Հռետորական խոսքի ուժը

ԱԱ

ԱԱ ԱԱԱ

6 ՏԱ

Աաաաաայ

ՀՈՎՀԲԱՂԳԱՍԱ

ՀՌԵՏՈԲԱԿԸԽ

ԽՈՍՔԻ ՈՒգբ

ՀՈՎՀ. ԱՂԴԱՍԱՐՅԼՆ

ՀՌԵՏՈՐԱԿԱՆ

ԽՈՍՔԻ ՈՒԺԸ

ՀԱՄԱՌՈՏ

ԱԿՆԱՐԿ

ՍՈՎԵՏԱԿԱՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ՀՌԵՏՈՐԱԿԱՆ

ԱՐՎԵՍՏԻ

ՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ՊՐԱԿՏԻԿԱՅԻ

ՄԱՍԻՆ

Երնան «Հայաստան»

88.97

ԳՄԴ

ո՞՞

Գրախոս՝ Խ.

ավեր:Մ:

Կժթագիր

Բ 242

Մ.

Հ.

ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ

Գ ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

Դ:

Հ. Բաղդասարյան

Համառուռ Հռետորական խոսքի ուժը: ակնարկ սովեւո. քաղ. ճռետոր. արվեստի տես. ն պրակտիկայիմասին/Խմբ. Մ. Գ. Մելքոնյան.-- Եր.։ Հայաստան, 1987.--

215 էջ.

Սույն աշխատությունը ճամառոտ ակնարկ է սովետական ժամանակակից քաղաքական Ճճռետորական արվեստի պատմության, տեսության ն պրակտիկայիմասին: Գրքում օգ-

տագործված են ճեղինակի նախորդ աշխաւոություններում եղած որոշ նյութեր, որոնք վերամշակվել ն լրացվել են Կենտկոմի կուսակցության 2Չ41Ւ Ճճամագումարի, ՍՄԿԿ թ. ապրիլյան ն 1987 թ. ճունվարյան պլենումների որոշումների լույսով: Նախատեսվում է դասախոսների,պրուվագանդիւոոների, կուսակցական ու պետականաշխատողներիՃամար: բ

Ց

4602000000

Է9--87 վո.

01382

«Հայաստան» ճըատարակչություն, 1987

ԳՄԴ ՒՄԴ

83.9 83.97

Յուրաքանչյուժ պրոպագանդիստի ու լուրաբանչյուժ ագիտաՊՃմտությունը ենց այն է, որ լավագույն կերպով ներգործի տվյալ լսարանի վրա, նրւս ճամար ճայտնի ճշմարտությունը դարձնելուլըատ ճնարավորին ավելի Պամուիչ, ըստ ճնարավորին դյուրին յուրացավեճՃճնարավորին վող, ըստ ճաստատ ու տպալի ակնբախ վորվող: տորի

Վ, Ի. ԼԵՆԻՆ

Խոսքուլ վառիր մարդկանցսըրտերը:

Ա. Ս. ՊՈՒՇԿԻՆ

ՀԵՂԻՆԱԿԻ

ԿՈՂՄԻՑ

Դասախոսի, պրոպագանդիստի,ագիտատորի,

ուսուցչի, կուսակցական լւ պեւտականաշխատողի Ճամար, նրանց Ճամար, ուլքեր իրենց նվիրել են մեր մարդկանց կոմունիստական դաս-

տիարակության, նրանց սոցիալիստական աշն խարճայացքի ձնավորման շաւո շնորճակալ շաւտ պաւռասխանւաւռու գործին, չաւիապանցկա. րնոր է դյուրըմբռնելի ու գեղեցիկ, Ճուվիչ ն ճամուլիչ, բովանդակալից ե պատկերավոր խոսելը, ճռեւռորական արվեստին ւտիրւպետելը: Խոսք... «Խոսքը մարդկային ուժի պորավարն ու է»: Խութի նշանակությունն այսպես պար ճատակ, այսպես կարճ ու դիպուկ է բանաձնել

Վլադիմիր Մայակովսկին: Մարդուն ուղղված խելամիտ, անկեղծ, ճըշմարտացիխոսքը միտք է ամրրթնացնում, վպարՃագացնում մարդկանց նախաձեռնությունը, մուլում, եթե պետք է Ճամովել, դաստիարակում թերություննեի նկատմամբ անճաշտ վերաբերմունքի ոգով, պվգասւտությանկոչ անում:

Այսօր, երբ կուսակցությունը երկիրն էապես առաջ է տանում պատմական պվարգացմաններկա փուլի խնդիրներին Ճամապաւուսսխանողվերակառուցման, արագացման, կադրային քաղաքականության կատարելագործման ուղիով, երբ երկրի Ճասարակական կյանքը բնորոշվում Է սովետական մարդկանց քաղաքական ակտիվությամբ, նրանց կրթվածության ն պաճանջմունքների պգալիորեննաճած մակարդակով,

ավելի ու ավելի մեծ նշանակություն է ստանում մասսաների մեջ ւուսրվող առավել մաւոչելի, աու կենդանի ռավել Ճասկանալի, առավել պար խոսքը՝ ճռետորական խոսքը: Մենք նպատակ չունենք Ճճանգամանորեն խոսելու ճռետորսական արվեստի մասին: Դա մեծ, ծավալուն թեմա է, Ճատուկ ուսումնաւիրության ն ուսումնառության առարկա, որ բարձրագույն ավանդվում է երկրի մի շարք ուսումնական Ճճաստատություններում: Ուլում ենք ընդճանուր գծերուլ

ցույց

տալ,

թե իրենից ի՞նչ է ներկայացնում ձճռետորական

արվեստը, որոնք են այդ արվեսւոին տիրապետելու Ճիմնասկան միջոցները:

Հռետորական արվեստի մասին ճնում Ճայեեն ւոեսել առանձին աշխատությունլույս ներ: Մեր օրերում այդ ճարցին անդրադարձել են Մ. Ասատրյանը, Հ. Ասլանյանը, Ս. Արեշւստյանը, Մ. Մելքոնյանը, Պ. Պողոսյանը: Սույն աշխատությունը նպատակ ունի ինչ-որ րեն

չափով լրացնել այդ Ճարցի վերաբերյալ Ճայերեն լեւլվուվ գրականության պակասը: Օգտագործվածեն մարքսիլմի դասականների, կուսակցական,պետական ե Ճճասարակական Ճռետոականավոր գործիչների ասույթները րական խոսքի, պերճախոսության մասին, ինչպես նան տարբեր ժամանակների մեծ մտածողների, գրողների, գիտնականների խրատական ասացվածքները, թեւավոր խոսքերը ն աֆորիվմները: Աշխատության Ճամար ուղեցույց են Ճանդիսացել կուսակցության ՊՊՄ Ճամագումարի ծրագրային փաստաթղթերը, ՃամագումարիցՃետո ւտեղի ունեցած ՍՄԿԿ Կենտկոմի պլենումների նյութերը, գաղաւիարախոսական աշխատանքի մասին

էին վանավան ճառեր, ձեռնարկներ ն աշակերտներին ստիպում էին բերանացի սովորել: Նրանք ավելի շաւտ ուշադրություն էին դարձնում ճառի

տեխնիկական միջոցներին ու շարադրանքին, քան դրա բովանդակությանը ն տրամաբանությանը: ԱՐՎԵՍՏԻ

ՀՌԵՏՈՐԱԿԱՆ

ԱԿՈՒՆՔՆԵՐԸ

Հռետորական արվեստը վեստը ճին, շատ Ճին պատն մություն ունի: Այդ մասին ճիշատակություններ |14-կան դեռես մեր թվարկությունից առաջ

Մ/||

դարերում: Հռետորական արվեստի մսին գիտեին Հին Եգիպտոսում,Ասորեստանում, Բաբելոնում, Հընդկաստանում, Չինաստանում: Սակայն ժամանակակից Ճճռետորական խոսքի ավանդույթներն սկիլբ են առնում գլխավորապես Հին Հունաստանի Լլ Հռոմի ճձճռետորական արվեստից: Հռետորական արվեստը ճատկապես մեծ կատարելության ՃասալվԱթենքում՝ ճին սւտրկաւոիրական աշխարճի ամենադեմոկրատական պե`

ծաղկում ապրեց մեր թվարկությունից առաջ 5-րդ դարի վերջերին ն 4-րդ դարում, երբ Հունաստանը գտնվում էր քաղաքական ն տնտեսական կյանքի մեծ վերելքի շրջանում: Հունաստանում Ճճարւտուսսանությանառաջին որոնք գրում ուսուցիչներնեղել են սուիեստները, տության

մեջ

Լ

բուռն

Հին Հունաստանի ամենաականավոր Ճռետորը Լ քաղաքական խոշոր գործիչը Դեմոսթենեսն էր (384-322 թթ. մ. թ. ա.): Նա իր ճառերում Ճույներին կոչ էր անում պայքարել ձանուն դեմոկրատական Աթենքի անկախության

ավատության: Դեմութենեսից բացի Հին Հունաստանը տվել է ականավոր ճռետորների մի փայլուն Ճամաստեղություն` Պերիկլես, Իսոկրատես, Էսքինես ն Ճարտասանության այլ վարն

պետներ:

Հռետորական արվեստի վարգացման Հին Հունաստանի շրջանի արդյունքները Ճանրագումարի է բերել անտիկ աշխարճձի մեծագույն մտածող Արիստոտելը (384--322 թթ. մ. թ. ա) իր «Հռետորիկա» առաջին գիտականորեն ճիմ-

նավորված աշխատության մեջ: Հունաստանում

քաղաքական ն դեմոկրաւոական աղվատության անկման ճետ միասին անկում ապրեց նալ ճռետորական արվեստը:

Մեր թվարկությունից առաջ երկրորդ դարից

սկսած ճռեւտորականարվեստն իր երկրորդ «ոսկե դարն» ապրեց Հռոմի ստրկատիրականՃճան-

րաւվետությունում:

Հին

Հռոմում

արվեստների

մեջ առանձնա-

պես տարբերակումէին երկու արվեստ՝լավ վորավարի արվեստը ն ձռետորի արվեստը: Հռետորությունը Ճճամարում էին արվեստների թագուճի։ ճռետորներին ուկե արձաններ էին ձուլում կենդանության օրոք կ փառաբանում ու մեծարոււ|նրանց: են Հին Հոոմի ականավոր ճռետորներ

Կա-

Ավագը, Գրակքու եղբայրները, Մարկուս Անտոնիոսըն ուրիշները: Վերջապես ՃանրապետականՀռոմի ւվեւտական ն քաղաքական ականավոր գործիչ, փիլիսուիա, գրականագետ ն իրավաբան Մարկուս թ. ՏուլլիուսՑիցերոնը (106--43թթ. մյ. ա.), որի անունն ընդմիշտ մտել է պատմության, մասԴամաշխարձային կուլտուրայի նավորապես պաւումության մեջ որպես նալ ճռչակավոր ճռետոր |Լ. Ճռեւտորական արվեստի մեծագույն տետոն

սաբան:

Ցիցերոնի մասին նրա ժամանակակիցներից է. «Երկինքը Ցիցերոնին երկիր է ճամար, որպեսվի նրա երնույթին, ուղարկել, ըսւտ նրանու, օրինակ տա, թե ինչ աստիճանի վորեղ մեկն ասել

հ 16662 կարող է լինել խոսքը» (/օքոտտօ Ճ. Ց Շրք. ղքճտաշմ եք, Ր, ՇցոշճաելԸ օքճրօքեւ

113):

Ցիցերոնը որպես ճռետոր երնույթ էր անտիկ աշխարճում, ն որպես այդպիսին` մնաց դարերի պատմությանմեջ: Եվ պատաճական չէ, որ դեռես իր կենդանությանօրոք նրան կոչել են լատինա10

կան պերճախոսության ն գրականության Ճայր, իսկ ՄԱԼ դարի ֆրանսիականբուրժուական մեծ

է ճեղափոխությունը Ցիցերոնին բնութագրել Ճռեւոոր։ Ցիականավոր որպես քաղաքական մեծ գիտնացերոնին բարձր է գնաճաւտելռուս Մ. ւ Վ. Լոմոնոսովը: կան բանաստեղծ Ռուս դեկաբրիստները,ճանձին Ցիցերոնի, տեսել են որպես Հռուի Ճանրապեւոությանավամարտիկի: տությանճամար պայքարող Ժամանակին Հուլիոս Կեսարը Ցիցերոնի մասին ասել է. «Նրա Ճաղթանակն ու փառքի պսակները առավել արժանավոր են վորավարի Ճաղթանակից ն փառքի պսակներից, որովճեւոն Ճռոմեական ոգու սաճմաններն ընդարձակողը նաէ Ճղոէ նրանից, ով ընդարձակել խապաւովելի մեական տիրապետության սաճմանները» (3Շ.

ԿՇԱԿօ

տ.

Լաոշքօա

տ

8քճխտ,

ԽՆ, 1973,

387): Ցիցերոնի՝ դարերիխորքից մեվ Ճասած շաւո մտքեր ճիմա էլ Ճնչում են թարմությամբ ն շատ օգտակար են այսօրվա ճռեւոորին: Հռոմի ճան. ն Կատիլինարապետության պաշտւվանությանը դեմ ուղղված յի դավադրական գործունեության նրա ճառերը ձռեւտորականխոսքի,կրքուռության Լ Ճճամովվածության, անգերավանցելի օրինակԸՐք.

ներ են:

Աճա, այդ Ճառերից մի Ճատված. «...Այստեղ, եմ մի քանիսին, սենատում, ես տեսնում որոնք (երեկ գիշեր) այնտեղ քեվ ճետ էին: 08, անմաճ

աստվածներ:Որտե՞ ենք մենք գտնվում: լ

Ի՞նչ քաղաքում ենք ապրում: Ո՞ր պեւտության մեջ ենք բնակվում: Այստեղ, կրկնում եմ, այսպարոնայք սենատորներ, այս տեղ, մեր մեջ, ն ամենաճեղինակավոր ժողոամենամեծարելի մի բան դուք չեք վում, որին Ճավասարը ոչ գտնի ամբողջ տիեվերքում, ներկա են գտնվում մարդիկ, ովքեր խորճում են իմ ն ձեր կործանման մասին, մեր քաղաքի ն ամբողջ աշխարձի կործանմանմասին»: Մարիետա Շաճինյանը գրել է. «Կարդում ես այս կրքոտ խարավանումները ն Ճճիշողությանդ մեջ ակամա Ճառնում են լատինական կլասիկան, Ցիցերոնի ճառերը Կատիլինայի դեմ. այնքա՛ն նրանք նման են ըստ կառուցվածբի, ւլայրույթի, սառնաշունչ կրակի» (Մարիետա Շաճինլան, Չորս դաս Լենինից, Երնան, 1975, էջ 170)։

Հանրապետությանանկումից Ճճետո Հոռումում քաղաքական ճռետորությունը ոչ միայն ՊՃարգի չէր, աղն Ճճալածվումէր Ճճռոմեսկան կայսրերի

կողմից:

Միջին դարերում` խավարամոլության ն սխոլասւոիկայի ժամանակաշրջանում, նույնպես Ճճռետորականարվեստը խոր անկում ապրեց: Քրիստոնեության աղդեցության ուժեղացման ճետնանքուլ լայն տարածում ստացան կրոնաբարոյական բնույթի ճառերը: ՃԱՈԼ դարում տեղի ունեցած քաղաքական իրադարձությունները, ճՃճատկապեսֆրանսիական բուրժուական Ճճեղափոխությունը, շատ

բանով նպաստեցին Պդետորության վերականգ-

Մ

նըմանը ն վարգացմանը Եվրոպայի մի շարք երկրներում` Անգլիայում, Գերմանիայում, Իտալիայում, Ավստրիայում: Այդ ժամանակվա աչքի Կրուվելը, Պիտտը, ընկնող ճռետորներ էին Ջոն Ռասսելը, Գլադստոնը, ՊալԲրայտը, լորդ մերստոնը,Պառնելը... ՃռետորՆոր ժամանակներում նշանսվոր ներ են եղել ֆրանսիական մեծ լուսավորիչները՝ Վոլտերը, Մոնտեսքյոն: Հայտնի են ֆրանսիական ճեղափոխության շրջանի դատական ու քաղաքական ճռետորներ Դանտոնը, Միրաբոն, Մարաւոը, Ռոբեսպիերը: 2424 դարը մարդկությանը

այնպիսի տվեց են Կարլ ինչպիսին ձոչակավոր ճռետորներ, ն Մարքսը Ֆրիդրիխ Էնգելսը, որոնք ճռետորական արվեստում նոր ուղղություն մտցրին, նոր խոսք ասացին: Մարքսին ու Էնգելսին է պատարկանում բանվոր դասակարգի Ճճռեւտորական վեստի ճիմնադրի պատիվը: Նրանք մշակեցին այդ արվեստի գիտական ճիմունքները, ելան ընդդեմ վերացական ու վերամբարձ խոսքի, փքուն ու մանվածապատ դատողությունների: Նրանց ճառերն ու ելույթները տարբերվում էին իրենց գաղափարական խոր ճամովվածությամբ ն կրքուռությամբ, երկաթյա տրամաբանությամբ, ապագայի նկատմամբ վառ Ճավատով, միաժամանակ աչքի էին ընկում լեվլվի ն ոճի պարվությամբ ու Ճճստակությամբ,պաւոկերավորությամբ ն արւտտաճայտչամիջոցների ճւարստությամբ:

«Մի ուրվական է շրջում Եվրոպայում

դա

կոմունիվմի ուրվականն է»: «Թո՛ղ դողդողան տիրող դասակարգերըկոմունիստականձճեղափոխության առաջ: Պրոլետարները ոչինչ չունեն կորցնելու այդ .Ճեղափոխության.մեջ՝ բացի իրենց շղթաներից: Իսկ ձեռք կբերեն մի ամբողջ աշխարճ»: Մարքսին Էնգելսի Ճանճարեղ երկի՝ «Կոմունիստական կուսակցության մանիֆեստի» այս ոչ միայն ծրագրային դրույթներ են, այլն մւտոքերը ճռետորականձ խուքի անգերավանցելիօրինակներ: Փայլուն ճռետորներ են եղել Մարքսի ն Էնգելսի ժամանակակիցներԱվգուստ Բեբելը, Վիլճելմ Լիբկնեխտը, Պոլ Լաֆարգը, Ժան Ժորեսը, Էժեն Պուոյեն, Էռնստ Ջոնսը, Ժյուլ Գեդը ն Ֆ. ԷնԿ. ու Մարքսի ուրիշներ: Նրանք կրեցին գելսի՝ որպես մեծ տեսաբանների ն տաղանդավոր ճռետորների, բարերար ապդեցությունը, շարուճակեցին նրանց գործը ն իրենց Ճերթին օրինակ դարձան ճռեւտորների նորանոր սերունդների

ճամար:

Նրանց ելույթներն ու ճառերն աչքի էին ընկնում սաճուն լեվվով, խոր բուլանդակությամբ ն վգացմունքներուլ: Ռուսաստանում Ճռեւտորական արվեստը ծնունդ է առնում ՃՄԱ դարի սկվբներին։ Այդ ժամանակներին են վերաբերում «Հռետորիկա» առաջին ռուսական դասագրքերը: Ռուսաստանում Ճճռետորության վպարգացումը խոշոր չափով կապված է մեծ գիտնական Մ. Վ. Լուոնոսուլի անվան Ճեւո: Նրա գրչին է պատկանում «Հքշյաօ6 քա080167180 Խ հքոծոօգ

քշփոօ» (1748) աշխատությունը, որը մեծապես նպաստեց ռուսական ճռեւտորական արվեստի ճետագաառաջընթացին: Հռետորականխոսքի մեծ վարպետներ եղան ռուս ճեղափոխական դեմոկրատներ Գերցենը, Բելինսկին, Չերնիշնսկին,Դոբրոլյուբուլը: Նշանավոր ճռետոր էր ռուս պաւոմաբան, Մոսկվայիճամալսարանիպրոֆեսոր Տ. Ն. Գրանովսկին, որին կոչել են Ճարւտտասանության Պուշկին: Ճ դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանում վարգանում է նան դաւոսկան ճարտասանությունը (Ա. Ֆ. Կոնի, Ֆ. Ն. Պլնակոն ուրիշներ): ՃՃ դարի վերջին քառորդը ն դարի սկիվբը բնութագրվում են Ռուսաստանում դա-

սակարգայինճսկայսկան տեղաշարժերով: Քա-

ղաքական պայքարի ասպարեվ է դուրս գալիս բանվոր դասակարգը: Այդ պայմաններում ճռետորի կենդանի խոսքը ճսկայական նշանակություն է ստանում: Եվ աճա ծնունդ է առնում նոր, պրոլետարական, ճեղափոխական պերճա-

խոսությունը, որը ւպարվ ու ճասկանալի ձնով մասսաներինէ ճասցնում ճշմարտության խոսքը, նրանց պայքարի ճանում ճանուն իրենց իրա. վունքների: դեղափոխությունըծնում է Պրոլետարական բոլշնիկ ճռետորներիմի փայլուն Ճամաստեղու-

թյուն: Ռուսաստանում մարքսիսոական գաղափարների տարածման գործում իր ւոեսական-պրույա15

փայլուն ճառերուլ աչքի ընկավ գանդիստական ականավորՃճռետորԳ. Վ. Պլեխանովը: Հեղափոխությանճռետորներիդրոշակակիրը,

դարի մեծ ՃռետորըՎ. Ի. Լենինն էր: Լենինը եղաւ Ճռետորական արվեստի նոր դպրոցի դպրոցի, ժողովրդական ւորիբունի ստեղծողը: Մտածված պլան, բովանդակության ու խիսւո գիտականություն, ձեւի պարվություն ՃատւասկուՕ։0ձնակերպումների մատչելիություն, թյուն, խոր Ճամուլվածություն՝ այդպիսին են լենինյան ճոռետորականդպրոցի Ճիմնական

գծերը:

Լենին-ճռետորն աչքի էր ընկնում իր մարտաշունչ կուսակցականությամբ, մարքսիստական աշխարճայացքիանաղարտությունն անձնվիրաբար ւպաշտւպլանելումշտական պաւտրաստակամությամբ ու ճմտությամբ: Լենինի՝ որպես ճռեաշխատորի, պրուլագանդիստի ն ագիւտւաատտորի ուսնքի ոճը, նրա ելույթները, դասախոսությունները, ճոդվածներն ու ճառերը խոսքի վարպետության, Ճրապարակախոսությանանգերալանցելի օրինակ են: Աճա թե ինչ է վերճիշում կոմունիսւուսկան կուսակցութան ե սովետական պետության Ե. Դ. Սւտասովան. «Վլադիգործիչ ականավոր միր Իլյիչն արտաքուստ շաւտ Ճասարակէր խոսում: Նա: սուլորաբար Ճետ ու ասռաջ էր քայլում, երբեմն բթամատերը մտցնում էր բաճկոնակի թնեքատակերը,երբեմն ւպպարվածցուցաւքաւռուլ աջ ձեռքը: Հետագայում, լսեառաջ էր նետում

լոլ

չում

Պլեխանովին, ես նրան ակամա Ճամեմաէի Վլադիմիր Իլյիչի ճետ: . Պլեխանովը

փայլուն Ճռետոր էր, խոսում էր գեղեցիկ, ձայնի ցածրացումուլ ւ բարձրացումով, բավմաթիվ ժեստերուվ, արւոիստի նման, բայց նա չուներ տրամաբանության լենինյան ուժը, ճամովելու ուժը» 26, ք680101110Է (116-126 76քթ 101 ոՈքօո ԼՕՇՈՕՈՔՆՔՅՈՅՆ, 8Ղ., 1965, օք. 44): «..Լենինն ավելին էր, քան Ճռետորը,-- գրել է Լենինի ժամանակակից, կուսակցության ձին անդամ Ի. Ֆ. Պոպովը,-- նա լիովին իշխում էր ձեր մտքերին, գտնում դրանք, ըմբռնում Ճենց դրանց ծագման պաճին» (նույն տեղը, էջ 73): Ժողովրդի ծոցից դուրս եկան այնպիսի բանվոր-ռեւոորներ, ինչպիսին են Պ. Ա. Ալեքսենը, Ս. Ն. Խալտուրինը, Ի. Վ. Բաբուշկինը, որոնց ելույթները բոլշնիկյան կրթոտության, կույունիստական Ճճամովվածության,ամեն կարգի շաճռագործմանն Ճնշման նկաւտմամբ ատելության փայլունվկայություններ են եղել, ժողովրդին ուռքի Ճանել Ճանուն լուսավոր ապագայի, Ճանուն լավ կյանքի: .

Հասարակությանը,նրւս ւլարգացման վանա-

վան փուլերում, միշւո անձրաժեշտ են

եղել վառ

կրակուռ Ճռեւոորներ, անձճաւոականություններ, որոնք լավագույն ձնուլ դրսնորել Լ պաշւույանել են առաջադիմական գաղաւփւսրները: Այսպես, Հոկտեմբերյան Ճեղաւմփոխությանը նախորդած տարիներին ն Ճեղաւմոխությունից Ճեւռո իրենց Մ. ձռետորական տաղանդը դրսնորեցին Յա.

Հուճ. Բաղդասարյաք

Սվերդլովը, Ֆ. Է. Ձերժինսկին, Ս. Գ. ՇաճումԿույբիշնը, Գ. Կ. յանը, Ս. Մ. Կիրուլը, Վ. Վ. Ի. Մ. Կալինինը, Ա. Վ. ԼունաՕրջոնիկիձեն, չարսկին ն ուրիշներ: Լենինյան տիպի այդ Ճռետորների բոցաշունչ ճառերն ու կրքու ելույթները ժողովրդին կոչում էին ընդդեմ ճին կարգերի, ճանուն նոր կյանքի, մարքսիվմի ուսմունքը պաշտպանում էին ամեն տեսակ թշնամական ոտնձգություններից ն Ճար-

ձակումներից:

Հայաստանում ճռետորական արվեստի պաւոմության լուսաբանումը Ճճատուկուսումնասիրության բնագավառ է: Բավարարվենքմիայն ասելով Ճետնյալը: Հայաստանում Ճռետորական արվեստը մուտք է.գործել շատ վաղուց՝ մ. թ. ա. առաջին դաթում, Տիգրան 1-ի ժամանակներում: Այդ մասին են վկայում դեռես Ճեթանոսական ժամանակներից մեպ Ճասած մեր ժողովրդական վեպերն ու առասպելները, ավելի ուշ մեր բանաձճյուսական գլուխգործոց «Սասունցի Դավիթ» դյուցավնավեպը, մեր Ճարուստ մատենագրությունը, միջնադարյան ճայ նշանավոր պաւուիչների երկե-

Նարեկացու «Մատյանը»: Ճարւոասանության տարածմանը նպաստեցին քիրստոնեության մուտքը Հայաստան ն ճաՃայտնագործությունը Մեսրու յոց այբուբենի րը,

Լ Մաշտոցի կողմից: Ինքը` Մաշտոցը, ապա Մովսես Խորենացին,Եղիշեն, ՂապարՓարպեցին, Եվնիկ Կողբացին եղել են խոսքի իսկական վար-

պետներ:

Հռետորական արվեսւոիիտարածման ն վարգացման մասին է խոսում ալն փաստը, որ Սաճակ Պարթնի ն Մեսրուվ Մաշտոցի ջանքերուլ դպրոցներում ստեղծված առաջին Ճայկական է դասավանդվող Ճռեւոորական արվեստը եղել առարկաներիցմեկը: ՀաՀոետորական արվեստի տեսություն, յաստանում սկվբնավորվել է թարգմանություններով: Հայոնի է, որ Մխիթարյան միաբանները ժամանակին թարգմանել են Ցիցերոնի ճառերը: Հայ մտավորականները Ճնում մեծ Ճեւուսքըըեն Ճճանդեսբերել .Ճռետորական քըրություն խոսքի նկատմամբ,գրել քերականագիտականն ճարտասանականաշխատություններ:

ՀՌԵՏՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ՆՐԱ

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

այն Որոշ մարդկանց մոտ արմատացել է ոճն արճեստական է, կարծիքը, թե ճռետորական շինծու, վերամբարձ: Հռետոր ասելուլ պատկերացնում են մի մարդու, որն ընկնում է խոսքի «ասրւտտաքին գեղեցկության». ֆրավների Ճետնից, մոռանալով բուլանդակությունը: Դա թյուրիմացություն է, ցավալի թյուրիմա-

ցություն: շ-

(19

Իճարկե, կան այնպիսիները, որոնք, անուն գեղեցիկ ֆրավի, վոճում են խոսքի իմաստը, են տալիս ոչ բնսկան, արճեստական տուրք ոգնորության Լ խանդավառության: Կան: Սակայն խոսքն իսկական ճռետորության, իսկական պերճախոսության մասին է, այն պերճախոսության, որը գերում է իր բովանդակությամբ, պարվությամբ ն Ճճակիրճությամբ,ճասանելի է Լ Ճճասկանալի,սպատկերավորԼ ներգործուն, բոցավառ ն ներշնչող, ուղիներ է գըտնում դեպի լուրաքանչյուր ունկնդրի սիրտը, նրա մեջ նպատակին Ճճասնելուձգտում առաջացնում: Հոռեւոորականարվեսւոր տվյալ ժողովրդի Ճոգնոր կյանքի մի մասն է: «Հնում ն նորագույն ժամանակներոււո--- նկատել է Ա. Պ. Չեխովը, ճարտասանությունը Ճճանդիսացելէ կուլտուրայի ուժեղագույն լծակներից մեկը... բոլոր լավագույն պետական մարդիկ, լավագույն փիլիսոփաները, բանաստեղծներն ու բարեփոխիչները միաժամանակ "եղել են լավագույն Ճճռետորներ» (Վ6208 ձ. Ո., Շօս., 5. ՄԼԱ, օք. 499): Հռետորական արվեստը սովետական մարդկանց գիտական-մաւոերիալիստականաշխարՃայացքի ձնավորման գործոն է: Այն կոչված է նպաստելու մարքսիստական-լենինյան տեսության պրոպագանդմանը, աշխատավորներին քաղաքացիական պարտքի գաղափարալնության, ն պատասխաւուովության, բարոյական անաղարտության, Ճայրենասիրության ինտերնացիոնալիվմի ոգուլ դաստիարակմանը,ՍՄԿԿ խերքին ն

ն

արտաքին քաղաքականության

խոր

ն

բավմա-

կողմանի պլրուղլագանդմանը: Ավելի կոնկրեւո՝ Հոռետորությունըուսմունք է գեղեցիկ ն ավդու խոսելու կանոնների մասին. արմեստ է, որը հետապնդում է բավմամարդ լսարանին ճամովելու կամ ներշնչելու նպատակ, խոսքի ուժուլ մաւռոսների վրա ներգործելու, Զանուն որոշ գաղամփարներինրանց մոբիլիվացնելու Ճվոր պենք է, քաղաքական պայքարի կարնորագույն գործիք: Գաղափարախոսականաշխատանքում մասմաւքուսայական ինֆորմացիայի միջոցների՝ ճետ լի, Ճեռուստատեսության, ռադիոյի մեկտեղ

կարնոր դեր է պատկանում կենդանի խոսքին՝ քաղաքական պրոպագանդայի ն ագիտացիայի բանավոր խոսքին: Այն եղել ն մնում է մեր կուսակցության գործունեության կարնոր ոլորտ՝ մասսաների Ճեւ մշտական կապի ամրապընդման, նրանց կուսակցության շուրջը ճամախմբելու շատ

ակտիվ ձե:

Դասախոսությունը, վեկուցումը, պրոպագանդիստի կամ ագիտատորի ելույթը, այդ ամենը ոռետորականխոսքի տարաւոեսակէ՝ անմիջակա. նորեն ուղղված լսարանին, ունկնդրին: Հռետորականարվեստի շատ ւոռեսակներկան՝

Քաղաքական,քաղաքական-պառլամենտական, դատական, գիտական-դասախոսական,ռավմա. կան, ներբողական, բեմական-գեղարվեստական,

դամբանական:Այստեղ խոսքը խրախճանքի,

ճիմնականում գնում է քաղաքական ճռետորության մասին: Քաղաքական ճռետորական արվեստը միշտ կապված է եղել նրան ծնող միջավայրի պայմանների ճետ, այն բանի ճետ, թե որ դասարկարգի շաճերին է նա ծառայում:

Եվ այսպես, ո՞րն է ճռետորական արվեստի նշանակությունը, որո՞նք են նրւս խնդիրները: ...1942 թվականի խոր աշնանը, պաւտերավմի թեժ օրերին, Երեանի պետական ճամալսարանի պատմության դասախոս, պրոֆեսոր Վաճան Ռշտունին նամակ է ստանում ռալմաճակատում գտնվող իր նախկին մի ուսանողից: Ուսանողը գրում է. «Միրելի իմ պրոֆեսոր. գիշեր է, նստած եմ բլինդաժում. սպասում եմ. շուտու| մարտի ենք գնալու. ի՞նչ կլինի ինձ Ճճետ՝ ն չգիտեմ: Եւլ առա որոշեցի գրել Ձեվ, գրել խոււոռվանել, որ այսօր էլ, շատ տարիներ անց, իմ մեջ վառ ու անմոռանալի ճուշեր են մնացել Ձեր դասախոսությունների մասին: Հավատացեք, պրոֆեսոր, այդ Ցուշերն ինձ ոգեշնչել են կամավոր ռավմաճակատ գնալ, կռվել ե, եթե ճարկ լինի, կյանքս անգամ չխնայել ճայրենիքի փըրկության է. ավատության ճամար»: Աս ոչ եվակի փաստը ցույց է տալիս, թե ինչպես դասախոսիամբիոնից Ճճնչածխոսքը երկար տարիներ պաճայանում է իր դաստիարակ"

նույնիսկ ծանր փորձությունների ժամանակ կարող է ոգեշնչել ճալչական ազդեցությունը

ն

սխրանքների: րենասիրական

Խոսք... «Խոսքիուժն

անսաձման

է:

Հաջող

Ճճաճախբավական է եղել կանգնեցնելու փախուստի մատնված վորքին, պարտությունը վերածելու ճաղթանակի, ւիրկելու երկիրը» (Է. բառը

Ժիրարդեն): Լալ

է ասել

ռուս

բանաստեղծը՝

Խոսբով կարելի Է սպանել. Խոսքով կարելի է փրկել. Խոսքով՝ իր Պեւոից Գնդեր ւուսնել: Ամեն

մեկն իր անձնական ւիոռրձիցգիւռի, թե ինչպիսի դրական ազդեցություն կարող է ունենալ մարդուն ասված մխիթարականն ճՃուսադրող խոսքը ն, ընդճակառակը, ինչպիսի սպանիչ ավդեցություն կարող է գործել սառնաշունչ խոսքը:

Խոսքուլ կարելի է մարդուն վեր բարձրացնել ցած նետել, ամոքել ն խոցել, ոգնորել ն թնաթաւի անել, ներել ն պատժել: ն

Վերջապես, ինչպես ճայկական առածն է «Խոսք կա՝ բան կշինի, խոսք կա՝ բան կքանդի»:

ասում.

Աճա թե ինչումն Է խոսքի ուժը, Ճռետորական արվեստիուժը: Խոսքը Դռետորի ճիմնական պենքն է, նրա մտավոր ւ բարոյական վարգացման ամենավգոն ցուցանիշը, ընդռանուր կուլտուրայի լավագույն ցուցանիշը:

Խոսքի պարվ

Ճստակ արտասանությունը ոչ միայն քաղաքական ճռետորների՝ դասախոսների, մեկնաբանների, պրոպագանդիստների, ագիտաւոորների, այլն դերասանների, մանկավարժների, ասմունքողների, Ճաղորդավարների մեծագույն արժանիքն է, ունկնդրին գրավելու ն գերելու կարնոր պայմանը: Լե Տոլստոյի արտաճայտությամբ՝ «Խոսքը է... Ուստի պետք է մւտոքիարւտտատճայտությունն ճամապաւուսսխանի այն բանին, ինչ արտաճաղտում է»: Խոսքն արտացոլում է միտքը: Խոսքի ուժով ճռետորը կոչված է ներգործեու

սույեւռական մարդու մտքի, կամքի, վգացմունքի, Ճոգեբանության վրա, այն Ճաշվով, որ ձասարակության ամեն մի անդամ կուունիվմի կառուցումը Ճամարի իր սրբավան, իր Ճարաիր սրտի կրակը, տաղանվաւո գործը, նրան տա լու

դի ամբողջ ուժը: Մեր ճասարակության տնտեսական, սոցիալական Ս Ճոգնոր կյանքում կատարված արմատական փոփոխությունների Ճիման վրա կավմավորվեց մարդկանց պատմական նոր ընդճանրություն՝ սովեւտական ժողովուրդը: Մեր երկրի անցած ուղու կարնորագույն արդյունք է սովետական մարդը, որի կոմունիստական աշխարձայացքիձեավորման գործում մեծ դեր է պատ-

կանում ճղետորականարվեստին: Ներկայումս մեր երկրում կարդացվող դասախոսությունների է աստղաբաշխական թվի: քանակը մոտենում Ամեն օր կարդացվում է ավելի քան 60 Ճավար

դասախոսություն, տարեկան 22 միլիոն: Ունկընէ մեկ միլիարդի: դիրների թիվը ճասնում Հռետորությունը բարձր են գնաձատել բոլոր մարդիկ, ընդգծել ժամանակների առաջադեմ մասսաների վրա կենդանի խոսքով ներգործելու նրա դերն ու նշանակությունը: 1905 թվականին Ժնեից ականավոր բոլշնիկ ճռետոր Ա. Վ. Լունաչարսկուն ուղարկած մի նամակում Լենինը գրում է. «Նրանց ժողովներում պակասում են Ճճռետորները:Չկա մեկը, որ ոգեէ... Անձնաշնչի... Եվ ամբողջ գործը տուժում ն կան ներգործությունը ժողովներում ունեցած ելույթը չափավանցշատ բան են նշանակում քաղաքականության մեջ: Առանց դրանց չկա քա(Լենին Վ. Ի., ղաքական գործունեություն» ԵԼԺ, ճ. 47, էջ 65-66): Մեր կուսակցության ամբողջ պատմությունը է տալիս, թե ինչպես մարտական, սուր, ցույց ճշմարտացի խոսքը միշտ էլ եղել է մեծ ուժ, որն օգնել է նրան՝ ժողովրդին ոտքի ճանելու գեղեցիկ ապագայի Ճամար, սոցիալիստական ճասարակարգի ստեղծման ճամար: դեմ մղված պայքարի շրջանում, «Ցարիպմի ասում է Եմ. Յարոսլավսկին,-- քանի՛, քանի՛ անգամ է պատաճել, որ բոլշնիկ ագիտատորի խոսբը բանվորների ժողուլում ցաք ու ցրիվ Է արել գործադուլի, ցույցի անձրաժեշտության վերաբերյալ ամեն տեսակ տարակուսանքներ: Մի անգամ չէ, որ ագիտատորի խոսքը ցրել է Ճետատանումները,բոլշնիկյան փոքտամնացների

--

րաթիւվվավանգարդի շուրջը

ճամախմբելուլ առաջ

է տարել նրանց: Քանի՛, քանի՛ անգամքէ եղել,

երբ բանվորների

ու

գյուղացիների դեմ ուղղված

ցարականվինվորների սվինները ցած են իջեցվել, Ճճենցոր պինվորներինէ դիմել կուսակցական

ագիտատորըկրքուռ խոսքով»: թվականին, պատմության դժվարին, շրջադարձային պաճին, երբ վճռվում էր ճեղափոխության բախւոը, բոլշնիկյան խոսքը վճռական դեր խաղաց աշխատավորականլայն մասսաներին կուսակցության շուրջը ռամախմբելու ն ձակաճեղափոխական կուսակցությունների էությունը մերկացնելու ճամար: Քաղաքացիական պատերավմի շրջանում բոլշնիկ ագիտատորի խոսքը Դնչում էր որպես աճավանգ ւ մարտի կոչում: Մարդիկ սուլած էին, մերկ ու ոտաբոբիկ, բայց ոգնորությամբ, գիտակցությամբ էին լսում ագիտատորի յուրաքանչյուր բառը |. մարւոի նեւուլում: Ագիւոտտորի, պրուլագանդիստի կենդանի, մարւումկանխոսքը ճակայականդեր խաղաց ճիտլերյան վաւվթիչներիջախջախմանգործում: Պատերավմի աճեղ տարիներին սովեւուսկան ձռեւոորական արվեստը մամուլի ն ռադիոյի ճետ միասին Ճճաջողությամբմերկացնում էր գերմանական ֆաշիվմի ավավակային, թալանչիական էությունը, դաստիարակումէր աւտոելության վգացում սւլորկացնողներին ճնշողների նկատմամբ, կուսակցության բոցաշունչ խոսքը ճասցնում էր

յուրաքանչյուր սուլետականմարդու մտքին

2բ

ու

սրտին, ժողովրդին պայքարիկոչում ընդդեմ ֆա-

շիստական վավթիչների, Ճանուն ռաղթանակի: Պրոպագանդիստին ագիտատորի խուքը վինվորներին օգնում էր խորապես ըմբռնելու մարտական խնդիրները, պարտքն ու պատասխանատըվությունը ճայրենիքի բախտի Լւ Ճճակաւուգրի էր մարտերի ոամար. կենդանի խոսքը նչում ընդմիջումներին, մարտի նախապատրաստման, բուն մարտի ժամանակ` մղելուլ անօրինակ Ինչպես այդ օրերին սխրագործությունների։ 0» ընդգծել է «Պրավդան»,Կարմիր բանակը վինված էր ոչ միայն տանկերով, ինքաթիոներուլ, ալտոմատներով, այլն բոլշնիկյան Ճճռետորիխուքով: Այ՛, լիակատար ճամումունքով կարելի է ասել, որ Հայրենական պաւտերալմում Ճաղթեցին ոչ միայն մեր ճոր վենքը, սովետական մարդկանց ճՃայրենասիրությունը,անկուորում կամքն ու անսասան ճավաւոը, այլն բոլշնիկյան բոցաշունչ խոսքը, կուսակցության մարտական կոչերն ու լոլունգները:

Հետպատերավմյանտարիներին ճռետորա-

կան արվեււոր դարձավ պաւտերապմիՃեւոնանքով

երկրի ավերված ժողովրդական տնտեսության վերականգնման Ճամար աշխաւավորների ուժերը մոբիլիվացնելու, կոմունիստական շինարա-

րության պլաններն իրականացնելու կարնոր միջոց: Այդ տարիներին ստեղծվեց «Գիտելիք» ձամամիութենական ընկերությունը, որն սկսեց տալայն աշխաւումնք ծավալել գիտելիքների

րածման

ն

դասախոսական պրոպագանդայի

վարգացման գործում: Հետագայոււր 50--60-ական թվականներին, մեծ ուշադրություն նվիրվեց սուլեոտականձռետորական արվեսւոի, խոսքի կուլտուրայի ւրոբլեմների ուսումնասիրության վարգացմանը: Յոթանասուն-ութսունական թվականներինբանավոր խոսքի դերը մեր կյանքի բոլոր ասպարեվւոարիներին ներում նկատելիորեն աճեց: Այդ ՍՄԿԿ Կենտկուը, ելնելուլ կուսակցության 74 նկ 7ՉԿ1 ճամագումարների ցուցումներից, ընդունեց մի շարք որոշումներ դաստիարակությանը կոււպլեքսային մուռեցման, կուսակցական ուսուցման, ինֆորմացիայիմասսայական միջոցների ն քապրուվագանդայի ղեկավարման, բանավոր ղաքական ագիտացիայիդերի բարձրացման, դասախոսական պրուլագանդայի Ճճետագա բարելավման միջոցառումների, աշխաւոավորների տնտեսագիւոականկրթության դերի ուժեղացման, .-քաղաքական-դաստիագաղաւարախոսական, րակչական աշխատանքիճեւոււգա բարելավման մասին, որոնք խոշոր չափուլ նւպլասւոեցինՊռետորական արվեստի Գգիւտական մակարդակի բարձրացմանը,գաղափարախոսական կադրերի աճին: վարպետության Սոցիալիվմի պայմաններում դասախոսի, ագիտատորի կենդանի պրոպագանդիստի, խոսքը կուլունիստական դաստիարակության, վիթխարի պլանների կակուսակցութան տարման ճամար աշխատավորների մոբիլիվաց28

ման, մասսաներիմեջ գիտական գիտելիքների տարածման, գաղափարականՃճակառակորդների դեմ ւպայքարի արդյունավեո միջոց է, ՊՃպվոր վենք: Դասախոսի, պրուպագանդիսուոի, էասգիտատորի շուրթերից Ճնչող կուսակցության Ճաստատակամ խոսքը՝ Ճճռեւոորականխոսքը, Ճատկապես մեծ նշանակություն Է սւտւսնում մեր օրերում, երբ լուծվում են կուսակցության Լ ժողովրդի առջն դրված մեծ ու մասշտաբային խնդիրներ: Ի՞նչ խնդիրներ են դրանք: Երկրի սոցիալ-տնւոեսական վարգացման արագացում, Ճճառարակական կյանքի բոլոր կողմերի կաւոարելագործում, արտադրության նյութատեխնիկականբավայի վերաւիոխում, ամենից առաջ՝ ւոնւոեսական ճարաբերությունների Ճամակարգիկաւուսրելագործում, նոր մարդու վարգացում, նրա կյանքի ու աշխաւոանքինյութական պայմանների, Ճոգնոր կերպարի որակական բարելավում, խնդիրներ, որոնց իրականացմանն էլ է սովեւռական ճռեւոորի աշխանպատակամղված ւտանքը, մեր ամբողջ գաղափարախոսականւսշ-

խատանքը: Դասախոսի, պրուլագանդիստի, ագիւուստորի խոսքը, որքան էլ որ այն Ճճարուստլինի իր բովանդակությամբ, միայն այն ժամանակ կկաչուրի իր մոբիլիվկացնողն դաստիարակչական յերը, երբ ռագեցված լինի կյանքի խոր իմացությամբ, երբ նրանում ներդրված լինի խոսողի ամբողջ ուժը, նրա վարւվետությունը:

Խոսքնայն մասին է,

որ

ճռեւոորը չի կարող

Հւպեւոքէ առնւոուր անի իր պերճախոսությամբ: Նրանից պաճանջվում է ոչ միայն գեղեցիկ, այլն ն

սրտից բխող, սրւոի մեջ թաւիանցող խոսք: Աճա թե ինչ է ասել ռուս Ճրապարակախոս Ն. Վ. Շելգունովը. «Խոսքը միայն այն ժամանակ Է ճասնում նպատակին, երբ յուրաքանչյուր բաՃետնում վգացվում է այն ուժը, այն ոգեկան ռի վիճակը, որից առաջացել է այդ խոսքը»: Հռետորի ելույթը պետք է աչքի ընկնի սոցիալական սրաւոեսությամբ, թեմայի ճիմնական վարպետությամբ: մշակմամբ, պրոֆեսիոնալ Այնտեղ տեղ չպետք է գտնեն Ճոռոմ դատարկախոսությունը, ընդճանուր դատողություններն ու վերացական լովունգները, ավելորդ խրատակա-

նությունը:

Խուքի ներգործության ուժը, նշանակությունը է, երբ միացվում է երկրի առջն ծադացած քաղաքական,տնտեսական ու սոցիալական խնդիրներին: Միայն այդ դեպքում ռնարավոր է արմատախիլ անել խրատականությունը, կենդանի շնչով ւտոգորել կոչերն ու լովունգնեմեծանում

րը:

Հոռետորըմիշտ պետք է նկատի ունենա կուսակցության ծրագրային դրույթն այն մասին, որ գաղափարադասւտիարակչականն պրոպագանդիստական աշխատանքումանճրաժեշտ է վըճռականորեն արմատախիլ անել ճանդիսամոլուֆորմալիկմի դըրթյան, դաւտարկախոսության, սնորումները: Նկաւոի ունենա ն իր աշխատանքի

ձներն ու միջոցները նպատակամղի երկրի աղջն կանգնած խնդիրների կատարման ճամար մասսաների մոբիլիվացմանը: Պաճանջվում է գիտական, իրատեսական մուռեցում ցուցաբերել մեր ճասարակականկյանքի լուսաբանման, ինչպես հաջողությունների, այնպես էլ բացասական երեույթներիցուցադրման նկաւոմամբ: Կուսակցությունըձգտում է, որ մեր գործերում ավելի շաւտ որապարակայնությունլինի ճասարակության կյանքի բոլոր ոլորտների մասին, այնպես որ մարդիկ իմանան ն լավը, ն վատը, որպեսվի լավը բավմապատկեն, իսկ վատի դեմ անձաշտ պայքար մղեն: Ունկնդիրն իրավունք ունի դասախուություններից ակնկալել ցայտուն նյութեր մեր ժաւանակի անձնվեր աշխատողներիմասին. բանվորի, է ձուլում, քարածուխ ու մոլիբդեն որը պողպատ արտադրում, հողագործի, որը ՊՃացաճաւոիկէ աճեցնում ն բամբակ ճավաքում, անասնապաճի, որը կաթ ու միս է տալիս երկրին, գիտնականի՝ քարացածության ն Ճճնամոլության դեւմ պայքարող այդ անխոնջ մարտիկի մասին, մտավորաէ մեր ժոդովրդի Ճոգնոր կանի, որ Ճւարստացնում աշխարը: Բոլոր նրանց մասին, ովքեր կյանքի են կոչել նորացման ն արարման իրենց եռանդը, իրենց աշխատանքայինկենարար ուժը, կենսագործում են երկրի սոցիալ-տնտեսականվարգացման ն արագացման բավմակողմանիխնդիրները: Հռետորականխոսքը պեւոք է ի սպաս դրվի էկոնոմիկայի ինտենսիվացմանը, աշխատանքի

արտադրողականության Ս սոցիալիստական մըրցության արդյունավետության բարձրացմանը, գիտատեխնիկական առաջադիմության արագացմանը, ամենուրեք կարգուկանոնի, կալլմակերպվածության ճաստատմանը, կարգապատուտեամրապնդմանը, աշխատանքի բոլոր ղամասերում կադրերի պատասխանատվության թյան

բարձրացմանը:

Պետք է ելնել կուսակցության այսօրվա պաՃանջներից, այն է՝ բոլոր ուժերն ու ռեվերվները մոբիլիվացնել, որպեսվի ապաճովվի վստաճ ս դինամիկ սոցիալ-տնտեսական վարգացում, արագացվեն մեր առաջընթացի տեմպերը:

ւ

Կուսակցությունըգաղափարախոսականաշ-

բարձրացման խատանքի արդլունավետութան տեսնում է այն բանում, որ այդ գլխավոր ուղին

խոսական կրքոտություն,մարտականություն

ն

սկվբունքայնություն:

Կուսակցությունն իր տեսական գործունեուն թյունը ճամարում է սոցիալիստական կոմունիստական շինարարությանկարնորագույնշարժիչ ուժերից մեկը: Կուսակցությունը գտնում է, արագացման, սովետական որ վերակառուցման, Ճասարակության որակապես նոր վիճակի Պասնելու կուրսի իրագործումն աներնակայելի է առանց գաղափարատեսականգործունեության ակտիվացման: Հասուն սոցիալիվմը ենթադրում է ոչ միայն ճասարակական Ճարաբերությունների ամբողջ սիստեմի վարգացման բարձր աստիճան,այլն մարդկանց բարձր գիտակցություն:Սխալ կլիներ կարծել, թե սովետական մարդկանց նյութական պայմանների փոփոխումիցանմիջապես նրանց Ճեւոո ինքնաբերաբարփոխվում է նան գիտակցությունը: Մարքսիւտական-լենինյան Ճիմնավոր, կյանքի կողմից Ճաստատված կոնէ. գոռա մեա ան գածհանկր Պոգեբանրանց մասսաների գիտակցությունը, ավելի դանդաղ, քան նությունը փոխվում են գոյության նյութական պայմանները: է Աճա թե ինչու կուսակցությունը ձգտում ենմարդու ճամակողմանի վարգացմանը, որը ն թադրում է մարդկանց Ճարաճուն նյութական ու լրիվ ավելի ճոգնոր պաճանջմունքներիավելի բավարարում:

աոկա թաթառաաեած

դիմության ժամանակակից փուլի` արագացման պատմականփուլի առաջադրած արմատական պրոբլեմներիլուսաբանման ն պարպաբանման

վրա:

Սովետականճռետորի ելույթների արդյունա. վետությունը կախված է նրա վարւլետության, պրոֆեսիոնալ պատրաստվածության մակարդակից: Պաճանջվում է ելույթների Ճրապարակա32

Այո՛, նպատակը Ճճամակողմանիորենպվարգա-

Ց

Հովճ. Բաղդասարյան

ՅՅ

ցած, բառի բուն իմաստով Մարդ դաստիարակելոն է, նրանում ձեռներեցության, բարձր արտադըրողականությամբ կ որակով աշխատելու կենսական պաճանջներիձեավորումը: Հիմա մենք, գրավոր, թե բանավոր, Ճճաճախ ենք գործածում «մեվլանում աճել է նոր մարդը» դարձած ֆրավը: Եւլ գործ արդեն ստերեուռտիպ ենք ածում դրական իմաստով: Բայց բոլո՞ր «նոր

մարդիկ» են օժտված մարդկային բարձր առաքինություններով, բոլո՞րն են դաստիարակված, ասում են, «կարգին մարդ»: բոլո՞րն են, ինչպես ոչ բոլորը: Դժբախտաբար, .Ճասարակության Այլապես չէին լինի մեր ն բուն էությանը խորթ անձարիր այնպիսի երեվույթներ, ինչպիսիք են իրամոլությունը, մասնավոր սեփականատիրականմիտումները, խուլիգանությունը, բյուրոկրատիվմը, մարդկանց

նկատմամբ անճոգի, անտարբեր վերաբերմունՊՃարբեցողները,կաՉէին լինի գողերն ու ու անաշխաւո շառակերներն եկամուտով աւպրողները, որոնց դեմ անխնա պայքարի կոչ է անում դրամատուրգ կուսակցությունը: Իրավացի Է ռուս ՎիկտորՌովովը, որը մեր ամենաանձճետաձգելի Ճարցերը դնում գործերի մեջ դաստիարակության է առաջին տեղը: «Ոչ մի ճրաճանգ,-- ասում է քը:

նա,--

ոչ մի կարգադրություն, ոչ մի որոշում լրջորեն մեռյալ կետից չեն շարժի բոլոր անճետաձգելի գործերը, եթե մենք՝ ճամենայն դեպս մեվանիցմեծ մասը, չլինենք «կարգին մարդիկ»»:

Մասսաներիգիտակցության փուիոոխությունը չի կարելի պատկերացնել առանց նրանց Պետ կատարվող Ճետնողական, նպատակասլաց ն նպատակամղվածգաղաւիարախոսականաշխատանքի, առանց կոմպլեքսային մոտեցման դաստիարակությանամբողջ դրվածքի նկատմամբ: Կուսակցությունը պաճանջել Լ պաճանջում է աճը մշտանյութական ՊՃնարավորությունների պեւ ուղեկցել մարդկանց գաղափարական ն մակարդակի բարձրացումով, կուլտուրական նրանց մւոավոր, Ճոգնոր ն բարոյական ձեռքբե-

րումներով:

Առանց բարձր գիտակցության մարդը չի կարող որոշել իր տեղն ու դերը կյանքում: Առանց մարքսիստական-լենինյան աշխարճայացքինտիրաւպպետելու անճնար է մշակել կոմունիստական վերաբերմունքդեպի աշխատանքը,գիտակցական վերաբերմունք՝ դեպի Ճասարակական ւվարտքի կաւուրումը: Սովետականճռետորի աշխատանքընոր մարդու կոմունիստականաշխարձճայացքի ձնավորման աշխատանքն է, դաստիարակչական աշխատանքն այն սերնդի, որին է վիճակված կառուցելու ւպպալծառ ապագան: ՍՄԿԿ Կենւոկոմի 1985 թ. ապրիլյան պլենումում կրկին ընդգծվեց մամուլի, Ճեռուստատեսության, ռադիոյի դերն ու նշանակությունը որպես մասսաներիկալմակերպման ու դաստիարակության, Դասարակականկարծիքի ձնռավորման ալդու միջոցների: '

3'

պլե«Ինֆորմացիայի միջոցները,-- նշվեց են վերլուծելու խորապես կոչված իրւսդարձություններնու երնույթները, բարձրացպրոբլեմներ ւ առաջարկելու դրանց նելու լուրջ լուծման ուղիներ, ճամուլելու իրենց բովանդա-

նումումո--

կալիությամբ, օպերատիվությամբ,ինֆորմացիոն

ճագեցվածությամբ»:

Հռետորական արվեստն ընդռանուր շատ բան ունի ժուռնալիստիկայի, ինֆորմացիայի շատ բանով մասսայական միջոցների ճետ, պաայդ Կենտկոմի է Ուստի նրանց: առնչվում է բանավոր ճանջը ճավասարալպեսվերաբերում պրուլագանդայի աշխատողներինդ̀ասախոսին, ագիտատորին,բոլոր նրանց, պրուպագանդիստին, են սերնդի Ճոգնոր աշխարներկա լծված ովբեր են Դաշվի պարտավոր Նրանք ճի կերտմանը: ժամաու աղջիկների առնել, որ պատանիների

Ճեղափոխական նակակից սերունդը չի անցել պայքարի ու կուիման այն դպրոցը, որ անցել է չունի ավագ սերունդը: Նա ճնարավորություն անցյալը Ճամեմաւոելու փորձով իր սեփական ն ներկայի ճետ, պատկերացնելու անցյալի ու պրկանքները, ներկայի .Ճակադրություններն որոնց վկաներն են եղել նախորդ սերունդները: Ներկա սերունդն անծանոթ է սոցիալիստական մեր մեծ տերության անցած ճանապարձիմեծագործություններին, որոնք պարմանք ն Պիացմունք են պաւոճառում: Կարնորը, ուրեմն, մասսաների Դետ ռմտորեն աշխատելն է, նրանց գիտակցության, ԴոգեբաՅ6

վրա ներգործելը, մարդկանցտրամադըրությունը պգայուն կերպուլ որսալը, Ճուվող ճարցերին ժամանակին պատասխանելը, նրանց որ ակւոիվությունը բարձրացնելը: Կարնոր է, յուրաքանչյուր աշխատավորՃասկանա, որ երկրի ժողովրդական տնտնսության պլանների կատարումը, նրւս ւոնտեսական ն պաշտպանական ճվորության ամրապնդումը կախվածէ նան իր 6Ճասկանա այն աշխատանքայիններդրումից, պարվ ճշմարւոությունը, որ որքան մենք լավ աշխատենք, այնքան լավ կապրենք: Սովետական ճռետորի խոսքը պետք է ւոոգորված լինի պալծառ լավատեսությամբ, սոցիալիսւուսկանՃասարակարգիանսպառ Ճճնարավորությունների Լ առավելությունների, ժողովըրդական ստեղծագործության անսպառ ւկունքների նկատմամբ Ճճավատովն Ճճամովվածությամբ: Հոեւոորի յուրաքանչյուր ելույթ պետք է լինի անկեղծ ու սրտաբաց խոսակցություն բանվորի, գյուղացու, մտավորականի ճետ, կենդանի, փոխադարձ շւում կոմունիստների ն անկուսակցականների, բոլոր աշխաւոավորների ճեւո: Սուլետական Ճռեւոորն իր առաջնաճերթխնդիրը պեւտք է ռամարի երիտասարդության շրջանում կատարվողաշխատանքը: Երիտասարդությունըմեր Ճճերթաւվիոխն է, մեր վաղվա օրը, մեր ապագան: Աճա թե ինչու կուսակցությունն այնքան մեծ ուշադրություն է դարձնում նրա` ուժերով ն ցանկություններով,

նության

ձգտումներով ն ճՃույսերուլ,սպասելիքներուլ

ու

երալլանքներովլի այդ սերնդիՃոգնորաշխարճի կերւումանը,նրանում սովետական մարդուն

արժանավալել բնավորության գծերի պատվաստմանը, սերունդ, որի ուսերին առաջիկա տասնամլակներում կընկնի պատասխանատվությունմեր մեծ ու մասշտաբայինգործերի ճամար, Ճասարակության բախտի ն ճակատագրի ճամար: Կուերիտասարդ սերուն-

սակցությունն ուվում է, որ վերաբերմունքմշակի սեփական

կյանքի նկատմամբ, քննադատաբար գնաձճատին վերլուծի իր գործերը, իր վարքագիծն ու արարքները, սովորի կյանքն ընկալել իր ամբողջ խորությամբ ու բարդությամբ, խորապես գիտակցի իր երկրի, ժողոդերն ու պատասխանատվությունը վըրդի Ճանդեպ, լիովին յուրացնի ձայրերի ու մայրերի գաղափարականու բարոյական Պարըստությունը՝ ալպնվորենաշխատելու սովորույ թը, Ճայրենիքի նկատմամբ ճպարւության վգացումը, նրա ծաղկմանն ու բարգավաճմաննանձնական աշխատանքովաջակցելու, նրա պաշտպանությունն ամրապնդելու ջերմ պատրաստադը

կամությունը:

Երիտասարդների ճամար կարդացվող դասախոսությունները, պեկուցումներն ու վրույցները նրանցում պեւոք Է ձնավորեն մարքսիստական-լենինյան աշխարձւայացք, դասակարգային ինքնագիտակցություն, անճաշտ վերաբերմունք այն ամենի նկատմամբ, ինչը Ճակասում է մեր ճասարակության սկվբունքներին, սոցիալական մշակեն օրգաարդարության գաղափարներին,

նական պաճանջ՝ տիրապետելու ժամանակակից գիտելիքներին, ներկայումս երկրում տեղի ունեցող

սոցիալ-տնտեսական արմատական վերափո-

խումներին ակտիվ, ստեղծագործաբարմասնակցելու կոչ անեն:

Կոմունիստականգաղափարներիւպրուլագան.

դան պեւք է օգնի երիտասարդսերնդին

ճիշտ

Բասկանալու ճասարակական երնուլթները, կոմունիսւուսւկան բարոյականության սկվբունքները

դարձնելու անձնական խոր Ճամովմունք: Այդ է աշխատանքի ճիմքում, ինչպես պաճանջում ՍՄԿԿ Կենտկոմը, անճրաժեշտ Է դնել մեր կուսակցության ն երկրի Ճերոսական ւպատմության ուսումնասիրությունը, անցյալի մարտական

ավանդույթներովն այսօրվա Ճերուաւլատումով, կոմունիվմի Ճճաղթանակիճամար սովետական ժողովրդի անձնվեր պայքարի օրինակով դաստիարակելըբուրժուականգաղափարախոսության

դրսնորումների, աւվոլիտիկության, քաղքենիության նկատմամբ անձանդուրժողականություն

պատվաստելը, կուսակցությանու ժողովրդի գործի ճանդեւ անսասան Ճավատուլ տոգորվելը:

Երիտասարդությունըմնում

դություն:

Նրա

ճետ

է

երիտասար-

կատարվող աշխատանքն իր

ձներով ու մեթոդներով պետք է լինի բավմավան ու

Ճետաքրքիր, կենդանի

տասարդության

ու

ւպւաւոկերավոր:Երի-

առջի Ճանդես ելող

Ճռեւոորը

պարտավորէ Ճճաշվիառնել նրա տարբեր խըմ39

բերի առանձնաձճաւտկությունները, կրթական մակարդակը, տեղյակությունը, Ճետաքրքրություններն ու Ճճակումները:

ոՅթ Գաղափարախոսականբնագավառի աշխատողի` դասախոսի, պրուլագանդիստի, ագիւատորի ճամար գրավիչ է ու շնորճակալ սովեւտական Ճայրենասիրությանթեման: Ի՞նչ է ճայրենասիրությունը: Հայրենասիրությունըմարդու դարերով ու ճավարամյակներով ամրապնդված առավել խոր վգացումն է, անձատնում սերը դեպի իր երկիրը, իր ժողովուրդը, նրա անցյալն ու ներկան, կուլտուրան Լ կենցաղը, նրա բարօրության ճամար ոչինչ չխնայելու կամքն ու ւպատրաստակամությունը: -Սովետականմարդկանց սերը դեպի մեր սոցիալիստական ձայրենիքն առաջ է գալիս այն գիտակցությունից, որ մեր երկրում Ցաստատված է շաճագործումից ու ճնշումից ավաւո սոցիալական կարգ, այն ըմբռնումից, որ միայն սովետական իշխանությունը մեվ տվեց մարդու բոլոր իրավունքները Լ մեր բոլոր ուժերն ու ՃնաՊՃնարավորություններըլայնորեն դրսնորելու րավորություն: Այս թեմայուլ ամբիոն բարձրացողն ինքը, ամենից առաջ, պետք է ւոռգորված լինի Ճայրենիքի նկատմամբ սիրո ջերմ, նվիրական վգացու40

ն դրանով վարակի ունկնդիրներին: Մեր երկրի անցած ուղին ճարուստ է սովետական մարդկանց Ճայրենասիրության վառ օրինակներով, որոնք դաստիարակիչ մեծ նշանակություն

մով

ունեն:

Կանցնեն յակներ, բայց

շատ

տարիներ, կանցնեն տասնամ-

երբեք չեն մոռացվի Կրասնոդոնի անմաճ սխրանքը, Ալեքերիւոգվարդիականների սանդր Մատրոսովի, Ջոյա Կոսմոդեմյանսկայայի, Դմիտրի Կարբիշնի, Մուսա-Ջալիլի, Ջաճան ԿաԱվետիսյանի ն շաւո շարախանյանի, Հունան տերի արիությունն ու անձնավոճությունը, որոնց թանկ էր իրենց ճամար Ճայրենիքի ճՃճակաւոագիրը սեփականճակատագրից: Քսան տարին բոլորած այսօրվա երիտասարդի Ճայրերն ու պապերը չէի՞ն, որ արյունաճեղ ՊՃայրենիքի, պատերավմի տարիներին Ճանուն ձանուն այսօրվա երջանիկ կյանքի այրվեցին տանկերում Լ ինքնաթիռներում, կրծքով փակեցին թշնամու Ճրակնատը: Այսօրվա երիտասարպատեչէի՞ն, որ դի մայրերն ու տաւտոիկները րավմի ւռարիներին օրական 16 ժամ անընդմեջ կանգնում էին դավգաճների մոտ ն ամեն ինչ Ճճանուն ռավմաճակատի, Ճճանուն ձՃաղթաանում նակի: Եվ մեր շատ դասախոսներ ու պրուվագանդիստներ Ճմտորեն են օգտագործում սռովետական մարդկանց ճայրենասիրության,ճՃճարավաւտ վառ ժողովրդի նկատմամբպարտքի կաւտտարման դրվագները:

սախոսներից մեկը մեր մեծ ճաղթանակի 40-ամյակին նվիրված վեկուցման մեջ, ի թիվս այլ սրտառուչ օրինակների, բերեց նան ճետնյալ շրջանում օրինակը: Բելոռուսիայի Վյավմայի պատանի ճետախույվները գտնում են Ճրացանի մի պարկուճ, որում պաճպանվել էր շարքային Ալեքսանդր Վինոգրադովի պատերապմի աճեղ օրերին գրված տոմսակը՝ թղթի կտորին ճանձնըված տողերը, որոնք անկարելի է կարդալ առանց խոր ճուվմունքի: Տոմսակում ասված է. «Մեվ՝

.խճուղի՝ տասներկուսիս ուղարկեցին Մինսկի փակելու տանկերի ճանապարձը: Մենք կայուն կերպով դիմադրում էինք: Բայց աճա մնացինք երեքով՝ Կոլյան, Վոլոդյան ն ես` Ալեքսանդրս: Թշնամիներն առաջ էին խցկվում: Ընկավ մեվնից նս մեկը՝ լիտվացի Վոլոդյան: Իսկ տանկերն, այնուամենայնիվ, շարունակում են առաջ շարժվել:Մենք երկուսու|ենք, բայց պեւոք է դիմադրել, բավականացնումէ ոգին, Լ առաջ քանի դեռ մինչ մերոնց մուտեենալը:Եվ աճա չենք թողնի մնացի մենակ՝ գլխից ու ձեռքից վիրավորված: Հնարավոր է, որ ես էլ մեռնեմ: Ես Ֆրունվեից եմ, ռուս, ծնողներ չունեմ: Ցւտեսություն, թանկագին բարեկամներ»... է «Մեջ բերված դրվագում,-- շարունակում

աար թյունը,

անձնապոճությունն

ու

Է Հեր ԿԱ ճայրենիքի թ

Պան-

դեպ պարւոքի կատարումըկողք կողքի են Լ վառ ճաստաւոումը լենինյան այն մտքի, թե՝ ամեն մի ւ

երջին Ճաշվով պայ

վիճակով, ւմ այն արիիրենց աղթանա

«Գիտելիք» ընկերության Լենինականիդա-

Աա

որոնք ռավմի նը»:

ոգու

թափում են դաշտում

արյու-

է ՊՃե-

ավարտվում Դասախուի վեկուցումն մեծ

պատերավ-

տնլալ խոսքերով.«Հայրենական ուժեու մը մեր երկրի տնտեսական քաղաքական այն միաժամանակ րի ցուցադրումըչեր միայն,

ճայրենասիր

մարդկանցվառ սովետական ցուցադրու բարոյականԼ Ճոգնոր կերպարի ֆաշիվմի դե էր, որը ն, դարձավ գերմանական

ր

մեր ճաղթանակիգլխավոր գործոններիցմեկը»: ն գալիք սեՍովետական մարդկանց ներկա

րունդների ճամար այրենասիրության,է ռերո-

սության նոբիլի ծանը

ու

անձնավոճության վառ օրինակ Չեոատոմային կայանի վթարի վերացման որին մեծագույն դժվարինաշխատանքը,

Լ

նվիրումով մասնակցում է սովետական ամբողջ ժողովուրդը:

Հոետորը միաժամանակպեւոք

է ասի, որ

վերացական ՊՃասկացողուճայրնասիրությունը ասած, Ա. Նեկրասովի խոսքերով առաջ սերն ամենից նկատմամբ «Հայրենիքի խոր, կըրնրա բարօրությանն

թյուն չէ:

քուո

ու

Ն.

լուսավորության է, նրա

նք ոչ անարդյունք

կությ ց ցանկության

մեջ

դնելու կայքն վոճասեղանինիր ամեն լավի այն մեջ, պատրաստակամության ն ապնիվ մեջ Ճամակրանքի նկատմամբ ջերմ ու

պայրույթիմեջ՝ այն :

ԳՅ

բա ն

ի

կյանքը

եւմ, դեմ,

ինինչըդ անդա-

43.

ղեցնում է

ուղին...»:

դեպի

կատարելություն

պետք Հայրենասիրությունը

տանող

դրսնորվի կոնկրետ աշխատանքով,խոսքի ն գործի միասնությամբ: Այստեղից էլ աշխատանքի նկաւմամբ կոմունիստական վերաբերմունքի դաստիարակությունը,

«ով չսշխատի,

նւս

է

չի ուտի» սկըվ-

բունքի պրակտիկ կենսագործումը, պայքարը լոդրերի, պորտաբույծների դեմ, որոնք ուվում են բան ապրել Ճասարակության ճաշվին՝ ոչ մի նրան չտալով: Կյանքից վերցրած փաստերով ն օրինակներով է ցույց տալ, որ սովետական մարդու ճարկավոր բարոյական ճատկությունները, Ճայրենասիրությունը, քաղաքական կուլտուրան դրսնեորվումեն աշխատանքի, Ճանձնարարված գործի ենց նկատմամբ, իր ճասարակականպարտքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի մեջ, այնպես որ, աշխատանքինկատմամբ, Ճասարակականպարտ. քի նկատմամբ ավնիվ վերաբերմունքը, կոմունիստական բարոյականության սկվբունքները դառնան յուրաքանչյուրի անձնական Ճամովմունքը, նրա ապրելակերպիԼ վարքագծի նորման, որ, ինչպես Վ. Ի. էենինն էր Ճարցը դնում, գիտակից բանվորն իրեն ւլգա ոչ միայն որպես տեր իր գործարանում, այլն որպես երկրի ներկայացուցիչ ն իր վրա վգա պատասխանատվություննրա Ճա-

մար: Հարկավոր է

միաժամանակ ցույց

տալ,

որ

Ճայրենասիրության օր. դաստիարակությունն

գանաւլես

ալպգերին դաշինքի,նրանց եղբայրական

է ՍՍՀՄ շաղկապված

գությունների ու մատեղ աշխատանքի

ավ-

Դա-

պայքարի, ավգային սուիոխոատուցման, մերձեցման, մշակույթների

Քամախմբվածությա ժողովուրդների վեւռական ամրապնդման,նրանց նացիոնալիւլմիոգով

ինտերսոցիալիստական

ետ, դաստիարակության ավգային սաճմանաւփիակվածության, ավպգային .

շովինիվմի անիճիլիվմի, նացիոնալիկմի անմեն տեսակ դրսնորումներինկատմամբ ն

Միաժամանակ ետ: Ճաշտվողականության է

պաճանջում կուսակցությունը ապգությունների բոլոր վերաբերվել խնամքով ն մարդկանց վգացմունքներինարժանապատվուասել,

որ

թյանը: ն կուՄենք ապրում ենք բավմավգ երկրում ն սակցություննավգային Ճարցը դիտել, դիտում լուծում է միայն լենինյան ավգային քաղաքականության դիրքերից, ինտերնացիոնալիստ

դիրքերից:

Լ պրոպագանինֆորմացիայի Մասսայական ճետ 1987 թ. դայի միջոցների ղեկավարների ՍՄԿԿ Կենտկոմում տեղի ունեցած փետրվարին Ճա ու ճանդիպման ժամանակ Ճնչեցին Ճստակ տատակամ խոսքեր. «Մենք կողմնակիցենք

բո-

ժողովուրդներիթե՛ ավգային պգացմունքն րի, թե՛ պատմության,թե՛ մշակույթի, թե՛ լեվի կողմնանկատմամբ ճարգալից վերաբերմունքի, ճավասարուն փաստական ենք լիակատար կից լոր

թյան»:

Միաժամանակ նշվեց,

որ

երբեմն

այս

կամ այն

ժողովրդիծագման արմատներիուսումնասիրու-

թյունը Դանգեցնում է պատմության ն նրա ճետ կապված ամեն ինչի (ն ոչ միայն առաջավորի)

աստվածացման:

Գաղաւիարախոսական աշխատանքիխնդիրն

է կյանք մտած

նոր սերունդներին Ճեւոնողակա-

նորելդաստիարակել ինտերնացիոնալիպմի ոգով. նրանցժամանակակից պատկերացումներ տալ այն մասին, թե որտեղ են իրենք ապրում ն ինչպես է ռաստաւտվել մարդկության

պատմության այնպիսի Ճավպվագյուտ երնույթ, երբ ձարյուրից ավելի ավգեր Լ ազգություններ ապրում են լավ

Լ

Ճամերաշխ:

.

`

Կուսակցության գաղաւիարախուականաշկարնոր տեղ ունի գիւուսկան աթեխատանքում

իվմի սկվբունքներիպարվպաբանումը, կրոնի ճակագիտական էության բացաճայտումը: «Կրոնը ժողովրդիՃաշիշն է» (Կ. Մարքս): «...Ամեն մի կրոն ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ այն ուժերի ֆանտաստիկ արտացոլումը արտաքին մարդկանցգլուխներում, որոնք իշխում են մարդկանց վրա նրանց առօրյա կյանքում, մի արտացոլում, որի մեջ երկրային ուժերը վերերկրային ձն են ստանում» (Ֆ. Էնգելս): Ի,

«ԿրոնըՑոգնոր ճնշման մի տեսակնէ» (Վ.

Լենին):

Կրոնի ուղեկիցըսնահավատություն է. Ժան Ժակ Ռուսոյի բնորոշմամբ «...Մարդկային ցեղի

ամենասարսաւելի պատուճասներից մեկը»: Ու մի սկվբունքային տարբերություն չկա «Ճավատի» ն «սնառավատության»միջն:

Լենինը կրոնի դեմ պայքարը Դամարում էր ամբողջ մատերիալիվմի ն, Ճետնաբար, մարքսիւլլմի այբուբենը ն պաճանջում էր մասսաներին մաւռերիալիտոորեն բացատրել Ճճավատին կրոնի աղբյուրը: լենինյան ցուցումներով, ինչՂեկավարվելուլ| ՍՄԿԿ պես Կենտկոմի 1983 թվականի Ճունիսյան

պլենումը, այնպես էլ կուսակցության ՃՃՄԱԼ Ճամագումարն անձրաժեշտ ճամարեցին ավելի ակ-

տիվորեն պրուղագանդել գիտամատերիալիստական Ճայացքները բնակչության շրջանում, ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել 5աթեիստական

դաստիարակությանը:

Լ պաճանջում է Կուսակցությունը ւպպաճանջել .6սնաձճակրոնական նախապաշարմունքներին .վատության դեմ պայքարել արւոակարգ վգուշությամբ Լ.Ճամբերությամբ:

Համովիչ, կյանքից վերցված ւիաստերու|ցույց տալով, որ կրոնը մասսաների ճոգւոր Ճնշման միջոց է, կրոնական բարոյականությունը Ճականում Է աշխատավորների դասակարգային շաճերին, աններդաշնակ է մեր

սոցիալիստական, կոմունիստական աշխարճայեցողությանը, դասախոսը, պրուլագանդիստը միաժամանակ աչ47

պետք է ունենան Վ. Ի. Լենինի Ճայտ«Կրոնական նախապաշարմունքնեդրույթը. րի դեմ պետք է պայքարել չափավանց պգույշ.

Քի

առաջ

նի

պատճառում նրանք, ովքեր այդ պայքարի մեջ մտցնում են կրոնական ւլգացմունքի վիրավորանք: Պետք է պայքարել պրոպագանդայի միջոցուլ, լուսավորման միջոցով» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, ճ. 37, էջ 225): մեծ

վնաս

են

ենք ՍՄԿԿ «Կոասակցությունը,--կարդում ծրագրում,--- գաղաւիարական ներգործության միջոցներն օգտագործում է գիտամաւոերիալիսւոսկան աշխարճընկալման լայն տարածման Ճա-

խանության գնալով աճող աւլդեցությունը ճըւմտորեն

նեն

ցույց

տալու

Դասախուրն նան

միջոցուլ:

պրոպագանդիւտըպետք է ել-

կուսակցության ծրագրային այն դրույթից, թե աթեիստական դաստիարակության կարնեորբաղկացուցիչ մասը մարդկանց աշխատանքային ն Ճասարակականակտիվության բարձրացումն է, նրանց լուսավորումը, սովետական նոր ծեսերի ն սովորույթների լայն տարածումը:

Կուսակցությունը ճանդես գալուլ խղճի ավատության սաճմանադրական երաշխիքների անշեղ կատարման օգտին, միաժամանակ դաւուսպարւոում է կրոնն ի վնաս ճասարակութան ն անճատիշաճերի օգտագործելու փորձերը: Կրոնի դեմ պայքարի ճուսալի վենքը գիտելիքն է: Եւ դասախոսը, պպրուլագանդիստը,ագիտատորըբնակչության, մասնավորապես երիտասարդության մեջ գիտական աթեիւլմի սկըւլբունքների արմատավորմանը պետք է Ճասնեն պարգացումը, ամենից առաջ կրոնի ծագումը, դրանց պատմական պայմանները գիտականորեն բացաւորելու ն պարպաբանելու,բնության ն Դասարակության ուժերի ճկաւմամբ մարդկանց իշ-

Դասախոսական, պրոպագանդիստականաշխատանքիհս մի կարեոր բնագավաղ: Կուսակցությունը գտնում է, որ սոցիալ-տնտեսական լարգացման արագացումը, Ճասարակական կյանքի բոլոր կողմերի դեմոկրատացումը, մասսաների ստեղծագործական ակտիվության բարձրացումն անբաժանելի է սոցիալիստականօրինականության ն իրավակարգիամրապնդումից, ւսուլետական քաղաքացիների սաճմանադրական իրավունքների ն օրինական շաճերի ճուսալի պաճպանության ապատճուլումից,սոցիալական արդարության սկպբունքների խատիվ կիրառումից: ՍՄԿԿ Կենտկոմըպաճանջել լ պաճանջում է անդուլ ուշադրություն նվիրել աշխատավորների իրավական դաստիարակությանը, նրանց մեջ ձնավորել իրավունքների ն պարտականությունների միասնության խոր ըմբռնում, բարձր քաղաքացիականություն,մովեւտականօրենքների ն սոցիալիստականճամակեցության կանոնների նկատմամբՃարգանք, սոցիալիստական օրինա-

ճ8

մար, կրոնական նախապաշարմունքների Ճաղթաճարման ճամար, թույլ չտալու ճավատացյալների լգացմունքների վիրավորում»:

Հոլճ. Բաղդասարյան

«9

է, որ այն կատարվումէ

կանությանամեն տեսակխախտումների նկաւո-

կենտրոնական կոմիտեի 1986 թ. նոյեմբերի որոշումը «Սոցիալիստականօրինականության ն իրավակարգիՃճետագաամրապնդման, քաղաքացիների իրավունքների ԼԼ օրինական շաճերի պաճպանության ուժեղացման մաին»: Դասախոսները,պրոպագանդիստները, ագիեն իրենց տատորներըկոչված ելույթներով մարդկանց մեջ խոր ճարգանք դասւտիւսրակելուօրենքի ճռանդեպ,կոնկրեւռ, կենդանի փաստերով ն կյանքից վերցված վառ օրինակներով ցույց ւուսն Ճճամուլիելու, լու որ օրենսդրական պաճանջների անշեղ կիրառումը ճամապատասխանում է ինչպես ամբողջ .ճասարակության,այնպես էլ յուրաքանչյուր սովետական մարդու շաճերին, ճանդիսանում է մեր իրավակարգի,մեր քաղաքացիների իրավունքների անսասանության վճռական գործոն: Նրանց պարւոքն է լուսաբանել, ւ տարածել սոցիալիստական պրոպագանդել օրինականության ն իրավակարգիամրապնդման իրաուղղությամբ կուսակցական, սուվեւռական, վապաճպան մարմինների աշխաւռանքի դրական

ճակամարտության պայմաններում: Եթե 40--50-ական թվականներին Ճակակո-

ՍՄԿԿ

փորձը:

մունիվմը Ճույսը դնում էր վենքի ուժով սոցիալիստական ճամագործակցության երկրների սոցիալ-քաղաքական սիստեմըփոխելու վրա, իսկ «ձոգեբանական պատերավպմին»օժանդակ դեր էր ճատկացնում, աւա ներկայումս «ռոգեբանականպատերավմը», սոցիալիսւումկան երկրների ժողուլուրդների գաղափարական

վինաթափումը Ճակակումունիվմի պայթարի

գըլ-

խավոր ուղղությունն են: Ընթացքի մեջ է սովետականկամ կոմունիստական «սպառնալիքի»

առասպելը,

որը

կոչված է արդարացնելու սպա-

ռավինությունների մրցավավքը, սեփականագրեսիվությունը: Կուսակցության20411 ճամագումարնիւմպերիալիվմիսանձավերծած«Ճոգեբանականպատերավմը»որակեց որպես ագրեսիայի, ինֆորմացիոն իմպերիալիվմիճատուկ ձն, որը ուտնաճարում է ժողովուրդների սուվերենությունը, պատմլությունը, մշակույթը: Դա պայքար է մարդկանց մտքերի, նրանց աշխարձրմբոնման, նրանց սոցիալականու ձոգնոր կողմնորոկենսական,

շիչների ճամար:

«Թ. Ներկայումս գաղաւիարախոսական աշխատանքի էական առանձաճատկությունը նրանում

սոցիալիստականու

գաղափարախոսությունների սուր բուրժուական

մամբ անճաշտ վերաբերմունք: Այդ խնդիրների իրականացմանն է ուղղված

Համաշխարձային կարգացման նոր փուլին պետք է ճամապատասխան լինի նան գաղափաբնագավառիբոլոր աշխատողների որ մուռեցումը միջալգային գործերի, մեր երկ-

բոխոսական փ

5|

նկատՃճարցերի ր3 արտաքին քաղաքականության

մամբ:

Միջավգային քաղաքականության բնագամասշտաբայնուվառում լուծվող խնդիրնեի բարդությունը նոր թյունը, խորությունն ու են միջավներկայացնում բարձր պաճանջներ գային թեմաներուլ Ճանդեւ եկող դասախոսներին ւ պրոպագանդիսւոներին.նրանց խնդիրն է՝ սոցիալ-քաղաքականերկու սիստեմների աննախադեպ սուր ճակամարտության, իմպերիալիստական Ճետադիմությանկողմից սոցիալիստական ընկերակցության դեմ սանձավերծած «Ճոգեբանական պատերավմի» պայմաններում լիուլին փաստարկված,մատչելի ու Ճճամովիչ ձնով ժողովուրդներին ճշմարտությունն ասել սոցիալիվմի նվաճումների, նոր Ճասարակարգիառավելությունների, ՍՄԿԿ-ի ու սուլետական պետության խաղաղասիրական արւոււքին քաղաքականության մասին, վճռական Ճճակաճարված տալ բուրժուական ստաճոդ պրոպագանդայի վրպարտանքներին, մեր գաղափարախոսական Ճակառակորդների դիվերսիաներին:Չէ որ «Մենք գործ ունենք դասակարգային փորձված ճակառակորդի ճետ, որի քաղաքական փորձը բավմավան է, ժամանակի մեջ չափվում է դարերով: Նա ստեղծել է վանգվածեղ պրոպագանդայի մի վիթխարի մեքենա, որը Ցանդերձավորված է արդիական տեխնիկական միջոցներու, ունի սոցիալիվմն ատողների մի Ճճսկայականվարժեցված ապարատ... թե՛ Հարկավորէ Ճարձակողականություն

այն

բանում, ինչը

վերաբերումէ

գաղափարախոսա

կան դիվերսիաների մերկացմանը,ւ թե՛ սոցիալիպմի ռեալ նվաճումների, սոցիալիստական

ապրելակերպիմասին ճշմարտացի ինֆորմա-

ցիան տեղ Ճասցնելուն» (Գորբաչու|

Մ. Ս., ՍՄԿԿ

Կենտրոնական կումլիտեի քաղաքական վեկուցումը Սուլետական Միության կոմունիստականկուսակցության ՃՃՄԱ Ճամագումարին.Երնան, Հայասւոան, 1986, էջ 148): Ուրեմն, այսօր, երբ մարդկությունն ապրում Է իր պատմության բեկումնային պաճը, երբ կո-

մունիստականկուսակցությունն ու սովետական պետությունըՃետնողական պայքար են մղում իրենց առջւ կանգնած խոշորագույն այնպիսի խնդիրներիլուծման ճամար, ինչպիսին միջուկային սպառնալիքի վերացումը ն տիեվերքի ռավմականացման կանխումն են, ճռետորն իր պարտքը ն պարւոականությունը պետք է ւտեսնի խաղաղության ճամար մեր երկրի կուրսը պրոպագանդելու մեջ, Ճամուլիչ փաստերով ն տվյալներուլ ցույց տա, որ սոցիալիվկմն անվերապաձճորեն մերժում է պատերավմները: Ինչպես ի լուր աշխարճիՃայտարարեց ՍՄԿԿ 47/11 ճամագումարը,մեր իդեալը վենքից ու բոնությու-

նից պերծ աշխարճ է, որտեղ յուրաքանչյուր ժողովուրդ ավատորեն ընտրում Է վարգացման իր ուղին, իր ապրելակերպը:Մեր երկրի ճամարխաղաղ գոյակցությունը քաղաքական կուրս է: Մեր կուսակցությանէ պետության գործունեությունն ապագայումէլ մնում է պայքարնընդդեմ միջու53

կային վտանգի, սպառավինությունների պառվավքի, ճանուն ընդճանուրխաղաղության դեմ Պատերավմի ու ամրապնդման: պանման մասնակակտիվորեն մղվող Ճակաւոտամարտին ն ձամարում է իր ար ցելը ՍՄԿԿ-ն ճամարել մրցա-

տաքին քաղաքականստրատեգիայի բուն

էու-

թյունը:

որ ՄիաժամանակՃարկավոր է ցույց տալ, պատքաղաքականության մեր խաղաղասիրական ու է, Դավատն այլ ճառը ոչ թե մեր թուլությունն վստաճությունը մեր ուժերին, բախտի ճամար բարձր պատասխանատվությունը ն ընդունակությունը՝ ճարկ եղած դեպքում արձասցնելու ամեն մի ռնանժանի ճակաճարված շիսւոի, ամեն մի ագրեսորի: ՍՄԿԿ Կենտ«Եթե պաճանջվի,-- ասված է Մ. Ս. Գորբաչովի կումի գլխավոր քարտուղար

մարդկության

սովեւոականՃեռուստաւոեսությամբ

թ.

18-ին արված Ճայտարարության մենք արագորեն պատասխանկգտնենք, մեջ, այդ պատասխանըկլինի ոչ այնպիորում ընդ ԱՄՆ-ում: Բայց սին. ինչպիսին ակնկալում են կարժեդա կլինի այնպիսի պատասխան,որը օգոստոսի

Կրկի «ասւողային պաւերավմիծրագիրը»»: Ճանուն Այն ամենը, ինչով այսօր ապրում, ինչի պայքարում է սովեւռականժողովուրդը,

ակը Գանի

պետք է ակտիվ արձագանք խոսական ճակատի աշխատող

րի ագիտա-: դասախոսների,պրուպագանդիստների,

բյոեր

ւոորների Ճրապարակայինելույթներում, աշխատավորներիճետ նրանց վրույցներում: Ժամանակը, ՍՄԿԿ 24Մ1 ճամագումարի մշակած կուսակցության ւոնտեսական ստրաւոեգիատնտեսական ու սոցիալայի կուրսը, ՍՍՀՄ կան պարգացման1986--1990 թվականների պետական պլանում նախատեսված մեծ ու մասշւտաբայինխնդիրները բանավոր խոսքի բոլոր մարտիկներիցպաճանջում են ինչպես ճարկն է խորամուխ լինել կյանքի մեջ, ճամարձակորեն ձեռնամուխ լինել մեծապես նոր, բարդ ճարցերին, անկեղծ, ճշմարտացի խոսել ունկնդիրների Ճեւտ,. վճռականորեն ճրաժարվելով դասախոսական, պրուզլագանդիստականաշխատանքում դեռնս իրենց վգացնել տվող շաբլոնից, ստանդարտից, դատարկաճնչյուն ֆրավից: ճշմարտուՀարկավոր է իմանալ մի պարվ թյուն. այն դասախոսությունը, որում թարմ, ինքնատիպ միւոքը վոճւսմբերվումէ ւոսրրական ճըշմարտությունների միալար կրկնությամբ, փչացնում է ոչ միայն ունկնդիրների ճաշակը, աղավաղում թեման, այլւ Ճեղինակավրկում, արատավորոււէ Է իրեն՝ դասախոսին:

Ցիցերոնն աւել է. «Իսկական ճարտարախոէ, ով կարողանում Է առօրյա բաների մասին խոսել Ճասարակ ձնով, վսեւմ բաների մասին՝ վեճորեն, միջակ բաների մասին՝ այդ երկուսի միջն ընկած ոճով... այդպիսի Ճռետորը կճասնի խոսքի նան այլ արժանիքների ճակիրճունան թյան, եթե դա պաճանջի թեման, Ճճաճախ, սը նա

պատմելով՝ դեպքերը կծավալի ունկնդիրների ճայացքի առջն, հաճախ կաշխատի դրանք պատկերել ավելի վեճորեն, քան կարող էին եղած լինել իրականում:Իմաստը երբեմն ավելի ուժեղ

Ճաճախ կօգտակլինի, քան իրենք՝ բառերը, գործվի ւպվարթությունը, Ճաճախ էլ: կյանքի ու 56բնության նմանակումը» (Օ6 օքորօքճաօու ՃՄՇՇՐՑՇ. իՂ, ԼՕՇԱՕոաոՅյ ա`, 1963, Շրք. 38): Աճա, ճՃամառուռակի,Ճռետորական արվեստի նշանակության, մեր կյանքի այս դինամիկ ժամանակաշրջանում՝արագացման, փոփոխությունների ժամանակաշրջանումնրա դերի ն խնդիրների մասին:

ՀՌԵՏՈՐԱԿԱՆ

ԱՐՎԵՍՏԻ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԳԾԵՐԸ Ամեն մի դասախոսության, ելույթի, ճառի նախադրյալը ճիմնական նպլաւուսկառլացությունն է: Առաջ քաշած դրույթները ենթարկել ճիմնական նպատակին, աւպացուցել ասելիքի ավոր գաղափարը` դաէլ գաղափարը` դ լ ճենց ն գլխավոր 91 նպատակասլացությունն է: Հռետորը պետք է պարվ պաւռճամար է խոսում, կերացում ունենա, թե ինչի է ճետապնդում իր ճառով, ինչ է ինչ նպատակ ուվում ասել իր ունկնդիրներին: Նա պեւոք է իր առջին նպաւտւսկդնի լսարանին ճաղորդել որոշ գաղափար, որոշակի մտքեր, ունկնդիրներին վարակել որոշ տրամադրությամբ, որոշ էմոցիալով, նրանց մղել պրակտիկ գործերի, խթանել դեւի

ակւռիւ| մասնակցության՝ կոմունիստական Ճւասարակարգիկառուցման գործին: Հռետորը պետք է Ճամովված լինի, որ իր խոսքը կարող է ինչ-որ չափով ավդեցություն գործել այս կամ այն իրադարձության ընթացքի վրա:

վերջնական Պերճախոսության

դրա

նպատակը, արդյունավեւոության չափանիշներից մեկը,

եթե ոչ ճիմնականը, ճամովելն է: Վերջին Պճաշվով կարնորն այն է, թե դասախոսի խոսքն ինչ ներգործություն Է ունեցել լսարանի վրա, դասախոսին ինչքանու| է ճաջողվել մարդկանց Ճամովել իր կողմից առաջ քաշած դրույթների ճըշտության մեջ:

Ցիցերոնն ասել է. «Համովիչ ճառի ամբողջ կառուցվածքըճիմնվում է երեք բանի վրա. ապացուցել նրա ճշմարտությունը, ինչը որ պպաշւոպանում ենք. դեպի մեվ տրամադրել նրանց, որոնց առջլ, մենք ելույթ ենք ունենում. նրանց մտքերն ուղղել գործին Ճարկավոր ուղղությամբ» օ6 օքճրօքոշռօե (Արմճբօռ ՈԼ ՛., Լք Լքում ԱԸՃՄԸԸՐՑ6, Ո1., 1972, Ըրք. 152): է Մեր ժամանակակցին ճՃճարկավոր ոչ թե տարրական ճշմարտությունների 0նկատմամո կույր Դավատ, այլ ջերմ ոամուվածություն կոմունիստական իդեալների Ճշմարտացիության մեջ: Գիտելիքները դարձնել խոր գաղափարական Դամուլմունքներ,ապա ն գործողություններ, մարդու աշխատանքայինու քաղաքական ակտիաճա թե ինչ է Ճարվության դրդապատճառներ՝

կավոր:

Հավատը խախտելը շատ ավելի ճեշտ է, քան ճամուլմունքըխախտելը:Նա, ուլ սոսկ Ճավատում է, կարող է Ցրաժարվել ճավատից, տեսնելով,որ առաիրականությունը չի Ճճամաւպատասխանում ջադրված դոգմաներին: Իսկ նա, ով վինված է գիտելիքներով ու փորձով, ով Ճասկանում է պատմականպարգացմանօրինաչաւփությունները, չի շփոթվի, եթե նրա որոշ պատկերացումներնու սպասելիքները չեն ՃամաւյատասխանումկյանՔին: Դրա բացատրությունը նա կգտնի կամ իր

նախկին ճայացքների շրջանակներում, կամք էլ կճշտի այդ ՊՃայացքներըճոր

կվերանայի ու

փաստերի լույսով:

Սուիեստները՝Հին ՀունաստանիՃարտասա-

նության ուսուցիչները, իրենց ճառերով ավելի շաւո ձգտում էին դուր գալ, ճիացնել, վարմացնել, քան թե Ճամուել: Մինչդեռ կարնորը ճամուլելն է: Կլարւս Ցետկինը Վ. Ի. Լենինի պեկուցումներից մեկի առիթով ասել է. «Նրա վեկուցումը ճձամովելունրա արվեստի վարպետությանճմու-

շըն է. ճարտարախոսայինպաճուճանքների ոչ մի ամենաւիոքրնշույլ: Նա ներգործում է միայն

իր պայծառ մտքի, փաստարկմանանողոք տրամաբանության ն ճեղափոխականորեն տոկուն գծի ուժով: Լենինը չի ուվում շլացնել, գրավել. նա ցանկանում է միայն ճամովել: Նա ճամողում է ն դրանովգրավում»: Համովմունքիգլխավոր ասպեկտներից մեկը գիտելիքն է: Մարդը որքան ավելի շատ բակ

ԱԳՆ

գիտենա. շրջակա աշխարձի, նրա օրենքների մասին, նրա գիտակցության մեջ այնքան ավելի քիչ տեղ կմնա կույր Ճավաւոի

նկատմամբ:

Ճամովվածությունն Սակայն գիտելիքը ն ամեննին էլ նույնը չեն: Գիտելիքը դեռես աշխարճայացքչէ, ոչ էլ ճամուլմունք: Գիտելիքը

ճամովմունքի: դեպքերումէ վերածվում ւիասնշանակում ճավաստի Ուրեւյն, ճամուեել է ճիմնավորված աւպատերի ն փաստարկումների, օրինակների գիտության տվյալների, ցույցների, ն թվերի, ճեղինակավոր կարծիքների միջոցով Ճճաստատելկամ Ճերքել այս կամ այն դրույթը, վերաճամուլելկանխակալ կարծիք ունեցողներին, փոխել նրանց պատկերացումները,եթե դրանք ոչ

բոլոր

սխալ են:

Մարդիկ միանման չեն, նույն կերպ չեն մտածում, նույն կերպ չեն դատում: Նրանք ունեն բնավորության տարբեր գծեր, տարբեր ապրումներ, գիտակցականությանտարբեր աստիճան: Չի կարելի բոլորի ճետ, ինչպես ճաճախ արվում է, խոսել նույն լեվվով, բոլորին «մի արշինով չափել»: Ինչքան մարդ` այնքան բնավորություն. ճարկավոր է, ուրեմն, դեսյի ամեն մեկի սիրտը բանալի գտնել: Շերտավորված ճամապատասխան մուռեցումը Ճնարավորություն կտա ավելի լավ ն բավմակողմանիորեն ճանաչել մարդուն: Կարելի է ն պետք է տիրապետել Ճամուլելու

գիւոությանը: Այստեղառանձնապեսմեծ է օրինակի ուժը: Լենինը գտնում էր, որ բանվորին ն գյուղացուն ճամովել կարելի է միայն օրինա-

կուլ:

Վերջապես ճամուլելու ճամար ճամովւվածուէ պետք՝ ճձամովողի Ճամուլվածությունը: Այո՛, վճռական նշանակություն ունի իրենց՝ դասախուների, պրոպագանդիստների,ագիտաթյուն

տորների ճամուլվածությունն ասածի նկաւոմամբ:Դա շատ

հավատն իրենց կարնոր է: Չի կա-

ու

րելի ասել մի բան, մտածել մեկ ուրիշ բան, անել մեկ այլ բան: Չի կարելի մարդկանց քարուլել

այն, ինչ ինքդ ժխտում ես: Խոսողն ինքը պետք

խորապես Ճամովված լինի այն գաղափարների ճշտության մեջ, որոնցուլ ցանկանում ն ու-

է

Ճամովել ունկնդիրներին: 6Դասախուն ինքը պետք է Ճամովված լինի ն կարողանա ճա-

կում

է

մուլել, որ նորի, անճայտի յուրացումն անխուսաւիելիորեն պվուգակցվումէ դժվարությունների

ռաղթաճարմանճետ ն այդ դեպքում ճնարավոր են ոչ միայն Ճճաջողություններ, այլն ժամանակավոր անճաջողություններ,որոնք ծագում են այս

են

կամ այն օբյեկտիւլ պատճառներից:

Դասախոսըպարտավոր է բավմակողմանիո. լուսաբանել

արԲարդ ու Ւժվարին հարաարա նոր

Ճճասարակա

-

,

այն լավն

գեղեցիկը, որ կա մեր կյանքում, մարդկանց մուռ ճպարտության ն Ճա-

ցույց

տալ

ու

կոմունիստական վատի վգացում առաջացնել մեծ գործի նկատՃատարակությանկառուցման մամբ: Միաժամանակդասախուր չպեւոք է լոության մաւոնի մեր թերությունները, մեր իրաեղած երնույթնեմեջ բացասական կանության րը, որոնք մեվ անկեղծ ցաւլվ են պատճառում, որոնք մինչն վերջ բացաճայտվեցին ՍՄԿԿ Կենտկոմի 1987 թ. տճունվարյան պլենումում: Աշնրանց տրախատավորների 0Բայացքներ, են ոչ միվորում մադրությունը ձնա այն մեր նվաճումների, թերություն. այլն ների, դժվարությունների ավդեցության տակ, այնպես որ սուվլեւտւսկան Ճասարակության վարգացածությունը, Ճճասունությունը չմեկնաբանլի որպես նրա լրիվ կատարելություն, չիդեալականացվի ձեռթ բերվածը: Ինչպես նան ճիշտ չէր լինի աշխատավորության անճանգստությունը ն արդարացի վրդովմունքը Ճարուցող մեր կյանքում եղած բացասական երնույթներում տեսնել միայն «անցյալի մնացուկներ» մարդկանց գիտւակցության ն վարքի մեջ: Դրա պատճառները պեւք է փնտրել նան այսօրվա պրակտիկայի, այս կամ այն աշխատողի թույլ տված սխալների մեջ, մեր պվարգացմանիրական պրոբլեմների ու դժվարությունների մեջ. դաստիարակչական գործունեության թերությունների մեջ: ՍՄԿԿ ծրագրի նոր խմբագրության մեջ նըշված է, որ մեվանում եղած խորթ գաղափարախուության ու բարոյականության դրսնորումները, բոլոր բացասական երւույթները կապված են

ինչպես մարդկանց գիտակցությանու վարքագծի մեջ անցյալի վերաւպրուկների, այնպեսէլ ճասարակական կյանքի տարբեր բնագավառներում գործնական աշխաւուսնքի թերությունների Ճեւո, գործում ճասունացած պրոբլեմների լուծման

տրված ճապաղմանՊետ: Դասախոսը, պրոպագանդիստը պետք է ելնի ռեալ կյանքից, ասի, որ մենք երբեմն շտապեցնում ենք մեր իղձերը, փորձում ենք չարդաթույլ

րացված ձնուլ արագացնել մեր իդեալների իրագործումը, դրանք չկապելով Պրատապխնդիրների ու անմիջական Ճեռանկարի ճետ: Որոշակի սխալներ էին թույլ տրվել նան մի շարք կոնկրետ Ճարցերի լուծման ժամկետների առումով: Այդ մասին ամենայն որոշակիությամբ ասվեց ՍՄԿԿ Կենւոլոմի 1987 թ. ճունվարյան պլենումում. «Սոցիալիվմի մասին տեսական պատկերացումները շատ բանով մնում էին 3Յ0--40-ական թվականների մակարդակի վրա, երբ ճասարակությունը լուծում էր միանգամայն այլ խնդիրներ... Սոցիալիվմի մասին լենինյան դրույթները մեկնաբանվում էին պարլունակ ձնով, Ճաճախ ամլացվում էին դրանց տեսական խորությունն ու նշանակությունը»: Այնուճեւու, «որոշակի տարածում էին գտել կոմունիվմի մասին թեթնամիտ պատկերացումները, տարբեր կարգի

մարգարեությունները ն վերացական դատողությունները: Դա էլ իր Ճերթին նվավեցնում էր սոցիալիվմի պատմական նշանակությունը, թու62

գաղափարախոսության լացնում սոցիալիսւտական ներգործությունը»: Տեսական Ճճարցերինկատմամբ նման վերաբերմունքը, նշվեց պլենումում, չէր կարող բացասաբար չանդրադառնալ Լ իսկապես էլ բացասաբար անդրադարձավճասարակականգիտություն. ների վրա, ճասարակության մեջ դրանց ունեցած դերի վրա: 70--80-ական թվականների ժամանակաճատվածումերկիրն սկսեց կորցնել առաջընթացի տեմպերը: Էկոնոմիկայի մեջ, սոցիալական ու Ճոգնոր ոլորտներում սկսեցին կուտակվել դըժվարություններ ն չլուծված պրոբլեմներ, երնան եկան լճացման ն սոցիալիվմին խորթ այլ երեվույթներ: Այստեղից էլ մեր դասախոսությունների, վըրույցների բովանդակության Ճամապատասխանեցման անճրաժեշտությունը Օ։»-տեսականայդ նոր դրույթներին Լ ելրաճանգումներին: Գլխավորը, սակայն, դասախոսության, ճադի, ելույթի գաղափարականճագեցվածությունն է: Հիշենք Վ. Ի. Լենինի խոսքերը՝ «Յուրաքանչյուր դպրոցում ամենակարնորը դասախոսությունների գաղափարական-քաղաքական ուղղությունն է» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, ճ. 47, էջ 239): ճունական ականավոր Ճճռետոր Դեմոսթենեսն ասում էր, թե ռռետորի փառքը նրա «««քաղաքականությանուղղությունն է, որը պետք է ճամապաւոռասխանի մեծամասնության ցանկությանը, ն սերը կամ. ատելությունը նրանց, ում սիրում կամ ատում է ճայրենիքը»: ոայրենրքը»:

Հին մ

ատում

չ

)|Տ|ՋՖ6Տ

Ց ՀՀ-Ի

ԵՆ

ՀՆՍ

Կան

գաղաւարներ, որոնք, արագ ծնվում, արագ էլ կործանվում են: Կործանվում են, որովճեւու կենսունակ չեն, չեն .արւտտաճայոում աշխատավորականՃոծ մասսաների արմաւոական շաճերը, նրանց իղձերն ու նպատակները: Մարբսիվմ-Ձլենինիվմըկենդանի, Պավերժ կարգացող ուսմունք է, որի կենսունակությունը ճաստատված է շատ ւտոասնամյակներով,ապացուցված է կյանքի փորձով: Սովետականճռեւոորի պարտքն է յուրաքանչյուր ունկնդրի ճասկանալի ն Ճասանելի դարձնել մարքսիվմ-լենինիվկմիգաղափարների վերաւոխիչ մեծ ուժը. կուսակցության պլանների, որոշումների, գործերի իմասւոությունն ու նշանակությունը, մարդկանց խանդավառել, ոգնորել ն պայքարի կոչել ճանուն մարդկության պայծառ

ապագայի:

Հոռետորիելույթը գաղսոիարական բովանդաԷ Ճճագեցված կությամբ պեւտորք լինի ոչ այն իմաստով, որ նա անւերջ, տեղի-անւոեղի կրկնի «կուսակցություն», «կոմունիվմ», «Ճայրենասիրուն այլ բառեր, այլ «ինտերնացիոնալիվմ» թյուն», որպեսվի ելույթում բերված բուն փաստերը, դը-

րանց օբյեկտիվ նկարագրությունը, նկարագրությունից ստացած տպավորությունը ունկնդրին ճանգեցնեն այդ գաղափարներին: Հռետորականարվեստի ուժը նան կիրքն է, նրա ճարձակողական բնույթը: Դեռ Հալնեն է ասել՝ ոչ կրքոտությամբ արտաճայտվածմիւտքը մարդկանցչի գրավում: Ֆրանսիականգրողներից

Բռեւոորներնեն,

կարծիքով՝«Կրքերը միակ միշտ Ճամուիչ որոնց փաստարկները

մեկի

են...

պար-

կրքովտտարվածմարդը կարող վասիրւո, բայց պերճախոս, բայց է ավելի շուտ ճամովել, քան ն անտարբեր մարդը»: Ոգնորությունը են տալիս խոսքին: թյունը ճվոր ուժ

կրքոտու-

գիտնականԻ. Պ. Սովետականականավոր ուղղվածնամակում, երիտասարդներին

Պավլովը

ճատկանիշ՝

Ճիմնական թվարկելովգիտնականի դա կիրքն է: Հիշեցեք, է. «Երրորդը՝ ները, գրել նրա է մարդուցպաճանջում որ գիտությունը երկու կյանք ունեամբողջ կյանքը: Եվ եթե դուք չէին լինի ձեվ: նայիք, ապա դրանք էլ բավական գիէ պաճանջում Մեծ լարում ն ուժեղ կիրք

ձեր աշխատությունը մարդուց: Կրքոտ եղեք տանքում ն որոնումներում»: Լավ խորճուրդ է ոչ միայն գիտնականին: իրենց գաղափարների Կրքոտ վերաբերմունքն

Լինում մեծ մտածողներին: նկատմամբբնորոշ է կրքի ն վայեն դեպքեր, առիթներ, երբ առանց րուլթի չի կարելի խոսել: Վ. Ի. Լենինի Ալդ բանի շատ օրինակներկան

աշխատություններում:

ն Զինովնը Այն բանից հետո, երբ Կամեննը վինված մենշնիկյան թերթում Ճանդես եկան մասին իրագործման

ապստամբության

բոլշնիկ-

Ճալտարարությամբ ների որոշման վերաբերյալ թշնամիներին ն դրանով իսկ դավաճանեցին, Լենինը գաղտնիքը, Ճարոնեցին կուսակցության անդամներինուղղված կուսակցության

Հովճ. Բաղղասարլան

իր

նա05

մակում ւլայրույթուլ գրում էր. «Ես ինձ ճամար անարգանք կճամարեի, եթե ես նախկին ընկերների Ճետ ունեցած անցյալ մտերմության պաւոճառով սկսեի տատանվել նրանց դատապարտեգործում: Ես ուղղակի ասում եմ, որ նրանց երկուսին էլ այլնս ընկեր չեմ Ճամարում ն թե՛ Կենւոկոմի, թե՛՞ Ճամագումարի առաջ ամբողջ

լու

ուժով պիտի ւլայքարեւբ երկուսին էլ կուսակցությունից Ճեռացնելու ճամար» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ,

Բ.

34, էջ 528- 529): Աճա թե Ցիցերոնն ինչպիսի կրքուռությամբ

է սկսում իր

մեղադրականճառն ընդդեմ Կաւոիլինայի, այն Կաւոիլինայի, որը դավադիր էր ն ոտնձգություններէր անում ամբողջ Հռոմեական պետության դեմ: «Մինչ ե՞րբ պիտի, վերջապես, չարաշաճեւ մեր Ճամբերությունը, Կատիլինա: Դեռ երկա՞ր պիտի Ճամառես քո վայրի խելագարությամբ: Մինչ ե՞րբ դու, վերջապես, մոռանալու ամեն չափիու սաճման, պիտի գոռուլանաս քո Ճանդըգնությամբ: «Այսպիսի պարագաներում, Կատիլինա, գնա այն ուղիով, որի վրա ոտք ես դրել, Ճեռացի՛ր, վերջապես, քաղաքից, դարբասները բաց են. Ճեռացի՛ր»:

Անկիրք արտասանած ճառը, ելույթը տեղ չեն ճասնում, ունկնդրի Ճավանություն կ առարկու-

թյուն թելերին:

չեն առաջացնում, չեն կպչում նրա ամե-

ապգայուն

ճ6

Խութը բովանդակալիցն նպաւոակասլաց չի Լ ապկարող լինել առանց ուժեղ ճուղմունքի րումների: Հուվմունքը խոսողի ներքին վիճակի ունդրսնորումն է: Արիստուռելն ասում էր, թե կընդիրը միշտ ճամակրում է այն ոռետորին, որը

խուումէ Ճոււլմունքով:

Մ. Ի. Տեսնենք, թե ժամանակին ինչէ ասել է ու խորձուրդ նան Կալինինը, որը լավ խրաւո ես տիրել այսօրվա ՊՃռետորին.«...Եթե ուպում եթե դու վառվես, պիտի ապա մասսաներին, ն Պուվվում, ես չես ինքդ լսարանին մոտեցել ինքդ ուվում ես քնել, անկասկած լսարանն էլ ճամապատասխան», կլինի քո տրամադրությանը այնուճեւտու, «դուք կարող եք ամբիոնից խոսել ամենաշւոթ լեվվով, բայց եթե դուք Ճոււլվում եք, եթե ձեր բարձրացրածՃարցերը նշանկություն ունեն, եթե դուք ամբիոնի վրա ճարց եք լուծում, մասսան կճրապուրվի... սա ձել Ճճեւո միասին մասսան ասում ձեր ետլից է այն մասին, որ մասսայի վառվեք պիտի դուք տանելու ճամար ճետ միասին» (Կալինին Մ. Ի. Դաստիարակության ն ուսուցման մասին, Հայպետճրաւո, 1960, էջ 16--17): Հոռետորը, ինչպես ամեն մի ստեղծագործող, պետք է ապրի նրանով, ինչ ասում է, ոգեշնչվի, վիճակում լինի, ստեղծագործական էքստավի ճրճվանք Լ. ուրախություն ապրի: այսպիսի Պաւոմությունից Ճայտնի են աճա ողբերգությունն սիասւոեր. «Բորիս Գոդունով» ավարտելուց Ճեւտո Պուշկինը գրել է Վյավեմս-

ր:

կուն. «Իմ ողբերգությունն ավարտվածէ. ես այն կարդացի բարձրաձայն, միայնակ, ն ծափ էի պարկում ու գոռում, վա՛յ դու Պուշկին, վա՛յ դու շան որդի»: Երբ Պ. Ի. Չայկովսկին ավարտել է «Պիկովադամա» օպերայի վերջին պաւտոկերը, իր օրագրում գրել է. «Սարսափելիլաց էի լինում, երբ Գերմանը շունչը փչեց»: Տիմիրյավնի անվան գյուղւաւոնւոեւական ասկայա

դեմիայի պրոֆեսոր Մ. Պ. Ժուկովսկին դրական երնույթ էր Ճամարումայն, որ շաւո պրոֆեսորներ դասախոսությունից առաջ ճուվվում են: Ասպիրանւոներից մեկը մի անգամ նրան ասում է, թե դասախուության ժամանակճուվմունքից ձեռքերը «Հենց

դուք դադարեք ճուվվել,-պրոֆեսորը,-- իմացեք, որ Ձեր մանկավարժականկարիերան ավարուված

դողում են.

պատասխանում է

որ

'

'

է»:

Հովճաննես Ճճիանալիգիտեր

պատմում են, Ականատեսները

Մբելյանի նման

որ

դերասանը, որը իր ամեն մի դերը, ճուվմունքուլ Ա երկյուղածությամբ էր բեմ մտնում: Այլ կերպ լինել չէր կա-

Ճարգանք էր դեպի ճանդիսականը ն պաւոասխանատվություն՝ նրա նկաւտմամբ: Դասախոսին (խոսքն իսկական դասախուի մասին է), ինչքան էլ որ նա լավ իմանա նյութը, նույն վգացմունքն է Ճամակում ամբիոն բարձրանալուց առաջ: Հուվլում է ն ապրումներ ուներող.

դա

նում:

Կուսակցությանճին անդամէնիտասըպատէ, թե ինչպես 1920 թվականին նրան վիճակվում է վեկուցումուլ Ճանդես գալ Մոսկվայի քաղաքային կավմակերպության կուսակցական ակտիվի ժողովում: Բարձրանալով ամբիոն, նա մում

չափից. ավելի Ճուվվում է ելույթ է ունենում:

Ժողովից

ճետո

նա

ն

ոչ

այնքան ճաջող

Լենինին դիմում է Ճար-

ցով.

Վլադիմիր Իլյիչ, Դուք ճուվվո՞ւմ եք, երբ ելույթ եք ունենում: Լենինը, որ պատրասվում էր գնալու, նայում է բոլոր ներկաներին ն կշտամբանքուլ ասում. Մենշնիկները, էսէռները ն այլք, երբ ելույթ են ունենում, չեն Ճուվվում այն պաւոճառով, որ նրանք մարդկանց, որոնց առջն ելույթ են ունենում, նայում են վերնից... Ես մարդկանց Ճարգում եմ ն դրա ճամար երբ ելույթ եմ ունենում, իռարկե,Ճուվվում եմ: մասին գրել է Ցիցե«Սկսելուլ Ճառը,--իր ես րոնը,-ճաճախ երկնչում էի. դեմքս գունաւովում էր, Ցուվվում էի ու դողում»: Ճառն սկսելիս ճռետորի Ճուվմունքն ու ապրումները միանգամայն բնական են ն օրինա--

--

:

չափ:

Այժմ այն մասին, թե ինչպես պետք է պաւորասւովել Ճճերթականելույթին: Ելույթին պաւտրասւովելն սկսվում է թեմայի ընտրությունից, որից շատ բան է կախված:

Դասախուության, վեկուցման թեմայի ընւո69

րությունը

ինքնանսրուուսկ չէ. այն պետք է ճու-

երկրից դուրս շի ինքը կյանքը, ելնի երկրում տեղի ունեցող կարնոր իրադարձություններից, օրվա Ճճրաւտապպրոբլեմներից, Ճճամաւատասխանի ունկնդիրների շաճերին ն Ճակումներին: Թեման չպեւոք է ծանրաբեռնել: Այն Ճիշտ ընտրել նշանակում է լլեկուցման մեջ, ելույթում արծարծել առաւլվելկարնոր, առավել ճրատապՃարց կամ Ճարցեր, որոնք տվյալ պաճին Ճեւոսքրքըրում, ճուվում են ունկնդրին: Թեմայի ընւորությանը ճաջորդում է թեմայի ճամար ճամապատասխան նյութեր Լ փաստեր ճավաքելը: Ելույթում փաստերի դերի ւ նշանակության մասին դեռ խոսելու ենք, առաջ անցնելով, ասենք, որ որքան Ճնարավոր է, շատ փաստեր Ճավաքել, լաւ| ուսումնասիրել դրանք ն դըրանցից ընտրել ամենակարնեորները,այնպիսիները, որոնք սերտորեն առնչվում են ընտրած թեւային, ասելիքին: Վ. Ի. Լենինը, դիմելուլ բոլշւիկյան մամուլի առաջին թղթակիցներից մեկին` Ի. Վ. Բաբուշկինին Լւ խնդրելով թղթակցություն գրել, Ղիշեցնում էր` «Աշխատեք Ճավաքել որքան կարելի է ավելի շաւռո փաստական ւուլյալներ»: Նույն պաճանջը կարելի է ներկայացնել Ճռեւոորին: չէ դաւտախոսության,վեկուցՊակաս ն

ման

կարԼոր

վերնագիրը: Վերնագիրըդասախոսության, ելույթի, ճառի անխվելի, օրգանական մասն է, Ճիւքնական գաղափարը, մլոքի Ճակիրճ ու դիպուկ արտաճայ-

ւռությունը: Այն պեւտք է ելնի ելույթի ճիմնական գաղաւփարից,լինի Ճիմնական մտքի պարվ, ճակիրճ ու դիպուկ արւոաճայտությունը: Ինչպես գիրքը, Ճճրապարակախուական Ճոդվածը, այնպես էլ դասախոսությունը Ճաջողված վերնագիր պեւոք է ունենա: Գրավիչ վերնագիրը չի կարող ունկնդրին չգրալել: Ամենին էլ ցանկալի չեն երկար Լ ւլերամբարձ վերնագրերը, ինչպես նալ այնպիսիները, որոնք տալիս են սպառիչ պատասխան ելույթի բուլանդակության մասին: Պարվությամբքւ Ճճատակութամբեն աչքի ընկնում մարքսիվմի դասականների գրավոր ն բանավոր ելույթների վերնագրերը: Առանձնապես ուսանելի է վերնագրի վրա Վ. Ի. Լենինի կատարած աշխատանքը: Նրա Ճրասպարակային ելույթների, ճառերի Լւ Ճոդվածներիւլերնագրերը առավելագույն լակոնիկ են, կարճ ու կտրուկ, աչքի լարնող, ուշադրություն գրավող: Այսպես, օրինակ, «Պետության մասին», «Պատերավմ ն Ճեղամփոխություն», «Մոսկովյան ապստամբության դասերը», «Ռուսական լիբերալիվմի վեր. ջին խոսքը», «Հին, բայց ճավիտյան նոր ճշմարտություններ», «Արձակված դուման ն գլուխները կորցրած լիբերալները», «Սոխակին առակներով չեն կերակրում»Լ այլն: Լենինը չէր ճանդուրժում անտարբեր, ակադեմիական վերնագրերը:Վորովսկու«Կրկին մի էջ պաւոմությունից» ոչինչ չասող վերնագիրը Լենինը փոխարինումէ քաղաքականապեսՃագեց71

ված վերնագրով՝«Բուրժուական Ճամաձայնողականները ն պրոլետարական ճեղաւիոխականնե-

րը»:

Մարքսիլմի դասականները պաճանջում էին վերնագրի պարլություն ն Ճստակություն: Մի առիթով Էնգելսը նկատել է. «Ես կարծում եմ, ն անճավակնոտլինի վերնագիոր որքան պար

այնքան լավ...»: Այո՛, վերնագրի մասին Ճճարկավորէ ւմւոածել: Երբեմն դասախոսությունների մասին թերթերի Ճայտարարություններում Ճանդիպում ենք բովանդակությանը չճամապաւոասխաելութի նող, շաբլոն, ճանրաճայտ, ստանդարտ, երկար, վերամբարձ,խրթին վերնագրերի,որոնք թուլացնում են Ճեւտաքրքրությունը կարդացվելիք դաւոււխոսության նկատմամբ: Վերջաւլես ճարկավոր է, որ ընտրած թեման քո էությանը, ճակումներին, ճՃամապաւտասխանի ն, որ գլխավորն է Ճամովմունքնեւտտարերթին րը,

րին:

Մի առիթով Մ. Ի, Կալինինն ասել է. «Հասկանալի է, յուրաքանչյուր մարդ ինչ-որ բան ունի, իր որ լուրաճատուկ է միայն իրեն, ճաճելի է ճոգուն: Եթե նա սիրում է ձուկ որսալ, ապա լավ կլիներ, եթե նա երկու ճոդված գրեր ձկնորսության մասին, որովճեւու դա կբխեր նրա ճոգուց»: Ասված է ժուռնալիստի ճամար: Բայց ալդ 9նան նույն դեղաւոոմսը կարելի է առաջարկել

Ճռետորին:

Յուրաքանչյուր դասախոսություն, վեկուցում

ելույթ ճիմնականում բաղկացած է երեք մասից՝

ներածություն, շարադրություն, եւլրամիակում: ԿարԼոր է դասախոսության,ելույթի ներածական մասը: Զեկուցումը, ելույթը ճարկավոր է սկսել գործի էությունից, կամ մի որնէ այլ բանից, որ անմիջաւլես ուշադրություն Ճրավիրի: Այդպիսին էին Լենին-ձռեւոորիելույթներն ու ճառերը: «Ռրւոեղ էլ Լենինը ելույթ ունենար,-իր Ճճուշերում գրում է Ա. Ա. Անդրենը,-- Ճամաառաջին գումարում, թե միւոինգում, նա ճենց էր բառերով ամբողջովին ընդգրկում, գերում լսարանը. բոլորի Ճայացքները, ամբողջի ուշադրությունն առանց կւորվելու ւ մինչն վերջ կենւորոնանում էին Լենինի վրա: Այսոեղ դեր էին խաղում Ճարցի կարնորությունը, անկեղծությունը, Ճշմարւոության ուժը, խոր Ճամովվածությունն ու կրքուոությունը, որոնք ճնչում էին Ճառի ճենց առաջին նախադասություններում ն միանում էին Լենինի անձնական վիթխարի ճըմայքի ու նրա նկաւոմամբ վստաճության Ճեւո»: Վ. Ի. Լենինի յուրաքանչյուր ելույթի սկիվբը յուրաւոեսակ դիմում էր ուղղված լսարանին, մարտական կոչ՝ Ճեղամփոխական պայքարի իր վինակիցներինն ճամախոճներին: Այսւվես. «Ընկերնե՛ր», «Ընկեր բանվորնե՛ր», «Ընկեր բանվորնե՛ր ն կարմիր բանակայիննե՛ր», «Պաւուսնիբարեկաւքնե՛րԼւ ընկերնե՛ր»: Լենինը երբեմն իր ճառն սկսում էր ուղղակի Ճարցով: 1918 թվականի օգոստոսի 23-ին, ելույթ ունենալուլ Մոսկ73

վայի պոլիտեխնիկական թանգարանի միտինգում, նա դաճլիճ է նետում առաջին բացականչությունը՝ «Ո՞րն է մեր ծրագիրը» ն ւվատաս-

տերբուրգում,

Հին ժամանակներում Ճռետորները գործաՃեւտնյալ երեք էին ճառի ներածության ձնը՝ արճեսյոական, երբ ճռետորը ունկնդիրներին աստիճանաբար նախապատրաստումէ գըլխավոր թեմային, բնական, էրբ խոսողն ուղղակի սկսում Է շարադրել իր ճիմնական միտքը. դանկարծակի, երբ Ճռետորն իր ճառը սկսում է միանգամից,ուժեղ արտաճայտություններով: Ներկայումս, ինչպես նշում է Սուրեն Արնշատյանն իր «Հռետորական արվեստի ճիմունքները» աշխատության մեջ, ավելի գործածական են ներածության Ճետնյալ ձները. Դիմում: Հռետորը պարվապես դիմում է լսարանին որնէ բառով կամ կարճ նախադասությամբ: Այսպես, օրինակ, «Ընկերնե՛ր», «Հարգելի քաղաքացինե՛ր», «Գերագույն սովետի ընկեր դեւպլուտատնե՛ր». «Համագումարի մեծարգո պատգամավորնե՛ր»,։ «Արտասաճմանյան մեր թանկագին ճյուրե՛ր»: Ժամանակագրական Ճարցադրում: Հոռետորը

սկսվում է Ճատկապեսշեշտելու շոշափվող ճարցի կարնորությունը: Դանտոնն իր ճառերից մեկն սկսում է աճա այուլես, «Ես առաջարկում եմ բոլոր ապնիվ քաղաՔացիներին չճեռանալ իրենց տեղերից... (բոլոր են իրենց տեղեներկա եղողները լուռ մնում րում): Ինչպե՞ս թե, քաղաքացիներ,մի՞թե աճեղ վտանգի մոմենտին... դուք կարող էիք ցրվել առանց վճռական միջոցներ ձեռք առնելու, որպիսիք ձեվանից ւլաճանջում է ժողովրդական գործի փրկությունը: Հասկացեք, թե որքան կարնոր Է ժամանակին ձեռք յսռնել իրական միջոցներ, որոնք պատժելու են ճՃճակաճեղափոխականներին, որուլճետլ ւտրիբունալն անճրաժեշտ է նրանց ճամար»: Պարւլ ներածություն: Երբ Ճռետորը պարվ, ճասարակ,անկաշկանդ ձնով սկսում է իր ճառը, ունկնդիրներին ճայտնելով իր նպատակը լ ճառի թեման: Աճա Լասսալի ճառերից մեկի սկիվբը. «Պարոննե՛ր: Ես Ճրավեր ստացա ճառ ասելու այս ճարգելի ժողովում լլ ընտրեցի այնսյիւի նյութ, որն ինքնին պետք է գրավի ձեր -ուշադրությունը, որպես ամենաարդիական ճարց: Ես խոսում եմ սաճմանադրությանէության մասին»: Կիրառելի են նան ներածության ճանդիսավոր, ճանկարծակի ձները: կամ անսպասելի

խանում: ծում

երբ նշում է պատմական այն տարեթիվը,

տեղի

է ունեցել դեպքը: Աճա, օրինակ, դեկաբրիսւոնե-

րի ապստամբությանընվիրված Գ. Վ. Պլեխանուլի Ճւառիսկիվբը. «Ուղիղ 75 տարի առաջ, 1825 թվականի դեկտեմբերի 14-ին, մի դեպք տեղի ունեցավ Պե74

խորաւվես ճիացրեց ժամանակակիցներին ն արժանի է սերունդների լիակատար ուշադրությանը»: որը

Հարցի կարնորության ընդգծում: Երբ ելույթն

սկսվող Իսկապես, սովորական շաբլոնով ելույթը, դասախոսությունը չի կարող անմիջակենտրոնացնել: պես գրավել, ուշադրություն էսարանն ամենավգայուն բարոմետրն է. լսաայն րանի ուշադրությունը գաւրլում է միայն անսոէ որնէ ժամանակ, երբ ելույթն սկսվում կենդանի վոր բանից, մի ինչ-որ ինքնուրույն, մտքից ն ոչ թե պատրաստի,վաղօրոք կառուցված ֆորմուլներից: Իսկ առգասարակ պյսրւոադի՞րէ, արդյոք, ներածությունը: Մեծ մասամբ դրա անճրաժեշտությունը լինում է, ն դրա սաճմանն ունկնդիրնենվաճումն է: Այն բանից Ճերի ուշադրության տո, երբ դասախոսն իր վրա է գրավել ունկնդիրների ուշադրությունը, նրանց մեջ Ցետաքրքրություն է առաջացրել, պետք է առաջ գնա, խորացնելով այդ Ճետաքրքրությունը, լիուլին տիրաապետելովլսարանին: Դաճլիճի լռությունը ունկնդիրների ուշադրու՛

թյունը ,գրավելու առաջին քայլն է: Հարկավոր է, ուրեմն, ասելիքն այնպես կառուցել, որ ունկընդիրը շաճագրգովի առաջին իսկ բառերից ն նախադասություններից, անմիջապես «նվաճվի» լսարանը, գրավվի ուշադրությունը: Դասախոսությանսկիզբը պետք է լինի առանց մեծադղորդ կամ վարմացնող ֆրավների: Ֆ. Մ.

Դոստոլակին խորճուրդ է տալիս Ճրապարակային ճառն ասել, որքան ճնարավոր է, ավելի պարկ ու Պ

խոսակցական ձնով: բնական,

սկիվբը Ֆրիդրիխ Էնգելսի Ձեվ ճայտնի ճառի՝ արտասանածԿարլ Մարքսի գերեվմանի վրա. «Մարտի 14-ին, կեսօրից ետո, երեքից քաԱճա

պակաս, դադարեց մտածելուց ժամանակաՆրան մենակ կից մտածողներիցխոշորագույնը: րոպեուլ. թողեցինք ընդամենը միայն երկու մտնելով սենյակ, մենք նրան գտանք բավկաթոդի վրա Ճճանգիստքնած, բայց արդեն Ճավիտենապես» (Հիշողություններ Մարբսի ւ. Էնգելսի մասին, Երնան, 1958, էջ 392): Աճա ն Գ. Կ. Օրջոնիկիձեիճառի սկիզբը, որ նա արտասանելէ Բաքվի սովետի ճանդիսավոր նիստում, Հայաստանում սովետական կարգերի ճաստաւոման առթիվ, 1920 թ. դեկտեմբերի1-ին. «Ընկերնե՛ր: Դժվար թե որնէ տեղ կարելի լինի գտնել ավելի երջանիկ մի դաճլիճ, քան այս դահլիճն է: Ինչ-որ յոթ ամսվա ընթացքում այս ներսում շատ անգամ են Ճադաճլիճի Բաքու քաղաքի բանվորները՝ ճանդիսաոր նիստերիճամար: տենց այս դառլիճում, Բաքվի պրոլետարիատըողջունում է Հայկական Սովետական Հանրապետությանծնունդը» (ժրջոնիկիձե Գ. Կ., Ընտիր ճոդվածներ ն ճառեր, Հայպետճըրատ, 1950, էջ 31): Շատ բ բան է կախված դասախոսության ն 2 շարադրանքից, բուն նյութից: Պաւորաստվելուվ ելույթին, դասախոսն իր ճամար որոշակի պետք է դարձնի երեք ի՞նչ ասել, որտե՛զ ասել, է շարադրել ինչպե՞սասել: Ելույթը Ճճարկավոր ռորդ

Ա

պատերի

Այսօր,

բան՝

Ճարցերի դասաճաջորդականությամբ, մտքերի

վորությամբ այն Բաշվով, որ յուրաքանչյուր ճաՃարցը տրամաբանորենբխի նախորդից: ջորդ շարադրմանը, Ձեղնամուխ լինելով նյութի կարող է խոսքը որ պետք է Ճամուլված լինել. կամ այս ինչ-որ չափուլ ալլդեցություն գործել ունկնդրի ընթացքի վրա, այն իրադարձության վրա: լորամադրության

Մյասնիկյանը Վ. Ի. Լենինի վեկուցումաճա թե ինչ: ներից մեկի մասին վերձիշում է շատերն առաջին ան«Կարմիրբանակայիններից գամ էին լսում նրան... Լենինը ճանգամանալից վեկուցում կարդաց Սովետական Ռուսաւուսնի միջավգայինու ներքին դրության մասին: Ճառը տնեց մեկ ժամից ավելի: Այն ճենց միանգամից որոշակի բեկում առաջացրեց բավմաճավարանոց բոլորը մեջ: Ճառը տրամադրության լսարանի ճասկացան, յուրացրին ն վերջում անկուսակցասարբեց ի կանների կոնֆերանսըբուռն օվացիա Ալ.

պատիվԼենինի»:

բարձր նպատակաւլացություն, Քաղաքական սրություն, Ճատակություն, գաղաւիարայնություն,

աճա ելույթի շարադրանճշմարտացիություն՝ Շարադրանքի քին ներկայացվող պաճանջները:

բարձրացրածՃարդրանց սոցիալական ցերի մասջտւսբայնությամբ, այն ճնչեղությամբ, վերջին Դաշվով նրանով, թե ինչքանուլ է արժանանում աարանի ուշադրուորոշվում կարնորությունը

թյանը: Հարկավոր

է

Է

ճաշվի առնել

լսարանի

ունկնդիրներիՃետաքըրբավմավանությունը,

Քիրությունը, նրանց վբաղմունքը, կրթությունը ն կլատրաստականության մակարդակը: Դասախոսըպետք Է որոնի Լ գտնի ոչ միայն այնպիսի ասելիքը, այլե ասելիքի շարադրման ձն, որը ելուլթում

քաշված մտքերն ու գաղափարները դարձնի Ճնարավորին չաւի ակնառու, Ճնարավորին չափ տպավորիչ: Հարկավոր է խոսել, ապրել նրանով, ինչի մասին խոսում ես: Իսկ «ինչ վերաբերումէ խոսբի ձեին,-- ասում է Արիստոտելը,-- ապա այն չպետք է լինի ոչ չափածո, ոչ էլ ռիթմից վուրկ: Առաջին դեպքում Ճառը ճամուլչականություն չի ունենում, քանի որ կթվա արտիստական ն միաժամանակկշեղի ունկնդիրներիուշադրությունը, ստիպելով նրանց ճետնել նման բարձրացումներին Լ իջեցումներին: Ռիթմից պուրկ ոճն էլ ուն, անավարտ տեսք Լ կարելի է նրան տալ ավարտուն ւոեսք, բայց ոչ վանկերով, ւսյլ ներթին ռիթմով» (Օ6 օքճրօքըաօՕխ 8ՇՏտՇԸ156, Շոք. 37): Ցիցերոնը, չանւոեսելով ելուլթի շարադրման ձեի դերն ու նշանակությունը, միաժամանակ ընդգծել է ելույթի բուլանդակության կարԼորությունը, ձեւի կ բովանդակության միասնության անձրաժեշտությունը:Բովանդակության իմաւտությունը, ասել է նա, առանց ւվերճախոսության Քիչ օգուտ է տալիս, իսկ պերճախոսությունն էլ աղանց իմաստուն բովանդակության՝ օգուտ չի առաջ

տալիս: Այդ առումով Ցիցերոնը ճռետորի առջլ

դրել է ճետնյալ Ճճիմնականխնդիրները. ապացուցել ելույթում ադաջ քաշած իր դրույթները,

մեջ բերված ւիաստերին ւիաստարկումներիճըշմարւուսցիությունը, ունկնդիրներին գեղագիտաբավականություն պատճառել, ներգործել կան նրանց կամթի ւ վարքի վրա, մարդկանց մղել ակտիվգործունեության: Ելույթը պետք է ունենա կուռ կառուցվածք, վարվում Սխալ են կուռ ւտորամաբանություն: նրանք, ովքեր ձեռնամուխ լինելու որնէ ճարցիլուսաբանմանը, սկսում են դրա մասին պատմել «Ադամի ժամանակվանից»,խոսում են տըվառնչություն աղանձնապես յալ թեմայի ճետ չունեցող բաների մասին: Շարադրանքում ճձռետորը պեւոք է վերլուծի բուն նյութը, ճիմնական թեման: Վ. Ի. Լենինի մասին իր ՃիշողություններումԱ. Ա. Անդրենը գրում է. «Նա միշտ խոսում էր գլխավորի մասին, ընւորում էր ճիմնական օղակը, որի վրա ն ուշադրությունը: կենտրոնացնում էր ամբողջ Նրա ճառն ամբողջական էր, կուռ ու միաձույլ: Նա դնում էր Ճիմնական խնդիրը, ն մյուս բոլոր Ճարցերը, որը նա շոշափում էր, ելույթի գլխավոր թեմայի ռեւտ գտնվում էին միասնության, սերտ կապի մեջ, մեկ թեվը սերւո, անխվելի կերպով կապված էր մյուսի ճեւո» (ՃաղքօծտՃ. Ճ., 8օշոօաոմճւ ւտ օ 8. 1. մլտուղոծ, 7. 2, ոք.

32--34):

ճառի, ելույԿարԼոր է նան դասախոսության, թի եւլլրաւվակումը: Այն բնականաբարպետք է բխի ասվածից, ավարտուն միտք, լինի որոշակի արւտաձւայտի

Ճեւոնություն, Օ։օ-ճՃճակիրձճ ֆրավ, լոպունգ, որոնք արձագանք գտնեն մարդկանց մտքերում ու սըրտերում, որնէ նպաւոսկի Ճճասնելու կոչ անեն: Ռուս ականավոր դատական ճռետոր Ա. Ֆ. Կոնին գտնում էր, որ ելույթի վերջը պեւտք է լինի այնպիսին, որպեսվի ունկնդիրներն վգան, որ դասախոսն այլնս ասելու բան չունի: Ելույթը ձգձգելը Ճամբերությունից ճանում, ձանձրացնում է ունկնդիրներին ն, ճասկանալի է, գցում է ճռետորի ճեղինակությունը: Դասախոսությունը, վեկուցումը, ճառը լավ է ավարտել կարճ, պարպվ ու լակոնիկ. «աճա բոլորը, ինչ ես ուվում եւ ասել» Մաքսիմ Գորկին այդպես է ավարտում իր ճառը սովետական Գրողների Ճամամիութենական առաջին Ճճամագումարում:

Չի կարելի նան ասելիքը կիսատ-պռատավարտել, մտքի կեսից ընդճաւոել ճառի վերջը: Զեկուցման, ելույթի վերջը պետք է լինի մտածված, ն ձնչի բնական, առանց կեղծ ոգնորութան խանդավառության: Ընդանուր առմամբ եվրափակումը պեւոք է ընդճանըացնի, ճանրագումարի բերի ասածը, լսարանի առջն խնդիրներ դնի, դրանք իրականացնելուկոչ անի: Աճա թե ինչպիսի ընդճանրացող վերջավորություն ունի ՍՄԿԿ Կենտկոմի քաղաքական վեկուցումը կուսակցության ՃՃՄԱ ճամագումարին: Նշելուլ, որ մեր լենինյան կուսակցությունը մեկ անգամ չէ, որ պատմականբարդ իրադարձություններում ցուցաբերել է առաջընթացի ճիշտ

Հովճ. Բաղդասարյան

ուղիներ գտնելու ընդունակություն, որ ալդպես կլինի նան առաջիկայում, վեկուցումն

ավարտ-

վում է առա այսպես.

«Այդպես

ն

միայն այդպես մենք կկարողա-

նանք կաւոարել մեծ Լենինի պաւտգամը՝ եռանդով, կամքի միասնությամբբարձրանալ ավելի

ուրիշ

վեր, ընթանալ առաջ: Պատմությունը մեզ ճակատագիր չի տվել: Բայց դա, ընկերներ, ի՛նչ Դիանալի ճակատագիր է» (ԳորբաչովՄ. Ս., ՍՄԿԿ

Կենտրոնական կոմիտեիքաղաքական վեկուցումը ՍուլետականՄիության կոմունիստա-

կան կուսակցության)Ժ471 համագումարին, Երեվան, Հայաստան, 1986, էջ 164):

Ցանկալիէ,

որ

վեկուցումը, ելույթն

ունենան

էմոցիոնալ, ռուվական վերջավորություն:

.-Աու

ինչպես է ավարտվում պատերավմիօրերին Դայ ռավմիկներինուղղված ճւյ ժողովրդի խոսքը. «Չգիտակցվածմաճը՝ մաճ է, գիտակցւլած մաճըա̀նմաճություն»: Հանուն ռայրենիքի,ճանուն երջանիկ կյանքի արճամարձեցեք մաճը, Դիշեցե՛քմեր ժողովրդիպանծալիվավակի՝ Միթե

քայել

Նալբանդյանի խոսքերը. Ամենայն տեղ մաճը մի

Է.

Մարդմի անգամ պիտ մեռնի, Բայց երանի, որ յուր ավգի Ազատության կկոճվի:

Դասախոսությունը, պեկուցումը, ճառը, ինչպես ասացինք, կարելի Է վերջացնել ցիտատով,,

լոկունգով. կոչուլ, ասացվածքով, բանաստեղծությամբ, երգի խոսքերով, թվով ն փաստով: Իսկ ինչպե՞ս թողնել լսարանը. կան դասաելույթը, անմիջապես խոսներ, որոնք, ավարտելով

լսարանից: Դա լալ չէ: Ցանկալի ա որ փոքր ընդմիջումից Ճետո դասախոսը վեունկնդիրներին կուցման շուրջը վրույց սկսի. առաջարկի Ճարցեր տալ կամ ինքն ինչոր բան ճեռանում

են

կտա ճարցնի թեմայից: Դա ճնարավորություն պարվելու, թե ունկնդիրներն ինչքանով են յումնացել, րացրել նյութը, ինչ մութ Ճարցեր են

որոնց ճարկ կլինի պատասխանել: Դասախոսը դաճլիճից պետք է ճեռանա միայն այն ժամանակ, երբ ունկնդիրները բավարարվածեն վրույորպես բարեկամ ն խորորդատու: ցով, ճեռանա Այժմ ցիտատների մասին: Դասախոսություն չի կարող լինել առանց ցիտատների: Հրապարակային Ճառում, ելույթում ի՞նչ դեր է խադում ն ինչպե՞ս օգտագործել ցիտատը: ՏՑիտատնայս կամ այն աշխատությունից, այս կամ այն Ճեղինակից մեչ բերված քաղվածքն է, որը պետք է Ճաստաւոի ելույթ ունեցողի միտքը, առաջ քաշած դրույթը:

Տիտաւտըպետք է մեջ բերել բառացիորեն, առանց որնե փոփոխության: Իսկ այն դեպքում, երբ դասախոսըճնարավորություն չունի բառացիորեն մեջ բերելու ցիտատը, նա կարող է ճամառուռակի շարադրել դրա բովանդակությունը: Երկու դեպյքումէլ պետքէ ուշադիրն պգույք լի0»

նել

ն

այնպես անել,

էությունը:

որ

չաղավաղվի ցիտատի

Ցիտատըպետք է օգտագործել տեղին Լ չափավոր, որքան ճնարավոր է կարճ, որպեսի չճոգնեցնի ունկնդիրներին ն նրանց ճնարավոտա րություն խորճելու, մտածելու դրա մասին: Եվս մեկ խորճուրդ. քանի որ ցիւոատի դեպքում ճեղինակը Ճենվում է ուրիշի խոսքի վրա, ապա ելույթ ունեցողն իր ձայնը կամ խոսքի տեմպը պետք է Ճարմարեցնիցիտատին այնպես, որ ունկնդիրներն պգան, որ դա ուրիշից մեջբերում է Լ, ոչ թե խոսողի միտքն է: Այնուամենայնիվ, ասենք, որ ցիտատի տեղին ն նպատակաճարմար օգտագործելը շատ կարնոր է, այն նպաստում է նյութի յուրացմանը: Ցիտատ կա, որ մի ամբողջ ասելիք արժե, մի ամբողջ միտք ու վգացում է պարունակում իր մեջ: Աճա մի քանի օրինակ. «Ուրիշ ժողովրդի ստրկացնող ժողովուրդը կռում է իր սեփական շղթաները» (Կ. Մարքս): «Աշխատանքնամեն մի Ճարստությանաղբյուրն է՝ Ճավաստում են տնտեսագեւոները... Բայց այն նան ինչոր անսաճմանորենավելի մեծ է, քան այդ: Նա մարդկային ամբողջ գոյության առաջին ճիմնական պայմանն է,--լ դա այն չափով, որ մենք որոշակի իմաստուլ պետք է ասենք՝ աշխատանքնէ ստեղծել մարդուն» (Ֆ.

Էնգելս):

«Մեր պատկերացումով պետությունն ուժեղ

Նա է մասսաների գիտակցականությամբ:

ուժեղէ

ինչ գիայն դեպքում, երբ մասսաներն ամեն տեն, ամեն ինչի մասին կարող են դատել ն են անում» ամեն ինչ գիտակցաբար (Լենին Վ. Ի.,

ԵԼԺ,

ո. 35, էջ 23): «Ամբողջ մարդկությունը մի ընտանիք է: Ժողովուրդները էդ մեծ ընտանիքի անդամներն են: ամեն Գնում են մի նպատակի, ն մեկն ունի իր դերը երջանիկ դարձնելու ամենքին, ն. ամենքի երջանկությունը դարձնելու ամեն մեկի երջանկությունը» (Հուլճ. Թումանյան): Ավելի լավ, քան մեջ բերված քաղվածքն է, չես ասի ժողովուրդների իրավաճավասարության կ բարեկամության մասին: Մեծ նշանակություն ունի թվերի, փաստերի, տեղեկությունների, տվյալների օգտագործումը: Ելույթը, անկախ նրանից, թե ինչ թեմայի է նվիրված, չի կարելի պատկերացնելառանց թվեառաջ րի |. փաստերի: Ելուլթում քաշված դրույթներն ապացուցելու, ունկնդիրներին ճամուլելու ւ նրանց վրա էմոցիոնալ աւլդեցություն գործելու ճամար Ճճամապատասխան թվերի, փասու տերի, տվյալների ռավաքելն դրանց ճմտորեն օգտագործելըՃռետորականարվեստի շաւտտ կարնոր տարրերից են: Ինչպե՞ս,օրինակ, օգտագործել թվերը: Թվերն ի՞նչ դեր են խաղում ելույթում: կառավարում աշխարճը, բայց «Թվերը չեն են տալիս, թե ինչպես կառավանրանք ցուց Գյոթեն: րել»՝ այսպես է ասելճւսնճարեղ

Թվերը, վիճակագրականտվյալները, ամենից

ապացուցելու կամ Ճերքելու ճամովիչ փառւուսրկներ են: Դրանք ելույթում ճարկավոր է մեջ բերել Ճմտորեն, ճատակ ու Ճամովիչ, այնպես, որ մեխվեն Ճիշողության մեջ, Ճասանելի Լ ճասկանալի լինեն: Ըստ որում պետք է պաճպանել չափի պգացումը, չչարաշաճել վիճակագրական տվյալները: Այնուճետն, պետք է խուսափել դասախոսության կամ ւլեկուցման մեջ երկար աղլյուսակներ մեջ բերելուց, ինչպես նան տվյալների միապաղաղ թվարկումից, մի բան, որը քընեցնում է լսարանը: Հավաստի թվերն ու փաստերը, ինչպես ներքնում կտեսնենք, աճեղ մեղադրանք են բուրժուական պրուլագանդայի ստին ն կեղծիքին: Պետք է ձգտել թվերի պատկերավոր մատուցման, ելույթի ժամանակ օգտագործելու վանական ցուցադրական նյութեր թվերը մեջ բերելով դիագրամների, սխեմաների, քարւոեւլների առաջ,

միջոցով:

Ունկնդիրներին չի կարելի ճամովել, չի կարելի ապացուցել նան առանց Ճճավաստիփաստերի: «Փաստերը,-- նշել է Վ. Ի. Լենինը,-- եթե դրանք վերցվեն իրենց ամբողջության, իրենց կապիմեջ, ոչ միայն «ճամառ» են, այլն անվերապաճորեն աւլացուցիչ բան են» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, 6. 30, էջ 430): Ելույթը պետք է շարադրել սւռուգված, Ճամուլեցուցիչ փաստերի վրա, այնպիսի փաստերի, որոնբ վճռականեր լ. Ճանգուցայինոչ միայն

այսօրվա ճամար, կարողանալ մասնակի փաստի մեջ տեսնել Ճասարակականնշանակության երեվույթ:

Հարկավոր է

օգտագործել դիպուկ, տվյալ ելույթին ճՃամապատասխան փասւռերը, որոնք առանձին ծառայեն ընդճանուր մտքի, նրա դրույթների մեկնաբանմանն ու լուսաբանմանը: Ելույթը կարելի է կառուցել նույնիսկ մեկ փասունեւոի, բայց Ճամընդճանուր նշանակություն միայն դրացող փաստի վրա: Օգտագործելոչ կան, այլն բացասական բնույթի փաստերը, խընիրականության դիր դնելուլ պայքարել մեր ստվերուռ կողմերի դեմ: Լենինը միաժամանակ նախազգուշացնումէր, որ «մանրըփաստերը, եթե դրանք վերցվում են եթե դուրս, ամբողջությունից կապից դուրս, դրանք կցկտուր Լ կամայական են, Ճճենցմիայն խաղալիք են կամ որնէ էլ ավելի վատ բան» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, ճ. 30, էջ 430)։ Պրուլագանդիստւսկանաշխաւուսնքիպրակւոիկայում ճանդիպում ենք երկու ծայրաճեղության: Հանրապետության գործարաններից մեկում ինժեներ-պրուլագանդիստներիցմեկր դասախոսություն է կարդում «Աշխատանքայինլ. պետական կարգապաճությունըմեր ճաջողությունների գրավականն է» թեմայով: Ճիշտ շարադրելով այդ Ճարցիվերաբերյալ կուսակցության լ նրա Կենտրոնական կոմիտեի որոշումների բովանդակությունը, սակայն Լ՛ դրական Է՛ բացասական առումով գրեթե ոչ մի փաս չի բերում Ճենց իրենց

ձեռնարկությունից, բավարարվումէ ընդճանուր ճայտարարություններու|: Ւինում է նան ճակառակը. դասախոսության ընթացքում, առանց մեկնաբանելու, տեսականորեն ապացուցելու, առատորեն բերում են թվեր ու փաստեր, տվյալներ ու տեղեկանքներ, որոնք ձոգնեցնում են ունկնդիրներին, թուլացնում են

նրանց ուշադրությունը դասախոսության նկատ-

մամբ: Աճա

թե ինչ է ասել ֆրանսիացի գրող

Վո-

վենարգը. «Քիչ բառերուլ տեղին բերված մի քանի օրինակները մտքերին տալիս են ավելի ու

փայլ, ավելի մեծ կշիռ ու ճեղինակություն... օրինակների ավելորդ առատությունը նկ մանրամասների ավելորդությունը միշտ թուլացնում են խոսքը»: շատ

Թիվը, փաստը, եթե կարելի է այսպես ասել, պետք է խոսեցնել, մելնաբանել այնպես, որ նպաստի ասածի բացաճայտմանը: ԱՃՆ ձեվ օրինակներ. «Գիտելիք» ընկերության դասախոսներիցմեկը, խոսելով մեր մոլորակի վրա գիտության ն

տեխնիկայի վիթխարի առաջընթացի մասին, բեեց բ"9

այսպիսի ասալ տվյալներ, ալնւր. թղթի ի Գ գյուտին դըրման միջն ընկած ժամանակըտնել է

ներր

տարի, շոգեմեքենայինը՝ 80, Ցեռախոսինը՝ 50, ինքնաթիռինը՝ 20, տրանպիստորայինտեխնիկայինը՝ Ց տարի, լավերինը՝ 2 ամիս: Այս տվյալները չեն կարող չգրգռել մարդ88

կանց երնակայությունը, չպառապանվելՃիշողումեջ:

Գերմանիայի Հիտլերյան

» ան

դեմ սովետական ժողովրդի ճաղթանակի 40-ամյակին նվիրված իր պրույցի մեջ Երեանի ավտոդողերի գործարանի ագիտատոր Հուվճաննիսյանը մեջ բերեց այսպիսի տվյալներ. Հայրենական պատերավմի ընթացքում ճիտլերյան վավթիչները մեր տերի70 Ճատորիայում ավերել են 1710 քաղաք, 31.850 արդյունավար գյուղական բնակավայր, բերական ձեռնարկություն: ՍՍՀՄ-ի ռավմական ծախսերիԼ. նյութական կորուստների ընդճանուր գումարը կամել է մուտ 2 տրիլիոն 600 միլիարդ

ռուբլի:

Այս թվերը լիակատար պատկերացում են տալիս պատերալմի Ճետնանքուլ մեր երկրի էկոնոմիկային պատճառված վիթխարի կորստի մասին, մի կորուստ, որին չէր դիմանա ուրիշ ն ոչ մի երկիր, ուրիշ ն ոչ մի պետություն: Ամերիկյան մի մասնագետ Ճաշվել էր, որ Ճամաշխարձային երկրորդ ուղղակի 0պատերավմի ծախսերըկավմում են մի այնպիսի գումար, որով կարելի կլիներ աշխարձի բոլոր տալ լրիվ միջնակարգ կրթություն, աշխարձում եղած ամեն մի ընտանիքի ճամար կառուցել Ճինգ սենյակից բաղկացած ամառանոց Լ երկրագնդի բնակչության յուրաքանչյուր 5000 մարդու Ճամար կաճավորել մեկական սքանչելի ճիվանդսա«

երեխաներին

նոց:

Մարդկային ճասարակությանգոյության 5,5

ձավար տարում եղել է 15 Ճավար մեծ ու փոքր պատերավմ: Այդ պատերավմներում միայն սպանվածների թիվը կավպմելէ Յ միլիարդ 640 միլիոն

մարդ:

Մեջ բերված թվերը ն փաստերը ցայտուն վկայություն են պաւտոերավմի ավերիչ նշանակության մասին ն աճեղ նախաղպգուշացում բոլոր նրանց, ովքեր վտանգում են խաղաղության վեճ

գործը:

Տարիներ առաջ մենք ներկա եղանք «Բուրժուական դեմոկրատիայի սուտն ու կեղծիքը» թեմայով մի 6դասախուության, որը շատ բան թողեց ունկնդիրներիսՃիշողության մեջ: բերեց աճա այսպիսիթվեր, փասԴասախոսը ն տեր տվյալներ, որոնք բացաճայտում են բուրժուական դեմոկրատիայի Ճճակաժողովրդական բնույթը, նրա մարդաւոյաց սկվբունքները: Ամերիկայումներկայումս 27 մարդու անձնական ունեցվածքը կավմում է 200-300 միլիոն 5 մարդ ունեն 300--500 դոլար, միլիոն, 6 մարդ՝ 500 միլիոնից մեկ միլիարդ, 2 մարդ՝ մեկից մեկուկեւ միլիարդ դոլար: Միննույն ժամանակ 32 միլիոն ամերիկացիների եկամուտն աղքատության սաճմանից էլ ցածր է: ԱՄՆ-ում յուրաքանչյուր րոպեում տեղի է ունենում ում`

լուրջ բռնություն, երեք ւ կես րոպեկողուպուտ,. 21 րոպեում" բռնաբարություն,

րոպեում՝ սպանություն:

Իմպերիալիստական ռեակցիան,-- շարունակեց

նա,--

«Հանուն

մարդու

իրավունքներիպաշտ-

պանության»ավնիվ լոպունգն օգտագործում է

մեր երկրի ներքին գործերին միջամտելու, Ճամաշխարճային ճասարակական կարծիքը թյուրիմացության մեջ գցելու ճամար: Իմպերիալիվմի ջատագովները բարբաջում են «անձի ավատության» մասին այն ժամանակ, երբ կապիտալիաշխարձը կոպիտ կերպով ոտնաճարում Է անձի ավատությունը: Այնուճետն դասախուը մեջ բերեց դեռնս ամերիկյան կապիտալիվմի արշալույսին Աբրաճամ Լինկոլնի խոստոավդարարում ենք վանությունը. «Մենք բոլորս բայց, օգավատությանը, մեր կողմնակցությունն այդ բառից, մենք բոլորս, ամեննին էլ տըրվելուլվ նույն իմաստը չենք դնում նրա մեջ... Ավատու.սեւականությունից, մարդը թյունը բարձրըէ բարձր է դոլարից»: Վատ չի ասված,-- ավարտում է իրխոսքը դասախոսը,-- սակայն Ամերիկայի ներկայիս կառավարողներն իրենց Ճորջորջում են «Ավատության ն դեմոկրատիայիջատագովներ», իսկ իրականում... նորմա՞լ է, արդյոք. ԱՄՆ-ի կոնգրեսում չկա լ ոչ մի բանվոր: Կոնգրեսի 535 անդամից 243-ը իրավաբաններ են, 104-ը՝ բիվնեսմեններ, 47-ը՝ կրթության սիստեմի աշխատողներ, 30-ը՝ պետականծառայողներ, 25-ը` ֆերմերներ, 18-ը՝ ժուռնալիստներ: Այսպես, ուրեմն, թվերի ն փաստերիտեղին օգանբաժան տագործումը Ճռետորական խոսքի մասն է Լ, ինչպես ասացինք, նպաստում է ասածի, մտքի բացաճայտմանը: Այդ առումով դասա--

9|

խոսին, պրույագանդիստին,ագիտատորին շատ բանով օգտակար կարող է լինել նան «ՍՍՀՄ-ը թվերում» ամենամյա վիճակագրական ժողովածուն, որը բովանդակում է ճարուստ տվյալներ մեր երկրի տնտեսական Լ սոցիալական վարգացման մասին: Այստեղ վետեղված են նան մյուս սոցիալիստական երկրների էկոնոմիկայի ն կուլտուրայի պարգացումը բնութագրող որոշ տեղեկություններ: Իսկ մի շարք ցուցանիշներ Ճամադրված են կապիտալիստականերկրների ցուցանիշների ճետ: Մի խոսքով, դասախոսը, պրուլագանդիստը պետք է ամեն ինչ անեն իրենց ելույթը գրավիչ ն ճասաճելի դարձնելու ճամար: Ելույթի վրա, անշուշտ, պատշաճ ներգործություն կունենան, եթե, օրինակ, տեղին օգտագործվեն նան Ճետնրալ Ճեւտտաքրքրաշարժ տըվյալները:

թղթի մասին առաջին ճիշատակությունը եղել է մ. թ. 12 թվականին, իսկ 76 թվականից թուղթն օգտագործվել է գիրք պատարստելու Հայաստանում ճամար: թուղթն օգտագործվել է --

՛

ԿԱԼ-124

--

դդ.:

ռուսերեն առաջին

գիրքը

լույս

է ւտոեսել

1564-ին, ուկրաիներենը՝ 1574-ին, բելոռուսերենը` 1517-ին, ուվբեկերենը՝ 1871-ին, վրացերենը՝ 1629-ին, ադրբեջաներենը՝ 1825-ին, լիտվերենը՝ 1499-ին,ճայերենը՝ 1512-ին: գրողներից ամենաբեղմնավորը եղել է Լուլե Դե Վեգան: Նա ուռանավորներ սկսել է Ճո--

րինել 5 տարեկանից:Նւս գրել է 1800 պիես, բոլորն էլ չաւիածո: Մի պիեսը նա ավարտել է մեծ մասամբ 24 ժամում: տարեկան ճասակում իրենց մաճկանա--

կնքել իտալացի մեծ նկարիչ Ռաֆայելը, անգլիացի մեծ բանաստեղծ Ջորջ Բայրոնը, ռուսական պոեվիայի պարծանք Ալեքսանդր Պուշկինը, Ճայ մեծ գրող ն Ճեղաւիոխական դեմոկրատ Միքալել Նալբանդյանը, ֆրանսիացի ակացուն

են

նավոր բանաստեղծ Արթուր Ռեմբոն, սովետաբանաստեղծ Վլադիմիր Մայակովսկան մեծ

կին...

ամենաերկարնախադասությունը Վիկտոր Հյուգոյի «Թշվառներ» վեպում է. այն կավմված --

է 823

բառից, որոնք միմյանցից բաժանված են ստորակետով,57 կետով ն 5 գծիկով: ամենափոքր բանակն աշխարձում Սան-

--

Մարինո պետության բանակն

է

մարդուց: րԴուց:

կավմված

Ճապոնիայի ավգային Դիմնը աշխարձում ամենադինն է: Նրա տեբատըգրվել է Ս. դարում --

ն

է չորս տողից: ԱմենաերկարըՀուբաղկացած

նաստանիապգայինՃիմնն է,

քառատողից:

--

ամեն

տարի

որը

բաղկացած է

աշխարճում ծնվում է 180

միլիոն մարդ, մառանում է 59 միլիոն: Մեկ օրում ծնվում Է 200.000, մեկ ժամում` 8.000, մեկ րոպեում՝ 130, մեկ վայրկյանում՝ 2 մարդ: Կամ այսպիսիվվարճալի մեջբերումներ.

է ամենաերկարճառն արտասանել

--

ամե-

րիկյան սենատոր Ռալֆ Ջեսկին: ճառ ա սկսելլ է 1968 թվականի իր ճառն 3-ի կեսօրին ն ավարտել ապրիլի 5-ի աղավոտ-

ապրիլի

Ն,

յան ժ. 3-ին: Եվ ելույթի թեման եղել է այն

նա-

խագծի քննադատությունը,որը վերաբերումէր ակնոցների ճամար վճարելու կարգին: նը միայն տըվթվերը,փփաստերը ր միայնթվերը, Սակայն բանը

ն

յալները մեջբերելը չէ. բանն ունկնդիրներիուշա դրությունը դրանց գնաճատման վրա կենտրո-

նացնելն է, այնպես,

դրանք

որ

ինքնուրույն

մտածելու, դատելու, խորձելու առիթ տան, կարծիբներ փոխանակելու, արտաճայտվելու ցան-

կություն առաջացնեն:

ինչպե՛ս է գերադասելի խոսել՝ գրավոր, թե բանավոր: Այստեղ որոշակի դեղատոմս առաջարկել չի կարելի: Նայած թե ում առջն ես ճանդես գալիս, ինչ թեմայով, Հաճախ ճարցնում

են.

ինչ առիթով:

դեպքեր, երբ արդարացվում Է գրավոր է, երբ, խուբը: Միանգամայնպատճառաբանվում Կան

ասենք,

սկվբնական

բյուրոյի

քարտուղարը,

կուսկավմակերպության

կուսակցության շրջկոմի

Ճաշվետու վեկուցումը ներկայացնում են գրավոր, որովճետն այն ոչ թե իրենց անձնական, այլ կոլեկտիվի՝ կուսկապմակերպու-

քարտուղարը

բյուրոյի, շրջկոմի բյուրոյի կարծիքն է: Ցանկալի չէ այլ կերպ, քան գրավոր ճՃանդեսգալ քաղաքական կաւպանիաների առիթով, ինչպես նան այս կամ այլն տեսական ն գիտական ձարցի շուրջը ելույթ ունենալիս, երբ Ճճարկավոր է լիակատար ճշգրտություն Լ այլն: Ինչւլես Ցիցերոնն է ասել անձնականփորձից ելնելով, «Գրիչն ամենալավ ուսուցիչն է»: Արժե մեջ բերել նալ, Հնդկաստանի գրականության ակադեմիայի պրեվիդենտ Ումուշանկար Դժողի ճետնյալ միտքը. «Մենք ճաճախ կրկնում ենք, թե Գրիչը սրից ուժեղ է: Դրա իմաստն այն է, որ կտրում է, ճատում, սպանում, իսկ գրիչը սուրը ճամովում է, միավորում, սւոեղծում»: Գրավոր տեքստը բանավոր խոսքը կավմակերւլում է, դարձնում մարդկային մարմնի պես կատարյալ: Դեմոսթենեսն, օրինակ, որպես կանոն գրում էր իր ճառերը: Սակայն բանավոր խոսքը աշխույժ, կենդանի խուք է, որը ճնարավորություն է տալիս ավելի ու ավատ անկաշկանդ ձնակերպել մտքերն ու դարձվածքները,անմիջապես կապ ստեղծել խոսողի ն լսարանի միջն: Ամենին էլ ցանկալի չէ, երբ մեկ-երկու նախադասություն ասելիս դիմում են Ճճուշաթղթի օգնությանը կամ, աչբերը չկտրելուլ իր առջն դրված թղթի կտորից, ճայտնում ճանդիսավոր նիստում, ժողովում Ճանդես եկողի անունը, ավլգանունը, ն պաշտոնը: Աճա թե մի առիթով «Պրավդայում» ինչ է թյան

պատմումգրող ՅուրիԳրիբովը:

ցր

«Հիշում եմ, թե ինչպես մի փոքրիկ քաղաբում տիեվերագնացին ճյուր էին սպասում: Այդ իրադարձության մասին ես իմացա կուսակցության շրջկոմում, որտեղ վաղ առավուռից ինչ-որ լարվածություն էր ւոիրում: Տղաներ, բանն ինչո՞ւմն է: Հետաքրքրվեցի ինձ ծանոթ երիտասարդ ՊՃրաճանգիչներից, որոնք խիստ մտաճոգված, կաբինետից կաբինետ էին վավվվում: Ողջույն ենք պատրաստում, ճառ... երկու ժամ է մնացել... ամեն մի բաժնից թանձրուկ մտքեր ենք Ճավաքում ն թվական տվյալներ... Ճաշից Ճետո Ճրապարակում ժողովուրդ էր ն ճավաքվել, Ճիմնականում երիտասարդներ դպրոցականներ: Արնավառ, Ճամակրելի տիեւլերագնացը ժպտաց ւ թամփաճարեցձեռքը: Նա կանգնած էր շրջկոմի քարտուղարի կողքին, որը գրպանից Ճանեց թղթերի էջերը: Քարտուղարը, ելույթի ճավանաբար, չէր Ճասցրել նախօրոք տեքուռը նայել, Լ Ճճիմա թռչկոտում էր ւոեքստի վրաս,կարդում էր անվարժ թույ տալով շեշտի Լ բառերի սխալներ: Նրա փոխարեն անճարմարության վգացում էի ապրում: Եվ ինչի՞ էր պետ այդ Ճանպատրաստից «մտքերի թանձրուկը» Ողջագուրվեր տիեվերագնացիճետ, ասեր պարվ, սրւուսղուջ բառեր» Լ... Բանավոր խոսքը կենդանի Ճճաղորդակցման տարատեսակ է, երբ խոսողի ն լսողի միջն չկա տարածական պատնեշ: Այն Զնարավորություն է տալիս մտքերի ն վգացմունքների նրբագույն --

--

ուն-

երանգներն անմիջականորեն Ճաղորդելու կընդիրներին,մի բան, որ ճՃաճախտպագիր խոսքի ուժից վեր է:

ես մարդԲանավոր խոսք... Դու կանգնած առ երես», նրանք Պականց դեմ-դիմաց, «երես լացքներով թափանցում են քո ներքնաշխարձը ն քո խոսքը, նրանց քեվ ենթարկելը՝ քո նսպա-

տակն է: Ցանկալի է, որ ամեն ոք կարողանալսարանի ճետ ավատ անկաշկանդ շփման մեջ մտնել: Ամեն ոք, իսկ կուսակցականաշխատողի,ն ընդԴաենթականերունեցող ղեկավարի ճՃանրաւպես, մար դա շատ կարնոր է: Դա պարվապեսինքը կյանքն է, դա նրա Ճացն է: Եվ ոչ թե գրասենյակային խոսքը, ուրիշի խոսքը, այլ իր սեփականը,

ն

Ճոգուց բխած, սրտով ջերմացածխոսքը: Եվ, վերջապես, բանավոր խոսքն աշխատողի է:

բանիմացության, խելամտությանչափանիշն 1722 թվականին Իվուր չէ, որ Պետրոս Առաջինը սենաճատուկ ճրաճանգով պարտադրումէ, որ ոչ թե գրված տեքստորները ճառն արտասանեն անում տըն ընթերցելով, այլ բանավոր: Եվ դա էր, որպեսվի յուրաքանչյուրիխելամտության չաիըն իմացվեր:

Բոլոր դեպքերում վճռողը դասախոսն է: Եթե ինֆորմացիա խնդիրը լիներ միայն որոշակի գնալ» առանց ապա կարելի կլիներ «յոլա տալը, դրա, մարդկանց տալով ելույթի տպագրված տեքստը կամ մագնիտոֆոնայինձալյնագրությու7

Հով... Բազղասարյլան

նը: Բայց ինչպես որ Ճարտարապետիլավ մտա-

ճղացումը ցանկալի արդյունք չի տաս առանց շինարարի վարպետության, այնպես էլ ելույթի, դասախոսությաննույնիսկ ամենալավւտեքսւոըչի կարող տեղ Ճճասնել, մարդկանց մեջ ստեղծել որոշակի տրամադրություն, նրանց խանդավադել, Ճճամովելլւ իր ետնից տանել առանց նյութի մատուցման դասախոսիվարւլեւոության: Իսկապես, ինչո՞ւ մեկի դասախոսությունը տպավորություն է թողնում, մյուսինը` ոչ: Մեկի խոսքն արտաճայտվում է ավդու ն տպավորիչ լսողի ուշադրությունը գրավելով, իսկ մեկ ուրիմնում է շինը՝ անճույվ ու միալար, ն լսողը '

Է

է Գ Ղա ԻԻ Վո» որխոսքի ր Քը: Այն, . որ նտարբեր: Ո՛րն գաղտնիքը:

իմաստը կախվածէ ոչ միայն նրանից, թե ինչ է նրանից, Թե հոչպես է ասվում: «Բանը ոչ թե խոսքի մեջ է, այլ այն երանգի,

Կար

րելինսկին։ Աատեղից էլ

ջատ

կարնոր

են

թյունը կարդալու տեխնիկայի որոշ ինտոնացիան՝ ճնչերանգը, շարադրման տեմպը,

ախոռ Դասախոսի,պրոպագանդիստի,ւսգիւուսւոորի, դերասանի, Ճաղորդավարի Ճաջողության շաւո կարնոր պայմանն ուժեղ ն Ճճնչունձայնն է, որը լսվի լսարանների նւ դաճլիճների ամենաճեռավոր անկյուններում: Ձայնը լսարանի վրա դռետորի ավդեցության գլխավոր միջոցն է ն բնորոշվումէ ւոեմբրիուժով, "

երանգներով: Հիրավի, բանավոր խոսքում շատ կարնոր է ձնը, եղանակը: Եվ որքան բառն արւտուսճւայտելու ու արտասանվեն բւսռեպարվ Ճճստակ մաքուր, ն ըմբռնելի Ճասկանալի րը, այնքան ասելիքը բառեճանձնված Թղթին կլինի լսարանիճամար: այն ոչ 0արտաայտելամեննին րը կարող են մ. ոլորը, ինչ պարունակվում է կենդանի խոսքում, ե նտոնացիայով, դաղարնե՞ րով, խոթի տեմպով, ժեստերով ն միմիկայով: Ձայնը լսարանի վրա ներգործելու Բռեւոորի ԳԼ խավոր միջոցն է: Սովեւուսկան գրող Ի. Լ, Անդրոնիկովը նկա տել է, որ ճասարակ «բարն» բառը կարելի է ասել չարախնդորեն, կցկտուր, սիրալիր, չոր, մռայլոանտարբեր, կեղծավորաբար, հեն, քնքշորեն

Մաղու դվում որը

մեծամտաբար: Բառի արտաձայտության միջոցները Անգլիացի նշանավոր դրամատուրգԲերդասախոսուճարցեր բառն ասելու ՃիՇոուի կարծիքով

որով սրտասանվում է ալդ խոսքը»-- ասել է Վ.

ԳԻ

ու բարձրությամբ, մեղեդային Պնչեղությամբ

շատ-

շատ

արդ

են:

«այո»

սուն իսկ «ոչ» բառն ասելու հինգղարյուր ձե կա: «Ոչ» բառը կարող է արտասանվելՃանգիստ կամ սպառնալի, չարախինդ կամ վշտալի, ուրախ կամ թախծալի: Ձայնն այդ ժամանակ կարող է ճնչել փափուկ կամ կոշտ: Ինչքան էլ ոռեւոորը շնորճքով լինի ն նյութը լավ իմանա, ամեն ինչ չի ստացվի այնւվես, ինչպես պետք է, եթե ինտոնացիանպարվ ու ճստակ չէ: Որքան էլ լավ լինեն ձայնական տվյալները,

7"

մշակումն, այնուամենայնիվ, անճրաժեշտ է: ԱՃա թե անտիկ աշխարճի ականավոր ճռետոր Դեմութենեսն ինչւլես էր Ճամառությամբ ճղկում իր Ճնչերանգը, ձայնը Ճճասցնումպաճանջվածբարձրության, այնպես, որ վերջին շարքում նստած-

ներն էլ ճասկանան նրա ամեն մի խուքը: Դեմութենեսը բնությունից թուլակալլմ էր, ճիվանդոտ ն նեղ կուրծք ուներ: Նրա մեջ այնքան պորեղ էր ճռետոր դառնալու ցանկությունը, որ Ճամառությամբն մեծ դժվարությամբ Ճաղթաճարեց իր թոթովախոսությունը ն ուսերի ցնցումը: Պատմում են, որ ձայնը վարգացնելու ն թոթովախուությունը վերացնելու գնում էր ծովափ, բերանն էր առնում մանր ծովաքարեր ն ձգտում էր պարվ ու Ճճասկանալիձնուլ արտասանել դժվար բառերն ու դարձվածքները, Ճեկվամետրուլգրված բանաստեղծությունները: Ձայնն ուժեղացնելու, թոքերն ու կուրծքն ամրացնելու ճամար նա սար էր բարձրանում, ջանալուվ շնչել դանդաղ ն խորը, վուգորդելուլ արտասանության ճետ: (Ուսերի ցնցումը վերացնելու ճամար նա

ճամար առաստաղից կախում էր սրեր նե ինքը կանգնում նրանց տակ: Երբ խոսելիս նա ակամայից ցնցվում էր, սրերը ծակում էին նրա ուսերը. այդպիսով, շնորձիվ իր մեծ ջանասիրության ն Ճճամառության,նա աղատվեց այդ թերությու-

նից

ես:

օգնությամբ Ինտոնացիայի

նախադասությունների

ու

կարելի է ւիոխել

ֆրապների իմաստը,

այլ երանգ... դրանցտալով այլ բովանդակություն, է նամակ պինվոր որդուց ..Գյլուղացին իր

Անգրագետ է լինում ն այն կարդալ է տալիս ճարնանին: Զինվորը Ճորից փող է խընդրում, ւ նամակի այդ տեղը ճարնանը կարդում ստանում:

է այսպես. «Հայրի՛կ, փող կի՛ր»: Հայրը վրդովվում է՝

չունեմ, փող ուղար«Փող է ուվում քիչ

է, մի բան էլ Ճրամայում է»: Դե՛, ծնողը մնում է ծնող: Նամակը կարդալ է տալիս մեկ ուրիշ Ճարնանի, որը նամակի վերոճիշյալ տեղը այսպես է կարդում՝ «Հայրի՛կ,

փող չունեմ, փող ուղարկիր»: Հայրը սրտաշարժվում է, վրդովմունքն անցնում: Աճա թե որքան մեծ է արւտոտասանության, ճընչերանգի, շեշտադրության նշանակությունը: խոսքի տեմպը: Խոսքի Կարնոր գործոն է տեմպի Լ ձայներանգի փուիոխման միջոցուլ դա-

ուժեղացնել սախոսը Ճճնարավորություն ունի ունկնդիրների ուշադրությունն իր ելույթի առավել կարեոր դրույթների նկատմամբ: Մարդիկ սովորաբար խուում են մեկ րուպեում արագուճռարյուրքսան-Ճարյուրթառասունբառ թյամբ: Դասախոսություններնիբր, կանոն կարդացվում են ավելի դանդաղ՝ մուռ Ճճարյուրբառ արագությամբ: Ամբողջ ելույթը չի կարող նույն կերպով ընթանալ: Հիմնական մտքերը, եվրակացությունները Ճարկավոր է արտասանել դանդաղ տեմպուլ, շեշւոված: Վաւո ւուլավորություն է թողնում ինչ101

պես չափավանց բարձր, այնպես էլ

չափավանց

ցածր ձայնով խոսելը: դանդաղ տեմպը, արտասանվող Չամփաղանց բառերի միջն եղած չափից ավելի դադարները Ճոգնեցնոււը են լսողներին: Հատկապես ձանձրալի ն տղաճ են այսպես կոչված «դատարկութլունները»՝ ամեն «ձըմ»-երն ու «ըճը»-

տեսակի

ները։

Իսկ խոսքի չափից. ավելի արագ տեմպն էլ Ճնարավորությունչի տալիս ընունկնդիրներին

կալել ասածը, խորճել, մտածել ասածի մասին: Հայ միջնադարյանխրատներիցմեկն ասում

է նման... է՝ «...խոսքը շտապելովմի խոգոճարի

սիր, բարկությամբ ու լալկան դեմքով մի խոսիր, այլ, եթե ուպում ես, որ խոսքդ անցնի, մեղմորեն ու ժպտուն դեմքուլխոսիր»: Կարնոր են խոսողի ու ձայնի բարձրացումն ցածրացումը, բացականչությունները: Պետք չէ բղավել: Ձայնը պետք է դաոլիճին, ունկնդիրների քանաՃարմարեցնել կին: Չափից բարձր, ճղճղան ձայնը Ցոգնեցնում, տճաճ ավդեցություն է գործում լսողության վրա: Հարկավոր է ւտտիրապետել իր ձայնին: Ինչւլեսասացինք,խոսքի տեխնիկայի տւարրերից են նան ժեստն ու միմիկան՝ բառերի արտասանության ճետ դեմքի արտաճալյտությանն վուգակցումը: Դա ուժեմարմնաշարժության ղացնում է խոսքի ճուվականությունը, արւոաճայտած գաղափարիւույավորությունը, գրավում

ավելի

լսարանի ուշադրությունը: Այո՛, ամբիոնի

մուռ

չի կարելի անշարժ

ու

անտարբեր, ցրված ճայացքով ն քարացած դեմու քուլ կանգնել. ճնարավոր չէ խոսել ոգնորված ոտճամովված առանց ձեռքերի, գլխի, ուսերի, քերի, մարմնի` խոսքին ճամաչափ շարժումների, որոնք ընդգծում են նրա արտաճայտիչ տեղերը: Հին բոլշնիկ ԴավիթՍուլիաշլվիլին, որը շատ անգամ է տեսել 1. լսել Վլադիմիր Իլյիչին, վերՃիշումէ... Լենինը «Ճառի ժամանակ առաջ էր Ճճակվում:Ձեռքերն ամբողջ ժամանակշարժման մեջ էին: Աջ ձեռքը մերթ բռունցք էր կավմում, մերթ բացվելով, վեր էր խոյանում ն այդ շարժման մեջ վգացվում էր Ճաստատ ճավատն իր

ճշմարտացիության նկատմամբ»:

Միաժամանակչի կարելի չարաշաճել ժեստը ֆրավներն ընդգծել մարմնաշարժումով, Ժեսւտիկուլյացիան պետք է վավվվելբեմում: լինի տեղին, ոչ անընդմեջ, ինչպես նան չի կարելի միննույն ժեստն օգտագործել դեւպն

բոլոր

բոլոր

քերում: Հարկավոր է վգույշ լինել. լսարանի կողմից ոչ մի բան աննկատ չի մնում: Ամենափոքրանվգուշությունն անգամ ռեակցիա է առաջացնում: Ե. Ադամուլի «Պրուլագանդիստի խոսքի կուլտուրան» գրքույկում կարդում ենք այսպիսի մի դեպքի մասին: 0Պրոպագանդիստներիցմեկը ելույթունենալով ն, ըստ երնույթին, դատապարտելու աշխատանքից խուսափողներին, պորւոաէ բույծներին Լլ ձրիակերներին, արտասանում այսպիսի մի նախադասություն. «Պորտաբույծներըն ու լոդրերն անճանդուրժելի են կոմունիվմ

Սառուցող Ճասարակարգում», ընդ որում ցուցամատն ուղղելով լսարանին: Երբ պրոպագանդիստնավարտում է խոսքը, նրան է դիմում ունկնդիրներիցմեկը Լ վրդովված ձճարցնում` «Իսկ Դուք ի՞նչ իրավունքով Ճրասյարակայնորեն ինձ պորտաբույծ անվանեցիք»: Իսկ երբ պրուլագանդիստը վարմանք է ճայտնում, ունկնդիրը բացաւորում է. «Այո՛, այդ ինչպես Դուք բոլորի ներկայությամբ մատն ուղղեցիք ինձ ն ասացիք, որ այդպիսի պորտաբույծներ մեր Ճասարակարգում անձանդուրժելի են»: Ուրեմն, ինչպես Ցիցերոնն է ասել, «...Ճռետորը սյետք Է տակտ պաճպանիոչ միայն բովան.

դակության, այլե արտաճայտությունների մեջ: Ամեն մի Ճասարակականդիրքի ճւսմար չէ, ամեն մի պաշտոնի ճամար չէ, մարդու ավդեցության ամեն մի տեղի ն պաճի ու լսողի ճամար չէ, որ ճարմար է միննույն ոճը: Բայց խոսքի ամեն մի մասում, ինչպես որ կյանքում, պետք է միշտ նկատի ունենալ, թե ինչն է տեղին. սա կախված է թե այն գործի էությունից, ինչի մասին խոսվում է, ն թե անձանցից` ինչպես խոսողից, այնպես էլ լսողից» (Օ6 օքոտօքօճօՕԽխՔՇխցԸըր86, ՇՐք. 39): Դասախոսություն կարդալու ճետ կապված ուրիշ «մանրուքներ» էլ կան: Շատ կարնոր է, թե ինչպես, ինչ տրամադրությամբ ես լսարան մտնում, ինչպես ես կանգնում ամբիոնի առաջ, է քո Ճասակին, ամբիոնը Ճճամապատասխանո՞ւմ է ռարմա՞ր լուսավորությունը տեսողությանդ, ինչպիսին է դաճլիճը:

Դաճլիճը շուքի ճամար չէ: Դաճլիճը պետք է լորամադրի խոսողին: Ի՞նչ է ճարկավոր: Ամենից առաջ Ճճարկավորէ, որ դաճլիճի չափը, ինչքան ունկնդիրների ճնարավոր է. ճամաւպատասխանի թվին: Իսկ երբ դաճլիճը բավմսմարդ չէ ն դակլիտարկ տեղեր կան, ապա նպատակաճարմար նի վերջում նստածներին ճրավիրել տեղեր գրավելու առաջին շարքերում: Դաճլիճի Ճավաք լինելը կարնոր է: Ավելի լավ է փոքր դաճլիճ՝ լիքն ունկնդիրներով, քան մեծ դաճլիճ՝ դատարկ նըստարաններով: Չարժե, այնուճետն, դասախոսությունը, վեկուցումն անցկացնել նեղ, Ճեղձուցիչ, ծանրացած օդով ճագեցված շենքում, գործարանի աղմկոտ ցեխերում: Սակայն եթե պաճանջվում է, եթե ուրիշ ճՃնարավորությունչկա, դասախոսը պեւտք է Ճճանդես գա ցանկացած շենքում, ցանկացած պայմաններում:Այստեղ էլ սո-

վետական ճռետորի ՊՃամարուսանելի է Վ. Ի. Լենինի օրինակը, որը ոգեշունչ վեկուցումով, ճառով, ելույթուլ Ճանդես էր գալիս ամենուրեք՝ ձճամագումարումն գործարանային ցեխում, վինվորական վորանոցում ն մերձքաղաքային կայարանային ճրապարակում՝ցանկացած պայմաններում: Հայտնի է, օրինակ, Վ. Ի. Լենինի 1917 թվականի ապրիլի 3-ի պատմականճառը, որ նա աշտարակից ն որարտասանեց վպվրաճաւպատի «Կեցցե՛ լովունգը՝ պատմական ճնչեց տեղից սոցիալիսւոականճեղափոխությունը»: Դաճլիճի բեմն էլ նշանակություն ունի: Բեմում, ամբիոնի ճետնում չպետք է լինի ավելորդ

ոչ մի բան, որը կշեղեր լսարանի ուշադրությունը: Զեկուցման,ելույթի ժամանակ ինչքան քիչ մարդիկ նստած լինեն նախագատճության սեղանի

շուրջը` այնքան լավ: Կան էլի, առաջին ճձայացքիցթվացող մանրուքբներ, որոնք չեն: կարող բացասաբար չավդել դասախոսության, ելույթի վրա: Լինում է, օրինակ, այսպես. դասախոսությունը դեռ չսկսված, դասախոսություն վարողը բարձ. րաձայն դիմում է դաճլիճին, ասելով. «Խնդըրվում է ուշադրությամբ լսել, դետաքրքիր դասախոսություն է»: Այդ կոչը ամեննին էլ դասախոսի չէ: Այդ կարգի կոչերը պետք չեն նույնիսկ այն դեպքում, երբ լսարանում դեռ կատարյալ լռություն չկա: Լռությունը պեւտքէ Ճաստատի ինքը՝ դասախոսը:Իսկ թե ինչպես, արդեն ասել ենք:

օգտին՝

Մանրուք չէ նան դասախուիփն ներկայացնելը: Հիշում եմ. տարիներ առաջ մասնակցում էի շրջաններից մեկի կուսակցական ակտիվի ժողովին, որը քննարկում էր գաղափարախոսական աշխատանքիՃարց: Շրջկուի քարտուղարի վեկուցումից Ճետո ելույթներ եղան, ն երբ ճերթը ինձ, ժողովըղեկավարողն անունս դարձդասավ՝ նելով ավգանուն, Դայուսրաիեց, թե խոսքը տըրվում է ընկեր Հովճաննիսյանին։ Դաճլիճում ծիծաղեցին.նախագատն իսկույն գլխի ընկավ, որ շփոթել է ն մատ վգաց: Ես էլ, խոստովանում եւմ, անձարմար պաճ ապրեցի: Եկեք ընդունենք, որ այդպիսի, թեկուպն փոքր, շփոթմունքը չի

կարող չազդել ելույթ ունեցողի տրամադրության դասախոսությունն սկսվել է, բայց վրա: Կամ դռները ճոռալով բացվում են Լ ուշացածները խմբերով ներս են խուժում: Դաճլիճի լռությունը

խախւովում է, դասախուությունն ընդճատվում է, դասախոսիմտքի թելը կտրվում է: Իսկականճռետորը էմոցիոնալ մարդ է, ն այդ կարգի մանրուքները չեն կարող իրենց բացասական ազդեցությունը չթողնել ելույթի վրա:

ՀՌԵՏՈՐԻՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՎՈՂ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ

Ամենից առաջ այն մասին, թե ո՛ւմ ենք ճամարումՃռետոր: Հռետորը պերճախու: մարդ է, որը տիրապետում է լայն ռասարակայնությանառջն Ճանդես գալու որի խոսքը բովանդակավարպետությանը, լից է, ներդաշնակ ն գեղեցիկ, որը կարողանում է դժվարին ռարցերի, ժողուլրդի սրտին մուռ բաՃասների մասին խոսել վառ ու պաւոկերավոր, ու է կանալի մատչելի, լսարանը վարակում որոշակի տրամադրությամբ, որոշւսկի .էմոցիայով, ոգնորում կամ Ճուվմունք պատճառում ունկընդիրներին, նրանց մղում պրակտիկ գործողությունների: ՔաղաքականՃռետորի կերպարը սկվբից նեթ կավմավորվել է որոշակի ճասարակականպայմանների, օբյեկտիվունգամանքների ավդեցու107

թյան տակ, որոնք էլ ճենց իր դարաշրջանին Ճա-

մապատասխանձնավորել են Ճոետորի սոցիալական տիպարը: Հռետորի կենդանի, Ճամովիչ ու գրավիչ խոսքը մարդկության պատմության, քաղաքական, ճասարակականՃարաբերությունների ժամանակներում Ճսկայական դեր է խաղացել, Ցանդիսացել է Ճվոր վենք ժողովուրդների ն պետությունների ներքին ու արտաքին ճարաբերությունների կավմավորմանգործում: բոլոր

Հռետորը ստեղծագործաբար մտածող մարդ է, ընդունակ ոչ միայն մեկնաբանել,պարվաբանել ճանրաճայտ իրադարձություններ, այլն խորապես վերլուծել դրանք Լ Ճասկանալի դարձնել

լսարանին: Հռետորականկադրերը` դասախոսը,պրուլա-

են գանդիստը, ագիտատորը, սեմինարավարն տոն ն ուղղություն տալիս գաամենից առաջ ղափարախոսականաշխատանքին: «Քաղաքական

ե, տնտեսագիտականուսուցման Ճաջողությունները ճիմնականում կախված են պրոպագանդիստական կադրերի տեսական ւ մեթոդական մակարդակից»` ընդգծված Է «Գաղափարախոսական, քաղաքական-դաստիարակչականաշխատանքի Ճետագա բարելավման մասին» ՍՄԿԿ Կենտկոմի1979 թ. որոշման մեջ:

Սովեւոսկան քաղաքական ձճռետորին բնորոէ, մարքշըն անբասիրկուսակցականությունն սիստական լենինյան բարձր պաւտրաստականությունը, կոմունիստական .-Ճամովվածությունը,

խոր իմաքաղաքականության կուսակցության

գործի նկատմամբ ցությունը, Ճանձնարարված բարձր պգացումը, կուպատասխանատվության գաղագործին, կոմունիստական սակցության անձ-

փարներին, սոցիալիստականՃայրենիքին նուրաց

նվիրվածությունը:

Շարունակենք մեր միտքը ճռետորի մասին: Հոետորը պետք է լինի վառվռուն, ինքնատիպ, ունեցող մարդ, ոչ ստանդարտ մտածելակերպ ժամա-

տիրապետինորի վգացմանը,ընդունակ` Ճրատապ նակին ն սրությամբ դնելու օրվա պրոբլեմները: վարպեւությունգ̀աՀրապարակախոսական

ճատկանիշների ճատկությունվուգակցմամբա̀ճա թե ինչպիսի ներով պեւոք է օժտված լինի Ճռետորը: Ցիցեէ համարոնն ասել է. «Ճարտարախոսկարելի է ապարել նրան, ով խոսելով... կարողանում ցուցել, ճմայել ն ճամովել: Ապացուցելն անձրաժեշտ է, ռմայելը՝ դուրեկան, ՊՃամուելը դեպի հլ Ղ., քւ ճաղթանակ տանող ուղին»: (11մւօքօմ վեճ ղափարական-բարոյական

1քաւուծ Շք.

103):

06 օքո10քշռօո

ԽԸճյեօ186. 81., 1972 Է.

«ճռետորը Ալնուճետկ, նա գտնում էր, որ ունենա դիալեկտիկիսրամտություն,փիպետք է լիսոփայի մտքեր, գրեթե բանաստեղծի բառաողբերգուի օրինակելի Ճիշողություն, պաշար,

դերալավագույն

ձայն, այնպիսի խաղ, ինչպես սանները» (նույն տեղը, էջ 100):

Իսկականճռետորընա է, ով իր խոսբով սովորեցնում է ունկնդիրներին, բավականություն

է պատճառում ն ուժեղ տպավորություն գործում նրանց վրա, ուլ ճանդես է գալիս որպես ունկըն-

դըրի բարի խորճրդատու,բարեկամքու ընկեր, լավագույն ուղեկից ու վրուցակից, ունկնդրի ճեւո խոսում է պարվ ու ճասկանալի լեվվով, սրտաբաց ու բնական, այնպես, որ ասածը թասփանցի մարդկանցսրտի խորքը, ունկնդիրը նրան, ճանաչի նրան, վգա նրան: Վերջապես

ավատա

ձռետորը պետք է օգնի մարդուն ճասարակության մեջ գտնելու իր կոչումը, կյանքում` իր տե-

ղը:

Հոետորի ճրապարակայինելութը պետք է ն ճամուլի կյանքի մեջ ներթափանցելու խորությամբ, փաստերի ձիմնավորվածությամբ, մտքի ն խոսքի թարմությամբ, մեր ճասարակությունը կառուցողին, մեր ժամանակի իսկական գրավի

ճերոսին լայնորեն պրոպագանդելու բանելու ճւտությամբ:

Պլատոնըճռետորին

փառա-

Լ

Ճամեմատում

է

բժշկի

ճետ, գտնելով, որ վերջինս բուժում է մարդու ֆիվիկականը,իսկ Ճռետորը՝ Ռուս

մեծ

ճոգեկանը:

գիտնականՄ. Վ. Լոմոնու՞վը ճետեյալ ճինգ ճատկանիշներնէ նշում, որոնք պետք է պարտադիրլինեն ճռետորի ճամար: Առաջին՝ Ճոգնորն մարմնականբնածին ընդունակություններ. սրամտություն, Ճիշողություն, թաւլ| ու դուրեկան ձայն, ճշգրիտ արտասանություն, ճաճելի կեցվածբ։ Երկրորդ՝ հռետորական արվեստի

յ.

տեսության իմացություն: Երպատմության ճարտասանություն, կուտակված ավանստեղծագործական դույթների կրկնություն վզացում: Զորրորդ Սան աղար ն

բորդ.

ն

ամառ

ժություններ: Հինգերորդ` լայն կրթություն, Դարուստ գիտելիքներ, Ճարակից գիտությունների

իմացություն: Սովետականճռետորի ճամար դրանք խորձուրդներեն

լավ

Հռետորի, որը ոչ միայն լուսավորիչ է, այլն, ամենից առաջ, մարտիկ, մարքսիվմ-լենինիվմիգաղափարների կըրքոտ պրոպագանդիստ: Այսպես, ուրեմն, ի՞նչ պաճանջներ են ներկայացվում Դռետորին: Գաղափարական դիրքերի ճստակություն, տեսական ն բարձը պատրաստաճա գաղափարախոսական կադրերին` դասախոսին,ագիտատորին, պրոպագանդիստին ներկայացվող ճիմնական պաճանջները: Նրանք պարտավոր են խորը գիտենալ աշխատավորների կոմունիստական դաստիարակության սկվբունքները, մարդկանցբնավորությունն ու հոգեբանությունը, գաղափարախոսական աշխատանքըոմտորենվուգակցել մեր առջն դրված խնդիրներիՃետ, ժամանակիննկատել կ պաշտպանել ամեն նորը, առաջավորը, պայքարել խորթ հայացքներին բարբերի դրանորումների, Դնամոլության, պաճպանողականությանն մանըբուրժուսկան սպառողական ճոգեբանության նան

այսօր:

մասնագիտական

վածություն

դեմ:

«"

Այսպիսով, խոսքը գնում է մեր սոցիալիստական Ճճասարակությանմեջ նոր մարդու դասւտիարակության գործում Ճռեւտտորի խաղացած դերի,

նրա քաղաքացիականպարւոքի կաւուսրման

մա-

սին:

Ո՞րնէ ճռեւոորի աշխատանքի չաւիանիշը: Հռե-

ւռորի աշխատանքի ամենաճիշւո չափանիշն այն ներգործության իրական աստիճանն է, որ նրա

ելույթներն

ունենում

են

բարոյական նկարագրի

ժողովրդի գաղաւիարաձնավորման վրա, ճւա-

սարւսմկականգիւտակցության, Ճասարակության ճոգնոր կյանքի վրա: Իսկ ինչպե՞ս ճասնել դրան: Որո՞նք են ճռետորի ճաջողության պայմանները: Հռետորի ճաջողության, ունկնդիրների վրա նրա ելույթների ավդեցության Լ արդյունավետության Ճիմնական պայմանըբանիմացությունն է, նյութին կաւուսրելաւպեսւտռիրապեւռոելը: Նյութին տիրապետել, նշանակում է խորը :

բաղմակողմանիորեն իմանալ ասելիքը, այն, ինչին նվիրված է ելույթը, ավելի լավ, քան ունկընդիրները, իմանալ առարկան, որի մասին խոսում ես: Այլապես ճնարավոր չէ ճամարձակորեն ճանդես գալ լսարանի առջն, ունկնդիրներին տաղորդելնոր մտքեր, նոր պգացմունքներ, նոր տրամադրություններ, այլապես արդյունքում կատացվի միապաղաղ, ձանձրալի, տաղտկալի ելույթ, սփիաստերի սուկ անկիրք արձանագրություն, որը չի կարող «չքնեցնել» լսարանը:

Այո՛, Ճռետորի ասածը տեղ չի Ճասնի, նպատակին չի ծառայի, եթե նա կատարելապես չի տիրապետում այն առարկային, որի մասին ուվում է խոսել: Խոսքը պետք է բխի ու լլարգանա առարկայի, ասելիքի, նյութի իմացությունից: Սակայն ինչքան էլ դասախոսը լավ ւոիրապետի նյութին, այն ցանկացած արդյունքը չի եթե

տա,

նա

ճանգամանորեն Հնախապաւորասո-

մի ելույթի: Կարլ Մարքսի նման ճանՃճարեղմարդը նախքան ճասարակության առջե ճանդես գալը մինչն վերջ, մանրամասն մշակում ն ուսումնասիրում էր ասելիքը: Այդպիսին էր նան Վ. Ի. Լենինը: Աճա թե ինչ է պատմում Դեմյան Բեդնին. «Մի անգամ Իլյիչը պեւոք է փոքր Ճառով ճանդես գար Մոսկվի

ամեն

աո վայի ղափոխական ումհաաա կանգնեց-

րու

Ճուշարձաններ

նելու կապակցությամբ: Մի ճառի թեման էր «Մարքսը ն Էնգելսը», մյուսինը` «Փարիվի կոմունան»: Ի՞նչ եք կարծում. Վլադիմիր Իլյիչը չգիտե՞ր ինչ ասել Մարքսի Լ Էնգելսի մասին, ն կամ Փարիվի կոմունայի մասին: Եվ, բայց այնպես, մինչւ Ճրապարակներում մասսաների առջին Ճանդես գալը նա ինչպիսի՛ բարեխղճությամբ Լ Ճճանգամանորենէր պլաւլորաստումա̀յն երկու ճառերի կոնսպեկւտները: Աճա թե ինչ է նշանակում սիրել ն ճարգել իր ունկնդիրներին» (Քաղվածքըմեջ է բերված ԷՕշքո Է. Ճ. «Օ՞ւօՑԵԼ ՇՕ867ՇԽՕԻՕ Օք210քԸռօՕրօ 8ոտԸԸ842» գրքից, էջ 54): Տ

Հովճ. Բաղդասարյան

Վերջապես,ձռետորըմիշտ պետքէ ճիշի մի

անխախւո ճշմարւություն՝ Ճանուն ինչի է ինքը թե խոսում: Լավ ն գեղեցիկ պետք է խոսել ոչ այլ սոսկ Ճռեւոռրական Ճճաջողության ճամար, Ճանուն այն բանի, բարձր նպաւտակի, որպեսվի գրավես մարդկանց, նրանց կոչ անես լավ ն բարի գործերի:

ճանուն

որ Ցռետորը սեւիական մտքերը ճսւտակ Լ կոււ շարադրելու, լսարանին իր ՃճայացքներիՃշմարտության մեջ

Իսկ

դրա

Ճամար անձճրաժեշտ է,

ճամովելու,

ունկնդիրների

ՊՃետաքրքրությունը

մեծացնելու, նրանց սիրտը գրավելու կարողություն ունենա, Ճիմնովին ւոիրապետի ձճռետորական արվեստիճիմունքներին: են

շատ կարնոր սպպաճանջ Հռետորիններկայացվող անկեղծությունն ու շիտակությունը: Մար-

է, արժանիքն անկեղծությունն շիտակությունը: Անկեղծ լինել ուրիշների Ճետ, ինքդ քեւլ Ճեւո: Երբ ուվում են մեկի բնավորուդու

ամենամեծ

թյան աղավել

են՝ լավ գիծն ընդգծել, ասում «Ինչ անկեղծ, ինչ ճշմարիւո մարդ է»: Միայն կամքու|ուժեղ մարդիկ են ընդունակ անկեղծ ու ճշմարիտ լինել:

Հոռետորը,նե առճասարակ նա, ով Ճանդես է գալիս մարդկանց առջն ն անկեղծության, ավնըվության, ճշմարտության կոչ անում, պետք է ինքն օժտված լինի այդպիսի թանկարժեք Ճատկություններով: Հռետորը «չի կարող մարդկանց քարուլել այն, ինչ ինթը ժխտում է» (Մ. Գորկի):

Հռետորի

մոտ

տականությունն

ու

ջապես նկատելի րություն թողնում

եղած ամեն տեսակ արձեսթատերականությունն անմիեն

դառնում

ն

վատ տպավո-

ունկնդիրների վրա: Վերին աստիճանի անկեղծություն աճա Ճռեւոորի ճաջողության պայմաններից մեկը: Մարդկանց ճետ պեւոք է խոսել Ճշմարտության լ անկեղծության. անկեղծության ն սկվբունքայնության լեւլվով: Դա է դաստիարակության ճշմարիտ ուղին, մեր ճասարակության, մեր կուսակցության առողջության գրավականը: Անկեղծության, սկպբունքալնության կնիքն է դրոշմված Վ. Ի. Լենինի բոլոր ճՃրապլարակային ելույթների վրա: Ամերիկյան ճրապարակախոսւ Ալբերտ Ռիս Վիլյամսը պաւոմում է, թե ինչպես մի անգլիացի ձիացել է Լենինի վարմանալի անկեղծությամբ: Անգլիւացու Ճեւո Ճանդիպման ժամանակ Վլադիմիր Իլլիքը նրան անկեղծորեն ասում է. «Անձամբ ես Ձեր դեմ ոչինչ չունեմ: Սակայն քաղաքականաւյես Դուք իմ Ճակառակորդն եք, ն ես պեւոք Է օգտագործեմ բոլոր միջոցները, որպեսվի Ձեվ պարտության մատնեմ»: Լենինը պաճանջում էր միշտ, բոլոր պարագաներում ասել ճշմարտությունը, ինչքան էլ որ այն դաղը լինի: Հետնելով լենինյան պատգամներին, մեր կուսակցությունն ըստ արժանվույն գնաճատելով ձեռք բերած նվաճումները, միաժամանակ իր պարտքն է Ճամարում ժողովրդին ավնվորեն ու շիտակ ասել քաղաքականու պրակտիկ գոր8

ծունեության մեջ մեր վրիպումների, բացերի ու թերությունների, էկոնոմիկայում ն կյանքի բոլոր ոլորտներում եղած աննպաստ միտումների, դրանց պատճառներիմասին: Դա կրկին անգամ .Ճճամագումադրսնորվեց կուսակցության ՃՒ րում: Այստեղ լիաձայն ասվեց այն մասին, որ... միայն օբյեկտիլլ «տարիներ շարունակ, ւ ոչ սուբյեկտիվ գործոնների, այլն ամենից առաջ կուսակցական կարգի պատճառների բերումով, ու պետական մարմինների պրակտիկ գործողությունները ճետ էին մնում ժամանակի, Ճենց կյանՔի պաճանջներից:Երկրի վարգացման պրոբլեմներն ավելի արագ էին աճում, քան լուծվում: կառավարման ձների ու մեթոդԻներտությունը, ների քարացածությունը, աշխատանքում դինամիվմի իջեցումը, բյուրոկրատիպմիուժեղացումը՝ այս ամենը քիչ վնաս չէր ճռասցնում գործին: Հասարակության կյանքում սկսել էին նկատվել լճացման երնույթներ» (Գորբաչուլ Մ. Ս. ՍՄԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի քաղաքական վեկուցումը ՍովետականՄիության կոմունիստական կուՃամագումարին, էջ 4-5): սակցության ՃՀՄ Անկեղծության, ճշմարտության ոգով պեւոք է տոգորված լինի նան դասախոսի, պրոպագանդիստի, կուսակցական,պետական աշխատողի ամեն մի ելույթ:

ինչիցվեր Ճշմարտությունն ամեն է:

Լենինը գտնում էր, որ «մեր ուժը ճշմարտությունն ասելն է» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, ճ. 11, էջ

403): 11Թ

Ճշմարտությունն փսելու, տնտեսության մեջ լճացման երնուլթները, սոցիալական, ճոգնոր ոլորտներում, մարդկանց բարոյական ըմբռնումների ու վարքագծի մեջ եղած վնասակար երեվույթները ճմտորեն բացաճայլտելու մակարդակից է շատ բանով կախված մարդկանց մտքերի ու սրտերի վրա Ճռետորական խոսքի ներգոր-

ն ճեղինակությունը: ծության աստիճանը

դերը պետք Ճշմարտության, քննադատության

է աւսրվ

պատկերացնիԼ. Ճատակգիտակցի ճռեսովորի այն կատարել լիակատար պատասխանաւովլությամբ: Դասախոսի, պրուլագանդիստի պարտքն է, ըստ ամենայնի պրուպագանդելովկյանքի բոլոր ասպարեվներում մեր երկրի ձեռք բերած նվաճումները, միաժամանակ Ճամարձակորեն ասել մեր կյանքում դեռես իրենց վգացնել տվող բացասական երնհույթների,մեր աշխատանքներում եղած առկա թերությունների ու բացերի, դժվարությունների ն վրիպումների մասին: Եվ այն մասին, թե մեր կուսակցությունը Լ նր. Կենտրոնական կոմիտեն ինչ են անում դժվարությունները ճաղթաձարելու, վրիպումները շտկելու, թերությունները վերացնելու |, երկրի առջ ծառացած նոր խնդիրները Ճաջողությամբ լուծելու ճամար: Դասախոսն իրավունք չունի Ճաշտվել անպատասխանատվության,անպաճանջկոտության, տորը

ն

անտարբերության՝ բարեճոգությունծնող այդ վնասակար երնույթների ճետ: Մի խոսքով, պեւոք

ն խարավանելայն, քննւդատել

ինչ արժանի խարավանելու: Դա սախոսին երբեմն ճարկ է լինում գործ ունեաննալ սոուր, նույնիսկ պրովոկացիոնճարցերի, ճետ: Եվ նա բարյա ցակամ բացականչությունների իրավունք չունի անցնելու դրանց կողքով, պարվ ու շիտակ չպատասխանելուդրանց: Հասրց տվողին չի կարելի ընդճատել:Պետք է ուշադիր լսել նրան, թույլ տալ, որ նա լրիվ արովի: Հարցերը պետք է տալ Ճերթով, այնտաճառ աղմուկի, խառնաշփոթ ռր է է

լ քննւասդատելու

պեսզրույցը չմրածմի

վիճակըչստեղծվի: ետ Հւսյտնի է, թե Վ. Ի. Լենինը մասսաների ճանդիպելիս, իր ելույթներում ինչպիսի անկեղծությամբ ն. Դնարամտուձակությամբ, թյամբ էր պատասխանումճարցերին: Կոմերիւոմիության 111 ճամագումարում ունեցած ելույթից ճետո Լենինը Չեռնիգովի պաւոգամավորից մի երկտող Է ստանում ճետնյալ բովանդակությամբ. «Վլառ դիմիր Իլյիչ, ասացեք, ինչո՞ւ գյուղում անվաքաուկ չկա»: Հարցը բոլորովին կապ չուներ ելուլլթի թեմայի ճետ ն դաճլիճում ծիծաղում են: ասում է, որ Բայց Լենինը չի ծիծաղում: Նա ճարօյն ուղղակի կապ ունի կոմերիտմիության խնդիրների մասին իր վեկուցման Ճեւո: Կռմունիսւոը, շարունակում է Լենինը, պետք է իմանա, թե ինչու մեվ մուռ անվաքսուկ չկա Լ պետք է Ճոգաս, որ գյուղացին ունենա այն: Կոմունիսւտի շաճէշրը չի կարելի բաժանել աշխատավորների էակւան կարիքներից:«Ցավոտ»ճարցերըճարկա-

ամար-

ի

այլ դնել կտրուկ՝ խուսաւփելու ճՃճամեկնություններից մար չուշացնել դրանց պարվաբանումը, չլռել: Ոչինչ այնքան վտանգավոր չէ, ինչքան ճարցը թոն

«ՕԽՇՕԽԾ1,

լռության մաւոնելը» (Շու. մ16րաւ

վոր է չշրջանցել, չսքողել,

թյուր

235--236): 1963, ք. մեկ ուրիշ դրվագ Կալինինի պրոպաՄիխայիլ Իվանոգանդիստականպրակտիկայից: Իվանովո-Վովնեսենսկի վիչը ելույթ է ունենում նաճանգի անկուսակցականգյուղացիների կոնմեծ ֆերանսում: Կոնֆերանսում լինում են Լ,

ՌՂՇոօղճգ թճքոստ,

ԱՃա Լւ

իամամիութենմկ աա ինի վարկաբեկել թվով էսէռներ,

որոնք

են,

ձգտում

ինչ

գնով է

գին», ն ի դեմս նրա՝ սովետական իշխանության քաղաքականությունը: «Ջեկուցումից Պեւոո,-ճետագայում վերճիշում է Միխայիլ Իվանովիչը» դրանց թ թվում` ն դրանց ինձ շ շատ Պարցեր րցեր տվեցին ց ո՞վ է կարնոր սովետական ւվեւոության Ճամար՝ գլուո՞

բանվորը: նույնպես

ղացին, թե Դրան ես Ճարցով պատասխանեցի ինճ ոտքն է որ թողասեն՝ կարնոր մարդու ճւամար՝ ա՞ջը, թե՞ ձախը: Պա|

ւտասխանըդիմավորվեցբուռն ծաւիաճարություն-

(Օ Շքքշճոօտղճուճտ ներով»

պ.

ճօքքօճոօտոծում-

ԽՆ, 1948, Շրք. 245): Եվ այսպես, ուլ որնէ բան չի ձճասկանում ն ուվում է Ճասկանալու Ճամովվել ճշմարտության նկաւոմամբ, նրան պետք է Ճամբերաւոարությամբ պարվաբանել, իսկ ով ջուր է պղտորում, պետք է 82,

վճռական ճակաճարված ստանաս:

քաԿենտկոմը«Գաղափարախուական, աշխատանքի Պեղաքական-դաստիարակչական

ՍՄԿԿ

բարելավման տագա:

մասին»

թ.

որոշման

Պանդիպող վախը՝ մեջ դատապարտեց դեռնս բացաճայտորեն քննարկման դնելու մեր կյանբի ճրատապ ճարցերը, միտումը՝ կոծկելու, շըրջանցելու չլուծված պրոբլեմները, սուր Ճարցերը, մաւտնելու ռեալ կյանքում գոյություն լռության ունեցող թերություններն ու դժվարությունները, դրված մի բան, որ դժվարացնում է մեր առջ, է դառնա. կանոն խնդիրների լուծումը: «Պետք աշխատավորներին Ճուլող ոչ մի Ճարց անւլատասխան չի մծում»՝ ընդգծված է Կենտկոմիորոշման մեջ: Գաղափարախոսական աշխատանքին ներկայացվող այդ պաճանջն ամենայն սրությամբ ՊՃամագումադրվեց նան կուսակցության 2211 րում: Համագումարը որոշակի ն ճամուլիչ պատասխան տվեց սովետական մարդկանց Ճուվող ճարցերին, պաճանջեց վարկ տալ քննադատուլայնորեն թյանն ու ինքնաքննադատությանը, ծավալել Ճրապարակայնություն .Ճասարակական գործերում, բարձրացնել մասսաների ակտի-

վությունը:

Դասախոսի, պրուպագանդիստի,ագիւուստորի ճամար չեն կարող լինել կարնոր ն ոչ կարնոր ճարցեր: Դրանց պատասխան տալը նրանց պարտքն է ն պարււսկանությունը: ՍՄԿԿ Կենւոկոմը Ճիշեցրել ն Ճիշեցնում է, որ Ճրատապ պրոբլեմների լուսաբանման նկատմամբ ուշւսդրության (20

անբավարար օպերատիվությունը. թուլացումը, անպատասխանթողնված ճարցերը շաճավետ են միայն մեր դասակարգային ճակառակորդի Ճամար, վնասում են մեր մարդկանց դաստիարակությանը:

լ լոնեն պեւոք Ճիքնավորված պատճառա Բոլոր

դեպքե՞ում Ճարցե

տրամաբանված,

ատասխաննե

այլապես պատասխանը կլինի

անճամուլեցուցիչ, մստաճություն չի ներշնչի

ս:ա:

տասխանողինկատմամբ: Հարցերիպատասխաններում պեւոք է ավելի շատ օգտագործել վիճակագրւսկան պերճախոս տվյալներ, ճամուլիչ փաստեր, մեջբերումներ՝ Ճճեղինակավոր աղբյուրնե-

րից:

Հարցերին կարելի է պատասխանել տարբեր

ձներուվ։ Լինում է, երբ դասախոսը ելույթի ժամանակ գրավոր ձարց է ստանում. այդ դեպքում փորձված դասախոսը, աչքի անցկացնելով այն, պատասխանը կարող է ւտւսլ ճենց ելույթի ընթացքում: Անփորձ դասախոսին խորճուրդ չի տրվում ելույթի պրոցեսում դիմել Ճարցատոմսին: Դա կարող է շեղել ուշադրությունը: Բոլոր դեպքերում, ալվարւռելույելույթը, ճարկավոր է Ճարցը (կամ Ճարցերը) ուշադրությամբ նայել ն այնպես անել, որ առավել ճաջող պատասխանները

Ցանկալի է տրվեն վերջում:

Ճարցաւտուսերին պատասխանելկարճ ու կոնկրետ: Իսկ եթե ճարէ ն Ճետայքրթիրբոլորի ճամար, պետք ցը լուրջ է ավելի մեծ ուշադրություն նվիրել դրա պատաս121

խանին: Լինում են նան անձնական բնույթի Ճարցեր, որոնց Ճճրապարակայնորեն»պատասխանել խորճուրդ չի տրվում: Ելույթից ՃԶետո դասախոսը ճարց տվողին պետք է Ճրավիրի իր մոտ ն ըստ էության պատասխանինրան: Վերջապես, պատաձճումէ, որ պարապմունքի ժամանակ պրոպագանդիստինայնպիսի ՊՃարց են տալիս, որին տվյալ դեպքում դժլվլաէ րանում պատասխանել:Համեստաբար մտածող պրոպագանդիստնայդ դեպքում ասում է. «Գիտեք ինչ, ճՃարցըշատ կարնոր է, բայց ես Ճիմա պատրաստ չեմ դրան պատասխանելու.պատասխանը կլինի ճաջորդ պարապմունքին»: Անճար0Պրոպագանդիստնէլ մարության ոչինչ չկա: ամենագետ չէ: որոնք՝ «ՃարԲայց կան պրոպագանդիստներ, այնուամենայնիվ, ուվում ցը դժվարին է, բայց, եմ պատասխանել» նինքն էլ չիմանալով, թե ինչ է ասում, տակից դուրս չի գալիս նւ ընկնում է անձճարմարկացության մեջ: Նման ինքասիրությունը պրոպագանդիստի օգտին չի խոսում: պրուլագանդիստին չեն Այդպիսի ինքնագո Ճարգում: Լավ է չիմանալ ն ասել, որ չգիտի, քան թե չիմանալ ն ցույց տալ, որ գիտի: «Ամոթալի ն վնասակար չէ չիմանալը: Ոչ-ոք չի կարող ամեն ինչ իմանալ, բայց ամոթալի ն վնասակար է ձնանալ, թե գիւտես այն, ինչ իրոք չգիտես»՝ խորճուրդ է տվել Լն Նիկոլանիչ Տոլս-

տոյը:

Այսպիսով, բոլոր

դեպքերում խոսքը գնում է

կարդացվող դասախոսությունների որակի ն մակարդակիմասին, ճռետորի՝ լսարանին անմիջականորեն ուղղված այնպիսի կենդանի, վառ ու կրքոտ խոսքի մասին, որն աշխուժացներ լսարանը, Ճոււլեր, ոգնորեր ն ոգեշնչեր ունկնդիրներին:

Ցավելուլ պետք Է նշել, որ մեր ոչ բոլոր, նույեն նիսկ փորձված դասախոսների ելույթներն ու գրավիչ Ճետաքրքիր,նպաստում լսարանի ակտիլվությանը: Այսպես, դասախոսությունը սաճմանված ժամին ավարտվում է. թվում է, թե ամեն ինչ լավ է. իսկ իրականում օգուտը քիչ է, որուվղետլ դասախոսըտվյալ դեպքում իր ֆունկցիան կատարած է Ճճամարելմիայն նրանուվ|,որ ունկնդիրների առաջ շարադրել է ընդճանուր գիտելիքների գումար, դրանք ճագեցնելուլ վանան մեջբերումներու|:Դասախովան ցիտատներու| սը ջանք չի թափել ելույթը գրավիչ ու արտաՃայտիչ դարձնելու, նյութի մատուցման ճետաՔըրքիր ձներ գործադրելու Ճամար: Իսկ ձները' շատ-շատ

են:

Ինչու, օրինակ, դասախոսական պրուագանԷ մղվել բանավեճը: Իսկ չէ դուրս որ դա աշխուժացնում, ակտիվացնում է լսարանը, կոնտակտստեղծում դասախոսին ունլնդիրների միջն։ Լենինն անճրաժեշտ ն ցանկալի էր Ճամարում բացաճայտ բանավեճը, առանց որի, աղանց մտքերի փոխանակությանճնարավոր չէ կարծիքների պայքար, ինքնուրույն մմտածելակերպ Լ. ինքնուրույն մտածողություն: դայից գրեթե

Միաժամանակ բանավեճերը,այս կամ այն պետք ճարցի վերաբերյալտարաձայնությունները է լինեն ըստ էության, չշեղեն ճիշտ ճանապարՂաՃից, չճանգեցնեն անձնական թշնամանքի, րաբերություններիսառնության ն թյուրիմացու-

թյունների:

երբեմն էլ ցածր

մակարդակով

Հավվադեպ դիսկուսիաները, անցնում ստեղծագործական տեսական կոնֆերանսները,ընկերականպրույցները, որոնք մտքեր են արթնացնում, կենդանի շունչ Ճաղորդումլսարանին: Եվ այսպես, ճարկավոր Է աշխատել նորովի, ն

են

ստեղծագործաբար,իր մեջ Ճաստատել ն արմատավորել նորի սուր վգացում, նոր պաճանջների ն խնդիրների ճստակ ըմբռնում, խորապես վպգալ ժամանակը, բոնել կյանքի վարկերակը, վճռականորենՃրաժարվել դասախոսական պրոպամեթոդներից, որոնք գանդայի այն ձներից ու են իրենց ն կաշկանդում արդեն ճնացել, սպառել մեր առաջընթացը. ռրաժարվել ստերեուոիպերին զերի դառնալուց: Աճա թե ինչ է պառանջում Դարկ է լիվում Ճռետորից, բոլոր նրանցից, նում Ճանդես գալ մարդկանց առջե: են

«Տ Հռետորին ներկայացվում են նան այլ պաՂռետոճանջներ: Ոչ պակաս կարնոր է, օրինակ, րի` լսարանին ներկայանալը:

Իսկ մինչ ա՛յդ:

ճռետորը պետք է իրեն նախապատրաստի, տրամադրի ելույթին, խորձի այն մագնա դեպի ունսին, թե ինչւվես բեմ բարձրանաս, կընդիրը, սկսի ելույթը, խոսի, իրեն ինչպես պաձի ամբիոնի առջլ Լւ այլն:

Մինչ

այդ

Կրուպսկայան պաւոմում է, թե Լենինն ինչպես էր ւպատրաստովում իր ՃճերթականճրաՆ.

Կ.

վեկուցմանը: Երբեմն պարակային ելույթին, նա եռանդագին գնում- գալիս էր սենյակում, Լ նույնիսկ բարձրաձայն արլարված մտածում տասանում ելույթի առանձին տեղեր ու ֆրավներ: Եթե մտքի տիտան Լենինն էր այդպես լլարմենք՝ սովորական ընդունակությունների տեր մարդիկս, առավել Լս ւպարւտավորենք այդպեսանել: վում,

ապա

«Սովետական Ճճռետորական արվեստի Ճիմունքները» շատ արժեքաւլորաշխատության Ճեղինակ Ե. Ա. Նոժինը ճռետորին, նամանավանդ սկսնակին, խորճուրդ է տալիս նախքան ունկընդիրներին երնալը կանգնել Ճճայելու առջ, բարձրաձայն արտասանել ելույթը, վարժվել սեփական ձայնին Լ խոսքին, շեշտադրությանն ու արտասանության ձենին: Ելույթը կամ նրա մի մասընախապեսձայնագրել մագինիտոֆոնիվրա ն ինքն իրեն լսել:

Եվ

աճա

ճռետորն ունկնդիրների Ճճայացքի է ամբիոնին: Յուրաքանչյուրն այդ պաճին յուրովի է պլաճում իրեն. անփորձ ճռետորը սովորաբար շտապում է սկսել դասա-

տակ

մուռենում

թե անգիտակցախոսությունըն գիտակցաբար,

բար, թաքցնում է Ճուվմունքը նրանով, որ վերն է սանրում, կոճկում կամ արձակում պիջակի կոճակները, փողկապն է ուղղում, միկրոֆոնն է տեղից-տեղ դնում, ջուր է լցնում բաժակի մեջ ն խմում, կոնսպեկտի էջերն Է դասավորում: Փորձված ճռետորի մոտ ամեն ինչ ինքնըստինքյան ստացվում է: Նա անմիջապես մըւոնում է իր դերի մեջ, Ճանգիսւռ բարձրանում է ամբիոն, ճայացքու|ընդգրկում, աչքի է անցկացմա-

Ճաս-

դաճլիճը, տեսողական կոնտակտ ունկնդիրների ճետ ն փոքր-ինչ դադարով, որնէ Ճարցադրումով, նույնիսկ կատակով սկսում է ելույթը: Լինում է ն ճակառակը. կան Դռետորներ էլ, որոնք անտրամադիր բեմ են բարձրանում, արձանի նման անշարժ ու անկիրք, առանց կյանքի որնէ նշույլի, կանգնում են ամբիոնի ետնում ն, առանց անճրաժեշտ դադարների, շարունակում են ելույթը: Այդպիսի ճռետորը, ինչպես Ցիցերոնը կասեր, «արտասանելովիր Ճառը, չի գըտնըվում շարքում, սուրը ձեռքին, այլ կարծես թե միայն վարժություններ է անում սուսերամարտության մեջ»: Այնուճետե, Ճճռետորըպետք է Ճարգանք տածի դեպի ունկնդիրները. ամբիոն եւ ելնում, Գլուխդ վեր բարձրացրու, ջերմորեն բարնիր նրանց, այդ պաճին մոռացիր անձնականը. ունտնային ձոգսերը, կընդիրների գործը չեն քո գժտությունները, նույնիսկ վիշտը: Իմացիր, որ նում

տատում

է

քանի դեռ քեվ չեն Ճանաչում, ընդունում տում

են

ն

դա-

տեսքի ն պաճվածքի, որ ունկընդիրներիվրա դասախոսի ազդեցությունն սկսվում է այն պաճից, երբ նա երնում է նրանց (այդ մասին ն առձասարակմեր լեվվի ն ոճի վերաբերյալլավ խորձուրդներկան Լնոն Հախվերդյանի «Զրույցներ լեզվի մասին» արժեքավոր աշխատության մեջ): ըստ

քո

Դասախոսիարտաքին կեցվածքը, ձագնվելն

անգամ դեր

խաղում: «Մարդու մեջ ամեն ինչ լինի՝ ն՛ ճագուստը, ն՛ դեմքը, ն ոգին, ն՛ մտքերը»,--- ասել Պ. Չեխովը: Դա առավել հս վերաբերում է նրանց, ովքեր Ճանդես են գալիս լսարանի առջ, ովքեր կոչված են կուսակցության ճշմարտացի խոսքը Ճասցնել են

գեղեցիկ պոտք է

է Ա.

մասսաներին: Իրոք, շատ պառանջներ են սովետական Բռետորին. շատ

կան, որոնք ասածը տեղ

ներկայացվում «մանրուքներ»

պարտավոր է նա ճաշվի առնել Պասցնելու, վրույցը Ճետաքրքիր

ձամար: Գալու ատրաստվելովելույթի, պետք է նկատի

ն ալ

ունե.

միայն ճառի նպաւտակաուղղվածությունը, այլն իրեն դնել ունկնդիրներիդրության մեջ, Դաշվի առնել, թե իր ելույթից ինչը դուր ոչ

թանՃիշտ կընկալվի ունկնդիրներիկողմից

ինչը`

ն

ոչ:

Հռետորականարվեստի այդ կողմը Լենինը ձամարում էր մանկավարժական մաս, որի ՊիմՔում ընկած էին ասելիքն ունկնդիրներինԴաս127

ԻԸԻԸԸԸԶԸԸԶԸՍՍ

ՏՏ ՀԱՋ

կանալի

ն

ճասանելի դարձնելու ռռետորի ճըմ-

վարպետությունը: Հոռետորին ներկայացվող նս մի անխախտ պաճանջ՝ չի կարելի թերագնաճատել ունկնդրին ու ն ամեն առիթով շեշւոել իր խելոքությունն տությունն

ու

է, որն կրթվածությունը: Դա անձճամեստոություն ակնթարթորեն նկաւովում է ն բացասական ավդեցություն գործում: Տեսնենք, թե ինչ է ասել է. Ն. Տոլստոյը. «Միայն այն ժամանակ է Ճեշւո ապրել մարդու Ճետ, երբ քեվ չես ճամարում նրա-

նից բարձր, նրանից լավը, ոչ էլ նրան` քեպանից բարձր ու լավը»: է Հարգանքը լսարանի նկատմամբ պեւոք արտաճայտվի նան ելույթի ճամար սաճմանված ռեգլամենտը պաճպանելով: Ինչւիսի ճամբերատար լսարան էլ որ լինի, ժամանակի լիմիւոր լրաթուլանում նալուց Ճետո նրա ուշադրությունը է. մարդիկ սկսում են ժամացույցներին նայել, ավելի անճամբերները ւոեղից բղավում են` «ռեգլամենտ»: Եվ դժվար չէ պատկերացնել,թե նման դեպքերում ինչ վիճակի մեջ է ընկնում ելույթ

ունեցողը: Դեռ

մեկ ոտքի վրա կանգնած: Փորձել են ռեգլամենտի պաճպանմանըճասնել տեխնիկական սարքերով: Եթե սաճմանված ժամանակն ավարտվում է, սարքի մեջ ինչոր բան չխկում է, անջատվում ն այլնս ճնարավոր չէ խոսել: ճապոնիայո-մ, կարծեմ, ժողովների ժամանակ դաճլիճում դնում են Ճճաւտուկ ունապարատ, որը որոշում է, թե է կընդիրների որ տոկոսն լսում ելույթ ունեցողին: Եվ երբ ապարատը ցույց է տալիս,որ խոսողին լսում է ունկնդիրների 50 ւոոկուից պակառ, ապա նա ամբիոնի ճետ անճայտանում է բեմի վրայից: Այդպիսի տեխնիկական, վարչական միջոց-

է, որ ներգործում են, բայց կաները ձճնարավոր րնորը ոչ թե դրանք են, այլ 2,ճասարակության առջ, ճանդես գալու կուլտուրայի դաստիարա-

կությունը: Միայն կուլտուրայի պակասու, ունկնդիրների նկատմամբ ոչ Ճարգալից վերաբերմունքուլ պետք է բացատրել այն, որ ելույթ ունեցողը

խախտում է սաճմանված ոռեգլամենտը,շարունակում է խոսել, ոչ մի կերպ չի կարողանում վերջացնել խուքը, իսկ ունկնդիրները ցել են ն սպասում են վերջակեւոին: Հարկավոր է իմանալ, որ նույնիսկ լավ խոսելու դեպքում, երբ ասելիքը երկարացնում են, դա բացասաբար է անդրադառնումելույթի վրա: Իր արժանիքն իմացող դասախոսը չպետք է թույլ տա, որ ժողովը ղեկավարողն իրեն ճիշեցնի ռեգլամենտի մասին:

մարդկությունը

ճին ժամանակներից պայքարել է դատարկ ճոռոմախոսութան

դեւ,

ռեգլամենտը չափել են ինքատիպ ջրային ժամացույցի օգնությամբ, նայելուլ անոթից դուրս

Ցոսող ջրին (երնի թե այդպես էլ առաջացել է «ջուր ծեծելու» արւոաճայտությունը) : Ինչ-որ տեղ ընդունված է եղել, որ ելույթ ունեցողը խոսի

ձանձրա-

Հովճ. Բաղդասարյան

(29

Ժամանակըգնաձճատելը, ռեգլամմենւլորպաճպանելը Ճճռետորական տակտ է, որը խախտելը չի կարոր բացասաբար չավդել ելույթի վրա: Վ. Ի. Լենինը, ինչպես ոչ ոք, գիտեր ժամանակի գինը: Նա ժամանակը ճաշվում էր ոչ թե րոպեներով, այլ վայրկյաններուլ.ժամացույցները, որոնք ճետ էին մնում կամ ուշանում թեկուվե մեկ րոպեով, Վլադիմիր Իլյիչի Պամարում էր վատ ն. չէր օգտվում դրանցից: Լենինը պաճանջում էր, որպեսվի վեկուցումները էե ելույթները կարճ լինեն: Նա չէր թողնում, որ ելույթ ունեցողները խախտեինռեգլամենտը: «Ես Ձեվ տվեցի ավելի քան 30 վայրկյան»,-- մի անգամ ՌԿ (բ) Կենտկոմի քաղբյուրոյի նիստում դիմում Է Լենինը Կալինինին, այո, Կալինինին, ե ընդՃՑատում նրա ելույթը: Գերադասելի է ռեգլամենտը շատ սաճմանել ե սաճմանվածից պակաս խոսել, քան քիչ սաճե մանել սաճմանվածիցավելի խոսել: Իսկ ամենից գերադասելին կարճ ու ճակիրճ խոսելն է: Այո՛, կարճ |ւ ճակիրճ խոսելը: Խոսել, իճարկե,կարող է ամեն ոք: Բայց խոսել էլ կա, խո. սել էլ: Խոսքը ջինջ ու մաքուր լեպվու|խոսելու մասին է, Ճիշելով, որ ինչպես ասում է ֆրանսիացի գրող Լ. Վովենարգը՝«Քիչ բառերով ու տեղին բերված մի քանի օրինակները մտքերին տալիս են ավելի շատ փայլ, ավելի մեծ կշիռ ն Ճճեղինակություն... օրինակների առավել առատությունը Լ մանրամասների ավելորդությունը միշտ թուլացնում են խոսքը»:

Մենք ունենք ոչ քիչ դասախուներ, պրուպավերջ գանդիստներ, որոնց ելույթները մինչւ են գոճունաչթուլացող ուշադրությամբ, լսում որուլճետն դության արձագանքներ են լինում, խոսում են սաճուն ու պատկերավոր, բոլորին մատչելի Լ ճասանելի լեվվով: Դժբախտաբարպրակտիկայում լինում է ն ուսկառակը: Պատաճում է ն այնպես, որ դասախոսության ժամանակ ունկնդիրը ննջում է կամ խաչբառ է լուծում, որովճետն դասախոսըխոսում Է ճանրաճայտ էւ անվիճելի ճշմարտությունների մասին, ելույթը ճագեցնում է այնպիսի թվերով ռն ւիաստերով, որոնք լսողության ճամար ընկալելի չեն, դասախոսությունն սկսում է ոչ խնդրի էությունից, ոչ ճետաքրքիր բանից, որ իսկույն Պակասում է խոսքի, ուշադրություն գրավեր: մտքի պատկերավորությունը, Ճրապարակախոսական կիրքը, որոնք գրավեին ունկնդրի ուշադրությունը, եւ ունկնդիրն անտարբեր չմնար դեպի դասախոսությունը: Ելույթ ունեցողը պետք է Ճայացքուվ ընդգըրկի լսարանը, նայի ունկնդիրներին: Եթե նկատի, որ նրանք դադարել են իրեն լսել, անմիջապես փոխի խոսքը, վառ օրինակ բերի, ուշագրավ փաստ կամ փաստեր Ճաղորդի: Դասախոսի Ճամար չկա ավելի տճաճ բան, քան այն, որ թեկուվն ունկնդիրների փոքր մասը չի լսում իրեն: Մ. Ի. Կալինինը 1927 թ. նոյեմբերին, ճառով ոանդես գալով Մոսկվայի նաճանգային կու'

ց"

կոնֆերանսում, պատմում է նան մի այսպիսիարտասուլորդիպվածիմասին: Մի ժողուլի. ժամանակ ժողովի նախագաճը ժամանակ առ ժամանակ դիմում է լսարանին, խնդրելուլ ոտքի կանգնել: Բոլորը ուռքի էին կանգնում: Եվ նիստի դա պարբերաբար կրկնվում է ամբողջ ընթացքում: Ժողովին եկած Ճրաճանգիչը վարմանում է այդ ւուսրօրինակ սովորույթի վրա ն նա է ւսյդ ինչո՞ւ նախագաճին Ճարցնում, թե անում: Իսկ նախագաճձը պատասխանում է. (տե՛ս խորը չքնեն» «Ռրպեսվի ընկերները Օ6 օքոճւօթըաօո ԱՇՃՄԸԸՊՑԸ, ՊՆ, ԼՕՇոօտուտՅոմ, 1963, Ըւք. 224). Մեվ մոտ կարդացվող որոշ դասախոսությունների ճամար էլ թերնս ճարկ կլիներ կիրառել այդ սակցական

եղանակը:

որ մինչն Ելույթը պետք է այնպես լինի, վերջ ճետաքրքրիլսարանին Լ չստացվի այնպես, որ դասախոսը բեմում ինքն իր Ճամար, իսկ ունկընդիրները լսարանում իրենք իրենց ճամար ն կվերջանա դաՊանձամբերսպասեն, թե ե՛րբ

սախոսությունը:

դպրոցի Հռետորական արվեստի լենինյան ներկայացուցիչների ելույթներն աչքի էին ընկնում վարմանալիգրավչությամբ Լ. ճեւուսքրքրությամբ: Ականատեսներըպատմում են, որ Ա. Վ. Լունաչարսկին կարող էր առանց նախաւպուորաստվելու ճանդես գալ ցանկացած լսարանի առջե ն փայլունճառ արւուսսանել:Եւ ինչքան էլ որ

նա

խոսեր,

ոչ-ոք

չէր

ՊՃեռանում

դատճլիճից՝

այնքան որ գրավիչ էր այդ ամենը: Եղել է դեպք, երբ նրա ելույթի ժամանակ դաճլիճի լույսերը ճանգել են, բայց նա ոչ մի վայրկյան կանգ չի առել, շարունակել է իր պարմանալիճառը Լ նույՂեւտաէ է, այն ավելի որ դարձել նիսկ թվացել ունենալով գիտուՔըրքիր։ Մի անգամ, ելույթ թյունների ակադեմիայի Ճոբելյանական նստաշրջանում, նա խոսել է եվրոպական չորս լեվուներուվ Լ յուրաքանչյուրը Ճճավասար Ճաջողու(տեւ

ՒԼՐԹՆՖոճ

ՄՇՇշանուծ, 8ՅՈՑ0օ ԼԼ թամբ 1969 Լ., Ը՞ք. 8/1ՏՀՇ/Ղ1 «Ո10ոօղճտ Ի84քոմտ», Լ,

533): Եւ|, իրոք, ինչի նման է այն ելույթը, որը մինչն վերջ ուշադրությամբ չի լսվում, մտածելու, խորճելու առիթ չի տալիս, չի ւտւպավորվումՃիշողության մեջ: Այն էլ ասենք, որ խոսքի ուժը քիչ բառերու շատ բան ասելու մեջ է: Միայն Ճակիրճ ն բո-

վանդակալից ճառն է ընդունակ առաջացնելու ուժեղ տպավորություն: Անգլիացի բանաստեղծ Ռ. Սաուտիի պատկերավոր արւոաճայտությամբ, «ճակիրճությունն ուժ է ւուլիս լեվվին: Կան արտաճայտություններ, որոնք արեգակնային ճաորքան շաւո ռագայթների ճաւտկություն ունեն` են նրանք խւոացած, այնքան ուժեղ են այրում»: Փորձը ցույց է տվել, որ շաճում Է այն դասախոսը, վեկուցողը, ելույթ ունեցողը, ուլ կարճ, է դիպուկ մւտքերուլն ասույթներով շատ բան ն ասում ասում, է այն, ինչ պետք է: Լավ է ասել ֆրանսիական գրող Ֆ. Լարոշֆու133

է, կոն. «ԻսկականճՃարտարախոսություննայն միայն անճրաժեշտը, բայց ոչ ավելին»: որ ասես Շատախոսությունը մտքի աղքատությաննշա 1 է: Իսկ ճակիրճությունն էլ լավ է, երբ ւլուգակըցվում է պարվության Դեւ, որը խոսքի գլխավոր

արժանիքն է: Ավետիք Իսաճակյանի Ճոբելյանական Ճանդեսին շատ ճառեր արտասանվեցին՝ճետաքրքիր, լավ ճառեր: Բայց դրանցից մեկը` ԿաբարդինաԲալկարիայիժողուվլրդականբանաստեղծԿայսին Կուլինի ելույթն աչքի ընկավ իր ճակիրճությամբ մբիոն ն պարպությամբ: Աճա այն. «Ես այս ամբիոնը բարձրացա, որպեսվի մեծ քնարերգու, Հայաստանի, Կովկասի, մարդկության վավակ Ավետիք Իսաճակյանի մասին ասված Պճիանալիխուքերին միացնեմ իմ ժողովրդի սիրո խոսքերը, նրա մեծ վգացման խոսքերը: Ես Հայաստան եմ եկել խոնարճվելու Ավետիք Իսաճակյանիառջե, նրան սնած ճողի առջլ, խոնարճվելու այն ծառի առջն, որը մեծ քնարերգուի ճամար չի խնայել իր ստվերն ու իր պտուղները, այն ջրի առջե, որը նա խմել է, նայելու այն ամպերին, որոնք լողացել են նրա իմաստուն գլխի վերնով, այն կապույտ երկնքին, որը նա տեսել է: Ես եկել եւմ Ձեվ ճաղորդելու՝ ողջույն եղբայրներ, սուրբ ձեռքեր են բռնել ճայոց Դույսի ջաձը, որը մարել չի կարողացել ոչ մի դաժանություն, ն այն Պասցրել այս օրվան: Այդ ջաճը բոնել է նան Ավետիք Իսաճակյանիսուրբ ձեռքը»: ինչքա՞ն Ընդամենը երեք-չորս ֆրավ, բայց

մտքեր ու պատկերներ, բառերի ինչպիսի՛ ճաջող ընտրություն, էպիտետների ինչպիսի՛ Ճշգրւոություն ն դիպուկություն: Այստեղ ամեն ինչ իր տեղում է. Ցնարավոր չէ որեէ բան փոխարինել մեկ ուրիշով: Այո՛, ցանկացած դասախոսության, ելույթի արժեքը չի որոշվում րուպեներիքանակով, ալ, ամենից առաջ, սեղմ, պատկերավորձնուլ արտաճայտված բուլանդակությամբ: Գյոթեն գնաճատում

էր ամեն

տեսակի կարճ ասույթները: Ցիցերոնըգտնում էր, որ «ուժեղ, կարճ արտան լտվա մքի տքերը : են օգնում Նոր շատ բակյանքի բելավմանը». «կարճ ասույթները մխրճվում են :

մարդկանցմտքերի մեջ, արմաւտներ են արձակում, ծաղիկներ ու պտուղներ տալիս ն չեն դադարում ավդեցություն գործելուց»՝ ասել է գերմանական գրող Ֆ. Բոդենշտեդտը: «Չկա միտք, որ ճնարավոր չլինի պարվ ու Ճասարակարտատճայտել»՝ նկատել է Ա. Գերցեասում նը: Սակայն, ինչպես Է Ֆ. Վոլտերը, «Գեղեցիկ միտքը կորցնում է իր ամբողջ արժեքը, երբ վատ է արտաճայտված, իսկ եթե կրկնվում է, ապա ձանձրույթ Է պատճառում»: Ուրեմն ճռետորի, դասախոսի Ճամար բայյական չէ նյութն ու ասելիքն իմանալը: Ասելիքը ներգործուն դարձնելու, այն տեղ ճասցնելու Ճւամար ՃարկավորԷ ասելու շնորճք ունենալ, նյութը մատուցելու առավել Ճեւտաքրքիր, առավել տւլավորիչ ձն գտնել: (35

անե Խոսքի ուժով խորաւվես

բացաձայտել Լ դ դժվարին պրոբլեմները, Ցամովիչ ն պատկերավոր շարադրել իր մտքերը, ելույթը ճագեցնել խոր բովանդակությամբ, բացաճայտել աշխատանքում եղած թերությունները, նշել դրանց վերացման ուղիները` աճա թե ինչ է պաճանջվում ռռետորից, գաղափարախոսական ճակատի բոլոր աշ-

խատողներից: Դրա վաղ օրինակներ կան

կոմունիստական կուսակցության ն սովետականպետության ականավոր գործիչ Սերգեյ Միրոնովիչ Կիրովի ելույթներում: Հայտնի է, թե ինչպիսի պայրույթով ն

ճեգնանքով էր նա խոսում նրանց մասին, ովքեր վատ էին աշխատում, անպատասխանատու վերաբերմունք էին դրսնորում ճանձնարարված գործի նկատմամբ: Ս. ժուռնալիստ են անցել, իսկ «Տասնյակ տարիներ ես չեմ մոռացել Սերգեյ Միրոնովիչի Ճառը, որում նա խոսեց, մոտավորապես, արտադրանքի որակի մասին:

Աճա

թե

ինչ է վերճիշում

Պոլեսնը.

Կիրովն սկսեց նրանից, որ արժանին ոատուցեց երաժշտականֆաբրիկաների արտադրանքի արտաքին Ճարդարանքին: ՝Նայեցեք, ինչպիսի

գեղեցի

են

եյտաներանըեն նրանք նրանք

բա Բոց

ողել բողո

առն-

տըրական ցանց: Ձնով շատ գրավիչ են ֆլեյտաները: Հաճելի է ձեռքը վերցնել: Շոյում է աչ-

քը...

Մենք լսում

ենք

այդ

գովասանքները,

բայց

Կիրովի Դավիվ նկատելի թմծիծաղից պգում ենք, որ վերջն անսպասելի Է լինելու: Եվ, իսկապես, Ճաճոլախոսություններ շնորձելով աղատորեն երաժշտական ֆաբրիկաների ղեկավարներին, Սերգեյ Միրոնովիչը ցավով նկատեց, որ ամեն ինչ Դոյակապ կլիներ, եթե չլիներ ֆլեյտայի մենմիակ թերությունը՝ այն չի նվագում: Դատճլիճում Քրքիջ՝ Կիրովի խոսքերի առաջին արձագանքը: եցին Բ այց կուշտ ծիծաղելուց ռետո մ մարդիկսկսեցի ծիծաղելուցՃետո խորձել... Կիրովն ասաց, որ չնվագող ֆլեյտաներին ն խոխոռացնողպատեֆոններին են նմանվում նան երաժշտական արդյունաբերությունից ճեռու Օրինակ, կանգնած առանձին մարդիկ: որոշ բնակելի շենքեր կառուցողները: Իսկ նրանք, ավելի շոշափելի վնաս, քան երաժշտական ֆաբրիկաների խուտանարարները: «Պատեֆոնըպետք է լինի լավ՝ դա անկասկած է: Բայց, խղճով ասած, լավ է, այնուամենայնիվ, նստել լավ բնակարանում վատ ւպատեֆոնով, քան ծակծկված բնակարանում՝ լավ պատեֆոնով» խնդրեմ, բերում

են

Լ

(քաղվածքը մեջ է բերված «քշշճոք քՇՎԵ» 2-ից, էջ է սածից երնում է, որ պվարճալի, պատկերավոր խոսքը, իրոք, վորեղ է, ճասանելի ն Ճասկանալի: Սխալ է կարծել, թե խոսքի պատկերավորու-

ամակ աոաԳրի

7):

թյունը Ճատուկ է միայն բանաստեղծներին ն գրողներին: Պատկերավորությունը բնորոշ է նան

Դրապարակախոսությանը: 132

ն

Մարբսիվմիկլասիկների,մեր կուսակցության

պետության,

միջավգային

կոմունիստական

շարժմանականավորգործիչների ճրապարակա-

յին ելույթները ցուց են տւսլիս, թե ինչպես նրանք Ճմտորեն|ւ ստեղծագործաբար են մատուցում նյութը, այն դարձնում ճասանելի Լ Ճաս-

կանալի ամեն տեսակ լսարանի

ճամար:

Կարլ

Մարքսիմասին Լիբկնեխտն իր ճիշողություննե-

րում գրում է. «Իր միտքը պարվպ արւտաճայտելու

մեծ

ընդունակությունը, նրանից բացի, ոչ ոք չուներ» (ՂՕղոճվծո Ճ., Օ6 օքճրօքոաօդ ՋԸԽ7ՇՇՒ86, 1., ու 1958, Ըչք. 8): Պարվպ Ճասարակ,

լ. Ցսլոակ պատկերավոր, մատչելի ճասկանալի ու

էր Լենինի լեվուն: Նրա քաղաքական ելույթները եղել են մասսաների Ճետ պարվպ ու շիտակ, ավնիվ ն ուղղակի խոսակցությանօրինակ, այնպես, որ բանվորին ու գյուղացուն թվացել է, թե դա տենցիրենք են մտածել, միայն թե չեն կարողացել այդքան պարվ ու ճասարակ արտաճալղտել: պայքարումէր ամեն մի բառի, ձնակերԼենինը պումներիճշտության ճամար: Իղուր չի ասել Մարիետա Շաճինյանը.«Լե-

որնէ գավառային փոքր քաղաքում որնէ ժողոայնպես Ճավի նախագաճ կվախենար խոսել ինչպես Դուք... սարակ, այնպես Ճավակնու, խոսելու ձեր արվեստը կարող եմ Ճամեւմատել միայն մի բանի

ճետ՝

Տոլստոյի

մեծ

արվեստի

Ձեվ մուռ միննույն խոշոր, ամբողջական, միննույն ավարտուն գիծն է, ճշմարտության է` գեղեցկուաճճողդողդ վգացումը: Դրանում

ճետ:

Գուցե դա սլավոնական բնավորության յուրաճաւոուկ տարբերիչ գի՞ծ է»: Է չգիտեւմ,-- պատասխանում Ես.այդ Լենինը:-- Ես միայն գիտեմ, որ երբ ելույթ ունեցա որպես ձճռետոր,ամբողջ ժամանակ մտածում թյունը: --

էի բանվորների ու գլուղացիների մասին` որպես իմ ունկնդիրների մասին: Ես որ ուվում էի, նրանք ինձ ճասկանան: Որտեղ էլ որ խոսելու լինի կոմունիսւոր, նա պետք է մւոսծի մասսաների մասին,

պեւոք է խոսի նրանց ճամար... (Հիշողություններ Վ. Ի. Լենինի մասին, մ. 2. էջ նա

583):

Լենինը խորձուրդ էր տալիս խոսելիս Ճաշվի առնել յուրաքանչյուր խավի, պրոֆեսիայի, սո-

նինի յուրաքանչյուր բառը ալմաստի ճետք է ապակու վրա, Ճշգրիտ արձակի վարպետության անվիճելի դաս» (ՄարիեւռաՇաճինյան, Չորս

ցիալական խմբի առանձնաձատկությունները, ճոգեբանության յուրօրինակ գծերը ն գիտակցականության աստիճանը: .ԿառապաններիՃետ

«Լսեք, ընկեր Լենին,-- Կոմինտերնի 3-րդ ճամաշխարձւյինկոնգրեսում նրա վեկուցումից ճետո նրանէ դիմում Կլարա Ցետկինը,-մել,մուռ

գրաշարներիճետ: Այդ կանոնը ՎլադիմիրԻլյիչն

դաս

էջ 173): Լենինից, ԵրԼան, 1975,

պետք է խոսելայ կերպ, ասում էրնա, քաննավաւտիների, նավաստիներիԴեւո այլ կերպ, քան անշեղորեն

պաճպանեցիր ամբողջ կյանքում: Ում առջ էլ ելութ .ունենար՝ Պուտիլովյան գործարանի թե Իվմայիլովյան գնդի վինվորների,

բանվորների ամամիութենական Կենտգործկոմի անդամների,

թե

արճմիութենական կոնֆերանսիմասնակից-

ների՝

նա

րանը,

ոչ

'

միշտ

կողմնորոշվում էր

մի րուվե չմոռանալով,թե

իր առջն գտնվում:

դեպի

լսա-

ովքեր

են

եան Գին Ժողովրդա թյուն

պուքարում էր ձժանա-

վայելելու դեմ: Նա

ինքը երբեք չէր ձգտում ճարմարվել բանվորների խոսելաձնին,չէր նվավեցնում պրուլագանդայի գիտական ու գաղափարական

բովանդակությու-

նը. պրույագանդան, սուվորեցնում էր նւ, չպետք է իջնի մինչն չկարգացած ունկնդրի կամ

ընթեր-

ցողի մակարդակին: Նրա պարտքն է պգուշությամբ, բայց անշեղորեն բարձրացնել այդպիսի ունկնդրի կամ ընթերցողի ընդճանուր 1 թաղաֆալյան վարգացումը: Պարվըն գռեճիկը նույն բաներըչեն: Դասապրուլագանդիստըիրավունք չունեն Բարխոսը, մարվելու առանձին ունկնդիրներիլեվվական ցածր կուլտուրային,օգտագործելովկոպիտ, անռարկի բառեր ու տերմիններ:

Պարվությունը, պատկերավորությունն լեվուն վարդարում, լեվուն ճաՃակիրճությունը ու

իըստացնում Կան

տ

են:

ոռեւոորական ձեարվեսւոի բավմաթիվ

վեր, որոնք արտաճայտչականությունԼ պատկեեն տալիս ելույթին, նպաստում րավորություն են նրա դինամիկությանը: Դրանցից է անտիթեպը՝ մտքերի ն կերպարներիճակադրումը, որն է ասածի տպավորությունը, ավեուժեղացնում ու լի վառ արտաճայտիչ դարձնում այն: Անտիթեվի՝ մեկը մյուսին խիստ .ճակասող մտքերի Լ արտաճայտություններիՃաճախ կարե-

լի է ճանդիպել Կ. Մարքսի աշխատություններում: Աճա թե նա ինչպես Է խոսում փողի որպես բնական ու մարդկային ճաւոկություն«...բոլոր ների վերափոխողին նենգափոխողի» մասին: Նա

գրել է. «Փողը ճավատարմությունը դարձնում է դավաճանություն, սերը` ատելություն,ատելությունը՝ սեր, առաքինությունը՝ արաւո, արատը՝ առաքինություն, ստրուկին՝ տեր, ւտիրոջը՝ըսւրուկ, տխմարությունը՝ խելոքություն, խելոքությունը տսխմարություն» (լոքո

Ւ., ՅԽՐՇՈԵՇ

Փ., 15 քճոււռ: ոքօաՅոծոճամ, Լ, ԻԼՇՇոօաոՅտող, 1956, ԸՂք. 620): Անտիթեվի շատ օրինակներ կան Ցիցերոնի մոտ:

Աճա

դրանցիցմեկը. «Երբ ամեն ինչ ճանգիստ է, դու աղմկում ես. երբ բոլորը Ճուվվում են, դու. ճանգիստես, անես, կրքոտ Ճարտարբեր գործերում ցերում՝

սառն

եւ.

տաքանում

երբ ճարկավոր է խոսել՝ լռում

ես»:

Աճա անտիթեվիմի այլ

օրինակ.

Ես

մի լուսավոր,

ես մի խենթ լուսնուո, ցնորք Ճավիտյանխաբող, Իմ քույր, իմ ղաճիճ, իմ սուրբ սիրեկան, Ես քեւ սիրում եմ, դու դեռ չես մեռել...

Դու

ցոլք,

դու

(ՎաճանՏերյան)

Հռետորական ոճին ձճատուկէ այնպիսի եղանակ, ինչպես կրկնությունը` բառերի կամ բառակապակցությունների մի քանի անգամ կրկնելը դրանց կարնորությունն ընդգծելու, լսարանի ուշադրությունը դրանց վրա բնեռելու նպատա-

կով: Աճա

վերում ասածը Ճաստաւտող օրինակներ. Մենք Ճույս ենք դնում բանվոր դասակարգի աջակցության վրա, քանվկի կուսակցության քաղաքականությունը նրա քաղաքականությունն է: Մենք Դույս ենք դնում գյուղացիության աջակցության վրա, քանվի կուսակցության թաղաքականությունը նրա քաղաքականությունն է: Մենք Ճույս ենք դնում ժողուլրդական մտավորականության վրա, քանվի կուսակցության քաղաքականություն նրա .քաղաքականությունն Է... (քաղվածքները մեջ են բերված ՍՄԿԿ 22411 Դամագումարինտված ՍՄԿԿ Կենւոկուլի քաղաբական վեկուցման եվրաւիւասկումից): ԲառերիԼ. բառակապակցություններիկրկնուԹյան նս մի օրինակ. Կեցցե՛ նա, ուլ իր կյանքում մինտրել է միշտ ճշմարտությունըլ. ցանկացելէ օգտակար լինել ժողովրդին: --

նա,ուլ կարողացել է...`երկար լոաԿեցցե՞

--

մաքրությունը րիներ պաճպանելիր բարոյական ն

արհր

ականությունը:

ԳԱ

վգալ

-

է տվել մեվ

Ճայրենի

է, թե որտեղ Ճճասկացրել

են

քաղցրությունը, թաղվածմեր տաղանդները,մեր ստեղծագործան

կան ուժերը... (Ստ. Շաձճումյան):

կարնոր չեն երկխոսությունները: ձն Երկխոսությունը բանավոր խոսքի ճատուկ կամ պրույց երկու կամ մի քաէ` խոսակցություն Պակաս

նի մարդկանցմիջն:

է ունեցել մի երկխոսություն,որ տեղի Վ. Ի, Լենինի ւ Պետրոգրադի մի գնդի վինվորմիտինների միջն 1917 թվականի ապրիլի 15-ի փեւտըրանդամ, գում: 1908 թ. կուսակցության Աճա

վարյան ն ՀոկտեմբերյանՃեղափոխություննե Ի. Բալավուրովն այդ մաակտիւ մասնակից ՄՍ. սին պատմումէ. նվո ն վպինվոր, վիվիոնի նգին ներկա մե

Կատկարծելով, իբիիաիորվաշեռործ մասին, բարձրախոսի Հողի ե է թե Լենինը չպետք ձայն Ճարցրեց.

սի

ճողի

Իսկ Ճո՞ղը:

--

Լենինը Արագորեն շրջվելով նրա կողմը, ճարցով. ճարցին պատասխանեց Իսկ Ճո՞ղը: ի պ պատասխակյո, ինչոր բան պարվ չե --

,

--

-

նեց պինվորը: --

Նշանակում է Ճողի Ճարցը

դեռ

պարվ

չէ՞,-- ուրախ

ժպիտով

ճարցրեց

Վլադիմիր

Իլյիչը:

Պարպ չէ, բոլորուվլինպարպ չէ, ընկեր Լենին,-- անմիջապես Ճնչեցին մի շարք ձայներ,-ժողովներում խոսում են տւարբոլոր Ճճռետորները բեր ձնով: Սպասելով, թե երբ կդադարեն ռեպլիկները --

տեղից, Լենինն ասաց. Դե՛, ճիմա բերեք ւպյարվություն մտցնենք այդ, ինչպես դուք եք ասում, ոչ պարպ ճարցում: կուսակցուՎ. Ի. Լենինը շարադրեց բոլոր թյունների պլաւտֆորմները ձողային Ճարցի վերաբերյալ, որից Ճեւոո, դիմելով ժողովին, Ճարց--

րեց.

ուվում եմ ճարցնել ինձ առաջինը Ճարց տվող ընկերոջը, չգիտեմ նրա ավգանունը... Գուսն, Գուսե,-- Ճնչեցին ձայները: Բնկեր Գուսն,-- շարունակեց Վլադիմիր Իլյիչը,-- իսկ ձեր կարծիքով ինչպե՞ս պետք է լուծվի Ճճողալինձարցը. Առանց ամեն կարգի ճՃետգնման, ընկեր Լենին,-- արձագանքեցԳուսնը: մնացած ընկերԻսկ ի՞նչ են մտածում ները,-- դիմելուլ բոլոր ներկաներին, Ճարցրեց --

Եւ

-"

--

-

--

Վլադիմիր Իլյիչը: Առանց Ճճեւոգնման,առանց ետգնման. Ճողը պետք է Ճանձնել աշխատավոր ժողովըրդին,--- ընդճանուրիՃամերաշխծափաճարությունդառլիճից: ների ներքռ պատասխանեցին --

--

Մենք՝ բոլշնիկներս,---բարձրաձայնասաց

Վլադիմիր Իլյիչը,--նույնպես Ճամամիտ ենք

Ճո-

ղի ճարցի լուծմանը: Մենք, ինչպես եք, միասնականկարծիքի ենք: Լենինի վերջին խոսքերն առաջացրին երկար ժամանակ չլռող ծափաձճարություններիւոարափ (Ժ16ղտո--318616քք6807101101ու08 քօոճրճողը,

ԷօՕՇոՅՈՀՁՂ,

ԽՆ, 1965, Ըւք. 83-84): Երկխոսության ՊՃիանալիօրինակներ կան Րաֆֆու, ճայ դասական գրողների՝ Ճաւտոկաւպես նման

տես-

նում

Պռոշյանի, Մուրացանի, Շիրվանվադեի գրվածքներում: Երկխոսության վարպետ էր Դերենիկ Դեմիրճյանը: Հռեւոորականարվեստի կարնոր եղանակներից մեկը ճւսմեմաւոությունն է: Համեւատությունը պեւոք է լինի պարվ, Ճասարակ, Ճասկանալի. «Այնւլես, ինչպես Դարվինը Ճայոնագործեց օրգանական աշխարճի վարգացման օրենքը, այնպես էլ Մարքսը Ճայտնագործեց մարդկային պատմության օրենքը»--- Էնգելսի այս ճակիրճ ու դիպուկ Ճամեմատությունը բնութագրում է Մարքսին որպեւ ճանճարեղ մտածողի, որպես մտքի տիտանի: Համեմաւուվումեն իրար Ճետ ոչ միայն առանձին բառեր ն Ճճասկացողություններ,այլն մեծ ու մարդու փոքր իրողություններ: Այսպես` «Ռուս է՝ հոգին լայն ինչպես իր ստեպը, վեճ՝ ինչպես Ննան, լեվուն՝ ինչպես ածելին», «Հայ ժողուլուրդը կանգուն է, ինչպես իր ճայրենի լեռները, ճձպարտու բարձր՝ ինչպես այդ լեռների արծիվները»:

Հովճ. Բաղդասարյան

Ճամեմատությունների մի քանի այլ օրիէ ինքն իր մեջ, նակներ. «Մարդն առանձնացել կրիան իր ինչպես սարդն իր ոսւոայնի, ինչպես ջրերի է գարնան «Նա ալեկոծված մեջ». Աճա

կեղնի սառույցը», պես». «Այս մարդը սառն է, ինչպես որ«Հիտլերը նույնքան նման է Նապոլեոնին, քան կատվի ձագը առյուծին»: Հոյակապ ռամեմատություններով է խոսում Շեքսպիրի Օթելլոն. այդ սնամորթի Ճամար՝ ամպիկներով մաշկը սպիերկինքը մարմարիոնէ, Դեպդեմոնայի տակ է որպես ձյուն, ողորկ՝ որպես մաճարձանների ալեբաստր: Քնած Դեվդեմոնան կենդանի արնի ն վարդ է, Դեվդեմոնայի սպառնությունը՝ լուսնի խավարում: ճամեմատության նս մի օրինակ. Աճ

ծածկված

րոմ: Գո կՏոլ հրի վերքս խոր, մեջ

ընկա

ասես Եվ ապաքինվեց

Երբբացվեց

կաո

վիրավոր,

ավոր

վրաս (Հովճ. Շիրավ): արտ երկինքը անսմանի

Հարկավոր է ավելի ճաճախ դիմել ճոմանիշներին, այն բառերին, որոնք իրենց նշանակու-

մուռ են, բայց տարթյամբ ճամընկնում են կամ երանգբերվում են իմաստային կամ ոճական «գրում օւուսգործվող մշտապես ներով: Օրինակ, է ասել՝ «ճիշատակում 3», բառի փոխարենկարելի

է»,

է», «ճաղորդումէ», «պարվաբանում է», նշում է», «նկատում է, «պնդում ն այլն:

րարում է»

«մատնա«այտա-

Դասախոսության, ելույթի, ճառի որակը մըտքերի որակն է, չասված, թարմ մտքերը: Ֆ. Դոստոնսկին ասել է. «Լավ մտքերը փայլուն ոճից բարձր են դասվում: Ոճը, այսպես ասած, ար-

տաքին վգեստն է. միտքն այն մարմինն է, որ թաքնված է պգեստի տւսկ»: Լն Տոլստոյը ճավասարության նշան էր դնում խոսքի պղտորության ն մտքի պղտորության միջն: Այո՛, մտքեր են պեւոք, այնպիսի մտքեր, որոնք տեղ ճասնեն, մտածելու, խորճելու առիթ տան, ունկնդիրներին ճաղորդեն նոր վպգացմունքներ, նոր ւորամադրություն: Աճա ձել 6Ճարուստ մտքեր բուլանդակող առանձին քաղվածքներ. «Մարդուն սովորեցնել երջանիկ լինել, չի կարելի, բայց նրան դաստիարակել այնպես, որ(Ա. Մապեսվի նա երջանիկ լինի՝ կարելի է»

կարենկո). «Երջանկությունը Ճեշւո ու անճոգ կյանք չէ, ոգեկան վիճակ է» (Ֆ. Ձեր-

ան

«Աշխարճում չկան փոքր ժողովուրդներ... Ժողովրդի մեծությունը ամեննին չի չափվում նրա քանակով, ինչպես որ մարդու մեծությունը չի չափվում նրա Ճասակով» (Վիկտոր Հյուգո): Պաւորաստի ֆրավներով խոսելը, ճՃանրաճայտ տարրական ճշմարւոությունների մեխանիկական ու կրկնությունը թուլացնում են ելույլթի ուժն նշանակությունը,նրա ավդեցությունը: «Ի՞նչը կարող է ավելի անձեթեթ լինել,-

10»

ասում է Ցիցերոնը,-- քան ֆրապների դատարկ Ճնչյունը, թեկուվ Ճենց ամենաընտրուլի ն ամենաճեւոաքրբիր, բայց որնէ մտքի, գիտության Ճետ չկապված ֆրավները»: Եվ այսպես, գաղափարախոսական .աշխատանքում ճարկավոր Է իսպառ վերացնել դաստիարակչական աշխատանքի ներգործության արդյունավեւոությունը էապես նվավեցնող այնպիսի երւույթներ, ինչպիսին ձնամոլությունն է, ճաւտտեսակ կումը բառային ճարձճատյունի, ամեն պրուպագանդիստական շտամպների նկատմամբ, խոսքի բյուրոկրաւոական ոճը, ընդճանուր ճըշմարտությունների բապմաւլատիկ մեխանիկական

կրկնությունը:

Կենտկոմն անճանդուրժելի է ճամարում այն, «Տեւական ընդճանրացումները, ընթերցողին, ունկնդրին Ճարստացնող լուրջ, կշուսդատված վերլուծությունը երբեմն փոխարինվում են ճոռոմաբանությամբ, լեպվի արտաքին գիտականակերւվկությամբ,իսկ լսարանի ճեւո տեղի ունեցող խոսակցության մեջ փաստարկների ճամովչությունը ն արտաձճայտչականտոնի վստաձությունը` խրատաբանությամբ|լ Ճոճռան ֆրավներով» ւ պաճանջում է այդ ամենը վճռականապես արմատախիլ անել պրակտիկայից: Ո՞րն է, ուրեմն, լավ ճառը, լավ դասախոսությունը: Լավ է այն ճառը, որն ունկնդրին գրավում է ոչ թե իր արտաքուստ այլ սաճունությամբ, ճարուստ ներքին բովանդակությամբ,կենդանի, սեփական մտքերով: որ

«մենից լավ տեղ է Ճասնում այն ճառը, - մի առիթու|ասել է Մ. Ի. Կալինինը,-- որն ամենավգայուն թելերին է դիպչում, ճավանություն կամ

առարկություն է առաջացնում: Դա առաջին է նշանն այն բանի, որ ճռետորն ունի մի ինչ-որ ինքնուրույն, կենդանի միտք» (Կալինին Մ. Ի.,

ն ուսուցման մասին, Դաստիարակության Ընտիր ն ձոդվածներ ճառեր, Հալպետճրաւտտ, 1960, էջ 198): Լավ է այն դասախոսությունը,որն ունկըն-

դիրներին ոգնորում

ն ոգեշնչում է, ուրախացկամ: տրտմություն պատճառում, եթե ճարկ կա՝ արցունքներ քամում: Թե չէ խոսում են 2Ց ժամ, բայց լսարանի ոչ մի արձագանք՝Ճիացմունքի ոչ մի արտաճւայտություն, ոչ մի ճուվմունք, ոչ մի ծափ, ոչ մի ծիծաղ: Խոսում են, բայց ելույթից ճեւտո ունկնդիրների գլխում ոչինչ չի մնում, բացի առանձին բացականչություններից. այստեղից ն այնտեղից պոկած փքուն խոսքեր, դատարկաձնչուն ֆրապներ, ամպագոռգող կոչեր, որոնք ոչինչ չեն տալիս ունկնդիրների ոչ սրտին ն ոչ էլ մտքին: Մի խոսքուլ, ունկնդիրն ինչ տրամաբանությամբ որ եկել էր՝ նույն տրամաբանությալբ էլ գնում է: Դասախոսըպետք է խոսի ոչ թե անգիր արած ճանրաճայտ ֆրավպներով,այլ իր՝ բնական, սովորական լեվվով: Հարկավոր է խուսափել պատրաստի ձնակերպումներից, երբ մարդ ճիշողությանն Է պոռ տալիս ն ոչ թե խելքով մտածում:

նում

Ձափիվգացումն ամեն մի

արվեստի,

այդ

թվում «4

խոսՃռետորական արվեստի օրենքն է: Ճոռու խանդաոչ բնական, արձեստական քը, խուողի տոնը՝ մտքի աղքատուվառությունը, ճոճռան են է, ընդճակառակը, խոսքի պատթյան նշան պարվությունը, բնականությու-

կերավորությունը,

նը` մտքի Ճարստության նշան են, ոռետոր լինելու առաջին պայմանը:

Պարվությունը լսարանի վրա ճռետորի ելու է, թի աւդեցության կարնոր նախապայմանն Ճռեմեծ է ասել՝ մտածող Արիստոտելն ինչպես

տորի գլխավոր արժանիքը: Իսկ ինչպե՞ս Ճասնել խոսքի պարվության: Պարվության կարելի է ճասնել դասախուության, վեկուցման, պրույցի ճստակ կառուցվածքով, տրամաբանվածությամբ,վգացմունքայնությամբ, փաատարկումների Բամուլչականությամբ, լեպվվի անպաճուճությամբ

|,

պատկերավորությամբ:

Վ. Ի, Լենինը գտնում էր, որ կոմունիստական կուսակցությունը, որն ուվում է գործնականում

լինել ճեղաւմփոխականդասակարգի,պրոլետարիատի ավանգարդը, առաջավոր ջոկատը, պար-

տավոր է կարողանալ ն' պրոպագանդել,ն" կասմակերպել, նչ ագիտացիամղել առավել ճասան կենդանի խոսքով: Վ. Ի, Լենինի յուրաքանչյուր ելույթ, ինչի մպ-

նելի, առավել պարլլ սին էլ

որ

այն լինի, այդ բանի փայլուն օրինակն

կարողանում էր մարդկանց ճետ սրտառուչ, նրանց գրավել ու պարվպ Ճիացնել ն պարմացնել: է: Նա

ու

խոսել

գերել,

Մարիետա Շաճինյանն իր «Չորս դաս Լենինից» գրքում գրում է այն մասին, թե 1921 թվականի դեկտեմբերին Մեքսիկայից Սովեւտական Ռուսաստան ժամանած ճապոնական կոմունիստ Սեն-Կատայամանինչպես է նկարագրել Լենինի վեկուցումը Մեծ թատրոնում Սովետների Ճամառուսաստանյան ճամագումարում: Սեն-Կատայամանամեննին չգիտեր ռուսերեն, նա վեկուցումից չէր ճասկացել ոչ մի բառ, բայց նա ականջների փոխարեն աչքերով ընկալել էր նե այն, թե ինչպես է Լենինը խոսում, ն այն, թե ինչպես էին լսում: Ակներն է, որ դա նրա ճամար ն նոր, ւ արտասովոր է եղել այն աստիժամ տնած ճան, որ Սեն-Կատալաման երեք վեկուցման ընթացքում, չճասկանալով ոչ մի բառ, այնուամենայնիվ, չի Ճոգնել ն չի ձանձրացել: Ժողովրդի ճետ պարվ ու ճամուիչ էին խոսում լենինյան դպրոցի Մ. Ի. Կալիճռետորներ նինը, Ս. Մ. Կիրովը, Ա. Վ. Լունաչարսկին ն ուրիշներ. Նրանց ճՃրապարակայինելույթները ն ճառերը վերծ էին կեղծ ակադեմիվմից, գորշ ն դժվարիմացժարգոնից, աչքի էին ընկնում տեմտածսական խոր ընդճանրացումներով, լուրջ, ված վերլուծումներով:

Ճառը, վրույցն ու դասախոսությունը բովանդակալից ն արտաճայտիչ չեն լինի, պատշաճ ներգործություն չեն ունենա առանց Ճաջող ռածի ն ասացվածքի, առակի Լ. առասպելի, ճումորի, կենդանի, դիպուկ, պվարճալի խոսքի, սրա15Լ

մըտության, իմաստալից անեկդուռի

խոսքի: Առածներն

ու

ւ

թնավոր

ասացվածքները ժողովրդական

բանատճյուսության տեսակներ են,

որոնք

ժողո-

վըրդի բանավոր ւ գրավոր խոսքում Ճանդիպում են սեղմ ու պատկերավոր ասույթների ձնով: ունեն Առածներն այլաբանական-իոխաբերական իրենց բովանդակածմիւոքն արտաճայտում են ոչ թե ուղղակի, այլ անուղղակի ձնով, կյանքից ու բնությունից վերցրած օրինակներով իմաստ

Լ.

պատկերներով:Օրինակ` «Գեղ կանգնի, գեէլ աչքն րան կկոտրի», «Ունքը շինելու տեղ, դանեց»: Առաջին առածում արտաճայոված է այն գաղափարը, որ եթե ժողովուրդը միանա, մեծ գործեր կարող է կատարել: Երկրորդում փոխաբերաբար ընդգծված է այն գաղափարը, որ մի ու

լավ բան անելու նպատակուլ: մարդ ակամա կարող է վնասել եղած լավն ու առավել կարնորը: Աճա ն

աղածներ երիտասարդությանմասին.

Երիւուսսարդությունըեթե գիտենա, Ծերությունը եթե կարողանա...

(Ֆրանսիական) Երբ երիտասարդ ես, խուսափիր Ճեշւոամոլությունից, Երբ ծեր ես, խուսափիրկծծիությունից:

(Չինական)

Երիտասարդությունըգինովություն

է առանց գինու. Ծերությունը գինի է առանց գինովության:

Երիտաւարդության ժամանակ կորցրած ամեն Ժամ Ապագայի ճամար դժբախւմոությանդուռ:լ|բանա:

(Գերմանական)

Ով ցանկանում է որնէ բան անել` միջոց կգտնի. Ով չի ցանկանում որնէ բան անել, պատճառ կգտնի:

(Արաբական)

ւտուսրբերությունառածների,ասասցվածքնեմիտքն արտաճայտվում է ուղղակի ձնով, առանց այլաբանության: Այսպես, օրինակ՝ «Շատ մի սիրի՝ ատել կա, շատ մի աւոի՝ սիրել կա», «Համբերությունը կյանք է», «Ուշ լինի, նուշ լիԻ

րում

նի»

ն

այլն:

Իսկ առակը գեղարվեստական փոքրիկ ստեղծագործություն է, որում գովաբանվում ն խրախուսվում են լավն ու բարին, գեղեցիկն ու մարդու դածաղրվում կայինը ն, ընդուսկառակը,

տապարտվում են վատն ու չարը, տգեղն ու անմարդկայինը: Ըստ ւսւնգլիացի Ճումանիստ, գիտՖ. նական Բեկոնի «Ավգի ճանճարը, խելքը ն ոգին դրսնորվում են նրա առակներում»: Այո՛, նույնիսկ ամենաճեւռաքրթիր նյութի մատուցումը միապաղաղ ն ձանձրալի կլինի, եթե մոռացության է տրվում կենդանի խոսքը, չեն օգտագործվում ժողովրդական խոսբի ամբողջ ճարատությունը,նրա պաւոկերավորությունն ու

դիպուկությունը:

Լենինի աշխատությունները Ճարուստ են գրական-գեղարվեստական .ւտտոեղծագործություններից վերցված քաղվածքներով, պաւոկերավոր այլաբանական արւոաձայտություններով,

Ճամե-

մատություններու|, առածներով, ասացվածքներով, թնավոր խոսքերով: Նրա երկերում բավպմիցըս Ճանդիպում ենք աճա: այսպիսի արտաճւայտությունների. «Մի թքիր ջրճորի մեջ, ջուրը խմելու սպեւոքկգա». այս առածը Լենինն օգտաՆագործել է նարոդնիկ որապարակախոսէ. դեժդինին ոչնչացնող քննադատության ենթարկելու ճամար. «Խեղդվողը ձեռքըծղուտին Է մեկնում» ժողովրդական առածը Լենինն օգտագործել է մենշնիկների անկայունությունը տալու ցույց ճամար, այնուճետն, «Փախչում են, ինչպես առանգամ նավից», «Յոթ նետներըխորտակվող չաւիիր, մեկ անգամ կւռրիր», «Կուշտը քաղցածին մանրըկբրդի», «Առանց կրակ ծուխ չի լինում», ձիմարին ատտծուն աղոթել, նաս ճաեն կուշտ, ն ոչկատն էլ կջարդի», «Եվ գայլերն խարներն անվնաս»: «Նա ծառերի եւտնում ասնտանոր ռը չի տեսնում» առածը Լենինը «Տնտեսական շարժումներ գյուղացիական կյանքում» Ճոդվածում: ն այլ առիթներով օգտագործել է 18 անգաւթ Վ. Ի. Լենինի երկերի լիակատար ժողովածուում կան մեջբերումներ ն վկայումներ Քայրենական ե

«Ստիպիր

արտասաճմանյան գրողների ն բանաստեղծների ավելի քան 230 ստեղծագործություններից:

Այո՛, Ճճռեւտորությամբ վբաղվողբ չի

կարող

յոլա գնալ առանցգեղարվեստական գրականության օգտագործման: Հալ դասական գրականության (նռ ոչ միայն

Ճայ գրականության) վարւպետների՝ Սունդուկյանի, Րաֆֆու, Պռոշյանի, Պարոնյանի, ՇիրԹուՆար-Դոսի, վանպադեի, Մուրացանի, մանյանի, Իսաճակյանի ստեղծած գեղարվեստական կերւպարներիու պատկերների ւռեղին օգւտագործումը դասախոսության, ելույթի ճաջողուու թյան կարեոր պայման է, այն ներգործուն պատկերավոր է դարձնում ասելիքը, ավդում ունկընդիրների գիտակցության ն վգացմունքների վրա:

Հալ շինականի անցած չարքաշ կյանքի մասին ասելիքը որքա՛ն շաճած ն տպավորիչ կլինի, եթե, օրինակ, մեջ բերվեն Ղավպարոս Աղայանի «Ճախարակ»բանաստեղծության քառատողերը. Տիգրանիկս

է

գուլպա

Հանդ գնում

չունի,

ուղաբաց,

Գաբրիելս չուխա չունի, Միշտ անում է սուգ ու

լաց:

Մանի՛ր, մանիր, ի'մ ճախարակ, Մանիր սպիտակփաթիլներ, Մանիր թելեր Պասւո ու բարակ, Որ ես ճոգամ իմ ցավեր:

Համաշխարճային գրականության՝Հոմերոսի, Դանթեի, Սերվանտեսի, Շեքսպիրի, Բայրոնի, Մոլիերի, Գյոթեի, Պուշկինի, Գրիբոյեդովի, Դոս-

տոնսկու, Շչեդրինի, Տոլստոյի, Գոգոլի, Չեխովի, Գորկու, Մայակովսկու, Չարենցի կերտած կերպարների տեղին ու ճմտորեն օգտագործումն արդարձնում տաճայտիչ, ցայտուն ու դիպուկ է

ասելիքը:

ճակաֆաշիստականգրող Լիոն Ֆելխտվանգերը «0պենճայմներիընտանիքը» վեպում ինչպես է բացաճայտում ֆաշիստների կեղծիքը. «Սուտ են նրանց խուքերը, ն սուտ՝ նրանց լռությունը: Ստուլ նրանք վեր էին կենում, ստու նըրանք պառկում էին: Նրանց ամբողջ կարգը սուտ էր. սուտ էին էին նրանց օրենքները, սուտ նրանց դատավճիռները, սուտ էին նրանց գերմաներենը, գիտությունը, իրավունքը, ճավատը, սուտ էր նրանց նացիոնալիվմը ն «սոցիալիվմը»: Սուտ էր նրանց բարոյականությունն ու սերը: Ամեն ինչ սուտ էր: Եվ մի բան միայն ճիշտ էր-նրանց մարդաւտյացությունը»: Խոսքի ճոխությանը նպաստում են նան թնավոր խոսքերն ու մտքերը: «Լինում են այնպիսի թնավոր խոսքեր,-ասում է Վ. Ի. Լենինը,-- որոնք վարմանալի դիպուկությամբ արտաճայտում են բավական բարդ երնույթների էությունը» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, 6. 25, էջ 166): Աճա թե

Այսպես՝

Ճարատու«Հոգու թյունն է», «Խելքը վարդարում է ւնսրդուն», «Ամենադժվար մասնագիտությունը մարդ լինելն է», «Աշխատանքըբերկրանք է, ծուլությունը՝ չարիք»,

Ճճարստություննամենամեծ

«Դժվար գործի մեջ

լելուն

թո

են

գտնում փառքը»,

«Քո

ձին է, չպառեցիր՝ քեվ վայր կգցի»,

«Հաղթել բարկությանը՝ նշանակում է մեծագույն թշնամուն», «Խրատը դեղի

ճաղթել

նման

է, որքան դառը՝ այնքան բուժիչ», «Մարդն առանց Դայրենիքիսոխակ է առանց երգի», «Ավելի լավ է պատվուլմաճը, քան անարգ կյանքը», «Հայրենի ծուխն ավելի լավ է, քան օտարության կրա-

կը», «Խիւլախությունըճաղթանակի կեսն է», «Եթե թշնամին անձնատուրչի լինում, նրան ոչնչացնում են», «Եթե երկու խելոք մարդ են խուում, ապա կվերջացնեն չավարտած գործը: Եթե խոսեն երկու ճիմարներ, ապա կւփչացնեն արդեն ավարտածը», «Գիտունին՝ գերի, ճիմմարին՝ ոչ սիրելի», «Անպորիվլենքը՝ վայրույթն է»:

Հռետորականխուքի Ճարստացմանը նպասեն աֆորիզմները, որոնք ճակիրճ ու դիպուկ

տում

արտաճայտում են խորիմաստ մտքեր:

շե):

Այսպես, օրինակ. «Լավ է կույր աչքով, քան կույր մտքով» (Եղի-

«Ավատությունն ամենամեծ

վանտես): «Ով մեվ մոտ սրուլ (Ալ. Նեսկի)։

գա,

նա

գանձն է» (Սեր-

սրից էլ կընկնի»

«Սողալու ճամար ծնվածը թռչել չի կարող»

(Մ. Գորկի):

Ըստ Լ. Ն.

Տոլստոյի, «Աֆորիվմները փիլի-

դատողություններիշարադրման սուիայական թե

լավագույն

ձնն

են»:

գրե157

Այս առումով ճռետորին, ճրապարակախոսին

օգտակար |յլինի Վլ. Վորոնցուլի «Բանականության սիմֆոնիա» աֆորիվմների Լ. ասուպթների ժողովածուն, որը ճրատարակվելէ նան ճայերեն, 1981 թ.: շատ

սեղմ, Դա, իրոք, մտքի գանձարան է, որը է պաւոկերավոր ձնուվ արտացոլում տարբեր երժողովուրդների շատ սերունդների կըրների ու խոճերն ու փորձը: Նրանում ամփուված ճայրենական ն արտասաճմանյանձեղինակների աֆոթնավոր արտաճայտուրիպմները, ասույթները, թյունները, պատկերավորդատողություններըվերաբերում են բարոյական դաստիարակության պրոբլեմներին, սովորեցնում իսկական մարդ լինել: Այս կամ այն աֆորիվմը լավ Ճասակնալու ն մտքի արտաճայտելու Ճամար պաճանջվում է որոշակի լարում, լուրջ մտորում, սեփական վերաբերմունք կյանքի նկատմամբ,իր գործերն ու վարքագիծը քննադաւոաբար գնաճատելու ունակություն կ կարողություն:

Վերջապեսճումորի մասին, որը ճռետորական խոսքի էական տարը է ն նպաստում է խոսքի մատչելիությանը, աշխուժացնում լսարանը: Մեծ ու մւտտածողներն գրողները բարձր են գնաձատում Ճումորն ու երգիծանքը, որպես Ճասարակական պրոցեսիչափավանց կարԼոր մի մասը:

Այսպես՝

«Հումորը

մեծ

ուժ

է: Ոչ մի բան այնպես չի

մերձեցնում մարդկանց, ինչպես լավ, անմեղ ծի-

ծաղը» (Լ.

Տոլստոյ): «Հումորըխոր վգացմունքի սրամտությունն է». (Ֆ. Մ. Դոստոնսկի): «էալ ծիծաղը Ճոգեկան առողջության ճշմաՆ.

րիտ նշան է» (Մ. Գորկի): «Ծիծաղն արն է, նա մարդկային դեմքից ճեռացնում Է ձմեռը» (Վ. Հյուգո): Հոռետորն իր ականջին օղ պետք է անի Ճույն Գրող ն փիլիսոփա Բիոնի խորճուրդնու խրատը. Առողջ կաւոակն ել նման է դեղի-Զգույշ կիրառիր,ծիծաղիր տեղին, Որ քեվ չճասկանանսխալ ու պատիր Ու լինեն թո դեմ մարդիկ դավադիր:

Կամ

2 դարի բանասպարսկատաջիկական տեղծ Շուքուրի խորձուրդը.

Թեկուզ մի կաթիլ թույն կա լեկվիդ տակ. բառերով մի արա կատակ:

Թունուռ

Վերջապես,ինչպես Արիստուռելնէ ասել՝ ուլ կատակումէ Ցամ/ովլ»: Մարքսիվմ-լենինիվմմի դասականները մեծ նշանակություն են տվել Ճումորին ւ երգիծանքին, «ծիծաղի վենքին» Լ այն ճմտորեն օգտագործել գաղափարական Պակառակորդներիդեմ նա է, «Սրամիտը

պայթարելու ճամար: 1894 թվականին իր «Ի՞նչ են «Ժողովրդիբան րեկամները» ինչպես են նրանք մարտնչում սոցիալ-դեմոկրատների դեմ» գրթում Լենինը,

(29

խիստ քննադատության ենթարկելով մարքսիպմի ճակառակորդներինՄ̀իխայլովսկուն ն մյուսներին, որոնք անտեղի բանավեճ ն արշավանք էին

սկսել մարքսիստների դեմ, գրում էր. «Տեսե՛ք, քոթոթն ինչպե՛ս քաջ է, որ փղի դեմ էլ կռաչե» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, ոճ. 1, էջ 185): Հումորի, ճեգնանքի ն կատակի մեծ վարպետ էր Միխայիլ Իվանովիչ Կալինինը: Նրա ելույթները, ճատկապես երիւտասարդության ճետ ունեպրույցները գրավիչ ցած ճանդիպումներն ու Նա էին ն Ճճետաքրքիր: գտնում էր, որ միշտ պետք է լսարանը ինչ-որ չափուլ գրգռել, շարժման մեջ դնել` նրան տիրապետելուճամար: Դա կարող է ոչ

դեւպլքերում ՊՃաջողվել,ասում էր նա, այնուամենայնիվ, պեւոք է ձգտել դրան:

բոլոր

բայց,

Այն էլ, սակայն, ասենք, որ այստեղ էլ չափի վգացում է Ճարկավոր: Հումորը պետք է լինի տեղին, այլապես իր դերը չի խաղա ն ի վնաս Պռետորի,ի վնաս առողջ դատողության կլինի:

"5.

Հռետորին ներկայացվող

շաւո

կարնոր,

կասեի վճռական պաճանջ է լեվվին

ւոիրաւվպեւոելը:

ես

Պիմնովին

ժամանակներում լեւլվի Պարստուարվեստնընթացել են Ճճոետորական թյունը Պ. Ա. Չեխովը: կողք կողքի»՝ ասել է Ի՞նչ է լեվուն:

«Բոլոր ն

Լեւլուն մարդկային հաղորդակցման անփոխարինելի միջոց է, Ճասարակության գոյության ն վարգացման արգասիք, Ճասմարակականւլարգացման ծանրաչաւի: Եվ ոչ միայն դա: Լեւլուն մտածողության գործիք է, մեր մտքե: րը,

գաղափարներն

ու

պգացմունքներն

արտա:

Ճայտելու միջոց: Այն Ճնարավորություն Է տա լիս թափանցելու աշխարճի գաղտնիքների մեջ, բնության ւ Ճասարակության օրենքերը, առաջ մղելու գիտությունը, տեխնիկան, գրականությունը, արվեսւոը: Գլխավորը, սակայն, այն է, որ լեւլվի շնորՃիվ աւլգը պաճում ն պաճպանում է իր Ճարատնությունը, իր ոգու կայունությունը, դեմքն ու դիմագիծը:«Ա՛խ, լեվուն, լեւլուն որ չլիներ, մարդ ինչի նման կլինի... մի ապգի պաճողը, իրար միացնողըլեւլուն է ու Ճավատը» (ԽաչատուրԱ-

հմտանալու

բուլյան):

Իկուր չի ասել ոուս ականավոր մանկավարժ Ուշինսկին: «Խլեցեք ժողովրդից ամեն ինչ, նա ամեն բան կարող է վերադարձնել: Սակայն խլեցեք լեւլուն, Լ. նա այլես լեվու չի ստեղծի, կարող է նույնիսկ նոր Ճայրենիք ստեղծել, բայց լեւլու` երբեք. մեռավ լեւուն ժողուլրդի շուրթերոււ՝ կմեռնի ն ժողովուրդը»: Դասախոսի,պրոպագանդիստի աշխատանքը գաղափարախոսականաշխատանքէ: Իսկ «գաղափարները,-- ասում Է Կարլ Մարքսը,--գոյություն չունեն լեւլվից կտրված, լեւլվից անկախ»: Կ.

Հովճ. Բաղգասար-ան

Չկա մտածողություն առանց լեվվի: Իսկ լեվվի Ճարստությունն արդյունք է ճոտակմտածողության: «Կարելի է վստաճորեն ասել,-- գրում է Ալեքսել Տոլստոլը,-- որ այն մարդը, որը խոսում է լավ լեվվով, մաքուր, լավ, Ճարուստ լեվլով,

ավելի լայն է մտածում, քան այն մարդը, որը խոսում Է վատ լեզվով` աղքատիկ լեզվով»: Լեվուն սրտի թարգմանն է: Լեվվի Ճճարստու.

թյունը

մտքիճարստություն է: Խոսքն,

իճարկե,

պատկերավոր լեպվի մասին է, քիչ բառերով ու շատ բան ասելու, թարմ մտքեր դարձվածքներու

խոր վգացմունքներարտաճայտելու ընդունակ լեկվի մասին: Լեպվիարժանիբը պաճուճավարդության, ճոռոմաբանության մեջ չէ, ոչ էլ վարժ ու սաճուն բառերի առատության: Կարնորը լեվու է, իմաստաճստակությունն վի պարվությունն յին. ճշգրտությունը, մաւոչելիությունը,. Ճնչեղուորոնք վերաբերում են բոթյունը,: պաճանջներ, դասախոսին, լորին անխտիր, բայց Ճճատկապես է որի խոսքը պետք ճնչի քերականորենանսըխալ ն. Ճիշյո շեշտադրությամբ, լինի ճամուիչ ն ն

տրամաբանված:

Ինչպեսգրողը, այնպես էլ ճռետորը պեւոք է որոնի-ն, չարչարանքուլու տառապանքուլ գտնի ն իր միտքն արտաճայտելու ճամար ճարկավոր

ճամաւպատասխանբառը, բառերի ընտրությունը խոսքում, դրանց՝դասավորությունն ու արւտաճայտման տիթմը ծառայեցնի ասելիքի բալմակողմանի դրսնորմանը, Ճիշելով ճանճարեղ Թումանյանիայն խորիմաստ միւտքը, թե «ամեն մի

մի ձն կամոճ մի մեծ ստեղծագործություն մի ամբողջ: աշխարճք»: Իր մտքերը, իր վգացմունքները լավագույն ձնուլ արտաճայտելու ճամար ճռետորը պետք է ունենա, այլապես ւուեճարուստ բառապաշար լիքը կստացվի սովորական, տաղտկալի ն լսողի ումի աադեցություն չի` թողնի: Բառապաշարը մարդու կուլտուրայի չափանիշ է: Զարգացման տարբեր աստիճանների վրա կանգնած մարդկանց բառապաշարը տարբեր է են ձետնլինում: Այդ առումուլ ճետաքրքրակւան յալ տվյալները: Ավստրալիականվայրենին գործածում է մի քանի տասնյակ բառ. անգլիական անգրագետ գյլուղացին՝ ոչ ավելի, քան 300 բառ: Ժամանակակիցմտավորականը կենցաղում գոր-

Ճնչյուն, ամեն մի բառ,

ամեն

է,

ծածում

է

1000--1500

բառ:

Գեղարվեստական

ստեղծագործություններում գործածել են: Մոլիերը՝ 7.000 բառ, Միլտոնը՝ 8000, Հոմերոսը՝ավելի քան 9000, Պուշկինը՝ մոտ 10000 բառ: է ունեցել Ամենաճարուստբառապաշար Շեքսւվիրը՝ 15000 բառ, իսկ ոմանց ճաշվով՝ 24000 բառ (տվյալները մեջ են բերված: Սուրեն -Արնշատյանի «Հռետորականարվեստի ճիմունքները» գրքից, էջ 117): Ունենալուլռարուստ բառապաշար, ճռետորը կկարողանաՃեշտությամբ, ինչպես Մ. Գորկին է ասել, «այնտեղից ընտրել ամենաճիշտ, ամենան ամենաուժեղ պար բառերը»: Բայցբառւսպաշարը դեռ բավական չէ: Հար11"

.0նմատակաձճարմար կավոր Է բառերը տեղին ւ գործադրել, նախադասություններըքերականորեն Ճիշտ կաւլակցել լ շարաճյուսել: րանից է կսխված մտքի ճշտությունը: Իրավացիէ Ռուբեն Զարյանը, երբ ասում է, «Մարդու բառապաշարը որքան ճարուստ լինի, նա այնքան լավ: Բայց ավելի ցանկալի է, որ ունենաս իր բացատրած նյութի վգացողությունն ն նան, նույն բառաւյկաշարուլ չխոսի Տերանի Չարենցի մասին ելույթ ունենալիս, նյութի վգացողությունը մղի խոսողին տարջբեռ բառերի դիմել «Մթնշաղի անուրջները» ն «Սմբոխները խելագարվածը» բնորոշելիս»: Մտքերը Ճստակ արտաճայտելը, խոսքի մեջ բառերի ճշգրիտ ընտրությունը ձնավորում են մարդու մտածելակերւպը,նրա պրոֆեսիոնալ Ճըմբոլոր տությունը մառդեային գործունեության բնագավառներում: Իսկ խոսքի ճշտությունն աւլաձուլվում է առաջին` բառերի ճշմարիտ օգտագործմամբ, երկրորդ` դրանց ճիշտ արտասանությամբ, երրորդ նախադասության գրավիչ կա-

ռուցմամբ:

:

Ղասախոսըն պրոպագանդիսոը պեւռքէ պատ-

շաճ ուշադրություն դարձնեն իրենց լեվվական կուլտուրային, գտնեն նյութի մատուցման նոր, առավել ճետաքրքիր ձներ ու եղանալներ, Ճրաժարվեն շաբլոնից, միապաղաղ, տաղտկալի ն ստանդարտնախադասություններից, օգտագործեն այնպիսի բառեր |. բառակապակցություններ, արտատճայոտիչ, որոնք առավել տպավորիչ են,

առավել ճասկանալի ն մատչելի յուրաքանչյուր ունկնդրի ճամար: Հանրաճայտ բառերի ու արտաճայտությունու ֆրավների չաների, պաւորաստիբանաձների փից ավել օգտագործումն աղքատացնում,ոընչեղությունից վրկում են լեվուն: Մ. Ի. Կալինինը մի առիթուլ դիմելով ուսուցիչներին,ասել է. «Ինչու դուք, երբ պատմում եք, Չէ՞ ձգտում եք խոսել պատրաստիբանաձներուլ: ոուուսուցիչներ եք, դուք լավ գիտեք որ դուք սաց լեվուն: Իսկ գիտե՞ք ինչ է նշանալում խոսել պատրաստիֆրավով. սա նշանակում է, որ է ձեր միտքը չի աշխատում, այլ աշխատում մարդմիայն լեպուն: Պատրաստիֆրավով դուք տպավորություն չեք գործի: ԶՁեք կանց վրա որ այն առանց ձեվ գիայն պատճառով, գործի տեն: Դուք վախենումեք, որ երբ ձեր Ճնուլ ասեք, այնքան էլ գեղեցիկ չի լինի: Սխալվում եք, այն ավելի լավ կլսվի, նրա մատչելիությունըմեծ է» (Բճոոսա 8. է, Օ տօամտաաուովօոնօմ 506ու«Լատ, 1956, ՇՂք. 138): Դա

լավ խորձուրդէ

նան

պրոպագանդիստնե-

րին ու ագիտատորներին: Այո՛, բանավոր խոսքի ապվդեցություննունկընդրի վրա շատ բանով կախված է լեվվի Պըննպատապատկերավորությունից, չողությունից,

լինելուց: կադրմանը ճամապաւումսխան Ասենք, սակայն, որ ոչ բոլոր դեպքերում են կարդացվում լեվվական բարձր կուլտուրայով Ոչ ամենուրեք է ճաղթադասախոսություններ:

ծակող ճարված լեպվական խոտանը՝ ականջ Ճոճռոցը, ընդճանուր քնույթի ճառերը, ՃանրաՃայտ, ջղայնացնող խրատներն ու քւսրովները: ուրեմն, լեւլուն ճռետորի Ճամար անԱլասպես, ճրաժեշտ աշխատանքայինգործիք է, նա պարւոավոր է կատարելաւվեսիմանալ այն լեւուն, որով հանդես է գալիս, կարողանա գործնականապես կիրառելնրւս արտաճալտչական միջոցները: Չտիբաւվետելուլ լեվվին, նրա .բավմավանությանը,

ոնարավորչէ սովորել ճիշտ մտածել: Ասենք որոշակի. նա, ով վատ է տիրապետում լեվվին, չի նարող լինել լավ Ճռետոր: Նույնիսկ ամենաճշմաբիտ ու խոր միտքը, եթե այն շարադրվում է վաւո լեւլվով, կարող Է գորշ ն անճրապուրիչլինել ն վերջ ի վերջո չճասնել լսողի գիտակցությանը: Նույնիսկ ամենաջերմ վգացմունքի նկատմամբ, եթե ճամապատասխանբառեր չգտնլվիենայն արւտաճայտելու Ճամար, ունկնդիրը կարող է մոալ

անտարբեր: Պուշկինն ասում էր, թե գրական երկում կա երկու տեսակի անձեթելություն. «...ՐՇեկնառաջ է գալիսբառերուլ փոխաոինվող պգառմունռների Լ մտքերի անբավարարությունից,մյուսո` վգացմունքների ու մտքերի առատությունից նլ դրանք արչտտաճայտելուբառերի :կակասությունից»: սառն

ու

Դա ամբողջովին վերաբերում է նալ ճռետորական արվեստին: Մեր ժամանակներում չի կարող Դոռտոր լինոլ նա, ով ճարուստէ ճոռեպես,բայց աղբւուո

լեւլվից:

Այո՛, Ճռեւոորի պենքը լեպլուն է, խոսելու վարպետությունը: Միայն նա կարող է պարպ ու ճըստակ մտածել, գրագետ կերպով ն Ճիշտ շարադրել իր մտքերը, ով տիրապետում է մայրենի լեւլվին: «Մայրենի լեվուն սովորելը,-- ասում է Մ. Ի. Կալինինը,-- մեծ գործ է: Մարդկայինմըտքի ամենամեծ նվաճումները, ամենախոր գիտելիջները ն ամենավառ վգացմունքները մարդկանց անձճայտ կմնան, եթե նրանք պարվ ն Ճիշտ ն չձնակերավենբառերով» («Դաստիարակության ուսուցման մասին», էջ 222): Գլխավորըպարվպ ու մատչելի խուելն է, այնպես, որ խոսքը Ճասնի ամեն մի լսողի գիտակցությանը: Լեվի ւպարպությունըպարվ դատողության արդյունք է: Վլ. Մայակովսկին թունդ ծաղրի էր ենթարկում բոլոր նրանց, ովքեր սառը, գրաւենյակային, անկենդան լեվուն գերադասում էին կենդանի լեպվից: Ով-ով, բայց Ճռետորը պարտավոր է մշւուսսյես կատարելագործելիր լեվպուն:Այդ առումու| խիսւո

ուսանելի է ռուս գրող ն լեվվաբան Լն Ուսպենսկու օրինակը. «Լւվ խոսել,--- ասում է նա.-- մարդ սովորում է ամբողջ կյանքում, առաջինից մինչլ վերջին օրերը: Ես 76 տարեկան եմ, բւսյց դեռ էլի կատարելագործումեմ իմ խոսքի երնու տեսակն էլ՝ ն՛ գրավոր, ն' բանավոր»: Ռուս նշանավոր մտավորականներիցմեկն է. «Լեւուն գործիք է, ջութակից էլ դժվար ասել գործիք. միջակությունը թէե՛ մեկ, ն թե մյուս գործիքիճամար անձանդուրժելիէ»:

Ուրիշ էլ ով, եթե ոչ դասախոսը, պրոպագանդիստը պետք Է լինեն մաքուր, ճշգրիտ, արտաճայտիչ ու պատկերավոր լեվի ջերմ պաշտպան-

ներ:

Մարքսիվմիդասականների, մեր կուսակցության պետության, միջավգային կոմունիստական շարժման ականավոր գործիչների ճրապարակային ելույթները ցույց են տալիս, թե ինչպեսնրանք ճմտորեն կ ստեղծագործաբար են մատուցում նյութը, այն դարձնում Ճասանելի ն Ճասկանալի ամեն տեսակ լսարանի ճամար: Մարքսի, Էնգելսի, Լենինի աշխատություններն անաղարտ, պարվ ու ճստակ ոճի, լեվվական բարձր կուլտուրայի անգերավանց օրինակներ են: Սուլորենք նրանցից, Ճամառորեն բարձրացնենք մեր լեվվական կուլտուրան՝ աճա խնդիրը: ն

"9

Հայոց լեվուն, որ մեւլ փոխանցվել է մեր նախորդներից, ճարուստ ն կենդանի լեվու է, աչքի է ընկնում իր կուռ կառուցվածքով ն ընդունակ է արտաճայտելու ամենանուրբ երանգները: Եվ ճռետորը պարտավորԷ կատարելապես տիրապեքերականական տել մայրենի լեվվի ոչ միայն կառուցվածբին, այլն բադապաշւարին,նրա արն արտասանականավգային ձետաճայւտտչական վին, ավգային մտածողությանը: Հայոց լեվուն եղել է մեր ավգի գոյատնման, նրան Դոգնորստրկացումիցփրկելու, նրա ավա108

տության ն անկախությանճամարպայքարի ճվոր վենք: Ո՛չ պատմական անբարենպաստ պայմանները, ո՛չ օտարերկրյա վավթիչների անձճամար չկարողացան մեվ լեվվաասպատակությունները փոխ անել, վտանգել մեր լեվվի գոյությունը: «Գալուլ անձիշելի ժամանակներից, անցնելուվ բավում դարերի միջով, շփվելուլ բավմաթիվ ավգերի լեվուներին, Ճայոց լեվուն մի լուրատեսակ Ճանրագիտարանէ անձիշելի ժամանակներից» (Պարույր Սնակ): Հայ սոցիալիստականավգի էկոնոմիկայի, գիտության լ մշակույթի բուռն վարգացման Ճետ միասին Ճայոց լեվուն նս վարգացավ, Ճարստւացավ, դարձավ պետական լեվու: Հայկական ՍՍՀ սաճմանադրության 72-րդ Ճոդվածում ասված է.

«ՀայկականՍուլետականՍոցիալիստականՀանրապետության պետական լեպուն ճայերենն է: ՀայկականՍՍՀ-ն պետական ճոգատարություն է իրականացնում ձայոց լեպվի ըստ ամենայնի

պարգացմաննկատմամբն աւպաճովում նրա գործածությունը պետական ու ճասարակականմարմիններում, կուլտուրայի, լուսավորության ն այլ

ճիմնարկներոււ»: Լեվուն մեր ապգային անգնաճատելիՃարըստությունն է ն նրա մաքրության ու վարգացման ձարցը չի կարող չմտաձճոգելմեվանից ամեն մեկին:

այդ ճարցին, չենք կարող Անդրադառնալուլ

չասել,

որ

որոշ

մարդիկ

թյուն

պատկերացում

ունեն ժամանակակիցՃայ լեվվաշինության.մասին: Եղել են Լ կան երկու իրարամերժ, ծայրաճեղ միտումներ, որոնց մասին շաւո է գրվել ու խոսվել: Ոմանք կողմնակից են օւուսր տերմինների ն բառերի անճարկի գործածմանը, սրաշւոպանում են դրանց անթարգմանելիության «տեսությունը», այն ժամանակ, երբ մեր գրական լեւվում կանն կարելի է ստեղծել դրանց ճամարժեքները: Ըստ այդ սկվբունքի, ճայերեն պեւոք է լիներ ոչ թե աշխարճագրություն, յլ գեոգրաֆիա, ոչ թե գրականություն,ւյլ լիտերատուրա, ոչ թե Ճամայսարան, այլ ունիվերսիտետ, ոչ թե երկրաչաւիություն,այլ գեոմետրիա, ոչ թե Ճեռախու, այլ տելեֆոն Լ այսպես... Այդ «։ռեսությունը» մերժվել Լ մերժվում է: Շնորճի վ մեր լեվվաբանների, գրականագեւների, գրողների, ժուռնալիստների՝ ճայերենում երբեմնի գործածվող օտարավգի մի շարք բառեր իրենց տեղը վիջեցին Ճճայերենճամարժեքներին: Արսպես. իդեա, իդեոլոգիա, պրոգրեւ, պանորամա, պավիլիոն, ֆիլոլոգ, բիոլոգ, ապրոսպլեկտ, լաուբեատ, թեորիա բառերի փոխարենընդունված են Լ գործածվում են գաղաւիար, գաղափարախուություն, առաջադիմություն, ճամալնապատկեր, տաղավար, բանասեր, կենսաբան,պողուտա, դաւինեկիր, տեսություն բառերը, ն դա լիովին ճամապատասխանում է մեր լելվի ներքին օրենքնե-

րին:

Վերստին գործածության մեջ դրվեցին կուսակցություն, ճեղափոխություն, սաճմանադրու170

թյուն, ճանրալետություն,նստաշրջան,խորձուրդ

պատգամավոր լ շատ ու շաւո այլ բառեր: Մեր լեվվի բառապաշարը ճարստացւուլտիեվերագնաց, տիեվերանավ, տիեւլերադաշւտ,տիեվերակայան, տիեվերատեսություն, մեկնարկ, լուսսո:նավ, լուսագնաց լ այլ գեղեցիկ ու բարեճնչուն բառերուլ: Մեր գրողների 0ստեղծագործություններում ճանդիպում ենք բավմաթիլվ նոր .,տերմինների՝ ճամաճնչուն մեր լեվվի ներքին կանոններին: Վերջին ւտոասնամկակներում ճայացվել ն ճշգրտվել են գիտաւտեխնիկական Ճճավարավոր տերմիններ, ճշգրտվել է բավմաթիւլվ բառերի ու տերմինների ճաղերենտառադարձությունը: Մայրենի լեվվի անաղարտությանշաճը պառանջում է, որ այսուճեւոււ էլ անշեղորեն ղեկավարվենք լենինյան ճայտնի դրույթով պատերավմ Ճայտարարելօտար բառերի անճարկի գործածությանը, «..խոսել պարվ ու ճասարակ՝ մասսային մատչելի լեվվուվ, վճռականապես դեն նէտելու դժվար Ճճասկանալիտերմինների, անգիր ասված, պատրաստի, բայց մասսային դեռես անձճասկանալի օտար բառերի, նրան անծանոթ լուլունգները, բնորոշումների, եվպրակացությունների ծանը ճրետանին» (Լենին Վ. Ի, ԵԼԺ, 5. 14, էջ 115): Վ.

Ի.

Լենինն իր Ճրապարակայինելույթնեօգտվում էր միայն այն օտար բառերից, որոնք արդեն դարձել էին ճՃանրաճայտ կամ առավել Ճիշտ էին արտաճայտում այս կամ այն Ճասրում

կացությունը: Բայց նույնիսկ նման դեպքերում նա սռվորաբար օտար բառը թարգմանել էր մւլիս ռուսերեն կամ պարվաբանում նրա նշանա-

կությունը: Ամեն

մի լեվու, այդ թվում | ճալերենը, կարիք ունի ն ընդունակ Է ընկալելու ն ստեղծելու

նոր տերմիններ, նոր բառեր, օրինաչափ է:

ւ

Ժամանակին ճայերը մյուս փոխ նում

դա

միանգամայն

ժողովուրդներից

ն դրատերմիններ,

են առել շատ բառեր ու անբնական ոչինչ չկա:

Հայոց լեվվի վրա բարերար ազդեցություն գործել ջոցու| են

է

Ճարուստ լեպուն, որից էւ որի միլեվուներից փոխառվել լ. փոխառվում

ռուսաց այլ

այնպիսի տերմիններ

բառեր, որոնց

ու

մարժեքը Ճայերենում չկա,

ն

մեր լեվվի

Ճա-

բառա-

կապմական միջոցներով դրանք ՊՃաջողությամբ կավմել Ճնարւվոր չէ: Այսպես, ռուսերենից ն ռուսերենի միջոցով այոց լեվվի բառաւվաշարի մեջ են մտել ագի ռատոր, սառդարաւո, առսպիրանո,

բալեւո, բյուրոկրաւո, դեմոկրատ, էլեկտրիֆիկացիա, էկրան, էւպու, իդեալ, լաբորանո, լելտենանւո, կինո, կուպեկ, մասշտաբ, մասսա, միլիցիա, սեմինար, սովխով, տեխնիկա, օպերա, ֆաբրիկա, ֆակուլւտեւոԼ. շատ այլ բառեր, որոնք ճասանելի ն ռասկանալի են դարձել ամեն մի ճայի ճամար:

Լեւլուն կենդանի Լ կենսունակ օրգանիվմ

է:

մի լեվու,-- գրում է «Պրավդան»,--ապրում է, անընդճատ փոփոխվելով, քանի դեռ ողջ է նրա ստեղծողը, նրա տերը` ժողովուրդը»: Սովետականճասարակության առաջընթացը, գիտության ե տեխնիկայի, մշակույթի աննախադեպ վերելքը, ինֆորմացիայի մասսայական միջոցների (մամուլի, Ճեռուստատեսության, ռադիոյի) վարգացումը խոր ավդեցություն են գործել սովեւռական ժողովուրդների գրական լեվուների վրա, փոփոխություններիճանգեցրել լեւլվական Ճամակարգում, միջոցների ընդլայնել լեվվի ֆունկցիաները: «Սմեն

Գիտատեխնիկական ճեղափոխությանշնորձիվ վարգացում է ստացել

մասնագիտական տերմինաբանությունը: Բավական է ասել, որ տեխնիկայի միայն մեկ բնագավառի՝ էլեկտրոնիկայի բառաւլաշարի մեջ մւոնում է 60 ճավար անվանում: Ժամանակակից քիմիայի բառարանն իր մեջ ընդգրկում է մի քանի միլիոն տերմին: Ուրեմն, չպեւոք է ընդդիմանալ բոլոր այն բառերի ներմուծմանը, որոնք ժողուլուրդների փոխադարձ կապերի, Ճասարակականնոր Ճառրաբերությունների, ժողովրդական ւոնտեսության, գիտության ն տեխնիկայի վպարգացման արդի պայմաններում օրգանապեւ մեր մերվում են լեվվին Լ, անշուշտ, Ճճարստացնումայն: Դա լեվվի վարգացման օբյեկտիվ պրոցես է, որն արգելակել չի կարելի: Ոչ մի լեպու չի կարող ճարստանալ ն վարգանալ, եթե պարփակվի ավգային կեղնի մեջ, բուռն

ընդդիմանա այն բառերի ն տերմինների ներեն իր մուծմանը, որոնք ճամապատսախանում ներքին կանոններին: «Ամեն է մի լեպվի պաւտմություն,-. ասում ՍՍՀ Հայկական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս Է. Աղայանը, - այդ լեվվի վարգացման, մշակման, ճարստացման ու կատարելագործման վերընթաց պրոցես է... Իբր օբյեկտիվ ռեալություն, լեկուն վարգացող երնույթ է: Ինքաննկատելի, նավարգացումըտեղի է ունենում մասնակի ւիոփոխությունների աստիճանական ծավալումով ու կուտակումով, որ ժամանակի ընթացքում ճանգեցնում է որակական անցում-

ների»:

0տար տերմինների թարգմանությունը ն Ճայերենի Ցամարժեքներուվ դրանց ստեղծումը լեւլէ: Աշխարձում գոյություն վի վարգացման օրենք ունեցող ավելի քան երկու ճավար լեվուներից լուրաքանչյուրը մինչն ժամանակակից ձն ստանալն անցել է տարբեր աստիճաններ, կրել է բավականին մվոփոխություններ Է Ճճարստացելնոր ու բառերուլ: տերմիէններով

Այդ պրոցեսը, բնականաբար,տեղիէ ունեցել մեր լեվվում, որն այսօր ժամանակի առավել վարգացած լեվուներից է, աչքի է ըԼկնում ժողովրդական իմաստության գոճւսրներով, ճշգըր՛ությամբ, մատչելիությամբ, Ճակիրճությամբ, իր բառադարձվածքայլին կայուն կառուցվածքով, ճնչյունաբանական ն քերականական ամուր Ճճամակարգով, ձների ն երանգների բավմավանունան

թյամբ: Այն շարունակում

է ճարստանալ ն կա-

տարելագործվել՝ իր մեջ ներառելով այն ամեն լավը, ինչ կա մյուս լեվուներում: Սակայն տեղի ունեցող լեվվական փոփոխությունները, ուրիշ լեվուներից բառամթերքի լայն ներգրավումը լեվուն բնավ էլ չեն զրկում ավգա-

լին լուրազատկությունից։։ Գիտատեխնիկական ղաւիոխության դարաշրջանում նույնպես լե-

ճե

է իբրն ազգային մշակույթի բաղագոյություն դրիչ, ունի ւ վարգանում է սեփական ճիմքի վրա, ճաջորդայնություն պաճպանելուլ անցյալի Ճետ: Լէվուն ճավիտենակւոնէ: «Տեխնիկականառաջադիմությունը,-- նշում է ռուս լեվվաբան Կ. Ս. Գորբաչնիչը,--- չի Ճւսնգեցնում սկվբունքորեն նոր լեվվի ստեղծման: Փոխառլալ տերմինների ներձոսը ե միջավգային էլ բառերի ւոեսակարար կշռի մեծացումը բնավ չեն նշանակում ավգային կողմերի վերացում» 11քօուղօ6. (Րօք62ԿՇ8աԿԷ. Շ. Քտչշռոմ 3ոլտ. 1122 1օՅԱ6. 108): ԾՖոււա66. 1., 1984, ք. Լեվուն կայուն ճամակարգ է ն Ճճասարակության մեջ տեղի ունեցող ամենաճեղսռիոխական վերափոխումներն անգամ «լեզվի Ճճեղաւտփոխության» չեն Ճանգեցնում: Միսժամանակպեւոք է Ճճաղթաճարելփոխաոման պրոցեսի ւռարերայլնությունը` ամեն ինչ թարգմանելու, «Ճայացնելու» միտումը: Չի կասհւիական րելի լեվուն ւիորձադաշտ դարձնել, բոլորին: Ճաշակըպարւուսդրելու Կան մարդիկ, որոնք ճորինում են այնպիսի

կուն մնում

բահեր, թարգմանումեն այնպիսի տերմիններ,

որոնց կարիքը մեր լեվուն ամեննին չի վպգում: Այսպես, նրանք առաջարկում են կումպուլիւռորին կոչել երգաճան, դիրիժորին՝ նվագարար, չեմպիոնին՝ սխոլան, ասնսամբլը՝ճամույթ, ռադիոն՝ ձայնատիլուռ, կոնչակը՝ բարկօղի Լ այլն: Մշակույթը, որ կուլտուրս բառի թարգմանությունն է, չի կարող բոլոր դեպքերում Ճամարժեք լինել Լ ամենուրեք գործածվել (ճո չե՞ս ասի՝ արւոադրության մշակույթ, աշխատանքիմշակույթ, մշակութային դեղաւիոխություն,մշակութային մարդ): 0գտակարէ Ճիշել, թե ժամանակին ինչ է ասել Ղավարու Աղայանը. «Ծայրաճեղ մաքրասիրությունը ծայրաճեղ օտարության չափ արճամարելի է»: Հայոց լելուն անաղարտ պատելու, նրա բառապաշարը Ճճարստացնելումեծ ու շնորճակալ գործին սիրով Լ պատասխանաւվությամբ են լծված մեր լեվվի ն գրականության ճաղարավոր ուսուցիչներն ու ուսուցչուճիները: Այդ գործում անուրանալի է մեր լեւլլվաբանների ու գրականության գործիչների աշխատանքը: Հայոց լեվվի վարգացման գործում մեծ դեր են խաղացել ն խաղում են Ճանրապետությունում լույս լռեսնող Դայատառ թերթերն ու ամսագրերը,

մասնավորապես Հայաստանիկոմկուսի Կենտոն կումի, Հայկական ՍՍՀ Գերագույն սովետի Մինիստրներիխորճրդի օրգան «Սովետական Հայաստանը»,«Ավանգարդը»,«Գրականթերթը», «Երեկոյան Երնանը»:

Դրանց նյութերն աչքի

են

ընկնում

ոչ

միայն

իրենց Ճարուստ բուանդակությամբ, այլն շարա-

դըրանքի. դարձվածքների պարվ ու Ճստակ կառուցվածքով, մատուցման թարմ, մատչելի, ինքնատիւվ ոճով, լեզվական պատշաճ կուլտուրայով: «8 ախ

Հայոց լեվուն, ինչպես որ սուլեւուսկան բոլոր ժողովլուրդների ավգային լեւլուները, գնալուլ Պարըստանում լ զարգանում է: Այսօր խոսք կարող է լինել միայն մեր լեպվի Ճեւտռագա վարգացման, մաքրության

Լ

կուլտուրայի մասին:

Վատատես չլինենբ ն ասենք, որ մեր ժողովրդի

կրթական մակարդակի բարձրացման շնորճիվ մարդկանց մեծ մասը գրում ն խուում է վայելուչ Ճճայերենով. Ճճաճախմենք ականատես ենք լինում, թե ինչւես շարքային բանվորը ն գյուղացին ամբիոնից, մամուլի էջերից, ռադիոյով ն ճեռուստացույցուլ իրենց մտքերն արտաճայտում են մաքուր ու գեղեցիկ ճալերենու|, մի բան, որ եվ ուրախություն է պատճառում: Միաժամանակ ընդունենք, որ ոչ բոլոր դեպքերում ուշադիր Լ Ճարգանքով ենք վերաբերվում մեր մայրենիին, ոչ բոլոր դեպքերում է մեր մարդկանց շուրթերից այոց լեվուն Ղնչում կոկ ու սաճուն, մաքուր ն անաղարտ, բովանդակալից Լ պաւոկերավոր, ոչ բոլորն են կատարելապեստիրապետում մեր լեվվին, օգտագործում նրա Ճարուստ նրբերանգները Լ ժողովրդական իմաս12

Հովճ. Բաղդասարյան

տությամբ Ճագեցած թնավոր խոսքը, միտքն ու աֆորիվմը, որոնք նպաստում են լեվվի ճոխությանը: Ավելին, Ճաճախ լեվուն խճողվում է տեղական բարբառով, անըմբռնելի դարձվածքներով, տուրք է տրվում մակաբույծ, պարավիտալին բառերի գործածությանը՝ «այսպես ասած», եք», «Ճառկանում եք», «տեսնում «կասկածից ն դուրս է», «կնշանակի» այլն: Երբեմն էլ խոսքը խճողվում է շտամպած, գրասենյակային տաղտուկ բառերով, որոնք լեւլուն վրկում են ինքնատիպությունից, կենդանությունից ն. աշխուժու-

թյունից: որապես ցավալի

երբեմն Ճեռուստացույցու| է ուսդիոյով Ճանդես են գալիս մարդիկ (այդ թվում պաշտոնատարանձնավորություններ) ն խոսում աղավաղված Ճալերենով, որն ակընթարթորեն նկատելի է դառնում կ արդարացի վրդովմունք պատճառում: Մի պարվ ու ճասարակ միտք արտաճայրոելիսշփոթում են ելակին

Ա«կո՛միտե», «Մոսկվան»՝ «Մոսկվա»: որոշ կանջ է ծակում, երբ «Ճայրենիք» բառը դերասանների շուրթերից Ճնչում է «ճայռենիք»: ւռեն»՝

Հարկավոր է վգույշ լինել: Բառի, խոսքի արտասանությունը, նրանց անճշտությունն ու աղտոտվածությունն ակնթարթորեն տեսանելի են դառնում ն վատ տպավորություն թողնում, աննպաս

կարծիք ստեղծում արտասանողիմասին: չե

5:

է, որ

5.

Այսպես, ուրեմն, մայրենի լեզվի մաքրության ն

կուլտուրալի ճամար պայքարը

կալան գործ է,

ամեն

մեկի

ն

Ճամաճասարա-

բոլորի գործը. մենք

պեւոք է կռիվ Պայուսրարենք մայրենի

աղավաղողներին ն

աղճատողներին:

Ռուբեն Ջարյանը պատմում է, թե

լեվուն ինչպես

ՃՑոգնակին,ոճական, շարադյուսական, շեշտադրականսխալներ են թույլ տալիս: Որոշ մարդկանց մուռ «աշխատանքը» դառնում է «ախշատանք», «բաշխումը»՝` «բախշում», «սնպտեմբերը»՝ «սեկտեմբեր», «իրավամբը»՝ «իրավմամբ», «արժանվույնը»՝ «արժանավույն», «թոմադան»՝՝ «թամադիւս», «պրոպագանդան»`«պրոպագանդիա», «թունալվորը»`«թույնա որ», «գունաւորը»՝ «գույնավոր», «մշակութայինը»՝ .«մշւկուլթային», «Ճյուրատիրությունը»՝ «Ճույրասիրություն», «ֆիվիկան», արտասանվում է «ֆիպի՛կա», «կոմի-

Վաճրամ Փափավյանը մի անգամ Ճասնդիպումէ ունենում աշխատողների Երնանի միլիցիայի ճետ: Ջեկուցումից Ճեւտո միլիցիոներները ողջունում են աշխարճաճոչակդերասանին: Իր շնորճակսլանան խոսքում Փափապյանընկատում է

(3

12"

ու

աճա

թե ինչ.

Ինչ լավ Ճայերենուլ էին խոսում այս ամողջունոդները: Այն ընկերը, որ բիոնից ինձ առանց թղթի կտորի խուեց այդքան գեղեցիկ, --

նույնպե՞ս միլիցիայիաշխատողէ:

են, թե՝ ալո՛, Դաճլիճում նստածներն ասու խոսողը միլիցիոներ է: Անցյալ օրը,-- շարունակում Է խուքը Փափաւլլյանը,-- գնացել էի փոստ՝ մի ծրար արտասաճման ուղարկելու: Կողքիս կանգնած էր մի կին, երիտասարդ ճայ տիկին՝ մանչուկի ձեռքից բռնած: Եւվ պաւոկերացնո՞ւմ եք, այդ գեղեցիկ, ճրաւլույրով լի կինը իր մանչուկի ճետ խոսում էր մի այնպիսի անճոռնի ճալերենով, որ պարձուրեցի: Բանի որ ձեր մեջ լավ ճայերեն իմացողներ կան, ապա աղերսագին խնդրում եմ ձեվ, չե՞ք կարող, արդյոք, մեր լեվուն այդպես անխնա աղավաղողներին, անճոռնի Ճայերենուլ խոսողներին կալանքի տակ առնել: Դաճլիճում ուրախ ծիծաղ է բարձրանում: Մի ծիծաղեք, լուրջ եւմ ասում: Մի՞թե կարծում է եք, որ դրանց ճասցրած վնասը նվավ գրպանաճատիճանցանքից (տե՛ս, Ռուբեն Զարչան, ՎաճրաւմՓամփավյան, Երնան, Հայասան, 1972, էջ 78-79): Իսկաւվեսցավալի է, որ մարդ չի կարողանում իր միւոքը, իր վգացմունքը Ճշգրիւո ձնակերպված բառերու ու նախադասություններուլուրիշներին ասել այն, ինչ որ կամենում է ասել: Ես գիտեմ մի գործարանի դիրեկտորի՝ լավ աշխատող, բանիմաց դիրեկտորի, որի ղեկավարած ձեռնարկությունն առաջավոր է ամեն տեսակեւոից: Բայց ինչ, երբ նրան ճարկ է լինում այս կամ այն նիստի, ժողովի ամբիոն բարձրանալ, պատմել գործերի մասին, սկսում է կմկմալ, շփոթվել, մոռանալ --

--

(8)

ասելիքը, որով ն թուլացնում է կոլեկտիվի նվաՃումների տպավորությունը: Մեր ժաււսնակներում, երբ աշխատավորանան ցանկացած կոլեկտիվում ճավվագյուտ են այնպիսիները, որոնք միջնակարգիցցածր կրթություն ունեն,

դժվար է պատկերացնել ինտելիգենտ մարդու, առավել նս ղեկավարի` մեծ թե փոքր, որը կարող է լոլա գնալ առանց գրելու Լ խոսելու ճմտության, առանց մայրենի լեւլվին տիրապետելու: Ճիշտ է, կան այդպիսի մարդիկ, որոնք «յոլա են գնում» |լ երբեմն նույնիսկ քմիծիծաղովասում են` «Մենք ճռետոր չենք, մենք գործի մարդիկ ենք, առանց ճարտարախուության էլ կապրենք»: Ինչ ասել այդպիսիներին: Նման մարդկանց ավելի լավ չես պատասխանի, քան Անտոն Պավլովիչ Չեխովը. «Ինւտելիգենտմարդու ճամար վատ խոսելը, ըստ էության, պետք է ճւսմարւ|ի նույնպիսի անվայելուչ բան, ինչպես գրել-կարդալ չիմանալը»: Մարդ մտածում է միայն լեւլվի

միջոցով: Իսկ իսպանացիգրող Սերվանտեսի արտաճայտությամբ, «առանց մտածելու խոսելը նույնն է, ինչ որ առանց նշանառության կրակելը»:

ւբ

ւպ.

ՀԱՐ

Բ

2.

Հռետորիններկայացվողպաճանջների մասին մեր ասածից ճետԼումէ է, որ նա պետք է ունենա գաղափարականբարձր մակարդակ, մարքսիս181

նո րի բարձր ելիքներ, արձր. ն-լենին խոր գիտելիքներ տական-լենինյան պգացում,իրադրության,ժամանակի մեջ կողմնո. րոշվելու Ճմտություն, այն բանի Ճիմնավոր իմացություն, ինչի մասին խոսում է, ստեղծագործաբար մտածելու կարողություն, ընթերցողին Ճեթեմայի ընտրության ունակություն, տաքրքրող փաստերի խոր իմացություն ն դրանց Ճշգրիտ շարադրում, բացարձակգրագիտություն, ասելիքը պաւոկերավոր, ճստակ, պարվ, ճակիրճ ու ճասկանալի շարադրելու կարողություն, վերջապես, արվեստինտիխոսքի րապետելու անճագ ծարավ: Դասախոսըն, առճասարակ, կուսակցական, պետական Լ Ճասարակական աշխատողը, որը գործ ունի մարդկանց ճետ, պեւոթ է անդադրում աշխատի իր վրա, անընդճատ բարձրացնի իր գաղափարական-քաղաքականմակարդակը,՝ խորապես իմանա պատմությունը, գրականությունը, կողմնորոշվի կուլտուրայի ն արվեստի Ճարցերում, տիրապետիգիտելիքների Ճիւմունքներին, իմանա մարդկային բնավորությունն ու Ճոգեբանությունը, ինչպես արդեն ասել ենք, տիրասպլետի ներդաշնակ, գեղեցիկ, բովանդակալից խոսելու արվեստին: Դրա ճամար Ճարկավոր է սովորել ն սովորել: Երբ ճեղափոխության փայլուն ւտրիբուն Սերգել Միրոնովիչ Կիրովին ճարցնում են, թե նա սովորե՞լէ ելույթ ունենալ, նա պատասխանել է. «Այո՛, ես սովորել եմ խոսքի տեխնիկան:Քանի որ ինձ, աշխատանքի բնույթով, ճարկ է լինում ճա-.

տեխնիկային, ճռետորական

ճախ ելույթ ունենալ, ես պարտավոր եմ այդ եմ, ճամար կարող լավ: դրա Իսկ ո րքան անել, է իսկական ուսուցում»: ովորելու, իր միտքը Դարսւտւցնելու անփոխարինելիմիջոցը գիրքն է, ընթերցանությունը: Ա. Ի. Գերցենը ընթերցանությունը Ճամարում էր կրթության լավագույն միջոցը: բավմակողմանի Ըստ Մաքսիմ Գորկու՝ «Գիրքը թերնս առավել բարդ ու մեծ ՃճրաշալիքԷ այն բոլոր ճրաշալիքներից, որ արարել է ապագայի մարդկությունն երջանկության՝ ճվորության Այլ Ճանապարճին»:

»արրազոր

լ

նշանակությունը

նուճեւոն, ցույց տալու գրքի մարդու ձոգնոր աճի, նրա բարոյականբարձրաց-

Գորկին գրում է. «Ամեն մի գիրքը գործում, մի փոքրիկ աստիճան էր, որի վրա բարձրանալով՝ ես կենդանուց բարձրանում էի դեպի մարդը». ման

պետքէ անձնական գրադարանունեՀռետորը նա, որւոեղ մարքսիվմի, երկերի, դասականների կուսակցության կոնֆերանսճամագումարների, ճետ ների, Կենտկոմի պլենումների նյութերի

միասինպեւոք

է լինեն

ուսումնական Ճաւտուկ

բափիլիսոփայական ձեռնարկներ, քաղաքական,

Հսլ Ճռետորն իր ձեռքիտակ մշտառարաններ: է ունենա Հր. Աճառյանի «Արմաւոապեսպետք կանբառարանը», Էդ.Աղայանի` «Արդի ճւսլերենի

Հ. Խ. բառարանը», բացատրական Բարսեղյանի

տեր«Հալերեն ուղղագրական, ուղղախոսական,

մինաբանականբառարանը», Ա. Մ. ՍուքիասյաՍ. Ա. Գալստյանի «Դարձվածքաբանական

նի,

ՏՈՐ

Ճոդվածներ: Հրաչյա Քոչարի «Մեծ տան վավակները», Սերո Խանվադյանի «Մեր գնդի մարդիկ», «Երեք տարի 291 օր» գրքերի, բավմաթիվ ակնյութ են ճանդիսացել նարկների ճամար առատ նրանց պատերավմականտարիների ՊՃուշագրությունները, օրագրերը ն գրառումները: Քոչարը ճաճախ էր ասում, թե «ճուշագրերը միշտ ինձ ճետ էին ն եւ շատ բանով պարտական եմ դրանց»: ն Այնպես որ Ճուշատեւորը միշտ ճղետորի գըրեն Կգացումուլ ճագեցված ճամուլվածությամբ, խոսքի, Ճրապարակախոսության, ն պանում պետք է լինի: էպիտետների Հռետորին, ն ոչ միայն ճռետորին, օգտակար պատկերավոր արտաճայտությունների օրինակներով, որոնց տեղին ու ճմտորեն օգտագործումը կլիներ տիրապետել մարքսիվմի դասականների՝ փայլ Լ աշխուժություն կտան ելույթին: գրքի վրւս աշխատելու, նրանց ընթերցանության Սիստեմատիկ ոճին: ընթերցանությունըխոսքի կուլԱճա թե Մարքսի, որպես ընթերցողի մասին տուրային տիրապեւտելու, լեվուն կատարելսգործելու շատ կարնոր պայման է: իր Ճուշերում ինչ է ասել Պոլ Լաֆարգը. Գրքերը ՍակայնՃռետորիճամար ընթերցանությունը դասավորելիս Մարքսըչէր ղեկավարվում արտաԳիրքը սոսկ քին Պամաչաւիությամբ... Նա գրքերը դասավոաչքի անցկացնելըչէ, թերթելը չէ, ընթերցանությունը րում էր ոչ թե ըստ չափսի, այլ ըստ բովանդաչէ ճանուն ընթերցանության: Հարկավորէ խորանալ գրքի մեջ, մտորել կության: Գրքերը նրա ճամար ճոգնոր գործիքներ նրա բովանդակության էին ն ոչ թե պերճանքի առարկաներ: «Դրանք մասին, խնամքովգրի աո նել յուրաքանչյուր գեղեցիկֆրաւլը, դիպուկ խո: պետք իմ ստրուկներն են,-- ասում էր նա,--լ բըն ու միտքը, պատկերավոր ես եմ ծառայեն, ինձ ինչպես ցանկանում»: Ն արւոաճայտություն, է Դետաքրքիր ցիտատը: Դրանք եթե ոչ այսօ: ուշադրություն չէր դարձնում դրանց ծավալին, երբնիցեպեւտքկգան: Գրի առնել Ճուշատետրո։ կազմին, թղթի կամ տպագրության գեղեցկուորը, ինչպես գրողի, ժուռնալիււոի, ալնպես թյանը: Նա ծալում էր էջերի անկյունները, լուռռետորի ճավատարիմ լ անբաժանուղեկից: սանցքները լցնում մատիտի նշումներուլ ն ընդպետք է լինի: Հայտնի է, որ Ճուշատետրերի գծում էր տողերը: Ոչ մի մակագրություն նա չէր ծնունդ են առել գրողների շաւո երկեր, ժուռնա անում, բայց շադ Ճաճախ չէր կարողանում իրեն լիստների ակնարկներ, ճրապարակախոսական վսպել Ճարցականն բացականչական նշաններ

բառարաններու տերմինաբանական տեղեկատուներ: Հայոց լեվվի պատկերավորությունը, գեղեցու Ճոխությունի երնան են գալիս կությունն Աբովյանի,Րւսֆֆու, Մուրացանի,Շիրվանզադեի, Նար-Դոսի,Տերյանի,Թումանյանի, Իսաճակյանի, Դեմիրճյանի, Ջորյանի, Չարենցի, Շիրավի, Պ. Սնակի երկերում, որոնք Դաբուստ են խոր բառարանը» ն

այլ

դնելուց, եթե Ճեղինակըսխալ բաներ էր գրում: Ընդգծման իր օգտագործած սիստեմընրան թույլ էր տալիս գրքում Ճեշտությամբգտնելու անճրաժեշտ տեղը: Լավ խորճուրդ,լավ խրատ...

2: Հոռետորի մասին մեր խոսքն ավարտելով ասենք. ճռետորըգաղափարախոսական բնագավառի մարտիկէ: ՍՄԿԿ ՉՄ Ճճամագումարը բարձր

գնաճատեցայդ բնագավառինիրենց նվիրած մարդկանց աշխաւոանքը,նրանց գիտելիքները, փորձը, անձնվիրությունը, ամենաբարիխոսքն

բոլոր նրանց, ուլքեր պաւտվու| են կաւոււկուսակցության պատասխանատու Ճճանձեարարությունը նրա գործունեության գլխավոր ուղղություններից մեկում: Հռետորական արվեստին վարկ տալու, նրա մակարդակնայսօրվա պաճանջներինբարձրացնելու ճամար անճրաժեշւտէ սրտացավությամբ ռոգ տանել պրոպագանդիստական, դասախոսական կադրերի մասին, որոնք իրենց նվիրել են այդ դժվարին |լ պատվավորգործին: Կարնորէ, այնուճետն, որ ճանաչվածձռետորների կողքին աճեն, փորձ կուտակեն, իրենց գործի մեջ վարպետանան նորերը՝ երիւոասարդները: Այստեղից էլ Ցերթափոխի ստեղծման ն դասւոիւմրակության ասաց

րում

կարնորություննու

անձճրաժեշտությունը:

երիտասարդ Դասախոսների Ճերթափոխի պատ-

րաստման, նրա

.գաղաւփարական-քաղաքական

մակարդակի, մասնագիտական վարպեւոության բարձրացմանուղղությամբ օգտակար աշխատանք են կատարում «Գիտելիք» Ճճանրապեւոության

ընկերության վարչությունը, ՀԼԿԵՄ Կենտկոմը, Հայկական ՍՍՀ. բարձրագույն ն միջնակարգ մաս. կրթության մինիստրությունը: նագիմուսկան Ընկերությունում ստեղծվել է Զասարակական Բիմունքներով գործող դասախոսների կատարելագործման ինստիտոււո: Այստեղ, երկրում առաէ ջինը, կապվմակերպվել վարպետ-դասւոիարակների` խրատաւոու դասախոսների խումբ, որտեղ նրանք իրենց փորձը ճաղորդում են նորեկներին: Դասախոսների երիտասարդ Ճերթառիոխի պաւորասոման ճամարարդյունավեւո աշխատանք են կաւտւսրում Ճճանրապետությանբարձրագույն ուսումնական ճաստատությունների Ճասարակական մասնագիւտությունների ֆակուլտեւոները: Գործում են երիւտոասարդ դասախոսների դըպրոցներ, որտեղ ապագա մաւնագեւոները՝ պաւոմանկավարժները, մաբանները, բանասերները, ինժեներները, բժիշկները ծանոթանում են ՃռեԿԱ

ա

րաալԳիտելիք» ընկերուսկվբունքներին:

թյան դասախոսականաշխատանքի ճամար նրան-

ցից լավագույններին ընտրելու ամենամյա մըրցույթները, որոնք մեծ ճաջողությամբ են անցնում: Մրցույթները միաժամանակ կոչված են նպաստելու դասախուականաշխատանքիՃետագակատարելագործմանը, երիտասարդ դասախոսների

դաստիարակությանարդյունավետության բարձրացմանը, բանավոր խոսքի արվեստի միջոցների

տիրապետմանը:

Մրցույթի ընթացքում լավագույններին շնորձճվում է դասախոսիկոչում:

ՍՄԿԿ 7 ՄԼ

ճամագումարըխնդիր դրեց այսուճեւոււ էլ գաղաւիարախոսական աշխատանքում ակտիվորեն առաջ քաշել այնպիսի ընկերների, որոնք անձնական օրինակով ապացուցում են իրենց ճամովւմունքները,ընդունակ են վերլուծական մտածողության, կարողանում են լսել մարդկանց,խոսել նրանց ճետ, մի խուքովլ՝ տեսական ու պրոֆեսիոնալ լավ պատրաստություն ունեցողներին, որոնք ընդունակ են ճաջողությամբ լուծելու մեր ժամանակի նոր խնդիրները: ՍՄԿԿ

գույն

Կենտկոմը վերակառուցման կարնեորապրոբլեւներից մեկը ճամարում է դասախո-

սական, պրույագանդիստական կադրերի րաստման

պաճանջել

ն ու

պաւո-

իրավեկման գործի բարելավումը պաճանջում

լ

է նրանց կավմն ամ

րապնդել քաղաքականապես բարոյապես ու

ճա-

սուն, բավմակողմանիորենպատրաստվածմարդ-

կանցով, այդ աշխատանքում ավելի լայնորեն ներգրավել կուսակցական, սովետական աշխաու տողներին, ստեղծագործական գիտական մտավորականությանը,փորձառու մասնագեւոների, տնտեսականմարմինների, արձմիութենական ն կոմերիտականկոմիտեների ղեկավար աշխատողէ Ճոգալ գաղաների: Միաժամանակ ճՃճարկավոր

բնագավառի աշխատողների ւիարախոսական

որակավորմանբարձրացմանմասին: Հռետորականկադրերին կոչված են բաղմակողմանի օգնություն ցույց տալու ինֆորմացիայլի մասսայրսկան միջոցները` թերթերը, ՃանդեսՃճեռուստատեսությունը, ռաները, ինչպես նա դիոն, ճրատարակչությունները: Կոչված են, բայց ինչու, օրինակ, ճանրապետականթերթերում Լ ճանդեսներում Ճալվադեպ են երւում դասախոսական, պրոպագանդիստական աշխատանքիփորձը լուսաբանող ծանրակշիռ Ճոդվածներ: Կարիք է վգացվում դասախոսական,ձռետորական աշխատանքի պրակտիկային ն մեթոդիկային նվիրված բրոշյուրների: Հոգեբանականվերակառուցման կուսակցության պաճանջը վերաբերում է նանդասախոսին, ագիտատորին, նրանց, ովպրուպագանդիստին, քեր ամենից առաջ կոչված են նպաստելու մեր մարդկանց Ճճոգեբանականվերակառուցմանը: Հոռետորիճամար ճոգեբանորեն վերակառուցվել ամենից առաջ նշանակում է խորապես գիւոակցել մեր ապրած ժամանակի բարդությունը, նրա շրջադարձային մոմենտը, մոտ կանգնել կյանքին, մարդկանց,նպաստել մասսաների աշխատանքային Լ Ճասարակական ակտիվության բարձրացմանը, խոսքը,ճիշտ ճասցեագրել, Ճաշվի առնել կոնկրետ լսարանը, ունկնդիրների` շաճերը, Ճակումներն ու ւորամադրությունը: Նա, ուլ գաղաւիարախոսական է ասպարե ուսումէ ոտք դնում, պեւոք ջանասիրությամբ

նասիրիՃճռետորականարվեստի պատմությունը, գիտակցի պրակտիկան,քաջ տեսությունն ու

աշարդի պայմաններում գաղափարախոսական ու խընխատանքիններկայացվող պաճանջներն բարձրացնի իր դիրները, սիստեմատիկաբար պրոֆեսիոնալ մակարդակը: Դասախոսի, պրումագանդիստիաշխատանքը միանգամից, այն չի տեսանելի է դառնում ոչ կշռվում կշեռքով, չի չափվում մեւտրերով: Բայց նա նպաստում է այն բարիքների ստեղծմանը, մեւտորոնք կշռվում են կշեռքով, չափվում են րերով: Ուրեմն, կշեռքը, որուլ կարելի է կշռել ճռետորական խոսքի ուժը, այդ այն կշեռքն է, որով կշռում ենք Ճացը ճանապավօրյա, բամբանյութական կը, մետաղը, չուգունը, այն բոլոր

բարիքները,որ ստեղծում է մարդը: Եվ այսպես, ճռետորի աշխատանքը, որն օրնիլայն բուն կուսակցության խոսքը Ճասցնում է մասսաներին, նրանց ոգեշնչում ւ խանդավառում ճանուն աշխատանքայիննորանոր սխրագործությունների, արժանի ավանդ է կոմունիստական շինարարության բոլոր ճակատներումսովետական ժողովրդի պատմական Ճաջողությունների

մեջ:

"

Հարկավոր է, ուրեմն, ճւսսարակականկարծիքը վերակառուցել նան ճռետորության ն Դրանկատմամբ, ինչպես Ճճարկն ագիգնաճատել դասախոսի,պրումագանդիստի, իրենց նվիրած տատորի՝ բանավոր խոսքին մարդկանց`կուսակցական,թե անկուսակցական,

Գն

ամենայնի օգնել նրանց աշխատանքը,ըստ ն իրենց վստաճվածպատվավոր պատասխանա տու

գործում: խնդիրներիիրականացման ոք "

ն Սովետական ճռետորն էլ արագացման վեգծի ճիշտ ըմբըոնրակառուցմանկուսակցության նկատմամբ Ճիշտ իրականացման ման, նրա

օրինակ պետք է վերաբերմունքի ագիտատորը, Դասախոսը,պրոպագանդիստը, տա:

կուիրենց կոլեկտիվներիառջե Ճանդես եկող կոմսակցական,սուլետական,արճմիութենական,

երիտասկանղեկավար աշխատողները պարտաներվոր են ունկնդիրներինմշտապես ճիշեցնել

ժամանակաշրջանի կա պաճի, վերակառուցման

կարնորությունը,դրա բեկումնային նշանակու թյունը երկրի ճամար, մելանից

ամեն

մեկի բախ-

ճակատագրիճամար, ցույց տալ, որ առանց առանց նոր ձնով աշխատելու, վերակառուցման, ճնարավոր չէ արմատական փոփոխություններ այն իրականացնել բոլոր ոլորտներում, լուծել տի

|.

պատմական խնդիրները, որ այսօր է ջադրել է կուսակցությունը:Նրանց պարտքն ու բացա Պամովիչ ն պարտականությունը վառ մեծ

ու

առա-

ճայտել մեր ժամանակի ճիրաւլի ճեղափոխական բնույթը, սովեւտական մարդկանց մեջ դաստիւ-

հանու

նոր ձնուլ մտածելու

ն

գործելու ճմտու-

Կուսակցությունըպաճանջում է

մասսաների

տնտեսագիտական ուսուցումը

ու

բարձրացնելՄԱԼ ռամագումարի պաճանջների Այդ նպատակուլ ՍՄԿԿ

ադարդակին: առաջարկություններԿենտկոմը նախա րարել

է

պատրաստել քաղաքական ն տնտեսագիտական ուսուցման ճամակարգիւլերակառուցմանՃիմնան ն կան ուղղությունների վերաբերյալ: Այդ վերա .

-

կառուցումը լուրջ քննություն կլինի ոչ միայն կուսակցականկալլմակերպությունների, այլն գաաշխատողների` ճռետորի, դափարախոսական դասախոսի, պրուլագանդիստի, ւսգիւուաւոորիՃա-

մար:

.

Հասարակական գիտությունների ամբիոնների

վարիչների 1986

թ.

ճոկտեմբերին տեղի ունեցած

խորձրդակցություննընդգծեց, որ սովետական ճասարակությանորակաւվես նոր վիճակի ճասնեկուրսի իրագործումն աներնակայելի է առանց գաղափարատեսական գործունեության ակտիվացման, երկրի ճասարակագետների առջն խնդիր լու

դրեց բուճւական երիտասարդությանը սուլորեցնել մտածել ու գործել նորուլի, ճասարակական գի-

տություններն ավելի մոտեցնել կյանքի պաճանջներին, պրակտիկային, նշեց «մշակել կյանքի ժա-

ԿԱ»:

է

թյուն:

քաղաքական

մանակակիցդիալեկտիկանարտացոլող

նոր Պե-

վերաբերում

արպագանդ կադրերին դոետորական մեջտեղի ունեցող իրոք անկյան

ճավասարապես ր

Ճեղափոխականփոփոխությունները, արագացումըն ու վերակառուցումը ճռեւտորից էլ պաճանջում են նոր մտածողություն, պրակտիկայիՃեւո

տեսության ստեղծագործական կապի ամրապընդում, նախաձեռնություն ն Ճամարձակություն:

Պաճանջլում է վճռականորեն ավատվել ձնամո-

լությունից, սխոլաստիկայից, վերացականությունից, որոնք թուլացնում են ունկնդիրների ճետաՔըրքրությունը դասախոսի, պրուպագանդիստի ելույթի նկատմամբ,նլվավլեցնումխոսքի արդյու-

նաւլետությունը:

Չժխտելուլ մեր դասախոսական,ւկրուլյագանդիստական կադրերի աշխատանքը սուվեւուսկան մարդկանց մարքսիստական-լենինյան աշխարճայացքի ձնավորման գործում, միաժամանակ չենք կարող չասել, որ նրանցից շատերն իրենց աշխատանքը դեռ չեն ւլերակառուցել ժամանակի ւպաճանջներինճամապաւտասխան,նրանց մեծ մասին դեռ չի Ց5աջողվելճաղթաճարել սխոլասիկայի ն դոգմատիվմիերնույթները: Ասենք նան այն, որ մեր որոշ պրուլագանդիստներ, չճասկանալուլ երկրի սոցիալ-տնտեսական վարգացմանվերակառուցման,արագաց13

Հովճ. Բաղդասարյան

ման բուն էությունն

ու

նպաւուկկը,երկյուղ

արտաճայտում այն մասին, թե

են

վերակառուցումը

կճանգեցնիկուտակված փորձի կորստյան, կամ էլ տասնամյակներիընթացքում ստեղծված ճամակարգիոչնչացման: Բնավ էլ ոչ: «Առաջարկվողմիջոցառումները,--գրում է անցյալի չմտածված ոչնչացում, «Պրավդան»,-մեխանիկականժխտում չեն նշանակում, այլ, ընդճակառակը,ենթադրում են ուսջորդայնություն, այն ամեն արժեքավորինկատմամբ սըրտացավ վերաբերմունք, ինչ մշսկել է պրակտիկան,

բոլշնիկան պրոպագանդայի ճիանալի ավանդույթներիՃճոգատարպաճպանում: Այստեղ անթույլատրելի են ինչպես պաճպանողականությունը, դանդաղկոտությունը, այնպես էլ Ճապ-

գործողությունների ճեպությունը,

անկշռադա-

տությունը... Այժմ գլխավորն է մասսաների քաղաքական լուսավորության մեջ ավելի Ճամարձակորենարմատավորել նորը, առաջավորը, այն ամենը, ինչը փորձության է ենթարկվել ամենախիստ ու անվիջում դատավորի՝ կյանքի կողմից»:

ԺԱՄԱՆԱԿԸ ԵՎ ՀՌԵՏՈՐԱԿԱՆ

ԽՈՍՔԸ

Փոխվում են ժամանակները,փոխվում են մարդիկ, փոխվում է նրանց Ճոգեբանությունը: Հիմա ուրիշ ժամանակներ են, ուրիշ պայմաններ, ուրիշ պաճանջներ: ՍՄԿԿ

Կենտկուի1985 թվականի ապրիլյան

պլենումը սաճմանեց մեր երկրի սոցիալ-տնտեսական վարգացումն արագացնելու կուրսը, որը

ճաստատվեց,կոնկրետացվեց ն բավմակողմանիորեն պարգացվեցՍովետականՄիության կոմունիսւուսկանկուսակցության ճերթական ՃՃՄԱ ճամագումարում: Համագումար, որն իրենուլ նշանավորեց մեծագույն իրադարձություն մեր երկրի կոմունիստական շարժկյանքում, միջագային ման պատմության մեջ: Համագումարը Ճճստակորենսաճմանեց տարիների ւ տասնաւկակների մեր առաջընթացի՝ դեպի սովետական սոցիալիստականճասարակության նոր վիճակ կատարվող առաջընթացի թե՛ բնույթը, թե՛ տեմպերը, թե՛ խնդիրները, պատասխանեց երկրի, կուսակցության առջն կյանքի կողմից դրած արմատական Ճարցերին: Համագումարըխնդիր դրեց լայնորեն, լենինաբար իմաստավորելներկա ժամանակաշրջանը, մշակել գործողությունների իրատեսական, Ճճամակողմանիորեն կշռադատված այնպիսի ծրագիր,

նպատակներիվեճությունը ն ճնարավորությունների ռեալիվմը, կուսակցության պլաններն օրգանապես միացներ յուրաքանչյուր մարդու ձույսերի ն իղձերի ռետ: Երկրի Ճասարակականկյանքի վերակառուցման, արագացման պրոբլեմներին էր նվիրված ՍՄԿԿ Կենտկոմի 1987 թվականի Ճճունվարյան պլենումը, որը քննարկեց «Վերակառուցմանն կուսակցության կադրային քաղաքականության մասին» ճարցը: որը

(34

Պլենումը սաճմանեց արագացման Լ վերաիրացման կառուցման մասշտաբային ծրագրի կոնկրեւո միջոցառումներ ն լենինիլմի ստեղծա-

գործական վարգացման օրինակ տվեց: Կուսակցությունը թանկ է գնաճատում մեր երկրի 70-ամյա պատմության յուրաքանչյուր տարին, մեր ձեռք բերած վիթխարի նվաճումները սոցիալիստական ւլերափոխումներիճանապարճին: Այդ մասին ճանգամանորեն խոսվեց մասսայական ինֆորմացիայի միջոցների ն պրոպագանդայի ղեկավարներիճետ ՍՄԿԿ Կենտկոմում տեղի ունեցած ճանդիպման ժամանակ: Խորձըըդակցության ամբիոնից ՍՄԿԿ Կենւոկուի գըլՄ. Ս. Գորբաչովն, ի լուր խավոր քարտուղար ամբողջ աշխարճի, հայտարարեց. «Եղել է թե՛ այս ն թե՛ այն, թե՛ ուրախալին ն թե՛ վշտալին: Ինչ էլ որ մել ճետ պատաճել է, մենք առաջ ենք ընթացել... չպեւոք է մոռանալ անունները ն առավել կս բարոյապրկություն է ժողովրդի կյանքի ամբողջժամանակաշրջաններ մոռանալը, կամ լռության մաւոնելը, ժողուլրդի, որն ապրում էր, ճավատում նկ կուսակցության ղեկավարությամբ աշխատում Ճանուն սոցիալիվմի: Պատմությունը ճարկավորէ տեսնել այնպիսին, ինչպեսին որ կա: Ամեն ինչ եղել է, եղել են սխալներ՝ ն ծանր, ամենածանը առաջ շարժվում... բայց երկիրն էր ժամանակներում կուսակցությունն ապրում էր,

պայքարում»: Կուսակցությունըպաճանջում

է ստվերի մեջ չթողնել, բարձըգնաճատելնրանց, ովքեր Ճե196

ղափոխությունեն կատարել,ովքեր ակտիվորեն ն

ինդուստրացմանըգյուժողովրդակոլեկտիվացմանը, ղատնտեսության Պետպավերականգնմանը՝ կան տնտեսության

մասնակցել

են

երկրի

Անճրաժեշտ տերավմյան դժվարին տարիներին: օրինակով, նրանց է մարդկանց դասւոիարակել ճանուն ճեղաեն տվել ուլքեր իրենց կյանքն փոխությանն սոցիալիվմի: ն Կուսակցությունը ՃՃԿՈԱ ճամագումարում Կենտկոմի Ճամագումարիցճետո տեղի ունեցած պլենումներում սաճմանեց նան նոր պայման-

1շգաղաւմիարախոսակա ներումկուսակցության այդ բնագավախատանքի խնդիրները, ընդգծեց ռի

պրոպագանդասախոսների, աշխատողների`

դիստների, արվեստագետ մտավորականների ժուռգրողների, նկարիչների,կումպուլիտորների, նալիստների, կինոյի ն թատրոնի գործիչների ժո-

կուսակցության, պատասխանուովությունը ղովրդի ճանդեպ:

Կուսակցությունըպաճանջումէ

ների

աշխատավոր-

դաստիարակուգաղամփարաքաղաքական

ձներն մեթյունը, դրա բովանդակությունը, ժամանամեր թոդները ճամապատասխանեցնել կի գլխավոր խնդրի՝ երկրի սոցիալ-տնտեսական առաջին պարգացմանճետ: Արագացում, որն տեմպեաճի տնտեսական է Ճերթին նշանակում արտադրության րի արագացում,աճի նոր որակ, ու

ամենայնի ինտենսիվացում: Արագացման սւորաւտեգիանենթադրում է ոչ միայն Դասարա-

ըստ

կատարելագործո կականճարաբերությունների

....-.-ՖՒ,,ԽյՒԽյԽՍյՒՔԽԵւօ.)յյ)թֆԵչֆթՔԽ9թ5թԽ.»ծթ»5.եէԵէչԽ,1Խւյեֆխիկկցկվբ--:զԸ պարա

այլն քաղաքական ն գաղափարախոսական աշխաւռանքի ձեւերի ու մեթոդների նորացում, սոցիալիստականդեմոկրատիւսյիխորացում, իներցիայի, լճացման ու պաճպանողականությանւյն ամենի վճռական Ճճաղթաճարում, ինչը կասեցնում է ճասարակական առաջընթացը: Այսպիսով, երկրի Ցասարակականկյանքի Դե-

կապված է նան ճռեւոորաղափոխականացումը կան խոսքի արմատական վերակառուցմանճետ: Դասախոսը,պրուլագանդիստը,ագիտատորըկոչված են կուսակցությանն օգնելու ժամանակի այնպիսի ճասկացություննեի իրականացման գործում, ինչպիսին են «վերակառուցումը», «արագացումը», «որակը», «նոր մտածողությունը», «մարդկային գործոնը»: Հռետորն ինքը պետք է ւարվորոշ պատկերացնի Լ խոր վերլուծման ենթարկի Ճասարակական վարգացման ներկա փուլի բնույթը ն յու րաքանչյուր ունկնդրի գիտակցությանը ճասցնի

վերակառուցման մեծ գործի նպատակներն ու խնդիրները, դրանով իսկ ակտիվորեն օգնի կուսակցությաանը՝սովետական .Ճասարակության կյանքի բոլոր կողմերի վերափոխմանՃեղափոխական պրոցեսում: Կարնորըոչ միայն վերակադուցման էությունը խորապես ու բավմակողմանիորեն բացաձայտելն է, այլն անձամբ վերակառուցվելը, ճասարակության մեջ ներկայումս ընթացող պրոցեսների մասին գործիմացությամբ, ն կրքոտությամբ խոսելը: ձամուլվածությամբ Երո"հ ներքինն միջավգային կյանքիներկա|98

լաարանի պայմաններում լիս բարդ իրադրության պրուպագանդիսառջն ճանդես եկող դասախոսի,

ն պետական աշտի, ագիտատորի, կուսակցական ժամանակ

խատողի կենդանի խոսքը միայն այն ու գործնակճասնի իր նպատակին,տեսական Պագեցերբ կունենա, կան ցանկալիարդյունքներ տոգորված Ճյութով, ված լինի կյանքի կենարար ն ճոգսերով, Ճոլինի մարդու ուրախություններուվլ գատարությամբ՝իր Ճողի, իր Ճարավատ երկրի բախտին Ճակատագրինկատմամբ:

Գլխավորն, ուրեմն, կյանքի ճետ գաղափարախոսությանկապի ամրապնդումնէ, կյանքում վգայուն կերտեղի ունեցող վերափոխումներին տեսադաշպով արձագանքելը,նոր երնուլթները Դատում պաճելը, մարդու Ճոգնոր աշխարձի Պասնելը, որ յուրաըըստացումը,այն բանին մոմենտի սրություներկա քանչյուր մարդ ըմբռնի

նը, նրա բեկումնային բնույթը: Կուսակցության գաղափարական գործունեության ճիմնական ուղղություններըսաճմանված են ՍՄԿԿ ծրագրում.այնտեղ ասված է. «Գաղաաշխատանքում գլխավորը փարախոսական դաստիաՍՄԿԿ-ն ճամարում Է աշխատավորների ն րակումը բարձր գաղափարայնության կու/ունիվմին նվիրվածությանոգով, սովետականճայ-

պրոլետարական,սոցիալիսոգով, աշխատանտական ինտերնացիոնալիվմի քի ն ճանրային սեփականությաննկատմամբ գիոգով, մասսաների տակցական վերաբերմունքի ավելի ու ավելի լրիվ ռաղորդակցումը Պոգնոր

րենասիրության

ու

մշակույթի գանձերին, սոցիալիստականապրելակերպին Ճակասող բարքերի իսպառ վերացու-

մը»:

Է Կուսակցությունը միաժամանակելնում աշխաւոանայն բանից, որ գաղափարախոսական անբաժանելի են քը, մարդու դաստիարակումն ժողովրդի բարօրության օգտին կատարվող գիճասարակականկյանտակցական աշխատանքից, քին, սոցիալ-տնտեսականու մշակութային շինարարության խնդիրների լուծմանը նրա պրակտիկ մասնակցությունից:«Բայց գաղափարները, ՍՄԿԿ որքան էլ ճրապուրիչ լինեն,-- ընդգծվեց ՃԱ ճամագումարում,-- ինքնին ավտոմատկեր0աշխարձայացք պով ամբողջական ու ակտիվ չեն շաղկապված եթե դեռես չեն ձնավորում, Պետ: փորձի մասսաների սոցիալ-քաղաքական Առաջավոր գաղափարներին նոր ճասարակության կառուցման պրակտիկայի փոխադարձկապից է եռանդ ու գործունեությունքաղում սոցիալիստականգաղաւիարախոսությունը»: դեմ է իրականությունից Կուսակցություն կտրված, վերացական, լուսավորչական,անբովանդակ, կոմունիստականշինարարության կենսական խնդիրներից շեղված գաղափարախոսաԻ. Լենինի կան աշխատանքին:Նա ելնում Է Վ. այն ճայտնի ցուցումից, որ գաղափարախոսական աշխատանքը պետք է կառուցվի «տնտեսական շինարարության քաղաքականփորձի վրա»: աշխատանքի արդյուԳաղաւիարախուական են: նավետության չափանիշը կոնկրետ գործերն

Դասախոսի,պրոպագանդիստի,ագիտատորի խոսքն էլ պետք է սիոխճատուցում տւ, կոչը՝ գործնական արձագանք գտնի: Այլ կերպ ասած՝ խոսքը գործի վերածվի: Այլապես ինչ օգուտ, ասենք, «Տասներկուերորդ ճնգաւմկակը կուսակցության տնտեսական ստրատեգիայի իրագործման վճռական փուլն է» թեմայուլ բանվորական կոլեկտիվում կարդացված .դասախոսությունից, երբ այնտեղ արագացման առաջընթաց շարժման տեմպերնառաջվա նման խիստ անբավարար են, պլանները շարունակում են թերակատարվել, արտադրանքիորակը ցածր է: Գաղափարախոսական բնագավառի աշխատողների գործունեությունից է մեծ չաւփուլ կախված երկրի տնտեսական,սոցիալ-քաղաքական լ կուլտուրական վարգացման ընթացքը, պարգացած սոցիալիվմի ճնարավորությունների լիակատար իրացումը: Դասախոսը,պրոպագանդիստը կոչված են ճռետորական խոսքն առավելագույն չափուլ ի սպաս դնել յուրաքանչյուր սովետական մարդու մեջ անձնվեր Ճանրօգուտ աշխատանքի նկատմամբ խոր Ճարգանքի Լ ւպատրաստակամության, մասնավորսեւիականատիրական ճոգեբանության ն ընչաքաղցության նկատմամբ անձճանդուրժողականության ձնավորմանը: աշխատանքում,-«Գաղափարաքաղաքական ասված է «Անաշխատ եկամուտների դեմ պայքարըն ուժեղացնելու միջոցառումների մասին» ՍՄԿԿ Կենտկոմիորոշման մեջ,-- կենտրոնական .

տեղ պետք է գրավիայն բանի ճստակըմբռնման

կը` Դոնեցկի «ԿենտրոնականԻրմինո» Ճանքի ՀամԿ(թԿ Կենտկոմի նախկին կուսկաւղմակերպիչ Կ. Գ. Պետրովը,-- թանկ է ոչ այնքան ռուբ-

տականությունն է ն պատվի գործը, որ միայն աշխատանքնէ որոշում մարդու տեղը կոլեկտի-

լին, որքան խոսքն ու Ճամբավը, որ նրա մասին ստեղծում է կոլեկւոի լը... բարոյական խթանն անրաժեշտ է մեր բանվոր դասակարգի ամբողջ եռանդը բարձրացնելու ճամար»:

դաստիարակումը,որ բարեխիղճ աշխատանքը պարյուրաքանչյուր քաղաքացու կարռորագույն մեջ»: վումլ ճասարակության

Հարկավոր

Է

ակտիվ

պայքար

մղել

ըստ

աշ-

սկվբունքի խատանքիբաշխմանսոցիալիստական սոգռփողության, ամեն տեսակ խախտումների, անձամատեճետ ցիալիստականապրելակերպի ամրապընմեջ ղելի երԼույթների դեմ, մարդկանց բոդել այն խոր ըմբռնումը, որ այդ պայքարը լորի ն ամեն մեկի պարտքնէ: ագիտատորը Դասախուը, պրոպագանդիստը, թարմուեն խոսքի մտքի, կոչված միաժամանակ բացաայցուցադրել, թյամբ ն կոնկրետությամբ աշխաբարձրացնել ն վաճանին փառքի տել ու սխրանքընոր տանքի մարդուն,նրա պայքարն

պլանների կյանքի կաղուցման, ճամար: Չէ՞ որ, իրականացման ստախանուլյանշարժման վետերանն ն դրության առաջավորների նորարարն տեղի 1985 թ. սեպտեմբերինՍՄԿԿ Կենտկոմում ունեցած ճանդիպման ժամանակ, աշխատավոր մարդու ճամար ոչ պակաս, իսկ երբեմն ավելի կարնոր Է բարոյականավդակը, նրա վաստակի

կուսակցության

ընդգծվեց ինչու րի:Աւ ի երի

կողմից: ճանաչումը Ճասարակության ալդ բանվորի «..Ժամանակակից Պամար,-ասաց ստախանովյան անդիպման ժամանակ մեշարժման ակունքների մոտ կանգնածներից

Դա առանձապես կարեւոր է այսօր,

երբ մեր Ճամագումարըսուլետական ժողովրդի առջն դրել է երկրի սոցիալ-տնտեսական վարգացումն արագացնելու, ամբողջ ժողոգիտատեխնիկական վըրդական տնտեսություն առաջադիմության,ինւտոենսիվացման ռելսերի վրա փոխադրելու, մեր Ճասարակական ու արտադրակուսակցության

կան կյանքի բոլոր օղակներում կարգուկանոն, բարձր կարգապաճություն ճաստատելու պատմական խնդիրները: Կուսակցությունը պաճանջում է գործողության մեջ դնել կավմակերւպականտնտեսական ու սոցիալական ռեվերվներ ն, առաջին Ճճերթին,ակտիվացնել մարդկային գործոնը, ճասնել այն բանին, որ լուրաքանչյուրն իր տեղում աշխատի բարեխղճորեն ն լիակատար ճատույցով: Իսկ, ինչպես ընդգծվեց ՍՄԿԿ Կենտ-

կոմի

թ. Ճոլտեմբերյան պլենումում, միայն լավ կշռադատված տնտեսական սւորատեգիւայի, ուժեղ սոցիալական քաղաքականության Լ նւլյա-

տակամետ գաղավփարադաստիարակչական աշխատանքի միջոցով՝ դրանց անխվելի միասնու-

թյամբ վերցված,կարելի Է ակտիվացնելմարդ203

կային գործոնը, առանց որի չի կարող լուծվել առաջադրվածխնդիրներիցոչ մեկը:

Մարդկային գործոնի ակտիվացման կարնորությունն ու անճրաժեշտությունըկրկին նշվեց

կուսակցությանՃՃՄ|| ԲՃամագումարում: Համագումարը պաշտպանեցՍՄԿԿ Կենտկոմի վարած այն գիծը, որ մարքս-լենինյան գաղափավերափոխիչ ուժն րախուության ճսկայական

վարգացմանը, ուղղի երկրի սոցիալ-Լոնտեսական ռաղթաճամարդկային գործոնի ակտիվացմանը, րի իրենց սպառած մոտեցումների իներցիան, ճաղթաճարի լճացման, դոգմատիվմի,գործամոդրսնորումները գաղափարախոսական լության

կյանկամպանիականությունը, աշխատանքում, Ցասունա-

կտրվածությունը, քից պրուպագանդայի ցած պրոբլեմներիսրության թերագնաձատումը, սխոլաստիկայի Լ ճալեցողականությանտարրե-

րը:

Ինչո՞ւ ներկայումս այսպես սրությամբ է դըրվում մարդկային գործոնի ակտիվացմանճարցը: Ինչո՞ւ կուսակցությունըմարդկային գործոնի ակտիվացումը ճամարում է երկրի սոցիալ-տնտեսական պարգացման արագացման անճրաժեշտ ճապայմանը, մեր առջն ծառացած խնդիրների դեէ գործոնի մարդկային ջող լուծումը կապում է. ճետ: կուՊատճառը պարվ րի բարձրացման ոլորտում Ճճանգուցաւոնտեսական սակցությունը է աշխատանհ Ճամարում ճամարել յին խնդիրը

բարձրացումը, դրա քի արտադրողականության

մակրդակինԴասբարձրագույնճամաշխարճային

նելը: Իսկ երկրի գլխավոր արտադրողական ուժը մարդն է: Նր աշխատանքային գործունեությունը: Ամեն ինչ վերջին ճաշվուլ ստեղծվում է մարդու կ-ղմից, կախված է մարդուց, նրա գիտակցությունից, սոցիալականբ աշխատանքայինակտճվությունից, քաղաքացիականձասունությունից, բարոյական կերպարից: Մարդուց, ն ամենից ճաճախ մարդուց է կախված մեր բոլոր ծրագրերի, կոմունիստական շինարարության բոլոր պլանների բախտը, վերջին ճաշվով՝ երկրի բախտը: Վերջապես, երկրի սոցիալ-տնտեսական վեիակառուցումն սկսվում է մարդուց: Կուսակցությունը, ինչպես ասացինք, դրանում է տեսնում մնացած բոլոր ճարցերի լուծման ճիմքը: Ուստի ճոռետորական արվեստի գլխավոր խնդիրներից մեկը մարդու ռեվերվների, ճնարավորությունների ս տրամադրությունների, նրան բնորոշ ճատկությունների (սոցիալական, Ճճոգեբանական,կենսաբանական) ամբողջության բացաճայտումն է: Մարդկային գործոնի կուսակցության կուրսի պրույագանդան, դրա տոնն ու ոգին պետք է

ճձամապատասխանեն ճասարակությանառջե

կանգնած խնդիրների բարդությաննու մասշտաբայնությանը: Կարնորն այն է. որ յուրաքանչյուր մարդ ակտիվորեն ընդգրկվի ներկայումս տեղի ունեցոդ վերակառուցման մեջ, գործով, աշխատանքային բարձր արդյունքներով արձագանքի կուսակցության կոչին: Դա է պրոպագանդայի, այն մղողի՝ ոռետորիգլխավոր խնդիրը:Հարկավորէ կոնկՀ0Գ

րով ցույց ւտալ աշփաստերուլ| խաւոավորական կոլեկտիվի դերը մարդկային յուգործոնի ակտիվացմանգործում, կոլեկտիվի անմասնակցության ռեալ րաքանչյուր անդամի ն պետական Ճրաժեշտություննաշխատանքային կարգապաճության,վերջին Ճաշվով արտադրուր եւո

օրինակներուլ րինակներուվս

թյան ամրապնդմանը,ճասարակության գործեկուսակցության րին: Հռետորը պետք է ելնի մասշտաբա«որքան թե ծրագրի այն դրույթից, կաայնքան յին են պատմականնպատակները, նման միլիոնավոր մարդրնոր Է տնտեսատիրոջ ն

գիտակից կանց շաճամետ, պատասխանատու, իրագործ: դրանց մասնակցությունը ակտիվ

մանը»:

|

անխախտ Կոմունիստական դաստիարակության մարքսիստական-լեպայմանը աշխատավորների սոնինյան աշխարձայացքիձեավորումն է: Եվ ճռետորի ճամար չկա ավելի պատվավետական քան խոսքի ուժով պարտականություն, վոր

մարքսիվմ-լենինիւլմի վեռ գաղափարներըմասսաներին Բասցնելը, նրանցումսովետականմարդուն պատվառւոելը, արժանի բնավորության գծեր դրանով իսկ նրանց Ճճասարակականակտիվությունն էլ ավելի բարձրացնելը: Սովետականճասարակության որակական վերափոխման ներկա փուլը պաճանջում է անշեղոճարեն բարձրացնելմարդու գիտակցությունը,

իըստացնել նրա ճոգնոր աշխարձը,գործի դնել ստեղծագործականպոտենցիալը: աղափարախուական,դաստիարակչականաշխատանքն անճրաժեշտ է վճռականորենբարձրացնել ալդ պաճանջների մակարդակին:Հռետորը պարտավոր է քայլել կյանքին ռամընթաց, իր ելույթներում պարվաբանել ւ խոր վերլուծման երկրի ներքին ն արտաբին կյանքի՝ արդկանց Ճուվող ամենօրյա Ճարցերը, անկեղծ ու սրտաբաց վրույցում ասել այն ամենի մասին, ինչով ապրում են մարդիկ, ինչը նրանց ուրախացնում ու ճոգս է պատճառում, ջերմ, սրտաբուխ

Գողուրդի եար

խոսքերով բանվորին, գյուղացուն, մտավորականին ոգեշնչել աշխատանքային նորանոր քաջամեր երկրի Ճեւտագա գործությունների՝ ճանուն ծաղկման ու բարգավաճման, նրա տնտեսական ձպորության Դետագա ամրա-

Ն

ԱԱ

Ինչպիսին էլ որ լինի դասախոսության, ելույթի թեման, նրանում պեւոք է վգացվի օրվա շունչը, տրամադրությունը,արդիականությանբաբախ-

նն: բ

ւոն

լ

Գ.

Կի ւր ն.

որ

0)

լրիվ Ի՞19 արտասանությու ն

աէ.

ամբողջական,

թիվին» նպատակ ունի, միշտ պայմագործնական իշտ ճանգամանքներով...» 116): 6մթաժամանակով

ին

մ

շտ

"

գտնում էր,

է

ն

Աղափարախոսականաշխատանքըլինելով հր օի

ԽՇԽ)661օ6, օոք.

ստեղծագործականաշխատանք,բոլոր

ժամանակ207

ների, կրոնքի բոլոր դեպքերի Դամարունիվերսալ միջոցներ չունի կ պաճանջում է մշտական պըրպըրտումե որոնում, ասելիքի ոճը մշտապես կատարելագործելու ճմտություն ն կարողություն: Ըստ որում պետք է ելնել այն բանից, որ դաստիարակչական աշխատանքի արդյունավետության ճիմնական ցուցանիշը ոչ թե կարդացված դասախոսությունների կ վպեկուցումների, անցկացված վրույցների քանակն է, այլ դրանց ռեալ ավդեցությունը սովետական մարդկանց գիտակցության ն տրամադրության,նրանց կենսադիրքի վրա: Աշխատանքիոճն ու մեթոդները ժամանակի պաճանջներինՃամապատասխանփոխելու կուսակցության պաճանջը վերաբերում է բոլորին, առավել կս ճռետորին, որի գեղեցիկ ու ավդու խոսքը պետք է նպաստի մասսաներինախաձեռնողական գործունեության ակտիվացմանը, երկրի սոցիալ-տնտեսական պարգացումն արագացնելու դժվարին, բայց ռեալ պլանների իրակա-

նացմանը:

Հարկավորէ խորապես ըմբռնել ե գիտակցել ներկայումս մեր երկրում տեղի ունեցոդ բարերար վերաւփոխումներիիմաստը, բարձրացնել կարդացվող դասախոսությունների, պեկուցումների, ելույթների նպատակասլացությունը պրակտիկ գործոդություններում: Աշխատանքիոճի ու մեթոդներիարմատական մեծ վերակառուցմանւ փոփոխման ապաճանջը չաւիու|վերաբերում է նան գաղաւիարախոսական

նազամվա Վե տողներին: ա ւ բնագավառի աշխատողներին: Վերակաղուցվու կյանքը, դԴասարակական-քաղաքական

է

երորի վերակառուցվի է

գաղափարախոսական ամբողջ աշխատանքը:Ինչպես նշվեց ՍՄԿԿ 1986 թ. ճունիսյան պլենումում, սոցիալԿենտկոմի պետք

նան

տնտեսականն Ճճոգնոր ոլորտների խնդիրների բարդության ճետ մեկտեղ կմեծանաննան գաղափարախոսական աշխատանքիններկայացվող

պաճանջները:

Խոսքն, այսպիսով, գնում է ամեն մեկի քաղաքացիականՃիշտ դիրքորոշման, քաղաքական ն աշխատանքայինակտիվացման, ճանձնարարված գործի նկատմամբ պատասխանատվության ուժեղացման մասին, ամեն ինչ խղճի մտոք անելու, իր Ճանդեպ ե ժողովրդի ճանդեպ մեծ ւյատասխանատվության մասին: բնագավառի բոլո՞ր Գաղափարախոսական աշխատողներն են իրենց գործունեությունը վերակառուցել նոր պաճանջներին ճամապատասխան, իրենց վստաճածգործ` կատարում ամենայն բարեխղճությամբւ պատասխանատվությամբ: Ցավոք, ոչ բոլորը: Փաստն այն է, որ Ճիմա էլ, ճամագումարից Ճետո, դեռ մեր շատ դասախուներ աշխատում են իրենց դարն աւլրած ձներով ու մեթոդներով: Նրանց ելույթներին պակասում են գործարարությունը,նպատակամղվածությունը: Ցածր է նրանց խոսքի 6«օգտակար գործողության գործակիցը»: Հիմա էլ քիչ չեն ձանձրույթ պատճառող,ունկնդրի սրոին ու մըտ3141Հուվճ.Բաղդասարյան

քին քիչ բան տվող դասախոսություններն

ու

վեկուցումները: Այսօր, պատմական նոր պայմաններում, երբ է մղվում միլիոնավոր մարդկանց գիպայքար տակցության, մտքերի ու սրւոերի, բնեռայնորեն

ճաՃակադիր երկու գաղափարախոսությունների մաքմար, Ճոգնոր Ճարսւոությունը, բարոյական րությունը նւ ֆիվիկական կաւոարելությունն իր անճատի ձնավորման ճամար, մեջ պուգորդող է ճռետորականխոսքի՝ կեննս վգացվում առավել դանի խոսքի գնալով աճող աղդեցությունը մեր ժամանակակցիՃոգեոր աշխարձիվրա: Ներկայիս վերափոխումների բեկումնային

ժամանակներում, երբ կուսակցությունը պառւանջում է վերակառուցել աշխաւուսնքը, մեր ամբողջ գործունեությանը նայել յուրովի Ճալացքով, մեր գործունեությունը պեւոք է գաղաւիարախոսական իրադրությանը, նոր Բամապատասխանինոր խնդիրներին: Ինչպես արդեն ասացինք, ամբող-

կախված

է ջությամբ վերցրածվերակառուցումը ամեն մեկի վերակառուցուառանձին վերցրած մից: Այնպես որ, աշխաւոանքի վերակառուցման, մեր ճասարակության վարգացման արագացման անձրաժեշւոության մասին խոսելիս, ու ինքը պետք է սկսի իրենից, նոր պայմաններին պաճանջներինճամապատասխան,ինքն, ամենից առաջ, Ճոգեբանորեն վերակառուցվի, խորապես գիտակցի, որ նոր խնդիրներն ու նոր երենույթ-

դասախուն

ները պաճանջում են աշխատանքիՃամապատասխան ոճ ու եղանակ, նոր մտածողություն՝ աւոո210

միջաղպգամայինդարի մարդումտածողություն, յին դրության լարված պայմաններում ապրող մարդու մտածողություն: Դասախոսըն ապրոպագանդիստը, բոլոր նրանք, ովքեր ճանդես են գալիս մարդկանցառջե, պարտավորեն մշտաւվես ՃճիշելԼենինի խոսքերը. «Քանի որ իրադրությունը խնդիրներ լուփոխվել է ե մենք պեւոք է այլ չի կարելի ետ նայել ն փործենք, ապա եղանակուլ լուծել: Մի փորձեք՝ չեք ձել երեկվա լուծի» (Լենին Վ. Ի., ԵԼԺ, 4. 44, էջ 384): Եվ այսպես, մեր ժամանակը, կյանքի բոլոր բնագավառներում նորացման ն արմատական փոփոխություններիժամանակը, ճռետորից, գրավոր ն բանավոր խոսքի բոլոր ճրամայաբար պաճանջում է ակտիվորեն նպաստել նոր աշխարձի մարդու` Դայրենասերի ն ինտերնացիոնալիստի, արարողի նւ պատմության կերտողի ձնավորմանը, կուսակցությանն օգնել իրականացնելու նրա տնտեսական ն սոցիալական գործունեության բոլոր ոլորտներում արամարդկանց գացման կուրսը, ու նախ ե առաջ, մոռածողության, գործի նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի վերակառուցման,կյանքի բոլոր ասպարեվներումկավմակերպվածությանն կարգապառության բարձրացմանկուրսը: Միայն ալն ժամանակ կարելի է Դաջողությամբ իրականացնելւսյդ կուրսը, լուծել երկրի տնտեսական պլաններն ու խնդիրները, երբ մե-

այստեղ

վարպետների

սոցիալ-

ծանա դրա 14"

մարդկանց ակտիվ գործունեությունը, ն տեղի ունենա նրանց մտածողու-

ճամեմատ

2Մ

թյան, մւումծելակերպիվերակառուցում, նրանց գիւուսկցության շրջափոխում: Սովետականճասարակական կյանքում ներկայումս կատարվող կտրուկ շրջադարձը, արագացման, վերակառուցման պրոցեսը, որն ընթանում է պատմականորոշակի ժամանակամիջոցի շրջանակներում, անկարելի է պաւոկերացնել առանց կտրուկ շրջադարձի մարդկանց մտածողության, մուռեցումների,գիտակցության մեջ:

Իսկ, ինչպես Կրասնոդարին Ստավրոպոլի երկրամասերի աշխատալորներիճետ ճանդիպումների ժամանակ ասաց Մ. Ս. Գորբաչուլը, «...Գիտակցությունը չի բեկվի կոչերուլ, գրքույկներուլ ու լովունգներուվ, թեն այդ բոլորը նույնպես անրաժեշտ են: Եվ այդ մասին գրելն էլ է անձրաժեշտ: Մարդնիր դիրքորոշումը,գիտակցությունը, վերաբերմունքը փոխում է պայքարի ընթացքում:

Ուստի ն մենք պայքար ենք ծավալում բոլոր Ճակաւոներում՝ ւոնտեւական, սոցիալական, բարոյական, քաղաքական: Ծավալելուլ|այդ բոլոր պրոցեսները, մենք Ճույս ունենք. կփոխի մտածողությունը, կփոխվեն մոտեցումների եղանակները, կամրապնդվի մարդկանց սկպբունքայնությունը»: Մարդկանցգիտակցության ն մտածողության վերափոխման ճամար պայքարում մեծ, անչափ մեծ

է սուվլետականճռետորի, գաղափարախոսա-

կան բնագավառի

բոլոր

աշխատողների դերն

պատասխանատվությունը:

ու

«քք Հռետորականխոսքի մասին, իբրն եպրափակում, ասենք: ճռեւոորական արվեստը կավմաՍուվլետական վորվել Է սովետական իշխանության առաջին տարիներին ե այդ ժամանակից դարձել է ագին պրոպագանդայի, գաղափարախուատտացիայի

քաղաքական պայքարի ճվոր վենք, մասճամախմբելու, սաներին կուսակցության շուրջը նրանց Ճամուլելու Լւ. դաստիարակելու գործուն կան

կ

միջոց:

ՍուլետականՃռետորական արվեստը կապված լավագույն արտասաճմանի առաջադեմ ավանդույթների, ճարտասանության ճետ: Այն իր սկվբնավորման օրից եղել է դասակարգային պայքարի վենք, ունեցել է գաղաւիարաքաղաքականվառ արտաճայուված ուղղություն, ճՃաջողությամբ նպառւել է ճասարակականկարծիքի ձնավորմանը, սովետական մարդկանցօգնել է ճմւոորեն կողմնորոշվելու երկրի ներքին ն միջավգային իրադարձություններում, բարձրացնելու նրանց Ճասարակական, քաղաքական Լ. աշխատանքայինակտիվությունը կուսակցության կանխագծումների կենսագործման ճամար մղվող պայքարում: Դասախոսի,պրուղագանդիստի,ագիտատորի կենդանի խոսքը, նրանց ճրապարակային ելույթները նպաստել ն նպաստում են մարդկանց քաղաքական լուսավորմանը, տեսական մակարդակի է անցյալի Ճռետորական արվեստի

`

բարձրացմանը, երկրի տնտեսականն պաշտպանական ճվորության ամրապնդմանճամար նրանց ուժերի մոբիլիվացմանը: Բանավորխոսքի սուլետականարվեստին բնորոշ են վառ արւոաճայտված կուսակցականությունը, Ճճեղաւիոխական կրքոտությունը, գործարարությունը, կապն իրական կյանքի ճետ Լ անճանդուրժողականությունը բուրժուսկան գաղափա-

րախոսության, արւտասաճմանի ռեակցիոն ճար ը

տասանության նկատմամբ, որը ստի կեղծիքի վենք է, մասսաներին ապակողմնորոշելու միջոց: Ի, Կալինինի արվեստը, Մ. Հռետորական բնորոշմամբ, ամենադժվար արվեստն է, ն մեր դասախոսները, պրոպագանդիստները,կուսակցական ն պետական աշխատողները, ն ոչ միայն նրանք, կարող են Լ պետք է տիրապետեն այդ արվեստին: (Լ

Ի՞նչ է Ճարկաւլոր: Ամենից առաջ ճարկավոր է, ինչպեւս որ ցանկացած ամեն մի պրոֆեսիայում, որոշակի ընդունակություն: Բայց նույնիսկ ակնառու ընդունակությունները ցանկացած արդյունք չեն տա, եթե մարդ լրջորեն չաշխատի դրանց պարգացման ն կատարելագործմանվրա: արՀարկավոր է, ալնուճետն,

ճռետորական

վեստին ւոիրաւլետելու բուռն ցանկություն ն Ճաստաւոուն Ճռետոր կամբ ունենալ: Առանց դրա

դառնալ անձնար է: Այսքանն աճա:

Հոռետորությանմասին մեր խոսքն աւլարտենք «Բանաւտեղծ ականավոր ճռետորի խութերուլ՝

ծնւլումեն,

Ճռետոր՝ դառնում»:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հեղինակի կողմից Հոետորական արվեստի Հռետորությունը ն նրա նշանակությունը

ակունբները .

.

.

.

.

.

.

.

Ց

Հռետորական արվեստի ճիմնական : : 56 Հռետորին ճերկալացվող Բիմճական պաճանջները 107

գծերը.

.

Ժամանակըն ճռետորականխոսբը

.

.

:

Հովճաննես ՄնացականիԲաղդաւարյան ԽՈՍՔԻ

ՀՌԵՏՈՐԱԿԱՆ

ՈՒԺԸ

Համառոտ

ակնարկ Սովետական քաղաքական Ճճռետորականարվեստի տեսության ն պրակւտիկայի ւռսսին

ՕՏՃԵՇԸ ՈՂԷՀԼԱՅԵՅԱԾՑԻՎԵճբոճօճթքէլ ՇԱՃ ԸՂՕՑՃ

ՕՔճ1ՕՔՇՔՕԼՕ

ԲքՅոմ Օօ

7Շօքտլ

ս

ոք

ԱՇ

Օսճքի

ԸՕտՂԸԻՕԻՕ

Օլ

օքոյօքոտօրօՕ ՇԽՆԸՇՐՑՁ

(2

ՅքԿ

ԸԾ051

Էքճթու «Ճիռշրշհ»

11Ա6ՇՇԽԻՕՐՕ

7ՅԵՌ«ճ)

Հրատ. խմբագիր` Ա. Գ, Աթոյան Նկարիչ` Հ. Մ. Ծատուրյան Գեղ. խմբագիր՝Դ. Ա. Պասլոյան Տեխն. խմբագիր`Կ. Գ. Սարգսյան Վերստուգողսրբագրիչ՝ Գ. Հ. Բաբաջանյան ՂԵ մթ 5610

Հանձնված է շարվածքի` 6.01.1987

տպագրության՝ 21.04.1987

թ.

թ.: ՎՖ 00620:

Ստորագրված է Ֆորւուտ՝ 705 901/3շ:

Թուղթ տպագրական 1:

Տառատեսակը՝ «Հայկական Տպագրություն` բարձր: 783 պայմ. ւտոպագր. մամ., 6,6 Ճրատ. մամ.: Տպաքանակ՝ 2000: Պատվեր 398: Գինը՝ 60 կոպ.: -Իսաճակ«Հալաստան» ճրատարակչություն, Երնան--9,. նոր»:

։

յան 28: 111276 ՀՍՍՀ

«Նի», ՂԵՇՐՑօ0

Էքօտու-ց,

77.

28. 116Շոշոտին,

ճրատարակչությունների.պոլիգրաֆիայի

ն

գրքի

առհչորի գործերի պետական կոմիտեի Հակոբ Մեղապարտի անվան ւոլիգրաֆկոմբինատ, Երնան-- 9, Տերյան 91: Ճոօոռ Խնշոշառքյը ԼՕՇՃՕեուծԱՇոուքոՓոօեճուու 1. մ ՇՇՔ յն ոօ շտ

ՅՈՅՂԵՈԵՇՂՑ,

ածտատթոֆաու Ճքս, մւաշճլօմ 10քՐօ8տի.Եքճոճի-9, 71. Լ16քրւո,91,