայն ենք կոչում, պարկի նման կապումորովայնի -

ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

Ե

Շ

Վ

մեջտեղումգոյացած խոռոչը, որին պորտ ենք ասում: Նա հեռացրեց բոլոր կնձիռները ն ավարտուն տեսք հաղորդեց կրծքին որպես գործիք օգտագործելովմի սարք, որի են կիրառումոտնամանիկաշին հարնմանը կոշկակարներն թեցնելիս: Մի քանի ծալք թողեց որովայնի ն պորտի մասում, ն դա էլ պիտի հիշեցներնախկինվիճակը:Այժմ, երբ մարմինըհատվածէր երկու մասի, յուրաքանչյուրկեսը տենչում էր միանալիր մյուս կեսին. նրանքգրկում էին միմյանց ու փաթաթվում,տենչումսերտաճել,բայց մեռնում էին քաղցից ու անգործությունից, քանզի անջատ-անջատ ոչինչ չէին ցանկանումանել: Եվ երբ կեսերիցմեկը մեռնում էր, մյուսը թողնում էր նրան ն փնտրում ուրիշին, իսկ երբ գտնում էր, փաթաթվումէր դրան, անկախայն բանից դա նախկին ամբողջականկնոջ կեսն էր, այսինքննրա, ինչն այժմ կին ենք կոչում, թե տղամարդուկեսը: Այդպես կործանվումէին: 2նսը խղճացերանց ն մի ուրիշ հնար գտավ: Նա առջնում տեղադրեզնրանց ամոթույքը,քանզի մինչ այդ ետնի մասում էր, ն նրանք բեղմնավորումէին ոչ թե միմյանց, այլ հողը, ինչպես ծղրիդները: Իսկ տեղափոխելովամոթույքը առաջ, այնպեսարեց, որ մարդիկծնվեն միմյանցից կնոջ ու տղամարդումիացումից,որպեսզի նրանք սերունդ տան ու կենակցումիցբավարարումստանան, անցնեն ուրիշ գործերի ն հոգ տանեն կյանքի մյուս կողմերի մասին: Այստեղից է սկիզբ առնում մարդկանցփոխադարձսերը, որը միացնելով նախկինկեսերը, փորձում է երկուսը դարձնելմեկ ն բժշկել մարդկայինբնությունը: Յուրաքանչյուրսօրինակ ենք մարդու, որը հատվել է, ասես տափաձուկ դառնալով,ն մեկից վերածվել երկուսի: Ահա ինչու ամեն ոք մշտապեսփնտրումէ իր կեսին: Տղամարդիկ, որոնք անդրոգին կոչված այդ ամբողջի հատվածքն են, կնամոլ են, ն բոլոր վավաշոտներըսերում են այդ ցեղից, ու նան կանայք, որոնք տղամարդամոլն անառակ են, սերում են այդ ցեղից: Կանայք, որոնք կանացի

ԽՆՋՈՒՅՔ

ամբողջի հատվածք են, լիովին անտարբերեն տղամարդկանց նկատմամբու տենչում են կանանց, ն լեսբուհիները սերում են այս ցեղից: Արական ամբողջի հատվածքհանձգում է արականը:Դեռ մանուկ 192 դիսացող տղամարդկանց հասակում,լինելով արականիկեսը, նրանք սիրում են պառկել տղամարդկանցհետ ն փաթաթվել նրանց: Այդպիսիք լավագույննեն տղաների ն պատանիներիմեջ, քանզի ի բնե ամենաարինեն: Ոմանք ասում են, թե նրանք անամոթ են, բայց դա մոլորությունէ, քանի որ այդպես են պահում արիուիրենց ոչ թե անամոթությունից, այլ խիզախությունից, թյունից ն քաջությունից,չէ՞ որ տենչում են իրենց նմանԵ միայն ներին: Դրա ապացույցներըքիչ չեն: Պասունանալով՝ այդպիսի այրերն են մուտք գործում քաղաքականություն: Դառնալովհասուն այրեր նրանք սիրում են տղաներինն իրենց բնությամբ հակված չեն ամուսնանալուն զավակներ ունենալու, այլ անում են դա օրենքի պարտադրմամբ: Եթե չլիներ օրենքը, նրանք կբավարարվեին՝ կենակցելով միմյանց հետ Ա մնալով ամուրի: Այդպիսի այրը դառնում է պատանիներիսիրահար ու սիրահարներիբարեկամ ն մշտապես տենչում է սեռակիցներին:Երբ նման մարդուն բախտէ վիճակվումհանդիպելիր կեսին, երկուսնէլ համակ- « վում են այնպիսի զարմանալի բարեկամությամբ,հարազատությամբու սիրով, որ հիրավի կարձ ժամանակովանգամ չեն ցանկանումբաժանվել: Նրանք, ովքեր միմյանց հետ անցկացնումեն ողջ կյանքը, անգամչեն կարող ասել, թե ինչ են ուզում իրարից: Չէ՞ որ չի կարելի կարծել, թե նրանց համատեղկեցությանայդքանմեծ տենչը սոսկ մարմ4 է, է: որ յուրաքանչյուրի Պարզ նավոր հաճույքի համար հոգու ուզածը մեկ այլ բան է, որի մասին այն չի կարող ոչինչ ասել, ն միայն գուշակում է, թե ինչ է ցանկանում,ն աղոտ ակնարկում:Եվ եթե նրանց, երբ պառկածեն, ներիր գործիքներովն հարցներ. «Ի՛նչ կայանարՀեփեստոսն"տ եք ցանկանում,մարդիկ, մեկդ մյուսից»,- ն այնուհետն,երբ 13"

Պլատոն

նրանք դժվարանայինպատասխանել,դարձյալ հարցներ. 56 «Գուցե ուզում եք, որքան կարելի է երկար լինել միմյանց հետ ն ցերեկ ու գիշեր անբաժա՞ն մնալ: Եթե դա եք ցանկանում,ես պատրաստ եմ միաձուլելձեզ այնպես,որ սերտաճեք ն երկուսիցվերածվեքմեկի, ն քանի դեռ ապրումեք, կլինեք մեկը, կապրեք ընդհանուրկյանք, իսկ երբ մեռնեք, Հադեսումկլինի մեկ մեռած: Տեսեք, սակայն,դա՞եք ուզում ն կբավարարվե՞ք արդյոք դրան հասնելով»: Սա լսելով՝ ոչ ոք չէր հրաժարվի ն առհասարակչէր կարողանաայլ ցանկությունարտահայտել,իսկ լսածը կհամարերհենց այն, ինչը վաղուց ի վեր տենչացելէ, այն է՝ միաձուլվելսիրելիի հետ ն երկուսիցվերածվելմեկի: Սրա պատճառըմեր նախնական բնություննէ ն այն, որ մենք եղել ենք մեկ ամբողջ: Ամբողջիտենչն ու ձգտումըսերն է: Նախկինում,ինչպես ասացի, մենք մեկն էինք, իսկ այժմ մեր անարդարության պատճառովտարանջատվելենք աստծո կողմից, ինչպես արկադացիներն են տարանջատված լակեդեմոնացիների կողմից»: Ուրեմն կա վտանգ, որ եթե բարեպաշտչլինենք աստվածների հանդեպ,կհատվենքնս մեկ անգամ ն կնմանվենք գերեզմանաքարերի պատկերներին,որոնք հատվածեն քթի երկայնքով,կամ ինչպես հյուրընկալությաննշանիկնեԵ րը»: Ահա ինչու ամեն ոք պարտավորէ մյուսին բարեպաշտություն սովորեցնել աստվածների նկատմամբ, որպեսզի խուսափենքպատահածիկրկնությունիցն լինենք ամբողջական, ն այդ գործում մեզ առաջնորդու ղեկավարէ Էրոսը: Ոչ ոք չպիտի գործի նրան հակառակ:Նրան հակառակգործում է նա, ով թշնամիէ աստվածներին: Քանզի բարեկամանալով ն հաշտվելովայդ աստծո հետ՝ մենք մեր սիրելիների մեջ կգտնենքմեզ, մի բան, որ քչերին է հաջողվումայժմ: Շ Թող Էրիքսիմաքոսըչծաղրի իմ ձառը կարծելով,թե նկատի ունեմ Պավսանիասին ն Ագաթոնին:Գուցե նրանք այդ քչերից են, ն երկուսի բնությունն էլ արական է: Սակայն ես նկատի ունեմ բոլորին Ա տղամարդկանց,ն կանանց, երբ

ԽՆՋՈՒՅՔ

ասում

եմ, թե մեր ցեղը երջանիկ կդառնաայն Ժամանակ,

երբ մենք լրիվ կիրագործենքմեր սերը, Ա յուրաքանչյուրը կգտնի իր սիրելիին ու կվերադառնաիր նախնականբնուուրեմն այժմ եղած թյանը: Եթե դա է ամենիցազնվաբարոն, ամեն բանից ամենալավըանհրաժեշտաբարայն է, ինչն ամենից մոտ է դրան: Իսկ դա նշանակումէ՝ գտնել մեզ հարազատսիրելիին: Եվ եթե հարկ է սրա համար որնէ աստծո փառաբանել, Էրոսին,որը ն ձիշտ կլինի փառաբանել այժմ շատ օգուտ է բերում մեզ, տանելովդեպի հարազատը, Ա աստվածներիհանդեպ բարեպաշտլինելու դեպքում մեր նախնականբնությունը հույսեր է տալիս վերականգնելու ն դառնալուերանելի ու բախտավոր: Սա է, ով Էրիքսիմաքոս,իմ ձառը Էրոսի մասին, ն այե բոլորովին տարբեր է քոնից: Ինչպես ասացի, մի ծաղրիր այն, ն թող խոսեն մյուսները,ավելի ճիշտ, մնացածերկուսը Ագաթոնը ն Սոկրատեսը: Պամաձայն եմ,- պատասխանեց Էրիքսիմաքոսը,մանավանդոր ձառդ հաճելի էր ինձ: Եթե չիմանայի, որ Սոկրատեսըն Ագաթոնըսիրային հարցերի գիտակներեն, կվախենայի,որ այսքանից հետո ասելու բան չեն գտնի: Բայց ես հանգիստ եմ: Եվ Սոկրատեսնասաց. Իհարկե հանգիստես, Էրիքսիմաքոս,չէ՞ որ դու հաջող ելույթ ունեցար:Իսկ եթե լինեիր այն կացությանմեջ, որում ես եմ հիմա կամ որում գուցե հայտնվեմ, երբ խոսի նան Ագաթոնը,շատ կվախենայիրն կլինեիրճիշտ իմ վիճակում: Դու ցանկանում ես հմայել ինձ, ով Սոկրատես,ասաց Ագաթոեը,- որպեսզի շփոթվեմ այն մտքից, թե այս լսարանըմեծ սպասումներունի իմ ճառից: Ես շատ մոռացկոտկլինեի, ով Ագաթոն,- ասաց Սոկրատեսը,- եթե տեսած լինելով արիություննու վեհությունը, հետ ն, նայելով ես բեմ դերասանների որով դու բարձրանում բազմաթիվ հանդիսականներին,պատրաստվումարտա-

-

-

-

-

Ե

Պլատոն

սանել սեփական ճառերն առանց որնէ երկյուղի, այժմ մտածեի,իբր կարող ես երկնչել այսքան փոքրաթիվմարդկանցից: Ինչ է, Սոկրատես,- ասաց Ագաթոնը,- քո կարծիքով այնպես եմ տարված թատրոնով,որ չե՛մ հասկանում,թե փոքրաթիվ, բայց խելամիտ մարդկանց լսարանը ավելի 6. վտանգավորէ, քան բազմաթիվանխելքներիլսարանը: Սոկրատեսը,- այդպես Ոչ, Ագաթոն,- պատասխանեց մտածելնանարդարկլիներ քո նկատմամբ:Լավ գիտեմ, որ ավելի շատ նրանց նկատի եթե հանդիպեիրիմաստունների, կառնեիր,քան բազմությանը:Բայց մենք դրանցիցչենք: Չէ՞ որ մենք էլ ենք եղել թատրոնումբազմությանմեջ: Հանդիդու կամաչեիրնրանցից,եթե պելով իմաստունմարդկանց` Ժ կարծեիր, որ ամոթալի ինչ-որ բան ես անում: Այդպես չէ՞. Ագաթոնը: Ճիշտ ես ասում,- պատասխանեց Եվ Ֆեդրոսը միջամտելովասաց. Սիրելի Ագաթոն, եթե շարունակես պատասխանել Սոկրատեսին, նրա համար արդեն միննույն կլինի, թե ինչ է այստեղ կատարվում,միայն թե զրուցակից ունենա, ընդ որում գեղեցիկ զրուցակից: Ես հաճույքով եմ լսում Սոկրատեսիզրույցները,սակայնպարտավորեմ հոգ տանել Էրոսի գովքի մասին ն լսել յուրաքանչյուրիդճառը: Նախ մեզնից յուրաքանչյուրըթող տուրք մատուցիայդ աստծուն, հետո զրուցեք միմյանց հետ, որքան կամենաք: Ագաթոնը,- ինձ Ճիշտ ես, Ֆեդրոս,- պատասխանեց ոչինչ չի խանգարումխոսել,իսկ Սոկրատեսիհետ զրուցելու դեռ բազում առիթներ կունենամ: Նախքան սկսելը ուզում եմ ասել, թե ինչպես պետք է խոսեմ: Կարծում եմ, նախորդ հռետորներըփառաբանում էին ոչ թե աստծուն, այլ բարիքները,որ նա բերում է մարդկանց: Իսկ ինչպիսին է ինքը բարիքներ տվողը ոչ ոք ճառի ճիշտ ձնը բոլորի հաչասաց: Սակայն փառաբանող մար էլ մեկն է՝ ճառը պետքէ բնութագրինրան ն պարզի,թե -

-

-

-

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

ինչի պատճառնէ նա: Այնպես որ ձիշտ կլինի, եթե մենք էլ նախ փառաբանենք հենց իրեն, ելնելովնրա որպիսությունից, ն հետո միայննրա տվածբարիքները: Ես ասում եմ, որ բոլոր երանելի աստվածներից Էրոսը, եթե պատշաճ ն ամոթալի չէ այդպես ասելը, ամենաերաէ Ա կատարյալը:Ամենանելին է, քանզի ամենագեղեցիկն գեղեցիկնէ, որովհետն,ով Ֆեդրոս, աստվածներիցամենաերիտասարդնէ: Խոսքերիս լավ ապացույցնինքն է տալիս, քանզի փախչում է ծերությունից,որն արագաշարժէ ն մեզ այցելում է պետք եղածից ավելի արագ: Էրոսը ի բեե ատում է ծերությունը ն իրեն շատ հեռու է պահում դրանից: Նա միշտ երիտասարդներիհետ է: Ճշմարիտ է հին արտահայտությունը, թե նման զնմաննգտանե: Համաես համաձայնչեմ, որ ձայնելովՖեդրոսինշատ հարցերում` Ես ասում եմ, որ Էրոսը ծեր է ԿրոնոսիցԱ Իապետոսիցտշ: նա աստվածներից է ն միշտ է երիտաամենաերիտասարդն սարդ, իսկ ինչ վերաբերումէ աստվածներիհին գործերին, որոնցմասինխոսումեն Հեսիոդոսնու Պարմենիդեսը, ապա, եթե ճշմարիտ են ասում, դրանք ծնվել են ԱնհրաժեշտուԱ ոչ Էրոսից: Չէ՞ որ աստվածները թյունիցտ,, չէին կրտի ու շղթայի միմյանցն չէին գործի բազումուրիշ բռնություններ, եթե նրանց մեջ լիներ Էրոսը, այլ կապրեինբարեկամության ն խաղաղության մեջ, ինչպես այժմ, երբ նրանց թագավորում է Էրոսը: Ուրեմն նա երիտասարդէ ն, բացի այդ, նուրբ: Այդ աստծուն ներկայացնելու համար հարկավոր է այնպիսի պոետ, ինչպիսին Հոմերոսն է: Որ Ատեն»: աստվածուհի է ն նուրբ է,- նուրբ են նրա ոտքերը,- Հոմերոսն արտահայտումէ այսպես. Նուրբ

ու

թեթն ոտքեր ունեի,սակայն գետնին չի

հենվում եա, Այլ լոկ մարդկանցգլուսների վրայով է նա միշտ

շրջում...»55:

Պլատոն

կարծիքովնրբությանհրաշալի ապացույց է այն, որ 56 նա քայլում է ոչ թե ամուրի, այլ փափուկիվրայով: Նույն ապացույցիցկօգտվենքնան մենք ցույց տալու համարԷրոսի նրբությունը:Չէ՞ որ նա քայլում է ոչ գետնի վրայով, ոչ էլ գլուխների,որոնք այդքան էլ փափուկչեն, այլ քայլում ու մասերում:Նա տեղաբնակվումէ գոյի ամենափափուկ վորվում է աստվածներին մարդկանցբարքերումու հոգիներում, ընդ որում ոչ բոլոր հոգիներում:Հանդիպելովկոշտ Իսկ հոգիներինա հեռանում ն բնակվումէ փափուկներում: մշտապեսդիպչելովամենափափուկ բաներիԱ ոտքերով,Ա այլ մասերով,նա անհրաժեշտաբար ամենանուրբնէ: Այնպես ն ամենանուրբաստվածնէ ն, որ նա ամենաերիտասարդ բացի այդ, նան տեսքից ամենաճկունը:Եթե լիներ կարծր, չէր թափանցիամեն բանի մեջ ն նախ թաքուն ձնով չէր մտնի ամեն հոգու մեջ, իսկ այնուհետնդուրս չէր գա: Էրոսի ն ճկունությանլավ ապացույց արտաքինիհամաչափության է նրա բոլորից տարբերվող ն բոլորի կողմից ընդունվող Չէ՞ որ Էրոսի ն այլանդակությանմիջն բարեկազմությունը: մշտապես պատերազմէ: Իսկ նրա մաշկի գեղեցկության մասին կարելի է դատել ծաղկունքից,որ նա ապրում է: Ե Քանզի նա չի իջնի ծաղկունքն արդեն ապրած մարմնի, հոգու կամ մեկ այլ բանի վրա, նա կիջնի միայն փթթող, բուրավետվայրեր ն կմնա այնտեղ: Այդ աստծո գեղեցկությանմասին շատ բան է ասված ն դեռ շատ բան մնում է: Այժմ պետք է ասվիերա առաքինություններիմասին, որոնցիցամենամեծն այն է, որ Էրոսը չի գործում անարդարությունոչ մարդկանց,ոչ աստվածներին ն անարդարություն չի կրում նրանցից:Եթե նա տառապում է, ապա ոչ բռնությունից:Բռնությունըերան չի դիպչում, ոչ էլ ինքն է բռնությանդիմում,քանզի բոլորը նրան ծառայում են կամովի, իսկ այն, ինչին համաձայնում են կամովի, «քաղաքի տիրակալ օրենքները»արդար են կոչում: Բացի նրան շատ հատուկ է խոհեմությունը: արդարամտությունից, Իմ

1/6

ԽՆՋՈՒՅՔ

Չէ՞

խոհեմությունէ համարվում հաճույքներնու տենչանքներըզսպելու կարողությունը,ն ոչ մի հաճույք ուժեղ չէ Էրոսից:Իսկ եթե կրքերնավելի թույլ են նրանից,հետնաբար պետք է զսպվեն նրա կողմից, իսկ նա զսպի դրանք, ուստի եթե զսպում է հաձույքներն ու տենչանքները,նա արտասովոր լխոհեմութան տեր է: Արիության հարցում քանզի ոչ 4 Էրոսի հետ «չի կարող մրցել անգամ Արեսըտծ», թե Արեսն է տիրում Էրոսին, այլ Էրոսը Արեսին, նկատի ունեմ սերը Ափրոդիտեի հանդեպ:Իսկ տիրողըառավելուժեղ է, քան նա, ում տիրումէ: Ամենաարիից ավելի զորեղ լինելով՝ Էրոսը նան ամենաարինէ: Այդ աստծո արդարամտության, խոհեմությանն խիզախության մասին ասվեց, մնաց իմաստությունը:Կաշխատեմ հնարավորինս չթերանալնան այս հարցում:Նախ որպեսզի հարգանքիտուրք մատուցեմիմ արվեստին,ինչպես Էրիքսիմաքոսըիր արվեստին,ասեմ. այդ աստվածն այնքան իմաստունպոետ է, որ ուրիշներինէլ այդպիսինէ դարձնում: Յուրաքանչյուրոք, ում դիպչում է Էրոսը, պոետ է դառնում, «թեկուզ նախկինումհեռու լիներ մուսաներից»5՛: Դա վկայում է, որ Էրոսը մեծ պոետ է, որը գլուխ է հանում մուսայական բոլոր գործերից: Չէ որ այն, ինչ 197 չունես կամ չգիտես,չես կարող փոխանցելկամ սովորեցնել ուրիշներին: Իսկ ահա բոլոր կենդանի բաների արարման վերաբերյալ ո՛վ կառարկի, թե Էրոսի իմաստության շնորհիվ է այդ ամենը գոյանում ն աճում: Միթե չգիտենք, որ արհեստներիդեպքում նա, ում ուսուցիչնէ դառնումայդ աստվածը,փառք ու պատվի է արժանանում,իսկ նա, ում Էրոսը չի դիպչում, մնում է անհայտությանմեջ: Նետաձգության, բժշկությանու գուշակությանարհեստներըԱպոլլոնը Ե հայտնագործեցառաջնորդվելով տենչանքով ու սիրով, այնպես որ նա էլ աշակերտն է Էրոսի, որը մուսաների դարբնության, Հեփեստոսինը առաջնորդնէ արվեստներում, ԱթենայինըջուլիակությանԱ Զնսինը «մարդկանցն աստոր

Պլատոն

մեջ: Ահա ինչու, երբ ի հայտ վածներին կառավարելու»՝: եկավ սերը,- պարզ է, գեղեցիկինկատմամբ,-աստվածների գործերը կարգավորվեցին:Այլանդակը Էրոսի համար չէ: Նրանից առաջ, կրկնեմ`աստվածներիմեջ, ինչպես ասում են, բազում Ա զարհուրելիբաներ են տեղի ունեցել, ն դրա Իսկ թագավորությունը: պատճառնէ եղել Անհրաժեշտության երբ հայտնվեցԷրոսը, գեղեցիկիսիրուց բազում բարիքներ բաժին ընկան թե աստվածներին,թե մարդկանց: Այնպես որ, ով Ֆեդրոս, Էրոսը սկզբնապես լինելով այնուհետն դարձավ գեղեցկագույննու ամենակատարյալը՝ մյուս բոլոր գեղեցիկ ն կատարյալբաներիպատճառը:Ես նույնիսկ չափածո կասեմ. նա է, որ տալիս է Խաղաղությունմարդկաեց,ծովին անհողմություե, Դադար'քամուե, ն մեզ մահճում՝ միշտ քաղցր քուե՞": Նա

Ա միավորումկ̀ազմաէ մեզ հանում օտարացումից

լինելով կերպելովայսօրվանման հավաքներ,առաջնորդում` շուրջպարերում,զոհաբերության տոնակատարություններում, ծեսերին: Հեզության սիրահարնա դեմ է կոպտությանը: Հեզերի նկատԲարեհաճէ ն զերծ անբարեհաճությունից: մամբ հանդուրժող է: Իմաստուններիկողմից հարգված է, սիրված: Դժբախտներիտենչանքնէ, բախաստվածներից տավորների ունեցվածքը: Հայրն է պերձության, նրբագեղության, լիության, բերկրանքի, տենչանքի ն կրքերի: անտարպահապանէ, հոռիներինկատմամբ Առաքինիներին տանջանքին մտածմունբեր: Զրկանքի,երկյուղածության, քի մեջ ամենալավառաջնորդնէ, օգնականը,ուղեկիցնու փրկիչը:Աստվածներին մարդկանցզարդն է, ամենագեղեառաջնորդը,որին պետք է հետնեն ցիկ նո ամենակատարյալ բոլորըերգելովնրան ու միանալովնրա հրաշալիերգին, որ հմայում է բոլոր մարդկանցն աստվածներին: Այսպիսիձառ եմ ես ձոնում այդ աստծուն, ով Ֆեդրոս,

ԽՆՋՈՒՅՔ

ուժերիս ներածին չափ խոսքիս մեջ խառնելով լուրջն ու կատակը: Երբ Ագաթոնն ավարտեց,բոլորը, ըստ Արիստոդեմոսի,198 բարձրաձայնհավանությունտվեցին՝երիտասարդիասածը համարելովարժանի ն իրեն, Ա աստծուն: ԱյդժամՍոկրատեսը, նայելով Էրիքսիմաքոսին,ասաց. Դե ինչ, Ակումենոսի՛ որդի, չե՛ս կարծում,որ իմ նախկին վախն անտեղիչէր, Ա միթե գուշակ չէի, երբ ասացի, որ Ագաթոնի հրաշալի ճառից հետո ես դժվար կացության մեջ կհայտնվեմ: Ինձ թվում է,-- պատասխանեց Էրիքսիմաքոսը,-կա- Ե տարվել է առաջին գուշակությունը որ Ագաթոնը լավ կխոսի: Իսկ որ դու կդժվարանաս,չեմ կարծում: Բայց սիրելիսչ- ասաց Սոկրատեսը,-ինչպե՞սկարող եմ ես կամ մեկ ուրիշը չմտահոգվելայսպիսի հրաշալի ն ձոխ ձառից հետո խոսել պատրաստվելիս: Եվ եթե սկզբում այն դեռ այնքան էլ գրավիչ չէր, ապա որ ունկնդրինչի զարմացնիվերջում ասված բառերի ն արտահայտությունների գեղեցկությունը:Երբ հասկացա,որ դրան մոտ ոչինչ ասել չեմ կարողանա,քիչ մնաց ամոթիցփախչեի,միայն թե հնար չկար: Այդ ձառն ինձ հիշեցրեց Գորգիասին, ն ես վախեցա,- ուղղակի ըստ ՊՀոմերոսի,որ վերջում Ագաթոնը իմ ճառի վրա կգցի Գորգիասի ահավոր գլուխը" ինձ վերածելովձայնազուրկքարի: Այդժամես հասկացա,թե որ- 4 քան զավեշտալիէի, երբ համաձայնեցիիմ հերթին փառաբանել Էրոսին Ա ասացի, որ ուժեղ եմ սիրայինհարցերում, իրականումսակայնբոլորովինգլուխ չհանելովփառաբանող ձառերից:Ես միամտաբարկարծումէի, թե յուրաքանչյուր առարկափառաբանելիսպետք է ասել ճշմարտությունը,ն լավագույնըն դադա է գլխավորը քաղել ճշմարտությունից սավորել ամենահարմարձնով: Ես շատ ինքնավստահէի, երբ կարծում էի, թե լավ կխոսեմ՝իմանալովգովերգման Պարզվումէ, սակայն, համար անհրաժեշտճշմարտությունը: -

-

-

Պլատոն

Ե

Շ.

ինչ-որ բան գովերգելըոչ թե դա է, այլ առարկայինբազում լավ բաներ վերագրելը,անկախերանից ունի այդպիսիք, թե ոչ: Եթե ստես, ցավ չէ: Կարծես պայմանավորվել էինք, որ մեզնից յուրաքանչյուրըձնացնի, թե գովերգումէ Էրոսին, բայց իրականումչգովերգի: Ահա ինչու, իմ կարծիքով, դուք վերագրումեք Էրոսինամեն ինչ, ասում եք, թե այսպիսինէ ն այսպիսիբաներիպատճառնէ, որպեսզինա լավագույնն ու ամենակատարյալըերնա նրանց աչքին, ովքեր չգիտեննրան, բայց ոչ նրանց,ովքեր գիտեն:Այսպես Սագովերգմանձառը ստացվումէ գեղեցիկն հանդիսավոր: կայն ես ծանոթ չեմ ձառի նման ձնին ն անտեղյակությունից համաձայնեցիխոսել իմ հերթին: «Լեզուս համաձայնեց, բայց ոչ միտքս»:':Ուրեմն ազատ եմ իմ պարտավորություններից: Այդ ձնով ես չեմ գովերգի, որովհետե չեմ կարող: իմ Սակայնեթե ցանկանումեք, կասեմձեզ ճշմարտությունը ձնով, որը նման չի լինի ձեր ձառերին,որպեսզիհանկարծ է արդյոք քեզ ծիծաղելիչերնամ: Տես, Ֆեդրոս, հարկավո՞ր նան այնպիսի ճառ, որում Էրոսի մասին կասվի ճշմարտությունը առաջին իսկ պատահածբառերովու արտահայտություններով: Ֆեդրոսը ն մյուսները խնդրեցիննրան խոսել, ինչպես ինքն է հարկ համարում: ուրեմն, Ֆեդրոս,- ասաց Սոկրատեսը,-թույլ տուր մի քանի հարց տալ Ագաթոնին,որպեսզինրա հետ համաձայնության գալուց հետո սկսեմ ճառս: Թույլ եմ տալիս,չ-ասաց Ֆեդրոսը,- հարցրու: Դրանիցհետո, շարունակեցԱրիստոդեմոսը, Սոկրատեսը սկսեց այսպես. Սիրելի Ագաթոն, դու քո ձառի մեջ շատ լավ ցույց տվեցիր, որ նախ պետք է ներկայացնելհենց Էրոսին, թե ինչպիսինէ ինքը, իսկ այնուհետննրա գործերը:Այդպիսի սկիզբնինձ դուր եկավ:Քանի որ հրաշալին շատ արժանի ձնով ներկայացրիրերան, ասա մի բան Աս: Արդյո՞քԷրոսը որ

-

-

-

Ժ

ԽՆՋՈՒՅՔ

սեր է ինչ-որ մեկի նկատմամբ, թե՞ ոչ: Ես չեմ հարցնում սեր է արդյոք մոր կամ հոր նկատմամբ,նման հարցը զավեշտականկլիներ, այլ հարցնում եմ, ինչպես եթե հարցնեի հոր մասին՝արդյոք նա ինչ-որ մեկի հայրն է, թե՞ ոչ: Ճիշտ պատասխանելու ցանկությանդեպքում դու կասեիր, որ հայրը միշտ էլ հայր է որդուն կամ դստերը:Այդպեսչէ՛: Իհարկե,- պատասխանեցԱգաթոնը: Նմանապես նան մայրը, այո՞ Ագաթոնըհամաձայնեցնան սրան: նս մի քանի հարցերի, Այդ դեպքում պատասխանիր որպեսզի ավելի լավ հասկանաս, թե ինչ եմ ցանկանում ես, որ եղբայրը նա է, ով եղբայր է ինչասել: Համաձա՞յն որ մեկին: Ագաթոնը համաձայնեց: Եղբայր է եղբորը կամ քրոջը, այնպես չէ': Համաձայնեց: Իսկ փորձիր ասել դա Էրոսի վերաբերյալ: Արդյո՛ք Էրոսը սեր է ինչ-որ մեկի նկատմամբ,թե՞ ոչ: Իհարկե ինչ-որ մեկի նկատմամբ: Ուրեմն միտդ պահիր դա,- ասաց Սոկրատեսը,- ն ասա ինձ՝ տենչում է արդյոք Էրոսը նրան, ում նկատմամբ է սերը, թե՞ ոչ: Իհարկե: Իսկ երբ է տենչում ու սիրում, երբ տիրում է սիրո առարկային, թե՞ երբ չի տիրում: Պավանաբար,երբ չի տիրում,- պատասխանեցԱգաթոնը: է, այլ անԻսկ գուցե դա ոչ թե հավանականություն -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

հրաժեշտություն,որ տենչանքըուղղվածէ նրան, ինչը պակասում է, ե ոչ թե նրան, ինչի պակասը չկա: Ինձ, ով Ագաթոն, զարմանալիորենթվում է, որ դա անհրաժեշտություն է, իսկ քե՛զ: Ինձ նույնպես,- պատասխանեց Ագաթոնը: -

Ե

Պլատոն

բարձրահասակմեկը լավ: Արդյոք կցանկանա՛ր բարձրահասակլինել, կամ ուժեղը՝ ուժեղ: Մենք համաձայնեցինք,որ դա անհնար է: Չէ՞ որ ունեցածիպակասըչեն զգում: Ճիշտ ես ասում: Իսկ եթե ուժեղը ցանկանումէ ուժեղ լինել,- ասաց Սոկրատեսը,- արագաշարժըարագաշարժ, ն առողջը առողջ, գուցե պետք է մտածել, որ նրանք, ովքեր արդենայդպիսինեն ն ունեն այդ հատկությունները, ցանկանումեն հենց իրենց ունեցածը:Որպեսզիչխճճվենք, ես կասեմ հետնյալը Ով Ագաթոն, եթե մտածենք, կտեսնենք, որ այդպիսիքարդեն այժմ պիտի ունենան այդ հատկությունները,ուրեմե ինչու ցանկանան դրանք: Եթե որնէ մեկն ասում է. «Ես, առողջ լինելով, ուզում եմ առողջ լինել կամ, հարուստ լինելով, ցանկանումեմ հարուստ լինել ն ցանկանում եմ այն, ինչ ունեմ». կարող ենք ասել նրան. «Դու, ով մարդ, ունենալով հարստություն,առողջություն Ա ուժ, ցանկանումես նան հետագայումունենալ դա, քանզի ներկայում,ուզես թե չուզես, ունես այդ ամենը: Ասելով, որ ուզում ես այն, ինչն ունես, այլ բան չես ասում, քան որ ներկայումունեցածդցանկանումես ունենալ նան արդյոք նա մեզ հետ: հետագայում»:Կհամաձայնե՞՛ր Կհամաձայներ,- պատասխանեցԱգաթոնը: Այդ դեպքում,- շարունակեց Սոկրատեսը,- չի՞ նշանակում դա սիրել մի բան, որը չկա կամ որը չունես, եթե պահպանելայն, ինչն ցանկանումես բոլոր ժամանակներում ունես միայն ներկայում: Ագաթոնը: Իհարկե,- պատասխանեց Ուրեմն Ա այդ մարդը, Ա ուրիշ մեկը ցանկանումէ այն, ինչը չկա ներկայում ն ինչը չունի, մի բան, որ ինքը չէ ն ինչի պակասնունի. այդպիսի բաներն են տենչանքի ն սիրո առարկա: Անշուշտ: Ուրեմն ի մի բերենք ասվածը: Էրոսն այլ բան չէ, -

Շատ

-

-

-.

-

-

-

-

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

քան առաջին հերթին սեր ինչ-որ բանի նկատմամբ, իսկ սա այն է, ինչի պակասը կա ներկայում: Այո,- պատասխանեցԱգաթոնը: Հիշիր նան, թե քո ձառի համաձայնինչի նկատմամբ էր Էրոսը սեր: Եթե ուզում ես, կհիշեցնեմ: Ինձ թվում է, դու ասացիր, որ աստվածներիգործերը կարգավորվեցին գեղեցիկիսիրո միջոցով,քանզի այլանդակիսեր չի լինում: Միթե դա չէիր ասում: Դա էի ասում: Եվ ճիշտ էիր ասում, բարեկա՛մս,-. շարունակեցՍոկրատեսը:-- Իսկ եթե դա այդպես է, ստացվումէ, որ Էրոսը սեր ես: է գեղեցիկինկատմամբ,Ա ոչ այլանդակի:Համաձա՞յն Ե Ագաթոնը համաձայնեց: Ուրեմն համաձա՞յն ենք, որ սիրում են այն, ինչը պակասում է ն ինչի կարիքն ունեն: Այդպես է: Հետնաբար Էրոսը չունի գեղեցկությունն ունի դրա -

-

-

-

-

-

-

քը: կարի

Անհրաժեշտաբար: Բայց միթե գեղեցիկ կանվանեսմի բան, որը բոլորովին չունի գեղեցկություն, այլ ունի դրա կարիքը: Իհարկե ոչ: Եթե այդպես է, դու դեռ համաձա՞յնես, որ Էրոսը գեղեցիկ է: Կարծես ինքս չգիտեի, թե ինչ էի ասում այն ժամանակ,- պատասխանեցԱգաթոնը: Դու իրոք շատ գեղեցիկ էիր խոսում, Ագաթոն: Բայց ասա նան հետնյալը:Քեզ չի՛ թվում, որ բարին գեղեցիկ է: Թվում է: Եթե Էրոսը ունի գեղեցիկիկարիքը,իսկ բարին գեղեցիկ է, հետնավարԷրոսն ունի նան բարու պակասը: Ես ի վիճակի չեմ հակաճձառել քեզ, Սոկրատես,ասաց Ագաթոնը,- պարզապեսասա՛ մտքինդ: -.

-

-

-

-

-

-

-

-

օ

Պլատոն ժ

Ոչ, սիրելիԱգաթոն,դու չես կարողանումհակաճառել ճշմարտությանը,քանզի Սոկրատեսինհակաճառելըդժվար չէ: Բայց այժմ ես քեզ հանգիստ կթողնեմ: Ես կփորձեմ փոխանցելձեզ Էրոսին վերաբերողճառը, որ լսել եմ մանսիրո ն այլ հարցերումիմաստուն տինեացիԴիոտիմայիցծճ ժամանակտասը տարովհետակնոջից,որը զոհաբերության սպառնացողժանտախտը.ն հենց նա ձգեց աթենացիներին էլ եղավ իմ ուսուցիչը սիրո հարցում: Փոխանցեմ,ինչպես կկարողանամս̀կսելով նրանից, ինչի վերաբերյալ Ագաեկանք: Հետնելով քո ասածին, թոնի հետ համաձայնության Ագաթոն, նախ պետք է պարզել, թե ինչ է Էրոսը ն ինչպիսին է, իսկ այնուհետնթե ինչպիսինեն նրա գործերը: Կարծում եմ, ամենից հեշտ դա կարելի է անել հարցերի միջոցով, ինչպես մի ժամանակ արեց այդ օտարերկրուհին: էի նրան մոտավորապես այնպես, Քանզի ես պատասխանում ասելով, որ ինչպես այժմ Ագաթոննէ ինձ պատասխանում` Էրոսը մեծ ն գեղեցիկ աստվածէ: Եվ նա նույն խոսքերով, ինչ ես այժմ, ցույց տվեց ինձ, որ, հակառակիմ պնդումներին, ոչ գեղեցիկ է, ոչ էլ բարի: Ի՛նչ ես ասում, Դիոտիմա,- հարցրի ես,- ուրեմն Էրոսը այլանդակն չա՞ր է: Մի չարախոսիր,- պատասխանեցնա,- միթե այե, իեչը գեղեցիկ չէ, պետք է անհրաժեշտաբարայլանդակ լինի: -

-

-

-

Իհարկե:

Ուրեմն այն, ինչը իմաստունչէ, տգե՛տէ: Մի՛թե չես նկատել, որ իմաստությանն տգիտությանմիջն գոյություն ունի միջանկյալմի բան: -

-

Ի՛նչ:

Այսինքե դու չգիտե՛ս, որ ճիշտ կարծիքը, որը չի իմացությունչէ: Փաստարկից ուղեկցվումփաստարկներով, զուրկն ինչպե՛սկարող է իմացությունլինել: Բայց դա նան տգիտություն չէ: Եթե համապատասխանումէ եղածին, ինչպե՞ս կարող է տգիտություն լինել: Ճիշտ կարծիքը -

ԽՆՋՈՒՅՔ

հավանաբարըմբռնմանն տգիտությանարանքումէ: ես: Ճիշտ ես ասում,- պատասխանեցի Ուրեմն մի պնդիր, թե ոչ գեղեցիկըայլանդակէ, իսկ ոչ բարին՝ չար: Այնպես էլ համաձայնելով,որ Էրոսը ոչ բարի է, ոչ գեղեցիկ,մի կարծիր,թե պետք է լինի այլանդակ ու չար, այլ դրանց միջինը: Եվ այնուամենայնիվ բոլորը համաձայն են, որ նա մեծ աստված է,- ասացի ես: Դու նկատի ունես իմացողների՞ն, թե՞ նան չիմացողներին: -

-

Ե

-

-

Բոլորին,- պատասխանեցիես: Ինչպես կարող են, Սոկրատես,- ծիծաղեցնա,- մեծ աստվածհամարել Էրոսին նրանք, ովքեր պնդում են, թե -

-

6օ

աստվածչէ:

նա

Ովքե՛ր են դրանք,- հարցրի ես: Մեկը՝ դու, մեկնեէլ՝ ես: Ինչպե՛ս թե: Շատ պարզ: Ասա ինձ, արդյոք բոլոր աստվածները երանելի ն գեղեցիկ են: Կհանդգնե՞ս ասել, թե աստված-

--

-

-

ներից որնէ մեկը գեղեցիկ ու երանելի չէ: ես: Ոչ, Զնսը վկա,- պատասխանեցի Իսկ միթե երանելի չես համարում բարիներին ու գեղեցիկներին: Իհարկե համարում եմ: Սակայն Էրոսի համար համաձայնեցիր,որ ունենալով բարությանն գեղեցկությանպակաս՝տենչումէ իր չունեցածը: Ձամաձայնեցի: Այդ ինչ աստված է ուրեմն, որ զուրկ է գեղեցկությունից ն բարությունից: Կարծում եմ, աստվածչէ: Տեսնում ես,- ասաց Դիոտիման,- դու էլ աստվածչես համարումԷրոսին: Այդ դեպքումի՞նչ է Էրոսը, մահկանացու՛,-հարցրիես: -

-

-

-

-.

-

-

-

-

ՊԼԱՏՈՆ

ժ

Պլատոն

Բնավ: Ուրեմն ի՛նչ է: Ինչպես արդեն տեսանք, նա մահկանացուին անմահի մեջտեղումէ: Ով է ուրեմն, Դիոտիմա: Մեծ դեմոն է, Սոկրատես,իսկ բոլոր դեմոններըաստծո ն մահկանացուիմեջտեղումեն: Ինչ զորություն ունեն նրանք,- հարցրի ես: Նրանք մարդկանցն աստվածներիմեկնիչներնու միջնորդներնեն, որ աստվածներինփոխանցումեն մարդկանց աղոթքներնու զոհաբերությունները,իսկ մարդկանցաստվածների հրահանգներնու շնորհները: Նրանք զբաղեցնում են աստվածներին մարդկանց միջակա տարածությունը, այնպես որ (տիեզերական)ամբողջը կապված է ինքն իր մեջ: Դրա շնորհիվ են հնարավոր գուշակությունը,քրմերի արվեստըն ամեն բան, որ կապվածէ զոհաբերությունների, սրբազան արարողությունների,հմայական խոսքերի, մարգարեությունների Ան կախարդություններիհետ: Չշփվելով՝ աստվածները միայն այդկերպ են հաղորդակցվում ու զրուցում մարդկանց հետ թե քնի մեջ, թե արթմնի: Այդպիսի հարցերում գիտակ մարդե աստվածայինէ, իսկ որնէ այլ արվեստի կամ արհեստի գիտակըարհեստավոր: Այդ դեմոնները շատ են նե բազմազան,ն Էրոսը նրանցից մեկն է: Իսկ ովքեր են նրա հայրե ու մայրը,- հարցրի ես: Դա երկար պատմություն է,- պատասխանեցնա,բայց ես կպատմեմքեզ: Երբ ծնվեց Ափրոդիտեն,աստվածները խնջույք արեցին, ն նրանց թվում էր նան Մետիսի որդի Պորոսը: Երբ նրանք ճաշեցին, իսկ կերակուրըշատ առատ էր, եկավ Պենիան հաց խնդրելուն կանգնեցղռանը: Պորոսը՝նեկտարիցհարբած,- քանզի գինի այն ժամանակ չկար,- դուրս եկավ Զնսի այգին ն, ծանրացած,քնեց: Այդժամ Պենիան ցանկանալովիր աղքատությանմեջ երեխա -

-

-

-

-

-

-

-

ե

Շ

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

ունենալՊորոսից՝պառկեցնրա կողքին ն հղիացավԷրոսով: Ահա ինչու Էրոսը դարձավԱփրոդիտեիուղեկիցն ու օգնականը, չէ որ բեղմնավորվեցնրա ծննդյան օրը, ն, բացի այդ, նա ի բնե սիրահարվածէ գեղեցիկին,քանզի Ափրոդիտեն գեղեցկուհիէ: Լինելով, սակայն,Պորոսի ն Պենիայի որդին, նա յուրահատուկդեպք էտ: Նախ մշտապեսաղքատ է, ե չնայած շատերը կարծում են, թե նուրբ է Ա գեղեցիկ, 4 իրականում կոպիտ է ու փնթի, ոտաբոբիկ ու անտուն. պառկումէ հողին, բաց երկնքի տակ, դռների առաջ, ձանապարհներին ն, ունենալով իր մոր բնությունը, մշտապես կարիքի մեջ է: Սակայն հոր նման ձգտում է գեղեցիկին ու բարուն, արի է, քաջ ն ուժեղ, հմուտ որսորդ է, որ միշտ Ա հասու հնարներէ բանեցնում,տենչում է բանականություն է դառնում դրան, ողջ կյանքում զբաղվում է փիլիսոփայությամբ, մեծ մոգ է, կախարդն սոփեստ: Իր բնութամբ նա 6 ոչ անմահ է, ոչ մահկանացու,այլ միննույն օրը ծաղկում ու ապրում է, եթե ամեն բան հաջող է, ն մեռնում, սակայն է հոր բնության շնորհիվ: Նա դարձյալ վերակենդանանում կորցնում է այն ամենը, ինչ ձեռք է բերում, հետնաբար Էրոսը ոչ աղքատ է, ոչ էլ հարուստ: Նա իմաստությանն տգիտությանմեջտեղումէ: Դա այդպես է, որովիետն աստվածներից ոչ ոք չի զբաղվում փիլիսոփայությամբն չի ցանկանումիմաստուն դառնալ, քանզի լարդեն) այդպիսին է: Նա, ով իմաստուն է, չի զբաղվում փիլիսոփայությամբ:204 Տգետները նույնպես չեն զբաղվում փիլիսոփայությամբն չեն ցանկանում իմաստուն դառնալ: Չէ՞ որ տգիտության վատն էլ հենց այն է, որ ոչ առաքինի ն անմիտ մեկը միշտ էլ գոհ է իրենից: Իսկ եթե չի կարծում, թե ինչ-որ բանի կարիք ունի, չի էլ ցանկանումդա: Ովքե՞ր են ուրեմն, Դիոտիմա, փիլիսոփայությամբ զբաղվողները,-հարցրի ես,- եթե ոչ իմաստունեն, ոչ էլ տգետ: նա,- որ դրանց Ե Մանկաննէլ պարզ է,- պատասխանեց -

-

14՝

Պլատոն

միջն գտնվողները,ն Էրոսն այդպիսինէ: Քանզի իմաստուբաներիցմեկն է, իսկ Էրոսը սեր է թյունը ամենագեղեցիկ գեղեցիկինկատմամբ,այնպես որ Էրոսը անհրաժեշտաբար պետք է փիլիսոփալինի, իսկ փիլիսոփանիմաստունին տգետի մեջտեղումէ: Պատճառընրա ծագումն է: Չէ՞ որ նրա հայրը իմաստունԱ բարեկեցիկէ, իսկ մայրըոչ իմաստուն ն աղքատ: Այդպիսինէ, ով Սոկրատես,հիշյալ դեմոնի մեջ զարմանալի բնությունը:Էրոսիմասինքո պատկերացրածի ոչինչ չկա: Ըստ իս, դու մտածել ես, որ Էրոսը ինքը սիրո առարկանէ, այլ ոչ սիրողը: Ահա ինչու, կարծում եմ, նա քեզ այդքանհրաշալիէ թվացել:Չէ' որ սիրելին իրականում ն գեղեցիկ,Ա նուրբ, ն կատարյալ,Ա ամենիցերանելինէ: Իսկ սիրահարըբոլորովին այլ է, այնպիսին,ինչպիսին ես ներկայացրինրան: Եվ ես ասացի. դու գեղեցիկ խոԹող այդպես լինի, օտարերկրուհի, սեցիր: Բայց եթե Էրոսն այդպիսին է, ի՛նչ օգուտ ունեն նրանից մարդիկ: Ես կփորձեմ բացատրելքեզ, Սոկրատես:Այսպիսին է ուրեմն Էրոսը ն նրա ծագումը, ն, ինչպես դու ես ասում, նա սեր է գեղեցիկի նկատմամբ:Իսկ եթե մեզ հարցնեին. «Սոկրատես Ա Դիոտիմա, ի՛նչ է գեղեցիկի սերը»: Ավելի հստակ ձնակերպեմ հարցը. «Ի՞նչ է սիրում գեղեցիկ սի-

-

րողը»: -

Նա

ուզում է,

որ

գեղեցիկըիրենը դառնա,-

պատաս-

խանեցի ես: Քո պատասխանը, սակայն, նոր հարց է ծնում,ասաց նա.- «Ի՛նչ կլինի նրա հետ, ով կունենագեղեցիկը»: Ես ասացի, որ չեմ կարող հեշտությամբպատասխանել այդ հարցին: Իսկ եթե գեղեցիկը փոխարինենքբարիով: «Ասա՛, Սոկրատես,ի՞նչ է ցանկանումբարին սիրողը»: Որ այն իրենը դառնա: -

-

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

Եվ ինչ է լինում նրա հետ, ով ունենում է բարին: Դա ավելի հեշտ հարց է,- պատասխանեցի ես,- նա երջանիկ է: Բարին ունենալովեն երջանիկ երջանիկները,-ասաց 205 Դիոտիման,- ն պետք չէ հարցնել, թե ինչու է երջանիկ լինել ցանկացողըցանկանումերջանիկ լինել: Քո պատասխանը վերջնականէ: Ճիշտ ես,չ- ասացի ես: Իսկ այդ ցանկությունն ու սերը հատուկ են բոլո՛ր մարդկանցն միշտ են արդյոք նրանք ցանկանումբարին, ի՞նչ ես կարծում: Կարծում եմ, հատուկ են բոլոր մարդկանց: Սակայն, Սոկրատես,չնայած բոլորը միշտ սիրում են Ե նույնը-- ասաց նա,- ոմանց մասին մենք ասում ենք, որ սիրում են, իսկ ոմանց մասին՝ ոչ: ես: Ինքս եմ զարմանում,-պատասխանեցի Մի զարմացիր,- ասաց նա,- մենք վերցնում ենք սիրո ինչ-որ տեսակ ն տալիս դրան ընդհանուրանուն, իսկ մյուսներըկոչում ենք այլ անուններով: Ինչպե՛ս,- հարցրի ես: Դու գիտես, որ ստեղծագործությունը տարաբնույթբան 6 է: Այն ամենը, ինչը պատճառ է չգոյությունից գոյության անցնելու՝ստեղծագործությունէ, հետնաբար արվեստների են, իսկ վարպետբոլոր արգասիքները ստեղծագործություն ները` ստեղծագործողներ: Ճիշտ ես ասում: Սակայն, դու գիտես, որ նրանք չեն կոչվում ստեղծագործողներ,այլ ուրիշ անուններ են կրում, քանզի ամբողջ ստեղծագործությունից անջատվումէ երաժշտության ն չափածոյի արվեստը,որը ն կրում է ստեղծագործություն Ա միայն անունը:Միայն սա է կոչվում ստեղծագործություն են կոչվում ստեղծագործողներ: սրան տիրապետողներն Ճիշտ ես ասում,-- համաձայնեցիես: -

-

-

-

-

-

--

-

-

-

-

-

-

-

Պլատոն մ

Նույնն է նան սիրո հարցում: Ըստ էության բարու ն երջանկությանտենչը բոլորի համար մեծ ն դավադիրսեր է: Սակայն նրանք, ովքեր հակվածեն այնպիսիսիրո, ինչն իմաստամարզասիրությունը պիսին է դրամասիրությունը, սիրությունը,չեն կոչվում ոչ սիրահարներ,ոչ էլ սիրելիներ: Միայն սիրո որոշակի տեսակիձգտողներինեն վերաբերում «սիրել» ն «սիրահարներ»ընդհանուրանունները: ես: Կարծես թե այդպես է,- պատասխանեցի Ոմանք պնդում են,- շարունակեց Դիոտիման,- թե սիրել նշանակում է փնտրել սեփական կեսը: Իսկ ես պնդումեմ, որ սերը ոչ կեսի նկատմամբէ, ոչ էլ ամբողջի, եթե, բարեկամս, միաժամանակինքը բարին չէ: Սարդիկ, եթե կարծումեն, որ իրենց ձեռքերն ու ոտքերըանպիտան են, որոշում են կտրել դրանք: Չէ՛ որ նրանք գնահատում են ոչ սեփականը,իհարկե, պայմանով, որ բարիք չենք կոչում հարազատըն սեփականը,իսկ չարիք՝ օտարը: Ոչ, մարդկանցսիրածը հենց բարին է: Թե՞ դու այդպես չես կարծում: ես: Զնսը վկա, այդպես,- պատասխանեցի Չի՞ կարելի ուրեմն պարզապեսասել, որ մարդիկսիրում են բարին: ես: Կարելի է,- պատասխանեցի նան, որ սիրում են ունեՈւրեմն ի՛նչ, չավելացնե՞՛նք նալ բարին: Ավելացնենք: Եվ ոչ միայն ունենալ, այլն ունենալ հավերժ: Դա էլ ավելացնենք: Մի խոսքով, սերը,- ասաց նա,- սեր է հավերժաբար բարիք ունենալու նկատմամբ: Շատ ճիշտ ես ասում,- պատասխանեցի ես: Իսկ եթե սերը դա է, ինչպես պիտի գործեն դրան ձգտողները,որպեսզիերանց ջանքն ու եռանդըսեր կոչվի: Ի՞նչ պետք է անեն նրանք, կարո՛ղ ես ասել: -

-

-

օ

-

--

-

-

-

-

-

-

-

Ե

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

Եթե կարողանայի,Դիոտիմա,չէի հիանա քո իմաստությամբ ն չէի գա քեզ մոտ այս ամենն իմանալու: Ասեմ: Նրանք պետք է ծնեն գեղեցիկիմեջ՝ թե մարմնապես ն թե հոգեպես: Ասածդ հասկանալուհամար պետք է գուշակ լինել: Ես չեմ հասկանում: Ասեմ ավելի պարզ: Բոլոր մարդիկ հղի են ինչպես մարմնով, այնպես էլ հոգով, ն երբ հասնում են որոշակի տարիքի, նրանց բնությունը տենչում է ազատվել:Բայց սա չի կարող ազատվելայլանդակիմեջ, այլ միայն գեղեցիկի: ՏղամարդուԱ կնոջ կենակցություննայդպիսիազատումէ: Դա աստվածային գործ է, քանզի բեղմնավորումնու ծնունդը անմահի դրսնորումներնեն մահկանացուիմեջ: Բայց դրանքչեն կարող տեղի ունենալանհարիրիմեջ: Իսկ ամենայն աստվածայինին անհարիրէ այլանդակը,նե հարիր է գեղեցիկը:Ուրեմն ամեն ծննդի Մոյրանն Իլիթիան:ճԳեղեցիկն է: Ահա ինչու մոտենալովգեղեցիկինհղին ուրախանում ու հրձվում է, ծնում է ու լուս աշխարհ բերում, իսկ երբ մոտենում է այլանդակին, մռայլվում է, վշտանում, կծկվում,շրջվում, փակվումն չի ծնում, այլ շարունակումէ կրել պտուղը դժվարությամբ:Ահա ինչու հղիներն ու ծննդկանները գեղեցիկի մեծ տենչ ունեն, որը նե ազատումէ -

-

-

-

նրանց երկունքի սոսկալի ցավերից:Որովհետնսերը, Սոկրատես, գեղեցիկիձգտում չէ, ինչպես կարծումէիր: Իսկ ինչ է,- հարցրի ես: Դա ծնելն ու լույս աշխարհ բերելն է գեղեցիկի մեջ: Միգուցեւ--ասացի ես: Իհարկե,- շարունակեցնա:- Իսկ ինչու ծնելը: Որովհետն ծնունդն է մահկանացուիհավերժությունն ու անմահությունը: Անմահություն, անհրաժեշտաբարտենչանքի բարու հարցում,քանզի առարկաէ, ինչպեսհամաձայնեցինք սերը բարին հավերժ ունենալուցանկությունէ: Ըստ այդմ՝ նան անմահությանձգտում:

6օ

-

-

-

-

Պլատոն

էր ինձ լամեն անգամ) սովորեցնումԴիոտիման,երբ խոսք էր բացվում սիրո մասին: Եվ մի օր նա հարցրեց. Ինչ ես կարծում,Սոկրատես,որն է այդ սիրո ն տենչանքի պատճառը:Չե՛ս նկատել, թե ինչ տարօրինակեն ն վերգետեյաբնակվողները, իրենց պահում կենդանիները ն փետրավորները, երբ ուզում են ծնել: Նրանք բոլորն էլ սիրային տենդի մեջ են, նախ՝ զուգավորվելիս,իսկ այնուհետն իրենց սերունդը կերակրելիս,որոնց համար պատրաստ են կռվել ամենաուժեղների դեմ ու մեռնել, սով կրել սերունդը կերակրելուհամար, ն նման այլ բաներ: Մարդկանցդեպքումդեռ կարելիէ մտածել,թե նրանք դա անում են բանականությամբ: Բայց որն է կենդանիների այդ սիրային վարքի պատճառը:Կարո՛ղես ասել: որ չգիտեմ: Եվ ես կրկին պատասխանեցի, Եվ չիմանալովդա՝ մտածում ես սիրային հարցերում մեծ գիտա՞կլինել: Բայց ես հենց նոր ասացի,Դիոտիմա,որ եկել եմ քեզ մոտ, որովհետե ինձ ուսուցիչ է պետք: Ասա՛ ինձ սիրուն վերաբերողայս, ինչպես նան ուրիշ բաների պատճառը: Եթե,- շարունակեցնա,- ընդունումես, որ սիրո բնությունն այնպիսին է, ինչպիսին հաստատեցինքմի քանի անգամ,ապա այստեղ էլ չպետք է զարմանաս:Համաձայն հիշյալ փաստարկիկենդանիներիդեպքում նույնպես բնությունը փորձում է ըստ կարելվույնհավերժ ու անմահ դառնալ, բայց կարող է անել դա միայն մեկ բանի միջոցով ծննդաբերության, հնի փոխարենթողնելովնորը: Չէ՞ որ յուրաքանչյուրէակ այն ժամանակահատվածում, որի ընթացքում համարվումէ ողջ ն մնում է նույն ինքը,- օրինակ, մարդը,որի մասին ասում են, որ նա մանկությունից մինչն ծերություննույնն է,-- երբեք նույնը չէ, թեն համարվումէ այդպիսին:Նա միշտ նորանում է, ինչ-որ բան կորցնում՝ մազեր, միս, ոսկոր, արյուն, մարմնավորամեն բան, ն ոչ միայն մարմնավոր,այլն հոգեկան՝սովորություններ, կարծիքԴա

-

Ե

Շ

-

-

-

Վ

ԽՆՋՈՒՅՔ

ներ, ցանկություններ,վայելքներ,ցավեր, երկյուղներ,- սրանցից յուրաքանչյուրըերբեք չի մնում նույնը. մի բան գոյանում է, մյուսը կորչում: Սակայն շատ ավելի զարմանալի է իմացությունների հարցը: Այստեղ ոչ թե մի մասը սոսկ 208 գոյանում է, իսկ մյուսը կորչում, այլ հենց մենք երբեք նույնը չենք իմացությունների հանդեպ, ն այդպես է ամեն առանձինիմացությանդեպքում: Այն, ինչ կոչվում է վարժություն, իմացությանկորստիցխուսափելուհամար է: Քանի որ մոռանալը իմացությանկորուստ է, իսկ վարժությունը, դարձյալ թարմացնելովկորչող իմացությունը, փրկում է այն, մեզ թվում է, թե սա մնում է նույնը: Ճիշտ այդկերպ պահպանվումէ նան ամենայնմահկանացուն, որովհետնչի Ե մնում միշտ նույնը, ինչպես աստվածայինը, այլ հնանալովն հեռանալով՝թողնում է իր նոր նմանակը:Այս եղանակով է, Սոկրատես,մահկանացուն,-մարմինըն մնացյալ ամեն բան,- հաղորդակից դառնումանմահությանը: Այլ կերպ լինել չի կարող: Մի զարմացիր,ուրեմն, որ ամեն էակ ի բնե հոգ է տանում իր սերնդի մասին: Հանուն անմահությանէ ամեն ինչին ուղեկիցգորովն ու սերը: Լսելով այս խոսքերըես զարմացածհարցրի. Միթե այդ ամենը ձշմարիտ է, ով ամենաիմաստուն Դիոտիմա: են իս- 6 Եվ նա պատասխանեց,ինչպես պատասխանում կական իմաստունները. Հենց այդ է, որ կա, Սոկրատես:Վերցրումարդկային ն շատ կզարմանաս փառասիրությունը դրա անիմաստության վրա, եթե չհիշես ասածներսայն մասին, թե որքան ուժգին են մարդիկ տենչումանվանիդառնալ`«առհավերժանմահ մնալու համար», Ա հանուն դրա պատրաստ են ավելի մեծ վտանգներիենթարկվել,քան ի սեր իրենց զավակների, 4 են դրամ ծախսել,զրկանքներկրել ու մեռնել: պատրաստ Միթե քո կարծիքով Ալկեստիսըկմեռներ հանուն Ադմետոսի, ԱքիլլեսըՊատրոկլոսի,կամ ձեր Կոդրոսը՝հանուն -

-

Պլատոն

Տօ

Ե

օ

եթե մտադիր չլինեին թողիր զավակներիարքայության"", որը ն նել այն «անմահ հիշատակնիրենց առաքինության», ունենք այժմ: Ըստ իս՝ բոլորը ամեն ինչ անում են հանուն այդպիսի անմահ փառքի, ն որքան ավելի զորեղ են, այնքան ավելին են անում, չէ որ սեր են տածում դեպի անմահը: Նրանք, ովքեր ուզում են ազատվելմարմնով,ավելի շատ դիմում են կանանց ն սիրաբանումնրանց հետ` հույս ունենալով զավակածնությամբձեռք բերել անմահություն, հավիտենականհիշողությունու երջանկություն:Իսկ նրանք, ովքեր հղի են հոգով,- իսկ այդպիսիքկան,- այն էլ ավելի շատ, քան մարմեով, հղի են այնպիսի բաներով, որոնք պատշաճ են հենց հոգուն ն նրանից պետք է ելնեն: Այդ ինչ բաներ են: Բանականությունն այլ առաքինություններ: Սրանց ծնողներնեն բոլոր ստեղծողներըն վարպետներից նրանք, ովքեր հնարամիտեն: Ամենակարնորու հրաշալի իմացուիմացությունըպետությանն տան ղեկավարության թյունն է, իսկ կոչվում է դա խոհեմություն ն արդարամտություն: Նա, ում հոգին երիտասարդհասակից հղի է աստվածայինովԱ ով տարիք առնելով ցանկանումէ ծնել ն սերել, փնտրումէ գեղեցիկը, որում կկարողանարծնել, քանզի այլանդակիմեջ ոչ մի դեպքումչի ծնի: Լինելով հղի՝ նա ավելի շատ հրճվում է, տեսնելովգեղեցիկմարմին,քան այլանդակ,բայց հատկապեսհրճվում է, եթե նրան հանդիպում է նան գեղեցիկ, ազնիվ Ա օժտված հոգի: Այդպիսի մարդուհամարնա իսկույնգտնումէ խոսքերառաքինության մասին, այն մասին, թե ինչպիսինպետք է լինի առաքինի այրը ն ինչին նվիրաբերիիրեն, ն սկսում է դաստիարակել նրան: Շփվելով Ա հաղորդակցվելով գեղեցիկմարդու հետ՝ նա լույս աշխարհէ բերում այն, ինչով հղի էր վաղուց:Նա հիշում է իր բարեկամին,լինի նրա կողքին թե նրանից հեռու, մեծացնումիր սերունդընրա հետ միասին, այնպես որ երանք ավելի մոտ են միմյանց,քան մորը ն հորը, իսկ նրանց ընկերությունըավելի ամուր է, քանզի նրանցկապող

ԽՆՋՈՒՅՔ

զավակներըավելի գեղեցիկեն Ա անմահ: Ամեն ոք կուզենա ծնել ավելի շուտ այդպիսի զավակներ, քան մարդկային սովորականսերունդ, եթե հիշի Հոմերոսին, Հեսիոդոսինն մյուս պոետներին,որոնց սերունդն արժանի է նախանձի, քանզի ինքը լինելով անմահ՝ նրանց տալիս է անմահ

հիշատակ: Վերցրու, եթե կուզես, Լակեդեմոնին թողած Լիկուրգոսի զավակներին,որոնք փրկեցին Լակեդեմոնը ն ըստ էության ողջ Հունաստանը:Փառավորէ նան Սոլոնը, որը ստեղծելէ օրենքները:Ամենուրթե Հունաստանում, թե 6 բարբարոսներիերկրում կան այրեր, որոնք բազում հրաշալի գործեր են արել ն զանազանառաքինություններ ծնել: Այդպիսի զավակների պատվին բազմաթիվ սրբատեղիներ են կառուցվել, բայց մարդկայինսովորական զավակների համար նույնիսկ մեկը չի կառուցվել: Քեզ գուցե նույնպես կարելի է հաղորդակիցդարձնել սիրո այդ ոլորտներին, Սոկրատես: Իսկ բարձրագույնն 210 ամենագաղտնի ոլորտներին,հանուն որոնց գոյություն ունեն առաջինները,ճիշտն ասած չգիտեմ`կարող ես հասնել, թե ոչ: Ամեն դեպքում ես կասեմ նրանց մասին ն կիսատ չեմ թողնի խոսքս: Փորձիր ուժերիդ ներածին չափով հետնել ինձ: Նա, ով ուզում է ճիշտ ձանապարհովմոտենալ այդ ամենին, պետք է սկսի երիտասարդհասակում գեղեցիկ մարմիններինձգտելուց: Նախ, եթե խորհրդատունճիշտ առաջնորդինրան, նա կսիրի որնէ մարմին ն սրա մեջ կծնի գեղեցիկմտքեր, այնուհետնկհասկանա,որ մի մարմնի գեղեցկությունըազգակից է մեկ ուրիշ մարմնի գեղեց- Ե կությանըն որ եթե պետք է ձգտել գեղեցիկիգաղափարին, անմտությունէ կարծելը, թե բոլոր մարմիններիգեղեցկությունը միննույնը չէ: Հասկանալովդա՝ նա կսիրի բոլոր գեղեցիկմարմինները,իսկ այն մեկի նկատմամբնրա սերը նա կհասկանա,որ այդ մեծ սերը կթուլանա, որովիետնձն փոքր է: Դրանիցհետո նա կսկսի ավելի բարձր գնահատել հոգու գեղեցկությունը, քան մարմնի,ն եթե նրան հանդիպի «

Պլատոն

Ժ

Ե

գեղեցիկ հոգով, բայց ոչ այնքան ծաղկուն արտաքինով մարդ, դա բավականկլինի նրան, ն նա կսիրի այդ մարդուն, հոգ կտանի նրա մասին, կփորձի ծնել այնպիսի մտքեր, որոնք ավելի լավն են դարձնումերիտասարդներին, ինչը կստիպինրան բարքերին օրենքներիմեջ տեսնել գեղեցիկը, ն հասկանալով,որ այդ բոլորը ցեղակիցեն իրար, նա ունայն կհամարիմարմնիգեղեցկությունը: Բարքերիցնա տեսնելուհամար գիտությունների կանցնիգիտություններին ըմբռգեղեցկությունը,որպեսզի դրանց բազմազանությունն նելուց հետո այլնս չլինի ինչ-որ մեկի պատանու, տղամարդուկամ բնավորությանգեղեցկությաննվաստ ու խեղճ ծովը ն հայի այն, ստրուկը,այլ շրջվի դեպի գեղեցկության իմաստությանձգտմանմեջ ծնելով գեղեցիկմտքեր ն խոսկտեսնիայն միակ քեր, մինչն որ զորացածու հասունացած՝ իմացությունը,որը միակ գեղեցիկիմասին է: Հիմա հնարավորինս ուշադիր լսիր ինձ: Նա, ով սիրային հարցերումխրատներստանալով` ճիշտ է հայել գեղեցիկը,ի վերջո կտեսնի իր հերթականությամբ բնությամբ զարմանալիորենգեղեցիկ մի բան, Սոկրատես, որի համար էլ գործի են դրվել նախորդ բոլոր ջանքերը: ն երբեք Նախ, դա հավերժ գոյող, երբեք չառաջացող չոչնեչացողբան է, որը ոչ աճում է, ոչ նվազում ն, բացի այդ, ոչ թե մի առումովգեղեցիկ է, իսկ ուրիշ առումով՝այլանդակ,կամ այստեղ գեղեցիկ է, իսկ այնտեղ`այլանդակ, մեկի համարգեղեցիկէ, իսկ մյուսի համար`այլանդակ,այլ գեղեցիկէ բոլոր առումներով,ամենուրեքն բոլորի համար: Այդ գեղեցիկը կերնա նրան ոչ դեմքի, ձեռքերի կամ մարմեի մեկ այլ մասի ձնով, ոչ խոսքի կամ իմացության, ոչ էլ որնէ այլ բանի, լինի դա կենդանի էակ, երկիր, երկինք կամ մեկ ուրիշ գոյ, այլ որպես ինքն ըստ ինքյան միշտ միակերպմի բան: Մինչդեռ բոլոր գեղեցիկ բաները հաղորդակիցեն դրան այնպես, որ գոյանում ն ոչնչանում են, իսկ վերջինս ոչ ավելանումէ, ոչ պակասումն ոչ էլ

ԽՆՋՈՒՅՔ

փոխվում: Նա, ով ճիշտ պատանեսիրության շնորհիվ վեր է բարձրացելայս տեսանելիբաներից ն սկսել է տեսնել այդ գեղեցիկը,գրեթե հասել է նպատակին: Սա է ճիշտ ճանապարհը դեպի սերը, լինի դա սեփական օ ուժերով, թե ուրիշի առաջնորդությամբ.սկսելով առանձին գեղեցիկ բաներիցհարկ է ասես աստիճաններովբարձրանալ հանուն բարձրագույնգեղեցիկի,մի գեղեցիկմարմնից անցնելով երկուսին, երկուսից բոլորին, իսկ այնուհետնգեղեցիկ մարմիններիցդեպի գեղեցիկ բարքերը, բարքերից դեպի գիտություններըն գիտություններիցդեպի այն մեկը, որը գիտություն է հենց գեղեցիկի մասին ի վերջո հասկանալու համար, թե ինչ է գեղեցիկը: Այստեղ է, սիրելի ճ Սոկրատես,- ասաց մանտինեացին,- ապրում մարդն իր իսկական կյանքը գեղեցիկի հայեցողությանմեջ: Եթե դու տեսնես այն, չես համեմատիոսկու կամ զգեստների,կամ էլ տղաների ու պատանիներիհետ, որոնց տեսքից այժմ հրձվում ես, նե շատ ուրիշների նման, որոնք զմայլվումեն իրենց սիրելիներովու լինում նրանց հետ, հնարավորության ես ոչ ուտել, ոչ խմել, այլ միայն դեպքում պատրաստ զմայլվել նրանցով ու լինել նրանց հետ: Ուրեմն ի՛նչ կլի- 6 ներ, եթե որնէ մեկը տեսներ ինքը գեղեցիկը զուտ, անխառն, չծանրաբեռնվածմարդկայինմարմնով,գույներով ն այլ մահկանացու ավելորդություններով, այսինքնեթե կարողանար տեսնելաստվածայինգեղեցիկնիր միակերպության մեջ: Միթե դու կարծում ես, որ այդ գեղեցիկին հայացք նետած, այն հայող ն դրա հետ եղող մարդը կարող է 212 խղձալի կյանք վարել: Միթե չես հասկանում, որ հայելով գեղեցիկը ինչպես որ հարկն է՝ որպես գեղեցիկ, նա կծնի ոչ թե առաքինությանուրվականներ,այլ ճշմարիտ առաքինություն, քանզի գործ ունի ոչ թե ուրվականների, այլ ճշմարտությանհետ: Իսկ նա, ով ծնել ն սնել է ձշմարիտ առաքինություն,արժանանումէ աստվածայինսիրո, ն եթե

մարդկանցմեջ ինչ-որ մեկն

անմահ

է, ապա

հենց

նա:

Պլատոն

պատմեցինձ Դիոտիման,Ֆեդրոս ն դուք բոլորդ, ն նան ուրիշներին ես հավատումեմ նրան: Իսկ հավատալով՝ եմ փորձում հավատացնել,որ մարդկայինբնության այս բարձրագույնձեռքբերումներինամենից դյուրին կարելի է հասու դառնալ Էրոսի ընկերակցությամբ:Ահա ինչու ես պնդում եմ, որ բոլորը պետք է մեծարենԷրոսին, ն ինքս մեծարելովայն, ինչ կապվածէ սիրո հետ, ու ջանասիրաբար վարժվելովդրանում,ուրիշներինէլ խորհուրդեմ տաեմ լիս դա անել, իսկ ինքս կարեցածիսչափ փառաբանում Էրոսի զորությունն ու քաջությունը: Եթե ուզում ես, Ֆեդրոս, համարիր այս ձառը փառաբանմանխոսք` նվիրված Էրոսին, իսկ եթե ոչ, անվանիր,ինչպես կուզես: Երբ Սոկրատեսնավարտեց,բոլորը գովեցին նրան, իսկ Արիստոփանեսըփորձում էր ինչոր բան ասել, քանի որ իր խոսքում Սոկրատեսըհիշատակելէր մի հատված իր ձառից: Հանկարծ բախեցին բակի դուռը, այն էլ այնքան ուժեղ, որ թվաց, թե նոր խնջույքավորներեն եկել, ն լսվեց ֆլեյտայի ձայնը: Ծառաներ,-ասաց Ագաթոնը,- տեսեք,թե ովքեր են, ն եթե մերձավորներիցեն, ներս հրավիրեք,իսկ եթե ոչ, ասեք, որ մենք արդեն չենք խմում, այլ հանգստանումենք: Շուտով բակից լսվեց Ալկիբիադեսիձայնը, որը սաստիկ հարբած էր ն բարձր բղավում էր, հարցնելով, թե ուր է Ագաթոնը, ն պահանջելով,որ ուղեկցեն երա մոտ: Նրան ներս ուղեկցեցինֆլեյտահարուհու,որը պահում էր նրան, ն ուրիշ մի քանի հոգու հետ: Ալկիբիադեսը՝ գլուխը բաղեղի ու մանուշակներիպսակով ն բազում ժապավեններովզարդարած, կանգնեց դռան շեմին ն ասաց. Ողջու՛յն ձեզ, ով այրեր: Թույլ կտա՞ք,որ ձեր խնջույքին միանա շատ հարբած մեկը, թե՞ հեռանանք:Սակայն նախ պսակ կդնենք Ագաթոնիգլխին, քանի որ դա է մեր գալու նպատակը:Երեկ ես չկարողացագալ, իսկ այժմ եկել եմ գլուխս ժապավեններովզարդարած, որպեսզի հանեմ Սա

-

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

ն գեղեցիկի գլուխը: պսակեմ ամենաիմաստունի Դուք ծիծաղումեք վրաս, որովհետն ես հարբածեմ: Ծիծա- 213 ղեք, ես միննույն է գիտեմ, որ ձիշտ եմ: Միայն թե ասեք, այսքանիցհետո ներս գա՛մ, թե՞ ոչ: Կխմե՛քինձ հետ, թե՞ չեք խմի: Բոլորը աղմկեցին,ներս կանչելովնրան ն առաջարկելով ընկողմանել,Ագաթոնը՝նույնպես:Ալկիբիադեսը ներս մտավ ծառաներիօգնությամբ ն հանեց ժապավենները,որպեսզի զարդարի Ագաթոնին: Ժապավեններըծածկում էին նրա Ե

դրանք

ն

աչքերը, ն նա, չնկատելովՍոկրատեսին,նստեց Ագաթոնի կողքին ներան Սոկրատեսիմիջն, որը մի կողմ քաշվեց: Նստելով Ագաթոնիկողքին`Ալկիբիադեսըհամբուրեցնրան ն կապեց ժապավենները:Եվ Ագաթոնն ասաց. Ծառաներ,հանեք Ալկիբիադեսիկոշիկները,որպեսզի նա նույնպես ընկողմանիմեզ հետ ն լինի երրորդը: Իհարկե,- ասաց Ալկիբիադեսը,-բայց ով է մեր երրորդ սեղանակիցը: Շրջվելով տեսավ Սոկրատեսին ն, ճանաչելով նրան, ոտքի ելավ ու բացականչեց. Ով Հերակլես,այս ի՞նչ է: Մի՛թեՍոկրատեսնէ: Նորից դարան ես լարել ն սովորությանդհամաձայն անսպասելիորեն հայտնվել այնտեղ, ուր քեզ չեմ սպասում: Ինչու՞ ես եկել այս անգամ: Եվ ինչու՞ ես ընկողմանելայստեղ, ն ոչ Արիստոփանեսիկողքին կամ ուրիշ մեկի, որ ծիծաղելի է կամ ցանկանում է այդպիսին լինել, այլ նստել ես հավաքվածներիցամենագեղեցիկիկողքին: Սոկրատեսն ասաց. Ագաթոն,լավ կլիներ, որ պաշտպանեիրինձ, քանի որ սերը այս մարդունկատմամբիսկականպատուհասէ դարձել ինձ համար: Այն օրից, ինչ սիրեցի նրան, ոչ կարող եմ նայել գեղեցիկ մեկին, ոչ էլ զրուցել նրա հետ, առանգ շարժելու Ալկիբիադեսի կատաղի խանդը, երբ նա քարը քարին չի թողնում, պարսավում է ինձ ն քիչ է մնում -

-

-

«

-

Պլատոն

ազատությունտա ձեռքերին:Տես, որ հիմա էլ մի բան չանի, հաշտեցրումեզ, իսկ եթե նա բռնության դիմի, պաշտպանիր ինձ, քանզի ես շատ եմ վախենումներամոլի սիրուց: Ինձ ն քեզ.-- ասաց Ալկիբիադեսը,-հաշտեցնել չի լինի: Ես մեկ ուրիշ անգամ կլուծեմ այսօրվա վրեժը: Իսկ ն ես կզարայժմ, Ագաթոն,տուր ինձ քո ժապավեններից, դարեմ նան այս զարմանալիգլուխը, որպեսզի նա չմեղադրի ինձ, թե քեզ զարդարեցի,իսկ իրեն, որ միշտ հաղթել է ուրիշներին իր խոսքով, այլ ոչ քո պես միայն երկու օր -

չզարդարեցի: նա զարդարեց Եվ վերցնելովԱգաթոնիժապավեններից` Սոկրատեսինն ընկողմանեց: Դուք կարծես թե սթափ եք, ով այրեր: Չեղավ, պետք է խմել՝ պայմանավորվել ենք: Իսկ մինչն որ դուք բավականաչափ չխմեք, խնջույքը կղեկավարեմես: Դե, Ագաթոն, հրամայիր, որ մեծ գավաթ բերեն, եթե կա այդպիսինը: Ասենք, հարկավորչէ: Հեյ, ծառա, բեր ինձ այդ սառեցման գավաթը,- ասաց նա՝ տեսնելով, որ այն ութ կոտիլեից:5 ավել կտեղավորի: Լցնելուց հետո նախ ինքը խմեց, հետո կարգադրեց լցնել Սոկրատեսինասելով. Սոկրատեսինիմ հնարքը ոչինչ է: Նա կարող է խմել, որքան ասեն, ն բոլորովին չհարբել: Ծառան լցրեց գավաթը, ն Սոկրատեսը խմեց: Այդժամ Էրիքսիմաքոսնասաց. Եվ ի՛նչ կկոչվի մեր արածը, Ալկիբիադես:Ոչ զրուցում ենք գավաթիշուրջ, ոչ երգում, այլ պարզապեսխմում ենք, ինչպես ծարավները: Ով Էրիքսիմաքոս,ազնվագույնն խոհեմ հոր ազնվագույն որդի, ողջույն,- բացականչեցԱլկիբիադեսը: Ողջույն- պատասխանեցԷրիքսիմաքոսը,-բայց ինչպե՞սվարվենք: Ինչպես կհրամայես:Չէ՞ որ քեզ հարկ է լսել: առաջ,

-

-

-

Ե

-

-

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

Բժիշկե հմուտ բազմապատիկգերադասէ, քան այլ անձինք": Կարգադրիր,ինչպես հարմար ես գտնում: ուրեմն լսիր,չ- ասաց Էրիքսիմաքոսը,-նախքան քո գալը մենք որոշեցինքհերթով, սկսած աջից, հնարավորինս գեղեցիկ ճառ ձոնել Էրոսին ն փառաբանելնրան: Մենք բոլորս արդեն խոսել ենք: Դու չես խոսել, թեն խմել ես: Արդարկլիներ, եթե դու էլ խոսեիր, իսկ այնուհետնհաղորդեիր Սոկրատեսինքո խրատը,իսկ նա՝ իր աջից նստածին, ն այդպես հերթով: Լավ ես ասում, Էրիքսիմաքոս:Սակայնհարբածմարդը չի կարող խոսքովմրցել սթափ մարդու հետ: Եվ բացի այդ, ով երանելի,մի՛թե հավատացիրՍոկրատեսիասածին:Մի՛թե չգիտես, որ իրականումնրա ասածիձիշտ հակառակնէ: Այդ նա է, որ եթե իր ներկայությամբգովեմ որնէ մարդու կամ աստծո, բայց ոչ իրեն, դիմում է ձեռքերիօգնությանը: Մի զրպարտիր,- ասաց Սոկրատեսը: Ոչինչ մի ասա,շարունակեցԱլկիբիադեսը,-ես ոչ ոքի չեմ գովի քո ներկայությամբ,Պոսեյդոնը վկա: Ուրեմն,- առաջարկեց Էրիքսիմաքոսը,- գովերգիր Սոկրատեսին: Ի՛նչ նկատի ունեսչ-- պատասխանեցԱլկիբիադեսը,կարծում ես, պետք է նստեմ նրա առջն ն բոլորիդ ներկայությամբ վրե՛ժ լուծեմ: Մտքինդ ի՞նչ է- հարցրեց Սոկրատեսը,- գուցե ուզում ես ինձ զավեշտի առարկա՞դարձնել քո խոսքում: Ճշմարտությունըկասեմ: Բայց չգիտեմ`թույլ կտաս, թե ոչ: Ճշմարտությունը ոչ միայն թույլ կտամ, այլն կհրամայեմ ասել: Դեմ չեմ,չ- պատասխանեցԱլկիբիադեսը,- իսկ դու արա հետնյալը. ընդմիջիր խոսքս, եթե ճշմարտությունը -

-

-

-

-

-

-

-

-

-

ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

Ե

Շ

Վ

չասեմ: Ես մտադրվածսուտ չեմ ասի: Չզարմանաս,եթե եղածըհիշելիս խոսքս կապակցվածչլինի. հեշտ չէ հերթականությամբթվարկել քո տարօրինակությունները: Ո՛վ այրեր, ես կփորձեմգովաբանելՍոկրատեսինհամեմատություններիմիջոցով: Գուցե նա մտածի, թե ես դա անում եմ զավեշտի համար, սակայն համեմատությունները ճշմարտությանհամար են, ոչ զավեշտի:Ամենից շատ նա նման է քանդակագործների այն նստած արվեստանոցներում սիլենոսներին,որոնց վարպետներըքանդակումեն սրինգը կամ ֆլեյտան ձեռքին: Եթե կիսես այդպիսիսիլենոսներին, նրանց մեջ կտեսնես աստվածներիքանդակներ:Ես ասում նման է Մարսիասսատիրոսին:5: եմ, որ Սոկրատեսը Սոկրատես, այն, որ արտաքինովնման ես սիլենոսներին,ինքդ էլ չես հերքի: Իսկ որ նան մնացյալ բաներումես նման, այդ մասին լսիր ինձնից: Ասա, դու հանդուգնմարդ ես, թե՞ ոչ: Եթե չհամաձայնես,ես վկաներ կբերեմ: Միթե դու ֆլեյտահար չես: Եվ շատ ավելի հրաշալի ֆլեետահար, քան Մարսիասն է: Նա գործիքի միջոցով, իր բերանի զորությամբէ հմայել մարդկանց,ինչպես որ այժմ անում է յուրաքանչյուր ֆլետահար, որ նվագում է նրա մեղեդիները: Այն մեղեդիները, որ նվագել է Օլիմպոսը"", ըստ իս սովորել է Մարսիասից:Միայն երա մեղեդիներնեն, որ անկախայն բանից նվագում է լավ ֆլեյտահար, թե վատ ֆլեյտահարուհի,գրավում են ն բացահայտումնրանց, ովքեր աստվածներին հաղորդությունների կարիք ունեն: Դու Մարսիասիցոչեչով չես տարբերվում,սակայն անում ես այդ բոլորը առանգ գործիքի, միայն խոսքով:Երբ լսում ենք մեկ այլ, նույնիսկ լավ հռետորիճառը, այն, ճիշտն ասած. մեզնից ոչ ոքի չի հուզում: Բայց լսելով քո խոսքը ուրիշի նույնիսկ շատ վատ վերապատմությամբ, անկախայն բանից ունկնդիրըկին է, այր թե պատանի,բոլորս էլ ազդվումենք ն հափշտակվում: Իսկ ես, ով այրեր, եթե չվախենայի կատարելապես հարբած թվալ, կպատմեիձեզ, թե ինչ եմ զգացել ն ինչ

ԽՆՋՈՒՅՔ

զգում նույնիսկ այժմ նրան լսելիս: Քանզի երբ լսում եմ նրան, սիրտս բաբախումէ ավելի ուժեղ, քան կորիբանտների՞ մոտ, ն նրա խոսքերիցաչքերիցսարցունքէ հոսում: Նույնը, տեսնում եմ, տեղի է ունենում նան ուրիշներիհետ: Լսելով Պերիկլեսին՛՛ ն ուրիշ հրաշալի հռետորների, ես գտնում էի, որ նրանք լավ են խոսում, բայց նման բան չէի զգում, հոգիս չէր խռովվումը̀նդդիմանալովիմ ստրկական ապրելակերպին:Իսկ այս Մարսիասնինձ հաձախ է գցել այդպիսիվիճակի մեջ, այնպեսոր ինձ սկսում էր թվալ, թե չի կարելի այլնս ապրել այնպես, ինչպես ապրում եմ: Եվ դու, Սոկրատես,չես ժխտի ասվածի ճշմարտությունը:Ես այժմ քաջ գիտակցումեմ, որ եթե սկսեմ լսել նրան, չեմ դիմանաու կզգամ նույնը: Չէ՞ որ նա կստիպի ինձ համաձայնել, որ ունենալովթերություններ,հոգ չեմ տանում ինքս իմ մասին, այլ զբաղվումեմ աթենացիներիգործերով: Ահա ինչու առնում եմ գլուխս ու փախչումնրանից, ինչպես սիրեններից, այլապես մինչն ծերություն նրա կողքին կմնամ: Միայն նրա առջն եմ զգում ամոթ, մի բան, որի մեջ ինձ ոչ ոք չի կասկածի: Ես միայն նրանից եմ ամաչում,քանզի գիտակցումեմ, որ չեմ կարող հակաճառելնրա խրատներին, բայց հենց որ հեռանում եմ նրանից, տեղի եմ տալիս բազմությանպատիվներին:Ես խուսափումն փախչում եմ նրանից, իսկ երբ տեսնում եմ, ամոթ եմ զգում, քանզի համաձայն եմ եղել նրան: Հաճախ նույնիսկ ուզում եմ, որ այդպիսի մարդ ընդհանրապեսչլինի: Սակայն եթե չլինի, լավ գիտեմ, շատ ավելի կցավեմ: Մի խոսքով՝ինքս էլ չգիտեմ, ինչպես վարվեմ նրա հետ: Ահա թե ինչ ազդեցությունեն ունենում ինձ ն ուրիշների վրա այդ սատիրոսիմեղեդիները:Սակայն լսեք, թե որքան ն ինչ զարնման է նա նրան, ինչի հետ որ համեմատեցի, մանալի ուժ ունի: Լավ իմացեք, որ ոչ ոք ձեզնից նրան չի ճանաչում:Իսկ ես, քանի որ սկսել եմ, ցույց կտամ, թե ինչպիսին է: Դուք տեսնում եք, որ Սոկրատեսըսիրում է եմ

15'

Ե

Պլատոն

Ե

գեղեցիկներին,միշտ նրանց հետ է, հիանում է նրանցով ն այդքանիցհետո ոչինչ չգիտի ու ոչնչից տեղյակ չէ: Մի՛թե դրանովնման չէ սիլենոսի:Շատ նման է: Չէ՞ որ նա միայն արտաքուստ է պահումիրեն այնպես,ասես քանդակվածսիլենոս լինի: Բայց եթե բացեքնրան, սեղանակից այրեր,չեք թե որքան խոհեմությունկգտնեքնրանում: պատկերացնում, Իմացեք,որ նրան չի մտահոգում՝ գեղեցիկէ մարդը,թե ոչ, նա բոլորովինանտարբերէ հարստության կամ այլ առավելությաննկատմամբ,որ այդքանկարնորումէ ամբոխը:Բոլոր այդ ձեռքբերումներ:նա չի արժնորում,իսկ մեզ բոլորիս համարումէ ոչինչ, ասում եմ ձեզ, ն ամբողջ կյանքումնա միայն ձն է անում ու խաղումէ մարդկանցհետ: Չգիտեմ, տեսե՞լէ արդյոք որնէ մեկը նրա ներսի քանդակները,երբ նա իսկապես բացվում է: Ես տեսել եմ մեկ անգամ, ն դրանք ինձ այնքան աստվածային,ոսկե, գեղեցիկ ն զարմանալի թվացին, որ շուտով սկսեցի անել այն, ինչ նա կարգադրումէր: Կարծելով թե նա լրջորեն տարվածէ իմ ծաղկուն տարիքով,համարեցիդա իմ զարմանալիհաջողությունը, որովիետնտեղի տալով Սոկրատեսին կարող էի լսել այն ամենը, ինչ նա գիտի: Քանզի հրաշալի էի համարում իմ տարիքը:Այդպես մտածելովես ազատ արձակեցիվերակացուին,առանցորի մինչ այդ չէի հանդիպումՍոկրատեսի հետ, նե գնացի նրա մոտ մենակ: Կպատմեմողջ ճշմարտությունը, այնպես որ ուշադիրեղեք, ն եթե ստեմ, Սոկրատե՛ս, ուղղիր ինձ: Մենք հանդիպեցինք, ով այրեր, առանձին,ն ես կարծում էի, թե նա կխոսի ինձ հետ այնպես, ինչպես խոսում են սիրահարվածներն իրենց սիրեցյալներիհետ, երբ մենակ են, ն ցնծում էի: Բայց դա տեղի չունեցավ. սովորականինման անցկացնելովօրը ն զրուցելով ինձ հետ, նա հեռացավ: Դրանիցհետո ես հրավիրեցինրան ինձ հետ մարզվելու,ն մարզվումէի սպասելով,որ գուցե այստեղկհասնեմհաջողության: Նա հաճախէր մարզվումն ըմբշամարտում ինձ հետ,

ԽՆՋՈՒՅՔ

երբ ոչ ոք ներկա չէր: Ինչ ասեմ: Կրկնվումէր նույն պատմությունը:Երբ այդպեսոչնչի չհասա, որոշեցիուժով գրավել այդ մարդուն ն ետ չկանգնել սկսածից, այլ պարզել, թե բանն ինչն է: Ես հրավիրեցինրան ընթրիքիճիշտ ինչպես 4 սիրահարվածը, որը դարան է լարում սիրեցյալին:Դրան էլ նա միանգամիցչհամաձայնեց,թեն որոշ ժամանակհետո ընդունեցհրավերս:Երբ եկավ առաջինանգամ, ընթրիքից հետո ցանկացավհեռանալ,այդ անգամ ամաչեցիու բաց թողեցի նրան: Հաջորդ անգամ ընթրիքից հետո մենք զրուցեցինքմինչն մութն ընկնելը Ա երբ նա ուզեց գնալ, ես, ասելով,թե ուշ է, ստիպեցիմնալ: Նա պառկեցիմ կողքի մահճին, որին ընկողմանելէր ընթրիքիժամանակ,իսկ սենյակումմեզնից բացի ոչ ոք չկար: Մինչն այստեղ իմ պատմածը կարող էր ինձնից լսել 6 յուրաքանչյուր ոք: Բայց ահա մնացյալը դուք չէիք լսի, եթե, նախ, ինչպես ասում են, գինին չլիներ ձշմարտախոս,առանց տղաներիկամ տղաներիհետ,- ն, այնուհետն,եթե ինձ անարդարչթվար Սոկրատեսինգովաբանելիսթաքցնել նրա հրաշալի արարքը: Բացի այդ, ես ինձ զգում եմ, ինչպես օձից խայթվածը:Ասում են, թե այդպիսի մարդն իր զգացածըպատմումէ միայննրանց,ովքեր նույնպեսխայթ- 218 ված են եղել, քանզի միայն նրանք կարող են հասկանալ ու հանդուրժել,ինչ էլ անի ն ասի ցավից: Ինձ խայթեց ավելի ցավոտբան, ընդ որում խայթեցամենացավոտ տեղը սիրտս, հոգիս,- անվանեք դա, ինչպես կուզեք,- քանզի խայթվել ու վիրավորվելէի փիլիսոփայական խոսքով, որը օձից ավելի ուժեղ է խայթումերիտասարդ,շնորհալիհոգին Ե ն ստիպումնրան անել ն ասել ամեն ինչ: Ես տեսնում եմ այստեղ Ֆեդրոսին,Ագաթոնին,Էրիքսիմաքոսին, Պավսանին ուրիշների,էլ չեմ ասում Սոկրաասին, Արիստոդեմոսին տեսին:Բոլորդ համակվածեք փիլիսոփայական մոլուցքովն կրքով: Ուրեմն լսեք բոլորդ: Չէ" որ դուք կներեք ինձ այն, ինչ արեցի այն օրը ն ինչը կպատմեմայժմ: Իսկ տնեցի205

Պլատոն

Շ

ու անտեղյակները թող փակեն ները ն մյուս անհաղորդնեերն իրենց ականջներըմեծ դարպասով: Երբ, ով այրեր, կանթեղը մարեց Ա ստրուկներըդուրս եկան, ես որոշեցի այլնս չխորամանկելն բացահայտասել մտքինս: Քնա՞ծ ես, Սոկրատես,- հարցրի՝ցնցելով նրան: նա: Ոչ.- պատասխանեց Գիտե՞ս,թե ինչ եմ որոշել: Ի՛նչ,.- հարցրեց նա: Ինձ թվում է, դու ինձ միակ արժանի սիրահարնես ն, իմ կարծիքով,վարանումես ասել դա ինձ: Ինչ վերաբերում է ինձ, ապա միանգամայնանմիտկլիներչգոհացնել քեզ անգամ եթե դա վերաբերեր իմ ունեցվածքին կամ ընկերներին: Ինձ համար լավագույնը ավելի կատարյալ դառնալնէ, իսկ այդ հարցումես քեզնից լավ օգնականչեմ գտնի: Ահա ինչու չգոհացնելովայդպիսիմարդու, ես ավելի շատ կամաչեի իմաստուն մարդկանցից,քան գոհացնելու դեպքում`բազմությունիցն անմիտներից: Լսելով դա՝ նա իրեն հատուկ հեգնանքովասաց. բարեկամս, կարծեսդու իրոք հիմարչես, Ալկիբիադես, եթե ձշմարիտէ այն, ինչ ասացիրիմ մասին,ն իմ մեջ կա մի ուժ որը կարող է ավելի լավը դարձնել քեզ, այսինքն՝ եթե դու իմ մեջ տեսել ես մի գեղեցկություն,որը բոլորովին տարբեր է քո բարետեսությունից:Եթե տեսնելով այն դու փորձումես մերձենալինձ հետ ն գեղեցիկըփոխելգեղեցիկի հետ, ուրեմն մտադիրես ինձնիցավելի շատ ստանալ ն ճշմարիտգեղեցիկըձեռք բերել թվացյալիփոխարեն՝ փոխելով պղինձը ոսկու հետ: Սակայն,երանելիս,ավելի լավ նայիր ինձ, որպեսզի քեզնից ոչինչ չվրիպի: Մտքի տեսողությունը սկսում է սրվել, երբ աչքերի տեսողությանծաղկուն ժամանակնանցնումէ: Բայց դու դեռ հեռու ես դրանից: Լսելով դա` պատասխանեցի. -

-

-

-

-

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

Քեզ ասացի,ինչ մտածում էի: Իսկ դու ինքդ որոշիր, թե որն է ավելի լավ քեզ ն ինձ համար: Այդ մեկը ձիշտ ես ասում: Ապագայումմենք նախ կխորհրդակցենք, իսկ հետո կգործենք, ինչպես ճիշտ կհամարենք, ե դա վերաբերումէ թե այս ն թե ուրիշ հարցերին: Ես կարծեցի,թե այս հարց ու պատասխանի ընթացքում խոցել եմ նրան, ինչպես նետով: Ես ոտքի կանգնեցի ն չթողնելով որ խոսք ասի, հագա իմ այս հիմատիոնը (ձմեռ էր), մտա նրա թիկնոցի տակ ն, ձեռքերովգրկելով ն զարմանալիմարդուն,այդպես այդ հիրավի աստվածային պառկածմնացի ամբողջ գիշեր: Այս անգամ էլ, Սոկրատես, չես ասի, թե ստում եմ: Չնայած իմ այդ արարքին, նա հաղթեց ինձ, արհամարհեցիմ ծաղկուն տեսքն ու զավեշտի վերածեց,իսկ ես մտածում էի, թե սա ինչ-որ բան արժե, դատավորայրեր,- չէ՞ որ դուք Սոկրատեսիամբարտավաեք: Քանզի լավ իմացեք,- աստվածնության դատավորներն ներն ու դիցուհիներըվկա,- Սոկրատեսիհետ գիշերն անցկացնելուցհետո, ես վեր կացա այնպես,ինչպես եթե քնած լինեի հորս կամ ավագ եղբորս կողքին: Ի՞նչ հոգեվիճակպիտի ունենայիձեր կարծիքովդրանից հետո լինելով մի կողմից վիրավորված,իսկ մյուս կողմից հիացած այդ մարդու բնավորությամբ,խելամտությամբն արիությամբ,- մարդ, որի միտքն ու ինքնատիրապետումն ունեցող ոչ ոքի երբնէ հույս չեմ ունեցել հանդիպելու: ՊՀետնաբար, ոչ կարող էի բարկանալնրա վրա, ոչ էլ հրաժարվել նրա ընկերակցությունից,իսկ իրեն մերձեցնելու հնար չունեի: Ես լավ գիտեի, որ դրամով նրան նվաճելը ավելի անհնար է, քան Այասին՛ թրով հաղթելը, իսկ այե միակ բանից, որով հույս ունեի գրավել նրան, նա խույս տվեց: Ես շփոթված էի ն հաղթված նրանից, ինչպես ոչ մեկի: արշաԱյդ ամենըտեղի էր ունեցելնախքանՊոտիդեա՛շ -

-

Պլատոն

Ե

Շ

վելը, ուր մենք սեղանակիցէինք: Նախ ասեմ, որ զրկանքներ կրելու կարողությամբնա գերազանցումէր ոչ միայն ինձ, այլե բոլոր մյուսներին:Երբ կտրվեցինքզորքից, ինչպես պատահումէ արշավանքներիժամանակ,ն մնացինք առանց սնունդի,ոչ ոք չէր կարող մրցել նրա հետ ինքնատիրապետմամբ: Միայն լի օրերին նա կարող էր արժանիորեն վայելել եղածը, ու թեն չէր սիրում խմել, ստիպելու դեպքումգերազանցումէր մյուսներին,իսկ ամենազարմանալին այն է, որ Սոկրատեսիներբեք ոչ ոք չի տեսել հարբած:Կարծում եմ, դա կապացուցվինան այժմ: Ձմեռը նույնպես (իսկ ձմեռներն այնտեղ սաստիկ ցրտաշունչ են) նա զարմանալիորեն լավ էր տանում, ն մի օր սարսափելի սառնամանիքին,երբ ուրիշներն ընդհանրապեսդուրս չէին գալիս կամ դուրս գալու դեպքումշատ տաք էին հագեվում՝ փաթաթելով ոտքերը թաղիքով ու ոչխարի մորթով, նա դուրս էր գալիս իր սովորականթիկնոցով ն սառույցի վրա ոտաբոբիկքայլումավելի հեշտ, քան ուրիշներըոտնամաններով:Զինվորներըխեթ-խեթնայում էին նրան, մտածելով, թե ծաղրում է: Այս մասին բավականէ, արժե, որ լսեք, թե Իեչ հորինեց եա' Ու

Վ

մեծ

հերոսը քաջազոր,

կատարեց...

այնտեղ, արշավի ժամանակ: Մի անգամ առավոտյաննա տեղում կանգնածինչ-որ բան սկսեց մտածել ն, քանի որ նրան հուզող խեդիրըչէր լուծվում,չդադարեցրեցմտորումները Ա շարունակեցկանգնածմնալ: Արդենկեսօր էր, նրան տեսնող մարդիկզարմանքովասում էին միմյանց,թե Սոկրատեսնառավոտիցտեղում կանգնածինչ-որ բան է մտածում: Ի վերջո երեկոյան,ընթրիքիցհետո, որոշ հոնիացիներ դուրս հանեցին իրենց տապաստակները բացօթյա ընկողմանելու,չ--ամառ էր,- ե միաժամանակտեսնելուկանգնած նան գիշերը: Այնպեսեղավ, որ կմնա արդյոք Սոկրատեսը

ԽՆՋՈՒՅՔ

կանգնեց մինչն արշալույս, իսկ հետո աղոթեց Արնին ն հեռացավ: Իսկ կուզեք իմանալ,թե ինչպիսին է մարտի դաշտում: Այստեղէլ հարկ է նրան արժանինմատուցել:Մարտում,որի համար ինձ պարգնատրեցին զորավարները,ինձ փրկեց ոչ 6 այլ ոք, քան Սոկրատեսը:Այդ նա չկամենալովինձ թողնել դուրս բերեցմարտիդաշտիցն ինձ վիրավորիս,ն իմ զենքը: Ես, Սոկրատես,այն ժամանակպահանջումէի զորավարներից,որ քեզ հանձնեն պարգնը, դու չես կարող սա հաշմերժել Ա ասել, թե ստում եմ: Սակայնզորավարները, վի առնելովիմ բարձր դիրքը,ցանկացանպարգնը շնորհել ինձ, իսկ դու նրանցիցավելի էիր ուզում, որ ինձ հանձնեն, ն ոչ քեզ: Ամենից շատ, ով այրեր, արժեր տեսնել Սոկրատեսին,երբ մեր զորքը նահանջումէր Դելիոսից:Ես այն 221 ժամանակհեծելազորումէի, իսկ նա հոպլիտներիմեջ: Մարդիկ արդենցրված էին, իսկ նա վերադառնում էր Լաքեսի՛՞ հետ: Ես հանդիպեցինրանց ն տեսնելունպես կոչ արեցի արիանալ, ն ասացի, որ չեմ լքի նրանց: Այդ ժամանակ Սոկրատեսնիրեն դրսնորեցավելի լավ, քան Պոտիդեայում: Ես ինքս պակասվտանգվածէի, քանի որ հեծյալ էի: Նախ Ե որքա՛ն ավելի խոհեմ էր Լաքեսից: Բացի այդ, ինձ թվում էր, Արիստոփա'նես, թե քո խոսքերովասած՝ նա քայլում էր «հպարտշրջելով գլուխը մերթ այս, մերթ այն կողմ5», նայում Ա ընկերներին,Ա թշնամիներին,այնպես որ բոլորին պարզ էր, որ այս մարդն ի վիճակի է հակահարվածտալու իրեն դիպչողին:Նրանք երկուսն էլ անվնաս ետ նահանջեցին: Չէ՞ որ իրեն այդպես պահողին պատերազմումհազիվ թե ձեռք տան, քանզի հետապնդումեն գլխակորույսփախ- 6օ չողներին: Սոկրատեսինգովաբանելիսշատ ուրիշ զարմանալիբաներ էլ կարելի է հիշել: Նրա սովորություններիցշատերը կարելի է տեսնելնան ուրիշ մեկի մոտ, բայց որ նրա խոսքը եման չէ մարդկանցիցԱ ոչ մեկի խոսքինոչ հներից,

Պլատոն

է: Աքիլլեսինկարելի ոչ ապրողներից, ամենազարմանալին է նմանեցնել Բրասիդասինկամ ուրիշներին, Պերիկլեսին՝ Նեստորինն Անտենորին», թերնս նան ուրիշներինէլ կարելի -.

Ժ

է ինչ-որ մեկին նմանեցնել:Բայց Սոկրատեսինմանին, որ

Ե

այդպիսիձառեր ասի, դժվար թե գտնենքողջերի կամ հների մեջ: Նրան կարելի է նմանեցնել,ինչպես ն անում եմ, ոչ թե մարդկանցից որնէ մեկին,այլ սիլենոսներինն սատիրոսներին՝թե՛ իրեն, թե իր ճառերը: Սկզբում ես չնշեցի, որ նրա ձառերնէլ նման են բացվող սիլենոսների:Սոկրատեսիխոսքը լսելիս այն կարող է զավեշտականթվալ. նա պարուրումէ այն բառերովու արտաորոնք լպիրշ սատիրոսիմորթի են հիշեցհայտություններով, նում: Նա խոսում է գրաստայինավանակների, դարբինների, կոշկակարների,դաբաղներիմասին ն կարծես միշտ նույնն է ասում նույն բառերով, ահա ինչու անփորձն անտեղյակ մարդըկարողէ ծիծաղելնրա խոսքերիվրա: Սակայնբացելով դրանք ն ներս նայելովկտեսնեն,որ դրանցմեջ իմաստ են են, որ պարունակում կա ն որ այդ բառերնաստվածային առաքինության բազումքանդակներն առնչվումշատ բաների կամ, ավելի շուտ, ամեն բանի, որ պիտի անի գեղեցիկ ն առաքինիդառնալցանկացողը: Սա է, ով այրեր, որ ուզում էի ասել ի գովք Սոկրատեսի ն միաժամանակի կշտամբանք, քանզի պատմեցի ձեզ, թե ինչպես վիրավորեցինձ: Սակայն այդպես է վարվել ոչ միայնինձ, այլն Գլավկոնիորդի Քարմիդեսի,Դիոկլեսիորդի Էվթիդեմոսի՛՛ն շատ ուրիշներիհետ, որոնց խաբելով՝իրեն նախ պահեց ինչպես սիրահարըսիրեցյալի հանդեպ, իսկ հետո ինքը դարձավ սիրեցյալ:Քեզ նույնպես, ով Ագաթոն, խորհուրդկտամչխաբվելնրանից,այլ, մեր փորձնիմանալով, զգուշանալ ն չվարվել այնպես, ինչպես այն ասացվածքի մանուկը,որը սովորումէ սեփականփորձից: Երբ Ալկիբիադեսնավարտեց, բոլորը ծիծաղեցիննրա անկեղծ պատմություններիվրա, քանզի նա կարծես դեռ

ԽՆՋՈՒՅՔ

սիրահարվածէր Սոկրատեսին:Իսկ Սոկրատեսնասաց. Ինձ թվում է, դու սթափ ես, Ալկիբիադես, քանզի հակառակդեպքումայդքանխորամանկորեն չէիր պտտվինրա շուրջ, ինչի համար ըստ էության պատմեցիրայս ամենը ն ինչի մասին ասես ի միջի այլոց նշեցիր վերջում, պառակտելով ինձ ն Ագաթոնինն կարծելով,թե ես պետք է սիրեմ միայն քեզ ն ուրիշ ոչ մեկին, իսկ դու սիրես Ագաթոնինն 4 ուրիշ ոչ մեկին:Սակայնքեզ չի հաջողվիթաքցնելդա, քանզի քո սատիրայինն սիլենայինդրամանպարզից էլ պարզ է: Ուրեմն, Ագաթոն բարեկամս,մի թող, որ նա հասնի իր նպատակին,տե՛ս, որ ինձ ն քեզ ոչ ոք չպառակտի: Ագաթոնըպատասխանեց. Թերնս դու ձիշտ ես, Սոկրատես: Տես, Ալկիբիադեսը 6 ընկողմանելէ իմ ն քո մեջտեղը,որ պառակտիմեզ: Դա քո կողքին: թույլ չտալու համար ես կգամ ն կընկողմանեմ Իհարկե,- ասաց Սոկրատեսը,-նստիր այստեղ, կողքիս: Ո՛վ Զնս,- բացականչեցԱլկիբիադեսը,-ահա թե ինչ փորձության է դարձյալ ենթարկում ինձ: Նա կարծում է, թե միշտ պետք է հաղթի ինձ: Բայց եթե այդպես է, թող Ագաթոնըընկողմանիմեր միջն: Անհնարէ,- ասաց Սոկրատեսը,-քանի որ դու գովեստի խոսք ասացիր ինձ, ես պետք է գովաբանեմինձնից աջ նստածին:Իսկ եթե Ագաթոնն ընկողմանիքո կողքին, ստիպվածկլինի կրկին ինձ գովաբանել,առանցիմ գովեստը ստանալու:Այնպես որ, սիրելիս, չնախանձեսայդ պատա223 նուն, երբ գովաբանեմնրան, քանզի ես շատ եմ ուզում դա անել: Ավաղ, Ալկիբիադես,-ասաց Ագաթոնը,- չեմ կարող Սոկրատեսիցգովք այստեղմնալ ն պետք է տեղափոխվեմ` լսելու համար: Միշտ այսպես է,-- պատասխանեցԱլկիբիադեսը:Սոկրատեսիներկայությամբձեռք քաշիր գեղեցիկմարդուց: -

-

-

-

-

-

-

Պլատոն

Հիմա էլ առանց դժվարությանհամոզիչ փաստարկգտավ, որ իր կողքին նստեցնի Ագաթոնին: Դրանից հետո Ագաթոնըոտքի ելավ, որ նստի Սոկրամեծ խումբ տեսի կողքին: Հանկարծդրսից զվարձասերների մոտեցավդռանը, ն երբ նրանք տեսան, որ դուռը բաց է (քանզի ինչ-որ մեկը դուրս էր գալիս), ներս մտան ն տեղ զբաղեցրինսեղանիշուրջ: Մեծ աղմուկ բարձրացավ,ն բոլորը սկսեցինխմել առանցչափ ու դադարի,քանզի գինին շատ էր: Արիստոդեմոսի ասելովԷ̀րիքսիմաքոսը,Ֆեդրոսը ն էլի ուրիշներ հեռացան, իսկ ինքը քնով անցավ ու քնեց շատ երկար,քանի որ գիշերներըերկար էին: Նա զարթնեց լուսաբացին,երբ արդեն աքաղաղնէր կանչում, ն տեսավ, որ ոմանք քնած են, ոմանք գնացել են, իսկ արթուն են ն Սոկրատեսը,որոնք միայն Ագաթոնը,Արիստոփանեսը հերթով խմում էին մեծ գավաթից:Սոկրատեսըզրուցումէր նրանց հետ, բայց երա զրույցը Արիստոդեմոսը չհիշեց, քանզի չէր լսել սկզբից ն քունը գլխին էր: Զրույցի էությունը հետնյալն էր. Սոկրատեսըհամոզեց նրանց, որ միննույն մարդը պետք է կարողանաստեղծել Ա կատակերգություն, ն ողբերգությունԱ որ հմուտ ողբերգակընան հմուտ կատակերգու է՛3: Նրանք ստիպվածէին համաձայնել,թեն այդքան էլ ուշադիր չէին հետնում նրա մտքին ն արդեն ննջում էին: Առաջինը քուն մտավ Արիստոփանեսը,իսկ ավելի ուշ երբ բացվեց լույսը քնեց նան Ագաթոնը: Սոկրատեսը թողնելովնրանցԱրիստոդեմոսի ուղեկցությամբ գնաց Լիկեյոն""։լվացվեց Ա օրն անցկացրեցսովորականի նման, իսկ երեկոյանուղնորվեցտուն հանգստանալու:

ՍՈԿՐԱՏԵՍԻ

ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆԸ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

ն «Կրիտոնը» Պլատոնի վաղ «Սոկրատեսիպաշտպանականը» շրջանի կենտրոնականգործերն են ն նշանակալիեն հատկապես Սոկրատեսիհերոսականանձի մասին պատկերացումստանալու տեսանկյունից: է, որ «Պաշտպանականը» Պլատոնիմիակ ստեղծագործություենն է Սոկրատեսիճառը՝արտրամախոսություն չէ: Այն վերարտադրում տասանվածՔ.ա. 399 թ. Աթենքիդատարանում,ուր նա բերվել էր՝ մեղադրվելովաստվածներիփոխարենդեմոններընդունելուն երիտասարդեերինայլասերելումեջ: Թե որքանովէ «Պաշտպանականնեն» արտացոլումՍոկրատեսիիրականճառը, հարց է, որի միանշանակ պատասխանըդժվար է ակնկալել:Հավանաբարիր էական գծերով Սոկրատեսիխոսքը եղել է այնպիսին,ինչպես հաղորդումէ Պլատոնը,թեպետգուցենչի եղել այդչափընդարձակն գրավիչ:«Պաշտպանականը» բաղկացածէ երեք մասից: | մաս Սոկրատեսը սկսում է իր ճձառը հեգնական դիտողությամբ,ըստ որի մեղադրողներիելույթն այնքան համոզիչ էր, որ ինքն էլ քիչ մնաց մոռանա իրեն (177 Ճ): Ակնարկվումէ հռետորիկայի պաթոլոգիկ ազդեցությունըհամոզել, բայց չլինել եշմարիտ: Ինքը Սոկրատեսը խոստանում է խոսել պարզ ու անպաճույճ: Մեղադրողներըերկու կարգի են: Առաջիններըավելի վտանգավորեն, քանի որ վաղուց է, ինչ մեղադրում են: Նրանց մեղադրանքըխոր արմատներունի, ն այն դժվար է հերքել կարճ ժամանակում: Այժմյան մեղադրողներն են Անիտոսը, Մելետոսը ն Լիկոնը, որոնք պակաս վտանգավոր են, քանի որ նրանք դատավարությանպատճառն են, բայց ոչ այն մեծ զրպարտանքի, որ գոյացելէ հեռակամեղադրողների ստերից(188-186): Առաջին մեղադրողներիմեղադրանքը,ըստ որի Սոկրատեսը հետազոտել է երկրի տակ ն երկնքում եղածը, զրպարտանք է: Զրպարտանքէ նան այն, որ Սոկրատեսըիրեն համարումէ ինչ-որ իմաստությանկրող: «Մարդկային»այդ իմաստությունըՍոկրատեսը է իր կատարյալչիմացությունըհաստատողիմասահմանափակում ցությամբ,-.գիտեմ միայն, որ ոչինչ չգիտեմ,- որով ն տարբերվումէ

Մեկեություններ այլ

ն

ծանոթագրություններ

ովքերկարծումեն, թե ինչ-որ իմաստությունունեն մարդկանցից,

(198--248):

իբր ՍոկրատեսըայլաԵրկրորդ մեղադրողներիմեղադրանքը՝ ն նոր դեմոններէ ներմուծում,նույնպես սերում է երիտասարդներին զրպարտանքէ: Անհնար է ապացուցել,որ Սոկրատեսըայլասերել է երիտասարդներին, այլապեսկնշանակեր,որ միայն ինքն է այլասերում,իսկ դատարանը,խորհրդիանդամներըկամ հենց Մելետոսը է, որ նա արել է երբեքչեն այլասերել:Բացի այդ, անապացուցելի դա կամովին,իսկ ակամահանցանքիհամարպետք է ոչ թե դատել, այլ մասնավորխրատներտալ, ինչը սակայնոչ Մելետոսը,ոչ մյուս մեջ մեղամեղադրողներըչեն արել (24Ե-262): Անաստվածության դրանքը նույնպեսանհիմն է, քանզի եթե անգամ Սոկրատեսընոր դեմոններ է ներմուծել, ապա առնվազնանաստվածչէ. դեմոններ (26Ե--288): ընդունողըչի կարողչընդունելաստվածներին ԻնքըՍոկրատեսըչի վախենումմահից.ամոթն ու փոքրոգությունը ավելի են վախեցնումիրեն: Բացի այդ, նա չի կարող վախտածել մի բանի հանդեպ,որը չի ձանաչում:Սոկրատեսըչի կարող դադարել ինքն իրեն ն ուրիշներինփորձելուց, ե մահապատիժըկորուստ է ոչ թե իր, այլ քաղաքի համար, քանի որ դժվար թե գտնվի ուրիշ մեկը, ով թողնելով իր մասնավորհոգսերը՝կստիպիայլոց մտածել ճշմարտությանմասին: Համեմատում է իրեն բոռի հետ, որ աստծո կողմից կցված է քաղաքին, ինչպես ազնվացեղձիուն: Նա ոչինչ չի սովորեցրել,այլ հարցերէ տվել ն այլոց դրդելանելունույնը: Այդ հարցերի ու դրանցտրված պատասխաններիմեջ այլասերողոչինչ ոչ չի եղել, Ա այդ բանը շատերըկարող են վկայել, իսկ հակառակը` ոք: Սոկրատեսըթե իր, թե դատավորների համար անպատվություն է համարումգթություն աղերսել Ա մահապատիժըպատժիայլ ձնով փոխարինելունպատակով դատարան բերել իր երեխաներինու (28Ե--35Մ): ազգականներին | մաս. Սոկրատեսըխոսում է ընդհանուր մեղադրանքից հետո: Նա զարմացածէ, որ իր դեմ ուղղվածմեղադրանքին կողմ եղածների գերակշռությունը այդքանաննշանէ եղել: Ինքը Սոկրատեսըիր Մահաարածի համար իրեն կսահմաներընթրիք պրիտանեյոնում: պատժիփոխարենայլ պատիժկրելը Սոկրատեսըհամարումէ անընդունելի,քանի որ բանտըստրկությունէ, աքսորըկյանքիցկառչող մարդուխղճուկ գոյություն, իսկ փրկագինվճարել նա ի վիճակիչէ: Աշակերտներիերաշխավորությունըն իր համար վճարելիքփրկագինը նա համարումէ անընդունելի,քանի որ չի պատրաստվում դադարեցնելճշմարտությանիր որոնումներն ու մարդկանցփորձելը (356--ՅՑԵ):

ՍՈԿՐԱՏԵՍԻ

ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆԸ

Սոկրատեսըխոսում է մահավճռիցհետո: Իր դեմ քվեարկածներըիրեն չարիք չեն գործել, քանի որ նա ծեր է ն նրա մահը կգար ինքնաբերաբար: Նրանք չարիք են գործելիրենք իրենց, որովհետն հետագայումմարդիկ իրեն կհամարենիմաստուն,իսկ նրանց կմեղադրեն:Նա չի փորձելխուսափելմահից,ինչը դժվարչէ անել անգամ պատերազմում.բավականէ միայն ստորանալ,իսկ է: Այժմ Սոկրատեսիթշնամիներըկենդա նրա համարանընդունելի թարկվեն նրանց մերկացումներին,որոնց ինքը զսպում էր: Իրեն արդարացնելցանկացողներինդիմելով Սոկրատեսնասում է, որ նախկինումիր ամեն սխալքայլը կանխողու ընդվզողներքինձայնը այս անգամ լուռ է մնացել, այդկերպհուշելով նրան չհակառակվել մահվանըն չխուսափելնրանից:Սահըչարիք չէ, քանի որ եթե դա ոչնչացում է, ապա իսկականձեռքբերում է Սոկրատեսիհամար, իսկ եթե տեղափոխությունէ Հադես, ինչպես ասում են, ուրեմն նույնպես ձեռքբերումէ, քանի որ այնտեղ կգտնի արդար դատավորների, կհաղորդակցվիիր պես անարդար դատապարտվածների հետ ն կշարունակիայնտեղ փնտրել առաքինությունն իմաստություն: Դիմելով մեղադրողներին՝ Սոկրատեսըպահանջումէ, որ իր զավակներիհետ վարվենճիշտ այնպես,ինչպես ինքն է վարվել նրանց (մեղադրողների)հետ, այսինքն`տարհամոզելնրանց, եթե ն դառնանամբարտավան: Իր խոսշատ տարվենընչաքաղցությամբ քի վերջումՍոկրատեսնասում է, որ ինքը գնում է մեռնելու,իսկ իր մեղադրողները` ապրելու,ն միայն աստծուն է հայտնի,թե դրանցից որն է ավելիլավ (386-428): || մաս.

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

արվել է Ք/ՅէԾ, Էսէհյ/քհոօ.Ճքօ/օց7».Շուօ. Թարգմանությունն ԾհիՅճմոստ

6Մօ.

(ԼօՔԵ ՇԵԹՏՏՇ8լ ԼԽԵՐմո/,Կօխոծ

Քիճ-

|, ՒԷՒԹԽՅՈԱՍոխծրտյի/

Նկատի են ՔՈՏՏՏ) հին հունարեն/անգլերենհրատարակությունից: առեվել հետնյալ թարգմանությունները.անգլերեն (Լհճ Ճքօ/օցյ, նշվ. Ե Է|Թոօմ Խօղհ Բօտ/6-), գերմաներեն աշխ.,մոէհ Յո Էոցիտիէոտլեօո օո ՕԷԱԾ Ճքօ|0ց16/Ճուօո, ՍՅՈՅ, 1908, /ոՏ Ք6սէտօհծ ՍԵ6ՈՒՅց6ո (Ք|Յէօոտ, (6ԾԲՇ/),ռուսերեն(ՈոՁՕԻԽ,ՇՕԿՃՒԾԵ/Ջ, 7Օխ | Խ1ՇՇԵՅՅ,1970, Ճոօոօո/ ՇՕեք818,ՈՅք680օղ հ. Շ. ՇՕՈՕՑԵՔՔՅ): '

Դիմելով իր ունկնդիրներին«ով աթենացիայրեր» արտահայայլն տությամբ,Սոկրատեսընկատիունի ոչ միայն դատավորներին, առանձինգործըքննողբաժանորոնքդատական բոլոր ներկաներին, մունքում հինգ հարյուրն էին ն որոնց քվեարկությանժամանակ

ՊԼԱՏՈՆ

(Մեկեությունեեր

ավելանումէր -կենտ:

Կ

ծանոթագրությունեներ

մեկ երդվյալ, որպեսզի լսողների թիվը դառնար

նս

Սոկրատեսիմեղադրողներնեն եղել՝ երիտասարդողբերգակ Մելետոսը,որդին Մելետոսի,նույնպես ոչ նշանավորողբերգակի, որին Արիստոփանեսըծաղրի է ենթարկել իր «Գորտերում»(տող 1302), Անիտոսը՝հարուստ աթենացի դեմոկրատ, կաշեգործական տեր, որը Ք.ա. 401 թ. ակտիվ պայքար է մղել արհեստանոցների Երեսունի իշխանությանդեմ, ն հռետոր Լիկոնը: Ֆորմալ առումով առաջինմեղադրողըեղելէ Մելետոսը,բայց իրականումմեղադրող կողմիառաջատար ու ազդեցիկուժն էր Անիտոսը:ԴիոգենեսԼաերտճառըգրելէ Պոլիկրատեսը ցու վկայությամբ Մելետոսիմեղադրական (Օ՛օց. ԼՅ6ո., 1, 38) 3 Պայտնիէ, որ Սոկրատեսըհրաժարվելէ ձառից, որը նրա հա-

մար գրել էր հռչակավորլոգոգրաֆ՝դատականճառերի հեղինակ Լիսիասը(Օյօց. ԼՅ6ո., ||,40): 3 Դրամափոխնեերի սեղանեեր սեղաններ,որոնց առաջ կատարվում էին դրամիփոխանակումներ. քաղաքիամենաեռուն վայրնէր: 3 Սոկրատեսըծեվել է Ք.ա. 469 թ., հետնաբար399 թ. նա յոթանասունտարեկանէր: 4 ...խորհումէ երկեքում եղածի մասին ն հետազոտումէ երկրի տակ եղած ամեն բան... այս մեղադրանքըընդհանուրառմամբ նկատարտահայտումէ հասարակությանմեջ բնափիլիսոփաների մամբ ձնավորված բացասականկարծիքը, որոնք փորձում էին նախասկիզբգտնելբնականերնույթներիմեջ: 4 աստվածային ՛ Իեչ-որ կատակերգու Սոկրատեսըակնարկումէ աթենացի (Ք.ա. մոտ. 445--մոտ. 385), Արիստոփանեսին հռչակավոր կատակերգու մեջ: որը ծաղրել է նրան իր «Ամպեր»(Ք.ա. 423) կատակերգության Սոկրատեսինուղղվածծաղրի դրվագներկան նան Արիստոփանեսի «Թռչուններ»(414) ն «Գորտեր»(405) կատակերգություններում: Ց սոփեստականփիլիսոԼեռետացիԳորգիասը(Ք.ա. 483-375) փայությանհիմնադիրներից մեկը. եղելէ լեռնտականդեսպանության գլուխը Աթենքում,այնուհետնմնացել է այստեղ ն հռետորի հռչակ վայելել: ԿեոսացիՊրոդիկոս(ծնվ. Ք.ա. մոտ. 470) սոփեստփիլիսոփա, ծնվել է Կեոս կղզում: Նրա ուսմունքըտոգորվածէ եղել բարոյախրատականմեծ պաթոսով,իսկ նրա իմաստությանհամբավնայնքան մեծ է եղել Հունաստանում, որ «Պրոդիկոսիցառավել իմաստուն» արտահայտությունը ասացվածքէր դարձել:Զբաղվել է նան լեզվի փիլիսոփայությամբ:Սոկրատեսըհարգանքովէ վերաբերվել նրան: -

--

-

--

-

--

-

--

--

-

ՍՈԿՐԱՏԵՍԻ

ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆԸ

Ք.ա.

ԷլիսացիՀիպպիաս(ծնվ. սոփեստականփիէ, ուսուցանելէ Աթենքումն այլ քալիսոփայությանհիմնադիրներից ղաքներումդրամն համբավձեռք բերելունպատակով:Հայտնիէ եղել ուսման համարմեծ վճար վերցնելուսովորությամբ: 6 ...իմաստուեայր... Պարիոսից... նկատիունի Էվենոսին,քնարական բանաստեղծին,որին ակնարկումէ որպես ոչ շատ բարձր վարկունեցողսոփեստուսուցչի: 6 Կալլիասը,Հիպպոնիկոսի որդին հարուստաթենացի,որ շատ մոտ սովորելուհամար: 6 դրամէր վատնելսոփեստների Էվենոսըուսուցմանհամար վերցնումէ հինգ մինա (մեկ մինան հավասարէ հարյուր դրաքմեի),որը մյուս սոփեստներիպահանջածիհամեմատ բավականհամեստ վճար էր: Տես նան ծանոթ. մոտ. 460)

-

--

--

--

--

-

9:

-

ՀՀ

Դելփիքիաստված այսինքն Ապոլլոնը,որը համաձայնհույների հավատալիքի՝ իր տաճարումքրմուհու (Պյութիայի)շուրթերով գուշակություններէր անում: Պյութիան մի կում ջուր էր խմում Կասսոտիս սրբազանաղբյուրից,սրբազանդափնուտերն էր ծամում ն նստում ժայռի ծերպին դրված եռոտանու վրա: Հին հեղինակներն ասում են, որ եռոտանու վրա նստած Պյութիայի՝հափշտակության մեջ ընկնելըժայռի ծերպից բարձրացողթունավորգոլորշինշնչելու հետնանքէ եղել: 7 Քերեփոն Սոկրատեսիընկերն ու հետնորդն է եղել: Դեմոկրատականիշխանությանակտիվ ջատագովներից մեկը, որը Անիտոսիհետ միասինաքսորվելէր Օլիգարխիայիիշխանությանօրերին, ն հետնաբարնրա վկայությունը,ըստ Սոկրատեսի,պիտի օբյեկտիվ լինի իր թշնամիներիհամար: 7 Հ Քերեփոնիեղբայրը Քերեկրատեսնէ, որի հետ Սոկրատեսը բարոյախոսական զրույց է ունեցել եղբայրականսիրո մասին (տես Քսենոփոն, «Սոկրատյաներկեր»,Ե., ՍարգիսԽաչենց, 2001, էջ 5155, թարգմ.՝Ս. Գրքաշարյանի): 8 ,.շուեը վկա... առօրյա զրույցներումՍոկրատեսըերբեք վկա չէր բերում աստվածներին:«Գորգիաս» տրամախոսության մեջ նա աստծո անունով»: 9 երդվումէ «շուն եգիպտական 15. ,..Մելետոսից...որե... հայրենասերայր է... Սոկրատեսըակներնաբար հեգնում է, որովիետնԵրեսունիիշխանությանօրոք սա ն մասնակցել հետապնդումէր դեմոկրատներին էր Լեոն Սալամիսցու մահապատժին: 12 Մեղադրանքը,որ Սոկրատեսըբերում է հիշողությամբ,հնչել 1, 40). «Այս մեղադրանքը է մոտավորապես այսպես (Ծօց. ԼՅ գրել ն երդումովհավաստելէ Մելետոսը՝ ՄելետոսիորդինՊիթոսից, -

--

-.

-

--

--

-

--

-.

-

16"

(Մեկեություններ

նենծանոթագրությունեեր

ընդդեմՍոկրատեսի՝ Սոփրոնիսկոսի որդու Ալոպեկեից:Սոկրատեսը մեղադրվումէ նրանում, որ չի ընդունումաստվածներին, որոնց ընդունումէ քաղաքը ն ներմուծումէ նոր աստվածներ:Մեղադրվումէ նան երիտասարդներին այլասերելումեջ: Պահանջվողպատիժն է մահը»: 12 Ց Հերա հունականպանթեոնիդիցուհի՝Կրոնոսի Ա Հռեայի դուստրը, Զնսի կինը, ընտանիքիու ամուսնությանհովանավորնու պաշտպանը: 13 Խորհրդիանդամեեր դատիններկաբուլնտներնեն՝ Աթենքի հինգհարյուրիգերագույնխորհրդիանդամները: 73 (Ք.ա. մոտ. 500-428) փիլիսոփա, ԿլազոմենցիԱնաքսագորաս Սոկրատեսի ժամանակակիցըն Պերիկլեսի ընկերը որն իր պատճառով հայացքների վտարվելէր Աթենքից:Արեգակըհամարումէր շիկացածբեկոր,իսկ Լուսինը՝մարմին,որը նման է Երկրին(տես Օ6 -

-

--

-.

--

--

Օ1Թ6Տ.9. մ6/ /0/Տ50ԽՅենծ. ՕՈՔՓՇհյլտշհսոմ Ժ6սէՏշհ Մ. Ւ/ԹՈողՅՁոռո

ՒԷՐՁցՈՂ6ՈւՇ

Ճսէ., հՔ/ՁսՏց.ԿՕո Մ/ՁԱՇՐհՁոշ, 8ժ. է-|, ԹՔո/ո, 1959-1960): Օրքեստրա սա երկու իմաստէ ունեցել Առաջինըհարթակէ -

--

թատրոնում(բեմի ն հանդիսականների քնամիջն) երգչախմբային րական երգեր կատարելուհամար: Սակայն օրքեստրա էր կոչվում նան Աթենքիհայտնիգրավաճառսեղանը: Հավանաբարհենց վերջինը նկատիունի Սոկրատեսը: 76 22...Թետիսիորդի...բեռ իմ երկրի: Աքիլլեսն է՝ Հոմերոսի «Իլիականի»հերոսը:Տվյալ հատվածըտես «Իլիական»,2441, 95: Հեկտոր Տրոյայիարքա Պրիամոսիորդին: Պատրոկլոս Աքիլլեսիընկերը: 19 ՊոՍոկրատեսըմասնակցելէ Պելոպոննեսյան պատերազմին՝ տիդեայում(Ք.ա. 432), Դելիոնում(Ք.ա. 424) ն Ամփիպոլիսում(Ք.ա. 422): Տես Պլատոն,«Խեջույք», 2199-2271: նան մահՀադես մեռյալներիստորեկրյաթագավորություն, վան աստվածն հենց մահ: Սոկրատեսիներքին ձայնի մասին հիշատակումէ նան Քսե| 1, 2-5) նոփոնը(«Սոկրատեսիպաշտպանականը», ՍոկրատեսըԱթենքիԽորհրդիանդամէ ընտրվելՔ.ա. 406թ. Ալոպեկեիհամայնքից,որը մտնում էր Անտիոքիսիֆիլեի կազմիմեջ: --

-

--

--

-

-

--

-

-

-

2/

Ծովամարտում, որ տեղիունեցավԱրգինուսյան կղզիներիմոտ Ք.ա. 406 թ., պելոպոննեսցիներին հաղթածաթենացիներըչկարողացան ընդունվածավանդույթիհամաձայնթաղել զոհվածներին:ԶորաենԱթենք մահապատժի վարները,որոնք վեցն էին, վերադառնալով որպեսավանդախախտներ: թարկվեցին

ՍՈԿՐԱՏԵՍԻ

ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆԸ

Սոկրատեսը,որը պրիտանէր Ա էպիստատ,այսինքն`Խորհրդի գլուխ,հակառակվելէ այդ որոշմանը:Չաջորդէպիստատիօրոք զորավարներնայնուամենայնիվմահապատժիեն ենթարկվել: Աթենացիք հետագայումզղջալով այդ որոշմանհամար պատասխանատվությանեն կանչելմեղադրողներին: Այս մասին մանրամասնորեն հաղորդումէ Դիոդորոս Սիկիլիացինիր «Պատմականգրադարանում», 24/1, 100-103:

-

Թոլոս «կլոր պալատի»պես մի բան, գմբեթաձնշենք ագորայում,որտեղխորհուրդէին անում ն պետությանհաշվինճաշումէին պրիտանները: 24 ն ԿրիՍոկրատեսընկատի ունի իրեն լսող Ալկիբիադեսին տիասիե՝ երեսունտիրաեներից մեկին: 24 Սոկրատեսինշած ընկերներիթվում են Կրիտոնը(տես Պլատոն, «Կրիտոն»),Էսքինեսը,որը հետագայում ապրելէ Սիրակուզում ԴիոնիսիոսԱ-ի ն ԴիոնիսիոսԲ-ի օրոք, Անտիփոնը,որը կապ չունի հռամնուսցիհռետորԱնտիփոնիհետ, Թեագեսը,որի անունովկոչն Ապոլլոդորոսը, վում է Պլատոնինվերագրվողտրամախոսությունը որին հիշատակումէ նան Քսենոփոնըիր «Հուշեր Սոկրատեսիմասին»երկում: 26 2424,162: Հոմերոս,«Ոդիսական», Հ Սոկրատեսն ուներերեք որդի: ԱվագըԼամպրոկլեսնէր, կրտն Մենեքսենոսը: 27 սեր երկուսը՝ Սոփրոնիսկոսը 3: Սոկրատեսիճառը սկսած 356-ից ասվում է մեղադրական հատուկդեպքերում,ինչվճռիցհետո: Ըստ ընդունվածավանդույթի` պիսին էր Սոկրատեսիդեպքը, մեղադրականվճռի ընդունումից հետո որոշվում էր պատժի չափը: Մելետոսը պահանջել էր մահապատիժ:Այժմ Սոկրատեսն ինքը` պիտի իրեն պատիժ առաջարկեր: Դատելով Սոկրատեսի խոսքերից իր դեմ տված քվեներիքանակնէր 280, կողմ էին 221-ը: Նա չհավաքեցընդամենը 30 քվե, քանի որ արդարացման համար պահանջվումէր ունենալ նվազագույեը251 քվե 501-ից: 28 Աթենքիօրենսդրությամբմեղադրողըքվեների 1/5 մասըչհավաքելուդեպքում պարտավորէր հազար դրաքմետուգանքվճարել ն զրկվումէր հետագայում նման մեղադրանքով դատարանդիմելու հնարաիրավունքից:Միայն Անիտոսին Լիկոնի ընկերակցությունը վորությունտվեցՄելետոսինհավաքելանհրաժեշտքվեներիքանակը: -

--

--

--

-

-

-

-

Պրիտանեյոնումհանրայինհաշվին ձաշելը համարվումէր էին, օրինակ, Օլիմպիական խաղերում պատիվ,որին արժանանում հաղթողները: 29 -

Մեկեությունեեր

ն

ծանոթագրությունեեր

Սոկրատեսըպատրաստ է իր համարփրկագինվճարել մեկ Կրիտոնը,Կրիտոմինա, որ փոքր գումար է, իսկ նրա ընկերները են սահմանելերեսունմինա: 37 պահանջում բուլոսը ն Ապոլլոդորոսը, 3՛ Սկսած 386-ից Սոկրատեսիձառն ասվում է արդեն մահապատժի հռչակումից հետո: Դիոգենես Լաերտցու հաղորդմամբ՝ պրիտանեյոնում անվճարընթրիքինվերաբերողՍոկրատեսիխոսքից հետո նրա դեմ քվեարկողների թիվն աճեցութսունով(Օ/օց. ԼՅ6ՈԼ, || 42):-- 31 Ց Արքոնետնեեր բանտերը հսկում էին յուրաքանչյուրտարի ըետրվողտասնմեկարքոնտները(պետերը): 33 Մեծ արքա հույներըսովորաբարայսպեսէին կոչումպարսից արքային: -- 34 «0 Էակոս, Տրիպտոլեմոս դիցաբանաՄիեոս, Հ«ռադամաեթիս, կանթագավորներու հերոսներ,հանդերձյալաշխարհիդատավորներ: -- 35 երգիչներ: 35 Օրփեոս,Սուսեոս դիցաբանական Պալամեդես Տրոյայի պատերազմիհերոսներից մեկն է, սպանվելէ հույներիկողմից: 35 զրպարտվելով մեկը Այաս,Տելամոեիորդի աքայացիներիառաջնորդներից Տրոյայի մոտ, որը Աթենա դիցուհուանեծքովխելակորույսլինելով՝ ինքնասպանությունգործեց: Սա նույնպես անարդար դատավճռի զոհ է, քանի որ մահացածԱքիլլեսիզրահը հանձնվեցոչ թե իրեն՝ ամենաարիաքայացուն, այլ Ոդիսնսին: 35 նրան, ով Տրոյա բերեց մեծ զորքը... խոսքը Արգոսի ն մասինէ: 35 Միկենեիարքա Ագամեմեոեի Ոդիսես Տրոյայիպատերազմի հերոսներիցէ, Իթակեիթագան խորամանկությամբ:35 վորը՝հայտնիիր խելամտությամբ Սիսիփոս Ըստ մյութոսիԿորնթոսի արքա կամ հիմնադիր: կարողացելէ շղթայել մահՀայտնի է եղել իր խորամանկությամբ, համար վան աստած Թանատոսին:Բազմաթիվխարդախությունների պատիժ է կրել ՀՉադեսում. ստիպվածէ եղել մշտապեսսար բարձծանրքար, որը կատարինհասնելունպես վար րացնել է գլորվել: 35 --

-.

-

--

-

-

--

-.

-

-.

--

-

--

--

--

--

--

ԿՐԻՏՈՆ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Սոկրատեսիվաղեմի ընկեր ու աշակերտԿրիտոնըայցելել է նրան բանտումն սպասել,մինչն որ զարթնի:Կրիտոնըլուր է բերել վերադարձիմասին,իսկ դա նշանակում դելոսյանպատվիրակության է, որ շուտով Սոկրատեսիմահապատիժըպիտի ի կատար ածվի (438--44Ե): Կրիտոնըասում է, որ Սոկրատեսիմահը մեծագույնկորուստկլիկարող նի իր ն մյուս ընկերներիհամար,ն բազմությունըհետագայում է մեղադրելիրենց, որ չեն փորձել փրկել ընկերոջը: Սոկրատեսն առարկումէ, նշելով, որ բազմությունըչի կարող գործել մեծագույն չարիքը, ինչպես նան մեծագույնբարիքը,ն հետնաբարբազմության կարծիքըչարժեհաշվիառնել(44Ե--մ): Կրիտոնը առաջարկումէ իր ընկերներիօժանդակությունըՍոկրատեսինբանտիցփախցնելուն Աթենքիցդուրս ապաստանտրահրաժարվելով՝ Սոկրատեսնըստ մադրելուհարցում: Մահապատժից Բացի այդ, Կրիտոնիկրկնումէ իր թշնամիներիանարդարությունը: նա բախտիքմահաճույքին է թողնումիր ընտանիքնու զավակներին (446--468):

Սոկրատեսըառաջարկումէ քննել իրադրությունըԱ շարժվել՝ առաջնորդվելով ոչ թե բազմությանկարծիքով,այլ ձշմարիտհամոզմունքով:Առաջնորդելկարող է նման հարցումոչ թե բազմությունը, հիմքում ունեն այլ միայն քչերը: Մինչդեռ Կրիտոնիփաստարկները ճշմարտությանըոչ հասու մեծամասնությանկարծիքը: Սոկրատեսը ն Կրիտոնը նախկինումզրուցելովմիշտ համաձայնելեն, որ անարն չարիքին չարիքով պադարությանըչի կարելի անարդարությամբ տասխանել:Հետնաբար հարկ է չխախտելարդարությունըԱ կատարելդրա թելադրածպահանջները(46Ե--496): Իր խոսքը Սոկրատեսըկառուցումէ պետությանանձնավորված քաօրենքներիանունից:Օրենքներնեն հաստատում ամուսնության, կարգը ն ինչ-որ իմաստովծնողղաքացիներիդաստիարակության ներից առավելկարնորեն: Հետնաբարօրենքներխախտելնանթույլատրելիէ: Նրանք, ովքեր համաձայնչեն օրենքներին,կարող են

Մեկեությունեեր

ն

ծանոթագրություններ

է հնազանդվել հեռանալպետությունից,սակայնմնացողըպարտավոր նրանց(508--516): Բացի այդ, դատավարության ընթացքումՍոկրատեսնիրավունք ուներ իր համար աքսոր պահանջել,ինչպե՛սկարող է ուրեմն այդ չանելուցհետո այժմ դեմ գնալօրենքներին:Սոկրատեսիփախուստի իսկ դեպքումնրա մերձավորներըկենթարկվենհետապնդումների, ինքը չի ընդունվի օտար պետությանմեջ, չի վայելի հարգանք ն չի կարողանաարդարությանկոչ անել ուրիշ մարդկանց,ն հետագայում որպես օրինախախտչի ընդունվիստորերկրյաօրենքների (որոնք եղբայրակիցեն երկրայիններին)կողմից: Այս փաստարկները արձագանքումեն Սոկրատեսիսրտում, ինչպես կորիբանտների սրնգի ձայնը, այնպես որ հակառակԿրիտոնի աղերսների է փախուստից (528--546): Սոկրատեսը հրաժարվում

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Թարգմանությունն արվել է

Քիճօժ/ստ

Ք|ՅԼՇ, Բսէ/քոօ. Ճքօ|օց7.Շուօ. ՔհՅ6ժօ.

Լ/ԵՄՅՐ/,ԿօՕԽոծ Է ՒԹՐ/ՅՈԺ ՍՈԽ6ՐՏ|/Ք/6ՏՏ)

(ԼօՇ6ԵՇ|ՁՅՏՏ/ԵՇՁ|

հին հունարեն/անգլերեն հրատարակությունից: Նկատի են առեվել հետնյալթարգմանությունները. անգլերեն(Շո, նշվ. աշխ., տտ Ձո ՆՅոտռնօո Բոցիտոի ԵՄ, ՒԷԹոօժ Խօոհ Բօամ թ, գերմաներեն(Ք/ՅԼԾոՏտ Կօո Օէօ հԱՅ(Թ), Ճքօ|օց16 / «ոԼօո, ՍՑոՅ, 1908, (/ոՏ ԶօսՏօռիօ ՍԵՑուՅցծո Օհ

ՇՕՎ/ՈՒԹԵՈՋ,

|, Ի/ՕՇՇ6ՅՁ, 1970, ճքուօե, ոՓքօ8օղ ղուսերեն(ՈՈՅՀՕԻՒ,

ի. Շ. ՇՕրՕՑԵՑՑՅ):

'

Սոկրատեսըստիպվածէր երեսունօր սպասելմահապատժի, քանի որ նրա դատավարության նախօրեինԴելոս կղզի ուղարկվեց Թեսնսիպատվին,որը մի ժամանակ ամենամյապատվիրակությունը՝ ԿրետեումՄինոտավրոսից փրկելէր յոթ զույգերինն երդումէր տվել Ապոլլոնինամեն տարիկույսերուղարկելԴելոսաստծո տոնիօրերին: (ԹեսնսըԿրետեիցվերադառնալիս իջնանելէր ԴելոսումԱ մեկնելուց առաջ մոռացելէր մեծարելԱպոլլոնին:Դելոսումպատվիրակության գտեվելուօրերինմահապատժի հետաձգման ավանդույթի մասինտես «Ֆեդոն», 58Յ-Շ, ինչպես նան Քսենոփոն,«Սոկրատյան երկեր»,էջ 158 ն հաջ.: 40 Սունիոն հրվանդանԱտտիկեիհարավ-արնելքում,որտեղ գտնվում էր Աթենայի տաճարը: Պանաթենականտոնակատարությունների ժամանակ այնտեղ անցկացվումէին տրիերների մրցույթներ: 40 --

-

--

ԿՐԻՏՈՆ Ց

Այդպեսասացինիրավասուները նկատիունի տասնմեկարքոնտներին: 40 Սոկրատեսըհիշում է Աքիլլեսիխոսքերը(Հոմերոս,«Իլիական», )«, 363), որ նա ասում է Ագամեմնոնից երբ ցանկանում վիրավորված, է վերադառնալհայրենիք՝Փթիե: Սոկրատեսնակնարկում է այդ խոսքերիներքինիմաստը,քանի որ հունարենՓթիա(ֆ8ւ6.) ն Փւ(Ժ-ն եմ) հնչմամբշատ մոտ են: 40 (վախճանվում Ակնհայտէ Սոկրատեսիդիրքորոշմանաղերսը Հերակլիտոսի նշանավորասույթի հետ. «Մեկն ինձ համար տասը հազար է, եթե 8, 49, 09): լավագույննէ» (ՕխԽ, Տ Կրիտոնընկատի ունի Սոկրատեսիթեսսալացիընկերներ ու հետնորդներՍիմմիասինն Կեբեսին:Ըստ ԴիոգենեսԼաերտցու՝Սիմ(Օւօց. ԼՅՑՈւ, 1, 124), իսկ միասըհեղինակելէ 23 տրամախոսություն Կեբեսը՝երեք (1, 125): 42 ՛ Սոկրատեսիզավակներիմասին տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը»,ծանոթ.32: 42 Ց Օրենքների ն պետության անձնավորումը (պրոսոպոպեան) խորհրդածուհնարք է, որին հաձախէին դիմում բարոյախոսական թյուններում:Նման հնարքի է դիմում նան Քսենոփոնըիր «Հուշեր Սոկրատեսիմասին» երկում, երբ պատմում է Հերակլեսինայցելած Առաքինությանն Արատիմասին: Տես Քսենոփոն, «Սոկրատյան երկեր»,էջ 43-47: Սոկրատեսիմասնակցուգործողություններին Պատերազմական ծանոթ.23: 53 թյան մասինտես «Սոկրատեսիպաշտպանականը», ԼակեդեմոնիԱ Կրետեի օրենսդրությունըպլատոնյանՍոկրաէ հատուկհամակրանքով: 53 տեսըմիշտ հիշատակում Թեբեում Ա Մեգարայումայդ ժամանակմեղմ օլիգարխիաէր: Մեգարանզուտ դորիականպոլիսէր: 54 Թեսսալացիներըհայտնի էին ոչ միայն բարքերի անկատարությամբ,այլն անկայունությամբ:54 հագուստնէր: 54 Այծիմորթինհովիվներիսովորական ,..այնտեղ իշխողներից... նկատի ունի Հադեսի դատավորն Էակոսին: 55 ներին՝Մինոսին,Վռադամանթիսին Կորիբանտներ աստվածներիՄեծ Սոր (փռյուգիականդիցուհի Կիբելայի կամ կրետականՀռեայի) քրմերն են, որ հափշտաէին նրան ֆլեյտաներիու ծնծղաների կության մեջ փառաբանում նվագակցությամբ:56 --

--

--

-

-

-

-

--

--

--

--

--

-

--

--

--

ՖԵԴՈՆ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՊյութագորյանփիլիսոփաԷքեկրատեսըհանդիպումէ Սոկրատեսի աշակերտՖեդոնին, որը ներկա է եղել իր ուսուցչիմահվանը, ն խնդրում է նրան պատմել Սոկրատեսիվերջին ժամերի մասին է մահապատժիօրը իր ն Սոկրա(578-58ժ): Ֆեդոնը ներկայացնում տեսին այցելած մյուս աշակերտներիու բարեկամներիընկճված տրամադրությունը(586-608): Շղթաներից ազատված Սոկրատեսը մասինե, այնուհետնբացատխոսումէ հաճույքիԱ գավիմիասնության րությունէ տալիս,թե ինչու է վերջինօրերինսկսելբանաստեղծաբար փոխադրելԵզովպոսիառակները.դրա պատճառընրա երազներնեն (60Ե-61Ե): Ապացուցումէ ինքնասպանության անթույլատրելիությունը. մարդուկյանքը ոչ թե իր, այլ աստվածներիձեռքին է, որոնք նրա մահիցհետո, եթե նա առաքինիու խոհեմէ եղել, լավագույնկյանք են պարգնում:Ճշմարիտփիլիսոփաները տենչումեն մեկ բան՝մահացում ն մահ (61օ-648Ե): Հետագախորհրդածությունների նպատակըայդ է: դրույթը ապացուցելն Նախ՝ մարմնի կյանք: ն նրա պահանջներըխոչընդոտումեն զուտ մտածողությանը, մինչդեռմիայն սրան է հասանելիիսկական ն ինքնին գոյը: ՀՉՀետնաբար ինչոր բան ինքն ըստ ինքյան ճանաչելու համար մարդը պիտի ազատվիմարմնիցն հայի իրերը հոգով: Սոկրատեսըպնդումէ, որ բանականությանը կարելիէ հասու դառնալ միայն այդկերպ, ահա ինչու փիլիսոփաներըտենչում են մահանալ ն հաղորդակիցդառնալնրան անդրաշխարհում՝ այն բանից հետո, երբ հոգին կազատվիմարմնից: Խորհուրդներսահմանողներըդա են նկատի ունեցել`ուսուցանելով,թե անդրաշխարհում փրկությունը տրվում է միայն նրանց, ովքեր կյանքի ընթացքումմաքրագործվել են այսրաշխարհում: Սոկրատեսըհնարավորինսփորձել է հետնել այդ ուսմունքինն հույս ունի, որ մահից հետո ճակատագիրը նրա հանդեպբարեհաճ կգտնվի:Ներկաներիցմեկը՝Կեբեսը, կասկածէ հայտնումկարծիքիդեմ, թե հոգին մահիցհետո էլ կարողէ մտածել: Դա առիթ է տալիսՍոկրատեսին հոգու անմահության ներկայացնելու իր նշանավորչորս ապացույցները:

ՖԵՂԴՈՆ

Նախ, Սոկրատեսըպատմումէ հոգիների վերաբնակության մյութոսը այնուհետնՂանդրադառնումգոյացման հասկացությանը,որն իմաստավորվումէ հակադիր վիճակների փոփոխությանհասկացությամբ:Այսպես, եթե կա փոքրը, կա նան մեծը, որի հարաբերությամբ փոքրըկարող է գոյանալ:Նույնն է նան տաքի ու պաղի,քնի ու արթունության,կյանքի ու մահվանդեպքում ն հետնաբարնան հոգու ծննդի ն մահվան,մարմնի կյանքիընթացքում ն մարմնի մահվանիցհետո: Եթե հակադիրվիճակներիփոխհաջորդումըբացառվեր,ամեն բան կավարտվերմեկ վիճակով,այսինքեն՝ մահով:ԱյստեղիցՍոկրատեսըհետնությունէ անում, որ հոգին մահից հետո անցնումէ գոյությանայլ վիճակի՝առանցմարմեի,ինչը է տալիսնրան հետագայումդարձյալվերադառնալ հնարավորություն երկրայինգոյության(70Շ-726): | ապացույց. Մի բանի միջոցով մենք միշտ հիշում ենք մեկ ուրիշ բան: Բոլոր կողմնակիհիշողություններից մեզ համար տվյալ դեպքում կարնոր է վերհուշն այն էականի, որին հանգում ենք վերացարկվելովառանձին իրերի հայեցողությունից,օրինակ`ինքնին հավասարին:Իրերի հիման վրա այդ հավասարնանձանածելիէ, քանի որ հավասարիրերը բուն հավասարությունիցբացի կարող են մեջ բազում տարբերություններ ունենալ, ն այդ տարբերությունների հավասարնըմբռնելու համար մենք պիտի իմանայինքհավասարը նախքան իրերին ծանոթանալը:Հետնաբար, մենք դեռ նախքան ծնվելը պիտի ունենայինքոչ միայն ինքն ըստ ինքյան հավասարի, այլն մյուս գաղափարների իմացությունը,այսպեսօրինակ՝ինքն ըստ ինքյան արդարի,առաքինիին սրբազանին այն ամենի,ինչը ինքն ըստ ինքյան կեցությունէ: Ինչ վերաբերումէ իրերին, ապա դրանք հարահոսվիճակումեն ն կարող են առաջ բերել ոչ թե իսկական կեցության իմացություն,այլ վերհուշն այն իմացության,որ հոգին ունեցել է նախքանմարմնիմեջ ծնվելը: Ասվածինհակադիրվիճակների փոխհաջորդմանփաստարկը հավելելու դեպքում կարելի է պնդել,որ հոգին գոյությունկունենանան մահիցհետո (738-78Ե): || ապացույց. Առանձին իրերը միշտ փոփոխությանմեջ են, միշտ իրենք իրենց հետ հակասությանմեջ, միշտ մի բանից վերածվումեն մեկ այլ բանի: Սակայնգոյացումըենթադրումէ միշտ հենց այն, ինչը պիտի գոյանա, բաղադրյալը ենթադրումէ պարզը, ընդ որում գոյացողը հասանելի է դառնումզգայարաններով,իսկ Հոգին պարզ ու ինքնանույնական էությունըմ̀իայն մտածողությամբ: ավելի մոտ է անտեսանելիէություններին,իսկ մարմինըտ̀եսանելի իրերին: Հոգին ն մարմինը մեկ միասնությունեն, սակայն հոգին, այդուհանդերձ,ավելի մոտ է նույնականին,աստվածայինին,մնա| ապացույց.

ԼՄեկեությունեեր

նե

ծանոթագրությունեեր

յունին ն իշխողին, իսկ մարմինը`փոփոխականին, երկրայինինն մտաիշխվողին:Հետնաբարհոգինավելինման է աստվածայինին, հասուին,անմահին,միակերպին,մինչդեռմարմինըբոլոր այս հատկություններինհակադիր է: Եթե անգամ մարմինը մահից հետդ զմռսման միջոցով կարող է պահպանվելորոշ ժամանակ,ապա հոգին առավելնս կարող է ն պահպանվումէ: Եթե այն միտվածէ ն չի ստրկացելմարմնին,մահիցհետո արեղել փիլիսոփայությանը ժանանում է պարգնների,իսկ եթե ստրկացելէ մարմնինն հոգ չի տարել մարմնից մաքրագործվելումասին, հետագայումծնվում է կենդանիներիմարմնի մեջ: Սիմմիասնառարկումէ. Սոկրատեսի նկարագրածհոգին նման է քնարի արձակածձայների ներդաշնակությանը,բայց այդ դեպքումհոգին կարողէ վերանալմարմնիկործանումից հետո այնպես, ինչպես վերանում է ներդաշնակությունը քնարի կործանումիցհետո: Կեբեսի կասկածները վերաբերումեն հոգու գոյությանըմարմնիմահիցհետո, քանի որ եթե ապացուցված է հոգու գոյությունը նախքան մարմնի մեջ ծնվելը, ապա մարմնից բաժանվելուցհետո նրա գոյությունըդեռ ապացուցված չէ: Հնարավոր է, որ փոխելով(մաշելով) մի քանի մարմիններ՝հոգին, այնուամենայնիվ,մահանա, ինչպես ջուլիակը, որը մի քանի թիկնոց է գործել ն մաշելով դրանք՝այդուհանդերձմի օր մահացել է: Սոկրատեսիհակափաստարկը հիմնվումէ պեդմանվրա, ըստ որի հոգին ներդաշնակությունչէ, այն էություն է: Նախքան մարմին կազու մավորելեն ներդաշնակելըհոգին պիտի իր մեջ ունենա ներդաշնակմանսկզբունքը,որը կախվածչէ մարմնավորպահերից:Այս հակափաստարկը ուղղվածէր Սիմմիասիկասկածին:Կեբեսիառարկությունըպահանջումէ առանձինապացույց (78Ե--968): ի/ ապացույց. Սոկրատեսըպատմումէ իր նախկինբնափիլիսոփայական հետազոտություններիմասին, որոնց արդյունքում հասկացել է կեցության նախապատճառները ֆիզիկորեն սահմանելու թեն ասել է, որ ամեն ինչի պատանհնարությունը: Անաքսագորասը ճառը խելքն է, սակայն ցույց չի տվել, թե ինչպես է այն պատճառ դառնում ն գործում որպես պատճառ: Հենց իր՝ Սոկրատեսիայժմ բանտում գտնվելը որպես պատճառունի ոչ թե նրա մարմնի կառուցվածքը,այլ աթենացիներիվճիռը ն բանտիցչփախչելուիր կամքը: Իրերի իսկականպատճառկարող է լինել լոկ այն, ինչը գոյում է նրանց մեջ ինքն ըստ ինքյան: Մի գլուխ մյուսից բարձրահասակ մարդըայդպիսինէ շնորհիվայն բանի, որ հաղորդակիցէ բարձրի գաղափարին:Վերջիեսգոյի ճշմարտություննէ՝ այն, ինչից ամեն բան ստանում է իր անունը:Ֆեդոնի,Սիմմիասին Սոկրատեսի հասակների տարբերությունները խոսումեն այն մասին,որ նրանքերեքըտարբեր

ՖԵԴՈՆ

չափովեն հաղորդակիցհիշյալ գաղափարին:Իրենք գաղափարները չեն համեմատվում,համեմատվումէ սոսկ այն, ինչը ենթարկված է իրենց: Եվ այսպես, կրակը ն ձյունը, երկուսը ն երեքը, որոնք են հակադիրգաղափարների, հակադիրչեն իրար, բայց հաղորդակից չեն հանդուրժում իրենց մեջ երկու հակադիր գաղափարների միաժամանակյա գոյակցությունը:Կրակը,դառնալովձյուն, կորցնում է ձյան գաղափարը,իսկ երկուսը դառնում է երեք՝ կորցնելով կենտությանգաղափարը:ԱյստեղիցՍոկրատեսըեզրակացնումէ, որ ինչպես կենտությունըհամատեղելիչէ զույգի գաղափարին,այնպես էլ հոգին, լինելով հոգու կյանքի գաղափար,չի կարող մահանալ, այլ միայն հեռանալ մարմնից: Դա վերաբերումէ բոլոր առաջին պատճառներին, (968--107Ե): այսինքն՝գաղափարներին հետնում են մի շարք բարոյագիտական ն տիեԱպացույցներին զերաբանական դիտարկումներ: Եթե մարմնի մահը նշանակեր նան հոգու մահ, հոռի մարդիկ անհանգստանալու առիթ չէին ունենա: Մինչդեռ կյանքի ընթացքումգործած մեղքերը անջնջելի կնիք են թողնում նրանց հոգիներում: Արդարներըարժանի բնակություն են հաստատում Պադեսում, իսկ հոռիները, որոնց անձնական դեմոնըբռնի տանում է Հադես, հատուցումեն երկրայինմեղսագործություններիհամար: Երկիրը մեծ գունդ է ն մենք ձանաչումենք նրա մի մասը միայե՝այն, որ ձգվում է Փասիսիցմիեչն Հերակլյան սյուները:Մենք բնակվումենք Երկրի բազմաթիվակոսներիցմեկում՝ չունենալով այդ ակոսից դուրս ընկած տարածքները տեսնելու հնարավորություն:ԻսկականԵրկիրը գտեվումէ երկնքի տակ, զուտ եթերի մեջ ն կազմում է բազմագույնտասներկուանկյուն: Այն ունի հարուստբուսականություն, քարեր ու լեռներ,որ նման են մեր Երկրի թանկարժեք քարերին: Սարդիկ այդտեղ երբեք չեն հիվանդանում, իսկ տաճարներում բնակվում են աստվածները: Այնուհետն Սոկրատեսիշուրթերով Պլատոնըդիցաբանորեն նկարագրումէ նան ստորերկրյա աշխարհը՝իր գետերով,լճերով, ինչպես նան պատժի, ն հատուցման մաքրագործման վայրերով(1086-1146): Տրամախոսություննավարտվումէ Սոկրատեսիմահվան տեսարանով:

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

(Թարգմանությունն արվել է Ք|/Յէօ,Բսքօ. 62ժօ. Ծիճօմստ

(ԼօօԵ ՇՆԹՏտՇտլ ԼԵ8ո/, Մօսոտ

Ճքօքօցյ. Շուօ. Քիճ|, ՒԹՐ/ՅՈ Ա ՄՈԽխ6ՐՏ|/Ի/

Ծ/ԹՏտ) հին հունարեն/անգլերենհրատարակությունից։ Նկատի են առնվելհետնյալթարգմանությունները. անգլերեն(ԲհՅ6ժօ, նշվ. աշխ.,

(Մեկեությունեեր

ե

ծանոթագրություններ

ԲոցիտիՄՁՅոտթռեօոԵՄ ՒՈ Ժ Խօղհ Բօալ6-), գերմաներեն(ԾԹ1970, Քհճցժօո, ՍԵՏՈՒՇց6ոսօո ՔաԺՕԱ Ծո, ԽԹՏ6ԱԹ|Շցգ», 2սոշի, 1օԽ 2, Խ/ՇՇԵՅՅ,1970, ՓղՕօԻ,

ՇՕԿ/ՄԿՇԻՈՑ,

ԲսԹոծո), ռուսերեն(ՈոՅՀօՕԻ, ոտքօտօղ Շ. Ո. Խքատաշ), գրաբար (ՊղատոնիՓեդոն կամ վասն Խհ

Յո

անմահութեանհոգւոյ, ի Սուրբ ՂազարՎենետկոյ,1870, թարգմ.՝Զ. Ա. 4.):

վճռով Սոկրատեսըպիտիթույն խմեր: 59 Դատարանի Մշտապես Փլիուսը քաղաք է Պելոպոննեսիհյուսիս-արնելքում: դաշնակիցը: 59 եղելէ Սպարտայի Յ Դատավճիռըկայացնելուցմինչն դրա կատարելնանցավերե--

--

սուն օր:

--

ի պատիվԱպոլլոնի: Նավի խելը զարդարումէին դափնիներով՝ ԴելոսըԱպոլլոնիհայրենիքնէ: Այստեղեն գտնվելնրա տաճարըն Ապոլայն արմավենին,որի տակ Լետո դիցուհինծնեց երկվորյակներ լոնինն Արտեմիսին:Տես նան «Կրիտոն»,ծանոթ. 1. 59 Թեսնս Աթենքի թագավորԷգնսի որդին: Յոթ զույգերի հետ ուղնորվեց Կրետե, որպես կենդանի տուրք Մինոս թագավորին, որին պիտի հանձնվերայդ զոհը: որտեղսպանեցՄինոտավրոսին, --

--

-

Տ

Ապոլլոդորոս Սոկրատեսիաշակերտնէ, «Խնջույք» տրամախոսության մեջ Արիստոդեմոսիանունից պատմում է ողբերգակ Ագաթոնի տանը եղած տոնականխնջույքի մասին: Կրիտոբուլոս Կրիտոնիորդին է: Հերմոգեեես Սոկրատեսիաշակերտ,«Կրատիլոս» տրամախոսությանզրուցակիցներից մեկը: Էպիգենես հիշատակվում է «Սոկրատեսի պաշտպանականում»(336), Լիսանիասի որդին, կեփեսացի Անտիփոնի որդին է: Էսքինես հեղինակ: Անտիսթենես կինիկյան յոթ տրամախոսությունների դպրոցի ապագա հիմնադիր: Կտեսիպպոս ատտիկյանՊեանիա մեջ: համայնքիցէ, հիշատակվումէ «Էվթիդեմոս»տրամախոսության Մենեքսեեոս Սոկրատեսիաշակերտ,Կտեսիպպոսիեղբայր, նրա մեկը: 67 անունով է կոչվումՊլատոնիտրամախոսություններից ՛ Սիմմիասին Կեբեսիմասինտես «Կրիտոն»տրամախոսության ծանոթ. 6: ԹեբեացիՖեդոնիդեսիմասինտեղեկություն չկա: Էվկլիդես Մեգարայիփիլիսոփայական դպրոցիապագա հիմնադիր,«Թեետետոս» է: Տերփսիոե նույնպես տրամախոսության մասնակիցներից «Թեետետոս» տրամախոսության մասնակիցէ: 67 Ց Կլեոմբրոտոս առասպելիհամաձայն՝«Ֆեդոնը» կարդալուց հետո իրեն նետել է ծովը: Այս մասին վկայություն ենք գտնում Դավիթ Անհաղթի մոտ. «Եւ պարտ է գիտել, թէ ոմն Կլէոմբռոտոս -.

-

-

-

-

-

-

--

--

-

-

--

--

ՖԵՂԴՈՆ

ամբռակիացիկարծելով, թէ Պղատոն զբնաւորականմահուանէն հրամայէխոկալիմաստասիրին,ընկեցեալզինքն ի պարսպէնվախԵ., ճանեցաւ» (Դաիթ Անյաղթ, «Սահմանք իմաստասիրութեան», 1960, էջ 72): ԱրիստիպպոսԿիրենեացի(Ք.ա. Մ դ.) կիրենեյան հեդոնիստների դպրոցիապագա հիմնադիր: 67 Ց Տասնմեկ արքոնտներիմասին տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը»,ծանոթ.37: 62 Սոկրատեսըն Քսանտիպպենունեին երեք որդի՝ ավագնէր Լամպրոկլեսը, կրտսեր երկուսը Սոփրոնիսկոսըն Մենեքսենոսը: Քսանտիպպեն հայտնիէր իր հոռի բնավորությամբ: 62 Եզովպոս(Ք.ա. Ո դ) առակագիր,որին վերագրվումէ մի քանի հարյուրառակ: 63 Էվենոսիմասին տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը», ծանոթ. -

--

--

--

-

--

11:

-

Սոկրատեսըգրել էր Ապոլլոնիննվիրվածձոն, որը համաձայն 3, 42) սկսվում էր այսպես. Դիոգենես Լաերտցու (Օլօց. ԼՅճէ, «Ցեծա', դելոսցիԱպոլլոն,ցնծա՛ն դու, Արտեմիս,երանելի մանուկներ»: 64 ԴիոգենեսԼաերտցին հաղորդումէ (Ծլօց. ԼՅՑու, |, 42), որ Եզովպոսիառակիսոկրատյանփոխադրությունըսկսվել է այսպես. «Մի անգամԵզովպոսըհայտարարեցԿորնթոսիբնակիչներին,որ չի կարելիդատելառաքինությանմասինժողովրդական վճռի իմաստության հիմանվրա»: 64 Փիլոլաոս(Ք.ա. Կ դ. նշանավորպյութագորյանփիլիսոփա հարավայինԻտալիայիՏարասկամԿրոտոնքաղաքից: 64 է ինքնասպանությունը, Պլատոնըդատապարտել հատկապեսիր «Օրենքներում»:Պյութագորյանները,որոնք քարոզումէին հոգիների նույնպեսմերժումէին ինքնասպանությունը: 64 վերաբնակություն, ուսմունԳաղտնիուսմուեք նկատիունի պյութագորյանների --

--

-

--

--

--

քը:

--

Զգայականձանաչողությանպակասավորություննեն մատնանշել էլեատները,Էմպեդոկլեսը,Հերակլիտոսըն Անաքսագորասը: --

Նկատի ունի Ալկեստիսիմյութոսնայն մասին, թե ինչպեսնա պատրաստ էր մեռնելիր ամուսնու՝ Ադմետոսիփոխարեն,ն Օրփեոսի մյութոսը,որը Գադեսիջավիր կնոջ՝Էվրիդիկեիետնից: 74 սահմանում է որպես Դավիթ Անհաղթըփիլիսոփայությունը «խոկում» մահվանմասին, քանզի դրանով են մտահոգվածփիլիսոփայությանը«մերձեցածները»:Ըստ նրա՝ մեռնելնու մահը հանդես են գալիս միասնաբար,քանի որ մեռնելու միջոցովբացվումէ -

ԼՄեկեությունեեր

ե

ծանոթագրությունեեր

պրակտիկփիլիսոփայությունը, իսկ մահվամբ՝տեսականփիլիսոփայությունը: «Եւ բարիոք առկայանաներկոքինմեռանելնն էմեռանելե. քանզիի ձեռն մեռանելոյնզգործականիմաստասիրութիւնն մեկնեաց: Քանզի իմաստասէրնի մեռանելնիւրում ունի զգործականն.քանզի յայնժամմեռելութիւնբացագործէախտից: Իսկ ասելովն էմեռանել՝զտեսականնյայտնեաց.քանզի էմեռանելն զանցեալժամանակննշանակեաց,ն իմաստասիրիյետ մեռանելոյն է տեսականն:Քանզի յետ մեռուցանելոյզախտսն մաքրելոյ ն սրբելոյզիոգինվերաձգտիառ տեսութիւնն սկիզբն առնէ աստուածաբանելոյ»(Դաւիթ Անյաղթ,«Սահմանքիմաստասիրութեան», էջ 66):

--

Խորհուրդներինհաղորդդառնալըն մաքրագործվելըհատուկ է եղել մի շարք կրոնականԱ փիլիսոփայական միաբանությունների՝ Դեմետերի պաշտամունքիհետնորդներին,պյութագորյաններինն օրփեականներին: Նարթեքս կրողներինն բաքոսներինվերաբերող է, որ ասացվածքիուժ էր խոսքը հին օրփեականհամեմատություն ստացել:Բաքոսականները Դիոնիսոսիպատվինկազմակերպվող օրգիաներիմասնակիցներն էին: Նարթեքսըգավազանէ, որ պատված էր բաղեղովու խաղողիվազով՝Դիոնիսոսիսիրած բույսերով:Ակնարկվումէ օրփեականուսմունքըտիտաններին մարդու հաղորդակից ն մաքրագործված մարմնիքարացածության բաքոսականների մասին: Հմմտ. ավետարանական ասույթը (Ավետարանըստ Սատթեռսի,20, 16). «...բազումեն կանչվածները, բայց սակավեն ընտրյալները»: 76 Տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը», ծանոթ.7: 77 Էնդիմիոն Սելենեի (Լուսնի) սիրեցյալը,որը հավերժական քուն է մտելԼաթիս լեռանվրա: 80 ՁամաձայնԱնաքսագորասի՝ խելքը,«հանկարծսկսելովգործել, կապեցնախապեսանկարգությանմեջ եղած ամեն բան» (ՕԽ, 59 4 1 --

--

--

--

ք):

--

ոգու Ա մարմնիստորադասական փոխհարաբերության վերաբերյալնախասոկրատյան փիլիսոփաներըարել են տարբեր մեկնաբանություններ: Այսպես,Յերակլիտոսը հոգին համեմատում է սարդի, հետ (ԾԽ, 8 67 8 Օ): Հերակլիտյան իսկ մարմինըսարդոստայնի փիլիսոփա Հիպպոկրատեսը գտնում է, որ բարձրագույնկենսականուժը է մարդուհոգին ն մարմինը(22 Շ 1 Օ): Պյութագոկազմակերպում րյան փիլիսոփաՓիլոլաոսըասում է, որ հոգինմիացածէ մարմեինն, ասես գերեզմանիմեջ, թաղվածէ նրանում(44 8 14 Օ): 92 Ձադեսըանվանվումէ «անտեսանելի»հին ստուգաբանական մեկնությանհամաձայն.այսպես, «ՃՔւծՈ«» հունարեննշանակումէ անտեսանելի: 93 -

--

ՖԵԴՈՆ

Պենելոպեն՝ Ոդիսնսիկինը, գիշերը քանդումէր ցերեկվաընթացքումգործածը՝աշխատանքըերբեք չավարտելուն նոր ամուս-

նության համաձայնություն չտալու համար: Այդ մասին պատմումէ մեկի հոգինՀադեսում(«Ոդիսական»,7ՕՄ 120նրա փեսացուներից 146):-- 98 սոխակի,ծիծեռնակին հոպոպի էին Ձամաձայնառասպելի՝ ԹրավերածվելՊրոկնեն,նրա քույր Փիլոմելանն Պրոկնեիամուսինը՝ կիայի թագավորՏերնսը, որը բռնությամբտիրել էր Փիլոմելայինն իր չարագործությունը թաքցնելուհամարկտրելնրա լեզուն:Պրոկնեն վրեժառնելովքրոջ համար՝սպանեցիր որդիԻտիսին: 99 Կարապըհամարվել է Ապոլլոնիսրբազանթռչունը: 99 Սոկրատեսըկոչումէ իրեն Ապոլլոնիքուրմ,քանի որ Ապոլլոնը մարգարեության աստվածնէ համարվել: 99 հիշեցնումէ Քնարի հետ հոգու Ա մարմնիհամեմատությունը Հերակլիտոսիմիտքնայն մասին,որ տարամետըհամաձայնության է գալիս ինքն իր հետ. այն դեպի իրեն վերադարձողներդաշնակություն է, ինչպիսիննկատվումէ աղեղիկամ քնարի դեպքում(ԾԽ, 8 51): 100 Սուգպահելիսհույներըկտրումէին մազերը: 704 Հերոդոտոսը(«Պատմություն»,|, 82) հաղորդումէ, որ սպարհետո «...մինչնհիմա արգոսցիները, որոնք հաղթանակից տացիների նախկինում,ըստ սովորության,երկարվարսերէին պահում,սկսեցին սափրելիրենց գլուխը ն նույնիսկ օրենք հաստատեցինն անեծք, որ ոչ մի արգոսցիերկարվարսերչպահի ն ոչ մի արգոսուհիոսկե զարդերչկրի...» (Ե., 1986, թարգմ.՝Ս. Կրկյաշարյանի): 705 Իոլաոս Ձերակլեսիզարմիկնու զինակիրը:Միասինկռվելեն դեմ: 705 Յիդրային հսկայականխեցգետնի Էվրիպոսի(նեղուց Ատտիկայի,Բեռվտիային Էվբեայիմիջն) է դարձել: 706 ասացվածք ջրերիանկայունությունը Պոմերոս,«Ոդիսական»,)Օ« 17, Ե., 1957, թարգմ.՝Ս. Գրքաշարյանի: 173 Հարմոնիա Թեբեի թագավորԿադմոսիկինը, այսինքն՝երեն: կուսնէլ Սիմմիասին Կեբեսիհամերկրացիներն Տաքի ն սառի խառնուրդիցկենդանիէակներիառաջացման (ԾԽ, 12 Ճ 9, 16, 28, 30), Էմպեմասին տես Անաքսիմանդրոսի (59 Ճ 64, 8 14, դոկլեսի(31 8 21, 22, 96, 98, 115), Անաքսագորասի (22 Շ 1) 16), նրա աշակերտԱրքելաոսի(Ճ 5) ն Հիպպոկրատեսի --

--

-

-

--

-

--

-

--

--

--

-

մոտ:

--

«Բնությանմասին» Սոկրատեսընկատիունի Անաքսագորասի երկը:- 1776

ՊԼԱՏՈՆ

Մեկեությունեեր

ծանոթագրությունեեր

են

ՄեգարաԱ ԲեռվտիաՍոկրատեսինառաջարկումէին փախչել նրա ընկերները:Տես «Կրիտոն»: 7178 (Ծէ, 31 Ճ 67): 118 Այսուսմունքիհեղինակնէ Էմպեդոկլեսը Ըստ հին պատումի՝ տիտանԱտլասըպահումէր երկինքըերկ| 53: րից անջատողսյուները:Տես «Ոդիսական», Գեղեցիկիմասինտես «Խնջույք»,211Ե: Նկատիունի սոփեստներին: 122 «4 Դեմոնը, համաձայն դիցաբանականպատկերացումների, տրվում է մարդունծննդի հետ միասինԱ անբաժանէ նրանիցողջ կյանքիընթացքում: 737 Տելեփոս Սյուսիայի(Փոքր Ասիա) թագավորնէ, Էսքիլոսի համանուն ողբերգության չպահպանված հերոսը:Մեջբերումըհավաէ: 737 նաբարայդ ողբերգությունից «6 Տեսանելի վայր գերեզման,թաղմանվայրը, որի մոտակայքում «ճախրում»է հոգին: Ճախրողհոգի զուգորդությունըհանդիպում 2ԺՎԿ 5-9: է նան Հոմերոսիմոտ, տես «Ոդիսական», է այն սքոլիաներով,որ բերում Այս ասացվածքըբացատրվում է ՀերմանԴիլսը (ՕԽ, 18, 12): Գլավկոսըհայտնաբերել է պյութագորյան Հիպպասիձեռք բերածպղնձեսկավառակների համահեչության գործիքներպատրաստել: 132 գաղտնիքը ն սկսելէ երաժշտական Փասիսը(ժամանակակից Ռիոնը)ն Հերակլյանսյուները(ժամանակակիցՋիբրալթարը)հների պատկերացմամբ հանդիսանում էին ծայրագույնԱրնելքըն Արնմուտքը: 733 Ասելովեթեր՝ Պլատոնընկատիունի մթնոլորտիվերին հատվածը,մինչդեռբնափիլիսոփաները դիտումէին այն որպեստարրերից մեկը: Օրփեականների դեպքումեթերը աստվածությունէ, որին նան կոչումէին Զնս ն վերագրումարարչականհատկանիշներ: 133 Երկրի գնդաձնությունըՊլատոնըպնդումէ հետնելովպյութագորյաններին:Սրանք սովորեցնումէին, որ մարմնավորձներից ամենագեղեցիկըգունդեէ: 734 Ձոմերոս,«Իլիական»,ՊԼ 14, Ե., 1955, թարգմ.՝Հ. Գամբարձումյանի: 136 Աքերոնգետը ն Աքերուսիադե լիձը գտնվումեն Հունաստանի հյուսիսում:Ըստ դիցաբանական պատումների՝ դրանքհոսում են նան ստորերկրյա աշխարհով: 737 Պյուրիփլեգետոնհրեղենգետ: 137 Ստիքս բառացիորեն«ցուրտ», «ահ»: Ըստ Հոմերոսիալդ «/ 185): գետիանունովէին երդվումաստվածները («Ոդիսական», Կոկիտոս(բառացի՝ «լաց», «ոռնոց») Աքերոնիվտակ: 138 --

-

--

--

--

--

-

--

-

-

--

--

--

--

--

--

--

--

-

--

--

--

ՖԵԴՈՆ

Ձավանաբարմահապատժիհամարսահմանվածթույնը պատորի սերմերընախապեստրորումէին: 7140 րաստվումէր մոլեխինդից, Սոկրատեսիդին կարողէին հողինհանձնելկամայրել: 140 Հեղումը կատարումէին Զնս փրկչի Ա անձնականդեմոնի պատվին: 143 բժշկության Ապաքինվողըզոհ էր մատուցումԱսկլեպիոսին՝ աստծուն: Քանի որ Սոկրատեսըհամոզվածէ, որ մարմնիցազատիր պարտքնէ վելն իր հոգուհամարապաքինումէ ու մաքրագործում, համարումԱսկլեպիոսինաքլոր զոհաբերել: 7144 --

--

-

--

17"

ԽՆՋՈՒՅՔ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

հանդիպումէ ոմն Գլավկոնի:Վերջինս ՓալերոնցիԱպոլլոդորոսը խնդրումէ նրան պատմելԱգաթոնիտանըմի ժամանակտեղիունեցած խնջույքի մասին, որի ընթացքումհյուրերը հետաքրքրական համաձայնումէ վերապատմել զրույցներեն ունեցել:Ապոլլոդորոսը այդ զրույցները,քանզիինքը խնջույքիններկա չի եղել ն լսելէ այդ մասինԱրիստոդեմոսից, որն անձամբէ մասնակցել խնջույքին: Պատահաբար հանդիպելով Ագաթոնիմոտ խեջույքիգնացողՍոկրատեսին՝Ա̀րիստոդեմոսը վերջինիսառաջարկովմիանում է նրան: Ինքը` Սոկրատեսըձանապարհինմտածմունքիմեջ է ընկնում ն առաներկայանումէ խնջույքինփոքր-ինչուշացումով:Պավսանիասը ջարկումէ հավաքվածներին չտարվելխմիչքով,այլ հերթով փառաբանելԷրոսին՝սիրոաստծուն (1728-1788): |. Ֆեդրոսի ձառը. Խոսում է Էրոսի հնագույն ծագմանմասին, նրա հետ է կապումամենայնգոյի կենսականուժը:Սիրահարըներշնչվածէ այդ աստծո կողմիցն ավելիերանելիէ, քան սիրեցյալը,իսկ սիրեցյալըառաքինիէ իր հավատարմությամբ սիրահարին(1788180Ե):

Պավսանիասի ճառը. Ոչինչ չի կարողլինել ինքնինոչ գեղեցիկ, ոչ էլ այլանդակ,այնպեսոր գեղեցիկԷրոսիգեղեցկությանպատճառը նրա ծագումնէ ԵրկնայինԱփրոդիտեից, ի տարբերություն Հանրային Էրոսի, որը սերում է Հանրային Ափրոդիտեից:Երկնային սերը տղամարդու հանդեպէ, որն ավելիխելացին արժանիէ, քան կինը: Ի տարբերություն հանրայինսիրո, այն միտվածէ հոգունն խելքին |.

(1806-185):

Էրիքսիմաքոսի ճառը. Ասում է, որ Էրոսն առկա է ոչ միայն մարդու, այլե ողջ կեցության մեջ: Երկու Էրոսների բաժանումը պահանջումէ, որ նրանք մշտապեսներդաշնակության մեջ լինեն: Դա վերաբերում է ոչ միայնբժշկությանը,այլն մարմնամարզությանն ու երաժշտությանը: Երկու Էրոսներիհամատեղճիշտգործունեությունը պահանջումէ նան ժամանակիմեջ նրանցձիշտ փոխհաջորդում, ինչպիսինէ տարվաեղանակների հաջորդումը: Զոհաբերությունները

ԽՆՋՈՒՅՔԹ

աստվածներին մարդկանցմիջն սիրո ն ներդաշնակության դրսնորումներեն (1856--1886): Խ. Արիստոփանեսի ճառը. Ներկայացնումէ երեք սեռերի նախամարդկանց` տղամարդկանց, կանանցն անդրոգիններիմյութոսը: ՀանդուգնծրագրերիհամարԶնսը պատժումէ նրանց՝կիսելովմեջտեղից:Դա ստիպումէ նրանց մշտապեսփնտրելիրենց կեսը նախձգտումն կին ամբողջությունըվերագտնելուհամար:Էրոսը մարդկանց է վերագտնելուիրենցկեսը, ինչը սակայնհնարավորէ աստվածների պաշտամունքի պայմաններում, որոնք իրենցնկատմամբթույլ տրված անպատվությանն ի պատասխան կարողեն դարձյալկիսելմարդկանց: ԽՍ. Ագաթոնիձառը. Թվարկումէ Էրոսի առանձինհատկություներբություները՝գեղեցկությունը, մշտնջենական երիտասարդությունը, իմաստությունը,խիզախությունը, նը ն ձկունությունը,արդարությունը, մուսաներիարվեստիիմացությունը,ինչպես նան բոլոր արվեստներում ն արհեստներումնրա իմաստությունը:Թվարկումէ Էրոսի այլ հրաշալիհատկություններես: Մ. Սոկրատեսիձառը. Ամեն ձգտում ենթադրումէ ինչ-որ բանի կարիք: Կարիքը ինչ-որ բանի պակաս է, իսկ Էրոսը ձգտում է գեղեցիկին Ա բարուն, հետնաբարինքը ոչ գեղեցկությունէ, ոչ էլ բարիք: Էրոսիբնությունըմիջանկյալէ մարդկանցն աստվածներիմիջն: Նրա նպատակնէ ոչ թե առանձինբարիքի ձեռքբերումը,այլ ամեն բարիքի,ընդ որում նա ձգտում է տիրելդրան առհավետ:Իսկ քանի որ հավիտենականը չի կարողտրվելմիանգամից,մարդիկհասնում են դրան աստիձանաբար` նորի հղացմամբն ծննդաբերությամբ: Էրոսը հավերժականծննդաբերությունէ գեղեցիկի մեջ հանուն ինչպես մարմնավոր,այնպես էլ հոգնոր: Սերը մի անմահության՝ գեղեցիկ մարմնիհանդեպանցնումէ բոլոր մյուս գեղեցիկմարմինն, վերջապես, ներին, այնուհետնհոգիներին,հետո գիտություններին որն անփոփոխէ ու հավերժական: գեղեցիկիգաղափարին, ՄԱ. Ալկիբիադեսի ճառը. Հարբած Ալկիբիադեսըներս է խուժում մի խումբ զվարձճասերների ուղեկցությամբ:Նրան նույնպես ճառի իրավունք է տրվում, որը նա ուղղում է Սոկրատեսին:Համեմատում է Սոկրատեսինսիլենոսներին Սարսիասսատիրոսիհետ: Ի տարնա հմայում է մարդկանցոչ թե ֆլեյտայի բերություն ՄՍարսիասի՝ հնչյուններով, այլ խոսքով`ստիպելովնրանց ամաչել իրենց արատավոր վարքից:Ներկայացնումէ Սոկրատեսիհետ ունեցած անձնականհարաբերությունների դրվագներ,որոնցումցույց է տալիսՍոկրատեսիյուրահատուկհեգնանքը,արհամարհանքը մարմնավորսիրո ն հանդեպ,ինչպեսնան նրա ֆիզիկականբարձրդիմացկունությունը օրերին հերոսականպահվածքը(1996-2226): պատերազմի

Մեկեությունեեեր

ն

ծանոթագրություններ

Վերջումգալիս են նոր խնջույքավորներ, որից հետո արդեններկաները սկսում են խմել «առանց չափ ու դադարի»:Լուսաբացին հեռանում են (222Ժ-2230): Սոկրատեսըն Արիստոդեմոսը

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Թարգմանություննարվել է ՔԵԹաթ,Լյ/տտ. Տյ/ոքօտստ. ՕօայՅՏտ 1, ՒԹՅԱ (Լօ6Ե ՇԵԹՏՏՇՅԻ ԼԽԵմո/, Կօխոծ ՍոխօտջԱ/Ք/65ՏՏ) հին հունարեն/անգլերենհրատարակությունից։:.Նկատի են առնվել հետնյալթարգմանությունները. անգլերեն(Տ/ոքօտնո, նշվ. աշխ.,տոհ Յո ԷոցիտիՄոտոեօո Ե/ Մ. Ք. Խ. ԼՁոԵ), գերմաներեն (Ք|Յէօոհ/6ՏԿօո Քսժօք ԹսքՇոօո), (6/ԺՅ|օց6, 2սոօհ, 1970, Տ/տքօտօո, ՍԵՑՈՈՁցծո -ՕԽ

ՇՕԿՎՈՒԾԻ/ՔՋ,

1, Բ/ՇՇՅ, 1970, Ոտք, ոօքօտօռ Շ. ռուսերեն(ՈՈոՅՀՕԽ, էՀ. Ճո):

Ձեր հարցերին այսինքն՝Ապոլլոդորոսիհարցերին: 747 Փալերոն Աթենքի Էանտիսիֆիլեի քաղաքամերձհամայնք, այդպեսէ կոչվելնան տեղինավահանգիստը: 747 Ց ն «փայԿատակիհիմքումհավանաբար փալերոեցի(ֆՓոՆղքՔՆՇ) լուն», «հարթ» (Փճեճաքծօ),այսինքն՝«ճաղատգլխով»,բառախաղնէ: '

-

--

-

-

-

714/

Ագաթոե,Տիսամենոսիորդի աթենացիողբերգակ(Ք.ա. մոտ. 400/399 մոտ. 448/46), որի մասինՊլատոնից բացիհիշատակումեն նան Արիստոփանեսն ու Արիստոտելը: Նրա գործերիցպահպանվելեն միայն աննշան պատառիկներ:Կապվածէ եղել օլիգարխներիհետ, հետնելէ սոփեստԳորգիասիուսմունքին,հայտնիէ եղել իր բարետես արտաքինով: Ալկիբիադես(Ք.ա. 450-404) աթենացիքաղաքականգործիչ, զորավար,Սոկրատեսիաշակերտ,որը հետագայումհեռացելէ նրաէ քեռու Պերիկլեսիտանը: Դեռնս պատանի նից: Դաստիարակվել ն գեղեցիկ տարիքիցհայտնիէր իր կրթությամբ,պերձախոսությամբ արտաքինով:Մի քանի անգամ ընտրվել է Աթենքի ստրատեգոս: Ձգտել է Աթենքի գերիշխանությունը պարտադրելհունականպոլիսներին: Ք.ա. 415 թ. նրա ձեռնարկածՍիկիլիականարշավանքիձախողումիցհետո Աթենքի դատարանընրան դատապարտելէ մահվան: Այդ մասին իմանալովփախչել է Սպարտա: Հետագայում ապաստան է գտել Աքեմենյան սատրապ Տիսսափեռնեսիմոտ: 411թ. Աթենքը հայրենադարձման իրավունքէ շնորհել նրան, որից հետո աթենացիները են տարելնրա գլխամի շարք հաղթանակներ վորությամբ:Աթենքի համար պատերազմիանհաջողելքից հետո,

--

--

-

ԽՆՋՈՒՅԹ

Սպարտայի պահանջով Ալկիբիադեսը սպանվել է իր ապաստանատուի՝ Փռյուգիայիպարսկական սատրապ Փառնաբազոսի հրամանով: 147 Փյունիկ,Փիլիպպոսիորդի այս տրամախոսությունից բացի,այլ տեղերումչի հիշատակվում: 147 Գլավկոն այս տրամախոսությունից բացի այլ տեղերումչի հիշատակվում:Պետք չէ նույնացնելՊլատոնիեղբոր կամ հորեղբոր --

--

--

-

հետ:

--

408-ի կամ407-ի միջն ԱգաթոնըհեռազավԱթենքից նեապաստանեցՍակեդոնիայիթագավոր Արքելաոսիարքունիքում: 148 Ձմմտ. ՍոկրատեսիխոսքերըՔսենոփոնիմոտ. «...ինչու՞Ապոլլոդորոսը ն Անտիսթենեսը ինձանիցերբեք չեն հեռանում...», «Սոկ148 րատյաներկեր»,էջ 113: Ց Մեր մանկությանօրերիե այսինքն՝Ք.ա. 416 թ.: 148 օ խորնտներ ողբերգուերգչախմբիանդամներ:Տվյալ դեպքում ողբերգությանհեղինակ Ագաթոնըինքն էր հավաքել ն սովորեցրել նրանցորպեսխմբավար: 148 Արիստոդեմոս -- Սոկրատեսիհետնորդներիցէ: Նրա մասինհաղորդումէ միայնՔսենոփոնըիր «Հուշեր Սոկրատեսիմասին»երկում Ք.ա. 411

թ. ն

--

-

--

-

--

--

(| 4):

-

Պլատոնըօգտագործումէ Հերակլեսինվերագրվողասացվածնա ասում է. «Արդարայրերը քը: ԳալովԿեիքս թագավորիխնջույքին՝ առանցհրավերիեն գալիսանարժաններիմոտ»: Ագամեմեոնն Մենելաոս Հոմերոսի «Իլիականի»հերոսներ: Մենելաոսիմասին, որպես «թույլ տեգավորի»,խոսում է Ապոլլոնը՝ դրդելովՀեկտորինմարտի(«Իլիական»,2«ՄԱ 585-590): Ագամեմնոնի խնջույքինանհրավերգալիսէ Մենելաոսը(«Իլիական»,||408): 149 «4 Դիոմեդեսը՝Արգոսիթագավորը,գիշերայինհետախուզության գեալով, առաջարկումէ, որ հերոսներիցորնէ մեկը ուղեկցի իրեն՝ ասելով. Ըեկերակիցերկու հոգին շատ ավելիլավ են խորհում...: («Իլիական»,2« 224, թարգմ.՝Հ. ՅՁամբարձումյանի)150 Էրիքսիմաքոս հռչակավորբժիշկ Ակումենոսիորդին է: Քարոզում էր զսպվածությունսննդի ն խմիչքի օգտագործմանմեջ (տես Քսենոփոն,«Հուշեր Սոկրատեսիմասին»,| 13, 2) 157 Նկատի ունի Ագաթոնիհաղթանակը Աթենքիթատրոնում: 152 Այստեղհավանաբարակնարկվումէ Արիստոփանեսի «Գորտերում» նկարագրվածզավեշտականդատը, երբ թատրոնիհովանագնահատումէ վոր Դիոնիսոսըիջնելովմեռյալներիթագավորություն, Էսքիլոսին Եվրիպիդեսիստեղծագործությունը: 152

--

-

--

--

--

-

--

--

Մեկեություններ

նե

ծանոթագրությունեեր

Պավսանիաս Կերամեյսհամայնքիցէր: Հիշատակվումէ նան Քսենոփոնիմոտ («Խնջույք»,8, 32): 152 ծաԱրիստոփանես տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը», նոթ. 7: 152 . ֆեդրոս Պիտոկլեսիորդին, ատտիկյանՄիրրինուսհամայնքից: Նրան է նվիրվածՊլատոնի«Ֆեդրոս»տրամախոսությունը: Լիսիասիվկայությամբ՝ աղքատության հասավոչ իր արատավորության պատճառով:Պերձճախոսության, հռետորիկային սիրո փիլիսոփայության մեծ երկրպագու էր: 152 Նկատի ունի Եվրիպիդեսի«Իմաստուն Մելանիպպեն»ողբերեն միայնպահպանվել: 753 գությունը,որի հատվածներն Պեան հիմն Ապոլլոնաստծո պատվին: 153 Էրոս սիրո աստվածություն:Հեսիոդոսը ներկայացնումէ նրան որպես տիեզերածին(կոսմոգեն) չորս ուժերից մեկը: Սյուս երեքնեն՝ Քաոսը, Գեան ն Տարտարոսը:Ք.ա. Մ դարիդիցաբանագիր ԱկուսիլաոսիհաղորդմամբԷրոսը, Եթերը ն Մետիսը(Իմաստությունը) են: ՔաոսիցգոյացածԷրեբոսին Գիշերվազավակներն Գովեստիխոսք ինքնուրույնգրականժանր, որ տարածվածէր անտիկշրջանում: 753 Պրոդիկոս տես «Սոկրատեսի ծանոթ.8: 153 պաշտպանականը», ԹատրոնիհովանավորԴիոնիսոսըն Ափրոդիտենհունական են: դրամայիսյուժետայինմշտականմասնակիցներն 5. Քաոս հունականդիցաբանության մեջ «բաց անդունդ» 154

-

-

-

--

-

--

--

-

--

-

--

-

--

--

--

--

-

-

Լհճօցօոյճ, Պարմենիդեսի(Ք.ա. 540-470) հատվածաբարպահպանված «Բնությանմասին»պոեմիցէ (ԾԽ, 8 13 Օ): 755

ՏՏ|օ0.,

116-118:

-

-

Տղամարդկանցսերը գեղեցիկ պատանիներինկատմամբ տարածված երնույթ էր անտիկ աշխարհում: Միասեռականսերը ամենիցշատ տարածվածէ եղել Պարսկաստանում, որտեղիցէլ ենթադրաբար թափանցելէ Հունաստան երկու երկրների միջն շփումների ուժգնացմանշրջանում: Հայտնի է, թե որքան իրավազուրկէ եղել կինըհնադարյանհասարակության մեջ: Պատանինկամ երիտասարդ տղամարդը, որն ապագա զինվոր է, պետականգործիչ, մտածող, պոետ ն օրենսդիր,հույների պատկերացմամբ մարմնավորումէ գեղեցկությանավելի ազնիվ ու բարձր տեսակը,մինչդեռսերը կնոջ հանդեպուղղվածէ իր բնությամբավելի ցածր էակի, հետնաբարչի ն չի վեհացնում: 155 ազնվացնում Այն մասին, որ փոխադարձսերը սովորեցնումէ պատանիներին ձգտել գեղեցիկինն արի լինել, խոսումէ նան Կրիտոբուլոսը (/Մ, 10-18): Քսենոփոնի«Խենջույքում»

--

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

Հոմերոսի՝հերոսներինարիությունեն ներշնչումԱթենան («Իլիական»,2« 482) ն ԱպոլլոնըՕ«Մ262): 156 շռ Եվրիպիդեսի «Ալկեստիս» ողբերգության մեջ հերոսուհին՝ Ալկեստիսը,պատրաստ է մեռնելիր ամուսեու՝ Ադմետոսիփոխարեն, սակայնՀերակլեսըփրկումէ նրանՍահվանձեռքից: 756 Չադես տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը», ծանոթ. 24:

Ըստ

--

-

--

--

Օրփեոս Գետի աստվածԷագրոսի(կամ Ապպոլոնի)ն Կալլիոպե մուսայի որդի, դիցաբանականթրակացի երգիչ, նիմփե Էվրիդիկեի ամուսին: Նրա երգի զորության մասին են պատմում ուսԷսքիլոսը,Եվրիպիդեսը,Վերգիլիուսըն Օվիդիուսը:Օրփեական մունքի հիմնադիր:Ֆեդրոսի փաստարկը,համաձայնորի Օրփեոսը պատժվել համար,հանդիպումէ միայնՊլաէ իր փափկակեցության տոնի մոտ: են: Օրփեոսինհոշոտածկանայքբաքոսուհիներն Պոմերոսը«Ոդիսականում»ՕՎ) հաղորդումէ, թե ինչպես է Ոդիսնսը իջնում մեռյալների թագավորությունն զրուցում այնտեղ ստվերներիհետ, այդ թվումԱգամեմեոնի,Աքիլլեսին Այաքսի,որոնք պահպանելէին իրենցբոլոր երկրայինկրքերնու տառապանքները:

-

--

-

Պատրոկլոս Աքիլլեսիընկերը, որին Ապոլլոնի օգնությամբ սպանեցՀեկտորը: 756 Դիոնե Օվկիանոսին Տեթիսի (ԻԾՏլթօժ.,Լհօօց. 353) կամ Ուրանոսին Գեայի դուստրը (Ճձքօօժ., | 2): Ըստ Հոմերոսի(«Իլիական»,'/ 370-417)՝ Ափրոդիտեի մայրնէ: 157 Երկու Ափրոդիտեների մասին`Ուրանիան Պանդեմոս,խոսում են Հերոդոտոսը(| 105, 131, 18 ն Խ 59) ն Քսենոփոեր(«Խեջույք»,

-

--

-

--

ՄԱ

9) -

Էլիս կան մաս, Հոնիա փոքրասիական ափամերձմաս: 5»ԱրիստոգիտոնըԱ Հարմոդիոսըսպանեցինտիրան Հիպպարքոսին (Ք.ա. 514): 159 (Ք.ա. 460-370) բժշկությունըհամարել ԳՁիպպոկրատեսը է գիտելիք անհրաժեշտիավելացմանն ավելորդի պակասեցմանմասին: Բժշկականարվեստն,ըստ նրա, համապատասխան սենդակարգին սննդիստուգվածչափիիմացություննէ: 764 (Թշնամությամբիրարից բաժանվողսկզբունքներըմիավորող սիրո մասինխոսելէ Էմպեդոկլեսը:Ըստ նրա. «Այն ամենը,ինչ այժմ թափառումէ մահկանացուբաների մեջ... հակված է փոխադարձ սիրո...» (ՕԽբ8 22): 764

-

Հունաստանիարնմտյանմաս, Բեռվտիա կենտրոնա--

--

-ղ-

-

--

--

ԼՄեկեություններ

ն

ծանոթագրությունեեր

տես «Ֆեդոն», ծանոթ.59:

Ասկլեպիոս Աղեղերն քեարը հակադրություններիմիասնության ՊՀերակլիտոսի հայտնի սիմվոլներն են: Նա գրում է. «Տարամետը է գալիս ինքն իր հետ, ինչպեսայն, ինչը կարելիէ համաձայնության տեսնելաղեղին քնարիօրինակիվրա» (ԾԽԻ,8 51 Օ): 765 45-46 Պլատոնըդիմում է համաբանության. առաջինԷրոսը Ուրանիա Ափրոդիտեիենէ, ն ուրեմն նան Ուրանիամուսայիորդին, իսկ երկրորդըՊանդեմոսԱփրոդիտեիորդին է, ն ուրեմն նան Պոլիհիմնիա (Բազմերգակ)մուսայի որդին: ՀավանաբարասելովՊոլիհիմնիա՝ Էրիքսիմաքոսընկատի ունի «անառակ», «բոլորի համար եր3

-

--

-

գող»:

ձոմուսան է, իսկ Պոլիհիմնիան՝ Ուրանիանաստղագիտության ներգականպոեզիայիմուսան: (հատԷրիքսիմաքոսըդատումէ ինչպես բնափիլիսոփաները կապեսԷմպեդոկլեսը),որոնք աշխարհըդիտումէին որպեսկենդանի ու վանումներով: 766 օրգանիզմ՝ իր հակումներով «8 մասին որոշ հաղորդումներկարելի է գտնել Նախամարդկանց արդենԷմպեդոկլեսիմոտ: «Զույգ դեմք ն զույգ կուրծք ունեցող այդ էակները...»(Օօ, 8 61), որոնք հիշեցնում են Պլատոնիառաջին են ոչնչացման,քանի որ բնությունը մարդկանց,դատապարտված պահպանումէ միայնայն, ինչը գոյացելէ հանուն ինչ-որնպատակի, է: այսինքնայն, ինչընպատակահարմար Առաջինմարդիկ երազել են նվաճել Օլիմպոսըն հաղթել աստվածներին,ինչպես Օտոս ն Էփիալտեսհսկա եղբայրները,որոնք անգամցանկացելեն կնությանվերցնելՀերայինն Արտեմիսին(ՃքօՒ |օժ., | 7, 4): Հոմերոսըհիշատակումէ միայն Արեսիպատմությունը, որին Օտոսըն Էփիալտեսըշղթայում են («Իլիական»,Կ 385-391), ն ինչպես են հսկա եղբայրներըդեռ մանուկ հասակում սպանվում 24|305-320): Ապոլլոնիկողմից(«Ոդիսական», » Հեփեստոս Զնսի ն Հերայի որդին է: Եղել է դարբին, իսկ վաղեջական ժամանակներում ընկալվել է որպեսինքըհուրը: 177 . Ք.ա. 385/4 թ. կործանեցինՄանտինեա Լակեդեմոնացիները արկադականքաղաքը ն տեղահանարեցինբնակչությանը:Էպամինոնդասը371 թ. վերականգնեց քաղաքը: Այստեղառկա է Պլատոնին թվաբնորոշ անախրոնիզմ,որի նկատառումով տրամախոսությունը գրվումէ 385-ի ն 371-ի միջն: 772 5: Վյուրըեկալության եշանիկեեր խաղազառեր,որոնց հատված կտորներըհյուրը ն տանտերըբաժանվելիսպահումէին իրենց մոտ, որպեսզիիրենք կամ իրենց սերունդներըհանդիպելիսկարողանան ապացուցելհյուրընկալության իրենցիրավունքը: 172 --

--

--

-

-

-

-

--

ԽՆՋՈՒՅՔ

Իապետոս տիտաններիցմեկն է, Ուրանոսին Գեայի որդին: Նրա որդիներնեն Ատլասը,Պրոմեթնսը,Էպիմաթեսըն Մենետիասը: ՈրպեսՊրոմեթնսիհայր՝համարվումէ մարդկությաննախահայրը: Կրոնոս տիտաններիցկրտսերնէ: Ուրանոսին Գեայի որդին է: Նրա զավակներնեն Հռեան, Դեմետերը,Հերան, ՀՉադեսը, Պոսեյդոնը ն Զնսը: ԿրտելովՈւրանոսին՝` Կրոնոսըինքն է իշխելաշխարհիվրա: Հետագայում նրանհաղթելն փոխարինել է Զնսը: 175 Անհրաժեշտություն (Անանկե) Սոյրաներիմայրը,ճակատագրի

--

-

-

--

դիցուհի: --

կուրացում,որ հանգեցնումէ մահվան:Դժբախտության դիցուհի:Ըստ Յոմերոսի՝Զնսի դուստրնէ, որ խաբելէ հորը Ա որպես պատիժցածնետվելՕլիմպոսից: 175 «Իլիական»,2«0« 92-93, թարգմ.՝Հ. Գամբարձումյանի: 775 Այս խոսքերը Սոփոկլեսիմի չպահպանվածողբերգությունից են ն վկայում են պատերազմիաստվածԱրեսի վրա սիրո ունեցած իշխանությունը: 777 Այս խոսքերըԵվրիպիդեսիմասամբպահպանված«Սթենեբեա» են (դրվագ663): ողբերգությունից Ք կառավարելու»Զնսի արվեստը. «Սարդկանցն աստվածներին տես «Իլիական»,||205, Խ« 98: Ց Այս տողերի հեղինակնանհայտ է: Հավանաբարհեղինակը ինքը Ագաթոենէ: 778 ծանոթ.8: Գորգիաս -- տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը», Գորգիասիգլուխը հոմերյանհետնյալտողերիշրջասություենէ. «Այնժամսարսափըինձ պատեց, Թե չլինի՛ մութ կադեսիանդուեդեերից Պերսեֆոնեն Իմ դեմ հանի հրեշադեմԳորգոնայի գլուխնահեղ»: («Ոդիսական»,24| 633-635, թարգմ.՝Ս. Գրքաշարյանի): 179 Եվրիպիդեսի«Պիպպոլիտոս»ողբերգությանգլխավորհերոսի խոսքերնեն (612): 180 62ՍանտինեացիԴիոտիմայիկերպարըբավականինխորհրդավոր է: ԱրկադիայիՍՄանտինեա քաղաքը հայտնի է եղել իր գուշակներով հուն. գուշակ): Գուշակ կանայք մեծ համբավ են վայելել (ւՆՊՆՇ Հունաստանում: Ըստ Էլիաս Արիստիդեսի՝ տասը տարով հետաձգվել է Աթենքիժանտախտը: Դիոտիմայիկերպարըոգեշնչելէ գերմանացի բանաստեղծՖրիդրիխՀյոլդեռլինինիր «Պիպերիոն»վեպի համանուն գործողանձըստեղծելիս: 784 Էրոսի սերումը Պորոսից ն Պենիայիցհորինել է Պլատոնը: ՊորոսըՄետիսիորդին է, Զնսի կնոջ, որին սա կուլ տվեց`Աթենային ծնելու համար:Մետիսըիմաստությանն խելքի դիցուհինէ, այնպես

Ատե

--

--

--

--

--

-

--

--

--

-

-

--

ԼՄեկեությունեներ

ծանոթագրություններ

ն

Աթենայի ծնվելը Զնսի գլխից այս իմաստովխորհրդանշվումէ որպեսնրա խելքիծնունդն շարունակություն: «ՀաՊենիան աղքատությանանձնավորումնէ: Արիստոփանեսի մեջ նա կոչ է անում մարդուն աշրստություն» կատակերգության խատել ն ապացուցումէ, որ աղքատությունից չվախենալուդեպքում մարդիկչէին աշխատի: ՊլատոնյանԷրոսը, լինելով հակասականսկզբունքներիծնունդ, դեմոնականէություն է` սոփեստ,կախարդն փիլիսոփա:Միտվածէ ոչ միայնգեղեցիկին,այլն գեղեցիկիու բարու վերարտադրությանը: որ

-

Սոյրա ճակատագրիդիցուհի,ներկա է լինումմանկանծննդի պահին (մոյրաներըերեքն են): Իլիթիանծննդաբերողներին օգեող դիցուհիէ: 197 Կոդրոս ատտիկյանարքա (Ք.ա. 24 դ.): Դորիացիների հարձակման ժամանակզոհաբերելէ իրեն ն փրկելհայրենիքը:Արքունիիշխանությունըվերացնելուցհետո Կոդրոսիհետնորդներըարժանացել են ցմահ արքոնտներլինելու պատվին:Պլատոնըհոր գծով նույնպես Կոդրոսիտոհմիցէ: 7194 Սառեցմանգավաթ անոթ, որը լցնումէին ձյունովկամ սառույցով՝ գինին սառեցնելուհամար: Կոտիլե մոտավորապես1/4 լիտր:

--

--

-

--

--

--

--

«Իլիական»,24 514. Ասկլեպիոսիորդի՝բժիշկ Սաքաոնիմասին է (թարգմ.՝Հ. Յամբարձումյանի): 207 արհեսՍիլենոսեերըկամ սատիրոսներըքանդակագործների տանոցներում Դիոնիսիոսաստծո այծոտն ուղեկիցներիզավեշտական փոքր քանդակներ,որոնց մեջ պահվումէին անուշաբույրհեղուկներովսրվակներ: Ըստ մյութոսի՝Աթենան տեսնելով, որ ֆլեետանվագելը այլանդակում է դեմքը, մի կողմ է նետել գործիքը, իսկ սատիրոս Մարսիասը վերցրել է այն ն դարձելլավագույնֆլեյտահարը:Հայտնի է կիթառահարԱպոլլոնիհետ վերջինիսմրցմանմասին: պատմությունը է սիլենոսիհետ. նրա այլանդակարՍոկրատեսըհամեմատվում տաքինիտակ թաքնվածէ իմաստությունը, որն, ինչպես է ֆլեյտայի նվագը,դյութումէ ունկնդիրներին: 202 5. Օլիմպոս ըստ Պավսանիասի՝ Սարսիասի աշակերտը: 202 Կորիբանտնեերտես «Կրիտոն»,ծանոթ.15: 203 ո Պերիկլես(Ք.ա. 490-429) Հին Հունաստանիխոշորագույն պետական,քաղաքականն ռազմականգործիչ, հայտնի բարենորոժամագիչ, արվեստների հովանավոր:Նրա շուրջ էին համախմբված նակի մշակույթիամենանշանակալի դեմքերը(Հերոդոտոս,Անաքսա67

--

--

--

--

--

-

--

-

ԽՆՋՈՒՅՔ

Սոփոկլես,Ֆիդիասն ուրիշներ):Նրա օրոք կառուցվեցԱկրոպոլիսը: Աթենքըդարձավհելլենականաշխարհիտնտեսական,քաղաքականն մշակութայինկենտրոնը:Հունաստանիծաղկումըհամընկնումէ Պերիկլեսիժամանակաշրջանին:203 ո Այաս- տես «Սոկրատեսիպաշտպանականը», ծանոթ.42:--207 ՛2 ՊոտիդեայիԱ Դելոսի մոտ տեղի ունեցածռազմականգործողություններինՍոկրատեսիմասնակցության մասին տես «Սոկրատեսի պաշտպանականը», ծանոթ.23: 207 Ց Հոմերոս, «Ոդիսական»,ՈՌ/ 242, Ե., 1988, թարգմ.`Հ. Համբարձումյանի: 208 Լաքես աթենացիզորավար,որը հայտնիէր իր արիությամբ: Ք.ա. Ընկել է Մանտինեայիմոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում 418 թ. Նրան է նվիրվածՊլատոնի«Լաքես» տրամախոսություեը: գորաս,

--

--

--

-

--

Այս խոսքերըԱրիստոփանեսի«Ամպեր»կատակերգությունից

են (361--362):

--

Բրասիդաս սպարտացիզորավար,որին հետմահու հերոսի պատիվներմատուցեցին:Վախճանվել է Ամփիպոլիսիմոտ ստացած Ք.ա. 422 թ.: վերքից՝պարտությանմատնելովաթենացիներին Նեստորն նրա որդի Անտենորը հոմերյանհերոսներ,որոնք մեծ հռետորներիհամբավունեին: 270 Քարմիդես Պլատոնիհոր՝ Արիստոնիքրոջ՝ Պերիկտիոնեի ամուսինը:Նրան է նվիրված Պլատոնի«Քարմիդես»տրամախոսությունը: Էվթիդեմոս հիշատակվումէ Քսենոփոնի մոտ («Հուշեր Սոկրատեսիմասին», |Խ 2, 40): Պետք չէ շփոթել սոփեստ Էվթիդեմոսի հետ, որին նվիրվածէ Պլատոնի«Էվթիդեմոս»տրամախոսությունը:

-

--

--

-

-

-

«Իլիական»,2Օ4 198. «Խենթե է տեսեում աղետնայեժամ, երբ կատարված է նա արդեն»: (թարգմ.՝Հ. ՃՁամբարձումյանի)270 Հունաստանում ընդունվածչէր, որ միննույնհեղինակըգրի ն Ա ողբերգություն:Միայն հռոմեականժամանակկատակերգություն, ներումեղանայդ ավանդույթիառաջինխախտողները: 272 Լիկեյոն Աթենքիարվարձան,ուր գտնվումէր Լիկեյան Ապոլլոնիննվիրվածգիմեասիոնը:Սոկրատեսըհաճախէ այցելելայնտեղ: Տես նան Քսենոփոն,«ՀուշերՍոկրատեսի մասին»,| 10: Գետագայում Լիկեյոնումէ հիմնելիր պերիպաթետիկ դպրոցը Արիստոտելը: 272

Պմմտ.

--

-

-

--

ԱՆՎԱՆԱՑԱՆԿ0

Ադիմանտոս Ագաթոն147-152, 154, 172-174, 179-184, 198-200, 205, 210-212

Ագամեմնոն150 Ադմետոս193 Աթենա177 Ալկեստիս156, 157, 193 147, 198-201, 206, 210, 211 Ալկիբիադես Ակումենոս152 Ակուսիլաոս155 Այաս35, 207 16, 80, 116, 117 Անաքսագորաս Անիտոս4, 11, 14, 18, 21, 22, 26, 28 Անտենոր210 Անտիսթենես Անտիփոն 26, 31, 61, 143, 147, 149 Ապոլլոդորոս Ապոլլոն60, 63, 99, 169, 177 Ասկլեպիոս44

Ատե 175

Արես 177 Արիստիպպոս Արիստոգիտոն 148, 150-152, 154, 157, 163, 179, 180, 205, Արիստոդեմոս Արիստոն26 154, 163, 166, 168, 199, 209, 212 Արիստոփանես 154, 157, 158, 163, 177, 186, 187 Ափրոդիտե

Աքիլլես18, 156, 157, 193,

Բրասիդաս

Անվանացանկ Գեա 154, 155

Գլավկոն148, Գլավկոս132 Գորգիաս6,

Դեմոդոկոս Դիոկլես210 Դիոնե157 Դիոնիսոս152, 154 Դիոտիմա184--192,

Եզովպոս62--64 Եվրիպիդես153 նս

157, 169, 170, 177, 186

Էագրոս156 Էակոս35 Էանտոդորոս Էնդիմիոն80 Էպիգենես25, 61 Էսքիլոս131 Էսքինես25, 6՛ Էվենոս7, 63, 64 Էվթիդեմոս210 Էվկլիդես61 152-154, 163, 167, 168, 172, 173. 177, 179, 200, Էրիքսիմաքոս 201, 205, 212

Էրոս 153-158, 164, 166-168, 172-178, 180-185, 187, 188, 198.

Էփիալտես169 Էքեկրատես59, 60, 67, 103, 104, 122, 142,

Թեագես26 Թեոդոտոս26 Թեոձոտիդես Թեսնս 59

(Թետիս18,

Աեվանացանկ

Իապետոս175 Իլիթիա191 Իոլաոս105

Լաքես 209

Լեոն 24

Լիկոն 11, 28 Լիկուրգոս195 Լիսանիաս25 Կադմոս113 Կալլիաս6 Կեբես42, 61--68, 76-82, 88--101, 105, 107, 108, 113-115, 119-124, 126, 128-130, 139 Կլեոմբրոտոս Կոդրոս193 Կտեսիպպոս 25, 31, 61 Կրիտոբուլոս Կրիտոն25, 31, 39-56, 62, 67, 140-142, Կրոնոս175

Պարմոդիոս159 Պարմոնիա113 Հեկտոր18, 156 Պեսիոդոս35, 155, 175, 195 Հերակլես105, 153, Պերակլիտոս165 Պերմոգենես6՛ Հեփեստոս171, 177 Պիպպիաս6 Հիպպոնիկոս6 Հոմերոս26, 35, 112, 113, 136, 149, 150, 156, 157, 169, 175, 179, 195 Պռադամանթիս

Սարսիաս202, 203 Մելանիպպե153 Մելետոս5, 6, 11-78, 21, 23, 26, Մենելաոս150 Մենեքսենոս61

ԱՍեվանացանեկ

Մետիս186 Մինոս35 Սոյրա191 Սուսեոս 35

Նեստոր210

Ոդիսնս35,

Պալամեդես 152, 154, 157, 163, 164, 168, Պավսանիաս 18, 156, 157, 193 Պատրոկլոս Պարալոս26 155, 175 Պարմենիդես Պելիոս156 Պենելոպե98 Պենիա186 Պերիկլես203, 210 Պլատոն26, 31, 61 Պյութիա8 Պոլիհիմնիա166 Պորոս186, 187 Պրոդիկոս6, 153

172, 205

Սիմմիաս42, 61, 64, 66-71, 73-76, 81-83, 86-89, 93, 96, 98--100, 102, 105, 107-113, 122, 123, 130, 132-134,

Սիսիփոս35 Սոլոն 195 Սոկրատես5, 7, 10, 12, 13, 16, 17, 27, 30, 39-56, 59-69, 71-74, 76-77, 80-81, 83-92, 94, 96-101, 111,

103-105,

107-109,

113, 114, 117, 122-124, 128, 130, 132, 134, 140-144,

141-152, 154, 173, 174, 180-186, 188, 189, 191-193, 196, 197-212

Տելամոն35 Տելեփոս131 Տերփսիոն61 Տրիպտոլեմոս Ուրանիա166

ՊԼԱՏՈՆ

Անվանացաեկ

Փիլիպպոս147 Փիլոլաոս64, 65 Փյունիկ147, 148

Քարմիդես210 Քերեփոն7, 8 Քսանտիպպե Օլիմպոս202 Օտոս 169

Օրփեոս35,

Ֆեդոն59, 60, 61, 103, 104, 106, 122, 123 Ֆեդոնիդես61 Ֆեդրոս152--154, 157, 174, 175, 178, 180, 198, 205,

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ս.

ն

Ստեփանյան, Պլատոն. կյանքը

գործը..........................Մ

........ Վ.Վ... եւո նետ ոոանատոոտ ԿՐԻՏՈՆ............... ատոոոո ատաոաոո րոաԱ Աոա նաաոո: ՖԵԴՈՆ ..................ու ւու ոաոո անան Անան Աոա ոաան: ԽՆՋՈՒՅՔ .................. ոուոտաաո Նոտար ԱԱ ծ:145

ՍՈԿՐԱՏԵՍԻ

ՊԱՇՏՊԱՆԱԿԱՆԸ

ե...

ոո

Լ

ո ոո

ւեո

եե

Ն...

ոտա

աւո

ե ՆՆ.

ոո

ոոոո

ո

ու

ոնա

աաա

անո

տո

ւորա

ոու

ո

որո

աննո

ւո

ո

Տան

Աաաա

աԱ

ԱԱ

ո ոա

Աոա

աաաաա

Մեկնություններ ն ծանոթագրություններ.............................. Անվանացանկ... ......Ն ՆԵ...Նեո ոեեոո ոտոոա տանո աաա ոոնաարաս: Լ

ՆԵ

Եւ

ււ.

եւու

ոա

տտ

տ

Պ678

Պլատոն ն Երկեր չորս հատորով, Վատոր |/ ին հուն. թարգմ.,առաջաբան 2-րդ՝վերանայված հրատ. Եր.: ծանոթագր.՝ Ս.Ստեփանյան, Հ 252 շՕԳՄ 2021. ՍարգիսԽաչենց,Փրինթիեֆո, էջ --

--

ընթերցողի ուշադրությանն է ներկայացնումհույն փիլիսոփաՊլատոնի(Ք.ա 428/7-348/7) երկերի հայերեն քառահատոր ժողովածուի (լույս է տեսել 2006--2017 թթ.) անդրանիկգիրքը նոր, վերանայված հրատարակությամբ:Պատորնընդգրկումէ «Սոկրատեսիպաշտպանականը» գործը, ինչպես նան «Կրիտոն», «Ֆեդոն» ն «Խնջույք» տրամախոսությունները:

'ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆ'

ԳՐԱԴԱՐԱՆԸ

ՀՏԴ 1/14 ԳՄԴ 87

Հրատ.խմբագիրներ՝ ԱրաԽաչիկօղլյան,ՍամվելԽաչատրյան ԱնժելաՄանուկյան, ԱրաքսԱլեքսանյան Էջադրում՝ ՍարգիսԽաչենց հրատարակչությունՍՊԸ 0010 Երնան,Արամիփ. 1, Ազգային պատկերասրահ

հեռ. (37410) 56-36-61, 6-ՈՅԱ:

ՏՅՈՑՏՃհՁշհճուտՋցոՈՅյ.օօտ

ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ

Երնան,Կոմիտաս65,

6-ՈՂՅ

ՀՁ ՍՊԸ հեռ. (37411) 25-25-65

ԿՄԽ.քոոնոօ.ՅոՈ 1/ոթՕՁքոոնութծ.Յո,