Միջազգային իրավունք

ԵՐԵՎԱՆԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Վ.-ԲՈՉԱՐՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

շաամնական ճամ

ն Հ...շ

Երնանի համալսարանի հրատարակչություն Երնան 2002 -

ՏՀՀ ԳՄԴ Ք

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

(07) ց73

67.91

ԳԼՈՒԽ

Երաշխավորվածէ տպագրությանԵրեանի պետականհամալսարանի իրավաբանականֆակուլտետի խորհրդիկողմից

Խմբագիր`

առանձնահատկություննելը ւ

աոան աաաամա ան

ւււ

8 4. Միջազգայինն ներպետականիրավունքի

հարաբերակցությունը ԳԼՈՒԽ

2. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

Լեւեն...

ԳԼՈՒԽ

հասարակութ

3. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

8 7. Ժամանակակից միջազգայինիրավունքի կայացումը............39 Տ 8. Հայաստանիպատմությանմիջազգային իրավական

Քոչարյան Վ. Եր.: Երնանի համալ-

--

8 6. Միջազգայինիրավունքի ձնավորումըն զարգացումը

էհօ ՕՏԵՃՔ-Ճոռծուռ

աաա աաա

Աակճալբկ. ւեւ

ԳԼՈՒԽ

նամաաանասաաանաակաաաաա

4. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

աաա,

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԸ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

8 9. Միջազգայինիրավունքիսուբյեկտները

ե.

Բուհական դասընթացիծրագրին համապատասխանուսումնական ձեռնարկում համակարգվածկերպով շարադրված է ժամանակակիցմիջազգային իրավունքի հիմնականբովանդակությունը,ներկայացվածեն նրա ճյուղերի ն ինստիտուտների Առանձին ուշադրություն է հատկացված առանձնահատկությունները: Հայաստանի Հանրապետության միջազգային իրավական պրակտիկային: Ուսումնականձեռնարկում տեղ են գտել նան առանձին հիմնարար միջազգային իրավական ն ներպետական ակտեր: Նախատեսված է բուհերի իրավաբանական ն միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետների ուսանողների, ասպիրանտների ն դասախոսների համար: Այն կարող է օգտակար լինել արտաքին հարաբերությունների ն միջազգային կապերի ոլորտի աշխատողների, միջազգային հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող անձանցն կազմակերպությունների համար:

8 10. Պետությունը որպես միջազգայինիրավունքի հիմնական

սուբյեկտ

70402202 1ՏԹԻ

02 8

5-8084-0425-8

ԳՍԴ

Թ

67.91

աա

մանանա աաա

ականա

աաա

8 12. Պետություններիիրավահաջորդությունը

ԳԼՈՒԽ

5. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ

8 13. Միջազգայինիրավունքի հիմնական սկզբունքների

հասկացությունը

աաա

եեւ

աաա աաա

աաա

8 14. Միջազգայինիրավունքիհիմնականսկզբունքները..............86

6. ՍԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

հասկացությունըն աղբյուրները

՛72

աաւաաան

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

8 15. Միջազգայինպայմանագրերիիրավունքի

ց73

Քոչարյան Վ.,

աաա

իրազվՈԼնք 8 11. Ճանաչումը միջազգային ԼԱՄ

ԳԼՈՒԽ 1207000000

աաա

աաա

ու

Լու

8 5. Միջազգայինիրավունքի աղբյուրները

Տպագրությանըօժանդակել է Բաց յան ինստիտուտի օժանդակությանհիմնադրամիհայկական մասնաճյուղը

Միջազգայինիրավունք:Ուսումնականձեռնարկ սարանի հրատարակչություն,2002, 504 էջ:

աապաան

8 3. Միջազգայինիրավունքիհամակարգը ն կոդիֆիկացիան

իրավ. գիտ. թեկնածու Ա. Զալինյան

Ք 822

8 1. Միջազգայինիրավունքիէությունը ն եեւ

Գրախոսներ` իրավ. գիտ. դոկտոր, պրոֆեսոր է. Հարությունյուն

քճուճ7 ՏսքքօդծժԵՄ4 ջոճոէ Մօտ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

Տ 2. ՄիջազգայինիրավունքիԱդրըմելը

իրավ. գիտ. թեկնածու, դոցենտ Վ. Հովհաննիսյան

Ղեւտ քսԵլլօճնօո աՅՏ

1. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

եե

8 16. Միջազգայինպայմանագրերիկնքումը Լեան

Աաաա»

8 17. Միջազգայինպայմանագրերիգործողությունը.

վավերականությունը,մեկնաբանությունը ն Տ

դադարումը..............113

18.Հայաստանի Հանրապետության միջազգային

7. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎԱԿԱՆ

հիմքերը

ն

իրավական պատասխանատվությանտեսակները ձները.......

պատասխանատվությանհիմնահարցերը.....................................

8. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԵՎ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

8 24. Դիվանագիտականճերկայացուցչությունմերը....................

8 25.

Դիվանագիտական ներկայացուցչությունների անձեռնմխելիություններըն արտոնությունները

8 26. Հյուպատոսական ներկայացուցչություններ......................... 170 8 27. Դիվանագիտական ն հյուպատոսական ծառայությունը

ՀայաստանիՀանրապետությոԼԱՈԼՄ

ականապատ

Վ...

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԱՐԱԱՈՒՆ ԹԻՆ

8 28. Միջազգային կազմակերպություններ ն միջազգային Ն

Նա

աաա

Նա

աա

աաա

աա

8 29. Միջազգային կազմակերպություններիգործունեության

կազմակերպական-իրավական կառուցակարգը

8 30. Միավորված ազգերի կազմակերպությունը.......................... 188 8 31. Տարածաշրջանայինմիջազգայինկազմակերպությունները......199 ԳԼՈՒԽ

10. ԱՆՀԱՏԸ

ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՔ

ԱԱ

ԱԱ

ԽԱՂԱՂ

833. Մարդու իրավունքներիմիջազգային իրավական

ւ

12. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ

13. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԳԼՈՒԽ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ

38. սկզբունքները.

աակաաաաաաանա

աաա

ը

ասկացությու ա ը իրավունք ավու ոմ մարդասիրական վունքի հասկ 3 39 Միջազգային

ո

Պատերազմմ 8 39. Պատե -

կարգավորումը

վարելու միմիջազգային վարելու ոնա

Լեն.

ԳԼՈՒԽ

աատաամակաաաաանանան

աա

14. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՔՐԵԱԿԱՆ

րավակա իրավական

կաաաապաաաաակաթաթուն

աաա

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Տ 40. Միջազգային քրեականիրավունքի,միջազգային

հանցագործություններին միջազգայինբնույթի հանցագործությունների հասկացությունը...

նաս284

8 41. Միջազգայինհանցագործություններիդեմ պայքարը

15. ՏԱՐԱԾՔԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

8 42. Տարածքի տեսակները

Լեւ...

ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՒՄ

Լ

եւան

Տ 43. Պետական տարածքը ն պետականսահմանները.............. 298 3 44. Միջազգայինտարածքներ ԳԼՈՒԽ

16. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Լանկա

ԾՈՎԱՅԻՆ

անա

Աաաա

ավա

աաա

ականա,

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

8 45. Միջազգայինծովային իրավունքը...

Տ 46. Ծովային տարածություններիիրավականռեժիմը.............. 310 ԳԼՈՒԽ

17. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՕԴԱՅԻՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

8 47. Միջազգայինօդային իրավունքիհասկացությունը

Տ 48. Միջազգայինօդային իրավունքի սկզբունքները..................325

ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ

832. Բնակչության միջազգայինիրավական հիմճնահարցերը.....

պաշտպանությունը...

ՎԵՃԵՐԻ

ԱԱԱԱԱ

ԱԱՎԱՎԱԱԱԱԱԱԱՂԱԱԱ

նն228

հիմնականինստիտուտները

ԳԼՈՒԽ

7.

Ը

ԱՂ

ԱՑԱՎ

Տ 37. Հավաքական անվտանգությանհամակարգեր

ն

Արտաքինհարաբերություններիմարմինները.....................

կոնֆերանաներ

ԱԱ ԱԱ ԱԱ Ա

-

ՀՅՈՒՊԱՏՈՍԱԿԱՆ

8 22. Դիվանագիտական իրավունքի հասկացությոմը...............

ԳԼՈՒԽ

ԼԼ

Տ 36. Միջազգայինանվտանգությանիրավունքի հասկացությունը ն

8 21. Հայոց ցեղասպանությանհամար միջազգային իրավական

8 23.

ԱԱ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ

ԳԼՈՒԽ ն...

ււ...

8 20. Միջազգային իիավախախտումմերին միջազգային

ԳԼՈՒԽ

ԱԱ

միջոցները. 234 Տ 35. Միջազգային վեճերի խաղաղ կարգավորման

8 19. Միջազգային իրավական պատասխանատվության

հասկացությունը

ԱԱ

11. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԳԼՈՒԽ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱ-

ՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ն

ԱԱԱԱԱ ԱԱԱԱԱ ԱԱ պայմամճագրերին ԱԱ

պայմանագրերիիրավական կարգավորումը.................................120 ԳԼՈՒԽ

834. ՀայաստանիՀանրապետությանմասնակցությունը մարդու իրավունքներիպաշտպանությաննուղղված միջազգային

Տ 49. Միջպետականհամագործակցությունըմիջազգային

օդային հաղորդակցություններիոլՈՈՍՑՈԼՄ Լեւան

աասացան

ՄԻՋԱԶԳԱ7ԻՆ,ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ԳԼՈՒԽ

18. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ԳԼՈՒԽ

8 50. Միջազգայինտիեզերականիրավունքիհասկացությունը 333 .

51.

Տինզերականտարածության, երկնային մարմիններին

իրավականկարգավիճակը............................. 336 տեզերագնացների

ԳԼՈՒԽ

ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

19. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

8 52. ՍիջազգայինԼկոլոգիականիրավունքիհասկացությունըն

ոնա

եեւ

ԳԼՈՒԽ

20. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

8 53. Միջազգայինտնտեսականիրավունքի հասկացությունըն

սկզբունքները.

ւււււ

աաա

ւււ

8 54. Միջազգայինտնտեսականիրավունքի ենթաճյուղերըն

ինստիտուտները.

ւեմեւ

ննե

եո

աաաաաաաաաակապաանթ

ա

ԻՐԱՎԱԿԱՆ ԱԿՏԵՐ

ՄԻԱՎՈՐՎԱԾ

ԱԶԳԵՐԻ

ԿԱՆՈՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԱՐԴՈՒ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

եւեւաաա աաա 362

ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ... 390

Լ...

ՀԱՍԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ՄԱՍԻՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

23-Ի ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ..Ձ................. 1969Թ. ՄԱՅԻՍԻ

ՎԻԵՆՆԱՅԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

Հայաստանի Հանրապետությանն Ռուսաստանի Դաշնության համագործակցությանն փոխադարձ

Ան մասի ՊԱՐՈՒ

ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ

Ո

ՐՀՈՈԹՈՒ

ԴՈՑՈՂՈՐՈՈԹ

Հայաստանիանկախությանմասին

ԻՄՈՎ

Մ

ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ

ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՆՑԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԱՄԽԻՆ Լ.Լ.

ԵՎ ԴՐԱ ՀԱՄԱՐ ՊԱՏԺԵԼՈՒ

ԿԱՆԽԵԼՈՒ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ

ՄԱՍԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ՀՀ ՕԲԾՆՔԸՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

Հեղինակի մամիճ......ԼԼԼԼԼԼԼԼԼ

աա

ՕՐԵՆՔԸ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՍԻՆ.» եւեւ

Լո

աաա

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

Տ 1. Միջազգային իրավունքի էությունը ե

առանչնահապտկությունները

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

հիմնականդրույթնելլը

1. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՍԿԱՑԱՒԹՂՒՆԸ

Միջազգային իրավունքի ծագումը սովորաբար կապվում է պետությունների առաջացմանհետ, քանզի այն կարգավորումէ միջպետական հարաբերությունները, այսինքն` հարաբերություններն առանձին պետություններիմիջն: «Միջազգային իրավունք» եզրույթն ունի ավանդականբնույթ,այն ձնավորվել է պատմականորեն:Իրականում միջազգային իրավունքը կոչված է կանոնակարգել հարաբերությունները ոչ այնքան ազգերի, որքան միջազգային հարաբերության հիմնականմասնակիցների՝պետությունների միջն: Պետությունների առաջացմանհետ մեկտեղ առաջացավ օբյեկտիվ անհրաժեշՁնատություն կաճոճակարգել նրանց միջն ռարաբերություններ վորվեցին միջազգային նորմերը Տիջազգային շփման հիմճականձասնակիցներիվարքագծի կանոնները:Այղ նորմերը հասարակական առաջադիմությանը զուգընթաց շարունակաբար զարն գանում վերափոխվումէին: Այսպիսով, ժամանակակից միջազգային իրավունքը մարդկային քաղաքակրթության առաջընթացիարդյունք է, որը ներառում է տարբեր պետությունների միջազգային շփումների ընթացքում կուտակված բազմադարյա դրական փորձը: Միջազգայինիրավունքն իր նորմերի միջոցով սահմանում է պետությունների վարքագծի այնպիսի կանոններ, որոնց կատարումը պայմաններ է ստեղծում միջազգային խաղաղության ն համագործակցության համար: Միջազգայինիրավունքըիրավականհամակարգ է, որն էականորեն տարբերվում է պետությունների ներպետականիրավական համակարգերից:Այն չի կարելի դասել ներպետականիրավունքի առանհետ մի շարքում (օրինակ` սահմանադրական,քաղաձին ճյուղերի քացիական, քրեական ն այլն), քանզի միջազգային իրավունքն առանձին ն ինքնուրույն իրավական համակարգ է: Չնայած ն ներպետական, ն՛ միջազգային իրավունքին բնորոշ են որոշ ընդհանուր

իրավունքի

Չ

հատկանիշներ, սակայն միջազգային իրավունքը սկզբունքորեն տարբերվում է ներպետականիրավունքից: Այսպես, միջազգային իրավունքը ներպետական իրավունքից տարբերվում է կարգավորման առարկայով: Ներպետական իրավունքը կարգավորում է հասարակական այն հարաբերությունները, որոնք վերաբերում են յուրաքանչյուր պետության ներքին իրավասությանը, որպես կանոն, ծագում, գործում ն դադարում են նրա պետական սահմանների շրջանակներում: Միջազգային իրավունքի կողմից կարգավորվող հասարակական հարաբերություններըդուրս են գալիս ինչպես պետության ներքին իրավասության ոլորտից, այնպես էլ տարածքային սահմաններից: Ընդ որում, միջազգային իրավական կարգավորման առարկա են միջազգային հարաբերությունների հիմնական մասնակիցների` պետությունների փոխհարաբերությունները: Միջազգային իրավունքն ու միջազգային հարաբերությունները սերտորեն փոխկապակցված են: Միջազգային իրավունքը կոչված է կարգավորելու միջազգային հարաբերությունները, սակայն միաժամամակ միջազգային իրավունքի նորմերն այղ հարաբերությունների զարգացմանարդյունք են: Միջազգային իրավունքով կարգավորվող միջազգային հարաբերություններըդառնում են միջազգային իրավական հարաբերություններ, որոնց բովանդակությունը կազմում են դրանց մասճակիցների՝միջազգային իրավունքիսուբյեկտների, իրավունքներն ու պարտականությունները: Մեծ է ոարբերությունը նան ներպետական ն միջազգային իիավունքի աությեկտների միջն: Եթե ներպետական իրավունքի սուբյեկտներ են (իրավունքների ն պարտականություններիկրողներ) ֆիզիկական ն իրավաբամճականանձինք,պետական մարմինները, հասարակական ն այլ կազմակերպությունները,ապա միջազգային իրավունքի սուբյեկտները հիմնականում պետություններն են, իրենց անկախության համար պայքարուլ ազգերը, միջազգային միջկառա-

վարական կազմակերպությունները, այսինքն` միջազգային հարաբերությունների այն մասնակիցները,որոնք օժտված են որոշակի միջազգային իրավական իրավունքներով ու պարտականություններով: Միջազգային ն ճերպետական իրավունքների միջն որոշ ուարբեհություններ կան նան սոցիալական էության առումով: Յուրաքանչյուր պետություն,ստեղծելովիր ներքինօրենսդրությունը,առաջնորղ8

:

վում է օրինականության,սոցիալական արդարության,Ժողովրդավարության ն այլ հիմնահարցերի մասին իր սեփական պատկերացումներով: Միջազգային իրավունքը կոչված է կանոնակարգել հարաբերություններըտարբեր հասարակական կարգ, տնտեսական կացութաձն, քաղաքականհամակարգ ունեցող պետություններիմիջն, ուստի ճրա սոցիալական էությունն այնպիսին է, որ այն ւվետք է հավւսսարապես ընդունելի ն հարազատ լինի բոլոր պետություններիհամար: Այսպիսով. ժամանակակից միջազգայինիրավունքը հիմնված է համամարդկայինարժեքների վրա ն ընդհանուր ժողովրդավարական բնույթ ունի: Ներպետական ն միջազգային իրավունքներնէական ւտարբերություններ ունեն ճան իրավունքի աղբյուրների տեսակետից: Ներպետական իրավունքի աղբյուրներ են սահմանադրությունները, օրենքճերը ն ենթաօրենսդրականակտերը, դատականճախադեպերը:Միջազգային իրավունքի աղբյուրներ են հիմնականում միջազգային պայմանագրերը ն միջազգային իրավականսովորույթը: Ի տարբերություն պետությունների, միջազգային հարաբերությունների ոլորտում գոյություն չունի օրենսդիր մարմին, ն այս հանգամանքը մեծ ազդեցությունէ թողնումմիջազգայինիրավունքի ճորմերի արխլծման գործընթացիվրա: Ներպետական իրավունքի նորմերը ստեղծվում են տվյալ պետության համապատասխանպետական մարմիններիկողմից, իսկ միջազգային իրավունքի նորմերը գոյանում են դրա սուբյեկտների` պետություններիհամատեղ գործունեության արդյունքում: Այդ համատեղ գործունեությանէությունը պետությունների կամարտահայտության համաձայնեցումն է, որի ընթացքում նրանք համաձայնության են գալիս միջազգային իրավունքի նորմի բովանդակությանն այն իրենց համար իրավաբանորենպարտադիր

ճանաչելու վերաբերյալ: Միջազգային հարաբերությունների ոլորտում չկան նան իրավական նորմերիկատարումն ապահովող ն դրանցխախտմանդեպքում հարկադրանք կիրառող հատուկ մարմիններ, ինչը չի կարող չազդել ճան միջազգային իրավունքի Սորմերի իրականացմանաւպաժտվմաւ հղանակների վրա: Միջազգային իրավունքի առանձնահատկությունն այստեղ այն է, որ դրա ճորմերի կատարումըապահովվում է ի-

րավունքի սուբյեկտների`պետություններիկողմից, որոնք կարող են

իրավախախտի դեմ կիրառել հարկադրանքի միջոցներ ինչպես ինքնուրույն, այնպես էլ միացյալ ուժերով: Անհրաժեշտ է ընդգծել, որ միջպետականհարաբերություններումուժի, հարկադրանքիկիրառումը խստորեն կանոնակարգված է ն կարող է իրականացվելմիայն միջազգային իրավունքով սահմանված եղանակներովու ծավալներով: Քննարկելով միջազգային իրավունքի էության ն հասկացության հիմնախնդիրները՝անհրաժեշտ է նշել, որ շարադրվածը վերաբերում է միջազգային հանրային իրավունքին, որը սովորաբարուղղակի անվանում են միջազգային իրավունք: Բացի միջազգային հանրային ինան միջազգային մասնավորիրավունք, րավունքից, գոյություն ունի է որը թեն սերտորեն կապված միջազգային հանրային իրավունքին, սակայն դրանք չի կարելի նույնացնել: Միջազգայինմասնավոր իրավունքի նորմերը չեն կարգավորում միջազգային (միջպետական) հարաբերությունները, այլ կոչված են կարգավորելու այն քաղաքացիակամ իրավական, ընտանեկան ն աշխատանքային հարաբերությունները, որոնց մասնակից կողմերից մեկը օտարերկրյա ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ է: Դիտարկելով միջազգային իրավունքի առանձնահատկությունները ն հաշվի առնելով դրանք՝ կարող ենք եզրակացնել,որ միջազգային իրավունքը իրավականնորմերի համակարգե որը արելծվում է լետությունների կողմից իրենց կամարտահայտության համաջչայնեցման միջոցով ե կարգավորում է պետությունների ինչպես նան միջազգայինիրավունքի այլ սուբյեկտների հարաբերությունները:

ծ 2. Միջազգային իրավունքի նորմերը

Միջազգային իրավունքի նորմերի հասկացությունը, կառուց վածքը ն դասակարգումը:Միջազգայինիրավունքի նորմերը միջազգային հարաբերություններիմասնակիցների վարքագծի իրավաբաճորեն պարտադիրկանոններեն, որոնց կատարումըանհրաժեշտության դեպքում ապահովվումէ հարկադրանքով: Իրավունքի ընդհանուր տեսության համաձայն՝ իրավունքի նորմերը ներառում են երեք տարը, ունեն եռանդամ կառուցվածք` վարքագծի սահմանված կանոնի գործողության պայման նշանակող հիպվո10

ն թեզի. այդ կանոնը շարադրող դիսպոզիցիան տվյալ կանոնը խախանբարենպաստ իրավաբանական տողի համար առաջացող հետնանքներ նախատեսող սանկցիան: Միջազգայինիրավունքումդրա առանձին վերցված նորմը. որպես կանոն, պարունակումէ միայն այդ նորմը գործողությանմեջ դնող իրավաբանականփաստը (հիպոթեզը) ն վարքագծի կանոնը. իսկ

սանկցիան շարադրվումէ նորմերի տվյալ համակարգի (ենթահամակարգի) մեկ այլ նորմում: Այսպես, սանկցիաներինէ նվիրված միջազգային իրավունքի միջազգային իրավականպատասխանատվությա նը վերաբերող հատուկ ինստիտուտը: Միջազգայինիրավունքինորմերը տարբերվումեն իրենց հասցեատերերով` այն սուբյեկտներով. որոնց հարաբերություններըդրանք կարգավորումեն: Դրան համապատասխամգոյություն ունեն նորմեր, որոնք կոչված են կանոնակարգելհարաբերություններըմիջազգային իրավունքի բոլոր սուբյեկտների միջն` ընդհանուր միջազգաւյինիրավունքի նորմեր ն միջազգայինիրավունքիերկու կամ մի քանի սուբ-

յեկտներինհասցեագրվածտեղային(լոկալ) նորմեր: Տեղային նորմերի շարքից կարելի է առանձնացնել ճան առանձին դեպքում կոնկրետ սուբյեկտների վարքագիծը որոշող անհատակուն նորմերը: Դրանք. օրինակ. միջազգային դատարաններիկամ արբիտրաժների՝միայն տվյալ գործով վեճի կողմերի համար պարտադիր որոշումներնեն։ Ընդհանուր միջազգայինիրավունքի ն տեղային նորմերի հարաբերակցություննայն է. որ վերջիններըչպետք է հակասեն ընդհանուր միջազգային իրավունքի ճորմերին,այսինքն` իրենց հիմքում պետք է համապատասխանենդրանց: Այսպես, ՄԱԿ-ի Կանոնադրության (ընդհանուր միջազգայինիրավունքիհիմնական ակտի) 103-րդ հողնախատեսվածի համաձայն` այն դեպքում.երբ կանոնադրությամբ հակաանդամներիպարտավորությունները ված կազմակերպության սության մեջ մտնեն որնէ այլ միջազգայինհամաձայնագրով նրանց ուժ ունեն կանոհետ. նախապատվության պարտավորությունների նադրությամբնախատեսվածպարտավորությունները: Բացի նշվածից, ընդունված են միջազգայինիրավունքի նորմերի նան այլ

ղասակարգումներ

բովանդակության նե համակարգում զբաղեցրած տհեղի՝ տարբերում են նպատակներ,սկզբունքներ ն բուն նորմեր: Միջազգային իրավական նպափակը ապագայում ցանկալի վիճակի մոդելն է, որը սուբյեկտները համաձայնել են իրականացնել համատեղ ջանքերով ն դրան հաղորդել իրավաբանականուժ: Նպատակները կարնոր տեղ են զբաղեցնումմիջազգային իրավունքի համակարգում: Պայմանագրի նպատակները ծառայում են որպես դրա իրացման միջոցների օրինականության չափանիշ: Սկզբունքները միջազգային իրավունքի ն բարձրագույնիրավաբագլխավոր բովանդակություննարտացոլող ճական ուժով օժտված ընդհանրացված նորմեր են: Որոշելով պետությունների փոխգործողությանհիմունքնճերըս̀կզբունքները տարբերվում են կայունությամբ, իսկ դրանց զարգացումը բնութագրվում է "

րոտ

հաջորդականությամբ:

գործուության ոլորվպի՝ունիվերսալ (համընդհանուր), տարածաշրջանային, պարտիկովյար (մասնավոր): Նորմերի ունիվերաւսլությաւնգլխավոր տարբերակիչ հատկանիշներն են գործողության գլոբալությունը, համընդհանուր պարտադիր ուժը. դրանց ստեղծումը ն վավերացումն ամբողջ միջազգային ընկերակցության կողմից: Ունիվերսալ նորմերիգոյության հիմնական ձնը սովորույթն է: Այդ նորմերը կազմում են ընդհանուրմիջազգային իրավունքը: Տարածաշրջանային նորմերը, առաջանումեն երկրագնդի առանձին շրջաններում. ուր պետությունների փոխգործողությունը երկկողմ պայմանագրերից ավելի բարձր մակարդակի նորմատիվ կարգավորման անհրաժեշտություն ունի: Պարտիկուլյար (մասնավոր) կամ լոկալ (փեղային) նորմերը քանակով զգալիորեն գերազանցում են ունիվերսալներին: Դրանց գործողությունը տարածվում է մասնակիցների սահմանափակ թվով հարաբերություններիվրա, մեծ մասամբ՝ երկկողմ հարա"

ըստ.

բերություններում:

իրավաբանակաւնուժի՝ ինպերատիվ (հրամայական) ն դիսպոզիտիվ (տնօրինչական): Իմայհրափիվ նորմերը (յսՏ ՇՕջՇոտ)օժտված են հատուկ իրավաբանական ուժով: Պետությունների փոխհարաբերություններում «յստՇՕՔՇոտ» նորմերից շեղումներն անթույլատրելի են նույնիսկ դրանց համաձայնության առկայության դեպքում: Դրանց հակասող սովորույթը կամ պայմանագիրը անվավեր է: Այդ նորմերի խախտման դեպքում ծագում են պատասխանատվության »

ուռր

հատուկ

ոչ միայն անմիջականորեն իրավահարաբերություններ՝

տու-

իրավունքունի ժող պետությունը.այլն ցանկացած այլ պետություն հարցը: Դիավոզիտ պատասխանատվության իրավախախտի

դնել որոշակի նորմերը սուբյեկտների փոխադարձ համաձայնությամբ սահմաններում դրանցում պարունակվող վարքագծի կանոնների նախատեսողնորմերնեն: Միջազգայինիշեղվելու հնարավորություն նորմերն են: րավունքինորմերի մեծ մասը դիսպոզիտիվ (պրոցենյութականն ընթացակարգային ըստ գործառույթների՝ են միկարգավորում սուալ): Նյութականնորմերն անմիջականորեն նորմերի թվին Ընթացակաիգային հարաբերությունները: »

ջազգային ն իրականացման են դասվում միջազգային իրավունքի ստեղծման նորմեր է կարգավորող նորմերը: Ընթացակարգային գործընթացները իպարունակումգրեթե յուրաքանչյուր պայմանագիր:Պրոցեսուալ բարձր աստիճանով:Այն րավունքնաչքի է ընկնումդիսպոզիտիվիզմի գծերը: միայն որոշում է պրոցեսուալգործունեության ընդհանուր ն ծնի. այսինքն` ըստ աղբրար արեղծմանեղանակի գոյության միջազգայինկազմակերյուրի` սովորութային.պայմանագրային. պություններիորոշումներինորմեր: իՄիջազգայինիրավունքի նորմերի արեղծումը: Միջազգային են պետութրավունքինորմերի ստեղծմանհիմնականսուբյեկտներն Մինճույն ժամայունները ն միջազգայինկազմակերպությունները: ստեղծմանգորնակ անհրաժեշտ է նշել. որ միջազգայինիրավունքի քանի որ ծում գլխավոր դերը վերապահվածէ պետություններին. մեծ մասը. նրանք ստեղծում են միջազգայինիրավունքինորմերի կողմից ստեղծդրանից բացի միջազգայինկազմակերպությունների կախված են պեվող միջազգայինիրավականնորմերը նույնպես »

տություններիկամքից:

են Միջազգայինիրավունքինորմերնստեղծվում երկու փուլով կամքի 1. վարքագծիկանոններիվերաբերյալ պետությունների համաձայնեցումը. պարտադիր, 2. տվյալ կանոնը,որպես իրավաբանորեն կամքիհամաձայնեցումը: լու վերաբերյալ պետությունների

ճանա

միջազգային իրաւ

նրա Պետության կամքի բովանդակությունը դիրքորոկան դիրքորոշումնէ: Պետության միջազգայինիրավական առաջընթաց զարշումը ներառում է միջազգայինիրավունքը.դրա

գացումը ն սկզբունքների ու նորմերի պահպանման նկատմամբ պետությունների ընդհանուր վերաբերմունքը: Այդպիսով. պետության միջազգային իրավական դիրքորոշումը նախ ն առաջ նրա իրական վարքագծում ն գործողություններումմիջազգային իրավունքի բոլոր հարցերի վերաբերյալ արտահայտված դիրքորոշումն է: Պետության միջազգային իրավական դիրքորոշումը, որպես արտաքին քաղաքականության մաս, արտահայտում է պետության ազգային շահերը: Միջազգային իրավունքի ճորմերի ստեղծման համար չի պահանջվում դրանց կազմավորմանը մասնակցող պետությունների կամքի նույնություն: Բավական է վարքագծի կանոնի բովանդակության ն այն իրավաբանորեն պարտադիր ճանաչելու վերաբերյալ համաձայ-

նությունը:

Հարկ է նկատել. որ միջազգային իրավունքի նորմերը ոչ թե նոր միասնական բարձրագույնկամքի, այլ միջազգային իրավունքի սուբյեկտների կամքի համաձայնեցման արդյունք են, ն հենց դա է դրանց էական տարբերությունըներպետականիրավունքի նորմերից: Միջազգային իրավունքի նորմի ստեղծմամբ ավարտվող պետությունների կամքերի համաձայնեցման գործընթացը ներառում է այդ կամքերի փոխպայմանավորվածությունը:Դա դրսնորվում է նրանում, որ պետությունը տալիս է իր համաձայնությունը՝ ճանաչելու այս կամ այն վարքագծի կանոնը որպես միջազգային իրավունքի նորմ այն պայմանով, որ նույնը կանի նան այլ պետություն կամ պետություններ: Այլ կերպ ասած՝ միջազգային իրավունքի այս կամ այն նորմն ընդունելով ն հետնաբար պարտավորվելով կատարել այն՝ յուրաքանչյուր պետություն ակնկալում է. որ մյուս պետությունները նույնպես պահպանելու են այդ նորմը: Պետություններիկամքի համաչայնեցվածությունը ն վոիչպայմա-

նավորվածություն, միջազգային իրավունքի նորմերի ստեղծման գործընթացի երկու էական գծերն են: Եջե կամքի համաձայնեցվածությունը վկայում է որոշակի կաճոնը որպես իրավական նորմ ճաճաչելուն ուղղված համաձայնության առկայության մասին, ապա փոխպայմանավորվածությունընշանակում է պետությունների կամքերի փոխկապվածություն:Դա փոխադարձության սկզբունքն է. որը միջազգային իրավունքի նորմերն ստեղծելու ն կատարելու գործընթացների հիմքն է: Այսպիսով, միջազգայինիրավունքի նորմերըպե14

ն տություններիկամքի համաձայնեցման փոխպայմանավորվածութ յան արդյունքեն: իրավունքինորմերիստեղծման ընթացքումպետութՄիջազգային հավասարությունը նշանակում է. որ յունների իրավաբանական

նրանց մեծամասնությունը չի կարոդ ստեղծել փոքրամասնությ համար պարտադիրնորմեր. իրավունքչունի մյուս պետություններին ենթարկելայդ նորմերին: մեկ Գոյություն ունի պետություններիկամքի համաձայնեցման կանորոնք հիմնականում հանգամանքները. այլ կողմ` փաստական միջազգայինիրավականդիրքորոշումը խորոշումեն պետությունների ն վճռորոշ ազդեցությունթողնում համաձայնեցման գործընթացի

վրա։

ունի միջազգային իրավունՈրոշակի առանձնահատկություններ սոքի աւվորութային նորմերի ստեղծումը: Միջազգայինիրավունքի է վորութայիննորմերի ստեղծմանգործընթացըտարբերվում պայմանագրային նորմերի ստեղծման գործընթացից.սակայն դրա էությունը համար պարտադիր՝միջազգայինիմնում է նույնը. պետությունների նորմերի ստեղծման նպատակովնրանց կամքի համաձայ-

րավունքի ճեցումը: Հ 3.

ե Սիջազգայինիրավունքիհամակարգը կոդիֆիկացիան ,

Միջազգայինիրավունքի համակարգը: Միջազգայինիրավունքը: որպես իրավունքի հատուկ համակարգ. տարբեր տարրերից բաղկացած բավականինբարդ

է: կազմավորում իրավաբանական

Ժամանակակից միջազգայինիրավունքիմիջուկը,

դրա «սահմա-

իրավունքիհիմնականսկզբունքները: նադրությունն»են միջազգային սկզբունքներըունիվերսալ ն բարձրագույնիրավաբանաՀիմնական են: կան ուժով օժտվածհիմնարար միջազգայինիրավականնորմերն իրավականհամակարԴրանցով է համակված ամբողջ միջազգային իգը. միջազգայինիրավականմյուս բոլոր նորմերը, իսկ միջազգային րավունքի սուբյեկտներիվարքագիծըպետք է համապատասխան

հիմնականսկզբունքներիդրույթներին: ներՄիջազգային իրավունքը. ինչպես ն ցանկացածպետության քին իրավունքը,բաժանվումէ ճյուղերի: Միջազգայինիրավունքի

ճյուղերըկարգավորում են որոշակ ի տեսակիմիջազգային հարաբերություններիխոշոր խմբեր ն որա կական ինքնատիպությամբ տարբերվող, շատ թե քիչ առանձնացվ ած հասարակական հարաբերությունները կարգավորող միջազգային իրավական ն ինստիտուտների նորմերիհամակցություն են։

Միջազգային իրավունքիճյուղերիթվի ն անվանմաճ վերաբերյալ

գիտությանմեջ առկա միջազգային իրավական Մոտմեր: մեզ, միջազգային իրավունքում Ըստ

,

"

-

"

տեսաբազմաթիվ

կազմավորվել հետնյալ

յուղերը՝ "

են

են

միջազգայինպայմանագրերի իրավունքը,

ն դիվանագիտական հյուպատոսական

իրավունքը, իրավունքը,

միջազգային կազմակերպությունների

մարդուիրավունքների միջազգային

իրավունքը, ազայիր անկտանգության միջազգային մարդասիրական իրավունքը, րտազգայինքրնական իրավունքը, միջազգային ծովայինիրավունքը,

իրավունքը,

-

"

զգային

Ան

տուին իրավունքը,

ազգային միջազգային էկոլոգիական իրավունքը, աան Միջազգային իրավունքիճյուղերն իրենց հերթինկազմված են "

վելի պարզ

իոզորական իրավունքը, մատական իրավունքը:

ա-

ն կազմավորումներից` ենթաճյուղերից ինստիտուտներից:

տորդասիրական նային իրավունքը երկու երրաաեր Մա ասիլա

կազմված է

առաջադի

Միջազգային իրավունքի կողիֆիկացիան ե զարգացումը:Սիջազգային իրավունքը մշտաւվես զարգացող իրավական համակարգ է, որում ակտիվորենիրականացվում են կոդիֆիկացմանգործընթացներ: Միջազգային իրավունքի կոյիֆիկացիան գոյություն ունեցող ն միջազգային հարաբերությունների առանձին ոլորտին վերաբերող միջազգային իրավական նորմերի ավելի ճշգրիտ ձնակերպումն ու հա-

մակարգումն է ն, որպես կանոն, ընդգրկում է դրանց գրավոր շարադրումը մեկ միասնական փաստաթղթում: Կոդիֆիկացման գործընթա-

ցում հաշվի են առնվում միջպետականհարաբերությունների արդեն առկա պրակտիկան. նախադեպերը ն դոկտրինները:Կոդիֆիկացիան կարող է լինել ճյուղային կամ ներճյուղային: Միջազգային իրավունքի առաջադիմական զարգացման տակ հասկացվում է միջազգային իրավունքով դեռ չկարգավորված կամ թերի կարգավորված ձիջազգային հարաբերությունների որոշակի խմբի կարգավորմաննուղղված նոր միջազգային իրավական ակտերի նախագծերինախապատրաստմանգործընթացը: Միջազգային իրավունքի կոդիֆիկացիայի ն առաջադիմական զարգացման հարցում կարնոր դեր է խաղում ՄԱԿ-ի միջազգայինիրավունքի հանչնաժողովիը:Հանձնաժողովը նպատակ ունի աջակցել միջազգային իրավունքի առաջադիմականզարգացմանը ե դրա կոդիֆիկացմանը:Իր գործունեության ընթացքումհանձնաժողովը մշակել է միջազգային իրավունքի տարբեր ճյուղերին վերաբերող մեծ թ վ միջազգայինիրավական ակտերի նախագծեր: Կոդիֆիկացմանառավել էական արդյունքները ձեռք են բերվել միջազգայինպայմանագրերի. միջազգային կազմակերպությունների, դիվանագիտական,մարդասիրական իրավունքի ոլորտներում: Հաէ միջազգային իրավունքի առա ճախ ջադիմականզարգացմամբ:

ի

խաղաղ արանան իրավունքը ժամանակ զինված հակամարտությունՄիջազգային իրավական ինստիտուտը իրավականհամակարգի ավելի փոքր Այն մոդիծիացիաո Վուգորդվու քիչ միասեռ հարաբերություններ ճակ» ճերի

ն

հ

«

ոշգոռ

տարը է։

ժամա-

իրավունքը

շատ

թե

կանոնակարգող միջազգային նորմերի խումբ

խմբեր են կազմում միջազգային

է։

Նորմերի նման

իրավական պատասխանատվութկարգավորման ինստիտուտները: Միջազգային իրավունքի համակարգի սկզբնական տարրեր են

յան,

միջազգային վեճերիխաղաղ

միջազգային իրավունքի նորմերը:

Վ Քշմոյնն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ծ 4. Սիջազգային ն ներպետականիրավունքի

հարաբերակցությունը

Միջազգային ն ներպետական (ազգային) իրավունքներըգործում են տարբեր ոլորտներում, լինելով ինքնուրույն իրավականհամակարգեր. որոնց միջն գոյություն ունի բարդ փոխգործողություն: Ներպետական ն միջազգային իրավունքի հարաբերակցության վերաբերյալ կան երկու հիմնական մոտեցումներ՝ դուալիստական ն մոնիստական: Դուալիսափական տեսությունը միջազգային ն ներպետական իրավունքները համարում է որպես միանգամայն տարբեր, միմյանցից մեկուսացված ն զուգահեռ գործող համարժեք իրավական համակարգեր: Սոնիարական մոտեցումը միջազգային ն ներէ որպես իրավունքի միասնապետական իրավունքներն ընդունում կան համակարգի բաղադրյալներ ն այդ միասնության մեջ առաջնությունը տալիս է նշված բաղադըյալներից որնէ մեկին: Այսինքն` գոյություն ունեն մոնիստական մոտեցման երկու՝ միջազգային իրավունքին կամ ներպետական իրավունքին առաջնություն տվող տար-

բերակներ:

Կարնոր նշանակություն ունի միջազգային ն ճերպետական իրավունքի փոխազդեցությանխնդիրը: Ներպետական իրավունքը երկակի ազդեցություն է գործում միջազգային իրավունքի վրա: Նախ, դա ճերպետական իրավունքի բովանդակության ազդեցությունն է միջազգային իրավունքի նորմերի վրա. պետությունները, ստեղծելով միջազգային իրավական նորմը, ձգտում են հաշվի առնել իրենց ներքին օրենսդրության դրույթները: Միջազգային իրավունքի վրա ներպետականի ազդեցությունը դրսնորվում է նան այն եղանակների միջոցով, որոնցով պետությունն արտահայտում է իր համաձայնությունը միջազգային իրավունքի ճորմերին: Միջազգային պայմանագրերի վավերացման կարգը նախատեսվում է ներպետականօրենսդ-

րությամբ:Միջազգային իրավունքի` ներպետական օրենսդրության վրա ազդեցության վերաբերյալ պետք է նշել,

միջազգային իրավական նորմերի իրացումը հաճախ ներպետականնորմերի փոփոխում՝դրանք պետության միջազգային իրավականպարտավորությունների պահանջներինհամապատասխանեցնելուճպատակով: Այն դեպքում, երբ ներպետականօրենսդրության ն միջազգային որ

պահանջում է

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԻԻԱՎՈԼԵՔ

ԻԽԱՎՀՀԽՆՔԻ

ՀԱՄԿԱՑՈՒԱ)

նեն

հակասություն, պետությունը միջազգային իրավական պարտավոր է կատարել իր ստանձնած Բազմաթիվ երկրների օրենսդրականակտերում պարտավորությունը:

իրավունքիդրույթների միջն առկա

է

սահմանված է սկզբունք, ըստ որի, եթե միջազգային պայմանագրերում նախատեսվածկանոններըչեն համընկնում ներպետականնորմերին, ապա պետք է կիրառվեն միջազգայինպայմանագրիկանոն-

նախատեսվածէ ճան Հայաստանի Հանրապետութ Սահմանադրությամբ(հոդվ. 6), որտեղ նշված է. «Վավերացված միիրավական համաջազգային պայմանագրերըՀանրապետության են այլ կարգի բաղկացուցիչ մասն են: Եթե նրանցում սահմանված են ճորմեր, քան նախատեսված են օրենքներով, ապա կիրառվում պայմանագրինորմերը»: Սակայն միջազգայինիրավունքի նորմերի ները: Դա

ազդեցությունըներպետականիրավունքի վրա անսահմանափակ բացարձակչէ: Սահմանադրությաննույն հոդվածիհամաձայն` Հայաստանի Հանրապետությանանունից կնքված պայմանագրերը կիրառվում են միայն վավերացումիցհետո, իսկ Մահմաճադրությանը Մահհակասող միջազգային պայմանագրերըկարող են վավերացվել մանադրության մեջ համապատասխանփոփոխությունկատարելուց ն

հետո:

խորաՄիջազգային Ա ազգային իրավունքի փոխգործողության ցումը կանխորոշվումէ հասարակականկյանքի միջազգայնացմամ բարեխիղճկաՄիջազգայինիրավունքովպարտավորությունների իր իշխանություննիրակատարմանսկզբունքինհամապատասխան, ն նացնելիս, այդ թվում՝ օրենքներ վարչականկանոններ ընդունելիս, պետությունները հաշվի են նստում իրենց միջազգային պարտավոինքնիշխան րությունների հետ: Միննույն ժամանակ. պետությունների տահավասարությանսկզբունքը յուրաքանչյուր պետությաննթույլ է լիս ազատ ընտրել իր իրավականհամակարգը ն. հետնաբար. որոշել կարիր իրավունքի՝ միջազգայինիրավունքիհետ փոխգործողության գը: Դա նշանակում է. որ միջազգայինիրավունքը պետությունների իսկ երկրի ներսում դրանց իրացվրա դնում է պարտավորություններ. ման կարգը որոշվում է ազգային իրավունքով.եթե այլ բան սահմանված չէ միջազգայինիրավականնորմում: Միջազգայինիրավունքի նորմերի՝ազգային իրավունք մուտք գործելու գործընթացը սովորաբար անվանում են փրանսաֆորմա

ԾԻՋԱԶԳԱԻԱ

Վ.ՔՈՂՉԱՀԱԿ

նկատի ունենալով միջազգային իրավունքի նորմերի փոխակերպվելը ազգային իրավունքի նորմերի: Ընդ որում. ճորմը պահպանում է իր բովանդակությունը.սակայն դրա ձնը երբեմն փոփոխվում է: Ուստի, այսինքն՝ միջազգային իերբեմն խոսում են ճան իմապլեմենփացիայի. իրավունք ներմուծելու մասին : րավունքի ճորմը ազգային Տրանսֆորմացիանկարողէլինել` ընդհանուր. պետությունը սահմանում է, որ իր ընդունած միջազգային իրավական բոլոր նորմերը կամ միայն դրանց որոշակի տեսակները ազգայինիրավունքի մաս են, անհատական. յուրաքանչյուր նորմը կամ նորմերի խումբը ազգային իրավունք է ներմուծվում հատուկ ակտով, ուղղակի. պայմանագրի կանոնները կիրառվում են ազգային իրավունքի համակարգի շրջանակներում: Մակայն որպեսզի միջազգային իրավունքի նորմը կարողանա կիրառվել որպես երկրի իրավունքի մաս, այն պետք է լինի ինքնակատարվող.այսինքն` ձնակերպված լինի այնպես. որպեսզի պիտանի լինի անմիջական կիրառման համար, միջնորդավորված. պայմանագրի հիման վրա ընդունվում է պայմանագրի բովանդակությունը վերարտադրող ազգային նորմատիվ »

»

»

ակտ: Իմպլեմենտացիայի հատուկ տեսակ է

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՊԱՎՈՂԿՔ

հղումը. երբ օրենքում ասված է, որ դրա այս կամ այն դրույթները կիրառվելու են որոշակի պայմանագրին համապատասխանկամ. որ սահմանված դեպքերում պետք է կիրառվի որոշակի պայմանագիր: Ներմուծվելով ազգային իրավունք` միջազգային իրավունքի նորմերը դրանում զբաղեցնումեն հատուկ դիրք: Երկրի իրավական համակարգի մի մասը լինելով՝ դրանք կիրառվում են նրա նճպատակներին ն սկզբունքներին համապատասխան,ինչպես ճան ճրա կողմից սահմանված պրոցեսուալ կարգով:

ԳԼՈՒԽ

2.

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱԾ)

նան ն

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ

իրավունքի աղբյուրներ

8-5. Միջազգային

են

Ինչպես նշեցինք, միջազգայինիրավունքի նորմերը ստեղծվում միջազգայինիրավունքի սուբյեկտների,նախ ն առաջ՝ պետությունհամաձայնեցմանմիջոցով: Միջազգաների կամարտահայտության յին իրավականգործընթացներիարդյունքում ձաավորվածնորմերն

ամրագրվումեն միջազգայինիրավունքիաղբյուրներում: Միջազգայինիրավունքի աղբյուրներըայն ձներն են, որոնց միջոցով արտահայտվում ն ամրագրվում են միջազգային իրավական նորմերը: Միջազգայինիրավունքի աղբյուրների ցանկը շարադրված է ՄԱԿ-իՄիջազգայինդատարանիստատուտում՝ միջազգային պայմանագրում, որի մասնակիցներ են աշխարհի գրեթե բոլոր պետությունները: Ստատուտի 38-րդ հոդվածում ապում է, որ դատարաննիրեն հանձնված վեճերը լուծելիս կիրառումէ. ա) միջազգային պայմանագրերը, բ) միջազգային սովորույթները, գ) քաղաքակիրթ ազգերի կողմից ճանաչված իրավունքի ընդհաճուր սկզբունքները, առաղ) դատականվճիռները ն հանրային իրավունքի հարցերով վել որակյալ մասնագետներիդոկտրինները՝որպես օժանդակ միջոց-

ներ:

դեպքերումմիջազգայինկազմակերպությունների Ա կոնֆերանսներիորոշումները ն բանաձները նույնիրավունքիաղբյուրներեն: պես են՝ միՄիջազգայինիրավունքինշված աղբյուրներիցհիմնականն ջազգային պայմանագիրըն միջազգայինիրավականսովորույթը: սկզբնականփուլեՄիջազգայինիրավունքի ծագման ն զարգացման րում սովորույթն այն գլխավոր միջոցն էր, որի օգնությամբամրագըվում էին միջազգային շփման ձնավորվող կանոնները: Սակայն, սկսած 19-րդ դարի վերջից, սովորույթնաստիճանաբար տեղը զիջեց պայմանագրին,ն արդի միջազգայինիրավունքիճորմերիհիմնական Անհրաժեշտ

է

նշել,

որ որոշ

միջազգային

մասն ամրագրվածէ

ԻԽԱՎՈՒԱՔ»

միջազգայինպայմամճագրերում:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ..Թ7:2Ա77Ան

ԻԽԱՎԴՀԱՒԵՔ

Միջազգային պայմանագիրը կայացած ակնհայտ համաձայնությունն է միջազգային իրավունքի սուբյեկտների միջն, նրանց փովերաբերյալ: խադարձիրավունքներին պարտականություննճերի Միջազգային պայմաճագրերը կնքվում ու կատարվում են որոշակի կանոններիհիման վրա, որոնց համակցությունը կոչվում է միջազգային պայմամճագրերի իրավունք: Վերջինի նորմերն ու սկզբունքները ձնեակերպվածեն Վիեննայի 1969թ. Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին կոնվենցիայում: Ըստ այդ համաձայնագրի` գոյություն ունի միջազգային պայմանագրերի կնքման որոշակի կարգ: Պետության անունից միջազգային պայմանագիրկնքելու իրավունքը սովորաբար վերապահվում է պետության ղեկավարին կամ ճրա հանձնարարությամբ` պետության այլ ներկայացուցիչներին: Երկկողմ միջազգային պայմանագրերը,որպես կանոն, կնքվում են երկկողմ բանակցություններիարդյունքում, իսկ բազմակողմ պայմանագրերը` միջազգային կոնֆերանսներում(համաժողովներում): Պայմաճագրի կնքման ընթացքի ավարտը կախված է դրաճմճում ամրագրված պայմաններից,որոնցով կարող են նախատեսվածլինել պայմանագրի ստորագրումը,վավերացումըկամ հաստատումը: Արդեն ստորագրված պայմանագիրը պետական իշխանության բարձրագույն մարմնի կողմից հաստատման գործողությունը կոչվում է վավերացում: Վավերացմանիրավունքով օժտված պետական մարմինների ցանկը ն կարգը որոշվում է պետությանսահմանադրական ակտերով: Հայաստանի Հանրապետությունումայդ լիազորությամբ օժտված է Ազգային ժողովը, որը ՀՀ Սահմանադրության 81-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` «վավերացնում կամ չեղյալ է հայտարարում ՀայաստանիՀանրապետությանպայմանագրերը»: Հաստատման ենթակա են այն պայմանագրերը, որոնց համար կողմերը վավերացում չեն նախատեսում: Հայաստանի Հանրապետության միջկառավարականպայմանագրերը ՀՀ Սահմանադրության 55-րդ հոդվածի 7-րդ կետի համաձայն՝ վավերացնում է հանրապետության ճախագահը: Կնքելուց հետո օրակարգի հարց է դառնում պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը: Դա այն պահն է, որից հետո պայմանագիրըսկսում է գործել որպես իրավաբանականակտ: Մինչ այդ պայմանագրի մասճակիցը պարտավոր չէ կատարել այն: Ուժի մեջ է մտնում դրանում

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻԱՎՀՒնՔԻ

Ա՛ՂԲյՈՒԻնե

ոն

ժամկետի է նշված պահին: Պայմանագիրը գործում մինչն ճնշված սպառումըկամ որոշակի իրադրությանվրա հասնելը:Ժամկետային բացի, կան նան անժամկետ պայմանագրեր:ԱՆպայմանագրերից մասնակիցների փոժամկետ պայմանագիրըկարող է դադարեցվել համաձայնությամբ: խադարձ Միջազգայինիրավունքըչի սահմանում պայմանագրիպարտաունեն այն ընտրել իրենց հայեցոդիր ձն: Պետություններնիրավունք Գողությամբ:Ձնը չի ազդում պայմանագրիպարտադիրուժի վրա: ն Վերջինս յություն ունեն երկու հիմնականձներ՝ գրավոր բանավոր: հաճախ կոչում են «ջենտլմենականհամաձայնություն»: Գերապատ-

վությունը, սակայն, տրվում է գրավոր պայմանագրերին: Միջազգայինպայմանագրերիանվանման հարցում նույնպես գոլայն յություն չունեն հստակ կանոններ:Միջազգայինպայմանագիրը հասկացությունէ, որը ներառումէ բոլոր միջազգայինհամաձայնագհետնյալ անվանու րերը: Առավել տարածված են պայմանագրերի ստաճերը՝ պայմանագիր,դաշնագիր, համաձայնագիր,կոնվենցիա, ակտերը տուտ, կանոնադրություն:Միատեսակ բովանդակության

հաճախ տարբերանվանումներունեն: Միջազգայինպայմանագրեր են երեք ունեն որոշակի կառուցվածքն, որպես կանոն, բաղկացած (բոկենտրոնական հիմնական մասերից` նախաբան(պրեամբուլա), հաստամաս: Նախաբանում վանդակային)մաս ն եզրափակիչ ու տագրվում են պայմանագրիկնքմանշարժառիթներն դրա նպա-

տակները: Պայմանագրիկենտրոնական շարադրվում դրա ուԵզրափակիչ մասում նշվում է պայմանագրի՝ բովանդակությունը: ժի մեջ մտնելու ն դադարեցմանկարգը, գործողությանժամկետը: նորմերի միասնական Քանի որ պայմանագիրըփոխկապակցված մասում

է

են մասնահամակարգ է, ուստի դրա բոլոր դրույթները պարտադիր կիցների համար ն ենթակա են կատարման: են տարբեր չափադասակարգվում Միջազգային պայմաճագրերը

են երկկողմն բազնիշներով: Ըստ սուբյեկտներիթվի՝ դրանք լինում են քաղաքամակողմ: Ըստ կարգավորմանառարկայի՝ տարբերում հաշտության, հավաքականանվկան (դաշինքի, փոխօգնության, պայմանագրեր ն տանգության, չհարձակման, անվտանգության ն այլն), տնտեսական (առնտրական, ապրանքաշրջանառությա մասին, վարկային, տեխնիկականօգնության պայմավճարումների

Վ. ՔՈոՉԱՆԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

այլն), գիտության ն մշակույթի հարցերով (գիտության, սոցիալական ն հումանիտար բնույթի համաձայնագրեր) ն վարչաիրավական պայմանագրեր (իրավական օգնության, հանցագործներին հանձնելու ն այլ հարցերով): Պայմանագրին միանալու կարգի տեսանկյունից տարբերում են փակ ն բաց պայմանագրեր: Փակ են այն պայմանագրերը (հիմնականում` երկկողմ), որոնք չեռ նախատեսում դրան այլ պետությունների միանալու հնարավորություն: Բաց պայմանագրերը երրորդ պետություններին իրավունք են վերապահում միանալ դրանց կամ դրանց առանձին դրույթներին: Միջազգային պայմանագրերի խնդիրներին ավելի մանրամասն կանդրադառնանքստորն, միջազգային պայմանագրերիիրավունքին նվիրված գլխում: Միջազգային իրավունքի մյուս հիմնական աղբյուրը միջազգային սովորույթն է: Միջազգային սովորույթը: Որպես միջազգային իրավունքի աղբյուր դիտվող միջազգային (միջազգային իրավական) սովորույթը միջազգային շփման պրակտիկայումտարերայնորենծագող միջազգային իրավունքի նորմերի գոյության ձն է. որը գրավոր չէ: Միջազգային իրավական սովորույթը միջազգային ասպարեզում պետությունների համանման գործողություններիպարբերական կրկնման հետեանքով է. ձնավորված վարքագծի կանոն է, որը ճրանց կողմից ճանաչվում որւվես իրավական նորմ: Վերջինը, որպես կանոն, միջազգային պրակտիկայում ձնավորվում է որոշակի ժամանակահատվածումպետությունների նույն գործողություննեի պարբերական կրկնման հետնանքով: Տարերայնորեն ծագում է վարքագծի կանոն, որին պետությունները սկսում են հետնել: «Միջազգային սովորույթը» եզրույթ է, որն օգտագործվում է ինչպես միջազգային իրավունքի հիմնական աղբյուրներից մեկի. այնպես էլ ոչ ճպատակաուղղված իրավաստեղծ գործընթացի արդյունքում ծագող ն ոչ գրավոր ձնով գոյություն ունեցող՝ միջազգային իրավունքի բուն նորմերի անվանման համար: Միջազգային սովորույթը միջազգային իրավունքի նորմերի որոշակի կատեգորիայի գոյության ձն է, դրանց աղբյուրը, իսկ միջազգայինսովորույթի բովանդակությունը միջազգային սովորութային իրավունքի ճորմերն են: նագրեր

ն

ԾԻՋԱԶԳԱՅԻԿՆ

ԽԻՐԱՎՈՒԵՔ

ԻԱ

Ա՛1511էի նեւ Ը ՎԱՒԿՔԻ

միջազգայինսովորույթի բացարԳրավոր ձնի բացակայությունը են կնքվել ճան բանավոր միձակ հատկանիշը չէ, քանի որ կարող նորմեջազգայինպայմանագրեր:Մակայն դրանցումբովանդակվող այն դեպքում,երբ սովորութաստեղծվումեն նպատակաուղղված. ըը

ստեղծման առանձյին նորմերը ծնվում են պրակտիկայից:Երկուսի են էլ կանխորոշում դրանց աղբյուրը՝ մի դեպճահատկություններն է, մյուս դեպքում`սովորույթը: քում դա միջազգայինպայմանագիրն հաՄիջազգայինսովորույթի երեք հատկանիշները`ճանաչման կիրառմանհամանմանությունըն որպես իրավամընդհանըությունը, են բանորենպարտադիրկանոն ճանաչումը (օքլուօ)սուտ)վերաբերում որքան դրա բովանոչ այնքան միջազգայինիրավունքի աղբյուրին. դակությունըկազմող նորմինկամ նորմերին: են միայն սդվորությանի Առաջին երկու հատկանիշներըվկայում է նպատահայտ գալու մասին, այսինքն՝մի նորմի. որը պահպանվում ուժով. սակայն որից շեղումները ն ճույնիսկ ուղկահարմարության չեն համարմիջազգայինիրավախախտումներ ղակի խախտումները միվում Ա պետության կամ միջազգայինիրավունքիայլ սուբյեկտի չեն առաջացնու ջազգային իրավականպատասխանատվություն ն է Միջազգայինսովորությունըկարող մնալ այդպիսին երբեք էլ չվեիրարածվել միջազգայինիրավականնորմի, եթե դրա պարտադիր կողմից: վաբանականուժը չճանաչվի պետությունների Միայն վարքագծիկանոնը որպես միջազգայինիրավականնորմ ճանաչելը սովորությունըդարձնում է սովորույթ: Այս հանգամանքն ստատուտում: Այդ միընղգծված է ՄԱԿ-ի Միջազգայինդատարանի է, որ դատաջազգային իրավականակտի 38-րդ հոդվածում նշվում րանը վեճերը կարգավորելիսկիրառում է «միջազգայինսովորույթը, նորմ»: Անհնար է ստույգ ոորը ճանաչվել է որպես իրավաբանական րոշել, թե որ պահից է սկսում ուրվագծվել միջազգայինիրավական շփման անդամներ սովորույթի երրորդ հատկանիշը: Միջպետական ինչ-որ մասը կարող է վաղ թե ուշ իր վարքագծովլռությամբհասկացճել միջազգայինսովորույթիճանաչմանմասին: Կարնոր խնդիր է միջազգայինսովորույթի կապը միջազգային սոպայմանագրիհետ, որը կարող է դրսնորվելայսպես. միջազգային ձնակերվորույթը մի շարք դեպքերումստանում է պայմանագրային պում(հաստատվումն ամրագրվում է միջազգային պայմանագ-

`

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ

ԻՊԱՎՈՒԵՔ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿՆ

Վ.Ք.ՉԱԻյԱն

րում), միջազգային պայմանագիրը կարող է դառնալ միջազգային սովորույթ պայմանագրում չմասնակցող միջազգային իրավունքի սուբյեկտների համար, միջազգային սովորույթը կարող է ճշտումներ ն լրացումներ մտցնել միջազգային պայմանագրում ն նույնիսկ փոփոխել դրա որոշ դրույթները: Ժամանակակից պայմանագրային միջազգայինիրավունքի զգալի մասը կազմված է նախկինի սովորութային նորմերից: Այդ նորմերը չեն կորցրել իրենց սովորութային բնույթը դրանք ամրագրած միջազգային պայմանագրերումչմասնակցող պետությունների համար: Իրավունքի ընդհանուր սկզբունքները հանրաճանաչ իրավաբաեն, տրամաբանական ճական կանխադրույթներ (պոստուլատներ) կանոններ, որոնք բնորոշեն բոլոր պետությունների իրավական համակարգերին ն միջազգային իրավունքին: Այդպիսի կանոններից է, օրինակ, «հատուկ նորմը վերացնում է ընդհանուր նորմը» սկզբունքը: Այս դրույթները նորմատիվբճույթ չունեն ն օգտագործվումեն միջազգային իրավունքի նորմերը կիրառելիս ն մեկնաբանելիս,ուստի ն անմիջականորեն պետություններիհամար իրավունքներու պարտավորություններ չեն առաջացնում: Միջազգային իրավական նորմերի որոշման համարօժանդակ միջոցները կոչված են բացահայտելու միջազգայինիրավունքի նորմերի գոյությունը ն բովանդակությունը: Միջազգայինիրավունքի օժանդակ աղբյուրներ են միջազգային դատարանների վճիռներն ու ւրարբեր ազգերի որակյալ իրավաբանների հետազուրությունները: Միջազգային դատարանի ստատուտի 38-րդ հոդվածի համաձայն՝ դրանք կարնոր դեր են խաղում «որպես օժանդակ միջոց իրավական ճորմերը սահմանելու» համար: Միջազգային դատական ատյանների որոշումները մեծ նշանակություն ունեն միջազգային իրավական նորմի բովանդակությունը պարզաբանելու համար: Դրանց մեջ կարնորագույն դեր ունեն Միջազգային աիդարաղդարության մշլաւկան պալապին Միջազգային դատարանիորոշումները:Որոշակի միջազգային սովորույթի գոյությունն ապացուցելու համար կարող է բավարար լինել միջազգային դատական մարմնի մեկ վճիռ. որում վկայակոչվում է այդպիսի սովորույթը: Միջազգային դատարանի որոշումների հետ մեկտեղ որպես

11521711նը

վկայություն կարող են լիբացակայության) խորհրդատվական եզրակացությունները:

«օքլուօ)սոտ»(կամ ճել նան դրա

ԻԻԱՎՀՒԱՔԻ

դրա

են. ոԴատական որոշումներնայն տարածվածմիջոցներիցմեկն սովորուրոնք թույլ են տալիս բացահայտելմիջազգայինիրավունքի են միթայինճորմերիգոյությունը անկախ ճրանից՝դրանք ընդունվել

թե՞ ներպետական(ազգային) դատականմարմինների ջազգայի՞ն.

են օգտագործվել ոչ միայն կողմից:Ռրպես այդպիսիմիջոցներ կարող որոշումները: այլն արբիտրաժների դատարանների. Նշենք, որ դատական որոշումներնայնուամենայնիվօժանդակ միջոցներ-են,ն այստեղ չի կարելի դրանք նույնացնել անգլո-սաքսոնական իրավական համակարգերին բնորոշ իրավունքի լիարժեք որոաղբյուրի՝ դատականնախադեպիհետ: Այս առումով դատական է դիտել կարելի ճանաչումը դերի միջոցի, շումների՝որպես օժանդակ որպես տարբեր իրավականհամակարգեր ունեցող պետությունն միջն յուրատեսակփոխզիջմանդրսնորում: Միջազգայինիրավունքինորմը որոշելիս որպես օժանդակ միջոց կարող ենճ կիրառվել ճան հանրային իրավունքիհարցերով տարբեր ազգերի առավել որակյալ մասնագետներիդոկտրինները(գիտական տեմշակված ուսմունքները, հայեցակետերը, աշխատություններում է սակետներըկամ տեսությունները):Դոկտրինը զգալի դեր խաղում միջազգայինիրավունքիաղբյուրները մեկնաբանելիս:Մասնագետկարող են մշակել ն ձնակերները գիտականաշխատություններում պել միջազգայինիրավունքիճորկանոններ,սակայն դրանքիրավա-

այդ բանական պարտադիրուժ չունեն, մինչն որ պետություններն հարցում համաձայնությանչգան ն այդ կանոնները միջազգայ ճանաչում չստանան: յուրահատուկչէ գիտականաշՆերպետականդատարաններին Մակայն Միջազգայինդատարախատություններիօգտագործումը: ճում գործերի քննության ընթացքումայդպիսի աշխատությունները գոկարող են հեշտացնելայն հանգամանքիպարզումը,թե արդյոք սովոյություն ունե՞ն տվյալգործի համար կիրառելի միջազգային Նման կարգի է դրանց բովանդակությունը: րույթներ կամ ինչպիսի՞ն աշխատությունները.բնականաբար. պետք է պատկանենառավել Այդպիսի հայտնի ն փորձառու միջազգայնագետիրավաբաններին: իաշխատություններիթվին կարող են դասվելոչ միայն միջազգային

ԾԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Վ..ՔՊՉԶԱՅԱԿ

Մ7ՋԱԶԳԱԻԿ

ԻԲԱՎՈՀՒԿՔ

րավունքի ձեռնարկները,այլն այս կամ այն միջազգային իրավական հիմնահարցերի ուսումնասիրությունները: Որպես կանոն, դրանցում բովանդակվում է որոշակի միջազգային սովորույթի գոյության պնդումը ն բացահայտվում է դրա բովանդակությունը,ինչի հիմքը ինչպես տեսության, այնպես էլ միջպետական հարաբերությունների պրակտիկայի ուսումնասիրություննէ:

Միջուզգային կազմակերպություններին կոնֆերանսներիորոշումները ն բանաչները: Միջազգային կազմակերպություններիորոշումները միջազգային իրավունքի աղբյուր են այն դեպքում. եթե դրանք, այդ կազմակերպություններիհիմնադիր փաստաթղթերի համաձայն, ունեն պարտադիրբնույթ ն պարունակում են բազմակի կիրառման համար նախատեսված կանոններ. այն է՝ միջազգային իրավական նորմատիվակտեր: Որպես միջազգային իրավունքի աղբյուրներ կարող են լինել միայն միջպետականհամագործակցության ձն հանդիսացողմիջկաորոշումները: Ոչ կառավարառավարական կազմակերպությունների կան կազմակերպությունների որոշումները ոչ մի պարագայում չեն կարող միջազգային իրավունքի աղբյուր լինել: Կազմակերպություններինորմատիվ, իրավաբանորենպարտադիր ակտերը (ընթացակարգիկանոններ ն այլն) միջազգային իրավունքի հիմնական աղբյուրներ չեն. սակայն ավելի ն ավելի տեսանելի դեր են խաղում միջազգային կյանքում, քանի որ տեղի է ունենում միջպետա-

21717117ԱՆԸ

վկայություններ,

-

» »

հանդես են գալիս որպես «ՕքԼուօյսոտ» նորմերի, դրանցդրույթներըվեր են ածվել սովորութային նորմերիբովանդակություգրավորամրագրումեն սովորութային

նը.

են: սովորութայիննորմերիմեկնաբանություն բնույթի բանաձներիդրույթՈրոշ դեպքերումխորհրդատվական սովորույթի: վեր են ածվում միջազգային ճերը ժամանակի ընթացքում ն ոչ թե բանաձները, Անհրաժեշտ է ընդգծել հենց դրանց դրույթները են լինել Մարդու իրաորպես այդպիսին:Առավել վառ օրինակկարող հռչակագրիդրույթները: վունքներիհամընդհանուր որոնք նպատակաուղղՊատահում են ճան այնպիսի բանճաձներ. «

են որպես որնէ նորմերի մեկճաբանություննե ված պատրաստվում ՄԱԿ-ի Կանհոնադիության Այդ տեսակի ամենահայտնի բանճաձնը հարաբեվեւրություններիմիջե բարեկամական համապափասիւան իվերաբերողմիջազգային ե համագործակցությանը

րություններին հավունքներիհիմնականսկզբունքներիմասին է:

կան հարաբերությունների ինստիտուցիոնալացում, ն աճում է միջազգային կազմակերպություններիքանակը: Ուշադրության է արժանի ՄԱԿ-ի Անվտանգությանխորհրդի պարտադիր բանաձների վերաբերյալ հարցը: Անվտանգությանխորհուրկարող է ընդունել նորմատիվ բնույթի պարտադիրբանաձներ: Դրա առավել վառ օրինակներն են նախկին Հարավսլավիային Ռ-

դը

ոուանդայի Միջազգային տրիբունալների կանոնադրությունները, են րոնք ստեղծվել ՄԱԿ-ի Կանոնադրության գլխի հիման վրա: Ժամանակակից պայմաններում սովորութային նորմերի գոյությունը որոշելու օժանդակ միջոցներնեն ճան միջազգային կազմակերպությունների ոչ պարտադիր որոշումները (բանաձները) այն դեպքում, եթե դրանք՝

ԻՌԱՎՀՒԱՔ»

թ.

հռչակագիրն

Վ ՔՈՉԱՅԱն

ԳԼՈՒԹՅ.

8 6.

ՄԻՋԱԶԳԱ7ԻՆ,

711Վ711ոթ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Միջազգային իրավունքիչնավորումըն զարգացումը

Հին աշխարհ:Միջազգայինիրավունքը սկսել է ձնավորվելպեԱարաղրերի ճագմանըն. նրանց հարաբերությունների զարգացմանըզուգընթաց: '

միջն

Այդ հարաբերությունների առանձնահատկությունը դրանց օջախային բնույթն էր: Ի սկզբանե միջազգային ն հարաբերությունները

դրանք կարգավորողնորմերը զարգանում էին երկրագնդի այն շրջաններում, որտեղ ձնավորվումէր ն առաջաքաղաքակրթությունը նում էին միջազգայինկյանքի կենտրոններ: Դրանք առաջին հերթին Տիգրիսի ն Եփրատի, Նեղոսի հովիտներն էին, Չինաստանին

Հնդկաստանի, Էգեյան ն Միջերկրական ծովերիշրջանները:

Իր առաջացման արշալույսին միջազգային իրավունքըհիմճնակասովորութային բնույթ ուներ:Միջազգային իրավականսովորույմիջազգային իրավունքիհիմնականաղբյուրն էր ստրկատիրական

նում թը

հասարակությունում: Աստիճանաբար, հնագույնպետությունների ու կապերն ամրապնդվելուն կայունանալուն զուգընթաց,սկսում են

կնքվել միջազգայինպայմամագրեր: Դրանց

կնքումը ենթադրումէր արդեն զարգացած գրի գոյություն: Առաջին նման պայմանագրերն ի հայտ են եկել մ.թ.ա. Մն ոլ

հազարամյակների սահմանագծին,մուտ հինգ հազար տարի առաջ: Դրանք կնքում էին Շումերը, Էլամը. Լագաշը, Աքադը.Էբլան, Ա Աբարսալեմը Միջագետքի

կան պետությունները:

այլ

ստրկատիրա-

Այսօր մեզ հայտնի ամենահինմիջազգային իրավականակա է համարվումմ.թ.ա. մոտ 3100 թ. մեսոպոտամական Լագաշ ն Ումա քաղաքներիտիրակալների միջն կնքված պայմանագիրը: Դրանով հաստատվում էր պետական սահմանըն ընդգծվում անձեռնմդրա

խելիությունը: Այդ պայմանագրի համաձայն,կողմերիվեճերը պետք է լուծվեին խաղաղ ճանապարհով՝ արբիտրաժի հիման վրա: Պայմա-

նագրի կատարման պարտավորությունը էր աստերաշխավորվում վածներինուղղված երդումներով:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

հր աագիրը դամն

Ի»ԱՎՈՒԿՔԻ

«ՍԱՏԱՆԱ

պայմանագրերից առավել ուսումնասիրված է խեթերի արքա Խաթուշիլ ԼԱ-ի հետ մ.թ.ա. ՃԼԱ դարի սկզբին: Դա խաղաղության ն դաշինքի մասին պայմանագիրն էր, որը վերջ դրեց Եգիպտոսին Խեթական թագավորության միջն երկարատն պատերազմին: Երկու պետություններըպարտավորվում էին դադարեցնելռազմականգործողությունները, օգնութցուցաբերել միմյանց ներքին ն արտաքինթշնամիներիդեմ պայքարում ն հանձնել փախուստի դիմած ստրուկներին: Մ.թ.ա. 11 1 հազարամյակներինմիջազգային կյանքի առանձին կենտրոններծագել են Եգիպտոսի, Հնդկաստանի ն Չինաստանի տարածքներում,իսկ ավելի ուշ՝ հին Հունաստանում ն հին Հռոմում: Հնագույն պետությունների արտաքին քաղաքականությունվարելու գլխավոր միջոցը պատերազմներնէին։ Եգիպտոսումպատերազմի ժամանակ տիրում էր իրավաբանորենչսահմանափակվածկամայականությունը: Պարտվածները ն նրանց գույքն ավարի տեսքով անցնում էին հաղթողի սեփականությանը:Հնդկաստանում պատերազմի իրավունքի սովորույթներնառավել զարգացածէին: Դրանք ամրագըվել են օրենքներում» ն «Արթհաշասթրայում»:Մակայն, թեն պատերազմը համարվում էր իրավաչափ գործողություն, այդուհանդերձ, այն դիտվում էր անցանկալի երնույթ: Այստեղ ճան հանդիպում էին որոշակի սահմանափակումներ:Այսպես, չէր կարելի սպանել կաճանց. երեխաներին, ծերերին ն վիրավորներին, ինչպես նան գերի հանձնվողանձանց: Անձեռնմխելիությունիցօգտվում էին տաճարները, կրոնական այլ կառույցներն ու դրանց սպասավորները:Այդ ժամանակ արդեն իսկ գոյություն ունեին զենքի գործադրումըսահմանափակող նորմեր: Ինչ վերաբերումէ Հունաստանին, ապա այստեղ պատերազմնընկալվում էր որպես մի պոլիսի բոլոր քաղաքացիներիպայքար մյուսի բոլոր քաղաքացիներիդեմ: Որոշակի զիճատեսակներիգործադրումը նորմերի քանակն այնքան էլ վեծչէր: Ուշագրավ է, որ որնէ թշնամական քաղաք գրավելիսմխաղաղ բնակիչների սպանությունը համարվում էր լիովին իրավաչափ։ Հույների մոտ գոյություն չուներ «գերի» հասկացություն: Այսպես. պարտվածներըկարող էին ենթարկվելտանջանքներին սպանվել.իսկ նրանց գույքը՝ ոչնչացվել: Դրա հետ մեկտեղ, Հունաստանում արդենհայտնի էին չեզոայտն

ավոր

յուն

-

«

Մանուի

սահմանափակող

Վ.ԶՔՈՉԱԽԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

քության ն չմիջամտելու կարգավիճակները: Չեզոքությունը հնճարավոր էր միայն պատերազմիժամանակ. իսկ չմիջամտելը՝ ճան խաղաղ

ժամանակ:

Հին հույներին հայտնի չէր մշտական դիվանագիտական ներկայացուցչության ինստիտուտը, ն դեսպանություններն ավելի հաճախ միանվագ բնույթ ունեին: Դեսպաններին տրվում էին իրենց պաշտոնական կարգավիճակը հավաստող ն բանակցություններ վարելուն լիազորող փաստաթղթեր: Փաստաթուղթն ուներ երկփեղկ մոմապատ փայտիկների տեսք ն անվանվում էր «դիպլոմ» (այստեղից էլ ծագելէ «դիպլոմատիա» (դիվանագիտություն)եզրույթը): Դեսպանճերի անձեռնմխելիությունը հանրաճանաչ էր. ն դրա խախտումը կարող էր պատերազմի: Հին Հունաստանում գոյություն ուներ ճան օտարերկրացիների հովանավորության հատուկ ինստիտուտ` ղրոքսենիա. հատուկ հավատարմատարները (պրոքսեններ) հովանավորում էին հունական այլ ժամամած քաղաքացիներին:Վերջինները այլ համեմատ (որոնք հնում առավելապես իրավաար էին որոշ իրավունքներից` ու առնտրի նա առնչությամբ ն նույնիսկ՝ որոշ պատւն ակո թյուններից: Ընդարձակ էր հին Հռոմի միջազգային իրավական ր պրակտիկան: ն: Սուր հետ կզբնապես հարնանմճերի դիվանագիտականհարաբերություններն իրականացնում ցնում էր ֆեցիալների հատուկ քրմական կոլեգիան: Հե տագայում մ դիվանագիտականհարաբերություններըպահպանվում հ էին ա շխարհիկ դեսպանների՝ լեգատների միջոցով. որոնց իր կազմից ԱԱ ընտրում էր հռոմեական սենատը: Հռոմեացիները կնքում էին մեծ թվով միջազգայինպայմանագրեր: ) ագրեր: Դրանց մի մասով սահմաճվում էր հավերժ րժ» խաղաղություն ն բարեկամություն,մյուսներով՝ միայն ժար զինադադար: Գոյություն ունեին հովանավորության ն մ իության ւթյան մասինպայմանագրեր:Միության մասին պայմաճագրերը Տարբերում լինում էին հարձակողականն պաշտպանողական: էինիղ Տարբերումէին ր ահմ վասարնմ ոչ իրավահավասար պայմամագրեր:Վերջինները ավելի մեծ թիվ էին կազմում: սովորույթնե Հին Հռոմի ռազմական զմակ վորույթները դաժան էին, թեն արդեն հին սահմանում հռոմեական կանոնը էր, որ «պատերազմում են զենքով ն

հանգեցնել

քաղաք-պետությունից ավ աարի օգաովոն ո ռր . Աո ԱԾ րի կրիան ՝ ՝

,

:

մաճակավո

:

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

ԻԻԱՎՀՒԱԿՔ

ԻԽԱՎՈԱԼԿՔԻ

ԱՏԱՄ

ՈԱՒՆԾ

միայն

ն թե թույնով»: Թույլատրվումէր անզեններիոչնչացումը ոչ ռազմագերիների.այլն զավթված տարածքի խաղաղ բնակչության ն ստրկացումը,նվաճվածքաղաքներիավերումը լրիվ ոչնչացումը: են Հին հռոմեացի իրավաբաններնառաջիններն օգտագործել էր ընդգրկում Այն եզրույթը: ջօոհատ) (յստ իրավունք» «ժողովուրդների ոչ

հռո-

այնպես էլ ինչպես պետություններիփոխհարաբերությունները., մեացիների ն օտարերկրյա քաղաքացիներիհարաբերությունն կարգավորողնորմերը: Հին հռոմեացի իրավաբանՈւլպիանոսի բնոեն րոշմամբ,«այդ իրավունքն օգտագործում գրեթե բոլոր ժողովուրդները»: հասարակությունումչի եղել Ինչպես երնում է. ստրկատիրական ամբողջ Հին աշգլոբալ միջազգային համակարգ. որը կընդգրկեր խարհը, այդ պատճառով էլ չի եղել ընդհանուր միջազգային իրա-

ն վունք։ Միջազգայինիրավականնորմերը ինստիտուտներըտարան. ծաշրջանայինբնույթ ունեին: Դրանք կազմավորվում պետությունկյանքի ների միջն կիրառվում էին այդ ժամանակվա միջազգային տարբեր շրջաններում կենտրոններհանդիսացող աշխարհագրական

արդեն այդ ժամանակ ունեին կրոնականբնույթ: Այդուամենայնիվ. ճանաչվում էին միջազգայինիրավականայնպիսի նորմեր. ինչպիսիք

ն

են րը

միջազգայինպայմանագրե' ր անձեռնմխելիությունը. դեսպանների լ թույն ն թունապատերազմում կատարելու պարտականությունը.

վոր զենք կիրառելու արգելքը

ն այլ ի

մ միջազշն շնորհիվ համամարդկային արժեք.

նց նորմե նորմերը. որոնց

գային իրավունքը հետագայում դարձել է բոլոր ժողովուրդներիմշակույթի հարստությունը: ն Միջին դարհր: Միջին դարերում.ինչպես Հին աշխարհում,չկար համար ընդհանուր միջազգային իրավունք: բոլոր պետությունների Գոյություն ունեին միջազգայինկյանքի մի քանի կենտրոններ.որոնց շարքում կարնորագույններնէին Արնմտյան Եվրոպան, Բյուզանն դիան, Կինյան Ռուսը, ԱրաբականԱրնելքը. Հնդկաստանը Չինասղրա ԱԱ Ար տանը: Այդ դարաշրջա ԱԱ :

դրա ֆեոդալական հասարակության առանձնահատկությունները` զարգացմանտարբեր փուլերում, սկսած ֆեռդալականպետությունմինչն ն պառակավածությունից, ների ր կազմավորումից ֆեռդալական ն բացարձակմիապետությունները: ներկայացուցչական

ՄԻՋԱԶԳԱ)»:

Մ»ԻՋԱԶԳԱ7ԻԿ,ԻԽԱՎ3նեք

Վ.ՔՈՉԶԱՅյԱՆ,

Միջնադարի սկիզբը նշանավորվել էր բազմաթիվ բանավոր պայմանագրերով,որոնք ուղեկցվում էին կամ երդմամբ, կա՛մ ձեռքսեղմումով: Մակայն աստիճանաբարսահմամվում է ճան պայմանագրերի գրավոր կնքման ձնը: Դրանք ավելի հաճախ շարադրվում էին լատի-

ներեն:

Այս դարաշրջանում ի հայտ են եկել միջազգային պայմանագրերի ճոր տեսակներ` առնտրային, գետերով նավագնացության մասին, հյուպատոսական, արժութային ն այլ համաձայնագրեր: Ֆեոդալական պայմանագրերըհիմնականում երկկողմ գործարքներ էին. սակայն պատմությանը հայտնի է նան բազմակողմ պայմանագրերի կնքումը: Դրանք. որպես կանոն, խաղաղության պայմանագրեր էին: Այսպես, 1648 թ. պայմանագիրըմտել է պատմությանմեջ Վեստրֆալյան փրաւկփատանվանմամբ, որով ավարտվելէ Երեսնամյա պատերազմը: Այդ տրակտատի հիմքում ընկած էր քաղաքական հավասարակշռության սկզբունքը, ն այդ ժամանակից եվրոպական հիմնախնդիրներիլուծումն իրականացվում էր ոչ թե կրոնական. այլ աշխարհիկ հիմքի վրա: Առավելագույն տարածում են ստացել միջնորդ դատարանճերը: Որպես արբիտր հանդես էին գալիս միապետերը. աշխարհիկ ֆեոդալները,Հռոմի պապը. դրանից բացի երբեմն կազմավորվում էին վեճի կողմերից յուրաքանչյուրից հավասար թվով մասնակիցներով կոլեգիաներ: Դեսպանական իրավունքի ոլորտում հարկ է առանձնացնել ՃՄ դարից մշտական դեսպանությունների առաջացումը: Դեսպանների անձեռնմխելիության խախտման համար նախատեսվում էր խիստ պատասխանատվություն:Ձնավորվում էր այն մոտեցումը, որի համաձայն՝ նրանց իրավունքների ն արտոնություններիհիմքը այն միապետի ինքնիշխանություննէր, որի անունից ճրանք գործում էին: Միջնադարում ռազմական սովորույթները բավականաչափ դաժան էին: Տարբերությունչէր դրվում զորքերի ն խաղաղ բնակչության

ոովԱԱ հոգը Արվում Լին ուներ գործողությունների

Ռազմական

ր. վաճող

ընթացքում կիրառվում էր կողմի «ավարի իրավունքը»: է միջազգային իրավունքի գիտութՄիջին դարերում առաջանում յունը: Դրա հիմնադիրը համարվում է հոլանդացի ականավոր իրա34

ԻԽԱՎՈՒԱՔ»

էեն «ՍԱՏԱՆԱ

1625 թ. նա հրատարակեց վաբանՀուգո Հրոցիուսը (1583-1645թթ.): իրավունքիմասին։ Երեք գիրք» վեր«Պատերազմի ն խաղաղության ներառեցմինագրով առաջին համակարգվածաշխատությունը.որը աշխաՆշված ջազգայինիրավունքիբոլոր հիմնական հարցերը: ն հատությունումն այլ գրքերում Հուգո Հրոցիուսն ընդհանրացրել ն այնպիսի մակարգել է միջազգային իրավականպրակտիկան հայացքները,ինչպիսիք են իսպանացիՎիհայտնի իրավաբանների Ժան Բոդենը տորիանն Սուարեցը. իտալացիՋենթիլին, ֆրանսիացի

այլն: Հուգո Հրոցիուսը ներկայացրել է միջազԻր աշխատություններում գային իրավունքիհամակարգված շարադրանք,որպես իրավունքի այնպես հատուկ բնագավառի.որը գործում է ինչպես խաղաղության. օեն պատերազմի ժամանակ: Նրա կողմից մշակվել էլ պատերազմի մասժամանակ րենքներըն սովորույթները.այդ թվում`պատերազմի սկզբունքը.մարդասինավոր սեփականությանանձեռնմխելիության ժան րական նորմեր՝ ռազմագերիների վիրավորների,պատերազմի համար պատիժներիվերաբերյալ: մանակ հանցագործությունների է Հուգո Հրոցիուսը հատուկ ուշադրությամբ շարադրել միջազգամասին ուսմունքը. հիմնավորելէ իրավահավային պայմանագրերի տարբերությունը,միջազպայմանագրերի ն ոչ իրավահավասար

ն

սար

պահպանմանանհրաժեշտությունը, գային պարտավորությունների դեսպաններիանձեռնմխեզարգացրել է դեսպանական իրավունքը. սկզբունքները: ն լիության արտերկրայնության ազդեՀրոցիուսիցհետո ն զգալի չափով նրա աշխատությունների բնաիրավացության ներքո. որոնցում համակցվում էին իրավունքի ըմբռնումները,միջազգայինիրավունքի կան ն պոզիտիվիստական բնաիգիտությունումձնավորվել են երեք հիմնական ուղղություններ`

հրոցիանականը: իավականի.պոզիտիվիարաւկանը Հոբսը, Սպինոզան. ՊուԱռաջին ուղղության ներկայացուցիչներ ամբողջութֆենդորֆը համարում էին, որ միջազգային իրավունքն յամբ խարսխվածէ աստվածայինկանքի զրո հոմ Երկրորդ միայն գրանցումեն բնական իրավունքինորմերը: ուղղութԶյոչը, Ռատելը ն Մազերնըրդհակառու Ի յան ներկայացուցիչներ ջազգային իրավունքինէին դասումմիայն միջազգայինպայմանագն

կԱ

Վ..ՔՉԱՅյ

Ան

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿԻԽԱՎՈՀՒԿՔ

ԾԻՋԱԶԳԱԻՆ

րերում ամրագրվածնորմերը:Երրորդ ուղղությունն ընդգրկում էր այս երկու մոտեցումները: Դրա ներկայացուցիչներն են Վատելը. ԲեյնԱյս ուղղությունն ավելի կենսունակ գտնվեց կերսհուկը. Մարտենճսը։ Դասական միջազգայինիրավունը: 1648 թ. հոկտեմբերի 24-ին ստորագրվածՎեստֆալյան տրակտատը ձնակերպեց նախկինումգոյություն չունեցած նոր միջազգային իրավական սկզբունքներ. որոնք հաջորդ երկու հարյուրամյակում դարձան գերակայող՝ քաղաքական հավասարակշռության, հոգնոր իշխանությունից աշխարհիկ իշխանության անկախության. պետությունների հավասարության նան ճանաչման հռչակագրային տեսկզբունքները: Այն ձեակերպեց սությունը, ճախատեսեց ագրեսորներիդեմ հավաքական միջոցների կիրառում, վեճերի լուծման խաղաղ միջոցները, փոփոխություններ մտցրեց գետերի իրավական ռեժիմում, վերափոխեցհյուպատոսների կարգավիճակը ն այլն: Տրակտատը ճախապատրաստեց անցումը միջազգային իրավունքի զարգացման պատմությանորակապես նոր փովին, որն անվանվումէ «դասական միջազգայինիրավունք»: Համաշխարհայինշուկայի կազմավորումը.միջազգային առնտրի. տնտեսական, տեխնիկականն միջազգային այլ կապերի ու հաղորդակցության միջոցներիլայն զարգացումըհանգեցրել է միջազգային պայմանագրերի, հատկապես կապի, հաղորդակցությանուղիների. սանիտարիայի հարցերով բազմակողմ համաձայնագրերիքանակի ավելացման:Դրանց հիմքի վրա առաջացել են առաջին միջազգային կազմակերպությունները՝ Միջազգային հեռագրային միությունը (1865 թ), Համաշիոսրհային փտտտայինմիությունը (1874 թ.) ն ՍՄիջազգային երկաթուղայինմիությունը (1886 թ.) Բարդանում էր առնտրային պայմանագրերի ն հյուպատոսական կոնվենցիաներիբովանդակությունը. զգալիորեն ավելացել էր դրանց քանակը: Առաջացել էին պայմանագրերի նոր տեսակներ (իրավական օգնության մասին, հանձնման մասին, արտոնագրերին հեղինակային իրավունքներիմասին): Բազմակողմպայմանագրերիցշատերը նախատեսումէին նոր պետությունների՝ դրանց միանալու հնարաֆեռդալական բազդարաշրջանի ողփակ Ք:Ց վորությունը՝ ի տարբերություն ՄԱ :

մանում ԱԱ `

Աստիճանաբարներմուծվելով միջպետական հարաբերությունների ամենատարբեր ոլորտներ՝ միջազգային պայմանագիրըդառնում

է

ԻԻԱՎՈՒԿՔԻ

ՊԱՏՄՈՒԹյՈՒՆ

Մ

հետ մեկտեղ). իսկ միջազգայինիրավունքիհիմնական (սովորույթի

հետագայում ճան գլխավոր աղբյուրը: են բերում լիոՁնի առումով միջազգայինպայմանագրերըձեռք վին ժամանակակից տեսք: Վերանում է լիազորվածանձանց տարբեր

ն շքանշանների` ֆեոդալական տիտղոսների,տարբերանշանների պայմանագրերիհամար բնութագրականմանրամասն թվարկումը: են կազմվել երկու Երկկողմ պայմանագրերը.որպես կանոն, սկսել ֆրաճսերեն ն ավելի ուշ` կողմերիլեզուներով.իսկ բազմակողմները՝

անգլերեն:

Փոփոխվել է միջազգային պայմանագրերիվավերացմանընթաիրավունքըպատկանումէր ցակարգը:Եթե նախկինումվավերացման կարգերի առաջացմանըզումիապետին,ապա, խորհրդարանական սկսել են պահանգահեռ, պետություններիսահմանադրությունները ճախնական հավանություն ջել առավել կարնոր պայմանագրերի

կողմից: Վերացել են միջազգայինպայմանագրեխորհրդարանների Հռոմի պարի ապահովմանհին միջոցները՝երդումը. պատանդները, արժեքներիգրավը: Հիմնականմիջոցներ պերի երաշխավորությունը, են դարձել տարբեր միջազգայիներաշխիքներ,երրորդ պետությունն տարածքիօկուպացիան: ների երաշխավորությունը Տարածքայիննվաճումներնամրագրվումէին համապատասխան միջազգայինակտերում: 24124 դարի վերջին գաղութայիննվաճողա-

թ. Բեռլիկանությանհատուկ օբյեկտ էր դարձել Աֆրիկան(տե՛ս ճի կոնֆերանսիԵզրափակիչակտը՝ Աֆրիկայի բաժանմանմասի) աԴրանում նան սահմանվել են տարածքիձեռքբերմաննպատակով ն է ռաջնային օկուպացիայինոր կանոններ.այն պետք լինի իրական ոչ բե անվանական, ինչպես նախկինումէր (արդյունավետ կողմից (նոտիֆիկացիա ն ճանաչվի այլ պետությունների

։

ան

յր

լ

զաժում):

էլ

հուլկ Արո ոտա աիերերների մանագրե

անա

-

Զգալիորենաճել ր րիկայի եր Ասիային Լատինակա ն ձներ: սահմանման պահպանման յի ն կախվածության Պետություններիպատերազմիիրավունքը նախկինի պես օրինան

ԱրագԱր արծա Նրանց

կանացված էր. որպես կարնորագույն ն անօտարելի

տարը:

զ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՍԱ

Վ ՔօԱոյԱն

Վ7Ւեք

դիտվում էր որպես պետություններիմիջն վեճերի լուծման օրինական

միջոց:

Պատերազմի միջոցովիրակաճացված անեքսիաներըհամարվում էին պետական տարածքի ձեռքբերման օրինական եղանակ: Անեքսիաների հետ սերտորեն փոխկապված էին կոնտրիբուցիաները (տուրքը, որը հաղթողն իրավունք ուներ դնել պարտվածների վրա, ն որի չափն ամբողջությամբկախված էր հաղթող պետության հայեցո-

ղությունից):

Միջազգային իրավունքի պատմության այս ժամանակաշրջանը կապված է պետություններիինքնիշխան հավասարության գաղափարի զարգացման ն բնական իրավունքի հայեցակարգերի վրա հիմնված` միջազգային իրավունքի նոր սկզբունքների ն ճորմերի հաստատման

հետ:

Այս ժամանակաշրջանումպետությանինքնիշխանությունըսկսում է կապվել ժողովուրդներիինքնիշխանության հետ: Ժողովուրդները (խոսքը, սակայն, գաղութացվածազգերի մասին չէր) ն, հետնաբար, պետությունները անկախ են ն իրավահավասար, օժտված մի շարք հիմնական իրավունքներովն ազատություններով:Առաջ են քաշվում միջազգային կյանքի, միջպետականհարաբերություններինոր գաղափարներ,սկզբունքներ: Իրականացվումէ պատերազմվարելու կանոնների մարդասիրականացում: Դրա սկիզբը դրվել է Պետերբուրգում 1868 թ. ընդունված Պայթուցիկգնդակներիարգելման մասին կոնվենցիայով: Բնական իրավունքի գաղափարների ազդեցության տակ ճորովի են սկսել լուծվել պետություններիմիջն տարածքային փոփոխությունների հարցերը. մասնավորապես.փոխանցվողտարածքի բնակչության քվեարկության արդյունքների՝հանրաքվեիհիման վրա: Միջազգային իրավականզարգացմանն էապես օժանդակել են մի շարք միջազգայինկոնգրեսներն կոնֆերանսներ: Այսպես, Վիեննայի 1814-1815 թթ. կոնգրեսը ճախատեսեց Շվեյցարիայի մշտական չեզոքությունը. նպաստեց ստրկավաճառության արգելմանը,դիվանագիտականիրավունքի զարգացմանը.միջազգային գետերի կարգավիճակի սահմանմանը:Փարիզի 1856 թ. կոնգրեսը վերացրեց կապերությունը՝ պատերազմող պետությունների, ինչպես ճան չեզոք երկրների նավերի զավթումը, կողոպտումը կամ խորտա38

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԻՄԱՎՈԼԵՔԻ

ԱՏԱՄՈԱՒԹՈԼՆ

ը

Սն ծովը: Բեռլինի 1878 թ. կոնգրեկումը, չեզոքացվածհայտարարեց Չեռնոգորիայի. Ռումինիայի անկասը նշանավորվելէ Մերբիայի, ն տարբերութխությանհավաքականճանաչմամբ. կրոնի հավատի ն քաղաքական իրավունքների յունների ուժով քաղաքացիական խտրակաորնէ օգտվելու, հանրային պաշտոններվարելու հարցում սկզբունքի հռչակմամբ: նությանանթույլատրելիության

Տ 7. Ժամանակակից միջազգայինիրավունքի

կայացումը

Ժամանակակից միջազգայինիրավունքի չնավորման գործընձնավորման սկիզբ կարող ենք թացը: Նոր միջազգայինիրավունքի ն ստեղհամարել 1919 թ. Վերսալի պայմանագիրը Ազգերի լիգայի եծումը: Դրա զարգացմանճանապարհինկարնոր իրադարձություն

ղավ 1928 թ. Փարիզի խաղաղության(Բրիան-Քելլոգի)պայմանագի որպես ազգային քաղաքականության րը. որն արգելեցպատերազմը. գործիք: Երկրորդ համաշխարհայինպատերազմումհակահիտլերական կռալիցիայի երկրների հաղթանակը. Թեհրանի. Յալթայի.

որոշումներ

Պոտսդամի ն միջազգային այլ կոնֆերանսների (1945 թ.) ն ՆյուրնբերգումՄիջազգային ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը (1946 թ.) ավարտվել է միջազգայինիրատրիբունալի դատավճռով տեսակի ստեղծմանգործընթացը: վունքի նոր պատմական ն սկզբունքներըժամանակակիցմիջազգաՆոր գաղափարները

յին իրավունքի կայացմանհիմքն էին: Միջազգային իրավական կարնորագույն սկզբունքներինեն դասվում ագրեսիվ պատերազմ սկզբունհանցավորության արգելմանսկզբունքը. նման պատերազմի իրավունքը. պեքը. բոլոր ազգերի ն ժողովուրդներիինքնորոշման սկզբունքը՝անկախ նրանցսոտություններիիրավահավասարության ոչ իրացիալական. տնտեսական ն քաղաքականհամակարգերից. անվավեվահավասար ն հարկադրաբար կնքված պայմանագրերի իրավունքները րության սկզբունքը, մարդու սոցիալ-տնտեսական

հարգելու սկզբունքը: են Առաջին Միջազգայինիրավունքիվրա մեծ ազդեցություն թողել Մպատերազմըն Ազգերիլիգայի կազմավորումը: համաշխարհային է ռաջին անգամ պատմությանընթացքումստեղծվել միջազգայ ն միջազգային իրավունքինորմերի իխաղաղությանպահպանման

էրման Տուր իրադարձություն աաար բնր

տեղծունը,

կան պալատի, այսինքն՝ լիգային ,

մ

ԾԻՋԱԶԳԱյԻնՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ,ԻՄԱՎՀԼԿեՔ

Վ..ՔՈՂՉԱՀ7ԱՆ

Ազգերի լիգայի

առընթեր

Ստատուտը ը մեծ

ճանապարհին: Թեն Ստատուտըչէր արգեպատերազմինդիմելը,սակայն էականորենսահմաճափակումէր այս իրավունքը ն նախատեսումէր նման սահմաը խախտած պետության դեմ պատժամիջոցներիկիրառման հնարավորությունը: Առաջին ն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջն ընկած ժամանակահատվածումմիջազգային իրավունքումառավել խոշոր իրադարձությունն էր 1928 թ. Բրիանի-Քելլոգի պակտի կնքումը: Պատմությանընթացքումառաջին անգամ կնքվել էր ընդհանուրբազմակողմ պայմանագիր,որով արգելվելէ դիմել պատերազմի՝պետությունների միջն հարաբերություններում ն սահմանվել է. որ պետությունների միջն բոլոր վեճերը պետք է լուծվեն խաղաղ միջոցներով: Այդ պայմանագրի նորմերըշուտով դարձել են բոլոր պետությունների համար պարտադիր ընդհանուր միջազգային իրավունքի նորմեր: Առ ատար քի զարգացման

ում

Աննի

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, հակահիտլերական կոալիցիայի հաղթանակը, Միավորված ազգերի կազմակերպության ստեղծումը նշանավորել են միջազգային իրավունքի զարգացման ճոր, ժամանակակիցփուլի ձնավորումը : Դումբարտոն-Օքսում (1944 թ.) ն Սան Ֆրանցիսկոյում (1945 թ.) հիմն մշակվել են ՄԱԿ-ի Կանոնադրության դրությ) իմճական դրույթները. որը ն թ. հունիսի 26-ին: ՄԱԿ-ի Կանոնադրություննամստորագրվել միջա ն րագրել է որոշել Է ուճիճերՎ րպաիրավականկառու-

է

կաք մակեր ամակ ալանկոանգության ցակարգը: ցուն որու ո ովողավարական ւկզրւրները թ: տ ւօ հն

ազգերի կազմակերպության(ՄԱԿ) Կանոնադրութա իրավունքի գոյություն ունեցող մի շարք նոր ԱԱ հիմնարար սկզբունքներ ակ՝ պետություններիհարաբեուժ սԴ ալիք չգործադրելու սկզբունքը. րություններում :

լր կամ ուժի,

բոլոր

մշտա-

էր միջազգային ի-

էնն

«ԱՏ:

իրավունքը,բոլոր պետություննեինքնորոշման ժողովուրդների սկզբունքը,մարդու հիմնականիրավունք» րի իրավահավասարության հարգելու սկզբունքը: ները ն ազատությունները

Կարնոր

թան միջազգային դատարանի

ն առաջընթաց

Ի7ԱՎՈԼԱՔԻ

Ա րացագրա

ՄԱ

`

աստարո ՄԱԿ

ՄԱԿ-ի իրավունքիհիմնական պայմանագրային է միջազգային իստեղծվել համապատասխան. Կանոնադրությանը փաստաթուղթը:

կառուցակարգ,ավելի րավունքինորմերի իրացման միջազգային

համակարգը: Դրա կարնորաարդյունավետ.քան Ազգերի լիգայի խորհությը ն ՄԱԿ-ի գույն օղակներնեն ՄԱԿ-ի Անվտանգության

դատարանը: Միջազգային համակարգը լրաց(ունիվերսալ) համընդանուր Անվտանգության Հյուսիսատլանտ համակարգերով՝ վել է տարածաշրջանային (ՆԱՏՕ). Վարշավյան պայմապայմանագրիկազմակերպություն կազմակերԱմերիկյանպետությունների նագրի կազմակերպություն. չնայած

պա-

պությունն այլն: Այդ կազմակերպությունները. սրմանը. լարվածության տերազմին»ն 50-60-ական թթ. միջազգային կանմեծ դեր են խաղացելգլոբալ զինված հակամարտությունների գործում: խարգելման նշանավորվելեն միջազգա70-ական թվականները դարի Անցած «սառը

-

ճախ ն աթուլացմամբն տարածաշրջանային, յին լարվածության Եվբուռն զարգացմամբ: գործընթացի ինտեգրման ռաջ՝ եվրոպական

խորհրդակցու ն համագործակցության անվտանգության րոպայում տարբեր դա1975 թ.) սկիզբ դրեց յան Եզրափակիչակտը (Հելսինկի, շինքների պատկանող վստահությանմիջոցներիհամակարգիկայացմանը: է միջազգային իիրականացվել 1960-1970-ականթվականներին մասԱյդ ժամանակ, լուրջ աշխատանք: կոդիֆիկացման

մերձեցմ պետությունների եվրոպական

րավունքի

իրավունքի, միջազգայինպայմանագրերի դիմարդու իրավունքների, իրավահաջորդության, պետությունների ի րատիեզերական իիրավունքի, ն հ ուպատոսական վանագիտական նավորապես,կնքվել

են

իո վենցիաներ: ան կոն ունքի, հարաբերություններում փոփոխություններ սայլ

:

լուրջ

Միջազգային

են

Նախկին ԽՍՀ Միության տեղի ունեցել 1990-ական թվականներին: են նոր ինքնուրույնպետություննե փլուզումից հետո առաջացել ԽՍՀ համագործակցությունը ստեղծվել է Անկախպետությունների

Վ.ՔՈՉԱՀԱՆԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆԻԻԱՎՈՒԿՔ

Միության գոյության դադարմամբ ն սոցիալիստական համակարգի փլուզմամբ Եվրոպայում ն Ասիայում լուրջ միջազգային հակամարտությունների օջախներ բռնկվեցին: Ժամանակակից միջազգային իրավունքի հիմնական գծերը: Դասական միջազգային իրավունքի համեմատ ժամանակակից միէ նոր համարվել միջազգային իրաջազգային իրավունքը կարող վունք: Դա նախ ն առաջ կապված է միջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքների ն ինստիտուտներիփոփոխության հետ. որոնք ոըոշում են դրա էությունը: Դասական միջազգային իրավունքը թեն եղելէ զգալիորեն ավելի առաջադեմ. քան ֆեռդալականը,սակայն շարունակում էր ըստ էության մնալ ուժեղի իրավունք. այն ճանաչում էր այլ պետությունների հետ հարաբերություններում ուժ գործադրելու`պետության իրավունքը. պետության՝ պատերազմիիրավունքը, որոշ սահմաճափակումներով ճանաչում էր ուժով ձեռքբերվածը: Ժամանակակից միջազգային իրավունքն ընդհակառակը` արգելում է պատերազմի դիմելը. ուժ կամ ուժի սպառնալիք գործադրելը: Պետություններըիրենց վեճերը պետք է լուծեն միայն խաղաղ միջոց-

ներով:

Հին միջազգային իրավունքը բովանդակում էր նորմեր ն ինստիտուտնմեր,որոնք գաղութացմանգործիք էին, իրավաբանորեն ամրագրում էին գաղութատիրականռեժիմը ն ժողովուրդների կախվածության ու շահագործման այլ ձները: Դրանց թվում էին նվաճման իրավունքը. գաղութները,պրոտեկտորատները.ազդեցության ոլորտները. ոչ իրավահավասարպայմանագրերը: Ժամանակակիցմիջազգային իրավունքում ժողովուրդների իրաէ: վահավասարության ն ինքնորոշման սկզբունքը հիմնականներից Միջազգային իրավունքը պահպանում է ժողովուրդների ազատությունն ու անկախությունը ն գաղութատիրությունըհայտարարում օրենքից դուրս: Հին միջազգային իրավունքըգերազանցապեսքաղաքակիրթ կամ քրիստոնյա պետությունների իրավունք էր։ Աֆրիկայի ն Ասիայի հսկայական մայրցամաքները, նրանց ժողովուրդներըմիջազգային հարաբերությունների ն միջազգային իրավունքի սուբյեկտներ չէին: Գաղութատիրականհամակարգի փլուզման հետնանքով ընդլայնվել

ԻԽԱՎՈՒԿՔԻ

ՊԱՏՄՈՒԹ

Լան

Այս

միջազգայինիրավունքիգործողությանտարածքայինոլորտը: այն դարձել իմաստով է համաշխարհայինիրավունք: եղավ Միջազգայինիրավունքում հսկայական իրադարձություն միՀին հայտ գալը: դրանումմարդու իրավունքներիինստիտուտիի համարում էր իրավունքըպետությանինքնիշխանությունը ջազգային մնում էր պետության անանցանելիանջրպետ, որից այն կողմ մարդը ենթակայությաններքո: Բացառություններըվերաբերում է

լիակատար Ժամանակակից միջազգաէին ազգային փոքրամասնություններին: տակ: է» իր պաշտպանության յին իրավունքըանհատին «վերցրել է աՄիջազգայինիրավունքիհամաձայն. պետությունըպարտավոր իրապահովելիր տարածքումբնակվողբոլոր մարդկանցհիմնական վունքներըն ազատությունները: Միջազգայինիրավունքի ամրապնդմանհամար էական նշանաճանաչուկություն ուներ դրանումիմպերատիվնորմերի (ստ «օջշոտ) իրավունքչունեն հետ կանգնել՝ փոխամը. որոնցից պետություններն

դարձ համաձայնությամբ: ու24 դարումմիջազգային իրավունքըհսկայականառաջընթաց համեմատ: Նոր միջազնեցավ դասականմիջազգայինիրավունքի է. պետությունների գային իրավունքը համամարդկայինարժեք շփման յուրահատուկլեզու. համաշխարհայինմշակույթի կարնորա2:21 դարի իրողությունները, գույն տարրերից մեկը: Սակայն. արդեն ն մարդկությանառջն ծառացած բազում հիմնախնդիրները ճգնաժաթելադրումեն միմերը, արդի դարաշրջանինոր մարտահրավերները անհրաժեշտութզարգացման ջազգային իրավունքիշարունակական յունը:

միջազգային 8 8. Հայաստանիպատմության ակնարկ իրավական

քաղաՀին աշխարհն միջին դարեր: Հայաստանըմարդկության պատքակրթության հնագույն օրրաններիցէ: Մեր բազմադարյա հայ ժողովրդիերկարատնդիմությունը օտարերկրյա նվաճողներին ՛

ծվել են Կ.Գնորգյանի գիտական օգտագործվել

Արենի Հարղում

Վ.Քոշսոյսն

մադրության,ինչպես ճան հայկականհողերին տիրելու համար տարբեր տերություններիչդադարող դիվանագիտական պայքարի վառ վկայություննէ: Անկախ պետականության գոյության կարճ ժամանակահատվածներին փոխարինելուէին գալիս արյունալի պատերազմները:Հաճախհայ ժողովուրդըհայտնվում էր համաշխարհային քաղաքականության կենտրոնում` դառնալովԱրնելքի ն Արնմուտքի

խոշորագույն պետությունների քաղաքական րը:

շահերի հանգուցաքա-

Պատմական թատերաբեմում հայ ժողովրդի ի հայտ գալը կապվում է մարդկության զարգացման այն ժամաճակաշրջանի հետ, երբ դեռ չկային այժմ գոյություն ունեցող շատ ն ժողովուրդներ միայն սաղմնավորվում էր հին անտիկ քաղաքակրթությունը: Մեր թվարկությունից առաջ 1 հազարամյակով թվագրված խեթական սեպագիր աղբյուրներում բովանդակվումէ հայկական էթնոսի կազմավորման գործում մեծ դեր խաղացած Հայասա-Ազգի ցեղային միության («երկիր Հայասա») մասին հիշատակումը: Հայագետների հետազոտություները հաստատում են «հայ» ինքնանվանման ծագումը Հայասա երկրի ն այն բնակեցնողժողովրդի՝հայասների

անվանումից:

արքաների սեպագրերըՆաիրի Ասորական

երկրի` «ընդարձակ, անհնազանդն անծանոթերկրի» մասին էին (մ.թ.ա. ՀԱՄ-2 դդ.), որը Հայկականլեռնաշխարհում մեծաթիվցեղերիմիությունէր:

Սկսածմ.թ.ա. 12 դարից, ասորական սեպագրերումհիշատակվում

լեռնաշխարհի այլ պետականկազմավորում՝ է Հայկական Ուրարտու պետությունը: Ուրարտացիները վճռորոշ դեր են խաղացելճաիրա-

կանցեղերըՈւրարտուհզոր կենտրոնացված

պետության(մ.թ.ա ԾՀդդ.) մեջ միավորելուգործում, որը հին-արնելյանբռնապետության օրինակէր: Պատմականաղբյուրներըվկայում են տիպիկ Ուրարտու պետությանհարուստ միջազգայինփորձի մասին: Այդպիսիօրինակ կարողէ ծառայելմ.թ.ա. ՄԱ դարում հարնան հետ բաԱսորեստանի րեկամականհարաբերությունների հաստատումը,որոնք դրսնորվել են Մ

փոխադարձչեզոքությամբն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆԻԲԱՎՈՒնՔ

փոխօգնությամբ:

Ոտարտական թագավորության փլատակների վրա մ.թ.ա Մ1 դարում առաջանում է Երվանդունիների գահատոհմիհիմնադիր`Եր-

վանդ արքայի գլխավորածհին հայկական պետությունը:Երվանդունիներիհին հայկական պետությունը կախվածության մեջ ընկնելով

ԻԽԱՎԱՒԱԵՔԻ

ՊԱՏՄՈՒԹ)

11ՒԱն

ժամանակին բարեկամականՄնդիայից, հետագայում դարձելէ Աքեմենյանների հզոր պարսկական թագավորության սատրապութ-

յուններիցմեկը:

Պարսկական թագավորության անկումը հանգեցնում է մ.թ.ա. 17 դարի վերջին Հայաստանի անկախության վերականգնմանը. որի տարածքում առաջանում են երկու ինքնուրույն պետություններ՝ Մեծ Հայքը ն Փոքը Հայքը: Ավելի ուշ՝ մ.թ.ա. ԱԱ դարի առաջին կեսին, Հայկական լեռնաշխարհում առաջանում է նս մեկ ինքնուրույն պետություն՝ Ծոփքի հայկական թագավորությունը: Մքթ.ա. 189 թ. Մեծ Հայքի տիրակալ Արտաշեսըհռչակեց իրեն Արտաշես 1 թագավոր՝դառնալով հայ թագավորների նոր՝ Արտաշիսյան գահատոհմի հիմնադիր. որոնց անվան հետ է կապված դեռ Երվանդունիներիգահատոհմի ներկայացուցիչներիկողմից սկսված՝ հայկական հողերի միավորման ն ուժեղ հայկական պետության ստեղծման գործընթացիավարտը: Արտաշես Էր իր գահակալությանընթացքում հաջողվեց ընդլայնել պետության տարածքը՝ Մեծ Հայքին միացնելով Հայկական լեռնաշխարհի հարավային հատվածները` բացառությամբ Ծոփքի։ Ամրապնդվելէ ճան հայկական պետությանդիրքը միջազգային ասպարեզում: Այդպիսի օրինակ կարող է ծառայել Փոքր Ասիայի պատերազմողպետությունների միջն խաղաղություն կնքելիս Արտաշես թագավորի՝միջնորդի դերում հանդես գալը: Փաստորեն. աճած հզորության ն հեղինակության շնորհիվ Հայաստանը դառնում է միմյանց միջն պատերազմող հարնանների «արբիտրը»։ Բնութագրականէ նան այն, որ հենց թագավորի ձեռքում էին կենտրոնացված արտաքին քաղաքական հիմնական գործառույթները`պատերազմ հայտարարելը, խաղաղությանպայմանագրեր, հարձակվողական ն պաշտպանականդաշինքներ կնքելը.բազմակողմ պայմանագրերումիր պետությունը ներկայացնելը: Հայկական պետականության պատմությանտարեգրության մեջ ոսկե տառերով է գրված Արտաշիսյան գահատոհմի մեկ այլ ներկայացուցչի` Տիգրան 11 Մեծի (մ.թ.ա. 95-55 թթ.) գահակալության դարաշրջանը: Նվաճումների արդյունքում հայ թագավորիտիրույթներն արնմտյան մասը` սփռվելով ընդգրկում էին Ասիայի գրեթե ամբողջ Կասպիցծովից մինչն Միջերկրական ծով ն Կուր գետիցմինչն: Միջագետք: Տիգրան 11-ը կարողացավ իր իշխանությանը ենթարկել

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Վ. ՔՈՉԱՍԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻԻԱՎՈՀԿՔ

հարնան պետությունների ն ժողովուրդների` Իբերիան ն Աղվանքը հյուսիսում. ինչպես ճան բազմաթիվ արաբականցեղեր հարավում: Գոյւստնելով երկու տասնամյակ` Տիգրան Մեծի հսկայական կայսրությունը տրոհվեց: Պատճառը ներքին տարաձայնություններն էին ն որպես դրանց հետնանք՝ Հռոմի դեմ պատերազմում համախմբվելու անկարողությունը: Հայ-հռոմեական պատերազմի արդյունքը եղավ խաղաղության պայմանագիրը (1.թ.ա. 66 թ.). որի համաձայն` ի իր բոլոր նվաճումներից ոօգուտ

շատ

րը: ՄԱԼ

Ի7ԱՎՈՒԿՔԻ

ԴԱՏ

Մ ՈՒԹյՈՒնԸ

դարի սկզբին նրանք ամբողջությամբնվաճեցինՀայաստա-

նը:

նկատելիորենուժեղանումէ ժողովրդաադ ժամանակաշրջանում տների գլխավորածառանձին ճախարարական կան դիմադրությունը տան դերը: ն հատկապես՝ Բագրատունյաց կապված է Բագրավերականգնումը Հայաստանի անկախության հետ: Ձնավորված հանգատունյաց տան իշխան Աշոտի անվան արաբականխալիֆը ստիպվածէր բավարարելհայ իշ-

Ա. խաններիպահանջը 885թ. ճանաչել Աշոտին Հայաստանի արտա Բյուզանտազմատուգանք օրինակինհետնեց տպահպանվում ԱրաԿան ամբողջաէր Հայաստանի վոր: Արաբականխալիֆայության Սակ (կոնտրիբուցիա))

որ Ն

փաստորեն. գտնվում րի ենթակայությաններքո: Սկսած առաա է դառնում ուժե9 ա ուն պարթնական յուրօրինակ ' ի Ա գավորների թագավորող րկայացուցիչ. Արշակունյաց ճորր գահատոհմի գահատոհմի (66-428 (66-42 թթ.) հիմադիր Տրդատի բազմելը հայկական գահին: Արշակունյաց գահատոհմի գահակալությանժամանակը համընկել հայ ժողովրդի պատմության այնպիսի նշանավոր իրադարձությունների հետ, ինչպիսիք են քրիստոնեությանընդունումը ա րդյունքում ը կական գրերի գյուտը, որոնք վերջնական : են ազգային ինքն քնության պահպանմանըճպաստողգործոններ: Տնական հռոմեա-պարսկա լարսկական պատերազմները հաջողությամբ չեն պսակվել ն վերջնական արդյունքում բերել են 387 թ. Մասանյան Պարսկաստանին Արնելյան Հռոմեական կայսրության (Բյուզանդիա) միջն Հայաստանի բաժանմանը: Շուտով բյուզանդական (Արեմտյան) Հայաստանըդարձել հռոմեական նահանգներիցմեկը. իսկ պարսկական (Արնելյան) Հայաստանի քաղաքական անկախությունը պահպանվեց մինչն 428 թ.-ը, երբ գահընկեց արվեց Արշակունյաց գահատոհմի վերջին ներկայացուցիչը. ինչի արդյունքում Արնելյան Հայաստանըվեր է ածվել պարսկականպետության վարչական միավորի՝ մարզպանության: ր Հայաստանը,

ին ոցի վասալական առի յա«րի Արան Կան որ աինիար ր Արոն: գահատոհմի ռեր կայաԱ

էր հոոմեացինե

է

ն հայ

ադարձել

է

`

Հայկական արնմտյան ն արնելյան տարածքների անջատ գոյությունը շարունակվեց մինչը ՄԱ դարի արաբական արշավանքնե46

թագա-

ն

նան

յն

կանությունը: դարի կեսերը րը Հա Մինչն առաջին ՝

մանքներում

գահատոհմը: դիան: Հայկական գահին բազմեց Բագրատունիների Բագրատունյացգահատոհմիողջամիտ պետականքաղաքականութ տնտեսական ն մշայունը ապահովեց Հայաստանի քաղաքական, հեէապես ամրապնդեցնրա միջազգային կութայինբարգավաճումը. բարեկամական հարաբերությու Հայ թագավորները ղինակությունը: (Վրաստանի, ներ հաստատեցինհարնան պետությունների

Աղվաճ

կայսրութքի. Աբխազականթագավորության) Բյուզանդական հայ-բյուզանդադրսնորվեց "ոմ Քյո գո (1. դրոորւնց սերտ համագործակցությունը համագործակցությունը : ան հետ սերտ պայմանագիի(893 թ) կնքմամբ. որի համաձայն, կան առեվտրային հետ։

խալիֆա

ն Հայաստանըղառնումէր Բյուզանդիայի Արտբակու յան միջն տարանցիկառնտրի գլխավոր կենտրոնը,ինչը հսկայական չափով նպաստումէր երկրի տնտեսականաճին: պայԿենտրոնացվածհայկականպետությանբացակայության դիմ արժանի թշնամուն ճ դիմադրութ)ուն արժանի ժե թշնամուն մաններում րում չկար ուժեղ

ցույց

տալու

արտաքին Արդյունքում.բյուզանդացիների հնարավորություն:

մայրաքաղաք ճնշման տակ 1045 թ. կործանվեց Բագրատունիների բուն ՀաԱնին: Երկար դարերիընթացքումհայ ժողովուրդը զրկվեց վերականգնելուհնարավոյաստանում անկախ պետականություն

րությունից:

|

հայկական առանԲագրատունյաց պետության ն իշխանություններ որոշ ժամանակով պահձին թագավորություններ անկախությունըվ̀երածվելովկիսանկախ պանեցին հարաբերական սակայն դրանք առանձնակի պետականանմանկազմավորումների. կշիռ չունեին ն չէին կարող հանդես նշանակություն ու քաղաքական դերում: գալ հայկական հողերը վերամիավորողների անկումից հետո

Վ. Քոջարյան

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԻհԱՎՈՒԿՔ

Դեռ

արաբական տիրապետությանժամանակաշրջանում մեծ թվով հայեր. լքելով հայրենիքը. բնակություն են հաստատել Միջերկրական ծովի ափին` Կիլիկիայում: Հաջորդող դարերի ընթացքում, հատկապես սելջուկների արշավանքների շրջանում, գաղթը դեպի Կիլիկիա մեծացավ:

հայերի Կիլիկիայում հայկական պետությունըստեղծվել այն 0890Թ. հիմնադրելէ Ռուբինյաններիգահատոհմը: է

Կիլիկյան հայկական պետության պատմությունն ընդունված է բաժանել երկու ժամանակաշրջանի` մեծ իշխանության ժամանակաշրջան (1080-1198թթ) ն թագավորության ժամանակաշրջան (1198-1375 թթ.): Մի քանի տասնամյակների ընթացքում Ռուբինյան գահատոհմի հիմնադիր Ռուբեն իշխանը ն ճրա հաջորդները հարկադրված էին պաշտպանել իրենց անկախությունը՝ բյուզանդացիների,սելջուկների ն խաչակիրների դեմ անհավասարպայքարում: Սկսած 211 դարի 60-ական թվականներից,եգիպտական մամլուկները կատարում էին արշավանքներ Կիլիկիայի տարբեր շրջաններ` իրական վտանգ ստեղծելով հայկական պետության գոյության համար: Զրկվելով մոնղոլների աջակցությունից`Կիլիկյան պետությունը հարկադրվածէր միայնակդիմակայելեգիպտականմամլուկների արշավանքներին:Այդպիսի դրությունը շարունակվում էր մինչն 1375 թ.. երբ նրանց հարվածներիտակ դադարեցիր գոյությունը գրեթե երեքհարյուրամյաԿիլիկյան հայկական պետությունը: ՃԼՄ դարի վերջին Մ դարի սկզբին հայկական շրջանները ենթարկվում էին Լենկ Թեմուրի կործանարարարշավանքներին.որոնք ուղեկցվում էին աննկարագրելիվայրագություններով ն կողոպուտով՝ դրանովիսկ ավելի վատթարացնելով հայ ժողովրդիդրությունը: Շուտով նա հարկադրված եղավ բախվել նոր սպառնալիքի՝ ի դեմս օսման-թուրքերին նոր պարսից նվաճողների: 24Մ1 դարի սկզբից ավելի քան հարյուրամյակի Հայաստանըդառընթացքում նում է օսմանյան Թուրքիայի Սեֆյան Պարսկաստանի արյունահեղ ն բախումների թատերաբեմ: Թուրք-պարսկականերկարատն պատերազմներիարդյունքը եղավ «ՄԱ դարի առաջին կեսին Հայաստանի նոր բաժանումը: Պարսկաստանին անցավ Արնելյան Հայաս--

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ԻԽԱՎՈՒԿՔԻ

«ԴԱՏՄԱԱԾ)

ուան

տանը, իսկ Թուրքիային` Արնմտյանը: Այդ դրությունը պահպանվեց մինչն Ճ1ԼՃ դարի սկիզբը: դարի սկզբին Հայաստանը հայտնվեց երեք տերությունների՝ Ռուսաստանի, Թուրքիայի ն Պարսկաստանիպայքարի կենտրոնում: Պարսկաստանի դեմ 1826-1828 թթ. պատերազմում հաղթանակը ն, որպես դրա հետնանք, Թուրքմենչայի խաղաղության պայմանագրի (1828թ. փետրվարի 10 (22)) կնքումը Ռուսաստանին ամրագրեցին Արնելյան Հայաստանիհիմնականշրջանները: Պայմանագրի համաձայն, Ռուսաստանին են միացվել Երնանի ն Նախիջնանի խանությունները, Օրդուբադիգավառը: Թուրքական իրականության դաժան պայմաններում Արնմտյան Հայաստանի ժողովուրդը շարունակում էր իր անկախության համար պայքարը: Թուրքիայի լծից Արնմտյան Հայաստանի ազատագրման գաղափարը 21. դարի վերջին ն 22. դարի սկզբին ամբողջ հայ ժողովրդիազգային շարժման բովանդակություննէր: Առաջին հանրապետություն: 1914թ. հովիսի 19-ին (օգոստոսի 1-ին) սկսվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը, որը լուրջ փորձությունէր ամբողջմարդկությանհամար Ա վճռորոշ եղավ մեծ ու ունեփոքր ժողովուրդներիհամար: Այն ողբերգական ՃՃ ցավ հայ ժողովրդիհամար, որը դարի առաջինցեղասպանության զոհը դարձավ: 1915-1916 թթ. Կովկասյան ճակատումգործող ռուսականբանակը, հայ կամավորականջոկատներիակտիվ մասնակցությամբ,կարողացավ զբաղեցնելԱրնմտյան Հայաստանիմեծ մասը: Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը կտրուկ փոխեց Ռուսաստանում ն Կովկասում պատմականիրադարձություններիընթացքը: Իշխանության եկած խորհրդային կառավարությունը բռնեց ՌուսաստանըԱռաջին համաշխարհային պատերազմիցդուրս բերելու ուղին: Ռազմաճակատըսկսեց քայքայվել, ռուս զինվորներըզանգվածաբար լքում էին դիրքերըն վերադառնումտուն: Ելնելով խորհրդային իշխանության մի շարք փաստաթղթերում ամրագրվածբոլշնիկների ազգային քաղաքականության սկզբունքներից`1917 թ. դեկտեմբերի 29-ին (1918 թ. հունվարի 11-ին) Ժողովրդական կոմիսարների խորհուրդն ընդունեց «Թուրքահայասփանի մասին» դեկրետը. որում ասվում էր, որ «Ռուսաստանի Բանվորա-

հետնանքներ

Վ :Ք712

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿՆԻԱ

ԱյԱն

ՎՀՀԼեթ

կան ԳյուղացիականԿառավարությունըպաշտպանում է Ռուսաստանի կողմից օկուպացված «Թուրքահայաստանի»հայ բնակչության ազատ ինքնորոշման իրավունքը` ընդհուպ մինչն լիակատար ն

անկախությունը»: Սակայն, արնմտահայերիճակատագրինմիջամտելու՝ ԽորհրդայինՌուսաստանիփորձը հաջողությամբչպսակվեց: Արդեն 1918 թ. հունվարի վերջին թուրքական բանակը, օգտվելով ռուսական բանակը դուրս բերելու հետնանքով Կովկասյան ռազմաճակատի քայքայումից, սկսեց առաջխաղացումը Անդրկովկասիուղղությամբ: 1917թ. դեկտեմբերին Բրեար-Լիտովսկում սկսվեցին Խորհրդային ՌուսաստանիբանակցություններըԳերմանիային ճրա դաշնակիցների հետ: Բանակցություններն ավարտվեցին 1918 թ. մարտի 3-ին, խաղաղության պայմանագրի ստորագրմամբ: Պայմանագրով Ռուսաստանըպարտավորվում էր ապահովել «Արնելյան Անատոլիայի» մարզերի շուտափույթ հանձնումը, դրանց կանոնակարգված վերադարձըԹուրքիային: Բացի այդ. ռուսական զորքերը պետք է դուրս գային նան Արդահանի,Ղարսի ն Բաթումի շրջաններից, ն Ռուսաստանըչպետք է միջամտերայդ շրջանների պետաիրավական ն միջազգայինիրավական հարաբերություններինոր կազմա-

կերպմանը: 1918 թ.

փետրվարի10-ին(23-ին) Թիֆլիսում գումարվեց Անդիկովկասյան սեյմը` Անդրկովկասում պետական իշխանության բարձրագույն մարմինը: Մեյմը չճանաչեց Բրեստ-Լիտովսկիխաղաղության պայմաճագիրը՝ հույս ունենալով թռւրքական կառավարությանհետ անմիջական բանակցությունների միջոցով կնքել ավելի ձեռնտու պայմաններովխաղաղությանպայմանագիր: Թուրքական բանակի առաջխաղացումըշարունակվում էր: Ի վիճակի չլինելով դիմագրավելթուրքական ագրեսիային՝ Անդրկովկասյան սեյմն ստիպված էր ընդունել թուրքական պատվիրակությանկողմից նախապեսներկայացվածպայմանները: 1918թ. ապրիլի 9ին (22-ին) հռչակվեց Դեմոկրատական ՖեդերատիվՀանրապելրությունը, իսկ մեկ օր անց Թուրքիայի կովկասյան բանակի հրամանատարությանը հայտնվեց սեյմի կողմից Բրեստ-Լիտովսկիպայմանագրի պայ մաններն ընդունելու մասին:

Անդրկովկասի

Մ»ԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻՊԱՎՈՀՀԿՔԻ

Լեն

"ՊԱՏՄՈԱՇ)

Չնայած շարունակվող խաղաղ բանակցություններին, թուրքական զորքերը ներխուժեցինՀայաստան ն, չհանդիպելովլուրջ դիմադրության, հասան Երեանի մատույցներին: 1918 թ. մայիսի 22-ից 28-ն ընկած ժամանճակահատվածումՍարդարապատի, Բաշ-Ապարանի ն Ղարաքիլիսայի ճակատամարտերում հայ ժողովուրդը կանգնեցրեց թուրքականբանակի հետագա առաջխաղացումը` կանխելով Երնանի. Արարատյան դաշտավայրի. Սնանի ավազանի զավթումըն դրաճով իսկ պաշտպանեցիր գոյության իրավունքը: 1918 թ. մայիսի 26-ին Վրաց Ազգային խորհուրդը հռչակեց Վրաստանի անկախությունը: Մեկ օր անց նույնանման որոշում ընդունեց ԱդրբեջանիԱզգային խորհուրդը: 1918 թ. մայիսի 28-ին Հայոց Ազգային խորհուրդը որոշեց Բաթում ուղարկել պատվիրակություն` ընձեռելով նրան բացառիկ լիազորություն` բանակցություններ վարելու ն կնքելու խաղաղության պայմանագիր «անկախ: Հայաստանի անունից: Դրանով իսկ Ազգային խորհուրդը, փաստորեն,արձանագրեց Հայաստանիանկախությունը,իսկ արդեն մայիսի 30-ին հանդես եկավ պաշտոնական հայտարարությամբ, որում ասվում էր. «...Հայոց Ազգային խորհուրդը իրեն հայտարարում է հայկական մարզերումգերագույն ն միակ իշխանությունը... Հայոց Ազգային խորհուրդը ժամանակավորապեսիր վրա է վերցնում կառավարման բոլոր գործառույթները...»: Բաթումում հայ-թուրքական բանակցություններն ավարտվեցինԽաղաղության ն բարեկամության մասին պայմանագրիստորագրմամբ(1918 թ. հունիսի 4-ին): ՊայմանագրովՀայաստանը ոչ միայն զրկվում էր իր տարածքի զգալի մասից, այլն, փաստորեն, ընկնում էր կախվածության մեջ: Հայաստանի անկախության հռչակումից հետո առաջին իսկ ամիսներին Հայաստանը սկսեց կապեր հաստատել արտաքին աշխարհի հետ: Առաջին պետությունը, որի հետ Հայաստանը դիվանագիտական հարաբերություններհաստատեց, ՎրացականԺողովրդավարական Հանրապետությունն էր: 1918 թ. հուլիսին նշանակվել է Վրաստանի կառավարությանն առընթեր Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտականներկայացուցիչը, իսկ նույն թվականի հոկտեմբերինՀայաստանի Հանրապետությանկառավարությաննառընթեր իր դիվանագիտականներկայացուցչին է նշանակել Վրաստանը: Օգոստոսի կեսին Երնան է ժամանել Հայաստանում Թուր50

Վ. ՔՈՉԱ7ԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԲԱՎՒԵՔ

քիայի դիվանագիտականներկայացուցիչը.իսկ 1918 թ. սեպտեմբերին նշանակվելէ ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությանն առընթեր Լիտվական պետության ներկայացուցիչը:Տարվա վերջին Հայաստանն ուներ իր ներկայացուցիչըայն ժամանակ Թուրքիայի կողմից Ալեքսանդրապոլում (այժմ` Գյումրի), ինչպես ճան Ուկրաինայում: Հայաստանըն Ադրբեջանըդիվանագիտականներկայացու-

ցիչներ են փոխանակելմիայն 1919 թ. սկզբին: Անտանտայիտերություններիհաղթանակըոգնորություն հաղորդեց հայերին` արթնացնելովհաղթող տերություններիկողմից իրենց

նախապատերազմական խոստումներին հռչակագրերիշուտափույթ կատարմանհույսը: Նրանց հայ ժողովրդիպահանջները հասցնելու ն 1919 թ.

հունվարին Փարիզում բացված խաղաղ կոնֆերանսում ճրա շահերը պաշտպանելու նպատակովայնտեղ է ուղարկվել Հայաստանի Հանրապետության պատվիրակությունը: Այլ հարցերի հետ մեկտեղ, Փարիզյան խաղաղ կոնֆերանսում քննարկվել են ճան հայերի պահանջները: 1919 թ. «Չորսի խորհուրդը» որոշում ընդունեցՀայաստանիմանդատըհանձնել Ամերիկայի

Միացյալ Նահանգներին:Մանդատի կատարման պայմաններըշա-

րադրված էին ԱՄՆ-ի

Հայաստանիմիջն հատուկ համաձայնագրի նախագծում:Իսկ հուլիսին Փարիզիխաղաղկոնֆերանսումորոշում է ընդունվելՀայաստանումդաշնակիցների գերագույնհանձնակատար նշանակելԱՄՆ բանակի գնդապետՀասկելին։Սակայն ԱՄՆ Սենատը, հաշվի առնելով ներքաղաքականն արտաքին քաղաքական մի 1920 թ. հունիսի 1-ին շարք հանգամանքներ, վերջնականապես մերժեց Հայաստանի մանդատիընդունումը: 1920 թ. հունվարի 19-ին Անտանտիգերագույն խորհուրդը (Անգլիա, Ֆրանսիա, Իտալիա, Ճապոնիա) «ՀՇ 186էօ» ճանաչեց Հայաստանի կառավարությունը` հատուկ վերապահում կատարելով, որ «տվյալ ճանաչումըչի կանխորոշումայդ պետության ապագա սահմաններիհարցը»: Այդ ժամանակաշրջանի կարնոր իրադարձությունըեղավ 1920 թ. օգոստոսի 10-ին Սերում (Փարիզի մոտ) Անտանտիտերությունների ու նրանց միացած պետությունների (այդ թվում` Հայաստանի)ն Թուրքիայիմիջն խաղաղությանպայմանագրիստորագրումը: ն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԽԱՎՈԼԱՔԻ

«ՎԱՏՄԱՒԹ7ՈՒԵն

Սահմանելով Թուրքիայի հետպատերազմական սահմանները՝ Սերի խաղաղության պայմանագիրը բովանդակում էր ճան Հայաստանին վերաբերող մի շարք հոդվածներ (88-96): Այդ հոդվածների հիմնական բովանդակությունը հետնյալն էր: Թուրքիան ճանաչում էր Հայաստանը որպես ազատ ն անկախ պետություն,Թուրքիայի ն Հայաստանի միջն Էրզրումի, Տրապիզոնի.Վանի ն Բիթլիսի վիլայեթներում սահմանները վերապահվում էին ԱՄՆ նախագահիմիջնորդ որոշմանը.եթե սահմանի որոշումը կբերի հիշյալ վիլայեթների ամբողջ տարածքի կամ դրա մի մասի փոխանցմանը Հայաստանին,Թուրքիան պարտավորվում էր անմիջապես հայտարարել նշված տարածքների նկատմամբիր բոլոր իրավունքներից ն առավելություններից հրաժարվելու մասին: 1920 թ. Թուրքիան, մտադրություն ունենալով իրականացնել զավթողական պլանները ն հասնել Սերի պայմանագրի վերացմանը. հարձակում սկսեց Հայաստանի վրա: 1920 թ. 18-ին պատերազմող պետություններիմիջն կնքվեց զինադադար`հայկական կողմիհամար ծայրահեղ ծանը պայմաններով:Դրանից մի քանի օր անց սկսվեցինհայ-թուրքականխաղաղ բանակցությունները: 1920 թ. նոյեմբերի 29-ին բոլշնիկյան Հայաստանի հեղափոխական կոմիտեն հատեց հայ-ադրբեջանական սահմանը նե մտավ Իջնան: Նույն օրը Հայհեղկոմը հրապարակեց ՀայաատանըՍոցիալիարական Խորհրդային Հանրապեղություն հայփարարելու մասին հռչակագիրը: Մեկ օր անց հանրապետության կառավարությանն առաջարկվեց իշխանությունըփոխանցել Հեղկոմին: Հաշվի առնելով երկրի ներսում ստեղծված դրությունը՝ Հայաստանի կառավարությունըորոշեց իշխանությունը հանձնել բոլշնիկճերին:

նոյեմբերի

1920 թ. դեկտեմբերի 2-ին ՌԽՖՍՀ

Հայաստանի Հանրապետության միջն կնքվեց համաձայնագիր, որով Հայաստանը հայտարարվում էր անկախ սոցիալիստականխորհրդային հանրապետություն: Նույն օրը, Հայաստանը սոցիալիստական խորհրդային հանրապետություն հռչակելուց հետո, ավարտվեցին Հայաստանի դաշնակցական կառավարության ն քեմալականների խաղաղ բանակցությունները: Դրանց արդյունքը եղավ Ալեքսանդրապոլումխաղաղ պայմանագրի կնքումը: Ալեքսանդրապոլի պայմանագրով Հայաստանը զրկվեց իր տարածքի մեծ մասից` սահմանափակվելովԱրարատյան

ն

Վ.ՔՈԶԱՅյԱՆ

անր Ի աան ն

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ ԻԱ

Կոնք

մ Սնանա

լճի ավազանով:Էականորենկրճատվում բանակի թվակազմը: Հայաստանի կառավարությունը առաձայնվում էր չեղյալ ճանաչել Սերի պայմանագիրը,ինչպես նան պարտավորվում էր Եվրոպայիցն Ամերիկայից հետ կանչել իր

պատվիրակությունները: Սակայն ՀայաստանիՀեղկոմըչճանաչեց Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը՝ այն հայտարարելով ապօրինի: 1920 թ.

կը մտան

դեկտեմբերի4-ին Հայաստանի Հեղկոմըն Կարմիրբանճա-

Երնան։

ԽՍՀՄ

կաւզմուքՀայատրանիիրավական կարգավիճակը: Հեղկոմի ահաբեկման քաղաքակառնությունը է դարձել 1921 թ.

Հայաստանում

փետրվարինհակաբոլշնիկյան ապստամբության պատճառը:

ապստամբներիկողմից Քեշիշքենդի, Դարալագյազի, ԼրԱրոն զբաղեցմամբ,իսկ հետագայումտարածվեց ՛"այազետի որ

փայրերում ում:

Աշտարակում. Էջմիածնում. Բաշ-Գառնիում, Փետրվարի18-ին ապստամբներըմտան Երնան։

նան

այլ

ԱպարաՄայրաքաղա-

ոքբանրենիքի ապստամբներ փրկության կոմիտեն». իշխանությունը: Ր ցր

րր

գերագույն

որին անցավ

Սակայնապստամբները չկարողացան իրենց ձեռքում պահել իշխանությունը:Մինչն ապ րիլի կեսերըխորհրդային իշխանությունը վերականգնվելէր ապստամբներիզբաղեցրածբոլոր շրջաններում: :

Հայաստանում փետրվարյանապստամբության ժամանակՄոսկվայում տեղի ունեցավ խորհրդային-թուրքական կոնֆերանսը,որն ավարտվեց1921 թ. մարտի 16-ին, ՌԽՖՍՀ ն. Թուրքիայի միջն բարեկամության ն եղբայրությանմասին պայմանագրի ստորագրմամբ: պայմաններով ն ԱրդվինիշրջանՊայմանագրի Ղարսի, Արդահանի ներն անցնում էին Թուրքիային, Բաթումը՝ Վրաստանին, Նախիջնանն անցնում էր Ադրբեջանի խնամակալության րատի) ներքո այն պայմանով, որ վերջինս չի զիջի այն երրորդ պետությանը (երրորդպետությանտակ հասկացվում էր Հայաստանը): Խորհրդային Հայաստանինվերադարձվումէր քաղաքըն գավառը:

(պրոտեկտո-

Ալեքսանդրապոլ

Այսպիսով, խորհրդայինիշխանության հաստատումիցհետո ն ներքաղաքական արտաքին-քաղաքական մի շարք

պատճառնե

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ,

«ՈԱՏՄՈՒԹյ

ԻԽԱՎՒԵՔԻ

Լնն

րով, Հայաստանը կրկին կորցրեց իր տարածքի զգալի մասը՝ պահպանելովմիայն չնչին մասը: 1922 թ. դեկտեմբերի 30-ին ԽՍՀՄ Խորհուրդների համագումարը հաստատեց Խորհրդային ՍոցիալիարականՀանրապեպտությունների Միության ստեղծմանմասինհռչակագիրըն պայմանագիրը: ՀայկականԽՍՀ-ն անկախ նինքնուրույն չէր միջազգային հարաի սկ արտաքին քաղաքականությանբնագավառում բերություններում, իր շահերին առնչվող հարցերի լուծումը մնում էր համամիութենական մարմիններիիրավասությունը: ԽՍՀՄ-ում գոյություն ունեցող կառավարմանխիստ կենտրոնացվածհամակարգը,որը ներթափանցումէր հանրապետություններիհասարակական-քաղաքականկյանքի գրեթե բոլոր ոլորտները ն, որպես դրա հետնանք, հանրապետականմարմինների նկատմամբ միութենականների ղեկավար ն ուղղություն տվող դերը բացահայտել են անհամապատասխամճությունը` Հայաստանի որպես ինքնիշխան խորհրդային սոցիալիստական պետության, սահմանադրորենամրագրված կարգավիճակի ն նրա իրական դրության միջն, ինչը ցույց էր տալիս հանրապետությանինքնիշխանությանդեկլարատիվբնույթը: Նման դրությունը պահպանվում էր ընդհուպ մինչն այն ժամանակը. երբ հայ ժողովուրդը բռնեց անկախ պետականության կառուցման

ուղին:

:

Հայաստանի Հանրապեվություն Անկախության հռչակումը ճանաչումը որպես միջազգայինիրավունքի լիիրավ ասբյեկվ: դարի 90-ական թվականների սկիզբը նշանավորվելէ աշխարհի քաղաքական քարտեզի էական փոփոխություններով,որոնք, մասնավորապես, բազմազգ խորհրդային պետության տրոհման ն նախկին միութենականհանրապետություններիտեղում նոր ինքնիշխան պետություններիկազմավորմանհետնանք էին: Հայ ժողովրդիանկախությանառաջին քայլերը եղան 1990 թ. Հայաստանի Գերագույն խորհրդի ժողովրդական պատգամավորների որոնք ավարտվեցին ժողովրդավարականուժերի ընտրությունները, ն հաղթանակով հանրապետության ինքնիշխանության ու անկախության հռչակմամբ: 1990 թ. օգոստոսի 23-ին հանրապետության Գերագույնխորհրդի կողմից ընդունվեց Հայաարանի անկախության մասինհռչակագիրը: Հոչակագրով Հայաստանի Հանրապետություն

Մ»ԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Վ..ՔՈՉԱՀԱՆԿ

ԻԴԱՎՀՒեԵՔ

նը հռչակվում էր պետական իշխանության գերակայությամբ. անկախությամբ ն լիիրավությամբ օժտված ինքնիշխան պետություն: Այդ փաստաթղթում նան ընդգծվում էր, որ Հայաստանի Հաճրապետությունը, որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտ, իրականացնում է անկախ արտաքին քաղաքականություն, ուղղակի հարաբերություններ է հաստատում այլ պետությունների, ԽՍՀՄ ազգային-պետական կազմավորումների հետ, մասնակցում է միջազգային կազմակերպությունների գործունեությանը: Մեկ օր անց հաճրապետության օրենսդիր մարմինն ընդունեց «Հայկական ԽՍՀ վերանվանման մասին» օրենքը. որի համաձայն. Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը վերանվանվեցՀայաստանի Համրապետություն: Սակայն հռչակագրի ընդունման հետնանքով ծագեց յուրահատուկ իրավիճակ. այդ կարնոր ծրագրային փաստաթղթի դրույթների իրացմանը խոչընդոտում էր Հայաստանի՝ միութենականհանրապետության կարգավիճակը: Հաշվի առնելով ստեղծված իրավիճակը՝ 1991 թ. մարտի 1-ին Հայաստանի ՀանրապետությանԳերագույն խռրհուրդը որոշեց Հայաստանի Հանրապետության տարածքում անցկացնել հանրաքվե՝ ԽՍՀՄ կազմից դուրս գալու մասին, քվեարկության դնելով հետնյալ հարցը՝ «Համաձա՞յնեք դուք. որպեսզիՀայաստանի Հաճրապետությունը լիճի անկախ ժողովրդավարականպետություն՝ ԽՍՀՄ կազմից դուրս»: Անհրաժեշտ է ընդգծել, որ հանրապետության Գերագույն խորհրդի նշված որոշումն ընդունվելէ «ԽՍՀՄ-ից միութենականհանրապետության դուրս գալու հետ կապված հարցերի լուծման կարգի մասին» 1990 թ. ապրիլի 3-ի ԽՍՀՄ օրենքի պահանջներինլիովին համապատասխան,ինչն ապացուցում էր իշխանությունների կողմից` ԽՍՀՄ-ից անջատմանօրինականճանապարհիընտրությունը: 1991թ. սեպտեմբերի 21-ին անցկացված հանրաքվեում ԽՍՀՄ կազմից դուրս անկախ ժողովրդավարական Հայաստանի օգտին քվեարկեց հանրաքվեի մասնակիցների 99.31 տոկոսը կամ ընտրական իրավունք ունեցողբնակչության 94,39 տոկոսը: Հիմք ընդունելով հանրաքվեի արդյունքները` Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհուրդը 7991 թ. սեպտեմբերի 23-ին ՀայաստանիՀանրապետությունըհռչակեց անկախ պետություն:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻՊԱՎՀՒԵՔԻ

1ԱՏՄՈՒԹյՈՒՆԸ

որպես միջազգայինիրավունքի Հայաստանի Հանրապետության` է ունեցել այլ սուբյեկտի, կայացմանհամար կարնոր նշանակություն հանկողմից նրա ճանաչումը: Դեռ սեպտեմբերյան պետությունների ն Հայաստանի անկարաքվեիցառաջ` 1991 թ. հուլիսին օգոստոսին, Վրաստանըն Լիտխությունըճանաչել են համապատասխանաբար՝ Ի պետություննէր. վայի Հանրապետությունը:դեպ, Լիտվան առաջին հաստատել դիվանագիորի հետ ՀայաստանիՀանրապետությումը Բացի այդ. արդեն 1991 թ. տական հարաբերություններ: Գերագույն խորհրդի նախագաՀայաստանի Հանրապետության հության որոշմամբ,նշանակվելէ ՀյուսիսայինԱմերիկայումՀայաս-

է

օգոստոսի

տանի Հանրապետության ներկայացուցիչը:

Սեպտեմբերյանհանրաքվեն էականորեն արագացրեց Հայասանճանաչման գործընթացը:Հայաստանի տանի Հանրապետության ճանաչած օտարերկրյա առաջին պետությունըՌումիկախությունը նիան էր։ Իսկ արդեն 1992 թ. հունվարի կեսերին հանրապետութ անկախությունըճանաչել են ավելի քան հիսուն պետություններ: են նան Վրաստանին.Լիտվային ն Ռումինիային միացել տանը, Թուրքիան, Մոնղոլիան,Ուկրաինան,Կոստա-Ռիկան, ն այլ ցարիան.Իսրայելը, Կանադան.Իրանը. ԱՄՆ-ը. Չիճաստանը որպես աներկրներ:ՀետագայումՀայաստանիՀանրապետությունը քանակըշարունակում կախ պետությունճանաչած պետությունների

Ռուսաս Շվեյ-

էր անընդմեջավելանալ: դարձել 1992 թ. մարտի 2-ին Հայաստանի Հանրապետությունը Ամենահեղինակաանդամ։ Միավորված ազգերիկազմակերպության անդամակցելըէականովոր այս միջազգայինկազմակերպությանը հեղիրեն նպաստելէ միջազգայինասպարեզումհանրապետության է հիմք նակության ամրապնդմանըն մինճույն ժամանակ ամուր առավել լրիվ իստեղծել նրա միջազգայինիրավասուբյեկտության Հարացման համար: Բավականինկարճ ժամանակահատվածում տան դարձել է մի շարք ունիվերսալ յաստանի Հանրապետությունը անդամ, իսկ կազմակերպությունների միջազգային րածաշրջանային կազման 5 տարածաշրջանային այսօր ավելի քան 20 ունիվերսալ կերպություններիանդամէ:

է

արտաքին քաղաքական Ինչ վերաբերումէ հանրապետության ապա ՀՀ Սահմահիմունքներին. գործունեությանսահմանադրական

Վ.

(ՔՊՂՉԱՀՀԱՆ

Ի7ԱՎՈՀեՔ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

նադրությամբամրագրվածէ. «ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին քաղաքականությունըիրականացվումէ միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան` բոլոր պետությունների հետ բարիդրացիական,փոխշահավետհարաբերություններ հաստատելու նպատակով»(հ. 9): Տվյալ դրույթը. չնայած դրա լակոնիկությանը,այնուամենայնիվ,թույլ է տալիս դատել երկրի արտաքին քաղաքականության ընդհանուրուղղվածության. ինչպես նան սկզբունքներին նպատակների մասին. հիմք է ծառայում այս բնագավառումօրենսդրության հետագազարգացմանհամար: ՀայաստանիՀանրապետությանմիջազգայինկապերն անընդմեջ զարգանում են: Այդ միտումըպետք է պահպանվինան ապագա յում: Լեռնային Ղարաբաղի(Արցախի) ժողովրդի ինքնորոշմանիրավունքի պաշտպանությունը:Լեոնային Ղարաբաղըն Նախիջնանը, հազարամյակներ շարունակ լինելով Հայաստանիբաղկացուցիչ մասը, 1920թ. մտել են նախկին ԽՍՀՄ կազմ ն ոչ սահմանադրական, ոչ իրավազոր մարմնի` Ռումատրանի կոմկուսի Կովկասյան բյուիոյի 1921թ. հուլիսի 5-ի որոշմամբ ընդգրկվելԱդրբեջանական Խորհրդային Հանրապետության կազմում: Փաստորեն,խախտվել ինքնորոշէ ման սկզբունքը, ոտնահարվել Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչութէ յան կամքը, որն այդ ժամանակկազմում էր բնակչության ընդհանուր թվի 95 տոկոսը։ Հետագայում,1923թ., Լեռնային Ղարաբաղըձեռք է բերում ինքնավարմարզիկարգավիճակԱդրբեջանիկազմում ն դառնում խորհրդային միասնականԴաշնության սուբյեկտ: Ադրբեջանականիշխանություններնիրականացնումէին հայերի դուրսմղման,հայ մշակույթի հուշարձանների ոչնչացման ն ազգային խտրականությանքաղաքականություն: 1988թ., երբ սկսվեցին ժողովրդավարականշարժումները, Լեռնային Ղարաբաղի ներկայացուցչական մարմինը,գործելով ԽՍՀՄ օրենքներինհամապատասխան, դիմեց Ադրբեջանական ն Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհուրդներին` քննարկելուն դրականորեն լուծելու Լեռնային Ղարաբաղը ՀայկականԽՍՀ կազմում ընդգրկելու հարցը: Ի պատասխան` մի քանի օր անց ԱդրբեջանիՍումգայիթ քաղաքում սկսվեց հայերի ջարդը, որը հետագայումշարունակվեցԲաքվում, ն Կիրովաբադում ադրբեջանականայլ բնակավայրերումս̀կիզբ դնելով ղարաբաղյան

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻնԱԱ

1991թ. օգոստոսի 30-ին Ադրբեջանի իշխանությունները հռչակեցին 1918-1920 թթ. պետական անկախության վերականգնման ն

ԽՍՀՄ-ի կազմից դուրս գալու գործընթացիսկիզբը: 1991թ.սեպտեմբերի 2-ին Լեռնային Ղարաբաղի ն հարակից Շահումյանի շրջանի նստաշրջանը, ղեբոլոր ներկայացուցչականմարմիններիհամատեղ կազմից դուրս կավարվելով«Խորհրդային հանրապետության գալու հետ կապված խնդիրների լուծման կարգի մասին» ԽՍՀՄ օրենքով, որով ճանաչվում էր ինքնավար կազմավորումների պետական կարգավիճակիհարցերն ինքնուրույն լուծելու իրավունքը, հռչակեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը(ԼՂՀ) Նույն ամսում միջազգայինդիտորդներիներկայությամբտեղի ունեցավ հանրաքվե, որը հաստատեց ընդունված որոշումը: Այսպիսով, ԱդրբեջանականՀանրապետության միջազգային ճանաչման պահին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը այդ պետության մասը չէր: Մակայն զանց առնելով այդ իրողությունը ն ինքնորոշման սկզբունքը` Ադրբեջանըպատերազմական գործողություններ սկսեց ԼՂՀ-ի դեմ՝ զավթելով հանրապետության տարածքի 5272ը: Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանության ուժերը ստիպված էին հակահարված տալ ն զրկել Ադրբեջանինհարակից շրջանների տարածքից հարվածներ հասցնելու հնարավորությունից։ Արդյունքում հնարավորդարձավ զինադադարիհաստատումը, որը պահպանվում է 1994 թվականից վեր: ի Ճանաչելով ԼՂՀ ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը ն նպատակ ունենալով հասնել խնդրի արդարացի ն օրինական հանգուցալուծման` Հայաստանի Հանրապետությունը գործուն մասնակցություն է ունենում հակամարտության խաղաղ կարգավորմանգործընթացին:

ԽՍՀՄ

հակամարտությանը:

աւ

մուննաաանմնԱամվԱն մԱու

Վ ՔՂ ՉԱ7ԱՆ

ԳԼՈՒԽ

4.

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿԻԽԱՎ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ծ 9

եք

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԸ

Միջազգային իրավունքի սուբյեկտները

Միջազգայինիրավունքի սուբյեկտները միջազգային հարաբերություններիայն մասնակիցներն են, որոնց վարքագիծնանմիջականորեն կարգավորվում է միջազգային իրավունքինորմերով:Միջազգային իրավունքիսուբյեկտներիվարքագծի ենկանոնակարգումը թադրում է նրանցիրավունքների ն պարտականությունների ամրագրում ն դրանց խախտման համարպատասխաճատվության սահմանում: Բացի նշվածից,միջազգայինիրավունքիսուբյեկտի պարտադիր հատկանիշ է միջազգային իրավական նորմերի

ստեղծմանը մասնակցելու ունակությունը: Միջազգայինիրավունքի սուբյեկտ են

միջազգային կապերիմիայն այն կողմերը,որոնց բնորոշ են այս բոլոր հատկանիշները: Այսպես, օրինակ, անհատները, համաձայնժամաճակակից միջազգային են իրավունքի,կարող օժտված լինել որոն շակի իրավունքներով պարտականճություններով, նրանց կարելիէ պատասխանատվության ենթարկելմիջազգայինիրավական նորմե-

խախտելուհամար, սակայն նրանք չեն կարող համարվելմիջազգային իրավունքիսուբյեկտներ, քանզի հնարավորություն չունեն մասնակցելու միջազգային իրավունքինորմերիստեղծմանը:Իհարկե, այդ գործընթացը (բանակցություններ, պայմանագրերի նախագրը

ւ. աակ հանդ անր

ծերի մշակում

ն

Արի են մ արդին ռրպես համապատասխանարար

այլն

մամբ ն իրենց անունից, այլ

պաշտոնական ներկայացուցիչներ:

Հաշվի առնելովշարադրվածը` վունքի սուբյեկտի տյալ

Աաա իա սահմանումն կարե

'

ւնք

:

աո արա ոի այ Աի լերը մ Կուբյենաւնե

թյա

ւ

յտ տոսանակից-

ի են, միջազգային իրավունքնե վարտականությունների կրողներեն

թի աոիորրին.հանազամրատխոաւն

լ: միջազգայինպատասխիանատվության ւ

ունակ

են են (նթարկվել

ն մաս-

նակցել իրավունքինորմերի արեղծմանը: միջազգային Այս սահմանման

մեջ առկա պահանջներինհա

մա պատասխաատ

ՄԻՋԱԶԳԱ7ՄԻՆԻԽԱՎՀԱՔԻ

11271177 ԿՏննիտ

նում ն, հետնաբար, միջազգային իրավունքի սուբյեկտներ են միջազ-

գային հարաբերություններիհետնյալ մասնակիցները`ա/հտփությունների, անկախության համար պայքարող ազգերն ու ժոլովուրդներ|, միջազգային կազմակերպությունները,ինչպես նան որոշ պեփականակերպկազմավորումներ: Միջազգային իրավունքի սուբյեկտների թվարկված տեսակների միջն սովորաբար կատարվում է դասակարգում: Տարբերում են միջազգային իրավունքի սկզբնական ն ածանցյալ սուբյեկտներ: Միջազգային իրավունքի սկզբնական սուբյեկտները չեն ստեղծվում որպես այդպիսին. դրանց ի հայտ գալն օբյեկտիվ իրականությու է, ն պատմական արդյունք: Նախ բնական գործընթացի առաջ, դրանք պետություններն են, ինչպես նան ազգերը ն ժողովուրդները: Ծագելով որպես սոցիալական ամբողջություններ, նրանք անխուսափելիորեն շփման մեջ են մտնում միմյանց հետ՝ ստեղծելով իրենց հարաբերությունները կարգավորող կանոններ: Միջազգայինիրավունքի ածանցյալ սուբյեկտները՝ միջազգային ն պետականակերպ կազմակերպութեն յունները, ստեղծվում սկզբնականներիկողմից: Դրանց միջազգային իրավասուբյեկտությանծավալը կախված է նրանց ստեղծողների մտադրությունիցն ցանկությունից: Դրանք են՝ միջազգայինկազմակերպությունները ն պետականակերպ կազմավորումները: Որպես կանոն, միջազգայինիրավունքի ածանցյալ սուբյեկտների իրավունքճերի ն պարտականություններիշրջանակները սահմանափակվում են միջազգայինպայմանագրերով: Ժամանակակից միջազգային իրավունքի հիմնական սուբյեկտներն են պետությունները: Պետությունները միջազգային իրավասուբյեկտությամբ օժտված են իրենց ստեղծման պահից: Այդ իրավասուբյեկտության հիմքը պետության ինքնիշխանությունն է, որը ենթադրում է պետության գերիշխանությունն իր տարածքում ն անկախությունըմիջազգալինհարաբերություններիոլորտում: միջազգային իրավասուբյեկտությունը ենթադրում է նրանց պատկանողմիջազգայիցիրավունքների ւ պարտական պարտականութնություններիառկայություն: Այդ իրավունքներից յուններից կարելի է առանձնացնել այնպիսիք, որոնցով հավասարապես օժտված են բոլոր պետությունները:Խոսքը պելություննեհի հիմնական իրավունքների ն պարփականություններիմասին է:

Պետությունների

-

Պետության այդ իրավունքների խախտումներըսպառնալիք են առաջացնում նրա գոյության համար, իսկ պետության կողմից իր հիմնական պարտականությունների խախտումները սպառնալիք են մյուս պետությունների գոյության ն միջազգային համագործակցության զարգացման համար: Պետությունների հիմնական իրավունքների թվում կարելի է նշել հետնյալները. անկախության ն իր բոլոր օրինական իրավունքներն ազատ կենսագործելու իրավունքը, իր տարածանձանց ն իրերի մյուս պեհետ տությունների հարձակումից անհատական ն թ Ա ն վունքը այլն: Հիմնական պարտականու ԳԱ ն ա նշել. այլ պետությունների ներքին ին լուց զերծ մճալը, մարդու իրա ների հետ վեճերի լուծումը խաղաղ միջոցներով, յին ն այլն: տավորություններիբարեխիղճ կատարումը Միջազգային իրավունքի իրենց անկաիութն յան համար պայքարող ազգերը ժողովուրդները: Պայքարելով իրենց ճակատագիրնինքնուրույն տնօրինելու, անկախ պետականություն ստեղծելու համար՝ այդ ժողովուրդները կազմակերպում են որոշակի մարմիններ, որոնք, ղեկավարելով պայքարը, ներլկլայացնումեն տվյալ ժողովրդի շահերը միջազգային ասպարեզում:Այսպիսով, չնայած միջազգային իրավունքի համաձայն ինքնորոշման իրավունքը պատկանում է բոլոր ազգերին ն ժողովուրդներին,այնուհանդերձ, ոչ բոլոր ազգերն ու ժողովուրդները կարողեն դիտվել որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտներ: Միայն իր ազատության համար պայն իշխանության միասնական կենտրոնով միավորված, ժոքարող միջպետական հարաբերություններում հանդես գա-

ի աա Բոր կատմամբ իրավասության ԽՆոաորթը:

իրավահավասարու հոնը, Իրերի հավաքական հար ունների տալրերին Կոն ունքների արգումը, մպարմիջազգա ենիր աթյեկրներ

դոնի արու իՑ

ՊԱՂ ավանը ջազգային աանի խր

ականում այդպիսի կառույցներ են զինված Ր ան է կատները, որոնց կախության համար պայքարող կազմավորումները հաճախ անվանվում են թյուններ կայացման շրջանում», քանզի ժողովուրդների օրինական պայքարն իրենց

աաա ունեցող գլխավորում բաղա

րիքաղաքա ժողովութ քաղաքական ետու ««

է այդ ժողովրդի ազատությանհամար վաղ թե ուշ պետք հանգեցնի անկախ պետությանստեղծմանը: են նան միջազգայինկազՄիջազգայինիրավունքի սուբյեկտներ մակերպությունները:Ի տարբերություն միջազգային իրավունքի են սահմանափակ, ասկզբնականսուբյեկտների,դրանք օժտված ծաԱյդ իրավասուբյեկտության ծանցյալիրավասուբյեկտությամբ:

վալը որոշվում է

հիմնադիր ակտով կազմակերպության

մասնակից

իրավասուբ-

յին Միջազգա կամարտահայտությամբ: պետությունների կազմակերպությունը յեկտությամբօժտված են Միավորվածազգերի

տարածաշր(ՄԱԿ), նրա մասնագիտացվածհաստատությունները, Ծմրույւյի անվտանգությանն կազմակերպությունները՝ (ԵԱՀԿ), Աոկախ կազմակերպությունը

ջանային պեհամագործակցության Ամերիկյան պետութ(ԱՊՀ), համագործակցությունը տությունների յունների կազմակերպությումը, լիգան Արաբական 1Օ) այլն: րթ ԾՆ դաշինքի կազմակերպությունը Հյուսիսատլանտյան (ԻՃ

ն

շարքի Միջազգայինիրավունքի ածանցյալ սուբյեկտների

եր

կազմավորումները: պետականակելրվ

Դրանք միջազդասվում ճան հիման վրա կամ միջազգայինկազմակերգային պայմանագրերի որոշումներովստեղծված յուրօրինակ «պետությունպությունների քաղաքներըկամ ճեր» են: Անցյալում դրանք այսպես կոչված՝ ազատ սառեցգոտիներնէին, որոնք սովորաբար ստեղծվում էին որպեսզի միջն տարածքայինպահանջներըկամ մեղվեին պետությունների պատճառովծագած միջպեմացվեին տարածքի պատկանելության էին վեճերը: Ժամանակին նման կազմավորումներ Դանցիգ տական

Տրիեստի ազատ տարածքը: Այդ կազմավորումնեհամանման ակտ, պետական րն ունեին սահմանադրությունկամ սահմանների ն իրաբարձրագույնմարմիններ, քաղաքացիություն, նման կարուժեր: Նշենք, որ Ներկայում վակարգի պաշտպանության չկան (նման կարգավիճակունեցող կազմավորումներ Բեռլինը էր, որը գավիճակովտարածքի վերջին օրինակնԱրնմտյան հետնանքով), սակայն դա վերացավ Գերմանիայիվերամիավորուն ազատ

քաղաքը

ն

աշխարհում

չի նշանակում,որ բացառվումէ այդպիսիկազմավորումների

առա-

ջացումնապագայում:

Վ..ՔՈՂՉԱՀՆԱՆ,

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

Իո

վ1Մնք

Միջազգայինիրավունքի սուբյեկտ հանդիսացող պետականակերպ կազմավորումէ նան Վատիկանը:Այն ունի պետության գրեթե բոլոր հատկանիշներըո̀րոշակի տարածք, իշխանության ն կառավարման մարմիններ:Մակայն Վատիկանը բնակչություն, որպես այդպիսին, չունի, նրա տարածքում բնակվումեն միայն կաթոլիկեկեղեցու գործերով զբաղվող համապատասխան ուսհոգնորականները, տի Վատիկանըդժվար է համարել պետություն: Այն ավելի շուտ կաթոլիկ եկեղեցու վարչական կենտրոնն է: Այդուամենայնիվ,որպես ժամանակակիցաշխարհում կաթոլիկ եկեղեցու նշանակալի, այդ թվում նան քաղաքական դերի հավաստում, պետություններըճանաչում են Վատիկանը՝որպես միջազգայինիրավունքի սուբյեկտ: Հանս Վատիկանիհետ յաստանի Հանրապետությունը հաստատելէ դիվանագիտական հարաբերություններ: ծ 10.

Պետությունըորպես միջազգայինիրավունքի հիմնական սուբյեկտ

Պետությունները երկար ժամանակմիջազգայինիրավունքի միակ սուբյեկտներն ու ստեղծողներնէին։ Այժմ դրանք շարունակում են մնալ այդպիսին, քանի որ ժամանակակիցմիջազգայինիրավունքն իր հիմքում մնացելէ միջպետական:

Օգտագործելով «պետություն» եզրույթը՝ միջազգայինիրավունքը չի բնորոշում այն, սակայն սահմանում է, որ պետությունները հատուկ ինքնիշխան կազմավորումներ են, ն որ նրանց փոխհարաբերությունների հիմնական սկզբունքներիցմեկը պետություններիինքնիշխան

հավասարությանսկզբունքն է: Այդ սկզբունքի համաձայն.

բոլոր

պետություններըօգտվում

են

ինքնիշխան հավասարությունից. միջազգայինհամագործակցության

իրավահավասարանդամներեն, անկախ տնտեսական, սռցիալական, քաղաքականկամ այլբնույթի տարբերություններից: Իրավունքիդոկտրինայումընդունվածէ համարել,որ պետությունը բնութագրվումէ երեք հատկանիշի`տարածքի (պետականտարածքի). բնակչության ն հանրային (պետական)իշխանության առկայությամբ:Մակայնիրականում դրանք փոխկապվածեն բոլոր պե-

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻԽԱՎՈՒԱՔԻ

ԱՌԼոյենտենտը

տությունների համար ընդհանուր` ինքնիշխանությանհատկությամբ, այն է՝ ապեվփական փարածք տվյալ պետության ինքնիշխանության ներքո գտնվողերկրային տարածություննէ. բքակչությոնբը պետության տարածքային սահմաններում գտնվողանձանց (քաղաքացիների,օտարերկրացիների,ապատրիդների) այն համակցություննէ, որոնց նկատմամբտարածվում է տվյալ պետության իրավասությունը (ինքնիշխան իշխանական լիազորությունների համակցությունը). հանրային (պետական) իշխանությունը իշխելու հատուկ կազմակերպություն է, որի գործունեության միջոցով իրականացվում է պետականինքնիշխանությունը: Պետության ինքնիշխաճությունը (պետական ինքնիշխանությունը)՝ պետությանըբնորոշ գերակայությունն է իր տարածքում ն անկախությունը միջազգային հարաբերություններում: Հետնաբար. «ինքնիշխանությունը» պետությանը բնորոշ առավել ընդհանուր իրավաբանականհատկություններնարտացոլող իրավաբանական հասկացություն է: Ինքնիշխանության իրավաբանական հատկանիշները (գերակայությունը ն անկախությունը) արտահայտում են ցանկացած պետության որակական առանձնահատկությունները, որոնք դրսնորվում են իրական հասարակական հարաբերություններում: Պետությունը գոյություն ունի որպես իրական ուժ. որն ուճակ է իրականացնելգերագույն իշխանությունն իր տարածքում ն հանդես գալ որպես ինքնիշխան անկախ կազմակերպությունմիջազգային հարաբերություններում: Պետությանը հատուկ ինքնիշխանության հատկանիշները`գերակայությունըն անկախությունը, անխզելիորենփոխկապված են, կանխորոշում են միմյանց: Առանց պետական տարածքի սահմաններում գերակայության գոյություն չունի մյուս պետությունների հետ հարաբերություններումպետության անկախություն:Առանց մյուս պետություններից անկախությանանիրական է ճան իր տարածքի սահման- : ներումպետությանգերակայությունը: Տարածքային գերակայությունը: Իր տարածքում պետությանգերակայությունը նշանակում է, որ պետությունն իրականացնում է բարձրագույն, գերագույն իշխանությունը (իրավասությունը)՝իր տա5

»

:

րածքում գտնվող բոլոր անձանց ն նրանց միավորումների նկատմամբ: Պետությունն օժտված է իր տարածքի սահմաններում լիիշխանությամբ` հանրային իշխանության (օրենսդիր, գործադիր, դատական) լրիվությամբ, որը բացառում է այդ տարածքի սահմաններում ցանկացած այլ հանրային իշխանության գործունեությունը:Պետության անունից հանդես եկող պետական իշխանության պահանջները պարտադիր են պետության բոլոր մարմինների, պաշտոնատար անձանց. քաղաքացիների.նրանց միավորումների,պետական տարածքի սահմաններում գտնվող օտարերկրացիներին քաղաքացիություն չունեցող անձանց համար: Պետության տարածքային գերակայությունըենթադրում է, որ պետությունից վեր չկա այլ բարձրագույն իշխանություն, որը կարող է սահմանել կամ սահմանափակել պետությանիրավազորությունը:

Պետության տարածքային գերակայությունը դրսնորվում է նան նրանում, որ նրա ձեռքում կենտրոնանում են ամբողջ հարկադիր իշխանությունը ն իշխանական հարկադրանքի բոլոր միջոցները: Իշխանական հարկադրանքը կարող է կիրառվել պետության մարմնի կողմից` պետության անունից կամ դրան անմիջականորենլիազորված ոչ պետական կազմակերպության կողմից, որի իրավազորությունները ն բուն գոյությունը կախված են բացառապես պետության կամքից: Իշխանական հարկադրանքի` պետության մենաշնորհը բնավ չի նշանակում, որ պետությունը զբաղված է միայն իր կամքը կատարելուն հարկադրելով. սակայն նշանակում է. որ միայն պետությունը կարող է հարկադրանք կիրառել իր կամքը պարտադրելու

համար:

Պետության գերակայությունը դրսնորվում է նան նրանում, որ միայն պետությունը կարող է սահմանել իր շրջանակներում գտնվող

մարմինների, կազմակերպությունների ն անձանց համար պարտադիր վարքագծի կանոններ, այսինքն՝ ստեղծել իրավունք ն ապահովել կատարումը: Պետական իշխանության գործունեությամբ դրսնորվող պետության տարածքային գերակայությունը բխում է, մասնավորապես,վերջինի որակական առանձնահատկություններից` դրա միասնությունից դրա

ն

իրավաբաճականչսահմաճնճափակվածությունից:

Պետական իշխանության միասնությունըարտահայտվումէ նրանում որ դրա մարմիններիհամակարգը համակցության մեջ կազմում է միասնականպետական իշխանությունը: Պետական իշխանության միասնությունըդրսնորվում է նրանում,որ՝ իրավաբանական

պետականիշխանությանմարմինների գումարայինիրավասությունն ընդգրկումէ պետության գործառույթների իրականացմանհամար անհրաժեշտբոլոր իրավազորությունները,ն այդ համակարգինպատկանող տարբեր մարմիններըչեն կարող միաժամանակմինճնույնսուբյեկտներինմիննույն հանգամանքներում հանձնարարել վարքագծի իրարամերժկանոններ: Այս ամենը պետք է նախատեսվին ապահովվի պետության ներքին իրավունքով: Այսպիսով. պետության տարածքային գերակայությունըիրականացվում է ոչ թե պետական իշխանության առանձին մարմինների, այլ պետական իշխանության` որպես միասնական ամբողջության կողմից: Եթե պետական իշխանությունը բաղկացած լիներ իրարից անկախ մի քանի մարմիններից.ապա տվյալ պետության սահմաններում կլինեին տարածքայինգերակայություն իրականացնողմի քանի իշխանություններկամ ընդհանրապեսգոյություն չէր ունենա որնէ գե»

»

րագույն պետականիշխանություն: Պետական իշխանության մյուս որակական առանձնահատկութէ: Իսկայունը դրա իրավաբանականչսահմանափակվածությունն պես, պետության տարածքայինգերակայությունիցբխում է պետական իշխանության չսահմանափակվածությունըորնէ արտաքին իայլապես, գերագույնը կլիներ րավական հանձնարարություններով. նման հանձնարարող իշխանությունը: Պետական իշխանությունը սահմանափակվածչէ նան ազգային իրավունքով, քանի որ այն գործում է հենց իր կողմից սահմանված իրավունքի հիման վրա։ Պետությունը, ի դեմս պետականիշխանության.կարող է փոփոխել կամ վերացնել պետականիրավունքի այս կամ այն նորմերը, ընդունել այլ սահմանադրություն: Միայն պետությունը. ի դեմս պետականիշխակարնության,սահմանում է ազգային իրավունքը,իրավաստեղծման գը ն այս

իմաստով վեր է կանգնած իրավունքից:

Վ.ՔՂՉԶԱՏյԱն

ՄԻՋԱՉԳԱԻԿ

Այլ կերպ ասած` պետական իշխանության չսահմանափակվածությունը նշանակումէ. որ դրանից վեր չկա իրեն վարքագծի կանոններ հանձնարարող բարձրագույնիշխանություն:

Պեւրությանանկախությունըպետական ինքնիշխանությանհատկանիշ է, որը գլխավորապեսդրսնորվում է այլ պետություններին միջազգային իրավունքի սուբյեկտների հետ փոխհարաբերություննե-

րում:

Ներպետականհասարակականհարաբերություններումպետությունը հանդես է գալիս որպես իր տարածքում գտնվող բոլոր անձանց ն միավորումներինկատմամբ բացառիկ իրավասությամբ օժտված սուբյեկտ: Միջազգային հարաբերություններիհամար բնութագրական է պետություններիչենթարկվելը միջազգայինշփումներում վարքագծի կանոններ հանձնարարելուիրավասությամբ օժտված որնէ իշխանության:Դրանով իսկ պետություններըփոխադարձաբարանկախ են: Միջազգային իրավունքում պետությունների փոխադարձ անկախությունն ունի դրսնորման երկու կողմ` ներքին գործերում պետության անկախությունը(ճերքին անկախություն)ն արտաքին գործերում պետությանանկախությունը(արփաքինանկաիխությու: Պետության ներքին անկախությունն ապահովվում է նրանով, որ միջազգայինիրավունքը չի կարգավորումն սկզբունքորեն չի կարող կարգավորել ներպետականհասարակականհարաբերությունները: Դա դրսնորվում է պետությունների կողմից` միմյանց գործերին միջամտելու անթույլատրելիությանճանաչմամբ: Պետություններըկարող են ստանձնել ն իրականում ստանձնում են իրենց տարածքում գտնվող օտարերկրյա իրավաբանականն ֆիզիկական անձանցվերաբերյալ միջազգայինիրավական պարտավորություններ,որոնք գերակայում են ներքին օրենսդրությանդրույթներին:Սակայն այդպիսի պարտավորությունները չեն կարող շոշափել ն չեն շոշափում ներքին գործերում նրանցիրավասությանհիմնական էությունը (ներքին անկախությունը) նրանց հասարակական քաղաքական կազմակերպումը:Յուրաքանչյուր պետություն` այլ պետություններից անկախ ու ազատ սահմանում է այնպիսի հասարակական-քաղաքական կարգ ն իրավակարգ, որոնք համապատաս68

ՄԻՋԱՉԳԱԻԿ

ԻՖԱՎՈւԿՔ

ԻԻԱՎՈՒԿՔԻ

Ա711ո)եԿՏննտն

խանում են այդ պետության հասարակության զարգացման մակարդակին.պահանջմունքներինն շահերին: Իսկ պետության արտաքին անկախությունը՝նրա անկախությունը արտաքին գործերում, այլ պետությունների հետ փոխհարաբերություններում` միջազգային իրավական կարգավորման ոլորտն է: Պետությունն այլ պետություններից անկախ, ազատ ն ինքնուրույն իրաէ իր արտաքին գործառույթներն ու որոշում իր արտաքին քաղաքականությունը՝այլ պետությունների ն միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների հետ նրա փոխհարաբերությունները՝իր համաձայնությամբ սահմանված միջազգային իրավական կարգավորման շրջանակներում: Պետության միջազգային պարտավորությունների պահպանման պայմանով դրա արտաքինքաղաքական գործունեության ազատությունը, սակայն, ոչ թե միջազգայինհարաբերություններում նրա անկախության սահմանափակումնէ, այլ դրա հաստատումը ն ապահովումը, քանի որ միջազգային իրավունքի նորմերն ուղղված են հենց միջազգային շփման մեջ բոլոր պետություններիանկախության ապահովմանը: պետությանանկախությունը Միջազգային հարաբերություններում է դըսնորվումմասնավորապեսնրանում, որ պետության համար իրավաբանորեն պարտադիր միջազգային իրավական նորմ կարող է դառնալ միայն վարքագծի այնպիսի կանոնը, որի վերաբերյալ առկա է նրա ուղղակի համաձայնությունը: Ոչ մի այլ պետություն կամ պետությունների խումբ չեն կարող վարքագծի կանոններ հանձնարարել պետությանը: Ինքնիշխանությունը պետությունների միջազգային իրավասուբյեկտության գլխավոր նախադրյալն է: Վերջինը պայմանավորվածչէ առանձին պետություններիկամքով, այդ թվում՝ այլ պետությունների կողմից նրան իրավունքի սուբյեկտ ճանաչելով: Պետությունը դառնում է այդպիսին ժողովրդի կամ ազգի ինքնորոշման դրսնորմամբ՝ որպես ինքնուրույն պետություն առաջանալու փաստի ուժով: Տասնյակ նոր ինքնիշխան պետություններ` միջազգային իրավունքի լիիրավ սուբյեկտներ, այդ ձնով առաջացել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմիցհետո Ասիայում, Աֆրիկայում, աշխարհի այլ տարածաշրջաններում: Մի շարք պետությունների(ԽՍՀՄ, Չեխոսլովա-

կանացնում

`

Վ..ՔԴՂՉԶԱՀԱԿՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻ

ԱՎՀեՔ

կիա, Հարավսլավիա)տրոհման կամ բաժանման հետնանքով Եվրոպայում առաջացել են միջազգային իրավունքի տասնյակից ավելի նոր սուբյեկտներ, որոնք դարձել են ՄԱԿ-ի ն այլ միջազգային կազ-

մակերպությունների լիիրավանդամներ.կնքում են միջազգայինպայմանագրեր,փոխանակումեն դիվանագիտականն հյուպատոսական

ներկայացուցիչներ:

Միջազգայինհարաբերություններին մասնակցողպետությունները կարող են լինել պարզ կամ ունիտար ն բարդ՝ կազմված երկու ն ավելի պետություններից: Ունիտար պետություններում առկա է իշխանության (օրենսդիր, գործադիր ն դատական) բարձրագույն մարմինների միասնական համակարգ,որին ուղղակի ենթարկված են տեղերում իշխանության մարմինները:Ունիտար պետությունում գործում է մեկ սահմանադրություն՝ նրա ամբողջ տարածքում, այն ունի միասնականքաղաքականություն, իրավունքիմիասնական համակարգ:Ունիտարպետության տարածքը բաժանվում է վարչատարածքային միավորների,որոնք օժտված չեն քաղաքական ինքնուրույնությամբ, թեն երբեմն կարող են օգտվել վարչականինքնավարությունից: Այստեղ միայն ամբողջ պետությունը կարող է հանդես գալ որպես միջազգայինիրավունքի սուբյեկտ: Ունիտարպետության օրինակ կարող է ծառայել Հայաստանի Հանրապետությունը: Բախդպետություններեն համադաշնությունները ն դաշնությունները: Համադաշնությունը մի շարք ընդհանուրխնդիրներլուծելու համար (փոխադարձպաշտպանության, արտաքին հարաբերությունների. պետական անվտանգության,ֆինանսավորմանն այլն) ընդհանուր մարմիններստեղծող ինքնիշխան պետություններիմիություն է: Սակայն համադաշնությանյուրաքանչյուր անդամ ունի իր պետութան գլուխը: Համադաշնության մարմիններըկազմված են դրա կազմի մեջ մտնող պետությունների ներկայացուցիչներից. իսկ առավել կարնոր հարցերով նրանց որոշումները սովորաբարպահանջում են անդամ-պետությունների վավերացում (հաստատում):Համադաշնության անդամները մճում են որպես միջազգային իրավունքի սուբ)եկտներ։Բացի այդ, միջազգայինիրավունքի սուբյեկտ կարող էլինել նան ամբողջ համադաշնությունը,եթե այն ստեղծելիս անդամպետություններընրա վրա որոշակի միջազգայինգործեր իրակա70

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆԿ ԻՊԱՎՈԼԿՔԻ

117118) ԿՏնետն

ճացնելու, պայմանագրեր կնքելու ն այլ պատասխանատվություն են դրել: Նախկինում համադաշնության օրինակ կարող էին ծառայել ԱՍՆ-ը (1776-1787 թթ.), Շվեյցարիան (1815-1848 թթ.) ն Գերմանիան

(1815-1866թթ.): Դաշնությունը առավել սերտ

պետական կազմավորում է: պարզապես պետությունների միություն չէ. այլ միութենաԱյն արդեն կան պետություն: Այսինքն, դաշնությունը, ինչպես ն ունիտար պեբարդ

տությունը, պետական կառուցվածքի ձն է: Ի տարբերություն համադաշնության, այստեղ դաշնային իշխանությունն անմիջականորեն տարածվում է նան նրա քաղաքացիների վրա: Կենտրոնական դաշճային մարմինների ակտերը (օրենքները, կառավարության որոշումները ն այլն) պարտադիր են ամբողջ դաշնության տարածքում։ Միննույն ժամանակ, դաշնության անդամներն օժտված են որոշակի ինքնուրույնությամբ: Դաշնային քաղաքացիությունիցբացի, այստեղ երբեմն առկա է նան դաշնությանանդամիքաղաքացիություն, սեփական սահմանադրություն,որը չի կարող հակասել դաշնայինին, պահպանվում են իշխանության օրենսդիր,գործադիր ն դատական մարմինները, որոնք գոյություն ունեն դաշնության համանման մարմինների հետ մեկտեղ: Սակայն դաշնության անդամների ինքնուրույնությունը չի հասնում այն աստիճանի,ռր դրանք լինեն միջազգային իրավունքի սուբյեկտներ, քանի որ դրանք, որպես կանոն. օժտված չեն պետական ինքնիշխանությանարտաքինկողմով՝ չեն կարող իրակաՆերկայում դաշճացնել սեփական արտաքին քաղաքականություն: են ԱՄՆ-ը, Կանադան,Բրազիճային պետություններ Ռուսաստանը, Ավստրիան, Բելգիան, Շվեյցարիան. լիան, Մեքսիկան, Արգենտինան. Հնդկաստանը,Պակիստանը, Մալայզիան, Նիգերիան, Ավստրալիան ն այլն: Այդ բոլոր երկրներում միջազգային իրավունքի սուբյեկտ է ամբողջ դաշնությունը, այլ ոչ թե նրա անդամները: Առանձին դաշնությունների (ԱՍՆ, ԳԴՀ, Ավստրիա) սահմանադրությամբ նախատեսվածդաշնության սուբյեկտների որոշ հարցերով միջազգային համաձայնագրեր կնքելու իրավունքը կարող է իրականացվելմիայն դաշնությանհամաձայնությամբ: Պետությունների` որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտների, շարքում երբեմն առանձնացվում են մշտականչեզոքության կարգավիճակ ունեցող պետությունները (Շվեյցարիա, Ավստրիա, Կամբոջա,

Մ»ԻՋԱԶԳԱԻՆԿԻԱ

Վ ՔՈՉԱՊԱՆԿ

Սալթա): Սակայն այդ կարգավիճակըչի սահմանափակումնրանց ինքնիշխանությունը։ Դրանք բոլորն էլ լիիրավ ինքնիշխան պետություններ են: Տ 11. ճանաչումը միջազգայինիրավունքում

Ճանաչման հասկացությունը ն նշանակությունը: Պետությունների միջազգային իրավասուբյեկտությանհետ սերտորեն կապված է միջազգային իրավական ճանաչման խնդիրը: Միջազգային իրավական ճանաչումը պետության միակողմանիկամավոր ակտն է, որով ճա նպատակահարմարէ գտնում իրավաբանականհարաբերությունների մեջ մտնել ճանաչվող կողմի հետ: Այդպիսի կողմ կարող էլինել նոր առաջացած պետությունը. նոր կառավարությունը. անկախության համար պայքարող ազգը կամ ազգային-ազատագրականշարժումը, ապստամբած ն պատերազմողկողմը, միջազգային կազմակերպությունը: Ճանաչումը կարնոր արտաքին քաղաքական ակտ է, քանի որ արտահայտում է ճանաչվող կողմի հետ բնականոն.կայուն հարաբերություններ հաստատելու` ճանաչող պետության ցանկությունը: Միննույն ժամանակ ճանաչումն ունի միջազգային իրավական մեծ նշանակություն. որը որոշվում է դրա իրավաբանականհետնանք-

ներով:

Միջազգայինիրավունքի տեսության մեջ միջազգայինիրավական ճանաչման նշանակության մասին գոյություն ունեն երկու տեսություններ` սահմանադիր (կոնստիտուտիվ) ն հռչակագրային (դեկլարատիվ): Համաձայն առաջինի՝ ճանաչումը պետության միջազգային իրավասուբյեկտության պարտադիր պայման է, քանզի ճանաչման հասցեատիրոջը հաղորդում է դրա համար անհրաժեշտ հատկանիշներ: Հռչակագրայինտեսության համաձայն` այլ պետությունների կողմից ճանաչումը սուբյեկտին որնէ հատկություններ չի հաղորդում, այլ ընդամենը հռչակում է նրա՝ միջազգայինիրավասուբյեկտության համար անհրաժեշտ հատկանիշների առկայությունը ն դրա հիման վրա հարաբերություննե, հաստատելու պատրաստակամությունը: Տարածված տեսակետի համաձայն` հենց հռչակագրային տեսությունն է մեծապես համապատասխանումմիջազգային կյանքի իրողություններին, քանզի հայտնի են դեպքեր, երբ պետությունները եր72

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ71նԿբ

ԻՊԱՎՈԼՒԿՔԻ

111ԵյեԿՏենոն

կար ժամանակ գոյություն են ունենում առանց միջազգային ճանաչման, սակայն դա ոչ մի կերպ չի ազդել ճրանց՝ ինքնիշխան պետություններհանդիսանալուիրողությանվրա: Ճանաչումը ինչպես քաղաքական,այնպես էլ իրավաբանական մեծ նշանակությունունի: Ճանաչումը հեշտացնում է ճոր պետության ն կայացումը, բերում է այլ պետությունների հետ քաղաքական նորմալացման.այդ նոր պետութտնտեսականհարաբերությունների Ճանաչված պետության յունը հանում է միջազգային մեկուսացումից: համար ավելի հեշտ է լրիվ իրացնել իր միջազգային իրավասուբյեկորպես իր ձեռք բերած ինքնիշխանությանհետնանք: տությունը՝ Նոր պետությունն ունի միջազգային ճանաչման իրավունք: Դա բխում է ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունից,ժամանակակից միջազգային ի-

րավունքի հիմնական սկզբունքներից.որոնց համաձայն` բոլոր պետություններըպարտավորեն զարգացնելմիմյանց միջն բարեկամահարգել ժողովուրդներիինքնիշխան հական հարաբերությունները, վասարությանն ինքնորոշմանսկզբունքը: է որպես կանոն՝հայՆոր պետությանճանաչումն իրականացվում ուղիներով փոխանցվողգրատարարությանկամ դիվանագիտական վոր ուղերձի ձնով: Ճանաչմանչները: Գոյություն ունեն պետություններըն կառավարությունները պաշտոնականճանաչելու երկու ձներ՝ «դե-ֆակտո»(06 յոշլօ) ն «դե-յուրն» (ՃՇյսՒօ)։ Դրանց տարբերություններըարտահայտվում են այն իրավականհետնանքների ծավալում. որոնք առաջանում են ճանաչողի ն ճանաչվողի համար՝ իրենց փոխհարաբերություններում. «դե-ֆակտո» ճանաչման դեպքումիրավականհետնանքների ծավալն ավելի փոքը է: Այդ տարբերությունըկամ ճանաչման հիմքերը որոշող որնէ ստույգ կողմայս կամ այն ձնի օգտագործման ն առավել նս՝ նորմեր գոյություն չունեն: Պրակտիկան նորոշիչներ հիմքում ընկած են քաղացույց է տալիս, որ դրանց օգտագործման քական նկատառումները: «Դե-ֆակտո» ճանաչումն անվստահությանդրսնորումն է տվյալ կամ կենսուերկարակեցության պետության կամ կառավարության նակության նկատմամբ: «Դե-ֆակտո» ճանաչումը որոշ դեպքերում կարող

է

հասհանգեցնել հյուպատոսականհարաբերությունների

տատման:

Վ ՔՈՉԱՅԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

«Դե-յուրե» ճանաչումը լրիվ է ն վերջնական: Այն. որպես կանոն, իր հետ բերում է դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում: Ամեն դեպքում համարվում է, որ դիվանագիտականհարաբերությունների հաստատումընշանակում է «դե-յուրե» ճանաչում: Պատահում են դեպքեր, երբ պետությունները,կառավարությունները (կամ այլ իշխանությունները) միմյանց հետ պաշտոնական շփումների մեջ են մտնում հարկադրված՝ որնէ որոշակի հարցեր լուծելու համար, սակայն, միննույն ժամանակ, չեն ցանկանում ճանաչել

միմյանց: Այս դեպքում խոսում են «Օ2Ժ հօճ» (տվյալ իրավիճակում, կոնկրետ գործով) ճանաչման մասին: Ճանաչման տեսակները: Դրանք տարբերվում են` կախված ճաճաչվողներից: Կարելի է առանձնացնել ճանաչման ավանդականտեսակները (պետությունների ն կառավարությունների ճանաչումը) ն ճախնական կամ միջանկյալ (ժողովուրդներինկամ ազգերին ապստամբած կամ պատերազմողկողմ ճանաչելը, դիմադրությանկազմակերպությունների ճանաչումը): Ճանաչման նախնական տեսակները կիրառվում են, սպասելով իրադարձություններիհետագա զարգացեն հանգեցնել կամ նոր պետության ստեղծման, մանը, որոնք կարող կամ երկրում դրության կայունացման, որտեղ նոր կառավարության իշխանությունը հաստատվել էր ոչ սահմանադրականճանապարհով: Պետությանճանաչման հարցը ծագում է այն դեպքում, երբ մի քանի պետության միավորմանարդյունքում կազմավորվումէ նորը կամ պետության տրոհման արդյունքում առաջանում են ճոր պետությունէ նոր պեներ, կամ եթե ռրնէ պետության կազմից առանձնանում տություն: Պետության ճանաչման հարցը կարող է ծագել նան հեղափոխության արդյունքում պետականն հասարակականկարգի արմատական փոփոխությանդեպքում: Սակայն, գործնականում, նման իրավիճակներում ավելի հաճախ դիմում են նոր կառավարության ճանաչմանը, հատկապես եթե հեղափոխությունըչի հանգեցրելտարածքային փո|

փոխությունների:

Ոչ սահմանադրականճանապարհովիշխանության եկած կառավարությունների ճանաչման չափանիշների մշակման փորձերը հաջողությամբ չեն պսակվել: Ընդունված է համարել. որ նման ճանաչումը հիմնավորված է այն դեպքում, եթե ճանաչվող կառավարությունն

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

Իա1Վ7111նք

ԻԲԱՎՈՒԱԿՔԻ

111181

եԿՏները

արդյունավետ իշխանություն է իրականացնում երկրի տարածքում կամ դրա մեծ մասում, վերահսկում է իրավիճակը երկրում: Եթե հեղաշրջման արդյունքում փոփոխվում է կառավարման ձնը, օրինակ. պեհանրապետականին համապատասխանաբար՝ միապետականը՝ տության պաշտոնական անվանումը, ապա նոր կառավարության է իրականացվել պետության ճանաչման տեսքով: ճանաչումըկարող ճանաչումը կարող է սխալմամբ մեկՔանի որ կառավարության նաբանվելորպես հեղաշրջման հավանության արտահայտություն,որոշ պետություններ որդեգրել են կառավարությունների որնէ պաշտոճական ճանաչումից ձեռնպահ մնալու քաղաքականությունը:Այդ քաղաքականություննստացել է «Էստրադայի դոկտրին» անվանումը (այն ձւակերպած է Մեքսիկայի արտաքին գործերի նախարարի անունով): Ըստ էության. ինչպես ցույց է տալիս պրակտիկան,խոսքը լռելյայն կամ ենթադրվող ճանաչման մասին է, քանի որ այդպիսի ի-

րավիճակներում սովորաբար պահպանվում են դիվանագիտական հարաբերություններըկամ նոր կառավարության հետ պաշտոնական մների այլ ձները: (կամ տեսակ, առաջացել Առաջին համաշխարհայինպատերազմի ըճթացքում. երբ Լնտանտի երկրները, որպես «դաշնակից» կամ «համատեղ պատերազմող» ազգեր. ճանաչել են չեխերին. սլովակներին,

շփու

ունԱ Ս

ումի ԱԾ է

:

ի ութային համակարգի վերացման ժամանակաշրջանում ազգային-ազատագրականշարժումների այնպես էլ միջազգային Ա աաունների, աչումը ինչպես

լ եհերին

ն

այլն:

տարածում

մեծ

ԻԳ

ԳՈԹ)

ճա-

է ստացել

կազմակերպությունների,հատկապես՝ՄԱԿ-ի կողմից, որոնք դրանց ընձեռել են դիտորդիկարգավիճակ: Որպես ապստամբած կամ պատերազմող կողմ ճանաչումն օգտագործվումէր ՍՀ դարում ն որոշ չափով՝ Ճ2Ճ: դարի առաջին կեսին: Այդպիսի ճանաչման հիմնական նպատակներից մեկն ապստամբների կողմից վերահսկվող տարածքում ճանաչողի շահերի պաշտպանության հնարավորության ապահովումն է: Այսպես, 1823թ. Մեծ Բրիտանիան որպես պատերազմող կողմ է ճանաչել Թուրքիայի դեմ սեփական պետության ստեղծման համար պայքարող

հույներին:

Վ..ՔՈՌՉԱՀԱն

ծ

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻԿ ԻԽԱՎՈՒԵՔ

12.Պետությունների իրավահաջորդությունը

Իրավահաջորդությունը որոշակի տարածքի միջազգայինհարաբերություններիհամար պատասխանատու մեկ պետությունըմեկ այլ պետությամբփոխարինելու արդյունքում իրավունքներին, պարտականությունների անցումն է մեկից մյուսին: Իրավահաջորդության հարցը ծագում է, երբ՝ մի պետությունը բաժանվում է երկու ն ավելի նոր պետություննե"

րի.

երկու

ավելի պետություններ միավորվումեն մեկ նոր պետության կազմում. -

-

"

»

ն

պետության տարածքի մի մասում ստեղծվում է նոր պետություն. մի պետությունըմտնում է մեկ այլ պետության կազմի մեջ. մի պետության տարածքիմասն անցնում է մեկ այլ պետության:

ՄԱԿ-ի հովանու ներքո ընդունված իրավահաջորդության մասին երկու կոնվենցիաներըվավերացրել են քիչ թվով պետություններ, դրանք դեռնս ուժի մեջ չեն մտել: Այդուհանդերձ,կոնվենցիաները քննարկվողբնագավառումառավել հեղինակավորակտերն են ն բովանդակումեն իրավահաջորդության հարցիլուծման համար ընդհանուր կողմնորոշիչներ:Դրանք են՝ Պայմանագրերի նկատմամբպե-

տություններիիրավահաջորդության մասին Վիեննայի 1978 թ. կոնն վենցիան Պետականսեփականության. պերական արխփվներիե պետականպարտքերի նկատմամբպետությունների իրավահաջոիդություն մասին Վիեննայի 1983 թ. կոնվենցիան: Տարբերակումեն իրավահաջորդության հետ կապված իրավիճակների հանդեպդրսնորվողերկու հիմնականմոտեցում՝ լիակատարիրավահաջորդություն. պեայսինքն՝ իրավանախորդ -

տության բոլոր իրավունքներին պարտականությունների ընդունումն առանց որնէ վերանայման. «աեսճ

(մաքուր տախտակի) սկզբունքով իրավահաջորդությունը. այսինքն` նրա բոլոր իրավունքներին պարտականությունների լրիվ վերանայումը: Գործնականումսովորաբարերկու եղանակներնօգտագործվում են զուգահեռաբար: "

ոտը»

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ ԻԴԱՎՀՒԿՔԻ

ԿՏենտն

Իրավահաջորդություն, պայմանագրերի նկատմամբ: Իրավահաջորդության այս ոլորտն առնչվում է միջպետական հարաբերությունների գրեթե բոլոր սուբյեկտներին. քանի որ ժամանակակիցաշխարհում այդ հարաբերությունների կարգավորման գործում միջազգային պայմանագրերինվերապահված է վճռորոշ դեր: 1978 թ. Վիեննայի կոնվենցիայում ասվումէ, որ իրավահաջորդությունը չի առնչվում սահմաններին ն դրանց ռեժիմը սահմանած պայմանագրերին: Դա նշանակում է. որ նոր կազմավորված պետությունը իրավահաջորդությանպահին պարտավոր է ճանաչել սահմանները ն դրանց ռեժիմն այնպիսին է. ինչպիսին դրանք եղել են իրավանախորդ պետության ժամանակ: Սահմանների հետ անհամաձայնության դեպքում նա կարող է պահանջել դրանց վերանայում միայն հետագայում` այդ մասին միջազգային իրավական բոլոր պահանջների պահպանմամբ: Պետություններիմիավորման դեպքում նրանց բոլոր պայմանագրերը պահպանում են իրենց ուժը, սակայն կիրառվումեն միավորված պետության տարածքի միայն այն մասի նկատմամբ,որի նկատմամբ դրանք ուժի մեջ էին իրավահաջորդությանպահին: Եթե պետություններիբաժանման ժամանակ մասերից մեկը շարունակում է գոյություն ունենալ որպես իրավանախորդպետություն, ապա նրա պայմանագրային հարաբերություններում փոփոխություններ չեն կատարվում:Բացառություն են այն պայմանագրերը.որոնք անմիջականորենկապված են անջատված տարածքի հետ: Ասվածը վերաբերում է նան ՄԱԿ-ի անդամությանը: ԽՍՀՄ նախկին հանրապետություններիիրավահաջորդությունը: Խորհրդային Միության տրոհման ընթացքում նախկին միութենական բոլոր հանրապետություններըսկզբում միակողմ կարգով հայտարարել են ԽՍՀՄ միջազգային պայմանագրերից ն համաձայնագրերից բխող բոլոր պարտավորությունների կատարման պատրաստակամության մասին: Այնուհետն այդ պարտավորությունըհավաքական կարգով հաստատվել է Անկաիւ:պետություններիհամագոիծակցության արեղծման մասին համաչայնագրում: ԱՊՀ պետություններիղեկավարներիխորհրդի 1992 թ. մարտի 20-ի որոշմամբ Համագործակցության անդամ բոլոր պետությունները ճանաչվել են նախկին ԽՍՀ -

Միությանիրավահաջորդներ:

Վ..Ք7ԼՉԱՀյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Գործնականում ն Ռուսաստանի Դաշնությունը, ն՛ մյուս բոլոր նոր պետություններնիրականացրելեն իրենց տարածքներինվերաբերող՝ ԽՍՀՄ միջազգային պայմանագրերի յուրատեսակ գույքագրում: Որոշ դեպքերում դա իրականացվում էր այդ պայմանագրերի մյուս կողմերի հետ համատեղ: Միջազգային իրավունքը իրավահաջորդությունըկապում է միայն տարածքի փոփոխման հետ: Ինչ վերաբերում է պետական իշխանության կազմակերպման ն բնույթի փոփոխություններին ապա հստակ սահմանված է. որ դրանք չեն ազդում պայմանագրերի պարտադիր ուժի վրա: Դա նշանակում է. որ ո՛չ կառավարմանձնի փոփոխությունները (ձիապետություն հանրապետություն), ոչ պետական կառուցվածքի ձնի փոփոխությունները (դաշնություն ունիտար պետություն) չեն ազդում պայմանագրերիվրա: Պետություններում առանձնապես խոր փոփոխություններ են տեղի ունենում սոցիալական հեղափոխությունների արդյունքում, որոնք փոխում են ոչ միայն իշխանության բնույթը. այլն հասարակության --

--

էությունը:

Իրավահաջորդություն, պետական սնվականության նկապմամբ: 1983թ. Վիեննայի կոնվենցիայի նորմերը վերաբերում են միայն իրավանախորդպետության պետական սեփականությանը:Իրավահաջորդության ռեժիմը չի տարածվում ֆիզիկական ն իրավաբանական անձանց սեփականության վրա: «Իրավանախորդ պետության պետական սեփականության» տակ հասկացվում է «այն գույքը, իրավունքները ն շահերը, որոնք, պետության իրավահաջորդության պահին իրավանախորդպետության ներքին իրավունքի համաձայն, պատկանում էին այդ պետությանը»: Պետական սեփակաճության օբյեկտների կոնկրետ կազմը որոշվում է ներքին իրավունքով: Ավելի հաճախ, պետական սեփականության հիմնական զանգվածը պաշտոնական ճպատակնճներով օգտագործվող գույքն է՝ պետական շենքերը, կապի միջոցները,թանգարանները,ռազմական բազաները ն այլն: Իրավահաջորդությանհարցերն ավելի հեշտ են լուծվում պետությունների միավորման դեպքում: Միավորվողպետությունների սեփականությունն անցնում է միավորված պետությանը: Ավելի բարդ դեպքերի համար Վիեննայի կոնվենցիան, որպես իրավահաջորդության

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ

ԻՌԱՎՀՀԿՔ

ԻԱՎԱՀԱՔԻ

1111ԻյեԿՏեն

տը

լուծման հիմնականեղանակ. նշում է փոխադարձ հիմնախնդիրների համաձայնությունը ն միայն դրա բացակայության դեպքում առա-

ջարկումէ իր կանոնները:

Պետության տարածքի մասի փոխանցման դեպքում իրավանաօբյեկտ հանդիսացող անխորդ պետության` իրավահաջորդության Իշարժ սեփականություննանցնում է իրավահաջորդ պետությանը: րավանախորդպետության նույն կարգի շարժական սեփականութէ եյունն անցնում է իրավահաջորդ պետությանը, եթե այն կապված

ղել փոխանցվողտարածքի նկատմամբիրավանախորդպետության

գործունեությանհետ: Նույն կանոններըկիրառվումեն նան մյուս դեպքերում՝տարածքի մի մասի անջատման ն դրանում նոր պետությանկազմավորման.ինչպես ճան պետությանբաժանմանդեպքում:Այս հարցերը որպես կաճոն՝ լուծվում են հատուկ համաձայնագրերիմիջոցով: Պետության բաժանման դեպքում ծագում է արտասահմանումիրավանախորդպետությանշարժականգույքի նկատմամբիրավահաջորդության հարցը: Նման սեփականությունն անցնում է իրավանաբաժիններով» (հ. 18): Նախախորդ պետություններին«արդար հնարավորություն: տեսվում է արդարացի փոխհատուցման Իրավահաջորդություն, պետական արիփվների նկատմամբ: ն Արխիվները մեծ արժեք են ներկայացնում ոչ միայն գիտական մշակութային նպատակների. այլն պետության կազմակերպման. համար: նրա բարեկեցության, սոցիալ-տնտեսականզարգացման է 1983 թ. Վիեննայի կոնվենցիայիհատուկ մասը նվիրված արխիվներին:

պետության առարկանեն «իրավանախորդ Իրավահաջորդության պետական արխիվները»: Դրա տակ հասկացվումէ իրավանախորդի ստեղծած կամ ձեռք բերած ցանկացածվաղեմությանփաստաթղթերի համակցությունը.որոնք նրան են պատկանումիր ներքին իրավունքի համաձայն ն պահպանվումեն նրա կողմից: Ընդհանուր կափոխհատուցնճոնիհամաձայն, արխիվներիանցումը չի ուղեկցվում մամբ: Կոնվենցիան ամրագրում է պետական արխիվների ն ֆոնդերի ամբողջականության պահպանմանսկզբունքը: Այդ սկզբունքը դըսնորվեց ԱՊՀ շրջանակներում 1992

թ.

կնքված Նախկին ԽՍՀՄ

պե-

Վ.ՔՈՂՉԱՀ)ԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿՆԻԴԱՎՈՀեՔ

տական արիփվների նկատմամբ իրավահաջորղության մասին համաձայնագրում: Ելնելով արխիվային ֆոնդերի ամբողջականության ն անբաժանելիության սկզբունքից` մասնակիցները չեն հավակնելու նախկին Ռուսականկայսրության ն ԽՍՀՄ բարձրագույն պետական կառույցների գործունեության արդյունքում կազմավորված ֆոնդերին. որոնք պահպանվում են «իրենց տարածքի սահմաններից

դուրս»:

Միաժամանակ. մասնակիցներ` փոխադարձաբար ճանաչել են պետական արխիվների անցումն իրենց իրավասության ներքո. ներառյալ՝ նրանց տարածքում գտնվող համամիութենականմակարդակի պետական արխիվները: Հետնաբար. արխիվները բաժանվել են առավել պարզ՝ տարածքային չափանիշով: Իրավահաջորդությունն՝ ։Օ:պերական պարտքերի նկատմամբ: 1983 թ. Վիեննայի կոնվենցիան նան վերաբերվում է պետական են պարտքերին. որոնց թվին դասվել իրավանախորդպետության՝ միջազգային իրավունքին համապատասխան ծագած ցանկացած ֆինանսական պարտավորությունները միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտի հանդեպ: Նախկին ԽՍՀՄ ներքին պարտքի հիմնահարցի լուծման հիմունքները որոշվել են 1992 թ. հատուկ համաձայնագրով: Մասնակիցներն ստանձնել են բնակչության առաջ նախկին ԽՍՀՄ պետական պարտքի մարմանպարտավորություն՝նրանցիցյուրաքանչյուրի տարածքում ԽՍՀՄ խնայբանկի հիմնարկներիհաշվեկշիռներումպարտքի մնացորդինհամամասնականգումարներով: Որպես ընդհանուր սկզբունք, Վիեննայի կոնվենցիան սահմանել է, որ պետություններիիրավահաջորդությունը չի շոշափում պարտատերերի իրավունքները ն պարտավորությունները (հ. 36): Այլ կերպ ասած, բացառությամբհատուկ դեպքերի.իրավահաջորդությունըվնաս չի պատճառում նրանց իրավունքներին, ովքեր վարկեր են տրամադ-

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՊԵյԿԿՏանտն

տասխան իրավահաջորդին`տվյալ պետական պարտքի կապակ-

ցությամբ: Նախկին Խորհրդային միութենական հանրապետությունների միջն կնքվել են մի շարք բազմակողմն երկկողմ համաձայնագրեր՝ ճախկին ԽՍՀՄ պետական պարտքի նկատմամբիրավահաջորդության վերաբերյալ, որոնց համաձայն նախկին խորհրդայինհանրապետությունները Ռուսաստանին են փոխանցում նախկին ԽՍՀՄ արտաքին պարտքի իրենց համապատասխանբաժնեմասի վճարման պարտավորությունը` միննույն ժամանակ զիջելով Ռուսաստանին ճախկին ԽՍՀՄ ակտիվներումիրենց բաժնեմասերը:

:

րել:

Իրավահաջորդությանբոլոր դեպքերիհամար սահմանված է ընդհանուր կանոն. իրավանախորդ պետության պարտքն անցնում է իրավահաջորդ պետություններին արդար բաժնով, այն գույքի, իրավունքների ն շահերի հաշվառմամբ, որոնք անցնում են համապա80

ԻՊԱՎՈՒԿՔԻ

Վ ՔՈՉԱՒյԱն

ԳԼՈՒԽ

ԾԻՋԱԶԳԱՅԻԿՆԻԱ

5. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ՀԻՍՆԱԿԱՆ

ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ

Տ 13. Միջազգային իրավունքի հիմնական

սկզբունքների հասկացությունը են բոլոր Միջազգային իրավունքի նորմերի մեջ առանձնանում պետությունների կողմից հիմնարար ճանաչված որոշ դրույթներ, որոնք անվանվում են միջազգային իրավունքի հիմնականսկզիունքճեր: Այդպիսի սկզբունքներեն միջազգայինիրավունքի այն նորմերը, որոնք, առավել կարնորություն ունենալով միջազգային հարաբերությունների կարգավորմանհամար, պարտադիր են միջազգային իրավունքի բոլոր սուբյեկտների համար: Այդ նորմերի պահպանումը խիստ պարտադիր է, առանձին պետություն կամ պետությունների խմբեր չեն կարող չեղյալ հայտարարել կամ փոփոխել դրանք: Միջազգային իրավունքի սկզբունքներն ամրագրում են միջպետական հարաբերությունների համար ելակետային նշանակություն ունեցող ղեկավար կանոններ, ճրանք միջազգային իրավունքի ամբողջ համակարգի հիմքն են: Միջազգայինիրավունքի ոչ մի նորմ չի կարող հակասել հիմնական սկզբունքներին,հակառակը՝ միջազգային իրավունքի յուրաքանչյուր այլ նորմ ինչ-որ իմաստով հիմնական սկզբունքների զարգացում է, կոնկրետացում: Հաշվի առնելով այս հանգամանքը՝ հաճախ նշվում է, որ միջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքներում խտացված կերպով արտահայտված է միջազգային իրավունքի հիմնական բովանդակությունը: Այսպիսով, միջազգային իրավունքի սկզբունքները սուբյեկտների հասարակական պրակտիկայի արդյունքում ծագող վարքագծի ղեկավար կանոններեն: Դրանք միջազգայինհարաբերություններիկայացած պրակտիկայի առավել ընդհանուրդրսնորումն են։ Միջազգային իրավունքի սկզբունքը բոլոր սուբյեկտների համար պարտադիր միջազգայինիրավունքի նորմ է: Լինելով ընդհանուր միջազգային իրավունքի միջուկը ն օժտված լիճելով իմպերատիվ ուժով` հիմնական սկզբունքները գոյություն ունեն միայն որպես համընդհանուր, հանրաճանաչ ն համապարտա-

ԾՇԻՋԱԶԳԱյին,

Վ7նք

ԻԽԱՎՀԱՀԿՔԻ

ՀԻմնԱԿԱն

ԱԿԶԵԴՒԵՔԱՆԻԾ

դիր նորմեր: Միջազգայինիրավունքի սկզբունքը կարելի է վերացնել է միայն վերացնելովհասարակականպրակտիկան,ինչն անհնարին կամ պետություններիխմբերիկողմից: առանձին պետությունների Միջազգայինիրավունքի սկզբունքներիբնորոշ գիծը դրանց ունի-

վերսալ բնույթն է: Դա նշանակում է. որ միջազգայինիրավունքիբոեն խստորենպահպանելդրանք, քանի լոր սուբյեկտներըպարտավոր որ դրանց ցանկացած խախտում անխուսափելիորենկառնչվի միայլ մասնակիցներիօրինական շաջազգայինհարաբերությունների հերին: Դա ճան նշանակումէ. որ միջազգայինիրավունքիսկզբունքները միջազգայինիրավական նորմերիամբողջ համակարգիօրինականությանչափանիշներեն: Մկզբունքներիգործողությունըտարած-

նույնիսկ միջազգային հարաբերություններիայն ոլորտների կարգավորվածչեն կոնկրետ ճնորմեվրա, որոնք որնէ պատճառներով հիմքնեն։ րով: Այդպիսով,սկզբունքներըմիջազգայինիրավակարգի Միջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքներն ամրագրված են ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունում:Լայն ճանաչում է ստացել այն տեսակետը, որ ՄԱԿ-ի Կանոնադրության սկզբունքները «յստ օօջշոտ»

վում

է

բնույթ ունեն, այսինքն` բարձրագույնկարգի պարտավորություններ են ն չեն կարող վերացվել պետություններիկողմից ո՛չ անհատապես, համաձայնությամբ:Կանոնադրության 103-րդհոդվաոչ փոխադարձ առավելածի դրույթները` դրանցից բխող պարտավորությունների են գույն ուժի մասին. ճախ ն առաջ վերաբերվում դրանում ամրագրված հիմնական սկզբունքներին:Ավելին, ՄԱԿ-ը պետք է ապահովի, որպեսզի նան իրեն չանդամակցողպետությունները գործեն այդ սկզբունքներինհամապատասխան,քանի որ դա կարող է անհրաժեշտ լինել միջազգային խաղաղությանն անվտանգությանպահ-

2.

պանման համար (հ. կ. 6.): Ժամանակակից միջազգայինիրավունքի սկզբունքների բովանեն դակությունըբացահայտողառավել հեղինակավորփաստաթղթեր ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 1970 թ. հոկտեմբերի24-ին ընդունված Միջազգայինիրավունքի սկզբունքներիմասին հռչակագին խորհրհը ն Եվրոպայում անվտանգության համագործակցության դակցության 1975 թ. օգոստոսի 1-ի Եզրափակիչ ակտում բովանդակ-

վող Սկզբունքներիհռչակագիրը. որոնցով մասնակից պետությունները ղեկավարվելու են փոխադարձհարաբերություններում:

Վ.ՔՈՂՉԱ)

Ան,

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԻտԱՎՈԼեք

Միջազգայինիրավունքի սկզբունքները մեկնաբանելիսն կիրառելիս կարնորէ հիշել, որ դրանք փոխկապակցվածեն, ն դրանցից յուրաքանչյուրը պետք է դիտարկվի մյուս բոլոր սկզբունքների համատեքստում: Հիմնական սկզբունքների բովանդակությունն առանձնանում է կայունությամբ: Արտացոլելով միջազգային հարաբերությունների համակարգին միջազգայինիրավունքիբնորոշ գծերը՝ դրանք միջպետական հարաբերություններում այս կամ այն մասնավորփոփոխությունների ազդեցությանըչեն ենթարկվում: Հիմնական սկզբունքների գործողության կառուցակարգի մյուս կարնոր առանձնահատկությունն այն է, որ դրանցիցծագող պարտավորություններըկրում են համընդհանուրբնույթ (6ւքճ օոոոօչ): Դա յուրաքանչյուր պետությանիրավունքէ վերապահումն ճան պարտավորեցնում է սկզբունքների խախտման դեմ ու ղղված միջոցներձեռնարկել նույնիսկ այն դեպքերում. երբ սկզբունքներիխախտմամբայդ պետության շահերը անմիջականորենչեն շոշափվում: Հիմնականսկզբունքներիգործողության հաջորդ առանձնահատկությունն այն է, որ այդ ընթացքում պարզ երնում են դրանց գործողության երկու ձները` ուղղակի ն միջնորդ, վորված: Որպես միջազգային իրավունքի նորմեր, դրանք ուղղակիորեն ճերգործում են միջազգային իրավունքի հարաբերություններին: Իսկ արտացոլվելով իրենց վրա հենվող ավելի կոնկրետ նորմերի բովանդակության մեջ՝ դրանք այդ նորմերով միջնորդավորվածներգործություն

սուբյեկտների

են ունենում:

րը

Ան

Միջազգային նախ

խարմակար րանք աը

իրավունքի հիմնական սկզբունքն

-

գործոնի դեր են կատարում,միավորելով նորմերը,ինստիտուտները, ճյուղերը` նպաստելովմիջազգային իրավունքի գործողության

րող

համակարգային բնույթին:

Դրանք նորմատիվային հիմք են ծառայում ինչպես իրավաստեղծ, այնպես էլ իրավակիրառական գործընթացի,նան միջազգայինիրավունքի առաջընթաց զարգացման համար ն արդյունքում օրինականության բարձրագույնչափանիշն են այդ իրավունքի գործողության բոլոր փուլերում:

Ի 1Վ71ԿՔԻ

Մ»ԻՋԱԶԳԱյԻԿՆ

ՀԻՄԿԱԿԱԿ

ՆՎԿԶԲՈԼԿՔԱՆԸ

Հիմնական սկզբունքների դերը հասկանալու համար էական նշաճակություն ունի այն, որ իրենց համակցությամբ դրանք կազմավորում են միջազգային իրավունքի կենտրոնականենթահամակարգը: Հիմնական սկզբունքների գոյությունը ն գործողությունը համակարգային բնույթ ունեն: Դրանք բոլորն էլ սերտորեն փոխներհյուսված են ն փոխգործում են: Հիմնական սկզբունքների համակարգը չի կարող ամբողջովին ըմբռնվել,առանց հաշվի առնելու միջազգային իրավունքի հիմնական նպատակներիհետ դրա կապերը: Նպատակըցանկալի վիճակն է: Այն հանդես է գալիս որպես իրավաստեղծման,իրավակիրառմանն իրավունքի զարգացման կայուն կողմնորոշիչ: Ամրագրվելով իրավունքով՝ նպատակը սուբյեկտներին իրավաբանորեն պարտադրումէ ապահովել դրա իրականացումը: Սկզբունքները ժամանակակից միջազգային իրավունքի համակարգի միջուկն են ն գործում են դրա փոխգործակցված:։ Այդ փոխգործողության նպատակների հետ բնույթն արտացոլված է միջազգային ակտերում: Այսպես, ՄԱԿ-ի 1-ին հոդվածն ամրագրել կազմակերպությանն այդպիսով իսկ` միջազգային իրավունքի հիմնական ճպատակները: Կանոնադրության 2-րդ հոդվածը նվիրված է սկզբունքներին: Դրանում ասվում է. «1 հոդվածում նշված նպատակներին հասնելու համար կազմակերպությունըն դրա անդամները գործում են հետնյալ սկզբունքներին համապատասխան....»:Նույն կերպ է հարցը լուծվել ճան 1970թ. Միջազգային իրավունքի սկզբունքների մասին հռչա-

Կանոնադրության

է

կագրում: Հիմնական նպատակներնամրագրվածեն

ՄԱԿ-ի Կանոնադրութ-

միջազգային ակտերում: Դրանք են միջազգային խաղաղության ն անվտանգության պահպանումը,միջազգայինիրավունքի սկզբունքներիվրա հիմնված բարեկամականկապերի զարգացումը, տնտեսական, սոցիալական, մշակութային ն մարդասիրական բնույթի միջազգային հիմնախնդիրներիլուծման հարցում միջազգային համագործակցությանիրականացումը:Ընդհանուր առմամբ կարելի է ասել, որ միջազգային իրավունքի հիմնական նպատակը պետությունների խաղաղ գոյակցությանապահովումնէ: յունում

ն այլ

Վ..ՔՈՉԱԽԱԿ

ԾԻՋԱԶԳԱյԻՆ

8 14. Սիջազգայինիրավունքի հիմնական սկզբունքները Ուժ

կամ ուժի սպառնալիք չգործադրելու ոզբունքը:Ուժ կամ ուժի սպառնալիք չգործադրելու սկզբունքը միջազգայինիրավունքում առաջացել է համաշխարհային երկու պատերազմներիմիջն ընկած

ժամաճակահատվածում՝ սկզբնապես որպես ագրեսիվ պատերազմի արգելման սկզբունք: Այդ սկզբունքըփոխարինեցմինչ այդ միջազգա-

յին իրավունքումգոյություն ունեցած՝ պետության պատերազմիիրավունքին (յստ24 ԵօԱառ),որի համաձայն`յուրաքանչյուր պետություն կարող էր այլ պետության դեմ պատերազմ սկսել ցանկացած վեճի դեպքում: 1928 թ.

օգոստոսի 27-ի Փարիզի պայմանագրիը(Բրիանի Քելլոգի պակփի) առաջին բազմակողմ միջազգայինպայմանագիրնէր, որը, չնայած իր դրույթների որոշ անկատարությանը, բովանդակումէր --

ագրեսիվպատերազմիարգելքը: ՄԱԿ-ի Կանոնադրության2-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն. «Միավորվածազգերի կազմակերպության բոլոր անդամներըիրենց միջազգայինհարաբերություններում ձեռնպահ են մնում ուժի սպառճալիքից կամ դրա գործադրումիցինչպես ցանկացած պետության

տարածքային կամ քաղաքական անկախութանձեռնմխելիության

յան դեմ, այնպես էլ՝ Միավորվածազգերի նպատւսկների հետ անհամատեղելիորնէ այլ ձնով»:

Հետագայում կանոնադրությաննշված նորմը կոնկրետացվելէ ՄԱԿ-ի բանաձներիտեսքով ընդունվածփաստաթղթերում:Դրանցից է նան Միջազգային իրավունքիսկզբունքներիմասին 1970 թ. հոչակագիրը. ինչպես նան Միջազգային հարաբերություններումուժի սպառնալիքից կամ դիա գործադրումից հրաժարվելու ակզբունքի աիխդյունավետությաւն ուժելացման մասին 1987 թ. հռչակագիրը:Վերջին փաստաթղթում սկզբունքինորմատիվբովանդակությունն արտահայտված է առավել սպառիչ: ՄԱԿ- -ի Կանոնադրությունը ճախատե-

սում

`

է

զինված ուժի իրավաչափ գործադրման միայն երկու դեպք՝ ինքնապաշտպանության նպատակներով (հ. 51) ն ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհրդիորոշմամբ` սպառնալիքի.խաղախաղաղությանը ղության խախտմանկամ ագրեսիայիդեպքում (հհ. 39 ն 42):

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԻԱՎՀՏԿԵՔ

ԻՈԱՎՀԱՆՔԻ

ՀԻՄնԱԿԱն

ԱԿԶՀՈԱՀԿՔԱՆԽԻԾ

չգործադրելու սկզբունքը նախատեսում է նախ ն առաջ ագրեսիվ պատերազմների արգելքը: ՄԱԿ-ի բանաձների տեսքով 1974 թ. է միջազգային իրաընդունված ագրեսիայի բնորոշումը սահմանում վունքով արգելված այն գործողություններիոչ սպառիչ ցանկը, որոնք ուժի ապօրինի օգտագործման առավել լուրջ ն վտանգավորձներ են: 1974 թ. ընդունված ագրեսիայի բնորոշման համաձայն, պետության կողմից առաջինը զինված ուժի գործադրումը կարող է որակվել որպես ագրեսիվ պատերազմ, որը միջազգային հանցագործություն է ն առաջ է բերում պետությունների միջազգային իրավական պատասխանատվություն ն մեղավոր անհատների միջազգային քրեական պատասխանատպվություն:` Բացի ագրեսիայի հասկացությունից. միջազգային իրավունքում հայտնի է «զինված հարձակում» հասկացությունը: Երկու դեպքերում էլ, պետությունների գործողություններինմանություններիհետ մեկտեղ, դրանց իրավաբանականհետնանքներըկարող են տարբեր լինել: Օրինակ. Անվտանգության խորհուրդը կարող է ռրպես ագրեսիա որակել անմիջականզինվածհարձակմանհետ չկապված գործողությունները: Ուժ սկզբունքի նորմատիվային բովանդակությունը ներառում է միջազգային իրավունքի նորմերի խախտմամբ այլ պետության տարածքիօկուպացիայիարգելքը, ուժ գործադրելու հետ կապվածռեպրեսալիաներիարգելքը, երրորդ պետության դեմ ագրեսիաիրականացնելուհամար պետության կողմից իր տարածքն այլ պետությանը տրամադրելու արգելքը. այլ պետությունում քաղաքացիականպատերազմին կամ ահաբեկչական ակտերին օգնություն ցուցաբերելու, մասնակցության, կազմակերպմանկամ դրդչությանարգելքը. այլ պետության տարածք ներխուժելու համար զինված բանդաների ն կանոնավոր ուժերի կազմակերպման կամ կազմակերպումը խրախուսելուարգելքը: նան Ուժ չգործադրելու սկզբունքի խախտում պետք է միջազգայինդեմարկացիոն գծերի ն զինադադարի գծերինկատմամբ բռնի գործողությունները, պետության նավահանգիստներին Ուժ

չգործադրելու

:

"

»

"

»

համարե

Վ.

Ք1:2ՉԱՅԱՆ

ՄԾԻՋԱԶԳԱԻՆ,ԻԱ

Վ11նեք

ծովեզերքների շրջափակումը, ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի իրականացմանըխոչընդոտող ցանկացած բռնի գործողությունները, ինչպես նան մի շարք այլ բռնի գործողություններ: Պետական սահմանների անիչախտելիության սկզբունքը: Պետական սահմանների անխախտելիության սկզբունքը եվրոպական պետություններիանվտանգությանկարնորագույն հիմքերից մեկն է: Սահմանների անխախտելիությանսկզբունքը ձնակերպվել է Եվրոպայում անվտանգությանն համագործակցությանխորհրդակցության 1975 թ. Եզրափակիչակտում. «Մասնակից պետությունները անխախտ են դիտում միմյանց բոլոր սահմանները, ինչպես նան Եվրոպայում բոլոր պետությունների սահմանները, ն այս պատճառով նրանք այժմ ն հետագայում ձեռնպահ կմնան այդ սահմանների նկատմամբցանկացած ոտնձգությունից»: Պետական սահմանների նկատմամբոտնձգություն են միակողմ գործողություններըկամ պահանջները՝ ուղղված սահմանի գծի, դրա իրավաբանական ձնակերպման կամ տեղանքում սահմանի գծերի փաստացի դիրքի փոփոխմա-

նը:

ԵԱՀԽ մասնակիցպետություններըդրանով իսկ արտահայտել են եվրոպական պետություններիառկա սահմանների ճանաչումը կամ հաստատումը:Այդ ճանաչումը միջազգային իրավական է. ինչը բերում է որոշակի իրավաբանականհետնանճքների,մասնավորապես՝ այդ ճանաչումըչի կարելի չեղյալ հայտարարել: Փաստացի ձնավորված սահմանիմիջազգայինիրավական ճանաչումը հավասարեցվում է գոյություն ունեցող սահմաններիվերաբերյալ պետությունների հա-

մաձայնությանը:

Սահմանների անխախտելիությանսկզբունքի հիմնական բովանդակությունը ներառում է հետնյալ տարրերը՝ գոյություն ունեցող սահմանների ճանաչումը` որպես միջազգային իրավունքինհամապատասխանիրավաբանորենձնավորված. ներկայում կամ ապագայում որնէ տարածքային հավակնճնություններից հրաժարվելը, այդ սահմանների նկատմամբ այլ ցանկացած ոտնձգություններից հրաժարվելը, ներառյալուժի սպառնալիքըկամ դրա գործադրու-

-

-

մը:`

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ,

ԻԲԱՎՈՒԿՔԻ

ՀԻմնԱԿԱՆ

ԱԿԶԻՂՆԵՔՆՆ

Ին

Պետությունների փարածքային ամբողջականության սկզբունքը: Միջպետականհարաբերություններում կայունության տեսանկյունից այդ սկզբունքի կարնորությունը չափազանց մեծ է: Դրա նշանակությունը պետության տարածքի պաշտպանությունն է ցանկացած արտաքինոտնձգություններից:Այդ սկզբունքը հաստատվելէ 1945 թ. ՄԱԿ-ի Կանոնադրության ընդունմամբ: Կանոնադրության 2-րդ հոդվածի 4-րդ կետն առաջին անգամ արգելել է ուժի սպառնալիքըկամ դրա գործադրումը ցանկացած պետության տարածքային անձեռնմխելիության ն քաղաքականանկախությանդեմ: Հետագայում. Միջազգային իրավունքի սկզբունքների մասին 1970 թ. հռչակագրում. ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 2-րդ հոդվածի 4-րդ կետի ձնակերպումը մեկնաբանելիս, արտացոլվել են տարածքային ամբողջականության (անձեռնմխելիության) սկզբունքի բազմաթիվ տարրեր, թեն սկզբունքն ինքնին առանձին չէր հիշատակվում: Մասճավորապես, սահմանվում էր, որ յուրաքանչյուր պետություն «պետք է ձեռնպահ մնա ցանկացած այլ պետության կամ երկրի ազգային միասնության ն տարածքային ամբողջականությանմասնակի կամ լրիվ խախտմանն ուղղված ցանկացած գործողություններից»:Նշվում էր ճան, որ «պետության տարածքը չպետք է լինի կանոնադրության դրույթների խախտմամբ ուժի գործադրման արդյունք հանդիսացած ռազմական օկուպացիայի օբյեկտ», ն որ «պետության տարածքը կամ դրա գործադրմանարդյունքում չպետք է լինի ուժի սպառնալիքի այլ պետության ձեռքբերմանօբյեկտ»: Տվյալ սկզբունքի զարգացման հաջորդ փուլը դարձավ Եվրոպայում անվտանգության ն համագործակցության խորհրդակցության 1975թ. Եզրափակիչ ակտը, որը բովանդակում է պետությունների տարածքային ամբողջականության սկզբունքի առանձին ն առավել լրիվ ձնակերպումը.«Մասնակից պետությունները հարգելու են մասնակից պետություններից յուրաքանչյուրի տարածքային ամբողջականությունը: Դրան համապատասխան, նրանք ձեռնպահ կմնան ցանկացած մասնակից պետության տարածքային ամբողջականության, քաղաքական անկախության կամ միասնության դեմ ուղղված՝ Միավորվածազգերի կազմակերպության Կանոնադրության նպատակների ն սկզբունքների հետ անհամատեղելի ցանկացած գործո89

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

Վ.,ԶՔՈԶԱՀԱՆԿ

ղություններից ն մասնավորապես.ցանկացած նման գործողություններից, որոնք ուժի գործադրումկամ ուժի սպառնալիքեն»: Անհրաժեշտ է նշել, որ այս սկզբունքը վերաբերվումէ միջպետաուստի դրա ն ժողովուրդներիինքնորոշկան հարաբերություններին, ման սկզբունքներիմիջն, իբր, գոյություն ունեցող հակասությանմասին կարծիքը զուրկ է որնէ հիմքից: Տարածքային ամբողջականության սկզբունքը բացառում է ինչպես այլ պետության կողմից տարած-

քի բռնազավթումը,այնպես էլ օտար պետության շրջանակներում որնէ ազգին բռնությամբ պահելը: Այս տեսանկյունիցԼեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությանստեղծումը լիովին իրավաչափէ, քանի որ դա ոչ թե տարածքային ամբողջականությանսկզբունքի խախտում

է, այլ ինքնորոշմանսկզբունքի իրականացում:Պետությունների

տարածքային ամբողջականությանսկզբունքը կարգավորումէ պետությունների միջն գոյություն ունեցող հարաբերություններըն չի վերաբերում այն դեպքերին,երբ ժողովուրդը, ինքնորոշվելով,ստեղծում

պետությունը: Միջազգայինվեճերի խաղաղ լուծման ակզբունքը:ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 2-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն, Միավորված ազգերի կազմակերպությանբոլոր անդամներնիրենց միջազգային վեճերը լուծում են խաղաղ միջոցներով, այնպես, որպեսզի չվտանգվի միջազգային խաղաղությունն ու անվտանգությունըն արդարությունը: Միջազգային վեճերի խաղաղ լուծման սկզբունքի զարգացումը նշանավորվել է մի շարք միջազգայինպայմանագրերին համաձայպաճագրերի կնքմամբ, որոնք. աստիճանաբար սահմանափակելով տերազմի դիմելու իրավունքը. զարգացնումէին միջազգայինվեճերի խաղաղ կարգավորմանմիջոցները ն սահմանում այդպիսի միջոցներ պարտականությունը: կիրառելու՝ պետություններիիրավաբանական Միջազգայինիրավունքիայս սկզբունքըենթադրումէ, որ. պետությունները պարտավորեն իրենց միջն ծագած վեճերը լու-

է իր

»

ծել միայն խաղաղ միջոցներով, պետությունները ազատ են իրենց վեճերը լուծելու միջոցների ընտրությանհարցում, եթե խաղաղ միջոցներից մեկի կիրառումը չի հանգեցրել վեճի լուծմանը, ապա պետությունները պետք է փնտրեն այլ խաղաղ մի»

.

ՄԾԻՋԱԶԳԱԻՆ

ԻԽԱՎՀՀԿՔ

Ի7ԱՎՈւԿՔԻ

ԱԿԶԻՂԵԱՔԱԽԾ

ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 33-րդ հոդվածի համաձայն, վեճի մասնակիցները «պետք է նախ ն առաջ ձգտեն վեճը լուծել բանակցությունների. ուսումնասիրության, միջնորդության, հաշտեցման, արբիտրաժի,. դատական քննության. տարածաշրջանային մարմիններին կամ համաձայնություններին դիմելու կամ իրենց ընտրությամբ այլ խաղաղ միջոցներով»: Այսպիսով, ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը վեճին մասնակցող կողմերին այնպիսի խաղաղ միջոցների ընտրության ազատություն է ընձեորոնք նրանք ավելի հարմար են համարում տվյալ վեճը լուծելու համար: Ներքին գործերին չմիջամտելու սակզիունքը: Չմիջամտելու սկզբունքի Ժամամճակակից ըմբռնումն ընդհանուր ձնով ամրագրված է ՄԱԿ-ի Կանոնադրության2-րդ հոդվածի 7-րդ կետում ն որոշակիացված է հեղինակավոր միջազգային փաստաթղթերում` Միջազգային իրավունքիսկզբունքներիմասին 1970 թ. հռչակագրում, ԵԱՀԽ Եզրափակիչ ակտում, Պեւլությունների ներքին գործերին միջամտփելուանթույլատրելիությաւնմասին ՄԱԿ-ի հռչակագրում Այսպես. ՄԱԿ-ի Կանոնադրության2-րդ հոդվածի 7-րդ կետի համաձայն, կազմակերպությունն իրավասու չէ «միջամտել, ըստ էության, ցանկացած պետության ներքին իրավասության մեջ մտնող գործերին»: Նշված սահմանափակումըտարածվումէ ռչ միսյն ՄԱԿ-ի, այլն միջազգային շփման այլ ցանկացած մասնակիցների գործողությունների նկատմամբ: Միջազգային իրավունքը սկզբունքորեն չի կարգավորում պետությունների ներքին քաղաքական դրության հարցերը. ուստի ն միջամտություն պետք է համարվեն պետությունների կամ միջազգայինկազռում

մակերպություններիցանկացածքայլերը. որոնց օգնությամբ վերջինները փորձում են խոչընդոտել միջազգային իրավունքի սուբյեկտին` ըստ էության իր ներքինիրավասության մեջ մտնող հարցերը լուծելիս: «Պետության ներքին գործեր» ն «ըստ էության, ցանկացած պետության ներքին իրավասության մեջ մտնող գործեր» հասկացությունները տարածքային հասկացություններ չեն: Տվյալ պետության տարածքում տեղի ունեցող ամեն ինչ չէ, որ վերաբերում է նրա ներքին գործերին: Միննույն ժամանակ, պետության տարածքային սահ-

ջոցներ:

ՀԻմնենԱն

Վ..ՔՈՉԱՆՄԱն

ՄԻՋԱԶԳԼՄԻՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

մաններից դուրս եկող բազմաթիվ հարաբերություններ,բստ էության, կազմում են դրա ներքին իրավասությունը: 1970 թ. հռչակագրի համաձայն, չմիջամտելուսկգբունքընախա|

ցանկացածպատճառներով պետությաններցանկացած քին կամ արտաքիճ գործերինուղղակք կամ անուղղակիմիջամտութհամաձայն,տվյալ սկզբունքըներառումէ՝ ան արգելքը:Հռչակագրի զինվածմիջամտության(ինտերվենցիայի)ն պետությանիրաե. մշակուվառուբյեկտությանկամ ճրա քաղաքական,տնտեսական թային հիմքերիդեմ ուղդվածմիջւմտության կամ դրա սպառնադիքի տեսում է

»

արգելքը.

"ինքնիշխան իրականացնողայլ իրավունքներն

պետությաննիրանից որնէ առավելությունտռանալու ճպատակով տնտեսական, քաղաքականն այլ միջոցներօգտագործելուարրեն ենթարկելուն

գելքը. .

"Մ

բռնությանմիջոցով,այլ պետությանպետական կարգի իո-

փոխմանն ուղղված զինված, սադրիչ կամ ահաբեկչական գործու-

նեությունկազճակերպելու, խրախուսելու,օգնելուկամ թույլ տալու արգելքը. այլ պետությունումբերքինպայքարինմիջամտելուարգելքը. իրենց ազգայինգոյությանձեերն ազաւո ընտրելուիրավունքից ժողովուրդներին զբկելուհամարուժ գործադրելու արգելքը. "

:

առանց այլ պետությունների միջամտության իրենց քաղաքաինտրելու` պ պետութհամակարգն ան, տնտեսական ե սոցիալական ժողո ի կարգնԱրորելու "

ու ավանը:

էության, ցանկացած պետության ներքին իրավասության մեջ մտնող գործեր» համկացության բռվանդակությունը փոփոխվում «Ըստ

էր միջազգայինիրավունքիզարգացմանը զուգընթաց:Այդ զարգացման ընթացքումավելանումէ այն խնդիրների կամոլորտներիքանակը, որոնք որոշ չափով ենթարկվումեն միջազգային իրավականկարգավորման, հետնաբար,դաղաբումեն պատկանելմիայն պետություններիներքինիրավասոթյանը: Պետություններիներքին իրավասությանըվերաբերողգործերի հիմնահարցիլուծումը գործնականում հաճախ վեճերի մռեղիք է տալիս: Պետք է հիշել. որ միջազգայինհամագործակցության զարգացմամբավելանումէ այն հարցերիքանակը.որոնքպետություննե-

ց2

ԱԿՉԻՌՒԱՔ

մԿեր ՆԵՐ: են կարգավորման: հիմքով ենթարկում րը կամավոր միջազգային Դա, `

հոն Վոէնք»

ԾԻՋԱԶԳԱՄԻՆ

Հիմն

դուրս հարցերիինքնաբերաբար սակայն, չի նշանակումբոլոր նման ներքին իրավասությանոլորտից: բերումպետությունների Չմիջամտելուհայեցակարգըչի նշանակում. որ պետությունները իրենցներքինիրավասությանը դասել կարող են կամարսկանորեն Պետությունների միջազգային պ արտավորդւթյումհարց: ցաճկացած ճերը, այդ թվումճան՝ ՄԱԿ-ի Կաճոնադրությանհամաձայն ստանձնած պարւտավորությունները, այլն չափանիշն են, որբը թույլ է տսդիս ճիշտ մոտենալ լուծմանը: խճդրի Պետություններիինքնիշխանհավասարությանալզբունքը:ՍիԷ միայն ջազգային իրավակարգիպահպանումը կարող ապահովվել իրավաբանական հավասարության լիակատար մասնակիցների հարգմանպարագայում:նշարակում է, ռր յուրաքանչյուր ւպե-

Դա

է մյուռպետությունների ռությունպարտավոր հարգել ինքնիշխա

յունը. այսինքն` իրավունքը սեփականտարածքի նրանց նութ, ն մաններումիրակաճացնելուօրենսդիր.գործադիր.վարչական

ռահ-

դա-

տակած իշխանություն,առանց այլ պետություններիկողմիցորնիցե մբջամտությպն.ինչպես ճան. ինքնուրույնիրականացնել արտաքին

քաղաքակաճություն:Պետություններիինքնիշխաճհավառնարություհիմքն է. ինչն ճը ժամանակակից միջազգայինհարաբերությունների ընդհաճրացված արտահայտվածէ ՄԱԿ-ի Կանոնադրության2-րդ հիմնվածէ դրա: բռլոր հոդվածի1-ին կետում. «Կազմակերպությունը սկզբունքիվրա»: անդամների ինքնուրույնհւսվասաբության է նան ՄԱԿ-ի համակարգիմիջազՏվյալ ամրագրված տարակաճոնադրություններում, միջազգային կազմակերպությունների ճնշող պետությունների ն միմեծամասնության կանոնադրություններում, բազմակողմն երկկողմ ջազգայինկազմակերպությունների համահրավավառ միջազգային կազմակերպությունների

սկզբունքն

գային կազմակերպությունների ծաշրջանային ձայնագրերում,

ակտերում:

՛

այն առավել ամբողմիջազգային Ժամանակակից իրավունքում է համաձայն ց

պեհամա

ջականարտացոլված ՄԱԿ-ի Կանոնադրության ն միջն բարեկամականհարաբերություններին սկզբունքների վերաբերողմիջազգայինիրավունքի գործակցությանը մասինհռչակագրում:

տությունների

Վ.

ՔՊԶՉԱՀ)Ան

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԻՊԱՎՀՒԵՔ

Պետությունների ինքնիշխան հավասարության սկզբունքը միջազգային իրավունքի երկու՝ պետական ինքճնճիշխանությունը հարգելու ն պետությունների իրավահավասարության ավանդական սկզբունքների ընդհանրացումնէ: Ինքնիշխան հավասարության սկզբունքի հիմնական սոցիալական նշանակությունը միջազգային հարաբերություններինբոլոր պետությունների իրավաբանորեն հավասար մասնակցության ապահովումն է, անկախ տնտեսական. սոցիալական,քաղաքականկամ այլ բնույթի տարբերություններից: Քանի որ պետությունները միջազգային շփման իրավահավասար մասնճակիցճերեն, նրանք բոլորն էլ օժտված են սկզբունքորեն հավասար իրավունքներով ն պարտակամութ-

յուններով:

Ի ԱՎՈՒԿՔԻ

ՀԻՄԿԱԿԱԿ

ԱԿԶԻՂՒԵՔԱՆը

ժողովուրդներնիրավունք ունեն ազատ, առանց արտաքին միջամտության, որոշել իրենց քաղաքական կարգավիճակը ն իրականացնել իրենց տնտեսական, սոցիալական ն մշակութային զար»

բոլոր

գացումը.

պարտավորեն պետությունները

հարգել այդ սկզբունքը. բոլոր պետություններըպարտավոր են համատեղ ն ինքնուրույն գործողություններովճպաստել ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի իրականացմանը. պետությունները պարտավոր են ձեռնպահ մնալ ժողոբոլոր վուրդներին ինքնորոշման, ազատության ն անկւսխության իրենց իրավունքից զրկող ցանկացած բռնի գործողություններից. անկախությանհամար իրենց պայքարումժողովուրդներըկարող են օգտագործել բոլոր միջոցները. անհրաժեշտ արգելվում է ժողովրդին օտարերկրյա տիրապետության ենթարկելը: Ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքը. որպես պարտադիր նորմ, իր զարգացումն է ստացել ՄԱԿ-ի Կանոնադրության ընդունումից հետո: ՄԱԿ-ի կարնորագույն նպատակներից մեկը «ազգերի միջն բարեկամական հարաբերությունների զարգացումն է ժողոն ինքնորոշմանիրավունքը հարվուրդների իրավահավասարության գելու սկզբունքի հիման վրա» (կանոնադրության 1-ին հոդվածի 2-րդ .

»

բոլոր

.

»

1970թ. հռչակագրի համաձայն. ինքնիշխան հավասարության հասկացությունը ներառում է հետնյալ տարրերը՝ պետությունները իրավաբանորեն հավասար են յուրաքանչյուր պետություն օգտվում է լիակատար ինքնիշխանությանըհատուկ իրավունքներից. յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է հարգել այլ պետությունների իրավասուբյեկտությունը. պետությունների տարածքային ամբողջականությունըն քաղաքական անկախությունը անձեռնմխելիեն. ն զարյուրաքանչյուր պետություն իրավունք ունի ազատ՝ ընտրել գացնել իր քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական ն մշակութային »

»

»

»

»

համակարգերը.

յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է լրիվ Ա բարեխղճորեն կատարել իր միջազգային պարտավորություններըն խաղաղ գոյակցել այլ պետություններիհետ: »

Պետություններիիրավաբանականհավասարությունը չի նշանակում նրանց փաստացի հավասարություն, ինչը հաշվի է առնվում իրական միջազգայինհարաբերություններում: Դրա օրինակներիցմե-

կը ՄԱԿ-ի անվտանգությանխորհրդի մշտական անդամներիհատուկ իրավական վիճակն է:

Ժողովուրդնեի

Իիրավահավասարության ն ինքնորոշման սկզբունքը: Քննարկվող սկզբունքի բովանդակությունը ժամանակակից միջազգայինիրավունքում ներառում է հիմնականումհետնյալը՝

»

կետ): Ինքնորոշման սկզբունքը բազմիցս հաստատվել է ՄԱԿ-ի փաստաթղթերում. մասնավորաւվես` Գաղութային երկրներին ն ժողովութդներին անկախություն փրամադրիելումասին 1960 թ. հռչակագհում. 1966 թ. Մարդուիրավունքների դաշնագրերում, Միջազգայինիրավումքի սկզբունքների մասին 1970 թ. հռչակագրում: ՄԱԿ-ի փաստաթղթերումարտահայտված է ինքնորոշման

սկզբունքի նորմատիվային գլխավոր բովանդակությունը: Այսպես. Միջազգայինիրավունքի սկզբունքներիմասին հռչակագրում ընդգծանկախ պեվում է. «Ինքնիշխան ն անկախ պետության ստեղծումը, հետ միավորվելը, կամ ժողովրդի կողտությանը միանալը կամ նրա մից ազատորեն որոշված ցանկացած այլ քաղաքական կարգավիճակի սահմանումը` այդ ժողովրդի կողմից ինքնորոշման իրավունքի իրականացմանձներն

են»:

Վ..ՔԴՉԱՊ)ԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

ԻԱ

Վ71ԷնՔ

Ինքնորոշման իրավունքը չի վերանում,եթե ժողովուրդը կազմավորել է ինքնուրույն պետություն կամ մտել է դաշնության կազմի մեջ: Ինքնորոշման իրավունքի սուբյեկտներ են ոչ միայն կախյալ. այլն ինքնիշխան ժողովուրդները: Ինքնորոշման իրավունքը, այսպիսով, պատկամում է բոլոր ժողովուրդներին,ն նրանք շարունակումեն կրել իրավունքը՝ անկախ որնէ հանգամանքից: Ինքնորոշման նորմատիվային բովանդակությունը ճերառում է ինչպես ժողովուրդների իրավունքները, այնպես էլ պետությունների՝ դրան համապատասխանող պարտականությունները:Այսպես, ազատ, առանց դրսից որնէ միջամտության իր քաղաքական կարգավիճակը որոշելու ն տնտեսական, սոցիալական ու մշակութային զարգացումն իրականացնելու իրավունքին համապատասխանումէ պետություններիպարտականությունը՝ոչ միայն հարգել այդ իրավունքը, այլն աջակցել դրան համատեղ ն անհատականգործողությունների այդ

միջոցով: 1970 թ.

հռչակագրի համաձայն, յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է ձեռնպահ մնալ ցանկացած բռնի գործողություններից,որոնք կարող են խանգարել ժողովուրդներինիրականացնելուինքնորոշման իրենց իրավունքը: Սկզբունքի կարնոր տարր է ժողովուրդների իրավունքը՝ խնդրել ն ստանալ աջակցություն ՄԱԿ-ի Կանոնադրության ճպատակներինն սկզբունքներին համապատասխան այն դեպքում, եթե նրանց բռնի ճանապարհով զրկում են ինքզորոշմանի-

րավունքից:

Ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքը ժողովուրդների իրավունքն է ն ոչ թե պարտականությունը: Այդ իրավունքը կարող է իրականացվել բազմաթիվ տարբերակներով: Ինքնորոշման իրականացումը չպետք է պարտադիրբերի նոր պետության առաջացման: Ազգերի ն ժողովուրդների ինքնորոշման սկզբունքը չի նշանակում, որ

(ժողովուրդը) պարտավոր է ձգտել ինքնուրույն կամ ամբողջ ազգին միավորող պետության ստեղծմանը: Այստեղից նան հետնում է, որ քննարկվողսկզբունքը չի կանխորոշում այս կամ այն ազգի (ժողովրդի) միջազգայինիրավական կարգավիճակը: Ազգը (ժողովուրդը)իրավունք ունի ազատ միավորվել այլ ազգի կամ ազգերի (ժողովուրդների)հետ, ն այս դեպքում, կախված ազգը

ԾԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԻԱՎՈՒԵՔԻ

ՀԻՄմնԿԱԿԱն

ԱԿԶոԱեՔնն

րն

միավորմանբնույթից, համապատասխանազգային կազմավորումը կդիտվիկամ չի դիտվիորպես միջազգայինիրավունքի սուբյեկտ:

Մինճույն ժամանակ. եթե ժողովուրդը, ձգտելով սեփական պետականության,ստեղծում է մարմին, որը պաշւոոնապես ներկայացէ հանրային իրավական գործառույթճում է նրան ն իրականացնում խոչընդոտողարտաքին ցաններ. ապա ինքնորոշմանգործընթացին ն կացած բռնի գործողությունկարող է դիտվել որպես չմիջամտելու պետություններիինքնիշխան հավասարությանսկզբունքների խախ-

տում:

-

ազատ որոշումից պետք է կախԱյդպիսով, ազգի կամ ժողովրդի որպես միջազգային իրավունքի ված լինի պետականկազմավորման՝ սուբյեկտի ստեղծումը: Պեպությունների համագործակցությանալզբունքը: ՄԱԿ-ի Կանոնադրությանընդունումից հետո համագործակցությանսկզբունքն ամրագրվել է բազմաթիվ միջազգային կազմակերպություններիկա-

ճոնադրություններում. միջազգային պայմանագրերում, բազմաթիվ

բանճաձներում ն հռչակագրերում:

Այսպես. ՄԱԿ-ի Կանոնադրության համաձայն, պետությունները պարտավոր են «իրականացնելմիջազգայինհամագործակցություն՝ տնտեսական.սոցիալական.մշակութային ն մարդասիրական հիմնախնդիրների լուծման գործում». ինչպես նան պարտավոր են ու անվտանգությունը ն «պահպանել միջազգային խաղաղությունն այդ նպատակովընդունելհավաքական արդյունավետմիջոցներ»: Համագործակցությանսկզբունքը. որպես իրավական կատեգորիա. բխում է Կանոնադրությանմյուս դրույթներից.մասնավորապես` 55-րդ ն 56-րդհոդվածներիդրույթներից:Օրինակ. 55-րդ հոդվածի բո-

վանդակությունը վկայում է ՄԱԿ-ի անդամներիպարտականությունճերի երկու տեսակներիմասին՝ պետություններիպարտականությունախատեսված ճը համագործակցելմիմյանց հետ կանոնադրությամբ ճպատակներինհասնելու գործում ն ճրանց պարտականությունները համագործակցելՄԱԿ-ի հետ նույն նպատակներինհասնելու համար: կոնկրետ ձները ն դրա ծավալնեհամագործակցության Իհարկե. նրանց պահանջմունքներից րը կախված են հենց պետություններից,

Վ.ՔՉԱ»)յԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

նյութական ռեսուրսներից ներքին օրենսդրությունից ն ստանձնած միջազգային պարտավորություններից: Զարգացնելով ՄԱԿ-ի Կանոնադրության դրույթները` Միջազգային իրավունքի սկզբունքներիմասին 1970 թ. հռչակագիրը այսպես է բնորոշում պետություններիհամագործակցությանսկզբունքիբովանն

դակությունը՝

պետությունները պարտավոր են համագործակցելմիմյանց հետ միջազգային հարաբերություններիտարբեր ոլորտներում`միջազգային խաղաղության ն անվտանգության պահպանման, միջազգային համագործակցությանզարգացմանն առաջընթացի նպատակով. պետություններիհամագործակցությունըպետք է իրականացվի անկախ դրանց քաղաքական, տնտեսական ն սոցիալական համակարգերի տարբերություններից. պետությունները պետք է համագործակցեն ամբողջ աշխարհում (հատկապես՝ զարգացող երկրներում) տնտեսականաճին աջակցելու »

»

»

գործում:

ՀամաեվրոպականխորհրդակցությանԵզրափակիչ ակտը որոշակիացնումէ այդ սկզբունքիբովանդակությունը: Բոլոր պետությունների ապարտականությունը՝ գործել ՄԱԿ-ի սկզբունքներին համապատասխան, ակնհայտորեն ենթադրում է Արանցպարտականությունը՝ համագործակցելուտարբեր միջազգային հիմնախնդիրների լուծման գործում, «քանի որ դա կարող է անհրաժեշտ լինել միջազգային խաղաղության ու անվտանգությանպահպանման համար»: ՍԱԿ-ի սկզբունքներին համապատասխան,միմյանց հետ համագործակցելու` պետությունների պարտականությունը բնականաբար ենթադրում է պետության կողմից միջազգային իրավունքի ե ՄԱԿ-ի Կանոնադրության նորմերի պահպանում: Եթե որնէ պետություն անտեսում է միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ նորմերից, ն սկզբունքներիցբխող իր պարտավորությունները,ապա դրանով այդ պետությունըքայքայում է համագործակցությանհիմքը: Մարդու իրավունքների համընդհանուր հարգման սկզբունքը: Մարդու իրավունքների ն հիմնական ազատությունների համընդհաճուր հարգման սկզբունքի` որպես միջազգային իրավական հիմճական սկզբունքներից մեկի, կայացումը երաբերում է հետպատե1975 թ.

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Ի7ԱՎՀՒնՔ

ըազմյան ժամանակին դունմանհետ:

ն

ԻՄԱ

ՎՀԱՔԻՀԻմնԱԿԱՆ

ԱԿԶԻՂԱՆՔՆՆՀԾ

կապված է ՄԱԿ-ի Կանոնադրության ըն-

Մարդու իրավունքները հարգելու սկզբունքի բովանդակությունը ընդհանուրմիջազգայինիրավունքումհանգում է հետնյալին՝

պետությունները պարտավոր են հարգել իրենց տարածքում գտնվող բոլոր անձանց հիմնական իրավունքներըն ազատությունները. պետությունները պարտավոր են թույլ չտալ սեռի, ռասայի, լեզվի ն կրոնի հատկանիշներով պայմանավորվածխտրականություն պետություններըպարտավոր են նպաստել մարդու իրավունքների ն հիմնական ազատությունների համընդհանուր ճանաչմանը ն միմյանց հետ համագործակցել՝ այդ նպատակինհասնելու համար: Մարդու իրավունքներին վերաբերող բազմաթիվ միջազգային փաստաթղթերիվերլուծությունը ցույց է տալիս, որ ժամանակակից միջազգային իրավունքում առկա է ունիվերսալ մի նորմ, որի համաձայն՝ պետությունները պարտավոր են հարգել ն պահպանել մարդու իրավունքներըն հիմնական ազատություններըբոլորի համար, առանց ռասայի, սեռի, լեզվի ն կրոնի տարբերության: Նշված պարտականությունըհամընդհանուրբնույթ ունի: Դա նշաճակում է, որ մարդու իրավունքները ն ազատություններըենթակա են պահպանմանբոլոր պետություններում նե գործում են բոլոր անձանց Ակատմամբ,առանց որնէ խտրակամության:Ընդ որում, այս բնագավառում միջազգային համագործակցության ոչ թե ազգանպատակը յին օրենսդրությունների ունիֆիկացումն է, այլ այն չափորոշիչների մշակումը,որոնք պետություններիհամար յուրօրինակ ելակետ են սեփականազգային օրենսդրության մշակման համար: Այդպիսով,մարդու իրավունքներին հիմնական ազատությունների անմիջական կանոնակարգումը նախկինի պես յուրաքանչյուր պետության ներքին գործն են: Մարդու իրավունքների բնագավառիմիջազգային նորմերը ճնշող մեծամասնությամբ չեն կարող կիրառվել անմիջականորեն,նրանք պահանջում են իմպլեմենտացիայինուղղված որոշակի քայլեր: Որպես կանոն, միջազգային փաստաթղթերը չեն որոշում, թե ինչպես է պետությունը կատարելու իր ստանձնած պարտավորությունները: Միննճույն ժամանակ, միջազգային փաստաթղթերում պարու»

բոլոր

»

»

Վ.ՔԶՂԶԱՀԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Ի"ԱՎՀՒԱՔ

նակվողվարքագծիչափորոշիչներըորոշ չափով կաշկանդումեն ազգային օրենսդրությանոլորտումպետությանվարքագծիազատությունը: Միջազգային պարտավորությունների բարեխիղճ կատարման ակզբունբը: Միջազգային պարտավորությունների բարեխիղճ կամիջազգային իրատարման սկզբունքը ծագել է «ք2ՇէշճՏսու ՏԽճոմճ» վական սովորույթի տեսքով, պետականության զարգացման վաղ է երկկողմ ն

բազմաթիվ քշած նախա սկզբունքն ամրագրված ՄԱԿ ի Կանոնադրությունում որի է ր աայրաններ որոնց իե.ենպահպանվել րդա այում որ Ա հարուր» Բ անում

ընդգծվում

Ա

է

ՄԱԿ-ի

տաթ ոք,

՞

՞

'

անդամնե

ճռականությունը

«ստեղծե-

'

րությունն ու հարգանքը՝պայմանագրերից ն միջազգային իրավունքի այլ աղբյուրներից բխող պարտավորություններինկատմամբ»: ՄԱԿի Կանոնադրության 2-րդ հողվածի 2-րդ կետի համաձայն, «Միավորված ազգերի կազմակերպության բոլոր անդամները բարեխղճորեն կատարում են սույն կանոնադրությանհամաձայն ստանձնած պարտավորությունները՝համակցությանմեջ իրենց այն իրավունքներն ու առավելությունները ապահովելու համար, որոնք բխում են կազմակերպության-անդամներիկազմին պատկանելուց»: Միջազգային իրավունքի այս սկզբունքի նորմատիվ բովանդակությունը հետնյալն է. յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է բարեխղճորենկատարել ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբամրագրվածն միջազգայինիրավունքի հանրաճանաչսկզբունքներիցբխող իր պարտավորությունները, յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է կատարել միջազգային պայմանագրերումամրագրվածիր պարտավորությունները, իրենց ինքնիշխան իրավունքներն իրացնելիս, ներառյալ իրենց ճերպետականակտերը սահմանելը, ամեն մի պետություն պարտավոր է համակերպվելիր միջազգայինիրավական պարտավորությունների հետ, այն դեպքում, երբ միջազգայինպայմանագրերիցբխող պետության պարտավորություններըհակասում են ՄԱԿ-ի Կանոնադրությանը, ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունումհաստատագրված դրույթներն ունեն գերակայող ուժ. "

"

"

"

ԳԼՈՒԽ

6. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

"ոԱյՄԱԿԱԳԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ԻԻ

ԻՄԱՎՈՒԿՔ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Տ 15. Սիջազգային պայմանագրերիիրավունքի

հասկացությունը

ե

աղբյուրները

Միջազգային պայմանագրերի իրավունքը միջազգային իրավունքի ճյուղ է, որը միջազգայինպայմանագրերիկնքման, գործողության ն րարը հդ գալարքաը կառակրույած Է պետարունկի րավունքի այլ սուբյեկտների հարաբերություններըկարգավորողնորմերի համակցություն է: Միջազգային պայմանագրերի իրավունքը առանցքային տեղ ումի ե ն իրավունքի նքի համ ն մ իջազգային մ: Դրան է համակարգու րան կարնորագույն դեր վերապահվում միջազգային իրավունքի գործողության կարգավորման հարցում, այն որոշում է միջազգային իրավունքի նորմերի ստեղծման կարգը,դրանցվավերականությունը,իրականացումը,դադարումը, իրավական հետնանքները ն այլն: Միջազգային պայմանագրերիիրավունքիհետ այս կամ այն կերպ կապված են միջազգա)ին իրավունքի մյուս բոլոր ճյուղերի ն ինստիտուտներիձնավորումը ն գործողությունը:Միջազգային իրավունքի այս ճյուղի գործառույթը միջազգային պայմաճագրերիկնքման, գործողության ն դադարման կարգավորումնէ։ Միջազգայինպայմանագրերիիրավունքի նշանակությունը պայմանավորված այն դերով. որը պատկանումէ պայմանագրային՝միջազգային հարաբերություններում:Պայմաճագիրըմիջազգային հարաբերությունների կարգավորման քաղաքական ն իրավական լուծվում են առակարնորագույնմիջոցներիցմեկն է, որի վել կարնոր ն բարդ հիմնախնդիրները: Այն միջազգային հարաբերությունների կառավարմանամբողջ համակարգի գործողություննապահովողհզոր գործիք է: Միջազգայինպայմանագիրը կարելի է սահմանել որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտների միջն ակնհայտ արտահայտված համաձայնություն,որի միջոցով սահմանվել են միջազգային իրավունքի նորմեր: Միջազգային իրավական փաստաթղթերում միջազզային պայմանագիրըբնորոշվում է որպես պետությունների ն մի-

է

:

օգնությամբ

Վ.ՔՈՉԱԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՊԱՎՈՀԼԵՔ

ԾԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

«11

ԱԳին Բի ԻոնՎ11նք ՄԱԿ

ջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների միջն կնքված գրավոր համաձայնություն, որը կարգավորվում է միջազգային իրավունքով, անկախ նրանից, թե այդ համաձայնությունը բովանդակվում է մեկ. թե ճան անկախ մեկից ավելի փոխկապված փաստաթղթերում, ինչպես այդ փաստաթղթերի անվանումից:

Միայն 1968 թ. հարցի քննարկման համար գումարվել է Միջազգային իրավունքի Վիեննայի կոնֆերանսը, որը 1969 թ. ապայմանագրերի վարտվել է Միջազգայինպայմանագրերիիրավունքի Վիեննայի կոնվենցիայիընդունմամբ: Կոնվենցիան միջազգային պայմանագրերի իրավունքի յուրատե-

Միջազգային համաձայնության ձները բազմաթիվ են, միջազգային պայմամճագիրը դրանցիցմիայն մեկն է: Ոչ իրավական միջազգային համաձայնություններն ունեն երկու հիմնական ձներ, դրանք են միջազգային մարմինների ն կազմակերպությունների բանաձները ն պետությունների քաղաքական համաձայնությունները: Ի տարբերություն միջազգային պայմաճագրերի, քաղաքական համաձայնությունները հաճախ անվամում են «պայմանավորվածություններ», իսկ միջազգային մարմինների ն կազմակերպությունների բանաձները կազմում են այսպես կոչված՝ «փափուկ միջազգային իրավունքը»: Միջազգային պայմանագրերիիրավունքի աւղբյուրները:Միջազգային իրավական պայմանագրերիի հայտ գալուն զուգընթացսկսել է կազմավորվելդրանց գործողությունըկարգավորող իրավունքը:Երկար ժամանակ միջազգային պայմամճագրերի իրավունքի միակ աղբյուրը սովորույթներնէին: Ըստ էության, միջազգային պայմանագրերի իրավունքըձնավորվելէ ընդհանրապեսմիջազգայինիրավունքի հետ միաժամանակ:Այդ գործընթացըտեղի էր ունենում հռոմեականիրավունքի ն, մասնավորապես,դրա այնպիսի ճյուղի զգալի ազդեցության տակ, ինչպիսին պարտավորական իրավունքն է: Այդտեղից է փոխառնվել նան պայմանագրերի իրավունքի հիմնական սկզբունքիբանաճնը՝ «քճծէճ Տսոէ Տ ՄՅոմ2»: Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի առավել կայացած նորմերը կոդիֆիկացրածմիջազգային իրավական առաջին ակաը ընդամենը 21 հոդվածից բաղկացած Միջազգայինպայմանագրերիմասին 1928 թ. միջամերիկյանկոնվենցիանէր: Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին հարցն ի սկզբանե ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ընդգրկվել էր Միջազգային իրավունքի հանձնաժողովի աշխատանքների ծրագրում, որն սկսել է դրանով զբաղվել 1950 թ.-ից: Հոդվածներինախագծերը նախապատրաստելուհամար երկար տարիներ պահանջվեցին:

սակ օրենսգիրք է (85 հոդված ն հավելված): Դրանում կարգավորված են միջազգային իրավունքի այդ ճյուղի բոլոր հիմնական հարցերը:

Դրա շրջանակներիցդուրս են մնացել այն համաձայնությունները.ո-

րոնց կողմերը ոչ թե պետություններն են, այլ միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտները,ինչպես ճան ոչ գրավոր ձնով կնքված միջազգային համաձայնությունները: 1978 թ. ընդունվելէ Պայմանագրերի նկատմամբ պելությունների իրավահաջորդությանմասին կոնվենցիան, որը, սակայն, ցայսօր ուժի մեջ չի մտել: թ. Վիեննայում ՄԱԿ-ի հովանու ներքո գումարված կոնֆերանսում ընդունվել է Պետությունների ն միջազգային կազմակերպություններիմիջն կամ միջազգային կազմակերպություններիմիջե այաւյմանագրերի իրավունքի մասին կոնվենցիան: Թեն 1978 ն 1986 թթ. Վիեննայի կոնվենցիաներն ուժի մեջ չեն մտել, սակայն դրանց դրույթները գործում են որպես սովորութային նորմեր: Նշված կոնվենցիաներումկոդիֆիկացված են միջազգային պայմանագրերիիրավունքի բնագավառում գործող ոչ բոլոր սովորուէլ պայմանագրային նորմերի հետ թային նորմերը: Այդ պատճառով մեկտեղշարունակում են գործել նան սովորութայինները : Միջազգային պայմանագրերիդասակարգումը: Պայմանագրերը կարող են դասակարգվել տարբեր հիմքերով: Ըստ մասնակիցների շրջանակի՝ պայմանագրերըբաժանվում են երկու տեսակի՝ երկկալմ ն քազմակողմ: Տարբերակումեն նան ունիվերսալ (համբնդհանում)ն փարածաշիջանայինպայմանագրեր: Պայմանագրերը կարող են լինել բաց ն փակ: Բաց են այն պայմանագրերը.որոնց մասնակից կարող են դառնալ ցանկացած պետություններ, անկախ ճրանից՝ առկա՞ է. արդյոք, դրանց մասնակցող մյուս պետություններիհամաձայնությունը, թե՞ ոչ։ Փակ են այն պայմանագրերը,որոնց մասնակցելըկախված է մյուս մասնակիցներիհամաձայնությունից:

Վ.

(ՔԴԶԱՀԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Միջազգային պայմանագրերիչեր, կառուցվածքը ն անվանումը: Պայմանագիրը կարող է կնքվել բանավոր կամ գրավոր: Պայմանագրերը բանավոր կնքվում են շատ հազվադեպ, առավել տարածված է գրավոր ձնը. քանզի միայն գրավոր պայմանագիրն է հստակ ն որոշակի ամրագրում կողմերի իրավունքներն ու պարտականություննե-

րը:

-

Պայմանագրի կառուցվածքին վերաբերում դրա բաղկացուցիչ մասերի հարցը, ինչպիսիք են անվանումը, նախաբանը ն եզրափակիչ մասերը, կողմերի ստո(պրեամբուլան), հիմնական է

|լայմանագրի

րագրությունները:

Նախաբանը պայմանագրի կարնոր մաս է. քանի որ դրանում հաճախ ձնակերպվում է պայմանագրի նպատակը: Բացի այդ, ճախաբանը օգտագործվումէ պայմանագիրըմեկնաբանելիս: Պայմանագրի հիմճական մասը բաժանվում է հոդվածների,որոնք կարող են խմբավորվելբաժիններում,գլուխներումկամ մասերում:

Միջազգայինպայմանագրիեզրամիակիչմասում շարադրվումեն այնպիսի դրույթներ, ինչպիսիք են պայմանագրերիուժի մեջ մտնելու ն դադարելու պայմանները. լեզուն, որով կազմված է պայմանագրի տեքստը նայլն: Սիջազգայինպայմանագրերըհաճախ ունենում են հավելվածներ արձանագրությունների,լրացուցիչ արձանագրությունների, կանոննեն րի այլ փաստաթղթերիտեսքով: Հավելվածները կարող են լինել պայմանագրի անբաժանելի մասը, եթե ւսյդ մասին ուղղակիորեն նշված է պայմանագրիտեքստում: Պայմանագրերը կարող են ունենալ տարբեր անվանումներ(օրինակ. համաձայնագիր, կոնվենցիա. պայմանագիր. արձանագրություն, հռչակագիր.կանոնադրությունն այլն) կամ չունենալ անվանում: Պայմանագրի անվանումը որնէ իրավաբանական նշանակություն

չունի:

Միջազգույինպայմանագրիլեզում: Միջազգային պայմանագրի լեզուն որոշում են պայմանադիրկողմերը: Երկկողմ պայմանագիրը, որպես կանոն, կազմվում է պայմանադիրերկու կողմերի լեզուներով կամ որնէ երրորդ լեզվով: Բազմակողմ պայմանագրերըկազմվում են կողմերի որոշած լեզուներով: ՄԱԿ-ի, ՄԱԿ-ի մասնագիտացվածհիմ104

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ "ՍԱ ՄմԱնկԳոինրիԻ

ԻՌԱՎՈՒԵՔ

ԻՄԱՎՀՒԿՔ

նարկների կամ միջազգային այլ կազմակերպություններիհովանու ներքո կնքվող պայմանագրերըսովորաբար կազմվում են այդ կազմակերպություններիպաշտոնական լեզուներով: Տարբեր լեզուներով պայմանագրի տեքստերը աուտենտիկ (նույնական) են ն ունեն հավասար իրավաբանականուժ: Տ 16. Սիջազգային պայմանագրերի կնքումը

Միջազգային պայմանագրերիկնքումը նշանակում է պետության բոլոր գործողությունները, սկսած բանակցություններից, մինչն պայմանագիրնուժի մեջ մտնելը: կոնվենցիաներով Պայմանագրերի իրավունքի մասին են սահմանվել պայմանագրերիկնքմաներեք փուլեր (հհ. 9-11): Առաջին փուլը տեքաիփի ընդունումն է: Տեքստն ընդունվում է դրա կազմմանը մասնակցող բոլոր կողմերի համաձայնությամբ, իսկ բազմակողմ պայմանագրերիդեպքում՝ կոնֆերանսի մասնակիցների ձայների երկու երրորդով: Երկրորդ փովը՝ փեքաիի աուտենփիկության հավաստումն է. որն իրականացվում է պայմանագրի տեքստի կամ այդ տեքստը բովանդակող` կոնֆերանսի եզրափակիչ ակտի ստորագրման, «ճմ Լ6Թւծոմսո» ստորագրմանկամ նախաստորագրման միջոցով: Երրորդ փուլը պայմանագիիպարփադիրիրավական ուժը ճանաչելու վերաբերյալ համաչայնության արփահայտումնէ, որը կարող է արտահայտվել ստորագրմամբ,վավերացմամբ,հաստատմամբ, ընդունմամբկամ այլ ձներով՝ կախված պայմանագրումնախատեսված կարգից: միջազգային պայմանագրերումմասնակցության իրավունքըտարածվում է վերը թվարկվածբոլոր փուլերի վրա: Միջազգային պայմանագրերին մասնակցության իրավանքը: Պայմանագրերիկողմեր կարող են լինել միջազգայինիրավունքի բոլոր սուբյեկտները:Հիմնականումդրանք պետություններն են: Հաճախ պայմանագրերումկողմ են անվանվում կառավարությունները: Ինչպես Վիեննայի կոնվենցիաները.այնպես էլ ազգային օրենսդրություններընախատեսումեն. որ անկախ ճրանից, թե իր որ մարմնի միջոցով է ներկայացված պետությունը, պայմանագրիկողմ

Վիեննայի

Պետությունների

ԻԻԱՎՈՀեՔ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

Վ.Ք12Ա31Ան

պետությունը ն ոչ թե նրա մարմինը: Պետությունն իր ինքնիշխանության ուժով իրավասու է մասնակցել ցանկացած իրավաչափ պայմանագրի՝ ինքնիշխան հավասարության սկզբունքի հաէ հանդիսանում

մաձայն:

Պայմամճագրերկնքելու` միջազգայինկազմակերպություններիիրավունակությունըսահմանափակէ, գործառութային: Դա որոշվում է այն կանոններով. որոնց հիման վրա գործում է կազմակերպությունը: Որոշ դաշնություններում դրանց սուբյեկտներն օժտված են պայմանագրային հարաբերություններին մասնակցելու որոշակի իրա-

վունքներով:

Պայմանագրերի կողմեր կարող են լինել ճան անկախացմանհամար պայքարող ժողովուրդները. ազգերը. որոնք. ըստ էության, կայացման ընթացքում գտնվող պետություններ են: Սակայն պայմաճագրերինդրանց մասնակցությունըտարածված չէ ն ավելի շատ բացառություն է, քան կանոն: Միջազգային պայմանագրերինմասնակցելու իրավունքը միջազգային պայմանագրերիիրավունքին ընդհանըապեսմիջազգայինիրավունքի նոր ինստիտուտ է: Դրանում իր արտահայտություննէ գտել լիակատար իրավահավասարությանհիման վրա միջազգային հարցերի լուծմանը պետությունների մասնակցության իրավունքը

հարգելու պահանջը:

Մասճակցությանիրավունքը նախ ն առաջ վերաբերում է ընդհանուր. ունիվերսալ պայմանագրերին:Այդ պայմանագրերինմասնակցության իրավունքը բխում է ժամանակակիցմիջազգայինիրավունքի էությունից. նպատակներից ն սկզբունքներից. որը ձնավորվում է բոլոր պետությունների համատեղ ջանքերով: Միջազգային իրավունքի ընդհանուր ճորմեր ստեղծող պայմանագրերի բնույթի ուժով վերջինները բոլոր պետություններիգործն են. ուստի ն դրանց այս կամ այն պետության մասնակցության մերժելն անիրավաչափէ: Ոչ ոք իրավասու չէ խոչընդոտել բոլոր երկրների ընդհանուր հիմնահարցիլուծմանը պետության մասնակցությանը: Նախկինում աշխարհում գործում էր «պայմանագրերիազատության» սկզբունքը, որի համաձայն՝ մեծ տերությունները պայմանճագրեր էին կնքում ցանկացածհարցով ն իրենք էին որոշում մասնակից-

շահերին առնչվող

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ների շրջանակը` ոտնահարելով ավելի

թույլ

«1Ա1ՄԱնկԳիԻն

"Ի

Ի ԱՎ7էնք

պետությունների իրա-

վունքները:

Մասնակցության իրավունքը գոյություն ունի ոչ միայն ունիվերսալ, այլ նան այլ պայմաճագրերինկատմամբ: Մասմճակցությանիրավունքը կարող է իրագործվել` աճկախ պետությունը կամ նրա կառավարությունը ճանաչելու հանգամանքից: Դիվանագիտական կամ հյուպատոսական հարաբերությունների բացակայությունը արգելք չէ

պայմանագիրկնքելու համար: Միմյանց չճանաչող պետությունների սովորական մասնակցությունն բազմակողմ պայմանագրերի է: երնույթ Մասնակցության իրավունքը որոշվում է պայմանագրի օբյեկտի ն նպատակների հանդեպ պետության օրինական շահերի առկայությամբ: Շահագրգռվածությունըկարող է լինել ձւական-իրավաբանական ն փաստական:Առաջինը բխում է հիմնահարցի նախորդ պայմանագրային կարգավորմանըպետության մասնակցությունից, երկրորդը՝ պետությանփաստացիշահագրգռվածությունից: Լիազորություններ: Պայմանագրի կնքման ցանկացած փուլին մասնակցելուհամար պետությանկամ միջազգայինկազմակերպության ներկայացուցիչը պետք է ունենա լիազորություններ: Բարձրագույն պաշտոնատարանձինք (պետության գլուխը, վարչապետը, արտաքինգործերի ճախարարը կամ միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղարը)օժտված են այդ լիազորություններովիրենց զբաղեցրած դիրքի ուժով: Այլ անձինք պետք է ունենան հատուկ լիազորություն: Երկկողմ պայմանագիր նախապատրաստելիս իրականացվում է լիազորությունների փոխանակում:Բազմակողմ պայմաճագրերի դեպքում լիազորությունները ներկայացվում են ստուգման համար: Լիազորություններըտրվում են պետությանայն մարմնի կողմից. որի անունից կնքվումէ պայմանագիրը: Պայմանագրիկնքմանը մասնակցություննառանց լիազորությունճերի կամ դրանց սահմնազանցումըչունի իրավաբանականնշանակություն, եթե համապատասխան գործողությունները հետագայում չհաստատվեն պետության կամ միջազգային կազմակերպության

կողմից:

մո ն ընդունումը: ոնոունումյ: Պայմանագրի փեքարի նախապատրաարումը ն է սովորական դիվաՊայմանագրիտեքստը նախապատրաստվում

Վ..ՔՈՂՉԱՊԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿ դայ

ԻԲԱՎՈՒԵՔ

ճագիտական ուղիներով, միջազգայինկոնֆերանսներում ն միջազգային կազմակերպություններումբանակցությունների միջոցով: Դիվանագիտական բանակցությունների միջոցով, որպես կանոն, ճախապատրաստվումեն երկկողմ պայմանագրերիտեքստերը: Միջազգային կազմակերպություններումպայմաճագրերի տեքստերի ճնախագծերը մշակվում են գլխավոր մարմիններիկամ հատուկ դրա համար ստեղծված օժանդակմարմիններիկողմից: Պայմանագրի տեքստի ընդունմամբ ավարտվում են այդ տեքստի վերաբերյալ պետություններիբանճակցություննախապատրաստման ները: Միջազգային կոնֆերանսներում պայմանագրի տեքստը ընդունվում է դրանց ընթացակարգի կանոններին համապատասխան` քվեարկությամբ: Ասյա անհրաժեշտություն է առաջանումհավաստել լվայմանագիի փեքարի աուրենտիկությունը(նույնականությունը): Պայմաճագրի տեքստի առւսրենտիկությունընշանակում է, որ տվյալ տեքստը իսկական է ն հավաստի, այսինքն վերջնական է ն այլնս փոփոխմանենթակա չէ: Գոյություն ունի պայմանագրիստորագրմաներեք տեսակ. երկուսը՝ նախնական (մակագրումըն «ՀՄ 1616ոօոմսոո» ստորագրումը),մեկը՝ վերջնականստորագրում: (մակագրման) տակ. որպես կանոն, հասՆավխաւարորագիման կացվում է պայմանագրի տեքստի էջ առ էջ ստորագրումըպետութանուննեյունների կամ կազմակերպություններիներկայացուցիչների են րի սկզբնատառերով:Նախաստորագրվելկարող ինչպես ամբողջ պայմանագրերը,այնպես էլ բանակցություններիընթացքումփոխհամաձայնեցված մասերը: Մասնակի նճախաստորագրումը նշանակում է. որ ներկայացուցիչներըվերջնականապես համաձայնեցրելեն համապատասխանդրույթներըն այլնս չեն պատրաստվումանդրադառճալ դրանց: Ամբողջ տեքստի նախաստորագրումը նշանակում է դրա աուտենտիկությանհավաստում: «44 6/ԹՒշոմնու»ալտրեագրումընույնպես նախնական է ն կատարվում է պայմանով, որ մասնակիցների կողմից պայմանագրին հավանությունտալուց հետո այն ձեռք կբերի լրիվ ստորագրմանկար-

գավիճակ:

ԻԽԱՎԴՀԱԵՔ

մԱԿԱԳորխտի

պայմանագրիվավերացման,ընդունման. դրան միանալու մասին դրույթները: Բարեխղճությանսկզբունքը է պայմանագիրըստորագրածպետություններինպարտավորեցնում ձեռնպահ մնալ այն բոլոր գործողություններից,որոնք կդժվարացնեն կամ անհնարինկդարձնենպայմանագրի կատարումըդրա վավերացումից հետո, ինչպես նան պայմանագրինհակասող բոլոր գործո-

բանականուժ

են ստանում

այդ

ղություններից:

Ստորագրման Ա վավերացմանմիջն ընկած ժամանակահատվածում հատուկ տեղ ունեն միջազգային իրավունքի այս կամ այն բաժինները կոդիֆիկացնողբազմակողմկոնվենցիաները:Դրանք դիտվում են որպես սովորութայինիրավունքիհեղինակավոր շարադրանք, յսոտ» արտահայտում,ն պետություններիընդհանուր որպես «Օօքլուօ պրակտիկա: Ներկայում միջազգայինպայմանագրերիվավերացումը,հաստան տումը ն ընդունումըկարգավորվումեն ՀՀ Մահմանադրությամբ «ՀՀ միջազգայինպայմանագրերիմասին» ՀՀ օրենքով: Պայմանագրի պարտադիրությանվերաբերյալ համաչայնություն արտահայտելու եղանակներ: Պայմանագիր կնքելու վերջին վերաբերյալ պետություննեփուլը պայմանագրիպարտադիրության րի ն միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների համաձայնության արտահայտումնէ: 1969 ն 1986 թթ. Վիեննայի կոնվենցիաների11-րդ հոդվածներով սահմանվել են պայմանագրի պարտադիրության հետնյալ եղանակվերաբերյալ համաձայնությանարտահայտման ճերը՝ պայմանագրիստորագրումը. պայմանագիրըկազմողփաստաթղթերիփոխանակումը,

»

»

-

:

րը:

պայմանագրիվավերացումը, պայմանագրիընդունումը. պայմանագրիհաստատումը. պայմանագրինմիաճալը. ցանկացածայլ եղանակ, որի մասին պայմանավորվելեն կողմե-

Պայմանագրի արորագրումը ինչպես իրավաբանական. այնպես էլ քաղաքական նշանակություն ունի: Ստորագրումիցհետո իրավա-

Միջազգային պրակտիկանմշակել է պայմանագրերիստորագըման որոշակի կանոններ։ Յուրաքանչյուր լեզվով տեքստում առաջին տեղում (որպես կանոն, ներքնի ձախ մասում) դրվում է այն պետութ-

Վ ՔՉԱԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻԴԱՎնՔ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

յան ներկայացուցչի ստորագրությունը. որի մոտ պահպանվելու է պայմանագրիտվյալ օրինակը: Այդպիսի հերթականությունը անվանվումէ այտերնատ: Բազմակողմ պայմանագրի տեքստի ճերքո պետություններիճերկայացուցիչների ստորագրությունները դրվում են իրար տակ` պե-

տություններիանվանումներիայբբենական կարգով այն լեզվով. որով պայմանավորվել են մասնակիցները: է պետության բարձՎավերացումըպայմաճագրի հաստատումն րագույն մարմնի կողմից. որով արտահայտվում է համաձայնությունը դրա պարտադիրությանվերաբերյալ: Վավերացման կարգը սահմանվում է ներպետականիրավունքով: Պայմաճագիրըվավերացնող ներպետական մարմինը սովորաբար խորհրդարանն է կամ պետության

գլուխը: է

Վավերացմանակտի հիման վրա պետությանգլուխն ստորագրում վավերագիրը: Վավերացման գործընթացն ավարտված է համար-

վում վավերագրերիփոխաճակումիցկամ բազմակողմ պայմանագրի դեպքում` այն ավանդապահին հանձնելուց հետո: Վավերացումից

հրաժարվելը չի խախտումմիջազգայինիրավունքը,սակայն կարող է լուրջ քաղաքական հետնանքներ առաջացնել: Վավերացումըվերջնական է: Դրանից չի կարելի հրաժարվել. այն չի կարելի կրկին քննարկման դնել: է պաշտոնականհաստատումը. Վավերացմանը հավասարեցվում

որն իրականացվումէ միջազգայինկազմակերպության կողմից` պայմանագրի պարտադիրությանվերաբերյալհամաձայնությանարտահայտման նպատակով:

ն ընդունումը վավերացման ոչ ենթակա. Հասփասրումը սակայն ստորագրումից հետո հավանությունենթադրողպայմանագրի պարտադիրության վերաբերյալհամաձայնությունարտահայտելու ընթա-

ցակարգեր են:

Պայմանագրինմիանալը այլ պետություններիկամ միջազգային կնքված կազմակերպությունների միջն պայմանա ա րությանը րությունը նախատեսվումէ պայմանագրումկամ համաձայնեցվում է հետ։ Որպես կանոն, դրա մասնակիցների միանալնիրականացվումէ

Է անու ւետության համամայր նար

-

նույն մարմինների կողմից

հաստատումը:

ն

»դԱյմԱննԳոերի

Իտա

Վ11նք

ճույն կարգով. ինչ վավերացումը կամ

Վավերացումը. ընդունումը, հաստատումը ն միանալը ենթադրում են համապատասխանփաստաթղթերի փոխանակման, դրանք ավանդապահինհանձնելու կամ այդպիսի ակտերի ընդունման մասին ծանուցման անհրաժեշտություն: Ավաւնդապահը բանակցությունների մասնակիցներիկողմից որոշվող պետությունն է (կամ միջազգային կազմակերպությունը). որի պարտականությունների մեջ է մտնում պայմանագրի բնօրինակ տեքստի ն դրան վերաբերող փաստաթղթերիպահպանումը, ինչպես ճան դրա հետ կապված գործառույթներիիրականացումը:Ավանդապահի գործառույթներըմիջազգային բնույթ ունեն ն պետք է իրականացվեն անկողմնակալ: Պայմանագրերի գրանցումը ն հրապարակումը: ՄԱԿ-ի անդամ պետությունները.ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 102-րդ հոդվածի համաձայն. պարտավոր են գրանցել իրենց պայմանագրերըՄԱԿ-ի քարտուղարությունում: Եթե պայմանագիրըգրանցված չէ, ապա պետութունները չեն կարող վկայակոչել այն ՄԱԿ-ի մարմիններիցոչ մեկում: Իր հերթին ՄԱԿ-ի քարտուղարությունն առաջին իսկ հնարավորության դեպքում գրանցված պայմանագրերըհրապարակում է հատուկ ժողովածուում: Վերապահումները ն հայտարարությունները: Վելրապահումը միակողմ հայտարարություննէ. որի միջոցով պետությունը կամ միջազգային կազմակերպությունըցանկանում է փոփոխել կամ բացառել իր նկատմամբ բազմակողմ պայմանագրի որոշակի դրույթների գործողությունը: Վերապահումներ են արվում միայն բազմակողմ պայմանագրերի վերաբերյալ: Եթե ցանկություն Է արտահայտվում վերապահում կատարել երկկողմ պայմանագրի վերաբերյալ. ապա դա հավասարազոր է բանակցություններըվերսկսելուն կամ համաթ տեքստում փոփոխություն կատարելու առաջարկությա-

ՆԱ '

Ամրագրելով վերապահում կատարելու իրավունքը` Վիեննայի կոնվենցիաները միաժամանակ ճանաչել են մասնակիցների իրավունքը` պայմանագրերում ճերառել այդ իրավունքի իրականացումը սահմանափակող դրույթներ: Անիրավաչափ են պայմանագրով ար111

Վ..ՔՈ՛ՉԱՅԱՆԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ ԻԲԱՎՈՒԵՔ

գելված վերապահումներըկամ թույլատրվածների թվի մեջ չմտնող վերապահումները:Մյուս դեպքերում անթույլատրելի են միայն այն վերապահումները, որոնք պայմանագրի օբյեկտի ն նպատակների

անհամատեղելիեն: Յուրաքանչյուր պայմանադիրկողմ իրավասու

հետ

է

առարկել իր

հա-

մար անընդունելի վերապահումների դեմ: Սակայն դա չի խոչընդոտում իր ն վերապահում հայտարարած կողմի միջն պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելուն: Այլ իրավիճակ հնարավոր է միայն, եթե առարկողը հայտարարի, որ վերապահում հայտարարած կողմի հետ իր հա-

րաբերություններում պայմաճագիրը չի գործելու: Վերապահումըչպետք է հակասի պայմանագրիճպատակներին ն սկզբունքներին, փոփոխի դրա գլխավոր բովանդակությունը:Վերաեն, որ դրանովհամատցվում այն կատարածկողմի ն պատասխանփոփոխություններ պայմամագրիայլ կողմերի փոխհարաբերություններում:Վերապահման դեմ առանձինմասնակիցներիառարկություններիդեպքում վե.

ար պարման հանան րԽրներն

րապահում կատարած պետության հետ նրանց փոխհարաբերություններում համապատասխանդրույթը չի կիրառվում: Վերապահումը չի փոփոխում այլ պետություններիփոխհարաբերություններըկարգավորող դրույթները: Վերապահում կատարած մասնակիցն իրավունք ունի ցանկացածժամանակհանել այն: Այդ դեպքումվերապահումը ճանաչած մասնակիցներիհամաձայնությունը չի պահանջվում: Պայմանագրիպարտադիրությանվերաբերյալ համաձայնություն արտահայտելիս, բացի վերապահումճերից, արվում են ճան հայտարարություններ. որոնց նպատակն է շարադրել պայմանագրիորոշակի դրույթների ըմբռնումը: Ահա թե ինչու այդպիսի հայտարարությունԻ տարբերություն վեները հաճախ անվանվում են մեկնճաբաճականճ: րապահումնճերի. հայտարարություններըչեն փոփոխումպայմանագրի բովանդակությունը: Դրանք հնարավոր են նան երկկողմ պայմաճագրեր կնքելիս: Մյուս մասնակցի կողմից դրանք որպես պայմանագրին վերաբերող փաստաթուղթ ընդունվելու դեպքում դրանք ներառվում են պայմանագրիհամատեքստում՝ մեկնաբանմաննպատա-

կով:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Այ

մԱնկԳԻնիԻ

ԻՊԱՎՈԱԼԵՔ

Միջազգայինպայմանագրերիգործողությունը, մեկնաբանությունըն դադարումը վավերականությունը, Տ 17.

Պայմանագրերի գործողությունը: Պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու տակ հասկացվումէ դրա դրույթների՝մասնակիցներիհամար իրաձեռքբերումը, այսինքն՝ այդ պահից պարտադիրության վաբանական սկսած՝ կողմերը ձեռք են բերում պայմանագրովնախատեսվածփոԱյն նշանավորում խադարձիրավունքներն պարտականություններ: է պայմանագրի կնքման գործընթացիավարտը: Որպես կանոն, պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը ժամանակով համընկնում է դրա կիրառսկզբի հետ: Միջազգային պայմանագրերիիրավունքի հիմնական սկզբունքը բարեպայմանագրերիցծագող միջազգայինպարտավորությունների խիղճ կատարմանսկզբունքնէ՝ «քճօէճ Տսու ՏՇԼԽՅՈՎՃ»:Այն ճան պատկանում է «յստՇօքշոտ» բնույթի միջազգային իրավունքիհիմնական սկզբունքներիթվին, ն դրանից շեղվելն անթույլատրելիէ միջազգային

ման

իրավունքիսուբյեկտներիհարաբերություններում: նրա Մինչն ուժի մեջ մտնելը պայմանագիրըչի պարտավորեցնում ուկողմերին:Իրավաբանականհետնանքներ է առաջացնումմիայն ժի մեջ մտած պայմանագիրը:Դա նշանակումէ, որ այն դառնում էիպարտադիրմասնակիցներիհամար: Պայմանագիրն ըրավաբանորեն ուժի մեջ է մտնում դրանումնշված պայմաններով:Վիեննայի կոնվենն ամցիաների համաձայն, պայմանագրիուժի մեջ մտնելու կարգը կամ համաձայնեցվում սաթիվը սահմանվում են հենց պայմանագրում են դրա մասնակիցների կողմից: Այսպես, պայմանագրերըկարող են ուժի մեջ մտնել ստորագրման,վավերացման,վավերագրերիփոխանակման կամ ավանդապահին որոշակի թվով վավերագրերի հանձնելու ամսաթվից: Վերջին դեպքում կարող է նախատեսվելայն ժամկետը.որը լրաճալուց հետո պայմանագիրնուժի մեջ է մտնում: Պայմանագիրը կարող է ժամանակավորապեսկիրառվել մինչն է պայմանագրում կամ մասուժի մեջ մտնելը. եթե դա նախատեսված

նակիցներնայդ մասին պայմանավորվել ենայլկերպ: Պայմանագրերի գործողությունըսերտորեն կապված է հրիորդ կողմիհիմնահարցիհետ, որի տակ հասկացվումեն այն պետությունորոնք պայմանագները կամ միջազգայինկազմակերպությունները.

Վ..Քղջնոյան

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻՊԱՎՀԼեՔ

րի մասնակիցներչեն: Պայմանագիրը պարտականություններկամ իրավունքներ չի առաջացնում երրորդ պետություններիկամ միջազգա-

յին կազմակերպություններիհամար առանց նրանց համաձայնութ-

յան:

Միջազգային իրավունքում գոյություն ունի այլ պետությունների միջն կնքված իրավաչափ պայմանագրերը հարգելու ն ճանաչելու պարտականություն.եթե դրանք չեն խախտում երրորդ պետությունների իրավունքները: Եթե պետությունը համարում է, որ այլ պետությունների միջն կնքված պայմանագիրն առնչվում է իր օրինական շահերին, ապա կարող է հայտարարել այն չճանաչելու մասին ն այդ դեպքում իրավասու կլինի գործել այնպես, ինչպես պայմանագրիչգոյության ժամանակ: Այսպիսով, միջազգային իրավունքում սահմանվելէ այն կաճնխավարկածը. որ պայմանագիրը իրավունքներ ն պարտականություններ չի ստեղծում երրորդ կողմի համար: Այլ իրավիճակ հնարավոր է միայն կողմերի հստակ արտահայտված մտադրությանն երրորդ պետության (կազմակերպության)համաձայնության առկայության դեպքում: Պարտավորությունըպետք է որոշակիորեն ընդունվի գրավոր ձնով: Իրավունքին համաձայնվելը կարող է իրականացվել լռությամբ: Երրորդ կողմի` իրավունքներից օգտվելը նշանակում է նան այն պայմանների ընդունում, որով դրանք տրամադրվումեն: Այլ կերպ ասած` իրավունքների ընդունումը ճշանակում է ճան համապատասխան պայմանների պահպանման պարտականության ընդունում: Իրավունքների օգտագործումը հնարավոր է պայմանագրի` ուժի մեջ մտնելու պահից: Պայմանագրի կողմերից ոչ մեկը չի կարող միակողմանիմերժել երրորդ պետության իրավունքներից օգտվելը: Պայմանագիրը. ինչպես ն օրենքը. հետադարձ ուժ չունի: Պայմաճագիրը չի տարածվում մինչն դրա ուժի մեջ մտնելը կատարվածգործողությունների նկատմամբ, եթե այլ բան չի սահմանվել մասնակիցների համաձայնությամբ: Պայմանագիրըչի կիրառվում դրա դադարման պահից: Սակայճ. որոշ դեպքերում հատուկ նախատեսվումէ, որ պայմանագիրը դրա դադարումից հետո նս կիրառվելու է այն փաստերի նկատմամբ, որոնք տեղի են ունեցել դրա գործողության

ընթացքում:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

"դԱյՄմԱնԿկԳոնիի

ԻՊԱՎՀՒԵՔ

Պայմանագրիգործողության ժամկետը, որպես կանոն, սահմանվում է պայմաճագրում: Պայմաճագրերը կարող են կնքվել որոշակի ժամկետով (ժամկետային պայմանագրեր). անորոշ ժամկետով, առանց գործողության ժամկետը նշելու կամ գործողության անժամկետ բնույթի նշմամբ (օրինակ, իրավական ռեժիմ սահմանող ընդհանուր կոդիֆիկացիոն կոնվենցիաները պայմանագրերը, ն այլն): են Անժամկեւր այն պայմանագրերը, որոնցում նշված չէ դրանց գործողությանժամկետը ն սահմանվածչեն դրանց դադարմանպայմանները, կամ որոնք ուղղակիորեն նախատեսում են դրանց գործողության անժամկետբնույթը: Պայմանագրի գործողության ժամկետը կարող է երկարացվել՝ դրանում նշված պայմաններով կամ փոխադարձհամաձայնությամբ: Այդ երկարացումը կոչվում է հրկարաչգում (պրոլոնգացիա): Այն պետք է կատարվի մինչն գործողության ժամկետը լրանալը: Երկարաձգումըանվանվում է ինքնաբերաբար. եթե, պայմանագրի դրույթների համաձայն, դրա համար չեն պահանջվում կողմերի որնէ գործողություններ: Եթե այդպիսի գործողություններ պահանջվում են. ապա երկարաձգումըանվանվումէ /ախածեռնային: Պայմանագրի իրականացմանկարգը հիմնականում կարգավորվում է ներպետականիրավունքով: Միջուզգային պայմանագրերի վերանայումը: Պայմանագրի արդյունավետության անհրաժեշտ պայմանը կարգավորվող հարաբերություններին,դրանց զարգացմանպահանջներին, կողմերի համապատասխանշահերին դրա համապատասխանություննէ: Սակայն այդ գործոններն անփոփոխ չեն մնում. համապատասխաճնաբար տեղի՝են ունենում փոփոխություններ նան պայմանագրային դրույթներիիրական բովանդակությունում,այլապես դրանք չեն կարող գործել:

Կողմերն իրավասու են սահմանել պայմանագրի վերանայման ցանկացած կարգ: Եթե դա չի արվել, ապա երկկողմպայմանագրերի ն մասնակիցներիսահմանափակ թվով պայմանագրերի առնչությամբ գործում է կանոն. որի համաձայն՝ փոփոխություններըկատարվում են ընդհանուր համաձայնության արդյունքում:Մինճույն ժամանակ, Վիեննայի կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածը նախատեսում է բազմակողմ պայմանագրերի փոփոխությունների ոչ միաձայն ընդուն115

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ.ԶՈՂՉԱՀԱՆԿ

ԻԻԱՎՈՀՒԿՔ

հնարավորություն: Այդ հոդվածում ամրագրված է փոփոխությունների ընդունմանը բոլոր կողմերի մասնակցության իրավունքը: Նրանցից յուրաքանչյուրը պետք է ծանուցվի փոփոխություններիվերաբերյալ ցանկացած առաջարկության մասին ն իրավունք ունի մասնակցել այդպիսի առաջարկությունների վերաբերյալ բանակցություններինու որոշումների ընդունմանը.ինչպես նան փոփոխված կոնվենցիաներըչեն նախատեպայմանագրին:Սակայն Վիեննայի սում, որ փոփոխություններինմեկ կամ մի քանի պետության չհամաձայնելը կարող է անհնարին դարձնել դրանց ուժի մեջ մտնելը: Ընդհակառակը, փոփոխություններին չհամաձայնելու արդյունքում նախկին պայմանագրի որոշ մասնակիցներ փոփոխված պայմաճագրի կողմ չեն դառնում: Փոփոխություններիմասին համաձայնությունը չի պարտավորեցնումպայմանագիրըչընդունած մասնակիցնեման

րին:

Փոփոխություններն ընդունածմասնակիցը համարվումէ փոփոխված պայմանագրի մասնակից ն միաժամանակ նախկին պայմաճագրի մասնակից` փոփոխությունները չընդունածներինկատմամբ: Դրանք ընդունած յուրաքանչյուր մասնակցի համար փոփոխություններն ուժի մեջ են մտնում մասնակիցների մեծամասնության կողմից դրանք ընդունվելուց հետո, իսկ հետագայում մնացած յուրաքանչյուր իր կողմիցընդունվելու օրը: մասնակցիհամար՝ փոփոխություններն Պայմանագրի փոփոխությունն իրականացնելիս անհրաժեշտ է պահպանել լրացուցիչ պայմաններ. փոփոխությունը չպետք է ազդի մյուս մասնակիցների իրավունքներին ն պարտականություններին, անհամատեղելիլինի պայմանագրի նպատակներիարդյունավետ իրականացմանհետ: Միջազգային պայմանագրերիիրավունքը հիմնված է ս/այմանագհերի վավերականության կանխավարկածիվրա: Յուրաքանչյուր գործող պայմանագիր պարտադիր է մասնակիցներիհամար. քանի դեռ հակառակը չի ապացուցվել: Վավերականությունըկարող է վիճարկվել միայն միջազգային իրավունքիհիման վրա: Պայմանագրի վավերականությունն ունի երկու տեսանկյուն` րնն ճյութական: Առաջինի առանձնահատկությունը թացակարիրգային կնքման գործընթացիիրավաչափություննէ (օրինակ,պայմանագիրը կնքված է դրան մասնակցելու իրավունք ունեցող կողմերի միջն,

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ »ոԱ1ՄԱնԿԱԳին

իի ԻՐԱՎՈՒՆՔ

համաձայնությունն արտահայտված պարտադիրությանը

է առանց

հատկապես կարնոր նշանակության ներքին իրավունքի նորմի բացահայտխախտման):Նյութական վավերականություննայն է, որ միջազգայինիրավունքի տեսանկյունից պայմանագրի բովանդակությունն օրինական է: Այդ պատճառով վավերական է օրինական կար-

գով կնքվածպայմաճագիրը՝իրավաչափբովանդակությամբ: Անվավերությունը կարող է լինել հարաբերականն բացարչակ: Առաջինը պայմանագիրըդարձնում է վիճահարույց: Դրա հիմքերն են` ներկայացուցչինկաշառելը, սխալը, խաբեությունը: Բացարձակ ան-վավերությունը,պայմանագրի առոչնչությունն է ի սկզբանե: Դրա հիմքերն են՝ ներկայացուցչին հարկադրելը. պետությանը հարկադրելը. ընդհանուր միջազգային իրավունքի իմպերատիվ նորմին հակասելը: Այն պայմանագրերի դրույթները, որոնց անվավերությունըհաստատված է, իրավաբանական ուժ չունեն: Մասնակիցներից յուրաքանչյուրն իրավասու է մյուս մասնակցից պահանջել հնարավորին չափ վերկանգնել մինչն պայմաճագրի իրականացումը ձնավորված

վիճակը: Միջազգային պայմանագրերի մեկնաբանությունը: Մեկնաբանությունըպայմանագրիկամ նրա առանձինդրույթների իրական իմաստի ն բովանդակությանբացահայտումն է: Միջազգայինպայմաճագրիկիրառումնանհնար է առանց որոշակի պայմանների նկատմամբ դրա դրույթների իրական բովանդակությունըպարզելու: Պայմանագրի մասնակիցների մեկնաբամճություննանվանվում է աուտփենտիկ։ Մեկնաբանման այս տեսակը հիմնվում է մասնակիցների համաձայնության վրա, ուստի օժտված է բարձրագույն իրավաբանականուժով: Աուտենտիկմեկնաբանությանհետ մեկտեղ լայնորեն կիրառվում է այսպեսկոչված՝ միջազգույինմեկնաբանությունը.որն իրականացվում է միջազգայինմարմիններիկողմից: Այդպիսի մարմիններ կարող են լինել ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը,տարբեր կոնվենցիոն հանձնաժողովները մարմինները, ն այլն: են նան ճերպետականմեկնաբանություն, որը կաՏարբերակում է րող արտահայտվել համապատասխան մարմինների հայտարարությունների ն որոշումների տեսքով: Ոչ պաշտոնականմեկնաբա117

Վ. ՔԶՉԱԱՆԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻԱՎՀՒԱՔ

նության տեսակ է դոկտրինալմեկնաբանումը, այսինքն առանձին միջազգայնագետ իրավաբանների աշխատություններումպարունակվող կարծիքները միջազգային պայմանագրի կամ դրա դրույթների իմաստի ն բովանդակությանվերաբերյալ:

Մեկնաբանությունն իրականացվում է հատուկ եղանակների (հնարքների) օգնությամբ. որոնցից են` պայմանագրերի քերականական. տրամաբանական.պատմական ն համակարգային մեկճաբա-

նումը:

Քերականական մեկնաբանությունըառանձին բառերի ն պայմանագրի իմաստի բացահայտումն է քերականական ն այլ կանոնների հիման վրա: Տիամաքանակաւնէ պայմանագրի այս կամ այն դրույթի մեկնաբանությունը պայմանագրի այլ հոդվածների հիման վրա կամ դրանց

բաղդատմամբ:

Պայմանագիրը կարող է մեկնաբանվելճան դրա դրույթներն այլ պայմանագրերիհետ համեմատելու միջոցով: Մեկնաբանությանայս տեսակը կոչվում է հասնակարգային: Երբեմն միջազգային պայմանագրերի մեկնաբանման համար անհրաժեշտէ լինում դիմել պայմաճագրիկնքման ժամանակամիջոցի պատմական իրավիճակի ուսումնասիրությանը,տարբեր ճախապատրաստական նյութերի, դիվանագիտականնամակագրության հետազոտմանըն այլն: Այդպիսի մեկնաբանություննանվանվում է

պեաւրմական:

Միջազգային պայմանագրերի դաղարումը: Պայմանագրի ադարման տակ հասկանում ենք պայմանագրի գործողության ավարտը, դրա դրույթներիպարտադիր իրավական ուժի դադարումը: Պայմանագիրըկարող է դադարել դրա գործողության ժամկետը լրանալու, պայմանագրիկատարման, «)ոտՇՕջօոտ» նոր նորմի առաջացման, ինչպես նան պայմանագրումնախատեսվածպայմաններն

առաջանալու դեպքում:

Մեծամասամբպայմանագրի դադարումը կասյում

են

որոշակի ժամանակըլրանալու կամ դրա դրույթների իրագործման հետ: Պայմաճագիրը կարող է դադարեցվել նան մասնակիցներիկողմից դենոնասցիայիմիջոցով, որի տակ հասկացվում է պայմանագրի իրավաչափ միակողմ դադարեցումը`դրւսնում նախատեսվածպայման-

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

"ՊԱյՄԱԿԱԳԴԵ

Ի

ԻԽԱՎՈւԿՔ

ներով: Բացի դրանից, պայմանագիրը կարող է դադարեցվել ցանկացած ժամանակ, այդ պայմանագրիբոլոր մասնակիցների համաձայ-

նությամբ: Վիեննայի կոնվենցիաներըորպես պայմանագրի դադարմանհիմքեր ճախատեսում են մասնակիցների կողմից դրանց էական խախտումը, կատարմանհետագա անհնարինությունը հաջորդող պայմաճագրի ընդունմամբ, հանգամանքների արմատական փոփոխություճը. ընդհանուրմիջազգային իրավունքի իմպերատիվ նոր նորմի առա-

ջացումը:

Պայմանագիրը դադարելու համար կարող է հիմք հանդիսանալ միայն պայմանագրի մյուս կողմի թույլ տրված էական խախտումը: Էական խախարում է պայմանագրիցանիրավաչափհրաժարվելը կամ պայմանագրի ճպատակնճմերին հասնելու համար էական նշանակություն ունեցող դրույթները խախտելը: Մակայն նույնիսկ ճման խախտումը չի դադարեցնում պայմանագիրը,այլ միայն բարեխիղճ մասճակցին իրավունք է տալիս դադարեցնելայն: Խախտողը նման իրավունք չի ստանում: Մասնակիցներիցմեկի կողմից բազմակողմ պայմանագրիէական խախտումը մյուս մասնակիցներին իրավունք է տալիս միաձայն համաձայնության հիման վրա լրիվ կամ մասնակիորեն դադարեցնել պայմանագիրը բոլոր մասնակիցների միջն կամ միայն խախտողի հետ հարաբերություններում: Պետությունը կարող է դադարեցնելպւսյմանագրի գործողությունը նան եթե տեղի է ունեցել հանգամանքներիարմատականվոսիոխություն (՛ՇԵսՏ Տ1Շ ՏոռոնԵեստ): Հանգամանքներիարմատական փոփոխությունները կարելի է վկայակոչել. երբ այդպիսի հանգամանքների առկայությունըմասնակիցներիհամաձայնությանէական հիմքն է, ն երբ հանգամանքներիփոփոխությունը արմատապեսփոփոխում է պար-

տավորություններիգործողությանոլորտը: չի կարելի վկայակոչել, եթե այն Հանգամանքներիփոփոռխությունը վկայակոչող մասնակցի կողմից պայմանագրի ցանկացած այլ մասճակցիհանդեպ պարտավորությանխախտման արդյունք է կամ եթե խոսքըսահմանիմասին պայմամագրիդադարեցմանմասին է: Պայմանագրի դադարման իրավաբանականհետնանքների առնչությամբ սահմանված է, որ դադարումնազատումէ մասնակիցներին

|

ՀոյԲոժնոյան

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԻոԱԿոէնք

հետագայում այն կատարելուպարտականությունից.սակայն չի ազդում պայմաճագրի կատարմանարդյունքում առաջացած իրավունքների, պարտականություններիկամ իրավաբանականվիճակիվրա:

918. ՀայաարանիՀանրապետությանմիջազգային պայմանագրերիիրավական կարգավորումը

ԾԻՋԱԶԳԱԻՆ

'

ները:

Օրենքում տրվում է ՀՀ միջազգայինպայմանագրիսահմանումը: Դա ՀՀ ն օտարերկրյա պետությունների, միջազգայինկազմակերպություններիկամ միջազգայինիրավունքի այլ սուբյեկտներիմիջն կնքված գրավոր համաձայնությունէ, որը կարգավորվումէ միջազգային իրավունքով. սահմանում, փոփոխում կամ դադարեցնում է կողմերի իրավունքները ն պարտականությունները,սահմանված կարգովմտնում է իրավաբանականուժի մեջ ն Հայաստանի Հանրապետությանհամար ճանաչվում է պարտադիր: Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած միջազգային պայմանագիրըՀայաստանիՀանրապետությանիրավական համակարգիբաղկացուցիչմասն է: Եթե ՀՀ Ազգային ժողովիվավերացրած միջազգայինպայմանագրովսահմանված են այլ նորմեր, քան նախատեսված են ՀՀ օրենքներով. ապա կիրառվում են միջազգային պայմանագրինորմերը: ՀՀ Ազային ժողովի կողմից չվավերացված ն միջգերատեսչական միջկառավարական պայմանագրերըչեն կաՀՀ օրենքներին: րող հակասել '

'

Ընդունվելէ ՀՀ Ազգային ժողովիկողմից 28.07.2000

թ.-ին:

տիԻԽԱՎՀՒԿՔ

ՀՀ միջազգային պայմանագրի նորմերը ՀՀ տարածքում գործում են անմիջականորեն,եթե պայմանագրովնախատեսված չէ ՀՀ ներ-

պետականակտի ընդունում կամ եթե դրա ընդունումը չի բխում այդ պայմանագրիպատշաճ կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:

է

կնքվել` ՀՀ անունից (միջպետականպայմանագիր), ՀՀ կառավարության անունից (միջկառավարականպայմանագիր). ՀՀ հանրապետականգործադիր մարմինների,գլխավոր դատախազության, գիտությունների ազգային ակադեմիայի անունից (միջգերատեսչականպայմանագիր): Անկախ նրանից, թե միջազգային պայմանագիրը ում անունից է կնքվել, որպես միջազգայինպայմանագրիսուբյեկտ հանդես է գալիս Հայաստանի Հանրապետությունը,որը ն պատասխանատու է հայկական կողմի ստանձնած պարտավորություններիկատարման համար: Բացառիկ դեպքերում Հայաստանի Հանրապետությունըկարող է միջազգայինպայմանագիրկնքել միջազգայինկամ օտարերկրյաոչ կառավարականկազմակերպությանկամ միավորման հետ, որը հիմնադրվել է բարեգործական կամ մարդասիրականգործունեության նպատակովն ՀՀ-ում իրականացնելուէ բարեգործական,մարդասիրական կամ զարգացման, տեխնիկական,տնտեսականկամ ֆինանսական գործունեություն կամ Հայաստանի Հանրապետությանը տրամադրելու է մարդասիրական, բարեգործական, տեխնիկական, տնտեսական կամ ֆինանսական օգնություն: Միջազգային պրակտիկայում տարածում չունեցող այս կարգի պայմանագիրը, ըստ օրենքի, նույնպես համարվում է ՀՀ միջկառավարականպայմանագիր: ՀՀ միջազգայինպայմանագիր կնքելու նախաձեռնությամբկարող են հանդես գալ ՀՀ Նախագահը, ՀՀ կառավարությունը, ՀՀ վարչապետը, գերատեսչությունները`իրենց գործունեության ոլորտին կամ իրավասությանը վերաբերող հարցերով. ինչպես ճան օտարերկրյա պետություններըն միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտներ: ՀՀ միջազգայինպայմանագիրըկարող »

Ինչպես արդեն նշվել է, ՀՀ միջազգային պայմանագրերիհետ կապված հարցերը կարգավորողհատուկ իրավական ակտը «ՀՀ միջազգային պայմանագրերի մասին» ՀՀ օրենքն է', որը, մասնավորապես, կարգավորումէ ՀՀ միջազգայինպայմանագիրընախապատրաստելու, դրա շուրջ բանակցություններ վարելու, այն ճախաստորագրելու, ստորագրելու, վավերացնելու կամ հաստատելու, դրան միանալու, ուժի մեջ մտնելու,գրանցելու, ժամանակավորապես կիրառելու, կատարելու, ինչպես նան պայմանագրի գործողությունը կասեցնելու, դադարեցնելուն դրա հետ կապված այլ հարաբերություն-

"յԱ1ՄԱԿԱԳոն

.

»

`

Ի7ԱՎԴՀՎՒոՔ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ.-Ք19ԶԱ77Ան,

Եթե միջպետական, միջկառավարական պայմանագիր կնքելու ճախաձեռնությամբ հանդես է գալիս գերատեսչությունը, ապա նա մշակում է համապատասխանպայմաճագրի նախագիծըն հիմնավորումներով ներկայացնում ՀՀ արտաքին գործերի ճախարարություն: Եթե նախաձեռնությամբ հանդես է եկել օտարերկրյա պետությունը կամ միջազգայինիրավունքի այլ սուբյեկտ, ապա ՀՀ արտաքին գործերի ճախարարություննստացված առաջարկությունը հասցեագրում է համապատասխանգերատեսչությանը: Համապատասխանգերատեսչության առաջարկությունները կամ կարծիքներն ստանալուց հետո տասնօրյա ժամկետում ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունն ուսումնասիրում է դրանք ն տվյալ միջպետական կամ միջկառավարականպայմանագիրը կնքելու վերաբերյալ բոլոր փաստաթղթերը կամ դրանց պատճենները նախարարության կարծիքի հետ համապատասխամաբարներկայացնում է ՀՀ Նախագահին կամ ՀՀ կառավարությանը: Համաձայնեցմաննպատակով ՀՀ միջպետականկամ միջկառավարական պայմանագրի նախագիծնստանալուց հետո շահագրգիռ գերատեսչությունները պարտավոր են իրենց կարծիքը կամ դիտողությունները ն առաջարկությունները ներկայացնելիրավասու գերա-

տեսչություն:

Շահագրգիռ գերատեսչությունների կարծիքները կամ դիտողություններն ու առաջարկություններնստանալուց հետո տասնօրյա ժամկետում իրավասու գերատեսչությունն ուսումնասիրումէ դրանք, անհրաժեշտության դեպքումլրամշակում կամ վերամշակում է պայմանագրի ճախագիծը ն ճերկայացնում ՀՀ արտաքին գործերի նճախա-

րարություն: ՀՀ

արտաքին գործերի նախարարությունը միջպետական կամ միջկառավարականպայմանագրինախագիծն իրավասու գերատեսչություններից ստամճալուցհետո ներկայացնում է պայմանագրիմյուս կողմին (կողմերին):

Դրանից հետո ՀՀ արտաքին գործերի ճախարարությունը, ներգն րավելով իրավասու գերատեսչություններին, կազմակերպում ղեկավարում է այդ պայմանագրի կնքման շուրջ բանակցությունները, պայմանագրի տեքստը մյուս կողմի հետ համաձայնեցնելու,ճախաս122.

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ "ԴԱյԱԱԿԱԳԻՆԻԻ

ԻհԱՎՈՒԵՔ

տորագրելու. ստորագրելու ն սահմանված կարգով վավերացնելու կամ հաստատման ներկայացնելու հետ կապված աշխատանքները: ՀՀ միջազգային պայմանագրի ճայխասատորագրումը դրա կնքման անձն այդ պայմանագրի յուրափուլն է, որի ընթացքում լիազորված քանչյուր էջի վրա նշագրում կատարելու միջոցով հավաստում է գրավոր տեքստի վերաբերյալ հայկական կողմի նախնական համաձայճությունը, որից հետո պայմանագիրը սահմանված կարգով պատրաստ է ստորագրմանՀայաստանի Հանրապետության կողմից: Նախաստորագրվածմիջազգային պայմաճագրի տեքստը կարող է փոփոխվել միայն պայմանագիրնստորագրելուց առաջ դրանումորոշակի ճշգրտումներ.կամ ուղղումներ կատարելու հւսմար կողմերի միջն ձեռք բերված լրացուցիչ պայմաճավորվածությանդեպքերում: ՀՀ միջազգայինպայմանագրի ատորագրումիդրա կնքման փուլն է. որով ավարտվումեն պայմանագրի շուրջ բանակցությունները,ն որի ընթացքում նախաստորագրված պայմանագիրը ստորագրվում է` ի

տեքստիհետ վերջնականհամաձայնության: Եթե միջպետականպայմանագրով նախատեսվումէ, որ այն ուժի մեջ է մտնում ստորագրման պահից կամ մինչն ուժի մեջ մտնելը կարող է ժամանակավորապես կիրառվել. ապա Հայաստանի Հանրապետության կողմից այդ պայմանագիրն ստորագրելու իրավասություն կամ հատուկ լիազորություն ունեցող անձը պարտավոր է բանակցությունների ընթացքումմյուս կողմի հետ համաձայնեցնել. որ պայմանագիրն ուժի մեջ կմտնի այն վավերացնելուց հետո: Այդպիսի համաձայնություն ձեռք չբերվելու դեպքում Հայաստանի Հանրապետության կողմից իրավասու կամ լիազոր անձը նման դրույթներ պարունակող պայմանագիրն ստորագրելիս պետք է վերապահում կատարի՝ նշելով. որ այդ պայմանագիրըՀՀ-ի համար ուժի մեջ է մտնելու կամ կիրառվելու է «ՀՀ միջազգայինպայմանագրերիմասին» ՀՀ օհաստատումն

դրա

րենքով սահմանված կարգով: ՀՀ միջազգային պայմանագրի ստորագրմանըհավասարազոր է ճանաչվումդիվանագիտականուղիներով նոտաների փոխանակման միջոցով կողմերի միջն համապատասխանբնագավառում հարաբերություններ հաստատելու մասին համաձայնությանձեռքբերումը: ՀՀ միջազգային պայմանագրի վավերացումը կամ հաատասրումը այդ պայմանագրիկճքման փուլն է. որի ընթացքումհայկական կող123

Վ..ՔՈՉԱ»յԱն

մից ստորագրված միջազգայինպայմանագրի վերաբերյալՀայաստանի Հանրապետության ոիրավասու մարմինըհամապատասխան րոշում է ընդունում, ն այդ հիմքով պայմանագիրը,ուժի մեջ մտնելու պահից, պարտադիր է ճանաչվում Հայաստանի Հանրապետության

համար:

ՀայաստանիՀանրապետությունը, միջազգայինիրավունքի ճորէ մերին համապատասխան, կարող միանալ ուժի մեջ մտած միջազգային պայմանագրին: ՀՀ միջազգույին պայմանագիրըվավերացնելու, հատրատելու, այդ պայմանագրինմիանալու կարգը:ՀՀ միջազգայինպայմանագիրըվավերացնում են ՀՀ Ազգայինժողովը ն ՀՀ`Նախագահը։ ՀՀ Ազգային ժողովը վավերացնում է միջպետական պայմանագիրը, ն միջգերատեսչական ինչպես նան միջկառավարական այն պայմանագրերը.որոնք` վերաբերում են վարկեր, փոխառություններ,երաշխիքներստաճալուն կամ դրանք տրամադրելուն, կամ Հայաստանի Հանրապետության համար առաջացնում են այլ անմիջական ֆինանսական պարտավորություններ:«Այլ անմիջականֆինանսականպարտավորություններ» են համարվում. մասնավորապես,հարկային ն այլ պարտադիրվճարումներիգծով արտոնություններ, միջազգայինկազմակերպությունների պահպանման, միջպետական (միջկառավարական) հիմնադրամների ձւավորման նպատակովդրամական միանվագ կամ պարբերական մուծումներ նախատեսողպարտավորությունները, պարունակում են ՀՀ օրենքներին հակասողնորմեր, պարունակումեն ՀՀ օրենքներումփոփոխություններ կատարելու կամ նոր օրենքներընդունելուվերաբերյալ նորմեր: Բացի վերը նշվածներից,մյուս բոլոր միջկառավարական պայմանագրերըվավերացնումէ ՀՀ Նախագահը: Միջգերատեսչական այն պայմանագիրը,որը ենթակա չէ վավերացման ՀՀ Ազգայինժողովիկողմից,հաստատում են` ՀՀ Նախագահը,եթե պայմանագիրըհակասում է ՀՀ Նախագահի հրամանագրերին, -

:

"

»

"

ՀՀ

կառավարությունը, եթե պայմանագիրըկնքված է ՀՀ րատեսչությունների անունից: "

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻՆ «Այ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԽԽԱՎՈՒՆՔ

այլ

գե-

մԱնկԳոն րի ԻտԱՎ7ԼաՔ

Եթե ՀՀ միջկառավարականպայմանագիրնստորագրել է ՀՀ Նախագահը,ն այն ենթակա չէ ՀՀ Ազգային ժողովի վավերացմանը,ապա պայմանագիրըվավերացված է համարվում դրա ստորագրման

պահից: ՀՀ Ազգային ժողովի վավերացմանը ենթակա միջազգային պայմանագիրը ՀՀ Նախագահը նախապեսներկայացնումէ ՀՀ սահմաճադրական դատարան` պայմանագրում ամրագրված պարտականություններըՀՀ Սահմանադրությանըհամապատասխանելուհարցի դատարանիորոշումնստանալուհավերաբերյալսահմանադրական մար: ՀՀ սահմանադրականդատարանիդրական որոշումն ստանալու դեպքում ՀՀ Նախագահը միջազգայինպայմանագիրը ներկայացնում է ՀՀ Ազգայինժողովի վավերացմանը: Բացասականորոշում ստանալու դեպքում, ելնելով Հայաստանի Հանրապետությանհամար այդ պայմանագրի կարնորությունից,ՀՀ Նախագահը կարող է՝ հանձնարարել ՀՀ կառավարությանը՝պայմանագրիմյուս կողմի հետ բանակցություններվարել դրանում ՀՀ Սահմանադրությանըհակասող պարտավորություններնախատեսող նորմերըփոփոխելու,վերացնելու ն սահմանված կարգով վավերացմաններկայացնելու համար, աննպատակահարմարհամարել տվյալ միջազգային պայմանագրիկնքումը: Եթե Հայաստանի Հանրապետությունըշահագրգռված է այդպիսի պայմանագիրը վավերացնելառանց այդ դրույթները վերացնելու, ապա ՀՀ Ազգայինժողովը նշված պայմանագիրըկարող է վավերացնել միայն ՀՀ Սահմանադրության մեջ համապատասխան փոփոխություններ կատարելուց հետո: ՀՀ Ազգային ժողովը միջազգայինպայմանագիրըվավերացնելու. դրան միանալուկամ այն մերժելու մասին ընդունումէ որոշում իսկ ՀՀ Նախագահը` ստորագրում է հրամանագիր: ՀՀ Նախագահըմիջկամ մերժում է հրամագերատեսչականպայմանագիրըհաստատում նագրով.իսկ ՀՀ կառավարությունը՝որոշմամբ: ՀՀ միջազգայինպայմանագրի ուժի մեջ մրճելը: ՀՀ միջազգային պայմանագրի ուժի մեջ մտնելն այդ պայմանագրի կնքման ավարտականփովն է, երբ պայմանագիրնստորագրելուց.վավերաց-

»

.

,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻս,

Վ.ՔոՉԱյԱն,

ԻՐԱԿ

նելուց. հաստատելուցկամ դրան միանալուցհետո են տվյալ պայմանագրովճնճախատեսված

իրականացվում

ու իրավունքների պարտականությունների ծագման համար անհրաժեշտ ն կազմակերպական իրավաբանական վերջին գործողությունները. որոնց

կամ ավարտից հետո

այն համարվումէ կնքված, ն

ավարտմամբ պայմանագրով

նախատեսված ժամկետիցայդ իրավունքներնու պարտականութ-

յունները համարվումեն ծագած: ՀՀ միջազգային պայմանագիրն ուժի մեջ է մտնում` վավերացվելուց. հաստւստվելուցկամ դրան միանալուցհետո՝ տվյալ պայմանագրով նախատեսված միջազգայինպայմանագրիպաշտոնական հեհրապարակումից տո, եթե պայմանագիրը վերաբերումէ մարդուիրավունքներին, ազատություններինն պարտականություններին. "

կարգով.

-

ստորագրման կամ տվյալ միջազգային պայմանագրով նճախատեսված այլ պահից, եթե պայմանագիրը "

կամ միջկառավարական

է ն ենթակաչէ միջգերատեսչական վավերացմանկամ հաստատման ՀՀ Ազգայինժողովի,ՀՀ Նախագահիկամ ՀՀ կառավարության կող-

մից։ Միջազգային պայմանագիրնստորագրելիս կամ վավերացնելիս,

հաստատելիսկամ դրան միանալիսհայկական կողմը կւսրող է դրա վերաբերյալկատարելվերապահումներկամ վերացնել կատարված վերապահումները, ինչպես նան ընդունելմյուս կողմի` նույն պայմանագրի վերաբերյալ կատարված վերապահումները կամ առարկել

դրանց դեմ: ՀՀ

Նախագահնստորագրում է ՀՀ Ազգայինժողովի վսվերացրած միջազգային պայմանագիրը, ստորագրվում է վավերագիր. որով այդ պայմանագրի մյուս կողմին կամ ավանդապահին տեղեկացվումէ, որ պայմանագրիվավերացմամբ այն պարտադիրէ դարձել Հայաստանի Հանրապետության համար։ ՀՀ Նախագահիստորագրած

վավե-

րարի ստորագրմամբ:

Միջազգայինպայմանագրիվավերագրերի փոխանակման կամ այդ պայմանագրի ավանդապահներին ն հայտարավավերագրեր

րագրեր հանձնելուգործառույթներն

է ՀՀ արտաքին իրականացնում

գործերի նախարարությունը:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

71Ա) ՄԱԿնԳին ԻԻ

նք

ԻՊԱՎԼԿեՔ

Ուժի մեջ մտած ՀՀ միջազգային պայմանագիրը հրապարակվում է «ՀՀ միջազգային պայմանագրերի պաշտոնական տեղեկագրում», որը ՀՀ

արտաքինգործերի նախարարության պաշտոնական պպարբե-

րականնէ:

Մարդու իրավունքներին, ազատություններին ն պարտականություններինվերաբերող ՀՀ միջազգային պայմանագրերը հրապարակ-

վում են ճան «ՀՀ պաշտոնական տեղեկագրում»` ՀՀ օրենքների. այլ օրենսդրութնորմատիվիրավականակտերի հրապարակման մասին սահմանված կարգով: յամբ ՀՀ միջազգային պույմանագրի կատարումը ե դադարումը: Ուժի մեջ մտած ՀՀ միջազգային պայմանագիրը ենթակա է անվերապահ կատարմանՀՀ կողմից: Միջազգային պայմանագրով Հայաստանի Հանրապետությւսնստանձնած պարտավորություններիկատարումն ապահովելու նպատակով ՀՀ Նախագահը, ՀՀ կառավարությունը ն ՀՀ վարչապետը. իրենց իրավասությանշրջանակներում ձեռնարկում են համապատասխանկազմակերպչականն իրավական միջոցներ: ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունըհետնում է ՀՀ միջազգային պայմանագրերիկատարմանը: Այդ նպատակովՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունն իրավունք ունի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրավասու գերատեսչություններումծւսնոթանալ միջազգային պայմանագրիկատարմանվիճակին ն ընթացքին. համակարգել միջազգային պւսյմանագրի կատարման ուղղությամբ գերատեսչություններիկողմից կատարվող աշխատանքները: Ելնելով ՀՀ միջազգային պայմանագրիկատարման վիճակից՝ ՀՀ արտաքին գործերի ճախարարությունը,անհրաժեշտության դեպքում, կարող է համապատասխանառաջարկություններ ներկայացնել ՀՀ Նախագահին.ՀՀ կառավարությանըն ՀՀ վարչապետին: Ուժի մեջ մտած ՀՀ միջազգային պայմանագրի գործողությունը կարող է կասեցվել այդ պայմանագրով նախատեսված դեպքերում ն

ներիհամաձայնությամբ,պայմանավորվողայլ պետություններիհետ խորհրդակցելուցհետո. ինչպես նան միջազգային իրավունքի նորմեէ. եթե րով նախատեսված այն

դեպքերում,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿՆԻԽԱՎՈՒԵթ

Վ.ՔՊԶԱՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետությունը օբյեկտիվ պատճառներով հնարավորություն չունի ժամանակին կամ պատշաճ կատարել իր ստանձնած պարտավորությունները, միջազգային պայմանագրիմյուս կողմը (կողմերը) էականորեն խախտում է (են) այդ պայմաճագրովստանձնած անմիջական պարտավորությունները ն վտանգումպայմամճմագրի կատարումը, մյուս կողմը (կողմերը) կասեցրել է միջազգային պայմանագրի (են) այդ պայմանագրի գործողությունը: ՀՀ միջազգային պայմանագրի գործողությունը կասեցնելու համար հիմք դարձած հանգամանքմերըվերացնելուցհետո այդ պայմաճագրի գործողությունը վերսկսվումէ: Այդ մասին ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությունըծանուցում է մյուս կողմին (կողմերին): Ուժի մեջ մտած ՀՀ միջազգային պայմամճագրիգործողությունը կարող է դադարեցվել (ուժը կորցնել) պայմանագրովսահմանված կարգով ն այն պահից. երբ՝ որոշակի ժամկետովկնքված միջազգայինպայմանագրիժամկետը լրացել է, անորոշ ժամկետով կնքված միջազգային պայմաճագրի գործողությունը դադարեցնելումասին ծանուցվել է հայկական կողմը կամ մյուս կողմը. եթե այդ պահից հետո պայմաճագրով նախատեսված ժամկետըլրացել է, բազմակողմ միջազգային պայմանագրովսահմանվածկարգով ՀայաստանիՀանրապետությունը դուրս է եկել այդ պայմանագրից: Ուժի մեջ մտած ՀՀ միջազգային պայմանագրի գործողությունը կարող է դադարեցվել ճան չեղյալ հայտարարելու միջոցով: Չեղյալ հայտարարելը՝ Հայաստանի Հանրապետության կողմից միակողմանի ն պայմանագրով չսահմանված կարգով այն իր համար այլնս պարտադիրչհամարելու մասինորոշում ընդունելնէ: Միջազգային պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապետության համար կարող է չեղյալ հայտարարվել, եթե պայմանագրիմյուս կողմը (կողմերը)՝ պատերազմականկամ այլ ռազմական գործողություններ է (են) սկսել Հայաստանի Հանրապետության դեմ կամ իրականացնում է (են) ՀՀ սահմաճադրականկարգին սպառնացողայլ գործողություններ, .

»

»

»

»

»

ԾԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԻԴԱՎՀՒՆՔ

մԱնԿկԳոնԽոԻ

ստանձնած պարէականորենխախտումէ (են) պայմանագրով որի հետնանքով ստեղծվել է այնպիսի իրավիտավորությունները, այլնս նպատակահարճակ. երբ ՀայաստանիՀանրապետությունն հետագա պարտադիր մար չի գտնում իր համար այդ պայմանագրի »

լինելը. «

չեղյալ է (են) հայտարարելՀա յաստանիՀանրապետության

հետ

կնքվածմիջազգայինպայմանագիրը: Հայաստանի Հանրապետության Միջազգային պայմանագիրը մասին համար դադարումէ պարտադիրլինել չեղյալ հայտարարելու բամ ճախաիրավասումարմնի որոշումնընդունելուպահից. եթե այլ տեսված չէ այդ որոշմամբ: ՀՀ միջազգայինպայմանագրիգործողությունըկասեցնելու կամ մասին որոշումն ընդունումէ ՀՀ Ազգային ժողովը՝ իր դադարեցնելու ՀՀ Նախավավերացրածմիջազգայինպայմանագրիվերաբերյալ. միջազգայինպայմանագրիվերաբերյալ կամ գահը՝իր վավերացրած միջգեղեկավարը`համապատասխան իրավասու գերատեսչության վերաբերյալ: պայմանագրի րատեսչական պայմանագիրըհաստատել է ՀՀ ՆաԵթե ՀՀ միջգերատեսչական կաապա դրա գործողությունը խագահը կամ ՀՀ կառավարությունը, հաեն հաստատում որոշումը նույնպես սեցնելու կամ դադարեցնելու ՀՀ Նախագահը կամ ՀՀ կառավարությունը: մապատասխանաբար՝ կասեցնելուկամ դաՄիջազգայինպայմանագրիգործողությունը հետո եդարեցնելու մասին իրավասու մարմճի որոշումն ընդունելուց այդ ժամկետում, ՀՀ արտաքինգործերի նախարարությունն ոօրյա ուղիներովծանուցում է տվյալ միջազգամասին դիվանագիտական մյուս կողմին (կողմերին): յին պայմանագրի

«

ՍԱ)

Վ.Ք2ԱՆԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԳԼՈՒԽ

7. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻԱ

ԻՐԱՎԱԿԱՆ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

պատասխանատվությաւն իրավական

ծ 19. Միջազգային

հասկացությունը ն հիմքերը

ասելով մենք Միջազգային իրավական պատասխանատվություն հասկամում ենք միջազգային իրավունքի սուբյեկտի կողմից միջազգային իրավունքի նորմերը ն իր միջազգայինպարտավորությունները անբարենպաստ իրախախտելու դեպքում նրա համար առաջացող վաբանական հետնանքները: Միաժամանակ, դա նան այդ նորմերի պահպանման ն պատճառված վնասի հատուցման իրավաբանական միջոցներից մեկն է: Պատասխանատվությունը միջազգային իրավունքի նորմերի պահպանման Ա խախտված իրավունքների ու հարաբերությունների վերականգնման անհրաժեշտ իրավաբանականմիջոցն է: Այն հանդես է գալիս որպես միջազգային հարաբերությունների կարգավորման հատուկ գործիք ն միջազգայինիրավունքիգործողությաներաշ-

խիք:

Միջազգային իրավունքում պատասխանատվությանըվերաբերող ճորմերը հատուկ միջազգային իրավական ինստիտուտ են: Հիմճականում դրանք սովորութային նորմեր են, ինչպես ճան առանձին պայմանագրերում ամրագրված ճռրմեր: Պատասխանատվության ինստիտուտըմիջազգային իրավունքի ընդհանուր ինստիտուտ է, որի ճորմերը կոչված են ապահովելու միջպետականհարաբերությունների բոլոր ոլորտներում իրավակարգիպահպանումը, անկախ ճրանից, թե միջազգային իրավունքի ո՞ր ճյուղի նորմերով է այն կարգավոր-

վում:

Միջազգային իրավունքի պայմանագրային կամ սովորութային ճորմեր խախտման իրավաբանականհետնանքները կարող են անդրադառնալ իրավախախտ պետությանը. տուժող պետությանը կամ պետություններիխմբին, կամ միջազգային կազմակերպություններին, ինչպես նան ամբողջ միջազգային հանրությանը: Այդ ինչպես ճան պատասխանատվությանձները ն ծահետնանքմճերը.

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ31նբ

ԻՌԱՎԱԿԱՆ,

"ՄԱՏԱԼՆԽԱԽԱՏՎՈՒԹՈՒՆ

ծանրութեն տարբեր լինել՝ կախված իրավախախտման վալը կարող աստիճանից, պատճառվածվնասի չափից. իրավախախտման

յան

աստիճանից նբնույթից: վտանգավորության

հիմքերը: իրավական պատասխանատվության Միջազգային է

առաջանում իրավականպատասխանատվությունը Միջազգային

ո-

րոշակիհիմքերի առկայությանդեպքում,որոնք ընկալվում ն ինչ ինչի հիման վրա է ծագում պատասխամատվությունը իմաստով՝ են չը համար: Դրանից ելնելով` տարբերում պատասխանատվության ն փաստական հիմքերը: իրավաբանական հիմքերը իրավաբաիրավաքանական Պարաւսխաւնատվության նորեն պարտադիրմիջազգային իրավականակտերի համակցութէ յունն է, որոնց հիման վրա որոշակի վարքագիծըորակվում որպես են

իրավախախտում: միջազգային

երկու

հիմքերը կարող են իրավաբանական Պատասխանատվության

բռ-

վանդակվել միջազգային իրավունքի ցանկացած աղբյուրներում համար պարտադիրվարքագծիկանոններ ամրագպետությունների են պայմանագրերը, սովորույթները, միրող այլ ակտերում:Դրանք ն արբիտրաժների վճիռները, միջազգաջազգայինդատարանների պարտադիրակտերը, միջազգային կոնյին կազմակերպությունների որոշ ակտեր, պետություննեֆերանսներին խորհրդակցությունների ն րի` միջազգայինիրավականբնույթի որոշ ակտեր: Պայմանագիրը սովորույթը բովանդակումեն վարքագծիպարտադիրկանոններ, որաղբյուրներ: պես միջազգայինիրավունքիավանդական կարող են բխել ոչ միայն պարտավորությունները Պետությունների նորմատիվակտերից,այլն իրավունքիկիրառմանակտերից: Այղպիսի ակտեր են, մասնավորապես, ՄԱԿ-ի աճվտանգությանխորհրդի ն բանաձները միջազգայինխաղաղության անվտանգությանպահպանման հարցերով հարկադրականմիջոցներիկիրառման մասին, ն միջազգային դատարանների,արբիտրաժների տրիբունալների ն

վճիռները: Միջազգայինիրավունքիսուբյեկտիմիջազգայինիրավականս/ափատրականհիմքը նրա կողմից միջազգային փասխանատվության կատարելնէ: իրավախախտում միջազգային իրավունքի սուբՄիջազգային իրավախախարումը յեկտի գործողությունն է կամ անգործությունը. որի հետնանքով

Վ..ՔՈՉնրյեն,

խախտվումեն միջազգայինիրավունքինորմերըն այդ սուբյեկտի միջազգային պարտավորությունները, ն որը վնաս է պատճառում միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտին. սուբյեկտների խմբին կամ ամբողջ միջազգայինհանրությանը: Ընդ որում, պատասխամճատվությունը. ռրպես կանոն, առաջանում է միայն միջազգայինիրավունքի սուբյեկտի հակաիրավական վարքագծի ն պատճառվածվնասի միջն պատճառականկապի առկա-

յության դեպքում։

Այսպիսով, միջազգայինպատասխանատվություն առաջացնող միջազգայինիրավախախտման բաղկացուցիչտարրերն են միջազգային իրավունքի սուբյեկտի (սուբյեկտների)՝ միջազգայինհամաձայնագրերի գործող նորմերը կամ միջազգային սովորույթները խախտող գործողությունըկամ անգործությունը.իրավախախտման մեղսագրելիությունը՝ միջազգայինիրավունքի սուբյեկտին. միջազգային իրավունքի մեկ այլ սուբյեկտին (սուբյեկտներին) վնաս պատ-

ճառելը:

Միջազգային իրավունքինորմերի խախտմանըն վնաս պատճառելուն հանգեցրած իրենց վարքագիծն արդարացնելու համար պետությունների կողմից ազգային օրենքների ն կանոնների վկայակոչումն անընդունելիէ:

Պետությունըմիասնականսոցիալական օրգանիզմէ, որի բոլոր են պետակամճ գործառույթներն իրականացվում մարմիններիհամակարգի միջոցով: Ուստի, վարքագիծըպետությանը մեղսագրելումասին հարցը լուծելիս պետք է որոշել այն մարմինների շրջանակը, որոնց համար ճա պատասխանատվություն էկրում: Միջազգային իրավունքիսուբյեկտների միջազգայինիրավական պատասխանատվության հանգեցնողհակաիրավականգործողությունները կամ անգործությունը կարողեն կատարվելպետականմարմինների (անկախպետության մարմիններիհամակարգումնրանց դիրքից).պետությանհանձնարարությամբ կամ ճրա անունիցհանդես եկող` պետության պաշտոնատարանձանց, ինչպես նան իշխանական լիազորություններով օժտված ն պետության անունիցհանդես եկող պետությանհատուկ մարմինների(օրինակ, ռազմականճավերի

ն

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿՆ ԻԽԱՎԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆԻԽԱՎՈՒՆՔ

օդանավերի)կողմից:

Հետնաբար, կանխավարկածն այնպիսին է, որ պետությունը միջազգայինպատասխամատվությունէ կրում իր ցանկացած մարմինների գործողություններիհամար, անկախ դրանց գործառույթներից:

Այս կապակցությամբ տեղին է հիշատակել ճանաչված իրավաբանհետնյալ ձնակերպումը. «Պետությունը պատասմիջազգայնագետի խանատուէ իր մարմիններիհամար, միայն իր մարմիններիհամար ն իր բոլոր մարմիններիհամար»: Պետք է հստակ տարանջատել պետության մարմիններչհանդիսացող ն նրա անունից չգործող տնտեսական,քաղաքական, հասարակականն այլ կազմակերպություններիպատասխանատվության դեպքերը: Պետությունը պատասխանատվությունչի կրում` տնտեսական կազմակերպությունների. իսկ վերջինները՝պետության պարտավորություններիհամար: Անթույլատրելի է նան պետության պաշտոնատար անձանց`միջազգային իրավունքի ճորմերի չիմացությունը, դրանց սխալ մեկնաբանությունը կամ կիրառումըվկայակոչելը։ Գրեթե բոլոր միջազգային իրավախախտումներըմիջազգային իրավունքի սուբյեկտների կողմից կատարվում են գիտակցաբար, կանխամտածված.մեղավորութ-

յամբ:

Այսպիսով, պետության պատասխամատվությունըկարող է առաջամալ այնպիսի միջազգային պայմանագրի նորմերին հակասող օրենքի կամ այլ նորմատիվ ակտի ընդունմանդեպքում կամ հակառակը՝ այն օրենքը չընդունելու դեպքում, որը ճա պարտավոր էր ընդունել իր միջազգային պարտավորություններինհամապատասխան,ն որը կկանխերհակաիրավականիրադարձությունըկամ գործողությունը: ծագում է ճան իշխանութՊետության պատասխանատվությունը յան մարմինների անգործության դեպքում, երբ իշխանությունների ժամանակինմիջամտությունըկարող էր կանխել անիրավաչափգոր-

ծողությունները:

Պետության միջազգային իրավական պատասխանատվությունը կարող է առաջանալ ճան պետական մարմինների կամ պետության պաշտոնատար անձանցկողմից լիազորություններիսահմաճազանճց-

ման դեպքում.

ինչի հետնանքով կարող է վնաս պատճառվել օտարերկրյա պետությանը, ճրա ֆիզիկականկամ իրավաբանականան-

ձանց:

"ԴԱՏԱՍԽԱԿԱՏՎՈՒԹՆՒՆ

Վ..Ք1ՉԶԱԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱ7ԻՆԻԻԱԿուոր

Զինված հակամարտությունների ժամանակպետական մարմինների, զորամասերին զինվորական ստորաբաժանումների. ռազմանավերին ռազմականօդանավերի դեպքում, երբ գործողությունների այդ գործողությունների արդյունքումխախտվումեն Պատերազմի զոհերի պաշտպանության մասին 1949 թ. Ժննի կոնվենցիաների, 1970 թ. դրանց ն 1 լրացուցիչ արձանագրությունների ն վարելու միջոցներին ն մեթոդներին

պատերազմ

վերաբերող միջազգայինայլ

վենցիաներինորմերը, պատասխանատվությունը կրում

կոնէ այն պե-

տությունը, որին պատկանում են այդ մարմինները, զորամասերըն

զինվորական ն ռազմականօստորաբաժանումները, ռազմանավերը

դանավերը։

Պատասխանատվությունը իրավաչամի գործունեությունհամար: Ընդհանուրկանոնի համաձայն, պատասխանատվության փաստական հիմքը միջազգային է: Սակայն իրավախախտումն միջազգային իրավունքումպատասխանատվություն է նախատեսված ճան որոշակի գործողությունների համար.որոնք իրենք իրավաչափեն: Հաճախայդպիսի պատասխանատվությունը սահմանվումէ առավել վտանգիաղբյուրի, ռիսկի բարձր աստիճանիհետ կապվածգործունեությանտեսակների համար (տիեզերքի հետազոտումը, օդանա-

վագնացությունը, ատոմայինէներգիային տեխնոլոգիայի օգտագոր-

ծումը.որը կարողէ հանգեցնելշրջակա միջավայրի աղտոտման): Իրավաչաւի գործունեության համարպատասխանատվու թյան ենթարկելը հանգեցրելէ առանց մեղքի վնաս պատճառելու համար բացարձակ պատասխանատվության իրավականհայեցակարգի առաջացմանը:Այդպիսիպատասխանատվություն

ակտերի թվին է դասվում Տիեզերական օբյեկտներով պատճառված նախատեսող

վնասի համար միջազգային պատասխանակվության մասին 1972թ. կոնվենցիան.որի 11-րդհոդվածըսահմանում է, որ արձակողպետությունը «բացարձակ է կրում իր տիեզերական պատասխանատվություն օբյեկտով երկրի մակերեսինկամ թռիչքի մեջ գտնվող օդանավին պատճառվածվնասիհամար»:

ՄԻՋԱԶԳՆ7ՄԻՆ ԻԲԱՎԱԿԱՆ

իրավախախտումը հարակից արարքներից տարանջատելուանհրաժեշ134

ն,

տության հետ: Դրանք ոչ բարեկամականգործողություննճերնեն ն միջազգայինբնույթի հանցագործությունները: Ոչ բարեկամական գործողությունները պետության այնպիսի վարքագիծեն, երբ վնաս է հասցվում այլ պետությունների.սակայն չեն խախտվում միջազգային իրավունքի նորմերը, ինչի հետեանքով բացակայումէ իրավախախտումը:Ոչ բարեկամական գործողությունները ոտնահարում են պետությունների՝միջազգայինիրավունքով չպաշտպանվածշահերը: Այդպիսի գործողություններիթվին են դասվում. օրինակ, տվյալ պետության տարածքում օտարերկրյա ֆիզիկական ն իրավաբանականանձանց իրավունքներիսահմանափակումը, ներմուծվող ապրանքներից գանձվող մաքսատուրքերի դրույքաչափերի ավելացումը,օտարերկրյա սեփականությանազգայնացումը: Միջազգային իրավունքը չի նախատեսում ոչ բարեկամական գործողություներ կատարելու արգելք, ուստի ն դրա հետ կապված խճդիրներիկարգավորմանհարցում հիմնական դերը պատկանում է բարոյական ն քաղաքականմիջոցներին: Միջազգային բնույթի հանցագործությունները ֆիզիկական անձանց կողմից կատարվող քրեորեն պատժելի այն արարքներն են, որոնք ոտնձգում են երկու, մի քանի կամ բազմաթիվ պետությունների շահերի ն միջազգային իրավակարգիդեմ, այսինքն ունեն միջազգային վտանգավորություն: Այդպիսի հանցագործությունների գլխավոր տարբերակող հատկանիշն այն է, որ դրանք կատարվում են անկախ պետության քաղաքականությունից` պետության պաշտոնատար անձ չհանդիսացող ն նրա անունից չգործող անհատների կողմից: Ընդհակառակը.որպես կանոն, նրանք գործում են իրենց պետությանօրենսդրությանըն իրավակարգին հակառակ: Պետությանը չի մեղսագրվում ճասնավորանձանց գործունեությունը,ուստի ն այդ հանցագործություններըմիջազհիմք չեն: գային իրավականպատասխանատվության

Իրավախոախարումների տարանջատումը հարակից արարքնե-

հից: Պետությանվարքագծի ճիշտ որակումըկապվածէ

"ՊԱՏԱԱԽԱԿԱՏՎՈՒԹ)

ճան

Վ ՔՉԱՆյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻնԻԽԱՎՀեք

8:20. Սիջազգաւյին ն միջազգային իրավախախտումների

հրավական պատասխանատվության տեսակներըն չները

Սիջազգայինիրավախախորման հատկանիշները:Միջազգային իրավախախտումը բնութագրվումէ հետնյալ անհրաժեշտ հատկա-

նիշներով` արարքի հակաիրավականությունը ն վճասը: Իրավախախտմանանբաժանելիկառուցվածքային տարը է պատճառական կապը արարքի ն առաջացած հետնանքների(վնասի) միջն։ Վարքագծիհակաիխրավականությունը դրսնորվում է պետության պարտավորությունների խախտմամբ`գործողության կամ անգործության տեսքով: Հակաիրավականությունը միջազգային իրավունքում հասկացվումէ որպես հակասություն իրավական նորմի (պարտավորության)ն պետության վարքագծիմիջն։ Պետության կողմից միջազգային պարտավորությանխախտումն առկա է այն դեպքում. երբ այդ պետությանարարքը չի համապատասխանում նշված պարտավորությամբ իրեն ներկայացվող պահանջներին: Ցանկացած հակաիրավականվարքագիծ մնաս է պատճառում պետություններիմ̀իջազգայինիրավունքով պաշտպանվող օրինական շահերին կամ ամբողջ միջազգայինհանրությանը:Վճաս կրած պետությունըդառնում է տուժող. ինչը հիմք է տալիս միջազգային պատասխանատվության հարց բարձրացնել: Վճասը կարող լինել նյութական(տարածքային,նյութական կորուստներ, ֆինանսականվճասներ. կորցված օգուտ) ն ոչ գույքային (պետությանիրավունքների.պատվի. արժանապատվության ոտնահարում ն այլն): Հաճախայն պատճառվումէ խառը ձնով: Պատասխանատվություն առաջանալու համար անհրաժեշտ է պատճառականկապ հակաիրավականարարքի ն վնասների միջն։ Պատճառական կապը հնարավորություն է տալիս բավականաչափ ստույգ որոշել պետության առնչությունըորնէ իրադարձություններով կամ գործողություններով պատճառվածվնասակարհետնանքներին, հետնաբար՝լուծել պատասխանատվության հարցը: Այսպիսով, միջազգային իրավական պատասխանճատվությունը ծագում է անհրաժեշտիրավաբանական ն փաստական հիմքերի`՝որոշակի իրավականպարտավորության ն սուբյեկտի գործողություններում իրավախախտման առկայությանդեպքում:

է

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ԻԲԱՎԱԿԱն

"ՊԱՏԱԼԱԽԱԿԱՏՎ/ՒԹ

ՈՆ

տեսակները: Սիջազգային Միջազգայինիրավախոաիորումների են իրենց ուղղվածությամբ ն տարբերվում իրավախախտումները ծանրությամբ: Դրանց հիմնավորված դասակարգումն անհրաժեշ-

տություն է, քանի որ դրանից է կախված պատասխանատվության տարբերակվածռեժիմը: Միջազգայինիրավունքում բոլոր միջազգայինիրավախախտումճերը՝ կախված պետություններին ընդհանրապեսմիջազգային հանաստիճանից. իրավարության համար դրանցվտանգավորության ն հետնանքների բնույթից. կարելի է բաժանել երկու խախտումների ն խոշոր խմբերի՝միջազգայինհանցագործությունների դելիկտփների: Միջազգային հանցագործությունը պետությունների ն ազգերի կենսականկարնոր շահերի դեմ ոտնձգող, նրանց գոյության հիմքերը միջազգային իրավունքի կարնորագույն հիմնական քայքայող. սկզբունքները կոպտորեն ոտնահարող. միջազգային խաղաղության ու անվտանգության, համար վտանգ ներկայացամբողջ մարդկության է։ իրավախախտում նող առանձնապեսվտանգավորմիջազգային Միջազգայինհանցագործությունէ պետությանկողմից միջազգային հանրության կենսականորենկարնոր շահերի ապահովման հախախտումը, որը մար հիմնարար միջազգային պարտավորության ամբողջ միջազգային համարվում է հանցագործություն ուղղված հանցագործությունների հանրության դեմ։ Այդպիսի միջազգային ապարտեիդը,գաթվին են դասվում՝ագրեսիան.ցեղասպանությունը, ղութատիրությունը, զինվորական հանցագործությունները.հանցագործություններըխաղաղության ն մարդկությանդեմ: Միջազգայինհանցագործությունչկազմողարարքը հասարակ միջազգային իրավախախտումէ (դելիկտ): Միջազգային դելիկտները առանձին պետությանըկամ միջազգայինիրավունքիսուբյեկտների սահմանափակխմբին վնաս պատճառող հակաիրավական գործոհարաբեղություններն են: Այդ դեպքում պատասխանատվության ն անմիջաեն պետության իրավախախտ րություններն առաջանում տուժած պես պետության միջն, իսկ եթե իրավախախտումնաննշան է ն չի առնչվում պետություններին ազգերի գոյության հիմքերին, չի թվին: պատկանումառաջին խմբի հանցագործությունների են, օրինակ. օտարերկրյա պեԱյդպիսի իրավախախտումներ դեմ հատությունների դիվանագիտականներկայացուցչությունների

Վ.ԶդՉԱՀ

Մ»ԻՋԱԶԳԱյԻԿ Ին

Ան

ՎՊեք

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

կաիրավական գործունեությունը չխափանող պետական մարմինների թողտվությունը (անգործությունը). առնտրային պարտավորությունների խախտումը ն այլն:

Պեփությունների միջազգային իրավական պատասխիանատունեն պետություններիմիվության փեսակներըն չների Գոյություն ջազգային իրավական պատասխանատվությաներկու տեսակներ՝

քաղաքական ն նյութական: Քաղաքական պատասիւանադվությունը.որպես կանոն. ուղեկցվում է իրավախախտ պետության դեմ հարկադրականմիջոցներ կիրառելով ն զուգակցվում է ճյութական պատասխանատվությամբ: Քաղաքական պատասխանատվությանառավել տարածված ձներն են ռետորսիաները, ռեպրեսալիաները,սատիսֆակցիան, ռեստորացիան, միջազգային կազմակերպությունումանդամակցության կասեցումը կամ անդամությունից հանելը. ագրեսորին ուժով ճնշելը. որոնք իրացվում են սանկցիաներիկիրառման միջոցով խախտող պետության նկատմամբկիրառվող հարՍաւնկցիաները կադրական միջոցներն են: Դրանք կարող են կիրառվել միջազգային կազմակերպությունների (ունիվերսալ ն տարածաշրջանային), պետությունների խմբի կամ առանձին կազմակերպություններիկողմից: Սանկցիաների ծավալը ն տեսակները կախված են իրավախախտման ծանրության աստիճանից ն պատճառված վնասից: Օրինակ. ագրեսոր պետությաննկատմամբկարող են կիրառվել հետնյալ հարկադրական միջոցները՝հետպատերազմականօկուպացիան ամբողջ տարածքի կամ տարածքիմասի լրիվ կամ մասնակիապառազմականացում, զինված ուժերի ն սպառազինությունների կրճատում կամ զինված ուժերի ն սպառազինություններիայս կամ այն տեսակն ունենալու արգելք: Միջազգային խաղաղության ն անվտանգությանդեմ ոտնձգությունների համար սանկցիաներըճախատեսված են ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 39, 41 ն 42-րդ հոդվածներում,որոշ տարածաշրջանային քաղաքական կազմակերպություններիկանոնադրություններում:Վերը թվարկվածսանկցիաներիգրեթե բոլոր տեսակներըԵրկրորդ համաշխարհային պատերազմիցհետո կիրառվել էին Գերմանիայի. Իտալիայի ն Ճապոնմիայինկատմամբ: Սանկցիաները.որպես հարկադրական միջոցներ, կիրառվում են միայն միջազգային ծանը հանցագործության դեպքում: Այլ դեպքե`

ԻԲԱՎԱԿԱՆ

"ՈԱՍՏԱՍԽԱԿԱՏՎՈՒԹՈՒՆ

րում նման սանկցիամերիկիրառումըչի կարելի համարել իրավաչափ, քանի որ, ըստ էության. դրանք պետությունների (միջազգային հանրության) արձագանքնեն հակաիրավականգործողությունների կատարմանը կամ կանխամտածված էական կանխամտածված վնաս պատճառելուն: Ռետորսիաներըմի պետությանհարկադրական գործողություններն են ուղղված իր շահերը խախտածայլ պետության դեմ: Ռետորսիան կարող է լինել միայն մեկ պետությանպատասխանն այլ պեգործողություններին`խախտտության որոշակի ոչ բարեկամական ված իրավունքներըվերականգնելունպատակով: Ռետորսիաների գործողություն կատարած պեթվին են դասվում ոչ բարեկամական տությունից դեսպանինհետ կանչելը. այն երկրի հավասար թվով դիվտարելը.որն ավելի վաղ վտարել էր տվյալ պետութվաճագետնմերին

թվով դիվանագետներին,պատվիրակության համապատասխան յունների. այդ թվում` պետությանգլխի երկիր մուտքի արգելքը կամ այցերի վերացումը: իրավաչափ հար(ոչ զինված)մեկ պետության Ռեպրեսալիաները են մեկ այլ պետության ճկատմամբ:Ռեպկադիր գործողություններն են րեսալիաներըկիրառվում ի պատասխանայլ պետության աճիրախախտվածիրավունքը վերականգնելու վաչափ գործողությունների` նպատակով:Դրանք պետք է համաչափ լինեն պատճառված վնասին ն այն հարկադրանքին, որն անհրաժեշտ է բավարարումստանալու համար:

Ռեպրեսալիաներըկարող են դրսնորվել դիվանագիտական րաբերություններիկասեցմամբկամ խզմամբ. իրավախախտ պետության տարածքիցապրանքներին հումքի ներմուծման էմբարգոպետք է դադարեցվենբայով (արգելքով) ն այլն: Ռեպրեսալիաները վարարում ստանալուն պես: Ժամանակակից միջազգային իրաորպես վեճերի ն տավունքն արգելումէ զինված ռեպրեսալիաները՝ հա-

լուծման միջոց: Սակայն դա ոչ մի կերպ չի առնչրաձայնությունների վում ՄԱԿ-ի Կանոնադրության51-րդ հոդվածի համաձայն ագրեսիապետության պաշտպանության` յից անհատականկամ հավաքական (պետություններիխմբի) իրավունքին.ՄԱԿ-ի միջազգային դատարան կամ արբիտրաժդիմելուիրավունքին: խախտող պետության կողմից (բավարարումը) Սափիսֆակցիան պատճառտուժող պետությանպատվին ն արժանապատվությանը

Վ..Ք.ՉԱԻյԱՆ

Մ»ՋԱԶԳԱ)ԻՆ,

ված վնասի համար բավարարում տրամադրելն է: Սատիսֆակցիան կարող է դրսնորվել պաշտոնապեսներողություն խնդրելով. ապագայում նման անիրավաչափգործողություններթույլ չտալու վերաբերյալ

հավաստիացումներով.տուժող պետության դրոշին պատիվներ ցույց տալով կամ նրա օրհներգը համապայռասխան հանդիսավոր իրադրությունում կատարելով ն այլն: Ռեսփորացիան,որպես պատասխամատվությանձն, ենթադրումէ խախտողպետության կողմից որնէ նյութական օբյեկտի նախկին վիճակի վերականգնում: Նյութական պատասխանատվությունըառաջանում է պետության կողմից նյութական վնաս պատճառելու հետ կապված իր միջազգային պարտավորությունները խախտելու դեպքում:Այն կարող է դըսնորվել ռեպարացիայի,ռեստիտուցիային սուբստիտուցիայիձնով: Ռեպաիացիանեիր նյութական վնասի հատուցում են դրամական արտահայտությամբ, ապրանքներով, ծառայություններով: Ռեպարացիամերի ծավալը ն տեսակը, որպես կանոն, ռրոշվում են միջազգային պայմանագրերիհիման վրա: Ռեպարացիաներիգումարըսովորաբար էականորենցածր է պատերազմովպատճառվածվնասիծավա-

լից:

Ռեստփիտուցիաները պատերազմողպետության կողմից հակառակորդի տարածքից անիրավաչափ առգրավված ն դուրս բերված գույ-

բնեղենովվերադարձնելնէ: Ռեստիտուցիայի օբյեկտ կարողէ լիճել ճան պատերազմականգործողությունների հետ չկապված՝ խաղաղ ժամանակ անիրավաչափ զավթված կամ անիրավաչափպահված գույքը: քը

Սուքարիփուցիանոեստիտուցիայի տարատեսակ է: Այն անիրավաչափ ոչնչացված կամ վնասված գույքի, շենքերի, տրանսպորտային միջոցների,գեղարվեստականարժեքների, անձնականգույքի ն այլնի փոխարինումնէ: Պետություններիքաղաքական պատասխանատվությանհատուկ տեսակ է միջազգային կազմակերպությանըանդամակցությունից բխող իրավունքների ն արտոնությունների կասեցումը (ձայնի իրավունքից. գլխավոր մարմիններումճերկայացուցչության իրավունքից,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ԻԽԱՎՀԱեՔ

ԻԻԱՎԱԿԱՆ

«ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԾՄԻՒՆ

զրկելը) ն. որպես ստանալու իրավունքից օգնությունն սպասարկում յունից հեռացնելը: ծայրահեղմիջոց. միջազգային կազմակերպութ քիեական պատասիւանաՖիզիկականանանց միջազգային միջազգայինբնույհանցագործություններ, րությունը: Միջազգային դելիկտներիրականացրած ն միջազգային թի հանցագործություններ ն քաղաքաքաղաքացիները անձինք (պետությունների ֆիզիկական են ենթարկվել քրեական պաիություն չունեցող անձինք) կարող համար պատիժվության՝նման իրավախախտումների նան ինչպես պայմանագրերի. նախատեսողգործող միջազգային

Աու աախանատ ներ

ազգայինօրենսդրության պետության անձինք կամ որի տարածքումնրանք այդ են ն ֆիզիկական ր են։ Այս խնդիրներըհիմնականումկարգավորես նորմերով: ային քրեականիրավունքի մի վո համաձայն. որի քաղաքա-

այն

ու

կվում Իրերհ պատսսխանատվությունից իրավական Միջագային Պետություններիվարքագիծըորակելիս անհրա-

ՉԻ

"

ազատող

ր

հանգամանքները:

որոնց առկայությունը ժեշտ է հաշվի առնել այն հանգամանքները.

Ղրանք ազատումէ պատասխանատվությունից պետություններին բացառող ն կարող են լինել երկու

տեսակ՝պատասխանատվությունը

հանգամանքներ:Պաառաջացումըբացառվումէ այնպիսի իրավիտասխանատվության վարպետությունների ճակներում,որոնց առկայությանպարագայում որակվումէ որպես իրավապայմաններում

իրացումըբացառող պատասխանավվության

բնականոն չի ն պատասխանճատվությու ճանաչվումէ իրավաչափ խախտում.

քագիծը, որը

են. ոայճ իրավիճակներն փաստական Երկրորդները առաջացնում: առաջացած պատասխանատրոնց դեպքում իրավախախտմամբ չի իրացվում: վությունըփաստացի արարքիգոյության երկու հակաիրավական Չնայած միջազգային եզրաանվերապահորեն պայմաններիառկայությանը,չի կարելի արարքի առկայությանմակացնել միջազգայինհակաիրավական հանձնաժողովը նշել է միջազսին: ՄԱԿ-ի միջազգային իրավունքի հետնյալ ազատող գային իրավականպատասխանատվությունիցանհակազդմանմիջոցները. համաձայնությունը. հանգամանքները՝

դեպքը. աղետը, անհրաժեշ-

ուժը ն չկանխատեսված հաղթահարելի տության վիճակը.ինքնճապաշտպանությունը: յ

Վ ՔՈՉԱՆ

ԱԿ

ծ 21.

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿԻրԱՎեթ

Հայոց ցեղասպանության համար միջազգույին

իրավական պատփասխանապվություն հիմնահարցերը Քննարկելով միջազգայինիրավական պատասխանատվության հարցերը`չի կարելի չանդրադառնալ ճան հայոց ցեղասպանության համար պատասխամատվության խնդրին, ուստի ն անհրաժեշտենք համարում ներկայացնել մեր նկատառումները դրան առնչվող որոշ միջազգային իրավականհիմնահարցերի վերաբերյալ: Ինչպես հայտնի է, հիմնական իրավական ակտը, որը վերաբերում է ցեղասպանությանը, 1948 թվականին ընդունված Ցեղասպան դրա կանխելու հանցագործությունը կատարմանհամար պատժի մասին կոնվենցիանէ: Նպատակ չունենալով այստեղ մանրամասն ներկայացնելճնշված փաստաթղթերի բովանդակությունը՝ անհրաժեշտենք համարումանդրադառնալ այդ միջազգայինիրա-

նություն

վական ակտի

խնդիրներին:

ն

հայոցցեղասպանության հարաբերւսկցության

Ցեղասպանության հանցագործության կաճխման ն դրա համար պատժի մասինկոնվենցիան սահմանում է մարդկության դեմ ծանրագույն հանցագործությունը՝ ցեղասպանությունը, որի տակ հասկացվում են այս կամ այն ազգային. էթնիկական,ռասայական կամ կրոնական խումբը որպես այդպիսին լրիվ կամ մասնակիոչնչացնելու

մտադրությամբ կատարվողհետնյալ գործողությունները՝ այդպիսի

խմբի անդամներիսպանությունը, նման խմբի անդամներինլուրջ վնասվածքներպատճառելը, խմբի համար այնպիսի կենսականպայմաններիկանխամտածված ստեղծումը.որոնք հաշվարկված են դրա լրիվ կամ մասնակի ֆիզիկականբնաջնջմանը, այդպիսի խմբում ծնելիությանկանխմանն ուղղված միջոցները,երեխաներիհարկադրական փոխանցումը մարդկանցմի խմբից մեկ ուրիշին: Պատժելիէ ցեղասպանությունը,

մարմնական

այն կատարելունպատակով

դավադրությունը, ցեղասպանությանը դրդելը.դրան հանցակցելը: Նշենք,

ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի 2-րդ ն 3-րդ հոդվածների (որոնցում սահմաճվումէ ցեղասպանության հանցաոր

կազմը)բոլոր կետերը1915 թվականի թուրքական իշխանությունների կողմիցՀայկականհարցի «մեկընդմիշտ լուծմանը» ուղղված ոճրա-

գործությունների ուղղակի ն իրավաբանորեն հստակեցված նկարագ142

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԽԱՎԱԿԱՆ

"ՊԱՏԱԼԽԱԿԱՏՎՈՒԹ)ՈՒՆ

իմաստով հայոց ցեղասպանությունըկարող է ճանաչվել որպես ամենաավարտունցեղասպանությունը, որը երբնէ տեղի է ունեցել մարդկության պատմության մեջ:

րություննեն,

ե այս

Այդ ամենը քաջ գիտակցելու հետ մեկտեղ, իրատեսությունը թելադրումէ մեզ այնուամենայնիվհարց տալ՝ ինչքանո՞վէ իրավաբանորեն արդարացված 1948 թվականի Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի վկայակոչումը 1915 թվականին տեղի ունեցած իրադարձությունների կապակցությամբ: Այս հարցադրման հաճախակի շահարկումն օգտագործվումէ մեր ընդդիմախոսներիկողմից ն փակուղու առաջ է կանգնեցնումանգամ մեր ազնիվ ն սրտացավ բարեկամմերին:Հարցն այն է, թե կարո՞ղենք, արդյոք, Ցեղասպանությանմաէֆեկտ (հետադարձուժ): սին կոնվենցիային վերագրել ռեռտրոակտիվ Պետքէ նշել, որ իրավական հարթության վրա այդպիսի խնդիր, իրոք, գոյություն ունի, սակայն դա չի նշանակում, որ մենք կանգնած ենք փակուղու առջն: Հետազոտությունների արդյունքները թույլ են տալիս պնդել, որ 1948 թ. կոնվենցիանլիովին կիրառելի է 1915 թվականի հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ: Այս կարծիքը պայմանավորվածէ մի շարք փաստարկներով,որոնք հակիրճ կարող են ներկայացվել հետնյալ

կերպ:

Ինչպես ցույց է տալիս նշված կոնվենցիայի ճախաբանի,ինչպես ճան Նյուրնբերգյան տրիբունալի կաճոնճադրության վերլուծությունը, մինչն այդ փաստաթղթերիընդունումը միջազգային իրավունքում գոյություն են ունեցել ցեղասպանությունն արգելող ն այն կատարելու համար խիստ պատասխանատվություն սահմանող սովորութային միջազգայինիրավական նորմեր: Այսինքն` 1948 թվականին ըճդունված կոնվենցիանոչ այլ ինչ է, քան մինչն դրա ընդունումնարդեն գոյություն ունեցող միջազգային իրավական ճորմերի կոդիֆիկացիա։ Այստեղ մենք գործ ունենք սովորութային նորմերի կոդիֆիկացիայի հետ, ճիշտ այնպես, ինչպիսին է, օրինակ, ընդունված Դի1961թ. վանագիտականհարաբերություններիմասին կոնվենցիան: Դիվանագիտականհարաբերություններըկարգավորող սովորութային նորմերը հնագույններից են մարդկության պատմության մեջ, ն ոչ ոք չի կարողհայտարարել, որ, օրինակ, դեսպանների անձեռնմխելիության մասին նորմը սկիզբ է առել միայն 1961 թվականին, երբ այն ամ143

ՄԻՋԱԶԳԱ7ԻԸ ԻԽԱՎՈԼեք

Վ.ՔՈՉջարյան

րագրվել է կոդիֆիկացվածտեսքով: Ինչ վերաբերում է Նյուրնբերգյան դատավարություններին,ապա սոսկ դրանց անցկացման փաստը ն ընդունած վճիռները մինչն ճնշվածկոնվենցիայի ընդունումն արդեն իսկ վկայում են ներկայացված տեսակետի օգտին։ Հակառակ մոտեցումը, այսինքն՝ ցեղասպանությունն"արգելող պայմանագրային նորմերին նախորդող սովորութային ճորմերի առկայության ժխտումը, ուղղակիորեն կասկածի տակ է դնում նշված դատավարությունների օրինականությունը,վճիռներիիրավականհիմնավորվածությունը,մի բամ, որը ժամանակակից աշխարհում իրեն չի կարող թույլ տալ քաղաքակիրթհամարվող ոչ մի անձ կամ պետություն: Նույնիսկ եթե մի պահ ընդունենք, որ վերը շարադրված փաստարկներըգոյություն չունեն, ն որ Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի ընդունումից առաջ համապատասխան միջազգային իրավական նորմեր գոյություն չեն ունեցել, ապա անգամ այդ դեպքումառկա են մեր դիրքորոշումը հաստատող պատշաճ իրավական հիմքեր: 1915թ.թուրքական կառավարության իրականացրած ցեղասպամնության առնչությամբ Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի կիրառելիությունը կարելի է հիմնավորելայդ գործողության ն դրա հետնանքճերի շարունակական բնույթով: Այդ առումով հայերի ցեղասպանությունը շարունակվում է մինչ օրս ն կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ չեն վերացվել դրա հետնանքները: Ցեղասպանության արդյունքում հայ ժողովրդի մեծամասնությունը ստիպված է ապրել իր հայրենիքից դուրս` ամեն օր, ամեն ժամ դիմակայելով ազգային ինքնությունը կորցնելու, որպես ազգային հանրություն, առանձին էթճոմշակութային միավոր գոյությունը դադարելու վտանգին: Մեր ժողովրդի սփյուռքահայ հատվածը կամովին չի լքել իր հայրենիքը ն տասնյակ տարիներ ստիպված մարտնչել իր ինքնության պահպանման համար, նա հայտնվելէ այդ վիճակում բռնության արդյունքում: Եվ քանի որ Ցեղասպաճությանմասին կոնվենցիան ճպատակ է հետապնդում կանխել ն պատժել որնէ ազգային խմբի բռնի ամբողջովին կամ մասնակի ոչնչացումը, հայ ժողովրդի` 1915 թվականին սկսված ն մինչ օրս շարունակվողցեղասպանությունընշված կոնվենցիայի կոպիտ խախտում է: Ավելացնենք, որ համաձայն իրավաբանության հիմնարար սկզբունքի, եթե իրավախախտումըն դրա հետնանքներըշարունակ144

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ԻԽԱՎԱԿԱն

"ՊԱՏԱՍԽԱԿԱՏՎՈՒԹ

ՈՒՆ

սկսման ժամանակը համապավում են, ապա իրավախախտման էական չէ: Այլ տասխան օրենքի կիրառմանհամար իրավաբանորեն կիրառեկերպ ասած, օրենքի հետադարձուժի արգելքնայս դեպքում է իի չէ։ Եթե նոր օրենք է ընդունվում,որն արգելում արդենսկսված ապա այդ օրենքը տարածվում է ճրա վրա այն րավախախտումը, ն դրա հետնանքները դեպքում,եթե իրավախախտումը շարունակ վում են: կարնոր նշանակությունունի ճան այն, որ Այս ենթատեքստում ՄԱԿ-ը 1968թ. նոյեմբերի 26-ի կոնվենցիայումհրաժարվեցկիրառել վաղեմության ժամկետը մարդկությանդեմ հանցագործությունների նկատմամբ,որոնց շարքում առաջինը ցեղասպանությունհանցագործությունն է: Այդ իրավականակտում ուղղակիորեննշվում է, որ վաղե-

մության ժամկետր չի կարող կիրառվել Նյուրնբերգյան տրիբունալի ն Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայումնշված կանոնադրության ինչպես ճան զինված հարձակմանպատճահանցագործությունների, «անկախ դրանց կառով բռնագաղթիենթարկելու կապակցությամբ, տարման ժամանակից»: 1968թ. կոնվենցիայի այս հստակ ձնակերպումը միանշանակ ճախատեսումէ, որ այն ամբողջությամբվերաանկախ նրանից,թե բերվումէ նշված բոլոր հանցագործություններին,

երբ են դրանք կատարվել: վերաբերյալ ՑեղասպաԱյսպիսով, հայերի ցեղասպանության ն նության մասին 1948թ. կոնվենցիայի ամբողջական անվերապահ կիրառելիությանվերաբերյալ կարծիքնանհրաժեշտ է համարել հիմ-

գործող միջազգայինիրանավորվածն լիովին համապատասխանող վունքին: Սակայն այս եզրակացությունընս չի լուծում գոյություն ունեցող միջազգային իրավականտեսական ն գործնականբոլոր հիմնախնհամար պադիրճերը, որոնք կապված են հայոց ցեղասպանության

հետ: տասխանատվության Կարնոր ն համապատասխանուսումնասիրությունպահանջող համար իրադարձությունների հարց է 1915 ն հետագա թվականների նս պահանջսուբյեկտի խնդիրը: Այստեղ պատասխամատվության վում է հստակ միջազգային իրավական դիրքորոշմանմշակում, հմուտ օգտագորժամանակակիցմիջազգայինիրավականնորմերի շարքից կարելի է ածում: Նշված ոլորտում առկա հիմնախնդիրների '

Վ.ՔՈՂԶԱՀԱ

7 ն,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ԻԻԱՎՈՒԱԵՔ

ռանձնացնել1915թ.ցեղասպանության համար Թուրքիայի պատասխանատվությանխնդիրը, որն ըստ էության կապված է օսմանյան

հարցի Եվ այսպես, խնդիրը իրավահաջորդության պամության տնյալն Առաջին աշխարհամարտից Օսմանյան հետ:

է՝ արդյո՞ք

հետո

կայսրության քայքայումը նրա միջազգային իրավական իրավասուբյեկտությանվերջն էր: Եթե այս հարցի պատասխանըդրական է, ապա պետք է արձանագրել,ռր համաձայն պետություններիիրավահաջորդության կաճոնճերի, օսմանյան կայսրության իրավական դադարում է վերջինիս գոյության դադարպատասխանատվությունը

ման հետ:

Վերլուծությունըցույց

է տալիս, որ այստեղ առկա են

երկու իրավական հնարավորություններ: Առաջինն այն է, որ օսմանյան կայսրության լուծարման հետեանքով նրա տարածքում ստեղծվեցինմի շարք պետություններ,այդ թվում նան` ժամանակակից Թուրքիան, որոնք առնչությունչունեն կայսրությանիրավասուբյեկտության հետ: Եվ երկրորդը՝օսմանյանկայսրությանքայքայումը սկիզբ դրեց մի շարք նոր պետությունների առաջացման, որոնց թվում են, օրինակ, Իրաքը, Սիրիան, Լիբանանը,սակայն Թուրքիան, լինելով օսմանյան

կայսրությանիրավահաջորդը, նոր պետություն չէ, այլ ժառանգն է վերջինիսմիջազգային իրավասուբյեկտության: Ներկայացվածերկու միմյանց բացառող հնարավորությունները տեսականորեն հավասարապես կարող են համապատասխանել միջազգային իրավունքին, ուստի այստեղ մենքգործ ունենք ոչ այնքան իրավունքի,որքան փաստիխնդրի հետ: Փաստի,որը պետք է բացահայտվի կոնկրետ պատմական իրողություններիենթատեքստումն գնահատվիմիջազգայինիրավունքիդիրքերից: Իսկ պատմականիրողություննայն է, ռր օսմանյան

կայսրության

քայքայման

արդյունքում չստեղծվեց լիովին նոր մի պետություն` Թուրքիայի Հանրապետությունը, այլ գոյություն ունեցող պետությունում, որը պատերազմիընթացքումկորցրել էր իր գաղութները, փոփոխվեցկառավարման համակարգը:

Այսպիսիմոտեցմանհիմքում ընկած են ոչ միայն զուտ տրամաբանությունըկամ իրադարձությունների սուբյեկտիվ գնահատականները: Այսպես, քննարկվողխնդրի կապակցությամբկարնոր նշանակություն ունեն նան միջազգայինիրավական պրակտիկան, միջազ146

ՄԾԻՋԱԶԳԱԻՆ ԻԽԱՎԱԿԱԿ

ՊԱՏԱՆԽԱԿԱՏՎԴ1Ւ167711ն

գայինհարաբերություններումառկա նախադեպերը:Որպես դրա նորագույնօրինակ կարելի է դիտարկել Ռուսաստանի Դաշնության իորը միջազգային հանրության կողմից իրավարավահաջորդությունը, ցիորեն ճանաչվեց որպես Խորհրդային Միության իրավասուբյեկ-

տության օրինական շարունակող: Բացի դրանից, պետք է նշել, որ վերը ներկայացվածկարծիքը ժամաճակին ստացել է հեղինակավոր իրավական հիմնավորում, որն իր ն իրավական ուժը չի կորցրել մինչ օրս: Խոսքը այսճշանճակությունը պես կոչված՝ «Օտտոմանյան պարտքի արբիտրաժի» վճռի մասին է, որում, ըստ էության, պատասխանէ տրվում այն հարցին, թե արդյոք Թուրքիայի Հանրապետությունն օսմանյան կայսրության իրավահաջո՞րդն է: Այդ դատավարության ընթացքում քննարկվույ էր օսմանյան կայսրության արտաքինպարտքի վճարման հետ կապված հարցը: Համաձայն արբիտրաժի որոշման, Թուրքիան պատասխանատու էր օսմաճյան կայսրության արտաքին պարտքերի համար, քանի որ նրա իրավահաջորդնէ: Գործի քննության արդյունքում միջազգային ատյանը հանգել էր մի եզրակացության,որը մենք անհրաժեշտ ենք համարում մեջբերել բառացիորեն.«Միջազգային իրավունքի համաձայն, Թուրքիայի Հանրապետությունը պետք է ճանաչվի որպես օսմանյան կայսրության իրավահաջորդ»": 1915թ. կատարված ցեղասպանությանհամար պատասխանատվության խնդրի կապակցությամբ անհրաժեշտ ենք համարում նշել, որ խոսքը թուրքական պետության պատասխամատվությանն ոչ թե թուրք ժողովրդի կամ անհատների պատասխանատվությանմասին է: Իրավական առումով հենց թուրքական պետությունն է ցեղասպաճության կազմակերպողըն իրագործողը, ուստի առաջին հերթին հենց ճա պետք է կրի կատարվածի համար պատասխամատվության ամբողջ ծանրությունը: Քանի դեռ հայոց ցեղասպանությանհամար պատասխանատվության խնդիրըվերջնականլուծում չի ստացել,դժվար է խոսել ցեղասպանություննարգելող միջազգայինիրավունքիճորմերիարդյունավետության մասին: Անպատժելիությունըծնում է նոր հանցագործություններ, ինչի վկայություններնեռ ժամանակակիցաշխարհիտարբերշրջաններում տեղի ունեցողողբերգականիրադարձությունները:

ՇՒԷ 1ոէւճ ոճե ԲճքօՕոէՏ

ՃԵԼ Օոճ|

ՃաուցՏ, Ա1, 1925, ք. 529.

Վ ՔՈԶԱԻ)Ան,

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԳԼՈՒԽ

8. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀՅՈՒՊԱՏՈՍԱԿԱՆ

ԵՎ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Տ 22. Դիվանագիտական իրավունքի հասկացությունը ։

Դիվաճագիտականիրավունքը միջազգային իրավունքի հնագույն ճյուղերից մեկն է, ռրի առաջին՝ սովորութային բնույթ կրող նորմերն ի հայտ են եկել պետության առաջացմանըզուգահեռ: Դիվանագիտական իրավունքի որոշ ինստիտուտներ (օրինակ, դեսպանների անձեռնմխելիությունը)հնագույնն են ոչ միայն միջազգային իրավունքի, այլ նան ամբողջ իրավունքիհամակարգի շրջանակներում: Դիվանգիտական ն հյուպաւոռսական իրավունքը կարելի է բնութագրել որպես միջազգային իրավական նորմերի համակարգ, որը կարգավորում է միջպետական պաշտոնական հարաբերությունների իրականացման կարգը: Դիվանագիտական ն հյուպատոսական իրավունքի կարգավորման օբյեկտն են քաղաքական բնույթի միջիշխանական այն հարաբերությունները, որոնցում միջազգային իրավունքի սուբյեկտներըփոխգործումեն իրենց պաշտոնականմարմինների միջոցով: Պետությունների ն միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների արտաքին հարաբերություններ կոչվող այս պաշտոնական հարաբերությունների բովանդակությունըքաղաքական, ինչպես նան տնտեսական ն իրավական հարցերով համագործակցությունն է: Պետք է ընդգծել, որ խոսքն այստեղ ոչ այնքան նշված հարաբերությունների բովանդակության կարգավորման (ըստ էության, դա ամբողջ միջազգայինիրավունքի, նրա բոլոր ճյուղերի խնդիրն է), որքան դրանց իրականացման կարգի մասին է, ինչը ն դիվանագիտական իրավունքիառաքելությունն է: Արտաքին հարաբերություններիմեկ այլ կարնոր հատկանիշը դրանց իրականացումն է հատուկ ստեղծված ապարատի`պետությունների ն միջազգայինիրավունքի այլ սուբյեկտներիարտաքինհարաբերությունների մարմինների միջոցով: Լինելով պաշտոնական` արտաքին հարաբերությունները տարբերվում են ինչպես այսպես կոչված՝ ինտերնացիոնալկապերից, որոնցում կարող են մասնակցել

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԻԽԱՎՈԼ.ՆՔ

Ն.Վ

ՀԱԴԱՊԱՏՌԱԱԿԱՆ

77ԱՎՈՒԵՔ

այնպես էլ հասարակականկազմակերպություններ. մշակութայինն այլ կապերից, ոառնտրային, գիտատեխնիկական, մակարդակովտ̀արեն ճան ոչ կառավարական րոնք իրագործվում միջոբեր հասարակականկամ մասնավոր կազմակերպությունների անհատներ

ն

ցով:

արտաքինքաորը պետության դիվաճագիտությունը, է գործումիջոց է, բնութագրվում իրականացման ղաքականության Հետնաբար,

բնույթով. ընդ որում` նեության ոչ միայն խաղաղ. այլն պաշտոնական այլ այն իրականացվում է ոչ թե պետությանցանկացածմարմինների. հատուկ այդ նպատակիհամար ստեղծվող արտաքին հարաբերություններիմարմիններիմիջոցով: իր:

ն հյուպատոսական իրավունքի աղբյուրնեԴիվանագիտական ն հյուպատոսական իրավունքիհիմնական Դիվանագիտական

ն աղբյուրներնեն պայմանագիրը սովորույթը: Սակայն եթե դիվանճա24 դարի 60-ական թվականները գիտական իրավունքումմինչն հյուպատոգլխավորտեղ էին գրավումսովորութայինճորմերը,ապա էր հյուպատովճռորոշ դերը միշտ պատկանում սական իրավունքում Ներկայումս այս ոլորտում միսական երկկողմ կոնվենցիաներին: հիմքն են կազմում 1961 ն ջազգային իրավականկարգավորման 1963 թթ. Վիեննայի ունիվերսալ կոնվենցիաները: մասին Վիենհարաբերությունների 196էթ. Դիվանագիտական իրավունքի նայի կոնվենցիանդարձել է ամբողջ դիվանագիտական համանման նշանաիրավունքիհամար միջուկը: Հյուպատոսական հարաբերությունՀյուպափոսական կություն ունի 1963թ. ընդունված ւ

ների մասինՎիեննայի կոնվենցիան: իրավունքըներառումէ նան հատուկ Նշենք, որ դիվանագիտական ինչպես նան միջազգայինկազմակերպություն առաքելությունների, ներում

ն միջազգայինկոնֆերանսներում ներկայացուցչությունների

գործունեությունըկարգավորող նորմերը: պատվիրակությունների

մասին կոննախ ն առաջ 1969 թ. Հատուկ առաքելությունների Սակայն այս պայմաճագրեր: վենցիանէ ն մի շարք այլ միջազգային հետո) Ունիվերաս լ ոլորտում հիմնարար ակտը (ուժի մեջ մտնելուց վեհեր իրենց հարաբերություններում կազմակերպությունների մասին 1975թ. Վիեննայի կոնոսթյունների ներկայացուցչության

Դա

վենցիանէ:

Վ..ՔՈՌՉԱՊ

Ան.

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆ ԻԴԱՎ)ՀՒՆՔ

Դիվանագիտական իրավունքի աղբյուրներ են նան պետությունների, միջազգային կազմակերպություններիմիջն երկկողմ պայմանագրերը: նորմերը կարնոր դեր ունեն այն դեպքերում, երբ լ ի չ չեն կարգավորվել պայմանագրային հետնեն նան այս կամ այն պատճառներով` վերը է պ շված բազմակողմպայմանագրերինչմասնակցողպետությունները: Ինչ վերաբերում է միջազգայինհյուպատոսական իրավունքին.աաղբյուրներն են հենց պայմանագրային նռրմեպա ոն մեջ սովորույթը համեմատաբարփոքր

Սոորութային

էի հորցեր

Ա :

նորմերով,

Ն

Ն Իր ' ԱԱ ագիտակա յուպատոսական իրավունքի ը Լր Նր ի ին չի կարելի չանդրադառնալ ներպետաղբ) րներ

աղու

ե

հարցը,

կան` ազգային իրավունքի դերին: Վերջինիս ազդեցությունն այնքան մեծ երբեմն ակտերը նույնիսկ դասվում են դիվա ն ս ոա հյուպատոսականիրավունքի անուղղա-

որ

տ`Ան Բոր Ա կիԱրո ների է,

-

՝

Իրենց գործառույթներնիրականացնելիս արտաքին հարաբերությունների մարմինների գործողությունները կարգավորվում են ներպետական իրավունքի նորմերով: Այդուհանդերձ, արտաքին հարաբերություններին վերաբերող ներպետական այս բոլոր օրենքներն ու կանոնները պետք է համապատասխանենինչպես միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ նորմերին ն սկզբունքներին, այնպես էլ արտաքին հարաբերություններին վերաբերող կոնկրետ միջազգային պայմանագրումամրագրվածպարտավորություններին: Այսպիսով,չնայած արտաքին հարաբերություններիհամար ներպետական իրավունքինորմերի մեծ նշանակությանը,դրանք չեն կան հյուպատոսական իրարող լինել միջազգային դիվանագիտական վունքի աղբյուր. քանի որ պետության դիվանագիտականամբողջ գործունեությանիրավական հիմքը միջազգային իրավունքնէ:

Վ

ՀԴԱ1ԴԱՏՌԱԱԿԱՆ

մարմիննե ո"ւքին հարարբերությունների րաո աաա 23. Լրտոքի 8:25

Ֆ՛ԱՎՈՒԿՔ

տը

պետությունը հանդես հարաբերություններում Արտաքին

է

գալիս

միասնականսոցիալականօրորպես ամբողջականկազմավորում, ուժով օժտված է միջազգայինիգանիզմ.որն իր ինքնիշխանության չի կանորը. ինչպես ն ինքնիշխանությունը, րավասուբյեկտությամբ. տրոհվել առանձին մասերի՝ միջազգայինասպարեզումպետութրող

տեսքով: յան մարմիններիիրավասուբյեկտության մարմիններըհանդես են գալիս Արտաքին հարաբերությունների պետության ներկայաորպես միջազգայինհարաբերություններում

դիտվումեն որպես ներկայացվողպետության գործողությունները են դնում ըստ ն ճրա վրա պատասխանատվություն գործողություններ միջազգայինիրավունքի: պետական մարմինները երկրի հարաբերությունների Արվփաքին են, ոտարածքումն ճրա սահմաններից դուրս գործող մարմիններն ն երկայացնումեն պետությունը`պետությունների միջազգարոնք ներ հետ պաշտոնականհարաբերութսուբյեկտների ունքի այլ ն

լոր

Ն րըարտաքին քաղաքակ իո Աա վում իրավունքովնախատեսված նպատակ-

ների իրագործումըմիջազգային միջոցներով. տվյալ պետության. ինչպես

խաղաղ

արտասահմանում իրավունքքաղաքացիների գտնվող նրա կազմակերպությունների նան

ն

ճերի ն օրինականշահերի պաշտպանությունը: մարմինՑանկացած պետությանարտաքինհարաբերությունների ն արտաները բաժանվումեն երկու մեծ խմբի` ներպետական սահմանյան: Իրենց հերթին, այդ խմբերիցյուրաքանչյուրիկազմում մարմիններիմի են արտաքինհարաբերությունների

տարբերակվում

են ընդունվումտարբեր չաքանի տեսակներ: Դասակարգմանհիմք

փանիշներ: ներպետականմարմինԱյսպես. արտաքինհարաբերությունների եղանակիցն լիազորություննեներր, կախվածդրանցկազմավորման Ան րի բնույթից. լինում են սահմանադրական մասնագիտացված: է ռաջինների գոյությունն ուղղակիորենճախատեսվում պետության ծաորը որոշում է նրանց լիազորությունների սահմանադրությամբ.

Վ Քարեն

ԼՄԻՋԱԶԳԱԻԱԻ7Լ)Վ

ոթ

վալը: Մասնագիտացված մարմիններիստեղծումը նույնպես ձնակերպվում է ներքին իրավունքիակտերով, սակայն դա որոշ չափով

է պայմանավորված համապատասխան միջազգային

պայմանագրե-

րի գոյությամբ. որոնց միջոցով պետությունըիրականացնումէ իր ներկայացուցչությունն արտաքին որնէ հատուկ հարաբերությունների

բնագավառում: Արտաքինհարաբերությունների մարմիններիամենատարածված

դասակարգումը ենթադրումէ, ինչպես արդեն նշվեց, նրանց բաժանում ներպետական (այսինքն` պետության տարածքում գտնվող ն ն գործող) արտասահմանյան (արտերկրումգտնվող ն գործող) պե-

տության արտաքին հարաբերությունների

մարմինների:

Իրենց հերթին արտաքին հարաբերությունների ներպետական մարմիններըկարելի է բաժանել երկու խմբի. բոլո հարցերով պե-

տության

տաքին

ներկայացուցչությունն իրականացնողմարմիններն արհարաբերությունների առանֆին ոլորտում պետությունը ներ-

կայացնողմարմիններ: Առաջին խմբին են պատկանում պետության գլուխը, կառավարության ղեկավարը,արտաքին գործերի նախարարը:Միջազգային իրավունքումնրանք համարվում են պետությունըբոլոր հարցերով օէնօ10»

(ի պաշտոնե), այն է` առանց հատուկ լիազորեցումների, ներկայացնողներ: Ինչ վերաբերումէ առանձինոլորտում պետության

«64

ներկայացուցչություն իրականացնող արտաքին հարաբերությունների ներպետական մարմիններին, ապա դրանք հիմնականումառանձին գերատեսչություններ են ն մասնագիտացված մարմիններ:

Պետք է տարբերել արտաքին հարաբերությունների մարմինները ն արտաքին քաղաքականությանհարցերովորոշումներիընդունմանը մասնակացող մարմինները: Այդ առումով առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում պետությունների խորհրդարանները: Դրանք, սովորաբար,կարնոր դեր են խաղում պետությանարտաքին քաղաքականության հարցերում,սակայն հանդես չեն գալիս որպես միջազգային տության

հարաբերություններում պե-

ներկայացուցիչներ, չեն կարող պետության անունից մի-

ջազգային պայմանագրեր կնքել: Խորհրդարանի ներկայացուցիչների հայտարարությունները պարտավորություններ չեն դնում պետության վրա: Նման մոտեցումը է նրանով,որ արտապայմանավորված

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԵՎ

ՀՊԱՏՈԱԱԿԱՆ

ԻՊԱՎՀՒՆՔ

քին քաղաքականությանիրագործումը գործադիր իշխանության գործառնություն է, ն օրենսդիր մարմինն այստեղ չի կարող անմիջական ունենալ: դերակատարություն

Արտաքին հարաբերությունների ոլորտում խորհրդարանների ավանդականլիազորություններն են պատերազմի ն խաղաղության, հարցերի լուծումը, միջազգային տարածքային փոփոխությունների պայմանագրերիվավերացումը. արտաքին-քաղաքական միջոցառումների ծախսերի սահմանումը, ինչպես նան միջխորհրդարանան համագործակցության իրականացումը: կան կապերի է պետության բարձրագույն իրականացնում Պեվփությանգլուիչն ներկայացուցչությունըարտաքին հարաբերություններում: Պետության գլխի ն խորհրդարանիմիջն բաժանված իրավասությունը ներառում է այնպիսի հարցեր. ինչպիսիք են պատերազմ հայտարարելը, միջազգային պայմանագրերի վավերացումըն այլն: Մի շարք լիազորություններ պետության գլխի բացառիկ իրավասությունն են արտաքին հարաբերությունների ոլորտում: Սովորաբար հենց այս մարմինն է պաշտոնապես նշանակում ն պաշտոնից ազատում այլ երկրներում տվյալ պետության դեսպաններինն դեսպանորդներին,ընդունում է օտարերկրյա պետությունների դեսպանների ն դեսպանորդների հավատարմագրերըն հետկանչմանգրերը: Կառավարության գլուխը ն կառավարությունն ընդհանրապես արտաքինհարաբերությունների մարմիններեն, որոնք կատարում են արտաքին-քաղաքականկուրսի գործնականիրականացմանգործառույթները: Հենց կառավարություննէ նախանշում արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները ն համապատասխան առաջարկություններ ներկայացնում խորհրդարանի ն պետության գլխի քննարկմանըն հաստատմանը,կազմակերպումընդունվածարտաքին քաղաքականորոշումների կատարումը ն վերահսկողությու-

նը:

Անհրաժեշտ է շեշտել, որ արտաքին հարաբերություններիոլորտում պետության գլխի ն կառավարությանլիազորություններիբաժանման համար էական ազդեցությունունի տվյալ պետության սահմանադրությամբ նախատեսված կառավարման ձնը: Սովորաբար խորհրդարանական կառավարմանձնը ենթադրում է, որ արտաքին քաղաքական լիազորություններիհիմնական մասը տնօրինում է կա153

Վ..ՔՈՉԱՅյԱն

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆԿ

ԾԻՋԱԶԳԱԻԿՆ ԻՊԱՎՀՒԵՔ

ռավարությունը, իսկ պետության գլխի լիազորություններն այստեղ ավելի շուտ ձաական,արարողակարգայինբնույթ ունեն: Այլ է վիճակը նախագահական կառավարման ձնի պայմաններում, երբ պլետության գլուխը գործադիր իշխանության ղեկավարն է: Այս երկու տարբերակների բաղադրյալների յուրատեսակ համադրությունն առկա է կիսաճնճախագահական հանրապետություններում, որոնց թվին է դասվում նան Հայատրանի Հանրապետությունը:Հաճրապետության նախագահը որոշում է արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունները ն, համագործակցելով գործադիր իշխանության հետ, միջոցներ է ձեռնարկում դրա իրագործմանհամար: Արտաքին գործերի գերաղեսչությունը (նախարարությունը) պետության արտաքին հարաբերությունների անմիջական օպերատիվ ղեկավարության մարմին է: Արտաքին հարաբերությունների ոլորտում ամենօրյա օպերատիվ գործունեությունն իրակաճացվումէ պետության դիվանագիտականծառայության` նրա կենտրոնական ապարատի ն արտասահմանյան հիմնարկների միջոցով.որոնք գտնվում են արտաքինգործերի գերատեսչության կազմում: Արտաքին գործերի գերատեսչությունների ավանդական գործառույթներ են արտաքին հարաբերություններում պետության իրավունքների ն շահերի ներկայացուցչությունըն անմիջական պաշտպանությունը, հաստատված դիվանագիտականն հյուպատոսական հարաբերությունների պահպանումը, միջազգային կազմակերպություններին պետության անդամությունիցն միջազգային կոնֆերաճսների աշխատանքին մասնակցությունից բխող կապերի ն հարաբերությունների իրականացումը արտաքին քաղաքական քայլերի ծրագրման ու մշակման տեղեկատվական ն վերլուծական ապահովումը, այլ պետությունների դիվանագիտական, հյուպատոսական, պաշտոնական այլ ներկայացուցչությունների հետ կապեր պահպանելն ու բանակցություններ վարելը, նրանց գործունեության դիտարկումը, արտասահմանյան ներկայացուցչություններիցստացվող տեղեկատվության մշակումը, նրանց ղեկավար ցուցումներ տալը, միջազգային պայմանագրերի նախապատրաստման ն կնքման կապված բանակցություններվարելը այլն:

ն

Շատ

հետ

ու դեպքերում պետության այլ նախարարություններն գերատեսչությունները նույնպես իրենց իրավասության սահմաններում

ԽՎ

Հ1711-ՂԱՏՈՂԼԱԿԱՆԿԻԱՎՈՒՆՔ

Դրանք կապեր են մասնակցումեն արտաքինհարաբերություններին: գեօտարերկրյա պետություններիհամապատասխան պահպանում սահմաններում կահետ. իրենց իրավասության րատեսչությունների հետ կնքել պայմանագրեր.որոնք պարտավորությունրող են նրանց ներ են առաջացնումպետությանհամար: Որոշ ճախարարությունն իրականացնումեն կապը որոշ միջազգային ն գերատեսչություններ կամ նրանց մարմիններիհետ: կազմակերպությունների Պետություններիարտաքին հարաբերությունների արտասահման ն ժամաեն մշլրականների խմբի՝ երկու բաժանվում յան մարմինները ԾակավորներիԱռաջին խմբին են դասվում պետությունների`այլ երկրներումհավատարմագրվածդիվանագիտականներկայացուցն առաքելություններ).որոնց հետ չությունները(դեսպանություններ հարաբերություններ,ինչպես պահպանվումեն դիվանագիտական նան հյուպատոսական հիմնարկները.միջազգայինկազմակերպութն յուններում մշտական ներկայացուցչությունները մշտական դինան են մտնում տորդների առաքելությունները։Այս նույն խմբի մեջ առնտրային ներկայացուցչությունները: ժամանակավոր արտասահմանԱրտաքին հարաբերությունների յան մարմիններիթվին են դասվումտարբեր հատուկ առաքելությունն դիպատվիրակությունները ները. միջազգային կոնֆերանսներում ն դրանց տորդների խմբերը. միջազգայինկազմակերպությունների մասնակցելու համար կազմավորված մարմիններինստաշրջաններին պատվիրակությունները ն այլն:

8 24.

ներկայացուցչությունները Դիվանագիտական

հատրատումը դիհարաբերությունների Դիվանագիտական հիմնադրումը:Դիվաներկայացուցչությունների վանագիտական ն

հարաբերությունմիջպետական ճագիտականհարաբերությունները ների համակարգի անկյունաքարնեն: Այդպիսի հարաբերություններ իրավաքահաստատելու համար անհրաժեշտ են համապատասխան են «դե-յուրե» ղաքական պայմաններ:Դրանցից կարնորագույներն հաստատման

հարաբերությունների ճանաչումըն դիվանագիտական փոխադարձհամաձայնությունը:

Վ.-ՔՈԶԱԾԱՆ,

Մ»ԻՋԱՉԳԱյԻՆ

ԻՖԱՎՈՀԵԹ

ճանաչումըհանդես Աոոորն» տական հարաբերությունների

դիվանագի-

է գալիս կա՛մ որպես

հաստատման

անհրաժեշտ պայման է պատճառը,որ ճանաչմանայս ձենըգրականությանմեջ երկրորդ անվանումը՝«դիվանագիտական ճանաչում» կ չում»).

(թերնս դա ունի նան կամ որպես

այդպիսիհարաբերությունների հաստատման փաստի

անխուսափելի հետնանք,եթե նախկինումճանաչումտեղի չէր ցել («լռելյայն ճանաչում»): Ճանաչումըչի հանգեցնումդիվանագիտական

ունե-

հարաբերություն-

բորի

հաստատման, այլ միայն հնարավորություն է ստեղծում

աստատման

դրանց

համար: Այդ իսկ պատճառով ճանաչումիցմինչն ղիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումըկարող է անցնել զգալի ժամանակահատված:

Դիվանագիտական հաստատման կամ վեհարաբերությունների պայմանավորվածոթ»

էանրակ ունը ոչմիջա մետոյունների անմիջականորեն հանգեցնումդիվանագիտական ականգնմ

շ

ներկայացուցչությունների փաստացիհիմնման: Այս դեպքում նս

է անցնելզգալի ժամանակ: րող

Ներկայում գործնականումտարբերում են

Ղու րը

կա-

ն դիվանագիտական

հավասարեցված ներկայացուցչությունների հետնյալ տեսակ-

դեապանություններ՝ առաջին՝ բարձրագույնդասի ճերկայացուցչություններ (դրանցհավասարեցված են Վատիկանի .

ներկայացուց-

չությունները՝ նունցիատուրաները). առաքելություններ`երկրորդ դասի ներկայացուցչություններ. "

միջազգայինկազմակերւվություններին առընթեր մշլական

ներ-

կայացուցչություններ: Դիվանագիրական առաքելության սկիզբը ն ավարտը: Այստեղ

«առաքելություն» եզրույթը նշանակում է հանձդիվանագիտական որնէ անձի դիվանագիտական ծառայությունը որոշա-

նարարություն,

կի դիվանագիտական պաշտոնում:

Ներկայացուցչության ղեկավարի

դեսպանորդի. (դեսպանի, գործերի հավատարմատարի) համար գո-

յություն ունի ազգային

միջազգայինիրավունքովհստակ որոշված պաշտոնի անցնելուկարգ.որը կոչվում է հավատարմագրում: Այս գործընթացը բաղկացած է մի քանի փուլից` դեսպանիթեկնածության ընտրությունը, ագրեմանիհայցումը, նշանակումը ձնակերն

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՆՎ

ՀՊԱՏՂԱԱԱԿԱԿ

ԻԻԱՎ)71ՀԱՔ

ճերքին իրավունքի ակտի ընդունումը, հավատարմագրերի հանձնումը, դեսպանընկալ երկիր ժամանելիս՝ այդ երկրի արտաքին գործերի նախարարի մոտ նախնական ընդունելությունը ն հավատարմագրերի պատճեններընրան փոխանցելը,պաշտոնականարար րողության ժամանակ հավատարմագրերիհանձնումը դեսպանընկալ պետության ղեկավարին, որպես հավատարմագրմանգործընթացի ավարտ ն տվյալ ներկայացուցչի դիվանագիտականառաքելության սկիզբ՝ դեսպանիկամ դեսպանորդիպաշտոնում նրա «անձնական առաքելության» սկիզբ ն, վերջապես, հավատարմագրերըհանձնելու մասինպաշտոնականհաղորդագրությունըմամուլում: Դիվանագիտականներկայացուցչության ղեկավարի` պաշտոնի անցնելու համար միջազգային իրավունքում ներկայացվում են մի շարք պահանջներ: Դրանցից է, մասնավորապես.շահագրգիռ կողպող

|

ձին դեսպան, մշտական դեսպանորդ, գործերը հավատա կամ մից`դեսպանընկալպետությունից ագրեմանի, այսինքնտ̀վյալան-

նշանակելու համաձայնության հայցումը: Հավատարմագրող պետությունը պետք է հավաստվի, որ դեսպանընկալ պետությունը ագրեման է տվել այն անձի համար, որին ենթադրվումէ հավատարմագրել որպես այդ պետությունումդիվանագիտականներկայացուցչության ղեկավար: Ընդ որում, դեսպանընկալ պետությունը պարտավոր չէ հավատարմագրողպետությանը հայտնել ագրեման չտալու շարժառիթները: Ագրեմանիստացումիցն, հավատարմագրողպետության սահմանադրականընթացակարգինհամապատասխան. նշանակման իրավաբանականձնակերպումից հետո ծառայության վայրըմեկնող դեսպանը կամ դեսպանորդըստանում է հատուկ փաստաթուղթ՝ իր պետության գլխի կողմից ստորագրված ն արտաքինգործերինախարարի կողմիցմակագրվածհավատարմագիր: իրավաբանական Հավատարմագրի հանձնումը կարնոր հետնանքներ է առաջացնում: Սովորաբար այդ պահից է սկսվում տվյալ դիվանագիտականներկայացուցչությանղեկավարի դիվանագիտականառաքելությունը: Այդուհետ նա համարվում է իր պարտականություններիկատարմաննանցած: Դիվանագիտական գործակալի առաքելության ավարտը նույնպես կապված է որոշակի հանգամանքներիհետ: 1961 թ. Վիեննայի կոնվենցիայի43-րդ հոդվածի համաձայն, դա կարողէ տեղի ունենալ` տար

Վ.ՔԶՈՉԱԱՆն

ՍՄԻՋԱՉԳԱ7ԻՆ

Իոնվոոք

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

հավատարմագրող պետության կամ դիվանագիտական կալի նախաձեռնությամբ,

գործա-

-

դեսպանընկալ պետության

նախաձեռնությամբ` տվյալ ղիվանա-

գիտական գործակալին ներկայացուցչության աշխատակից ճանաչելուց հրաժարվելու

չության անձ

դեպքում՝ նրան «ք61տօոճ

ոօո

քոճէզ»

(ներկայացուցանընդունելի

դիվանագիտական անձնակազմի համար) կամ

(ներկայացուցչության մյուս աշխատակիցների համար)հայտա-

րարելիս: «Իատօոճ ցոոշ» ոօո

հայտարարելուպատճառներըկարող

տարբեր լինել, սակայն, դրանք բոլորն էլ

են

այս կամ այն

են

կերպ կապված

դիվանագետի վարքագծիհետ: Դրանցից է. օրինակ, դեսպանընկալ երկրում գործող օրենքներին կանոններիանարգանքը, միջամտությունը նրա ներքին գործերին, դեսպանընկալ երկրի համարքադՂոքականտեսանկյունից արտահայտություններ կավիրավորական տարելը,հետախուզական գործունեությամբ զբաղվելըն այլն: Այս ամենը, սովորաբարորակվում է որպես «դիվանագիտական գործակալի կարգավիճակի հետ անհամատեղելի գործունեություն»: Միջազգային իրավունքը նախատեսումէ ընդհանրապես դիվանագիտական ներկայացուցչությունների գործունեության դադարեցման

հետնյալ դեպքերը՝

երբ տվյալ պետությունների դիվանագիտական հարաբերություններըխզված են կամ ժամանակավոր կասեցված, երբ նրանցմիջն ծագել է պատերազմական իրավիճակ. երբ հավատարմագրող կամ դեսպանընկալ պետությունումտեղի է ունենում ոչ սահմանադրական ն դրան չի հաիշխանափոխություն ջորդել նոր իշխանության հետ դիվանագիտական հարաբերություններըպահպանելու «

-

"

"

երբ

պատրաստակամության հաստատումը,

դիվանագիտական հարաբերություններ պահպանողպե-

տություններիցմեկը դադարեցնումէ իր գոյությունը ն, միանալով այլ հետ, կազմավորում միջազգային իրավունքի նոր

աոան

սուբ-

յեկտ: ոն

Դիվանագիտական ճերկայացուցչությունների կառուցվածքն

արգ չնակազմը: Պետությանդիվանագիտական

ու

ներկայացուցիչը դես-

պանընկալ պետությունում դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարնէ: Միջազգային իրավունքի համաձայն, դիվանագիտա-

եՎ

ՀՈՒԲՊԱՏԱԱԱԿԱՆ,

ԻԽԱՎՈԼԵՔ

կան ներկայացուցիչը դեսպանընկալ պետությունում իր պետությունը բոլոր հարցերով ներկայացնող միակ անձն է: Նա նան բարձրագույն ներկայացուցիչնէ դեսպանընկալպետությունում, տվյալ պետության մշտականհնարավոր մյուս ներկայացուցիչներիհամեմատ: Որպես կանոն, դիվանագիտականներկայացուցչի դասը համընկնում է աստիճանին: Սակայն եթե դիվանագիտականներկայացուցչի դասի հարցը որոշվում է միջազգայինիրավունքով (1961 թ. Վիեննայի կոնվենցիայիհ. 14), ապա աստիճանի հարցը կարգավորվում է յուրաքանչյուրպետության ներքին օրենքով: Մեկ պետությունում դիվանագիտականներկայացուցիչը կարող է միաժամանակլինել դիվանագիտականներկայացուցիչ մեկ կամ մի քանի այլ պետություններում.եթե հավատարմագրմանպետություններից ոչ մեկի կողմից չկան առարկություններ: Նման իրավիճակը ինկոչվում է դիվանագիտականներկայացուցչությանհամատեղվում, է: չը ներկայում բավականաչափտարածված Ներկայացուցչության ղեկավարը կամ ներկայացուցչության դիվանագիտականանձնակազմիցանկացած անդամկարող է նշանակվել հավատարմագրողպետության ներկայացուցիչցանկացած միջազգայինկազմակերպությունում: Մշտական դիվանագիտականներկայացուցչությունները ներառում են աշխատակիցների երեք կատեգորիա` դիվանագիտական, վարչատեխնիկականն սպասարկող անձնակազմ:Ժամանակակից է այդ կատեգոդիվանագիտական իրավունքը հստակսահմանում րիաներիցյուրաքանչյուրի իրավական վիճակը, արտոնություններըն անձեռնմխելիությունները: Դիվանագիտականանձնակազմի մեջ են մտնում դեսպանները. դեսպանորդները,խորհրդականները,առնտրային ներկայացուցի րը ն նրանց տեղակալները, հատուկ կցորդները(ռազմական,տնտեսական, մշակութային ն այլն), նրանց տեղակալները, առաջին. երկրորդ. երրորդ քարտուղարները,կցորդները: 1961 թ. Վիեննայի կոնվենցիայումնրանք անվանվումեն «դիվանագիտականանձնակազմի անդամներ»: Վարչատեխնիկականանձնակազմի մեջ մտնում են գրասենյակների վարիչները, հաշվապահները. թարգմանիչները.գործավարները,

Վ.ՔՈՉԱԱռ 7

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ճերկայացուցչության վարչական կամ տեխնիայլ աշխատակիցները: վարորդները. ցրիչն ա ճերը. դռնապանները ներկայացուցչության ղամածին սպասարկման ր Տոր Դիվանագիտական մ ԱԱ քաղաքացիներ: Տեղի պետք է լինեն հավատարմա կարող են դիբնակիչները կամ երրորդ դեսպանընկալ պեվանագիտական պաշտոնի ն տության համաձայնությամբ: Այդ սառմանափակումներըչեն վերաբերվում ներկայա րկայացուցչության աշխատակիցների այլ կատեգորիանեին րին, հն ինչպես նան տնային աշխատողներին: կորպուսը: Դիվանագիրական կորպուսը ն ում հավատարմագրվածդիվանագիտական ներա տ կա ցուցչություններիղեկավարներիհամակցությունն է: ակայն կայն երբե երբեմնայդ եզրույթն օգտագործվում է լայն առումով, կորպուսի տակ հասկացվում են դիվանագիտական ներանձնակազմը, ինչպես ճան նրանցընտանիքներիան դ րը: Սակայն ո՛չ առաջին, իմաստով դիվանագիտական ոո Վ կորպուսը կազմակե րպություն չէ: Դիվանագիտականկորպուսը հանՎ ազգադես է գալիս միայն արարողակարգայինհարցերով (օրինակ.ՐՊ տոների ժամանակ )ին շնորհավորանքները): կորպուսի ավագն է համարվում ըստ իր դասի ւ ամապատասխաներկրում հավատարմագրման ժամկետի ամեՆ (դոււյենը), որն իրաբնույթի գործառույթներ: նե. Դիվանագիտական Մո գործառույթները: Դիորոշերի գործառույթները վանագիտական ' ՍԱԹՅԱՆ ազգային իրաում առկա են տվյալ պետության Արար պես գործառույթները միդիլանագիտական նե կա լատրվող սահմաններում կանոնակարգող ազգային ր իրաոնթու անագիտական հարաբերությունների մասին մեքենա ր

ն հ գրուհիները

անձնա: Անա Դ"Սպատարկող հավաաաա

ն հական գործառույթնե Ք: անձնակա ոզան ւ, Սզավա ետու անա աաքոոն . Ար ամր :

ԱԱ ալպետությու ր

անան Կրանանիտանան ոյութթոնների

արին

ա

ո'

երկրորդ

Ա

ա ամոցոցիշը անան, արտակար Ի. ր

ոմ հոյան երկայա, որր կայացու աանաետությունների

վոնքու Ցորանան յու ցո"թյու ,յությունների

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱն

ԻԴԱՎՈՒԿՔ

1961 թ.

ՃՎ

՛ԱՎՀ1ՀեՔ

Հ311-ԴԱՏՈՎԱԱԿԱՆ

համաձայն.

Վիեննայիկոնվենցիայի

ճերդիվանագիտական են՝

գործառույթներն հիմնական կայացուցչության հավատարմագրողպետության պետությունում դեսպանընկալ

-

ներկայացուցչությունը.հավատարմագրողպետությանն պետությունում դեսպանընկալ շահերիպաշտպանությունը. նրա քաղաքացիների :

կառավարության պետության դեսպանընկալ յուններվարելը. իպետությունում օրինականբոլոր միջոցներովդեսպանընկալ հետ

»

բանակցութ-

տեղեկատվու մասին իր կառավարությանը րադարձությունների »

հաղորդելը. «

պետությանբան դեսպանընկալ պետության հավատարմագրող ն

խրախուսումը տնտեսության, հարաբերությունների րեկամական նրանց մշակույթի.գիտությանոլորտում

զարգացումը:

փոխհարաբե

հետ մեկտեղ այսօր դիվանագիտակա Նշված գործառույթների են նան հյուպատոսակատարում ներկայացուցչություններըհաճախ դեսպանությու ինչի համար նման դեպքերում կան գործառույթներ, են կազմումստեղծվում հյուպատոսակա ների ն առաքելությունների

բաժիններ: կից Մերկայացուցչութ՝ կազմակերպություններին Միջազգային մարԴիվանագիտական յունները ն հատուկ առաքելությունները:

կազմակերպութմիջազգային ն մշտականդինները ճերկայացուցչությու

տեսակ միճների ինքնուրույն

են ճան

յուններումմշտական կոնֆերանսներ միջազգային տորդներիառաքելությունները, ճան միջազինչպես խմբերը. ն դիտորդների պատվիրակությունները նստաշրջան-

ն նրանց մարմինների գային կազմակերպությունների պատվիրակությունն ճերին մասնակցելու համար կազմավորված է «Ունիվերսալ կազկարգավորվում Վերջիններիսկարգավիճակը

պետություն-

հետ իրենց հարաբերություններում մակերպությունների

մասին» Վիեննայի 1975թ. կոնվենցիայ ների ներկայացուցչության մշտականներնորմերով: Միջազգային

կազմակերպություններում

մշտականառաքելություննե դիտորդների կայացուցչությունները, են: Սշտական ներմարմիններ մշտական դիվաճագիտական ստեղծվում են միջազգայն կազմակեր

կայացուցչությունները

ՖԴԱՎՈւնեքՔ ԼՄ

ԻՋԱԶԳԱԻՆ,

Վ ՔՈՉԱՀԱն

' Աոա» կողմից: ւ տաքելությունները՝ տությունների ւջ կազմակեր

իսկ դիտորդների մշտական

Միջազգային

չությունները կատարումւն

երում մշտական ներկայացուցտնյալգործառույթները.

Ա

ապահովում են հավատարմագրող պետության ներկայացուցչությունը միջազգայինկազմակերպությունում, պահպանում են կապը հավատարմագրողպետության ն կազմակերպությանմիջն, «

»

»

հետ բանակցություններ են վարում կազմակերպության

շրջանակներում, »

հավատարմագրողպետությանըտեղեկացնում են

ն

նրա

կազմակեր-

պությունում իրակամճացվող գործունեության մասին, ապահովում են հավատարմագրող պետության մասնակցությունը կազմակերպությանգործունեությանը, »

»

հավատարմագրողպետության շահերը կազփոխհարաբերություններում,

պաշտպանում են

մակերպությանհետ

աջակցում են կազմակերպությաննպատակների ն սկզբունքների իրականացմանըհ̀ամագործակցելովկազմակերպությանհետ ն նրա շրջանակներում: Դիտորդների մշտական առաքելությունների գործառույթներն ավելի սահմանափակեն: Վերջիններս ապահովում են հավատարմագրող պետության ճերկայացուցչությունը միջազգային կազմակերպությունում, տեղեկացնում են հավատարմագրող պետությանը միջազգային կազմակերպությունում իրականացվող գործունեության մասին ն բանակցություններեն վարումկազմակերպությանհետ: Միջազգայինկազմակերպություններումմշտական ներկայացուցչությունների ն մշտական դիտորդների առաքելությունների հիմնական տարբերությունը այլ դիվանագիտական ներկայացուցչությունճերից այն է, որ նրանք հավատարմագրվումեն ոչ թե դեսպանընկալ պետություններում,այլ միջազգային կազմակերպություններին կից է ինչը բացառում նրանց նկատմամբ դիվանագիտականիրավու մի շարք նորմերի կիրառումը,մասնավորապես,ագրեմանի անհրաժեշտության, փոխադարձությանսկզբունքի կիրառման, հավատարմագրերի ն հետկանչի գրերի հանձման, «քօւտօոճ ոօո քու» հայտա»

նքի

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱն

նե.Վ

ՀՄԱՂԱՏՈԱԱԿԱՆ

Ի7ԱՎԴՂեքՔ

ն. նորմերը: Մշտական ներկայացոցիոի՝ րարելուվերաբերյալ այլ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի, ԱՊՀ-ի ն այլ յուններեն ստեղծվումՄԱԿ-ի, կից: Մշտականներկայացուցչութգային կազմակերպություններին ն անարտոնություններ շնորհվումեն դիվանագիտական յուններին ձեռնմխելիություններ: ն դիպատվիրակությունները կոնֆերանսներում Միջազգային ճան միջազգայինկազմակերպություն տորդներիխմբերը. ինչպես նստաշրջաններինմասնակցելու համար րի ն դրանց մարմինների

միջազ

ժամանակավոր դիվանագիպատվիրակությունները կազմավորված ճպատակըհամապատաս-

տական մարմիններեն, որոնց ստեղծման

կամ միջազգայինկազմաաշխատանքներում խանկոնֆերանսների հավան դրանց մարմիններինստաշրջաններում կերպությունների է: պետությանանունից հանդես գալն Այդ պատվիրատարմագրող արտռնութնույնպես օժտված են դիվանագիտական կությունները

յուններովն

անձեռնմխելիություններով:

կարնորագույնինստիԺամանակակից միջազգայինիրավունքի ինստիտուտը: հօօ» առաքելությունների է հատուկ կամ «մ տուտ հարցերին է նվիրիրավականկարգավորման Տվյալ ինստիտուտի 1969թ. Վիեննայիկոնվենված, ինչպես արդենիսկ մատնանշել ենք, մասին»: Հեսրուկ աւռալքելութ ցիան «Հատուկ առաքելությունների մարմիններեն, որոնք յունները ժամանակավոր դիվանագիտական մեկ այլ պետությունվ̀երջիուղարկվումեն մեկ պետությանկողմից համատեղ քննարկման նիս համաձայնությամբորոշակի հարցերի համար: իրականացնելու կամ նրա նկատմամբորոշակի խնդիրներ ստեղծվումեն տարբեր ճպատակներո Հատուկ առաքելություններ ն արարողություններ

հանդիսավոր

(երկկողմ բանակցություններ, այն է. առանձնահատկությունն այլն): Հատուկ առաքելությունների ն ուսահմանափակ են ժամանակի մեջ որ նրանց գործառույթները

նպատակայիննշանակություն:Հատուկ առաքելություննե հարաբերությո օգտվում են 1961թ.Վիեննայի «Դիվանագիտական ն արտոնություններից նախատեսված ճերի մասին» կոնվենցիայով անձեռնմխելիություններից:

նեն

Վ.-ՔՈՉԱԽյԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ Ի7ԱՎՀՀԵՔ

8 25. Դիվանագիտականներկայացուցչությունների

անչեռնմխելիությունները ն արրոնությունները Միջազգայինիրավունքի համաձայն՝ դիվանագիտականիրավունքի կենտրոնականինստիտուտը պաշտպանությունից օգտվող անձանց, մասնավորապես`դիվանագիտական գործակալների արտոնություններն ու անձեռնմխելիությունները սահմանող նորմերի համալիրն է։ Դիվանագիտական արւրոնությունների տակ հասկացվում են դիվանագիտական ճերկայացուցչություններինն դրանց աշխատակիցներին տրամադրվող հատուկ իրավունքները ն առավելությունները: Անչեռնմխելիություններըդեսպանընկալ պետության իրավասության ն դրա կողմից կատարվող հարկադիր գործողությունների չտարածվելն է դիվանագիտականներկայացուցչությանն դրա աշխատակիցների նկատմամբ: Տարածում են ստացել դիվանագիտական արտոնությունների ն անձեռնմխելիությունների հիմքերի մասին երեք տեսություններ: Դրանցից առաջինը` արտերկրայնության (էքարերիտորիալության) տեսությունը, հանգում էր նրան. որ դեսպանները թեն ֆիզիկապես գտնվում են այլ պետությունում, իրավաբանականիմաստով դիտվում

էին որպես իրենց սուվերենի պետությունում ն, հետնաբար. այն պետության տարածքից դուրս (օՃԱԵՅ էՇողլօուստ) գտնվող, որտեղ նրանք իրականացնում էին իրենց գործառույթները: Դրանից էլ հետնում էր այն, որ դեսպանները,ինչպես ն ճրանց սուվերենները, ոչ միայն ենթակա չեն պատասխանատվության դեսպանընկալ երկրի օրենքներով. այլն այդ օրենքներըն կանոնները չեն կարող տարածվել նրանց

վրա: Թեն

արտերկրայնության տեսությունը միշտ եղել է սոսկ իրավաբանական հնարանք (ֆիկցիա). սակայն այն նշանակալի հետք է թողել միջազգային իրավունքի տեսության մեջ ն անգամ գործնականում: Բավականին տարածված է այն պատկերացումը, որ դեսպաճատունը ն հողամասը, որի վրա այն գտնվում է, հավատարմագրող պետության տարածքի մասն են, այն դեպքում, երբ իրականում դիվանագիտականներկայացուցչությունը միայն օգտվում է այդ հողամասի նկատմամբանձեռնմխելիությունից:Սակայն դեսպանատան

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱն

ԽՎ

ՀՀԴԱՏՈԱՂԱԿԱՆ,

ԻԻԱՎԴՒԿՔ

իրավականտիտղոսը դրանիցչի պետությանտարածքիմասը, ն այն մնում է դեսպանընկալ փոխվում դեպքում պահանջել դեսպավերջինըկարող է անհրաժեշտության ն տրամադրմամբ նությանտեղափոխումայլ վայր՝ նոր հողամասի համար հատկացվածհողամասի

այլն: ներկայացուցչական Այս ոլորտումհայտնի երկրորդ տեսությունը է: Դեռնս Հուգո Հրոցիուսը գրում էր. որ միջազգայինիպհաւթյունն ճում է իր միապետիանձը: րավունքիհամաձայն, դեսպանըներկայաց այն տեսությունն արտացոլումէր պատմական Ներկայացուցչական էր ոչ թե երբ դեսպանըներկայացնում

իրողությունները, դարաշրջանի որպես միջազգայինիրավունքիսուբյեկտի,այլ ամբողջ պետությունը, ժամամիայն նրա գլխին` միապետին(բացարձակմիապետության

տեսության մեջ

ճակաշրջան):Հետագայում միջազգայինիրավունքի են ամճերկայացնում է այն կարծիքը. որ դեսպանները զարգանում բողջ պետությունը: անհրաժեշրությանփեսությաւնհիմքերը Երրորդ` գործառութային գաղափարահեղափոխության բուրժուական դրվել են ֆրանսիական Ռուսո. ինչպես նան` միջազգայնախոսների կողմից (Մոնտեսքյո, է ստաԷ. դը Վաթել): Մեր օրերումայն տարածում գետ-իրավաբան ժամանակակից տեսության հետ մեկտեղ: ցել ներկայացուցչական ելնում է նրանից.որ Ինչպես երնում է անվանումից.այս տեսությունը

արտոնությունների դիվաճագիտական ն

անձեռնմխելիությո են

որոնք դրվում այն գործառույթներով. վրա: ներկայացուցչությունների դիվանագիտական

հիմքը ն ծավալը

որոշվումեն

,

բնույթի ն

գործառութա

Մեր համոզմամբ, ներկայացուցչական տեսություններըմիայն իրենց համակցությամբ անհրաժեշտության իրավունքիդոկտկարող են համարվել տվյալ հարցով միջազգային 1961 թ. Վիեննայի կոնվենցիայի րինալ հիմքը: Պատահական չէ. որ ասված է, որ դիվանագիտա պրեամբուլայում(նախաբանում) են ոչ «տրամադրվում ու անձռնմխելիությունները արտոնություններն ներկաթե առանձին անձանց շահի համար. այլ դիվանագիտական ներկայացնողմարմինյացուցչություններիո̀րպեսպետությունները

համար»: բարեհաջողիրակաճացման ների,գործառույթների

ն դրա ճերկայացուցչության պաշտոնատ Դիվանագիտական հ արցում անձեռնմխելիության դըսնորվու անձանց տարբերությունը

Վ.ՔՈՉԱՀՄԱն

ՄԻՋԱՉԳԱԻՆ,ՖԱՎ7ՒՆՔ

է

ժամանակակից միջազգային իրավունքինհայտնի բոլոր ն նությունների անձեռնմխելիությունների

երկու խմբի բաժանմամբ,այն է՝ Է.

ԱԱ Ներ իի Ա համապատասխանաբար լրությունի Իր նայլ ԱԱ պետության արտո-

դիվանագիտական ներկայացուցչության՝ որպես պետության մարմնի, ն արտոնություններ

անձեռնմխելիություններ,

2.

ներկայացուցչության աշխատակիցների ն արտոնություններ անձեռնմխելիություններ (այսպես կոչված` «անձնական

յուններ անձեռնմխելիություններ»): ն

արտոնութ-

Դիվանագիտական ճերկայացուցչության ն արտոնությունները անչեռնմիւելիությունները: Ներկայացուցչության ոարւսծքներվիան-

նախ ն ծեռնմխելիությունը

նշանակումէ, որ դեսպանընկալ պետության իշխանությունները չեն կարող այդ տարածքներ մուտք գործել այլ կերպ. քան ներկայացուցչության ղեկավարիհամաձայնությամբ:Դեսպանընկալ պետությունըհատուկպարտականություն է կրում` ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները ներկայացուցչութառաջ

յան տարածքներըցանկացած ներխուժումից կամ վնաս հասցնելուց պաշտպանելու ն ներկայացուցչության հանգստիխախտումըկամ նրա արժանապատվության վիրավորանքը կանխելուհամար: Ընդ ո-

րում,ներկայացուցչության տարածքներն

ընդգրկումեն նան տվյալ շենքը կամ դրա մասըսպասարկող հողամասը: Ներկայացուցչության տարածքները,դրա կահավորանքի առարկաները.այդտեղ գտնվողայլ գույքը, ինչպեսնան ներկայացուցչութ-

փոխադրամիջոցներն օգտվում են անձեռնմխելիությունից` խուզարկումից,առգրավումից,կալանքիցն կատարողական գործողության

յուններից:

Ներկայացուցչության ինչպես սեփական,այնպես էլ վարձակալված տարածքներնօգտվում են ֆիսկալ անչեռնմխելիությունից, այն է՝ ազատվում են |

պետական,տարածաշրջանային ն տեղական բոլոր հարկերից, տուրքերիցն այլ պարտադիրվճարներից, բացառությամբ այն վճարների, որոնք գանձվումեն սպասարկման կոնկրետտեսակ-

ների դիմաց:

Ներկայացուցչությունն օգտվում է արխիվներին փատրաթյթերի անչեռնմիչելիությունից. վերջիններս են ցանկացած անձեռնմխելի

ժամանակ,անկախդրանց գտնվելուվայրից:

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԵՎ

Հ1»ՈԱՏՈԿԱԿԱՆ

ԻԽԱՎՒՆՔ

Ն

րնչպես ն

հաղորդակցման ազահավատարմագրող հյուպատոսությունների

նան

ների

ն

Է` դիվանագիտ ւորհան թվում Բո

ել բոլո հաղորդակցվելիս ւո հարմար միջոցներից. տնագրվածճեպագրերից:Ներկայաներինն ծածկագրված կամ գ մբողջ թղթակցությունն անձեռնմդիվանագիտական ամբողջ ցուցչության

հետ.

ի

խելի է: Ներկայացուցչությո ւնն

ու

նրա ղեկավարն իրավունք ունեն

տե-

դրոշն զինանշանըներկադադրել շի ներկայացուցչությանղեյացուցչության Կարի (Շերառյալ որ) ինՐՆ փոխադրամիջոցներիվրա: խա կամարի րիի անչեռնմխելիությունները:Դիունները Աաաա լայացուցչության ղեկավարի դիվանագիտա» ան անչն անջֆեռնմիւելիԷ Նրանք չեն ակազմի անդամների կան ր կալանավորվել: Հավատարմագրման պեվե կամ կարող թրոմ որ նրանց վերաբերվելպատշաճ հարգանքով ետության

ու

նան

ն

ն.

ը

է

որանհրաժեշտ միջոցները՝ նրանց անձի, ձեռնարկել ր ր

յան

|

ւ1

կար.

ն

ազատութ-

ժանապատվության դեմ ոտնձգությունները կանխելու

որան խրատարճագրման

երկրի իշխանություններըոչ միայն իրենք դիվանագիտականներկայացուցչությանղեն կավարին դիվանագիտականանձնակազմիանդամներինվիրավորանք հասցնելուց կամ նրանց նկատմամբ բռնություն գործադրելուց. այլն պարտավոր են պաշտպանել նրանց այլ անձանց կողմից բռնությունից կամ վիրավորանքից: Դիվանագիտական ներկայաանձնակազմիանդամցուցչության ղեկավարի ե դիվանագիտական է ների անձի անձեռնմխելիություննուժի մեջ մտնում դեսպանընկալ երկրի տարածք նրա մուտք գործելու պահից ն գործում է մինչն այդ տարածքը լքելու պահը: Դիվանագիտական ներկայացուցչությանղեկավարի ն դիվանագիտականանձնակազմիանդամների բնակարանը (տունը, հյուրանոցայինհամարը ն այլն) օգտվում են այն նույն նից. ինչ ներկայացուցչության տարածքը: Անձեռնմխելիությու օգտվում են դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարի պետք է ձեռնպահմնան

աանիոմու Ի

Վ.ՔՂԶԱՀ)Ան,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԻԽԱՎՀՀՒԵՔ

դիվանագիտական անձնակազմիանդամներիբոլոր փաստաթղթերն թղթակցությունը.գույքը, ինչպես նան փոխադրամիջոցները: Դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարըն դիվանագիտական անձնակազմի անդամներնօգտվում են անձեռնմխելիությունից դեսպանընկալ պետության քրեականիրավասությունից: Նրա դատական ն քննչական մարմինները, որոնց ուղղվում են դիվանագիտական ներկայացուցչության անձղեկավարին դիվանագիտական նակազմիանդամներինկատմամբքննության կատարման պահանջներ, պետք է նման գործերը ճանաչենիրենց ոչ ընդդատյա: Քանի որ քրեական իրավասությունիցդիվանագիտական ներկա)ացուցչության ղեկավարի ն դիվանագիտական անձնակազմիանդամների անձեռնմխելիությունը ապահովվում է միայն դիվանագիտական ներկայացուցչության գործառույթներիիրականացման համար, անձեռնմխելիությունից հրաժարվել կարող է միայն ճրա երկրի կառավարությունը: Այդ հրաժարումըմիշտ պետք է լինի որոշակիորեն արտահայտված: ու

Դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարըԱ դիվանագիտական անձնակազմիանդամներնօգտվում են ճան անձեռնմխելիությունից` քաղաքացիական իրավասությունից. բացառությամբ դեսպանընկալպետության տարածքում տեղակայված մասնավոր անշարժ գույքի կապակցությամբ իրային հայցերի,ժառանգմանմասին այն հայցերի, երբ դիվանագիտական ներկայացուցիչը հանդես է գալիս որպես մասնավորանձ, դեսպանընկալպետությունումդիվանագիտական ներկայացուցչի կողմից իր պաշտոնականգործառույթներից զատ իրականացվողմասնագիտական կամ առնտրային ցանկացած գործունեությանհետ կապված հայցերի: Եթե դիվանագիտական ներկայացուցիչն ինքն է հայց հարուցում դեսպանընկալպետության դատարանում, ապա դրանով իսկ ճա հրաժարվումէ տվյալ գործով իր ոչ ընդդատյալինելուց:

Դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարըն դիվանագիտական անձնակազմիանդամներնօգտվում ենճ անձեռնմխելիությունից` վարչականիրավասությունից Դա նշանակում է, որ նրանք չեն կարողենթարկվելտուգանքիկամ վարչականայլ տույժերի: Դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարի ն դիվանա-

գիտական անձնակազմի անդամներիֆիսկալ անչեռնմխելիությունն

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԽՎ

Հ111"ՎԱՏՈՎԱԿԱԿ

ԻԽԱՎՀՒԱՔ

է նրանով, որ նրանք ազատվում են պետական, տաարտահայտվում ն տեղական բոլոր հարկերից, տուրքերից րածաշրջանային

ն պար-

տադիր այլ վճարներից. բացառությամբ անուղղակի հարկերի. ժառանգմանհարկերի ն որոշ վճարների: Դիվանագիտականներկայացուցչությանղեկավարը ն դիվանագիտականանձնակազմի անդամներնօգտվում են մաքսային արիոնություններից:Դեսպանընկալ պետությունը,իր ընդունած օրենքներին համապատասխան, նրանց թույլատրում է ներմուծել ներկայացուցչությանկարիքների,ինչպես նան իրենց ն իրենց ընտանիքների անդամներիանձնական օգտագործման համար նախատեսվածառարկաները` առանց մաքսատուրքեր. հարկեր ն մաքսավճարներ գանձելու. բացառությամբ պահեստավորման,փոխադրման ն նմանատիպ այլ ծառայություններիհամար գանձվողմաքսավճարների: Դիվանագիտական ներկայացուցիչներիանձնական ուղեբեռը ազատվում է զննումից, եթե չկան լուրջ հիմքեր ենթադրելու. որ այն պարունակում է առարկաներ, որոնց ներմուծումը կամ արտահանումն արգելված է օրենքով: Վերը նշված արտոնությունները ն անձեռնմխելիությունները տրամադրվումեն ճան դիվանագիտականներկայացուցիչների ընտանիքների անդամներին, եթե նրանք դեսպանընկալ պետության քաղաքացիներչեն: Այսպիսով, անձնական արտոնություններիցն անձեռնմխելիություններից լրիվ ծավալով օգտվումէին դիվանագիտական ներկայացուցչության ղեկավարները. դիվանագիտականանձնակազմի անդաճներըն նրանց հետ բնակվող՝իրենց ընտանիքներիանդամները: 1961թ. Վիեննայի կոնվենցիայի համաձայն, դիվանագիտական անձնակազմի անդամնեներկայացուցչության վարչատեխնիկական րը ն նրանց հետ բնակվող նրանց ընտանիքներիանդամները.եթե նրանք դեսպանընկալպետության քաղաքացիներ չեն ն այդտեղ մշտապեսչեն բնակվում, օգտվում են անձնական անձեռնմխելիությունից, բնակարանի անձեռնմխելիությունից.քրեական իրավասութունից անձեռնմխելիությունից, հարկերից ու տուրքերիցազատումից, ինչպես ճան մաքսային արտոնություններից:Քաղաքացիական ն վարչականիրավասությունից անձեռնմխելիություննառկա է միայն.

Վ.-ՔՀԶԱՅյԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

են

եթե նրանք գործում

Ի

ծառայոդական պարտականություններ կա-

տարելիս:

|

Վիեննայի կոնվենցիայիհամաձայն, սպասարկող անձնակազմի անդամներնօգտվում են անձեռնմխելիությունից, իրենց պարտականություններն իրականացնելիս իրենց գործողությունների նկատմամբ ն ազատվում են իրենց եկամտից գանձվող հարկերից, տուրքերից ն պարտադիր այլ վճարներից: Արառնություններին անձեռնմխելիություններիտրամադրումը չի նշանակում. որ դրանցից օգտվող անձինք կարող են հաշվի չնստել հավատարմագրման երկրի օրենքների ն կանոնների հետ. 1961թ. Վիեննայի կոնվենցիայումհատուկ նշվում է. որ իրենց արտոնություններով ն անձեռնմխելիություններովհանդերձ. դրանցից օգտվող բոլոր անձինք պարտավոր են հարգել դեսպանընկալ երկրի օրենքները ն կանոնները: Նրանք պարտավոր են նան չմիջամտել այդ պետության ներքինգործերին: 1961 թ.

ծ 26. Հյուպատոսականներկայացուցչություններ .

ներկայացուցչությունների տեսակները ն Հյուպաղրոսական

գոր-

ժառույթները: Ինչպես արդեն նշել ենք, միջազգային հարաբերություններում պետությունների միջ. պաշտոնական քաղաքական բնույթի հարաբերություններիիրականացումըկարգավորվումԷ դիվանագիտական իրավունքով: Սակայն առկա են ճան բուռն զարգացում ապրող բազմաբնույթ միջազգային կապեր (տնտեսական, առնտրային, գիտական, մշակութային, տուրիստական, սպորտային ն այլը), որոնք պետականաջակցության կարիքն ունեն: Այդ առաքե՞

լուն Ա աոՏՐ աոան րի ր Աաաա Րորըիմիյով նկազմաէսաջակցել մող իր երին իր իր քաղաքացիների կոված ոն

:

ր

Վ

:

կերպություններին, նպաստել նշված կապերի զարգացմանըն խո-

րացմանը:

Դիվանագիտականհարաբերությունների հաստատումը, որպես կանոն, զուգորդվում է հյուպատոսական հարաբերությունների հաստատմամբ: Այն պետություններում. որոնց հետ հյուպատոսական հւսրաբերություններ չեն հաստատվել, հյուպատոսական հիմճարկ170

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

Վ371նք

ԽՎ

Հ)11"ՄԱՏԱՎԱԿԱՆ

ԻԽԱՎՈՒԿՔ

ների գործառույթներըկարող են իրականացնել դիվանագիտական Միննույն ժամանակ. այն պետությունում. ճերկայացուցչությունները: ներկայացուցչություններ, հյուպաորտեղ չկան դիվառնագիտական են իրականացնել որոշ դիվանագիհիմնարկները կարող տոսական

տականգործառույթներ: Հյուպատոսականհարաբերությունների կարգավորման գործում ն, համապատասխանաբար,հյուպատոսական իրավունքում առանցքային դեր ունի 1963 թ. ընդունված Հյուսրատոսականհարաբերությունների մասին Վիեննայի կոնվենցիան:Մեծ է ճան հյուպատոսական հարաբերությունների վերաբերյալ պետությունների միջն կնքվող երկկողմանի համաձայնագրերի դերը, որոնք ավանդաբար անվանվումեն հյուպատոսականկոնվենցիաներ: Ներկայումս տարբերում են հյուպատղսական նճերկայացուցչությունների չորս տեսակ՝ գլխավոր հյսպափոնություն, հյուպլատոսություն. փոխհյուատոսություն կ հյուպատոսականգործակալություն: Դրանք ղեկավարումեն համապատասխանաբար՝գլխավոր հյուպաձոռսը, հյուպատոսը. փոխհյուպատոսը ն հյուպատոսական գործաեն պատկանում ճան դիթվին կալը: Հյուպատոսականհիմնարկների վանագիտական ներկայացուցչությունների հյուպատոսական բա-

ժինները:

Հյուպատոսականհիմնարկի գտնվելու վայրը Ա դրա դասը որոշվում է ընդունողպետության հետ համաձայնեցնելով: Հյուպատոսական ներկայացուցչությունը, ի տարբերություն դիվանագիտականի, կարող է գործել ընդունողերկրի ոչ ամբողջ տարածքում,այլ սահմանված

սահմաններում: դյուպարոտական շրջանի

Պաշտոնի նշանակվելիս հյուպատոսը ստանում է գրավոր լիազորություն` ղյուպպավուաւկանարվտնագիր:Հյուպատոսն իր պարտակաճություններիկատարմանը անցնում է ընդունող պետության հաստանալուց հետո: Էկզեկվատու(էրկզեկվատուրա) մաձայճնությունը ը արտոնագրում գր կատարվո րվող րա 0 ձնանե արս յուպատոսական ակերպվումէ Գր առման

ո

կաթական աայկներ առն Հե Ն

ձնով

կամ առանձին

փաստա

տեսքով:

ենթակա են արն գոր գործում են դիվանագիտական տա քին գործերի եսչությանը գ գերատեսչությանը ն ր լ երկայացուցչության գլխի ղեկավարությամբ: ։ Հյոււպատոսակա Որպես

Ն

հ

ը

Վ.Քոջարյան

ՄԻԻՋԱՉԳԱյԻՆ

ԻԲԱՎՈՒՆՔ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

պաշտոնատարանձինք ու հյուպատոսական հիմնարկներիաշխատակիցները գտնվում են պետական ծառայության մեջ` արտաքին գործերի գերատեսչությունում:Հյուպատոսականհիմնարկներիանձ-

րոբնակած ն

նչինք. Բանին

եխւնիկ

ն

անձն մն անձնակազ

ոո:

-

Հյուպատոսականներկայացուցչությանգործառույթներն ավելի նեղ են. քան դեսպանություններինը ն սովորաբար ճերառումեն՝

արտասահմանում իր պետության, նրա քաղաքացիներին իրան շահերի վաբանականանձանց իրավունքների պաշտպանությունը, ընդունողպետության հետ հարաբերությունների զարգացմանը »

»

նպաստելը,

հյուպատոսական շրջանում գտնվող՝ իր պետությանքաղաքացիճերի հաշվառումը կալանավորված, ձերբակալված, այլ ձնով ազատությունից -

:

զրկված կամ պատիժ կրող՝ իր պետության քաղաքացիների իրավունքներիպաշտպանությունը այցագրային ն սպասարկումը

անձնագրային

«

քաղաքացիական կացությանակտերիգրանցումը,

«

աա

մուն,

լեգալացումը, .

գործողություների կատարումը:փաստաթղթեիի

ԽՎ

ՀԴԱ"ՊԱՏՈԱԱԿԱՆ

հյուպատոսականճերկայացուցչությունը կարող է դակցվելիր կառավարության. դիվանագիտական Արաց յաննայլհյուպատոսական »

առկա գույքը.

ԻՊԱՎՀԱԵՔ

ազատ

հաղոր-

Հրոայացո ր ոյունների ար

ինչպես

խուզարկումից. առգրավուճերն օգտվումեն անձեռնճմխելիությունից՝ մից, կալանքիցն կատարողական պ ներկայացուցչություննԲա արածաշրջա-

ԳԱՑ: ՏՆիր մեր Նա ն

«

ճային

ն

տեղական հարկերից, տուրքերից

ներից.

ԱարոնԱԱ

,

տաթղթերն

ա

պարտադիր այլւ

աա անկար րր ն

ո

-

գտնվելուվայրից. ներկայացուցչությանպաշտոնական թղթակցությունն անձեռնմխելի է. ԱԱ փոստային առաքումները ենթակա ե չեն բացման կամ ձերբակալման: Դիվանագիտական ներկայացուցչությունների աշխատակիցների համեմատ հյուպատոսական ներկայացուցչությունների աշխատակիցներն օգտվում են արտոնություններին անձեռնմխելիությունների »

իրարոակի համաձայն, հյուպատոսական պաշտոնճականոռի նե

.

աջակցություննիր պետությաննավերինն օդանավերին, ջր քոմ մամ ըրդունողաոտությունների հետ

անձինք օգտվում են անձնական անձեռնմխելիությունիցնՆր չ կարող ձերբակալվելկամ կալանավորվել այլ կերպ. քան ծանր հանործություն կատարելու համար հետապնդման կամ դատարանի ցագործությ րել մտած օրինականուժի մեջ դատավաճռի կատարման դեպքերում, հյուպատոսականգործակալներըչեն կարող հրաժարվել վկայի ցուցմունքներ տալուց, բացառությամբ իրենց կողմից ծառայողական պարտականություններիկատարման հետ կապված հարցերով ցուցտար

պայմանագրերով

նախատեսված այլ գործառույթներ: Հյուպատոսական արտոնություններըն անչեռնմխելիությունները: Դիվանագիտական իրավունքինհամանման տարբերում են հյուն նրանց բերկայացուցչությունների աշխատակիցների ու արտոնություններն անձեռնմխելիությունները: '

աատոտական

ունեն հետնյալ արՀյուպատոսական ճերկայացուցչություններն

տոնություններնու անձեռնմխելիությունները՝

ներկայացուցչության տարածքների անձեռնմխելիություն. ոչ ոք չի կարող մուտք գործել ներկայացուցչության տարածք այլ կերպ քան հյուպատոսական կամ դիվանագիտական ներկայացուցչության -

ղեկավարի համաձայնությամբ,

»

մունքների :

հյուպատոսական գործակալի անձնական նստավայրն օգտվում

է այն

ճույն անձեռնմխելիությունից ն պաշտպանությունից.ինչ նճերտարածքը, կայացուցչության հյուպատոսական գործակալն օգտվում է անձեռնմխելիությունից` նստավայրպետության քաղաքացիական ն վարչական իրավա»

ԾԻՋԱԶԳԱՅԻԿ ԻԱ

Վ .ՔՈՉԱԴյԱնԿ

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՎՈՀԿեք

սություններից. բացառությամբ ճանապարհատրանսպորտային պատահարներով պատճառվածվնասների հատուցման մասին հայցերի: Պետք է հաշվի առնել նան այն, որ որոշ երկկողմ համաձայնագրերով հյուպատոսական արտոնությունները ն անձեռնմխելիություննեըը հավասարեցվում են դիվանագիտականներին:

է

ԽՎ

Հ)711-ԴԱՏԴԱԱԿԱՆ

Ի7ԱՎՈԼւԿՔ

ՀՀ հավատարմագրված կամ միջազգայինկազմակերպությունում

ներկայացուցչություն: մշտական

ՀՀ դեսպանության խնդիրներն են՝ Օտարերկրյապետությունում դ եսպանընկա ներկայացնելՀայաստանիՀանրապետությունը ն ապահովել պաշտոնական հարաբերությունն պետությունում .

հետ, պետության ն ամրապճդելՀՀ ն օտարերկրյա պետությանմիջն խրախուսել նպաստել փոխշահավետկահարաբերությունները. բարեկամական պերի զարգացմանը, անն իրավաբանական ՀՀ. նրա քաղաքացիների պաշտպանել ու օրինականշահերը դեսպանընկալպետութ ձանց իրավունքներն յունում, պարզաբանելՀՀ արտաքինն ներքինքաղաքականությ

այդ

ն հյուպափոսական ծառույությունը 8 27. Դիվանագիփական

Հայասփունի Հանրապեպությունում

»

,

Հայաստանի Հանրապետությունում դիվանագիտականն հյուպատոսական ծառայության հարցերը մանրամասն կարգավորվում են համապատասխամճաբար` «Դիվանագիտական ծառայության մասին»' ն «Հյուպատոսական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքներով: Դիվանագիտական ծառայությունը: ՀՀ-ում դիվանագիտական ծառայության մարմիններնեն` ՀՀ արտաքինգործերի նախարարությունը, ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության ենթակայությաններքո գործող մարմինները ն հիմնարկները, օտարերկրյա պետություններում ՀՀ դեսպանությունները, միջազգային կազմակերպություններումՀՀ մշտական ճերկայա»

-

»

»

ցուցչությունները, "

օտարերկրյա պետություններումՀՀ հյուպատոսական հիմճարկ-

ները:

Ընդ որում, նշված մարմիններիհամակարգըգլխավորում է ՀՀ արաքին գործերի նախարարությունը,որը ՀՀ արտաքին գործերը կառավարող, ինչպես նան դիվանագիտականծառայությունը կազմակերպող ն ղեկավարող` գործադիր իշխանության հանրապետական մարմինէ։ ՀՀ դիվանագիտականներկայացուցչությունը ՀՀ արտաքին գործերի նախարարությանկառուցվածքայինստորաբաժանում է. որը օտարերկրյա պետությունում հավատարմագրված ՀՀ դեսպանություն

»

»

միջազգա

հետ կնքված նպաստել օտարերկրյա պետության կատարմանը. պայմանագրերի վարել օտարերկրյա պետությանիշխանութբանակցություններ դեսպանությունհավատարմագրված յունների ն այդ պետությունում հետ. կազմակերպությունների ների ն միջազգային -

»

գործողություններ. հյուպատոսական իրականացնել ու ՀՀ իշխանություննեօրինականմիջոցներովհավաքել. մշակել տերին տրամադրելտեղեկություններօտարերկրյա պետությունում քաղաքականն տնտեսականիրաղի ունեցող իրադարձությունների. »

-

վիճակի մասին,

՛

համայնքի

րություններովդեսպանկամ ստեղծել հատուկ առաքելությունն ծառայությանանցնելիս ն ծառայությանընԴիվանագիտական ասփիշնորհվումեն դիվանագիվաւկան թացքում դիվանագետներին են, լինում են ճաններ:Դրանք հատուկ դասայինաստիճաններորոնք ն դիվաճագիտական:բարձրադիվանագիտական բարձրագույն

ՀՀ

'

Ընդունվածէ ՀՀ Ազգային ժո ղովի կողմից 24.10.01 Ընդունվածէ ՀՀ Ազգայինժողովի կողմից 29.05.96

թ.: :

թ.:

հա-

նպաստելՀՀ ն դեսպանընկալպետությանհայ ու մակողմանիկապերիամրապնդմանն զարգացմանը: ճան միջազգային են իրականացնում Համանման գործառույթներ ՀՀ մշտականներկայացուցչություն կազմակերպություններում որոշակիխնդիրներլուծելու հարաբերություններում Միջազգային հանչնարանպատակովՀՀ Նախագահը կարողէ նշանակելհասրուկ »

ն են՝

աաա գույն դիվանագիտական

Վ Քղշարյնն,

ՀՀ արտակարգն լիազորդեսպան, ՀՀ արտակարգ ն

»

»

ԾԻՋԱԶԳԱՄԻն

ԻՐԱՎՈւը, նաանուշմկ

դեսպանորդ լիազոր նախարար։ ՀՀ դիվանագիտական են` աստիճաններն առաջին դասի խորհրդական երկրորդդասի խորհրդական, "

"

՛

առաջին դասի առաջին քարտուղար,

երկրորդդասի առաջինքարտուղար, երկրորդքարտուղար, երրորդքարտուղար, կցորդ: ՀՀ բարձրագույն դիվանագիտական աստիճանները շնորհումէ ՀՀ Նախագահը, իսկ այլ դիվանագիտական ՀՀ արտաաստիճանները՝ քին -

"

"

"

ճախարարը՝ արտաքին գործերի նախարարության մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովի եզրակացության հիման գործերի

վրա: Անձը համարվում դիվանագետ,երբ նրան է

աստիճանը. նա դիվանագիտական պաշտոնի ն տալիս է

շնորհվումէ առաջին

անցնում է

համապատասխան

դիվանագետի երդում: ՀՀ Դիվանագետին արտաքին գործերի նախարարության կողմից տրվում է դիվանագիտական անջնագիլ,որպես դիվանագետի անձը հաստատող փաստաթուղթ: ՀՀ հյուպափոււսկան Հյուպատոսական ժառաւյությունը: հիմնարկը օտարերկրյա ՀՀ արտաքին պետություններում գործերի նախաբարության կառուցվածքային ստորաբաժանում է, որն այդ

յունում պաշտպանում է ՀՀ. ճրա քաղաքացիներին

պետութ-

իրավաբանական անձանցիրավունքներն ու օրինականշահերը, ինչպես նան նպաստում է այդ պետությանհետ բարեկամական հարաբերությունների ն զարգացմանը բազմակողմանի կապերիընդլայնմանը: ՀՀ հյուպատոսական են հիմնարկներն գլիճսվորհյուպատրոսութ-

յունը,հյուպավաաությունը, փոխհյուպաւրուությունը. հյուպափուական գործակալությունը, ինչպես նան դիվանագիտական ներկայա9/մցչություններիհյուպաստրուկան փաժինները:

Հյուպատոսական պաշտոնատարանձինք ն

աշխատակիցները հիմնարկների գտնվում են յան ՀՀ մեջ

արտաքինգործերի `

հյուպատոսական

պետականծառայութ-

նախարարությունում:

ԴԻՎԱԿԱԳԻՏԱԿԱՆ

բ

ԵՎ

ՀԱՐ

ՊԱՏՈԼԱԿԱՆ

ԻտԱՎՈՀեՔ

Հյուպատոսականհիմնարկի ղեկավար կարող է լինել միայն ՀՀ Հյուպատոսականհիմնարկի ղեկավարին նշանակում է քաղաքացին: ՀՀ արտաքին գործերի նախարարը: Նա համարվում է նշանակված արտաքինգործերի ճախարարիստորագրությամբհյուպատոսական արտոնագիրնստանալու պահից, որն այնուհետն ներկայացվում է

նստավայր պետության կառավարությանը: Հյուպատոսականհիմնարկը տվյալ օտարերկրյա պետությունում իր գործունեություննիրականացնում է ՀՀ դեսպանության անմիջական քաղաքականղեկավարությամբ: Այն պետություններում,որտեղ Հայաստանի Հանրապետությունը չունի դիվանագիտականներկայացուցիչներ. նստավայր պետության համաձայնությամբ հյուպատոսական հիմնարկի ղեկավարըկարող է կատարել նան դիվանագիտականպարտակամնություններ: ՀՀ հյուպատոսական հիմնարկի ղեկավարը կարող է հավատարմագրվել որնէ երրորդ պետությունում` Հայաստանի Հանրապետության ն այդ պետության փոխադարձհամաձայնությամբ: ՀՀ հյուպատոսությունների իրավասությանը պատկանող լիազորություններնեն՝ ՀՀ քաղաքացիներին իրավաբաճականանձանց իրավունքների ապահովումը. պաշտպանությունն ու խախտված իրավունքներիվերականգնումը, իր տարածաշրջանում գտնվող ՀՀ քաղաքացիներին անհրաժեշտության դեպքում նստավայրը պետության օրենսդրությանն ու սովորույթներինծանոթացնելը, հյուպատոսական տարածաշրջանումմշտապես բնակվող ն ժամանակավորապես գտնվող ՀՀ քաղաքացիներիհաշվառումը, ՀՀ-ում գրանցվածօդանավերումն տրանսպորտային այլ միջոցներում տեղի ունեցած պատահարներիհանգամանքներիպարզումը ն դրանց հետնանքովառաջացած հարցերի ն վեճերի կարգավորու»

-

"

մը,

»

ՀՀ արտաքին գործերի ճախարարությանմիջոցով իրեն փո-

խանցված՝ՀՀ դատարանների, դատախազության.քննչական մարմինների՝իր հյուպատոսականտարածաշրջանումգտնվող ՀՀ քաղաքացիներինվերաբերողհանձնարարություններիկատարումը, ՀՀ քաղաքացի հանդիսացող երեխաներիորդեգրման ձնակերպումը, ՀՀ քաղաքացիների նկատմամբ համապատասխան դեպքե-

Վ..ՔԴՂՉԱՌԱՆ,

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ ԻԱՎՀՒՆՔ

րում խնամակալությանն հոգաբարձությանսահմանման ուղղությամբ միջոցներձեռնարկելը,

յ

պանությունը, "

|

ՀՀ քաղաքացիներինանձնագրերտալը. դրանց

վավերականութժամկետները երկարաձգելը, դրանցում փոփոխություններ մտցնելը,ՀՀ մուտքի արտոնագիր տալը, դրանց ժամկետներըերկարաճգելը.անվավերհամարելըն դրանցում փոփոխություններ մտցնե-

յան

մ.

»

լը. »

ԳԼՈՒԽ

ՀՀ քաղաքացու

մահից հետո մնացած գույքի պահպանման ուղղությամբ միջոցներ ձեռնարկելը. այդ գույքի ընդունումը` ՀՀ-ում գտնվող ժառանգներին փոխանցելուհամար, ձերբակալված,կալանավորված.ազատազրկման դատապարտված կամ ազատությունը սահմանափակողայլ միջոցների ենթարկված ՀՀ քաղաքացիներիիրավունքներին օրինական շահերի պաշտ»

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀՀ քաղաքացիությանհարցերի վերաբերյալ դիմումներընդունեՀՀ

քաղաքացիների քաղաքացիական կացության ակտերի

գրանցումը,

նոտարականգործողությունների մի շարք տեսակների կատարումը (գործարքների վավերացում, ժառանգականգույքի պահպանում, ժառանգմանվկայականներիհանձնում, փաստաթղթերի պատճեններին քաղվածքներիճշտության վավերացում,լիաստաթղթերում առկա ստորագրությունների իսկության վավերացում, փաստաթղթի թարգմանությանճշտության վավերացումն այլն). սանիտարական,ֆիտոսանիտարական ն անասնաբուժական անվտանգությանպահպանմանն ուղղված որոշակի գործողությունների իրականացումը, հյուպատոսական վավերացումը: Հյուպաւրուականվավերացումըփաստաթղթերումն ակտերում առկա ստորագրությունների իսկության, ինչպես նան նստավայրը պետության օրենքներին դրանց համապատասխանության պարզմանն ու հաստատմանն ուղղված հյուպատոսական գործողությունէ: Հյուպատոսականգործողություններիհամար կատարվում են հյուպատոսական գանձումներպետական տուրքի ձնով: »

-

-

9. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԿԱԶՄԱԿԵ

ների

ԻՊԱՎՀՀԿեՔ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Տ 26. Միջազգային կազմակերպություններ ն միջազգային

կոնֆերանսներ

Միջուզգային կազմակերպությունների հասկացությունը: 2 դարումստեղծվեց միջազգային իրավունքի սուբյեկտների նոր տե-

սակ` միջազգային կազմակերպությունները:Միջազգային կազմակարող են ունենալ տարբեր անվանումներ՝ հիմնադկերպությունները րամ, բանկ, միություն, կազմակերպություն, գործակալություն ն այլն: Կազմակերպության անվանումը չի ազդում նրա կարգավիճակի վրա: Միջազգային կազմակերպություններիմիջազգային իրավասուբյեկհասկամճալուհամար նախ ն ատության առանձնահատկությունները ռաջ անհրաժեշտ է պարզել նրանց բնորոշ գծերը ն տալ վերջիններիս հասկացությունը: Միջազգային կազմաւկերպությունը կարելի է բնորոշել որպես միջպետականպայմանագրի կամ ընդհանուր իրավասությանմիջազգային կազմակերպությանբաճնաձնիհիման վրա ստեղծված, գլխավոր ն օժանդակ մարմինների համակարգ ունեցող, ինքնավար կամքով օժտված, ինքնիշխանպետություններիկամ միջազգային կազմակերպությունների միավորում, որը համագործակցության կոնկրետ ոլորտում պետությունների գործունեության համակարգման նպատակ է

հետապնդում: Ինչպես բխում է վերը նշված բնորոշումից, միջազգա-

յին կազմակերպությանհասկացություննունի հետնյալ վեց հատկա-

նիշները(տարրերը)՝ յ. ինքնիշխանպետություններիմասնակցությունը, 2. 3. 4. 5.

պայմանագրայինհիմքը. ռրոշակի նպատակներիառկայությունը. մշտապես գործող մարմիններիհամակարգը. միջազգային իրավասուբյեկտությանհատկանիշով օժտված

լինելը, 6.

միջազգային իրավունքին համապատասխան հիմնադրված

լինելը:

ՈՊ11Թե

Վ.ՔՈՉԱԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆ,

ԻոՍՎԴԵռւՔ

Առաջին հատկանիշըդրսնորվում է նրանում. որ միջկառավարակազմակերպությունների անդամներնեն ինքնիշիւան պետությունները: կան

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԿԱԶԱԱԿԵՀԱ111Թ)11

նախ

ն

առաջ

ննեԻԻԻԽԱՎՈՒԿՔ

«յստ օօքօոտ» սկզբունքներին համապատասխանելու

անհրաժեշտությունը:

կազմաներպություններիդասակարգումը:ՄիջազՍիջազգաույին գայինկազմակերպություններիդասակարգումըկարող է իրականացվել տարբեր հիմքերով, սակայն առավել տարածում է գտել նրանց ջազգային պայմանագիրնէ: Կանոնադրությունը յուրահատուկ միտարանջատումըհամընդհանուր, ունիվերսալն տարածաշրջանային ջազգային պայմանագիրէ, քանի որ այն ոչ միայն սահմանում է կողվրա: կազմակերպությունների մերի (պետությունների) իրավունքներնու պարտականությունները, կազմակերպություններեն այն կազմաՄիջազգայինունիվերաասլ ինչպես ցանկացածմիջազգայինպայմանագիր, է այլն ստեղծում միորոնց գործունեությանառարկան ն նպատակները կերպությունները. ջազգային կազմակերպություն՝ որոշելով դրա իրավասությունը. կահետաքրքրությունեն ներկայացնում աշխարհի բոլոր պետություննեռուցվածքը, դրա անդամների, անձնակազմի իրավականկարգավիրի համար (օրինակ՝ ՄԱԿ-ը): ճակըն այլն։ Տեւրածաշիջանայինբնույթի միջազգային կազմակերպություններ Սակայն մի ազգային պրակտիկայումեղել են դեպքեր. երբ կարող են ստեղծվել մեկ աշխարհագրականշրջանում գտնվող պեմիջազգային կազմակերպությունը ստեղծվելէր արդեն գոյություն ունետությունների կողմից` ցանկացած հարցերով: Սակայն սրանց մեջ ցող միջազգայինկազմակերպության բանաձնիհիման վրա, որպես հատուկ նշանակություն ունեն տարածաշրջանային այն կազմակերդրա օժանդակմարմին(Առնետրի ն զարգացման ՄԱԿ-ի կոնֆերաճնսը՝ պությունները.որոնց նպատակըմիջազգայինխաղաղությանն անվՅՈՒՆԿՏԱԴ/ՍԻՇ4Ծ (1964 թ.). Միավորվածազգերի արդյունաբետանգության ապահովումն է, ն որոնց ստեղծումը նախատեսվածէ րական զարգացման կազմակերպություն ՅՈՒՆԻԴՕ/ՄԻՇՕ ՄԱԿ-ի ԿանոնադրությանՄ1Ա գլխով: (1965 թ.))։ Միջազգային ոչ կառավարականկազմակերպություն է համարՈրոշակի նպատակների առկայությունըմիջազգայինկազմակերվում միջկառավարական համաձայնագրի հիման վրա չհիմնադրված պության հասկացության կարնոր հատկանիշնէ, քանի որ կազմացանկացած միջազգային կազմակերպություն:Միջազգային ոչ կակերպությաննպատակները կանխորոշումեն դրա իրավաչափություռավարական կազմակերպություններնէականորեն տարբերվում են նը. իրավասությունը ն ներկազմակերպական կառուցակարգի միջպետական կազմակերպություններից: Միջազգային իրավունքի բնույթն: սուբյեկտներ չլինելով դրանք կարող են լինել միայն որոշ միջազգակազմակերպությունները բնորոշվումեն նան մշվւաՄիջազգային յին իրավահարաբերությունների մասնակիցներ:Որպես հասարակասլես գործող մարմիններիհամակարգով, որն անվանվումէ նան ներկան կարծիք արտահայտողներ. միջազգային ոչ կառավարական կազմակերպական կառուցակարգ: պեկազմակերպությունները որոշակի ազդեցություն են ունենում Սիջազգայինիրավասուբյեկտության հատկանիշովօժտված լիտություններին միջպետականկազմակերպություններիքաղաքականելի դրսնորվում է միջազգայինիրավունքկազմակերպությունների նությանվրա: Այսպես, ՍԱԿ-ի համակարգիմիջազգային կազմակերներում ն. պարտականություններում, ինչպես նան սեփական գործոպություններըհամագործակցումեն միջազգային ոչ կառավարական ղություններովայդպիսիքձեռք բերելու նրանցունակության հետ: Այդ համագործակցությունըկարգամեջ։ կազմակերպությունների Միջազգային իրավունքինհամապատասխան հիմնադրվածլինեէ վորվում «Ոչ կառավարաւկաւն կազմակերպություններիհեւ իտրհրլու հատկանիշի տակ հասկացվումէ միջազգայինկազմակերպութմիջոցառումներ» վերտառությամբ 1968 թ. հատուկ դակցությունների յան իրավաչափբնույթը. նրա ն կանոնադրությանգործունեության՝ է խորհրդակցական կարգավիճակի երկու ակտով, որը սահմանում միջազգայինիրավունքիհանրաճանաչնորմերինն տարատեսակ՝ընդհանուր ն հատուկ: սկզբունքներին.

Պայմանագրային հիմքն այն է, որ միջազգայինկազմակերպության հիմնադիրփաստաթուղթը (կանոնադրությունը) բազմակողմմի-

-

Վ. ՔԱՄԱԿ

հիմունքներով՝ գործունեությանառարկայի (քաղաքաըստ կազմակերպության կան, ռազմական, տնտեսական,առնտրային, վարկային, արժութային, ֆինանսական,ծովային,ավիացիոն, մշակութայինն այլ ոլորտի միջազգայինկազմակերպությունճեր), ըստ կազմակերլպության անդամներիշրջանակի (սահմանափակ ն ոչ անդամներիսահմանափակկազմ ունեցող միջազգային կազմակերպություններ), կազմակերպության իրավասության (կոմպետենցիայի) ըստ բնույթի (ընդհանուր ն հատուկ իրավասության միջազգայինկազմաճան այլ »

»

«

կերպություններ):

Միջազգային կոնֆերանսը երկու Միջազգայինկոնֆերանստերը: կամ ավելի պետություններիպաշտոնականներկայացուցիչներիժողով է, այդ պետությունների շահերինառնչվող այս կամ այն հարցերի քննարկման համար: Միջազգային կոնֆերանսներըմիջազգային ն միջազգային իրավունքիսուբյեկտներ չեն: կազմակերպություններ Ցանկացածմիջազգայինկոնֆերաճս ունի հստակ որոշված խնդիրորոնք պետք է համապատասխանեն միջազգաներ ն ճպաւռակներ, յին իրավունքիհիմճարար սկզբունքներին: Մշտական հիմունքներով գործող միջազգային կազմակերպությունների համեմատությամբմիջազգային կոնֆերանսներըպետութեն: յունների ժամանակավորհավաքականմարմիններ Տարբերում են միջազգային կոնֆերանսների երկու տեսակ՝ միկողմից գումարվող միջազգային ջազգային կազմակերպությունների ն կոնֆերանսներ միջազգային կազմակերպությունների շրջանակնեկողմից գումարվող կոնֆերանսներ:Կոնրից դուրս՝ պետությունների ֆերանսներըգործումեն իրենց իսկ կազմած ն ընդունած ընթացակարգիկանոնների հիմանվրա: Սակավաթիվպետություններիմասդեպքում ընթացակարգի կանոնները բավականին նակցության

լայն

իսկ շրջանակովկոնֆերանսճերըընդունում են բավականին մանրակըկիւռ կաճնոճճեր:Մասնակիցների փոքրաքանակ կազմով կոնֆերանսները սահմանափակվումեն նախագահողիընտարությամբ ն քարտուղարության ստեղծմամբ, մինչդեռ մասնակիցների լայն շրջանակ ունեցողներըբավականինբարդ կազմակերպապարզ են,

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻն ԿԱԶՄԱԿԵ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆԻԲԱՎՀՒԵՔ

Ի»ԱՎՈՀԿՔ

ՈՒԹ Ունեն ԽԻԻ

ն այլն: Կոնֆեխմբեր, քարտուղարություն ներ, աշխատանքային

Եզրափակիչակտի ընդունե արդյունքները է նրանց աշխատանքների մամբ, որը պարունակում որոշումներիտեքստերը: ընդունած

սովորաբար ավարտվումեն բանսները

|

գործունեության Միջազգային կազմակերպությունների կառուցակարգը կազմակերպակաճ-իրավական |

Տ 29.

կակազմակերպական Միջազգայինկազմակերպությունների բաղկասովորաբար ռուցվածքը:Միջազգայինկազմակերպությունը

գած է հետնյալ օղակներից՝

մարմին, բարձրագույն գործադիրմարմին, մարմին, վարչական հատուկ հարցերովկոմիտեներն հանձնաժողովներ: է իրավաբանանախատեսվում Որոշ կազմակերպություններում ստեղծում: կան մարմինների (վեհաժողով.ասամբլեա,լիազոր կոնֆեՏարբերկերպ անվանվող մարրանս. գլխավորկոնֆերանսն այլն) բարչրագույն(լիակազմ) անդամբոլոր պետություն միններիկազմումեն կազմակերպության մեկ ձայն, ները: Որպես կանոն, յուրաքանչյուր պետությունունի ն տնտեսական հզորությունից: անկախ բնակչության քանակից մեջէ մտնում կազմակերպութԲարձրագույնմարմնիիրավասության նոր յան գործունեությանբոլոր կարնոր հարցերի քննարկումը, անդամների.գլխավոր անդամներընդունելը,գործադիրմարմինների բյուջեի հատտաքարտուղարի ընտրությունը.կազմակերպության »

»

-

«

տումը:

խնդիրըօպերատիվորոշումներընդուԳործադիր մարմինների դրանքսահմանափակ նելն է: Ունիվերսալկազմակերպություններում են կազմ ունեցող մարմիններեն։ Ռրպեսկանոն,անդամճեր պետութճան ազգայինառնտրային յունները ն միայնբացառիկդեպքերում՝

կազմակերպությունները: ձնավորվումեն Գործադիր մարմինները

րով՝

Ր

հետնյալ չափանիշնե-

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՌԱՎՀՀԱՆՔ

Վ.:Ք712ԱյԱն »

»«

»

արդարացի աշխարհագրական ներկայացուցչություն, առանձնահատուկ շահեր, չհամընկնող շահերով պետությունների խմբերի հավասար ներ-

կայացուցչություն, առավելագույնֆինանսական ներդրում: Վարչական մարմիններն են գլխավոր քարտուղարի (տնօրենի) գլխավորած քարտուղարությունները: Քարտուղարության անձնակազմըստորաբաժանվում է երեք կատեգորիաների՝ 1. բարձրագույն վարչական պաշտոնատար անձինք, 2. մասնագետներիդաս, 3. սպասարկող անձնակազմ: Գլխավոր քարփուղզարնընտրվում է կազմակերպության բարձրագույն մարմնի կողմից` վերընտրման հնարավորությամբ: Քարտուղարությանմնացած անձնակազմը նշանակվում է գլխավոր քարտուղարի կողմից ն իր գործառույթներն իրականացնումհատուցման դիմաց: Անձնակազմը պետք է հավաքագրվի արդարացի աշխարհագրական ներկայացուցչության լայն հիմքի վրա` որակավորմանհաշ-

վառմամբ:

Միջազգային կազմակերպություններիանձնակազմիանդամները պետության ներկայացուցիչներչեն, նրանց պարտականություններն ունեն միջազգային բնույթ: Դա նշանակումէ, որ անձնակազմըպատասխաճմատուէ միայն միջազգայինկազմակերպությանառջն ն իրավունք չունի կազմակերպությանանդամ պետություններիցհայցել կամ ստանալ որնէ ցուցում: Վերջիններն իրենց հերթին պետք է հարգեն անձնակազմիպարտականություններիմիջազգայինբնույթը: Հավփեւկհարցերով կոմիտեները ու հանչնաժողովները կազմավորվում են տարբեր կերպ: Դրանց մի մասը նախատեսվումէ կանոճադրությամբ, մյուսներն ստեղծվում են կազմակերպությանգործունեության ընթացքում` որպես ժամանակավորկամ մշտական օժանդակ մարմիններ: Մասնակիցներիկազմը տարբերվումէ թվով ն բնույթով: Մի մասի անդամներնեն պետությունները. մյուս մասինը՝ ֆիզիկական անձինք: Մի մասն ունեն անդամճերի սահմանափակ կազմ, մյուսներն ընդգրկում են կազմակերպությանանդամ բոլոր պետութ-

յունները:

Մ7ՋԱԶԳԱՅԻԿ

ան ԻԻ ԻոԱՎՀնք ԿԱԶՄԱԿԵ շդ711161711ն

դատական Առանձին միջազգային կազմակերպություններում օղակ են: Դրանց թվին են պատմարմիններընս կառուցվածքային ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը,Մարդու իրավունքներիեվ-

կանում դատարանը.ՍԱԿ-ի վարչական տրիբունալները,Ամերիկրոպական դատարանը: կազմակերպության յան պետությունների իրավասությունը:ԿազՄիջազգայինկազմակերպությունների

գործունեություննիրավաչափէ, եթե այն իրականացմակերպության վում է իր իրավասությանըհամապատասխան:Միջազգային կազմակերպությանիրավասությունըդրսնորվումէ նրա մարմինների իրավասությամբ: երկու տեսակ՝ առարկաԱնհրաժեշտ է տարբերել իրավասության ենթակա հարցերի շրջայական իրավասություն(կազմակերպության ճակը որոշող) ն յուրիայիկցիոնիրավասություն(կազմակերպության առարկայականիրավասությանհարցերով ակտերի իրավաբանական ուժը որոշող): իՊետությունները սահմանում են ոչ միայն կազմակերպության մարմինների րավասությունը,այլ դրա բաշխումը կազմակերպության միջն: իրավասությունըկարող է ոչ առարկայական Կազմակերպության միայն անմիջականորեննախատեսվածլինել հիմնադիր ակտում, Դա այսպես կոչայլն ենթադրվել՝ելնելով տվյալ ակտի դրույթներից: է: ված՝ ենթադրվողիրավասությունն

յուրիսդիկցիոն իրավաՄիջազգային կազմակերպությունների մարմինների սությունը. այսինքն` միջազգային կազմակերպության ուժի վերաբերյալ կողմից ընդունվող որոշումներիիրավաբանական կազմակերՄիջազգային հարցը, որոշվում է նրա հիմնադիր ակտով: պությունների մարմիններնընդունումեն երկու տեսակի որոշումներ՝ ն ֆինաճսական 1. իրենց գործունեությանկազմակերպական հարցերի նեղ շրջանակինվերաբերող.այսինքն` կազմակերպության ներսումգործող որոշումներ,որոնքստացել են կազմակերպությունն րի «ներքին իրավունք»անվանումը, 2. շրջանակներից դուրս իրավական կազմակերպությունների նշանակությունունեցող որոշումներ, որոնք գործում են անդամ պետությունների տարածքում:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ..ՔՈՂՉԱՌԱՆԿ

ԻՌԱՎՀ1ԱՔ

Այդ առումով հատուկ տեղ է գրավում ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը, որը Կանոնադրության25-րդ հոդվածի հիման վրա իրավասու է ընդունել անդամ պետությունների համար պարտադիրորո-

շումներ:

Ինչ վերաբերումէ միջազգային կազմակերպություններիմարմինճերի` դրանց գործունեության հիմնական հարցերով ընդունվող բաճնճաձներին, ճախ ն առաջ՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի բանաձներին, ապա դրանք ունեն խորհրդատվականբնույթ ն իրավաբանորեն պարտադիրչեն կազմակերպությանանդամներիհամար: Միջազգային կազմակերպություններիմարմինների կողմից որոշումների ընդունման ընթացակարգը: Միջազգային կազմակերպությունների գոյության ընթացքում այդ ընթացակարգըենթարկվելէ զգալի փոփոխությունների:Սկզբնապես որոշումներն ընդունվում էին միաչայնության սկզբունքի հիման վրա, որն ունի երկու տարատեսակ` լիակատար միաձայնություն ն հարաբերական միաձայնություն: Առաջին դեպքում պահանջվումէ կազմակերպությանբոլոր անդամներիքվեարկություն. որնէ անդամ պետության բացակայությունը նիստից կամ քվեարկության դեպքում նրա ձեռնպահ մնալն անհնարին են դարձնում որոշման ընդունումը: Հարաբերականմիաձայնության դեպքում անհրաժեշտ է ներկա գտնվող ն քվեարկությանըմասնակցող անդամ պետություններիմիաձայնություն: Հետպատերազմականշրջանում ունիվերսալ միջազգային կազմակերպությունների ստեղծման . ընթացքում պետությունները հրաեն ժարվել միաձայնության սկզբունքից ն սկսել են կիրառել որոշումճերի ընդունման նոր կարգ՝ այների մեծամասնությամբ: Բացառություն է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում Մեծ տերությունների միաձայնությանսկզբունքը, որը լիովին համապատասխանում է միջազգային խաղաղությանն անվտանգությանպահպանման համար այդ պետություններիհատուկ պատասխանատվությա-

նը:

Ձայների մեծամասնության սկզբունքն ունի երեք տարատեսակ՝ «պարզ մեծամասնություն» (5096 -Ւ մեկ ձայն), «որակյալ մեծամասնություն» (ձայների 2/3) ն «հատուկ որակյալ» մեծամասնություն (ձայների 3/4): Կախված մարմնի ն նրա կողմից քննարկվող հարցի բնույթից` տարբեր կազմակերպություններում կիրառվում է մեծա-

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

ԿԱԶՄԱԿԽՈ՞Ո11110)

նՆԻ

ԻԲԱՎՈՒԿՔ

մասնության սկզբունքն այս կամ այն տեսքով, ինչը չի բացառումմեծամասնության սկզբունքիբոլոր տարատեսակներիկիրառումըկազընդհանրապես: մակերպությունում Ֆինանսականբնույթի միջազգային կազմակերպություններում (ՄԱՀ) ն Համաշխարհայինբանկի խումբը կազմող կազմակերպություններումկիրառվումէ համամասնականքվեարկությանսկզբունքը. յուրաքանչյուր անդամի ձայների քանակութերբ կազմակերպության

յունը հավասար չէ մյուսներին ն որոշվում է կազմակերպությունում մասնակնրա ֆինանսականներդրմամբ (դրամագլխիբաժանային ցությամբ):Սակայն այդ սկզբունքը չի կարելի դիտել որպես ինքնիշխան հավասարությանխախտում. քանի որ այն կազմակերպության անդամներիկողմից ընդունվել է նրանց համաձայնության հիման

վրա: լայն կիրառումէ ստացել որոշումների Վերջին տասնամյակներում է ընդունման այնպիսի մեթոդ. ինչպիսին վվփմամաչայնությունն (կոնսենսուս),ինչը կարելի է բացատրել մի շարք պատճառներով վեճախ ն առաջ՝ միջազգայինիրավականայն ակտերի կատարման րաբերյալ համաձայնությանառավելագույնմակարդակինհասնելու

ձգտմամբ,որոնց մշակմանըմասնակցել են պետությունները: բնորոշվումէ մեջ փոխհամաձայնությունը ՄԱԿ-ի գործունեության որպես «ընդհանուր համաձայնություն` առանց քվեարկության,բայց ն ոչ անպայման` միաձայնություն»: Փոխհամաձայնությունը միաեն: ձայնությունը որոշումներ ընդունելու երկու տարբեր մեթոդներ բնութագրվումէ առաջարկվողորոշման ընՓոխհամաձայնությունը դունման դեմ որնէ մասնակից պետությանուղղակի առարկությունների բացակայությամբ:

բյուջեն: Միջազգային կազմակերպությունների Միջազգսաւյին

կազմակերպությանբյուջեն համալրվում է անդամ պետությունների հաշվին: Յուրաքանչյուր միջազգային կազմաանդամավճարների բաշխկերպություն ունիիր բյուջե կատարվողանդամավճարների ման կարգ: Օրինակ. ՄԱԿ-ում յուրաքանչյուր երկրի բաժինը սահորը կազմվումէ այսմանվում է այն սանդղակինհամապատասխան, պես կոչված` պեւլրություններիհարաբերականվճարունակության Կկզբունքիհիման վրա, որը որոշվում է նրանց համախառն ազգային միջոցով: արդյունքների բաղդատման

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻԽԱՎՀՀԵՔ

Վ. ՔՈՂՉԱՅյԱն

Անդամ պետություններն իրենց անդամավճարները վճարում են ինչպես կանոնավոր բյուջե, այնպես էլ կազմակերպության գործունեության առանձին տեսակներիֆինանսավորմանհամար գոյություն ունեցող կամավորհիմնադրամներ: Միջազգային կազմակերպություններիիրավական վիճակը նրա գվնվելու երկրում: Իրենց գտնվելու երկրում միջազգային կազմակերպությունների իրավականվիճակը կանխորոշվումէ մի շարք իրավական ակտերով` միջազգային կազմակերպության կանոնադրութ-: յամբ, գտնվելու երկրի հետ երկկողմ համաձայնագրերով,բազմակողմ համաձայնագրերով, այդ թվում ն` Միավորված ազգերի այրտոնությունների ն անչեռնմխելիությունների մասին 1946 թ. կոնվենցիան ն ՄԱԿ-ի մասնագիտացված հատրապտությունների (հիմնարկների) աիւոնությունների ն անչեռնմխելիությունների մասին 1947 թ. կոնվեն-

ցիան:

Տ 30. Միավորված ազգերի կազմակերպությունը

ՄԱԿ-ի նպատակներըն գործունեության ուղղությունները: Միավորված ազգերի կազմակերպությունը (ՄԱԿ) ստեղծվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո: ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունն ընդունվել Ման Ֆրանցիսկոյի կոնֆերանսում՝ 1945 թ. հունիսի 26-ին ն ուժի մեջէ մտել 1945 թ. հոկտեմբերի24-ին: Այդ օրը 1947 թ. նշվում է որպես Միավորված ազգերի կազմակերպությունօր: ՄԱԿ-ի հիմնաղիր փաստաթուղթը` Կանոնադրությունը, ունիվերսալ միջազգային պայմանագիր է ն ամրագրում է ժամանակակից միջազգային իրավակարգիհիմունքները: ՄԱԿ-ի նպատակներնեն՝ միջազգային խաղաղության ն անվտանգության ապահովումը ն այդ նպատակով խաղաղությանըսպառնալիքի կանխման ն վերացման, ինչպես նան ագրեսիայի գործողության ճնշման համար արդյունավետհավաքական միջոցների ձեռնարկումը, պետությունների միջն ժողովուրդներիիրավահավասարությանն ինքնորոշման սկզբունքի հարգանքի հիման վրա բարեկամականհարաբերություններիզարգացումը, տնտեսական, սոցիալական, մշակութային ն մարդասիրական բնույթի միջազգային հիմնախնդիրների լուծման հարցում համագործակցությանիրականացումը,

է

»

»

»

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆ

ՈՒն ԿԱԶՄԱԿԵ "111157

նեԻԻ ՖոԱՎՈՀՒԱԿՔ

պետությ

հասնելու հարցում ընդհանուրնպատակներին կենտրոնլինելը: գործողություների ների փոխհամաձայնեցված չորս հիմնական Կարելի է առանձնացնել ՄԱԿ-ի գործունեության »

այս

ուղղություններ` պահպանուն անվտանգության խաղաղության Լ. միջազգային մը.

պաշտպանութ-

ն մարդու իրավունքների սոցիալ-տնտեսական զարգացումը, համագործակցության միջազգային յան ոլորտներում ն առասայական խտրականության 3. գաղութատիրության.

2.

դեմ պայքարը. պարտեիդի ն առաջընթացզար4. միջազգայինիրավունքիկոդիֆիկացումը Գացումը:

որոնք անդամներն այն պետությունները, սկզբնական ՄԱԿ-ի ստեղծտեղի ունեցած` ՄԱԿ-ի են

մասնակցելովՄան Ֆրանցիսկոյում 1942 թ. հունվարի կամ ավելի վաղ ստորագրելով ման կոնֆերանսին են ստորագրելն վավերացրել 1-ի Միացյալ ազգերի հռչակագիրը. ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը: պետութխաղաղասեր ՄԱԿ-ի անդամ կարող է լինել ցանկացած պարտավոամրագրված յուն, որը կստանձնիկանոնադրությամբ այդ պարտավորությո է րությունները,ն որը ցանկանում կատարել ասամբլեայի ոեն Գլխավոր ները: ՄԱԿ-ի անդամներնընդունվում խորհրդիերաշխավորությամբ: րոշմամբ,անվտանգության դեմ հարխորհրդիկողմիցՄԱԿ-ի որնէ անդամի Անվտանգության Գլխավոր ասամբլեանիրակադիր միջոցներ կիրառվելուդեպքում կասեցնել խորհրդիհանձնարարականով վասու է անվտանգության ն բխող իրավունքների ՄԱԿ-ի անդամությունից

արտոնություննե

սկզբունքներըպարբերաբար Կանոնադրության իրականացումը: Գլխավոր ա է հեռացվել խախտող պետությունըՄԱԿ-ից կարող

խորհրդիերաշխավորութ

սամբլեայի որոշմամբ, անվտանգության յամբ: "Ք է միջազգային Ներկայում ՄԱԿ-ը շարունակում մնալ հիմնականգործիքը.ՄԱԿ-ի ապահովման յան ն- անվտանգության պայմանագրեր. մեծ թ վով միջազգային շրջանակներումմշակվումեն հակամարտությունների կարգավորմանն ընդունվում են միջազգային

խորր

Վ Քղշարյնն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ,ԻթԱՎուեթ

ն հարաբերություններում իրավակարգի օրինակա-

միջազգային

ու

ՄԱԿ-ը ունիաո ոնՆե Գլխավոր

ն ության

1.

2. 3.

4. 5.

6.

ո

ներ։ եր

ո

անվտանգության խորհուրդը, տնտեսականն սոցիալականխորհուրդը, խնամակալության խորհուրդը, միջազգայինդատարանը, Յորքում, իսկ

-

"

"

"

ջազգային դատարանի անդամներին,

է միջազգային համակարգում տնտեսահամագործակցությունը

կան, սոցիալական,մշակութայինն մարդասիրական բնագավառնեմ.

'

ՆերկայումսՄԱԿ-իանդամ են ավելի քան

ննեԻԻԻԽԱՎՈՒԵՔ

աաաարնեի է

ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ նախատեսված այլ

քանչյուր տարի, հոկտեմբեր-մարտ ամիսներին: Անվտանգության կամ ՄԱԿ-ի անդամներիմեծամասնության պահանջով կախորհրդի են գումարվել Գլխավոր ասամբլեայի հատուկ կամ րող նստաշրջաններ: Նստաշրջանի աշխատանքն անցնում է լիակազ նիստերին կոմիտեներիու հանձնաժողովներինիստերիձնով: ննամբլեայի յուրաքանչյուր անդամ ունի մեկական ձայն: Կարնոր հարցերով ասամբլեայի որոշումներն ընդունվում են նիստին ներկա գտնվողն քվեարկությանը մասնակցող ՄԱԿ-ի անդամներիձայների երկու երրորդով. մյուս հարցերով որոշումներն ընդունվում են ձայների պարզ մեծամասնությամբ: Գլխավոր ասամբլեան ունի յոթ գլխավոր կոմիտե, ուրաեն քանչյուրում ներկայացված ՄԱԿ-ի բոլոր անդամները 1. քաղաքակաւն ն անվրանգության հարցերով կումխրեն(առաջին կոմիտեն), 2. փնփեսական ն սոցիալական հարցերով կոմիւրեն (երկրորդ կո-

աան

ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան: ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան կազմված է ՄԱԿ-ի անդամ բոլոր պետություններից': ՄԱԿ-ի անդամ յուրաքանչյուր պետության պատվիրակությունը կազմվածէոչ ավել, քան հինգ ներկայացուցչից ն նրանց հինգ տեղակալներից: Գլխավոր ասամբլեան իրավասու է քննարկել ցանկացած հարց ՄԱԿ-ի Կանոնադրության շրջանակներում(բացառությամբ այնհարցերի, որոնք քննարկվումեն անվտանգության խորհրդի կողմից), բոլոր այդպիսի հարցերով հանձնարարականներ տալ ՄԱԿ-ի անդամներին կամ անվտանգության խորհրդին: Գլխավորասամբլեանմասճնավորապես՝ քննարկումէ միջազգայինխաղաղության ն աանվտանգության պահովմանբնագավառումհամագործակցության սկզբունքները, ընտրում է անվտանգության խորհրդիոչ մշտական անդամներ, տնտեսականն սոցիալականխորհրդիանդամներ, անվտանգությանխորհրդի երաշխավորությամբ նշանակում է գլխավորքարտուղարին. անվտանգության խորհրդիհետ համատեղընտրում է ՄԱԿ-ի մի-

.

ԿԱԶՄԱԿԵՄ»Ո11132)

տազորություններ: Գլխավոր ասամբլեան աշխատում է նստաշրջանային կարգով: Գլխավոր ասամբլեայի նստաշրջաններն անց են կացվում յուրա-

ասամբլեան,

քարտուղարությունը: ՄԱԿ-ի գլխավոր գրասենյակըտեղակայվածէՆյու եվրոպականբաժանմունքըգտնվում է Ժ-ննում:

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻՆ

պետություններ:

որոնցից

միտեն), 3.

սոցիալական. մարդասիրական հարցերով կոմիտեն (երրորդ

կոմիտեն), 4.

խնամակալության ն ոչ ինքնակառավարվող վարածքների հարցերովկոմիտեն (չորրորդ կոմիտեն), 5. վարչական ն բյուջերույին հարցերով կոմիտեն (հինգերորդկո-

միտեն), 6.

իրավաւկանհարցերով կոմիդւեն(վեցերորդ կոմիտեն), 7. հանուկ քաւղաքական կոմիւրեն: Գլխավոր կոմիտեներից բացի, Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ստեղծվելեն մեծ թվով օժանդակ կոմիտեներ ն հանձնաժողովներ: ՄԱԿ-ի անվտանգության խոլփուրդը: ՄԱԿ-ի անվտանգության խորհուրդըՍԱԿ-ի գլխավոր մարմիններից մեկն է, որը հիմնական դեր ունի միջազգային խաղաղության ն անվտանգության ապահովման հարցում:

Վ..ՔՈՂՉԱԱն.

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԿԱԶՄԱԿԽՈ»711Թ)

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՊԱՎՀՒԵՔ

Աճվտանգությանխորհուրդը կազմված է 15 անդամներից.հինգ մշտական(Ռուսաստան,Չինաստան.ԱՍՆ. Մեծ Բրիտանիա. Ֆրանսիա) ն տասը ոչ մշտական անդամներից, որոնք ընտրվումեն ՄԱԿ-ի Կանոնադրությանը համապատասխան: Մշտական անդամների ցանկնամրագրվածէ ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ: Ոչ մշտական անդամներըՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ընտրվում են երկու տարի ժամկետով,առանց անմիջականվերընտրմանիրավունքի: Անվտանգության խորհուրդը լիազորված է քննելու ցանկացած վեճ կամ այնպիսի իրավիճակ. որը կարող է հանգեցնելմիջազգային ընդհարումների`պարզելու համար. թե կարո՞ղ է, արդյոք, այդ վեճի կամ իրավիճակիշարունակվելըսպառնալ միջազգայինխաղաղությանն ու անվտանգությանը:Այդպիսիվեճի կամ իրավիճակիցանկացած փուլում Անվտանգությանխորհուրդը կարող է հանձնարարել կարգավորմանպատշաճ ընթացակարգկամ մեթոդներ: Այն վեճի կողմերը, որի շարունակվելը կարող է սպառնալ միջազգային խաղաղությանըկամ անվտանգությանը, իրավասու են ինքնուրույն ընդունել որոշում` վեճն Անվտանգությանխորհրդի լուծմանը հանձնելու մասին: Սակայն եթե Անվտանգության խորհուրդը համարում է, որ տվյալ վեճի շարունակվելըկարող է սպառնալ միջազգային խաղաղությանկամ անվտանգությանապահովմանը,կարող է հանձնարարել վեճի լուծման այնպիսի պայմաններ,որոնք ինքը հարմար

կհամարի:

Բացի այդ. Անվտանգությանխորհուրդըորոշում է խաղաղությանը ցանկացած սպառնալիքի, խաղաղության ցանկացած խախտման կամ ագրեսիայիգործողությանառկայությունըն հանձնաըասրականներ է տալիս կողմերին կամ որոշում է, թե ինչպիսի միջոցներ է անհրաժեշտ ձեռնարկելմիջազգային խաղաղությանն անվտանգության վերականգնմանհամար: Խորհուրդն իրավասուէ վեճի կողմերիցպահանջել այնպիսի ժամանակավորմիջոցներիկատարում,ռրոնք նա անհրաժեշտկգտնի: Անվտանգության խորհրդի որոշումները պարտադիրեն ՄԱԿ-իբոլոր անդամների համար: Խորհուրդը ճան լիազորված է որոշել, թե զինված ուժերի օգտագործմանհետ չկապված ինչպիսի միջոցներպետք է կիրառվենիր որոշումներն իրակաճացնելու համար ն կազմակերպության անդամներից պահանջել այդ միջոցների իրականացումը: Այդ միջոցները

1ննեԻԻԻԲԱՎՈՒԿՔ

երկաթուղակարող են ներառել տնտեսական հարաբերությունների, յին, ծովային, օդային, փոստային, հեռագրայինհաղորդակցությունների լրիվ կամ մասնակի ընդհատում, ինչպես նան դիվանագիտա-

`

խզում: կանհարաբերությունների խորհուրդըգտնի,որ այդ միջոցներնանբաԵթե Անվտանգության վարար կլինենկամ անբավարարեն, իրավասուէ ձեռնարկելօդային. ծովային կամ ցամաքայինզինված ուժերի այնպիսի գործողություններ. որոնք անհրաժեշտ կգտնվեն միջազգային խաղաղության կամ անվտանգությանվերականգնմանհամար: ՄԱԿ-ի անդամ պետությունները պարտավոր են Անվտանգությանխորհրդին տրամադրել խաղաղությանապահովմանհամար անհրաժեշտզինվածուժեր: Անվտանգության խորհրդումընթացակարգայինհարցերովորոշումներն ընդունված են համարվում,եթե դրանց օգտին քվեարկել են Խորիրդի ինը անդամներ: Մյուս հարցերով որոշումներն ընդունված են համարվում, եթե դրանց օգտին քվերակել են Խորհրդի ինը անդամներ, ճերառյալ Խորհրդի մշտական բոլոր անդամներիհամընկնող ձայները,ընդ որում՝ վեճին մասնակցողկողմը պետք է ձեռնպահ մնա քվեարկությունից:Եթե ոչ ընթացակարգայինհարցով քվեարկության ժամանակ Խորհրդի մշտական անդամներից մեկը դեմ քվեարկի,որոշումը համարվում է չընդունված(վետոյիիրավունք): ՄԱԿ-իփնտեսականն սոցիալականխորհուրդը:Տնտեսական ն սոցիալականխորհուրդը կազմված է Գլխավոր ասամբլեայիկողմից ընտրվողՄԱԿ-ի 54 անդամից:Տնտեսական ն սոցիալականխորհրդի 18 անդամներընտրվումեն յուրաքանչյուր տարի՝ երեք տարի ժամկե-

տով:

Տնտեսականն սոցիալականխորհուրդըլիազորվածէ ձեռնարկել ն կազմել զեկույցներ՝ տնտեսության,սոցիաուսումնասիրություններ լական ոլորտի. մշակույթի, կրթության, առողջապահության բնագավառներիմիջազգայինհարցերով: Տնտեսականն սոցիալական մասնավորապես լիազորխորհուրդը ված է՝ տալ Գլխավոր ասամբլեային՝մարդու իհանձնարարականներ րավունքներիհարգմանխրախուսմաննպատակով, նախապատրաստել կոնվենցիաներիր իրավասության.հարցերով. »

»

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Ֆ՛ՍԱՎՈՒԼոՔ

Վ ՔՈՉԱՌյԱՆ

համաձայնագրեր կնքել ՄԱԿ-ի համակարգի տարբեր մասնագիտացված հիմնարկների ն միջազգային այլ կազմակերպությունների »

հետ.

գումարել միջազգային կոնֆերանսներ իր իրավասությանը պատկանող հարցերով, իրականացնել ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ նախատեսված այլ »

"

լիազորություններ:

Տնտեսական ն սոցիալականխորհրդի յուրաքանչյուր անդամ ունի մեկական ձայն: Որոշումներն ընդունվում են նիստին ներկա ն քվեարկությանը մասնակցող Տնտեսական ն. սոցիալական խորհրդի անդամների ձայների մեծամասնությամբ: Տնտեսական ն սոցիալաէ ընթացակարգի սեփական կանոններ, կան խորհուրդը սահմանում ներառյալ` մեկ տարի ժամկետով ընտրվող Նախագահի ընտրությունը: ՄԱԿ-ի խնամակալություն խորհուրդը: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմիցհետո ՄԱԿ-ի ղեկավարությամբ ստեղծվել է խնամակալության միջազգային համակարգը, որը տարածվում էր հետնյալ տարածքների վրա՝ մանդատի ներքո գտնվող տարածքները, Երկրորդ աշխարհամարտի ընթացքում թշնամական պետություններից անջատված տարածքները. »

»

տարածքներ, որոնք դրանց կառավարման համար պատասխանատու պետությունների կողմից կամավոր մտցվել են խնամակալութ»

յան միջազգային համակարգ: ՄԱԿ-ի խնամակալության խորհուրդը կազմված է խնամակալության ներքո գտնվող տարածքները կառավարող պետություններից, խնամակալության ներքո գտնվող տարածքներըչկառավարող՝ՄԱԿի անդամ պետություններից, Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ընտրվող` ՄԱԿ-ի այն թվով այլ անդամներից, որն անհրաժեշտ է ՄԱԿ-ի անդամների հավասարությունն ապահովելու համար: Խորհրդի յուրաքանչյուր անդամունի մեկականձայն: Խնամակալության համակարգի հիմնական ճպատակը խնամարկյալ տարածքների բնակչության առաջընթացին նպաստելն է: Խնամակալությանհամակարգի նպատակները որոշ չափով իրակա194

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

ե ԻԻ ԿԱԶՄԱԿԵ Ա111Թ)71.ն

ԻԽԱՎՈւԿՔ

նացվել են. սկզբնական խնամարկյալ 11 տարածքներից խնամակալության համակարգում մնացել է միայն մեկը` ԱՄՆ կողմից կառավարվողխաղաղօվկիանոսյանկղզիները (Միկրոնեզիան): Մյուսները (հիմնականումԱ̀ֆրիկայում ե Խաղաղ օվկիանոսում) հասել են անկախության` որպես ինքնուրույն պետություններ կամ միացել

հարնան անկախպետություններին: ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը: Միջազգային դատարանը ՄԱԿ-ի գլխավոր դատական մարմինն է։ Միջազգային դատարանը գործում է ՄԱԿ-ի Կանոնադրության ն ՄԱԿ-ի միջազգային դաղարանի արատուտիհիման վրա. որը ՄԱԿ-ի Կանոնադրությանմասն է: Դատարանը կազմված է 15 անկախ դատավորներից. որոնք ընտրվում են բարձը բարոյական հատկանիշներով օժտված, իրենց երկրներում բարձր դատական պաշտոններումնշանակվելու համար ներկայացվող պահանջներին բավարարող անձանց թվից կամ միջազգային իրավունքի բնագավառում ճանաչված հեղինակություն ուճեցող իրավաբաններեն: Ընդ որում, դատարանիկազմում չեն կարող լինել միննույն պետության երկու քաղաքացիներ: Դատարանի անդամները գործում են որպես անհատներ ն իրենց պետության ներկայացուցիչներ չեն հանդիսանում: Իրենց ծառայողական պարտականություններնիրականացնելիսդատարանի անդամներն օժտված են ֆունկցիոնալ արտոնություններով ն անձեռնմխելիություններով, որոնք համահունչ են դիվանագիտական արտռնություններին ն անձեռնմխելիություններին: Պետությունները ներկայացնում են դատարանի անդամների թեկնածություններիցուցակը ՄԱԿ-ի գերագույնքարտուղարին:Դատաիանի անդամներնընտրվում են Գլխավոր ասամբլեայի ն Անվտանգության խորհրդի կողմից, առանձին նիստերում: Դատավորների ժամկետըինը տարի է. ընդ որում` յուրաքանչյուր լիազորությունների երեք տարին մեկ վերընտրվումէ հինգ դատավոր: Քվորումն ապահովվածէ ինը դատավորի ներկայությանդեպքում: Դատարանիիրավական վիճակը բնութագրելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ դատարանիկողմից քննվող գործի կողմ կարողէ լինել միայն այն պետությունը, որի իրավաբանական ն ֆիզիկական անձինքիրավասու չեն դիմել դատարան:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

Վ..Ք19ՉԱՅԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՊԱՎՈՀԵՔ

ների բնականոն գործունեության ապահովման ն սպասարկման, նրանցորոշումների կատարման,ՄԱԿ-ի ծրագրերի ն քաղաքականությանիրականացմանհամար: Քարտուղարություննապահովում է ՄԱԿ-ի մարմինների աշխատանքը. հրապարակումն տարածում է ՄԱԿ-ի նյութերը, պահպանում արխիվները.գրանցում ն հրապարակում է ՄԱԿ-ի անդամ պետութ-

Դատարանի իրավասությանն են վերաբերում պետությունների կողմից նրան հանձնվող բոլոր գործերը ն ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ ու գործող կոնվենցիաներով նախատեսված վեճերը: Ընդհանուր կանոնի համաձայն, դատարանիընդդատությունըկամընտրային (ֆակուլտատիվ)բնույթ ունի: Դատարանն իրավասու է այս կամ այն պետության մասնակցությամբկոնկրետ վեճերը քննել միայն այդ պետության համաձայնությամբ:Մակայն պետությունները կարող են անել հայտարարություններ՝դատարանիպարտադիրիրավասությանճանաչման մասին: Դատավարությունը դատարանում բաղկացած է երկու փուլից՝ գրավոր ն բանավոր: Գրավոր դատավարությունը դատարանին ն կողմերին պահանջներ ու առարկություններ հայտնելը, այլ փաստաթղթեր ներկայացնելնէ ն. որպես կանոն, տնում է մի քանի ամիս: Բանավոր փուլի ընթացքումդատարանը լսում է վկաներին. փորձագետներին, կողմերի ճերկայացուցիչներին,փաստաբաններինն դա-

տավարության այլ մասնակիցներին: Գործի քննությունը դատարանում իրականացվումէ հրապարակայնորեն, եթե կողմերըչեն միջնորդումնիստերը փակ անցկացնելու մասին: Կողմերի ելույթներին ն գործի նյութերին ծանոթանալուց հետո դատարանըհեռանում է խորհրդակցության,որն անցնում է փակ նիստով: Բոլոր հարցերը դատարանիկողմից լուծվում են ներկաների ձայների մեծամասնությամբ: Ձայների հավասարության դեպքում նախագահողի ձայնը վճռորոշ է: Դատական նիստի արդյունքներով կայացվում է վճիռ: Վճռում նշվում են դատավորներիանունները.այն դատողությունները, որոնց վրա այն հիմնված է: Վճիռն ստորագրում են դատարանի նախագահնու քարտուղարը: Այն հայտարարվումէ բաց նիստում: Ընդ որում, դատավորներն ունեն հատուկ կարծիքի իրավունք, որը ներկայացվումէ գրավոր տեսքովն կցվում է վճռին: Դատարանն իրավասու է տալ խորհրդակցական եզրակացություննե ցանկացած իրավաբանականհարցով` ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ նման հարցում անելու լիազորությունն ունեցող ցանկացած մարմնի կամ հիմնարկի հարցումով: Դատարանը խորհրդակցական եզրակացությունները կայացնումէ բաց նիստում: ՄԱԿ-ի քարտուղարությունը: ՄԱԿ-ի քարտուղարություն, պատասխանատվությունէ կրում ՄԱԿ-ի գլխավոր ն օժանդակ մարմին"`

ԻԽԱՎՀՒԵՔ

ԿԱԶՄԱԿԵ ՈՈ711Թ171անեիԻ

յուններիմիջազգային պայմանագրերը:

Քարտուղարությունըղեկավարումէ ՄԱԿ-ի զլիավոր քարտփուղաանձն է: Գլխահր. որը ՄԱԿ-ի գլխավոր վարչական պաշտոնատար է կողմից` Գլխավոր ասամբլեայի նշանակվում վոր քարտուղարը խորհրդի երաշխավորությամբ: անվտանգության ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարը՝ իրականացնում է քարտուղարության ստորաբաժանումների ընդհանուրղեկավարությունը, Գլխավոր ասամբլեային ներկայացնում է ՄԱԿ-ի գործունեութ»

»

յան մասին զեկույցը, մասնակցումէ միջազգայինկոնֆերանսներիաշխատանքին, նշանակում է քարտուղարությանանձնակազմը ն ղեկավարում նրա աշխատանքը: Իր պարտականություններըկատարելիս գլխավոր քարտուղարը չպետք է ցուցումներստանա որնէ կառավարությունից: Քարտուղարության աշխատակիցներըճշանակվում են գլխավոր քարտուղարի կողմից, Գլխավոր ասամբլեայի կողմից սահմանվող կանոններով:Քարտուղարություն աշխատանքի ընդունելը ն այդտեղ աշխատանքի պայմանները որոշելը կատարվում է պայմանագրային որակավորմանն բահիմքով՝ հաշվի առնելով աշխատունակության, րեխղճության բարձը մակարդակիապահովման անհրաժեշտությունը: ՄԱԿ-ի մասնագիտացվածհիմնարկները:ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 57-րդ ն 63-րդ հոդվածներիհամաձայն. ՄԱԿ-ի հետ կապի մեջ են «

»

`

տնտեսական,սոցիալական, մշակութային,կրթական, առողջապահական ն այլ ոլորտճերում համաձայնագրերով ստեղծված տարբեր հիմնարկներ: Մասնագիտացված հիմնարկները հիմնադիր փաստաթղթերին համաձայնագրերիհիման վրա մշտապես գործող միջազգային կազմակերպություններեն:

Վ.Քոջսոյսն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻԱՎԴՒՆԱԵՔ

Ներկայումս գոյություն ունեն ՄԱԿ-ի 17 մասնագիտացված հիմնարկներ (հաստատություններ): Դրանցից որոշները կազմավորվել են նախկինում` մինչն ՄԱԿ-ի ստեղծումը գործած միջազգայինվարչական միություններից:Մյուսներն ստեղծվելեն Երկրորդաշխարհամարտիընթացքումկամ դրանից հետո՝ կա՛մ ՄԱԿ-ի. կա՛մ շահագրգիռ պետություններինախաձեռնությամբ: Մասնագիտացվածհիմնարկի հասկացությունըտրված է ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 57-րդ հոդվածում, որի բովանդակությունից բխում է, որ մասնագիտացվածհիմնարկներնունեն չորս հիմնական հատ-

կանիշներ՝

տասխանատվությունը».

պա-

սոցիալ-տնտեսականն մարդասիրականոլորտներումգործունեությանիրականացումը, կապը ՄԱԿ-ի հետ: Վերջին հատկանիշըյուրահատուկ է։ Այդ հատկանիշովմասնագիտացված հիմնարկներնառանձնացվումեն որպես հատուկ խումբ: Սասնագիտացվածհիմնարկներըմշտապես գործող միջազգային են, նրանց գործունեությունը կազմակերպություններ սահմանափակված չէ համապատասխան ժամկետով, իսկ կազմակերպությունների հիմնադիրակտերը. որպես կանոն, դրանց լուծարման ընթացակարգ չեն նախատեսում: »

երկու խմբի՝

մասնագիտացված հիմնարկներըկարելի է բաժանել

Տնտեսությանոլորտում. ն զարգացման Վերակառուցման միջազգայինբանկ, Միջազգայինարժութայինհիմնադրամ, Զարգացմանմիջազգայինընկերակցություն, Միջազգայինֆինանսական կորպորացիա, ն Սթերային գյուղատնտեսականկազմակերպություն, Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպութ-

1. "

"

"

"

"

:

յուն. Սիջազգային "

»

»

.

Համաշխարհային փոստային միություն, Էլեկտրակապիմիջազգային միություն, Համաշխարհային օդերնութաբանականկազմակերպություն, Գյուղատնտեսականզարգացմանմիջազգային հիմնադրամ3),

Սիավորված ազգերի արդյունաբերական զարգացման կազմակերպություն(ՅՈՒՆԻԴՕ): »

2.

Մարդասիրականոլորտում`

Միավորված ազգերի կրթության, գիտության ն մշակույթի հարցերով կազմակերպություն(ՅՈՒՆԵՍԿՕ), Մտավոր սեփականության համաշխարհային կազմակերպություն. Աշխատանքիմիջազգային կազմակերպություն. Առողջապահությանմիջազգայինկազմակերպություն: Նշված կազմակերպություններիցշատերի խնդիրներինն գործունեությանըմանրամասնկանդրադառնանքստորն, միջազգային իրավունքի համապատասխամճյուղերը դիտարկելիս: »

"

»

Ըստ ոլորտի՝

»«

ն ԻԻ ԻՊԱՎՀԼԵՔ

-

հիմնադիրփաստաթղթերի միջկառավարական բնույթը, ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ սահմանված«միջազգայինմեծ

»

"

ԼՄԻՋԱԶԳԱյԻԸՆԿԱԶԱԱԿԱԵՈՊՈ711121711ան

ծովայինկազմակերպություն.

8 31. Տարածաշրջանայինմիջազգային

կազմակերպությունները Ընդհանուրբնութագիրը:ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը(հ. 52) թույլ անվտանգությանապահովմանը վերաբերող տարածաշրջանային հարցերի լուծման համար տարածաշրջանային համաձայնագրերի ն մարմինների առկայություն, միաժամանակ սահմանելով. որ այդպիսի գործունեությունը պետք է համատեղելի լինի ՄԱԿ-ի նպատակների ն սկզբունքների հետ: Կանոնադրությունը պետություններինպարտավորեցնումէ այդպիսի համաձայնագրերին մարմիններիօգնությամբ ապահովել տեղական վեճերի խաղաղ լուծումը ն շփումներ պահպանել անվտանէ տալիս միջազգային խաղաղության ն

գության խորհրդի հետ. որին իրավունք է վերապահվածօգտագործել այդպիսի կազմակերպություններն իր ղեկավարության ներքո, հար-

կադիրգործողություններիհամար: Տարածաշրջանայինկարգավիճակ ունեն կազմակերպությունները, որոնք ապահովում են առանձին աշխարհագրականշրջանի սահ199

Վ ՔՈՉԱ

մաններում գտնվող ե արտաքին քաղաքականության, արտաքին տնտեսականկապերի, սոցիալական, մշակութային, իրավական հարաբերություններիհամակարգմամբ շահագրգռված պետությունների

համագործակցությունը:

Կազմակերպությունը տարածաշրջանային ճանաչվելու համար անհրաժեշտ է՝ անդամ պետություններիտարածքային միասնությունը,այս կամ այն չափ միասնական տարածաշրջանի սահմաններում դրանց "

գտնվելը.

անդամ պետությունների նպատակների, խնդիրների ն գործողությունների տարածքային սահմանափակումը, այսինքն` սուբյեկտային կազմին համապատասխանող գործառութային կողմնորոշումը, առանց իր տարածաշրջանային համակարգող շրջանակներից դուրս եկող գործերին միջամտելու հավակնճնությունների: Արաբականպետությունների լիգան: 1945 թ. մարտի 22-ին կայացել է համաարաբական կոնֆերանս, որին մասնակցում էին արաբական յոթ պետություններ (Միրիա, Լիբանան, Հորդանան, Իրաք. Սաուդյան Արաբիա, Եմեն ն Եգիպտոս), ն նույն օրը արաբական վեց -

պետություններիներկայացուցիչներստորագրել են Արաբականպելիությունների լիգայի (ԱՊԼ) պակտի: ԱՊԼ պակտն ուժի մեջ է մտել վն կտ քս աձայն, լիգայի անդամ կարող դառնալ 9: արաբականցանկացած անկախ պետություն: ԱՊԼ ճպատակներն են` ԱՊԼ անդամ պետությունների ավելի սերտ հարաբերություններիապահովումը, նրանց քաղաքական գործողությունների համակարգումը, նրանց անկախությանն ինքնիշխանության ապահովումը: ԱՊԼ անդամների համագործակցությունն իրականացվում է հետնյալ ոլորտներում՝ տնտեսական ն ֆինանսական հարցեր,

որի Սարո Հաակեն ո-ն: բ"աար Սարիի էո ԵԱՑ

»

»

-

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿԻՊԱՎ)ոք

Ան

տրանսպորտ ն կապ, մշակույթի ն առողջապահության հարցեր,

մարդասիրականհիմնահարցեր: ԱՊԼ բարձրագույն մարմինն է ԱՊԼ խորհությի. որում ներկայացված են պակտի բոլոր մասնակիցները: Խորհրդի կողմից միա»

ԿԱԶՄԱԿԵ)

ՒԱննտԻԻԽԱՎԴԱԿՔ

են ԱՊԼ բոլոր անդամների ձայն ընդունվածորոշումներըպարտադիր համար: Ձայների մեծամասնությամբ ընդունվածորոշումները պարհամատադիր են ԱՊԼ միայն այն պետություններիհամար, որոնք

ձայնում են դրանց: ԱՊԼ անդամ պետությանհանդեպ ագրեսիայի կամ ագրեսիայի ԱՊԼ սպառնալիքիդեպքում, այդ պետությունը կարող է պահանջել խորհրդիանհապաղ գումարում,որը կնախանշիագրեսիայի վերացման համար անհրաժեշտ միջոցները (այդ թվում՝ հարկադիր): Պեաշվպանությանմիացյալ խորհուրդը ն մշրական ռազմական հանչնաօժանդակությունեն ցուցաբերում խորհրժողովը խորհրդատվական

դին:

գործում է Պեւրություններին կառաշրջանակներում են ավարություններիգլուխների կոնֆերանար.որտեղ քննարկվում 1964 թ. ԱՊԼ

ռավել կարնոր հարցեր: ԱՊԼ

գլխավոր գրասենյակը գտնվում է

Կա-

հիրեում(Եգիպտոս): Աֆրիկյան միասԱֆրիկյան միասնությանկազմակերպությունը: թ, Աֆրիկյան (ԱՄԿ) ստեղծվել է նության կազմակերպությունը միասնություն իարտիայի հիման վրա` աֆրիկյան պետությունների նրանց ինքնիշխամիասնությանԱ համերաշխությանամրապնդման. նության, տարածքային ամբողջականության ն անկախության խրախուսման միջազգայինհամագործակցության պաշտպանության, է անկախ ն լինել անդամ կարող նպատակով:Կազմակերպության անինքնիշխան աֆրիկյան ցանկացած պետություն: Ներկայումս դամներիթիվը հիսունինմոտ է: ԱՄԿ-ի բարձրագույնմարմինը Պետությունների ն կառավարությունների գլուխների կոնֆերանսնէ (ասամբլեան),որը կազմված է գլուխներիցկամ պատշաճ պետություններին կառավարությունների

Կոնֆերանսում կերպով հավատարմագրվածներկայացուցիչներից: յուրաքանչյուր պետություն ունի մեկական ձայն: Կոնֆերանսի որոշումներն ընդունվումեն ձայների երկու երրորդով:ԱՄԿ-ի Սախարարիների խւոմուրդը կազմված է արտաքին գործերի նախարարներից կամ մասնակից պետություններիկողմից նշանակված այլ նախամեջ րարներից: Խորհրդի պարտականությունների աշխատանքը: րանսի նախապատրաստման

է մտնում

կոնֆե-

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Վ.ՔՀՉԱՀԱնԿ

ԱՄԿ-ի շրջանակներում գործում է վեճերի լուծման տարածաշրջանային կառուցակարգ՝ միջնորդության. հաշտեցման ն արբխրրաժի դուրն ԱՄԿ-ի գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Ադիս-Աբեբայում(Եթով-

պիա): Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպությունը:Իսլամական կոն-

ֆերանս կազմակերպությունը (ԻԿԿ) կամ Իսլամական կոնգրեսը ստեղծվել է դեռ 1954 թ.. սակայն իրական գործունությունը սկսել է 1969 թ.. երբ բարձրագույնմակարդակով գումարվել է ԻԿԿ մասնակից երկրների կոնֆերանսը՝ Իսրայելի դեմ նրա գործունեության ակտիվացման ն. Երուսաղեմի իսլամական սրբատեղիների պաշտպյանության համար: ԻԿԿ մշտապես գործող մարմինը գերագույն քարԲոն ԱԱ թարտողարությումը է: ինս պաշտոնական լեզուներն են արաբերենը,անգլերենը ն ֆրանսերենը: Ի ե-ն գործում Է 1972թ. հաստատված կանոնադրության հիման են վրա: ԻԿԿ-ին անդամակցում ավելի քան հիսուն պետություններ:

Սարան» թիռոկ ենԱԱ րենաարի: ներկայացուցիչներին, որպես դիուղարկում

ր

.

»

»

ն

նիի ԻՐԱՎ էնք

է

ն ՀամաչայնութՍԵԱՆ) ստեղծվել 1967 թ.՝ Բանգկոկի հռչակագրի 1976 թ. լրացվել է Հարասիարնելյան յուն հռշակագիիհիման վրա. որը ն համագործակցության մասին պայմաբարեկամության

Սսիայում

նագրով: են Բրունեյը, Ինդոնեզիան, Ներկայումս ԱՍԵԱՆ-ի անդամներն ՍինգապուԼաոսը. Մալայզիան. Մյանման (Բիրմա). Ֆիլիպինները. ԱՍԵԱՆ որոշում է թ. Կամբոջան: րը. Թայլանդը. Վիետնամը, Ռուսաստանին ն Չիընդունելիր կազմումորպես լիիրավ անդամներ նաստանինընդգրկելումասին: ԱՍԵԱՆ-ի մշտական գործընկերներն են ճան ԱՄՆ-ը. Ավստրալիան,Ճապոնիան, Հարավային Կորեան. Կանադան, ՆորԶելանդիանն Եվրոպականմիությունը: ԱՍԵԱՆ-ի նպատակներնեն`

ազատության չեզոքությանտարաշրջանում խաղաղության, ծաշրջանիստեղծումը. տնտեսական, սոցիալականն. մշակութային ոլորտներումպեաջակցելը. ն

»

»

համագործակցությանն տությունների "

իրենց

տորդներ: ԻԿԿ-ի նպատակներնեն` աջակցությունըմ տտրճեղական պետություններիամրապնդմանը, ՍԱՆ աջակցությունը պաղեստինյանժողովրդիպայքարին, համ ամագործակցությունըտնտեսական, սոցիալական ն մշակութային ոլորտներում: ԻԿԿ-ն ստեղծվել է իսլամի սկզբունքների, ինչպես ճան ՄԱԿ-ի Կանոնադրության սկզբունքների ճանաչման հիման վրա: Կազմակերպությունը ունի ՄԱԿ-ին առընթեր մշտական դիտորդիկարգավիճակով ներկայացուցիչ: ԻԿԿ-ի մարմիններնեն` Պեւրությունների գլուխների ն ղեկավարների կոնֆերանար(գումարվում է ըստ անհրաժեշտության),Արտփտաքին գործերի նախարարներիկոնֆերանսը (գումարվումէ տարեկան մեկ անգամ), քարտուղարությունը. քաղաքական. փուրհսական, սոցիալականայլ հարցերով հանչնաժողովները: Հարավարնելյան Ասիայի պետությունների ընկերակցությունը: Հարավարնելյան Ասիայի պետությունների ըներակցությունը (Ա-

11Թյ11նն ԿԱԶՄԱԿԵ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻնՆ

ԻԻԱՎՈԼոԵՔ

ազատ առնտրի գոտու սահմանումը, շրջանակներում փոխգորունների հետ փոխգոր մակե այլկազմակերպությունների

ԱՍԵԱՆ

.

-

ոո

բարձրագույնմարմինը Պեւրությունների կառավաէ, որը գումարվումէ երեք տաի ի կոնֆերանսն ությունների հի գլ գլովսների հութ) ունենում արտաքինգործերի րին մեկ: Յուրաքանչյուր տարի տեղի են զնե հան լերին անդիպումների ճախարարներիհանդիպումներ:Կոնֆերանս րի ընթացիկ աշխատանքնիմիջն ընկած ժամաճնակահատվածներում րականացնում է Մշտականկոմիտեն:ԱՍԵԱՆ Քեարփույաիությունը ԱՍԵԱՆ

ն

ի

է տարի ղեկավարում է Գերագույն քարտուղարը, որն ընտրվում երեք գտճվելու վայրը Ջակարտա քաղաքն ժամկետով:Քարտուղարության է (Ինդոնեզիա): միությունը(ԵՄ) ստեղծվել Եվրոպականմիությունը: Եվրոպական

1951 թ.

1957թ. ճախկինում ինքնուրույնկազմակերպություններ 1957 թ. ԱպւոմաՔարածիփ ն պողպատիեվրոպականմիավորման. յին էներգետիկայի եվրոպականհամագոիծակցության, թ. Եվմիավորմանարդյունիուպականտնտեսականհամագործակցության համա յնքներ։ քում ն մինչն վերջերս անվանվումէր Եվրոպական է

Վ.ՔՈԶԱՅՀԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆՖ.ԱՎ71ոք

1965 թ.

Բրյուսելի պայմանագրիհիման վրա ստեղծվել են Համագործակցությունների միացյալ մարմիններ: 1986 թ. Միացյալ եվրոակտը ձնակերպելէ շրջակա միջավայրի պահպանության, շակույթի. կրթության, առողջապահության,տեխնոլոգիական ն սոցիալական քաղաքականության ոլորտում լիազորությունների փոմիությանը. միասնական մաքսային տարածությունը: թ. համաձայնագիրը կարգավորել է ԵՄ անդամ պետությունների սահմաններովապրանքների,աշխատուժի ն կապիտալների անար-

աղան

հացն

Գու

հարցերը: աղաշարժման Սատափրիխպի համաֆայնագրերով (ուժի մեջ 92 թ.

է

են

մտել

թ.) ավարտվել եվրոպականկառուցակարգի իրավաբանական ձնակերպմանգործընթացը,նախատեսելով մինչն 20-րդ դարի վերջը ԵՄ երկրների քաղաքական ն արժութային-տնտեսական սերտ միության ստեղծում: Եվրոպականմիության մասին պայմանագիրը լրացված է 17 արձանագրություններով: Պա յմաճագրով սահմանված է ԵՄ

քաղաքացիությունը:

ԵՄ-ի սկզբնականանդամներնէին Բելգիան.Իտալիան,

Լյուքսեմ-

Նիդեռլանդները, Ֆրանսիան, ԳԴՀ-ը։ Ա Այսօր ԵՄ կազմի մեջ են մտնում 15 պետություններ: ԵՄ-ի իրավաբանական էության վերաբերյալհարցում առկա է մի քանի տեսակետ: Դրանցից մեկի համաձայն,ԵՄ-ն կամավորմիաԱ դաշնային պետականակերպ է: Մեկ կազմավորում բուրգը,

,

:

Սարոն

տեսակետի համաձայն,թեն ԵՄ-ն ունի մի շարք առանձնահատկություններ, այն միջազգայինկազմակերպություն է, իսկ այլ

դրա

սակայն իրավունքը`միջազգայինիրավունք:

նակիցներըհամարումեն, ջազգային մեծ

ո

որ ԵՄ-ն

է: կազմակերպություն

Երրորդ տեսակետիկողմ-

համադաշնության տարրերով մի-

Եվրոպականմիության իրավունքըբաղկացած խմբերից`

է

նորմերիերկու

միջազգայինկազմակերպության, ներքինիրաորպես Հիոթյան ւնքը,

զոուն ական, Ս.մշակութային »

միության

պե

թային

Աա որտեսական,սռցիագործունեության որոշակի տեսակները կարգա-

վորող՝միության իրավունքը:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԲԱՎՈՒՆՔ

ԵՍ-ի գլխավոր մարմիններն են Եվրոպական խորհուրդը. Եվրոպականհանձնաժողովը. Եվրոպական միության խորհուրդը. Եվրո-

պականդատարանը:

Եվրոպական խորհրդի կազմում են ԵՄ-ի պետությունների ն կառավարություններիգլուխները ն Եվրոպական հանձնաժողովի ճախագահը, նրանց տեղակալները (արտաքին գործերի նախարարնեըը) ն Հանձնաժողովի անդամը: Խորհրդի նիստերը գումարվում են տարեկաներկու անգամ: Եվիախորիլյարանը կազմված է մասնակից երկրներում ուղղակի ընթացքում հինգ տարի ժամկետով ընտրվող պատընտրությունների գամավորներից:Եվրախորհուրդըվերահսկում է Եվրոպական հանձճաժողովին ն Խորհրդին,մշակում է ԵՄ իրավունքը ն միության բյու-

ջեն:

Եվրախորհրդարանիամսական նստաշրջանները գումարվում են Ստրասբուրգում (Երանսիա), արտահերթ նստաշրջանները՝Բրյուսելում (Բելգիա), որտեղ աշխատումեն Եվրախորհրդարանիկոմիտեները, Եվրախորհրդարանի քարտուղարությունը՝Լյուքսեմբուրգում: պետութԵվրոպական ազմված է անդամ | միության հուրդը կազ դամ պետութ թյ Խորփու յունների նախարարներից (կախված քննարկվող հարցից): Ձայների որակյալ մեծամասնության անհրաժեշտության դեպքում ներկայացուցչությունը Խորհրդում միննույնը չէ: Այսպես, Գերմանիան ունի երեք. Լյուքսեմբուրգը՝ երկու ն այլն: Խորձայն, ուրդը գտնվում է Բրյուսելում:

տասը հոլանդիան՝

ԱՂԱ Կ ԳԾկողմից`Ն րկրների կառավարությունների

աան Եվրահանձնաժողովի ն

համաձայնությամբնշանակվող նախագահից: Հանձնաժողովը վերահսկում է ԵՄ նորմերին որոշումներիպահպանումը:Հանձնաժողովը գտնվում Բրյուսելում: Եվրոպականդափարանը կազմված է 15 դատավորից,ինը գլխա-

է

ընդհանուր համաձայորոնք դատախազներից. նշանակվում Նոր ւթյամբ՝ վեց տարի ժամկետով: Դատարանը լուծում է ԵՄ-ի անդամ են

Ե-իիրավաբանակա ԵՄ-ի ուֆիզիկակ անձա մարմինների է միջն

պետությունների, ԵՄ-ի

մարմինների

ն

անդամ

պետությունների,

ն

ջն

վեճե վեճերը,

յուններ:

ԱՆԻԻ ԿԱԶՄԱԿԵ 1111121711

ճե փորձագիտակա

պատրաստում

զրակացութ-

Վ..ՔՈԶԱՅՆԱԸ,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻնԻԲԱՎ)լեք

Եվրուլայի խորհուրդը:Եվրոպայիխորհուրդնստեղծվել է Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ն գործում է 1949 թ. կանոնադրության հիման վրա: Եվրոպայիխորհրդինանդամակցում են մոտ 40

յուններ.

այդ

թվում ն`

պետութ-

Հայաստանի Հանրապետությունը:

են` Եվրախորհրդի նպատակներն Եվրոպայիպետությունների միջն ավելի սերտ կապերիապահո"

վումը,

աջակցությունըԵվրոպայիժողովրդավարական տարածք վերածվելուն, "

.

մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, յունը

խորհրդիգործունեությանհամակարգումը եվրոպականայլ պետություններիհետ: -

Եվրախորհրդին անդամակցելցանկացող պետությունըպետք է համապատասխանի հետնյալ պայմաններին` Ա իրավականկառուցվածքը ինստիտուտները պետք է համապատասխանեն ժողովրդավարության սկզբունքներին, ժողովրդականներկայացուցիչները պետք է ընտրվեն ազատ, հավասարն համընդհանուր ընտրությունների միջոցով: -

"

Հաշվի են առնվում ճան կարծիքի արտահայտման ազատության իրականացման երաշխիքները,ազգային

փռքրամասմությունների

պաշտպանությունը, միջազգայինիրավունքիհիմունքներիպահպանումը: Պարտադիրպայման է Սարդու իրավունքներին հիմնական

ազափությունների պաշտպանությանմասին 1950 թ. եվրոպական կոնվենցիայի ստորագրումը: Եվրախորհրդի յուրաքանչյուր անդամ պետք է ճանաչի իրավունքի գերակայությանսկզբունքըն այն սկզբունքը.որի համաձայն`իր իրավասության ճերքռ գտնվողբոլոր անձինքպետք է օգտվեն մարդու ն հիմնական իրավունքներից ն ակտիվորենհաազատություններից,

մագործակցի խորհրդինպատակներին հասնելուհամար։ Եվրախորհրդի գլխավոր մարմիններն են` նախարարների կոմիտեն, Խորհրդարանական ասամբլեան: Այդ մարմիններիաշխա-

տանքն ապահովում է Եվրախորհրդի

քարտուղարությունը:

Յուրաքանչյուրանդամ ունի մեկական ներկայացուցիչ Ճալւա-

հարների կոմիտեում, ն յուրաքանչյուր անդամ ունի մեկականձայն: Կոմիտեում են արտաքին ներկայացուցիչներն գործերի ճախարար-

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԿԱԶՄԱԿԵԻ"711Թ)711

Անն

ԻԻԻԽԱՎՈՒԿՔ

ճերը կամ նրանց փոխարինող անձը՝ իր երկրի կառավարությանանդամը: Նախարարների կոմիտեն Խորհրդատվական ասամբլեայի

հանձնարարությամբկամ սեփական նախաձեռնությամբքննարկում է Եվրախորհրդինպատակներինհասնելուն ուղղված միջոցները. ներառյալ` կոնվենցիաների ն համաձայնագրերի կնքումը ն որոշակի հարցերի առնչությամբ կառավարությունների կողմից միասնական իրականացումը: քաղաքականության Նախարարների կոմիտեի եզրակացություններըկարող են արվել անդամպետությունների կառավարություններինհանձնարարականների Կոմիտեն կարող է հարցումներ կատարել անդամ պերի ձնով:ձնով տությունների կառավարություններին`այդպիսի հանձնարարականճերի կատարմանընթացքի մասին: Խորհրդատվական ասամբլեայի նստաշրջանի անցկացման ժամանակ Նախարարների կոմիտեն հաշվետվություն է ներկայացնում իր գործունեությանմասին: Խորհիդարանական ասամբլեան Եվրախորհրդի խորհրդակցական մարմինն է: Եվրախորհրդի կանոնադրության համաձայն. ճա քննարկում է իր իրավասությանըվերաբերողհարցերը ն հանձնարարականներիձնով իր եզրակացությունները հանձնում է Նախարարների կոմիտեին: Խորհրդարանական ասամբլեան կազմված է բոլոր անդամ պետությունների ներկայացուցիչներից. որոնք ընտրվում են իրենց խորհրդարանի կազմից կամ նշանակվում են այդ խորհրդարանի Յուկազմից` նրա սահմանած ընթացակարգին համապատասխան: րաքանչյուր ներկայացուցիչ պետք է լինի այն անդամ պետության քաղաքացին. որը նա ներկայացնումէ. սակայն. չի կարող միաժամանակլինել նան Նախարարների կոմիտեի անդամ: Եվրախորհրդիքարտուղարությունըկազմված է Գերագույն քարփուլարից. նրա տեղակալներից ն անձնակազմից:Գերագույն քարտուղարը ն ճրա տեղակալները նշանակվում են Խորհրդատվական ասամբլեայիկողմից`Նախարարների կոմիտեի երաշխավորությամբ: Քարտուղարությանմյուս աշխատակիցները նշանակվում են Գերագույն քարտուղարի կողմից` վարչական կանոններին համապա-

տասխան:

Վ ՔՈՂՉԱՅՀԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ,

ՎՒոք ԻԴԱ

Քարտուղարությունը գլխավորում է Խորհրդատվական ասամբլեայի կողմիցընտրվողԳերագույն քարտուղարը: Եվրոպայի խորհրդի կարնոր մարմիններից մեկը Մարդու իրա-

վունքների եվրոպական դատարանն է, որը կոչված է ապահովելու Մարդու իրավունքներին հիմնական ազատությունների պաշտպանության մասին 1950 թ. եվրոպականկոնվենցիայի իրագործումը բոլոր անդամ պետությունների կողմից: Եվրոպայիխորհրդի մարմինները գտնվում են Ստրասբուրգում: Եվրոպայի անվրանգության ն համագործակցության կազմակերպությունը:ԵվրոպայիանվտանգությանԱ համագործակցության կազմակերպությունը (ԵԱՀԿ) սկզբնապեսգործում էր որպես միջազգային կոնֆերանս`Եվրոպայում անվտանգությանն համագործակցության խորհրդակցություն (ԵԱՀԽ): 1994 թ. Բուղապեշտիխոլմտդակցության որոշմամբ Խորհրդակցությունը է վերակազմավորվել

կազմակերպության:

Համագործակցության համաեվրոպականգործընթացի սկիզբ

դրած առաջին փաստաթուղթըե̀վրոպական 33 ԱՍՆ

պետությունների,

ու Կանադայիպետությունների կառավարությունների գլուխների կողմից 1975 թ. Հելսինկիում ստորագրված Եվիուլայում անվ-

ն

Եզրամիա-

տանգության ն համագործեաւկցությաւն խորհրդակցության կիչ ակտն էր:

Եզրափակիչ ակտի դրույթները զարգացվել ն լրացվել են թ. 1989 թ. Վիեննայի Ստոկհոլմիփաւարաթղթով. 1990 թ. փաարաթղթով, Կոպենհագենի խորհրդակցության փաստաթղթով.1990թ. Նոր Եվհոպայի համար

Փարիզյան իարզփայով:

ոու կո Աա ն հճաձոային ների էիմռաղիր ավանդական ոմադրության ԵԱՀԿ

ո

ցակայությունն է: ԵԱՀԿ "

-

»

-

ո

քա-

են՝ նպատակներն ն Եվրոպայումխաղաղության անվտանգության ապահովումը, միջազգայինլարվածությանթուլացումը,

մարդու իրավունքնե աշտպան Կավ: երկրների միջն հա րաբորությումներում միջազգայինիրավունքի

Արո Ա

սկզբունքների պահպանումը:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԿԱԶՄԱԿԵ"

711Թյ ւնա իԻԻԽԱՎՈՒԵՔ

կառուցվածքը բավականին բարդ է: ԵԱՀԿ գլխավոր մարՊետությունների ն կառավարությունների գլուխների միններն Վերահսկիչ կոնֆերանսները. Արտաքին գորխորհրդակցությունը. ծերի նախարարներիխորհուրդը. Բարֆիատրիճան պաշտոնատար անչանց կոմիտեն,Ազգային փոքրամասնություններիգործերով գերագույն կոմիտեն. Ժողովրդավարականինարիփուփների ն մարդու իրավունքներիբյուրոն ԵԱՀԿ Քարտուղարությունը. Խորհխդարանական ասամբլեան.ԵԱՀԿ Արբիտրաժայինն հաշտարարդափարաճը. Վեճերի խաղաղ կարգավորմանԵԱՀԿ հաշփալրեւրհանչնաժովովը ն այլն: Անկախ պետությունների համագործակցությունը: Անկախ պետությունների համագործակցության (ԱՊՀ) ստեղծման մասին որոշումն ընդունվել է Ռուսաստանի, Բելոռուսիայի ն Ուկրաինայի կողմից` 1991 թ. դեկտեմբերի8-ին, Մինսկում տեղի ունեցած հանդիպման ընթացքում: ԱՊՀ ստեղծման մասին համաձայնագրում արձանագրվում է. որ ԽՍՀ Միությունը. որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտ ն աշխարհաքաղաքական իրողություն, դադարել է գոյություն ունենալ: Պայմանադիր պետությունները կազմավորել են Անկախ պետություններիհամագործակցությունը: Բարդ քաղաքական իրավիճակում, Անկախ պետություններիհամագործակցությանստեղծումից մեկ տարի անց, ընդունվել է ԱՊՀ Կանոնադրությունը:Համապատասխանորոշումն ընդունվել է ԱՊՀ պետություններիգլուխների խորհրդի կողմից` 1993 թ. հունվարի 22-ին ն ստորագրվել յոթ պետությունների (Հայաստանի Հանրապետության, Բելառուսի Հանրապետության, Ղազախստանի Հանրապետության, ՂրղըզստանիՀանրապետության, Ռուսաստանի Դաշնության, ՏաջիկստանիՀանրապետությանն Ուզբեկստանի Հանրապետության) ղեկավարների կողմից։ Ավելի ուշ նրանց միացել են Ադրբեջաճական Հանրապետությունը,Վրաստանի Հանրապետությունըն Մոլդովայի Հանրապետությունը: ԱՊՀ Կանոնադրությունըբաղկացածէ նախաբանիցն 45 հոդված պարունակողինը բաժիններից:Դրանում հղում է արվում միջազգային իրավունքիհանրաճանաչ նռրմերին ն սկզբունքներին,ՄԱԿ-ի Կանոնադրության, յան» ԵԱՀԽ Եզրափակիչ Կ ակտի ն այլ փաստաթղթերի ույթսերըն: դրույթներին ԵԱՀԿ

են`

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆ ԻԱ

Վ..ՔՈՉԶԱԱՆ

Ոչ սկզբնական հիմնադիր ակտերը, ո՛չ ԱՊՀ կանոնադրությունը չեն սահմանում ԱՊՀիրավաբամական էության դրա իրավական կարգավիճակի հստակ բնութագրում: Ալմա-Աթայի հռչակագիրը սահմանափակվում է միայն ժխտական այն դրույթով, որ «Համագործակցությունը չի հանդիսանում ոչ պետություն. ոչ վերպետական կազմավորում»: ԱՊՀ կանոնադրությունում զետեղված է համանման մի բանաձն, «Համագործակցությունըչի հանդիսանումպետություն ն օժտված չէ վերազգային լիազորություններով»: Համագործակցությաննպատակներնեն՝ քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական, մշակութային ն այլ ոլորտներում համագործակցությանիրականացումը, ընղհանուր տնտեսականտարածության շրջանակներում անդամ պետություններիզարգացումը. միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներինն նորմերին. ինչպես նան ԵԱՀԽ փաստաթղթերին համապատասխան. մարդու իրավունքներին ազատությունների ապահովումը, Համագործակցությունումքաղաքացիների ազատ շփումը ն տե»

»

-

»

ղաշարժը,

իրավական օգնությունը ն համագործակցությունըհարաբերությունների այլ ոլորտներում, ԱՊՀ անդամ պետություններիվեճերի խաղաղ կարգավորումը: ԱՊՀ կանոնադրությանհամաձայն, Համագործակցությանանդամությունը հիմնված է պետությունների ինքնիշխան հավասարության սկզբունքի վրա: ԱՊՀ անդամներնեն ԱՊՀ կանոնադրությանընդունման պահին (1993 թ. հունվարի 22-ին) ԱՊՀ ստեղծման մասին 1991 թ. համաձայնագիրը ն դրա 1991թ. արձանագրությունըվավերացրած պետությունները:ԱՊՀ մասնակից կարող է դառնալ այն պետությունը. որը համաձայն է Համագործակցության նպատակներին, է կանոնադրությամբ ամրագրված սկզբունքներին ն ստանձնում պարտավորություններըբ̀ոլոր անդամ պետությունների համաձայ»

»

նությամբ:

Պետությունը կարող է դուրս գալ ԱՊՀ կազմից՝ մտադրության մասին 12 ամիս առաջ տեղեկացնելուպայմանով: Միջպետական հարաբերություններիիրավական հենք են դիտվում երկկողմ ն բազմակողմհամաձայնությունները:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ՎՒեՔ

ԻԽԱՎՈՒնՔ

ԿԱԶՄԱԿԵ"

ղ111Թ)711ԱնմԻԻ

գոյության անցած ժամանակահատվածիընթացքում կուտակվել է տարբեր ոլորտներում պայմանագրային համագործակեն Հացությանմեծ փորձ: Կարելի է ճշել այնպիսի ակտեր. ինչպիսիք անվփանգությանմասին 1992 թ. մայիսի 15-ի պայմաճավաքական 1993 թ. սեպրրեմբերի գիիի, Տնիեսական միության արեղծման մասին 24-ի պայմանագիիի.«Քաղաքացիական.ընտանեկան նկ քրեական իրավականօգնությանմասին1993 թ. հունվարի 22-ի կոնգոիծերով ԱՊՀ

վենցիան: Ի կատարումնԱՊՀ կանոնադրությանդրույթների, 1993-1995 թթ. կնքվել են Համագործակցությանմարմիններիկաճոնադրությունների

հաստատման մասին համաձայնագրեր:

,

:Համագործակցության կազմակերպականկառուցվածքը բավականին բարդ է: ԱՊՀ գլխավոր մարմիններն են` Պետությունների գլուխների խորհուրդը, Կառավարությունների ղեկավարների խորհուրդը. Արտաքին գործերի նախարարների խորհուրդը, Պաշտպանության նախարարներիխորհուրդը. Սահմանապահ զորքերի հրակոմիմանատարների խորհուրդը. Համակարգող-խորհրդատվական տեն. Գործադիր քարտուղարությունը, Տնտեսական դատարանը, Մարդուիրավունքներիհանձնաժողովը: Բացի այդ. ԱՊՀ շրջանակներումգործում են բազմաթիվօժանդակ մարմիններ` Միջպետական բանկը. Տիեզերքի միջպետականիւոր-

հուսչը ն այլն: Պետությունները Համագործակցությանկանռնադրային ն այլ մարմիններում նշանակումեն իրենց մշտական լիազոր ներ-

կայացուցիչներին: Պետություններիգլուի չների խորհությի, կանոնադրության21-րդ հոդվածիհամաձայն, Համագործակցությանբարձրագույն մարմինն է: Այն քննարկում ն լուծում է իրենց ընդհանուրշահերի ոլորտում անդամ պետություններիգործունեությանսկզբունքայինհարցեր ն նիստեր է գումարում տարեկան երկու անգամ(հնարավորեն արտահերթ ճիստեր): ղլեկավարներիիտիհուրդը համակարգում Կառավարությունների է անդամ պետությունների գործադիր իշխանության համագործակչորս անգամ: ցությունը ն ճիստեր է գումարումտարեկան Երկու մարմինճերիորոշումները կայացվում են ընդհանուր համաձայնությամբ(կռնսենսուսով): Ցանկացած պետություն կարող է

Վ..Քղջարյնն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԿԱԶՄԱԿԵ"դ11ՒԹյ

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻՆ, ԻԲԱՎՈՂՆՔ

հայտնել այս կամ այն հարցով իր շահագրգռված չլինելու մասին, ինչը չի խոչընդոտումորոշման ընդունմանհամար: Արվփաքինգործերի նախարարների խորհուրդը համակարգում է անդամ պետությունների արտաքին քաղաքական գործունեությունը. դիվանագիտականծառայությունների փոխգործողությունը: Խորհրդի նիստերնանց են կացվում ռչ ուշ, քան երեք ամիսը մեկ անգամ:

Պաշտպանության նախարարներիխորհությը զբաղվում է ռազմական քաղաքականության, ռազմական շինարարության ն անվտանգության հարցերով, համակարգում է անդամ պետությունների պաշտպանության ճախարարությունների (կոմիտեների)գործունեությունը, Պետությունների գլուխների խորհրդին ն Կառավարությունների ղեկավարներիխորհրդինառաջարկություններ է ներկայացնում` ՀամագործակցությանՄիացյալ զինված ուժերի կազմի ն նշաճակության, պատրաստման ն նյութատեխնիկական ապահովման սկզբունքներիմասին: Սահմանապահ զորքերի հրամանատարների խորհուրդն իրավասու է անդամ պետություններիարտաքին սահմանների պահպանության ն դրանցում կայուն իրավիճակի ապահովանհարցերում: Համակարգու-խորհրլատվական կոմիտեն Համագործակցության մշտապես գործող գործադիր մարմինն է։ Այն. ի կատարումն Պետությունների գլուխների խորհրդի ն Կառավարությունների ղեկավարների խորհրդի որոշումների. մշակում է առաջարկություններ՝ ԱՊՀ շրջանակներում համագործակցությանհարցերով. կազմակերպում է փաստաթղթերիպատրաստման համար ներկայացուցիչների ն փորձագետների խորհրդակցություններ, ապահովում է Պետութ-. յունների գլուխներիխորհրդի ն Կառավարություններիղեկավարների խորհրդի անցկացումը, աջակցում է այլ մարմիններիաշխատանքին: Գործադիր քարփոպղարությունըզբաղվում է ԱՊՀ գործունեության վարչակազմակերպականհարցերով: Այն գլխավորում է ԱՊՀ գործադիր քարտուղարը: Գործադիր քարտուղարության գտնվելու վայրը Մինսկն է: Տնտեսական դատարանըԱՊՀ անդամ պետությունների ւ Համագործակցության ինստիտուտների դիմումներով վեճերի քննության,

ճան ինչպես

էնաԻԻԻՒԱՎՈւԵՔ

իրավաբանականբնույթի հարցերը մեկնաբանողմար-

մինէ:

Մարդու իրավունքների հանչնաժողովը. ԱՊՀ կանոնադրության ԱՊՀ շրջա33-րդ հոդվածիհամաձայն, մարդու իրավունքների գծով

ճակներումանդամպետություններիստանձնած պարտավորությունմարմին է: Այն բաղվերահսկող խորհրդատվական ճերիկատարումը կացած է պետություններիներկայացուցիչներից:

մշտապես գործող մարմիններիմեծամասնության (համակոմիտե, գործադիր քարտուղարությո կարգող խորհրդատվական տնտեսական դատարան. մարդու իրավունքների հանձնաժողով) ԱՊՀ

գտնվելուվայրը Մինսկ քաղաքն է: ասամբլեայի մասին 1995 թ. կոնվենցիան Միջիւորհխդարանական այն բնորոշելէ որպես ԱՊՀ միջպետականմարմին: ասամբլեանկազմված է ԱՊՀ խորհրդաՄիջխորհրդարանական րանականպատվիրակություններից:Ասամբլեան անց է կացնում մշակում է համատեղ խորհրդակցություններ, միջխորհրդարանական խորհրդարաններիգործունեությանոլորտում: առաջարկություններ՝ Ասամբլեանգտնվումէ Մանկտ Պետերբուրգում:

Վ.ՔոԶԱՅյԱՆ.

ԳԼՈՒԽ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆԻԲԱՎՈւՆթ

10.

ԱՆՀԱՏԸ ԵՎ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

832. Բնակչությանմիջազգա, յին իրավական

ԻՐԱՎՈՒՆՔԸ

հիմնահարցերը

Քաղաքացիությունը: Անհատիիրավականկարգավիճակիհիմքը քաղաքացիության իրավահարաբերությունն է: Քաւղաքացիությունը անձի կայուն իրավականկապն է որոշակի պետության հետ, որը բնութագրումէ անձի իրավական կարգավիճակիհիմունքներըն արտահայտվում փոխադարձիրավունքների. ն պարտակամճությունների

պատասխամատվության համակցությամբ:

Իր կարգավիճակի ուժով քաղաքացին օգտվում է օրենքով նախատեսված բոլոր իրավունքներից ն կրում համապատասխան պարտա-

վորություններ: Պետությունն ապահովում է քաղաքացու իրավունքնեն

վերահսկումնրա կողմից իր պարտավորությունների կատարումը: Արտասահմանումգտնվելիսքաղաքացին է պահպապարտավոր նել իր պետությանորոշակի օրենքներ, իսկ վերջինը ճրան ապահորը

վում է

դիվանագիտական Շատ պաշտպանություն:

պայմանագրեր

նախատեսումեն մասճակիցպետությունների քաղաքացիներինորոն շակի իրավունքների արտոնությունների տրամադրում:

Քաղաքացիությանկարգավորման հարցում վճռորոշ դեր ունի ներքին իրավունքը:Իր գերակայությանուժով պետությունըսահմանում է քաղաքացու իրավունքները, քաղաքացիությունձեռք բերելու ն կորցնելու կարգը: ՀայաստանիՀանրապետությունում քաղաքացիության հիմնահարցերի կարգավորման հիմքը գործողՀՀ Սահմանադրության14-իդ հոդվածն է ն «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության մասին» 1995 թ. օրենքը: ՀՀ Սահմանդրության

համաձայն`«Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիության

ձեռքբերմանն դադարեցմանկարգը սահմանվումէ օրենքներով:Ազգությամբ հայերը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիություն են ձեռք բերում պարզեցված կարգով: Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին միաժամանակ չի կարող լինել այլ պետության քաղաքացի»: Հիմնականօրենքի նշված դրույթները մանրամասնկաեն ՀՀ նոնակարգում քաղաքացիության ձեռքբերման,քաղաքացիությունից դուրս գալու ն մի շարք այլխնդիրներ:

ԱռՀԱՏԾ

եՎ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԻԲԱՎՈՒԿՔԾ

Մինճույն ժամանակ. աճում է միջազգային իրավունքի ազդեցությունը քաղաքացու կարգավիճակի վրա: Դա նախ ն առաջ վերաբերում է մարդու իրավունքների ն պետությունների իրավասության վերաբերյալ նորմերին: 7948 թ. Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրնառաջին անգամ ամրագրել է ընդհանուր մի սկզբունք՝ «1. յուրաքանչյուր մարդ ունի քաղաքացիության իրավունք, 2. ոչ ոք իր քաղաքացիությունից կամ քաչի կարող կամայականորեն զրկվել (հ. 15): ղաքացիությունըփոփոխելու իրավունքից» Միջազգային առումով իր քաղաքացիների նկատմամբ պետության գլխավոր պարտականությունը այլ պետությունում գտնվելիս նրանց պաշտպանելն է: Դիվանագիտականպաշտպանությունը կարող է իրականացվելհետնյալ պայմաններում՝ պետության գործողություններով վնաս է պատճառվել նրա տարածքումգտնվող օտարերկրյա պետության քաղաքացուն. այդ գործողությունները հակասում են միջազգայինիրավունքին, իրավունքների պաշտպանության սովորական միջոցների (դատարան ն այլն) օգտագործումը արդյունք չի տվել կամ չի կարող տալ: Վճասը կարող է պատճառվել նան մասնավոր անձանց գործողություններով: Եթե պետությունը խախտված իրավունքները վերականգնելու ուղղությամբ անհրաժեշտ միջոցներ չի ձեռնարկել, ապա դրանք կհամարվենարդեն հենց պետության այն գործողությունները, որոնց մասին նշվեց վերնում (առաջին պայմանը): Օտարերկրյա քաղաքացիների նկատմամբներքին օրենքները չպահպանելը նույնպես »

»

»

է միջազգային հակասում իրավունքին:

Որպես կանոն, դիվանագիտական պաշտպանությունն իրականացնումեն դիվանագիտականներկայացուցչությունները ն հյուպատոսական հիմնարկները: Բացառիկ դեպքերում գործողության մեջ է դրվում արտաքինգործերի գերատեսչությունըն նույնիսկ` կառավարությունը:

Գոյություն ունեն քաղաքացիություն ձեռք բերելու երկու հիմնա-

կան եղանակներ`սկզբնական, այսինքն՝ ծնվելիս, ն ածանցյալ. այսինքն՝ ծնվելուց հետո, որը կոչվում է հպատակագրում (ճատուրալի-

զացիա): Քաղաքացիների հիմնական մասն

են

կազմում ի

ծնե քա-

ղաքացիները: Հայտնի է քաղաքացիություն ձեռք բերելու վերաբեր215

Վ ՔՈՉԱյնն

ՄԻՋԱԶԳԱ7ԻՆ,ԻԽԱՎՈՒՆթ

դրանցից մեկը արյան իրավունքի սկզբունքն է յալ երկու սկզբունք` (ստ

Տճոջսմո1տ), մյուսը` մմարածքիիրավունքի սկզբունքը (յստՏօն): Առաջինի համաձայն՝ ծնվածը հետնում է ծնողների քաղաքացիությանը. որտեղ էլ նրանք գտնվեն: Ծնողներիտարբեր քաղաքացիության

դեպքում հարցը լուծվում է նրանց համաձայնությամբ:Եթե ծնողները համաձայնությանչեն եկել, ապա ամուսնությանմեջ գտնվող ծնողներից ծնված երեխան ստանում է հռր քաղաքացիությունը,իսկ ամուսնության մեջ չգտնվող ծնողներից ծնվածը՝ մոր քաղաքացիությունը:

Տարածքի սկզբունքի համաձայն, քաղաքացիությունը ձեռք է բերվում տվյալ պետության տարածքում ծնվելու փաստի ուժով: «Քաղաքացիությանմասին» ՀՀ օրենքի համաձայն. քաղաքացիությունը ձեռք է բերվում արյան իրավունքի սկզբունքի հիման վրա, երեխան ձեռք է բերում ծնողների: քաղաքացիությունը՝ պնկախ ծննդյան վայրից: Տարածքիիրավունքի սկզբունքը կիրառվումէ այն դեպքերում. երբ ծնողները չունեն ռչ մի պետությանքաղաքացիությունկամ եթե ծնողները հայտնի չեն: Այն երեխաների տեղական քաղաքացիության կանխավարկածը,որոնց ծնողները հայտնի չեն. բնորոշ է պետությունների մեծ մասին: Քաղաքացիությունըկռրցնելու հետ կապված հարցերը կարգավորվում են պետություններիներքին օրենսդրությամբ ն տարբեր կերպ են լուծվում: Անձը կարող է կորցնել քաղաքացիությունը սեփական կամքով կամ պետության նախաձեռնությամբ: Վերջին դեպքում խոսում են քաղաքացիությունից զրկելու մասին: Այն կարող է լինել ինքնաբերաբար,այսինքն` օրենքի ուժով, որը նախատեսում է, որ որոշակի պայմաններում քաղաքացիությունըդադարում է (օրինակ. այլ քաղաքացիություն ձեռք բերելու. արտասահմանում երկարատն բնակության,օտարերկրյա զինված ուժերում ծառայությանանցնելու դեպքերում):Քաղաքացիությունից զրկման այլ ձենըդրսնորվում է պետության հատուկ ակտի. բարձրագույնմարմնի դեկրետի կամ դատարանի դատավճռիընդունմամբ:

Աճնքաղաքացիությունը իրավաբանական վիճակ է, որի դեպքում անձը օժտված չէ որնէ պետության քաղաքացիությամբ:Այդպիսի անձինք կոչվում են ապատրիդներ: Անձը կարող է նման վիճակում

ԱռՀԱՏԾ

ԵՎ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԻԲԱՎՈւնՔը

հայտնվել արդեն ծնվելիս, սակայն քաղաքացիությունը կարող է կորցնելնան հետագայում: Ժամանակակիցմիջազգայինիրավունքն ընդհանուրառմամբբացասաբար է վերաբերվում անքաղաքացիությանը ն ուղղված է ճման դեպդեպքերինվազեցմանը:Դրան է նվիրված Աճքւաղաքացիության քերի նվազեցման մասին 1969թ. կոնվենցիան: Այն պետությանը է քաղաքացիություն շնորհել իր տարածքում պարտավորեցնում ծնված ցանկացած անձի, որն այլապես կդառնա ապատրիդ: Նշված կոնվենցիան մի շարք նորմեր է պարունակում քաղաքացիությունը կորցնելու վերաբերյալ: Եթե պետության օրենքը նախատեսում է քաղաքացիությունը կորցնելը` անձնական կարգավիճակի որնէ փոփոխության արդյունքում (ամուսնություն կամ դրա դադարեկամ որդեգրում), ապա քաղաքացիությունը կորցնելը ցում, ճանաչում է այլ քաղաքացիության ձեռքբերմամբ: պայմանավորվում Քաղաքացին չի կռրցնում իր քաղաքացիությունը՝ մեկնելու, արտասահմանում երկարատն բնակության, չգրանցման կամ նման այլ պատճառ, եթե քաղաքացիությունըկորցնելու դեպքում նա կդառնա քաղաքացիություն չունեցող անձ: 1969 թ. կոնվենցիան ամրագրելէ ընդհանուր կանոն, որի

ձայն` պետությունը անձին չպետք

համա-

զրկի քաղաքացիությունից, եթե դրա արդյունքում կդառնա քաղաքացիություն չունեցող անձ: Ընդհանուր առմամբ Կոնվենցիան ուղղված է քաղաքացիության սկզբունքի ապահովմանը,որի համաձայն՝ քաղաանընդհատության քացիությունը կորցնելը թույլատրվում է միայն միաժամանակ նորի է

նա

ձեռքբերմամբ:

Պետության բաժանման, մեկ պետության տարածքը մեկ այլ պետությանն անցնելիս բնակչության քաղաքացիության մասին հարցը ստանում է միջազգային նշանակություն: Հարցին հատուկ նշանաէ կություն տալիս այն հանգամանքը, որ նման դեպքերում քաղաքացիությանհիմնահարցնունի զանգվածայինբնույթ: Տարածքիփոխանցումը սովռրաբար ուղեկցվում է Օայլտացիայով: Օպտացիան քաղաքացիության ընտրությունն է: Այն կարող է տեղի ունենալոչ միայն տարածքն անցնելիս, այլ ճան այլ դեպքերում.օրինակ.կնոջ` օտարերկրացու հետ ամուսնանալիս, ծնվելիս երկու քա217

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

Վ.ՔՈՉԱՌԱԿ

ղաքացիություն ձեռքբերած անձանց` չափահասության հասնելիս ն

այլն:

Քաղաքացիության մասին ազգային Բազմաքեաւղաքացիությունը: օրենքների միջն տարբերության ուժով մարդն արդեն ծնվելիս կարող է ձեռք բերել երկու ն ավելի պետությունների քաղաքացիություն: Մի քանի պետության քաղաքացիություն ունեցող անձն այդ պետություններից յուրաքանչյուրի կողմից դիտվում է որպես միայն իր քաղաքացի: Դրանից բխում է, որ եթե անձը գտնվում է այն պետություններից որնէ մեկի տարածքում, որոնց քաղաքացիությունը նա ունի. ապա մյուս պետությունները պետք է նրան դիվանագիտական պաշտպանություն ընձեռեն: Երրորդ պետության, այսինքն՝ այն պետության տարածքում գտնվող անձը, որի քաղաքացին չէ նա, մի քաճի քաղաքացիություն ունենալու դեպքում դիտվում է որպես դրանցից միայն մեկն ունեցող: Երրորդ պետությունը ղեկավարվում է արդյունավետ քաղաքացիության կանոնով. որի համաձայն` հաշվի է առնվում այն պետության քաղաքացիությունը. որտեղ անձը մշտապես բնակվում է: Եթե դա դժվար է ռրոշել, ապա ճանաչվում է այն պետության քաղաքացիությունը, որի հետ քաղաքացին փաստացի ակապված է: ռավելապես Երկքաղաքացիների (բիպատրիդների) համար հատուկ նշանաԴրան

Ա

մասին

Ր ոուՄարիիորոշ ացիխո դապարդտրության

Հաաա Հաագայի թ. ատանագրությունը ւիկքաղաքացիության

Ր

դեպքերու

ան

դրույթներ կան նան Բազմաքաղաքացիության դեպքերի նվազեցման ն զինապարտության մասին 1963 թ. կոնվենցիայում: Զինվոիական ծառայություն անցնելը պարտադիր է միայն սովորական բնակության կամ այսպես կոչված՝ «արդյունավետ կապի» պետությունում:

Ինչպես միջազգային, այնպես էլ ներպետական իրավունքն ընդհանրապեսբացասաբար է վերաբերվում երկքաղաքացիությանը, քանի որ այն բարդացնում է պետությունների փոխհարաբերությունները: Սակայն որոշ դեպքերում, հատուկ պայմանների ուժով, օրենսդրությունը ճանաչում է բազմաքաղաքացիությունը:Այդպիսին է, օրինակ, Ռուսաստանի, Գերմանիայի ն Իսրայելի օրենսդրությունը: Մեզանում միլիռնավոր սփյուռքահայության առկայությամբ է պայ218

ԱռՀԱՏԾ

ԻՏԱՎՈԼԿՔ

ԽՎ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԱ

ԻԲԱՎՈՒԿՔԾ

մանավորվածՀայաստանի Հանրապետությանկողմից երկքաղաքամասին տարիներ ճանաչման ճպատակահարմարության ցիության ընթացող բանավեճը: շարունակ Օտարերկրացիէ գտնվելու վայրի պետութՕտարերկրացիները:

պետության քաղաքացիություն Նա ունեցող անձը: Դրանով է որոշվում նրա իրավական ռեժիմը: գտնվումէ այլ պետությանտարածքայինն իր քաղամիաժամանակ քացիությանպետության անձնական իրավասությաններքո: Առավե-

յան քաղաքացիչհանդիսացող

ն այլ

լությունըտրվումէ տարածքային իրավասությանը: Օտարերկրացիներիիրավական վիճակը (իրավական ռեժիմը) ն տվյալ պետությանտարածքում նրանց իրավունքների պարտականությունների համակցությունն է: Տարբերում են օտարերկրացիների իրավականռեժիմի երեք տեսակներ՝ ազգային ռեժիմ. հատուկ ռեժիմ ն առավել բարենպաստման ռեժիմ: այս կամ այն Ազգային ռեժիմը ենթադրում է հարաբերությունների ոլորտում օտարերկրացիներիկարգավիճակիհավասարեցումերկրի քաղաքացիներիկարգավիճակիհետ: Հատուկ ռեժիմը օտարերկրյա քաղաքացիներինորոշակի իրասահմանելն է: վունքներ ընձեռելը ն (կամ) պարտականություններ Այսպես, ԱՊՀ անդամ պետություններիքաղաքացիներըՌուսաստամիջն նում օգտվում են ՌԴ ն ճախկին ԽՍՀՄ հանրապետությունների

իրավունքը որից:

պայմանագրերիցբխող բազմաթիվ Առավել բարենպատրմանռեժիմն արտահայտվումէ որնէ բնաայնպիսի իրավունքներտրամադրեգավառում օտարերկրացիներին սահմանելով. որոնք ճալով կամ այնպիսի պարտականություններ խատեսված են այդ երկրում առավել շահավետ դիրքում գտնվող ւ

համար: Այս ռեժիմը, ցանկացածերրորդ պետությանքաղաքացիների հիմքով, այդ պեորպես կանոն, սահմանվում է փոխադարձության համաձայն: տությունների միջն պայմաճավորվածության Սահմանադրությունումհիմնական իրավունքներըն ազատութեն մարդու համար, անկախ յունները ճանաչվում ն երաշխավորվում նրա քաղաքացիությունից:Սահմանադրությանհամապատասխան

գլխի հոդվածների մեծամասնությունն սկսվում է «բոլորը հավասար են» կամ «յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի» բառերով: Միայն ա219

Վ,ՔԶԱՅԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Ի7ԱՎԴՀԱւքՔ

ռանձին իրավունքներ են պատկանում միայն քաղաքացիներին, ն, հետնաբար. օտարերկրացիներըդրանցով օժտված չեն: Այդպիսի իրավունքների թվին են դասվում` ՀայաստանիՀանրապետություն անարգել վերադառնալու իրավունքը, հառճրահավաքնեցույցերի, երթերի իրավունքը. անվճար բժշկական օգնության իրավունքը: Բացի այդ, ՀայաստանիՀանրապետությանքաղաքացին չի կարող վտարվել Հայաստանի Հանրապետությունիցկամ հանձնվել այլ պետության: Մինճույն ժամանակ. օտարերկրացիներըչեն կրում միայն քաղաքացիների վրա դրված մի շարք պարտականություններ, նախ ն առաջ՝ զիճապարտությունը: Օտարերկրացու կարնոր իրավունքներից է իր պետության դիվանագիտականպաշտպանության իրավունքը: Այդ սովորութային նռրմը հաստատված է Դիվանագիտականհարաբերություններիմասին 1961 թ. Վիեննայի կոնվենցիայով ն Հյուպատոսականհարաբերությունների մասին 1963 թ. Վիեննայի կոնվենցիայով: Ապաստանը:Պետության կարնոր ինքնիշխան իրավունքներից է կրոնականկամ էթնիկականշարժառիթքաղաքական, ռասայական, ճերով հետապանդվողանձանց ապաստան տրամադրելու իրավուն-

րի,

քը:

Տարածքային ապասլանը հետապնդվողանձին պետության տարածքում ապաստան տրամադրելնէ: Դիվանագիփականապաատարանը օտարերկրյա պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության տարածքում ապաստան տրամադրելն է: Դիվանագիտականապաստանիինստիտուտը գործում է գլխավորապես Լատինական Ամերիկայի երկրներում: Ապաստանը տրամադրվում է միայն բացառիկ դեպքերում ն միայն անձի անվտանգության ապահովման համար անհրաժեշտ ժամկետով: Ապաստան տրամադրելու մասին տեղեկացվում է այն երկրի արտաքին գործերի նախարարությունը,որի քաղաքացին է համապատասխան անձը: Պետության կողմից որնէ անճձիտրամադրված ապաստանը պետք է հարգվի մյուս բոլոր պետությունների կողմից: Ապաստանստացած անձը չի կարող հանձնվել ւռ ապաստան տրամադրած պետությունից ստանում է պաշտպանությանիրավունք:

ԱռՀԱՏԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՍԻՆ

ԵՎ

7.

ԱՎՈՂԵՔԸ

անձն իրավունքչունի կատարել Ապաստանիիրավունքստացած պեն ապաստանտրամադրած անվտանգությանը հասարակական հակասողգործողություններ: տությանօրենսդրությանը ընդհանուրքրեական հանցագորԱպաստանչի տրամադրվում անմեղադրվողկամ դրանց համար դատապարտված ծություններում ուժերից դասալքվածանձանց. ինչպես ճան պետությանզինված հանցագործներին: ձանց ն զինվորական այն անձն է, որը ռասայի, Փախարականն Փախարականները: որոշակի սոցիալականխմբին պատկանե կրոնի.քաղաքացիության. հայացքներիհատկանիշովհետապնդմանզոհ լու կամ քաղաքական ուժով. գտնվումէ իր քադառնալուհիմնավոր մտավախությունների

երկրի սահմաններից դուրս ղաքացիության

ն

չի կարող կամ չի ցան-

կանումօգտվելայդ երկրի պաշտպանությունից: հաճապան պետությունների կարգավիճակի Փախստականների հետ հարցերը կարգատասխանպարտավորությունների կապված մասին 1951 թ. կոնկարգավիճակի վորվումեն Փախատականների տրամադրումեն վենցիայով:Պետությունները փախստականներին են նրանց հպատավկայականներն պարտավորվում հեշտացնել պարտավորեն Փախստականները (նատուրալիզացիան): կագրումը Պետութենթարկվելիրենց գտնվելու վայրի երկրի օրենսդրությանը: ձեռնարկեն փախստականյունները չպետք է խտրականմիջոցներ ն ռասայի. կրոնի կամ ծագմաներկրի հատկանիշով ների նկատմամբ տրամադրելկարգավիճակ. են փախստականներին պարտավորվում Կոնվենցիան են օտարերկրացիները: որից ընդհանրապեսօգտվում է հատկացնումփախստականների սոցիալա հատուկ ուշադրություն օժանդակությանը: ն կառավարական կան ապահովությանը

ազգային իրավական պաշտպանությունը

միջ 833. Սարդու իրավունքների

միջազգայինիՄարդու իրավունքները:Սարդու իրավունքները ն րավունքի ինքնուրույնմ̀արդու իրավունքները ազատությունն կանոիր քաղաքացու հանդեպ պետությանպարտականությունները ն ազաճակարգող ճյուղ են, ինչպես նան մարդու իրավունքների

համագործակցությ տությունների ոլորտում պետությունների

Վ.:Ք7122ոյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿԻԲԱՎՈՀոթ

կարգավորողհանրաճանաչն հատուկ սկզբունքներին ճորմերիհա-

մակցություն:

Մարդու իրավունքներըժամանակակիցմիջազգային իրավունքի գլխավոր ճյուղերից մեկն է, որով կանխորոշվումեն այդ իրավունքի մի շարք բնութագրիչգծեր։ Այդ ճյուղը կազմված է մարդու հիմնական իրավունքներնամրագրած նորմերիցն սկզբունքներից, որոնք դրանով իսկ որոշել են միջազգայինն ազգային համակարգերում ժողովրդավարությանչափորոշիչները: Միջազգային իրավունքի քննարկվող ճյուղի հիմքում ընկած է մարդու իրավունքներըհարգելու` ՄԱԿ-ի ամԿանոնադրությամբ րագրված սկզբունքը: Վերջինը վրա պատասխապետությունների նատվությունէ դրել՝ մարդուիրավունքների նկատմամբհարգանքապահովելու համար: Այն ելնում է նրանից, որ մարդու իրավունքները հարգելու վրա հիմնված միջազգային կարգի հաստատումն ունի կարնոր ճշանակություն՝ նրա այլ նպատակներին հասնելու համար: Ի զարգացումն ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ ամրագրվածսկզբունքի, 1948 թ. ընդունվել Սախդու է իրավունքներիհամընդհանուր հռչակագիրը.որը որոշել է մարդու հիմնականիրավունքներիցանկը ն բովանդակությունը:Այս ուղղությամբ հաջորդ կարնորագույն քայլը ՄԱԿ-ի կողմից 1966 թ. միջազգայիներկու ղաշնագրերի ընդունումն

էր (Զաղաքաւցիական ն քաղաքական իրավունքներիմասինն մական. սոցիալականն շակութային

իրավունքների մին):

Տնփտե-

Բացի այդ, ընդունվելենմարդկանցառանձին իկատեգորիաների րավունքներին նվիրված մեծ թվով կոնվենցիաներ:Հատուկ ուշադ-

րություն է հատկացվումպաշտպանության առանձնակիկարիք ունե-

բնակչության խմբերին. ճախ ն առաջ՝ կնոջ ն երեխայի իրավունքներին: Զգալի թվով կոնվենցիաներուղղված են մարդու իրավունքներիդեմ հանցագործությունների կանխմանը(ցեղասպանութցող

յան

ն

ապարտեիդի արգելման մասին կոնվենցիաները, ռասայական խտրականության բոլոր ձների վերացմանմասին, ստրկությանարգելման մասին ն այլն)։ Հատուկ համալիրեն Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության բազմաթիվ

կոնվենցիաները:

Միջազգայինիրավունքիքննարկվողճյուղին յուրահատուկ են ուն նիվերսալության խտրականության արգելման սկզբունքները:Առաջին սկզբունքի ուժով մարդու իրավունքներիմասին ճորմերը պար222

ԱՄռՀնՏԻ ԽՎ ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻՆ

հԽԱՎԴՀեքԻ

տադիր են բոլոր պետությունների համար ն նրանց ամբողջ բնակչության նկատմամբ:Երկրորդի ուժով անիրավաչափ է խտրականություճը որեէ հատկանիշով: Մարդու իրավունքները հիմնականում անհատական բնույթ ունեն,

նրանց սուբյեկտն է առանձին մարդը: Սակայն գոյություն ունեն ճան մարդու կոլեկտիվ իրավունքներ, որոնք պատկանումեն անհատների խոշոր խմբերին (ժողովուրդներ, ազգեր, ազգային փոքրամասնություններ,բնիկ ժողովուրդներ): Ժողովրդի կոլեկտիվ իրավունքներ են նախ ն առաջ՝ինքնորոշման իրավունքըն իր բնական հարստություններն ազատ տնօրինելու ի-

րավունքը:

Լուրջ նշանակություն ունի ազգային փոքրամասնություններիիրավունքներիապահովումը,որոնք չհարգելը բազում հակամարտությունների պատճառ է դարձել: Փոքրամասնություններինպատկանող

անձանց պետք է ապահովվեն իրենց ինքնությունը պահպանելու, ազգային մշակույթը զարգացնելու, կրոնին դավանելու, ինչպես ճան մայրենիլեզուն օգտագործելու իրավունքները: ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունումամրագրված մարդու իրավունքները ն ազատությունները հարգելու սկզբունքը մանրամասնեցվել ն ամրագրվել է որոշակի միջազգային իրավական նորմերի տեսքով պայմանագրերումն համաձայնագրերում, ինչպիսիք են` Ցեղասպաւնության հանցազործության կանիւման ե դրա համար պատժի մասին 1948 թ, Պւարերազմիզոհերի պաշփպանությաւն մաւվն Ժննի 1949 թ. կոնվենցիաները, Կանանց քաղաքական իրավունքների մասին 1953թ. կոնվենցիան, Ռատսյական իորրականության բոլոր ֆների վերացմանմասին 1966թ. միջազգային կոնվենցիան, Տնտեսական, սոցիալականն մշակութայինիրավունքների մասին 1966 թ. միջազգային դաշնագիրը, -Քուլաքացիաւկանն քաղաքական իրավանքների մասին 1966 թ. դաշնագիրը. Ապարրեխդիհանցագործությանկանխման ն դրա համար պատժի մասին 1973 թ. կոնվենցիան: Մարդուիրավունքների համընդհանուրհռչակագիրնամրագրում է մարղկանց հավասարությունը (բոլոր մարդիկծնվում են ազատ ն իրավահավասար).սեռի. ռասայի. մաշկի գույնի. լեզվի. կրոնի ն այլ հատկանիշներով խտրականության արգելքը, յուրաքանչյուրի կյանքի ազատության ն անձնական անձեռնմխելիության իրավունքը.

Վ..Ք119ԱոյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ստրկության ն ստրկավաճառությանարգելքը, տանջանքների ն դաժան վերաբերմունքի արգելքը. յուրաքանչյուրի իրավասուբյեկտության իրավունքը, օրենքի առաջ բոլորի հավասարությունը, դատարաճ դիմելու իրավունքը, կամայական ձերբակալումմերի արգելքը. անմեղության կանխավարկածը ն քրեական օրենքի հետադարձ ուժի արգելքը, տեղաշարժման ազատության ն բնակության վայրի ընճտրության իրավունքը, քաղաքացիությանիրավունքը, ամուսնության իրավունքը. գույքի տիրապետելու իրավունքը, համոզմունքների ազատության իրավունքը, խաղաղ հավաքների իրավունքը, հասարակական ն պետական գործերի կառավարմանը մասնակցելու իրավունքը, աշխատանքի իրավունքը ն մարդու այլ իրավունքներ ու ազա-

տություններ: Ցեղասպանության հանցագործության կանխման ն

համար պատժի մասին մարդկության դեմ ծանրագույն հանցագործությունը՝ ցեղասպանությունը, որի տակ հասկացվում են այս կամ այն ազգային, էթնիկական, ռասայական կամ կրռնական խումբ. որպես այդպիսին լրիվ կամ մասնակի ոչնչացնելու մտադրությամբ կատարվող հետնյալ գործողությունները՝ այդպիսի խմբի անդամճերի սպանությունը, խմբի անդամներին լուրջ մարմնական վնասվածքներ պատճառելը, խմբի համար այնպիսի կենսական պայմանների կանխամտածված ստեղծումը, որոնք հաշ1948 թ.

վարկված

են դրա

կոնվենցիան սահմանում

դրա

է

լրիվ կամ մասնակի ֆիզիկական բնաջնջման հա-

մար, այդպիսի խմբում ծնելիության կանխմանն ուղղված միջոցները, երեխաների հարկադրական փոխանցումը մարդկանց մի խմբից մեկ

ուրիշին: Պատժելի է ցեղասպանությունը. այն կատարելու ճպատակով դավադրությունը, դրդելը, դրան հանցակցելը: ցեղասպանության Մարդու իրավունքների ապահովման ն պաշտպանության համակարգում կենտրոնական տեղերից մեկը գրավում է Մարդու իրավունքների ն հիմնական ազավությունների պաշլվպանության մասին

1950թ. Եվրոպական կոնվենցիան: Կոնվենցիայի մասնակից պետությունները (այսինքն` Եվրոպայի խորհրդի բոլոր անդամները) պարտավորվելեն ստեղծել կոնվենցիայում ամրագրված իրավունքներից օգտվելու հնարավորություն իրենց իրավասության ներքո գտնվող յուրաքանչյուր անձի համար: Կոնվենցիայում ամրագրվածէ

ԱռՀԱՏԵ

ԻԲԱՎՀՂԵԹ

եՎ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԻԱՎՈՒԿՔԸ

ազատությունը(հ. 3). կյանքի իրավունքը(հ. 2). խոշտանգումներից ն հարկադիրաշխատանքիարգելքը (հ. 4). ազատության ստրկության իրավունքը (հ. 5). անկախ ն անն անձնական անձեռնմխելիության դատարանիկողմից ողջամիտ ժամկետումգործի արդակողմնակալ ն քննության իրավունքը (հ. 6). անձնական հրապարակային րացի կյանքի. բնակարանի ն թղթակցությաննկատմամբ ընտանեկան

հարգանքիիրավունքը (հ. 8). մտքի, խղճի դավանանքիազատութ(հ. 10), խայունը (հ. 9). իր կարծիքնարտահայտելուազատությունը ն

ն այլ իրաժողովների ն միությունների ազատությունը(հ. 11) վունքներու ազատություններ:Կոնվենցիայովպարտավորություննեապահովմանհամար կազմավորվելէ Մարդու իրարի պահպանման վունքներիեվրոպականդատարանը: Մարդու իրավունքներիապահովմանհամակարգումկարնոր տեղ սոունեն մարդու իրավունքներիմասին դաշճագրերը: Տնտեսական, ցիալականն մշակութայինիրավունքներիմասին միջազգայինդաչիրավունքների մասին քագիին ու Քաղաքացիականն քաղաքական

ղաղ

միջազգայինդաշնագիրնընդունվելեն 1966 թ.։ է Երկու դաշնագրերի1-ին հոդվածներումամրագրվում ժողովուրդսահների ինքնորոշմանիրավունքը.որի համաձայն` ճրանք ազատ ն ապահովում իրենց մաճում են իրենց քաղաքական կարգավիճակը են իտնտեսական ն քաղաքականզարգացումը.ազատ տնօրինում

րենց բնական պաշարները: են իրենց իՀարկ է ճկատել. որ դաշնագրերիդրույթներըտարբեր աստիճանով: Եթե Քաղաքարավաբանական պարտադիրության ցիական ն քաղաքականիրավունքներիմասին դաշնագրի 2-րդ հոդեն վածի համաձայն մասնակից պետություններըպարտավորվում ձեռճարկելբոլոր անհրաժեշտ միջոցները. այդ թվում՝ օրենսդրական, նշված` մարդու իրավունքներիիայդ միջազգային պայմաճագրում ն րականացման համար, ապա, Տնտեսական, սոցիալական մշակութային իրավունքների մասին միջազգայինդաշնագրի2-րդ հոդվածի

համաձայն, պետություններըպարտավորեն առկա ռեսուրսների ձեռնարկել` ապահովելու շրջանակներում առավելագույնմիջոցներ դաշնագրում ճանաչվող իրավունքներին ազատություններիաստիճանականիրակամճացումը:

Վ.ՔՈՉԱԻԱԿ

ԱռՀԱՏԸ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԻԲԱՎՈՀ,ք

ԵՎ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻհԱՎՈւնՔն

աաա

Ռասայական խտրականության բոլոր չների վերացման մասին 1966 թ. միջազգային կոնվենցիայի համաձայն` պետությունները դատապարտել են ռասայական խտրականությունըն պարտավորվելեն

իրականացնել ռասայական խտրականության բոլոր ձների վերացման քաղաքականություն: Ռասայական խտրականության տակ հասկացվում է ռասայի, մաշկի գույնի, ցեղային, ազգային, էթնիկական ծագման հատկանիշճերի վրա հիմնված ցանկացած տարբերություն, բացառում, սահմաճափակում կամ նախապատվություն, որը ճպատակ ունի վերացնել կամ նվազեցնել հավասար հիմունքներով մարդու իրավունքների ն հիմնական ազատությունների իրականացումը: Տանջանքների ն վերաբերմունքի ու պատժի այլ դաժան անմարդկային կամ արժանապաղպտվությունը նվատրացնող փեսակների դեմ 1984 թ. կոնվենցիան արգելում է խոշտանգումները: Տանջանքը ցանկացած գործողությունն է, որով անձին դիտավորյալ պատճառվում է ուժեղ ցավ կամ տառապանք (ֆիզիկական կամ բարոյական) նրանիցկամ երրորդ անձից տեղեկություններ կամխոստովանություններ ստանալու, նրա կամ երրորդ անձի կողմից կատարված գործողության համար նրան պատժելու, ինչպես ճան նրան կամ երրորդ անձին վախեցնելու կամ հարկադրելու համար, երբ նման ցավը կամ տառապանքը պատճառվում է պետական պաշտոնատար անձի, պաշտոնական կարգավիճակով հանդես եկող այլ անձի կողմից կամ նրանց դրդմամբ՝ նրանց գիտությամբ ն լռելյայն համաձայ-

նությամբ:

երեխաների իրավունքների միջազգային իրավական պաշտպանություննիրականացվում է ինչպես մարդու ընդհանուրիրավունքների մասին պայմանագրերիհիման վրա, այնպես էլ բազմաթիվ հատուկ համաձայնագրերինհամապատասխան: Կանանց հանդեպ խմիրականության բոլոր չների վերացման մասին 1979 թ. կոնվենցիայի մասնակից պետությունները պարտավորվել են արգելել կանանց հանդեպ խտրականության ցանկացած ձները ն այդ ճպատակով իրենց սահմանադրություններում ն օրենսդրություններումընդգրկում են տղամարդկանց ու կաճանց իրաեն կանանց իրավունքվահավասարությանսկզբունքը. սահմանում Կանանց

ն

հետ

հա-

պաշտպանությունտ̀ղամարդկանց ճերի իրավաբանական են, որպեսզիպետական մարմինվասար հիմունքներով,ապահովում ճերը ն հիմնարկներըգործեն կոնվենցիայովպետություններիպարհամապատասախան: տավորություններին Երեխայիիրավունքների մասին 1989 թ. կոնվենցիայիհամաձայն.

պարտավորվել են ապահովել բոլոր երեխաների՝ պետությունները նախատեսվածբոլոր իրավունքները,անկախ ռասակոնվենցիայով

յից. մաշկի գույնից. լեզվից. կրոնից կամ ցանկացած այլ հանգամանքներից.այդ թվում՝ երեխայի ն ճրա ընտանիքիանդամներիհայացքներիցն համոզմունքներից: Ըստ կոնվենցիայի, պետություններըպետք է բոլոր երեխաներին ընձեռեն ինչպես մարդու ընդհանուր իրավունքները(կյանքի, մտքի.

խղճի ն դավանանքիազատության,անձնական կյանքի միջամտությունից պաշտպանությանիրավունքըն այլն). այնպես էլ իրավունքի բխող հատուկ իրատվյալ սուբյեկտի առանձնահատկություններից ձեռքբերման.իր ծնողներից վունքներ (անվան ն քաղաքացիության

չբաժանճվելուիրավունքներըն այլն): է պահանջներ` ուղղված որդեգրման ն Կոնվենցիան սահմանում խճամակալության ներպետական ինստիտուտներին,առողջապահության, կրթության համակարգին:Նախատեսված է պաշտպանութ-

յուն շահագործումից ն ցանկացած աշխատանք կատարելուց, որը կարող է վտանգ ճերկայացնել երեխայի առողջության համար կամ վնասել ճրա լիարժեք զարգացմանը:Այդ ճպատակովպետություննեեն աշխատանքի ընդունմանճվազագույն տարիք. որը սահմանում րոշում են աշխատանքայինօրվա տնողությունը, աշխատանքիպայմանճերըն օրենքի դրույթներիապահովմանմիջոցները: Նախատես-

ված են

նան

երաշխիքներ՝ երեխաճերինքրեական պատասխանատ-

վության ենթարկելիս:

Վ ՔՈՉԱՌԱՆ

34.

ՄԻՋԱԶԳԱյԻնԻԲԱՎՈՒԵՔ

ՀայաստանիՀանրապեվությաւն մասնակցությունը մարդու իրավունքներիպաշտպանությանն ուղղված միջազգույինպայմանագրերին

Հայատանի մասնակցությունըմարդու իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված ՄԱԿ-ի ե տարածաշրջանային համաչայնագրերին: Չեռքբերելով աճկախություն՝ՀայաստանիՀանրապետությունը մարդու իրավունքներիպաշտպանությանն ուղղված մին ջազգային պայմանագրերին համաձայնագրերին միանալու,միջազգային կազմակերպություններին անդամակցելուն միջազգային համաժողովներինմասնակցելու աննախադեպհնարավորություն ստացավ: Բազմիցս հավաստելովմարդու իրավունքների պաշտպանության իր նախանձախնդրությունը (1990թ. Անկախության հռչակագիր, 1995թ.ՀՀ Սահմանադրություն)՝ անցած ավելի քան տասը տարիների ընթացքումՀայաստանը միացել է այն հիմնարարմիջազգային ակտերին,որոնք կնքվել են ինչպես համընդհանուր(ունիվերսալ, այնպես էլ տարածաշրջանային մակարդակներով: 1991թ.Հայաստանըմիացել է Քաղաքացիական ն քաղաքական իրավունքների մասինդաշնագրին,որն ամրագրումէ մարդու հիմնական քաղաքական

Լ

ն ազատութքաղաքացիականիրավունքները յունները (կյանքի, իրավահավասարության, ազատության Ա անձեռնմխելիության, մտքի, խղճի Ա խոսքի ազատության, պետության

կառավարմանը մասնակցելու, ընտրելուն ընտրվելու,ազգային փոք-

րամասւմությունների, խոշտանգումները, ստրկությունը, հարկադրա-

կան աշխատանքըարգելող ն այլն), որոնք պետք է ճանաչվեն ն պաշտպամվեն բոլոր մասնակիցպետությունների կողմից: Այդ իրա-

վունքների իրացման համար մասնակիցպետությունները պարտավորվում են ձեռնարկելիրենց սահմանադրական

ընթացակարգերին

համապատասխանող բոլոր անհրաժեշտօրենսդրական ն այլ միջոցները: 1993թ.Հայաստանը միացել է Սոցիալական, տնտեսական ն մշակութայինիրավունքների մասին դաշնագրին,դրանով ճանաչելով մի-

ջազգային չափանիշներին համապատասխանող աշխատանքի,աշխատանքիբարենպաստ ն արդարացի պայմանների, սոցիալական

ԱռսՀԱՏԸ

Վ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՄԱՎՀՒեՔն

ապահովության,արժանապատիվ կենսամակարդակի, կրթության, առողջությանպահպանման ն այլ իրավունքները:

1992թ Հայաստանը միացել է Երեխայի իրավունքների մասին է մարդու հիմնական իրաորը ոչ միայն սահմանում կոնվենցիային, պեվունքներիցօգտվելու՝ երեխաների իրավունքը, այլն մասնակից է դարձնել երեխայի տություններինպարտավորեցնում ուշադրություն հնարավորին պաշտպանությանը երեխաներին վերաբերող շահերի ցանկացածօրենսդրական, վարչական կամ դատակամճորոշումներ ընդունելիս:Դաշնագիրը մասնակիցպետություններիհամար ճախատեսում է նան որոշակի միջոցառումների իրականացում, մասճնավորապես հատուկ օրենքի ընդունում: Կանանց նկատմամբ խտրականությանբոլոր ձների վերացման մասին կոնվենցիային Հայաստանը միացավ 1993թ.:Համաձայն այդ միջազգային իրավական փաստաթղթի՝մասնակից պետությունները պարտավոր են գործուն միջոցներ ձեռնարկել քաղաքական, տնտեսական ն սոցիալական ոլորտներում ապահովելու մարդու բոլոր իրավունքներից օգտվելու` կանանց հնարավորությունը:Կոնվենցիայում շեշտվում է մասնավորապես կանանց ն տղամարդկանց հավասարության սկզբունքի ամրագրման անհրաժեշտությունը ազգային իրավականակտերում, ինչպես նան օրենսդրական ն այլ միջոցների կիրառումը կաճանց հանդեպ խտրականությունն արգելելու նպատակով,ներառյալ համապատասխանպատժամիջոցներիսահ-

մանումը: Նույն թվականինՀայաստանը միացավ Ռասայական խտրականության բոլոր ձների վերացման մասին միջազգայինկոնվենցիային: Համաձայնայս միջազգայինիրավականփաստաթղթի՝պետություններըպարտավորվումեն ընդունել օրենքներ, որոնք կբացառեն մարդու իրավունքներիորնէ խտրականությանդրսնորում: Կոնվենցիայում թվարկվող հիմնական քաղաքացիական,քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական ն մշակութային իրավունքների իրագործումը պետք է երաշխավորվիանկախ անձի ռասայից, մաշկի գույնից, ցեդային, ազգայինկամ էթնիկ պատկանելությունից: ն այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանճաԽոշտանգումների պատվությունընվաստացնող վերաբերմունքին պատժի տեսակների դեմ կոնվենցիային Հայաստանը միացել է 1993թ., որով ոչ միայն

ՄԻՋԱԶԳԱԻն

Վ.ՔՈՉԱԽԱԿ

ԱԿՀԱՏԸ

ԻԽԱՎՈՂԱԵՔ

մարդու նվաստացումը մերժելու, արգելելու իր պատրաստակամությունը,այլն պարտավորվել է իրողություն դարձնել այդ արգելքը: Սասնավորապես, խոշտանգումները ճանաչել որպես քրեական հանցագործություն ն սահմանել համապատասխան պատիժ, ինչպես նան դրանք բացառելու նպատակով պարբերաբար վերանայել հարցաքննությանը ն կալանքին, բանտարկությանը վերաբերող օրենքները,կանոնները,մեթոդներըն գորհաստատել է խոշտանգումները

ն

ծելակերպը:

1991-94թթ. Հայաստանը միացել է նան Ցեղասպանության հանցագործության կանխման ն դրա պատժի մասին, Փախստականների կարգավիճակի մասին ն ժննի 1949թ. չորս կոնվենցիաներին ու դրանց լրացուցիչ արձանագրություններին`՝պարտավորվելով հարգել մարդու իրավունքները զինված հակամարտություններում: Հայաստանն անդամակցումէ Եվրոպայի անվտանգության ն համագործակցությանկազմակերպությանը(1991թ.), Միավորված ազգերի կազմակերպությանը(1992թ.), Անկախպետություններիհամագործակցությանը (1992թ.), ինչպես ճան մի շարք տարածաշրջանային համաձայնագրերի,ներառյալ ԵԱՀԿ ն ԱՊՀ շրջանակներում: Վերնճներիս հետ համագործակցությունը խթանել ջինների պես խթանել է է ե երկրիժոգործակցությունը մեծապես ն զարգացման մ ու ման, մ մարդկային դովրդավարացման, միջազգային չափո րոշիչների որդեգրմանգործընթացները: Հարկ է նշել, որ գրեթե բոլոր միջազգային փաստաթղթերընախատեսում են դրանց իրագործումը վերահսկող միջազգային ինճնստիտուցիոնալ կառուցակարգեր: Այդ մարմինները կոչված են քննարկելու -

գան պորտում իրենց պարտավորութ անները կատարելու ասին, արբերական

ետություննե

զեկույցները

մարդու

իրավունքնե

ճան

մարդու իրավունքների խախտման վերաբերյալ դիմումները: ՀայաստանիՀանրապետությունը,լինելով նշված միջազգային իրավական պայմանագրերի մասնակից, համապատասխանմարմիննե-

Կը ՆԱՆԻ»

Աա այա Անին ԱԱ ժան աուն աան վե. է

Հայաստանը

իր

ազգա

ու

ոշտաճգու

ն

այլ

դա-

:

րաբերմունքի

պատժի տեսակների դեմ կոնվենցիայի մասին: Երեխայի իրավունքների ն Ռասայական խտրականության բոլոր ձների ն

ոԱՎո1նեքՔը

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻՆ

ԽՎ

Ս

վերաբերյալ ազգա-

կոնվենցիաների մասին միջազգային վերացման են 2001թ.

զեկույցներըճերկայացվել յիճ պարբերական է ամուր միջազգայինիրաԱյսպիսով,կարելի նշել, որ ստեղծվել հարգմանն իիրավունքների վականհիմք Հայաստանումմարդու համար: րացման վերաբերողմիջազ Մարդու իրավունքներիպաշտպանությանը Հանրապետութ)ան իր ազ ն Հայաարանի պայմանագրերը գային

պաշտսյանութ) կանհամակարգը: Որպես մարդու իրավունքների մասնակից Հայաստան պայմանագրերի ուղղված միջազգային այդ միմիջոցները է ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ պարտավորվել իրագործելու համար: ջազգայինակտերում ամրագրվածնորմերն ն ծավալվում Լ երկու` օրենսդրական օրենքի Այդ գործունեությունը ուղղությամբ: բարելավման կառուցակարգերի կիրառման մարդու գործունեությունը Օրենսդրական

իրակա իրավունքյւր բավարար: առար միջազգային

ոչ նացման անհրաժեշտ պայման է, սակայն ոլորտումստանձնած րավունքների եմյուս կարնոր կողմը միջազգայի ների կատարման ակտերումառկա դրույթներիզաստացըի րում Ա ներպետական առկա վիճակովն իրողությունգործումնէ: Կոնկրետ պետությունում կամ ձա այդ դրույթներիիրագործումը ներով են պայմանավորված վճռականնշանակությու խողումը,ուստի բացի զուտ իրավականից,

Ար

Ան իրա իր -

ունեն

նան

այլ բորբ Գորոյան,

աշ բանա-մտածելակերպային,

սոցիա ն, հոգե-

չնայած Հայաստատալիս, Կոո արրությունները Ցիածու նի Հանրապետությունը ոյն պայարն Բր իրո միջազգա գրեթե նությանըվերաբերող ցույց

են

որ

ա-

բոլոր

նապես թարգ պաշտոնակոն մանագրերին,սակայն դրանց մեծ մասը դեռես ն կան լուրջ թերություններբացթողումներ չէ: Միաժամանակ մանված պարտավոպայմանագրային օրենսդրությանմեջ ՀՀ միջազգային ն դրանցկատարումն րությունների արտացոլման թարգ-

ԱզոխաՆ

ռեր ուկառուցակարգերի ԿԱ

)իճ ինստիտուցիոն

են

ում:

որոնք որոք

օ-

ուղ-

պարունակում դրույթներ, րենքներըորոշ դեպքերում միջազգայինպայղակի հակասում են նրա կողմից վավերացված

մաճագրերին։

'

ՄԻՋԱՉԳԱյԻՆ ԻԲԱՎՀՒԵՔ

Վ ՔՈՉԱՌԱԿ

Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության, վավերացված միջազգային Հայաստանի իրավական համակարգի բաղկացուպայմանագրերը ցիչ մասն են (հ. 6): Ավելին, եթե այդ պայմաճագրերում սահմանվածն օրենքներով նախատեսվածնորմերը տարբեր են, ապա կիրառվում են պայմաճագրի ճորմերը: Մինչն Ազգային ժողովի կողմից պայմաճագրերի վավերացումը, ՀՀ սահմանադրականդատարաըը որոշում է սահմանադրական ճորմերին տվյալ պայմանագրում ամրագրված պարտավորություններիհամապատասխաճությանհարցը (հ. 100): Սահմանադրությանը հակասող միջազգային պայմանագրերը կարող են վավերացվել Սահմանադրության մեջ համապատասխան փոփոխություններ կատարելուց հետո (հ. 6): Փաստորեն, միակ իրավական ակտը, որն ինչ-որ իմաստով գերակայություն ունի միջազգային պայմանագրի ճկատմամբ, Սահմաճադրությունն է, որին հակասելու դեպքում այդ պայմանագրերը չեն կարող վավերացվել: Տեսականորենսա կարող է լուրջ խնդիրներ առաջացնել: Սակայն անցած տարիների փորձը ցույց տվեց, որ միջազգային պայմաճագրերի վավերացումը որնէ խնդիր կամ դժվարություն չի առաջացնում: Այս իրողությունը թերնս կարելի է բացատրել նույն Սահմանադրությամբ,ըստ որի` այնտեղ ամրագրված իրավունքների ն ազատություններիցաճկը սպառիչ չէ ն չի կարող բացառել մարդու այլ հիմնական իրավունքները(հ. 43): Այսպիսով, Ազգային ժողովի կողմից վավերացված միջազգային պայմանագրերը Հայաստանի իրավական համակարգի բաղկացուցիչ մասն են ն գերակայություն ունեն ընթացիկ օրենսդրության նկատմամբ: Այդ անչափ կարնոր դրույթը հնարավորություն է ընձեռում առժամանակ որոշ չափով չեզոքացնել մարդու իրավունքների ոլորտին վերաբերող` Հայաստանիօրենսդրության բացերը ն թերությունները: Ցավոք, միջազգային պայմանագրերի աճմիջական ներպետական կիրառումը դեռնս չի կարելի հայաստանյան իրավական մշակույթի օրգանական մասը համարել: Գոյություն ունեցող իրավական ավանդույթը միջազգային պայմանագրերը որպես իրավունքի լիարժեք աղբյուրներ չի ընկալում: Այս իրողությունը պայմաճավորվածէ մի շարք գործոններով: Նախ` բավականաչափ հստակեցված չէ, թե մարդու իրավունքներինվերաբերվող ո՞ր պայմանագրերը կարող են

ԱռՀԱՏԸ

ԽՎ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻԱ

ՎՈՒԱՔԻ

գործել ներպետական շրջանակներո ուղղակին անմիջականորեն դրան: հակասելով կամ մեջ օրենսդրության չլինելով փոխակերպված մտածելակերպի,որի Հիշենք,որ համաձայն խորհրդայինիրավական ն իրավաբաններ, միջազգաեն դեռես շատ քաղաքացիներ կրողներն կիրառելու համար հարկ է, որ այն պաշտոնական լին պայմաճագիրը իրավունքումօրենքի կամ ենթաօճանաչում ստանա ճերպետական ակտի տեսքով: Սեկ այլ կարնոր գործոն, որ անվերարենսդրական ն պետք է գնահատվի,քաղաքացիներիորոշ պահորենբացասական աճտեղյակություննէ մարդու իրավունքներիմիջազիրավաբանների Այս իրավիճակումՀայաստանի դատագայինպայմանագրերին: միջազգայինպայրաններըհազվադեպ են ուղղակիորենկիրառում մանագրերը,ուստի ն ճերկայումդժվար է միջազգային դրույթներիվրա հիմնվածորնէ դատականորոշում կիրառմանհիմնահարցիլուծումը, Միջազգայինպայմանագրերի է առհասարակդատական իշխանութանշուշտ, պայմանավորված

պայմանա

մատնանշել

ընթացքով:Անտարակույս, մոտ ապագայում յան բարեփոխումների ավելի հրատապ այս հիմնահարցի լուծման անհրաժեշտությունն Եվրոպայի խորհրդինօկդառնա:Հայաստանիանդամակցությունը գործող շրջանակներում րակարգի խնդիր կդարձնի այդ կառույցի ու դատարանիընդունածորոշումներին Հայաստանիօրենսդրության

համապատասխա պրակտիկայի իրավակիրառման հատկապես նեցումը:

Վ.:Ք129ԱյԱն

ԳԼՈՒԽ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆԻԲԱՎՀՆՔ

11. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՎԵՃԵՐԻ

ԽԱՂԱՂ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ

Միջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքներին համապատասխան. բոլոր պետություններըպարտավոր են իրենց միջն ծագող տարաձայնությունները լուծել խաղաղ միջոցներով՝միջազգայինխան ղաղությունը անվտանգությունըչվտանգելուհամար: Միջազգայինվեճերի խաղաղ կարգավորմանինստիտուտըմիջճյուղային է: Դրա ճորմերըտեղ են գտել միջազգային անվտաճգության, միջազգայինկազմակերպությունների ն միջազգային քի մի շարք այլ ճյուղերում: Տվյալ ինստիտուտիհիմնական աղբյուրներն են` Միջազգայինվեճերի խաղաղ լուծման մասին 1907 թ. կոնվենցիան, Սիջազգային վեճերի խաղաղ կարգավորման մասին 1928թ. վերանայված ընդհանուր ակտը (1949 թ. խմբագրությամբ), ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը, կազմակերպութտարածաշրջանային յունների կանոնաղրությունները, Սիջազգայինիրավունքի սկզբունքների 1970 թ. հռչակագիրը.1975 թ. ԵԱՀԿ Եզրափակիչակտրը: Տարբերումեն միջազգային տարաձայնությունների երկու հիմնական տեսակներ՝ վեճը ն իրավիճակը: Վեճը միջազգայինիրավունքիսուբյեկտների փոխադարձհավակնություններիհամակցություննէ նրանց իրավունքներինն շահերին, ինչպես նաեւ պայմանագրերիմեկնաբանմանըվերաբերողչկարգադորված հարցերով: Իիավիճակի տակ հասկացվում է սուբյեկտիվ բնույթի հանգամանքներիհամակցություն,որոնք հանգեցրել են սուբյեկտների միջն տարաձայնությունների՝ անկախ վեճի որոշակի առարկայից:Այսպիսով: իրավիճակիպարագայում դեռ առկա չէ վեճը, սակայն առկա են Դրա առաջացման նախադրյալները: Յուրաքանչյուրվեճ որոշակի վիճելի իրավիճակ է, սակայն ոչ ցանկացածնման իրավիճակնէ վերաճում վեճի: Այսպիսով,վիճելի իհասկացություննավելի լայն է, քան վեճի հասկացությունը. նան այն պատճառով. որ վիճելի իրավիճակը, առաջանալով

իրավուն-

ԱԱ

ԱԱ

Վեճերի

ն

ԽԱՀԱՀՎ

անվել

Ա

ԱԱ

Միջազգային վեճերը

535. Միջազգայինվեճերի խաղաղկարգավորմանմիջոցները

րավիճակի

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԿԱԻԳԱՎԱԻՄԱՆ

նան

դրա

ՄԻՋՂծնետը

ոգու կարգավորումից

վիճելի իրավիճակները լինում

են

երկու

Մածոն շարունակվելը սպառնում է միջազգայինխաղաղությանն ու

ան վելըչիսպառնում միջազգայինխաղաղությանն

ԿԱ

անվտանգությանը: Առավել վտանգավոր են առաջին տեսակի միջազգային վեճերը ն սակայն երկրորդներնէլ կարող են սրվել ն նույնիսկ իրավիճակները, ր աճել զինված հակամարտությունների: ն իրավիճակի տարբերակումն ունի նան իրավաբանական նշանակություն:ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում վեճը քննելիս վեճին մասնակցողպետությունը պետք է ձեռնպահ մնա քվեարկությունից: Այստեղ գործում է այն սկզբունքը, որի համաձայն` ոչ ոք չի լինել դատավոր իր սեփական գործով: Վիճելի իրավիճակը քննելիսքվեարկությունիցձեռնպահ մնալ չի պահանջվում: ն քաղաքական վեճերը: Այս Տարբերվում են իրա է ն հաճախ դժվար է հստակ սահմատարբերությունըպայմանական նազատել:ՄԱԿ-ի Կանոնադրության մեջ օգտագործվում է «իրավաբանականբնույթի վեճեր» եզրույթը, որոնք. ընդհանուր կանոնի համաձայն,վիճող պետությունների կողմից պետք է փոխանցվեն ՄԱԿ-ի միջազգայինդատարան: Դատարանի ստատուտի 36-րդ հոդվածի համաձայն,«իրավական վեճերի» շարքին են դասվում նախ ն առաջ այն վե որոնք վերաբերում են միջազգային պայմանագրերի մեկնաբանմանը, միջազգայինիրավունքիցանկացած այլ հարցի. միջազգային պարտավորություններիխախտմանփաստի առկայությանը, նման խախտումներիհամար հասանելիք Քաղաքականվեճերի շարքին առավել հաճախ դասում են տարածքային վեճերը, պետական սահմանների վերաբերյալ վեճերը: Մինճույնժամանակ, դրանք առավել վտանգավորվեճերն ենճ. որոնք նույնպես պետք լուծվեն խաղաղ միջոցներով: Միջազգային իրավունքը չի կանխորոշում.թե հատկապես ո՛ր խաղաղ միջոցին պետք է դիմեն պետությունները յուրաքանչյուր որոու

ե

զեճի

կարող

վաբանական

ճերը,

փոխհատուցման

է

Վ.ՔՈԶԱՌԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

ՖոԱՎԴՀՈւք

շակի դեպքում: Կախված վեճի բնույթիցն գործի նրանք կարող են ազատ ընտրել այս կամ այն

ՄԱԿ-ի Կանոնճադրությունում (հ. 33) թվարկվում են այդպիսի խաղաղ միջազգային իրավականմիջոցները՝ ուսումբանակցություններ,

նասիրություն,միջնորդություն,հաշտեցում, արբիտրաժ, դատական քննություն, տարածաշրջանային ն մարմիններին համաձայնություններինկամ կողմերիընտրությամբ՝ միջոցների

այլխաղաղ

դիմելը:

Անմիջական ն բանակցություններ խորհրդակցություններ, բարի ծառայություններ, միջնորդություն:Անմիջական բանակցություննե-

հի տակ սովորաբարհասկացվումէ վիճելի հիմնահարցերի երկկողմ քնճարկումը,բազմակողմ հանդիպումներնանճվաճվումեն կոնֆե-

րանսներ:

ՄԱԿ-ի Կոնաճադրության 33-րդ հոդվածում զետեղված ցանկից երնում է. որ վեճերի խաղաղկարգավորման միջոցներիշարքում անմիջականբանակցությունները դրված են առաջին տեղում: Անմիջականբանակցությունները միջազգային վեճերի լուծման գլխավոր միջոցն են ն մյուս բոլոր միջոցներիհիմքը, քանի որ դրանք նախատեսումեն պետությունների անմիջականշփումներ ն հնարավորություն են ստեղծում համաձայնության արդյունավետ

համար: է Բանակցությունները կարելի դասակարգել` ըստ

այլն),

որոնման

վեճի առարկայի (խաղաղ.քաղաքական, առնտրային ն

մասնակիցների ն երկկողմ), քաճակի (բազմակողմ կողմերիներկայացուցչության մակարդակի(միջպետական, միջկառավարական, միջգերատեսչական) ն այլն: »

ըստ

"

ըստ

կարող են Բանակցությունները

այնպես էլ գրավոր:

անցկացվելինչպես բանավոր,

Բանակցությունների տարատեսակնեն փոխադարձխորհրդակցությունները: Ինչպես բանակցություների մյուս ձները. դրանք ոչ միայն վեճերի լուծման միջոց են, այլն պետությունների միջն հարաբերությունների բարելավմանեղանակ։ Նախապեսձեռք բերված համաձայնությանը համապատասխան,

պետությունները պարտավորվում են պարբերաբարկամ որոշակի

Վեճերի

ԽԱՂԱՂ

ԿԱԳԱՎՀՈԻՄՎՄԱՆ

ՄԻՋԱԾննրտք

հանգամանքներից,հանգամանքներառաջանալիս խորհրդակցելմիմյանց հետ՝

միջոցը:

"

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

հնարահամար: հարթելու տարաձայնությունները վոր Անմիջականբանակցություններիհամեմատ միջազգային համաձայնեցմանընթացակարգըօժանդակ բնույթ ունի: Դրա ճշանակությունը վիճող պետություններին օժանդակելն է` բանակցությունների մեջ մտնելու ն վիճելի հարցով համաձայնության գալու համար: Միջազգայինհամաձայնեցմանընթացակարգինեն պատկանումբարի ծառայությունները,միջնորդությունը,քննչական ն համաձայնեցման

հանձնաժողովները:

Բարիծառայություններըվեճի լուծման այնպիսի եղանակ են, որի

դեպքումվեճին չմասնակցող կողմն իր նախաձեռնությամբկամ վեճին մասճակցող կողմերիխնդրանքով մտնում է վեճի կարգավորման գործընթաց: Բարի ծառայությունների ճպատակը կողմերի միջն շփումներ հաստատելն է կամ վերսկսելը: Ընդ որում. բարի ծառայություններ մատուցողկողմը չի մասնակցում բուն բանակցություններին, նրա նպատակնէ հեշտացնել վիճող կողմերիփոխգործունեությունը: Բարի ծառայությունները կարող են ցուցաբերվել ինչպես երրորդ կողմի նախաձեռնությամբ, այնպես էլ վիճող պետությունների խնդրանքով:Բարի ծառայություններըկարող են լինել կոլեկտիվ, երբ դրանք ցուցաբերում են մի քանի պետություններո ն անհատական. երբ դրանք առաջարկում է մի կողմը (պետություն կամ մասնավոր անձ): Ներկայում բարի ծառայությունները հաճախ ցուցաբերվում են նան միջազգայինկազմակերպություններիկողմից: Մակայն ցանկացած պարագայում նրանց առաջարկությունը պարտադիր չէ վիճող պետություններիհամար ն կարող է մերժվել նրանցկողմից: Միջնորդությանդեպքում վեճին մասնակցող պետություններն ընտրում են երրորդ կողմ, որը մասնակցումէ բանակցություններին: Երրորդկողմ կարող է լինել վեճին չմասնակցողպետությունը կամ մասնավորանձը, միջազգայինկազմակերպություպետությունները, նը: Կոլեկտիվմիջնորդությանտարբերձները շատ տարածված են։ Ի տարբերությունբարի միջնորդնակտիվորեն ծառայությունների. է վիճող պետություններիբանակցություններին:Ավելին՝ մասնակցում նա կարողէ ներկայացնել իր առաջարկությունները.տալ իր որոշումը, համաձայնություններիճախագծեր կազմել վիճող կողմերի համար:Սակայն դրանք բոլորն էլ ունեն միայն խորհրդի նշանակութ237

Վ.ՔՈՉԱՏյԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿԻԲԱՎՈչՆթ

յուն: Այդ խորհրդինհետնելուցհրաժարվելը միջազգային

իրավունքի

տեսակետից անբարյացակամգործողություն չի համարվում: Միջնորդի խնդիրը կողմերի դիրքորոշումների համաձայնեցումնէ ն նրանց հաշտեցումը:Միջնորդըհաշտարարէ ն ոչ թե դատավոր, ուստի նրա առաջարկությունները պարտադիր չեն վիճող կողմերի հա-

մար: Որպեսբանակցությունների ակտիվ

մասնակից, միջնորդնօժտ-

ված է իրավունքներին պարտականությունների ավելի լայն շրջանակով, նա մասնակցումէ բանակցություններին սկզբից մինչն վերջ, հաճախ նույնիսկ ղեկավարումէ դրանք, կարող է առաջարկություններ անել վիճող կողմերիպահանջներըմերձեցնելունպատակով:

Միջճորդությունների գործառույթների լայն բնույթը պայմաճնավորում է միջնորդությաներկրորդ կարնոր առանձնճահատկությունը՝

միջնորդության իրականացմանհամար անհրաժեշտ է երկուվիճող կողմերի համաձայնությունը:

Քննչական ն համաչայնեցմանհանֆնաժողովներ: Պետությունների արմատականկամ էական շահերին չառնչվող միջազգային վեճերում, որոնք ծագում են իրավիճակիփաստական հանգամանքների գնահատման տարաձայնություններից, կողմերնիրավասու են հիմնադրելհատուկ միջազգայինմարմին`քԱճչականհանչնաժողով,համապատասխան հարցերըպարզելու համար: Քննչական հանձնաժողովները հիմնադրվումեն կողմերի միջն հատուկհամաձայնության հիման վրա, որում որոշվում են քնճության ենթակա փաստերը,հանձնաժողովի գործունեության կարգը ն ժամկետը. նրա լիազորությունները. գտնվելու վայրը. քննության լեզուն ն

այլն:

Քննությունը հանձնաժողովն իրականացնումէ

մրցակցայինկարգով: Կողմերըսահմանվածժամկետներում հանձնաժողովին շարադրում են փաստեր.ներկայացնում են անհրաժեշտ փաստաթղթեր. ինչպես ճան այն վկաներին փորձագետների ցուցակները. ովքեր պետք է լսվեն։ Հանձնաժողովը կարող է կողմերից

պահանջել լրացուցիչ ճյութեր: Քննության ընթացքում իրականացվում է վկաճերի հարցաքննություն, ինչիմասին կազմվում է արձանագրություն: Կողմերի բոլոր բացատրություններնու ապացույցները ճերկայացվելուց ն բոլոր վկաներինլսելուց հետո քննությունը

հայտարար-

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վեճերի

ԽԱՂԱՂ

ԿԱՐԳԱՎՈԻՄԱՆ

ՄԻՋծննին

վում է ավարտված, իսկ հանձնաժողովը ներկայացնում է հաշվետվություն: Հանձնաժողովի հաշվետվությունը սահմանափակվում է

փաստերիհաստատմամբ ն չունի դատարանի կամ արբիտրաժի որոշմանուժ: Կողմերն իրավունք ունեն հանձնաժողովիհաշվետվությունն օգտագործելիրենց հայեցողությամբ: Միջազգայինպրակտիկայումավելի լայն տարածում են ստացել

համաչայնեցման հանչնաժողովները: Նրանց կազմավորման ն գործունեության մանրամասն կանոնակարգումը ամրագրվել էր 1928 թ. ակտում. ոՄիջազգայինվեճերի իւաղաղ կարգավորմանընդհանուր րը որոշ ուղղումներով հաստատվել է ՄԱԿ-ի կողմից 1949 թ.: Այդ ակտում ճախատեսված է մշտական հանձնաժողովի կամ հատուկ համաձայնեցման հանձնաժողովի կազմավորումը՝ վիճող կողմերից մեկի՝ վիճող մյուս կողմին ուղղված խնդրանքիցվեց ամսվա ընթացքում: Սշտական հանձնաժողովը պետք է կազմված լիճի հինգ անդամից: Վեճի յուրաքանչյուր կողմ նշանակում է մեկական անդամ, որը կարող է ընտրվել իր քաղաքացիներիթվից: Հանձնաժողովիմյուս երեք անդամներն ընտրվում են փոխադարձ համաձայնությամբ,երրորդ տերություններիքաղաքացիներիթվից: Նրանց թվից կողմերը նշանակում են հանձնաժողովի նախագահ:Համաձայնեցմանհանձնաժողովում գործերը հարուցվումեն երկու վիճողկողմերիդիմումովկամ. եթե ճման համաձայնությունչկառ նրանցիցմեկի դիմումով: Այլ կերպ ասած` ընդհանուր ակտը նախատեսումէ պարտադիր համաձայնեցման ընթացակարգն իրավասություն,որոնք պետությունների մեծամասնությանհամար անընդունելիէիճ: Ակտը վավերացվելէ միայն մի քանի պետության կողմից ն ուժի մեջ չի մտել: Համաձայնեցման ընթացակարգերինդիմելը ճախատեսված է բազմաթիվերկկողմ միջազգայինպայմաճագրերում: Համաձայնեցմանհանձնաժողովներիյուրօրինակ տեսակ է սահմանային ներկայացուցիչներիինստիտուտը: Դա համաձայնեցման է սահմանային վեճերի ն միջադեպերի կարգավորման ընթացակարգ

համար:

Միջազգայինարբիտրաժայինքննությունը: Միջազգային արԻիփրաժըկողմերի համաձայնության վրա հիմնված` վեճի քննութ-

յունն է առանձին անձի (արբիտրի) կամ անձանց խմբի (արբիտրճե-

րի) կողմից.որոնց որոշումներըպարտադիրեն կողմերի համար:

Վ..ՔՌՉԱԻ7Ան,

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԻԲԱՎՈչեթ

Արբիտը կարող էլինել մեկ աճձը կամ մի քաճի աճձինք (սակայն, միշտ կենտ թվով), ովքեր ըճտրում են ճախագահ` սուպերուրբի փր:

Արբիտրաժին. ինչպես վեճերի լուծման մյուս խաղաղ միջոցներին դիմելը կամավոր է. սակայն եթե վիճող կողմերը համաձայնվել են իրենց վեճը փոխանցելարբիտրաժ, ապա դրանով իսկ պարտավորվել են ենթարկվել նրա վճռին: Դա արբիտրաժի կարնորագույն տարբերությունն է համաձայնեցման ընթացակարգի՝վերը քննարկված բոլոր տեսակներից (միջնորդություն, քննչական ն համաձայնեցման հանձնաժողովներ): Համաձայնությունը, որով վիճող կողմերը վեճը փոխանցումեն արբիտրաժայինքննության, անվանվում է փոխզիջում(կոմպրոմիս)կամ միջնորդ գրառում: Դրանում ճնշվումէ արբիտրաժային դատարանի կազմավորման կարգը, վեճի առարկան, քննության ըճթացակարգը, վեճը լուծելիս` արբիտրաժի կողմից կիրառման ենթակա իրավունքի աղբյուրները, վճիռ կայացնելու կարգը ն արբիտրաժային վճռին ենթարկվելու՝ կողմերի պարտավորությունը: Մի շարք բազմակողմպայմանագրերովմիջազգային պայմանագրերի վերաբերյալ՝ դրանց մասնակիցների վեճերի քննության համար ն

արբիտրաժ դիմելը պարվասդիրէ: Այդպիսի պայճանագրերիցեն Հա-

մաշիւարհային փորային կոնվենցիան, Էլեկփրրակապի միջազգային կոնվենցիան.ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կանոնադրությունը, Ծովային իրակոնվենցիան: " վունքի ՄԱԿ-ի 1982 են ն ինստիտուցիոնալ Լ արբիտՐԲ

ածը

«մ երուն թ.

րաժը: "

ւ

աշ«րարորի ո Ի" 44 իօԸ»

(հատուկ արբիտրաժ) ստեղծվում է որոշա վ ամար: Այդ դեպքում վեճը արբիտրաժիքճճությաննէ արբիտրաժային համաձայնության հիման ա: են արբիորների նշանակմար ը րետ անձինք՝ որպես արբիտրներ,վեճի քննության կարգ ընթացակարգը,վայրը, լեզուն ն այլհարցեր: գոր" ացուն է մշտապես ծո րբիտը արմնի կողմից: Պետությունները ճախօրոք : փոխանցել որնէ պայմանագրի մեկ-

ԱաԿ գողերի : Արո ոնկրե կամ անձից

նըԲա Նաթան մի երբոր վերաբերյալ

Վ խա Աի բանման

ծագող բոլոր

վեճերը կամ տարաձայնութ-

յունները.որոնք կարող

են

Վեճետի

ԽԱՂԱՂ

ԿԱրԳԱՎՀՈՄԱն

ՄԻՋ)ծննն

ծագել հետագայումորոշակի վեճերի կա-

պակցությամբ:

Ստորն քննարկվողդատականքննության համեմատ, արբիտրաժայիննունի մի շարք առավելություններ:Արբիտրաժայինվարույթը են նվազ ձնական է ն ավելի ճկուն, պետություններնավելի ազատ (արբիտրների)ընտրությանհարցում ն ամենագլխադատավորների են լինել ոչ վորը՝ միջազգայինարբիտրաժումվիճող կողմեր կարող միայնպետությունները,այլ ճան այլ սուբյեկտներ,այդ թվում՝ միջազ-

գայինկազմակերպությունները: Միջազգային դատական ընթացակարգ:Միջազգային վեճերի է: լուծմանտեսակներից մեկը դատականընթացակարգն Համապաեն տասխանդատականմարմինճերըհիմճադրվում պայմանագրերի

հիման վրա, ինչպես ունիվերսալ (ՄԱԿ-ի միջազգային դատարան), (ԵԽ դատարանը, Մարդու իրաայնպես էլ տարածաշրջանային վունքների միջամերիկյանդատարանը.ԱՊՀ տնտեսական դատաառընթեր: րանը)բնույթի միջազգայինկազմակերպություններին է Միջազգայինդատարանիկազմը ձնավորվում վաղօրոք ն կախամրագրվում է հիմված չէ կողմերի կամքից: Նրա իրավասությունն դատարաններնընդունում են ճան կանոնաճադիր փաստաթղթում. են կարգը: Դատարաններիորոշումներըպարտադիր կողմերիհամար ն բողոքարկման ենթակա չեն: կազմված է 15 դատավորից: ՄԱԿ-ի միջազգային դավտարանը

ն Աճվ' Է» ընտրվում են ՄԱԿ-ի Գլխավոր ր ասամբլեայի ընտրվ տանգության խորհրդի կողմից՝ ինը տարի ժամկետով. որպես անհատնճեր.այսինքն` պետություններիճերկայացուցիչներչեն հանդիսանում: Դատարանի կազմումչեն կարող լինել միննույճնպետության երկու քաղաքացիներ:Դատավորներիամբողջ կազմը պետք է ապահովի աշխարհի հիմնական իրավականհամակարգերի ներկայացուցչությունը:՝ Քվորումը կազմում եճ ինը դատավորներ:Բոլոր որոեն ներկաճերիձայերի մեծամասնությամբ:Դաշումներն ընդունվում

Դատավորներն վորներն

վայրը Հաագան գվելու տարանի իրականացնում երկու գործառույթ՝ տ

էՀ

ա

է Միջազգային դատարանն լուծում է պետություններիվեճերը ն ՄԱԿ-ի Կանոնադրությանհամաձայն` այդ իրավունքովօժտված միջազգայինմարմինների ն կազ(Գլխավոր ասամբլեա. Անվտանգությանխորմակերպությունների

Վ.ՔՈՉԱ)ԱՆԿ

ԾԻՋԱԶԳԱյԻԿ ԻԽԱՎՀԷՆք

հուրդ) հարցումով տալիս է խորհրդատվական եզրակացություններ ցանկացած իրավաբանականհարցերով: Միջազգային դատարանում քննվող գործերով կողմեր կարող են լինել միայն պետությունները:Դա Դատարանի կարնորագույն տարբերություններից մեկն է միջազգային արբիտրաժից, որտեղ վեճի մասնակիցներկարող են լինել նան այլ սուբյեկտները, այդ թվում՝ միջազգային կազմակերպությունները: ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանը հիմնված է կամընտրային (ֆակուլտատիվ) իրավասության սկզբունքի վրա: Դա նշանակում է, որ ոչ մի պետություն չի կարող հարկադրել մյուս պետությանը՝ իրենց միջն առկա վեճը փոխանցել Միջազգայինդատարան: Սակայն եթե վիճող կողմերը համաձայնել են դրան, ապա Միջազգայինդատարանի վճիէ նրանց համար: ռը պարտադիր Ապագա վեճերը Դատարան փոխանցելու` պետությունների հաէ տրվել վաղօրոք՝ հայտարարելովԴատարամաձայությունը կարող ճի պարտադիրիրավասությունըճանաչելու մասին: Դատավարությունը բաղկացած է երկու մասից՝ գրավոր ն բանավոր: Գրավորի ընթացքումվիճող կողմերըԴատարանին հուշագրեր ն հակահուշագրեր են հանձնում, որոնցում շարադրվում են այդ պետությունների դիրքորոշումները,իսկ բանավորի Ժամանակ դատարանը լսում է պետություններիներկայացուցիչներին,նրանց փաստաբաններին,վկաներին,փորձագետներին: Միջազգային դատարանըորոշումները կայացնում է միջազգային իրավունքի հիման վրա՝ օգտագործելով վիճող կողմերի որոշակիորեն ճանաչած կանոնները սահմանող միջազգայինկոնվենցիաներըո ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ հատուկ միջազգայինսովորույթները՝որպես իրավանորմ ճանաչված համընդհանուր պրակտիկայի ապացույց,

իրավունքի ընդհանուր սկզբունքները,դատական որոշումները

տարբեր պետություններիհանրային իրավունքի առավել որակյալ մասնագետներիդոկտրիններըորպես իրավանորմերիհաստատման օժանդակ միջոց:

ն

Կողմերի ցանկության դեպքում դատարանը կարող է վեճը լուծել ոչ թե իրավունքի, այլ արդարության (օ: ճ6զսօ օէ Եօոօ) հիման վրա, ինչպես ասված է Միջազգային դատարանի ստատուտի 38-րդ հոդ-

վածում:

ԾԻՋԱԶԳԱԻՆ,

ՎԵՇԵԽԻ

ԽԱՂԱՂ

ԿԱԳԱՎՂԻՄԱն

ՄմԻՋԴՓԱենիԻն

դատարանիվճիռը պարտադիրէ միայն վիճող պեՄիջազգային

էն տություններիհամար ն միայն կոնկրետ գործով: Այն վերջնական

ենթակաչէ: բողոքարկման

է Միջազգային դատարանիխորհրդատվական Ինչ վերաբերում հարապա դրանք միայն իրավաբանական

եզրակացություններին. ունեն:

ցով խորհրդիբնույթ ՎերՎեճերի լուծումը միջազգայինկազմակերպություններում: լայն տաջերս միջազգայինհարաբերություններիպրակտիկայում մարմիններածումէ ստացել միջազգայինկազմակերպություննեիի լուծման եղանակը: րում տարաձայնությունների ն Միավորված ազգերի կազմակերպությունը նրա մարմինները ն կարնորդեր են խաղում վեճերի այն իրավիճակներիկանխարգելման ու վերացմանհարցում. որոնք կարող են հանգեցնել միջազգային ն առաջացնել միջազգայինվեճ, որի շարուտարաձայնությունների ն ճակվելը կարող է սպառնալմիջազգայինխաղաղության անվտան-

գությանապահովմանը: պետք է հաշվի առնեն ՄԱԿ-ի Վեճի մասնակից պետությունները տամարմիններինդիմելու հնարավորությունը` համապատասխան ըաձայնությունըկարգավորելուհամար կանխարգելիչմիջոցներիվեստանալու նպարաբերյալ խորհուրդներկամ երաշխավորություններ տակով: Վեճի կողմ ցանկացածպետությունկամ պետություն.որին անմիէ ջականորեն առնչվում է իրավիճակը,վեճի վաղ փովում պետք դիմի անվտանգությանխորհուրդ: ԿաԱնվտանգությանխորհուրդը. որպես մի մարմին. որը ՄԱԿ-ի է ճոնադրության համաձայն` գլխավոր պատասխանատվությունն ն անվտանգության ապահովման կրում միջազգայինխաղաղության է համար, վեճերի խաղաղ լուծման հարցում օժտված առավել լայն ն, մասգործառույթներով: ԸնդհանրապեսՄԱԿ-ի իրավասությունը սահմանափակվումէ այն խորհրդինը անվտանգության ճավորապես, վեճերով.որոնց շարունակվելըկարող է սպառնալ միջազգայինխա-

ապահովմանը: ղաղության ն անվտանգության հանձԱնվտանգությանխորհուրդնիրավասու է վիճող կողմերին պատշաճ ընթացակարգկամ մեթոդճարարելվեճի կարգավորման բնույթի վեճեներ։ Ընդ որում, հաշվի է առնվում. որ իրավաբանական

Վ..Ք712Ա77Ան,

ԻՐԱՎՏեք

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Միջազգա.

ընդհանուրկանոնի համաձայն, պետք է փոխանցվեն յին դատարան: Եթե կողմերը չկարողանան կարգավորելվեճը խաղաղ միջոցներից մեկի օգնությամբ, ապա անվտանգության խորհուրդը վեճի մասնակիցներին կարող է հանձնարարել ըստ էության վեճը լուծելու կոնկրետ պայմաններ կամ նրանց խնդրանքով տալ երաշխավորություններ՝ այդ վեճը խաղաղլուծելու նպատակով: Բացի այդ, անվտանգությանխորհուրդնիրավունք ունի քննել վեճը կամ վիճելի պարզելու,թե կարո՞ղ է, արդյոք, դրա շարունակվելը իրավիճակը՝ սպառնալ միջազգային խաղաղությանն անվտանգության ապահովմանը: Այդպիսով,ՄԱԿ-ի կանոնադրության Մ1գլխիհիման վրա անվտանգությանխորհուրդը լիազորված է իրականացնելհաշտեցման տարբեր գործառույթներ`բարի ծառայությունների (հ. 36), միջնորդության (հ.37), քննչական (հ. 38) ն համաձայնեցման հանձնաժողովների միջոցով (հ. 39): Նշված բոլոր դեպքերում նրա ընդունած բարը,

են ն պարտադիր երաշխավորություններ նաձները չեն վիճող պետություններիհամար: Նույնը վերաբերվումէ վեճերի խաղաղ կարգավորման վերաբերյալ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայիկողմից կայացվողբանաձներին. որը նույնպեսկարող է իրականացնել հաշտեցմանգործառույթներ,եթե վեճը չի փոխանցվելանվտանգության խորհրդի

քննությանը

հհ. 11, 12, 14ն (ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 35): Այդ գործառույթներըԳլխավոր ասամբլեան ն անվտանգության խորհուրդըկարող են վերապահելվեճի կարգավորմանհամար հատուկ ստեղծված մարմիններին, ինչպես նան այդ նպատակովօգտագործել տարածաշրջանային մարմիններըկամ համաձայնություննե-

րը:

ԾԻՋԱԶԳԱՄԻԿ ԱԿՎՏԱԿԳՒԹյԱն,

ԻՊԱՎ)1ԱեՔ

ԳԼՈՒԽ

12. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Տ 36. Միջազգաւյինանվտանգությանիրավունքի

հասկացությունը

ն

հիմնականինարիտուրները

Միջազգային անվտանգության ն խաղաղության ապահովման գործումպետություններիհամագործակցությանապահովման օբյեկտիվ անհրաժեշտությունըպայմանավորել է միջազգային իրավունքի նոր ճյուղի` միջազգայինանվրանգության իրավունքի ձնավորման ն գործընթացը: զարգացման Սիջազգայինանվտանգությանիրավունքը միջազգային հարաբերություններում ռազմական ուժի գործադրումը կանխելու, ինչպես նան սպառազինություններըսահմանափակելու ն կրճատելու նպատակով պետությունների.ն միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների ռազմաքաղաքական .հարաբերություններըը կարգավորող սկզբունքներին նորմերի համակարգ է: Որպես ժամանակակից միջազգային իրավունքի նոր ն արագ զարգացող բաղադրյալ. միջազգային անվտանգության իրավունքին բնորոշ է այն, որ միջազգային հարաբերություններիկարգավորման ընթացքումնրա սկզբունքները ն նորմերը սերտորեն փոխհյուսվում են միջազգայինիրավունքի մյուս բոլոր ճյուղերին, սկզբունքներինն նորմերին՝այդպիսով կազմավորելով ժամանակակից միջազգային իրավունքիառանձինհամալիր ճյուղ: Միջազգայինանվտանգության իրավունքի հիմնական նպատակներըն ակզբունքները:Միջազգային անվտանգությանիրավունքի հիմքում ընկած են միջազգայինիրավունքիհիմնական նպատակներըն սկզբունքները,ինչը բնութագրումէ իրավունքիայս ճյուղի տեղը միջազգայինիրավունքի համակարգում: Միջազգային անվտանգության իրավունքի հիմնարար ակտը ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունն է: Դրանում ձնակերպված է գլխավոր նպատակը. ապահովելմիջազգայինխաղաղությունն ու անվտանգությունը:Նշված են նան այս նպատակինհասնելու ուղիները. «ընդունել խաղաղությանը նպառնալիքիկանխարգելման ն վերացման,ինչպես նան ագրեսիա245

Վ..Ք2122ոյ

Ան,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆԻ Լ

յի կամ խաղաղությանայլ խախտումների ճնշման արդյունավետհավաքական միջոցներ», խաղաղ միջոցներով կարգավորել միջազգային վեճերը կամ իրավիճակները, որոնք կարող են հանգեցնել խաղաղության խախտման: Այս առնչությամբակներն է երկու հանգամանք,լայն միջազգային համագործակցության անհրաժեշտությունը, ինչպես նան այն. որ շեշտն այստեղ դրվում է կանխարգելիչ գործունեության,սպառնալիքիկանխման ն խաղաղկարգավորման վրա: Ինչպես միջազգայինիրավունքիցանկացած ճյուղ,

այլ

միջազգային

անվտանգության իրավունքըհենվում է ժամանակակից միջազգային իրավունքիընդհանուրսկզբունքներիվրա, որոնց շարքում առանձնա-

հատուկ տեղ են գրավում ուժ կամ ուժի սպառնալիք չգործադրելու սկզբունքը,վեճերի խաղաղ կարգավորմանսկզբունքը, տարածքային ն սահմանների ամբողջականության անխախտելիության սկզբունքները, ինչպես նան մի շարք ճյուղային սկզբունքներ:Իրենց համակցությամբ դրանք միջազգային անվտանգության իրավունքիհիմ-

քն են:

Միջազգայինանվտանգության ճյուղային սկզբունքներնունեն նորմատիվ բնույթ: Դրանց շարքում պետք է առանձնացնել հավասար ն պետությունների անվտանգության վնաս չհասցանվտանգությանը նելու սկզբունքները, ինչպես ճան հավասարության ն միննույն անվ-

տանգությանսկզբունքը:

Հավասար անվտանգությանսկզբունքի հիմնական

տարրերնեն`

բաղադրա-

յուրաքանչյուր պետության (առանց որնէ բացառության) անվտանգությանիրավունքը, բոլորի համար անվտանգության ապահովումը "

"

հավասարչա-

փով. "

տում`

ցանկացած բանակցային գործընթացում

անվտանգության ոլոր-

պայմանավորվող կողմերի (առանցխտրականության) շահերի հավասարհաշվառումը, համաձայնության հասնելը`շահերի հավասարակշռության հի»

ման

վրա։

Պետությունների անվտանգությանը վնաս չհասցնելուսկզբունքի

համաձայն`

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Աեք

ԱԿՎՏԱԿԳՈՒԹԱՆ

չի կարելի ամրապնդել անվտանգությունը այլոց անվտանգության հաշվին, ոչ ոք չի կարող ստանալ միակողմանի առավելություններանվտանգությանապահովմանհարցում, անթույլատրելի է որնէ պետության անվտանգությանը վնաս "

»

"

պատճառելը.

Հավասարության

ձայն՝

ն

միննույն անվտանգության սկզբունքի համա-

պետություններըն ռազմական խմբավորումները, որոնց միջն առկա է ռազմավարական հավասարակշռություն.պարտավոր են չխախտելայդ հավասարակշռությունը՝միննույն ժամանակ ձգտելով ն զինված ուժերի ավելի ցածր մակարդակի: սպառազինությունների Միջազգային իրավունքն օժտված է միջազգային անվտանգության ապահովման կոնկրետ միջոցների լայն ընտրությամբ: Դրանց թվինեն պատկանումվեճերի կարգավորման խաղաղ միջոցները,հավաքական անվտանգությունը (համընդհանուր ն տարածաշրջանային). զինաթափումը.միջազգային լարվածության թուլացման, սպառազինությունների մրցավազքի դադարեցման, դրանց սահմանափակման միջոցները,միջուկային պատերազմին հանկարծակի հարձակմանկանխարգելմանմիջոցները, չմիանալը ն չեզոքությունը, ագրեսիայիգործողությունների, խաղաղության խախտման ն խաղաղությանը սպառնալիքի խափանման միջոցները (ինքնապաշտպանությունը,միջազգային կազմակերպություններիգործողությունները). առանձինտարածքների չեզոքացումը ն. ապառազմականացումը,օտարերկրյառազմականբազաների վերացումը, երկրագնդիտարբեր շրջաններում խաղաղության գոտիների ն միջուկազերծ գոտիների ստեղծումը.պետությունների միջն վստահության ամրապնդմանմի:

ջոցները:

սահմանափակում:ԶիԶինաթափումն ապառազինությունների

ճաթափումը պ/հւրությունների միջն համաչայնեցված միջոցառումնե-

իի համալիրին է որը կոչված է նվազեցնելն, ի վերջո,ի նել պատերազմվարելու նյութականմիջոցնհրը:

սպառ

վերաց-

Զինաթափումը ներկայում հանդես է գալիս որպես միջազգային ի-

րավունքիսկզբունք: Այդ սկզբունքի հիմնական իրավաբանականբոեն կազմում նորմատիվերեք տարրեր` վանդակությունն

ԻԻԱՎ)ԼՀԼք

Վ ՔՈՉԱ

ԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿ

ԻԲԱՎԴ

1. պետությունների ընդհանուրբնույթի պարտավորությունմ̀շակել գործնականմիջոցներզինաթափման

բնագավառում,

2.

ծրագրայինբնույթի նորմ՝ զինաթափմանվերջնական նպատակի հասնելըսպառազինությունների ն զինված ուժերի լրիվ վերացման

միջոցով, 3.

երաշխիքայինբնույթի պարտավորություն`կատարել զինաթափման բնագավառումգործող պայմանագրերի պահա նջները: Այսօր առկա է զինաթափմանն սպառազինությունների կրճատման հիմնահարցի արդյունավետլուծման եղանակների ն մեթոդների, միջազգայինիրավականնորմերիմի ամբողջ համալիր: ՄԱԿ-ի Կասահմանում նոնադրությունը է այս հիմնահարցիլուծման կարգը ն խնդիրները:ՄԱԿ-ի շրջանակներումզինաթափման հարցերովզբաղվող հիմնականմարմիններնեն ՄԱԿ-ի զինաթաւմիման հանչնաժողղմը (որը պատրաստում է հանձնարարականներ զինաթափմանհիմնախնդիրների վերաբերյալ,մշակում է զինաթման վերաբերյալբանակցություններիընդհանուր սկզբունքները, հետնում է ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի՝զինաթափմանհարցերիննվիրված հատուկ նստաշրջանների ռրոշումների կատարմանը)ն ՄԱԿ-ի Ձինաթումմուն կոնֆերանար: Միջազգայինանվտանգության իրավունքիաղբյուրների համալիրում կարնոր տեղ են գրավում խաղաղության ապահովմանիրավական ասպեկտներըկանոնակարգող փոխկապակցված բազմակողմն երկկողմպայմանագրերը: Զինաթափմանհարցերիլուծման տեսակետիցառավել կարնոր են խորհրդա-ամերիկյան երկկողմպայմանագրերը՝ Հակահիթիռային պլաշփաանության համակարգերի սահմանափակման մասին 1972 թ. մայիսի 26-ի պայմանագիրը ն 1974 թ. հուլիսի 3-ի Լրացուցիչարչանագիությունի,Ռազմավարական հաիչակողականսպառազինությունների սահմանափակման մասին պայմանագիրը, Սիջին հեռավոհության ն փոքրի հեռավորության հրթիռների վերացման մասին 19877թ. դեկտեմբերի 8-ի պայմանագիրը:

Միջուկայինզենքի փորձարկումների արգելմանն է նվիրված օգոստոսի 5-ին ստորագրված` Մթնոլորտում, վփեզերական

1963 թ.

փաիաժծությունումն ջիի տակ միջուկային զենքի փորչարկումների

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

նք

ԱԿՎՏԱԿԳՒԾԱն

արգելմանմասին Մոսկվայիպայմանագիրը (ուժի մեջ 10-ին): հոկտեմբերի

ԻԲԱՎ7ՄԱեՔ

է

մտել

1963 թ.

Միջուկային զենքի տարածումը կանխելու նպատակով 1968 թ. հովիսի 1-ին ստորագրվել է Ծիջուկային զենքի չտարածման մասին (ուժի մեջ է մտել 1970 թ. մարտի 5-ին): պայմանագիրը Պայմանագրով ստանձնվող պարտավորությունները կարող են երկու խմբի՝ դասակարգվել 1. միջուկային տերությունների ապարտավորություններ (չփոխանցել միջուկային սարքերը ոչ միջուկային պետություններին, չաջակցել սեփական միջուկային զենք ստեղծելու՝ նրանց փորձերին ն

այլն),

միջուկային պետությունների պարտավորություններ (հրաժարվել միջուկային զենքի սեփական արտադրությունից ն այլ պետություններիցայն ձեռք բերելուց): Որոշակի տարածքում ցանկացած ձնով միջուկային զենք տեղադրելն արգելելու միջոցով ստեղծվումեն միջուկազերծգոտիներ: Միջուկազերծ գոտի է հռչակված տիեզերական տարածությունը: Տիեզերքի մասին 1967 թ. հունվարի 27-ի պայմանագրով լրիվ ապառազմականացվածեն հայտարարվել երկնային մարմինները: Սակայն մնացած տիեզերական տարածության նկատմամբ գործում է միայն այդտեղ միջուկային զենք ն զանգվածային ոչնչացման զենքի տեղադրելն արգելող նորմը: այլ տեսակներ 1971 թ. փետրվարի 11-ին կնքվել է Ծովերի ու օվկիանոսների հալիակին ն դրանց ընդերքում միջուկային ն զանգվածայինոչնչացման զենքի այլ փեսակներիփեղադրմանարգելման մասին պայմանագիրը: 1967 թ. կնքվել է Լատինական Ամերիկայում միջուկային զենքի արգելման մասին պայմանագիրը:1985 թ. Հարավխաղաղօվկիանոսյան ֆորումի 11 անդամներ ստորագրել են /Խաղաղօվկիանոսի հահավային մասում միջուկազերծ գուրու մաւսինպայմանագիրը(Ռարոտոնգիպայմանագիրը): 1995-1996 թվականներինստեղծվելէ նս երկու միջուկազերծգոտի` Հարավարնելյան Ասիայում (1995 թ. դեկտեմբերի15-ի Բանգկոկի պայմանագիրը)ն Աֆրիկայում (1996 թ. ապրիլի 11-ի Պեյլինդաբիպայմանագիրը),ինչը թույլ տվեց հասնել մի կարնոր սահմանի միջուկային զենքի չտարածման գործընթացում. հաշվի առնելով Անտարկտիդայում, Լատինական Ամերիկայում, 2.

ոչ

Վ.Քոջշնաոյնռ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆն,

շոլ)Վյոչեթ

Խաղաղ օվկիանոսի հարավայինմասում

արդեն գործողգոտիները տոտարյտամբողջ հարավային

իարա աուն րիմր գրեթ ԳողիԱԻ ազն:

կանդար եր ' անագրերը ընդհաը ա : գլխավո երկ րկուսի հիմքում էլ ընկած այն

Իր բո նուր գծեր ունեն: միննույն ույս հիմը հիմնարար

բ

րն

:

Աաաա

ն

է,

շատ

որ

է

սկզբունքը նքնոչ

միջուկայինզենքի լրիվ բամիայն մասնակից պետությունների, «գոտում

ի ար անական քի Քիմիական պարունակում ճեան արջանա, Վ ՈՈԳ արձանագրությունը վերաբերում ճիա ան ոի կրսակների որի գործադրմանը: ապրիլի 10-ին Նր " եեք փոքսինային զենքի պաշարների մակ ն 1 աանժուրակման գելման դրանց ոչնչացման ասին աը:1950թ. կոն հունիսին մ միջն զեն

1925 թ.

ե լք

հրի

է

այդ

է

1972 թ.

ն

ն

ԱՍՆ

ն

ԽՍՀՄ

ձեռք

Ցին:

ար-

էր բերվելի աճայնություն` քիմիական զենքի արտադրությանԴ րո9 դրա պաշարների աստիճաԴ նական չացման մասին: 1993 թ. հունվարինՓարիզում

ոչն

որտ

Ն Հ է երեր

ստորագր-

նկիրառու աեւտ6ր լոարակման է, ՝ միակ Աոա ոիիացում ճախատեսում

մ

վենցիան,որը

ոորուն,

արմոդրությոան մասին կոնզենքի առկա պաշարների

ուր ուննե սպառազինու ամ

10 տարվա ընթա ոչնչացում

Սովորական ն զինված «ին րին ուժերի կրճատման թ) հիմնախնդիրը րը մ միշտ գրավում էր պետությունների ուշադրությունը: ենն այում երկար տարիների բանակցությունների արդյունքում 0թ. նոյեմբերի 19-ին ստորագրված Եվրոպայում աւվորակաւն

Ի

զինված ուժերի մասինպայմանագրիհամաձայն,կրճատման են ենթակա հարձակողական հնարավորություններով օժտված սպառազինություններիցամաքայինն օդային տեսակները (տանկերը, զրահա-

մարտականմեքենաները,հրետանային մարհամակարգերը, տական ինքնաթիռները, հարվածայինուղղաթիռները): Կրճատման նկատմամբ սահմանվել է վերահսկողություն, որի կարնորագույնձնը տեղերում ստուգայցն է (առանցստուգվողերկրի հրաժարվելուիրավունքի): Վարահության ամրապնդման միջոցներ: Վստահությանամրապնդման միջոցները,որպես անվտանգության իրապատ

միջազգային

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԱԿՎՏԱԿԳՒԹՄԱՆ

ԻՊԱՎ7Ւեք

ունքի ինստիտուտ. փոխըմբռնման հասնելու, հանկարծակի հարկամ չսանկցիավորված հակամարտության կանխարգելման, ինչպես նան զինաթափման գործընջացի ապահովման նպա-

տակման

տակով տեղեկատվական ն վերահսկողական բնույթի միջոցների սահմանման միջոցով պետությունների ռազմական գործունեությունը նորմերի համակցություն են: կանոնակարգող Վստահության ամրապնդման ինստիտուտը նախատեսում է այնպիսի միջոցներ.ինչպիսիք են ծանուցումը (ցամաքային զորքերի խո-

զորավարժություններիմասին այլ պետություններիննախնական տեղեկացումը),դիտարկումը (զորավարժություններիններկա լինելու համար դիտորդներիփոխանակումը).վերահսկողականգործունեությունը, տեղեկատվությունը, համապատասխան մակարդակով աշխույժ շփումները (այցելություններ ռազմական բազաներ. զինվորական ղեկավարության ներկայացուցիչների այցելություններ զինվորական հաստատություններ, փոխանակումներ,ուսումնական պարապմունքների այցելություններ, հրամանատարներին հրամանատարականկազմի սպաների փոխանակումներ): Վստահության ամրապնդման միջոցների ինստիտուտն անխզելիորեն կապված է միջազգային վերահակուլությանինստիտուտի հետ։ Պայմանագրերում ամրագրված վերահսկողության կառուցակարգերը հանգում են միջազգային կազմակերպություններիշրջաճակներումվերահսկողականմարմիններիստեղծմանը. պետությունների կողմից հատուկ վերահսկողական մարմինների հիմնադրմանը. վերահսկողությանազգային տեխնիկական միջոցների օգտագործմանը: շոր

ծ 37

Հավաքականանփրանգությանհամակարգեր

Չնսեմացնելովմիջազգային անվտանգության ապահովման միջազգային իրավականբոլոր միջոցներիդերը՝ առավել կարնոր սվետք է համարելունիվերսալ ն տարածաշրջանայինհիմքերի վրա պետությունների հավաքական անվտանգությանհամակարգի ստեղծումը ն պետություններիկողմից զինված հակամարտությանկանխմանը ն զինաթափմանը հասնելուն ուղղված համատեղ միջոցառումնե2517

Վ.ՔՈԴՉԱԽԱՆ,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Իրն ՎԴութ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԱԿՎՏԱԿԳՈՒԹյԱՆ

ԻԽԱՎՈԼԵՔ

միջոցներն չափով ապահովում անվտանգությանհամակարգերիերՏարբերում րար Հենց արանացումը: հավաքական թյումների համարհավասարանվտանգությունը կու հիմնականտեսակ՝ ունիվերսալ (համընդհանուր) տարածաշրդազաա առատ անվտանգության համակարգի Հավաքական անվտանգության ունիվելատլ (համընդհանուր) իրավաանվտանգության ունիվերսալ կազմահամակարգեր:Հավաքական (պայերի Արաաա աին ագրե)» պայմանագիրն աի ար ԱԱ (յդ համատեղ են մեծ

այս

են

րակաանաիոնը ն

դ

ն

ազաքական

է

Աեաաաք ան անկախ Ար կողմից(միջա Աո ԸՆԻՐ տեսանկյունից աոան:համան արիրավունքի սահմաններում): Մա ական աան անվտանգության ցանկացածհամակարգի մինր ար աեր վերին եր մյան,անա" առան Նրան որն է հիմնաքար: սազատելզալիք սերունդներին պատերազմի աղաւմեր ՄԱԿ միջոցառումների թվում`

միջոցառումների բնույթն

դրան մասնակցող պետությունների

ու ավարը Աա որոշվում է

աոան

թույլատրելի

հն

Պո

րին,

ո ակս

ռան

Տ:

Ս

րութ

1.

չգործադրելուժ կամ ուժի սպառնալիք, միջազգայինվեճերը կարգավորելբացառապես

2.

ջոցներով, 3.

խաղաղմի-

ակտիվորենհամագործակցել միջազգային ցանկացած սպառնալիքիվերացման, միջազգային իրավիճակիառողջացման գործում:

ոո

խաղաղությանը

պարտակա-

մասնակիցպետությունները կարող են ստանձնել օգնություն ցուցաբերելուայն բոլոր դեպքերում, երբ հավաքական անվտանգության համակարգի անդամներից մեկը ենթարկվում է երրորդպետության հարձակմանը (մեկ մասնակցի նկատմամբ կատարվածհարձակումըդիտվում է որպես հարձակում՝ հավաքական անվտանգության համակարգի բոլոր մասնակիցներինկատմամբ): ը

Հավաքական անվտանգությունը. որպես պետությունների համա-

տեղ գործողությունների համակարգ, ընգրկումէ

հետնյալտարրերը. ժամանակակիցմիջազգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքները, "

»

խաղաղությանը ն սպառնալիքների ագրեսիայի գործողությունկանխարգելմանն

այն են խաղա ընգրկում ամ տաղվան ինչպես ների

մամբզուգորդվող »

: անն

միջոցները,որոնք Գիոգածոժերի օգտագործ-

գործողությունները:, լ

լ

սպառազինությունների ն դրանց կրճատսահմանափակումը լս

ուղղված միջոցները:

Կանոնադրությամբ նախատեսված հավաքական համակարգն ընդգրկումէ` պետությունների միջն հարաբերություններում ուժի սպառնալիքիկամ դրա գործադրումնարգելելուն ուղղված միջոցները(հ. 2. կ. 4), միջազգային վեճերի խաղաղ կարգավորմանն ուղղված միջոցները (գլ. ՄՍ. զինաթափմանն ուղղված միջոցները (հ.հ. 11, 26, 47), անվտանգությանտարածաշրջանայինկազմակերպություններիօգտագործմաննուղղված միջոցները (գլ. 11). ության խախտումներիխափանմանըուղղված ժամանակավորմի ջոցները(հ. 40), անվտանգությանհարկադիրմիջոցներնառանց զինված ուժերի օգտագործման(նե.41) ն դրանցօգտագործմամբ(հ. 42): Միջազգային խաղաղության ն անվտանգությանպահպանումը կառուցվումէ միջազգայինիրավունքիհանրաճանաչսկզբունքներին նորմերիհիմքի վրա ն իրականացվումէ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլայի ու Անվտանգությանխորհրդի կողմից, որոնց իրավասությունն այդ ոլորտումհստակսահմանազատվածէ: Միջազգայինանվտանգությանհամարառաջնահերթնշանակություն ունի ուժի սպառնալիքիկամ ուժի գործադրմանարգելքը: Միայն ՄԱԿ-ի Կանոնադրությամբ նախատեսված դեպքերում, անվտանգության խորհրդի որոշմամբ, կարող է գործադրվել ուժ կամ ուժի խաղաղությանսպառնալիսպառնալիք:Խորհուրդը, արձանագրելով քի կամ խաղաղությանխախտմաննախ ն առաջ՝ ագրեսիայիգործոկիրառել կանոնադրութության ճը, որոշում է ընդունում » ա Արամ յամբ նախատեսված միջոցները:

խաղա

ուք յ Կաթն

ոն 1

Վ.ՔՈՂՉԱՀ

ՄԻՋԱԶԳԱԻն

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ ԻԱՎՈՒԵՔ

Առ

Անվտանգության խորհուրդն իրավասու է կիրառել ներազդմանոչ ռազմական միջոցներ` պահանջել ՄԱԿ-ի անդամներից լրիվ կամ մասնակի դադարեցնել իրավախախտպետության հետ իրենց տնտեսական հարաբերությունները,տրանսպորտայինհաղորդակցությունները, կապի գծերի աշխատանքը ն, վերջապես, դիվանագիտական հարաբերությունները:Եթե խորհուրդը համարի, որ այդպիսի միջոցներն անբավարարեն կամ կարող են անբավարարլինել, ապա իրավունք ունի որոշում ընդունել ռազմականներգործության միջոցներ կիրառելու մասին: Դրանք կարող են ներառել զինված ուժերի ցուցադրումը, շրջափակումը ն անդամ պետությունների զինված ուժերի այլ գործողությունները:Վերջիններս պարտավոր են Խորհրդին տրամադրել համապատասխանզինված ուժերը ն դրանց սպասարկման միջոցները: Անդամ պետությունները պարտավոր են մշտական պատրաստության վիճակում պահել զինված ուժերի համապատասխան

համակազմերը:

Ան

ԱԿՎՏԱԳՈՒՂ

Ի

ԱՎՈւնեքՔ

ն իրավակարգի պահպանմաօրինականության աջակցություն

»

նը.

օգնությանտրամադմարդասիրական տեղականբնակչությանը

»

րում, դիտարկում: իրավիճակի ուղղված ՄԱԿ-ի պահպանմանն խաղաղության Բոլոր դեպքերում -

պետք համապատաս (օպերացիաները) գործողությունները `

է

սկզբունքներին`ն դրա մանդատիմասին որոշման հետնյալ իրականացման օպերացիայի հակամարտությա կողմից խորհրդի անվտանգության ընդունումը »

կողմերի համաձայնության պարագայում, կողից

զին-

անդամ պետությունների

կողմերիհամար ընդունելի համակազմեր վորական տրամադրելը. կողմիցֆինանսավորվելը. հանրության միջազգային հրամանատաբարձրագույն ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարի մանդատիցբխող տրամադրած խորհրդի նվտանգության »

»

`

չգործադրելու ընդհանուրսկզբունքից բացառություն է ինքնապաշտպանության իրավունքը: Այդ իրավունքը ցանկացած իրավական համակարգիանհրաժեշտ ինստիտուտէ: Հարձակմանդեպքում հասարակության անդամը իրավունք ունի օգտագործել պաշտպանության իը ունեցած բոլոր միջոցները: ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը հաստատեց «զինված հարձակման դեպքում անհատական կամ հավաքական ինքնապաշտպանության անօտարելի իրավունքի» գոյությունը (հ. 51): Անվտանգության խորհուրդը պետք է անհապաղ տեղեկացվի ընդունված միջոցների մասին: Ինքնապաշտպանության իրավունքն իրականացվում է այնքան ժամանակ, մինչն Խորհուրդը կընդունի խաղաղության վերականգնման համար անհրաժեշտ միջոցները: Հատուկ ուշադրության են արժանի խաղաղությանպահպանմանն ուղղված ՄԱԿ-ի գործողությունները(օպերացիաները): Դրանց խնդիէ` ըը հետնյալն Ուժ

միջադեպերիքննում ն հակամարտողկողմերիհետ հաշտեցման նպատակով բանակցություններիանցկացում, կրակի դադարեցման մասին պայմանավորվածությանպահպանմանստուգում »

»

րությունըա̀

տրամադրմամբ, լիազորությունների ուժի ն ռազմական անկողմնակալությունը

ուժերի ներգրավված հասցնելը (միայն իճքնապաշտպան ճվազագույնի գործադրումը »

|

յան համար):

համաղ

ան տարածաշրջանային անվտանգութ) Հավաքական ստեղծվող ին

դրանցում ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը բազմազանությունը՝ րադրությունների հառում բո ն մարմինների գեր: Հաշվի առնելով տարածաշրջանների

համաձայնագրերի հատարածաշրջանային է պետությունների ապահովվում

րոշում չի տալիս. ինչի շնորհիվ համաանվտանգության մակարդակով մար տարածաշրջանային հիմք է Նման իրավիճակը կարգեր ստեղծելու որոշակիճկունություն: ն կազմակերպություններ տարածաշրջանային տալիս խոսելու ու խաղաղություններիձւեավորվածմոդելի ՄԱԿ-ի միջն հարաբերութ մասին: բաժանման աշխատանքի գործում յան ապահովման գուր է հատու ՆՈ բովանդակում ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունը ու

խաղաղությանանվ-

համաձայնագրերի տարածաշրջանային համար վերաբերողհարցերի լուծման պահպանմանը տանգության է. որ այդ հան

մասին: Ընդ որում, շեշտվում ստեղծվող մարմինների ճան մաձայնագրերըն մարմինները.ինչպես

գործունեություդրանց

Վ.Ք212Ա77

Ան,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿԻԽԱՎՈեք

նը պետք է համապատասխանեն ն ՄԱԿ-ի նպատակներին սկզբունքներին: Անվտանգության խորհուրդըխրախուսում է

վեճերի խաղաղ ճման համաձայնագրերի կարգավորումը ն մարմինների շրջանակնե-

րում: Այն օգտագործում է տարածաշրջանային համաձայ ն նագրերը մարմինները`իր ղեկավարությամբ հարկադիր

գործողությունների

համար: Առանց Խորհրդի համապատասխան որոշման. դրանք չեն կարող ձեռնարկելհարկադիրգործողություններ՝ բացառությամբայն գործողությունների,որոնք կատարվում են համատեղ ինքնապաշտպանության կարգով:Խորհուրդըպետք է տեղեկացված լինի այն բոլոր գործողություններիմասին, որոնք ձեռնարկվելկամ ձեռնարկվելուեն խաղաղությանն անվտանգության ապահովման

համար:

ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 52-րդ հոդվածիհամաձայն`աճվտանգության տարածաշրջանային կազմակերպությունների հավաքական միջոցառումների համակարգումգլխավորներնեն պատերազմիկանխարգելմանխաղաղմիջոցները,առաջին հերթին՝ տարածաշրջանում ծագող վեճերի խաղաղկարգավորումը: Գոյություն ունեն հավաքականանվտանգության տարածաշրջանային մի քանի համակարգեր:Աֆրիկյան մայրցամաքում դրա հիմքերը դրվել էին Աֆրիկյան միասնության

կազմակերպության հիմ-

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

ԱԿՎՏԱԿԳՈՒԹԱԿ

ԻԽԱՎՈՒԵՔ

նշված են Եվրոպայում անվտանգության ապահովման գործնական քայլերը: Եզրափակիչ ակտի՝ որպես հավաքական անվտանգության եվրոպականհամակարգի հիմքի, առանձնահատկություննայն է, որ դրանումնախատեսվածչէ հարկադիր միջոցներիգործադրում: 1994 թ. ԵԱՀԽ` Կազմակերպության(ՕՏՇԵ/ԵԱՀԿ) վերափոխվեն անվլուց ն դրա կառույցների ձռավորումից հետո խաղաղության տանգության պահպանման կառուցակարգը կրեց որոշ փոփոխություններն ավելի հստակ ուրվագծեր ունեցավ. Այստեղ կենտրոնական տեղ է գրավում վեճերի խաղաղ կարգավորմանհամալիր համակարգը: Այն բաղկացած է երկու մասից` 1. ընդհանուր միջազգայինիրավունքում գործող ն ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 71 գլխում ամրագրված՝խաղաղ կարգավորմանդասական միջոցների օգտագործումը, 2. հատուկ ԵՍՀԽ (ԵԱՀԿ) համար մշակված` վեճերի խաղաղ կարգավորմանհամակարգի կիրառումը, որը կարող է բնութագրվել որպես հաշտարար-արբիտրաժային ընթացակարգ: Կարգավորման առաջին փովում օգտագործվում է այնպիսի մի ինստիտուտ, ինչպիսին հաշտեցումն է, երբ կողմերը անմիջականորեն շփվում են միմյանց հետ՝ ձգտելով հաշտարար հանձնաժողովներիմիջնորդությամբ

հասնելհամաձայնության:

նադրմամբ,Մերձավորն Միջին Արնելքում՝ Արաբական պեւլրությունԵրկրորդ առանձնահատկություննայն է, որ տարածաշրջանային ների լիգայի ստեղծմամբ: Ամերիկյան պերություններիկազմակերանվտանգությանն կայունության ապահովման ԵԱՀԿ մոտեցմանաԿյությունի, որի կանոնադրությունը ընդունվելէր թ. Բոգոտայի ռանցքում դրված է «վաղ արձագանքման»,հակամարտությունների կոնֆերանսում,ընդգրկում է Հյուսիսայինն Հարավային Ամերիկանեկանխման հայեցակարգը: Դրան է ուղղված ԵԱՀԿ ամբողջ գործուրը: ԱՊԿ հավաքականանվտանգության հարցերինվերաբերողավենեությունը: լի մանրամասն որոշումները զետեղված են Փոխադարչօգնությաւն Վեճերիխաղաղ կարգավորմանշրջանակներումլայնորեն օգտամասին 1947 թ. պայմանագրումն Վեճերի խաղաղ կարգավորման գործվում են հատուկ զեկուցողներին փաստերի հաստատման առամասի" 1948 թ. պայմանագրում: քելությունները: Եվրոպայումհավաքականանվտանգության համակարգի հիմքեՃգնաժամայինիրավիճակներիծագման դեպքում Նախարարները դրվել են Եմրուլայում ն անփրանգության րի խորհրդի կամ Ղեկավար խորհրդի որոշմամբ կարող են իրակահամագործեաւկցության խորհրդակցությամբ (ԵԱՀԽ): Հելսինկիումստորագրված Եզրամփանացվելխաղաղությանպահպանմանգործողություններ(օպերացիակիչ ակտում (1975 թ.) զետեղված է պետությունների համագործակներ)` զինվորական դիտորդներ կամ խաղաղության պահպանման ցության ն նրանց փոխհարաբերությունների սկզբունքներիհամակ-

ցությունը. ուրվագծված են կոնկրետ միջոցներ զինաթափման ոլորտում, այդ թվում` ռազմական ոլորտում վստահությանմիջոցները,

ուժեր ուղարկելու

Այդ միջոցով:

օպերացիաները խաղաղարար (իրականացվումեն հակամարտութբնույթ գործողությունների յան բոլոր կողմերի համաձայնությամբ.չեն կարող հարկաղիր միջոցունեն

Մ-ՓՋԱԶԳԱյԻԱՆԱԿՎՏԱԿԳ1Թ1Ան

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻՌԱՎՈՒՆՔ

Վ..ՔՈՉԱՅԱԿ

ներ լինել. գենք կարող է կիրառվել միայն ինքնապաշտպանության համար. իրականացվումէ վերահսկողություն՝ կրակի դադարեցման կ զորքերի դուրս բերման նկատմամբ. հակամարտող կողմերի միջն ստեղծվում են բուֆերային գոտիներ. մարդասիրական օգնության ստացման ժամանակ իրականացվում են պահպանական գործա-

ռույթներ):

անվտանգության ապահովման գործում ներգրավված են ինչպես ընդհանուր իրավասությանմարմիններ (Պետությունների ն կառավարությունների վեկավարների խիտիրհուրդը. Նախարարների խորհուրդի, Ղեկավար խորհուրդը), այնպես էլ խաղաղության ապահովման հատուկ կառույցներ, օրինակ, անվփիանգությանֆորումը, հակամարպտություններիկանխարգելման կենտրոնը կամ էլ այդ նպատակով ստեղծվող հատուկ մարմինները: Օրինակ, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման համար Եվրոպայի անվտաճգության ն համագործակցությանկազմակերպությունըհիմխումբի: նադրելէ Մինսկի միջնոխդական ԱՊՀ մասնակից պետությունները, ԱՊՀ Կանոնադրությանըհամապատասխան. պարտականություն են ստանձնել համաձայնեցված քաղաքականությունիրականացնելմիջազգայինանվտանգության, զինաթափման ն սպառազինությունների վերահսկողության ռլորտում ն պահպանել ԱՊՀ անդամ պետություններիանվտանգությունը: ԱՊՀ անդամ պետությունների ռազմաքաղաքական համագործակցությանբոլոր կոնկրետ հարցերը կարգավորվում են հատուկ համաձայնագրերով,որոնցից կարնորագույնը Տաշքենդում 1992 թ. մայիսի 15-ին ստորագրված Հավաքական անվփանգության մասին է: Պայմանագրով նախատեսված է միջպետական պայմանագիրն` հարաբերություններում ուժ կամ ուժի սպառնալիք գործադրելուց ձեռնպահ մնալու պարտավորություն: Մասնակից պետությունները պարտավորվումեն իրենց միջն ն այլ պետություններիհետ ունեցած բոլոր տարաձայնությունները լուծել խաղաղ միջոցներով (ե. 1): Նրանք պարտավորություն են ստանձնել` չմտնել այլ ռազմական միություններ. ինչպես նան չմասնակցել մասնակից պետության դեմ ուղղված գործողություններին. հարգել միմյանց անկախությունըն ԵԱՀԿ

Ի7ԱՎՈՒԿՔ

խորհրդակցելմիջազգայինանվտաճգության՝ ինքնիշխանությունը. շուրջ:

ի-

րենցշահերը շոշափող բոլոր կարնոր հարցերի կառուցվումէ ՄԱԿ-ի ԿաԱՊՀ հավաքականանվտանգությունը նորմերի հիմքի վրա (հավաքականինքնապաշտպանոնադրության է նան ագնություն):Դրանից ելնելով`պայմանագիրըբովանդակում կառուրեսիայիդեպքումփոխադարձօգնությանհամապատասխան

ցուցաբերելը.ինչցակարգ: Այն ներառում է ռազմական օգնություն օժանդակությունը:Ագրեսիայինդիմագրավելու պես ճան փոխադարձ մասին որոշումն ընդունզինված ուժերի օգտագործման նպատակով վում է բացառապեսԱՊՀ մասնակից պետություններիգլովսների բնույթ ունի: Այն բաց կողմից:Պայմանագիրըզուտ պաշտպանական է դրա նպատակներըն սկզբունքները ընդունող բոլոր շահագրգիռ միանալու համար: պետությունների պահպանմանօպերացիայի ԱՊՀ շրջանակներում խաղաղության մասին իրականացման

որ ոշումն

ընդունվում է

Պեպրությո

համագլախներիխոփփիդիկողմից՝ հակամարտող բոլոր կողմերի ձայնությամբ,ինչպես ճան կրակի ն թշնամականայլ գործողությունմասին նրանց համաձայնությանհասնելու մայ ների դադարեցման

մանով:

Վ..ՔՈՂՉԱՈԼԱՆ,

ԳԼՈՒԽ

Մ». ՏԱԶԳԱԻՆ

13. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Ֆո

Կոնք

ՄԱՐԴԱՍԻՐԱԿԱՆ ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ֆ 384. Միջազգայինմարդասիրական

իրավունքի ն հասկացությունը սկզբունքները

Միջազգային մարդասիրակուն Իփրուվունքի հասկացությունը:

րավաբանականգրականության մեջ ն ՄԱԿ-ի միջազգայինփաստաթղթերում լայնորեն կիրառվում է «միջազգային հակամարտությունների իրավունք» անվանումը:Հայտնի է միջազգային իրավունքի տվյալ ճյուղի նս մեկ անվանում` «պատերազմիիրավունք»:«Միջազգային մարդասիրական իրավունք» եզրույթն առաջին անգամ օգտագործվել է անցած դարի 50-ականթվականներին՝ հայտնի շվեյցարացի իրավաբանԺան Պիկտեիկողմից ն համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում լայն տարածում է ստացել: մարդասիրական Միջազգային հիավունքըինչպես միջազգային, այնպես էլ ոչ միջազգայինհակամարտություններում կիրառվողայն սկզբունքներին նորմերի ամբողջական համաիրավաբանական կարգն է, որոնք սահմանում են միջազգային իրավունքիսուբյեկտների փոխադարձիրավունքները ն պարտականությունները` զինված պայքարի որոշ միջոցներին մեթոդներիարգելման կամ կիրառման սահմանափակման, այդ պայքարի ընթացքում հակամարտության զոհերի պաշտպանությանապահովման ն որոնք կապակցությամբ, նախատեսումեն պատասխանատվություն՝ այդ սկզբունքները ն նորմերըխախտելուհամար: տ

Միջազգայինմարդասիրականիրավունքի մագործառույթների

սին

է հաշվի առնել. որ խոսելիս անհրաժեշտ

ի տարբերություն միմյուս ճյուղերի.որոնց հիմքը հնարավորհակամարտություններն առանց ուժային միջոցներիգործադրման լուծելու ձգտումն է, միջազգայինմարդասիրական իրավունքն ուղղված է բռնության գործադրումը պետությունների միջն փոխհամաձայեցված որոշակի նորմերիենթարկելուն:

ջազգային իրավունքի

Պատերազմվարելու կանոններիկարգավորմանառարկա են յուրահատուկ հասարակականհարաբերությունները, որոնք ձնավորվում են զինված հակամարտությունների ընթացքում:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՄԱԻԴԱԱԼԻԻԱԿԱՆ

ԻՈԱՎՀՒեթ

զինվածհակամարտությունըզինված բախումն է միՄիջազգաւյին իրավունքի սուբ յեկտների՝ պետություններիմիջն կամ ազջազգային

շարժման ն պետությունների միջն: Ոչ միգային-ազատագրական ջազգայինբնույթի զինված հակամարտությունը հակակառավարա-

կան կազմակերպվածզինված ջոկատների զինված բախումն է կառավարությանզինված ուժերի հետ, որը տեղի է ունենում որնէ մեկ շրջանակներում: պետության Պատերազմ վարելու կանոններով տվյալ հարաբերությունների միջազգայինիրավական կարգավորմաննշանակությունն անընդմեջ աճում է: Դա բացատրվում է նրանով, որ կանոնները սահմանափակում են պատերազմողներին՝ռազմական գործողություններ վարելու միջոցներին մեթոդների ընտրության հարցում, կանոնակարգումեն քաղաքացիականբնակչության, վիրավորների, հիվանդների ն ռազմագերիներիդրությունը,արգելում են պատերազմ վարելու բարբարոսական միջոցները (ինչը հատկապես կարնոր է զանգվածայինոչնչացման զենքի տարբեր տեսակների առկայության ն զարգացման կապակցությամբ), կանոնակարգում են չեզոք պետությունների դրությունը: Միջազգային մարդասիրական իրավունքն ընդգրկում է երկու բնագավառ՝ պատերազմվարելու եղանակների(զենքի որոշակի տեսակների ն ռազմական գործողություններ վարելու որոշակի մեթոդների` ներառյալ ռազմական մարտավարությունը) առնչությամբ սահմանափակումներիսահմանումը. ռազմական գործողություններինանմիջական մասնակցություն չունեցող կամ մասնակցությունըդադարեցրած անձանց պաշտպանությունը: Միջազգային մարդասիրական իրավունքի` սերտորեն փոխկապակցված,սակայն իրավական ն կազմակերպական առումով հարաուղղություններն երկու ստացել են բերականորենինքնուրույն այս «Հաագայիիրավունք» ն «Ժննի իրավունք» անվանումները: «Հաագայիիրավունքը» կամ «պատերազմիիրավունքը» պայմանավորումէ ռազմական գործողություններիրականացնելիս պատերազճող կողմերի իրավունքներն ու պարտականություններըն սահէ վնաս պատճառելումիջոցներիընտրությունը: մանափակում -

"

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻՊԱՎ71եք

Վ..ՔղՉԱՆյԱն

ԱԱ ջե մրի ախճանաիս

իրավունքի տվյալ ուղղությունը 1907 թթ. անցկացված խաղաղության միջազգաԱԱ ս Ն կոն արդյունքն է: Պատերազմ վարելու եղանակների մ ակումը հետագա զարգացումն ստացավ Զինված հակաարժեքներիպաշտպանության Բնական միջավայրի վրա Աա րի զմական կամ ցանկացածայլ թշնամական օգտագործման գործման արգելմանմասին 1976 թ. կոնվենցիայում.Սովորական զենքի որոշակի տեսակների,որոնք կարող են համարվել չափազանցմեծ վնասվածքներհասցնող կամ ոչ ընտրականգործողություն ունեցող. գործադրման արգելման կամ սահմանափակման 1980 թ. կոնվենցիայում՝ կից արձանագրություններով,Քիմիական պահպանման ն պաշարների կուտակման ' լ դրա ոչնչացման մասին 1993 թ. կոնվենցիայում. Հակահետնւսկային յին ականնե ականների կիրառման. պաշարների կուտակման. արարգելման ն դրանց ոչնչացման մասին թ- կո ցիայում: Այդպիսով. տեսանելի են Հաագայի իրավունքի» բո: վանդակության Ն Ծվելին. նկատէ վում միջազգային միջազգային մարդան սիրական իրավունքի իրավունքի փոխներթափանցում: Սակայն ներ նախ ն առաջ դրանց էության ն ր ջն: Եթեառաէ բացառապես ռազմական հակամարտություննելս ործադրե զ րորդը ձգտում է քի արտադրութ գը, կուտալճեմը Լ. փոխանցումը`ընդհուպ չն դրա լրիվ ոչնչացու-

հանի աար Հաագայի մոն ազմ ջոցնե ներգործության

մա.

իր

զ Աույն

վենհ Թ997թկ

հան Սարոիտումները: ի

իե ուճ հրավուն ՝ իճ թոր միջա ենԱր առկա Ան պատակների

ի ԲԱ ելասր Ա րաակեն կարան ահմանափա մը:

մինչե

զինվորականների արտակա նմարտական

է

«Ժննի իրավունքը» կամ բուն մա աճում շարքից քույս եկած ծողություններինչմասնակցող անձանց շահերը: «Ժննի իրավունքի»

«որ,

Գոր-

՝

հանեի նեի, կոնվեն շորս

աին պաշտպանության

դրանց 1977

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

'

9րաննը

երկու լրացուցիչ արձանագրությունները,որոնք զինված հակամարտությանժամանակ մարդու պաշտպանությաննուղղթ.

են ն,

ՄԱԴԱՆԻՏԱԿԱՆ ազմ

Ա122

«Հաագայի իրաի տարբերություն

ված կանոններիամակարգ ի վնաս որնէ իրավունքներ՝ վունքի».չեն ընձեռում պետություններին մարդու անձի, նրա իրավունքում անհատի: Այդպիսով. միջազգային ի

դագերակայության սկզբունքների

մարդասիրության իրավունքների է

սկիզբ դրվել: րաշրջանի հանգեցիրավունքիզարգացումը մարդասիրական Միջազգային մտցվել

1977 թ. լրացուցիչարձանագրություններում րել է նրան, ռր քաղաքավարքագծիվերաբերյալ(այդ թվում՝ էին կոմբատանտների որոնք նախկինումավանբնակչության հանդեպ)դրույթներ. ցիական էին «Հաագա յի իրավունքին»: վերաբերում դաբար են ինքսուբ յեկտներն իրավունքի

մարդասիրական Միջազգային հան անկախության ազատության իրենց ճիշխանպետությունները. միջկամար պայքարող ազգերը

ն

որոշ միջազգային ժողովուրդները.

ռավարական կազմակերպություններ: իրավունքիդրույթներիիրացման Միջազգայինմարդասիրական միջազգաառանձ ճահատուկ տեղ ունի Կարմիր իսչի համակարգում է նա տարբերվում որով ԿԽՄԿ առանձնհատկությունը. յին կոմիտեն: մարմինմասնակցող մյուս բոլոր

հարաբերություններին միջազգային է. տվյալ

կազմակերպո

որ այն ներից ն ինստիտուտներից. կողմից.սաք աղաքացիների Շվեյցարիայի էր ստեղծվել սկզբնապես կամքով,Ժննի կոնվենցիաների կայն հետագայում,պետությունների որն օժտված է միջազդրույթներիուժով վեր է ածվել ինստիտուտի, հատուկ իրավո

կազմակերպության -

կաո :

իրավունքիսկզբունքները:ՄիՄիջազգայինմարդասիրական կայացումըն սկզբունքների իրավունքի մարդասիրական ջազգային են.

անհրաժեշտությունորը օբյեկտիվ ամրագրումը իրավաբանական ոլորտի, մյուս

է մի կողմից ռազմատեխնիկական պայմանավորված իրավունքիգիտությանփոփոխություններ կողմից միջազգային ն իրավունքիսկզբունքները նորմերը Միջազգայինմարդասիրական

կոչված

զինված

են

կամայականության պատնեշ` դառնալու իրավական ն

ընթացքումՓագող հակամարտության

Ամր ոն ը

մճախնդ

մն վարքագծիհիմնարար

կողմերի պատերազմող դրանք

ե

Ք

են:

Վ.ՔԴՉԱ7

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ ԻՒԱՎԱՀՆԲ

Ան

Պետությունները նույնպես պետք է հետնեն, որպեսզի իրենց նճերքին օրենսդրությունը համապատասխանի միջազգային մարդասիրական իրավունքի որոշակի նորմերին ն սկզբունքներին: Եթե ներպետական նորմերըհակասում են զինված հակամարտություններիիրավունքի սկզբունքներին ն նորմերին, ապա դրանք ընդունած պետությունը պետք է վերացնի այդ հակասությունը ն պատասխանատվություն կրի դրանցխախտմանդեպքում: Միջազգային մարդասիրական իրավունքի մարդասիրության սկզբունքն արգելում է ռազմականայնպիսի բռնության գործադրումը, որն անհրաժեշտ չէ պատերազմվարելու նպատակներիհամար: Մարդասիրությանսկզբունքը իրավանորմերիտվյալ համակարգի ամենաընդհանրացվածսկզբունքն է: Մյուս բոլոր սկզբունքները, կարծես, կազմում են դրա առանձին եզրերը ն դրա որոշակիացումըն շարունակությունն են: Միջազգային մարդասիրական իրավունքի հաջորդ սկզբունքը խարրականությանանթույլավփիելիություննէ, ըստ որի՝ բոլոր դեպքերում ն անկախ զինված հակամարտության բնույթից ու ծագումից. այն անհատներին.ովքեր օգտվում են մարդասիրական կոնվենցիաների պաշտպանությունից, պետք է վերաբերվել առանց որնէ խտրականության՝ անկախ ռասայից. մաշկի գույնից, դավանանքից, սեռից. գույքային դրությունից: Միջազգային մարդասիրականիրավունքի նորմերի ն սկզբունքների խախտման համար պատասխանապվությանսկզբունքը ներառում է պետությունների միջազգային իրավական պատասխանատվությունը ն ֆիզիկական անձանց պատասխանճատվությունը:Այդ սկզբունքը պատե մի օրենքների ն սովորույթների գոյության տրամաբանականհետնանքն է ն հիմնված է միջազգային իրավական պահանջները չպահպանելու համար զինված հակամարտությունների մասնակիցների պատասխանատվությունըսահմանող մի

կոնկրետնորմերիվրա: Զինված պայքարի միջոցների ընփրության հարցում պատերազէ, որ զինված մողների սահմանափակման սկզբունքը սահմանում հակամարտությանդեպքում պատերազմ վարելու միջոցների ն մեթոդներիընտրության՝հակամարտությանմեջ գտնվող կողմերի իրավունքն անսահմանափակչէ: Նշված սկզբունքի բովանդակությունը շարք

ՄմԱԴԱԱՍԻԻԱԿԱՆ

Ի7ԱՎՈՒեՔ

տեսակներիգործադրումնարգելող այն նորմերը. որոնք նեն արգելում են զենքի ոպայմանագրերում

է զենքի որոշակի բացահայտվում ն հատուկ նորմերում:Հատուկ են ընդհանուր են միջազգային րառված

տեսակներ: Ընդհանուր նորմերը րոշակի

պարպատերազմողներին

ընտրական ինչպես ռազմական,այնպես էլ քաղաքացիականօբգործողություն տառադեմ. պատճառումէ ավելորդ վնասվածքներկամ են չկիրառել այնպիսի զենք. որն ունի տավորեցնում

ոչ

յեկտների

պանքներ:

Շրջակա միջավայրի

սկզբունքի համաձայն պաշտպանության

ժամանակ պետք գործողությունների մարտական

է հոգ տանել լայ-

ն լուրջ վնասից բնական միջավայրի նածավալ. երկարաժամկետ ընդգրկումէ համար: Այդպիսիպաշտպանությունը պաշտպանության ոն վարելու այ նպիսի մեթոդների միջոցների արգելումը,

պատերազմ

կարելի է ակնկալել, րոնք նպատակ ունեն պատճառելկամ, ինչպես ն դրանով իսկ՝ բնակչութբնական միջավայրին վնաս կպատճառեն յան առողջությանըկամկյանքին: համա ձայն՝ ինչպես Իրավունքներիպաշրպա .ության ակզբունքի պետությունըպետք ազգային, այնպես էլ միջազգայինմակարդակում պաշտպաէ ապահովիիր իշխանությաններքո հայտնված անձանց

նությունը:

է առնել հետնյալ Այս սկզբունքը կիրառելիսանհրաժեշտ հաշվի

հանգամանքները՝ այն պետութզերին գտնվում է ոչ թե իրեն գերած զորքերի, այլ են այդ զորքերը. յան իշխանությաններքո. որին ծառայում է կրում իր կողմից գերի պետությունը պատասխանատվություն վերցվածանձանց համար. պաշտպառազմագերիներըպետք է ապահովվենմիջազգային նությամբ: անմիջականմասնակցությունը գործողություններին Սարպտական դադարեցրած անչանց (վիրավորներ.հիվանդներ.ռազմագերիներ, ն այլն) անչեռնմիխ լիությանսկզբունքիհամաձայն՝ բանագնացներ է սպանելուն սպանել կարելի է միայն այն զինվորին.որն ինքն է. ինչպես ն գերի պատրաստ: Մարտի դաշտումընկածըանձեռնմխելի իրավունքունի, նա իր կյանքիպահպանման հակառակորդը՝ հանձնվող -

»

»

-

Վ ՔՈՉԱՅյԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ ԻՊԱՎՀՒեՔ

Մ7ՋԱԶԳԱԻՆ,

»

օբյեկտներով, -

արգելվում է հարձակումը չպաշտպանվող տեղանքների նկատ-

մամբ, .

ուղղված այն շենարգելվում է-որնէ թշնամական գործողություն` են

քերին. որտեղ իրականացվում գիտական հետազոտություններ կամ տեղակայված են բարեգործականհիմնարկներ. նույնը ն՝ պատմական

հուշարձանների

դեպքում

ն

արվեստի

ստեղծագործությունների

արգելվում է հարձակումըսարքերի ն կառույցների նկատմամբ. եթե այն կարող է առաջացնել քաղաքացիականբնակչության համար վտանգավորուժերի բացթողում, քաղաքացիական բնակչությունը չի կարող օգտագործվելռազմական օբյեկտները հարձակումիցպաշտպանելուհամար: »

»

կարգավորումը

Պատերազմի սկզբի իրավական հետնանքները: Ռազմական

Հաագայի 11 կոնվենցիան միջն ռազմական գործողություննեսահմանում է. որ պետությունների ն աներկիմաստ նախազգուրը չպետք է սկսվենառանց նախնական շացման,որը կարող է ունենալ կա՛մ պատերազմիպատճառաբանված հայտարարման.կա՛մ պատերազմիպայմանականհայտարարնան այսօր: մամբ վերջնագրիձն: Այդ նորմը շարունակումէ գործել անհրաժեշտ է հաշվի առնել. որ. ըստ ՄԱԿ-ի ԳլխաՄիաժամանակ, վոր ասամբլեայի 1974 թ. ընդունած ագրեսիայի բնորոշման, ՄԱԿ-ի ակսելու մասին գործողություններ

1907 թ.

Կանոնադրության51-րդ հոդվածի համաձայն. ինքնապաշտպանություն չհանդիսացողպատերազմհայտարարելուփաստը չի օրինակապատերազմը,այլ ագրեսիայիգործողութնացնում հակաիրավական է յուն է: Պատերազմ հայտարարելու փաստնինքնին դառնում մի-

ջազգայինհանցագործություն: Պատերազմ հայտարարելըյուրաքանչյուրպետությանիշխանութէ: իրավասությունն մարմինների յան բարձրագույն Պատերազմհայտարարելը, նույնիսկ եթե այն չի ուղեկցվումմարվինշանավորումէ պատերազմական տական գործողություններով. սկիզբը: Միննույն ժամանակ, պետություննեճակի իրավաբանական փաստականսկիզբը միշտ չէ. րի միջն ռազմականգործողությունների վիճակի: որ կարող է բերել պատերազմական Պատերազմիսկիզբը նշանակում է պատերազմողպետություննեավարտ. ինչը հանգեցնում է դիվարի խաղաղ հարաբերությունների հարաբերություննագիտականն. որպես կանոն, հյուպատոսական ն հյուպատոսական ներկայացուցներիխզման: Դիվանագիտական չությունների անձնակազմն իրավասու է լքել թշնամականպետութհամայան տարածքը: Ընդ որում. 1961 թ. Վիեննայի կոնվենցիայի ն անձեռնմխեձայն. նստավայր պետությունըարտոնություններից լիություններիցօգտվող անձանց հնարավորին չափ արագ մեկնելու համարպարտավորէ ցուցաբերել անհրաժեշտ օժանդակությունն, տրամադդեպքում, նրանց փոխադրամիջոցներ անհրաժեշտության րել:

ԻԽԱՎՀՒՆՔ

Տ 39. Պապերազմ վարելու միջազգային իրավական

յուրաքանչյուր ոք. այդ թվում ն հակառակորդը, ունի իր կյանքի նկատմամբ հարգանքի, ֆիզիկական ն հոգեկան անձեռնմխելիության, իր անձի նկատմամբհարգանքի իրավունք: »

Նշված սկզբունքը սերտորեն կապված է ոչ կոմբատանտներիանծեռնմիւելիության հետ, ըստ այդմ՝ իր զինված ուժերին օգնություն ցուցաբերող, սակայն անմիջականորեն մարտական գործողություններին չմասնակցող կազմի (բուժական անձնակազմ. հոգնորականություն ն այլն) նկատմամբ չի կարող կիրառվել զենք, ն ճա պետք է օգտվի հակառակորդի հարգանքից ն հովանավորությունից բոլոր դեպքերում. բացառությամբ մարտական գործողություններին անմիջական մասնակցությանդեպքերի: Ժամանակակից միջազգային իրավունքում ձնավորվել է չհարծակվելու հիմնարար սկզբունքը, ըստ որի՝քաղաքացիական բնակնան չությունը, որպես այդպիսին, ինչպես առանձին քաղաքացիական անձինք չպետք է լինեն հարձակման օբյեկտ՝ նույնիսկ ռեպրեսալիաների կարգով: Ըռփ օբյեկտների սահմանափակումը(ճոօոծ 1606Լ)՝ միջազգային մարդասիրականիրավունքի` երկար պատմություն ունեցող ն ճյուղի բազմաթիվաղբյուրներում ամրագրված սկզբունքներիցմեկն է: Այս սկզբունքըենթադրումէ, ռր հարձակումներըպետք է խիստ սահմանափակվենռազմական

ՄԱՌԴԱՍԻՒԱԿԱՆ

Վ. ՔՈՉԱՀԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻրանք

Պատերազմիսկիզբը ազդում է պատերազմող պետություններին պարտավորեցնող միջազգայինպայմանագրերի գործողությանվրա։ Խաղաղ ժամանակիհամար նախատեսված քաղաքական, տնտեսական ն այլ պայմանագրերի գործողությունըդադաըում է: Ռազմական գործողություններ սկսելու հետ մեկտեղտեղի է ունենում պատերազմ վարելու կանոնների պահանջներիփաստացիիրականացում: Պետության տարածքում գտնվող հակառակորդ կողմի քաղաքացիների նկատմամբկիրառվումեն տարատեսակ սահմանափակումներ։ Այդ անձինք կարող են հարկադրվելպատերազմի ժամանակամիջոցումորոշակի շրջանում բնակվել: Անմիջականորեն հակառակորդպետությանըպատկանողգույքը

բռնագրավվումէ սական

ն հյուպատո(բացառությամբ դիվանագիտական

ներկայացուցչությունների գույքի): Հակառակորդ պետության քաղաքացիներիգույքը սկզբունքորենանձեռնմխելի է։

Ռազմականգործողությունները ծավալվումեն որոշակի տարածքային սահմաններում,որոնք անվանվումեն ա/արերազմի թատերաբեմ. որի տակ հասկացվումէ պատերազմողների գործողությունների

ամբողջ տարածքը (ցամաքային,ծովային ն օդային). որում նրանք կարողեն ռազմականգործողություններ վարել:

Չեզոքությունը: Չեզոքությունըռազմական գործողությունները

կարգավորողիրավունքիհնագույն ինստիտուտներից է: Չեզոքութ-

յան տակ հասկացվումէ զինված հակամարտությանը չմասնակցելըն

պատերազմողկողմերինօգնություն չցուցաբերելը: Այստեղ առարկան կլինի ոչ թե մշտական չեզոքությունը՛որըշատ առումներովքաղաքական երնույթ է, այլ չեզոքությունը զինվածհակամարտության ժամանակ: Չեզոքությանկանոններըենթակաեն կիրառմանայն պահից. երբ զինված հակամարտությունը հասնում է այն մակարդակին, որի պայմաններումնշանակությունէ ստանում երրորդպետություններիդիր-

քննարկման հիմնական

քորոշումը: Ոչ միջազգային հակամարտությունների նկատմամբչեզոքություն գոյություն չունի. քանի որ այստեղ գործում է ներքին գործերին չմիջամտելուսկզբունքը:Ընդ որում, է պետք հաշվի առնել. որ մարդասիրական օգնությունը՝հիվանդներինն վիրավորներին կամ էլ խաղաղբնակչությանը երբեք միջամտություն չէ հակամարտությանը: Հենց այդ դրույթն է հնարավորություն տալիս օգնել զինված հա268

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՄԱԴԱԱԻԽԱԿԱՆ

Ի7ԱՎ)նՔ

հետնանքներից տուժող քաղաքացիականբնակչութկամարտության

յանը. հեշտացնում է բուժական անձնակազմի, ԿԽՄԿ-ի ներկայացուցիչներիգործունեությունը: Չեզոք պետության կարգավիճակը բավականաչափ ճշգրիտ է բնորոշված 1907 թ. հոկտեմբերի 18-ին Հաագայում ընդունված` Ցամաքայինպատերազմիդեպքում չեզոքտերություններիիրավունքնեիի ն պաիտականություններիմասին ն Ծովային պատերազմի դեպքում չեզոք տերությունների իրավունքների ն պարփականություննեհի մասին կոնվենցիաներով,ինչպես նան Ծովային պատերազմի իմասին 1909 թ. Լոնդոնի հռչակագրով: փհաւվունքի Չեզոք պետության հիմնական պարտականությունը պատերազմող կողմերինցանկացած օգնություն ցուցաբերելուցձեռնպահ մնալն է, նրանց նկատմամբհավասար վերաբերմունքպահպանելը: Չեզոք տարածքն անձեռնմխելիէ: Այն չի կարող լինել ռազմական գործողությունների թատերաբեմ կամ հարձակման օբյեկտ: Չեզոք պետությունն իրավունք ունի դիմագրավել իր չեզոքության նկատմամբ ոտնճգություններինիր զինված ուժերով: Պատերազմող պետություններին արգելվում է չեզոք պետության տարածքով անցկացնել զորքեր ն ռազմական տրանսպորտ:Եթե չեզոք պետության տարածքում հայտնվեն պատերազմող տերության զորքեր, ապա նա պարտավոր է ներկալել դրանք, սակայն կարող է թույլատրել իր տարածքով փոխադրել պատերազմող կողմերիվիրավորներինն հիվանդներին: Չեզոք պետությունն իրավունք չունի պատերազմող կողմերին օգնել զենքով ն ռազմական այլ նյութերով: Այնուամենայնիվ, նա պարտավոր չէ դադարեցնելառնտուրը պատերազմողկողմերի հետ, այդ թվում՝ ռազմական նյութերի առնտուրը: Չեզոք պետությունը պարտավորէ թույլ չտալ իր տարածքում հավաքագրմանկետերի բացում ն ջոկատների կազմավորում`պատերազմողկողմերի օգտին: Միննույն ժամանակ, չեզոք պետությանքաղաքացիներըկարող են որպես կամավորականներմտնել պատերազմող կողմերիցմեկի բանակ, սակայն այդ դեպքում նրանք կորցնում են չեզոքանձանց կարգավիճակը: Պատերազմողպետության տարածքում գտնվող չեզոք պետության քաղաքացիները չեն օգտվում տեղի բնակչության համեմատ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԱ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻոԱՎ7ԴԱՔ

Վ ՔՀԶԱՊ)Ան

որնէ հատուկ արտոնություններից: Նրանց համար ճանաչվումեն քաղաքացիական բնակչության իրավունքները: Նրանց սեփականությունը ենթարկվում է այն նույն վտանգին. ինչ տեղի քաղաքացի-

ներինը: Ռազմական գործողությունների ընթացքում չեզոք պետության քաղաքացիների (ինչպես ն տեղական բնակչության) սեփականության վնասման կամ ոչնչացման համար պատերազմողպետուքթյունը պատասխանատվությունչի կրում: Եվ, վերջապես, բոլոր չեզոք պետությունները կամ հակամարտության կողմ չհանդիսացողայլ պետություններըկարողեն իրականացնել հովանավոր տերության գործառույթներ՝ դրանով իսկ կարնորագույն դեր խաղալով զինված հակամարտությանընթացքում մարդապահպանմանհարցում: հակամարտությունների մասնակիցների իրավական ինված վիճակը: Միջազգային բնույթի զինված հակամարտությունում պատերազմող կողմերը ներկայացված են նախ ն առաջ իրենց զինված ուժերով: Ժննի 1949 թ. կոնվենցիաների առաջին Լրացուցիչ արձանագրության համաձայն, պատերազմող կողմերի զինված ուժերը բաղկացած են այնպիսի անձի հրամանատարության ներքո գտնվող բոլոր կազմակերպված զինված ուժերից. խմբերից ն ստորաբաժանումներից.որը պատասխանատուէ իր ենթակաների վարքագծիհամար, նույնիսկ եթե այդ կողմը ներկայացված է հակառակորդիկողմից չճանաչված կառավարությամբ կամ իշխանությամբ: Այդպիսի զինված ուժերը ենթարկվում են ներքին կարգապահական համակարգի. որն ի թիվս այլխնդիրների ճան ապահովում է միջազգայինիրավունքի` զինված հակամարտությունների շրջանում կիրառվող նորմերի

Առ հոաաքի

պահպանումը:

Զինված հակամարտություններիմասնակիցներինկարելիէ պայմանականորենբաժանել երկու խմբի՝ մարտնչողների(կոմբատանտների) ն չմարտնչողների(ոչ կոմբատանտների):Առաջին Լրացուցիչ արձանագրությանհամաձայն, հակամարտողկողմի զինված ուժերի կազմում գտնվող ն մարտական գործողություններին անմիջականորեն մասնակցող անձինք կոմբատանտներ են: Միայն նրանք իրավունք ունեն զինված ուժ գործադրել: Մարտական գործողությունների ժամանակ նրանց նկատմամբ թույլատրելի է բռնության առավելագույն չափի՝ ֆիզիկական ոչնչացման կիրառումը: Հակառակորդիտի270

մԱԽԴԱԼԻ՞ԱԿԱՆ

ֆոմՎՈւնեք

իրավասու են պահայտնված կոմբատանտներն որպես ռազմագերիների: հանջել. որպեսզիիրենց վերաբերվեն գտնվումէ Չմարտնչող է այն անձնակազմը.որն իրավաչափորեն է կողմի զինված ուժերի համակարգում. աջակցում պատերազմող նրա հաջողություններին,սակայն տակ րապետման

գործողություններում մարտական

չի մասնակցումայդ մարտականգործողություննե անմիջականորեն չպետք է մասնակցեն մարտականգործորին: Ոչ կոմբատանտները անձնան ություններին։Խոսքը ինտենդանտականբուժական է: ն լրագրողների.հոգնորականության այլոց մասին

կազմի,չեն

զինված հարձակՉճմարտնչողները կարող լինել հակառակորդի մոտ առկա ման անմիջականօբյեկտի: Մինճույն ժամանակ. նրանց ինքնապաշտեն զենքը նրանք պարտավոր գործադրելբացառապես նպապանությանն նրանց վստահվածգույքի պաշտպանության

տակներով:

ժամանակակիցմիջազպատերազմը պարտիզանական գաղութայինկախգային իրավունքումորակվումէ որպեսագրեսորի, Քանի որ

պայքար, վածությանն օտարերկրյա օկուպացիայիդեմ իրավաչափ օժտվում են կոմպարտիզաննմերը 1949 թ. Ժննյան կոնվենցիաներով եթե նրանցգլխավորումէ իր ենթականեբատանտիկարգավիճակով. անձը. ունեն տարբերանշան,բացարի համար պատասխանատու

ընթացքում գործողությունների հայտորեն կրում են զենք. մարտական ն Առաջին սովորույթները: օրենքները պահպանումեն պատերազմի է վերը նշված որոշ որոշակիացնում Լրացուցիչ արձանագրությունը 44-րդ հոդվածի դրույթներ: Առաջին Լրացուցիչ արձանագրության տարբերվելու համար բնակչությունից համաձայն, քաղաքացիական կոմբատանտըպետք է բացահայտզենք կրի՝ յուրաքանչյուր զինվածբախմանժամանակ, համար հարէ այն ժամանակ, երբ նա տեսանելի հակառակորդի շարքերիդասավորման ժամանա ձակմանընախորդող մարտական »

»

որին նա պետք է մասնակցի:

կոմբաԺամանակակից միջազգայինիրավունքիլույսի ներքո նան ազգային-ազատագրաօժտված են տանտի կարգավիճակով կան շարժումներիմարտիկները:

Վ..ԶԶԱԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆ ԻԱՎՀՒոք

Գործնականում հաճախ այնպիսի հասկացությունների տարանջատման անհրաժեշտություն է ծագում. ինչպիսիք են ռազմական լրտեսը ն ռազմական հետախույզը. կամավորականըն վարձկանը: Ռազմական լրրեսի կարգավիճակի կապակցությամբ Առաջին Լրացուցիչ արձանագրության46-րդ հոդվածն ամրագրում է նորմ, որի համաձայն` զինված ուժերի կազմի մեջ մտնող անձը, որը համաձայնվել է հակառակորդիիշխանությաններքո լրտեսություն իրականացնել, իրավունք չունի հավակճել ռազմագերուկարգավիճակին, ն նրան կարող են վերաբերվել լրտեսի: որպես Եթե զինված ուժերի կազմի մեջ մտնող անձը տեղեկություններ է հավաքում հակառակորդիկողմից վերահսկվող տարածքում ն այդ ընթացքում «կրում է իր զինված ուժերի համազգեստը» կամ «չի գործում խաբեության միջոցով, կանխամտածվածչի դիմում գաղտնի միջոցների», ապա այդպիսի անձը չի համարվում լրտես ն որակվում է որպես ռազմական հետախույզ: Այլ կերպ ասած՝ ռազմական հետախույզ է այն անձը. որը տեղեկություններէ հավաքում հակառակորդի գործողության շրջանում ն կրում է իր բանակի համազգեստը, այսինքն` չի թաքցնում իր իսկական դեմքը: Եթե նա գերի վերցվի հակառակորդի կողմից. նրա նկատմամբպետք է տարածվի ռազմագերու իըավական ռեժիմը: Կամավորականնայն անձն է, որը կամավոր մտնում է պատերազմող կողմերից մեկի գործող բանակ: Այդ դեպքում նա կորցճում է չեզոք պետության անձի կարգավիճակը: Վարչկան է այն անձը, որը կամավոր մտնում է զինված պայքար մղող զինված կազմավորումներ, որոնք հատուկ հավաքագրվել են տեղում կամ--արտասահմանում` զինված հակամարտությունում մարտնչելու համար ն փաստացի անմիջական մասնակցությունեն ունենում ռազմական գործողություններին`առաջնորդվելով գլխավորապես անձնականշահ ստանալու ցանկությամբ,ն որին իրականում հակամարտությանկողմը կամ նրա հանձնարարությամբխոստացվել է նյութական այնպիսի հատուցում. որը էապես բարձր է տվյալ կողմի զինված ուժերի կազմի մեջ մտնող նույն կարգի ն նույն գործառույթներն իրականացնող կոմբատանտներին խոստացված կամ վճարվող հատուցումից: Վարձկանը ոչ հակամարտությանը մասնակցողկողմի քաղաքացին է. ո՛չ էլ հակամարտողներիկողմից

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

մԱԴԱԱԻԱԿԱՆ

ԻտԱՎԴՒԱնՔ

Վարձկանը չի իրավունքի միջազգայինհակամարտությունների պաշտպանվում ռազմագերուկարկոմբատանտի. նա հավակնել

տարածքումմշտապես վերահսկվող

նորմերով.

չի

բնակվող անձ:

կարող

գավիճակի:

Օտարերկրյա տարած-

(զավթումը): Ռազմական օկուպացիան տեսակներիցռազմականօկուպացիան քում զորքերիգտնվելուայլ Դ-ա օհամակցությամբ: է դրան բնորոշ հատկանիշների տարբերվում կազմավոխոշոր զինվորական տարածքում պետության տարերկրյա պետության ն այդ կազմավորումների րումներիա̀յդ պետության ժամանակավոր վիճակի պայմաններում միջե պատերազմական դադարումէ այն պետութէ, գտնվելուայնպիսիտեսակ որի դեպքում

իրակակողմից իշխանության արդյունավետ յան կառավարության տարածքը. իսկ վարչական է զբաղեցված նացումը.որին պատկանում որոշված շրջանակներում. իրավունքով միջազգային

իշխանությունը, բարձրագույն են զինվորական կազմավորումների իրականացնում

ատյանները: հրամանատարական

չի հանգեցնումօկուպացնողպետութօկուպացիան Ռազմական տա-

դրա զորքերիզբաղեցրած տարածմանը՝ յան ինքնիշխանության րածքի նկատմամբ: համաօրենքներին սովորույթների Ցամաքային պատերազմի հարկադրել ձայն, արգելվում է զբաղեցվածշրջանի բնակչությանը մյուս պետությանբապատերազմող տ րամադրել տեղեկություններ անմիջոցներիմասին: Առանձին ճակի կամ նրա պաշտպանության ն մասնավոր իրավունքները.կյանքը ձանց պատիվըն ընտանեկան պետք է ինչպես նան կրո նականհամոզմունքները սեփականությունը. կարող են կատարվելմիայն ղեկավար հարգվեն: Բռնագրավումներ հիման վրա, յուրաքանչ գրավոր կարգադրության հրամանատարի պետքէ տրվի ստացական: կապակցությամբ յուր բռնագրավման ր է պահպանելհակառապարտավո պետությունը Օկուպացնող պատկանողհասարա կական շենքերի. անշարժ կորդ պետությանը հողատեսքերիհիմնական

ն գյուղատնտեսական գույքի,անտառների

արժեքը:

Համայնքների. եկեղեցական. բարեգործական. (ինչպեսպետական.այնպես կրթական,գեղար-

վեստականն գիտական հիմնարկների ինչպես նան պատմականհուշարէլ մասնավոր)սեփականությունը.

Վ..ՔՈՉԱՆԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿ ԻՄԱՎՈՒնՔ

ձանները գեղարվեստական ն գիտական ստեղծագործությունները կանխամտածվածոչնչացնելը կամ վնասելն արգելված են ն ենթակա են հետապնդման:

Օկուպացված տարածքի բնակչության ներգրավումը հարկադիր աշխատանքիթույլատրվում է միայն օկուպացնող բանակի կամ տեղական բնակչության կարիքների համար: Ընդ որում. օկուպացնող բանակը չի կարող բնակչությանը ներգրավել ռազմական օբյեկտներում ն պաշտպանականաշխատանքներում: Պատերազմ վարելու միջոցները ն մեթոդները: Պատերաւզմվահելու միջոցներ են հակառակորդին վնաս ն պարտություն պատճառելու համար կիրառվողզենքը ն այլ միջոցները: Պապւերազմ վարելու մեթոդները ներառում են պատերազմ վարելու միջոցների օգտագործման ն կիրառման կարգն ու եղանակները: Պատերազմ վարելու միջոցները ն մեթոդները բաժանվում են միջազգային իրավունքով արգելվածների(մասնակիորենարգելվածների)ն չարգելվածների: Արգելված են պատերազմվարելու հետնյալ միջոցները՝ ցանկացած զենք. որը բազմակի մեծացնում է մարդկանց տառապանքները. պատճառում է ավելորդ վնասվածքներ ն մահն անխուսափելի է դարձնում. հեղձուցիչ. թունավոր կամ նման այլ գազերը ն համանման հեղուկները, նյութերը. ինչպես նան կենսաբանական.քիմիական զենքը ն տոքսինները, որպես ավերածության կամ վնաս պատճառելու եղանակ` բնական միջավայրի վրա ներգործության այն միջոցները. որոնք մեծածավալ, երկարաժամկետկամ լուրջ հետնանքներ ունեն, ցանկացած զենք. որի հիմնական գործողությունը այնպիսի բեկորներով վնասվածքներ-հասցնելնէ, որոնք մարդու մարմնում չեն հայտնաբերվում ռենտգենի օգնությամբ (պլաստմաս, ապակի). ականներ, թակարդ-ականներն այլ սարքեր՝ քաղաքացիական բնակչության ն բնակավայրերիդեմ, սովորական զենքիայլ որոշակի տեսակներ,որոնք կարող են համարվել չափազանց մեծ վնասվածքներ պատճառող կամ ոչ ընտրական գործողություն ունեցող: Արգելված են պատերազմվարելու հետնյալ մեթոդները` հակառակորդի բնակչությանը կամ զորքերին պատկանող անձանց դավաճանաբարսպանելը կամ վիրավորելը, այն հակառակոր»

»

-

:

ԼՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

ՄԱԽԳԱԱԻԻԱԿԱՆ

ԻԽԱՎՀՒԿՔ

դին վիրավորելը ն սպանելը. որը. վայր դնելով զենքը կամ այլես պաշտպանության միջոցներ չունենալով. հանձնվել է. հայտարարել. հաոր ոչ մեկը չի խնայվելու. սպանել. վիրավորելկամ գերի վերցնել կառակորդին`դիմելով ուխտադրժության.սպանել բանագնացին ն

նրան ուղեկցող անձանց. անօրինական օգտագործել բանագնացի ազգային դրոշը. հակամ չեզոք կամ չպատերազմողայլ պետության կառակորդիզինվորականնշանները կամ համազգեստը,ինչպես նան ոչնչացնել հակառակորդի ՄԱԿ-ի կամ ԿԽՄԿ-ի տարբերանշանները. սեփականությունըբ̀ացառությամբ այն դեպքերի. երբ նման ոչնչացումը կամ զավթումը պահանջվումէ՝ ելնելով ռազմականանհրաժեշ-

տությունից. հակառակորդ կողմի քաղաքացիներինհարկադրել մասնակցել իրենց երկրի դեմ ուղղված ռազմական գործողություններին, պատանդվերցնել. սպանել կամ ոչնչացնել վիրավորներինն հիվանդներին. սպանել ռազմագերիներինկամ նրանց հարկադրել՝ իրենց

երկրի դեմ մարտականգործողություններվարել. ահաբեկել խաղաղ բնակչությանը,ինչպես ճան օկուպացված տարածքի բնակչությանը՝ օկուպացնող տերության տարածք կամ այլ ցանկացած պետության տարածք դեպորտացնելը,գրոհել, ռմբակոծել կամ ոչնչացնել սանի-

տարական հիմնարկները. հիվանդանոցներըն հոսպիտալները.ոչնն բուժական անձնակազմը, չացնել սանիտարական ոչնչացնել հատուկ պաշտպանությաններքո գտնվող ն հատուկ եղանակով տարբերանշանով"նշված մշակութային արժեքները ն -

մշակութային կենտրոնները. որնէ տվյալներ ստանալու նպատակովկիրառել խոշտանգումներ. ինչպես նան դաժան, անմարդկայինկամ արժանապատվությունը նվաստացնողվերաբերմունքն պատժիայլ տեսակներ: Պատերազմի զոհերի ն մշակութային արժեքների պաշփպանությունը: Պատերազմի զոհերն այն անձինք են, ովքեր անմիջականորեն չեն մասնակցում ռազմական գործողություններին կամ ն մասնակցությունըդադարեցրելեն որոշակի պահից` վիրավոր հիռազմագերիները. վանդ կոմբատանտներըն ոչ կոմբատանտները. քաղաքացիականբնակչությունը (այդ թվում՝ օկուպացված տարածքների): Ցանկացած պատերազմիզոհերը բոլոր հանգամանքներում -

Վ..ՔՉԱՅՀԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

պետք է օգտվեն պաշտպանությունիցն մարդասիրականվերաբերմունքից, առանց որնէ խտրականության:

Արգելվումեն

կանխամտածված սպանությունները,խեղում պատճառելը, դաժան. անմարդկային.վիրավորականկամ արժանապատվությունը նվաստացնողվերաբերմունքը,տանջանքները.խոշտանգումները, կենսաբանականն բժշկական փորձերըն գիտափորձերը, կանխամտածվածմարմնական վնասվածքներ հասցնելը, դատապարտելը նե պատիժ կիրառելն առանց պատշաճ կայացված ն օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի, չկատարված հանցագործությունների համար պատիժները,այդ թվում` կոլեկտիվպատիժները, առանց բժշկական օգնության, ջրի, սննդի թողնելը ն այլ գործողությունները: Հատուկ պաշտպանությունից ն հովանավորությունից են օգտվում երեխաները, կանայք. հատկապեսհ̀ղի կանայք, զառամյալները: Պատերազմիզոհերի պաշտպանությանվերաբերյալնորմերի դիտավորյալ խախտումների համար մեղավոր անձինք զինվորական հանցագործներեն ն ենթակա են քրեական պատասխա-

նատվության: ՝

Վիրավորների,հիվանդներին նավաբեկյալներիմիջազգային իրավական պաշտպանությունընախատեսվածէ 1949 թ. Ժննի լն 1 ն 1977 թ. 1ն Ա կոնվենցիաներով Լրացուցիչարձանագրություններով: Երկու կոնվենցիաներն էլ պատերազմողկողմերին պարտավորեցճում են՝

ապահովել հակառակորդիայն վիրավորների ն հիվանդների բժշկական օգնությունն ու խնամքը. ովքեր համարվում են ռազմագերի (ընդ որում, արգելվում է նրանց սպանել). փնտրել ն օգնել վիրավորներին ն հիվանդներին, նրանց անձը, պաշտպանել հաստատել նրանց կողոպտվելուցն վատ վերաբերմունքից, փնտրել ն հողին "

հանձնել մահացածներին` հաստատելովնրանց անձը ն խոչընդոտե-

լով նրանց կողոպտմանը, երբ թույլ են տալիս հանգամանքները, կնքել զինադադարիկամ կրակի դադարեցման մասին համաձայնություններ կամ տեղական "

համաձայնություններ` մարտի դաշտում մնացած վիրավորներին Ա

հիվանդներինմարտիդաշտից դուրս բերելու, նրանց տեղափոխելուն փոխանակելունպատակով,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ԻԲԱՎՊՀՀԵՔ

»

ՄԱԽԴԱՍԻԻԱԿԱԿ

չեզոք պետություններիռազմանավերինն

թռչող

թույլատրել մարտական գործողություններիգոտուց

ԻհԱՎՈՀԿՔ

ապարատներին դուրս բերել վի-

րավորներին,հիվանդներինն նավաբեկյալներին,միջոցներ ձեռնարկելով. որպեսզի այդ անձինք չկարողանան կրկին մասնակցել ռազմական գործողություններին,հակառակորդի հոսպիտալային նավերին թույլ տալ լքել գրավված նավահանգիստները:Զինված ուժերին առընթեր սանիտարական ն բուժական անձնակազմը ն հոգնորականներն օգտվում են հարգանքիցն հովանավորությունից բոլոր հանգամանքներումն ռազմագերիներչեն համարվում: Ռազմագերիների միջազգային իրավական պաշտպանությունը նախատեսված է 1907 թ. Հաագայի 1Մ կոնվենցիայով. 1949 թ. Ժննի 11 կոնվենցիայով ն 1977թ. 1ն Ա Լրացուցիչ արձանագրություններով:

Ռազմագերինզինաթափվածհակառակորդնէ, որը ժամանակավորապես գտնվում է պատերազմող պետության իշխանության ներէ կրում նրա ճակատագքո: Վերջինը լրիվ պատասխանատվություն նում ն րի համար: Ռազճագերին չի հանդիսանում չի էլ կարող հ հանդիսա ուժով: նալհանցագործմիայն գերեվարվելու են Պատերազմողկողմերըպարտավոր մարդասիրաբարվերաբերվելռազմագերիներին,նրանց գիտական կամ բժշկական փորձերի չենթարկել, պաշտպանելռազմագեր ներին ցանկացած բռնությունից կամ ահաբեկումից,ամբոխի վիրավորանքներից ն հետաքրքրասիրությունից,հարգել նրանց անձը ն պատիվը, ռազմագերիներինապահովել ջրով. սննդամթերքով,բժշկական օգնությամբ, հագուստով ն առաջին անհրաժեշտության այլ առարկաներով. վարձատրել նրանց կողմից կատարվող աշխա-

ը

:

-

փաստի

-

տանքը.

ռազմագերիներինկատմամբչկիրառել ֆիզիկական տանջանքբռնությանայլ միջոցներ՝ նրանցիցորնէ տեղեկությունստանալու համար (ռազմագերին պարտավոր է հաղորդել միայն իր ազգանունը, անունը, կոչումը, ծննդյան ամսաթիվը ն անձնական համարը), արգելելԼ՝։ ՞անհատական զանցանքների համար կոլեկտիվ պատիժները. կարգապահականտույժերը չպետք է լինեն անմարդկային, դաժան կամ առողջության համար վտանգավոր, չհաջողված »

ներ ն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ.ՔՈՉԱԽԱԿ

փախուստի համար ռազմագերինմիայն կարգապահականպատասխանատվություն է կրում, ռազմագերի կանանց նկատմամբ վերաբերվել պատշաճ հար»

դեպքերում նրանց հետ վարվել ոչ ավելի վատ, քան տղամարդկանցհետ: Մասնավորապես,ռազմագերիկանայք պետք է պահվեն տղամարդկանցիցառանձին, նրանց պետք է տրամադրվեն ավելի լավ սանիտարահիգիենիկ պայմաններ. չպետք է ոտնձգություննե կատարվեն նրանց պատվի նկատմամբ. ռազմագերի կինը չպետք է ներգրավվիայնպիսի աշխատանքներում. որոնցում սեփական պետության կանայք չեն ներգրավվում, ազատել ն հայրենադարձնել ռազմագերիներին անմիջապես ռազմականգործողություններնավարտվելիս(կրակը դադարեցնելիս) գանքով ն

բոլոր

.

ն այ ն:

Քաղաքացիական բնակչության ն մշակութային արժեքների միջազգային իրավական պաշտպանությունը նախատեսված է 1907 թ. Հաագայի 77, 1949 թ. Ժննի 17 ն 1954 թ. Հաագայի կոնվենցիաներով: Քաղաքացիական բնակչությունը բոլոր պայմաններում իրավունք ունի հավակնել մարդասիրականվերաբերմունքի ն բռնության,

ահա-

բեկման ն վիրավորանքներիցանկացած գործողություններիցպաշտ-

անկախ նրանից՝ կողմից ժամանակավոպանության՝ հակառակորդի րապես օկուպացված տարածքու՞մէ գտնվում, թե՞ իր բանակի թի-

կունքում: Պատերազմողկողմերը կարող են իրենց կամ օկուպացված

տարածքներում ստեղծել սանիտարականն անվտանգությանգոտիներ՝ ռազմականգործողություններիցվիրավորներին ն հիվանդներին,

զառամյալներին ն հաշմանդամներին. մինչն 15 տարեկան երեխաներին. կանանց, հղիներին ն 7 տարեկանից ցածը երեխաների հետ

գտնվող կանանց, հակառակորդին հաղորդելով այդպիսի գռտիների ստեղծման մասին:

Հակառակորդի զինված ուժերի կողմից ժամանակավորապես զբաղեցված տարածքի նկատմամբ տարածվում է ռազմական օկուպացիայի ռեժիմը, որը նախատեսում է օկուպացնող կողմի միայն փաստական իշխանություն, այլ ոչ թե նրա ինքնիշխանության տարածում: Օկուպացված տարածքում ուժի մեջ են մնում նախկին օրենքները, որոնց գործողությունը կարող է կասեցվել կամ դադարեց278

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻՖԱՎԴՀՀեՔ

մԱԽԴԱՍԻԽԱԿԱՆ

վել միայն այն դեպքում,եթե դրանք վտանգ պացնող տերությանհամար:

են

ԻՊԱՎՀՒԵՔ

ներկայացնումօկու-

է Օկուպացնող տերությունըպարտավոր ձեռնարկել անհրաժեշտ վերականգնելու ն բնակբոլոր միջոցները հասարակականկարգը ապահովելու համար, բնակչությանն իր չության անվտանգությունն ն լեզվով տեղյակ պահել վարչական քրեականպատասխանատվութ կողմից ընդունվող իշխանությունների յան վերաբերյալօկուպացիոն ապահովել սննդամորոշումներիմասին, քաղաքայինբնակչությանն նյութերով, ապահովել օկուպացված տաթերքով ն սանիտարական րածքներիժողովուրդներիմշակութայինարժեքներիպահպանությու-

նըն այլն:

տարած

է Օկուպացնող տերությաննարգելվում օկուպացված բնակչությաննարտաքսելիր կամ այլ պետությանտարածք. տեղաերեխաների փոխել իր բնակչությունըօկուպացվածտարածք. փոխել ն նրանց հեռացնել ծնողներից. օկուպացված քաղաքացիությունը տարածքի բնակչությանըհարկադրելծառայել օկուպանտի զինված ն ճասուժերում, ոչնչացնել պետական.հասարակական,անձնական չէ ռազմական եթե դա պայմանավորված ճավոր սեփականությունը. ոչնչացնել կամ դուրս բերել մշակութային անհրաժեշտությամբ, անուղղելի արժեքները կամ հռգնոր ժառանգությունը,կամ դրանց չէ ռազմական անհրաժեշվնաս հասցնել. որը պայմանավորված

տությամբ:

հատուկ պաշտպանութԼրացուցիչ արձանագրությունը Մասնավորապես. ն յուն է սահմանում կանանց երեխաներիհամար: ռնաբականանց համար պետք է ապահովվի պաշտպանությունբ̀ ն ոտնձգության րությունից. պոռնկությանհարկադրելուց սեռական ն երեխաների ցանկացած այլ ձներից. հղի կանանց փոքրահասակ մայրերի գործերը պետք է քննվեն առաջին հերթին առավելագույնս Երեխանեբացառելովնրանց նկատմամբմահապատժիկիրառումը: ցանկացած րի համար պետք է ապահովվի պաշտպանություն` չպետք է սեռականոտնձգությունից.15 տարին չլրացած երեխաները Լ8 տարին չլրացած եմասնակցեն ռազմականգործողություններին, 1977 թ. Լ

րեխաներինկատմամբչի կարող կիրառվելմահապատիժ: ե դրա Ռազմականգործողություններիպատերազմիավարփլ, միջն պատերազմաիրավական հետնանքները: Պատերազմողների

Վ.ՔՈՉԱՀՄԱՆ,

ՄԻՋԱՉԳԱԻՆ

կան գործողություններըկարող են դադարեցվել զինադադարիկամ

նրանցիցմեկի անձնատուրլինելու (կապիտուլյացիա) արդյունքում: Ձինադադարըկարողէլինել տեղային կամ ընդհանուր: Տեղային զինադադարը ժամանակավոր բնույթ ունի, այն կնքվում է պատերազմի սահմանափակթատերաբեմի համար (մարտի դաշտ, ամրոց. կղզի), տեղական նշանակությանորոշակի նպատակներով կամ խնդիրներով (վիրավորներին,հիվանդներին ն մահացածների դիակներըմարտի դաշտից դուրս բերելը ն տեղափոխելը, վիրավորներին փոխանակելը.կանանց ն երեխաներինպաշարված ամրոցից դուրս բերելը. բանագնացիհետ բանակցելը. համազգայինկամ կրոնական տոնը տոնելը) ն, որպես կանոն, կարճ է տնում (մեկ ժամ, մի

քանի ժամ, մեկ կամ մի քանի օր): Տեղային զինադադարիմասին որոշում կարող է ընդունել տեղական զինվորական հրամանատարությունը՝ իր

լիազորությունների

շրջանակներում: Տեղային զինադադարըպատերազմողներիմիջն պատերազմիդադարեցմանչի հանգեցնում: Ընդհանուր զինադադարըկամ կրակի ընդհանուրդադարեցումը

պատերազմողների միջն ռազմական գործողությունների լրիվ դադարեցումն է: Այն, որպես կանոն, չի սահմանափակվում որնէ ժամկետով ն

շարունակվում է մինչն խաղաղությանպայմանագրիկնքումը կամ խաղաղ կարգավորումը: Առանձինզինծառայողների կողմից ընդհանուր զինադադարիխախտումըզինվորականհանցագործություն է, որի համար նրանք պետք է քրեական ենպատասխանատվության

թարկվեն:

Ընդհանուրզինադադարը ոչ միայն ռազմական, այլն քաղաքական բնույթ ունի, քանի որ դա քայլն է պատերազմիավարտի առաջին ն խաղաղ կարգավորմանճանապարհին:Ընդհանուրզինադադարի կամ կրակի դադարեցմանխախտումըորնէ հակառակորդիկողմից

պետք է դիտվի որպես ագրեսիայիգործողությունկամ զին վորական

հանցագործություն: Անջնատուրությունը ռազմական գռրծողություններիդադարեց-

ման

եղանակներիցմեկն

է: Ի

տարբերություն ընդհանուր զինադադարի, այս դեպքում պարտված կողմը կորցնում է նույնիսկ ձեական հավասարությունը հաղթող կողմին (բացառությամբպատվավոր

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆ ՄԱԴԱԼԻՏԱԿԱԿ

ԻՌԱՎՀՒԱՔ

ԻԲԱՎՀւեՔ

անձնատուրության): Անձնատուրությունը կարող է լինել պատվավոր. պարզ (սովորական),ընդհանուրն անվերապահ: Պավվավոր անձնատուրությունը ռազմական գործողությունների դադարեցումնէ պատերազմող կողմերի միջն ձեռք բերված համաձայնության կապակցությամբ, որի համաձայն, անձնատուր լինող կողմն իրավունք ունի լքել իր դիրքերը կամ պաշարված քաղաքը՝ դրոշներով, տեխնիկայով, զենքով ն հետագայում միանալ իր զինված ուժերին, այդ թվում՝ հետագա մարտական գործողություններ իրականացնելու համար: Պարզ (սովորական) անձնատուրություննառանձին հատվածում ռազմական գործողությունների դադարեցումն է, անձնատուր լինողների զինաթափումը ն գերեվարումը: Այդպիսի անձնատուրությունը չի նշանակում ընդհանրապես պատերազմի ավարտ, թեն կարող է ազդել պատերազմողպետություններիռազմաքաղաքականդրության վրա: Ընդհանուր անձնատուրությունը մարտական գործողությունների համընդհանուրդադարեցումն է անձնատուր լինող պետության կողմից` պատերազմումիր պարտությունը ճանաչելով: Ընդհանուր անձնատուրության արդյունքում զինաթափվում են պարտված պետության բոլոր զինված ուժերը, նրա տարածքը կարող է օկուպացվել ն նրա վրա կարող է դրվել քաղաքական ն նյութական պատասխանատվություն: Անվերասպահ անձնատուրությունը(ընդհանուրանձնատուրության հատուկ ձն) մարտական գործողություններիհամընդհանուր ն լրիվ զինված ուժերի զինադադարեցումնէ. պարտված պետության ն հանձնվելը: առանց որեէ պայմանի ջափումը ը ՈՔ ը ից Ագրեսորը զրկվում է պետական ինքնի

բոլոր

Հո Ն ՀԱՆ

ե Ն րխ

Ք" օկան պատասխանատվությանբարձրագու) ատուկ կուպացվում է, իշխանություննիրականացնու նշանակված անձինք՝ հաղթանակած պետությունների անունից: Ագրեսորն իրավունք չունի հրաժարվել լ անձնատուրությանպայմաններըոչ դրանից հետո։ Այդպիսին են Գերմանիայի թ. սեպտեմբերի2-ի անվերապահ անձնատուրությա

գերագույն

ՆՆԱ

արա

օ

Ար անձ նար Ա-իիո ` աի ր

ի

Վ...ՉԱՄԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ, ԻՊԱՎՀՀԿՔ

Պատերազմող պետությունների միջն պատերազմի վիճակի

ա-

վարտը, որպես կանոն, ձնակերպվում է խաղաղության պայմանագրի

կնքման, միակողմանի հռչակագրի ընդունման կամ երկկողմ հռչակագիր ստորագրելու միջոցով:

Պատերազմող կողմերի միջն պատերազմական վիճակի

դադա-

րեցման միջազգային իրավական հիմնական միջոցը նրանց կողմից

խաղաղության պայմանագրի կնքումն է: Այդպիսի պայմանագրերն ընդգրկում են քաղաքական, տնտեսական, տարածքային ն այլ հիմնախնդիրների կարգավորմանը նվիրված հարցերի լայն շրջանակ

ապարատները,վերականգնվումէ Համաշխարհային օվկիանոսում միջազգային ծովային ն օդային նավագնացության

վերը

ն թռչող

անվտանգությունը նայլն:

տասխանատվություն. պայմանագրերի գործողության վերսկսում. ռեստիտուցիաներ, ռեպարացիաներ. դիվանագիտական ն հյուպատոսական հարաբերություններիվերականգնում ն այլն)՝ պատերազմողների միջն պատերազմական վիճակի դադարեցման ն խաղաղության վերականգնմանկապակցությամբ: Պատերազմի (պատերազմականվիճակի) ավարտի իրավական հետնանքները պատերազմողկողմերի համար առաջանում են ինչպես պատերազմող,այնպես էլ չեզոք ն չպատերազմողայլ պետութ-

յուների համար: Պատերազմողպետություններիհամար դադարում են գործել պատերազմի օրենքներն ու սովորույթները, ն հաստատվում են բնականոն խաղաղ հարաբերություններ, այդ թվում` դիվանագիտական. վերսկսվում է նախկինումկնքված միջազգային պայմանագրերի գորբոլոր

ռազմագերիները. է քաղաքացիականբճնւսկչությանհայկատարվոոծ

րենադարձումը,իրականացվում է օկուպացիոն զորքերի դուրսբերումը, լուծվում են զինվորական հանցագործների քրեական, քաղաքակւսն նե նյութական պատասխանատվության բոլոր հարցերը, ստեղծվում են քաղաքական ն նյութական երաշխիքներ՝հետագայում պատերազմը չվերսկսելու համար:

Չեզոք պետություններիհամար դադարում է պատերազմումչեզոքության վիճակը: Ընդհանրապեսբոլոր չպատերազմող պետությունների համար վերանում է պատերազմ վարելու գոտիների (եթե դրանք

ԻՊԱՎՈՒԿՔ

ստեղծվել էին) ռեժիմի պահպանման անհրաժեշտությունը. վերա-. դարձվում են չեզոք պետություններիտարածքում հայտնված նախկին պատերազմողկողմերի ներկալված քաղաքացիները,ռազմանա-

(ռազմագերիների փոխանակում. զինվորական հանցագործմճերիպա-

ծողությունը, կնքվում են նոր պայմանագրեր,վերադարձվումեն

ՄԱԴԱՍԻԻԱԿԱԿ

Վ Քղշսոյսն

ԳԼՈՒԽ

14. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՔՐԵԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

-

Տ 40. Միջազգայինքրեական իրավունքի, միջազգային

ու

բնու րի ն միջազգային հանցագործությունների , ' տազգային բուքի հանցագործությունների հասկացությունը

Միջազգայինքրեական իրավունքի հասկացությունը`Սիջազգային քրեական իրավունքլ: միջազգայինպայմանագրերովնախատեսված հանցագործություններիկանխարգելման,քննության ն դրանց կատարմանհամար պատժելու գործում պետություններիհամագործակցությունը կարգավորողնորմերի ն սկզբունքների համակցություն

է:

Միջազգային քրեական իրավունքի կարգավորման ոլորտը

ռում »

»

ԼԲԻՋԱԶԳԱՅԻՆ, ՔԲՆԽԱԿԱՆ,

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՊԱՎՀՒնՔ

ներա-

է՝

միջազգային հանցագործություններիդեմ պայքարը, համագործակցությունը միջազգային հանցավորության դեմ պայ-

քարում:

Միջազգային քրեական իրավունքը միջազգային հանրային իրավունքի ճյուղ է ն սերտորեն կապված է պետությունների ազգային քրեական իրավունքի հետ: Միջազգային քրեական իրավունքի ա-

ռանձնահատկություններիշարքում հարկէ նշել՝ դրա համալիր բնույթը (այն ներառում է քրեական, քրեադատավարական ն քրեակատարողական իրավունքի նորմերը), միջազգային պայմանագրերով ամրագրված՝ տվյալ ճյուղի հատուկ սկզբունքները, ն մարդկությանդեմ հանցագորզինվորական ծություն կատարած անձանց նկատմամբվաղեմության ժամկետներ »

"

»

հանցագործների

չկիրառելը,

միջազգային քրեական իրավունքի հատուկ աղբյուրները՝ունիվերսալ ն տարածաշրջանային միջազգայինպայմանագրերիձնով ն օժանդակաղբյուրները՝ միջազգային տրիբունալներին ազգային դատարաններիորոշումների ձնով, հանցագործության հատուկ սուբյեկտը՝ ի դեմս պետությունների ն իրավաբանականանձանց (ֆիզիկական անձանցհետ մեկտեղ), "

«

ԻԲԱՎՈՒԿՔ

հատուկ սանկցիաներ ն այլն:

սահմանված է պատասխաՄիջազգայինքրեականիրավունքում նատվություն միջազգայինն միջազգայինբնույթի հանցագործութ-

յունների համար:

Միջազգայինքրեական հանցագործությանհասկացությունը: ծանրագույնմիջազգայինհակաիհանցագործությունը Միջազգային ն ազգերի գոէ րավականարարք է, որը ոտնձգում պետությունների է իրավունքի հիմյության հիմքերի դեմ, խախտում միջազգային նական սկզբունքները,սպառնումէ միջազգայինանվտաճգությանը պեՄիջազգայինիրավունքիհանձնաժողովինախապատրաստած` կոնվենցիայի մասին տությունների պատասխանատվության

պարտանախագծումընդգծվումէ, որ «պետությանկողմիցայնպիսի հակաիրավորությանխախտմանարդյունքումծագող միջազգային է ընկերակվական արարքը. որն այնքան հիմնարար միջազգային խախտումը ցության կենսական կարնոր շահերի համար. որ դրա ամբողջ միջազգային ընկերակդիտվումէ որպես հանցագործություն հանէ»: ցության դեմ, միջազգայինհանցագործություն Միջազգային ցագործությանօբյեկտ կարող են լիճել համընդհանուր խաղաղութժողովուրդներին պետությունը ն միջազգայինանվտանգությունը, ժողովուրդներին հարաբերությունները. յունների բարիդրացիական ն սովոազգերի ինքնորոշմանիրավունքը.պատերազմիօրենքները

րույթները: պատերազմիցհետո դատարանիաԵրկրորդ համաշխարհային ն ղեկավարները:Նյուրնռաջ են կանգնել Գերմանիայի Ճապոնիայի գլխավորզինբերգի տրիբունալինէին ներկայացվել գերմանացի ընթացքումապացուցվորականհանցագործներ:Դատավարության անմեղքը 15 միլիոն քաղաքացիական վել էր ամբաստանյալների ն խոշտանսպանությունների ձանց ոչնչացման,ռազմագերիների օկուպացվածտարածքներից միլիոն մարդկանց ար-

գումների, բանտարկյալնետաքսման, 275 հազար մարդու թույնով սպանելու. կանխամտածվածվարակելու. րին վարակիչ հիվանդություններով կատարելու համար կենդանիմարդկանցվրա անմարդկայինփորձեր տրիբունալիառաջ էին կանգնել Ճճան այլն: Տոկիոյիզինվորական 28-ը: ղեկավարներից պոնիայի նախկին բարձրաստիճան

Վ..ՔՈՉԱՀԱՆն,

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ,

ԻոէլՎրնք

Միջազգայինիրավունքում ֆիզիկականանձանց

ահանցավոր

րարքներ են ճանաչվում ինչպես միջազգային ստատրիբունալների տուտներով.այնպես էլ ընդհանուրմիջազգայինիրավունքի

նորմերով

նախատեսվածները (օրինակ, ցեղասպանություն արարքը նախատեսված է Ցեղատպանության հանցագործություն կանխման ն դրա համար պլարժի մասին 1948

թ.

կոնվենցիայով):

թվին են դասվում հանցագործությունների հանցագործություննե-

խաղաղությանդեմ. զինվոլաւկան հանհանցագործությունները. ցագործություններըմարդկությանդեմ, ինչպես նան

հի

գաղութաղի-

հությունը.ցեղաապանությունը, ապարտեիդը. մթնոլորտիկամ

րի զանգվածային աղտոտումը (էկոցիդ):

Նշված

հանցագործությունները կարող

ծովե-

են

կատարվելայնպիսի պարտավորությունների կռպիտ խախտման արդյունքում. որոնք հիմնարար նշանակությունունեն միջազգային խաղաղությանն անվտանգության,ժողովուրդների ինքնորոշմանիրավունքի,անհատի ն շրջակա միջավայրիպաշտպանության ապահովմանհամար: Դրանցով շոշափվում են ոչ միայն տուժած անմիջականորեն այլն ընդհանրապես միջազգային

պետության.

ընկերակցության շահերը: Այդ դեպքում պատասխանատվության հարաբերություններն առաջանում են միջազգայինհանցագործություն կատարածպետությանն մյուս բոլոր պետությունների միջն։Միջազգային ն հանցագործությունների

դրանց պատասխանատվության կատարման. համար սուբյեկտներ կարող են լինել

պետությու ները, միջազգային կազմակերպությունները ն ֆիզիկական ն Պետությունները միջազգայինիրավունքի այլ սուբյեկտներըքաղաքական, ն

անձին:

նյութական բարոյական են կրում պատասխանատվություն միջազգային հանցագործությունների համար, իսկ ֆիզիկականանձինք ենթակա են միջազգային քրեականպատասխանատվության։ Միջազգային թրեական իրավունքինորմերումտրվում է հանցավոր արարքը որակելու համար անհրաժեշտն բավարարչորս հատկանիշներինկարագրությունը (հանցակազմ). առանց որոնց հանցագործությունըգոյություն չունի: Միջազգային քրեական հանցագործության կազմըներառումէ

հետնյալ հատկանիշները՝

ՔԻԿԱԿԱՆ

ԻԽԱՎՈՒեՔ

Հանցագործության սուբյեկտը (ֆիզիկական անձ)՝ միջազգային իրավական նորմերը խախտած ն միջազգային իրավունքին համապատասխան՝ դրա համար միջազգային քրեական իրավունքի նորմեկրելուն ունակ ճանաչրով նախատեսված պատասխանատվությունը վող պաշտոնատարանձը կամ պետությանգործակալը: Հանցագործության օբյեկտի միջազգային իրավունքով պահպանվող հասարակական հարաբերությունները.որոնց դեմ ոտնձգող միջազգային իրավունքի սուբյեկտները դրա համար պատասխաճատվություն են կրում միջազգային պատասխանատվությանվերաբերյալ նորմերի հիման վրա: Այդ նույն հարաբերություններըպաշտպանվում են նան միջազգային քրեականիրավունքում, որը պատասխանատվությունէ նախատեսում այն ֆիզիկական անձանց համար, ովքեր պետությունը կամ միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտն օգտագործում են միջազգային հանցագործությունկատարելու համար: Հանցագործության օբյեկտիվ կուլմը բնութագրում է ֆիզիկական անձի հակաիրավական արարքի արտաքինկողմը. այսինքն` բուն արարքը (գործողություն կամ անգործություն).կապը արարքի հակաիրավական բնույթի ն հանցավոր հետնանքի միջն, եթե դս պահանջվում է կոնկրետ քրեական հանցագործությունըորակելու համար: Որպես կանոն, միջազգային հանցագործությանօբյեկտիվ կողմն ընդգրկում է անձի՝ պետության միջազգային հանցագործությանը հանգեցրած գործողության կամ անգործության հանցավոր հետնանքների պատճառական կապը: Հաւնցագոիծությանսուբյեկտիվ կումն ընդգրկում է ն՛ հանցավոր ճանաչվող պետության արարքին, ն հանցավոր հետնանքներինանձի հոգեբանականվերաբերմունքը. արդյո՞ք նճա ցանկանում էր կամ գիտակցաբար էր թույլ տալիս պետությանկողմիցիրավախախտման կատարումը ն վնաս պատճառելը: Հանցավոր արարքի նկատմամբ անձի հոգեբանականվերաբերմունքըդըսնորվումէ մեղքի երկու ձներից մեկով՝ դիտավորությամբկամ անզգուշությամբ,ինչը նճշանակություն ունի պատիժ նշանակելիս: Մեղքի հետ մեկտեղ, սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է այնպիսի լրացուցիչ հատկանիշներով,ինչպիսիք են միջազգային հանցագործությանկատարման համար պետությունն օգտագործող ֆիզիկականանձանց արարքի շարժառիթը ն »

.

Միջազգային զինվորական տրիբունալի1945 թ. կանոնադրության (հ. 6) ն միջազգայինիրավականայլ ակտերի համաձայն.միջազգա-

յին

ՄԻՋԱԶԳԱ)Ին

»

.

նպատակը:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Վ.ՔՈԶԱՅԱԿ

Ի7ԱՎՀԱեՔ

Միջազգային քրեական հանցագործությունը քրեական այլ հանցագործություններից տարբերակող հատկանիշ կարելի է համարել այն, որ ֆիզիկականանձանց հանցավոր ոտնձգությունների օբյեկտը բոլոր դեպքերում համաշխարհային հանրության՝ միջազգային իրավունքով պահպանվող շահն է: Միջազգային բնույթի հանցագործություններ: Միջազգային բնույթի հանցագործություններըոտնձգության օբյեկտով ն հանրային վտանգավորության աստիճանով տարբերվում են միջազգային հանցագործություններից:Դրանք անհատներիկամ անձանց խմբերի այն իրավախախտումներնեն, որոնք երբեմն ոտնձգում են ոչ միայն ազգային, այլն միջազգային իրավակարգիհանդեպ՝ վտանգ ներկայացնելով երկու, մի քանի կամ բոլոր պետությունների համար: Այդպիսի հանցագործություններ ենահաբեկչությունը,թմրամիջոցներիտարածումը ն վաճառքը, դրամանենգությունը,պատանդներվերցնելը ն

այլն:

Միջազգային բնույթի հանցագործությունների դեմ պայքարում պետությունների համագործակցությունը գլխավորապես կանոնակարգվում է բազմակողմ պայմանագրերով(կոնվենցիաներով), որոնցից յուրաքանչյուրը առանձին հանցագործությանմասին է: Կոնվենցիաները, որպես կանոն, բովանդակումեն` հանցակազմի նորմատիվայինբնորոշումը, մասնակից պետության պարտավորությունը՝ամրագրել կոնվենցիայի նորմն ազգային օրենսդրությունում(իմպլեմենտացիա), մասնակից պետության պարտավորությունը` պայքարել համապատասխանհանցագործությունների դեմ: "

"

-

Միջազգային բնույթի ամենալուրջ հանցագործություններիցմեկը միջազգային ահաբեկչությունն է, որը բնութագրվումէ հետնյալ ա-

ռանձնահատկություններով`՝

հանցագործություն, նախապատրաստվում է մի պետության տարածքում,բայց կատարվումէ մեկ այլ պետությանտարածքում, հանցագործություն կատարելով մի պետության տարածքում՝ ահաբեկիչը, որպես կանոն, պատսպարվում է այլ պետության տարածքում (ծագում է նրա հանձնման հարցը): Թմրամիջոցների փարածումը ն վաճառքը հանցագործություններ են, որոնք ոտնձգում են ոչ միայն առանձին մարդու կյանքի ն առող»

»

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՔԻԽԱԿԱՆ

ԻտԱՎՈՀեք

ջության, այլն երկրի տնտեսության, պետությունների արտաքինտնտեսական կապերի, նրանց խաղաղ համագործակցությանդեմ: մասին միասնականկոնվեն1961 թ. ստորագրվելէ Թմրամիջոցների միջոցներիմասին կոնվենցիան,իսկ ցիան, 1971 թ. Հոգեներգործուն 1988թ. Թմրամիջոցներին հոգեներգործուն միջոցների ապօրինի

դեմ պայքարիմասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիան: շիջաւնառության համաձայն, քրեորեն պատժելի արարքներ Այդ կոնվենցիաների ն հոգեներգործուն միջոցների ապօրինիարտադեն թմրամիջոցների տարածումը,ինչպես նան դրանցվաճառքը, րությունը, պահպանումը, Թմրամիջոցներիտարածմանն. գնումը, ներկրումըն արտահանումը:

առնտրի դեմ պայքարը յուրաքանչյուր պետության գործն է, որոնց մեծամասնությունըընդունել են խիստ պատժի միջոցներ ճախատեպարտավոր է սող ազգային օրենքներ: Յուրաքանչյուր պետություն երբ ենթադրյալ իրավախախտըգտնվում պատժել հանցագործներին, սահմանէ իր տարածքում:Թմրաբիզնեսը,որպես կանոն, պետական ն անհրաժեշտ է պետությունների ճեր չճանաչող երնույթ է, ուստի

միասնականպայքարնայդ չարիքիդեմ: է դրամանենգությունը: Միջազգայինբնույթի հանցագործություն 1929 թ. ստորագրվելէ Դրամանիշերկեղծելու ղեմ պայքարի մասին կոնվենցիան, որի համաձայն` պետություններըպարտավորություն են ստանձնել քրեռրենհետապնդել դրամանիշերկեղծողներին,կեղծված դրամանիշերտարածողներին,դրամանիշերկեղծելու համար նախատեսվածսարքերի կամ "այլ առարկաների պատրաստմանը ենթարկԱյդ անձինք պատասխանատվության մասնակցողներին: են վում անկախ նրանից, թե որ պետությանդրամանիշեր պատրաստում կամ կեղծում: Կոնվենցիանպարունակումէ դրույթ հանցագործներինշահագրգիռպետությանըհանձնելու մասին: է մարդկանցառետուրը: Այդ հանցաԾանր հանցագործություն կանանց (պոռնգործությունըներառումէ ստրկավաճառությունը, կության հարկադրելը)ն երեխաների առնտուրը: Ստրուկների առնտուրն արգելող առավել կարնոր միջազգայինիրավականակտը է: կոնվենցիան 1956 թ. Սփրկությանվերաբերյալ ն է Միջազգայինբնույթի հանցագործությունհին միջին դարերում են

1982 թ. Ծովային իրալայն տարածում ունեցած ծովահենությունը: տակ հասվունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայիհամաձայն, ծովահենության

Վ.ՔոՉԱՀԱԿ

Մ

Իո

ԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Վ7դեՔ

կացվում է մասնավոր նավերի կամ թռչող ապարատներիբռնության, գերման կամ կողոպտմանցանկացածանիրավաչափգործողություն բաց ծովում՝ ուղղված այլ նավի կամ թռչող ապարատի, կամ նավում գտնվողանձանց կամ գույքի դեմ: Օդանավերի զավթման դեմ պայքարի նպատակով 1970թ. դեկտեմբերին Հաագայում պետություններն ընդունել են Օյանուվերի աչվօիինի զավթման դեմ պայքարի մասին կոնվենցիան: Այն սահմանում է, որ թռիչքի ընթացքում օդանավում գտնվող ցանկացած անձ, որն ապօրինի բռնության կամ բռնություն գործադրելու սպառնալիքի միջոցով զավթում է այդ օդանավը կամ վերահսկողություն իրականացնում դրա նկատմամբ, կատարում է հանցագործություն:Յուրաքանչյուր պետություն պարտավորությունէ ստանձնել այդպիսի անձի նկատմամբկիրառել պատժի խիստ միջոցներ: Ռադիոակտիվ նյութերի հետ ապօրինի գործողությունների դեմ պայքարը կարգավորվեց 1280 թ. ընդունված Միջուկային նյութի ֆիզիկական պաշվապանությանմասին կոնվենցիայով Կոնվենցիայի համաձայն, հանցագործություն է առանց իրավասու մարմինների թույլտվության միջուկային նյութը ստանալը, ինչպես նան գողանալը, յուրացնելը, տիրապետելը, օգտագործելը, փոխանցելը,ձնափոխելը, ոչնչացնելը կամ սփռելը, որը հանգեցնում է կամ կարող է հանգեցնել ցանկացած անձի մահվան կամ լուրջ վնաս պատճառել սեփականությանը: Տ

Վ.

Սիջազգային հանցագործությունների դեմ պայքարը

Միջազգային հանցագործություննրի ն միջազգային բնույթի հանցագործություններիհասարակական վտանգավորությունը պահանջում է դրանց դեմ պայքարում պետությունների ջանքերի միավորում` միջազգային համագործակցություն, որն իրականացվում է տարբեր եղանակներով: Միջազգայինքրեական դափարանը:Երկրորդհամաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո գլխավոր զինվորական հանցագործների գործերի արագ ն արդարացի դատական քննությունն ապահովելու նպատակով ստեղծվեցին երկու տրիբունալներ՝ մեկը եվրոպական երկրների գլխավոր զինվորական հանցագործներին դատելու ն

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿՔԲննԿԱն,

ԻԲԱՎՈՀԵՔ

պատժելու, մյուսը՝ Ճապոնիայի գլխավոր զինվորականհանցագործներին դատելու ն պատժելու համար: 1945 թ. օգոստոսի 8-ին դաշնակից չորս տերությունները՝ԽՍՀՄ-ը, ԱՍՆ-ը, Անգլիան ն Ֆրանսիան ստորագրել են Լոնդոնի համաչայնագիրը. որի բաղկացուցիչ մասն էր «Գլխավոր զինվորական հանցագործների դաղական հետապնդմանն պատժի համար միջաւզգային զինվորական փրիբունալի կանոնադրությունը». որի հիման վրա ստեղծվելէ նույնանուն միջազգային դատական մարմին՝Նյուրնբերգում (Նյուրնբերգի փրիբունալը): Նյուրնբերգի միջազգային տրիբունալը կազմված էր չորս անդամներից ն չորս տեղակալներից. մեկական` տրիբունալի հիմնադրման մասին Լոնդոնի համաձայնագիրն ստորագրած յուրաքանչյուր պետությունից: Քվորումի համար անհրաժեշտէր տրիբունալի բոլոր չորս անդամներիկամ նրանց տեղակալներիառկայությունը: Մեղավորությունը ճանաչվում ն պատիժը նշանակվումէր տրիբունալի անդամներից ոչ պակաս քան 3-ի ձայներով: Տրիբունալին առընթեր ստեղծվել էր գլխավոր զինվորականհանցագործների գործերի քննության ն մեղադրանքի կոմիտեն` չորս մեղադրողի կազմով: Տրիբունալն իրավասու էր ամբաստանյալներին դատապարտել մահապատժի՝որոշելով դրա ձնը, կամ այլ պատժի, որը տրիբունալն արդարացի կհամարեր: Նյուրնբերգի դատավարության պատմաիրավական նշանակությունն այն է, որ այն առաջ բերեց մի շարք դատականնախադեպեր,որոնք հաստատեցին գործող միջազգայինիրավունքի այն դրույթները, համաձայն որոնց` պետություններիմիջազգային հանցագործությունների համար ֆիզիկական անձինք ենթակա են քրեական պատասխանատվության: 1948 թ. ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան Միջազգային իրավունքի հանձնաժողովին առաջարկել էր քննարկել միջազգային քրեական դատարանի ստեղծման հարցը: Հանձնաժողովն դատարանի կանոնադրության նախագծիմշակումը 1994 թ. ավարտեց: 1998 թ. Հռոմում ՄԱԿ-ի հովանու ներքո կայացած լիազոր ներկայացուցիչներիդիվանագիտականկոնֆերանսն ընդունեց Միջազգային քրեական դատահանի Հռոմի արաղուտը: Կոնֆերանսի աշխատանքներինմասնակ291

Վ..ՔՈՉԱԽԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ցում էին ավելի քան 160 պետությանպատվիրակություններ:Մտատուտի ընդունման օգտին էր քվեարկել 120 պետություն: Ստատուտի համաձայն. դատարանն ստեղծվում է որպես մշտական մարմին. որը կոչված է պատժելու միջազգային հանրությանը մտահոգող ամենալուրջ հանցագորցություններիհամար պատասխանատու անձանց: Միջազգային քրեական դատարանը չի փոխարի-

Ակն:Սարան յունը լրացնող ատատուտի է: Ղանալով նում

պետություննե

եական

դատարաններին:

Նրա

իրավասութ-

դրանով իսկ ճանաչում է նրա իրավասությունը: Կոնկրետ գործի քննությունը կարող է սկսվել պետության դիմումով կամ դատարանի կառույցի մեջ մտնող դատախազինճախաձեռնությամբ: Դատարանի նախնական վարույթի պալատը կարող է պետության կամ համապատասխան դեպքերում` ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի դիմումով վերանայել դատախազիորոշումը՝ քննություն սկսելու կամ քննություն սկսելը մերժելու մասին:

Դատարանի ստատուտը պարունակում է քրեական իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներիննվիրված հատուկ բաժին: Դրանում զետեղված են հետնյալ սկզբունքները` «չկա օրենքով չսահմանված հանցագործություն», «չկա պատիժ առանց օրենքի», ստատուտի հետադարձ ուժի բացառում, անհատական քրեական պատասխամատ-

վություն:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻՌԱՎՀՒեՔ

ԻԱ

ՎԷեք

ազգատարանը կոչված է լրացնելու քրեականարդարադատության յին համակարգերնայն դեպքերում.երբ համապատասխանդատակարող են բացակայելկամ անարդյունավետ կան ընթացակարգերը

ինե Լ

Այդ սկզբունքըհամաձայնեցվումէ միջազգայինքրեականարդաանկաքրեական արդարադատությունից րադատության՝

արեն

տխությանսկզբունք Քրեական գործերովիրավականօգնությունը:Քրեական գործեէ րով իրավականգգնությունը հիմնականումիրականացվում քաղաքացիական.ընտանեկանն քրեականգործերով իրավականօգնութշրջանակներում: յան մասին միջազգայինպայմանագրերի 1985-1990 թթ. ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեանհավանությունէ տվել քրեականգործերով փոխադարձօգնությանմասին մի շարք տիպա-

յին պայմանագրերի: սովորաբար կարգավորվումեն հետնյալ Այդ համաձայնագրերով հարցերը` կատարող անձանց վերաբերյալ տվյալհանցագործություններ »

ների փոխանակումը,

ն կատարվածհանցագործությունների նախապատրաստվող

»

մասին տեղեկատվության փոխանակումը,

կատարմանը. դատավճիռների աջակցությունը՝դատարանների կատարայլ պետության տարածքում հանցագործությունների (այդ թվում՝ սեփական)դեմ քաղաքացիների համար կասկածվող

-

Դատարանը կազմված է 18 դատավորներից:Նրանք ընտրվում են ստատուտի մասնակիցպետություններիկողմից՝ 9 տարի ժամկետով: Ստատուտի մասնակից պետությունները պարտավոր են համագործակցել դատարանի հետ` դատարանի իրավասությանը ենթակա հանցագործությունների քննության ն մեղավորների հետապնդման հարցերում: Պետությունները պետք է ապահովեն, որ նրանց ազգային իրավունքը նախատեսի դատարանի հետ համագործակցության համապատասխանճներ: Ազատազրկմանձնով պատիժը դատապարտվածները կրում են՝ դատապարտվածներինընդունելու պատրաստակամություն հայտնած պետությունների ցանկիցդատարանիընտրած պետությունում: ամՄիջազգային քրեական դատարանի Հռոմի ստատուտում րագրվեց միջազգային քրեական արդարադատության լրացուցիչ բնույթի սկզբունքը: Դա նշանակում է, որ Միջազգայինքրեական դա-

ՔԻԿԱԿԱՆԿ

»

ման

քրեականհետապնդումը, ենանձանց հետախուզումըքրեական պատասխամտվության .

թարկելու նպատակով, անձանց ձերբակալումըհանձնումն ապահովելու նպատակով: Իրավականօգնությանհարցերովպետություններըհամագործակմարմիններիմիջոցով, եթե այլ բան նացում են իրենց կենտրոնական -

Իրավականօգխատեսվածչէ պայմանագրովկամ օրենսդրությամբ: (միջնորնությունը ցույց է տրվում դրա մասին հանչնարարությաւն է՝ վրա, որու մ նշվում հիման դության, խնդրանքի) տվող հիմնարկին այն հիմնարկի անվահանձնարարությունը ինչպես նան ճում: ու հասցեն, որին ուղղված է հանձնարարությունը. »

Վ..ՔՈՉԱՀԱՆն.

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻՆ,

Մ»ԻՋԱԶԳԱՅԻԿ ՔոնԱԿԱԿ

ԻԽԱՎՈՒԿԵՔ

այն գործի անվանումը,որի առնչությամբ խնդրվում է իրավական օգ-

նություն,

համապատասխանանձանց անունները ն ազգանունները,ըստ հնարավորության`նրանց բնակության ն գտնվելու վայրերի հասցեները, ծննդյան ամսաթիվը ն վայրը, ներկայացուցիչների անունները, ազգանունները,հասցեները, հանձնարարության բովանդակությունը ն դրա կատարման համար անհրաժեշտ տեղեկությունները, արարքի նկարագրությունըն որակումը, տվյալներ վնասի չափի "

ԻԲԱՎՈՒԿՔ

է Ընդունվածէ, որ մեղադրյալը կամ դատապարտյալը հանձնվում միայն, եթե կատարվածարարքը երկու պետություններիիրավունքով Հանձնում չի կատարվում.եթե էլ համարվում է հանցագործություն: է քաղաքական հիմքեր կան ենթադրելու,որ անձը հետապնդվում

շարժառիթներով:

Գոյություն ունի հանձնման երեք տեսակ՝ ենթարկեանձի հանձնումը՝ քրեականպատասխանատվության »

»

լու

համար, անձի հանձնումը՝ պատիժնի կատար ածելու համար, »

ժամանակավորհանձնումը: համապատասխանչեն Իրավականօգնության պայմանագրերին

`

մասին:

.

Հանձնարարությանըկցվում հանձնարարություն տվող կողմի ն առկա գործի նյութերը այլ ապացույցները: Բոլոր փաստաթղթերը ներկայացվում են բնօրինակներով ն հավաստվում իրավասու հիմնարկիկնիքով: Պետություններն ինքնուրույն են հոգում իրենց տարածքում իրավական օգնության հետ կապված ծախսերը: Իրավական օգնության վերաբերյալ հանձնարարություններըկատարելիս կիրառվում է այն պետության օրենսդրությունը,որին ուղղվում է հանձնարարությունը:Սակայն հանձնարարություն տվող պետության խնդրանքով կարող են կիրառվել նան ճրա դատավարական այն նորմերը,որոնք չեն հակասում տվյալ պետության օրենսդրությաեն

մոտ

նը:

1993 թ. կնքվել է ԱՊՀ

շրջանակներում քաղաքացիական. ինրանեկան քինական գործերով իրավական օգնության ն իրավական հաիրաբերություններիմասին կոնվենցիան: Կոնվենցիայով նախատեսված է դատավարական ն այլ գործողությունների կատարում. մասնավորապես,խուզարկումներին առգրավումներիանցկացում, իրեղեն ապացույցների հանձնում, փորձաքննությանանցկացում, մեղադրյալների, վկաների, փորձագետներիհարցաքննություն. քրեական հետապնդման հարուցում, հանցագործություններ կատարած անձանցհետախուզումն հանձնում: Հաւնչնումի մեղադրյալի կամ դատապարտյալի փոխանցումն է այն պետության կողմից, որի տարածքում նա գտնվում է: Նա հանձնվում է այն պետությանը, որտեղ նա համարվումէ հանցագործություն կատարածանձ կամ որտեղ նա դատապարտվել է: ն

հանձնվում՝ «սեփականքաղաքացիները, հաանձինք, որոնց հանդեպ քրեականհետապնդում չի կարող րուցվել վաղեմությանժամկետը լրանալու կամ այլ օրինականհիմքի :

ուժով, է ուժի անձինք, որոնց նկատմամբարդեն կայացվել օրինական մեջ մտած ն կատարվածդատավճիռ՝միննճույնհանցագործությա համար կամ առկա է ուժի մեջ մտած որոշում՝ գործով վարույթը »

կար-

|

ճելու մասին: Ինտերպոլ: Ինտերպոլը Քրեական ոսվփկանությանմիջազգային կրճատ անվանումնէ. որի գլխավոր գրասենյակազմակերպության մասնակցում են գրեթե բոկը գտնվում է Լիոնում (Ֆրանսիա):Դրան այդ թվում նան Հայաստանի Հանրապետութլոր

պետությունները,

յունը: Ինտերպոլի հիմնական ճպատակը ազգային օրենսդրությ համընդհանուրհռչակագն Մարդու իրավունքների շրջանակներում քրեականոստիկանությանբոլոր մարրի ոգուն համապատասխան

միններիլայն ն

է: ապահովումն համագործակցության

է Ինտերպոլը հավաքում ն համակարգում քրեահետախուզական մասնակցում է միջազգայի տեղեկատվությունը. ազգային ոստիէ տրամադրում տեղեկատվություն

քրեագիտական

հետախուզմանը.

ծառայություններին: կանական

է Տեղեկատվականգործունեությունըներառում

հետախուզմ լու-

տվյալներ, նրանց մեջ գտնվող անձանց արտաքինը նկարագրող

Վ. ՔՈԶԱյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿԻԱ

ՏԱՏԱԾՔո

Վ71նթ

սամկարներըն մատնահետքերիդրոշմներ պարունակող հետախուզման քարտերի առաքումը: Առաքվում են նան միջազգային հանցագործների մասին տեղեկություններպարունակող ծանուցում-քարտերը. ինչպես ճան անհայտ կորած անձանց ն չճանաչված դիակների, հափշտակված սեփականությանքարտերը: Դրանից բացի, առաքվում է հանցագործությունների կատարման նոր ն հատուկհետաքրքրություն առաջացնող եղանակներիմասին տեղեկատվությունը: Այս կազմակերպության անդամ պետություններումհիմնադրվում են Ինտերպոլի ազգային բյուրոներ, որոնք իրականացնումեն ԻՄնտերպոլի Կենտրոնականբյուրոյի ն քրեական ոստիկանությանազգային մարմիններիմիջն կապերիհամակարգմանգործառույթը:

ԳԼՈՒԽ

15. ՏԱՐԱԾՔԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԱՆ,

ԻԲԱՎԴԱԱՔՆՆՄ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՒՄ

842. Տարածքի փեսակները Տարածքի հասկացությունը: Տարածքային հիմնահարցերը մշտապես կարնորագույններիցեն միջազգային հարաբերություններում: Տարածքի տակ միջազգային ի հասկացվում է որոշակի իրավական ռեժիմով տարածությունը`երկրագնդի մասը (ցամաքային, ջրային տարածքները, ընդերքը, օդային տարածքը). ինչպես նան տիեզերական տարածությունը ն երկնային մարմինները: Տարածքների իրավական կարգավիճակը սահմաճվում է ներպետական

րավունքում

օրենսդրությանն միջազգայինիրավունքինորմերով: են պետական Ըստ իրավական ռեժիմի՝ տարածքները բաժանվում տարածքների, միջազգայինռեժիմով տարածքներին խառը ռեժիմով տարածքների: Պետակաւնփարածքնայն տարածությունն է, որի սահմաններում պետությունն իրականացնում է գերագույն իշխանությունը (ինքնիշխանությունը): Միջազգային տարածքը միջազգային ռեժիմով տարածություն է. որի վրա չի տարածվում որնէ պետության ինքնիշխանությունը, ն որը բաց է միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան բոլոր պետություններիկողմից օգտագործվելուհամար: Այդպիսի ռեժիմ ուճեն բաց ծովը, դրաճից վեր օդային տարածությունը,ազգային իրավասության սահմաններից դուրս ծովերի ն օվկիանոսներիհատակը, տիեզերականտարածությունը,ներառյալ Լուսինը ն այլ երկնային մարն դրանից վեր օդայինտարածությունը: մինները,Անտարկտիկան ունեն էական աԽառը իրավական ռեժիմով փարածություններն ռանձնահատկություններ.ափամերձ պետություններն օժտված են այդ տարածությունների սահմաններում բնական պաշարների հետախուզման ն արդյունահանմանինքնիշխան իրավունքներով՝մյուս բոլոր պետությունների համար միջազգային նորմերին ն ափամերձպետության կանոններին համապատասխան նավագնացության ազատության Ա մի շարք այլ իրավունքների պահպանմամբ: Այդ տա296

Վ.ՔԴԶԱԽԱՆ

րածությունների թվում են բացառիկ տնտեսական գոտին ն մայրցամաքային ելուստը, որոնց ռեժիմի առանձնահատկությունները կքննարկվենմիջազգայինծովային իրավունքիննվիրված գլխում: 8 43. Պերական րարածքը ե պելրականսահմանները

Պետությանտարածքը բաղկացած է ցամաքային, ջրային ն օդային մասերից:Ցամաքայինփարածքը կազմում են մայրցամաքները, Կղզիները ն անկլավները: Առկլավէ անվանվում պետության ցամաքային տարածքի այն մասը, որը շրջապատված է այլ պետության ցամաքային տարածքով չունի ծովեզերք: Ջիային փաճրածքըամբողջությամբ տվյալ պետության սահմաններիներսում գտնվող գետերի, լճերի, ջրանցքների կամ արհեստականջրամբարներին ջրային ուղիների ջրերն են. ներքին ծովային ջրերը (ներքին ծովերի, ծովածոցերի, ծովախորշերի.նավահանգիստների) ն տվյալ պետության ծովեզերքըողողող տարածքային ջրերը։ Պետությանտարածքի մեջ է մտնում պետության սահմանների ներսում գտնվող ցամաքային ն ջրայինտարածություններիընդերքը: Օդային տարածքը պետության ցամաքային ն ջրային տարածքից վեր խոյացող օդային տարածությունն է, ուր պետությունն իրականացնում է իր ընքնիշխա-

ն

նությունը:

քի սահմաններում գտնվող օտարերկրյա քաղաքացիներին կազմակերպությունների.ինչպես ճան քաղաքացիություն չունեցող անձանց նկատմամբ: Պետական տարածքի փոփոխման հիմքերը ն եղանակները: Ժամանակակից միջազգային իրավունքն արգելում է պետական տարածքի բոնի փոփոխությունները: Պետության տարածքն անծեռնմխելի է ն չի կարող լինել ռազմական օկուպացիայի կամ բոնի

գործողություններիօբյեկտ: Չեն ճանաչվում ուժի կամ ուժի սպառնալիք գործադրելու արդյունքում ստացված տարածքային կամայլ ձեռքբերումները: Պետության տարածքը կարող է փոփոխվել` գոյություն ունեցող պետության տարածքում երկու կամ ավելի պետությունների ստեղծման. պետության կազմից տարածքի մասի ղուրս գալու, երկու կամ մի քանի պետության միավորման, պայքարի ն/կամ ինքնորոշմանիրաազգային-ազատագրական վունի իրականացման, կողմերի համաձայնությամբպետական տարածքներիփոխանակման. ագրեսիայի համար պատասխանատվությանմիջոցներիկիրառայլ

"

»

"

«

ման,

ցեսիայի` տարածքի նկատմամբ իրավունքի զիջման:արդյունքում: Տարածքայինփոփոխություններիհիմնական իրավական հիմքը ժողովուրդների (ազգերի) ինքնորոշման սկզբունքն է. որի շնորհիվ հնարավոր են դառնում ոչ միայն պետությունների տարածքնելի մասնակի ւիուիոխությունները.այլն դրանց տրոհման կամ միավորմլսն արդյունքում նոր պետությունների կազմավորումը: Մի քանի տասնյակ նոր պետություններառաջացել են Երկրորդ աշխարհամարտից հետո Ասիայում, Աֆրիկայումն ԼատինականԱմերիկայում՝ նախկին գաղութներիտարածքում,դրանց ժողովուրդներիինքնորոշման իրավունքիիրականացման արդյունքում: Ինքնորոշմաննուղղված` ազգի կամքը կարող է դրսնորվել տարբեր ձներով ն տարբեր միջոցներիօգնությամբ: Այն կարող է դրսնոր»

Պետականտարածքի բնութագրիչգիծն այն է, որ դրա սահմաններում պետություննիրականացնումէ իր բացառիկ իշխանությունը: Պետությանսահմաններիներսումպետականիշխանությանայդ բացառիկությունըկոչվումէ տարածքայինգերակայություն: Տարածքային գերակայությունը պետական ինքնիշխանության է ն դրա նյութական հիմնական հատկություններից Միդրսնորումը: ջազգային իրավունքի համաձայն. պետության գերակայությունը նշանակումէ՝ առաջինը. որ դրա իշխանությունըգերագույնն է դրա տարածքիսահմաններումգտնվողբոլոր անձանցն կազմակերպությունների նկատմամբ,ն երկրորդրոր այդ պետության տարածքում բացառվում է օտարերկրյա պետության հանրային իշխանության գործողությունը: Օրենքները,կառավարության որոշումները ն դատական որոշումները տարածվում են ինչպես տվյալ պետությանքաղաքացիներին իրավաբանականանձանց,այնպես էլ նրա տարած298

Վ..ՔՂԶԱՀԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

վել խաղաղ միջոցներովկամ ընդունել ազգային ճնշման դեմ ապստաճբություններիձն: Վիճելի տարածքի պետական պատկանելությանմասին հարցերը լուծելիս, ազգի կամքի բացահայտմանհամար երբեմն կիրառում են հանրաքվե (պլեբիսցիտ): Պլեբիսցիտը համաժողովրդականքվեարկություն է, որը սովորաբարանց է կացվում փոխանցվող կամ միացվող տարածքի բնակչության շրջանում: Այն կարող է անցկացվել ներպետական օրենքի հիման վրա, միջազգային պայմանագրի կնքման որոշման արդյունքում: կամ միջազգայինկազմակերպության Արեմտյան Իրանում անցկացված պլեբիսցիտի արդյունքում այն միացելէ Ինդոնեզիային (1969 թ.). իսկ Էրիտրեա մարզն առանձնացել Եթովպիայից(1993 թ.): Պետության տարածքային գերակայության շրջանակները որոշվում են պետականսահմաններով: Պետական սահմանը: Պետական սահմանը պետականտարածքի (ցամաքի. ջրերի, ընդերքին օդային տարածության) սահմանները որոշող գիծն է ն դրանով անցնող ուղղահայաց մակերնույթը: Պետական սահմանիգիծը սահմանվում է` ցամաքում` տեղանքը բնորոշ կետերով, գծերով կամ կողմնորո-

է

»

շիչներով, "

-

ծովում՝ տարածքային ծովի արտաքին սահմանով. գետերում՝դրանց կենտրոնովկամ գլխավոր գետաբազկիկենա-

րոնով: են

Պետությունների միջն սահմանները,որպես կանոն, սահմանվում բանակցայինճանապարհով,երկու փուլով՝ դելիմիտացիային դե-

մարկացիայի:

Դելիմիլրացիան (տեղորոշում)տեղանքի.բնակավայրերի ն ֆիզիկաաշխարհագրակամայլ օբյեկտների պատկերմամբքարտեզի վրա պետականսահմանիգծի նշումն է: Մահմանիգծի ճնշմամբ քարտեզը սահմանի դելիմիտացիայի մասին պայմանագրիբաղկացուցիչմասն է որում տրվում է ճան սահմանի գրավոր նկարագրությունը:.ՔՔարտեզն ստորագրվումկամ ճախաստորագրվում է պայմաճադիր պետությունների կողմից: Դեմարկացիան(գծանշում) տեղանքում պետականսահմանիգծի որոշումն է: Այն իրականացնումէ կառավարություններիկողմից հա300

ՏԱԽԱԾՔԾ

Ի7ԱՎ71նեք

ԻՒԱՎՀՀԵՔ

միՋԱԶԳԱԻՆ

Հմ

ներկահամար ստեղծվող՝սահմանայինպետությունների սահմաէ յացուցիչներիցկազմվածխառը հանձնաժողովը, որը նշում նը պարզ տեսանելի սահմանային նշաններով(սյուներով.բուրգերով տուկ

դրա

այլն): Դեմարկացիայիխառը հանձնաժողովիաշխատանքիարդյունքորոնցից հիմնաներն ամրագրվումեն հատուկ փաստաթղթերում. է: կանը պետականսահմանի նկարագրություն-արձանագրությունն Այն ստորագրվումէ հանձնաժողովիանդամներիկողմից: Դեմարկաուժի մեջ են մտնում երկու պետությունների ցիայի փաստաթղթերն կողմից դրանքհաստատվելուց հետո: կառավարությունների Պետական սահմանի ռեժիմը սահմանվում է ազգային օրենսդէ ն րությամբ ու միջազգայինպայմանագրերով ճերառում հետնյալ

ն

-

կանոնները՝

՛

"սահմանի պահպանման, միջոցներիկողմիցսահմանի հատանձանց ն տրանսպորտային »

ման,

միջոցների,ապրանքնեսահմանով անձանց. տրանսպորտային մուտքի ն ելքի վերահսկողության, րի. բեռներին կենդանիների սահմանամերձտարածքումտնտեսականն այլ գործունեության :

»

իրականացման,

սահմանայինմիջադեպերիկարգավորման: կանոններըսահմանում են սահմանային Սահմանի պահպանման պատշաճվիճակում պահպանելու, նշանները ն սարքավորումները »

պետական դրանց վերահսկիչզննություններիիրականացման, մանի անցմանստուգմանկարգը: սահմանի անցումը. փրանապորփաԱնջանց կողմից պեւրակաւն սահյին միջոցներով դիա հավումը կարող է իրականացվելմիայն համար ն մանի անցման(հատման)՝միջազգային երկկողմշարժման են սահմանային պետութսահմանված կետերում.որոնք որոշվում յունների պայմանավորվածությամբ: միջոցների. անանց. փրանսպորտային Պետական ատասհմանով ն ելքի վերահակոմուրքի ապրանքների.բեռների ն կենդանիների սահ-

ղությունը ենթադրումէ սահմանում այցագրայինվերահսկողության ինչպես ճան մաքսային, սանիտարական-կարանտի իրականացում, Ա վերահսկողութֆիտոսանիտարական նային, անասնաբուժական,

Վ.ՔՉԱՎԱՆ,

ար անավո Աո

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻՆԻտա Վլնք

վերահսկողությունն իարորի ի մեի կետերում արդյունքում ճանաչվումէ ՎՆ սահմանի օրինականությունը:Բացթո դո ինըիր հիմք մուտքի/ելքի իրավունքը հատման

պետ

Ղ է ար ե վաստող վավերականփաստաթղթերի, :

ն

դրա

հատման

հա-

տրանսպորտային միջոցների, ապրանքների ն բեռների փաստաթղթերի առկայությունը: Օտարերկրյա այն քաղաքացուն, ում թույլատրված է մշտական բնակության համար մուտքը տվյալ պետությանտարածք տրվում է իմիգրացիոն մուտքի արտոնագիր.իսկ ժամանակավոր բնակությանհամար մուտքի դեպքում` ոչ իմիգրացիոն մուտքի արտոնագիր (վիզա): Պետություններըկարող են պայմանավորվել նան պետության տարածք մուտքի պարզեցված կարգի մասին` ներառյալոչ վիզային մուտքը: Այսպես օրինակ` ԱՊՀ պետությունների քաղաքացիներն իրավունք ունեն մուտք գործել. դուրս գալ ն տեղաշարժվել ԱՊՀ մասնակիցպետությունների տարածքում` առանց մուտքի արտոնագրերի՝ նրանց անձը հաստատողկամ քաղաքացիությունը հավաստողփաստաթղթերի առկայությանդեպքում: Սահմանում իրականացվող փնփեսականն այլ գործունեությանը է չպետք վնաս պատճառի հարակիցպետության տարածքին. վնաս հասցնի բնակչության առողջությանը, էկոլոգիականկամ այլ անվտանգությանը. խոչընդոտներ ստեղծի պետականսահմանիպահպանության ապահովման գործում: Օտարերկրյապեվաւթյունների հեւր ոգհմանային

միջադեպերի

կարգավորումըենթադրում է, որ սահմանում ծագող խնդիրները պետք է լուծվեն պետությունների կողմից համատեղ:Բացի դրանից կանոններիխախտմամբպետականսահմանըհատող անձինք, նավերը.նավերը ն տրանսպորտային այլ միջոցներըճանաչվումեն սահմանը խախտողներն պետք է պատասխանատվություն կրեն: Կախված իրադրությունից ե խախտման բնույթից` սահմանըխախտողներըկարող են ենթարկվելքրեական կամ վարչական պատասխանատվության կամ փոխանցվելայն պետության րին, որի տարածքիցնրանք հատել են սահմանը: Պետականսահմանի ռեժիմի պահպանմանհեւտ կապվածհարցեբն լուծելու ն սահմանային միջադեպերը կարգավորելու համար պետությունները նշանակում են ներկայացուցիչներ (սահմանա

օդա-

իշխանություննեյին

ՏԱԻԱՇԾՔԸ ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԽԱՎՀՒԵՔ)ԼԼմ

հանձնակատարներ,սահմանայինլիազորներ) ն նրանց տեղակալներին: Նրանց նստավայրերը, լիազորությունները ն գործունեության կարգը որոշվում են համաձայնագրերով:Սահմանային ներկայացուցիչներըձեռնարկումեն անհրաժեշտ միջոցներ՝ պետականսահմանի խախտմանդեպքերըկանխելու համար: Մահմանից գնդակոծության, այլ պետության տարածքում գտնվող անձանց նկատմամբ բռնի գործողությունների կատարման. սահմանով իրականացվող գործողությունների արդյունքում սպանության, վիրավորման,սահմանի ապօրիճի անցման (հատման) ն սահմանի ռեժիմի այլ խախտումների դեպքերում նրանք պարտավոր են իրականացնել քննությունն ձեռնարկել պատշաճ միջոցներ: Մահմանի ռեժիմի խախտման այս կամ այն դեպքի վերաբերյալ սահմանային ճերկացուցիչների կողմից համատեղ ընդունված որոշումներն ուժի մեջ են մտնում արձանագրության ստորագրման պահից: Պետական սահմանի ռեժիմից պետք է տարբերել սահմանային ռեժիմը. որը պետական սահմանին հարող` պետության տարածքի հատուկ իրավականկարգավիճակն է: Այն որոշվում է պետության օրենքներով ն այլ իրավական ակտերով: Սահմանային ռեժիմն ուղղված է սահմանի պահպանության համար անհրաժեշտ պայմանների ստեղծմանը: Մահմաճային գոտու լայնությունը. որպես կանոն, չի գերազանցումհինգ կիլոմետրը: Սահմանային ռեժիմը ճերառում է` անձանց ն տրանսպորտային միջոցների` սահմանային գոտի մուտքի (անցման),այդտեղ ժամանակավորապեսգտնվելու ն տեղաշարժվելու, սահմանային գոտում տնտեսական, արդյունահանման ն այլ գործունեության իրականացման. հասարակական-քաղաքական, մշակութային ն այլ զանգվածային միջոցառումների անցկացման »

»

կանոնները:

:

Պետական սահմանի պահպանությունը պետական սահմանի պաշտպանության բաղկացուցիչ մասն է: Այն իրականացվումէ սահմաճնապահծառայության մարմիններին զռրքերիկողմից՝ սահմաճամերձ տարածքի շրջանակներում, զինված ուժերի կողմից` օդային տարածությունումն ստորջրյա միջավայրում:Որոշակիդեպքերումայդպիսի լիազորություններովկարող են օժտվել նան այլ մարմիններ:

Վ.ՔՈՉԱՀԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԻՌԱՎՀՒԵՔ

ֆ 44.

Միջազգայինփարածքներ

Ինչպես նշել էինք, միջազգայինտարածքը միջազգայինռեժիմով տարածություն է. որի վրա չի տարածվում որնէ պետությանինքնիշխանությունը,ն որը բաց է միջազգայինիրավունքինորմերինհամապատասխան բոլոր պետություններիկողմիցօգտագործվելուհամար:

Այդպիսիռեժիմ ունեն բաց ծովը, դրանից վեր օդային տարածությունը. ազգային իրավասությանսահմաններիցդուրս` ծովերի ն օվկիանոսներիհատակը,տիեզերականտարածությունը.ճերառյալԼուսինը ն այլ երկնային ն դրանից վեր մարմինները,Աճտարկտիկան օդային տարածությունը: Այս տարածքներիիրավականռեժիմին կանդրադառնանք սույն աշխատությանհամապատասխան բաժիններում, որոնք վերաբերվումեն միջազգայինծովային, օդային ն տիեզերական իրավունքին,ուստի ստորն կներկայացվիԱնտարկտիկայի միջազգային իրավականկարգավիճակը: Անտարկտիկայի իրավականռեժիմը: Անփարկտիկան հարավային լայնության 60"-ից դեպի հարավ ընկած երկրագնդի տարածքն է. որը ներառում է Անտարկտիդա մայրցամաքը,ելուստայինսառցադաշտերն ու հարող ծովերը: Անտարկտիկայի իրավական ռեժիմը սահմանվածէ ԱՍրարկփիկայի մասին 1959 թ. ալյյմանագրով,որին մասնակցումէ մոտ քառասուն պետություն:Պայմանագրի մասնակից պետությունների կոնֆերանսում1995 թ. այդ համաձայնությունը ճանաչվելէ անժամկետ: 1959 թ. պայմանագրի դրույթների համաձայն, Անտարկտիկայում պետություններիբոլոր տարածքային հավակնությունները «սառեցվում են»: ՉճանաչելովԱճտարկտիկայում որնէ մեկի ինքնիշխանությունը՝ պայմանագիրը չի հերքում տարածքային հավակնճնությունների գոյությունը, սակայն սառեցնում է գոյություն ունեցող հավակնությունները ն արգելում պետությունների կողմից նոր

հավակնություննե-

րի ներկայացումը:

Պայմանագրովսահմանված է,

որ Անտարկտիկան կարող է օգտագործվել միայն խաղաղ նպատակներով:Անտարկտիկայում, մասնավորապես, արգելվում է ռազմական բազաների ստեղծումը, ռազմական զորաշարժերի իրականացումը,զենքի ցանկացած տեսակների փորձարկումը:Բացի այդ, Անտարկտիկայի տարածքում

ՏԱՊԱՇՔԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿ

ԻԽԱՎՀՒԱՔՈՒՄ

արգելված է միջուկային պայթյունների իրականացումը ն ռադիոակտիվ թափոնների արտանետումը: Այսպիսով, Անտարկտիկան ճաճաչված է ապառազմականացված տարածք: Պայմանագրիպահպանման նկատմամբսահմանված է խիստ վերահսկողություն: Պայմանագրի մասնակից ցանկացած պետություն

կարող է նշանակել իր դիտորդներին,որոնք ցանկացած ժամանակ կարող են մուտք գործել Անտարկտիկայի ցանկացած շրջան: Բոլոր պետություններիանտարկտիկ կայանները, սարքերը, սարքավորումը, ծովային նավերնու օդանավերըբաց են ստուգայցերիհամար: Անտարկտիկայումդիտորդներըն կայանների գիտական անձնակազմը գտնվում են այն պետության իրավասության ներքո, որի քաղաքացիներնեն նրանք: Սրկտիկայի իրավական ոնեժիմը:Խոսելով Անտարկտիկայի միջազգային իրավականռեժիմի մասին՝ տրամաբանականկլիներ անդրադառնալ ճան Արկտիկային,որի կարգավիճակըբնորոշվում է որոշակի առանձնահատկություններով: Արկտիկաւն՝Հյուսիսային բնեռային շրջանով պարփակվածերկրագնդիմասն է, որը ներառում է Եվրասիան Հյուսիսային Ամերիկամայրցամաքներիծայրամասերը, ինչպես ճան Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսը: Արկտիկայիտարածքըբաժանված է բնեռային սեկտորների՝Ռուսաստանի,ԱՄՆ-ի, Կանադայի,Դանիայի ն Նորվեգիայի միջն: Բնեռային սեկտորներիհայեցակարգիհամաձայն, համապատասխանբնեռային պետության արկտիկ ծովեզերքից հյուսիս ընկած բոլոր հողերը ն կղզիները, որոնք գտնվում են այդ ծովեզերքովն Հյուսիսային բնեռի կետում հատվող միջօրեականներովկազմված սեկտորի սահմաններում, համարվումեն տվյալ պետությանտարածքի մեջ: Բնեռային սեկտորների միջն սահմաններ, համապատասխան պետությունների պետական սահմաններ չեն. բնեռային սեկտորում պետական տարածքը սահմանափակվումէ տարածքային ջրերի արտաքին սահմանով: Սակայն կարելի է ասել. որ սեկտորներիտարածքում գործող իրավական ռեժիմը քիչ է տարբերվում տարածքային ջրերի ռեժիմից:Բնեռամերձ պետություններըսահմանում են բնեռային սեկտորի շրջանում տնտեսական գործունեություն իրականացնելու թույլյատվական կարգ. շրջակա միջավայրի պահպանության կանոններ:

Վ Քոշսոյսն

ԳԼՈՒԽ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

16. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԾՈՎԱՅԻՆ

ԻԽԱՎՈչնք

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

8 45. Միջազգային ծովային իրավունքը

Միջազգային ծովային իրավունքը կարելի է բնորոշել որպես ծովային տարածություններիիրավական վիճակը սահմանող ն այդ տարածություններիօգտագործմանու հետազոտման գործունեության կապակցությամբմիջազգային իրավունքի սուբյեկտների միջն ծագողհարաբերությունները նորմերիհամակկարգավորող իրավական ն ցություն: Իր բնույթով բովանդակությամբ միջազգայինծովային իրավունքը միջազգայինիրավունքիօրգանականմաւմմ է, դրա ճյուղը: Միջազգային ծովային իրավունքն ստեղծվում է միջազգային իրավունքի սուբյեկտների (նախ ն առաջ` պետությունների) կողմից` միջազգային իրավունքի նորմերի կազմավորմանընդհանուր օրինաչափություններին համապատասխանն հաշվի առնելով ինչպես ծովերում ն օվկիանոսներումպետությունների գործունեության,այնպես էլ Համաշխարհայինօվկիանոսի առանձին մասերի դիրքի առանձնա-

հատկությունները:

Քանի որ միջազգային ծովային իրավունքըմիջազգային իրավունքի ճյուղ է, վերջինիս հանրաճանաչ նորմերը ն սկզբունքները. մասնավորապես,ՄԱԿ-ի Կանոնադրության նորմերը գործում են ծովերում ն օվկիանոսներում, ինչպես ճան դրանցից վեր օդային տարածությունում պետությունների գործունեության ն հարաբերությունների

նկատմամբ:

Միջազգային ծովային իրավունքի աղբյուրները: Լինելով միջազգային իրավունքի հնագույն ճյուղերից մեկը՝ միջազգային ծովային իրավունքը մինչն 20-րդ դարի երկրորդկեսը հիմնականում սովորութային էր: Սակայն գիտատեխնիկականառաջընթացի պայմաններում պետությունների ծովային գործունեության աշխուժացումը պահանջեց ծովային իրավունքի կոդիֆիկացում ն նման կոդիֆիկացման օբյեկտիվ անհրաժեշտության հաշվառմամբ` առաջընթաց զար-

գացում: է

Ծովային իրավունքիՄԱԿ-ի առաջին կոնֆերանսում. որը կայացել 1948 թ., Ժննում, ընդունվել են հետնյալ չորս կոնվենցիաները՝

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

լ. 2.

ԾՎԱյԻն

ԻոԱՎԱ1նեք

Բաց ծովի մասին կոնվենցիան, Տարածքային ծովի ն հարակից գոտու մասին կոնվենցիան,

Մայրցամաքային ելուստի մասին կոնվենցիան, 4. Ձկնորսության ն բաց ծովի կենդանի պաշարների պահպանության մասինկոնվենցիան: 1973-1982 թթ. Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի երրորդ կոնֆերանսին մասնակցեցին 164 պետությունների ներկայացուցիչներ ն զգալի թվով դիտորդներ:Կայացել էր 11 նստաշրջան ն ի վերջո ընդունվեց 1982 թ. Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիան: Այն ուժի մեջ է մտել 1994 թ.: Համաշխարհային օվկիանոսի տարածությունների իրավական կարգավիճակը ն իրավաբանական ռեժիմը սահմանող` 1982 թ. Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիան միջազգային ծովային իրավունքի հիմնական աղբյուրն է: Այն միջազգային ծովային իրավունքը կոդիֆիկացնող ն միաժամանակդրա առաջընթաց զարգացումն ա3.

պահովող փաստաթուղթ է:

Միջազգային կազմակերպություններ:Միջազգային ծովային իրավունքի զարգացմանճանապարհին մեծ դեր ունեն միջազգային կազմակերպությունները:Համաշխարհային օվկիանոսի օգտագործման ն հետազոտման նպատակներով համագործակցությունն իրականացվում է ինչպես պետությունների միջն. այնպես էլ միջազգային Այդպիսի համագործակկազմակերպությունների շրջանակներում: ն ցության միջազգային ծովային իրավունքի զարգացման գործում ամենամեծ ճերդրումն ունի Միջազգային ծովային կազմակերվությու-

նը (110), որը ՄԱԿ-ի մասնագիտացվածհիմնարկ է: Կազմակերպությանստեղծման մասին կոնվենցիան ստորագրվել է 1948թ. Ժննում, Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնֆերանսում: 1958 թ. կոնվենցիանմտել է ուժի մեջ. ն նույն թվականիցսկսել գորէ ծել կազմակերպությունը: ԻՄՕ-ի հիմնական նպատակներըհետնյալն են. առնտրային նավագնացությանտեխնիկական հարցերում պետությունների համագործակցությաննաջակցելը. ծովում անվտանգությանն նավագնացությանարդյունավետության ապահովումը, »

"

Վ ԼՔՈԶԱԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻԱ

նավերից ծովի աղտոտման կանխարգելումը ն դրա հետ կապված վարչական ն իրավական հարցերի քնճությունը: ԻՄՕ-ն ամենաակտիվմասնակցությունն ունի միջազգային պայմանագրերի ն այլ փաստաթղթերի մշակման գործում, որոնք այս կամ այն չափով վերաբերում են կազմակերպության գործունեության շրջանակի մեջ մտնող հարցերին: Շովային փարածությունների դասակարգումը: Ինչպես արդեն նշել էինք, միջազգային ծովային իրավունքի հիմնական առաքելությունը ծովային տարածություններիիրավականվիճակի սահմանումն է: Ծովային տարածություններն իրարից տարբերվումեն ինչպես պետության ինքնիշխանության հետ հարաբերությամբ, այնպես էլ համապատասխան ծովային տարածություններում պետությունների գործունեության որոշակի տեսակների իրավականկարգավորմամբ: Ծովային այս կամ այն տարածության իրավական կարգավիճակը պայմանավորված է պետության ինքնիշխանությանը դրա հարաբերությամբ: Պետության ինքնիշխանությունը տարածվում է ծովային տարածության միայն այն մասի նկատմամբ.որը կա՛մ հարում է այդ պետության ափին, կա'մ էլ գտնվում է դրան մոտ: Այդ մասը գտնվում է համապատասխանպետության տարածքի կազմում: Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայիհամաձայն, այդպիսինեն ներքինծովային ջրերը,արշիպելագայինջրերն ու տարածքայինծովը: Գոյություն ունեն որոշ ծովային տարածություններ,որոնք պետական տարածքի մաս չեն, սակայն դրանց հանդեպ ափամերձ պետություններն ունեն որոշ ինքնիշխան իրավունքներ: Այդպիսիտարածություններ են համարվում հարակից գոտին, բացառիկ տնտեսական գոտին, մայրցամաքայինելուստը: Ծովային տարածության մեծ մասի նկատմամբ պետությունների ինքնիշխանությունը չի տարածվում. դրանք այսպես կոչված՝ միջազգային տարածություններն են: Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի համաձայն.դրանցթվին են դասվում բաց ծովը ն ծովային հատակի միջազգայինշրջանը: Ծովային տարածությունում պետությունների այս կամ այն գործունեության իրավական կարգավորման,այսինքն՝ նրանց իրավունքների ն պարտականություններիառումով ծովային տարածությունները դասակարգվում են ըստ իրավական ռեժիմի: Միննույն կարգավի308

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ71նեք

ԾՀՎՎԱՅԻՆ ԻՊԱՎՈՒՆՔ

ճակն ունեցող ծովային տարածությունները կարող են զգալիորեն տարբերվել միմյանցից իրավականռեժիմով (օրինակ՝ ներքին ծովային ջրերն ու տարածքային ծովը կամ բաց ծովն ու բացառիկ տնտեսական գոտին): ծովեզերք չունեցող պետությունների իրավունքները: Միջազգային ծովային իրավունքի նշանակությունը մեծ է բոլոր պետությունների, այդ թվում նան՝ ծովեզերք չունեցող, ներմայրցամաքայինպետություններիհամար,ինչպիսին է ՀայաստանիՀանրապետությունը: Ծովեզերք չունեցող պետություններնունեն դեպի ծով մուտքի իրավունք. այդ թվում` իրավունք. որպեսզի իրենց դրոշի ներքո նավերը ծովում: Նախկինում նս գոյություն ունեցած այս իրաճնճավարկեն վունքն ամրագրվել է Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայում, որը նախատեսում է ծովի ն տվյալ ներմայրցամաքային պետության միջն ընկած պետության տարածքով ներմայրցամաքային պետության՝ դեպի ծով մուտքի հարցի լուծման կարգը: Գործնականում այս հարցը լուծվում է այնպես. որ ծովեզերք չունեցող շահագրգիռ պետությունը պայմանավորվում է ծովեզերք ունեցող համապատասխաներկրի հետ՝ նրա այս կամ այն նավահանգստից օգտվելու հնարավորություն տրամադրելու մասին: Այդպիսի համաձայնություններովմիաժամանակլուծվում է ճան շահագրգիռ ոչ ափամերձ պետության ն նրան տրամադրվող նավահանգստի միջն տարանցիկ հաղորդակցության մասին հարցը: Ամրագրելով ծովեզերք չունեցող պետության այս իրավունքը՝ կոնվենացիան, սակայն, աճպատասխամ է թողնում այն հարցը, թե արդյո՞ք փամերձ պետությունը պարտավոր է իր նավահանգիստըն տարածքը տրամադրելտարանցիկփոխադրումներիրականացնելուհամար: Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայիհամաձայն՝ ծովեզերք չունեցող պետություններնիրավունք ունեն արդարացի հիմքի վրա մասնակցելտնտեսականգոտիներիկենդանիպաշարներիայն մասի շահագործմանը, որն այս կամ այն պատճառներովչի կարող օգտագործվել ափամերձ պետության կողմից: Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիանծովեզերք չունեցող պետություններինիրավունք է վերապահում նան եկամուտներ ստանալ կոնվենցիայի շրջանակներում ծովային հատակի միջազգային շրջանի շահագործումից:

Վ.ՔՈԶԱՀ)ԱնԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

8 46. Ծովային տարածությունների իրավականռեժիմը "

Ներքին ծովային ջրեր: Ներքին ծովային ջրերը ափամերձ պետության տարածքի մասն են, ւ դրանց նկատմամբ տարածվում է նրա ինքնիշխանությունը: Դրանց թվին են դասվում նավահանգիստների, ծովածոցերի.,ծովախորշերի. լիմանների,ինչպես նան տարածքային ծովի ելակետային գծերից դեպի ափ գտնվող ջրերը ն այսպես կոչված` պատմական ջրերը պատմականորեն տվյալ պետությանը պատկանողծովածոցերի,ծովախորշերի,լիմանների.ծռվերի ն նեղուցճերի ջրերը, անկախբնականմուտքի գծի լայնությունից: ներքին ծովային ջրերի արտաքին սահմաՆավահանգիադտներում նը դեպի ծով առավել առաջ եկած նավահանգստայինկառույցները միացնող ուղիղ գիծն է: Ծովածոցիանվան տակ հասկացվումէ ափի ընդգծվածխորացումը. որն այն չափով է մխրճվումցամաք,որ ավելին է, քան ուղղակի ափի աղեղը: Եթե առավելագույնտեղատվության ժամանակ ծովածոցի մուտքի խորությունըպակաս է 24 ծովային մղոնից, ապա ամբողջ ծովածոցը պատկանումէ ափամերձ պետության ներքին ծովային ջրե-

րին:

Ներքին

ծովային ջրերի իրավական ռեժիմըներքինջրեր ն

մուտք գործելու. այդտեղ հանգիստներ նոնների համակցությունն է: Այն սահմանվում է

գտնվելու ն դուրս

նավա-

կաներպետակւսն օրենսդրությամբն միջազգայինիրավական նորմերով: Օտարերկրյանավերըմուտք են գործում պետության ներքին ջրեր ն ճավահանգիստնմեր՝ նրա թույտվությամբ:Սակայն, գործնականում. թույլատրական կարգը տարբեր կերպ է իրացվում ոչ ռազմական ն ռազմական նավերի նկատմամբ: Օտարերկրյաոչ ռազմական նավերին թույլատրվում է ազատ մուտք գործել բաց հայտարարված նավահանգիստներ: Օտարերկրյա պետությունների ռազմական նավերը կարող են մուտք գործել ճերքին ջրեր ն ճավահանգիստներ՝ափագալու

մերձ պետության թույլտվության հիման վրա կամ ճրա հրավերով: Նավահանգիսաժամանող բոլոր նավերը ենթակա են սահմանապահ, սանիտարականն մաքսային զննման: Ափամերձ պետությունը չի կարող նավերից վճար գանձել` նավահանգիստմուտք գործելու ն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻԱՎՒԵՔ

այդտեղ գտնվելու համար: Վճար ռայություններիհամար:

է

ԾՂՎԱՄԻՆ

ԻՊԱՎՈՒԿՔ

գանձվումմիայն մատուցված ծա-

գտնվող օտարերկրյաոչ Ներքին ջրերումւ ճավահանգիստներում ռազմական նավերի նկատմամբտարածվում է ափամերձ պետութէ Քրեականիրավասություննարտահայտվում յան իրավասությունը: նրանում, որ ափամերձպետությանիրավասու մարմիններն իրանախաքննությունն քննել նավերում կավունք ունեն իրականացնել վերաբերյալ գործերը: Քաղաքատարված հանցագործությունների ցիական իրավասությունըենթադրում է ափամերձ պետությանդատական մարմինների`օտարերկրյա նավերի նկատմամբգույքային հայցեր քննելու իրավունքը:Քաղաքացիական հայցի ապահովման դրվել: Նավապետն ու նպատակով նավի վրա կարող է արգելանք անձնակազմիանդամներընույնպես կարող են պատասխանատվութանձեռնմյան ենթարկվել: Ափամերձպետությանիրավասությունից ն ռազմական են առնտրային ոչ պետական խելիությունիցօգտվում

ճնավահանգիստ ճավերը։ Ռազմական նավերը ներքին ջրերում իրավունքից: Օտարերկրյա րում օգտվում են անձեռնմխելիության անթույլատրելիէ հարկադիրորնէ գորռազմականնավի նկատմամբ ն

կիրառումը: ծողությունների Արշիպելագայինջրեր: Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայով ներմուծվել է ծովային տարածությանիրավական նոր տեսակ` ջրերի ռեժիմը կիրառելի «արշիպելագայինջրեր»։ Արշիպելագային է

նկատմամբ: միայն արշիպելագ-պետությունների տարածվում է արշիինքնիշխանությունը Արշիպելագ-պետության հապելագային ջրերի, դրանցիցվեր օդային տարածության,դրանց տակի ու ընդերքի ն դրանց պաշարներինկատմամբ:Ծովային իրաէ վունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիաննախատեսում արշիպելագայինջրերով ն անցման երկու տեսակ` խաղաղ անցում արշիպելագայինանցում,

տարանցիկին: Տարաժքային ծով: Ծովային իրավունքիՄԱԿ-ի կոնվենցիան(հ. 2) նախատեսումէ, որ ափամերձպետության ինքնիշխանությունը սահմաննեն տարածվումէ իր ցամաքայինտարածքի ներքին ջրերի պարագայում՝դրա արշիպերից դուրս (իսկ արշիպելագ-պետության լագային ջրերի սահմաններից դուրս) հարող ծովային գոտու նկատէ մամբ, որն անվանվում է տարածքայինծով (դրան համարժեք

որը մոտ է

Վ.-Ք7219Ա77Ան

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

ԻԱ

«տարածքային ջրեր» եզրույթը): Այսպիսով. տարածքայինծովըպետության ցամաքայինտարածքին (հիմնականցամաքային զանգվածին ու կղզիներին) ն ներքին ջրերին հարող ծովային գոտինէ: Տարածքային ծովը. դրա հատակն ու ընդերքը. դրանից վեր օդային տարածությունը ափամերձ պետության տարածքի բաղկացուցիչ մասն են ն գտնվում են նրա ինքնիշխանության ներքո: Տարածքային ծովի նկատմամբափամերձպետության ինքնիշխանությունն իրականացվում է միջազգայինիրավունքինորմերի պահպանմամբ: Տարածքային ծովի լայնության մասին հարցը երկար ժամանակ տարբեր պետությունների դիրքորոշումներին գործելակերպի զգալի տարբերությունների պատճառով: Միայն 1982 թ. Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայով սահմանվել է. որ

լուծում չէր

ստանում`

յուրաքանչյուր պետություն իրավունք ունի սահմանել իր տարածքային ծովի լայնությունը՝ մինչն ծովային 12 մղոնը չգերազանցող սահմանը, որը հաշվարկվում է այդ կոնվենցիայի հիման վրա որոշված ելակետային գծերից: Տարածքային ծովը մեծ նշանակություն ունի միջազգային ծովա)ին նավագնացության համար: Դրանով է բացատրվումդրա իրավական ռեժիմի հիմնական առանձնահատկությունը (օրինակ, ներքին ծովային ջրերի ռեժիմի համեմատությամբ)` խաղաղ անցման իրավունքը: Բոլոր պետություններինավերն օգտվում են տարածքային ծովով խաղաղ անցման իրավունքից: Այդպիսի անցման համար ափամերձ պետությանիրավասու իշխանություններիճախնական համաձայնությունչի պահանջվում: Անցման իրավունքի տակ հասկացվում է տարածքային ծովում նավարկելու հնարավորությունն առանց ներքին ջրեր մտնելու, ճերքին ջրեր մտնելով ն դուրս գալով: Ամեն դեպքում անցումը պետք է լին ճի անընդհատ արագ: Ափամերձ պետությունը կարող է ընդունել նավագնացության անվտանգությանը ն տարածքային ծովում նավերի երթնեկության կարգավորմանըվերաբերող օրենքներ ն կաճոններ: Ձկնորսությունը ն այլ գործունեությունն օտարերկրյա նավերի կողմից իրականացվում է միայն ափամերձ պետության իրավասու իշխանությունների թույլտվությամբ կամ նրանցհատուկ համաձայնությամբ:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Վ711:Ք

ԾԱՎԱԻՆ

ԻՊԱՎՀՒԱեՔ

Իրականացնելովտարածքայինծովով խաղաղ անցման իրավունսահքը` օտարերկրյա նավերը պարտավոր են պահպանել այդտեղ մանված իրավականռեժիմը: Այդ ռեժիմը խախտող նավերի նկատմամբ կարող են կիրառվել խախտման կասեցման կամ խախտողին ենթարկելու համար անհրաժեշտմիջոցներ: պատասխանատվության Այդպիսով. սահմանվել է տարածքային ծովի իրավաբանական կարգավիճակը.որպես ափամերձ պետության ինքնիշխանության ներքո գտնվող՝դրա տարածքի ինտեգրալմասի. որի նկատմամբպետությունն իրականացնումէ իր իրավասությունը՝Ծովային իրավունիր պարտավորություններին քի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայով ստանձնած միջազգայինիրավունքիայլ նորմերի հաշվառմամբ: Հարակից գարի: Հարակից գոտին տարածքային ծովին հարող ծովային տարածությանմասն է, որտեղ ափամերձպետությունը կաիրականացնելօրենքովսահմանված որոշարող է վերահսկողություն կի բնագավառներում: Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 33-րդ հոդվածիհամակարող է անհրաժեշտ լինել` ձայն, վերահսկողությունը իր տարածքիկամ տարածքայինծովի սահմաններում մւսքսային. ֆիսկալ. ներգաղթայինն սանիտարականօրենքների ն կանոն«

կանխարգելելուհամար, ների խախտումը այդ կանոններըխախտելու համար պատժելուճպատակով: Հարակից գոտին չի կարող տարածվելելակետային այն գծերից 24 մղոնի սահմաններից դուրս. որոնցից հաշվարկվումէ տարածքա-

յին ծովը: Բաց ծով: Բաց ծովը Համաշխարհային օվկիանոսի տարածությունների` ազգային իրավասության սահմաններից դուրս գտնվող մասն է, որը ափամերձպետությանտարածքի մաս չէ ն բաց է բոլոր

պետությունների կողմից միջազգային իրավունքի նորմերի հիման վրա օգտագործելու համար: Դրանք ծովային այն տարածքներն են ներառյալ դրանցից վեր օդային տարածքը. որոնք ունեն ոչ պետակարգավիճակ.ն ոկան (միջազգային)տարածքի իրավաբանական րոնց իրավականռեժիմը կարգավորվում է բացառապեսմիջազգային

իրավունքով:

Վ.ՔՈՂՉԱՀ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱԿ

Բաց ծովի մասին ՄԱԿ-ի 1958 թ. ն Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիաներիհամաձայն, բաց ծովն ազատէ բոլոր՝ ինչպես ափամերձ, այնպես էլ ծովեզերք չունեցող (ներմայրցամաքային) պետությունների համար: Ծովեզերք չունեցող պետությունները պետք ունենան դեպի բաց ծով մուտքի հնարավորություն: Այդ նպատակով նրանք համաձայնագրեր են կնքում դեպի ծով ելք ունեցող պետությունների հետ՝ 1982 թ.

նրանց տարածքով տարանցման,ծովային ճավահանգիստներմուտքի ն դրանց օգտագործմանմասին: Որպես սովորութային իրավական ծագած` բաց ծովի ազատության սկզբունքը ամրագրված է 1958 թ. ն 1982 թ. կոնվենցիաներում: Բաց ծովի ազատության ռեժիմը ներառում է` նավագնացությանազատությունը, թռիչքներիազատությունը, ստորջրյա մալուխների ն խողովակաշարերիանցկացման ազա»

»

»

տությունը, »

արհեստական կղզիներին

յունը, "

»

այլ

սարքերի կառուցման ազատութ-

ձկնորսությանն որսի ազատությունը, գիտական հետազոտություններիազատությունը:

ազափությունը նշանակում է, Նավագնացության

յուրաքանչյուր պետություն իրավունք ունի ինչպես ափամերձ, այնպես էլ դեպի ծով ելք չունեցող, որպեսզի իր դրոշի ներքո նավերը ճավարկեն բաց ծովում: Նավերն ունեն այն պետության ազգային պատկանելությունը. որի դրոշի ներքո ճավարկելու իրավունք ունեն: Որոշակի պետության դրոշի տակ նավարկելուիրավունքի տրամադրման պայմանները, ինչպես նան գրանցմանն նավին իր ազգային պատկանելության որ

տրամադրման կարգը որոշում է ինքը՝ պետությունը:Կոնվենցիաները միայն պահանջում են, որպեսզի նավի ն պետությանմիջն գոյություն ունենա

իրական կապ. մասնավորապես՝պետությունը պետք է արդյունավետ իրականացնի իր իրավասությունն ու վերահսկողությունը՝ վարչական, տեխնիկականն սոցիալական հարցերում: Բաց ծովում տվյալ պետության դրոշի ներքո նավարկող նավի նկատմամբ տարածվում է նրա բացառիկ իրավասությունը, բացա314

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

ԻԲԱՎՈԱՀոԵՔ

ԾՅՎԱՅԻՆ

ԻԻԱՎՀՀԵՔ

ռությամբ Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայում ն միջազգային այլ պայմանագրերումուղղակիորեն նախատեսված դեպքերի:

Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիան նախատեսում է այդ սկզբունքից մի շարք բացառություններ:Ռազմական ճավն իրավասու է զննության ենթարկել օտարերկրյա նավը, եթե ողջամիտ հիմքեր է ծովահենությամբ, ստրկավական ենթադրելու, որ նավն զբաղվում ճառությամբ, չսանկցիավորվածռադիո ն հեռուստահեռարձակմամբ, չունի ազգային պատկանելությունկամ իրականում ունի ճույն ազգային պատկանելությունը, ինչ ռազմական ճավը, թեն դրանում բարձրացված է օտարերկը ա դրոշ կամ հրաժարվում է դրոշ բարձրացնելուց:

Թռիչքների ազավաությունըենթադրում է, որ բոլոր պետությունների օդանավերն իրավունք ունեն թռիչքներ իրականացնել բաց ծովից վեր օդային տարածությունում: Սալուխների ն խողովակաշարերի անցկացման ազատությունը տարածվում է բաց ծովի հատակի նկատմամբ` մայրցամաքային ե-

լուստի սահմաններիցդուրս: Արհեստական սարքերի ն կվզիների կառուցման ազափությունն իրակաճացվումէ ինչպես օվկիանոսիջրային մասում, այնպես էլ՝ հատակում: Ձկնորասթյան ազատությունը (որսի իրավունքը) բաց ծովում ընձեռված է բոլոր պետություններին՝նրանց կողմից միջազգային պարտավորությունների պահպանման պայմանով. այդ թվում` ափամերձ պետությունների շահերի առնչությամբ: Ձկնորսության ազատությունն ընդգրկում է նան կենդանի պաշարներիորսի այլ տեսակները: Գիւլրականհետազովիւթյունների ազատությունըենթադրում է, որ բոլոր պետությունները. անկախ աշխարհագրական դիրքից. ինչպես ճան իրավասու միջազգային կազմակերպություններըիրավունք ունեն կատարել ծովային գիտականհետազոտություններ: Նավագնացության անվտանգությանապահովման ն պետությունների այլ շահերի պաշտպանության նպատակով միջազգային իրաեն որոշ հակաիրավական գորվական նորմերով ճախատեսվում ու ծողությունների կանխմանն կասեցմաննուղղված մի շարք միջոցներ: Հակաիրավականայդ գործողությունները,որոնց դեմ պայքարե315

Վ.ՔՈՉԱՀԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ ԻԻԱՎԴՒՀԿՔ

պարտականություն ունեն պետությունները, մասնավորապես, հետնյալներն են՝ տվյալ պետության դրոշի ներքո նավարկելու իրավունք ունեցող նավերովստրուկներ փոխադրելը. ծովահենությունը,որի տակ հասկացվում է մասնավոր նավերի կամ թռչող ապարատների բռնության, գերման կամ կողոպտման ցանկացած անիրավաչափ գործողություն բաց ծովում՝ ուղղված այլ ճավի կամ թռչող ապարատի կամ նավում գտնվող անձանց կամ գույքի դեմ, բաց ծովում իրականացվող` թմրանյութերի ն հոգեներգործուն նյութերի ապօրինիվաճառքը, չսանկցիավորվածհեռարձակումըբաց ծովից: Բաց ծովում նավագնացությանիրավական ռեժիմը ներառում է նան օգնություն ցույց տալու մասին, ծովում մարդուկյանքի պահպանության մասին, ծովում բախումների ն այլ միջադեպերիկանխարլու

»

»

»

"

գելման մասին, ծովային միջավայրի պահպանման մասինհամաձայ-

նագրերովնախատեսվածկանոնները: Մայրցամաքային ելուար: Մայրցամաքային ելուստը ափամերձ պետության մայրցամաքի ստորջրյա շարունակություննէ՝ մինչն դրա կտրուկ ընդհատվելըկամ մայրցամաքայինլանջի անցնելը: «Մայրցամաքայինելուստ» եզրույթը կիրառվում է՝ ափին հարող, բայց տարածքային ծովի գոտուց դուրս գտնվող շրջանների ծովային հատակի ն ընդերքի նկատմամբ` ստորջրյա "մինչն մայրցամաքի ստորջրյա ծայրամասի արտաքին սահմանը. կամ այդ ուղղությամբ մինչն մղոն երկայնքով կամ այդ սահմանից դուրս մինչն այն տեղը. ուր ծածկող ջրերի խորությունը թույլ է տալիս այդ շրջանների բնական հարստություններիարդյունահանու»

կղզիների ափերին հարող նման ստորջրյա շրջանների մակերեսի ընդերքինկատմամբ: Մայրցամաքայինելուստի իրավականռեժիմը հանգում է նրան. որ ափամերձ պետություններն իրականացնում են ինքնիշխան իրավունքներ մայրցամաքային ելուստի նկատմամբ`դրա բնական պաշարների հետախուզման ն արդյունահանման նպատակով:Այդ իրավունքները բացառիկ են այն իմաստով, որ ոչ ոք չի կարող գործու"

ն

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

ԾՂՎԱՅԻԿՆ

ԻԱ

Վ1նեք

ենեություն իրականացնելայդպիսի պետության մայրցամաքային լուստի վրա՝ առանց այդ պետության որոշակիորենարտահայտված համաձայնության: Մայրցամաքայինելուստի բնական պաշարներնընդգրկումեն ծովային հատակի ն դրա ընդերքի հանքային ն ոչ կենդանի այլ պաշարները, ինչպես ճան «նստակյաց տեսակներին»պատկանող կենդանի օրգանիզմները,ինչպես դրանք բնորոշված են Ծովային իրա-

վունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի հ. 77 կ. 4-ում: Մայրցամաքային ելուստի նկատմամբ ափամերձ պետության ինքնիշխանիրավունքներըչեն առնչվում ծածկող ջրերի ն այդ ջրերից վեր օդայինտարածության՝որպես բաց ծովի տարածությունների կարգավիճակին:Ափամերձ պետության կողմից իրավաբանական չպետք է, մասնավոինքնիշխան այս իրավունքներիիրականացումը րապես, վնասի Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայովբաց ծովի նավագնացությանն այլ իրավունքներիիրահամար նախատեսված՝

կանացմանը:

եԲոլոր պետություններըճան իրավունք ունեն մայրցամաքային լուստին անցկացնելու ստորջրյա մալուխներ ն խողովակաշարեր,

սակայն այդպիսիք անցկացնելու ուղին պետք է որոշվի ափամերձ պետությանհամաձայնությամբ: Բացառիկ փնտեսականգոտի: Բացառիկ տնտեսական գոտին ծոտարածքայինծովի սահմաններից դուրս գտնվող ն դրան հարող վային շրջան է, ոչ ավելի, քան այն ելակետայինգծերից հաշվվող մղոն լայնությամբ,որոնցից չափվում է տարածքայինծովի լայնութ-

յունը:

Բացառիկ տնտեսական գոտու իրավականռեժիմը ճախատեսում է՝ է. որ ափամերձպետություննայդտեղ իրականացնում ն պահպանմաննպատակով. ինչպես ճաննշված արդյունահանման

գոտու

տնտեսական հետախուզման ն

գործուարդյունահանման

նեությանայլ տեսակներինկատմամբ, ն իրավասությունարհեստականկղզիների.սարքերի կառույցնեծովային գիտականհետազոտութրի ստեղծման ն օգտագործման. ն յունների. ծովային միջավայրի պաշտպանության պահպանման :

նկատմամբ.

Վ ՔՈՉԱՀԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ ԻԱՎՀՒՆՔ

կենդանիպաշարների թույլատրելի որսի որոշումը ն միջոցներէ ձեռնարկումնրանցպահպանման ուղղությամբ: Բոլոր այլ պետություններնայդ գոտում օգտվում են բաց ծովին վերաբերող`Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի դրույթներով նախատեսված իրավունքներից.ազատություններից ն իրավասութ-

յունից: Եթե

պետության հնարավորությունները թույլ չեն տալիս նրան օգտագործել իր գոտում թույլատրելի ամբողջ որսը, ապա ճա համաձայնագրերիհիման վրա համապատասխան է տրահնարավորություն մադրում այլ պետություններին:Որսին թույլատրվող

օտարերկրյա

ձկնորսներըպահպանում են ափամերձ պետության օրենքներն ու կանոնները,որոնք պետք է համապատասխանեն Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայիդրույթներին: Նշված օրենքների ն կանոննե-

րի պահպանումն ապահովելուհամար ափամերձ պետության

իշխա-

նություններըկարող են կատարելզննություն, ստուգում, ձերբակալել օտարերկրյա ձկնորսականնավերն ու նրանց նկատմամբդատական քննություն սկսել: ծովային հատակի միջազգայինշրջանը: Համաշխարհային օվկիանոսում ափամերձ պետություններիազգային իրավասությունը տարածվում է մայրցամաքայինելուստի սահմաններում ծովային հատակի ն դրա ընդերքինկատմամբ,ուստի ն ծովային հատակիմիջազգային շրջանի սահմաններն են ափամերձ պետությունների մայրցամաքային ելուստներիարտաքին սահմանները: Ծովային իրավունքիՄԱԿ-ի կոճվենցիայի1-ին հոդվածում ծովային հատակիմիջազգայինշրջանը բնորոշված է որպես ծովերի ն օվն կիանոսներիհատակը դրանց ընդերքը՝ ազգային իրավասության սահմաններիցդուրս: Կոնվենցիայի133-րդ հոդվածում օգտագործվում է «պաշար» եզրույթը, որը նշանակում է «Շրջանում՝ ծովային հատակինկամ դրա ընդերքում«1ո Տես») բոլոր կոշտ. հեղուկ կամ գազային հանքային պաշարները»: Շրջանից արդյունահանվածպա-

շարները դիտվում են որպես օգտակարհանածոներ: ԾովայինիրավունքիՄԱԿ-ի կոնվենցիայի136-րդհոդվածիհամաձայն. Շրջանը ն դրա պաշարները «մարդկությանընդհանուր ժա'

Լատիներեն՝ «անշարժ,հանգիստվիճակում»:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ

ԾԱՎՎԱՅԻՆ Ի7ԱՎՀՀԱՔ

ռանգությունն են»: Այդ հասկացության վրա հիմնված` Շրջանի ն դրա պաշարների իրավական կարգավիճակը բացահայտվում է Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 137 ն հաջորդ հոդվածներում: Ոչ մի պետություն չի կարող հավակնել Շրջանի կամ դրա պաշարների նկատմամբինքնիշխանության կամ ինքնիշխանիրավունքների, կամ իրականացնել դրանք. ոչ մի պետություն. ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ չի կարող յուրացնել դրա որնէ մասը: Շրջանի պաշարների նկատմամբ բոլոր իրավունքներըպատկանում են ամբողջ մարդկությանը, որի անունից գործում է Ծովային հատակի միջազգային մարմինը (Մարմին), որի անդաներնեն Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի բոլոր մասնակիցճերը: Մարմինը այն կազմակերպությունն է, որի օգնությամբ Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի մասնակից պետությունները կազմակերպումն վերահսկում են Շրջանում իրականացվող գործունեությունը, հատկապես դրա պաշարների կառավարման նպատա-

կով:

Սարմինն ունի Ասամբլեա՝լրիվ կազմի մարմին, Ասամբլեայի կողմից ընտրվող՝ 36 անդամից բաղկացած Խորհուրդ. Գլխավոր քարտուղարից ն անձնակազմից բաղկացած քարտուղարություն: Ծովային հատակի միջազգային մարմնի յուրահատուկ մարմին է իր կանոճադրություննունեցող ձեռնարկությունը: Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի համաձայն` Շրջանում գործունեությունն իրականացվում է Մարմնի ն մասնակից պետությունների կամ պետական ձեռնարկությունների,կամ անդամ պետությունների երաշխավորության դեպքում` ֆիզիկական ն իրավաբանական անձանց կողմից: Մարմինն ապահովում է Շրջանում գործունեությունիցստացվող ֆինանսականն տնտեսականայլ շահերի արբ

դարացի բաշխումը:

Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիային համապատասխան. Շրջանում գործունեության նկատմամբկիրառվում են այդպիսի գործունեության՝"ծովային միջավայրի համար վտանգավոր հնարավոր հետնանքներիցդրա պաշտպանությանանհրաժեշտ միջոցներ: Միջուզգայիննեղուցներ: Միջազգային են համարվում ծովային տարածության մասերը միացնող ն միջազգային նավագնացության

Վ.ՔՈՉԱՀԱԿ

ԾԻՋԱԶԳԱՅԻն

ԻԲԱՎՈՒԵՔ

համար օգտագործվող նեղուցները: Այդպիսի նեղուցների ռեժիմի որոշման հիմքում դրված է ափամերձ(նեղուցամերձ) պետությունների ն

դրանցից օգտվող այլ պետություններիշահերի համակցման կաճո-

նը:

թվով նեղուցներ միակ կամ ամենահարմար անցումն են բաց ծովի մի մասից մեկ այլ մասը. կամ մուտք են ծառայում բաց ծովից Մեծ

տարածքային ծով: Այդպիսի դիրքը կանխորոշում է դրանց նշանակությունը միջազգային նավագնացության համար: Որոշ նեղուցների իրավական ռեժիմը (սնծովյան, բալթյան) կարգավորվել է միջազգային պայմաճագրերով. իսկ մեծամասնության համար ձնավորվել ն գործում է միջազգային սովորութայինիրավունքի նորմ: Սնեծովյաննեղուցների (Բոսֆորի ն Դարդանելի) իրավական ռեժիմը կարգավորվում է 1936թ. Մոնտրյոյում (Շվեյցարիա) կնքված

կոնվենցիայով:

Խաղաղ ժամանակ բոլոր պետությունների նավերն ունեն նեղուցներով խաղաղ անցման իրավունք օրվա ցանկացած ժամին: Միննույն կանոնը գործում է նան պատերազմի ժամանակ,եթե Թուրքիան պատերազմողկողմ չէ: Իսկ եթե Թուրքիան մասնակցումէ տերազմին,ապա ցերեկային ժամանակ նեղուցներովանցման ն՛ճնավարկելու ազատությունը պահպանում են (Թուրքիայի հետ պատերազմի մեջ չգտնվող պետությունները:Նեղուցներով անցնող յուրաքանչյուր ճավից գանձվում են սանիտարականն փարոսայինվճար-

պա-

մեր: Սնծովյան

տերություններն իրավունք ունեն նեղուցներով անցկացնել ցանկացած ռազմական նավ. ընդ որում` գծանավերը (ն դրանց հավասարեցվածները» նեղուցն անցնում են մեկ առ մեկ ն ու-

ղեկցվումոչ ավել, քան երկուական ականակիրներով: Բալթյան նեղուցների (Մեծ ն Փոքր Բելթերի ն Ձունդի) իրավական ռեժիմը կարգավորվումէ 1857 թ. Կոպենհագենի տրակտատով, որի մասնակիցնէր նան ՌուսականԿայսրությունը: Միջազգայինջրանցքներ: Միջազգային նավագնացությանհամար մեծ նշանակություն ունեն Սուեզի. Պանամայի ն Կիլի ջրանցք-

ները:

Սուեզի ջրանցքը ճավագնացությանհամար բացվել է 1869 թ., իսկ ընդունվել է Սուեզի ջրանցքով ազատ նավագնացությանա-

1888 թ.

ԾՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ ԾՂՎԱԻՆ

ԻԱՎՈՀՀԱԵՔ

կոնվենցիան.որը պահովմանվերաբերյալ Կոստանդնուպոլսյան

գոր-

ծում է մինչ օրս:

Կոնվենցիայի հիմնական դրույթները հանգում են հետնյալին. ջրանցքնազատ է ն բաց՝ բոլոր երկրների առնտրային ն ռազմական նավերի համար` խաղաղ ն պատերազմական ժամանակ: Ջրանցքի շրջափակումնանթույլատրելի է. պատերազմող երկրների ռազման ական նավերը պարտավոր են նեղուցն անցնել առանց կանգառի մենակարճ ժամկետում,ջրանցքում ն մուտքի նավահանգիստնճերում սահմաննեինչպես ճան այդ նավահանգիստներիշուրջ երեք մղոնի րում արգելվումէ պատերազմականգործողություններվարել: Պանամայի ջրանցքը պաշտոնապեսբացվել է 1920 թ.: Դրա իրան վական ռեժիմը մշակվել է մինչ շինարարությունը: 1903 թ. ԱՄՆ-ի Պանամայի միջն կնքվել է օվկիանոսների միջն ջրանցքի շինարատարության մասին պայմանագիր,որի համար ԱՄՆ-ին Պանամայի րածքում հավերժ տրամադրվելէր 10 մղոն լայնությամբհողաշերտ: 1977 թ. ՎաշինգտոնումԱՄՆ-ի ն Պանամայի միջն կնքվել են Պաճամայի ջրանցքի մասին նոր պայմանագրեր:Դրանց համաձայն. ջրանցքի գոտու նկատմամբ վերականգնվել է Պանամայի ինքնիշխանությունը:1999 թ. դեկտեմբերի31-ից Պանաման ստանձնել է դրա կառավարման, շահագործման ն սպասարկմանգործառույթները: Ջրանցքը հռչակվել է «մշտապես չեզոք» ջրային ուղի. որը բաց է բո-

երկրներինավերի համար: Միջազգայինգետերը: Չնայած գետերը ծովային տարածությունների թվին չեն դասվում,այդուհանդերձ,դրանց օգտագործումըշոշափում է միջազգայինծովային իրավունքի կարգավորմանառարկայի մեջ մտնող շատ հիմնահարցեր,կապված նավագնացության,պետան այլ խնդիրներիհետ, ուստի ն տրամաբական ինքնիշխանության ճական է միջազգային գետերի իրավականռեժիմը դիտարկել հենց լոր

ենթատեքստում: Միջազգային գետերը երկու (կամ ավելի) պետություններ տարածքով հոսող ն համաձայնեցված նպատակներովօգտագործվող գետերն են: Հատուկ նշանակությունունեն ծովի հետ ճավագնա ունեցող ն տարբեր պետությունների(այդ ցային հաղորդակցություն համար օգտագործթվում՝ ոչ ափամերձ) կողմից նավագնացության այս

վող գետերը:

Վ. Քրմոյան

ՄԻՋԱԶԳԱ)

Ին

ԻԱՎՈՒՆՔ

ն տնտեսականայս գործոնները պա Աշխարհագրական յմանավոեն րում այդպիսի գետերի միջազգային իրավական ռեժիմը: Յուրաքանչյուր պետություն ինքնիշխանությունէ իրականացնում գետի՝ իր սահմանների ներսում գտնվող մասի նկատմամբ: Միննույն ժամանակ, նա պարտավորվածէ գետի իր հատվածն օգտագործել այնպես, որպեսզի վնաս չպատճառվի ափամերձպետություններին:Պետությունն իրավասու չէ միակողմանիփոփոխել գետի հունը. քանի որ դա կարող է սահմանափակել ափամերձ մյուս պետություններիհնարավորություններըկամ վնաս պատճառելնրանց բնական միջավայրին: Արնմտյան Եվրոպայիհիմնական գետերով նավագնացությանազատությունը ճանաչվել է 1815 թ. Վիեննայի կոնգրեսի կողմից. որը միաժամանակափամերձ պետություններինիրավունք է վերապահել նման նավագնացության փոխհամաձայնեցված կանոններ սահմա-

նել:

Հատուկկարգավորումէ նախատեսվածԴանուբի համար: Այդ գետի ժամանակակից ռեժիմը որոշվումէ Դաճութումնավագնացության ռեժիմի մասին1948 թ. կոնվենցիայով: Կոնվենցիայումտեղ են գտել միջազգայինգետի իրավական ռեժիմի յուրահատուկ բնութագրիչ գծերը. որտեղ նավագնացությունը հայտարարվումէ ազատ քաղաքացիների, առնտրային նավերի ն համար՝ առնտրայինն նավագնացության վճարներին ապրանքների նավագնացության պայմաններիհավասարությանհիմքի վրա։ Նավազնացության ազատությունը ենթադրում է ոչ միայն գետով նավարկությունը, այլն նավահանգիստներ մուտք գործելը, դրանցում

առնտրային, բեռնման ն բեռնաթափման աշխատանքներ կատարելը, ուղնորներ վերցնելը ն իջեցնելը: Այդ պարագայում ենթադրվում է, որ ափամերձ պետություններումգործող օրենքները ն կանոնները պարտադիրպետք է պահպանվեն:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԳԼՈՒԽ

17. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՕԴԱՅԻՆ

ՕԴԱյԻն

ԻԽԱՎՈւԿՔ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

-

Տ 47. Միջազգային օդային իրավունքի հասկացությունը -

Միջազգայինօդայինիրավունքը միջազգային իրավունքի ճյուղ է. որը միջազգային օդային հաղորդակցությունների իրականացման հետ կապված միջպետական հարաբերություններըկարգավորողմիջազգայինիրավականսկզբունքներին նորմերիհամակցություն է: Միջազգային օդային իրավունքի նորմերը կարգավորում են օդային հաղորդակցություններիհաստատման. իրականացման ն զարգացման ընթացքում պետություններիմիջն ծագող հարաբերությունները: Միջազգային օդային իրավունքի առարկան օդային տարածության իրավականռեժիմի ն միջազգային օդային հաղորդակցությունների վերաբերյալ միջպետականհարաբերություններն են: Միաջազգային օդային իրավունքն ընդգրկում է իրավական կարգավորման երկու հիմնականոլորտ՝ պետություններիօդային տարածությունում ն միջազգայինօդային տարածությունումմիջազգայինթռիչքների իրականացումը:Համապատասխամաբար՝ օդանավերը կարող են կատարել երկու տեսակի թռիչքներ՝ միջազգային ն ներպետական: Միջազգայինեն համարվում այն թռիչքները, որոնց ընթացքումօդանավըհատում է պետականսահմանները: Անհրաժեշտէ նշել, որ միջազգային օդային իրավունքըկանոնակարգում է հիմնականում օդային տարածությանօգտագործումըքաղաքացիական ավիացիաի կողմից օդային փոխադրումներ կատարելու նպատակով: Ռազմական կամ պետական պատկանելություն ունեցող այլ ավիացիայի օգտագործումը, որպես կանոն, դուրս է մնում միջազգային օդային իրավունքի կարգավորիչ ճերգործությունից:

Միջազգային օդային իրավունքի աղբյուրները: Միջազգային օդային իրավունքի հիմնական աղբյուրը րերն են:

միջազգային պայմանագ-

Միջազգային օդային իրավունքի ոլորտի հիմնական փաստաթուղթը 1944 թ. Չիկագոյում կնքված Միջազգայինքաղաքացիական

ավիացիայի մասին կոնվենցիան է: Չիկագոյի կոնվենցիան սահմա322

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻԱՎՀԼԵՔ

Վ..ՔՉԱԱԱԿ

միջազգային թռիչքների, օդային տրանսպորտի գործունեության կարգավորման ն դրա անվտանգության ապահովման բնագավառում միջպետականհամագործակցության հիմնական սկզբունքնեմիջազրը. ինչպես նան ճերառում է Քաղաքացիական ավիացիայի զեւյին կազմակերպության ((ԿԱՕՈԸՃՕ) հիմնադիր դրույթները: Միջազգային օդային իրավունքի նորմատիվ համակարգն ընդգրկում է ճան մի շարք այլ պայմանագրեր. որոնցից են` 1929 թ. Վարշավայում ստորագրված Միջազգային օդային փոխադրումներին վերաբերող ոլոշ կանոնների միասնականացման մասին կոնվենցիան, Սակերնույթի վրա օտարերկրյա օդանավի կողմից երրորդ անֆանց պատճառված վնասի հատուցման մասին 1952 թ. Հռոմի կոնճում

է

»

Մ»ԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՕԴԱԻԿ

ԻԱ

ՎԱՆՔ

ունի չարտոնված մուտք գործել այլ պետության օդային տարածություն՝ վթարային վայրէջք կատարելու ճպատակով: Միջազգային օդային իրավունքում մեծ դեր են խաղում ԻԿԱՕ-ի

խորհրդիկողմից ընդունվող կամ հավանության արժանացող չափոորոնք հայտնի րոշիչները.ընթացակարգերը,հանձնարարականնմերը, են

«միջազգային

ավիացիոն

կանոնակարգեր» ընդհանուր

ան-

վանմամբ: Միջազգայինօդային իրավունքի նորմերը փոխգործումեն ներպետականիրավունքիհամապատասխաննորմերիհետ: Տ 48. Միջազգային օդային իրավունքի սկզբունքները

»

վենցիան,

Օդանավումիրավախախտումներիե որոշ այլ գործովություննեբի մասին 1963 թ. Տոկիոյի կոնվենցիան. Օդանավերի ապօրինի զավթումների դեմ պայքարի մսասին 1970 թ. Հաագայիկոնվենցիան, Քաղաքացիական ավիացիայի անվփանգության դեմ ուղվված ապօրինի գործովություններիդեմ պայքարի մասին 1971 թ. Մոնրեալի կոնվենցիան: Լայն տարածում են ստացել օդային հաղորդակցության մասին երկկողմ պայմանագրերի.որոնք որոշակիացնումեն Չիկագոյի կոնվենցիայի ն այլ կոնվենցիաների ընդհանուր դրույթները՝ պայմաճնադիր պետությունների համագործակցության պայմանմերի առնչութ»

»

:

յամբ:

Միջազգային պայմանագրերի հետ մեկտեղ միջազգային օդային են միջազգային իրավական սովորույթները: իրավունքի աղբյուր Այսպես, 1944 թ. Չիկագոյի կոնվենցիային չմասնակցող պետությունների համար դրանում ամրագրված՝ իրենց տարածքի վրա գտնվող օդային տարածության նկատմամբ պետությունների ինքնիշխանության սկզբունքը մնում է սովորութային իրավական նորմ: Մովորութաէ այն դրույթները, որ բաց օ)ինայլ ճորմերի թվին կարելի դասել նան դային տարածքում պետությունը պահպանում է իր իրավասությունն այն օդանավի նկատմամբ. որը գրանցված է տվյալ պետության գրանցամատյանում, կամ որ աղետի դեպքում օդանավն իրավունք

Իրենց օդային փարածության նկատմամբ պեփությունների բացառիկ ն լրիվ ինքնիշխանության սկզբունքը ամրագրվել է ինչպես միջազգային համաձայնագրերում (1944թ. Չիկագոյի կոնվենցիայի հ. 1). այնպես էլ տարբերերկրներիօրենսդրությամբ: Օդային տարածությաննկատմամբինքնիշխանությանսկզբունքի հիմնական բովանդակություննայն է. ռր պետությունները,իրականացնելովիրենց օդային տարածության նկատմամբբացառիկ ն լիակատար ինքնիշխանություն, ինքնուրույն են սահմանում իրենց օդային տարածքի օգտագործմանիրավականռեժիմը: Պետության օդային տարածությունըկարող է օգտագործվել օտարերկրյա թռչող ապարատների թռիչքներիհամւսը միայն թույլատրական կարգին համապատասխան:Օտարերկրյա օդանավերը որոշակի պետության տարածք թույլատրելու, այսինքն՝ միջազգայինթռիչքճերի իրականացման հիմք է միջազգային պայմանգիրըկամ հատուկ թույլտվությունը: Պետությունը սահմամում է օտարերկրյա օդանավերի կողմից իր սահմաճի հատման վայրը ն կարգը, իր օդային տաէ օդային երթուղիները, կարգավորում է րածությունում սահմանում օդային տեղաշարժերը, օտարերկրյա օդանավերի ն դրանց անձնակազմերինկատմամբիրականացնում է վարչական ն քրեական իրավասություն, իրացնում է միջազգային թռիչքները կարգավոբոլոր

րող

նորմերը:

Միջազգայինպայմանագրերումն պետությունների ազգային օրենսդրություններումմիջազգային թռիչքները բաժանվում են երկու

,

-

Վ.ՔՈՉԱՌԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

տեսակի՝ կանոնավորներին ոչ կանոնավորների(չարտերային): Կանոնավոր միջազգային թռիչքներն իրականացվում են պետության կողմից հատուկ նշանակված ավիաձեռնարկությունների կողմից` համապատասխանմիջազգայինպայմանագրումհամաձայնեցված ուղիներով: Ոչ կանոնավոր թռիչքներն իրականացվում են հատուկ

թույլտվության հիման վրա, սակայն վերջին տարիներին որոշ պետություններ կնքում են երկկողմ պայմանագրեր ոչ կանոնավորօդային հաղորդակցություններիմասին: Յուրաքանչյուր օդանավ որնէ այլ պետության տարածքի սահմաններում թռիչքի ն գտնվելու ընթացքում պարտավոր է խստիվ պահպանել այդ պետությունում գործող` օդային հաղորդակցություններին վերաբերող օրենքները ն կանոնները: Օդային տարածությաննկատմամբ ինքնիշխանությանսկզբունքի են թռիչքների համաձայն, պետությունները սովորաբար սահմանում երթուղիներ, միջազգային օդանավակայանները ն անհրաժեշտության դեպքում թռիչքների համար արգելված գոտիներ, ինչպես նան որոշում են ռադիոկապին թռիչքներիանվտանգությանապահովման

կանոններ:

Օտարերկրյա օդանավերի վրա տարածվում են անձնագրային, մաքսային, սանիտարական ն այլ կանոններ. ինչպես ճան գույքի ներմուծման ն արտահանման կանոնները: Այսպիսով. միջազգային օդային հաղորդակցություններիրականացնող օտարերկրյա օդանավը որնէ պետության տարածքում

հնա

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԻՒԱՎՈԼԿՔ

ՕԴԱյԻն

ԻՄԱՎՀՀԵՔ

տարածութ

ինքնիշխան իրավունքներ ձեռք բերել այդ օդային նկատմամբ:Սակայն, այդ ազատությունըպետությունների կողմից իրացվումէ միջազգային օդային իրավունքի նորմերի հաշվառմամբ ն, հետնաբար, ենթադրումէ մի շարք հանրաճանաչ կանոնների գործողություն: Միջազգային օդային տարածությունումգտնվելու ժամանակ բոլոր օդանավերըենթարկվումեն միայն դրանց գրանցմանպետության իրավասությանը: Մակայն միջազգային օդային տարածությունում թռիչքների ազատությունը չի նշանակում, որ պետությունները ն նրանց օդանավերըազատ են միջազգային համաձայնագրերումկամ ԻԿԱՕ-ի կանոնակարգերում ամրագրված որոշակի կանոնների ն պահանջների պահպանման պարտականությունից:Պետությունները պարտավոր են հոգ տանել, որպեսզի իրենց իրավասության տակ գտնվող օդանավերը սպառնալիք չստեղծեն այլ պետությունների օդանավերիթռիչքների, ինչպես նան ծովագնացության անվտանգության համար: զբաղվողյուրաքանչյուր օՄիջազգայինօդանավագնացությամբ դանավ ունի համապատասխանազգային ն գրանցման նշաններ: Օդանավերն ունեն այն պետության ազգային պատկանելությունը, որում դրանք գրանցվածեն: 1944 թ. Չիկագոյի կոնվենցիայի համաձայն. թռիչքների կանոննեըը. որոնք սահմանվում են ԻԿԱՕ-ի կողմից, բաց ծովի վրա գործում են առանց որնէ բացառության: Բոլոր պետություններըպետք է պահպանեն այդ կանոնները ն ձեռնարկեն միջոցներ, որպեսզի դրանք պահպանվեն իրենց օդանավերի կողմից բաց ծովի վրա թռիչքների

ային տարածա ունում, ոխների ազաղրությամ

սկզբունքը: Բաց կամ միջազգային օդային տարածությունը ափամերձ պետությունների տարածքային ջրերից դուրս գտնվող օդային տարածությունն է: Միջազգային օդային տարածությունը գտնվում է բաց ծովի, միջազգային նեղուցների,արշիպելագայինջրերի, ինչպես նան Անտարկտիդայի վրա: Բաց ծովի ազատությանսկզբունքն ուղղակիորենկապված է դրանից վեր բաց օդային տարածության ազատության սկզբունքի հետ։ Բոլոր պետությունները,անկախ նրանից`ափամերձ են դրանք, թե ոչ. իրավունք ունեն ազատ, այն է՝ առանց որնէ մեկի թույլտվության իրականացնել օդանավագնացությունբաց ծովի վրա ն չեն կարող

ժամանակ:

Ծովային իրավունքի ՄԱԿ-ի կոնվենցիան հաստատեց բաց ծովի վրա թռիչքների ավանդականազատությունը: Այդ ազատությանը չի ազդել ճան կոնվենցիայի համաձայն ստեղծված տնտեսականգոտին: Գոտուց վեր օդային տարածութ200-մղոնանոց յունում նույնպես գործում է թռիչքներիազատությունը: Միջազգայինքաղաքացիականավիացիայի անփրանգության ապահովման սկզբունքին համապատասխան` պետությունները 1982 թ.

պարտավոր են՝

Վ .ԼՔԴՉԱՒԱռ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՊԱՎՈւԿՔ

միջոցներ ձեռնարկել ավիացիոն տեխնիկայի օդանավակայանների, օժանդակ ծառայությունների ն օդային ուղեգծերի տեխճիկական հուսալիությանապահովմանուղղությամբ, պայքարել քաղաքացիական ավիացիայի գործունեությանն ապօրինի միջամտություններիդեմ: Դրան են ուղղված նախ ն առաջ օդանավագնացությանանվտանգության նկատմամբ միասնական այն պահանջները. որոնք զետեղված են Չիկագոյի կոնվենցիայում ն դրա 18 հավելվածներում: Այդ պահանջները մշտական ճշգրտման ն ճորացման կարիք ունեն: Տվյալ գործառույթի իրագործումը ԻԿԱՕ-ի խնդիրն է: Այդ նպատակով ԻԿԱՕ-ի շրջանակներում պետությունները. ըստ անհրաժեշտության, պարբերաբարմշակում են միջազգային կանոնակարգեր(կանոններ, չափորոշիչներ. հանձնարարականներ ն այլն), որոնք վերաբերում են թռիչքներիհամար օդանավերիպիտանիությանը,թռիչքային ու տեխնիկական անձնակազմիռրակավորմանը, օդանավերի գրանցմանը, կապի համակարգին ն օդանավագնացությանքարտեզներին,օդանճավակայաննեի ն վայրէջքի հրապարակների բնութագրերին, թռիչքների կանոններին ն օդային երթնեկության կառավարմանը, ինչպես նան օդանավագնացության անվտանգությաննու արդյունավետությանն առնչվող այլ հարցերի: ԸնդհանուրառմամբԻԿԱՕ-ի կանոնակարգերընպաստում են միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի անվտաճգությաննու արդյունավետությանը.քանի որ դրանք աջակցում են տարբեր պետությունների կողմից` միջազգային օդափոխադրումներիբնագավառում նորագույն նվաճումների վրա հիմնված քաղաքացիական օդանավերի թռիչքների միասնական կամ համանման թռիչքատեխնիկական ն ճորմերի կանոններիներմուծմանը: Միջազգային օդանավագնացությանանվտանգության ապահովման կարնոր ուղղություն է պայքարը քաղաքացիական ավիացիայի գործունեությանն ապօրինի միջամտությունների (օդանավերի զավթումների, ահաբեկչության այլ դրսնորումների)դեմ: Դրան են ուղղված 1963 թ. Տոկիոյի, 1970 թ. Հաագայի ն 1971 թ. Մոնրեալիկոնվենցիաները: Վերջինս սահմանել է ապօրինի միջամտություններիվերաբերյալ պետությունների ունիվերսալ իրավասությունը. յուրաքանչյուր պետություն պարտավոր է կամ պատժել հանցագործներին, »

Մ»ԻՋԱԶԳԱԻԱՆՕԴԱյԻԿ

ԻՒԱՎՈՒՆՔ

կամ էլ այդ նպատակով նրանց այլ պետության հանձնել: Համապատասխան ընթացակարգերը մանրամասն կանոնակարգվումեն միջազգայինքրեական իրավունքի կողմից:

»

8 42

Միջպեւրականհառմագործակցությունըմիջազգային օդային հաղորդակցությունների ոլորմրում

Միջազգայինօդային փոխադրումներիբնույթը պայմանավորումէ այս ոլորտում պետությունների սերտ համագործակցությանանհրաժեշտությունը:Միջազգային իրավունքումմշակված են այդպիսի համագործակցության որոշակի կառուցակարգեր, որոնք կոչված են զարգացումը: խթանելումիջազգայինհաղորդակցությունների «Օդի ազատությունները»: Միջազգային օդային հաղորդակցությունների (փոխադրումների)իրականացումըսովորաբար կապված է մի շարք առնտրային բնույթի իրավունքների(«օդի ազատությունների») հետ: առնտրային բնույՄիջազգային օդային հաղորդակցությունների հետ, որ ուղնորների, ուղեբեռի,բեռթը կապված է այն հանգամանքի ների ն փոստի փոխադրումներնիրականացվումեն վճարի դիմաց, այսինքն օդային փոխադրումներիիրականացումըշահույթ ստանալու նպատակ հետապնդող գործունեություն է: Տվյալ ոլորտում առնտրային գործունեությունն ունի տարբեր ծավալներ, ինչը պայմանավորվածէ այդ գործունեությանիրականացմանպայմաններով ն հնարավորություններով: Այստեղ տարբերում են յոթ «օդի ազատություն»` տարբեր ծավալի հնարավորություններ տրամադրող առնտրայինիրավունքներ՝ ռ ) ծքում վայրէջքի է թոիչքի տարանցիկ պետության տարածքում վունքը, 2. այլ պետության տարածքումառանց առնտրային նպատակների(այսինքն՝ վառելիքի լցավորմանկամ տեխնիկական սպասարկման նպատակով)վայրէջքով տարանցիկթռիչքի իրավունքը. 3. այլ պետության տարածքումիր տարածքիցվերցված (ուղնոր-

տ բաք .

վող) ուղնորների, փոստի ն բեռների իջեցմանիրավունքը,

Վ..ՔՈՂՉԱՊԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

պետության տարածքից վերցված ն իր տարածք ուղնորվող ուղնորմճերի,փոստի ն բեռների իջեցման իրավունքը. 5. այլ պետության տարածքում երրորրդ պետության տարածք կամ տարածքից ուղնորվող ուղնորների փոստի ն բեռների իջեցման կամ վերցմանիրավունքը, 6. այլ երկու պետությունների միջն իր տարածքով ուղնորների, փոստի ն բեռներիփոխադրումներիրականացնելուիրավունքը, 7. այլ երկու պեությունների միջն իր տարածքը շրջանցելով ուղնորների, փոստի ն բեռների փոխադրումներ իրականացնելու ի4.

այլ

րավունքը:

Առնտրային իրավունքների տրամադրումը պետության՝ որպես միջազգային իրավունքի սուբյեկտի, մենաշնորհն է: Ներկայումս «օդի ազատությունների» բոլոր տեսակները կիրառվում են ոչ միայն գրանցման պետության, այլն շահագործող պետության (օդանավեր վարձակալող) օդանավերի նկատմամբ. քանի որ վերջինս ինքնուրույն պայմանավորվումէ վարձակալված օդանավերովօդային փոխադրումներիրականացնելիսառնտրայինիրավունքներիմասին: 1944 թ. Չիկագոյի կոնվենցիայիԵզրափակիչ ակտում տեղ է գտել կանոնավոր միջազգային օդային հաղորդակցությանմեջ առետրային իրավունքներիփոխադարձտրամադրմանմասին երկկողմ համաձայնագրի ստանդարտ ձն (Չիկագոյի ստանդարտձնը), որը նախատեսում է բոլոր հիմնական «օդի ազատությունների»փոխադարձ տրամադրում: Միջազգային ավիացիոն կազմակերպությունները օդային հաղորդակցությունների ոլորտում միջպետական համագործակցության ինստիտուցիոնալ (կազմակերպչական)ձներ են: Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպությունը(ԻԿԱՕՈԸՃՕ) հիմճադրվել է 1944 թ., Միջազգայինքաղաքացիական ավիացիայի մասին կոնվենցիայի երկրորդ մասի հիման վրա: 1947 թ. գոյություն ունեցող ԻԿԱՕ-ի կանոնադրային նպատակներնեն ամբողջ աշխարհում միջազգային քաղաքացիականավիացիայի անվտանգ ն կարգավորված զարգացման ապահովումը, ինչպես ճան քաղաքացիական ավիացիայի գործունեությանբոլոր հարցերով միջազգային համագործակցության կազմակերպմանն համակարգմանայլ խնդիրները:

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԻԽԱՎՀէԿեքՔ

ՕԴԱյԻԿ

ԻՃԱՎՈՒԵՔ

Կազմակերպությանբարձրագույն մարմինը Վեհաժողովն է (Ասամբլեան), որում ներկայացված են բոլոր անդամ պետությունները: Ասամբլեան գումարվումէ առնվազներեք տարին մեկ անգամ: ԻԿԱՕ-ի մշտապես գործող մարմին է խորհուրդը, որն իր գործունեության համար պատասխանատուէ Ասամբլեայի առջն: Խորհրդում ներկայացված են Ասամբլեայի կազմից ընտրվող 33 պետութ-

յուններ: ԻԿԱՕ-ի մյուս մարմիններնեն Օդանավագնացությանհանձնակոմիտեն, Իրավաբանական կոմիժողովը, Ավիատրանսպորտային տեն, Օդաճավագնացության ապահովմանհամատեղ աջակցության կոմիտեն, Ֆինանսական կոմիտեն, Քաղաքացիական ավիացիայի գործերինապօրինի միջամտությանդեմ պայքարի կոմիտեն: Իրավաբանականկոմիտեն մեծ դեր է խաղում օդային իրավունքի բազմակողմպայմանագրերիմշակմանգործում, որոնք հետագայում քննարկվումեն ԻԿԱՕ հովանու ճերքո գումարվողդիվանագիտական

կոնֆերանսներում:

ԻԿԱՕ-ից բացի, միջազգային օդային իրավունքի կայացման ն զարգացման գործում էական դեր են խաղում տարածաշրջանային ն մարմինները,որոնք այժմ մոտ ավիացիոն կազմակերպությունները թվին են պատկաչորս տասնյակ են։ Դրանցից կարնորագույնների նում, մասնավորապես,1954 թ. ստեղծված Քաղաքացիականավիացիայի եվրոպական կոնֆերանսը. 1960 թ. կազմավորված Նավիգացիայի անվրանգաթյան ապահովմանեվիոպականկազմակերպությունը` Եվիավերահսկողությունը.1969թ. ստեղծված ճՔԶայղաքացիական ավիացիայի աֆիիկյան հանչնաժողովըի.1959 թ. հիճնադրված Աֆրիկայում ն Մաղագասկարումաէրոնավիգացիայիանվփանգության ապահովման գործակալությունը.1960 թ. հիմնադրված ԱԼէրոնակազմակերմիգացիայի ապասարկմանկենկյրոնական-ամերիկյան պությունը. 1973 թ. հիմնադրված Քաղաքացիականավիացիայի լատինամերիկյանկազմակեիպությունը1967 թ. հիմնադրված Արաբաավիացիայիիւորհուրդը: կան պետություններիքաղաքացիական Ավիացիայի ն օդային փարածությանօգտագործմանմիջպեփական խորհուրդը հիմնադրվել է 1991թ. դեկտեմբերին`նախկինում ԽՍՀՄ

կազմի մեջ մտնող

պետություններիկառավարությունների

Վ..Թօնարյան

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻԲԱՎՈԼԵՔ

ղեկավարներիլիազոր ներկայացուցիչների կողմից,Քաղաքացիական ավիացիայի ն օդային կարածության օգտագործման մասին համաֆայնագրի հիման վրա:

ԱՊՀ կառավարությունների ղեկավարների Համաձայնագրի խորհրդիկողմից` 1991թ.դեկտեմբերի30-ին Մինսկում ընդունված ն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԳԼՈՒԽ

ՏԻԿԶԵԽԱԿԱՆ

ՏԻԵԶԵՐԱԿԱՆ

18. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻԱՎՀՒԿՔ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Տ 50. Սիջազգայինտիեզերական իրավունքիհասկացությունը

ո-

րոշման համաձայն, Միջպետականխորհրդի գործադիր մարմինը Միջպետականավիացիոն կոմիտեն է: Կազմակերպության կեճտրոնական գրասենյակըգտնվում է Մոսկվայում:

Միջազգային տիեզերական իրավունքը տիեզերական տարածության ն երկնային մարմինների իրավական ռեժիմը որոշող. ինչպես նան դրանց հետազոտման ու օգտագործման ընթացքում պետությունների հարաբերությունները կարգավորող սկզբունքների ն նորմերի համակցություն է: Միջազգային տիեզերականիրավունքի սկիզբը դրվել է 1957 թ., առաջին արհեստականարբանյակի՝ ԽՍՀՄ-ի իրականացրածարձակումից անմիջապես հետո գոյացած սովորութային նորմով: Այդ նորմը կազմավորվել էր իրենց տարածքի վրայով ոչ միայն տիեզերքում, այլն արձակմանն վայրէջքի ընթացքումօդային տարածության համապատասխանհատվածում խաղաղ թռիչքի իրավունքը պետությունների կողմից ճանաչվելու արդյունքում: Հետագայում հիմնադրվել են միջազգային տիեզերական իրավունքի ոլորտում համապատասխանիրավասությամբ օժտված միջազգային մարմիններ ն կազմակերպություններ: ՄԱԿ-ի կողմից ստեղծվելէ Տիեզերական փարածությանխաղաղ օգտագործմանկոմիրեն իրավական ենթակոմիտեով, որտեղ տեղի է ունենում միջազգային տիեզերական իրավունքի նորմերի մշակման հիմնական գործընթացը:Ստեղծվել են տիեզերականկապի կարգավորմանկազմակերպություններ` Արբանյակային կապի միջազգային կազմակերԾովային արբանյակային կալությունը (ԻՆՏԵԼՍԱՏՈՒՂԻԼՏՃ՛3), ապիմիջազգային կազմակերպությունը (ԻՆՄԱՐՍԱՏ/ԹԽ/ՈԼՃԵՏՃ՛1): Հիմնադրվել են նան համապատասխան տարածաշրջանային կազմակերպություններ: Միջազգային տիեզերականիրավունքի հիմնական աղբյուրները միջազգային պայմանագրերն են: Դրանց թվում են Տիհզերական տարածության, ներառյալ Լուսնի ն երկնային այլ մարմինների հեն օգվփագործման`պխռրություններիգործունեության տփտազորման սկզբունքներիմասին 1967 թ. պայմանագիրը(Տիեզերքի մասին պայմանագիրը).Տինզերագնացներինփրկելու տիեզերագնացներիվե-

Վ Քղօշաոյան

իադարչման

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ, ՏԻնԶՆԽԻԱԿԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ ԻԲԱՎՈՒԿՔ

տիեզերական փարածություն արֆակված օբյեկտնեիի վերադարչման մասին 1968 թ. համաձայնագիրը,Տիեզերական օիյեկտփներովպատճառված վնասի համար միջազգային պապասխանատվության մասին 1972 թ. կոնվենցիան (Պատասխանատվության մասին կոնվենցիա), Տիեզերական փարածոթյսն արչակված օբյեկրների գրանցման մասին 1975 թ. կոնվենցիան, Լուսնի ն երկնային այլ մարմինների վրա պետություններիգործունեության մասին 1979թ. համաձայնագիրը (Լուսնի մասին համաձայնագիրը). Մթնոլորվում. փիեզերական րարածությունում ն ջրի տակ միջուկային զենքի փորչաիկումների արգելման մասին 1963 թ. պայմանագին

տարածաշրջանայինն երկկողմ համաձայնագրերըպետությունների միջն. պետությունների ն միջազգային կազմակերպությունների

րը.

միջն:

Միջազգային տիեզերականիրավունքի սուբյեկտներն են տիեզերական տարածությունում գործունեությանկամ տիեզերական տեխնոլոգիայի օգտագործման առնչությամբ միջազգայինիրավահարաբերության մասնակիցները:Միջազգային տիեզերականիրավունքի հիմնականսուբյեկտներըպետություններն են, քանզի հենց նրանք են իրակաճացնում տիեզերականգործունեությանհիմնական ծավալը: Միջազգային տիեզերականիրավունքի երկրորդայինսուբյեկտներ են միջազգայինկազմակերպությունները՝ իրենց իրավասությանըհա-

մապատասխան:

Միջազգային տիեզերականիրավունքը չի բացառում նան ոչ կառավարական կազմակերպությունների (իրավաբանականանձանց) կողմից տիեզերական գործունեություն իրականացնելուհնարավորությունը: Սակայն այդ ձեռնարկությունները միջազգայինտիեզերական իրավունքի սուբյեկտներչեն դառնում: Այդ սուբյեկտներըտիեզերական գործունեություննիրականացնում են համապատասխանպետության թույլտվությամբ ն մշտական վերահսկողությաններքո, որը ն պատասխանատվություն է կրում այդ իրավաբանականանձանց գործունեությանհամար: Միջազգային տիեզերականիրավունքի ակզբունքները:Միջազգային տիեզերական իրավունքըհիմնվում է ընդհանուրմիջազգային իրավական սկզբունքներիվրա, ներառյալՄԱԿ-ի Կանոնադրությու334

ԻԽԱՎՈՒԿՔ

ճը: Միջազգային տիեզերականիրավունքումձնավորվել են հետնյալ

հիմնականճյուղային սկզբունքները՝

տիեզերականտարածության ն երկնային մարմինների հետազոտմանն օգտագործմանազատությունը, տիեզերական գործունեության համար պետությունների պա-

"

տասխանատվությունը. տիեզերականտարածության ն երկնայինմարմիններիազգային յուրացմանարգելումը, տիեզերականտարածությանը ն երկնային մարմիններին վնաս չպատճառելը: միջազգային տիեզերականիրավունՊատասխանապտվությունը մասին թ. պայմանագրովսահմանվել է ընդհաքում: Տիեզերքի ճուր կանոն, որի համաձայն` պետությունըպատասխանատվությունէ կրում ամբողջ ազգային գործունեության համար, անկախ նրանից՝ »

-

թե՞ ֆիզիկականն իրավաայն իրականացվումէ կառավարությա՞ն, բանական անձանց կողմից: Եթե այդ գործունեություննիրականացվում է միջազգային կազմակերպությանկողմից. համապարտ պատասխանատվությունեն կրում նան անդամպետությունները: Տիեզերական օբյեկտներով պատճառված վնասի համար պատասխանատվությանհարցերին է նվիրված 1972 թ. կոնվենցիան: «Տիեզերական օբյեկտով պատճառված վնաս» հասկացությունը ներառում է արձակման (արձակման փորձի) հետնանք հանդիսացած՝ ֆիզիկական անձանց կյանքից զրկելը, մարմնականվնասվածք կամ առողջությանն այլ վճաս պատճառելը, կամ պետությունների, միջազգայինկազմակերպությունների,ֆիզիկականն իրավաբանական անձանց գույքի ոչնչացնելը կամ վնասելը: Արձակողպետությունըլրիվ ն բացարձակ (անկախ մեղքից) պատասխանատվություն է կրում իր տիեզերական օբյեկտի թռիչքի հետնանքով անձանց կամ գույքին պատճառված վնասի ն համապատասխանփոխհատուցման համար: Եթե Երկրի մակերեսից դուրս վնասը պատճառվելէ այլ պետությանտիեզերականօբյեկտին, դրանում գտնվող անձանց կամ գույքին. արձակող պետությունը պատասխանատվությունէ կրում միայն իր մեղքի առկայության

դեպքում:

Վ..Ք72ԱրյԱն

Մ»ԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻԻԱՎՈւԿՔ

Պատասխանատվությանհարցերը լուծվում են միջպետական մակարդակով. նույնիսկ այն դեպքում, եթե վճասը պատճառվել է ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձանց: Վճասի հատուցման մասին պահանջը փոխանցվումէ դիվանագիտականուղիներով,իսկ կարգավորման չհասնելու դեպքում՝ փոխանցվում է պահանջների քննության հանձնաժողով: Այլ պետությունների տարածքում հայտնաբերված տիեզերական օբյեկտների ն դրանց մասերի նկատմամբ սեփականության իրավունքը պահպանվում է, ն դրանք ենթակա են վերադարձման՝ գրանցման պետության հաշվին: Ասվածը վերաբերվում է տիեզերական ապարատների բոլոր տեսակճնճերինտ̀իեզերական կայաններին. արբանյակներին: 4 51.

Տիեզերական տարածության, երկնային

Տների Խի

Կ

կ

րի տակ

մարմինների

ն

Տիեզերական տարածության իրավական կարգավիճակը:Տիե-

զերական փարածությումը օդային տարածության սահմաններից գտնվող տարածություննէ: Տիեզերական տարածության իրավական ռեժիմը նախ ն առաջ նախատեսում է, որ այդ տարածքի նկատմամբ չի տարածվում որնէ պետության ինքնիշխանությունը: Տիեզերական տարածությունըենթակա չէ ազգային յուրացման ո՛չ դրա նկատմամբ ազգային ինքնիշխանությանհռչակմամբ, ո՛չ օգտագործմամբ կամ զբաղեցմամբ,ո՛չ էլ ցանկացած այլ միջոցներով (Տիեզերքի մասին պայմանագրի հ. 2): Տիեզերական տարածությունը բաց է բոլոր պետությունների կողմից հետազոտման համար, տիեզերական տարածության հետազոտումն ու օգտագործումը իրակաճացվում է ի շահ բոլոր երկրների, անկախ նրանց տնտեսականկամ գիտական զարգացման աստիճանից, ն ամբողջմարդկության սեփականություննէ: Տիեզերական գործունեությունը, տիեզերական տարածությունում իրականացվողգործունեությունն է, ինչպես ճան տիեզերքում գործունեության հետ կապված՝ Երկրի վրա իրականացվողգործունեությունը: Տիեզերական գործունեության հիմնական տեսակներն են՝ Երկրի հեռազոնդումը, տիեզերքից անմիջական հեռասփռումը, նոր տեխնոդուրս

,

-

Տին

ԶետաԿԱն

ԻԻԱՎՈւԿՔ

լոգիաներիստեղծումը, ուղեծրային կայանների ստեղծումը, հեռավոր տիեզերքի հետազոտումը, տիեզերական երկրաբանությունը, օճավիգացիաննայլ գործունեությունը: դերնութաբանությունը, Տիեզերքի հետազոտումն ու օգտագործումն իրականացվում է նախ ն առաջ տիեզերական օբյեկտներ արձակելու միջոցով: Տիեզերական օբյեկտների տակ հասկացվում են մարդու ստեղծած՝ Երկրի արհեստականարբանյակները,ավտոմատ ն կառավարվող հրթիռնեկայանները: Երկրի ուղեծիր կամ տիեզերականտարածության ավելի հեռավոր մասեր հասցվող բոլոր տիեզերականօբյեկտներըենթակա են միջազգային ն պետական գրանցման` 1975 թ. կոնվենցիային համաւպատասխան: Գրանցման պետությունը տեղեկացնում է ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարին՝ իր գրանցամատյանումգրանցված տիեզերական յուրաքանչյուր օբյեկտի մասին: Լուսնի ն երկնային այլ մարմիններիիրավական կարգավիճակր: Լուսնի մակերեսը,ընդերքը կամ բնական պաշարները չեն կարող րը ն

լիճել որնէ պետության,միջազգայինկազմակերպության,պետական ոչ կառավարականհիմնարկի կամ ֆիզիկական կազմակերպության, անձի սեփականությունը: Լուսնի մակերեսին կամ դրա ընդերքում ե ա Ոձն աԱ ճե րի. ճան մ ելե ը զ ոյ ո ոմ ն ումը չի րի. ր փականության իրավունք Լուսնի մակերեսի.դրա ընդերքի կամ դրա մասերինկատմամբ: ետք է օգտագործվեն ծվեն բաոն եռկնավին ւ ուսինը մարմիններըպետք երկնայինայլ մարմեննե ցառապես խաղաղ նպատակներով:Լուսնի ն երկնային այլ մարմին-

Նի արիր Ար րթաոոր Նորը, երի Մ Բոցը շի

Մ

ն

ճե

՝ ԻՋանզենքի Ն ի

մասն

աք ե

ոԼրր

ելվում

է

մ

է

ոի

ոն

զա դ

Հր

իա

մ ռազմակատեսակների տեղաբաշխումը, յանների. կառույցների ստեղծումը, զենքի ցանկացած տեսակների փորձարկումը,զորաշարժերի անցկացումը: Տիեզերքի մասին 1967 թ. պայմանագրիհամաձայն, պետությունը տարածության, ը եզե նե րը պարտավոր ենը իրականացնել անե տիեզերական ճերառյալԼուսնի ն երկնային այլ մարմիններիհետազոտումն ու Օօգտագործումը, այնպես, որպեսզի խուսափեն դրանց վճասակար աղերման հետնանքով ե իի նյութիբերմա դ աեսճան ճան արտաերկրային ազառք տոտումից, ինչպես

յին ոչնչացման

այլ

երկրայինմիջավայրի անբարենպաստ փոփոխություններից:

Վ..ՔՂՉԱՌյԱԿ

ԼՄ ԻՋԱԶԳԱՅԻ

ն

ԻԱՎՈՊՒԿՔ

Տիեզերագնացների իրավական կարգավիճակը:Տիեզերքի

նին 1967թ. պայմանագրի ն Տիեզերագնացներինփրկելու մասին 1968 թ.

համաձայնագրիդրույթներին համապատասխան,պետությունները տիեզերագնացներին դիտում են որպես ամբողջ մարդկության պատվիրակներին պետք է օգնություն ցուցաբերեն նրանց: Այն պետությունը, որի գրանցամատյանումգրանցված է տիեզերական տարածություն արձակված օբյեկտը, պահպանում է իր իրավասությունըն վերահսկողություննայդպիսի օբյեկտի ն դրա անձնակազմի նկատմամբ տիեզերական տարածությունում գտնվելու ըն-

թացքում:

Այլ պետությունում գրանցված տիեզերանավիվթարի կամ հարկադրված վայրէջքի դեպքում Տիեզերքի մասին պայմանագրիցանկացած մասնակիցտեղեկացնում է արձակումն իրականացրածիշխանություններինու ՄԱԿ-ի Գլխավոր քարտուղարին, ինչպես ճան ձեռնարկումտիեզերագնացներին փրկելուն ուղղված բոլոր միջոցնե-

րը:

Հարկադրված վայրէջք կատարած տիեզերագնացները. ինչպես տիեզերականօբյեկտն ու դրա բաղկացուցիչ մասերը պետք է վերադարձվեն այն պետությանը, որի գրանցամատյանումգրանցված է տիեզերանավը: նան

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԷԿՈԼՂԳԻԱԿԱՆ

ԻԻԱՎՀՀԱՔ

մա-

ԳԼՈՒԽ

19. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

Տ 52. Միջազգայինէկոլոգիականիրավունքի հասկացությունը ն

հիմնականդրույթները

Միջազգային Լկոլոգիական իրավունքի հասկացությունը: Միջազգային էկոլոգիական իրավունքը շրջակա միջավայրի պահպանության ն դրա պաշարների արդյունավետ օգտագործման բնագավառում միջազգային իրավունքի սուբյեկտների հարաբերությունները կարգավորողմիջազգային իրավունքի սկզբունքների ն նորմերի համակցություն է: Ներկայում շրջակա միջավայրի պաշտպանությունըձեռք է բերում մեծագույն կարնորություն ն դասվում է համընդհանուրհիմնախնդիրների թվին: Մարդկային գործունեության արդյունքում բնության նկատմամբտեղի ունեցող ներգործությունը չի ճանաչում պետական սահմաններ, ուստի այս հիմնախնդիրըլուծելու համար պահանջվում է միջազգային հանրության բոլոր ուժերի. իսկ միջազգային իրավունքի շրջանակներում` միջազգային իրավունքի բոլոր սուբյեկտների միավորումը:Հիմնահարցինռչ բավարար ուշադրության հետնանքները կարող են աղետալի լինել: Խոսքը ոչ միայն մարդկության բարեկեցության. այլն գռյատնման մասին է: Հատկապես տագնապալի է այն, որ բնական միջավայրի վատթարացումըկարող է լինել անդառճալի: Այս ամենը խթան հանդիսացավ շրջակա միջավայրի պահպանությանիրավականկարգավորմանարագ զարգացմանհամար, ընդ որում, որակական առաջընթացտեղի ունեցավ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին: Միջազգայինէկոլոգիական իրավունքի աղբյուրները: Միջազգային իրավունքի այս ճյուղի կայացման փուլում լայնորեն կիրառվում էին սովորութայիննորմերը: Միջազգայինէկոլոգիականիրավունքիսովորութային նորմերի ձնավորմանընդհանուր գործընթացում կարնոր դեր ունեն միջազգային կազմակերպություններին կոնֆերանսների բանաձները, որոնք ուղի են հարթումիրավականնորմերի ձնավորման համար:

Վ

Ը,

`ՔԶ7ԶԱ)Ն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ, ԻԽՒՍՎՈւնԿՔ

Ներկայում շրջակա միջավայրի իրավունքը դառնում է գերազանցապես պայմանագրային: Կախված կարգավորման առարկայից՝ աեն օվկիանոսի, մթնոլորտի. տիեզերական տարածութռանձնանճում յան. կենդանականն բուսական աշխարհի պահպանության, ռազմական գործունեության էկոլոգիական հետնանքների մասին պայմաճագրերը: Վերջին տարիներինընդունվելէ այդ բնագավառի ունիվերսալ կոնվենցիաներիմի ամբողջ համալիր. որոնք ճան պատկերացում են տալիս միջազգային իրավունքի տվյալ ճյուղի առարկայի մասին: Դա նախ ն առաջ Բնական միջավայրի վրա ռազմական կամ ցանկացած այլ թշնամական ներգործության արգելման մաւփն 1977 թ. կոնվենցիան է, ինչպես նան Օզոնային շերտի պաււվանության մասին 1985 թ. կոնվենցիան, Կենդանական ն բումական աշիւալմի՝ անհեփացման սպառնալիքի փակ գտնվող պեսաւկների միջազգային առարրի մասին 1973 թ. կոնվենցիան. Մշակութայինն բնության համաշիափմեւյին ժառանգությանպահպանության մւաւփն1972 թ. ՅՈՒ ՆԵՍԿՕ-ի կոնվենցիան: Միջազգային էկոլոգիական իրավունքի սկզբունքները: Ինչպես նշվեց, միջազզային էկոլոգիականիրավունքը սկսել է ձնավորվել որպես սովորութային իրավունք. դա ճախ ն առաջ վերաբերում է դրա սկզբունքներին: Հենց այդպես է հաստատվել միջազգային էկոլոգիական իրավունքի հիմնալլան սկզբունքը` սհմոսկան վւարածքում կափարվոլ գործոլություններով այլ պեփության բընաթյանի վնաւ չպատճառելու սկզբունքը: Ձնավորվել է առավել ընդհանուր մի սկզբունք` շրջանա միջավայրի պաշրպանության ակզբոնքէ: Ընթացքում է նան ւոյլ պետության բնությանը վնաս պատճառելու համր ալեւրասիաւնավվությանսկզբունքի կայացումը: Միջազգային էկոլոգիական իրավունքի կարնորագույն սկզբունքներից է իրհնց ազգային բնական պաշարների նկափմամբ պեվմաթյունների ինքնիշխանության ակզբունքը: Այն, ըստ էության, ընդհանուր միջազգային իրավունբի մաս կազմող պետական ինթնիշխանության սկզբունքի դրսնորում է: Շրջակա միջավայրի միջազգային իրավական պաշտպանության ոլորտում կարնորվում է ճան այն սկզբունքը, որի համաձայն պետությունները պետք է խորհրդակցենմյուս շահագրգիռ պետությունների հետ իրենց կողմից ծրագրվող այնպիսի գործունեության վերա340

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ՀԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆԿ

ԻԴԱՎՈՒԵՔ

բերյալ. որը կարող է անբարենպաստանդրսահմանային հետնանքճեր ունենալ: Ներկայում ձնավորվում է ճան շիջահույաւցմոււեցման սկզբունքը. որի համաձայն՝ պետություններըպետք է շրջահայաց մոտեցում ցուցաբերեն այնպիսի գործունեությանիրականացմանըկամ այնպիսի նախագծի իրագործմանը որը կարող է հանգեցնել շրջակա միջավայրինվնաս պատճառելուն: Միջազգային կազմակերպությունները: Միջազգային էկոլոգիաղերը պատկական իրավունքի զարգացման հարցում առաջատար նում է միջազգային կազմակերպություններին:Շրջակա միջավայրի պահպանության հիմնահարցով են զբաղվում մեծ թվով մշտական կառույցներ` ընդհանուր ն հատուկ իրավասության. ունիվերսալ ն տարածաշրջանային, միջկառավարական ն ոչ կառավարական միջազգայինկազմակերպություններ: Դրանցից հիմնականը Միավորված ազգերի կազմակերպությունն է ն նրա երկու գլխավոր մարմինները` Գլխավոր ասամբլեան ու տնտեսականն սոցիալական խորհրդը: Այս ոլորտում ճերգրավված են նան ՄԱԿ-ի որոշ մասնագիտացվածհիմնարկներ: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը(ԱՀԿ) զբաղվում է մթնոլորտայինօդի աղտոտման հիմնահարցով, Միջազգային ծովային կազմակերպությունը(ԻՄՕ/1/Օ)՝ ծովային միջավայրի պահպանության հարցերով. ՄԱԿ-ի մթերային ն գյուղատնտեսականկազմաանտառների. ջրերի, կենդանակերպությունը (ՖԱՕ/ԻՃՕ)՝ հողերի, ն կան բուսական աշխարհի պահպանությանհարցերով. Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպությանը (Ի-

ԿԱՕՈՂԸՃՕ)մշակում է ավիացիոն աղմուկից միջավայրի պահպաիրականացնում է միջազգաճության չափորոշիչներ. ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն յին գիտական հետազոտությունների ծրագրեր: Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալությունը ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման ապահովման իր հիմճական գործունեության հետ մեկտեղիրականացնում է ռադիացիայիցմարդու ն շրջակա մճիջավայրի պաշտպանությանծրագիր: Շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտում համագործակցությունը համակարգող միջազգային կազմակերպության հատկանիշներով օժտված հատուկ կառուցազարգ է Շրջակա միջավայրի

ՎՈՒՆՔ

ՄԻՋԱԶԳՆյԻն

Վ. Բոցայոր

ԻԻԱ

ՄԱԿ-ի ծրագիրը (ՅՈՒՆԵՊ/ՍԻԲթ): Այն օժտված է հատուկ իրավասությամբ. այսինքն` ի տարբերություն վերը ճնշվածկազմակերպությունների. ամբողջովին կենտրոնացված է տվյալ հիմնահարցի վրա: ՅՈՒՆԵՊ-ի կառույցում ընդգրկված են՝ կառավարիչների խորհուրդը (գլխավոր ղեկավար մարմինը), քարտուղարությունը՝կատարող-ւոնօրենի գլխավորությամբն Շրջակա միջավայրիհիմնադրամը: Տարածաշրջանային մակարդակում առավել նշանակալի դեր են խաղում ԵԱՀԿ-ն, Հյուսիսային խորհուրդը, ԵԽ-ն, ՄԱԿ-ը ն ԵՏԿ-ն: Տվյալ ուղղություննառկա է նան ԱՊՀ գործունեությունում.որի շրջաճակներում ստեղծվել են Միջպետական էկոլոգիական խորհուրդը ն Միջպետականէկոլոգիականհիմնադրամը: Մթնոլորտիմիջազգային իրավական պահպանությունը: Օդային միջավայրը մարդկությանընդհանուր սեփականությունն է: Օդի աղտոտումը, մեծ քանակությամբջերմություն ն թունավոր նյութեր մթնոլորտ արտանետելըկարող է անուղղելի վճաս պատճառել էկոլոգիական համակարգերին:Այդ պատճառով պետություններըշահագրգոված են համատեղջանքերովԵրկրի մթնոլորտիպահպանությամբ: Այս ոլորտում ընդունվածեն ինչպես ունիվերսալ, այնպես էլ տարածաշրջանայինմի շարք միջազգայինիրավականակտեր: ԵԱՀԿ շրջանակներումպատրաստված ն հետագայում մի շարք արձանագրություններովլրացված` Մեծ հեռավորություններիվրա Ժ դի միջասհմանային աղզփոտվածությանմասին 1979թ. կոնվենցիայում հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեծ հեռավորությունների վրա փոխանցվող թթվային անձրններ առաջացնող ծծմբի՝ մթնոլորտ արտանետումներիկրճատմանը: Բնության պահպանությանկարնոր ուղղություն է համագործակցությունը ջերմոցային էֆեկտի (մթնոլորտի` ածխածնի երկօքսիդով հագեցման արդյունքում ջերմաստիճանիգլոբալ բարձրացումը)զարգացմանը հակազդմանհարցում: 1992 թ. ընդունվել է Կլիմայի փոփոխության մասին ՄԱԿ-ի շրջանակային կոնվենցիան Դրանով որոշվել են համագործակցության ընդհանուր դրույթները ն հիմնական ուղղությունները: Սահմանվել է պետությունների ընդհանու, ապատասխանատվությունը, սակայն, միաժամանակ,հաշվի են առնվել տնտեսականներուժի տարբերութ-

յունները:

Մ7ԻՋԱԶԳԱյԻՆ էԿլոԳԻԱԿԱնՆ

ԻԻԱՎՈՒՆՔ

Օզոնային շերրը պահպանումէ Երկիրն արնի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթմանվնասակարազդեցությունից:Մարդու գորէ, ն որոշ ծունեության ազդեցությանտակ այն էականորեն հյուծվել շրջաններիվերնում առաջացել են օզոնային շերտի պատռվածքներ: 1985 թ. ընդունվել է Օզոնային շերտի պահպանությանմասին կոնվենցիան Այն վերաբերումէ օզոնային շերտի վիճակի վերահսկոնպատակով համագործակցութղությանըն դրա պաշտպանության օզոնային յանը: 1987 թ. ընդունվել է Մոնրեալի արֆանագրությունը՝ են այդ շերտին բացաշերտը քայքայող նյութերի մասին:Սահմանվել սահմանափակումներ: սաբար ազդող նյութերիարտադրության ատոմային էներգիայի խաղաղ կամ ռազՌադիոակտիվությունը՝ մական օգտագործմանարդյունքում լուրջ վտանգ է դարձել Երկրի վրա կյանքի համար: Այդ վտանգը ճվազեցնելու ճանապարհին ե

կարնոր քայլ էր Մթնոլորտում,փիեզերականփարածությունում մասին ջրի տակ միջուկային զենքի վորֆաիկումներիարգելման Ատոմային էներգիայիմիջազգա1963 թ. Մոսկվայի պայմանագիրը: սահմանում է տնտեսությունումատոմային էյին գործակալությունը ներառյալ ճերգիայի օգտագործմանընթացքում անվտաճմգության, չ ափորոշիչներ: անվտանգության դրա հետ կապված աշխատողների Ծովային միՋրերի միջազգայինիրավականպահպանությունը: ճախ ն առաջ ջավայրի միջազգայինիրավականպահպանությունը ռադիոակտիվթափոններով ուղղված է նավթով. ճավթամթերքներով, կաճխարգելելուն: դրա աղտոտումը ն Ծովային իրավունքի1958 թ. կոնվենցիաները Ծովային իրավունեն ծովաքի 1982 թ. ՄԱԿ-ի կոնվենցիանճախատեսում պետության՝ Վերջին կոնվենյին միջավայրը պահպանելուպարտականությունը: ցիան. մասնավորապես,բովանդակումէ ծովային միջավայրի պաշտհատուկ ճվիրված241 մասը: պանությաննու պահպանմանը ծովի աղփուրԹափոնների ն այլ նյութերի արտանետումներով առանձնացնումէ ման կանխարգելման մասին 1972 թ. կոնվենցիան նյութերիերեք խումբ՝ համար պահանջվումէ նախ1. նյութեր, որոնց արտանետման ճականհատուկ թույլտվություն, համար պահանջվումէ ճախ2. ճյութեր, որոնց արտանետման նականընդհանուրթույլտվություն, արգելվածէ: 3. ընդհանրապես նյութեր, որոնց արտանետումն

Վ. ՔՉԱրյԱն

ԾԻՋԱԶԳԱՅԻԿԻԽԱՎՈՀՆՔ

Նավերից ծովի աղտուրման կանխարգելմանմասին 1973 թ. կոնվենցիան ճախատեսում է բոլոր տեսակի նավերից (բացառությամբ ռազմանավերին պետական ոչ առնտրային նավերի) ցանկացած նյութերիարտանետման արգելք. ներառյալնավթըն թունավոր նյութերը, կեղտաջրերըն աղբը: Վնասի փոխհատուցման հարցերը կարգավորվումեն Նաւվթով եղաուրումից վնասի համար քաղաքացիական պատամխանավփության մասին 1969թ. կոնվենցիայով.ինչպես նան աղտոտմամբ պատճառվածվնասի փոխհատուցմանհամար միջազգայինհիմնադրամի ստեղծում նախատեսող1971 թ. կոնվենցիայով: Խմելու ջրի սպառման ծավալներիմեծացման ն դրա պաշարների սահմանափակության կապակցությամբբացառիկ նշանակություն է ձեռք բերում նան քաղցրահամ ջրավազանների պահպանության հարցը: Միջազգային իրավունքի ՄԱԿ-ի հանձնաժողովը ճախապատրաստել ն Գլխավոր ասամբլեային է փոխանցելմիջազգային ջրահոսքերի ոչ նավագնացայինօգտագործման իրավունքի մասին հոդվածներինախագիծը: Կենդանականն բուսական աշխարհի միջազգային իրավական պահպանությունը:Կենդանականն բուսական աշխարհի պաշտպանության ոլորտում պետություններիմիջազգայինիրավականհամագործակցություննառաջին հերթին կապվածէ անհետացողն հազվադեպ տեսակների,ինչպես ճան որոշակի շրջաններում բնության պահպանության հետ: Դա բնությանպահպանության առավել արագ զարգացող ոլորտն է: են համագործակցության Այդ ոլորտում առանձնանում որոշակի ուղղություններ, որոնցից յուրաքանչյուրը ներառում է պայմանագրերի մի խումբ. -

ձկնորսությանն ծովային պաշարների արդյուճահանման կար-

գավորումը, "

"

"

"

բուսական աշխարհի պահպանությունը. որոշակի տեսակներիպաշտպանությունը.

կենդանիներիվայրերիպահպառությունը. հազվադեպտեսակներիպաշտպանությունը:

ՄԻՋԱԶԳԱ)ԻԿ

ԳԼՈՒԽ

ՏեՏԵԼԱԿԱԿ

ԻհԱՎՈՒԿՔ

ոթ

20. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ծ 33. Միջազգային տնտեսականիրավունքի

հասկացությունը ն սկզբունքները Սիջազգային վմորեսական իրավունքը միջազգային իրավունքի սուբյեկտների միջն միջազգային տնտեսականհարաբերությունների բնագավառում իրենց գործունեության հետ կապված հարաբերությունները կարգավորողիրավական նորմերիհամակցությունէ: Որպես այդպիսին միջազգային տնտեսական հարաբերություններն ունեն երկու մակարդակ,ինչը պայմանավորված է հանրային ն մասնավորտարրերիառկայությամբ: Դրանքեն՝ 1. միջազգային իրավունքի սուբյեկտների` պետությունների, միջազգային կազմակերպություններիհւսնրային իրավական բնույթի Հենց այս հարաբերություններնեն կարգավորհարաբերությունները: վում միջազգայինտնտեսականիրավունքով. 2. տարբեր երկրների ֆիզիկական ն իրավաբանական անձանց տնտեսական,քաղաքացիաիրավական(մասնավորիրավական) հարաբերությունները: Այս հարաբերություններըկարգավորվում են յուրաքանչյուրպետությաններքինիրավունքովն միջազգայինմասնւսվոր իրավունքով: Միննույն ժամանակ պետք է նշել, որ հանրային սուբյեկտները՝ պետությունները,միջազգային կազմակերպություններըմասնակցում են ոչ միայն միջազգայինիրավական հանրային հարաբերություններում. այլն կարող են քաղաքացիաիրավականգործարքների կողմեր ինել: Միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ոլորտում մասնավոր անձանց պայմանագրային իրավահարաբերություններիառարկան կարող են լինել ապրանքներ,ծառայություններ,ֆինանսներ ներդրումներ. տեխնոլոգիաներ,սեփիակա(արժույթներ).արժեթղթեր. նության (այդ թվում` մտավոր սեփականության)իրավունքներ. գույքային ն ոչ գույքային այլ իրավունքներ.աշխատուժ ն այլն: Միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ոլորտում միջպետական հանրային իրավահարաբերությունների առարկան, որ345

Վ..ՔԴՉԱԻյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

պես կանոն. ապրանքաշրջանառության. ներքին շուկա ապրանքների մուտքի. շուկայի պաշտպանությանիրավական ռեժիմներն են, արտաքին առնտրի, ներմուծման ն արտահանման կարգավորմանսա-

կագնային ն ոչ սակագնայինմիջոցների,ապրանքային շուկաներում համաշխարհայինգներիվերահսկողության,ապրանքահոսքերի.ապրանքների փոխադրման կարգավորման օգտագործումը, արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնողմասնավորանձանց իրավական կարգավիճակը նայլն: Սիջազգային տնտեսականիրավունքի աղբյուրները: Պայմանագրերը ն միջազգայինսովորույթնելընայն հիմնականձներն են, որոնցով ամրագրված են պետություններիու միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտների վարքագծի կանոններընրանց տնտեսականհարաբերություններում: Դրանք միջազգային տնտեսականիրավունքի ունիվերսալաղբյուրներնեն։ Ինչպես հայտնի է, միջազգայինիրավունքում տարածված է պայմանագրերի բաժանումը «օրենք-պայմանագրերի» (իրավասահմանող) ն «գործարք-պայմանագրերի»: աԱյդ առանձնահատկությունն ռավել վառ արտահայտվում է միջազգայինտնտեսականիրավուն-

քում:

Պայմանագրերի առաջին խմբին են դասվում. օրինակ. առնտրատնտեսականհարաբերություններիսկզբունքներըսահմանող առետրային պայմանագրերը,իսկ երկրորդին՝համաձայնեցված ժամկետի ընթացքում կոնկրետ ապրանքներիփոխադարձ մատակարարման. տնտեսականօբյեկտների (օրինակ, խողովակաշար կամ

ԱԷԿ) շինարարության, տնտեսական օգնության շրջանակներում գույքի մատակարարմանմասին համաձայնագրերը նայլն: Միջազգայինտճտեսական իրավունքումլայնորեն կիրառվում են միջպետական. միջկառավարականն միջգերատեսչականպայմա-

ճագրերը: Ըստ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿ ՏետեմԱԿԱն

ԻԲԱՎՈՒԿՔ

ԻՄԱՎՀՒԵՔ

միջազգային ֆինաճսական(վարկային. արժութային. հարկային այլն) հարաբերությունների հարցերով պայմանագրեր. ներդրումներիշարժի հարցերով (այդ թվում՝ արդյունաբերական ն գիտատեխնիկականհամագործակցությանմասին) պայմաճագրեր. միջազգային տնտեսական օգնության հարցերով պայմանագրեր. միջազգային աշխատանքային հարաբերություններըկարգավորող պայմանագրեր: Պայմանագրային նորմերի ստեղծման գործում կարնոր դեր են խաղում միջազգային կազմակերպությունները՝ ՀԱԿ. ՄԱՀ. ԱՍԿ ն այլն. ինչպես նան ինտեգրացիոնգործընթացներիկազմակերպական հիմք հանդիսացող միջազգային հաստատությունները:Սիջւազգային կազմակերպություններիբանաչնեերըմիջազգային տնտեսական իրավունքիհատուկ աղբյուրներեն: Միջազգայինտնտեսականիրավունքի զգալի մաս են կազմում սովորութայինիրավականնորմերը (համընդհանուր.տարածաշրջանային, տեղային): Միջազգայինփնփեսականիրավունքի սկզբունքները:Բացի միջազգային իրավունքիհիմնական սկզբունքներից,որոնք հիմնարար նշանակություն ունեն միջազգային իրավունքի ցանկացած ճյուղի համար, միջազգայինտնտեսականիրավունքի համակարգըհենվում է հատուկ (ճյուղային) սկզբունքներիվրա։ Իրենց բնական պաշարների ն փնփեսական գործունեության նկատմամի պետությունների ինքնիշխանության սկզբունքը ենթադրում է բնական պաշարներինազատ տիրապետելու.տնօրինելու, շահագործելու.դրանց օգտագործումըվերահսկելու, օգտագործման համար հատուցում ստանալու, օտարերկրյա մասնավոր սեփականությունը հատուցման դիմաց ազգայնացնելու իրավունքը, ինչպես ճան բնականպաշարներիօգտագործմանըխոչընդոտելուճպատակունեցող տնտեսականկամայլ հարկադրանքի արգելումը: Արտաքին տնտեսական կապերի կազմակերպման չների ընփրության ազատության սկզբունքը նախատեսում է տնտեսական հարաբերություններին արտաքին տնտեսականքաղաքականության ձ-

ն

-

:

-

կարգավորմանառարկայի՝ միջազգայինտնտեսականհարաբերություններիհամապատասխանոլորտները կարգավորողմիջազգային պայմանագրերըկարելի է պայմանականորենդասակարգել հետնյալ կերպ՝ ապրանքներին ծառայություններիմիջազգայինառնտրի հարցերով պայմանագրեր,

ներըն մեթոդներն ինքնուրույն որոշելու՝ պետության իրավունքը:

-

Վ..ՔՈՉԱՅյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ԻՊԱՎՒԵՔ

Տնտեսական համագործակցությաւնսկզբունքը ենթադրում է միջազգային տնտեսական հարաբերություններում գործընկերներին ն միջազգային ընտրելու համագործակցության ձներն՝ ազատ

առնտրից շահույթ ստանալու. համաշխարհային տնտեսական հիմնախնդիրներիկարգավորմանըմասնակցելու իրավունքը: շահի սկզբունքը նշանակում է միջազգային տնտեսաՓոիացլաիրծ կան հարաբերություններում համեմատելի ծավալի շահույթների ն պարտավորություններիարդարացի բաշխման՝ պետությունների փոխադարձ իրավունքը: ՏՈփեւաւկանիսրրականության արգելման սկզբունքըենթադրումէ պետությանը, նրա ֆիզիկական ն իրավաբանական անձանց կամ ապրանքներին այլ պետության կողմից այնպիսի տնտեսական գործունեության ընդհանուր պայմաններ տրամադրելու իրավունքը. որոնք ավելի անբարենպաստչեն, քան ցանկացածերրորդ պետությաճը տրամադրվողպայմանները: Նշված սկզբունքը նշանակում է նան պետության պարտականությունը առանձին պետության համար չվատթարացնել բոլոր պետությունների համար ընդհանուր պայման ները. հատուկ չսահմանել որնէ պետության, նրա ֆիզիկական իրավաբանական անձանց կամ ապրանքների համար անբարենպաստ

պայմաններ: Առավելբարենպատրվու ազգի սկզբունքը սահմանում է պետության պարտականությունը՝ համաձայնեցված ոլորտում գործընկեր պետությանը, նրա ֆիզիկական ն իրավաբանական անձանց, ապրանքներին տրամադրելուառավել նպաստավոր պայմաններ, ռրոնք տրամադրվածեն ցանկացած երրորդ պետությանը. ճրա ֆիզիկական ն իրավաբանականանձանց կամ ապրանքներին: Ազգային շեժիմի սկզբունքը պետության պարտականությունն է համաձայնեցված ոլորտում օտարերկրյա պետություններին. դրանց ֆիզիկական ն իրավաբանական անձանց. ապրանքներին իր ւռարածքում տրամադրելուայն նույն պայմանները,որոնք տրամադրված են ազգային ապրանքներին ն տնտեսական գործունեության սուբյեկտներին: Տվյալ սկզբունքի կիրառման պայմանագրայինն սռվորութայինիրավական ոլորտը շատ հարցերում համընկնում է ոոշավել ըւսրենզվաատվող ազգի սկզբունքի կիրառման ոլորտին սակայն այն միա348

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՏեՏեԼԱԿԱն

ԻԽԱՎՈՒԿՔ

է իրավաժամանակ ավելի լայն է. քանի որ. որպես կանոն, ներառում ն բանականն ֆիզիկականանձանց իրավական կարգավիճակը ոլորտները». այսինքն` միջազգայինտնտեսական

«գործողության մասնավոր իրավականոլորտը: հարաբերությունների ՏնտեսաՄիջազգայինտնրեսականկազմակերպությունները: ոլորտում գործող կազմակերպությունները կան հարաբերությունների բաժանել երկու խմբի` իրենց գործուկարելի է պայմանականորեն ամբողջ բնագավառն նեությամբ տնտեսական հարաբերությունների ն միջազգային տնտեսական իրակազմակերպությունների ընդգրկող գործող կազմակերվունքի առանձին ենթաճյուղերիշրջանակներում պությունների(օրինակ` առնտրային. ֆինանսական.ներդրումային. ն այլն): տրանսպորտային կքննարկվիստորն: Վերջիններիս գործունեությունը առաջին խմբին, ապա Ինչ վերաբերումէ կազմակերպությունների գլխավորտեղ է գրավում մարնշենք, որ այստեղ իր նշանակությամբ ընդարձակցանց ունեցող ՄԱԿ-ը: միններին կազմակերպությունների համագորՄԱԿ-ի նպատակներիցմեկը՝ միջազգայինտնտեսական են ծակցությանզարգացումնէ, որով զբաղվում ՄԱԿ-ի կենտրոնա-

ն

կան երկու մարմինները՝Գլխավոր ասամբլեան ւնփեսական է հեԳլխավոր ասամբլեանկազմակերպում ցիալականխորխոճւրդը: է տալիս պլետություննեն հանձնարարություններ տազոտություններ միջազգարին` տնտեսական.սոցիալական ն այլ բնագավառներում Կանոօժանդակելունպատակով(ՄԱԿ-ի յին համագործակցությանն նադրությանհ. 13): է ՄԱԿ-ի Տնտեսական ն սոցիալականխորհուրդը համակարգում ոայն մասնագիտացվածհաստատություններիգործուննությունը, համագործակցությանը: րոնք կոչված են միջնորդել տնտեսական ն թ. ՄԱԿ-ի մասնագիտացված Դրանցից է 1967 թ. ստեղծված ազգերի հաստատությանկարգավիճակձեռք բերած Միավորված ու

ահ-

զարգացմանկազմակերվութթանը արդյունաբերական

(ՅՈՒՆԻԴՕ

բնագավառում զարգացման որը համակարգումէ արդյունաբերական զարգացող երկրների ՄԱԿ-ի համակարգիամբողջ գործունեությունը՝ արագաց ճելու նպատակով: արդյունաբերացումն հաստատություններըգործում են ՄԱԿ-ի մյուս մասնագիտացված առանձին ոլորտներում:Դրանք տնտեսական համագործակցության

Վ. ՔՈՉԱյԱն

ԻՒԱՎՈԼԿՔ

ԼՄԲԻԻՋԱԶԳԱյԻՆ

ՄԱԿ-ի Մջերային ն գյողատփնրետականկազմակերպությունը (ՖԱՕ), Մպաւվոր սնվաւկանության համաշխարհային կազմակեի(Վեպությունը (ՄՍՀԿ). ՄԱԿ-ի ֆիճանսական հաստատություննճերը

են

հակառուցման ն զարգացման միջազգային բաւնկը՝ ՎԶՄԲ. Միջազգային արժութույին հիմնադրամը`ՄԱՀ. Միջազգային ֆինանսական Զարգացման միջազգային ասոցիացիան՝ կորպորացիան՝` ՄՖԿ.

ԶՄԱ):

ՄԱԿ-ի Առարիի ն զարգացման կոնֆերանա: (ՅՈՒՆԿՏԱԴ) ստեղծվել է 1964 թ. որպես ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեւսյի օժանդակ մարմին, սակայն վերաճել է ինքնուրույն միջազգային կազմակերպության: ՅՈՒՆԿՏԱԴ-ի գլխավոր նպատակը միջազգային առնտրի ոլորտում տնտեսական զարգացման արագացմանն ուղղված սկզբունքների ն քաղաքականությանմշակումն է: Տրանսնացիոնալ կորպորացիաները: Գլոբալիզացիայի գործընթացների խորացումը պայմանավորեց տրունսնացիոնալ կորչորացիաների (ՏՆԿ) միջազգայինիրավասուբյեկտությանխնդրի քննարկումը: ՏՆԿ-ները պետությունների ն միջազգային կազմակերպությունների հետ մեկտեղ հաճախ դիտվում են որպես միջազգային տնտեսական իրավունքի սուբյեկտներ: Դա բացատրվում է նրանով. որ ՏՆԿ-ները դառնում են միջազգային տճտեսականհարաբերությունների ավելի ու ավելի կարնոր սուբյեկտներ, որոնք աճող ազդեցություն են թողնում ինչպես ազգային. այնպես էլ համաշխարհային տնտեսությանվրա: Շատ ՏՆԿ-ների տարեկան շրջանառության ծավալները մի քանի անգամ կարող են գերազանցելմի քանի պետության պետական բյուջեները միասին վերցրած, ժամանակակից աշխարհում մեծ ընկերությունների գործունեությունը դառնում է ոչ միայն համաշխարհային տնտեսության, այլ նան քաղաքականության հիմնականգործոններիցմեկը: ՏՆԿ-ների առանձնահատկություննայն է, որ իրավաբանական

բազմատեսակությամբհանդերձ, դրանք օժտված են տնտեսական միասնականությամբ: ՏՆԿ-ն տարբեր պետությունների օրենսդրության` համապատասխան ստեղծված այնպիսի ընկերությունների խումբ է, որոնք ինքնուրույն իրավաբանական անձինք են ն գործունեություն են իրականացնումտարբեր երկների տարածքներում,սակայն կապված են փոխադարձ կախվածության հարաբերություննեՉՑԸը

Մ»ԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՏնտեմԱԿԱն

ԻԽԱՎՈՒՆՔ

կամ վերազգարով. որոնց պարագայումդրանցից մեկը (գլխավորը Ա ինը) գերակայող դիրք է գրավում ճյուսների նկատմամբ

վերահ

զ մ դրանց: կում

Մեր

Սոն

Ա

մանակ աորնն արավ ր տ

»

աին

բ

յեկտ են այն ընկերությունները. որոնք Գ կարող ր համակարգում:Մինճույն ժամաճակ, իրավունքի սուբ) լինել ճան ընկերություններիմիավորումը: Ցանկացած դեպքում, այնպես էլ դրանց ինչպես առանձին ընկերությունները. րը ոչ թե միջազգայինտնտեսական ք ն միջազգային մասնավոր իր բեր պետությունների)

ն

Արինհմար ոմ:

յեկտներեն:

Տ 54.

Միջազգայինփնրեսականիրավունքի ենթաճյուղերըն ինարիտուրները

Ինչպես արդեն նշվել է, միջազգային տնտեսական իրավունքը կարգավորումէ միջազգային տնտեսական հարաբերությունների առէ նրա ենթաճյուղերի տարբերոլորտներ,ն դա պայմանավորում

կայությունը՝ կարմիջազգայինառնտրայինիրավունքը.որի շրջանակներում ծառագավորվումէ ապրանքներիմիջազգայինշարժը, ներառյալ առնտուրը, յություններին իրավունքների միջազգային ներդրումայինիրավունքը. որի շրջանակներում միջազգայինշարժը. է ներդրումների (կապիտալների) կարգավորվում միջազգային տնտեսական օգնության իրավունքը` ապրանք կարչհանդիսացող նյութականն ոչ նյութականռեսուրսների շարժը :

.

»

գավորող նորմերիհամակցությունը,

իրավունքը.որի շրջանակներում միջազգայինաշխատանքային ռեսուրսների`աշխատուժի միկարգավորվումէ աշխատանքային »

ջազգային շարժը:

Միջազգային առնտրային իրավունքը: Տնտեսական կապերի ժամանակակիցհամակարգումմիջազգայինառնտուրը կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում:Տնտեսականկապերի այլ տեսակները կա՛մ ապահովագզուգորդումեն առնտրայինկապերին(փոխադրումներ,

Վ.-Ք7ՉԱՅԽյԱՆ

Մ»ԻՋԱԶԳԱՀԻՆԻԽԱՎՀՒՆՔ

րություն. հաշվարկներ). կամ ներառում են առնտրի տարրեր (գիտատեխնիկական համագործակցությունարտադրական համագործակ-

ցություն):

Առեվվային պայմունագրերը կնքվում են երկկողմ հիմքի վրա ն սահմանում են կողմերի միջն առնտրի ընդհանուր իրավական հիմքը: Դրանք տարբեր անվանումներ ունեն՝ «Բարեկամության, առնտրի ն ծովագնացության մասին պայմանագիր». «Առետրի ն ճավագնա-

ցության մասին պայմանագիր». «Առնտրի ն տնտեսական համագործակցության մասինպայմանագիր» ն այլն: Այս պայմանագրերը,որպես կանոն. կնքվում

տնական ժամկետով կամ անժամկետ: Դրանցով լուծվում է հարցերի լայն շրջաճակ՝ որոշվում են պայմանադիր յուրաքանչյուր պետության կողմից ընդհանուր առմամբ առետրային կամ տնտեսական կապերն իրականացնող իրավազորված սուբյեկտները,միմյանց տրամադրվումեն մաքսային վճարների գանձման, ապրանքներիներմուծման ն արտահանման կարգի, ապենճ

րանքների փոխադրման,տարանցիկ փոխադրման, առնտրային ծովագնացության իրավական ռեժիմները.որոշվում է մեկ կողմի Ֆիզիկական ն իրավաբանականանձանց` մյուս կողմի տարածքում գոր-

ծունեության իրավականռեժիմը: Ապրանքաշիջանառությաւն մասին համաշայնագրերըսահմանում են երկկողմ հիմքով պետություններիմիջն ապրանքաշրջանառությունը կազմող ւսսպրանքներիհամաքանճակները: Դրանք. որպես կանոն, են կնքվում կարճատն ժամկետներով(6-12 ամսով): Դրանց հիմճական բովանդակությունը փոխհամաձայնեցվածհամաքանակների շրջանակներում ապրանքների ներմուծման ն արտահանման լիցենզիայի անարգել տրամադրումն ապահովելու պետություններիպարտականություննէ: Սիջազգայինսոլլամնքային համաֆայնագրերը: նույնպես առետրի են: Դրանք կնքվում են հանքաոլորտումբազմակողմհամաձայնագրեր յին ն գյուղատնտեսականհումք ներմուծող նե արտահանողերկրների միջն որոշակի ժամկետով,ավելի հաճախ՝ հինգ տարով.իսկ այնուհետն

վերանայվումեն: Համապատասխանապրանքի առքուվաճառքիքվոտաների սահմանման օգնությամբպետություններըձգտում են կանխել

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ՏենտեԱԱԿԱն

ԻոԱՎՈԼԿՔ

որոշակի ապրանքների(անագի, կաուչուկի, կակաոյի. սուրճի. շաքարի ն այլն) գներիկտրուկ տատանումները:

ին, յն

ազգային

արարեր Նորի առին հաաա

առնտ

նագավառում

հիմնական

ունիվերսա

(ՕՇՃՂԼ/ԳԱՏՏ): Այն կազմեց առնտրի բազմակողմ կարգավորման ն դրանովիսկ՝ միջազգային առնտրային իրավունքի հիմքը: Համաձայճագրի հիմնական ճպատակներն են` արտաքին առնտրի ազատականացումը, մաքսային սակագներինվազեցումը, ներմուծման քանակական սահմանափակումներից հրաժարումը, առնտրի ոլորտում խտրականությանվերացումը: ԳԱՏՏ նպատակներն աստիճանաբար ընդլայնվում էին, ն այն վեր էր ածվում պետությունների առնտրային հիմնական միավորման:Նշված ձնափոխությունն իրավաբանորեն ձնակերպվել է 1994 թ., ԳԱՏՏ փոխարեն Համաշխարհային առեւրրային կազմակերպությանԸ Մ/ՂՕ/ՀԱԿ)հիմնադրմամբ,որը ժամանակակից միջազգայինառնտրային իրավունքի համակարգումկենտրոնական տեղ է գրավում: Այն ստեղծվել է ԳԱՏՏ մասնակիցների վերջին նստաշրջանի («ռաունդի»),այսպես կոչված` Ուրուգվեւյակաւնռաունդիընթացքում, որին մասնակցում էր 118 պետություն:Այն ընթանումէր 7 տարի ն ավարտվեց Եզրափակիչ ակփի ստորագրմամբ, որը միջազգային առնտրիյուրօրինակ օրենսգիրք է: Ակտի միայն հիմնական տեքստը շարադրված է 500 էջում: Ակտը բովանդակումէ բազմաթիվոլորտներին վերաբերող համաձայնագրերի ընդարձակ համալիր: Դրանցից հիմնականներնեն՝ ՀԱԿ-ի հիմնադրման(ԳԱՏՏ փոխարեն). մաքսային սակագների. ապրանքների առնտրի,. ծառայությունների առնտրի, մտավոր սեփականության պաշտպանության առնտրային տեսանկյուններիմասին համաձայնագրերը:Ներկայում Հայաստանի Հանրապետությունում աշխատանքներեն կատարվում Համաշխարհային առնտրային կազմակերպությաննանդամակցելու ուղղությամբ, ինչը ենթադրում է վերը նշված ոլորտներում օրենսդրության համապատասխանեցումՀԱԿ-ի չափանիշներին: Միջազգային ֆինանասկան իրավունքը: Միջազգային ֆինանսական իրավունքը միջպետականֆինանսավարկայինհարաբերութ)ուններըկարգավորող միջազգայինիրավականսկզբունքների ն ճնորմերիհամակցություն է:

Վ ՔՈՉԱՀ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱԿ

Պետությունների ֆինանսավարկային հարաբերությունները հիմնականում կարգավորվում են երկկողմ պայմամագրերով: Այդ ոլորտին վերաբերող նորմերը զետեղված են առնտրային կամ տնտեսական համագործակցության մասին ընդհանուր պայմանագրերում: Սակայն դա չի բացառում ֆինանսավարկային հատուկ համաձայնագրերիառկայությունը: Փոխադարֆհաշվարկների համաֆայնագրհրըորոշում են արտաքին տնտեսական ոլորտում ծագող փոխադարձ ֆինանսական պահանջների ն պարտավորություններիհաշվանցման կարգը, առանց արտարժույթի փոխանակման փոխադարձ հաշվարկների կարգը: Այդպիսի համաձայնագրերի ճպատակը փոխադարձ վճարումները հավասարակշռելնէ: Վճարային համաջայնագրերը կանոնակարգում են հաշվարկները համաձայնեցված արժույթով ն սահմանում հաշվարկների կառուցա-

կարգը:

Վարկային համաջայնագրերը որոշում են փոխառության տրամադրմանձները (ոսկով. արժույթով. ապրանքներով) ն պայմանները (ժամկետները, տոկոսային հատուցումը, մարման եղանակները ն

այլն):

Ֆինանսավարկային հարաբերությունները սկսել են ավելի հաճախ կարգավորվել բազմակողմ պայմանագրերով: Օրինակ, Արնմտյան Եվրոպայի երկրների միջն կնքվել են եվրոարժույթով փոխադարձ հաշվարկների կարգի մասին մի շարք համաձայնագրեր (դրանցից վերջինը 1992 թ. Մաաստրիխտիպայմանագիրն է): Մեկ ուրիշ օրինակ է ԱՊՀ մասնակիցպետությունների Վճարային միության սփելղծման մասին 1994 թ. համաձայնագիրը: Միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններնայս ոլորտում միջազգայինհամագործակցությանիրականացման կառուցակարգի կարնոր օղակն են: Սիջազգային արժութային հիմնադրամը ՈԽԷ/ՄԱՀ) կենտրոնաէ կան դիրք գրավում միջազգային ֆինանսավարկային կազմակերպությունների համակարգում:Այն ստեղծվել է 1945 թ, Ֆինանասվարկային հարցերով Սիավորված ազգերի կոնֆերանսի կողմից ընդունված պայմանագրերի (Բրետտոն-Վուդի համաձայնագրերի) հիման վրա: ՄԱՀ-ի կենտրոնականգրասենյակը գտճվում է Վաշինգտոնում:

ՄԻՋԱԶՉԳԱԻԿ

ԻԱՎՈՀԵՔ

ՏԿՏԵԼԱԿԱԼ

ԻԽԱՎՈՒԿՔ

հաստատությանկարգրեթե բոլոր պետությունները՝ներառյալ Հայաստանի Հանրապետությունը: ՄԱՀ-ի հիմնական նպատակը պետությունների ֆիճանսավարկային քաղաքականության համակարգումն է ն դրանց վճարային հավասարակշռությանու արժութային փոխարժեքների պահպանման համար փոխառություններ տրամադրելը:Բացի այդ, ՄԱՀ-ը նպաստում է միջազգային համագործակցությանը՝արժութայինոլորտում ն միջազգային առնտրի աճին, միջոցներ է ձեռնարկում արժույթների կայունություննապահովելու ն պետություններիարժութային հարաբերությունները կանոնակարգելու համար, մասնակցում է արժութային սահմանափակումներիցազատ հաշվարկների բազմակողմ համակարգի ստեղծմանը: Համաշխարհայինբանկը ՄԱԿ-ի համակարգիբարդ միջազգային կազմավորումէ: Դրա համակարգի մեջ են մտնում Համաշխարհային բանկի նախագահինենթարկվող չորս ինքնուրույն հաստատություններ` Վերակառուցման ն զարգացման միջազգայինբանկը (ՎԶՄԲ). Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան ԱԷՇ/ՄՖԿ). .Զարգացման միջազգային ասոցիացիան (ԶՄԱ). Երաշիվքային ներդիրումնեիի բազմակողմ գործակալությունի (ԵՆԲԳ): Այդ հաստատությունների ընդհանուր ճպատակը ՄԱԿ-ի նվազ զարգացած անդամների տնտեսական ն սոցիալական զարգացմաննաջակցելն է` ֆինանսական ն խորհրդատվականօգնություն ցուցաբերելու ն կադրերի պատրաստմանն աջակցելու միջոցով: Այս ընդհանուր ճպատակի շրջաճակներումյուրաքանչյուր հաստատություն իրականացնում է իր 1947 թ. ՄԱՀ-ը ունի ՄԱԿ-ի մասնագիտացված

գավիճակ:Հիմնադրամիանդամ են

ճպատակները:

առնչութՄիջազգայիններդրումայինիրավունքը: Ներդրումների ն ինստիտուտների կարգավորողնորմերի յամբ հարաբերությունները է քանակը թույլ տալիս խոսել միջազգայիններդրումայինիրավունքի մասին որպես միջազգային իրավունքի ինքնուրույն ենթաճյուղի, հատկապեսհաշվի առնելով օտարերկրյա ներդրումներինշանակությունը պետությանտնտեսականզարգացմանգործում: Միջազգայիններդրումայինիրավունքըկապիտալի ներդրումների կապակցությամբ պետությունների հարաբերություններըկարգավոն րող նորմերի սկզբունքներիհամակարգն է:

Վ..ՔՈՉԱԻյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Միջպետական ներդրումային հարաբերությունները գլխավորապես կարգավորվումեն երկկողմ պայմանագրերով:Դրանք կարող են կոչվել տարբեր կերպ՝ «Ներդրումների խրախուսման ն փոխադարձ պաշտպանությանմասին համաձայնագիր».«Ներդրումներիիրականացմանն աջակցության ն փոխադարձ պաշտպանության մասին համաձայնագիր» ն այլն: Բոլոր երկկողմ ներդրումային պայմանագրերիբովանդակություճում կարելի է առանձնացնել հարցերի ընդհանուր շրջանակ` օտարերկրյա ներդրողներիիրավական ռեժիմի սահմանումը (որպես կաճոռն՝ ազգային ռեժիմ), ընդունող պետության կողմից տրամադրվող երաշխիքների համակարգը (ազգայնացումից.արժույթի ազատ արտահանման արգելքից. ոչ առնտրային` քաղաքական ռիսկերից ն այլն). ներդրողի ն ընդունող պետության միջն վեճերի քննության կարգը (որպես կանոն, նախատեսվումէ արբիտրաժային քննության

հնարավորություն):

Պետությունների փնփեասկանինտեգրումը: Ինտեգրումը ինքնիշխան պետությունների միավորման գործընթացն է ընդլայնված տնտեսական այնպիսի տարածություն կազմավորելու ճպատակով, որում կարող են ազատ շրջանառվել աւպրանքները,ծառայությունները, ֆինանսները.ներդրումները, աշխատուժը: Ինտեգրմանարտաքինդրսնորումն է՝ միասնականապրանքայինշուկաների կազմավորումը. ապրանքների, ծառայությունների.աշխատուժի ընդհանուրշուկայի ստեղծումը, կապիտալներիկենտրոնացումըն փոխներհյուսումը, »

-

«

«

փոխհամաձայնեցված արտաքին տնտեսական քաղաքականու-

թյան իրականացումը:

Գործնականում տարբերում են ինտեգրացիոն միավորումների հետնյալ հինգ հիմնական կազմակերպական-իրավական ձները՝ 1.ազաղրառետրի գոտի. այս դեպքում վերացվում են մասնակից երկրների միջն առնետրումմաքսատուրքերըե̀րրորդ երկրների հետ առնետրումազգային մաքսայինսակագներիպահպանմամբ, 2.մաքասյին միություն. սահմանվում է երրորդ պետությունների նկատմամբմիասնականմաքսային սակագին,

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻԿ

ԻԲԱՎՈՀ.Ք

ՏԿՏԵԱՎԱԿԱՆ

ԻՊԱՎԴՀՀԱեՔ

ընդհանուր շուկա. վերացվում են մաքսատուրքերը ն ապրանքների. ծառայությունների,կապիտալների,ֆինանսների. աշխատուժի տեղափոխմանոչ մաքսային արգելքները, 4. նտեսական միություն. բնութագրվում է ապրանքների, ծառայությունների.կապիտալների, ֆինանսների, աշխատուժի ազատ տեղափոխմամբ,միասնական արտաքին-տնտեսական քաղաքականությամբ. համապատասխան ոլորտների վերազգային կարգավորման ընդլայնմամբուժեղացմամբ, ն 3.

5.միասնական փնրեսական փարածություն.բնութագրվում է համապատասխանքաղաքական վերնաշենքով. միասնական արժույթով. համադաշնայինկառուցվածքի միտումներով: Ինտեգրման գործընթացների միջազգային իրավական կարգամիջազգային պայմանագիրն է, իսկ վորման հիմնական աղբյուրը ինստիտուցիոնալկառուցակարգը՝միջազգայինկազմակերպությունը (ինտեգրացիոնմիավորմանմարմինները): Տարածաշրջանային ինտեգրացիոնմիավորումներիցինտեգրման գործընթացնառավել կառավարվող ձնով է ընթանում Եվրոպական

միության շրջանակներում:

Եվրոպական տնտեսական տարածության ստեղծումը սկիզբ է ինքնուրույն, սակայն փոխկապակցվածկազմակերպությունների կազմավորումից (1951 թ.՝ քարածխի ու պողպատի ընդհանուր շուկա (ՔՊԵՄ), 1957 թ.՝ Եվրատոմն ԵՏՀ): Հետագայում Եվրոպական:միության կազմակերպականիրավական կառույցներիզարգացումըհիմնվում էր հետնյալ իրավականակտերի` 1965 թ. Բրյուսելի պայմաճագրի,1971 թ. Լյուքսեմբուրգի պայմանագրի,1985 թ. Միասնական եվրոպականակտի. 1990 թ. Շենգենի համաձայնագրի,1992 թ. Մաաստրիխտի համաձայնագրերի. Ամստերդամիպայմանագրի վրա: Ներկայում տարածաշրջանումինտեգրմանվիճակն ու մակարդակը բնութագրվումէ հետնյալ արդյունքներով՝ առնում

վերացված են մասնակիցերկրներիառնտրի արգելքները (մնացորդային մաքսային արգելքները լիովին վերացվել են 1994 թ.), ստեղծվել է ապրանքների ն ծառայությունների ընդհանուր շուկա. այդ թվում միջուկային բնագավառում կիրառվող նյութերի ն սարքա»

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

Վ.ՔՈՂՉԱՆԱռ

վորման ընդհանուր շուկա (Եվրատոմ) ընդհանուրշուկա (ՔՊԵՄ), »

րորդ

ն

քարածխի

ու

պողպատի

սահմանված է միասնական մաքսային սակագին (ՍՄՍ)՝ երերկրների համար (մաքսային միությանմակարդակ),

ապահովված է կապիտալներին աշխատուժի տեղափոխման ազատությունը, »

ապահովված է միասնական առնտրական քաղաքականության իրականացումը, »

իրականացվում է ագրարային հատվածի նկատմամբ նպաստավորման ն հովանավորչության միասնական քաղաքականություն՝ գների միասնական համակարգի հիման վրա, ինչպես ճան՝ միասնական քաղաքականությունտրանսպորտիբնագավառում, »

ստեղծված է ֆինանսաարժութային համակարգ միասնականդրամական միավոր, »

ն

«եվրո»

հորթիերին

են

իշ

Ն Ն

համակարգերըմերձեցվել ն ունիֆիկացել թյուններով,

ԵՆ

գործում ն զարգանումէ իրավունքի հատուկ հա: ակարգ իրավունքը. ստեղծվում է միասնական իրավաբանական միջավայր ձեռնարկատիրականգործունեությանհամար: ԵՄ-ի գլխավոր մարմիններն են Եմրումական խորհուլլը (ԵՄ խորհուրդը). Եմրումական Եվրոպականդաղարաւնը: խորհրդարանը. վերազգային բնույթը դրսնորվում է մասնակից պետությունների ն նրանց քաղաքացիների համար պարտադիր. ազգային իրավունքի հանդեպ գերակայությամբ օժտված, անմիջական կիրառման իշխանական ակտեր ինչպես ճան որոշումները ձայների մեծամասնությամբ ընդունելու` նրա մարմինների իրավասությամբ: Ընդ որում, պաշտոնյաներըհանդես են գալիս անձնապես այլ թե իրենց քաղաքացիության պետության ներԲո ր կամ ծառայողներ: բացի, տարածաշրջանայինինտեգրումնակտիվորեն իրակա այլմայրացամաքներում: Ամերիկայում ստեղծված է Ազատ առնտրի հյուսիսամերիկյան ասոցիացիան (ԻՃԲՂՄ/ԿԽՆԱՖԹԱ). Հարավային Ամերի:

".

Տ

ստո

է.

իրավակարգի

ընդունելու,

Հ հին ացոիչ արարի Արոն Արամի

ՄՔՋԱԶԳԱյԻն

Ի7ԱՎՀԼՆեՔ

ԻԽԱՎՈւՒԱԵՔ

կայում` Ինտեգրման լատինաամերիկյանասոցիացիան (ԻԼԱ)

առնտրային պակտը: «Անդյան խումբը», «ՄԵՐԿՈՍՈՒՐ» հաԿարիբյան ավազանի երկրները ճպատակ են դրել Կարիբյան մագործակցության(ԿԱՐԻԿՈՄ) շրջանակներում ստեղծել ազատ ընթանումեն առնտրի գոտի: Ասիայում ինտեգրմանգործընթացներն Հարավարնելյան Ասիայի երկրների ասոցիացիայի (ՃՏԵՃԻՒՄԱ տնտեսական համագորՍԵԱՆ), Ասիական-խաղաղօվկիանոսյան

ծակցության (ԱԽՏՀ), Կենտրոնական-ասիականպետությունների միջոցով: կազմակերպության տնտեսականհամագործակցության են շուկա ընդհանուր ԱրաբաԱրաբականերկրներըկազմավորել պեԱֆրիկյան շրջնակներում: (ԱՊԼ) կան պետություններիլիգայի տությունները նույնպես ձգտում են զարգացնել ինտեգրացիոն գոր-

ծընթացներնիրենցտարածաշրջանում: Նախկին ԽՍՀՄ տարածքումտնտեսականինտեգրումնընթանում (ԱՊՀ) շրջանակէ Անկախ պետություններիհամագործակցության ներում: ԱՊՀ ստեղծման մասին համաձայնագիրնստորագրվել է Ռուսաստանի,Բելառուսի ն Ուկրաինայիկողմից` 1991 թ. դեկտեմբեմասնակրի 8-ին: 1991 թ. դեկտեմբերի21-ին այդ համաձայնագրին են ստորագրելԱդրբեջանը. ցելու մասին հատուկ արձանագրություն Թուրքմենստանը,Հայաստանը,Ղազախստանը,Ղրղըզստանը, Մոլդովան. Վրաստանը,Տաջիկստանըն Ուզբեկստանը: Համաձայնագրումկողմերի համատեղ գործունեությանոլորտ է դիտվում. մասնավորապես.ընդհանուր տնտեսականտարածության կազմավորումըն զարմաքսային ն միգրացիոնքաղաքականության գացումը,տրանսպորտի.կապի. էներգետիկայիհամակարգիզարգաքաղաքականության ցումը: Նախատեսված է ֆինանսավարկային ու համակարգումը,ներդրումներիխրախուսումն պաշտպանությունը. մերձեցումը: օրենսդրությունների ստորագրել են Տնլիեսական 1993 թ. ԱՊՀ մի շարք պետություններ միության արեղծմանմասինպայմանագիրը,որը նախատեսումէ ինասոտեգրմանփուլային խորացում՝ազատ առնտրի միջպետական ցիացիայի, մաքսային միության, ընդհանուր շուկայի. արժութային է միության կազմավորմանմիջոցով: Պայմանագրով ամրագրված մասնակից երկրների ներպայմանագրի նորմերի գերակայությունը՝ քին իրավունքներինկատմամբ:

ՏեՏԵԱԱԿԱՆԿ

Վ..ՔՂԶԱԱԿ

Մ7ՋԱԶԳԱԻՆ

Ի

ԱՎՈՀՆԵՔ

Միության բարձրագույն մարմիններն են ԱՊՀ բարձրագույն մարմինները: Որպես միության մշտական մարմին, ստեղծվել է Միջպետական տնտեսական կոմիտե (ՄՏԿ). որը համակարգող ն գործադիր մարմին է: 1994 թ. ապրիլին ստորագրվելէ Ազատ առեւլիրիգուրու ափեղզծման մասին համաձայնագիրը, որն ուղղված է փոխադարձ առնտրի քաճակական ն այլ խոչընդոտները,մաքսատուրքերը,հարկերը. պարտադիր վճարներն աստիճանաբար վերացնելուն, միասնականացված ապրանքայինանվամակարգկիրառելուն: Ներկայում. այդ համաձայնագրին համապատասխան, մասճակից երկրճերից ներմուծման դեպքում գործնականում մաքսատուրքեր չեն գանձվում, իսկ ԱԱՀ ն ակցիզները գանձվում են նույն այն դրույքաչափերով, որոնք կիրառվում են հայրենական արտադրության ապրանքների նկատմամբ: Մաքսային ձնակերպման համար վճարճերը գանձվում են ընդհանուր հիմունքներով: Մաքսային միության արելծման մասին պայմանագիրն ստորագրվելէ 1995 թ. հունվարին:Մաքսային միությանը մասնակցում են Բելառուսը, Ղազախստանը, Ղրղըզստանը (1996 թ. մարտից) ն Ռուսաստանը:

ԻՐԱՎԱԿԱՆ

ԱԿՏԵՐ

Հրատարակվումէ ուսումնական նպատակներով:

ՄԻԱՎՈՐՎԱԾ

ԻՊԱՎԱԿԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ,ԻԱՎԴԷԱԵՔ

Վ.ՔՈՉԱՌ)ԱԿ

ԱԶԳԵՐԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՆՈՆԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

Մենք Սիավորված ազգերի ժողովուրդներս, լի վճռականությամբ փրկել գալիք սերունդներին պատերազմի արհավիրքից, որը մեր կյանքի ինթացքում երկու անգամ անասելի վիշւր է պափճառել մարդկությանը, ն վեիահասփատել հավատը մարդու հիմնական իրավունքների անհատի արն արժեքի, փղամարդու ն կնոջ, ինչպես նան մեծ ու ժանապապտվության լիոքի ազգերի հավասար իրավունքների նկափմամը, ն ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որոնք ապահովեն արդարությունն ու դաշինքներից ն միջազգային իրավունքի Եւյլ աղբյուրներից բխող պարտավորություններիհանդեպ հարգունք|, ն ավելի մեծ ազատության պայմաններում խյթանել սոցիալական առաջընթացնու կենսամակարդակիբարելավումը, Եվ հանուն այդ նպատակների ցուցաբերել հանդուրժողականություն ու միմյանց հետ ապրել խաղաղությամբ, որպես բարի դրացիներ,ն միավորելմեր ուժերը միջազգային խաղաղությունն ու անվտանգությունըպահպանելու համար, ն համապւստասխան սկզբունքներիընդունմանն մեթոդների սահմանման միջոցովերաշխավորել զինուժի գործադրումը բացառապես ընդհաճուր շահերին համապատասխան, ն միջազգայինլծակները գործադրել ժողովուրդներիտնտեբոլոր սական ու սոցիալականառաջընթացըխթանելուհամար, Որոշել ենք միավորելմեր ջանքերնայդ ճպատակներինհասնելու համար Ըստ այդմ, մեր համապատասխան կառավարությունները,ժողովված Սան Ֆրանցիսկոյում, բավարար ու պատշաճ կերպով իրենց լիազորությունճերը փաստած ներկայացուցիչներիմիջոցով համաձայնելեն ընդունել Միավորված ազգերի կազմակերպությանսույն կանոնադրությունըն հիմնում են Միավորվածազգեր անվանումով միջազգային կազմակերպությունը: ԳԼՈՒԽ 1 Հոդված Միավորված ազգերի կազմակերպության նպատակներնեն.

1. Պահպանել միջազգային խւսղաղությունն ու անվտանգությունըն այդ ճպատակովարդյունավետ համախմբված միջոցներ ձեռնարկել`կանխելուն վերացնելու խաղաղության սպառնալիքները,ինչպես նան ճնշելու ագրեսիա)ի կամ խաղաղությունըխախտող այլ գործողությունները,ն խաղաղ միջոցներով. արդարության ն միջազգային իրավունքի սկզբունքների հիման վրա հասնել միջազգային վեճերի կամ խաղաղությանհամար վտանգավորիրավիճակներիշտկմանը կամ կարգավորմանը: 2. Զարգացնել ազգերի բարեկամական հարաբերություններ` հիմնված ժողովուրդների իրավահավասարության ն ինքնորոշման սկզբունքի հար-

Աթյան ան

այլ

միջոցներ ձեռնարկել հանուն

ԱԿՏետ

համընդ-

ամրապոդման:տնտեսական,

համապատասխան

Իրականացնել միջազգային համագործակցություն ցիալական, մշակութային կամ մարդասիրական բնույթի միջազգային ն խնդիրներիլուծման, ինչպես ճան բոլորի համար մարդու իրավունքների ն խրանկատմամբ հարգանքի տարածման հիմնականազատությունների սեռից, լեզվից կամ դավանանքից,ն ցեղից, անկախ գործում՝ խուսման 4. Դառնալ ազգերի գործողություններիհամաձայնեցմանկենտրոն այդ ընդհանուրնպատակներնիրագործելու ճանապարհին: 3.

սո-

Հոդված

Կազմակերպությունըն նրա անդամները, հետամուտ լինելով 1-ին հոդվածում շարադրված նպատակներին,գործելու են հետնյալ սկզբունքների համաձայն.

-

հիմնվում է իր բոլոր անդամներիինքնիշխան հաԿազմակերպությունը վասարությանսկզբունքիվրա: 2. Բոլոր անդամներըբարեխղճորենկատարումեն սույն կանոնադրութորպեսզի ապահովենիրենց հայամբ ստանձնած պարտավորությունները, բխող իրավունքներնու առավելությունները: մար անդամությունից 3. Բոլոր անդամներնիրենց միջազգային վեճերը կարգավորումեն խախաղւսղաղ միջոցներով, այնպես, որ վտանգի չենթարկվենմիջազգային ղությունը,անվտանգություննու արդարությունը: ձեռնպահ են 4. անդամները միջազգայինհարաբերություններում կամ քաղաքացանկացած պետության տարածքայինամբողջականության ն նպատակներին ազգերի Միավորված կան անկախությաննկատմամբ կամ անհարիր որնէ այլ ձնով ուժի գործադրումիցկամ դրա սպառնալիքից: 5. Բոլոր անդամներըհամակողմանիօժանդակությունեն ցուցաբերում ճրա նախաձեռնածբոլոր գործոՄիավորվածազգերի կազմակերպությանը ն են սույն կանոնադրությանը ղություններում,որոնք համապատասխանում ձեռնպահ են օժանդակելուց որնէ պետության,որի նկատմամբՄիավորված կանխարգելիչ կամ հարկադրականգործոազգերի կազմակերպությունը ղություն է ծավալում: 1.

Բոլոր

րոնք նրա անդամչեն, գործեն համաձայն վերոհիշյալ սկզբունքներիայնքաարող ն է անհրաժեշտ ն ով, որքանով լինել միջազգայինխաղաղությանու րաժեշ դա կարող պահպանմանհամար: անվտանգության

Սույն կանոնադրությանն ոչ մի դրույթ Միավորված ազգերի կազմակերպությանըչի լիազորումմիջամտել որնէ պետությաններքին իրավասության հարցերին ն չի պահանջումանդամներից նմանօրինակ հարցերը ներկարգով, սակայն այս սկզբունքը կայացնել լուծման սույն կանոնադրության միջոցներիկիրառՄ/1 հարկադրական նախատեսված գլխով չի վերաբերում 7.

մանը:

Վ..ՔՉԱՊԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

ԳԼՈՒԽ

ԻՊԱՎԱԿԱԿ

ԻԴԱՎՈԼեթ

"Միավորված ազգերի կազմակերպության սկզբնական անդամներ են հանդիսաճումայն պետությունները, որոնք մասնակցելով Ման Ֆրանցիսկոյում միջազգային կազմակերպության ստեղծման Միավորված ազգերի խորհրդաժողովինկամ նախապես ստորագրելով Միավորված ազգերի` 1942 թ. հունվարի 1-ի Հռչակագիրը՝ստորագրել են սույն կանոնադրությունըն վարդ ոդվածիը աճապատանխան:

Արա աժ

:

-

Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամությունըբաց է մյուս բոլոր խաղաղասեր պետությունների համար, որոնք կստանձնեն սույն կանոնադրությունը բովանդակող պարտավորություններըն կազմակերպության արտականմությունները: կարծիքով, կարող են ն կամենում են կատարել ա 2. Ցանկացած նման պետության` յուն ընդունվելն իրականացվում է Գլխավոր ասամբլեայի որոշմամբ` Անվտանգության խորհրդի հանձնարարականով: Հողված 5 Եթջե կազմակերպությանորնէ անդամի ճկատմամբ կիրառվել են կանխարգելիչ կամ հարկադրական գործողություններ Անվտանգությանխորհրդի կողմից, Գլխավոր ասամբլեան կարող է Անվտանգությանխորհրդի հանձճարարականով կասեցնել նրա անդամության իրավունքներն ու արտոնությունները: Այդ իրավունքներնու արտոնություններըկարող են վերականգնվել Անվտաճգությանխորհրդի կողմից: 1.

1Մ

ԳԼՈՒԽ

ԱՆԴԱՄՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼԽԱՎՈՐ

ԱՍԱՄԲԼԵԱ

Հոդված լ.

Գլխավոր ասամբլեանբաղկացածէ Միավորված ազգերի կազմակեր-

պությանբոլոր անդամներից: 2. Յուրաքանչյուր անդամ Գլխավոր ասամբլեայումունի հինգից ոչ ավելի ներկայացուցիչ:

ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹՆԵՐԸ ԵՎ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված 10 սահԳլխավոր ասամբլեան կարող է քննարկել սույն լիազորություններին մարմնի որնէ մաններում կամ սույն կանոնադրությամբ ու գործառույթներինվերաբերող ցանկացած հարց կամ գործ, բացառութցանկացած նման հարցի յամբ 12-րդ հոդվածով նախատեսվածների, ճերկայացնելՄիավորվածազգեգործի վերաբերյալհանձնարարականներ խորհրդինն կամ Անվտանգության անդամներինկամ րի կազմակերպության

կանոնադրության

Միավորված ազգերի կազմակերպում:

ճ Հոդված

Կազմակերպությանայն անդամը որը պարբերաբարխախտում է սույն կանոնճադրությունում բովանդակվողսկզբունքները, կարող է Անվտաճգության խորհրդի հանձնարարականովվտարվել կազմակերպությունիցԳլխավոր ասամբլեայի կողմից: ,

ԳԼՈՒԽ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԸ

Հողված 7 լ. Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր մարմիններն են՝ Գլխավոր ասամբլեան, Անվտանգությանխորհուրդը, Տնտեսական ն սոցիալական խորհուրդը, Խնամակալությանխորհուրդը, Միջազգային դատարանը ն Քարտուղարությունը: 2. Անհրաժեշտության դեպքում, համաձայն սույն կանոնադրության,կարող են հիմնվել այլ օժանդակ մարմիններ:

Հողվածժձ

Միավորված ազգերի կազմակերպությունը որնէ սահմանափակում չի դնում իր գլխավոր ն օժանդակ մարմիններում ցանկացած մակարդակով ն հավասարության պայմաններում տղամարդկանց ու կանանց մասնակցության իրավունքի վրա:

ԱԿՏԵՊ

Գոն

երկուսինմիաժամանակ: Հողված 11 1. Գլխավոր ասամբլեանկարող է քննարկել միջազգայինխաղաղությա հիմնաու պահպանմանգործում համագործակցության անվտանգության ն կարկան սկզբունքները,ներառյալ զինաթափումը սպառազինությունների ն է այդ սկզբունքների գավորումը պայմանավորողսկզբունքները, կարող կամ Անվանդամներին ներկայացնել առնչությամբ հանձնարարականներ ն միաժամանակ: տանգությանխորհրդին կամ երկուսին ն 2. Գլխավորասամբլեան,համաձայն 35-րդ հոդվածի 2-րդ կետի բացակարող է Միավորվածազգեռությամբ 12-րդ հոդվածովնախատեսվածների, խորհրդի Անվտանգության կամ ցանկացածանդամի րի կազմակերպության պեչհանդիսացող անդամ ն կամ Միավորվածազգերի կազմակերպության ու ւսնվխաղաղությանն քննարկելմիջազգային տության առաջարկությամբ է վերաբերտանգությաննառնչվող ցանկացածհարց, կարող այդ հարցերի կամ պեպետությանը ներկայացնելշահագրգիռ յալ հանձնարարականներ միաժամանակ: բոլորին կամ տություններին,Անվտանգությանխորհրդին է գործողութՑանկացած հարգ, որի առնչությամբանհրաժեշտ նախաձեռնել հետո ասամբլեան Գլխավոր յուն, նախքան քննարկումըկամ քննարկումից փոխանցումէ Անվտանգությանխորհրդին: խորհրդիուշադրութ3. Գլխավոր ասամբլեան կարող Անվտանգության միջազվրա, որոնք կարող են սպառնալ յունը հրավիրել այն իրավիճակների ու անվտանգությանը: գային խաղաղությանն 4. Գլխավոր ասամբլեայի՝սույն հոդվածումթվարկվածլիազորություննե իմաստը: րը չեն կարող սահմանափակել 10-րդ հոդվածիհիմնական Հողված խորհուրդըորնէ վեճի կամ իրալ. Այն ընթացքում,երբ Անվտանգության իրեն վեէ վիճակի առնչությամբ իրականացնում սույն կանոնադրությամբ

է

Վ. ՔՈԶԱԽԱԿ

ԻրաՎԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ, ԻԽԱՎՈՒԿՔ

րապահված գործառույթները, Գլխավոր ասամբլեան այդ վեճի կամ իրավիճւսկի վերաբերյալ չի կարող որնէ հանձնարարական ներկայացնել, եթե Անվտանգության խորհուրդը չդիմի այդպիսի խնդրանքով: 2. Անվտանգությանխորհրդի համաձայնությամբԳլխավոր քարտուղարը տեղեկացնում է Գլխավոր ասամբլեային նրա յուրաքանչյուր նստաշրջանում միջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանմանն առնչվող ցանկացած հարցի մասին, որը քննարկում է Անվտանգության խորհուրդը, ն երբ Անվտանգության խորհուրդը դադարեցնում է նման հարցերի քննարկումը, անմիջապես տեղեկացնում է Գլխավոր ասամբլեային, իսկ եթե վերջինս նստաշրջանում չէ, Միավորվածազգերի կազմակերպության անդամներին:

Հոդված 13 1. Գլխավոր ասամբլեան ուսումնասիրություններ է կազմակերպում ն հանձնարարականներճերկայացնում հետնյալ նպատակմերով. ա. աջակցություն միջազգային համագործակցությանըքաղաքականության բնագավառում ն միջազգային իրավունքի առաջադիմական զարգացման ու դրա կոդիֆիկացիայի խրախուսում, բ. աջակցություն միջազգային համագործակցությանըտնտեսական, սոցիալական, մշակութային, կրթական ն առողջապահությանասպարեզներում ն օժանդակություն բոլորի համար մարդու իրավունքների ն հիմնական ազատությունների իրականացմանը`առանց ցեղային, սեռային, լեզվի ն դավաճանքի տարբերակման: 2. Վերոհիշյալ 1բ. կետում նշված հարցերի առնչությամբ Գլխավոր ասամբլեայի պարտականությունները,գործառույթները ն լիազորությունները շարադրված են 12 ն 2 գլուխներում: Հոդված 14 12-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն, Գլխավոր ասամբլեան կարող է միջոցառումներ հանձնարարել ցանկացած իրադրության խաղաղ կարգավորման համար` անկախ դրա ծագումից, որը, ըստ իրեն, կարող է սպառնալ ընդհանուր բարօրությանը կամ ւսզգերի միջն բարեկամական հարաբերություններին, ներառյալ այն իրադրությունները,որոնք առաջանում են Միավորված ազգերի կազմակերպությանճպատակներն ու սկզբունքներըշարադրող սույն կանոնաղրությանդրույթները խախտելու հետնանքով: Հոդված 15 Լ. Գլխավոր ասամբլեան ստանում ն քննարկում է Անվտանգության ն խորհրդի ամենամյա հատուկ զեկույցներ, որոնք պարունակում են հաշվետվություն միջազգային խաղաղության ն անվտանգությանպահպանման համար Անվտանգության խորհրդի ձեռնարկած կամ ձեռնարկելիք միջոցառումներիմասին: 2. Գլխավոր ասամբլեան ստանում ն քննարկում է Միավորված ազգերի կազմակերպությանմյուս մարմինների զեկույցները: Հոդված 16 Գլխավոր ասամբլեան Խնամակալության միջազգային համակարգի նկաւոմամբ իրականացնում է այնպիսի գործառույթներ, որոնք վերապահ366

ԱԿՏեֆ

շարքը ված են իրեն 241 ն 24111 գլուխներով,ներառյալ ռազմավարականների չդասվողտարածքների խնամակալությանվերաբերյալ

համաձայնագ

հաստատումը:

Հոդված 17 1.

Գլխավոր ասամբլեան քննարկում ն հաստատում

յան բյուջեն: 2. Կազմակերպության ծախսերը հոգում

են

է

կազմակերպութ-

անդամները՝ըստ Գլխավոր

ասամբլեայի սահմանած մասնաչափերի: 3. Գլխավոր ասամբլեան 57-րդ հոդվածում նշված մասնագիտացված հետ քննարկում ն հաստատում է ցանկացածֆինանգործակալությունների ճան ստուգում է վերոսական կամ բյուջետայինհամաձայնություն,ինչպես վարչական բյուջեները, որհիշյալ ճասնագիտացվածգործակալությունների գործակալություննեշահագրգիռ ներկայացնի պեսզի հանձնարարականներ րին:

ՔՎԵԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հոդված 18 1. Գլխավոր ասամբլեայի յուրաքանչյուր անդամ ունի մեկ ձայն: 2. Կարնոր հարցերով Գլխավոր ասամբլեանորոշում է ընդունում ներկա մեծամասնութգտնվող ն քվեարկող անդամների ձայների երկու երրորդի ու անվտանճգութեն՝ խաղաղության միջազգային յամբ: Այդ հարցերի թվում Անվտանգության յան պահպանմանըվերաբերող հանձնարարականները, ու խորհրդիոչ մշտականանդամների ընտրությունը,Տնտեսական սոցիալագ. կեհոդվածի 86-րդ կան խորհրդի անդամների ընտրությունը,համաձայն անդամների նոր խորհրդի անդամների ընտրությունը, տի՝ Հոգաբարձության անդամությանիընդունելությունը Միավորվածազգերիկազմակերպություն, դադարեցումը,անդամներիհեռացումը, րավունքների ն արտոնությունների առնչվող ու բյուջետային խնամակալության համակարգի գործառնությանն

հարցեր:

.

մեծաԱյլ հարցերի վերաբերյալ որոշումները,ներառյալ երկու երրորդի սահմանումը, մասնությամբ ընդունվող հարցերի լրացուցիչ կատեգորիաների մեծամասնությամբ: են ձայների անդամների վճռվում ներկաքվեարկող Հողված 19 այն անդամը, որր կազմակերՍիավորված ազգերի կազմակերպության պարտք ունի, զրկվումէ Գլխավոր ասամբպությանըվճարվող անդամավճարի է լեայում ձայնի իրավունքից,եթե պարտքիգումարըհավասար կամ գերազանցում է վերջին երկու լրիվ տարիներիհամար այդ անդամիցստաճալիք անդաէ մավճարիընդհանուրգումարը: Սակայն Գլխավոր ասամբլեանկարող թույլատրելայդպիսիանդամինքվեարկել,եթե վերջինսհավաստիացնիոր ուշացուբերումով: մը տեղի է ունեցել իրենից անկախհանգամանքների 3.

ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳ

Հոդված 20 է ւսմենամյա Գլխավոր ասամբլեան կանոնավոր կերպով գումարում նստաշրջաններ, ինչպես ճան հանգամանքների բերումով արտահերթ

Վ..ՔԴՂՉԱԱՆԿ

ԻՓԱՎԱԿԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ,Ի՛7ԱՎ1էեք

նստաշրջաններ: Արտահերթ նստաշրջանները Անվտանգության խորհրդի կամ Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամների մեծամասնության պահանջով հրավիրում է Գլխավոր քարտուղարը: Հոդված 21 է ընթացակարգիսեփական կանոնճնեԳլխավոր ասամբլեան սահմամում Ամեն ճա րը: ընտրում է իր ճախագահին: նստաշրջանիհամար Հոդված22 Գլխավոր ասամբլեանկարող է ստեղծել այլ օժանդակմարմիններ, որոնք նա անհրաժեշտկհամարիիր գործառույթներն իրականացնելուհամար:

ԿԱԶՄԸ Հոդված23

ԳԼՈՒԽ

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ

Մ

ԽՈՐՀՈՒՐԴ

Անվտանգության խորհուրդը բաղկացած է Միավորված ազգերի կազմակերպության տասնհինգ անդամներից: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միությունը, Մեծ Բրիտանիայի ն Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունը,Չինաստանի Հանրապետությունը ն Ֆրանսիան Անվտանգության խորհրդի եր ե են: Գ լխավոր ասամբլեանՄիավորված ազգերի կազ մշտական աճ դամներ շտակ մակերպության տասը այլ անդամների ընտրում է որպես Անվտանգության խորհրդի ոչ մշտական անդամներ՝ մասնավորապես ըստ արժանվույն ուշադ-. րություն դարձնելով առաջին հերթին անդամի ունեցած մասնակցությանըմիջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանման ն կազմակերպության այլ նպատակներին հասնելու գործում, ինչպես ճան աշխարհագրական արդարացի համամասնությանը: 2. Անվտանգությանխորհրդի ոչ մշտական անդամմերն ընտրվում են երկու տարի ժամկետով: Ոչ մշտական անդամների առաջին իսկ ընտրություններում Անվտանգության խորհրդի անդամների թիվը տասնմեկից մինչն տասնհինգ հասնելուց հետո, չորս լրացուցիչ անդամներիցերկուսն ընտրվում են մեկական տարի ժամկետով: Անվտանգությանխորհրդի ժամկետը սպառած անդամը անմիջապես վերընտրությանենթակաչէ: 3. Անվտանգությանխորհրդի յուրաքանչյուր անդամ ունի մեկ ներկայալ.

-

ցուցիչ:

ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹՆԵՐԸ

ԵՎ ԼԻԱԶՋՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված 24 1. Միավորված ազգերի կազմակերպության արագ ն արդյունավետ գործողությունները ապահովելու համար նրա անդամները միջազգային խաղաղության ն անվտանգությանպահպանման հիմնական պատասխւանատվությունը վերապահում են Անվտանգության խորհրդին ն հւսմաձայնության են գալիս, որ այդ պատասխանատվությունիցբխող իր պարտավորությունները կատարելիսԱնվտանգությանխորհուրդը գործում է իրենց անունից:

ԱԿՏԵր

Այդ պարտավորություններըկատարելիս Անվտանգությանխորհուրդը գործումէ Միավորված ազգերի նպատակներիու սկզբունքների համաձայն: կատարելու համար Անվտանգությանխորհրդին Այդ պարտավորությունները ն տրված հատուկ լիազորությունները շարադրված են 6-րդ, 7-րդ, 8-րդ 12-րդ 2.

գլուխներում:

Անվտանգությանխորհուրդը Գլխավոր ասամբլեային ներկայացնումէ ամենամյա զեկույցներ ն ըստ անհրաժեշտության՝հատուկ զեկույցներ: Հոդված 25 Սույն կանոնադրությանհամաձայն, Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամներըհամաձայնությանեն գալիս ենթարկվել Անվտանգության խորհրդիորոշումներին ն կատարել դրանք: Հոդված 2ճ ու Միջազգային խաղաղության ու անվտանգության հաստատմանն պահպանմանըճպաստելու նպատակով սպառազինման համար համաշխարհայիննվազագույն մարդկայինուժեր ու տնտեսականպաշարներներգէ կրում 47րավելով`Անվտանգությանխորհուրդը պատասխամճատվություն րդ հոդվածում նշվող Ռազմական անձնակազմի կոմիտեի օժանդակությամբ կարգավորման համակարգ ստեղծելու վերաբերյալ սպառազինությունների Միավորվածազգերի կազմակերպության 3.

Հեր ներկայացներ

ՔՎԵԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ան

անդամներ

րկայացնելու

համար:

Հոդվածժ27 լ. Անվտանգության խորհրդի յուրաքանչյուր անդամ ունի մեկ ձայն: 2. Ընթացակարգիհարցերին վերաբերողԱնվտանգությանխորհրդի որոշումներն ընդունվումեն ինը անդամների կողմ ձայներով: 3. Բոլոր այլ հարցերի վերաբերյալ Անվտանգության խորհրդի որոշում-

Անգլ աւն հորանների որոշումներնընդունելիս 3-րդ կետի

հիման վրա պետք է ձեռնպահ մնա քվեարկությունից:

ն52րդ գլխի հոդվա -

վեճին մասնակցող անդամը

ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳ

Հոդված

Անվտանգությանխորհուրդր կազմակերպվումէ այնպես, որ կարողանա գործել անընդմեջ: Այդ ճպատակովԱնվտանգության խորհրդի յուրաքանչյուր անդամ պետք է մշտապես ներկայացվածլինի Միավորվածազգերի կազմակերպությաննստավայրում: 2. Անվտանգության խորհուրդը գումարում է պարբերականնիստեր. որոնց ժամանակ նրա յուրաքանչյուր անդամ կարող է իր հայեցողությամբ ներկայացվելկառավարությանանդամի կամ հատուկ նշանակված որնէ այլ միջոցով: ներկայացուցչի 3. Անվտանգությանխորհրդի նիստերը կարող են տեղի ունենալ ոչ միայն նստավայրում. այլն ցանկացած այլ վայրում, որը, ըստ կազմակերպության լ.

'

առավել նպաստավոր է իր աշխատանքի համար: խորհրդի,

Վ.ՔԴՉԱՌ)ԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԱ

Հոդված

Անվտանգության խորհուրդը կարող է հիմնադրել այնպիսի օժանդակ մարմիններ, որոնք անհրաժեշտ կհամարի իր գործառույթների իրականացման համար: Հոդված 30 է ընթացակարգի սեփական Անվտանգության խորհուրդը հաստատում կանոնները, ներառյալ իր նախագահին ընտրելու կարգը: Հողված31 Միավորված ազգերի կազմակերպության` Անվտանգության խորհրդի անդամ չհանդիսացող ցանկացած անդամ կարող է, առանց ձայնի իրավունքի, մասնակցել Անվտանգության խորհրդում ցանկացած հարցի քննարկմանը բոլոր այն դեպքերում, երբ Անվտանգության խորհուրդը համարում է, որ մասնավորապեսշոշափվում են տվյալ անդամիշահերը:

Հոդված32 Միավորված ազգերի կազմակերպության` Անվտանգության խորհրդի անդամ չհանդիսացող ցւսնկացած անդամ կամ Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ չհանդիսացող ցանկացած պետություն. որը Անվտանգության խորհրդում քննարկվող վեճի կողմ է հանդիսանում.հրավիրվում է, առանց ձայնի իրավունքի, մասնակցելու այդ վեճին վերաբերող քննարկմանը: Միավորվածազգերի կազմակերպությանանդամ չհանդիսացող պետության մասնակցությանհամար Անվտանգությանխորհուրդը սահմանում է այնպիսի պայմաններ,որոնք արդարացի է համարում: ԳԼՈՒԽ

ՎԵՃԵՐԻ

ԽԱՂԱՂ

ՄԼ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ

Հոդված 33 1. Ցանկացած վեճի մասնակցող կողմերը, որի շարունակվելը կարող է վտանգել միջազգայինխաղաղությունն ու անվտանգությունը,պետք է ամենից առաջ ձգտեն լուծել այն բամճակցությունճերի, հարցադրումների, միջնորդությունների. հաշտեցման. արբիտրաժի, դատավարությունների, տարածքային մարմիններին կամ համաձայնություններին դիմելու ն կամ իրենց ընտրությամբ այլ խաղալ միջոցներով: 2. Անվտանգության խորհուրդը. երբ հարկ է համարում. կողմերինկոչ է անում վեճը կարգավորել նման միջոցներով: Հողված34 Անվտանգության խորհուրդը իրավասու է հետաքննել ցանկացած վեճ կւսմ իրավիճակ, որը կարող է հանգեցնել միջազգային լարվածության կամ վեճի, որոշելու համար. թե կարող է արդյոք տվյալ վեճի կամ իրավիճակիշարունակվելը վտանգել միջազգային խաղաղությունն ու անվտանգությունը: Հողված35 1. Միավորված ազգերի կազմակերպությանցանկացած անդամ կարող է Անվտանգության խորհրդին կամ Գլխավոր ասամբլեային տեղյակ պահել 34-րդ հոդվածում նշված բնույթի ցանկացածվեճի կամ իրավիճակի մասին:

ԻԱՎԱԿԱԿ

ԻԽԱՎՀՀԱՔ

ԱԿՏԵՐ

2. Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամ չհանդիսացող պետությունը կարող է Անվտանգությանխորհրդին կամ Գլխավոր ասամբլեային տեղյակ պահել ցանկացած վեճի մասին. որի կողմն է հանդիսանում ինքը. եթե նախապես սույն կանոնադրությամբնախատեսվողխաղաղ կարգավորմանպարտավորությունէ ստանձնում տվյալ վեճի առնչությամբ: 3. Սույն հոդվածի հիման վրա ստացված գործերի կարգավորումը Գլխավոր ասամբլեան իրականացնում է համաձայն 11-րդ ն 12-րդ հոդվածների

դրույթների: Հոդված 36 1. 33-րդ հոդվածում նշված բնույթի վեճի կամ համանման իրավիճակի է հանձնարարել իրավասու փուլում Անվտանգության խորհուրդը ցանկացած կարգավորմանհամապատասխանընթացակարգ կամ եղանակ: 2. Անվտանգության խորհուրդը տվյալ վեճը կարգավորելու համար նկատի է առնում ցանկացած ընթացակարգ, որն արդեն ընդունվել է կողմերի կողմից: 3. Սույն հոդվածի հիման վրա հանձնարարականներ տալիս Անվտանգության խորհուրդը ճկատի է առնում ճան, որ կողմերն իրավականբնույթի վեճերն ընդունված կարգով պետք է հանձնեն Միջազգային դատարանին՝ համաձայն այդ դատարանիկանոնակարգիդրույթների: Հողված37 1. Եթե 33-րդ հոդվածում նշված բնույթի վեճերի կողմերը այդ հոդվածում նշված միջոցներով կարգավորմանչեն հասնում, ապա ներկայացնումեն այն Աճվտանգությանխորհրդին: 2. Եթե Անվտանգությանխորհուրդըհամարում է. որ վեճի շարունակվելն իրոք կարող է վտանգել միջազգայինխաղաղություննու անվտանգությունը. որոշում է` գործե՞լարդյոք 36-րդ հոդվածի համաձայն կամ իր հայեցողութպատշաճպայմաններ: յամբ հանձնարարել կարգավորմանը Հողված Չանտեսելով 33-37-րդ հոդվածների դրույթները. Անվտանգության խորռուրդը, վեճի բոլոր կողմերի խնդրանքով.կարող է կողմերին ներկայացնել վեճի խաղաղ կարգավորմանհանձնարարականներ: ԳԼՈՒԽ

ԽԱՂԱՂՈՒԹՎՏԱՆԳՄԱՆ,

ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՌՆՉՈՒԹՅԱՄԲ

ԵՎ

ԱԳՐԵՍԻԱՅԻ

ՅԱՆ ԽԱԽՏՄԱՆ

Հողված39 Անվտանգության խորհուրդը որոշում է խաղաղության ցանկացած վտանգման,խաղաղության խախտմանկամ ագրեսիայի ակտի առկայությունը ն. հանձնարարականներէ ներկայացնումկամ վճռում է. թե համաձայն 41-րդ ն 42-րդ հոդվածների՝ ի՞նչ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն միջազգային ու անվտանգության պւսհպանմանկամ վերականգման հախաղաղության ճար:

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

Վ .ԼՔ1ՉԱՅՄԱՆ

Հոդված

Իրավիճակի վատթարացումը կաճխելու նպատակով Անվտանգության խորհուրդը ճախքան հանձնարարականներ տալը կամ 39-րդ հոդվածով նախատեսված միջոցներին դիմելու որոշումը կարող է պահանջել շահագրգիռ կողմերից կատարելու այն ժամանակավորմիջոցառումները,որոնք անհրաժեշտ կամ ցանկալի կհամարի: Նման ժամանակավոր միջոցառումները չպետք է լինեն ի վնաս շահագրգիռ կողմերի իրավունքներին,հավակնություններին կամ դիրքին: Անվտանգության խորհուրդը հարկ եղած կերպով նկատի է առնում նման ժամանակավոր միջոցառումներըչկատարելը:

Հոդված 41 Անվտանգության խորհուրդը կարող է որոշել, թե զինուժի գործածությունից զերծ ինչ միջոցների պետք է դիմել իր որոշումներն իրականացնելուհամար ն պահանջել Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամներից կիրառել այդ միջոցները: Դրանք կարող են ընղգրկել տճտեսակամճհարաբերությունների, երկաթուղային, ծովային, օդային, փոստային, հեռագրային, ռադիո ն հւաղորդակցության այլ ձների լիակատար կամ մասնակի ընդհատումը ն դիվանագիտականհարաբերությունների խզումը: Հոդված42 Եթե Անվտանգության խորհուրդը համարում է, որ 42-րդ հոդվածով նախատեսված միջոցներըանբավարար կլինեն կամ արդեն իսկ անբավարար են, կարող է օդային, ծովային կամ ցամաքային ուժերով նախաձեռնել այնպիսի գործողություններ, որոնք անհրաժեշտ կհամարվեն միջազգայինխաղաղութունն ու անվտանգությունը պահպանելու կամ վերականգնելու համար: Դրանք կարող են ներառել Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամների օդային, ծովային կամ ցամաքային զինուժի ցուցադրություններ, շրջափակում ն ւսյլգործողություններ: Հոդված

Միավորված ազգերի կազմակերպությանբոլոր անդամներըմիջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանմանըճնճպաստելու համար պարտավորվում են Անվտանգության խորհրդի կոչով ն հատուկ համւսձայնագրի կամ համաձայնագրերիհամաձայն, նրան տրամադրելմիջազգային խաղաղության ու անվտանգության պահպանմանն անհրաժեշտ զինուժ, օժանդակություն ն համապատասխան միջոցներ, ներառյալ սահմանն անցնելու իրավունքը: 2. Նման համաձայնագիրըկամ համաձւսյնագրերըսահմանում են տրամադրվող զինուժի քաճակը ն տեսակը, պատրաստականությանաստիճանը ս ընդհանուր տեղաբաշխումը,ինչպես ճան օժանդակությանու մատուցվող 1.

ծառայություններիբնույթը: 3. Համաձայնագիրը կամ համաձայնագրերըկնքելու բանակցությունները Անվտանգությանխորհրդի նախաձեռնությամբձեռնարկվում են հնարավորինս կարճ ժամկետում: Դրանք կնքվում են Անվտաճգության խորհրդի ե կազմակերպությանանդամներիկամ Անվտւսնգությանխորհրդի ն կազմա372

ԻոաՎԱԿԱԿ

ԻԽԱՎՈՒԱեՔ

ԱԿՏԵտ

ենթակա են վավերացման ստորագրող պետություններիկողմից՝ համաձայն իրենց սահմանադրականկար-

կերպությանանդամների խմբերի միջն

ն

գի:

Հոդված44 Երբ Անվտանգությանխորհուրդը որոշում է ընդունում ուժ կիրառելու մասին, ապա ճախքան Անվտանգությանխորհրդում չներկայացվածանդամից պահանջելը զինուժ տրամադրել 43-րդ հոդվածի համաձայն ստանձնած պարտավորություններըկատարելու համար, այդ անդամի ցանկությամբ Անվտանգությանխորհուրդը հրավիրումէ ճրան մասնակցելու իր զինված ուժերի զորախմբերիօգտագործմանըվերաբերողքննարկումներին:

Հոդված

Միավորված ազգերի կազմակերպության համար անհապւսղ ռազմական միջոցառումներձեռնարկելու հնարավորություններապահովելու ճպատապահեն իկով կազմակերպությանանդամները պետք է կազմ ու պատրաստ զորամիավորումները համատեղ հարրենց ազգային ռազմաօդային ուժերի կադրականգործողություններիհամար: Այդ զորամիավորումներիքանակը ն պատրաստությանաստիճանը. ինչպես նան համատեղ գործողությունների պլանները Անվտանգության խորհրդի կողմիցորոշվում են Ռազմական անձճակազմի կոմիտեիօժանդակությամբ՝43-րդ հոդվածում ճնշվածհատուկ համաձայնագրումկամ համաձայնագրերումհաստատված սահմաններում: Հողվաժ 46 Զինված ուժերի կիրառման պլանները կազմվում են Անվտանգության խորհրդի կողմից Ռազմական անձնակազմի կոմիտեի օժանդակությամբ: Հոդված 47 լ. Ստեղծվում է Ռազմական անձնակազմի կոմիտե, որպեսզի խորհրդատվությունն օգնություն ցուցաբերվի Անվտանգությանխորհրդինայն բոլոր հարցերում, որոնք առնչվում են Անվտանգության խորհրղի ռազմական կարիքներինմիջազգային խաղաղությանու անվտանգության պահպանման համար, նրա տրամադրությանտակ դրված զորքերի օգտագործմաննու ղեկավարմանը,ինչպես ճան սպառազինությունների կարգավորմաննու հնարավոր զինաթափմանը: 2. Ռազմական անձնակազմի կոմիտեն բաղկացած է Անվտանգության խորհրդիմշտական անդամների անձնակազմերիպետերից կամ նրանց ներկայացուցիչներից:Կոմիտեում մշտապես չներկայացված Միավորված ազցանկացած անդամ համագործակցությանէ հրագերի կազմակերպության արդյունավիրվում կոմիտեիկողմից, եթե կոմիտեի պարտականությունների վետ իրականացումըպահւսնջում է այդ անդամի մասնակցությունը տվյալ

աշխատանքին: 3. Լինելով Անվտանգությանխորհրդիենթակայության տակ՝ Ռազմական է կրում Անվտանգության անձնակազմիկոմիտեն պատասխանատվություն խորհրդիտրամադրությանտակ դրված ցանկացածզինված ուժերի ռազմա3/3

Վ..Ք71ՉԱրյ

Ան

ԻՋԱՎԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿՆ ԻոԱՎՀՀեՔ

վարական ղեկավարության համար: Այդպիսիզինուժի նը վերաբերող հարցերը պետք է մշակվեն ավելի ուշ:

հրամանատարությա-

4. Ռազմական անձնակազմի կոմիտեն Անվտանգությանխորհրդի լիազորությամբ ն համապատասխան տարածաշրջանայինմարմինների հետ հետո կարող է հիմնադրել իր խորհրդակցությունից տարածաշրջանայինեն-

թակոմիտենմերիը:

Հոդված48 Լ. Անվտանգությանխորհրդի որոշումների իրականացմանհամար պահանուն հանջվող գործողությունները` միջազգային խաղաղությանու անվտանգության պահպանման, նախաձեռնվում են Միավորված ազգերի կազմակերպության բոլոր աճդամների կամ դրանց մի մասի կողմից` ըստ Անվտանգությանխորհրդի հայեցողության: 2. Այդպիսի որոշումները Միավորված անազգերի կազմակերպության դամները կատարում են անմիջականորեն, ինչպես ճան միջազգային այն համապատասխան գործակալությունների միջոցով, որոնց անդամակցում

են:

Հողված 49 Միավորված ազգերի կազմակերւվության անդամներըպետք է միավորվեն փոխադարձ օգնություն ցուցաբերելու համար Անվտանգությանխորհրդում որոշված միջոցառումներնիրականացնելուհամար: Հողվաժծ50 Եթե Անվտանգության խորհուրդըկանխարգելիչկամ հարկադրականմիջոցներ է ձեռնարկումորնէ պետության դեմ, ցանկացած այլ պետություն, լինի Միավորվածազգերի կազմակերպությանանդամ, թե ոչ, որի համար վերոհիշյալ միջոցներիկիրարկման հետնանքովհատուկտնտեսականխնդիրներ են առաջանում, իրավունք ունի դրանց լուծման վերաբերյալխորհրդակցել Անվտանգության խորհրդիհետ:

Հողված

Սույն կանոնադրությունը ոչնչով չի խաթարումանհատւսկան կամ կոլեկտիվ ինքնապաշտւվանության անկապտելի իրավունքըՄիավորվածազգերի կազմակերպությանորնէ անղամի հւսրձակման ենթարկվելուդեպքում, քանի դեռ Անվտանգությանխորհուրդը չի ձեռնարկի միջազգայինխաղաղության ու անվտանգությանպահպանման միջոցառումներ: Անդամներիկողմից իրենց ինքնապաշտպանության իրավունքն իրականացնելումիջոցառումների մասին անմիջապեսհաղորդվում են Անվտանգությանխորհրդին ն, սույն կանոնադրությանհամաձայն,ոչ մի կերպ չեն ազդում Աճվտանգությանխորհրդի հեղինակությանու լիազորությանվրա՝ ժամանակ ձեռնարկելու այնպիսի գործողություններ,որոնք նա անհրաժեշտկհամարի միջազգային խադաղություննու անվտաճգությունըպահպանելուկամ վերականգնելու

ցանկացած

համար:

ԳԼՈՒԽ

ՏԱՐԱԾԱՇՐՋԱՆԱՅԻՆ

ԱԿՏեւտ

ՀԱՄԱՉԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հողված52 1. Սույն Կանոնադրությունը ոչ մի կերպ չի խոչընդոտում տարածաշրջաճային համաձայնությունների կամ մարմինների գոյությունը լուծելու համար միջազգայինխաղաղության ու անվտանգության պահպանմանն առնչվող այնպիսի հարցեր, որոնք պատշաճ են տարածաշրջանային մակարդակի պայմանով, որ նման համաձայնություններըկամ մարգործողություններին, ն նրանց գործողությունները համատեղելի լինեն Միավորված ազմիճնճերը գերի կազմակերպությաննպատակներինու սկզբունքներին: 2. Միավորվածազգերի կազմակերպության`նման համաձայնությունների եկող ն նման մարմիններ կազմող անդամները պետք է այդ տարածաշրըջանային համաձայնությունների կամ մարմինների օգնությամբ ամեն ջանք գործադրեն տեղական վեճերի խադաղ կարգավորման համար ճախքան դրանքԱնվտաճգությանխորհրդին հղելը: 3. Անվտանգությանխորհուրդը շահագրգիռ պետությունների կամ իր նախաձեռնությամբպետք է քաջալերի նման տարածաշրջանայինհամաձայնությունների կամ նման տարածաշրջանային մարմինների օգնությամբ տեղական վեճերի խաղաղ կարգավորմանզարգացումը: 4. Սույն հոդվածը ոչ մի կերպ չի խոչընդոտում34-րդ ն 35-րդ հոդվածների կիրառումը: Հոդված 53 1. Անվտանգության խորհուրդը,այնտեղ, որտեղ դա տեղին է, նման տարածաշրջանայինհամաձայնություններըն մարմիճներըօգտագործումէ իր ղեկավարությամբ հարկադրականգործողություններձեռնարկելու համար: Մակայն առանց Անվտանգությանխորհրդի լիազորության,տարածաշրջանային համաձայնություններիարդյունքում կամ տարածաշրջանայինմարմինների կոդմից չեն կարող նախաձեռնվել ճման հարկադրական գործողություններ, բացառությամբ,նախատեսված 107-րդ հոդվածով, ցանկացած թշնամի պետության դեմ ձեռնարկվածներից.ինչպես սահմանված է սույն հոդվածի 2-րդ կետում, կամ տարածաշրջանային համաձայնություններովնախատեսվածներից. որոնք ուղղված են ռրնէ այդպիսի պետության կողմից ագրեսիվ քաղաքականության նռրոգման դեմ, քանի դեռ շահագրգիռ կառավարությունների խնդրանքովկազմակերպության վրա չի դրվել այդպիսի պետության կողմից հետագաագրեսիայիկանխման պատասխանատվությունը: 2. «Թշնամական պետություն» տերմինը,որը գործածված սույն հոդվաէ ծի 1-ին կետում. վերաբերում է ցանկացած պետության. որը Երկրորդ համաշխարհայինպատերազմի ընթացքում եղել է սույն կանոնադրությունը ստորագրող ցանկացած պետությւսն թշնամի:

Հոդված 54 Անվտանգությանխորհուրդը պետք է լիակատար կերպով տեղեկացված լինի միջազգային խաղաղության ու անվտանգությանպահպանմանն ուղղ375

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

Վ. ՔՈՉԱՒյԱն

ԻՌԱՎԱԿԱԿ

ԻԲԱՎՈՒԵՔ

ված տարածաշրջանային համաձայնությունների կամ տարածաշրջանային մարմիններիձեռնարկած կամ նախատեսվող գործողություններիմասին: ԳԼՈՒԽ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

թ.

ՈՒ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

Հոդված 55

ու

միջազգային տնտեսական. սոցիալական, առողջապահական ն հահարցերի լուծմանը. մշակույթի ու կրթության բնագավառներումմիջազգային համագործակցությանը. գ. բոլորի հանդեպ ն բոլորի համար մարդու իրավունքներիու հիմնական ազատություններիհամընդհանուր հարգանքին ն պահպանմանը` անկախ ռասայից, սեռից, լեզվից կամ դավանանքից: Հոդված 56 բ.

մանման

աԱ երակն ինը ծում ած, համայն նպատակներին հասնելու բոլոր

անդամնե

սոցիալակա

Ախո

պայմաննե

մաններին,

Կազմակերպության

Հոդված 60 սույն գլխում շարադրված գործառույթներիիրակաԿազմակերպության՝ ասւսմբլեան ինչպես կրում է նացմանպատասխանատվությունը Գլխավոր ն Տնտեսական ճան Գլխավոր ասամբլեայի ղեկավարությամբ են նշված 10-րդ լիազորություններ՝ խորհուրդը.որին այդ նպատակովտրվում

խաղաղ բարենամական ԿԱԶՄԻ Հոդված Տնտեսական

կայունության լինելով բարեկեցության ու ստեղծմանը, որոնք անհրաժեշտ են ազգերի միջն հարաբերությունների համար` հիմնված հավասար իրավունքների ն ինքնորոշման սկզբունքի նկատմամբ հարգանքի վրա. Միավորված ազգերի կազէ՝ մակերպությունը նպաստում ա. կենսամակարդակիբարձրացմանը, բնակչության լրիվ զբաղվածությանը ն տնտեսական ու սոցիալական առաջընթացի ու զարգացման պայՀետամուտ

-

-

ԱԿՏետ

ԳԼՈՒԽ

ԵՎ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԽՈՐՀՈՒՐԴ

սոցիալական խորհուրդը բաղկացած է Միավորված Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ընտրված հիազգերի կազմակերպության սունչորս անդամներից: ն 2. Առաջնորդվելով3-րդ կետում շարադրված դրույթներով՝ Տնտեսական տաամեն է երեք տարի սոցիալականխորհրդի տասնութ անդամընտրվում րի ժամկետով: Ժամկետը սպառած անդամը կարող է վերընտրվել անմիջալ.

ն

`

պես: 3. Տնտեսական ն.

ընտրությու

սոցիալականխորհրդի առաջին ի հավելումն անդամների թիվը քսանյոթից հիսունչորսի հասնելուց հն, փոանդամների սպառող ինը ժամկետը տարեվերջին նս Այս ԱԱ խարեն

պաշտոնավարության

երին մ տարվա վերջը, իսկ մյուս

յոթ լրացուցիչ այդու վում է մինչն առաջին

իննի՝ար Ա Կրոն

որից

Քար ամկետ աների

ինն անդամների

ժամկետը`

ժամգետը

մ արում ունիմեմեկ անդամ ոնի մսոցիալական ամաբ)խորհրդի որոն յուրաքանչյուր Գլխազ համաճայն երկա Նաիր

ԼԻԱՋՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

իրենց հիմնադիր ոԿԱՆԵԻՐ սոցիալական խորհուրդը լիազորված ուսումնասիՏնտեսական միջազգային երատառողջապահական կատարե եկուկրթական, րություններ կամ

նուրույն գործողություններ՝կազմակերպությանհետ համագործակցելով: Հոդված57 լ. Զանազան մասնագիտացվածգործակալությունները, որոնք ստեղծվում են միջկառավարականհամաձայճություններով ն փաստաթղթերումսահմանված միջազգային լայն պարտավորություններ ուճեն տնտեսական. սոցիալական, մշակութային, կրթական, առողջապահութե մ ոլորտներում ծ ազգերի յա ճնն համանման լորտներում, Միավորված կազմակերպության հետ կապի մեջ կմտնեն համաձայն 63-րդ հոդվածիդրույթների: 2. Նման գործակալությունները, որոնք Միավորված ազգերի կազմակերպության հետ կապի մեջ են նշված կերպով, այսուհետ կանվանվեն «մասնագիտացվածգործակալություններ»: Հոդված 58 Կազմակերպությունըհանձնարարականներ է ներկայացնում մւսսնագիտացված գործակալություններիքաղաքականությանն գործունեության համակարգման համար: Հողված 59 Է ցուցեդուՊԱ ԱԱ ագեոնություն ակցություններ վարեն նոր գործակալություններ համար, որոնք անհրաստեղծելու " ժեշտ կլինեն 55-րդ հոդվածում նշված նպատակներինհասնելու համար:

Աա

ԹԱՆե ՍԱ

Բն

խոչ

րոր

ԵՎ

լ

է

ն

ն

լ

ա կրթական. գին

աստել ջապահակ:

տնտե-

ն հա-

սական, սոցիալական,մշակութային, մանման հարցերի վերաբերյալ կամ շահագրգռելայդ հարցերով ուրիշներին, ինչպես նան ցանկացածայդպիսի հարցով հանձնարարականներ ներկայացնել Գլխավոր ասամբլեային, Միավորվածազգերի կազմակերպության անդամներինն շահագրգիռմասնագիտացվածգործակալություններին: 2. Խորհուրդը լիազորված է հանձնարարականներներկայացնել բոլորի համար մարդու իրավունքներին հիմնականազատություններինկատմամբ հարգանքն ու դրանց պահպանումըխրախուսելուհամար: 3. Տնտեսական ն սոցիալականխորհուրդը կարող է իր իրավասության շրջանակներում գտնվող հարցերի վերաբերյալ համաձայնագրերի նախագ-

րան

կերպության սահմանած

ազգերի Միավորված որհուրդը, կազմա-

կանոններիհամաձայն, կարող է հրավիրել միջազ շրջանակներումգտնվող հարիր իրավասության -

'

Գերիաաոոմոոր

Վ.ՔՈՉԱՒՀ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Ան

ԻԱՎԱԿԱՆԿ

ԻԽԱՎՀԼեՔ

Հոդված 63

Տնտեսական ն սոցիալական խորհուրդը կարող է համաձայնությունճեր կնքել 57-րդ հոդվածում նշված ցանկացած գործակալության հետ՝ սահմանելով այն պայմանները,որոնցով տվյալ գործակալությունը հարաբերություններ հաստատի Միավորված ազգերի կազմակերպության հետ: Նման համաձայնություններըենթակա են Գլխավոր ասամբլեայի հաստատմանը: 2. Խորհուրդը կարող է համակարգել մասնագիտացվածգործակալությունների գործողություններընրանց հետ խորհրդակցություններ անցկացնեինչպես նան Գլխավոր ասամբլեային ու լու ն հանձնարարականներ տալու, Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամներին հանձնարարականԼ.

իրա

«թզով

ձեռնարկած նրանց մարուհամար ր Էայղ իր րարը կարող զեկուցագրերի վերաբերյալԼՈԳՈ ճերը հայտնել Գլխավոր ասամբլեային:

դիտողո

ը

'

Հոդված65 Տնտեսական ն սոցիալական խորհուրդը կարող է տեղեկատվություն տրամադրել Անվտանգությանխորհրդին ն, Անվտանգությանխորհրդի առաջարկությամբ, պարտավոր է օգնել նրան: Հոդված ճն6. 1. Տնտեսական ն սոցիալական խորհուրդն իր իրավասության շրջանակներում իրականացնում է այնպիսի գործառույթներ, որոնք առնչվում են Գլխավոր ասամբլեայի հանձնարարականներիկատարմանը: 2. Խորհուրդը, Գլխավոր ասամբլեայի հավանությամբ, կարող է ծառայություններ մատուցել Միավորված ազգերի կազմակերւվության անդամների ն մասնագիտացվածգործակալությունների խնդրանքով: 3. Խորհուրդն իրականացնում է այնպիսի այլ գործւսռույթներ, որոնք թվարկված են սույն Կանոնադրության այլ հատվածներում կամ հանձոնւսրարվում են իրեն Գլխավոր ասամբլեայիկողմից: `

ՔՎԵԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հողված 67 Լ. Տնտեսական ն սոցիալական խորհրդի յուրաքանչյուր անդամ ունի մեկ

ձայն: 2.

կա

ն

ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳ

Հոդվաժ 68 սոխորհուրդը հիմճադրումէ տճտեսական, Տնտեսական ն սոցիալական ոլորտներին մարդու իրավունքներըխրախուսող հանձնաժողովցիալական իրակաճացմաննանհրաժեշտ այլ ներ, ինչպես ճան իր գործառույթների հանձնաժողովներ: Հոդված 69 է ազգեՏնտեսական ն սոցիալականխորհուրդըհրավիրում Միավորված մասիրավունքի, ձայնի առանց ցանկացածանդամի, րի կազմակերպության հեմասնավոր որը ճակցելու իր քննարկումներինցանկացած հարցով, է ներկայացնումտվյալ անդամիհամար: տաքրքրություն

սոցիալական Նորա ական խորհրդումկամ ոդվաժ 70

Տնտեսական ն սոցիալական խորհուրդը կարող է համապատասխան քայլեր ձեռնարկել մասնագիտացվածգործակալություններիցպարբերաբար զեկուցագրեր ստանալու նպատակով: կնքել Միավորված ազգերի Խորհուրդը կարող է համաձայնություններ կազմակերպությանանդամների ն մասնագիտացվածգռրծակալությունների հետ իր իրավասության շրջանակներում գտնվող հարցերի առնչությամբ իր հանձնարարականները ն Գլխավոր ասամբլեայի հանձճնարարականները միջոցառումներիմասին զեկուցագ1.

ԱԿՏետ

Տնտեսական ն սոցիալական խորհրդի որոշումներն րոր ընդունվում Դոմ քվեարկող անդամներիձայների մեծամասնությամբ:

են ճեր՛

խորհուրդը կարող է քննարկումներկազմամասնագիստեղծած գործակալություններում իր ամասնակցությամբ, ներկայացուցիչներ գործակալությունների ն

կերպել տացված

մասնառանց ձայնի իրավունքի,ինչպես ճան քննարկումներկազմակերպել խորհրդի ներկայացուցիչներիմասնակգործակալություններում գիտացված 9 ությամբ:

րողված

միխորհուրդը կարող է համապատասխան Տնտեսական ն սոցիալական ջոցառումներձեռնարկել ոչ կառավարականայն կազմակերպությունների են հետ խորհրդատվություն անցկացնելուհամար, որոնք շահագրգիռ իր ի-

ՆանՍին

րավասությանըվերաբերող հարցերում:

ան հրո

դետ արիարն աերպությա շահագ Խի երի ետո: Աոա աան Տնտեսական սոցիալական ընթացակ խորհուրդը մարոոնուն սեփական կանոնները,ներառյալ իր ճախագահ կարգր: Տնտեսական սոցիալականխորհրդի նիստերը արոԱա պետք ո րոնք իր կանոնների, անհրաժեշտության, համաձայն ըոդգրն նիստ գումարելու մասին ղամների մեծամասնությանխնդրանքով ած

րպութ)

ում

նան

ազգա

ազմա-

լ

`

1.

է

ն

ընտրելու

2.

ար

գու

ն

է

-

դրույթը:

ԳԼՈՒԽ

ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ ՈՉ ԻՆՔՆԱԿԱՌԱՎԱՐՎՈՂ

ՏԱՐԱԾՔՆԵՐԻ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

Հոդված 73 անդամները, որոնք պատւսսՄիավորված ազգերի կազմակերպության ստանձնում այնպիսի տարածքներիկառախանատվությունեն կրում կամ դեռնս չեն հասել լիակատար ինքնավարման համար, որոնց ժողովուրդները են որ տվյալ տարածքներիբճնակսկզբունքը, այն կառավարման,ընդունում չության շահերն առաջնահերթ են ն, իբրն նվիրական պարտակամություն հաստատեն ստանձնում սույն կանոնադրությամբ պատասխանատվություն

Վ. ՔոՉարյան

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ ԻԲԱՎԻՏԵք

ված միջազգային խաղաղությանն անվտանգության համակարգիշրջանակներում առավելագույնս նպաստել այդ տարածքների բնակչությանբարօրությանըն այդ նպատակով`

ժողովուրդներիմշակույթի հանդեպ պատշաճ հարգանքդրսնորելով՝ ապահովել նրանցքաղաքական, տնտեսական,սոցիալական, կրթական ա.

այդ

առաջընթացը, նրանց նկատմամբ արդարացի վերաբերմունքնու նրանց պաշտպանությունըչարաշահումներից, բ. զարգացնել ինքնակառավարումը, պատշաճ կերպովհաշվի առնել այդ ժողովուրդներիքաղաքական ձգտումներըն օժանդակելնրանց ազատ քաղաքական հաստատությունների առաջադիմական զարգացմանը`ըստ յուրաքանչյուր տարածքի ն նրա ժողովրդի մասնավոր ն հանգամանքների զարգացման տարբեր աստիճանների, գ. ամրապճդելմիջազգայինխաղաղությունն ու անվտանգությունը, դ. առաջ մղել զարգացմանկառուցողական միջոցառումները, խրախուսել հետազոտությունները, համագործակցել միմյանց հետ, ուր ն երբ հարկ է, միջազգային մասնագիտացված հետ` հանուն կազմակերպությունների

սույն հոդվածում շարադրված գիտական նպասոցիալական, տնտեսական ու

տակներիգործնական իրականացման, Լ ե. տեղեկատվության ն ճպատակով այճպիսի սահմանափակումներով, որոնք կարող են պահանջվելաճվտաճգությանԱ սահմաճադրական ճկատառումներով, պարբերաբարԳլխավորքարտուղարին հաղորդել վիճակագրական ն տեխնիկականբնույթի այլ տեղեկություններ իրենց պատասխանաւովության ներքո գտճվող տարածքների տնտեսական, սոցիալականն կրթական պայմաններիվերաբերյալ,բացառությամբ այն տարածքների,որոնց վերաբերումեն 241ն 211 գլուխները: Հոդված 74 Միավորվածազգերի կազմակերպության անդամները համաձայճվումեն նան, որ սույն հոդվածին վերաբերող տարածքներինկատմամբիրենց քաղաքականությունը,ոչ պակաս, քան իրենց բուն տարածքների դեպքում, պետք է հիմնված լինի բարիդրացիությանսկզբունքի վրա` հաշվիառնելով մնացած աշխարհի շահերն ու բարօրությունը սոցիալական, ն տնտեսական առետրականգործերում: ԳԼՈՒԽ

ԽՆԱՄԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

Հոդված 75 Միավորված ազգերի կազմակերպությունը իր ղեկավարության ներքո ստեղծում է խնամակալության միջազգայինհամակարգնայն տարածքների կառավարմանու վերահսկմանհամար, որոնք կներգրավվենիր մեջ հետագա անհատականհամաձայնություններով: Այդ տարածքներն այսուհետն կոչվում են խնամարկյալտարածքներ:

Իոսվեննն

ԱԿՏեր

Հոդված 76 Խնամակալության համակարգի հիմնական խնդիրները, համաձայն Միավորվածազգերի կազմակերպությանսույն կանոնադրության 1-ին հոդվածումշարադրված նպատակների,հետնյալն են. ա. ամրապնդելմիջազգային խաղաղությունն ու անվտանգությունը, բ. նպաստել խնամարկյալ տարածքների բնակչության քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական, կրթական առաջընթացինն նրանց առաջադիմական զարգացմանն ինքնակառավարման կամ անկախության ուղղությամբ՝ համաձայն յուրաքանչյուր տարածքի ն դրա բնակչության մասնավոր հանգամանքներին այդ ժողովուրդներիազատ արտահայտած ցանկության, ինչպես նան յուրաքանչյուր խնամակալությանհամաձայնագրով նախատեսված պայմանների, գ. խրախուսել հարգանքը մարդու իրավունքների ն հիմնական ազատությունների նկատմամբ բոլորի համար` անկախ ռասայից, սեռից, լեզվից կամ դավանանքից,ինչպես ճան խրախուսել փոխադարձ կախվածությանընդուճումը աշխարհի ժողովուրդների կոդմից, հավասար վերաբերմունքը դ. ապահովել Միավորված ազգերի կազմակերպությանբոլոր անդամներին նրանց քաղաքացիներիհանդեպ սոցիալական, տնտեսական ն առնտրական ոլորտներում,ինչպես ճան հավասար վերաբերմունքը վերջիններիս հանդեպ արդարադատության իրականացման հարցում՝ չխոչընդոտելովվերը շարադրվածնպատակներիիրականացումը ն հավատարիմմնալով 80-րդ հոդվածիդրույթներին:

Հոդված 77 1. Խնամակալության համակարգըվերաբերում է ստորն թվարկվող այն տարածքներին, որոնք կարող են ընդգրկվելիր մեջ՝ համաձայն խնամակալության համաձայնագրերի. ա. տարածքներ,որոնց վրա ներկայումս տարածվում է մանդատը, բ. տարածքներ, որոնք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետնաճքով կարող են օտարվել թշնամի պետությունների կողմից, ն գ. տարածքներ, որոնց կառավարմանպատասխանատվությունըստանձճած պետություններըկամավոր հանձնել են համակարգին: 2. Այն հարցը, թե վերը թվարկվածտարածքներիցորոնք ն ինչ պայմաններով կընդգրկվեն խնամակալության համակարգում, հետագա համաձայնությանառարկա է: Հոդված 78 Խնամակալության համակարգը չի վերաբերում Միավորված ազգերի կազմակերպութան անդամներդարձած այն երկրներին, որոնց հարաբերութսկզբունքը յունները պետք է հիմնված լինեն ինքնավար հավասարության հարգելուվրա: Հոդված 79 Խնամակալությանհամակարգում ընդգրկվելիքյուրաքանչյուր տարածքի պայմանները, այդ թվում ն բոլոր փոփոխություններն ու խնամակալության

ԾԻՋԱԶԳԱԻՆ,

Վ.ՔՈՉԱՌԱռ

Ի

ԻՈԽԱՎԱԿԱԿ ԱԿՏար

Վ71եւք

ճշգրտումները սահմանվում են անմիջականորեն շահագրգիռ պետությունների համաձասյնություններով,ներառյալ մանդատով օժտված երկրները, այն դեպքում, երբ տարածքները Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամներից մեկի մանդատի ճերքո են Ա հաստատվում են 83-րդ ն 85-րդ հոդվածներում սահմանված կարգով:

Հոդված 80

Հետնելով խնամակալությանհամաձայնագրերումզետեղված դրույթներին ն չխախտելով անվտանգության պահանջները` օգտվում է Հոգաբարձուներիխորհրդի օժանդակությունից իրախորհուրդն համակարգին համաձայն, Միավորհամար, խնամակալության կանացնելու որոնք վերաբերում այն գործառույթները, ված ազգերի կազմակերպության 3.

Աճվտանգութ

շրջանների քաղաքական,տնտեսական,սոցիալական ռազմավարական ն կրթական հարցերին: Հոդված84 է ապահովել, որպեսզի Վարչական իշխանությանպարտականությունն ու խնամարկյալտարածքն իր դերը կատարի միջազգային խաղաղության իշանվտանգությանպահպանմանգործում: Այս նպատակով վարչական զինխանությունըկարող է օգտագործելխնամարկյալտարածքի կամավոր ված ուժերը, ծառայությունները ն օգնությունը Անվտանգությանխորհրդի կատարելիս առջն այդ առնչությամբիր ստւսնձնած պարտավորությունները ն խնամարկյալ նմանապես տեղական ինքնապաշտպանճության տարածքի պահպանելուհամար: սահմաններում ճերքին կարգուկանոնը Հոդված ձ5 ռազմավարականշրջաննե1. Սիավորվածազգերի կազմակերպության` հարի շարքին չպատկանողխնամարկյալ բոլոր տարածքներիվերաբերյալ մաձայնագրերինանչվող գործառույթները, ճերառյալ խնամակալության կամ լրամշակումներիհասհամաձայնագրերին դրանց փոփոխությունների տատումը, իրականացնում է Գլխավոր ասամբլեան: 2. Խնամակալությանխորհուրդը,գործելով Գլխավոր ասամբլեայի հովանու ներքո, օգնում է Գլխավոր ասամբլեային՝ իրականացնելուայդ գործա-

են

1. Բացառությամբ այն դեպքերի, որոնք կարող են համաձայնեցվելխնամակալության առանձին համաձայնագրերով՝ամրագրվելով 77-րդ, 79-րդ ն 81-րդ հոդվածների համաձայն, որոնցով յուրաքանչյուր տարածք ընդունվում է խնամակալության համակարգ, մինչ այդ համաձայնագրերի կնքումը սույն գլխում զետեղված ոչինչ չի կարող մեկնաբանվել որպես ցանկացած պետության կամ ժողովրղի որնէ իրավունքի որնէ փոփոխություն կամ գոյություն ունեցող միջազգային պայմանագրերի պայմանների փոփոխություն, որոնց մասնակիցներըհամապատասխանաբար կարող են լինել Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամները: 2. Սույն հոդվածի 1-ին կետը չի կարող մեկնաբանվելիբրն մանդատային կամ այլ տարածքները խնամակալության համակարգում ընդգրկելու շուրջ բանակցությունների ուշացման կամ հետաձգման հիմք, ինչպես որ նախատեսված է 77-րդ հոդվածով:

Հոդված81 առանձին դեպքում խնամակալությանհամաձայնագիրը պետք է ընդգրկի այն պայմանները, որոնցով կառավարվելու է խնամարկյալ տարածքը, ինչպես նան պետք է սահմանի իշխանությունը,որը պետք է իրակաճացնի խնամարկյալ տարածքի կառավարումը: Այդ իշխանությունը, որ այսուհեւոն կոչվելու է վարչական իշխանություն, իրենից կարող է ներկայացնել մեկ կամ ավելի պետություններն կամ ինքնին Միավորվածազգերի կազմակերպությունը: Հոդված 82 Խնամակալության ցանկացած համաձայնագրումկարող են նշվել ռազմավարական նշանակությունունեցող շրջանը կամ շրջանները, որոնք կարող են ընդգրկել համաձայնագրի առարկա հանդիսացողխնամարկյալ տարածքի մի մասը կամ ամբոդջ տարածքը՝ չխախտելով 43-րդ հոդվածի համաձայն կնքված որնէ հատուկ համաձայնագիր կամ համաձայնագրեր: Ամեն

Հոդված83

լ. Միավորված ազգերի կազմակերպության` ռազմավարականնշանակություն ունեցող շրջաններին առնչվող բոլոր գործառույթները, ճերառյալ խնամակալության համաձայնագրերի ն դրանց փոփոխությունների կամ լրամշակումների հաստատումը, իրականացնում է Անվտանգությանխոր-

հուրդը: 2.

76-րդ հոդվածում շարադրված հիմնական նպատակները վերաբերում ռազմավարական նշանակություն ունեցող յուրաքանչյուր շրջանի ժողովրդին: են

ռույթները:

ԳԼՈՒԽ

ՀՈԳԱԲԱՐՁՈՒՆԵՐԻ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

ԿԱԶՄԸ

Հողված86 1. Հոգաբարձուների խորհուրդըբաղկացածէ Միավորվածազգերի կազմակերւվությանհետնյալ անդամներից. ա. խնամարկյալտարածքներ կառավարողանդամներ, անդամները, որոնք բ. 23-րդ հոդվածում հանվանե հիշատակվածայն չեն կառավարում, խնամարկյալ տարածքներ կողմից երեքականտարի ժամկետովընտրվող ասամբլեայի գ. Գլխավոր այնքան այլ անդամներ,որքան անհրաժեշտ կլինեն, որպեսզի Հոգաբարձո ների խորհրդի անդամների ընղհանուր թվում հավասարապեսպահպանվի խնամարկյալտարածքներկառաՄիավորվածազգերիկազմակերպության՝ համամասնությունը: վարող ն չկառավարող անդամների

Վ Քոջսոյան

ԻԻսՎԱԿԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԽԻԱՎՀՒՆՔ

2.

Հոգաբարձուներիխորհրդի յուրաքանչյուր անդամ հատուկ որակավորում ունեցող մեկ անձի նշանակում է իր ներկայացուցիչ Հոգաբարձուների խորհրդում:

ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹՆԵՐԸ

ԵՎ ԼԻԱՋՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված ձ7 Գլխավոր ասամբլեան ն իր ղեկավարությանտակ գտնվողՀոգաբարձուների խորհուրդըիրենց գործառույթներնիրականացնելիս լիազորվումեն` ա. քննարկել վարչական իշխանության ներկայացրածզեկուցագրերը, բ. ընդունել ն քննության առնել խնդրագրեր՝խորհրդակցելով վարչական իշխանությանհետ,

վարչական իշխանության հետ համաձայնեցված ժամկետներումպարբերական այցելություններկատարելհամապատասխանխնամարկյալտարածքներ, ն դ. ձեռնարկել նշված ն այլ գործողություններխնամակալությանհամաձայնագրերիպայմաններին համապատասխան: գ.

Հոդված 88 Հոգաբարձուներիխորհուրդը մշակում է խնամարկյալյուրաքանչյուր տարածքի բնակիչների քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական ն կրթական առաջընթացի վերաբերյալհարցաթերթիկ, իսկ Գլխավոր ասամբլեայի իրավասությաններքո գտնվող յուրաքանչյուր խնամարկյալտարածքի վարչական իշխանությունըայդ հարցաթերթիկի հիման վրա ամենամյա զեկուցագրեր է ներկայացնում Գլխավոր ասամբլեային:

ՔՎԵԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հողված 89 1. Խնամակալության խորհրդիյուրաքանչյուր անդամունի մեկ ձայն: 2. Հոգաբարձուների խորհրդի որոշումներն ընդունվում են ճերկա քվեարկող անդամներիմեծամասնությամբ:

ն

ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳ

Հոդված 90

Հոգաբարձուների խորհուրդն ընդունում է ընթացակարգիսեփական կանոնները,ներառյալ իր նախագահինընտրելու կարգը: 2. Հոգաբարձուներիխորհրդիճիստերը գումարվում են ըստ անհրաժեշտության, համաձայն իր ընթացակարգայինկանոնների,որոնք պետք է ներառեն անդամների մեծամասնությանպահանջով նիստ գումարելու մասին 1.

դրույթը:

Հոդված 91

Հոգաբարձուների խորհուրդըհարկ եդած դեւպքումդիմում է Տնտեսական սոցիալական խորհրդի ն մասնագիտացված օժանգործակալությունների դակությանը այն հարցերի առնչությամբ, որոնցում վերջիններս համապատասխանաբարշահագրգռվածեն: Ա

ԳԼՈՒԽ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Հողված

ԱԿՏեխ

ԴԱՏԱՐԱՆ

Միջազգային դատարանը Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավորդատական մարմինն է: Այն գործում է համաձայն կից ներկայացվող կանոնագրի,որը հիմնված է Միջազգային արդարադատության մշտական պալատի կանոնագրի վրա ն սույն կանոնադրության անբաժան մասն է կազմում:

Հոդված 93 1. Միավորված ազգերի կազմակերպության բոլոր անդամները Միջազգային դատարանի կանոնագրի 1ք5օէ86էօ կողմեր են: 2. Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ չհանդիսացող պետությունը կարող է դառնալ Միջազգային դատարանի կանոճագրի մասնակից այն պայմաններով, որոնք սահմանվում են յուրաքանչյուր առանձին դեպքում Գլխավոր ասամբլեայի կողմից Անվտանգությանխորհրդի հանձնարարականով:

Հոդված 94 1. Միավորվածազգերի կազմակերպությանյուրաքանչյուր անդամ պարտավորվում է կատարել Միջազգային դատարանիվճիռներն այն գործերով, որոնց մասնակից է հանդիսանում: 2. Եթե գործի մասնակից կողմը թերանում է իրականացնել դատարանի կայացրած վճռով իր վրա դրված պարտականությունները,մյուս կողմը կարող է դիմել Անվտանգությանխորհուրդ, որն անհրաժեշտ համարելու դեպքում կարող է հանձնարարականներ տալ կամ որոշել ւսյն միջոցառումները, որոնց հարկավոր է դիմել դատարանիվճիռն ի կատար ածելու համար: Հոդված 95 Սույն կանոնադրությունը ոչնչով չի խոչընդոտում Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամներին, համաձայն արդեն գոյություն ունեցող կամ հետագայում կնքվելիք համաձայնագրերի, վստահելու իրենց տարաձայնություններիլուծումը այլ դատարանների: Հոդված 96 1. Գլխավոր ասամբլեան կամ Անվտանգության խորհուրդը կարող են ցանկացած իրավական հարցի վերաբերյալ Միջազգային դատարանից կարծիքհայցել: խորհրդակցական 2. Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ցանկացած ժամանակ նման լիազորություն ստացած Միավորվածազգերի կազմակերպության այլ մարմինճերն ու մասնագիտականգործակալություններըճույնպեւ: կարող են իրենց գործունեությանսահմաններում ծագող իրավական հարցերի վերաբերյալ կարծիք հայցել Միջազգայինդատարանից: խորհրդակցական

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Վ..ՔՈՂՉԱՌԱԿ

ԳԼՈՒԽ

2ՃՄ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Հոդված 97 Քարտուղարությունը բաղկացած է Գլխավոր քարտուղարից ն Միավռրված ազգերի կազմակերպության համար անհրաժեշտ այլ աշխատակազնշանակվում է Գլխավոր ասամբլեայի կողմից` մից: Գլխավոր քարտուղարը Անվտանգության խորհրդի հանձնարարականով: Նա հանդիսանում է Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր վարչական պաշտոնյան: Հոդված 98 Գլխավոր քարտուդարը՝որպես այդպիսին, հանդես է գալիս Գլխավոր ասամբլեայի, Անվտանգության խորհրդի, Տնտեսական ն սոցիալական խորհրդի ն Հոգաբարձուներիխորհրդի բոլոր նիստերում, ինչպես նան կատարում է բոլոր այն գործառույթները, որոնք վստահված են իրեն նշված մարմինների կազմակերպության աշխատանքի մասին կողմից: Գլխավոր քարտուղարը է ներկայացնում Գլխավոր ասամբլեային: ամենամյա զեկուցագրեր Հողված իրավասու է Անվտանգության խորհրդի ուշադԳլխավոր քարտուղարը րությանը ներկայացնել ցանկացած հարց, որը, իր կարծիքով, կարող է սպառնալ միջազգային խաղաղությաննու անվտանգությանը :

Հոդված 100 ն յ. Իրենց պարտականճությունները կատարելիս Գլխավոր քարտուղարը ակնկալում քարտուղարության աշխատակազմը կարգադրություններ չեն կամ ստաճմճում կազմակերպությանհամար կողմճակի որնէ կառավարությունից կամ իշխանությունից: Նրանք ձեռնպահ են մնում ցանկացած գործողությունից, որը կարող է անդրադառնալիրենց՝ որպես միմիայն կազմակերպության առջ, պատասխանատու միջազգայինպաշտոնյա անձանց, դիրքի

վրա: 2.

Միավորված ազգերի կազմակերպությանյուրաքանչյուր անդամ պարտավորվում է հարգել Գլխավոր քարտուղարի ն քարտուղարության աշխատակազմի պարտականությունների բացառապես միջազգային բնույթը ն չպետք է փորձի ներգործել նրանց վրա իրենց պարտականություններիկա-տարման ընթացքում: Հոդված 101 է. Քարտուղարության աշխատակազմը նշանակվում է Գլխավոր քարկանոնների համատուղարի կողմից, Գլխավոր ասամբլեայի հաստատած

ձայն: 2.

Տնտեսական ն սոցիալական խորհրդին Հոգաբարձուների խորհրդին ն, եթե անհրաժեշտ է, Միավորվածազգերի կազմակերպությանայլ մարմինճերին հատկացվում է մշտական աշխատակազմ: Այդ աշխատակազմերը Քարտուղարության մասն են կազմում: 3. Աշխատակազմին աշխատանքի ընդունելիս ն ծառայության պայմանները սահմանելիս հարկ է գերազանցապես առաջնորդվելաշխատունակութ386

ԻՊԱՎԱԿԱՆԿ

ԻԲԱՎՈԼԿԲՔ

ԱԿՏԵՊ

յան բարձր մակարդակ, բանիմացություն բարեխղճություն ապահովելու Հարկ է պատշաճ ուշադրություն դարձնել հնարավոանհրաժեշտությամբ: ընդգրկումով աշխատակազմհավաքագրելու րինս լայն աշխարհագրական ն

կարնորությանը:

ԳԼՈՒԽ

ՏԱՐԲԵՐ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Հոդված 102 լ. Սույն կանոնադրությանուժի մեջ մտնելուց հետո Միավորվածազգերի ցանկացած անդամի կնքած բոլոր պայմանագրերնու կազմակերպության միջազգայինհամաձայնագրերը պետք է առաջին իսկ հնարավորության դեպքումգրանցվենՔարտուղարությունումն հրապարակվեննրա կոդմից: որնէ դաշինքի 2. Սույն հոդվածի 1-ին կետի համաձայն չարձանճագրված կամ միջազգային համաձայնագրի կողմերը չեն կարող Միավորվածազգերի որնէ մարմնում վկայակոչել այդ դաշինքը կամ միջազկազմակերպության գային համաձայնագիրը: Հոդված 103 Այն դեպքում, երբ Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամի՝ հակասում են սույն կանոնադրությամբստանձնած պարտավորությունները ցանկացածայլ միջազգայինհամաձայնագրերովնրա ստանձնած պարտաստանձնած ապա գերակայումեն սույն կանոնադրությամբ վորություններին,

պարտավորությունները:

Հոդված 104 Միավորված ազգերի կազմակերպություննիր յուրաքանչյուր անդամի անհտարածքում օգտվում է այնպիսի իրավասությունից,որպիսին կարող է հարաժեշտ լինել իր գործառույթներնու ճպատակներն իրականացնելու մար:

ԻՀոդված

Սիավորվածազգերի կազմակերպություննիր յուրաքանչյուր անդամի ու տարածքում օգտվում է այնպիսի արտոնություններից անձեռնմխելիությունից, որոնք անհրաժեշտ են իր ճպատակներնիրականացնելուհամար: անդամներիներկայացուցիչ2. Միավորված ազգերի կազմակերպության ներըն նրա պաշտոնյաներընույնպես օգտվում են այնպիսի արտոնությունորոնք անհրաժեշտ են կազմակերպության ներիցու անձեռնմխելիությունից, գործունեության հետ կապվածիրենց գործառույթներնինքնուրույն իրակա1.

ճացնելուհամար:

Գլխավոր ասամբլեան կարող է հանձնարարականներներկայացնել սահմանեսույն հոդվածի 1-ին ն 2-րդ կետերի կիրառությանմանրամասները առալու նպատակով,ինչպես ճան ճույն այդ նպատակովհամաձայնագրեր անդամներին: ջարկել Միավորվածազգերիկազմակերպության 3.

Վ.ՔՈՊԶԱՌԱՇ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԳԼՈՒԽ

ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ

Հոդվաւծ106

ՇՐՋԱՆԻ

տանգության խորհրդի

2ՃՄՃԼԱ

ԱՆՎՏԱՆԳՈՒԹՅԱՆ

մշտական անդամների կողմից վավերացվելուց

Եթե սույն կանոնադրության ուժի մեջ մտնելուց հետո մինչն Գլխավոր ասամբլեայի տասներորդ ամենամյա ճստաշրջանը նման խորհրդաժողով չի գումարվում,ապա այդ խորհրդաժողովնանցկացճմելուառաջարկությունները մտնում են Գլխավոր ասամբլեայի այդ նստաշրջանի օրակարգ, ն խորհրդաժողովը գումարվում է Գլխավոր ասամբլեայի անդամների ձայների պարզ մեծամասնությանն Անվտանգության խորհրդի ցանկացած յոթ անդամների ձայների որոշմամբ: 3.

Մինչ 43-րդ հոդվածում հիշատակված հատուկ համաձայնագրերի ուժի մեջ մտճելը, որոնք, Անվտանգությանխորհրդի կարծիքով, հնարավորություն են տալիս իրեն սկսելու 42-րդ հոդվածով նախատեսված իր պարտավորությունների կատարումը, 1943թ. հռկտեմբերի 30-ին Մոսկվայում ստորագրված Չորս տերությունների հռչակագրի մասնակիցները, ինչպես ճան Ֆրանսիան, այդ հռչակագրի 5-րդ կետի համաձայն, պետք է խորհրդակցեն միմյանց հետ, հարկ եղած դեպքում ճան Միավորված ազգերի կազմակերպությանայլ` անդամների հետ` նպատակ ունենալով կազմակերպության անունից դիմել այնպիսի համատեղ գործողությունների, որոնք կարող են անհրաժեշտ դիտվել միջազգային խաղաղության ն անվտանգության պահպանման համար:

Հոդված

Սույն կանոնադրությունը որնէ կերպ չի զրկում իրավաբանական ուժից այն գործողությունները, որոնք ձեռնարկվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետնանքով նմաճ գործողությունների պատասխաճատվություն կրող կառավարությունների կողմից ցանկացած պետության նկատմամբ, որը Երկրորդ համաշխարհայինպատերազմիընթացքումթշնամի է եղել սույն կանոճադրությունը ստորագրածցանկացած պետության, ինչպես ճան չի խոչընդոտումնման գործողությունները: ՄԼ

ԼՐԱՄՇԱԿՈՒՄՆԵՐ

Հոդված 108 Սույն կանոնադրության փոփոխությունները Միավորված ազգերի կազմակերպության բոլոր անդամների համար ուժի մեջ են մտնում Գլխավոր ասամբլեայի անդամների ձայների երկու երրորդով ընդունվելուց ն Միավորված ազգերի կազմակերպության անդամ պետությունների, ճերառյալ Անվտանգության խորհրդի բոլոր մշտական անդամ պետությունների երկու երրորդի կողմից, համաձայն իրենց սահմանադրական ընթացակարգի,վավերացնելուց հետո: Հոդված 109 լ. Սույն կանոնադրության վերանայման նպատակովհրավիրված Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամներիխորհրդաժողովիկազմակերպման վայըն ու ժամանակը սահմամվում են Գլխավոր ասամբլեայի անդամների ձայների երկու երրորդով ն Անվտանգությանխորհրդիցանկացած ինը անդամների ձայներով: Միավորված ազգերի կազմակերպությանյուրաքանչյուր անդամ խորհրդաժողովում ունի մեկ ձայն: 2. Սույն Կանոնադրության ցանկացած փոփոխություն` առաջարկված խորհրդաժողովի մասնակիցների ձայների երկու երրորդով, ուժի մեջ է մտնում Գլխավոր ասամբլեայի անդամների երկու երրորդի, ներառյալ Անվ"

բոլոր

ԱԿՏետ

հետո` համաձայն իրենց սահմանադրական ընթացակարգի:

ՀԱՄԱՉԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳԼՈՒԽ

ԻԴԱՎԱԿԱԿ

ԻՊԱՎՀՀԿԵՔ

ԳԼՈՒԽ

ՎԱՎԵՐԱՑՈՒՄ

ԵՎ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒՄ

Հոդված 110 Լ Սույն կանոնադրությունը այն ստորագրող պետությունների կողմից սահմանադրական ընթացակարգի: վավերացվում է համաձայն վերջիններիս 2. Վավերագրերը պահպանության են հանձնվում Ամերիկայի Միացյալ պետություններին, Նահանգների կառավարությանը, որը բոլոր ստորագրող է պահհետո, Ա, ծանուցում Գլխավոր քարտուղարին իճչպես նշանակվելուց պանությանհանձնվող յուրաքանչյուր վավերագրիմասին: 3. Սույն կանոնադրությունըուժ մեջ է մտնում Ամերիկայի Միացյալ ՆաՄիութհանգների, Խորհրդային ՍոցիալիստականՀանրապետություննճերի յան, Մեծ Բրիտանիային Հյուսիսային ԻռլանդիայիՄիացյալ Թագավորության, Չինաստանի Հանրապետության, Ֆրանսիայի, ինչպես նան ստորագրող մյուս պետությունների մեծամասնության կողմից վավերագրերը պահպանության հանձնելուց հետո: Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարությունըկազմում է պահպանության հանձնված վավերագրերի արձանագրությունները,որոնց պատճեններն առաքում է կանոնադրությունը ստորագրող բոլոր պետություններին: 4. Սույն կանոնադրությունըստորագրող այն պետությունները, որոնք վավերացնում են այն ուժի մեջ մտնելուց հետո, դառնում են Միավորված ազգերի կազմակերպության սկզբնական անդամներ համապատասխան վավերագրերը պահպանության հանձնելու օրվանից: Հողված 111 Սույն կանոնադրության չինարեն, ֆրանսերեն, ռուսերեն, անգլերեն ն իսպաներեն տեքստերը հավասարազոր բնագրերեն, պահպանվում են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների կառավարության արխիվներում: Կանոնճադրության պատշաճ կերպով վավերացվածպատճենները այդ կառավարության կողմից առաքվում են ստորագրող մյուս կառավարություններին:

Ի ՀԱՎԱՍՏՈՒՄՆ

ՈՐԻ Միավորվածազգերի կազմակերպության կառավարություններիներկայացուցիչները ստորագրել են սույն կանոնադրությունը: Է Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում, հազար ինը հարյուր քառաԿԱԶՄՎԱԾ սունհինգ թվականի հունիսի քսանվեցերորդօրը:

Վ.ՔՈՂԶԱ)ԱՆ,

ոո

ԾՄ7ԻՋԱԶԳԱԻԱՆ,

ՄԱՐԴՈՒ

Վ11նք

ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՄԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ

ԻԽԱՎԱԿԱՆն

Հորաչյուր իրավունք: ձեռնմխելիության աժ3

ոթ

ուի

կյանքի, ազատության

ն

ԱԿՏե՛տ

սեփական անձի

ան-

Հոդված4

ՆԱԽԱԲԱՆ Քանզի մարդկային ընտանիքի բոլոր

անդամներինճերհատուկ արժանապատվությունը ն հավասար ու անօտարելի իրավունքների ճանաչումն աշխարհի ազատության, արդարության ն խաղաղության հիմքն է, քանզի մարդու իրավունքների նկատմամբ քամահրանքն ու արհամարհանքը հանգեցրել են մարդկությանխիղճը վրդովող բարբարոսականգործողությունների,ն քաճի որ իբրն մարդկության վեհ ճպատակ է հռչակված այնպիսի աշխարհի ստեղծումը, ուր մարդիկ կվայելեն խոսքի ու համոզմունքների ազատություն ն զերծ կլինեն վախից ու կարիքից, քանզի աճհրաժեշտ է օրենքի իշխանությամբ պաշտպանել մարդու իրավունքները, որպեսզի ճա, որպես վերջին միջոց, հարկադրվածչընդվզի բռնակալության ու ճնշման դեմ, քանզի անհրաժեշտ է ճպաստել ազգերի միջն բարեկամական հարաբերություններիզարգացմանը, քանզի Միավորված ազգերի ժողովուրդները Կանոնադրության մեջ վերահաստատել են իրենց հավատը մարդու հիմնական իրավունքների, մարդ անհատի արժանապատվությանու արժեքի, տղամարդուու կնոջ իրավահավասարությաննկատմամբ ն վճռել սոցիալական առաջադիմությանու կենսապայմանների բարելավմանն աջակցել առավել ազատության պայմանճերում, քանզի անդամ պետություններըպարտավորվելեն, Միավորված ազգերի հետ համագործակցելով,հասնել մարդու իրավունքների ու հիմնական ազատությունների նկատմամբ համընդհանուր հարգանքի ու դրանց պահպանման, քանզի այս իրավունքների ու ազատությունների համընդհաճուր ըմբռնումը վիթխարի նշաճակություն ունի այս պարտավորության լիակատար իրականացմանհամար. Հոդված Բոլոր մարդիկ ծնվում են ազատ ու հավասար՝ իրենց արժանապատվությամբ ն իրավունքներով: Նրանք օժտված են բանականությամբու խղճով նպարտավոր են միմյանց նկատմամբ վարվել եղբայրության ոգով:

Հոդված 2 Յուրաքանչյուրոք ունի սույն Հռչակագրում բերված բոլոր իրավունքներն ու ազատությունները՝ անկախ որնէ ռասայական,մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, քաղաքական ն այլ համոզմունքների, ազգային կամ սոցիալական ծագման, ունեցվածքի, դասային պատկանելության կամ որնէ այլ կարգավիճակի տարբերակման: Ավելին, որնէ տարբերակում չպետք է դրվի, ելնելով անհատի պատկանած երկրի կամ տարածքի քաղաքական, իրավական կամ միջազգային կարգավիճակից` լինի դա անկախ, խնամարկյալ, ոչ ինքնավար կամ որնէ այլ սահմանափակումովպետական կազմավորում:

մնա ստրկությանկամ անազատ վիճակում. ստրկությունը արգելվում են: իրենց բոլոր տարատեսակներով, տորկավաճառությունը՝ Հողված5 Ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգմանկամ դաժան, անմարդկային նսեմացճող վերաբերմունքիու պատիժի: կամարժանապատվությունը Հողվածճ Օրենքի առաջ բոլոր մարդիկ հավասար են ն, առանց որնէ խտրության, ունեն ունեն օրենքի հավասար պաշպանությանիրավունք: Բոլոր մարդիկ սույն Հռչակագրով հաստատված հավասարությունըխախտող որնէ խտրականությունից,սադրանքից պաշտպանվելուհավասար իրավունք: Հոդված7 Օրենքի առաջ բոլոր մարդիկ հավասար են ն, առանց որնէ խտրության, ունեն օրենքի հավասար պաշպանությանիրավունք: Բոլոր մարդիկ ունեն հաստատված հավասարությունըխախտող որնէ խտրասույն Հռոչակագրով կանությունից,սադրանքից պաշտպանվելուհավասար իրավունք:

Ոչ ոք չպետք է

ն

Հոդված

Յուրաքանչյուր ոք իրավունքունի, սահմանադրությամբկամ օրենքով իրեն տրված հիմնական իրավունքներըոտնահարելու դեպքում, իրավասու ազգային դատարաններիմիջոցով արդյունավետ կերպով վերականգնելու այդ իրավունքները: Հոդված

Ոչ

ոք

չի կարող ենթարկվել կամայականկալանքի, ձերբակալմանկամ

արտաքսման:

Հոդված 10 ճշտելու Յուրաքանչյուր ոք իր իրավունքներնու պարտականությունները պարն իրեն ներկայացվածքրեականմեղադրանքիհիմնավորվածությունը պաունի իրավունք վրա հիման հավասարության զելու համար լիակատար ն պահւսնջբոլոր արդարության հանջել, որ իր գործը հրապարակայնորեն քննվի անկախ ն անկողմնակալդատարանիկողմից: ների պահպանմամբ

Հոդված 11 1. Հանցագործությունկատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի անմեղ համարվել մինչն այն պահը,քանի դեռ նրա մեղքը օրիդատականքննության միճական կարզով չի հաստատվի հրապարակային են բոլոր հնարավոպաշտպանության ջոցով, որի ժամանակ նրան տրվում

րությունները:

մեջ մեղադրվել որնէ արարք կաչի կարող հանցագործության օտարելու կամ անգործությանհամար, որը կատարելուպահին ազգային րենքներովկամ միջազգայինիրավունքովհանցագործությունչի համարվել: 2.

Ոչ

ոք

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

Վ.ԹՈՀՉԶԱՊԱԿ

Չի կարող նան ծանը պատիժ տրվել, քան այն, հանցանքը կատարելու ժամանակ:

որը

կարող էր սահմաճվել

Հոդված 12 Ոչ ոք չպետք է իր անձնական ու ընտանեկան կյանքի, տան կամ ճամակագրության նկատմամբ կամայական միջամտությանենթարկվի, ոչ էլ որնէ ոտնձգության՝ պատվի ու հեղինակության նկատմամբ: Յուրաքանչյուր ռք ուճի նման միջամտությունիցկամ ոտնձգությունից օրենքով պաշտպանվելուի-

րավունք:

Հոդված 13 1. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի ազատորեն տեղից տեղ փոխաղրվել ն բնակավայրընտրելցանկացածպետության սահմաններում: 2. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի լքել ցանկացածերկիր ներառյալ իր սեփականը,ն վերադառնալ իր երկիրը: Հողված 14 լ. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի հետապնդումիցապաստան որոնել ուրիշ երկրներում ն օգտվել այդ ապաստանից: 2. Այդ իրավունքը չի կարող կիրառվել, եթե հետապնդումն իրականում հիմնավորված է ոչ քաղաքական հանցագործության կամ Միավորված ազգերի կազմակերպության ճպատակներին ու սկզբունքներին հակասող արարքճներկատարելով: Հոդված 15 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի քաղաքացիությանիրավունք: 2. Ոչ ոք չի կարող կամայականորեն զրկվել իր քաղաքացիությունից կամ իր քաղաքացիությունը փոխելու իրավունքից: Հոդված 16 Լ. Յուրաքանչյուր ոք ունի սեփականություն ունենալու իրավունք՝ ինչւվես միանձնյա, այնպես էլ ուրիշների հետ համատեղ: 2. Ոչ ոք կամայականորենչպետք է զրկվի իր սեփականությունից:

Հոդված17

1. Յուրաքանչյուր ոք ունի սեփականությունունենալու իրավունք՝ ինչպես, միանձնյա, այնպես էլ ուրիշների հետ համատեղ: 2. Ոչ ոք կամայականորեն չպետք է զրկվի իր սեփականությունից:

Հոդված 18 Յուրաքանչյուրոք ունի մտքի, խղճի ու դավանանքիազատության իրավունք. այդ իրավունքըներառում է իր դավանանքըկամ համոզմունքներըփոխելու ազատությունն իր դավանանքը կամ համոզմունքներըմենակ կամ ուրիշների հետ մեկտեղ, հրապարակավ կամ գաղտնի՝ քարոզելու, եկեղեցակաճ արարողությունների, պաշտամունքի ն ծիսակատարություններիմիջոցով արտահայտելու ազատություն: Հոդված 19 Յուրաքանչյուր ոք ունի համոզմունքներիազատության ն դրանք անկաշկանդ արտահայտելու իրավունք. այս իրավունքը ներառումէ համոզմճունքնե392

ԻՊԱՎԱԿԱն

ԻՄԱՎՀԵԿՔ

ԱԿՏեր

ու րին անարգել հավատարիմմնալու, տեղեկատվություն գաղւսփարներորոնելու, ստանալու ն լրատվության ցանկացած միջոցներով տարածելու ազատությունը՝աճկախպետականսահմաններից:

Հողված20 լ.

յուր ոք Յուրաքանչ

իրավունք: 2.

Ոչ

ոք

ունի խաղաղ հավաքների ու միություններ կազմելու

չի կարող հարկադրաբարանդամակցվելորնէ միության:

Հողվաժ21 1. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի անմիջականորենկամ ազատ ընտրված ներկայացուցիչներիմիջոցով մասնակցելիր երկրի կառավարմանը: 2. Յուրաքանչյուրոք իր երկրում ունի պետականծառայության մտնելու իրավունք: հավասար հնարավորության 3. Ժողովրդի կամքը պետք է լինի կառավարությանիշխանության հիմքը. ն անեղծ այդ կամքն իր արտահայտությունըպիտի գտնի պարբերական ն է հավասար որոնք պետք անցկացվեն համընդհանուր ընտրություններում, ընտրականիրավունքի պայմաններում, գաղտնի կամ քվեարկության ազատություննապահովողայլ հավասարարժեքձների միջոցով: Հողված 22 Յուրաքանչյուր ոք, որպես հասարակությանանդամ, սոցիալականապահովության իրավունք ունի ն ազգային ջանքերի ու միջազգային համագորռեու ծակցության միջոցով, յուրաքանչյուր պետության կառուցվածքին ն օգտվում է իր արժանապատվության իր սուրսներինհամապատասխան, անձի ազատ զարգացմանհամար անհրաժեշտ տնտեսական, սոցիալական

մշակութայինիրավունքներից: Հողված 23 1. Յուրաքանչյուր ոք աշխատւսնքի,աշխատանքի ազատ ընտրության, ն արդարացի ու նպաստավորաշխատանքայինպայմանների գործազրկութունի: յունից պաշտպանվելուիրավունք հավասար աշխա2. Յուրաքանչյուր ոք, առանց որնէ խտրականության, ունի: իրավունք վարձատրության հավասար տանքի դիմաց 3. Յուրաքանչյուր աշխատող իրավունք ունի իր ն իր ընտանիքիմարդաորն վայել գոյությունը ապահովող արդար ու գոհացուցիչ վարձատրության, միայլ ապահովության անհրաժեշտությանդեպքումկլրացվի սոցիալական ու

ջոցներով: միություններ ստեղծելու ն 4. Յուրաքանչյուր ոք ունի արհեստակցական միություններինանդաիր շահերը պաշտպանելուհամար արհեստակցական մակցելուիրավունք: Հողվաժ24 Յուրաքանչյուր ոք ունի հանգստի ու ժամանցի, այդ թվում` աշխատանն քային ժամերի խելամիտ սահմանափակման պարբերաբարվճարովի արձակուրդներիիրավունք:

Վ.ԼՔՈՉԱՆՄԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

ԻրաՎեԿԱն

ԻԻԱՎԼՒՆՔ

Հոդված 25 է. Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի այնպիսի կենսամակարդակի, որը պատշաճ է իր ն իր ընտանիքի առողջության ու բարեկեցության համար, ներառյալ սնունդը, հագուստը, բնակարանը, առողջապահությունը ն անհրաժեշտ սոցիալականծառայությունները, ինչպես նան ունի ապահովության իրավունք գործազրկության, հիվանդության, հաշմանդամության, այրիանալու, ծերության կամ իր կամքից անկախ գոյության այլ միջոցների անհրաժեշտության դեպքում: 2. Սայրությունն ու մանկությունը հատուկ հոգածության ն օժանդակության իրավունք ունեն: Ամուսնությունից կամ արտամուսնական կապից ծնված բոլոր երեխաները պետք է օգտվեն մինճույն սոցիալական պաշտպա-

նությունից:

Հոդված 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթության իրավունք: Կրթությունը, առնվազն տարրական ն հանրակրթական փուլերում, պետք է լինի անվճար: Տարրական կրթությունը պետք է լինի պարտադիր: Տեխնիկական ն մասնագիտական կրթությունը պետք է հանրամաւռչելիլինի, իսկ բարձրագույն կրթությունը, ընդունակություններին համապատասխան,հավասարապես մատչելի բոլորի համար: 2. Կրթությունըպետք է նպատակաուղղված լինի անձի լիարժեք զարգացմանը ն մարդու իրավունքներիու հիմնւսկան ազատություններինկատմամբ հարգանքի ամրապնդմանը:Այն պետք է նպաստի բոլոր ազգերի, ռասայական ն կրոնական խմբերի միջն փոխըմբռնմանը,հանդուրժողականությանը ու բարեկամությանը, էլ ավելի նպաստի Միավորված ազգերի կազմակերպության՝ խաղաղապահպամգործունեությանը: 3. Ծնողներն իրենց երեխաների համար կրթության տեսակ ընտրելու առաջնային իրավունք ունեն: Հողված 27 1. Յուրաքանչյուր ոք ունի հասարակությանմշակութային կյանքին ազատորեն մասնակցելու, արվեստներիցբավականություն ստանալու, գիտական առաջընթացինմասճակցելու ն դրա բարիքներից օգտվելու իրավունք: 2. Յուրաքանչյուր ոք իր հեղինակած գիտական, գրական կամ գեղարվեստական աշխատանքի բարոյական ն նյութական շահերի պաշտպանության իրավունք ունի:

իրականացնելիսյուրաքանչԻր իրավունքներնու ազատություններն սահմանափակումների,ոյու ոք պետք է ենթակա լինի միմիայն այնպիսի ն արոնք օրենքով սահմանված են բացառապեսուրիշների իրավունքների 2.

պատշաճ ճանաչումն ու հարգանքն ապահովելու ժողովրզատությունների հասարակարգումբարոյականությանարդարացիպահանջնեդավարական ն

հասարակական կարգը ն ընդհանուր բարեկեցությունըբարելավելու նպատակով: 3. Այդ իրավունքներիու ազատություններիիրականացումըոչ մի դեպնպատակքում չպետք է հակասի Միավորված ազգերի կազմակերպության ու սկզբունքներին: ներին Հոդված 30 Սույն Հռչակագրում ոչինչ չի կարող մեկնաբանվել որպես որնէ յան, մարդկանց խմբի կամ առանձին անհատների ընձեռված իրավունք կամ կատարելու այնպիսի արարք, ոզբաղվելու այնպիսի գործունեությամբ րոնք ճպատակաուղղվածլինեն սույն Հռչակագրում շարադրվածիրավունքոչնչացմանը: ների ն ազատությունների րը,

պետութ-

Հոդված 28 Յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի սոցիալական ու միջազգայինայնւվիսի կարգուկանոնի, որի առկայությամբ սույն Հռչակագրումշարադրված իրավունքներն ու ազատություններըլիովին իրագործելիեն: Հոդված 29 1. Յուրաքանչյուր ոք համայնքի առաջ պարտակառնություններ ունի, ուր ն միայն հնարավոր է նրա անհատականությանազատ ու լիարժեք զարգացումը:

ԱԿտեր

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Վ.-ՔՈՉԱյԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՎԻԵՆՆԱՅԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

1969 Թ. ՄԱՅԻՍԻ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

23-Ի

ՄԱՍԻՆ

ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ

Սույն Կոնվենցիայի մասնակից պետությունները, հաշվի առնելով միջազգային հարաբերությունների պատմության մեջ պայմանագրերի հիմնարարդերը, ճանաչելով պայմանագրերի,որպես միջազգային իրավունքի աղբյուրի ն որպես ազգերի միջն անկախ նրանց սահմանադրականու հասարակական համակարգերից, խաղաղ համագործակցությանզարգացման միջոցի, գնալով աճող նշանակությունը, նշելով, որ ազատ համաձայնության ն բարեխղճության սկզբունքներըն քոծէճ Տսու Տ6-ՄՅոմռ նորմն ընդհւսնուրճանաչում ունեն, հաստատելով, որ պայմանագրերին վերաբերող վեճերը, ինչպես նան միջազգային մյուս վեճերը պետք է լուծվեն միայն խաղաղ միջոցներով ն արդարության ու միջազգային իրավունքի սկզբունքներինհամապատասխան, հիշեցնելով Միավորված ազգերի ժողովուրդներիվճռականությանմասին՝ ստեղծելու պայմաններ, որոնց դեպքում կարող են պահպանվել արդարությունը ն պայմանագրերիցբխող պարտավորություններիհարգումը, ընդունելով ի գիտություն Միավորված ազգերի կազմակերպությանԿանոնադրության մեջ մարմնավորվածմիջազգային իրավունքի սկզբունքները, ինչպիսիք են ժողովուրդներիիրավահավասարությանն ինքնորոշման, բոլոր պետությունների ինքնիշխան հավասարության ն անկախության, պետությունների ներքին գործերին չմիջամտելու, ուժի սպառնալիքի կամ դրա կիրառման արգելմանն բոլորի համար մարդու իրավունքների ն ազատությունճերի համընդհանուրհարգմանն պահպանմանսկզբունքները, համոզված լինելով, որ սույն Կոնվենցիայով իրագործվողպայմանագրերի իրավունքի կոդիֆիկացումըն առաջադիմականզարգացումը կնպաստեն Միավորվածազգերիկազմակերպությանկանոնաղրությանմեջ նշված նպատակներին, հատկապես միջազգային խաղաղության ն անվտանգության պահպանմանը, ժողովուրդների միջն բարեկամականհարաբերությունների զարգացմանըն միմյանց հետ նրանց համւսգործակցությանիրագործմանը, Կոնվենցիանուժի մեջ Է մտել 27. 01. 1980թ.:Հայաստանի Հանրապետությունն այն վավերացրելԷ 23.10.1996թ.: ՀՀ-ն ԿոնվենցիանվավերացրելԷ նրա 66-րդ հոդվածիվերաբերյալվերապահումով. համաձայն որի. «Հայաստանի Հանրաւվետություննիրենկաշկանդվածչի համարում Միջազգայինպայմանագրերիիրավունքի մասին 1969թ.Վիեննայիկոնվենցիայի66րդ հոդվածի դրույթներով ն հայտարարում Է, որ Կոնվենցիայի5-րդ բաժնի ցանկացած հոդվածի կիրառմանկամ մեկնաբանմանվերաբերյալ Պայմանավորվողկողմերի միջն ցանկացածվեճը ՄԱԿ-ի Միջազգայինդատարանիլուծմանը հանձնելու կամ հաշտարար հանձնաժողովի քննարկմանը ներկայացնելու համար յուրաքանչյուր կոնկրետ դեւպքումանհրաժեշտ Է վեճի բոլոր մասնակիցներիպարտադիրհամաձայնությունը»:

ԻԽԱՎԱԿԱԿ

ԻԽԱՎՀՏԵք

ԱԿՏեԻ

հաստատելով, որ միջազգային սովորութայինիրավունքի նորմերը ճախկինի պես կկարգավորենայն հարցերը, որոնք իրենց լուծումը չեն գտել սույն Կոնվենցիայի դրույթներում, հետնյալի շուրջ. պայմանավորվեցին ՄԱՍ 1.

Ներածություն Հոդված 1 Սույն Կոնվենցիայիկիրառմանոլորտը Սույն Կոնվենցիան կիրառվում է պետություններիմիջն կնքված պայմանագրերինկատմամբ: Հոդված 2 Հասկացություններիօգտագործումը 1. Սույն Կոնվենցիայի նպատակներիհամար. 8) «պայմանագիր» նշանակում է պետությունների միջն գրավոր ձնով կնքված ն միջազգային իրավունքով կարգավորվող միջազգային համաձայնություն, անկախ նրանից, այդ համաձայնությունը պարունակվում է մեկ կամ երկու, կամ միմյանց հետ կապված մի քանի փաստաթղթերում,ինչպես ճան անկախ դրա կոնկրետանվանումից, ն «միացում» նշանաԵ) «վավերացում», «րնդունում», «հաստատում» նման ունեցող միջազգային անվանում կում է, պայմանավորված դեպքով, գործողություն,որի միջոցով պետությունը միջազգային մակարդակով հաստատում է իր համար պայմանագրի պարտադիրությանհամաձայնությունը, օ) «լիարժեք լիազորություն» նշանակումէ պետության իրավասու մարմնի կողմիցտրվող փաստաթուղթ,որով մեկ կամ մի քանի անձինք նշանակվումեն վարելու, պայմանագրի ներկայացնելուայդ պետությունը բանակցություններ տեքստնընդունելուկամ դրա բնագրայինբնույթը հաստատելու, այդ պետութհամաձայնություննարտահայյան համար պայմանագրիպարտադիրության տելու կւսմ պայմանագրինառնչվող ցւսնկացւսծուրիշ գործողությունկատարելու նպատակով, ծ) «վերապահում» նշանակում է պայմանագրիստորագրման,վավերացման, ընդունմանկամ հաստատման կամ դրան միանալու ժամանակ ցանկացած ձնակերպումով ն ցանկացածանվանումով պետության կողմից արված միակողմանիհայտարարություն,որի միջոցով նա ցանկանում է բացառել կամ փոփոխել պայմանագրի որոշակի դրույթների իրավականուժը դրանք

:

տվյալ պետությաննկատմամբկիրւսռելիս, է է պետություն.որը Թ) «բանակցող պետություն» նշանակում մասնակցել ն պայմանագրիտեքստը կազմելուն ընդունելուն, Ք «պայմանավորվողպետություն» նշանակում է պետություն,որը համաանկախ նրանից, այդ պայմաձայնել է պայմանագրի պարտադիրությանը, ը ագիրն ուժիմեջմեջ 0 ուժի է մտել.ԵՒ թեո չ,

ջ) «կողմ» նշանակում է պետություն որը համաձայնել է ն որի համար պայմանագիրն ուժի մեջ է, պարտադրիրությանը,

պայմանագրի

Վ..ՔՈԶԱՀյԱն,

հ)

չէ,)

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն ԻԽԱՎՈՀԵՔ

ԻՖրեՎԱԿնն

«երրորդպետություն»նշանակումէ պետություն,որը պայմանագրինկողմ

«միջազգայինկազմակերպություն»նշանակում է միջկառավարական կազմակերպություն: 2. Սույն Կոնվենցիայում հասկացությունների կիրառման վերաբերյալ1ին կետի դրույթներըչեն վերաբերում ցանկացած պետությաններքին իրավունքում այդ տերմիններիկիրառմանըն դրանց տրվող նշանակությանը: Հոդված 3 Սույն Կոնվենցիայիշրջանակիցդուրս միջազգայինհամաձայնագրեր

Այն փաստը, որ սույն Կոնվենցիանչի կիրառվումպետություններին միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտներիմիջն, կամ միջազգայինիրավունքի ուրիշ սուբյեկտների միջն կնքված միջազգային համաձայնագրերի ն ոչ գրավոր ձնի միջազգայինհամաձայնագրերի նկատմամբ,չի շոշափում. 8) նման համաձայնագրերի իրավականուժը, Ե) դրանց նկատմամբ սույն Կոնվենցիայում շարադրված որնէ կանոնի կիրառումը, որին ըստ միջազգային իրավունքի ենթակա կլինեին անկախ սույն Կոնվենցիայից, օ) այն միջազգայինհամաձայնագրերի շրջանակներումպետությունների` միմյանց միջն հարաբերությունների առնչությամբսույն Կոնվենցիայիկիրառումը, որոնց մասնակիցեն ճան միջազգայինիրավունքիայլ սուբյեկտներ: Հոդված

Սույն Կոնվենցիանհետադարձուժ չունի Առանց վնաս պատճառելու սույն Կոնվենցիայումշարադրված ցանկացած նորմի կիրառմանը,որոնց, անկախԿոնվենցիայից, ենպայմանագրերը թակա են ըստ միջազգայինիրավունքի, Կոնվենցիան կիրառվում է միայն այն պայմանագրերինկատմամբ,որոնք կնքվել են պետությունների կողմից` այդ պետությունների նկատմամբսույն Կոնվենցիայիուժի մեջ մտնելուցհե-

տո:

Հոդված 5 Միջազգայինկազմակերպություններ հիմնադրող ն միջազգային պայմանագրերը կազմակերպության շիջանակներումընդունվածպայմանագրեր Սույն Կոնվենցիանկիրառվում է միջազգայինկազմակերպության հիմնադիր փաստաթուղթ հանդիսացող ցանկացած պայմանագրի նկատմամբն միջազգայինկազմակերպության շրջանակներումընդունված ցանկացած պայմանագրինկատմամբառանց վնասելու տվյալ կազմակերպության համապատասխան կանոնները:

ԱԿՏեր

ՄԱՍ 2

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ԿՆՔՈՒՄԸ

ԲԱԺԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ԵՎ ՈՒԺԻ

ՄԵՋ ՄՏՆԵԼԸ

1.

ԿՆՔՈՒՄ

Հոդված

Պայմանագրեր կնքելու՝ պետությանիրավունակությունը Յուրաքանչյուր պետություն օժտված է պայմանագրեր կնքելու իրավունակությամբ: Հոդված 7 Լիարժեք լիազորություններ 1. Անձը համարվում է պետությունը ներկայացնող պայմանագրի տեքստն ընդունելու կամ դրա բնագիր լինելը հաստատելու, կամ պայմանագրով պարտավորված լինելու վերաբերյալ պետության համաձայնությունը հայտնելու նպատակով, եթե 8) նա ներկայացնում է համապատասխան լիարժեք լիազորություններ, կամ Ե) համապատասխան պետությունների փորձից կամ այլ հանգամանքներից հետնում է, որ նրանք մտադիր են եղել տվյալ անձին դիտել որպես այդ ճպատակների համար պետությունը ներկայացնող, ն չպահանջել նրանից այդ լիազորությունները: 2. Իրենց գործառնությունների ուժով ն առանց լիազորություններ ներկայացնելու անհրաժեշտության իրենց պետությունը ներկայացնող են համարվում հետն յալ անձինք. 8) պետություններիղեկավարները,կառավարություններիղեկավարները ն արտաքին գործերի նախարարները պայմանագրինվերաբերող բոլոր տեսակի գործողություններկատարելու նպատակով, Ե) դիվանագիտական ներկայացուցչությունների ղեկավարները հավատարմագրող երկրի ն այն երկրի միջն պայմանագրի տեքստ ընդունելու նպատակով, որտեղ նրանք հավատարմագրվածեն, օ) պետություններիկողմից միջազգային խորհրդաժողովումկամ միջազգային կազմակերպությունում,կամ դրանց մարմիններից մեկում հավատարմագրված ներկայացուցիչները նման խորհրդաժողովում,նման կազմակերպությունում կամ նման մարմնում պայմանագրիտեքստ ընդունելու նպատա-

կով:

Հոդված 8 Առանցլիազորությանկատարված գործողությանհետագա հաստատումը Պայմանագրի կնքելուն վերաբերող գործողությունը,որն իրագործվել է այն անձի կողմից, որը 7-րդ հոդվածի հիման վրա չի կարող համարվել պետության այդ նպատակով լիազորված ներկայացուցիչ, չունի իրավաբանաԴ99

Վ.-ՔՈԶԱԻյԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

կան նշանակություն, եթե այն հետագայում հաստատվածչէ տվյալ պետության կողմից:

Հոդված 9 Տեքստի ընդունումը 1. Պայմանագրի տեքստի ընդունումը կատարվումէ դրա կազմմանըմասճակից բոլոր պետություններիհամաձայնությամբ,բացառությամբ 2-րդ կետով նախատեսվածդեպքերի: 2. Միջազգային խորհրդաժողովում պայմանագրի տեքստի ընդունումը կատարվում է ներկա գտնվող ն քվեարկությանըմասնակցող պետությունների ձայների երկու երրորդի քվեարկությամբ, եթե ձայների նույն մեծամասնությամբ նրանք չեն որոշել ընդունել այլ կանոններ: Հոդված 10 Տեքստի բնագիր լինելու հաստատումը Պայմանագրի տեքստը բնագիր ն վերջնական է դառնում. 8) այնպիսի ընթացակարգով, որը կարող է նախատեսված լինել այդ տեքստում կամ համաձայնեցվել դրա կազմմանը մասնակցածպետությունների կողմից, կամ Ե) նման ընթացակարգիբացակայության դեպքում այդ պետությունների ճներկայացուցիչներիկողմից պայմանագրիտեքստըկամ այդ տեքստը պարունակող խորհրդաժողովիեզրափակիչակտն ստորագրելու, 24 1616:օոժաո ստորագրելուկամ նախնականստորագրելումիջոցով:

Հոդված 11 Պայմանագրովպարտավորվածլինելու մասին համաձայնությունհայտնելու միջոցները Պայմանագրով պարտավորված լինելու պետության համաձայնությունը կարող է արտահայտվել պայմանագրի ստորագրմամբ,պայմանագիր կազմող փաստաթղթերիփոխանակմամբ, պայմանագրի վավերացմամբ, դրա ընդունմամբ, հաստատմամբ,դրան միանալով կամ ցանկացած ուրիշ եղաչ նակով, որի մասին պայմանավորվելեն: Հոդված 12 Ստորագրությամբարտահայտված՝պայմանագրովպարտավորվածլինելու

համաձայնությունը

.

Պայմանագրով պարտավորված լինելու պետության համաձայնությունն արտահայտվումէ պետության ներկայացուցչի կողմից ստորագրության միջոցով,եթե. 8) պայմանագիրընախատեսումէ, որ ստորագրությունն ունի նման ուժ, Ե) բանակցություններին մասնակից պետությունների կողմից այլ կերպ պայմանավորվածությունէ սահմանվել այն մասին, որ ստորագրությունն ունի նման ուժ, կամ 1.

ԻրսԿԱԿԱն

Ի7ԱՎէեք

ԱԿՏետ

պետությանստորագրությանընման ուժ տալու մտադրությունըբխում է լիազորություններիցկամ արտահայտված է բանակներկայացուցչի նրա ընթացքում: ցությունների 2. 1-ին կետի նպատակներիհամար. 2) տեքստի նախնական ստորագրում նշանակում է պայմանագրիստորագրումայն դեպքում, երբ հաստատվել է, որ բանակցություններինմասնակցող պետություններնայդպես են պայմանավորվել, Ե) պետության ներկայացուցչի կողմից պայմանագրի 34 ո6էԹւՇոժսող ստորագրումը,եթե այն հաստատվում է իր պետության կողմից, նշանակում է օ)

պայմանագրիամբողջականստորագրում:

Հոդված 13 փոխանակման Պայմանագիրկազմող փաստաթղթերի պայմանագրովպարտավորված միջոցով արտահայտված՝ լինելու համաձայնություն Պետությունների համաձայնությունը միմյանց հետ փոխանակվող փաստաթղթերից կազմված պայմանագիրն իրենց համար պարտադիր լինելու մասին արտահայտվումէ այդ փոխանակմանմիջոցով, եթե. 8) այդ փաստաթղթերով նախատեսվումէ, որ դրանցփոխանակումըկուկամ կերպ սահմանվել է այդ պետություններիպայմաճավորվածությունն այն մասին, որ փաստաթղթերիայդ փոխանակումը պետք է ունենա նենա

նման ուժ,

Ե) այլ

նման ուժ:

Հոդված 14 Վավերացման,ընդունմանկամ հաստատման միջոցով պայմաճագրիպարտադիրլինելու մասին համաձայնության արտահայտումը 1. Իր համար պայմանագիրըպարտադիրլինելու մասին պետությանհամաձայնություննարտահայտվումէ վավերացմանմիջոցով, եթե. 8) պայմանագիրընախատեսումէ, որ նման համաձայնությունն արտահայտվում է վավերացմանմիջոցով, Ե) այլ կերպ սահմանվել է, որ բանակցություններին մասնակցողպետութեն մասին, անհրաժեշտության վավերացման յունները պայմանավորվել օ) պետությաններկայացուցիչը պայմանագիրնստորագրել է վավերացման պայմանով, կամ ժ) վավերացման պայմանովպայմանագիրստորագրելու մասինպետութբխում է նրա ներկայացուցչիլիազորություններիցկամ յան մտադրությունը է արտահայտվել բանակցություններիընթացքում: 2. Պայմանագրով պարտավորվածլինելու` պետության համաձայնութմիջոցով այն նույն յունն արտահայտվում է ընդունմանկամ հաստատման են վավերացմանառնչությամբ: պայմաններով,որոնք կիրառվում

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿԻԻԱՎՈւԿՔ

Վ..ՔԴՂՉԱՅԱՆ

Հոդված 15 Պայմանագրովպարտավորվածլինելու համաձայնությունը՝ միաճալու միջոցով Պետության պայմանագրով պարտավորված լինելու համաձայնությունն արտահայտվում է միանալու միջոցով, եթե. 8) պայմանագիրը նախատեսում է, որ պետության կողմից նման համաձայնությունը կարող է արտահայտվել միանալու միջոցով, Ե այլ կերպ սահմանվել է, որ բանակցություններինմասնակցող պետուքյունները պայմանավորվելեն, որ նման համաձայնություննայդ պետության կողմից կարող է արտահայտվելմիանալու միջոցով, կամ օ) բոլոր կողմերը հետագայում պայմանավորվել են, որ նման համաձայնությունը կարող է արտահայտվել այդ պետության կողմից միանալու միջոցով:

Հոդված 16 Վավերագրերի,ընդունման, հաստատման կամ միանալու մասին փաստաթղթերիփոխանակումը կամի պահ հանձնումը Եթե պայմանագրերովայլ բան նախատեսվածչէ, ապա վավերագրերը, ընդունման, հաստատման կամ միանալու վերաբերյալ փաստաթղթերը նշաճակում են պետության համար պայմանագրովպարտավորվածլինելու մասին համաձայնություն հետնյալ պահից 8) պայմանավորվողպետությունների միջն դրանց փոխադարձ փոխա-

նակման,

ավանդապահինդրանց ի պահ հանձնման, կամ պայմանավորվողպետություններինկամ ավանդապահին դրանց մասին ծանուցման,եթե այդպես են պայմանավորվել: Ե) Շ)

Հոդված 17 Պայմանագրիմի մասով պարտավորվածլինելու համաձայնությունը ն տարբեր դրույթների ընտրությունը 1. Առանց 19-20-րդ հոդվածներին վնասելու, պայմանագրի մի մասով պարտավորված լինելու՝ պետության համաձայնությունն ուժ ունի միայն այն դեպքում, եթե պայմանագիրը դա թույլատրում է կամ եթե դրա հետ համաձայն են պայմանավորվող մյուս պետությունները: 2. Այն պայմանագրով պարտավորված լինելու պետության համաձայնությունը, որը թույլատրում է տարբեր դրույթների միջն ընտրության հնարավորություն, եթե հստակ ցույց է տրված, թե համաձայնությունն այդ դրույթներից որին է վերաբերում:

ԻՌԱՎԱԿԱՆԿ

ԱԿՏԵտ

Հոդված 18 Մինչն պայմանագրիուժի մեջ մտնելը պայմանագիրնիր առարկայից ն նպատակիցչզրկելու պարւոավորությունը Պետությունը պարտավոր է ձեռնպահ մնալ այնպիսի գործողություններից, որոնք հակառակ են պայմանագրի առարկային ն նպատակին,երբ. 8) այն վավերացման,ընդունման կամ հաստատման ենթակա պայմանագիրն ստորագրել է կամ փոխանակել է պայմանագիրըկազմավորողփաստաթղթերը մինչն այն պահը, քանի դեռ նա հստակ չի արտահայտել իր մտադրություննայդ պայմանագրինչմասնակցելու մասին, կամ Ե) այն հայտնելէ պայմանագրովպարտավորվածլինելու համաձայնությունը մինչն պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը, ն այն պայմանով, որ այդ ուժի մեջ մտնելը չափից դուրս չի ձգձգվի: ԲԱԺԻՆ

2.

ՎԵՐԱՊԱՀՈՒՍՆԵՐ

Հոդված 19 ձռակերպումը Վերաւպահումների ընդունելու կամ հաստաստորագրելու, վավերացնելու, Պայմանագիրն տելու կամ դրան միանալու պահին պետությունըկարող է ձնակերպել վերապահումբացառությամբայն դեպքերի,երբ. 2) վերապահումնարգելվումէ պայմանագրով, Ե) պայմանագիրընախատեսումէ, որ կարելի է անել միայն որոշակի վերապահումներ,որոնցթվի մեջ տվյալ վերապահումըչի մտնում, կամ օ) ճ) ն (9 կետերի ազդեցությանտակ չընկնելու դեպքումվերապահումն անհամատեղելիէ պայմանագրիառարկայի ն նպատակներիհետ:

Հոդված 20 Վերաւվահումներիընդունումը ն դրանցդեմ առարկությունները լ. Պայմանագրով որոշակիորենթույլատրված վերապահումը մյուս պայմանավորվողպետությունների կողմից որնէ հետագա ընդունում չի պահանջում, եթե միայն պայմանագրովնման ընդունում նախատեսվածչէ: 2. Եքե բանակցող պետություններիսահմանափակ քանակից ն պայմաճագրի առարկայից ու նպատակներիցհետնում է, որ պայմանագիրըբոլոր կողմերիհամար ամբողջությամբկիրառելնէական պայման է, որպեսզիյուրաքանչյուր կողմ այդ պայմանագրով պարտավորվածլինելու համաձայնություն տա, ապա վերապահումըպահանջում է բոլոր կողմերի համաձայ..

նությունը:

Այն դեպքում, երբ պայմանագիրըմիջազգային կազմակերպությա հիմնադիրփաստաթուղթէ ն դրանում այլ բան չի նախատեսված, ապա պահանջվում է վերապահման ընդունում այդ կազմակերպությանիրավասո մարմնիկողմից: 3.

:

Վ. ՔՂՉԶԱԱՆԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

ԻԱՎԱԿԱն

ԻԲԱՎՈւԿՔ

Նախորդ կետերի գործողության տակ չընկնող դեպքերում ն եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսվածչէ. 8) մի այլ պայմանավորվող պետության կողմից վերապահման ընդունումը վերապահում ձնակերպող պետությունը դարձնում է վերապահություն ընդունող պետության նկատմամբ այդ պայմանագրի մասնակից, եթե տվյալ պայմանագիրն այդ պետությունների համար գտնվում կամ մատնում է ուժի 4.

մեջ,

Ե) ուրիշ պայմանավորվողպետությանկողմից վերապահման նկատմամբ առարկությունը չի խոչընդոտում պայմանագրիուժի մեջ մտնելու վերաբերյալ վերապահման նկատմամբառարկող պետության ն վերապահումը ձնակերպողպետություններիմիջն, եթե վերապահության դեմ առարկող պետությունը որոշակիորեն չի հայտարարումհակառակ մտադրությանմասին, 6) պետության համար պայմանագրի պարտադիր լինելն արտահայտողն մտնում է ուժի մեջ, հենց որ վերապահություն պարունակող :փիաստաթուղթը պայմանավորվող առնվազն մեկ ուրիշ պետություն ընդունում է այդ վերա-

պահումը:

5. 2 ն 4-րդ կետերի նպատակների համար, ն եթե պայմանագիրն այլ բան չի նախատեսում, վերապահումը համարվում է պետության կողմից ընդունված, եթե այն վերապահման մասին տեղյակ պահվելուց հետո մինչն տասճերկուամսյա ժամկետի վերջը դրա նկատմամբառարկություն չի արտահայտել, կամ մինչն այն ժամկետի վերջը, երբ այն հայտնել է պայմանագրով պարտավորվածլինելու համաձայնություն կախված այն բանից, թե որ ժամկետն է ավելի ուշ։

Հոդված 21 Վերապահումներին վերապահումներիդեմ առարկությունների իրավաբանականհետնանքները 1. 19, 20 ն 23-րդ հոդվածներին համապատասխանայլ մասնակցինկատմամբ վերապահումը. 8) փոխում է վերապահում անող պետության ն այդ ուրիշ մասնակցի հարաբերությունների պայմանագրայինայն ղրույթները, որոնց վերաբերում է վերապահումը վերապահությանգործողությանոլորտի սահմաններում,ն Ե) նույն չափով փոխում է նշված դրույթներն ւսյդ ուրիշ մասնակցի ն վերապահություն անող երկրի հարաբերություններինկատմամբ: 2. Ուրիշ մասնակիցներիհամար միմյանցհետ ունեցած հարաբերություններում վերապահումըչի փոխում պայմանագրայինդրույթները: 3. Եթե վերապահությանդեմ առարկող պետությունը չի առարկում իր ն վերապահում անող պետության միջն պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուն, ապա այն դրույթները, որոնց վերաբերում է վերապահումը, չի կիրառվում եր-

Հոդված 22 Վերապահումներին դրանցդեմ առարկություններիհանումը լ. Եջե պայմամճագիրն այլ բան չի ճախատեսում,վերապահումըկարելի է հանել ցանկացած ժամանակն այն հանելու համար չի պահանջվում վերապահումն ընդունող պետության համաձայնությունը: 2. Եթե պայմանագիրն այլ բան չի նախատեսում, վերապահման դեմ առարկությունըկարելի է հանել ցանկացածպահի: 3. Եջե պայմանագիրնայլ բան չի նախատեսումկամ չկա այլ պայմանավորվածություն. 8) այլ պայմանավորվողպետությաննկատմամբվերապահման հանումն ուժի մեջ է մտնում միայն վերջինիս կողմից այդ մասին ծանուցում ստանա՞

լուց հետո,

Ե) վերապահմանդեմ առարկությանհանումն ուժի մեջ է մտնում միայն վերապահումըձնակերպողպետությանկողմիցծանուցում ստանալուցհետո:

Հոդված 23 Վերապահումներինվերաբերող ընթացակարգը 1. Վերապահումը, վերապահման նկատմամբ որոշակիորեն արտահայտված համաձայնությունը ն վերապահման դեմ առարկությունը պետք է ձնակերպվեն գրավոր ն տեղեկացվենպայմանավորվող պետություններին ն այլ որոնքիրավունքունեն դառնալուպայմանագրիմասնակից: պետություններին, 2. Եթե վերապահումը ձնակերպվել է վավերացման, ընդունման կամ հաստատման ենթակա պայմանագիրն ստորագրելու ժամանակ,վերապա հումը պետք է պաշտոնապես հաստատվի վերապահում անող պետության կողմից պայմանագրովպարտավորվածլինելու համաձայնություննարտահայտելու ժամանակ: Այդ դեպքումվերապահումնարված է համարվումդրա հաստատման

պետությունների » րի միջն "9

րում,

նման

վերապահման րամ

գործողության ԳԱԱ

ԱԱ

սահմաննե-

օրը:

Որոշակիորեն արտահայտված վերապահման նկատմամբհամաձայնությունը կամ նրա դեմ առարկությունը,մինչն վերապահման հաստատումը, ինքնըստինթյանհաստատում չի պահանջում: 4. Վերապահման կամ դրա նկատմամբ առարկության հանումը պետք է իրականացվիգրավորձնով: 3.

ԲԱԺԻՆ 3

ՈՒԺԻ ՄԵՋ ՍՏՆԵԼԸ

ԵՎ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ

ԴՐԱՆՑ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ

'

կու

ԱԿՏԵԻ

Հոդված 24 Ուժի մեջ մտնելը 1. Պայմանագիրն ուժի մեջ է մտնում այն կարգով ն ժամկետում, որը նախատեսվածէ դրանով կամ համաձայնեցված է բանակցողպետությունների կողմից: .

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

Վ..ՔՌՉԱՅՊ)ԱԿ

դրույթի կամ պայմանավորվածության բացակայության դեպքում պայմանագիրն ուժի մեջ է մտնում այն պահից, երբ բանակցող բոլոր պետությունների կողմից համաձայնություն է հայտնվում պայմանագրով պարտավորված լինելու մասին: 3. Եթե պայմանագրով ւվարտավորված լինելու մասին պետության համաձայնությունն արտահայտվում է պայմանագիրնուժի մեջ մտնելուց հետո որնէ տարեթվով, ապա, եթե պայմանագրով այլ բան չի նախատեսված, պայմանագիրն այդ պետության համար ուժի մեջ է մտնում այդ թվականին: 4. Պայմանագրի տեքստի բնագրային բնույթի հաստատումըկարգավորող դրույթները, պայմանագրովպարտավորվածլինելու մասին պետությունների համաձայնությանարտահայտումը, դրա ուժի մեջ մտնելու կարգը կամ ժամկետը, վերապահումները, ի պահ հանձնելու գործողություններըն մյուս հարցերը, որոնք անխուսափելիորեն ծագում են մինչն պայմանագրիուժի մեջ մտնելը, կիրառվումեն դրա տեքստն ընդունելու պահից։ 2. Նման

Հոդված 25 ժամանակավորկիրառումը 1. Պայմանագիրը կամ պայմանագրի մի մասը ժամանակավորկիրառվում է մինչն ուժի մեջ մտնելը, եթե. 8) դա նախատեսվածէ նույն պայմանագրով, կամ Ե) բանակցողպետություններն այդ մասին պայմանավորվելեն որնէ այլ

ձնով: 2.

Եթե պայմանագրով այլ բան չի նախատեսված կամ բանակցողպետությունները չունեն այլ պայմանավորվածություն,ապա պետության նկատմամբ պայմանագրի կամ ւվայմանագրի մի մասի ժամանակավորկիրառումը դադարեցվումէ, եթե տվյալ պետությունը պայմանագրինմասնակիցչլինելու իր մտադրության մասին տեղյակ է պահում մյուս պետություններին,որոնց միջն ժամանակավորկիրառվում է պայմանագիրը:

ՄԱՍ3

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ, ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ ԵՎ

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒՄԸ

ԲԱԺԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

1.

ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ

Հոդված ՔՃԸէՅ Տսոէ

Տ6Ն2ոմ2

Յուրաքանչյուր գործող պայմանագիր պարտադիր Է դրա մասնակիցների համար ն պետք Է նրանց կողմից բարեխղճորենկատարվի:

ԻԶԱՎԱԿԱն

ԻՒԱՎՈՀԱԵՔ

ԱԿՏետ

Հոդված 27 պայմանագրերիպահպանումը Ներքին Սասճակիցը որպես պայմանագիրըչկատարելու արդարացման պատճառաբանությունչի կարող վկայակոչել իր ներքինիրավունքիդրույթները: Այս կանոնը գործում Է առանց 46-րդ հոդվածը վնասելու: իրավունքը ն

ԲԱԺԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

2.

ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ

Հոդված 28 Պայմանագրերի հետադարձուժ չունենալը Եթե պայմանագրից այլ մտադրությունչի հետնում կամ այլ կերպ չի սահմանված, ապա դրա դրույթները ցանկացած գործողության կամ փաստի կամ ցանկացած իրադրությանհամար, առնչությամբ,որոնք տեղի են ունեցել է որը դադարել գոյություն ունենալ մինչն տվյալ մասնակցի համար պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու թվականը, պայմանագրի մասնակցի համար պարտադիր չեն:

Հոդված 29 Պայմանագրի գործողությանտարածքայինոլորտը Եթե պայմանագրից այլ մտադրություն չի հետնում կամ այլ կերպ չի սահմանված, ապա պայմանագիրըպարտադիրէ յուրաքանչյուր մասնակցի համար նրա ողջ տարածքում: Հոդված 30 Մինճնույնհարցի վերաբերյալ հաջորդող պայմանագրերիկիրառումը 1. Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրության 103-րդ հոդվածի պահպանմամբ, մինճույն հարցին վերաբերող հաջորդող պայմանագրերիմասնակից պետություններիիրավունքներն ու պարտականություններըորոշվում են հետնյալ կետերինհամապատասխան: 2. Եթե պայմանագրի մեջ նշված է, որ այդ պայմանավորվածէ նախորդ կամ հաջորդ պայմանագրովկամ անհամատեղելի չպետք է համարվի նման պայմանագրիհետ, ապա առավելությանուժ ունեն այդ ուրիշ պայմանագրի

դրույթները: -3. Եթե նախորդ պայմանագրի բոլոր մասնակիցները հաջորդ պայմաճագրի մասնակիցներնեն, բայց նախորդ պայմանագրիգործողությունը 59րդ հոդվածի համաձայն չի դադարեցվելկամ չի կասեցվել, ապա նախորդ պայմանագիրըկիրառվում է այնքանով,որքանով դրա դրույթներըհամատեղելի են վերջին պայմանագրի դրույթներիհետ: 4. Եթե վերջին պայմանագրի մասնակիցները չեն ներառում նախորդ պայմանագրիբոլոր մասնակիցներին.

Վ..ՔՈՉԱՀ)ԱԿ

Վ71նք

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿՆ ԻԱ

8) երկու պայմանագրերի մասնակից պետությունների հարաբերություններում կիրառվում է նույն այն կանոնը, ինչը 3-րդ կետում է, Ե) երկու պայմանագրերի մասնակից պետության ն միայն մեկ պայմանագրի մասնակից պետության հարաբերություններում նրանց փոխադարձ իրավունքներն ու պարտականություններըկարգավորումէ այն պայմանագիրը, որին երկու պետություններնէլ մասնակից են: 5. 4-րդ կետը կիրառվում է առանց վնաս պատճառելու 41-րդ կամ 60-րդ հոդվածին համապատասխանպայմանագրի դադարեցման կամ կասեցման ցանկացած հարցին, կամ պետության պատասխանատվության մասին ցանկացած հարցին, որը կարող է ծագել այնպիսի պայմանագիրկնքելու կամ օգտագործելու ժամանակ, որի դրույթներն անհամատեղելի են ուրիշ պետության նկատմամբ այլ պայմանագրով նախատեսվածտվյալ պետության պարտավորություններիհետ: ։

ԲԱԺԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

3.

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒՄԸ

Հոդված 31 Մեկնաբաճմանընդեաճուրկանոնը 1.Պայմանագիրը պետք է բարեխղճորեն մեկնաբանվի պայմանագրի հասկացություններին դրանցհամատեքստումունեցած սովորականնշաճակությանը համապատասխան, ինչպես նան պայմանագրի առարկայի ն նպատակի լույսի ներքո: 2. Պայմանագրի մեկնաբանման նպատակովհամատեքստը, բացի տեքստից, ներառյալնախաբանըն հավելվածները, ընդգրկումէ ճան. 8) պայմանագրին վերաբերող ցանկացած համաձայնություն, որը կայացվելէ բոլոր մասնակիցներիմիջն կապված պայմանագրիկնքման հետ, Ե) ցանկացած փաստաթուղթ, որը կազմվել է մեկ կամ մի քանի մւսսնակիցների կողմից կապված պայմանագրի կնքման հետն մյուս մասճակիցների կողմից ընդունվելէ որպես պայմանագրինվերաբերողփաստաթուղթ: 3. Համատեքստիհետ միաժամանակ հաշվի են առնվում. 4) պայմանագրի մեկնաբանմանկամ դրա դրույթների կիրառման վերաբերյալ մասնակիցներիմիջն հետագա ցանկացած համաձայնություն, Ե) պայմանագրի կիրառման հետագա պրակտիկան, որը սահմանում է դրա մեկնաբանմանվերաբերյալ մասնակիցներիհամաձայնությունը, Շ) մասնակիցներիհարաբերություններում կիրառվող միջազգային իրավունքի ցանկացած համապատասխամնորմ: 4. Հասկացությանըտրվում է հատուկ նշանակություն այն դեպքում, եթե սահմամվելէ, որ մասնակիցներըճման մտադրությունեն ունեցել:

Հոդված 32 Մեկնաբանմանմ լրացուցիչ միջոցները 31-րդ հոդվածի կիրառումիցբխող նշանակությունըհաստատելու կամ որոշելու նպատակովկարելի է դիմել մեկնաբանման լրացուցիչ միջոցների,

ԻԱՎԱԿԱնԿ

ԱԿՏԵՐ

թվում նախապատրաստականնյութերին ն պայմանագրի կնքման հանգամանքներիներբ 31-րդ հոդվածին համապատասխանմեկնաբանումը. 8) նշանակությունը թողնում է երկիմաստկամ անհասկանալի, կամ Ե) հանգեցնում է բացարձակ անհեթեթ կամ անմիտ արդյունքի: այդ

Հոդված 33 Պայմանագրերիմեկնաբանումը,որոնց տեքստի բնագիրըսահմաճվելէ երկու կամ մի քանի լեզուներով է. Եթե պայմանագրիտեքստի բնագիրը սահմանվել է երկու կամ մի քանի լեզուներով,յուրաքանչյուր լեզվով տեքստնունի միննույն ուժը, եթե պայմաճագրով չի նախատեսվածկամ դրա մասնակիցների կողմից չկա պայմանավորվածություն առ այն, որ այդ տեքստերի միջն տարբերություններիդեպքում առավելությունկունենա որնէ որոշակի տեքստ: 2. Պայմանագրի ոչ այն լեզվով տարբերակը, որի համար սահմանվել է տեքստի բնագիր լինելը, համարվում է բնագիր միայն այն դեպքում, եթե դա նախատեսված է պայմանագրով, կամ եթե դրա մասին պայմանավորվել են պայմանագրիմասնակիցները: 3. Ենթադրվում է, որ յուրաքանչյուր բնագիր տեքստում պայմանագրի հասկացություններնունեն միատեսակբովանդակություն: 4. Բացառությամբ այն դեպքերի, երբ 1-ին կետի համաձայն առավելություն ունի որնէ մեկ որոշակի տեքստ, եթե բնագիր տեքստերի համեմատումից հայտնաբերվում են բովանդակության տարբերություններ, որոնք չեն վերանում 31 ն 32-րդ հոդվածները կիրառելիս, ընդունվում է այն բռվանդակությունը, որը, պայմանագրիառարկան ն ճպատակներըհաշվի առնելով, առավել լավ է համաձայնեցնում այդ տեքստերը: ԲԱԺԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԸ

ԵՎ

ԵՐԲՈՐԴ

ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հոդված 34 Երրորդ պետություններինվերաբերող ընդհաճուրնորմը

Պայմանագիրը երրորդ պետության համար պարտավորություններ կամ իրավունքներչի ստեղծումառանցնրա համաձայնության: Հոդված 35 Երրորդ պետություններիհամար պարտավորություններ նախատեսողպայմանագրեր Երրորդ պետության համար պայմանագրիդրույթից ծագում է պարտավորություն, եթե այդ պայմանագրի մասնակիցներըմտադրություն ունեն այդ դրույթը պարտավորություն ստեղծելու միջոց դարձնել, ն եթե երրորդ պետությունը գրավոր ձնով որոշակիորենստանձնում է այդ պարտավորությունները:

Վ.ՔՈՉԶԱՌյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻԹԱՎՀՒՆՔ

Հոդված 36 Երրորդ պետությունների համար իրավունք նախատեսող 1. Պայմանագրի դրույթից երրորդ պետության համար ծագում է իրավունք, եթե այդ պայմանագրի մասնակիցները մտադրություն ունեն այդ դրույթի միջոցով նման իրավունք տալ կամ երրորդ պետությանը, կամ պետությունների այն խմբին, որին նա պատկանում է, կա՛մ բոլոր պետություններին, ն եթե երրորդ պետությունը համաձայն է դրան: Եթե պայմանագրով այլ բան չի նախատեսված, նրա համաձայնությունըկենթադրվի այնքան ժամանակ, մինչն հակառակ ապացույցներ չլինեն: 2. 1-ին կետի համաձայն, իրավունքից օգտվող պետությունը կատարում է են պայմաայդ իրավունքից օգտվելու պայմանները, որոնք նախատեսված են նագրով կամ սահմանված պայմանագրիհամաձայն:

ԻՋԱՎԱԿԱն

ԱԿՏԵՖ

Հոդված 40 Բազմակողմ պայմանագրերի փոփոխություններնու լրացումները լ. Եթե պայմանագիրն այլ բան չի նախատեսում, բազմակողմ պայմանագրերում փոփոխություններ ն լրացումներ կաւռարելու ժամանակ պետք է ղեկավարվելհետնյալ կետերով: 2. Պայմանավորվող բոլոր պետությունները պետք է տեղեկացվեն բազմակողմ պայմանագրումփոփոխություն ն լրացում կատարելու վերաբերյալ ցանկացածառաջարկության մասին, որոնք պետք է գործեն բոլոր մասնակիցների միջն, ընդ որում, պայմանավորվող պետություններիցյուրաքանչյուրն իրավունք ունի մասնակցելու. 8) նման առաջարկությանվերաբերյալկայացվելիքորոշմանընդունմանը, Ե) պայմանագրում փոփոխություն ն լրացում կատարելու վերաբերյալ բանակցություններինն համաձայնության կնքմանը: 3. Պայմանագրին մասնակից դառնալու իրավունք ունեցող յուրաքանչյուր պետություն իրավունք ունի նան մասնակից դառնալու այն պայմանագրին, որում փոփոխություններն լրացումներ են կատարվել: 4. Փոփոխություններ ն լրացումներ կատարելու վերաբերյալ համաձայնությունը պարտադիր չէ արդեն պայմանագրինմասնակից ցանկացածպետության համար, որը մասնակից չի դառնում փոփոխություններն լրացումՆման պետության առնչութներ կատարելու վերաբերյալ համաձայնագրին: է 30-րդհոդվածի (Ե) յամբ կիրառվում կետը: 5. Ցանկացածպետություն, որը պայմանագրի մասնակից է դառնում փոփոխություններ ն լրացումներ կատարելու վերաբերյալ համաձայնությունն ուժի մեջ մտնելուց հետո, եթե այդ պետությանկողմից չի արտահայտվել այլ մտադրություն. 8) համարվումէ փոփոխված ն լրացված պայմանագրիմասնակից, Ե) համարվում է չփոփոխված ն չլրացված պայմանագրի մասնակից պայմանագրիցանկացած մասնակցիառնչությամբ, որը կապված չէ փոփոխություններ ն լրացումներ կատարելուվերաբերյալ համաձայնությունով:

պայմանագրեր

Հոդված 37 Երրորդպետությունների պարտավորություններիկամ իրավունքների վերացումը կամ ւիուիոխումը 1. Եթե 35-րդ հոդվածի համաձայն երրորդ պետության համար առաջացել է պարտավորություն,ապա այդ պարտավորությունըկարող է վերացվել կամ փոփոխվել միայն պայմանագրիմասնակիցներին երրորդ պետության համաձայնությամբ,եթե միայն չի սահմանվել, որ նրանք պայմանավորվելեն այլ կերպ: 2. Եթե 36-րդ հոդվածի համաձայն երրորդ համար առաջացել է իրավունք, ապա այդ իրավունքը մասնակիցներիկողմիցչի կարող վերացվել կամ փոփոխվել, եթե սահմանվել է, որ առանցերրորդպետության համաձայնության այդ իրավունքըենթակա չէ վերացմանկամ փոփոխման:

պետության

Հոդված 38 Պայմանագրինորմեր, որոնք երրորդ պետության համար պարտադիրեն դառնում միջազգային սովորույթի միջոցով 34-37-րդ հոդվածներում ոչինչ չի խոչընդոտում,որպեսզի պայմանագրում պարունակվող որնէ նորմ դառնա երրորդ պետության համար պարտադիր որպես միջազգայինիրավունքի սովորութային նորմ, որն ընդունվել է որպես

այդպիսին: :

ՄԱՍ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ

ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐԸ

ԵՎ ՓՈՓՈԽՈՒՄԸ

Հոդված 39

ՈՒ

ու Պայմանագրերիփոփոխություններին լրացումներին վերաբերողընդհանուր կանոն Պայմանագիրըկարող է փոփոխվել ն լրացվել մասնակիցների համաձայնությամբ: 2-րդ մասում շարադրված նորմերը նման համաձայնությանճնկատմամբ կիրառվումեն, եթե միայն պայմանագրումայլ բան չի նախատեսվում:

Հոդված 41 Բազմակողմ պայմանագրերիփոփոխմանհամաձայնագրերը՝միայն որոշակի մասնակիցներիմիջն, 1. Բազմակողմպայմանագրի երկու կամ մի քանի մասնակիցներկարող են միայն իրենց միջն հարաբերություններում փոփոխելու մասինհամաձայնագրերկնքել, եթե. կամ 8) նման փոփոխությունը նախատեսվածէ պա Ե) պայմանագրով նման փոփոխությունըչի արգելվում, ն. Ս) չի ազդում մյուս մասնակիցներիկողմից պայմանագրովիրենց իրավունքների օգտագործման կամ իրենց պարտավորությունների կատարման վրա, ն

պայմանագիրը

մանագրով.

Վ.ՔՈՂՉԱՌԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻԴԱՎՀԼԵՔ

0.

չի շոշափում այնպիսի մատեղելի է պայմանագրի առարկայի ն նպատակի արդյունավետ իրագործման հետ: 2. Եթե (6) կետի ներգործությանը ենթարկվելու դեպքում պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ, ապա խնդրո առարկայի մասնակիցները մյուս մասնակիցներինտեղյակ են պահում համաձայնագիրկնքելու իրենց մտադրության մանին ն պայմանագրի այն փոփոխությանմասին, որը նախատեսված է այդ համաձայնագրով: դրույթներ, որոնցից նահանջելնանհա-

ՄԱՄ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ

ԱՆՎԱՎԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ,

ԴԱԴԱՐԵՑՈՒՄԸ

ԵՎԿԱՍԵՑՈՒՄԸ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ԲԱԺԻՆ

ԱԿՏԵՖ

կասեցնելու`մասնակցի իրավունքը կարող է օգտագործվել միայն ամբողջ պայմանագրիառումով, եթե պայմանագիրն այլ բան չի նախատեսում, կամ երբ դրա մասնակիցներըչունեն այլ պայմանավորվածություն: 2. Սույն Կոնվենցիայում ճանաչված պայմանագրիանվավերության,դադարեցման, դրանից դուրս գալու ն դրա գործողության կասեցման հիմքը չճանաչելը սույն համաձայնագրումկարող է պատճառաբանվել միայն ամբողջ պայմանագրի վերաբերյալ, բացառությամբ ներքոհիշյալ հետնյալ կետերի կամ 60-րդ հոդվածի: 3. Եթե նման հիմքը վերաբերում է միայն առանձին դրույթների, ապա այն

ՍԱ կարող

ա յդ նվելմիայն վել

անելն:

ո

տիր

վերաբերյալ, բերյալ, ե մնացած մասերիցկիրառման

րո

ր րը պայմանագրի

ույթների )թ

րբ:

առու առու

Ե) պայմանագրից բխում է կամ այլ կերպ սահմանվել է, որ նման դրույթների կիրառումն էական հիմք չի հանդիսացել ուրիշ մասնակցի կամ ուրիշ

:

յան համար, ն

Հոդված 42

Պայմանագրերիվավերակաճությունըն ուժի մեջ մնալը 1. Պայմանագրի վավերականությունըկամ պետության յունն իր համար պայմանագրի պարտադիրությանվերաբերյալ կարող է վիճարկվել միայն սույն Կոնվենցիայի կիրառմանմիջոցով: 2. Պայմանագրիդադարեցումը, դրա չեղյալ հայտարարումըկամ դրանից մասնակցի դուրս գալը կարող է իրագործվելմիայն պայմանագրի կամ սույն Կոնվենցիայի դրույթների կիրառմամբ: Նույն նորմը կիրառվում է նան պայմանագրիգործողությունըկասեցնելուդեպքում:

համաձայնութ-

'

Հոդված 43 Պայմանագրիցանկախ՝ միջազգայինիրավունքի հիման վրա ուժ ունեցող -

պարտավորությունները

Պայմանագրի անվավերությունը, դադարեցումը կամ չեղյալ հայտարարումը, դրանից մասնակիցներից մեկի դուրս գալը կամ նրա գործողության կասեցումը, եթե դրանք իրագործվել են սույն Կոնվենցիայի կամ պայմանազրի դրույթների կիրառմամբ, ոչ մի կերպ չեն շոշափում պայմանագրում ամրագրված ցանկացած պարտավորություն կատարելու պետության պարտականությունը, որը նրա համար, անկախ պայմանագրից,միջազգային իրավունքով ուժ ունի: Հոդված 44 Պայմանագրայինդրույթների բաժանելիությունը 1. Պայմանագրովնախատեսվածկամ 56-րդ հոդվածից բխող պայմանագիրը չեղյալ հայտարարելու, դրանից դուրս գալու կամ դրա գործողությունը

ԻԾԱՎԱԿԱՆ

Աւ

անեք

հոթ:

ոի

ԱԱ

50-րդ հոդվածների ազդեցությանտակ ընկնելու դեպքում լվետությունը, որն իրավունք ունի վկայակոչել խարդախությունըկամ կաշառքը.կա րող է այդ անել ամբողջ պայմանագրի նկատմամբկամ 3-րդ կետով նախատեսված դեպքերումառանձին դրույթներինկատմամբ: 5. 51, 52 ն 53-րդ հոդվածներիազդեցության տակ ընկնելու դեպքումպայմանագրիդրույթներիբաժանում չի թույլատրվում: 4. 49 ն

-

Հոդված 45 Պայմանագրիանվավերության,դադարեցման,դրանից դուրս գալու կամ դրա գործողությանկասեցմանհիմքը պատճառաբանելուիրավունքի կորուստը Պետությունն այլնս իրավունք չունի 46 ն 50-րդ կամ 62-րդ հոդվածների հիման վրա պայմանագրի անվավերության, դադարեցման, դրանից դուրս գալու կամ դրա գործողության հիմքը պատճառաբանել այն բանից հեւոո, երբ նրան հայտնի են դարձել փաստեր, որ 8) այն որոշակիորեն համաձայնել է, որ պայմանագիրը վավերական է, կամ պահպանում է իր ուժը կամ մնում է գործողության մեջ, ինչպես ռր լինի,

կամ Ե) այն, ելնելով իր վարքից, պետք է համարվի լռելյայն համաձայնած այն բանին, որ պայմանագիրը վավերական է կամ պահպանում է իր ուժը, կամ մնում է գործողության մեջ ինչպես ռր լինի:

ԻԱՎԱԿԱՆ

Մ7ԻՋԱԶԳԱԻՆ, 711Վ711նք

Վ .ՔՈԴՉԱԻԱռ

ԲԱԺԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

2.

՛

ԱՆՎԱՎԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱԿՏետ

Կիա

չի Միայն պայմանագրի տեքստի ձնակերպմանըվերաբերող Է նման 79-րդ դեպքում կիրառվում վրա, ազդում դրա վավերականության հոդվածը: 3.

Հոդված 46 իրավասության Պայմանագիր կնքելու վերաբերյալ ներպետական իրավունքիդրույթները 1. Պետությունն իրավունք չունի վկայակոչել այն հանգամանքը, որ իր համաձայնությունը պայմանագրի իրեն վերաբերող պարտավորության նկատմամբ արտահայտվել է իր ներպետական իրավունքի պայմանագիր կնքելու իրավասությանվերաբերյալ այս կամ այն դրույթի խախտումով, որպես իր համաձայնության ոչ իրական լինելու հիմք, բացի այն դեպքից, եթե այդ խախտումնակնհայտ է ն վերաբերում է նրա ներպետական իրավունքի առավել կարնոր նշանակություն ունեցող նորմերին: 2. Խախտումն ակնհայտ է, եթե այն առարկայորեն բացահայտ է այդ հարցում սովորականպրակտիկայինհամապատասխան գործող ն հարցին բարեխղճորեն վերաբերող ցանկացած պետության համար:

Հոդված 49 Խարդախություն է կնքել մյուս բանակցող պետության պայմանագիր Եթե պետությունը տակ, ապա նա կարող է խարազդեցության խարդախգործողությունների լինելու իր վկայակոչել որպես ւվայմանագրովպարտավորված ղախությունը անվավերհամարելու հիմք: համաձայնությունն

Հոդված 47 Պետության համաձայնությունն արտահայտելուլիազորությունների հատուկ սահմանափակումները Եթե պետության որնէ պայմանագրով պարտավորված լինելու վերաբերյալ համաձայնություն արտահայտելու` ներկայացուցչիլիազորությունները պայմանավորված են հւստուկ սահմանաւիակումներով,ապա ներկայացուցչի կողմից նման սահմանափակումներըչպահպանելը չի կարելի պատճառ բերել որպես նրւս կողմից հւսմաձայնությունՑարտահայտելու անօրինականության վերաբերյալ, եթե այդ սահմանափակումներիշուրջ բանակցող մյուս պետությունները տեղյակ են պահվել մինչն ներկայացուցչի կողմից նման համաձայնություն արտահայտելը:

րելու համար:

Հոդված

խաղը

Պետությունը կարող է պատճառաբանելպայմանագրում եղած սխալը որպես պայմանագրով իր պարտավորությունների նկատմամբ համաձայնության ոչ իրավական լինելու հիմք, եթե այդ սխալը վերաբերումէ այնպիսի փաստի կամ վիճակի, որն այդ պետության ենթադրությամբգոյություն է ունեցել պայմանագիրըկնքելու ժամանակ ն իրենից ներկայացրելէ այդ պայ1.

մանագրով իրեն վերաբերող պարտավորություններն ընդունելու էական

հիմք: 2. 1-ին կետը չի կիրառվում, եթե նշված պետությունն իր ՝

գործողությամբ նպաստել է այդ սխալի առաջացմանըկամ հանգամանքներնայնպիսին էին, որ ւսյդ պետությունն ուշադրություն պետք է դարձներ հնարավոր սխալին:

Հոդված 50

կաշառելը Պետության ներկայացուցչին համաձայնությունն պարտավորված պայմանագրով Եթե պետության կողմից պետության մյուս մասնակից արտահայտվել է բանակցություններին ապա միջոցով, կաշառելու իր ներկայացուցչինուղղակի կամ աճուղղակի նման ա յդ է կաշառատվությունը պայվկայակոչել այդ պետությունըկարող համամանագրով պարտավորվածլինելու իր համաձայնություննանվավեր Հոդված 51 Պետության ներկայացուցչինհարկադրելը Պայմանագրով պարտավորվածլինելու պետության համաձայնության արտահայտումըվերջինիս ներկայացուցչինհարկադրելու արդյունքում վերկամ սպառնալիքներիմիջոցով, որԼւէ ջինիս դեմ ուղղված գործողությունների իրավականհետնանք չունի:

՛

Հոդված 52 Ուժի կամ այն կիրառելուսպառնալիքիմիջոցով պետությանըհարկադրելը է առոչինչ, եթե այն կնքված է ուժի սպառնահամարվում Պայմանագիրը լիքի կամ այն կիրառելու միջոցով Միավորվածազգերի կազմակերպության կանոնադրությամբ ամրագրված միջազգային իրավունքի սկզբունքների

խախտմամբ:

Հոդված 53 Ընդհանուրմիջազգայինիրավունքիհամընդհանուրպարտադիր()սՏ «օջօոչ) նորմինհակասողպայմանագրերը Պայմանագիրնառոչինչէ, եթե կնքմանպահինհակասումէ ընդհանուրմիջազգայինիրավունքիպարտադիրնորմին: Մույն Կոնվենցիայի նպատակնեէ, որը րի համար ընդհանուր միջազգայինպարտադիրճորմն այն նորմն ընդունպետություններիմիջազգային հանրությանկողմից ամբողջությամբ

Վ.ՔՈՉԱՌՅ)Ան

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

վում ու ճանաչվում է որպես նորմ, որից շեղումն անթույլատրելիէ, ն որը կարողէ փոփոխվել միայն ընդհանուր միջազգայինիրավունքիհաջորդ նորմով:

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ԲԱԺԻՆ 3.

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ

ԴԱԴԱՐԵՑՈՒՄԸ

ԵՎ ԿԱՍԵՑՈՒՄԸ

Հոդված 54 Պայմանազրի դադարեցումըկամ դրանից դուրս գալը` պայմանագրիդրույթների կամ մասնակիցների համաձայնությանըհամապատասխան

Պայմանագրիդադարեցումըկամ մասնակցիդուրս

նենալ.

գալը

Իա ՎԱԿԱՆ

ԻԱՎՀՀԱՔ

կարողէ տեղի ու-

8) պայմանագրիդրույթներինհամապատասխան,կամ մասնակիցներիհամաձայնությամբ ցանկացած ժամանակ պայմանավորվողմյուս պետությունների հետ խորհրդակցելուցհետո: Հոդված 55 Բազմակողմպայմանագրիմասնակիցներիթվի կրճատումը, որի հետեանքով այն դառնում է պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտքանակիցպակաս Եթե պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ, բազմակողմ պայմանագիրը չի դադարեցվում միայն այն պատճառով, որ դրա մասնակիցներիթիվը դարձել է պայմանագիրն ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ թվից պաԵ) բոլոր

կաս:

ԱԿՏետ

Հոդված 57 Պայմանագրի գործողության կասեցումը՝ պայմանագրիդրույթների կամ դրա մասնակիցների համաձայնությանը համապատասխան Պայմանագրի գործողությունը բոլոր մասնակիցներիկամ առանձին մասճակցի առնչությամբ կարող է կասեցվել. ա) պայմանագրի դրույթներինհամապատասխան,կամ բ) ցանկացածժամանակ բոլոր մասնակիցներիհամաձայնությամբ,պայմանավորվողայլ պետությունների հետ խորհրդակցելուցհետո:

Հոդված 58 Բազմակողմպայմանագրիգործողության կասեցումը՝միայն մի քանի մասճակիցների միջն եղած համաձայնությամբ 1. Բազմակողմ պայմանագրիերկու կամ մի քանի մասնակիցներ կարող են կնքել համաձայնագիր պայմանագրի գործողությունը ժամաճնակավորապես ն միայն իրենց միջն կասեցնելու վերաբերյալ, եթե. 8) նման կասեցմանհնարավորությունընախատեսված է պայմանագրով, կամ Ե) նշված կասեցումը չի արգելվում պայմանագրով, ն. 9) չի ազդում մյուս մասնակիցներիկողմից պայմանագրից բխող իրենց իրավունքներից օգտվելու կամ իրենց պարտավորությունների կատարման վրա, 1. անհամատեղելի չէ պայմանագրի առարկայի ն նպատակի հետ:

Հոդված 56 Դադարեցնելու,չեղյալ հայտարարելուկամ նրանից դուրս գալու մասին դրույթներ չպարունակող պայմանագրիչեղյալ հայտարարելը կամ դրանիցդուրս գալը 1. Պայմանագիրը, որը ոչ մի դրույթ չի պարունակում այն դադարեցնելու մասին, ն որն այն չեղյալ համարելկամ դրանից դուրս գալ չի նախատեսում, ենթակա չէ չեղյալ հայտարարվելու ն դրանիցդուրս գալ չի թույլատրվում, եթե միայն. 4) սահմանվելէ, որ մասնակիցներըմտադրվելէին թույլատրել այն չեղյալ հայտարարելըկամ դրանիցդուրս գալը, կամ Ե) պայմանագրիբնույթը ենթադրում է չեղյալ հայտարարելուկամ դուրս գալու իրավունքը: 2. 1-ին կետին համապատասխան պայմանագիրըչեղյալ հայտարարելու կամ դրանից դուրս գալու իր մտադրության մասին մասնակիցը տեղյակ է պահում ոչ ուշ, քան տասներկուամիսառաջ:

2.

Եթե 1-ի (ճ) կետի գործողության տակ ընկնելու դեպքում պայմանագբան չի նախատեսված, ապա խնդրո առարկա մասնակիցներըմյուս մասնակիցներինտեղյակ են պահում պայմանագրի այն դրույթների վերաբերյալ համաձայնագիր կնքելու իրենց մտադրության մասին, որոնց գործողությունները նրանք մտադիր են կասեցնել։ Հոդված 59 Պայմանագրի գործողությանդադարեցումըկամ կասեցումը՝հաջորդող պայմանագիրկնքելու հետեանքով 1. Պայմանագիրըհամարվում է դադարեցված եթե դրա բոլոր մասնակիցներընույն հարցի առնչությամբ կնքում են հաջորդող պայմանագիր,ն 8) հաջորդող պայմանագրիցբխում է կամ այլ կերպ սահմանվում է տվյալ հարցն այդ պայմանագրով կարգավորելու մասին մասնակիցների մտադրությունը, կամ Ե) հաջորդող պայմանագրի դրույթներն այնքան են անհամատեղելի նախորդ պայմանագրիդրույթների հետ, որ երկու պայմանագրերը հնարավոր չէ միաժամանակկիրառել: րով

այլ

Վ..ՔՈՉԱԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

2. Նախորդ պայմաճագրի գործողությունը համարվում է միայն կասեցված, եթե հաջորդող պայմանագրիցբխում է կամ այլ կերպ սահմանվել է, որ այդպիսին է եղել մասնակիցներիմտադրությունը:

Հոդված 60 Պայմանագիրըխախտելուհետնանքովդրա գործողության դադարեցումըկամ կասեցումը 1. Երկկողմ պայմանագրիէական խախտումը մասնակիցներիցմեկի կողմից մյուսին իրավունք է տալիս այդ խախտումըվկայակոչել պայմանագիրն ամբողջությամբ կամ մի մասով դադարեցնելուկամ այն կասեցնելու համար: 2. Մասնակիցներից մեկի կողմից բազմակողմ պայմանագրի էական խախտումն իրավունք է տալիս. 8) մյուս մասնակիցներին միաձայն ձեռք բերված համաձայնությամբ, պայմանագիրն ամբողջությամբ կամ մի մասով կասեցնել կամ այն դադա-

րեցնել.

Ս

իրենց ն խախտող պետությանհարաբերություններում,կամ մասնակիցներիհարաբերություններում, Ե) խախտման հետնանքով առավել շատ տուժած մասնակցին այդ խախտումը վկայակոչել իր ն խախտող պետությւսն միջն պայմաճագրի գործողությունն ամբողջությամբկամ մասամբ կասեցնելու համար, 6) բացի պայմանագիրը խախտող պետությունից, ցանլլացած մասնակցին այդ խախտումը վկայակոչել իր նկատմամբ պայմանագիրն ամբողջությամբ կամ մասամբ կասեցնելու, եթե պայմանագիրնայնպիսի բնույթ ունի, որ նրա դրույթների էական խախտումը մի մասնակցիկողմից հիմնովին փոխում է յուրաքանչյուր մասնակցի դրությունը պայմանագրիցբխող իր պարտականությունների հետագա կատարման առնչությամբ: 3. համար պայմանագրի էական խախՍույնհոդվածի նպատակների տում է հանդիսանում. 8) պայմանագրիցայնպիսի հրաժարումը, որը սույն Կոնվենցիան չի թույլատրում, կամ Լ Ե) պայմանագրի առարկան ն նպատակն իրականացնելու համար էական նշանակությունունեցող դրույթի խախտումը: 4. Նախորդ կետերը չեն վերաբերում պայմանագրի որնէ դրույթի, որը կիրառվում է խախտման ժամանակ: 5. 1, 2 ն 3-րդ կետերը չեն կիրառվում մարդասիրական բնույթ ունեցող պայմանագրերումպարունակվողանձի պաշտպանությանը վերաբերող այն դրույթներին, որոնք արգելում են նման պայմանագրերով պաշտպանվող անձանց նկատմամբճնշման որնէ ձա: Հոդված 61 Հետագա կատարման անհնարինությունը 1. Մասնակիցը կարող է պայմանագրի կատարման անհնարինությունը վկայակոչել որպես պայմաճւսգիրը դադարեցնելու կամ դրանից դուրս գալու 1) բոլոր

ԻՓԱՎԱԿԱՆ

ԻԽԱՎԱԱԿՔ

ԱԿՏեր

հիմք, եթե նման անհնարինությունըհանդիսանում է պայմանագիրը կատարելու համար անհրաժեշտ առարկայի մշտապես անհետացման կամ մշտապես ոչնչացման հետնանք: Եթե անհնարինությունը ժամանակավոր է, ապա այն կարող է վկայակոչվել միայն պայմանագրի գործողության կասեցման համար: 2. Կատարման անհնարինությունը չի կարող վկայակոչվել մասնակցի կողմից որպես դրա դադարեցման,դրանից դուրս գալու կամ դրա գործողության կասեցման հիմք, եթե այդ անհնարինությունըհանդիսանումէ այդ մասնակցի կողմից պայմանագրով նախատեսված իր պարտավորությունների կամ նրա կողմից պայմանագրի ցանկացած ուրիշ մասնակցի նկատմամբ ստանձնված միջազգային պարտավորություններիխախտման արդյունք:

Հոդված62

Հանգամանքների արմաւուսկան փոփոխություն Պայմանագրի կնքման ժամանակ գոյություն ունեցած հանգամանքների արմատական փոփոխությունը, որը չի կանխատեսվել մասնակիցների կողմից, չի կարող վկայակոչվել որպես պայմանագիրը դադարեցնելու կամ դրանից դուրս գալու համար հիմք, բացառությամբ այն ղեպքերի, երբ. 2) այդ հանգամանքների առկայությունը պայմանագրով պարտավորված լինելու մասնակիցներիհամաձայնության համար էական հիմք է հանդիսացել, ն Ե) հանգամանքներիփոփոխության հետնանքը հիմնովին փոխում է ըստ պայմանագրի դեռնս կատարման ենթակա պարտավորությունների գործողությունների ոլորտը: 2. Հանգամանքների արմատական փոփոխությունը չի կարող վկայակոչվել որպես պայմաճագիրըդադարեցնելու կամ դրանից դուրս գալու հիմք. 8) եթե պայմանագիրը որոշումէ սահման, կամ Ե) եթե նման արմատական փոփոխությունը, որը վկայակոչում է պայմանագրի մասնակիցը, հանդիսանում է այդ մասնակցի կողմից կամ պայմանագրի իր պարտավորության, կամ պայմանագրի ցանկացած ուրիշ մասնակցի նկատմամբ իր վրա ունեցած միջազգային այլ պարտւսվորության խախտման արդյունք: 3. Եթե նախորդ կետերի համաձայն մասնակիցնիրավունք ունի հանգամանքների արմատական փոփոխությունը վկայակոչել որպես հիմք պայմանագիրըդադարեցնելուկամ դրանիցդուրս գալու համար, ապա նա կարող է նան վկայակոչել այդ փոփոխությունըորպես պայմանագրիգործողությունը կասեցնելու հիմք: 1.

Հոդված 63 կամ հյուպատոսականհարաբերություններիխզումը Դիվանագիւոական Պայմանագրի մասնակիցների միջն դիվանագիտականկամ հյուպատոսական հարաբերությունների խզումը չի ազդում պայմանագրով նրանց միջն

Վ .ՔՈՉԱՒ)Ան

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

հաստատված իրավական հարաբերությունների վրա, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ դիվանագիտական կամ հյուպատոսականհարաբերությունների առկայությունն անհրաժեշտ է այդ պայմանագիրը կատարելու համար:

Հոդված 64 Ընդհանուրմիջազգային իրավունքի համընդհանուրպարտադիր նոր նորմի (յստԸՇՕՔճոտ) առաջացումը Եթե առաջանում է ընդհանուր միջազգային իրավունքի պարտադիր նոր նորմ, ապա ցանկացած պայմանագիր, որը հակասում է այդ նորմին, անվավեր է ն դադարում է: ԲԱԺԻՆ

4.

ԸՆԹԱՑԱԿԱՐԳ

Հոդված 65 է պահպանելպայմանագրի որը պետք Ընթացակարգ, անվավերության, դադարեցման, դրանիցդուրս գալու կամ դրա գործողությունը կասեցնելու դեւվքում 1. Մասնակիցը, որը սույն Կոնվենցիայի դրույթների համաձայն վկայակոչում է պայմանագրովպարտավորվածլինելու համաձայնության մեջ թերությունը կամ պայմանագրի վավերականությունըվիճարկող, պայմամագիրը դադարեցնող, դրանից դուրս գալու կամ գործողությունը կասեցնող հիմքը, պետք է մյուս մասնակիցներին ծանուցի իր պահանջի մասին: Ծանուցումը պետք է հիշատակի այն միջոցառումը, որն առաջարկում է կիրառել պայմանագրի նկատմամբ,ինչպես նան դրա հիմնավորումը: 2. Եթե ծանուցումն ստանալուց ոչ պակաս, քան երեք ամիս ժամկետից հետո, բացառությամբ հրատապ հատուկ դեպքերի, ոչ մի մասնակից չի առարկում, ապա ծանուցում ուղարկող մասնակիցը կարող է 67-րդ հոդվածում նշված կարգով իրագործել իր կողմից նախատեսված միջոցառումը: 3. Սակայն, եթե ցանկացած այլ մասնակցի կողմից կա առարկություն, ապա մասնակիցները պետք է կարգավորման հասնեն Միավորված ազգեիի կազմակերպությանկանոնադրությւսն33-րդ հոդվածով նախատեսվածմիջոցառումներիմիջոցով: 4. Նախորդ կետերում ոչինչ չի վերաբերում մասնակիցների ցանկացած գործող դրույթի հիման վրա ունեցած այն իրավունքներինկամ պարտականություններին,որոնք վեճերի կարգավորմանժամանակ մասնակիցներիհամար պարտադիր են: 5. Առանց 45-րդ հոդվածը վնասելու, այն հանգամանքը,որ պետությունը 1-ին կետով նախատեսված ծանուցումը չի կատարել, նրան չի արգելում նման ծանուցում կատարել ի պատասխան այլ մասնակցի, որը պահանջում է պայմանագրի կատարում կամ հայտարարումէ այն խախտելու մասին:

ԻրռաՎԱԿԱն

ԻտԱՎԴՒԼք

ԱԿՏԵԻ

Հոդված 66 Դատականկարգավորման,արբիտրաժին հաշտեցման ընթացակարգերը Եթե առարկությունը ներկայացնելու ժամկետից հետո 12 ամսվա ընթացքում 65-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն ոչ մի լուծում չի կայացվել, ապա կիրառվումեն հետնյալ ընթացակարգերը. 8) 53-րդ կամ 64-րդ հոդվածների կիրառման կամ մեկնաբանման վերաբերյալ վեճի ցանկացած կողմ որոշման համար գրավոր դիմումի ձնով կարող է դիմել Միջազգային դատարան, եթե կողմերն ընդհանուր համաձայնությամբ չեն պայմանավորվումայդ վեճն արբիտրաժինհանձնելու մասին, Ե) Կոնվենցիայի 5-րդ մասի ցանկացած այլ հոդվածների կիրառմանկամ մեկնաբանմանվերաբերյալ վեճի ցանկացած կողմ կարող է սկսել Կոնվենցիայի հավելվածում նշված ընթացակարգըա̀յդ հարցի կապակցությամբ խնդրանք ներկայացնելով Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարին:

Հոդված 67 Պայմանագիրն անվավեր հայտարարելու, պայմանագիրը դադարեցնելու,դրանից դուրս գալու կամ դրա գործողության կասեցման հայտարարմանփաստաթղթերը 1. 65-րդ հոդվածի 1-ին կետում նշված ծանուցումը պետք է լինի գրավոր: 2. Ցանկացած գործողություն, որը նպատակունի պայմանագիրն անվավեր հայտարարել, դադարեցնել, դրանից դուրս գալ կամ դրա գործողությո կասեցնել պայմանագրիդրույթների կւսմ 65-րդ հողվածի 2 ն 3-րդ կետերի դրույթների համաձայն, կատարվում է մյուս մասնակիցներին փոխանցված փաստաթղթիձնով: Եթե նման փաստաթուղթնստորագրված չէ պետության ղեկավարի, կառավարությանղեկավարի կամ արտաքինգործերի ճախարարի կողմից, այդ փաստաթուղթը փոխանցող պետության ներկայացուցչից կարողէ պահանջվելներկայացնել լիազորագիր: Հոդված

65 ն

րը,

67-րդ հոդվածներովնախատեսվածծանուցումը ն

փաստաթղթերըհետ վերցնելը 65 ն 67-րդ հոդվածներով նախատեսվածծանուցումը կամ փաստաթղթեմինչն դրանց ուժի մեջ մտնելը, ցանկացած ժամանակ կարող են հետ

վերցվել:

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ԲԱԺԻՆ 5.

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ

ԱՆՎԱՎԵՐՈՒԹՅԱՆ,

ԿԱՄ ԿԱՍԵՑՄԱՆ

ԴԱԴԱՐԵՑՄԱՆ

ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ

Հոդված

Պայման անվավերութ) հետնանքները այմանագրի աճվավերության

ՔՈՉԱոյնն,

Վ.

Իոսզեն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻտՎ7նք

1.

Սույն Կոնվենցիայինհամապատասխան անվավեր ճանաչված պայմանագիրըհամարվում է առոչինչ: Առոչինչ պայմանագրիդրույթներն

վական ուժ չունեն: 2. Եթե. նման պայմանագրով ւսյնուամենայնիվ, են գործողություններ

տարվել.

իրա-

կա-

8)

յուրաքանչյուր մասնակիցցանկացած այլ մասնակցիցկարող է պահանջել. որքան հնարավոր է, իրենց փոխհարաբելություններում ստեղծել այնպիսի վիճակ, որը գոյություն կունենար, եթե տեղի չունենային նման

գոր-

ծողություններ,

Ե) նախքան անվավերությունը վկայակոչելը,բարեխղճորեն կատարված գործողությունները միայն պայմանագրիանվավերության պատճառովանօրինական չեն դառնում: 3. 49, 50, 51 կամ 52-րդ հոդվածներով նախատեսվածգործողությանդեպքերում 2-րդ կետը չի կիրառվում խարդախության, կաշառատվությանկամ ստիպելու համար պատասխանատու մասնակցինկատմամբ: 4. Առանձին պետությանբազմակողմպայմանագրով պարտավորված լինելու համաձայնությանանվավերությանդեպքում, վերոհիշյալ կանոնները այդ պետության ն պայմանագրի մասնակիցների հարաբե-

Արո "ո

րություններում:

Հոդված 70

1. ր

8)

Պայմանագրիդադարեցման հետնանքները Եթջեպայմանագրովայլ բան չի նախատեսված, կամ եթե մասնակիցհամաձայնելայլ կերպ, պայմանագրիդադարեցումը դրա դրույթնե-

ն

Կոն պայմանագրի ասնակիցմերին աՆ հարու ցանկացած

ամապատասխանմ

կամ

ն

: իրը հետա ԳաԳորն ն կատարե արելու պարտավորվածությունից, Ե) չի ազդում մինչն պայմանագրիդադարեցումըդրա կատարմանմիջոցով ատեղծվածմասնակիցների ցւսնկւսցած իրավունքի,պարտավորության կամ իրավականվիճակի վրա։ 2. Եթե պետությունըչեղյալ է հայտարարում բազմակողմպայմանա գիրը կամ դուրս է գալիս դրանից,ապա 1-ին կետը կիրառվումէ այդ պետության ն պայմանագրիյուրաքանչյուր մասնակցիմիջն եղած հարաբերություններում այն օրվանից, երբ չեղյալ հայտարարելը կամ պայմանա ոոլը մամ պայմանագրից դուրս գալն ու ժի մեջ է մտել: ) ում

-

Հոդված

Ընդհանուրմիջազգայինիրավունքիպարւոադիր նորմին հակասող ,

1.

պայմանագրի անվավերության հետնանքները

Եթե 53-րդ հոդվածի համաձայն պայմանագիրը համարվումէ

անվա-

վեր, մասնակիցները. 8) որքանով որ հնարավորէ, վերացնում են ընդհանուրմիջազգայինիրավունքի պարտադիր նորմին հակասողորնէ դրույթի հիման վրա կատարված

ԱԿՏեր

են ընդհաԵ) իրենց փոխհարաբերություններըհամապատասխամնեցնում նուր միջազգայինիրավունքիպարտադիր նորմին: 2. Եթե 64-րդ հոդվածի համաձայն պայմանագիրըդառնում է անվավեր ն դադարումէ, ապա պայմանագրիդադարեցումը. 3) մասնակիցներինազատում է պայմանագիրըհետագայում կատարելու պարտավորությունից, Ե) չի ազդում մինչե պայմանագրիդադարեցումըդրա կատարման միջոցով ստեղծված մասնակիցներիցանկացած իրավունքի, պարտավորության կամ իրավական վիճակի վրա պայմանով, որ նման իրավունքներն ու պարտավորությունները կամ վիճակները կարող են պահպանվել հետազայում միայն այն չափով, որ չափով որ դրանց պւսհպանումն ինքնըստինքյանչի հակասում միջազգայինիրավունքի նոր պարտադիր նորմին:

Հոդված

րախատեսված կամ մասնակ չէ, եթե ԱԲ ատ եր1 Ա հռ ամ ՄաԱ աոգրու րաշ " խմհ ործուղության գրային կասեցումը ԱԱ

1.

եզման հեւղնանընե

Եթե

աալյ

ա

ցիային

համապատասխա

լ

:

8) մասնակիցներին,որոնց միջն կասեցված է պայմաճագրի գործողությունը, կասեցված ժամանակամիջոցում ազատում է իրենց փոխհարաբերություններում պայմանագիրըկատարելու հմանված ագրով այլ կերպ սահմանվա

աարաաորություն րա Բակերի արաք մոա:

մասնաՊայմաճագրիգործողությանկասեցման ժամանակամիջոցում են մնում կիցները ձեռնպահ պայմանագրի գործողությունը վերսկսելուն խանգարողգործողություններից: 2.

.

ՄԱՍ

ԱՅԼ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Հոդված 73

պետությունների Պետությունների իրավահաջորդության, նեռազմական պատասխանատվության գործողություններսկսելու դեպքերը Սույն Կոնվենցիայի դրույթները չեն կանխորոշում պայմանագրի աղռնչությամբ որնէ հարց, որը կարող է առաջամալ պետությունների իրավահաջորդության, պետության միջազգային պատասխանատվության կամ պետությունների միջն զինված գործողություններիպատճառով:

ցանկացածգործողությանհետնանքները, ն

կն

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

Վ..ԼՔՈՌՉԱԽԱՆԿ

Հոդված 74 հյուպատոսական հարաբերությունները հ պայմանագրերիկնքումը Երկու կամ մի քանի պետությունների միջն դիվանագիտականկամ հյուպատոսական հարաբերություններիխզումը չի խոչընդոտում այդ պետությունների միջն պայմանագրերկնքելուն: Պայմաճագիրկնքելն ինքնըստինքն հյուպատոսական հարաբերությունների յան չի ազդում դիվանագիտական վիճակի վրա։ Դիվանագիտականն

Հոդված 75 Ագրեսորպետության դեպքը Սույն Կոնվենցիայի դրույթները չեն վնասում պայմանագրի վերաբերյալ որնէ պարտավորություն, որը կարող է ծագել ագրեսոր պետության նկատմամբ այդ պետության կատարած ագրեսիայի կապակցությամբ Միավորված ազգերի կազմակերպության կանոնադրությանըհամապատասխան ընհետնանքով: դունվածմիջոցառումների ՄԱՍ 7

ԱՎԱՆԴԱՊԱՀՆԵՐ,

ԾԱՆՈՒՑՈՒՄՆԵՐ,

ՈՒՂՂՈՒՄ ՆԵՐ ԵՎ

ԳՐԱՆՑՈՒՄ

Հոդված 76 Պայմանագրերի ավանդապահը 1. Պայմանագրի ավանդապահը կարող է նշանակվել բանակցություններին մասնակցող պետություններիկողմից կամ հենց պայմանագրով, կամ որնէ ուրիշ կարգով: Ավանդապահ կարող են լինել մեկ կամ մի քանի պետություններ, միջազգային կազմակերպություններ կամ նման կազմակերպության գլխավոր գործադիրպաշտոնյան: 2. Ավանդապահիգործառույթն իր բնույթով միջազգային է, ւ այդ գործառույթը կատարելու ժամանակ ավանդապահրպարտավոր է գործել անկողմնակալ: Մասնավորապեսայն փաստը, որ պայմանագիրըորոշ մասնակիցների միջն ուժի մեջ չի մտել կամ պետություններին ավանդապահիմիջն ծագել են տարաձայնություններ վերջինիս կողմից իր գործառույթըկատարելու կապակցությամբ,չի ազդում այդ պարտավորություններիկատարմանվրա:

Հոդված 77 Ավանդապահիգործառույթները 1. Եթե պայմանագրով այլ բան չի նախատեսված, կամ եթե պայմանավորվող պետություններն այլ բանի մասին չեն համաձայնել, ավանդապահի դերը, մասնավորապես,կայանում է հետնյալում. 8) պայմանագրի բնագրի ն ավանդապահինտրված լիազորագրերիպահ-

պանում,

ԻԱՎԱԿԱն

ԻՊԱՎՈւԿք

ԱԿՏԵ»

ն Ե) բնագրի հաստատված պատճեններիպատրաստում պայմանագրով տեքստերի այլ պատրաստում նախատեսվածայլ լեզուներով պայմանագրի մասն դրանց առաքում պայմանագրի մասնակիցներինն պայմանագրին

ճակցելու իրավունքունեցող ուրիշ պետությունների, ստացում, դրան վերաբերողփաս6) պայմանագրիստորագրությունների

տաթղթերի, ծանուցումների հաղորդագրություններիստացում

ն

պահպա-

նում,

այն հարցի ուսումնաւփրումը, թե պայմանագրինվերաբերող ստորագրությունը, փաստաթղթերը,ծանուցումները կամ հաղորդագրություններն պատշաճ ձնով են. ւ անհրաժեշտությանդեպքում համապատասարդյոք խան պետությաննայդ մասին տեղյակ պահելը, ծանուցումներին հաղորօ) պայմանագրինվերաբերող փաստաթղթերի, իրավունք ունեցող մասնակցելու դագրությունների մասին պայմանագրին տեղեկատվությունտալը, պետություններին Ք պայմանագրինմասնակից դառնալու իրավունք ունեցող պետությունճերին տեղեկատվությունտալն այն մասին, թե ստորագրություններիթիվը, վավերագրերը կամ ընդունման, հաստատման կամ միացման մասին փասեն տաթղթերը, որոնք պետք են պայմանագիրնուժի մեջ մտնելու համար, երբ ստացվել ն ի պահ հանձնվել, Քւսրտուղարությունումպայջ) Միավորվածազգերի կազմակերպության մանագրերի գրանցումը, հ) սույն Կոնվենցիայի այլ դրույթներով նախատեսվածայլ գործառույթ4)

ների կատարումը: 2. Որնէ պետության ն ավանդապահիմիջն վերջինիս գործառույթների Լսկատարման կապակցությամբտարաձայնություններծագելու դեպքում ս տորագէ վանդապահնայդ հարցի մասին տեղյակ ւվահում պայմանագիրն րող պետություններին,պայմանավորվողպետություններինկամ համապաիրավատասխան դեպքերում շահագրգիռ միջազգայինկազմակերպության սու

մարմնին:

Հոդված Ծանուցում

ն

հաղորդագրություն

Եթե պայմանագրով ն սույն Կոնվենցիայով այլ բան չի նախատեսված, ցանկացածպետության կողմից արված ծանուցումը կամ հաղորդագրություճը սույն Կոնվենցիայի համաձայն. ո8) եթե ավանդապահչկա, առւսքվումէ անմիջապեսայն պետությանը, կա, ապա նրան, րի համար այն նախատեսվածէ, իսկ եթե ավանդապահ է կատարված համարվում կողմից պետության Ե) հաճապատասխան առաքված է. հետո, որին այն ստանալուց միայն այն պետության կողմից հետո, ս տանալուց ելնելով ավանդապահի կամ հանգամանքներից համարվում է ստացված այն օ) եթե այն առաքված է ավանդապահին, հեպետությանկողմից, որի համար այն ճախատեսվածէ, միայն այն բանից

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԱ

Վ..ՔՈՂՉԱՌյԱԿ

տո,

1(62

երբ վերջինս ավանդապահի կողմից տեղյակ է պահվել 77-րդ հոդվածի կետի համաձայն:

Հոդված 79 Պայմանագրերի տեքստերում կամ հաստատված օրինակներում եղած սխալներիուղղումը 1. Եթե պայմանագրի բնագիր լինելը հաստատվելուց հետո այն ստորագրող պետությունները ն պայմանավորվող պետություններն ընդհանուր համաձայնությամբ հավաստում են, որ դրանում սխալ կա, ապա, եթե նրանք չեն որոշում այլ միջոց կիրառել, այդ սխալն ուղղում են հետնյալ ճանապարհով. Յ) տեքստի մեջ համապատասխան ուղղում մտցնելով ն պատշաճ ձնով լիազորված ներկայացուցիչներիմիջոցով այդ ուղղումը նախակնքելով, Ե) սխալն ուղղելու մասին, որը համաձայնել են կատարել փաստաթուղթ կազմելով կամ նման փաստաթղթերփոխանակելով, կամ Շ) պայմանագրի ուղղված ամբողջ տեքստը կազմելով նույն կարգով, ինչպես իսկական տեքստը կազմելու ժամանակ: 2. Եթե խոսքը վերաբերում է ավանդապահի պահպանությանըհանձնված պայմանագրին,ապա վերջինս սխալի ն այն ուղղելու առաջարկության մասին ծանուցում է պայմանագիրնստորագրող պետություններինն սահմանում է համապատասխանժամանակամիջոց, որի ընթացքում կարող է այդ առաջարկության դեմ առարկություն արվել: Եթե մինչն այդ ժամանակի ավարտը. Յ) առարկություն չի կասւարվել, ավանդապահն ուղղումը մտցնում է տեքստի մեջ ն այդ ուղղումը նախակնքում է, կազմում է տեքստն ուղղելու մասին արձանագրությունն պատճենն ուղարկում է մասնակիցներինն մասնակից դառնալու իրավունք ունեցող պետություններին, Ե) եղել է առարկություն, ավանդապահնայդ առարկության մասին տեղյակ է պահում ւվայմանագիրնստորագրող պետություններին ն պայմանավորվողպետություններին: 3. 1,-ինն 2-րդ կետերում շարադրված կանոններըկիրառվում են նան այն դեպքերում, երբ տեքստի բնագիր լինելը սահմանվելէ երկու կամ մի քանիլեզուներով ն տարբեր տեքստերի միջե նկատվելէ անհամապատասխանություն, որը պայմանագիրն ստորագրող պետությունների ն պայմանավորվող պետությունների ընդհանուրհամաձայնությամբ պետք է ուղղվի: 4. Ուղղված տեքստը փոխարինում է սխալ պարունակող տեքստին սկզբից ՑԵ լունօ, եթե միայն պայմանագիրն ստորագրող պետությունները ն պայմանավորվող պետություններնայլ բան չեն որոշում: 5. Գրանցված պայմանագրի տեքստի ուղղման մասին տեղյակ Է պահվում Սիավորված ազգերի կազմակերպության Քարտուղարությանը: 6. Եթե սխալը նկատվումԷ վավերացվածպատճենում,ավանդասլահըկազմում Է ուղղումըպարունակողարձանագրություն, ն պատճեննուղարկումԷ պայմաճնագիրն ստորագրածպետություններին պետություններին: ե պայմանավորվող |

'

ԻրԱՎԱԿԱԿ

ԻԹԱՎՈՒԿՔ

ԱԿՏԵՌ

Հոդված 80 Պայմանագրերի գրանցումըն հրապարակումը լ. Ուժի մեջ մտնելուց հետո պայմանագիրնուղարկվում Է Սիավորված ազգերի կազմակերպության Քարտուղարություն գրանցելու կամ գործերի մեջ պահելու ն ցուցակի մեջ մտցնելու հանգամանքիցելնելով հրապարակելու համար: 2. Ավանդապահ նշանակվելը նրան լիազորում Է կատարել նախորդ կետում նշված գործողությունները: ՄԱՍ 8

ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ

ՀՈԴՎԱԾՆԵՐ

Հոդված 81 Ստորագրում Սույն Կոնվենցիան ստորագրությանհամար բաց է Միավորվածազգերի կազմակերպությանբոլոր անդամ պետություններիկամ մասնագիտացված հաստատություններից որնէ մեկի անդամների, կամ Ատոմային էներգիայի միջազգայինգործակալությանն կամ Միջազգային դատարանիստատուտի մասնակիցների,ինչպես ճան այլ պետություններիհամար, որոնք հրավիրված են Միավորված ազգերի կազմակերպությանԳլխավոր ասամբլեայի կողմից սույն Կոնվեռցիայի անդամ դառնալու հետնյալ կերպ, մինչն 1969թ. նոյեմբերի 30-ը Ավստրիայի Հանրապետությանարտաքին գործերի դաշնաիսկ այդ ժամկետիցհետո ն մինչն 1970թ.ապրիլի30-ը յին նախարարությունում, Կենտրոնակայանում: Նյու Յորքում՝Միավորվածազգերիկազմակերպության Հոդված 82 Վավերացում Սույն Կոնվենցիան ենթակա է վավերացման:Վավերագրերնի պահ են Գլխավոր քարտուղարին: հանձնվումՄիավորվածազգերի կազմակերպության Հոդված 83 Միանալը է Սույն Կոնվենցիային կարող միանալ 81-րդ հոդվածում նշված ցանկացած դասին պատկանող պետություն: Միանալու մասին փաստաթղթերնի պահ են հանձնվում Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր

քարտուղարին: Հոդված 84 Ուժի մեջ մտնելը 1 Սույն Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում երեսունհինգերորդվավերագիրը կամ միանալու մասին փաստաթուղթն ի պահ հանձնելու օրվանից հաշված երեսուներորդ օրը:

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

Վ.ՔՈՉԱՀԱԿ

Երեսունհինգերորդ վավերագիրը կամ միանալու մասին փաստաթուղթն ի պահ հանձնելուց հետո Կոնվենցիան վավերացնող կամ դրան միացող յուրաքանչյուր պետության համար Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտնում իր վավերագիրը կամ միանալու մասին փաստաթուղթնի պահ հանձնելուց հետո՝ երեսուներորդ օրը: 2.

Հոդված 85 Բնագրային տեքստեր Սույն Կոնվենցիայի բնագիրն անգլերեն, իսպաներեն, չինարեն, ռուսերեն ն ֆրանսերեն է, որի տեքստերը հավասարապես նույնական են, ի պահ են հանձնվում Միավորված ազգերի կազմակերպությանԳլխավոր քարտուղա-

րին:

Ի ՀԱՎԱՍՏՈՒՍՆ

իրենց կառավարությունների կողմից պատշաճ ձնով լիազորված ներքոստորագրյալ լիազոր ներկայացուցիչներն ստորագրեցին սույն Կոնվենցիան:

ԿԱՏԱՐՎԵԼ

է Վիեննայում հազար ինը հարյուր վաթսունինը թվականի մայիսի քսաներեքին։ ՈՐԻ

ՀԱՎԵԼՎԱԾ

Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր քարտուղարը կազմում ն տնօրինում է որակյալ իրավաբաններից կազմված հաշտարար միջնորդների ցուցակը: Այդ նպատակով յուրաքանչյուր պետության, որը Միավորված ազգերի կազմակերպությանանդամ է կամ սույն Կոնվենցիայի մասնակից,հրավիրվում է առաջարկելու երկուսկան հաշտարար միջնորդների թեկնածություններ,ն այդ ձնով առաջադրվածանձանց ազգանուններից կազմվում է ցուցակ: Հաշտւսրար միջնորդները,այդ թվում նան պատահմամբ թափուր մնացած տեղերի համար նշանակվածմիջնորդները, նշանակվում են հինգ տարի ժամկետով, որր կարող է նորոգվել: Հաշտարար միջնորդր, իր նշանակման ժամկետը լրանալուց հետո էլ, համաձայն հաջորդ կետի դրույթների, պետք է շարունակի կատարել ցանկացած գործառույթ, համար նա ընտրվել է։ 2. Եթե 66-րդ հոդվածի դրույթների համաձայն Գլխավոր քարտուղարին ներկայացվում է խնդրանք, ճա վեճր քննարկման է հանձնում հետնյալ կարգով կազմավորվածհամաձայնեցման հանձնաժողովին: Վեճի մի կողմ հւսնդիսացող պետությունըկամ պետություններընշանակում են. 8) այդ պետության կամ այդ պետություններից մեկի քաղաքացի հանդիսացող մեկ հաշտարար միջնորդ, որը կարող է ընտրվել 1-ին կետում նշված անձանցից կամ այլ անձանցից, ն Ե) այլ պետության կամ այդ պետություններից մեկի քաղաքացին, որն ընտրվում է ցուցակից: 1.

որի

ԻրսՎԱԿԱն

ԻՊԱՎԴԼՒՆՔ

ԱԿՏեԵհ

Վեճի մյուս կողմը հանդիսացող պետությունը կամ պետություններընույն կարգով նշանակում են երկու հաշտարար միջնորդներ: Կողմերի ընտրած չորս հաշտարար միջնորդները պետք է նշանակվեն Գլխավոր քարտուղարի համապատասխանխնդրանքն ստանալու օրվանից հաշվված վաթսուն օրվա ընթացքում: Այդ չորս հաշտարար միջնորդներնիրենցից վերջինի ճշաճակմանօրվանից հետո վաթսուն օրվա ընթացքումցուցակում ընդգրկված անձանցից նշաճակում են հինգերորդհաշտարար միջնորդին,որը կլինի նախագահ: Եթե Նախագահը կամ մյուս հաշտարար միջնորդներից որնէ մեկը նրանց նշանակմանհամար նշված ժամկետներում չեն նշանակվում, ապա նրանք նշանակվում են Գլխավոր քարտուղարի կողմից համապատասխան ժամկետն անցնելուց հետո վաթսուն օրվա ընթացքում: Գլխավոր քարտուղարը Նախագահին կարող է նշանակել կամ ցուցակում ընդգրկված անձանցից, կա՛մ Միջազգային իրավունքի հանձնաժողովի անդամներից: Նշանակման համար նախատեսվածցանկացած ժամկետ, վեճի կողմերի համաձայնութ-

յամբ, կարող է երկարացվել: Ցանկացած թափուր տեղ պետք է լրւսցվի նախնական նշանակմանհամար նախատեսվածկարգով: 3. Համաձայնեցման հանձնաժողովնինքն է սահմանում իր ընջացակարէ կողցանկացած հանձնաժողովը կարող գը: Կողմերի համաձայնությամբ Հանձմին առաջարկելներկայացնելու իր կարծիքըգրավոր կամ բանավոր: ճաժողովը որոշում է ընդունում կամ հանձնարարություն է տալիս իր հինգ անդամների ձայների մեծամասնությամբ: 4. Հանձնաժողովը կարող է վեճի կողմերիուշադրությունը հրավիրել վեճի հոժարակամլուծումը թեթնացնողցանկացածմիջոցի վրա։ 5. Հանձնաժողովը լսում է կողմերին,քննարկում է պահանջները ն առարկությունները ն կողմերի քննարկմաննէ ներկայացնումվեճի հոժարակամ լուծմանը հասնելու առաջարկություններ: 6. Հանձնաժողովն իր զեկույցը պետք է ներկայացնի իր կազմավորման ժամկետից հաշվված տասներկու ամսվա ընթացքում: Այդ զեկույցն ուղարկվում է Գլխավոր քարտուղարինն տրվում է վեճի կողմերին: Հանձնաժողովի ն իրազեկույցը, ներառյալ դրանում պարունակվողփաստերի վերաբերյալ պարտահամար վունքի վերաբերյալ ցանկացած եզրակացություն,կողմերի դիր չեն, ն միայն վեճի հոժարակամ լուծումը թեթնացնելու նպատակով կողմերին ներկայացվողհանձնարարականեն: 7. Գլխավոր քարտուղարը հանձնաժողովինտրամադրում է օգնություն ն սպասարկմանմիջոցներ, որոնց կարիքը նա կարող է ունենալ: Հանձնաժողովի ծախսերը կրում է Միավորված ազգերիկազմակերպությունը: "

(Միջազգային պայմանագրերի իրավունքիմասին Վիեննայի կոնվենցիա: ՄԱԿ: Նյու Յորք, 1970թ)

Վ ՔՈՉԱՅԱՆ,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ ԻԽԱՎՈՒնթ

ՊԱՅ ՄԱՆԱԳԻՐ

ՆԱԳ ն Հանրապետության Հայաստանի Ռուսաստանի

Դաշնությանմիջն բարեկամության, համագործակցության ն

փոխադարձ օգնության մասին

ն Ռոււաստանի ՀայաստանիՀանրապետությունը Դաշնությունըհամոզ-

ված լինելով, որ միմյանց միջն

բարեկամակւսն բահարաբերությունների,

րիդրացիությանն փոխշահավետհամագործակցության անփոփոխզարգացումն ու ամրապնդումըհամապատասխանում են երկու երկրների ժողովուրդների կենսական շահերին ն լավագույնս նպաստելուեն նրանց համակողմանիզարգացմանն ու բարգավաճմանը, հիմնվելով մշակութային նմանության,հոգնոր շփման բազմադարյաավանդույթներին մեր ժողովուրդներիբարեկամականկապերիվրա, հաստատելովիրենց կողմնակցությունը ՄիավորվածԱզգերի Կազմակերպությւսն, ՀելսինկյանԵզրափակիչակտի Ա Եվրոպայում ն անվտաճգության համագործակցության կազմակերպության այլ փաստաթղթերի նպատակներին ու սկզբունքներին, միջազգայինիրավունքիհանրաճանաչ նորմերին, ձգտելով համագործակցության Անկախ Պետությունների Համագործակցության շրջանակներումն վճռականությամբ լեցուն լինելով, համաձայնԱնՆկախ ՊետություններիՀամագործակցության շրջանակներում երկու պետությունների կողմից ստորագրած փաստաթղթերումամրագրված նպատակների ն սկզբունքների, պահպանելուայն պարտավորությունները, որոնք բխում են Համագործակցությունում նրանցմասնակցությունից, մասնավորապես, 1992թ.մայիսի 15-ի Կոլեկտիվ անվտանգության պայմանագրից, համարելով, որ երկու պետությունների պատմական ճակատագիրնու բարեկեցությունըանխզելիորենկապված են Անդրկովկւսսյան տարածաշրջանում, ինչպես նան ողջ աշխւսրհում խաղաղության, ն անվտանգության կայունությանամրապնդմանհետ, Լ հաշվի առնելով միջազգայինասպարեզում երկկողմ հետաքրքրություն ներկայացնողկարնորագույնհարցերի շուրջ երկու պետություններիփոխհամաձայնեցված գործողությունների կարնորությունը, ձգտելով այդ նպատակներով նպաստելռազմաքաղաքական, տնտեսական ն մշակութային բնագավառներում համագործակցության խորացմանը, հաստատելովնան իրենց կողմնսկցությունը պահպանելումարդու իրավունքներիբնագավառումմիջազգայինիրավունքիհանրաճանաչ նորմերը, համաձւայնվեցին ներքոհիշյալիմասին. Հոդված

Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը ամեն կերպ կամրապնդեն երկու երկրների միջն ավանդականբւսրեկամական հարաբերություններն ու հա430

ԻՋԱՎԱԿԱՆ

ԱԿՏետ

մակողմանի համագործակցությունը քաղաքական, տնտեսական, ռազմական, գիտական,մշակութային ն այլ բնագավառներում: Նրանք պարտավորվում են անշեղորեն ղեկավարվել միմյանց պետական ինքնիշխանությանփոխադարձ հարգանքի, հավասարության ն միմյւսնց ներքին գործերին չմիջամտելու, ուժի չկիրառմանկամ ուժով սպառնանքի, տարածքային ամբողջականության,սահմանների անձեռնմխելիության վեճերի խաղաղ կարգավորման, մարդու իրավունքների ու հիմնական ազատությունների նկատմամբ հարգանքի, պարտավորություններիպարտաճանաչ կատարման սկզբունքներով ն միջազգայինիրավունքի այլ հանրաճանաչ նորմերով: Հոդված 2 Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը միմյանց հետ սերտորեն կհամագործակցեն Ռուսաստանի Դաշնության ն ՀայաստանիՀանրապետության ինքնիշխանության ու տարածքային ամբողջականության պաշտպանության ն անվտանգության ապահովման գործում: Նրանք, համատեղ պաշտպանության, խաղաղությանու փոխադարձանվտանգության ապահովման նպատակով, միմյանց միջն անհապաղորենկանցկացնեն խորհրդատվություններամեն անգամ, երբ, Կողմերից մեկի կարծիքով, առաջացել է նրա վրա զինված հարձակման սպառնալիք: Այդ խորհրդատվություններիընթացքում կորոշվի օգնության անհրաժեշտությունը, ձներն ու չափերը, որը ստեղծված իրավիճակի հաղթահարմաննպատակով կցուցաբերվիմեկ Բարձր Պայմանավորվող Կողմից մյուս Բարձր ՊայմանավորվողԿողմին: Հոդված 3 Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը համատեղ կձեռնարկենիրենց համար բոլոր մատչելի միջոցները՝խաղաղությանդեմ ուղղված սպառնալիքնու խաղաղության խախտումը կանխելու, նրանց նկատմամբ յուրաքանչյուր պետության կամ պետություններիխմբի կողմից ձեռնարկված ագրեսիային հակազդելու համար: Կողմերը միմյանց անհրաժեշտ, ներառյալ` ռազմական, օգնություն կցուցաբերենհամաձայն ՄԱԿ-ի Կանոնադրության51 հոդվածով սահմանված կոլեկտիվ պաշտպանության իրավունքի: Հոդված 4 Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը. ինքնուրույն լուծելով ազգային անվտանգությանապահովման ն զինվորականշինարարության խնդիրները,այդ ոլորտներում սերտ համագործակցությունկիրականացնենն, սույն Պայմաճագրի, 1995թ. մարտի 16-ի Հայաստանի Հանրապետության տարածքում Ռուսսստանի Դաշնության ռազմակայաններիմասին երկկողմ պայմանագրի, ինչպես նան այլ համապատասխանհամաձայնագրերի հիման վրա, կսահմանեն ւիոխներգործությանձները: Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը կընդլայնեն իրենց ազգւսյյին զինված ուժերի փոխներգործությունը:Կողմերից մեկի անվտանգությաննկատմամբ սպառնալիքիառաջացման կամ նրանցից որնէ մեկի վրա զինված հարձակման դեպքում Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը կւսռաջնորդվենռազմական

Վ.ՔՉնյյեն,

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ, Իտա

օբյեկտների ն կառույցներիփոխադարձ օգտագործման սկզբունքով,ինչը իրականացվելուէ ազգային զինված ուժերի համար նախատեսվածկանոնների, ինչպես նան պաշտպանական նշանակության օբյեկտների համատեղ

շահագործմամբ:

Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը կհամագործակցեն ռազմատեխնիկական քաղաքականության անցկացման, ինչպես ճան, հաշվի առնելով սպառազինության ստանդարտիզացիան,ռազմական արտաղրության կոուվերացիայի բնագավառներում,ներառյալ` ռազմական ծրազրերի համաձայնեցված ֆինանսավորումը:

Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը,հաշվի առնելով սահմանված միջազնան ռազմական ն զենքի արտահանման ու ներմուծման քաղաքականությանանցկացման ո-

գային կանոնները, կհամագործակցեն

տեխնոլոգիաների

լորտում:

Հոդված

Հայաստանի Հանրապետությանսահմանների պաշտպանությունըԱն-

կախ ՊետություններիՀամւսգործակցության կազմի մեջ չմտնող պետութ-

յունների հետ կիրականացվիԲարձր ՊայմանավորվողԿողմերի համատեղ ջանքերով հիմնվելով իրենց միջն գոյություն ունեցող համապատասխան պայմանագրերիվրա ն ելնելով իրենց սեփական ու ԱՊՀ կոլեկտիվ անվտանգությանշահերից: Հոդված 6 Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը կշարունակեն սերտորեն համագործակցել արտաքին քաղաքականության, խաղաղության ամրապնդման,կայունության բարձրացման ն անվտանգության բնագավառներումինչպես Անդրկովկասյան տարածաշրջանում, այնպես էլ ողջ աշխարհում: Նրանք կնպաստեն զինաթափմանգործընթացի շարունակմանը,վստահությանու անվտանգությանամրապնդման նպատակով միջոցների կիրառմանը, ինչպես նան ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի ու ԱՊՀ-ի խաղաղարարղերի մեծացմաննօժանդակող մեխանիզմներին ինստիտուտների կայացմանը:Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը ջանքեր կգործադրենտարածաշրջանային հակամարտությունների ն իրենց շահերին վնասող այլ իրավիճակներիկարգավորման հա-

մար:

Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը համատեղկձգտեն իրավիճւսկի բարելավմանը ն. խաղաղության ու անվտանգությանապահովմանը ինչպես Անդրկովկասյան տարածաշրջանում,այնպես էլ ողջ աշխարհում, այդ թվում, անհրաժեշտությանդեպքում փոխհամաձայնեցված գործողություններիրականացնելու համար, կանցկացնեն խորհրդատվություններ փոխադարձ հե-

տաքրքրություն ներկայացնողմիջւսզգայինխնդիրների շուրջ: Հոդված

Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը պարտավորվում են զերծ մնալ մասնակցությունից որնէ զործողություններումկամ միջացառումներում, ինչպես

ԻՖԱՎԱԿԱՆ

Վ3լէնեք

ԱԿՏետ

նան միություններում ն դաշինքներում, որոնք ուղղված են ընդդեմ մյուս Բարձր Պայմանավորվող Կողմի ինքնիշխանությանը,անկախությանը ու տարածքային ամբողջականությանը, ն թույլ չտալ, որպեսզի իրենց տարածքները օգտագործվենագրեսիայի կամ այլ բռնի գործողություններիհամար ընդդեմԲարձր ՊայմանավորվողԿողմի: Բարձր Պայմանավորվող Կողմերից յուրաքանչյուրը արգելում ն կանխում է իր տարածքում կազմակերպություններիու խմբերի, ինչպես նան առանձին անձանց գործունեությունը, որոնք ուղղված են ընդդեմ մյուս Բարձր ՊայմանավորվողԿողմի պետական ինքնիշխանությանը,անկախությաննու տարածքայինամբողջականությանը: Հողված Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերից յուրաքանչյուրը կապահովի մյուս Բարձր Պայմանավորվող Կողմի քաղաքացիների անձի իրավունքներն ու ազատությունները, թույլ չի տա ազգային, կրոնական, լեզվական, քաղաքական ն այլ համոզմունքների կամ սեռի պատկանելության հիման վրա խտրականությանորնէ ձնի դրսնորում՝ միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ նորմերի համաձայն: Կապահովվեն այդ քաղաքացիների տեղաշարժման ազատությունըն, Կողմերի օրենսդրության համաձայն, երկու պետություններում բնակվելու,աշխատանք ստանալու ու անշարժ գույքի ձեռք բերման իրավունքները: Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը կկնքեն առանձին համաձայնագրեր Կողմերից մյուսի տարածքում մշտապես բնակվող իրենցքաղաքացիներիիրավունքներիպաշտպանությանն ապահովմանհամար: Հոդված9 Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը կզարգացնեն իրավահավասար ն փոխշահավետհամագործակցությունքաղաքական, առենտրատնտեսական, գիտատեխնիկական,հումանիտար ն այլ բնագավառներում: Վերոհիշյալ ուղղություններից բացի, գերապատվությունըտրվելու է միջազգային կազմակերպություններում Բարձր Պայմանավորվող Կողմերի շահերին չհակասող զանազան նախաձեռնությունների իրականացմանն ուղղված համագործակցությանը, մարդու իրավունքների ապահովման համաձայն հիմնարար միջազգային փաստաթղթերի, համագործակցություն շրջակա միջավայրի պաշտպանության, կազմակերպվածհանցագործության, ահաբեկչության ն թմրադեղերի անօրինական շրջանառության դեմ պայքարի բնագավառներում: Վերոհիշյալ ն այլ խնդիրների շուրջ, որոնք ներկայացնում են փոխադարձ հետաքրքրություն, Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը կկնքեն առանձին համաձայնագրեր համագործակցությանմասին: Հոդված 10 Բարձր Պայմանավորվող կողմերից մեկի տարածքում գտնվող մյուս ԲարձըրՊայմանավորվող Կողմի պետական գույքի, իրավաբանական անձանց ու քաղաքացիների գույքի իրավական կարգավիճակը կանոնակարգ-

Մ»ԻՋԱԶԳՀԻՆ

Վ..Ք1ՉԱ77Ան

վում է գործող բազմակողմանիհամաձայնագրերի ն այն Կողմի օրենսդրության համաձայն, որի տարածքում գտնվում է տվյալ գույքը, եթե հետագայում Բարձր Պայմանավորվող Կողմերի միջն համապատասխան երկկողմ համաձայնագրերում այլ կարգ չի ճախատեսվելու: Եթե Բարձր Պայմանավորվող Կողմերից որնէ մեկը հայտարարում է, որ մյուս Բարձըր Պայմանավորվող Կողմի տարածքում գտնվող գույքը, որի նկատմամբ սեփականության պահանջ են ներկայացնում երրորդ անձերը կամ պետությունները, իրեն է պատկանում, ապա մյուս Կողմը, մինչն այդ գույքի պատկանելության հարցի լուծումը, պարտավոր է ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցներընման գույքի պաշտպանության ն ապահովման հա-

մար:

Հոդված 11 ԲարձըրՊայմանավորվող Կողմերը, մեծ նշանակություն տալով կայուն զարգացման ու երկու պետությունների տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործմանը, փոխգործակցելու են շուկայական հարաբերությունների հիման վրա անցկացվելիք տնտեսական բարենորոգումների իրւսկանացման գործում, նպաստելու են երկու պետությունների միջն տնտեսական ինտեգրացիայի խորացմանը ն ընդհանուր տնտեսական տարածքի ձնավորման համար պայմանների ստեղծմանը, համաձայն Անկախ Պետությունների Համագործակցության շրջանակներում նրանց կողմից կնքած բազմակողմ ու երկկողմպայմաճագրերիցբխող պարտավորությունների: Այղ նպատակներով,Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը ձգտելու են համաձայնեցնել իրենց գործողությունները ֆինանսական, դրամավարկային, արժութային, հարկային, մաքսային ն սոցիալական քաղաքականության իրականցման հարցում: Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը նախապես տեղեկացնելու են միմյանց տնտեսականորոշումների մասին, որոնք կարող են ազդել Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերից մյուսի շահերի վրա:

Հոդված 12 ու Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը կնպաստեն առնետրատնտեսական գիտատեխնիկականհարաբերություններիզարգացմանըբոլոր մակարդակներում ն իրենց տարածքներում ձեռնարկություններիու ձեռճարկատերերի գործունեության համար բարենպաստ պայմանների ստեղծմանը, այդ թվում ուղղակի ճերդրումների բնագավառում: Կողմերը կօժանդակեն համատեղ ֆինանսաարդյունաբերականխմբերի կարգավորմանը, տրանսազգային միավորումների,ինչպես նան համագործակցությանայլ առաջադեմ ձների ստեղծմաննու գործունեությանը: Կողմերը կնպաստեն տնտեսավարողանձերի միջն փոխշահավետ արտադրական ու գիտատեխնիկականհամագործակցության պահպանմաննու զարգացմանը, ճախ ե առաջ ժամանակակից գիտատար արտադրանքի մշակման ու արտադրության ոլորտում, ներառյալ` արտադրանքըպաշտպա434

ԻԱՎԱԿԱԿ

ԻՖԱՎՀՀԵԹ

ԱԿՏեւր

նության կարիքներիհամար, այդ թվում միջպետական ն միջճյուղային մագործակցությանհամակարգված ծրագրերիձնավորման ճանապարհով:

հա-

Հոդված 13 Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը գործողություններ կձեռնարկենազապահովման, նրանց կայունության գային արժույթների փոխարկելիության զարգացման համար ն շուկաների արժութային պահպանման,ազգային սահմանման կարգը: արժութային կուրսերի կհամաձայնեցնեն Հոդված Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը կրնդլայնեն իրենց համագործակցութու ինֆորմատիկայի յունը տրանսպորտիու կապի, տելեկոմունիկացիաների ազգային համակարգերի զարգացմանհարցում, օժանդակելով տվյալ ասպարեզներում ձենավորված համալիրների ն միասնական համակարգերի պահպանմաննու ռացիոնալ օգտագործմանը: Երկաթուղային, օդային, ավտոմոբիլային,ծովային ն գետային տրանսպորտներովբեռներիու ուղնորների տեղափոխումներըերկու պետությունների միջն ն ճրանց տարածքներով, այդ թվում համապատասխաննավահանգիստների ու կայարաններիօգտագործմանմիջոցով, ինչպես նան երկու պեէլեկւոտություններիտարածքներումգտնվող գլխավոր խողովակաշարերի, րացանցերի ու կապի գծերի օգտագործումնիրականացվելու է առանձին համաձայնագրովսահմանվող փոխադարձաբարօգտավետ պայմաններով

կարգով: ԲարձըրՊայմանավորվող Կողմերը կզարգացնենհամագործակցությունը բնագավառում, այդ թվում էներգետիկայի համատեղ վառելիքաէներգետիկ ն տեղափոխման միջոցով: Այդ ճպատակով Կողմերը արտաղրության կնպաստենհամատեղ ձեռնարկություններիստեղծմանը: Հոդված 15 Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը, գիտակցելով գիտատեխնիկական բնագավառումհամագործակցելու առաջնային դերը, երկու պետությունների մտավոր, գիտական ու տեխնիկականճերուժի առավել ռացիոնալ օգտագործման ճպատակով, կձեռնարկեն բոլոր միջոցները, որպեսզի ստեղծեն տարածք: ընդհանուր գիտատեխնիկական Կողմերը, հետնելով մտավոր ու արդյունաբերականսեփականության ու միջազգային պարտավորութասպարեզումիրենց օրենսդրություններին ֆունղամենտալ յուններին, կհամագործակցեն ու կիրառականգիտություննեժարի բնագավառում,ներառյալ արդյունաբերականհետազոտությունների, ու նվաճումների տեխնոլոգիաների մանակակից գիտության, տեխնիկայի ն

բնագավառում: փոխադարձօգտագործման Կողմերը կնպաստեն իրենց ազգային ակադեմիաներին այլ գիտական հաստատություններիմիջն շփումների ընդլայնմանը,կիրականացնենիննովացիոն գործունեությունըապահովող փոխադարձենթակառույցներիզարկոլեկտիվներիբնագագացումը, կաջակցեն համատեղ գիտատեխնիկական ու վառում ընդհանուրինֆորմացիոնցանցի մշակմանն ստեղծմանը,կքաջա435

Վ.ՔՈՉԱՊՀԱն,

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

ԻԱՎԱԿԱն

ԻՊԱՎԱՀԵՔ

լերեն ընդհանուր ծրագրերի ու նախագծերի իրականացումը ն գիտնականների, փորձագետների ու մասնագետներիմիջն փորձի փոխանակումը, ինչպես նան կստեղծեն բարենպաստ պայմաններ գիտական կադրերի պատրաստման համար: Հոդված 16 Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը ամեն կերպ կօժանդակեն համագործակցության հետագա զարգացմանը հումանիտար բնագավառում, կւամրապնդեն կապերը մշակույթի զանազան ասպարեզներում, կնպաստեն ստեղծագործական միությունների, մշակութային հաստոատությունների, գրականության ու արվեստի գործիչների միջն գործնական կապերի ընդ-

լայնմանը:

Հաշվի առնելով ռուսաց լեզվի պատմականորեն ձնավորված դերը Ռուսաստանի ն Հայաստանի ժողովուրդների փոխհարաբերություններում, Հայկական Կողմը կստեղծի բոլոր պայմանները Հայաստանի Հանրապետության կրթական համակարգում ռուսերենի խորացված ուսումնասիրության համար: Ռուսական Կողմը կստեղծի բոլոր պայմանները, որպեսզի բավարարի Ռուսաստանյան Դաշնության տարածքում հայոց լեզվի ուսումնասիրության պահանջը: Կողմերը կնպաստեն մշակութային կենտրոններիստեղծմանն ու գործունեությանը,կփոխներգործակցենժողովրդական կրթության, կադրերի պատրաստման, մշակույթի, մամուլի, տեղեկատվության, զբոսաշրջիկության ու սպորտի ասպարեզներում:

Հոդված 17

Հոդված 21 Բարձր Պայմանավորվող Կողմերը կնպաստեն իրենց միջն խորհրդարաճականկապերիընդլայնմանը: Մույն Պայմանագրի իրականացմանընպաստելու նպատակով Բարձըր Պայմանավորվող Կողմերը կհիմնեն մշտական գործող միջխորհրդարանական համագործակցությանհանձնաժողով: Հոդված 22 Սույն Պայմանագիրը ենթակա է վավերացմանն ուժի մեջ է մտնում վավերագրերիփոխանակմանօրվանից, որը տեղի կունենա Երնանում: Հոդված 23 Սույն Պայմանագիրը կնքվում է քսանհինգ տարի ժամկետով ն ինքնըստինքյան ամեն անգամ կերկարաձգվիհետագա տասը տարվա ժամկետով, եթե Բարձր Պայմանավորվող Կողմերից ոչ մեկը ընթացիկ ժամկետի ավարտից առնվազն մեկ տարի առաջ չի հայտնի մյուս Բարձր Պայմանավորվող Կողմից դրա գործողությունըդադարեցնելու իր ցանկության մասին: Կնքված է Մոսկվայում, 1997 թվականի օգոստոսի 29-ին, երկու բնօրինակից, յուրաքանչյուրը հայերեն ու ռուսերեն լեզուներով, ընդ որում երկու տեքստերն էլ հավասարազոր են: Լ. Տեր-Պեւլտրույան Հայաարանի Հանրապետության կողմից

ՌուաաւվաանիԴաշնության կողմից Բ. Ելցին

Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը կզարգացնեն համագործակցությունը առողջապահության, սանիտարա-համաճարակաբանականհսկողության, աշխատանքի պաշտպանության, սոցիալական պաշտպանության ն կենսաթոշակային ապահովման բնագավառներում:

Հոդված 18 Սույն Պայմանագրի դրույթները չեն շոշափում միջազգային այլ պայմաճագրերից բխող Կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները,որոնց մասնակիցներնեն հանդիսանում նրանք:

Հոդված19

Սույն Պայմանագրի մեկնաբանման ն կիրառման վերաբերյալ վեճերը ենթակա են լուծման Բարձր Պայմանավորվող Կողմերի միջն խորհրդատվությունների Ա բանակցություններիմիջոցով: Հոդված 20 Սույն Պայմանագրի դրույթների իրականացման ուղղությամբ տարվոդ գործունեության համակարգմաննպատակով Բարձր ՊայմանավորվողԿողմերը անհրաժեշտության դեպքում կստեղծեն համատեղ խորհրդատվական մարմիններհատուկ համաձայնագրերիկնքման միջոցով:

ԱԿՏատ

ԻաՎաԱնմն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ,Ի՛1Վ711ուք

Վ .ԼՔՈՂՉԱյԱա

ՀՌՉԱԿԱԳԻՐ

Հայաստաճի աճկախությանմասին

Հայկական ԽՍՀ Հ Գ

Գերագույնխորհուրդը արտահայտելով Հայաստանի ժողովրդի միասնական կամքը, գիտակցելով իր պատասխանատվությունըհայ ժողովրդի ճակատագրի իրականացմանն պատմական արդարութվերականգնման գործում, համընդհանուր հռչակագրի սկզբունքնե-

աոՏն հայության հղճերի անան ելոոլով Մարդ իրավունքների Ի աաաածավ քավուն հիմնվելով աշման ազգերի ազատ, ինքնու ԽՍՀ

յան

Վ

Վ

քոր

քը,

Է

հիմնվե

«Հայկական Լեռնային Ղարաբաղի վերամիավորման մասին» Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի ն Լեռնավրա, յին Ղարաբաղի Ազգային խորհրդի համատեղ որոշման անկախ Հայասզարգացնելով 1918 թվականի մայիսի Տին տանի Հանրապետությանժողովրդավարականավանդույթները ստեղ-Ղ խնդիր դնելով ժողովրդավարական,իրավական 1989 թվականի դեկտեմբերի 1-ի

ն

առեղծված

ծումը

Է

ՀՌՉԱԿՈՒՄ

ԱՆԿԱԽ 1.

հասարակարգի

ՀԱՍՏԱՏՄԱՆ

ՍԿԻԶԲԸ: է Հայաստանի վերանվանվում Հանրապետություն,

ՊԵՏԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

Հայկական ԽՍՀ-ն

'

զիդրոշը` հր, ունի Հանրապետությունը

կրճատ` Հայաստան: Հայաստանի նանշանըն հիմնը: 2. ՀայաստանիՀանրապետությունըինքնիշխան պետություն է` օժտված պետական իշխանության գերակայությամբ, անկախությամբ,լիիրավությամբ: Հայաստանի Հանրապետության ամբողջ տարածքում գործում են միայն ՀայաստանիՀանրապետությանՍահմանադրությունը ն օրենքները: 3. Հայոց պետականության կրողը ՀայաստանիՀանրապետությանժողոուրն Ե րն ի չխանույոնը իրագործում անեիջականորնն ցուցչական մարմինների միջոցով՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության ն օրենքների է բացառապես Հայաստանի նից հանդես գալու իրավունքը. պատկանում Հանրապետության Գերագույն խորհրդին: 4. Հայաստանի Հանրապետությանտարածքում բնակվող բոլոր քաղա քացիների համար սահմանվում է Հայաստանի Հանրապետությանքաղաքացիություն: Արտերկրի հայությունը ՀայաստանիՀանրապետության քաղաքացիության իրավունք ունի: Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները գտնվում են նրա պաշտպանության ն աջակցության ներքո: Հայաստանի Հանրապետությունըապահովում է իր քաղաքացիներիազատ ու իրավաանկախ ազգությունից, ռասայական պատկանե՛

:

ԱԿՏԵ

հասարակական անվտանգության մարմիններ: Հայաստանի Հանրապետությունը ունի ԽՍՀՄ սպառազինությանիր մասնաբաժնի իրավունքը: ՀայաստանիՀանրապետությունըինքն է որոշում իր քաղաքացիներիզինվորական ծառայությանկարգը: նրանց ռազմական բազաները ն շիԱյլ երկրների զորամիավորումները, են տեղաբաշխվել Հայաստանի Հանրապետության նությունները կարող տարածքումմիայն Գերագույն խորհրդիորոշմամբ: ՀայաստանիՀանրապետությանզինված ուժերը կարող են օգտագործվել միայն նրա Գերագույն խորհրդի որոշմամբ: ՛

է անկախ անմիջա աաականությում արտաքին, տուներու վարում .

Հայաստանի

6.

Հանրապետությունը,

որպես

ավուն

միջազգային

հարաբերություններէ հաստատում այլ պետությունների,ԽՍՀՄ, ազգայինպետականկազմավորումներիհետ, մասնակցում է միջազգային կազմակերպություններիգործունեությանը: 7. Հայաստանի ազգային հարստությունը՝ հողը, ընտնտեդերքը, օդային տարածությունը,ջրային ն այլ բնական պաշարները, ճրա ժողովրդի սեփակասական, մտավոր, մշակութայինկարողությունները ոնությունն է: Դրանց տիրապետման,օգտագործմանն տնօրինմանկարգը ՀանՀայաստանի օրենքներով: րոշվում է Հայաստանի Հանրապետության րապետություննունի ԽՍՀՄ ազգայինհարստություն,այդ թվում՝ ոսկու պաշարների, ալմաստի ն լ բազսաճնությա 8. Հայաստանի Հանրապետությունը սեփականության ն հիմնում կարգը, է սկզբունքները հիման վրա որոշում իր տնտեսավարման համակարգ, հարկասեփականդրամ, ազգային բանկ, ֆինանսավարկային ն մաքսայ ծառայություններ: յին մաքսային իր տարածքումապահովումէ 9.

Հանրապետության

Տոր րականության իրվունբ: վալյուտային

Հանրապետությունը Հայաստանի լ աատակոե|

ար ն դատականիշխանությունների տարանջատում օրենսդիր, գործադիր հո իկուսակցություններիիրավահավասարություն, Ն

խանություննե

րանջ

հավասար սարգացումը՝ `

լությունից դավանանքից: 5. ՀայաստանիՀանրապետությունըիր

անվտանգությունըն սահմանների անձեռնմխելիություննապահովելու նպատակով ստեղծում է Գերագույն խորհրդին ենթակա սեփական զինված ուժեր, ներքին զորքեր, պետական ն

-

բազմակուսակցություն,

ն նված որիապա հավակահ քարձինների Ն Վերա անու, հիման ժողովրդի վրա: Հանրապետության լ

|

'

:

հանրապետությանկյանքի բոլոր պետական լեզվի, գործառնությունը ն մշակույթի սեփական գիտության ստեղծում կրթության,

արու արգ:

տպա ոլորտ-

համա-

է կանգնում 1915 թվակասատար ՀայաստանիՀանրապետությունը ն հայոց ցեղասպաՀայաստանում Արնմտյան նին օսմանյանԹուրքիայում գործին: նության միջազգայինճանաչման 12. Սույն Հռչակագիրը հիմք է ծառայում Հայաստանի Հանրապետութ11.

տոր ոետական մարգինն կԱ ների, Աագման րություններ ծուԵՄ յն Ա ՐԱՅ, Մախագահ՝ խ որհրդի Ա Գերագույն խորհրդի `

իո-

ոլմությու ն

մոր ն

որ

ր

ե

|

՝

ենսդրության

ն նո

մշակման

համար:ր

Լ

ՀՀ

Բ

ՍԱՀԱԿՅԱՆ

թվականի, գզոարուի

քաղ.

Երեան

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Վ..ԶՈՂՉԱԻԱն,

ԻԽԱՎԱԿԱԿ

ԻԽԱՎՈՒԵՔ

ՀՈԴՎԱԾ

'

ԿՈՆՎԵՆՑԻԱ

ՎԱՎԵՐԱՑՄԱՆ

ՀԱՆՑԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ԴՐԱ ՀԱՄԱՐ ՊԱՏԺԵԼՈՒ

ՄԱՍԻՆ

ԵՎ ՄԻԱՑՄԱՆ

ԹՎԱԿԱՆԻ ՈՒԺԻ

ՄԵՋ ՍՏԵԼ

Է

խան: Պայմանավորվողկողմերը,

ԳԼԽԱՎՈՐ

ԱՍԱՄԲԼԵԱՅԻ

9 ի 260 ձ. 10 ԲԱՆԱՁԵՎՈՎ

հունվարի 12-ին՝«ԱԼ հոդվածինհամապատաս-

ԴԵԿՏԵՍԲԵՐԻ

1961 թ.

ՀԱՍԱՐ -

Ուշադրության առնելով, որ Միավորված ազգերի կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեան իր 1946 թվականի դեկտեմբերի 11-ի 96 (7 բաճաձնում հայտարարել էր, որ ցեղասպանությունը միջազգային իրավունքի նորմերը խախտող ն Միավորված ազգերի կազմակերպության ոգուն ու հակասող հանցագործություն է, ն որ քաղաքակիրթ աշխարնպատակներին հը դատապարտում Է այն, ընդունելով, որ ամբողջ պատմության ընթացքում ցեղասպանությունըմեծ կորուստներ Է պատճառելմարդկությանը, ն համոզված լինելով, որ այդ նողկալի պատուհասից մարդկությանըփրկելու համար անհրաժեշտ Է միջազգային համագործակցություն, համաձայնության են գալիս, ինչպես դա նախատեսված է ստորն. ՀՈԴՎԱԾ

են, որ ցեղասպանությունը, անՊայմանավորվող կողմերը հաստատում թե կախ նրանից, թե այն խաղաղ, պատերազմականժամանակ է կատարվում, հանցագործություն է, որը խախտում Է միջազգային ճորմերը, ն որի դեմ նրանք պարտավորվում են կանխման միջոցներ ձեռնարկել ն պատժել դրա կատարման համար: ՀՈԴՎԱԾ

Սույն Կոնվենցիայում ցեղասպանության տակ հասկացվում են հետնյալ գործողությունները,որոնք կատարվում են որնէ ազգային, էթնիկական ղային կամ կրոնական խումբ, որպես այդպիսին լիովին կամ մասամբ ոչնչացնելու մտադրությամբ. ա) նման խմբի անդամներիսպանությունը. բ) նման խմբի անդամներինմարմնական լուրջ վնասվածքներ կամ մտավոր խանգարում պատճառելը. գ) որնէ խմբի համար կանխամտածված այնպիսի կենսապայմանների ստեղծումը, որոնք նախորոշված են նրան լիովին կամ մասամբ ֆիզիկապես ոչնչացնելու համար. դ) նման խմբի միջավայրում մանկածնությունը կանխելու նպատակով նախորոշվածմիջոցները. ե) երեխաներիբռնի հանձնումը մարդկանցմի խմբից մյուսին:

ՓԵ

հետնյալ

գործողությունները՝

ցեղասպանությունը. կատարելու նպատակովնյութվող դավաղրությունը. բ) ցեղասպանություն հրահրուկատարելու ուղղակի ն հրապարակային գ) ցեղասպանություն

ա)

ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՆԽԵԼՈՒ

են Պատծժծելի

ԱԿՏեն

մը. բ

կատարելուհանցափորձը. դ) ցեղասպանություն ե)

հանցակցությունըցեղասպանությանը:

ՀՈԴՎԱԾ

Մ

ոկամ 111 հոդվածումթվարկվածգործողություններից Ցեղասպանություն

ընէ մեկը կատարած անձինք պատժի են ենթակա անկախ այն բանից, թե են, նրանք ըստ սահմանադրության պատասխանատուկառավարիչներ պաշտոնատար,թե մասնավոր անձինք: ՀՈԴՎԱԾ

Մ

Սույն Կոնվենցիայի դրույթներն ուժի մեջ մտցնելու համար պայմանավորվող կողմերը պարտավորվումեն անհրաժեշտ օրենսդրությունանցկացնել` յուրաքանչյուրնիր սահմանադրականարարողակարգով,ն, մասնավոորապես, այն անձանց պատժելու արդյունավետ միջոցներ նախատեսել, կամ 111 հոդվածում նշված այլ հանցարոնք մեղավոր են ցեղասպանության

գործություններկատարելուհամար: ՀՈԴՎԱԾ

ՄԼ

ՀՈԴՎԱԾ

ՄԼ

Ցեղասպանությունկամ 111 հոդվածումթվարկվածայլ գործողություններ կատարելուհամար մեղադրվողանձինք պետք է դատվենայն պետությանիէ այդ գործողութրավասու դատարանիկողմից, որի տարածքումկատարվել որը կարող կողմից, դատարանի յունը, կամ այնպիսի միջազգայինքրեական որոնք նկատմամբ, կողմերի ունենալ սույն Կոնվենցիայի է իրավազորություն ճանաչել են նման դատարանիիրավասությունը: ե Ոլ Մեղավորներիհանձնման առումով ցեղասպանությունը հոդվածում չեն դիտվումորպես քաղաքականհանթվարկվածմյուս գործողությունները ցագոռրծություններ: են հանձկողմերը պարտավորվում Նման դեպքերումպայմանավորվող հան պայմանագրերին գործող նումն իրականացնել իրենց օրենսդրությանը մապատասխան:

ՀՈԴՎԱԾ Մ11

է Սույն Կոնվենցիայի յուրաքանչյուր մասնակից կարող դիմել Միավորմարմնին՝պահանջելովՄիավորվածազգեված ազգերիհամապատասխան Կանոնադրությանդրույթներինհամապատասխան րի կազմակերպության ձեռնարկել իր կարծիքով բոլոր անհրաժեշտ միջոցները, ցեղասպանության որնէ մեկը կանխեկամ 111 հոդվածումթվարկվածմյուս գործողություններից լու ն կասեցնելունպատակով:

Վ..ՔՊՉԱՌ)ԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿԻԲԱՎՈՒԱՔ

ԻԻԱՎԱԿԱն

Սույն Կոնվենցիայիմեկնաբանման,կիրառման կամ կատարմանհարցի

շուրջ պայմանավորվողկողմերի վեճերը, ներառյալցեղասպանությունկամ 11 հոդվածում թվարկված հագործողություններից

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

Հ ԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

որնէ մեկը կատարելու մար այս կամ այն պետության պատասխանատվության շուրջ վեճերը, վեճի կողմերից մեկնումեկիպահանջով հանձնվում են Միջազգայինդատարանի

ԳԼՈՒԽ

քննարկմանը: ՀՈՂՎԱԾ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՕՐԵՆՔԸ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Սույն Կոնվենցիան,որի անգլերեն,չինարեն, իսպաներեն,ֆրանսերենն ռուսերեն տեքստերըհավասարապես նույնական են, թվագրվում են 9 դեկտեմբերի 1948 թվականի: ՀՈԴՎԱԾ

ԱԿՏԵտ

`

Սույն ԿոնվենցիանՄիավորվածազգերիկազմակերպության ցանկացած անդամի կամ Կազմակերպությանանդամ չհանդիսացողցանկացած պետության անունից, որը ստացել է Գլխավոր ասամբլեայիհրավերը՝ստորագրելու Կոնվենցիան,ստորագրման համար բաց կլինի մինչն 1948 թվականի

դեկտեմբերի 31-ը: Սույն Կոնվենցիանենթակաէ վավերացմանն վավերացմանակտերըի պահ են հանձնվումՄիավորված ազգերիկազմակերպության ԳլխավորՔար-

տուղարին:

թվականի հունվարի 1-ից սկսած սույն Կոնվենցիայինկարող են միանալ Միավորվածազգերի կազմակերպության ցանկացածանդամ ն այդ անդամ չհանդիսացողցանկացած պետություն, որը Կազմակերպության ստացելէ վերոհիշյալ հրավերը:

ՀՈԴՎԱԾ

1. ՕՐԵՆՔԻ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ

ԱՌԱՐԿԱՆ

միջազՄույն օրենքը կարգավորումէ ՀայաստանիՀանրապետության գային պայմանագիրընախապատրաստելու,դրա շուրջ բանակցություններ վարելու, այդ պայմանագիրընախաստորագրելու,ստորագրելու, վավերացնելու կամ հաստատելու, դրան միանալու, ուժի մեջ մտնելու, գրանցելու, դա ժամանակավորապեսկիրառելու, կատարելու, ինչպես ճան Հայաստանի Հանրապետությանհամար միջազգային պայմանագրի գործողությունըկասեցնելու, դադարեցնելուն դրա հետ կապվածայլ հարաբերություններ: 2. Սույն օրենքի գործողությունըչի տարածվումմիջազգայինմասնավոր իրավունքի կարգավորման ոլորտում ընդգրկված միջազգային քաղաքավրա, բացառությամբսույն օրենքի 8ցիաիրավականհարաբերությունների րդ հոդվածի3.1-րդ կետովսահմանված դեպքի: 1.

-

ՀՈԴՎԱԾ

2.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ՏՐ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀայասՀայաստանիՀանրապետությանմիջազգայինպայմանագիրը տանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ,սույն օրենքով ն միջազգային իրավունքինորմերինհամապատասխանՀայաստանի Հանրապետության ն օտարերկրյապետությունների,միջազգայինկազմակերպությունների կամ միջազգայինիրավունքի այլ սուբյեկտների միջն կնքված գրավոր համաձայնություն է, որը կարգավորվումէ միջազգային իրավունքով, սահմանում, փոփոխում կամ դադարեցնումէ կողմերի իրավունքներըն պարտակաուժի մեջ ն նությունները,սահմանված կարգով մտնում է իրավաբանական ՀայաստանիՀանրապետությանհամար ճպնաչվում է պարտադիր: 2. Սույն օրենքի համաձայն` ՀայաստանիՀանրապետության միջազգային պայմանագիրէ համարվում ցանկացածգրավոր համաձայնություն,որը ձնակերպվել է պայմանագրի,համաձայնագրի,կոնվենցիայի,հուշագրի, արձանագրության,նոտաներիփոխանակմանկամ միջազգայինպրակտիկայում ընդունվածայլ անվանմամբփաստաթղթիտեսքով: Միջազգային պայմանագիրըկարող է ձեւակերպվածլինել մեկ ընդհան միմյանցից անբաժանելիմեկից նուր փաստաթղթիկամ փոխկապակցված ավելիփաստաթղթերիտեսքով: է համար3. Սույն օրենքի համաձայն`միջազգայինկազմակերպություն մասկամ դրանց կառավարությունների վում երկու ն ավելի պետությունների 1.

Վ.ՔՈՉԱՅյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ ԻԹԱՎԴՒՆթ

նակցությամբստեղծված միջպետականկամ

կերպությունը: ՀՈԴՎԱԾ

3.

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

1.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԿՈՂՄԵՐԸ

ԻԽԱՎԱԿԱՆ

միջկառավարական կազմա-

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրի նորմերը տարածքում գործում են անմիջականորեն, Հայաստանի Հանրապետության եթե պայմանագրովնախատեսված չէ Հայաստանի Հանրապետությաններպետական ակտի ընդունում, կամ եթե վերջինիս ընդունումը չի բխում այդ պայմանագրի պատշաճ կատարումն ապահովելու անհրաժեշտությունից: 2.

ՍԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀայաստանիՀանրապետության միջազգային պայմանագիրըկարող է

լինել երկկողմ կամ բազմակողմ: 2.

Երկկողմ միջազգայինպայմանագրում ՀայաստանիՀանրապետութ-

ԳԼՈՒԽ

յան հետ որպես պայմանագրիմյուս կողմ հանդես է գալիս միջազգայինի-

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

րավունքի մեկ այլ սուբյեկտ: Երկկողմ միջազգայինպայմանագրում փնչպես Հայաստանի Հանրապետության, այնպես էլ մյուս կողմի հետ) որպես տվյալ պայմանագրի մեկ միասնական(հավաքական) կողմ կարող են հանդես գալ միջազգայինիրավունքի մեկից ավելի սուբյեկտներ: 3.

ՀՈԴՎԱԾ

Հանրապե-

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՍԻՆ ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

1.

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրի հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվումեն Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, սույն օրենքով, ՀայաստանիՀանրապետության միջազգայինպայմաճագրերով, ինչպես նան դրանց հիման վրա ընդունված՝ ՀայաստանիՀանրապետության օրենքներովն իրավականայլ ակտե-

րով: 2. Հայաստանի կապված ն

Հանրապետության միջազգային պայմանագրիհետ

սույն օրենքովչկարգավորվող հարաբերությունները կարգավոր-

վում են միջազգայինիրավունքիհանրաճանաչ ն նորմերով: սկզբունքներով ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

5.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՕՐԵՆՔՆԵՐԻ

ՀայաստանիՀանրապետության վավերացրածմիջազգայինպայմանագիրըՀայաստանիՀանրապետության իրավականհամակարգիբաղկացուցիչ մասն է: Եթե ՀայաստանիՀանրապետության Ազգային ժողովի կողմից վավերացվածմիջազգայինպայմանագրովսահմանվածեն այլ նորմեր, 1.

են Հայաստանի քան նախատեսված Հանրապետության օրենքներով,ապա

կիրառվում են

միջազգւսյին պայմանագրինորմերը: ՀայաստանիՀանրապետության Ազգային ժողովի կողմից չվավերացված ՀայաստանիՀանրապետության ն միջկառավարական միջգերատեսչական պայմանագրերը չեն կարող հակասել Հայաստանի Հանրապետության օրենքներին:

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐՈՎ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՎՈՂ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՍՈՒԲՅԵԿՏԸ

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրի սուբյեկտը ՀայաստանիՀանրապետություննէ: Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի սուբյեկտներ կարող են լինել օտարերկրյա պետությունները,միջազգայինկազմակերինչպես ճան միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտներ: պությունները, 1.

պայմանագրի կողմեր հանդես են գալիս ինքնուրույն

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

6.

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

-

4.

ԵՎ ԱՅԴ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

միջազգայինիրավունքիմեկից ավելի սուբյեկտներ: ՀՈԴՎԱԾ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԸ

Բազմակողմ միջազգայինպայմանագրում Հայաստանի

տության հետ որպես

ԱԿՏԵ

`

Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիր կարողէ

կնքվել ճան դաշնային կամ միջազգային իրավունքով ընդունված համանման կառուցվածքունեցող(այսուհետ՝ դաշնային) օտարերկրյապետությունների դաշնության սուբյեկտի ն ինքնավարությանկամ այլ կարգավիճակունեցող պետականկազմավորմանհետ, եթե նրանք դաշնային պետության օրենքների համաձայն ունեն միջազգայինպայմանագրերկնքելու իրավունք: 2. ՀայաստանիՀանրապետությանմիջազգային պայմանագիրըկարող է

կնքվել՝ ա)

ՀայաստանիՀանրապետության անունից(միջպետականպայմանագիր).

բ) Հայաստանի Հանրապետության կառավարության անունից (միջկա-

ռավարականպայմանագիր). գ Հայաստանի Հանրապետության հանրապետական գործադիր մարմինների, գլխավոր դատախազության, գիտությունների ազգային ակադեմիայի, ինչպես նան կենտրոնական բանկի անունից (միջգերատեսչական

պայմանագիր):

Անկախ նրանից, թե միջազգային պայմանագիրը ՀայաստանիՀանրապետությանկողմից ում անունից է կնքվել (այսուհետ` հայկական կողմ) դրանում որպես կողմ ն միջազգայինպայմանագրիսուբյեկտ հանդես է գալիս Հայաստանի Հանրապետությունը:Հայաստանի Հանրապետությունը պատասխանատու է հայկական կողմի ստանձնած պարտավորությունների կատարմանհամար: 3.

՝

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐՈՎ

7.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՎՈՂ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հայաստանի Հանրապետության միջպետական պայմանագրովկարգավորվում են` ա) այլ պետությունների հետ բարեկամության ն համագործակցության, պաշտպանության, ուժի կիրառումից կամ ուժի կիրառման սպառնալիքից փոխադարձաբարհրաժարվելու, հաշտության, քաղաքական կամ ոռոազմական դաշինք ստեղծելու կամ դրան անդամակցելու,սահմանային, տարածքային հարցեր լուծելու, միջազգային կազմակերպություններստեղծելու կամ դրանց անդամակցելու, դիվանագիտական ն հյուպատոսական հարաբերություններ հաստատելու, վարկեր, փոխառություններ, երաշխիքներ ստանալու կամ դրանք տրամադրելու, ֆինանսական համագործակցությանն Հայաստանի Հանրապետությանկենսական շահերին վերաբերող այլ հարաբե-

րություններ.

բ) մարդու իրավունքների, ազատություններին պարտականությունների,

քաղաքացիության, օտարերկրյա քաղաքացիների իրավական վիճակի, փախստականների,հարկադիր տեղահանվածների, ինչպես նան քաղաքացիական, ընտանեկան, քրեական գործերով իրավական օգնության ն իրահետ կապվածհարաբերությունվական հարաբերություններիհաստատման

ները. գ) ՀայաստանիՀանրապետությանսեփականությունհամարվողմշակութա-

յին արժեքներին այլ օբյեկտներիօտարմանհետ կապվածհարաբերություննե-

րը.

ն միջգերատեսչական դ սույն օրենքով միջկառավարական պայմանագրերի կարգավորման շրջանակներիմեջ մտնող հարաբերությունները,եթե պայմա-

նագրիմյուս կողմըցանկանումէ դրանքկնքել ՀայաստանիՀանրապետության

անունից:

ՀՈԴՎԱԾ

ՄԻՋԿԱՌԱՎԱՐԱՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՎՈՂ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

8. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐՈՎ

ԿԱՆ

Ի7ԱՎԱԿԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ, ԻԲԱՎՈԼԿՔ

Վ..ՔՈԴԶԱԻյԱԸ,

Հայաստանի Հանրապետությանմիջկառավարականպայմանագրով կարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, սույն օրենքին ն այլ օրենքներին համապատասխան ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության իրավասության մեջ մտնող հարաբերություն1.

ներ:

2. Հայաստանի Հանրապետությանմիջկառավարականպայմանագրով կարգավորվումեն՝ ա) ընդհանուր տնտեսական, ներառյալ` առնտրի, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, գիտության ն տեխնիկայի, կրթության, օտարերկրյա ներդրումների ն հարկային հարաբերությունները. բ) տնտեսության առանձին ճյուղերի հետ կապված հարաբերությունները, եթե դրանք ուղղակիորեն չեն մտնում համապատասխան ճյուղի պետական կառավարում իրականացնող հանրապետականգործադիր մարմնի իրավասության մեջ.

ԱԿՏե՛

ստեղծելու, միջազգային կազմակերպություններ գ) միջկառավարական դրանց միանալու, վարկեր, փոխառություններ,երաշխիքներստանալու կամ հետ ն դրանք տրամադրելու, ֆինանսականհամագործակցության դրանց կապված այլ հարաբերություններ: պայմանագիրը 3. Հայաստանի Հանրապետությանմիջկառավարական կ առավարության է Հանրապետության կարող կնքվել ինչպես Հայաստանի նախաձեռնությամբ,այնպես էլ ի կատարումնՀայաստանիՀանրապետութպայմանագրի: յան միջպետականկամ այլ միջկառավարական կարող է մի3.1. ԲացառիկդեպքերումՀայաստանի Հանրապետությունը ջազգային պայմանագիրկնքել միջազգայինկամ օտարերկրյա ոչ կառավակամ միավորմանհետ, որը հիմնադրվել է բյսրերական կազմակերպության գործունեությաննպատակով ն Հայաստամարդասիրական գործականկամ նի Հանրապետությունումիրականացնելուէ բարեգործական,մարդասիրական կամ զարգացման,տեխնիկական, տնտեսական կամ ֆինանսական գործունեությունկամ Հայաստանի Հանրապետությանըտրամադրելու է մարդասիրական,բարեգործական,տեխնիկական,տնտեսական կամ ֆինանսական օգնություն: Այդպիսի պայմանագիրընույնպես համարվում է ՀայաստանիՀանրապայմանագիր: պետությանմիջկառավարական պայմամագրով 4. Հայաստանի Հանրապետությանմիջկառավարական միջպետական Հանրապետության Հ այաստանի չեն կարող կարգավորվել հարաբերություններ: պայմանագրովկարգավորվող

ՄԻՋԳԵՐԱՏԵՍՉԱՀՈԴՎԱԾ 9. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՎՈՂ

ԿԱՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳՐՈՎ

պայմանագրով 1. ՀայաստանիՀանրապետությանմիջգերատեսչական փոխօգնութհամագործակցության, կարգավորվումեն միջգերատեսչական յան ն փոխադարձհետաքրքրություններկայացնողայն հարաբերությունները, որոնք, ՀայաստանիՀանրապետությանօրենսդրությանըհամապատասհանրապետականգործախան, մտնում են ՀայաստանիՀանրապետության գիտությունդատախազության, դիր համապատասխանմարմնի, գլխավոր գերատես(այսուհետ` ների ազգային ակադեմիայի, կենտրոնականբանկի մեջ: չություններ) իրավասության պայմանագիրը 2. ՀայաստանիՀանրապետությանմիջգերատեսչական այնպես նախաձեռնությամբ, է գերատեսչությունների ինչպես կարող կնքվել մ իջպետական, Հանրապետության էլ ի կատարումնՀայաստանի միջկառապայմանագրի: վարական կամ այլ միջգերատեսչական պայմանագրով 3. Հայաստանի Հանրապետությանմիջգերատեսչական ն մ իջպետական չեն կարող կարգավորվելՀայաստանիՀանրապետության հարաբերություններ: միջկառավարականպայմանագրերովկարգավորվող

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Վ..ԹՈՉԱՀ)ԱԿ

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

10.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԿՆՔԵԼՈՒ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԿՆՔԵԼԸ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՈԳՎԱԾ

11.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՄԻՋԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ

ԿԱՄ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԱԿՏեր

ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՌԱՋԱՐ-

ԿՆՔԵԼՈՒ

ԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

1. Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագիր կնքելու նախաձեռնությամբկարող են հանդես գալ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը Հայաստանի Հանրապնտությանվարչապետը, գերատեսչություններըի̀րենց գործունեության ոլորտին կամ իրավասությանըվերաբերուլ հարցերով, ինչւվես ճան օտարերկրյա պետությունները ն միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտներ: Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը կարող է միջազգային պայմանագիր կնքելու նախաձեռնությամբհանդես գալ նան այլ գերատեսչությանիրավասությանը վերաբերող հարցերով՝ վերջինիս համապատասխանառաջարկություն ճերկայացնելու միջոցով: Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգայինպայմանագիրկնքելու նախաձեռնությամբ կարող են հանդես գալ շահագրգիռ մեկից ավելի գերատեսչություններ: Այդ գերատեսչություններըկարող են նան սեփական նախաձեռնությամբ կամ սույն հոդվածի 2-րղ կետում նշված մարմինների ն պաշտոնատար անձանց հանձնարարությամբ հւսմատեղ մշակել միջազգային պայմանագրի նախագիծ: Այդ դեպքում դրանցից մեկր հանդես է գալիս որպես գլխավոր նախաձեռնոդ ն ւատասխանատվություն է կրում պայմանագրի նախագծի համաձայնեցմանն հետագա ընթացքիհամար: 2. Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիր կնքելու հանձնարարականկարուլ են տալ՝ ա) ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահը՝ միջպետական,միջկառավարական ն միջգերատեսչականպայմանագրերկնքելու վերաբերյալ. բ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը, Հայաստանի Հանըապետության վարչապետը՝միջկառավարականն միջգերատեսչական պայմանագրերկնքելու վերաբերյալ, բացառությամբ կենտրոնականբանկի ն գլխավոր դատախազությանանունից կնքվող միջգերատեսչականպայմանագրի: 3. Սույն հոդվածի 2-րդ կետով նախատեսվածհանձճարարականների կատարման հետ կապված հարաբերությունները կարգավորվումեն միջազգային պայմանագրիկնքման ասռաջարկությանն ընթացքտալու վերաբերյալ սույն օրենքի 12-րդհոդվածի 2-րդ կետի "բ" ենթակետի 13-րդ հոդվածի ինչպես նան 14-րդ հոդվածի 2-րդ կետի ճորմերով,եթե այդ հանձնարարականներով այլ բան նախատեսվածչէ:

ԻրաՎԱԿԱն

ԻոԱՎոքեք

միջպետականկամ միջկառաԵքե Հայաստանի Հանրապետության հանդես Լ գալիս գերանախաձեռնությամբ կնքելու վարականպայմանագիր պայմանագրինախատեսչությունը, ապա նա մշակումէ համապատասխան յ.

կնքման անհրաժեշտությանկամ ճպատակահարմարության արտաքին հիմնավորմամբներկայացնումէ ՀայաստանիՀանրապետության գործերինախարարություն: միջպետականկամ միջկառա2. Եթե ՀայաստանիՀանրապետության հանդես է եկել օտանախաձեռնությամբ կնքելու վարականպայմանագիր ն համարերկրյա պետությունըկամ միջազգայինիրավունքիայլ սուբյեկտ, պատասխան առաջարկությունըներկայացվել է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն,ապա վերջինս` առաջարհնգօրյա ժամկետումդա հասցեագրում կություննստանալուցհետո՝ է համապատասխանգերատեսչությանը: Եթե առաջարկություննստացվել է Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարությանմիջոցով կամ անմիջականորենապա դա ստանալուց հետո՝ տասնհինգօրգերատեսչությունը համապատասխան կարծիք է ներկայացնումՀայասգրավոր յա ժամկետում դրա վերաբերյալ արտաքինգործերի նախարարություն: տանի Հանրապետության 3. Սույն հոդվածի 1-ին ն 2-րդ կետերով սահմանված կարգով համապաառաջարկություններըկամ կարծիքներն տասխան զերատեսչությունների արստանալուց հետռո՝ 10-օրյա ժամկետումՀայաստանիՀանրապետության է ղրանք ն տվյալ միջո ւսումնասիրում նախարարությունն տաքին գործերի պայմանագիր կնքելու վերաբերյալ բոպետականկամ միջկառավարական նախարարությանկարծիքի պատճենները լոր փաստաթղթերըկամ դրանց հետ ճերկայացնումէ Հայաստանի Հանրապեհամապատասխանաբար կառավարութտությանՆախագահին կամ Հայաստանի Հանրապետության գիծն

ու

դրա

յուն:

12. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀՈԴՎԱԾ ԿԱՄ

ՄԻՋԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ

ԸՆԹԱՑՔ ՏԱԼԸ

ԿՈՒԹՅԱՆՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ

ԿՆՔԵԼՈՒ

ԱՌԱՋԱՐ-

կամ միջկառավամիջպետական Եթե ՀայաստանիՀանրապետության համաձայնությունեն տվել րական պայմանագիրկնքելու առաջարկությանը համապատասխանաբարՀայաստանի ՀանրապետությանՆախագահը 1.

համապատասխան կամ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունը արտաքինգործեՀանրապետության ապա Հայաստանի որոշում ընդունելով. է գերատեսչությաայն մասին հայտնվում միջոցով այդ րի նախարարության կամ ճախաձեռնությամբ նր, որը հանդես է եկել տվյալ պայմանագրիկնքման

ՄԻՋԱԶԳԱյԻն

Վ.ՔԴՉԱԱՆԿ

այն գերատեսչությանը, որի իրավասության մեջ են մտնում այդ պայմանագրով կարգավորվող հարցերը (այսուհետ՝ իրավասու գերատեսչություն): Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահը կամ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը կարող է համաձայնության հետ միաժամաճակ որոշակի հանձնարարականներտալ տվյալ պայմանագրի կնքման հետ կապված հարցերի վերաբերյալ: 2. Հայաստանի Հանրապետությանմիջպետական կամ միջկառավարական պայմանագիր կնքելու առաջարկության վերաբերյալ համապատասխանաբարՀւսյաստանի Հանրապետության Նախագահի կամ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության համաձայնությունն ստանալուց հետո (եթե Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը կամ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը այլ ժամկետ չեն սահմանել), իրավասու գերատեսչությունը | ամսվա ընթացքում` ա) վերանայում է միջպետականկամ միջկառավարականպայմանագիր կնքելու առաջարկության հետ կապված բոլոր փաստաթղթերըն անհրաժեշտության դեպքում ճշգրտում կամ վերամշակում է պայմանագրի նախագիծը կամ մշակում է այդպիսի նախագիծ, եթե օտարերկրյա պետությունից կամ միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտից ստացված առաջարկությանը դա կցված չէ: Եթե առաջարկությունն ստացվել է օտարերկրյա պետությունից կամ միջւսզգային իրավունքիայլ սուբյեկտից, ն դրան կցված է եղել համապատասխան ւվայմանագրի նախագիծը, ապա իրավասու գերատեսչությունը մշակում է այդ նախագծի վերաբերյալիր նախնականկարծիքը. բ) սույն կետի "ա" ենթակետովնախատեսվածգործողություններնավարտելուց հետո, համապատասխանմիջպետական կամ միջկառավարական պայմանագրի նախագիծը համաձայնեցնումէ ՀայաստանիՀանրապետության արդարադատության նախարարության, Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսների ն էկոնոմիկայի նախարարության, ինչպես նան տվյալ միջազգային պայմանագրով շահագրգիռ այլ գերատեսչություններիհելո։

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՆԱԽԱԳԾԻՆ

ՄԻՋԿԱՌԱՎԱՐԱԿԱՆ

ԸՆԹԱՑՔ

ՀՈԴՎԱԾ ԿԱՄ

13.

ՏԱԼԸ Համաձայնեցմաննպատակով`ՀայաստանիՀանրապետությանմիջ1.

պետական կամ միջկառավարական պայմանագրինախագիծնստանալուց հետո տասնհինգօրյա ժամկետում շահագրգիռ գերատեսչություններըպարտավոր են իրենց կարծիքը կամ դիտողություններընե առաջարկությունները ներկայացնելիրավասու գերատեսչություն: Համաձայնեցմաննպատակով ներկայացված Հայաստանի Հանրապետության միջպետականկամ միջկառավարականպայմանագրիճախագծում ՀայաստանիՀանրապետությանՍահմանադրությանըհակասող դրույթների առկայության դեպքում Հայաստանի Հանրապետության արդարադատութ450

ԻԽԱՎԱԿԱԿ

ԻՒԱՎՈՒԿՔ

ԱԿՏԵֆ

յան նախարարությունըճախագիծը կազմողին առաջարկում է վերացնել դրանք, իսկ Հայաստանի Հանրապետությանօրենքներինհակասող դրույթների առկայության դեպքում նախագիծը կազմողի ուշադրություննէ հրավիվրա: րում նման դրույթներիպահպանմաննպատակահարմարության դիտողությունները կարծիքներըկամ Շահագրգիռ գերատեսչությունների ն առաջարկություններն ստանալուց հետո՝ տասնօրյա ժամկետում իրավասու ուսումնասիրում է դրանք, անհրաժեշտությանդեպգերատեսչությունն ու քում լրամշակումկամ վերամշակումէ պայմանագրինախագիծն ներկայացնում ՀայաստանիՀանրապետությանարտաքինգործերինախարարութ-

յուն:

Եթե իրավասու գերատեսչությունըլրիվ կամ մասամբ համաձայն չէ շաու ակարծիքներիկամ դիտողությունների հագրգիռ գերատեսչությունների ռաջարկություններիհետ, ապա այդ մասին նույնպես հայտնում է Հայասնշելով անտանի Հանրապետությանարտաքինգործերի ճնախարարություն՝ համաձայնությանպատճառները: 2. Հայաստանի Հանրապետությանմիջպետականկամ միջկառավարաՍահմւական պայմանագրի նախագծում Հայաստանի Հանրապետության նադրությանը ն օրենքներին հւսկասող դրույթների պահպանման նպատահարցը լուծում է նախագիծըկազմողը: կահարմարության 3. Հայաստանի Հւսնրապետությանարտաքինգործերի նախարարություպայմանագրինախագիծն իրանը միջպետականկամ միջկառավարական հետո` տասնօրյա ժամկետում ներգերատեսչությունիցստանալուց վասու կայացնում է պայմանագրի մյուս կողմին: Եթե ճախատեսվում է կնքել միջպետական կամ միջկառավարական բազմակողմ պայմանագիր, ապա դրա նախագիծն ուղարկվում է բոլոր կողմերին կամ այն միջազգային կազմակերպությանըկամ դրա մարմնին, որը պատասխանատուէ կամ լիազորված է նախագծի տեքստի համաձայնեց։

համար:

ման

ՀՈԴՎԱԾ

14. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԿԱՆ

ԿՆՔԵԼՈՒ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԱՋԱՐԿՈՒԹՅԱՆՆ

ՄԻՋԳԵՐԱՏԵՍՉԱՏԱԼԸ

ԸՆԹԱՑՔ

Հայաստանի Հանրապետությանմիջգերատեսչականպայմանագիր անկախ այն հանգամանքիցՀ̀այաստանի Հանկնքելու առաջարկությունը՝ րապետության,օտարերկրյա պետության,թե միջազգայինիրավունքի այլ է դա արվել, ՀայաստանիՀանրապետության սուբյեկտի նախաձեռնությամբ դա համաձայնեցմանէ ճերկայացարտաքինգործերի նախարարությունը նում Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն,որը դրա վերաբերորոշում: յալ ընդունումէ համապատասխամ պայմանագիր միջգերատեսչական Հանրապետության Հայաստանի Եթե ապա վերէ գերատեսչությունը, իրավասու արել կնքելու առաջարկություն նաէ պայմանագրի համապատասխան կցի պետք ջինս առաջարկությանը կամ նպատակախագիծը՝ հիմնավորելովդրա կնքման անհրաժեշտությունը հարմարությունը: 1.

Վ.-ՔՂԶԱՀԱն

Եթե առաջարկությունն արել է օտարերկրյա պետությունը կամ միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտ ն դա դիվանագիտականուղիներով տրամադրել է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությանը, ապա վերջինս առաջարկությունը հասցեագրումէ իրավասու գե-

րատեսչությանը:

սին հայտնում է իրավասու գերատեսչությանը:

ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությանհամաձայնությունն ստանալուց հետո իրավասու գերատեսչությունըտվյալ միջգերատեսչական պայմանագրի նախագիծը ներկայացնում է սույն օրենքի 12 հոդվածի 2-րդ կետի "բ" ենթակետով նախատեսվածշահագրգիռ գերատեսչությունների 2.

համաձայնեցմանը:

Միջգերատեսչական պայմանագրիկնքման առաջարկության, այդ պայմանագրի նախագծի վերաբերյալ կարծիք կամ դիտողություններու առաջարկություններ ներկայացնելու,դրանք քննարկելու ն պայմանագրի մյուս Աո որամադրելու հետ. կապված հարաբերությունները կարգավորվում են օրենքի 12 2-րդ կետի "ա" ենթակետովն 13 հոդվածով

հոդվածի

տարմանվածկարգով:

ՀՈԴՎԱԾ

15. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՇՈՒՐՋ ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՎԱՐԵԼՈՒ, ՆԱԽԱՍ-

ՆԱՐԱԱՑԱՑ

Լ ՈՏՈՐԱԳՐԵԼՈՒ,

ՎԱՎ

ՐՑԱ ՏԱՏՄԱՆ

ԱՋԱԿ ՀայաստանիՀանրապետության միջազգայինպայմանագրինախագիծը

կամ այդպիսի պայմանագրի նախագծի վերաբերյալհայկական կողմի կարծիքը կամ դիտողություններնու առաջարկություններըպայմանագրիմյուս հետո Հայաստանի կողմին ներկայացնելուց Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը, ներգրավելով իրավասու գերատեսչություններին, կազմակերպումն ղեկավարում է այդ պայմանագրիկնքման շուրջ բա-

նակցությունները, պայմանագրիտեքստը մյոա կողմի հետ համաձայնեցնենախաստորագրելու, ստորագրելուն սահմանված կարգովվավերացման կամ հաստատման ներկայացնելուհետ կապված աշխատանքները: լու,

ՀՈԴՎԱԾ

16. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԿՆՔԵԼՈՒ

ՇՈՒՐՋ ԲԱՆԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԴԱ

ՆԱԽԱՍՏՈՐԱԳՐԵԼՈՒ

ՈՒՆԵՑՈՂ

ԱՆՁԻՆՔ

ԱԱ

անագրի

հորա նամո

շուրջ

ստորագր

Հանրապետության միջազգային

ԵՎ

ՍՏՈՐԱԳՐԵԼՈՒ

ՎԱՐԵԼՈՒ,

ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

ՀայաստանիՀանրապետության Նախագահը,ՀայաստանիՀանրապետությանվարչապետըն Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարը,առանց հատուկ լիազորությունների,իրավունքունեն բա1.

ունն

ՍԱ

րություսսնր տալիս

պայ

գր

Ս։ լո Աոտագիր Հիջազգայի ն րր աա րոա Ն իր վարել րելու

րե

կաա հա լա լւ Հարապետության միջազգային վարելուն

Հայաստանի

շուրջ

պայ-

հատում Աաաա ամանոր

Գերատեսչության ղեկավարը, առանց վունք ունի բանակցություններ վարել միջգերատեսչական շուրջ ն ստորագրել դա: 2. Հայաստանի Հանրապետության լ տ ա շուրջԱԱ այդ նան այն անձինք, ովքեր դրա համար ստացել վունք րություններ:

ԱԿՏետ

:

.

Միջգերատեսչական պայմանագիրկնքելու առաջարկությունն ընդունելու դեպքում ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությունը. Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության միջոցով,այդ մա-

զոմն

ԻԱՎԱԿԱՆԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆԻԽԱՎ)ԴԱեՔ

լ

դա ստորագրելու

համար

զ

աոտոման Ք Աաաերի Հանրապետությա զերանե Գոա չության ղեկավարը տեսչական քա

Ա

ա ե ան պայ պալ Նախագահը` միջպետական

:

ր

վարչապետը` միջկառավարական միջկ վարակ տր՝

գերատեսչությանանունից կնքվելիք միջպայմանագրիվերաբերյալ: ույն կետով սահմանված կարգով լիազորություններ են տրվում նան միջազգային պայմանագիրըճնախաստորագրելու համար: Սույն կետով նախատեսված դեպքերում հատուկ լիազորությունների տրամադրումըկատարվում է պաշտոնատար ն մ հմանված կարգով անձի կողմից սահմանված կարգով տրված տր լիազորագրով:

Ն

՝ եր

արված Սարա ոով վազը

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

17.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՆԱԽԱՍՏՈՐԱԳՐՈՒՄԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրի նախաստորագրումըդրա կնքման փուլն է, որի ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբսահմանված կարգով լիազորված անձն այդ պայմանագրի յուրաքանչյուր էջի վրա նշագրում կատարելու միջոցով հավաստում է գրավոր տեքստի վերաբերյալ հայկական կողմի ճախնական համաձայնությունը, որից հետո պայմանագիրըսահմանված կարգով պատրաստ է ստորագրման՝ՀայաստանիՀանրապետությանկողմից: 2. Միջազգային պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապետությանկողմից կարող է նախաստորագրվել միայն այդ պայմանագրի նախագծիմշակման ն նախաստորագրմանհամար սույն օրենքով նախատեսվածբոլոր գործողություններն ավարտվելուցհետո, եթե այլ բան նախատեսվածչէ այդպիսի պայմանագիրկնքելու հանձնարարականով: Միջազգայինպայմանագիրընախաստորագրելուցառաջ Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարությունըմյուս կողմի հետ համաձայնեցնումէ պայմանագրի նախաստորագրմանվայրը, ժամկետնու ծանուցումէ հայկական կողմի պաշտոնական ներկայացուցչիկամ պատվիրակության կազմի մասին: 1.

Վ. Քոջարյան

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆԻԽԱՎՈՀԵՔ

Միջազգային պայմանագրի նախաստորագրմանը հավասարեցվումէ պայմանագրիվերջնականտեքստըմյուս կողմինուղարկելը ն այդ տեքստին համաձայն լինելու մասին ճրա պաշտոնական ծանուցումը հայկական կողմին ներկայացնելը,եթե որնէ պատճառով հնարավոր չի եղել ճախաստո-

բագրման իրականացումը:

3. Նախաստորագրված միջազգայինպայմանագրիտեքստը կարող է փոփոխվելմիայն պայմանագիրնստորագրելուց առաջ դրանում որոշակի ճշգրտումներկամ ուղղումներ կատարելուհամար կողմերիմիջն ձեռք բեր-

ված լրացուցիչ ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

պայմանավորվածության դեպքերում:

18.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՍՏՈՐԱԳՐՈՒՄԸ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

կարգով: 2.

Ստորագրված

միջազգային պայմանագրիտեքստըենթակա չէ փոփոխման: Եթե ՀայաստանիՀանրապետության Ագգային ժողովի վավերացմանը ենթակա միջազգայինպայմանագրի դրույթները ՀայաստանիՀանրապետության սահմանադրական ղատարանը ճանաչելէ ՀայաստանիՀանրա-

պետության Սահմանադրությանը հակասող, ապա դրա տեքստը կարող սույն օրենքով սահմանված կարգով նոր հիմունքներովստոփոփոխվել,

րագրվել

է

ն

ներկայացվելվավերացման`տեքստից հանելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը հակասողդրույթները: Այդ դեպքում պարտադիր չեն միջազգային պայմանագրինախագծիհամաձայնեցմանն դրա նախաստորագրման վերաբերյալսույն օրենքի պահանջները,եթե այլ բան ճախատեսվածչէ մյուս կողմի հետ ձեռք բերված

պայմանավորվածությամբ: 3.

Եթե միջպետական պայմանագրովնախատեսվում է, որ դա ուժի (գործողության)մեջ է մտնում ստորագրման պահից կամ մինչն ուժի մեջ մտնելը կարող է ժամանակավորապես կիրառվել, ապա Հայաստանի Հանրապետության կողմիցայդ պայմանագիրն ստորագրելու իրավասություն կամ հատուկ լիազորությունունեցող անձը պարտավոր է բանակցությունների ընթացքում մյուս կողմի հետ համաձայնեցնել, որ պայմանագիրն ուժի մեջ կմտնի ղրա վավերացումից հետո: Այդպիսի համաձայնություն ձեռք չբերվելու Հայաստանի դեպքում Հանրապետության կողմիցիրավասու կամլիազոր

ԱԿՏեր

ստորագրելիս

պետք է անձը նման դրույթներ պարունակող պայմանագիրն վերապահումկատարի նշելով, որ այդ պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապետության համար ուժի մեջ է մտնելու կամ կիրառվելու է սույն օրենքով սահմանված կարգով: Սույն կետի նորմերը տարածվում են նան միջկառավարականն միջգերատեսչականայն պայմանագրերիվրա, որոնք սույն օրենքի 23 հոդվածի 2«բ» ն «գ» ենթակետերի,ինչպես նան 24 հոդվածի նորմերին րդ կետի «ա», են համաւպատասխահամապատասխան վավերացնում կամ հաստատում նաբար Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովը, Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը կամ Հայաստանի Հանրապետության կա-

ռավարությունը:

Հայաստանի Հանրապետության միջազգայինպայմանագրիստորագրումը դրա կնքման փուլն է, որով ավարտվում են պայմանագրիշուրջ բան որի նակցությունները, պայմանագիրըի ճախաստորագրված ընթացքում հաստատումն դրա տեքստի հետ վերջնւսկան համաձայնության, Հայաստանի Հանրապետության կողմից ստորագրում է սույն օրենքով այդպիսի իրավասություն կամ հատուկլիազորությունունեցող անձր, որից հետո պայմանագիրըհամարվումէ ՀայաստանիՀանրապետության համար կնքված կամ ենթակա Է վավերացման կամ հաստատման սույն օրենքով սահմանված |.

Իրնզեսնն

Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի ստորագրմանը հավասարազոր է ճանաչվում ղիվանագիտական ուղիներով նոտաների փոխանակմանմիջոցով կողմերի միջն համապատասխանբնագավառում հարաբերություններհաստատելու մասին համաձայնության ձեռքբե4.

րումը:

Միջազգային իրավունքի նորմերով ն սույն օրենքով սահմանված կարգով Հայաստանի Հանրապետությունըկարող է ստորագրել նան ստորագրման համար բաց միջազգային պայմանագիր, որի նախագծի նախապատրաստման,ինչպես նան նախաստորագրմանն ստորագրման ներկայացնելու աշխատանքներին ինքը չի մասնակցել: 5.

19. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀՈԴՎԱԾ

ՆԱՀԱՏՈՒԿ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐՈՎ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՌԱՆՁ-

ՍՏԱՆՁՆԵԼՈՒ

ԴԵՊՔԵՐԸ

Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի մասին օրենքով տվյալ տարվա համար սահմանված ծավալների շրջանակներումՀայաստաճի Հանրապետությանկառավարություննիրավունք ունի վարկային, երաշխիքային կամ Հայաստանի Հանրապետությանհամար այլ ֆինանսական պարտավորություններ նախատեսող միջազգային պայմանագրի նախամեջ պատրաստմաննպատակով կնքել նախնականպայմանագիր, որն է մտնում ն կիրառվում այդ պայմանագրովսահմանված կարգով` առանց սույն օրենքի ընթացակարգերիպահպանման,ինչպես ճան օգտագործել միջազգային պայմանագրինախապատրաստմանն դրա հետ կապված պարկատարման համար նախատեսված դրամական ն այլ տավորությունների միջոցներ:

ուժի

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

20.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԼԵԶՈՒՆ

Հայաստանի Հանրապետության երկկողմ ն բազմակողմ միջազգային պայմանագրերի նախագծերը մշակվում ե Հայաստանի Հանրապետության շահագրգիռ գերատեսչություններիհետ համաձայնեցվումեն հայերենով: 1.

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

Վ. ՔՈՉԱՆԱՆ

ԻՊԱՎԱԿԱԱ

ԻԴԱՎԴՀԵՔ

Եթե

երն ողմ կամ բազմակողմ միջազգային պայմանագրի նախագիծը նե րկայացրելէ որնէ օտարերկրյա պետություն կամ միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտ, ապա դա թարգմանվումէ հայերեն: զգային պայմանագրիհայերենով ն օտար լեզվով տեքստերկազմե լու կամ դրանք հայերեն թարգմանելու (եթե պայմանագրի նախագիծը ստացվել է մյուս կողմից»պարտականությունը դրվում է իրավասու գերա-

՛-ՆԻ

վրա:

Աո վում ձ

Աաաա Բազմակողմ

ճ միջազգային յին պայմանագիրը կարողէ ստորագրվել օտար այերենով, եթե դա նախատեսվածէ տվյալ միջազգա-

ի ԳԱ 1. որ

եզվով, ինչպես

:ին ամ

պայմանագրի բնօրինակներիցմեկն ստորագր-

մ

ն

ոոագրվող նույճականությունը նկատմամբ ստորագրվող որնէ օտար տմամբ՝ նույնականությունը լեզվով տեքստի ոռ Ը արտաքին գործերի նախաՀան Հայաստանի

Գան

հաստատում

է

րարությունը:

մ

ն

ա րապետության

են ազգային, պայմանագիրը` հայեր առ հաանագիի հայրեն թարգմա նության հույնականությունը Ն Առանի ալթյունը: րգով՝ օտար լեզվով ստորագրվածմի) գիրը հայերեն թարգմանելու պարտականությունը է իրավասու գերատեսչություններիվրա։ տեքստի հետ :

նախա թարգմանությունը րաոր:

Հանրապետության արտաքին գործերի ված հայերեն տեքստը (պաշտոնական օտար լեզվով ստորագրվածմիջազգային

Սր պայմանագրի

`

կարող են միանալու նախաձեռնությամբ Միջազգայինպայմանագրին Նախագահը, Հայաստանի հանդես գալ ՀայաստանիՀանրապետության Հա կառավարությունը, յաստանիՀանրապետության Հանրապետության ոլորտինկամ իիրենց գործունեության վարչապետը,գերատեսչությունները՝ վերաբերողհարցերով: րավասությանը արտաքինգործերի ճախարարությունը ՀայաստանիՀանրապետության միանալու ճախաձեռնութկարող է հանդես գալ միջազգային պայմանագրին վերաբերող հարցերով` ի րավասությանը յամբ նան այլ գերատեսչության միջոցով: ն երկայացնելու առաջարկություն վերջինիսհամապատասխան կարող են ճախաձեռնությամբ Միջազգայինպայմանագրինմիանալու Այդ դեպքում հանդես գալ շահագրգիռմեկից ավելի գերատեսչություններ։ ճախաձեռնող,որը պատասդրանցիցմեկը հանդես է գալիս որպես գլխավոր հիմմիանալու նպատակահարմարությունը խանատու այդ պայմանագրին ճավորելու ն հետագա ընթացքիհամար: կարող միանալու հանձնարարականներ 3. Միջազգայինպայմանագրին 2.

է

են

21.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

Ն

Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի ր վավերար է ցումը կամ հաստատումն այդ պայմանագրի կնքմանփուլն որի ընթացքում հայկական կողմից ստորւսգրված միջազգա Ր սույն օրենքով սահմանված կարգով ընդունո վասու մարմինը համապատասխամորոշումէ Աա. հիճքովպայ այդ պահի ց, պարտադիրէ ճանաչվում Հայասմանագիրը,դրա ուժի մեջ մտնելու տանի Հանրապետության կողմի ստո Եթե հայկական

րոն երյալ րոտ ագրի Հատակի Հանը մեա հիմքը իրո ն

չ

համար, նախաոիՍուն ապա. իրիԱա յիաագնանագիրը են իրակարգով վասու մարմնի՝ պայմանագրի վավերացման կամ մասին տեսում

է

այդ

Ժ

հ աստատման

պայման է պայմանագրի որոշումը փոխարինում կ ընդունման մասինորոշմանը:

ՀՈԴՎԱԾ

Հանրապետությունը, միջազգային իրավունքի ուժի Աու

22. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Հայաստանի րավունքի Օորմն նորմերին մե 7 մ իջազգային պայմահամապատասխան,կարող է միանալ նագրին, որում ինքը հանդես չի եկել որպես պայմանագրի կողմ: լ,

տալ՝

միջկաՆախագահը՝միջպետական, ՀայաստանիՀանրապետության վերաբերմիանալու պայմանագրերին ռավարականն միջգերատեսչական ա)

յալ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունը,Հայաստանի բ)

միջգերատես

ն վարչապետըմ̀իջկառավարական Հանրապետության կենտրոնական միանալու վերաբերյալ, բացառությամբ պայմանագրերին միջգերատեսչական վերաբերող դատախազությանը

Արարրաի 2-րդ

միջազգային ն 3-րդ կետերինհամապատասխան Սույն հոդվածի Ըն" հանձնարարականին կամ առաջարկությանը միանալու պայմանագրին է հայերեն թարգմանում թացք տալու համար իրավասու գերատեսչությունը

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՎԱՎԵՐԱՑՈՒՄԸ,

ՀԱՍՏԱՏՈՒՄԸ

սմԸՆԴՈՒՅՈՒՄԸ

ՀՈԴՎԱԾ

ԱԿՏեւ՛ր

4.

պայմանագիրը,որի ճույնակաճնությունը միանալու ենթակա միջազգային արտաքինգործերինճախահաստատում է ՀայաստանիՀանրապետության դրանմիանալու նպատւասկահարրարությունը:Միջազգայինպայմանագիրը, ներկայացնումէ իրավասու գերատեսչությունը ճարության հիմնավորմամբ, արտաքինգործերինախարարություն: ՀայաստանիՀանրապետության

առաջարկություններ Համապատասխանգերատեսչությունների արՀ անրապետության Հայաստանի ստանալուց հետո՝ 10-օրյա ժամկետում է դրանք ն տվյալ միուսումնասիրում տաքին գործերինախարարությունն կամ բոլոր փաստաթղթերը միանալու վերաբերյալ ջազգայինպայմանագրին հետ համապատասխանա կարծիքի նախարարության դրանց պատճենները Նախագահի կամ է Հանրապետության բար ներկայացնում Հայաստանի համաձայնեցմանը: կառավարության ՀայաստանիՀանրապետության համաառաջարկությանը միանալու Եթե միջազգայինպայմանագրին ՀայաստանիՀանրապետութձայնությունեն տվել համապատասխանաբար 5.

յան Նախագահը կամ

կառավարություն Հանրապետության Հայաստանի

Վ.ՔՈԶԱՆԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

համապատասխա որոշում ընդունելով, ապա Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության միջոցով այդ մասին հայտնվում է այն գերատեսչությանը, որը հանդես է եկել տվյալ պայմանագրինմիանալու

նախաձեռնությամբ:

Հայաստանի Հանրապետությւսն Նախագահը կամ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունըկարող է համաձայնության հետ միաժաճանակ որոշակիհանձնարարականներտալ տվյալ պայմանագրինմիանալու հետ կապված հարցերի վերաբերյալ: 6. Հայաստանի Հանրապետությունըմիջազգային պայմանագրինկարող է միանալ սույն օրենքով իրավասու մարմնի` տվյալ միջազգային պայմաճագրին Հայաստանի Հանրապետության միանալու մասին որոշում ընդունելու միջոցով, որը հիմք է դրանով նախատեսված կարգով դա Հայաստանի Հանրապետությանհամար պարտադիր ն Հայաստանի Հանրապետությունն այդ պայմանագրի կողմ ճանաչելու համար: 23. ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ՆԱԳՐԻՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՎԱՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ,

ՄԻԱՆԱԼՈՒ

ԿԱՐԳԸ

ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ,

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՅԴ

7ոնվԱննն

ԻՒԱՎՈՒԿՔ

ՊԱՅՄԱ-

ԱԿՏ

Նախագահը վավերացնում բոլոր Հայաստանի Հանրապետության պայմանագրերը,բացառությամբսույն հոդվածի 2-րդ միջկառավարական դեպքերի: կետով նախատեսված 4. Միջգերատեսչական պայմանագիրը,եթե դա, սույն հոդվածի 2-րդ կեՀատի "ա", "բ" ն "գ" ենթակետերիհամաձայն, ենթակա չէ վավերացման պարունասակայն Ազգայինժողովի կողմից, յաստանի Հանրապետության կամ Նախագահի հրամանագրերին է Հանրապետության կում Հայաստանի ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությանորոշումներինհակասող հաստատումը, են դրույթներ, կամ կողմերը ճախատեսել այդ պայմանագրի է

3.

հաստատում են՝ ապա այդ պայմանագիրը Նախագահը. ա) Հայաստանի Հանրապետության

եթե պայմանագիրը

Նախագահի հրամանագրերին հակասումէ ՀայաստանիՀանրապետության աբանկի կամ գլխավոր դատախազության կամ կնքված է կենտրոնական

նունից. եթե պայմանագիկառավարությունը, բ) ՀայաստանիՀանրապետության

րը

աայլ զերատեսչությունների կնքվածէ Հայաստանի Հանրապետության

նունից:

ուժի մեջ մտած Միջազգայինիրավունքինորմերինհամապատասխան միանալու միջազգային պայմանագրինՀայաստանի Հանրապետության Հաժողովը, հարցը որոշում են Հայաստանի ՀանրապետությանԱզգային Նախագահը, ՀայաստանիՀանրապետության յաստանիՀանրապետության գերատեսչությունըելնելով սույն համապատասխան կառավարությունը, 24 հոդվածիպահանջներից: հոդվածի2-րդ, 3-րդ կետերին սրւյն օրենքի միանւսլու դեպքում,որը պյարուպայմանագրին Այն միջգերատեսչական Նախագահի հրամանագրեր նակում է ՀայաստանիՀանրապետության որոշումներինհակառավարության կամ ՀայաստանիՀանրապետության կետի համա4-րդ սույն հոդվածի կասող դրույթներ, այդ պայմանագիրը, Հայաստանի Հանրապեձայն, ներկայացվումէ համապատասխանաբար կառավարութտության Նախագահի կամ ՀայաստանիՀանրապետության 5.

յ. Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրըվավերացնում են ՀայաստանիՀանրապետությանԱզգային ժողովը ն Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահը: 2.

Հայաստանի ՀանրապետությանԱզգային ժողովը վավերացնում է միջպետական պայմանագիրը: Հայաստանի ՀանրապետությանԱզգային ժողովը վավերացնում է նան միջկառավարականն միջգերատեսչականայն պայմանագրերը,որոնք` ա) վերաբերում են վարկեր, ւիոխառություններ,երաշխիքներ ստանալուն կամ դրանք տրամադրելունկամ ՀայաստանիՀանրապետությանհամար առաջացնում են այլ անմիջականֆինանսականպարտավորություններ: Սույն օրենքի համաձայն` այլ անմիջական ֆինանսական պարտավորություններ են համարվում, մասնավորապես,հարկային Ա այլ պարտաղիր վճարումների գծով արտոնություններ, միջազգային կազմակերպությունների պահպանման, միջպետական (միջկառավարական) հիմնադրամներիձնավորման նպատակով դրամական միանվագ կամ պարբերական մուծումներ ճախատեսողպարտավորությունները: Այլ անմիջական ֆինանսական պարտավորություններչեն համարվում. մասնավորապես,գործուղումների, օտարերկրյա քաղաքացիների ընդունելության, բնակարանների ն այլ գույքի վարձակալության հետ կապված պարտավորությունները. բ) պարունակումեն Հայաստանի Հանրապետությանօրենքներին հակասող նորմեր. Գ: պարունակում են Հայաստանի Հանրապետությանօրենքներում փոփոխություններկատարելուկամ նոր օրենքներ ընդունելունորմեր:

յան հաստատմանը:

24. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀՈԴՎԱԾ

ՎԱՎԵՐԱՑՄԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՄՀԱՍՏԱՏՄԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՏՈՒԿ

ԿԱՐԳԸ

պետական բյուջեի մասին օրենքով Հայաստանի Հանրապետության

ծավալների տվյալ տարվա համար հաստատված արտաքինփոխառության Լ ստորագրվածվարկային, երաշճախապատրաստված

շրջանակներում հւսմար այլ ֆինանսական խիքային կամ ՀայաստանիՀանրապետության ն միջգերատեսչանախատեսողմիջկառավարական պարտավորություններ միջկառավարական ն միջինչպեսճան միջպետական. կան պայմանագրերը, են որոնք նախատեսում մարդասիրաայն պայմանագրերը, գերատեսչական Հատրամադրում դրամաշնորհների կ ամ կան օգնության,նվիրատվության կամ վերաբերումեն յաստանիՀանրապետությանը

տեխնիկատնտես

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻԽԱՎՈՒԱԵՔ

Վ..ՔՂՉԱՆ)ԱնԿ

ֆինանսական համագործակցությանը, որոնք հայկական կողմի վրա փոխադարձ համարժեք պարտավորություններ չեն դնում, ն եթե դրանք նույնիսկ նախատեսում են հարկային, մաքսային, պետական տուրքի ե պարտադիր այլ վճարումների գծով արտոնություններ` ա) վավերացնում կամ հաստատում է Հայւսստանի Հանրապետության Նախագահը, եթե դա համապատասխանաբարմիջպետական կամ միջկառավարական պայմանագիր է կամ կնքված է կենտրոնական բանկի կամ գլխավորդատախազությանանունից. է Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունը, եբ) հաստատում թե դա միջգերատեսչականպայմանագիրէ: ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ՆԱԼՈՒՆ

25.

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՍՏԱՏԵԼՈՒ

ՎԱՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ,

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԿԱՄ

ԴՐԱՆ

ՄԻԱ-

ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼԸ

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագիրը,սույն օրենքով սահմանված կարգով, վավերացման,հաստատման կամ դրան միաճալուն ներկայացնելու ճպատակով Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարությունն ապահովումէ հետնյալ փաստաթղթերն 1.

ստանալը՝

պայմանագիրը վավերացնելու, հաստատելու կամ դրան միանալու վերաբերյալ դրա կնքման համար պատասխաճնպատակահարմարության նատու գերատեսչությանհիմնավորումը. բ) պայմանագրի դրույթների ն Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդրության միջն հակասության կամ դրա բացակայության վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետությանարդարադատությաննախարարությանկարծիքը. գ) պայմանագրովՀայաստանի Հանրապետությանհամար անմիջական ֆինանսականպարտավորություններսահմաճող կամ դրա բացակայության վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետությանֆինանսների ն էկոնոմիկայի նախարարությանկարծիքը. դ) տվյալ պայմանագրի կողմ համարվող օտարերկրյա պետության կամ միջազգային իրավունքի այլ սուբյեկտի կողմից այդ պայմանագիրըվավելինելու, կամ նրանց համար պայմանագիրնուժի րացրած կամ հաստատած մտած մեջ լինելու վերաբերյալ ՀայաստանիՀանրապետությանւսրտաքին գործերի նախարարությանտեղեկանքը: Սույն կետի "ա", "բ" ն "գ" ենթակետերովնախատեսվածփաստաթղթերը գերատեսչություններըՀայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի ճախարարություն են ճերկայացնում վերջինիս կողմից համապատասխան հարցում ստանալուց հետո՝ տասնօրյա ժամկետում: 2. Հայաստանի Հանրապետությանարտաքինգռրծերի նախարարությունը, ստանալուլուց 1-ին կետով նախատեսված փաստաթղթերն ը, սույն սույ հոդվածի դ թղթեր հետո` երեսունօրյա ժամկետում, դրանք միջազգային պայմանագրի հետ ներկայացնում է համապատասխանաբարՀայաստանի Հանրապետության Նախագահին կամ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարություն: ա)

Ի7ԱՎԱԿԱՆ

ԱԿՏեհ

ՀՈԴՎԱԾ 26. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋԿԱՌԱՎԱՐԱՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ԿԱՆ

ՀԻ ԿՈՂՄԻՑ

ՍՏՈՐԱԳՐԵԼԸ

պայմանա-

միջկառավարական Եթե Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը, ն դա Հանրապետության գիրն ստորագրել է Հայաստանի ենթակա չէ ՀայաստանիՀանրապետութսույն օրենքին համապատասխան վավերացվածէ ապա պայմանագիրը յան Ազգային ժողովի վավերացմանը, պահից: համարվումդրա ստորագրման

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ՀՈԴՎԱԾ 27. ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՎԱՎԵՐԱՑՄԱՆԸ

ԺՈՂՈՎԻ ԱԶԳԱՅԻՆ

ՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՆԵԼԸ

ենթաԱզգային ժողովի վավերացմանը ՀայաստանիՀանրապետության ՆախաՀանրապետության կա միջազգայինպայմանագիրըՀայաստանի է գահը նախապես ներկայացնում ՀայաստանիՀանրապետության ամրագրվածպարտավորություննեճադրականդատարան՝պայմանագրում Սահմանադրությանըհամապատասրը Հայաստանի Հանրապետության դատարանիորոշումն ստախանելու հարցի վերաբերյալ սահմանադրական ճալու համար: դատարանիդրասահմանադրական ՀայաստանիՀանրապետության ՆախաՀանրապետության կան որոշումնստանալու դեպքումՀայաստանի է ՀանրապեներկայացնումՀայաստանի պայմանագիրը գահը միջազգային վավերացմանը: տության Ազգայինժողովի

Կրոն

ՀՈԴՎԱԾ 28. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ԹՅԱՆԸ ՀԱԿԱՍՈՂ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՍԱՀՄԱՆԱԴՐՈՒ-

դատարանը

սահմանադրական Եթե ՀայաստանիՀանրապետության ամրագրվածպարտավոորոշում է ընդունել միջազգայինպայմանագրով լ.

հակա-

Սահմանադրությանը րություններըՀայաստանիՀանրապետության Նախագահը,ելնելով Հանրապետության սելու մասին, ապա Հայաստանի կարնորություպայմանագրի այդ համար ՀայաստանիՀանրապետության

նից, կարող է՝ կառավարությանը ա)հանձնարարել Հայաստանի Հանրապետության դրանում Հայասվարել հետ բանակցություններ մյուս կողմի պայմանագրի Սահմանադրությանըհակասող պարտավորութտանի Հանրապետության փոփոխելու,վերացնելուԱ սահմանված կար-

յուններ նախատեսողնորմերը համար. երացման ներկայացնելու րկայ գով վավերաց տվյալ միջազգայինպայմանագիր համարել բ) աննպատակահարմար ուղիներովպարտադիվանագիտական մասին կնքելը՝ Քն հանձնարարելով այդ մյուս կողմին: դիր ծանուցելպայմանագրի շահագրգիռ է Հայաստանի 2. Եթե ՀայաստանիՀանրապետությունը հակասող դրույթներպարունակող Սահմանադրությանը Հանրապետության :

Վ..ՔՈՊՉԱՌյԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿՆ

ԻԲԱՎՒԱՔ

միջւսզգայինպայմանագիրըվավերացնելառանց այդ դրույթները վերացնեապա ՀայաստանիՀանրապետության Ազգայինժողովը նշված պայմանագիրըկարող է վավերացնելմիայն ՀայաստանիՀանրապետության Սահմանադրությանմեջ սահմանված կարգով համապատասխան փոփոխություններ կւստարվելուցհետո: լու,

ՀՈԴՎԱԾ

29.

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ԱԱՍՏԱՏԵԼՈՒ,

ԴՐԱՆ

ՄԻԱՆԱԼՈՒ

ԿԱՄ

ԴԱ

ՎԱՎԵՐԱՑՆԵԼՈՒ,

ՄԵՐԺԵԼՈՒ

ԻՐԱՎԱԿԱՆ

ՀայաստանիՀանրապետության Ազգային ժողովր միջազգայինպայմանագիրըվավերացնելու,դրան միանալու կամ դա մերժելու մասին ընդունում է որոշում, իսկ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը`հրամա-

նագիր:

ՀայաստանիՀանրապետության Նախագահըմիջգերատեսչական պայմանագիրըհաստատում կամ մերժում է հրամանագրով. իսկ Հայաստանի

Հանրապետության կառավարությունը՝ որոշմամբ: 2.

ԵթջեՀայաստանիՀանրապետության Ազգայինժողովը, Հայաստանի Հանրապետության Նախագահըկամ ՀայաստանիՀանրապետության կա-

ռավարությունըորոշում (հրամանագիր) են ընդունել տվյալ միջազգային պայմանագիրը չվավերացնելու,չհաստատելուկամ դրան չմիանալու մասին, ապա այդ պայմանագիրըկարող է կրկնակի վավերացման,հաստատման կամ միանալու ներկայացվել՝ անհրաժեշտության դեպքում դրա համար սույն օրենքովճախատեսված ընթացակարգը: Երկրորդ անգամ պայմանագիրըչվավերացնելու, չհաստատելու կամ դրան չմիանալուդեպքում դա այլես չի կարողվավերացնելու. կամ դրան միանալուներկայացվել, եթե համապատասխան իրավասումարմինն այլ որոշում չրնդունի։ 3. Եթե Հայաստանի Հանրաւվետության միջկառավարական կամ միջգերատեսչական պայմանագիրըսույն օրենքի պահանջներիպահւվանմաճմբ ուժի մեջ է մտել կամ ենթակա է ժամանակավորապես կիրառման ստորագրման պահից, ն եթե դա սույն օրենքին համապատասխան վավերացնումկամ հաստատում է Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը կամ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը, իսկ վերջիններսերկրորդ անգամ մերժել են դրա վավերացումըկամ ն այլ որոշում հաստատումը չեն ընդունել, ապա իրավասու գերատեսչությունը, ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին գործերի նախարարությւսն միջոցով,միջազգայինիրավունքի նորմերինհամապատասխան, միջոցներ է ձեռնարկումայդ պայմանագրի գործողությունը ՀայաստանիՀանրապետության համար դադարեցնելուուղ-

պահպանելու հաստատելու

Եթե մերժվել է սույն օրենքի 19 հոդվածով նախատեսվածմիջազգային պայմանագրիվավերացումըկամ հաստատումը,ապա Հայաստանի Հանրապետությունըպատասխանատու է այդ պայմանագրով ստանձնած այն

ԱԿՏետ

պարտավորությունների շրջանակներում, որոնք սույն օրենքի 19 հոդվածի նորմերիպահպանմամբ նախատեսվել են նախքան տվյալ պայմանագրի ուժի մեջ մտնելու համար սույն օրենքով նախատեսված ընթացակարգերի կա-

տարումը:

ՀՈԴՎԱԾ

1.

ղությամբ:

ԻՋԱՎԱԿԱնԿ

30.

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՈՒԺԻ

ՄԵՋ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՍՏՆԵԼԸ

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրի ուժի մեջ մտնելն այդ պայմանագրի կնքման ավարտական փուլն է, երբ միջազգային իրավունքի նորմերին ն սույն օրենքի պահանջներին համապւստասխան՝ այդ պայմանագիրն ստորագրելուց, վավերացնելուց, հաստատելուց կամ դրան միանալուց հետո իրւսկանացվում են տվյալ պայմանագրով նախատեսված իրավունքների ու պարտականությունների ծագման համար անհրաժեշտ կազմակերպական ն իրավաբանականվերջին գործողությունները, որոնց ավարտմամբ կամ ավարտից հետո տվյալ պայմանագիրըհամարվում է կնքված, ն պայմանագրովնախատեսվածժամկետիցայդ իրավունքներըն պարտականություններըհամարվում են ծագած: Միջազգային պայմանագրի կնքմանը հւսվասարազոր է ճանաչվում միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխանՀայաստանի Հանրապետության կողմից իրեն միջազգային պայմանագրիիրավահաջորդ ճանաչելը ճայտարարելը): 2. Մույն օրենքով սահմանված կարգով ստորագրված, վավերացված, հաստատված կամ դրան միացած՝ ՀայաստանիՀանրապետությանմիջազգային պայմանագիրնուժի մեջ է մտնում` ա) վավերացվելուց,հաստատվելուց կամ դրան միանալուց հետո՝ տվյալ պայմանագրովնախատեսվածկարգով. բ) միջազգային պայմանագրիպաշտոնականհրապարակումիցհետո, եթե պայմանագիրըվերաբերումէ մարդու իրավունքներին, ազատություններին ն պարտականություններին. գ) ստորագրման կամ տվյալ միջազգային պայմանագրովնախատեսված այլ պահից, եթե պայմանագիրը միջկառավարական կւսմ միջգերատեսչական է ն, սույն օրենքի 23 ն 24 հոդվածների ճորմերին համապատասխան, ենթակա չէ վավերացմանկամ հաստատման համապատասխանաբարՀայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի, Հայաստւսնի Հանրապետության Նախագահի կամ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կողմից: 1.

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՍԱՆԱԳՐԻ

ՀԱՐ

31.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՈՒԺԻ

ՐՆ

ՄԵՋ ՊԵԵՍ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՅԱ

:

ՍՏՆԵԼՈՒ Ր

ԿԻՐԱՌԵԼՈ

ԵՎ ՄԻՆՉԵՎ

Ւ

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ԿԱ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՈՒԺԻ

ՄԵՋ

ՍՏՆԵ-

Հ ՀԱՏՈՒԿ

ՊԱ-

Եթե Հայաստանի Հանրապետությանկողմից ստորագրված միջազգային պայմանագրով նախատեսված է, որ դա ուժի մեջ է մտնում ստորագրման լ,

Վ.-Ք71ՉԱՅՀԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻԲԱՎՈԱՒԵՔ

պահից կամ դա կարողէ ժամանակավորապեսկիրառվելմինչն սահմանված կարգով ուժի մեջ մտնելը, ն այդ պայմանագրի ստորագրման պահին չի ապահովվել վերապահում կատարելու մասին սույն օրենքի 18 հոդվածի 3-րդ կետի պահանջը, ապա այդպիսի միջազգայինպայմանագրինկատմամբկիրառվում են հետնյալ կանոնները,եթե՝

ա) միջազգայինպայմանագիրն ստորագրված է Հայաստանի Հանրապետության անունից, կամ դա դասվում է սույն օրենքի 23 հոդվածի 2-րդ կետի "ա" ենթակետով նախատեսված միջկառավարականկամ միջգերատեսչական պայմանագրիշարքին, ապա մինչն սույն օրենքով սահմանված կարգով դրանց ուժի մեջ մտնելը Հայաստանի Հանրապետության համար չեն գործում այդ պայմանագրի՝ ստորագրման պահից ուժի մեջ մտնելու կամ ժամանակավորապեսկիրառելուվերաբերյալ դրույթները. բ) միջազգայինպայմանագիրըպարունակում է ՀայաստանիՀանրապետության օրենքներին հակասող կամ օրենքներում փոփոխություններ կատարելու կամ նոր օրենքներ ընդունելուվերաբերյալ դրույթներ, ապա մինչն սույն օրենքով սահմանված կարգով այդ պայմանագրի ուժի մեջ մտնելը ստորագրման պահից ուժի մեջ մտնելու կամ ժամանակավորապես կիրառելու մասին տվյալ պայմանագրիդրույթները Հայաստանի Հանրապետության համար գործում են այդ պայմանագրով նախատեսվածմիայն այն պարտավորություններիկամ նորմերինկատմամբ,որոնք չեն հակասում Հայաստանի

Հանրապետության օրենքներին: 2.

Եթե սույն հոդվածի 1-ին կետի "բ" ենջակետով նախատեսվածմիջազգային պայմաճագրի՝սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտնելու համար նախատեսվածընթացակարգերըչեն ավարտվում այդ պայմանագիրն ստորագրելուց հետո` Լ տարվա ընթացքում, ապա նշված ենթակետով

նախատեսվածպայմանագրիգործողությունըենթակա է դադարեցմանհայ-

կական կողմի համար: ՀՈԴՎԱԾ

32.

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՅՍԱՆԱԳՐԻ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ՎԵ-

ԿԱՏԱՐԵԼԸ

Սույն օրենքով սահմանված կարգով միջազգային պայմանագիրնստորագրելիս կամ վավերացնելիս,հաստատելիսկամ դրան միանալիս հայկական կողմը կարող է դրա վերաբերյալ կատարելվերապահումներկամ վերացնել կատարված վերապահումները,ինչպես նան ընդունել մյուս կողմի նույն պայմանագրիվերաբերյալ կատարված վերապահումները կամ առարկել դրանց դեմ՝ միջազգայինիրավունքինորմերին ն սույն օրենքի պահանջներին համապատասխան: Սիջազգային պայմանագրիվերաբերյալ կատարված վերապահումների ն դրանց վերաբերյալ առարկելու իրավաբանականհետնանքների նկատմամբ կիրառվում են միջազգայինիրավունքի ն սույն օրենքի համապատասխան նորմերը:

ՐԱՊԱՀՈՒՍՆԵՐ

ԻԴ՛ԱՎԱԿԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ

33.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՎԱՎԵՐԱԳԻՐ

ԿԱՄ

ԱԿՏԵ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՅՏԱՐԱՐԱԳԻՐ

ՍՏՈՐԱԳՐԵԼԸ

ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահն ստորագրում է Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի վավերացրած միջազգային 1.

պայմանագիրը: Սույն կետով նախատեսված միջազգային պայմանագրի վերաբերյալ Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահն ստորագրում է վավերագիր, որով այդ պայմանագրիմյուս կողմին կամ ավանդապահին տեղեկացվում է այն մասին, որ այդ պայմանագրի վավերացմամբ դա պարտադիր է դարձել ՀայաստանիՀանրապետությանհամար: 2. Սիջազգային պայմանագրին Հայաստանի Հանրապետության միանալու մասին ՀայաստանիՀանրապետությանԱզգային ժողովի ընդունած որոշումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության Նախագահն ստորագրում է հայտարարագիր,որով այդ պայմանագրիմյուս կողմերին կամ ավանդապահինտեղեկացվումէ այդ պայմանագրին Հայաստանի Հանրապետության միանալու մասին: ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահի ստորագրած վավերագրերը ն հայտարարագրերն ամրագրվում են Հայաստանի Հանրապետության կնիքով ն Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի `

ստորագրությամբ:

Սույն օրենքով սահմանված կարգով Հայաստանի Հանրապետության ն Հայաստանի ՀանրապեՆախագահի վավերացրած կամ հաստատած տության կառավարության հաստատած միջազգային պայմանագրի վերաբերյալ վավերագիրը, ինչպես նան միջազգային պայմանագրերինմիանալու վերաբերյալ Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահի հրամանագրերի կամ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությանորոշումների վերաբերյալ հայտարարագրերն ստորագրում է Հայաստանի Հանրապետության է Հայաստանի Հանրապեարտաքին գործերի նախարարը ն ամրագրում տության արտաքին գործերի ճախարարությանկնիքով: 4. Սիջազգային պայմանագրի վավերագրերի փոխանակման կամ այդ պայմանագրի ավանդապահներին վավերագրերի ն հայտարարագրերի հանձնման գործառույթներնիրականացնումէ Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը: 3.

ՀՈԴՎԱԾ

34. ՈՒԺԻ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՆԱԳԻՐ

ՄԵՋ

ՄՏԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻՑ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԱՅՄԱԱՅԼ ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԲԽՈՂ

ԿՆՔԵԼԸ

Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրից բխող այլ միջազգային պայմանագիր կարող է կնքվել, եթե այդպիսի պահանջ կա ուժի մեջ մտած պայմանագրում, կամ եթե նոր միջազգայինպայմանագրի կնքումն անհրաԼ.

Վ..ՔՈՉԱյնն,

ժեշտ է ուժի մեջ մտած պայմանագրովստանձնած պարտավորությունների կատարումնապահովելու համար: 2. Ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրից բխող նոր միջազգային պայմանագիրը կնքվում է միջազգային պայմանագիրըկնքելու՝ սույն օրենքով սահմանված ընթացակարգերով, եթե այլ կարգ նախատեսված չէ ուժի մեջ մտած պայմանագրով, կամ եթե նոր կնքվող պայմանագրով չի նախատեսվում այնպիսի լրացուցիչ դրույթներ, որոնք սույն օրենքի ուժով ենթակա են Հայաստանի ՀանրապետությանԱզգային ժողովի վավերացմանը: 35. ՈՒԺԻ

ՄԵՋ ՄՏԱԾ

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐՈՒՄ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՆԵՐ

ԵՎ

ՈՒՂՂՈՒՄՆԵՐ

ԲԱՆԵԼԸ

ԻԽԱՎԱԿԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ ԻՊԱՎՀեՔ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ,

ԿԱՏԱՐԵԼԸ,

ԱՅԴ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ԼՐԱՑՈՒՄՄԵԿՆԱ-

1. Մույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրումկարող են կատարվել փոփոխություններ,լրացումներ ն ուղղումներ: Փոփոխություններ ն լրացումներ կատարելու դեպքում կիրառվում են միջազգային պայմանագիրը կնքելու՝ սույն օրենքով նախատեսվածընթացակարգերը, եթե այլ կարգ սահմանվածչէ այդ պայմանագրով, կամ եթե փոփոխությունները ն լրացումները չեն նախատեսումայնպիսի դրույթներ, որոնք սույն օրենքի ուժով ենթակա են Հայաստանի ՀանրապետությանԱզգային ժողովի վավերացմանը: Միջազգային պայմաճագրումուղղումներըկատարվում են միջազգային իրավունքի նորմերինհամապատասխան: 2. Եթե ՀայաստանիՀանրապետությանմիջազգայինպայմանագրովայլ բան նախատեսվածչէ, ապա դրա պայմաններըմեկնաբանվում են՝ ելնելով դրանում պարունակվողբառերի Ա արտահայտությունների տառացինշանակությունից: Պայմանագրի պայմանի տառացի նշանակությունըպարզ չլինելու դեպքում դա սահմանվում է պայմանագրիմյուս պայմանների ն պայմանագրի ամբողջական իմաստի հետ համադրելումիջոցով: Եթե սույն կետով նախատեսվածկանոնները հնարավորություն չեն տալիս որոշել պայմանագրի բովանդակությունը,ապա պետք է պարզվի կողմերի իրական ընդհանուր կամքը` հաշվի առնելով պայմանագրի նպատակը: Ընդ որում, նկատի են առնվում բոլոր համապատասխանհանգամանքները՝ ներառյալպայմանագրին նախորդող բանակցություններըն թղթակցությունները, կողմերի փոխադարձհարաբերություններումհաստատված գործելակերպը, կողմերիհետագա վարքը:

ԳԼՈՒԽ

ԳՐԱՆՑՈՒՄԸ,

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

36.

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՏԱԼԸ

Ի ՊԱՀ

ՊԱՅՍԱՆԱԳՐԻ

ԵՎ ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄԸ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԳՐԱՆՑՈՒՄԸ

Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի ՀաՀանրապետությանմիջազգայինպայմանագիրըենթակա է գրանցման յաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերիպետական Լ.

գրանցմանմիասնականգրանցամատյանում: Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրերիպետավարում է Հայաստանի Հանկան գրանցմանմիասնականգրանցամատյանը րապետությանարտաքինգործերի նախարարությունը: միջազգային պայմանագրերի գրանցՀայաստանի Հանրապետության ման ն այդ պայմանագրերիպետական գրանցման միասնական գրանցասահմանում է մատյանի լրացման ն պահպանմանկարգը ն պայմանները կառավարությունը: Հայաստանի Հանրապետության 2. Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապեէ տության արտաքինգործերի նախարարությունըներկայացնումՄիավորնան կազմակերայլ միջազգային ինչպես ված ազգերի կազմակերպություն, ն որոնց է Հանրապետությունը, Հայաստանի մասնակից որոնց պություններ, նախատեսվածէ, որ մասնակից պեհիմնադիր կամ այլ փաստաթղթերով տություններիմիջազգայինպայմանագիրըենթակա է գրանցմանկամ պահպանման այդ կազմակերպություններում: ՀՈԴՎԱԾ

37.

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐՆ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

Ի ՊԱՀ

ՏԱԼԸ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ

ԴՐԱ

ՈՒՂԱՐԿԵԼԸ

ՊԱՏՃԵՆՆԵՐՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎԱՍՈՒ

երկկողմ միջազգային պայմաՀայաստանի Հանրապետությունում արտաքինգործերի Հանրապետության ճագրի ավանդապահըՀայաստանի է: նախարարությունն է, դրա Եթե բազմակողմմիջազգայինպայմանագրովնախատեսված որ պայմանագա պա այդ ավանդապահնէ ՀայաստանիՀանրապետությունը, է ՀայաստանիՀանրաիրականացնում գ ործառույթներն րի ավանդապահի պետությանարտաքինգործերի նախարարությունը: միջազգային պայմանագիրնստո2. Հայաստանի Հանրապետության պատրագրելուց հետո դրա բնագիրը (սահմանված կարգով հաստատված է պահ ի ժամկետում երկշաբաթյա ճենը, պաշտոնականթարգմանությունը) արտաքին գործերի նախարարութտրվում ՀայաստանիՀանրապետության 1.

յանը:

ԱԿտեր

Վ.-ՔոՉԱՀԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո` 1 ամսվա ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը դրա պատճենը, պայմանագրիուժի մեջ մտնելու մասին նշումով, ուղարկում է Հայաստանի ՀանրապետությանԱզգային ժողովի, Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի ն Հայաստանի Հանրապետության կառավարության աշխատակազմեր, ինչպես նան Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարություն ն այլ իրավասու գերատեսչություններ: 4. Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նճախարարությունը սույն հոդվածի 3-րդ կետում նշված մարմիններին տեղեկատվություն է տրամադրում Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի գործողությունը կասեցնելու, վերսկսելու, դադարեցնելու, ինչպես նան ժամկետը լրացած պայմանագրիգործողությունը երկարաձգելուվերաբերյալ: 3.

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

38.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀՐԱՊԱՐԱԿՈՒՄԸ

Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագիրը հրապարակվում է Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրերիպաշտոնական տել.

ղեկագրում:

Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերիպաշտոնական տեղեկագիրը Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարությանպաշտոնական պարբերականնէ, ոիը հրատարակվում է Հայաստանի Հանրապետությանարտաքինգործերինախարարությանսահմանած պարբերականությամբ: 2. Մարդուիրավունքներին,ազատություններինւ պարտականություններին վերաբերող Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրերը հրապարակվում են ճան Հայաստանի Հանրապետության պաշտոնական տեղեկագրում՝Հայաստանի Հանրապետությանօրենքների, այլ ճորմատիվ իրավական ակտերի հրապարակման մասինօրենսդրությամբսահմանված կարգով: ԳԼՈՒԽ

` ԱՅԱՍՏԱՆԻ

Մ

՝ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆ ՆԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄԸ

Է

ԲԱՆԱ

ՊԱՀԱՆՆԱՑ

ԱՈՈՑՄՆԻ ՄԸ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Հա մտած Հ Հայաստանի նի ՀանՍույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջջ մտած ք րգ է րապետության միջազգային պայմանագիրը ենթակա անվերապահ կատարման ՀայաստանիՀանրապետության կողմից: ՈՒժի մեջ մտած ՀայաստանիՀանրապետությանմիջազգային պայմանագրի կատարման ընթացքում ՀայաստանիՀանրապետությունըձեռնպահ

ԻՊԱՎԱԿԱն

ԻՊԱՎՀՒԱեՔ

որոնք կարող այնպիսի գործողություններից, ն մանագրի նպատակներին առարկային: է մնում

ՀՈԴՎԱԾ

40.

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

են

հակասել

ԱԿՏԵտ

այդ պայ-

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ԱՊԱՀՈՎՈՒՍԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԿԱՏԱՐՈՂՆԵՐԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ստանձՄիջազգայինպայմանագրովՀայաստանի Հանրապետության նած պարտավորությունների կատարումնապահովելու նպատակովՀայաստանի Հանրապետության՞Նախագահը, Հայաստանի Հանրապետության ու Հայաստանի Հանրապետության վարչապետը,իրենց կառավարությունն են կազհամապատասխան իրավասությանշրջանակներում,ձեռնարկում մակերպչականն իրավականմիջոցներ:

ՀՈԴՎԱԾ

41.

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

Հայասորոնց իրավասությանմեջ Գերատեսչությունները, հարկարգավորվող պայմանագրով տանի Հանրապետությանմիջազգային տտանձնած են Հանրապետության ցերը, ապահովում դրանով Հայաստանի կատարումը, իրականացնումեն այդ պայմանագպարտավորությունների հետնում են, որ նշված պայմարից բխող հայկական կողմի իրավունքները, նագրիմյուս կողմը կողմերը) կատարի(կատարեն)պարտավորություններ միջազգայինպայմանագրով 2. Ելնելով ՀայաստանիՀանրապետության (միջպետականառնտուր, բնույթից կարգավորվող հարաբերությունների ն այլն), դրախրախուսում ներդրումների սահմանների պաշտպանություն, ն նշանակությունից ծավալից, նով նախատեսվող պարտավորությունների այդ պայմանագրի կատարմանաշխատանքառանձնահատկություններից` այլ գերաներում կարող են ներգրավվելՀայաստանի Հանրապետության նան տեղական ինքնակառավարտեսչություններն այլ պետական,ինչպես 1.

ման

են մտնում

մարմիններ:

Սիջազգայինպայմանագրիհայկական կողմին մյուս կողմի առետրահիմնարկները,ինչպես ճան յին Ա ոչ առետրային կազմակերպությունները, ֆիզիկական անձինք այդ պայմանագրով,Հայաստանի Հանրապետությա կամ այլ ն մյուս կողմի օրենսդրությամբ եթ ասնակցել, ծ կատարմանը կարող կարգով, նշված պ պայմանագրի է նրանց մասնակցությունըբխում այդ պայմանագրից: միջազգայինպայմանագրիկատար4. ՀայաստանիՀանրապետության ման ընթացքում սույն հոդվածի 1-3-րդ կետերումնշված գերատեսչություննեմարմինները, այլ պետականմարմինները,տեղականինքնակառավարման հիմնարկներնու րը, առնտրային ն ոչ առնտրայինկազմակերպությունները, ֆիզիկական անձինք այդ պւսյմանագրիմյուս կողմի համապատասխան հիմնարկներին ֆիզիկական անմարմինների, կազմակերպությունների, արտաքին ձանց հետ հաղորդակցվումեն Հայաստանի Հանրապետության այլ կարգ պայմանագրով նշված եթե գործերի նախարարությանմիջոցով, ճախատեսվածչէ: 3.

նքն աերոգ աակգե Խանը:

ՄԻՋԱԶԳԱԻԿ

Վ ՔՈՉԱՏյԱԿ

ՀՈԴՎԱԾ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

42.

ՊԱՅՍԱՆԱԳՐԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը է Հայաստանի Հանրապետության միջազգայինպայմանագրի կատարմանը: Այդ նպատակով Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունն իրավունք ունի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրավասու գերատեսչություններումծանոթանալ միջազգային պայմանագրի կատարման վիճակին ն ընթացքին, համակարգել միջազգային պայմանագրիկատարմանուղղությամբ գերատեսչություններիկողմից կատարվող աշխատանքները: Ելնելով Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի կատարմանվիճակից՝ Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարությունը, անհրաժեշտության դեպքում, կարող է համապատասխան առաջարկություններ ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին, Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունկամ Հայաստանի Հանրապետությանվարչապետին: հետնում

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԻԱՎԱԿԱՆԿ

ԻԲԱՎՈՒԿՔ

ՃՂ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԿԱՍԵՑՆԵԼԸ

ԵՎ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼԸ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սույն կետով նախատեսվածդեպքերումՀայաստանիՀանրապետությա է միջազգայինպայմանագրիգործողությունըկասեցնելը կատարվում տվյալ ուղիներով գրավոր ծանուցեպայմանագրիմյուս կողմինդիվանագիտական համաձայնություննստակողմի այդ դեպքում` լով, իսկ անհրաժեշտության նալով:

միջազգայինպայմանագրիգործողութՀայաստանիՀանրապետության են կասեցմանպատճառները,հնայունը կասեցնելու ծանուցմանմեջ նշվում րավորությանդեպքում՝ճան կասեցմանժամկետը: միջազգայինպայմանագրիգործողութՀայաստանիՀանրապետության ուղիէ մյուս կողմին դիվանագիտական մասին այդ յան կասեցումնսկսվում Հապաշտոնապես համաձայնությունը ներով ծանուցելու կամ մյուս կողմի գործերի ճախարարություն յաստանի Հանրապետությանարտաքին ստանալու պահից:

միջազգային պայմանագրի գործոՀայաստանի Հանրապետության ղությունը կասեցնելուհամար հիմք դարձած հանգամանքներիվերացումից հետո այդ պայմանագրիգործողությունըվերսկսվումէ: Այդ մասին Հայասծանուցում արտաքինգործերի նախարարությունը տանի Հանրապետության է մյուս կողմին (կողմերին): 3.

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

43.

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԿԱՍԵՑՆԵԼԸ

Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրիգործողությունը կարող է կասեցվել այդ պայմանագրով նախատեսված դեպքերում ն կարգով կամ ցանկացած ժամանակ՝ այդ պայմանագրիբոլոր մասնակիցներիհամաձայնությամբ, պայմանավորվող այլ պետությունների հետ խորհրդակցելուց հետո, ինչպես նան միջազգայինիրավունքի նորմերովնախատեսվածդեպքերում: 2. Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի գործողությունը կարող է կասեցվել նան, եթե՝ ա) Հայաստանի Հանրապետությունը, գտնվելով պատերազմական կամ այլ ռազմական իրավիճակում, տնտեսական կամ այլ շրջափակման մեջ կամ երկրաշարժի,բնական այլ աղետի կամ այլ անհաղթահարելիուժի ազդեցության տակ, օբյեկտիվ պատճառներիբերմամբհնարավորությունչունի ժամանակինկամ պատշաճ կերպով կատարել իր ստանձնած պարտավոլ.

րությունները.

բ) միջազգային պայմանագրի մյուս կողմը (կողմերը) էականորեն խախէ (են) այդ պայմանագրովստանձնած անմիջական պարտավորությունները ն վտանգումպայմանագրի կատարումը գ) միջազգայինպայմանագրիմյուս կողմը (կողմերը)կասեցրելէ (են) այդ տում

պայմանագրիգործողությունը:

ԱԿՏԵԻ

44.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼԸ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հայաստանի միջազգայինպայմանագրիգործողությունըկարող է դաՀանրապետության ն այն դարեցվել (ուժը կորցնել) այդ պայմանագրովսահմանված կարգով պահից, երբ՝ ա) որոշակի ժամկետով կնքված միջազգային պայմանագրի ժամկետ կարգով այդ ժամկետը չի երլրացել է, եթե այդ պայմանագրով սահմանված կարաձգվում. բ) անորոշ ժամկետով կնքված միջազգայինպայմանագրիգործողություեթե նը դադարեցնելումասին ծանուցել է հայկական կողմը կամ մյուս կողմը, է. նախատեսվածժամկետը լրացել այդ պահից հետո պայմանագրով սահմանված կարգով Հապայմանագրով գ) բազմակողմմիջազգային դուրս է եկել այդ պայմանագրից: յաստանիՀանրապետությունը միջազգայինպայմանագրիգործողութՀայաստանիՀանրապետության նան պայմանագրիմյուս կողմի՝ որպես միջազյունը կարող է դադարեցվել այն դեպքերի,երբ գային իրավունքիսուբյեկտի վերացմամբ,բացառությամբ իրավունքիմեկ այլ սուբյեկտ,ոայդ սուբյեկտինփոխարինելէ միջազգային ստանձնել էվերը, միջազգայինիրավունքինորմերինհամապատասխան, ինչպես նան պարտականությունները, րացած սուբյեկտի իրավահաջորդի պայմանագիրկնքելով: նույն հարցով նոր (հաջորդական) դադարեցնելու դրա գործողությունը 2. Եթե միջազգայինպայմանագրով չեն, ապա դրա գործողությունըկարող է մասին դրույթներ նախատեսված 1.

Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ

մտած

Վ.ՔՈՉԱԻԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ,

դադարեցվել (ուժը կորցնել) միջազգային իրավունքի նորմերով սահմանված կարգով: ՀՈԴՎԱԾ

45.

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐԸ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՉԵՂՅԱԼ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՅՏԱՐԱՐԵԼԸ

Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրիգործողությունը կարող է դադարեցվել նան չեղյալ հայտարարելու միջոցով: Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրիչեղյալ հայտարարելը ՀայաստանիՀանրապետության կողմից միակողմանիորենն այդ պայմանագրովչսահմանված կարգով նշված պայմանագիրնիր համար այլնս պարտադիր չհամարելու մասին որոշում ընդունելն է: Միջազգային պայմանագիրը Հայաստանի Հանրապետության համար կարող է չեղյալ հայտարարվել, եթե պայմանագրիմյուս կողմը (կողմերը)՝ ա) պատերազմական կամ այլ ռազմական գործողություններ է (են) սկսել Հայաստանի Հարրապետության դեմ կամ իրականացնումէ (են) Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրականկարգին սպառնացող այլ գործո-

ղություններ.

պայմանագրովստանձնած սեփական պարտավորությունները,որի հետնանքով ստեղծվել է այնպիսի իրավիճակ, երբ Հայաստանի Հանրապետությունն այլնս նպատակահարմարչի գտնում իր համար այդ պայմանագրի հետագա պարտադիր լինելը. գ) չեղյալ է (են) հայտարարել Հայաստանի Հանրապետության հետ կնքված միջազգայինպայմանագիրը: Հայաստանի Հանրապետությունըմիջազգային պայմանագիրը կարող է չեղյալ հայտարարել ճան միջազգային իրավունքի նորմերովնախատեսված այլ դեպքերում: Միջազգային պայմանագիրըՀայաստանի Հանրապետության համար դադարում է պարտադիր լինել չեղյալ հայտարարելու մասին` իրավասու մարմնի որոշումն ընդունելու պահից, եթե այլ բան նախատեսվածչէ այդ ոբ) էականորեն խախտում է (են)

րոշմամբ: ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

46.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՍԵՑՆԵԼՈՒ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԵՎ ԴԱԴԱՐԵՑՆԵ-

ԼՈՒ ԿԱՐԳԸ

Սույն օրենքով սահմանված կարգով ուժի մեջ մտած Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրիգործողությունը կասեցնելու ն դադարեցնելու մասին առաջարկությամբկարող են հանդես գալ` ա) Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահը՝ Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի վավերացրած միջազգային պայմանագրի առնչությամբ, բացառությամբսույն կետի "բ" ենթակետով նախատեսված դեպքերի. 1.

4/2

ԻհսՎեԿԱՆ

ԻրԱՎՀՀԵՔ

ԱԿՏեր

բ) Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունը`Հայաստանի

Հանրապետության Նախագահի վավերացրած(հաստատած) միջազգային պայմանագրիառնչությամբ. գ) ՀայաստանիՀանրապետությանարտաքինգործերի նախարարությումնացած միջազգաճը՝ սույն կետի "ա" ն "բ" ենթակետերովչնախատեսված յին պայմանագրերիառնչությամբ: Առաջարկություն ներկայացնող մարմինը հիմնավորում է միջազգային պայմանագրիգործողությունըկասեցնելու կամ դադարեցնելուանհրաժեշ-

տությունը՝մատնանշելովդրդապատճառները: 2. Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրիգործոմասին որոշումն ընդունումէ Հաղությունը կասեցնելուկամ դադարեցնելու Ազգային ժողովը իր վավերացրածմիջազգայաստանի Հանրապետության յին պայմանագրիվերաբերյալ, ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահր՝ իր վավերացրածմիջազգայինպայմանագրիվերաբերյալկամ իրավասու պայմիջգերատեսչական գերատեսչությանղեկավարը`համապատասխան մանագրի վերաբերյալ: Եթե Հայաստանի Հանրապետությանմիջգերատեսչական պայմանագի հաստատելէ ՀայաստանիՀանրապերը սույն օրենքին համապատասխան տության Նախագահը կամ ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությունը, ապա դրա գործողությունըկասեցնելու կամ դադարեցնելուորոշումը Հայաստանի Հանրապենույնպես հաստատում է համապատասխանաբար տության Նախագահը կամ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունը:

Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգայինպայմանագրիգործողությունը կասեցնելու կամ դադարեցնելումասին իրավասու մարմնի որոշումն ընդունելուց հետո` եռօրյա ժամկետում ՀայաստանիՀանրապետութայդ մասին դիվանագիտական յան արտաքին գործերի նախարարությունն ուղիներով ծանուցում է տվյալ միջազգային պայմանագրիմյուս կողմին (կողմերին): 3.

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

47. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀՈԴՎԱԾ

ԿԱՍԵՑՆԵԼՈՒ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՊԱՅՄԱՆԱԳՐԻ

ԿԱՆ

ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱ-

ՀայաստանիՀանրաւվետությանմիջազգայինպայմանագրիգործողությունը կասեցնելու պահից հայկական կողմի համար ժամանակավորապես ու դադարումեն գործել այդ պայմանագրովնախատեսվածիրավունքներն ամբոդջությամբկամ դրանցմի մասով: պարտականություններն ՀայաստանիՀանրապետությանմիջազգային պայմանագրիգործողութէ յունը կասեցնելու ընթացքում հայկական կողմը պարտավոր ձեռնպահ են խոչընդոտել տվյալ միմնալ այնպիսիգործողություններից,որոնք կարող վ երսկսմանը: ջազգային պայմանագրիգործողության 4/3

Մ»ԻՖՋԱԶԳԱԻԿԻԲԱՎԴԼեՔ

Վ..ՔդջոիյԱն ՀՈԴՎԱԾ

48.

ՆԱԿԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԴԱԴԱՐԵՑՆԵԼՈՒ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՊԱՅՍԱՆԱԳՐԻ

ԱԿՏԵԻ ԻոսվՎզԿԱնն

ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ

ՀԵՏԵՎԱՆՔՆԵՐԸ

1. Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի գործողությունը դադարեցնելու պահի հայկական կողմի համար ամբողջությամբ դադարում են գործել այդ պայմանագրով նախատեսված իրավունքները ն

պարտականությունները:

Եթե Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրով նախատեսված է, որ դրա գործողությունը դադարեցնելուց հետո շարունակում են գործել կողմերի այն իրավունքներըն պարտականությունները, որոնք ծաեն ի կատարումն այդ պայմանագրի, ապա այդ իրավունքները ն պարգել տականությունները գործում են մինչն սահմանված կարգով դրան դադարե-

լը: Եթե

Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրով նախատեսված է, որ դրա գործողությունը դադարեցնելուց հետո շարունակում են գործել այդ պայմանագրին համապատասխան կնքված տնտեսակւսն ն

այլ քաղաքացիաիրավականպայմանագրերը, ապա այդ պայմանագրերը գործում են մինչն սահմանվածկարգով ղրանց դադարելը: 2. Եթե գործողությունը դադարեցրած Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրինհամապատասխանկնքվել ն գործում է այլ միջազգային պայմանագիր, ապա վերջինս շարունակում է գործել ն կարող է դադարեցվել այդ պայմանագրովսահմանված կարգով. եթեայլ բան նախատեսված չէ գործողությունը դադարեցրած այն պայմանագրով, որի հիման վրա կնքվելէ այդ պայմանագիրը:

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՅՍԱՆԱԳԻՐԸ

49.

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՉԵՂՅԱԼ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅՏԱՐԱՐԵԼՈՒ

ՎԱՆՔՆԵՐԸ

ՍԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՀԵՏԵ-

Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը չեղյալ հայտարարելու պահից տվյալ պայմանագիրըհայկական կողմի համար համարվում է առոչինչ, որով Հայաստանի Հանրապետությունն իրեն միակողմանիորենլրիվ ազատումէ այդ պայմանագրովնախատեսվածիրավունքներին պարտականությունների կատարումից, ինչպես նան այն հետնանքների համար պատասխանատվությունից,որոնք կարող են բխել նախքանչեղյալ հայտարարելն այդ պայմանագրի գործողության ընթացքումծագած պարտավորություններից:

ՄԼ

ԳԼՈՒԽ

ԻՐԱՎԱԲԱ-

ՀՈԴՎԱԾ

ԵՎ

50. ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ

ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Սինչն սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելը կնքման փուլում գտնվող Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգայինպայմանագրի նկատմամբ կիրառվում են սույն օրենքի այն դրույթները, որոնք օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահից հետ կարգավորումեն համապատասխանփուլի ն դրան հաջորդող փուլերի Լ.

կապվածհարաբերությունները:

մտած) ՀայասՄինչն սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելը կնքված (ուժի մեջ ն միջազգայինպայմանագրումփոփոխություններ տանի Հանրւսպետության 2.

են լրացումներ կատարելունկատմամբկիրառվում միջազգայինպայմանագկարգ րի կնքման սույն օրենքով նախատեսվածընթացակարգերը,եե այլ ու սահմանված չէ այդ պայմանագրով,կամ եթե փոփոխություններն լրաուժով ցումները չեն նախատեսումայնպիսի դրույթներ, որոնք սույն օրենքի վավերացմաժողովի Ա զգային են ենթակաՀայաստանիՀանրապետության

նը:

մտած) ՀայասՄինչն սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելը կնքված (ուժի մեջ բխող նոր միջազգամիջազգայինպայմանագրից տանի Հանրապետության կնքման սույն օէ պայմանագրի միջազգային կնքվում յին պայմանագիրը եթե այլ կարգ նախատեսվածչէ ուրենքով սահմանված ընթացակարգերով, չի նաժի մեջ մտւսծ պայմանագրով,կամ եթե նոր կնքվող պայմանագիրը ենթախատեսումայնպիսիլրացուցիչ դրույթներ,որոնք սույն օրենքի ուժով վավերացմանը: ժողովի Ազգային են Հանրապետության Հայաստանի կա 3.

ՀՈԴՎԱԾ լ.

51. ՍՈՒՅՆ

ՕՐԵՆՔԻ

ՈՒԺԻ

Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում

հից:

ՍԵՋ

ՍՏՆԵԼԸ

պապաշտոնականհրապարակման

Սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրած ճանաչել պայմիջազգային թվականի հունիսի 6-ի «Հայաստանի Հանրապետության Համանագրերի կնքման, վավերացմանն չեղյալ հայտարարմանմասին» օրենքը: յաստանիՀանրապետության 2.

ԻԻԱՎԱԿԱն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ ԻԽԱՎՈՒԵՔ

Վ..ՔՈՉԱՆԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԸ

ՄԱՍԻՆ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՍԻՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՆԱԳՐԵՐԻ

ՕՐԵՆՔՈՒՄ

ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ

ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ

ՀՀ ՕՐԵՆՔԸ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

«Հայաստանի Հանրապետությանմիջւսզգային պայմանագամ Ա ի Տ րղ կետով աահմանված 2. Օրենքի 8-րդ հոդվածը երրորդ կետից հետո լրացնե ՀՈԴՎԱԾ լրացուլ հետնյալ բովանդւսկությամբ3.1-րդ կետով. «3.1. Բացառիկ դեպքերում Հայաստանի Հանրապետությունըկարող միջազգային պայմանագիր կնքել միջազգային կամ ՀՈԴՎԱԾ մ

»

ար

ԱԱ

է

օտարերկրյա ոչկառա» վարական կազմակերպության Ն րեգործական կամ Աո րական Հայա Գներթյան Աաամակովն կամ միավորման

տանի Հանրապետությունումիրականացնելու է բարեգործական, մարդասիտեխնիկական,տնտեսական կամ ֆինանսական է ի կան կամ ֆինանսական Օգնություն: պայմանագիրընույնպես համարվում է Հայաստանի Հանրա-

ԱԱ

Անա դրելը: տեխնիկական Հարոասիրկան, հարեգոըծական լ

մազիմիջկառավարական

պետության

Սույն րակմանպահից: ՀՈԴՎԱԾ

Ընդունվածէ 2001 թվականիհոկտեմբերի24-ին 1. ԳԼՈՒԽ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

1.

- աաատությանը որը Արոր կետի վերջում լրացնե երի

3.

Հենին մեջաանպաշտոնական ուժի պայմանա

Է.

հրապարապ

ԱԿՏետ

ՀՈԴՎԱԾ

1. ՕՐԵՆՔԻ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ

ԱՌԱՐԿԱՆ

է ՀայաստանիՀանրապետությանդիվանաՍույն օրենքը կարգավորում ղեկավարման.այդպիսի ծառագիտականծառայության կազմակերպման, յության անցնելու ն ծառայությունը դադարեցնելու.ծառայողական առաջաստիճաններշնորհելու, դիվաճագիտական խաղացման.դիվանագիտական սահմանման. ծառայություն իրականացնողանձանց իրավական վիճակի ն հետո ընտանիքու նրանց այդ անձանց ծառայության ընթացքում դրանից

ների անդամների սոցիալական երաշխիքների.դիվանագիտական սկզբունքների.ինչպես նան դիվայության մարմինների ֆինանսավորման ճագիտականծառայության հետ կապված այլ հարաբերություններ: ծառա-

ՀՈԴՎԱԾ

2. ՍՈՒՅՆ

ՕՐԵՆՔԻ

ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ

ՈԼՈՐՏԸ

Հայաստանի Հանրապել. Սույն ծառայության մարմինների ն դրանցումդիվատության դիվանագիտական ծառայություն իրականացնողանձանց (այսուհետ` դիվանաօրենքի գործողությունըտարածվում է

Աա

Սույն օրենքի գործողությունըչի տարածվումՀայաստանիՀանրապեծառայության մարմիններումքաղաքացիական տության դիվանագիտական նան աշխատանքայինպայմանագրովվարչատեխծառայողների.ինչպես անձանց վրա։ ճիկականկամ սպասարկմանգործառույթներիրականացնող դիվաՀանրապետության Հայաստանի Օտարերկրյա պետություններում ն հյուպատոսական հիմնարկների ճագիտական ներկայացուցչությունների օտարերկրյա քաանձնակազմում կամ սպասարկման վարչատեխնիկական ղաքացիներիկամ այդ պետությանմշտականբնակիչներհամարվող՝ քաղաեն քացիությունչունեցող անձանց աշխատանքիընդունելու դեպքում հաշվի ինչպես նան այդ պետուքառնվում նան տվյալ պետությանօրենսդրության. պայմայան հետ կնքված` Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պահանջները: ճագրերի համապատասխան 2.

ՀՈԴՎԱԾ

3.

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԵՎ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ

գործունեություն ծառայությունըմասնագիտական Դիվանագիտական կատարվումէ՝ մարմիններում է. որը սույն օրենքի 5-րդ հոդվածում նշված սույն օրենքով ն այլ իրավականակտերով այդ մարմիններինվերապահված 1.

խնդիրներիլուծման ու

նպատակով: իրականացման գործառույթների

Վ. ՔՈՂՉայԱն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆԻԱ

ԻոսվԱնԱն

Վ7Դեք

Դիվանագիտական գործունեությունէ համարվումՀայաստանիՀանրա-

պետության Նախագահի ն նրա աշխատակազմի,Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի, Հայաստանի Հանրապետության

կառավարության

աշխատակազմի,հանրապետական գործադիր մարմինների,Հայաստանի Հանրապետության հատուկ առաքելությունների,պատվիրակությունների, բանակցայինխմբերիկողմից միջազգայինհարաբերություններում Ա միջազգային կապերում սույն օրենքի 4-րդ հոդվածում նշված խնդիրներիլուծմանն ուղղված գործունեությունը: 2. Դիվանագիտական ծառայությունըպետական ծառայությանբաղկացուցիչ մասն է: ՀՈԴՎԱԾ

4.

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

Դիվանագիտական ծառայությանխնդիրներն են` ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին քաղաքականություն իրականացնելը, միջազգային

ՄԱՍԻՆ 1.

ԳԼՈՒԽ

ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հայաստանի Հանրապետությանարտաքինգործերի նախարարությունը գործադիրիշխանությանհանրապետւսկանմարմին է, որը կառավարումէ Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերը, ինչպես նան կազմակերպում ն ղեկավարումէ դիվանագիտականծառայությունը՝սույն օրենքով ն այլ իրավական ակտերով իրեն վերապահված լիազորությունների շրջալ.

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԸ

1. Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ծառայության մարմիններնեն` ա) Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի ճախարարութ-

յունը.

բ) ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին գործերի

ճախարարութ-

յան ենթակայության ու ներքո գտնվողմարմիններն հիմնարկները. Շա" ն "բ" ենթակետերում նշված մարմիններնայսուհետ համարել Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող դիվանագիտական ծառայության մարմիններ) գ) օտարերկրյա պետություններումՀայաստանի Հանրապետության դես-

պանություննճերը.

դ) միջազգայինկազմակերպություններում ՀայաստանիՀանրապետութ-

յան մշտականներկայացուցչությունները. ե)

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ

ԳՈՐԾԵՐԻ

2.

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

օրինական շահերը պաշտպանելը:

5. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ծառայությունը կարգավորվում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ. սույն օրենքով, Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգայինպայմանագրերով ն այլ իրավական ակտերով: 2. Դիվաճագետների աշխատանքային հարաբերություններըկարգավորվում են Հայաստանի Հանրապետությանաշխատանքային օրենսդրությամբ. եթե դիվանագիտականծառայության մասին օրենսդրությամբայդ հարաբերություններըկարգավորողառանձնահատկություններսահմանված չեն: 3. Եթե Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված են այլ նորմեր, քան նախատեսված է սույն օրենքով, ապա կիրառվում են պայմանագրերինորմերը: .

հարաբերություններումՀայաստանիՀանրապետության շահերը ն իրավունքներըպատշաճ ու հետնողականներկայացնելը.ՀայաստանիՀանրա-

ՀՈԴՎԱԾ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

6. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ

ԱսՏետ

օտարերկրյա պետություններումՀայաստանիՀանրապետության

հյուպատոսական հիմնարկները. Ը գ" ն"ե" ենթակետերումնշված մարմիններնայսուհետ համարել օտարերկրյա պետությունումգործող դիվանագիտական ծառայությանմարմին-

ներ):

Սույն հոդվածի 1-ին կետում նշված դիվանագիտական ծառայության մարմինները կազմում են Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության համակարգը: 2.

ճակներում:

Հայաստանի Հանրապետությանարտաքինգործերի նախարարությունը գլխավորում է Հայաստանի Հանրապետությանդիվանագիտական ծառայության մարմիններին: 3. Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերինախարարությունը համակարգում է միջազգային հարաբերություններին կապերի ոլորտում գործադիր իշխանության հանրապետական ն տարածքային մարմինների 2.

'

գործունեությունը: ՀՈԴՎԱԾ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅԱՆ

ՂԵԿԱՎԱՐՈՒՄԸ

8. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԳՈՐԾԵՐԻ

Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը ղեկավարում է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարը. իսկ նրա բացակայության դեպքում՝ արտաքինգործերի նախարարի տեղակալը: 2. ՀայաստանիՀանրապետությանարտաքինգործերի նախարարընշանակվում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ նախատեսված կարգով: 1.

Վ.ՔՉԱԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

Արտաքին գործերի նախարարի տեղակալի պաշտոնը հայեցողական պաշտոն է: Արտաքին գործերի նախարարի տեղակալները ճշանակվում են Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդրությամբ սահմանվածկարգով: 4. Գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը դիվանագիտական ծառայության ղեկավարում է դիվանագիբարձրագույնպաշտոն է: Գլխավոր քարտուղարը տական ծառայությունը: 5. Արտաքին գործերի նախարարիտեղակալների ն գլխավոր քարտուղարի իրավասությունները սահմանվում են Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության կանոնադրությամբ.որը հաստատում 3.

է

Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը:

9. ՀՈԴՎԱԾ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆԸ

ն

պայ-

մանագրերով սահմանված կարգով օտարերկրյա պետությունում հավատւսրմագրված Հայաստանի Հանրապետությանդեսպանություննէ ն միջազգային կազմակերպությունումհավատարմագրվածՀայաստանի Հանրապետության մշտական ներկայացուցչությունը: Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ներկայացուցչությունը սույն օրենքով ն այլ իրավական ակտերով իրեն վերապահված լիազորությունների շրջանակներում իրականացնում է պաշտոնական հարաբերություններ համապատասխանօտարերկրյա պետությունում ն միջազգային

կազմակերպությունում:

ՀայաստանիՀանրապետությանդիվանագիտականներկայացուցչությունն արտաքինգործերի նախարարությանկառուցվածքայինստորաբաժանում է. որն իր գործունեությամբենթակա ն հաշվետու է նրան: 3. Դիվանագիտական ներկայացուցչությունը գործում է Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության հաստատած՝ ա) օտարերկրյա պետություններում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունների մասին կանոնադրությամբ. բ) միջազգային կազմակերպությունումՀայաստանի Հանրապետության մշտական ներկայացուցչություններիմասինկանոնադրությամբ: 2.

ՀՈԴՎԱԾ

ՍՏԵՂԾՈՒՄԸ

հրամանագրով՝տվյալ օտարերկրյա պետության հետ Հայաստանի Հանրանան պետության դիվանագիտականհարաբերությունները խզելու. ինչպես չլինելու դեսպանությանպահպանումըռրնէ պատճառով նպատակահարմար

դեպքերում:

Տվյալ պետության հետ դիվանագիտականկապերը վերականգճվելու կամ որնէ այլ պատճառով օտարերկրյա պետությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունը լուծարելուց հետո դրա վերականգնման անհրաժեշտությունառաջանալու դեպքումօտարերկրյա պետությունումՀայաստանի Հանրապետությանդեսպանությանվերաբացումըկատարվում է

սահմանված սույնկետի առաջին մասով կարգով:

Հայաստանի Հանրապետության Միջազգային կազմակերպությունում ն լուծարվում է Հայաստանի ս տեղծվում մշտական ճերկայացուցչությունն ՀանրապետությանՆախագահի հրամանագրով`տվյալ միջազգային կազմակերպությանհիմնադիրփաստաթղթերիկամ տվյալ միջազգային կազմակերպությունումընդունվածկարգիհամաձայն: ներկայացուցչութ3. ՀայաստանիՀանրապետությանդիվանագիտական ն կարգավորհարցերը կազմակերպական լուծարման յունների ստեղծման ո րոշումներով: են ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարության վում ներկայացուցչութ4. ՀայաստանիՀանրապետությանդիվանագիտական յունները. Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային պայմանագրերով սահմանված կարգովն պայմաններով.կարող են միաժամանակհավատարմագրվել մեկից ավելի օտարերկրյա պետություններումԱ միջազգայինկազ-

մակերպություններում:

ներկայացուցչութՀայաստանիՀանրապետությանդիվանագիտական միջազՀանրապետության Հայաստանի դ եպքում. անհրաժեշտության յունը, է ն կարող կարգով պայմաններով. նախատեսված գային պայմանագրերով այլ պեօտարերկրյա ներկայացնել որնէ օտարերկրյա պետությանշահերը Որնէ օտարերկրյա տությունում կամ միջազգային կազմակերպությունում: ներկայացուցչությունըկարող է Հայաստանի պետության դիվանագիտական Հանրապետությանշահերը ներկայացնել այլ օտարերկրյա պետությունում ընդունող պետության կամ միջազկամ միջազգային կազմակերպությունում՝ հետ նախնականհամաձայնությանդեպքում: գային կազմակերպության 5.

ՀՈԴՎԱԾ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅԱՆ

10. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԵՎ ԼՈՒԾԱՐՈՒՄԸ

1.

Օտարերկրյա պետությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանությունն ստեղծվում է Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահի հրամաճագրով՝ՀայաստանիՀանրապետությանն տվյալ օտարերկրյա պետության միջն նախնական համաձայնությանհիման վրա: Օտարերկրյա պետությունում Հայաստանի Հանրապետությանդեսպանությունը կարող է լուծարվել Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահի

ԱԿՏետ

2.

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀանրապետությանդիվանագիտականներկայացուցչութՀ այաստանի Հայաստանի Հանրապետությանմիջազգային յունը սույն օրենքով

1.

ԻԽԱՎԱԿԱՆ

ԻԱՎՀՀՒԵՔ

11.

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅԱՆ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

Օտարերկրյա պետությունումՀայաստանի Հանրապետությանդեսպանության խնդիրներնեն` 1.

ներկայացնել Հայաստանի Հանրապետությունըհամապատասխան դեսպանընկալ օտարերկրյա պետությունումն ապահովել պաշտոնական այդ պետությանհետ. հարաբերություններն օտաու բ) խրախուսել ն ամրապնդել Հայաստանի Հանրապետության հարաբերությունները(ներառյալ րերկրյա պետությանմիջն բարեկամական ա)

Վ.ԶՈՉԶԱՊՀԱՆն,

ՄԻՋԱԶԳԱԻՆ

ԻՌԱՎԱԿԱԿ

Ի7ԱՎՀՀԵՔ

բնագավառներ).

քաղաքական, տնտեսական,մշակութային. գիտական ն այլ նպաստելփոխշահավետկապերի զարգացմանը. գ) պաշտպանել Հայաստանի Հանրապետության. ինչպես ճան ճրա քաղաքացիների ն իրավաբանական անձանց իրավունքներն ն օրինական շահերը դեսպանընկալ պետությունում. դ. պարզաբանել Հայաստանի Հանրապետության արտաքին ն ներքին

քաղաքականությունը. ե)

նպաստելօտարերկրյապետության հետ կնքած միջազգայինպայմաճագրերիկատարմանը. զ) վարել բանակցություններօտարերկրյա պետությանիշխանությունների ն այդ պետությունում հավատարմագրված ու միջազդեսպանությունների հետ. գային կազմակերպությունների է) իրականացնելմիջազգայինիրավունքի ճորմերի ն Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդրությանհամաձայն հյուպատոսականգործողություն-

ներ.

ը) օրինական միջոցներովհավաքել. մշակել ու ՀայաստանիՀանրապետության իշխանություններին տրամադրել տեղեկություններ օտարերկրյա պետությունում տեղի ունեցող իրադարձությունների, քաղաքական ն տնտեսական իրավիճակիմասին. ն դեսպանընկալ թ) նպաստել ՀայաստանիՀանրապետության պետության հայ համայնքի համակողմանիկապերի ամրապնդմաննու զարգացմա-

նը:

2.

Միջազգայինկազմակերպությունում ՀայաստանիՀանրապետության մշտական ներկայացուցչության խնդիրներնեն` ա) ներկայացնելՀայաստանի Հանրապետությունը համապատասխան միջազգային կազմակերպությունումն ապահովել պաշտոնական հարաբեհետ. րություններ միջազգայինկազմակերպության բ) պաշտպանել ՀայաստանիՀանրապետության ն ճրա քաղաքացիների ու իրավաբանականանձանց իրավունքներնու օրինականշահերը. գ) պարզաբանել ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին ն ներքին

քաղաքականությունը.

դ) նպաստել համապատասխան հետ միջազգայինկազմակերպության կնքած միջազգայինպայմանագրերի կատարմանը. ե)

բանակցություններ միջազգայինկազմակերպությանհետ. վարել

զ) օրինական միջոցներովհավաքել, մշակել ն ՀայաստանիՀանրապետության մարմիններինտրամադրել տեղեկություններ տվյալ միջազգային

կազմակերպությունում տեղի ունեցող իրադարձությունների մասին: 3. Օտարերկրյապետությունում Հայաստանի Հանրապետության դեսպանություններըն միջազգայինկազմակերպությունումմշտականներկայացուցչություններն իրականացնում են Հայաստանի Հանրապետությանօրենքներովն (կամ) միջազգայինպայմանագրերով իրենց վերապահված այլ

խնդիրներ:

ՀՈԴՎԱԾ

12. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԱԿՏԵ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅԱՆ

ՂԵԿԱՎԱՐԸ

Դիվանագիտական ներկայացուցչությանղեկավար կարող է լինել Հայաստանի Հաճրապետությանարտակարգ ն լիազոր դեսպանը կամ գործերի հավատարմատարը՝տվյալ պետության հետ ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն: 2. Հայաստանի Հանրապետությանարտակարգ ն լիազոր դեսպանին նշանակումն ազատում է ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահը: Հայաստանի Հանրապետության գործերի հավատարմատարին նշանակում ն ազատում է ՀայաստանիՀանրապետությանարտաքին գործերի նաԼ.

խարարը:

3. Դիվանագիտականճերկայացուցչության ղեկավարի ժամանակավոր բացակայության դեպքում նրա պարտականություններնամբողջ ծավալով կատարում է Հայաստանի Հանրապետության գործերի ժամանակավոր հավատարմատարը: Հայաստանի Հանրապետության գործերի ժամանակավոր հավատարմատարին նշանակումէ տվյալ դիվանագիտականներկայացուցչության ղեկավարը՝ Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարի

համաձայնությամբ: ՀՈԴՎԱԾ ՎԱՐԻ՝

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅԱՆ

13. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԻՐ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՍԿԻԶԲԸ

ԿԱՏԱՐՄԱՆՆ

ՂԵԿԱԱՆՑՆԵԼՈՒ

ԵՎ ԱՎԱՐՏԸ

Հայաստանի Հանրապետությանդեսպանն իր պարտականությունների կատարմանն է անցնում դեսպանընկալ պետության ղեկավարին այդ պաշտոնում իր նշանակվելու մասին Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի տված հավատարմագիրըհանձնելուց կամ այդ պետության արտաքին գործերի պետական մարմնի ղեկավարինիր ժամանման մասին ծանուցելուց ն հավատարմագրի կրկնօրինակը նրան հանձնելուց հետո` դես1.

պանընկալպետությունումընդունվածկարգիհամաձայն: 2. Հայաստանի Հանրապետությանգործերի հավատարմատարն իր պարտականություններիկատարմաննէ անցնում այդ պաշտոնում իր նշաճակվելու մասին Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարի նամակը դեսպանընկալպետության արտաքին գործերի պետական մարմնի ղեկավարինհանձնելուց անմիջապեսհետո կամ այդ պետությունում ընդունվածկարգի համաձայն: 3. Հայաստանի Հանրապետությանարտակարգ ն լիազոր դեսպանիլիազորություններըվաղաժամկետդադարեցվումեն հետնյալ դեպքերում` ա) ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահի հրամամագրով. ոօռ քոքը) բ) դեսպանընկալպետության կողմից անցանկալիանձ (ք6ոտօոճ հայտարարվելու.

ԻԱՎԱԿԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱԻնԱ ԻԻԱՎՈՀոՔ

Վ ՔՈՉԱՊԱԿ

գ) իր գործառույթներըկատարելու անհնարինության. դ) միջազգային իրավունքի նորմերով նախատեսված այլ հանգամանքնե-

րի առկայության. ե) սույն օրենքի 40-րդ հոդվածի 1-ին կետի "ա" ն "ե", "Է", "ը", "Ժ" ն "ժգ" ենթակետերումնշված հիմքերի առկայության դեպքերում: Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ ն լիազոր դեսպանի պարտականություններըդադարումեն նրա մահվան դեպքում:

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԳԼՈՒԽ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

14 ՀԱՏՈՒԿ

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ

ՀԱՏՈՒԿ

ԴԵՍՊԱՆԸ

Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ծառայության պաշտոններնեն՝ ա) արտաքին գործերի նախարարությանգլխավոր քարտուղարի պաշ'

բարտաքինգործերի նախարարությանենթակայությաններքո գտնվող

ԵՎ

ԱՌԱՔԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Միջազգային հարաբերություններում որոշակի խնդիրներ լուծելու ճպատակով Հայաստանի Հանրապետության Նախագահը կարող Է նշանակել հատուկ հանձնարարություններով դեսպան կամ ստեղծել հատուկ առաքելություններ, որոնց կազմում կարող են ընդգրկվել ինչպես դիվանագետներ. այնպես էլ այլ անձինք: ՀՈԴՎԱԾ

ՀԻՄՆԱՐԿԻ

15. ՀՅՈՒՊԱՏՈՍԱԿԱՆ

ՍՏԵՂԾՈՒՄԸ

ԵՎ ԼՈՒԾԱՐՈՒՄԸ

Հայաստանի Հանրապետությանհյուպատոսական հիմնարկնստեղծէ վում Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի հրամանագրով`Հայաստանի Հանրապետության ն տվյալ օտարերկրյա պետության ճնախնական համաձայնությանհիման վրա։ Հայաստանի Հանրապետության հյուպատոսական հիմնարկը լուծարվում է ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահի հրամանագրով: 2. Հյուպատոսականհիմնարկը ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին գործերի նախարարության կառուցվածքայինստորաբաժանում է. որն իր գործունեությամբենթակա ն հաշվետու է նրան: Հյուպատոսական հիմնարկը տվյալ օտարերկրյա պետությունումիր գործունեությունն իրականացնումէ Հայաստանի Հանրապետությանդեսպանության անմիջականքաղաքական ղեկավարությամբ: յ.

3.

կան

մարմնիկամ հիմնարկի ղեկավարիպաշտոնը. գ) արտաքին գործերի նախարարությանվարչությանպետի (կառուցվածքային ստորաբաժանմանղեկավարի)պաշտոնը. դ) արտաքինգործերի նախարարությանենթակայության ներքո գտնվող մարմնիկամ հիմնարկիղեկավարիտեղակալիպաշտոնը. ե) արտակարգ դեսպանորդ ն լիազոր նախարարի պաշտոնը. զ) գործերի հավատարմատարիպաշտոնը. է) գլխավոր հյուպատոսի պաշտոնը. ը) խորհրդականիպաշտոնը. թ) հյուպատոսի պաշտոնը. ժ) փոխհյուպատոսիպաշտոնը. հյուպատոսականգործակալությանղեկավարիպաշտոնը. ժա) ժբ) բաժնի վարիչի ճպետի)պաշտոնը. ժգ) առաջին քարտուղարիպաշտոնը. ժդ) երկրորդ քարտուղարիպաշտոնը. ժե) երրորդ քարտուղարիպաշտոնը. ժզ) կցորդիպաշտոնը: 2. Սույն հոդվածի 1-ին կետի "ա" ն "բ" ենթակետերումնշված պաշտոնսույն օրենքով սահմանված ներ զբաղեցնողանձանց վրա չեն տարածվում նշանակմանն ազատման վերապատրաստման. ատեստավորման, մրցույթի, հետ կապված նորմերը:

րյաստանի արեր ա ավորվում Հանրամետության կառավա Հյուպատոսական

հիմնա

ստեղծման

ն

լուծարման

կազմակե

-

րության որոշումներով: ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԸ

լ.

տոնը.

:

ՀՈԴՎԱԾ

ԵՎ

ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԸ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

17 ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԸ

ԱԿտեր

Վ

ՀՈԴՎԱԾ 18. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԸ

Հայաստանի Հանրապետությանդիվանագիտականաստիճանները շնորհվում են հատուկ դասային աստիճաններ են. որոնք դիվանագետներին դիվանագիտականծառայությանանցնելիսն ծառայությանընթացքում:Դիվաճագիտականաստիճաններըբնութագրումեն մասնագիտականգիտելիքորաներին ն աշխատանքայինունակություններինհամապատասխանող լ.

16 ՀՅՈՒՊԱՏՈՍԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՆԱՐԿԻ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄԸ

Հյուպատոսականհիմնարկի ղեկավարի պաշտոնինշանակման ն պաշտոնից ազատման. ինչպես նան հյուպատոսական հիմնարկների գործուկապված հարաբերությունները կարգավորվում են հյուպատո յության մասին Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրութ-

կանի

-

յամբ:

կավորում ը:

աստիճաններըլիդիվանագիտական ՀայաստանիՀանրապետության ն դիվանագիտական: բարձրագույնդիվանագիտական ասՀայաստանի Հանրապետության բարձրագույն դիվանագիտական 2.

ճում

են

տիճաններն են՝

Վ..ՔՈԴՉԱԻԱն

ա)

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻԿԻԱՎՈՒԿՔ

ԻրոաՎԱԿԱԿ

Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ ն լիազոր դեսպանի աս-

տիճանը.

բ) Հայաստանի Հանրապետության արտակարգ դեսպանորդ ն լիազոր նախարարիաստիճանը: Հայաստանի Հանրապետությանդիվանագիտականաստիճաններն են՝ ա) առաջին դասի խորհրդականիաստիճանը. բ) երկրորդ դասիխորհրդականիաստիճանը. գ) առաջին դասի առաջին քարտուղարի աստիճանը. դ) երկրորդ դասի առաջին քարտուղարի աստիճանը. ե) երկրորդ քարտուղարիաստիճանը. զ) երրորդ քարտուղարի աստիճանը. է) կցորդի աստիճանը:

19. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻ

ՀՈԴՎԱԾ

ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԻ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

ն

րությունը:

ՀՈԴՎԱԾ

20. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐ

ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՒՆԵՑՈՂ

ՇՆՈՐՀԵԼՈՒ

ԱՆՁԻՆՔ

1. ՀայաստանիՀանրապետությանբարձրագույնդիվանագիտականաստիճաններըշնորհում է Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահը: 2. ՀայաստանիՀանրապետությանայլ դիվանագիտականաստիճանները շնորհում է ՀայաստանիՀանրապետությանարտաքին գործերի նախարարը արտաքին գործերի նախարարության մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովիեզրակացությանհիման վրա:

ՀՈԴՎԱԾ

21 ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

լ.

ԱՍՏԻՃԱՆԻ

ՇՆՈՐՀՈՒՄԸ

Կցորդի դիվանագիտականաստիճանը շնորհվում է սույն օրենքով սահմանված փորձաշրջանը հաջողությամբ անցած անձին: 2. Հերթական դիվանագիտական աստիճանըշնորհվում է, երբ դիվանագետը համապատասխանաբարավելի ցածր դիվանագիտականաստիճանով ծառայել է հետնյալ ժամկետներում՝ ա) կցորդ. երրորդքարտուղար. երկրորդքարտուղար՝առնվազներեք տարի. բ) երկրորդ դասի առաջին քարտուղար. առաջին դասի առաջին քարտուղար. երկրորդ դասի խորհրդական, առաջին դասի խորհրդական` առնվազն երկու տարի:

3. Սույն օրենքի 35-րդ հոդվածով նախատեսվածդեպքերում կարող է արտահերթ դիվանագիտականաստիճան կամ հերթական դիվանագիտական աստիճան շնորհվել սույն հոդվածի երկրորդ կետում նշված ժամկետիցշուտ` արտահերթ ատեստավորումիցհետո: 4. Դիվանագիտական աստիճանի արտահերթ կամ ժամկետից շուտ շնորհումը կարող է իրականացվել ծառայության ընթացքում ոչ ավելի, քան երկու անգամ: Տ. Սույն օրենքի 26-րդ հոդվածով նախատեսվածթափուր պաշտոն զբաղեցնելու ներքին մրցույթով թեկնածու չընտրվելու դեպքում արտաքին մրցույթով անցած անձին դիվանագիտականաստիճան շնորհվում է` հաշվի առնելով տվյալ պաշտոնի համար անհրաժեշտ դիվանագիտականաստիճան ունենալու պահանջը (19-րդ հոդվածի 2-րդ կետ):

ԵՎ

Սույն օրենքի 17-րդ հոդվածի 1-ին կետի "բ" ենթակետերում 0շված պաշտոններն զբաղեցնել կարող են բարձրագույն դիվանագիտական աստիճան ունեցող անձինք: 2. Սույն օրենքի 17-րդ հոդվածի 1-ին կետի "գ" ն "ժզ" ենթակետերում նշված պաշտոններն զբաղեցնելու համար անհրաժեշտ դիվանագիտական է Հայաստանի Հանրապետության կառավաաստիճանները սահմանում "ա"

լ.

ԱԿՏԵՒ

ՀՈԴՎԱԾ

22. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԱՍՏԻՃԱՆԻ

ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ

Բարձրագույնդիվանագիտականաստիճանները շնորհվում են ցմահ: Դիվանագիտական աստիճաններ ունեցող անձինք պահպանում են այդ աստիճանները Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությանհամակարգից կենսաթոշակիանցնելու դեպքում: 3. Սույն օրենքի 40-րդ հոդվածի 1-ին կետի "ա", "բ", "գ". "է", "ը" ենթակետերի համաձայն` դիվանագիտական ծառայությունիցազատված դիվանագետների աստիճանները վերականգնվում են մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովիդրական եզրակացության հիման վրա դիվանագետի՝նորից դիվանագիտականծառայության անցնելու դեպքում: Դիվանագիտականաստիճանի վերականգնմանդեպքում հերթական դիվանագիտականաստիճանըշնորհվում է սույն օրենքի 21-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետների պահպանմամբ: լ.

2.

:

ՀՈԴՎԱԾ

23. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԶՐԿԵԼԸ

ԱՍՏԻՃԱՆԻՑ

"ժդ" ենթակետեՍույն րում սահմանված հիմքերով դիվանագիտականծառայությունից ազատվելու դեպքում ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահը ն ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին գործերի նախարարը ազատված անձանց զրկում են շնորհած դիվանագիտական աստիճաններից: օրենքի 40-րդ հոդվածի 1-ին կետի "բ". "ե", "թ" ն

ԳԼՈՒԽ

ՊԱՇՏՈՆԻՆ

ՀՈԴՎԱԾ

ՆՇԱՆԱԿՎԵԼԸ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

24. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՎԵԼՈՒ

4.

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ՈՒՆԵՑՈՂ

ՊԱՇՏՈՆԻ ԱՆՁԻՆՔ

Դիվանագիտականծառայության պաշտոնի ճշանակվելու իրավունք ունի միայն Հայաստանի Հանրապետությանայն քաղաքացին.ով տիրապե487

Վ..ՔոՉԱրյան

տում է հայերենին. առնվազն երկու օտար լեզվի. ունի բարձրագույն կրթություն Ա բավարարում է արտաքին գործերի նախարարությանհաստատած՝ համապատասխանպաշտոնի նկարագրիպահանջները: Դիվանագիտականծառայության պաշտոնի նշանակվելու համար անիրաժեշտ մասնագիտությունների ցանկը հաստատում է ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությունը:

ՀՈԴՎԱԾ

25. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՎԵԼՈՒ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ճանաչվել.

բ դատական կարգով զրկվել են որոշակի պաշտոն զբաղեցնելու իրա-

վունքից.

Մրցույթի արդյունքները պաշտոնապես հրապարակելուց հետո` եռօրժամկետում մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովը մրցույթով ընտրված մասնակցի վերաբերյալ արտաքին գործերի նախարարին կամ արտաքին գործերի նախարարությանենթակայության ներքո գտնվող մարմնի կամ հիմնարկիղեկավարինտալիս է եզրակացություն: 5. Մրցույթի պայմանները չբավարարած անձանց յոթնօրյա ժամկետում այդ մասին հայտնվում է գրավոր: 4.

ՊԱՇՏՈՆԻ

:

:

գ) տառապում են այնպիսի հիվանդությամբ,որը ծառայության ընթաց-

քում կարող է խոչընդոտելծառայողական պարտականությունների ն լիազորությունների իրականացմանը:Այդ հիվանդություններիցանկըհաստատում

Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը.

9 դատապարտվել.են հանցագործությանհամար, սահմանվածկարգով չի հանվել կամ չի մարվել: :

ն

դատվածությունը

ՀՈԴՎԱԾ

26. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՇՏՈՆ

ԱՆՑԿԱՑՎՈՂ ՄՐՑՈՒՅԹԸ

1. Դիվանագիտականծառայության թափուր պաշտոնի առկայության դեպքում այդ պաշտոնն զբաղեցվում է արտաքին կամ ներքին մրցույթով,որի

ԶԲԱՂԵՑՆԵԼՈՒ

ՀԱՄԱՐ

անցկացման կարգը սահմանում

վարությունը:

է

ՀայաստանիՀանրապետության կառա՝

"2.

Արտաքին մրցույթ անցկացվում է միայն կցորդի թափուր պաշտոնն զբաղեցնելու, ինչպես ճան սույն հոդվածի 3-րդ կետով նախատեսված ներքին մրցույթով թափուր պաշտոնը չհամալրվելուդեպքում: Արտաքին մրցույթ անցկացնելու մասին մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովիհայտարարությունը հրապարակվումէ մրցույթն անցկացնելուց ոչ ուշ. քան մեկ ամիս առաջ՝ առնվազն 1000 տպաքանակունեցող մամուլով ն զանգվածայինլրատվության այլ միջոցներով: 3. Ներքին մրցույթինմասնակցել կարող են միայն ւսյն դիվանագետները, ովքեր ունեն տվյալ պաշտոնն զբաղեցնելու համար անհրաժեշտդիվանագիտական աստիճան (19-րդ հոդվածի 2-րդ կետ): Ներքին մրցույթ անցկացնելու մասին` սույն օրենքով նախատեսված մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովի հայտարարությունըհրապամրցույթն անցկացնելուց ոչ ուշ. քան մեկ ամիս առաջ: է րակվում "Ո |

27. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՊԱՇՏՈՆԻ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՈՒՄԸ

Մրցույթով անցած անձը դիվանագիտականծառայության պաշտոնում նշանակվում է անժամկետ: 2. Դիվանագիտական ծառայության պաշտոնում նշւսնակվելու համար ներկայացվող անհրաժեշտ փաստաթղթերիցանկը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունը: 3. Դիվանագիտականծառայությանպաշտոնի նշանակումը կատարում է արտաքին գործերի նախարարիկամ արտաքին գործերի ենթակայության ներքո գտնվող մարմնի կամ հիմնարկի ղեկավարը` մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովիեզրակացություննստանալուց հետո եռօրյա ժամկետում: 1.

նախարարութ

ՀՈԴՎԱԾ

։

ՀՈԴՎԱԾ

ԱԿՏԵՖ

յա

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՍՆԵՐԸ

Դիվանագիտականծառայության պաշտոճի չեն կարող նշանակվել այն : անձինք. ովքեր` ա) դատական կարգով անգործունակկամ սահմանափակ գործունակ են

է

ԻԻԱՎԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՄԻՆԻԲԱՎՈՀԵՔ

28. ՓՈՐՁԱՇՐՋԱՆԸ

Արտաքին մրցույթով առաջին անգամ դիվանագիտականծառայության պաշտոնի նշանակվող անձը նշանակվում է մինչն 6 ամիս փորձաշրջաճով: Փորձաշրջանիանցկացմանկարգը սահմանում է ՀայաստանիՀանրա1.

պետությանկառավարությունը: 2. Փորձաշրջանիանբավարար արդյունքի դեպքում փորձաշրջան անցնող անձին այդ մասին հայտնվում է գրավոր: ՀՈԴՎԱԾ

29. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏ

ՀԱՄԱՐՎԵԼԸ

Անձը համարվում է դիվանագետ. երբ նրան շնորհվում է առաջին դիվանագիտական աստիճանը, նա անցնում է համապատասխան պաշտոնի ն տալիս է դիվանագետի երդումը: ՀՈԴՎԱԾ

30. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ

ԵՐԴՈՒՄԸ

Առաջին անգամ դիվանագիտականծառայության պաշտոնի նշաճակվող անձը մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովի նիստում Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարիներկայությամբ տալիս է Հանրապետության երդում. հետնյալ բովանդակությամբ "ՍտանձնելովՀայաստանիՀանրապետության դիվանագետի պաշտոնը հանդիսավորերդվում եմ հավատարմորենծառայել Հայաստանի Հանրապետությանը ն հայ ժողովրդին. պահպանել Հայաստանի Հանրապետության

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

Վ.ՔԶՈՉԱԽյԱՆԿ

ԻՌԱՎՍԿՍՆ,

ԻԲԱՎՀՒԵՔ

Սահմանադրությունը ն օրենքները, արժանապատվորեն կրել դիվանագետի բարձր կոչումը": Դիվանագետն ստորագրումէ երդման տեքստը. ն նրան հանդիսավորությամբ շնորհվում է Հայաստանի Հանրապետության դիվանագետի վկայա-

կան:

ԳԼՈՒԽ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

5.

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԸՆԹԱՑՔԸ

Դիվանագետի ծառայությունն սկսվում է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գործող դիվանագիտական ծառայության մարմնում: Չի թույլատրվում առաջին անգամ դիվանագիտական ծառայության պաշտոնի նշանակվող անձի նշանակումն անմիջապես օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտականծառայության մարմնում: 2. Դիվանագետի գործունեություննընթանում է ռոտացիայի սկզբունքով` Հայաստանի Հանրապետությունումգործող դիվանագիտական ծառայության մարմնում ն օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտական իրար հաջորդող երկամյա ծառայության մարմնումհամապատասխանաբար 1.

.

աշխատանքայինփուլերով: Անհրաժեշտությանդեպքումերկամյա ժամկետըկարող է երկարաձգվել, սակայն մեկ տարուց ոչ ավելի ժամկետուլ: ՀՈԴՎԱԾ

32. ՌՈՏԱՑԻԱՆ

.

դիվանագետիդիվաՌոտացիան իրականացնելիսհաշվի է առնվում նագիտականաստիճանը. տվյալ պահին նրա զբաղեցրած պաշտոնը ն ռոտացիայի արդյունքում զբաղեցնելիք պաշտոնը: Ռոտացիա իրականացվում է հավասարազոր պաշտոնների միջն: 2. Օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտական ծառայության մարմնումաշխատանքայինփուլի ժամկետը լրաճալուց անմիջապեսհետո չի թույլատրվում դիվանագետի նոր նշանակումը մեկ այլ օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտականծառայության մարմնում: 3. Ռոտացիա իրականացնելու կարգն ու հավասարազոր պաշտոնների ցանկըհաստատում է ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությունը: 1.

ՀՈԴՎԱԾ

33. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

Դիվանագետը, իր համաձայնությամբ. Հայաստանի Հանրապետություգործող դիվանագիտականծառայության մարմնից.համապատասխան դիվանագիտական ծառայության մարմնի ն Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի. Հայաստանի Հանրապետության կառավարության աշխատակազմի ն Հայաստանի Հանրապետության գործադիր ճում

`

ԻՐԱԿԱՆԱՑ-

ԱԿՏԵր

իշխանությանհանրապետական մարմինների միջն պայմանավորվածութ-

յան համաձայն, առավելագույնը երկու տարի ժամկետով կարող է համապատասխանաբարարտաքին կապերի գծով գործուղվել Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահի աշխատակազմ, Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանաշխատակազմ ն Հայաստանի Հանրապետությանգործադիր իշխանությանհանրապետական մարմիններ: Այդ դեպքում դիվանագետը պահպանում է իր դիվանագիտականաստիճանը, օգտվում է դիվանագետի համար սահմանված իրավունքներից. կարող է ընդհանուր հիմունքներով ստանալ հաջորդ դիվանագիտական աստիճանը ն մասնակցել թափուր

Դիվանագետիգործուղման կարգը պետության կառավարությունը: ՀՈԴՎԱԾ

հաստատում

է

Հայաստանի Հանրա-

34. ԱՏԵՄՏԱՎՈՐՈՒՄԸ

Ատեստավորումն իրականացվում է զբաղեցրած պաշտոնին դիվանագետի` համապատասխամությունըորոշելու ն աստիճանային առաջխաղացումն ապահովելունպատակով: 2. Դիվանագիտականծառայությանմարմինների դիվանագետների առնվազն մեկ երրորդըյուրաքանչյուր տարի ենթակա է պարտադիրատեստա1.

վորման: 3. Դիվանագետիհերթականատեստավորումնանցկացվումէ երեք տարին մեկ անգամ: 4. Տվյալ պաշտոնը մեկ տարուց պակաս ժամկետովզբաղեցնողդիվանագետն ատեստավորմանենթակա չէ: 5. Դիվանագետի արտահերթ ատեստավորումն անցկացվում է հերթական ատեստավորումիցառնվազն մեկ տարի հետո՝ ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին գործերի նախարարի հրամանի հիման վրա. պաշտոնի նկարագիրըփոփոխվելուդեպքում կամ դիվանագետիցանկությամբ: 6. Ատեստավորումնանցկացվում է դիվանագետի պարտադիր մասնակ-

ցությամբ:

Դիվանագետիատեստավորումնանցկացնելու կարգը ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությունը: 7.

ՀՈԴՎԱԾ

35. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ

հաստատում

է

ՎԵՐԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄԸ

Դիվանագետիվերապատրաստումն անցկացվումէ դիվանագետիատեստավորման արդյունքների հիման վրա: 2. Յուրաքանչյուր դիվանագետ առնվազն հինգ տարին մեկ անգամ են1.

3.

Դիվանագետիվերապատրաստմանհետ կապված ծախսերը կատարվում ՀայաստանիՀանրապետության արտաքին գործերի նախարարության կամ Հայաստանի Հանրապետությունումգործող դիվանագիտականծառայության այլ մարմնի` պետական բյուջեով հաստատված միջոցների հաշվին, օտարերկրյա պետությունների ն միջազգային կազմակերպությունների են

Վ.ՔՈՂՉԱՅԱԿ

միջոցների հաշվին նրանց հրավերով. ինչպես նան օրենսդրությամբ չարգելված այլ միջոցների հաշվին: 4. Մեկից մինչն երկու տարի ժամկետով վերապատրաստմանդասընթացների դեպքում ռոտացիայի իրականացման համար անհրաժեշտ ստաժի ժամկետի մեջ հաշվարկվում է միայն մեկ տարին: 5. Վերապատրաստումը, համապատասխան վկայագրի առկայության դեպքում. կարող է հիմք դառնալ սահմանված ժամկետից շուտ հաջորդ դիվանագիտականաստիճանն ստանալու համար: 6. Վերապատրաստման նպատակով վեց ամսից ավելի ժամկետով ուսման մեկնելու դեպքում ուսման մեկնող դիվանագետին Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության միջն կնքվում է պայմանագիր. որի համաձայն ուսման մեկնողը պարտավորվում է ուսման ավարտից հետո՝ առնվազն երեք տարի. աշխատել Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությանհամակարգում: Նշված պայմանը խախտելու դեպքում նա պարտավոր է փոխհատուցելուսման ծախսերը: ՀՈԴՎԱԾ

ԻԾԽԱՎԱԿԱնԿ

ԱԿտՏեհ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿՆԻԻԱՎ7Ւնեք

36. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԿԱԴՐԵՐԻ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՌԵԶԵՐՎԸ

ԳԼՈՒԽ

ՄՐԻՑՈՒԹԱՅԻՆ-ԱՏԵՍՏԱՎՈՐՈՂ

ՀՈԴՎԱԾ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԻ

ԵՎ ԿԱԶՄԸ

Դիվանագիտականծառայության թափուր պաշտոններ զբաղեցնելուհամար անցկացվողմրցույթի ն ատեստավորումանցկացնելու նպատակովՀայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունում ստեղծվում է մրցութային-ատեստավորողհանձնաժողով: Մրցութային-ատեստավորողհանձնաժողովում ընդգրկվում են Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարության ներկայացուցիչները:Մրցութային-ատեստավորողհանձնաժողովիկազմում կարող են ընդգրկվել նան միջազգային հարաբերություններիբնագավառի գիտական աշխատողներ: Մրցութային-ատեստավորողհանձնաժողովի կազմն ու աշխատակարգը հաստատում է Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարը:

1.

ԳԼՈՒԽ

ԽՐԱԽՈՒՍՈՒՄԸ,

ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԻ

ԵՎ ԼԻԱԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԱՆՁՆԱԺՈՂՈՎԸ

37. ՄՐՑՈՒԹԱՅԻՆ-ԱՏԵՍՏԱՎՈՐՈՂ

ա)

Դիվանագիտական ծառայության կադրերիռեզերվումգրանցվում են` դիվանագետները, որոնք որպես միջազգային ծառայողներ աշխատանքի են անցել միջազգային կազմակերպություններում ՀայաստանիՀանրապետությանը հատկացվածքվռտաներիսահմաններում. բ) դիվանագետները,որոնք զբաղվում են գիտականգործունեությամբ. գ) դիվանագետները՝սույն օրենքի 40-րդ հոդվածի 1-ինկետի "գ" ենթակետում նշված պաշտոններումիրենց պաշտոնավարման ավարտիցհետո. դ) դիվանագետները՝սույն օրենքով սահմանված կարգով դիվանագիտական ծառայության մարմնի լուծարման ժամանակ կամ հաստիքների կրճատման դեպքում: 2. Սույն հոդվածի 1-ին կետի "ա" ն "գ" ենթակետերումնշված դեպքերում դիվանագիտական ծառայության կադրերի ռեզերվում դիվանագետներ գրանցվում են մինչն 4 տարի ժամկետով, առանց վարձատրմանիրավունքի: Կադրերի ռեզերվում գտնվելն իրավունք է տալիս դիվանագետին թափուր պաշտոնի առկայության դեպքում վերականգնվելդիվանագիտականծառայությունում սույն օրենքի 26-րդ հոդվածում նախատեսվածներքին մրցույթով: 3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի "դ" ենթակետում նշված դեպքում դիվանագիտական ծառայության կադրերի ռեզերվում գտնվելու առավելագույն ժամկետը վեց ամիս է: Կադրերի ռեզերվում գտնվելու ժամկետը հաշվարկվում է դիվանագիտական ծառայության ստաժի մեջ: 4. Կադրերի ռեզերվում դիվանագետներինգրանցելու ն ռեզերվից հանեէ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունը: լու կարգը սահմանում

6.

ՀՈԴՎԱԾ

38. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԻ

7.

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԴԱԴԱՐԵՑՈՒՄԸ

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ԿԻՐԱՌՎՈՂ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

ԽՐԱԽՈՒՍԱՆՔԻ

է. Ծառայողականպարտականությունները, հատուկ առաջադրանքները լավագույնս կատարելու,երկարամյա ծառայության, անբասիր աշխատանքի, ծառայության մեջ ունեցած նվաճումների համար դիվանագետների նկատմամբկարող են կիրառվել խրախուսանքիհետնյալ միջոցները՝ ա) շնորհակալության հայտարարում. բ) միանվագդրամական պարգնատրում. գ) հուշանվերովպարգնատրում: Դիվանագետմերինկատմամբկարող են կիրառվել օրենքով սահմանված խրախուսանքիայլ միջոցներ: 2. Խրախուսանքի միջոցներ կիրառում է դիվանագիտականծառայության մարմնի ղեկավարը: Օտարերկրյապետությունում գործող դիվանագիտականծառայության մարմնի ղեկավարը. ինչպես նան Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի ճախարարության ենթակայության ներքո գտնվողմարմնի կամ հիմնարկի ղեկավարը կիրառում է խրախուսանքի միջոցները` այդ մասին անհապաղտեղեկացնելովարտաքին գործերի նախարարությանը:

Վ .ՔՈԴԶԱՀՀԱՆ,

ՀՈԴՎԱԾ

39. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԻ

ԿԱՐԳԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ԿԻՐԱՌՎՈՂ

ՏՈՒՅԺԵՐԸ

լ. Ծառայողական պարտակառնություններն անհարգելի պատճառով չկատարելու կամ անպատշաճ կատարելու. ծառայողական լիազորությունները գերազանցելու,աշխատանքային կարգապահության կանոնները ն դիվանագիտական էթիկան խախտելու դեպքում դիվանագետի նկատմամբ սույն օրենքով սահմանված կարգով կիրառվում են հետնյալ կարգապահական

տույժերը՝ ա) նախազգուշացում.

բ) նկատողություն. գ) խիստ նկատողություն. դ) աշխատավարձիիջեցում (մինչն 3 ամիս ժամկետով):

2. Կարգապահականտույժերը կիրառում է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարը: Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ծառայության մյուս մարմինների ղեկավարները կիրառում են սույն հոդվածի 1-ին կետի "ա" ն "գ" ենթակետերում նշված կարգապահականտույժերը՝ այդ մասին անհապաղ տեղեկացնելով Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի

նախարարին:

Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտականներկայացուցչության ղեկավարինկատմամբՀայաստանիՀանրապետության արտաքինգործերի նախարարըկիրառումէ միայն սույն հոդվածի 1-ին կետի "ա" ն "գ" ենթակետերումնշված տույժերը: 3.

40. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ

ՊԱՇՏՈՆԻՑ

1.

Դիվանագետն

րում՝ ա)

Իրոս«Աննն

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ,ԻԽԱՎՈՒուՔ

ԱԶԱՏՄԱՆ

զբաղեցրած պաշտոնից ազատվում է

հետնյալ դեպքե-

անձնականդիմում ներկայացնելիս.

հայեցողական

օրենքով սահմանված առավելագույն տարիքը լրանալիս. ե) սույն օրենքի 39-րդհոդվածի 1-ին կետի "բ"-"դ" ենթակետերով նախատեսված կարգապահական տույժերից որնէ մեկը մեկ տարվա ընթացքում կրկին կիրառելիս. գ) ժամանակավոր անաշխատունակության հետնանքով մեկ տարվա ընթացքում ավելի քան վեց ամիս աշխատանքի չներկայանալիս (չհաշված հղիության ն ծննդաբերությանարձակուրդը). է) սույն օրենքի 25-րդ հոդվածի ենթակետով նախատեսված հիվանդություններից որնէ մեկով

հիվանդանաղիս,

ն

խախտելիս. ժա) դատարանի՝օրինական ուժի մեջ մտած ման դատապարտվելիս. ժբ) դատական կարգով անգործունակ կամ

ազատազրըկդատավճռով գործունակ սահմանափակ

ճանաչվելիս. ժգ) դատականկարգով դիվանագիտականծառայության պաշտոն զբաղեցնելուիրավունքիցզրկվելիս: 2. Դիվանագետի պարտականություններըդադարում են նրա մահվան

դեպքում: 3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի "զ" ն "թ" ենթակետերով նախատեսված հիմքերով զբաղեցրած պաշտոնից ազատվել չեն կարող հղի ն մինչն երեք տարեկան երեխա խնամոդդիվաճագետները: 4. Դիվանագիտական ծառայության պաշտոնից ազատում է Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարը կամ Հայաստանի Հանրապետությանարտաքին գործերի նախարարությանենթակայության ներքո գտնվող մարմնի կամ հիմնարկի ղեկավարը`այդ մասին անհապաղ տեղեկացնելովՀայաստանիՀանրապետությանարտաքինգործերի նախարարին։ ՀՈԴՎԱԾ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

41. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԶԲԱՂԵՑՆԵԼՈՒ

բ) Հայաստանի Հանրապետությանքաղաքացիությունը կորցնելիս. գ) օրենքով սահմանված քաղաքական կամ պաշտոններում ընտրվելիս կամ նշանակվելիս. դ) դիվանագիտական ծառայության պաշտոն զբաղեցնելու համար՝ սույն

"գ"

(կամ) դիվանագիտական ծառայության մարմինը լուծարվելիս. թ) ատեստավորման հետնանքով զբաղեցրած պաշտոնին անհամապատասխանությունըորոշելիս. ժ) սույն օրենքի 44-րդ հոդվածով նախատեսված սահմանափակումները ը) հաստիքները կրճատվելիս

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՔԵՐԸ

ԱնՏեհ

ՊԱՇՏՈՆ

ՏԱՐԻՔԸ

ԱՌԱՎԵԼԱԳՈՒՅՆ

աԴիվանագիտական ծառայության պաշտոնում պաշտոնավարմւասն է: ռավելագույն տարիքը տարին 2. Դիվանագիտականծառայության պաշտոնում պաշտոնավարության առավելագույն տարիքը լրանալու դեպքում Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարիհրամանով դիվանագետըկարողէ մինչն երեք տարի ժամկետով շարունակել պաշտոնավարել:

1.

ԳԼՈՒԽ

8.

ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ

ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ

ԵՎ ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՀՈԴՎԱԾ

42. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ

ՀԻՍՆԱԿԱՆ

Դիվանագետիհիմնական իրավունքներնեն`

ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ

զբաղեցրած պաշտոնումիր իրավունքներըն պարտականությունները սահմանողիրավականակտերին ծանոթանալը. ա)

Վ.ՔՂՉԱԱՆԿ

ԻրԱՎԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ,ԻՊԱՎՀՒեՔ

թ) Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության սահմանած՝

բ) իր անձնական գործի բոլոր նյութերին, իր գործունեության բոլոր

հատականներին ն այլ

ներկայացնելը

փաստաթղթերինծանոթանալըն

գնաբացատրություններ

դիվա-

ճագետիԷթիկայի կանոնները պահպանելը. ժ) իր եկամուտներիհւսյտարարագիրը ներկայացնելը՝ օրենքով սահմանված կարգով: Դիվանագետնունի ճան օրենքով ն այլ իրավական ակտերով սահմանվածայլ պարտականություններ:

գ ծառայողական պարտականություններիկատարման համար սահմանված կարգով անհրաժեշտ տեղեկություններ ն նյութեր ստանալը. դ) իր լիազորություններիշրջանակներում որոշումներ ընդունելը (անհրաժեշտության դեպքում` խորհրդակցելով անմիջական ղեկավարի հետ) ն հարցերի քննարկումներինմասնակցելը. ե) աշխատանքի, աշխատավարձի. առողջության պաշտպանությունը. անվտանգ ն անհրաժեշտ աշխատանքային պայմաններովապահովվածութ-

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ 44. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԿԱՊՎԱԾ

ՄԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՍՆԵՐ

ՀԵՏ

Դիվանագետնիրավունքչունի՝ կատարելայլ վճարովիաշխատանք.բացի գիտական,մանկավարժան կան ստեղծագործականաշխատանքից. գործունեությամբ. բ) անձամբ զբաղվել ձեռնարկատիրական Գ իր ծառայողական դիրքը, աշխատանքայինմիջոցներն օգտագործել կուսակցությունների,հասարակականկազմակերպությունների (այդ թվում՝ կրոնական միավորումների)շահերի համար. այլ քաղաքական կամ կրոնական գործունեությունիրականացնելուհամար. դ) խախտել պետական, ծառայողականկամ օրենքով պահպանվողայլ գաղտնիք պարունակող փաստաթղթերիհետ աշխատելու` օրենսդրությամբ սահմանված պահանջները, այդ թվում` հրաժարվել գաղտնիքին առնչվելու թույլտվությանձեւակերպմանսահմանված ընթացակարգնանցնելը. ե) ստանալ հոնորար իր ծառայողականպարտականությունների կատակամ ելույթների հ րապարակումների իր ճախապատրաստած րումից բխող՝ համար. զ) ոչ ծառայողականնպատակներով օգտագործել դիվանագիտական ֆինանսականն տեղեկատվածառայությանմարմնի նյութատեխնիկական. ու ծառայողականտեղեկատվություկան միջոցները.պետական այլ գույքն լ.

յունը.

ա)

Գ սոցիալական ապահովությունը.

է) սահմանված կարգով դիվանագիտական աստիճանի բարձրացումը.

ը) վերապատրաստումը. թ) մրցույթի ն ատեստավորմանարդյունքները բողոքարկելը, այդ թվում՝ դատական կարգով.

դիվանագիտականծառայության կատարելագործմանվերաբերյալ առաջարկություններներկայացնելը: Դիվանագետնմունի սույն օրենքով ն այլ իրավական ակտերով նախատեսված այլ իրավունքներ: ժ)

ՀՈԴՎԱԾ

ԱԿտետ

43. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՊԱՐՏԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

են՝ Դիվանագետիհիմնականպարտակամություններն ա) ՀայաստանիՀանրապետությանՍահմանադրության,օրենքների ն այլ իրավական ակտերի պահանջներըկատարելը. բ) մասնագիտականն այլ անհրաժեշտ գիտելիքներապահովելը. գ) օրենսդրությամբիրեն վերապահված պարտականությունները ճշգրիտ ն ժամանակին կատարելը. դ) ղեկավար անձանց՝իրենց լիազորություններիշրջանակներում ն սահմանված կարգով տրված հանձնարարականներնու ընդունած որոշումները

նը.

պարտականություններիհամար այլ անձանցից ստանալ նվերներ. գումարներ կամ ծառայություններ, բացառությամբՀասահմանվածդեպքերի: յաստանի Հանրապետությանօրենսդրությամբ 2. Դիվանագետին արգելվում է համատեղ աշխատել մերձավոր ազգակցությամբ կամ խնամիությամբ կապված անձանց(ծնող. ամուսին. զավակ. եղբայր, քույր. ամուսնու ծնող. վերջինիս զավակ, եղբայր ն քույր) հետ. եթե նրանց ծառայությունը կապված է միմյանց նկատմամբանմիջականենթակայության կամ վերահսկողության հետ: 3. Դիվանագիտականծառայությանպաշտոնինշանակվելուց հետո՝ մեկ օրենսդամսվա ընթացքում.դիվանագետըՀայաստանի Հանրապետության է կազմակերպութառնտրային պարտավոր սահմանվածկարգով րությամբ կապիտալումտասը ն ավելի տոկոս բաժնեմասՈւյունների կանոնադրական կառավարման:Դիվաճենալու դեպքում դա հանձնել հավատարմագրային Է) իր ծառայողական

կատարելը. ե) ն

մարդու քաղաքացու իրավունքների ու օրինականշահերի պաշտպանությունն ապահովելը. զ) արտաքին գործերի ճախարարությանհաստատած՝ աշխատանքային կարգապահությանկանոններիպահպանումը. է) իր լիազորություններիշրջանակներում առաջարկություններ. դիմումճեր ն բողոքներ քննության առնելը ն օրենսդրությամբ սահմանված կարգով դրանց ընթացք տալը. ը) պետական.ծառայողական ն օրենքով պահպանվողայլ գաղտնիքն օրենքով սահմանված կարգով պահպանելը, այդ թվում` դիվանագիտական ծառայության պաշտոնից ազատվելուց հետո օրենքով նախատեսված ժամկետի ընթացքում.

է

.

Վ.Քոշարյնն

ՄԻՋԱԶԳԱյԻՆ

նագետն իրավունք ունի հավատարմագրային կառավարման հանձնված գույքից ստանալ եկամուտներ: ՀՈԴՎԱԾ

ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԻ

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐԸ

Պետությունը դիվանագետիհամար երաշխավորում է՝ ա) ծառայողական պարտականություններիկատարման համար անվտանգն անհրաժեշտ աշխատանքայինպայմաններիապահովում. բ) ամենամյա վճարովի արձակուրդ. գ) օտարերկրյա պետությունում դիվանագիտականծառայության մարմնում ծառայելու ընթացքումբժշկական ապահովագրության վճար (նան` նրա ընտանիքի անդամներին)՝Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի մասին օրենքով այդ նպատակովնախատեսված միջոցներիհաշվին. դ) վերապատրաստում` այդ ընթացքում պահպանելով նրա պաշտոնը ն դրա համար ճախատեսված աշխատավարձը. ե) ծառայողական պարտականություններըկատարելու ընթացքում ստացած հաշմանդամության դեպքում՝ նրան, իսկ զոհվելու դեպքում նրա ընտանիքի անդամներին Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով համապատասխաննպաստներով ապահովում՝ պատճառված վնասի հատուցմամբ. զ) ծառայողական պարտականություններիկատարման հետ կապված՝ նրա ն նրաընտանիքիանդամներիանվտանգությանապահովումբռնությունից, ահաբեկումիցն այլ ոտնձգություններից. է) ծառայողական գործուղումների հետ կապված տրանսպորտային, բնակարանային ն այլ ծախսերի՝ Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդրությամբ սահմանված կարգով փոխհատուցում. » Թ կենսաթոշակի անցնելու դեպքում դիվանագիտականաստիճանի համար լրավճար` Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմա.

նած

չափով. թ) կադրերի ռեզերվում գտնվելու ընթացքում վարձատրություն` Հայաս-

տանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ժ) օրենքով սահմանված այլ երաշխիքներ: ՀՈԴՎԱԾ

46. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԵՎ ՓՈԽՀԱՏՈՒՑՄԱՆ

չափով.

ԲԱՎԱՐԱՐՈՒՄԸ

ԱԿՏԵԻ

տասխան. համաձայն տվյալ երկրի կենսամակարդակի հիման վրա հաշվարկված գործակցի Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած չափով ն կարգով: 3. Օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտական ծառայության մարմնում ծառայող դիվանագետինվճարվում է ճան փոխհատուցում սույն հոդընտանիքիյուրաքանչյուր անդամի հաշվարկով՝ յուրաքանչյուրին՝ ծառայության պետությունում իր վածի 2-րդ կետում նշված օտարերկրյա հետ կապված ծախսերի ամսական փոխհատուցման տասը տոկոսի չափով: Ամուսնու մասով փոխհատուցմանվճարումը դադարեցվում է. երբ նա անցճում է աշխատանքի տվյալ երկրում: 4. Օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտական ծառայության մարմնում ծառայող դիվանագետիհետ բնակվող երեխաների` միջնակարգ ուսումնական հաստատությունումուսման ծախսերը հոգալու ճպատակով դիվանագետին վճարվում է փոխհատուցում` Հայաստանի Հանրապեկարգով ն չափով. մինչն երեխայի 18 տության կառավարությանսահմանած տարին լրանալը: 5. Օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտական ծառայության մարմնում ծառայող դիվանագետինտրամադրվում է նրա դիվանագիտական աստիճանին, զբաղեցրած պաշտոնին ն ընտանիքի անդամների թվին համապատասխանբ̀նակարանի համար հավելավճար` Հայաստանի կառավարությանսահմանած չափով: Հանրապետության 6. Օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտականծառայության մարմճում ծւսռայության մեկնող դիվանագետին նրա ընտանիքի անդամճերի՝ Հայաստանի Հանրապետությունիցօտարերկրյա պետություն կամ օտարերկրյա պետությունիցՀայաստանի Հանրապետություն վերադառնալու ծախսերը փոխհատուցվումեն Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության սահմանած կարգով: 7. Դիվանագետն իրավունք ունի ստանալ նան Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբսահմանված այլ լրավճարներ: 8. Սույն օրենքում օտարերկրյա պետությունումգործող դիվաճագիտական ծառայության մարմնում ծառւսյող դիվանագետիընտանիքիանդամներ են հւսմարվում նրա ամուսինը ն մինչն 18 տարեկաներեխաները:

ՎՃԱՐՆԵՐԸ

Դիվանագետներիդրամականբավարարումը բաղկացած է պաշտոմճային դրույքաչափից ն դիվանագիտական աստիճանիհամար հավելավճարից: Դիվանագետի պաշտոնայինդրույքաչափը ն դիվանագիտականաստիճանի համար հավելավճարըսահմանվում են ՀայաստանիՀանրապետության օրենսդրությամբ: 2. Օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտականծառայության մարմնում ծառայող դիվանագետին.դրամական բավարարումիցբացի, ծառավճարվում է ամսական փոխհատուցում օտարերկրյա պետությունում հետ յության կապված ծախսերի համար՝ զբաղեցրած պաշտոնին համապաէ.

ԻԽԱՎԱԿԱՆ

ԻԽԱՎՈԼոՔ

ՀՈԴՎԱԾ

47. ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ

ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՄՈՒՍՆՈՒ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ՄԵԿՆԱԾ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՆԵՐԸ

Օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտականծառայության մարմին ծառայության մեկնած դիվանագետիամուսինն օտարերկրյա պետությունիցվերադառնալուցհետո վերականգնվումէ աշխատանքի պետական հիմնարկներումն զբաղեցնում է պաշտոն՝մինչն օտարերկրյա պետություն մեկնելն ստացած աշխատավարձիցոչ պակաս աշխատավարձով. եթե օրենքով այլ բան սահմանված չէ: Լ.

Վ..ՔՈՉԱՊԱԿ

ՄԻՋԱԶԳԱյԻԿ

Այն ժամանակաշրջանը, որն ամուսինն անց է կացրել օտարերկրյա պետությունում գործող դիվանագիտականծառայության մարմին ծառայության մեկնած իր ամուսնու հետ, ներառվում է նրա պետական սոցիալական ապահովագրությանժամանակաշրջանում, ն նա ապահովվում է ճախատեսված սոցիալական ապահովագրությանմուծումներով՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարությանսահմանած կարգով: 3. Դիվանագետի ամուսինն իրավունք ունի աշխատել այն երկրում, որտեղ ծառայում է նրա ամուսինը, եթե այդ հնարավորությունըսահմանված է Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերովկամ թույլատրվում է տվյալ երկրի ճերպետական օրենսդրությամբ:Այդ մասինդիվաճագետընախապեսպետք է տեղյակ պահի ՀայաստանիՀանրապետության արտաքինգործերինախարարությանը: 2.

ԳԼՈՒԽ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀՈԴՎԱԾ

48. ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

9.

ԱՆՁՆԱԳՐԵՐ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՆՁՆԱԳԻՐԸ

Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտականանձնագիրը Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության կողմից է, որ դրա կրողը տրվող՝ անձը հաստատող փաստաթուղթ է. որը հաստատում դիվանագետ կամ. սույն օրենքի 49-րդ հոդվածի համաձայն, դրա կրելու իրավունքն ունեցող անձ է: ՀՈԴՎԱԾ

49. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔ

ՈՒՆԵՑՈՂ

ԱՆՁՆԱԳԻՐ

Անտեր

նախագահի, Հայաստանի Հանրապետությանվարչապետի, Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի ճախագահի. ինչպես նան դիվանագետների ընտանիքներիանդամմերին՝օտարերկրյա պետություններ ծառայության մեկնելիս: ՝

ՀՈԴՎԱԾ

ԱՆՁՆԱԳՐԵՐ

50. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԵՎ ՀԵՏ ՎԵՐՑՆԵԼՈՒ

ՏԱԼՈՒ

ԿԱՐԳԸ

Դիվանագիտականանձնագրերի վավերականությանժամկետը 5 տաժամկետը կարող անձնագրերիվավերականության րի է։ Դիվանագիտական է երկարաձգվել մինչն 5 տարի ժամկետով: Պաշտոնավարության ավարտից հետո համապատասխանպաշտոնահանձնում են Հայասւասնձնագրերը տար անձինք իրենց դիվանագիտական տանի Հանրապետությանարտաքինգործերի նախարարություն: 2. Սույն օրենքի պահանջներին համապատասխան՝ Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարություն չհանձնված, ինչպես ճան կորած դիվաճագիտականանձնագրերը Հայաստանի Հանրապետության արտաքինգործերի նախարարությունըհայտարարում է անվավեր: Այդ մասին սահմանվածկարգով տեղեկացվումեն Հայաստանի Հանրապետության ն օտարերկրյա պետություններիհամապատասխանմարմինները: 3. Դիվանագիտականանձնագրեր տալու ն հետ վերցնելու կարգը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարա1.

րությունը:

10.

ԳԼՈՒԽ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄԸ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ

ԿՐԵԼՈՒ

ԱՆՁԻՆՔ

Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական անձնագրեր տրվում են Հայաստանի Հանրապետության Նախագահին, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորներին.Հայաստանի Հանրապետությանվարչապետին. Հայաստանի Հանրապետության կառավարության անդամներին. Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի նախագահին, Հայաստանի Հանրապետությանվճռաբեկ դատարանի նախագահին. Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր դւստախազին, ԱմենայնՀայոց կաթողիկոսին,Հայաստանի Հանրապետության Նախազահին առընթերազգային անվտանգության խորհրդիանդամներին. Հայաստանի Հանրապետությանկենտրոնականբանկի նախագահին,Հայաստանի Հանրապետության օրենքներով ստեղծված մշտապես գործող փնորհուրդների)նախագահներին,ՀայաստանիՀանրահանձնաժողովների պետության մարզպետներին(Երնանի քադաքապետին), դիվանագետներին. իսկ առանձին դեպքերում` այլ անձանց` Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի թույլտվությամբ: 2. Դիվանագիտականանձնագրեր են տրվում նան Հայաստանի Հանրապետության Նախագւսհի. Հայաստանի ՀանրապետությանԱզգային ժողովի լ.

ԻԻԱՎԱԿԱն

ԻԻԱՎՈՀԱՔ

ՀՈԴՎԱԾ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

51. ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄԸ

Դիվանագիտականծառայության մարմինները ֆինանսավորվումեն ՀայաստանիՀանրապետությանպետական բյուջեից: 2. Օտարերկրյապետությունումգործող Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտականծառայության մարմիններըպետականբյուջեի միջոցներից բացի կարող են ֆինանսավորվելնան այլ աղբյուրներիցՀ̀այաստանի սահմանած կարգով: Հանրապետությանկառավարության 1.

ԳԼՈՒԽ

ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ

ՀՈԴՎԱԾ լ.

հից:

2.

11.

ԵՎ ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ

52. ՕՐԵՆՔԻ

Սույն օրենքն ուժի մեջ

է մտնում

ՈՒԺԻ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

ՄԵՋ ՄՏՆԵԼԸ

պաշտոնականհրապարակմանպա-

Սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահից ուժը կորցրածճանաչել`

Մ»ԻՋԱԶԳԱյԻՆ,ԻԲԱՎՈՒԵՔ

Վ.ՔՈԶԱԱն

ա) 1992 թվականի մայիսի 5-ի «Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական աստիճաններիմասին» ՀայաստանիՀանրապետությանօրենքը. բ) 1992 թվականի հունիսի 6-ի «Օտարերկրյա պետությունում Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ներկայացուցչությունների կարգավիճակի մասին» ՀայաստանիՀանրապետությանօրենքը:

ՀՈԴՎԱԾ

53.ՀԱՍՏԻՔԱՑՈՒՑԱԿՆԵՐԻ.

ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻ

ՆԿԱՐԱԳՐԵՐԻ,

ԱՍՏԻՃԱՆՆԵՐԻ

ԵՎ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀԱՄԱՊԱՏԱՍԽԱՆԵՑՈՒՄԸ

ՊԱՇՏՈՆՆԵՐԻ

Սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո` վեցամսյա ժամկետում Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարությունը հաստատում է դիվանագիտական ծառայության մարմինների հաստիքացուցակները. ինչպես ճան պաշտոններինկարագրերը: Պաշտոնների նկարագրերըհաստատվելուց հետո` եռամսյա ժամկետում իրականացվում է սույն օրենքով նախատեսված ատեստավորումը: Ատեստավորման հետնանքով մրցութային-ատեստավորող հանձնաժողովի եզրակացության հիման վրա դիվանագետներինշնորհվում են իրենց պաշտոնների համապատասխանող դիվաճռագիտական աստիճաններ՝ սույն օրենքի 19-րդհոդվածին համապատասխան: ՀՈԴՎԱԾ

54. ՍՈՒՅՆ

ՕՐԵՆՔԻ

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ

24-ՐԴ

ՀՈԴՎԱԾԻ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅԱՆ

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿՈՒՍՆԵՐԸ

Մինչն սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելը սույն օրենքով դիվանագիտական ծառայության պաշտոնինշանակված անձանց նկատմամբսույն օրենքի 24րդ հոդվածի դրույթները կիրառվում են սույն օրենքի 53-րդ հոդվածում նախատեսվածատեստավորումիցհետո: ՀՈԴՎԱԾ

55. ԴԻՎԱՆԱԳԵՏԻ

ԵՐԴՈՒՄ

ՏԱԼԸ

Մույն օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո, սույն օրենքի 53-րդ հոդվածով հետո. բոլոր դիվանագետներըտալիս են

ր

անագե եաաատավորումից ասագնետ ը

ՀՈԴՎԱԾ

Դ

ուն:

56. ԲԺՇԿԱԿԱՆ

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾՈՂ

ՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ԾԱՌԱՅՈՂ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐՈՒՄ

ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ

ՈՒՍՄԱՆ

ԾԱԽՍԵՐԸ

ՎՃԱՐՆԵՐԸ

ՀԵՂԻՆԱԿԻ

Ան

Վյադիմ,

ՄԱՍԻՆ

Արորն Երեանի

Քոչարյանը

Երնանում: համալսարանի իրավաբա-

ծնվել է 1972 թ.,

երազանցության ել է 1993 թ դիմ գճրազացության նականֆակուլտետը,որնը ավարտել լոմով: Նույն թվականինընդունվել է ասպիրանտուրա,իսկ 1996 թ. Մանկտ Պետերբուրգիպետականհամալսարանումպաշտպանելէ «Ազգային միջազգայինիրավականպաշտպանության փոքրամասնությունների հիմնահարցերը» վերտառությամբատենախոսությունը, ն նրան շնորհվել է իրավաբաճականգիտություններիթեկնածուի գիտական ե

դիպ-

աստիճան:

թվականիցՎ. Քոչարյանը դասավանդումէ Երեանի պետական համալսարանում,նա ԵՊՀ սահմանադրականն միջազգային իրավունքի ամբիոնիդոցենտ է:

է անցել Եվրոպայի. Ամերիկայի ն Քոչարյանը վերապատրաստում գիտական կենտրոններում, այդ թվում՝ Ռուսաստանի առաջատար ն (Միացյալ Թագավորություն)համալսաՔեմբրիջի (ԱՄՆ) Բերկլիի րանճերում: ն աշխատությու ննե րի Վ. Քոչարյանը մոտ երեք տասնյակ գիտական հեղինակ է: Նա «Պետություն ն իրավունք» ն «Մոսկովսկիժուռնալ մեժդունարոդճոգո պրավա» գիտականհանդեսներիխմբագրականխորհրդիան-

Վ.

դամ է:

Բացի գիտական ն մանկավարժականաշխատանքից, Վ. Քոչարյանը զբաղվումէ նան հասարակականգործունեությամբ:

ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետությանիրավաբանների միության վարչության կազմում ն նշանակվել է ՀՀ իրավաբանների միության գործադիր տնօրեն: 1998 թ. ճա

ԵՎ

ԴԻՎԱՆԱԳԻՏԱԿԱՆ

ԴԻՎԱՆԱԳԵՏՆԵՐԻ

ՀՈԳԱԼԸ

Քոչարյանը նշանակվելէ ՀՀ` Նախագահին առընթերսահմանադրականփոփոխություններ նախապատրաստող հանձնաժողովի անդամ: 2001 թվականից Վ. Քոչարյանը ներկայացնումէ ՀայաստանըԵվրո դեմ պայի խորհրդում, նա Ռասիզմի ն է: անդամ պայքարի եվրոպականհանձնաժողովի 1999 թ. Վ.

'

Սույն օրենքի 45-րդ հոդվածի "գ" ենթակետով ճախատեսված բժշկական ապահովագրությանվճարները,ինչպես ճան 46-րդ հոդվածի 4-րդ կետով ճախատեսված` դիվանագետմճերի երեխաների ուսման ծախսերի ճպատակով վճարվողփոխհատուցումներըտրվում են 2003 թվականիհունվարի 1-ից:

-

անհանդութժողա

Վիգեն Քոչարյուն

Միջազգայինիրավունք

Ֆյշճո ԽօՇհութոո 1ոէճւոճեօոճ| 1,2 Թորճո

Խօսոթոո

հՂՇչւղմոԼնքթօղոօծ ոքճոօ

Խմբագիր՝

Ս.

Մամյան

Համակարգչայինձնավորումը՝

Ա

Պետրոսյան

Հանձնվածէ տպագրության10.03.02: Հանձնված է տպագրության10.05.02: Չափաի՝60:84'/1::Թուղթը օֆսեթ: Ծավալը՝ 31,5 տպ. մամուլ: Տպաքանակը՝600: