Պետական և մունիցիպալ կառավարում - Մաս-2

Թ էն |Ցսոմօտոյուտետոս

ՍՈՐՏՇԻՑՈՒՇԻ6

2ստոտտծոճրե սոմ Էոխո/Շխնոց

առ

լ |

ՎՎԻԼԻԿ

Աե.

|

|

ւՀ ԵՎ

Հառատան...«ոննե...-

Ա լայ

1-2.

.2

Անեյո Ն.

աաաաու.«..սստաա

Ե:

ամեն ԱՂՈղՂղք

որոն

յ

|

աՆ,

ատաման»

Ա.

«շորն

«մ

|

ի

|

11 1 |

՞

Ն.

|

աատտատտատտմայտտտաւտտատակակաքե»-.լչչ-«աբ:վնա

ԲԲ

:

ՎԻԼԻԿ

յ

«ան

ՑԻ

Գգ 005

1ԱՒ

ՑԱԽԿԳՎՏՈԿՅԼՅԱԹՈՎՈՈ

աւնՅ2 նա 288

սոժ էՈՒԲոՇՔնսոց

ԵԴԻԳԱՐՅԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ ԵՎ

ՄՈՒՆԻՑԻՊԱԼ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

Մոս

ԴԱՐ

ԵՐԵՎԱՆ 2007

ՊԵՏԱԿԱՆ

2.3

ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

ԲՆՈՐՈՇՈՒՄԸ

2.4

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ԻՐԱՎԱԿԱՆ

2.5

ԵՎ

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՈՒ ՎԱՐՉԱԿԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ

ԱԼԳՈՐԻԹՄԸ

ԵՎ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

1.1. ՊԵՏԱԿԱՆ

ԵՎ ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

2.5.2

Քաղաքականորոշումներիընդունմանոճերը........................

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ

Լ.Լ.

ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության գործունեությանկարգը. 226-1

2.6.3

նաւ,

Կառավարության քննարկմանըհարցեր

ներկայայնելու կարգը

Լ.Լ...

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ՄԵԽԱՆԻԶՄՆԵՐԸ

ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ

Քաղաքականորոշումներիընդունմանմեթոդները

2.6.2

|

ՊԵՏԱԿԱՆ

2.5.1

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈւՄԸ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՑԸ.

-

`

ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ.

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ԿԱՅԱՑՄԱՆ

՛

ԳԼՈՒԽ

Ձ.........

ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ.........................................

ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ

2.6

ՈՐՈՇՄԱՆ

ԼԼ...

Կառավարությաննիստերհրավիրելու, անյկասնելու

յու, աւ.

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ՄԵԽԱՆԻԶՄԸ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԸ

Կառավարման ֆունկցիաների ամենօրյա իրականացման համար ստեղծվումէ պետականմեխանիզմ,որը բաղկապածէ պետականտարհամակարգից:Պետականյուրաքանչյուր մարմին,լիբեր մարմինների նելով պետականմիասնականմեխանիզմիմասը,իրեն վերապահված իրավասությունների շրջանակներում մասնակցում է պետության գոր-

ծառույթներին խնդիրներիիրականասմանգործընթասին:Այդ իմաստով կառավարումը հանդես է գալիս որպես պետականբոլոր մարմինների ն պետության ամբողջ մեխանիզմի գործնական խնդիրների լուծմանն ուղղված գործունեություն: Պետական կառավարման էությունը, որպես պետության սոցիալական գործառույթի ու պետական գործունեությանտարբեր տիպերի իրագործմանկոնկրետ միջով, հասարակության կյանքի այն կողմերի կազմակերպումնէ, որոնք ամրագրված են օրենքով, ն որոնյ համար պետությունըհասարակությանառաջ պատասխանատու է: Իրավունքի հիման վրա է որոշվում հարկերի այն շրջանը, որոնցով պետությունն իր մարմիններիմիջոցով ապահովում է հասարակության գործերի ղեկավարումը: Պետության մեխանիզմըհատուկ մարմինների ն հիմնարկությունհամակարգ է, որի միջոսյովիրականավճերի (գերատեսչությունների) վում են հասարակությանպետականկառավարումըու նրա հիմնակա շահերի պաշտպանությունը: է հատկապես կառավարմամբ Պետության մեխանիզմը բաղկաված Պետությանմեխանիզմը այնպիսի մարմիննեզբաղվողմարդկանցից: րի բարդ համակարգ է, որոնք իրենց անմիջական կառավարչական գործառույթներըկատարելիս գտնվում են սերտ փոխկապվածության մեջ: Պետական ապարատիբոլոր օղակների գործառույթներըապահովվում են կազմակերպականն ֆինանսականմիջուներով, իսկ անհներգործությամբ: Պետական րաժեշտության դեսյքում՝հարկադրանքի կառավարմանմեխանիզմըարտավոլումէ կառավարման գործառույթճերի կատարմանտարբերձները:Նրանում նշանակալիէ գործադիր:

կարգադրիչ մարմիններիդերը: Անմիջականորենդրանց ձեռքում են կենտրոնացվածհիմնական, նյութական, ֆինանսական,աշխատանքային ն այլ ռեսուրսները, տնտեսության առանձինճյուղերի, մշակույթի, վարչական,քաղաքական կառույյնեիի ղեկավարումը:Գործադիր կարգադրիչմարմիններիհամակարգնիր մեջ է ներառում ճյուղային ու ֆունկյիոնալ ապարատճերը,որոնք կառուցվում են հիերարխիկ սկզ-

բունքով:

Պետության մեխանիզմը կազմված է տարբեր բաղադրիչներիս, որոնք ունեն առանձնահատուկ կառույվածք ն կատարում են իրենց հատուկ ֆունկպիաները:Այդ մեխանիզմիհիմնական տարրը պետական մարմիննԷ: Պետական մարմինը օրենքին համապատասխանկառույվածքով հասարակականկյանքի կոճկրետ ոլորտի կառավարմանխիստ որոշակի լիազորություններունեյող, պետական մեխանիզմիմյուս մասերի հետ օրգանապեսփոխազդողն մեկ ամբողջությունկազմող մեխաճիզմի հիմնականտարրն է: Այն օժտված է հետնյալ հատկանիշներով. ո

պետականբոլոր մարմիններըկազմավորվումեն օրենսդրական կարգով, որով սահմանվումէ նրանց իրավասությունը,

ա

պետականմարմինըպետությանմեխանիզմի(ապարատի)ինքնուրույն տարրն է ն պետականհամակարգումիրականանում է մասնագիտավվածգործունեություն,

ո

պետական մարմիններըսերտ փոխազդեյության մեջ յանց հետ,

ս

պետականմարմիններըդասակարգվումեն ըստ դրան ստեղծման կարգի ն դրանց կողմից իրակաճասվուլ խնդիրներիբնույ-

ջի:

են

միմ-

Պետական մարմինները ըստ նշված հատկանիշների կարելի է բաժանել երեք հիմնականխմբերի՝ ներկայացուցչական,գործադիր ն դատական (այդ թվում՝ սահմանադրականհսկողության)մարմիններ: Ներկայացուցչական պետական մարմիններիթվին են պատկաճում օրենսդրական հիմնարկությռւնները նիշխանության իճքնակառավարվող մարմինները:Նրանք կազմավորվում ենճ երկրի բնակչության կողմիվսընտրությանճանապարհով, գործում են նրա անունիս ն հաշվետու են նրան: Օրենսդրականիշխանության ֆունկյիան իրականայնում են պետության բարձրագույններկայայույչական մարմինները:Ժողովրդա6

վարական պետական կարգում բարձրագույններկայացուցչական օրենսդիր մարմինը պառլամենտնէ, որը ճերկայալյնումէ ժողովրդի ինքնիշխանությունը:Պառլամենտը կարողէ ունենալ երկպալատ ն մին

կառուցվածք: են Դաշնային պետություններումպառլամենտներըբաղկայած են միերկու պալատիվ՝ներքինն վերին, որոնք սկզբունքորենօժտված իրավասությամբ: ատեսակ օրենսդրական համակարգը մեծ մասամբ պայմաԵրկպալատ պառլամենտական ն նավորված է գործադիր օրենսդիրիշխանություններիմիջն ուժերի ապահովելուձգտմամբ:Միապալատպաոռլահավասարակշոությունը մենտներգոյություն ունեն հիմնականումառավել կամպակաս չափով կամ փոքր տարածքուունելյող կազմ միասեռ ազգային բնակչության ապալատ

ճելյող երկրներում:

Պառլամենտներինկիյ կազմակերպվումն գործում են տարբեր կոմիտեներն հանձնաժողովներ (մշտականն ժամանակավոր),որոնք պետք է ապահովենօրենսդրականմարմնի առավել արդյունավետ գործունեությունը: Նրանգործունեությանոլորտներնեն բյուջետաֆիսոցիալականքաղաքաճանսային,միջազգային,առողջապահության, դեմ պա յքարի, երկրի պաշտպականության,հանյագործությունների ճության ն այլ հարյեր: Պառլամենտը օրինաստեղծգործունեության լիազոհետ միաժամանակօժտված:է ճան գերագույնֆինանսական է գ ործադիր իշխավերահսկողություն ի րականանում րություններով, նության նկատմամբ: Պետական կառավարմանմեջ քաղաքացիներիմասնակցության ընտրությանմասին մեխանիզմըսահմանվում է սահմանադրությամբ, Պետաու ենթաօրենսդրական օրենքով նօրենսդրական այլակտերով: Սահմանադրության կան մարմինների գործունեությանմեխանիզմը ն շրջանակներումտրվում է նախագահիհրամանագրով կառավարուու թյան որոշումներով,տարածքային տեղականինքնակառավարման մասին օրենքով: Պառլամենտի ֆինանսական լիազորությունները: Ֆինանսական հարսերիլուծումը, նախ ն առաջ պետականբյուջեի նախագծիքննարհատուկ արտոնությունը: կումը համարվում է պառլամենտի ծախսերիընդհաբյուջեն`պառլամենտը Հաստատելով պետական է համեմատում եկամուտներիընդհաճուրգումարիհետ, ճուր գումարը է ծախսերըըստ հոդվածների,որոշում է նրան կարնոդասակարգում րությունը տնտեսության ն հասարակական կյանքի մյուս ոլորտների

համար ն դրանով արդյունավետորենիրականալյնումպետության ֆիճանսական միջույների պառլամենտական վերահսկողություն: Պառլամենտի վերահսկողությունը իշխանության նկատգործադիր մամբ: Պառլամենտըգործադիր մարմիններինկատմամբիրականավ-

նում է վերահսկողություն`մասնակսելով գործադիր իշխանությունը կազմող տարբեր պաշտոնատարանձանմյն մարմիններինշաճակումներին: Գործադիր իշխանության նկատմամբ պառլամենտականվերահսկողությանկարնոր տեսակը՝պառլամենտիկողմից պետության գլխի (նախագահի) նշանակումն է: Նման վերահսկողությունըիր ամբողջ ծավալով իրակաճացվումեն պառլամեռտական հանրապե-

տություններում:

ո

Նախագահականկառավարմանհամակարգում,երբ պետության ճախագահիընտրությունըիրականացվում է համընդհանուրընտրական իրավունքիհիման վրա, պառլամենտի մասնակսությունըանվաճական է: Կախված պետական կառավարման ձնիվ` պառոլամեճնտճ ու վարչապետի այս կամ այն չափով մասնակցումէ կառավարության նշանակմանարարողակարգինն այս ձնով ազդում կառավարության բնույթի վրա: Գործադիր իշխանության պատասխանատվությունը պառլամեն-

Քաղաքակիրթ երկրներումգործադիրիշխանության բարձրագույն մարմիններըիրենց գործունեությանհամար պատասխանատու են պառլամենտիառաջ: Դա արտահայտվումէ հետնյալ կերպ: տի

առաջ:

էաաաան մարմինների որոշման զրկվում երկայակագչական, թյուններից: Պետու

ն

Կառավարություճըպետության գլխի հետ միաժամանակհրաժարական է տալիս: Պառլամենտը կարող է մանդատների զրկել կառավարության առանձին անդամներին նրան փոխարեն 0շանակել ուրիշների: Պառլամենտականհամակարգիհիմքում ընկած սկզբունքների համաձայն պետության նախագահիկամ պառլամենտի արձակումը ուղեկսվում է պառլամենտի առաջ նճրանվ

ավարն բանով

պատասխաճնատվությամբ:

Պետական իշխանության տեղական մարմինները ն տեղական ինքնակառավարումը: Այս պետական մարմինները, որպես կանոն,

ճերկայասույչական բնույթ ունեն ն գործում են վարչատարածքային համապատասխանմիավորիսահմաններում: Տեղականներկայայույչական մարմիններնընտրվում են ուղղակի տվյալ վարչատարածքա8

"

յին միավորի բնակչության կողմից: Օրենքով սահմանված կարգով նրան ենթակայությանտակլ են գտնվում տեղականձեռնարկությունները, տեղական բյուջեն, բարեկարգման,տեղական տրանսպորտի, առողջապահությանն այլ հարսեր: Պետական իշխանության գործադիր մարմինները, գործադիր իշմասում խանության կենտրոնականմարմինները: Երկրներիգերակշիո է գործադիր բարձրագույն որպես պետությանգլուխը հանդես գալիս երկրներումպեիշխանությանկրող: Հանրապետականկառավարման նաէ: տության գլուխը սովորաբար նախագահն Ընդհանուրառմամբ, են հետնյալին. հանգում խագահիլիազորությունները

ռ

դիվանագիտական Նախագահըընդունումէ արտասահմանյան նչաճակումդեսպանճեր: ներկայապուցիչներին,

Վավերացնում է միջազգայինպայմանագրերնու համաձայնագրերը:

է: Զինված ուժերի գլխավորհրամանատարն նաՄի շարք երկրներում, ըստ սահմանադրականօրենսդրության, խագահնիրավունք ունի. ո արձակելպառլամենտը,ընդհատելպառլամենտինստաշրջանը կամ հետաձգել նրա գումարումը: ո մերժել օրինագիծըն այն վերադարձնել պառլամենտին՝կրկնաո

կի քննարկման:

Պետության գլուխը կառավարմանառավելլայն լիազորություննեՊառլարով է օժտված ճախագահականհանրապետություններում: զգալիորեն դերը ճախագահի մենտական հանրապետություններում համեստ

է:

Կառավարությունըպետական բարձրագույ Գո իրականակպնու որնիշխամության անմիջականորեն Ար ա կարամ է,

ր

առավարումը:

Աթյան կավար-

Կառավարությունըգլխավորումէ վարչապետը: գերատեսչությունների կազմիմեջ են մտնում կենտրոնական ղ ն ճախարարների օգնականները: տեղակալները ճերը, վարչապետի կառավարուբոլոր հարյերի Իր իրավասության ն հրապարակելով ակտեր՝ է իրավական թյունն ընդունում որոշումներ անունի: գլխի (վարչապետի) դրանքիր կամ կառավարության ՛Նախարարություններ,գերատեսչություններ ն կենտրոնա-

կապակցությամբ

կան այլ հիմնարկներ:

՛Նախարարություններին պետակամճ այլ կենտրոնականհիմճարկճերի վանկը տարբեր երկրներում միատեսակ չէ: Նախարարություններն ու գերատեսչություններըձնավորվում են՝ ելնելով այն կոնկրետ խնդիրներիս,որոնք նրանքպետք է լուծեն: Կառավարությանը կիս կարող են կազմավորվել ճան կենտրոնական այլ գերատեսչություններ(օրինակ`արտաքին տնտեսականկապերի գծով կոմիտե,կրոնի գործերով կոմիտե): Գործադիր իշխանության առանձնահատուկ մարմիններիթվին են պատկանում իրավակարգի պահպանությանմարմինները:Նրանք մյուս գործադիրմարմիններիլյ տարբերվումեն իրենյ կառուցվածքով, բովանդակությամբն գործունեության եղանակներով: Պետության տեղական գործադիր մարմինները: Գործադիրիշխանությունը տեղերում իրականացվում է կա՛մ տեղական ինքնակառավարման մարմինների,կա՛մ կենտրոնական իշխանության նշանակած պաշտոնատարանձանյ կողմից, կա՛մ նշված երկու մարմիններիկողմիլ) համատեղ՝ իհարկե խստորեն սահմանազատելով նրան իրավա-

սությունները:

Պետական իշխանության դատական մարմինները: Դատարանը պետության օրենքներով սահմանված դատավարական կարգով քրեական, քաղաքացիական ն վարչական գործերի լուծման միջոյով արդարատատությունիրականայնող պետական մարմին է: Ժամանակակիս երկրներում դատարաններիգործունեությունն ուղղված է սահմանադրականհիմքերի ամրապնդմանը,քաղաքապիներին կազմակերպություններիօրինական իրավունքների ն շահերի պաշտպանությանը: Պետական իշխանությունների համակարգում դատական իշխանությունը հավասարակշռողմեխանիզմի դեր է կատարում, որը հնարավորություն է տալիս օրենսդիր ն գործադիր իշխանությունների գործողություններըարդյունավետորեննպատակաուղղելիրավական շրջանակիմեջ:

Դ.2. ՊԵՏԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՈՐՊԵՍ ՊԵՏԱԿԱՆ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ՄԵԽԱՆԻԶՄ

Պետական կառավարմանմեխանիզմնարտակոլում է կառավարգործառույթների տարբեր ձները: Կառավարման մեխանիզմում նշանակալիէ գործադիր-կարգադրիչմարմիններիդերը: Անմիջականորեն դրան ձեռքում են կենտրոնացվածհիմնականնյութական,ֆինանսական, աշխատանքայինն այլ ռեսուրսճերը,տճտեսության առանձին ման

կառույլյներիղեկավաճյուղերի, մշակույթի,վարչական, քաղաքական րումը:

Պետականկառավարմանմեխանիզմըկազմված էտարբերբաղադ են րիչներից,որոնք ունեն առանձնահատուկ կառույվածք, կատարում կարնորագույնը Այդ բաղադրիչների իրենյ հատուկ գործառույթները: Է: պետականծառայությունն ծահամակարգումպետական հարաբերությունների Իշխանական է միասռայությունըկարնոր դեր է խաղում: Այն հանդիսանում երկրի ձ նավորման,իշխանուպետականության նության, քաղաքակրթված առաջատար գործոններիյ մեկը, միավորման ջանքերի թյան ճյուղերի հոսաշխատողների ապահովումէ առավել ընդունակ,որակավորված ոլորտում: քը պետականկառավարման է Պետական իշխանություննիրականացվում պետականծառայության անմիջական մասնակսությանառկայության պայմաննեհամապատասխա րում: Վերջինս իրականայնումէ իշխանության պետական կամքը: Այն ճյուղերի որոշումներումարտահայտված օգն իրավական մեխանիզմների կազմակերպական գաղափարական, ն սոցիալական ունենում է մարդկան նությամբորոշիչ ազդելություն վրա: Պետական ծառա յությունըգործնակախմբերի գործունեության բնորոշ մոնոպոլիան հարէ միայն պետությանը նում իրականացնում անունից օրենսդկադրանք: Պետական ծառայությունըպետության օգտագործումէ պետականիշխանության րության շրջանակներում կառավարում, կանխատեսում, հիմնականմեթոդները՝պլանավորում, ծառայուՊետակաճ ն համոզում վերահսկողություն: կազմակերպում, կողմիս մ արմինների թյունը կյանքի է կոչում պետականիշխանության ընդունվածորոշումները: ն պետական ծառայությանանմիջական Պետականիշխանության Հարկէնշել,որ պեորոշվում է օրենսդրությամբ: փոխկապվածությունը է իրականացվում պետականծառայողների տական իշխանությունն նշանակալի մաս կազմողպաշտոնատարանձանյ կողմից: Զբաղեյ-

ունեն մարդնրանքիրավունք համապատասխան րած պաշտոններին կանց կառավարմաննպատակովիշխանական գործողություններ կամ նրա հաստատություններում իրականացնելհամապատասխան ընդուորոշում հ արյերով գործունեության ստորաբաժանումներում, ընդուաշխատանքի ն պատժիմեթոդներկիրառել, նել, խրախուսանքի հետ ն մեկտեղ Դրա նել ն աշխատանքիազատելծառայողների այլն: պաշտոնատարանձինք ունեն իրավունքներ,պարտականություննե

պատասխանատվություն, որոնք որոշվում են սահմանադրությամբն են առաջայնում իրավաբանականհետնանքներ: Սկզբունքային նշանակություն ունն պետական ծառայության դիտարկումըորպեսպետականկառավարման հիմնականմեխանիզմ: Դա հնարավորությունԷ տալիս ավելի հստակ սահմանելպետական ծառայության բնույթը, ոճը ն մեթոդները,բացահայտել նրա Էությունը ոչ միայն որպես պետականմարմիններիլիազորություններիկատարման մասնագիտական գործունեություն, այլն որպես սոյիալական ն

կազմակերպականինստիտուտ: Պետական կառավարմանմեջ գործառույթըդիտարկվումէ որպես հասարակականգործընթավներիվրա պետության ն նրա մարմինների իշխանական,կազմակերպականն կարգավորողազդելյության տեսակ: Պետականծառայության գործառույթըհամարվում Է նան իրավական մճորմերի պրակտիկիրականայում: Պետական ծառայությունը պետական կառավարմանմեխանիզմիկարնորագույն մաս Է: Այն իրենիս ներկայանում է հասարակությաննուղղված պետականիշխանությունների գիտակցված, ճպատակաուղղված ազդեսություն (ճպետական նպատակների,գործառույթներիիրագործման համակաըգ):Այդ ազդելյությունն իրականացվում է պետական մարմիններիգործադիր ն կարգադրիչ աշխատանքով,որի հիմքում ընկած է այդ մարմինների, այսինքն` պետական ծառայության լիազորությունների իրականավման մասնագիտական գործունեությունը: Պետական ծառայությունը կատարում Է պետական կառավարման հետնյալ խնդիրները. 1.

3.

այնպիսի կադրերիընտրություն, որոնքընդունակեն իրագործել այդ ռազմավարությունը, երկրի համար առավել կարնոր օպերատիվհարլյերի լուծման գծով որոշումներիընդունում,

4.

իշխանության կազմակերպականկառույցներիստեղծում,

5.

ընդունված որոշումների իրագործման նպատակովկանխատեսում, կոորդինասում, ինֆորմացիայի հավաքում, խթանում ն

այլն:

նա-

առաջարկություննճերի փոփոխություններով, ճերիկառուցվածքում ն այլն: խապատրաստմամբ Պետական ապարատիկադրերի հետ աշխատանքըպետական ունեկառավարմանկարնոր ուղղություն Է: Այն տարվում է՝ նպատակ ն պետականապարատը, հաստատել իրավճալով կատարելագործել նել պետականծառայողներին ներկայացվող որակավորմանպաթափուր այլ հանջները, կանխատեսելկադրերի պահանջմունքները,

պաշտոններիհամար կադրերի ընտրություն կատարել մրյութային կարգով, որակավորմանքննություններ անյկասնել, ատեստավորել ն աշխատանքինյութականխրախուսմանմիջուներ ներդնել (աշխան տավարձ,թոշակ, պարգն, պայմաճականարձակուրդ այլն), մշակել նորմեր, որոնք կկարգավորենկադրերի հավաքագրումը,ազատումը, ն ծառայողականառաջխաղայումը, ծառայողների պատրաստումը բարձրայումը, աշխատավարձի որակավորման վերապատրաստումը, կազմակերպումը: իրականասմաննէ գործառույթների Պետական կառավարման որն իրակաճան կազմակերպումը, ծառայության պետական ուղղված համապատասնասվում է կառավարմանգիտությաննվաճումներին

խան: հիերարՊետականծառայությանբնորոշ գծերից են պաշտոնների հստակ սահմանումը, պաշտոխիայի, պաշտոններիգործառույթների հիման վրա, կադրերի պայմանագրի նշանակումը անձանվ նատար

հաաակաաարի դոնտրինաների

երկրի տճտեսական,սույիալական, քաղաքական զարգայման լ ռազմավարությունների, շա-

կում, 2.

է պետակաճկաՊետական ծառայություննիրենիցներկայացնում ն նպատակով ռավարման նպատակների խնդիրներիիրականացման ճն: պետականապարատիկազմակերպման Պետականծառայողներըւսկտիվ մասնակսումեն օրենքների,պետության ներքին ն արտաքին քաղաքականություննարտահայտող ծրագրերին նախագծերիմշակմանը,զբաղվումեն պետականմարմին-

որակավորման, ընդունակությունների, մասնագիտական ընտրությունը բարոյական հատկանիշներիհիման վրա, պաշտոնիկատարումըորու պես ծառայողիմիակ ն գլխավորզբաղմունք,խիստ կարգ կանոնը,

ա Հակաոա

պատասխանատվությունը վերահսկողությունը, ն

հասարակական Ժն կաճումների ն թ ենի Ա առման գիտութ ճն ծառայության

նորամուծություննե

ապվա

առա-

Պետական ապարատի կառուցմանվեբերյան տեսությամբ, ֆորմալ կազմակերպությունների նրա ապագաղափարով, համակարգի բայ պետականկառավարման

կառավարմանհետ: մոդելը լրասվում է

ոչ

| |

պատասխանատվություն, որոնք որոշվում են սահմանադրությամբն առաջացնում են իրավաբանականհետնանքներ: Սկզբունքային նշանակություն ունի պետական ծառայության դիտարկումըորպես պետականկառավարմանհիմնականմեխաճիզմ: Դա հնարավորություն Է տալիս ավելի հստակ սահմանել պետական ծառայության բնույթը, ոճը ն մեթոդները,բայահայտել նրա Էությունը ոչ միայն որպես պետական մարմիններիլիազորությունների կատարման մասնագիտականգործունեություն, այլն որպես սոսյիալականն

կազմակերպական ինստիտուտ:

"`

Պետական կառավարման մեջ գործառույթըդիտարկվումէ որպես հասարակականգործընթայների վրա պետության ն նրա մարմինների իշխանական,կազմակերպականն կարգավորողազդեկյությանտեսակ: Պետական ծառայությանգործառույթըհամարվում Է ճան իրավական նորմերիպրակտիկիրականայում: Պետական ծառայությունը պետականկառավարմանմեխանիզմիկարնորագույն մաս Է: Այն իրենից նճերկայալնումէ հասարակությաննուղղվածպետականիշխանությունների գիտակյված, ճպատակաուղղվածազդեյություն (պետական նպատակների,գործառույթներիիրագործմանհամակարգ):Այդ ազդեկյություննիրականացվումէ պետական մարմինների գործադիր ն կարգադրիչաշխատանքով,որի հիմքում ընկած է այդ մարմինների, այսինքն` պետական ծառայության լիազորությունների իրականավման մասնագիտականգործունեությունը: Պետական ծառայությունը կատարում Է պետական կառավարման

հետնյալ խնդիրները.

1.

ւ ավարությունների հա Աաաա րան մակարինաների երկրի տնտեսական, սոլյիալական,

քաղաքական

զարգալյման

կում, 2.

այնպիսիկադրերիընտրություն, որոնք ընդունակեն իրագործել այդ ռազմավարությունը,

3.

երկրի համար առավել կարնոր օպերատիվ հարկերի լուծման գծով որոշումների ընդունում,

4.

իշխանության կազմակերպականկառույյների ստեղծում,

5.

ընդունված որոշումների իրագործման ճպատակովկանխատեկոռրդինասյում, ինֆորմացիայի հավաքում, խթանում ն

սում,

այլն:

Պետականծառայություննիրենիցներկայանում է պետականկառավարմաննպատակներին խնդիրների իրականացման նպատակով

ձն: պետականապարատիկազմակերպման Պետական ծառայողներըւսկտիվ մասնակցումեն օրենքների,պեարտահայտող տության ներքին ն արտաքին քաղաքականությունն են պետականմարմինն զբաղվում մշակմանը, ծրագրերի նախագծերի նաառաջարկությունների ներիկառույվածքումփոփոխություններով, ն խապատրաստմամբայլն: Պետական ապարատի կադրերի հետ աշխատանքըպետական ունեկառավարմանկարնոր ուղղությունԷ: Այն տարվումէ՝ նպատակ ն պետական ապարատը, հաստատել իրասճալով կատարելագործել ներկայացվող որակավորման պածառայողներին պետական ճել թափուր այլ պահանջմունքները, կ ադրերի հանջները, կանխատեսել մրյութային կատարել ընտրություն պաշտռնների համար կադրերի ատեստավորել անյկասնել, քննություններ կարգով, որակավորման միջոյ ճեր ներդնել (աշխան աշխատանքինյութականխրախուսման արձակուրդն այլն), մշակել տավարձ, թոշակ, պարգն, պայմանական ճորմեր, որոնք կկարգավորենկադրերի հավաքագրումը,ազատումը, ն ծառայողականառաջխաղակումը,ծառայողներիպատրաստումը

աշխատավարձի որակավորման վերապատրաստումը, բարձրայումը,

կազմակերպումը:

է Պետական կառավարման գործառույթներիիրականասմանն ծառա որն իրակակազմակերպումը, ճան յության պետական ուղղված գիտության նվաճումներին համապատասնացվում է կառավարման

խան: Պետականծառայությանբնորոշ գծերիլ են պաշտոններիհիերարհստակ սահմանումը, պաշտոխիայի, պաշտոններիգործառույթների հիման վրա, կադրերի պայմանագրի նշանակումը անձանց ճատար

ընդունակությունների,մասնագիտականորա ընտրությունը որհիման վրա, պաշտոնիկատարումը բարոյական հատկանիշների ու կանոնը, ն պես ծառայողի միակ գլխավոր զբաղմունք,խիստ կարգ ն այլն: Ներկայումս պատասխաճատվությունը վերահսկողությունը, կապված են կառապետական ծառայությաննորամուծությունները վարման գիտությաննվաճումներին, ամենից առաջ, հասարակական կառավարմանհետ: Պետական ապարատի կառույման վեբերյան տեսությամբ, մոդելը լրացվում է ոչ ֆորմալ կազմակերպությունների նրա ապաբաց համակարգիգաղափարով, պետականկառավարման

կենտրոնաւյմամբն այլն: Պետական ծառայությունը հանդիսանում է քաղաքական,սոցիալ-տնտեսականգործընթալյների ընդհանուր կառավարման ենթահամակարգ: Դրան համապատասխանպետական ծառայության էության մեջ մտնում է երկրի ն նրա շրջանների սղյիալական ն տնտեսական զարգայման ծրագրավորմանիրականայումը, պետականբյուջեի օրենքիիրականայումը ն այլն: Պետականծառայության միջոյով իրականավվումէ պետության քաղաքականությունը շուկայական տնտեսությունում: Պետական կառավարմանյուրաքանչյուր գործառույթ ունի իրավական ձն, որն արտահայտվում է օրենքների ն այլ ճորմատիվ-իրավական ակտերի ճախագծերի մշակման, պետության օրենքների իրականալման, օրենսդրությանը հետնելու մեջ ն այլն: Պետական ծառայությունը իրակամճալնումէ նան պետական կառավարմանսոկիալական խնդիրներիշարքը՝ սոկյիալականծառայությունների արտադրությունը, քաղաքայիներին նրանցխմբերի շահերի, իրավունքներին ազատություններիիրականասումը, սոցիալական կոնֆլիկտների լուծումը ն այլն: Այս խնդիրներըթույլ են տալիս պետականծառայությունը որակել որպես սոկիալական ինստիտուտ: Պետական ծառայությունը հանդիսանում է նան պետականության գաղափարներիիրական ուղեկցողը: Այն պետք է լինի իրավական, հստակ կազմակերպված, սոկիալական ուղղվածությամբ ն արդյունավետ: Պետական ծառայության որակից նշանակալիորեն կախված է երկրի ապագան: Այսպիսով, պետական ծառայությունը նշանակալի դեր է խաղում պետական նպատակներիիրականացմանգործում: Այն կարնոր տեղ է գրավում պետական կառավարման մեխանիզմում: Պետականծառայությունը՝որպես օրենսդրությանհամալիր ճյուղ, սերտ կապված է վարչական ն աշխատանքային իրավունքների հետ: Իրավունքի այդ ճյուղերի կողմերը կարգավորում են այն հարաբերությունները, որոնք ծագում են պետական ապարատի ձնավորման ն գործառման ժամանակ պետական կառավարման ոլորտները սպասարկելիս: Պետական ծառայության իրավականնորմերըորոշում են պետական ծառայողների իրավական կարգավիճակը, պետական ծառայության մուտքի

ն

անման պայմաններն

ու

կարգը, պաշտոնական

իրավունքները ն պարտականություննելրը,պատասխամատվության ն խրախոււման տեսակները, կարգավորում են պետական ծառայողական հարաբերությունները: Պետական ծառայությունում աշխատանքային օրենսդրության կիրառման նշանակությունը կայանում

է

նրանում,որ այն կարգավորումէ պետականմարմնի ն պետական

ծառայողի աշխատանքային հարաբերությունները: Վարչական իրավունքի առարկանհանդիսանում են այն հարաբերությունները, որոնք մարմիններիկազմակերպմանժամածագում ենգործադիր-կարգադրիչ ճակ ն նրան վարչական գործունեության ընթայքում, այլ պետական ն մունիցիպալմարմիններիղեկավարներիներկազմակերպականգործունեության իրականացմանդեպքում, ինչպես նան հասարակական կազմակերպություններին դատավորների վարչական իշխանության իրականալպման դեպքում,երբ առաջանում են հարաբեոություններքաղաքավիների, ձեռնարկությունների, հասարակական կազմակերպությունների հետ: Պետականծառայությանգործունեությունըկապված է կառավարչական հետնյալ խնդիրների ամենօրյա լուծման հետ՝ ինֆորմացիայի հավաքում,վերլուծություն ն ամփոփում, այլընտրանքային ն ադեկվատ որոշումների, օրենքների, հրամանների,նախագծերիմշակում, դրան կատարմանվերահսկողություն,բնակչության պահանջմունքներիբավարարում ն այլն: Այդ խնդիրներիարդյունավետ լուծման նպատակին են ծառայումմեկնաբանությունները,որոնք ընդգրկում են խնդիրների լայն շրջանակ, մասնավորապես, ա պետական ծառայողների իրավական կուլտուրայի բարձրաս

յում,

պետական ծառայողների որակավորման, իրազեկության, պրո-

ֆեսիոնալիզմիբարձրայում,

ս

ռ ս

ռ ռ

ո

առաջարկությունների ն եզրակայությունների համապատասխանությանապահովումըօրենքներինն այլ նորմատիվիրավական ակտերին, որոնք ներկայացվում են պետական ծառայության կողմից իշխանությանն կառավարմանմարմիններին, պետական ծառայության մասին օրենքի զարգայում

ն

այլն,

պետական ծառայության կողմից լուծվող խնդիրների շրջանակում գործնական հմտությունների ն գիտելիքներիզարգայում,

պետականծառայությունումիրավակարգիամրապնդում, պետական ծառայության գործունեության ն կազմակերպման հայրենական ն արտասահմանյանփորձի յուրայում, պետական ծառայության արդյունավետությանբարձրայում այլն:

ն

Պետականծառայությանմասին օրենսդրությունըկարգավորումէ գործադիր իշխանության մարմինների, ինչպես նան ներկայասուկչականնդատականիշխանությանմարմիններիապարատիկադրերիհամալրման պայմանները ն կարգը: Պետությունըն հասարակություննիրենյ խնդիրներըկարող են լուծել միայն պետական ռպարատի նպատակաուղղված,բարձրորակ աշխատանքիպայմաններում: Դրա համար անհրաժեշտէ զարգալնել պետականծառայությունը,հավաքագրել բարձրբարոյականությունունեյող մարդկան, որոնք նվիրվածեն իրենյ ժողովրդինն հայրենիքին, իրազեկ են, զինված են նորագույն կազմակերպականւռեխնիկայովն մեթոդոլոգիայով, իրենց պատասխանատու, բարդ ն լարված գործունեության համար նյութապես ապահովվածեն: Անհրաժեշտ է ձնավորել լպետական ծառայողների այնպիսի կորպուս, որը լինի ոչ միայն իրազեկ, նախապատրաստված,այլն հետամուտ լինի ազատությանը, արդարությանը, հավասարությանը, ժողովրդավարությանը,պետության իրավական ն սոցիալական կարգավիճակին: Միայն այդպիսի կազմով է հնարավոր ապահովել պետական մեխանիզմիհստակ, ներդաշնակն համակարգվածաշխատանքը ինչպես կենտրոնում, այնպես էլ տեղերում: 1.2.1.Պետական ծառայությունը որպես առանձնահատուկ պրոֆեսիոնալ-աշխատանքային գործունեություն

Հասարակականկառավարումը պետությունը իրականանում Է հատուկ մեխանիզմի վարչական ապարատի միջոյով: Պետության զարգայման աստիճանի, ճրա կառուսվածքիյսկախված,ելնելով պետության կառավարման իրականավման սկզբունքների` փուիոխու-

պետականծառայողի կառավարչականգործունեությունը մի կողմիս կոչված է արտահայտել մարդու, անհատի շահերը, մյուս կողմի` պետության,որն ունի անդեմբնույթ: Պետական ծառայությունըյուրաոր

-

հատուկ է ճան իր իշխանական առանձնահատուկ գործառույթներով: «Պետությունը մարդկանց միջն իշխանության իրականայմամբ առաջացած հարաբերություններեն՝ որպեսմիջոյ օգտագործելովլեգիտիմ բռնությունը», ասել է Մ.Վեբերը: Օրենքի հիման վրա կ նրա սահմանֆիզիկականհարկադրանքըհամարվումէ ներումուժի օգտագործումը, ն պետության նրա կառույյների առանձնահատուկ իրավասությունը: Պետավարչականապարատը, անհրաժեշտությունիցելնելով, կարող Է իրականաւնել ոեսուրսների վերաբաշխում՝հենվելով տնտեսական -

արդյունավետության ն սոսիալական արդարության քաղաքական փոխհամաձայնությանվրա: Պետծառայությանիրականայումը հստակեյվում է իրավական նորմերովն պետավարչականապարատի ծառայողների աշխատանքային վարքագծի կանոնները կարգավորող կարգադրություններով,

հասարակությանսոյիալ-քաղաքականկառույյներումնրաինտեգրավ մամբ՝նպատակունենալով հսկողություն իրականացնելիստիտույիոճալ տիպի գործունեության,ռեսուրսներին միջոյների վրա,որոնքթույլ եճ տալիս արդյունավետիրականակնելպետության կառավարչական Այս ամենըխոսում Է այն մասին, որ պետական գործառնությունները: ծառայողների մասնագիտական գործունեությունը հանդիսանում Է ծառայությունըպեբարդ սոկիալ-իրավականինստիտուտ: Պետական տական կառավարմանլոկ կառուցվածքայինմասն Է հանդիսանում:

Նրա գործունեությունը(իրավականտեսանկյունիս)իրականավվումԷ

գործադիրգործունեության Պետծառայողական սահմաններում: ապա-

րատի գործունեությանհիմնակաճուղղությունը ն բովանդակությունը թյանենենթարկվել նանհիմնականսուբյեկտիպետականծառայողիբովանդակային բնութագիրը: Ծառայողական վարչակազմիպետության անունից ն նրա կողմիս լիազորվածմասնագիտական գործունեություճը, նրա նպատակներըն գործառույթներնիրականասնելըհամարվում Է պետական ծառայություն: Այդ գործունեությունը կառավարչական բնույթ ունի, քանի որ իրագործվումԷ սոկյիալական(պետական) կառավարման ոլորտում, ն նրա կառավարման ազդեկսությանօբյեկտ Է համարվումմարդկանս գիտակկությունը, վարքը ն գործունեությունը: Պետծառայության մյուս առանձնահատուկ հատկանիշը համարվում Է նրա հրապարակայնությունը, որն ըստ Հեգելի «պետության նպատակներիձնավորման մեծ միջոյ Է»: Դա ի հայտ է գալիս նրանում,

տ

կանխորոշում են քաղաքականլիդերները: Մի կողմից նրան շարքին դասվում բնակչությանկողմից ընտրված ներկայասույչականմարմյուս կողմից պետականիշխանության միճներիպատգամավորները, գործադիր-կարգադրիչմարմինները, որոնք զբաղեւնում են բարձրագույն քաղաքականպաշտոններ (վարչապետ, պետքարտուղար, ճախարարներ, փոխնախարարներն այլն), ուր նրանք նշանակվում են գործադիրիշխանությանգլխի ընտրությունիցհետո: Պետծառայության հաջորդ կարնոր խնդիրը համարվում է քաղաքայիական հասարակության ձնավորումը, նրա գործունեության դեմոկրատականսկզբունքներիխորասումը ն զարգայումը, ճրա ինքեն

`

նակառավարման,ինքնակարգավորմանհամար պայմաններիստեղծումը: Ողջամիտ սահմաններում քաղաքայիական հասարակության ինստիտուտներինպետական կառավարման գործառույթների պատ-

վիրակումը համարվում

է

պետական ծառայության կառույցների

հիմնական ուղղություններից մեկը: Տվյալ խնդրի լուծումը բերում է պետության ն քաղաքացիականհասարակության միջն սահմանների փոփոխմանը ի նպաստվերջինի,որը թույլ կտա ոչ միայն կրճատելպետության բյուջեի ծախսերը, ծառայության ապարատը դարձնել ճկուն, թուլալյյնել ծառայողականհոգածությունը,այլ նան նպաստումէ սոյիալական քաղաքականության ն արտադրության արդյունավետության բարձրայմանը: Դրա հետ մեկտեղ անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ այն պետություններում,որտեղ քաղաքայիական հասարակությունը գտնվում է կազմավորմանէտապում, պետության կողմից տարբեր քաղաքական, տնտեսական, սոյիալական, մշակութային ն այլ գործառույթներիփոխանյումը նրան պետք է ընթանա աստիճանաբար, առանյ մի ծայրահեղությունիյ մեկ այլ ծայրահեղության անպնելու ն կտրուկտատանումների,հակառակ դեպքում դրա արդյունքը կլինի հասարակության սոլյլիալականկազմակերպմանբոլոր ճյուղերի անկայուն վիճակ: Իր խնդիրներըպետականծառայությունն իրականանում է` հիմք ընդունելով համընդհանուր շահերի ապահովման պետության բազային գործառույթները: Նա կանխորոշում է ճան պետության վարչական ապարատիքաղաքական,տնտեսական, մշակութային ն այլ գործառույթների ռազմավարությունը: Պետծառայության գլխավոր քաղաքական գործառույթը կայաճում է բնակչության կողմից ընտրված կամ պետականիշխանության ղեկավարմերիկողմից նշանակված, քաղաքականլիդերների կողմի մշակված պետական քաղաքականության կուրսը կյանքի կոչելու ն իրականալմնելումեջ: ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում ն այլ երկրներում ձգտում եռ պետական ծառայության քաղաքական դերը հնարավորինս նվազեյնել: Մակայն իրական հասարակական կյանքում պետական կառավարմանպետծառայությանն քաղաքականության իրականավման չափից ավել սահմանափակումըպրակտիկորեն չլուծվող խնդիր է համարվում:Պետական բյուրոկրատիան շարունակում Է տիրապետել էական քաղաքականիշխանությանը, ռրը լատենտ արտայոլվում Է նրանում, որ նա մասնակսում է օրենքների մշակմանը ն ընդունմանը ն դրամն իրականալման վրա վերահսկողությունԷ սահմանում: Պե-

ատ

տականծառայողներիգործունեությանայդուղղությունը նույնպեսհամարվումԷ քաղաքականգործառույթ: Պետական կառավարմանդեմոկրատականհամակարգի կառուվ7 կարնորագույն սկզբունքներիցմեկն Է օրենսդիր, գործադիր ն դատական իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը: Ինչպես Ջեֆֆերսոնն Է գրել, օրենսդիր, գործադիր ն դատական մարմինները պետք է տարանջատել ն հստակ սահմանափակել, որպեսզի մեկ մարդու ձեռքում չկենտրոնանա մեկիս ավելի իշխանություն, որ ոչ մեկը չկարողանաիր իրավական սահմաններնանլնել առանկ մյուս իշխանությունների կողմից սահմանափակմանն գործող հսկողության: Ամեն ինչ կկործանվեր, եթե նույն անձի կամ կազմակերպությանմեջ կենտրոնանայինբոլոր երեք իշխանությունները:Դրա հետ կապված պետական ծառայության կարնորագույնքաղաքական նպատակըկայանում է իշխանության տարանջատմանսկզբունքն ապահովող արդյունավետ մեխանիզմիստեղծմանն զարգայման մեջ, ըստ որի նրանք կարող են փոխադարձաբարզսպել մեկը մյուսին, որպեսզի հնարավորություն չլինի իշխանությունը չարաշահելու: Դա կբերի իշխանության տարբեր ճյուղերի միջն գործառույթներիկրկնագործմանփոքրաւլմանը, փոխադարձհսկողության ուժեղայման՝ որպես նրանվ գործունեբարձրալման միջով: Պետական ծառաության արդյունավետության յության մյուս քաղաքական խնդիրը համարվում է իր իշխանական լիազորություններիինքնասահմանափակումը: Դա արտավոլվում է իր գործունեությանմեջ տառայիորեն ըստ օրենքի ուղղորդվելուն պետական ապարատի գործունեության նկատմամբհասարակության տարբեր խավերիվերահսկողությանհամար պայմաններ ապահովելու մեջ: Տնտեսականոլորտում պետծառայությանխնդիրներըհամընկնում են կարգավորող ն վերահսկողտնտեշուկայական հարաբերությունները սական մեթոդների (բյուջետային կարգավորումը,վարկերը, հարկերը) գործունեությանարդյունավետմեխանիզմիստեղծմանն ապահովման հետ: Շուկայական ոլորտը կարգավորողվարչական մեթոդներըպետք Է կիրառվեն անհրաժեշտությանդեպքում ն մարդկանց պաշտպանեն շուկայի բացասական հետնանքներիվ,ինֆլյացիայի ն գործազրկությունից: Պետծառայության կարնորագույն իրավական գործառույթը համարվում է, անկախ հասարակականդիրքի, կանկալյած անհատի կամ սոցիալական (մասնագիտական) խմբերի գործունեությունում օրենքի գերակայությանապահովումը: «Մարդու ազատությունը սկիզբ է առնում այն պահի, երբ այն պետությունում,որտեղ նա ապրում է,

|

սկսում է գործել ընդունված օրենքը»:

կարնորէ, որ պետականիշխանություննիրականավնելիսպետծառայողճերըօրինապահության օրինակ ծառայեն: Հակառակդեպքում իրավունքով չսահմանափակված իշխանությունըվտանգավորէ: Իշխանությամբչապահովված Շատ

իրավունքն անիմաստ է, ինչը, ցավոք սրտի, այսօր դիտվում է հասարակության սոյիալական կազմավորմանբոլոր մակարդակներում: Իրավական պետություն կառույելու մյուս խնդիրըանօրիճականության, հանյագործության բարձր մակարդակն է: Հատկապեսմեծ է կազմակերպված հանյագործությանհասարակականվտանգը՝կապված պետական ապարատի նկատմամբ ոտնճգությունների հետ, որը ժաճգի ճման տարածվում է կոռուպցիայի միջոյով: Այդ իսկ պատճառով պետական ծառայության կարնորագույն իրավական գործառույթը` հասարակական կարգապահության ապահովման հետ մեկտեղ, հանյագործության դեմ պայքարը, համարվում է իշխանության պետականմարմիններումկոռուպցիայիկրճատմաննուղղված գործունեություն: Կոռուպկսիայիդեմ արդյուճավետ պայքարի համար անհրաժեշտ է իշխանությունների տարանջատմամբապահովված անկախ վերահսկողություն ն քաղաքալյիական հասարակությանկառույցում: Այդպիսի վերահսկողության հաստատումը անհրաժեշտ է, որպեսզի նվազագույնի հասցվի կոռուպյիան խթանող փաստարկների դերը (պաշտոնատարանձանյ իշխանության մոնոպոլիան գոյություն ունեՍող քաղաքականությանն բյուրոկրատական կառույյների սահմաններում, տնտեսությունում պետական կառավարմանառաջնորդող դերը ն այլն), որպեսզի ապահովվի իրերի այնպիսի վիճակ, որի ժամանակ ռչ մի խումբ, ոչ մի անհատ իր ձեռքը չվերյնի շատ մեծ իշխանություն, ն որի դեպքում իշխանության իրականակումըկարող է հետապնդվելն սահմանափակվել: Ոչ պակաս կարնոր ն, ցավոք սրտի, այսօր քիչ պահանջվող են համարվում պետծառայության Էկոլոգիական ն մարդակենտրոն գործառույթները, քանզի պետությանհիմնականհոգսը կապված է ռեսուրսների արդյուճավետ օգտագործման հետ: Պետությունը, որտեղ էկոլոգիականգործառույթը նվազում է, հեռանում է արդիականների շարքի, իրեն դատապարտում է տեղային էկոլոգիական ճգնաժամի, որը կարող է հանգեպնելգլոբալ ճգնաժամի:Մարդակենտրոնգործառույթը խիստ կապված է էկոլոգիականի հետ: Այն իրենիյ ներկայասնում է մարդկության գոյատնման ւսպահովում, նրա չդադարող, կայուն զարգացման հնարավորության ապահովում, ռրպեսզի մեր սերունդ20

ճերն ունենան ներկա սերնդի հետ համեմատած ոչ պս'կաս հնարավոբություն՝ բավարարելու երկրի ն տիեզերքի էկոլոգիական պայմաննեբի ու բնականռեսուրսներինկատմամբպահանջմունքները: Ազգաբնակչության պահպանմանն գոյատնման հարցով պետական ապարատիխնդիրներիխմբին առաջին հերթին վերաբերվումեն բճակչության առողջության ապահովումը, պետության աահմանմեբում բնակչությանօպտիմալչափը, կյանքի միջին տնողության մեծացումը: Պետծառայությանկարնոր մշակութային գործառույթը հանդիսանում Է մարդկանյ գիտակսությունըխաղաղության ն հաշտության, բարու ն արդարության,հայրենիքի նկատմամբսիրո, դեմոկրատական գաղափարների ն մարդասիրական հասարակական արժեքների ամրապնդումը ն դաստիարակումը իրեն հասանելի բոլոր մեթոդնեբով ն եղանակներով: Համամարդկայինայս սկզբունքները չպետք Է ամրապնդվեն ի հաշիվ մշակութային բազմակարծության հերքման ն միակենտրոն գաղափարներիներդրման: Ընդհակառակը, միայն առանձինինքնատիպ մշակույթների ամբողջությունը,ինճտեգրայումը, որքան Էլ դրանք տարառոճլինեն, իրենից ներկայացնում Է միասնականմշակութայինտարածքիբովանդակայինբնութագիրը:Ինքնատիպ մշակույթներիփոխազդելյությանպրույեսի ժամանակ են միայն նրան արժեքները ն գաղափարներըվերածվում համամարդկայինի, աճանյողիկի, հանդես գալիս որպես ուժեղ կոնսիլիդացնողուժ մարդկան ն ճրանս կազմավորումներիմիջն փոխհարաբերությունում: Պետավարչական ապարատի հասարակական կառավարմանն ուղղված գործառույթներիարդյունավետ իրակամայումը չի կարող կահամակարգում օպերատիվն ռազտարվելառանճլպետծառայության մավարականբարեփոխումների,որի կառույվածքային կազմի մեջ են մտնում պետականմարմիններին նրանյ կառույվածքայինստորաբաժանումների խմբավորումները,պետծառայողներըն նրան միջն առաջայյող

հարաբերությունները:

կառույցի կազմակերպահաՊետծառայությանկազմակերպական մակարգողտարը է հանդիսանումպետականմարմինը,որը իրենիյ ներկայանում է պետականապարատիօրենքով նախատեսվածկարգով ձնավորվող ինքնուրույն ստորաբաժանում, որն ունի ենթակառույյներ ն օժտված է որոշակի կոմպետենտությամբ, դրպեսզիիրականակնիպետական կառավարմանիր գործառույթներըն նպատակները:Ենթակաբնութագրմանմեջ մտնում Է նան պաշտոնռույյների բռվանդակային

ճեխիանվանասանկը,որը հանդիսանումԷ կառավարողառաջնային կառուցվածքայինամենաստորինտարրը: Պաշստորաբաժանումների այն է, որ այն որոշում Է ինստիտոններիսովիալականնշանակությունն տուվիռնալկարգովհաստատված սոցիալականդերը, որը պարտադիր պետք է իրսոկանակվիայդ պաշտոնըհամատեղողծառայողի կողմիվ: Պետականծառայության կառուցվածքային կազմակերպմանամենակարնոր ն առաջնային տարր է հանդիսանումպետական ծառայողը: Նրա հիմնական խնդիրը պետությանկողմից ճրան պատվիրակված ծառայողականգործառույթներիբարեխիղճ կատարումնէ` ճպատակ ունենալովօրենքիհիման վրա իրացնելքաղաթայու շահերը,պահանջմունքները,ազատություններըն իրավունքները:Պետականվարչական ապարատի անդամներիկազմիորակից Է կախված,թե որքանով նրա անձի էմպիրիկմոդելը կռամապատասխանի պետականծառայության խնդիրճերինն գործառույթներիառումով յանկալի ն նորմատիվ պահանջներին,դրանից է կախվածն ամբողջ այղ հասարակականօրգանիզմիգործունեության որակը: Պետծառայողինաշխատանքինշանակման ն նրա գործառույթներըքննարկելիս առանձնահատուկտեղ ունի պետծառայողինդասայինաստիճանշնորհելուհարցը:Հարյ Է առաջանում, թե արդյռք պետականկազմակերպությունների բոլոր աշխաւոողիրարիյյ ներըկարողեն այդ դասինպատկանել:Պետք Է տարանջատել ն պետական մարմիններում նրանվ կառուվվածքայինստորաբաժաճումննրում կառավարչականգործունեությունըն պետականձեռնարկություններումպետականսեփականության բազայիվրա տնտեսական որպես կանոն սոցիալականն հոգնոր գործունեությունիրականակնող, վարչական գործառայություն մատուցող, կազմակերպություններում միջնհիմնականտարբերուծունեությունը:Այդ կազմակերպությունների թյունը կայանում Է ճրանյ բազայինգործառույթիտարբերությանմեջ: Պետական մարմիններիգլխավորոազմավարական նպատակըկառան է, ազդեսությունը որոշումճերի իրականավումն վարչական ընդունումը պետականկտոավարմանոլորտում: Մնայած բոլոր պետականկազհիմնականխնդիրըհանդիսանումէ պետականկամակերպությունճերի ռավարմանհետ ուղղակիչկապվածնյութական,սոցիալականն հոգնոր մատուցումը:Այդ ապրաճքներիարտադրությունըն ծառայությունների իսկ պատճառովպետականծառայողներիշարքինմեզ մոտ նպատակահարմարհամարվեպդասել միայն պետականիշխանությանմարմինների արհեստավարժ կառավարիչներին: ո

տ

ո

տիվում գործող իրավ ճորմերինհամապատ րաբեությունները,մյուս կան արժեքները:

նորմատիվկառուվվա րում է մի կողմիկ պետ

սոկիալ-պրոֆեսիոնալ ծառայողական գործա գիտականդերը, մասն կագրերումամրագրվ խիկ հարաբերություն

վի են առնված ճան ն գործառույթներն իրակ աշխատակիվները,

կազմակերպատեխն

Պետծառայությանկառու համարել.

ծառայողականապար հա ճրա պահպանման տիմալչափի տեսանկյ նը ն կառուցվածքիար կտա նվազագույնծախ պետականկադավար րերի հավաքագրում,պ խճդիրներիլուծմանըն ված պրակտիկորոշու

պետականպաշտոննե րաբերողորակական

2.

3.

4.

ստեղծում,

ների,

ն

պետականվարչակա մշտականն արժանահ կազմումը պետծառ որակականվերլուծությ 1.

Պետծառայությանհիմն ներնեն համարվում.

Է

միս իրականավվող վերահսկողությանձնի

5.

6.

7.

կում, պետծառայողների ատեստավորման

ն

յուռավետ միայն այն ժամանակ, երբ ճա արդյունավետլուծի պետության շահերիպաշտպանության ն բնակչության, սոյիալական խմբերի ն յուրաքանչյուր մարդու շահերի օպտիմալ պաշտպանության խնդի-

մեխանիզմիմշա-

մասնագիտականհավաքագրման համակարգերի կատարելագործումը,նրանց կարիերայի մասնագիտական զարգացմանպլանավորումը,ճրանս պատրաստմանն որակավորման բարձրացմանկազմակերպումը, ուսուցման ծրագրերի որակի վերլուծությունը, պետական մարմիններին ուսումնական հաստատություններիմիջն փոխհարաբերությանգնահատումը, ն

երկակիխնդիրն Էլ հենյ հանդիսանում Է պետականապարատի արդյունավետությանհասկայության կարնորագույնկողմը: Պետական ծառայողների աշխատանքայինգործունեության արդցուցանիշներն են` յուռավետության

ըը: Այդ

Պաշտոնական տեղեկագրերում ամրագրված, կազմակերպատեխնիկական,պրոֆեսիոնալ-ռրակականհանձնարարված

1.

րամետրերիգործունեության արդյունքների ն բովանդակության համապատասխանուղղվածության աստիճանը:

սոյիալական արդարության, քաղաքացիական պատասխաճատվության ոգով պետծառայողներիկուլտուրայի ձնավորու-

մը,

Կառավարող որոշումների ն գործողություններիօրիճակաճության աստիճանը: Իրավական ն այլ նորմերին հետնելըհանդիսանում է կառավարման արդյունավետությանտարրական ճախադրյալ: Օրենքներում արտահայտվում Է համընդհանուր կամքը, որոնյով պաշտպանվում Է համընդհանուրշահը, որն էլ որոշում է նրան տեղը ն դերը կառավարչականգործունեությու-

2.

պետծառայության սովիալական արդյունավետության ն ռապայմանների ձնավորում: Պաշտոնական պարՍսիռնալացման տականություններնիրականացնելիս ծառայողի պատասխանատվության ձնի ն խրախուսման միջոցների ընտրության ն օգտագործմանհաստատումը: Պետծառայողների պրոֆեսիոնալ աշխատանքային գործունեության արդյունավետության համապատասխան պետծառայությանգործասուցյանիշներին ձնաոույթների իրականացմանն մոտիվավկիայի ուղղված բարձր

նում:

ազդեսության ոնալությունը: Ցանկայած: կառավարչականորոշում ն գործողություն կորցնում Է իմաստը, եթե ուղղված չէ կառավարմանօբյեկտին ն վերջինհաշվով չի ապահովում նրանց ոեալ գործունեությունըն զարգայումը:

3. Կառավարող

վորումը,

8.

9.

պետականկառավարմանն պետականծառայության ոլորտում բարեփոխումներիծրագրերին օրինագծերի մշակումը,

կանկայածգործունեություն,այդթվում պետծառայողների պրոֆեսիոնալ-աշխատանքային գործունեության ադդյունքները գնահատելու համար յուկանիշ է ընդունվում վերջնական արդյունքը: Պետծառայության արդյունավետության գնահատումը պետք է իրականացվիճրա խնդիրների ն գործառույթներիհի-

Պետծառայողների մասնագիտականգործունեության ուղղվածությունը կանխորոշում Է քաղաքասիդեմոկրատական ական հասարակության ն պետության շահերի հավասարակշռկապված յուրաքանչյուր մարդու քաղաքալյիական վածությունը կյանքի ակտիվացման պոտենյիալ հնարավորություններիմեծայման հետ, ինչպես նան նրա արդյունավետության գնահատումը` ելնելով պաշտպանվածությանմակարդակիկ:

4.

,

5.

փոխկապվածությունը:

Կառավարչականգործունեության դեմոկրատայման մակարդակը: Բնակչության

ման վրա:

Պետակաճ ապարատի աշխատանք կարելի է համարել իրոք արդ-

Կառավարող ազդեսությունների բնույթի համապատասխանության մակարդակը մարդկանցպահանջմունքներին,շահերին ն Կարնոր Է հաշվի առնել մարդկային կենսագորճպատակներին: ծունեության ոչ թե մեկ, այլ շատ պարամետրեր,դրանց բարդ

6.

մասնակցության աստիճանը պետական

որը բարձրացնումէ ծառայողական գործունեկառավարմանը, ության հիմնավորվածությունըն արդյունավետությունը: Պաշտոնականլիազորություններիվարկի մակարդակը,արտահայտված որոշումների ն գործողություններիհեղինակության

չափով:

7.

Պետական ծառայությանթափանյիկության մակարդակը,որը կարտայոլիպետականծառայողների կողմիցտրվող ինֆորմա-

Սիայի արժանահավատությունը: Հասարակության շահերը պահաջում են, որ յանկասած պայմաններում,նույնիսկ պաշտոնատար մարմնին անձի համար անբարենպաստ,կառավարման համակարգ մտնի միայն հավաստի, օբյեկտիվ ինֆորմացիա, որտեղ այդ ինֆորմայիան օգայլապես բոլոր գործընթացները, տագործվում է, կձնախեղվեն: 8.

Քանի որ կառավարումըտիրապետումէ մարդկան որոշակի մտածելակերպիձնավորմանվրա ինչպես դրական,այնպես էլ բայասական մեծ թվով ներազղման հնարավորություններով, պետծառայության արդյունավետությանկարնոր չափանիշ է հանդիսանում ղեկավարներիկողմից ազդեյության բարոյականության աստիճանը:

Այսպիսով, ամփոփելով կարելի է եզրակասնել,ռր պետծառայությունը հանդիսանում է պրոգրեսիվ դեմոկրատականզարգալման ն ամբողջհասարակականհամակարգիկայուն գործունեությանկարնոր գործոն: 1յն պետքէ լինի արդյունավետ,իրավական,դեմոկրատական, հստակ կազմակերպված,սոյիալական կողմնորոշմամբ, պետության ն քաղաքացիականհասարակությանմիջն հանդիսանա ամուր կապող ժողովրդիկողմից:Նրա ճպատակները,գործառույքթօղակ, վերահսկվի ները,խնդիրներըչպետք է հակասությանմեջ մտնեն, մարդկանցշահերին խորթ լինեն, պետք է կողմնորոշվի անհատներին ամենից առաջ բնակչությանթույլ պաշտպանված սոյպիալականխավերի կենսական պահանջմունքներիբավարարմանը:Պետծառայությունըպետք է լինի բաս, չօտարվածշարքայինթաղաքակուց: Նապարտավոր է հասարակության կայունություն ապահովելն միաժամանակարձագանքելհասարակականզարգացմանփոփոխվողպահանջներին:Պետծառայությունը պետքէ ընտրություններումհասարակությանմեծամասնության գործի որպես արտահայտածկամքի ուղեկյողը լինի ն միաժամանակ շահերը: Այն պետք չեգոք մեխանիզմ,արտահայտի համապետական է օժանդակիդեմոկրատական, քաղաքացիական ինքնակառավարվող որպեսհասարահասարակությանձնավորմանըն նրա ներգրավմանը դաշնակիվ: կական համակարգիարդյունավետկառավարման Պետծառայուբյան այդ բոլոր նպատակներըկրում են ավելի շատ գաղափարականայվածբնույթ, բայ դա չի նշանակում,որ այն չպետք է կատարելագործվին ձգտի դրանց նվաճմանը: Շուկայական տնտեսության անյումը ն կառավարման համակարգի, այդ հողի վրա արմատականփոփոխությունըէապես փոխելյ

կենտրոճայման նապակենտրոնացմանհարաբերակսությունըկառապետական կոմիվարմանմեջ: Փոփոխվեւլյիննճախարարությունների, տեների ն մյուս այլ պետական մարմինների գործունեությանբովանդակությունները: Այդ պայմաններում աճեյ պետական մարմինների կառույյների ն ձների ճիշտ ընտրությաննշանակությունը:Կառավարման համակարգի այդ մարմինների աճընդհատ կատարելագործումը դարձավբոլոր մակարդակննրիարդյունավետ փոխազդեվություննեըի անհրաժեշտությունը:Կառավարմանմեջ կենտրոնալյմանն ապակենտրոնալյմանհարաբերակսությանփոփոխությունը,կառավարման կենտրոնականօղակիգործունեությանբովանղակությունը,ինչպես ն տարածքային մարմիններինը հիմնականում պայմանավորվել ձեռնարկություններիինքնուրույն գարգալմամբ. սեփականության տարբեր ձների առաջայմամբ, նախարարությունների ն ընդհանրապես պետությանորոշ գործառույթներիկրճատմամբն նոր խնդիրներիլուծման անհրաժեշտությամբ,նրանց նոր գործառույթներիառաջայմամբ: Ինստիտուցիոնալ փոփոխություններըսոցիալականհամակարգիհետագա զարգայման անհրաժեշտ պայմանըդարձան: Ներկա փուլում պետական ծառայության տեսության ոլորտի հետազոտություններըխմբավորվում են չորս հիմնական ուղղու-

2) գործունեաթյունների շուրջ. 1) կառույյային-ինստիտույիոռնալ, ն4) 3) վարչական մեկաղրային կառավարման կան-գործառութային, նեջմենթի: Կառույվային-ինստիտույիոնալ ուղղուքյան հետազոտության առարկան իշխանության մակարդակներին նրա տարբեր ճյռւղերի ու պետական ապարատի ձնավորման գործընքալն Է, ճրա գործունեության համակարգումըըստ հորիզոնական ն ուղղահայայ ուղղությունների, ըստ ճյուղերի, պետական կառավարմանմակարդակների կառուլյյումը,պետականծառայությանպետական պաշտոններիհաստատման ձները, ապարատային հիերարխիան,ինչպես նան ապարան ապարատին ճնշման խմբերիմիղեկավարության, տի քաղաքական

ջն հարաբերությունները:

Անդրադառնալովպետական ծառայության ինստիտուտներինն մեթոդաբանությանը՝նկատի կունենանք հետնելով ինստիտուցիոնալ կառույցներ ն կազմավորումներ, կազմակերպական որոշակի ոչ միայն

այլնկառավարչականկուլտուրայիտիպեր (պրոֆեսիոնալ բարոյակառություն,բարոյականկոդեքսն այլն), ռրոնքամրացվածեն պետական գործունեության միջույներում: Այդ տեսակետից պետականինստի27

են իրակաճացպնճում պետության քաղաքականությունըն կատարում պե-

տականորոշակի գործառույթներ, մյուս

Իոնկառավարման

կողմիցա յն պետականծառա-

կարգավռրման օբյեկտիվորեն ձնավորված,

րեն նոր բազային օրենսդրականակտ է պետականծառայության համակարգիվերաբերյալ, որը պարունակում է այն հիմնական

նորոտիվ

ակտերը: ՆԱՒՐ Անն Տամ ա անմերը, թոդները, ավանդույթներն կանոնները: իրավակարգավորիչներն դասային աստիճանները, պաշտոնպաշտոնների դասակարգումը աոան անվանացանկը,պաշտոնիանձնագիրը,պաշտոն ներկայացնելու ունեյող չունեցող անձանյ, թափուրւլաշտոն զբաղեսնելու ճպատակովմենք յացնել իոիտույիոնալիզացիան համալիր հունը ինստիտուցիոնալիզայիան կդիկարգը,նշանակումը ազատումը, նրա ու

առ

նորմերն,

կանոններն ու

ա

են:

,

ների

աշտոնզբաղելպնել:

ն

ն

ների ն նորմերիհամախումբ, որոնք հանրայինգործակալների համար որպես սահմանափակումներ են հանդես գալիս, ինչպես ճան դրանց

պահպանմաննհսկողության մեխանիզմեր: «Ինստիտուտ»տերմինը քաղաքագիտության մեջ օգտագործվում է առաջին հերթին քաղաքական ձնականայված հարաբերությունների տարբեր կարգի(տիպի) կարգավորումների նշանակման

նպատակով:

մաղաքական որպես մարդկան համատեղ է քաղաքական գալիս

դես

հարաբերությունների ինստիտույիոնալիզացիան հան-

թյան կազմակերպումն ապահովող

գործունեու-

մեխանիզմ ենթադրում որոշակի համապատասխան կազմակերպությունների ձնավորում,որոնց շրջաճակներումընդունումէ այս կամ այն քաղաքական գործունեությունը: ն

է

Ինստիտուվիոնալիզմը ուշադրությունը

բնեռում է սոյիալքաղաքական ինստիտուտների գործառույթների, հասարակության մեջ նրանյ սոցիալ-քաղաքական դերի վրա: Լայն իմաստով քաղաքականինստիտուտներ ասելով՝հասկանում ենքորոշակի գաղափարներով րներովն գործառույթներով գործառուլթնե միավռրված գաղ ն մարդկանյ խմբերի՝որպես դերերի համակարգ, քաղաքական հարաբերուն թյունների կազմակերպված վարքագծի նորմերիհամակարգ, որոնք ն կաճոճակարգում կարգավորումեն մարդկանցվարքը քաղաքական

ոլորտում:

Պետական ծառայության ինստիտուցիոնալիզալյում ասելով՝`հասն ծառայության կազմակերպումը պետական

կանում ենք պետական

ծառայողների իրավական դրությունը կարգավորող նորմատիվ իրավական ակտերիընդունումը,այդ թվում ճան պետականծառայության անցման կարգըն պայմանները,

սումը ն

պետականծառայողների

խրախու-

պատասխանատվությունը, պաշտոնի ազատելու հիմքերը, ատեստավորման կարգը,վերապատրաստումը ն այլը:

-

ծառայողիստաժը,

ատեստա-

վորումը, վերապապատրաստումը, կադրերիռեզերվը: Առանձին գլուխ նվիրվածէ քաղաքայիական ծառայողներիիրավական վիճակին`նրա հիմնական իրավունքներին, պարտականություններին,նրա նկատ-

մամբկիրառվողսահմանափակումներին,սոցիալականերաշխիքներին, վարձատրմանը, սոյիալական ապահովմանը ն այլճ: Օրենքում մանրամասնկանգ է առնված ծառայողների պահականտույժերի ենթարկման,վեճերի լուծման ն օրենսդրությունը

խրախուսման, կարգա-

ոա հնատիտումիոնալիզայման, Լայ Խոնակայն ահմանումիս հետնում ն

:

Մ ոիյեը իաղացիական ծառայության ինստիտուկիոնաԸ Ն րաժԷ մշակել քաղաքացիականծառայությունը կարգավոոր

արարած

ենքն

ուժիմեջ մտնելույ

հետո,

այն նորմալ կիրարկելու հա-

աշտ Քաղա

երիս:

իրավական ակտեր՝ ծառայողների ատեստայիայի անցկացման կարգի, աշխատանքային կարգապահության օրինակելի կանոնների, դասային աստիճան շնորհելու ն դրանից զրկելու կարգի, ծառայողի աար տադիր գործուղմանկարգի, ծառայողների վերապատրաստում ե անցկայնող ուսումնական հաստատություններիվանկում ընդգրկելու տաչափանիշների,մրյույթի մասնակի վերաբերյալ եզրակայություն լու կարգի, ծառայության պաշտոնում նշանակումըձնակերպելու կարգի, ծառայողի էթիկայի կանոնների, նրա անձնականգործը վարելու հանձնաժողովներիկարգերի, կարգի, մրյպութային-ատեստավորման կարգապահականտույժը կիրառելու դեպքում ծառայողականքննություն անյկալյնելու կարգի, ծառայողների գրաճյամատյանը վարելու կարգի ն բազմաթիվնմանատիպնորմատիվ ակտերիկազմումը: Նկատենք,որ օպերատիվ տեսանկյունից պետականծառայության համար օրենսդրականակտերիաղբյուր են հանդիսանում նախագահի հրամանագրերըն կառավարությանորոշումները, որոնյ հիման կարող են փոփոխվել ն/կամ ավելացվել ռրոշ կարգավորիչ ակտեր: րող

.

վրա

Պետականծառայությանոլորտը կարգավորող նորմատիվակտերիյ կարնորագույնը, իհարկե, երկրիսամանադրությունն է, իսկ մնայ-

յալներն ունեն սահմաճադրական ծագում: Այսօր մեր հասարակությաննանհրաժեշտ են ինստիտուտներ, որոնք թույլ կտան «տեսնել» իրադրությունը,«մեկնաբանել»այն, ու-

նենալ կաճոններիհամախումբ՝մեխանիզմեր, որոնք կուղղորդենն կաոաջայնեն վարքայինարձագանքներ: Անհրաժեշտէ ունենալ հատուկ մարմիններն մեխանիզմներ, որոնք կօժանդակեն«վարքի հմտությունճերը» ն «գճահատման կանոնները»շրջակա միջավայրին հարմարեվճելու: Նման մեխանիզմները գործառելուեն որպես «մետածրագրեր»: Ներկա հասարակությունը ինստիտուցիոնալառումով պետք Է տարբերվի ճախորդիս«մետա-ինստիտուտներով» (ինստիտուտներ, որոնք կգործառնենորպես «մետածրագրեր»):

Ժամանակակիլյ պայմաններիառանձնահատկությունը ճրա ինստիտուտներիհամակարգայքնությունն է: Դրանլյ համախումբըկարող Է արդյունավետ գործառելմիայն որպես համակարգ:Մեր կարծիքով, եթե արդիականապման ուղի ըճտրած հասարակությունը այս կամ այն պատճառով մասնակիկամ ձնական է ճերդնում ժամաճակակիկբա-

զիսային ինստիտուտները, ապա նման փորձը դատապարտվածէ խողման:

ձա-

Հասարակական գործառույթիկատարմամբպայմանավռրվածբո-

պրոֆեսիոնալգործողություններում,որտեղ որպես աշխատանքի անմիջականօբյեկտըմարդն է, որը պատասխանատվություն է կրում իր գործունեության սոյիալական հետնանքճերիհամար, պահանջվում է մշակել հատուկ պրոֆեսիոնալ բարոյական նորմերիժողովածու: Պետականծառայությանինստիտուցիոնալիզացյման գործընթայի կատարյալներկայալյումըկլինի թերի, եթե սահմանափակվենք միայն վերը նշվածնորմատիվակտերիհամախմբությամբ: Պետական ծառայության ոլորտը կարգավորողնորմատիվակտերից կարնորվում են նան հետնյալ ՀՀ օրենքները՝ «Հասարակական-քաղաքական կազմակերպություններիմասին», «Զինված ուժերի զինծառայողներիզինվորական կազմի մասին», «ՀՀ զինված ուժերի զինվռրականկոչումների մասին», «ՀՀ դիվանագիտական աստիճաններիմասին», արտասահմանում «ՀՀ դիվանագիտական ներկայասույյ չությունների կարգավիճակի մասին», «Կազմակերպվածհանցավորության դեմ պայքարն ուժեղապնելումիջոլյառումներիմասին», «Պաշտոնական դիրքի չարաշահումներին կռռուպցիայիդեմ պայքարն ուժեղասնելու մասին», լոր

նախարարության, արդարադատության դատախազության, դասային ռոտարիատիաշխատողների պետական դատարանների, «ՀՀ

կո-

չումներ սահմանելու մասին», «ՀՀ հարկայինպետականտեսչությա դասային ն հատուկ կոչումներ սահմանելու մասին», աշխատողների հարաբերությունների աշխատանքային ծառայությունում «Պետական ն գործունեության կարկառույյվածքը «ՀՀ կառավարության մասին», ն Աաաա գը սահմանելու մասին», «ՀՀ օրենսդիր,գործադիր ն մինների ղեկավար աշխատողների մասնագետների պաշտո այի մասին», գաղտնիքի «Բանկային մասին», դրույքաչափերի ն գանգատները քննարկ դիմումները յիների առաջարկությունները, կենսաթոշակայի պետական «ՀՀ քաղաքացիների լու կարգի մասին», մասին», «Եկամտահարկիմասին», «Սահմանադրաապահովության ն մասին», «ՀՀ զինված ուժերի կայազորային կան դատարանի մասին», հաստատելու կանոնագիրքը հակային ծառայությունների գաղտնիքիմասին», «Վարչական իրավա«Պետական ծառայողական քրեականօրենսգիրօրենսգիրքը», ՀՀ վերաբերյալ խախտումների նայլն: օրենսգիրքը» «ՀՀ աշխատանքային քը», որպես իրավունքիսուբյեկտներիկառաՊետական ծառայողների բավական հստակ կանոնակարգվում գործունեությունը վարչական ն կառավարության հրամանագրերի են վերը ճնշվածօրենքների, Սակայն իրավական նորմ ումներով ինստիտուցիոնալիզայմամբ:

ար»

«Քաղաքա -

պա-

«ՀՀ

որոշերը

ըճթայակարգերըն կարգավորում միայն կարնորագույն կաա ծառայողների Պետական ճեության ոլորտները:

գոր

են

Ը

նրանց կարգավիճակին սռյիալ-հոգեբա գործունեությունը, ար շնռրհիվ ներկայասնու բնութագրիօբյեկտիվառանձնահատկության համակարգ: Այդ հարաբերությունների Է հարաբերությունների Է պետականծառայող-ծառայող, սլ ներառում մեջ իր ջությունն ն կան ծառայող-պետություն պետական

ամո

տա

ծառայող-քաղաքա եռամիասնություն: փոխհարաբերությունների

հասարակություն

Է դուա

գործողություններիկ Իրավական նորմերիկարգավորող մեծ դաշտ, որը չի ենթարկվու բավական մնում իրադրությունների մարդկագնահատման, ի րավական հնարավոր էլ չէ ենթարկել ձնականայնել: չէ լիովին հնարավոր յին գործունեությունը ՆՆկատենք,"որորքան բարձր է պաշտոնականանձի ճակն, այնքան ավելի ոչ ալգորիթմայինբնույթ ունի ճրա գործունեությունըն հետեաքար ավելի է լայնանումղեկավարի«վարքային

քանզի

կարգի»

տը»,

հնարավորություն առաջանում որի շրջանակում է

Ա

Սոֆ»

սուբյեկտիվգործոնների ու մեկնաբանությունների անձնական

կարԻսկ այդ դաշտն Է, որտեղ հա ան րողական կար-

որո հաա նիա րդեն զրծոններ աննընտրությունը: կառավարում ծ

հիման

վրա

«Ի երըժա կյանքըբնութագի ոըթադր Յո

են ոչ

թե իրավականնորմե ծիքիուժը անձիներքինկարգավորի ր րող հիմնականբարոյականկատե իրչաւնան Սար

ն

տոթյունը, բարու-

թյունը, անհրաժեշտությունը, րաժեչտությունը, ինչպես նան պարտքի զգայումը, խիղճը, պատիվը: Այսինքնպետականծառայողիգո բծունեությանու վարքի բոլոր ոլորտներըներծծվածեն բարոյականությամբ: Եվ հենլյդրանով

գործնական նշանակուբրատաման ծառայողի Լիմայի հանդես գալիս որպես ո Աա բարոյականգիտակ է որպես ինքնակառավարում ո էը Հ նավորվում նորմը

ն

է

պահան ջ պայման կատարում՝ելնելովբարու, չարի, խղճիու արդարու րդարությ ո սեփականն հասարակական պատկերայումԲ ներիս: Ս: "արոյականնորմըխրախուսվում է հասարակական կարծիքի կողմից,ն այդ տեսանկյունիյ այն ինստիտույիոնալ է: Էթիկային իրավունքի աղբյուրներըմիննույննեն: Դրանքսովորույթներնեն, սահմաճափակումները, կրոնը: Այն պահի, երբ գռրծունեության արտաքինկողմըառանձնայյավնրա ներքին՝ հոգնոր աշխարհիս, սկսվել մրյակլություն այդ երկու տիպիճորմերի՝բարոյականությանն իրավունքի միջն: Իրավունքը միշտ Էլ տնօրինել Է վարքի արտաքինկողմին, բարոյականությունը՝ ներքին:Չնա յած դրանցմիջն որոշհակամարտությանը՝ իրավականնորմնապրում Է միայնշնորհիվ նրա բարոյական բովանդակության: Եվ հենց որ այդ բովանդակությունը անհետանում Է (կամ շատ նվազում), իրավականկողմըդէ-ֆակտո Է զրկվում Է գոյության իրավունքի): Այնպես,որքան Էլ պարադոքսային Է, իրավունքը շահագրգոված Է, որ պահպանվենբարոյականարժեքք ներըն բարոյական մթնոլորտը:

ենե

մարդու

Հասարակական գռրծառույթիկատարմամբպայմաճավորված

բոլոր

պրոֆեսիոնալ գռրծողություններում,որտեղ

աշխատանքի անմիջական օբյեկտըմարդնԷ, որը Է կրում իր պատասխանատվություն գործունեությանսույիալականհետնանքների համար,պահանջվում Է մշակելհատուկպրոֆեսիոնալ բարո յական նորմերիժողովածու: Այդ ժողովածունյուրահատուկձնով բեկում Է

մեջ

որմե ը:

ընդունված

հասարակության

բարոյական պահանջները ն մշակում վարքի

առանձին

Հասարակությանմեջ տիրապետողընդհանուրբարոյականնորմերը իրենյ պահանջներըտարածում են մարդկանցփոխհարաբեն գնահատմանձնավորմանվրա: Սկզբրությունների կարգավորման նային սոցիալականացման գործընթացում,ինչպես ն հետագայում անձ յուրաքանչյուր մասնակիյ է դառնումտարբերսոցիալականխմբերի, որոնք ինչ-որչափով որոշում են իր անդամներին «ֆիզիկական»,ն «ինտելեկտուալ»,հաճախնան «հոգնոր» մոդելները:Խումբը կանխոոշում է իր ֆունկցիւսներն ու բարոյաանդ րի վարքի վարքի հիմնական իր անդամների րոշ ֆունկցիւսներ յ հիմնական կան նորմերը:«Ներքին ուժեղ համախմբվածություն ունեյող խմբերում բոլոր այն էտալոններնու վարքիկոդեքսներըորոշվում են բավական. հստակորեն,ն սպասվում է, որ անպայմանորենպետք է իրականավէ հասարակությանհամար վեն: Վերջինը հատկապեսվերաբերվում կարնոր նշանակությունունեյող խմբերին, որոնսից մեկն Էլ պետական ծառայություննԷ: Խմբային ճորմերըապահովումեն անձի մասնակսությունըխմբի մեջ փոխհարաբերությունների մեխանիզմերում: Գտնվելով որոշակիպաշտոնում՝պետականծառայողը,յուրապնելով տրվածնորմերը,մշակում Է իր աճռատականը, որի հետնանքովիրեն Է վերագրումորոշ անհատականդիրքորոշումներ, սոյիալական վարն ինքնագնահատական: քի ստերեռտիպեր Պետականծառայողներին բազմազանությունըհետններկայացվողբարոյականպահանջների անք է նրա դերային կառույյի բազմաձնության:Պետականծառայությունում անձն ստիպվածԷ կատարելմի քանի դերեր,որոնք իրարիյ տարբերվումեն ոչ միայն բռվանդակությամբ,այլն հոգեբանական առանձնահատկություններով: Դերերի ն դրանվ նկատմամբ ներկաԷֆեկտըպետական յավվողբարոյականճորմերիհանրագումարման ծառայողիանձնային արժեքներիհամակարգիվրա նրանբարձրայնում Է ավելի բարձրմակարդակի, օժանդակումԷ անձի ինբնաիրայման գործընթասում բարձր ավելի պահանջմունքների բավարարմանը: դերերիտնական իրագործումըհանգեցնումԷ նան Մասնագիտական որը կույկ անձի մեջ որոշ կայուն գծերի ու հակումներիձնավորմանը, Է տալիս, թե ինչքանխորը, կայունն հաճախ նան անշրջելի Է դերերի ազդեսությունը:Օրինակ, պետականւվաշտոնյաները,հարմարվելով բյուրոկրատականհամակարգիձնակաճփոխհարաբերություններին, նույնպիսիանհույզ ու ձնականմոտելում են հանդես բերում այլ փոխհարաբերություններումԷլ: Տվյալներ կան ճան այն մասին,որ մարդու նս զգալի չափով պայմանավորվածեն արժեքայինկողմնորոշումները նրա սոյիալականդերերիկառույվածքովու բովանդակությամբ:

Իշխանությունըոչ միայն ընդունվողորոշումների իրականացման գործիքԷ, այլն գործոն, ռրն էապես ազդում է ղեկավարիմտածողուու թյան, բնավորության վարքի վրա: Պետական ծառայության նորմատիվ-իրավականկանոնակարգմանանկատարությանհողի վրա, չինովնիկներիմի մասի բարոյականգիտակցության,դաստիարակության թերության ու քաղաքայիական հասարակությանկառույպների չզարգալյվածությանպատճառով զարգանումն ձնավորումեն չինովճիկի գիտակկությունում,ինչպես ն պետական ծառայության խորքում «ինքնաբավ»կառույյի գաղափարներ, որոնքգործում են իրենյ բարոու յական օրենթներով «խաղի կանոններով»:Առավելընդգծվածայնի հայտ է գալիս այն սոցիալականխմբերում,կազմակերպություններում, որոնք փակվումեն իրենց նեղ կորպորատիվ նպատակներիու շահերի մեջ, որոնց բարոյական սկզբունքները ն փոխհարաբերությունների հաստատված նյրմերը հակադրության մեջ են մտնում հասարակության ն կազմակերպությանհետ: Կորպորատիվայդ էթիկանծաղկում է նան լիազորություններիանբավարարտարանջատման հետնանքով: Դրան օժանդակում է պետականապարատիբյուրոկրատայումը կ հասարակությանհետ կապերիխզումը, «ժամանակավորի»բարոյականությանսանձարձականալումը,որնապրում է «ինձնիցհետո թեկուզ ջրհեղեղ» սկզբունքով: Նման կորպորատիվէթիկայի հաստատմանն օժանդակում է նան ծառայողների յածր իրավական կուլտուրան, ընտրմանընթաւլյակարգի մեխանիզմերիբայակայությունը՝ըստբարոյականհատկանիշի:Օրինականությանն բարռյականնորմերիսիստեմատիկխախտումըբերում է պետականապարատիկազմալռւլծմանն հղի է անկառավարելիության վտանգով: Հասարակությունում տիրող բարոյական կապերի խզումը, պետական շահերիփոխարինումընեղ կորպորատիվշահերով վարկաբեկում է պետական պաշտոնը ն ծառայությունը հասարակությանաչքում, քայքայում իշխանության նկատմամբ վստահությունը՝մասսայական գիտակցությանմեջ ամրայնելով բայասականվարկանիշպետական ծառայությանն ընդհանրապեսիշխանություններինկատմամբ: ն շահերիմեջ՝չինով՛Ներփակվածիրկորպորատիվնպատակների նիկը դադարումԷ ծառայել հասարակությանը,անտեսում նրա շահերը, նենգադովի Է ենթարկումօրենքներիկատարումը, օրենքներ,որոնք վտանգումեն նրա«ինբնաբավ»գոյությունը: Կառուվելովիր փոխհա«ձեռքը ձեռք Է լվանում» սկզբունքով՝նա իր շրջարաբերությունները պատումստեղծումԷ կաշառակերությունըսնող միջավայրը: ՛

Իշխանությանչարաշահմանդեմ լավագույներաշխիքների են ղեկավարին պետական ծառայողիանձնական արժանապատվությունը, բարոյական արժեքները:Ոչ թե արտաքինհսկողությունը, այլ ներքին մոտիվայիանպետք է դառնա պետականծաղայողինուղղորդող խթապայմանը,ինչպեսն նրաանձնայինարժեքներնու անձիզարգալյման Է պետական դրական ծառայության վարկանիշիերաշնը: Սրանում խիքը,հասարակությանբարոյականառողջացմանպայմանը: Պետական ծառայողի էթիկաննախ ն առաջ վարքի կոդեքս է, որն իր մեջ է ներառումբարոյականսկզբունքներն նորմեր,որոնքամենաընդհանուրձնռվ արտահայտումեն պետականծառայողիբարոյական էության ն նրա գործունեությաններդաշնակությանըհամապատասխան պահանջները:Դա արժեքներին կանոններիհամակարգէ, որը կանոնակարգում է պետական ծառայությունում ղեկավար-ենթակա, հասարապետություն-ծառայող-քաղաքայիական ենթակա-ենթակա, ն է բարենկություն հարաբերությունները ուղղորդում կոլեկտիվում պաստ սոյիալ-հոգեբանականմթնոլորտստեղծելուն: մեջ տիրապետողբարոյականության Հիմնվելովհասարակության վրա` պետականծառայողիէթիկան այդ գործունեությանառանձնահատկության հիման վրա մշակում է բարոյականսկզբունքներին ճորմերի համակարգ: սկզբունքնէ՝ մյուս առաջինըօրինականության Այդ սկզբունքներից իրավականնորմերի ն պաշտոնական կարգադրություններինկատմամբ սահմանադրությանգերակայության ընդունումը: Երկրորդը հումանիզմիսկզբունքնէ, որը պահանջումէ հարգանք մարդու նկատու արժանապատվությանը: մամբ,հավատ նրա ընդունակություններին է Այդ սկզբունքըկոնկրետապվումէթիկականնորմերումքաղաքավարության, տակտի,համեստությանարտահայտությամբ: Իրագործելով բարոյական ընտրություն որոշմաս կայալման ն իրականակմանգործընթայը՝պետականծառայողը «վարքային լյուֆպարտավորէ ղեկավարվելպետությանն հասատի» շրջանակներում րակությանշահերով՝դրանց հետ համաճձայնելնելովնան իր շահերը: կամ կոնսենսուսըկոչված է ապահոԱյդ շահերի ներդաշնակությունը ն անկախության սկզբունքները: վելու անաչառության մոտ պատասխանատվությանսկզբունքը Պետական ծառայողի խղճի առկայություն,հասարակության ենթադրումԷ քաղաքայիական ն մարդկանս առջն անձնական պատասխամատվության զգասում,

պրոֆեսիոնալազնվություն՝խոսքին գործի միասնություն, ներքինբաըդյականարժանապատվություն: ՀիմնարարԷթիկականսկզբունքներիցմեկն ու պետական ծառայողի գործունեությանգնահատմանբարոյականբաղադրիչը արդարության սկզբունքն է, քանզի մանկակածանարդարություն,որը թույլ Է տալիս պետական ծառայողը, վնաս Է հասցնումիշխանության հեղի-

ճակությանը:

Օրինականության, հումանիզիմի, անաչառության, պատասխանատվությանն արդարությանսկզբունքներըընկածեն պետականիշխանության մարմիններիգործունեությանԷթիկական գնահատման հիմբում, որոնքբնութագրում են պետականծառայությանգործունեության, ինչպես ճան յուրաքանչյուր պաշտոնական անձի բարոյական բովանդակությունը:Նշված սկզբունքների որնէ մեկի խախտումը կամ նենգափոխումը հանգելնում է մյուսների թուլացմանը, ն բոլորը միասինծառայում են որպես պետության«առողջության» աստիճանի չափանիշ:Այդ պատճառովէլ նշված սկզբունքներըկազմումեն պետական ծառայությանբարոյական կոդեքսի հիմքը: սկզբունքներըտալիս են ընդհանուրուղենիշեր,ապաԲարոյական հովելովպետականծառայության՝որպեսհամակարգիամբողջականություն ն կենսունակությունն̀երկայայնելով բարձրագույն արժեքներ: Բարոյականնորմերըպատվիրակումեն վարքի որոշակի ոճ, պարունակում են սահմանափակումներ, երաշխավորություններ,արգելքներ՝ երաշխիքդառնալով այն բանի, որ մարդիկկարողանանհույս դճել միմիանսվրա՝ ընդհանուր նպատականերինհասնելու համար:

Բարոյականկոդեքսիդերը պետական եառայությանմեջ Ղ1.2.2.

Բարոյական կոդեքսի ուրվագծերը: Առօրեականմակարդակով հաճախ է խոսվումայն մասին, թե «մարդիկ հորինել են բարոյական կանոններ,որ դրանք խախտեն»: Եվ անգետներըիրոք խախտումեն: կանոններըչենհորինվում,դրանքսինթեզվում Իրականում են նբյուրեղացվվում ազգայինկյանքի բազմադարյանպատմական հոլռվույթում, մաքրվում,ճշգրտվում ն հարմարեցվումեն ազգի որոշակի պատմականզարգացմանփուլին: Ազգիամենիցիմաստուններկայաանսահման ոլորսուցիչներըդիտարկումներին ենթագիտակկականի ու տի երբեմն գիտակսմանհիման վրա բայահայտում ձնավորվումեն բարոյականարժեքներ,որոնք արտասոլումեն էթնոսի յուրահատկու-

բարոյական

Կոնկրետ փուլում փոխկապվածությունը: թյունն ու նրա անդամների է բարոյականկոդեքս: դառնում համակարգը այդպիսիարժեքների Բարոյականկոդեքսը,այդպիսով, կանոններիժողովածու է, որը տվյալ հանրույթի համար ծառայում է որպես ուղեցույս՝ կյանքի քաոսում իր ուրույն հետագիծը ստեղծելու: Այդ է՝ բարոյականկոդեքսի անմիջականդերն ու ճշանակությունը:Կոդեքսի բացակայությունը նշանակումէ սողք դեպի քաոս: Դա այն առանյքն է, որով կառույվում է տվյալ ազգիխաղաղհամակեյությանճպատակամետկենսագործու-

նեությունը:

գաղափարիխտաԲարոյականկանոններըճան կառավարման է կտաոավարող, դառնում են: անձը կանոնները՝ Պահպանելով ցումներն իսկ խախտելովայն՝ կառավարվող:Բարոյականկոդեքը չափազանց կարելի Է ասել, թե համարյա չի փոխվում:Կա դանդաղԷ փոփոխվում, համակարգի) (որպեսհասարակական տարբերություն ազգի որակական միջն: Մեր հ ատկանիշների ն անհատիբարոյական բարոյականության ծառայուկարնորինստիտուտներիմեկի`պետական պետականության ու ն մշակումն թյան բարոյականկոդեքսիբազմակողմանիմանրամասն կայացմանհամար: ընդունումըկարնորքայլ է այդ ինստիտուտի Պետական ծառայության կոդեքսում պետք Է խտացված ձնով բարոյականէությունը ն առանձնահասարակության արտահայտվեն խմբերումդրա առանձնահատհատկությունը,ռեալ հասարակական ն կությունները: Հակառակ դեպքում այն չի ըճդունվի չի կիրառվի: պետականծառայողներիններկաԿողեքսումպետք է պարունակվեն ն պետականկադրակոնկրետպահանջները յալյվող հասարակության հիմնահարկերը: Կոդեքբարոյա-էթիկական յին քաղաքականության է: վարմանէականգործիքն Դրա քաղաքականության սը կադրային պետականծառա յողների կարելիէ կանոնակարգել օժանդակությամբ մի հսկայականոլորտ: Եվ քանի որ բարոյականկոգործունեության ծառադեքսումժողովվածն համակարգվածպետք Է լինենպետական յողներիններկայացվողբարոյականպահանջները,ապա անկասկած կօգնի ծառա յողներին՝կողմնորոշվելուվարէ, ռր դրա առկայությունը հիմնախնդիրներում: քի բարոյական Կոդեքսը որոշում է պետական ծառայողներիմասնագիտական բարոյականասպեկտը ն ծառայողականվարքի կագործունեության նորմեր: պակսությամբհաստատում Է հստակ բարոյա-Էթիկական Այդպիսով, առաջին մոտեւյմամբ,պետականծառայությանբարոհամակարգ է, որոնյով կոդեքսըբարոյականկողմճորոշիչների յականճ

ղեկավարվումԷ պետականծառայողըիր մասնագիտական պարտականությունները կատարելիսայն հաշվով, որպեսզիիրգործունեությունը չվնասի աշխատանքի աղբյուրից օգտվող անձանյ, ինչպես ն պե-

տությանը:

Բարոյական կոդեքսի առկայության անհրաժեշտությունը ելնում է այն բանիս, որ պաշտոնական անձի բարոյականությունըչի կարող հիմնվել միայն խղճի ն նրա կողմից բարու ն չարի հասկասությունների ըմբոնման վրա: Պետական ծառայողի բարոյական վարքը չի կարողկառումվել կամ հիմնվել ըստ այն հայտնիբանճաձնի,թե «ամեն ինչ, որ օրենքով չի արգելված, թույլատրելի է»: Կոդեքսի ն հաստատված քաղաքական-իրավականհամակարգիմիջն պետք է լինի համաձայնվածություն:Այն օրենսդրությանո՛չ այլընտրանքն է, ո՛չ մեկնաբանումը, ո՛չ բռվանդակությունը ն ո՛չ էլ կիրառման մեխանիզմը: ճան

Ծառայողական պարտականճությունների կատարման ժամանակ

բարոյական կողմճորոշիչներին հետնելըենթադրումէ հատուկընթայակարգեր ն վերահսկման մեթոդներ, որոնք իրեն հերթին նույնպես որոշվում են կոդեքսով: Պետական ծառայողի բարոյական կոդեքսըպետք Է բարոյական նորմերն րմեր, ք են: Դա րեկան բարոյական ավելի խիստ նորմեր, նորմերնեն: քանառօրեկան արդյունքն Է այն բանի, որ պետական ծառայողներնունեն իշխանական գործառույթներ ն լիազորություններ,որոնք պարտավորեցնող են: Որքան բարձր է ծառայողի կարգավիճակը, այնքան ավելի խիստ պետք է լինի ճրա նկատմամբբարոյականնորմերիկիրառումը: Պետական ծառայողի մասնագիտականգործունեության բարձրագույն չափանիշը ն վերջճական ճպատակն են հասարակության,

պարունակի

պետության ու հայրենիքի շահերը: Կոդեքսը կազմելիս այն դառնում է հիմնականսկզբունք: Պետական ծառայողնիրավունք չունի հասան խմբերիմասնավորշահերակությանշահերը ենթարկելանհատների ն պետությանը:Նա րին, եթեայն վնաս Է հասպնումհասարակությանը գործում Է հանուն համազգայինշահերի,հանուն հանրությանբարվոք կենսակերպի:Նա իր գործունեությամբ ամրապնդում Է պետական իշխանությանհեղինակությունը:Այդ նպատակի համար ծառայողը չպետք է իր պարտականությունների կատարումըկախման մեջ դնի անձնական պատասխամճատվությունիս: Կոդեքսը պետք Է ենթադրինան պետական ծառայողի որոշ ինքԱյն պետք Է անդրադառնա նասահմանճափակումներ: ծառայողի պատասխանատվության,նրա անաչառությանն ճշմարտայիության,բա38

րեխղճության, ազնվության, քաղաքացիների նկատմամբ հարգանքի, համամարդկային արժեքների նկատմամբվերաբերմունքի, մասնագիտականհամերաշխության,ազգայինշահերին նվիրվածությանկատեգորիաների ձնավորմանն ներկայացմանվրա: Կոդեքսը ձնավորում Է պետական ծառայողի աշխատատեղում նրա հարաբերությունների ամբողջականությունըն ընդհանուրեզրեր պետք Է ունենա պետական ծառայության օրենքով սահմանված կարգ ու կանոնի հետ, լինի ծառահիմքը: յողի աշխատանքային կուլտուրայի Հայաստանի Հանրապետությանքաղաքային, ընտրելով պետական ծառայողի մասնագիտությունը,իր վրա պետք է պատասխանատվություն վերցնի հետնել ծառայողական պարտքին, թանկ գնահատել պետական իշխանության ներկայացուցչի պատիվը,պահպանել վարքի բարձրագույնբարոյական նորմերը: Քաղաքացիներին ծառայելու, գործընկերների, պետության ն ամբողջ ժողովրդի վստահության իրավունք, պետական ծառայողին տրվում է իր մասնագիտականպատվախնդրության,անձնական արժանապատվության ն օրինավորության,ինչպես նան գործունեությամբ վաստակածբարձըրհամբավի շնորհիվ: Ծառայությունում ն առօրյա կյանքում պետականծառայողըղեկավարվում է հետնյալ բարոյական նորմերով ն պարտակաճնություննե-

րով. ռո

տ

ո

ո

Ցուկաբերել մասնագիտականազնվություն պաշտոնական տեղեկատվությանառաքմանգործընթայում: Ցուցաբերել ողջախոհություն ն ազնվություն իրեն վստահված ֆինանսականմիջոյների տնօրինմանն պաշտոնականհարաբերություններում,հավատարիմլինել ազնվության ն արժանապատվությանվեհ գաղափարներին: Լինել հավատարիմքաղաքացիականն ծառայողական պարտքին, խորը գիտակցելպետական,անձնական պատասխաճատվությունը հասարակությանն պետության շահերի նկատմամբ: Միշտ հիշել, որ անձնակազմի բոլոր անդամներիընդհանուր ճիգերը ն արդյունքներըկարող են թուլանալ անձնակազմիթեկուզ մեկ անդամիանգործունակությունիկ,ոչ բարոյական քայլիս կամ ծառայողական պարտքի նահանջի պատճառով:

Պետական ծառայողը անձին վերաբերվում է որպես բարձրագույն արժեքի:Նա պետականապաշտ է, նվիրված Հայաստան հայրենիքին: Մարդասիրական,քաղաքավարի, պատրաստա39

կամ վարվեյողությունը նրա կերպարի անբաժանելիբաղադ-

տ

րիչն է: ո

ո

ռ

Պետության կողմի լիազորված իրավունքներըօգտագործում է խելայի, օրենքիխիստ շրջանակներում,ազնվությամբ,անկողմճակալությամբ` օբյեկտիվորեն աջակսելով կառավարությանը նրա ձնավորման,որոշումներիիրականյմանգործում: Իր նկատմամբխստապահանջ է, սկզբունքային, ճշմարտակյի, որոշումներում անաչառ, թույլ չի տալիս, որ դրան վրա ազդեն որնէ կանխակալկարծիք կամ դիրքորոշում,թշնամականկամ նույգիսկ բարեկամականզգավմունքներ:

ռո

Պատրաստէ անշահախնդիրօգնությունցուցաբերելյուրաքանչյուրին, ով դրանում կարիք ունի, թույլ չի տալիս ծառայողական դիրքի չարաշահում, պայքարում է կաշառակերությանամեն մի դրսնորմանն իր գերատեսչությանհեղինակությունըխաթարող ամեն մի երնույթի դեմ:

ռ

Մշտապեսղեկավարվումէ այն մտայնությամբ,որ պետությանն ու հասարակությանըօգուտ կարող է բերել միայն բազմահմուտ, բարձրընդունակություններովօժտված,արհեստավարժպետական այն ծառայողը, որն անընդհատ կատարելագործումէ իր որակավորումը ն միաժամանակ դրական փորձը փոխանյում ավելի երիտասարդգործընկերներին:

ռ

Ազնվաբար ն բարեխղճորեն է կատարում ծառայողական պարտականճությունները,գործում արհեստավարժ ն արդյունավետ, դրսնորում հաստատակամություն, մասնագիտականբարոյական կայունություն ն անհանդուրժողականությունպետական ծառայության կոդեքսին հակառակ ամեն մի երնույթի նկատմամբ: Գործով պաշտպանումէ իր ստորաբաժանմանն գերատեսչության պատիվը ն հեղինակությունը:

Իր բարոյական պարտքը է համարում լինել բարձր կազմակերպված, կարգապահ, կատարողական,նախաձեռնող,ճիշտ ն լսել ու ընդունելիր ծառայակիցներիդիտոարժանապատվորեն ն ղություններ քննադատությունը,կարողանալ ժամանակինընդունել իր կողմիս թույլ տրված սխալներըն վայելուչ ձնով հարթել իր մեղքն ու չփնտրել կեղծ ինքնաարդարացում:Իր ամբողջ վարքովլինել բարձը օրինավորությանն շրջապատիհետ բարոյական վարմունքիօրինակ:

ռ

ո

Իրեն տեսնում Է ոչ միայն պետությանհենարանի,այլն ազգի մշակույթի ժառանգությանպաշտպանի ն շարունակողիդերում: Պահպանում, բազմապատկումէ լավագույն ծառայողական

ավանդույթներըհ̀այրենասիրությունը,ընկերականությունըն օգնությունը, արիությունը, անշահախմնդրությունը, փոխադարձ մարդկան կարիքնեինքնազոհությունը, ազնվաբարոյությունը, րի ն վշտի նկատմամբ նրբազգայությունը,պարտքն ու հավատարմությունը: Գտնում է, որ բարձրագույնպատիվ է իրավունք նվաճել հպարտանալու իր

ռ

արժանիորենկրել պետական ծառայողի մասնագիտությամբ, կոչումը:

Ղեկավարկադրերիպատվիխնդիրնէ` ռ հմտորեն զուգակկսելկառավարման հաստատակամությո ն պահանջկոտությունը կոլեկտիվում բարյայակամ սոլյիալհոգեբանականմթնոլորտի պահպանման հետ: Ձնավորել անձճակազմիբարոյականկուլտուրան,հոգալ ենթականերիմասին: նպաԱնձնակազմինհաղորդակիյդարձնելկազմակերպության ղեկավարման,արժեքատակներին, ձգտել վերանորոգչական գործունեությանիմաստի ստեղծման:ՔԱյին դիրքորոշումների, ն արարքները,այլ ոչ թե անձը: ճադատել գործունեությունը

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

1.3. ՊԵՏԱԿԱՆ

ՄՇԱԿՈՒՄՆ ՈՒ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

1.3.1.

էությունը Պետական քաղաքականության

էությունը հասարակություՎեբերի քաղաքականության ն հարաբերությունների գործունեության ուղղված ճը կառավարելուն է: ոլորտն Քաղաքականությունըսոյիալական խմբերի ու անհատների գորսեփականու հակադիր ծունեությունն է գիտակսելուն ներկայապնելու կոլեկտիվշահերը, մշակելու ողջ հասարակությանհամար պարտադիր որոշումներ,որոնք իրագործվումեն հիմնականումպետականիշխաԸստ Մ.

նության միջոյով: ն Քաղաքական կառավարմանհիմնական ինստիտուտը միշտ այժմ էլ մնում է պետությունը,որը բնակչությանհամընդհանուրշահե41

րի արտահայտիչ0 է ն հասարակությանմեջ կատարում է ինտեգրող դեր: Պետությունըհասարակության մակրոքաղաքականիճստիտուտ է, որը ժողովրդի կարգավիճակնամըագրողնէ: Քաղաքական-սոցիոլոգիական տեսանկյունից քաղաքականությունը հասարակության կազմակերպման,նրա ամբողջականության պահպանման ն այն էլիտայի կողմից ինստիտուտներիմիջույով կառավարմանճ ուղղված քաղաքական գործընթա է: Այն պետական ն է պրակտիկա բյռւրոկրատիայիինստիտուցիռնալ-կառավարչական ն ուղղված է հասարակական ահա յունավետ բավարարմանը: Պետության նպատակներիու խնդիրներիիրականասումըկատարվում է պետականքաղաքականությանմշակմամբու իրականալյմամբ: Այն պլանային միջոցառումներին ռազմավարականծրագրերի,սկզխնդիրների ու ճպատակների բունքների, առաջնահերթությունների, ն համախումբնէ, որոնք մշակվում իրակաճավվումեն պետական ն կողմից` ներառելով ճան քամունիցիպալիշխանությանմարմինճճերի ղաքացիականհասարակությանինստիտուտներին:Պետականքաղաքականությունըհասարակականհիմնախնդիրներիլուծմանն ուղղված պետական իշխանության մարմիճճերիճպատակաուղղվածգդրծունեություն է: Այն միջոյ է, որը թույլ է տալիս պետությանըհասնելու կոճկրետոլորտներումորոշակի նսլատակճերի՝ օգտագործելովիրավական, տնտեսական,վարչական ն այլ ազդեսությանմեթոդներու միջույյներ, հենվելով իր տրամադրությանտակ եղած ռեսուրսներիվրա: Վերջին իրեճից ներկայանում է իշչհաշվով պետականքաղաքականությունը մարմիններիգործոխանությանու կառավարման վարչա-քաղաքական ղություններիընդհանուրպլան, որն ուղղված է հասարակությանկարնոր հիմնախնդիրճերի լուծմանը ն ներառումէ հետնյալ տարրերը.

ն գնահատում: մոնիտորինգ ան արդյունքների կատարմ ճ ու պետական Կոնկրետ ոլորտումհանրայինքաղաքականճութ)յա ե լի է ռս

լիս կարե դիտարկ փոխհարաբերությունները վարչարարության տարրերը. հիմնական առանձնավնելհետնյալ

անմունքների արտադրության արդ

հասարակությանզարգալյման առաջնայնությունճերիու ճպատակներիորոշում,

ռո

քաղաքականռազմավարությանմշակում ն

տ տ

ռ

թյումը,

ռ»

րությունը), ս

որոշ մարմինների

կամ մունիցիպալիշխանության պետական

սոցիալականխմբերիհետ

ռտ

պետականռրոշումճերիընտրությունն

կայասում,

քննարկում-

լ

մեխանիզմը, ումների ընդունման

կառաու հանրային ֆիճաճսների բյուջետավորման պետական գործընթացը: վարման հարաբերումեջ սոյիալական Այդույլ էտալիս հասարակության պետական քաղաքակաճնառավարմանըն կտ ռազմավարակա թյունների ռ»

այնորեն: որ նությանըմոտենալ համակարգա)

ն սովիալական Քաղաքական

միջավայրն գործընթացներ /

քաղաքականություն Կոնկրետ կամծրագիր

Պետականկառավարման համակարգ

Պետական

ծախսերի շահույթին համապատասխան այլընտրանքային վերլուծություն ու գնահածրագրերիու քաղաթականությունների տարբեր քաղաքականն

փարչարաորչոր (պետական

համակարգը

պետական կառավարման

պլանավորում,

ճեր ն խորհրդակսություններ,

." հրո

ու

տում,

իրադրությունը,

ու սոյիալական ընդհանուր քաղաքական ծրագրիկոնկրետքաղաքականուն ռրոշակիոլորտում րոշ

ո

բյուջետավորում ան Սխեմա 1. Պետազանք

ն վարչար արարություն քաղաքականություն ուսումճչլուրըրը (վերնիվճերքն) յուրաքանչ)ո

Վերը նշված ոլորտներից

ճյուղերը.

ւ գիտությունների

է հասարակական ճասիրում

հետնյալ

քաղաքագիտություն, սոցիոլոգիա ն տնտեսական վերլուծու-

ռ

պրոբլհմներ

հասարակական Լուծում պահանջող

Հ կա յայում որդշում որոշումների

թյուն,

քաղաքական վերլուծություն, հանրային քաղաքականության վերլուծություն,

ռ

ո '

մենեջմենթ, ինստիտուցիոնալ ն կազմակերպականվերլուծուԹյուն,

»

որոշումներիկայացմանտեսություն,

տ

պետականֆինանսներն աուդիտ:

Օրակարգի

խուղ

Պետական քաղաքականության սկզբունքներն ու մեթոդները

`

ռազմավարության

Պետականքաղաքականության օրենքը պետական հայեկակարգը,

1.3.2.

Գիտականորեն հիմնավորված պետական քաղաքականություն իրակաճայնելու համար կարնոր դեր են կատարում քաղաքականկառավարչական սկզբունքները:Եթե նպատակադրումըկապ ունի կառավարչականռրոշմանմշակմանն ընդունմաճհետ, ապա սկզբունքնեըը, մեթոդները,տեխնոլոգիաները կապվածեն կառավարչականլրիվ ցիկլի պրակտիկ ֆազայի հետ, որի շրջանակներումիրակաճացվում են դրված նպատակները, ն տեղի է ունենում տնտեսական,սույիալան կան պետականքաղաքականության այլ ոլռրտներիվրա կազմակերպող ն կանոնակարգող ազդեվություն: Ընդհանրաւվեսսկզբունքըկառավարմանգիտության ռւ պրակտիկայի հիմճարար հասկայություններից է: Սկզբունքներասելով՝ հասկանում են այն հիմնական դրույթները, ռրոնյով ղեկավարվում են կառավարմանմարմիններըն կադրերըիրենց գործունեությանընթայքում: Դրանք որոշում են կառավարվողհամակարգիձնավռրմաճն օրինաչափությունները,նրա կառույցը, կառավարվողօբյեկտի վրա ազդելու մեթոդները, նրա վարքի մոտիվացիան,հաշվի են առնվում կառավարչականաշխատանքիտեխնոլոգիային տեխնիկականզինվածությանառանձնահատկությունները:Դրանք արտահայտում են կառավարմանգործընթակիհիմնարարու ելակետայինդրույթները,ուճեն նորմատիվային բնույթ ն մատնանշումեն՝ ինչպես գործել: Քաղաքական-սոցիոլոգիականգրականությունումկառավարչական սկզբունքներիտակ հասկանումեն հասարակությանգործառնման ու զարգասմանօրենքներիիմացության վրտ հիմնված հասարակության կառավարմանգործընթացներըղեկավարող մարդկաճկ,ինստիտուտներիու մարմիճներիգործելու կանոնները:Պետակաճքաղաքա-

ն

ա

ճ

միջոյներ, ծրագիր(ճպատակներ,

ր, ռեսուրսներ) ընթալյակարգն

յուն գործունեութ

համապատասխան Ծրագրին ն զործընթակ ներ)

(միջոյառումներ

արդյունքներ անմիջական Գործունեության ապրանքներ) (ծառայություններ, ' ե: ուններն

յին ճպատակա գտագործող

կայինի խմբերի հաբերի ն ոչ

օ

նպատա

համար Բնակչության

վրա ազդեկություն

հետնանքներն

օգուտներ ն

յան մոնիտորինգ Պետականքաղաքականութ

գնահատում.

.

"

բաշխում: արդյունքների Ո ա իերականավման քաղաքականության Պետական ռ

աաա էշջջջաառաաաաարՀաաաՀ--

ԱՏ

ր

եմա 2.

արդյունքայնություն, արդյունավետություն,

)

'

-.

ննանաաեիիոկեեեը

փուլերըն չափանիշները

ինչպիսինկազմակերպական-վար միջոյներն, մընդհանուր մեթոդները: ն են

կանության սկզբունքներըլինում են ընդհանուր ն առանձնահատուկ (ճյուղային): Առաջինները կիրառվում են պետության բոլոր տիպի քաղաքականություններումն ունեն համընդհանուր բնույթ: Դրանք են. օբյեկտիվության,կոնկրետության,օպտիմալության, հետադարձկապի իրավական նորմերին համապատասխանությանսկզբունքները: րորդ տիպին են պատկանում այն սկզբունքները, որոնք կիրառվում են հասարակությանառանձինոլորտներիկառավարմանմեջ կամ օգտագործվում են միայն պետականքաղաքականությանմեջ, քաղաքական կուսակցությունների քաղաքականություններում ն հասարակականքաղաքականկազմակերպություններիկողմից: Առանձնահատուկ սկզբունքներից առանձին ուշադրության են արժանի միայն դրանք, որոնք կիրառվում են գլխավորապեսպետու-

տնտեսական սոյիալ-հոգեբանական (դիրեկտիվ) մեթոդն ունի դրսնորմաներկու

Վարչա-կազմակերպչական Վարչականմեթոդի

ն սակ՝ վարչական

Երկ-

տտո-

էությունը կազմակերպչական: այսինքն՝վարչական սկզբունքով,

է հարկադրանքի բռվանդակվում է

ենթադրում թոդի կիրառումը

մե-

ընդունածորոշմանանվերապահիրաէ

բաժանվում

մեթոդը նս, իր հերթին, Կազմակերպչական կանացում: ն ճորմավորում կազմակերպչակ երկու մասի՝ կազմակերպչական է լմն րականացվո կարգավորո ի Կազմակերպչական կարգավորում: կառավարումն օգնությամբ ու նորմատիվների նորմաների պարտադիր

ի կատար ածելու

համար:

են

հանդես

երկու ձնով Կառավարմանտնտեսականմեթոդները մեթոդի ն բ) ներգործություն կենտրոնացված ա) պետական գալիս. թյանսոյիալականուտնտեսականքաղաքականություններում: ԳիտաներգորՊետական կենտրոնացված տնտհաշվարկիմեթոդի ձնով: հական գրականությանմեջ կարծիքկա, օրինակ,որ հասարակական միջոն լծակների է հարկային տուրքային ծություննիրականավվում մակարգիհամար կենսականկարնոը դեր ունի «Ժողովրդավարական սահմանային մակարդակների

սկզբունքը, որը հիմնվում է հետադարձ կապատասխանատվության» Կա կարծիք ճան, որ շուկայականդեմոկրատիայի պի սկզբունքիվրա: պայմաններում պետությունը պարտավոր է ղեկավարվել հետնյալ ու սեփականությանանձեռնմխելիության, սկզբունքներով`անձի սույիալական արդարության,հասարակականկայունության ն այլն: Վերջապես, կարելի է բերել նս մի տեսակետ, ըստ որի առանձնավվում են պետակաճկառավարմանն պետական քաղաքականության հետնյալ սկզբունքները`կառավարության սահմանադրականության, ժողովրդաիշխանության,հաշվետու լինելու, արդյունավետության,թափանկիկության, արտաքին միջավայրին ադեկվատ արձագանքման կամ ն ընկալման,ընթապակարգային նորմերինհամապատասխանճության իշխանություններիտարանջատման: Պետական քաղաքականության իրականացման մեջ առաջատար դեր կատարողսկզբունքներիհետ կարնոր դեր են խաղում նան կառավարմանմեթոդները: մեթոդիաակսովորաբարհասԿառավարման-քաղաքակամության են կանում կառավարվողօբյեկտի վրա սոյիալական սուբյեկտներիու քաղաքական ինստիտուտներիազդեւյությունըկարգավորողու կազմակերպողմիջոցները, որոնք ուղղված են այդ օբյեկտներին համապատասխաճեսնելուպահանջվող օրինաչափություններին:Մեթոդները լիճում են նույնպես ընդհանուր ն առանձնահատուկ(ճյուղային): Առաջինին եճ վերաբերվում կառավարչականազդելյությանայնպիսի հա46

սահմանմ

շահութաբերության

ճերդրումների), (կապիտալ ինվեստիսիոն խթանման, ճանապարհով, այլ ակների օգնու

յով,

քաղաքականության ֆինաճսավարկային են թյամբ: մե թոդներընս հանդես սոյիալ-հոգեբանական Կառավարման բ) հոգեբանական ու

ներգործություն,

գալիսերկու ձնով՝ա) սոցիալական

օբյեկտր հասարակուներգործության Սոցիալական ներգործություն: անձնակազմը,

թյուննէ, առանձինշերտերը,կազմակերպությունների օբ յեկտը անհատ

ներգործության

խմբերը: Հոգեբանական մարդկային անձն է:

:

քաղաքակապետական մեթոդներիս ճյուղային Ժամանակակիս մեթոդն

նությանմեջ առավել է, որը թույլ

է

ծրագրանպատակային օգտագործվողը ֆինան-

համալիրի մեջ միավորել տալիս մի միասնական ու

ոեսուրսները

տալ

«կե-

այլ կազմակերպական նյութական սական, խնդիրներին: տնտեսական սովիալական

տային» լուծում

ն

ու

իրենց

յունը քաղաքականութ պետական մակարդակում մասՊրակտիկ սուբյեկտների ու ունեսող,բազմաթիվ շահերն նպատակներն օգտագործելով է, որտեղ

նակցությամբքաղաքական գործընթավշակվումէ (շահերի համաու մեթոդներմ̀ մեխանիզմներ բազմազան միասնական կենսագործունեության մարդկան ձայնեյմանմիջոյով) ֆինանսական, կուրս՝հաշվի առնելովպետության գործողությունների ոեսուրսները:Պետական քամարդկայիճ ն իճֆորմացիոն ճյութական,

ղաքականությունը ճան գիտականհայեցակարգերի,տեսությունների, հասկայություններիու մեթոդներիամբողջությունէ: Այն ունի հետնյալ առանձնահատուկգծերը. 1.

պետական քաղաքականությունըպետական ինստիտուտների կողմից խոշոր սոսիալական խնդիրներիլուծման համար նւպվատակաուղղված գործողություն է:

2.

Հասարակական

3.

Այն հիմնվում է օրենսդրությանվրա, ինչպես իրավական, այնպես էլ հասարակության մեջ ընդունված բարոյական նորմերի վրա՝ հաշվի առնելով ավանդույթներըն պետական ծառայու-

պետական ռեսուրսների մոբիլիզացիայի նպատակով համալիր գործողությունների ն միջոյառումների համակարգէ, որին մասնակկումեն ն՛ պետական,ն՛քաղաքավիական ինստիտուտները: ու

թյան առանձնահատկությունները:

4.

Պետական քաղաքականությունըներառում է հասարակության կենսագործունեությանբոլոր հիմնական ոլորտները, որի պատճառով դրա վերլուծության ու մշակման համար պահանջվում է միջառարկայական,համալիր մոտեսում՝ օգտագործելով սովիոլոգիայի, էկոնոմիկայի, մենեջմենթի,հոգեբանության, կառավարման ն քաղաքագիտությաննվաճումները:

ռ

մեջ,

մշիրականայմնել կարգավորելսոյիալական գործընթացները, ու գնահատում: տական մոնիտորինգ տարբերասպեկտներիուսումնաՊետականքաղաքականության գործընթայումառաջացող բազմաթիվհարսեսիրմանն գնահատման են րի մեջ առանձնասվում հետնյալ գլխավոր հիմնախնդիրները. որոշէ մշակում պետականքաղաքականությունը, ո՞վնինչպե՞ս ն առաջնահերթությունները, ում դրա նպատակները ն տ պետականքաղաքականությունը, ինչպե՞սէ իրականացվում ու հետնանքները, դրա արդյունքներն ո՞վէ գճահատում սոյիատ պետքէ լինի պետականքաղաքականությունը ինչպիսի՞ն ո

ո

ո

ռո

քաղաքացիների,հասարակությաննյութականու հոգնորարժեքների պաշտպանությունը, ինչպես նան գործունեության որոշակի ձներիպաշտպանությունը, հասարակության, պետության ն քաղաքայիներիիրավունքներին վտանգող գործողություններիարգելումըն պատժումը,

ռ

սոյիալ-տնտեսական օրինականության կանոնակարգումը, պլանավորումըն ապահովումը,

ռ

բնակչության պահանջմունքներըբավարարողծառայությունների ն ապրանքներիապահովումը:

արտաքին լական,տնտեսական,ռազմական,բնակարանային, ն այլ ոլորտներում, էկոլոգիական քաղաքականության, ձնավորվումպետականքաղահարաբերություններեն ինչպիսի՞ մասնակիստարբերսուբյեկտներիմիջն, ինչպես քականությանը

է բնակչության պաշտոնական վերաբերմունքը ինչպիսի՞ն ծրագրերիու քանպատակային ռազմավարության, պետական

Պետական քաղաքականությունըներառումէ այնպիսի ճպատակներ,ինչպիսիք են. ռո

կոռրդինայնելհիմնականմասնակիյների (ակտորների) գործունեությունները, ու հասարակական կազմակերպություններին քաղաքասիներին մշակման, իրակաճերգրավելպետականքաղաքականության գործընթայի կատարման ծրագրերի ճայման ն ճպատակային

հետ

ճան

ղաքականկուրսի նկատմամբ:

Պետական Քաղաքական կառավարում ռազմավարություն --Ֆ շահեր ն --ֆ ը (վարչական մունքնե (քաղաքակա պահանջմունքնսը համակարգ) համակարգ) Հասարակական

:

յ

ձնավորմանգործընթացը Մխեմա3. Պետականքաղաքականության

Հետնաբարպետության առաքելությանմեջ են մտնում. ո հաստատել պետական քաղաքականությանառաջնայնությունները, մշակել ռազմավարությունու կատարել ընտրություն, ռո

պայմանավորվել քաղաքականության գլխավոր սուբյեկտների

Քաղաքականհամակարգ

Վ `

Նշված

րը համառոտ

-|

Պետականքաղաքականությանզարգալյման չորս հիմնականփուլերը 1.

Քաղաքականության

նախաձեռնում

ս

"

Է

ռ

Սխեմա4. Պետականիշխանությունն քաղաքականություն

Պետականքա ղաքականությանզարգայման գործընթացըներահիմնականփուլեր, որոնք կազմում են յուրահատուկքաղաքականցիկլ ն բաղկացածեն մի քանի հաջորդական տրամաբանառում է չորս

կանգոր ծողությունների ջին փուլը (քաղաքականնախաձեռնություն) հանրային ց`

2.

փոխկապերը.

«Հասարակության հիմնախնդիրներ -» պետություն»,

«

«Պետություն -» քաղաքական ռազմավարություն», «Պետություն -» հիմնախնդրիլուծում», «Հիմնախնդիրների վերլուծություն-» պետության գործողություն»: Նկատենք, որ այդ գործընթալյում առաջին փուլը կենտրոնական դեր է խաղում, քանզի հրատապհասարակական հիմնախնդրիձնակերպումըն դրումը, այդպես ասած, գործի կեսն է:

Փուլի արդյունքը Իրադրությաննհիմնալխնդիրների գիտակսյում, առաջնահերթություններին օրակարգի որոշում, պետականիշխանու|թյան մարմինների համար

հիմնախնդիրներիՍանկիորոշում| հասարակականառաջնահերթ հիմնախնդիրներիընտրությունն դրան վերլուծություն խնդիրների ու նպատակների կոնկրետ ոլորտում պետական դրում: Քաղաքական առաքաղաքականությանմշակման ջարկներ ն պետական որոշորոշմանընդունում ումներ: հիմնականճպատակներիառաջն ուղղություննահերթությունների ճերիորոշում |

Քաղաքականության

Պետական քաղաքականության մասին պաշտոնական ծրագրերիու նորմատիվփաստա-| փաստաթուղթ թղթերիպլաճավորումու մշակում| պետականբյուջե ն քաղահամաձայնեյումն խորհրդատֆիքականության-ծրագրի

մշակում

պրոբ-

ճպատակների որոշումն է: քաղաքական Երկրորդը`պետական քաղաքականության մշակումնու լեգիտիմայումն է (քաղաքականության ձնավորում): Երրորդ փուլը պետական քաղաքականության կատարումնու մոնիտորինգնէ: Չորրորդը՝պետականքաղաքականությանգնահատումնու կանոմակարգումնէ: Այդ փուլերը համապատասխանաբար արտահայտում են հետնյալ լեմներիու

ներկայավված են հավելված 1-ում:

Փուլի բովանդակությունը

Պետական ապարատ

Քաղաքացիական հասարակություն

փուլերի բովանդակությունըն ամփոփիչարդյունքնե-

Հավելված1

Պետական քաղաքականություն

| ն Քաղաքականկառավարում կռորդինացիա .

չորս

»

ա

«

վություն »

ա

պետականորոշումներն դրանց

լեգիտիմայում ֆիքաղաքականության-ծրագրի նանսավորում

|3. Քաղաքականության ո"

իրականայում.

պլաններիիրականայում նկոոը-

դինաում ա

Պետական իշխանության մարմինների պրակտիկ գոր-

| ծողություններմիջոյառումնե-

րի ու պլաններիիրականավմոնիտորինգն վերահսկողություն | ման վերաբերյալ:

4..Քաղաքականության

գնահատում.

ա

նանսավորում

Պետական քաղաքականու-

թյան-ծրագրի ապագայի հար-

արդյունքներիու հետնանքների | յի որոշում: գնահատում

Նկատենք, որ իրական կյանքում նշված ընդհանուր սխեման կարող է ունենալ ավելի բարդ տեսք: Ընդհանուրառմամբ հնարավորեն պետականքաղաքականությանձնավորման մի քանի մոտեպումներն ոճեր: Օրինակ. Հեռանկարային մոտեպում, երբ իրադրության կանխատեսման ն միտումներիվերլուծությանհենքի վրա նախօրոքձգտում են պլանավորել ն իրականալպնել կանխիչ միջույյառումներ: Արձագանքողմոտեյում, որի դեպքումսկսվումէ ակտիվ գործունեություն այն բանիյ հետո, երբ հիմնախնդիրըստանում է լուրջ բնույթ պետությանու հասարակության համար: Ռացիոնալ մոտեպում,այն հիմնվումէ տնճտեսա-մաթեմատիկական մեթոդներին ռացիոնալության սկզբունքիվրա: Հակաճգնաժամային մոտեցում: Այն հիմնվում է գոյատնմանը ն ճգնաժամայինիրադրությանհաղթահարմանգաղափարիվրա:

հիմԻդեալականտարբերակումպետականքաղաքականճությունը ճականումհիմնվում է որոշակի ռացիոնալ սկզբունքներիվրա: Եվ որպես հիմնականպայմաններ ու նախադրյալներ են հանդիսանումհետնյալ տարրերը. ո

ռ

ռ

ռ

տ

ռ

Պետությունը ընդունակ է ճիշտ որոշել հանրային հիմնական պրոբլեմները ու դրանյ առաջայման պատճառները,ընդունել (համաձայնվել)դրանյ լուծման անհրաժեշտությունը, Բոլոր սոցիալականարժեքներըն հասարակականտարբերշերտերի ու խմբերիշահերը կարելի է երնան հանել լրիվ ու օբյեկտիվ տեղեկատվությանհիման վրա:

ինչպես նան կաԿարելիէ որոշել լուծման բոլոր տարբերակները, քան գնահ ն ճ ել դրան վերլուծությունը քանակական գնահատականը տարել դրանյ վերլուծությունը

ն

Պետությունն ընդունակ է գնահատել այլընտրանքային բոլոր առանհետնանքթներըինչպես կարճաժամկետուերկարաժամկետ ձին խմբերիհամար, այնպես էլ ամբողջհասարակությանը:

Պետական ղեկավարներնընդունակեն որոշել բոլոր սոյիալական, տնտեսական ու քաղաքականօգուտներնու ծախքերը յուրաքանչյուր այլընտրանթի համար: Քաղաքագետներն ընդունակ են ընտրել օպտիմալ տարբերակը ն ապահովել առավելագույն օգուտ նվազագույն ծախքերով որոշակի արժեքային համակարգիհիման վրա:

դժվար է, որի Իրական կյանքումկատարելայդ բոլոր չափազանյ ռախոսք կարող պատճառով է գնալ, թե ինչ չափովէ հնարավորվարել մշակեՌացիոնալ քաղաքականություն յիոնալ քաղաքականություն: է առանձնակնել մ եջ կարելի գործոնների դժվարացնող

լուգործընթայը սովորույթների, ավանդույթների, ու նախասիրությունների, արժեքների ազդեյության կոնֆլիկտը, ու վարքի կարծրատիպերի մտածողության նոր տեղեանբավարարությունը, գիտելիքների օբյեկտինվերաբերող ու հավասարության կատվությանստալյմանծախսերը, արդարության գործոննեոչ ձնական ու պատահական պահպանումը, սկզբունթների ն այլն: շաբլոնությունը վարքի րի ազդեյությունը,բյուրոկրատիայի հասկապությունըկիրառելի է ԾաղաքականուՌակիոնալության է

վերաբեր-

նկատմամբ:Այն կարող թյան տարբեր բաղկակույիչների առաջին ամբողջ համակարգին, ձնավորման վել քաղաքականության է պետական կառավարմանը: հերթինայն վերաբերվում ռացիոճալություն,այդ է ընթացակարգի լինել Այն կարող

թվում

Ռապիոնալության գործընթայների: վարչական կազմակերպական ու

կուրսին, է նան ըճտրվածքաղաքական հասկայությունըվերաբերվում ն այլն: նպատակներին խնդիրներին, առաջնահերթություններին, խնդիրների լուծման անհրաժեշտուհասարակական Հրատապ մարեն իշխանության թյան ընդունումիյհետո հնարավոր պետական ուղղություննեհետնյալ գործողությունների միններիու կառավարման րը. ո

շահերին շերտիկամպրոֆեսիոնալխմբի մեկսոյիալական ված գործունեություն,

ուղղ-

նրանլյ յուրաքանչյուրսույիալականխմբի շահերի հաշվառում, շահերիառավելագույնբավարարում, հետ դիրքայինբանակսուռ խնդրի լուծում յուրաքանչյուրխմբի թյան (առնտրի)միջոյով՝ որոշակի զիչումներիգնալով, այն հույսով, որ ռ խնդրի լուծումից շեղվելու մարտավարություն ապագայումայն կինթնակարգավորվի: են ն կառույյային տեսանկյունով, երբ հաշվի ա գործառնական Պեազդեյությունները: առնվում արտաքինինստիտուտների զարգայմանընդհանուրսխեման

ո

տական քաղաքականության ունի հետնյալ տեսքը.

Պետազան ի ն

քաղաքական

Աո"

|

|

|

Ոչ պակասկարնոր են պետականքաղաքականության տարբեր մեթոդներնու միջույները,ռրոնցիս են.

Հասարակության ջաղաքակյիական ինստիտուտներ

ռո

հիմճա- Նպատակ-| Ծրագրեր ն ՔննարկումԸնտրու-Իրակաճաներն պլաններ ներն թյուն Սում

իչնղիրների խնդիրներ պահանջ-| երր հ

րու

|

|

Մռպահովող

Սում

ռ

կոորղի նավիա,

ռ

հսկում

|

Սխեմա5.

մ

Պետական քաղաքականության ձնավորման իրականացման կառուՍՍը ն մեխանիզմը

Այդպիսով, առանձնացնելով հասարակական խնդիրները ուդրանյ համալիր հետո հաշվի վերլուծությունիյ առնելովդրանյ բնույթըն

Ն

են

ճպատակնճերնխնդիր-

քական նպատակների ն

"

առանձնահատկությունների որոշումը,

այլընտրանքային օրինագծերի,ծրագրե րի ու հատման մեթոդները, ,

-

.

ռրոշումնե

հու

ո

-

խորհրդատվությունների համաձայնությունների համակարգը, ու

որոշումներիլեգիտիմայմանն ընդունմանմեխանիզտետական ը,

»

Կարնոր է նշել, ոը պետական քաղաքականությանմշակմանն ու իրականացմանըմասնակյում են մասնավոր ն հասարակական կառույյներ ու կազմակերպություններ,ինչը նշանակալի չափով դժվարբասնումէ քաղաքականությանմշակման ն իրագործմանգռրծընթացը, քանզի այդ կառույկներըձգտում են պաշտպանել իրենկսխմբային

ու արտաքինազդեյությունները՝ պետականքաղաքականության ու

Պետականջաղաքականության բաղկալյույիչ մասն է պետական քաղաքականության պլանավորման ու իրականայման մեխանիզմը որն ապահովումէդրված ու : նպատակների խնդիրների " կատարում Այդ մեխանիզմի հիմնականտարրերն են, ռո քաղաքական ռազմավարության մշակման մեխանիզմը, քաղա-

քաղաքականության կամ ծրագրերի ռէ իրակաճասման ՝ նայմաճ համակարգը,

ն հսկողության մոնիտորինգի մեխանիզմը:

սոյսիալ-հոգեբանական մեթոդները(համոզում,խրախուսում, մոտիվասում, համաձայնեցում,պայմանավորվածություն):

րիլ:

բո-

վանդակությունը՝ ներքինգործոնները

կարգավորմանտնտեսական մեթոդները(հարկեր, կրեդիտներ, տարիֆներ, դոտացիաներ),

Հասարակությանմեջ կառավարմանձնականինստիտուտներիու մեխանիզմներիհետ մեկտեղ գոյություն ունեն նան ոչ ձնական կարգավորիչներ՝ մշակութային արժեքներ, վարքի սոցիալականնորմեր, ավանդույթներ,հավատալիքներ, ազգային մենթալիտետ ն այլն: Այդ գործոնների օգտագործումը ն մեթոդները կախված են ընդհանուր իրադրությունիկ,պետական քաղաքականությաննպատակների ու քաղաքական կառավարմանն կառույցի առանձնահատկություննե-

համակար |

Կառա

միջոցառումներ ու

|

խորերդա-| տվություն| լեգիտիման

վարչականմեթոդները(հսկողություն,կառավարում,սահմանափակումներ,քվոտաներ),

շահերը:

՛

Պետական քաղաքականությանիրականասմանմեջ գլխավորդեր խաղում օրենսդիր(ներկայասույչական)ն գործադիր մարմինները: Առանձին դեպքերում նրանց են միանում հասարակականոչ պետան ստեղծված «եռանկյունը» էապես կական կազմակերպությունները, է րողանում ազդել կոնկրետոլորտում քաղաքականության մշակման ու իրականայման գործքնթայիվրա: Պետականքաղաքականության մշակմանհարլպումկարնոր է նան հաշվի առնել քաղաքականությանօբյեկտներին,այսինքն` այն սոլին առանձին ալական շերտերին, խմբերին, կազմակերպություններին որոնց վրա տարածվում են պետականտվյալ քաղաքաղաքավիներին, քականությունը(ուղղակիկամ աճուղղակի)` ազդելով նրան վարքի, արժեքներին դիրքորոշումներիվրա: Եթե դիտարկելու լինենք պետականքաղաքականությունը որպես սոյիալական բարդ համակարգն հասարակականմեխանիզմ, ապա կարնոր է հաշվի առնել դրա՝ հասարակությանհետ փոխհարաբերուեն

`

.

Գողի

թյուններիառանձ նահատկությունները: Այդ տեսակետիլկարնորվում են

բաղկայուկիչները,

1.

քաղաքական հետնյալինստիտուցիոնալ ռ

ն հասարակության քաղաքացիների ն շահեպահանջմունքները

կառավարմանբարձրագույնօղակներումն իջեյվում են ստորին մակարդակներին(տարածքայինն տեղականինքնակառավարմանկռնկրետմարմիններին):

րն, » ռ»

ս

քաղաքականության մշակման ն իրականայման գործընթացը, պետականինստիտուտները ն

2.

կազմակերպությունները,

պետականքաղաքականության պատմական,

իրավական,բա-

րոյականն տնտեսականհիմունքները: Նշված ինստիտուցիոնալ բաղկայույիչներիմիջն

րություններըներկայացվածեն սխեմա 6-ում:

փոխհարաբե-

կ Լ Հասարակության պահանջմունքները | շահերը

3.

բ

հատառանե |վ

|| գործընթակներ,գործընթայյ նորմեր)

՝

|

-

կուսակյություններ

- բաղա տ

« »

նախաձեռնում մշակում

»

Արցքեր, լ» «ռորմեր)

պառլամենտ

նախագահ

| Լիանա: | չկատվաոթու Դորա -

Աաաա Լ.

»

Դ

Քաղաքականության հիմունքներ -

« ա ա

սահմանադրական

տնտեսական էթիկական

պետականքաղաքականությանմշակման ն հիմնականմոդելներ,որոն հիմքում դրվում են

ն «կենտրոն-ռեգիոններ» «պետություն-հասարակություն»

«Դեմոկրատական» մոդել: Այդ մոդելում գոյություն ունեն պետա-

ն հասարական քաղաքականությանմշակման քաղաքավպիների ներգրավման մեխանիզմներ՝ կական կազմակերպությունների կառավարումը: Խրախուսվում պահպանելով կենտրոնացված են քաղաքացիական ճնախաձեռնությունները, պետությունըօպերատիվ արձազանջումէ բնակության կարձիջիճ,մույաբերում ն ձճնավորում են քաղաքայիական հասարաէ նրբազգասություն, կությանգործունեությանակտիվալյմանպայմաններ:Նկատենք, որ պետականքաղաքականության յանկայած մոդելի ն տիպի նշանակալի չափով կախված է դեպքում այն բանիվ,թե որքանո՞վեն պետականկառավարմանմարմիննեըը հետնում հետնյալ հիմնարարվարչականարժեքներին՝ արդյունավետություն հուսալիություն թափանյիկություն ա

են Առանձնակվում

րությունները:

4.

արդյունավետությունը

պատմական

Սխեմա 6, Հանրային(պետական)) քաղաքականության հիմնականինստիտուցիոնալ բաղկայուվիչները

իրականալյմանչորս

«Կենտրոնայլյված» մոդել: Այստեղ քաղաքականությանձնավորումը իրականավվումէ բյուրոկրատական ապարատիուժերով:

տպառողբեր:

հատիտոռար

տապա

բաղաքականությանձնավորումըսկսմոդելում վում է պետականկառավարմանստորին կառույցներից,ակտիվորեն ներգրավվումեն ռեգիոնալ ն տեղականինքնակառավարման մարմինները, ու դրանյ առաջարկությունների հաշվառման, կարծիքներին շահերի հիման վրա այնուհետն մշակվում է կենսագործունեությանկոնկրետոլորտի համար պետականամբողջական քաղաքականություն: «Ներքնից-վերն»

Հասարակականկազմակերպություններիու քաղաքալյիների կարծիքներընկատի չեն առնվում, ն նրանս դիտում են որպես

Պետական

Քաղաքացիական

«Վերնից-ներքն» մոդել: Այդ մոդելում որոշումներն ընդունվում

են

հարաբե-

ա

ա

ոենթահաշվետվություն արդարասում: »

Կարնոր է ձնավորել կոնկրետ ոլորտում պետական քաղաքակահամակարգը,որտեղ հաշվի առնված լինեն իշնության կառավարման ն մասնավոր կազմակերպությունտեղականմարմինները խանության ները:

Է

Կառավարություն |

(թաղաախարարույուն քականություն Կոնկրետ

4Վ-

մշակող)

Թվարկածկարնոր հիմնախնդիրներիլուծումներըառաջադրում են քաղաքական գործիչների ու չինովնիկներիփոխհարաբերությունների, քաղաքականու պետական ինստիտուտներիմիջն հարաբերությունների ուժեղայյում, այն է՝ ռ

գործառույթների օրենսդրական ամրագրում (կադրային քաղաքականություն, կազմակերպությանբյուջե, կառավարչական հսկողություն, որոշումների ընդունում ն այլն), տնտեսական ու քաղաքականգործառույթներիբաժանում,

Քաղաքականություն իրականայնող գերատեսչություններ ո

ան ն Գործադիր իշխանությա մարմիններ

ՎԸ

«Լ

սկողական

Վ

ո ՛

Հ

արազական յունն դոտազարման արմիններ

Մասնավոր ընկերություններ Գանձապե Պար

Սխեմա

ճ

Տեղական ինքնա-

ր

Բյուջետային

համակար:

7.

Տնտեսությանկոնկրետոլորտում պետական քաղաքականությանկառավարման համակարգը

Սխեմա 7-ում ներկայայված են կոնկրետ ոլորտում պետական քաղաքականության կառավարմանհամակարգը, հաշվի են առնված իշխանությանտեղականմարմինները, կազմակերպությունները նմասնավորընկերությունները: Ներկայումս պետական կառավարմանկ քաղաքականության մշակմանզարգայման ոլորտում հիմնականմիտումներնեն. » պետականվարչարարության ն հուսա արդյունավետության լիության բարձրացմանմեթոդներիորոնումը, ո» պետականիշխանության ինստիտուտների, դեմոկրատական լեգիտիմությանն հաշվետու լինելու ուժեղապումը, ո

քաղաքալյիներիհամար պետական ծառայությունների որակի ն բաշխման համակարգի կատարելագործումը:

ն գերատեսչությունների ընդհանուր նախարարություններիի

քաղաքականգործիչներին պետականծառայողների(հատկապես բարձրագույն օղակի) փոխհարաբերություններիկարգավորման միասնականսկզբունքներ ն նորմեր,

նախարարություններինու գերատեսչություններին իրենս իրավասությունների մեջ մտնող հարսերի լուծման մեջ հարաբերական ինքնուրույնության տրում:

Ներկայումս շատ երկրներումհրաժարվում են պետական կառավարմանբյուրոկրատականմոդելի` փոխարինելով այն ճոր պարադիգմայով, ուղղորդվելով ժամանակակիվ նոր արժեբներով ն մարտահրավերներով:Տեղի է ունենում կազմակերպականկառույցների զարգակումի հաշիվ հորիզոնականկապերի ու յանցերի՝հաշվի առնեւ

լովքաղաքացիներիպահանջմունքներնուկոնկրետարդյունքներիհասնելը, պետականապարատի աշխատանքի հետագադեմոկրատայումը ն ապակենտրոնացումը,տեղեկատվական տեխնոլոգիաներիլայն օգտագործմանհնարավորությունները: Այդ իրադրությունում կարնորվում են նորմատիվ-իրավական,կազմակերպա-կառավարչական, ֆինանսա-տնտեսական,կադրային, սովիալ-հոգեբանականն նյռութատեխնոլոգիականոլորտներումառաջացած խնդիրներիլուծման մեխանիզմներիմշակման հարյերը: Մեծ նշանակություն է ստանում նան ապահովումը: պետականքաղաքականությանգիտա-տեխնիկական Հասարակությանզարգայման պետական կարգավորմանխնդիրը պետական կառավարմանտեսության կարնորագույն կենտրոնական խնդիրների է: Ինչպես Սույց տվեցպատմականփորձը,շուկայական էկոնոմիկան՝ տարածքներբավելով արտադրողականուժերի աճի համար, ծնում է սոյիալական արժեքների(ինտելեկտուալ, բարոյական, քաղաքավիական,ընդհանուրմշակութային) նվազեցմանմիտումներ: ներկայումս մեծ ուշադրություն Միջազգայինկազմակերպություննճերը

դարձնումշուկայի պայմաններում պետականկարգավորմանխնդիրներին: 1995 թ.-ին ՄԱԿ-ի փորձագետների պետական կառավարման ու ֆիճանսավորման բնագավառիննվիրված12-րդ խորհրդակսյությունում առաջարկվեց պետական ծրագրեր մշակելիս օգտագործել պետության ներուժի կատարելագործման նռր ռագմավարություն: ՄԱԿ-ի փորձագետներնառաջարկեյին արմատապես փոխել պետական կառավարման համակարգը «սիներգետիկական ընտրովի մոդուլային ռազմավարության» հիման վրա: Այդ ռազմավարությունը է պետական քաղաքականությանմշակմանհամար տարենթադրում բեր կառույլյների առկայություն,ռրոնքկազմում են պետականկարգավորման բավ յամ, ն որտեղ խրախուսվում են առողջ մրյակցության տարրերը: Խոսքը գնում է հասարակությանզարգալյմաներկարաժամկետ համակարգայինպլանավորմանռազմավարության(մինչն 50 տա5-10 տարվա սիկլերի: րի) մասին՝ բաժանելով Այսօրփորձագետներն առաջարկելենմտածել «խոշոր ռազգմավարությունների ն մեծ ձեռնարկումների»կատեգորիաներով:Որպեսզի հասարակությունըառաջ գնա, ինքնազարգանա,անհրաժեշտ է նրա առջն դնել ոչ թե պրագմատիկպարզ խնդիրներ, այլ այնպիսիք,որոնք ընդունակ են ոգնորելու մեծամասնությանը:Հենյ դրա համար էլ պետական քաղաքականությունմշակելիս հարկավորէ լայնորեն օգտագործելամբողջհասարակությանհամարնշանակալիբարոյական գործոնների ու կատեգորիաներիվրա հիմնվածփաստարկներ: Շուկայական հասարակության հիմքում ընկած անհատական մեծ հարստապյման մոտիվավյիան ստեղծումէ է րոյական ոգնորությանդեֆիցիտ,ռրճ անհրաժեշտ խոշոր ազգային խնդիրների լուծման համար: Շուկայի պայմաններում հենց պետության վրա է ընկնում այդ բարդ հումանիտար առաքելությունը՝ ստեղծել համանշանակալիբարոյական նպատակներու արժեքներ,որոնք ընդունակ են ռգնորելու քաղաքացիներիմեծամասնությանը: Ժամաճնակակիս գիտություննապակուսել է, որ որքանբարձր է կառավարչական մտածողությունումարժեքային մտածողությանբաժինը, այնքան մեծ է կոնյուկտորային կարճաժամկետնպատակներըռազմավարաեն

փորձա յն արե ծրագրերը են հոնի ՄԱԿ Լենպետական ոնե ակն վրա. նե հեկ հետն լի ճին են ի

ը

ե

Լ

ԽՐքոջ

հօ

յալ

երը մ մշա-

սկզբունքների

Քօ51Աօո օք Օ0Կ61ուտծոէ

Թւշոօօ օք Բչք6ոէօէ ՄՎՕ

նը:

նդուն

օո

1ո էհօ Բ1614 օք Քօհեօտ

Տեօոքաւ//Լհօ

էհօ քօւոքօՐՏեոթ ԽՐոռքօտծուՎ9 1995

(2

Շօո-

ղություն, հանգուցայինհարցերին, որոնք Առաջնային ուշադրություն ընտրությանհնարավորուեն այլընտրանքային

`

տ

բալյյահայտում թյուն, նոր

ո

մշակմանըստեղծագորտարբերակների այլընտրանքային

ծական լայն մոտեյում,

ընկալման գործընթացների պատմական ոգլոբալ

բավարար

աստիճան,

պա յմաններումմանրակըանկայունության ռազմավարական կիտվերլուծություն, հա շվառում, հեռանկաըների ռերկարաժամկետ վերլուծություն, գոր ծոնների հատուկգիտական անորոշության մոտելում, համակարգային

ո

ռ

ռ

արժեքայինմոտեկյում, կողմնորոշում, փնտրման թույլ տված սխալների ռեսուրսներին, բարձրուշադրություն

ո ո

ռ

ն ուշադրություն դրանց օգտագործում կառույցների վարչական կտնորի առո եկտճերին իրավական քաղամռվ ռչ ոչքաղ հաշվառումով ազդելյության գործոնների քաղաքական

ռո

ռս

բավական կոլեկտիվ րա

Ի»

մտածոհայեյակարգային մասշտաբներով Ռազմավարական

ռ

գործունեության

առաջնայնություն, քականմեթոդների մտածողությանզարգա հասարակական բազմակարծիքային

ս

լ

յում,

կարգավորման ճգնաժամերի հարկերին, ուշադրություն փորձիպերմակուտակված ընթալյքում ծրագրիիրականայման

մեծ

ո ս

պատրաստակամություն: ընդհանրայման է հիմնախնդիրներից Ժամանակակիս հասարակությանլուրջ ճենտ

ուղղորդվածությունը պասիվությունը, մեծամասնության կուլտուրային: ականմասնակյության Դ ենթադրում օգտագործումը ոչ Սիներգետիկական ռազմավարության բ

ը

Արտ

տարբեր կառույվ-

էատորաբա Ար եերկուտիպի քաղաքականություն

պետական Առանձնացվում են ների օգտագործում:

է

իո մար

նումներ. »

երին կից ղեկավարներ պատասխանատու ընդունման որոշումների

մշակողխմբեր, նություն քաղաքակա պետական

ո»

պետականծրագրերի մշակման լ

այլ երկարաժամկետ քաղաքականփաստաթղթերի ու որոշումների

Պետականքաղաքականությանհիմնականոլորտները

մշակմանը հիմնական դարձնող գիտահետազոտական կազմակերպու-

ուշադրություն

Տնտեսական քաղաքականություն

թյուններն վերլուծական կենտրոններ:

Այդ կառույյճերին առաջարկվումէ

կան կյանքիցորոշ

գործառել ընթացիկ քաղաքա-

հեռավորության վրա, որպեսզի

լինի անկախորեն զբաղվել երկարաժամկետ

մշակումով:

ոլորտները

-

հնարավորություն

ռ

փաստաթղթերիու ծրագ-

րերիխորացված

Պ

Սույիալական քաղաքականություն կրթականմշակութայինդեմոգրաֆիականազգային թոշակային ն այլն երիտասարդական

է համարվում Անհրաժեշտ խրախուսելոչ

պետական անկախհասարակական քաղաքականության հարցերով զբաղվող

ն

վերլուծական ամենակարնոր հասարակական

Պետա-իրավական քաղաքականություն

հետազոտական կենտրոններին՝

օրենսդրականկրիմինալ դատականկադրայինվարչական

հիմնախնդիրների լուծմանայլընտրանքային լայն սպեկտր

ունենալու

համար: 1.4.

ԵՎ

ո

դասակարգման չափանիշներ կա-

լինել.

հասարակության կենսագործունեության ոլորտները, իրականալյման մակարդակները,

դրա

»

ֆունկցիոնալ ուղղորդվածությունը,

ազդելյության ու օբյեկտներն ն կառույյները այլն:

Պետական քաղաքականությանհիմնական

սական, սոյիալական,

ոլորտներն են տնտե-

ու պետա-իրավական արտաքին քաղաքակա-

նությունը, որոնք իրենցհերթինտրոհվումեն

րի (տե՛ս,սխեմա8).

առանձինուղղություննե-

'

արտաքինարտաքին տնտեսականազգային պաշտպանական անվտանգության

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՏԻՊԵՐԸ

ՈՒՂՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ռ

ո

Արտաքին քաղաքականություն

ՊԵՏԱԿԱՆ

Պետւսկաճքաղաքականության

րող են

ն

ագրարայինհարկայինդրամավարկա արդյունաբերական ռեգիոնալկառույյային ն այլն թաղաթականությանհիմնակա

Սխեմա 8. Պետականքաղաքականությանհիմնականոլորտները

հոաաակաարի խաճհամակարգեր,որոնքներառումենպետականկազմակ րաո ոլորտներում ներ գերատեսչություններ՝ քաղաքակա մշակելու պատասխաճատվությունկրելու Անու Հաճախ պետականքաղաքականության տիպաբանությունը ման

Նշված ոլորտներումպետականքաղաքականության համար ստեղծվում են պետականկառավարմանհա

Լլթյ Ը

այդ

ու

ն

ան

վում է ռ

տր

իրականալմանմակարդակների. տեղական ըստ

ռ

տարածքային

ս

համազգային

ոռ

| միջազգային ն համաշխարհային:

կրիզ ներքին որան հա, չր ինչպ միջա

Ըստ գործառնությանտիպերը ներկայացվում են ն սոյիալական խմբերիմիջն ված քաղաքացիների հետ), արտաքին (այլ պետությու րի կարգավորման պետության հարաբերություններիկարգավորում, գային կազմակերպություններին այլ սուբյեկտների):

ս

ան նա

Ց

Ավանդաբարհամազգային (ընճդհաճուր)պետականքաղաքականության համակարգում առանձնացնում են նան ճյուղային, կառույՍային ն տարածքայինքաղաքականությանտիպեր: Օրինակ, ֆինանսական, դրամային, ն գնային քաղաքականություն, կառույյային, ագրարայինն այլն (տե՛ս, սխեմա 8.): Քաղաքականությունը դինամիկ գործընթա է ու պահանջումէ շարունակականորոշումների կայայում, ն կախված գոյություն ունեյող հիմնախնդիրներիառանձնահատկություններիյու բովանդակությունիս՝որոշումներըլինում են հետնյալ չռրս տիպի. .

ռ

ռ

ս

օպերատիվ,ըստ վարչականհանրային, ամենօրյա, սովորական գործերիբնույթի, միջինմակարդակիկարնորությանխնդիրների վերաբերյալ որոշումներ: Օրինակ.բյուջեի ընդունում, վարչականփոփոխությունների անցկացում, հարկային ու մաքսային նորամուծությունների իրականայում, հրատապ նոր հարյերի վերաբերյալ որոշումներ, որոնք կապված են առանձնահատուկիրադրության հետ կամ մասշտաբային փոփոխություններիհետ, պետականքաղաքականությանմեջ նոր ռազմավարական նախաձեռնությունների հետ կապված, որոնք ուղղված են համազգային հարսերի լուծմանը ն վերաբերվում են հասարակության ու պետության կենսագործունեությանհիմքերին:Օրինակ, քաղաքական ռեֆորմներ, ռազմական շինարարություն, սահմաճադրականփոփոխություններն այլն:

Քաղաքականության յուրաքանչյուր ոլորտ ունի իր կառույցը ու ազդման օբյեկտները: Այդ պատճառով էլ յուրաքանչյուրի մեջ առանձնանում են առանձինբլոկներ: Կախված իրադրության առանձնահատկությունիցու հասարակական հիմնախնդիրճերիվ` ձնավորվում է պետական քաղաքականությանորոշակի տիպ, որին, իր հերթին,համապատասխանումէ պետական կառավարմանորոշակի կառույց, ինչպես ճան ռրոշումների կայացմանհատուկ մեխանիզմներ: Կարնորագույնուղղություն է հանդիսանում պետական-վարչական ունի «պետական քաղաքակամությունը,որը շատ ընդհանըրություններ շինարարության ռազմավարություն» հասկացության հետ: Պետական-վարչական քաղաքականության հիմնական իմաստը երկրում

պլանահամակարգիկատարելագործման պետականկառավարման իմասԼայն աշխատանքն վորվածու մշտապեսնպատակաուղղված ու գործադիր տով, այն կայանումէ ներկայացուցչական, բարձրայմա աշխատանքիարդյունավետության

է:

-

Դաո

իշխանությունների համապազարգայմանօրինաչափություններին ն հասարակության

տասխան: է, որ Պետական խնդիրներըլուծելու համար անհրաժեշտ ԿԱ հնարավորություն կան ապարատը լինի մրցունակ, Հետնաբար դրա մոդեռնացուղը լու իր հիմնականգործառույթները: խորը որակականսոցիալական իսկ պետք է կատարվիմշտապես, է կատարել կառույյայինն անհրաժեշտ դեպքում փոփոխությունների փորձըցույց է տալիս, ռեֆորմներ:Համաշխարհային

պետա

գործառնական է կառավարույուրաքանչյուր15-20 տարինանհրաժեշտ պետական լուծելու հախնդիրը հիմնարար ու Այդ մը թարմացնել մոդեռնայնել:

որ

մար անհրաժեշտեն`

իշխանուամբողջ համակարգի պետականկառավարման համալիր ուսումգործառնության ապարատի թյանն պետական նասիրությունն վերլուծություն, փորձիհիման վրա պետականկառավարման համաշխարհային ծրագրերիու հայելյակարբարձրալյյման արդյունավետության

ս

ռ

ու

գերի մշակում,

ն պետականկատարելագործում վարչականընթայակարգերի ձնավորում, վարչականքաղաքականության

ռ

մունիցիպալ իշխանության քաղաքացիների պետականու

ն

.

մար-

զարգայում: միններիմիջն հարաբերությունների մէ ստեղծել վարչական քաղաքական ադ,

իրհերթին, պահանջու

կազմակեր-

պատասխանատու թյան մշակմաննու իրականայմանը հիմնականտարրերըկարող Նման կառույցների պականկառույցներ: են լինել.

որոնք պատասխանատվութ ինստիտուտները, քաղաքական ձնառազմավարության են կրում պետականշինարարության |

ո

վոր պատասխանա Պետականգործադիրմարմինները ման համար:

ռ

,

ճատու

դրան են Դրում

համար: իրականացման

ո

յսները, ապահովող ենթակառու Փորձագիտական-վերլուծական հեն ծառայությունները, նան գիտա-տեղեկատվակա ներառյալ

տազոտական կենտրոնները, ուսումնական

րը ն

հաստատություննե-

մասնագիտական ասոյիայիաները: Պետականքաղաքականությանկարնորագույն ուղղությունների է պետականապարատի կառույյի, պետական գործառույթների, պետական կառավարմանկառույյի, կադրերիկառավարման ու ճորմատիվ-իրավական ակտերի ճախապատրաստման ու իրականալյման ոլորտներումռեֆորմները: Պետական ապարատի բարելավումնընդգրկումէ շատ ոլորտներ ու բազմաթիվուղղություններ, որոնցից գլխավորներն են. ո իշխանությանգործադիրմարմիններիփոխհարաբերությունները այլ պետականինստիտուտների հետ, ինչպեսհորիզոնական, այնպես էլ ուղղաձիգ(սահմանադրական-քաղաքական ասպեկտով) ուղղություններով, ագործունեությանն կոռրդինայիայիմեխանիզմների ու կազմակերպականկառույլյներիկատարելագործումը,

"

ու վարչականընթայակարգերի գործընթայների(գործառնա-

կան ասպեկտ),

»

ռ

կադրայինքաղաքականությանու պետական ծառայությանհամակարգի(կադրայինասպեկտ) մոդեռնացումը,

պետական ֆինանսներիկառավարմանհամակարգին բյուջեի մշակման մեթոդների

փոփոխությունը:

Նշված բարեփոխումները իրականացնելիս կարնորէ հաշվի առնել ն քաղաքական, ինստիտուցիոնալ վարչա-կազմակերպական փոփո-

խություններիհամալիրհետնանքները երկրի վարչական համակարգի

զարգալման համար: 1.4.1.

ու Կառավարման քաղաքականության վերլուծությանն մոդելավորմանտեսական մոտեցումներ:

Ժամանակակիլքաղաքագիտությունըառանձնացնում է պետա-

կան քաղաքականությանմշակման ն իրակաճայման մի քանի հնարավոր տեսական մոդելներ` կախված իշխանություններիտարանջատման սկզբունքի իրականացման առանձնահատկություններիվ, գոյություն ունելյյողշահերի խմբերիհամակարգիլ, նրան ու կառավարության փոխհարաբերությունների բնույթից ն պառլամենտում գոյություն ունելյող քաղաքական ուժերի դասավորությունիվ:

տեսությունը ' առաջարկում է, որ երկրիլիդերհասարակության շահերով ները գործեն ուղղորդվելովն պատասխաստանձնեն նատվություն որոշելու, թե ինչով պետք է զբաղվիկառավարությունը: Դրա էության բանաձնումըհետնյալն է. «Կառավարության գործը կառավարելնէ»: Նախարարներնու պառլամենտիանդամները, չհարպնելով,թե ինչ է ժողովուրդնուզում, այլ ղեկավարվելովսեփական դատողություններով ն սկզբունքներով,պետք է գործենայնպես, ինչպես, իրեն կարծիքով,հասարակությանբարեկեսությանհամար լավ կլինի: Ըստ այդ տեսակետիկառավարությունըգոյություն ունի ժողովրդիհամար, այլ ռչ թե ենթակաէ նրան: Նրանյ լոզունգըհանգում է հետնյալին. «Կառավարության պարտքը ոչ թե վերջին հանը է, այլ ազգայինշահերը պաշտպա կամ «Կամապատասխանելն ռավարությունըգործում է հանուն բոլոր քաղաքավիների»: Իհարկե լոզունգները լավն են, սակայն մեծ հնարավորությունունեն վերածելու կառավարումըդրա հակադիրին:Պատերնալիզմիդոկտրինան միշտ էլ հաջողությունունի չինովնիկներիմոտ, այն ծառայում է կառավարող կուսակյությանը,որն իրենդիտումէ որպես ժողովրդիշահերի միակ շահախնդիրը:Ընդդիմությունըմերժումէ այն այդ նույն պատճառով: Կոլեկտիվիստական տեսությունը կառավարությանդերը տեսնում է նրանում, որ այն պետք Պատերնճալիստական աի հ

ա անարյուն ելը»,

Բո

Կանք աթյուատարթ խոչ

ջն: կու«տնտեսական խմբերի Այդ տեսակետիյ շահեր սոյիալ-տ սակցությունները ն «ճնշող խմբերը» ավելի հզոր են, քան անհատները: Համարվում է, որ ավելի ապահովվածները (հարուստները)պետք է օգնեն քիչ ապահովվածներինսոցիալականծրագրերովն կամավոր օժանդակություններով, իսկ նվազ կրթված մարդիկ պարտավոր են հաշվի նստել հասարակությանավելի կրթված անդամներիկարծիքի հետ կ գործել ըստ նրանյ հանձնարարականների: Անհատապաշտական տեսությունը ընդգծում է քաղաքական գործընթապումյուրաքանչյուր քաղաքացու ձայնի կարնորությունը: Կառավարությունըպետք է կրթական,մասնագիտականուսույման, որակավորման բարձրայման ն սոյիալական քաղաքականության այլ ուղղություններովտանի այնպիսի կուրս, որը թույլ կտա քաղաքավիներին առավելագույնս բացահայտել իրեն ընդունակությունները: Կառավարման ու քաղաքականության վերլուծության ժամանակ սովորաբարուշադրությունէ դարձվումհետնյալ ոլորտներին. որ

ռ

մշակման ն իրականալյմանգորպետականքաղաքականության ծընթային,

" "

որոշակի ոլորտներումքաղաքականության բովանդակությանը,

աաա

իրականայմանարդյունքներինու

հետն-

,

»

քաղաքականությանհիմնավորմաննու պաշտպանությանմե-

թոդներին,

ո ռ

վերլուծականու գնահատման մեթոդներիկիրառմանը,

պետականքաղաք աքականության ճի համեմատական վերլուծությաոն

ն:

Վերլուծությանհիման վրա ձնավորվումէ որոշակի պարադիգմա, որի շրջանակներումզարգացվում են գաղափարներ, հայեյակարգեր, տեսություններ,իրականասվումեն պետականծրագրերն մշակվում քաղաքական ռազմավարություններ: Այդպես,2-24 դարի սկզբներինգերակայումէր պետականծառայության ռայիոնալայման հետ կապված միտումը(վարչական ոայիիոնալության պարադիգման),որը կայանում էր հետնյալում. ո պետականծառայությանկառույցներիհստակձնավորումն պետական վարչարարության բարձայում (ռացիոնալբյուրոկրատիայի վերաբերյալմոդելը), ռ " ։

որոշումներիկայացմանհամակարգի կատարելագործում, կոմունիկացիոն կանալներիզարգայում,

ան -- ԻՋ Աորվորունքի կարգավերմեխա այուն Ի

րի ստնղժում:

դանէ, այն տական հառայոթյան հումանիզմ ւթյան

հումանիզացմա

ոայլԲազա իշի ար ության նրաություններ սի Կոո

ների պատճառները: Ամփոփիչ փուլում տրվում աան ո

զագիգնանյան

տումն

տեղափոխել բնակչությանը

է`

ակյենտը մատուծառայություններ կելու վրա ն պետականմարմիններիգործունեության սոլիալական ուղղություններիզարգացմանը,

տ

ո

վարչականմշակույթիբարձր էթիկայիձնավորում,

տ

պետականծառայությանապաբ յուրոկրատակվում: Այդ փուլին հետնեյ պետականծառա յողների պատասխանատվության ն հաշվետվությանբարձրացման, բ նակչությանու քաղաքայիական հասարակության տարբեր ինստիտուտների մասնակսությունը հասարակական խնդիրներիլուծմանը (վարչականպատասխանատվության պարադիգմա):

այդ

են

հետնյալ երեք հարյերի

պատաս-

ն ն ոչ ձնական ոչ ձնական պատասխանատվուկառույցների ձն ձնակա

արդունավետությունբամ աշխատանքի վեված» ՛

ռ

ռո

Այս փուլին փոխարինել վարչականէկոնոմիկայիպարադիգման, կիրառումը պետական կառավարմանմեջ: Հանրային(պետական)քաղաքականությանուսումնասիրմանհիմնական մոտեկյումներնու հայեկյակարգերըներկայացվածեն հետնյալ ուղղություններումի̀նստիտույիռնալիզմի,քաղաքական գործընթայի հայեյակարգի, խմբերի տեսության, էլիտաների տեսության, ռայիոնալիզմի տեսության, (հաջորդականքայլերի), խաինկրեմենտալիզմի ղերի տեսությանն բայ համակարգերիտեսության մեջ: Այդպես, ինստիտուցիոնալվերլուծությունըսկսվում է հիմնախնդրի ընդհանուր բռվանդակությունից. ինչպե՞սէ առաջասել, դրա բնույթը ն զարգալման միտումները,ազդեսության հիմնականգործոնները ն այլն: Այնուհետն որոշվում են քաղաքականությանհիմնական մասնակիցները (սուբյեկտները՝ ակտորները), որոնք ներքաշված են հիմնախնդրիլուծման գործընթասիմեջ ն այն, ինչը ազդում է պետական քաղաքականությանվրա: Դրա համար առանձնանում են պետական մնական գոր ի երըն խնդիրները, ուսումնասիրվում դրան դերը որոշակի գործունեեն դրանց կարգավիճակըն ությունների կատարմանմեջ, գնահատում արդյունքները, ործունեության ջ քորը հաջողությունների թ) րի ն անհաջողությունջողութ)

այնէ՝ շուկայական մեխանիզմներիլայնորեն

»

կազմակերպություններիռեսուրսները, հնարավորությունները, կոմպետենտությունը,իշխանականլիազորություններըն դրան գործառույթներինն խնդիրներին, համապատասխառությունը պետականքաղաքականությանմասնակիցների մոտիվացիան հաշվետվության համակարգը:

ն

Պետական քաղաքականությունըորպես մշտական քաղաքական գործընթա դիտարկելիսշեշտը դրվում է ճպատակների,փուլերի, պետական ու քաղաքականինստիտուտներիգործողություններիու պեբովանդակության ու արդյունքների տական րդյ վրվրա թականությանբովանդակութ) քաղաքականության

խետ 9),

բաղաքակիական Պե

Քաղաքական Պետական քաղաքականություն ինստիտուտներգործընթաց ն

նպատակներ հրա իրականայում, -

»

»

,

-

Լ»

ռազմավարու, թյուններ,

ռեսուրսներ `

Մեծ

«գնահատում

Արդյունքներ

է ֆեկտներ ֆեկտնե

|

Սխեմա9. Ինստիտուտներ ն քաղաքական գործընթաց Հում տարածում

ունի

համակարգային մոտելյումը,որի դեպքում պետականմարմինների գործունեությունը դիտվում է որպես համակարգ, ռրի ենթահամակարգերն են անձնակազմը, կազմակերպակաճ կառույցները, ներքինկոմունիկացիաները ն այլն: Դրանքգտնվումեն արտաքինմիջավայրիազդելյությանտակ ն ստիպվածեն

հարմարվել

միջավայրի մարտահրավերներին` օգտագործելով հետադարձկապե-

ոը ն

ներառվածեն

ռեսուրսներիորոնման ն օգտագործման գործըն, թալյի մեջ։ Համակարգային մոտելման ընդհանուրմոդելը տր ված է սխեմա 10-ում:

Կառավարման համակարգային վերլուծությանդեպքում մեծ նշանակությունունեն. "

շրջակա միջավայրիազդելյությունը կառավարչական որոշումներիկայացմանվրա,

»

հետադարձինֆորմացիոն ե ֆորմացիոնկապերի զարգայման

միջավայր 6մրտաջին |

Մուտք

Գործընթաց

Ռեսուրսներ Համակարգ ՞ Հետադարձ կապ Սխեմա 10. Համակարգային մոտելում

են

աստիճանը: .

Ելք

Արդյունքներ |

կառավարմանը կառավարման Պետական մարմիններումորոշումները կախված արտաքին միջավայրի ու մարտահրավերներիլյ սպասումներիկ, ինչնան համակարգի պահանջների,ու սահմանափակ ռեսուրսների

ո"

"

բաշխմանանհրաժեշտությունիս: Նշենք նս մի կարնոր գործոն. յանկայած համակարգիգործառնությունըկախված է ճրա բարդությունիս, որն ունի երկու ասպեկտ. ա) ենթա-ենթ բարդություն,ոորը նրա ներ կարգի առույսը,կառույցը, նրա )բարդություն, րըներառում է համակա համակարգերըու նրանց միջն փոխհարաբերությունները,

բ) դինամիկ բարդություն՝ համակարգի ու նրա մասերի վարքը ժամանակի ն գործունեությանընթապթում: Համակարգայինմոտեսպումը ներառումէ յին վերլուէ ծություն, որը իրականավվում տարբերկերպ`կառուկելով «նպատակների ծառը», կամ «աշխատանքներիծառը», կամ «հիմնախնդիրների ծառը»: Այն կայանում է նրանում, որ ձնակերպվում է համակարգի վերջնականնպատակը,այնուհետն այն տրոհվում է ենթանպատակների, գործառույթների,աշխատանքներին օպերացիաների, ընդհուպ մինչն կառավարմանտեխնոլոգիականգործընթապների:

համակարգա

1.5. ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ԹԱՓԱՆՑԻԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ՄԻՋԱՎԱՅՐԸ

Պետական (հանրային) քաղաքականություն մշակելիս մեծ նշանակություն ունի արտաքին միջավայրիվերլուծությունը (թաղաքականության համատեքստը),որի տակ, առաջին հերթին, հասկանում են արտաքինմիջավայրիայն բազմաթիվ գործոնները,որոնք տարբեր ակտիվությամըեն ազդում քաղաքականությանմշակմանու իրականասման գործընթակսի վրա: Հետնաբար պլանավորելու ն հմուտ ղեկավարելու համար անիրաժեշտ է առանձնալյնել, գնահատել ն վերլուծել արտաքին միջավայրիհիմնականայն գործոնները,որոնք ազդում են պետականմարմիիններիվրա, ն այնուհետն որոշել քաղաքական ռազմավարությունըն մարտավարությունը՝հաշվառելով երկարաժամկետ միտումները: Ոչ պակաս կարնոր ճշանակություն ունի ներքին միջավայրը՝ ընդհանուր պայմանները,պետականիշխանությանմարմիններիգործունեության հետ անմիջական կապված ուժերը ն գործոնները, որոնք ձնավորում ն իրականանում են համապատասխանքաղաքականությունը: Այդ բոլռրը ստիպումեն անկանել ներքինու արտաքինմիջավայրերիհետնյալ համալիր վերլուծությունը. ռ

միջավայրերիբնութագրությունները,

ո

միջավայրերիգործոնները, դրանյ գարգապմանմիտումները,

ռ

միջավայրերիփոփոխություններիպատճառները:

`

Արտաքինմիջավայրը ուսումնասիրելիսհաճախ է օգտագործվում մենեջմենթի5Դ/Օ՛լ մոդելը, որը ներառում է արտաքին միջավայրերի հետ կապվածհնարավորվտանգներիու հնճարավորությունների, ինչտվյալ կազմակերպության ուժելլ ն թույլ կողմերի վերլուծու-

Արոն

թյունները:

Հատուկ նշանակություն ունի օբյեկտի վրա անմիջականորեն գործոններիու շարժիչ ուժերի ուսումնասիրությունը,որը թույլ տալիս պետականմարմիններիկողմիս մշակել գործողությունների

ազդող

է

կոնկրետ ծրագիր: Ընդհանուր առմամբ արտաքինմիջավայրըուսումնասիրելիսայն տրոհում են ընդհանուրն գործարար միջավայրերի կամ այլ կերպ՝ մակրո ն միկրոմիջավայրերի: Դրանում տարբերությունըկայանում է հետնյալում. միկրոմիջավայրը ներառում է այն գործոնները,որոնք անմիջականորենազդում են պետական կառավարմանու քաղաքականությանվրա, ն, որպես կանոն, դրան վրա կարելի է ազդել ն սահմանել որոշակի հսկողություն: Ընդհանուր միջավայրի վրա կարելի է ազդելմիայն անուղղակի, այն օբյեկտիվ բնույթիէ, իսկ նրագորքանզի ծոններըպետական կառույցների ազդեցությանդաշտիկդուրս են: Այդպիսով, միջավայրիբոլոր գործոնները կարելի է բաժանել պետական ու տեղականիշխանություններիկողմիյ հսկվողների ն չհսկվողների: Ընդհանուրմիջավայրը ճերառում է որոշակի հասարակականինստիտուտներն հարաբերություններ,որոնյիյ են. ռ քաղաքականհամակարգը(իշխանություններիտարանջատում, քաղաքական իշխանության կառույցը, քաղաքական կուլտու-

բո)

ո

իրավականհամակարգը(օրենսդրությանբովանդակությունըն դատականիշխանության արդյուառանձնահատկությունները,

ճավետությունը),

ռս

ռտ

ո

տնտեսականհամակարգը(տնտեսական պլաճավորումըն կարգավորումը,զբաղվածությանկառույցը, հարկային ն մաքսային համակարգը,արտադրությանու բաշխմանհամակարգը),

նմ, ակար աոմեթմերը համանար. միալական սոսոյիալ-մշակութային համակարգը (սոյիալական կառույվը, ու վարքի գը, ազգային խառնվածքըն հոգեբանությունը,մասնագիտական էթիկան ն ավանդույթները),

տեխնոլոգիական համակարգը (գիտության ն տեխնիկայի զարգաւման միտումճեր, առաջավոր գաղափարներն հայեյակարգեր,նորամուծություններիկառավարմանհամակարգ,տե-

ռ

համակարգեր, ճոր տեխնոլոգիաներ,ապրանքղեկատվական ն ճեր ծառայություններ), միջազգայինհամակարգը (միջազգայինկազմակերպությունկոմպանիմիություններ,վերազգային ներ, տարածաշրջանային

աներ,արտաքինքաղաքականու իրադրությունը, րը,աշխարհաքաղաքական ե-

արտասահսանյա

ններե հետ ե պետությունների

համագործակցությանն

-

կոնֆլիկտայնու-

թյան մակարդակը):

մարմիննեդերը պետականիշխանության Արտաքինգործոնների աճում հերթին, ոչ վերջին է, որը, մշտապես կապրի աշխատանքում գլոբալացմանհետ, նոր ված է համաշխարհայինգործընթացների ու հիմնախնդիրների առաջացման,ինչպես նան մարտահրավերների դերի աճի հետ: միջազգայինկազմակերպությունների պետականքաղաԱմենիս դժվար է այն մշակել ն իրականացնել ն արագ փոփոխվողարտաքինմիբարդ քականության որոշումների որն առաջանում է անորոշությանբարձր ջավայրի պայմաններում, ն մակարդակ հանգեցնում մեծ ոիսկերի:Այդպես օրինակ, անկայուն բացասականէ անդրադառնում միջավայրըչափազանց քաղաքական տնտեսական,քաղաքական ն առանձինապրանքայիճշուկաներիվրա, նշաճակաճ ապարատի բարձրկոռումպացվածությունը իսկ է մրխախտում լի չափով նվազեցճումէ արտաքինիճվեստիյիաները,

ն

պետակա

յակլյային պայքարիարդարությա

ՎԱ սկզբունքը

Իրավական

Էկոնոմիկա

համակարգ

Հ- Պետական Քաղաքական հրոիտոներ համակարգեոուններ Միջազգային Սոյիալական գործոններ կառույ ն

շուկա

՛

ձ-

ԿԱ

Սխեմա 11. Պետական արտաքին միջ

Տեխնոլոգիաներն տեղեկատվական համակարգեր

նեինստիտուտների րն

մեծ

վրա սոյիալական քաղաքականության ն է ունենում բնակչությանծերացումը հասարակության ազդեպություն տնտեքանակիավելայումը, որը հանգել) նում է մեջ մեծահասակների սականաճի նվազմանը:

Տնտեսության

ու

Այդ բոլորից եզրակայոություննէ. անհրաժեշտ է ստեղծել ռիսկերի ն փոփոխությունների կառավարմանհամակարգերպետական իշխանության մարմիններում`հիմնված արտաքին մարտահրավերներին համագործոններիհսկողության ու տեղեկատվական-վերլուծական կարգերիվրա:

որոշումներիկայակադրումընառաջնահերթությունների ընտրությունը, այլն: Գործարար կամ կազմակերպաումը, համագործակվությունը գործոնները. է հետնյալ հիմնական կան միջավայրըպարունակում ն

1.

մեռան անտարաւաա անկան ը

ջ

գում,

դրանց համապատասխան մշակող քաղաքականություններըն պետականկառավարմանհամակարգերը: Ընդհանոր միջավայրի ուսումնասիրության հետ միաժամանակ ու նրա հանգուցային տարրերի որոշումից հետո, որոնք ամենամեծ ն

լեգիտիՔաղաքականգործոններ(քաղաքականիշխանությանն մեխանիզմ) մաման անան հաաա ն կուսակյություններ, ղեկավարներ քաղաքական

»

խմբեր: հասարակական-քաղաքական

»

Վարչականգործոններ մարմիններ, գործադիրիշխանության մարմիններ: դատականն հպլողական հասարակագործոններ(պահանջմունքներ, 3. Հասարակական կան շահեր, նախաձեռնություններ) (շահերի խմբեր, կազմակերպություններ ոչ կառավարական խմբեր, ԶԼՄ-ներ), լոբբիստական խմբեր (ազգային, հատուկ սոյիալական ն դրանցղեկավարներ, ինստիտուտներ ֆինանսական ամբողջությամբ: բնակչությունն

2.

»

ե գործարար կամ նայվում վերլուվուն կազմակերպական միջա ն

-

:

վայրը:

Լուծումներ Մարտահրավերներ |Հասարակականգործընթայ-| Կանխատեսում, ընդհանուրմիճերի դինամիզմն արագայում | տումներինհամապատասխան կառավարում 2 Հասարակության մեջ բազմա-| Համակարգայինտեսլականն |

Վ

Լ

զանությանաճ ն

բարդայում

|

հասարակականհարաբերություններիվերլուծություն ու մոտելյումների կարգավորված

բազմազանություն

| Սոյիալական զարգայման կոնֆլիկտայյնությունն

սականություն

հակա-

րի մոդեռնայմանմշտական

ավելայում

|

-

ռ

ՊԵՏԱԿԱՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

1.6.

ՄՇԱԿՈՒՄԸ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

պլանավորումըն ձնավորումը

ո ություններ |խաղաղբա |վառմամբ | Փռփոխություններիկառավա-

վրա, որոնք ներառում

Համաձայնության

րում,

ն ձգտում

կողմերի շահերի հաշ-

կառույյների ն

գործընթայների նպատակայինբարե-

փոխումներ

Քաղաքականության

է:

ն

-

մշակման Քաղաքականության որոշումով:

է մի քանիհանգուցայինսկզբունքների որազմավարությունը հիմնվում

ռաջնահերթություննե ի են.

"

պետք է ձնավորելորոշ համաձայնեցված քաղաքականությունը շուրջ, այլ ն կոնկրետարդյունթների

խնդիրների նպատակների,

ոչ

|

Այն իրենիս ներկայանում է կոնկրետ արտաքինկազմակերպություններ ու խմբեր, որոնք ազդում կամ կարող են ազդել պետական ու այնպիսի հարյերի վրա, ինչպիսիքեն ճպատաքաղաքականության

է

թյան

Սխեմա12.

կրոնական),

"

աաա Պետական փուլ մեջ կարնորագույն կառավարման աա: նպատակների մշակումը սկսվում պետությանհիմնական

բոլոր

| Գործընթապներն կառույյնե-

»

կառույցների թե կազմակերպական

ու

գոյությունունեցող

գոր-

ծառույթների,

ո

պետք է մշակել ավելի նպատակաուղղքաղաքականությունը սռլիալա-

առնելով բնակչության

վածու սեգմենտացված՝հաշվի կանխմբերիպահանջմունքները,

ռ

անհրաժեշտէ մշտական(Շարունակական) հսկողությունն մոնիտորինգ պետականմիջույներիարդյունավետօգտագործման

տեսանկյունիս, »

օգտագործելհասարակական ն կազմակերպությունների

քացիներիմասնակյությունը քաղաքականությանու ձնավորմանգործընթայում, ս

»

քաղա-

ծրագրերի

քաղաքականության մշակմանն իրականասման գործընթապում գնահատելն կառավարել ռիսկերը,

հաշվառելներքինն արտաքինպայմաններնու ապագայի մար-

տահրավերները: Քաղաքականության վերլուծության խնդիրն է,

որ ոչ

միայն որոշ-

Հիմնախճնդիրներն առաջանում են ճան պետական մարմիճների հատկապես, եթե դրանքխիստ տարամիտումեն գործողություններիյս, հասարակությանշահերիս ու հասարակությանմեջ ընթակսող առաջատար միտումների: Պետականապարատիկողմիյ հասարակականհիմնախնդիրների վերլուծության շրջանակներումառաջինփուլում խնդիրներիիդենտիֆիկասիանն վերջնականձնակերպումնէ, որն իր մեջ է ներառում հետնյալ հարյադրումները. ս

հանդեսգալիս, ս

ակի իրավիճակումբայահայտի հիմնախնդիրը, ներկայացվենայն

պայմանավորող պատճառները, այլ նան մշակվեն նառաջարկվենհիմնախնդրիլուծման գործողությունների ծրագիր,ռեսուրսներով հիմնավորված միջոյառումներ:Քաղաքականության վերլուծության հաջորդ տարբերիչառանձնահատկությունն ա յն է, որ հիմնախնդրի առաջարկվող հնարավորլուծումը պետք է համապատասխանի որոշակի արժեքային համակարգի, նորմաների, որոնք ընդունվածեն տվյալ հասարակությունում:Հաճախայդ արժեքներըն նորմաներն արտայոլվում են Աաաա իաարիտուտների ընդունած ռազմավարական հայելյան այլ սահմանադրական օրենսդրանորմատիվային

գորգերում,

ակտե-

լ

Քաղաքականության վերլուծությունը պահանջումէ հետնյալհար-

Սերի պատասխաններ,

"՛ո՞րն "

"

է լուծում

պահանջողխնդրի էությունը, գործողությունների երկու կամ ավելի տարբերակներիո՞րը կընտրվիխնդրիլուծման համար,

իրոայոնը

ի՞նչհետնանքներ ունն կունեն գործողություներիայդտարբերակի

հետնանքները կնպաստե՞նխնդրիլուծմանը, » գործողությունների այլ տարբերակների ընտրությանդեպքում ի՞նչհետնանքներ կարողեն սպասվել: Քաղաքականության վերլուծությանսկզբնականփուլում անհրաժեշտ է դիտարկելհասարակականհիմնախնդիրները նայն,թե ինչո՞ւեն "

արդյոք այդ

դրանք դառնում պետականմարմինների գործունեության

օբյեկտներ:

ինչպե՞սեն առաջասելհիմնախնդիրները նի՞նչ ձնով են դրանք

մեջ, հոանմրանում հաղոթականութ ներըն դրվածքը, մեխանիզ

ինչպե՞ս են դրանք դրանյ արտաբերման

ռ

ի՞նչլուծումներեն հնարավոր, ներառյալ վերլուծությունը ն պլա-

ս

որռ՞նքեն առաջնահերթություններըն գործողություններիփուլե-

նավորումը,

րը, ո

ինչպիսի՞ն պետք է լինիորոշումներիիրականացմանհամակարգը ն

քաղաքականություննամբողջությամբ:

Քաղաքական համակարգի գործառույթների մեկը հասարակական հիմնախնդիրների բայահայտումն (վերհանումն)է, համազգային ճպատակներիդրումն ու դրանց լուծման ռազմավարությանմշակումն է: Եթե քաղաքականու պետական գործիչներն ուշանում են հիմնախնհի ծ քայլերե նե ապա դրանքկարող կա են դիրների լուծմանն ուղղված անելուց, ապադրանք ստանալ համազգայինհիմնախնգրի բնույթ ն պահանջեն ավելի մեծ ճիգեր ու միջոցներլուծմանհամար: Իհարկե ոչ միշտ է, որ որնէ հասարակականհիմնախնդիրմեխանիկորենհանգեցնումէ պետականմարմիններիկողմիս այդպիսի ուշադրության: Հետնաբարանհրաժեշտ է մեխանիզմ,որով հիմնախնդիրըկդրվի պետության առջն այնպես, ռր ա բերի քաղաքականհարկի բնույթ (պետականհիմնախնդիր), ն են պետական պետակ մարմինները: որով անհրաժեշտորենզբաղվեն րմինները Պետականկառավարմանմյուս կարնոր բաղկավուսիչը քաղաքապանկիկազկանությանմշակմանհամար ամենահրատապ. խնդիրների մումճ է, որը դառնում է պետականմարմիններիօրակարգ: Հասարակական հիմնախնդիրներիձնափոխումըքաղաքական ն պետական իշխանությանմարմիններիորոշումներիկայացման օրակարգի ձնավորումըտեղի է ունենում մի արենայում, որտեղ գլխավոր ,

լռենք

գործողինստիտուտնԱզգային ժողովն է, որտեղ ընդունվում են ոչ միայն օրենքներ,այլն իրականացվումեն խնդիրներիակտիվքննարկումներ ու հիմնախնդիրներիդրում: Օժանդակ հատուկ դաշտ են կազմում ճան քաղաքականկուսակկյություններըն մասնագիտականխմբերը, որոնք իրեն հերթին մշակում են քաղաքական ծրագրեր ն ռազմավարություններ, առաջարկում առաջնահերթություների, պլանների ու դրանյ լուծման իրենց համակարգը: Ք աղաքակակաճ Հասարակական

տական Պետակ

հիմնախնդիրներ հիմնախնդիրներ հիմնախնդիրներ

հիմնախն րիրնի

Քաղաքական

7ի

արենաներում

ն

ինչպե՞ս:Որի համար անհրաժեշտ է. ն ա որոշել իրականհիմնախնդրիբովանդակությունըբնույթը,

"

աղա

ն զարգալյման միտումները, պարզելհիմնախնդրիմասշտաբները վերլուծել հիմնախնդրիվրա ազդող գործոնները(պարամետրե-

ա ո

րը),

Պետական

հարցերի հիմնախնդիրների տակներ դրում քննարկում օրակարգի առաջավում ա

մոնիտորինգին այն իշխահանջվումէ զարգացնելհիմնախնդիրների հասցնելու ճոր արդյունավետմեխանիզմներ: նության մարմիններին առանձնայումիվ ու կարնորուհիմնախնդիրների Հասարակական որոշելուց հեթյան գիտակցումիցն դրանց առաջնահերթությունները պահանջում որոնք է տո այն հիմնախնդիրները, անհրաժեշտ վերլուծել ո՞վ, ի՞նչ,ե՞րբ,որտե՞ղ,ինչո՞ւ են հետնյալ հարյերի պատասխանները.

ու

ն

(կուսակյական,

դրում

պառլամենտական,

ն

ձնավորում

քաղաքայյիական)

Հասարակականսահմանափակ ռեսուրսները թույլ չեն տալիս զբաղվել բոլոր հիմնախնդիրների լուծմամբ, հետնաբար ըճտրվում են դրանյիյ մի քանիսը (հրատապները), որոնք էլ դաոնում են քաղաու պետական որոշումների օբյեկտները:Հիմքականգործունեության նախնդիրներիորոշման գործառույթը պետության համար քաղաքաեն կաճ պայքարի հետ է կապվում, որի մեջ ակտիվորենմասնճակկսում ու հասարակությանտարբեր կազմակերպություններ շերտեր: Պետական քաղաքականության վրա մեծ ազդելություն է գործում հասարակության մեջ գոյություն ունեյող ավանդական(շարունակական) հիմնախնդիրներիդինամիկան: Դրանյիպ մի քանիսը կարող են ճվազել ն կորլնել ակտուալությունը, ուրիշների մասշտաբները կարող են մեծանալ ն սպառնալ պետության սոցիալ-քաղաքական կայունությանը, երրորդները,պարզվում է, կրում են արհեստական բնույթ ն պետությանն են փաթաթվումռրոշակի քաղաքական ուժերի կողմիվ` ճպատակ ունենալով պետության ու բնակչության ուշադրությունը կենտրոնացնելիրենց վրա: Այդ կապակսությամբպետությունիցպա78

ՄԵԿ"

րն,

ն

մեջ ընդգրկվածնպատակային ոչ վերլուծել այդ հիմնախնդրի ու շերտերի բնույթը, խմբերի նպատակային պետականքաղաքականուորոշել (ճշտել) այդ բնագավառում ու թյան հիմնականնպատակներն խնդիրները, մասնակիս տարբերսոյիուսումնասիրել ու ալական խմբերի պոտենյիալ կորուստներն օգուտները,

»

ո

քաղաքականությանը

,

Սխեմա 13. Հասարակականհիմնախնդիրը ն քաղաքական արենաները

Աաաա,

թար

լ

ո

ո»

որպեսզիճշգրտվեն դասակարգել հիմնախնդիրները, այնոլորտէ ները, որտեղպետք

ռ

ո

որոշումներկայացվեն,

այն ասպեկտները, որոնլյ պետք է առանձնացնել հիմնախնդրի գլխավոր ուշադրությունդարճնել, իրականալմաննպաորոշել

պետական: քաղաքականության

տակները, ուղղություններիու ռեսուրսները:

1.7.

ԿԱԴՐԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ ՀԱՐՑԻ

ՇՈՒՐՋ

կարնպետությանամրապնդման Կադրային քաղաքականությունը է տեսանկյունով է: գիտական որագույն ճախադրյալն Այսօր կարնոր էությունը, թույլ գիտակցել տեղի ունեյող կադրայինգործընթասների հետ աշխատելիս առաջակադրերի տված սխալներիպատճառները ուղիները ն միջոմնշել դրան հաղթահարման սող դժվարությունները,

ն

լիազորությունն

սուբյեկտների աշխատանքի ները,որոշել կադրային

րը ն

պատասխանատվությունը:

Անհրաժեշտ է որոշել կադրերի հետ աշխատանքի նպատակները, խնդիրներըն առաջնահերթությունները, կադրային գործընթացների պետական կարգավորման դաշտը (առարկան ն սահմանները ն այդ ազդելության սկզբունքներնու տեխնոլոգիաները): Պետականկադրայինքաղաքականության մշակումըհամապետական նշանակությունունեյող ռազմավարական խնդիրէ: Այն կարող է արդյունավետլինել, եթե պահպանվեն հետնյալ պահանջներնու պայ-

մանները. ո.

.

|

գիտահետազոտականկազմակերպականզոտականկազմակերպական-կառավարչական,քա հոոդրական գործողություների հաջորդական -

հայուն

ն է պահպանելնրանում ճպատակայնություն հատկապես պես կարնոր

ժառանգականություն,պրագմատիզմին հեռանկարայնության կարգը: Չէ՞ որ կադրերնեն հասարակությանու պետության ամենիյ կայուն սոյիալական տարըը, դրանյ ավանդույթներին փորձի կրողը: Հենլյ կադրերնեն, որ պահպանում են այդ որակները նույնիսկ հասարակական-քաղաքական կառույյի փոփոխության, պետական կառույլյյիփոփոխմանդեպքում: ն

Երբեմն նույնացվում են իրեն բնույթով ն նշանակությամբ հետնփաստաթղթերը.դոկտրինան,հայելյյակարգը,կադրայինքաղաքականության բովանդակությունը,ծրագիրը(ճպատակային,համալիր), բարեփոխումներիկադրային ապահովումը: Այնինչ, այդ փաստաթղթերը կադրային քաղաքականությանմշակմանտարբերփուլերն են ն արտահայտում են դրա բովանդակությանվերաբերյալ տարբեր պայալ

հանջները:

`

Հաճախ չորոշելով պետական կադրային քաղաքականության դոկտրինան,նպատակներնու առաջնահերթությունները՝ անմիջապես առաջարկում են դրա իրականալյման մեխանիզմները, կատարման ժամկետները, կադրերի վերապատրաստմանու համալրման մասշտաբները: Հնարավորէ, որ նշված փաստաթղթերըմշակվեն միաժամանակ(եթե կյանքն է պահանջում), սակայն կարնորէ տեսնել դրան տարբերությունները: Առավել նս, երբ առանյ ոազմավարության ն կադրայինքաղաքականությանսկզբունքներիորոշմանայն երկար ժամանակ կարողէ մնալ նեղ պրագմատիկ,կոնյունկտուրային, իսկ կոնկրետ կադրային հարյերը կլուծվեն հիմնականումսուբյեկտիվորեն,քաղաքական կոմպրոմիսիշրջանակներում,փորձի ու սխալի մեթոդով:

մշակելիս Հետնաբար պետականկադրայինքաղաքականություն կադրային ն փուլերը՝ կարելի է տեսնել առանձնայնել ճրա տարբեր հադոկտրինայիմշակում, պետականկադրայինքաղաքականության համակարորոշում (ւպատակների յեյակարգ, նրա բովանդակության սկզբունքներըն այլն), ծրագրերիմշակում գը, առաջներթությունները, ն (նպատակային,համալիր ն այլն), պլանների կազմում կադրային իրականալմանմեխանիզմներիմշակում, նրա քաղաքականության լուծում: առանձին հիմնախնդիրների հիմնախնդիրըլուծելու ուղիների ու միկադրային կոնկրետ Մինչ կադրայինքաղաքակակարնոր նրա տեղը ն դերը հիմունքները, դիրքորոշման նության կոնյեպտուալ

ջույների որոշումը,է որոշել պետական

սուբկադրայինքաղաքականության պետությանգործունեությունում, առանձնան փոխհարաբերությունների դ րանց յեկտները օբյեկտները, հատկությունը: Չի կարելի թույլ տալ կադրայինհայեյակարգի, կադրայինքաղան կադրային աշխատանքիտեղաշարժ,կադրայինտեխքականության նոլոգիաների,սկզբունքներինենգափոխում: բազմաթիվպրակտիկ Պետական կադրայինքաղաքականության է խնդիրների օպերատիվ լուծման համար անհրաժեշտ ինտենսիվ աշխատելհետնյալ երկու ուղղություններով. առանձին բաղկայու1) պետականկադրայինքաղաքականության պրակտիկհրատապ անհրաժեշտ համար Սիչների ձնավորման

խնդիրներիլուծում,

հայեյակարգիմշա2) պետականկադրային քաղաքականության բարեփոխումների կում ժողովրդավարական ռազմավարական ն հիման վրա: շրջանակներում մշակմանառաջին ն Պետական կադրայինքաղաքականության ու անհրաժեշտ փուլը նրա հայեյակարգի տեսական հիմնավորումն առաորոշումն է այն ելակետայինհիմնարար դիրքերիհամակարգի, որոնք բայահայտումեն պետությանկողմից ջատար գաղափարների, հեկադրային հիմնախնդրիլուծման արդյունավետ մոտելումները, որոշմանն պետական ռանկարներբայում առաջնահերթությունների ազդելության նոր ուղիների ձնավորմանհամար: Հայելյյակարգըթույլ է տալիս ավելի ճշգրիտ որոշել պետական կառույցը, տարրերն ու սկզբունքնեկադրային քաղաքականության քաղաքարը ն ուղղորդվել ըստ կոնկրետարժեքների:Այն կադրային հ իմքը: է, նրա գիտա-տեսական կանության փիլիսոփայություն

Հենց

համագաղափարների, նպատակների ն առաջնահերթությունների կարգն է կադրային քաղաքականության առանյքը, նրա կարնորագույն որակական բնութագիրը: Հայելյակարգըն կադրային քաղաքականությունըհամընկնում են շատ բաներում, սակայն նույնական չեն: Հայելյակարգը դառնում է պետակամքաղաքականություն, երբ նրանումեղած գաղափարները պաշտոնապես ճանաչվում են ն հաստատվում պետական բարձրագույն մարմիններիկողմից, իրականավվում են նպատակներում, պետական դիրքորոշումներում, առաջնահերթություններումու կադրային գործընթացյներիվրա պետության կողմից ազդեսություններում: Այսինքն, գործնականումդառնում է կադրերի հետ պետությաց աշխատանքի ռազմավարությունու մարտավարություն: Ոչ թեհայեպակարգում,այլ հեն կադրային քաղաքականությունում ավելի մանրամասնկարող են բայահայտվել կադրերիապահովմանն ուղղված բարեփոխումների առաջնահերթ ուղղությունները, դրան իրականայմանփուլերը ն մեխանիզմները,իրավական,տեղեկատվական ու կառավարչական ապահովման հնարավորությունները: Առանյ հստակ հայեյակարգի, հետնելով միայն պրակտիկայիընթայիկ պահանջներին,կարելի է կորցնել կադրային գործընթայների զարգավմանհիմնականուղին, գրկվել գիտականկանխատեսմանհնարավորությունիյ, ծրագրավորումիյ ու պլաճավորումիս:Այդ դեպքում դառնում է միակողմանի, պրագմակադրային քաղաքականճությունը ն տիկ կոնյունկտուրային: Կադրային գործընթայների վերլուծության ն տեխնոլոգիաների ընտրության ժամանակ կարնոր է հաշվի առնել ռազմավարության ու մարտավարությանմիջն գոյություն ունեյող որոշակի տարբերությունճերը: Որոշ մասնագետներու պրակտիկներկադրային քաղաքականության արտահայտությանտակ հասկամում են կառավարող սուբյեկտի կողմիլյ կադրերի հետ աշխատանքիռազմավարությունը,գործունեուեն, որ կադրային քաղաքականության ծրագիրը: Ուրիշները թյունը նույնականէ կադրային գործունեությանը,այսինքն, մեկնաբանում են ավելի լայն՝ներառելով նրանում ճան կադրայինաշխատանքը: Իհարկե դրանկ միջնչկա «չինական պարիսպ», սակայն դրանք նույնական չեն իրենց բովանդակությամբ ն իրականայյմանտեխնոլոգիայով, քանզի արտահայտում են կադրային գործընթացիտարբեր կողմերը ն փուլերը: Կադրային աշխատանքը շատ սուբյեկտների կողմից տեխ-

համարում

նոլոգիաների,մեթոդներիու մեխանիզմներիհամակարգէ, որն օգտագործվում է կադրերի հետ աշխատանքներկատարելիս: Այդպիսովպետականկադրայինքաղաքականությանտակ հասկաճում ենք (որտեղ սուբյեկտը պետությունն է) համապետական մակարդակով կադրերիհետ աշխատանքիքաղաքականկուրսի ռազմավարությունը՝ երկրի բոլոր կադրերի ձնավորման,զարգացմանու ռացիոնալ օգտագործմանպետական ռազմավարությունը: Կառույային-բովանդակային պլանով պետական կադրային քաղաքականություն, պաշտոնապես ճանաչված նպատակների, խնդիրների, առաջնահերթությունների ու կադրային գործընթայների պետականգործունեությանսկզբունքներիու հարականոնակարգման բերությունների համակարգ է: Այդ սկզբունքներն,իրեն հերթին, որոշում են կադրերի գնահատման, պատրաստման, վերապատրաստման ու որակավորման բարձրայման չափանիշները, երկրի կադրային ներուժի ռացիոնալ օգտագործումը: Պետական կադրային քաղաքականությանմշակումը ն իրականաՍումը պետական մասշտաբի բարդ ու բազմակողմանի հիմնախնդիրներից է: Այն չի կարելի հանգելյնել միայն կազմակերպական-կառավարչական խնդիրների,առավել նս ղեկավար կադրերիընտրությանն ու բաշխմանը: Կարնոր է վերհանել ն ստեղծել կապեր կադրերի, կադրային գործընթացներին սոյիալ-տնտեսական, քայլաքական, կառավարչական, մշակութային-հոգնորենթահամակարգերիմիջն` հաշվի առնելով պատմականորենձնավորված ավանդույթներն ու կարծրատիպերը: Պետությունըպետքէ հաշվի առնի կադրայինհարկերիսոյիալական, տնտեսական, քաղաքական, իրավական, կառավարչական, բարոյա-հոգեբանականն այլ ասպեկտները: Որքան բարձր է պետականկառավարման համակարգի կատարելության աստիճանը, այնքան նվազ է կադրային գործունեության կախվածությունըքաղաքականկոնյունկտուրայի: Կադրային քաղամեխւսնիզմներըկարնոր յույաքականությունըն դրա իրականապման ճիշներն են հասարակության դեմոկրատականզարգալման համար: լինելով պետության արտաքին Կադրային քաղաքականությունը, ու բաղկայուցիչ մասը ն իրականալյման ներքին քաղաքականության միջոյը, ձնավորվում է պետական քաղաքականության շրջանակներում ն հիմանվրա: Այն մշակվում է վերջինիսշահերին համապատասքաղաքականությաննպատակները ն սկզբունքները խան: Կադրային որոշակի չափով կախված են նան հասարակության մեջ պետության

դերի,պետականությանկայալյման գլխավոր հիմնախնդիրների հետ, դեմոկրատականմեխանիզմիմակարդակի, իշխանությանթներիտարանջատման գործառույթների ն լիազորություննեկառույկիս, դրանց րից: Պետության զարգալման հստակ ն հիմնավորվածհայեւլյակարգի բայակայությունը գլխավոր դժվարությունների մեկն է պետական կադրային քաղաքականությանձնավորմանգործում: Հետնաբար կադրային քաղաքականությունըչպետք է լինի ճեղ պրագմատիկ, հաշվի առնի միայն պետության ն հասարակության առջն պահի տակ դրվող խնդիրներիլուծումը, այլ նկատի ուճենա քաղաքալյիականհասարակությանձնավորմանհեռանկարայինմիտումներնու զարգայյումները: Հիմնվելով վերը բերված ելակետային նախադրյալներից`կարելի նշել պետականկադրայինքաղաքականության հետնյալէական գծերը. ո

գիտականորենհիմնավորված,ռեալ, ստեղծարար,հասարակության կողմիյ կադրերիպահանջներըհաշվառող,

ս

ռազմավարականխնդիրներիլուծման փուլայնության գայության պահպանում,

ն

հերթա-

"

ողղորդված երկրի վերածճումն

ռս

կադրային ծառայությունում մասնագիտականբարձր պատրաստվածությամբ ու նախաձեռնությամբօժտված մարդկան

ու

կայուն զարգացումը,

ճերգրավում,

կադրային հարսերի լուծման տարբեր ասպեկտները հաշվի առնող, կադրերի հետ աշխատելու մեթոդների,ձների, սկզբունքների ու նպատակներիմիասնություն,

ս

հեռանկարային,կանխող բնույթ, ուղղված 21-րդ դարի նոր խն-

"

դիրներին,

ռա

ս

բարոյա-հոգեբանական,յուրաքանչյուր աշխատակսին (հատկապեսպետական ծառայողին)մարդասիրություն,ազնվություն, քաղաքացիականպատասխանատվություն դաստիարակող, կադրայինհարլյերի իրավական հենքի վրա լուծմանուղղորդվա-

ծություն:

Պետական կադրային քաղաքականության մեջ գլխավոր փոփոխությունը պետք է արտահայտվիպետության ու անձի փոխհարաբերությունների փոփոխմամբ: Նոր կադրային դռկտրինայի էությունը

պետք է լինի պետության ու մարդուպարտնյորությունը անձի մասնաու ինտելեկտուալ ինքնաիրալման գորգիտական-աշխատանքային

ծընթայում:

,

պետականկադրայինքաղաքականության կարնորբաղԱյդպիսով կայույիչները պետք է լինեն. ո

ռ

նրա նպատակները,մոտակա կ հեռանկարայինխնդիրները,

պետությանկադրայինգործունեությանառաջնահերթություննեկարնորագույնուղղությունները,

րը ն ռ

ռ

կադրային քաղաքականության սուբյեկտները, օբյեկտներն ու ճրանյ փոխհարաբերությանբնույթը,

պետականկադրայինքաղաքականությանիրականալման սկզբունքներըն մեխանիզմները,կադրերիհետ աշխատանքի համա-

կարգը, ա

պետական ծառայության անձնակազմի մասնագիտական զարգացմանտեխնոլոգիաները:

1.8.

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ՈՐՊԵՍ

ՌԱԶՄԱՎԱՐԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՔ

Տնտեսության պետականկառավարման մեջ կարնոր դեր է խաղում իշխանության մարմինների կողմից տարվող տնտեսական կուրիր արտահայտությունն է գտնում տճտեսականքաղաքակա-

ըրթր ո ությունը:

Տնտեսական քաղաքականությունը պետության, կառավարության կողմից տարվող տնտեսական գործընթասներինլյանկալիուղղություն տալու տնտեսականգործողություններիհիմնական գիծն է, պետության կողմից ձեռնարկած միջոցների համախումբը, որոնյ միջոյով լուծվում են սոյիալ-տնտեսականհիմնախնդիրները,հասանելի են դառնում ընտրվածնպատակներնու խնդիրներիլուծումները: Իր մտահղացմամբտնտեսական քաղաքականությունը կոչված է արտահայտելուերկրի, ժողովրդի, պետության շահերը ն խնդիրները: Պետական տնտեսական քաղաքականության մեջ արտահայտվում են կառավարությանն այն անձերիդիրքորոշումներն ու հայասքճերը, որոնյիկ կախված է ն որոն հետ կապված է: Քաղաքայիները կարող են ազդել տնտեսական քաղաքականության վրա այնքանով, որքանով կարող են ազդել կառավարությանվրա:

Քաղաքականությունը մեծամասամբ նախորոշվածէ ներերկրային համաշխարհային մրցակցությամբ,տնտեսությանն շուկայի վիճակով,տնտեսական ակտիվության մակարդակով, ապրանքներինծառայությունների պահանջարկիու առաջարկի նվազմանմիտումներով: Երկրներիտնտեսությունըզարգանում է փուլերով, նրանումտեղի են ունենում տատանողականգործընթացներ, ալիքաձն շարժումներ: Որոշ տարիներիտարբերությամբտնտեսականաճի ֆազան, գործարար ակտիվությանաճը փոխարինվում են աճի մակրոտնտեսական ֆազայիմարումով(նվազումով):Ընդունվածէ այդ ֆազաներն անվաաճ նել տնտեսական (տնտեսական անկում(ստագբում), տնտեսական նացիա), ցածր տնտեսականմրյակցություն (դեպրեսիա): Կախված նրանիս, թե որ ֆազայում է գտնվում ազգային էկոնոմիկան, պետության ն կառավարության կողմից ձնավորվումէ տնտեսական քաղաքականություն:Հիմնականումպետականտնտեսական քաղաքականության մշակողներնարձագանքումեն հետնյալ ինդիկատորներին.ներքինհամախառնարտադրության դինամիկային,ամբողու ջական պահանջարկին ն սպառմանը, առաջարկին, եկամուտներին ն գործազրկությանը: գներին, զբաղվածությանը Տնտեսական քաղաքականությունըսերտորեն կապված է պետական ներքին ու արտաքին քաղաքականության, պետական ու գաղափարախոսության ռազմական քաղաքականությանհետ, է մարմնավորում պետության քաղաքական դոկտրինան: Միաժամանակ այն կոչվածէ օժանդակելու պետությանտնտեսականնախադըյալների ստեղծմանը, որն անհրաժեշտէ այդ քաղաքականությունն իրականալյնելուն: Երկրի քաղաքական ուժերը, կուսակցությունները ն շարժումներն ընդունակեն զգալի ազդելյությունգործելու պետությանտնտեսական կուրսի, տնտեսականքաղաքականությանվրա: Ծրագրածտնտեսական քաղաքականճությունն իր դրսնորումն է գտնում պլանավորվողպետական բյուջեի կառույյում, նպատակայինպետականծրագրերում, ինվեստիցիոննախագծերում, պետականօրենքներում, կարիքավորներին օժանդակությանսոցիալականպաշտպանությանպարամետրերում, պետականվարկավորման պայմաններում,պետականարտոնությունների ու հարկադրումների դրույքներում, իմպորտի ն էքսպորտի վրա պետական ազդեկյություններում,պետության ճերքին ու արտաքին պարտքի մեծությունում: Միաժամանակ տնտեսականքաղաբականությունըբնութագրվումէ ոչ միայն նրանով,որը հաստատագրված ն

,

պետական բյուջեում ու ծրագրերում,այլն ընթացիկ ն պետության կողմի խոշոր օպերատիվմիջոցառումների նպատակովընդունված

է

որոշումներով: Ընդունված երկարաժամկետքաղաէ տարբերել կարճաժամկետ ու

քականճություններ:Երկարաժամկետըձնավռրվում է համեմատաբար կայուն պայմաններում,երաշխավորվածոեսուրսային պայմաններով, որը թույլ է տալիս որոշել տնտեսությանվարքագիծը(հետագիծը)շատ տարիների մեջ: Տնտեսական գործընթացների անկայունությունը, արտաքինու ներքին պայմանների անկանխատեսելիությունը առաջ են բերում կարճաժամկետ տնտեսականքաղաքականությանառաջնայնություն, որը կարող է չափվել տարով կամ նույնիսկ ամիսներով: Պետության կողմից տնտեսականքաղաքականությունն անսէ կացվում նրա տնտեսությանտակ եղած գործիքակազմով, տնտեսական սուբյեկտներիու գործընթայների վրա ազդելու լծակներով: Այն իրականասվում է նախագահականհրամամճագրերով, կառավարության որոշումներովն այլ նորմատիվ ակտերով,պետականծրագրերով,պետական մարմիններիընթացիկ օպերատիվորոշումներով, ֆինանսական ռեսուրսներիբաշխմամբու հատկայումներով: Պետական տնտեսական քաղաքականության կոնկրետ գործիքներն են, առաջին հերթին, ազդեյության այնպիսի ֆիսկալ լծակները, ֆիսկալ քաղաքականությանգործիքներն,ինչպիսիքհարկերն են, պետական ծախսերը, տրանսֆերտները: Ֆիսկալ գործիքներիմիջոյով պետությունը ընդունակ է փոխել դրամական հոսքերի ուղղությունը ն մեծությունըըստ իրականացվողու նպատակադրվածնպատակների: Պետությունն ընդունակ է օգտագործել տնտեսականքաղաքականության այնպիսի լծակներ, ինչպիսիք են որոշակի տիպի ապրանքների գների սահմանային մակարդակները(նվազագույն, առավելագույն), արտադրության ծավալի մեծությունը, պետական սուբսիդիաների տրումը, տնտեսականգործունեությանորոշակի տիպերի սահմանափակումը ն արգելումը: Պետական տնտեսական քաղաքականության լայնորեն օգտագործվողգործիքնարտաքինառնտրումն արտաքին տնտեսականկապերումներկրմանու արտահանմանտարիֆներնեն. մսքսատուրքերը, ապրանքներիու կապիտալիներկրմանն դուրս բերման քվոտները:

Պետական տնտեսական քաղաքականության նպատակները Պետականտնտեւսականքաղաքականության նպատակներըհետնում են տնտեսությանպետականկառավարմանխնդիրների ու նպատակներից: Պետականտնտեսությանքաղաքականությունը ամբողջովին ուղղված է երկրի, հասարակությանհամազգային նպատակներին հասնելուն: Ժամանակակիլյտնտեսագիտությանմեջ նպատակադրման հիմնախնդիրը,պետականտնտեսականքաղաքականությանխնդիրների ու նպատակներիդրումը դիտվում է ավելի օգտահակ (օգտապաշտ) ն հանգում է ռչ թե մի միասնական ընդհանուր նպատակի,այլ նման նպատակներիհամախմբության:Պետության նպատակներըկախված են երկրի սոցիալական ն տնտեսական զարգալյման մակարդակի, ու ազգային-պատմականավանդույթների: Ընդունված է համարել, ռր այն երկրներում, որտեղ են շուկայական հարաբերությունները,պետությունը պետք է իր վրա վերյնի ն տնտեսականքաղաքականությանգլխավոր նպատակ հւսմարի այն խնդիրները,որոնք շուկան ընդունակ չէ լուծելու, ենթակա չեն տնտեսվարմանշուկայական մեխանիզմներին:Այդ մոտեյմամբ պետական տնտեսական քաղաքականության նպատակները շատ բանով համընկնում են տնտեսականպետականկարգավորմաննպատակներիհետ: Բավականկառուցողականէ պրագմատիկմոտեկումը, որի համապատասխանպետականտնտեսականքաղաքականության նպատակներըկայունության պայմանների ու տնտեսականիրադրության հավասարակշռությանստեղծումն ու պահպանումն է: Նման մոտեյումը անվանվում է կայունացնող քաղաքականությունն ավելի բնութագրականէ ճգնաժամայինիրադրության համար, երբ առաջին հերթին անհրաժեշտէ մարել տարերայինգործընթասները, հասնել կաոավւարելիությանն կանխելգործերիհետագա վատթարայումը: Կայունացման ճպատակներըկարնոր են հավասարակշոության հասած ու ցանկալի վիճակի ամրացման, տնտեսությանպարամետրերի թույատրելի սահմաճներիսդուրս զգալու կանխմանհամար: Այն երկրներում, որտեղ տնտեսությունը վերելք է ապրում, կամ նման վերելք է սպասվում, տնտեսական քաղաքականությանճպատակ է դառնում տնտեսականաճը: Սույիալական ուղղորդվածությամբշուկայական տնտեսություն ունեցողերկրներիհամար բնութագրական է առաջինպլան մղել պետական տնտեսականքաղաքականությանսոցիալական ճպատակները: Այդպիսի նպատակներըհիմնականում հանգում են տնտեսականին:

տիրապետող

սովիալականնպատակՊետական տնտեսականքաղաքականության ն տնեն տնտեսականազատությունը ների ամենիլյ տարածվածներն է ընկալվում ազատությունն տեսականարդարությունը:Տնտեսական ազատ որպես տնտեսական,ձեոնարկչական գործունեությանձների ն ընտրություն,սեփական միջոյների ազատ օգտագործում բաշխում, սեփական օբյեկտներիվաճառքիու գնման ազատություն շուկայում,

մասնակսությունարհմիություններիննգործադուլներին: է տնտեսականարդարությունը,որնընկալԱվելի գրավիչնպատակ ու վում է որպես երկրի բոլոր մարդկանցնկատմամբազնիվ բարեխիղճ ու հնարավորությունների հաշվառում, վերաբերմունք.նրանյ շահերի

պայմանների,իրավունքներին հնարավոնրան համապատասխան ոչ այնքան տնտեսական, րություններիստեղծում: Արդարայյիությունը է: կատեգորիա որքան բարոյա-էթիկական Պետական տճտեսական քաղաքականությանավելի որոշակի, առարկայականնպատակէ համարվումսոցիալականպաշտպանվաէ որպես պետության կողմից քաղաքածությունը, որը մեկնաբանվում տնտեսականռիսկերի, անխուսափելի յիների պաշտպանությունը յուրաքանչյուրինգոյատնմաննվազագույն պայմաններիապահովում: ընդհանուր նպատակն Պետական տնտեսականքաղաքականության երկրի տնտեէ երկրում սոյիալ-տնտեսականարդյունավետության, արդյունքայնությունը,ոեսուրսային ներուժի սական գործառնության ն տնտեսապես օգտակար օգտագործումնէ հիմնականը ոայիոնալ ն պետականտնտեսականքաղաքականությանսոյիալ-տնտեսական արդյունավետկատարմանհամար: ճպատակների

ԳԼՈՒԽ2

ԵՎ

ՈՐՈՓՈՒՄՆԵՐ»

Մ:ՀԱԿՈՒՄԸ

ԸՆԴՈՒՆՈՒՄԸ

2.1 ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

կաին

Կառավարչականորոշումը կառավարող սուբյեկտի ակա է, որը հիմնվում է կառավարվողօբյեկստեղծագործական

ս ,

ՈՐՈՇՄԱՆ

"

ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ

Պետական կառավարման մեխաճիզմներիյկարնորագույնըկառավարչական որոշումներն են: Պետական կառավարումը, կարելի է ասել, կառավարչական որոշումների ընդունում ն իրականայումնճէ: Քաղաքական ինստիտուտներիու վարչական մարմիններիգործունեություններըմարմնավորվումեն համապատասխանպետականորոշումների ընդունմամբս իրականացմամբ:Որոշումներնընդունվում են կառավարմանբոլոր մակարդակներում: Չնայածորոշումների մակարդակներիու տիպերիտարբերությանը՝ որոշումներին կառավարչական յուրահատուկ են որոշ ընդհանուր գծեր, որոնց ն մենք կանդրադառնանք սույն գլխում: Որոշումը կառավարմանլյյանկասած գործընթավիկենտրոնական օղակն է, այդ թվում նան պետական:

Որոշումների ընդունումը ն իրականացումըպետականապարատի մարմինների ն պաշտոնականանձանմյ հիմնականխնդիրնէ:

ս

իմայուօբյեկտիվօրինաչափությունների տի գործունեության վերլուծության տեղեկատվության ու մասին թյան նրա վիճակի դաշտն վրա ն ճպատակ ունի վերալնելու ծագած անորոշության ու լուծելու առկա հիմնախնդիրները: ընՊետության մեջ հիերարխիայիտարբեր մակարդակներում ն այլ տիդունվում են քաղաքական,տնտեսական,տեխնոգեն են համարվում ճան օրենքի նորմերի Որոշուներ պի որոշումներ: կոդեքս, օրենքներ,նորմատիվ (սահմանադրություն, ընդունումը կանոնակարգեր,մեթոդական

ակտեր,կանոնադբություններ, յույումներ

ո

Որոշումը որոշակի տեխնոլոգիականգործողությունների շղթայիմիջոյով հատուկ ինտելեկտուալ ու կազմակերպականաշխատանքիարդյունք է (տես հավելված 1):

ո

Այն կոնկրետ սուբյեկտներիշահերի իրականացմանմիջոյ

»

Նպատակին հասնելու ռազմավարությանու մարտավարության ու կոնֆլիկտների կարգավորմանմեթոդ է:

3.

ռ

Նորմատիվ մոտեցյմամբ՝որոշումը ռացիոնալգործողություննճերի ու ընթայակարգերիհաջորդականկիրառում է:

4.

»

2.

Ռազմավարական մոտելւմամբ որոշումների ընդունումն իրադրային գործընթայ է, որում նպատակներըն մեթոդներըմշտապես փոփոխվումեն կախված կոնկրետ հիմնախնդրիգոյության պայմաններիփոփոխումից:

այսինքն` մեխանիզմներ, Պարունակիիրականալման պետք է ներառի որոշմանկայայման ման բովանդակությունը որոշ-

համար

է:

փոխհաՎարքաբանականմոտելյմամբ՝կոնկրետսուբյեկտների րաբերություններիյուրահատուկ միջոց է, որոնք ձնավորում են ճրանյ գործողությունների նպատակայինծրագիրըճոր առաջացած պայմաններում:

այլն):

Արդյունավետ(օպտիմալ, ռայիոնալ) լինելու համար (հասնելու որոշումըպետք է բավարարիմի շարք դրված նպատակներին) պայմանների: Լ. Լինի ռեալ, այսինքն ելնի դրված նպատակների, ունեյած ռեսուրսներիցն ժամանակակիս,այդ պատճառովէլ որոշունպատակներիմասերի նպատակներ, մը պետք է պարունակի ն բաժանումխնդիների,ունեյած պահանջվելիքռեսուրսների հասնելու սյենարներ: նպատակներին գնահատական,

ռ

ո

ն

.

վերահսկողական խրախուսման, կազմակերպական,

բաժիններ: հնարավորսխալների Լինի կայուն ըստ արդյունավետության ն ելակետայինտվյալների նկատմամբ: ժամանակի ռեալ Պատրաստվի,ընդունվին իրականացվի են՝ որոնյ կառավարում մասշտաբումայն գործընթացները, հաշվի առնելով վթարայինոչ հաստիքայինիրադրությունների զարգայմանարագությունը(երբեմն այդ կարնորագու հաստիքապահանջըհաշվի չի առնվում՝դիտարկելովմիայն յին իրադրություններում):

5.

այսինքն՝շարունակիդրույթներ, որոնք Լինի իրականանալի, ստեղծված կխափանենիրականայումըդրանց միջոցով պատճառով(օրինակ՝մոտիվայիայի կոնֆլիկտների

կայությունը):

:

բացա-

6.

2.

Նախատեսվի ճշտության ստուգման հնարավորությունըն իրականապմանհսկղությունը:

3.

մը:

Մ.

Մասշտաբային որոշումներում դրանց հետնանքներիգնահատհամար անհրաժեշտ են մտային մաթեմատիկականն խաղային փորձարկումներիննախորդումն ուղեկկում: Նպատակները ն խնդիրներըպետք է լինեն ոեալ, համապատասխանեն ունեյած ռեսուրսներին ն դրանց տիպերին(կոնկրետ խնդիրճերին) ն նան այն տեխնոլոգիաներինն ձներին, որոնք ենթադրվում են կիրառվել: Այդ ենթադրում է պլանավորված որոշումների տարբեր տիպինորմավորումներըկանխատեսմանժամանակ: ման

2.2

ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

է

իրավիճակային,

4.

րով որոշումներ:

ն

Դրա հետ մեկվիճակի անյման բարձր հավանականությունը: ն դրանյ հետնեն կայասման ըստ ժամանակի տեղ հնարավոր Հայտնի են մի քանի տարբերակներ: անքների դասակարգման բիզնեսռազմավարական, հետնյալ տեսակները՝

որոշումներիդասակարգմանմոտելպումներիս: Որոշումների դասակարգումը թույլ է տալիս ճիշտ հասկանալ,

են

պահանջվողն ունեյած ժամանակի առանձնավվում հետնյալ որոշումները.առանց ժամանակի սահմանափակման սահն կայացման,նախորդ փուլի շարունակության ընդունմսոն ճգնաժամայինն այլն: Պգնաժամայինորոշմանափակումով, են ժամանակի դեֆիցիտը կահամար ոոզների բնութագրական կամ անբավարար օբյեկտիանկառավարելիության ռավարման

րը կախված են

գլոբալության աստիճանի կարելի է առանձնավնել լոկալ (ռրոնք շոշափում են պարամետրեր,կառույցը ն ֆունկյիաները), կամ գլոբալ համակարգայինորոշումներ: Համակարգային որռշումներըշոշափում են բոլոր ոլռրտներին, ենթահամակարորոշումը իրագերին ն պետության ճյուղերին: Համակարգային րիս անջատ քաղաքական,տնտեսական ն այլ որոշումների գումար չէ: Այն ունի էմերգենտությանհատկություն ն, հետնաբար, որակապեստարբերվում է լոկալ որոշումներից: Անյումնային փուլի բոլոր երկրներիհիմնախնդիրներըպահանջում են համակարգային որոշումներ: Ինչպես Սյույյ է. տալիսպրակտիկան, համակարգային հիմնախնդիրներիտնտեսական մեթոդճերով

են՝

5. Ըստ

ՏԻՊԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

հիմքեԿառավարչականորոշումներիմշակմանմեթոդաբանական

1. Ըստ

որոշումներ:

անորոշ, պաաստիճանովառանձնացվում Որոշակիության որոշումներ: տահական,դետերմինացված կայալյմանընթաԸստիրավական որոշակիության որոշումների ն ռեգլամենտավորված է առանձնացնել կարելի Սակարգերիպ իրավունքիճորմեընթայակարգային ոչ ոեգլամենտավորված

ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ

հետազոտել դրանպ առանձնահատկությունները Այս կամ այն դասակարգմանընտրությունըն պրակտիկ կիրառումըորոշվում է որոշումների կայացպմանկոնկրետ պայմաններով:Հարկավորեն որոշումնեջի տիպերի դասակարգումմի շարք գործոններով:

նպատակն

լուծման փորձերըչեն հասնում հայտարարված մոտելյմա պետք լուծել համակարգային Այդ հիմնխնդիրները ն աների օպերայի համակարգերիտեսության շրջանակներում, հետազոտմանտեսությանհիման վրա (մեթոդներով): մեթոդաբանուօբյեկտի հետ փոխազդեյության Կառավարման համակարգային, թյամբ կարելի է առանձնավնել. ավանդական, կայունայնող սոյիալ-էթիկական,

Լինի ճկուն, այսինքն` հնարավոր լինի փոխել նպատակըն նպատակին հասնելու ալգորիթմը, պարունակի կառավարման օբյեկտի վիճակինկարագրությունը, արտաքինմիջավայրի նկարագրությունը,որոնց դեպքում կարող է դադարեկվել որոշման կայացման ընթացքը ն սկսել նոր որոշման մշակու-

որոշումների

ընթացիկ,օպերատիվ: հեռանկարային, պլանավորում,

Առանձնացվում 1.

են ճան

չստրուկտուրացթույլստրուկտուրայված, Ստրուկտուրացված, փոփոխականների որոնում ված որոշումներ: Պրոբլեմները», են բայահայտվածէ այնքան,որ կարող միջն կախվածությունը են տալիս թվային թվերով կամ վերջ ի վերջո թույլ ճերկայասմնել հակառակ են ստրուկտուրայված, անվանում գնահատական պարուորոնք «Պրոբլեմները», եպքում՝ որաորում ն ընդ տարբեր, մ են որակական քանակական ունեն, կոչվում միտում նանորոշ տարրերըուժեղապնելու «

չստրուկտուրացված:

լակու կական են թույլ

2.

ստրուկտուրացված:

4.

որոշակի-

Յուրահատուկն կրկնվող, 3. ստատիկ դինամիկ, 5. ության ն անորոշությանպայմաններով, այլըճտրանքների ն

որոշակի հավաքածուով,6. մի չափանիշով: Դիտարկվումեն նան. 7. մեկ լավագույն այլընտրանքիընդունման կամ մի քանի

ն

լավագույնների,8. անհատական կոլեկտիվ, 9. կամային,ինտելեկտուալն հուզականորոշումներ, 10. տեխնիկական ն տեխճոլոգիական, 11. օպերատիվ,տակտիկականու ռազմավարական, 12 ճահճային,13. ինտուիտիվու ռացիռնալ, 14. ստանդարտ,15. բինար (այո կամ ոչ), 16. բազմատարբերակ այլն: Ստանդարտ որոշումներն ամենիցտարածվածնեն ն նրանում կատարվողքայլերը հարկավորեն լինում ճան մյուսների համար:Առաջինը, որից պետք է խուսափել,դա «սիրած պատճառներն»են, որոնՍով որոշում է ընդունվում: Կարելի զոհ դառնալ սիրած տարբերակներին: Այն կարող է խեղաթյուրելվերլուծությունը ն հանգեցնելայն նախօրոքհայտնի ընտրության: Դիտողություն:Անհրաժեշտէ, որ համապատասխանություն լինի կառավարման տիպի ն որոշման հետնանքների պլանավորմածմիջեն բնականէ, որ որոշումներիտիպը պետք է համապատասխանի պլաններիտիպերին.ռազմավարականը՝ ն այլն: Օրիռազմավարականին նակ,ռազմավարական պլանը որոշումէ, թե ինչպիսիուղղություններով (ծրագրերով,արտադրությամբ) պետությունըպետք է զբաղվի՝ հաշվի առնելով աշխատանքիմիջազգայինբաժանումը ն համաշխարհային շուկաներիմրւսկսությունը,ն ինչպիսի՞հարաբերությամբ կլինիունեՍածռեսուրսներիծախսըռազմավարական, հեռանկարային, ընթացիկ օպերատիվգործողություններում, ն միաժամանակ շարադրվում են համապատասխան խնդիրներնու ռեսուրսները:Անհրաժեշտէ կատարել կարգավորված քայլեր. ա) որոշման նպատակի դրում (ձնակերպում), բ) որոշման չափանիշներիորոշում, գ) չափանիշների տարանջատում (սահմանափակումներ, Սանկալի բնութագրիչներ), դ) այլընտրանքների մշակում, ե) այլընտրանքների համեմատում,զ) ռիսկի որոշում, է) ռիսկիգնահատում,ը) որոշման ընդունում: Բինար որոշման ընդունման գործընթա: Ներկայացվումէ երկու, տրամագծայինհակառակայլընտրանքներ: Սովորաբար դրանք մրյակիյ այլընտրանքներեն: Պատճառներն են. 1) հիմնախնդրի ոչ խորը (մակերեսային) վերլուծությունը,2) ժամանակիպակասը:Լուծվում է կամային ակտով: Դիտողություն: Վճռականությունը կարնոր է, «պատրաստե՞լ, թե գնե՞լ»խնդրիկամայինլուծումը (վճիռը): Բազմատարբերակ որոշման կայացման գործընթալը: Երբ չափանիշներիխումբըշատ է ն դժվար է դրանյ հետ համեմատել յու-

ն

րաքանչյուր տարբերակ:Այդ դեպքում պետք է դնել որոշման նպատակը ն որոշել չափանիշները: Այնուհետն պետք է չափանիշներըտրոհել երկու մասի՝ սահմանափակումներիու բնութագրիչներին վերջիններն էլ արժնորելըստ նշանակության:Այդ դեպքում ոչ բոլոր չափանիշներն են պետք գալիս: Ռազմավարական որոշումը իրենից ներկայանում է գործողությունների ռրոշակի համախումբ, որոնք ճպատակաուղղված են այն բանին, որ օգնեն պետությանը հասնել իր նպատակներին՝ հարմարվելով արտաքին միջավայրի փոփոխություններին: Ռազմավարակաճ է հետնյալ միջույներով`ռեսուրսներիբաշխորոշումը իրականապվում մամբ, արտաքինմիջավայրին հարմարվելով,ներքինկոորդինացմամբ ն

Հաճախայդ կազմակերպականռազմավարականկանխատեսմամբ:

համալիր ֆինանսական,ինվեստիսիռն,հարկային որոշում է: Ռազմավարականպլաճավորումը դա պետության ն նրա պոտենՍիալ հնարավորություններիու շանսերի միջն ռազմավարականհամապատասխանությանստեղծման կ պահպանման կառավարչական գործընթասի որոշումն է: Ռազմավարական պլանավորումը հաճախ հիմնվում է պետության կողմից հստակ ձնավորված ծրագրային հայտարարության վրա, որը ներառում է առաքելության, ներքին ն օժանդակ նպատակներին խնդիրներիշարադրանքը: Այդպիսի հայտարարությունը հիմնվում է առողջ տնտեսական պորտֆելի ն աճի ռազմավարությանվրա: Ռազմավարականպլանավորումհամապատասխանաբարանվանում են հետնյալ պարամետրերի միջն ներքին կոորդինացիայի ն ռե-

սուրսներիբաշխումը: 1.

Գործունեության մի քանի ուղղությունների միջն պետության հարմարվելու նպաարտաքինմիջավայրիփոփոխություններին տակով:

2.

Ռազմավարական,հեռանկարային,ըճթայիկ, օպերատիվգործունեությունների:Ընդ որում, ռազմավարականպլանը որոշում ուղղություններով(ծրագրերով,արտադրությունով)պետուէ`ինչ թյունը կզբաղվի՝ առնելով աշխատանքիմիջազգայինբահաշվի ն ժանումը համաշխարհայինշուկաներիմրյակսության հնարավորությամբ,ն ինչպիսին կլինեն հարաբերությունճերըունեյած ռեսուրսներիծախսմանդեպքում նշված գործուություններում:

Բիզնես-պլաճավորմաննպատակները ն որոշումները հանդիսաճում են

պետականնպատակայինծրագրերիկոնկրետ ուղղություննե95

րի նպատակների ն խնդիրներիճշգրտումըարտաքին միջավայրին «ֆիրմայի» հնարավորությունների ավելի խորը հետազոտության հաշվառումով: Պետական նպատակայինծրագրի բիզնես-պլանըթույլ է տալիս լուծել ամբողջ շարք խնդիրներ, որոնլյիյ հիմնականներն են. 1. Պետականնախագծիկամ ծրագրի իրականացմանսյենարի 2.

մշակումը:

Կոնկրետ նախագծի տնտեսական ճնպատակահարմարության հաստատումըներքին ն միջազգային շուկաների հեռանկարի

հաշվառումով:

3. Կոնկրետ նախագծիշրջանակներում սպասե

արա ներառած «վաճառքի շահութի,

արդյունքներիհաշվարկը, մուտներիծավալը:

նանսական

Ֆինանսավորման աղբյուրի ն կարգիորոշումը: Նախագիծըիրականայնողկոլեկտիվի մասնագիտականորակավորման հիմնականպահանջներիորոշումը: Հեռանկարայինմենեջմենթըն որոշումն ուղղված են հեռանկարային պլանների ընդունմանըն իրականալմանը: Ընթասիկորոշումը զարգայնում, ճշգրտում է հեռանկարայինորոշումները ն ընդունվում է «ապրանքի» բլոկի կամ ենթահամակարգի շըջանակներում,նրա որնէ ցիկլի փուլում, օրինակ՝մշակմանՍիկլի: 4.

5.

են «ապրանքի» ստորինկոնկՕպերատիվ որոշումները ընդունվում

րետ էլեմենտիվերաբերյալ(օրինակփաթեթավորմաննյութի):

Կայունացնողորոշումները ընդունվումեն ապահովելու համար

պետության կամ նրա մեկ ոլորտի, նպատակայինծրագրերի, կառավարման կոնտուրների,էլեմենտների (օրինակ` դեպարտամենտների)

կառավարելիկամ թույլատրելի վիճակների դուրս չգալու համար: Պրակտիկայումորոշումների մեծամասնությունը բարդ է, այսինքն` դրանքներկայայնումեն մի շարք փոխադարձաբար կապված որոշումների հանրագումար:Այդպիսի որոշման ընդունումը կարող է ամրագրվել պետությանպրոյեսուալ (ընթայակարգային) նորմերով ն օրենք-

ներով:

Ալգորիթմերիտեսությունումսահմանվում է. «Ալգորիթմ կատեգորիան ինֆորմացիայիձնավորման գործընթայը որոշոյլ ճշգրիտ հրահանգն է»: ման

Որոշումներիմշակմանալգորիթմըկառավար չականորոշմանմշակգործողություններիտրամաբանականհաջորդականությունն է:

.

Եթե հիմնախնդիրը լավ է ձնակերպված (դրված) վիճակագրակաճ առարկայականինֆորմայիայի հիման վրա, ապա հնարավորէ դառնում կիրառել ծրագրավորվածորոշումները: Առանձնահատուկ ալգորիթմներիմշակումը ն որոշումների ընդունումը կարող է ապահովել կազմակերպականռրոշումների որակի անհրաժեշտ մակարդակԼ նվազեսնել սյուբեկտիւ|գործոնների դերը: Ընդհանրապես ասած` կազմակերպության յուրաքանչյուր տիպիկ հիմնախնդրիհամար կարող է մշակվել որոշման կայալյման կոնկրետ ալգորիթմ:Սակայն հնարավոր է լինում մշակել ալգորիթմ, որը հիմնականում, որոշճշգրտումներովյուրաքանչյուր դեւվքում, կարողէ կիրառվել տվյալ կազմակերպությանհիմնականխնդիրներիհամար: Պետական ավանդականմենեջմենթում որոշումների կայայման ալգորիթմըկարող է ներառել հետնյալ օպերացիաները, հիմնախնդրի ճանաչում (վեր հանում), ինֆորմացիայի հավաքում, ինֆորմացիայի մշակում, հիմնախնդրի լուծման համար կառավարման ճպատակների որոշում, որոշման արդյունավետության չափանիշների մշակում, հիմնախնդրի նույնականացնում նախկինում տվյալ կազմակերպությունում կամ մեկ այլում եղածի հետ, կիրառվածմեթոդներին դրան հետնանքներիուսումնասիրումը այդ մեթոդների առաջացրած հետնանքների անալոգիայով կանխատեսում, որոշումների այլ ընտրանքների գնահատում ն վերիֆիկասիայի,որոշման ընդունում, ձնակերպում ն միչն կատարողը հասսնում ն, վերջապես, որոշումների կատարման

հսկողություն:

կայայման Համակարգայինպետականմենեջմենթումորոշումների ալգորիթմը կարողէ ներառել հետնյալ օպերացիաները,հիմնախնդրի ճանաչում (հայտնագործում), հավաբում, համակարգի ինֆորմավիայի ն նրա էլեմենտներիհարաբերություններիվերաբերյալ ինճֆորմավիայի վերլուծություն, հիմնախնդրիդիագնոստիկա(ախտորոշում), համակարգի մակարդակում հիմնախնդրի լուծման համար կառավարման նպատակներիորոշում, որոշման արդյունավետության գնահատման չափանիշներիորոշում, հիմնախնդրիաղբյուր հանդիսայող ենթահամակարգինկատմամբհնարավորկառավարչականազդեյությունների յանկի գեներացիա,այդ ազդեցություններիհետնանքներիկանխատեսում ավելի բարձր հիերարխիկմակարդակներիհամար (համակարգի մակարդակի),որոշումների տարբերակներիգնահատումն վերիֆիկակիա, որոշումների ընդունում,ձնակերպումն հասնում միչն կատարողները, կատարում ն հսէլողություն:

Իրադրային պետական մենեջմենթում որոշման կայացման ալգորիթմը կարող է պարունակել հետնյալ օպերայիաները,հիմնախնդրի հայտնագործում, իրադրության վերաբերյալ ինֆորմացիայի հավաքում, իրադրության ն հիմնախնդրիդիագնոստիկա, հիմնախնդիրըլուծելիս իրադրությանկառավարմաննպատակներիորոշում, որոշման արդյունավետությանգնահատմանչափանիշիմշակում, հիմնախնդրի աղբյուր հանդիսայող հնարավոր ենթահամակարգերի նկատմամբ հնարավոր կառավարչական ազդեյությունների Սանկի գեներայիա, իրադրության համար այդ ազդեյություններիհետնանթներիկանխատեսում (այլ ոչ թե ամբողջ համակարգի, ինչպես նախորդ դեպքում), որոշումներիտարբերակներիգնահատումն վերիֆիկասում, որոշման ընդունում, ձնակերպում,հասյնում մինչն կատարողները,ի կատար ածում, հսկողություն:

Պետականկայունավնող մեճեջմենթումորոշման կայացման ալգորիթմը կարող է պարունակել հետնյալ օպերալյյիաները.հիմնախնդրի հայտնագործում (բացահայտում), պարամետրերիփոփռխությանմասին ինֆորմացիայի հավաքում, ինֆորմացիայի մշակում, հիմնախնդրի դիագնռստիկա,հիմնախնդրի լուծման ժամանակ կառավարման ճպատակաների որոշում, որոշման արդյունավետության գնահատման չափանիշների մշակում, կառավարման օբյեկտի պարամետրերի փոփոխմանդինամիկայի հետազոտում, ժամանակի գնահատում (այն ժամանակի, որն ունենք կառավարման օպերացիաներըկատարելու, երբ կառավարմանօբյեկտըդեռնսգտնվում է որոշակիհավանականճությամբ կառավարելի վիճակում), ճախապատրաստմանօպերայիաների վրա ժամանակիբաշխում, կատարմանվրա ժամանակիբաշխում, դրանց կիրառման հետնանքների կանխատեսում, փոխհատուցող ազդեցությունների հետնանճքներինպատակահարմար մակարդակի գնահատում, փոխհատույող ազդեցությունների ինտենսիվության որոշում, որոշման ընդունում,ձնակերպում,հասլճնումմինչն կատարողները. հսկողության կատարմանն ժամանակիառումով: Այդպիսով գործադիր իշխանության կողմից կոնկրետ խնդրի լուծման ժամանակ բնականէ այս կամ այն մենեջմենթիտիպիկիրառումը, ն հետնաբար ճան ալգորիթմները կարող են փոխվել կախված կոնկրետ խնդրի առանձնահատկությունիյ:

ՈՐՈՇՄԱՆ 2.3 ՊԵՏԱԿԱՆ

ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

ԵՎ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԲՆՈՐՈՇՈՒՄԸ

՝

Ցանկասած ղեկավարգործնեությունբաղկայած է որոշումիվ, նրա իրացումիցն կատարմամհսկողությունից:Սրա վրա է հիմնվածպետական ապարատի աշխատանքը: Պետության (պետական մարմինների) որոշումներում արտահայտվում է պետական կառավարման, նրա ներգործության ճպատակաուղղվածությանն բովանդակությանհիմնական իմպուլսը: Սոյիալական պրոյեսճներիկարգավորման համար պետք են սոյիալական նորմեր,որոնք ընդունվում են սոցիալական կառավարմանն՛ օբյեկտի,ն՛ սուբյեկտի կողմից: Պետական կառավարումը նս կարնոր սոյիալական կառավարմանտեսակ է: Սոյիալ-կառավարական նորմերը վարքագծի կանոնների ձնով արտահայտվածպահանջներ են, որոնք կանոնակարգում են հասարակական հարաբերությունները,մարդկային գործնեությւսն ընտրած -

ճպատակներիհետ համապատասխան: Այդ նորմերըիրենւյյպրակտիկ

կիրառությունն են գտնում ի շնորհիվ կառավարչական որոշումների: Կառավարչական դռրոշումը մշակված ն ընդունված, սոյիալական Է: Ուստի Սանփոփոխությունների ֆիքսվածձնականմտահաղավումմն -

ղեկավար գործողության ակտ Է, տվյալ կոնկրետ-պատմականպայմաններում: Պետա-կառավարչական որոշումը պետական կառավարման սուբյեկտի գիտակցված ներգործությունն Է հասարակական իրողուպաշտոնականձնով:Մյուս կողմիցպետաթյան վրա,արտահայտված կաճ որոշումը դա պետությանիշխամականկամքն Է, որը ամրագրված Է պետականմարմնի կամ պաշտոնատար անձի հրապարակած առկաիրապետականակտերում,իրենյ տրվածիրավազորությունում վասության սահմաններում: Կառավարչական որոշումների սոցիալական բնույթը պայմանավորված է մարդկանց վրա նրանց ազդեցությամբ: Դրանյ նպատակնէ իրականությու«դրդել» մարդկանյվերափոխելուիրենցսոյյիալականճ է, ապա հոգեբանական պրոցես ընդունելը այդ որոշումներ Եթե նը: ամենուր ճյութական է: Այսպիսով ղեայդ որոշումների իրականակսումը կավար որոշումները վերափոխումն կայունալյնում են սոցիալական օբյեկտը: Կառավարչական որոշման ընդունումը ն իրականայումը իրավազոր օրգանի ֆունկցիան է, որը ունի որոշակի ըրավասություն: Դրանով իսկ որոշումը հանդիսանում իրավասությանիրայման միջոյը, որը ձնակերպվածէ գործող օրենսդրությանմեջ: կասած այդպիսի ռրոշում,

դա սոցիալականմիջավայրումն

-

-

Իրավազորության պատասխանատվության միասնությունը կանկայած իշխանության ն կառավարման հիերարխիկ կառույվածքին ներկայայվող պահանջն է: Պետական իշխանության սուբյեկտի իրավաբանական կամքի արտահայտումը, ենթադըում է որոշակի հետնանքների ի հայտ գալու ւվրոյես, ուստի իրավազոր մարմինները կրում են ոչ միայն պատասխամճատվություն այդ որոշումները ընդունելիս, այլ նան դրան հետնանքների համար: Առօրյա կյանքում կան շատ պետական որոշումներ, որոն հիմնական ճպատակը պետական թելադրանքը է, որ ուղղված է քաղաքայու կյանքի տարբեր դրսնորումների կարգավորմանը հասարակություն-պետություն հարաբերություններում: Պետական որոշումների ընդունման ն իրականայման իրավական կարգավորումը պահանջում է նրանյ փաստում, փաստերի ճշտություն, նան նրանց պատշաճ ամրավում: Բոլոր պետական կարգավիճակ ունեյող պաշտոնական որոշումները ձնակերպվում են համապատասխան փաստաթղթերի(ակտերի) ձնով: Փաստաթուղթը ղեկավարորոշման գրավոր ձնն է, իսկ ակտը փաստաթղթիտարատեսակէ: Կառավարչականորոշումներիգրանլյման կանոնների պահպաճումը փաստաթղթինտալիս է իրավաբանական ուժ: Իրավաբանական ուժը պաշտռնական փաստաթղթում պարունակող որոշման պարտադիր կատարումն է (պետության ն իրավունքի տեսությունում՝ իրավական ակտ), որը նրան հաղորդում է գործող օրենսդրությամբ,այն հրապարակող մարմնի իրավասությամբ ն ձնակերպման հաստատված կարգով: Փաստաթղթերինիրավականուժ տալը, նրա հրապարակման փաստիհաստատումըռեգիստրայիայի (գրանցման) գլխավոր խնդիրճերն են: Քանի դեռ փաստաթուղթը չի լրացվել ընդունված կարգով Վ, ստորագրություն, ընդունման ժամանակը ն այլն) ն չի գրանցվել, ապա նա չունի իրավականուժ, ն ոչ մի պաշտոնյաիր վրա չի վերյնի նրակատարման պատասխաճնատվությունը: Գրանյումը նան օգնում է վարել բոլոր փաստաթղթերիհաշվառում, որոնում ն հսկողություն: Փաստաթղթերը (բայի սոյիալական, պատմական նայլնից) կրում են իրենյ մեջ ճան իրավական ն ինֆորմացիոն ֆունկցիա: Պետական մարմինճերի կողմից հրատարակվածիրավական ակտերըկարող են լինել նորմատիվային ն ոչ նորմատիվային: Կախված իրավական նշանճակություճիյ պետական որոշումները կարող են լինել գրավոր (ճորմատիվային ն ոչ նորմատիվայինիրական ակտեր) ն բանավոր (լույումներ, կարգադրություններ,հանձնարարականներ ն այլն): |

Իրավունքի նորմերը պետության կողմից հաստատված պատշաճ վարվելակերպիհամապարտադիրկանոններն են: Նրանք նս ուղղված են որոշակի հաւարակական հարաբերությունների կարգավորմանը ն զարգացմանը: Նրանյ մեջ նշվում են այն պայմաննները, թե երբ կարելի է ղեկավարել տվյալ կանոնով կարգավորվող սուբյեկտների հարաբերությունները,նրանյ իրավունքները ն պարտականություննեըը, որոնք առաջանում են վարկածով (դիսպոզիցիա) նախատեսված հանգամանքներում,ինչպես նան տվյալ կարգադրությունը սանկցիա) քեր բխող հետնանքները այն ճակիս են դրան: Սովորաբար նորմերը կարգավորում են որոշակի հասարակական հարաբերությունների ոլորտ: Իրավունքի նորմերի համապարտադիր լինելը ապահովում է պետությունը՝իր քաղաքացիների մոտ դաստիարակելով իրավագիտակսություն ն խախտողների նկատմամբ կիրառելով պետական ստիպողական միջույներ: Տվյալ հասարակությունումառկա իրավունքի ճորմերի ամբողջությունը կազմում է նրաիրավունքը: նորմատոեղծ գործնեության հիմքերի Պետական մարմինների հիմքը, պետական կառավարման ակտ հանդիսայող օրենքների նախապատրաստումնու ընդունումն է, որոնք ունեն առավելագույն իրավաբանական ուժ: Դրանյիկ ամենաբարձրագույնը, երկրի սահմաճադրությունն է: Դրա պատճառով է, որ օրենսդրական ակտերի նորմերի ընդունման գլխավոր պրոյեդուրաներն ունեն ավելի բարդ պրոցեդուրա: Օրենքի հեղինակությունըն նրա կատարումը ապահովում է պետա-իրավականհզոր համակարգը,որն օգտագործվում է պետական կառավարմանմեջ: Օրենքի վրա հիմնված ղեկավարումըիր մեջ ներառումէ ղեկավար որոշումներիընդունում՝համաձայնօրենսդրականնորմերի դրույթների: Դեռնս օրենքի ն օրենքի ոլորտում գտնվող ակտերի փոխհարաբերությունները մնում են չլուծված, քանի որ օրենքի նորմերըշատ հաճախ խախտում ն անտեսվումեն: Մինչդեռ շատ արդիական է այնպիսի համակարգիստեղծումը, որը գործադիր իշխանությունում կհետնի ընդունկատարմանըն վերահսկողությանը՝ ված որոշման կազմակերպմանը, հաստատված շրջանակներում: մարմինների օրենսդրորեն Պետա-կառավարչական որոշումների հիմնական հատկանիշներից են նրանց կողմիկ ընդունված ն ձնակերպված իրավական ակտերի իրավաբանական ուժ ստանալը: Մյուս հատկաճիշը դա այդ որոշումների պարտադիր, դիրեկտիվային լինելն է:

խախտումից

զատ անձանց հանդեպ,

Լինելով հրամայականակտ՝պետականորոշումը,որպես կանոն, պարտադրում է, արգելում է, զրկում է, խրախուսում է ն այլն: Իշխանակաճությունը դրսնորվում է միակողմանի այնպիսի որոշման մեջ, որտեղ

չկա պայմանավորվածությունկողմերիմիջն: Պետա-կառավարչական որոշումները նան ունեն ակտիվ, կազմակերպողն ստեղծարար նշաճակություններ: Պետականորոշումները, որպես կանոն ծառայում են իրար հետ կապված մի քանի նպատակների իրագործման համար: Թասի դրանիվ գոյություն ունի կանոնների համակարգ, որը կանոնակարգում է այդ որոշումների մշակման,քննական, ընդունման,ուժի մեջ ն վերացման կարգը: Այսպիսով մտնելու, փոփոխություններմտպճնելու կարելի է տալ պետությանկողմիվ ընդունվողբոլոր տեսակի որոշումների պարամետրերը:

Մյուբեկտիվ-օբյեկտիվ

1.

հարաբերությունների առկայու-

թյուն: 2.

3.

Որոշման բովանդակությունը-ինֆորմայիա այն մասին, թե ինչ պետք է արվի ն ինչի համար (ինչ նպատակների հա-

մար):

Որոշման ընդունման ընթացակարգը:

4.

Որոշման ձնը:

5.

Որոշման ուժի մեջ մտնելու ժամանակը:

Պետության ղեկավար որոշումներիստանդարտասումը ն միասնականայումը տարվում է շատ երկրներում՝հատկապեսկոնպյուտերային տեխնոլոգիաներիզարգացմանհետ կապված: Բոլոր պետական որոշումները ձնակերպվում են գործող ստանդարտների համաձայն: Օրինակ, դատական որոշումը սովորաբար կապված է ներածական, փաստարկումային(մոտիվալյնող) ն վճռող մասերից: Գործադիր իշխանության կողմից կայայած տեքստային փաստաթղթի(հրաման,որոշում, կարգադրություն)բովանդակությունը բաղկասած է հաստատող ն եզրափակիչ դիրեկտիվային,կարգադիր բաժնումշարադրվումեն մասերիս: Հաստատող փաստաթղթիհրապարակման շարժառիթները(մոտիվները), իսկ դիրեկտիվային մասում նշվում են այն կոնկրետ միջոցառումները, գործողություններըկաորոնք պետք է իրականացվեննախատեսված տարելու համար: Փաստաթղթում նան նշվում են պատասխանատու նշվում են այն իսկ վերջում ժամկետները, կատարման կատարողները, հետնեն է Դրա հետ ակտի կատարմանը: այդ մարդիկ, ովքեր պետք

102.

մեկտեղ ամեն մի նախապատրաստվող որոշում պետք է ունենա լեզվի ոճ, ն, շարադրման ձնի հատուկ բայի այդ, ընկալելի լինի այնտեղ առկա հատուկ տերմինաբանությունը ն միանշանակ հասկակվի այն մարդկան կողմիվ,որոնց այն հասեագրված է: Այն պետք է պարզ ն հստակ հաղորդի կատարվող գործողություններիիմառտը, պարունակի ինֆորմայիա դրա մասին ն նշի կատարմանկոնկրետ եղանակները: Դիրեկտիվային փաստաթղթերըչպետք Է պարունակեն անորոշ ն անհասցե ձնակերպումներ, արտահայտություններ որոնք կխանգարեն դրված խնդիրներիմիանշանակըմբռնմանըն նախանշվածմիջոկառումների իրացման կարգին: Որոշումը հստակ ն օրինակելի կկատարվի այն դեպքում, երբ կատարողը լավ Է հասկասել այդ որոշման իմաստը:Այդ պատճառովիրավաբանականսլրակտիկայումիրավական փաստաթղթերիհանդեպ ներկայացվում են պահանջներ` կապված նրանյ կառուցման, մասերի փոխհարաբերության,դրույթների ն այլնի հետ: կիրառվող տերմինաբանության րավաբամականտեխնիկայի կանոններիմեջ կարելի Է առանձնացնել. 1. իրավականնորմերի ճշգրիտ ձնակերպումը, ն

զնապորպտան, 2.

օգտագործվող հասկակությունների ն տերմիններիիմաստային

նշանակության պարզ բնորոշումը, 3.

հատուկ իրավականլեզուն,

4.

գլուխների ն հոդվածներիճիշտ

ն լրիվ խորագրերը,

5 այլ հոդվածներին մնե արվող հղումները, հոդվածներին 6.

պետական մարմինների, պաշտոնատար անձանյ բեկտներիճշգրիտ նշումները,

7.

ոեկվիզիտները:

ն այլ

սյու-

Ռեկվիզիտները իրենց մեջ ներառում են հետնյալ պահանջները՝ զինանշան (պետական, քաղաքի), պետական մարմնի անվանումը, ակտի անունը (հրամանագիր, հրաման, որոշում, կարգադրություն ն այլն), խորագիր, համարը, ստորագրման (ընդունման) տարեթիվը, տեքստը, պաշտոնատար անձի ստորագրությունը, կատարողը ն այլ տվյալներ: Կառավարչականորոշումներ ընդունելիս կիրառում են մի շարք հատուկ պրոցեդուրաներ:Այդպիսի որոշումներ ընդունելու պրոյեդուրաներիամբողջությունը կոչվում է ռեգլամենտ (կանոնակարգ) (ֆը. 16ջ16ոծոք, օք)օ-կանոն): Այդ կանոնակարգերըբավականինծավալուն

փաստաթղթերեն, որոնք մանրամասնում են հրապարակվողակտերի ընդունման տեխնոլոգիան: Պետական իշխանության կողմից ընդունված ղեկավար պրուեդուրաներըծառայում են պետականապարատի հատուկ աշխատանքի ապահովումը, քաղաքայիների պարտավորությունների ն շահերի կատարումը, օգնում են իրականայնել հանձնարարվածգործի նկատմամբ յուրաքանչյուր մարմնի,պաշտոնատարանձի պատասխանատվության ապահռվումը: Ղեկավար որոշումներ ընդունելով՝ պետական իշխանականմարմինըիրալնում է իր վրա դրված լիազորություններն իր իրավասությանսահմաններում՝ տարբեր խնդիրներ ն իրագործելով

ֆունկցիաներ:

Ղեկավար պրույեդուրաներպետք է համարել օրենքինորմերովնախատեսված այն կանոնները, որոնք բնորոշում են որոշում ընդունող պետականմարմիններին պաշտոնատարանձանյ ղեկավար գործունեության դատավարական (պրոլյեսուալ) կարգը: Պետական որոշումների մշակումը, ընդունումը ն իրայումը բարդ, բազմաստիճանպրոյես է, որում կատարվում է պետական դիրքորոշման ճշտում տարբեր հասարակական հարկերի հանդեպ՝ նրանյ վրա հետագայում ներգործելու նպատակով: Պետական մարմինը, գործելով իրեն տրամադրված լիազորության սահմաններում, իրապնում է պետականն հասարակականիրդերը: Ղեկավար որոշումների արդյունավետությունը մեծ չափով կախված է այդ որոշումների ողջ բազմազանության ճշգրիտ օգտագործումից: Տարբեր տեսակի որոշումների ն ճրանյ ձների օպտիմալգոյակլումը նպաստումէ պետականիշխանության լավագույն կազմակերպմանըն ղեկավար կապերի կատարելագործմանը: Պետական օրգանների ամենակարնոր արժեքը նրան կողմից ընդունվողն կատարվող որոշումներն են, որոն միավորողձնը գործող պետականապարատն է:

ՈՒ ՎԱՐՉԱԿԱՆ

2.4

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ԻՐԱՎԱԿԱՆ

ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄԸ

ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐ.

Պետական միջամտություն պահանջող հասարակականհարաբերություններիբազմազանությունըծնում է պետականորոշումների նհեբազմաթիվներգործություններիտեսակտնաբարիշխանականբնույթի ներ: Միննույն ժամանակ կառավարչական խնդիրներիբնույթը, որոնք կանգնած են իր իրավասությունը իրականացնող պետական մարմնի առջն, ենթադրում է որոշակի հասարակական հարաբերությունների

ոլորտում համապատասխան պետական վարչական որոշումների ընդունում: Վարչական գործնեության մեջ, որպես կանոն, լուծվում են 2 տիպի խնդիրներ՝ օրիգինալ (ոչ տրիվիալ)ն միատեսակ՝ Այսկրկնվող: տեղիս էլ որոշումները նս լինում են 2 տեսակ՝ օրիգինալ կամ տիպիկ: խնդիրները լրիվ ծավալով չեն ենթարկվում ունիֆիկասյիայի Օրիգինալ (միասնականալման) ն ստանդարտայման: Կրկնվող միատեսակխնորը վեդիրներընպատակահարմարէ ենթարկելուստանդարտակպման, րաբերվում է ն նրանց լուծումների տեխնոլոգիային, ն ինֆորմացիայի ճերկայալման ձնին: Պետական որոշումները հայտնի չափով լինում են քաղաքական ն վարչական: Առաջիններըընդունվում են ամենակարնորհասարակական խնդիրների շուրջ երկրի քաղաքական ղեկավարության կողմիս, կամ էլ պետական օրգանների լիազորությունները անմիջականորեն կատարողղեկավարներիկողմի (ճախագահ,վարչապետ,խորհրդարանի նախագահ, ռեգիոնալ իշխանական մարմինների օրենսդիր ն գործադիր ղեկավարներիկողմից ն այլն): Քաղաքական որոշումները կազմում են պետական որոշումներիառաջնային մակարդակը,մինչդեռ ադմինիստրատիվորոշումները երկրորդային են ն ունեն ենթակաօժանդակ նշանակություն: Վարչական որոշումները քաղաքականի ածանկյյալնեն այն իմաստով,որ նրանք ուղղված են պետականղեկավարության որոշումների նախապատրաստման,ընդունման ն իրակաճայման պայմանների ապահովմանը: Վարչական բնույթի պետական ռրոշումները որպես կամոմճունեն ընդունմանն իրադիմազուրկբնույթ: Նրանց նախապատրաստման, գործման մեջ մասնակսում են տարբեր պրոֆիլի բազմաթիվ մասնագետներ ն հետնաբար այդ որոշումների հեղինակությունը չի կապվում կոնկրետ պետծառայողիանվան հետ: Չնայած իրենյ մեծամասնուեն կոնկրետմարդկանց թյամբ այդ որոշումներընախապատրաստվում են պետականմարմինների կողմի, նրանք որպես կանոն ընդունվում անունիվ: Այստեղիյ առաջանում Է նրանյ պատճաշ ձնով իրավական ամրալյմանխնդիրը: Ըստ հրապարակայնության չափանիշիվարչականորոշումներըլիճում են բայ ն փակտիպի:Բայ ձներըհասու են բոլորին,իսկ փակորոշ-

ումներըսովորաբարվերաբերվումենպետանվտանգությանը,հետախու-

ն ռազմականբնագավառներին զությանը, օպերատիվ-հետաքննչական մասամբ արտաքինքաղաքականգործունեությանը,որոնք պահանջում են պետականգաղտնիքին գաղտնիությանռեժիմի պահպանում:

Բայի

այդ,

պետականիշխանությանմարմինների փաստաթղթե-

րում կարող են պարունակվելպետա-վարչական գործնեությանայս կան այն հարյերին վերաբերողտարբեր Պետա-

`

տեղեկություններ:

վարչական որոշումներում պարունակվողայդպիսի ինֆորմացիան ամրագրվումԷ իրեղեն կրողներիվրա, որոնք ունեն պետական մարմիններիպաշտոնականփաստաթղթերի կարգավիճակ:Դրան թվին կարողեն վերաբերվել տեղեկանքների, հաշվետվությունների, նախագծերի, նախահաշիվների, ն այլն ձնով գրաֆիկների,սխեմաների կազմված փաստաթղթերը: Ընդ որում պետական իշխանությանսուբյեկտի կամքի արտահայտման հասյեատիրոջը ուղղմիակողմանիությունը, ված գրավոր հրամաններում սովորաբարպարունակումէ իրավաբանորենհրամայողինֆորմացիա: ն

"

Հասարակական կենսագործնեության բազմազանդրսնորումները նրանում ծագող իրադրությունները բալյատրում են համապատաս-

խան որոշումներիմեծ քանակության առկայությունը, որոնք պետքէ ընդունվեն պետությանկողմից: Պետականորոշումների դասակարգումը թույլ է տալիս դրանյ համակարգելտարբեր հիմունքներով: Յուրաքանչյուր որոշման ձն ներհատուկէ պետական որոշակի

է

մարմինների

տեսակին,օժտված յուրահատուկիրավաբանական հատկություններով ընդունվումէ կոնկրետխնդիրների(հարսերի)լուծման

ն

յալ

համար:

Այսպիսովպետական որոշումները կարելի է դասակարգել հետնկերպ: 1. Ըստ

կառավարման սուբյեկտների: ա) համազգային(ընտրություններ, հանրաքվե)

բ) ռեգիոնալ, տեղական

գ)օրենսդիրիշխանության, գործադիրիշխանության, դատական իշխանության դ) միանձնյա,կոլեգիալ: 2. Ըստ

նպատակներին գործողության ժամանակի` ռազմավա-

րական (երկարաժամկետ),տակտիկական (միջնաժամկետ),

օպերատիվ(կարճաժամկետ): Ըստ ազդելյության մասշտաբի՝ համապետական,տեղական (վարչա-տարածքային միավորի սահմաններում),միջգերատեսչային, Ըստ ճերգերատեսչային: նորմատիվ բնույթի` ընդհանուր (նորմատիվ)ն մասնակի (ոչ նորմատիվ):Ըստ իրավականուժի՝ բարձրագույն ճԿահմաճադրական), օրենսդրական,ենթաօրենսդրային: Ըստ պետական

տեսակների` քաղաքացիական, ռազմական: Ըստ իրավական ակտերի ձների` օրենքներ (սահմանադրական, օրենսգրքեր, հրամանագրեր,նախագահական),վճիռներ (պառլամենտի,կաոավարության, դատարանների, դատախազությունների)հանձճարարականներ (նախագահի, կառավարության, օրենսդիր ն

գործադիրիշխանական մարմինների ղեկավարներ), հրամաններ (պետականօրգանների ն նրան կառուցվածքային ստորաբաժանումների ղեկավարները, զինվորականներ),դատավճիռներ (դատարաններ), սանկսիաներ (քննչական, դատախազական մարմիններ),դեկրետներ, յույումներ, դրույթներ, ծրագրեր, հռչակագրեր, կանոնադրույթներ, միջպետական պայմանագրեր, համաձայնություններն այլն: Ըստ ընդունմանկարգի,ձնակերպման ն իրավական ուժ տալու եղանակիս ելնելով, առաջնային, որոնք անմիջականորենստանում են իրավականուժ (օրենքներ, հրամանագրեր, վճիռներ ն այլն) ն երկրորդային, որոնք ուժ են ստանում ն հաստատվում են այլ որոշումների կողմիս, օրինակ դրույթը, որը հաստատվում է ադմինիստրացիայիղեկավարի որոշմամբ ն այլն: Ըստ մշակման մեթոդների՝տիպիկ (անալոգ) ն ոչ տիպիկ (օրիգինալ): Ըստ բովանդակությառ՝ քաղաքական, ադմինիստրատիվ,տնտեսական, կազմակերպչականն այլն: Ըստ շարադրմանձնի՝ գրավոր ն բանավոր: Ըստ ազդեյության (անմիջական) ազդեյության առաքման մեխանիզմի`ուղղակի բնույթի: Ըստ կատարման կարնորության`պարտադիրն նախընտրելի: Ըստ ազդեսությանբնույթի՝ խթանող, սահմանափան այլն: Ըստ հասարակայմոտիվապիռն կող հովանավորչական, օգտագործման,ծառայողական, սության աստիճանի՝ընդհանուր գաղտնի լրիվ գաղտնի:

ն

արտայոլում է պետականորոշումներիհամալիԱյսդասակարգումը րի լրիվ սիստեմայինբնութագիրը:Սակայն պետք է տարբերել որոշման

ձնը կառավարմանձնից: Պետական մարմնի արտաքնապես արտահայտված գործողությունը,որը իրականացվում է իր իրավասության սահմաններում,կոչվում կառավարմանձն: Պետականմարմնիիշխաճավարչականգործունեությանհետնանքով ընդունված որոշումները ստանում են համապատասխան պաշտոնականտեսք՝ ելնելով նրան ձներիյ: Եթե հաշվի առնվեն իրավական հատհամապատասխանող կանիշներունեպողպետականորոշումները, ապա ըստ այդ չափանիշի պետք է առանձնացվեննրանցիրավականն ոչ իրավականձները:

է

Պետա-վարչական որոշումների ձների տակ հասկանում

ակտերը պետաիրավաստեղծ ն իրավակիրառական

են

կան որոշումների հիմնական ն ամենակարնոր ձներն են: Գոյություն ունեն նան ձներ (ակտեր), որոնք ձնակերպում են պետականմարմինների գործունեությանտարբերտեսակլիյենզավորման, վերահսկիչ, ռեճերը՝ կապված գրանճլյման, որոշումտալու ն այլ գործունեության վիզիոն փաստաթղթեր է պետական նման հետ: դրսնորվում դեպքերում Բոլոր ճերի մարմնի (պաշտոնատար անձի) իրավաբանականկամքի որը շատ դեպքերումնման է գործադիր-տ00արտահայտումը, րինող գործունեությանկարգում ընդունված որոշումներին: պրակտիկաԼայն տարածում են ստանում պայմանագրային յում մշակվող որոշումները՝աշխատանքայինպայմանագրի

կոնկրետիրավականկամ կազմակերպչականկարնորկանոնակարգերի արտաքինարտահայտման ձները, որոնյ տեսքը նրանք ստանում են: Պետա-վարչականորոշումներիիրավականն ոչ իրավական ձների տարբերություններըանլյկավվում են ըստ ճրան հատուցածիրավաբանական հետնանքների բնույթի: Իրավական ձներ են համարվումնրանք,որոնք արտահայտումեն պետականօրգաններիորոշումները,որն իր հետնիցառաջալնում է որոշակիիրավաբանական հետնանքներ:Նրան մեջ առանձնավվումեն` 1. իրավական ակտեր (րոշումներ) ,

2.

իրավական պայմանագրեր

ոնպետական հանան:

իրավաբանորեն կարնոր որոշակտեր,որոնք ամրագրում են ումների իրագործումը:Ռրպես մարմինների իրավական որոշումները արտահայտվումեն՝

3. այլ

ա) նորմատիվ ակտերիընդունում, որոնք կարգավորումեն միատեսակ վարչական որոշումները:

տնօրինող,

բ)անհատական (ադմինիստրատիվ, իրավակիրառական) ակտերի հրապարակումառանձինանձանյ նկատմամբ, օրենքինորմերըիրականայնելիս: իրադրութ

Սորա Աո

ԻՈՆ

կ երըր ոթն աաաանոում են նոր իրավաբանական ձեն ին Ար

այսինքն

ում խում կամ հանում են նախորդները պետականմարմինների Պետական կառավարմանանհատական իրավական են նոր րում կան որոշումներ, որոն օգնությամբ ձնավորվում իրավահարաբերություններ,փոփոխվում են, դադարում են մ են իրավագործել նախորդները,կատարվում ն ամրա բանորեն կարնոր գործողություններ,այսինքն՝ ձնակերպվում է պետական մարմինների իրավակիրառականգործունեությունը: Օրինակ,որպեսիրավաբանականփաստ է հանդիսաճում հրամանիհրապարակումը,ըստ որի պետականծառայողը նշանակվում է պաշտոնի, քանի որ այդ իրադարձության հետ է կապվում նրա մոտ որոշակի ծավալով իրավազորությունների առաջալումը: Իրավական փաստի դեր ունի համապատասխան օրգանի (պաշտոնատար անձի) որոշումը վարչական տույժի ենթարկել այն անձին, որը մեղավոր է իրավախախտում կատարելու մեջ: Նորմատիվ ն անհատական

են

Ն իրավաստեղծ գործունեու րակտե,

գրվու

:

Կա կոոր ձները, Բարը տարրն

աաա

ր արյան առարերը արո ՐՆ ման մարմիններ: միջավայճորմատիվաիրավական կառավարման Պետական ստեղծում ճրա բ

|

րի զարգայումը նախադրյալներէ

աե

հետագա

դեմոկրատավման էֆեկտիվությանբարձրայմանհամար, մարմինէ պետականիշխանական քանի որ կանոնակարգում մակարդակներում: բոլոր ճերի որոշումների իրականայումը Կարնոր նշանակությունունեն արտաքնապեսարտահայտված վարչական գործողությունների հետնանքները: Ռրոշ դեպքերում իսկ մյուս նրանք առաջ են բերում իրավականբնույթի հետնանքներ, են այն առնվում գործողուոչ: Առաջին դեպքում նկատի դեպքերում՝ Հեեն թյունները,որոնք իրակաճայնում ղեկավարողներգործություն: այն է յանկայած վերագրել տնաբար, այլ իրավականձներին պետք են իրավական ակտերիվրա որոնք իրագործվում գործողությունները, կողմի ն անձանյ հիմնվածպետական մարմինների պաշտոնատար ուժ ունեցող իրավասության: համաձայն իրենց տրված իրավական նման գործողություններ կարելի է ձնով արտահայտված Իրավական համարել, օրինակ,իրավասու պետականմարմիններիկողմից լիյենծավալելու համար, պեինչ-որ գործունեություն զիայի տրամադրումը հաստատումը ճնռտարական գրանլյումը, ակտերի տական կայության ն

կարնորությունը իրավաբանական այլն: ՛Նման՞"գործողությունների հետնանքների իրավական հատույված է կայանում ճրանյ կողմի նշաիրավաբանորեն միշտ հրապարակումը մեջ: Իրավականակտերի ճան իշխանության պետական սուբյեկտզակելի պակաս կարնոր չէ

ն

ների կողմից այդ ակտերի կիրառումը:Իրավական նորմերում պարունակվող պետական իշխանականորոշումների իրականավումը իր պրակտիկկիրառություննէ ստանում պետական մարմինների,պաշտոնյաների,պետական ծառայողներին այլ պետա-վարչական պրոկեսի մասնակիյների գործունեության ընթաքում: Բայ նրանք իրեն արտահայտությունըստանում են անուղղակիձնով: Օրինակ, արդեն ընդունվածիրավականակտի հիմքի վրա պետականմարմիններըկարող են թույլ տալ քաղաքացիներին, միավորումներին հասարակական ն վարչական հարաբերությունների այլ մասնակիպներինկատարել որոշակի գործողություններ, օժտել ճրանյ հատուկ իրավունքներով ն այլն: Իրավական ձները որոշում են պետականկառուցվածքների, նրանց պաշտոնատար անձանվ ն ողջ պետական ծառայողներիկորպուսի փոխհարաբերությունները, կարգավորվողսուբյեկտներիհետ: Իրավական ձներում վարչական սուբյեկտիվ-օբյեկտիվփոխկապակսությունները ն իրավաբանորենկարնոր գործողություններիկողմերի ունեն միջնորդվածբնույթ, օրինակ,ղեկավարող հարաբերությունները ն ղեկավորվողկողմերի միջն, պետակաճ կառավարմանօբյեկտներին սուբյեկտների միջն: Ոչ իրավական ձներ. պետական կառավարման իրականավման ընթաքում կազմակերպչական միջոյառումների ն նճյութատեխնիկականպրույեսների ձնակերպումնէ, որոնք անմիջականորեն չեն ունենում իրավաբանականհետնանքներ: Կազմակերպչական ձները խորհրդակսությունների, ստուգումների,ծրագքննարկումների, րերի, մեթոդական հանձնառականներին այլնի որոշումներն են: Նյութա-տեխնիկականը՝ գործավարությունը,փաստաթղթերիձնակերպումը,ֆինանսականհաշվառումը ն այլն ապահովող որոշումներն են: Ոչ իրավական ձները կապված չեն իրավական ակտերի հրապարակման ն իրավաբանորենկարնոր գործողություններիիրականավման հետ: Նրանք չեն ծնում, չեն փոխում ն չեն դադարելյնումիրավահարաբերությունները: Այդպիսի որոշումները ն գործողություններըչեճ կարող դիտվել որպես իրավական կարգավորմանձն: Բայց նրանք կարողեն ունենալ այլ նշանակություն (օրինակ որնէ տեղեկանքտալը) կամ լինել մարմնի հրամայականֆիզիկական գսրծողությունները (օրինակ, ոստիկանի կողմից իրավախախտմանկանխումը): Պետավարչականոչ իրավական ձները կարող են նախորդելկամ հաջորդել իրավականներին: Ընդ որում ի տարբերություն իրավական ձների նրանք չեն պահանջումօրենքով պայմանավորվածլրիվ ն խիստ իրա110

վաբանական ամրագրում,նրանք կրում են վարչական գործնեություճում օժանդակդեր: Նրանք իրենյիյ ներկայանում են ծառայողական փաստաթղթերիտարատեսակ, որը մշտապես կիրառվումէ պետական մարմինների (պաշտոնատար անձանյ) վարչական գործնեությունում: Այդ փաստաթղթերը(տարբեր բնույթի տեղեկանքներ,վկայականներ, արձանագրություններն այլն) արտահայտում են կոնկրետ իրավաբանական նշանակություն ունեյող հանգամանքները: Ըստ տեսակի նման փաստաթղթերըկարող են լինել տեղեկատվա-ինֆորմայիոն արձանագրությունների,ծառայողականնշումների, հայտարարությունների, ֆաքսերի, էլեկտրոնային հաղորդագրությունների ձնով, տեղեկատվա-անալիտիկ ակտերի, տեղեկանքների, պույակների, եզրակայությունների ն այլնի տեսքով: Վարչական որոշումների բոլոր ձների բաժանումը պայմանական է, քանի որ նրանք փոխկապակկսվածեն ն վերադրվում են մեկը մյուսի վրա: Բայ ն այնպես նրանք տարբեր են ըստ իրենյ բովանդակության ն իրավաբանականնշանակության:Վարչակամճգռրծունեության էֆեկտիվությունը ոչ պակաս չափով կախված է նրանյ հմուտ զուգակցումից ն նրանց ներկայավվող պահանջների համապատասխանություճիս: Այդ պահանջներիշարքում կարելի է առանձնալնել` ընդունված որոշման հետ նրանկ համաձայնեսվածությունը, ընդունվածորոշման լրիվ ն ադեկվատ արտահայտումը, ընդունված որոշման ձնակերպման արդիականլինելը ըստ ժամանակի, ձնակերպվածորոշման կաճոնավոր ն կայուն լինելը ն իրավականտիպիկությունը: Պետական վարչական որոշումներին ներկայացվող պահանջների կատարումը օգնում է կարգավորել պետա-վարչական որոշումների (պրույեսների, հարաբերությունների)կատարումը:Պետական ռրոշումներիայս կամ այն տեսակը կախված է շատ հանգամանքներիս: Այդ որոշումների ննտրության վրա ազդում են հետնյալ գործոնները՝պետականմարմնի (պաշտոնյայի) իրավասության բնույթը, կառավարմանը ենթարկվող օբյեկտի առանձճնահատկությունները,իրականացվող վարչարարական գործողությունների կոնկրետ ճպատակները, ընդունվող որոշումների իրավաբանականուժը, վարչարարական գործունեության ընթասքում լուծվող հարկերի բնույթը ն դրանից բխող հետնանքները: Պետա-վարչարարական գործնեությունը անհրաժեշտ դեպքերում որը իրապահանջում է որոշակիիրավաբանականկաճմոնակարգում, կանակվում է իրավաբանորենձնակերպված վիճակը իրայնելիս: Պետական որոշումներիկանոնակարգումըիրականալվում է իրավական -

.

նորմերի միջույով, որոնք ստանում են համապատասխանիրավական ձների տեսք: Ամենակարնորը դա իրավադիր, իրավակիրառական ն իրավապահ ձներն են, քանի որ նրանք են, որ հարուցում են էական իրավաբանականհետնանքներ: Իրավական ձներովիրականավվողգործողություններըմիշտ հարույում են արտահայտվածիրավաբանականհետնանքներ, իսկ ոչ իրավական ձները ուղղակի իրավաբանական հետնանքներ չեն դւնենում:

Պետական-կառավարմանը վերաբերող որոշման ճներում, է իր ամրագրումը, արտաորոնում այդ որոշումը ստանում հայտվում է պետության վերաբերմունքը դրա հետնանքով առաջալվածհասարակական պրոցեսներին հարաբերությունների նկատմամբ: Համապատասխան ձնով ընդունված պետական որոշումների բովանդակությունը բացահայտվում է պետական իշխանական սուբյեկտների իրականացրած ֆունկյիաների ն իրավասության մեջ, նրան առջն դրված խնդիրների լուծման մեթոդների ն տեխնոլոգիաների մեջ: Տարբեր իրավաբանական ուժ ունեյող պետական որոշումների իրավական ձնակերպումը գտնում է իր ամրագրումը իրար հետ փոխկապակյված հիերարխիկ ն կոորդինացիոն հարաբերություններում իրավականակտերիկառույվածքային ն ֆունկցիոնալկարգավորված մասիվում: Այսպիսով,պետա-կառավարչականգործնեությանբովանդակությունը ստանում է հատուկ ընկալում: Պետական մարմինների գործնեությունը արտահայտումէ իրենյ կառավարչական (ղեկավար) ֆունկյիաների բովանդակությունը, որոնյ միջոյով իրականավլում է պետականիշխանության տվյալ սուբյեկտի ն պետական կառավարման իրավասությունը: Ղետա-իշխանական գործողություների իրակաճայումը նշանակում է նրանյ հաղորդել արտաքին արտահայտման այսկամ այն ձնը, կառավարման հայտնի եղանակով: Պետական մարմիններին պաշտոնատար անձանյ կւսռավարման ֆունկյիաների ն խնդիրներիիրականայման համար անհրաժեշտ գործողությունները ըստ իրեն բնույթի ն նշանակության տարբեր են: Հնետնաբար տարբեր են ճրանլյ)արտաքինարտահայտմանեղանակները:Պետականորոշումներըձնակերպողիրավաբանականտարբերակներկարելի է համարել պետական կառավարմանիրավականակտերը:

:

2.5

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ

ԵՎ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

ԱԼԳՈՐԻԹՄԸ

ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ

Ցանկացած մակարդակին մասշտաբի քաղաքական գործունեություն սկսվում է քաղաքականորոշում ընդունելով, որի որակը կախված է քաղաքականգործունեությանմեջ նրա տեղով ն մշակմանգիտական հիմնավորվածությամբ: Քաղաքական ռրոշումը քաղաքականդաշտում մասնակից կամ մի քանի սուբյեկտների շահերի իրականացման միջոս է, այն նան քաղաքականկոնֆլիկտներիլուծման միջույ է: Քաղաքականռրոշումը քաղաքականգործունեությանխնդիրների, փուլերի, դրանց հասնելու մեթոդների ձնակերպմանկոլեկտիվ կամ է իշխաանհատական ձնով իրականացվող գործինթայ է ն կապված հետ: նության իրականապման որոշակիարդյունքստաԱյնքաղաքականության բնագավառում ճալու նպատակովքաղաքական միջոյառումների անցկայման վերաբերյաալ վճիռ է: -

-

քաղաքական-հոգեբանական ծողուքաղաքակ ա կ գորոող շահերի ն պաթյուն է, որի ճպատակը որոշակի քաղաքական հանջմունքների իրականացմանհամար հնարավոր ուղիների ն միջույների ձնակերպումն է ն պարտադիր կապված է քաղաքական իշխանությանհետ:

Քաղաքականությունը ղաքակ թյունը

Քաղաքական որոշումների ընդունումը քաղաքական շահերի ն պահանջմունքներիիրականալմանն ուղղված քաղաքական գործըն-

"

ոնԱեվորումը առաջամա րիուծ աար ոով ճպա

մտավոր ն

համա

ազմակերպչական

-

ծխն ճանապարհի ընտրությունն է: Դրանք միշտ հասարակական կամ քաղաքականուժերի բախմանն համագործակկության,համաձայնության ն հակադրման,հանդուրժողականությանն անհանդուրժողական թշնամության արդյունք են։ նության, գործընկերության Քաղաքական որոշումների ընդունմանգործընթայները պայմանավորված են հասարակությանմեջ տեղ գտած գաղափարախոսական, սոյիալական, տնտեսական, մշակութային, կրոնական, հոգեբանան այլ կան, ինչպես ճան պատմական,բնական, բնապահպանական ն

գործոններով:

որոշՔաղաքական որոշումներըն դրանցընդունման գործընթապը ընդունող սուբյեկտներիշահերի, նպատակների, մտածելակերպի, ինչպես նան մեթոդներին միոյների փոխկապակցված համակարգէ: ում

Քաղաքական որոշումներըքաղաքականղեկավարությանխտավված արտահայտությունն են: Վարչական որոշումները կառավարչական գործողությունների ակտեր են, որոնք կարգավորումեն մարդսոցիալական ն մշակութային կյանքի կանց արտադրատնտեսական, առանձին տեսակների գործունեությունը: Վարչական որոշումները գործադիրմարմիններիգործառույթն են ն ենթակա են քաղաքական որոշումներին:Քաղաքական որոշումներիընդունմանժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել որոշ պայմաններ ն հետնել դրանց մշակման կոնցեպտուալդրույթներին: Որոշման կայալյյման նպատակահարմարություն.ինչու՞է ընդունվում, ինչ ճպատակով,ինչի՞համար: Ժամանակին լինելը. որոշումը պետք է մշակվի ն ընդունվի ժամանակին, ոչ շուտ, ոչ ուշ: Ռրոշման համար նշանակալի փաստերի հաշվառման համակարգայնություն. վերլուծության բազմակողմանիությունըն լրիվությունը,իրադրությանմասին բոլոր տվյալների գնահատականը,ընդունվող քաղաքականորոշման բոլոր հետնանքներիբազմակողմանի ն լրիվ վերլուծությունն անհրաժեշտպայման է: Ընդունվող որոշման համապատասխանությունըհասարակության մեջ ընդունված նորմերին ն օրենքներին: Որոշման ընդունման ն իրականավման գործընթացիենթակայություն մարդկային գործունեության ընհանուր սկզբունքներին: (Այնտեղ, որտեղ տվյալ պահանջներըհաշվի չեն առնվում կամ ոչ լրիվ են հաշվի առնվում, ընդունվող քաղաքական որոշումները քաղաքական ն տնտեսական ոչ հսզվադեպ հանգեցնում են լուրջ

3.

4.

այլընտրանքային որոշումներիձնակերպում

ին

ընդունմանընթայակարգերիմշակում, որոշման ընկալում,

-

ընդունվող որոշման հետնանքների կանխատեսում:

-

Զաղաքական որոշումների ընդունման փուլերը Դրանք են. լ. 2.

հիմնախնդրիձնակերպում իրադրությանբայահայտում

Ժե մճե արավորորոշումների արժեքավորում

այլընտրանքայինորոշումների արժեքավորում

7.

հնարավոր որոշումներիգնահատում

8.

այլընտրանքայինորոշումներիգնահատում

9.

որոշմանընտրություն

10.

որոշման հետնաճբներիգնահատում

11.

վերջնականեզրակայություններ:

Հիմնախնդրիձնակերպման,իրադրությանբացահայտման,նպատակադրման, հնարավոր որոշումների ձնակերպման, արժեքավորման ուգնահատման համարհետնյալհարցերին պատասխամելնանհրաժեշտ է. -

-

-

-

արդյո՞քկան այն բոլոր փաստերը,որոնք պետք է իմաճալ հաշվի ե՞ն առնված քաղաքականն սոցիալականիրադրությունը, հոգեկանմթնորլորտը արդյոք

հաշվի՞է առնված նախկինփորձը

արդյոք

են առկա փաստաթղթերը մյուս ինֆորմայիուսումնասիրվա՞ծ ն

աները -

-

հաշվի առնվա՞ծեն փորձագետների կարծիքները

քննարկվա՞ծեն տվյալ հարի վերաբերյալհասարակությանունեյած վերաբերմունքըն առկա պայմանների փոխհարաբերությունը

ՍՏ

-

-

:

6.

ճգնաժամերի):

ենթադրումէ. Որոշումների կայացմանկոնցյեպտալալյումը որոշման կայայման սուբյեկտների ն իրադրությանառանձնահատկության հաշառում,

հնարավորորոշումների ձնակերպում

-

-

ն է

գլխավոր խոչընդոտը:

որ ի՛նչ հետնանքներիկարող են բերել

խոչընդոտները ինչպե՞սկվերաբերվենայլ հասարակական,քաղաքականկազմակերպությունները:

Պրակտիկայում հաճախ անհրաժեշտություն է առաջանում հիմ-

ճախնդիրըլուծելու փոխարենկանխալուծել,չեզոքասնելկամ հետաձգել լռւծումը՝ ընդունելով համապատասխան որոշում: Հետնյալ տիպի

որոշումները կարող են ծառայել -

ն

նպատակադրում

այդ

նպատակին.

ուղղուրդող որոշումները, որոնյ նպատակը հիմնախնդրիվերաՍումն է (որպես լուծման օպտիմալ ձն),

որոշումներ,

-

որոնք կամ վերայնում են հավանականխարգելող ճրա կառույվածքում որոշկան հիմնախնդիրները՝կատարելով ակի փոփոխություններ կամ դրա առաջայման հնարավորունում են ն մոզագույինի, թյունները ոաոմոու

ո

քաղաքականիրադրության մասնակիյների գործողությունների հիերարխիայի վեր հանումը (գլխավոր-անհրաժեշտ-երկրորդական սխեմայով)

ս

դեմ որոշումներ՝ ենթադրվողանյանպատահականությունների կալի հետնանքներըոչ էական դարձնող,

որոշման կռղմնակիլների ն հակառակորդներիդիրքերի քաղաքական կոնտենտ-վերլուծությունը,

ռ

պրոբլեմային իրադրության վերլուծության փորձագիտական գնահատականը ն այլընտրանքների ընտրման փորձագիտական գնահատականը,

`

-

հարմարողական որոշումներ, երբ թույլատրվումէ հաշտվել հիմնախնդրիգոյության հետ միայն այն պայմանով, եթե այն նպաստում է «յանկալիի» իրականալյմանընոչ մի դեպքումչի անդրադառնում«անհրաժեշտի» վրա:

-

2.5.1

Քաղաքական ղաբակ

որոշումնե րոչ

Հիմնականերկուսն են՝

նդունման րի ընդո

ռայիոնալ

ն

ս

մասնակիլների տեղեկայվածությունմակարդակի գնահատականը պրոբլեմայինիրադրության վերաբերյալ,

բաղաքականմոնիտորինգը. ամենիյ անլանկալի գործողություններին հետամուտ լինելը ն կանխումը քաղաքականորնէ մասնակսիկողմիս,

ս

իւաշվառմամբ ւակտրվության կիերի քաղաքական

մասնաիրադրությունների սիստեմատիզակիան

ոնք

ս

քաղաքականորոշման ընդունմանն իրականայմաճհամար ընդիմությանըդիմագրավելուհստակ ընթացակարգը,

ռ

հաջորդական համեմատման

օպտիմալ ճյուղը: Ցանկալի արդյունքինհասնելուն օգնում է քաղաքականորոշման ընդունմաննօժանդակող «ինֆորմայիոն-անալիտիկբազա»-տեխնոլոգիան:Այն ներառումէ հետնյալ տարրերը.

պատրաստվող քաղաքական որոշման ապագա ճակատագրի ն նրա վերջնական արդյունքները

կանխագուշակումը,ինչպես նույնպես,

մեթոդներ բ ն

(«ճյուղերի») մեթոդներ: Առաջին դեպքում մի շարքում շարում են բոլոր, տվյալ նպատակի համար նշանակություն ունեյող «արժեքները» կամ «առաջնայնությունները»: Դրանց հիման վրա մշակված նպատակներիիրականացման մի քանի այլընտրանքներիյէ ընտրվում(որոշակի չափանիշների հաշվառմամբ)օպտիմալը: «Ճյուղերի» մեթոդը ավելի է տարածված. որոշում ընդունող սուբյեկտճերը մանրակրկիտկառուցում են հնարավոր այլընտրանքների «ծառը» ն ընդունում(նորիյ որոշ ընտրվածչափանիշներիհիման վրա)

ո

ո»

քաղաքականորոշման ընդունման բոլոր կան վերամշակումը:

տարրերի խորըորակա-

մնե Բոլոր կարնորագույն քաղաքական ո րոշումները տասխանելուհետնյալ հարյերին. "

ա ա

կոչված

են պա-

ե ո՛վ երկիրը կառավարելուլավագույն ընդունա ՞Պէ տիրապետում ննե կությունների, -

քաղաքականկառույյի

ո

ո՞ր

տիպն է լավագույնը,

ի՞նչ քաղաքականությունպետք է ընտրի այն լինի լավագույնը:

կառավարությ որ

է նրանիյ, արդյոք գոյություն ուՈրոշման ընտրությունըկախված ցի քաղաքականկուրսի ընտրության հնարավորություն(եթե կա միայն մեկ կուրսի ըճտրմաճհնարավորություն,ապա անհնար է որոշում կայայնել): Ռրոշման բնույթը հիմնվում է յուրաքանչյուր այլընտրանքային կուրսի հետնանքներիվրա: Կասկածելի իրադրությունում որոշման ընտրությունըկախված է սուբյեկտի կողմիյ ռիսկի հոգեբանականպատրաստվածությունիպ:

2.5.2

Քաղաբական ղաքակ

ընդունման ոճե րը որոշումների րոշ րի ընդո

Յուրաքանչյուրքաղաքականգործիչ ունի իր տարբերիչոճը, գործեառանձնահատուկ մեթոդը, որը հարմարվում է ճրա անձի հատուկ կարիքներինն հատկանիշներին: Որոշումների կայալյման մեթոդներըփոխվում են ռչ միայն կախված անձի, այլն քննարկվող պրոբլեմիյ։ լու

117.

Քաղաքական որոշման ընդունման ոճի տակ հասկակվում է սուբյեկտի կողմիյ որոշման ընդունմանանհատականմեթոդների համախումբը, որը նա սովորաբարօգտագործվումէ: Այլ ունի մի քանի բաղկասուկյիչներ. ո նոր ինֆորմացիայիստալման մոտեվումը, ո

մտածողության բնույթը,

ո

որոշակի մեծության ռիսկի նախապատվություն,

»

վերլուծելու ն սինթեզելուընդունակություն,

ռ

ինֆորմացիոնգործընթացներ,

ռերկվիությաննընդիմանալուընդունակություն: Քաղաքական օբյեկտների վերաբերյալ ինֆորմապիաստանալու մոտեյումը քաղաքականգործիչի (լիդերի) կարնորագույն բնութագրիչն է, նրաիմայական գործընթացներիչափանիշների մեկը: Մոտելյման ձները հիմնականումերեքն են. ո

ո

ռո

հակվածությունընդունել միայն այն ինֆորմացիան,որը համընկնում է սեփական տեսակետիհետ,

հակվածություն ստանալ հարյի բոլոր կողմերի վերաբերյալ նիր տեսակետինհակասող առավելագույնինֆորմապիա ինֆորմացիայի նկատմամբվախիբալյակայություն, ինչպեսդրական,այնպես հակվածությունստանալ Սանկայած, էլ բայասական ինֆորմացիապրոբլեմի վերաբերյալ, սակայն համառոտ ն սինթեզվածձնով:

Չիկարելի ասել,որ առաջինմոտելյումը վտանգավորէ կամանարդյունավետ ն ընդունակ է քաղաքականությունըտանել կործանման: Այն բավականտարածված է ն տիպիկէ տոտալիտար ռեժիմիլիդերնեՆման րին: հակվածությունառաջանումէ քաղաքականճգնաժամերի հետնանքովառաջայած սթրեսներիազդեսությամբ`որպեսպաշտպաճական ռեակսիա: է: Այն լիդերին թույլ է Երկրորդ մոտեպումնամենաարդյունավետն տալիս ունենալ պրոբլեմայինիրադրությանմասին ամենից ծավալուն հակասողինֆորմայիան նս մեկ պատկերպյում:Նրա տեսակետներին անգամստիպումէ նրան վերլուծելիրադրությունըն շտկել սեփականը: Երրորդ տիպը շատ է տարածված, սակայն այնքան էլ արդյունավետ չէ, քանզի սինթեզողըպրոբլեմներիիր տեսունակությամբէ համառոտագրում ն կարող է հանգելնելվատ հետնանքների:

Քաղաքական լիդերի մտածողությանբնութագիրըհավաքական հասկայություն է: ՛Նրա մեջ են մտնում մտածողությանհետնյալ կոնկրետ հատկանիշները՝ճկունությունը, արդյունավետությունը, արագությունը, վերլուծողականությունը: Քաղաքական լիդերի մտածողության ճկունությունը սերտորեն կապվածէ ինֆորմայիաստանալու նրա մոտեյման հետ: Եթե նա պահանջում է լայն ու բազմակողմանիինֆորմացիա,ապա գործառում է ավելի ադեկվատծավալուն կերպարների հետ, որո նք թույլ են տալիս մտածելմեծ թվով կատեգորիաներով:

աղաքական կարգաաթոնը Սակայն մտածող

Միաժամանակմտածողության կոշտությունը, ոչ հազվադե չորոշվում է մեծ թվով թյան ստերեոտիպությունըչի կարելիդիտել միանշանակորպես քաղաքական կուրսի փոփոխմանխոչընդոտ:

Ստերեոտիպությունը նեղացնում է այդ ընդունակությունը, բայ այնպես նման քաղաքագետըկարող է ձնափոխելիր վարքըն տալ դրան այլ ուղղություն: ն

այս կամ այն քաղաքական լիդերին՝ հարկավոր Ուսումնասիրելով

է որոշել`հանդիսանո՞ւմ են արդյոք

նրա բանավորխոսքում օգտագործվող քաղաքական ստերեոտիպերըճրա մտածողությանստերեոտիպեր,թե դրանք հռետորականձներ են ուղղված լսարանին:

Մտածողության արդյունավետությունը բնութագրում է լիդերի կոռղմիսնորարարությանն արդարայված ռեալ քաղաքական գաղափարների ստեղծմանընդունակությունը:Լավ հայտնի է, որդինամիկ զարգայող քաղաքական կոնֆլիկտային իրադրություններում,սկզբունքային նոր գաղափարների կամ մոտեցումներիգտնմանանընդունակությունը նույնքան կործանարար է, որքան իր կյանքն ապրած ստերեոտիպերի վրա հիմնվելը: Քաղաքական լիդերի մտածողությանարագությունը շատ էական է նրա ղեկավարած պետության գոյատնման, ինչպես ն իր համար: է Իհարկե, կարելի խոսել միայն հարաբերականդանդաղությանմասին, քանզի չեն լինում բթամիտ ղեկավարներզուտ հեն այն պատճառով, որ այդ պոստինհասնելու համար նա պետք է հաղթահարիբավական դժվարություններ:Սակայն պետք է խոստովանել,որ երկար ժամանակ ղեկավարի աթոռին նստած որոշ անձինք դառնում են դանդաղամիտ:Քաղաքական լիդերի մտածողությանարագությունը Սանկալիէ, որ լինի շատ բարձը:

իրադրություններում, հատկապես

"

Լիդերի մտածողության վերլուծողականությունըէապես ազդում երկարաժամկետքաղաքականստրատեգիայիձնավորման վրա, այնպես էլ հոատապ որոշումների, ճգնաժամայինքաղաքական իրադրություններումճիշտ որոշման կայասման վրա: Քաղաքականորոշումներիընդունմանոճը խիստ անհատականէ յուրաքանչյուր լիդերի համար: Այն կարող է լինել. է ինչպես

ո

ճկուն ն հակված ռիսկի,

ո

ճկուն, հակված զգուշության,

ռ

կոշտ, ոիսկի հակվածության,

"

կոշտ, զգուշությանը հակվածությամբ:

Առաջին ոճի լիդերը քաղաքականորոշում կայայնելիս կվերլուծի մեծթվով այլընտրանքներն՛կողմ, ն դեմտիպի՝ձգտելովընդունել որոշում այն այլընտրանքի օգտին,որը նրա տեսակետովավելի կմոտեսնի նպատակին:Ընդ որում ռիսկը, ռրը նրահամար արժեք է, խոչընդոտող գործոնչէ: Ճկուն ու զգուշությանը հակվածությամբ քաղաքական որոշում ընդունելու ոճը, հնարավորէ, ամենից ճախընտրելինէ: Հաճախ անօըրինականորենհավասարության նշան է դրվում զգուշության ն երկչոտության, քաղաքական լիդերի անվճռականության միջն: Դեպի զգուշությունը հակվածությունը չի խանգարում ընդունել համարձակ քաղաքական որոշումներ, որի հետնաճնքներըճույնիսկ անհաջողության դեպքումավելի նվազ տհաճ կլինեն,իսկ դրականելքի հավանականությունը՝ մեծ: Կոշտ ոճի ն ռիսկի հակվածության քաղաքականլիդերը, որպես կանոն, չի դիտարկումայն փաստարկները,որոնք հակասում ենճ ճրա ճախնճական դիրքորոշմանը:Նույնիսկ եթե իրադրությունըակնհայտորեն ոչ այդ ընտրմանօգտին է դառնում, ճա, որպես կանոն, չի հրաժարվում իր դիրքերիս ն չի քննարկումխնդիրը ճույնիսկ նոր առաջայած իրադրությանհաշվառմամբ: Ռիսկային որոշումներն ընդունվում ենճ առան հաշվի առնելու հետնանքներըն լրասույիչ տվյալներըհաշվի առնելու: Կոշտ ն զգուշությանհակվածությամբլիդերը քիչ է վտանգավորիր երկրի համար ն միջազգային արենայում: Չնայած նրա սկզբնական դիրքերիցնրան տեղաշարժվելըչափազանյ դժվար է, բայյ ն այնպես ճրա կողմի զգուշության հակումը նվազեցնում է վտանգավորքաղաքական նախաձեռնությունների ն ակցիաների հավանականությունը:

|

2.6 ՇՆ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ՈՐՈՇՈՒՄՆԵՐԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈւՄԸ

ԿԱՅԱՑՄԱՆ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԸ

2.6.1

ՇայաստանիՀանրապետության

կառավարության գործունեության կարգը ՀՀ սահմանադրության 87-րդ հոդվածում նշվում է. «Վարչապետը ղեկավարումէ կառավարության ընթայիկ գործունեությունըն համա-

կարգում նախարարներիաշխատանքը»: Կառավարությանգործունեությունն իրականացվումէ վարչապետի խորհրդականների, կառավարության աշխատակազմի,ՀՀ նան խարարությունների ն պետական կառավարմանհանրապետական տարածքայինմյուս մարմիններիմասնակսությամբկազմված նախագծերի հիման վրա հաստատվածաշխատանքային ծրագրերինհամապատասխան,որոնք կազմվում են յուրաքանչյուր տարվա հունվարից դեկտեմբերամիսների ընդգրկմամբ,ըստ եռամսյակներիքննարկվում ն գործադրվում են գործադրմանժամկետիս ոչ ուշ, քան 10 օր առաջ, քննարկվումն հաստատվումեն կառավարությանկողմիս: Կառավարության աշխատանքային ծրագրերում փոփոխությունճեր կարող եճ կատարելՀայաստանիՀանրապետության Նախագահը, կառավարությունը,վարչապետը: Կառավարության աշխատանքային ծրագրերինախագծերինախապատրաստումը,հաստատված ն հաստատվածաշխածրագրերինախագծերինախապատրաստումը տանքային ծրագրերիկատարմանստուգումն իրականանում է կառավարության աշխատակազմը:Վերջինս պարտավոր է յուրաքանչյուր եռամսյակիավարտի հետո 10-օրյա ժամկետում նռախապատրաստել ն վարչապետինտեղեկանքներկայասնելկառավարությանտվյալ եռամսյակում քննարկված հարսերիվերաբերյալ, իսկ յուրաքանչյուր տարվա ավարտիս հետո մեկամսյա ժամկետում կառավարության1աշխատակազմը վարչապետին զեկուցագիր է ճնճերկայայնում կառավարության տարեկանաշխատանքայինծրագրերիկատարմանվերաբերյալ: 2.6.2 Կառավարությանքննարկմանը հարցեր ներկայացնելու կարգը

Կառավարության քննարկմանը ներկայապվումեն ՀՀ Սահմանադրությամբ ն օրենքներովճրա իրավասությանըվերապահվածհարկեր, ինչպես նան այն հարսերը, որոնք լուծում չեն ստայել Հայաստանի

ն պետական կառավարՀանրապետության ճնախարարությունների

մանայլ մարմիններիկողմից, որոնք պետքէ լինեն հիմնավորված,միմյանց չկրկնող ն պետք է հետապնդենարդեն լուծում ստայած հարկպերին նոր լուծում ստանալու կամ դրանք նոր ընդունած օրենսդրության պահանջներինհամաձայնելնելու ճպատակ: Կառավարությանը հարյեր ներկայապնլուիրավասություն ունի կառավարության անդամը, իսկ նրա բայսակայության (ժամանակավոր անաշխատունակության,գործուղման,պաշտոնի թափուր լինելու) դեպքում՝նրան փոխարինողպաշտոնատարանձը: Ձեռնարկությունները, կազմակերպությունները,ինչպես պետական, այնպես էլ ռչ պետական,կառավարությանքննարկմանըհարյեր ն կարող են ներկայայնել համապատասխանճնախարարությունների պետականկառավարմանմյուս հանրապետական մարմիններիմիջոկով՝ ելնելով հարկերի բնույթիյ ն նշված մարմիններիկամ պաշտոնատար անձանպիրավասություններիս: Կառավարությանքննարկմանըհարյեր ներկայացվում են` " ՀՀ Նախագահի իրավասության հարյերով` հրամանագրերի կամ կարգադրություններինախագծերիձնով ռ

ո

Կառավարության ն վարչապետի իրավասության հարսյերով որոշումների ճախագծխերիձնով ՀՀ Ազգայինժողովում կառավարությանօրենսդրականճախաՀՀ օրենքնեձեռնության իրավունքիիրականալյմանհարկպերով՛

րի կամ Աժ որոշումներիճախագծերիձնով:

Օրենսդրական ն ենթաօրենսդրւսկանլուծում չպահանջողհարցերը ներկայացվում են հաշվետվությունների,զեկույագրերի, առաջարկությունների ն օրենսդրությանըչհակասող այլ ձներով: ԿառավարությանքննարկմանըներկայացվածՀՀ օրենքներին ՀՀ Ազգայինժողովի որոշումներինախագծերըպետքէ համապատասխաճեն ՀՀ Սահմանադրությանըն օրենքներին,պետք է համաձայնեցվեն Արդարադատությաննախարարությանհետ, ինչպես նան շահագրգիռ ճախարարություններին պետականկառավարմանհանրապետական մյուս մարմիններիհետ, որոնք պարտավորեն իրեն կարծիքըկամ համաձայնությունըպատրաստել ստանալույ հետո 15 օրվա ընթաքում, եթե ավելի կարճ ժամկետում հնարավոր չէ կատարումնապահովել, որն էլ պետք է կյվի այդ ակտերի ճախագծին: Օրենքների նախագծերըկարող են չհամապատասխանել մյուս օրենքներիպահանջներին,եթե դրանք որոշակի բնագավառներիհա122

մար են ճախատեսված,ինչպես ճան նպատակ ունեն փոփոխություններ ն լրացումներ կատարել արդեն գործող օրենքներում: Մնասած հարյերը պետք է բխեն ՀՀ Սահմանադրությունիյ ն օրենքներիվ,ՀՀ

կառավարուՆախագահի հրամանագրերիսն կարգադրություններիս, թյան ն վարչապետիորոշումների, ն ճնշվածհարյերը նախատեսված չեն դրանյում փոփոխություններ, լրացումներ կատարելու համար: ՛Ներկայակվող փաստաթղթերը պետք է ունենան ներքին փոխկապակցվածկառուցվածք, պարունակենկոնկրետառաջարկություններ, բովանդակենհարսի սպառիչ վերլուծությունը, առաջ քաշեն հստակ ձնակերպվածխնդիրներն ճպատակներ,անհրաժեշտությանդեպքում պարունակեննան նշումներ կատարմանժամկետներին կատարողների վերաբերյալ,

Նախագահիհրամանագրերինկարգադրությունների կառավարու-

թյան ն վարչապետիորոշումներիճախագծերընս 10-օրյա ժամկետում պետք է համաձայնելյվեն ՀՀ Արդարադատությաննախարարության հետ, սակայն մինչ այդ պետք է պարտադիրկարգով համաձայնելյվեն կամ պետականկառավարմյուս շահագրգրռ նախարարությունների ման հանրապետական մարմիններիհետ, որի համար սահմանված 5 օր առավելագույնժամկետ: Համաձայնեւյումները պետք է կատարի պետական կառավարման համապատասխանմարմնի ղեկավարը, նրա բայակայության դեպքում՝փոխարինողպաշտոնատարանձը: հարկեր ներկայապնելունպատաԿառավարությանքննարկմանը կով ՀայաստանիՀանրապետությանօրենքների,Աժ որոշումների,ՀՀ կառավարուՆախագահի հրամանագրերին կարգադրությունների, ն այլ փաստաթղթեճախագծերիկամ որոշումների վարչապետի թյան րի կատարմանկամ դրա վերաբերյալ եզրակայություն կամ կարծիք հայտնելու հանձնարարականներկարող են տալ վարչապետը կամ տարածքայինկառավարմանգծով ճախաճրա հանձնարարությամբ րարը, կառավարությանաշխատակազմիղեկավարը, վարչապետի խորհրդականները,որոնք պետք է կատարվեն վարչապետի սահմանած ժամկետներում կամ ժամկետների չլինելու դեպքում գործող օրենսդրությամբնախատեսվածժամկետներում:Ժամկետներըօբյեկտիվ կամ այլ հիմնավոր պատճառովխախտելու դեսլքում ժամկետի մարմճի միջնորդությամբ,որը պետք է ճշի համար պատասխանատու ճան իր կողմից առաջարկած վերջնականժամկետը,վարչապետը տա այն: է երկարաձգելու համաձայնություն րող

է

կա123

Եթե հանձնարարությունըտրվում է մի քանի նճախարարությունների, ապա առաջանում է մեկ պատասխանատուկատարող, իսկ մյուսեն առաջարկություններ, դիտողություններ ն ներր պարտավորվում անհրաժեշտ նյութեր ներկայավնել պատասխանատու կատարողին, որպեսզի նա կարողանասահմանված ժամկետում պատասխան ներկայանել կառավարություն: Կառավարության քննարկմանը ներկայայպված նախաՊարկերը պեսքննարկվում ն համաձայնեցվումեն վարչապետիխորհրդականների, կառավարությանաշխատակազմին իրավասու կառուցվածքային ստորաբաժանումներիկողմիվս:Տարաձայնությունների առկայության դեպքում փաստաթղթերինկցվում է չհամաձայնեցվածհարվերիվերաբերյալ տեղեկանք՝տարաձայնությանպատճառներիհիմնավորմամբ: Քննարկումներիընթասքումհարցըներկայայնող, ինչպեսնանիրավասու կամ շահագրգիռ պետական կառավարմանմարմիններիցկարող են պահանջվելլրացուցիչ փաստաթղթեր,նյութեր, հիմնավորումներ: Կառավարությունհարկերը ներկայասվումեն ուղեկցականճնամակի վրա Նախագահի կամ վարչապետիմակագրությամբ,կառավարության համապատասխանկառուցվածքայինստորաբաժանմանն իրավաբանականվարչության եզրակայությունների հիման վրա: Վարչապետի իրավասության հարյերը վարչապետի համապատասխան խորհրդականի, կառավարությանաշխատակազմիհամապատասխան կառուցվածքային ստորաբաժանման ն իրավաբանական վարչությանեզրակայությամբ ներկայավվումեն վարչապետին: Եթե կառավարությանըներկայակված օրենսդրականն ենթաօրենսդրական ակտերի նախագծերըն մյուս ճյութերը չեն համապատասխանում 1995թ. հուլիսի 25-ի ՀայաստանիՀանրապետության Նախագահի, «Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության կառուցվածքը ն գործունեությանկարգը սահմանելու մասին» հարամանագրով,ինչպես նան այդ հրամանագրիվերաբերյալ կատարված փոփոխություններովսահմանված պահանջներին,ապա կառավարության աշխատակազմիղեկավարը վերադարձնումէ դրանք՝ սահմանված կարգով ներկայապնելուհամար: լ

Կառավարության նիստեր հրավիրելու. անցկացնելու որոշումներ ընդունելու կարգը:

2.6.3 ն

Կառավարություննիր գործունեություննիրականանում

ձնով. «Կառավարության Լո բիճնով

նվարում վիրո

ինիստերըհրա ոԼ

ւմ

է նիստե-

էՀանրապետանի

վարչապետը»: տությանՆախագահը կամ նրա հանձնարարությամբ՝

Ն`

Դրանք հրավիրվում են հինգշաբթի օրերին, որոնց նճախապատրաստմանն անյկայման ամբողջ աշխատանքը կազմակերպումէ կառավարությանաշխատակազմը: Անհրաժեշտությանդեպքում նիստերը կարող են հրավիրվել նան այլ, այդ թվում՝ոչ աշխատանքայինօրերին: Արտահերթնիստերըհրավիրվում են ըստ անհրաժեշտության՝Նախագահի կամ վարչապետի ճախաձեռնությամբկամ կառավարությանորոշմամբ: Նիստերը հրավիրվում են ամենամսյա ժամանակայույկին համապատասխան,որով նախատեսվումեն հերթական նիստերիանցկավման օրը, օրակարգի հարկերը(որոնց հերթականությունը սահմանում է նիստըվարողը), զեկուսողները,հրավիրվողներիցուցակը: Ժամանակավույսը հաստատում է վարչապետը, դրանում փոփոխություններ կարող են կատարվել Հայաստանի ՀանրապետությանՆախագահի, վարչապետի նախաձեռնությամբ,ինչպես նան կառավարության անդամների առաջարկությամբ: Կառավարությաննիստերիվերաբերյալ տեղեկություններիմասին մասնակիպները տեղեկացվումեն ոչ ուշ, քան նիստերնանկապնելույ 3 օր առաջ:

Նիստերն անցկացվում են կառավարությաննստավայրում, անհրաժեշտության դեպքում նան արտագնա. 1.

Արտագնաիրավիճակիառաջավմանդեպքում,երբ ավելի

է հարկերըքննարկել տեղում նպատակահարմար 2.

Պետական կարնորնշանակությունունեկսողիրադարձության

իրադարձությանվայրում կապակսությամբ՝ այդպիսի 3.

Այլ դեպքերում՝ վարչապետի նախաձեռնությամբն գահի համաձայնությամբ: ւ

ՀՀ

Նախա-

Կառավարության նիստերըկարող են անցկացվել նան դռնփակ, եթե քննարկվում է ՀայաստանիՀանրապետությանհամար գաղտնիք համարվողհարվ, ն եթե ՀՀ Սահմանադրության 59-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքերում քննարկվում է Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրականդատարանին դիմելու հարկը: Կառավարության նիստերին անդամների ներկայությունը պարտադիր է: Նիստն անդամնեիրավազորէ, եթե դրանցմասնակում են կառավարության րի առնվազն կեսից ավելին: Քննարկումների առաջ տվյալ հարսի վերաբերյալ լսվում է համապատասխանզեկուկում, որի տնողությունը պետք է լինի մինչն 20

անդամներոպե, որով հանդես գալու իրավունքունեն կառավարության րը կամ նրանկ փոխարինող պաշտոնատար անձիք: Զեկույումներին հաջորդում են ելույթները, որոնք տնում են մինչն 5 րոպե, տեղեկանքների համար տրամադրվումէ 2 րոպե: Նիստը վարողիր կարծիքն արտահայտում է վերջում: Եթե հարցի քննարկումը չի հետաձգվում, ապա դրա վերաբերյալ որոշում ընդունվում է քննարկումն ավարտելույ հետո, նախքան հաջորդ հարցի քննարկման անյնելը: Կառավարության որոշումներն ընդունվում են բայ քվեարկությամբ, որին մասնակսում են միայն կառավարության անդամները: Դրանք համարվում են ընդունված,եթեկողմ են քվեարկելնիստինմասկեսից ավելին, իսկ ձայների հավասարությանդեպքում նակսյողներիս նիստը վարող ձայն վճռորոշ է: Վարչապետըստորագրումէ կառավարությանորոշումները ն ներկայացնումէ ՀանրապետությանՆախագահի վավերացմանը: ՍրանովՆախագահը կիսում է կառավարությանպատասխանատվությունը որոշումներիկատարմանգործընթայում: Կառավարության ն վարչապետիորոշումներ. «Վարչապետի ընդունած որոշումները ստորագրում են նան դրանք իրագործողգործող նախարարները(Մահմանադրության87 հոդված)»: Վարչապետի ընդունածորոշումները չպետք է դուրս լինեն Մահման նադրությամբ օրենքներովիրեն վերապահածլիազորություններիշր-

ջանակներիյ:

մարմիններիղեկավարներիհետ (բայառությամբ`ազգային պետական

անվտանգության, արտաքին

ն

գործերի,ներքինգործերի պաշտպանության նախարարներիտեղակալների,որոնլյ նշանակումն ազատում է ՀՀ-Նախագահը՝վարչապետի ներկայալյմամբ)ն այլ: Որոշ խնդիրներիլուծումը վարչապետըկարող է կարգավորելկառավարությանորոշումներիմիջոյով: Օրինակ վարչապետը ս

ներկայանում է ՀՀ կառավարությունը ներպետական հարաբերություններում, ինչպես ճան օտարերկրյա պետություններումն միջազգայինկազմակերպություններում,

ո

փոփոխում է նախարարությունների, պետականկառավարման ն տարածքայինմարմինների մյուս անրապետական ձեռնարկությունների, հիմնարկներին կազմակերպությունների ենթակայու-

թյունը, ա

հաշվեկշռի հաշվեկշիռ է հանձնում ճախարարությունների պեն տարածքային տականկառավարման մյուս հանրապետական մարմիններիտնօրինությանտակ գտնվողշինությունները,

ո

որոշումներ է ընդունում »"

Վարչապետը որոշումներ ընդունում ինչպես սեււիականնախաձեռնությամբ, այնպես էլ այլ պաշտոնատար անձանյ կողմիյ հարց բարձրայվելու դեպքում: Վարչապետն իր որոշումներովլուծում է օպերատիվկառավարմանհետ կապված ընթայիկ հարսյերը,հաստատում է ՀՀ նախարարությունների, պետականկառավարմանմյուս հանրանախապետականմարմիններիկանոնադրությունները, կառուցվածքը, ն ապարատի րարությունների, կոլեգիաների կազմը կենտրոնական աշխատողներիթվաքանակը(բացառությամբ ազգային անվտանգության, արտաքինգործերի,ներքինգործերին պաշտպանությաննախակառույվածքի, կոլեգիրարությունների,որոնյՍկանոնադրություննճերի, աների կազմի վերաբերյալ վարչապետի որոշումները վավերասնում է ՀՀ Նախագահը), օգտագործում է կառավարությանպահուստային ֆոնդի միջոյները, նշանակումն պաշտոնից ազատում է ՀՀ ճախարարՀՀ կառավարությանկազմի մեջ չընդգրկված ներին, տեղակալներին,

պետական կառավարմանհանրապետականմարմիններիղեկավարներինն նրանց տեղակալներին, ինչպես ճան հատուկ նշանակության հապետականձեռնարկություններիղեկավարներին՝ խորհրդակսելուլ մապատասխաննախարարներին պետականկառավարմանհանրա-

է

»

«

ա

»

ս

:

պետականկառավարմանհանրապետականն տարածքային մարմինների,բյուջետային ձեռնարկությունների, հիմնարկների ն կազմակերպությունների աշխատողների աշխատանքի վարձատրման համակարգիկարգավորման մասին վարչապետի աշխատակազմիկառուցվածքի ն գործունեության կարգիմասին

ՀՀ կենտրոնականբանկի վարչության կազմում կառավարության ներկայասուսիչներնշանակելուն ազատելու մասին միջազգային ն միջկառավարականմարմիններումկառավարության ներկայացուցիչներնշանակելումասին գերատեսչականնորմատիվն պետականկառավարմանտարածքային մարմիններիակտերըկասեյնելու կամ ուժը կորրած ճանաչելու մասին օրենսդրությամբնախատեսվածայլ հարյերի մասին:

Վարչապետի որոշումները ուժի մեջ են մտնում դրանյում նախաԱյդ որոշումներըկարող են ստորագրվել նան համւատեսված պահիսպ: պատասխաննախարարի կողմից, եթե վարչապետն է անհրաժեշտ գտնում, եթե այն ուղղակիորենբխում է գործող օրենքների պահանջներիս, եթե որոշումը պարունակումէ պետականբյուջեին միջոյներից հատկակումներկատարելու (այս դեպթում՝ֆինանսներինախարարի

առաքումը կազմակերպումէ կառավարությանաշխատակազմիմիջոՍով, որը պարտավորումէ դա անել վավերասվելույ հետո եռօրյա ժամ-

կետում:

կողմիս): Վարչապետիբայակայության դեպքումնրա պարտականությունները իր իսկ որոշման հիման վրա կատարում է կառավարության անդամներիյ որնէ մեկը սահմանվածկարգով: Վարչապետիդորոշումհետո ճերը ենթակաեն հրապարակման,դրանքստորագրմանպահից .

պետաերկօրյա ժամկետումուղարկվում են ՀՀ ճախարարություններ, ն մարմինտարածքային հանրապետական կան կառավարմանմյուս ներ, ինչպեսճան այլ շահագրգիռ կազմակերպություններ: մյուս հանՀՀ. նախարարությունների, պետականկառավարման ակտերը նորմատիվ րապետականմարմինների կողմից ընդունված ստաուժ են (գերատեսչականճորմատիվակտեր) իրավաբանական սահմանված կողմից ճում ՀՀ արդարադատության նախարարության կարգով պետականգրամյման պահիյ: Այդ կարգը սահմանում է կա-

ռավարությունը:

Կառավարության որոշումների գրանյումը, գործողության մեջ մտլյնելու կարգը ն հրապարակումը հիմնականխնդիրներիցմեՀՀ կառավարության աշխատակազմի քննարկվող հարսերի գծովգործավարության կը կառավարությունում միասնականհամաճշգրիտ վարումն է, ինչպես ճան գործավարության Աշխատաբոլոր օղակներում: կարգիպահպանումնէ աշխատակազմի է կառավարության աշխակազմիգործավարությունը կազմակերպվում տակազմի ղեկավար-նախարարիհրահանգին համապատասխան: է հատուկ հրահանգով: իրականացվում Գաղտնի գործավարությունն թղթակսություննընպաշտոնական մուտք եղած Աշխատակազմ ծրագրված թղէ ն Արդեն բաժնում: ընդհանուր դունվում գրանցվում է նս բաժնի միջոց ընդհանուր ով: թակսությունը առաքվում Կառավարությանորոշումները վավերապնումէ ՀՀ. Նախագահը, որոնքուժի մեջ են մտնում վավերայումիցհետո՝որոշմամբնախատեսված պահիս, իսկ ՀՀ Սահմանադրության78-րդ հոդվածովնախատեսստորագրմանպահիյ, եթե Ազգային ված դեպքերում` ՀՀ-Նախագահի սահմանում: Կառավարությանորոշումների ժողովը այլ ժամկետ չի

Կառավարության որոշումները ենթակա են հրապարակմանհատուկ ժողովածուներումկամ մամուլում, եթե դրանք չեն պարունակում ՀայաստանիՀանրապետության գաղտնիքհամարվող տեղեկությունգեր: Ի տարբերություն նշված բայառությունների՝ մարդու իրավունքճերին, ազատություններին ն պարտականություններինվերաբերող կառավարությանորոշումները, ինչպես նան ճախատեսված միջույաոումների կարնորության ն հրատապության առումով առանձնացվող որոշումներըենթակա են անհապաղ հրապարակման՝ ի գիտություն բոլորի: Կառավարությունում այլ հարսերի քննարկումըՀայաստանիՀանրապետության նախարարություններիյ, պետական կառավարման մյուս հանրապետականն տարածքային մարմիններից ստացված գրություններին, նամակներին,հեռագրերին ն կառավարությանկամ վարչապետիորոշում չպահանջող մյուս փաստաթղթերինընթայք է տրվում այն դեպքում, երբ դրանում բարձրաայվածհարկերը մտնում են կառավարության կամ վարչապետիիրավասության շրջանակների մեջ, կամ եթե այդ հարյերը համապատասխաննախարարություններում, գործադիր իշխանությանհանրապետական ն տարածքային մյուս մարմիններումլուծում չեն ստավել: Այս հարյերի լուծման կարգը, դրանց վերաբերյալ հանձնարարականմերը սահմանվում են վարչապետիկողմից: Կառավարությունումստացված մյուս գրությունների վերաբերյալ վարչապետը մակագրություններովհանձնարարականներ է տալիս համապատասխանմարմիններին: կատարմանհամար սահմանվում է ժամՀանձնարարությունների կետ, որը կարողէ երկարաձգելմիայն այն սահմանող պաշտոնատար ՝

Է`

անձը:

Հանձնարարությունըհամարվում է կատարված, եթե լուծված են դրանում բարձրացվածբոլոր հարկերը, կամ դրա վերաբերյալ տրվել է ըստ էության պատասխան: Հանրապետության սահմանդրությամբ ն նախագահի «ՀՀ կառավարության կառույվածքի ն գործունեության կարգը սահմանելու մասին» հրամանագրինհամապատասխամվերը նշված աշխատանքները գործադիր իշխանության մարմինների կողմից իրականայնելու նպատակով ՀՀ կառավարությունը02.05.2002 թվականի 726 որոշմամբ

ստեղծելէ «ՀայաստանիՀանրապետւթյանհ կառավարության աշխատակազմ» պետական կառավարչականհիմնարկ, ռրն աշխատում է իր կանոնադրությամբ:Ըստ այդ կանոնադրությանաշխատակազմիհիմճականխնդիրներնու գործառույթներն են. ա) սահմանված կարգով ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարություն ներկայացված օրենքների, Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի նորմատիվբնույթի որոշումների. ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահի հրամանագրերի ն կարգադրությունների,Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությանն ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետի ռրոշումների նախագծերի նախապատրաստումըՀայաստանի Հանրապետությանկառավարությունումքննարկելուհամար, բ) ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությանգործունեության միջույյառումներիծրագրինախագծիմշակման ն կազմման կազմակերպումը,գործունեության միջոյառումների տարեկան ծրագրերիկատարմաննկատմամբվերահսկողությունը. գ) տնտեսության, իրավական կամ պետականկառավարմանհամապատասխան բնագավառներում գործերի վիճակի պարբերաբար վերլուծությունը, հրատապ հարսերի բայահայտումը ն դրան հիմանվրա, իր նախաձեռնությամբ,առաջարկությունների մշակումը. դ) Հայաստանի Հանրապետությաննախարարությունների ու տարածքատական կառավարման մյուս հանրապետական յին մարմիններիկողմի ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարության ն Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի ռրոշումների, հանձնարարականների կատարման նկատմամբ ն

զ) նախապատրաստումԷ ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության քննարկմանը ներկայացված հարկերը. դ) ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությաննիստիններ-

կայացվողհարլյերը նախապատրաստելու նպատակովիրականացնում է դրաճյ ճախճական քննարկումն աշխատակազմի ղեկավարիմոտ ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության յուրաքանչյուր նիստից առաջ անյկացյվող նախանիստերում ն (զամ) աշխատակազմի կառուցվածքային ստորաբաժաճումներում.

ե)

1. Աշխատակազմնիր հիմնական խնդիրներինհամապատասխան իրականայնում է հետնյալ գործառույթները` ա) Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությանգործունեության կարգին համապատասխանիրականանում է Հայաստաճի Հանրապետությանկառավարության գործունեության միջոկառումների ծրագրի նախագծի մշւսկումը.

բ) յուրաքանչյուրեռամսյակիավարտիլյհետռ 10-օրյաժամկետում կառանախապատրաստումն ՀայաստանիՀանրապետության վարություն է ներկայացնում տեղեկանք տվյալ եռամսյակում

ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությունում քննարկվեԷ եզրակայություններ, լիք հարցերիվերաբերյալտալիս վերլուծական ու տեղեկատվական բնույթի նյութերն առաջարկություններ.

զ) նախապես, 15-օրյա ժամկետում,քննության Է առնում Հայաս-

Հանրապետության տանի կառավարություն նՀայաստանիՀան-

բապետության վարչապետին ներկայացված փաստաթղթերը: Անհրաժեշտության դեպքում հարյ ներկայայնողից կարող Է

պահանջելլրայույիչ փաստաթղթեր,նյութեր, հիմնավորումներ հրավիրել տվյալ հարյով իրավասու կամ շահագրգիռհանրապետականգործադիրմարմնի,Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի աշխատակազմի ներկայալյուցիչներինկամ այլ ն

պե-

վերահսկողությունը

քննարկված հարպերի, իսկ ընթացիկ տարվա ավարտիվ հետո մեկամսյաժամկետումՀայաստանի Հանրապետության կառավարության գործունեության միջոցառումներիտարեկանծրագրերի կատարման մասին.

`

պաշտոնատար անձի.

է

Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի համաձայնեպԷ ներկայացնում ՀայաստանիՀանրապետության նախագահի հրամանագրերին կարգադրությունների նախագծերը, ճախքան դրանք ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության նիստիօրակարգումընդգրկելը. մանն

թ ապահովում է Հայաստանի Հանրապետությանվարչապետի ջննարկմանը ներկայացված հարկերի, այդ թվում` Հայաստանի վարչապետի որոշումների նախագծերի քնՀանրապետության

ճարկումը.

թ: ապահովում է ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության նիստերի նախապատրաստման ամբողջ աշխատանքը.

ժ

մշակում է ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության նիստերի ժամանակայույցը՝ ելնելով ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության տվյալ տարվա գործունեության ծրագրի ն ընթայիկ հրատապխնդիրների. կազմակերպումէ Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության նիստի հանձնարարականներիտ̀վյալ նիստի արձաճագրության քաղվածքի ձնով, երկօրյա ժամկետում առաքումը հանրապետականգործադիրմարմիններիղեկավարներին,պետական ն այլ մարմիններիղեկավարներինու պաշտոնատար

ժա)

Աշխատակազմիղեկավարը՝ ա)ղեկավարումն կազմակերպումէ աշխատակազմիընթացիկգործունեությունը. 2.

կառավարուբ) վերադարձնումԷ ՀայաստանիՀանրապետության թյուն կամ Հայաստանի Հանրապետությանվարչապետին ներ-

կայայված Հայաստանի Հանրապետությանօրենքների ն այլ իրավական ակտերի նախագծերն ու դրանլյ վերաբերյալ մյուս ճյութերը,եթե դրանք ներկայացվելեն ՀայաստանիՀանրապետության Նախագահի հրամանագրով սահմանված Հայաստաճի Հանրապետությանկառավարության գործունեության կարգի խախտմամբ.

անձանս.

ժբ: Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության վավերացված որոշումներն ստանալուց հետո երկօրյա ժամկետում սահմանված կարգով կազմակերպում է դրանյ առաքումը Հայաստանի Հանրապետությաննախագահին,ՀայաստանիՀանրապետությանԱզգային ժողով, հանրապետականգործադիր, տարածքային կառավարմանն այլ համապատասխանմարմիններ

գ) մեկօրյա ժամկետում ՀայաստանիՀանրապետությանվարչա-

պետին զեկուցում է ՀայասաանիՀանրապետությանՆախագահից. Հայաստանի Հանրապետության Ագզային ժողովից փաստաթղթերստամալու մասին,ինչպեսնանՀայաստանիՀանրապետության կառավարության քննարկմանը ներկայացվող ՀայաստանիՀանրապետությանօրենքների ն այլ իրավական ակտերի նախագծերի անհրաժեշտ հիմնավորող փաստաթղթեհարց ներկայայնողնախարով ն նյութերով (մեկ օրինակիկս), րարի ուղեկվական գրությամբ աշխատակազմում ստալված փաստաթղթերիմասին.

"

Նախագահի հրամանագրով ժգ) ՀայաստանիՀանրապետության սահմանվածՀայաստանի Հանրապետությանկառավարության կարգինհամապատասխանառանձին գրանյագործունեության մատյաններումգրանյում ն համարակալում է ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությանն ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետիորոշումները. ժդ) կազմակերպում է Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությունում քաղաքալիների ընդունելություն, ինչպես ճան նրանյ դիմումների,բողոքների ն առաջարկություններիքննարկումը, վերլուծումն ու ամփոփումը՝պարբերաբարՀայաստանի Հանրապետությանվարչապետին տեղեկացնելով դիմումների վիճակի մասին. ժե)

ապահովում է ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարուվարչապետիորոշումթյան ու ՀայաստանիՀանրապետության նկատմամբ վերահսկ ատարման ներին հանճձնարարականների

կողությունը.

ժզ) վերահսկողություն է իրականալյնում ՀայաստանիՀանրապե-

տության կառավարության գործունեության միջույառումների Օրագրիկատարմանապահովմաննկատմամբ:

դ) ՀայաստանիՀանրապետությանվարչապետիմակագրությանն Է ներկայանում ՀայաստանիՀանրապետությաննախարարներիս, տարածքային կառավարման մարմինների, ինչպես ճան պետական այլ մարմիններից ու պաշտոնատար անձանկից, տեղական ինքնակառավարմանմարմիններից ստայված գրությունները,նամակները,հեռագրերը ն ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությանկամ ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետիորոշում չպահանջող մյուս փաստաթղթերը ե)

Հայաստանի Հանրապետությանվարչապետի հանձնարարությամբ հանձնարարականներ է փոխանյում Հայաստանի ճախարարություններին,տարածքայինկաՀանրապետության ռավարմանմարմիններին ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությանքննարկմանըհարյեր ներկայապնելունպատակով Հայաստանի Հանրապետությանօրենքների, Հայաստանի Ազգային ժողովի որոշումների, Հայաստանի Հանրապետության հրամանագրերիու կարգադրուՀանրապետությանՆախագահի

I

թյունների, ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությանն ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետիորոշումների նախագծերի կամ այլ փաստաթղթերիպահանջների կատարման կամ դրան վերաբերյալ եզրակակություն կամ կարծիքհայտնելու համար, ինչպես ճան Հայաստանի կառաՀանրապետության հանձնաստացված վարությունում գրությունների,նամակների, ն մյուս փաստաթղթերիպահանջների րարականների, հեռագրերի կատարման կապակսությամբհանձնարարականներէ փոխանՍռւմ գործադիրիշխանությանհամապատասխանմարմիններին. զ) հրավիրումն անցկայնում է խորհրդակսություններՀայաստաճի Հանրապետության կառավարության ն ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետի որոշումների, հանձնարարականների

կատարմաննպատակով՝ներգրավելովճյուղային ն տարածքային մարմիններիղեկավարներին, մասնագետներին, փորձագետ-

ճերին.

է)

ՀայաստանիՀանրապետությաննախագահիկամ Հայաստանի վարչապետիմակագրությաննէ նճերկայասՀանրապետության նումՀայաստանիՀանրապետության կառավարությանքննարկմանը ներկայացվածփաստաթլթերը.

ը) երկարաձգումէ հանձճարարականներիկատարման ժամկետճերըՀայաստանի Հանրապետության վարչապետիհանձնարա-

րությամբ.

թ. մասնակցում է Հայաստանի Հանրապետությանկառավարության նիստերին. է Հայաստանի Հանրապետության կառավարության տվյալ նիստինկամ տվյալ նիստին ներկայացվող հարյի քննարկմանը հրավիրվողների ցուցակը ն ապահովում նրան մասնակսությունը նիստին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետիհամաձայնությամբ

ժ) սահմանում

ՀայաստանիՀանրապետությանվարչապետին է ներկայայՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությանն Հայաստանի Հանրապետությանվարչապետի որոշումները ստո-

ժա)

նում

րագրության համար.

ժբ) ստորագրում է ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարուվարչապետի որոշումթյան ն Հայաստանի Հանրապետության ների հավելվածները.

ժգ) ապահովում է ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության նիստերիարձանագրումը. ժդ) սահմանում

է

ՀայաստանիՀանրապետության կառավարու-

թյան ն ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետիորոշումների առաքման ենթակա մարմիններիյանկը. ժե)

վերահսկողությունէ իրականացնումՀայաստանիՀանրապետության կառավարությանն ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետի որոշումների ու հանձնարարականների կատարման ապահովման նկատմամբ.

ժզ) պարբերաբարքննության է առնում ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության ն Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի որոշումների հանձնարարականների կատարման արդյունքները ն միջոյներ ձեռնարկում թերություններըվերավնելու համար.

ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության աշխատակազմում սահմանվածկարգովպաշտոնի նշանակումն պաշտոճիյ ազատում է քաղաքացիականծառայությանգլխավոր, առաջատար ն կրտսեր պաշտոններիխմբերում ընդգրկված,ինչպես նան քաղաքացիական ծառայության պաշտոնների յանկում չընդգրկվածանձանյ, ճրանյ նկատմամբկիրառում Է խրախուսանքի ու կարգապահականտույժի միջոյներ.

ժէ)

ժը) իր իրավասությանսահմաններումարձակում է հրամաններն տալիս յույումներ, առանյ լիազորագրիհանդես Է գալիս աշխատակազմի անունից, ինչպես ճան տալիս է աշխատակազմի անունի հանդես գալու լիազորագրեր,այդ թվում նան վերալիազորման իրավունքով լիազորագրեր. ժթ) ՀայաստանիՀանրապետությանօրենսդրությանըն սույն կաճոնադրությանըհամապատասխանսահմանում է աշխատակազմի կառույվածքային ստորաբաժանումների գործունեության ոլորտները խ սահմանում

է

աշխատանքիբաշխումն իր տեղակալներիմիջն,

իա) ապահովում է աշխատակազմինամրացված կամ օգտագործման հանձնված պետական սեփականությանպահպանումը.

իբ) իր իրավասությանսահմաններում ստեղծում է աշխատանքային խմբեր, հանձնաժողովներ.

հաստատմանն

վարչապետի իգ) ՀայաստանիՀանրապետության է

մասին գործունեության ճերկայալյնումաշխատակազմի ու տարեհաշվետվություններն եկան, այդթվում`ֆինանսական տա-

ան հաշվեկշիռը ակտերով սույն իրավական լիազորություններ: ախատեսված Ինառնադրւթյամբ |

)

հրականասճնումէ օրենքով,

ն

այլ

այլ

հիմնաստորաբաժանման կառույվածքային Աշխատակազմի ՀանրաՀայաստանի սահմաններում կան խնդիրը իր իրավասության Ազգային պետության օրենքների.ՀայաստանիՀանրապետության ժողովի նորմատիվբնույթի որոշումների,ՀայաստանիՀանրապետուՀայասն թյան Նախագահիհրամանագրերիկարգադրությունների. Հ անրապենՀայաստանի կառավարության տանի Հանրապետության որոշումներինախագծերիփորձաքննությունն տության վարչապետի նիստերիքնկառավարության ու Հայաստանի Հանրապետության Է: ճարկմանըներկայայվողհարյերի նախապատրաստումն 3.

մասստորաբաժանումը

կառույվածքային Աշխատակազմի գորկառավարության նակյում Է ՀայաստանիՀանրապետության ծրագրի կազմմանը, ներկայանումէ ծունեության միջոլյառումների ն անհրաժեշտ առաջարկությունայդ ծրագրի կատարման դրաճում է «Խղականացնում իր կատարելուվերաբերյալ, փոփոխություններ մասին» Հանկրոնական կազմակերպությունների ճի ազատության ն պետության օրենքով սահմանված Հանրապետության յաստանի կարմիջն հարաբերությունների կրոնականկազմակերպությունների 4.

իրականայնողՀայաստանի Հանրապետության կառավագավորումն րությանկողմից լիազորվածմարմնիգործառույթները

աշխատահամար

Իր առջնդրվածխնդիրներիիրականացման ղեկավարը ստորաբաժանման կազմիկառուսվածքային Տ.

ա)

քննարկկառավարության ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետին մանը կամ Հայաստանի Հանրապետության ինչպես նան ճախագծերի, ակտերի իրավական ներկայացված կամ Հայասկառավարություն Հանրապետության Հայաստանի մյուս ներկայացված վարչապետին տանի Հանրապետության է տվյալ հրավիրում հարյով քննարկումներին փաստաթղթերի մարմգործադիր հանրապետական իրավասուկամ շահագրգիռ

նի, ՀայաստանիՀանրապետության Նախագահի աշխատակազմի ներկայայուսիչներին կամ այլ պաշտոնատարանձանց. '

բ) ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությանքննարկմանը կամ ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետին ներկայայյայ լ

վածհարյերիհամակողմանիուսումնասիրման նպատակովաշխաէ ուղարկումՀատակազմիղեկավարիմիջույովփորձաքննության կառավարություն կամ Հայաստանի յաստանի Հանրապետության Հանրապետության վարչապետիններկայալյվածնյութերը.

գ) ՀայաստանիՀանրապետության կառավարության քննճարկմանը հարս ներկայացրած պետական մարմնի ն կառուսվածքային ստորաբաժանմանմիջն ծագած տարաձայնություններըներկայասնում է աշխատակազմի ղեկավարին. դ) ՀայաստանիՀանրապետությանկառավարությանքննարկմանը ներկայացված ՀայաստանիՀանրապետությանօրենքների,

Աթ որրրեր Բա Հա

ը

լ

։

անի Հանրաետու յան կախի

կարգադրությունների, Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությանու ՀայաստանիՀանրապետությանվարչապետիորոշումների նախագծերըհամաձայճեյնում է աշխատակազմիշահագրգիռ կառուցվածքայինստորաբաժանումներին իրավաբանական վարչության հետ. գահի հրամանագրերի

ն

ի Հանրապետության վարչապետին նաշխատակա Արո է ներկայալյնում անհրաժեշտ տեղեկանքներ մի ը Բարը զանգվածայինլրատվության միջույյներիկողմից բարձրայված

ե)Հ

ր

այնպիսի հարսերի վերաբերյալ, որոնքառնչվում են Հայաստանի Հանրապետությանկառավարությանը ն ՀայաստանիՀանրապետության վարչապետին կամ կարող են լուծում ստանալ ՀայաստանիՀանրապետության կառավարությաննՀայաստանի Հանրապետությանվարչապետիկողմիս.

զ) անհրաժեշտությանդեպքում կատարում է համապատասխաճ ոլորտների ն դրանյ առանձին ծրագրերի վերլուծություն, մշակում է առաջարկություններդրանց բարելավմանկամ առանձին ուղղություններիու գործառույթներիծրագրերի վերաբերյալ ն ղրանք աշխատակազմի ղեկավարի կամ Հայաստանի

Հանրա137

1. Խնդրիլուծմանգործըն Հավելված թայը

կապետական

միջոյովփոխանյում վարչապետի պետության

'

լիազորմարմնին. ռավարման

կամաշխատավարչապետի Հանրապետության է) Հայաստանի համապատասխան կազմի ղեկավարիհանձնարարությամբ ՀաԷ մասինտեղեկանբներպահանջում ոլորտի իրավիճակի Հայաստանի ճախարարներիյ,

Հանրապետության յաստանի

կապետական առընթեր կառավարությանն Հանրապետության

Խնդրի

Խնդրի Միջավայրի |) թ| |վերլուծություն| հստակեյում ախտորոշում Խ

նդր

լ)չ|

|

|

ղեկավարներից: մարմինների ն այլ պետական ռավարման

հնարավոր

լուծումների զարգայումն ընդհանրայում

Արդյունքների|,

վե».տարբե-

րակաճայում/Գ-|Ընտրություն |Գ-

գնահատում

րակների գնահատում

սխեմա Հավելված2. Հիմնախնդրիախտորոշման

Հավելված 3. Հիմնախնդրիախտորոշմանսխեմա

ա) Խնդրի ընդհանուր բնութագրություն 1. Խնդրի ձնակերպումը,դրմանհիմքերը է դրել խնդիրը 2. Ո՞վ ն ինչպե՞ս 3. Ո՞րքանովԷ այն մասշտաբային Է խնդիրնառանձնահատուկ 4. Ո՞րքանով| դրա լուծմանը 5. Ո՞վնե՞րբ կօգնիկամ կխանգարի դրա լուծումից: 6. Ի՞նչ կլինի, եթե հրաժարվենք

բ)Իր 1.

2. 3. 4. Տ.

6. 7. 8.

9.

ԳՈՐԾՈՆՆԵՐ

| ՀԱՋՈՂՈՒԹՅԱՆ

Նախատեսումներ «

ա

ս

«-

3. 4. 5.

6.

խոչընդոտներ

«

ս

ա

կատեգորիայի արբեր, թյան վերարերյալ

սեփականատերեր պետական իշխանություն

ֆինանսիստներ

-

Ռիսկ

գործունեությանոլորտ «գործունեությանոլորտ շուկաներ շուկաներ ջ/Գ-| »՛մրյակսություն մրսակսություն սոյիալական գործոններ սոյիալական գործոններ քաղաքականգործոններ քաղաքական գործոններ ինստիտուցիոնալգործոններ ինստիտուցիոնալգործոններ -

ս «

Թույլ կողմեր

Ուժեղ կողմեր ս

ռ

ս

»

շուկաներում տնտեսությանմեջ

«

|"

.

կառավարմանմեջ ռեսուրսներում արտադրությունում

չկ «

ա

ս

շուկաներում տնտեսությանմեջ կառավարմանմեջ ռեսուրսներում արտադրությունում

Հետնություններ ո

»՞ « լ

Ինչպիսի՞լուծումներնեն համարվել «սխալ» կամ «լավ» ինչո լուծումներըխորագույնպատճառները: Շոշափել են արդյո՞ք ն

ձեռնարկության ղեկավարություն

|

՞

«

հիմնականնպատակները Իրադրությանմասնակիցների ն ինչու Է այդ իրադրությունում շահագրգռված ելքի Ո՞վնի՞նչ հանգուցայինֆիգուրաները Ի՞նչ են անում իրադրությունում ն ինչո՞ւ: Ի՞նչ է ուզում պատվիրատուն

համար:

»

«

«

ւ

ե) Որոշման կազմակերպում լ. Ո՞վ պետք է լուծի խնդիրը 2. Ովքե՞ր պետք է մասնակցենդրան Վան ն ո՞ւմ հետ պետք է աշխատելհաջողությանապահովմա 3. Ինչպե՞ս

»

»

ո

մակարդակըն «տարիքը» Կազմակերպության ն բնութագիրը քանակը Անձնակազմի ընդհանուր Միջավայրի բնութագիրը

դ) Որոշման բովանդակությունը ն ո՞ւմ կողմի 1. Ի՞նչ լուծումներ են առաջարկվել մասնակսել նրանում են ընդհանրապես 2. Ովքե՞ր փոփոխությունները 1. Ո՞ւ մ են վերաբերելառաջարկվող 4. Ովքե՞ր ն ինչու՞են օգնել կամ խանգարելխճդրի լուծմանը Տ.

«ս

ԷՇնարավորություն

ն իրադրության զարգալմանուղղությունները: 10.Կազմակերպության Չ Իրադրության մասնակիցների նպատակները իրադրուծառայողներիվերաբերմունքը 2.

Կատարվածխմբի սպասումներ հաճախորդներ կադրեր

փոփոխություններիսպասում շահեր սահմանափակումներ

ւթյան բնութագրություն Ո՞րտեղն ե՞րբէ առաջայել իրադրությունը հանգույային ֆիգուրաները Ո՞վքերեն կազմակերպությունում

էությունը Ինչո՞ւմնԷ պրոբլեմայինիրադրության հնարավոր պատճառները Իրադրությանառաջայման հիմնականգործառույթները Կազմակերպության բնութագիրը տեխնիկա-տնտեսական Կազմակերպության

|

ս

արձագանքում կանխատեսումների կապվածխմբի սպասումներիարձագանք օգտագործում հնարավորությունների վտանգներիկանխում ուժեղ կռղմերիամրասումն օգտագործում թույլ կողմերիուժեղավում

Արդյունբումստանում « ռ

եմ

պլաններ ռազմավարական տարեկանպլաններ

Հավելված4. Ղեկավարիկողմից որոշման մշակման դրա իրականացմանաշխատանքիընդհանուրսխեմա

ու

Հավելված5. Սկզբունքայիննոր որոշման որոնման գործընթացը

: Զարգացման որոշում ո

Խնդիր

շում, վերջնական

արոուճքների սպադողերի Լը

Հ

Է 2.

ւ

4.

6.

հերթակայությանն

հնարավորկապերի

արո

Որոշմանմշակում

աւար փուլում

Խնդրի դրում ստորաբաժանումներին

Ի զարգ

ուղղվածաշխատանք Անձնակազմիփոխգործունեությանն Հ

8.

՝ աշխատանք ` ուղղված Կառավարման կապի կազմակերպմանն

|

Գործողության պրակտիկ իրականալմաննուղղված աշխատանք

|

ու

Ֆ»

9.

Լ

Ֆ 10.

Վերադասինհաշվետվությանպատրաստա լինելու մասին

`|

Շահերիկոնֆլիկտի

նիրականացման

դժվարություների հաղթահարում

`

Ինֆորմացիայի որռնում

Ր

աղբյուր

Իրավական

աՆ մոդելի (մշակում)

ԳԻԾ

ն համաձայնեյում

ձնակերպում

արգա

Որոշմանիրականակում ն «սպառողի»

պահանջների գնահատականների բավարարման որոշում|||կշիռների հաստատում | ||մակարդակիորոշում աաա աաա ՐՈո ո"ոՐ) ծրագրերին դրանց կատարողների կազմի

ն

Սպասելի

Սպասվելիք

Փորձի

արդյունքներիսովիաուսումնասիրություն հորդյունքների եր ուվոր լական հետնանքների (կանխատեսում) ն

ար

ր

գնահատում

Հ

Անհրաժեշտ արդյունքների ն հնարավոր

այլընտրանքների

Լ|

համաձայնելյում ն

ճշգրտում

«սպառողների» հետ

Այլընտրանքային

որոշման ընտրություն

Վ

որի Տարրեր

Նոր ն

խնդիրնեի

զարգացման

գործընթավ

սուբօպտիմալալում

Սոթանիշների

հաստատում,

Իրադրությանգնահատում

Ֆ 7.

ֆ

գնահատմա չ մոդելներին շկալայի Առաջնայնությունների հաստատում

-

Լ

Գների որոշումԵնթահամակարգեր համար

համակարգ

՞

|

համակարգի համար

ճիշներին բնութա-

Գնահատման

ե նորոշում Ենթակաների կողնորոշ

5.

նախադրյալներ:

ի

լ

Լ

Ժամանակիհաշվարկում

օպտիմալացում

Գնահատման չափա-

Որոշման

ֆ 3.

հմաննը

ար

առանձնացում

ն

Խնդրի պարզաբանում

Ն

Որոշման

որոճում

րաք

որր-

ասր

» 1.

Այլընտրանքային

լռ Կո

«------..1

Հավելված7. Կառավարման որոշումներիընդունման ն իրացմանընթայակարգը

Հավելված 6. Գործունեությանհամալիր լավաւլյման հիմնախնդրիքննարկմանփուլերը

Կառավարման Ո անձ տեխնիկա բոշում քճդունող Հ

Իրադրություն

Հրատապ

|

Հատախդրիպարզոմ

Հ

Հիմճականառաջնային

|.---ղլ

Ր

Այլ հիմնախնդիրներ

ր

ՀՐ

Ք

սվ

Կառավարման ր

ո

Է. հիմնախնդիր

հիմնախնդիր

ԶՈՀԸ

`

՛

Առաջայած հիմնախնդիրների խրոճոլոգիայիճկարագրում

Ը--

ՐՀ

Հ

"Ո

համակարգ

Նպատակադրում Է

ՀՅ»

-րարը »նդիրներիմտավոր

Ռրոշմանձնավորում

յուրացում

ը

-

Փաստերի հավաքու աստերի հավաքում

-

Որոշման իրարամերժ տարբերակների

Ֆ

վերլուծություն ն

Այլընտրանքայինլուծումների

ընտրություն

`

տարբերակներիվս մեկի ընտբություն(որոշման ընդունում)

գնահատում

3Ֆ

`

Որոշման կայալում

|

Որոշման մեջ

ուղղումների«մտյճում

՞

րացում

Որոշմանիրականալմանպլանի մշակում

լ

Ընդունվածորոշման

Ֆ

Պ

Վ

Որոշմանիրարամերժ

Յուրաքանչյուր այլընտրանքի իրականայման հետնանքների

``

վերարտադրում

|

Պլանի իրականայում Ռրոշմանլավայում

Հ

Հսկողություն

Մ

Լջ

Համեմատում

Հ Հիմճախնդիրների լուծմանփորձի `

կուտակում

Հավելված 8. Որոշումների ընդունման փուլերը

վՊրոբլեմային իրավիճակիվերլուծություն

ն

որոշման նպատակիհստակեվում

|

Դիրակտիվինֆորմալյիայի պարզաբանում

|

Հարյի իրավականկողմիպարզաբանում

|

Նորմատիվային ինֆորմացիայիուսումնասիրում

|

|

Հ

|

Տվյալ հարի վերաբերյալ գիտական մոտեսումներիուսումնասիրում

|

Առաջավորփորձի ուսումնասիրում

|

Որոշման համար անհրաժեշտ ռեսուրսների ստայում

| |

Խն

դրի լու

որ մշակո

ջ

չ

ն կառավարման Քննարկումներ,

համակարգիաշխատողների, մասնագետների, հասարակական կազմակերպություններիհետ

կառույում

որոշու

մնե

հիա 1

հ արաւ

բ երակնե: ակների

նըն րոշման ընդունում

Ձ՝

ո.

Յ :

Հ«

Ց

»

"/

Որոշման ձնակերպումն նրա փաստաթղթային ձնակերպում 2».

Գ

Ջ

-

ԶԱՏ

ԲՑ.Յ՝5.

533.Ք. Բ

Յ

Յ858

1:22 5 58Էր ՑՏՐՋ

ՀՎՎԵԾԵՇԸ

,Ծ 25Ծ

-՞

Հ

'

Հ Յ

Հմ

Ց

Հ

Ժ

5' Յ Հ

Յ

Հ Հ"

«

«ՏՏ: ՅՅՅՅ

ՅՑ

Ո

-

Ց.

Ըստ արդյունավետությանչափանիշի

Ր

Յ

|

Արտադրական»համակարգի գործաոնություններիմաթ. մոդելի

.

Յ

|

ն

երակնե րակների

ծման

Ջ

Տ

Որոշման օպտիմալարդյունքների Ողջ ինֆորմացիայիդրական ն բայասակամ կողմերի վերլուծություն|՝ գնահատման չափանիշներիորոշում

|

Ջ

Տ

Ց

Բ

ա

`Ք

Յ

5. Բ. 5.5.

Յ

Բ

Ց

ք

Տ. Յ

Բ.

5"

ՀՒ

8.

բ՝

-Ջ-1-

ԻԴ

Ր1-1-12

Հավելմած

եք

Հավելված

պատակներիծառը

10.Ն

Գլխավոր նպատակ

| 1-ինաստիճանի

ենթանպատակ

ենթանպատակ -

Ւ

2-րդաստիճանի | |2-րդ աստիճանի| ենթանպատակ | | ենթանպատակ

իւ

Ս

աստիճանի

ենթանպատակ

`

ց

'

'

Լ.

լ

|2-րդաստիճանի | | 2-րդ աստիճանի ենթանպատակենթանպատակ

Լ.Լ.

ՏՏԵԵՈՏ..

||

Լ...

|

| ո-րդ

"

ո-րդ

աստիճանի

«

| 1-ինաստիճանի

,

լ

Իրադրությանճանաչմանվրա հիմնված որոշում կայասնելու մոդել

Փուիոխվողկոնտեքստումիրադրությանիորձը

։

։

11.

ենջանճպատակ

Վերականգնել

իրադրությունը Ավելիշատ ինֆորմացիա

աստիճանի

ենթանպատակ

Արդյոք

իրադրությունը ծանոթէ

փնտրել

Սյո

լ ո-րդ

-

եթե սպակումչ րը

իրականացվում

լ

Երնակայական գործողություն

տարաւ

ախտ Այո

Կատարել

Հավելված11. Որոշման ընդունմանբլոկ-սխեմա

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

շ-Աի բաոր 1. Բրաուն

1.

ռազմավարություն Լուծման ւ զարայնի հասնի նպատակին որոշում չափանիշների Փ բ)րատ տեսուրսների ա)րստ կադրերի ժամանակի, Ջ տեխնիկայի, ՓԳ րտարուն ավեւ թյան կանխատեսում 6.Արդյունքի կառավարման համակում որոշման որոշում բեղի գործառույթների ծա ջա

4.

նել

ա

բ)

դ)

ըստ ստ

տ

ըստ

ո

Նախապատրաստական

.

նությանկարգըսահմանելումասին» (օ) 1996, Իրտեկ 15

ա)

ա

ման տավարման

հաստա

-

աստիճանի Գրումն գայակմողի իրավասությունների դուոն ե) կայալյնողիիրավունքի որոշում սահմանների Չաար ատվություն ա) որոշո

Կանոնադրություն «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության աշխատակազմ»պետականկառավարչականհիմճարկի/ՀՀ կառավարություն2002թ.02.05 2726 որոշման հավելված 31

3.

ԷԼ... ԼոոտՄալօ82

4.

ԷԼՕտ

5.

Ց

հաստատում

.

տեղեկատվության որոնում, ը) հավաքում, գ) մշակում,դ) վերլուծություն 9. Կանխատեսվող արդյունքի ճշգրտում 10.Ռրոշմանտարրերիվերար ի տական առաջարկությունների մշակում

ար կոմ ր ընդունում հուն Գրառաջարկուրյունների ա)

լ

.

ագինե ա երի ան կան վերլու »երակնե

ա

շակու

ա) տարբերակների մշակում,բ) տարբերակ-

գերի ննարատում գհաստատված ) բ)փաստաքղթաարոչվան անաձ, Գ ի՞նչ աաառարողների որտե՞ղ, ե՞րբ, ի՞նչ անաթյարը ձնավորում փաստաջղթային 1գ-Խնդիրների կազմակերպում ա)պրոպագանդա, րի

հիման վրա,

12.Որոշում

»

Թ

անել,

ո՞վ

հետ,

.Որոշման

անի,

հե

չափանիշ-

որոշման ընդունում դոտ

որոշման

ֆիքսավիա

խնդիրների որոշում` ինչպե՞ս, Ֆոր:

կատարման

բ)

ո՞ւմ

կոլեկտիվիմոբիլիզացիա, գ) կռորդինացիա, դ) օպերատիվկարգավորում Լ6.Հսկում

Հւօ-ՃՈԱԽԽՌՈՒՂքՅՂՒՔՑՅԵՕՇ

7ոքճտոծէ տ 71.8.Շհօքուօ82) Ֆ/Լ., 2004

ԼՕՇՖոճքօւթօԷուօՇ7ոքճտոօքաւծ,

6.

3օթյժու/Լ1ԼԼ,

7.

Թոշածքո«օ

8.Լ.

Մուուօտ

(ոօղ

Լ0օՄոճքօաՑ6Բ106

ՍԼՃ.

ՇՕղ08ԵՇՑ Ճ.11. Աօոուօոօոաճ, հԼ, 2000

9.

Օճառ

տ

ոքատաաոմ

Աօտուօտ101824,

(ոօո

քօղ.

10.

8.8. ԽաւաաԷոՀչօ

ԼՇօքտտ 1օօ7ոճքօլոճ

ոքճտն

տ

11.

ՕօճքօԼՑ6ԷԱԼՈԼ

12.

11822:8.1.

13.

ՀՅքոճեւօժոմԷԼՄ. Լ,

14.

'

«72562 (ոօղ

Ք:5քճ60158

քող.

Օշաօտ65ւ ոք

Լուուօի

7օոջօո 15.Քճս|

ոթմողծ ՂԵՒԹՇ

6,

287«082 8.1.),

ԽԼ,

163:օԱ0քօշարթալ

8.11), ԽԼ,

'

քծուտէ ագ,Խ/Լ.,2000

ՄԱքՅԽԱՇԻՎՇՇԵ:

ամն,

քշած |

8.Լ.

ՃատաչօղԵ Է.ԷԼ

Օօաօտեւ ոք

հ1., 2000 քօաաօԷում, 16.

11ոճաօտո

7ոքճ8Ղ6ԷՎՇՇԽՕԼՕ

1.1), ՖԼ,

7ո10օ7ոճքՆՔ6 111010

ԽԱՅ

8.

8.ԸՇ.Ճօ-

քօշո.

Ճ0362:6էոչօ

քշող.

ՕօոՕթել օօքտտ

Խ(., 2005

ԽԼ., 2004

ած (ոօղ

ԷԼ//1Լ.2000

ԵօօՂ.

քճողծքում.

հաստա-

տու

((օօոճքօ1Ք8ՇՒաւօ6) 7ոքճաօէուծ,

Խ1քօ86ա01ր0

որոշում

// 299

2.

մշակում

չ

ՀայաստանիՀանրապետությանՆախագահիհրամանագիրը«Հայա տանի Հանրապետության կառավարության կառուվվածքըն գործուե-

ա

Բ116 1ո էհօ

7ԱքճրղՇ

էՎՇՇԻԼ

,

Խնոմ, ԼՄ. .

(Շիճքէ6ւ10

ՔԱՐԻ1օօօջունօո)

ն ինքնակառավարման Վ.Մ.Եդիգարյան Կառավարման տեխնոլոգիա-

ներ 1, Երնան, 2005 17.

Գ.Արսենյան, Ռ.Գնորգյան, Վ.Եդիգարյան Պետական կառավարման հիմունքներ, Երնան, 2001

ՎԻԼԻԿ ԵԴԻԳԱՐՅԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ ԵՎ ՄՈՒՆԻՑԻՊԱԼ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

ՄԱՍ 1

«ԷԴԻԹ Տպագրությունը`

ՊՐԻՆՏ»

Տպաքանակ՝ 2500

ՍՊԸ