Կալենց... Մտորումներ ցուցահանդեսից - Գրիգոր Գուրզադյան

ԿԱԼԵՆՑ,

ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ

ՑՈՒՑԱՀԱՆԴԵՍԻՑ...

Ինչքան, ինչքան ցուցահանդեսներում, պատկերասրահներում, է լինում մարդիր կյանքում,ինչքան,ինչքանհաճելի թանգարաններում անակնկալներեն գալիս այդ այցելուտպավորություններ, պահեր, նան... Վիմաայս ցուցահանդեսն ու հայտնագործություններ թյուններից է` ԳարությունԿալենցի` նրա ծննդյան 90-ամյակի առիթով... Թեպետ է, այն երնույթը, որը կարող է ներկաԿալենցը այն իրադարձությունն ն առանցառիթի յացվել Սովորաբարայդպե՛ս է լինում. փոքր-ինչ արագ տեմպով անցնել նկարներիշարքերով, հետո ավելի հանդարտ,երբեմն կանգառնելով առանձիննկարներիառաջ՝ մտորելու, փորձելհասկանալուինչը ինչոց է ու դուրս գալ ցուցահանդեսիցընդհանրացվածտպավորություններով... Այս անգամ չեղավ այդպես... Ամեն մի նկարի առաջ, գրեթե առանցբացառության,կանգնումէի, հարկադրվածէի կանգնելերկար, առանցշտապելու... Կարծեսցուցահանդեսէի եկել միայն այդ նկարը

նայելու համար... Առավել նս երբ դրանքառաջինանգամչէ, որ տեսնում էի... Եղա այս ցուցահանդեսումմի քանի անգամ,ու այդպես հավաքվեցին,կուտակվեցինտպավորություններ, մտորումներ,ն ակամա այդ ամենըվերածվեցմի տեսակներքինզրույցի... Ահա այդ զրույցի մի փոքր մասն է, որ տալիս եմ թղթին Դիմանկար. «Անահիտիդիմանկարը».1956: Խոհուն լռություն, թախծոտմենություն, երազկոտտրամադրություն...Ու ապշեցուցիչ թարմությունգույների... Գույնիմեջ է ամեն ինչ՝ լուսավորվածությունը դեմքի,մաքրությունը ստվերների,հյութեղությունըկիսաստվերների...Մարմինը`այս աստիճանինրբագեղ,եթերային,թեթն,շատ թեթնշապիկիտակ... Շապիկի ֆակտուրան... Այս նկարինկարելի է նայել անվերջ... Վաջորդայցելություններիցտպավորությունը միայնուժեղանումէր... Ապշանքսչէր անցնում, չեմ ընտելանում...Ի'նչգուներանգ,այս դիմանկարիցհետո անհնարէ պատկերացնել այլես ինչ-որուրիշ բան... Կիսաստվերները, կիսատոները...Ինչպե՞սէ նա կարողացելդիմադրելստվերներըուժեղչանելու մղումին...Ինչքանքնքշանքմարմնիու ինչպիսիխստությունհայացքի՝ թախծոտ,ընկղմվածինքն իր մեջ: Կալենցի բոլոր դիմանկարները թախծոտեն, աշխարհիցկտրված.միայնակությանտրամադրություննէ Դա իր՝ Կալենցիթախիծնէ, նրա միայնակությունը: տիրապետողը: Ինչ թեթնությամբէ լուծում նա ֆակտուրայինխնդիրներընան. բարակ, թեթնշապիկը՝ նիհարակազմ, վտիտ մարմնիվրա կախ ընկած...Լուսաստվերիլուծումը, գունային հագեցվածությունը, քնարականմեղմությունըբոլորովիննոր բաներեն... Իմ ամեն նորհանդիպումըայս նկարի,այս եթերայինէակիհետ իրադարձությունէ ինձ համար... Գայացքը`փակ, ինքնամփոփ,աշխարհից կտրված,իր մտքերի, իր հույզերի հետ... Իր մտորումները`անհաշտ, ինքնակամ,չի ուզում առնչվելաշխարհիհետ... Զրուցել հետը անհնար է, նրան միայն պիտի նայել...Նայել հեռվից... Ինչպես բոսորագույն արնամուտ,ուզում ես անվերջնայել... Ամեն անգամ այստեղ մտնելիսառաջինըմոտենում էի «Անահիտի դիմանկարին»...Գետո անցնում «Նատյուրմորտին»,բայց դրա մասին`

հետո...

«Կնոջդիմանկար».1963: Շատ հետաքրքիրէ գունայինկոմպոզիցիգրեթե ամբողջովինմիագույն, դեմքը ն վիզը՝ փոքր-ինչ մուգ մանուշակագույննարնջագույներանգով,կարմիր ներկած շրթունքներ ն խիստկապտավունմազեր... Բայց դեմքի միագունությանմեջ կա այնքա՛ն պարզություն,այնքա՛նգեղեցկություն...Վաջողէ ֆոնը՝ մի կողմից մանուշակագույն,մյուս կողմից՝բաց դեղնավուն...Բացառությամբ դեման`

քի լուսավոր մասի` նկարը հիմնականումսառը տոնով է արված, բայց բավականություն...Սա կարող է զարդը ի՛նչ հմայք, ի՛նչ էսթետիկական կազմել աշխարհիցանկացածպատկերասրահի... «Աստղիկըծաղիկներով».1960: Թերենսամենահարուստֆոնը Կալենցի դիմանկարների...Գունային կոմպոզիցիան`կատարյալխրախճանք...Գլուխգործոց գունային կոմպոզիցիայի... Հավասարաչափուժեղ են ն՛ դիմանկարը,ն' ֆոնը. ծաղիկներերկու կողմից`կանաչավուն պաստառովծածկված...Վարդերշուրջբոլորը` հազիվ զգալի կիսաստվերներով...Վարդերիթեթնությունըայսքա՛նհաջող, այսքանօդային... Ես չգիտեմ ուրիշ օրինակ... Վամենայնդեպս Կորովինիվարդերըայդպես չեն՝ այդքանթարմ ու այդքանգունեղ... Անհավատալիէ, ա՛յս ասԵվ ինչտիճանիգունայինշքեղություն ու այդքան մաքուր գույներ մեջ երնում Աստղիկիդեմքը Կապես է գունայինայդ հրավառության լենցի երենիմիակ կանացիպորտրեն,որտեղ աչքերում մի թեթնժպիտ կա, դա ինչ-որ բացառությունէ... «էմմա Չոլակյան». 1961: Սա խարակտեր-բնութագիր է, խոշոր, շատ գեղեցիկաչքեր ու խիստ արտահայտիչնան, ն ինչպիսիզուսպ ու թեթն ստվերներաչքերի շուրջը, հատկապեսկոպերի վերնում... Եվ նույն կապտավունփափուկստվերը դեմքից վար, ստվերը գեղեցիկ, երկարուկ վզի, թափանցիկգույներ... Աչքերիկոմպոզիցիան...Շատ է հաջող դա` աչքերի կոմպոզիցիան,կապտավուն ստվերները... Աչքերը բոց են... Դիմանալէ պետք այդ հայացքին... «Գիտովիչ». 1965: Եռանդունդիմանկար,հոյակապպորտրե,կարծես կարծր ժայռից լինի կերտված... Ինչքա՛ն ճիշտ է գտել լուծումը, շատ ինքնատիպգունայինհակադրություններեն՝ ուժեղ գույներով,ինչը հատուկչէ նրականացիպորտրեներին...Դեմքը՝ասիմետրիկստվերներիխիստընդգծվածկարմիր-կապույտանցումներով...Աչքերըկ̀իսախուփ... Մտածողի,իր աշխարհնունեցող մարդուդեմք է: «Քրդուհին». 1956: Ահա թե ինչ ռոմանտիկակարելիէ գտնել քրդուհու կերպարում... Վայացքը՝երազկոտ,Անի՛նչ գուներանգ... Դեմքը՝ վերին աստիճանինուրբ, աչքերը՝ խոհական...Վամակլռություն...Արդուզարդը, հուլունքներն ու ճակատի դրամներըբնավ չդարձնելով ինքնանպատակ...Մեր նկարիչներըհաճախեն դիմել քրդուհու կերպարին, բայց, չգիտեսինչու, միշտ նկարելեն քրդուհունորքանհնարավոր է կոպիտ, որքանհնարավորէ դեմքի բութ արտահայտությամբ,մաշկը՝ կոպիտ, ձեռքերը կոպիտ,միայն կոպիտ... տարվելու|ոչ նրա՝ քրդուհու կերպարով,այլ դեմքի ու գլխի զարդերով միայն` նատյուրմորտային դրամներիխիտշարքերճակատին,հուլունքներ՝ վզից կախ... Կալենցի քրդուհինգեղեցկուհիէ, չքնաղ կինարարած`իր մտքերի,իր երազների

հետ, բնության խենթ սիրահար, լեռների, հովիտների հմայքով ապՍա պոեզիաէ, թրթռացող հույզ, տրոփողսիրտ... Ճակատիզար-

րող...

դարանքները`հազիվ նկատելի, ուլունքները՝ նույնպես, հագուստը՝ առանց շլացուցիչ գույների... Դեղնանարնջագույն շալը` մեղմ գույներով, գլխանոցը,սպիտակթեթն շապիկը, կապտավունշորը, ձեռքերի հանգիստդրվածքը... Դեմքը՝խոհուն,մտածկոտ,մեղմլույսով պարուրված... Թախծալիմի կարոտ ներսը...Սա երազ է, անկասելիհմայք... Դժվարէ չտրվել այս քրդուհու թովչանքին...Պիտի որ լինի այս չքնաղ քրդուհին անչա՛փհոգատարու խելացի կին նան... Սիրտու հոգի ունեցող

«Գալինա». 1963: Գրեթե միագույն լուսավոր մանուշակագույն, ուժեղ վրձնահարվածներով...Կալենցի պորտրեներիշարքում այս պորտրենպիտիհամարելերնի ամենազուսպըգունային կոմպոզիցիայի տեսակետից՝փոքր-ինչմուգ մանուշակագույն,ն՛ դեմքը, ն՛ խիստերկար վիզը մուգ մանուշակագույնմաշկով`ամբողջուլինկապույտովլցված ֆոնի վրա: Հայացքը՝հանգիստ,ինչը պիտիհամարելերնի բացառություն Կալենցիհամար... Իր հմայքի գիտակցությունըկա դեմքինու կեցվածքի մեջ այս աղջկա... էլեգանտ հայացք...Նրա հետ կարելի է համերգիգնալ, սիմֆոնիկհամերգի... «ԴերասանուհիԿարաբելնիկովան».1961: Խիստ երկար վիզ՝ դեմքի շեշտակիթեքվածությամբ,հավաքվածշրթունքներ... Իսկույն երնում է, որ դերասանուհիէ... Դարձյալ լույսով ողողված, ստվերի գունային խիստմաքուր կոնտրաստներով... Այս նկարըսալոնիզարդ կարող է լինել... Նույնպես աշխարհիցկտրվածիհայացքուլ...Սքանչելիեն գույները, հատկապեսլուսավորվածկողմը մազերի՝փոքր-ինչնարնջագույն, ստվերոտըներթափանցված ուժեղ կապույտովու մանուշակագույնով: Ինչքան բան կա սուլորելու այս նկարիվրա...Չափի, կոլորիտիչափավորությանհազվագյուտզգացողություն...Սալոնիզարդ կարող է լինել այս նկարը... «Սարոյի դիմանկարը».1961: Պիտի համարել Կալենցի գլուխգործոցներից մեկը... Երփներանգ,հյութեղ Եվ բնութագիր կա, ն կոմպոզիցիա,ն գունային նուրբ կոնտրաստներ...եվ որոշակի տրամադրություն՝ներքինլարվածություն... Այս թեման՝Սարոն,Կալենցը շատ է սիրել, կա նս մի դիմանկարՍարոյի` մեկ տարի առաջ արված... Այս երկրորդընույնպեսհետաքրքիրէ ն՛ գունային, ն՛ կոմպոզիցիայիտեսակետից... Ֆոնը նույնպես, նույն հենքն է... Ստեղծել երիտասարդ մարդու գեղեցկություն այս աստիճանի`անհավատալիէ...Կալենցը ունեցել է այդ բացառիկունակությունը՝զսպված վրձին,ինչպե՛սէ կարողացել... Հոյակապ է Սարոյի դեմքը` մտածկոտ, թախծոտ... Ֆանբայց

տաստիկէ գունայիննրբություններըդեմքի լուսավոր մասի, ստվերոտ մասը հատկապես`խիստ մաքուր գույներով, համակ թարմություն... Մազերիկոմպոզիցիանն՛ լուսավոր, ե՛ ստվերոտ մասերի՝խիստհարմոնիկ ե, նորից, վրձնի ուժեղ հարվածներով... Տպավորիչ է ֆոնը, հատկապեսաջ կողմից... «Ն. Գաբրիելյան».կնոջ դիմանկար`սահուն հայացքով... Շատ լավէ կոնտրաստըլույս-ստվերի,նրբորենընկալված... Լույսի խնդիրըհանգիստչի թողել Կալենցին... «Սպիտակգլխաշոր». 1958: Ինչ-որ դանթեականբան կա դեմքի ու գլխի շարժմանմեջ, այլաբանություն... Ինքնամփոփ,աշխարհիցկտրված, մեկուսի Դեմքիլուսավոր մասը հատկապես...Վյութեղ շրթունքները... Նուրբ ընկալում... «Կնոջ դիմանկար».1961: Ամբողջ դեմքը ն ուսը խիստմիագույն, բաց կապտամանուշակագույն գամմայով,դեմքիլուսավոր մասը՝նույնպես մանուշակագույն,մազերը՝ծաղկեփունջլինի կարծես` միայն կապույտներով... «ԱրտոՉաքմաչյան».1961: Դեմքըհենած երեսին,մտազբաղ,լուռ... Կա դինամիկա,ներքին լարվածություն, փոթորկահույզհոգեվիճակ... Վոյակապէ մազերիգունային կոմպոզիցիան... Մաքրությունըգույնեինքն իր մտքի հետ րի... Խստությունը հայացքի,ինքնակենտրոնացում, է, որոնումներմտքիծալքերում... Ստեղծագործմարդու ներաշխարհ... «Գնորգ էմին». 1959: Լույս ու ստվերիհոյակապկոնտրաստ...Աչքերի հեռուն ուղղված հայացքը... Խիստ խոհական,խիստ մտածկոտ, խիստ կենտրոնացված...Լույսու ստվերի հետաքրքիր գունային կառուցվածքովնան... Շատ լավ է ֆոնը, հատկապեսսն երիզը՝ վերիցվար իջնող... Սա Գնորգէմինն է՝ իր ողջ էությամբ... «Ռայկին», 1959: Երնում է, որ արտիստէ, կա կեցվածք,սառը, անտարբերհայացք,ինտելիգենտմարդուկերպարէ... Գունայինլուծումները` բավականզուսպ... Բայց ընդհանուրկոմպոզիցիանհաջող է... Կալենցըինչ-որայնքանէլ հիացածչէ իր այս մոդելով...Պարտադրանքի պես մի բան կա... «Ալիխանյան».թվով հինգ-վեցդիմանկար,ինձ չեն ոգնորում,ինչ-որ չեմ գտնումկերպարըգիտությանմարդու:Գուցե ինձ է թվում: Բայց բոէլ գունեղ են՝ տաք տոներով,նուրբ ընկալմամբ`ն՛ լոր դիմանկարներն ե՛ լուսավոր, ստվերոտմասերում:Հայացքիանորոշությանմեջ կա ինչԱյստեղ որ չգիտակցվածմի բան: Մազերը՝ուժեղ վրձնահարվածներով: էլ շատ են հաջող ֆոները, բոլոր պորտրեների...Կալենցը վարպետէ ֆոն ստեղծելու հարցում...Այս մի պորտրենթերնս ամենագունեղնէ, բայց կա ներքին տագնապ,մի տեսականհանգստությունանդրոշու...

թյունիցեկող... Հոգեբանորենճիշտ է ներկայացնումԱլիխանյանիդրամատիկ ներաշխարհը...Կալենցը սիրել է Ալիխանյանին...Գուցե այդ պատճառովէլ չի գտել կերպարը...Որոնումներ... «ԻրինաԼունաչարսկայա».1961: Խիստ հայացք, գրեթե բոլորովին առանցստվերների...Փոքր-ինչդեկորատիվոճով... Վաջողէ ֆոնը, ձախից հատկապես: Սա կատարյալբնավորություն է, հպարտ,ինքնասածի,կամակոր... Իշխանուհուկեցվածքկա մեջը...Դիտողըպիտիդիմանա... արվածպորտրե.հայացքը ուղղված «Արմինե».1951: Վարպետորեն վար, աչքերը չեն երեում... Ուժեղ վրձնի հարվածներով,առանցֆոնի. երենի չավարտվածգործէ... Ինքն իր մեջ խորասուզված Վմայիչկերպար է... Եռանդուն... «Օնիկ Թափազյան».1958: Խիստ է տարբերվումԿալենցիմյուս դիէ արմանկարներից...Խոհուն, կիրթ մարդու կերպար...Վարպետորեն ված ճակատը,բերանը,ծնոտը: Վելասկեզյանլրջություն կա այս դիմանկարում...Սա կարող է զարդը կազմելցանկացածպատկերասրահի, թանգարանի... «Ինքնապորտրե».1958: Իսկապես ինքնապորտրեէ, աշխարհից խիստ հեռացած,աշխարհիվրա չարացած, աշխարհի կարիքը բնավ չունեցող... Այս նկարումԿալենցըըստ երնույթինհիմնականըդարձրել է հոգեբանական կողմը, գունային լուծումները`զուսպ, ինչ-որ չափով կարողէ համարվելպայմանական...Լավ են անփույթկիսաբացկուրծքը ե ֆոնը հայկականբնություն, լեռնաշխարհ՝ գահավեժ, ուժեղ ստվերներով... Եվս մի «Ինքնանկար».1942: Ծխամորճով,շատ ինքնատիպ,զուսպ գունայինլուծումներով,խիստընդգծվածբնութագիր...Այդհայացքը... Ինքն է` Կալենցը`ըմբոստ,անհաշտ Աշխարհիվրա չարացած մարդու հայացք «Մարամ».1961: Հիշեցնումէ Մոդիլիանիիոճը,դեմքըհատկապես... «Անյա». 1961: Կոմպոզիցիանդեմքի... Գունային նուրբ ընկալմամբ... «Մերկ կինը». 1963: Ինձ զարմացրել է անցյալներումու հիմա էլ է զարմացնում.Կալենցը ինչ-որ չի ունեցել կարծես այդ խնդիրը՝կնոջ մարմնիխնդիրը... Այս ռոմանտիկներաշխարհով,այսպիսի նրբագեղ հյութեղությամբինչեր կարող էր անել նա... Ունենար,փոքր-ինչ,Ռոդեայս հարցում...Վիմասա՝ այս «Մերկ կինը», նի խելագարխառնվածքն ափսոսումեմ, չեմ հասկանում...Գունեղբնությանֆոնի վրա բավական անհաջողու բավականանգույն կնոջ մարմին...Ինչ է պատահել,կարծես միտումնավորարվածլինի այդքանդժգույն ու այդքանանտարբեր

կեցվածքով... Սա Կալենցի ներկապնակըչէ, ոչ էլ նրա մտածածն ու ապրածը...Գոնեներկայացներայս կինարարածինթեկուզ այն գամմայով, ինչ կուրծքն է արված... Այս շարքը կարողէ շարունակվել... Բնանկար. «Բուսաբանական այգում». 1962: Վոյակապէ... Խիստ թեթնառաջին ն մեծ պլանը ծառերի կտորներովարված կոմպոզիցիան հեռվի պլանում... Առջնում՝բաց մանուշակագույն,հեռուն՝ ուժեղ կանաչ, շատ են հաջող կիսաստվերները առաջինպլանում` ամբողջովինբաց մանուշակագույնով: Գունային կոմպոզիցիանանթերիէ. բացառիկներդաշնակություն... Նստարանինթեթնորեն մեկնված աղջիկը` բարակիրան, սպիտակի մեջ, պարուհի լինի կարծես, պոեզիա է.. Ակվարելային թեթնությունկա ամբողջ նկարում... «Հրազդանիափին»:Հոյակապէ առաջինպլանը... Վազիվզգացվող արագահոսգետը... Ստվերներըհեռավորլեռների... Նույնը ն «Զանգվի ափին»: Հատկապեսձորի մեջ, հեռվում... Մեծ ստվերը ձախից...Ամեն տեսնելիսաճում է միայնզարմանքսայդքանհամարձակու այդքանվստահ լուծումների համար... «Խոսրովիարգելանոցը».1960: Իմ ամենասիրածբնանկարըԿալենցի... Ամեն անգամայս նկարըտեսնելիսմի նոր բան է ավելանում... Այս անգամայն թվաց ինձ ավելի մոնումենտալու ավելի գունեղ... «Խոսրովի արգելանոցը»: Հեռվի մանուշակագույն սարալանջը` թեթն, կապտավունկարճ ստվերներով... Վառվումեն արնի տակ ն հեռուն, ն մոտը... Խոսրովյանայս երկու նկարների՝ւպեյզաժներիթեթեությունը ապշեցուցիչ է... Արե ն գույներ... «Ծառը»: Այս նկարիկոմպոզիցիան պատիվկբերերՄիրոյին...Ի՛նչ ընկալում,ինչ երնակայություն...Կատաղիհարվաձներովարված... «Հրազդանիափին», «Վրազդանիկիրճը», «Աշունը Երնանիշրջապատում»: Եվ առաջինպլանը, ն հեռվիլեռները... բոլորն էլ խոշորվրծնահարվածներով...Բնությաներկրպագունկարող էր միայն այդպես... Վավատառ բնություննու մարդը... «Ծառեր»: էսքիզ, երեք փոքր չափի նկարներ.կատարելություն է, սահմանը էսքիզային արվեստի...Նորից գունային կոմպոզիցիան... Նույնիսկ այս փոքրչափերիմեջ՝ խիստմոնումենտալ...Այսէսքիզ տրիբամեն մեկը ն հատկապեսներքնինըկատիխիերեք տարբերակներից րող էր դառնալմի հսկա պաննո՝մի ամբողջպատ ծածկող... ֆոյեում մի մեծ համերգասրահի... «Գարունը մեր պարտեզում». 1956: Այլաբանական,գրեթե աբստրակտ, գունային շատ նուրբ կոնտրաստներով... ՝

«Սնանիվանքերը». 1964-66: Վետաքրքիրէ, տիպիկկալենցյանընկալում... Գույները Կալենցիաշխարհնէ... Ֆանտաստիկէ եղել նրա մոտ զգացողությունըգույնի Ա հատկապեսզգացողությունըգունայինհարմոնիայի, սիմետրիկության...Նա ունեցել է երաժշտականլսողություն գույնի, գունային համադրման,հարմոնիայիգույների... Այդ ամենը նրա մոտ ստացվել է տարերայնորեն, դա եղել է նրա հատկությունը՝ի վերուստ տրված... Այսպե՛ս գովերգել,ռոմանտիկշունչ տալ հայրենի բնությա՞նը... Սա հայտնագործությունն է Կալենցի... Նատյուրմորտ. «Նատյուրմորտ».1960: Գլուխգործոցէ՝ ոչ մի բանիհետ չհամեմատվող, գույների բացարձակմաքրություն,հնչեղ կոլորիտ,մի ամբողջգունաշխարհ...Գունայինտարերք...Իմ ամենասիրածնատյուրմորտըԿալենցի... է սա, սրանից վեր ես Նատյուրմորտայինարվեստի գլուխգործոց չգիտեմ ոչինչ... Այս գործը ես կդնեի Սարյանի«Հայրենականպատերազմիհայ մարտիկներին...»մոնումենտալկտավիկողքին... Կատարյալ է կառուցվածքընկարի,ի՛նչ հանդիսավորություն, ի՛նչ վեհություն՝ տոնականտրամադրության մղող... Անթերիէ գունայինկոմպոզիցիան, հատակիմանուշակագույնպաստառը՝առանցխիստկոնտուրների,չափազանցլակոնիկ են նկարվածմրգերը` շեշտը դնելով գունային լուծումների վրա: Կա ներքին հավասարակշռություն,նկարի կենտրոնը ծանրաբեռնվածչէ... Կապտավունմոխրամանը...Շատ հաջող է երկեն րորդ պլանի կանաչավունպաստառը՝սն կետերով... Վարպետորեն արված ապակյաթափանցիկիրերը... Ակնհայտորեննկարվածէ շատ արագ` վրձնի մի-մի հարվածներով...Տեխնիկայիայս թեթնություննէլ դարձնումէ նկարըայդքանթարմ,այսքանկենսախինդ,կարծեսակվարել լինի՝ թափանցիկ,մաքուր...Միամբողջգունաշխարհ... Ինձ ինչ-որ դուր չի գալիս նկարիանվանումը՝«Նատյուրմորտ», սա նատյուրմորտչէ, սա գլուխգործոցնէ Կալենցի,խրախճանքգույների ու ձների.ես այդպեսէլ կանվանեի՝«Խրախճանք...» : Այսնկարը,այս կոմպոզիցիան, ինչպեսինձ է թվում,չափերովպիտի որ ավելի մեծ լիներ, առնվազնմեկուկեսանգամ... Սա նույնպես պաննոյի թեմաէ... Միամբողջ պատ բռնող... Ամեն իմ այստեղգալով սկսում էի «Անահիտից»,հետո անցնում այս «Նատյուրմորտին»...Երբեմն՝հակառակը... «Մրգեր». 1963: Վոյակապէ կոմպոզիցիան...Մեծընդհանրացումներով արված գործ...Նատյուրմորտըես, ահա, այսպեսեմ պատկերաց...

ամեն ինչ դրված է գունային խիստ թեթն վրձնահարվածներով, կոմպոզիցիայիվրա, առանցտանջելուգույները, բայց ն լուծելով ֆակտուրային խնդիրներ.օրինակ` նուռը, միայն նուռը առաջինպլանում արվածսեզանյանամրությամբ,պինդ,ն դա հերիքումէ ողջ նկարինյութականությունըզգալու համար... Լավ է մտածված...Մնացածմրգերը չունեն այդ նռան նյութականությունը,փոխարենըստեղծում են դեկոնկարի:Սքանչելիէ գունայինկոմպոզիցիան՝ամբողջուրատիվությունը թյամբվերցրած... «Մրգեր»:Նույն անունով, ինչ նախորդնկարնէ, բայց ավելի մեծ չափի... Մատիսիազդեցությունըբաւլականէ ակնհայտ...Ամեն ինչ դրված է գունայինկոմպոզիցիայիվրա. մրգերը՝ուժեղ ֆոնի վրա՝ մանուշակագույն ու կանաչ... Դա էլ նկարըդարձնումէ հաճելի,դեկորատիվ...Տրամադրությունէ ստեղծում... Այս նկարը հարկ է, որ դրվի երկրի վարչամոտ մտնողը,չկարողանալովլուծել պետիկաբինետում...Վարչապետի իր հարցերը,գոնե դուրս կգա նրա մոտից այս հոյակապնկարիցստացած տպավորությամբ...Որպես հատուցում... Իսկ օտարը, տեսնելով վարչապետիկաբինետումայս նկարը,կմտածի՝ի՛նչ փառահեղերկիր է սա ու ի՛նչ ժողովուրդ՝իր փառահեղ...վարչապետով... «Վարդեր». 1961: Ինչպիսի նուրբ զգացողություն թարմության... Խիստ ինքնատիպ, խիստ ներդաշնակ, հյութեղ, մեղմ երանգներ... Նատյուրմորտայինարվեստի գլուխգործոց` ուժեղ վրձնահարվածներով արված. հոյակապեն վարդերը՝թեթն, օդային, գունեղ, վերին աստիճանինուրբ, թափանցիկկիսաստվերներով, կիսատոներով...Հրաշալի են ապակյա իրերը, ի՛նչ հեշտությամբեն լուծված ֆակտուրային խնդիրները...Վետաքրքիրէ կոմպոզիցիան...Լավ է գտնված ու լուծված ֆոնը՝ մանուշակագույն առաջին պլանում, հետո կանաչավուն՝ հեռվում,հետո՝ Օխրա... ՎարդերիթեմայինԿալենցը հաճախէ վերադարձելն ամեն անգամ նորովի,մի նոր տրամադրությամբու նոր միտումներով...Ու նորից դա. ինչ արագ է գտնումկոմպոզիցիան,գունայինու տարածական կառուցվածքը ամեն մի նկարի... նաԱյս նկարնէլ ես կկախեիգիտությունների ազգայինակադեմիայի խագահիկաբինետում...Այսգործըբավականէ, որ օտարը, այն էլ գիտությանմարդ,հասկանա,պատկերացումկազմի,թե ինչ է այս ժողովուրդը, որքանհեռվիցէ նա գալիս,ն որտեղէ նրատեղնայս աշխարհում... «Վարդերկապույտիվրա». 1965: Նույն մոտիվնէ, այս թեմայիթերես գործը, սա վարպետությունէ` ոչնչի հետ չհամեմատամենաուժեղ վող....Վարդիթարմությունըա՞յսաստիճանիճիշտ ներկայացված...Ես զգացի բուրմունքը վարդի... Ամեն իմ այստեղգալուն կրկնվումէր այդ նում`

պատրանքը...Եթե սա հրաշք չէ, ապա ի՞նչ է... Չեմ վախենումիմ այս խանդավառության համար... Սա երնի Կալենցիմիակ նկարնէ` գույները իրար վրա դրված, ու դրանովհանդերձի՛նչ թարմություն,ի՛նչ բուրմունք, կարծեսհենց նոր պոկվածլինեն թփից... «Ծաղիկներ». 1962: Վերնում՝ դեղին, ներքնում՝ դարչնագույնֆոնի վրա ծաղիկներեն՝ ամաններիմեջ դրված,ծաղիկներմի տեսակԺպտերես, կարծեսշարժմանմեջ լինեն, աշխույժ, կենսախինդ...Վագեցված, խիստարտահայտիչ գույներ... «Կակաչներ».1965: Վարպետորեն արվածգործ, հոյակապէ կոմպոզիցիան,հատկապեսֆոնի դեղիններիհետ... Կալենցյան խզմզոցները-ճեպանկարները... Ափսոս,քիչ են, շատ էսքիզները,որոնումներընկարնեքիչ են դրանք,այդ ճեպանկարները՝ րի կամ պարզապեսփնտրտուքներ,բայց եղաձն էլ է հետաքրքիրու կա հակումը վերացականմտածոխիստ ինքնատիպ...Ակնհայտորեն ղության հանդեպ, երնի վերջին շրջանում... Որոնումները շատ չեն. երնում է՝ լուծումները գտել է նա շատ արագ, ու դրանքեղել են պոռթկումներմտքի կամ տրամադրության...Ու արագ գտածնէլ նույն արագությամբ դրել կտավի վրա... Կալենցի ծուլությունը այստեղից է սկսվում. որոնումներիվրա նա ժամանակչի կորցրել... Վետաքրքիր են խզմզոցները, էսքիզները գլուխների, դեմքերի... Մտահղացումներ`գրեթե չիրականացված,սակավ բացառությամբ... Կան ածուխով արված էսքիզներ գծի` շտրիխի խիստ ուրույն, Կալենցյան կատարմամբ`ուժեղ, խիստ ընդգծված կոնտուրներով... Պարզ է արդեն. ամբողջովին տարված լինելով գույների խնդրով՝ Կալենցըկարնորությունչի տվել իր գրաֆիկային...Իզուր...Նա կարող էր երկուսն էլ համատեղել, ինչպեսՍարյանը...Ավելիքան համոզված եմ. Կալենցըկարող էր թողնել խիստ հետաքրքիրու խիստ ինքնատիպ գրաֆիկականգործերիհսկա մի շարք... ».

...ՎերադառնանքԿալենցի բնանկարներին:Կալենցի բնանկարնեբոլորն էլ առանցբացառության,բոլորովիննոր բան են մեր արվեստում, դա ոչ Սարյանէ, ոչ ՍեդրակԱռաքելյան,դա տիպիկկալենցյան ոճ է... Միաժամանակ է, այդ պեյզաժներովկարելիէ լիդա Հայաստանն ակատարպատկերացումկազմել, թե ինչ է կայաստանկոչված երկիրը...Կալենցի պեյզաժներումգունեղ են ե՛ հեռուն, ն՛ առջնի պլանը... Պլանների տարբերությունըԿալենցը բնավ չի ստեղծում սովորական ձեու|՝առաջինպլանը՝ ուժեղ, հեռուն՝ թույլ, նրա մոտ ուժեղ են բոլոր պլանները,բայց ինչ -որ հիպնոսացնողձնով նա կարողանումէ ստեղրը,

ծել, այն էլ ապշեցուցիչհեշտությամբ,տարածությունը,հեռուն ու մոտիկը... Վավասարապես գունեղ են ն' հեռուն, ն՛ մոտիկը... Շատ հատու են նրա պեյզաժներում ստվերները,բայց բազմագույն են... Ստվերները միայնհեռվում են միագույն,վրձնի մի-միհարվածով...«Խոսրովի արգելանոցը», «Խոսրովիանտառը»,Ճ«Բուսաբանական այգին», բոլորն էլ` իմ սիրածպեյզաժները,գունայինխրախճանքէ, հրավառություն...Վոյակապ են գունայինկոմպոզիցիաները այս նկարներում...ճ«Բուսաբանականայգին», մանուշակագույն`առաջինպլանում, կենտրոնում ՝ ուն ժեղ կարմիրծառերը,թփերը՝ուժեղ կանաչով: Նույնը «Հրազդանի կիրճում», ծառերիբները` հեռվի մանուշակագույնլեռներիֆոնի վրա, տնակը՝աջ կողմում` բաց դռնով,ծառիստորոտում Բայց իսկականմոնումենտալպեյզաժ պիտի համարելերնի «Ծառը», 1967. այստեղ ինչ-որ մատիսյանբան կա, խիստ լակոնիկ,խոշոր կտորներով,իսկ կոմպոզիցիանպարզապեսհայտնագործությունէ... Մոնումենտալզգացողությունըամենաբնորոշ հատկություննէ կալենցն՛ կոմպոզիցիայում, ն՛ գունայինլույան պեյզաժիմոնումենտալության ծումներում: Հետնություն.Կալենցը հավասարապես ուժեղ է, պարզվումէ, ն դին՛ ն՛ մանկարում, նատյուրմորտում, բնանկարում...Սա բացառիկիրադարձությունէ արվեստիպատմությանմեջ... Չավասարապես ուժեղ ն' ն՛ ն դիմանկարում, նատյուրմորտում, բնանկարում մեկ էլ Սարյաննէր.... Ինձ թվումէ` միայնՄատիս...Նա,ով ծնվել է նկաԱզդեցություննե՞ր... րիչ դառնալու,չի կարողսկսել իր կյանքըառանցազդեցությունների... Կալենցի ամենամեծ ցնցումը երնի թե եղավ Մատիսը...Բայց Մատիսը միայնգույն էր ու կոմպոզիցիա...Կալենցինդա քիչ թվաց,նրանհարկավոր էր նան տրամադրություն, արկերպար...գույնովու կոմպոզիցիայով ված... Կալենցըունեցավիր ասելիքըու... գնաց, գնաց իր ճանապարհով... Քանի որ նրա մեջ արդենկար ի վերուստտրվածը՝ֆանտաստիկ զգացողությունըգույնի, հարմոնիայի,մոնումենտալության...Ու գիտեր նան, թե ինչ է տրամադրությունը...Այդ ամենովԿալենցըդարձավԿալենց... Կալենցըաշխարհէր եկել փառաբանելուգույնը, երգելու գեղեցկությունը,հոգին,մարմնավորելուտիեզերական հրաշքը՝մարդը... Կալենցիայս ցուցահանդեսըիրադարձությունէ իհարկե,սա հերթականցուցահանդեսչէ, հաշվետվությունչէ ...Այս նկարներիցչի կարելի հագենալ, ամեն անգամմի նոր բան է բացվում,հասկացվում...Վարկադրումմտածել, կենտրոնանալ...Չտրվելկալենցյանարվեստիտրամադրությանըհնարավորչէ... Փառահեղ հրավառությունգույների ու այդքանթախիծ,այդքանմենություննան... ...Ռենուարինզբաղեցրել էր միայնգույների խնդիրը,հուզականու...

թյուն նրա կանացի սքանչելի կերպարներումչկա կամ գրեթե չկա... Թերնս մի բացառությամբմիայն. ես նկատիունեմ Ռենուարիկանացի պորտրեներիցմեկը, պորտրենմի ազնվազարմկնոջ, ՎաշինգտոնիԱզարգայինթանգարանում,դա հանճարեղգործ է, իմպրեսիոնիստական գլուխգործոց, արտակարգգունեղ, արտակարգհյութեղ, դա վեստի կնոջ հմայքն է, աննկարագրելիքնքշանք,աներնակայելի, անըմբռնելի գեղեցկություն... Անկարելիէ չհուզվել այդ կերպարիառաջ... Դա նան բնութագիրէ, ապրումներ,տագնապ,ինչը հատուկչի եղել Ռենուարի արվեստին... գունայինհյութեղուԿալենցիդիմանկարները իրենցաներնակայելի են, թյամբ հանդերձբնութագրեր խիստ արտաանհատականություն, հայտվածտրամադրություն,ապրումներ,մի հսկաներաշխարհ... Լռություն կա, թանձր,հուզիչ լռություն նրագործերում՝բոլոր դիմանկարներում, բոլոր բնանկարներում... Կալենցիգունաշխարհը... Կալենցյանոգին... Այդպեսստացվեց, Կալենցը փոքր ժողովրդի զավակն էր, փոքր ժողովրդի հանճարը... Ապաթող լիներ նա ֆրանսիացի,կտեսնեինք,թե ինչպեսկմատուցվեր նա աշխարհին... Սա արվեստիայն մակարդակն է, որը պիտիհարկադրիամեն մեկին, հատկապես երիտասարդ արվեստագետին, մտածել, տրվել այդ տրամադրությանը: Կալենցի արվեստը վերաբերում է բոլոր բնագավառնեիին` պոեզիա, թատրոն, երաժշտություն... Կալենցի արվեստըփիլիսոփայությունէ նան, նա հուշում է մարդուտեղը, մարդու ինչ լինելը այս տիեզերքում...Եվ ինչ է գեղեցկությունը...Այդարվեստը կրթիչ ուժ ունի, դա չափանիշ է, որի հետ պիտի համեմատվի,որով պիտիստուգվիամեն մի արարք, ամեն մի գործ, ամեն մի միտք... Կրթվի ճաշակը... Կալենցին պիտի ուղղված լինի հայացքը ամեն մի երիտասարդի... Ինքը` Կալենցը չի մտածել այս ամենի մասին, նա տրված է եղել մի բանի միայն՝ իր ներաշխահին,իսկ թե որտեղից էր գալիս դա, ինքն էլ չգիտեր... նրա Սարյանըէպիկականէ, նրա բնանկարները, նատյուրմորտները, գրեթեբոլոր դիմանկարները էպիկականշունչ ունեն՝ վեհ, շքեղ, մեր լեռնաշխարհին,մեր ազգայինբնութագրին,մեր դիմագծինհարիրգունային ներշնչմամբ:Կալենցը լիրիկականէ, պոետիկ,ռոմանտիկգունաշխարհ՝ներհակ, հոգեցունց տրամադրություն... Ռոմանտիկէ Կալենցը ն բնանկարում,ն՛ նատյուրմորտում, ե, ո՛վ բոլոր երեք իպոստասներում՝ աստված, դիմանկարում... Մեր ժողովուրդը ու նրա պատմությունը դրամատիկէ նան, դա էլ եղավ Մինասը... Սարյանը՝փառքըմեր կերպարվեստի, հավերժբազմածայնտեղ՝ար.».

վեստիՕլիմպոսում՝մարդկությանհանճարներիշարքում... Բայց հարկ

է, որ որոշվի վերջապեստեղը ն Կալենցիայն իրողությանմեջ, որը կոչ-

պատմություն...Կալենցը պիտի որ համարվի վում է հայ կեպարվեստի երփնեարվեստի,գագաթնակետը գագաթնակետըմեր պորտրետային րանգ դիմանկարի...ԴիմանկարըԿալենցի տարերքն էր... Սարյանի առնվազն երեք պորտրեները՝«Թորոս Թորոմանյանը», «Ալեքսանդր Թամանյանը», «ՍտեփանԱղաջանյանը»ն Կալենցի ամենաքիչըմեկ տասնյակ դիմանկարները համաշխարհային կերպարվեստի հավերժդրվելիք արժեքներեն... գանձարանում Դասականարվեստիստեղծածպորտրեներիհսկա շարքը` Վելասկեզ, Ռեմբրանդ,Տիցիան ն այլոք, իրենց բացառիկգեղարվեստական արժանիքներովհանդերձվերջինհաշվով բնութագրերեն, անհատականություններու իրավիճակներնան մտածողության,ապրումների... Սարյան-Կալենցպորտրեներիգալերեաննոր աշխարհ է կերպարվեստում, նոր մտածողություն,գունայինհրավառություն,ինչպիսինչի տեսել Արեմուտքը,Ռենեսանսը,ողջ դասականարվեստը... Գույնիպրոբլեմըանտիկաշխարհըչի ունեցել, նրանցզբաղեցրելեն հիմնականումմարդու դեմքի ու մարմնի հետ կապվածխնդիրները՝ ֆորմաները, կոմպոզիցիան,բնութագրերը, տրամադրություններըն այլն, ն այդ ամենը`առանց գունային պրոբլեմներիմեջ խորանալու, տիրապետողնէ եղել դարչնագույնը իր բոլոր երանգներով:Գույնի պրոբլեմըչի ունեցել անգամՌենեսանսը,միակ բացառությունըեղավ, թերնս, Լորենցետտին,որը հանդգնեցբնության մեջ իրոք առկա վառ գույները դնել կտավի վրա, բայց նրա այս խիզախումըմնաց գրեթե համար,այլն հետագայում... աննկատելիոչ միայնժամանակակիցների էպոխայումմիայն՝տասնիննեԳույնը ասպարեզեկավ իմպրեսիոնիզմի րորդ դարի վերջերին,թեպետ, ինչպես պարզվում է, իմպրեսիոնիզմի առաջինակնհայտքայլերը արդեն առկա էին դրանիցգրեթե հիսուն տարի առաջ՝ԱրթուրԹյորների կյանքիվերջինտարիներինստեղծած Իմպրեսիոնիզմը սքանչելի,պարզապեսապշեցուցիչծովանկարներում: ասպարեզքաշեց գույնը ու միայնգույնը, դա իրոք խրախճանքէր գույների: Բայց խրախճանքմիայնգույների,այստեղկերպարի,բնութագրի հարցըչկար կամգրեթեչկար: Ծայրահեղդրսնորումնայդ ուղղության եղավ թերնս պուանտիլիզմը՝միայնգունայինբծեր, բծեր բառիսբուն իմաստով,իրարվրա կուտակված,ուրիշ ոչինչ... հետո աշխարհեկածՎան անմիջապես Բայց ահա իմպրեսիոնիզմից բայց չհրաժարվեԳոգը, Գոգենընան, հրաժարվեցինիմպրեսիոնիզմից, ու ցին գույնից... Եվ Վան Գոգըստեղծումէ իր շռնդալիցբնանկարներն ն՛ ն՛ նատյուրմորտները` շռնդալից գույներով, որտեղ կար գույն, տրա257

մադրություն,ն՛ միտք,կար ամեն ինչ, ու Վան Գոգը դարձավգագաթնատնած որոնումների կետըմարդկությանհազարամյակներ Նա` Վան Իսկ դիմանկա՞րը... Գոգը, գոհ չէր իր ստեղծած դիմանկարներից:Նա գրում է իր նամակներիցմեկում. «Գույնով դիմանկարըդեռ չկա, դա պիտի ստեղծվի...» : Ինչպիսի՞ն պիտի լինի դա` գունավոր դիմանկարը, ինքը չգիտի, չի կարող ասել, բայց կստեղծվի...Դա ապագայիգործ է... Եթե մենք հավատումենք Վան Գոգին ամեն ինչում, ապա այս բնութագրումըդ̀ատավճռիուժ ունեցող,պիտիոր ինչ-որ բան նշանակի երնի: Դա նշանակում է ամենից առաջ այն, որ անցած բոլոր Ռենեսանսն այդ թվում,ստեղծված ժամանակներում, բոլոր էպոխաներում, դիմանկարները, դրանցմեջ ոչ քիչ թվովհանճարեղգործեր, հազարավոր ոչ միայն անգույն են, դրանցումգույնի խնդիրըպարզապեսչի էլ եղել դրված, դրանք կերպարներ են սոսկ, տեսակ-տեսակ բնութագրեր, տրամադրություններ, վիճակներ,բայց այդ ամենը՝առանցգույնի... Վան Գոգըգտնումէր, որ այդ ամենըպիտիանել արդենգույնով... ...Վան Գոգը ն Կալենցըչկան հիմա, նրանքայնտեղեն՝ տիեզերական հավերժությանմեջ... Անկարելիբան է, որ Կալենցըայնտեղ՝տիեզերականայդ ոլորտներում,չփորձերգտնել Վան Գոգին... Միշտ թնի տակ ունենալով իր չքնաղ աղջիկներիչքնաղ դիմանկարներից մեկը՝ խոշոր աչքերով,երփներանգ,գույների մեջ վառվող, հույս ունենալով օրերիցմի օր գտնելնրան,որնայնտեղ՝աշխարհիկկյանքումսահմանն էր եղել իր իղձերի,իր ձգտումների Վերջապես,տեսնում է նրան,աչքերին չհավատալով,նրան՝ Վան Գոգին,միայնակ,մեկուսի, հայացքը տիեզերականանհունությաննուղղված... Կալենցը,միշտ լուռ Կալենցը աննկատմոտենում է ու առանց մի խոսք ասելու դնում նկարը նիա առաջ...ՎանԳոգիհոնքերըվեր են ցատկում... Վայացքը՝գամվածնկարին, երկար-երկար...Հետո դանդաղ, անշտապ մոտենում է նկարին, ձեռքըերկարումու քնքշորեն,հազիվզգալի հպումովմատներըսահեցնում նկարիվրայով... Աչքերիմեջ փայլ է երնում, շունչն է արագանում, ու հայտնիչէ, ինչքա՛նկտներ դա, այդ ինքնամոռաց վիճակը... Վաջորդ պահին,կարծեսսթափվելով,նոր է նկատումդեմքը,այլայլված դեմքը նրա, որի ձեռքիգործը պիտիոր լիներ այս հրաշք նկարը... Մոտենում է երկու ձեռքերըառաջ պարզածն ամուր սեղմելովնրա թներից՝շշնջում. Ենորհակալեմ, մսյո, սա՛ էր իմ փնտրածը... Ո՛վ աստվածներ,ինչ կմնարայս հողագնդից,եթե չարարեիքմարդ կոչված այս տիեզերականհրաշքը...

--

...Կալենցի դիմանկարներըերնույթ են... Այսօր մենք դա դեռ չենք

հասկանումկարծես... Ինչպեսչէին հասկանում,հարյուր տարիառաջ, «Արնածաղիկը»Վան Գոգի, որի ցուցադրումն անգամ մերժվեց... Մի քանի տարի առաջ այդ նկարը վաճառվեց հիսունհինգ միլիոն դոլարով... Բայց ահա մեծագույնպարադոքսը Կալենցի.իր այդ ֆանտաստիկ ապշեցտաղանդովհանդերձայդքա՛նքիչ գործեր:Արգասաբերություն՝ նելու չափ համեստ... Կալենցըչի եղել ծնված գիշեր-ցերեկ աշխատելու համար...Նրա մռայլ խառնվածքը,նրա հոռետեսականբնութագիրը Օժտվածլինել աստվածայինշնորհով ու դարձավճակատագրական... լինել այդքա՛նանփույթայդ իսկ շնորհիհանդեպ...նա պիտիոր թողներ նկարներհազարներով,մինչդեռայստեղ՝ցուցահանդեսում,պատերին կախվածըչէր հասնում նույնիսկհարյուրի, Սաիոյիգնահատմամբի̀ր հայրը թողել է, պիտիոր թողած լինի մոտ հինգ հարյուր նկար, մեծ մասը դրսում է, հայտնի չէ, թե որտեղ, միայն Մոսկվայում`մոտ հարյուրհարյուր հիսուն նկար, սրա-նրամոտ Արմինենէ վկայում. տարիներ են եղել, երբ նա վրձին չի վերցրելձեռքը բնավ... Սարսափելիէ... Դա ծուլություն չէր, դա ընկճված,հուսահատ հոգեվիճակէր, որից նա այդպես էլ չկարողացավդուրս գալ...Նա չի եղել հաշվետուիր առաջ... Դա ճակատագրիթելադրանքնէր... Դա մեր դժբախտություննէր, իսկ մեծ հաշվով՝դժբախտությունըարվեստի,մեծ արվեստի...Նրա անտարբերությունըաշխարհիհանդեպանցավանտարբերության իր իսկ արվեստի հանդեպ... Դա առանցպատճառիչէր իհարկե,նրա հոգումամուրէր նստած իր դառը մանկությունը.ահավորեղեռնիահավորմղձավանջից նա այդպեսէլ չազատվեց...Նրա հոգին այն գլխից էր խաթարված... Բայց... իր այս հատկությանհարցումԿալենցըչի եղել առաջինը: Պատմությունըգիտե ոչ քիչ թվով դեպքեր,երբ ծնվածլինելով շռնդաէ մնալից գործունեությանհամար՝ծուլությանն ու անտարբերությանն ցել ասպարեզը... Չորս հարյուր տարի առաջ աշխարհ եկավմի խելաորը, ի թիվս շատ գար հանճար՝Ֆերման, ֆրանսիացիմաթեմատիկոս, ու շատ հայտնագոիծությունների, գտել էր ապացույցը մի շատ կարնոր է նշելով այդ մասինինչթեորեմի,ու բավարարվում մաթեմատիկական Ընոր մի գրքի լուսանցքում.«Ես գտել եմ այդ թեորեմիապացույցը...»: դամենը...Նապարզապեսծուլանում է այն աստիճանի,որ հարկ չի համարել իր գտածապացույցը շարադրել, թղթինտալ ինչպեսհարկնէ... Եվ ահա, ողջ աշխարհըարդեներեք հարյուր հիսուն տարիէ, ինչ փնտրում է այդ թեորեմիապացույցը, նույնիսկ ֆանտաստիկմեծ գումարի մրցանակներեն սահմանված,ու չի գտնվում... Մեր օրերում՝ քսանական թվականներին,այդպիսի իրադարձությունեղավ Մայորանան,

իտալացիֆիզիկոս, բնածինհանճար,որի առաջ կարկամումէին էպոխայի խոշորագույն ֆիզիկոս-տեսաբանները, նույնիսկ Ֆերմին, նա 26 տարեկանհասակումկանխատեսեցգոյությունը նոր տարրականմասՍիկի՝նեյտրոնի,թափանցեցատոմիմիջուկում գործող ուժերի գաղտնիքի մեջ, հզոր գեներատորէր գաղափարների,բայց նույն անտարբերությունը, նույն անփութությունը,ցիրուցան անել այդ ամենը, թղթին տալ, գրի առնել իր մտքերը, նա այդպեսէլ չսովորեց,նա թողեց ֆիզիկան, խզեց իր կապերըֆիզիկոսներիհետ ու 32 տարեկանհասակում վերջ տվեց իր կյանքինինքնասպանությամբ՝ շատ ու շատ բաներ տահետ Կամ նելով իր այն աշխարհ... շախմատումայդ առասպելական Ֆիշերի պատմությունը... Բոլոր իր մրցակիցներինհաղթում էր ապշեցուցիչ թեթնությամբ,անգամ 6:0 արդյունքով,աշխարհը պապանձվել էր այդ ֆենոմենիառաջ... Պարզ էր արդեն,որ նրանոչինչ չարժերմնալ աշխարհիչեմպիոնտարիներշարունակ,բայց այդ խենթուկը,այդ շախմատայինհանճարը անսպասելիորեն...կորցրեց ամեն մի հետաքրքրություն շախմատիհանդեպ,նա հեռացավ,մեկուսացավաշխարհից, ու հայտնիչէ, թե ուր է ն ինչ է անում հիմա... Այս օրինակներիշարքը կարող է շարունակվել... Բայց դա սփոփանքչի կարող դառնալ մեզ համար, եղածը եղած է, Կալենցիթողած ժառանգությունըսա՛ է, մնում է մխիթարվելմիայն,որ մեր ժողովրդիդարավոր պատմությանմեջ եղավՀարություն Կալենցերնույթը... Նրա հոգին միշտգարուն է երազել...

Վոկտեմբեր,2000, Գառնի