Երկեր չորս հատորով հատոր 3 - Պլատոն

'ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆ'

ԳՐԱԴԱՐԱՆ

փիլիսոփայություն

1ձճճ122ԽՊ

1802.

ՓԼ

ՆԱԵԽՆՃ1Օ2,

122.

ՃՔԱՏՆ ԵՈլ ԱՓքոԾ ՆԸ ճոծ Պռ Եռ

ԱխԽՆՈՆՆԵՇՆ

Ծղեաճենլա՞զ

ՔՔ Ո.

231ԲՓՃՒԱՃԽԵԱ

ԷԹԵՑՃԵՆԱ 2011

ՃԻ

2ՃՃ12:ՆԼ2,

:

ԱՏԼՈՎՐՈՀՓՕ

ՊԼԱՏՈՆ

ԵՐԿԵՐ ՉՈՐՍ ՀԱՏՈՐՈՎ

Հաւոոր |||

Հին հունարենից թարգմանեցն ծանոթագրություններըգրեց՝ ՍԵՐԳԵՅ

ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ 2011

ՍԱՐԳԻՍ ԽԱՉԵՆՑ

»

ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ

ԳԹՅԹՅԹՅԹՅԹՅԹՅԹԱԹԱԹՅԹՅԹՅԹՅԹՅԹ

ԵՖԻԼԵՐՈՍ

ՍՈԿՐԱՏԵՍ, ՊՐՈՏԱՐՔՈՍ, ՖԻԼԵԲՈՍ

Տես,

Սոկրատես. ես

Պրոտարքոս, թե ինչ դատողություն

հիմա ցանկանում ընդունել Ֆիլեբոսից

թյուններից

որ

մեկին

ես

ն

մեր

դատողու-

ուզում առարկել, եթե այն սրտովդ

չլինի: Կուզե՞սմիասինամփոփենքդրանցիցյուրաքանչյուրը: Իհարկե:

Պրուտարքոս. Սոկրատես.

Ֆիլեբոսն

ասում

է, թե բոլոր

կենդանիէակ-

ների համար բարիք են ուրախությունը, հաճույքը, վայելքը բոլոր

ն

այն բաները, որ ազգակից են այս սեռին': Իսկ ըստ մեր

առարկությանայդպես չէ, ն բարիք են խոհեմությունը,միտքը, հիշողությունը ն սրանց ազգակից ամեն ինչ՝ ճիշտ կարծիքը ն ճշմարիտ դատողությունները, որոնք հաճույքից ավելի մեծ նախընտրելի բարիք են հասու են

նման

ն

նրանց համար, ովքեր կարող

են բոլոր

լինել դրանց: Նրանց համար, ովքեր հաղորդակից

բաներին,- այժմ ապրողներին ն նրանց,

ապրեն,- ավելի օգտակար ոչինչ չկա: Մի՞թե ես

ու

որ

պիտի դու

սա

չէինք ասում, Ֆիլեբոս: Ֆիլեբոս. Սոկրատես.

Հենց

դա,

Իսկ

Սոկրատես:

դու,

Պրոտարքոս, ընդունու՞մես փաս-

տարկը: Պրոտարքոս.

Պետք է ընդունեմ, քանի

որ

մեր գեղե-

ցիկ Ֆիլեբոսը տեղի տվեց: Սոկրատես.

Իսկ հարկավորչէ`

արդյոք

նել նշված պնդումների ճշմարտությանը: Պրոտարքոս.

Իհարկե հարկավոր է:

ամեն

գնով հաս-

Պլատոն

Ուրեմն

Սոկրատես.

համաձայնենք

նան

հետնյալի

շուրջ.

Ինչի՞:

Պրոտարքոս.

Մեզանից յուրաքանչյուրը կփորձի այժմ

Սոկրատես. տալ

ցույց են

հոգու այնպիսի վիճակ ն դրություն, որոնք կարող

երջանիկ դարձնել բոլոր

մարդկանցկյանքը: Ի՞նչ կասես:

Թող այդպես լինի:

Պրոտարքոս.

Այդ դեպքում գործի անցեք

Սոկրատես.

երջանկության վիճակը, իսկ մենք ցույց

ն ցույց

տվեք

կտանք խոհեմության

վիճակը: Շատ

Պրոտարքոս.

լավ:

Իսկ եթե հանկարծ ի հայտ

Սոկրատես.

գա

սրանցից

առավել բարձր բան ն ավելի ազգակից լինի հաճույքին, մենք երկուսս էլ վստահորենտեղի կտանք ն ո՞ր կյանքը կընտրենք:

Եվ չի՞ հաղթի արդյոք հեմ

հաճույքների մեջ անցնող կյանքը խո-

կյանքին: Կհաղթի:

Պրոտարքոս.

Իսկ եթե այն ազգակից է խոհեմությանը,

Սոկրատես.

չի՞ հաղթի խոհեմությունըհաճույքին Կհամաձայնե՞նք սրան, թե` ոչ:

ն

չի պարտվի հաճույքը:

Կարծում եմ, կհամաձայնենք:

Պրոտարքոս.

Իսկ Ֆիլեբոսն ի՞նչ է կարծում: Ի՞նչ կասես:

Սոկրատես.

թվում է ն միշտ էլ թվալու է,

Ինձ

Ֆիլեբոս.

դեպքերում կհաղթի հաճույքը: Բայց

դու,

որ

բոլոր

Պրոտարքոս, ինքդ

Գիտես: Խոսքը մեզ տալով, ո՛վ Ֆիլեբոս, դու

Պրոտարքոս.

այ-

լես չես կարող համաձայնելկամ չհամաձայնել Սոկրատեսին: Ֆիլեբոս.

թյուն

մաքրագործողզոհաբերուվկայակոչում հենց դիցուհունշ: եվ մենք հաստատում ենք քո խոսքերը:

ճիշտ

եմ անում

Պրոտարքոս.

ու

ես ասում:

ես

Սոկրատես,փորձենք ավարտինհասցնել այն, ինչ հետնում

է

այստեղից,անկախայն բանից՝Ֆիլեբոսի սրտով կլինի դա, թե ոչ:

Ֆիլեբոս

Սոկրատես.

Փորձենք, ն սկսենքհենց դիցուհուց, որը Ֆի-

է ն որի իսկականանունն է Հաճույք:: լեբոսի ասելովԱփրոդիտեն Շատ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ճիշտ է:

Աստվածներիանունները, ո՛վ Պրոտարքոս,

ինձ միշտ անմարդկայիներկյուղ են ներշնչում ավելի խոր, քան ամենամեծ

սարսափը:Այժմ ես անվանում եմ Ափրոդիտե-

ին այնպես, ինչպես իրեն է հաճելի: Ինչ վերաբերումէ հաճույքին, ինձ հայտնի է,

այն բազմազան է: Եվ քանի

որ

կացանք սկսել դրանից, մենք պիտի քննենք Սովորաբար լսում ենք,

դրա

որ

ցան-

բնությունը:

այն մեկն է, սակայն ընդունում է

որ

բազմապիսիձներ, որոնք ինչ-որ կերպ տարբերվում են միմյանցից: Բայց տե՛ս, մենք

ասում

ենք,

որ

հաճույք է վայելում, մի

կողմից` անժուժկալ մարդը, իսկ մյուս կողմից` խոհեմը, որը հաճույք է ստանում իր խոհեմությունից: Հաճույք է վայելում նան ն

անմիտը,որը լեցուն է անմիտ կարծիքներովու հույսերով,

հաճույք է ստանում

նան

բանականը,որ հաճույք է ստանում

խորհելուց: Մի՞թեարդարացիորենանմիտ չէ նա, ով ասում է, թե հաճույքի

այդ

Պրոտարթոս.

երկու տեսակներընման Իհարկե,

այդ

միմյանց":

են

հաճույքները ծագում են

հակադիրբաներից, ո՛վ Սոկրատես,սակայն հակադիր չեն միմյանց: Քանզի ինչպե՞սկարող է որնէ հաճույք, լինելով ինքնա-

նույնական,ամենից շատ նման չլինել հաճույքին: Սոկրատես. Բայց չէ՞ որ, բարեկամս, գույնը նույնպես նման

է գույնին: Եվ եթե յուրաքանչյուր գույն գույն է, ապա

բոլոր

գույները նույնն են, մինչդեռ բոլորս

գիտենք,

որ

սնը

տարբերվում է սպիտակից ն լիովին հակադիր է նրան: Որնէ տիպար նույնպես նման է տիպարին,քանի որ

բոլոր

տիպար-

ները մեկ սեռից են, սակայն սրա որոշ մասեր հակադիր են մյուսներին, որոշ մասեր էլ ունեն հազարավորտարբերակներ: Նույնը կարելի է ասել

նան

շատ

ուրիշ բաների մասին: Ահա

ինչու մի՛ հավատապնդմանը,որը ի մի է բերում բոլոր հակադրությունները:Վախենամ,մենք չենք գտնի հաճույքներ, որոնք հակադիրչլինեն ուրիշ հաճույքների:

Պլատոն

Գուցե: Սակայն ինչու՞ դա պիտի վնասի

Պրոտարքոս.

մեր խորհրդածությանը: Սոկրատես.

նով Ե

ես

Որովհետն, կասենք մենք,

նույն անու-

կոչում տարբեր բաները: Ասում ես, թե հաճելի ամեն

ինչ բարիք է: Ոչ

չի հակաճառի, որ հաճելին հաճելի է,

ոք

սակայն, ինչպես նշեցինք, հաճելիի մեջ շատ

դու

բան՝ բարիք: Բայց

դու

շատ

բան չարիք է

ն

դրանք բոլորը բարիք ես կոչում,

թեպետ իհարկե կհամաձայնես,որ դրանք նման չեն իրար, եթե որնէ մեկը քեզ համոզի փաստարկներով: Ի՞նչն է ուրեմն

նույնական հոռի ե լավ հաճույքների մեջ,

որ թույլ

է տալիս

քեզ դրանք բոլորն էլ բարիք կոչել: Պրոտարքոս.

Այդ ի՞նչ

ես

ասում, Սոկրատես: Մի՞թե

կարծում ես, թե հաճույքը բարիք համարողը կհամաձայնի Շ

սրան

ն

կհանդուրժի քո այն փաստարկը,իբր որոշ հաճույք-

ներ լավն են, իսկ Սոկրատես.

որոշ

հաճույքներ էլ` վատը:

Բայց քո ասելով դրանք նման չեն մեկը մյու-

սին, իսկ որոշ հաճույքներ նույնիսկ հակադիր են միմյանց: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ոչ, քանի

որ

հաճույք են:

Նորից վերադառնումենք նույն փաստար-

կին, ով Պրոտարքոս, համաձայն որի մի հաճույքը չի

տար-

բերվում մյուսից ն

առաջ

բոլոր

հաճույքները նման են: Իսկ քիչ

բերված օրինակները բնավ չազդեցին մեզ վրա, այնպես կհավատանք քեզ ն կշարունակենք հարցեր Ժ

կատարյալ տգետնե՝

ն

տալ,

որ

ինչպես

խորհրդածություններում անփորձ

սկսնակներ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ նկատի

ունես:

Այն, որ եթե քեզ նմանակելով ն պաշտ-

պանվելով, ես հանդգնեմ ասել, թե ամենից քիչ նմանը ամենանմանն

է, կասեմ նույնը, ինչ դու ես ասում, ն մենք հարկ

եղածից ավելի միամիտկլինենք, իսկ մեր խորհրդածությունը, դուրս

պրծնելով,կփախչի:Դարձյալ ետ բերենք այն, գուցե

այդ

դեպքում ինչ-որ կերպ համաձայնության գանք նմանության Ց

շուրցջ5:

Ֆիլեբոս

Պրոտարքոս. Սոկրատես. ես

Ասա, ինչպե՞ս:

Դիցուք, Պրոտարքոս, դու կրկին հարցնում

ինձ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

լոր նման

Ի՞նչ եմ հարցնում: Խոհեմությունը, իմացությունը, խելքը ն բո-

բաները, որոնք ես ի սկզբանեբարիք ճանաչեցի,երբ

ինձ հարցրին, թե ինչ է բարիքը, մի՞թե նույն բախտին չեն արժանանա, ինչ քո խորհրդածությունը: Պրոտարքոս. Սոկրատես. որոշ

Ինչպե՞ս: Բոլոր իմացություններըկթվան բազում, իսկ

իմացություններ՝միմյանց ոչ նման: Կլինեն

այնպի-

նան

սիք, որոնք հակադիր են միմյանց: Բայց մի՞թե ես արժանի կլինեի այժմ վարելու

այս

եթե դրանից վախենալով

զրույցը,

ասեի, թե չկա իմացություն, որ նման չէ ուրիշ որնէ իմացության, ինչի հետնանքով խորհրդածությունը խույս

կտար

մեզնից, ինչպես կորած պատմությունը:,իսկ մենք կփրկվեինք ինչ-որ անհեթեթությանշնորհիվ: Պրոտարքոս.

Դա

չպետք է տեղի ունենա,

հարկ է փրկվել: Ինձ դուր է գալիս,

որ

սակայն,

իմ ն քո փաստարկները

հավասար պայմաններումեն: Թո՛ղ լինեն բազում նման

ն

ն

իրար

ոչ

հաճույքներ ն բազում ու տարբեր իմացություններ:

Սոկրատես.

Ուրեմն, Պրոտարքոս, չթաքցնենք իմ ն

փաստարկիտարբերությունները,այլ

քո

մեջտեղ հանելով՝ հան-

դգնենք բացահայտել, թե ինչը պետք է կոչել բարիք՝ հաճու՞յքը, խոհեմությու՞նը, թե՞ երրորդ ինչ-որ բան: Չէ՞ որ մենք հիմա չենք մրցում, որպեսզի հաղթի իմ կամ քո փաստարկը,այլ երկուսս էլ պետք է պայքարենք հանուն ճշմարտության՛: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Այո, պետք է պայքարենք: Արի փոխադարձհամաձայնությամբավելի

ամուր դարձնենքհետնյալ փաստարկը:

Ի՞նչ փաստարկ: Սոկրատես. Այն, որ բոլոր մարդկանցանհանգստություն է պատճառում՝ոմանց կամովին, իսկ ոմանց՝ակամա: Պրոտարքոս.

Պլատոն

Ավելի հստակ խոսիր:

Պրոտարքոս.

Նկատի

Սոկրատես.

ունեմ

իր բնությամբ զարմանալի

այն փաստարկը,որին քիչ առաջ դեմ առանք: Չէ՞

որ տար-

օրինակ կլիներ ասել, թե մեկը բազում է, իսկ բազումը՝ մեկ,

ն

հեշտ է առարկել նրան, ով կառաջադրիայդ դրույթները: Նկատի ունես այն դեպքը, երբ որնէ մեկն

Պրոտարքոս. ասում

է, թե ես՝ Պրոտարքոսս, բնությամբ լինելով մեկ՝ միա-

ժամանակնան բազում եմ

ն այդ

բազմաթիվՊրոտարքոսներն

իմ մեջ հակադիր են միմյանց, ն պնդում է, թե միննույն Պրոտարքոսը

ն՛ մեծ

է, ն՛ փոքր, ն՛ ծանր է, ն՛ թեթն, ն այդպես

շարունա՞կ: Դու, Պրոտարքոս, խոսեցիր մեկին ն բա-

Սոկրատես.

զումին վերաբերողզարմանալիհատկություններիմասին:ճ,իսկ մենք ըստ էության համաձայնեցինք,որ այդ հարցերը պետք չէ շոշափել. լինելով մանկականխաղ ն լինելով դյուրին՝ դրանք

միաժամանակնան

մեծ

խոչընդոտ են խորհրդածությանհա-

մար: Պետք չէ մերժել նան նրան, ով խորհրդածությամբան-

դամներին մասերի է բաժանում որնէ իր

ն

համաձայնելով,որ

մեկ իր են, այնուհետն ծիծաղելով սկսում է

դրանք բոլորը

ապացուցել հրեշավոր դրույթի անհրաժեշտությունը,ըստ որի

մեկը բազում

ն անսահման

Պրոտարքոս.

է, իսկ բազումը սոսկ մեկ է:

Բայց ուրիշ ի՞նչ ես

ասում

դու,

Սոկրա-

տես, այդ դրույթի մասին, որ դեռ չի գտել տարածում ն ճա-

նաչում: Սոկրատես.

Ես, զավակս, նկատի չունեմ այն դեպքը,

երբ որնէ մեկը հաստատում

է գոյացողի ն կործանվողիմիաս-

նությունը, ինչպես ասացինք քիչ առաջ:

Այդպիսի միասնու-

թյունը, ինչպես նշեցինք, համընդհանուր համաձայնությամբ

մերժելու հարկ չկա: Սակայն եթե ումը փորձում է առաջադրել մեկ մարդ, մեկ ցուլ, մեկ գեղեցկություն ն մեկ բարիք, ապա այդպիսի ն նման ուրիշ միասնություններիվերաբերյալծագում են

բազում վեճեր: Պրոտարքոս.

Ինչպե՞ս:

Ֆիլեբոս

Նախ, հարկավո՞րէ

Սոկրատես.

այդպիսի միասնություններգոյություն

արդյոք

ունեն:

ընդունել,

որ

Այնուհետն, ինչ-

պե՞ս են դրանք առանձին-առանձինլինելով մեկ

հավետ

ն

նույնական,լինելով անսկիզբ ն անկործան՝կազմում միասնություն, ման

որը

հարկ է համարել կա՛մ ցրված գոյացող

իրերի մեջ ն դարձած բազում, կա՛մ էլ անջատվածինքն

իրենից, մի բան, այդ

որ

միանգամայնանհնար է թվում, քանի

որ

դեպքում դրանցից յուրաքանչյուրը հայտնվում է միաժա-

մանակ ե՛ մեկի, այլ

ն անսահ-

ոչ

կարող

ն՛

բազումի մեց: Այսպիսի մեկը

ն

բազումը,

այն մյուսները, Պրոտարքոս, որոնց մասին խոսեցինք, են

լինել ամեն տեսակ դժվարությունների պատճառ,

եթե մենք չենք գալիս որոշակի համաձայնության,ն հակառա-

կը՝ դժվարություններըվերանում են, եթե համաձայնումենք: Ուրեմն մենք պիտի ջանքեր գործադրենք

Պրոտարքոս.

հենց ա՞յս ուղղությամբ, Սոկրատես: Ինձ

Սոկրատես.

այդպես է թվում:

Վստահ

Պրոտարքոս.

եղիր,

որ

մենք բոլորս

այս

հար-

ցում համաձայնենք քեզ հետ: Իսկ Ֆիլեբոսին գուցե ամենից

ճիշտ կլիներ հարցեր

ն

չտալ

չշարժել այն, ինչը լավ է

դրված": Շատ

Սոկրատես.

երկար ու

բարդ

լավ: Ինչի՞ց սկսենք մեր կռիվը

վեճի շուրջ:

այս

Գուցե հետնյալի՞ց:

Ինչի՞ց:

Պրոտարքոս.

Մենք պնդում ենք,

Սոկրատես.

նույնությունը ծագում է խոսքի մեջ

ն

որ

մեկի

ն

բազումի

ներկա է բոլոր

քննու-

թյուններում մշտապես՝ անցյալում

ն

ինչպես որ չի սկսվել հիմա,

ինչպես կարծում եմ, մեր

խոսքի անմահ դա

ն

այլ,

այժմ: Այն չի դադարի,

չծերացող հատկություն է: Առաջին անգամ

ճաշակած երիտասարդըայն վայելում է որպես իմաստ-

նության ինչ-որ գանձ, խանդավառվումէ հաճույքից

ն

կարո-

ղանում է ամեն կերպ շարժել իր խոսքը՝ մերթ պտտելով այն ն

խառնելով ամեն բան, մերթ դարձյալ արձակելով ն բաժա-

նելով մասերի, դժվարության մեջ գցելով առաջին հերթին

ն

Պլատոն

ամենից շատ հենց իրեն, իսկ այնուհետննան զրուցակցին՝լինի նա երիտասարդ, տարեց, թե

հասակակից:Նա չի խնայում ո՛չ

հորը, ո՛չ մորը, ո՛չ էլ ունկնդիրներիցորնէ մեկին, առհասարակ

ոչ

մի կենդանի էակի՝ո՛չ մարդու, ո՛չ գազանի, ն անգամ բար-

բարոսները,եթե գտնվեր թարգմանիչ,չէին փրկվի նրանից:

Սոկրատե՛ս,մի՞թեչես տեսնում, որ մենք այստեղ մի ամբողջ բազմություն ենք ե բոլորս էլ երիտասարդ ենք: Չե՞ս վախենում,որ Ֆիլեբոսի հետ միասին կհարձակվենք քեզ վրա, եթե շարունակես կշտամբել մեզ: Համենայն դեպս մենք հասկանում ենք, թե ինչ նկատի ունես, այնպես որ եթե Պրուտարքոս.

գոյություն ունի որնէ հնարք վերացնելու մեր զրույցից

այս

պառակտումըն նրա համար գտնելու ավելի լավ ճանապարհ, մենք կհետնենք քեզ

ջանք գործադրիր այդ ուղղությամբ,

ն

ուժերի ներածին չափով: Չէ՞

այս

որ

մեր

զրույցն անկարնոր

չէ, ո՛վ Սոկրատես:

Իհարկե

Սոկրատես.

ոչ,

զավակներս, եթե ձեզ դիմում

է Ֆիլեբոսը: Չկա ն չի լինի ավելի լավ ճանապարհ,քան այն

մեկը, որի սիրահարն եմ

ես ն որը

հաճախ խույս է տվել է

ինձնից՝ միայնակ թողնելով դժվարությանմեջ:

Ի՞նչ ճանապարհ է

Պրոտարքոս.

դա:

Միայն թե

Այն բավականինհեշտ է ցույց

Սոկրատես.

տալ,

ասա:

սակայն

օգտվել նրանից՝անչափ դժվար: Մինչդեռայն ամենը, որ երբնէ հայտնի է դարձել շնորհիվ արվեստների,լույս աշխարհ է եկել հենց այդ ճանապարհով:Տե՛ս, թե ինչ եմ ասում: Պրուտռարքոս.

Դե, խոսի՛ր:

Աստվածայինշնորհը, ինչպես ինձ է թվում,

Սոկրատես.

աստվածները նետեցին մարդկանց ոմն Պրոմեթեսի ձեռքով պայծառագույնհրի հետ:

Եվ հները,

որ

մեզնից ավելի լավն

էին ն բնակվում էին աստվածներիկողքին, փոխանցելեն մեզ պատումը, ըստ որի հավերժ գոյություն ունեցող կոչվածը բաղկացած է մեկից սահմանն

ու

ու

բազումից

ն

բովանդակում է սերտաճած

անսահմանությունը":Եվ մենք, եթե

ամեն

կարգաբերվածէ այդպես,միշտ պետք է փնտրենքամեն

ինչ բանի

Ֆիլեբոս

հիմքում դրված գաղափարը ն գտնենք, բռնենք

ն

տեսնենք`

արդյո՞քայդ մեկ գաղափարիցբացի չկան նան երկուսը, երեկամ ուրիշ թվով գաղափարներ,ն նույնը փորձենք անել

քը

նշված միասնություններիհամար, մինչն

նան

միասնությունըերնա այլ

ոչ

որ

սկզբնական

թե որպես մեկ, բազում ն անսահման,

որպես որոշակի քանակություն: Իսկ անսահմանի գա-

ղափարը չի կարելի կիրառել բազմության նկատմամբ,քանի դեռ չենք տեսել դրա ամբողջ թիվը, որն ընկած է անսահմանի ն

մեկի միջն: Միայն այդժամ բոլորի միջից յուրաքանչյուր մեկ

կարող է մուտք գործել անսահմանի մեջ: Ինչպես ասացի,

աստվածներըպատվիրեցինմեզ այսպես քննել, ուսումնասիրել ն

ուսուցանել միմյանց: Սակայնմերօրյա իմաստուններըսահ-

մանում արագ

են

մեկն ինչպես պատահի, հարկ եղածից շատ ավելի

կամ շատ ավելի դանդաղ: Միջանկյալընրանցիցփախ-

չում է, մինչդեռ սա է,

որ

մեզ

թույլ

է տալիս բաժանել դիալեկ-

տիկական խորհրդածությունըէրիստիկականից: Պրոտարքոս.

Ասածիդ մի մասը, Սոկրատես, կարծում

եմ, հասկացա, իսկ մյուս մասի առնչությամբ դեռ պիտի լսեմ քո

պարզաբանումները:

Պարզաբանումը, ո՛վ Պրոտարքոս, կտամ գրերի օրինակի վրա, այնպես որ ըմբռնիր գրերի օգնությամբ, որոնք սովորել ես մանուկ հասակում: Պրոտարքոս. Ինչպե՞ս: Սոկրատես. Ձայնը, որ ելնում է մեր բերանից, մեկն է ն Սոկրատես.

միաժամանակ քանակությամբ անսահման

քանչյուրի

է բոլորի ն յուրա-

մոտ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Եվ ի՞նչ: Սակայն ո՛չ առաջինը,ո՛չ էլ մյուսը մեզ չի

դարձնումիմաստուն՝ո՛չ այն, որ մենք գիտենք ձայնի անսահմանությանմասին, ո՛չ էլ այն, որ մենք գիտենք, թե այն մեկ է. մեզնից յուրաքանչյուրինգրագետ է դարձնումլոկ այն, որ մեզ հայտնի է ձայների քանակն ու որակը: Պրոտարքոս.

Շատ

ճիշտ է:

ե

Պլատոն

Սակայն միննույն իմացությունըմեզ գիտակ

Սոկրատես.

է դարձնում նան երաժշտությանմեջ:

Ինչպե՞ս:

Պրոտարքոս.

Համաձայն

Սոկրատես.

այդ

արվեստի` հնչողությունը

նրանում մեկն է: Անշուշտ:

Պրուտարքոս.

Բայց մենք

Սոկրատես.

սահմանում

ենք երկու ձայն՝

ցածր, բարձր, ն երրորդը, որ միջինն է: Այդպես չէ՞: Այդպես է:

Պրոտարքոս.

Սակայնիմանալովմիայն այսքանը, դու չես

Սոկրատես.

լինի երաժշտության գիտակ, իսկ երաժշտությանքո Պրուտարքոս.

դա

չիմանալու դեպքում

մի իմացություն չի լինի արժեքավոր:

ոչ

Իհարկե չի լինի: Սակայն, բարեկա՛մս, երբ իմանաս, թե

Սոկրատես.

ինչպիսին են բարձր ն ցածր հնչյունների միջակայքերը, որոնք են դրանց սահմաններըն ինչ համադրություններ որքան են

ն

դրանք կազմում,-

այդ

համադրություններըհայտնաբերած

մեր նախնիներըդրանք փոխանցել են մեգ՝ հետնորդներիս, ն պատվիրել են կոչել ներդաշնակություններ,իսկ մարմնի շարժումներին հատուկ մյուս այդպիսի վիճակները, որոնք նրանց ասելով պիտի չափվեն թվերով, կոչել

են

ռիթմ ն չափ, ընդ

որում այդպես պատվիրել են դիտարկել նան

նություն ն բազմություն,- երբ, ահա, ըմբռնես

ամեն

միաս-

այս

ամենը,

կդառնաս իմաստուն, իսկ երբ ըմբռնես գոյի մեկ այլ միաս-

նություն՝ այն դիտարկելովնույն եղանակով,իմաստունկդառնաս նան այդ հարցում: Իսկ առանձին իրերի անսահմանությունը ն անսահմանությունըդրանցից յուրաքանչյուրի մեջ ամեն անգամ անորոշ, անիմաստ ն ոչ հաշվետու է դարձնում քո

միտքը, այնպես որ

տում

դու

երբեք

ն ոչ

մի դեպքում չես նկա-

թիվը՛2: Ֆիլեբոս, ինձ թվում է, Սոկրատեսըշատ

Պրոտարքոս.

լավ արտահայտեցհենց նոր ասվածը: Ֆիլեբոս.

Ինձ

էլ է այդպես թվում: Բայց ինչու՝ է

այս

Ֆիլեբոս

փաստարկը հասցեագրված մեզ ն ի՞նչ է ուզում ասել:

Ֆիլեբոսի հարցը տեղին է, Պրոտարքոս:

Սոկրատես.

Իհարկե: Պատասխանի՛րնրան:

Պրոտարքոս.

Այդպես էլ կանեմ, սակայն քիչ առաջ

Սոկրատես.

վածին մի կարճ անդրադարձիցհետո:

աս-

Ինչպես նշեցինք, եթե

ինչ-որ բան է ըմբռնում, ապա պիտի իսկույն նկատի առ-

ոմն

նի

թե անսահմանիբնությունը,

ոչ

այլ

որնէ թիվ, ն հակառակը՝

եթե ստիպված է նախ ըմբռնել անսահմանը, պիտի մտածի ոչ

Ե

թե մեկի, այլ թվի մասին,- քանի որ յուրաքանչյուր թիվ ունի

բազմություն,Կրկին ցույց

ն

ի վերջո ելնելով այդ ամենից՝հանգի մեկին:

տանք ասվածը գրերի վրա:

Ինչպե՞ս:

Պրոտարքոս.

Ոմն

Սոկրատես.

են, դա Թնթ անունով մի եգիպտագիէր,-- հասկացավ,

ասում որ

աստված կամ աստվածային մարդ,-

ձայնն անսահման է ն ձայնավորներնայդ անսահմանության

մեջ բազում են,

այլ

ոչ

են, թեպետ հաղորդակից են

կությամբ

են:

մյուս հնչյուններն անձայն 6Շ ինչ-որ ձայնի ն որոշակի քանա-

թե մեկ,

ն որ

Երրորդ տեսակին Թնթը դասեց այն տառերը,

որոնք մենք կոչում ենք համր: Այնուհետն բաժանեց բաղաձայններն

ու

համրերը, նույն կերպ

նան

ձայնավորներն ու

մինչն որ պարզեց դրանց թիվը ն յուրակիսաձայնավորները, քանչյուրն առանձին ու բոլորը միասին կոչեց «տառեր»: Տեսնելով, որ մեզնից ոչ ոք ոչ մի տառ չի սովորում առանձին վերցրած, բոլոր մյուսներից անջատ, Թնթը նկատեց, որ գոյություն ունի կապ, որը միասնություն է հաղորդում դրանց բոլո-

րին.

այդ

կապը նա կոչեց քերականություն:3:

Ֆիլեբոս. տարքոս: սում

Սակայն ինձ հիմա էլ պակասում է այն, ինչ պակա-

էր քիչ առաջ:

Սոկրատես. պը

Այժմ ես ավելի հստակ հասկացամիտքը, Պրո-

Քեզ, Ֆիլեբոս, հասկանալիչէ ասվածի կա-

մեր քննության հե՞տ: Ֆիլեբոս.

Այո, հենց

դա է, որ ես

վաղուց փնտրում ենք:

2 ՊԼԱՏՈՆ

ու

Պրոտարքոսըարդեն

ժ

Պլատոն

Ուրեմն դուք փնտրում եք այն, ինչն արդեն

Սոկրատես.

վաղուց, ինչպես ասացիր, շատ մոտ է ձեզ:

Ինչպե՞ս: Սոկրատես. Մի՞թե մեր զրույցն ի սկզբանե խոհեմուՖիլեբոս.

թյան ն հաճույքի մասին չէր, ավելի

շուտ

այն մասին, թե

դրանցից որն է նախընտրելի: Անշուշտ այդ մասին:

Ֆիլեբոս. Սոկրատես.

Եվ մենք ասացինք, որ դրանք երկուսն էլ

մեկ են: Այո:

Ֆիլեբոս. Սոկրատես.

Ուրեմն

հենց այն է, ինչ առաջադրեց

սա

նախորդ խորհրդածությունը. ինչպե՞ս են խոհեմությունն

հաճույքը մեկ

ն

բազում, ն ինչպե՞սէ,

որ

ու

իսկույն չեն դառնում

դառնալը նրանցից յու-

անսահման, այլ նախքան անսահման

րաքանչյուրը ձեռք է բերում ինչ-որ թիվ:

Դյուրին հարց չէ, ո՛վ Ֆիլեբոս: Չգիտեմ,

Պրոտարքոս.

թե ինչպես խճճեց մեզ Սոկրատեսը:Տե՛ս, թե մեզնից ով պիտի

պատասխանիայդ հարցին: Գուցե զավեշտականլինի, եթե

ես

խոսք վերցնելով՝ հետո չկարողանամպատասխանելն նորից

քեզ վերադարձնեմհարցը: Բայց կլինի, եթե մեզնից

ոչ

ոք

շատ

ավելի զավեշտական

չկարողանա պատասխանել: Մտա-

ծիր, ինչպե՞ս վարվենք: Ինձ թվում է, Սոկրատեսը մեզ հիմա

հարցնում է հաճույքի տեսակների մասին՝ գոյություն ունեն դրանք արդյոք,

թե ոչ, որքան են ն ինչպիսին: Նույնը վերա-

բերում է նան խոհեմությանը: Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ ես ասում, Կալլիասի'՞ որդի:

Եթե մենք չկարողանանքանել ն

դա

մեկի, նմանի, նույնականի

հակադիրիառնչությամբ,ապա, ինչպես ցույց տվեց նախորդ

խորհրդածությունը,մեզնից ոչ Պրոտարքոս. հեմ

Ինձ

ոք

թվում է՝

ոչնչի պիտանիչէ: դա

ճիշտ է, Սոկրատես:Խո-

մարդուն վայել է իմանալ ամեն բան, սակայնդեռ կա նան

երկրորդնավարկությունը»,որի ընթացքում նա չպիտի մոռանա

մասին: Նկատի ունեմ հետնյալը: Այս ինքնաճանաչողության

Ֆիլեբոս

Սոկրատես, դու առաջարկեցիր մեզ բոլորիս

զրույցը,

ն

ինքդ

էլ մասնակցեցիրպարզելու համար, թե որն է մարդկայինձեռք-

բերումներիցլավագույնը:Ֆիլեբոսն ասաց, որ հաճույքը, վայելքը, ուրախությունը ն մյուս նման բաներն են լավագույնը, իսկ դու առարկեցիր՝ասելով, թե լավագույնը ոչ թե դրանք են, այլ այն, ինչը մենք հաճախ սիրով վերհիշում ենք` միանգամայն ուսումնասիրելու համար հիիրավացիորենառանձին-առանձին շողության մեջ կողք-կողքի դրվածը: Դու, ինչպես երնում է, ես, որ իրավամբ հաճույքից ավելի մեծ բարիք պիտի

ասում

ճանաչվի խելքը, իմացությունը,ըմբռնումը,արվեստըն դրանց ազգակից ամեն բան: Սրանք է հարկավոր ձեռք բերել, ն ոչ այն մյուսները: Երբ այս երկու պնդումներըբարձրաձայնվեցին,

մենք կատակեցինք,թե քեզ

տուն

չենք թողնի, քանի դեռ

այդ

պնդումներըչեն գտել իրենց բավարար հանգուցալուծումը:Դու համաձայնեցիրն խոստացար այդ հարցում մեր տրամադրության տակ լինել, իսկ մենք երեխաների պես ասում

ենք, որ

ճիշտ տրվածը ետ չես առնի: Թո՛ղ, ուրեմն, այդպես խոսելու քո

ձնը:

Ո՞ր ձնը նկատի ունես:

Սոկրատես.

Դժվարություններ ես հարուցում ն հարց-

Պրոտարքոս.

այն մասին, ինչին մենք

նում

այս

պատասխանել: Հո չենք մտածի, թե

պահին չենք կարող այս

ամենի վերջը մեզ

բոլորիս փակուղի դնելն է: Հետնաբար, եթե մենք չենք կարող անել,

դա

արդյոք

դու

խոստացելես: Տե՛ս, կուզե՞սն կարո՞ղես

արա,

տարբերակել հաճույքի ն իմացության տեսակները ն

պարզաբանել մեր առաջ ծառացած հարցը, թե՞ թողնենք սա: Սոկրատես. ճառ

խոսքերիցհետո այլես վախենալուպատ-

Քո

չունեմ: «Կուզես» արտահայտությունըազատում է

վախից: Եվ բացի

այդ,

ինձ թվում է,

որ ոմն

ամեն

աստված ինձ մի

բան հիշեցրեց: Պրոտարքոս.

Ինչպե՞ս,ինչի՞ մասին:

Սոկրատես.

Դեռ

հարթմնի ես լսել

եմ

2»

շատ ն

վաղուց երազում կամ գուցե

հիմա մտաբերում

եմ

հաճույքի

ն

Պլատոմ

խոհեմությանմասին հետնյալ խոսքը. այդ երկուսից ն ոչ մեկը բարիք չէ, այլ կա երրորդ մի բան, որը տարբեր է դրանցից ն, սակայն, երկուսից էլ ավելի լավն է: Եթե այս ասույթը

մեզ

է, հաճույքը չի կարող պաշտպանել իր հաղ-

համար պարզ

թանակը, քանի որ բարիքը նույնականչի լինի դրան: Այդպես

չէ՞: Այդպես է:

Պրոտարքոս.

Այդ դեպքում մենք, կարծում եմ, ստիպված

Սոկրատես.

չենք լինի բաժանել հաճույքի ձները: Առաջիկայում դա ավելի պարզ

կդառնա: Շատ

Պրոտարքոս.

լավ ասացիր, այդպես էլ շարունա-

կիր: նախ համաձայնության գանք մի քանի

Սոկրատես.

մանրուքների շուրջ:

Ի՞նչ մանրուքներ:

Պրոտարքոս.

Բարիքի բախտը անհրաժեշտաբար կա-

Սոկրատես.

տարյա՞լէ, թե՞ անկատար: Ամենակատարյալ,ո՛վ Սոկրատես:

Պրոտարքոս.

Եվ ի՞նչ, բարիքն ինքնաբա՞վէ:

Սոկրատես. Պրոտարքոս.

Իհարկե,

ն

դրանով տարբերվում է գոյու-

թյուն ունեցող ամեն ինչից: Այդ դեպքում, ինձ թվում է՝ միանգամայն

Սոկրատես.

անհրաժեշտ է ասել, որսալ

ն

որ

ճանաչող ամենայն բան փորձում է

հասնել նրան, ցանկանում է պահել

հոգ չի տանում

ու

յուրացնել ն

ոչնչի մասին, բացի նրանից, ինչը ձեռք է

բերվում բարիքի հետ միասին: Պրոտարքոս.

Դիտարկենք ու

Սոկրատես. ն

Սրան անհնար է հակաճառել:

քննենք հաճույքի կյանքը

խոհեմ կյանքը առանձին-առանձին: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Ի՞նչ նկատի ունես: Դիցուք, կյանքը հաճույքի մեջ զուրկ է խո-

հեմությունից, իսկ խոհեմ կյանքը զուրկ է հաճույքից: Իսկապես, եթե

այդ

երկուսը բարիք են, դրանք ոչնչի կարիք չունեն:

Ֆիլեբոս

Իսկ եթե դրանք որնէ բանի կարիք ունեն, մեզ համար չեն լինի

իսկականբարիք: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Պրոտարքոս.

Սոկրատես. Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե:

Փորձե՞նք ասվածը դիտարկել քեզ վրա: Փորձենք: Այդ դեպքում պատասխանի՛ր: ՂՎարցրու՛:

Կհամաձայնեի՞ր արդյոք,

ո՛վ Պրոտարքոս,

կյանքն ապրել` վայելելով մեծագույն հաճույքները: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչու՞ ոչ: Դու կհամարեի՞ր, որ քեզ էլի ինչ-որ բան

է

պակասում,եթե ունենայիր այդ ամենը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Բնավ: Տե՛ս, խորհել, մտածել, կշռադատել,--մի՞թե

սրանց ն ազգակից մյուս բաների կարիքը չէիր ունենա: Պրոտարքոս.

Ինչի՞ համար: Չէ՞

որ

ունենալով

ուրա-

խություն՝ ես կունենայի ամեն ինչ: Սոկրատես.

Ուրեմն այդպես ապրելով՝

դու

ողջ

կյան-

քում մշտապես կվայելեիր մեծ հաճույքներ ն մեծ ուրախու-

թյու՞ն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այո:

Սակայն ձեռք չբերելով ո՛չ խելք, ո՛չ հիշո-

ղություն, ո՛չ իմացություն ն ո՛չ էլ ճշմարիտ կարծիք ն զուրկ

լինելով ամեն խոհեմությունից՝ դու նախ չէիր իմանա՝ ուրախանում ես, թե չես ուրախանում: Պրոտարքոս. Սոկրատես. դու

Անհրաժեշտաբար: Եվ նմանապեսձեռք չբերելով հիշողություն՝

անհրաժեշտաբար չէիր հիշի նան այն,

երբնէ ուրա-

որ

խացել ես, իսկ տվյալ պահին առկա հաճույքի որնէ հիշողություն չէիր պահպանի: Ձեռք չբերելով ճշմարիտ կարծիք՝ դու, ուրախանալով,չէիր կարծի, թե ուրախանումես,

ն

զուրկ լինե-

լով դատողունակությունից՝ չէիր կարողանա դատել, խանալու ես

նան

որ ուրա-

հետագայում: Կապրեիր ոչ թե մարդու, այլ

Շ

Պլատոն

ինչ-որ կակղամորթիկամ մեկ ուրիշ ծովային կենդանու կյանք, նրանցից, որոնց մարմինը պատված է խեցիով: Այդպե՞սէ, թե՞

ունենալով սա, մենք կմտածենքայլ կերպ: Բայց ինչպե՞ս:

Պրոտարքոս.

Արժե՞ընտրել այդպիսի կյանք:

Սոկրատես.

Քո

Պրոտարքոս.

այդ

փաստարկից,Սոկրատես, ես լիո-

վին պապանձվեցի: Չվհատվենք,

Սոկրատես.

ն

փոխարենը դիտարկենք

խելքի կյանքը: Պրոտարքոս.

Ի՞նչ կյանքի մասին ես խոսում: Դիցուք, մեզնից որնէ մեկն ընտրել է կյանք,

Սոկրատես.

որում ձեռք է բերել խոհեմություն, խելք, իմացություն ն ամեն

ինչի հիշողություն, սակայն անհաղորդ է հաճույքին՝ ինչպես մեծ, այնպես էլ փոքրըչափով, նան ցավին ն բոլորովին անտարբեր է

այս

ամենի հանդեպ:

Պրոտարքոս.

Այդպիսիկյանքը, Սոկրատես, իմ կարծի-

քով, արժանիչէ ընտրությանե,

ըստ

իս, ուրիշին նույնպես չի

կարող արժանի թվալ: Սոկրատես.

Իսկ երկուսի խառնու՞րդը,Պրոտարքոս,

ի՞նչ կասես կյանքի մասին, որը միավորում է այդ երկուսը: Պրուտարքոս. Նկատի ունես հաճու՞յքը,որը միավորում է խելքն

ու

խոհեմությունը:

Սոկրատես. Պրոտարքոս.

Հենց դրա մասին եմ խոսում: Ամեն ոք

կընտրի այդպիսի կյանք,

այն նախորդները, ն չի լինի այնպես,

որ

այլ

ոչ

մեկն ընտրի, իսկ

մյուսը՝ ոչ: Սոկրատես.

բխում

այս

Հասկանու՞մենք

հիմա, թե ինչ է

արդյոք

դատողությունից:

Պրոտարքոս.

Լիովին: Առաջադրվեցերեք կյանք, որոն-

ցից առաջին երկուսը մարդկանցից ն կենդանիներիցոչ ոքի համար ո՛չ բավարար է, ո՛չ էլ նախընտրելի: ն ոչ

Մի՞թեարդեն պարզ չէ,

կյանքերից մեկը չունի բարիք:Քանզի ունենալու դեպքումայն կլիներ

Սոկրատես.

որ այդ

Ֆիլեբոս

կենդանիներիկողմից ընտրությանարժանի,որոնք միշտ կկարողանայինապրել այդպիսի կյանք: Իսկ եթե մեզնից որնէ մեկն ընտրեր ուրիշ կյանք, բավարար, կատարյալ ն բույսերի

ու

կգործեր ընտրության արժանիի բնությանը հակառակ. կամավոր դա կարող է լինել չիմացությունից, իսկ լ|ակամայչար բախտիքմահաճույքով: Կարծես թե այդպես է:

Պրոտարքոս.

Ինձ

Սոկրատես.

թվում է,

որ

ասվածը բավական է

հաս-

կանալու համար, որ Ֆիլեբոսի դիցուհուն5 հարկ չկա համարել բարիքին նույնական: Սակայն քո այդ խելքը, ով Սոկրատես,նույն-

Ֆիլեբոս.

պես բարիք չէ

ն

Սոկրատես.

արժանի է նույն մեղադրանքներին: Իմը՝ թերնս, Ֆիլեբոս: (Թեպետսա, կարծում

եմ, ճշմարիտ ն միաժամանակաստվածայինխելք չէ, այլ մեկ

ուրիշ խելք է: Ես չեմ առարկում, որ խառը կյանքի դեպքում

առաջին հաղթանակըխելքինն է, սակայն մենք պիտի քննենք ն որոշենք՝ ինչպես վարվել երկրորդ մրցանակի հետ. գուցե գտնելով խառը կյանքի պատճառը՝մեզնից որնէ մեկը համարի այն խելք, իսկ ուրիշը՝ հաճույք, ն այդպիսով, թեպետ դրանք երկուսն էլ բարիք չեն, գուցե դրանցից մեկը համարի բարիքի

պատճառ:Այստեղ ես ավելի կընդդիմանայիՖիլեբոսին՝ ասելով, որ խառը կյանքի մեջ,- ինչ էլ լինի այն, ինչի շնորհիվ կյանքն արժանի է ընտրության

այդ

ն

բարիք է,-

ոչ

թե

հաճույքն է առավել ազգակից ն նման բարիքին, այլ խելքը: Ըստ

այդմ, ավելի ճիշտ կլիներ ասել,

որ

հաճույքին չի

պատ-

կանում ո՛չ առաջին, ո՛չ էլ երկրորդ մրցանակը:Ավելի հեռու է մրցանակայինտեղից երրորդը, եթե իհարկե մենք այժմ պետք է հավատ ընծայենք իմ խելքին:

Պրոտարքոս.

Բայց, Սոկրատես, ինձ հիմա թվում է, որ

հաճույքը տապալվածէ՝ ասես հաղթվածքո խոսքերից,քանզի մարտի բռնվելով հանուն

մրցանակի, նա արդեն պարտվել է:

Ինչ վերաբերումէ խելքին, ապա, իմ կարծիքով, հարկ է ասել, որ վերջինս իրեն խոհեմաբար պահելով՝ չընկավ մրցանակի

Պլատոն

ետնից, քանի ահա

որ այդ

դեպքում նրան կվիճակվեր նույնը: Իսկ

հաճույքը, զրկվելով երկրորդ մրցանակից, առհասարակ

կարժեզրկվի իր երկրպագուների աչքերում, չէ՞ որ նրանց էլ այլնս չի թվում գեղեցիկ: Սոկրատես.

եվ ի՞նչ: Ավելի լավ չէ՞ թողնել այն

ն

ցավ

չպատճառել այսքան մանրակրկիտդիտարկմամբն մերկացմամբ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անմիտ բան ես ասում, Սոկրատես: Որովիհետնանհնարին բան եմ ասում

ու

ցավ պատճառում հաճույքի՞ն: Պրոտապրքոս.

Ոչ միայն.

դու

նույնիսկ չգիտես, որ քանի

դեռ չես ավարտել խորհրդածությունը,մեզնից ոչ ոք քեզ բաց

չի թողնի: Սոկրատես.

Մի տե՛ս, Պրոտարքոս: Ուրեմն մեզ քննելու

դեռ բավականաչափբան է մնացել, ն հազիվ թե

դա

ավելի

հեշտ լինի ներկայիս քննությունից: (Թվում է, ի պաշտպանություն խելքի համար երկրորդ մրցանակի,մենք պիտի գտնենք ուրիշ հնարք, նախորդ խոսքում Օգտագործածներիցտարբեր

նետեր: Թեպետ մի քանիսը գուցեն պահպանենք:Չարժե՞: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Փորձենք զգուշորեն ճշտել մեր քննության

սկիզբը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ սկիզբ նկատի

ունես:

Համայնի մեջ գոյություն ունեցող ամեն բան

մենք բաժանեցինք երկու մասի կամ, ավելի շուտ,

եթե դեմ

չես, երեքի: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ հիմունքով,

ասա՛:

Վերցնենք մեր պնդումներից մի քանիսը:

Որո՞նք: Սենք ասացինք, որ աստված մատնանշում

է մերթ գոյի անսահմանությունը,մե՛րթ սահմանները:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Ուրեմն, վերցնենք այդ երկու տեսակները,

Ֆիլեբոս

իւկ երրորդը կգոյանա դրանց խառնուրդից: Երնում է, զավեշտական մարդ եմ, եթե անում

եմ այս

բաժանումներնու թվար-

կումները:

Ի՞նչ նկատի ունես, բարեկամս:

Պրոտարքոս.

| Սոկրատես.

Կարծում եմ, պետք է ավելացնել չորրորդ

տեսակը: ՝

Ասա՛, ո՞րը:

Պրուտռարքոս.

Գտիր երեք տեսակների միախառնման պատճառը ն համարի՛րայն չորրորդ տեսակ: Պրոտարքոս. Իսկ չե՞ս զգա նան հինգերորդի կարիքը, Սոկրատես.

որը

կկարողանատարբաժանել դրանք:

Թերնս: Սակայն հիմա

Սոկրատես. մտածում:

Իսկ եթե հարկ լինի, թույլ

դրա

կտա՞ս, որ

մասին չեմ հետամուտ

լինեմ դրան:

Ինչու՞ ոչ:

Պրոտարքոս.

նախ մենք

Սոկրատես.

չորս

տեսակներիցկառանձնաց-

նենք երեքը, իսկ հետո՝ երեքից երկուսը, նկատելով, որ դրանցից յուրաքանչյուրը բաժանվում է բազում մասերի, ն դարձյալ կմիավորենքդրանք, փորձելով հասկանալն՛ մեկը, ն՛ բազումը: Եթե

Պրոտարքոս.

դու

ավելի հստակեցնեիրխոսքդ, ես

գուցե հետնեի քեզ: Իմ առաջադրածերկու

Սոկրատես.

տեսակներընույնա-

կան են քիչ առաջ նշվածներին՝մեկը որպես անսահման, մյուսը որպես սահման

ունեցող: Փորձեմ բացատրել,թե ինչպես է,

անսահմանը բազում է: Իսկ սահման Պրոտարքոս. Սոկրատես.

տարկել, դժվար է ն

ունեցողը դեռ կսպասի:

Այո, կսպասի: Տես, այն, ինչ քեզ առաջարկում եմ դին

Նախ տե՛ս, կարո՞ղես տաքի

որ

վիճելի, արդյոք

բայց,

միննույն է, դիտարկի՛ր:

մտածել որնէ սահման առավել

առավել պաղի առնչությամբ, թե՞ դրանց մեջ բնակ-

վող առավելն ու պակասը,քանի դեռ բնակվում են,

թույլ

չեն

տալիս հասնել ավարտին: Քանզի եթե գտնվեր վերջ, ապա

երկուսն էլ կավարտվեին:

լ

|

|

Պլատոն

Միանգամայնիրավացի

Պրոտարքոս. Սոկրատես. ն

Մենք միշտ

Սոկրատես.

որ

ու

առավել տաքի

պակասը:

Իհարկե: Ուրեմն մեր խոսքը միշտ ցույց

է

տալիս,

դրանք չունեն ավարտ: Իսկ եթե անավարտ են,

որ

իհարկե, անսահման Սոկրատես. ն

ցար

ինչպես

Շատ

ճիշտ է, Սոկրատես:

Լավ է, սիրելի Պրոտարքոս, որ դու հասկա-

հիշեցրիր ինձ, նան

ապես,

են:

Պրոտարքոս.

այլ

ենք,

առավել պաղի մեջ միշտ կա առավելն Պրուտարքոս.

ու

ասում

ես:

որ

այդ

«շատը»,

որ

արտասանեցիր,

«նվազը», ունեն միննույն ուժը, ինչ «առավելն»

«պակասը»: Որտեղ էլ սրանք գտնվեն, չունեն որնէ քանակ, միշտ առաջ են բերում «առավել ուժեղը» կամ «առավել

թույլը»,

«առավել

շատը»

կամ «առավել պակասը», իսկ քա-

նակը ոչնչացնում են: Եթե դրանք, ինչպես ասացի, չվերցնեն

քանակը, այլ

թույլ

տան, որ քանակը ն չափ ունեցող բաները

զբաղեցնենառավելի ն պակասի, շատի ն նվազի տեղը,

ապա

իրենք կկորցնեն իրենց տեղը: Քանզի ստանալով քանակ՝ նրանք այլես չեն լինի ո՛չ առավել Չէ՞ որ քանակը կանգնած է ն

դատողության՝տաքը սահման

ն

ո՛չ առավել սառը: չի շարժվում: Համաձայն նույն տաք,

իր հակադրությունըմիաժամանական-

են:

Պրոտարքոս.

Երնում է, Սոկրատես, ինչպես ն ասում

էիր, հեշտ չէ հետազոտելդրանք: Բայց նորից ու նորից կրկնելու

դեպքում հարցնողն ու հարցվողը գուցե համաձայնության

գան: Սոկրատես.

Լավ

ես ասում,

փորձենք այդպես անել: եվ

որպեսզի չերկարացնենք մեր ճանապարհը, փորձենք որպես

անսահմանիբնության օրինակ վերցնել հետնյալ նշանը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչը նկատի ունես: Բոլոր այն բաները, որ մեզ առավել կամ

պակաս,շատ կամ քիչ, չափազանցկամ նման

են

թվում, մենք

պետք է դասենք անսահմանի սեռին որպես միասնության,

Ֆիլեբոս

քանի

ինչպես արդեն ասացինք նախապես,պիտի հավա-

որ,

քենք բոլոր

ցրված ն տրոհված իրերը ն հնարավորության

դեպքում նշենք դրանք որպես միասնական բնություն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Հիշում

եմ:

Իսկ այն իրերը, որոնք չեն ընդունում առա-

վելը կամ պակասը, այլ ընդունում են դրանց հակադիրը՝նախ հավասարը ն հավասարությունը,այնուհետն կրկնակին ն այն ամենը,

որ

թիվ է թվի ն չափ է չափի համար, պիտի դասվի

սահմանափակին:Այդպեսվարվելը ճի՞շտ է, ի՞նչ կասես: Պրոտարքոս. Սոկրատես. առաջ

Շատ

ճիշտ է, ո՛վ Սոկրատես:

Լավ: Այս երկու տեսակների խառնուրդից

եկող երրորդ տեսակը ինչպիսի՞նէ, ի՞նչ կասենք:

Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Կարծում եմ,

դա

դու

կասես:

Աստված կասի, իհարկե, եթե աստվածնե-

րից որնէ մեկը լսի իմ աղոթքները: Պրոտարքոս. Սոկրատես. որ

Ուրեմն աղոթիր Քննում

ն

քննիր:

եմ, ն ինձ թվում է, Պրոտարքոս,

աստվածներիցմեկը բարեկամացել է մեզ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ նկատի ունես, ու՞ր է ՀՎիմակասեմ: Իսկ

դու

ապացույցը:

հետնիր

դատողու-

թյանս: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

առավել

պաղը:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Դե, խոսի՛ր:

Մենք քննարկում էինք առավել

տաքը

ն

առավել չորը

ն

Այդպես չէ՞: Այո:

Ավելացրու դրանց

առավել խոնավը, առավել շատը

ն

նան

առավել սակավը, առավել

առավել դանդաղը, առավել մեծը

ն

առավել փոքրը

արագը

ն

ն բոլոր

այն բաները,որ մենք դասեցինքառավելն ու պակասը

միավորող բնությանը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Նկատի ունես անսահմանիտեսա՞կը: Այո: Իսկ հիմա միախառնիրսրան հաջորդ

տեսակը՝սահմանիզավակը:

Պլատոն

Ո՞րը:

Պրոտարքոս.

Այն, որը քիչ առաջ

Սոկրատես.

պիտի հանգեցնեինք

մեկի, ինչպես պայմանավորվելէինք անսահմանիհամար, բայց չարեցինք: Գուցե հիմա անենք դա, եթե երկու տեսակներմիավորվելով՝ ի հայտ Պրոտարքոս. Սոկրատես.

են

բերում երրորդը:

Ի՞նչ երրորդ տեսակ, ի՞նչ նկատի ունես: ն կրկնակիի ն այն ամենի, ինչը ՀՎավասարի

միջն առկա տարբերությունվերջ է դնում հակադրությունների

ներին ն համաչափ ու համահունչ դարձնելով դրանք

է

առաջ

բերում թիվ: Պրոտարքոս.

Հասկանում եմ: Ինձ թվում է, դու ասում

ես, որ դրանց խառնուրդը առաջ է բերում ինչ-որ սեռեր՛՛:

Սոկրատես. Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Քեզ ճիշտ է թվում: Դե, շարունակի՛ր:

Մի՞թեհիվանդություններիժամանակդրանց

ճիշտ համադրությունըառաջ չի բերում առողջություն: Պրոտարքոս.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Բարձրի ն ցածրի, արագի ն դանդաղի մեջ,

որոնք անսահման

են, մի՞թեդրանց գումարը առաջ չի բերում

սահման

ն

չի ծնում կատարյալ երաժշտություն:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անկասկած: Իսկ ցրտի ն շոգի համադրման դեպքում

չափազանցնու անսահմանըվերանում են,

ն առաջ են

գալիս

չափավորն ու համաչափը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Մի՞թե տարվա եղանակները ն մեր

ցած ամենայնգեղեցիկը չի գոյանում անսահմանի ն

ունե-

սահման-

ներ ունեցողի խառնուրդից: Պրուտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Ես բաց

եմ

թողնում բյուրավոր ուրիշ

բա-

ներ, օրինակ՝ առողջությանը գումարված գեղեցկությունն

ու

ուժը, ինչպես նան հոգու բազմաթիվուրիշ գեղեցիկ հատկու-

թյուններ: Չէ՞

որ,

հրաշալի՛ Ֆիլեբոս, դիցուհին, տեսնելով ան28

ՖԵիլեբոս

ժուժկալությունը ն ամեն տեսակի արատները, երբ չկան սահմանափակումներո՛չ հաճույքի, ո՛չ էլ հագեցմանմեջ, օրենք ն կարգ հաստատեց:եվ չնայած դու ասում ես, որ այդ դիցուհին'՝ պատիժներ է բերում, ես ասում նա

եմ

հակառակըն պնդում, որ

փրկություն է բերում: Ի՞նչ ես կարծում, Պրոտարքոս: Պրուտարքոս.

Սոկրատես.

ասածը, Սոկրատես,իմ սրտով է: Արդ, ես խոսեցի երեք տեսակետի մասին, Քո

եթե հասկանում ես: ԻՍձ

Պրոտարքոս.

թվում է, հասկանումեմ. մի միասնու-

թյունը դու համարում ես անսահմանություն,իսկ մյուս միաս-

նությունը՝գոյության մեջ եղած սահման: Սակայնես բոլորովին չեմ հասկանում, թե ինչ նկատի ունես երրորդ միասնության տակ: Սոկրատես.

Որովհետն,սիրելիս, քեզ զարմացրել է

այդ

երրորդ տեսակի լիությունը: Անսահմանի մեջ կան բազում սեռեր, բայց քանի որ դրանք կրում են առավելի

ն

պակասի

հատկություններ, անսահմանը թվում է մեկ:

ճիշտ է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իսկ սահմանը բազմություն ունի, ն մենք

չենք դժգոհել, որ դրա բնությունը մեկը չէ: Այլ կերպ կարո՞ղէ լինել:

Պրոտարքոս.

Ոչ մի դեպքում: Խոսելով երրորդի մասին՝ նկատի ունեի այն ամենը, ինչը բխում է այդ երկու սեռերից Սոկրատես.

ես

որպես միասնություն, որը մուտք է գործում գոյություն սահմանի հետ առաջացող Պրուտարքոս. Սոկրատես.

չափերի շնորհիվ:

Հասկացա: Սակայն մենք ասացինք, որ երեք սեռերից

բացի պետք է դիտարկել նան չորրորդը: Քեզ չի՞ թվում, որ գոյացող

ամեն

Դիտարկենքմիասին:

բան գոյանում է ինչ-որ պատ-

ճառով: Պրոտարքոս. որ

Թվում է: Մի՞թեառանց դրա կարող է ինչ-

բան գոյանալ: Սոկրատես.

Իսկ արարողի բնությունը տարբերվում է

Պլատոն

պատճառից ուրի՞շ ինչ-որ բանով, բացի անունից,

լինի

արդյոք

արարողը

ճիշտ չի՞

պատճառըհամարել նույն բանը:

ճիշտ կլինի:

Պրոտարքոս.

Եվ արարվողի ն գոյացողի միջն մենք, հա-

Սոկրատես.

մաձայն քիչ

ն

ն

առաջ

ասվածի, բացի անունից տարբեր ոչինչ

չենք գտնի: Այդպես չէ՞: Պրոտարքոս.

Այդպես է:

Մի՞թե արարողն իր բնությամբ միշտ այդարարվողը գոյանալով մի՞թեչի հետնում նրան:

Սոկրատես.

պիսին չէ, ն

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անշուշտ: Պատճառը ուրիշ է ն տարբեր է նրանից,

ինչը ծառայում է իրեն գոյացման ժամանակ: Պրոտարքոս. Սոկրատես. ամեն

Ինչպե՞սչէ: Ուրեմն գոյացողը

ն

այն, ինչից գոյանում է

բան, բաժանվում են երեք սեռերի:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. չորրորդ

Իհարկե: Իսկ այդ ամենը կերտողին մենք կոչում ենք

պատճառ, որովիետն պարզվեց,

որ

սա

բավա-

կանաչափտարբեր է նախորդներից: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Այո, տարբեր է:

Քանի

որ

չորս

սեռերը սահմանված են,

ճիշտ կլինի հիշողությամբ հերթով թվարկել դրանք: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Առաջին սեռը ես կոչում եմ անսահման,

երկրորդը՝սահման, իսկ երրորդը, որ գոյանում է

այդ

երկուսի

խառնուրդից,էություն: Չեմ սխալվի, եթե միախառնմանե գոյացման պատճառը կոչեմ Պրոտարքոս. Սոկրատես.

չորրորդ

սեռ:

Իհարկե ոչ:

Այդ դեպքում ինչի` մասինշարունակենքխո-

սել ն ինչու՞ ցանկացանքհանգել սրան: Մի՞թեոչ հանուն նրա, որ

ուզում էինք պարզել, թե ինչին է պատկանում երկրորդ

մրցանակը՝հաճույքի՞ն,թե՞ բանականությանը:Այդպեսչէ՞: Պրոտարքոս.

Այդպես է:

Եիլեբոս

Եվ հիմա, բաժանումը կատարելուց հետո,

Սոկրատես.

գուցե ավելի ճիշտ կլիներ որոշել առաջին ն երկրորդ մրցա-

նակների հարցը, որից էլ սկսեցինք այս քննարկումը: Թերես:

Պրոտարքոս.

Շատ լավ:

Սոկրատես.

Հաղթող մենք ճանաչեցինք

հա-

ճույքիի ն բանականության խառնուրդ հանդիսացող կյանքը: Այդպես չէ՞:

Այդպես է:

Պրոտարքոս.

Մի՞թեայժմ չենք տեսնում, թե ինչ կյանք

Սոկրատես. դա ն

է

ինչ սեռի է պատկանում:

Ինչպե՞սչէ:

Պրոտարքոս.

Մենք, կարծում եմ, կասենք,

Սոկրատես.

պատկանումէ երրորդ սեռին,քանի սեռերի խառնուրդ է,

որ

այն

ոչ

որ այդ

թե ինչ-որ երկու

ամբողջ անսահմանի,

այ|

մասը

որը

կա-

պակցված է սահմաններով,այնպես որ հաղթականայդ կյանքը

իրավացիորեն երրորդ մասն է: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ է:

Լավ: Իսկ ի՞նչ է

քո այդ

հաճելի ն անխառն

կյանքը, Ֆիլեբոս: Նշված սեռերից որի՞ն դասենք այն, որպեսզի մեր ասածը ճիշտ լինի: Բայց նախ պատասխանիրինձ: Ֆիլեբոս. Սոկրատես.

Ասա՛:

Հաճույք

ն

սահման, թե՞

ցավը ունե՞ն

պատկանում են բաներին, որոնք ընդունում

են

առավելն

ու

պակասը: Ֆիլեբոս.

Այո, Սոկրատես, դրանք պատկանում են

առա-

վելն ընդունող բաներին: Քանզի հաճույքը չէր լինի բացարձակ բարիք, եթե ի բնե չլիներ

անսահման

ինչպես քանակով, այն-

պես էլ ուժգնությամբ: Սոկրատես.

Բայց ցավը նույնպես, Ֆիլեբոս, չէր լինի

բացարձակ չարիք: Եվ մենք երկուսս ուրիշ ինչ

պիտի

դիտարկենք,եթե ոչ անսահմանիբնությունը, որը բարիքի որոշ բաժին է հաղորդում հաճույքներին: Թող հաճույքը քեզ մոտ վերաբերի անսահմանի սեռին: Պրոտարքոս ն Ֆիլեբոս, իսկ

Պլատոն

նախորդիվնշված սեռերից ո՞ր մեկին դասենք խոհեմությունը, իմացությունըն խելքը, ընդ որում այնպես, որ պղծություն: Ինձ թվում է, վտանգը մեծ է,

ն

դա

չլինի

սրբա-

մենք պիտի կարո-

ղանանք ճիշտ պատասխանելայս հարցին: Դու շատ

Ֆիլեբոս.

բարձր ես դասում քո աստծուն, Սոկ-

րատես: Իսկ

Սոկրատես.

դու,

բարեկամս, քո դիցուհուն: Սակայն

պատասխանի՛րհարցին: Սոկրատեսըիրավացի է, Ֆիլեբոս,

Պրոտարքոս.

ն դու

պիտի համաձայնեսնրան: Բայց մի՞թեդու չհամաձայնեցիրխոսել իմ փո-

Ֆիլեբոս.

խարեն,Պրոտարքոս: Իհարկե, բայց հիմա ես փոքր-ինչ դժվա-

Պրոտարքոս.

րանում

եմ ն

խնդրում եմ քեզ, Սոկրատես, որ

դու

լինես մեր

մարգարեն, որպեսզի մենք չընտրենք սխալ մեկին ն չասենք

անպատեհություններ: Համաձայն եմ, Պրոտարքոս, քանզի խնդ-

Սոկրատես.

րածդ դժվար բան չէ: Բայց մի՞թե կատակով փառաբանելով իմ

աստծուն՝

ես, ինչպես ասում

երբ հարցրի, թե

որ

սեռին

են

է Ֆիլեբոսը, վախեցրի քեզ,

պատկանում խելքն

ու

իմա-

ցությունը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այն էլ ինչպես, Սոկրատես:

Բայց դա հեշտ բան է: Բոլոր իմաստունները,

որոնք իսկապեսմեծարում են իրենք իրենց, համաձայնեն, խելքը մեզ են»:

մոտ

երկնքի ն երկրի արքան է: Եվ գուցե իրավացի

Եթե ցանկանում եք, ավելի հիմնավորքննենք

Պրոտարքոս.

որ

այդ

սեռը:

Խոսիր, ինչպես կամենում ես, ն մի՛ մտա-

հոգվիր, թե ընդարձակխոսքը կձանձրացնիմեզ: Սոկրատես. Պրոտարքոս. Սոկրատես. ն

Լավ ասացիր: Սկսենք հետնյալ հարցից:

Ո՛ր: Պրոտարքոս, ինչպե՞սկասենք՝բոլոր իրերը

այսպես կոչված ամբողջը կառավարվումեն անմիտ ու

տահական ուժով, թե՞ հակառակը, ինչպես ասում

պա-

էին մեր

ԵՖիլեբոս

բան կառավարվում է խելքով ն ամենայն

նախնիները՝ամեն

ինչ համակարգողզարմանալի խոհեմությամբ: Քո

Պրոտարքոս.

նշած երկու տարբերակները, սիրելի՛

Սոկրատես,ընդհանուր ոչինչ չունեն,

ն

այն, ինչ հիմա

ասա-

ցիր, ինձ սրբապիղծէ թվում: Իսկ ասել, թե խելքն է կառավարում

ինչ, արժանի է աշխարհի պատկերին՝արեգակին,

ամեն

լուսնին, աստղերին ն ինչ-որ բան

երկնային շրջապտույտին: Ուրիշ

ողջ

ո՛չ կասեի, ո՛չ էլ կմտածեի:

ես

Կուզե՞ս, մենք էլ համաձայնենքնախնիների

Սոկրատես.

խոսքին, այսինքն՝

որ

ամեն

բան այդպես է,

ն

ոչ

միայն

կրկնենք առանց զգուշանալու ուրիշների ասածները, այլն նրանց հետ ենթարկվենք որնէ խելամիտ մարդու քննադատության,

կասեր,

որը

գության մեջ

որ

իրերը ոչ թե կարգի,

այլ

անկար-

են:

Ինչպե՞սչուզեմ:

Պրոտարքոս.

Այդ դեպքում հետնիր մեր հետագա քննու-

Սոկրատես.

թյանը: Ասա՛:

Պրոտարքոս.

Ինչ վերաբերում է բոլոր

Սոկրատես.

կենդանի էակների

մարմիններիբնությանը, ապա դրանց կազմում մենք ենք հուր, ջուր,

ն..

օդ

հող, ինչպես ասում

են

տեսնում

փոթորկի են-

թարկվածները: Շատ

Պրոտարքոս.

ճիշտ է,

ն

մեզ էլ իրականում ստի-

խորհրդածությանդժվարությունը: Ուրեմն մեր մեջ եղած յուրաքանչյուր սեռի

պում է փոթորկվել Սոկրատես.

այս

մասին մենք կասենք հետնյալը:

Ի՞նչ:

Պրոտարքոս.

Որ դրանցից յուրաքանչյուրը մեր մեջ փոքր

Սոկրատես. է, տկար

ու

ոչ

մի տեղ անխառնչէ

ն որ

իր ուժը արժանի է

իր բնությանը: Ասելով դա մեր մեջ եղած մեկ սեռի մասին, նույնը մտածիր նան մյուս բոլորի մասին: Դիցուք, մեր մեջ կա հուր, հետնաբար հուր կա ամեն ինչում: Պրոտարքոս.

Ինչպե՞սչէ:

3 ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

Սոկրատես.

Շ

Հուրը մեր մեջ թույլ է ն սուղ, իսկ Համայնի

մեջ գարմացնում է իր չափերով, գեղեցկությամբն հրին հատուկ ուժով-՛:

Միանգամայնճշմարիտ ես ասում: Սոկրատես. Եվ ի՞նչ, մեր մեջ եղած հրի՞ց է սնվում, ծնվում ն սկիզբ առնում Համայնի հուրը, թե՞ հակառակը՝քո, իմ ն բոլոր մյուս կենդանիէակներիհուրը կախված է ՀամայՊրոտարքոս.

նի հրից: Պրոտարքոս. Սոկրատես. ն

Այդ հարցին չարժե անգամ պատասխանել:

ճիշտ է, քանզի, կարծում եմ, նույնը կասես

կպատասխանեսայստեղ կենդանիէակների ն Համայնի մեջ

եղած հողի

ն

քիչ առաջ նշված մյուս տարրերիմասին: Քանզի

Պրոտարքոս.

այ|

3կերպպատասխանողներից

ո՞վ կարող է խելամիտ համարվել: Սոկրատես.

Վավանաբարոչ

ոք:

Բայց տե՛ս, թե ինչ է

այստեղից բխում: Այն ամենը, որ հիմա նշեցինք, մեկի մեջ

համադրվածտեսնելով՝մի՞թեայդ մեկը չկոչեցինք մարմին:

Ինչպե՞սչէ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Նույնը մտածիր նան տիեզերք կոչվածի

մասին: Համադրվածլինելով նույն տարրերից, այն նույնպես մարմին է: Պրոտարքոս.

Սոկրատես. այդ

Շատ

ճիշտ ես ասում:

Մեր մարմինը այդ մարմնի՞ցէ սնվում, թե՞

յուրացնելով այն մարմինն է սնվում մեր մարսմնից՝

տար-

րերը, որոնց մասին խոսում ենք: Պրոտարքոս.

Այդ հարցին, Սոկրատես,նույնպես չարժե

պատասխանել: Սոկրատես.

Դե

ինչ, իսկ արժե՞ արդյոք

հետնյալ հարցին, ի՞նչ ես

պատասխանել

մտածում:

Պրոտարքոս.

Ո՞ր հարցին: Չե՞նք ասի, թե մարմինը հոգի ունի: Պարզ է, որ կասենք:

Սոկրատես.

Որտեղի՞ց,սիրելի Պրոտարքոս, մարմինը

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ֆիլեբոս

հոգի կվերցներ, եթե Համայնի մարմինը հոգեզուրկ լիներ

ն

չունենար այն ամենը,- ընդ որում բազում առումներովավելի

կատարյալ,- ինչ ունի մեր մարմինը: Պարզ է, ուրիշ

Պրոտարքոս.

ոչ

մի տեղից, ո՛վ Սոկրա-

տես:

Չէ՞ որ, Պրոտարքոս, չկարծելով, թե չորս

Սոկրատես.

սեռերից՝սահմանից,անսահմանից,խառնուրդիցն չորրորդ սեռից՝ պատճառից,հենց այս վերջինն է մեր մեջ եղածին տալիս

Ե

հոգի, շարժում մարմինը,բժշկում տկար մարմինը ն ամեն ինչ համադրում ու

ապաքինում, ն չկոչելով

սա

ամենայն իմաս-

տություն, մենք չենք մտածի, թե երկնքում մեծ քանակությամբ գոյություն ունեցող գեղեցիկ

ն

մաքուր սեռերի մեջ է

մտա-

հղացվել ամենագեղեցիկն ամենափառահեղիրերի բնությունը: Պրոտարքոս.

Դա

միանգամայնանիմաստկլիներ:

Ուրեմն չասենք այդպես: Ավելի լավ կլինի

Սոկրատես.

հաստատել, ինչպես արդեն շատ հաճախ արել ենք, մայնի մեջ կա

Շ

մեծ

որ

Հա-

անսահմանություն ն բավականաչափսահ-

ման, ինչպես նան ոչ անկարնեոր պատճառ,որը կարգավորում ն

դասավորում է տարիները,տարվաեղանակներնու ամիսնե-

րը. այդ

պատճառը արդարացի կլիներ կոչել իմաստություն ն

խելք: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Միանգամայնարդարացի: Սակայն ո՛չ իմաստությունը, ո՛չ էլ խելքը

երբնէ չէին գոյանա առանց հոգուշ3: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Արդ,

դու

կասես,

որ

Զնսի բնության մեջ

պատճառիուժով կա արքայականհոգիշճն արքայականխելք,

իսկ ուրիշ աստվածների մեջ՝ ուրիշ գեղեցիկ բաներ, որոնք սիրելի են նրանցիցյուրաքանչյուրին: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Եվ մի կարծիր, Պրոտարքոս, թե

սա

լոկ

իմ հորինածն է. այն հաստատված է հների կողմից, որոնք ասում

էին, թե իրենց դաշնակիցը՝խելքը, իշխում է Համայնին:

Պլատոն

Իհարկե:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

պնդելով,

որ

Եվ այն պատասխանէ տալիս իմ հարցին՝

խելքը չորս

սեռերից այն մեկն է, որը կոչվեց

իրերի պատճառ:Այժմ դու ստացար մեր պատասխանը:

բոլոր

Ստացա, ընդ որում՝ շատ բավարար պա-

Պրոտարքոս.

տասխան,թեպետ չհասկացա, ինչպես պատասխանեցիր: Սոկրատես.

Երբեմն, ո՛վ Պրոտարքոս, կատակը թույլ

է

տալիս շունչ առնել դժվար զրույցի ընթացքում:

Լավ է ասված:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ն

Խելքը, բարեկամս, ինչ սեռի էլ պատկանի

ինչ ուժ էլ ունենա, մենք արդեն բացատրեցինք: Լիովին:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Եվ քիչ առաջ նույն կերպ բացատրվեց նան

հաճույքի սեռը: Իհարկե:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Հիշենք երկուսի մասին էլ,

որ

խելքը ազգա-

կից է պատճառինն գրեթե նույն սեռից է, իսկ հաճույքը ինքն ըստ

ինքյան անսահման

ըստ

ինքյան չունի

ն

է ն այն սեռից է, որն իր մեջ ն ինքն

երբեք չի

ո՛չ սկիզբ, ո՛չ մեջտեղ,

ունենա

ո՛չ էլ վերջ: Հիշենք, ինչպե՞ս չէ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

չի մեջ են խելքն

Այնուհետն մենք պետք է պարզենք, թե ինու

հաճույքը

ն որ

վիճակն է առաջ բերում

դրանք: Սկսենք հաճույքից: ճիշտ այնպես, ինչպես մենք սկսեցինք

դրա

սեռից, այնպես էլ հիմա կսկսենք հենց իրենից:Բայց

մենք երբեք չէինք կարողանաբավարար չափով հետազոտել հաճույքը տառապանքիցառանձին: Եթե հարկավոր է

Պրոտարքոս. առաջ,

այդպես շարժվել

այդպես կշարժվենք:

Սոկրատես.

Քե՞զ էլ, ինչպես

ն

ինձ, դրանց ծագումն

այդպիսին է թվում: Շ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպիսի՞ն: Ինձ

թվում է, թե տառապանքնու հաճույքը

Ֆիլեբոս

իրենց բնությամբ ծագում են ընդհանուր սեռից

ն

միաժամա-

նակ:

ՀՎիշեցրումեզ, սիրելի Սոկրատես, թե

Պրոտարքոս.

նշված սեռերից որ մեկը նկատի ունես, ասելով ընդհանուր: Կհիշեցնեմ ուժերիս ներածինչափով, սիրե-

Սոկրատես.

լիս: Հրաշալի է:

Պրոտարքոս.

Ընդհանուր մենք կոչում ենք նշված չորս

Սոկրատես.

սեռերից երրորդը:

Այն, որի մասին հիշատակեցիր անսահ-

Պրուտարքոս.

մանից

ու

սահմանից հետո ն որին, ինչպես կարծում եմ, դա-

սեցիր առողջությունն ու ներդաշնակությու՞նը: Շատ

Սոկրատես.

ճիշտ ես: Իսկ հիմա հնարավորինս

ուշադիր եղիր: Ասա, խնդրում եմ:

Պրոտարքոս.

երբ մեր՝ կենդանի էակներիս մեջ խաթար-

Սոկրատես.

վում է ներդաշնակությունը,այդժամ խաթարվումէ նան բնու-

թյունը

ն առաջ

են

գալիս տառապանքները: Նման

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

նվում է

ն

է ճշմարտության:

Իսկ երբ ներդաշնակությունը վերականգ-

վերադառնումիր բնությանը,հարկ է ասել,

է գալիս հաճույքը,-

որ առաջ

եթե կարիք կա կարնորն արտահայտել

հակիրճ: Պրոտարքոս.

Կարծում եմ, իրավացի ես, Սոկրատես,

սակայն փորձենք ավելի հստակ արտահայտել ասվածը: Սոկրատես.

Ավելի հեշտ է հասկանալ ընդհանուր ն

ակնհայտարտահայտությունները,այնպես չէ՞: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Որո՞նք: է: Սովը կործանում ն տառապա՞նք

Այո: Իսկ ուտելը,

հաճու՞յք: Պրոտարքոս.

Այո:

որը

վերածվում է հագեցման՝

Պլատոն

Սոկրատես.

Ծարավը նույնպես կործանում

ցավ է,

ու

իսկ կրկին ընդունվող հեղուկի ուժը` հաճույք: Քայքայումն տարրալուծումը,որ դեմ է բնությանըն

առաջ է

ու

գալիս տապից,

մենք զգում ենք որպես տառապանք,իսկ բնական վերականգ-

զովացումը՝որպես հաճույք: Պրոտարքոս. Իհարկե:

նումն

ու

Սոկրատես.

Հեղուկի անբնականսառչելը կենդանի էակի

համար տառապանք է, իսկ վերադարձը նույն բնական վի-

ճակին՝ հաճույք: Մի խոսքով՝ տե՛ս, տեղի՞նէ թվում քեզ արդյոք փաստարկը, թե անսահմանից ն սահմանափակիցէ բնականորենգոյանում կենդանիտեսակը,- այսինքնայն փաստարկը,

որ

բերեցինքքիչ

առաջ,-

այնպես որ, երբ անսահմանն

ու

սահմանափակըպառակտվումեն, գոյանում է տառապանքը, իսկ դրանց վերամիավորումնու

բանի վերադարձընույն

ամեն

վիճակին ծնում է հաճույք:

Թող այդպես լինի: Որոշ իմաստով ինձ

Պրոտարքոս.

թվում է, թե ամեն ինչ հենց այդպես է: Սոկրատես.

Իսկ չընդունե՞նք,որ

րաքանչյուրը իր մեջ ունի ցավի

կա այդ

վիճակներից յու-

հաճույքի մեկ տեսակ:

Ընդունենք:

Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

ն

այդ

Իսկ հիմա ենթադրիր, որ հենց հոգու մեջ

վիճակների նախակռահում,

բաների դուրեկան

ն

որը

տալիս է հաճելի

կանխավայելք, իսկ

քաղցր

պանքների նախակռահումըառաջ

է բերում վախ ն

ւտտառատառա-

պանք: Իսկապես, սա

Պրոտարքոս.

տեսակ է, որը

հաճույքի

ն

ցավի ուրիշ

ծագում է հոգու ճնախակռահմանշնորհիվ,

առանց մարմնի միջնորդության: Սոկրատես. այդ ն

Դու

ճիշտ հասկացար: Ես կարծում եմ,

երկու տեսակներիմեջ ցավն

անխառն, ցույց

են

ու

հաճույքը, լինելով

տալիս՝ հրապուրիչ է

արդյոք

որ

զուտ

հաճույքի

ամբողջ սեռը, թե մենք այն պիտի վերագրենքմինչ այժմ հիշատակված սեռերից մեկին: Իսկ հաճույքն

ու

տառապանքը,

Ֆիլեբոս

ինչպես տաքն ու

սառը

ն բոլոր

մյուս նման բաները պետք է

համարենքմերթ գանկալի, մերթ ոչ ցանկալի, քանի բարիքներչեն

ն

որ

դրանք

միայն երբեմն դրանցից ոմանք ընդունում են

բարիքներիբնություն: Շատ

Պրոտարքոս.

պետք հետամուտ Սոկրատես.

իրականություն է

ճիշտ ես ասում, հենց այդպես է

լինել նրան, ինչ փնտրում ենք այժմ: Նախ պարզենք հետնյալը: Եթե մեր ասածը ն

կործանումը բերում է ցավ, իսկ վերա-

կանգնումը՝ հաճույք, մտածենք, թե ինչ վիճակներ են լինում յուրաքանչյուր կենդանի էակի մոտ, երբ

սա

ո՛չ կործանվում է,

ո՛չ էլ վերականգնվում:Ուշադիր եղիր պատասխանելիս:Մի՞թե անհրաժեշտչէ, որ ամեն կենդանիէակ այդ ժամանակո՛չ տառապի, ո՛չ հաճույք ստանա՝ ո՛չ շատ, ո՛չ էլ քիչ: Անհրաժեշտ է:

Պրոտարքոս.

Ուրեմն հաճույքի

Սոկրատես.

ն

տառապանքիվիճակ-

ներից բացի գոյություն ունի երրորդ վիճակ»: Իհարկե:

Պրոտարքոս.

Այդ դեպքում լավ հիշիր

Սոկրատես.

դա,

որովհետն

հաճույքի մասին դատելու համար անկարնոր չէ՝ հիշում ենք արդյոք

դա,

թե ոչ: Եթե ցանկանում ես, հակիրճ կխոսենք այդ

մասին: Բայց ի՞նչ:

Պրոտարքոս.

Դու

Սոկրատես. հեմ

գիտես, որ ոչինչ չի խանգարում խո-

ապրել կյանքը: Նկատի ունես

Պրոտարքոս.

կյանքը առանց ուրախու-

թյան ն առանց տառապանքների՞:

Համեմատելովկյանքերը մենք արդեն ասա-

Սոկրատես.

ցինք, որ նա, ով ընտրել է բանականն խոհեմ կյանք, չպիտի

ուրախանա՝ո՛չ

շատ,

Պրոտարքոս. Սոկրատես. ն

ո՛չ քիչ: Հենց այդպես ասացինք:

Ուրեմն, նա պիտի ապրի այդպիսի կյանք,

գուցե անհեթեթ չի թվում,

որ դա բոլոր

աստվածայիննէ:

կյանքերիցամենա-

Պլատոն

Հավանական է, որ աստվածները ո՛չ ուրախանում են, ո՛չ էլ հակառակը: Սոկրատես. Այո, հավանականէ, որովհետնո՛չ ուրախանալը, ո՛չ էլ հակառակը հարիր չէ նրանց: Սակայն պատեհ առիթի դեպքում մենք կքննենք դա նան առաջիկայումն խելքին Պրոտարքոս.

կտանք երկրորդ մրցանակը, եթե չենք կարող տալ առաջինը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ

ես ասում:

Ինչ վերաբերում է մյուս տեսակին,

ասացինք, որ այն պատկանում է հենց հոգուն

ն

ապա

գոյանում է

ամբողջապես հիշողության շնորհիվ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞ս: Երնում է, մեն,

պիտի նախ վերցնենք

հիշողությունը, իսկ նախքան հիշողությունը՝զգայությունը, եթե ուզում ենք,

որ այդ

ամենը մեզ պատշաճկերպով պարզ

դառ-

նա:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. ամեն

Ի՞նչ նկատի ունես: Դիցուք, մեր մարմնականկրքերի մի մասը

անգամ մինչն հոգուն հասնելը մարում է մարմնի մեջ,

իսկ մյուս մասը մուտք է գործում հոգի

ն առաջ

է բերում

ցնցման պես մի բան՝ մերթ երկուսի մեջ միաժամանակ,մերթ

յուրաքանչյուրի մեջ առանձին: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Թող այդպես լինի: Ամենից ճիշտ կլիներ ասել, որ մարմնի ն

հոգու մեջ մուտք չգործող կրքերը թաքնվում են մեզնից, իսկ

դրանց մեջ մուտք գործողները չեն թաքնվում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Թաքնվածը ոչ մի դեպքում մի՛ հասկացիր

այնպես, իբրն թե նկատի

Քանի

որ

ունեմ

մոռացության առաջացումը:

մոռացությունը հիշողության կորուստն է, իսկ այն

բանի հիշողությունը, որի մասին խոսում ենք հիմա, դեռ չի գոյացել: Իսկ խոսել այն մասին, ինչ գոյություն չունի ն չի ունեցել, անհեթեթէ: Այդպես չէ՞: Պրոտարքոս.

Այդպես է:

Ֆիլեբոս

Սոկրատես.

Ուրեմն պարզապես փոխիր անունները:

Պրոտարքոս.

Ինչպե՞ս: «Թաքնվել հոգուց» ասելու փոխարեն, երբ

Սոկրատես.

հոգին անմասն է մնում մարմնիցնցումներին,կոչիր այն, ինչը հիմա մոռացությունշճես կոչում, անզգայություն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Հասկացա: Իսկ երբ միննույն վիճակի մեջ հոգին ն

մարմինը, ունենալով ընդհանուր գոյություն, ունեն ընդհանուր շարժում,

դու

ախալչէիր արտահայտվիկոչելով

այդ

շարժումը

զգայություն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Միանգամայնիրավացի ես: Ուրեմն արդեն հասկացա՞նք,թե ինչն ենք

ցանկանում կոչել զգայություն: Պրոտարքոս. Սոկրատես. չողը

Հիշողությունը զգայության պահապան կո-

իմ կարծիքով իրավացի էր:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. է

Իհարկե:

Շատ

ճիշտ է:

Եվ չասե՞նք,որ հիշողությունը տարբերվում

վերհուշից՛: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Թերենս: Եվ մի՞թե ոչ սրանով...

Ինչո՞վ: Երբ հոգին ինչ-որ բան է կրում մարմնիհետ

համատեղ ն այնուհետն առանց մարմնի, ինքնուրույն, լավագույն ձնով վերարտադրում, մենք դա կոչում ենք վերհուշ: Այդպես չէ՞: ՊՂրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Եվ երբ հոգին զրկվում է զգայության կամ

իմացությանհիշողությունիցու այնուհետն դարձյալայն վերականգնում ինքնուրույն, մենք դա կոչում ենք վերհուշ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Պրոտարքոս.

ճիշտ

ես

ասում:

Այդ ամենը ասացինք հետնյալի համար:

Ինչի՞:

Պլատոն

Որպեսզի լավագույնս ն խորագույնս հասկանանք հոգու հաճույքն առանց մարմնի, ինչպես նան տենչանքը: Քանզի ասվածի արդյունքում, կարծում եմ, երկուսն էլ Սոկրատես.

սկսում են ավելի լավ ուրվագծվել: Այժմ, Սոկրատես, խոսենք այն մասին, թե

Պրուտարքոս.

ի՞նչ է սրանից բխում: Ինչպես երնում է, շատ

Սոկրատես.

կապված հաճույքի ծագման ն դրա բոլոր

բան կա քննելու՝ ձների

հետ:

Բայց

հիմա, կարծում եմ, նախ պետք է անդրադառնալտենչանքին ն

պարզել` ինչ է

դա

ն

որտեղ է գոյանում:

Իհարկե քննենք, չէ՞

Պրոտարքոս.

որ

դրանից ոչինչ

չենք կորցնի: Սոկրատես.

Կկորցնենք, Պրոտարքոս, երբ գտնենք այն,

ինչ հիմա փնտրում ենք, կկորցնենք

այս

հարցերի հարուցած

դժվարությունները: Պրոտարքոս.

Լավ պաշտպանվեցիր:Փորձենք առաջ

շարժվել:

Արդյո՞ք քաղցը, ծարավը բաներ մենք կոչեցինք տենչանքներտ: Սոկրատես.

Պրոտարքոս. Սոկրատես. որ

ն

շատ

ուրիշ

Կոչեցինք:

Ի՞նչն էր նույնական այդ երկուսի դեպքում,

մենք տեսանք ն նույն կերպ անվանեցինք միանգամայն

տարբեր բաները: Պրոտարքոս.

Զնսը վկա,

դա

հեշտ չէ ասել, Սոկրատես,

սակայն պետք է ասել: Սոկրատես.

Վերադառնանքայնտեղ,որտեղից սկսեցինք:

Պրոտարքոս.

Ո՞ւր: Մի՞թեմենք ամեն անգամչենք

Սոկրատես. որ

ասում.

«Ինչ-

բան ծարավում է»: Պրուտարքոս. Սոկրատես.

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: է: Ուրեմն այդ «ինչ-որ բանը» դատարկվու՞մ

Իհարկե: ՀՎետնաբար ծարավը տենչա՞նքէ:

Ֆիլեբոս

Այո, խմիչքի:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Խմիչքի՞, թե՞ խմիչքով լցվելու: Կարծում եմ, լցվելու:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ուրեմն մեզնից նա, ով դատարկվում է, ինչ-

պես երնում է, տենչում է իր կրածի հակադիրը, քանզի

դա-

տարկվելով՝ցանկանում է լցվել: Միանգամայն պարզ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

է:

Եվ ի՞նչ: Առաջին անգամ դատարկվողըոր-

տեղի՞ցկարող է զգայությամբկամ հիշողությամբ հասու լինել լցվելուն, չէ՞ որ ո՛չ ներկայում, ո՛չ էլ անցյալում նա երբնէ չի կրել այդ վիճակը: Պրոտարքոս. Ուրեմն ինչպե՞ս: Սոկրատես. որ

Բայց մենք

ասում

ենք,

որ

տենչացողը ինչ-

բան է տենչում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ասում

ենք:

Եվ տենչում է

ոչ

այն, ինչ կրում է, քանզի

զգում է ծարավ ն, ուրեմն, դատարկվելէ, իսկ տենչում է լցվել: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

կյո:

Նշանակում է, լցվելուն

հասու

է լինում ծա-

րավածի ինչ-որ մասը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անհրաժեշտաբար:

Մարմինը դա չի կարող անել, որովհետն

դատարկվում է: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այո: Ուրեմն

լցվելուն, ն ակնհայտ է, հասու

է, որ հոգին հասու

դառնա

հիշողությամբ: Ուրիշ ինչո՞վ պիտի

դառնար:

Պրոտարքոս.

Սոկրատես. այս

որ

մնում

Թերնս ոչնչով:

Հասկանու՞մեք, թե ինչ

դուրս

եկավ մեր

քննությունից: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Պրոտարքոս.

Ի՞նչ: Մեր ասելով՝ մարմինը չունի տենչանքներ: Ինչպե՞ս:

Պլատոն

Սոկրատես.

Որովհետն ամեն կենդանի էակ տենչում է

իր վիճակի հակադիր վիճակը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

վիճակին, ցույց

Այն էլ ինչպես: Իսկ տենչանքը, որ միտված է հակադիր է տալիս, որ գոյություն ունի այդ

հակադիր

վիճակներիհիշողություն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Ցույց տալով տենչանքի առարկաներին

միտված հիշողությունը՝մեր խորհրդածությունըապացուցումէ, որ բոլոր

կենդանիէակներիամեն տենչանք, ձգտում ն դրանց

իշխելու կարողություն պատկանումէ հոգուն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ է:

Ուրեմն մեր խորհրդածությունըչի ընդու-

նում, որ մեր մարմիննէ զգում ծարավ, քաղց

կամ նման ուրիշ

ինչ-որ բան: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իրավացի ես: Այս առնչությամբ նկատի առնենք նան

հե-

տնյալը: Մեր խորհրդածությունը,ինչպես երնում է, ցանկանում է

բացահայտելդրանց մեջ կյանքի ինչ-որ տեսակ: Պրոտարքոս. Ինչի՞ մեջ, ի՞նչ տեսակ նկատի ունես: Սոկրատես.

Լցվելու ն դատարկվելումեջ ն այն ամենի,

ինչը վերաբերում է կենդանի էակների փրկությանն

ու

ծանմանը,ն եթե կենդանի էակներիցորնէ մեկը գտնվում է

կորայդ

վիճակներիցմեկում, տառապում է, իսկ երբ վիճակը փոխվում է՝ ուրախանում:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ռապում է,

Այդպես է: Իսկ միջանկյալ վիճակում ի՞նչ է լինում:

Ինչպե՞սթե միջանկյալ: Իր կրած վիճակի պատճառով նա

տա-

հիշում է հաճույքի մասին, ն երբ հաճելին սկսվի, տառապանքըկդադարի,սակայն նա դեռ չի լցվի: Այդ բայց

դեպքում ի՛նչ: Կասե՞նք,որ գտնվում է միջանկյալ վիճակում, թե` ոչ:

Ֆիլեբոս

Պրոտարքոս. Սոկրատես. Պրոտարքոս.

նով կրելով

այդ

Կասենք: Ուրեմն տառապու՞մէ նա, թե՞ զվարճանում: Զնսը վկա, տառապումէ կրկնակի՝մարմ-

վիճակը, իսկ հոգեպես լինելով նախասպաս-

մեջ:

ման

Ինչպե՞ս, ո՛վ Պրոտարքոս, ի՞նչ նկատի կրկնակի տառապանքասելով: Չի՞ լինում արդյոք, որ

Սոկրատես. ունես

մեզնից ինչ-որ մեկը, դատարկվելով.հույս է փայփայում լցվել, իսկ երբեմն հակառակը՝հուսալքության մեջ է: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Չե՞ս

կարծում,

ուրախանում է հիշողությամբ

ն

հուսալով լցվել՝ մարդը

որ

միաժամանակ,լինելով

դա-

տարկված,տառապումէ: Պրոտարքոս. Սոկրատես. ն՛

Անհրաժեշտաբար: Այդժամ մարդը

ն

մյուս կենդանի էակները

տառապում են, ն ուրախանում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Թերնս:

Իսկ երբ մարդը, լինելով դատարկված,

չունի լցվելու հու՞յս:Չի՞ լինում այդժամ վշտի կրկնակիվիճակ, որը դու

հիմա նկատեցիրն պարզապեսկրկնակի համարեցիր:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

իշտ

է, Սոկրատես:

Փորձենք նշված վիճակներըքննել հետեյալ

կերպ: Պրոտարքոս.

Ինչպե՞ս:

Կասե՞նք, որ այդ տառապանքներնու հաճույքները ճշմարիտ են, թե՞ որ դրանք կեղծ են: Թե՞ կասենք, որ դրանց մի մասը ճշմարիտ է, իսկ մյուսը՝ ոչ: Պրոտարքոս. Ինչպե՞ս,ո՛վ Սոկրատես,ինչպե՞սկարող Սոկրատես.

են

հաճույքներն ու տառապանքներըկեղծ լինել: Սոկրատես.

Պրոտարքոս, իսկ ինչպե՞սեն ճշմարիտ ն

կեղծ լինում վախերը, նախասպասումներըկամ կարծիքները՝': Պրոտարքոս. Կարծիքների հարցում համաձայնեմ, իսկ ոչ: վախերի ու նախասպասումների՝

Պլատոմ

Սոկրատես.

Ի՞նչ նկատի ունես:

Մենք, երնում է, դժվա-

րին քննարկում ենք սկսում: Իրավացի ես:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այդ դեպքում, ով մեծ

մարդու զավակ,

է այն արդյոք հարկ է պարզել`համապատասխանու՞մ

մեր նա-

խորդ դատողությանը:

Թերնս հարկ է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ուրեմն պետք է հրաժեշտ

տալ

բոլոր

եր-

որ չեն առնչվում խնդրո առարկային: կարաբանություններին,

ճիշտ է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ինձ միշտ զարմացրել է այն, ինչ

Տե՛ս,

ասացինքքիչ առաջ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ նկատի ունես: Մի՞թեհաճույքների մի մասը կեղծ չէ, իսկ

մյուսը՝ ճշմարիտ: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Այդ ինչպե՞ս:

Ո՛չ երազում, ո՛չ էլ հարթմնի, ո՛չ մոլեգնու-

թյան, ո՛չ էլ ողջամտությանմեջ, ինչպես ասում ես, ոչ

ոք,

եթե

չի ուրախանում,չի մտածում, թե ուրախանում է, կամ եթե չի տառապում, չի մտածում, թե տառապում է: Պրոտարքոս.

Մենք բոլորս

հենց այդպես ենք կարծում,

Սոկրատես: Սոկրատես.

Բայց ճի՞շտ է

դա

արդյոք:

Պետք չէ` պար-

զել՝ ճիշտ է այդպես ասելը, թե՝ ոչ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ես

կասեի, որ պետք է:

Ուրեմն ավելի հստակ սահմանենք հաճույ-

քի ն կարծիքի մասին քիչ առաջ ասվածը: Չէ՞

որ

«կարծիք

կազմելը» գոյություն ունի: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Այո: Իսկ «հաճույք զգա՞լը»: Այո: Իսկ գոյություն ունի՞ այն, ինչի մասին մենք

կարծիք ենք կազմում:

Ֆիլեբոս

Ինչպե՞սչէ:

Պրոտարքոս.

Իսկ այն, ինչից հաճույք ենք ստանու՞մ:

Սոկրատես.

Իհարկե:

Պրոտարքոս.

Հետնաբար կարծիք կազմողը, անկախ

Սոկրատես.

նրանից՝ ճիշտ է

կարծիքը, թե

այդ

ոչ,

Ե

իրականում երբեք չի՞

կորցնում այն:

Ինչպե՞սկարող է կորցնել:

Պրուտարքոս.

Նան

Սոկրատես.

ճիշտ է ստանում

հաճույքը, թե

այդ

անկախ նրանից՝

հաճույք ստացողը, ոչ,

իրականում, ակնհայտ

է, երբեք չի կորցնում այն: Պրոտարքոս.

Այո,

դա

էլ այդպես է:

Ուրեմն մենք պետք է դիտարկենք, թե ինչ-

Սոկրատես.

պես է կարծիքը լինում կեղծ ն ճշմարիտ, իսկ հաճույքը՝ միայն

ճշմարիտ, այն դեպքում, երբ երկուսն էլ` ինչպես կարծիք կազմելը, այնպես էլ ուրախանալը, իրական են: Պրոտարքոս.

Այո, պետք է դիտարկենք: Դու

Սոկրատես.

նկատի ունես,

որ

հարկ է դիտարկել, ՇՀ

թե ինչու կարծիքին կարող է հատուկ լինել ինչպես կեղծիքը,

այնպես էլ ճշմարտությունը, ն ինչու կարծիքը կարծիք է,

ոչ

թե սոսկ

որոշակի հատկություն ունեցող կարծի՞ք:

այլ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այո: Բայց մենք պետք է նան համաձայնության

գանք այն հարցի շուրջ,

թե արդյոք

ամեն

ինչ հատկություններով ն միայն հաճույքն

բան օժտված է ինչու

տառապանքնեն

այն, ինչ են, առանց որնէ հատկությունների: Պրոտարքոս.

Ակնհայտ է:

Սակայնբոլորովինէլ դժվար չէ տեսնել, որ հատկություններ: Արդեն վաղուց ասել ենք, որ

Սոկրատես.

նրանք ունեն

հաճույքը, ն՛ տառապանքըլինում են ինչպես շատ մեծ, այնպես էլ շատ փոքր: Պրոտարքոս. Միանգամայն: Սոկրատես. Բայց եթե այդ վիճակներից յուրաքանչյուրին ավելանա արատավորությունը,ո՛վ Պրոտարքոս, չե՞նք ն՛

Պլատոն

ասի,

որ ն՛

կարծիքը, ե՛ հաճույքը կդառնան արատավոր:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպես չէ՞, Սոկրատես: Իսկ եթե դրանց ավելանաճշտությունը կամ

ճշտության հակադիրը, չե՞նք ասի

արդյոք,

որ

կարծիքը ճիշտ

է, ն հաճույքը նույնպես:

Անհրաժեշտաբար:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իսկ եթե այն, ինչի մասին մենք կարծիք

ենք կազմում, մոլորեցնում է, ճիշտ չի՞ լինի համաձայնել, որ

մոլորյալ կարծիքը ճիշտ չէ

Անշուշտ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ճիշտ չէ կազմված:

ն

Իսկ երբ մենք

տեսնում

ենք,

որ

տառապան-

կամ որնէ հաճույք մոլորության մեջ են իրենց առարկայի առնչությամբ, կկոչե՞նքարդյոք դրանք ճիշտ, օգտակար կամ

քը

կբնորոշե՞նքմեկ ուրիշ դրական անվամբ: Դա

Պրոտարքոս.

անհնար է, եթե հաճույքը մոլորու-

թյան մեջ է: Սոկրատես.

Բայց, թվում է, հաճույքը հաճախ հանդես

է գալիս ոչ թե ճիշտ, այլ

կեղծ կարծիքի հետ:

Իհարկե: Սակայն կարծիքը, Սոկրատես, մենք այդժամ կոչում ենք կեղծ, իսկ հաճույքը ոչ ոք երբնէ չի Պրոտարքոս.

կոչի կեղծ: Սոկրատես.

Դու

հիմա շատ եռանդուն պաշտպանում ես

հաճույքը, Պրոտարքոս: Պրուտարքոս. Սոկրատես.

Բնավ, ես

ասում

եմ

այն, ինչ լսել եմ:

Ուրեմն, բարեկամս, տարբերությունչկա՞,

թե ինչպես է մեզնից յուրաքանչյուրի մոտ գոյանում հաճույքը՝ ճիշտ կարծիքի ն իմացությա՞նհետ, թե՞ կեղծիքի ն չիմացու-

թյան: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այստեղ տարբերությունը փոքր չէ: Ուրեմն դիտարկենք այդ երկուսի միջն

եղած տարբերությունը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Խոսիր, ինչպես որ հարմար ես գտնում: Կասեմ

հետնյալը:

ՖԵիլեբոս

Ի՞նչ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Մենք ասացինք,

որ

կարծիքը լինում է ինչ-

պես կեղծ, այնպես էլ ճշմարիտ:

Այդպես է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իսկ դրանց՝ ճշմարիտ ն կեղծ կարծիքնե-

րին, ինչպես հիմա ասացինք, հաճախ հետնում ու

են

հաճույքն

տառապանքը: Իհարկե:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

նից չէ

ամեն

Բայց մի՞թեհիշողությունից

զգայությու-

ու

անգամ գոյանում մեր կարծիքը ն կարծիք կազ-

մելու ունակությունը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այն էլ ինչպես: Պետք չէ՞ ուրեմն համարել, որ մենք

դրա

մասին ունենք հետնյալ պատկերացումը... Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ պատկերացում: Հաճախ նա, ով տեսնում է հեռվից ն

աղոտ,

ցանկանում է դատողություն անել տեսածի մասին: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այդպես է: Իսկ չի՞

արդյոք

տա

նա

ինքն իրեն հետնյալ

հարցը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ հարց: «Այդ ի՞նչ եմ

տեսնում

ժայռի մոտ, ծառի

տակ»: Չե՞ս կարծում, որ այդպես կասեր նա ինքն իրեն, եթե

ձ

նրան ինչ-որ բան երնար: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Իսկ երբ դրանից

հետո

իրեն, թե դա մարդ է, չէ՞ր լինի դա արդյոք

նա

ասեր ինքն

պատահականպա-

տասխան: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անշուշտ: Իսկ ավելի

մոտ

գալով

նա

գուցե ասեր, թե

իր տեսածը ինչ-որ հովիվներիսարքած արձան էշ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

4 ՊԼԱՏՈՆ

Այո: Իսկ եթե որնէ մեկը գտնվեր նրա կողքին ն

Պլատոն

վերջինս բարձրաձայներինքն իրեն ասածն ուղղելով կողքինին,

ապա

այդ

դեպքում այն, ինչը մենք կարծիք կոչեցինք,

մի՞թեչէր դառնախոսք: Պրոտարքոս. Ինչպե՞սչէ: Սոկրատես.

Բայց երբ նա միայնակ մտածում

է այդ

մասին, ապա երբեմն դա բավականժամանակ է պահանջում: Անշուշտ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Եվ ի՛նչ, ուրեմն այս

առնչությամբ

դու

նույնն ես մտածում, ինչ ե՞ս: Բայց ի՞նչ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. նման է

Ինձ

թվում է, թե

այդ

դեպքում մեր հոգին

գրքի՝::

Ինչպե՞ս: Ըստ իս՝ հիշողությունը, որ միտված է նրան, Սոկրատես. ինչին միտված են զգայությունները ն դրանց հետ կապված Պրոտարքոս.

տպավորությունները, ասես գրանցում է մեր հոգում

համա-

պատասխանխոսքերը: Եվ երբ այդ տպավորություններըճիշտ են

գրանցված, մեր մեջ

առաջ

է գալիս ճշմարիտ կարծիք ն

խոսք: Իսկ երբ մեր այդ գրանցողը կատարում է կեղծ գրան-

ցում, առաջ է գալիս ճշմարտությանհակադիրը: Ե

Պրոտարքոս.

Ես

էլ այդպես եմ կարծում ն լիովին ըն-

դունում եմ ասվածը: Սոկրատես.

Ընդունիր նան,

ժամանակբնակվում է Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

նան

որ

մեր հոգիներում միա-

մեկ ուրիշ վարպետ:

Ի՞նչ վարպետ: Գեղանկարիչ, որը գրչի հետնից մեր

հո-

գում պատկերներէ գծում: Պրուտարքոս. Սոկրատես.

Իսկ ինչպե՞սնե ե՞րբ է անում դա: Երբ ոմն, վերացարկելով տեսողությունից

կամ մեկ ուրիշ զգայությունից այն, ինչի մասին կարծիք է կազմվում կամ խոսվում, ինքն իր մեջ է հայում այդ կարծիքՇ

խոսքը: Թե՞ մեզ մոտ այդպես չի լինում: Պրոտարքոս. Լինում է:

ներն

ու

Ֆիլեբոս

Եվ ուրեմն ճշմարիտ կարծիքներին խոսքերի պատկերներըճշմարիտ են, իսկ կեղծ կարծիքների ն խոսՍոկրատես.

քերի պատկերները՝ կե՛ղծ:

Լիովին:

Պրոտարքոս.

Եթե մեր պնդումներըճիշտ են, դիտարկենք

Սոկրատես. նան

հետնյալը:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչը: Այդպես վերապրելով ներկան

ն

անցյալը՝

ապագանմենք այդպես չե՞նք զգում: Պրոտարքոս.

Բոլոր ժամանակների վերաբերյալ մենք

պիտի որ զգանք նույնը: Սոկրատես.

ճույքներն

ու

Բայց մի՞թեմենք չասացինք, որ հոգու հա-

տառապանքներըտեղի

են

ունենում

նախքան

գոյանալը, ուստի մարմնականհաճույքներին տառապանքների մենք նախապես ուրախանում ու տառապումենք ապագայում տեղի ունեցողի առնչությամբ: Պրոտարքոս. Սոկրատես. առաց

Շատ

ճշմարիտ է:

Ուրեմն համաձայնարդեն ասվածի՝մեր մեջ

եկող գրություններն

ու

պատկերները անցյալին

ն

ներկային վերաբերում են, իսկ ապագային՝ո՞չ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այն էլ ինչպես Դու

են

վերաբերում:

այդպես ես ասում, որովհետն այդ

ամե-

նը հույսեր են, որոնք վերաբերում են հաջորդող Ժամանակին, իսկ մենք ողջ կյանքի ընթացքում հույսե՞ր ենք փայփայում: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Իհարկե:

Այդ դեպքում պատասխանիրհետնյալ հար-

ցիս: Պրոտարքոս.

Սոկրատես. բոլոր

Ո՞ր: Արդար, բարեպաշտ ն բարի մարդը մի՞թե

իմաստներովաստվածահաճոչէ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞ս չէ: Ուրեմն ի՞նչ, անարդարն առհասարակհոռի

մարդը չի՞ լինի դրա հակառակը: 4"

Պլատոն

Անշուշտ կլինի:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Բայց մենք հենց նոր ասացինք, որ ամեն

մարդ լի է հույսերով: Այդպես է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ուրեմն մեզնից յուրաքանչյուրի մեջ կան

խոսքեր, որոնք մենք հույսե՞ր ենք կոչում: կյո:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

նմանապես նան գեղանկարչի պատկերած

նկարներ: Հաճախ մարդ տեսնում տությունը

ն մեծ

է իր ունեցած ոսկու

հաճույք է զգում: Նա

շատ

առա-

է ուրախանում

դիտելով այդ պատկերները: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Ասե՞նքուրեմն, որ լավ մարդկանցմոտ հիմ-

նականում գրանցվում են ճշմարիտ գրությունները, քանի որ

լավ մարդիկ աստվածահաճոեն, իսկ հոռիների դեպքում լիովին հակառակն է: Ասե՞նք: Իհարկե ասենք:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ուրեմն հոռիների մեջ նկարված

հաճույքների պատկերներ,սակայն դրանք կեղծ

նան

են:

Ինչպե՞սչէ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

են

Ուրեմն շատ հոռիներ ուրախանումեն կեղծ

հաճույքներից, իսկ առաքինիները՝ճշմարիտ հաճույքներից: Անհրաժեշտաբարայդպես է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Հետնաբար, համաձայն մեր քննության,

մարդկանցհոգիներումկան կեղծ հաճույքներ,որոնք ճշմարիտների զավեշտալի նմանակներնեն: Նույնը

նան

տառապանք-

ների պարագայում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այդպես է: Կարծիք ունեցողը միշտ էլ իսկապես կար-

ծիք ունի, երբեմն էլ այն մասին, ինչ չկա, չի եղել Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ն

չի լինի:

Միանգամայն: Ըստ

իս՝ հենց

սա

է առաց

բերում կեղծ

կարծիքներն ստիպումկեղծ կարծիք կազմել: Այդպես չէ՞:

Ֆիլեբոս

Այո:

Պրոտարքոս.

Ուրեմն ինչ, չվերագրե՞նքտառապանքինն

Սոկրատես.

հաճույքին այն նույն հատկությունը, որ հատուկ է կարծիքներին:

Ինչպե՞ս:

Պրոտարքոս.

Իրականում միշտ ուրախանում է նույնիսկ

Սոկրատես.

նա, ով ուրախանում է անտեղի, հաճախ առանց որնէ առն-

չության գոյություն ունեցողի կամ անցյալում տեղի ունեցածի հետ, ն ով հաճախ, գուցե ամենից հաճախ, ուրախանում է մի

բանի վրա,

որ

երբեք տեղի չի

էլ անհրաժեշտաբարայդպես է, Սոկ-

Դա

Պրոտարքոս.

ունենա:

րատես: Սոկրատես.

Չի՞ կարելի

արդյոք

նույնը ասել նան վա-

խերի, ցասումների ն նման ուրիշ բաների մասին, այսինքն՝ որ դրանք բոլորն էլ երբեմն կեղծ Պրոտարքոս. Սոկրատես. ն

են:

Իհարկե: Եվ ինչ, կարո՞ղ ենք ասել, որ վնասակար

օգտակար կարծիքներըծագում են կեղծ կարծիքներիցտար-

բեր կերպ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ոչ: Ինձ

թվում է, հաճույքները մենք նույնպես

հասկանումենք որպես վնասակար,որովհետեդրանք կեղծ են: Պրոտարքոս.

Միանգամայնհակառակը,Սոկրատես:Քան-

զի տառապանքներնու

հաճույքները վնասակար են

ոչ

թե

իրենց կեղծության պատճառով, այլ որովհետն դրանք ուղեկցվում են մեկ ուրիշ՝ մեծ ն բազմաբնույթ վնասակարությամբ: Սոկրատես.

Վնասակար հաճույքների ն վնասակարու-

թյան պատճառով վատը դարձած հաճույքների մասին մենք կխոսենք մի փոքր մա ն

ուշ,

եթե անհրաժեշտ համարենք: Իսկ հի-

խոսենք կեղծ հաճույքների մասին, որոնք

այլ

հաճախգոյանում են մեր մեջ առատորեն:Գուցե

եղանակով դա օգտա-

կար լինի մեր հետագաորոշումների համար: Պրոտարքոս.

Իհարկե, եթե դրանք գոյություն ունեն:

Ե

Պլատոն

Սակայն, ո՛վ Պրոտարքոս, ինձ թվում է, որ դրանք գոյություն ունեն: Քանի դեռ մենք հակված ենք պնդելու այդ դրույթը, չի կարելի թողնել այն առանց մեկնաբանուՍոկրատես.

թյան: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Հրաշալի է: Ուրեմն շարվենք

ինչ-

դրույթի շուրջ,

այդ

պես ըմբիշները: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Շ

Շարվենք: Բայց, եթե հիշում ես, մենք արդեն

ասա-

տենչանքներունենալիս մեր մարմինըզգացումներով համակվածէ հոգուց առանձին: Պրոտարքոս. Հիշում եմ, այդպես ենք ասել:

ցինք,

որ

Սոկրատես.

Մարմնի զգացումներին հակառակ

զգա-

ցումներ տենչացողը հոգին է, իսկ տառապանքիմիջոցով տառապանքկամ հաճույք պատճառողըմարմինն է, չէ՞: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

մ

Այո:

Եզրակացրու, ինչ է բխում Դու

ամենից:

այս

ասա:

Եթե այդպես է,

ապա

տառապանքնու

հա-

ճույքը առաջ են գալիս միաժամանակն, ինչպես այժմ պար-

զեցինք, միաժամանակեն առաջ գալիս

նան

այդ

հակադիր

վիճակների զգացողությունները: Պրոտարքոս. Սոկրատես. յոք

Ակնհայտ է: արդԻսկ չասացի՞նքն չհամաձայնեցի՞նք

նախապեսհետնյալի շուրջ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչի՞: Որ տառապանքնու հաճույքը ընդունում են

առավելն ու պակասը ն վերաբերում են անսահմանին: Պրոտարքոս. Ասացինք: Եվ ի՞նչ: Սոկրատես.

Իսկ գոյություն ունի՞

արդյոք

այդ

ամենի

մասին ճիշտ դատելու միջոց: Պրոտարքոս. օ

Սոկրատես.

Ի՞նչ միջոց, ինչպե՞ս: Երբ ցանկանում ենք դատել դրանց մասին

Ֆիլեբոս ն

իմանալ, թե դրանցիցորն է մեծ մյուսից, որն է փոքր, ավելի

շատ

ու

ավելի ուժեղ

ն

որն է պակաս ու թույլ` տառապանքը

հաճույքից, տառապանքըտառապանքիցն հաճույքը հաճույքից: Պրոտարքոս. Այո, այդպես է, ն մենք ցանկանում ենք հենց այդպես դատել: եվ ի՞նչ, տեսողության դեպքում

Սոկրատես.

հեռու

ն

գտնվող մեծությունների հայեցումը թաքցնում է ճշմար-

մոտ

տությունը ն կեղծ դարձնումկարծիքները: Մի՞թենույնը տեղի չունի նան տառապանքներին հաճույքների դեպքում: ավելի

Դեռ

Պրոտարքոս.

շատ,

Սոկրատես:

Բայց չէ՞ որ քիչ առաջ մենք ունեինք հենց

Սոկրատես.

հիմա ասվածի հակառակը:

Ի՞նչ նկատի ունես:

Պրոտարքոս.

Այնժամ կեղծ

Սոկրատես.

ն

ճշմարիտ կարծիքները,

գալով, տառապանքներինն հաճույքներին հաղորդում

առաջ

էին իրենց վիճակները: Շատ

Պրոտարքոս.

ճիշտ է:

Իսկ հիմա դրանք փոխվում են՝ կախված

Սոկրատես.

նրանից, թե ամեն անգամ որտեղից են դիտվում՝հեռվի՞ց,թե՞ մոտիկից»,

ն

ինչպես են համեմատվում: Հաճույքները ավելի

ավելի ուժեղ

մեծ ն

են

տառապանքներից,իսկ տառապանք-

ները հակառակ իմաստով՝հաճույքներից: Ասվածիհամաձայնանհրաժեշտաբարայդ-

Պրոտարքոս.

պես է:

Ուրեմն

Սոկրատես.

դու

կկտրես այն չափը, որով մեկը

մյուսից փոքր կամ մեծ է թվում, չէ,

ն

չես ասի,

որ

ճիշտ

են ն

դիպի

արդյոք

դրա

բաժին հաճույքն

ու

տառապան-

ճշմարիտ:

Պրուտռարքոս. Սոկրատես.

իրականում այդպիսին

այն, ինչ թվում է, ճիշտ է, ն երբեք չես

համարձակվիասել, թե քը

բայց

Իհարկե ոչ:

Այնուհետն մենք կտեսնենք, չե՞նք կենդանի էակների մեջ երնացող

ն

հան-

իսկապես

Պլատոն

առկա հաճույքներ

տառապանքներ,որոնք է՛լ ավելի կեղծ

ու

կլինեն:

Ի՞նչ հաճույքների ն տառապանքներիմա-

Պրոտարքոս.

սին ես խոսում: Հաճախ է ասվել,

Սոկրատես.

որ

երբ որնէ բնություն

կործանվում է, տարրալուծվելովկամ համադրվելով, լցվելով կամ պարպվելով, ավելանալով կամ պակասելով, Վ

գալիս տառապանքներ,գավեր ու տանջանքներ ն բաները, որ կոչում ենք

այդ

Այո,

Պրոտարքոս.

առաջ բոլոր

այն

անուններով:

դա

հաճախ է ասվել:

Եվ երբ բնությունը վերականգնվումէ,

Սոկրատես.

են

այդ

վերականգնումըմենք ընդունում ենք հաճույքով:

ճիշտ է: Իսկ երբ մեր մարմինը այդ վիճակներից ն

Պրոտարքոս. Սոկրատես. ոչ

մեկը չի` կրում:

Ե՞րբ է այդպես լինում, Սոկրատես:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Հարցը,

որ

տվեցիր, Պրոտարքոս,չի վերա-

բերում մեր հետազոտությանը:

Ինչու՞:

Պրոտպապրքոս. Սոկրատես.

Որովհետն

այդ

հարցը չի խանգարում ինձ

կրկնելու իմ հարցը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ հարց: Եթե այդպես չլիներ, Պրոտարքոս, ասե՞մ,

թե ինչ կբխեր այստեղից մեզ համար: Պրոտարքոս.

Դու

նկատի ունես, երբ մարմինըորնէ ուղ-

ղությամբ չի՞ շարժվում: Սոկրատես.

Պրոտարքոս.

Այո:

Պարզ է, Սոկրատես, որ

այդ

դեպքում

երբեք չէր գոյանա ո՛չ հաճույք, ո՛չ էլ տառապանք: Սոկրատես.

դու

նկատի ունես,

Հրաշալի ասացիր: Բայց որ

մեր մեջ միշտ էլ առկա է

ներից որնէ մեկը, ինչպես ասում բան միշտ

հոսում

ես

է վեր ն վար:

են

կարծում եմ, այդ

վիճակ-

իմաստունները:::Ամեն

Ֆիլեբոս ասում:

Իհարկե, չէ՞ որ իրենք էլ վատը չեն: Բայց

Սոկրատես. ես

ինձ թվում է՝ վատ չեն

Ասում են, ն

Պրոտարքոս.

կցանկանայիխուսափել բերված փաստարկից:Մտադիրեմ

փախչել, իսկ

հետնիր ինձ:

դու

Ասա, ու՞ր:

Պրոտարքոս.

Թող ձեր ասածով լինի, կասենք իմաստուն-

Սոկրատես.

ներին: Իսկ դու պատասխանիր՝ մի՞շտէ

արդյոք

շնչավոր էակը

զգում այն ամենը, ինչ կրում է, ն մեզնից չի՞ թաքնվում այն, որ

մենք աճում

ենք

Թե՞ տեղի է ունենում

Պրոտարքոս.

հակառակը: Իհարկե հակառակը: Գրեթե

վիճակները թաքնվում Սոկրատես.

ուրիշ այդպիսի բաներ ենք կրում:

ն որ

են

բոլոր

այդ

մեզնից:

Ուրեմն մենք ճիշտ չասացինք, որ այս կամ

այն կողմ տանող փոփոխություններըառաջ են բերում տառա-

պանք ն հաճույք: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Ավելի ճիշտ

ն

անհերքելի կլինի հետնյալ

պնդումը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ո՞րը: Մեծ

փոփոխությունները մեր մեջ առաջ են

բերում տառապանքներն հաճույքներ, իսկ չափավորներն ու

փոքրերը ո՛չ տառապանք են պատճառում, ո՛չ էլ հաճույք: Պրոտարքոս.

Սա

նախորդ պնդումից ավելի ճիշտ է,

Սոկրատես: Սոկրատես.

Արդ, եթե այդպես է, դարձյալ առաջ

է գա-

լիս արդեն մեր նշած կյանքը: Պրոտարքոս. Սոկրատես. է

Ի՞նչ կյանք: Այն կյանքը, որը, ինչպես ասացինք, զուրկ

ն ուրախություններից: տառապանքներից

Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

ճիշտ են ասում: Ըստ

այդմ հաստատենք կյանքի երեք

տե-

սակները՝հաճելի կյանք, տառապալիցկյանք ն կյանք, որը ո՛չ հաճելի է, ո՛չ էլ տառապալից:Ի՞նչ կասես սրա մասին:

ԴՊլատոմ

Նույնը, ինչ

Պրուտարքոս.

դու.

Իսկ չի՞ կարող

Սոկրատես.

կա երեք կյանք:

արդյոք

տառապանքիբա-

ցակայությունը նույնական լինել ուրախությանը:

Ինչպե՞ս:

Պրոտարքոս.

Եթե դու լսեիր, որ ամենից հաճելին

Սոկրատես.

տա-

ռապանքիցազատ կյանքն է, ինչպե՞սկհասկանայիրդա: Այդպես ասողը նկատի ունի,

Պրոտարքոս.

որ

հաճույքը

տառապանքիբացակայություննէ: Սոկրատես. քո

Դիցուք, մենք ունենք երեք իր,- թո՛ղ լինեն

ուզած իրերը,-

ն

կոչում ենք դրանք հետնյալ գեղեցիկ

անուններով. մեկը՝ ոսկի, մյուսը՝ արծաթ, իսկ երրորդը՝ո՛չ

ոս-

կի, ո՛չ էլ արծաթ: Պրուտարքոս.

Սոկրատես.

Թո՛ղ այդպես լինի: Կարո՞ղէ այս վերջինը դառնալ ոսկի կամ

արծաթ: ՊՂրոտարքոս. Սոկրատես. րող

Ո՛չ մի դեպքում: Բանականությամբառաջնորդվողը չի կա-

միջին կյանքը, որի մասին խոսում ենք, ո՛չ համարել ն ոչ

էլ կոչել հաճելի կամ տառապալից: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Սակայն,բարեկամս,մենք գիտենք, որ

այդ-

պես են համարում ն այդպես են կոչում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Լիովին: Եվ ի՞նչ, նրանք կարծում են, որ երբ չեն

են: տառապում, ուրախանու՞մ

Պրուտարքոս. Սոկրատես.

Այդպես են

ասում:

Ուրեմն կարծում են, թե ուրախանում են:

Չէ՞ որ այլապես չէին ասի:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Թերնս: Ուրախությանմասիննրանք ունեն կեղծ կար-

ծիք, եթե, իհարկե, տարբերություն կա տառապելու ն ուրա-

խանալու միջն: Պրոտարքոս.

Տարբերություն, իհարկե, կա:

Ֆիլեբոս

Սոկրատես. առաջ,

որ

Ուրեմն ի՞նչ, կընդունե՞նք, ինչպես քիչ

կյանքը երեք տեսակի է, թե՞ կասենք, որ գոյություն

ունի կյանքի միայն երկու տեսակ՝տառապանքըորպես մարդկանց չարիք, իսկ տառապանքիցազատվելը,

ինքնին բա-

որ

րիք է, ուրախություն:

Ինչպե՞սեղավ, ո՛վ Սոկրատես, որ մենք

Պրուտարքոս.

հիմա ինքներս մեզ տալիս ենք Սոկրատես.

հարցը, չեմ հասկանում:

այդ

Ուրեմն իսկապեսչես հասկանում Ֆիլեբոսի

հառակորդներին:՛,Պրոտարքոս:

Ի՞նչ հակառակորդներինկատի ունես:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Նրանց, ովքեր, ինչպես ասում

կանին գիտակ են բնության հարցերում ն որոնք

են, բավա-

ասում

են, թե

հաճույքներ առհասարակգոյություն չունեն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞ս թե: Նրանք փախչում են այն ամենից, ինչ Ֆի-

լեբոսը կոչում Է հաճույք: Եվ ինչ,

Պրոտարքոս.

խորհուրդ ես տալիս մեզ հա-

դու

վատա՞լդրան, Սոկրատես: Սոկրատես.

Ոչ, նրանց պետք է օգտագործել որպես

գուշակների, որոնք գուշակում այլ

են

ոչ թե

արվեստի շնորհիվ,

ազնիվ բնություն ունեցող ծանր տրամադրության,որը

տուկ է հաճույքն ատողներին

ն

հաճույքի մեջ

առողջ

հա-

ոչինչ

չտեսնողներին, հետնաբար նրանց, ովքեր հաճույքի հմայքը համարում են կախարդանք,բայց ոչ հաճույք: Օգտագործենք նրանց, նկատի առնելով նան

նրանց մյուս տարօրինակու-

իմացիր, որ իմ կարծիքով գոյություն ունեն ճշմարիտ հաճույքներ: Քննելով երկու փաստարկների ուժը՝ մենք կկարողանանքօգտագործել դրանք ճիշտ վճիռներ թյունները: Բացի

այդ,

կայացնելու համար: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ճիշտ

ես

ասում:

Որպես դաշնակիցներիհետնենք Ֆիլեբոսի

հակառակորդներին իրենց տարօրինակություններիհետքերով: Ինձ թվում է, նրանք սկսելով հեռվից, այսպիսի մի բան են

Պլատոն

«Եթե մենք ցանկանայինք ճանաչել ինչ-որ տեսակի

ասում.

բնությունը, օրինակ՝ կարծրության,կանեինք դա դիտարկելով

առավե՞լկարծր մարմինները,թե՞ պակաս կարծրները»: Չէ՞ դու,

Պրոտարքոս,պիտի պատասխանեսն՛ ինձ, ն՛

որ

փնթփն-

այս

թաններին: Պրոտարքոս.

Իհարկե, ն ես ասում

եմ, որ պետք է

առաջնորդվելառավելագույնով: Սոկրատես.

Ուրեմն, ցանկանալովտեսնել, թե ինչ բնու-

թյուն ունի հաճույքի սեռը՝ մենք պիտի դիտենք

ոչ

թե փոքր

հաճույքները, այլ նրանք, որոնք համարվում են ամենաբարձրներն ու ամենաուժեղները: Պրուտարքոս.

Սոկրատես.

Ամեն ոք

կհամաձայնիասածիդ:

Իսկ մի՞թե ամենահասանելին ամենամեծ

հաճույքները, ինչպես հաճախ ասում ենք, կապվածչեն մարմնի հետ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անտարակույս: Իսկ ու՞մ դեպքում են դրանք առավել մեծ՝

հիվանդություններովտառապողների՞, թե՞ առողջների:Խուսափենք հապճեպ պատասխանից,որպեսզի չսխալվենք: Թերնս կասեինք, որ առողջների: Պրոտարքոս.

Թերնս:

Արդյո՞քամենամեծ հաճույքներընրանքչեն, որոնց նախորդումեն ամենամեծ տենչանքները: Պրոտարքոս. ճիշտ է: Սոկրատես.

Սոկրատես.

ներով ները,

տառապող որ

Իսկ տենդով ն նման ուրիշ հիվանդություն-

մարդկանց ծարավը, դողը

ն

մնացած բա-

սովորաբար զգում են մարմնով, ավելի ուժեղ չե՞ն:

Մի՛թե նրանց կարիքը ավելի մեծ չէ, ն բավարարելով այն՝ մի՞թե նրանք ավելի մեծ հաճույք չեն զգում: Չե՞նք ասի, որ սա

ճշմարիտ է: Պրոտարքոս.

Թվում է, միանգամայն ճշմարիտ

ես

ասում:

Սոկրատես.

Ուրեմն ի՞նչ: Ճի՞շտ կլինի նան, եթե մենք

Ֆիլեբոս

ասենք, պիտի

որ

նա, ով ուզում է տեսնել ամենամեծ

թե առողջ,

ոչ

հիվանդ լինի: Մի կարծիր, թե

այլ

հարցնում եմ՝ պարզելու համար, հաճույք

հաճույքները,

որ

հիվանդները ավելի մեծ

քան առողջները: Ես փնտրում եմ

են ստանում,

ճույքի մեծությունը ն թե երբ է այն ուժեղ: Քանզի մենք ենք,

որ

հա-

ասում

պիտի մտածենք, որպեսզի հասկանանք հաճույքի

բնությունը ն ինչպիսին են համարում

այդ

բնությունը նրանք,

ովքեր պնդում են, թե այն առհասարակգոյություն չունի: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ես

Գուցե, Պրոտարքոս, ինքդ ինձնից

կաս կարողանայիրցույց

տե՞ղ ես ավելի

կարծես կարողանում եմ հետնել քեզ:

շատ

տալ

ոչ պա-

Բայց պատասխանիրո̀ր-

դա:

հաճույք տեսնում,- ավելի

շատ

ոչ

թե

քանակությամբ, այլ ուժգնությամբ,- սանձարձակությա՞ն մեջ,

թե՞ խոհեմ կյանքի: Պատասխանելիսուշադի՛ր եղիր: Պրոտարքոս. նում

եմ մեծ

Ես

հասկացա, ինչ նկատի ունես,

տարբերություն:Չէ՞

որ

ն տես-

խոհեմներիհամար միշտ

տեղին է «Չափից ավելի՝ ոչինչ» ասացվածքըտ,որի հրահանգին նրանք ենթարկվում են: Իսկ անխոհեմներին ն մոլեգնության հասնող սանձարձակներինուժեղ հաճույքը հասցնում է

խենթության: Սոկրատես.

հայտ է, ն

որ

դա

այդպես է, ակն-

մեծագույն հաճույքներն ու տառապանքներըհոգու

մարմնի արատավորության,ն Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ն

Հրաշալի է: Բայց եթե ոչ

թե առաքինությանմեջ են:

Անշուշտ: Մենք պիտի ընտրենք դրանցից մի քանիսը

տեսնենք, թե ինչու ենք կոչում դրանք ամենամեծ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անհրաժեշտաբար: Տե՛ս, թե ինչպիսին են հետնյալ հիվանդու-

թյուններին բնորոշ հաճույքները: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ հիվանդություններ: Նողկալի, նրանք, որ ամենից շատ են ատե-

լի մեր փնթփնթաններին: Պրոտարքոս.

Այդ ի՞նչ հաճույքներ են:

Պլատոն

Օրինակ, քոսի դեպքում մերսումը, ն

Սոկրատես.

պես

բոլոր

այդ-

մյուս հիվանդություններիհամար, որ չեն պահան-

ջում դեղ: Հանուն աստվածների,ինչպե՞սկոչենք

այս

վիճակը՝

հաճու՞յք,թե՞ տառապանք: Դա

Պրոտարքոս.

հավանաբար չարիքի ինչ-որ խառ-

նուրդ է, Սոկրատես: Այս օրինակը հասցեագրվածչէ Ֆիլեբոսին:

Սոկրատես.

Բայց առանց

այս

օրինակների, Պրոտարքոս, չքննելով

այս

հաճույքներն ու սրանց հաջորդողները,հազիվ թե կարողանայինք գտնել մեր փնտրածը: Ուրեմն պետք է դիմել սրանց ազգակից

Պրոտարքոս.

հաճույքներին:

Նկատի

Սոկրատես.

ունես

խառնուրդի մեջ

մաս

կազ-

մողնե՞րը: Իհարկե:

Պրոտարքոս.

Լինում են մարմնավորխառնուրդներ,դրանք

Սոկրատես.

մարմիններում են, ն լինում են հոգեղեն խառնուրդներ,որ հոգու

մեջ

են:

Հոգու

ն

մարմնի տառապանքներըմենք նույնպես

կգտնենք հաճույքների հետ միախառնված,ն

այդ

կապը կոչ-

վում է մե՛րթ հաճույք, մե՛րթ տառապանք: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞ս: Երբ ապաքինվելի, կամ հիվանդանալիս

որնէ մեկը միաժամանակ կրում է նան

հակադիր վիճակը,

ասենք՝ դողալիս միաժամանակջերմում է կամ ջերմելիս՝ նան մրսում, ձգտելով մի վիճակը ձեռք բերել, իսկ մյուսից՝ ազատվել, քաղցրի ն դառնի այդ խառնուրդընախ անհանգստացնում է, իսկ հետո առաջ է բերում հույժ գրգռվածություն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ

Արդյո՞քորոշ

ես ասում: այդ

խառնուրդների մեջ

տա-

ռապանքնու ցավը հավասարչեն ն մյուս խառնուրդներիմեջ մի

տարրը

շատ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

չէ մյուսից:

Ինչպե՞սչէ: Նկատի ունեմ, երբ տառապանքն ավելի

Ֆիլեքոս շատ

է, քան հաճույքը, ինչպես արդեն հիշատակվածքոսի ն

քորի դեպքում: Երբ մենք ու

քորելը չի օգնում,

այլ

ն այրոցք

քոր

ենք զգում ն տրորելն

միայն գրգռում է մաշկը, մենք կրա-

կին կամ սառը ինչ-որ բանի մոտեցնելովմարմնի այդ մասերը ն

փոխելով դրանց վիճակը՝ երբեմն աննկարագրելի հաճույք

ենք պատճառումներքին մասերին, իսկ երբեմն էլ արտաքին

մասերի զգացածին հակադիր զգացումներ` տառապանքի ն հաճույքի խառնուրդ, անկախ այն բանից, թե

որ

կողմում է

առավելությունը,ն բռնի տարանջատումենք միախառնվածըն խառնում տարանջատվածը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Միանգամայնճշմարիտ է: Երբ այդ խառնուրդի մեջ հաճույքն ավելի

շատ

է, տառապանքի հավելումը գրգռում ն առաջ

թույլ

քոր,

է բերում

իսկ էապես ավելի մեծ հաճույքը երբեմն ստիպում է

թռչկոտել, պատճառ է դառնում մաշկի այլնայլ գունավորումների, մարմնի ամենատարբերդիրքերի, շնչառության զանազան փոփոխություններին մարդուն գցում է ծայրահեղ մոլեգնության մեջ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այդպես է: Եվ նա, բարեկամս,ինքն իր մասին ասում

է, ն ուրիշներն են իր մասին ասում, որ վայելելով այդ հա-

ճույքները՝ նա ասես մեռնում է: Հենց այդ հաճույքներին է նա ամեն կերպ ձգտում, ն որքան ավելի սանձարձակ ն խենթ է՝ այնքան ավելի ու ավելի: Դրանք նա կոչում է ամենանշանակալի բանը, իսկ նրանց, ովքեր գլխավորապեսապրում են

այդ

հաճույքների մեջ, համարում է ամենաերջանիկը: Պրոտարքոս.

Դու, Սոկրատես, նկարագրեցիր մարդ-

կանց մեծամասնությանկարծիքը: Սոկրատես. տարքոս,

Այո, ինչ վերաբերում է հաճույքներին,Պրո-

որոնք մարմնիարտաքինն ներքին վիճակներիխառ-

նուրդ են: Իսկ այն հաճույքների վերաբերյալ, որ առաջանում են, երբ հոգին մարմնին հաղորդում է հակառակվիճակ, այս-

ինքն՝ տառապանքհաճույքի

ն

հաճույք տառապանքիփոխա-

Պլատոն

րեն, մենք արդեն պարզեցինք, որ կենդանի էակը պարպվելով տենչում է լցվել

ն

հուսալով լցվել` ուրախանումէ, իսկ լինելով

դատարկ՝տառապումէ: Մենք չհաստատեցինքդա, բայց ասում ենք, որ հոգու ն մարմնի տարբեր վիճակներիբազմաթիվդեպքերում առաջանումէ տառապանքին հաճույքի մեկ խառնուրդ: Թերնս

Պրոտարքոս.

շատ

ճիշտ ես ասում:

Սակայն դեռ մնացել է տառապանքին

Սոկրատես.

հա-

ճույքի մի խառնուրդ:

Ի՞նչ խառնուրդ նկատի ունես:

Պրոտարքոս.

Այն,

Սոկրատես.

մեջ է

որը

հոգին, մեր պնդմամբ,հաճախ իր

առնում:

Եվ ինչպե՞սեն կոչում այն:

Պրոտարքոս.

Ցասում, երկյուղ, թախիծ,վիշտ, սեր, խանդ,

Սոկրատես.

նախանձ ն ուրիշ այդպիսի բաներ,- մի՞թեսրանք չես

համա-

րում հոգու տառապանքներ:

Համարում

Պրոտարքոս.

եմ:

Իսկ չե՞նք գտնում, որ այդ տառապանք-

Սոկրատես.

ները լի են ամենազարմանալիհաճույքներով: Պե՞տք է հիշեցնել զայրութի մասին, որից նույնիսկ մոլեգնում է իմաստունը, Որը քաղցր ն

վշտի

ու

ավելի, քան մեղրն անուշ

է շատ

թախծի հաճույքների մասին,

որ

ու

ծորացող",

միախառնված են

տառապանքներին: Պրոտարքոս. Սոկրատես. է ունենում

Ոչ, պետք չէ, հենց այդպես էլ կա: Հիշիր ուրեմն, մի՞թեհենց

դա

չէ,

որ

տեղի

ողբերգության ներկայացումների Ժամանակ, երբ

(լիանդիսականները) միաժամանակն՛ ուրախանում են, ն՛

լաց

լինում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Դա է:

Իսկ

դու

չգիտե՞ս,որ կատակերգություննե-

րում մեր հոգու տրամադրությունըհենց տառապանքին հաճույքի խառնուրդ է՞՞:

Ֆիլեբոս

Լավ չեմ հասկանում:

Պրոտարքոս.

Որովհետն ամեննին էլ հեշտ չէ, ո՛վ Պրո-

Սոկրատես.

անգամ հասկանալայդ վիճակը:

ամեն

տարքոս,

Ինձ

Պրոտարքոս.

էլ է այդպես թվում:

Որքան մութ է այդ վիճակը, այնքան ավելի

Սոկրատես.

ուշադիր քննենք այն, որպեսզի ավելի հեշտ տարբերենքտառապանքի ն հաճույքի խառնուրդըայլ դեպքերում:

ԵՇարունակի՛ր: Սոկրատես. Կկոչե՞ս արդյոք հենց նոր հիշատակված նախանձըհոգու տառապանք:Թե` ոչ: Պրոտարքոս. Կկոչեմ: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Բայց չէ՞ որ նախանձողինուրախացնումեն

մերձավորներինպատահածչարիքները: Այն էլ ինչպես:

Պրոտարքոս.

Բայց չարիք է չիմացությունը, ն մենք այն

Սոկրատես.

կոչում ենք հիմարությանվիճակ: Իհարկե:

Պրոտարքոս.

Հիմա տե՛ս, թե ինչ բնություն ունի զավեշ-

Սոկրատես.

տականը:

Բացատրի՛ր:

Պրոտարքոս.

Այդ արատը

Սոկրատես.

ստանում

վորապես ինչ-որ վիճակից: Իսկ վիճակը,

որը

բոլոր

է իր անունը գլխա-

արատներինհատուկ է

հակադիր է այն մեկին, որի մասին խոսում է

Դելփիքի գրությունը: Նկատի ունես

Պրոտարքոս.

«Ճանաչի՛ր ինքդ քեզ»"'

գրությու՞նը,Սոկրատես: Սոկրատես.

Այո: Պարզ է, որ «Մի՛ ճանաչիր քեզ» գրու-

թյունը կլիներ դրա հակառակը: Պրոտարքոս. Սոկրատես. ժանում

Պրոտարքոս, փորձի՛ր այստեղ եռակի բա-

կատարել:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

5 ՊԼԱՏՈՆ

Իհարկե:

Այդ ի՞նչ ես ասում, ես չեմ կարող:

Կարծումես,

ես

ինքս պիտի անեմ

դա:

Պլատոն

Այո, խնդրում եմ:

Պրոտարքոս.

Մի՞թեիրենք իրենց չճանաչողներըանհրա-

Սոկրատես.

ժեշտաբար չպիտի կրեն այդ վիճակը եռակի կերպով:

Ինչպե՞ս:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Նախ ունեցվածքիառումով,քանի

որ

նրանք

ավելի հարուստ կկարծեն իրենց, քան կան իրականում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատերն են գտնվում Իսկ ավելի

շատ

այդ

վիճակում:

նրանք, ովքեր իրենց

բարձրահասակ,գեղեցիկ ն առհասարակմարմնով շատ տարբեր են կարծում նրանից, ինչ ե՛ն իրականում: Պրոտարքոս. Իհարկե: Սոկրատես. Իսկ ամենից շատ, կարծում եմ, դա վերաբերում է երրորդ տեսակին, նրանց, ովքեր սխալվում

են հո-

գով՝ իրենց կարծելով ավելի լավը, քան կան: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այդպես է: Իսկ առաքինություններիցմի՞թե իմաստու-

թյան համար չի մրցում բազմությունը, որը միշտ վիճում է ն լի է կեղծ իմաստությամբ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այո: Ուրեմն որնէ մեկը, կոչելով

սա

չարիք,

ար-

դարացի՞կվարվի: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անկասկած:

Սակայն, Պրոտարքոս, հարկ է մի բան էլ

բաժանել երկուսի, եթե ցանկանումենք մանկական նախանձի մեջ տեսնել հաճույքի ն տառապանքիտարօրինակխառնուրդ: Բայց ինչպե՞սբաժանենք երկուսի, հարցնում ես դու: Նրանք, ովքեր անխոհեմորենայդպիսի կեղծ կարծիք են կազմել, անհրաժեշտաբարպիտի հետնեն՝ ոմանք ամրությանն ու ուժին, ոմանք էլ, կարծում եմ, հակառակին: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն հետնի՛ր այդ սկզբունքին: Դու իրա-

վամբ կարող ես զավեշտական կոչել նրանց, ովքեր լինելով թույլ

ու

տկար՝անկարող են պաշտպանելիրենց, երբ նրանց

Ֆիլեբոս

վրա ծիծաղում են: Իսկ նրանց, ովքեր կարող են պաշտպանվել, կոչիր ուժեղ, սարսափելին ատելի. դա կլինի ամենաճիշտ

սահմանումը:Քանզի ուժեղների չիմացությունը վտանգավորէ զազրելի ն վնասակար է մերձավորների համար, իսկ

ու

թույլերի չիմացությունըմենք դասում ենք ի բնե ծիծաղելիների շարքը.

Շատ

Պրոտարքոս.

ների

ն

ճիշտ ես ասում:

Սակայն հաճույք-

տառապանքներիխառնուրդըինձ դեռ հասկանալիչէ: Նախ վերցնենք նախանձի ուժը:

Սոկրատես.

Շարունակի՛ր:

Պրոտարքոս.

Լինու՞մ

Սոկրատես.

անարդար տառապանքներ ն

են

հաճույքներ: Իհարկե:

Պրոտարքոս.

Իսկ երբ տեսնելով բարեկամներինպատա-

Սոկրատես. հած

չարիքը չեն տխրում, այլ ուրախանում են, մի՞թեդա

արդար

ան-

չէ՞՞:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Իսկ չասացի՞նք,որ չիմացությունը բոլորի

համար էլ չարիք է: Պրոտարքոս.

ճիշտ է Խոսելով թվացյալ իմացության ն թվացյալ

Սոկրատես.

գեղեցիկիբարեկամներիմասին,ինչպես ն այն ամենի, որ այժմ քննեցինք, ասացինք, որ նրանք լինում ամեն

թույլը

են

երեք տեսակի ն

որ

զավեշտական է, իսկ ուժեղը ատելի: Արդ,

կասե՞նք, որ այդպիսի հատկությունը, երբ այն անվնաս

է ն

պատկանում է մեր բարեկամներիցմեկին, ծիծաղելի է: Պրոտարքոս.

եվ եթե

Սոկրատես.

ձայնի,

որ դա

Սոկրատես. դրա

Անշուշտ: Իսկ ուրախանու՞մ ենք մենք, երբ ծիծաղում

վրա, թե՞ վշտանում:

Պրոտարքոս.

Թ"

չիմացություն է, չե՞նք համա-

դա

չարիք է:

Պրոտարքոս.

ենք

Իհարկե:

Պարզ է,

որ

ուրախանում ենք:

Պլատոն

Սոկրատես.

Չե՞նք ասի,

բարեկամներինպատահած

որ

չարիքի վրա ուրախանալընախանձ է: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն մենք նկատի ունենք,

որ

ծիծաղելով

բարեկամներիզավեշտականգործերի վրա, միացնումենք

հա-

ճույքը նախանձինն հաճույքը խառնում ենք տառապանքին: Չէ՞ որ մենք արդեն համաձայնեցինք,որ նախանձըհոգու

տա-

ռապանքէ, իսկ ծիծաղը՝հաճույք, իսկ նման դեպքերումդրանք գոյանում են միաժամանակ: Պրոտարքոս. Սոկրատես. ոչ

ճիշտ է:

Արդ, մեր քննությունը

ցույց

է տալիս, որ

ն կատակմիայն բեմի վրա՝ ողբերում, ողբերգություններում

երգություններում,այլն կյանքի ողջ ողբերգության ու կատակերգության մեջ ն հազարավորուրիշ դեպքերումտառապանքն ու

հաճույքը միախառնվածեն: Պրոտարքոս.

Անհնար է չհամաձայնել, Սոկրատես, ան-

գամ եթե որնէ մեկը ցանկանարպաշտպանելհակառակը: Սոկրատես.

Ցասումը, թախիծը, վիշտը, երկյուղը, սերը,

խանդը, նախանձըն բոլոր

նման

բաները մենք բազմիցս նշե-

ցինք այն վիճակների թվում, որոնց մեջ կարելի է գտնել մեր

փնտրածխառնուրդը:Այդպես չէ՞: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այո:

Եվ մենք հասկանում ենք,

որ

ասվածը մի-

այն վշտին, նախանձիննե ցասմանն էր վերաբերում: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Պրոտարքոս. Սոկրատես.

նակի վրա

ցույց

Իհարկե հասկանում ենք:

Ուրեմն դեռ շա՞տ բան է մնում: Անշուշտ:

Ինչու՞ հատկապեսկատակերգությանօրիտվեցի քեզ

այդ

խառնուրդը: Մի՛թե ոչ

հա-

մոզվելու համար, որ երկյուղի, սիրո ն մյուս բաներում խառնուրդը դյուրին է ցույց տալ: Ըմբռնելով սա՝ դու թույլ չես տա այլնս երկարացնել քննությունը ուրիշ օրինակներով, այլ իսկույն կընդունես, որ մարմինն ու հոգին, ինչպես առանձին68

Ֆրիլեբոս

առանձին,առանց մարմնի,այնպես էլ միասինվերցրած,լեցուն են

հաճույքի ն տառապանքիխառնուրդներով:Իսկ հիմա ասա՛

թողնու՞մես ինձ, թե՞ կպահես մինչն ուշ գիշեր: Կարծում եմ, ինձ

դու

կթողնես, եթե

բաց

մտադիր

եմ

հետնյալը: Այս ամենը քեզ

հաղորդել վաղը, իսկ այժմ ուզում

մնացյալին՝ այն վճռին,

որը

Լավ

Պրոտարքոս. յալը,

ասեմ

եմ

անցնել

պահանջում է Ֆիլեբոսը:

ես ասում,

Սոկրատես:Քննիր մնաց-

ինչպես ինքդ ես ցանկանում:

Սոկրատես.

Խառը հաճույքներից հետո

մենք բնակա-

նաբար, ինչպես ն հարկ է, կանցնենք անխառն հաճույքներին: Հրաշալի է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Կփորձեմցույց տալ դրանց հակառակկող-

մը: Ես չեմ հավատում նրանց, ովքեր պնդում են, թե

բոլոր

հաճույքներըկապվածեն տառապանքիդադարմանհետ,

բայց,

ինչպես արդեն ասել եմ, կօգտագործեմ նրանց որպես այն բանի վկաների, որ

որոշ

հաճույքներ այդպիսինեն թվում,

սա-

կայն բնավ այդպիսինչեն, իսկ մյուսները, որ թվում են մեծ ն բազում, միախառնվածեն մարմնի ն հոգու ծանրըտառապանք-

ների ն ուժեղ ցավերի դադարմանհետ: Բայց ո՞ր հաճույքները կարող են իրա-

Պրոտարքոս.

վացիորեն ճշմարիտ համարվել: Սոկրատես.

նրանք, որոնք ծագում են գեղեցիկ կոչվող

գույներից, ձներից, բազմաթիվ բույրերից, հնչյուններից":

ն

այն բաներից, որոնց պակասը աննկատ ն անցավ է, իսկ վայելումը՝ զգալի է, հաճելի ն խառնված չէ տառապանքին: բոլոր

Այդ ինչպե՞ս, Սոկրատես: Այդ ասելով,

Պրոտարքոս.

ի՞նչ նկատի ունենք: Սոկրատես. ասում:

Իհարկե, իսկույն

պարզ

չէ, թե ինչ

եմ

Փորձեմ պարզաբանել:Ձների գեղեցկություն ասելով

նկատի չունեմ այն, ինչ հասկանում է բազմությունը, այսինքն կենդանի էակների կամ պատկերների գեղեցկությունը, այլ՝ ուղիղ գիծը, կորը, նան քանոնի

ն

հարթությունը, խառատի հատիչի,

անկյունաչափիօգնությամբ ստացվող մարմիններն

Դլատոն

ֆիգուրները, եթե հասկանում ես ինձ: Այս ամենը ես գեղեցիկ եմ կոչում ոչ թե ինչ-որ բանի հարաբերությամբ,ինչու

պես մյուս իրերի դեպքում, այլ հավետ ինքն ըստ ինքյան ն ի բնե գեղեցիկի հարաբերությամբ,որը շոյանքից միանգամայն

տարբեր հաճույք է պատճառում: Կան այդ

որ ունեն

տիպի գեղեցկություն ն հաճույքներ: Հիմա հասկանալիէ̀: Պրոտարքոս.

դու

գույներ,

նան

Փորձում եմ հասկանալ,Սոկրատես:Բայց

էլ փորձիր ավելի Սոկրատես.

Ես

պարզ

խոսել:

խոսում

քնքուշ

եմ

մասին,որոնք երգում են որնէ պարզ գեղեցիկ են

ոչ

ն

ն

հստակ ձայների

մաքուր մեղեդի. սրանք

թե ուրիշ ինչ-որ բանի հարաբերությամբ,այլ

ինքն ըստ ինքյան ն ուղեկցվում են իրենց հատուկ հաճույքով: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այդպես է: Բույրերի պատճառածհաճույքի սեռը սրա-

նից պակաս աստվածային է: Իսկ

որ

դրանց չեն խառնվում

անխուսափելիտառապանքներ,անկախնրանից,թե ում

ն

ինչ-

պես բաժին կընկնեն, ես համարում եմ արդեն նշված հա-

ճույքներին միանգամայնհատուկ բան: Արդ, եթե հասկանում ես, այն, ինչ մենք կոչում ենք հաճույք, երկու տեսակի է: Պրոտարքոս.

Հասկանում եմ:

Սոկրատես.

Գումարեննք դրանց նան

որոնք ստանում

ենք գիտություններից, քանի

դիտվում իբրն գիտելիքի ծարավ

ն

քանի

որ

հաճույքները, որ

դրանք չեն

ի սկզբանե

այդ

ծարավը կապվածչէ տառապանքիհետ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Համամիտ եմ: Իսկ երբ գիտելիքով լեցունները հետագա-

յում մոռացությանպատճառովկորցնում են դրանք, տեսնու՞մ ես արդյոք

այստեղ որնէ ցավ:

Պրոտարքոս.

Այդ ցավը բնականչէ,

այլ

առաջ է

գալիս

մտորումների մեջ այն վիճակների մասին, երբ որնէ մեկը, զրկվելով իմաստությունից,տառապումէ Սոկրատես.

դրա

կարիքից:

Իսկ հիմա, երանելիս, գործ ունենք միայն

բնականվիճակներիհետ՝ առանց դրանց մասին մտորման: ՛0

Եիլեբոս

Պրոտարքոս.

ճշմարիտ

ես ասում, որ

գիտելիքի մոռա-

ցությունը մեզ մոտ երբեք տառապանքչի ծնում:

Ուրեմն հարկ է ասել,

Սոկրատես. ճառած

որ

գիտելիքի

հաճույքը միախառնվածչէ տառապանքինն

պատ-

դա հա-

տուկ է մարդկանցիցոչ թե շատերին, այլ քչերին: Պրոտարքոս.

Իհարկե պետք է այդպես ասել: Ուրեմն բավարար չափով տարբերակելով

Սոկրատես.

մաքուր հաճույքները ն նրանք, որոնք ճիշտ կլիներ կոչել

ոչ

մաքուր, մեր հետագա քննության մեջ հավելենք նան այն,

որ

Շ

ուժեղ հաճույքները զուրկ են չափից, իսկ թույլերը՝ չափավոր:

Վաստատենք,որ հաճախ մեծ

ն

ուժեղ հաճույքները

անսահ-

մանի սեռից են, որն ավել կամ պակաս չափով թափանցումէ մարմին ն հոգի, իսկ մյուս հաճույքները համարենք չափավոր: Պրոտարքոս.

Շատ

ժ

ճիշտ ես ասում, Սոկրատես:

Սակայն դեռ պետք է քննել նան հաճույք-

Սոկրատես.

ների հարցը:

Ի՞նչ հարց: Սոկրատես. Ի՞նչն է հարկավոր նշել որպես ճշմարտությանը վերաբերող՝մաքուրն ու անխա՞"ռնը, թե՞ ուժեղը, բաՊրուտարքոս.

զումը, մեծը

ն

ինքնաբավը:

Պրոտարքոս.

Ի՞նչ ես ուզում պարզել քո

այդ

հարցով,

Սոկրատես: Սոկրատես.

Մաքուր ն ոչ մաքուր ոչինչ չպիտի բաց

թողնվի հաճույքի ն իմացության մեջ դրանց հետազոտության ընթացքում, որպեսզի իմ, քուրը

թույլ

տա

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

քո

ն

բոլորի դատին հանձնված մա-

մեզ հեշտությամբ վճիռ կայացնել: ճիշտ է: Ուստի, այն ամենին,ինչը կոչեցինք մաքուր

սեռեր, մոտենանք այսպես. նախ որոշենք, թե

որ

մեկն ենք

դիտարկելու: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Պրոտարքոս.

Եվ ո՛րը կընտրենք: Նախ, եթե ցանկանում ես, սպիտակիսեռը: Շատ

լավ:

Պլատոն

Ինչպե՞սէ սպիտակըսպիտակն ի՞նչ է մեզ համար սպիտակը: Արդյո՞քսա ամենամեծ, ամենահարուստն Սոկրատես.

ամենաանխառնսեռն է, որի մեջ

մի ուրիշ գույնի

ոչ

մաս ան-

գամ չկա: Պարզ է,

Պրոտարքոս.

որ

ամենաանխառնգույնն

սա

ճիշտ է: Իսկ չե՞նք համարի այն ամենա-

Սոկրատես.

ճշմարիտ ն միաժամանակամենագեղեցիկսպիտակը, ո՛վ Պրոտարքոս,

ն ոչ

ամենից լեցունը կամ մեծը: Շատ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ճիշտ է:

Ուրեմն, ասելով,

որ

փոքր մաքուր սպիտակ

իրը ավելի սպիտակ,ավելի գեղեցիկ ն ավելի ճշմարիտ է մեծ

խառը սպիտակիրից, միանգամայնիրավացիկլինենք: Միանգամայն:

Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Արդ, հաճույքի մասին դատելու համար

մենք բազում օրինակների կարիք չունենք, ն հասկանալու համար,

որ

նույնիսկ ամեն մի փոքր

ն

հազվադեպ հաճույք,

եթե այն զուրկ է տառապանքից,ավելի հաճելի, ավելի ճշմարիտ է ուժեղ ն հաճախակի հաճույքից, բավական է ն այս-

քանը: Այո,

Պրոտարքոս. Սոկրատես. որ

այս

օրինակը բավական է:

Իսկ սա՞: Մի՞թեչենք լսել հաճույքի մասին,

այն միշտ կայանում է

ն որ ոչ

թյուն: Ռրոշ ուսյալներ"" փորձում

մի հաճույք էլ չունի

են

գոյու-

մեզ համոզել դրանում, ն

մենք պիտի շնորհակալ լինենք նրանց:

Ինչպե՞սթե:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

կդիտարկեմսա, քեզ հարցեր ուղղելով,

ես

սիրելի՛ Պրոտարքոս: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

մեկը ինքն

ըստ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Դե, խոսի՛ր ն հարցրու՛

Դիցուք, գոյություն ունի երկու սկզբունք՝ ինքյան, իսկ մյուսը՝ միտված ուրիշին:

Ի՞նչ սկզբունքներ են, ի՞նչ նկատի ունես: Մեկն ի բնե նշանակալի է, մյուսը՝ ոչ:

-

Ֆիլեբոս

Պրոտարքոս. Սոկրատես. տեսնում

պարզ

խոսիր:

Գեղեցիկ ն առաքինի պատանիներինմենք

ենք արի սիրահարներիհետ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. զույգը

Ավելի

Այդպես է: Այս երկուսի համար գտիր իրենց նման

այն ամենի մեջ, ինչը մեր ասելով գոյություն ունի:

Պրոտարքոս.

Երրորդ անգամ եմ ասում.

ավելի

պարզ

խոսիր, ո՛վ Սոկրատես,ի՞նչ նկատի ունես: Սոկրատես.

հեգնում

եմ

Ոչ մի

բարդ

մեզ, ասելով,

որ

բան, Պրոտարքոս:

սոսկ

Ես

մեկը գոյություն ունի ուրիշ

գոյողի համար, իսկ ուրիշն այն է, ինչի համար միշտ գոյանում է ինչ-որ բանի համար գոյացողը:

Պրոտարքոս.

Հազիվ հասկացա այսքան

բացատրու-

թյուններից հետո: Սոկրատես.

Գուցե, զավակս, ավելին հասկանաս, եթե

շարունակենք քննությունը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչու՞

ոչ:

Վերցնենք ուրիշ

զույգ:

Ի՞նչ զույգ: Մեկը ամեն ինչի կայացումն է, իսկ մյուսը՝

գոյությունը: Պրոտարքոս.

Ընդունում եմ դրանք՝ գոյությունը

ն

կա-

յացումը: լավ: Իսկ դրանցից ո՞րն է մյուսի համար. կայացու՞մըգոյության համար, թե՞ գոյությունը՝կայացման: Սոկրատես.

Պրոտարքոս.

Շատ

Դու

հիմա հարցնում ես, թե

արդյոք

կա-

յացման համար է գոյությունը այն, ինչ է՛: Սոկրատես. Պրոտարքոս. ես

Ինչպես երնում է, Հանուն

այո:

աստվածների, մի՞թե հարցնում

հետնյալը. «Ասա ինձ, Պրոտարքոս, ավելի

շուտ

նավաշի-

նությու՞ննէ գոյանում նավերի համար, թե՞ նավերը՝նավաշինության», ն ուրիշ նման բաներ: Սոկրատես.

Հենց

դա

նկատի ունեմ, Պրոտարքոս: /3

Ե

Պլատոն

Պրոտարքոս.

Իսկ ինչու՞ ինքդ քեզ չես պատասխա-

նում, Սոկրատես: Սոկրատես.

Ինչու չէ, կպատասխանեմ,բայց

դու

հե-

տնիր դատողությանը: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Շ

Իհարկե: Ես ասում

եմ, որ դեղերը ն բոլոր

տեսակի

գործիքներնու նյութերը կիրառվումեն ամեն բանի նկատմամբ հանուն

ինչ-որ կայացման, իսկ յուրաքանչյուր կայացում,

կայանալով

այս

կամ այն գոյության համար, ըստ

էության

կայանում է ողջ գոյության համար: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Միանգամայնպարզ է: Արդ, եթե հաճույքը կայացում է, պիտի ան-

հրաժեշտաբար կայանա ինչ-որ գոյության համար: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Վ

Ինչպե՞սչէ: Այն,

ինչի միշտ կայանում է ինչ-որ

հանուն

բանի համար կայացողը, բարիքի մաս է կազմում, իսկ ինչ-որ բանի համար կայացողը, բարեկամս, պետք է դասել ուրիշ ոլորտի: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն, եթե հաճույքը կայացում է, մենք

ճիշտ կվարվենք դասելով այն ուրիշ ոլորտի,

ն ոչ

բարիքի

ոլորտին, այդպես չէ՞: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ է:

Հետնաբար,ինչպես ասացի սկզբում, մենք

պիտի շնորհակալ լինենք նրան, ով ասում

է, թե հաճույքը

կայացում է ն զուրկ է ամեն գոյությունից: Պարզ է,

որ

նա

կծիծաղի նրանց վրա, ովքեր ասում են, թե հաճույքը բարիք է:

Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Իհարկե: Եվ

նա ամեն

անգամ կծիծաղի նան նրանց

վրա, ովքեր գոհանում են կայացմամբ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞ս:Ու՞մ մասին ես խոսում: Նրանց, ովքեր հագեցնելով քաղցը,

ծարա-

Ֆիլեբոս

վը ն այն ամենը, որ կարելի է հագեցնել կայացմամբ,ուրախանում

կայացումով, քանզի

են

սա

հաճույք է, ն ասում

չեն ընդունում կյանքն առանց ծարավի, քաղցի ն ն առանց զգալու դրանց հաջորդող վիճակները: Պրոտարքոս.

բաների

Թերնս: Սակայն կայացման հակադրությունը մենք

Սոկրատես. բոլորս

այլ

են, որ

կկոչեինք կործանում:

Պրուտարքոս.

Անհրաժեշտաբար: Ուրեմն կործանում ն կայացում է ընտրում

Սոկրատես.

նա, ով ընտրում է հաճույք, ն ոչ ինչ-որ երրորդ կյանք, որի

մեջ չկա ո՛չ ուրախություն, ո՛չ տառապանք, այլ

կա միայն

խոհեմություն՝ հնարավորինսմաքուր: Պրոտարքոս.

Ինչպես երնում է, Սոկրատես,մեծ անհե-

թեթություն է ստացվում, եթե որնէ մեկը բարիք է համարում

հաճույքը: Այո, շատ մեծ, եթե ավելացնենք նան հե-

Սոկրատես.

տնյալը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչը: Մի՞թեանհեթեթ չէ կարծելը, թե բարիք

գեղեցկություն չկա ո՛չ մարմնի մեջ, ո՛չ էլ

այլուր,

ու

այլ՝ միայն

հոգու մեջ: Այստեղ էլ հաճույքը միայն մեկն է, իսկ արիությունը, խոհեմությունը, խելքը ն մյուս նման բարիքներն այդպիսին չեն: Բացի այդ, դրանցով չուրախացողը, տառապողը ստիպվածկլիներ ասել, թե տառապելիսինքը հոռի է, անգամ լինելով բոլորից ամենաառաքինին, իսկ հաճույք վայելողը

ստիպվածկլիներ ասել, թե որքան ավելի է հաճույք վայելում, այնքան ավելի է աչքի ընկնում առաքինությամբ: Պրոտարքոս.

Այդ ամենը, Սոկրատես, միանգամայն

անհեթեթէ: Չփորձենք հաճույքին սպառիչ գնահատա-

Սոկրատես.

կան տալ՝ լիովին շրջանցելով խելքն

լավ «ծեծենք»

սա

բոլոր

ու

իմացությունը: Ավելի

կողմերից" ն տեսնենք՝չկա՞ արդյոք

այստեղ որնէ թերություն, մինչն որ գտնենք բնությամբմաքրա75

Պլատոն

գույնը

ն

ընդհանուր որոշման համար օգտվենք խելքի, իմաս-

տության ն հաճույքի ամենաճշմարիտմասերից: Պրուռարքոս. Սոկրատես.

ճիշտ է: Ուրեմն մեր իմացության մի մասը, որն

առնչվում է գիտություններին,ստեղծագործէ, իսկ մյուս

մասն

ու կրթությանը:Այդպես չէ՞: առնչվում է դաստիարակությանն

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այդպես է: Ձեռագործ արվեստների դեպքում նախ

պարզենք՝ չունե՞ն արդյոք

դրանցից ոմանք ավելի

գություն, իսկ մյուս մասը՝ պակաս,

ն

շատ

իմա-

պե՞տքէ մի մասը

հա-

մարել մաքրագույն, իսկ մյուսը՝ պակաս մաքուր: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Իհարկե, պարզենք:

Ուրեմն հարկ է յուրաքանչյուրի մեջ

առանձ-

նացնել ղեկավար տարրերը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Որո՞նք ն ինչպե՞ս: Դիցուք, ինչ-որ մեկը

բոլոր

արվեստներից

առանձնացնումէ թվաբանությունը,չափագիտությունըն կշռաբանությունը. այդ դեպքում մնացյալն ըստ էության կլինի աննշան: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե, աննշան: Դրանից հետո կմնարզբաղվել արտապատ-

կերմամբ ն կատարելագործելմեր զգայությունները փորձով ու

վարժանքով՝դիմելով գուշակության կարողություններին,որոնք շատերը կոչում են արվեստ

ն

որոնք վարժանքի

ու

աշխա-

տանքի շնորհիվ տալիս են իրենց արդյունքը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ասածդ միանգամայնանհրաժեշտ է: Սրանով լեցուն է նախ ն առաջ երաժշտու-

թյունը, որի համահնչությանհիմքում

ոչ

թե չափն է,

այլ

դյու-

րազգացությանվարժանքը: Այդպիսին է նան ֆլեյտահարությունը, քանի որ այն կռահմամբհոգ է տանում յուրաքանչյուր հնչյունի չափի մասին, հետնաբար անպարզ ն խառնվածշատ

բան ունի, իսկ հաստատումն՝ քիչ: Պրոտարքոս.

Շատ

ճիշտ է: /6

Եիլեբոս

Սոկրատես.

բաներ կգտնենք նան բժշկության,

Նման

երկրագործության,նավավարությանն զորավարությանմեջ: Անշուշտ:

Պրոտարքոս.

Շինարարությունը,կարծում եմ, օգտագործում է բազում չափեր ն գործիքներ, որոնք մեծ ճշգրտություն են հաղորդում իրեն ն շատ գիտություններիցավելի խորաթափանց դարձնում: Պրոտարքոս. Ո՞ր դեպքում: Սոկրատես.

Սոկրատես.

Նավաշինության,տնաշինությանն փայտա-

գործության բազմաթիվ ուրիշ տեսակներում:Քանզի սրանք, իմ կարծիքով,օգտագործումեն քանոն, խառատիհատիչ, կարկին,

տրամալարն հնարամտորենպատրաստվածմամլակ: Սոկրատես.

ճիշտ ես ասում, Սոկրատես:

Շատ

Պրոտարքոս.

Երկու մասի բաժանենքնշված արվեստները.

մի մասը հետնում է երաժշտությանըն պակասճշգրիտ է, մյուս մասը վերաբերում է շինարարությանըն առավել ճշգրիտ է:

Թող այդպես լինի:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. որ

Դրանցիցամենաճշգրիտներըկլինեն նրանք,

նշեցինք սկզբում: Պրոտարքոս.

նկատի

արվեստները,որ նշեցիր Սոկրատես. յոք

թվաբանությունը ն այն

ունես

դրա հետ

միասի՞ն:

Այո: Սակայն, Պրոտարքոս, պետք չէ՞

արդ-

սրանք էլ բաժանել երկուսի: Ի՞նչ կասես: Պրուտարքոս. Սոկրատես.

որ դրա

Ի՞նչ բաժանման մասին

ես

խոսում:

Նախ՝ թվաբանության մասին պետք է ասել,

մի մասը շատերի արվեստն է, իսկ ինչ վերաբերում է

մյուս մասին, ապա նրա հետ գործ ունեն փիլիսոփաները: Պրոտարքոս.

Ինչպե՞սկարելի է սահմանազատելթվա-

բանության այս երկու մասերը: Սոկրատես. տարքոս:

Տարբերությունը սրանց միջն փոքր չէ, Պրո-

Ոմանք հաշվում

են ոչ

հավասար միավորները,օրի-

նակ՝ երկու բանակ, երկու ցուլ, երկու

ամենամեծ

կամ ամենա-

փոքր իրերը: Մյուսները երբեք չեն հետնի նրանց, ովքեր չեն ն

Պլատոն

ընդունում, որ բազում միավորներիմիջն որնէ տարբերություն չկա: Պրոտարքոս.

Դու

շատ

լավ

ես

նությամբ զբաղվողների միջն եղած

ներկայացնումթվաբաոչ

աննշան տարբերու-

թյունը, ուստի մենք ունենք երկու թվաբանություն: Սոկրատես.

Իսկ ի՞նչ կասես շինարարությանն առնտրի

մեջ կիրառվող հաշվարկի ն չափման մասին, որոնք

տար-

բերվում են փիլիսոփայությանմեջ կիրառվողերկրաչափությունից ն հաշվարկից. համարենք դրանք մե՞կ արվեստ, թե՞ եր-

կու: Պրոտարքոս.

նախկինում ասվածին հետնելով՝ես ձայնս

կտայի երկրորդ տարբերակին: Սոկրատես.

Դա

ճիշտ է: Բայց

ինչի համար ենք մեջտեղ հանել Պրոտարքոս.

այս

դու

հասկանու՞մես, թե

ամենը:

Թերնս: Սակայն ես կուզեի,

որ դու

ինքդ

պատասխանեսայդ հարցին: Սոկրատես.

կարծում եմ, մեր քննությունը հիմա

Ես

պակաս,քան սկզբում, հետամուտ

ոչ

է նրան, ինչը վերաբերում է

հաճույքներին,ն փորձում է պարզել`լինու՞մ է

արդյոք

մի իմա-

ցությունը մյուսից մաքուր", ինչպես որ մի հաճույքն է մաքուր մյուսից: Պրուտարքոս.

Միանգամայն պարզ

մենք նախաձեռնեցինքհանուն Սոկրատես. տը

է, որ քննությունը

դրա:

Եվ ինչ, չե՞նք գտել արդեն,

որ

մի արվես-

մերթ ավելի պարզ է մյուսից, մերթ՝ ավելի անպարզ: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Անշուշտ, գտել ենք: Իսկ այն բանից հետո, երբ մենք որնէ

արվեստ կոչեցինք մի անունով ն կարծիք արտահայտեցինք, թե այն մեկն է, հարց է ծագում՝ արդյո՞քդա երկու արվեստ չէ

ո՞ր արվեստն է, որ ունի ավելի մեծ ճշգրտություն ու մաքրություն՝ փիլիսոփաների՞, թե՞ ոչ փիլիսոփաների: ն

Պրոտարքոս. այդ

ես

էլ

եմ

կարծում, որ մենք պիտի տանք

հարցը:

Ֆիլեբոս

Ուրեմն ինչ, Պրոտարքոս, ինչպե՞ս կպա-

Սոկրատես.

տասխանենք: Մենք, Սոկրատես, զարմանալի տարբե-

Պրոտարքոս.

րություն գտանք իմացություններիհստակությանմեջ: Ուրեմն հե՞շտ կլինի պատասխանել:

Սոկրատես.

Իհարկե:Ասենք, որ

Պրոտարքոս. են

այդ

արվեստներըշատ

տարբերվում մյուսներից,իսկ իսկականփիլիսոփաներինա-

խասիրածարվեստներըաչքի են ընկնում անսովոր ճշգրտությամբ ն չափի

ու

Սոկրատես.

թվի ճշմարտացիությամբ: Թող լինի, ինչպես դու

ես ասում, ն

հավա-

տալով քեզ՝ մենք խիզախորենարժանի պատասխանկտանք ճարտարախոսներին:

Ի՞նչ պատասխան:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. ն

Որ գոյություն ունի երկու թվաբանություն

չափման երկու արվեստ, որ այդպիսին են

կից արվեստները ն

որ

մյուս հարա-

դրանց մեջ էլ գոյություն ունի երկ-

վություն, թեպետ դրանք կրում Պրոտարքոս.

նան

են

մեկ

անուն:

Բարին ընդ մեզ, Սոկրատես,պատասխա-

նենք ճարտարախոսներին,ինչպես ասում ես: Սոկրատես.

Ուրեմն մենք պնդում ենք, որ նշված իմա-

ցությունները ամենից ճշգրի՞տնեն: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իհարկե: Սակայն դիալեկտիկայի մեր ունակությունը

կնախատեր մեզ, եթե մենք նրա փոխարեն ընտրեինք որնէ ուրիշը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սբնութագրենք այդ ունակությունը: Պարզ է, իբրն այնպիսի ունակություն,

որ

գիտի բոլոր արդեն նշված արվեստները:Քանզի ինձ թվում է,

նրանք, ովքեր իսկապեսքիչ թե շատ խելք ունեն, գոյության, իսկականին ի բնե միշտ նույնականիճանաչողությունը բոլոր

համարում են ավելի ճշմարիտ: Իսկ դու՞: Ինչպե՞ս կդատես սրա

մասին, Պրոտարքոս:

Պրոտարքոս.

Ես, Սոկրատես,հաճախ լսել եմ Գորգիա79

Դլատոն

սից",

համոզելու արվեստը շատ է տարբերվումբոլոր

որ

ար-

վեստներից, քանի որ բոլորին ստիպում է կամովին ստրկանալ

իրեն,

այլ

ոչ

բռնի,

հետնաբար բոլոր

ն

արվեստների մեջ

ազնվագույնն է: Չէի կամենահակառակվելոչ քեզ, ո՛չ էլ նրան: Ինձ

Սոկրատես.

թվում է,

դու

ուզում էիր ասել՝ «ի զե՛ն»,

սակայն ամաչեցիր ն ընկրկեցիր: Թող լինի այնպես, ինչպես քեզ է թվում:

Պրոտարքոս.

Բայց մի՞թե ես մեղավոր եմ,

Սոկրատես.

որ

դու

լավ

չես հասկացել:

Ի՞նչը:

Պրոտարքոս.

Սիրելի Պրոտարքոս, իմ խնդիրը ինչ-որ

Սոկրատես.

արվեստ կամ իմացություն չէր,

որը

մյուս բոլորից կտարբեր-

վեր մեզ բերած օգուտի մեծությամբ, ազնվությամբ ու քանակով. ոչ,

ես

փնտրում եմ

պարզը,

ճշգրիտը ն ամենաճշմարիտը

դիտարկողարվեստ, անգամ եթե այն լինի փոքր բերի: Տե՛ս,

դու

քիչ օգուտ

բոլորովին էլ չես բարկացնի Գորգիասին,ըն-

դունելով, թե նրա արվեստը օգուտ ես

ն

է բերում մարդկանց:Իսկ

խոսում էի հենց նոր նշածս զբաղմունքի մասին, երբ

պնդում էի սպիտակի առիթով, որ անգամ եթե սպիտակ իրը փոքր է, նրա սպիտակությունը,լինելով մաքուր, գերազանցում է մեծ

ու

ոչ

մաքուր իրի սպիտակությանը:Խորհելով

սրա մա-

սին ն բավականաչափ քննության ենթարկելով՝ մենք այժմ նայում ենք ոչ թե իմացությունների օգուտին

ինչ անել

հանուն

փառքին, այլ

մեր հոգին սիրել ճշմարտությունը

նրան, թե ունակ է արդյոք ն ամեն

ու

նրա: Այս ունակությանմասին մենք,

հետազոտելով խելքի ն խոհեմության մաքրությունը, պիտի ասենք. արդյո՞քպետք է ձեռք բերենք այն, թե՞ պիտի փնտրենք ուրիշը, ավելի ուժեղը: Ես

Պրոտարքոս.

հետնում

եմ

քեզ ն կարծում եմ՝

դժվար է համաձայնել,թե կարող է լինել ուրիշ ինչ-որ իմացություն կամ արվեստ, որ ավելի կապվածլինի ճշմարտությանը: Սոկրատես.

Մի՞թեպետք չէ հասկանալ սա այնպես, որ

բազում արվեստներն

բոլոր

մարդիկ,որոնք գործ

ունեն

դրանց

Ֆիլեբոս

հետ, նախ ն առաջ օգտվում են կարծիքներից ն ուսումնա-

սիրում

են

կարծիքների հետ կապված ամեն բան: Եթե որնէ

մեկին թվում է, թե ուսումնասիրումէ բնությունը, իմացիր, որ նա ողջ կյանքի ընթացքում ուսումնասիրում է այս տիեզերքը՝ թե ինչպես է այն առաջացել, ինչ է կրում ն ինչպես է ստեղծում:

Կասե՞նքայդպես, թե՞ ոչ: Կասենք:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ուրեմն

մարդը գործ ունի

այդ

ոչ

թե հա-

վետ գոյություն ունեցողի, այլ գոյացողի, գոյանալիքի ն

գոյա-

ցածի հետ՞: Շատ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ճիշտ է:

Կարո՞ղենք

արդյոք

ասել,

որ

դրանցից որ-

նէ մեկը իսկապես ճշգրիտ է, եթե այստեղ նույնական ոչինչ

երբնէ չի եղել, չի լինի

տուն

չկա:

Բայց ինչպե՞ս:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ն

Ծ

Իսկ կարո՞ղ ենք ընդհանրապեսհաստա-

ինչ-որ բան ձեռք բերել ոչ հաստատունիառնչությամբ:

Կարծում եմ՝

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

որոնք կունենան Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ոչ

մի դեպքում:

Ուրեմն չկա ո՛չ խելք, ո՛չ էլ իմացություն, դրա

բարձրագույնճշմարտությունը: Կարծես թե՝

ոչ:

Այդ դեպքում հարկ է թողնել քեզ, ինձ,

Գորգիասին ն Ֆիլեբոսին ն մեր քննությամբ վկայել հետնյալը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շ

Ի՞նչը: Որ հաստատունը, մաքուրը, ճշմարիտը

ն

այն, ինչը մենք անխառնենք կոչում, կարող է գործ ունենալ

մշտապես նույնականի ն անխառնի կամ էլ իրեն առավել ազգակցի հետ: Մնացյալը պետք է կոչել երկրորդականն ան-

կարնոր: Պրոտարքոս.

Շատ

Սոկրատես.

Չի՞ լինի

ճիշտ ես ասում: արդյոք

ամենից արդարացի այս

գեղեցիկ իրերը կոչել գեղեցիկ անուններով: Պրոտարքոս.

6 ՊԼԱՏՈՆ

Իհարկե:

զ

Դյլատոն

Սոկրատես.

Իսկ ամենապատվավորանունները մի՞թե

«խելքը» ն «խոհեմությունը» չեն: Այո:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ուրեմն անունները ճիշտ կիրառվելով իս-

կականգոյությանըմբռնումներինկատմամբ,կարող են համարվել տեղին կիրառված: Անշուշտ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Բայց անունները, որ ներկայացրիսկզբում

ձեր դատին, հենց սրանք էին: Այո, Սոկրատես:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Լավ: Եթե որնէ մեկը մեզ, որպես վարպետ-

ների, ասեր խոհեմության ն հաճույքի խառնուրդիմասին, որ

դրանք գտնվում են մեր առջն որպես այն, ինչից

ն

ինչի մեջ

պետք է ինչ-որ բան ստեղծել, հրաշալի ասած կլիներ: Իրոք հրաշալի:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իսկ չփորձե՞նքիրագործել այդ խառնուրդը:

Ինչու՞ չէ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Բայց ավելի ճիշտ չէ՞ր լինի նախ ասել

ն

վերհիշել հետնյալը:

Ի՞նչը:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այն, ինչը վերհիշեցինք քիչ առաջ: Ասաց-

վածք կա. «Հարկավոր է երկու

ն

երեք անգամ կրկնել գեղե-

ցիկը»"": Այո:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Դե, աստվածօգնական: Որքան հիշում եմ,

խոսեցինքայսպես... Պրոտարքոս. Սոկրատես.

նպատակէ

բոլոր

Ինչպե՞ս: Ֆիլեբոսն ասում

էր, թե հաճույքը ճիշտ

կենդանի էակների համար ն նրանք բոլորը

պետք է ձգտեն դրան, որ այն բարիք է բոլորի համար, ն այդ

երկու անունները՝«բարի» ն «հաճելի», իրենց բնությամբիրավացիորեն համարվում են մեկ: Իսկ Սոկրատեսնասում էր, թե դա

մեկ բան չէ,

այլ,

ինչպես ն երկու անունները, դրանք

Ֆիլեբոս

երկուսն են

ն որ

բարին

ն բարիքը ավելի շատ

ու

հաճելին ունեն տարբեր բնություն

է հաղորդակիցխոհեմությանը,քան հա-

ճույքը: Այդպես չասացի՞նքսկզբում, Պրոտարքոս: Այո, իհարկե:

Պրոտարքոս.

Բայց մի՞թեայդ հարցում մենք չեկանք հա-

Սոկրատես.

մաձայնության՝ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ հիմա: Պրոտարքոս. Ո՞ր հարցում: Որ բարիքի բնությունը տարբեր է մնացյալ

Սոկրատես. ամեն

ինչից:

Ինչո՞վ:

Պրոտարքոս.

Նրանով,

Սոկրատես. բոլոր

նի,

կենդանի էակը, ում միշտ ն

որ

առումներով հատուկ է բարիքը, ուրիշ ոչնչի կարիք չու-

այլ

կատարելապեսինքնաբավէ: Այդպես չէ՞: Այդպես է

Պրոտարքոս.

Մենք փորձեցինք մեր քննության մեջ առանձին-առանձիններկայացնել յուրաքանչյուրի կյանքի հաՍոկրատես.

ճույքը առանց խոհեմության, խոհեմությունը՝առանց հաճույքի աննշան խառնուրդի: Փորձեցինք:

Պրոտարքոս.

Բայց մեզ թվաց,

Սոկրատես.

որ

դա

նրանցից յուրա-

քանչյուրի համար բավականչէ: Իհարկե:

Պրոտարքոս.

Եթե մենք այն ժամանակինչ-որ բան զանց

Սոկրատես.

առանք, թող որնէ մեկը, վերադառնալովնույն հարցին, ավելի ճիշտ լուծի այն, վերագրելով հիշողությունը, իմացությունը

ն

ճշմարտությունը միննույն գաղափարին ն դիտարկելով՝պատրաստ

է արդյոք

որնէ մեկը առանց դրանց լինել կամ դառնալ

ինչ-որ բան, էլ չասած հաճույքի մասին՝որքան էլ լինի այն: Պատրաստէ

անել

արդյոք

դա,

մեծ ն

ուժեղ

եթե չի կարող ճշմա-

րիտ կարծիք կազմել այն մասին, որ ուրախ է, եթե ընդհանրապես չգիտի, թե ինչ է կրում, ն եթե չի կարողանում հիշել կրածը նույնիսկ ամենակարճ ժամանակի ընթացքում: Նույնը պետք է ասել 6"

նան

խոհեմությանմասին. կնախընտրի՞ արդյոք

Պլատոն

որնէ մեկը խոհեմությունն առանց ամենակարճատնհաճույքի խոհեմությունից, որը կուղեկցվի հաճույքով, թե՞ կնախընտրի խոհեմությունիցզուրկ

ամեն

հաճույք խոհեմությամբուղեկցվող

հաճույքից:

Դա

Պրոտարքոս.

անհնար է, Սոկրատես, ն պետք չէ

այդքան հաճախ տալ նույն հարցը: Սոկրատես.

Ուրեմն ամենակատարյալը,բոլորի համար

նախընտրելինն բարին չի՞ կարող լինել ո՛չ խոհեմություն,ո՛չ էլ հաճույք:

Իհարկե չի կարող:

Պրուտարքոս. Սոկրատես.

Պարզաբանենքբարիքը կամ առնվազնդրա

նմուշը, որպեսգի, ինչպես ասացինք, իմանանք, թե

ում

շնոր-

հենք երկրորդ մրցանակը:

ճիշտ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ես ասում:

Չե՞նք գտել

արդյոք

դեպի բարիք տանող

ճանապարհը:

Ի՞նչ ճանապարհ:

Պրոտարքոս.

Եթե փնտրում ենք որնէ մարդու,

Սոկրատես. ե

ճշգրտորեն տեղեկանում ենք նրա շատ

տեղի մասին,

տան

ապա

ն դա

է օգնում որոնումներին:

Իհարկե:

Պրոտարքոս.

Արդ, քննությունը

Սոկրատես.

պես սկզբում,

որ

ցույց

է տալիս մեզ, ինչ-

բարիքը հարկ է փնտրել ոչ թե անխառն, այլ

միայն խառը կյանքի մեջ: Այդպես է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

առավել

պարզ

Արդյո՞քավելի

մեծ է

հույսը,

որ

փնտրվածն

կերնա լավ միախառնվածիմեց, քան վատ

խառնվածի: Շատ

Պրուտարքոս.

Սոկրատես.

ավելի մեծ:

Այդ դեպքում, Պրոտարքոս, սկսենք միա-

խառնել, աղոթելով աստվածներին,լինի Դիոնիսոսը,Հեփես-

տոսը» կամ մեկ ուրիշը, ով ստացել է գործելու պատիվը:

այդ

խառնուրդն իրա-

Ֆիլեբոս

Լավ:

Պրոտարքոս.

Մեր առջն, ասես մատռվակների, երկու կա. մեկը՝ հաճույքի աղբյուրը, կարելի է նմանեցնել աղբյուր մեղրի, մյուսը` խոհեմության աղբյուրը, որ սթափեցնող է ն առանց գինու, նման է մաքուր ն առողջարար ջրի: Այդ երկու Սոկրատես.

աղբյուրները պետք է մի լավ խառնել:

Ինչու` չէ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես. ամեն

Նախ՝ ավելի ճի՞շտ վարված կլինեինք, եթե

հաճույք խառնեինքամեն խոհեմությանհետ: Գուցե:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Բայց

դա

վտանգավոր է: Իսկ ինչպե՞ս

խառնենք, որ առավել անվտանգլինի: Այդ մասին ես որոշակի կարծիք ունեմ: Ասա՛, ի՞նչ կարծիք է:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինձ

թվում է, մենք գտանք,

ավելի ճշմարիտ է մյուսից

ն

որ

մի հաճույքը

մի արվեստը ավելի ճշգրիտ է

մյուսից:

Իհարկե գտանք:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ցությունից, քանի

Եվ մի իմացությունը տարբեր է մյուս իմաոր

մեկը վերաբերում է գոյացողին ն կոր-

ծանվողին, իսկ մյուսը` չգոյացողին ն

չկործանվողին,

այլ

հավերժ գոյողին: Նկատի ունենալով ճշմարտությունը՝այս երկրորդ

իմացությունըմենք համարեցինքառավել ճշմարիտ:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

եվ

շատ

ճիշտ համարեցինք:

Ուրեմն, իրար խառնելով նախ ամենաճշմա-

րիտ մասերը, կտեսնե՞նքարդյոք,

որ

այդ

խառնուրդը բավա-

կան է մեզ ամենացանկալի կյանք պարգնելու համար, թե՞ մենք նան ուրիշ ինչ-որ բանի պահանջ կունենանք:

իս՝ պետք է այդպես վարվել: Սոկրատես. Ընդունենք՝ որնէ մարդ հասկանում է, թե ինչ է արդարություննինքնին ն կարող է արտահայտել մտքիՊրոտարքոս.

Ըստ

նը. նմանապես հասկանում է Պրոտարքոս.

բոլոր

Ընդունենք:

գոյող

բաները:

Պլատոն

Սոկրատես. Ե

Արդյո՞քնա ձեռք կբերի բավարար իմացու-

թյուն՝ ունենալով հասկացություն շրջանի ն հենց աստվածային ոլորտի մասին, բայց չիմանալով մարդկային ոլորտն ու շրջանը, նույնիսկ եթե տնաշինության մեջ օգտագործում է քանոն ն կարկին: Պրոտարքոս.

Զավեշտականդրությանմեջ կհայտնվենք,

Սոկրատես,եթե խոսենք միայն աստվածայինիմացությանմասին:

Ի՞նչ նկատի ունես: Մի՞թեայստեղ անհրամիախառնելն ներմուծելկեղծ քանոնի ու կեղծ շրջանի

Սոկրատես.

ժեշտ է

խախուտ ու անմաքուր արվեստը: Պրոտարքոս.

Անհրաժեշտ է, եթե մեզնից որնէ մեկը

ցանկանում է գտնել սեփականտան ճամփան: Սոկրատես.

ռաջ

Իսկ երաժշտությունը, որի մասին քիչ

ա-

ասացինք, որ լի է կռահմամբ ն նմանակմամբ, մի՞թե

նույնպես չունի մաքրության կարիք: Պրոտարքոս.

Ինձ

թվում է՝ անհրաժեշտաբարունի, եթե

մեր կյանքը առհասարակպիտի կյանք լինի: Սոկրատես.

Դու, երնում է, ուզում ես, որ ես ամբոխի

կողմից ճնշման ն հարձակումներիենթարկվողդռնապանիպես տեղի տամ են բացելով դռները թողնեմ, որ

բոլոր

իմացություն-

ները լցվեն ն մաքուրը միախառնվիմաքրության կարիք ունեցողի հետ: զ

Պրուտարքոս.

Չեմ

հասկանում, Սոկրատես, ի՞նչ վնաս

կլինի, եթե ստանալով առաջին իմացությունները, ունենանք նան

մյուսները:

Սոկրատես.

Ուրեմն թույլ տամ,

որ

դրանք միախառնվե-

լով հոսեն Հոմերոսի բանաստեղծական հովի՞տը:': Պրոտարքոս.

Իհարկե:

Թո՛ղ հոսեն: Բայց հիմա վերստինդառնանք հաճույքներիաղբյուրին: Նախ՝ մեզ չհաջողվեց միախառնել6շմարիտ իմացություններիմասերը այնպես, ինչպես մտադիր էինք, այսինքն՝ խառնելով նախ բացառապեսճշմարիտ իմաՍոկրատես.

Ֆիլեբոս

իմացությունները՝ մենք մի տեղ հավաքեցինք դրանք դեռ նախքան հաճույքներին հասնելը: ցությունների մասերը, որովհետն սիրելով

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ

բոլոր

ես ասում:

Հիմա ժամանակն է անդրադառնալ հա-

ճույքներին: Հարկավո՞րէ ի մի բերել դրանք, թե՞ թողնենք միայն այն հաճույքները,որոնք ճշմարիտ են: Պրոտարքոս.

անվտանգության նախ պետք է

Հանուն

վերցնել ճշմարիտները: Սոկրատես.

ախառնե՞նքնան

Ուրեմն վերցնենք դրանք: Իսկ հետո՞: Չմիորոշ

անհրաժեշտհաճույքներ, ինչպես իմա-

ցությունների դեպքում: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչու՞ չէ: Իհարկե, նան անհրաժեշտները: Եթե

բոլոր

արվեստների իմացությունները

անվտանգ ն օգտակար են կյանքում ն մենք հիմա նույնն ենք ասում

հաճույքների մասին, եթե մեզ օգտակար ն անվտանգէ

վայելել դրանք կյանքում,

ապա

դրանք

բոլորը

պիտի միա-

խառնվեն: Պրուտարքոս.

Բայց ի՞նչ կասենք դրանց մասին

ն

ինչ-

պե՞ս կվարվենք դրանց հետ: Սոկրատես.

Այդ մասին, Պրոտարքոս, պետք է հարցնել

մեզ, այլ հենց հաճույքներին, ն իմացություններըպետք է տեղեկություն տան միմյանց մասին: Պրոտարքոս. Ի՞նչ հարցնել: ոչ թե

Սոկրատես.

Ե

«Սիրելինե՛ր, որ հաճույքներ եք կոչվում կամ

կրում եք ուրիշ անուն, նախընտրում եք ապրել ամեն խոհեմության հե՞տ, թե՞ առանց խոհեմության»:Կարծում եմ, սրան

հաճույքներըանհրաժեշտաբարկպատասխանենայսպես: Պրոտարքոս. Ինչպե՞ս: Սոկրատես. առաջ.

Այնպես, ինչպես արտահայտվեցինք քիչ

«Առանձինն միանյակսեռը ո՛չ հնարավոր է, ո՛չ էլ

տակար: Մենք համարում ենք, որ բոլոր

սեռերից լավագույնը

մեզ համար, եթե համեմատենք դրանք, բոլոր

օգ-

իրերի ն մեր

Պլատոն

ունակություններից յուրաքանչյուրի կատարյալ ճանաչողությունն է»: «Շատ

Պրոտարքոս.

լավ պատասխանեցիք»,-կասենք

նրանց: Ճիշտ է: Այնուհետնմենք պիտի հարցն ուղ-

Սոկրատես.

ղենք խոհեմությաննու խելքինչշ. «Կարիք ունե՞ք արդյոք

խառնվելու հաճույքների հետ»:

Խելքն

ու

միա-

խոհեմությունը

գու-

ցե այսպես պատասխանեն.«Ի՞նչ հաճույքների»:

Գուցե:

Պրոտարքոս. մ

Մենք դրանից հետո կասենք հետնյալը. «Իսկ

Սոկրատես.

ճշմարիտ հաճույքներից բացի ուրիշ բանի կարիք չե՛ք նա, թե՞ ձեզ անհրաժեշտեն նան ամենամեծ

ները»: «Ինչպես թե, Սոկրատես,- գուցե

ն

ունե-

ուժեղ հաճույքնրանք,-

ասեն

այդ

հաճույքների հետ մենք բյուրավոր դժվարություններ ունենք, քանի

որ

դրանք մոլեգնությամբ վրդովում են մեր հոգին, որի

մեջ բնակվում ենք: Դրանք ի սկզբանե թույլ

գոյանալ, իսկ մեր անհոգություն առաջ

են

տալիս մեզ

զավակներից շատերին, մեր մեջ բերելով, լիովին կործանում են: Հաճույք-

ծնած

ները, որոնք դու ճշմարիտ ն

ես կոչում, գրեթե մեզ մաքուր'

ազգակից համարիր,նմանապեսավելացրու նան նրանք, որոնք

առողջությանը, խոհեմությանը,

կապված են

առաքինությանը ն հետնում

են

ամեն

տեսակ

վերջինիս, ինչպես դիցուհու:

Իսկ հաճույքները, որոնք մշտապես հաջորդում

են

անխոհե-

մությանը, ուրիշ չարիքներին, միանգամայն անհեթեթ կլիներ

միախառնելխելքին, եթե մենք ցանկանում ենք տեսնել ամենագեղեցիկ ն կայուն խառնուրդն ու բաղադրությունը ն փորձում

ենք հասկանալ, թե ինչն է բնական բարիք մարդու ն

ինչ գաղափար պետք է կռահել այդ խառնուրդի մեջ»: Մի՞թե խոհեմաբար ն ինքնուրույնաբար չէ խելքը Համայնի մեջ

ն

պատասխանումիր, հիշողության ն ճիշտ կարծիքի անունից: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Ե

Միանգամայն: Բայց դեռ անհրաժեշտ է նան հետնյալը,

առանց որի ուրիշ ոչինչ չէր գոյանա:

Ֆիլեբոս

Ի՞նչը:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այն, ինչին մենք չենք միախառնումճշմար-

տություն, իրականում չի կարող ո՛չ գոյանալ, ո՛չ էլ գոյանա-

լով՝ լինել: Բայց ինչպե՞սպիտի կարողանար:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ոչ մի կերպ: Բայց եթե

դեռ ինչ-որ բան պակասում է,

ն

դու

այդ

խառնուրդին

Ֆիլեբոսն ասե՛ք: Իսկ ինձ

փաստարկըթվում է ավարտուն, ասես անմարմին տիե-

այս

զերքը, որն իշխում է հոգնոր մարմնին: Ինձ

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

էլ, Սոկրատես, այդպես է թվում:

Եվ եթե մենք հիմա ասեինք, որ կանգնած

ենք բարիքի կացարանի շեմին, որ

ապա

խոսքը գուցե ինչ-

այդ

կերպ ճիշտ լիներ: Ինձ այդպես է

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Իսկ ի՞նչն է,

խառնուրդիմեջ

այդ

նման

որ

ու

որ

թվում:

ամենից արժեքավոր կթվա

նան ամենամեծ

պատճառնայն բանի,

վիճակը սիրված է բոլորիս կողմից: Տեսնելով

մենք կդիտարկենք,թե ինչին է

այդ

պատճառնավելի

դա,

ազգա-

կից ն բնորոշ՝ հաճույքի՞ն,թե՞ խելքին: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

ճիշտ է: Բայց չէ՞

Դա շատ

որ

կնպաստի մեր վճռին:

դժվար չէ տեսնել

ամեն

խառ-

նուրդի պատճառը, որի շնորհիվ այդ խառնուրդըկա՛մ արժեքավոր է, կա՛մ էլ բոլորովին անարժեք:

Ի՞նչ նկատի ունես:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Բոլոր մարդիկ գիտեն

Ի՞նչը:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

դա:

Որ ամեն

խառնուրդ, եթե կապված չէ ո՛չ

չափի, ո՛չ էլ համաչափությանհետ, անհրաժեշտաբարկործանում

է թե՛ իր բաղադրիչները, թե՛ նախ ն առաջ

Քանզի խառնուրդչէ,

այլ

ինքն իրեն:

իրականումմի անկարգ կույտ,

որը

միշտ դժբախտություն է բերում իրեն տիրողներին: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ է:

Այժմ բարիքի ուժը մեզ մոտ անցավ գեղե89

Պլատոն

ցիկի բնության մեջ: Չէ"

որ

չափավորություննու համաչաւիու-

թյունը ամենուր դառնում է գեղեցիկ ն առաքինի: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Իհարկե: Բայց մենք ասացինք, որ ճշմարտությունը

միախառնվածէ դրանց: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Այո: Ուրեմն, եթե մենք չենք կարողանումորսալ

բարիքը մեկ գաղափարով, որսանք երեքով՝ գեղեցիկով, համաչափությամբն ճշմարտությամբ:Ասենք, որ դրանք, վերցված որպես մեկը, խառնուրդիմեջ եղածի իսկական պատճառնեն, ն

շնորհիվ այն բանի, որ այդ

մեկը բարիք է, խառնուրդը

նույնպես դառնում է բարիք: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Շատ

ճիշտ է:

Արդ, Պրոտարքոս, մենք կարող ենք

բա-

վարար դատողություն անել հաճույքի ն խոհեմության մասին՝

նշելով, թե որն է դրանցից բարձրագույն բարիքին առավել ազգակից ն ինչն է ամենից արժեքավորըմարդկանց ն աստվածների մոտ: Պրոտարքոս. դա

տալ

Պարզ է, թեպետավելի լավ կլիներ ցույց

քննության միջոցով:

Դատենքերեքից յուրաքանչյուրիմասին հաճույքի ն խելքի հետ իր հարաբերությանմեջ: Քանզի հարկ է տեսնել, թե դրանցից որն է ավելի ազգակից հաճույքին ն խելՍոկրատես.

քին: Պրոտարքոս.

թյունը

ն

քը,

նկատի ունես գեղեցիկը, ճշմարտու-

չա՝փը:

Սոկրատես. տարքոս:

Դու

Այո: Նախ վերցնենք ճշմարտությունը, Պրո-

Վերցնելով ն դիտելով այդ երեք սկզբունքները՝խել-

ճշմարտությունը ն հաճույքը, սպասիրերկար ժամանակն

պատասխանիրինքդ քեզ, թե ինչն է ավելի ազգակից ճշ-

մարտությանը՝հաճու՞յքը,թե՞ խելքը: Պրոտարքոս.

Ինչու երկար ժամանակ: Կարծում եմ,

տարբերությունը մեծ է: Ինչպես ասում են, հաճույքն ամենից

Ֆիլեբոս

պարծենկոտնէ, իսկ սիրային հաճույքների ժամանակ, որոնք համարվում են ամենաուժեղը,աստվածներըներում են անգամ

երդմնազանցությունը, որովհետն հաճույքները, մանուկների պես, բոլորովին զուրկ են խելքից: Իսկ խելքը կա՛մ նույնական ճշմարտությանը,կա՛մ էլ ամենից շատ է նաճշմարիտնէ: է

Սրանից

Սոկրատես.

կենք

նան

հետո

մոտ

դրան ն ամե-

նույն եղանակով դիտար-

չափավորությունը. հաճու՞յքնէ,

որ

ամենից շատ է

օժտված չափավորությամբ,թե՞ խոհեմությունը: նույնպես կարելի է հեշտությամբ

Սա

Պրոտարքոս.

քննել: Կարծում եմ,

ոչ

մի տեղ հնարավորչէ գտնել բնությամբ

ավելի չափազուրկբան, քան հաճույքն ավելի չափավոր,քան խելքն Լավ

Սոկրատես.

հաճույքի սեռը,

ն

շատ

ցնծությունը, ն ոչինչ

իմացությունը:

ու

ես ասում:

սին: Մեր խե՞լքն է ավելի

ու

Խոսիր նան երրորդի մա-

հաղորդակիցգեղեցիկին, թե՞

արդյո՞քայն ավելի գեղեցիկ

է հաճույքից,

թե՞ հակառակը: Սոկրատես, ոչ ոք երբեք ո՛չ հարթմնի, ո՛չ

Պրուտարքոս.

էլ երազում չի տեսել,

եղել

են

խոհեմությունն ու խելքը լինեն կամ

որ

այլանդակ:

Սոկրատես. Պրոտարքոս.

ճիշտ է: Ինչ վերաբերում է հաճույքներին,

ցե ամենամեծերին,ապա,

երբ տեսնում

ն գու-

ենք որնէ մեկին, որ

վայելում է դրանք, ն դրանք մեզ թվում են զավեշտական կամ ամոթալի, մենք ամաչում ենք ու երես թեքում՝ թողնելով այդ ամենը գիշերվան, Սոկրատես.

ասես

չպիտի տեսնի

լույսը

դա:

Դու, Պրոտարքոս, բանբերներ ուղարկելով

հայտարարելովանձամբ, կասես ամենուր, որ հաճույքը ո՛չ առաջինն է, ո՛չ էլ վերջինը, այլ առաջին տեղում այն է, ինչ ն

ունի չափ, չափավորություն ն պիտանիություն, ն ամեն բան, որ նման

է համարվում սրան, ունի հավիտենականբնություն:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ասվածից այդպես է թվում: Երկրորդ մրցանակը ստանում

են

համաչա-

Պլատոն

փությունը, գեղեցկությունը, կատարելությունը, ինքնաբավու-

թյունը ն

այս

սեռին պատկանողմնացյալ ամեն բան: Պրոտարքոս. Թերնս: Սոկրատես. Իսկ երրորդ մրցանակը դու, ինչպես կռահում եմ, շնորհելով խելքին ն խոհեմությանը,շատ չես հեռանա ճշմարտությունից: Պրոտարքոս. Գուցե: Դու չես սխալվի նան, բացի նշված երեքից Սոկրատես. չորրորդ

մրցանակըշնորհելով նրան, ինչը մենք համարեցինք

հենց հոգու հատկություններ,այն է՝ իմացություններին, արվեստ-

՞- ներին ն այսպես կոչված ճիշտ կարծիքներին, եթե

այս

ամենը

ավելի ազգակից է բարիքին, քան հաճույքին: Այդպես չէ՞: Հավանաբար:

Պրոտարքոս.

Իսկ շնորհե՞նքհինգերորդ մրցանակըայն

Սոկրատես.

հաճույքներին,որոնք մենք սահմանեցինքորպես տառապանքից զուրկ ն կոչեցինք հենց հոգու մաքուր հաճույքներ, որոնք ուղեկցում են, մի կողմից, իմացություններին,իսկ մյուս կողմից՝ զգայություններին: Պրոտարքոս. Սոկրատես. Վ

ասում

Թերնս: «Հասնելով վեցերորդ ծնկինտ:.- ինչպես

է Օրփեոսը,- ընդհատենքերգի կարգը»: Երնում է, մեր

քննությունը նույնպես դադարում է վեցերորդ դատողության վրա: Մեզ ոչինչ չի մնում, քան ի մի բերել ասվածը: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Այո, պետք է ի մի բերել:

Այդ դեպքում երրորդ անգամ վկայելով մեր

փաստարկըփրկչի առաջ՝շարունակենք": Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ի՞նչ փաստարկ: Ֆիլեբոսը համարում է հաճույքը ամենա-

բարձր ե ամենակատարյալբարիքը:

Սոկրատե՛ս,դու հենց նոր ասացիր «երրորդ անգամ», հավանաբարնկատի ունենալով, որ հարկ է սկզբից վերանայել մեր քննությունը: Պրոտարքոս.

Սոկրատես.

Այո, լսենք հետնյալը: Ես, տեսնելով մեր

Ֆիլեբոս

անցած ճանապարհըն անակնկալիգալով ոչ միայն Ֆիլեբոսի,

այլն ուրիշների հաճախ բերած փաստարկից, ասացի, որ խելքը մարդու կյանքում հաճույքից շատ ավելի լավ է ն կատարյալ:

Այդպես էր:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

գոյություն ունեն,

Կասկածելով, որ ես

ասացի,

որ

նման

շատ

ուրիշ բաներ

եթե լինի նշված երկուսից

ավելի լավ ինչ-որ բան, այսինքն խելքից

ու

հաճույքից ավելի

լավ, կպայքարեմ,որ խելքը ստանա երկրորդ մրցանակը,իսկ

հաճույքը զրկվի նույնիսկ երկրորդից: Այո, ասացիր:

Պրոտարքոս. Սոկրատես.

այն,

որ այդ

Եվ դրանից հետո ամենից բավարարթվաց

երկուսից ն

ոչ

մեկը բավարար չէ:

Միանգամայնճիշտ է:

Պրոտարքոս.

Հիշյալ փաստարկի մեջ միթե մի կողմ

Սոկրատես.

չդրվեցին ինչպես խելքը, այնպես էլ հաճույքը որպես բարիքներ,քանի

որ

ոչ

զուրկ են ինքնատիրապետումից, ինքնա-

բավությունից ն կատարելությունից: ճիշտ է:

Շատ

Պրոտարքոս.

Իսկ երբ հայտնվեց ուրիշը՝ երրորդը, որն

Սոկրատես.

ավելի լավն է նշված երկուսից, խելքն իր բնությամբ բազում

առումներով ավելի

մոտ

ն

ազգակից գտնվեց իրեն հաղթած

գաղափարին,քան հաճույքը: Պրոտարքոս. Սոկրատես.

Ինչպե՞սչէ: Ուրեմն՝ համաձայն ներկայիս խոսքից բխող

դատողության՝հաճույքի ուժը կլինի հինգերորդը: Պրոտարքոս.

Սոկրատես. րը,

ԽԹերնս: Բայց

ոչ

առաջինը, անգամ եթե

բոլոր

ձիերը ն մնացյալ կենդանիներըասեին, թե դրան

տամուտ:

ցլե-

են հե-

Հավատալով նրանց, ինչպես գուշակները թռչուննե-

րին, շատերը հաճույքը համարում են կյանքում լավագույնը ն

վկայում, որ կենդանականտենչանքներնավելի լավն են, քան փիլիսոփայականմուսայի ներշնչած խոսքը:

'

Պլատոն

Պրոտարքոս. որ

Պրոտարքոս. Շ

Սոկրատես, կհամաձայնենք,

|

ճշմարտությունն ես ասում: Սոկրատես.

դու

Մենք բոլորս,

մեզնից

շուտ

Ուրեմն

բաց

կթողնե՞քինձ:

Մնացել է մի փոքր բան, Սոկրատես:Եվ չես հեռանա:

Ես

կհիշեցնեմ քեզ, թե ինչ է

մնացել55:

|

ա:

Ե

ելայ եյայյ աայ յայ թյթյթյթ)

ՏԻՄԵՈՍ

ՍՈԿՐԱՏԵՍ, ԿՐԻՏԻԱՍ, ՏԻՄԵՈՍ, ՀԵՐՄՈԿՐԱՏԵՍ"

Մեկ, երկու, երեք,-

Սոկրատես.

բարեկա՛մ Տիմեոս, մեկը նրանցից, այսօր

բայց

որ

ու՞ր է չորրորդըշ,

երեկ հյուր էին, իսկ

պետք է հյուրընկալեն մեզ:

Տիմեոս.

Նրան ինչ-որ տկարություն է համակել, ո՛վ Սոկ-

րատես. իր կամքով նա չէր հրաժարվի այս հավաքույթից: Այդ դեպքում բացակայի տեղը լրացնելու

Սոկրատես.

գործը ձերն է: Տիմեոս.

ոչինչ

աչքաթող

Իհարկե,

ն

մենք կաշխատենք հնարավորինս

չանել: Արդար չի լինի, եթե

հյուրընկալությունը վայելելուց

հետո

քո

Ե

պատվավոր

մենք՝ ներկաներս,

ար-

ժանիորեն չհատուցենք քեզ:

Իսկ հիշու՞մ եք, թե որքան

Սոկրատես.

ն

ինչ հարցեր

առաջարկեցի քննարկել: Տիմեոս.

Մի մասը հիշում ենք, մի մասը՝ ոչ: Բայց դու

այստեղ ես ն կհիշեցնես: Կամ, ավելի շուտ,

եթե քեզ դժվար

չէ, մեկ անգամ էլ հակիրճ ներկայացրու հարցերդ, որպեսզի

դրանք ավելի ամուր տպավորվենմեր մեջ: Թող այդպես լինի: Երեկվա իմ խոսքում ՇՀ գլխավորը վերաբերում էր պետական կառույցին՝ թե լավաՍոկրատես.

գույնը լինելու համար ինչպիսի այրերից պիտի կազմվածլինի այն: Տիմեոս.

Եվ

քո

ասածը բոլորիս սրտով էր, ով Սոկրա-

տես:

Սոկրատես.

7 ՊԼԱՏՈՆ

Եվ այսպես, նախ մենք առանձնացրինք

Պլատոն

հողագործներիդասը, ինչպես նան մյուս արհեստները,հայրենիքի պաշտպաններիդասից՝: Այո:

Տիմեոս.

Եվ նշեցինք, որ յուրաքանչյուրն

Սոկրատես.

ըստ

իր

բնության կունենա մեկ հարմար ու յուրահատուկ զբաղմունք: Մենք ասացինք, որ նրանք, ովքեր պարտավորեն պատերազ-

բոլորի, պետք է բացառապեսլինեն քաղաքի պա-

մել հանուն

հապաններ,եթե որնէ մեկը դրսից կամ ներսից հանդգնիչարիք գործել. նրանք պիտի հեզորեն արդարություն պահպանեն են18

թակաների՝իրենց բնականբարեկամներինկատմամբ,սակայն դաժան լինեն մարտում թշնամիներիհանդեպ: Միանգամայնճիշտ է:

Տիմեոս.

Այնուհետն մենք, կարծեմ, ասացինք,

Սոկրատես. այդ

ն՛

որ

պահապաններիհոգին ի բնե պետք է լինի միաժամանակ

խիզախ, ն՛ հատկապեսփիլիսոփայական,որպեսզի յուրա-

յինների հանդեպ լինի հեզ, իսկ թշնամիներիհանդեպ՝դաժան": Այո:

Տիմեոս.

Սոկրատես.

Իսկ դաստիարակությու՞նը: Մի՞թեմարմնա-

մարզությունը ն մուսաների արվեստներըչեն

տությունները, որոնք հատուկ

են

նրանց

ն

բոլոր

այն գի-

որոնցով նրանք

պետք է դաստիարակվեն:: Իհարկե:

Տիմեոս.

Սոկրատես.

Եվ այդպես, դաստիարակությունստացած-

ների մասին ասված է,

որ

նրանք չպետք է իրենց սեփակա-

նությունը համարեն ո՛չ ոսկին, ո՛չ արծաթը, ո՛չ էլ որնէ ուրիշ բարիք, այլ որպես պաշտպաններ՝ իրենց ծառայությանդիմաց խոհեմներինբավականացնողվարձատրությունստանան նրանցից, ում

պաշտպանում են, ծախսեն որպես ընդհանուր

ն

ապրեն համատեղ, անվերջ հոգ տանելով առաքինությանմասին: Ուրիշ գործերով նրանք չպետք է զբաղվեն:: Տիմեոս. Սոկրատես.

Հենց այդպես էլ ասվեց:

Մենք հիշատակեցինք

նան

կանանց,

որ

նրանց բնությունըհարկ է զարգացնել,ինչպես տղամարդկանց

Տիմեոռս

բնությունը, ն

թե՛ պատերազմում, թե՛ կյանքի

որ

րում նրանք պետք է կիսեն տղամարդկանցհետ

այլ

դեպքե-

բոլոր

գոր-

ծերը՛: Իսկ զավակածնությու՞նը: Թերնս մեր ասած-

Սոկրատես.

ների մեջ

էլ ասվեց:

Դա

Տիմեոս. սա

առանձնապեսլավ հիշվեց իր արտասովորության

պատճառով:Չէ՞

որ

մենք ընդհանուրհամարեցինքայն ամենը,

ինչ առնչվում է ամուսնությանն ու կարգավորեցինք,որ իրենից է,

այլ

ոչ

բոլորը

զավակներին, ն այնպես

երբնէ չիմանա, թե ծնվածը հենց

ոք

բոլորին իրենց հարազատ համարեն.

եղբայրներ ն քույրեր համարեն նրանց, ովքեր տարիքով մոտ են

իրենց, ծնողներ ն ծնողների ծնողներ՝իրենցից ավելի վաղ

ծնվածներին, իսկ իրենցից

ուշ

ծնվածներին՝ զավակներ

ն

թոռներ: Տիմեոս. ասում

Այո,

դա

նույնպես դյուրին է հիշել, ինչպես

որ

ես:

Սոկրատես.

Եվ որպեսզի կարճ ժամանակում սկսեն

ծնվել բնությամբ լավագույնները, մենք, եթե չես մոռացել, ասացինք, որ իշխանավորներնու նրանց կանայք ամուսնական

կապի մեջ մտնելով՝ պիտի գաղտնի հնարներ բանեցնենքվեների օգնությամբ, այնպես նան

որ

հոռիներն ու

յուրաքանչյուրն իր նմանի հետ,

չառաջանա,այլ նրանք որոշեն, թե

այդ

ն

ազնիվները միաոչ

մի թշնամանք

ամենի պատճառըճա-

կատագիրն է: Տիմեոս. Սոկրատես. րը

Հիշում եմ:

Մենք ասացինք, որ ազնիվների զավակնե-

պետք է դաստիարակվեն, իսկ հոռիների զավակները՝

գաղտնի կերպով ուղարկվեն քաղաքի մյուս մասը: Իսկ երբ հասակ առնեն, տիրակալներըպետք է միշտ հետնեն

նրանց,

որպեսզի լավագույններինվերադարձնեն,իսկ անարժաններին ուղարկեն վերադարձածներիտեղը"": Տիմեոս. Սոկրատես. 7"

Այդպես է:

Ուրեմն կարողացա՞նքհիմնական գծերով

Պլատոն

ներկայացնել երեկվա մեր զրույցը:

Թե՞ կա մի բան, որ բաց

թողեցինք: Ի՞նչ կասես, բարեկա՛մՏիմեոս: Տիմեոս. Ոչ, Սոկրատես, հենց դրա մասին ենք զրուցել: Լսե՛ք ուրեմն, թե ինչպիսի տպավորություն

Սոկրատես. եմ

ստացել պետականկառույցի մեր քննությունից: Այն նման

է տպավորությանը, որ

ենք գեղեցիկ կենդանիներ

ստանում

տեսնելիս, ասենք՝ պատկերված կամ առերեույթ, երբ նրանք անշարժ են. ցանկություն է առաջանումտեսնել նրանց շարժմեջ

ման

ն

թե ինչպես են նրանք պայքարի մեջ դրսնորումայն

հատկությունները, որոնց մասին կարծիք ենք կազմում ըստ նրանց մարմինների:Նույն տպավորությունըինձ վրա թողնում է նան այն պետությունը, որի մասին խոսեցինք: Սիրով կլսեի

նրան, ով խոսքով կներկայացնի, թե ինչպես է մեր պետու-

պետություններիհետ, ինչպես է արժանի կերպովպատերազմմղում ն ինչպես է յուրաքանչյուր ոք, լինի թյունը մրցում դա

այլ

ռազմի դաշտում սխրանք գործելիս, թե որնէ պետության բանակցություններվարելիս, դրսնորում դաստիարակվա-

հետ

կրթվածություն:Արդ, Կրիտիասն Հերմոկրատես,ես գիտակցում եմ, որ անզոր եմ պատշաճկերպով փառաբանելու ծություն

ն

հիշյալ այրերին ն պետությունը: Եվ դա բնավ զարմանալի չէ,

քանի

որ, ըստ

իս, նման անգորությամբտառապումեն ինչպես

հին, այնպես էլ նոր բանաստեղծները:Ես չեմ վատաբանում

բանաստեղծներիցեղը. բոլորին էլ ամենից դյուրին

դասը

ն

պարզ

է, որ նմանակողների

կատարյալ նմանակում է այն, ինչի

դաստիարակվելէ, իսկ ինչից զերծ է մնացել, ավելի դժվար վերարտադրում է խոսքով, քան գործով: Ինչ վերամեջ

որ

բերում է սոփեստներին",ապա վականաչափհմուտ

ես

համարում եմ նրանց

ամենատարբերճառերում ն ուրիշ գեղե-

ցիկ բաներում, սակայն, վախենամ,քաղաքից քաղաք ն ոչ

շրջելով

մի տեղ չունենալով սեփականտուն՝ նրանք անկարող են

գործել ներն

բա-

ու

ն

ասել բաներ, որոնք գործում ն ասում են փիլիսոփաքաղաքական այրերը պատերազմի, բանակցության

կամ ճակատամարտի պայմաններում: Մնում

է միայն ձեր

Տիժմեռա

թե բնությամբ, թե՛ դաստիարակությամբ հաղորդակից է երկու զբաղմունքներին:Ահա այս Տիմեոսը, լինելով լադասը,

որը

վագույն օրենքներնունեցող իտալականԼոկրիս'շ քաղաքից, իր

ունեցվածքով ու ծագումով այնտեղի բնակիչներից ոչ ոքի չի զիջում, իր քաղաքում արժանացելէ մեծ իշխանությանն պատվի, իսկ փիլիսոփայությանմեջ, ըստ իս, հասել է կատարյալ

բարձունքի:Կրիտիասիմասինբոլորիս էլ հայտնի է, որ նա մեր քննած հարցերից ն ոչ մեկում անգետ չէ: Իսկ Հերմոկրատեսը, եթե հավատանք բազում վկայություններին,նույնպես տեղյակ

Ե

ամենին՝ ինչպես ի բնե, այնպես -էլ կրթությամբ: Ահա

է այդ

ինչու երեկ որոշ մտորումներիցհետո սիրով տեղի տվեցի պետական կառույցը ներկայացնելուձեր խնդրանքներին,քանզի գիտեի,

որ

հաջորդ քննությունը ձեզնից լավ

ղանա ներկայացնել: Չէ՞

որ

ոչ ոք

չի կարո-

այժմ ապրողներից միայն

դուք

կտաք, թե ինչպես է իրեն արժանի պատերազմի մեջ

ցույց

ներքաշված պետությունըդրսնորում իր որակները: Պահանջվածն ասելուց հետո ես դիմեցի ձեզ խնդրանքով, որի մասին հիմա խոսում եմ: Միմյանց հետ խորհրդակցելով,դուք համա-

Շ

ձայնեցիք ի պատասխանհյուրասիրել ինձ ձեր քննությամբ, ն ես ահա

պատրաստվածեկել եմ ն անչափ ուզում եմ լսել այն:

Հերմոկրատես.

Տիմեոսը, մենք չենք

այս

ն

Եվ իրոք, Սոկրատես, ինչպես

ոչ էլ

դա

ունենա

ասաց

ո՛չ ջանասիրությանպակաս

չանելու արդարացում: Ուստի նան երեկ, երբ հյուր

եկանք Կրիտիասին,ուր հիմա էլ գտնվում ենք, ն անգամ այստեղ ուղնորվելու ճանապարհին մենք հենց դա էինք քննարկում: Կրիտիասըհաղորդեց մեզ հնում լսած մի պատմություն:

Պատմի՛ր հիմա էլ Սոկրատեսին, Կրիտիաս,որպեսզի նա մեզ հետ

է այն պարզի՝համապատասխանու՞մ

արդյոք

մեր խնդրին,

թե՞ ոչ: Կրիտիաս.

Այո, պետք է այդպես անել, եթե համաձայն

է նան մեր երրորդ զրուցակիցը՝Տիմեոսը:

Տիմեոս. Կրիտիաս.

Համաձայն եմ: Այդ դեպքում, Սոկրատես,լսիր մի բավական

մ

Պլատոն

տարօրինակ,սակայն ճշմարիտ պատմություն, որը մի ժամանակ պատմել է Սոլոնը՝

յոթ

իմաստուններից ամենաիմաս-

տունը:3: Նա մեր նախապապ Դրոպիդեսիազգականն ու մեծ բարեկամնէր, ն այդ մասին հենց ինքն է վկայում իր պոեզիայում": Նա ասում էր մեր պապ Կրիտիասին,- իսկ ծերուկը կրկին

ու

կրկին հիշեցնում էր մեզ,--

որ

հնում

մեծ

ն զար-

մանալի են եղել մեր քաղաքի գործերը: Սակայն հետագայում դրանք մոռացվել են ինչպես ժամանակի,այնպես էլ մարդկանց կործանմանպատճառով:Մեծագույնըդրանց մեջ այն մեկն էր, որը

մեզ էլ հիմա տեղին կլինի հիշել, որպեսզի շնորհակա-

լություն հայտնենքքեզ ու

ն

միաժամանակփառաբանմանարդար

ճշմարիտ խոսքեր ձոնենք դիցուհուն աստվածահաճ իր

տոնի առթիվ": ճիշտ ես ասում:

Սոկրատես.

Բայց

այդ

ի՞նչ գործ է,

որի մասին Կրիտիասը, լսած լինելով Սոլոնից, պատմում էր որպես լռության մատնված,

բայց

իրականում

այս

քաղաքի

կողմից հնում կատարվածմի բան: Ես

Կրիտիաս.

լսել եմ բնավ լով

այդ

ոչ

կպատմեմ: Դա հին պատմություն է,

երիտասարդմարդուց: Կրիտիասն,իր

որը

ասե-

ժամանակ մոտ իննսուն տարեկան էր, իսկ ես՝ ամե-

տարեկան:Մեզ մոտ այդ օրերին Ապատուրիայի Կուրեոտիս տոնն էր՛5: Տոնակատարությանկարգը, որը միշտ պահպանվումէր, գործեց նան այս անգամ, ն մեզ՝ տղաներիս, մեր հայրերը մրցանակ սահմանեցին հագներգության նաշատը

տասը

համար: Ընթերցվում էին տարբեր բանաստեղծներիստեղծագործություններ,ն տղաներիցշատերը արտասանումէին Սոլո-

նի գրվածքներից,որոնք այդ ժամանակ դեռ նորույթ էին: Եվ ահա ֆրատերներից'՛մեկը կա՛մ ելնելով համոզմունքից, կա՛մ էլ Կրիտիասինհաճույք պատճառելու համար ասաց, որ ոչ միայն ուրիշ հարցերում է Սոլոնն ամենաիմաստունը,այլն իր երկերում ամենավսեմն է բանաստեղծներից:Իսկ ծերունին,լավ եմ հիշում,- շատ ուրախացավ ն ժպտալով ասաց. «Եթե, ո՛վ Ամինանդր, նա զբաղվեր պոեզիայով ոչ հարնանցի, այլ

Տիմեռս

լրջորեն, ինչպես ուրիշները,եթե ավարտինհասցներպատումը, այստեղ բերել է Եգիպտոսից, ն ստիպված չլիներ թողնել

որ

խառնակություններին ուրիշ չարիքների պատճառով, որոնց բախվեցգալով այստեղ'8,կարծում եմ, ո՛չ Հեսիոդոսը, ո՛չ

Հո-

մերոսը ն ո՛չ էլ ուրիշ որնէ բանաստեղծիրենց փառքով չէին

գերազանցի նրան»: «Իսկ

այդ

ի՞նչ պատում է, Կրիտիաս»,-

հարցրեց նա: «Պատումը սխրանքի մասին է, որն արժանի էր երբնէ մեր քաղաքի արած մեծագործություններիմեջ առավելագույնն

ու

փառավորագույնըհամարվելու, եթե չմոռացվեր

ժամանակին այն գործած մարդկանցկործանմանպատճառով»:

«Պատմի՛ր սկզբից,-- ասաց Ամինանդրը,- ի՞նչ ն ինչպե՞սլսեց Սոլոնը ն ովքե՞րէին նրանք, որ գիտեինճշմարտությունը»: «Եգիպտոսի Դելտայում,-

ասաց

Կրիտիասը,- դրա գագաթի

մոտ, որտեղ ճյուղավորվում է Նեղոսի հոսանքը, գտնվում է

Սաիսյան կոչվող մարզը: Ամենամեծ քաղաքն այստեղ Սաիսն է՝ Ամասիսթագավորիքաղաքը՛5:Դրա հիմնադիրնէ դիցուհին,

որի անունը եգիպտերենՆեիթ է, իսկ հունարեն, ինչպես ասում են

տեղացիները, Աթենա: Նրանք բարյացակամեն աթենացի-

ների նկատմամբն պնդում են, թե ինչ-որ ձնով ազգակից են վերջիններիսշ: Սոլոնի ասելով՝ երբ մեծ

նա

ժամանեց նրանց մոտ,

պատիվներիարժանացավ, իսկ երբ սկսեց հարցուփորձ

անել քրմերից ամենատեղյակներին հին ժամանակներիմասին, պարզվեց, որ ոչ ինքը, ոչ էլ հույներից որնէ մեկը այդ ամենից ըստ

էության ոչինչ չգիտեն: Երբ մի անգամ

խոսք բացել հին գործերի մասին

ն

նա

ցանկացավ

փորձեց զրուցել վաղն-

ջագույն ավանդություններիշուրջ՝ Փորոնեսի, որը համարվում էր առաջին մարդը, Նիոբեի ն թե ինչպես Դնկալիոնն ու Պիրրան փրկվեցինջրհեղեղից, ն տալ նրանց սերունդներիտոհմա-

բանությունը ն

ըստ

այդմ փորձել հաշվել, թե քանի տարի է

ժամանակներիցշ՛, քրմերից մեկը` բավականին տարեց մի մարդ22,ասաց. «Ո՛վ Սոլոն, Սոլոն, դուք՝ հույներդ, անցել

այդ

հավետ մանուկներ եք, չկա ծեր հույն»: Լսելով դա՝ Սոլոնը հարցրեց. «Ինչու՞ ես այդպես ասում»:

«Դուք երիտասարդեք

Պլատոն

հոգով,- պատասխանեցքուրմը,- որովիետն ո՛չ հնում

լսված

ինչ-որ պատում եք պահում ձեր մեջ, ո՛չ էլ Ժամանակիընթաց-

քում ճերմակ մազեր

որնէ ուսմունք: Իսկ

առած

դրա

ճառը հետնյալն է: Մարդկությանը պատուհասել

են

պատն

դեռ

կպատուհասենբազում արհավիրքներմ̀եծագույն, որ կուղեկցվեն հրով

ու

ջրով,

աղետներ5-Չէ" ոսի

որ դուք

մասին,

որդու

բայց

որը

նան

բյուրավոր պակաս նշանակալի

էլ ունեք պատմությունՖաեթոնի՝Հելիլծելով հոր կառքը

չկարողանալով

ե

այն վարել հոր ճանապարհով,այրեց Երկրիս վրա եղածը ն

ինքն էլ կործանվեց շանթահար": Այս պատումն ունի առասպելի ձն. իրականում երկնքով Երկրի շուրջ

պտտվող մարմիններըերկար ժամանակաշրջան-

ների ընթացքում մշտապես շեղվում են իրենց ուղեծրից,

ն

երկրի վրա եղածը ոչնչանում է ուժեղ հրդեհներից: Այդժամ նրանք, ովքեր բնակվում են լեռներում, բարձունքներումն վայրերում, ավելի

մեծ

չոր

վնասներ են կրում, քան նրանք, որոնք

բնակվում են գետերի ն ծովի

մոտ:

Նման

մեր փրկիչը, վարարելով փրկում է մեզ

դեպքերում Նեղոսը՝ աղետից: Իսկ երբ

այդ

աստվածները, մաքրելով երկիրը, այն հեղեղում

են

ջրով,

փրկվում են եզնարածներնու հովիվները, որոնք գտնվում

են

լեռներում, իսկ նրանք, ովքեր բնակվում են ձեր քաղաքներում, գետերով քշվում են ծով: Բայց

այս

երկրում ջուրը

երբեք չի

թափվում դաշտերի վրա վերնից, ընդհակառակը՝բնականորեն բարձրանում է ներքնից: Սա է պատճառը, որ այստեղ պահպանվածպատումներըհնագույնն են, թեպետճշմարիտ է նան, որ բոլոր

այն վայրերում, որտեղ տնականցուրտը կամ տապը

արգելք չեն, մարդկայինցեղը մշտապեսկա՛մ մեծաթիվէ, կա՛մ փոքրաթիվ: եվ եթե մենք լսում ենք,

որ

մեր կամ ձեր կող-

մերում, կամ մեկ ուրիշ տեղ կատարվել է

մեծ

մի գործ կամ պատահել է որնէ երնելի դեպք,

ամբողջությամբգրի է առնվում ու

դա

ու

փառավոր

հնուց անտի

պահվում տաճարներում:

Իսկ ձեզ մոտ ն ուրիշ տեղերում ամեն անգամ, երբ մշակվում են

գրերն

ու

քաղաքին անհրաժեշտ մյուս բաները, գալիս է

Տիմեռս

համաճարակիպես երկնքից թափվում է հեղեղը

օրը,

ն

|կեն-

դանի) թողնում ձեզնից միայն անգրագետներինն անկիրթներին: Ուստի

ամեն

դուք

ինչ սկսում եք նորից,

ասես

կրկին

Ե

դառնալով երիտասարդն անտեղյակ այն ամենից, ինչ հնում եղել է այստեղ կամ ձեր կողմերում: Տոհմաբանությունը, ո՛վ Սոլոն, որի մասին քիչ

առաջ

պատմեցիր մեզ, գրեթե չի տար-

բերվում մանկական հեքիաթներից: Այդպես, դուք

հիշում եք

նախկինումեղած բազում հեղեղներիցմիայն մեկը. բացի այդ, դուք

չգիտեք,

որ

ձեր երկրում է ապրել մարդկանցմեջ ամե-

նահրաշալի ն ազնվագույնտոհմը, որ

դու ն ողջ

ձեր քաղաքը

Հ

սերում եք այդ տոհմի երբեմնի թողած փոքր սերմից, սակայն

ոչինչ չգիտեք

դրա

մասին, որովիետն բազմաթիվսերունդներ

անխոս՝չթողնելով գրավոր վկայություններ: Քանզի նախքան մեծ ու ավերիչ ջրհեղեղը, ո՛վ ձեզնից առաջ մահացել

են

Սոլոն, այժմ Աթենքկոչվող քաղաքն առաջիններիցէր թե՛ ռազմականառաքինություններով,թե օրենքների կատարելությամբ: Պատմում

են, որ քաղաքն իր գործերով ն հաստատություն-

ներով եղել է ամենագեղեցիկնու կատարյալըայն ամենից, որ երբնէ գոյություն է ունեցել երկնքի տակ ն հայտնի է մեզ: Լսելով դա՝ Սոլոնն, իր ասելով, խիստ զարմացավ ն խնդրեց քրմերին մանրամասնորեն պատմել

այդ

շատ

հնագույն

քաղաքացիների մասին: Եվ քուրմը պատասխանեց նրան.

«Թո՛ղ այդպես լինի, Սոլոն: Կպատմեմ հանուն քեզ, ձեր ղաքի

ն

հատկապեսհանուն

դիցուհու, որին բաժին են ընկել

ձեր ն մեր քաղաքները ն որը սնել

Նախ, հազար տարի առաջ

քա-

նա

ու

դաստիարակելէ դրանք:

հիմնադրել է ձեր քաղաքը՝

վերցնելով ձեր սերմը Գեայից ն Հեփեստոսիցճ,ն

միայն՝ մեր քաղաքը: Սակայն մեր պետական կարգը, համաձայն տաճարներում եղած արձանագրությունների,հաշվում է ութ հետո

հազար տարի: Այսպեսուրեմն, ես հակիրճ կխոսեմինը հազար տարի առաջ

քո

քաղաքում բնակվողներիօրենքների ն մեծա-

գույն գործերի մասին: Իսկ մեկ ուրիշ անգամ, պատեհ առիթի դեպքում, ավելի մանրամասն կանդրադառնանքդրան՝ մեր

Պլատոն

ձեռքի տակ ունենալով այդ գրությունները:Ձեր հին օրենքները քննելու համար քննիր մեր օրենքները: Դու կգտնես այստեղ բազում հաստատություններիօրինակներ, որ ունեցել եք այն ժամանակ. նախ՝ քրմերի

է մյուս-

որն առանձնանում

դասը,

ներից, այնուհետն արհեստավորներիդասը, որում յուրաքանչյուրն աշխատում է առանց միջամտելու մյուսի արհեստին, ն

հովիվների,որսորդներիու հողագործներիդասը: Կա նան զինվորականության դասը, որն, ինչպես նկատեցիր, առանձնացված է

մյուս դասերից ն պիտի հոգ տանի բացառապես

բոլոր

պատերազմի մասին, ինչպես որ պատվիրում է օրենքը: Զին-

վորները պետք է զինված լինեն վահաններովու նիզակներով. մենք առաջինն էինք,

որ

անսալով դիցուհունշ՛` այդկերպ զին-

վեցինք Ասիայում, ինչպես որ

առաջինն էիք ձեր կողմե-

դուք

րում: Ինչ վերաբերում է իմաստնությանը,ինքդ թե որքան է ի սկզբանե հոգացել տիեզերքը ն բոլոր

այդ

ես տեսնում,

մասին մեր օրենքը՝ ողջ

մարդկային արվեստները, ներառյալ

գու-

շակությունը ն առողջությունը փայփայող բժշկությունը դուրս

բերելով աստվածայինարվեստներից.նշված արվեստներինեն պատկանումնան

բոլոր

մյուս իմացությունները:Բայց

ողջ այդ

կարգն ու կանոնը դիցուհին նախապեսհաստատելէ ձեզ մոտ՝ ընտրելով այն վայրը, որտեղ

դուք

բարենպաստ եղանակի

պայմաններումկդառնայիք ամենաիմաստունմարդիկ: Լինելով

ռազմաշունչ ն իմաստասեր՝դիցուհին ընտրեց բնակեցրեց այնպիսի վայր, որն իրեն

նման

ն

առաջինը

այրեր կծներ: Եվ

բնակվեցիք այդտեղ՝` ունենալով օրենքներ, ժամանակ դեռնս բարեկարգ էին. դուք գերազան-

այդպես, դուք որոնք այդ

ցում էիք մնացյալ մարդկանց ամեն տեսակ առաքինություններում, ինչպես դա վայել է աստվածներիզարմին ու սանին:

Բազմաթիվ

են

ձեր քաղաքի

մեծ

գործերը, որոնք, գրի

առնված,զարմացնումեն մեզ, սակայնկա մեկը, որն իր մեծությամբ ն առաքինությամբգերազանցում է բոլորը:

ներն

ասում

են, որ ձեր քաղաքը

ուժը, որը շարժվում էր դեպի ողջ

Գրություն-

կասեցրեց հանդուգն այն Եվրոպան ու Ասիան ն որը

Տիմեռս

ելնում էր Ատլանտյանծովի կողմերից: Այն ժամանակներում ծովը դեռնս անցանելի էր, քանզի դեռ գոյություն ուներ կղզին այն նեղուցի դիմաց, որը դուք ձեր լեզվով կոչում եք Հերակ-

լյան սյուներ28::Այդ կղզին ավելի ան

մեծ

էր, քան Լիբիան

ն

Ասի-

միասին վերցրած, ն այդտեղիցճանապարհորդներինհեշտ

էր հասնել ուրիշ կղզիներ, իսկ կղզիներից` մայրցամաք, որն

ընդգրկումէր

այդ

ծովը: Չէ"

որ

նեղուց ասելով՝ նկատի ունենք

ծովախորշ, որն ունի նեղ մուտք, իսկ ծովը,

որ

շրջապատում

է նեղուցը, իսկապեսծով է, ն երկիրը, որ իրոք շրջապատում

է այն, իրոք կարող է ցամաք կոչվել: Ատլանտիսճկոչվող այդ

կղզում գոյություն է ունեցել թագավորներիմեծ ն զարմանալի

դաշնություն, որն իշխել է ողջ կղզուն, ն

շատ

ուրիշ կղզիների

ցամաքի մի մասին: Բացի այդ, նրանք իշխում էին Լիբիայից

մինչն Եգիպտոս, Եվրոպայից մինչն Տիրրենիա»: Եվ ամբողջ այդ

միասնականուժը փորձեց մեկ հարվածով ստրկացնելինչ-

պես մեր ն ձեր, այնպես էլ ծովախորշից այն կողմ գտնվող

երկրները: Այդժամ ձեր քաղաքը, մարդկանց ուժերն

ու

գերազանցելով բոլոր

Սոլոն, գործի դրեց իր

բոլոր

առաքինությունը: Իրոք, ձեր քաղաքը, մյուսներին վեհանձնությամբ ն

հմտու-

թյուններով,որոնք անհրաժեշտեն պատերազմում,նախ գլխավորեց հելեններին, իսկ այնուհետն, երբ մյուսները

դասա-

լքության դիմեցին, մնաց միայնակ ն ենթարկվեց ծայրահեղ վտանգների, սակայն հաղթեց թշնամուն ն հաղթանշաններ

հաստատեց: Նրանց, ովքեր դեռ չէին ստրկացվել, փրկեց ստրկության վտանգից, իսկ բոլոր նրանց, ովքեր բնակվում էին

Հերակլյան սյուներից այն կողմ, մեծահոգաբարազատեց: Սակայն ավելի

երբ եկավ չտեսնված երկրաշարժերին ջրհե-

ուշ,

ղեղների ժամանակը, մեկ զարհուրելի ցերեկվա

ն

գիշերվա

բանակը կուլ գնաց հողին, իսկ Ատլանտիս կղզին նույն ձնով սուզվեց ծովն ու անհետացավ: Այդ պատճառով է, որ հիմա էլ ծովն այդ կողմերում դժվարանընթացքում ձեր

ցանելի է ն

ոչ

ողջ

նավարկելի տիղմի հսկայական զանգվածների

հետնանքով,որոնք առաջացանկղզու խորտակումիցտ'»:

Պլատոն

ծեր Կրիտիասիպատմությունը, Սոկրատես, որը նա լսել է Սոլոնից: Երբ դու երեկ խոսում էիր պետականկառույցի Ահա

ն

քէպետական) այրերի մասին, ես, հիշելով այս պատմությունը,

զարմացա, որովհետն նկատեցի, որ տարօրինակպատահականությամբ

քո

խոսքերը համընկնում

են

քերին: Եվ ցանկացա անմիջապեսասել երկարժամանակ,ն

ես

Սոլոնի բազում խոսայդ

մասին: Անցել էր

բավականաչափլավ չէի հիշում

պատ-

մությունը: Մտածեցի, որ չպիտի խոսեմ, քանի դեռ բավարար

չափով չեմ վերհիշել: Ահա ինչու երեկ իսկույն համաձայնեցի քո առաջարկին՝կարծելով, որ այդպիսի ճառերում կարնորագույնը հիմքում որնէ պատշաճ փաստարկդնելն է

ու

դրանով

երեկ այսբավարարվելը: Արդ, ինչպես ասաց ՎՀերմոկրատեսը, տեղից հեռանալով՝ես անմիջապեսհիշեցի այդ պատմությունը,

իսկ գիշերը տնտղելով հիշողությունս՝գրեթե ամեն բան մտաթե մանուկ հասակում սովորածը բերեցի: ճիշտ է ասույթը, հրաշալի է հիշվում: Քանզի

չեմ կարծում, թե ամբողջու-

ես

թյամբ կհիշեի երեկվա լսածս: Սակայն եթե ինչ-որ բան չկարողանայի հիշել վաղուց ի վեր լսած որնէ պատմությունից,դա

կզարմացներ:Չէ՞

ինձ

շատ

մեծ

հաճույքով

որ

այն ժամանակ ես լսել եմ

դա

սիրով, իսկ ծերունին սիրով ուսուցանում էր

ու

բոլոր հարցերիս,այնպես որ դա դրոշսինձ ն պատասխանում վեց իմ մեջ, ինչպես մոմի վրա խարակված պատկերը: Եվ ես

անմիջապես ամեն

ինչ պատմեցի մեր

այս

բարեկամներին,

որպեսզի նրանք էլ խոսելու բան ունենան:

Արդ, Սոկրատես,իմ պատրաստ

եմ

ողջ

ասածի նպատակնէր հայտնել, որ

ներկայացնել պատմությունը,ընդ որում

ոչ

թե

Քագլխավոր միտքը միայն, այլ ամենայնմանրամասնությամբ:

ղաքացիներին ն պետությունը, որոնք դու երեկ ներկայացրիր

առասպելի մեջ,

մենք կտեղափոխենքայստեղ, ասես դրանք

մեզ հետ են, ն կընդունենք, որ այդ պետությունըմեր պետությունն է, իսկ քաղաքացիները, որոնց մասին խոսում ենք,

իսկապեսմեր նախնիներնեն, ինչպես քրմերն ինչ իր տեղը կընկնի, ն

սուտ

ասած

են

ասել: Ամեն

չենք լինի, եթե պնդենք,

Տիմեոս որ

նրանք այն Ժամանակգոյություն են ունեցել: Հիմա, բաժա-

նելով պարտականությունները, փորձենք պատշաճ կերպով կատարել քո առաջադրանքը:Սակայն պետք է պարզել՝ արդ-

յո՞ք

պատմությունըմեր սրտով է, ո՛վ Սոկրատես, թե պիտի փնտրենք մեկ ուրիշը: այդ

Ուրիշ ի՞նչ պատմություն կա, Կրիտիաս,

Սոկրատես.

որին կարող ենք նախապատվությունտալ Չէ՞ որ

սա

այս

մեկի հանդեպ:

ամենից շատ է վայել մեր դիցուհու սրբազանարա-

րողություններին, քանզի ազգակից է հենց դիցուհուն: Եվ ամենակարնորն այն է, որ

սա

ոչ

թե հորինված առասպել է,

այլ

ճշմարիտ պատմություն:Ինչպե՞սն որտեղի՞ցկգտնենք ուրիշը, եթե մերժենք

այս

մեկը: Ո՛չ, դա լինելու բան չէ,

դուք

պիտի

օգտագործեքպատեհ առիթը ն խոսեք, իսկ ես, ի հատուցումն երեկվա խոսքիս, այսօր Կրիտիաս.

կլռեմ ն կլսեմ ձեզ:

Այդ դեպքում, Սոկրատես,տե՛ս, թե ինչ հեր-

թականությամբ են քեզ պատվելու երեկվա հյուրերդ: Մենք որոշեցինք, որ Տիմեռսը մեր միջի լավագույն աստղագետնէ ն իր կարնորագույն գործն է դարձրել ամենայն ինչի ճանաչողությունը: Նա կխոսի առաջինը, սկսելով տիեզերքի ծագումից ն

վերջացնելով մարդկանց բնությամբ: Նրանից

ես, ասես

ընդունելով

այդ

հետո

կխոսեմ

մարդկանց, որ կնծվեն նրա խոս-

քում, իսկ քեզնից կընդունեմ նրանց արդեն լավագույնս

դաս-

տիարակված:Այնուհետն,համաձայնՍոլոնի խոսքի ն օրենքի, նրանց կհանձնեմ ձեր դատին,որպեսզիդարձնեք այդ պետության քաղաքացիներ` ելնելով այն բանից, որ մի ժամանակ

նրանք եղել են աթենացիներ, որոնց մասին երկար տարիների անհայտությունից հետո հաղորդեցինսրբազանգրությունները. հետագա խոսքում մենք նրանց կհիշենք արդեն որպես մեր

համաքաղաքացիներին իսկական աթենացիների: Սոկրատես.

Երնում է,

դուք

մտադիր եք ինձ հատուցել

կատարյալ ն վեհաշուք ճառերով: Այսքանից հետո, Տիմեոս, քանի

որ դու,

համաձայնօրենքի, հիշատակեցիրաստվածնե-

րին, խոսելու հերթը քոնն է:

Պլատոմ Շ

Բայց, ով Սոկրատես,

Տիմեոս.

բոլոր

նրանք, ովքեր

դույզն իսկ հաղորդակիցեն խոհեմությանը, թե փոքր, թե՛ մեծ

առիթներովմիշտ պարտավորեն հիշատակել աստվածներին: Իսկ մենք։ պատրաստվելով զրուցել

տիեզերքի մասին

փորձելով պարզել`ինչպես է այն գոյացել կամ, գուցե, որ

ն

գո-

յացման արդյունք չէ, անհրաժեշտաբարստիպված ենք,- եթե, իհարկե, չենք ցնորվել,- աղոթքով հիշել աստվածներին ն դիցուհիներին, որպեսզիմեր խոսքը նախ լինի իրենց սրտով ն

ապա՝ նան մեր: Թո՛ղ, ուրեմն, աստվածներինուղղված մեր Վ

խոսքն այդպիսինլինի: Սակայն մենք պիտի կոչ ուղղենք նան ինքներս մեզ, որպեսզի դուք ավելի դյուրին կերպով հասկանաք ինձ, իսկ ես ավելի լավ քննեմ առաջադրվածխնդիրը: Ինձ

Ի՞նչն է,

թվում է՝ նախ պիտի կատարենքհետնյալ բաժանումը: որ

գոյում է հավետ

հավետ ծագում է,

բայց

ն

չունի ծագում,

ն

ի՞նչն է,

որ

երբնէ չի գոյում: Այն, ինչը ճանաչվում

է մտքի, այսինքն բանականության ուժով, հավետ նույնական

գոյն է, իսկ այն, ինչի մասին կարծիք է կազմում բանականությունից զուրկ զգայությունը, ծագում ն ոչնչանում է՝ իրականում

բնավ գոյություն չունենալով: Եվ դարձյալ,

ցում ծագում է

ամեն

գոյա-

ինչ-որ անհրաժեշտ պատճառով, քանզի

ծագումն առանց պատճառիբոլորովին անհնար է: Եթե դեմիուրգոսը

միշտ դիտում է նույնը մնացող գոյը՝ որպես օրինակ

օգտագործելով ամեն

Ե

դրա

գաղափարն ու ուժը,

ապա

դեպքում

այդ

ինչ անհրաժեշտաբար կլինի գեղեցիկ: Իսկ եթե դիտում

է գոյացածը, օգտագործելով այն որպես օրինակ, ապա

այդ

դեպքում՝ ոչ գեղեցիկ: Արդ, ամբողջ երկնքի վերաբերյալ,

ան-

կախ այն բանից՝ կկոչենք տիեզերք, թե ուրիշ ինչ-որ բան,

որ

ավելի հարմար կլինի նրան, հարկ է դիտարկել նախ այն, ինչ սովորաբարդիտարկումեն սկզբում. արդյո՞քայն գոյություն է ունեցել միշտ ն չի ունեցել գոյացման սկիզբ, թե՞ գոյացել է ինչ-որ սկզբից: Այն գոյացել է, քանի Շ

փելի, ունի մարմին, իսկ յելի են,

ն

բոլոր

որ

տեսանելի է

այդպիսի առարկաներըզգա-

զգայելի առարկաները,որոնք ընկալվում

ն շոշա-

ն

կարծիք

Տիմեոս

են ծնում

զգայության միջոցով, երնում է, գոյանում ն ծնվում

Իսկ գոյացողը,

են: նում

ինչպես ասացինք, անհրաժեշտաբարգոյա-

ինչ-որ պատճառից: Տիեզերքի արարչին

է

գտնելն անշուշտ խնդիր է,

ն

հորը:

եթե նա գտնվի, անկարելի է

ն

պատմել այդ մասին բոլորին: Եկեք մեկ անգամ էլ փորձենք

պարզել, թե նականին

ն

որ

օրինակին է հետնել տիեզերք կառուցողը՝նույ-

անփոփոխի՞ն,թե՞ գոյացողին: Եթե տիեզերքը

գեղեցիկ է, իսկ արարիչը՝ բարի, ակնհայտ է,

որ նա

հավիտենականը:Բայց եթե տիեզերքն այնպիսին է, մասին խոսել իսկ չի կարելի,

ապա

նա

դիտել է որ

դրա

դիտել է գոյացածը:

Ամենքինէլ պարզ է, որ նա դիտում է հավիտենականը,չէ՞ որ տիեզերքը ամենագեղեցիկն է գոյացածների, իսկ արարիչը լավագույնն է պատճառների մեջ: Այդկերպ գոյացած լինելով՝ տիեզերքը ստեղծված է մտքով

Ե

նույնականի, որը ճանաչվում է

ըստ

բանականությամբ:

ու

Եթե

դա

այդպես է,

ապա

տիեզերքը ինչ-որ բանի պատկեր

է: Ցանկացածիրի մասին խոսելիս կարնոր է սկսել դրա բնա-

կան սկզբունքից: Արդ, պատկերին բնօրինակիհամար հարկ է

կատարել հետնյալ սահմանազատումը.խոսքը, որ պիտի բացատրի դրանք, ազգակից է իր առարկային:Հաստատուն, ամուր ն

մտածելի առարկայինպիտիհամապատասխանի հավաստին

անսասան

խոսքը, որին հիշյալ որակներից ն

պակասի: Իսկ

ահա

ոչ

մեկը չպիտի

խոսքն այն մասին, ինչը պատկերվում է

բնօրինակի նմանությամբ, նույնպես նմանություն է ն պիտի հիշատակվի որպես նմանակում:Ինչպես որ գոյն է վերաբերում գոյացմանը, այնպես էլ ճշմարտությունը`հավատին»: Այնպես որ, Սոկրատես,չզարմանաս,եթե բազում հարցերիառնչությամբ, որոնք վերաբերումեն աստվածներինն տիեզերքիգոյացմանը,

մենք չկարողանանքհասնել համաձայնությանն հավաստիության, այլ ուրախանանք,որ մեր խոսքը պակասճշմարտանման չէ,

ն

ունեն

հիշենք, որ

ես

խոսողն եմ, իսկ դուք՝ դատավորներ,որոնք

մարդկայինբնություն,այնպեսոր կբավարարվենքճշմար-

տանման

խոսքերով ն ուրիշ ոչինչ չենք փնտրի:

Պլատոն

Հրաշալի՛ է, Տիմեոս: Կվարվենք ճիշտ այնպես, ինչպես ասում ես: Մենք հմայված լսեցինք նախերգանքը, իսկ հիմա, խնդրում ենք, անցնես բուն նյութին: Տիմեոս. Այդ դեպքում նշենք պատճառը,թե ինչու գոյաՍոկրատես.

ցումն

ու

տիեզերքը կառուցողը կառուցեց դրանք: Նա բարի

էր, իսկ ով այդպիսին է, երբեք ն ոչնչի նկատմամբնախանձ

չի

ունենում:

Նախանձիցազատ,

նա

առավելագույնս նման լինի իրեն: թյամբ ամենից ճիշտ կլիներ հենց

որ ամեն բան ցանկացավ,

Իմաստուն սա

այրերի հետնու-

համարել գոյացման ն

տիեզերքի կարնորագույն սկզբունք: Ցանկանալով, որ

ամեն

բան լինի բարի ն հնարավորինսչլինի հոռի՝ վերցրեց

տեսա-

նելի այն իրերը, որոնք չեն գտնվում դադարի մեջ, այլ շարժվում են, թեպետ անկանոն ու անկարգ ձնով, ն դուրս բերելով

անկարգությունից`կարգավորեց դրանք, համարելով, վիճակը

շատ

ավելի լավ է նախորդից: Չէ՞

որ

դա

որ

այդ

օրենք է.

լավագույնը գեղեցիկից բացի ուրիշ ոչինչ չի կարող ստեղծել:

Խորհելով` արարիչը գտավ, որ տեսանելի ոչ բանականիրերից ոչ մեկը իրականումչի կարող ավելի լավը լինել բանականներից, երբ դրանք դիտվում են որպես ամբողջություն, ընդ որում միտքը բացի հոգուց այլնս

ոչ

մի տեղ չի կարողգտնվել:

Խորհելով այդպես՝նա տեղադրեցմիտքը հոգու, իսկ հոգին մարմնի մեջ, որպեսզի կերտի իր բնությամբ ամենագեղեցիկ ու ազնվագույն երկը՝ Համայնը: Արդ, համաձայն ճշմարտանման

խորհրդածության,պետք է հաստատել, որ տիեզերքը հոգով ու

մտքով օժտված կենդանիէություն է

ն

իսկապեսգոյացել է

նախախնամությամբ:Եթե ընդունենք

աստծո

սա,

պետք է

հարցնենք նան, թե կենդանիարարածներիցում նմանությամբ

կառուցողը կառուցեց տիեզերքը: Մենք չպիտի քամահրենք

ն

ոչ

մեկն այն բաներից, որոնք իրենց բնությամբ պատկանում

են

որնէ մասնավոր տեսակի, քանզի անկատարին նմանվող

ոչինչ չի կարող լինել գեղեցիկ: Սակայն մենք պիտի ընդունենք,

որ

ամենից շատ տիեզերքընման է այն կենդանի արա-

րածին, որի մասերն են այլ կենդանիարարածները՝թե՛ առան112

Տիմեռս

ձին-առանձին,թե՛ որպես տեսակներ: Չէ՞ որ նա իր մեջ ներառում է բոլոր բանական արարածներին, ն այդպես է տիեզերքը պահում մեզ ն մնացյալ տեսանելի արարածներին:Այսպես, ցանկանալովնմանեցնել տիեզերքը մտահասու արարածներից ամենագեղեցիկն ն ամենակատարյալին, աստված ստեղծեց այն որպես մեկ տեսանելի արարած, որն իր մեջ է առնում

բնությամբ իրեն ազգակից բոլոր արարածներին:

Իսկ ճի՞շտ ենք վարվում արդյոք

խոսելով մեկ երկնքի մասին, թե՞ ավելի ճիշտ կլինի ասել, որ գոյություն են ունեցել բազում ն անսահման քանակությամբ երկինքներ: Եթե այն արարված է ըստ օրինակի, ապա մեկն է: Չէ՞ որ եթե երկինքը ներառում է

բոլոր

արարածներին, նրա կողքին

մտահասու

ուրիշ որնէ մեկը չի լինի: Այլապես գոյություն կունենար ուրիշ կենդանի արարած, որի մասերը կլինեին

այս

դեպքում արդեն ավելի ճիշտ կլիներ ասել,

որ

երկուսը,

ն այդ

օրինակ է հենց

մեկը, ն ոչ նախորդ երկուսը: Արդ, որպեսզի արարածը

այս

լինի կատարյալ արարածի միակությանը, արարիչը

նման

ստեղծեց ո՛չ երկու, ո՛չ էլ անթիվ տիեզերքներ.միայն այս մեկ միակերպ երկինքն է,

որ

գոյանալով՝ կա

ն

կլինի:

Վետնաբարգոյացածը պետք է լիներ մարմնավոր, տեսանելի

ն

շոշափելի: Բայց չէ՞ որ առանց հրի ոչինչ չի կարող

տեսանելի դառնալ, առանց կարծր ինչ-որ բանի չի կարող դառնալ շոշափելի, իսկ կարծր չի կարող դառնալ առանց հողի: Ահա ինչու սկսելով կազմավորել Համայնի մարմինը՝ աստված ստեղծեց այն հրից ն հողից: Սակայն միայն երկուսը չեն կարող լավ միավորվել առանց երրորդի, որովհետն այդ երկուսի միջն պիտի գոյանա դրանք միավորող կապը: Իսկ լավագույն կապն այն է, որն առավելագույնս ի մի է բերում ինքն իրեն ն կապակցելին:Լավագույնս դա անում է բնական

համաչափությունը,որովհետն երբ երեք թվերից, ինչպես քառակուսի, այնպես էլ խորանարդ, ցանկացած միջին թվի պարագայումառաջին թիվը հարաբերվումէ միջինին այնպես, ինչպես միջինը վերջինին, ն վերջինը դարձյալ հարաբերվում

Ց ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

է միջինին, ինչպես միջինը առաջինին, այդժամ միջին թվի

առաջին են վերջին թվերի տեղում, իսկ առաջին ն վերջին թվերի միջին թվի տեղում հայտնվելու դեպքում ստացվում է, որ դրանք անհրաժեշտաբարնույն հարաբերությանմեջ են, ն եթե

այդպես է,

ապա

դրանք

բոլորը

կազմումեն միասնություն:

Արդ, եթե Համայնի մարմինը պիտի լիներ հարթություն, որը

չունի խորություն, բավական կլիներ մեկ միջին անդամ, որը կմիավորերինքն իրեն ն իր հարակիցանդամները:Այն պիտի լիներ եռաչափ, իսկ եռաչափ իրերը երբեք չեն համաձայնեցվում մեկ,

այլ

մշտապես երկու միջին անդամների շնորհիվ:

Այնպես որ հրի ն հողի միջն աստված տեղադրեց ջուրը

ն

հնարավորինսբանական լուծում հաղորդեց դրանց փոխհարաբերությանհարցին, որպեսզիօդը հարաբերվիջրին, ինչպես հուրը օդին, իսկ ջուրը

հարաբերվիհողին, ինչպես օդը ջրին:

Այդպեսհամադրեցդրանք ն կառուցեցտեսանելի ու շոշափելի երկինքը: Ահա այդպես, նշված

չորս

տարրերից ծնվեց տիե-

զերքի մարմինը,որը ներդաշնակէր իր համաչափությանշնորհիվ ն որի մեջ տիրում էր տարրերի բարեկամությունը::,այնպես որ նրա նույնականությունը չի կարող քանդել ոչ ոք,

բացի նրանից, ով կառուցել է տիեզերքը: Չորս տարրերից յուրաքանչյուրն ամբողջությամբ մտավ տիեզերքի կազմի մեջ: Կառուցողն այն ստեղծեց ողջ

հրից,

ջրից, օդից ն հողից, չթողնելով դրսում դրանց ոչ մի մաս կամ

զորություն: Նա մտածում

էր այսպես. նախ, որ տիեզերքըլինի

ամբողջական ն կատարելագույն կենդանի արարած՝բաղկացած կատարելագույնմասերից, ն այնուհետն, լինի միակը, ն չմնա ոչինչ, ման

որ

կարողանարսկիզբ լինել ուրիշ նմանի գոյաց-

համար, լինի չծերացող ու անխոցելի: Նա մտածեց, որ

մարմնին դրսից մոտենան ջերմությունն ու սառնությունը ն մյուս բոլոր հզոր ուժերը ն անպատեհմի պահի թափվեն նրա վրա ծերություն առաջ բերող ախտերի եթե բաղադրյալ

միասին,դրանքկհանգեցնենկործանման:Այդ պատճառով առաջնորդվելով հիշյալ խորհրդածությամբ՝նա կառուցեց

հետ ն

Տիմեռս

տիեզերքը որպես միակ ամբողջություն,

որը

բաղադրված

լինելով ամբողջություններից՝ չծերացող է ն անխոցելի: Եվ

նա

հաղորդեց տիեզերքին համապատասխանն պատշաճ տեսք: Կենդանի արարածին,

որը

պիտի ներառի

բոլոր

կենդանի

արարածներին,պատշաճ են այնպիսիձներ, որոնք ներառում են բոլոր

մյուսները, ահա ինչու

նա

պտտելով տիեզերքը՝հա-

ղորդեց նրան գնդի տեսք", որի մակերեսի բոլոր

կետերի)

հեռավորությունըկենտրոնիցնույնն է, այսինքն՝արեց այնպես,

Համայնը ունենա ամենակատարյալն իրենք իրենց նման ձները՝ համարելով, որ նմանը բյուր անգամ ավելի գեղեցիկ է ոչ նմանից: Գնդի ողջ մակերեսը նա դարձրեցկատարելապես որ

հարթ, ն

դրա

համար նա ուներ բազում պատճառներ:Աչքերի

կարիք բնավ չկար, քանզի դրսում տեսանելիոչինչ չէր մնացել, չկար նան

լսողության կարիք, քանզի դրսում լսելի ոչինչ

չկար: Չկար օդ,

որը

հարկ լիներ շնչել: Այդպես, նա չուներ ոչ

մի գործարանիկարիք, որով սնունդ կընդուներկամ կարտամղեր արդեն յուրացված սնունդը: Ոչինչ չէր ն դուրս

նրա մեջ

չէր գալիս որնէ տեղից, քանի որ |նրանից դուրս)

ոչինչ չկար: Տիեզերքն այնպիսինէր, կորուստներով`կրելով ն

մտնում

ն

ինքն իր միջոցով: Չէ՞

որ

սնվում էր սեփական

կատարելով ամեն բան ինքն իր մեջ որ

կառուցողը համարեց, որ ավելի

լավ է, եթե տիեզերքը լինի ինքնաբավ", քան ուրիշ ինչ-որ բանի կարիք ունենա: Ինչ վերաբերումէ ձեռքերին, ապա չկար ոչինչ, որ հնարավոր լիներ վերցնել, ն չկար ոչ ոք, որից հարկ լիներ պաշտպանվել, այնպես որ ավելորդ համարեց կցել դրանք. նույնը որոշեց

նան

ոտքերի ն քայլելուն անհրաժեշտ

այլ

հարմարանքներիհամար: Եվ հաղորդեց նրան շարժման

յոթ

տեսակներիցամենիցբանականնու խոհեմը: Այնպեսարեց,

որ

տիեզերքը միակերպպտույտներգործի նույն տեղում ինքն

իր առանցքի շուրջը,

իսկ շարժման մյուս վեց տեսակներընա

վերացրեց, որպեսզի ազատի դրանց ազդեցությունից առաջինը: Եվ քանի որ պտտվելու համար ոտքերի կարիք չկար, նա

ստեղծեց տիեզերքը անսրունք ն անոտն: 8"

Պլատոն Սա

էր մշտագո աստծո

մասին, երբ հարթ ն

կողմերից հավասար, մեջտեղից

բոլոր

կատարյալ մարմիններից կազմված ստեղծեց նրա մարմինը:

Կենտրոնումտեղադրեցհոգին», ն ու

աստծո

կողմերով նույն երկարությունն ունեցող, ամբողջական

բոլոր ն

մտորումը գոյանալիք

ողջ

ապա

տարածեցողջ մարմնով

ընդգրկեցդրանով մարմինընան դրսից. ստեղծեցշրջանաձն պտտվող մեկ

ե

միակ երկինք, որն իր կատարելության

շնորհիվ կարող էր հաղորդակցվել ինքն իր հետ, երկնքի կարիք չունենալ

ոչ

մի ուրիշ

բավարարվելինքն իրենով ու իրեն

ն

ճանաչելով: Այդ ամենի շնորհիվ ստեղծեց նրան որպես երանելի աստծո:

Եթե այժմ մենք ավելի

ենք անդրադառնումհոգուն, դա

ուշ

չի նշանակում, թե աստված էլ ավելի

ուշ

ստեղծեց այն: Չէ՞

հոգին՝ նա թույլ չտվեց, որ կրտսերն իշխի ավագին: Մենք ենք, որ ենթարկված լինելով համադրելով մարմինն

որ

պատահականությաննու

ու

նմանությանը, այդպես ենք ասում:

Իսկ աստվածստեղծել է հոգին մարմնիցե՛ ավելի գերակա, ն՛ ավելի ավագ, այսինքն որպես մարմնի տիրուհի ն իշխանուհի՝ բաղադրելովայն հետնյալ մասերից ն հետնյալ կերպ: էությունից, որն անբաժանելի է նից,

որը

ն

միշտ նույնական, ն նրա-

բաժանվում է մարմիններիմեջ,-

այդ

երկուսի խառ-

նուրդից նա ստեղծեց էության երրորդ՝միջանկյալ տեսակը, որը բնությամբ պատկանում է ինչպես Նույնականին, այնպես էլ

Ուրիշին,

ն

նույն ձնով

սա

տեղադրեց անբաժանի ն մար-

մինների մեջ բաժանելիի մեջտեղում: Եվ վերցնելով երեքն էլ` միախառնեցմեկ գաղափարիմեջ, Ուրիշի չխառնվող բնությունը բռնի միացնելով Նույնականի բնությանը: Այնուհետն միախառնեց դրանք էության հետ

երեքից ստեղծելով մեկը՝ այդ

ն

ամբողջը բաժանեցհամապատասխան մասերի, որոնցիցյուրա-

քանչյուրը Նույնականի, Ուրիշի

ն

էության խառնուրդէր"«:Իսկ

բաժանել սկսեց այսպես. նախ ամբողջից անջատեց մի մասը, այնուհետն առաջինիեռապատիկմասը, ապա՝երկրորդ մասի մեկ

ն

կեսը, հետո՝ հինգերորդմասը, որը երրորդի եռակինէր,

Տիմեռաս

վեցերորդը, որը առաջինի ութակին էր, յոթերորդը, որը

առա-

ջինի քսանյոթնակինէր": Դրանից հետո սկսեց լցնել կրկնակի ն

եռակի արանքները՝կտրելով խառնուրդիցնոր մասեր ն

տե-

ղադրելով նախորդներիմիջն, որպեսզի յուրաքանչյուր արանք ունենա

երկու միջանկյալ մաս, որոնցից մեկը կգերազանցեր

ծայրի մասերից առավել փոքրին նույն չափով, որով դրան կգերազանցերառավել մեծը, իսկ մյուսը կգերազանցերծայրի առավել փոքրին ն կզիջեր առավել մեծին նույն թվով: Եվ երբ լրացումներից նախորդ արանքների մեջ գոյացան նոր

այդ

արանքներ՝ 3/2,43

ն

98,

նա

լցրեց

բոլոր

43 արանքները 94

արանքներով`յուրաքանչյուրից թողնելով այնպիսի երկարություն,

որ այդ

մնացած արանքներով բաժանված թվերը հարա-

բերվեն միմյանց ինչպես 256-ը 243-ին: Ընդսմին խառնուրդը, որից աստվածկտրեց նշված մասերը, ամբողջովինսպառվեց"-: Այնուհետներկայնքովերկու մասի բաժանելովամբողջ հա-

մադրությունը՝նա իրար միացրեցդրանք այնպես, որ միացումը լինի դրանց մեջտեղում, 74 տառի պես, իսկ յուրաքանչյուր մասի ծայրերը միացրեց իրար, ինչից հետո երկու այդ հատվածները միացան իրենք իրենց

միմյանց այն կետում,

որը

կետին: Այնուհետն նա թույլ դրանք նույն տեղում շարժվեն շրջանաձն, ընդ որում

հակադիր է իրենց տվեց, որ

ն

հատման

շրջաններիցմեկը արտաքինէր, իսկ մյուսը՝ ներքին: Արտաքին շարժումը նա կոչեց Նույնականիբնություն, իսկ ներքինը՝Ուրիշի բնություն: Նույնականիշրջանը նա ստիպեցշարժվել կողմի երկայնքով ձախից դեպի

իսկ Ուրիշի բնությունը՝ անկյու-

աջ,

նագծով": Առավելությունը

նա

տվեց Նույնականի ն Նմանի

շարժմանը, քանզի թողեց այն մեկ ն անբաժան, իսկ ներքին շարժումը վեց անգամ բաժանեց յոթ անհավասարշրջանների՝ ն եռակի արանքներ, որոնք երեքն էին": թողնելով երկակի՞տ

Այդ շրջաններին նա ստիպեց պտտվել հակառակ ուղղություններով, որպեսզի երեք շրջանների արագությունը լինի նույնը, իսկ մյուս չորսինը՞՛`ոչ նույնական իրար ն մյուս երեքի հետ, բայց

բերված որոշակի համաչափության:

Պլատոն

Երբ հոգու ողջ կառույցը պատրաստ

էր ըստ կազմողիմտա-

դրության"ճ,նա կարգավորեց հոգու ներսում ողջ մարմնավորը ն կենտրոնականմասերով միացրեց այդ երկու սկզբունքները: Եվ հոգին, ձգվելով կենտրոնից մինչն երկնքի բարձունքը ն շրջանաձն ամփոփելովերկինքը դրսից, պտտվելով ինքն իր մեջ, առհավետ մուտք գործեց անանց

ն

բանական կյանքի

աստվածային սկզբունքի մեջ: Ընդ որում երկնքի մարմինը

ծնվեց տեսանելի, իսկ հոգին՝ անտեսանելի, ն որպես ղությանն

ու

դատո-

ներդաշնակությանըհաղորդակից, մտածելիի

ն

մշտագոյի մեջ ծնված լինելով իբրն ամենակատարյալը`այն ամենակատարյալծնունդն է

բոլոր

ծնունդների մեջ: Դա Նույ-

նականի ն Ուրիշի բնություններին էության եռամաս խառնուրդ է

որը

համաչափորեն բաժանված

պտտվում է ինքն իր շուրջ,

ն

համադրված է

ն

ն

երբ դիպչում է որնէ բանի, որի

էությունը բաժանվածկամ անբաժանէ, ամբողջությամբ շարժվում է

ն ասում,

բեր

առավելապեսինչ հարաբերությամբ,որտեղ, ինչպես ն

ն

թե ինչի

հետ

է նույնական ու

երբ է ամեն բան ծնվելով գոյում

ամեն

ինչից է

տար-

բանի հետ, կրում

դրա

հետ

միասին ն միշտ հարաբերվումՆույնականի հետ: Խոսքը,

որը

նույն կերպ ճշմարիտ է ինչպես Ուրիշի, այնպես էլ Նույ-

նականիհամար, գոյանում է ինքնաշարժ(տիեզերքի) մեջ անխոս

ու

անձայն, սակայն երբ ասվում է զգայականի մասին ն

արտաբերվում է ողջ տիեզերքի հոգով մեկ Ուրիշի շարժվող

շրջանի կողմից, ծնվում ներ

ու

են հաստատուն

ն

ճշմարիտ կարծիք-

համոզմունքներ: Իսկ երբ այդ խոսքն ասվում է բա-

նականի մասին

ն դրա

մասին իր թեթն վազքի մեջ

լուր

է

տալիս Նույնականի շրջանը, այդժամ անհրաժեշտաբարիրագործվում է խելքն ու իմացությունը»:Իսկ եթե ինչ-որ մեկը այն հարցին, թե ինչի մեջ են գոյանում այդ երկու վիճակները,պատասխանի,որ

դա

հոգուց տարբերինչ-որ բան է, նրա ասածը

կլինի ինչ ասես, բայց ոչ ճշմարտություն:

Եվ երբ Հայրը հասկացավ,որ իր ստեղծածհավիտենական աստվածներիկերտվածքըշարժվում է

ն

կենդանիէ, ուրախա-

Տիժմեռս

ցավ ն գոհունակությամբորոշեց ավելի նմանեցնել պատճենը

բնօրինակին: Քանի

որ

բնօրինակը հավիտենական կենդանի

էակ է, նա փորձեց հնարավորինսայստեղ էլ նմանությանհաս-

նել: Սակայն այդ էակի բնությունը հավիտենականէ, իսկ

դա

անհնար է ամբողջովինփոխանցելծնված ինչ-որ բանի: Ուստի նա

որոշեց ստեղծել հավիտենության շարժուն պատկեր ն,

կարգավորելովերկինքը, միաժամանակմեկի մեջ պահպանվող հավերժության համար ստեղծեց պատկեր, որի շարժումը չափելի է թվով. մենք կոչեցինք այդ պատկերըժամանակ»:Չէ՞ որ

օրեր, գիշերներ, ամիսներ կամ տարիներ նախքան երկնքի

գոյանալը չկային, ն նա հնարավոր դարձրեց դրանց ծնունդը

միայն երկինքը կարգավորելուցհետո՞՛': Ժամանակիբոլոր մասերը,- իսկ «եղել է»-ն

ն

այդ

«կլինի»-ն գոյացած Ժամանակի

մասեր են,- փոխադրելով հավերժական էության վրա, մենք

սխալ ենք գործում մեզ համար աննկատ: Չէ՞

որ

մենք

ասում

ենք, որ այն եղել է, կա ն կլինի, թեպետ ճշմարիտխորհրդածությունը պետք է ընդունի, որ դրան հատուկ է միայն «կա»-ն, իսկ «եղել է»-ն ն «կլինի»-ն համապատասխանումեն

ժամանակիմեջ կայացող գոյացմանը: Երկուսն էլ շարժումներ են, իսկ այն, ինչը մշտապես անշարժ

ու

նույնական է, չի

կարող ավելի տարեց կամ ավելի երիտասարդդառնալ ժամանակի մեջ՝ ո՛չ այժմ, ո՛չ ապագայում, ո՛չ էլ երբնէ, ն առհասարակ չի կարող կրել որնէ մեկն այն վիճակներից,որոնք զգայելի իրերին հաղորդում է գոյացումը: Դրանք հավերժությունը նմանակող ն թվին հետնելով պտտվող ժամանակի տեսակներ են:

Բացի այդ, մենք

է, իսկ գոյացողը

իսկ չգոն

չգո

նան ասում

գոյացող

ենք,

որ

գոյացածը գոյացած ԾԵ

է, ն որ գոյանալիքը գոյանալիք է,

է: Բայց արտահայտվումենք ոչ ճշգրիտ: Սակայն

հիմա այդ ամենը պարզելու ժամանակըչէ: Արդ, ժամանակըգոյացել է երկնքի հետ միասին, որպեսզի

միաժամանակծնված լինելով՝ երկուսն էլ կործանվենմիաժա-

կործանումըերբնէ վրա հասնի, իսկ նախատիպը եղավ հավերժականբնությունը, որին Ժամանակըպետք մանակ, եթե

այդ

Պլատոն

է հնարավորինսնման

լիներ: Չէ՞

որ

նախատիպնայն է, ինչը

գոյություն ունի մի ամբողջ հավիտենություն, մինչդեռ լդրա պատկերը) գոյացել է, կա

կլինի

ն

Ժամանակի գոյացման աստծո

ժամանակներում:

բոլոր

նախագիծն

ու

խորհուրդն

այսպիսին էին, ն որպեսզի Ժամանակըգոյանա, ծնվեցին Արե-

գակը, Լուսինը

ն

լորակներ.

անհրաժեշտ էր, որպեսզի Ժամանակըթվային

դա

հինգ ուրիշ աստղեր, որոնք կոչվում

որոշարկում ն կարգ ունենա:

Ստեղծելով դրանցից յուրաքանչ-

յուրի մարմինը՝աստված տեղադրեց այդ

յոթ

մարմիններըյոթ

ուղեծրերի վրա, որոնք ապահովումէին Ուրիշի Ժ

այն մեկը,

նով

որ

պտույտը:

Լու-

ուղեծրի վրա, իսկ Լուսաստղը

սինը դրվեց Երկրին ամենամոտ ն

են մո-

նվիրված է Հերմեսին ու կոչվում է նրա անու-

դրեց Արեգակի հետ

հավասարաչափ, սակայն նրան

հակառակ ուղղությամբ շարժվող ուղեծրի վրա: Ահա ինչու

Արեգակը,Հերմեսի աստղը

ն

Լուսաստղը հերթով հասնում

են

իրարտշ: Ինչ վերաբերում է մյուս աստղերին, դրանց հաստատման

տեղին ն պատճառներին,այդ ամենին հետամուտ

լինելու

դեպքում մենք կընկնեինքերկրորդականիետնից ն ավելի մեծ

ուշադրություն կհատկացնեինքդրան, քան պահանջում է

մեծ

խնդիրը: Գուցե հետագայում հարմար պահի մենք ինչպես հարկն է զբաղվենք նան դրանով: Արդ, այն բանից հետո, երբ

բոլոր

այդ

լերկնային մարմին-

ները) ստացան իրենց պատշաճողշարժումը, որն անհրաժեշտ էր ժամանակի կարգավորման համար, երբ կապված լինելով

շնչավոր կապերով՝դարձան կենդանի էակներ ն հասկացան իրենց կոչումը, շարժվեցին Ուրիշի ուղեծրի երկայնքով, շեղակի

հատում

է Նույնականի շարժումը ն

նրան»: Դրանցից մի քանիսը գծեցին

մեծ

որը

ենթարկվում

շրջան, իսկ մյուս-

ները՝ ավելի փոքր, ընդ որում փոքր շրջաններովնրանք շարժվում էին արագ, իսկ մեծերով՝ ավելի դանդաղ: Նույնականի շարժումը տպավորություն է ստեղծում, թե առավել դանդաղ շարժվող մարմինները հասնում րին,

բայց

քանի

որ

են

ավելի

արագ

շարժվողնե-

Նույնականի շարժումը,- հաշվի առնելով,

Տիմեռս որ

աստղերը միաժամանակառաջ են գնում երկու հակադիր

ուղղություններով,- աստղերի բոլոր

շրջանները վերածում է

պարույրների, ամենադանդաղաստղը

թվում է ամենից մոտ

գտնվողը: Որպեսզի ութ շրջաններով շարժվող աստղերի դանդաղության ն արագության մեջ լինի հարաբերակցությանորոշակի չափ, աստված

լույս

վառեց Երկրից հեռավորությամբ

մենք հիմա կոչում ենք Արե-

երկրորդ շրջանի մեջ (այդ լույսը

գակ), որպեսզիայն լուսավորի երկնքի հնարավորինսմեծ

տա-

րածություն, իսկ կենդանի էակները,նրանք, որոնց դա հատուկ է, հաղորդակից լինեն թվին՝ սովորելով այն Նույնականի ն

Նմանի պտույտից: Այդկերպ ն

այդ

պատճառներովգոյացան

ցերեկը՝մեկի ն ամենաբանականշրջապտույտիայդ հարափոփոխությունը:»:: Ամիսը առաջ է գալիս, երբ Լուսինը, բոլորելով իր պտույտը, հասնում է Արեգակին,իսկ տարին՝երբ Արեգակն է բոլորում իրենը: Մյուս մարմիններիպտույտները

գիշերն

ու

մարդիկ, բացառությամբշատ քչերի, չեն նկատում,չեն անվանում

ն

չեն չափում դրանց թվային փոխհարաբերությունները,

այնպես

որ ըստ

էության չեն հասկանում, որ

այդ

անհաշվելի,

զարմանալիորեն բազմազան դեգերումները հենց ժամանակն են:

Սակայն անհնար չէ հասկանալ,որ լիարժեք տարվալիար-

ժեք թիվը լրանում է այն Ժամանակ,երբ

ութ

շրջաններնիրենց

համապատասխանարագություններովմիասին կհասնեն գա-

գաթին՝ համաչափությանմեջ մտնելով Նույնականի շրջանի շարժման հետ»:

Ահա

ղերը, որոնք շարժվում

ն

ինչպես ն ինչու

են

ն

Նմանի

ծնվել

աստ-

վերադառնում են ի շրջանս յուր,

որպեսզի տիեզերքը առավելագույնս նմանվի կատարյալ ն

էակին՝նմանակելովնրա հավերժականբնությունը: Մյուս առումներով (տիեզերքը) դեռ նախքան ժամանակի

մտահասու

գոյացումը մեծագույն նմանություն է ցուցաբերել իր

արտա-

պատկերածի հետ: Թերնս կար մեկ տարբերություն.նա զուրկ

էր

բոլոր

մեջ: Եվ

այն կենդանիներից,որոնք դեռ պիտի ծնվեին նրա այդ բացը

աստված լրացրեց, դրոշմելով դրանք ըստ

բնօրինակիբնության: Նա գտավ, որ պետք է գոյություն

ունե-

Պլատոն

նա

կենդանիներիայնքան տեսակ, որքան որ միտքը նկատում

է կենդանի էակի մեջ: Դրանք չորսն են՝ մեկը աստվածների

երկնային սեռն էտճ,երկրորդը`փետրավորն ու օդում սավառնողը, երրորդը՝ջրաբնակը, իսկ չորրորդը՝ հետիոտն ն ցամաքային սեռը: Աստվածայինսեռի գաղափարի հիմքում աստված դրեց հիմնականումհուրը:՛, ն որպեսզիայն լինի տեսողության համար ամենապայծառնու գեղեցիկը, Համայնի նմանությամբ կլոր տեսք հաղորդեց դրան ն տեղադրեց կատարելագույնի

բանականության մեջց»՝անելով այնպես,

որ

սա

հետնի այդ

գաղափարին:Այդ սեռը նա բաշխեց երկնքի ողջ շրջանով մեկ ն զարդարեց

այնպես, որ այն ամբողջությամբճշմարիտ տիե-

զերք լինի: Յուրաքանչյուր (աստծո) նա շնորհեց երկու շարժում.

նախ՝նույնակերպշարժում նույն տեղում, որպեսզի նույն նույնակերպ, ն ապա՝ առաջընթաց

բաների մասին մտածեն

շարժում, որպեսզի նրանք ենթարկվենՆույնականի ն Նմանի

շրջանաձնշարժմանը:Մյուս հինգ շարժումներըչշնորհեց, թողնելով նրանց անշարժ ն հաստատուն, որպեսզիաստվածներից յուրաքանչյուրը հնարավորինսկատարյալ լինի: Այդ պատճառով առաջ եկան բոլոր անշարժ աստղերը, որոնք հավերժ կեն-

դանի աստվածայինէակներ են տեղում: Իսկ շարժվողներն առաջ

ն

պտույտներ են գործում նույն

դեգերողները գոյացան քիչ

ու

նշված եղանակով:

Երկիրը՝ մեր ստնտուն, անցնող առանցքի շուրջ

որ

պտտվում է տիեզերքի միջով

որպես երկնքում ծնված աստվածնե-

րից ամենաառաջիննու ամենաավագը,նշանակվեց ցերեկվա ն

գիշերվա պահապան ն կարգավորիչ: Ինչ վերաբերում է

նրանց շուրջպարերին ն փոխադարձմերձեցումներին,հակադարձ պտույտներին,անցումներինն նրան, թե աստվածներից որոնք են միանում կամ հակադրվումիրար, կամ ինչպես է, որ

նրանք մեզ երնում են միմյանց նկատմամբայնպիսի հարաբերության մեջ, որ ինչ-որ ժամանակհետո մերթ թաքնվում են,

մերթ նորից հայտնվում վախեցնելով ն գալիքի նշաններ ուղարկելով նրանց, ովքեր չգիտեն հաշվել,- այս ամենի մա122

Տիմեոս

սին առանց տեսողականփորձի խոսելը զուր աշխատանքկլիներ: Այսքանը բավական է, ն տեսանելի

ծնյալ աստված-

ու

ների բնության մասին պատմությունըհամարենքավարտված: Խոսել մյուս դեմոններիմասին ն պարզել նրանց ծագումը վեր է մեր ուժերից: Մենք ստիպված ենք հավատալ նախկինում

մասին պատմողներին, ն քանի

այդ

որ

իրենց ասելով

նրանք հենց աստվածներիսերունդներն են, պետք է հստակ ճանաչեն իրենց նախնիներին»:Անհնար է չհավատալ աստվածներիզավակներին,անգամ եթե նրանք խոսում

են

առանց

ճշմարտանմանն համոզիչ ապացույցների,քանզի եթե պնդում են, թե պատմում են իրենց ընտանեկանավանդությունը,հարկ է հավատալ ն չխախտել օրենքը: Արդ, մենք կընդունենք ն

կպատմենք աստվածներիծագման նրանց պատմությունը:Գեան ն

Ուրանոսը ծնեցին Օվկիանոսին ն Տեթիսին, իսկ սրանք՝

Փորկիսին, Կրոնոսին, Հռեային նոսից

նրանց սերունդը: Կրո-

ն ողջ

ՀՎռեայիցծնվեցին Զնսը, Հերան

ն

ն բոլոր

նրանք, ում

ճանաչում ենք որպես նրանց եղբայրներ ն քույրեր, իսկ սրանցից էլ` մնացյալ սերունդը»: Երբ

աստվածները,- ն՛

բոլոր

նրանք, որոնց շարժումները տեսանելի են, ն նրանք, որոնք տեսանելի են դառնում, երբ ցանկանան,- ծնվեցին, Համայնի արարիչն այսպես խոսեց. «Աստվածների աստվածնե՛ր, ես բոլոր

այս

գործերի դեմիուրգոսն եմ

ու

հայրը

ն

|իմ կողմից

արարվածը)իմ կամքի համաձայնանկործանէ: Այն ամենը, ինչ բաղադրյալ

է, ենթակա է կործանման, սակայն գեղեցիկ կեր-

պով ներդաշնակվածն ու

կատարյալը կործանել ցանկանալը

չարիք է: Ահա ինչու երբնէ ծնված լինելով՝ անմահ

ե

անկործան չեք,

ն

դուք

ամբողջովին

սակայն ոչ կկործանվեք, ո՛չ էլ

կմահանաք,որովհետնիմ կամքն ավելի մեծ

ն

ամուր շղթա է,

քան այն մեկը, որով ծննդից ի վեր կապակցված է ձեր բաղադրությունը:Իսկ հիմա յուրացրեք այն, ինչ կասեմ: Դեռնս չծնված են մնում

երեք մահկանացու սեռեր:': Եվ քանի դեռ

չեն ծնվել, երկինքն անկատարէ, որովհետն չի բովանդակում կենդանի էակների բոլոր

սեռերը, իսկ

դա

անհրաժեշտ է, եթե

Պլատոն

ցանկանում է բավականաչափ կատարյալ լինել: Բայց թյուն

ն

գոյու-

կյանք ստանալովինձնից՝դրանք կհավասարվենաստ-

վածներին: Որպեսզի նրանք լինեն մահկանացու ն տիեզերքը իսկապես ներառի ամեն բան,

դուք

ձեր բնության համաձայն

դիմեք կենդանիներիարարմանը ն նմանակեքիմ կարողությունը, որի շնորհիվ հնարավոր եղավ ձեր ծնունդը: Եվ քանի որ նրանց հատուկ պիտի լինի անմահներին համանուն բան, որն աստվածային է կոչվում

ն

ինչ-որ

առաջնորդում է նրանց,

ովքեր միշտ ցանկանում են հետնել արդարությանըն ձեզ, ձեզ կտամ արարման սերմերն դուք

ու

ես

սկզբունքները: Մնագածը

արեք. միացրեք անմահը մահկանացուին,ստեղծեք կեն-

դանի էակներ,սնունդ տվեք նրանց ն աճեցրեք, իսկ երբ

մեռ-

նեն, կրկին ընդունեք ձեզ մոտ»:

Այդպեսասելով՝ նորից լցրեց գավաթը, որի մեջ խառնել էր տիեզերական հոգու բաղադրությունը, նախորդ խառնուրդի մնացորդներըն դարձյալ խառնեցդրանք մոտավորապեսնույն կերպ, սակայն դրա մաքրությունն այլնս նույնը չէր, րորդ

ն

երկ-

այլ

երրորդ կարգի էր: Այդ ամբողջ կազմից նա առանծ-

նացրեց աստղերի քանակին հավասար թվով հոգիներ ն

յու-

րաքանչյուրը տեղադրեց մի որնէ աստղի կողքին: Այնուհետն դնելով հոգիներըաստղերի վրա ասես կառքի մեջշ՝ ցույց տվեց նրանց Համայնի բնությունը, հայտնեց ճակատագրիօրենքները,

այսինքն՝ որ առաջինծնունդը բոլոր հոգիների համար մեկ է,որպեսզի ոչ մեկին չնվաստացնի իր ծնունդը,- ն որ դրանք

ժամանակի՝ յուրաքանչյուրին դառնում բոլոր արարածների մեջ

ցրվելով տեղափոխվում են հատուկ գործիքի վրա ն

ամենաբարեպաշտկենդանի էակները: Իսկ քանի

որ

բնությունը երկակի է, լավագույնը կլինի այն սեռը, այր

մարդու

որը

երբնէ

կկոչվի: Երբ հոգիներըանհրաժեշտաբար կարմատավորվեն

մարմիններում ն մարմինները ինչ-որ բան կընդունեն, ինչ-որ բան էլ կարտամղեն,անհրաժեշտ է, որ, նախ, բոլոր հոգիներում առաջ գա ընդհանուր ն ակամա կրքերին համապատաս-

խանող զգայություն ն, այնուհետն, ծնվի վայելքին

ու

տառա-

Տրիմեոս

պանքին միախառնված էրոսը, իսկ բացի դրանից` վախը, գասումը

ն

մյուս բոլոր

զգացումները՝ ինչպես նշվածներին

առնչվողները,այնպես էլ հակադիրները:Եթե հոգիները իշխեն կրքերին, կապրեն արդար,

այդ

իսկ իշխվելու դեպքում կապ-

րեն անարդար: Իրենց հատկացվածժամանակը արժանիորեն

ապրողներըդարձյալ ուղնորվում են համանուն նիքը

ն

աստղի հայրե-

ապրում իրենց երջանիկ ու սովորական կյանքը: Իսկ

նրանք, ովքեր դա չեն կարողանաանել, երկրորդծննդյան ժամանակ կփոխեն իրենց բնությունը իգականիտ:Եվ եթե

այդ

կերպարանքովէլ չդադարեն չարիք գործել, ստիպված կլինեն անգամ փոխակերպվելկենդանականայնպիսիբնության,

ամեն որը

նմանությունկունենա իրենց բնության հետ, ն կազատվեն

այդ

տառապանքիցմիայն այն ժամանակ,երբ կհետնեն իրենց

մեջ եղած Նույնականի ն Նմանի շրջապտույտին ն բանականությամբ կհաղթեն հրի, ջրի, օդի ն հողի խայտաբղետխառնուրդը, որը ձգտում է միանալ նրանգ, ն, ճնշելով

ոչ

բանական

մոլեգնությունը, կհանգեն նախկին ն ազնվագույն վիճակի գաղափարին: Կարգադրելով նրանց

ամենը, որպեսզի հետագայում

այս

չդառնա նրանցից որնէ մեկի արատավորությանպատճառ, նա սփռեց հոգիների մի մասը Երկրի, մի մասը Լուսնի, իսկ մնացյալը

ժամանակիմյուս գործիքների վրա: Սփռելուց

հետո

նա

նոր աստվածներինփոխանցեց մահկանացու մարմիններկերտելու

ն

մարդկայինհոգիներինպակասողնավելացնելու գոր-

ծը, պատրաստելու դրա համար անհրաժեշտը ն հնարավորինս

լավ ն կատարյալ առաջնորդությունապահովելու մահկանացու էակի համար, որպեսզի վերջինս ինքն իր համար չարիքների

պատճառչդառնա: Կարգավորելով այդ ամենը՝ նա մնաց իր սովորական վիճակի մեջ: Իսկ նրա զավակները, անսալով հոր հրամանին, սկսեցին կատարելայն: Նրանք վերցրեցինմահկանացուէակի անմահ

սկիզբը ն, նմանակելովիրենց արարչին,փոխառեցին

տիեզերքից հրի, հողի, ջրի

ն

օդի մասերը, հետագայում վե-

Պլատոն

րադարձնելու պայմանով: Այդ մասերը նրանք միացրին, բայց ոչ

այն անքակտելի շղթաներով, որոնցով իրենք էին կապա-

կցված, այլ փոքր չափերի պատճառով`անտեսանելիշղթաներով, որոնք բաղկացած են բազում օղակներից, այնպես որ յուրաքանչյուր մարմին բոլոր իսկ

անմահ

չորս

տարրերի միասնություն է,

հոգու շրջապտույտներընրանք կապեցինմարմնի

մեջ մակընթացությանն տեղատվությանհետ: Եվ

շրջա-

այդ

հոսանք, ո՛չ ենթարկվում էին

պտույտները, կազմելով մեծ

դրան, ո՛չ էլ իրենց էին ենթարկում, այլ բռնի տանում էին դա, կամ էլ տարվում էին իրենք: Ահա ինչու ամբողջ այդ էակը

շարժվում էր, սակայն շարժվում էր ու

անմիտ կերպով: Այն Օժտված էր

առաջ,

ուր

պատահի՝անկանոն վեց շարժումներով՝

բոլոր

հետ, աջ, ձախ, վերն ն ներքե, ն այդպես դեգերում էր

վեց ուղղություններով:Հոսանքը, որը մուտք էր գործում

բոլոր

մարմին

ն դուրս

էր թափվում նրա միջից, իր հետ

սնունդ

բերելով, մեծ էր, սակայն ավելի մեծ խառնաշփոթէր առաջացյուրաքանչյուր էակի արտաքինբախումը, երբ որնէ մար-

նում

մին դեմ էր առնում

հրի կամ հողի կարծրությանը կամ ջրի

ծփանքին,կամ էլ հայտնվումէր օդային մրրիկներիմեջ: Բոլոր այդ

շարժումները, անցնելով մարմնի միջով,

հասնում

էին

հո-

գուն ն բախվում նրան: Այդ իսկ պատճառով դրանք բոլորը կոչվեցին առաջ

ն

այսօր

էլ կոչվում

են

զգայություններ:

բերելով ամենաբուռն ն ամենաուժեղ շարժումը

Այդժամ ն

միա-

նալով մշտապես հոսող գետի հետ՝ սկսեցին Ուժեղ շարժել ն ցնցել հոգու շրջապտույտները:Նրանք լիովին արգելակեցին Նույնականի շարժումը, հոսելով նրա դեմ

ն

խանգարելովնրա

ընթացքն ու հոսքը, իսկ Ուրիշին այնպես ցնցեցին, որ երկակի երեք ն եռակի երեք միջանկյալ տարածություններըն կապա-

կցող անդամները,--երեք երկուերորդ, չորս երեքերորդ ն ինը ութերորդ,--որոնք

ոչ ոք,

բացի հենց արարչից, չի կարող կոր-

ծանել, շեղվեցին՝ ամբողջովինկոտրելով ն խախտելովշրջանաձն շարժումը: Ու թեպետդրանք հնարավորինսփորձումէին դեռ միասին շարժվել,

դա

անկանոն շարժում էր, քանի

որ

Տիմեռաս

մերթ բախվում էին, մերթ շեղվում, մերթ

գալիս: Դիցուք,

շուռ

մեկը գլխով շրջվել է դեպի ներքն, իսկ ոտքերը բարձրացրելէ

վեր ն հենել ինչ-որ բանի. այդժամ այդ դիրքում նրան ն իրեն տեսնողներին ամեն բան կթվա շրջված ձախից աջ ն աջից ձախ: Այդպիսի ն նման վիճակներինշատ ուժեղ ենթարկված են

հոգու շրջապտույտները:Իսկ երբ դրսից նրանք հանդիպում

են

Նույնականի ն Ուրիշի սեռին, Նույնականի կամ Ուրիշի

մա-

սին արտահայտում են ճշմարտությանըհակառակկեղծիքներ ն

անհեթեթություններ,ն

ն

ղեկավարել: Եթե դրսից եկող

են շրջապտույտներին ն

ոչ

չի կարող իշխել

մի շրջապտույտ որոշ

զգայություններ միանում

ներգրավում հոգու

պտույտները միայն թվում է, թե իշխում

ողջ են:

անոթը, շրջաԵվ բոլոր

այս

վիճակներիպատճառովհոգին հիմա էլ, երբ մուտք է գործում մահկանացու մարմնի մեջ, նախ դառնում է անմիտ, իսկ երբ աճի

ն

սննդի հոսքը նվազում է ն շրջապտույտները խաղաղ-

վելով վերադառնում են ի շրջանս ավելի

ու

ավելի

են

մոտենում

յուր

ն

ժամանակի հետ

նախկին վիճակին, այդժամ

շրջաններից յուրաքանչյուրըուղղում է իր շարժումը համաձայն իր բնական ձնի, այնպես որ ճիշտ են դատում Ուրիշի ն Նույ-

նականիմասին, ն նա, ով տիրում է դրանց վերջնականապես, դառնում է բանական: Եթե դրան ավելանա ճիշտ սնունդը ն

դաստիարակությունը,նա կլինի անվնաս ու լիովին

առողջ

ն

կխուսափիամենածանրըհիվանդությունից: Իսկ եթե անփույթ լինի, կաղ կմնա ողջ կյանքում ն Հադես:՛ կվերադառնա անկատար ու անբանական:Սրա մասին կխոսենք ավելի ուշ, իսկ հիմա մենք պետք է ավելի ուշադիր քննենք մոտական: Դա վերաբերում է մարմնի ն իր մասերի ծագմանը, այնուհետն հոգու ծագմանը՝թե ինչ պատճառներովն աստվածներիինչ

նախախնամությամբ հնարավորդարձավ, ն մենք պիտի շարժվենք այնպես, որ հասնենք հավանականությանամենաբարձր աստիճանին: Աստվածայինշրջապտույտները,որոնք երկուսն են,

աստ-

վածները,նմանակելովՀամայնի ձնը, միացրինգնդաձն մարմ127

Պլատոն

նին,

որը

մենք հիմա կոչում ենք գլուխ

աստվածայինմասն է ները նրան ի

սպաս

մեր

ն որը

ամենա-

մյուս մասերի տիրակալը: Աստված-

ու

դրեցին իրենց իսկ կառուցած ամբողջ

մարմինը՝հասկանալով,որ գլուխը հաղորդակիցէ եղած բոլոր շարժումներին: Որպեսզի սա

չգլորվի գետնով մեկ, դժվարա-

նալով բարձրանալբլուրները

ն դուրս

գալ

փոսերից, տվեցին

նրան դյուրանցանելիմի կառք: Դրա պատճառովնրա:մարմինը երկարությունստացավ,ն

ըստ աստծո

հնարքի՝ մարմնինչորս

վերջույթ աճեց, որոնք շարժվելու ընթացքում ձգել

ծալել, ինչպես

ու

նան

կարող էր

ճա

կառչելով դրանցով ն հենվելով

դրանց վրա կարող էր տեղափոխվելամենուր՝բարձր պահելով մեր մեջ եղած ամենաաստվածայինիբնակատեղին: Այդպես բոլորը

ստացան ոտքեր ն ձեռքեր: Համարելով,

որ

դիմային

մասը ետնի մասից ավելի կարնոր ն առաջնային է, աստվածները ավելի մեծ շարժունություն հաղորդեցինդրան: Հարկ էր, որ

մարդու դիմային մասը տարբերվի ն նման չլինի մարմնի

մյուս մասերին: Ահա ինչու աստվածներըտեղադրեցինդեմքը

Գլխագնդի հենց ղության

բոլոր

այդ մասում՝

դրան միացնելով հոգու մտածո-

գործարանները, ն այնպես արեցին, որ հենց

դեմքն ըստ իր բնության հաղորդակից լինի առաջնորդությանը:

Գործարաններիցնախ ստեղծեցինլուսակիր աչքերը ն տեղադրեգին դեմքի վրա.

դրա

պատճառըհետնյալն է: Նրանք հորի-

նեցին մարմին, որի բերած հուրը չէր այրում, նման մեղմ էր ցգերեկայինի

լույս:

այլ

արձակում

Չէ՞ որ մեր ներսում ապրում

է այդ լույսին եղբայրակիցմի հուր, ն նրանք այնպես արեցին, որ

հենց

այդ

հուրը հարթ

ու

խիտ հոսանքով անցնի աչքերի

միջով: Ամենից խիտ նրանք ստեղծեցին աչքերի հյուսվածքի

կենտրոնը, որպեսզի դրա միջոցով ավելի կոպիտ ոչինչ չանցնի, այլ՝ միայն մաքուր հուրը: Եվ երբ կեսօրվա լույսը

պարու-

րում է տեսողության արձակած հոսանքը, նմանը միտվում է նմանինն միաձուլվում նրա հետ՝ կազմելով մեկ մարմինաչքերի տեսողության ուղղությամբ, այն տեղում, դող

ուր

ներսից հոր-

հուրը բախվում է դրսից եկողի հետտ: Եվ ամբողջապես

Տիմեոս համասեռ

լինելով`

կերպով, այնպես

մարմինը ամեն ինչ կրում է համասեռ

այդ

երբ դիպչում է մի բանի կամ երբ նրան

որ

ուրիշ ինչ-որ բան է դիպչում ն

այդ

շարժումներըփոխանցվում

ամբողջ մարմնին, հասնելով հոգուն, գոյանում է

են

զգայու-

թյուն, որը մենք կոչում ենք տեսողություն: Իսկ երբ արտաքին հուրը թաքնվում է գիշերվա մեջ, ներքին հուրը հատվում է:

Հանդիպելով իրեն

ոչ

նմանին, այն փոխվում ն մարում է, եր-

բեք չխառնվելով մոտակա օդին, որը զուրկ է հրից: Տեսողու-

թյունը այդկերպ դադարում է գործել Քանի

որ

ն առաջ

է բերում քուն:

մենք աստվածներիստեղծած բնական պահպանիչ-

ների, այն է՝ կոպերի միջոցով փակում ենք ներսում հրի ուժը, այն ցրում ն հավասարակշռումէ ներքին շարժումները՝առաջ

բերելով հանգիստ: Եթե

սա

հիմնավոր է,

ապա

քունը խորն է

աներազ, բայց եթե որոշ ուժեղ շարժումներ դեռ պահպանվում են, կախված իրենց որպիսությունից ն տեղից՝ առաջ են գալիս այդպիսի ն նույնքան պատկերներ,որոնք պատճենվում են ներսում ն արթնանալուն պես վերհիշվում, ինչպես եթե ու

պատճենվածլինեին արտաքին պատկերներից: Այժմ դժվար չէ հասկանալ հայելիների ն ուրիշ փայլող

հարթ առարկաներիարտապատկերման սկզբունքը: Չէ՞ ներքին հուրն նում

ու

որ

ու

եթե

արտաքին հուրը հաղորդակցվում են ն միա-

հարթ մակերեսի վրա՝ դասավորվելով ամենատարբեր

ձներով,

այդ

ամենն

անհրաժեշտաբար երնում է, երբ դեմքից

արձակվող տեսողության հուրը միաձուլվում է արտացոլված դեմքի հրի հետ հարթ ն փայլող մակերեսի վրա: Այդժամ ձախը թվում է աջ, քանի մաս

որ

տեսողական հոսանքի յուրաքանչյուր

դիպչում է ոչ թե սովորաբարհանդիպող, այլ հակադիր

մասին: Սակայն եթե լույսը

շրջվի իրեն հանդիպող լույսի

հա-

կառակ ուղղությամբ, աջը կրկին կթվա աջ, իսկ ձախը՝ձախ:

Այդպես է, երբ հայելու հարթ մակերեսը, որը ունի կորություն, աջից շարժվող տեսողական ճառագայթը ուղղորդում է ձախ, իսկ ձախը՝ աջ: Բայց եթե հայելին շրջենք դեմքի երկայնքով, ողջ դեմքը

9 ՊԼԱՏՈՆ

կերնա գլխիվայր շրջված, որովհետն լույսը

դարձ-

Պլատոն

ներքնից ուղղված կլինի տեսողականճառագայթիվերնի մասին, իսկ վերնից՝դեպի ներքնի մասը:

յալ

Սրանք բոլորը կողմնակիպատճառներեն, որոնք աստված օգտագործում է որպես միջոցներ բարիքի գաղափարը հնարավորինս կատարյալ իրագործելու համար: Սակայն շատերին թվում էջ, թե դրանք ոչ թե կողմնակի, այլ ամեն ինչի բուն

պատճառներնեն, քանի

որ

դրանք սառեցնում ն տաքացնում

են, խտացնում ն ընդլայնում են, ն այլն: Սակայն դրանք ան-

կարող են ունենալ ո՛չ բանականություն,ո՛չ էլ խելք: Գոյողներից միայն հոգին կարող է խելք ունենալ, իսկ սա անտեսա-

Օդը՝ բոլորն էլ տեսանելի մարմիններ են: Խելքի ն իմացությանսիրահարը պիտի նախ հետամուտ լինի բանականբնության պատճառների,իսկ այնուհետն ուրիշ պատճառներիկողմից շարժման մեջ դրվողնելի է, մինչդեռ հուրը,

ջուրը,

հողը

ն

ներին ն, իրենց հերթին, ուրիշների շարժման պատճառ հանդիսացողներին:Մենք պետք է անենք նույնը, պիտի նշենք պատ-

ճառներիերկու տեսակները.նրանք,որոնք լինելով խելքով օժտված՝ գեղեցիկի ն բարու հեղինակներնեն, ն նրանք, որ լինելով բանականությունից զուրկ, մշտապես առաջ

են

բերում

պատահականնու անկարգը: Կողմնակիպատճառները,որոնց միջոցով աչքերը ձեռք են բերում այն կարողությունը,որ ունեն այժմ, այսքանով համարենք բացատրված: Հիմա հարկ է ասել, թե որն է աչքերի ամենամեծ օգուտը, այն, որի համար աստված դրանք շնորհել է մեզ:

պնդում եմ,

տեսողությունը մեզ մեծագույն օգուտ է բերում, քանզի մեր այժմյանքննության մեջ մենք ոչինչ չէինք կարողանաասել ո՛չ աստղերի, ո՛չ արեգակի, ո՛չ էլ երկնքի մասին առանց տեսնելու դրանք: Արդ, ցերեկն ու գիշերը, ամիսների ն տարիների շրջապտույտները առաջ

Ես

որ

բերեցին մեզ համար թիվը, պատկերացում տվեցին

ժամանակիմասին ն մղեցին հետազոտելուողջ Համայնիբնությունը: Այստեղից ծագեց փիլիսոփայությունը, որից առավել մեծ Ե

բարիք աստվածներըմարդկայինցեղին ո՛չ երբնէ տվել են,

ո՛չ էլ երբնէ կտան»: Ես պնդում եմ,

որ

աչքերը մեծագույն բա-

Տիմեռս

րիքն են: Արժե՞արդյոք

փառաբանելմյուս, նվազ նշանակալի

բարիքները:Դրանց համար անգամ ոչ փիլիսոփամեկը կուրանալով կարող է լալ ու արցունք թափել": Մակայնմենք պետք է հաստատենք,որ պատճառը,թե ինչու աստվածներըմեզ տեսողություն շնորհեցին, հենց

սա

է տեսնել երկնքում խելքի

շրջապտույտներըն խորհել դրանց մասին,քանզի դրանք ազգակից են մեր մտքի շրջապտույտներին,թեպետ առաջինների անխռովությանփոխարեն մեր շրջապտույտներըխռովահույզ Ահա

են: ն

ինչու հասկանալով մեծ մտքի բնական ճշտությունը

հաղորդակիցլինելով դրան՝ մենք պիտի նմանակենք աստ-

ծուն

ն

կարգավորենքմեր միջի անկանոնշրջապտույտները:

Նույնը պետք է ասել

ձայնի

նան

աստվածներըդրանք շնորհել

են

ն

լսողության մասին.

նույն բաներիհամար ն նույն

պատճառներով:Խոսքը ստեղծված է նույն նպատակովն ծառայում է դրա

քանի

որ

է հանուն

իրագործմանը: Նմանապես երաժշտությունը.

օգտվում է ձայնից ն դիմում է լսողությանը, տրված ներդաշնակության: Իսկ ներդաշնակությունը,

որ

ազգակից է մեր ներսում հոգու շրջապտույտներիշարժմանը, Մուսաներըշնորհել

են

բանականէակին ոչ անիմաստ հաճույ-

քի համար,- չնայած որ այժմ կարծում են, թե սրանում որո-

շակի օգուտ կա,-

այլ

որպես միջոց մեր հոգում աններդաշնակ

շրջապտույտները կարգի ն համահնչությանբերելու համար": Եվ ռիթմը նույն նպատակովն նույն Մուսաներիկողմից շնորհվել է, որպեսզի հաղթահարվի մեզնից շատերի մեջ առկա անչափավորությունն ու վայելչության պակասը: Մինչ այժմ ասվածը, աննշան բացառություններով, ցույց

տվեց, թե ինչպես է խելքը կարգավորելամենայնինչ: Սակայն հարկավոր է դիտարկել նան այն, ինչը գոյացել է անհրաժեշ-

տությունից, քանի ժեշտության

ն

որ

տիեզերքի համախառնծնունդը անհրա-

խելքի համադրությունից է: Խելքը իշխում է

քանի անհրաժեշտությանը,

որ

համոզել է նրան գոյացողի մեծ

մասը մղել դեպի բարիքը: Եվ այդպես անհրաժեշտության նկատմամբ բանական համոզման տարած հաղթանակը ի ց"

Պլատոն

սկզբանե կազմավորեցՀամայնը: Եվ եթե որնէ մեկը

է,

ասում

թե ինչպես է իրականում գոյացել Վամայնը,նա պիտի խոսի նան

Համայնին ի բնե հատուկ խառը պատճառի տեսակի

դրա

գործելակերպիմասին: Ահա ինչու մենք պիտի հետ վերա-

ն

դառնանքն միննույն բաներիհամար մեկ անգամ էլ վերցնենք նրանց համապատասխանող ուրիշ պատճառ ն, ինչպես արդեն արել ենք, մեկ անգամ

նս

սկսենք սկզբից: Մենք պիտի դի-

տարկենք, թե ինչպիսին էր հրի, ջրի, օդի

հողի բնությունը

ն

նախքան երկնքի գոյանալը, ինչպիսին էր դրանց վիճակը: Չէ՝ որ

մինչ այժմ

ոչ ոք

չի բացատրել դրանց ծնունդը, իսկ մենք

դրանք անվանում ենք սկզբունքներ ն համարում Համայնի

տարրեր, կարծելով, թե գիտենք, ինչ է հուրը, ջուրը,

օդը

ն

հողը, թեն նույնիսկ ամենաթեթնամիտմարդուն հայտնի է,

որ

դրանք համեմատելիչեն վանկի հետ:

թե ինչ կասենք.

Ահա

չենք խոսի ո՛չ ամենայն ինչի պատճառի,ո՛չ էլ պատճառների մասին (կամ ուրիշ ինչ են դրանք համարվում), որովհետն հետազոտության այժմյան եղանակով դժվար կլիներ պարզա-

բանել մեր նկատառումները:Հետնաբարո՛չ ծեք, թե

ես

կբացատրեմդրանք, ո՛չ էլ

ես

դուք

պիտի մտա-

կարող եմ համոզել

ինքս ինձ, թե ճիշտ կվարվեմ, եթե ստանձնեմ

այդ

գործը: Ես

հավատարիմ կմնամ սկզբում խոստացածին, խոսելով այն մասին, ինչի մասին հնարավոր է խոսել,

ինչպես

ամեն

ասել խոսք, նման

առանձինիրի, այնպես էլ

որը

կլինի

ոչ

ն

սկսելով սկզբից՝

բոլոր

իրերի մասին

թե պակաս, այլ առավել ճշմարտա-

ցանկացած ուրիշ խոսքից: Եվ այսպես, նախ խնդրենք

փրկիչ աստծուն,

որ

տարօրինակու անսովոր պատմությունից

մեզ ուղղորդի դեպի ճշմարտացի ուսմունքը, իսկ այնուհետն սկսենք նորից:

Գամայնիմասին մեր նոր խորհրդածությունըկդիմի վել նշանակալի տարբերակումների:Նախկինումմենք

առա-

առանձ-

նացրինք երկու տեսակ, իսկ հիմա կառանձնացնենքնան երրորդը:Առաջբավականէր խոսել երկու բաների մասին.մեկը ենթադրվում էր որպես ձնի նախատիպ, որը

մտահասու

է ն

Տիմեոռս

մշտապես նույնական գոյություն է, իսկ մյուսը

նախատի-

այդ

պի նմանակումն է, որն ունի ծնունդ ն տեսանելի է: Երրորդը

մենք այդժամ չառանձնացրինք՝մտածելով,

որ

երկուսը

բա-

վական կլինեն: Մակայնհիմա ինձ թվում է, որ մեր խորհրդա-

ծությունը ստիպում է մեզ փորձել լուսաբանել

խրթին ն

այդ

մութ ձնը: Ի՞նչ ունակություն վերագրենքդրա բնությանը:Նախ նշենք,

ծննդի օրրանն է, այսպես ասած

որ դա ամեն

ստնտուն:

Ասվածը ճշմարիտ է, սակայն հարկ է ավելի որոշակիացնել այն: Իսկ

դա

դժվար է, ն հատկապես այն պատճառով, որ

նախ հարկավոր է քննել հրի

ն դրա

հետ

անհրաժեշտաբար

կապված մյուս բաների հարցը: Դրանցիցյուրաքանչյուրի մասին դժվար է ասել, թե ինչն է, ջուր,

շուտ

որ

հարկավոր է կոչել ավելի

քան հուր, ն ինչ-որ մեկն անվանել ավելի

հենց այդպես ն մի կողմ թողնել բոլոր

շուտ

մյուս անվանումները,

խոսքը պետք է լինի հավաստի ն հուսալի: Ի՞նչ ենք ցանկանում ասել ն որտեղի՞ցեն ծագում մեր դժվարություն-

քանի

որ

ները: Նախ վերցնենքայն, ինչն այժմ ջուր ենք անվանում:Երբ այն խտանումէ, մենք կարծում ենք, թե ն

հողի գոյացումը, երբ

հոսում

ն

տեսնում

ենք քարերի

սփռվում է, մեզ թվում է, թե

քամի ն օդ է գոյանում, իսկ օդը բռնկվելով վերածվում է հրի:

Այնուհետն տեղի է

ունենում

հակառակը. հուրը հանգչելով

ն

խտանալովընդունում է օդի ձն, իսկ օդն իր հերթին հավաք-

խտանալով վերածվում է ամպերի ն մշուշի, որոնք խտանալովսկսում են հոսել որպես ջուր: Ջուրը կրկին վերածվելով

ու

վում է հողի ն քարերի: Այսպես, դրանք փոխանցում են միմյանց գոյացմանշրջաբերականգավաթը: Եթե ոչ մի

գոյ

ամեն

անգամ չի ներկայանումորպես նույնական, կարո՞ղենք արդյոք

առանց ամաչելու խիզախորենհաստատել, որ

հենց այն է, ինչ կա, ն

ոչ

ուրիշ ինչ-որ բան:

Դա

այդ

գոյը

անհնարին

կլիներ, հետնաբար շատ ավելի հուսալի է հետնյալ պնդումը. տեսնելով, որ առարկան,ասենք՝հուրը, ամեն անգամ դառնում է ուրիշ, մենք պիտի խոսենք ոչ թե «այդ»,

մասին,

ոչ

թե «այդ»,

այլ

այլ

«այդպիսի» հրի

«այդպիսի» ջրի մասին, ն չվերա133

Պլատոն

գրենք նման բաներին ոչ մի հաստատունություն,որն հայտվում է

«այս»

ն

արտա-

«այն» բառերով, որոնցից օգտվում ենք

հստակ ինչ-որ բան նշելու համար: Քանզի դրանք փախչում

չեն ենթարկվում«այս», «այն» ն բոլոր մյուս նման անվանումներինորպես նույնականությունցույց տվող արտահայտությունների: Ուրեմն մենք պետք է հրաժարվենքայդ անվանումեն ն

ներից, ն ամեն անգամ յուրաքանչյուր առանձինիր բոլորը

ն

դրանք

միասիննկարագրենքորպես մշտապես պտտվող:Հուրը

մենք պիտի կոչենք մշտապես«այսպիսին» ն նմանապեսնան մյուս բաները, որ ունեն գոյացում: Բայց այն, ինչի մեջ դրանք

գոյանում են ն որի մեջ կործանվելովվերադառնում,մենք կանվանենք «այս»

ն

«այն» բառերով: Սակայն այնպիսի հատկու-

թյուններ, ինչպիսիք են ջերմությունը,սպիտակը,դրանց հակադիրները կամ դրանցից գոյացողները, այդպես կոչվել չեն

կարող: Բայց

ո

այս

մասին մենք կխոսենք մեկ անգամ

նս ն

ավելի

հստակ: Դիցուք, ինչ-որ մեկը ոսկուց ձուլելով ամենատարբեր

ֆիգուրներ՝ յուրաքանչյուրից սկսում է վերաձուլել բոլոր մյուսները:Եթե մատնանշենքդրանցիցորնէ մեկը ն հարցնենք, թե դա ինչ է, ապա ճշմարտությանդեմ չմեղանչելու համար ավելի հուսալի կլիներ պատասխանել,որ ոսկի է, ն երբեք չխոսել եռանկյունու» ն առաջացող

մյուս ֆիգուրների՝ որպես

գոյություն ունեցողներիմասին, քանզի հենց այն պահին", երբ նկատի են առնվում, դրանք արդեն փոխվում են,

ն մեծ

հա-

ջողություն է արդեն այն, որ որոշ վստահությամբ կիրառվի «այդպիսի» բառը: Նույնը պետք է ասել նան բնության մասին, որն ընդունում է բոլոր մարմինները:Այն միշտ պետք է կոչել նույնական, քանի որ երբեք դուրս չի գալիս իր կարողության

սահմաններից:Մշտապեսընդունելով ամեն բան, երբեք մի կերպ չի ընդունում որնէ ձն,

որը

նման

ն ոչ

կլիներ իր մեջ

մտնող իրերի ձներին: Այդ բնության վրա ամեն ինչ կարող է

թողնել իր տպվածքը, անգամ երբ նա շարժվում է ն իր մեջ մտնողի ազդեցությամբփոխում իր ձնը: Ահա ինչու թվում է,

Տրմեոս

թե տարբեր ժամանակ նա տարբեր է: Իսկ նրա մեջ մտնող ն

նրանից դուրս եկող իրերը հավերժականգոյի նմանակներնեն, դրա

տպվածքները, որ արված

անբացատրելի ն զարմա-

են

նալի եղանակով,որին մենք դեռ կանդրադառնանք: Իսկ հիմա հարկ է մտովի առանձնացնելերեք սեռերը. այն,

ինչը գոյանում է, այն, ինչի մեջ գոյանում է,

ն

այն, ինչի նմա-

նությամբ աճում է գոյացածը:Ընդունող կողմը հարմար է

նմա-

նեցնել մորը, սկզբնաղբյուրը՝հորը, իսկ նրանց միջն գտնվող

բնությունը՝երեխային:Հարկ է պիտի տեսնել տա

նան

մտածել, որ եթե տպվածքը

խայտաբղետբազմազանություն,ապա այն,

ինչի վրա տպվում է, ամենից լավ նելու

այդ

պատրաստ

տպվածքը,եթե զուրկ լինի

պիտի ընդունի: Քանզի եթե

նման

բոլոր

կլինի ընդու-

այն ձներից, որոնք

լիներ ներմուծվող ձներից

որեէ մեկին՝ ընդունելով հակադիրկամ բոլորովին ուրիշ բնություն ունեցող ձներ, տպվածքը նման չէր լինի նրանց ն ցույց

կտար իր սեփականտեսքը: Այն, ինչը պիտի իր մեջ ներառեր բոլոր

ձների սեռերը, ինքը պիտի զուրկ լիներ ձներից, ինչպես

անուշաբույր քսուքների դեպքում, երբ աշխատում են այնպես անել,

որ

գերակշռողհեղուկն ինքը բույր չունենա: Այդպես նան

նրանք, ովքեր փորձում են գծել պատկերներ փափուկ մակերեսի վրա, թույլ չեն տալիս, ները,

այլ

որ

պահպանվեննախապեսեղած-

հնարավորինսհարթեցնումեն այն: Նմանապեսայն,

ինչը պետք է լավ ընդունի բոլոր

հավերժական գոյերի

տպվածքները,պիտի ի բնե զուրկ լինի

բոլոր

ձներից:

Ահա

ինչու մենք չենք ասի, թե տեսողականից կամ ընդհանրապես զգայականից գոյացածի մայրը կամ ստնտուն հուրը, ջուրը,

հողն է,

օդը,

դրանցից գոյացած մեկ ուրիշ բան կամ այն,

ինչից գոյանում են իրենք: Մենք չենք սխալվի, եթե այն կոչենք

անտեսանելի,անձն, ամեն ինչ ընդունող տեսակ, որը ամենատարօրինակձնով հաղորդակից է մտահասուին ն

ամենաան-

որսալին է: Եթե մեր նախորդ քննարկումը հնարավորություն է տալիս

բացահայտելու դրա բնությունը

ապա

առավել

ստույգ

ձնով

Պլատոմ

կարելի է հաստատելհետնյալ կերպ. հուր է

դա

Շ

այդ

բնության բռնկվող մասը, ջուր է

հող

ն օդ

դրա

ամեն

անգամ

հեղուկ մասը, իսկ

տարերքներիննմանակողմասերը: Սակայն

են այդ

մենք պետք է ավելի

սահմանենք այդ բնությունը

ստույգ

ն

տեսնենք՝գոյություն ունի՞ արդյոք ինքն ըստ ինքյան հուր ն արդյո՞քիրերի դեպքում, որոնցիցյուրաքանչյուրի մասին մենք ասում ենք, թե դա գոյում է ինքն ըստ ինքյան, բանը հենց այսպես է: Թե՞ միայն տեսանելին մարմնապեսզգայելի առարկաներն են,

որ

օժտված

այդպիսի ճշմարտությամբ, իսկ

են

դրանցից բացի ընդհանրապեսոչինչ չունի: Գուցե մենք հասու

զուր

ն ոչ

մի տեղ գոյություն

ենք խոսում յուրաքանչյուր իրի մտա-

գաղափարի մասին,

ն այդ

գաղափարը ոչ այլ ինչ է,

եթե ոչ ընդամենըբառ: Չարժե այս պահին չքննված ն անորոշ թողնել հարցը, սահմանափակվելով հայտարարությամբ, թե բանն այսպես է, չարժե Ժ

ասել հակառակը՝ ընդարձակ

նան

քննությանը գումարելով ընդարձակհավելում: Ահա ինչու լավագույնը կլիներ ընդարձակինտալ հակիրճ բնորոշում: Իմ

վճիռն այսպիսին է: Եթե խելքը

երկու սեռեր են,

ոչ

զգայելի

ները գոյություն

ունեն

ինքն

ն

ե

ճշմարիտ կարծիքը

սոսկ մտահասու

գաղափար-

ինքյան: Իսկ եթե ճշմարիտ

ըստ

կարծիքը, ինչպես ոմանց է թվում, խելքից ոչնչով չի բերվում, պետք է

ամենամեծ

ստուգությունը վերագրել նրան,

ինչը զգայելի է մարմնապես: Հարկ է նշել, սեռերը գոյացել

են

տար-

որ

այդ

երկու

միմյանցից առանձին ն նման չեն իրար:

Խելքը գոյանում է խրատներից,իսկ ճշմարիտ կարծիքը՝համոզումից։ Առաջինը միշտ ճշմարիտ խորհրդածության հիման վրա է, երկրորդը՝ոչ, առաջինը անհնար է սասանել համոզումով, երկրորդը տարհամոզելի է,

ն

հարկ է նշել, որ ճշմարիտ

կարծիքը հասանելի է բոլոր մարդկանց,մինչդեռ խելքը՝ աստ52

վածներին,իսկ մարդկանցից՝միայն քչերին: Եթե դա այդպես է, հարկ է համաձայնել, որ գոյություն ունի մեկ նույնական գաղափար՝անսկիզբ ն անկործան, որն իր մեջ ոչ մի տեղից ոչինչ չի ընդունում ն ինքը ոչնչի մեջ չի մտնում, անտեսանելի

Տիմեոս

է, առհասարակ ոչ մի եղանակով զգայելի չէ ն հանձնված է նան

մտքի հոգածությանը: Բայց կա

այդ

գաղափարիհամա-

նմանակը, որը զգայելի է, մշտապես շարժման մեջ է,

նուն

գոյանում է ինչ-որ տեղում ն դարձյալ անհետանում

ղից.

սա

է այնտե-

ընկալվում է զգայությանըմիացածկարծիքիմիջոցով:

Այնուհետն, գոյություն ունի

նս

մեկ սեռ, այն է՝ հավերժական

տարածությունը, որը չի ճանաչում կործանում ն տեղ է կացնում ամեն գոյացողին, իսկ ինքը ընկալվում է

հատ-

զգայությու-

նից զուրկ ինչ-որ ապօրինի խորհրդածությամբ,որին գրեթե անհնար է հավատալ: Մենք այն տեսնում ասում

ենք,

որ

ենք երազում

ն

Գոյությունը անհրաժեշտաբար պիտի գտնվի

ինչ-որ տեղ, ինչ-որ վայրում ն պիտի զբաղեցնիինչ-որ տարա-

ծություն, իսկ այն, ինչը ո՛չ երկրի վրա է, ո՛չ երկնքում, գոյություն չունի: Այս բոլոր

ն

սրանց ազգակից պատկերացումները

մենք երազում տարածում ենք

նան

ճշմարիտ բնության վրա,

իսկ զարթնելովչենք կարողանում տարանջատելմեկը մյուսից ն

ասել ճշմարտությունը՝որ պատկերըչի կրում իր մեջ այն,

ինչի համար գոյացել է,

այլ

մշտապեսբերում է միայն իրենից

տարբեր ինչ-որ բանի պատրանքը, հետնաբար նրան հարիր է

գոյանալ ուրիշ ինչ-որ բանի մեջ, ամուր կպչելով էությանը, կամ էլ ընդհանրապես լինել ոչինչ: Մինչդեռ իսկական գոյու-

թյան օգտին է խոսում այն անթերի ճշմարիտ փաստարկը,թե քանի դեռ երկու իրերը տարբեր

են

միմյանցից, դրանցից

ոչ

մեկը չի կարող գոյանալ մյուսի մեջ որպես մեկ նույնական իր ն

միաժամանակորպես երկու: Այսպես, համաձայն իմ վճռի՝ գլխավորը մեր խորհրդածու-

ն կա թյան մեջ հետնյալն է. կա գոյություն, կա ստարածություն

գոյացում, իսկ երեք սեռերը գոյացել են առանձին-առանձին դեռ նախքան երկնքի առաջացումը: Իսկ Ստնտուն, քանի որ ն՛ հեղուկ է, ն՛ հրածին ն, բացի այդ, ընդունում է հողի ն օդի ձները, կրում է դրանց հատուկ

բոլոր

վիճակները, ի հայտ

բերելով իր բազմազանտեսքը, ն քանի որ իր ուժերը ո՛չ համանման են,

ն ինքն էլ իր ո՛չ էլ հավասարակշիռ

ոչ

մի մասում

Պլատոն

հավասարակշռվածչէ, ամբողջությամբանհավասարաչափկերպով ցնցվում է այդ ուժերից ն ինքը նույնպեսցնցում է դրանք: Շարժման մեջ տրվածըանվերջ մանրանում է ն սլանում տարբեր ուղղություններով, ինչպես լինում է ցորենը քամհարելիս ն

մաղելիս. ամուր

ն

ծանր հատիկները ընկնում

մի տեղ,

են

իսկ փափուկ ու թեթն հատիկները՝մեկ ուրիշ տեղ: Այդպես էլ

սեռերը ժամանակինցնցվել են Ընդունողի կողմից, որը շարժվելով ինչպես մաղը՝ միմյանցբոլորովին ոչ նման բաները չորս

գրել է իրարից մեծ հեռավորությանվրա, իսկ ամենից շատ

նմանություն ունեցողները`հավաքել իրար

մոտ.

ահա

ինչու

սեռերը տարբեր տարածություններգրավեցին նախքան

չորս

կգոյանար դրանցից կազմվող Համայնը: Մինչ

այդ

դրանք

զուրկ էին ինչպես բանականությունից,այնպես էլ չափից: Սակայն, երբ առաջ եկավ ամեն ինչ կարգավորելունախաձեռնու-

թյունը, հուրը

ն ջուրը,

հողը ն օդը, ունենալով իրենց հատուկ

բնության հատկանիշները,մնում էին ասես առանց աստծո, իսկ

քանի դեռ

այդ

վիճակը նրանց համար բնական էր, աստված

ստեղծեց դրանք ձների

ն

թվերի միջոցով: Այն, որ աստված

կարգավորեց դրանք հնարավորինսգեղեցիկ ն բարի ձնով մեկ

ուրիշ վիճակից, մեզ համար պիտի փորձեմ

ոչ

թող

մնա

առաջնային: Այժմ

սովորական պատմությամբ պարզաբանել

դրանցից յուրաքանչյուրի կազմությունն քանի

որ

ես

ու

ծագումը: Բայց

իմ փաստարկներիհամար անհրաժեշտ ուսուցման

եղանակները ձեզ արդեն ծանոթ են, դուք

կկարողանաք հե-

տնել ինձ: Նախ, բոլորին էլ պարզ է, որ հուրը ն հողը, ջուրը

ն օդը

մարմիններ են, իսկ մարմնի ամեն մի ձն ունի խորություն: Մինչդեռ ցանկացած խորություն պիտի սահմանագծվի մակերեսի բնությամբ: Ամեն հարթ մակերեսկազմված է եռանկյու-

նիներից, իսկ բոլոր

եռանկյունիները ծագում

են

երկուսից,

որոնցից յուրաքանչյուրն ունի մեկ ուղիղ ն երկու սուր անկ-

յուն»: Մեկի դեպքում ուղիղ անկյան երկու կողմերում հավասար

անկյուններեն, որոնք ունեն ուղիղ անկյանմիննույն մասի

Տիմեռս

մեծությունը ն սահմանափակվածեն հավասարկողմերով,իսկ մյուսի դեպքում անկյուններըհավասարչեն

ն

սահմանափակ-

ված են անհավասարկողմերով: Այստեղ էլ մենք դնում ենք

հրի ն մյուս մարմիններիսկզբունքը՝ առաջնորդվելովանհրաժեշտությանը միացված հավանականությամբ:Իսկ սրանցից վեր գտնվող սկզբունքներըհայտնի են միայն աստծուն

ն

այն

մարդկանց,որոնք բարեկամ են նրան: Այժմ հարկ է ասել, թե ինչպիսին են նման

այդ

չորս

ամենագեղեցիկ մարմինները, որոնք

չեն միմյանց, սակայն կործանվելով կարող են վերածվել

մեկը մյուսին: Եթե մեր բախտը ժպտա, մենք կիմանանք հողի ն

հրի, ինչպես նան համանման

են

սկզբունքներիմասին, որ տեղ

զբաղեցնում դրանց միջն որպես միջանկյալ անդամներ:

Այդժամ մենք

ոչ

ոքի

չէինք

հետ

համաձայնի, թե չկան

սրանցից ավելի գեղեցիկ տեսանելի մարմիններ, ընդ որում սրանցից յուրաքանչյուրը գեղեցիկ է իր տեսակի մեջ: Ահա ինչու պետք է ձգտել դասակարգել գեղեցկությամբ բերվող մարմիններիչորս սեռերը ն

ցույց

տալ,

որ

տար-

մենք

բա-

վականաչափ ըմբռնել ենք դրանց բնությունը: Արդ, երկու

եռանկյունիներիցհավասարասրունըստացավ մեկ բնություն, իսկ ոչ հավասարասրունը՝անթիվ բնություններ: Այդ անթիվ բազմությունից մենք պիտի ընտրենք ամենակատարյալը,եթե

ցանկանում ենք գործի անցնել պատշաճ ձնով: Եվ եթե որնէ մեկը գտնի ն նշի ավելի կատարյալը, որն ընկած է մյուսների կազմության հիմքում, թշնամի,

այլ

հաղթանակ կտանի ոչ իբրն որպես բարեկամ: Իսկ մենք ընդունում ենք, որ ապա

նա

բազում եռանկյունիների մեջ կա ամենագեղեցիկը, այն, որից,

երբ

սա

միանում է իր նմանի հետ, գոյանում է երրորդ՝հավա-

սարակողմ եռանկյունին»: Սա

շատ

երկար պատմություն է,

բայց

եթե որնէ մեկը ուզում է բացահայտելմեր սխալը ն

տալ

հակառակը, մենք սիրով հաղթող կճանաչեինք նրան:

ցույց

Մենք նախընտրումենք երկու եռանկյունիները,որոնցից կազմ-

վում

են

հրի

ն

մյուս սկզբունքների մարմինները: Դրանցից

մեկը հավասարասրունէ, իսկ մյուսի դեպքում

մեծ

կողմի

Ե

Պլատոն

քառակուսին երեք անգամ գերազանցում է փոքր կողմի քառակուսուն::: Սակայն մենք պիտի ավելի հստակ սահմանենքայն, ինչը նախկինում ձնակերպեցինքմիայն աղոտ կերպով: Մեզ թվում էր, թե բոլոր չորս սեռերը գոյանում են մեկը մյուսից, բայց դա ճիշտ պատկերացումչէ: Չէ՞ որ այդ չորս սեռերը գոյանում են

մեր ընտրած եռանկյունիներից. երեքը եռանկյունուց, իսկ չորրորդը

Վետնաբարոչ

բոլոր

ոչ

հավասարասրուն

հավասարասրուն եռանկյունուց:

սեռերը կարող են լուծվել միմյանց մեջ

ն

գոյանալ մեկը մյուսից՝ բազում փոքր մարմիններիցկազմելով մի քանի մեծերը ն հակառակը: Դա վերաբերում է առաջին երեք սեռերին: Դրանք ծագել որ

են

մեկ եռանկյունուց, այնպես

երբ ավելի մեծերը լուծվում են, բազում փոքր մարմիններ

կազմվում են այդ նույն մարմիններից,ստանալով իրենց

հա-

տուկ տեսքը, ն երբ բազում փոքրըմարմիններտարրալուծվում են

եռանկյունիների,նրանք կազմում են ուրիշ տեսակի միաս-

նական զանգված ունեցող մարմին: Այսքանը

չորս

սեռերի

միմյանցից գոյանալու մասին:

Հաջորդ բացատրությունըկվերաբերի նրան, թե ինչ տեսք ունի յուրաքանչյուր մարմին ն ինչ թվերի համադրությունիցէ գոյանում: Սկսենք առաջին տեսակից, որը կազմված է նվազագույն մասերից: Սրա նախատարրը եռանկյունին է, որի ներքնաձիգը երկու անգամ ավելի երկար է ամենափոքր կողմից: Այդպիսիեռանկյունիներըներքնաձիգներիգծով միացնե-

լուն որ

երեք անգամ դա կրկնելու դեպքում, ընդ որում այնպես,

կարճ կողմերն ու ներքնաձիգներըհանդիպեն մի կետում

որպես իրենց կենտրոնում,թվով վեց եռանկյունիներիցկգոյանա

մեկ հավասարակողմեռանկյունի": Իսկ երբ

չորս

հավա-

սարակողմ եռանկյունիները միանում են այնպես, որ երեք հարթ անկյունները հանդիպում են մեկ կետում,

այդ

դեպքում

կազմում են մեկ ծավալային անկյուն, որը տեղ է զբաղեցնում հարթ անկյուններիցամենաբութանկյան կողքին: Կառուցելով այդ

հարթ անկյունները, մենք կազմում ենք առաջինծավալա140

Տիմեռս

յին պատկերը:շ,որը հավասար ն նման մասերի է բաժանում իր շրջագիծը: Երկրորդ պատկերը: կառուցվում է նման եռան-

կյունիներից, որոնք, թվով

ութ,

կազմում են մեկ հավասա-

րակողմ եռանկյունի ն չորս հարթ անկյուններից՝մեկ ծավալային: Երբ ծավալային անկյունները վեցն են, երկրորդ մարմինը դառնում է ավարտուն:Երրորդ պատկերը"կառուցվում է հարյուր

քսան սկզբնականեռանկյունիներիցն տասներկուծավա-

լային անկյուններից, որոնցից յուրաքանչյուրը ամփոփվում է հինգ հավասարակողմեռանկյուն հարթություններով,այնպես որ

մարմինն ունի քսան նիստ, յուրաքանչյուրը` հավասարա-

կողմ եռանկյունի: Նախատարրերից առաջինը այս ամենի գոյացումից հետո

դադարում է գործել: Սակայն հավասարասրունեռանկյունին առաջ

բերեց չորրորդ

պատկերի բնությունը, ընդ որում այն-

պես, որ չորս եռանկյունիները, որոնց անկյունները միանում

էին մեկ կենտրոնում, կազմում էին հավասարակողմքառանկյուն: Վեց քառակուսիներից գոյանում էին

ծավալային

ութ

անկյուններ,որոնցիցյուրաքանչյուրըամփոփվումէ երեք հարթ ուղիղ անկյուններով: Կազմված մարմինն ուներ խորանարդի ձն՝ վեց հարթ քառանկյուն

նիստերով: Եվ քանի

որ մնում

էր

հինգերորդ կառույցը»`՝աստված օգտագործեց այն Համայնը զարդարելու ժամանակ: Իսկ եթե հիմա որնէ մեկը ուշադիր խորհելով

այս

ամենի

մասին հարցներ՝ պետք է ընդունել անթի՞վտիեզերքների գոյությունը, թե՞ դրանց սահմանափակքանակությունը, կեզրա-

կացներ, որ անթիվ տիեզերքներիսահմանափակության մասին իրականում կարող է կարծիք հայտնել նա, ով ինքն է սահ-

մանափակայնպիսի հարցերում, որոնք հարկ է գիտենալ: Ինչ վերաբերում է նրան, թե քանիսն են տիեզերքները՝մեկը, թե

հինգը,

ապա

այդ

հարցը շատ ավելի

մեծ

դժվարություններ է

հարուցում: Իսկ մենք ընդունում ենք, որ տիեզերքը,համաձայն

ճշմարիտ սահմանման, մեկն է, թեպետ իհարկե մեկ ուրիշը

նկատի առնելով

այլ

հանգամանքներ,կարող է հանգել

այլ

Պլատոն

կարծիքի: Թողնենք դա

ն

բաժանենք մեր խոսքում հենց նոր օդի: Հողին մենք կվերա-

ծնված սեռերը հրի, հողի, ջրի

ն

գրենք խորանարդիտեսք, քանի

որ չորս

նաանշարժն է

ն

սեռերից հողը ամե-

մարմիններիմեջ ամենասռաձգականը,ահա

ինչու պիտի ունենա

ամենահաստատուն

հիմքերը: Մեր նշած

առաջին եռանկյունիներիցհավասարակողմը,եթե այն դրված

ավելի ամուր է, քան ոչ հավասարակողմը, սակայն երկու հավասարակողմ եռանկյունիներից կազմվող քառակուսին անհրաժեշտաբար ավելի հաստատուն է հավաէ հիմքում, ի բնե

սարակողմ եռանկյունուց՝ ինչպես իր մասերով, այնպես էլ ամբողջությամբ:Մենք ճիշտ կվարվենք, եթե այս ամենը վերա56

գրենք հողին, մյուս տեսակներից ամենադժվարաշարժի՝ջրին, հրին, իսկ միջին տեսակը՝օդին: Այնուհետն ամենադյուրաշարժը՝ ամենափոքրմարմինըկվերագրվիհրին, ամենամեծը՝ջրին, իսկ միջինը՝օդին. ամենասուրմարմինը՝հրին, սրությամբերկրորդը՝ օդին, իսկ երրորդը՝ջրին: Սակայնբոլոր մարմիններիցիր բնությամբ ամենադյուրաշարժըանհրաժեշտաբարբոլորից քիչ հիմս-

Ե

քեր ունեցողն է, քանի բացի

այդ,

որ ամենահատուն

ու

ամենասուրնէ ն,

կազմված լինելով նվազագույն թվով մասերից,

բոլորից թեթնն է: Նրան հաջորդում է այդպիսի որակներով օժտվածությամբերկրորդ մարմինը, իսկ այնուհետն՝երրորդը: Թո՛ղ ուրեմն, համաձայն ճշմարիտ խորհրդածության, բուրգի ծավալային ձնը լինի հրի սկզբունքը ն սերմը: Ծնունդով երկրորդը մենք կկոչենք օդ, իսկ երրորդը՝ջուր: Մենք պետք է

պատկերացնենք,որ բոլոր Շ

որ

այդ

մարմիններնայնքան փոքր են,

առանձին դրանցից յուրաքանչյուրը իր աննշանության

պատճառով մեզ համար անտեսանելի է, իսկ տեսանելի

են

միայն դրանց բազմաթիվ միացությունների կույտերը: Ինչ վերաբերում է դրանց բազմությանը, շարժումներին ն մյուս

կարողություններին,մենք պիտի հասկանանք, որ աստված է ճշգրտորեն ն համաչափորենկազմավորել այդ ամենը, որքա-

նով

դա թույլ

տվեց անհրաժեշտությանտարհամոզվածբնու-

թյունը:

Տիմեռս

Այս տեսակների մասին վերն ասվածից ամենաճշմարտահետնությունը

նման

բաժան է արվում նրա հրի, կա՛մ էլ օդի

է: Հողը, հանդիպելով հրին, բաժան-

սա

սուր

լեզուներով

ն

ցրվում կա՛մ հենց

ջրի զանգվածիմեց, մինչն

ու

սերը, դարձյալ հանդիպելով, միանում ն հող որ

հողը չի կարող ընդունել ուրիշ

հրի

օդի կողմից,

ն

թույլ

են

նրա մակազմում: Չէ՞ որ

Ջուրը մասնատվելով

ձն:

է տալիս, որ կազմվեն հրի մեկ ն

օդի երկու մարմիններ:Իսկ օդի հատվածմեկ մասի բեկորները

կարող

են առաջ

բերել հրի երկու մարմին: Եվ դարձյալ, երբ

հրի փոքր բաժինը, հայտնվելով օդի, ջրի կամ հողի մեծ ծա-

վալներում, առնվում է նրանց շարժման մեջ

ն այդ

պայքարում

պարտվելովմասնատվում,հրի երկու մարմիններըմիավորվում են

օդի մեկ տեսակի մեջ, իսկ երբ օդն է հաղթվում

ն մաս-

նատվում, նրա երկու մարմիններից գոյանում է ջրի մեկ ամբողջականտեսակ: Բայց պետք է նկատի առնենք բռնված մեկ ուրիշ այդ

սեռ

նան

հետնյալը. երբ հրով

հատվում է նրա

սուր

անկյուններով,

սեռի հատումը, ընդունելով հրի բնությունը, դադարում է,

քանի

որ ոչ

մի

նման ն

ինքն իր հետ նույնականսեռ չի կարող

ո՛չ փոփոխությանենթարկել որնէ համանման) սեռ, ո՛չ էլ դրա ներգործությամբ փոփոխությանենթարկվել: Բայց քանի դեռ ինչ-որ բան լինելով ուրիշից աննշան՝ պայքարում է իրենից հզորի դեմ, այն չի դադարումտարրալուծվել: Ահա ինչու, երբ սակավաթիվ ավելի փոքր մարմիններ,

որ

շրջապատված են

առավել մեծերով, տրոհվում ե մարվում են դրանց կողմից, բայց

նան

միտված են համադրվելուհաղթած մարմնի տեսակի

մեջ, նրանց մարումը դադարումէ, որպեսզի կա՛մ հրից գոյանա

կա՛մ էլ օդից՝ ջուր: Բայց եթե նրանց միանա կամ նրանց դեմ պայքար ծավալի մյուս սեռերիցմեկը, դրանք չեն դադարի

օդ,

տարրալուծվելուց,քանի դեռ ճնշվելով

ն

ստտարրալուծվելով չեն

փախչել դեպի իրենց ազգակիցըկամ էլ պարտվելովչեն միավորվել, նմանվելովհաղթող սեռին, ն մնացել նրա հետ: Կրելով այդ

փոփոխությունները՝ բոլոր սեռերը փոխվում են տեղերով,

Պլատոն

որովհետն յուրաքանչյուրի բազմությունը ընդունողի շարժման է իր առանձին տեղը, ն այդժամ այն,

պատճառով ստանում

ինչը զրկվել է ինքն իր հետ ունեցած նմանությունիցն նման է

դարձել ուրիշ բաների, ցնցման արդյունքում տեղափոխվումէ այնտեղ, ուր գտնվում են սեռերը, որոնց ինքը նմանվել է: Անխառնն նախնականմարմիններիգոյացման պատճառները սրանք են: Բայց եթե այս տեսակների մեջ առաջ են գալիս սեռային ուրիշ հատկություններ, դրա պատճառը նախնական երկու եռանկյունիների կառուցվածքն է, քանի որ դրանք ի սկզբանե ընդունում էին

ոչ

թե յուրաքանչյուր սեռին հատուկ

չափը, այլ՝ մերթ ավելի փոքր, մերթ ավելի մեծ, ն այդպիսի եռանկյունիները այնքան էին, որքան տեսակների մեջ եղած սեռերը: Դրանց համադրությունները միմյանց կամ ուրիշ եռանկյունիների հետ

առաջ

նրանք, ովքեր ցանկանում

նություն, որը պիտի հայեն բոլոր են

բազմազա-

է բերում անսահման

ճշմարտանմանխոսք ասել բնության մասին: Ինչ վերաբերում է շարժմանն ու

ման

դադարին, դրանց ծագ-

եղանակինն պայմաններին,ապա այժմ համաձայնության

չհանգելու դեպքում մենք հետագա խորհրդածությանընթացքում կհանդիպենք բազում դժվարությունների: Դրանցից մի քանիսն արդեն նշել ենք, իսկ մնացյալի մասին կասենք այսպես. միակերպի մեջ շարժում լինել չի կարող: Չէ՞ որ դժվար է կամ, ավելի շուտ,

անհնար է,

որ

գոյություն ունենա

շարժ-

վողն առանց շարժողի, շարժողն առանց շարժվողի կամ ժումն

շար-

առանց այդ երկուսի, մանավանդոր սրանք երբեք չեն

կարող լինել համասեռ:

Ուրեմն հարկ է

առհավետ

դադարը

դասել համասեռին,իսկ շարժումը՝ոչ համասեռին:Ոչ համասեռ բնության պատճառըանհավասարություննէ, իսկ անհավասարության ծագման մասին մենք արդեն խոսել ենք:

մենք չասացինք, թե ինչու

Սակայն

սեռերի բաժանված մարմին-

ըստ

ները չէին դադարում շարժվել ն խաչվել միմյանց հետ: Արդ, խոսենք նան դրա մասին:Համայնիշրջապտույտը, է առնում

այդ

սեռերը, քանի

որ

շրջանաձն է

որն իր մեջ ն

ձգտում է

Տիմեոս

ամփոփվել ինքն իր մեջ, սեղմում է ամեն բան ն չի թողնում ոչ

մի դատարկ տեղ: Հուրը ամենից լավ է ներթափանցում

բոլոր

իրերի մեջ, երկրորդը օդն է, քանզի նրբությամբ երկ-

րորդն է, ն այդպես շարունակ: Այն, ինչը գոյանում է ամենամեծ

մասերից, իր մեջ ունի առավելագույն դատարկությունը, իսկ նվազագույն մասերից կազմվածը՝ փոքրագույն դատարկու-

թյունը: Հետնաբար, երբ մասերը սեղմվում են, առավել փոքր մարմիններըտեղավորվում են առավել մեծերի արանքում: Եվ այդժամ առավել փոքրերը ձգտում են բաժանել միմյանցից

առավել մեծերը, իսկ մեծերը իրար

սեղմում փոքրերին, ն

են

տեղաշարժվում են կա՛մ վերն, կա՛մ ներքն՝ զբաղեց-

բոլորը

նելով իրենց տեղերը. չէ՞

որ

փոխելով իր մեծությունը՝յուրա-

քանչյուր մարմին փոխում է նան իր տեղը: Այդկերպն այդպիսի պատճառներովմշտապես թյունը,

որը

առաջ

է գալիս անհամասեռու-

մարմիններինմիշտ պարգնում է

ն

միշտ կպարգնի

շարժում:

Այնուհետն հարկ է նկատի առնել,

որ

գոյություն ունեն հրի

բազում սեռեր, օրինակ՝ բոցը, բոցի չքացումը, երբ այն այլես չի այրում, սակայն աչքերին լույս է պարգնում, նան այն, ինչը

բոցի հանգչելուցտհետո մնում է ածուխի մեջ: Նույնը վերաբերում է նան օդին, որի ամենաթափանցիկտեսակը մենք կոչում ենք եթեր, իսկ ամենաաղոտը՝մառախուղ ն մեգ: Օդն ունի

նան

անանուն

տեսակներ, որոնք գոյացել են եռանկյու-

նիների անհավասարությունից:Ջուրն ունի երկու նախնական տեսակ՝ հեղուկ ն հալչող: Առաջինը հեղուկ է շնորհիվ այն բանի, որ հաղորդակիցէ ջրի սեռերին, որոնք փոքր ն անհավասար են ն շարժվում են ինչպես ինքնաբերաբար,այնպես էլ ուրիշ բաների ազդեցությամբ, քանի որ անհամասեռ ունեն

այդպիսիտեսք: Երկրորդ տեսակը մեծ

միններից է. այն ավելի հաստատուն

ն համասեռ

են

ն

մար-

է առաջինից ն ավելի

ծանր է, որովհետն իր համասեռության հետնանքով ավելի սեղմված է: Սակայն հրի ներգործությունն ու կործանիչ ներխուժումը վերացնում է նրա համասեռությունը ն առավել

10 ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոն

հաղորդակից է դարձնում շարժմանը, իսկ դառնալով դյուրա-

շարժ՝ ջուրը հարակից օդի ճնշման տակ սփռվում է երկրով մեկ: Այս վիճակներից յուրաքանչյուրը ստացել է իր անունը: Երբ զանգվածը տարրալուծվում է, մենք այն կոչում ենք հալիսկ երբ տարածվում է երկրով մեկ՝ հոսող: Սակայն, երբ

չող,

այն չի խուժում դատարկություն, ահա ինչու հարակից օդը սեղմվում է ն ճնշում հալչող ու դյուրաշարժ զանգվածը, այնպես որ սա ստիպված է հուրը վերստին դուրս

լցնել հրի ճեղքերը

ն

է ժայթքում,

միախառնվել հրի

հետ:

Այդկերպ սեղմ-

ված՝ զանգվածը նորից դառնում է համասեռ, որովհետն հուրը՝ անհամասեռությանհեղինակը,հեռացել է

ն

վերադառնումէ իր

նույնական վիճակին: Հրի հեռանալը մենք կոչում ենք

սառե-

ցում, իսկ հեռանալուն հաջորդող երնույթը՝կարծրացում: Այն ամենի մեջ, ինչը մենք հեղուկ կոչեցինք, գոյություն ունի

ամենանուրբ են համասեռ

նան

նաամուր եզակի սեռը, գույնին, որը

ն

որը

մասերից կազմված ամե-

հաղորդակից է փայլին

ու

դեղին

ամենից շատ գնահատվողհարստություննէ՝ ոսկին,

հոսել է ն կարծրացել քարի մեջ: Ոսկու ածանցյալը, որն

իր խտության պատճառով շատ

ամուր է ն սն, կոչում են

ադամաս»: Իր մասերի |կազմությամբ)ոսկուն

շատ

մոտ է

այն

սեռը, որն ունի բազում տեսակներ, ընդ որում ոսկուց ավելի խիտ

ու

ամուր է, քանզի նրա մեջ կա նուրբ հողի աննշան

զանգված: Եվ սակայն ավելի թեթն է, որովհետններսում ունի

արանքներ, որոնք լցված են փայլուն ն ամուր հեղուկ սեռերից մեկով՝ պղնձով: Երբ պղնձին միախառնվածհողը ծեմեծ

րանալովնորից անջատվումէ նրանից ն

լույս

աշխարհելնում,

մենք այն կոչում ենք ժանգ: Մյուս

բոլոր

դեպքերը այնքան էլ դժվար չէ քննել՝ հետնե-

լով ճշմարտանմանխոսքի գաղափարին:Իսկ նա, ով հանուն դադարի կհետաձգիմշտնջենականգոյի մասին խորհրդածությունը, որպեսզի անմեղ հաճույքին հագուրդ տալով ըստ ճշմարտանմանության քննի իրերիծագումը,կյանքումկունենա մի զբաղմունք, որը կլինի ն՛ զվարճալի, ն՛ իմաստալից:Քանի

Տիմեռս որ

հիմա մենք տրվում ենք զվարճանքին, քննենք նան

հե-

տնյալ հավանականդեպքերը: Վրին խառնվածջուրը բարակ ու վում ն տն

է, քանի որ շարժ-

հոսուն

է հողի վրայով, ընդ որում փափուկ է,

հոսում

որովհե-

իր նիստերըպակասկայուն են հողի նիստերիցե հեշտու-

թյամբ տեղի են տալիս: Բայց երբ հուրը օդի հետ անջատվում են ջրից,

սա

իրենից դուրս

միասին

եկող մարմինների

ճնշման տակ դառնում է առավել համասեռ:

Եթե

շատ

է սեղմ-

վում հողից վեր, վերածվում է կարկուտի, իսկ եթե սեղմվում է

հողի տակ՝ սառույցի: Եթե ճնշումն ավելի

է ն ջուրը

թույլ

սեղմվում է միայն կիսով չափ, հողից վեր այն վերածվում է

ձյան, իսկ

դառնում է այն, ինչը մենք կոչում ենք եղյամ:

ցողը

Սակայն ջրի տեսակներիմեծ մասը միախառնվելովհոսում է հողին աճող բույսերի միջով. դրանք կոչվում են հյութեր: Այդ

խառնուրդներիցգոյանում է մեծ բազմազանություն, ն տեսակներ մնում

են անանուն:

Սակայն չորսը,

որ

հուր ունեն, լինելով առանձնահատուկ` ստացել

իրենց մեջ

կոչվում է գինի: Երկրորդը հարթ է

սա

տեսողությունը,

ահա

ն

իրենց

են

անունները: Դրանցից առաջինը ջերմացնում է հոգին մինը.

շատ

ն

մար-

ընդլայնում է

ինչու թվում է պայծառ, փայլուն,

թա-

փանցիկ ն ունի ձիթայուղի տեսք. սրան են դասվում խեժը, գերչակի յուղը

ն

հենց ձիթայուղը: Երրորդ տեսակն ընդլայնում

է բերանի սեղմված խոռոչները իրենց բնական չափերի ն առաց

է բերում քաղցրի զգացում. այս

տեսակը ստացել է

մեղրըընդհանուր անվանումը: Չորրորդ տեսակը քայքայում է մարմիննայրոցքով ն ունի փրփուրի տեսք. բոլոր հյութերի մեջ հենց

սա

կոչվեց ալկալի:

Հողի տեսակներից այն մեկը,

որը

ողողված է ջրով, վե-

րածվում է քարե մարմնի հետնյալ եղանակով: Միախառնվող ջուրը

միախառնմանԺամանակ վար է իջնում

ն ստանում

է

օդի տեսք, իսկ վերածվելով օդի՝ քաշվում է իր տեղը: Սակայն նրա շուրջը

չկա դատարկություն,

ն

վերստին գոյացող

ճնշում է գործադրում շրջակա օդի վրա: 10"

Սա

օդը

իր ծանրությամբ

Պլատոն

սեղմում ն ուժեղ ճնշում է հողի նիստերը ն մղում է դեպի այն

տարածությունները,որոնցից դուրս էր եկել նոր օդը: Սեղմվելով օդի կողմից ն

ջրակայուն՝ հողը վերածվում է դառնալով

քարի, որի առավել գեղեցիկ տեսակն ունի հավասար ն հա-

թափանցիկ մասեր, իսկ պակաս գեղեցիկ տեսակն

մասեռ

օժտված է հակադիրհատկանիշներով: Հողի այն տեսակը, որը հրի շնորհիվ արագորենազատվել է խոնավությունիցն առավել չոր է նախորդից,կոչվում է կավ:

Սակայն երբեմն խոնավությունը որոշ չափով պահպանվում է, ն

այդժամ գոյանում է հրով հալեցված հող, որը

վերածվումէ

սն

քարի:": Կա

ված է միախառնվածջրի

սառչելով

նս

երկու տեսակ, որոնցիցհեռաց-

մեծ

մասը, սակայն հողի մասերը

դրանց մեջ առավել բարակ են, աղի են, կիսով չափ քարացած ն

կարող

յուղի

հողի հետքերը.

ն

որը շատ ն

կործանվել ջրից: Առաջին տեսակը մաքրում է

են

դա

ալկալին է: Մյուս տեսակը աղն է,

լավ է ներդաշնակվումբերանիզգայություններիհետ

համարվում է աստվածահաճոմարմին: Այդ երկու մարմիններիհամակցությունը, որ կործանվում է

հրից, բայց

ոչ

ջրից, գոյանում է հետնյալ կերպ. հողի նիստերը

չեն հալչում ո՛չ հրից, ո՛չ էլ ջրից, որովիետն սրանց մասերն ավելի փոքր են այդ նիստերում եղած դատարկ խորշերից ն կարող են անցնել երկրի միջով առանց որնէ դժվարության ն

բռնության, այնպես

որ

չեն կործանում

ն

հալեցնում հողը:

Վերջինս, եթե սեղմված չէ բռնի, կարող է կործանվել միայն

ջրից, իսկ եթե սեղմված է,

ապա

միայն հրից: Ջուրը, եթե այն

ուժով սեղմված է, կարող է կործանվել միայն հրից, իսկ եթե ավելի

թույլ

է սեղմված, երկու սեռերից՝ հրից ն օդից: Օդը

մուտք է գործում դատարկտարածություններ,իսկ հուրը եռանկյունիների մեջ: Բռնի սեղմված օդը ծանվում,

այլ

նան

ոչնչից չի կոր-

բաժանվում է տարրերի, իսկ եթե սեղմված չէ,

կործանվում է միայն հրից:

Հողից

ջրից բաղադրվածմարմինները,քանի դեռ

ջուրը

լցնում է բռնի սեղմված հողի դատարկ խոռոչները, ջրի

մաս-

ն

Տիմեռս

նիկները, որոնք գալիս են դրսից, չեն գտնում մուտքը, շրջապատում

են

հողը ն չեն կարողանում տարրալուծել այն, իսկ

հրի մասնիկները,տեղավորվելովջրի մասնիկներիարանքում,

ներգործում են ջրի վրա, ինչպես հուրը՝ հողի. սրանք

են բա-

մարմիններիկործանմանն հոսքի պատճառները:Այդ

ղադրյալ

մարմինների մի մասը պակաս չափով է ջուր պարունակում, քան հողը. դա վերաբերում է ապակուն ազգակից բոլոր

տե-

սակներինն այսպես կոչված հալչող քարերին: Մյուս մասը, որ ավելի

շատ

է ջուր

պարունակում, վերաբերում է մոմերին ն

ծխացող անուշահոտություններինպատկանողբոլոր

մարմին-

ներին:

Մենք թերնս բավականաչափցույց ները,

որ առաջ

են

տվեցինք այն տեսակ-

գալիս ֆիգուրների համադրություններիցն

ն այժմ հարկ է պարզել, փոխադարձփոխակերպություններից,

թե որոնք են պատճառներնայն ներգործությունների,որ դրանք

թողնում են մեզ վրա: Նախ՝ իրողություններին, որոնց մասին խոսում ենք, պետք է վերագրել այն, Մակայն մենք դեռ չենք

որ

խոսել մսի

պատկանող մյուս բաների, ինչպես

նան

դրանք զգայելի են: ն

նրա տեսակին

հոգու մահկանացու

հատվածիծագման մասին: Ընդ որում դրանց շուրջ անկարելի է հիմնավորապեսխորհրդածել առանց նկատի առնելու զգա-

յական տպավորություններըն խոսել զգայությունների մասին զանց առնելով մարմինը ն հոգու մահկանացու հատվածը:

Հարկավոր է դրանցից մեկն ընդունել որպես հիմք, իսկ ավելի ուշ նորից վերադառնալ դրան: Որպեսզի դրանց ծագումից անցնենք

այդ

բերող ներգործություններին,

ծագումն առաջ

թո՛ղ մեզ համար հիմք լինի այն, ինչը վերաբերում է մարմնին ն

հոգուն: Նախ քննենք, թե ինչու են հրի մասին ասում,

է: Քննութան մեջ նկատի առնենք, որ

որ

այն տաք

հուրը սովորաբար

կտրատումն քայքայում է մեր մարմինը:Որ հրի ազդեցությու-

նը կտրատող է, կհամաձայնենբոլորը: դրա

հատու

նիստերի ն

սուր

Մենք պետք է հիշենք

անկյունների, մասերի փոքրու149

Պլատոն

թյան

ն

շարժման արագությանմասին, որոնց շնորհիվ հուրը

ուժեղ, հատող

ն

ամենաթափանցէ, նան նրա ձների ծագման

բնությունը, ինչպես ոչ մի ուրիշ բնություն, կարող է թափանցելմեր մարմիններիմեջ, կտրատել դրանք ամենափոքր մասերի՝ առաջ բերելով այն, մասին, որպեսզի հասկանանք, որ

այդ

ինչը մենք այժմ կոչում ենք «ջերմություն» ն «հուր»: Վակառակ|ներգործությունն|) ակնհայտ է, սակայն իր հերթին

չպիտի

սա

մնա

առանց բացատրության: Երբ մարմինը

հեղուկները,

շրջապատող

բաղկացած են ավելի մեծ մա-

որ

սերից, ներս են հոսում, ավելի փոքր մասերը դուրս Այդուհանդերձ նշված հեղուկները չեն բռնում մասերի տեղը որ

ն Ե

սա

ն

են

դուրս

մղվում: մղված

սեղմում են մեր մեջ եղած հեղուկը, այնպես

անհամասեռիցն դյուրաշարժիցվերածվումէ համասեռի

անշարժի:Քանի

որ դա

տեղի է

ունենում

հակառակիր բնու-

թյան, իր բնությանը հավատարիմ՝այդ հեղուկը պայքարի է

բռնվում ընդդեմ հակադիրի: Այդ պայքարն ու կոչում ենք նան դրա

«դող»

ն «սարսուռ»,

ցնցումը մենք

իսկ ամբողջ վիճակը, ինչպես

պատճառը՝«ցուրտ»:

Ամուր է կոչվում այն, ինչին ենթարկվում ն տեղի է տալիս մեր մարմինը, իսկ փափուկ՝ այն, ինչը ենթարկվում է մեր

մարմնին. այս երկու անվանումներըորոշվում են փոխադարձ հարաբերակցությամբ: Ենթարկվող է այն, ինչը հիմնվում է Շ

փոքրի վրա, իսկ

շատ

նված ամենաանսասան սանն է նան

Ծանրի

ն

ամուրը քառակուսի հիմքերի վրա հիմտեսակն է. նմանապես ամենաանսա-

այն ամենը, որ հաղորդակիցէ

մեծ

ամրությանը:

թեթնի բնությունը լավագույնս կարելի է

բացա-

հայտել, եթե քննենք «վերն» ն «ներքն» կոչվածը: Որ ի բնե գոյություն ունեն հակառակդիրքեր, որոնք երկու մասի են կի-

Համայնը, այսինքն՝ «ներքնի», որ ձգում է մարմնավոր զանգված ունեցող ամեն բան, ն «վերնի», ուր ամեն ինչ կասում

րող

է հասնել միայն հարկադրաբար,ճշմարիտ կարծիք

Երկինքն ամբողջությամբունի գնդի տեսք, քանի որ դրա

լոր

չէտ: բո-

ծայրերը կենտրոնիցհավասարհեռավորությանվրա են

ն

Տիմեոռս

ի բնե հավասարապեսծայրագույն են, մինչդեռ կենտրոնիառնչությամբ,

որը

յուրաքանչյուրի նկատմամբ նույն հեռավորու-

թյան վրա է, պետք է մտածել, որ այն գտնվում է դրանց բոլորի դիմաց: Բայց եթե տիեզերքիբնություննայդպիսինէ, նշված կետերիցո՞ր մեկը կարելի է կոչել վերն ն ներքն ն չմեղադրվել բառերի անհարկիգործածության մեջ: Չէ՞

որ

կենտրոննիրա-

կանում ո՛չ ներքնում է, ո՛չ էլ վերնում, այլ՝ հենց մեջտեղում,

իսկ գնդի մակերնույթըչի կարող կենտրոնլինել ն չունի մաս, տարբեր է մյուսներից ն ավելի մոտ է կենտրոնին,քան

որը

դրան հանդիպակացմասերը: Եվ եթե իր բնությամբ տիեզերքն ամբողջովինմիանմանէ, ի՞նչ հակադիրանուններ կարող ենք գտնել նրա համար, ընդ որում այնպիսի, որ մեր քննությունը

շարունակի ներդաշնակ լինել:

Եթե Համայնի կենտրոնում

գտնվեր ամուր հավասարակշռվածմարմին, այն չէր կարողանա

շարժվել դեպի ծայրում եղած կետերից որնէ մեկը, որով-

հետն

դրանց բոլորի նկատմամբ համանման

հարաբերության

մեջ է: Իսկ եթե որնէ մեկը շարժվեր դրա շուրջը,

ամեն

անգամ

դառնալով ինքն իր հակոտնյան, նույն ճանապարհըկկոչվեր ինչպես «ներքն», այնպես էլ «վերն»:

Քանի

որ

ամբողջը,

համաձայնքիչ առաջ ասվածի,գնդաձն է, անխոհեմկլիներ մի տեղը կոչել ներքն, իսկ մյուսը՝ վերն:

Որտեղի՞ցեն են

այդ

դեպքում հիշյալ անունները ն ինչպե՞ս

դրանք այնքան սովորականդարձել մեզ համար, որ մենք,

ելնելով նրանցից, երկու մասի բաժանեցինքամբողջ երկինքը: Այդ հարցի շուրջ

համաձայնությանկգանք, եթե ընդունենք հե-

տեյալ ենթադրությունը:Դիցուք, որնէ մեկը գտնվում է Համայնի այն մասում,

ուր

գերազանցապեսշարունակ հավաքվող ու

ավելացող հրի բնությունն է, ն կարող է կանգնել այդտեղ, բաժանել հրի մասերը ն դնել դրանք կշեռքի վրա, այնուհետն բարձրացնել կշեռքը

ն

ուժով ներս մղել հուրը ոչ համասեռ

օդի մեջ. ակնհայտ է, որ ավելի փոքր մասերը առավել հեշտ

տեղի կտան, քան մեծերը: Երբ մի ուժը վեր է բարձրացնում երկու իր, փոքր իրը ավելի

շատ

է ենթարկվում հարկադրան-

Պլատոն

քին, իսկ մեծը՝ ավելի քիչ, այնպես որ մեծը կոչվում է ծանր ն շարժվող դեպի վար, իսկ փոքրը՝ թեթն ն շարժվող դեպի վեր: Նույնը տեղի ունի

նան

մեր պարագայում, երբ գտնվում ենք

Համայնի նշված տեղում: Եթե կանգնածենք հողին

ն առանծ-

նացնում ենք հողանմանմասնիկները,իսկ երբեմն նան հենց հողը, որպեսզի իրենց բնությանը հակառակ բռնի մղենք դրանք

ոչ

համասեռ

օդի մեջ, երկու տեսակներն էլ կձգտեն

դեպի ազգակիցը: Եվ այդուհանդերձ,առավել փոքր մասերը, որ

ավելի թեթն

են

մեծերից, կենթարկվենհարկադրանքինն

առաջինըմուտք կգործեն

ոչ

համասեռի մեջ: Հենց

ճառով մենք կոչում ենք դրանք թեթն,

ն

տեղը,

այդ

ուր

պատ-

ստիպում

ենք բարձրանալ` վերե, իսկ դրանց հակադիրը կոչում ենք ծանր ու ներքն: Այստեղ բազմազանությունկա, քանի

որ տար-

բեր տեսակների կուտակումներըզբաղեցնում են մեկը մյուսին հակադիր տեղեր: Քանզի այն, ինչը թեթն կամ ծանր, բարձր կամ ցածր է մի տեղում, համեմատվում է նրա հետ, ինչը թեթն ն

ծանր, բարձր

ն

ցածր է մեկ ուրիշ, առաջինին հակադիր

տեղում, այնպես որ դրանք կարող

են

հարաբերվել անուղղա-

կիորեն ն բոլորովին տարբեր լինել միմյանցից թե՛ ծագումով, թե՛ գոյությամբ: Սակայն մեկ բան հարկավոր է նկատի առնել դրանց բոլորի առնչությամբ. ծանրությունն է, որ ստիպում է յուրաքանչյուր իրի շարժվել դեպի ազգակից տեսակը, իսկ տեղը, որին ձգտում է մոտենալ տվյալ իրը, ներքնենէ: Սրանց հակադիրը կրում է հակադիր անուններ: Այդպիսին են նշված

վիճակներիպատճառները: Ինչ վերաբերում է հարթության ն անհարթությանորակներին, ամեն

ոք

կարող է տեսնել դրանք

ն

բացատրել ուրիշին:

Ամրությունը՝ միացած անհամասեռությանհետ, տալիս է անհարթություն, իսկ համասեռությունը՝միացած ամրության հետ,

տալիս է հարթություն: Ամբողջ մարմնի համար ընդհանուր ներգործություններից

մեզ մնաց քննել ամենակարնորը՝ հաճույքի ն ցավի պատճառը ն

այն, ինչը մարմնի մասերի միջոցով գրգռում է զգայություն152

Տիմեռս

ները՝

առաջ

բերելով ցավ կամ հաճույք: Իսկ ամեն

ներգործություններիզգայելի

ն ոչ

տեսակ

զգայելի պատճառներըմենք

կըմբռնենք, եթե վերհիշենք տարբերակումը, որը նախկինում կատարել ենք բնությամբ դյուրաշարժի

դանդաղաշարժի

ն

միջն: Ցանկալին գտնելու համար մենք պիտի առաջ շարժվենք հենց

այս

անգամ

ճանապարհով:Ի բնե դյուրաշարժը տպավորվում է

թույլ

ներգործության շնորհիվ, քանի

որ

շրջանաձն

տարածվում է՝ որոշ մասերից անցնելով մյուսներին, մինչն որ հասնելով բանական սկզբին՝ չի հաղորդում ներգործող իրի

որակի մասին: Իսկ դժվարաշարժն, ընդհակառակը, լինելով հաստատուն, չի տարածվում շրջանաձն, այլ

ներգործությունը ն չի շարժում իրեն

մոտ

միայն կրում է

գտնվողը: Ուստի,

եթե առաջին ներգործությունըորոշ մասերից չի փոխանցվում մյուսներին,այն մնում է անշարժ, ն կենդանիէակը ընդհանուր առմամբ մնում նան

է առանց զգայության: Նույնը վերաբերում է

ոսկորներին, մազերին

մեր մարմնի հողեղեն մյուս

ն

մասերին, մինչդեռ առաջին դեպքը վերաբերում էր տեսողությանն

ու

լսողությանը, քանզի դրանց մեջ առկա է հրի

ն

օդի

մեծ ուժ:

Հաճույքին

ն

ցավին վերաբերողըհարկ է մտածել այսպես:

Բնությանը հակառակ ն բռնի սաստիկ ներգործությունը մեզ համար ցավագին է, իսկ վերադարձըբնական վիճակին՝շատ

հաճելի": Վանդարտն քիչ-քիչ ներգործողը զգայելի չէ,

այլա-

պես` հակառակն է: Հեշտորեն կատարվողը շատ զգայելի է, սակայն հաղորդակից չէ ո՛չ ցավին ն ո՛չ էլ հաճույքին, ինչպես, օրինակ, տեսողական տպավորությունը, որը, ինչպես արդեն նշվեց, ցերեկով մեր մարմնի

հետ

սերտաճած տեսողական

ճառագայթն է: Ոչ կտրվածքները,ո՛չ այրոցները, ոչ էլ մյուս

ներգործություններըչեն առաջացնում ցավ, իսկ վերադարձը նույն վիճակին՝հաճույք, սակայնտեսողականտպավորությունը զուգորդվում է ամենից բովանդակալիցն հստակ զգայություններով, անկախայն բանից՝ինքն է կրում ինչ-որ բանի ներգործությունը, թե հպվելով ներգործում է: Չէ՞

որ

նրա մասնատում-

Պլատոն

ներն ու միավորումներըբոլորովին էլ չեն ուղեկցվում հարկադրանքով: Ավելի մեծ մասերից կազմված մարմիններըհազիվ

շարժվում, սակայն փոխանցումեն շարժումը ողջ մարմնին՝

են

կրելով հաճույք

ն

ցավ. ցավը՝ փոփոխության,իսկ հաճույքը՝

նախորդ վիճակին վերադառնալու դեպքում: Սակայն փոքր մասերը հեռանալով ն պարպվելով, ինչը տեղի ունի աստի-

միանգամից՝չեն զգում պարպումը, բայց զգում են լրումը ն ցավ չեն պատճառում հոգու մահկանացու մասին, սակայն պատճառում են մեծ հաճույք, ինչի օրինակ են անուշահոտությունները:Երբ փոխակերպու-

ճանաբար, ն լցվելով ուժգին

ն

թյունը սրընթաց է, իսկ վերադարձընույն վիճակին`դանդաղ ն

աստիճանական,մենք գործ ունենք միանգամայնհակառակ

վիճակներիհետ: Դրա օրինակ կարող են ծառայել այրոցքներն ու

մարմնական կտրվածքները:

Մարմնի վրա ընդհանուր ներգործությունների առաջ

ն

դրանց

բերած վիճակների անվանումներիմասին գրեթե ամեն

ինչ ասացինք: Այժմ փորձենք

ըստ

կարելվույն ինչ-որ բան

ասել վիճակների ն դրանք հարուցած պատճառներիվերաբերյալ

մարմնի առանձինմասերի հարաբերությամբ: Նախ մենք պետք է հնարավորինս պարզաբանենք այն,

թողեցինք հյութերի մասին մեր խոսքում, այն է՝ դրանց ներգործությունը լեզվի վրա: Ինչպես երնում է, այդ ինչը

բաց

ներգործությունները, ինչպես լիս որոշ կծկումների

ն

ն շատ

ուրիշները, առաց

են գա-

ընդարձակումներիարդյունքում, մինչ-

դեռ մյուսները ավելի շատ

կախված են անհարթությունիցն

հարթությունից: Հողի մասերը մուտք են գործում երակների

լեզվի շոշափուկներն են ն ձգվում են մինչն սիրտ, հպվում են խոնավ մարմնին ն հեղվում նրա վրա, այնպես որ երակներըսեղմվում ն չորանում են»: Եթե այդ մասերն մեջ, որոնք

ասես

անհարթ են, դրանց համը դառն է, իսկ եթե պակաս անհարթ են, տտիպ են: Երակներըմաքրող նյութերը, որոնք ողողում են

ամբողջ լեզուն, գործելով չափից ավելի ուժգին ն վնասելով լեզվի

բնությունը, օրինակ՝ հիմքերը, կոչվում

են

դառը:

Տիմեռսա

Վիմքերիցավելի

թույլ

նյութերը, որոնք չափավոր են մաքրում

լեզուն, աղի են, զուրկ

դառնության անհարթությունից ն

են

թվում են ավելի հաճելի: Իսկ բերանի ջերմությանը հաղոր-

դակիցները ն դրանից ջրիկացածները,որոնք տարածվում են բերանի ողջ հարթությամբ, բռնկվելով այրում են այն, ինչից ջերմացել են, նում պող

ն

իրենց թեթնությանշնորհիվ վեր

բարձրա-

դեպի գլխի զգայարաններըն կտրում են իրենց հանդիբան: Ահա

ամեն

այս

հատկությունների պատճառով

դրանք կոչվում են կծու: Իսկ երբ նույն վում

են

են

փտումից ն մուտք

այնտեղ գտնում

են

են

այդ

նյութերը քայքայ-

գործում բարակ երակներիմեջ,

հողեղեն ն օդեղեն մասերի համաչափու-

թյուն, այնպես որ շարժման մեջ են դնում դրանք ն ստիպում են

միախառնվել ու փրփրել, ն փրփրելով՝ներխուժած մասերի

շուրջ

կազմում են խոռոչներ: Իսկ խոնավությունը, որը մերթ

հողակերպ է, մերթ մաքուր, ամփոփում է օդը՝ կազմելով ջրային գնդեր, որոնց ներսում օդ է: Սրանց մի մասը, որ կազմված է

մաքուր հեղուկից, թափանցիկ է.

դրանք կոչվում

են

պղպջակներ:Մյուս մասը հողակերպէ, ինչի արդյունքում դյուրաշարժ է

ն

բարձրանում է վեր.

մաճառացում,իսկ

այդ

սա

մենք կոչում ենք եռք

ն

վիճակների պատճառը թթուն է:

Սակայններգործությունը,որ հակադիր է նշվածներին, ունի նան

հակադիր ծագում: Երբ մուտք գործող հեղուկի կազմու-

թյունը ազգակից է լեզվի բնությանը, այն ծածկում նում

են հարթեց-

է խորդուբորդություններըն հավաքում կամ արձակում է

անբնականորեն կուտակվածը`հնարավորինս կարգավորելով այն համաձայնիր բնության: Եվ բռնի ներգործություններիդեմ

գործող

այդ

հակամիջոցը բոլորին էլ հաճելի

ուստի կոչվում է

ն

ցանկալի է,

քաղցր:

Սրա մասին այսքանը: Ինչ վերաբերում է ռունգերի հետ կապված ներգործություններին,այստեղ չկան առանձին տեսակներ:Բոլոր բույրերը իրենց տեսակով կիսատ են, որովիետն նրանց հատուկ չէ այնպիսի ձն,

լիներ որնէ բույրի

հետ:

որը

համաչափորենկապված

երակները չափաՀամապատասխան

Պլատոն

զանց նեղ զանց լայն

հողի ն ջրի լմասնիկների)համար, բայց չափա-

են են

հրի ն օդի համար, ահա ինչու ոչ ոք երբնէ չի

զգացել դրանցից որնէ մեկի հոտը, այլ՝ միայն դրանց խոնավացման, փտման, հալոցքի կամ գոլորշիացման հոտերը: Սրանք գոյանում են միջանկյալվիճակներում,երբ ջուրը փոխվում է օդի, կամ օդը՝ ջրի: Բոլոր բույրերը կա՛մ գոլորշիներ են, կա՛մ էլ մառախուղ, որովիետն մառախուղը կեսճանապար-

հին է օդից դեպի ջուրը, իսկ գոլորշին՝ կեսճանապարհինջրից դեպի օդը:

ինչու դրանք ավելի նուրբ

Ահա

են

ջրից,

բայց

ավելի կոպիտ են օդից: Սա երնում է, երբ ուժով ներշունչ են կատարումորնէ արգելքի միջով: Այդժամոչ մի ուղեկցող բույր

չի անցնում ներս,

մուտք է գործում առանց որնէ հոտի:

ն օդը

Բույրերի բազմազանությունըմնում է անանուն, քանի ձների մեծ բազմություն չէ,

պարզ

հաճելի

ն տհաճ:

այլ

որ

այն

միայն երկու տեսակ՝

Վերջինը կոպիտ ն բռնի է ներգործում ողջ

խոռոչի վրա, որը ծոծրակիցձգվում է մինչն պորտը, իսկ

առա-

ջինը փափկացնումէ խոռոչը ն կրկին հաճելիորեն վերադարձնում

բնական վիճակին:

Մեր զգայության երրորդ տեսակը լսողությունն է, ն մենք

պիտի խոսենք նան

դրա

ստացած ներգործությունների պատ-

ճառների մասին: Ընդհանուր առմամբ հնչյունը օդի հարվածն է, որը ականջների միջով ուղղվում է ուղեղին ու արյանը ն հասնում

հոգուն, իսկ

դրա

շարժումը,

սկիզբ է առնում

որ

գլխից ն ավարտվում է լյարդի մոտ, լսողությունն է: Եթե այն արագ

է, ձայնը սուր է, եթե ավելի դանդաղ է, ձայնը ցածր է:

Հավասարաչափ շարժման դեպքում ձայնը միահունչ է ն

հաճելի, իսկ

ոչ

հավասարաչափշարժման դեպքում՝ցածր: Ինչ

վերաբերում է ձայնակցումներին,ապա մենք ստիպված ենք խոսել դրանց մասին ավելի ուշ:

Մեզ մնացել է զգայարաններիչորրորդ

տեսակը, որը մենք

պիտի հետնողականորենվերլուծենք՝ տեսնելու համար

դրա

ներքին բազմազանությունը:Այդ բազմազանությունըմենք կոչում ենք գույն:

Դա

բոցն է,

որ

արձակում է

ամեն

մարմին ն

Տիմեոս

կազմված է տեսողության մեր զգայությանը համաչափ

որը

մասնիկներից:Տեսողության պատճառներիմասին մենք արդեն

խոսել ենք, այնպես որ հիմա ավելի շատ տեղին կլինի էական ինչ-որ բան ասել նան գույների վերաբերյալ: Մասնիկները, որոնք արձակվում են ուրիշ մարմիններից, բախվում են տե-

սողականճառագայթինն կա՛մ փոքր են ճառագայթիմասնիկներից, կա՛մ մեծ, կա՛մ էլ հավասար են դրանց: Տեսողական ճառագայթիմասնիկներինհավասարներըզգայելի չեն, ն մենք

կոչում ենք դրանք թափանցիկ:Իսկ մեծերը

ն

փոքրերը ընդ-

լայնում ն նեղացնում են տեսողականճառագայթը, ն դրանց

ներգործությունըհամանման

է մեր մարմնի վրա տաք ն սառը

մասնիկների ունեցած ազդեցությանը, ինչպես նան մեր լեզվի

վրա տտիպի

ն

այրողի (մենք

ենք՝ կծվի) ներգոր-

ասում

ծությանը: Դրանք են սպիտակըն սնը, որոնք առաջ են գալիս նախորդ տպավորություններից տարբեր տեղում ն թվում են

դրանցից տարբեր, թեպետառաջացմանպատճառներընույնն են:

Մենք այդպես էլ կանվանենքդրանք. սպիտակնայն է, ինչն

ընդլայնում է տեսողականճառագայթը, իսկ սնն է:

Երբ հուրն ավելի ուժեղ է ն

այլ

դրա

հակադիրը

կարգի, հարվածում է

տեսողական ճառագայթին ն թափանցում դրա միջով մինչն

աչքերը, ուժով բացում ն փափկացնումէ աչքերի անցումները, դուրս

հոսեցնելով այնտեղ հավաքված հուրն

մենք կոչում ենք

արտասուք:

ու

ջուրը,

որը

Ընդառաջշարժվող հրե մարմին-

ները բախվում են միմյանց. առաջին հուրը

դուրս

է հորդում

աչքից, իսկ մյուսը մուտք է գործում աչք ն հանգչում այնտեղ

խոնավությանմեջ: Նրանց բախումից առաց որոնք մենք կոչում ենք գունախաղ, իսկ

են

դրա

գալիս գույներ, հիմքում ընկած

վիճակը՝պայծառությունն փայլ: Կա

նան

հրի տեսակ, որը նախորդ երկուսի միջանկյալ

տարբերակնէ. այն

հասնում

է աչքերի մեջ եղած հեղուկին ն

միախառնվումնրա հետ: Չի փայլում, սակայն իրեն միախառնված հեղուկի միջով երնում է որպես արնագույն, որը մենք կոչում ենք կարմիր: Միախառնվելով սպիտակի ն կարմիրի

Պլատոն

հետ՝

փայլը ծնում է դեղին գույն: Սակայն նշված խառնուրդ-

ների համաչափություններըիմաստ չունի բացատրել անգամ այն դեպքում, երբ դա որնէ մեկին հայտնի է, որովհետն այստեղ անհնար է

տալ

անհրաժեշտ, ճշմարտանման կամ

վանական փաստարկներ:Կարմիրը, խառնվելով սնի Շ

հա-

սպի-

ն

տակի հետ, դառնում է ծիրանի, կամ էլ մանուշակագույն, եթե խառնված մասերն այրված են, իսկ սնը խառնուրդիմեջ

շատ

է: Դեղինը, խառնվելով մոխրագույնի հետ, տալիս է շագանա-

կագույն, իսկ մոխրագույնը սպիտակի ե սնի խառնուրդն է: Դեղինը, խառնվելովսպիտակիհետ, վերածվում է օքրայի: Իսկ երբ սպիտակը միանում է փայլի հարթության վրա, առաջ

հետ

ն պառկում

մուգ

սն

է բերում կապույտը: Կապույտի ն

սպիտակի խառնուրդից ծնվում է երկնագույնը, իսկ շագաՎ

նակագույնի ն սնի խառնուրդից՝կանաչը: Ասվածից պարզ է դառնում, թե ինչ խառնուրդների կարող ենք հանգեցնել մյուս

գույները՝ պահպանելով քննության ճշմարտանմանությունը: Բայց եթե որնէ մեկը փորձեր գործնականումհետազոտել դա, կապացուցերմարդկայինն աստվածայինբնություններիտարբերության իր չիմացությունը, քանզի աստված ունի բազումը միավորելու

ն

դարձյալ մեկը բազումի տարրալուծելու իմա-

ցություն ն ուժ, սակայն չկա մարդ, որն ի վիճակի լինի անել: Բոլոր

այս

երնույթները, որ այն ժամանակ ծագել

դա

են ան-

հրաժեշտությունից, իր ձեռքն առավ գոյացությունների մեջ

ամենագեղեցիկի ն ամենահրաշալիի արարիչը՝ ստեղծելու համար ինքնաբավ ն կատարելագույնաստծուն, օգտագործելով այդ երնույթներին հատուկ պատճառները,սակայն ինքը ուղղորդելով բոլոր գոյացությունները: Հետնաբար հարկ է տարբերել պատճառներիերկու տեսակ՝ անհրաժեշտ ն

աստ-

վածային, ն մեր բնության կարողություններիչափով ամենուր փնտրել աստվածայիններըհանուն երանելի կյանքի, իսկ անհրաժեշտ պատճառներովպիտի զբաղվենք հանուն

ապատճառների` հասկանալով,

որ

երկրորդ

առանց դրանց մենք չենք

Տիմեոս

կարող ո՛չ հասկանալ, ո՛չ էլ ինչ-որ կերպ հաղորդակից դառ-

նալ այն հարցերին, որոնցով զբաղվում ենք: Այժմ, երբ պատճառներըդրված են մեր առջն ըստ տեսակ-

ների, այնպես, ինչպես ատաղձագործիառջն ըստ տեսակների դրված է փայտանյութը,մենք պիտի կառուցենքհետագախորհրդածությունը: Բայց նախ հակիրճ կերպով անդրադառնանք խորհրդածությանսկզբին ն արագորենկրկնենքմինչ այժմ անգած ճանապարհը ն վերջում փորձենք պատշաճ ամփոփում տալ

մեր խոսքին:

Ինչպես ասացինքսկզբում, բոլոր իրերը անկարգ վիճակում էին, յուրը

ն

միայն աստվածներդաշնակեցրեցդրանցիցյուրաքանչինքն իր ն մյուսների հետ այն չափով, որ չափով դրանք

կարող էին ներդաշնակ ն համաչափ լինել: Չէ՞ որ մինչ այդ նրանք հաղորդակիցչէին նման բաներին, ն եթե անգամ հաղորդակից էին,

ապա

պատահականկերպով, այնպես որ

ան-

հնար էր կոչել դրանք անուններով,որոնցով հիմա կոչում ենք

հուրը, ջուրը

ն

մնացյալ բաները: Աստված առաջին անգամ

կարգավորեց այդ ամենը, իսկ այնուհետն դրանից կառուցեց Համայնը, որը կենդանի էակ է

ն

իր մեջ բովանդակում է բոլոր

կենդանիէակներին՝մահկանացուն

անմահ:

Աստվածայինէակ-

ներին ծնեց ինքը արարիչը, իսկ մահկանացուներիծնունդը թողեց նրանց, ում ինքն էր սերել: Եվ նրանք, նմանակելով

արարչին, վերցրին հոգու անմահ

սկզբունքը ն զետեղեցին

մահկանացումարմնի մեջ՝ ամբողջ մարմինըդարձնելով հոգու կառք ն բնակեցնելով մարմնի մեջ հոգու մեկ ուրիշ մահկա-

նացու տեսակ, որն ունի վտանգավոր ն անհրաժեշտ վիճակներ. նախ հաճույքը՝չարիքի այդ որ

մեծ

խայծը, այնուհետնցավը,

ստիպումէ մեզ փախչել բարիքից,- երկու անխոհեմխորհր-

դականների,որոնք

են

հանդգնությունըն վախը, ն վերջապես՝

անզիջում ցասումը ն դյուրահավատ հույսը: Այդ ամենը միախառնելովբանականությունիցզուրկ զգայությանը ն ամեն

սիրուն՝ նրանք, հետնելով անհրաժեշտությանը, կազմեցինհոգու մահկանացուտեսակը: Նրանք վախենում

ինչի

պատրաստ

Պլատոն

էին պղծել աստվածայինբնությունը, ինչի անհրաժեշտությունը ամեննին չկար, ն

այդ

պատճառովմահկանացու հոգին բնա-

կեցրին մարմնի ուրիշ մասում: ման

ն

Իսկ գլխի ն կրծքի միջն սահ-

կապ ստեղծելու համար

այդ

տեղադրեցին

մասում

վիզը, որպեսզի դրանք առանձինլինեն: Կրծքի ն այսպես կոչված իրանի մեջ զետեղեցին հոգու մահկանացու տեսակը: Եվ

որովհետն հոգու մի տեսակը բնությամբ ավելի լավն էր, իսկ

մյուսը՝ ավելի վատը, նրանք կիսեցին իրանի խոռոչը՝ ասես բաժանելով տունը կանանց ն տղամարդկանցհատվածների ն մեջտեղում որպես պաշտպանականմիջոց տեղադրելով ստո70

ծանին: Հոգու այն մասը, որ հաղորդակիցէ արիությանը,ոգուն ն

սիրում է հաղթանակը, նրանք մոտեցրին գլխին ն տեղա-

դրեցին ստոծանու

ն

պարանոցիմեջտեղում, որպեսզի վերջինս

ականջալուր լինի բանականությանըն ուժով իրեն ենթարկի տենչանքների սեռը, հենց

որ

սրանք հրաժարվեն կամավոր

լսել ակրոպոլիսի բարձունքից եկող հրամանն ու խոսքը: Իսկ սրտին՝ երակների ն այդ

բոլոր

անդամներովուժգին հոսող արյան

աղբյուրին, նրանք հատկացրինպահապանի տեղը.

ամեն

անգամ, երբ ցասումը գլուխ բարձրացնի, բանականությունից լուր

առնելով ինչ-որ անարդարության մասին,

որ

գալիս է

դրսից կամ ներքին տենչանքներից,արագորենբոլոր նեղ անցուղիներով զգայարաններին կհասնեն հրահանգներ ն

սպառ-

նալիքներ, որպեսզի դրանք դառնան հնազանդ ն ենթարկվեն լավագույն սկզբունքի իշխանությանը: Սակայն աստվածները նախապես գիտեին, որ սիրտը վտանգի սպասման ն կրքերի

շիկացման պահին ուժեղ բաբախելու է

ն որ

դրա

հիմքում

հուրն է. սրտին օգնելու համար նրանք աճեցրին թոքերի մի

տեսակ, որը նախ փափուկ ն անարյուն է ն, բացի այդ, սպունգի պես խոռոչներ ունի ն ընդունելով օդն

գիստ

ն

ու

հեղուկը՝ հան-

զովություն է բերում թեժ պահին: Այդ նպատակով

նրանք շնչուղիներ բացեցին թոքերի համար ն ասես բարձե-

րով շրջապատեցինսիրտը, որպեսզի ամեն անգամ, երբ կրքերը

շիկանան, նա խլացնի հարվածները ն զովանա,

տառա-

Տիմեոս

պանքը պակասի,իսկ ցասումը սանձող բանականությանընրա ցուցաբերած Օգնությունն աճի: Հոգու այն մասը, որը հակում ունի ուտելիքի, խմիչքի ն այն

ամենի հանդեպ, ինչի կարիքը ի բնե զգում է մարմինը,նրանք տեղադրեցին ստոծանու ն պորտի միջն՝ դարձնելով ամբողջ հատվածը մարմնի սնուցման տեղ: Հոգու այդ մասը նրանք շղթայեցին, ասես վայրի գազանի, որին ստիպված են

այդ

պահպանել ն սնել, քանի

պիտի առաջ

որ

մահկանացու

գար

սեռը: Նրանք բնակեցրինայդ գազանին: սնուցման տեղի մոտակայքում, բանականմասից հեռու, որպեսզի գազանը նվազագույնս անհանգստացնինրան իր աղմուկով որպեսզի

ոռնոցով ն

ու

մասը կարողանա լռության մեջ վճիռներ կա-

այդ

յացնել ինչպես մարմնի բոլոր

մասերի համար միասին վերց-

րած, այնպես էլ դրանցից յուրաքանչյուրի համար. ահա

թե

ինչու այդպես կարգաբերեցինմարմինը: Նրանք գիտեին, որ գազանը չի հասկանա բանականությանը,ն եթե անգամ ինչոր

բան հասնի նրան զգայության միջոցով, նրան հատուկ չէ մասին հոգ տանելու ունակությունը:

այդ

գիշեր-ցերեկ

Նա

տարված է պատրանքներովն տեսիլներով: Եվ աստված նրա դեմն առնելու համար ստեղծեց լյարդի տեսակը ն տեղադրեց գազանի բնակարանում՝անելով այնպես, որ ողորկ, փայլուն, քաղցր

ն

լյարդը

լինի խիտ,

միաժամանակդառը, որպեսզի խել-

քից եկող մտավոր գործունեությունը արտացոլվի լյարդի վրա ն սա,

ինչպես հայելին, տեսիլներ ստեղծի ն վախեցնի գազանին, իսկ երբ մտքերը հասնեն լյարդի դառը մասին ն մոտենան

դաժան սպառնալիքներով,տարածենդրանք լյարդով մեկ՝

բերելով լեղիի գույնը

դարձնելով

լյարդը

կոշտ ն

կնճռոտ: Մտքերի այդ գործունեությունը նան

դուրս

է բերում

առաջ

լյարդը

ճիշտ վիճակից ն ծռմռում, սեղմում է

բերելով ցավ է

ն

ու

ն

փակում՝ առաջ

սրտխառնոց:Իսկ երբ մտածողությունիցփչում

հնազանդությանշունչը, լյարդի վրա գոյանում

են

միանգա-

մայն հակառակտեսիլներ, ն այդ շունչը ո՛չ անհանգստացնում է լյարդի դառը

41 ՊԼԱՏՈՆ

մասին, ո՛չ էլ դիպչում է իրեն հակադիր

այդ

Պլատոն

բնությանը, այլ մոտենում

է լյարդին բնորոշ քաղցրությանը,

որպեսզիուղղի, հարթեցնին ազատի դրա

մասերը:Այդ-

բոլոր

կերպ լյարդի շուրջ տեղակայվածհոգու մասը կլինի լուսավորված

ն

զվարթ, իսկ գիշերը՝ հանգիստ, մարգարեանալովերա-

զում, քանզի այդժամ հաղորդակից չէ բանականությանը ն

մտածողությանը: Քանզի մեզ կերտած աստվածներըհիշում էին իրենց հոր

պատվիրանը,որով մահկանացուներիցեղը պիտի ստեղծվեր հնարավորինսկատարյալ, ն դա իրագործելու համար նրանք մեր միջի վատագույնը,որպեսզի սա նույնպես առնչվի ճշմարտությանը, օժտեցին գուշակության գործարանով»: Ռր

աստ-

ված գուշակությամբ է օժտել մարդկային խելացնորությունը, բավարար չափով ապացուցվում է հետնյալ կերպ. բանական

սթափ վիճակում ոչ ոք հաղորդակիցչէ ոգեշունչ ն ճշմարիտ գուշակությանը, այլ` միայն երբ բանականությունըկապված է

քնի, հիվանդությանկամ որնէ ներշնչանքի հետ»: բանականությամբմարդը պետք է վերհիշի երազում կամ արթուն ժամանակ գուշակող բնության ասածը, վերլուծի բոլոր թյամբ ն տեսնի՝ ինչ

են

այդ

ն

ն

Իսկ սթափ

վերականգնի

ներշնչվող

այդ

տեսիլները բանականու-

դրանք նշանակում, լավն

են արդյոք

գուշակում, թե վատթարը, վերաբերումեն գալիքին, անցյալին, թե ներկային:Սեփականտեսիլների ն խոսքերի մասին դատելը

ցնորվածին ցնորքի մեջ գտնվողի գործը չէ, ասույթը,

ն

ճշմարիտ է հին

թե միայն խոհեմը կարող է հասկանալ իր արածը ն

ինքն իրեն": Այստեղիցէլ օրենքը, համաձայն որի ոգեշունչ գուշակությունների մասին դատում է մարգարեների դասը: Ոմանք նրանց էլ են կոչում գուշակներ, սակայն չիմացությունից, քանի

որ

սրանք միայն մեկնում են

այդ

առեղծվածները,

ասույթներնու նշանները ն պիտի արդարնկոչվեն ոչ թե մարգարեներ, այլ գուշակներիմեկնիչներ: Լյարդի բնությունն ու դիրքը այդպիսինէ նշված պատճառ-

ներով. դա այդպեսէ ապրում է,

հանուն

տալիս է լյարդը

գուշակության:Քանի դեռ մարդն հստակ նշաններ, իսկ երբ կյանքը

Տիմեռաս հեռանում

է, լյարդը

չափազանց աղոտ

դառնում է կույր, նրա գուշակությունները՝ ինչ-որ բան հստակորեն նշելու համար:

Լյարդի հարնանությամբ,նրանից ձախ գտնվող անդամը դրված է այդտեղ հանուն

«Հ

լյարդի, որպեսզի փայլ ն մաքրու-

թյուն հաղորդի նրան, ինչպես սպունգը, որը միշտ պատրաստ դրված է հայելու մոտ: Եթե մարմնի հիվանդության հետնանքով առաջացած ինչ-ինչ անմաքրություններ հավաքվում են

լյարդի շուրջը,

դրանք հեռացնումէ փայծաղը՝առնելով դրանք

իր դատարկ ն արնազուրկ խոռոչների մեջ: Լցվելով մաքուր նյութերով` վերջինս

մեծանում

ն

այդ

ան-

ուռչում է, իսկ երբ

մարմինը դարձյալ մաքրվում է, վերադառնում է նախկին չափերին:

Ինչ վերաբերում է հոգուն, նրա մահկանացու ն աստվածային մասերին ն այն բանին, թե որտեղ

ն

ինչու է դրված

դրանցից յուրաքանչյուրը, հաստատել, որ մեր ասածը ճշմարտություն է, մենք կարող ենք միայն աստծո թույլտվությամբ: Մինչդեռ մեր ասածի ճշմարտանմանությունըհիմա էլ կարող

ենք հաստատել, մանավանդ հաշվի առնելով այն, ինչը դեռ պիտի ասենք: Ասենք ուրեմն: Հաջորդ հարցը կքննենք նույն եղանակով: Իսկ հարցը հե-

տնյալն է. ինչպե՞սեն գոյացել մարմնի մյուս մասերը: Դրանց

կառուցվածքը լավագույնս կարելի է բացատրել մտածելով այսպես: Մեր սեռը ստեղծողներըգիտեին, թե որքան անզուսպ ենք լինելու խմիչքի ն ուտելիքի նկատմամբն որ մենք չափից ն

անհրաժեշտությունիցավելի կօգտագործենք դրանք: Որպես-

զի հիվանդությունները չկործանեն մեր սեռը ն տակավին

անկատար մահկանացուներըչկորչեն, կերակուրի

ն

խմիչքի

ավելցուկի տեղավորմանհամար նրանք շրջահայաց կերպով ստեղծեցին այն, ինչը հիմա մենք կոչում ենք որովայն, իսկ դրա

ներսում դրեցինպարուրաձնաղիքները,որպեսզիսնունդը

արագորեն չլքի մարմինը, ստիպելով նրան նորից սնունդ

պահանջել ու լինել անհագուրդ, են որկրամոլությունը ողջ մարդկայինցեղը չթողնի առանց փիլիսոփայությանու Մուսա11"

Պլատոն

ների ն չխանգարի մեզ անսալ մեր մեջ եղած ամենաաստվա-

ծայինին: Իսկ ոսկորների,մկաններին նման բնություն ունեցող մյուս բաների մասին պետք է ասել հետնյալը. ուղեղի ծնունդն է: Հենց ուղեղի մեջ պող

են

ամենի սկիզբը

այդ

հոգին մարմնին կա-

կյանքի շղթաները, այստեղ են մահկանացու ցեղի ար-

մատները: Սակայն ինքը ուղեղը գոյացել է մեկ ուրիշ բանից:

Նախասկզբնականբոլոր

եռանկյունիներիցաստված ընտրեց

ամենից ուղիղներն ու հավասարները,որոնք կարող էին նից մաքուր ձնով ներկայացնելհուրը ն ջուրը,

օդը

ն

ամե-

հողը:

Այնուհետն առանձնացնելովյուրաքանչյուրն իր սեռից՝խառնեց

դրանք, պատրաստելովընդհանուր սերմ

բոլոր

սեռերի համար, ն ստեղծեց դրանից ուղեղը

մահկանացու ապա

նրա մեջ

տնկելով հոգիների բոլոր սեռերը՝ի սկզբանեբաժանեցուղեղը այնքանձների, որ դրանք իրենց քանակով ն բնությամբհամապատասխանեննշված սեռերին: Եվ ուղեղի այն մասը, ասես

արտ,

որը

պիտի ընդուներ աստվածայինի սերմը, նա բոլոր

կողմերից կոր դարձրեցն կոչեց գլխուղեղ՝ նախատեսելով,որ յուրաքանչյուր կենդանի էակի արարման վերջում գլխուղեղը ամփոփողանոթը պիտի դառնանրա գլուխը: Իսկ մյուս մասը, պիտի ստանարհոգու մնացյալ մահկանացումասը, նա

որ

բա-

ժանեց կլորավուն ն միաժամանակ երկարավուն մարմինների՝ այդ

ամբողջըկոչելով ընդհանրապեսուղեղ: Այդ մարմիններից,

օգտագործելովդրանք որպես խարիսխներ,նա շղթաներ ձգեց ն

ամրացրեցամբողջ հոգին, իսկ

դրա

շուրջն արդեն կարգա-

վորեց մեր մարմինը, նախ ամուր ոսկրապատելով ամբողջ ուղեղը: Իսկ ոսկորը նա ստեղծեցայսպես.մաղվածմաքուր ն հարթ

հողը նա խառնեցն խոնավացրեցուղեղով, դրեց այն հրի մեջ, թաթախեց ջրում, նորից դրեց հրի ն նորից թաթախեց ջրի մեջ: Այնուհետնմի քանի անգամ կրկնելով գործողությունը՝երկուսի նկատմամբէլ անխոցելի դարձրեցայն: Նա օգտագործեց հողը, որպեսզի ոսկրե գունդ ստեղծի գլխուղեղի համար՝թող164

Տիմեոս

նելով

այդ

գնդի մեջ նեղ մուտք: Ծոծրակի

ողնուղեղի

ն

հա-

մար նա միննույն խառնուրդից ստեղծեց ողներ, ամրացրեց

դրանք իրար, ինչպես դռան հանգույցները,ն տեղադրեց ողջ

իրանի երկայնքով՝սկսելով գլխից: Այդպես ողջ սերմը նա փակեց քարանման պատվարով,որի ներսում տեղադրեցհոդերը ն

օգտագործեցՈւրիշի միջնորդավորողուժը, որպեսզի կարո-

ղանա ապահովել դրանց շարժունությունն Այնուհետն, տեսնելով,

որ

ճկունությունը:

ու

ոսկորի բնությունը չափից ավելի

ամուր ն անճկելի է, իսկ ուժեղ տաքացմանն սառեցմանդեպքում չի խուսափի փտումից ն իր ներսում եղած սերմի քայքայումից, ստեղծեց օլերի

ն

մսի տեսակը, որպեսզի ջլերը, միմ-

յանց կապելով բոլոր անդամները,իրենց կծկումներովն ձգումներով ստիպեն մարմնին ծալվել

ն

բացվել: Միսը կոչված էր

պաշտպանելուտաքությունից, ցրտից ն հարվածներից,ինչպես թաղիքե բարձը, որն իր փափկությամբն առաձգականությամբ չեզոքացնում է մարմինների ճնշումը: Իր ներսում այն ունի տաք

խոնավություն, որն ամռանը դուրս

է գալիս քրտինքի

ձնով ն գոլորշիանում է, հաճելիորեն հովացնելով ամբողջ մարմինը, իսկ ձմռանը իր ներսի հրով համաչափորենհեռացնում է դրսից եկող ն մարմնով մեկ տարածվող ցուրտը: Սա ր

կերտողի մտահղացումը: Նա համաչափորենմիախառնեց

ջուրը,

հուրը, հողը, իսկ այնուհետն հունցեց դրանք կծու ն

աղի մերանով՝ստեղծելով փափուկ ն հյութեղ միսը: Իսկ ջլերի բնությունը նա ստագավ միացնելով իրար ոսկորը ն դեռ չմերված միսը

ն

այդ

միջանկյալ խառնուրդին հաղորդեց դեղին

գույն: Ահա ինչու ջլերը դարձան ավելի կոպիտ

ամուր, քան միսը, սակայն ավելի փափուկ

ու

ոսկորը: Ջլերով աստված պատեց ոսկորներն ու

ն

ավելի

խոնավ, քան

ուղեղը՝ կա-

պակցելով դրանք ջլերով, իսկ վրայից ծածկելով այդ ամենը

մսով: Ամենից հոգեղեն ոսկորները» նա ծածկեց համեմատաբար

քիչ մսով, իսկ նվազ հոգեղեն ոսկորներըպատեցմսի ամուր շերտով: Ոսկորների միացումների շուրջ,

հաստ

ն

երբ բանա-

Պլատոն

կանությունը ուրիշ որնէ բան չէր պահանջում, նա աճեցնում էր մսի բարակ շերտ, որպեսզի այն չդժվարացնիհոդերի ծալվելը, առաջ չբերի անշարժություն ն որպեսզի մկանների բազմությունն նում

ու

խտությունը, երբ դրանք միահյուսվում

ն

կուպտա-

են, չբթացնեն զգայությունը ն հետնաբարչառաջացնեն

մոռացկոտությունն տկարամտություն: Ահա ինչու ազդրերի, սրունքների, կոնքերի, ուսերի, արմունկներին մյուս բոլոր ոսկորները, որոնք զուրկ են հոդավորումներից,իրենց մեջ քիչ հոգի ունեն

ն

զուրկ

բանականությունից,ամբողջությամբ

են

պատվածեն մսով, իսկ բանականությամբօժտվածը պատված է մսով պակաս չափով, եթե հենց այդ

միսը զգայությունների

կրող չէ. այդպիսին է, օրինակ լեզուն: Սակայն մեծ մասամբ ամեն

ինչ ստեղծված է վերը նկարագրված ձնով, քանի

որ

անհրաժեշտությամբ առաջ եկած ն զարգացած բնության մեջ

ամուր ոսկորը ն Ե

յության

հետ:

առատ

միսը չեն կարող գոյակցել

սուր

զգա-

Եթե գոյակցեին, գլխի կազմվածքը առավելա-

գույնս օժտված կլիներ

այդ

ամենով,

ն

մարդկային ցեղը,

ունենալով այդքան մսոտ, ջլոտ ն ամուր գլուխ, կստանար երկու, նույնիսկ մի քանի անգամ ավելի երկար, առողջ ն տառապանքներիցզերծ կյանք, քան այն, որ սահմանվածէ նրան այժմ: Երբ մեր ծննդյան հեղինակներըմտորում էին՝ տալ մեր ցեղին առավել երկարակեցություն, բայց պակաս կատարելու-

թյուն, թե՞ հակառակը՝մեզ դարձնել պակաս երկարակյաց, Շ՞Շ

սակայն առավել կատարյալ, միաձայն որոշեցին, որ ամեն

ոք

առավել կարճ, սակայն լիառատ կյանքը կնախընտրիառավել երկար, բայց

վատթար կյանքից: Գլուխը նրանք ծածկեցին

փխրուն ոսկորով, իսկ միս ն ջլեր, քանի

որ

այստեղ չկան

հոդեր, չավելացրին: Ահա ինչու գլուխը յուրաքանչյուր տղամարդու ամենազգայուն,ամենաբանական,բայց նան ամենաթույլ

մասն է:

Նույն պատճառովաստվածամրացրեցջլերը գլխի ստորին

մասին՝ միակերպպարուրելով դրանցով պարանոցըն միացնելով ծնոտներիծայրերինդեմքիներքնում:Մնացածջլերը նա

Տիժմեռս

բաշխեց մյուս բոլոր

անդամների միջն՝ մի հոդը միացնելով

մյուսին: Իսկ բերանը օժտեց ատամներով,լեզվով ն շրթունքներով՝

անհրաժեշտի ն լավագույնի. անհրաժեշտի, իսկ ելքը՝ լավագույ-

ամենը անելով հանուն

այդ

մուտքը ստեղծեց հանուն նի: Չէ՞

որ

այն ամենը, որ դրսից մտնելով սնում է մարմինը,

անհրաժեշտ է, իսկ դուրս եկող խոսքը, որ ծառայում է բանականությանը, բոլոր հոսքերից ամենագեղեցիկնէ

ն

լավագույ-

նը: Սակայն գլուխը անհնար էր թողնել միայն ոսկրե պատյանի մե.

տարվա փոփոխություններին դեմառդեմ, ինչպես

անհնար էր

թույլ

տալ,

որ

որ

բթամիտ ն անզգա դառնա մսի մեծ

զանգվածի պատճառով: Մսային բնության մի

մեծ

շերտ,

որը

դեռ չէր չորացել, առանձնացվեց.այժմ մենք դա կաշի ենք

կոչում: Շնորհիվ գլխուղեղում եղած խոնավության՝այդ կաշին շարունակում էր աճել ն շրջապատումէր ամբողջ գլուխը, իսկ խոնավությունը,վեր բարձրանալովկարերի միջով, ոռոգում էր այն ն ձգում դեպի ծոծրակը՝հավաքելով ու հանգույց կապելով այնտեղ: Ինչ վերաբերումէ կարերին,դրանց տեսակներիբազ-

մազանությունը պայմանավորվածէ հոգու շրջապտույտների ուժով

ն

սննդով: Եթե

այս

երկուսի պայքարը

բուռն է, կարերի

քանակն ավելի մեծ է, իսկ եթե թույլ է, կարերիքանակը փոքր է: Ամբողջ կաշին աստվածությունըշուրջբոլոր ն

երբ առաջացած անցքերից

խառն

ն

տաք

դուրս

ծակծկեց հրով, էր գալիս հեղուկը, ան-

մասը գոլորշիանում էր, իսկ խառնուրդը,

որ

բաղկացած էր նույն նյութերից, ինչ կաշին, թեպետ բարձրանում

էր դեպի վեր, ձգվում էր երկարությամբ`բարակելով

գոյացած անցքի աստիճան,սակայն դանդաղկոտությանպատճառով դրսի օդի ճնշման տակ ետ էր մղվում ն արմատ էր

գցում կաշվի մեջ: Ահա այսպես կաշվի մեջ գոյացավ մազերի սեռը, որն իր գոտիակերպբնությամբազգակից է կաշվին, սա-

կայն ավելի կոպիտ ու ամուր է,

ն

ցրտի ճնշման տակ կաշվից

առանձնացածյուրաքանչյուր մազ իր հերթին սեղմվում է:

Պլատոն

Արարիչը, այդքան

բրդոտ

ստեղծելով մեր գլուխը, առաջնորդ-

վել է նշված պատճառներովն միտք է ունեցել, կույթը մսի փոխարենապահովություն տա

որ այդ ծած-

ուղեղին, ստվերում

պահելով ամռանը ն պաշտպանելով ձմռանը՝ առանց խոչընդոտելու ուղեղի զգայունությանը: Ինչ վերաբերում է մատների ջլերի, կաշվի

ն

ոսկորի միա-

հյուսումներին, ապա այդ երեքի խառնուրդից, երբ սա չորացավ, գոյացավ կոպիտ կաշին: Սրանք էին կաշվի ստեղծման հարակիցպատճառները,իսկ բուն պատճառըմիտքն էր ապագայում ստեղծվելիք էակներիմասին: Քանի

որ

մեզ ստեղծող-

ները, իմանալով, որ մի ժամանակ այրերից կծնվեն կանայք, ինչպես նան գազաններ,ն շատերը կզգան եղունգներիկարիք, մարդկանց ստեղծելիս նախատեսեցիննան եղունգներ: Ահա այդ մտքերով ու նկատառումներովառաջնորդվեցինաստվածները, երբ վերջույթների վրա ստեղծում էին մաշկը, մազերը ն եղունգները: Այսպես, մահկանացուէակի մասերն աճեցին, սակայն այդ

նա

ու

անդամներըսերտ-

ստիպված էր ապրել հրի ն օդի մեջ ն

պատճառով տարրալուծվելով պարպվել ընդհուպ մինչն

վերջնականկործանում:Սակայնաստվածներըօգնեցին նրան. սերեցին մարդկայինին ազգակից բնություն, որն ուներ ուրիշ տեսակներ ու զգայություններ ն այդ պատճառով պատկանում էր բոլորովին այլ խոտը

ն բոլոր

կենդանի էակների: Դրանք էին ծառերը,

այն բույսերը, որոնք այժմ մշակում

են

հողա-

գործները ն որոնք ծառայում են մեր օգտին, իսկ նախկինում սոսկ վայրի տեսակ էին ն ավելի հին էին, քան մեր մշակածները: Այն ամենը, որ հաղորդակից է կյանքին, արդարացի ն ճիշտ կերպով կոչվում է կենդանի էակ: Իսկ այն, ինչի մասին հիսա խոսում ենք, հաղորդակիցէ հոգու երրորդ տեսակին ն, ինչպես արդեն ասացինք, գտնվում է ստոծանու միջն

ն անմասն

ու

պորտի

է ինչպես կարծիքից, այնպես էլ խորհրդա-

ծությունից ու խելքից, ն ունի միայն հաճույքի ու ցավի զգայություններ

ու

տենչանքներ: Նրա

ողջ

կյանքը կրավորական է,

Տրմեռոս

շարժվում է միայն ինքն իր մեջ

ն

իր հարաբերությամբ ն

անհաղորդ է արտաքինշարժմանը՝օգտվելով միայն սեփական

շարժումից, այնպես որ չի

տեսնում

ինքն իրեն, բնությունը

ն

չգիտի իր ծագումը: Ահա ինչու նա ապրում է ն ոչ այլ ինչ է, եթե

ոչ

է իր տեղում ն արմատա-

կենդանի էակ, որը մնում

վորված է այդտեղ ինքն իրենից

շարժվելու անկարո-

դուրս

ղության պատճառով: Բոլոր

այս

սեռերը աճեցրել են հզորները մեզ՝ տկարներիս

համար որպես սնունդ ն մեր մարմնում, ինչպես այգիներում,

բացել են ջրանցքներ, որպեսզիայն ոռոգվի հոսող ջրով: նախ նրանք բացեցին երկու աներնույթ ջրանցքներմաշկի

ն

նրան

սերտաճած մսի միջն՝ երկու օլեր մեջքի վրա, որոնք համապատասխանում են մարմնի աջ

ն

ձախ մասերին: Այդ ջլերը

նրանք իջեցրին ողնաշարի երկայնքով` տեղադրելով դրանց արանքում ծնարար ուղեղն այնպես,

որ

սա

հնարավորինս

փթթի ն հեղուկը, իջնելով այդտեղից, հավասարաչափբաշխվի մյուս մասերի միջն: Դրանից հետո նրանք բաժանեցինջլերը

գլխի

մասում

ն

միահյուսեցին հակառակ եղանակով,այսինքն

այնպես, որ մարմնի աջ կողմից եկողները ձգվեն դեպի ձախ, իսկ ձախից եկողները՝դեպի աջ, որպեսզի գլուխը, բացի մաշկից, նան ուրիշ կապ ունենա

մարմնի հետ,- չէ՞ որ այն զուրկ

էր մինչն ծոծրակը շրջան կազմող ջլերից,-

ն

որպեսզի երկու

մասերից եկող զգայությունները հստակ հասնեն ամբողջ մարմ-

նին: Այստեղ արդեն նրանք ստեղծեցին ջրասնուցման եղանա-

կը, որն ավելի դյուրըմբռնելիկդառնա մեզ համար,եթե նախապես համաձայնենք, որ առավել փոքրըմասերից կազմված բոլոր

մարմիններըթափանցելի են ավելի փոքր մասերի հա-

մար, իսկ ավելի մեծ մասերից կազմվածներըթափանցելիչեն ավելի փոքրերի համար: Եվ քանի

որ բոլոր

սեռերից ամենա-

փոքր մասեր ունեցողը հուրն է, այն թափանցում է ջրի, հողի,

օդի ն դրանցից կազմված ամեն ինչի միջով,

ն

նրա համար

չկա ոչինչ անթափանց:Եթե նույնը նկատի առնենք նան մեր

Պլատոն

որովայնի հարաբերությամբ, կտեսնենք,

որ

երբ նրա մեջ

մուտք են գործում սնունդը ն խմիչքը, դրանք այդտեղ էլ մնում են, իսկ օդը

ն

հուրը, քանի որ բաղկացած են ավելի փոքր

մասերից, չեն կարող մնալ նրա մեջ: Այս տարրերիցօգտվեց աստված, երբ կարգավորեց հեղուկի արտահոսքըորովայնից դեպի ջլերը: Օդից ն հրից նա հյուսեց հատուկ հյուսվածք, որ նման

էր ձկնորսականթարփին ն մուտքերի մոտ ուներ

զույգ

ձագարներ, որոնցից մեկը բաժանվում էր երկու թեի: Այդ

ձագարներից նա շրջանաձն բոլոր ուղղություններով լարեր ձգեց դեպի հյուսվածքի ծայրերը: Թարփի երեսը նա ամբողջությամբ ստեղծեց հրից, իսկ ձագարներնու թաղանթը՝օդից: Վերցնելով դա՝ աստված պատեց դրանով իր կերտած էակին հետնյալ կերպ: Ձագարները նա ամրացրեց բերանի մեջ, քանի

որ

ն

դրանք երկուսն էին, մեկը շնչուղիներով անցկացրեց

թոքերի, իսկ մյուսը՝ շնչուղիների կողքով որովայնի մեջ: Առաջինը նա հատեց երկու մասի ն ընդհանուր մուտք ապահովեց քթանցքերի միջով, այնպես որ, եթե երկրորդը բերանի միջով չի գործում, առաջինը կարող է ապահովել օդի հոսքը: Թարփի ողջ

թաղանթընա ամրացրեցմարմնի դատարկմասի շուրջ

ն

արեց այնպես, որ այդ ամենը կամաց հոսի դեպի ձագարները,

քանի ն

որ

սրանք օդից են, ն

ապա

հետ

դառնա ձագարներից,

հյուսվածքը սուզվի մարմնի խորքը,- չէ՞ որ մարմինըսնամեջ

է-ն

նորից

ները հետնեն

դուրս

օդի

գա,

իսկ մարմնում առկա հրե ճառագայթ-

ամեն

շարժմանը: Եվ

այս

ամենը չպիտի

դադարի, քանի դեռ կենդանի էակը չի կազմալուծվել: Մենք կասենք, որ անուններ սահմանողըհենց

սա

կոչեց ներշունչ

ն

արտաշունչ: Գործողություններին արդյունքների այս ընթացքից մեր ոռոգվող ու սառեցվող մարմինը սնվում է ն ապրում: Երբ շունչը շարժվում է ներս կամ դուրս, հետնում

ներսում եղած հուրը

է դրան, մշտապեսանցնում որովայնի միջով, առնում

այնտեղ գտնվող սնունդն

բաժանում փոքրըմասերի

ն

ու

խմիչքը, քայքայում դրանք,

մղում ուղիներով, որոնցով այն

անցնում է, ինչպես ակունքներից դեպի վտակները մղվող

Տիմեոս ն

ջուրը,

այդպիսով առաջացնումէ հոսք, որն անցնում է մարմ-

նով ձգվող ջլերի միջով

ասես

ջրանցքներով:

Նորից դիտարկենք շնչառության ընթացքն ու պատճառները,

որոնք առաջ բերեցին այն ն որոնց շնորհիվ շնչառությունը

այդպիսին է նան այժմ:

Բանն

այսպես է: Քանի

որ

գոյություն

չունի դատարկություն, որի մեջ կարող էր շարժվող ինչ-որ բան մուտք գործել, ոչ

պարզ

է, որ շունչը մեր միջից շարժվում է

թե դատարկության մեջ, այլ

մոտակա օդը: Վերջինս դուրս այդ

է

դուրս

է մղում իր տեղից

մղում մյուս մոտակա օդը

ն

կերպ անհրաժեշտաբարամբողջ շրջակա օդը տեղաշարժ-

վում է

մղվում իր տեղից՝ մուտք գործելով այնտեղ,

ն դուրս

որտեղից

էր եկել շունչը: Այդ ամենը տեղի է ունենում

դուրս

միաժամանակ,ինչպես անիվի

պտույտը,

քանզի դատարկու-

թյուն գոյություն չունի: Կուրծքը ն թոքերը, որոնցից դուրս

եկել շունչը, կրկին լցվում

են

մարմնի շուրջը

եղած օդով,

է

որը

մուտք է գործում մսի մեջ եղած ծակոտիներըն կատարումիր շրջանառությունը: Իսկ երբ օդի ընթացքը շրջվում է դուրս

ն

այն

է գալիս մարմնից, շնչի շարժումը դառնում է շրջա-

բերական ն անցնում է բերանու|ու քթանցքերով: Հարկ է են-

թադրել, որ

այս

ամենը սկիզբ է առել հետնյալ պատճառներից:

Յուրաքանչյուր էակ իր արյան ջերմություն, որն

ասես

ն

ներքին հրի

ջլերի մեջ ունի բարձր աղբյուրը

լինի: Հենց

դա

էլ մենք նմանեցնում ենք թարփի հյուսվածքին՝լասելով), որ դրա կենտրոնը ամբողջությամբհյուսված է հրից, իսկ մնացյալը, ինչպես, ասենք, դրսի մասերը՝ օդից: Մինչդեռ ջերմությունը, հարկ է համաձայնել,իր բնությամբ դուրս է մղվում իր տեղը, դեպի իրեն ազգակիցը:Գոյություն ունի երկու ելք՝ մեկը մարմնի միջով, մյուսը՝ բերանի ն քթանցքերի, այնպես որ, երբ ջերմությունը շարժվում է մեկի ուղղությամբ, մարմինը շրջանաձն

մղում է

օդը

դեպի մյուս ելքը: Ներս մղված օդն ընկնե-

լով հրի մեջ տաքանում է, իսկ ելնողը՝ սառչում: Երբ ջերմությունը փոխվում է տաք,

ն

մյուս ելքի մոտ

օդը

դառնում է ավելի

այն դարձյալ մղվում է այնտեղ, ուր տարվում է իր

Պլատոն

բնությամբ, իսկ շրջաբերականշարժումը մղում է այն հակառակ ուղղությամբ: Մշտականայս ազդեցություններըն հակազ-

դեցություններըկազմում են շրջապտույտ, որը գործում է մերթ այս, մերթ այն ուղղությամբն որը առաջ է բերել ներշունչն ու արտաշունչը: Հարկ է պարզել, թե ինչ է լինում, երբ բժշկական բաժակներ են դնում, ինչ-որ բան են խմում կամ էլ նետում, անկախ

նրանից՝ թռչող են դրանք, թե շարժվում են երկրի վրայով: Նան հասկանալ այն պատճառները, որոնցով ձայները, կախված իրենց արագությունից կամ դանդաղությունից,ներկայանում են բարձր կամ ցածր, ընդ որում մերթ աններդաշնակեն, քանի

որ

մեր մեջ դրանց

բերած շարժումը զուրկ է

առաջ

համասեռությունից,մերթ համահունչշ̀նորհիվ շարժման համասեռության:Քանզի երբ դանդաղձայները հասնում

են

նախորդ,

առավել արագ ձայների շարժմանը, երբ սրանք արդեն դադարում են շարժվել ն նրանց նման սկսում են հապաղել, դանդաղները հասնելով նրանց՝չեն դարձնում շարժումը անկարգ, այլ

դանդաղշարժման սկիզբը ն

վում են,

ն

արագ

շարժմանվերջը նման-

ի հայտ է գալիս մի վիճակ, որի մեջ բարձրը ն

գածրը միախառնվածեն"22: Այդժամանխոհեմներըհաճույք են ստանում, իսկ խոհեմները՝ հրճվում, որ նան մահկանացուշար-

ժումները նմանակում են աստվածային ներդաշնակությունը:

Ինչ վերաբերում է

բոլոր

հոսող ջրերին, կայծակի հարված-

ներին, սաթի ն հերակլյան քարերի՛5 զարմանալի ձգողությանը, սրանցից ն ոչ մեկը բնավ օժտված չէ ձգողությամբ, այլ

դատարկության բացակայության պատճառով մարմինները են

միմյանց՝մերթ հավաքվե-

այդ

վիճակների խճողումները

շրջաբերականեղանակովհրում լով, մերթ փոխելով տեղերը, ն

կբացահայտենիրենց թաքնվածհրաշալիքները նրան, ով կհետազոտի դրանք հավուր պատշաճի: Չէ՞ որ նան շնչառությունը, որից սկսեցինք մեր քննությու-

նը, ինչպես արդեն ասվեց, տեղի ունի նշված պատճառներով:

Հուրը քայքայում է սնունդը ն, հետնելով շնչառությանը,մուտք

Տիմեոս

է գործում մարմնի

մեջ, լցնում է ջլերը որովայնից վերցրած

քայքայված մասնիկներով:Այդկերպ ամեն մի կենդանի էակի

մարմնում տեղի ունի ոռոգում սննդարարհեղուկով: Քանի այդ

մասնիկներըհենց նոր

են

որ

բաժանվել ն ազգակից են մեզ,

քանզի պտուղներիցն կանաչիիցեն, որոնք աստվածաճեցրել է մեզ համար որպես սնունդ, դրանք միախառնվելովստանում

ամենատարբերգունավորումները: Գերակշռողը կարմիր գույնն է, որ գոյանում է հրի կտրատողգործողությունիցն դրա են

դրոշմվածքից հեղուկի մեջ: Արդյունքում մարմնով մեկ հոսող հեղուկի գույնն այնպիսին է, ինչպիսին նկարագրեցինք:Մենք այն կոչում ենք արյուն,

որը

մսի ն ամբողջ մարմնի սնունդն է

նրանով է յուրաքանչյուր պարպվածմաս ոռոգվելովդարձյալ լցվում: Վերականգնման այդ եղանակը նման է Համայնի ընդ-

ն

հանուր շարժմանը, որի մեջ ամեն ինչ շարժվում է դեպի իրեն

ազգակիցը: Մեր մարմնի շուրջ քայում է այն

ն

տեղի ունեցողը անվերջ

քայ-

տեղաբաշխումայնպես, որ յուրաքանչյուր տե-

սակ հեռանում

է իրեն ազգակից տեսակի մոտ, իսկ արյան

մասնիկները, որոնք բաժան-բաժան են եղել մեր ներսում ն ամփոփվածեն յուրաքանչյուր կենդանիէակի մեջ, ինչպես երկնքում, հարկադրված են նմանակել Համայնի շարժումը: Եվ մեր ներսում բաժանված ամեն մի մասնիկ շարժվում է դեպի իրեն ազգակիցը ն դարձյալ լցնում դատարկությունը:Եթե մասնիկները ավելի

շատ

հեռանում

են, քան լցնում, էակները կոր-

ծանվում են, իսկ եթե տեղի ունի հակառակը՝ծաղկում են: Երբ ամբողջ էակի կազմվածքը երիտասարդ է ն եռանկյունիները, որոնցից սերում

են

նրա տարրերը, նոր են, ասես արհեստա-

նոցից նոր դուրս եկած, նրանց համադրություննամուր է, մինչդեռ ինքը մարմինը նուրբ է, չէ՞ ռր այն առաջացել է ուղեղից ն

սնվել է կաթով: Երբ մարմինն իր մեջ եռանկյունիներէ

առ-

նում, որոնցից կազմված են կերակուրն ու խմիչքը, իր սեփա-

կան եռանկյունիները,որ ավելի թարմ են մուտք գործողներից, հաղթելով կտրատումեն դրանք են մեծ՝

ու

կենդանիէակին դարձնում

սնելով նրան իր նյութերին նման բազում նյութերով:

Պլատոն

Բայց երբ եռանկյունիների արմատները երկար ժամանակ բազում թշնամիների դեմ բազում պայքարների արդյունքում թուլանում են, մարմինն այլնս չի կարողանումկտրատել սննդի

եռանկյունիները՝նման դարձնելով դրանք սեփական եռանկյունիներին, որոնք իրենք են կտրատվում ներս մտնողներով: Ամբողջ կենդանի էակը այդժամ պարտվում է, ն նրա վիճակը կոչվում է ծերություն: Ի վերջո, երբ ուղեղի եռանկյունիները կապող շղթաները չեն կարողանում դիմակայել ճնշմանը,

արձակվումեն, արձակելով հոգու շղթաները, իսկ սա ազատվելով՝ իր բնությանը հավատարիմսիրով հեռանում է: Չէր որ բնությանը հակառակ ամեն բան տանջալի է, իսկ բնությանը համապատասխանողը՝ հաճելի: Մահն ըստ այդմ տանջալի ն բռնի է, եթե վրա է

հասնում

հիվանդությունիցկամ վերքերից,

իսկ եթե գալիս է ծերության հետ միասին ն բերում բնական վախճան, մահերի մեջ ամենաանցավնէ շուտ

ն

պարգնում է ավելի

հաճույք, քան ցավ:

Իսկ թե ինչից են գոյանում հիվանդությունները,ամենքին

էլ

պարզ

է: Քանի որ մեր մարմինը բաղկացած է չորս

րից՝ հողից, հրից, ջրից

ն

սեռե-

օդից, դրանցից մեկի գերազանցու-

թյան, պակասի կամ իր բնական տեղի փոփոխությանդեպքում,- հուրը ն մյուս տարրերը ունեն մեկից ավելի տարատեսակներ,- կամ եթե որնէ մասնիկ վերցնում է իրեն ոչ հատուկ

բան,

առաջ

են

գալիս արատներ ն հիվանդություններ: Բնու-

թյանը հակառակ այս ընթացքներից ն տեղափոխություններից

մարմնի մասերը, որոնք նախկինումսառն էին, տաքանում են,

չորերը՝ խոնավանում,թեթնները՝ծանրանում, ն ամբողջ մարմինը փոփոխություններէ կրում: Մենք ասում ենք,

որ

մասերը կարող են նույնություն պահպանել ն ողջ

ու

լինել, երբ նույնականը միանման

ն

մարմնի անվնաս

կանոնավոր կերպով

է նույնականին: Իսկ այն, ինչը իր ներհոսքով ն

մոտենում

արտահոսքով խանգարում է դրան, առաջ է բերում ամենատարբեր

ու

բազմաթիվ հիվանդություններ,արատներ ն կոր-

ծանում:

Տիմեոռս

Բնության մյուս բաղադրություններըկապված են հիվանդությունների մեկ ուրիշ տեսակի հետ,

որը

ով ցանկանում է դրանք հասկանալ: Քանի

պիտի քննի նա, որ

ուղեղը, ոսկոր-

ները, միսը ն ջլերը կազմված են հիշյալ տարրերից (նան յունը թեպետ մեկ

այլ

ար-

եղանակով), հիվանդությունները ներ-

ազդում են հիմնականումվերը նշված կերպով, սակայն ամե-

նաուժեղները շատ ծանր են դառնում հետնյալ պատճառով: Երբ

այդ

մասերի գոյացությունը շարժվում է իր գոյացման

հակառակուղղությամբ, դրանք կործանվում են: Չէ՞ ձայն բնության՝ միսն

ու

որ համա-

ջլերը առաջանումեն արյունից, ջլերը

առաջանում են իրենց ազգակից արյան մազանոթներից,իսկ

միսը՝ արյան մակարդուկներից,որը չունի մազանոթներ:Ջլերից ն մսից անջատվում է կպչուն ն ճարպոտ նյութ, որն ամ-

րացնում է միսը ոսկորներինն սնելով ուղեղը ապահովում է որ

սրա

աճը, իսկ

այդ

պատող

ոսկորը՝

նյութի ամենամաքուրմասը,

ամենահարթ ն ճարպոտ եռանկյունիներիցէ, թափանցում է

ոսկորի միջով ն ոռոգում է ուղեղը: Եթե յուրաքանչյուր

տարր

գործում է այսպես, մարմինը առողջ է լինում, հակառակ դեպ-

քում

առաց

են

գալիս հիվանդությունները:Երբ միսը հոսում ն

դարձյալ օլերի մեջ է լցնում հեղանյութը,ներշնչից հետո ջլերը լցվում են արյան մեծ քանակով,

որը

բազմազան է ինչպես

գույների, այնպես էլ դառնության, կծվության առումով ն իր հետ բերում է մաղձ, շիճուկ

ու

ն

աղիության

լեղի: Քանի որ

դրանք գոյացել են հակառակ կարգով ն կործանիչ են, նախ վնասում են հենց արյանը ն ջլերի միջով ոչ մի սնունդ չեն հասցնում մարմնին ու չեն

բնության շրջապտույտների

հետնում

կարգին: Միմյանգ նկատմամբ թշնամական հարաբերության պատճառովդրանք ընդունակչեն փոխօգնության,իսկ մարմնի մեջ հաստատուն

ն

իր տեղը պահպանող ամեն բանի հակա-

ռակ են ն կործանում ու վերացնում են այն: Քայքայված մսի այն հատվածը, որ ամենածերն է, դժվարությամբէ փափկում ն

երկարատնայրումից սնանում

է, իսկ քանի որ քայքայված

է, դառն է ն մարմնի մոտ գտնվող

ու

դեռես չվնասված բոլոր

Պլատոն

մասերի համար վնասակար:Երբ դառնությունը պակասում է, սն գույնին

ուղեկցում է կծու համը: Դառը նյութը, սուզվելով

արյան մեջ, կարմրում է, իսկ սնի հետ խառնվելիս դառնում է լեղու գույն: Երբ երիտասարդ միսը քայքայվում է բորբոքիչ հրից, դառը նյութը խառնվում է դեղին գույնին: Այդ ամենի ընդհանուր անունը՝մաղձ, տվել

են

կա՛մ բժիշկ-

ները, կա՛մ մեկը, ով կարողացավբազում տարբերությունների մեջ տեսնել սեռային միասնություն, որը պահանջում էր մեկ անուն:

Իսկ մաղձի մյուս տեսակներիցյուրաքանչյուրը

ստա-

ցավ իր անունը ըստ իր գույնի: Շիճուկը երկու տեսակի է.

մեկը արյան անվնասշիճուկն է, իսկ մյուսը շիճուկը,

որը

սն ն

կծու մաղձի

վտանգավոր է, եթե ջերմության ազդեցությամբ

դարձել է աղի: Այդժամ սա

կոչվում է

սուր

լեղի: Մյուս տեսա-

կը գոյանում է օդի ազդեցությամբքայքայվող երիտասարդ ն նուրբ մսից: Սա այնքան է ուռած վացած, որ առաջ

օդից ն այնքան է խոնա-

է բերում պղպջակներ, որոնք առանձին-

առանձին իրենց փոքր չափերի պատճառով անտեսանելի են, սակայն բոլորը միասիններկայացնումեն տեսանելի զանգված: Քանի

որ

դրանք գոյանում են փրփուրից, սպիտակ գույնի են:

Օդով թափանցվածնուրբ մսի

այդ

քայքայումը մենք կոչում

ենք սպիտակ լեղի: Նորակազմ

լեղու

քրտինք, արցունք

ջրային

ն այլ

տեսակը մենք

կոչում

ենք

նյութեր, որոնք արտազատվում են

մարմնից ամենօրյա մաքրման ժամանակ:Սրանք բոլորն էլ հի-

վանդություններիգործիքներ են, երբ արյունը բնականորենչի լրացվում խմիչքից

ն

սնունդից,

այլ

իր զանգվածը լրացնում է

բնության օրենքներինհակառակ: Երբ միսը քայքայվում է հիվանդություններից, բայց

դրա

հիմքերը մնում են ամուր, հիվանդության ուժը գործում է կիսով չափ, քանի որ քայքայվածը հեշտությամբ կարող է վերա-

կանգնվել: Սակայն հենց

որ

է միսը ոսկորներին,ն մսից

այլնս չեն սնում

վարակվումէ այն, ինչը միացնում ու

ջլերից արտազատվողնյութերը

ոսկորները ն չեն կապում միսը ոսկորներին,

Տիմեռոս այլ

սխալ կենսակերպիպատճառովփոխում են իրենց ճարպո-

տությունը, հարթությունն

կպչունությունը կոպտության ն

ու

աղիության, այդժամ ամբողջ զանգվածը, կրելով այդ փոփո-

խությունները,անջատվումէ ոսկորներից,դարձյալ բաժանվում է մսի ն ջլերի, մինչդեռ միսը, որ պոկվում է իր արմատներից,

թողնում է մկանները մերկ ն լցված աղի հեղուկով, իսկ ինքը

կրկին առնվում է արյան հոսքի մեջ

ավելացնում է հիվան-

ն

դությունները, որոնց մասին արդեն խոսեցինք: Բայց որքան էլ ծանը են մարմնի նման տառապանքները,առավել ծանր

են

նրանք, որոնք դրանցից ավելի խորն են ն պայմանավորված են

մկաններիմեծ ամրությամբ,որը

շնչել

թույլ

չի տալիս ոսկորներին

է բերում փտախտայինտաքացում ն ոսկրա-

ն առաջ

փուտ, երբ ոսկորը չի ստանում

սնունդ ն քայքայվում է հակա-

ռակ ուղղությամբ՝ վերածվելով հեղուկի, իսկ միսը թափվում է արյան մեջ ն առաջ է բերում նշվածներիցավելի ծանր հիվան-

դություններ:Ծայրահեղ դեպքը, սակայն, ուղեղի բնության վարակումն է որնէ նյութի պակասիկամ ավելցուկի պատճառով: Այստեղից

առաջանում ծանրագույն հիվանդությունները,

են

որոնք ամենից հաճախ ն արագորենհանգեցնում են մահվան, քանզի ամբողջ մարմինը ստիպվածէ վերափոխվել: Հիվանդություններիերրորդ տեսակի պատճառները,պետք երեք տեսակի ծագում՝կա՛մ շնչառությունից,

է մտածել, ունեն

կա՛մ լեղուց, կա՛մ մաղձից: Քանի

որ

թոքերը, որոնք մարմնի

մեջ շնչառության տարածողները են, խցանվում են արտազատվող խորխով ն թույլ չեն տալիս, որ օդը դուրս գա, շնչառությունը

որոշ

ուղղություններով չի շարժվում, իսկ որոշ ուղ-

ղություններով շարժվում է շնչառությունըչի չեն սառչում մեծ

ն

հասնում

սկսում

են

մեծ

քանակությամբ: Այսպես, եթե

մարմնի որոշ հատվածներին,դրանք փտել, իսկ երբ օդը, չափից ավելի

քանակությամբ բռնի անցնելով ջլերի միջով,

դրանք, քայքայում է մարմինը

ն

կրծքավանդակի ստորին մասում,

լռվում է դրա ն

ծռմռում

է

մեջտեղում՝

արդյունքում առաջ

են

գալիս հազարավորհիվանդություններ, որոնք ուղեկցվում են

12 ՊԼԱՏՈՆ

Պլատոց օ

քրտնարտադրությամբ: Հաճախ շնչառությունը առաջ է գալիս մարմնի մեջ մսի քայքայումից ն, չկարողանալով դուրս գալ, պատճառում է նույնքան ուժեղ ցավեր, որքան դրսից մուտք գործած օդը: Ցավերը շատ ուժեղ են, երբ օդը, հավաքվելով ն ուռչելով ջլերի ն նյարդերի մոտ, հակառակ ուղղուառատ

թյամբ է ծալում հոդերը ն դրանց հարակից ջլերը: Այդպիսի

ուժեղ լարվածություննէ,

որ

դությունները տետանոս

ն

ստիպում է մեզ կոչել

այդ

հիվան-

օպիսթոտոնոս:24: Դրանց բուժումը

դժվարին գործ է, քանզի հաճախ դրանք ուղեկցվում են

սաս-

տիկ տենդով: Ինչ վերաբերում է սպիտակ լեղիին,

դրա

պղպջակներում

եղած օդը վտանգավորէ, երբ լեղին փակված է մարմնի մեջ:

Շնչառության հետ միասին դուրս

գալով մարմնից՝ այն

նում է պակաս վնասակար,սակայն ծածկում է

դառ-

մարմինըսպի-

տակ որքինով ն դրան ազգակից այլ ցաներով: Խառնվելով սն մաղձի հետ՝ անհանգստացնումէ ամենաաստվածայինը, որ կա մեր մեջ՝ մեր գլխում կատարվող շրջապտույտները:Եթե նոԵ

պան տեղի է ունենում

իսկ եթե հարթմնի՝այն այդ

քնած Ժամանակ, ապա շատ

դեռ թեթն է,

դժվար է հաղթահարել:Քանի որ

հիվանդությամբվնասվող բնությունը սրբազան է, հիվան-

դությունը կոչվում է սրբազան'5: Սուր ն աղի մաղձը աղբյուր է բազում հիվանդությունների,որոնք ունեն բորբոքային բնույթ: Իրենց ամենատարբերանունները դրանք ստացել են ըստ այն տեղերի, որոնց մեջ թափվում է մաղձը: Մարմնի |տարբեր)բորբոքումները,որ ուղեկցվում են այրոցքով ն ջերմությամբ, բոլորն էլ լեղիից են: Արտամղվելով

մարմնից՝լեղին եռալով առաջացնում է ամենատարբերպալարներ, իսկ մնալով ներսում՝ բազում բորբոքային հիվանդություններ: Դրանցից ամենածանրնայն է, երբ լեղին, խառնվեՇ

լով մաքուր արյանը, վնասում է մազաթելերիհյուսվածքը: Այդ

մազաթելերըսփռված են արյան մեջ, որպեսզի սա չջրիկանա ջերմությունից ն դուրս չհոսի մարմնի ծակոտիներից ու չթջանձրանաանհրաժեշտեղածից ավելի ն դրանով չխախտի

Տիմեռս

իր շարժումը ջլերի միջով: Իրենց ծագմամբ մազաթելերըկոչված են պահպանել այդ չափը: Եթե դուրս բերենք դրանք բոմահացածիսառած արյունից, մնացյալ արյունը կտարրա-

լորը

մահացածիարյան մեջ, ապա շատ արագ մակարդվումեն՝ միանալով իրենց շուրջ հավաքվող սառնությանը:Այդպիսինէ մազաթելերի ներգործությունը լեղիի վրա, որը գոյանում է հին արյունից ն դարձյալ վերածվում է արյան՝ բաղադրվելով մսից: Տաք ն ջրիկ լեղին, նախ լուծվի: Իսկ եթե դրանք մնում

են

քիչ-քիչ հոսելով ջլերի մեջ, մազաթելերիներգործությամբմակարդվում է ն բռնի սառեցվում՝հարուցելով ցրտահարություն ն

դողէրոցք: Առավել առատորեն ներհոսելիս քայքայում է

մազաթելերն իր ջերմությամբ ն անկարգություն է առաջ բերում, իսկ երբ

դրա

ուժերը բավարար են վերջնական հաղ-

թանակի համար, հասնում

է ուղեղին ն այրում է այն, ասես

նավերի կառանները,ն արձակումհոգին: Սակայն երբ ավելի է լինում, իսկ մարմիննընդդիմանումէ քայքայմանը,ինքն

թույլ

է պարտվում ն կա՛մ տարածվում է ամբողջ մարմնով, կա՛մ

օլերի միջով հեռացվում է որովայնիստորինկամ վերին հատ-

վածը

ու

դուրս

նետվում մարմնից, ինչպես աքսորականը

խռովյալ քաղաքից` առաջ բերելով աղիքային բորբոքումներ,

լուծ ն նման այլ հիվանդություններ: Եթե մարմինը հիվանդանում է գլխավորապես հրի ավելցուկից, մշտապես տենդի մեջ է, եթե օդի ավելցուկից, տենդը կրկնվում է ամեն երկրորդ օրը, երկօրյա է, իսկ եթե ջրի ավելցուկից է, ամեն քան օդն

ու

երրորդ օրը, քանի որ ջուրն ավելի խիտ է,

հուրը: Իսկ հողը,

որ

չորրորդն է նշվածներից ն

ամենախիտն է, մաքրվելու համար պահանջում է քառակի ավելի ժամանակ, ըստ այդմ էլ տենդը պահպանվումէ չորս ապաքինումը տեղի է ունենում

դժվարությամբ: Այսպես

օր

ն

են

առաջանում մարմնական արատները, իսկ

ահա

հոգու

արատներըառաջանումեն մարմնականարատներիցհետնյալ կերպ: Համաձայնենք, որ անմտությունը հոգու

արատ

է, իսկ

անմտության երկու տեսակներն են խելացնորությունըն տգի12"

Պլատոն

տությունը: Ամեն վիճակ, որ առնչվում է

այս

երկու տեսակ-

ներին, մենք կոչում ենք հիվանդություն: Հոգու մեծագույն հի-

վանդություններինպետք է դասենք նան հաճույքի ն ցավի չափազանցումները:Երբ մարդը շատ ուրախ է կամ հակառակը՝ տրտմումէ, նա շտապում է հասնել դրանցից մեկին, խուսափել Շ

մյուսից

չի կարող ո՛չ տեսնել, ո՛չ էլ լսել ճիշտը, քանի

ն

որ

այդժամ խելացնոր վիճակում է ն անկարող է օգտվել բանա-

կանությունից: Իսկ նա, ծառի,

պտղատու

դուն,

որ

սերմը, լինելով առատ,

ում

չափից շատ պտուղներ է տալիս, ն հոր-

է ուղեղին, շատ

հասնում

ասես

տառապանքներէ կրում, ինչ-

պես նան շատ հաճույքներ է վայելում, մե՛րթ տենչալով, մե՛րթ

բավարարելով իր տենչանքները ն ամբողջ կյանքում համակվելով ուժեղ հաճույքներով

ն

տառապանքներով,այնպես

որ

նրա հոգին հիվանդ ն անմիտ է մարմնի պատճառով,սակայն Ժ

նրան համարում են ոչ թե հիվանդ, այլ կամովին արատավոր մարդ: Իսկ իրականում սեռականսանձարձակությունըմեծ մասամբ մեն մի նյութի արդյունք է, որը դուրս է հորդում ոսկոր-

ների ծակոտիներիցն տարածվում ողջ մարմնով, ն

այս ամե-

նի հետնանքը հոգու հիվանդությունն է: Երբ հաճույքների նկատմամբանժուժկալությունը պարսավում են որպես կամավոր արատավորություն,միշտ չէ, որ արդարացիէ: Քանզի կամովին ու

ոչ

ոք

արատավոր չէ: Մարմնի արատավոր որակներն

վատ դաստիարակություննեն արատավոր դարձնում մար-

դուն, ն

դա

միշտ տեղի է

ունենում

ի վնաս նրան ն իր կամքին

հակառակ: Ինչ վերաբերում է տառապանքին, այստեղ նույն6

ապես մարմինը հոգու արատավորությանպատճառէ: Երբ

սուր

ու

աղի լեղին ն դառը

ու

մաղձոտ հյութերը

ջելով մարմնով մեկ չեն կարողանում դուրս գալ, վում

են

այլ

շր-

հավաք-

ներսում ն իրենց գոլորշիների խառնուրդով գրգռում

հոգին, վերջինիս պատճառում են ամենատարբերհիվանդություններ՝ ուժեղ 8`

ն թույլ,

կարճ ն երկար: Կարողանալովմուտք

գործել հոգու երեք հատվածների մեջ՝ դրանք, ելնելով այն ատեղից, որի մեջ հայտնվում են, առաջ են բերում ճնշվածու180

ՏիմեռաԱ

թյան ն վհատության, անպատկառությանն վախկոտության, մոռացկոտությանն բթամտությանամենատարբերձները: Եվ եթե սրան գումարվում են նան պետության հոռի կարգերը, ինչպես նան հոռի ճառերը, ու

հանրային կյանքում

սիրվում այդ

դրա

ն

արտասանվումեն մասնավոր

որ

պատանի տարիքից չեն ուսումնա-

բժշկման եղանակները, բոլոր

արատավորները

երկու ակամա պատճառներովդառնում են արատավոր:

Միշտ պետք է մեղադրել ավելի

շուտ

ծնողներին, քան ծնվող-

ն մենք ներին, դաստիարակներին, քան դաստիարակվողներին,

պետք է ձգտենք,

որ

ամեն

րակության,վարժանքներին

կարեցածի չափով դաստիա-

ոք

ուսման

տավորությունից ն ձեռք բերի

դրա

միջոցով խուսափի արահակադիրը: Բայց

սա

ար-

դեն ուրիշ խոսակցության նյութ է: Իսկ այժմ տեղին է ն հարկ է ասվածին հակադրել

մունքը մարմնավոր ու մտավոր առողջության ն վող միջոցների մասին. արդար

դա

ուս-

ապահո-

կլինի, եթե առավել հիմնավոր

անդրադառնանքբարիքին, քան չարիքին: Ամեն բարիք գեղեցիկ է, իսկ գեղեցիկը զուրկ չէ չափից: Եվ կենդանի էակը, լինելով գեղեցիկ, պիտի լինի համաչափ: Համաչափության դեպքում մենք նկատի ենք

առնում

մանրուքները, իսկ ավելի

կարնորին ու էականիննշանակությունչենք տալիս: Երբ խոսքը

առողջության ն հիվանդության,առաքինությանն

արատա-

վորության մասին է, չկա հոգու ն մարմնի համաչափությունից

անհամաչափությունիցառավել կարնոր բան: Բայց մենք չենք նկատում դա ն չենք հասկանում, որ երբ ուժեղ ն բոլոր ու

առումներով մեծ հոգին ունի շատ թույլ

ու

փոքր կառք, այն-

պես որ համաչափությունը խախտվում է, կենդանի էակը գե-

ղեցիկ չէ, քանզի չկա համաչափությանտեսակներից ամենակարնորը, իսկ երբ տեղի ունի հակառակը ն համաչափությունը

առկա է, ու

ապա

տեսնել կարողացողը հայում է ամենագեղեցիկը

ամենաերանելին:Մարմինը, որի ոտքերի կամ

երկարությունն անհամաչափէ,

ոչ

այլ

մասերի

միայն այլանդակ է. իր ան-

դամների համատեղ գործողությունից հոգնում է, ջղաձգվում,

Պլատոն

ճոճվում ն ընկնում` ինքն իր համար դառնալով բյուրավոր

չարիքների պատճառ: Նույնը պետք է մտածել նան երկանդամ բաղադրության մասին, որը մենք կոչում ենք կենդանի էակ: Երբ է

այս

բաղադրությանմեջ մտնող հոգին

շատ

ավելի ուժեղ

մարմնիցն ցասումով լի է, այն ցնցում է մարմինը ն լցնում

հիվանդություններով,ն երբ ոմանք ողջ եռանդով տրվում են ուսմանն ու հետազոտությանը,հյուծում է մարմինը, իսկ երբ մարմինըգրգռում են ուսուցմամբկամ հանրային ն մասնավոր բանավեճերով,այն տաքացնումէ մարմինը,ցնցում ն առաջ է բերում արտահոսք՝մոլորության մեջ գցելով այսպես կոչված բժիշկների մեծամասնությանըն ստիպելով նրանց մեղադրել մարմինը: Իսկ երբ

մեծ

մարմինը միանում է փոքր հոգու հետ, որի

մտածողությունըթույլ է, ապա, քանի որ մարդկանցբնությունն օժտված է երկու տեսակի տենչանքով՝ սնվելու մարմնավոր տենչանքով ն մեր մեջ եղած բանականությանաստվածային

տենչանքով,ավելի ուժեղի շարժումներըհաղթում են

ն աճում,

իսկ հոգին դարձնում են բութ, ոչ խորաթափանցն մոռացկոտ,

բերելով ամենածանրը հիվանդությունը՝տգիտությունը: Այդ երկուսից փրկությունը մեկն է՝ գործի չդնել ո՛չ հոգին

առաջ

առանց մարմնի, ո՛չ էլ մարմիննառանց հոգու, որպեսզինրանք մրցելով միմյանց հետ լինեն հավասարակշռվածն առողջ: Նա, ով զբաղվում է մաթեմատիկայովկամ մեկ ուրիշ մտավոր

զբաղմունքով, պետք է աշխատեցնի նան մարմինը՝ դիմելով մարմնամարզությանը,իսկ նա, ով հոգ է տանում մարմնի մասին, պիտի գործի դնի նան հոգին՝ զբաղվելով մուսայական արվեստովն առհասարակփիլիսոփայությամբ, եթե ցանկանում է իրավամբկոչվել ոչ միայն գեղեցիկ, այլն բարի: Ըստ

այդմ նա պիտի հոգ տանի մասերի մասին՝ նմանա-

կելով Վամայնիձներին: Քանզի եթե մարմին մուտք գործողը տաքացնումէ այն ներսից ն սառեցնում,իսկ դրսից մոտեցողը

չորացնում է ու խոնավացնում,ն նա կրում է այդ երկու վիճակները,դադարիվիճակում մարմինըանձնատուրկլինի այդ

Տիմեռոս

ազդեցություններինն, հաղթվելով դրանց կողմից, կկործանվի: Իսկ եթե որնէ մեկը նմանակի քիչ առաջ հիշատակված Հա-

մայնի ստնտուին ն դաստիարակին,նա երբեք դադար չի մարմնին ն մշտապես կպահի այն շարժման

ու

տա

ցնցումների

մեջ, բնականորենկհավասարակշռիներքին ու արտաքինշարժումներըըն համաչափ ցնցումների միջոցով մարմնով մեկ վիճակներնու մասերը կդասավորիըստ իրենց ազգակ-

շրջող

ցության, այնպես, ինչպես ասացինք Համայնի առիթով: Այդ

դեպքում թշնամականը չի դրվի թշնամականիկողքին, որպեսզի մարմնի մեջ չլինեն գժտություններ ն հիվանդություններ,

բարեկամականըկդրվի բարեկամականիկողքին, որպեսզի

այլ

նրա մեջ տիրի առողջությունը:

Իսկ շարժումներից լավագույնն այն մեկն է, վում է մարմնի մեջ իր իսկ կողմից, քանի

որ

որը

կատար-

ազգակից է

մտքի ն ՀՉամայնիշարժմանը առավել չափով: Պակաս լավն է շարժումը,

որ

կատարում է Ուրիշը: Վատագույնն է շարժումը,

երբ մարմինը դադարի մեց է, իսկ մեկ ուրիշ մարմին շարժում է դրա

մասերը: Ահա ինչու մարմնի մաքրագործումներից ն

կատարելագործումներիցլավագույնը մարմնամարզություննէ, երկրորդընավարկությանկամ կառքով ճանապարհորդություններին ուղեկցող ճոճքն է, եթե այն չի հոգնեցնում: Երրորդ տեղում այն տեսակնէ, որն օգտակարէ ծայրահեղանհրաժեշտությանդեպքում, սակայն մնացյալ դեպքերումխոհեմ մարդու համար ընդունելի չէ. խոսքը դեղերով բժշկականմաքրագործման

մասին է: Եթե հիվանդությունները շատ վտանգավոր չեն,

հարկ չկա գրգռել դրանք դեղերով: Քանզի ամեն

հիվան-

դության կազմն այնպիսին է, ինչպիսին որ կենդանի էակի

բնությունն է: Վերջինսպիտի անցնի կյանքի որոշ փուլեր, ընդ որում թե՛ ամբողջ տեսակը, թե՛ յուրաքանչյուր առանձինէակ ունի իր նախասահմանվածկյանքի տնողությունը`բացառությամբ առանձինանխուսափելիդիպվածների:Այդ էակը կազմող եռանկյունիներըի սկզբանե միավորվածեն այնպես, կարող են պահել իրենց համադրությունըմիայն որոշ

որ

ժամա-

Պլատոն

նակ ն ի վիճակի չեն գերազանցել կյանքի տնողության սահ-

մանը: Այդպիսինէ

նան

հիվանդություններիկազմը: Ահա ինչու

նախասահմանված ժամանակը դեղերի միջոցով կարող է խախտել նա, ով ցանկանում է,

որ

թեթն հիվանդությունից

գոյանան ծանրերը, իսկ քչերից՝ շատերը: Հետնաբար հարկ է վերահսկել մարմնի կենսակերպը,որքանով որ թույլ են տալիս հանգամանքները, ն չգրգռել հիվանդությունը դեղերով՝ դարձնելով այն անբուժելի:

Այսքանը ընդհանուրառմամբ կենդանի էակի, նրա մարմնի ն ինքնահնազանդության մասին: մասերի, ինքնատիրապետման Ինչ վերաբերում է տիրապետող մասին, այն պետք է օժտել ուժով, որպեսզի լավագույն ն ազնվագույն ձնով կատարի

վերահսկումը: Դրա մանրակրկիտքննությունը ինքնին արդեն բավականաչափմեծ ձեռնարկ է: Իսկ եթե խոսում ենք այդ մասին հընթացս,

ապա

նախորդ ասվածիառնչությամբ պիտի

նշենք հետնյալը. մենք հաճախ ենք ասել,

որ

մեր մեջ բնակ-

վում է հոգու երեք տեսակ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր սեփական շարժումը: Ըստ այդմ մենք հիմա պիտի պնդենք, որ

ամենադանդաղը այն տեսակն է,

որը

դադարում է գործել`

անխուսափելիորենդառնալով տկար, իսկ այն մեկը, որը մարզվում է, դառնում է ուժեղագույնը: Ուստի պետք է հետնել, որ այդ շարժումները լինեն համաչափ: Իսկ մեր հոգու կարնորագույն տեսակը հարկ է մտածել որպես դեմոն, որ աստված հատկացրել է յուրաքանչյուրին,

ե

սա,

ինչպես ասացինք,

բնակվում է մեր մարմնի գագաթին ն մղում է մեզ երկրից դեպի հարազատ երկինքը, ինչպես եթե մենք լինեինք ոչ թե երկրային,

այլ

երկնային ծնունդ'5: Սա ասելով՝ մենք միան-

գամայն իրավացի էինք, քանի

որ

այնտեղ,

ուր

սկզբնապես

գոյացավ հոգին, աստվածությունը տեղադրեց գլուխը` մեր

արմատը,ն այդկերպուղիղ կեցվածք հաղորդեց ողջ մարմնին: Նա, ով տրվում է տենչանքներին ու

ծառայում է դրանց, ծնում ն

է

փառասիրությանըն

բացառապեսմահկանացումտքեր

առհասարակհակված է դառնալ որքան հնարավոր է

առա-

Տրմեռոս

վել մահկանացու

ն թույլ

չտալ,

պակասի, այլ անել այնպես,

որ

որ

մահկանացու բնությունը

ավելանա: Սակայն եթե

նա

ուսումնատենչէ ն նվիրված է իրապես բանականին,մարզում է գերազանցապեսայդ ունակությունը, ապա հպվելով ճշմարտությանը՝ունի անմահ ն աստվածայինմտքեր ն, հետնաբար, հաղորդակից է անմահին այն չափով, որչափով դա կարող է ընդունել մարդկային բնությունը: Բայց քանի դեռ նա մշտապես հոգ է տանում իր մեջ եղած աստվածայինի մասին ն առանձնահատուկկերպով է վերաբերվում իր մեջ բնակվող դեմոնին՝ երջանիկ է: Յուրաքանչյուր էակի մասին հոգ տանելու

եղանակը մեկն է. ապահովել նրան համապատասխան

սննդով ն շարժումներով:Իսկ մեր մեջ եղած շարժումները, որ ազգակից են աստվածայինին,Համայնի մտքերն

ու

շարժում-

ներն են: Ամեն մարդ պետք է հետնի դրանց, որպեսզի սովորի ուղղել իր գլխում եղած շրջապտույտները, որոնք արդեն վնասվել են ծնվելու պահին, ն որպեսզի ուսումնասիրողը, համաձայն իր նախնականբնության, նմանվի ուսումնասիրվողին ն

ձեռք բերի այն կատարյալ կյանքը, որն իբրն նպատակսահ-

մանվել է մարդկանց ինչպես ներկայում, այնպես էլ

ապա-

գայում: Մենք կարծես ավարտեցինք նախապես ստանձնած

պար-

տավորությունը ն պատմեցինքՀամայնի մասին՝հասնելով ընդհուպ մինչն մարդու ծագումը: Իսկ թե ինչպես են ծագել մյուս

կենդանի էակները, հարկ է նշել համառոտակին խուսափել ավելորդ շատախոսությունից, որպեսզի մեր խոսքը չափավոր լինի Կասենք հետնյալը: Լույս աշխարհ եկած այրերի մեջ կային այնպիսիք, որոնք

վեհերոտ էին ն ապրեցինիրենց կյանքը անարդար. շատ

հա-

հաջորդ ծննդյան ժամանակ նրանք կին

դար-

վանական է, ձան: Ահա

որ

ինչու

այդ

ժամանակ աստվածներըստեղծեցինկե-

նակցության էրոսին ն զետեղելով մեր ն կանանց մեջ մեկա-

կան կենդանի հոգեղեն էակ՝ յուրաքանչյուրին կազմավորեցին հետնյալ կերպ: Խմվածի անցուղու այն տեղում, որը ձգվում է

Պլատոն

թոքերի կողքով ն երիկամներիցներքն մոտենում

է միզապար-

կին` օդի ճնշման տակ դուրս մղելու համար ընդունածը, նրանք ելք բացեցին ողնուղեղի համար, որը գլխից պարանոցով անցնում է ողջ ողնաշարի երկայնքով ն որը մենք նախկինում կոչել ենք սերմ: Սա, լինելով հոգեղեն ն ստանալով ելք,

դուրս

հորդեց ն

այդ

տեղում առաջ բերեց կենդանական

տենչանք՝ այդկերպ սկիզբ դնելով ծննդարար էրոսին: Ահա ինչու տղամարդու ամոթույքն իր բնությամբ անսանձ է ն ինքնակամ, ինչպես բանականությաննանհաղորդ գազան, ն կատաղի մոլուցքի մեջ ընդունակ է ամեն բանի: Իսկ կանանց դեպքում այն, ինչը կոչվում է արգանդ կամ որովայն, նույն

այդ

ծննդարարությանտենչանքով բռնված գազանն է նրանց ներսում, որը երկար ժամանակքաղցած մնալու դեպքում դառնում է չափազանց գրգռված ն թափառումէ ողջ մարմնով,սեղմում է շնչուղիները ն, չթողնելով շնչել, հասցնում է կնոջը ծայրա-

հեղության ն հանգեցնումնրան ամենատարբերհիվանդություն-

ների, մինչն որ երկուսը՝կնոջ տենչանքն ու տղամարդուէրոսը, կմիանան ն ասես կքաղեն ծառերից պտուղները՝ցանելու համար արգանդի արտը աննշանության ն ձնազրկության պատ-

ճառով տակավին անտեսանելի կենդանի էակներով, որոնք հետագայում ձնավորվում ներսում, մեծանում

ն դուրս

սնունդ

ու

են

գալիս

են լույս

ստանում

արգանդի

աշխարհ, ինչով էլ

ավարտվում է կենդանի էակի ծնունդը: Կանայք ն ամենայն իգականըգոյացել

են

այստեղից:

Իսկ թռչունների տեսակը,երբ մազերի փոխարենփետուրներ են աճում, ծագեց անչար, սակայն թեթնամիտ այրերից, որոնք հակված լինելով մտածել երկնայինի մասին, միամտաբար

կարծում էին, թե ամենահավաստիապազույցները նման

հարցերում կարող է տրամադրել տեսողությունը: Ցամաքային

կենդանիներիտեսակըառաջացավփիլիսոփայությաննանհա-

ղորդներից ու երկնայինի բնության մասին չմտածողներից ն առհասարակգլխում եղած շրջապտույտներիցչօգտվողներից, որոնք հետնում

էին միայն կրծքում բնակվող հոգու մասերին:

Տիմեռս

Ահա

ինչու

այդ

կենդանիներիառջնի վերջույթները

ն

գլուխ-

ները ձգվեցին դեպի իրենց հարազատհողը ն հպվեցին նրան,

ձնափոխվեց ըստ այն շեղումների, որոնց ենթարկվեցինանգործության մատնված շրջապտույտիսկ գանգը երկարեց

ն

ները: Այդ տեսակինպատկանողամեն մի կենդանի ունի

նույնիսկ ավելի: Պակաս բանական կենդանիներին

ն

ոտք

չորս

աստված տվեց ավելի մեծ քանակությամբ ոտքեր, քանի որ կենդանիները ավելի

այդ

են

շատ

հակված հպվելու երկրին:

Իսկ ամենից անբանականները,որոնք ամբողջ մարմնով պառկում էին գետնին, առհասարակոտքերի կարիք չունեին, ն այդ

պատճառով աստված նրանց ստեղծեց

անոտն

ե

սողացող:

Չորրորդ տեսակըջրային է ն առաջացավամենաանմիտներից ն անգետներից,քանի որ արարիչները նույնիսկ մաքուր օդը արժանի չհամարեցին նրանց համար. չէ՞ որ սրանք տարբեր մոլորություններիարդյունքում անմաքուրէին հոգով, ն որպեսզի սրանք չշնչեն մաքուր ընդերքային ջուրը:

օդ,

ուղարկեցին շնչելու

պղտոր

Այստեղից է ձկների, ոստրեների ն

ն

բոլոր

ջրաբնակներիտեսակը,որոնց ծայրահեղ տգիտությանհամար պատժել են բնակությանծայրահեղ վայրով:

Ըստ

այդմ

բոլոր

կենդանիէակները ն՛ այն ժամանակ,ն՛ այժմ փոխակերպ-

այս

վում

են

մեկը մյուսին,

փոխակերպությունըկապված է

ն այդ

խելքի կամ անխելքությաննվազման կամ ավելացման հետ: Եվ հիմա մենք կարող ենք ասել, որ Համայնի մեր քննությունը հասավ իր ավարտին:Քանզի իր մեջ առնելով մահկանացու ն անմահ կենդանի էակներին ն լցվելով նրանցով՝ տիե-

զերքը դարձավ տեսանելիկենդանիէակ, ամենայն տեսանելին ընդգրկող աստված՝մտահասու

աստծո

զգայահասուպատկեր,

մեծագույն ն գեղեցկագույն,լավագույն ն կատարելագույնհամասեռ

երկինք:

ԴԵԱՆ

ԱՆԴՆԴԱԽՈՐ

ԴԱՎԱ

ԻՈՆ

ՆԴԵ ԵԴՆՎ-

ՍՈԿՐԱՏԵՍ, ԻՈՆ'

Իոնին ողջու՛յն: Որտեղի՞ցես գալիս մեզ

Սոկրատես. մոտ՝

էփեսոսի՞ցշ,քո տանի՞ց:

Իոն.

Բոլորովին էլ

ոչ,

Սոկրատես, էպիդավրոսից՝,Ասկլե-

պիոսին նվիրված տոնախմբություններից:

Բայց մի՞թե էպիդավրոսցիներընան հագ-

Սոկրատես.

ներգությանմրցույթներ են կազմակերպումայդ

աստծո

պատ-

վին: Իոն.

նան այլ

Իհարկե:Նմանապեսմրցույթներ են կազմակերպվում մուսայականարվեստներում: Ուրեմն մեզնի՞ցէլ ոմանք մասնակցել են

Սոկրատես.

մրցույթին: Եվ շահե՞լ ենք Իոն.

արդյոք:

Մենք շահել ենք առաջին մրցանակը, Սոկրատես:

Ի՛նչ լավ բան ասացիր: Տե՛ս,

Սոկրատես.

որ

այսուհետ

Ե

հաղթենք նան Պանաթենականխաղերում": Իոն.

Աստծո

կամոք Ես

Սոկրատես.

դա

էլ կլինի:

միշտ նախանձել եմ հագներգուի ձեր

արվեստին,ո՛վ Իոն, որովիետն այն ստիպում է ձեզ միշտ տնել հագ

ու

հե-

կապին,գեղեցիկ տեսք ունենալ ն միաժամանակ

շփվել բազում հրաշալի պոետների, ն հատկապեսՀոմերոսի՝ հետ, ընդ որում նրանցիցազնվագույնին ամենաաստվածայինի

հասկանալով նրա մտահղացումը, ն անելով: Չէ՞

որ

ոչ

պարզապես անգիր

անհնար է լավ հագներգու լինել` առանց հաս-

կանալու, թե ինչ է

ասում

պոետը: Լսողների համար հագներ-

գուն պիտի լինի պոետի մտահղացմանմեկնիչը: Իսկ

դա

Շ

Պլատոն

անհնար է անել լավ, առանց իմանալու, թե ինչ է տը:

Այնպես որ Իոռ.

ասում

ամենը արժանի է նախանձի:

այդ

ճշմարիտ

ես ասում,

ո՛վ Սոկրատես:Դա իմ արվես-

տի ամենաաշխատատար կողմն է, ն ինձ թվում է, ավելի գեղեցիկ

եմ

պոե-

ես

բոլորից

խոսում Հոմերոսի մասին, այնպես որ ո՛չ

ո՛չ թասոսցի Ստեսիմբրոտոսը, լամպսակոսցիՄետրոդորոսը, ո՛չ Գլավկոնըտ,ո՛չ էլ երբնէ ապրածներից որնէ մեկը չի ասել այդքան շատ գեղեցիկ մտքեր Հոմերոսի մասին, որքան ես: Լավ

Սոկրատես.

ասում, ո՛վ Իոն:

ես

Եվ

պարզ

է, որ

չես հրաժարվի ներկայացնելդրանք ինձ: Իոն.

Այո, Սոկրատես, արժե լսել, թե ինչ գեղեցիկ

եմ

զարդարում Հոմերոսին: Ուստի ն կարծում եմ, որ արժանի եմ,

հոմերիդներըճոսկե պսակ դնեն իմ գլխին: Ես դեռ ազատ ժամանակկգտնեմքեզ լսեՍոկրատես. լու, բայց հիմա ասա ինձ հետնյալը. դու ուժեղ ես միայն Հոմերոսի՞ հարցում, թե՞ նան Հեսիոդոսի՛ ն Արքիլոքոսի:: որ

Իոն.

Օ

ոչ,

միայն Հոմերոսի: Եվ ինձ թվում է,

դա

բա-

վական է: Սոկրատես.

Հեսիոդոսը նույնն Իոն.

Իսկ կա՞ մի բան, որի մասին Հոմերոսն ու են ասում:

Կարծում եմ, կա,

Սոկրատես.

ն

այն էլ

շատ:

Իսկ նրանցից որի՞ ասածը ավելի գեղեցիկ

կմեկնեիր՝Հոմերոսի՞,թե՞ Հեսիոդոսի: Իոն.

Այն, ինչի մասին նրանք նույնն են ասում, ես կմեկ-

նեի նույնկերպ, Սոկրատես: Սոկրատես.

Իսկ այն, ինչի մասին նույնը չեն ասու՞մ:

Օրինակ, գուշակության, որի մասին երկուսն էլ խոսում են: Իոն.

Իհարկե:

Սոկրատես.

Եվ ի՞նչ, ո՞վ ավելի լավ կմեկներ այդ եր-

կու պոետներիասածի մեջ եղած նմանություննու տարբերու-

թյունը՝ դու՞, թե՞ լավ գուշակներից որնէ մեկը: Իոն.

Գուշակներից որնէ մեկը:

Սոկրատես.

Իսկ եթե գուշակ լինեիր, չէի՞ր կարողանա

Իո

արդյոք

մեկնել տարբեր ձնով ասվածը, եթե նույն ձնով

աս-

վածն ի վիճակի ես մեկնել: Իոն.

Պարզ է,

որ

կկարողանայի:

Իսկ ինչպե՞սէ,

Սոկրատես.

հարցում, իսկ Հեսիոդոսի

որ դու

ուժեղ ես Հոմերոսի

մյուս պոետների հարցում՝ ոչ:

ն

Մի՞թե Հոմերոսը խոսում է ուրիշ բաների մասին, քան մյուս պոետները: Մի՞թե նա նս չի պատմում մեծ մասամբ պատերազմի մասին, մարդկանցփոխհարաբերությունների՝ առաքինիների

ն

հոռիների, հասարակ մարդկանց ն բազմահմուտների:

Մի՞թեչի պատմում աստվածներիմասին, թե ինչպես են նրանք հաղորդակցվումմիմյանց ն մարդկանցհետ, ինչ է կատարվում երկնքում

ն

ն

այն մասին, թե

Հադեսում:, ինչպես նան

աստ-

վածների ու հերոսների մասին: Մի՞թեայս ամենի մասին չի երգում Հոմերոսն իր պոեմներում: Իո.

ճշմարիտ

ես ասում,

ո՛վ Սոկրատես:

Իսկ մյու՞ս պոետները:Մի՞թենույնի մասին

Սոկրատես.

չեն երգում:

Այո, Սոկրատես, բայց նրանք երգում են Հոմերոսից տարբեր ձնով: Իոն.

Եվ ինչպե՞ս,արդյո՞ք ավելի վատ:

Սոկրատես. Իոն.

Շատ

ավելի վատ:

Սոկրատես. Իոն.

Իսկ Հոմերոսը երգել է ավելի լա՞վ:

Ավելի լավ, Զնսը վկա:

Սոկրատես.

Արդ, սիրելի՛ Իոն, եթե թվի մասին խոսեն

շատերը, սակայն մեկը խոսի ավելի լավ, նրան կտարբերեն

մյուսներից, այդպես չէ՞: Իոն.

Այդպես է:

Սոկրատես. նան

Եվ տարբերողը կլինի նա, ով կտարբերի

վա՞տխոսողներին,թե՞ ուրիշ մեկը:

Իոն.

Ոչ,

դա

Սոկրատես.

կլինի նույն մարդը:

Արդյո՞քնա, ով տիրապետումէ թվաբանու-

թյան արվեստին: Իոն.

13 ՊԼԱՏՈՆ

կյո:

Պլատոն

Եվ ի՞նչ, եթե շատերը խոսեն այն մասին, թե որն է առողջ սնունդը, ն մեկը լավ խոսի մյուսներից, նրան կտարբերի մի մարդ, իսկ վատ խոսողին մեկ ուրիշը, թե երկուսին էլ նույն մարդը: Իոն. Պարզ է, որ նույն մարդը: Սոկրատես. Ո՞վ է նա: Ի՞նչ անունով կոչենք նրան: Սոկրատես.

Իոն.

Դա

բժիշկն է:

Սոկրատես.

Ուրեմն մենք նկատի ունենք,

որ

բազում

խոսողներիմեջ միշտ նույն մարդն է տարբերումնրան, ով լավ

խոսում, ն նրան, ով վատ է խոսում: Եվ եթե չտարբերիվատ խոսողին, պարզ է, որ չի տարբերի նան լավ խոսողին, քանի որ նրանք խոսում են նույն բանի մասին: է

Իոն.

Այդպես է:

Սոկրատես.

Հետնաբար նույն մարդը երկուսի հարցում

էլ ուժե՞ղ է: Իոն. Այո: Սոկրատես.

Քո

ասելով, Հոմերոսը ն մյուս պոետները,

թվում Հեսիոդոսն ու Արքիլոքոսը, խոսում են նույնի մասին, բայց տարբեր կերպ՝ առաջինը անում է դա լավ, իսկ այդ

մյուսները՝վա՞տ: Եվ ճշմարիտ եմ ասում: Սոկրատես. Արդ, եթե դու տարբերում ես լավ խոսողին, Իոն. Ե

կտարբերեսնան վատին, այսինքն այն, Իոն.

որ նա

վատ է խոսում:

Թերնս:

Սոկրատես.

Այդ դեպքում, սիրելիս, սխալված չենք լի-

նի, եթե ասենք, թե Իոնը ուժեղ է ն՛ Հոմերոսի, ն՛ մյուս պոետների մասինխոսելիս,քանի որ

նա

ինքը համաձայնէ,

որ

նույն

մարդը ի վիճակի է դատել նույն բանից խոսող բոլորի մասին: Չէ՞ որ գրեթե բոլոր պոետներընույնի մասին են երգում: Իոն.

Բայց, Սոկրատես, ի՞նչն է

այդ

դեպքում պատճառը,

ուրիշ որնէ պոետիմասին խոսող մեկին լսելիս ես չեմ կարողանում ուշադիր լինել ն արժեքավոր որնէ բան ավելացնել, այլ պարզապեսննջում եմ, իսկ երբ ոմն հիշատակում է Հոմեոր

Իոն

րոսին, իսկույն արթնանում եմ ն ուշադիր եմ դառնում ն չեմ դժվարանում ինչ-որ բան ասել: Սոկրատես.

Դրա պատճառը դժվար չէ կռահել,

րեկամս: Ամենքին էլ շնորհիվ չէ,

որ դու

պարզ

է, որ արվեստի ն իմացության

կարողանում ես խոսել Հոմերոսի մասին:

Քանզի եթե կարողանայիրանել րողանայիր խոսել

բա-

դա

արվեստի շնորհիվ, կկա-

մյուս պոետներիմասին: Չէ՞ որ

նան բոլոր

բանաստեղծականարվեստըամբողջականմի բան է՛օ: Այդպես

չէ՞: Իոն.

Այո:

Սոկրատես.

Իսկ եթե վերցնենք ուրիշ որնէ արվեստ որ-

պես ամբողջություն,մի՞թեդիտարկմաննույն եղանակով չենք մոտենա

դրանցից յուրաքանչյուրին: Կուզե՞ս լսել, թե ինչ կա-

սեմ այդ

մասին, Իոն:

Իոն.

եմ

Իհարկե կուզեմ, Սոկրատես,Զնսը վկա:

Ես

սիրում

լսել ձեզ՝ իմաստուններիդ: Սոկրատես.

Շատ

կուզեի,

ասածդ ճշմարտություն

որ

լիներ, ո՛վ Իոն: Բայց իմաստուններըդուք եք՝ հագներգուներդ,

դերասաններդ"ն նրանք, ում ստեղծագործություններըերգում եք, իսկ ես միայն ասում եմ ճշմարտությունը՝սովորականմարդուն հասու

մի բան: Մի տե՛ս, թե որքան հեշտ

ու

հասարակ

բան է այն, ինչի մասին հենց նոր հարցրիքեզ. դրան կարող է

պատասխանելյուրաքանչյուր

ոք ն

դիտարկմանեղանակն էլ

նույնը կմնա, եթե նա վերցնի արվեստըորպես ամբողջություն: Ուրեմն սկսենք. գոյություն ունի` արդյոք

նկարչական արվեստը

որպես ամբողջություն: Իոն.

Այո:

Սոկրատես.

Վետնաբարեղել

են ն

կան

շատ

նկարիչ-

ներ՝ ինչպես լավ, այնպես էլ վա՞տ: Իոն. Իհարկե:

Տեսե՞լ ես արդյոք որնէ մեկին, ով կարող բացատրել, թե Ագլաուիոնիորդի Պոլիգնոտոսի'շնկարածից Սոկրատես.

է

ինչն է լավ ն ինչն է վատ, իսկ մյուս նկարիչներիդեպքում չի 13"

Պլատոն

կարող: Եվ երբ ոմն ցուցադրում է ուրիշ նկարիչներիգործերը, նա ննջում է, չի հասկանում ն ասելու ոչինչ չունի, իսկ երբ պետք է կարծիք հայտնել Պոլիգնոտոսիկամ մեկ ուրիշ նկար-

չի մասին, նում

բայց

միայն մեկի մասին, նա արթնանում է,

է ուշադիր ն հեշտությամբ սկսում է

դառ-

խոսե՞լ:

Ոչ, Զնսը վկա, չեմ տեսել: Սոկրատես. Իսկ քանդակագործությանմեջ տեսե՞լ ես արդյոք որնէ մեկին, ով լավ է բացահայտումՄետիոնի որդի Դեդալոսի, Պանոպնսի որդի էպեյոսի կամ սամոսցի /ԹեոդոԻոն.

րոսիտկամ որնէ այլ քանդակագործիերկերի արժանիքները, իսկ մյուս քանդակագործների աշխատանքներըդիտելիս չի հասկանում դրանք, ննջում է ն ասելու ոչինչ չունի: Իոն. Ոչ, Զնսը վկա, այդպիսի բան չեմ տեսել: Բայց կարծում եմ, որ նան ֆլեյտահարուՍոկրատես. թյան, կիթառահարության,կիթառի նվագակցությամբերգեցողության կամ հագներգությանմեջ նույնպես չես տեսել մեկին, ով լավ է խոսում Օլիմպոսի, Թամիրասի, Օրփեոսի, իթակեցի հագներգու Թեմիոսի" մասին, իսկ էփեսոսցի Իոնի դեպքում սկսում է շփոթվել ն չի հասկանում, թե ինչն է նրա հագներգության մեջ լավ, իսկ ինչը՝ ոչ:

Սրա դեմ առարկելու ոչինչ չունեմ, Սոկրատես: Ես միայն լավ գիտեմ, որ բոլոր մարդկանցիցառավել գեղեցիկ եմ խոսում Հոմերոսի մասին: Դա հաջողվում է ինձ, քանզի ուրիշԻոն.

ներն էլ

են, որ նրա մասին լավ եմ խոսում, իսկ

հաստատում

մյուսների մասին՝ոչ: Փորձիր հասկանալ, թե ինչից է դա: Սոկրատես.

Հասկանում եմ, Իոն, ն պատրաստվում եմ

պարզաբանել, թե ինչ կարծիք

ունեմ

դրա

մասին: Ինչպես

ասացի քիչ առաջ, Հոմերոսի մասին քո լավ խոսելը արվեստի

արդյունք չէ,

այլ

աստվածայինուժ,

պես այն քարի ուժը,

որը

որը

շարժում է քեզ, ինչ-

Եվրիպիդեսըկոչեց մագնեսիական,

իսկ բազմությունը կոչում է հերակլյան 5: Այդ քարը

ոչ

միայն

դեպի իրեն է ձգում երկաթյաօղերը, այլն այնպիսիուժ է հաղորդում դրանց,

որ

կարողանում

են

անել նույնը, ինչ այդ

Իո

քարը,

այսինքն ձգել օղեր, այնպես

որ

երբեմն կազմվում է

միմյանց կպած երկաթյա բեկորների ն օղերի երկար

շղթա,

որոնց ողջ ուժը հիշյալ քարի ուժից է: Այդպեսէլ Մուսան ներշնչում է

մարդկանց, ն

որոշ

ներշնչվածներից ձգվում է

այդ

մյուս ներշնչվածներիշղթան: Բոլոր լավ էպիկականպոետները ստեղծում են իրենց գեղեցիկ պոեմները ոչ թե արվեստի շնորհիվ,

այլ

ներշնչանքի ն մոլեգնության մեջ: Այդպեսնան մելոսի կորիբանտներիպես'ծ6,մոլեգ-

պոետները,մոլեգնորեն պարող նության մեջ

են

ստեղծում իրենց գեղեցիկ երգերը: Այդժամ

նրանց համակում է ներդաշնակությունն դառնում են մոլեգնած բաքոսներ: Չէ՞ են

որ

ու

ռիթմը: Նրանք

մոլեգնած վիճակում

բաքոսուհիներըգետերից մեղր ու կաթ հավաքում, իսկ երբ

սթափ են՝ ոչ: Նույնն է անում այդ

նան

մելոսի պոետների հոգին.

մասին իրենք պոետներն են խոսում: Նրանք ասում

են,

թե մեղուների նման թռչում-գնում են Մուսաների այգիներն

պուրակները"

ն

ու

Ե

բերում են մեզ մեղրատու աղբյուրների մոտ

հավաքած երգերը": Եվ ճշմարիտ

են

ասում, քանզի պոետը

թեթն, թնավոր ու սրբազան էակ է ն չի կարող ստեղծել ոչինչ, եթե չի ներշնչվել, չի ընկել մոլեգնության մեջ

ու

կորցրել

բանականությունը: Իսկ քանի դեռ մարդու միտքը տեղն է, նա

չի կարող ստեղծագործելն գուշակել: Այնպես որ պռետները բազում լավ բաներ են անում

ու

մասին, ինչպես դու՝ Հոմերոսի, այլ

աստծո

(մարդկանց)գործերի 6Շ թե արվեստի օգնությամբ,

ասում

ոչ

սահմանումով: Յուրաքանչյուր ոք կարող է լավ

ստեղծել միայն այն, ինչին նրան դրդել է Մուսան.

մեկը՝ դիթի-

րամբոսներթ, մյուսը՝ ձոներշճ, սա՝ հիպորքեմներշ, նա՝ պոեմներ, իսկ մեկ ուրիշը՝ յամբոսներշշ..մնացած բաներում նրանք բոլորն էլ թույլ այլ

են, չէ՞ որ խոսում են ոչ թե արվեստի ուժով,

աստվածային զորությամբ: Եթե նրանք արվեստի ուժով

կարողանայինգեղեցիկ խոսել մեկ բանի մասին, կկարողանային խոսել մնացյալի մասին նս: Ահա ինչու աստված խլում է նրանցից խելքը ն իրեն օգնական դարձնում նրանց, ինչպես որ

օգնական է դարձնում գուշակներին ն աստվածայինմար197

Պլատոն

գարեներին, որպեսզի լսելով նրանց իմանանք,

որ

ոչ

թե

նրանք՝ խելքից`զրկվածներն են այդպիսի մեծարժեք բաներ ասում, այլ որ խոսում է ինքը աստված ն նրանց միջոցով մեզ է փոխանցումիր խոսքը: Սրա լավագույն ապացույցն է քալկիդացի Տիննիքոսը, ով հիշարժանոչինչ չի ստեղծել, բացառությամբ մի պեանիշ:, որը երգում

են

Թերնս

բոլորը:

նաչքնաղ երգն է, ն, ինչպես ինքն է ասում,

դա ամե-

«Մուսաների

դա

գյուտն էր»: Սրանով,կարծում եմ, աստվածմեզ հստակ ցույց է տվել, որ մենք չպիտի մտածենք, թե այդ երկերը մարդկային են ն ն

պատկանումեն մարդկանց.ոչ, դրանք աստվածայինեն

պատկանում են աստվածներին,իսկ պոետները ոչ

այլ

ոք

են, քան աստվածների մեկնիչներ, որոնցից յուրաքանչյուրը

համակված է այն աստծով,

որը

տիրում է նրան: Դա

ապա-

ցուցելու համար աստվածվատագույն պոետի միջոցով երգեց

լավագույն երգը: Քեզ չի՞ թվում, Իոն.

Թվում է,

որ

որ ես

իրավացի եմ, ո՛վ

իրավացի ես, Զնսը վկա:

դիպչում են հոգուս, Սոկրատես, ն

ես

Քո

Իոն:

խոսքերը

կարծում եմ, որ լավ

պոետներըաստվածայիններշնչանքով մեկնում են մեզ

աստ-

վածներիխոսքը: Սոկրատես.

Իսկ դուք, հագներգուներդ, մեկնում եք

պո-

ետների՞ն: Իոն.

Դարձյալ ճշմարիտ ես ասում:

Սոկրատես. Իոն.

Հետնաբար դուք մեկնիչներիմեկնիչնե՞ր եք:

Միանգամայնճիշտ է:

Սոկրատես.

Այդ դեպքում ասա՛ ինձ, Իոն,

մի՛

թաք-

ցրու

այն, ինչի մասին կհարցնեմ: Երբ

նում

պոեմը ն հատկապեսզարմացնում հանդիսատեսին՝ պատ-

դու

լավ

ն

ես արտասա-

մելով, թե ինչպես է Ոդիսնսըհանկարծ հայտնվում շեմին, բացահայտում իրեն փեսացուների առջն ն ոտքի տակ թափում

նետերը, թե ինչպես է Աքիլլեսը հարձակվում Հեկտորի" վրա,

կամ՝ տխուր մի բան Անդրոմաքեի,Հեկուբայիկամ Պրիամոսիշտ մասին, մի՞թե ինքդ քեզնից թվում արդյոք

դուրս

եկած չես այդժամ ն չի՞

քեզ, թե հոգիդ ներշնչանքիպահին գտնվում է

Իոն

այնտեղ, ուր տեղի սում ես՝ Իոն.

Կասեմ

են ունենում

անցքերը, որոնց մասին խո-

Իթակեումճ,Տրոյայում կամ այլուր: Որքա՛ն ճշմարիտ է բերածդ օրինակը, Սոկրատես: առանց թաքցնելու: Երբ որնէ տխուր բան եմ արտա-

սանում, աչքերս լցվում են արտասուքով, իսկ երբ արտասանում

եմ

ահարկու ն դաժան ինչ-որ բան, մազերս ցից-ցից են

կանգնում ն սիրտս ուժգին բաբախումէ: Եվ ի՞նչ, Իոն, մի՞թեսթափ վիճակում է այն

Սոկրատես.

մարդը, որ խայտաբղետզգեստ հագած ն ոսկե պսակ դրած՝ ժալալիս է զոհաբերություններին տոնակատարությունների մանակ, առանց իր հագ ու կապից որնէ բան կորցնելու, կամ սարսափէ ապրում,գտնվելով բյուրավոր բարեկամմարդկանց

մեջ, որոնցից ն ոչ մեկը նրան չի թալանում ն չարիք չի գործում:

Ոչ, Սոկրատես,Զնեսըվկա, այդպիսի մարդը, ճշմարիտն ասած, բնավ էլ սթափ վիճակում չէ: Սոկրատես. Իսկ գիտե՞ս, որ դուք նույն վիճակին եք Իոն.

հասցնում նան հանդիսատեսներիցշատերին: Իոն.

Շատ

լավ գիտեմ:

Ես

հաճախ նայելով նրանց

վերնից՝բեմից, տեսնում եմ, թե ինչպես են արտասվումն երկյուղած հետնում իմ խոսքին: Չէ՞ որ ես պիտի շատ ուշադիր լինեմ. Քանզի եթե նրանց ստիպեմ արտասվել, ինքս, դրամ վաստակելով, կծիծաղեմ, իսկ եթե ստիպեմ ծիծաղել, զրկվելով դրամից՝ինքս Սոկրատես.

լաց

կլինեմ:

Հիմա հասկանում ես,

որ քո

հանդիսատեսը

վերջին օղակներից մեկն է, որոնք, ինչպես ասացի, միմյանց միջոցով ուժ

են ստանում

հերակլյան քարից: Մեջտեղում դու

հագներգուն ն դերասանը, առաջին տեղում ինքը պոետն է, իսկ աստված ձեր բոլորի միջոցով տանում է մարդու հոգին ուր ցանկանա,մեկից մյուսին հաղորդելով իր ուժը: Եվ ասես ես`

քարից ձգվում է խորնտներիշ՛,ուսուցիչների ն աշակերտների

երկար շղթան, որոնք օղակների միջոցով միացված են

Մուսա-

յին: Մի պոետը միացած է մի Մուսային, մեկ ուրիշը՝ ուրիշին:

Ե

Պլատոն

Մենք դա կոչում ենք «համակված լինել»: Եվ իրականությանը,քանի

որ

Մուսան

դա շատ

մոտ

է

համակում է նրան: Իսկ

առաջին օղակներից`պոետներից, կախված են մյուս ներշնչ-

վածները՝ոմանք Օրփեոսից, ոմանք Մուսեոսից25:: Սակայն մեծամասնությունըհամակվածէ Հոմերոսով,քանի որ նա համակում է նրանց: Նրանցից մեկն էլ դու ես, Իոն, ն Հոմերոսը համակել է քեզ: Եվ երբ ոմն երգում է որնէ ուրիշ պոետի լերգ| դու ննջում ես ու դժվարանում ինչ-որ բան ասել, իսկ երբ ա՛յդ պոետի երգը՝ անմիջապեսզարթնում ես, հոգիդ սկսում է պարել, ն իսկույն ասելու բան ես գտնում: Որովիհետնայն, ինչ ասում

ես

Հոմերոսի մասին, ո՛չ արվեստի, ո՛չ էլ իմացության

միջոցով է,

աստծո

այլ

սահմանումով ն համակվածությունից:

Ինչպես որ կորիբանտներնեն սուր կերպով զգում միայն այն

մեղեդին, որը գալիս է նրանց համակած աստծուց ն որի

հա-

մար նրանք հեշտությամբ շարժումներ ու խոսքեր են գտնում, մինչդեռ ուրիշ որնէ մեղեդի նրանց մտքով էլ: չի անցնում, այդպես էլ

դու,

Իոն, երբ որնէ մեկը հիշում է Հոմերոսին, հմուտ

ես, իսկ մյուսների դեպքում՝ ոչ: Իսկ պատճառը,եթե հարցնում ես

ինձ, թե ինչու

հմուտ

ես

Հոմերոսի դեպքում, իսկ մյուսների

դեպքում՝ոչ, այն է, որ դու ոչ թե արվեստի, այլ մանումով ես Հոմերոսի հմուտ գովերգիչը: Լավ

Իոն.

ես ասում,

Սոկրատես: Բայց

եթե բացատրեիր ն համոզեիր ինձ, որ

ես

ես

աստծո

սահ-

կզարմանայի, գովերգում եմ

Հոմերոսին համակվածության ն մոլեգնության մեջ: Կարծում

էլ այդպես չէիր մտածի, եթե լսեիր, թե ինչպես եմ խոսում Հոմերոսի մասին: եմ, դու

Ես

միայն նրանից հետո, երբ կպատասխանեսիմ հարցին. Հոմերոսի երգածից ինչի՞ մասին ես լավ խոսում: Ակնհայտ է, որ ոչ ամեն ինչի Սոկրատես.

ուզում եմ լսել, բայց

մասին»: Իոն.

Վստահ

Սոկրատես.

նալ

ն

եղիր, Սոկրատես,ամեն ինչի մասին:

Բայց ոչ այն մասին, ինչը կարող ես չիմա-

ինչի մասին խոսում է Հոմերոսը:

Իոն

Իոն.

Այդ ինչի՞ մասին է խոսում Հոմերոսը,

ես

որ

չգի-

տեմ:

Սոկրատես.

Հոմերոսը հաճախ խոսում է ամենատարբեր

արվեստների մասին, օրինակ՝ կառք վարելու արվեստի: Եթե հիշեմ, կարտասանեմայդ հատվածը: Իոն.

Ինքս կարտասանեմ:Ես հիշում եմ:

Սոկրատես.

Ուրեմն

ասա

ինձ, ի՞նչ է

ասում

Նեստորն

իր որդուն՝ Անտիլոքոսին,խորհուրդտալով զգույշ լինել շրջադարձերի ժամանակՊատրոկլոսի պատվին անցկացվող կառքերի մրցավազքում: Իոն.

«Կառքի շքեղ աթոռակիվրա դու քեզ ամուր պահիր, Փոքր-ինչ դեպի ձախ կողմ քեքված: Աջակողմյանքո խայտ ձիուն

բՀաղթմտրակիրսպառնաձայն՝ երասանըթույլ թողնելով: Ձախ ձին այնժամ թող մոտիկից նշանն անցնի, սակայն այնպես,

Որ կարծեսթե գեղեցկակերտկունդն անիվիշփվում է ճիշտ Նշան-սյունի մակարդակին:Զգույշ, քարին դու չզարկվես...»5 Սոկրատես. է արդյոք Իոն.

Բավականէ: Ո՞վ ավելի լավ կորոշեր, ճիշտ

Հոմերոսի ասածը, թե

ոչ,

բժի՞շկը, թե՞ կառապանը:

Իհարկե կառապանը:

Սոկրատես.

է այդ արվեստին, Որովհետն տիրապետու՞մ

թե՞ ուրիշ ինչ-որ պատճառով: Իոն.

Ոչ, որովհետն տիրապետումէ

Սոկրատես. թույլ

Եվ յուրաքանչյուր

այդ

արվեստին:

արվեստին աստված

է տվել իմանալ մեկ որնէ գո՞րծ:Քանզի այն, ինչ իմանում

ենք նավավարությանարվեստից, չենք կարող իմանալ բժշկու-

թյունից: Իոն.

Իհարկե ոչ:

Սոկրատես.

Նմանապես բժշկությունից չենք կարող

իմանալ այն, ինչ իմանում ենք շինարարականարվեստից:

Պլատոն

Իհարկե ոչ:

Իոն.

Իսկ մի՞թե այդպես չէ բոլոր

Սոկրատես.

արվեստների

պարագայում.այն, ինչ իմանում ենք մի արվեստից,չենք իմանում

մյուսից: Բայց նախ ասա

ինձ. մի՞թե դու չես կոչում մի

արվեստն այսպիսին,իսկ մյուսը՝ այնպիսին: կյո:

Իոն.

Եվ վարվում ես ինձ նմա՞ն. տեսնելով, որ

Սոկրատես.

մի արվեստը այսպիսի բաների արվեստ է, կոչում ես այսպիսին, իսկ տեսնելով, որ մեկ ուրիշ արվեստ այնպիսի բաների արվեստ է, կոչում ես այնպիսի՞ն:

Այո:

Իոն.

Եթե

Սոկրատես.

այդ

արվեստները լինեին նույն բանի

իմացությունը,ինչու՞ պիտիկոչեինք դրանք տարբեր անուններով, երբ երկուսն էլ կարելի էր կոչել մեկ անունով: Այսպես, ես գիտեմ, որ սրանք հինգ մատներ են, քեզ դա նույնպես հայտնի է, ն

ն

եթե ես հարցնեի քեզ՝ արդյո՞քդա հայտնի է ինձ

քեզ միննույն արվեստի՝թվաբանությանշնորհիվ,

դու

իհարկե

կպատասխանեիր, որ միննույն արվեստիշնորհիվ: Իոն. Այո: Սոկրատես. Իսկ հիմա ասա ինձ այն, ինչի մասին ուզում էի հարցնել. քո կարծիքով այդպես է բոլո՞ր արվեստ-

արդյո՞քշնորհիվ մի արվեստի մենք անհրաժեշտաբարճանաչում ենք մի բան, իսկ ուրիշ արվեստների՝ոչ ների դեպքում

թե դա, Իոն.

այլ

Իմ

ն

բոլորովին ուրիշ բաներ:

կարծիքով այդպես է, Սոկրատես:

Սոկրատես.

Եվ նա, ով չի տիրապետումորնէ արվես-

տի, ի վիճակի չէ լավ հասկանալ այդ

արվեստի միջոցով

ասվածը կամ արվա՞ծը: Իոն.

Շատ

Սոկրատես.

ճիշտ է: Իսկ ո՞վ ավելի լավ գիտի՝ ճիշտ է

արդյոք

Հոմերոսըքո արտասանածհատվածում, դու՞, թե՞ կառապանը: ասում

Իոն.

Կառապանը:

ԻԴԱ

Սոկրատես. Իոն.

Բայց

դու

հագներգու ես, ն

ոչ

կառապան:

կյո:

Սոկրատես.

Իսկ հագներգուի արվեստը տարբե՞րէ կա-

ռապանիարվեստից: Իռն.

Այո:

Եվ եթե տարբեր է,

Սոկրատես.

ապա

ուրի՞շ ինչ-որ

բա-

ների իմացություն է: Իոն.

Այո:

Իսկ երբ Հոմերոսը պատմում է, թե ինչպես

Սոկրատես.

է ՀՎեկամեդեն՝ Նեստորի հարճը, բալասան տալիս վիրավոր

Մաքառնին,ն

ասում

է մոտավորապեսայսպես.

Խառնեց գինին Պերանեսյան:Պղնձակերտնուրբ քերիչով Վրանքերեց այծի պանիր, ապա ցանեց ճերմակ փոխինդ. Այդպեսկազմածքաղցր ապա

ըմպելին՝ առաջարկեց, որ վայելեն,՝'

Հոմերոսի ճիշտ կամ սխալ լինելը հասկանալու համար

անհրաժեշտէ բժկությա՞ն արվեստը,թե՞ հագներգուիարվեստը: Իոն.

Բժշկության արվեստը:

Սոկրատես. Նա

Իսկ երբ Հոմերոսն ասում է.

անհատակխորքը սուզվեց

են մըխըրճվեցինչպես

կապար, Որը, կցված դաշտաբնակ արջառներիկեռ եղջյուրին, Սահում, տանում է անկշտում ձկներին մահ ն կործանում,

ինչ կասենք, ո՞ր արվեստնէ հարկավորորոշելու համար՝ճիշտ է արդյոք նա ասում, թե ոչ, ձկնորսի՞,թե՞ հագներգուի: Իոռ.

Ակնհայտ է,

Սոկրատես.

որ

ձկնորսի, Սոկրատես:

Արդ, մտածիր հետնյալի մասին. եթե

հարցնեիր ինձ. «Սոկրատես, եթե ես

դու

դու

Հոմերոսի մոտ գտնում

այն, ինչը հատուկ է յուրաքանչյուր արվեստին,գտիր այդ-

պիսի մի բան նան գուշակի արվեստի համար, որպեսզի նա էլ

Պլատոն

դատի, թե ինչն է դրա մասին երգվում լավ, իսկ ինչը՝ ոչ»,ես

հեշտությամբ կպատասխանեիքեզ: «Ոդիսականում»

նա

հաճախ է խոսում այդ մասին, օրինակ, Թեոկլիմենոս գուշակը՝ Մելամպոսիտոհմից, այսպես է

ասում

փեսացուներին.

«Ով դժբախտներ,այս ինչպիսի աղետ է ձեր գլխին կախված: Մութն է պատում դեմքերը ձեր, ձեր գլուխներն ու ոտքերը, Եվ

ողբալուց

ձեր աչքերը թացացել են արցունքներից:

Միջնասյուներնու

պատերը սն արյամբ են ցողված

Գավիթն ու բակն

արդ

ահա:

լցված են մեռյալների տեսիլներով,

Որոնք անվերջ վազվզում

են

Երեբոսի մութ քաոսում.

Իսկ արնեըմթագնել է, թանձր խավարն է մեզ պատել»5:

Եվ նման հատվածները շատ են նան «Իլիականում»,

այս-

պես, օրինակ, ամրոցիպատերիմոտ տեղի ունեցող ճակատամարտի հատվածում Հոմերոսն ասում է. «Խորհում էին, ինչպեսանցնել,- անդ երնացմի մեծ հրաշք. Բարձրասլացմի մեծ արծիվ հայտնվեցզորքի ձախակողմից՝

ճանկերի մեջ բռնած մի

օ4

Կենդանի էր տակավին օձն Նա

արյունախում ու ահռելի. ու

դեռ կռվում էր կատաղի.

գալարվեց, խայթեց կուրծքը իր գերողի՝ վզի մոտը,

Եվ արծիվը, վիրավորված,իսկույն օձին գցեց գետին:

Վերնից օձն հանկարծակիթափով ընկավ զորքերի մեջ, Իսկ արծիվը ճիչ արձակեց ն հողմահարթռավ հեռուն»:

Եվ

ես

ասում

եմ, որ այսպիսի բաներ պիտի քննի ն դի-

տարկի գուշակը: Իոն.

ճշմարիտ

ես ասում,

Եվ

դու

Իսկ հիմա, ինչպես որ

ես

Սոկրատես.

քեզ համար,

որ

Սոկրատես:

նույնպես, Իոն, ճշմարիտ ես

ասում:

«Իլիականից»հատվածներընտրեցի վերաբերում են գուշակին, բժշկին ն ձկնոր204

Իոն

սին, այդպես էլ դու, քանի որ Հոմերոսի հարցում ինձնից ավե-

լի փորձառու ես, ընտրիր ինձ համար այն, ինչ վերաբերում է հագներգուի արվեստինն ինչի մասին պիտի մտածի ու դատի

հագներգուն:

կասեի՝ ամեն ինչի մասին, Սոկրատես: Սոկրատես. Բայց դու չասացիր «ամեն ինչը», Իոն.

Ես

Իոն:

Մի՞թեայդքան մոռացկոտ ես: Վայել չէ հագներգուին մոռացկոտ լինել: Իոն.

Բայց ի՞նչ եմ մոռացել:

Սոկրատես.

Չե՞ս հիշում, ինչպես ասացիր, թե հագներ-

գուի արվեստը տարբեր է ձկնորսությունից: Իոն.

Հիշում

Սոկրատես.

եմ: Դու նան

համաձայն ես, որ եթե տարբեր է,

տարբեր բանի իմացություն է: Իոն.

Այո:

Սոկրատես.

Հետնաբար, քո ասելով,

ամեն

բան չէ, որ

հայտնի է հագներգուի արվեստինն հագներգուին: Իոն.

Թերնս բացառությամբայդ բաների, Սոկրատես:

Սոկրատես.

«Այդ բաներ» ասելով նկատի ունես

այն,

ինչն առնչվում է ուրիշ արվեստներին:Բայց ի՛նչն է առնչվում հագներգուիարվեստին,եթե այն, ինչն առնչվում է, ամեն ինչը չէ Իոն.

Կարծում եմ այն, թե որ խոսելակերպնէ վայել տղա-

մարդուն, որը՝ կնոջը, որը՝ ստրուկին, որը՝ ազատին, որը՝ հպատակին ն որը՝ իշխանավորին: Սոկրատես.

Իսկ քո կարծիքով, փոթորկահույզ ծովում

հայտնված նավի պարագայում ո՞վ ավելի ճիշտ կասի՝ ինչ է

թե՞ նավավարը: հարկավորանել, հագներգու՞ն, Իոն.

Ոչ, նավավարըավելի լավ գիտի

Սոկրատես.

դա:

Իսկ թե ինչ է հարկավոր ասել հիվանդին,

մի՞թեհագներգուն բժշկից ավելի լավ գիտի: Իոն. Ոչ: Դու գիտե՞սինչպես պիտի խոսի ստրուկը: Սոկրատես.

Պլատոն

կյո:

Իոն.

Օրինակ, թե ինչ պիտի ասի եզնարած

Սոկրատես.

ստրուկը, որը փորձումէ սանձել կատաղածցուլերին, քո

ասե-

լով, հագներգուն ավելի լա՞վ գիտի, քան ինքը եզնարածը: Իհարկե ոչ:

Իոն.

Կամ

Սոկրատես.

ինչ պիտի ասի

բուրդ

մանող կինը

մանելու մասի՞ն: Իոն. Ոչ:

բուրդ

Սոկրատես.

Բայց գուցե հագներգունգիտի, թե ինչ պի-

տի ասի զորավարը, գոտեպնդելովզինվորներին: Այո, հագներգուն գիտի

Իոն.

Սոկրատես.

դա:

Այսինքն հագներգուի արվեստը զորավարի

արվեստ է: Իոն.

Ես

անշուշտ կիմանայի,թե ինչ պիտի ասի զորավարը:

Որովհետն դու,

Սոկրատես. նան

զորավարությանմեջ,

Իոն:

հավանաբար,

հմուտ

Չէ՞ որ եթե հեծյալ լինեիր ն

միննույն Ժամանակ կիթառահար, կտարբերեիր լավ հեծյալին,

ու

ես

վատ

ն

եթե քեզ հարցնեի. «Ի՞նչ արվեստի միջոցով ես

ճանաչում լավ հեծյալին, ո՛վ Իոն, շնորհիվ այն բանի, որ

հեծ-

յա՞լ ես, թե՞ որ կիթառահարես», ի՞նչ կպատասխանեիրինձ: Իոն. Կպատասխանեի՝ հեծյալի արվեստիշնորհիվ: Եվ եթե տարբերեիր լավ կիթառահարին,

Սոկրատես.

կհամաձայնեիր,որ տարբերումես այն արվեստիօգնությամբ, որի շնորհիվ կիթառահարես, այլ ոչ նրա, որի շնորհիվ հեծյա՞լ ես: Իոն.

Այո:

Սոկրատես.

Իսկ երբ գիտես ռազմականարվեստը, ո՞ր

իմացության օգնությամբ է դա՝ նրա՞, որի շնորհիվ զորավար ես, թե՞ որի շնորհիվ լավ հագներգու ես:

Իոն.

Իմ

կարծիքով այստեղ չկա տարբերություն:

Սոկրատես.

Ինչպե՞սթե:

Դու ասում

ես, թե չկա՞ տար-

բերություն: Մե՞կ արվեստ ես համարում հագներգուի ն վարի արվեստը, թե՞ դրանք երկուսն են: .

զորա-

Իոն

Իոն.

Ըստ

իս,

դա

մեկ արվեստ է:

Վետնաբարնա, ով լավ հագներգու է, նան

Սոկրատես.

լավ զորավա՞րէ: Իոն.

Իհարկե, Սոկրատես: Ուրեմն լավ զորավարը նան լավ հագներ-

Սոկրատես.

գու`

է:

Իոն.

Այդ մեկը չեմ կարծում: Բայց դու կարծում ես, որ լավ հագներգուն

Սոկրատես. նան

լավ զորավա՞րէ:

Իոն.

Իհարկե: Ուրեմն

Սոկրատես.

դու

լավագու՞յն հագներգուն

ես

հելլենների մեջ: Իոն.

Լավագույնը, Սոկրատես: Նան

Սոկրատես.

լավագույն զորավա՞րնես հելլենների

մեջ, ո՛վ Իոն: Իոն.

դա

Վստահ

եղիր դրանում, Սոկրատես: Ես սովորել

եմ

Հոմերոսից: Սոկրատես.

Բայց հանուն

աստվածների, ո՛վ Իոն, լի-

նելով հելլենների մեջ լավագույն զորավարը ն հագներգուն, ինչու՞ շրջելով Հունաստանովմեկ դու միայն հագներգությամբ ես

ոչ: Մի՛թե կարծում ես, զբաղվում, իսկ զորավարությամբ՝

թե ոսկե պսակով զարդարված հագներգուն անչափ պիտանի

հելլեններին, իսկ զորավարը՝ոչ: Իոռ. Մեր քաղաքը, Սոկրատես,ձեր զորավարությանտակ է, ահա ինչու զորավարի կարիք չունի, իսկ դուք ն լակեդեմոնացիներըինձ զորավարչեն կարգի: Չէ՞ որ դուք կարծում եք, թե ինքներդ էլ ի վիճակի եք զորավարությունանել: է

Սոկրատես.

Ազնվագու՛յնԻոն, չե՞ս ճանաչում կիզիկոս-

ցի Ապոլլոդորոսին: Իոն.

Այդ ո՞վէ

Սոկրատես.

Նա, ում աթենացիներըբազմիցս իրենց զո-

րավար են կարգել, թեպետօտարականէ: Իսկ անդրոսցիՓանոսթենեսին ն կլազոմենցի Հերակլիդեսին: վստահել են ն՛

Պլատոն

զորավարություն, ն՛ իշխանությանայլ ձներ, որովհետն նրանք, թեպետ նույնպես օտարական են, սակայն ապացուցել են,

որ

պատիվներին: Ինչու՞ զորավար չկարգել ն չպատվել էփեսոսցի Իոնին, եթե նա արժանի է դրան: Մի՞թե արժանի են

այդ

դուք՝ էփեսոսցիներդ,նախկին աթենացիներչեք, էփեսոսը որնէ քաղաքից պակաս քաղաք

կամ մի՞թե

ո՛վ Հոմերոսին գովեր-

է: Եվ եթե դու,

Իոն, ճիշտ ես ասում, թե տիրապետումես

գելու արվեստին ն իմացությանը, ուրեմն մեղք ես գործում,

քանզի խոստանում ես

ցույց

տալ

ինձ Հոմերոսի մասին

քո

բազում գեղեցիկ իմացությունները,սակայն խաբում ես ն ամեննին էլ

ցույց

չես տալիս: Դու մինչն իսկ չես ցանկանում պա-

տասխանելայն հարցին, որը երկար Ժամանակէ արդեն տալիս եմ

քեզ. ո՞րն է

գալարվում ես,

իսկական հմտությունը: Պրոտնսի:

քո

ու

այս

նման

այն կողմ ընկնում, այնպես որ ինձնից

խույս տալու համար ի վերջո զորավար էլ դարձար, միայն թե ցույց

թե որքան ես հմուտ Հոմերոսիիմաստությանմեջ:

չտաս,

Եթե հմուտ

ես, ինչպես քիչ առաջ ասացի, ուրեմն խաբում ես

ինձ, որովհետն ցույց

չես տալիս այն, ինչ խոստացար Հոմե-

րոսի առնչությամբ, ն հետնաբարարդար չես: Իսկ եթե հմուտ չես,

այլ

բազում ն գեղեցիկ բաներ ես

ասում

Հոմերոսի մասին՝

աստվածայիններշնչանքովհամակված,ինչպես ն ասում էի քո մասին,

ապա

անարդար ոչինչ չկա: Ընտրի՛ր, ուզում ես հա-

մարվել անարդա՞ր,թե՞ աստվածայինայր: Իոն.

Տարբերությունը մեծ է, ո՛վ Սոկրատես:Չէ՝

որ շատ

ավելի գերադասելի է համարվել աստվածային: Սոկրատես.

Ուրեմն

այդ

գերադասելին էլ վայելիր, ո՛վ

Իոն, ն մեզ համար եղիր Հոմերոսի ոչ թե հմուտ, այլ աստվա-

ծային գովերգիչ"":

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԵՎ

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՖԻԼԵԲՈՍ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Սոկրատեսըզրուցում է երիտասարդ Ֆիլեբոսի ն Պրոտարքոսի

հետ:

Ի

տարբերություն Պրոտարքոսի՝Ֆիլեբոսը, թվում է,

մտացածին կերպար է (այդպիսի կարծիք ֆոն Վիլամովից-Մյոլլենդորֆը): Կա Ռիտտեր), որ

սա

է

հայտնում Ուլրիխ

տեսակետ (Կոնստանտին

իրական անձնավորությունէ: Սրանք պաշտ-

պանում են այն տեսակետը, ըստ

որի հաճույքը մարդկային

կյանքի հիմնական սկզբունքն է: Ֆիլեբոսը, որը նախքան

այդ

արդեն շարադրել է իր տեսակետը,խոսքը զիջում է Պրոտար-

քոսին: Վեճի գլխավոր կետը հաճույքի ն խոհեմության համեմատականքննությունն է (118-12ե): Գաճուքը ն խոհեմությունըբազմազան են, այնպես որ պետք է

քննել դրանց բոլոր

դրսնորումները, մինչն

որ

կգտնվի դրանց

լիակատար հակադրությունը: Հարցը խճճվում է, եթե հաճույքն ու

խոհեմությունը դիտարկվում են բարիքի հարաբերությամբ:

Եթե հաճույքի ն

խոհեմության տեսակները բազմաթիվ են,

հարց է ծագում մեկի ն բազումի մասին ընդհանրապես (12օ-

166): Մեկի ն բազումի հասկացություններըիրենց ընդհանրացման

բարձրագույն կետում առաջադրում են սահմանի ն անսահմանության կատեգորիաները:Սակայն առանձին իրի առնչությամբ Պլատոնը պահանջում է կիրառել ոչ թե անմիջապես սահմանը ն

անսահմանությունը,այլ թիվը:

օրինակով, որոնք անսահման

ո՛չ

14"

սահման

Սա

լավ երնում է հնչյունների

են, բայց

որոնցից յուրաքանչյուրը

է, ո՛չ էլ անսահմանություն: Մեկը թույլ

չի տալիս

Մեկնություններ

նեն ծանոթագրություններ

անմիջապես անցում կատարել դեպի անսահմանություն,հարկ է բաժանել

մեկը տարրերի որոշակի քանակի: Դիմելով

այդ

անսահմանին, չի կարելի մնալ դրա

տիրույթում,

ժեշտ է նկատի առնել մեկերի այն քանակը,

որը

այլ

անհրա-

սահմանվող

իրի համար որոշարկվում է անսահմանությանհարաբերությամբ: Ըստ

այդմ հաճույք

ն

խոհեմությունը պիտի ըմբռնվեն

ոչ

միայն իբրն միավորներ, այլն որպես այդ միավորների տարրալուծման արդյունքում ստացված որոշակի բազմություններ (166Շ198): Բարիքի կատեգորիան, ի տարբերություն հաճույքի

ն

խոհե-

մության հասկացությունների,ինքնաբավ է: Հետնաբար ո՛չ հա-

ճույքն ինքնին, ո՛չ էլ խոհեմությունն ինքնին բարիք չեն (198206):

Պլատոնը քննում է հաճույքը, մությունից: Քանի

որ

նման

որը

բոլորովին զուրկ է խոհե-

դեպքում հաճույքը չի ուղեկցվում

խոհեմությանը բնորոշ բանական որնէ գործողությամբ, այն չի հիշվում ն չի սպասվում, ինչի արդյունքում զրկվում է հաճույք կոչվելու

հնարավորությունից (206-214):

Համանման

կերպով

քննվում է նան խելքը, որը զուրկ է հաճույքից (21Ժ4-6): Քննվում է հաճույքի ն խելքի միջանկյալ կետը կամ դրանց խառնուրդը: Հաճույքը ն խոհեմությունը բարձրագույն բարիք չեն,

ըստ

այդմ զրուցակիցներն իրենց քննության մեջ հիմնվում

սահմանի

են

անսահմանության կատեգորիաների վրա: Ան-

ն

սահմանության էությունը կայացումն է, իսկ սահմանը կապված է

որոշակի թվի հետ: Դրանց խառնուրդը տալիս է գոյություն ն

չափ առողջության, երաժշտության, տարվա եղանակների ժանման

մեջ

բա-

հնարավոր է դառնում գեղեցիկը: Սակայն,

ն

անսահմանությունից, սահմանից ե դրանց խառնուրդից բացի, պիտի լինի նան խառնուրդի պատճառը:Հետնաբար առկա են որոշարկման չորս

Հաճույքը, է

որ

սկզբունքներ (216Շ-27Ե): գոյանում է տառապանքիհետ միասին, կարող

լինել մերթ ավելի մեծ, մերթ ավելի փոքր, այսինքն` անսահ-

ման

է ն չունի ոչ

սկիզբ, ոչ էլ վերջ:

Ֆիլեբոս

Զորոշարկելով խելքը, Պլատոնն այն հռչակում է չորրորդ պատճառ, որն արարում է բոլոր

իրերը: Նույն այդ պատճառը

կարգավորում է տիեզերական ամբողջը Արեգակը, Լուսինը, աստղերը ն Համայնի ողջ շրջապտույտը,

ինչպես նան կենդանի

էակների կազմությունը: Մահկանացու էակների հոգին որոշարկ-

վում է տիեզերական հոգով կամ իմաստությամբ:Հոգին տվյալ դեպքում միավորվում է խելքի ն իմաստության հետ:

Հաճույքը

դիտարկվում է որպես ոգեղեն մարմնի առողջության ն ներդաշնակության արդյունք (27ԵԷ-326): Գոյություն ունի հոգու այնպիսի վիճակ,

որը

զուրկ է

հա-

ն տառապանքից:Դա աստվածներիկյանքն է: Սակայն ճույքթքից

տրամախոսությունըքննում է հաճույքի այն տեսակը, որը դիալեկտիկական կապի մեջ է խելքի հետ:

հուշ,

Հիշողությունը ն վեր-

անհրաժեշտ են ճշմարիտ հաճույքի համար, որովհետն

առանց դրանց հաճույքը, որպես զգայական ընկալման

արգա-

սիք, իր գոյացման պահին իսկ կչքանա: Սակայն հիշողությունը

հոգեկան պրոցես է (336-368): Հաճույքի մարմինը,

այլ

տառապանքի վիճակը

ն

հոգին, որքանով

մասին: Կարծիքը թույլ

է

որ

հաստատում

է ոչ

կարծիք է կազմում

թե դրա

տալիս դատել հաճույքի ն տառապան-

քի արատավորության,չափի, ճշմարտացիության ն կեղծության

մասին, ինչպես

նան

հաճույքի դրական էության մասին, որը

սոսկ տառապանքիբացակայությունչէ: Կարծիքը թույլ

գնահատել կյանքը եռակի՝ ըստ հաճույքի, ըստ

այդ

ըստ

է

ստտալիս

տառապանքին

երկուսի բացակայության (368-446):

ճշմարիտ հաճույքը որոշվում է ոչ թե մեծ չափերով,

այլ

ողջախոհությամբ ն չափավորությամբ: Ողջախոհությունը համարում է հաճույքը ճշմարիտ, երբ այն լիովին ձերբազատվումէ

տառապանքից:Տառապանքի

հետ

որնէ կապ չպահպանող հա-

ճույքը կապված է ինքնին հավետ գեղեցիկ բաների հետ՝ գեղեցիկ գույների, ձների, բույրերի ն հնչյունների ճանաչողության հաճույքը, եթե կապված չէ տառապանքի ն դժվարության հետ,

նույնպես ճշմարիտ է:

Այսպիսի անխառն հաճույքները

Մեկնություններ

ե

Ծծանոթագրություններ

կապված են ոչ թե անսահմանությանհետ,

այլ

չափավորության

(446-536):

Հարկ է տարբերել այն, ինչը գոյում է ինքն

ըստ

ինքյան՝

գոյությունը, նրանից, ինչը գոյում է միայն ուրիշի համար՝ կայացումից: Ամեն կայացում գոյություն ունի ողջ գոյության մար: Հաճույքը կայացման ոլորտից է, ահա

հա-

ինչու այն բարիք

չէ (ինքնաբավ չէ): Խելքը, իմացությունը ն արվեստը վերաբե-

րում են

ոչ

թե կայացմանը, այլ

գոյությանը, քանի

իրենց

թե արվեստ, փորձ,

բարձրագույն դրսնորման մեջ դրանք ոչ վարժվածություն ն աշխատանք են, այլ

որ

ճշգրտագույն չափում:

Հաշվելու արվեստը այդպիսի բարձրագույն դրսնորման օրինակ է: Անխառն իմացությունը գործ ունի ճշմարիտի, նույնականի ն

հավիտենականիհետ, ի տարբերություն, ասենք, Գորգիասի հա-

մոզման արվեստի, որը հիմնվում է

ոչ

հաստատունի,կայացողի

վրա (536-598): Եթե բարիքը ավելի բարձր է հաճույքի ն

խոհեմության,

իմացության ն ողջախոհության առանձին տեսակներից, դրան հասնելու համար անհրաժեշտ է խառնել

հաճույքներն

ու

ոչ

թե պատահածիսկ

խորհրդածությունները, այլ

միայն

դրանց

բարձրագույն, ճշմարիտ ձները: Այդպիսի խառնուրդի պատճառը արտահայտվումէ երեք հիմնականկատեգորիաներով՝` գեղեցկությամբ, չափավորությամբն ճշմարտությամբ: Համեմատելով խելքը

այդ

երեք կատեգորիաների հետ՝

կարելի է տեսնել, որ

դրանց համապատասխանումէ հենց խելքը ն ոչ թե հաճույքը

(598--656): Հինգ բարիքների հիերարխիանհետնյալն է (հարկ է նկատել, որ այստեղ պահպանվումէ Պլատոնի անխախտպայմանը՝

միաձուլել էսթետիկականն բարոյական իդեալները). 1. ն

Այն ամենը, ինչ վերաբերում է չափին, չափավորությանը

պատկանում է հավիտենությանը, 2.

Գեղեցիկը, կատարյալը, ինքնաբավը

պատկանում է այս սեռին, 3.

Խելքը ն խոհեմությունը,

ն

այն ամենը, ինչ

Ֆիլեբոս 4.

Իմացությունը, արվեստը, ճիշտ կարծիքը,

5.

Հոգու անխառն հաճույքները, որոնք ուղեկցում են իմա-

գություններին

ն

զգայություններին (662-6/7Ե):

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Թարգմանությունն արվել է Ք,

Տալատտո.

Քհթեօտ.

|օո

Սոխ։րտի/ Ք/6ՏՏ)

(ԼօՇ6Ե ՇԵռտտՇճ| ԼԵւտթո, ԿՄօխոտտՊԱ. ՒԹՅԱ

հին հունարեն/անգլերեն հրատարակությունից:Նկատի են

առ-

նվել հետնյալ թարգմանությունները.անգլերեն` ՔհԱօԵօտ, նշվ. հրատ.,

ոհ

Էոցիտի ԱՁՅոտեօո

Յո

էՍ,

գերմաներեն՝Քռէօո, ՔհմթԵեօտ,ՏճտաՇիճ 11, Զճոոտեամե 2004,

ԹՅոժ

'

8.

Ւ.

ոծքոօղ

Մօտ.

ՍԵտոտօե սօո

սերեն՝ ԼԱԼո2Րօէւ,ՇՕՎԱԵՇԵԹՑ,ԼՕԽ

ՒՁոժմ

Խօոհ

Էօտ6ո

մօ

Թճոմծո,

ո

Լսժմոց Շօոցն,

3, հ1ԼՕՇՏՑՅՃ,1970, Փատօծ,

(ԸՑելՇՕլՕ84:

Ուրախությունը, հաճույքը ն վայելքը բարիք էին համարում

կիրենեացի Արիստիպպոսը ե նրա հետնորդները:

ռու-

-

Ճանաչելով հաճույքի դիցուհու Ափրոդիտեի հաղթանակը

(նախորդ դրվագում), Ֆիլեբոսը մաքրագործող զոհաբերություն է կատարել, որից հետո (Ա6սՏ

յ

ՈՅՇշիոմ:

քննությամբ:

-

ն

կարող է ուղղակիորեն դիմել դիցուհուն կարիք չունի հաստատելու իր խոսքը

Ափրոդիտեի մասին Սոկրատեսի դատողությունները տե՛ս

Պլատոն, Երկեր չորս հատորով, հատոր | Ե., 2006, «Խնջույք», 38-րդ ծանոթագրություն: Դիցուհու անվան ստուգաբանության առնչությամբ տե՛ս «Կրատիլոս» (4004):

Հաճույքի տեսակների համասեռությունը այսկերպ մերժ-

վում է: Սոկրատեսը համոզված է, ները չէ,

որ

որ

հաճույքի բոլոր

պատկանում են բարիքին:

Խորհրդածությունը նման

է

-

նավի,

տեսակ-

որը

քշվել-տարվել է

Մեկնություններ

նավահանգստից ն

որը

հարկավոր է դարձյալ ետ բերել:

հակադրվում է փրկված հեքիաթին:

որ

«Պետության» մեջ ասվում է. «Այսկերպ, Գլավկոն, հիշյալ մությունը փրկվեց

-

Կորած պատմությունը «կործանված պատմությունն» (ռծ-

ոօխծլճնսօօշ) է,

Տօ

ծանոթագրություններ

ն

ն

չկործանվեց» (621Ե):

պատ-

-

սկզբանե սոփեստական մտածելակերպ ունեցող Պրո-

Ի

տարքոսին Սոկրատեսն առաջարկում է բացահայտել նան փական փաստարկներումօգտագործվող հնարքները: Ց

Տես

«Պարմենիդես», 12828-128Ե, Պլատոն, նշվ. հրատ.,

հատոր |, Ե., 2008:

-

սե-

-

Այս ասացվածքի հեղինակը հռոդոսցիներն են, որոնք չէին

ցանկանում բարձրացնել ընկած արձանը: Հանս-ԳգԳեորգ Գադամերը կարծում է,

որ

ասացվածքի մեջ (ւղ

60 6ճկլտսօն)

ՀՆ6Ն

Հ6Լա6Նօ5-ը(պառկած-ընկածը,նան ընկողմանածը) հարկավոր է հասկանալ բառացի: Այդ դեպքում հասկանալի է դառնում, Պրոտարքոսը նկատի ունի Ֆիլեբոսին, մեկուսացրել

ն

դուրս

գաղափարը՝ Պաուլ

ում

որ

Սոկրատեսը լիովին

էր մղել քննարկումից: Ընդունելով Ֆրիդլենդերը կարծիք է

այս

հայտնում, որ

Ֆիլեբոսը, որի իսկությունը վիճելի է, իր անունը կրող

տրա-

մախոսության մեջ մարմնավորում է հեդոնիզմը ն, ըստ

այդմ,

Պլատոնի քննադատության թիրախը (տես Բ ՔԹուտոհծ

Տշհողտո, 8Յճոո

Լճյքշգց, 1930, Տ.

սոմ

558):

-

Պրոմեթնսի մասին խոսվում է նան «Պրոտագորաս» տրա-

մախոսության մեջ, 320Ժ-3228:

ԷոճժմԹԲոմօ Օլ

-

Սահմանի ն անսահմանությանդիալեկտիկանակնարկվում

է նան

«Պարմենիդեսում» (1586): Այսպես, սահմանը հարկ է

հասկանալ որպես ձեի, իսկ անսահմանությունը`մատերիայի սկզբունք: Առհասարակ զգայականը են երկրայինը Պլատոնի պարագայում սահմանափակվածին անսահմանի խառնուրդ է: Հարկ է նկատի առնել նան սահմանի ֆունկցիոնալ համաբա-

նությունը Համայնի հոգու

(«Տիմեոս»,

հետ

ն

հաջ.), որը

միջնորդ է գաղափարներին մարմնավոր աշխարհի միջն: Հ

Սոկրատեսը նկատի ունի,

որ

--

երաժշտականմիջակայքերը

Ֆիլեբոս

կարգավորվում են

թվաբանական օրենքներով ն չեն կարող

կարգավորվել անսահմանությամբ: Ուսմունքը, որը թյան մեջ հաստատում

է

երաժշտու-

ներդաշնակությանն օրինաչափության

թվային հիմքը, առաջադրել է Պյութագորասը:

-

Ծնթ աստվածությունը, որին կոչում էին նան Թոթ, Եգիպ-

Ց

համարվել է գրերի ն օրենքների ստեղծողը: «Ֆեդրո-

տոսում

Պլատոնը հիշատակում է նրա դրույթը կապված այն

սում»

օգուտի (կամ վնասի) հետ, որ գիրը կարող է հասցնել հիշողությանը: Ինքը Թնթն,

Պլատոնի, համոզված է,

ըստ

գրերը

որ

կոչված են կատարելագործելու հիշողությունը: Եգիպտոսի արքայի շուրթերով Պլատոնը հնչեցնում է հակառակ կարծիքը, թե գրերն առաջ կբերեն մոռացկոտություն, ն բնական հիշողությու-

նը, զրկելով ներքին ուժից, կախման մեջ կընկնի արտաքին նշաններից: Հնչյունների ն խոսվում է նան (4246-4)

ն

«Ֆեդրոսում» (2746-275Ե),

թյունը:

--

Տես

նան

աստ,

33-րդ ծանոթագրու-

Կալլիաս

«Կրատիլոսում»,

(203Ե): Քերականության մասին

«Թեետետոսում»

«Սոփեստ» (2538-ե):

տե՛ս

տառերի դասակարգման մասին

-

«Սոկրատեսիպաշտպանականում»սա

հիշա-

տակվում է որպես Հիպպոնիկոսի որդի: Այս հարուստ աթենա-

ցին

շատ

դրամ էր ծախսում սոփեստների

մոտ

սովորելու

համար: Սոկրատեսին համարում էր «ինքնագործ փիլիսոփա»,

այսինքն` մեկը, ով իր ուսուցման համար դրամ չի վերցնում (տես Քսենոփոն, «Խնջույք»):

Հենց նրա տանն

սոփեստ Պրոտագորասը Պլատոնի համանուն

մեջ («Պրոտագորաս», 3106): 5Ֆ

--

էր իջնանել

տրամախոսության

Երկրորդ նավարկություն ասելով Սոկրատեսը նկատի ունի

հարցի մետաֆիզիկականքննությունը: Նախասոկրատյանփիլի-

սոփաները(ֆիզիկոսները) կատարել են առաջին նավարկությունը,

որը

անհաջողության է մատնվել. զգայահասուն չի կարող

բացատրվել զգայահասուով: Երկրորդ նավարկությունընպատակ ունի որպես ամեն

իրողության վերջին պատճառների բացա-

տրության հիմք ընդունել մտահասուն

(«Ֆեդոն», 994):

Մեկնություններ

նեն ծանոթագրություններ

նկատի ունի Ափրոդիտեին:

Ց

Ֆիլեբոսի դիցուհի

Խառնուրդի այսպիսի դիալեկտիկականըմբռնումը թույլ

--

--

է

տալիս Պլատոնին մեկ տարերքի մեջ համատեղել ընդհատությունը ն անընդհատությունը,սահմանափակությունըն անսահմանությունը: Ց

--

Այստեղ դժվար է որոշել, թե

որ

դիցուհուն նկատի ունի

Պլատոնը: Մարմնավոր պատիժներ (սահմանափակումներ

ն

զրկանքներ) կարող է բերել երկնային Ափրոդիտեն(Ուրանիան, տե՛ս է

«Խնջույք», 180Ժ-181Ե): Սակայն, մյուս

լինել թվերի

չափի ոգին՝ Մուսիկեն,

որը

կարող

կարգավորում է

արվեստներում առկա ներդաշնակությունը:Ինչպես ցույց

բոլոր

է

ն

կողմից, դա

տալիս տրամախոսության ընթացքը, Ափրոդիտեի երկակի

բնությունը ի սկզբանե ակնարկված էր որպես ՀՖիլեբոսի ն Սոկրատեսի գաղափարական ընդդիմություն (12Ե-ժ):

Այսպես,

երաժշտական ինտերվալների,ֆիգիկական առողջության ե գեղեցկության, տարվա եղանակների հերթագայության օրինաչափության հիմքում նս Սոկրատեսը տեսնում նով

սա

ամեն

է դիցուհուն, որքա-

խառնուրդի ն համաչափությաննախապայմաննէ:

Այսպես, Ց8սոյ/-նկարծում է,

տվյալ դիցուհին կա՛մ Հի-

որ

գիեյան է, կա՛մ Մուսիկեն: Վիլամովից-Մյոլլենդորֆը պնդում է, որ

դա

Կոյնոնիան է (Վաղորդակցությունը): Հիշելով էմպեդոկ-

լեսին՝ նշված հատվածում կարելի է տեսնել հիպոստազավորված Հարմոնիային (ներդաշնակությանը): Ֆրիդլենդերը կարծում է, որ պլատոնյան այս

խորհրդածությանհիմքում առհասարակ

զգալի է հատկապեսէմպեդոկլեսի մտածողությանհետքը, քանի որ

վերջինս տարրերի միավորման իր տիեզերական իմպուլսը՝

Ֆիլիան (Սերը), կոչում էր

նան

Գեթոսինե (Ուրախություն) ն

Ափրոդիտե:Այս համատեքստումակնհայտ է դառնում նան 2Ֆիլիայի ն հեդոնիստ Ֆիլեբոսի անունների զուգորդությունը: Թ

--

Ինչպես ն «Ֆեդոնում», երկրորդ նավարկությունըի հայտ

է բերում ֆենոմենալ աշխարհի մտահասու

պատճառը՝միտքը,

որի մասին առաջին ուսմունքը պատկանումէ Անաքսագորասին: Տես

Պլատոն, «Ֆեդոն» (97Շ-1008):

-

Ֆիլեբոս

«Խելամիտ

մարդ (եՆղզք ծնե)

ամենայն հավանակա-

-

նությամբ Պլատոնը հեգնաբար նկատի ունի բան մերժող սոփեստին:

-

Համայնի հուր ասելով Պլատոնը հավանաբար նկատի

ունի Հեստիա դիցուհուն քը:

ամեն

հաստատուն

Ըստ

նրա մասին պյութագորյան ուսմուն-

ն

այդմ Հեստիան աշխարհակարգիօջախն է, որի շուրջ

տեղակայված են

մոլորակների ոլորտները: «Կրատիլոսում»

(401Ե-8) տալով Հեստիայի անվան ստուգաբանությունը`Պլատոնը գրում է մասնավորապեսհետնյալը «...իրերի էության անու-

նը,

որը

սանում

մենք արտաբերում ենք որպես օՆԾՆԱ, ոմանք են

ԵԾԾՆԿ, իսկ ոմանք էլ ծԾնա: Այնպես

նախ ն առաջ

ելնելով

այդ

կոչել մեզ շրջապատող

արտա-

հարկ է

որ

անվան երկրորդ հնչումից` հեստիա

իրերի էությունը»:

Պլոտինոսը իր «էննեադներում» գրում է. «Զի այն, ինչ կոչում ենք առաջին գոյ,

այնտեղից շատ քիչ է հեռացել ն նա-

խապես չէր էլ կարող հեռանալ: Նա պարզապես ներշրջվել կանգ էր առել՝ մնացած բոլորի համար վերածվելով էության

հարազատօջախի: ճիշտ՝ ինչպես |այդ բառերի) հնչումի

ու

ն

պարա-

գայում, արտաբերողիդիմադրությամբկայանում է «հեն»-ը՝ ցահայտելով իր ծագումը Մեկից, մինչդեռ «Ծն»-ը, ըստ

բա-

հնա-

րավորի, ցուցանում է արտաբերողին: Այս կերպ ՆԱրարյալը, էությունը ն Լինելությունը ներկայանում են իբրն Մեկի վերարտադրություն, քանզի արտահոսում են նրա ներուժից: Իր հերթին |մասնակի հոգին),

որ

տեսնում

ն

ցնցվում է տեսածից,

վերարտադրում է այդ բացականչելով՝ «Օն», «էյնայ», «ուսիա»

«հեստիա»: Զի

այդ

հնչյունները միտված են ցուցանելու

արտա-

բերողի կողմից (արարման ցավերով) բացահայտվածնախահիմ-

(Պլոտինոս, էննեադներ, Գիրք Մ. «Հաղագս բանականի»,

քը»

թարգմ.` Ա. Ստեւփանյանի,Ե., 1999, էջ 58 ն հաջ.: Տես Էմ.

2760Թ, Օրսոժոտատմ

Լլքշց,

քհ,

Ըստ

1893,

Տ.

ՕՓ6ՏՇիյՇիթ մօ

58):

-

ՈՑՇիլտշիծո

նան

ԾհմօՏտօ-

Պլատոնի, ինչպես տիեզերքը՝ մակրոկոսմոսը,այն-

պես էլ մարդը՝ միկրոկոսմոսը, օժտված են հոգով:

-

Մեկնություններ

ծանոթագրություններ

ն

Գլխավոր պատճառը,

շարժման մեջ է դնում տիե-

որ

զերական անցուդարձը (եռուզեռը), արդեն «Ֆեդոնում»

առա-

ջադրված սխեմայով կապված է իմացության ն հոգու հետ:

-

Զնսի

ն

մյուս աստվածների հոգիների մասին խոսվում է

«Ֆեդրոսում» (2466-2475):

-

Երրորդ վիճակի մասին,

չի համընկնում ո՛չ հաճույ-

որը

քի, ո՛չ էլ տառապանքի հետ, ավելի հանգամանորեն խոսվում է «Պետության» մեջ (538Ե--5859):

Մոռացությունը (Լեթե

-

-

ձողցղ Պլատոնը

որպես զգայարանների բացակայություն: Տես

է

սահմանում նան

«Ֆեդոն»

որտեղ Սոկրատեսն այն կոչում է «իմացության կո-

(759), րուստ»:

Մարտին Հայդեգգերի համոզմամբ, սակայն, Լեթեն

Պլատոնի պարագայում դեռնս որոշակիորեն պահպանում է այն իմաստը, որ ունեցել է հույն առաջին բանաստեղծների՝Հոմե-

րոսի, Հեսիոդոսի ն փիլիսոփա Պարմենիդեսի պոեմներում: Այստեղ Լեթեն հակադրվում է ոչ թե իմացության հիշողությանը ն վերհուշին,

այլ

ճշմարտությանը (ՀՆՈԺՏայ),

որը

Հայդեգգերը

ստուգաբանում է որպես անթաքույցություն: Այսպես, վկայակոչելով «Պետության» վերջին պարբերությունները,որտեղ Պլատոնը

պատմում է Լեթեի հովտի մասին, Հայդեգգերը գրում է. «Ժամանակաշրջանում, երբ հելլենականությունը բաժանվում է իր էական պատմությունից, մեկ անգամ էլ էության մասին,

որը

պատմվում է

հակասում է ռՕՆՈԾՇա-իէությանը,

այն այս-

ինքն՝ հայտնվում է պատումը՝մյութոսը ՕՆՈԾՔՆԱ-իմասին» (հ. ՒԹԱԱ6ցց6.ՔՁորճուԱմ6Տ, ՕՅՏՅուՅստցեծ, Ծոմ խատո,1992, Տ.

180):

-

54, ԷՈուխ

Ձո

Հիշողության ն վերհուշի մասին տե՛ս

«Մենոն»

(81Ե-86Ե),

«Ֆեդրոս» (249Ե-Շ) ն «Ֆեդոն» (72Շ-766): Գաղափարներիտեսությանը զուգահեռ Պլատոնը զարգացնում է ուսմունքը հոգու մասին,

որը

նրա համակարգի կարնորագույն տարրերից է: Եվ

եթե հիշողությունը (Մնեմոսինեն) կապված է ավելի րոտիեզերքի ամբողջության հետ,

ապա

շուտ

մակ-

վերհուշը (Անամնեսիսը)

ՖԵիլեբոս

հոգու է:

հաղորդակցվելու կարողությունն

ամբողջության հետ

այդ

--

Տենչանքը նան Արիստոտելի կողմից համարվել է հոգու

ունակություններից մեկը (Ս6 մուրճ,

|

Յ, 4148,

6):

31-414Ե,

-

«Պետություն» (ոՀ 5852-ե):

Հմմտ.

ճշմարիտ

ն

կեղծ հաճույքների մասին խոսվում է նան

«Պետության» մեջ (24 5858-ե):

--

Կեղծ կարծիքի մասին,

-

որը

համապատասխանումէ կեղծ

ստորն (364): Հարկ է ճան

հաճույքին, տես

հիշել, որ ճշմա-

րիտ կարծիքը նույնպես վերաբերում է զգայականի ոլորտին

ն

պատճառով միջին տեղ է զբաղեցնում իմացության ն չի-

այդ

մացության միջն: Տես

ն

խորհրդանիշները:

--

Վոգու ն գրքի

այս

համեմատությունիցէ ամենայն հավա-

նականությամբ Ջոն Լոկը փոխառել մանկան հոգու, որպես 1858), իր փոխաբերությունը: Տես

տախտակի(ռես

քուր

-

Պլատոնը նկատի ունի աստվածների պարզունակ քան-

դակները Ց

«Պետություն» (/ 476Ժ-4808):

նան

մանան

(191 ն հաջ.):

«Թեետետոս»

Ժակ Դերրիդան, քննելով «Ֆիլեբոսի»

ն

«Տիմեոսի»

համա-

պատասխան հատվածները, ընդգծում է փաստը, որ գիրը տպվածքները, որոնք մուտք

գործում հոգի,

են

իմաստով կործանիչ են այն տարերքի համար,

օտար որը

ն

ն

որոշ

կոչված

են

լրացնել ն ամբողջացնել, կախման մեջ են դնում ն թուլացնում են

այն:

Ահա

ինչու ճանաչողության մեջ արտաքին մուտքերին

(իսկ ուրիշ աղբյուրներ կարծես թե չկան) առնչվող ամեն կապված է

նան

նոթագրությունը:

կյանքի -

ն

մահվան

հետ:

Տես

նան

բան

13-րդ ծա-

Պլատոնը նկատի ունի երնակայությունը:

Ի

տարբերու-

թյուն առաջին վարպետի,

որը

գործ ունի զգայականության ն

տպավորությունների հետ,

այս

երկրորդ վարպետը`գեղանկա-

րիչը, աշխատում է միայն զգայական նախատիպիցվերացարկված պատկերի

հետ:

Արնմտյան նորագույն փիլիսոփայության

Մեկճություններ

Օանոթագրություններ

ե

մեջ մշակված երնակայությանաղերսը պլատոնյան այս ինտուիցիայի հետ ակհայտ է:

Գեղանկարչության մեջ հեռանկարի մասին

փեստ» (2354-2362): սին, որն ասում

տես

«Սո-

-

Ամենայն հավանականությամբնկատի ունի Հերակլիտո-

(Օ«,

--

60):

Թե

է. «Վեր ն վար տանող ճանապարհընույնն է»

-

նկատի ունի այստեղ Պլատոնը, դժվար է որոշել:

ում

Հաճույքը մերժում էին ինչպես կինիկները, այնպես էլ

պյութագորականները:Ֆրիդլենդերը նշում է

միստներն ու

Սպնսիպպոսիանունը:

ատո-

նան

-

«Չափից ավելի՝ ոչինչ»

ասույթը

վերագրվել է

յոթ

իմաս-

տուններից մեկին՝ Քիլոնին: Ավելի մանրամասն տե՛ս «Պրոտագորաս»

(34328-ե), ինչպես նան 41-րդ ծանոթագրությունը: Այսպես է ասում

(«Իլիական», «ԿԱ -

Պատրոկլոսի մահը սգացող ն

--

Աքիլլեսը

հաջ., թարգմ.` Հ. Համբարձումյանի):

օ.օ

Այս խառը վիճակը հետագայում Պլատոնի աշակերտը՝

Արիստոտելը, կոչել է կաթարսիս (մաքրագործում): Պլատոնն այստեղ հավատարիմ է «Խնջույքում»

մտքին, որ ողբերգություննու քում համասեռ

են

կատակերգությունըիրենց ակուն-

(2234): Այժմ

հստակվում: Հաճույքը

որ

արտահայտած իր այն

առաջ

այդ

միտքը կարծես ավելի է

է բերում դրամատիկ ստեղ-

ծագործությունը, հաճույքի ն տառապանքի խառնուրդ է: Ողբերգության ավարտին հանդիսատեսներիարտասվելը ուղղակիորեն

կապված է

նրանց որոշակի բավարարման

հետ:

«Իոնում»

(5356) հագներգուն իր ուժեղ կողմն է համարում հանդիսատեսին արցունքների հասցնելու կարողությունը: Կատակերգության

մեջ այդուհանդերձտառապանքին հաճույքի խառնուրդն այդքան սերտ չէ,

ահա

ինչու հունական աշխարհընկալմանհամար

միանգամայնանհասկանալի է «կյանքի կատակերգություն» արտահայտությունը: «Օրենքներում» (8176) Պլատոնն անչափ կարնորում է կատակերգությունը, քանի որ քաղաքացիները դրա

Երլեբոս

միջոցով հնարավորությունեն վորել լուրջը:

ստանում

զավեշտականիմեջ

սո-

Սակայն նրանք պիտի դերասաններ պատվիրեն

դրսից, որպեսզի ազատվեն սեփական քաղաքի արատավորության տկար նմանակումը դիտելու ավելորդ զբաղմունքից:

Համաձայն ավանդության,

յոթ

-

իմաստունները՝ Թալեսը,

Պիտտակոսը, Բիասը, Սոլոնը, Կլեոբուլոսը, Միսոնը ն Քիլոնը, որոնք լակոնական դաստիարակությանկողմնակիցներ էին, ամփոփելով իրենց իմաստության սկզբնադրույթները երկու կարճ ասույթի ձնով, դրանք ձոնեցին Ապոլոնին ե գրեցին Դելփիքում գտնվող նրա տաճարին: Այդ ասույթները են «ճանաչի՛ր ինքդ քեզ» ն «Չափից ավելի՝ ոչինչ»: Ավելի մանրամասն տե՛ս «Պրո(343ե):

տագորաս»

տես Ց

-

Թշնամիներին պատահած չարիքով ուրախանալու մասին նան

«Կրիտոն» (496) ն «Մենոն»

(716):

Գույները, լինելով մարմնավոր, ունեն

բնություն, քանի

իդեալական են

որ

(տես

-

նան նան

վերացական «Ֆիլեբոս»,

51օ-ժ): «Տիմեոսում» (676օ-68մ) Պլատոնը տալիս է առանձին

բնորոշումները՝ ելնելով դրանց խառը կամ

գույների

պարզ

կազմությունից: ԴՀնչյունները,կազմելով ներդաշնակություն, ներդաշնակեցնում են

հոգին («Տիմեոս», 474),

իսկ հնչյունների

շարժումը տիեզերքում նմանակում է աստվածային ներդաշնա-

կությունը («Տիմեոս», 808-Ե, 474): Բույրերն իրենց խտությամբ օդից հոծ

են, սակայն իրենց պատճառած հաճույք՝

աստվածային է, քանի ներ են, «4

այլ

հաճելիի

որ ն

Հետազոտողների

իրենց հիմքում

ոչ

թե

պարզ

պակաս տեսակ-

տհաճի սեռերը («Տիմեոս», 678):

-

մասը կարծում է, թե Պլատոնը

մեծ

նկատի ունի Արիստիպպոսին ե կիրենեականներին: Իրականում քննադատության թիրախ կարող են լինել հավասարապեսնան ատոմիստները, հերակլյանները ն մեգարականները:

Վմմտ.

-

է բրուտագործությունից: գՓոխաբերություն՝ Օ։Օ`վերցված «Թեետետոս»

(1790):

-

Արվեստներ պլատոնյան ստորաբաժանումը կարելի է

պատկերել հետնյալ կերպ.

Մեկնություններ

ն

Ծանոթագրություններ

ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

լ

Դաստիարակելու արվեստ

Արարելու արվեստ

Չափման ն հաշվարկի վրա հիմնված արվեստներ

Վարժանքի վրա հիմնված

արվեստներ

Մեծամասնության Փիլիսոփաների արվեստ

արվեստ -

գորգիաս Լեոնտինացի (Ք.ա. 483-375)

հիմնադիրներից մեկը: Ըստ

սոփեստության

ամենայնի եղել է էմպեդոկլեսի

աշակերտը, ուսուցանել է Պերիկլեսին

ն

Իսոկրատեսին: Առա-

ջադրել է անտիկ ճարտասանությանհիմնադրույթներըն մշակել տրոպների ն ֆիգուրների

բարդ

համակարգ: Նրա խոսքը աչքի

է ընկել ճոխությամբ: ՀամաձայնելովՊարմենիդեսի այն մտքին,

թե գոյությունը անփոփոխ ն հավիտենական է, համոզված էր, թե բանականությունը, քանի

որ

փոփոխական ն վերջավոր է,

երբեք չի կարող ճանաչել այն: Մինչդեռ հռետորիկան ունի իր կոնկրետ գործնական նշանակությունը, քանի

որ

մասին ոչինչ չիմանալով՝ այդուհանդերձ թույլ

է

իր առարկայի

տալիս համոզել

մարդկանց: Տեւս Պլատոնի «Գորգիաս» ն Քսենուիոնի «Խնջույք»

տրամախոսությունները: --

«8

Զգայական աշխարհի ճանաչողությունը անհրաժեշտաբար

ամփոփվումէ ժամանակային(կայացման)աշխարհի սահմանների մեջ ն չի ապահովումհավիտենականՀամայնի իմացություն: Պաուլ Նատորպը 598-մ

հատվածում տեսնում

է վերադարձ

պլատոնյան փիլիսոփայությանարդեն հաղթահարած աստիճանին: Նրա համոզմամբհ̀ակասություն կա

(այստեղ ասվում

է, որ այս աշխարհումխելք ն բանականությունփնտրելու հարկ

Երիլեբոս

չկա) ն

(որտեղ ասվում է,

որ

մարդու բանականությունն

արտածվում է Համայնի բանականությունից)հատվածներիմիջն: Սակայն նշված հակասությունը թվացյալ է: 592

հատվածում

խոսքը բնափիլիսոփայությանմասին է, իսկ նախորդ հատվածում`

մաթեմատիկականաստղագիտության: Այս

-

Պլատոնը մեկ անգամ էլ օգտագործում է

ասույթը

«Գորգիասում» (4998): Սխոլիաստը վերագրում է այն էմպեդոկլեսին:

-

Ձեւփեստոս

Ջ

Զնսի

-

ն

Հերայի որդին: Դարբին էր

ն հնում

ընկալվել է որպես ինքը հուրը: Դիոնիսոս

Տես

-

Զնսի ն Սեմելեի որդին՝ գինու աստվածը:

Հոմերոս, «Իլիական»,

Ինչպես երկու

`անդիպում

--

|Մ 452-454.

հեղեղատ, լեռներից ցած սլանալով,

մեծ

մի ձորի մեջ, խառնում իրենց ջրերը հորդ:

են

(թարգմ.` Հ. Համբարձումյանի) Բնագրում օգտագործված աւժյար/ «ծն. գոյականը իմաստով

ավելի շուտ

հովիտ է, ոչ ձոր, ինչպես տալիս է հայերեն թարգ-

մանությունը:

Խելքի

--

ն

խոհեմության անձնավորումը տվյալ հատվածում

հիշեցնում է օրենքների անձնավորումը«Կրիտոնում» (508-549): Գրական

այս

հնարքը հանդիպում է նան Քսենոփոնի «Հուշեր

Սոկրատեսիմասին» երկում տակերգության մեջ: Օրփեական

Ց

-

այս

ն

Արիստոփանեսի«Ամպերը» կա-

տողը

պահպանել է Պլուտարքոսը (Օ6

Ստյքհ, 391ժ), որտեղ խոսվում է հինգերորդ՝ մաքուր ն

ՅՁք.

ռապանքի հետ չխառնված հաճույքի մասին:

Սխոլիաստը նշում է,

որ

-

Բ

տա-

առաջին գավաթը հատկացվում

էր օլիմպիական Զեսին ն օլիմպիական աստվածներին,երկրորդը` հերոսներին, իսկ երրորդը՝ փրկիչ աստվածներին: Տե՛ս Եվրիպիդես, «Անդրոմեդա» (148):

-

նան

Տրամախոսության կոնտեքստից ելնելով դժվար է որոշել,

թե որ «մանրուքը» նկատի ունի Պրոտարքոսը:

15 ՊԼԱՏՈՆ

-

ՏԻՄԵՈՍ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ներածությունը պատկերում է

Սոկրատեսի հանդիպումը

Տիմեոսի, Կրիտիասի ն Հերմոկրատեսիհետ: Նախորդ օրը միննույն անձինք զրուցել են իդեալական պետությանմասին: Այժմ նրանք փորձում են հիմնավորել այն որպես իդեալական տիեզերքի պատկեր (178-27ժ): Զգայահասու տիեզերքն ինքը հավիտենականաստծո Ժժամանակային պատկերնէ, որը նմանակում է նրան: Բայց քանի որ

Պլատոնը պատկերում է որպես

հավիտենական այդ աստծուն

խելք, հետագա քննությունը առնչվում է տիեզերական խելքին ենթարկված զգայահասու աշխարհի համակարգին(288--290):

Տիեզերքը բանականությամբօժտված կենդանի էակ է, ունի հոգի ն

մարմին: Այն ստեղծել է դեմիուրգոսը՝ նմանակելով

հավիտենականմտահասու

բնօրինակին: Նախնական խելքը իր

այլագոյության մեջ վերածվում է հոգու, իսկ հոգին՝ տիեզերա-

կան մարմնի: Բնօրինակը ոչ թե առանձին էակ է,

այլ

ունի-

վերսալ գաղափար(296--31Ե): Տիեզերական մարմինը կազմված է չորս օդ,

ջուր

ն

տարրերից` հող,

հուր, որոնք բաղադրվածեն որոշակի համաչափու-

թյամբ: Տիեզերական հոգու կատարելությունըպայմանավորված է

ներդաշնակությամբ, որը

համաբանորեն կարելի է տեսնել

աստղային շարժումների ն աստղերի միջն տարածությունների

կանոնավորությանօրինակի վրա (31Ե-3/6): Նկարագրվում է ժամանակը որպես այդպիսին ն անշարժ

Տիմեոս

երկնքի ե առանձին մոլորակների ժամանակային շարժումները (376-396): Բարձրագույն կենդանի էակների (աստղերի)

ն

դիցաբանա-

կան աստվածներիծագումը (396-478): Մարդուն ստեղծում են աստվածները, որոնց օգնությանն է

դիմում դեմիուրգոսը: Մարդը գոյանում է հակադիր սկզբունքների՝ անմահության ն վերջավորության համադրությունից:Մարհոգնոր ն մարմնավոր շարժումները

դու

են տիեզեկապված

րական շարժումների հետ (418-470): Նախնական նյութը համարժեք է զուտ

կայացմանը ն չունի

որնէ ձնավորում: Այն չի համընկնում տարածության հետ, որովհետն

տարածություննարդեն որոշակիորեն ձնավորված է (476-

536): Երկրորդական նյութ` տարրականհարթություններն ու

միններն

են:

Առաջնային երկու եռանկյունիներից գոյանում

տարրական մարմինները

չոր,

մար-

ն

որոշարկվում են

են

դրանցից

յուրաքանչյուրի հատկությունները: Տարրերի փոխազդեցությունն ունի հստակ պայմաններ ն սահմաններ: Շարժումն նույնպես

ունեն

ու

դադարը

իրենց պայմանները (53Շ-616):

Զգայական ընկալումը պայմանավորվածէ մարմիններիերկրորդական որակներով: Նկարագրվում

են

տաքի, սառի, կարծ-

րի, փափուկի, ծանրության, թեթնության, հաճելիի ն

զգայությունները: Ներկայացվում է

չորս

տհաճի

հիմնական զգայություն-

ների՝ տեսողության (գույների ուսմունքը), լսողության, հոտառության

ն

համի տեսությունը (615-684):

Ամփոփվում են տրամախոսությանհիմնական կետերը (686696):

Ներկայացվում է մարմնի ստեղծման պատմությունը:Մահկանացու հոգին բաղկացած է երկու մասից. մանրամասնորեն նկարագրվում է սրտի ն լյարդի՝ կարնորագույն երկու օրգանների բնությունն

ու

աշխատանքը, մարմնի տարբեր հյուսվածք-

ների նյութական ծագումը: Մարմնի սնուցումը, մարսողությունը, շնչառությունը, արյան շրջանառությունը, աճը, ծերացումը, կյան-

15"

Մեկնություններ

մահը ներկայացվում են

ն

քը

ծանոթագրություններ

ն

տիեզերական շրջաբերական

պրոցեսներին համապատասխան(696-776):

Հիվանդություններըերկու տեսակ

են`

մարմնավոր ն հոգե-

կան: Նախ պատմվում է մարմնավոր, այնուհետն հոգեկան հիվանդությունների մասին: Հոգու

ն

մարմնի ներդաշնակ համա-

դրությունը բազում արատներից զերծ մնալու պայման է (776906):

Տրամախոսության վերջում նկարագրվում են կենդանի էակների բազմացումը, բաժանումը սեռերի ն կենդանականաշխարհի տարբեր աստիճանները (906Շ-92Ե):

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Թարգմանությունն արվել է Ք|/օԾ,

ոոճճստ.

Շոնճտ.

ԷԵ, քհօո. Խ/ՇոՑ»«Շոստ. Բքլտիօտ(ԼօՔԵ ՇԵԹՏտՏՇճի| ՒԾԹՅՁոմ

ՇՒԹՇծ-

Մօխոտծ Ս,

Սոխոտի/ Քօտտ հին հունարեն/անգլերեն հրատարա-

կությունից: Նկատի

են

առնվել հետնյալ թարգմանությունները.

գրաբար՝ Պղատոնի Իմաստասիրի Տրամախօսութիւնք. ԵվթիփՊաշտպանութիւն Սոկրատայ եւ

ռոն,

Սրբոյն Ղազարու, 1877,

Վանս

Տիմէոս, ի Վենետիկ ի

բաղդատեալ ընդ յոյն բնագրի՝

անխիղճ ուղղագրեալ զվրիպակս գրչին

ն

զթարգմանչին ի

Արս. Խուքրեան, անգլերեն՝ Մոոճճստ, նշվ. հրատ., հ ՕՇ.

ՏոՒԽՇիծ

ՅԾՅճոմծո,

ՍԵՑՐՏՑԵԼԿսօո

քռոշ

Տստօոհլ,

Կրիտիաս

'

բայրը,

-

Յոժ

||, ՔԶճոտտամէ,2004,

ռուսերեն` Աղճրօւլ, Շօոէ

3, հԽԼԾԸՀՔՑՅ,1970, Ղոոճշն,

ՂՕԽ

այդ

|ո

Էո-

8սա, գերմաներեն՝Ք|Յլօո, Ոտտյօտ,

Գիտի ԱՄՁՅՁոՏՁեօոԵՄ Բ. Մ/.Ատ

Ձո

Հ.

ոճքծոօղ

Շ.

Շ.

1,

Ճ8Շքալա684:

ավանդաբար համարվել է Պլատոնի մորեղ-

երեսուն տիրաններից մեկը:

համոզմունքըխարխլվեց, ն մի

շարք

դարի 20-ականներից

հետազոտողներ(ինչ-

պես օրինակ՝ Ջ. Բըրնեթը, Ու. ֆոն Վիլամովից-Մյոլլենդորֆըն

Տիմեռս

Ֆրիդլենդերը) տեսակետ հայտնեցին,

Պ.

որ

տրամախոսության

հերոսն իրականում վերոհիշյալ Կրիտիասի պապն է: Տիմեոս (ծնվ. Ք.ա.

490)

հայտնի պյութագորյան փիլիսո-

-.

փա ն հասարակական գործիչ Իտալիայի Լոկրիս քաղաքից: Վաշվի առնելով Պլատոնի վրա պյութագորյան մտածողության հզոր

ազդեցությունը, տիեզերաբանական որոշիչ

ուսմունքը

պյութագորյան փիլիսոփայի շուրթերով շարադրելու հնարքը

ավելի քան խորհրդանշականէ: Հարկ է հիշել, որ տիեզերական Համայնի կառուցման մեջ Պլատոնը մշտապես առաջնորդվում է թվային օրինաչափություններով:

Վերմոնի որդի Հերմոկրատես ծիչ,

սիկիլիացի պետական գոր-

-

Պելոպոնեսյան պատերազմի տարիներին Սիրակուսեի

փաստացի կառավարիչը: Նրա մասին հիշատակում է Թուկիդիդեսը իր «Պատմության» մեջ (/մ 70-87): Հ

Թե

-

հյուրը, հայտնի չէ: Այս մասին տարբեր

ով էր չորրորդ

տեսակետներ են առաջադրվել սկսած նորպլատոնականությունից: Հետազոտողներից ոմանք կարծում են, թե Պլատոնը նկատի է ունեցել ինքն իրեն: Ռիտտերը կարծում է, անանուն

որ

չորրորդ

էր տալիս Պլատոնին Տիմե-

կերպարի հնարքը թույլ

ոս-Կրիտիաս-Հերմոկրատես եռագրությունը հետագայում հասցնել քառագրության:

-

Սոկրատեսը հիշում է իդեալական պետության մեջ դասա-

կարգային բաժանումները, որոնց մասին խոսվել է նախորդ

(«Պետություն»,

օրը

է

3752-6):

«Պետություն»,

-

Տե՛ս

Մարմնամարզությամբ ն մուսայական արվեստներով

|Լ 3756,

տիարակվելու մասին տե՛ս 3986-4036:

-

3766:

-

«Պետություն»,

11 3766-3798

Իդեալական պետութան

||

պահապանների կենսակերպը -

Իդեալական պետության մեջ կանանց տեղի մասին տե՛ս

«Պետություն», ձ

ն

նկարագրվում է «Պետության» մեջ (|| 415Ժ-417Ե):

դաս-

Մ 451Շ-4576:

-

Կանանց ն զավակների ընդհանուր սեփականությանլինե229

նեԾանոթագրություններ

Մեկնություններ

լուն (/

4574-4618): Ց

/

նրանց զբաղմունքի մասին խոսվում է «Պետության» մեջ

-

Քվեարկությամբ ամուսնության մասին տես

4608:

-

«Պետություն»,

«Ազնիվ» ն «հոռի» ծնողների զավակների հանդեպ տար-

օ

բեր վերաբերմունքի մասին տես 4606օ-9:

«Պետություն»,

415ԵԾ-Շ, /

|

--

Սոփեստների մասին տե՛ս

«Սոկրատեսի պաշտպանակա-

նը» (196-202) ն «Սոփեստ» տրամախոսությունը:

-

Իտալական Լոկրիս քաղաք-պետության օրենքները

սահ-

մանել է Զալեկոսը (Ք.ա. մոտ. 650)՝ Պյութագորասի աշակերտը,

(տե՛ս «Օրենքներ», ներում,

ուր

մեծ

4382): Առհասարակ իտալական

է

քաղաք-

հեղինակությունէին վայելում պյութագորական-

ները, օրենսդիրները հաճախ փիլիսոփաներ էին: Ինչպես հայտնի է, բարձր պետականպաշտոն է զբաղեցրել -

նան

Տիմեոսը:

Ց

նան Հճ

Սոլոն իմաստունը ապրել Ք.ա.

մոտ.

635-560

«Ֆիլեբոս» տրամախոսության41-րդ ծանոթ.:

թթ.: -

Տե՛ս

ՀՎամաձայն սխոլիոնների, Դիոգենես Լաերտցու, Պլուտար-

քոսի ն Պրոկլոսի` Կրիտիասի ե Պլատոնի առասպելականտոհմածառն

այսպիսին է. տոհմի հիմնադիրն է ծովերի աստված

Պոսեյդոնը (թեսսալացի Նելեոսի հայրը), որի ծոռն վերջին

արքա

Կոդրոսը, իսկ

սրա

էր Աթենքի

շառավիղներն էին Սոլոնը

ն

Դրոպիդեսը: Ավագ Կրիտիասը Դրոպիդեսի որդին էր, կրտսեր

Կրիտիասը՝Դրոպիդեսի թոռը, ա.

1375Ե

իսկ Պլատոնը՝ ծոռը:

իր պոեզիայում. Արիստոտելը «Հռետորիկայում» (1 15,

32-34) վկայում է,

ուղղված էլեգիաներ:

-

որ

Սոլոնը հեղինակել է Կրիտիասին

Նկատի ունի Աթենային:

Ապատուրիաբառի ստուգաբանությունըհայտնի չէ: Հավա-

-

նաբար այն նշանակում է ֆրատրիայի հայրերի տոն (ոօ.2րք): Սոլոնի սահմանադրությամբ Աթենքում յուրաքանչյուր համայնք

(ՓԽՆՈ)բաժանվում էր երեք ֆրատրիաների, իսկ յուրաքանչյուր

Տիմեոս

Ֆֆրատրիան՝երեսուն ընտանեկան միավորման (/եղ)::

Տոնը

նշում էին հոկտեմբերին,ն այն նվիրված էր Դիոնիսոսին:Ապակոչվում էր Կուրեռտիս, քանի

տուրիայի երրորդ օրը ներն

ու

աղջիկները (օօնքօւ ն ածքու)

որ

ընդունվում

3այդ օրը

էին հայրական ֆրատրիա: Սակայն հնարավոր է նան, բառից, օրն իր անվանումը ստացել է ՀՕՆնքձ.

խուզ, որովհետն տղաներն

այդ

օրը

որ

որ

ֆրատեր

աստվածներինէին զոհա-

Ֆրատրիայի առաջնորդ:

-

այդ

նշանակում է

բերում իրենց մազերի խրձակը (հմմտ. «Ֆեդոն», 89Ե):

տղա-

-

-

Սոլոնի եգիպտական ճանապարհորդության մասին ն

Ց

Հելիոպոլիսի

ու

Սաիսի Աթենայի տաճարի քրմերի

հետ

ունե-

ցած զրույցների մասին հաղորդում է Պլուտարքոսը (Սոլոն,

չօ«Մ): Հիշատակվող խառնակություններըսկսվել են հավանաՔ.ա.

բար

թ.

երբ Սոլոնը հեռացավ Աթենքից, իսկ նրա

կրտսեր ազգականը՝Պիսիստրատոսը,փորձեց դառնալ քաղաքի բռնակալ: Ք

--

Սաիս քաղաքը,

որ

հայտնի էր իր իմաստուններով,

այդ-

պես է կոչվել իր առաջին արքայի՝ Սաիսի պատվին, որը ծագումով փյունիկեցի էր: Ամասիսը(Աահմես) եղել է Եգիպտոսի թագավոր (Ք.ա. 569Հերոդոտոսը հաղորդում է,

525):

տաճարում (1 161-163,

ն

որ

որ

նա

թաղված է Սաիսի

նրա թագավորության տա-

րիները նշանավորվել են երկրի բարգավաճմամբն հարստագույն տաճարների շինարարությամբ(| 172-182): շ2

-

Աթենայի (կամ Նեիթի) տաճարը Սաիսում հայտնի էր մի

աստվածության դամբարանով, որի անունը հիշատակելը Հերոդոտոսը

մեծ

մեղք է համարում (1 170): Կիկերոնը թվարկում

է հինգ Միներվաների, որոնցից մեկին պաշտել են

ցիները Սաիսում (Ծօ ՏԱՏ

6է Օտյոժճ,

նշում է,

որ

ոմ.

մ6օղ,

59): Պլուտարքոսը (6

9) գրելով Սաիսում Աթենայի տաճարի մասին,

եգիպտացիներըԱթենայինկոչում էին Իսիս, ն նրա

արձանի վրա գրված է.

«Ես

մահկանացուներիցոչ

ոք

ն

11 23,

եգիպտա-

եմ

անցյալը, ներկան

ն

ապագան,

դեռ չի բարձրացրել իմ քողը»:

Մեկնություններ

ն

Ծծանոթագրություններ

Սաիսի դիցուհուն է նվիրված Շիլլերի հայտնի բանաստեղ-

ծությունը՝ «Սաիսի քողածածկ քանդակը»:

Ոմն

որոնելով ճշմարտությունը, գալիս է Սաիս

երիտասարդ,

բարձրացնելով

ն

դիցուհու արձանի քողը՝ անշունչ վայր է ընկնում: Նովալիսի

«Աշակերտները Սաիսում» վիպակում հերոսը, բարձրացնելով դիցուհու արձանի

քողը,

է ինքն իրեն:

տեսնում

Եգիպտացիներնիրենց ազգակից էին համարում հույներին, քանի

որ

տոսն

ըստ

առասպելի՝ Զնսի

Դանայոսն էին, որոնց որդիները պիտի կնության

ու

վերցնեին սեփական քույրերին:

Իոյի հետնորդները Եգիպ-

ն

Փորոնես

-

ըստ

-

առասպելի Արգոսի

Ինաքոսի

արքա

ն

օվկիանուհի Մելիայի որդին է: Պավսանիասը հաղորդում է (1 15, Ց,

է

նա

որ

առաջինը միավորել առանձին մարդկանց հա-

սարակության մեջ, իսկ վայրը, որտեղ նրանք առաջին անգամ

հավաքվեցին, նրա անունով կոչվել է Փորոնիկոն: Ըստ Պավսանիասի (լ

16, Դ1՝ հետագայում երկիրը վերանվանվել է Փո-

րոննսի

Արգոսի անունով:

թոռ

Նիոբե

-

Փորոննսի

ե

նիմֆեի դուստրը:

Տելեդիկե

Զնսի

առաջին մահկանացու կինն է, որից երկու զավակ է ունեցել` Արգոսին ն Պելասգոսին (ձքօ/օմ.,

|

1, 2)

1ն

Դնեկալիոն Պրոմեթնսի ն Կլիմենեի որդին: Իր կնոջ` Պիր-

րայի հետ

մահկանացու վերջին զույգն էր,

ուղարկած ջրհեղեղից

(Օվիդիուս,

ներ», ):

Պիրրայի նետած

Դնկալիոնի

ն

փրկվեց Զնսի

որ

«Կերպարանափոխությունքարերից գոյացավ

մարդկանց նոր սերունդը (նույն տեղում): Նրանց որդու` Հելլենոսի անունով կոչվեց հելլենների նոր ցեղը,

որը

հաջորդեց

Փորոննսի են նրա թոռան՝ Պելասգոսի սերնդին՝`պելասգներին: Տես

նան

Թուկիդիդես (| 2, 3):

-

Պլուտարքոսը հաղորդում է («Սոլոն», «ՄՍ,

որ

Հելիոսպո-

լիսում Սոլոնը գրուցել է Պսենոֆիսի, իսկ Սաիխսում՝ Սոքիոսի, «ամենաուսյալ քրմերի»

հետ:

«Տիմեոսի» գրաբարյան թարգմա-

նության մեջ (նշվ. հրատ., էջ 83) 5կա ծանոթագրություն, ըստ որի քրմի անունն

է Պատէնեիթ:Ամենայն հավանականությամբ,

Տիմեոս

այստեղ թյուրիմացաբարմիացել են Պաշտօնեայ

ռերի առանձին միավորները:

Նեիդայ

բա-

-

Ապագայում մարդկությանը սպասող

ն

արհավիրքների ն

աղետների մասին Պլատոնը խոսում է նան «Օրենքներում» (կ 6768-677ե):

-

Հելիոսի ն Կլիմենեի որդի Ֆաեթոնի պատմությունը տե՛ս

Օվիդիուսի «Կերպարանափոխություններում»(է 1-328):

են

-

Նկատի ունի Աթենային:

Հիգինուսի հաղորդմամբ Ատտիկայի բնակիչները ծագում

Հեփեստոսի սերմից,

որ

-

պատահաբարընկել է հողի (Գեա-.

յի) մեջ, երբ Հեփեստոսը ցանկանում էր տիրանալ Աթենային: -

Դարձյալ նկատի ունի Աթենային:

«86

Վերակլյան սյուներ

Ատլանտիս

-

տեղեկությունների այդ

-.

Պլատոնի երկու տրամախոսու-

են

աղբյուր ն

Գիբրալթար:

խորհրդավոր երկրի մասին հիմնական

այս

թյունները՝ «Տիմեոսը» կող

-

-

«Կրիտիասը» (1086): Հարուստ ն ծաղ-

պետության կործանումը կապված է երկրաբանական

հզոր աղետի

հետ:

Արդեն անտիկ շրջանում եղել

են

հեղինակ-

ներ, որոնք կասկածի տակ են առել Ատլանտիսիմասին ավանդության ճշմարտացիությունը (Ստրաբոն): Պլատոնականները ն

նեոպլատոնականներըհիմնականում ընդունել

են

«Տիմեոսում»

առկա տեղեկությունները՝տեսնելով այստեղ խորհրդանշական-

փիլիսոփայականիմաստ: Պլինիուս Ավագը «Բնական պատմության» մեջ (1 92) խո-

սելով Ատլանտիսի«հսկայական տարածքների»մասին՝ նույնպես վկայակոչում է Պլատոնին: Պրոկլոսը միանգամայնճշմարիտ էր համարում ոմն Մարկելլուսի հաղորդումը մեծ

կղզու մասին,

որ

մի Ժամանակ գո-

յություն է ունեցել Ատլանտիկայումն նվիրված էր Պոսեյդոն աստծուն:

-

Տիրենիա կամ էտրուրիա

րենյան ծովի հարնանությամբ:

--

-

մարզ միջին Իտալիայում, Տի707

Մեկնություններ

Հերակլյան սյուներից այն կողմ տիղմի մեծ

մասին են

(( 3548

խոսում նան

զանգվածի

Արիստոտելը «Մետեորոլոգիայում»

22) ն Թեոֆրաստեսը «Բույսերի պատմության» մեջ (Ռ/

6, 4):

-

Նկատի ունի «Պետության» մեջ շարադրված գաղափար-

ները: Ց

նեն ծանոթագրություններ

-

Հունարեն արարիչ (Ճօւղեղշ) բառը ի սկզբանե նշանակել

է անող, կատարող, ըստ

այդմ այն համարժեք է դեմիուրգոսին,

այսինքն` վարպետին, արհեստավորին: Արարիչ եբրայական իմաստով, որպես

ոչնչից, հունական տիեզերաբանու-

արարող

թյունը չի ճանաչում: Այս հակադրությունը լավագույնս ցույց

է

սեմական աշխարհընկալմանհամար

տալիս, թե որքան

օտար

բնությունը ն

ճանաչողության հարցը ն, մյուս կողմից, որ-

դրա

է

քան էական է այն հունական աշխարհընկալմանհամար:

Ճ» գոր

ունն

-

հաստատունի հատկանիշներ, գոյացումը՝

փոփոխականիհատկություններ: Այս հակադրությունը Պլատոնը տարածում է ճշմարտությանն հավատի հարաբերությանվրա:

-

Աշխարհների բազմակիությանը հավատում էին Անաքսի-

մանդրոսը, Անաքսիմենեսը, Քսենոփանեսը, Արքելաոսը, Լեկիպպոսը

ն

Դեմոկրիտոսը, աշխարհի միակությանը՝Թալեսը, Պյու-

թագորասը,

Պլյուրալիզմի

Պարմենիդեսը, էմպեդոկլեսը ն

Անաքսագորասը:

կողմնակիցներ էին հատկապես ատոմիստները:

Չնայած վերջիններիս

հետ

այսպիսի սկզբունքային անհամաձայ-

նությանը, Պլատոնն այդուհանդերձ տիեզերաշինության շատ հարցերում հետնում

է Դեմոկրիտոսի տրամաբանությանը:Այդ-

պես է կարծում Ու.

ֆոն Վիլամովից-Մյոլլենդորֆը: Վ. Վինդել-

բանդն ընդհակառակը՝կարծում է, որ «Տիմեոսում» զարգացված գաղափարները Արիստոտելի միջոցով երկու հազար տարով հաղթանակ տոնեցին աշխարհի մեխանիկականբացատրության նկատմամբ (մ). Մ/ոմօյԵնոմ,

ԾԹԼՀո,

Տենց,

1901,

Տ.

115):

Աշխարհների բազմակիությունը Դեմոկրիտոսի դեպքում պայմա-

նավորված է քառտիկ էներգիայի առկայությամբ: Պլատոնի

Տիմեռոս

աշխարհակարգը նպատակահարմար ու խանիկական):

-

Տարրերի փոխհարաբերություններնայսկերպ պայմանա-

վորված են

ոչ

միայն դիալեկտիկորեն ն վախճանաբանորեն,

այլն երկրաչափորեն:

օրգանական է (ոչ մե-

-

գունդը անտիկ փիլիսոփաներից շատերի համոզմամբ

ամենակատարյալ մարմինն է: Քսենոփանեսը համարում է, աստվածությունը գնդաձն է (Ճ 1), իսկ Դեմոկրիտոսը՝որ

որ

աստ-

ված խելք է գնդաձն հրի մեջ (Ճ 74): Անաքսիմանդրոսըգնդաէ

ձն

համարում երկիրը (Ճ 1), իսկ պյութագորականները՝տիե-

զերքը (8 18): Գնդաձն է նան մարդու գանգը, քանի որ պիտի

պաշտպանի մարդու մեջ ամենից

շատ

կատարյալին ձգտող

նյութական սկիզբը` ուղեղը: Մետաֆիզիկականդիմագիտության նախահայրԼաֆատերը գրում է. «..մեր գանգատուփըկորանում է, ինչպես երկինքը մեր գլխավերնում, որպեսզի նրանում կա-

րողանա ամփոփվել հավիտենականոլորտների մաքուր պատկե(մեջբերումն ըստ՝

րը»

86ղո-Է՛

Ձոն

մո

Ս.

Խալ,

ՄՄ/ՁՈօՄՈՉ-ԻԲՇ6ԱԾոժօո, Ք/Թէօո,

Խօո

1948,

Տ.

483):

-

Ինքնաբավ տիեզերքի գաղափարը Պլատոնը փոխառել է

պյութագորականներից: Հենց պյութագորականներըշրջանառու-

թյան մեջ դրեցին ուսմունքը կենդանի ինքնաբավ տիեզերքի մասին, որը նան

բաղկացած է հրից, ջրից, հողից

ն

օդից: Տե՛ս

«Պոլիտիկոս» (2748): «Ֆիլեբոսում» (20ժ) գերագույն բա-

րիքն օժտված է երկու հիմնական որակներով`կատարելությամբ ն

ինքնաբավությամբ: Պլոտինոսի ն նեռպլատոնականավանդույ-

թի համար ինքնաբավության հատկանիշը աստվածային գոյության արտահայտություն է: Թ

-

Տիեզերքի հոգին գտնվում է նրա կենտրոնում, գրեթե

այնտեղ, որտեղ Ֆիլոլաոսը տեղադրում էր Հեստիային՝աշխարհի օջախը (տես նան

«Ֆիլեբոսի» 20-րդ ծանոթագրությունը):

Ֆունկցիան, որն իր վրա է վերցնում Համայնի

այս

«Ֆիլեբոսում» (2582) ստանձնում

ամեն

ու

է սահմանը, որը

հոգին, կարգ

չափի հիմքն է: Պլոտինոսը գրում է «էննեադներում». «Եվ

Մեկնություններ

ն

ծանոթագրություններ

Հոգու իմաստուն առաջնորդությամբ երկինքն սկսում է շարժվել հավերժական ընթացքով՝ վերածվելով երջանիկ էակի» (Պլոտինոս, նշվ. հրատ., էջ 35):

-

Հոգին ստեղծվում է հավիտենականն ժամանակայինէու-

թյուններից: Երկու այդ

էությունները միանում

երրորդի

են

շնորհիվ, իսկ խառնուրդի պատճառն է դեմիուրգոսը: Երեք հիմնական բաղադրիչների ընտրությունը նախորոշված է «Սոփեստում»

(2448-2452),

սեռերի մասին:

--

որտեղ խոսվում է գոյության հիմնական

Յոթ թվերը կարելի է ներկայացնել երկու գծով՝ ցույց տալու

համար այն շարքերը, որոնց մասին պատրաստվում է

խոսել Տիմեոսը:

(Առաջին)

(Երկրորդ)

(Երրորդ)

(Չորրորդ)

(Ղինգերորդ)

(Վեցերորդ)

(Յոթերորդ)

Ձախ կողմում կրկնակի արանքներն

կողմում` եռակիները (խորանարդները):

աջ "2

-

Օվերի նշված հաջորդականությունը՝1, 3, 9, 27ն

Ց, ունեն ծում

(քառակուսիները),

են

զուտ

մարմնավոր իմաստ, քանի

որ

2, 4,

Պլատոնը կար-

է, թե 1-ը բացարձակ անբաժանելի միասնություն է, 3-ը

քառակուսու կողմն է,

9-ը քառակուսու մակերեսն է,

27-ը՝

խորանարդի ծավալը, որի նիստո հավասար է 3-ի: Այսպես, թվերի տվյալ հաջորդականությունըարտահայտում է ֆիզիկականի ն երկրաչափականինույնականությունը:Բայց քանի որ

տիեզերքը` միայն է նան

այլի

հաստատուն

անորոշի

ն

ն

որոշակի

գոյ

չէ, բովանդակում

հարահոսի կայացումը,

որը

նույնպես

Տիմեոռս

արտահայտելի է թվերով՝ 2, 4, 8, ն զուգակցվում է այն թվերի հետ, որոնք արտահայտում են

որոշակիություն: Այսկերպ տիե-

զերքն ամբողջությամբ կազմում է հետնյալ շարքը՝ 1, 2, 3, 4, Ց, 9

որտեղ համատեղված մեկը ն

27,

նությունը ն

մտոտարբերությունը, ընդհատությունը ն

տությունը, որոնք կազմում են Սա

ուրիշը, նույնակաանընդհա-

տիեզերքի եռաչափ մարմինը:

է, ըստ Պլատոնի, տիեզերական բոլոր

ոլորտների կառուց-

վածքը: Կենտրոնում Երկիրն է, հետնաբար 1-ը Լուսնի՝ Երկրին ոլորտն է, 2-ը Արեգակի ոլորտն է, 3-ը՝ Վեներայի

ամենամոտ ոլորտը,

4-ը Մերկուրիուսի

8-ը Մարսի

ոլորտը,

իսկ 27-ը՝ Սատուռնի ոլորտը:

Յուպիտերի ոլորտը, այս

ոլորտը,

9-ը՝

Տիեզերական

յոթնանդամի թվերի միջն կան օրինաչափություններ,որոնք

արտահայտելի են դրանց արանքները լրացնող թվերով: Բոլոր

43 արանքներըՏիմեոսը լրացնում է 3/8 արանքներով: Յուրաքանչյուր 43 արանքում տեղ կա երկու 8/ց արանքների համար: Սակայն միշտ մնում

կենտ կոտորակ, որն արտահայտվում է

է

256/243հարաբերությամբ: Այսպես օրինակ՝ 1-ի ն 17/3-իմիջն, որը 73 արանքն է, նա ներմուծում է 9/8, 81/6գ,այնպես որ դա

ստանում

է այսպիսի տեսք.

9/8. :3871/64գ. 33:

1.

Այստեղ առաջինի միջն արանքը

9/8

տեղի է ունենում քը:

երկրորդի ն

ու

երկրորդի

ու

երրորդի

256/243:Սա անգամ, երբ հանդիպում է 473արան-

է, իսկ վերջին երկուսի միջն՝

ամեն

Այսկերպ լրացնելով

արանքները՝ ստանում

քառակուսի

արանքների շարքերի

ենք նոր շարքեր, որոնք ունեն

քսաներ-

կու անդամներ ն հետնաբար քսանմեկ արանքներ: Այդ արանքները կազմում են հետնյալ հաջորդականությունը.

38, Վ8, 256/243,48, 8, ն

այս

«4/8,255/243,

ամբողջը երեք անգամ:

Տիմեոսը չի ասում, թե ինչպես պիտի լրացվեն խորանարդ արանքների շարքերը: Սակայն կարելի է տեսնել,

որ

քառակու-

Մեկնություններ

սի արանքները շարք

են:

ն

ն

ծանոթագրություններ

խորանարդ արանքները իրականում մեկ

Օրինաչափությունները, որ գործում են տիեզերական

յոթնանդամի թվերի միջն, արտահայտվումեն թվաբանական(1,

1/2, 2)

ն

ներդաշնակ (1,

1/3, 2) օրինաչափություններով:

Խորանարդ արանքների շարքում գոյություն ունի միայն մեկ

անդամ (42), որը հնարավոր չէ գտնել քառակուսի շարքերում:

Նշված օրինաչափություններըհամապատասխանումեն երան հետնաբար պլատոնժշտական տոների հարաբերակցությանը,

յան տիեզերքի հիմքում երաժշտական ներդաշնակությանսկզբունքն է: Ց

Թե

-

ինչպես են միանում իրար թվարկված հատվածները,

կարելի է պատկերել հետնյալ կերպ.

Տեղը, որով դրանք անցնում են միմյանց երկայնքով, ուղղահայաց օղակի ներսի կողմն է ն նշված է կետով: Տեղը, որտեղ

յուրաքանչյուր հատվածի ծայրերը միացել են իրենք իրենց ն միմյանց, հորիզոնական օղակի մոտակա կողմն է ն նշված է գծիկով: Արտաքին օղակը, ինչպես

ասում

է Տիմեռսը, Նույնի

շրջապտույտն է, իսկ Ներքին օղակը՝ Ուրիշի շրջապտույտը:

--

մե

ներքին օղակը այժմ շրջվում է այնպես,

է կազմում արտաքին օղակի հետ, որը է: Նույնի

շրջապտույտը

հասարակածը, որը աջ

որ

թեք անկյուն

հորիզոնականդիրքում

այսկերպ ներկայացնում է երկնային

հորիզոնական դիրքով շարժվում է դեպի

(Արնելքից Արնմուտք), իսկ Ուրիշի շրջապտույտը՝արեգակ-

նածիրը, որը շարժվում է հակառակ ուղղությամբ (Արնմուտքից Արնելք) կազմելով հասարակածի հետ թեք անկյուն: Արեգակնածիրը Տիմեոսը բաժանում է յոթի՝ ներկայացնելու համար յոթ

մոլորակները:

-

Տրիմեռս

Այսինքն՝ 2, 3, 4, 8, 9,

Այսինքն` երկակիներից 2, 4,

27:

-

ն

եռակիներից 3, 9,

27:

-

Երեք շրջաններն իրագործում են Արեգակը, Վեներան ն

Մերկուրիուսը, իսկ չորս

շրջանները` Լուսինը, Մարսը, Յուպի-

տերը ն Սատուռնը: Երկնային ոլորտների շարժումը անհավասարաչափ է: Պլատոնը նշում է (384), շարժումն ավելի

արագ

է:

փոքր ոլորտներում

որ

Արեգակը, Վեներան

Ընդ որում

(«Լուսաստղը») ն Մերկուրիուսը («Հերմեսի աստղը») օժտված միննույն շարժումով:

-

են

Տիեզերական հոգու կառույցը պայմանավորվածէ թվաբա-

«5

նական ն երաժշտականօրինաչափություններով:Հմմտ.

«Ֆեդոն»

(856օ-86Ե), որտեղ հոգին համեմատվում է լարած գործիքի հետ:

-

Ք

«Անխոս

ու

անձայն» սկզբնավորվողղն

վող խոսքի մասին այս դրույթը

ապա

արտաբեր-

հիմք դարձավ «իմմանենտ խոս-

ն «արտաբերված խոսքի» (Նծղրօծ (ՆծՂ1օՇՏՇՆծած6Ղօօշ

քի»

մասին ստոիկյան ուսմունքի ՆՔքՕօՓօքւԼած) Քրիսիպպոսի մոտ

(ՏՄԷ |, 135, 223, Ճո.)

համար, օրինակ՝ -

ժամանակի ն հավիտենականությաննշված բնորոշումը

պլատոնիզմի առանցքայինգոյաբանականկետերից է, որն ընդհանուր է գրեթե

բոլոր

իդեալիստական համակարգերիհամար:

Ինչպես ցանկացած պատճեն (սիմուլյակր),

այս

մեկը` Ժամանա-

կը, նույնպես հաղորդակից է իր նախատիպին՝հ̀ավիտենականությանը, միայն մասնակիորեն: Հենց

գոյանում

են

այս

մասնակիությունից էլ

Ժամանակիերեք չափումները՝անցյալը, ներկան ն

ապագան: Ժամանակիհամար հենց սրանք են էական, ն հավա-

նաբար

դրա

մասին մտորումներն են ներշնչել «Ֆեդոնի»

ամե-

նախոր հատվածները:Այս տեսության կարնորագույն առանձնահատկություններից է այն, որ «ունի՞ արդյոք

աշխարհը սկիզբ

ժամանակի մեջ» հարցը Պլատոնի համակարգումանիմաստ է: Տես Քն

նան ն

Ս.

Ստեփանյան, Ժամանակի երկու ընթերցում. ՄՏ-

բնղլւօօննղ, Ե. 2009, էջ

53-55

ն

127-129:

-

Մեկնություն

ներ

ծանոթագրություններ

ն

Հեսիոդոսի «Թեոգոնիայում» Գիշերը ծնվում է Քաոռսիցն

խավարից ծնվում է Ցերեկը:

Մոլորակներիանունների մասին Պլատոնը խոսում է նան

«էպինոմիսում» (987Ե-ժ): Ց

-

Ուրիշի

ն

-

Նույնականի շարժումների մասին տե՛ս

ծանոթագրությունը:

43-րդ

--

Տե՛ս

51-րդ ծանոթագրությունը:

Մեծ

համաշխարհայինտարին ամփոփվում է, երբ

-

բոլոր

մոլորակները միաժամանակվերադառնում են իրենց մեկնակետին: Դրա տնողությունը հաշվվում է տարբեր կերպ: Պլատոնը

վերագրում է դրան թյուն»,

ն

տարվա տնողություն (տե՛ս «Պետու-

36000

հաջ.):

-

Նկատի ունի աստղերը:

Աստվածայինսեռին են պատկանում աստղերը ն նրանց

-

ոլորտները:«Տիմեոսում» աստղերը բաղադրված են հրից: ՄինչՀոմերոսի

դեռ ըստ

ն

Հեսիոդոսի նրանք բնակվում

(հրե նրբագույն նյութի) մեջ: Զուտ

եթերի

են

հրից Պլատոնը ստեղծում է

բարձրագույն աստվածներին,իսկ եթերից՝ տեսանելի էակներին: -

Ց

Այսինքն՝ Նույնականի բարձրագույն ոլորտի մեջ (տե՛ս

(շարՓքծՆղԾՆՀ-ի(բանականության) ստուգաբանությունը Փֆօքծ, ժում) հիմքից «Կրատիլոսում» (402Ե): Ք

Ակնհայտ է հեգնանքը: Հմմտ. «Կրատիլոս» (402ե)

լեբոս» (666): օ

ն

-

Հմմտ.

հաջ.):

-

-

-

ն

«Ֆի-

ն

237,

Հեսիոդոսի «Թեոգոնիայի» հետ

(126-138

Նկատի ունի օդում, ջրում ն ցամաքում բնակվողներին:

Վմմտ.

«Օրենքներ» (8998):

Ց

Հմմտ.

906:

Վոգիների սփռումը

-

-

հունական տարածված դիցույթ է.

օրինակ, սպարտերի ծագումը վիշապի սփռված ատամներից (ԾՅստ., Եօ 10, 1: Ճքօկօժ.,

1 4,

3-5):

-

Տիմեոս

Մահկանացու էակը ստեղծված է տիեզերական մարմնի

նմանությամբ, սակայն մահկանացու սկիզբը խոչնդոտում է

դրա

ներդաշնակ ն բանական շարժմանը: Դեմիուրգոսը, ստեղծելով մարդու անմահ

հատվածը, մի կողմ է քաշվում է ն մահկանա-

հատվածի արարումը թողնում է արարված աստվածներին:

ցու

Սրանք

մնում

անանուն

են

անբնութագիր:

ն

ՃԼԾԾՈԾՆՀ

(զգայություն)

Վադես

--

տվյալ դեպքում

բառը

բանվում է ՕՆԾՓա (մղվել) հիմքից:

-

ստուգա-

-

մեռյալների թագավորություն:

--

65Տեսողությունը բացատրվում է «նմանը ճանաչվում է նով» սկզբունքով (այդպես էր մտածում

նմա-

էմպեդոկլեսը):

նան

-

Ջ

Նկատի ունի Անաքսագորասինն ատոմիստներին:

,

Հմմտ.

Պտ

Սա

--

կումն է:

«Ֆիլեբոս» (16օ):

Եվրիպիդեսի «Փյունիկուհիների»

տողի խաղար-

Կրթության պրոցեսում երաժշտության կարնորությանմանան

«Տիմեոս» (80ե):

«Պետություն» (401Ե), «Օրենքներ» (6664ժ) -

ն

Տվյալ դրվագում Պլատոնը խաղարկում է ԾօՆԼՆՇ. բառի

երկու իմաստները՝տարրեր ն տառեր: ՞:

-

սին տես

-

-

Հերակլիտոսի հետնյալ ասույթի հետ. «Հուրը

Հմմտ.

ապ-

րում է երկրի մահով, օդը՝ հրի մահով, ջուրը՝ օդի մահով, իսկ

երկիրը՝ ջրի մահով» (8 76):

-

Եռանկյունին դեռնս նախասոկրատյանփիլիսոփայության

մեջ համարվել է ձնակազմիչ մարմին:

-

Պահի մասին, երբ Մեկը փոխվում է Ուրիշի, տե՛ս «Պար-

մենիդես» (1526-1538 ն 1566) ն այդ տրամախոսության15-րդ ն

17-րդ ծանոթագրությունները (Պլատոն, նշվ.

տոր

հա-

խելքի

ն

ճշմարիտ կարծիքի մասին տե՛ս «Թեետետոս»

տրամախոսությունը(նշվ. հրատ., հատոր |): Ց

հրատ.,

-

Այսինքն` ուղղանկյուն հավասարասրունեռանկյունին ն ոչ

16 ՊԼԱՏՈՆ

Մեկնություններ

ն

ծանոթագրություններ

հավասարակողմ եռանկյունին: Բոլոր կարող են կառուցվել սրանցով: »

--

եռանկյունիները

մյուս

Այսինքն՝ հավասարակողմեռանկյունու կեսը: Այսպես, եթե

մենք ունենք Ճ8Շ

հատված է

ՃԾ

ների՝ ՃԶՑ

ն Ճ0Շ:

հավասարակողմեռանկյունի, որը գագաթից

գծով, այն բաժանվում է հավասար եռանկյուն-

«.

գ

Օ -

Բ8Շ

(ձ8)՛ Հ (4), -

հավասարակողմեռանկյունու դեպքում Ճ8Հ280՝ հետնաբար 4(8Օ)շՀ (80) Հ (ՃՕ)՛

ն

3(80)՛Հ (Ճ0)-:

ն

ք,

բ

042---«--Ճօ Գավասարակողմեռանկյունին (Ճ8Շ)

բաժանված է վեց ոչ

հավասարակողմ եռանկյունիների՝միացնելով Ճ, 8, Շ կետերը հակադիր կողմերին (Օ, Է, ք): Ներքնաձիգը յուրաքանչյուր

այդ-

պիսի եռանկյունու դեպքում ամենակարճ կողմի քառակուսին է

(օրինակ՝ ձՕ

Հ

2ԷՕ): քճՕ

անկյունը հավասար է ուղիղ անկ-

յան մեկ երրորդին, իսկ ԲքՕճ անկյունը՝ ուղիղ անկյան երկու երրորդին: «Երեք հարթ անկյուններից»յուրաքանչյուրը կազմում է 60

աստիճան, միասին՝ 180

աստիճան:

Տետրահեդրոն կամ բուրգ

Ց

Օկտահեդրոն (օդի ֆիգուրը):

(հրի ֆիգուրը):

ճՃԻկոսահեդրոն (ջրի ֆիգուրը):

Խորանարդ, որը

-

-

-

կազմված է 64

ուղղանկյուն հավա-

սարակողմ եռանկյուններից (երկրի ֆիգուրը):

-

-

Դոդեկահեդրոն:Թե ինչպես աստված օգտագործեց սա

Տիմեոռոս

կ`ամայնըզարդարելու համար, մութ է մնում:

Այստեղ հնարավոր

է աղերսը կենդանակերպիտասներկու նշանների հետ:

(անսահման) բառը ՃՂՏԼքօՇ

-

տվյալ դեպքում արտահայ-

է իր հակառակ իմաստը (սահմանափակ), քանի որ

տում

մեջ կրում է նան իր երկրորդ իմաստը (անփորձ):

վերը՝

Տես

Ք

Մասնավորապեսմետաղները, քանի

վում են ջրին:

-

57օ-4:

-

իր

-

որ

հալչող են,

դաս-

Ադամաս (բառագիորեն՝անհաղթ) անտիկ շրջանում կոչել

են

կարծր մետաղները ն երկաթը՝գուցե պլատինիումը:Ռիտտե-

րը

կարծում է,

որ

խոսքը պողպատի մասին է (Շ. ԽԱԾ

ԾՅԹԾցծ, Տխեցձղ, 1903, Տ.

ՔԵալծոտ

122):

Ադամաս անունը հունական (հատկապես պլատոնյան) շատ

ուրիշ անունների թվում փոխառել է գերմանացի բանաստեղծ Ֆրիդրիխ Հյոլդեռլինը իր «Հիպերիոն» վեպի հերոսին անվանեհամար: Հյոլդեռլինյան Ադամասը գլխավոր հերոսի` Հիպե-

լու

րիոնի փիլիսոփայության ուսուցիչն է:

-

Պլատոնը հավանաբար նկատի ունի բազալտը:

Հոմերոսը «Իլիականում»

(2

214):

-

-

կոչում է «աստվածային»

աղը

Ց

Հավանաբարակնարկում է Դեմոկրիտոսին:

Վետնաբար «վերն» ն «ներքն» հասկացություններըլիո-

վին հարաբերական են:

-

-

«Պետություն» (5836)

Տես

նյարդերի ֆունկցիան այստեղ վերագրվում է երակներին:

ն

«Ֆիլեբոս» (314

ն

45ե):

-

-

հմմտ.

Հոգու մահկանացու մասի զուգորդումը գազանի

հոգու` որպես «խայտաբղետ

ն

բազմագլուխ գազանի»

զուգորդության հետ («Պետություն», ԵՀ 588Ե-ժմ):

Որ

լյարդը

հետ

-

հույների համոզմամբ կապված է գուշակության

հետ, ապազգուցումէ Պրոմեթնսի (գուշակի) դիցույթը. տիտանին

պատժելու համար (իբրն գուշակ՝

16"

սա

գիտեր Զնսին գահընկեց

Մեկնություններ

Ծանոթագրություններ

ն

անելիք նոր աստվածության անունը ն չէր ցանկանում այն հայտնել աստվածների հորը) Զնսը պատվիրում է իր արծվին անվերջ հոշոտել ժայռին գամված տիտանի լյարդը:

Տե՛ս

էսքի-

լոսի «Պրոմեթնսը շղթայված» ողբերգությունը:

Պլատոնյան թեզը որոշակի կապ ունի

նան

զոհաբերությամբ

կատարվող գուշակությունների ավանդույթի հետ:

Զոհաբերված

կենդանու փորոտիքի (հատկապես լյարդի) օգնությամբ գուշակում էին ապագան: Լյարդի հետ

է ամենայն հավանականու-

թյամբ կապված ուսմունքը բնավորության չորս որոնք պայմանավորված են

տիպերի մասին,

լյարդի մեջ արտադրվող լեղիի

(խոլերիկ), մաղձի (մելանխոլիկ), լորձի (ֆլեգմատիկ) ն արյան (սանգվինիկ) գերակշռությամբ (տե՛ս ԽՇԺՇոտ,

1958,

Հատկանշականէ,

144-146):

քք.

Ճ ՒկՏԹԾՐ/

օ( ՕՁՅտեացիօու,

Ճ.

վերագրվում են հոգեկան ֆունկցիաներ:

Ներշնչանքի

Ջ

ն

Հմմտ.

զքեզ»:

-

-

աստվածային համակվածության(մոլեգնու-

թյան) մասին է Պլատոնի «Իոն»

լյարդին

որ

տրամախոսությունը:

-

Դելփիքջիտաճարին գրված պատգամը՝«Ծանիր

Նկատի ունի գլխի ն կրծքավանդակիոսկորները: Ձայների արագության

ն

--

բարձրության փոխհարաբերու-

թյանը անդրադառնում է Արիստոտելը իր «Կենդանիների ծագմասին» տրակտատում (Ը/ 7):

ման

ՀՎերակլյանքար

նոթագրություն:

որ

--

--

-

մագնիս: Տե՛ս

նան

«Իոն»,

15-րդ ծա-

Նկատի ունի ջղաձգությունն ու

Նկատի ունի ընկնավորությունը:

Վեսիոդոսը«Աշխատանքն օրեր» պոեմում հաղորդում է,

մահանալուց

հետո

-

-

-

Ոսկեդարի մարդիկ դարձան «երանելի

դեմոններ», որոնք հետնում (121-124):

ջղակծկումը:

ն

5պահպանում

են

մարդկանց

ԻՈՆ

ՄԵԿՆՈՒԹՅՈՒՆ

Սոկրատեսըհանդիպում է հռչակավոր հագներգու Իոն էփեսոսցուն, որն Աթենք է ժամանել էպիդավրոսի մրցույթում րած հաղթանակից հետո:

տա-

Սոկրատեսը գովաբանում է հագներ-

գուի ն Հոմերոսի արվեստները (5302-9): Սակայն Սոկրատեսըհամոզված է,

որ

իսկական հագներգուն

պիտի կարողանա մեկնել բանաստեղծն

նրան: Իոնը պնդում է,

հենց

որ

գերազանցում մյուս

է նա

բոլոր

դա

Սակայն

ոչ

Իոնն

լավ հասկանա

է իր արվեստը ն դրանով

հագներգուներին (530օ-ժ):

Սոկրատեսը կարծիք է հայտնում, հասկանա

ն

որ

Իոնը պիտի

որ

լավ

միայն Հոմերոսին, այլն մյուս բանաստեղծներին: իր ասելով լավ է հասկանում միայն Հոմերոսին

(5316-5326): Սոկրատեսը եզրակացնում է,

որ

Իոնը գիտի Հոմերոսին

վարժանքի ն իմացության շնորհիվ: Պոետները ստեղծում

ոչ են

աստվածայինուժով, ներշնչանքով կամ սահմանմամբ:Դա լավագույնս երնում է աննշան պոետների օրինակի վրա, որոնք կյան-

քում գրել են միայն մեկ լավ բանաստեղծություն,ն վանաբար աստծո է

դա

էլ հա-

կամ մուսայի ներշնչանքով: Իոնը զարմանում

Սոկրատեսիկարծիքով ինքը որպես հագներգու աստվա-

որ

ծային ներշնչանքիցբացի ուրիշ ոչնչից չի օգտվում (5326Շ-536ժ): Սոկրատեսը նշում է, նում

է

որ

Հոմերոսը պոեմներում ներկայաց-

տարբեր արվեստներ՝կառապանի, բժշկի, նավավարի ն

շինարարի, որոնցից յուրաքանչյուրը պահանջում է ուսում գիտելիք: Իրենց արվեստում կառապանը,բժիշկը, ձկնորսն

ն ու

Մեկնություններ

ն

ծանոթագրություններ

գուշակը ավելի իմաստուն են Հոմերոսից ն մանավանդ նրա հագներգուից: Հետնաբար հագներգուն այդ արվեստներիցոչինչ չի հասկանում, չնայած

որ

ներշնչանքով գովերգում է դրանք

(5378-5396):

Շփոթված Իոնը հայտարարում է, առանձինարվեստներ,այլ բոլորը:

հասկանում է ոչ թե

որ

Քանի

որ ամեն

ինչ իմանալն

անհնար է, նա ուղղում է իրեն ն ասում, թե կարող է ներկա-

յացնել տարբեր կերպարներիբնավորությունները(5396-5406): Այստեղ էլ, սակայն, նա խոստովանում է, որ հիշյալ կերպարները ավելի լավ են ճանաչում իրենց արվեստները,քան

ինքը:

Ի

վերջո պնդում է, թե հասկանում է միայն զինվորական

արվեստը: Սոկրատեսը վիճարկում է

այդ

պնդումը՝ ասելով,

որ

Իոնը երբնէ զորավար չի կարգվել ն որ հագներգուն բնավ

զորավար չէ (540օ-54116): Վերջապես Սոկրատեսը հաստատում

է,

որ

Իոնի համար

ավելի լավ է լինել աստվածայիններշնչանքով օժտված հագներգու, քան Հոմերոսի հմուտ

գովերգիչ:

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Թարգմանությունն արվել է ՔԹաթ, Տալթտոճո. (Լօ6Ե ՇԱՏՏՇՅՁ| ԼԵՐո/, Կօխոծ

Քհմտեստ.

ԿԱ, ՒԷԹԹՅՈՄ ՍՈԽԾՐաՏի/

Քօտտ)հին

նունարեն/անգլերենհրատարակությունից։Նկատի են

առնվել

հետնյալ թարգմանությունները.անգլերեն՝ |Թո, նշվ. հրատ., Ձո

ԷոցիտիՄՅոտանօո ԵՄ ՒԱ

|Թօո,Տո

կՇիջ Մու

ՍԵՑՈՏՏԵԼսօո

Էլտոշ

լո 0/6:

Տստօոհ,

Թո

Խօղհ

ոհ

ԲօաԹո գերմաներեն՝ԾԹԼօո,

Թճոժօո, 8ոմ

|, Ձճոոտաժե 2004,

ռուսերեն՝ Ոռոոօւ,. ՇՕՎՔԻԵՇԷԽԾՆ

1, հԱՕՇատճ,1970, ՌՄօո, ոշքօշոօռո 7. ԽԼ Քօքօոօաօօ:

ՆՕՒԽ

'

էփեսոսցի հագներգու Իոնին պետք չէ շփոթել հայտնի

քնարերգու ն ողբերգակ Իոն Քիոսցու (Ք.ա.

Մ

դար) հետ: Ինչ-

ԻԴԱ

իմաստով

որ

Պլատոնի համար հավաքական կերպար է,

սա

այնպես, ինչպես սոփեստը, որը «Կրտսեր Հիպպիասում» մեկէ Սիմոնիդեսի բանաստեղծությունը:

նում

-

Հ

էփեսոս

Փոքր Ասիայի հոնիական քաղաք,

-

որտեղ հա-

մաձայն ավանդության ծնվել է Հոմերոսը: Այստեղ

մեծ

համա-

րում են ունեցոլ Հոմերոսի երգերը կատարող հագներգուները:

-

Ց

Ւէպիդավրոս քաղաք -

Արգոլիս գավառում, հայտնի է եղել

Ապոլլոնի որդի Ասկլեպիոսի պատվին անց-

բժշկության աստծո՝

կացվող տոնակատարություններով:Այստեղ է գտնվել Ասկլեպիոսի տաճարը: Տես

նան

(նշվ. հրատ., հատոր հ: Պանաթենականք

-

-

«Ֆեդոն»,

59-րդ ծանոթագրություն

Աթենա դիցուհու պատվին նվիրված

տոնակատարություն,որ տեղի է ունեցել Աթենքում չորս

«Փոքր Պանաթենականքը»,

մեկ: Գոյությույն ուներ նան

նշվում էր յուրաքանչյուր տարվա հուլիսին: Լամպսակոսցի Մետրոդորոս

տարին

-

-

չշփոթել էպիկուրի

հետ: կերտ ՄետրոդորոսԼամպսակոսցգու

որը

Ապրել է

Ք.ա.

Մ

առացին կեսին: Եղել է Անաքսագորասի ընկերը ն

աշա-

դարի

գրել է

)`Հոմերոսիպոեմների այլաբանական մեկնություններ: Թասոսցի Ստեսիմբրոտոսին հիշատակում է նան Քսենոփոնը

6): Եղել է հագներգու, Հոմերոսի մեկնիչ ն

«Խնջույքում» (1

պատմիչ: Կիմոնի ն Պերիկլեսի ժամանակակիցն է: Գլավկոն

-

ամենայն հավանականությամբսա

Հոմերոսի այն

մեկնիչն է, որին Արիստոտելը հիշատակում է իր «Պոետիկայում» (28 16):

-

Հոմերիդներ

-

հագներգուների ընկերություն, որոնք

րոսի պոեմների լավագույն գիտակներն ու

պահպանողներնէին

Քիոս կղզում: Համարվում էին «Հոմերոսի որդիներ»:

Հեսիոդոս

-

Արքիլոքոս

-

«Աշխատանք ն օրեր» ն «Թեոգոնիա» պոեմ-

-

ների հեղինակը (Ք.ա. դ: Ց

ՂՀոմե-

-

-

պարոսցի յամբագիր պոետ (Ք.ա.

Մ

դար):

Ծեկնություններ

նեն ԾանոթագրությունԸեր

«Տիմեոսի» 67-րդ ծանոթագրությունը:

Տես

--

Ամբողջը (ԾԽօն))պլատոնյան էսթետիկայի կարնորագույն

օօ

հասկացություններիցէ:

--

Բանաստեղծների ն հագներգուների

հետ

միննույն շար-

քում գտնվող դերասաններըպլատոնյան փիլիսոփայական համակարգում նույնպես անհաղորդ են

ճշմարտությանը որպես

իմացության: Նրանք նս գործում են ներշնչանքի

հաստատուն

ազդեցությամբ: Այսպես, բանաստեղծը,դերասանը կամ հագներ-

գուն ն հանդիսատեսը գտնվում են ինչ-որ

արտաքին

օտար,

իրողության ազդեցության տակ, որը երբեք չի կարող դառնալ

գիտակցության առարկա: Մյուս կողմից, սակայն, այն, ինչ դիսատեսը ակնկալում է դերասանից,չի կարող

ն

հան-

չպիտի համ-

ընկնի նրա հետ, ինչ ակնկալվում է բանասերից կամ փիլիսոփայից: Այս դեպքում Պլատոնի համար թերնս կարնոր է տալ,

որ

մասն

տե՛ս

Խո

Ձո

դա Ս.

Խո,

չպիտի ակնկալվի նան

ցույց

հագներգուից: (Մանրա-

8ճղո-ՒրուՄ/ԹՈՈօԿՈԵ-ԵՅՇ6ՈՑոժմօոՔԵԹլաթո,

օո

1948, Տ.

99): էքստատիկ ճանաչողությունը Պլա-

տոնի համակարգում մշտապես ստորակա դիրք է զբաղեցնում

փիլիսոփայականճանաչողության նկատմամբ: Պլատոնականության պատմության մեջ

տեսակետը միշտ չի եղել տիրա-

այս

պետող: Պլոտինոսը համոզված է,

որ

բարձրագույն ճանաչո-

ղությունը կարող է լինել միայն էքստատիկ (Պլոտինոս, նշվ. հրատ., էջ 42):

-

Ագլաոփոնի որդի Պոլիգնոտոս

-

նշանավոր գեղանկարիչ

(Ք.ա. Մ դար): Պատմիչ Պավսանիասըհաղորդում է Դելփիքում գտնվող նրա նկարների մասին, որոնք պատկերում են Իլիոնի

կործանումը (4,

26-27

Ոդիսնսին Հադեսում (4,

ն

28-29):

Հայտնի գեղանկարիչ էր նան նրա եղբայր Արիստոփոնը:Տե՛ս «Գորգիաս» (4486):

նան Ց

-

Մետիոնի որդի Դեդալոս

--

դիցաբանականգյուտարար

գեղանկարիչ, Կրետեի լաբիրինթոսի շինարարը: Տես թիփրոն» (11

ն «Մենոն»

նան

ն

«Եվ-

(974):

Պանոպեսի որդի էպեոս

կառուցող

-

փայտե ձիու, որի

Իոռ

օգնությամբ հույները կարողացան մուտք գործել Տրոյա ոչնչացնել այն («Ոդիսական», Մ Սամոսցի Թեոդորոս

ն

493):

բրոնզի ձուլման վարպետ: Պատրաս-

-

տել է մատանի Պոլիկրատեսի (Հերոդոտոս,

41) ն գավաթ

|

Կրոսոսի համար, որը համաձայն լեգենդի նվիրված էր Դելփիքի պատգամախոսին(Վերոդոտոս, || 41): Օլիմպոս

-

դիցաբանականֆլեյտահար: Տե՛ս

-ն-

«Խնջույք»

(2156): Թամիրաս, կամ Թամիրիս մուսաների հետ (Ա 594

ն

-.

թրակացի երգիչ,

կուրացվեց նրանց կողմից: Տես

ն

մրցեց

որը

«Իլիական»

հաջ.)

Օրփեոս

-

կիթառի նվագով կարողանում էր դյութել վայրի

կենդանիներին:Փորձելով

դուրս

բերել մեռյալների թագավորու-

թյունից իր կնոջը՝ էվրիդիկեին, հմայել է անգամ Հադեսին: Թեմիոս

-

հագներգու Իթակեից, Ոդիսնսի պալատական եր-

գիչը, որին արքան խնայեց փեսացուների սպանդի ժամանակ: Տե՛ս

«Ոդիսական» (1 154,

ն 7294 230

«ԿՄԱ 262

ն

330):

-

Մագնեսիական այսպես է կոչվում փոքրասիականՄագ-.

նեսիա քաղաքի անունով: Մագնեսիայիհարնանությամբգտնվող Հերակլեա քաղաքը

նույնպես հարուստ է եղել մագնիսի

ՇԸ ՊԼ

քերով: ԽԱԽ

Եվրիպիդեսի «էնեաս»

արտահայտությունը հանդիպում է դրվագում: Այստեղից է քարի երկրորդ՝

«հերակլյան» անվանումը: Մագնիսի «հերակլյան

քար»

անվա-

նումը ստուգաբանվումէ նան Հերակլեսի անվան հիմքով. տեղ ակնարկվում է հերոսի ուժը: Տես Տվյալ հատվածում մագնիսի է

նրանով,

որ

ները, օժտում

հետ

այս-

«Տիմեոս» (806):

նան

համեմատությունը ուշագրավ

ճիշտ այնպես, ինչպես մագնիսը, ձգելով մետաղէ

դրանք իր ուժով, այնպես էլ բանաստեղծըիր

հագներգուին է փոխանցում իր ներշնչանքը:

հան-

Մելոսի պոետներ

-

-

մելոսի, այն է՝ երգային լիրիկայի

ստեղծողները (Ալկայոս, Սափո, Անակրեոն, Ալկման, Ստեսիքորոս,

Իբիկոս, Պինդարոս, Բակքիլիդես): Կորիբանտներ

-

աստվածներ

Մեծ

Մոր (փռյուգիական

Մեկնություններ

ծանոթագրություններ

ն

դիցուհի Կիբելայի կամ կրետական մեծ

հափշտակությանմեջ փառաբանում էին նրան ֆլեյտաների

որ

ն

Հռեայի) քրմերն են,

ծնծղաների նվագակցությամբ:Տես

Եվրիպիդեսի«Բաքոսուհի-

ներ» ողբերգությունը, ինչպես նան Պլատոնի «Կրիտոն» մախոսությունը:

-

Մուսաների այգիներում ն պուրակներում, այսինքն՝ Պառ-

նասում

Հելիկոնի հովիտներում (Բեռվտիա), որոնք նվիրված

ն

էին Ապոլլոնին ն Մուսաներին: Ց

տրա-

--

Այս համեմատության ակունքը Արիստոփանեսի«Թռչուն-

ներ» (750) կատակերգություննէ, որտեղ հեղինակը փառաբավաղ ողբերգակ Փրինիքոսին: Հիմներգու Պինդարոսը

է

նում

ինքն իր մասին հաղորդում է,

որ

մուսաները մեղուների տես-

իրեն քնած ժամանակ

քով այցելել են

ն

մեղրով լցրել իր

բերանը: Քսենոփոնինքաղցրահունչ գրելաոճի համար կոչել են «ատտիկյան մեղու»: Թ

-

Դիթիրամբոս

--

հիմն Դիոնիսոսի պատվին: Այդպես են

կոչել նան հենց աստծուն:

է

-

բայից, (ԵՂԵՓանօն) է՛ՂՇաալւձեա

Ձոն

-

փառաբանել:

Հիպորքեմ

Յամբոս

-

նշանակում

-

որ

-

երգ, որ ուղեկցվում էր պարով:

-

արտասանվող չափածոյի տարատեսակ, որի

դեպքում երկվանկ ոտքի մեջ կարճ վանկին հաջորդում է երկարը:

-

Քալկիդացի Տիննիքոս

Պեան

-

-

պոետ, պեանների հեղինակ:

հիմն Ապոլլոնի պատվին:

-

Վոմերոս, «Ոդիսական», 2041 1-4.

Մերկանալովիր քուրջերից, Ոդիսնսը հնարամիտ Մի ոստյունով կանգնեց շեմքին, ձեռքին բռնած նիզակն ամուր Եվ կապարճը՝նետերով լի, սլաքները նա դատարկեց Եվ իր առջերըկիտելով, այսպես դիմեց սեղեխներին:

(Թարգմ.՝ Ս. Գրքաշարյանի) ն

«Իլիական», 72Օմ| 131 ն հաջ.

Իոռն

Այդպես կանգնած միտք էր անում, մինչ Աքիլլեսը մոտեցավ՝ Խրոխտ

քաջ,

ու

հավասար էր էնիալին կորդակաճոճն:

որ

(Օարգմ.՝ Հ. Համբարձումյանի): -

Թվարկում է Հոմերոսի «Իլիականի» հերոսներին՝ Անդրոմաքեին՝ Հեկտորի կնոջը, Հեկուբային` Հեկտորի մորը, ն Պրիա5

մոսին` Տրոյայի արքային

Իթակե

Խորնտ

Մուսեոս

Հեկտորի հորը:

ն

Ոդիսնսի հայրենի կղզին:

-

երգչախմբի անդամ:

-

-

-

-

-

դիցաբանական պոետ ն գուշակ, Օրփեոսի

աշակերտը: Նրան են վերագրվել «էվմոլպիա» պոեմները: Տես

Հերոդոտոսի «Պատմությունը» (Մ

ինչպես նան Պլատոնի «Պետությունը» (է 363Շ): Ջ

«Թեռոգոնիա»

ն

--

ն

96),

Սոկրատեսը կասկած է հայտնում, որ Իոնը (ինչպես ն

ցանկացած ուրիշ հագներգու), քանի որ զբաղվում է Հոմերոսով, գիտի ամեն

բան ն ամեն

արվեստ (տես նան «Սոկրա-

տեսի պաշտպանականը»):Հագներգուն միայն նմանակում է չի դիպչում ճշմարտությանը (տես նան «Պետություն»,

ն

շ« 5986-

6018): Ընդ որում, եթե սովորական արհեստավորը, ասենք կոշկակարը, իր ստեղծագործությանմեջ նմանակում է գաղափարներն

ստեղծում դրանց առանձին առարկաները, բանա-

ու

ստեղծն

ու

հագներգուն նմանակում

են

առարկաները: Ուշա-

գրավ է Պլոտինոսի մերժումը, երբ Ամելիուս Կվինտիլիանուսը,

նկարիչ հրավիրելով, փորձել է համոզել նրան՝ թույլ տալու նկարել իրեն. «Քեզ համար քի՞չ է այն վերարտադրությունը, որի մեջ դրել է ինձ բնությունը ն ցանկանում ես ստեղծել վերարտադրությանվերարտադրություն... ասես դրանում դիտարժան

որնէ բան կա» (Բօրթիյո, Կեռ,

տնյալ դատողության

հետ.

|

10): Հմմտ.

Գյոթեի հե-

«ճշմարիտ միջնորդը արվեստն է:

Արվեստի մասին խոսել նշանակում է ցանկանալ միջնորդել

միջնորդին,

ե

այդուհանդերձ դա

րումն ըստ՝ Ք. ԷՈՏժՄՃոցօ

Լօլքշ2ց, 1930, Տ.

134):

-

շատ

օգտակար է» (մեջբե-

ՔԺԹօոյտռիտո Տռհողթո, 86ղո

ՕԹ

սոմ

Մեկնություններ

--

ծանոթագրություններ

ե

թարգմ.՝ Հ. Համբարձումյանի):

«Իլիական» (ՕՕՎԱ335-340,

«Իլիական» (ՕՀ 638, թարգմ.՝ Հ. Համբարձումյանի):

Մաքաոնը Ասկլեպիոսի որդին է ն հույների բժիշկը

տրո-

յական արշավանքի ընթացքում:

Պերանեսյան գինու մասին ոչինչ հայտնի չէ բացի նրանից, որ

սա

«թանձր

ն

սննդարար» էր (տես Արիստոտելի«Աթենա-

կան հասարակությունը», 10Ե):

--

թարգմ.՝ Հ. Համբարձումյանի):

«Իլիական» (ՕՕԺՄ80-82,

Այս հնարքը հիշատակում է նան Պլուտարքոսը (Ծ6 ՏօլտրնՅ ՅոլոՁ, Ց

977):

-

«Ոդիսական» (ՕՕ 351-357,

Թեոկլիմենոս

-ղ.

թարգմ.` Մ. Գրքաշարյանի):

Մելամպոսի որդին: Մելամպոսը դիցաբա-

նական գուշակ է, քուրմ, Դիոնիսոսի պաշտամունքի հիմնադիրը Առաջին մահկանացուն էր, որ օժտված էր

Վունաստանում:

շակության շնորհով:

--

«Պարսպամարտ»

--

տասներկուերորդ երգը:

այսպես է վերնագրված «Իլիականի»

Մեջբերվում են

(թարգմ.՝ Ս. Գրքաշարյանի):

գու-

--

տողերը

201-207

Կիզիկոսցի Ապոլլոդորոս, կլազոմենցի Հերակլիդես, անդ-

րոսցի Փանոսթենես դով Փոքր

-

աթենական զորավարներ, որոնք ծնուն-

Ասիայից էին: Աթենացիները նրանց քաղաքացիու-

թյուն են շնորհել: Փանոսթենեսը հայտնի է նրանով, ացի ծովակալ Դորինսին Ք.ա.

թ.

լենական պատմությունը» (է 5, 18-19):

որ

գերեվարել է թուրի-

Տես -

Քսենոփոնի «Հել-

Վամաձայն Հերոդոտոսի՝«Բոլոր հոնիացիներըծագում են

Աթենքից...» (է 147:

Տվյալ դեպքում էփեսոսին, որպես հոնի-

ական քաղաքի, վերագրվում է աթենականծագում:

Պրոտես

-

ծովային աստված, որը հայտնի է իր կերպա-

րանափոխություններովն գուշակություններով:

--

--

«Իոնի» առնչությամբ Պաուլ Ֆրիդլենդերը գրում է. «Պլա-

տոնի նպատակը տրամախոսության մեջ Սոկրատեսի ն

ոմն

ԻոԱ

ամբարտավանհագներգուի հանդիպումըերգիծաբար ներկայացնելը չէ: Այստեղ նա ավելի շուտ

որպես մտածող հասկանում է

իր կրկնակի բնությունը ն որպես արվեստագետներկայացնում է այն»

(նշվ. աշխ., էջ 136):

--

ԱՆՎԱՆԱՑԱՆԿ

Ագլաոփոն195 Աթենա Ղ103

Ամասիս 103 Ամինանդր 102,

Անդրոմաքե198 Անտիլոքոս 201 Ապոլլոդորոս 207 Ասկլեպիոս 191

Արքիլոքոս 192,

Ափրոդիտե 9 Աքիլլես 198 Գեա

105, 123

Գլավկոն

Գորգիաս

79-81

Դեդալոս 196 Դնկալիոն 103

Դիոնիսոս 84 Դրոպիդես 102 Եվրիպիդես 196 Զնս

35, 42, 45,

123, 195, 196, 198, 199

Անվանացանկ

էպեյոս 196 էրոս 125

Թամիրաս 196 Թեմիոս

Թեոդորոս

Թեոկլիմենոս 204 Թնեթ 17 Իոն

191,

193-196,

Կալլիաս

198-200,

204--208

Կրիտիաս 97, 100, 101, 109 Կրիտիաս (ավագ) 102, 103, 108 Կրոնոս 123 Հելիոս 104 Գեկամեդես 203 Հեկտոր 198 `Հեկուբա 198

Հեսիոդոս 103,

192-194

Հերա 123

Հերակլիդես 207 Հերմես 120 Հերմոկրատես 97, 100,

101,

Վեփեստոս 84, 105

Վոմերոս 86, 103, 191-197, Հռեա

Մելամպոս 204 Մետիոն 196

Մետրոդորոս192 Մուսեոս

200-205,

Անվանացանկ

Նեիթ 103 Նեստոր 201, 203 Նիոբե 103 Ոդիսնս 198

Պանոպնես196 Պատրոկլոս

Պիրրա

Պոլիգնոտոս 195, 196

Պրիամոս

Պրոմեթնս

Պրոտարքոս 7-13, 34-36,

15, 17, 21, 22, 24, 26, 27, 29, 31, 32,

42, 45, 47, 48, 54, 56, 59-63,

65, 66, 72, 73,

77, 19, 80, 83, 84, 87, 90, 91

Պրոտնս 208 Սոլոն 102, 103, 105, 107-109

Սոկրատես 7-10,

12-16,

18-20,

22-24,

26, 27, 29, 31-35,

37, 42, 45, 48, 53, 55, 56, 59, 62, 63, 65, 68-71, /5,

79, 82, 84, 86, 88, 89, 91, 92, 94, 97, 100,

101, 108-111,

Ստեսիմբրոտոս

Տեթիս

191-196,

198-200,

Տիմեոս 97, 100, 101, 109, Տիննիքոս 198 Ուրանոս 123 Փանոսթենես 207 Փորկիս

74,

Փորոնես 103

202-205,

207,

Անվանացանկ

Օլիմպոս

Օվկիանոս 123 Օրփեոս 92, 196, 200

Ֆաեթոն 104 Ֆիլեբոս 7-9,

13, 14, 16-19,

81, 82, 89, 92. 93

47 ՊԼԱՏՈՆ

23, 28, 31, 32, 59, 62. 69.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՖԻԼԵԲՈՍ

ան ՏՔԵԵԵԵՏաատատո

ՏԻՄԵՈՌՍ

......................ոոոոռոոոռոոքոնտառռռոռռտռոռոռռաաատատտաաաաաատոտտ

ԻՈՆ

................««««««ոոանաատտտաատտատտատատտանտանաառռռոտաաա662886ոաԹ6աագգոռոաաատաոո

...............ոոշ222ռաո56664666ա6աառռոռնռռռռռաաոաա

ԹԹ00Յ6նենռոնռռոռնննռատանաատատատտն

Մեկնություններ ն ծանոթագրություններ Անվանացանկ

...................««2»ռռռս

............2.522«2«ա«առոոոոոոռռոոռոՔո00006աաոՀագա6ա6ատառաառառռտոռռռատնտ

Պ6/Ց

Պլատոն

Երկեր չորս հատորով, Հատոր 11 / Հին հուն. թարգմ.ն ծանոթագր.՝ Ս. Ստեփանյան. Եր.:ՍարգիսԽաչենց, ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ, 2011. 262 էջ --

--

ներկայացնումէ հույն փիլիսոփա Պլատոնի (Ք.ա. 428/7--348/7) երկերի ժողովածուի երրորդ հատորը, ուր տեղ են գտել փիլիսոփայի հասուն շրջանի երկու տրամախոսություն՝«Ֆիլեբոս» ն «Տիմեոս», ինչպես նան վաղ շրջանին վերագրվող «Իոն» տրամախոսությունը: «Ֆիլեբոսում» Պլատոնը քննում է գաղափարների ն մարմնավոր աշխարհի հաղորդակցությանհարցը, «Տիմեոսում» տալիս է իր տիեզերաբանությունը:«Իոնը» նվիրված է արվեստի փիլիսոփայությանխնդիրներին:

"ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆ"

ԳՐԱԴԱՐԱՆԸ

ՀՏԴ 1/14 ԳՄԴ 87

Հրատ.խմբագիր՝ՍամվելԽաչատրյան էջադրում՝ԱրաԽաչիկօղլյան, Անժելա Մանուկյան ՍարգիսԽաչենց հրատարակչություն ՍՊԸ 0010 Երնան,Արամիփ. 1, Ազգայինպատկերասրահ հեռ./ֆաքս.(37410) 56-36-61, 6-ՈՅԱ: ՏՅՈցՏ:հՅՇիճուտՕԹցո2վ.ՇՕ

հեռ.

ՓՐԻՆԹԻՆՖՈ

32 ՍՊԸ 0043 Երնան,Շարուրի37/1

(37410)46-53-80, ֆաքս.(37410) 46-53-84 6-ՈՈՅԱ:լոօ(Օքոռնոթ.Յո Աժտմ.քոռնուՇ.Յո

'ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆ'

լույս

1. Վահան

ԳՐԱԴԱՐԱՆ

է տեսել`

Սարգսյան, Ուրարտականքաղաքակրթությունը ն բասկերի նախահայրենիքի հարցը, 1998

3.

Պիեռ Տեյար դը Շարդեն, Մարդու ֆենոմենը, 1998 Ռուդոլֆ Շտայներ, Ազատության փիլիսոփայություն,

4.

Պլոտինոս, էննեադներ, գիրք Մ, 1999

2.

Անրի Ֆոսիյոն, Ձների կյանքը, Գովք ձեռքին, 1999 6. Իմմանուել Կանտ, Պրոլեգոմեններ ապագա ամեն 5.

մետաֆիզիկայի, 2000 7. 8. 9.

Գոտֆրիդ Վիլհելմ Լայբնից, Մետաֆիզիկական երկեր, 2001 Քսենուփոն,Սոկրատյան երկեր, 2001 Անրի Բերգսոն, Բարոյականության ն կրոնի երկու աղբյուրները,

10.

Պլուտարքոս, Կենսագրություններ,

11.

ԱրամԹոփչյան, Մովսես Խորենացու հունական

աղբյուրների խնդիրը, 200Ղ 12.

Վենրիկ Հովհաննիսյան, Դերասանի արվեստի բնույթը.

էսթետիկականքննություն, 13.

Յուրգիս Բալտրուշայտիս, Ուսումնասիրություն վրաց ն հայ միջնադարյան արվեստի, 2003

14.

Ռուդոլֆ Շտայներ, Թեոսոֆիա,

Բլեզ Պասկալ, Մտքեր, 2003 316. Անրի Բերգսոն, Մետաֆիզիկայի ներածություն, 15.

Ստեղծարար էվոլյուցիա, 2003 17.

`ենրիկ Հովհաննիսյան, Միջնադարյան բեմ, 2004

18.

Շառլ Դիլ, Բյուզանդիայի պատմության հիմնախնդիրները, 2005

19. 20.

Պլատոն, Երկեր չորս հատորով, Հատոր է 2006 Իմմանուել Կանտ, Զուտ բանականության քննադատություն,

21.

էմիլ Դյուրկհայմ, Սոցիոլոգիական մեթոդի կանոնները, 2006

22.

Ռուդոլֆ Շտայներ, Ինչպե՞սհասնել բարձրագույն աշխարհների ճանաչողության, 2007

23.

Ռոբին Ջորջ Քոլլինգվուդ, Արվեստի հիմունքները,

24. Յոհան

Հայզինգա, սահմանման

ԱՇոօ

Լսժօոտ.

Մշակույթի խաղային տարրի

փորձ, 2007

26.

ՌընեՈւելլեք, Օսթին Ուորրեն,Գրականությանտեսություն, 2008 էռնստ Կասսիրեր, էսսե մարդու մասին. Մարդկայինմշակույթի

27.

փիլիսոփայության ներածություն, 2008 Ֆերդինանդ դը Սոսյուր, Ընդհանուր լեզվաբանության

28.

դասընթաց, 2008 Գրիգոր Պըլտեան, Երկխօսութիւն Նարեկացիի հետ,

25.

29. 30.

31. 32. 33.

Պլատոն, Երկեր չորս հատորով, Հատոր 1, 2009 Հենրիկ էդոյան, Շարժում դեպի հավասարակշռություն, Հոդվածներ, էսսեներ, 2009 Գրիգոր Պըլտեան, Հայկական ֆուտուրիզմ, 2009 Սերգեյ Ստեփանյան,Ժամանակի երկու ընթերցում, 2009 Պլատոն, Երկեր չորս հատորով, Հատոր | 2011

"ԻՄԱՑՈՒԹՅՈՒՆ"

ԳՐԱԴԱՐԱՆ

է հրատարակության՝ պատրաստվում

1.

Թելման Գեորգյան, Վամամասնություններըհայ ճարտարապետությանմեջ

2.

Սերգեյ Ստեփանյան,Ֆրիդրիխ ՉՀյոլդեռլին

3. 4.

Գրիգոր Պըլտեան, Կրակէ շրջանակը. Դանիէլ Վարուժանի շուրջ . Գրիգոր Պըլտեան, Տարմ

5.

Գրիգոր Պըլտեան, Վայկական սիմվոլիզմ

6.

Լյուդվիգ Վիտգենշտայն,Տրամաբանա-փիլիսոփայական տրակտատ,Օրագիր 1914-1916

7.

Պլատոն, Երկեր չորս հատորով, Գատոր Բ/ ժակ Լը Գոֆֆ, Միջնադարյան Արնեմուտքի

8.

քաղաքակրթությունը 8.

ՄարկԲլոկ, Պատմության ապոլոգիա

Ռուդոլֆ Շտայներ, Գաղտնագիտությանակնարկ 10. Քեննեթ Քլարկ, Քաղաքակրթություն 11. Ալբերտ Այնշտայն, Գաղափարներն կարծիքներ 12. Ռիչարդ Թառնաս, Արնմտյանմտածողության պատմություն 13. Ժորժ Բաթայ, Ներքին փորձառություն 14. Երվանդ Տեր-Խաչատրյան, Կոստան Զարյանը ն արնեմտյան

9.

մշակույթը 15.

Լասլո Մոհոյ-Նադ, Նոր տեսողություն

16.

Մարկուս Ավրելիուս, Խորհրդածություններ

17.

ՔեննեթՔլարկ, Բնանկարնարվեստում Գ. Վ. Ֆ. Վեգել, Տրամաբանության գիտություն ՍերգեյՍտեփանյան,Բանաստեղծությանասպեկտները Սերգեյ Ստեփանյան,Խոսբի ն լռության մետաֆիգիկա

18. 19. 20.