Ագրոնոմիայի և բուսաբանության հիմունքների գործնական աշխատանքների ձեռնարկ

բ:

տի

|

Պի:

ՒՂ

րոց

ն

Վ. Ֆ. ՑՈՒՊԱԿ,Լ. Ա. ՄԻՆՅԱԿՈՎԱ,

Տ. Ա. ՍՏԵՊԱՆՈՎԱ

ԱՇՐՈՆՈՄԻԱՅԻԵՎ

ՔՈՒՍԱԲԱՆՈՒԹՑԱՆ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԻ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ

ԱՅԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

ՁԵՌՆԱՐԿ `

(Թարգմանված Է 2-րդ վերամշակվածն լրացված հրատարակությունից)

«ՀԱՅԱՍՏԱՆ»

ՀՐԱՏԱՐԱԿԶՈԲՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ծ 94

աշխագդործնական բաղկացած է հրեք բաժիններից: բաժնում բերված են առաչաՀիմունքները» «Քուսաբանության Առաջին՝ ու ն բույսերի օրզանների անատոմիայի դրանքներբչչի, Հյուսվածքների

«Ադրոնոմիայի ն

Հիմունքների "բուսաբանության

տանքներիուսումնական ձեռնարկը»

մասին:

(սիստեմատիկայի) մորֆոլոդիայի, ինչպես նան կարդաբանության են տրրտեղեկություններ բաժնում Հիժունքներըո «Ագրոնոմիայի երկրորդ՝ Քննարկհ ված ՍովետականՄիության Ճճողերի դրանցբերրիությանմասին:

ոն Աո պարարտանյութերի

պատելու աները որ ա վեր էն ցանկանար պա տմ վում սիստեմները, ուտ մշակման Հողի մեթողները, որոշման հաժության մասին (դրանք ճանաչելը տարբեր կուլտուրաների

:

ն բուսաբանության Հիմունքների գարժնա«Ագրոնոմիայի ձեռն արվը»դրվածէ ՍՍ2Մ Գյուղավանայխատանքնիրի ն տետեսությանմինիստրության բարձրագույն Միջնակարգ

լ

ճՀիմունքները» Երրորգ՝ «Քուսաբուծության նորմաները): պարարտացման

կյհւղատնաձսական կրթության գլխավոր վարչության կողմից ձաստատված ծրագրին ճամապատասխան: Ձեռնարկիռուսեինկ առալին ճրատարակությանլույս ընծայումից ճետո անկել է վիյլ տարի ձաշվիառնելով ղոոտեխնիկականֆակուլանահ ուսանողներիճետ տարվող պարապունքների սհիական փորձը ն ուրիշ գյուղատնտեսական ինստիտուտներից քննադատականդիտողությունները, ճեղինակների կտացված փոլհկտիվըերկրորդ Ճրատարակությունումմտցրել է մի շարք

մեթոդների, բաժնում տրվաժ են առաջադրանքներսերմերի դնաճատման ԻԳ աոանձին ամբի կուլտուրանէրի ցեղային արբ իո

րի

ՍԻ

1. Ա.

:

երուն ուրի

ո քո տուր աբա վուն ան գրել կն ձրկրորդր՝կենսաբանական նպանովան,

զուտուրան երի ակտ ԱՄ ԽԱԱ ա

ն

բ

Սինյակովանն հրրորդը՝' գյուղ.

դիտություննե -

դիտ. թեկն-

դիտ: թեկնածու Վ.

Ֆ.

Յուպակը:

գիրքի փոփոխություններ,

կառուցվածքի

ն

շչարադիման

թեռույկիքողնելով նույնը: Ակոնարկի որոշ թեմաների գծով բերված են ծրագրավորված վնրաճակման քարտեզներ, որոնցից ուսանովենիի կարող են օդովել ինքնաստուղման, իսկ դասատու չ

ա.

հիրը՝ուսանողենրի առաջադիմութունը սիստեմատիկ են

ստու-

կելու Համար: Այդ քարտեզների

կարող օշրինակ ծառայել ժրադրավորված վնրաճակողության տարըհրի «Հետագա փակման ճամար: փյուղատնտեսական բուճերում բուսաբանությունը «իժք է ձահդիսանում այնպիսի մասնագիտական առարկաների `

-

ու-

սումեառիրությանճամար, ինչպիսիք

բուսաբուծություն ը:,

դյուղատնտեսական կենդանիմարդաղզնտնաբուծությունը,

40301 (44Պք

Հլա)

են

հերի կերակրումը ն այլն: հրա ճետ մեկտեղ զոռտեխնիկը պետք

|

պաշար

թարգմանված Լ

ՕԹ«Հայաստան» Հրատարակչություն,

Հայերեն,

անննա,

որը

նրան

է

գիտելիքների

կտա Հնարավորություն

ճիշւո :

կարդալ ն ճասկանալ ճողային քարտեզը, Ճանաչել պարարտանյութերըն պատկերացում ունենալ ցանքաշրչանառություններում դգլւսնց տեղադրման մասին, մասնակցել ավելի արդյունավետ կերային կուլտուրաների ընտրությանը տնտետությունում բաղմատեսակ կերերի առատություն ատեղժելու Համար: Ջեռնարվըկազմվաժ է «Հաշվի առնելով այդ առանձնաձճասոկությունները: Գործնականաշխատանքների ձեռնարկի առաջադրանքները ուսանողները կատարում են ինչպես լաբորատոր, այնպես էլ դաշտային պայմաններում: Առաջադրանքներիմի մասը ավելի լիարժեք կարելի է կատարել դաշտային պայմանեերում՝ ամառային ուսումնական պրակտիկայի ժամա-

նակաշրջանում, դրանցից մի քանիսր, դասատուի քուցումով, կարելի է կատարել տանը, քանի որ ժամանակիընդճանուր բայանսում նախատեսվումէ նան ուսանողի արտալսարանային ինքնուրույն աշխատանք: Ուսումնասիրման օբլեկտի, աշխատանքալին տեղի ընոբությունը ն ժամանակի բաշխումը առանձին առաչջադրանքկնքի վրա որոշում է դասատուն բուշի կոնկրետ պայմաններին ճամապատասխան: վաբորատոր-դործնական »պարապմունքննրի ժամանակ ուսանողների կողմից առաջադրանքների լավ լուրացնելը դրանը ճնարավորություն կտա ամրապնդել գիտելիքները «Ադրոնոժմիային բուսաբանության Հիմունքները» սնսական կուրսի դժով:

ԲՈՒՍԱԲԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ՏԵԽՆԻԿԱՆ

ՄԱՆՐԱԴԻՏԱԿԱԿՑՄԱՆ

Լո.

ը

բույսերի

ն

ուսաբանության, ճատկապես բջջաբանության անատոմիայի գծով գործնական պարապմունքներիՀամար անճրաժնչտէ սարքավորում, առանց որի ճնարավոր չէ լաբորատոր անալիզի ն տիրապետել մանրադիտակային

Հմտություններին: Առաջադրանքների անխնիկայի

ճամար անրաժեշտ սարքավորումը ն նյութերը նշվումեն դրանցից իորաքանչյուրի սկզբում: տեղի սարքավորումը- 1) մանրադիտակ (միկրոսկոպ), 4) խոշորացույց» պրեպարատային 3) ձեռքի 4) սրիչ, 5) սկալպել, 6) ունեխոշորացույց, լի (դինցետ), 2) մկրատներ, 8) դանակ, 5) պրեպարա-չ տային ասեղներ, 10) առարկայականապակիներ, 11) բոա14) ապակյա ձողիկներ, 14) ժամացույցի ապակի, 14) Հախճապակյակամ ապակյա բաժակ, 15) ետրիի րկու ՆՐ

Աշխատանքային

Մ

մակ,

16) բյուրեղացմանՄնժ, էրկուբաժակ, 12) իձիաՆ'կտրվածքները սրիչի վրայից վերցնելու ճամար, 18) ոչ

ասակու երկու կտոր (122418սմ), 19) ֆիլտրի թղթի շերտիկ, 20) փավուկկտորիը երկու անձեռոցիվը՝ մանրադիտավի ոսպնյակները սրբելու Համար, 21) ոնակտիվներե ներկքր, Ք) բուլսնրի որոշիչ,29) նկարների Ճամար`ալբոմ, միչին չորության սն մատիտ ն ռետին:

ՄԱՆՐԱԴԻՏԱԿ,

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸԵՎ ՍԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ ԶԵՎԸ

Առաջադրանք. Լ. Շանոքանալ մանրադիտակի կառուցվածքի Հետ միրապետել ճիշտ աշխատելու մանրադիտակով եղանակներին:

2.

Սարքավորումը: Մանրադիտակ:

ՈԲւսգատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: աբորատոր արառսունքների ժամանակբուլսնրի անատոմիականկաղ5

մությունը ուսումնասիրելու մեկն սարքավորումներից

կարնոր Հայրենականօպտիկական

ճամար մանրադիտակը էհ

արդյունաբերությունըյուրացրել է ն թողարկում է տարբեր մանրադիտակներ(նկ. 1): Քացի դրանցից, բուսաանստակի

Սովորաբարմանրադիտակներում տարբերում են երկու սիստեժներ՝ մեխանիկականն օպտիկական: սիստեմիՀիմնականմասերն են՝ շտաՄեխանիկական տոիվը,մոուբուսը

առարկայական սեղանիկը: իրենից ներկայացնում է 4ենարանային մաս, որը նախատեսվաժ է օպտիկական մասերից ավելի Դորմար օգտվելու ճամար: Հիմքում ունի ճենարանային ոտիկ, որի նման է պայտաձնմեծ շերտի. այն մանրադիտակինկայուՃատուկ վոհություն է տալիս: Շտատվվի վերնի մասում, է կամ մանրա-չմետաղյա տուբուսը տեղադրված բակներում ն

Շտատիվը

դիակի խողովակը: Տուրուս ը վերնե-ներբնեէ շարժվում երկու պտուոակներով՝ մանբաչավական (քմիկրոմետրիկ),որի մեկ պըէ տուբուսը 0,1 մմ-ով սույտը բարձրացնում կամ իջեցնում ն Սակբալնտրական (կրեմալյերով)՝ կոպիտ ուղղման ճա-

մոլո

սեղանիկը Առարկայական կլոր անցք ն երկու սեղմակ:

կենտրոնում ունի

սիստեմը րաղկացած Սպտիկական

Նկ.

Ա--Մ--9

1.

մանրադիտակներ. հիոլոգիական

2--տումանրադիտակ. 1--շտատիվ, Ճեշտազնող ատամնավոր Պար3--կիեմալյեր(շարժումը

մանրադիտակ,Բ--ՄԲԻ--1

բուս (փողակ), 5--օկուլյար, 6--շիջադարձիկ պտուտակ: մարանբ)։4--մանրաչափական 8--սեղանիկչ 9--պտուտակներ՝ (ռնոլվեր),2--օբյեկտիվեեր, սեղան իկը տեղաշարժելու Համար, 10--2այելի, 11--ճոդակապ պրեպարատի Հետ մանրադիտակըթեջ դիրքի փոխադրելու ճամար:

ճաճախ կաբինետներումն լաբորատորիաներում բանության օրինավ՝ են ժանրադիտակներ, Համդիապլում ճին տիստեմի

դերմանականլեյտց կամ ավստրիականնախկինՌեյխերտ ֆիրմայի: Սակայն, դրանցով աշխատելու Հիմնական եղանակները նույնն են: 6.

է «օշբրեկտիվներից, «արմարանքից՝ այելիներ,

ոկուլյարննրից լուսավորող դիաֆրաղդմաներ, կոնդենսորներ: ՍՕ0Օրյնկտիվբը մանրադիտակի առավել կարնոր մասն է, րըննից ներկայացնում է ոսպնյակների սիստեմ, պարփակված մետաղյա շրջանակի մեջ. Որքան ոսպնյակները ջատ նն, այնքան օբյեկտիվը ուժեղ է։ Արտաքին ոսպնյակը կոլվում է ճակատային: Որքան փոքր է ոսպնյակի տրամակիձր,այնքան օբյեկտիվը շատ է մեծացնում. Օբյեկտիվի հարաբերական մեծարումը ցույց է տրվում մետաղյա չրջախակի կողային մակերեսի վրա փորադրված թվանշանով: ինչպես ն օբյեկտիվը, իրենից ներկաՕկուլյարը, յազեում է ոսպնյակների սիստեմ, որը պարկիավվածէ ընդձահուրշրջանակի մեջ. վերջինս զետեղված է տուբուսի վերին ծաղրում, որն ուղղված է ղեպի դիտողի աչքը: 0Օկուլլարում կա հրկու ոսպնյակ. դրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր շրրչանակը՝ պտուտակային պարուրակով, որի օգնությամբ դրանք պտտվում են օկուլյարի ընդճանուր շրջանակի վերնի հ նիքներ ծայրերի մեջ: 0կուլլարի դերն է օբյեկտիվի տված ե

պատկերը մեժացնել: 0կուլլարի մեծացնելը կախված է վեբնի (աչքով նալելու) ոսպնյակի տրամագծից ն օկովյարի խողովակի երկարությունից, Որքան ոսպնյակի տրամագիծը փոքր է ն խողովակը կարճ, այնքան խոշորացումը մեժ է: տակ դիտվող առարկայի վերչնական Մանրադիտակի ն մեէ որպես ճակառակ աչքի պատկերը կողմից ընկալվում ժացրած. առարկայի աջ կողմը կլինի ձախից, իսկ վերեինը՝ ներքնից: Ընդճանուրխոշորացումը, որը տավիսէ մանրադիտակը, ճավասար է օբյեկտիվի ե օկուլյարիխոշորացման արտադրյալին. Արտասաչմանյան ին մանրադիտակների ընդճանուր խոչորացումը սովորաբար բերվում է պասպոր-

ռում:

նռ մտնում կուսավորող Հարմարանքի մեջ ն ճայելին, դիաֆրագման լուսավորող-կոնդենսորը: Հայելին ունի երկու մակերես՝ ճարթ ն գոգավոր: Այն կարող է պտտվել շտատիվին ամրացված է այնպես, որ մի քանի «արքություննեփոխադարձաբար ուղղաճայաց րում: Հայելու կողմից որսած լույսի ճառադայթների վփունչը պետք է արտացոլվի նրա մակերեսի միջոցով խողովակի օպտիկականառանցքի ուղղությամբ, ն անցնելով պրեպարատի միջով, ճնարավոր չափով լավ լուսավորի այն Ուժեղ մեծացնող օբյեկտիվներով աշխատելիս, ինչպես նան ցերեկը բնական շենքի անբավարար դնպքում, լուսավորության լույսից Ճճարմարէ օդտվել դոդավոր ճալելիով: ուսավորումը ուժեղացնելու չամար, Հատկապես ուժեղ խոշորացնող օբլյեկտիվններով աշրատելիս, կան ՃճատուկՃարմարանքներ՝ դիաֆրադմաներ ն կոնդենսորհեր: Դիաֆրագմաները փոքրացնում կամ մեծացնում նն ճալելու անդրադարձրած լույսի փունջը, կոնդենսորն իրենից ներկայացնում է մո Ճատուկ լուսավորող ճարմարանք, որը բաղկացած է քանի ոսպնյակներից: Այն պրեպարատը լուսավորում է լայն տարածված ճառագայքների փնջով ն տալիս է առարկայի ավելի ատակ պատկերը: Կոնդենսորի պտոնվումէ մանրադիտակի Ճայելու ն սեղանիկի անցքի միջն: Պտուտակիօգայն կարելի է բարձրացնել կամ իջեցնել, ուժեղացնությամբ Եթե կոնդենսորի կարիքը ան կամ թուլացնելով լույսր:

մի վլացվում, այն թեթնակիիչեցնում տանում:

են

կամ մի կողմ

են

Մանրադիտակը բարդ օպտիկականսարք է, որի բոլսի այխատանքային մասերը փոլւադղարձաբար կապված են իրար ճետ, ՈՌրեչմեկ դետալիանգամ նվազագույնչափով վնաս-

վելը,որքան

լ

այն առաջինՃճայացքից փոքը թվա, շար-

թից դուրս 4 բերում ամբողջ մանրադիտակը: Վնասվածքների կկատմամբճատկապքսզգայուն են օպտիկական սիստեմը կ

ՎԿ

վանրաչափական ունեն պտուտակները, Գոյություն

որո-

ԷԻ կանոննքր,որոնջ պետք է մշտապես պաշպանելման-

հազիտավով այխատելիս: |, Մանրադիտակը պատյանից Հանելիս, պետք է

բոնել

գործել

տատիվի կոր մասից. թե Հարկ է լինում գտա «ին սիաաեմիմանրադիտակներ,րոնց տուբուսարոնիչը բունի ուղզաճայացայունիկի տնսք, ապա բոնում էն շտատիվի «իմցիք, ոչ իե սյլունիկից, մ, Մանրադիտակը են դնոսէ անշարժ անղանի-վրաայն-

Կես, հրպեսզի

այն գոնվի ձախ ուսի դխքաց, ն տուբուսը Խզզվաժլինը դիտողիՀակառակկողմը: Լ Մահիադիտակի սեղանիկիանցքի վերնում տեղադրուծ մկ փոջր խոչորացման օբլեկտիվը։ Այնուչեոն, կողքիցօբ1էկոիվրդիտելով ն պտտելով կոպիտ ուղղման պտուտակը, մանրադիտակի տուբուսր իջեցնում են այնպես, որպեսզի օ«իչձվտիվի ճակատային ոսպնյակը առարկայական սեղաիրի մակերեսից գտնվի առնվազն 1 սմ ճնեռավորության

վո ծն ստանալ ԷԱփ Քցտում լավ լուսավորություն. նայելով ,"

գվովյարով, ուղղում Հայելին

են

լույսի աղբյուրին, աշխատե-

լով ամսադաշտե այնպես լուսավորել,որպեսզի տուբուսի ն ուժեղ ծրհա Ճճավասարաչափ խորթում լուսավորված կլոր լրչան Այս դեպքում Ճճարկավոր է Հիշել, որ մանրադիտակով ալխատհյիսցներադասելի է ցրված ցերեկային եթմ

արկ ( ինում աշխատել էլեկտրականլույսի

լույսը:

տակ,ապա

լամպիպետք է լինի կաթնագույնկամ ծածկվածլինի կաթ:

կագույն լուսամփոփով։Արնի կամ ոլ միայի աղպվաղում է Ա

ախ հովությ

անեն

էլեկտրական վառ

լուչոր

ալատկերը, է տեւ այլեվտանգավոր

ուսումառարկայի

Սեղանիկիանցքի վրա տեղավորված են օկուլյարով նասիրությունն սկսելիս նայում 5.

ն դանդաղ,

յերը ն

իջեցնում

են

անձեռոցիկով:Աշխատանքը վերջացնելուց ճետո տեղակայում էե փոքր խոշորացման օբյեկտիվը: ՊաՀպանելով մանկարգը: կատարման Առաջադրանքի կ ջադրանքի ր

Աա

բարձրոց պտտելով տուբուսը 4րաառարկայի բր ստացվի յնը չ' այնքան,

զգ

«ք

ուշ

ոո"

ր աշխատելու հազիտակով

եղա

աաա ԱԱ

պրեպարատը ուսուռեն նրա այն մասըչ որը ենթակա է Տր են մ տեսադաշտիկենտրոնում,պրեչոնսադաշ նասիրելու, տեղավորու ե Ալնուճետն,

անմ եր:

այդ պարատը դե տում: Ալս Այս դ

դիրքում

Կ

Կատ ռանց մն

նը

ձախ

,-

'

են

առարկայի

Դ

ւ

ր ան , վտիվի վիա, իչ ՛ ցնեու օբ/

լ ով

Հելոազայում, դիտելով կողքից (ոչ թե օկուլյարով) ոսպնյակը սոուբուսըիջեցնում են այնքան, մինչե օբյեկտիվի չկպչի սակայն մ ակերեսին, ընկնի Համարյա պրեպարատի |

6.

շատ

զգույշ

են

այնքան,

բարձրացնում պտտելով կրեմալյերը, տուբուսը երնա: տեսադաշտում օբյեկտը մինչն Հետազոտման կոո խոշորացմանտակ մանրադիտակըտեղավայլիս Է ուշադիր լինել: Չպետք է մոռանալ, որ զգուշ շատ

Մոծ օԲյեմմանրադիՐ

սոիվները փոխելու ժամանակ, առանց նախօրոք նան խողովակը տակի խողովակըբարձրացնելու, ինչպես են ճզմել ոչ միայն կարող շարժումները իջեցնելու,կտրուկ ճակատայինոսպնյակը զամ, նույպրեպարա/ոը,«յլ նիսկ, նպաստել ընկնդլուն: դժվար են շարժվում,չպետք Է շ. եթե պտուտակները Առանձուժ գորժապրել,այլ ավելի լավ դիմել դասատուին:

քնրծել

նապես ուադիր պետք է ճետ

է

օբյեկտիվի, օկովյարի

ոխում խ

"

պտուտակի

օգնությամ,

ՊՐԵՊԱՐԱՏՆԵՐԻ

|

ն

շրչ ադարձ

"ո. փոկուսի արման

շրջադարձիկիսկավառակը շրջում վակը օբյեկտիվներիտեղերը փոխվեն: ճիշ" որպեսզի այնպես, օբյեկլսվում է սձղմակի թուլ չրխկոց։ "ը տոեղափոխելիս

նայելովօկուլլարին նրան: Այնուճեւտեյ

Փուրուս ւբուսը,

ալափական

,

աշ-

բերու

«օբյեկտ

ա

ակ

նը` մինչե ենչ որլեկտր, ճ ճշտումհն ֆոկուսային Հե ռւսվորությունը պատկերի երնալը, այնուճետն բարձրացննե»րմեկտիՀստակ

բարձրացնումեն,

է ճիշտ դիրքում: ամրացնում ստոիվը

այն:

րը,

կ

մեժ

են

տուբուսը

Համար "ր խողոշարժելու, մանրադիտակի

եմք

մեծ

դ/

բռնճալյոր

դի

կարգը"ր 1 Ա Աի

ն կանո

սեղան

են

ԽԱ ո վրա

անցնում տալ: լ խոշորացմանան Հր

ատանքային

՞

թի

ձեռքը գտնվու

ել Աո անելուց նկարներ Անճրաժեշտ մ

զգույշ

ի

,

շատ

ոռ

ում

խոշորացման խոշոր

,

ղգույշ,

են

մեժ

,

ման-

""

խո-

ՊԱՏՐԱՍՏԵԼԸ

ժծուրացնելպրեպարատներիպատրաստմանտեխնիկան: Արաջադգրանք: Նյութը ն սարքավորումը: Փլութ սոխ: մանրադիտակ,առարկայական

ապակբներ, սրիչ, ծժաժկու

Բոզի, աեձեոցիկել,

պինցետ պրեպարատային ասեղներ, ֆիլտրի

առաջադրանքի վերաբերյալ: Բացատրություն

Ր,

տոր պայմաններումկարելի է պատրաստել երկու

ոորա-

տեսակի

պրեպարատներ. ժամանակավոր ե մշտական: պոհպարատներբպատրաստելը ավելի ժամանակավոր «եչտ(/ Մշտականպրեպարատներըպատրաստում են երկաիատկ պաճպանմանճամար: Դրա ճամար օգտագործում են եույն նյութը, ինչ որ ժամանակավորների «Համար, բայց այն մշակում հախօրոջ

են

սպիրտի, ֆորմալինի որ

ա

Փույքի կոմ ուրիշ ֆիքսատորների մեջ, Պատրաստաժւրե-

պարատինփակցվում է պիտակ, որի վրա տուշով նշվում է

օրյեկտր։

Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Մաքուր անձեռոցիկով մացրում նն առարկայական ն ծածկող ապակիները, դրանք բոնում նն կողային նիստերից, որպեսզի մակերեսի վրա մատներիՀեաթերը,քնան, Այնուժնանառարկալական ապա-

պաճպանությանը: ապակիանրի

կոնդենաորիգպրոիգական կամ օբՈսպնյակներըկարելի է մաքրել միայն օկուլյարի շ արժումներով, առանցքի ուղղությամբշրջանաձն ցեկտիվի քաթանի կամ բԲատիստի անգամ լվացածփափուկ

Քազմաթիվ

կաթեցնում կուկեետրոնում րին,

Սյ

ձնսքով վերցնելով

են

մեկ կաթիլ

սոխի մսալի

ջուր

կամ գլիցեւ

թեփուկը,

ասեղի

ծայրով բարձրացնումեն թաղանթը, Թեփուկիարտաքին՝ են ուռուցիկ կողմից պինցետով բռնելով լբաղանթը, պոկում վրա՝ մի փոքր շերտիկ,դնոււէ են առարկայական ապակու ճետո ն ծածկում են ուղղում, դրանից ջրի կաթիլի մեջ ծածկապակիով:Պրեպարատիմեջ օդի պղպջակներիառաչացումից խուսափելու Համար ծածկապակին դնելով կաթիլի են աստիճանաբար նկատմամբ սուր անկյան տակ, իջեցնում են դիրքի: ն այնուճետն զգույշ Հորիզոնական փոխադրում ծթե ծածկապակուտակ առաջանում է ազատ ւղարածություն, տակի ջուրը տանելով այնտեղ: այն լցնումեն՝ ծածկապակու լողում է) դեպքում (ծածկապակին Ավելորդ ջուր լինելու ծծեցնում են ֆիլտրի թղթով» Հետնելով, որ ծածկապան նրա մակերեսը կին թիվ կղչի առարկայականապակուն,

ջուրը

Լրիվ չոր լինի": Պատրաստածպրեպարատըդնում

մանրադիտակի սետակ: վրան դիտում փոքրխոշորացման ղանիկի են

ՊԱՏՐԱՍՏԵԼԸ

ԿՏՐՎԱԾՔՆԵՐ

Տիրապետել տարբեր Ճատվածթի (չայնական, շաԱռաջադրանք.1. տավղալին, տանգենցյալ) անատոմիական կտրվածքներիստացման տեխ-

նիկային:

կտրվածքներ: կատարելցողունի մի քանի լայնական ն երկայնական Նյութը ն սարքավորումը: Դդումի, հգիպտացորենիկամ այլ խոտաբույսերի քարմ կամ ֆիքսած ցողուններ, մանրադիտակ, առարկայական մ ծածկապակիներ, ժամացուլցի ազակի» սրիչ վրձին, սկալպել կամ 2.

դանակ, սպիրտ՝ գլիցերինի ճետ:

կավ առաջադրանքի վերաբերյալ: Բացատրություն

անա-

կտրվածք պատրաստելուց է մեծապես կախված ստտոմիական

օբյեկտի մանքը

Այդ ՃճանդաՃճաջողությունը: ուսումնասիրության դիմանրադիտակով ունի, երբ նշանակություն

մեծ

հն զանազան ոնակԵրբեմն աշխատանքի ժամանակ օգտագործում ներկի լուծույթը լըցն կամ ոհակտիվի ճամար ներկեր: Դրա տիվներ են անմիջականորեն նում տակ,աստիճանախարջուրը ծծեցծածկապակու ծայրին լցրած ոնակտիվը» նելով ն դրանով առաջ քաշելովծածկաղպակու էն ն փոխարենը եռացնում ջուրը լրիվ կամ էլ Ճանելով ծածկապակին, ծածկում պրեպարատը նորից ապա ներկ, կամ ոնակտիվ մի կաթիլ Լցնում "

հն

ծածկապակիով:

բույսի տարբեր օրգանների, օրինավ՝ արմատի, ցոզունի, տերնի, սերմերի կազմությունը: Այդ օրգանների ներՓին կառուցվածքի մասին պատկերացումունենալու ճամար օբոիիչով կատարում են բարակ կտրվածքներ: Օ0նկնախված յեկտի կառուցվածքից, կտրվածքներըկարող են լինել լայնական) շառավղային, տանզգենցյալ 0րինավ՝ ձան ուսումնասիրում են արմատը կամ ցողունը, կտրվածքմերն անում են փոխադարձաբարուղղաճայաց երեք ճարթուանցնույ է թյուններով. լայլնական՝ կտրվածքի ճարթությունն առանցքիլայնությամբ, հրկայնական-շառավղային՝ կտբրեն շառավղի ուղղությամբ ն երկայնականվածքն անու աանգեցրալ՝ կտրվածքի ճարթությունը ուղղաճայացէ շառան մյուս օրգանների ճամար, որոնք ունեն վողին։ Տերնեների ձն, է ճարթ բացի լայնական կտրվածքներից, կարելի պատփաստել երկայնական կտրվածքներ, երկու ուղղությամբ՝ ճարթությանը ուղղաճայացննրա նկատմամբ ճորիղզոնական: կտրվածքներպատրաստելուճամար ծգտադործում են վորական սրիչներ, որոնք միշտ պետք է սրված լինեն: ծե Սրիչնե մե ի, կան բիչ բը օղտաղոր լիս աղն ալեւոք է ելարապածապանել ալ Լ Հետն լրալ վաունների.ռրիչի Ճեւոխնամքով վերաբերվել, դրանք օդտագդործել միայն կտրվածքներ անելու ճամար, աշխատանքից Ճեւտո. մաքրել չոր անձեռոցիկով, այն չկպցնելով սայրին, սեղանի վրա դնել միայն ծածկած վիճակում, մի քանի կտրվածքներ ի : ետո ամօլուց արելփոկիվրա: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Սուր դանակով կամ սկալպելով արթեցնում են «օբյեկտի մակերեսը Այն պետք է երկայնականառանցքի նկատմամբ լինի ուղղաճալաց՝ լայնական կտրվածքների ճամար ն նրան խիստ «որիերկայնական կտրվածքների Համար, Հակառակ վոնական՝ լնսլքում կտրվածքներըթեք կստացվեն: Այնուճեւոն օբրեկոր" բոնում են ձախ ձեռքով, այն սեղմելով մեծ մատով ն ցուզամատով, սրիչը բոնում են աջ ձեռքով: կտրվածքներանհլիս սրիչը դնում են օբյեկտի մակերեսին՝ սայրը դեպի իրեն տում

'

`

են

սո-

'

Է

|

Այն օրյեկտները, որոնք դժվար է ձեռքում բռնել (բարակ տերններ, արմատներ,ահրմերն այլն), տեղավորում են բնափայտը մաջրաֆ ան կանքրվենու արնածաղկի ցողունի կամ էեղիպտացորենիկողրի մեջ: "

'

մեկ անգամվա թեթն, եէրկարշարժումով թեթնակի սեղմրեն սայրի ճիմքից դեպի դագաթր։ իյդ լով, այն չեղ տանում ձնով անելով մի շարք շարժումներ ն ստանալով մի կտրվածքներ, սրիչը վերցնում են ձախ ձեռքը՝ միջին ն մատննմատի միչն, բաց չթողնելով օբյեկտը: Ազատվածաջ ձեոառանց արի Քով, բարակ, խոնապացրաժվրձնով զգույշ, սայրին կպչելու, վերցնում են կտրվածքներըն տեղափոխում առարկայական կամ ժամացույցի ապակու վրա՝ չրի կամ ապիրտով գլիցերինի կաթիլի մեջ: Այնուշնտն ընտրում են ն պատրաստում են ժամանոաւավելիբարակ կտրվածքները կավոր պրեպարատներ: կ

ջանի

ՆԿԱՐԵԼԸ

Առաջադրանք: Սովործլ ճիչտ նկարծլ պրհպարատները: Նյութը ն սարքավորումը: ՍոխուկիՔեփուկի մաշկի պատրաստիպրծպարատներ, մանրադիտակ, ալբում՝ նկարների ճամար, մաստիտ, փափուկ

յ:

Ձ

-

միլինչորության լավ որաժ մատիտ, մի քանի գունավոր ն մատիտներ փափուկ ունին: է նկարել միանգամից Հարկավոր «մաքուր»,առանց ար-

տանկարնլուն անանկարելում Անչրաժեչշտէ նկարել 2 օրիհակ.մեկը՝փոքր խոշորացման տակ, որը կտա «օբյեկտի օխծմատիկկառուջցվաժքն ընդշանուր Հարաբհրակցությամբ, փլոար՝ մեժ խոշորացման տակ բջիջների ն Հյուսվածքների կայմուցյան առանձին մասնրը պատկերելու Համար։ ծուՔաջանչյուր նկարի տակ տալիս են նրա մասերի նջանակուՓյունեձրըե բացատրականները:

ՆՐ

|

Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Սոխուկի թեփուկի մակի «րեպարատըփոքր խոշորացման տակ դիտելիս

նրանում գտնում

են

այն մասը, որը արկավոր է նկարել ("րինավ՝բջիջներիձեր, դրանց ներքինկազմության առանձեն նաճատկությունները): Մատիսի խույլ դժերով նշում

ռեւոին:

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: 6 Բուսաբանության կուրսը, Հատկապեսբույսերի անատոմիայի հ մորՖոլոգիայի ուսումնասիրվող բաժինները, լավ յուրացնելու ճամար անձճրաժեշտէ կարողանալ ճիշտ նկարել դիտվող 6րյնկտները: Առաջինիսկ պարապմունքից պեւոք է ձղտել այն բանին, որ յուրաքանչյուր նկար ճնարավորին չափով լրիվ արտաճայտի այն, ինչը տվյալ օբյեկտի ճամար գլխավոր է։ նկարը ոչ միայն արտաճալտում է կատարաժաշխատանՔի արդյունլը, այլն ղարդգացնումէ դիտողականություն, սովոբեցնում է օբյեկտը դիտել ամբողջությամբ ն նրանում գտնել կառուցվաժքի առանձին մասեր, ավելի լավ «ճասն կանալ պրեպարատը, վերլուծել 4իշել: նկարըպետք է բամեծ վականաչափ լինի, օրինակ նկարչության ալբոմի էջի 1/4-ի չափ: կատարմանտեխնիկայով այն պետք է նման լինի տեխնիկական գծագրերին կամ ճարտարապետական նկարներին,ունենա դրանց ճատուկ պատկերի Ճճոտակություն: նկարելու Համար պետք է ունենալ լավ, ամուր, սպիտակ Թղթից, առանց լուսանցքների ճատուկ տետր կամ ալբոմ,

ե նրան Նկ, 2.նկառիկառուցվածքը

բացատբական ձշանձեոը:

կից

Վեն վափնըը, այնուճետն անցնում են վերջնական ւ լաւոկժրմանը,քաղանքն առանձնացնելով երկու բարակ գծերով, պրոտոպլազման, կորիզը ն մլում մասծերը՝Հատակ, ավարզժքրով, չնջելով բոլոր թույլ (օժանդակ) գծերը

Թու

(վ. 4), փոխելով, այդ 0րլ1կտիվը մեմ

նույն պրեպարատը դիտում են նկարում են երկրորդ նեարը,որի տալիս կառուցվաժքի այն մասերը, որոնք լեն

տակն խոշորացման

վրա ցույց

էն

միտոխոնպլատտխդների

փոքը խոշորացման տակ, օրինավ՝ Է ղանազանվում թաղան,

կից,կորիզից՝ կորիզակի

յի միտոխոնդրինը ն այլն:

իրենից ներկայացնում է Ցիտոպլազման քափանցիկ,անգույն, լորձնային զանգված, որն ունի բարդ են քիմիականբաղադրությում:նրա «Հիմնական տարրերն ածխածինը,թթվածինը, ջրածինը, ազոտը. բացի այդ: ածխաջրերն շատ ճանքային նյութեր: նրիտասարդ բչիչներում ցիտոպլազմանզբաղեցնում է ճամարյա դրանց ամեն բողջ խոռոչը: Բջջի աճից կախված,նրանում առաջանում կուտակումներ, որոնք առանձին պղպյակներ՝ եղուկի ճետո են ձուլվում են ն առավակուղլներ. սրանք կոչվում ջացնում մեկ վակուոլ, որը սովորաբար լցվում է բջջաճյուէ դեպի բջջի խով: Այս դեպքում ցիտոպլազմանճեռանում ժայրամասերըն դասավորվում է պատերիմոտ: Ցիտուղվլազմայում տարբերում նն երեք շերտ. շատ բարակ արտաքին թաղանթը՝ պլազմոլեման, ճիմնական ղանգվածը՝ մեզոոյլազման ն ներքին վակուռլներին՝սաճշմանակից բջիջները՝ տոնուզլաստը: Կից բջիջներիցիտոպլազմանմիանում է շատ րարակ ցիտոպլազմային թելիկներով պլազմոդեսմներով, որոնք ներթափանցումեն բջիջների թաղանթի մծջ: կորիզը իրենից ներկայացնումէ պրոտոպլաստիավելի պինդ, մեկոտացված մասը, այն միշտ դանվում է ցիտոէ բշջի մեջ: կորիզում պլազմայի մեջ ն դրա ճետ տեղավորվում տարբերում են կորիզանյութը՝կորիզակի ճետ (որըկորիզի ավելի պինդ մասն է) ն կորիզի թաղանթը: Փլաստիդները ցիտուլաղմայում առանձնացված զանազանձնի մարմնիկներ են՝ ավելի կամ սկավառականման: Պլաստիդներըլինում են ներեք

ծակոտիներըն

ծակոտիների խողովակները,պրոտուլլազմա-

ԲՋՋԻ ՄԱՍԻՆ

ՈՒՍՄՈՒՆՔԻ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ԲՈՒՍԱԿԱՆ

Առաջադրանք.1.

,

ԲՋՋԻ

ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Էշ

կորիզը, պլաստիդները, Դիածլպրոոոլլազման,

ն քաղանթը: վակուռլները

2.

ՏՏ

ն պրոզինքիժային բջիջները: Սովորելտարբերել պարծնքիմային

6 Փլուխսոխ, մնիում մամուտի տերեներ,արոպտուղներ, բլուրեղակման բաժավ՝ ջրով, լոդի լուծույթ` կալիումի յոդիդի մեջ, մանրադիտակ,առարկայականկ ժաժկապլակիներ,պրեպարատայինասեղներ: Նյութը

սենու

ն

սարքավորումը:

(ամ մասրենու

ճառուն

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Մանրադիտակի օգնությամբ բուլի ցանկացած մասը ուսումնասիրելիս որ ալն կազմված է ճսկայական քանակոկարելի է տնսնել, կամ խորշերից: Դրանցիցյուրաքանչյուրն թյամբ բջիջներից ունի իր թաղանթը ն պարունակությունը:Այղ խորշերը կոչվում. են բջիջներ: Բջջային կազմությունը «ատուկ է բոլոր կենսաբանականկառուցվա:բույսերին:Բջիջըմանիագույն է. նրան Հատուկեն կենդանի օրգանիզմի քային միավոր բոլոր

ջումը

շնչառությունը, աճը, սնումը,

ֆունկցիաները՝ ն

այլն:

բազմա-

Բուսականբչիչը կազմված է կննդանի պարունակյալիցը՝ ե թաանկենդան մասից՝ նեբառումներից պոոտոպլաստից, են բազմազան է: Դրանքկարող լինել ղանթից:Բջիջներիձենը, կլորչ ուղղանկյուն, բազմանկյուն, աստղաձն ն այլն, Բջջի ավելի տարածված ձնենրըերկուսն են՝ 1) պարենքիմային կողմերում մոտավորապեսմիննույն բոլոր որոնք բջիջները, ունենում են գնդաձե, խորանարդաձե, չափերն բազմանիստ կամ թեթնակի ձգված, 3) պրոզենքիմային բջիչներ, որոնք

լ:

մի կողմում խիուտ՝ձգված են, րստ որոսԻ դրանց երկարությունը մի քանիանգամ գերազանցումէ լայնությանը: հննդանի պարունակյալը՝ պրուտուվլաստր բաղկացած է ցան(պրոտոպլազմա), էնդոպլազմատիկ ցիտոպլազմայից

`

դրինից, ռիբոսոմներից:

ետ,

կիտա-

.

կլորավու Հաճախ անսակի՝ Քլորովլաոն

ն քրոմոպլաստներ՝ լեյկոպլաստներ: կանաչ բույսերի կյանքում ավելի՝ կարնոր են. կանաչ Քլորոպլատտները(քլորոֆիլային Հատիկները),որոնց Հիմքը («ոռիոման)պարունակումէ քլորոֆիլ պիղմենտըոԴրանց մեջ առաջնայինօսլայի չույսի առկայությամբ տեղի է ունենում

այլ սինքնղ:1եյկոպլասոների դերն

վեր

են

աժվումքլորուկ

դրանք անգույն, առլաճո-

է. լույսի տակ

`

մնալով`

տիրիիի-աա ինդոյացումը, օիինակ՝

/

կարտոֆիլի պալարներում, ճացազգիների ճատիկներում

այլն:

յ ՛

Քրոմոպլաստներնիրենցից ներկայացնում են ձնափոխված քլորոպլաստներ։ Դրանց սպիտակուցային իմջը՝ ատրոման ներծծվում է դեղին, կարմիր կամ գորշ դույնի պիգմենոներով՝ կարոտինովն քսանթոֆիլով: Այս պիզմենտները որոշակի պայմաններում բյուրեղանում են, իսկ ստրոման քայքայվում է: Դրա ճամար քրոմոպլաստները պրեպամեջ Ճաճախ երնում են տարբեր ձնի «Ճատիկների, րատի ասեղների կամ թելերիսռեսքով, որոնք դտնվումհն ցիտոոպլաղմայի մեջ: Քրոմուլաստները ճանդիպում են ծաղիկնների, պտուղների, տերենների ն արմատների բջիջներում, որտեղ դրանցովէ պայմանավորված նախավիտամին Ճ-ի Բացի այդ, շաւո բուլսերի քրոմուլաստներում կուտակումը: պոլանում է նան օսլա: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Սոխիմաշկի բչիչնեբը: Գլուխ սոխի թեփուկի ուռուցիկ կողմից «անելով

Թափանցիկ հաղանթը, այն տեղավորում են առարկայական ապակու վրա լոդի լուծույթի (կալիում լոդիդի) կաթիլի մեջ, ծաժկում են ծածկապակիով, տեղավորում են մանրադիտակի սեղանիկի վրա ն դիտում են փոքր խոշորացման տակ: Մանրադիտակի տակ պետք է ծհրնան բաղմաթիվ, փոքր-ինչ ձգված բջիջները՝ բարակ թաղանթներով ն կլորավուն կորիվՄի ներով: Բոլոր բջիջները խիտ կպած են մեկը մյուսին են քանի բջիջներ նկարում փոքր խոշորացման տակ, այնուճեոն ն, տեղակայում են մեծ խոշորացման օբյեկտիվը ընտրելով երկու-երեք բջիչներ, ուսումնասիրում են դրանց ն վակուոլները: թաղանթը, պրոտոպլաստը Օգտվելով մանրաչափականպտուտակով, բջիչների երկայնական պատերիվրա զտնում են թաղանքի բարակ տեղերը՝ ծակոտիները: Դրանք շատ են, որի Համար թաղանքը Թվում է կետագծի նանչ կալիում յոդիդի յոդով ոսկեգույն նհրկված ցիլտուվլլազմանառաջացնում է պատամերձ շեր. այնտեղնկատվում են ավելի մուգ, մանը Հատիկներ՝ միտոխոնդրիաները: իջիջչներում լավ երնում է կորիզը։ որը ցիտոպլազմայից ավելի մուղ է ներկված ն խորասուզված Է նրա մեջ: Կորիղի մեջ կա մեկ.կամ երկու կոբիզակ Հատիկավոր

-

'

մ

պատամերձ շերտի առկայությամբ կիտուղլովմայի տնսենլբչչաճյութի վակուռոլները,դրանք երնում մի

գեղին բշտիկների տնաքով: նկարում խոշորացմանտակ (նկ. 2)» նկարում Հատթկավորցիտոպլազման, կորիվբ՝ կորիզակներով,վավուոլը, թադանքր,նրա ծակոտիները ն սայլն: Մնիում մամուռի տեռեի բջիջՁերը:Պինցետովմամուռի ցողունիեն մեկ տերն՝ Հենց կե, կտրում են

էմ

քանի

ցույց

են

կարելի է են

բաց

բջիջներ տալիս

բոնած Հիմբից'Պինցետով

վիճաբյուլցված ջրով կու ողողում ինղացման բաժակի մեջ, դնում են առարկայական ապակու վրայի ջրի կաթիլի մեջ, ծածկում են ծփածկապավկիովն դիտում փոքր խոշորացման տակ: Տերնի ուսումնասիրությունը սկսում են ծայրից, ատտիճանաբար այն տնղաչարժելուդեպի կենտրոն. Տերնն իրենից ներկաեն

-

զ Յ-Բրի գազարն '

ՈՐ

քարը,ա

յացնում է օվալաձն տերկաթիքն- նձի, 9--ցիտոպլազմա, 4վակուոլներ, 5--միտոխոնՎԻկ՝ բչիչների մեկ շերտով: Տերնի դրիաներ, 6--կորիզ՝ էոիմքից նրա հզրե ուղղությամբ բիղակներով, մեկ կողմից, ն գամինչն գագաթքը՝ պլաստներ: գաթից դեպի Հիմքը՝ մյուս կողմից, երեում է շատ նեղ պրողենքիմային շերտը: Տերնաջիղընույնպես բաղկացած է պրոԲրիչների անցնում է շերտիկի նման պենջիմային բջիջներից, րը նրա ջիղի մասը` անրեի մեջտեղով: Տհրեի մնացած ամբողջ է բազմանհեզրի միջն գտնվող տարածությունըբաղկացած

ԱՐՈ

բջիջներից: կյուն սրարհնքիմային փոքր խոշորացման տակ նկարում հվրաւղիծը(նկ. 4 Աչ Նկարում ցույց

են

տերնի ընդճանուր

տալիս պարենքրճետո տեղաԴրանից բջիջները» մային ։պրողենքիմային են ն մեծ դրանց խոշորացմանօբյեկտիվը դիտում կայում են (նկ. 4 Բ): Ուշակառուցվածքիառանձնաճատկությունները են

ն

դրուվմյունեն

դարձնում այն բանի վրա,

որ

յուրաքանչյուր

ծայ-

Բչիչ ունի փայլուն թաղանթ, պրոզենքիմայինբջիջների փերը սուր են, պարունակյալը բաղկացած է

թափանցիկ

ցիտուպլազմաից՝ մեծ քանյնկությամբ Քլորուլատտներով: Բչիչջներում վորիզներ չեն

կաա"

Հեւոն դրանք գտնվում

որով-

քն

Քլորո-

պլաստների տակ: նկարում են մի քանի պարենքիմային դրանց մեջ զոնվող -

Արբոսենու

ոջիջն եր՝

պլաստիդներով,

կամ մասբենուպտուղներիբջիջները: ծայրով կամ Ասեղի

ակալպելով վերցնում են մի ջիչ ներկված պատղամիս՝պտղի մաշկի տակից դնում են ջրի կաթիլի մեջ՝ առարկայականապրակուվրա: ծա-

ն

վասարաչասի տեղաբաշխում

Նկ.

4.

Մճիում մամուռի

տերեր.

տնաջր՝ Ա--ընդճանութ

ԲԱՏ

չորացման

աար

1--լաըենքիմային բջիջներ, 2-. տակ.

պրողենքիմային բջիջներ,

են,

ծածկում են ծածկասրակիովն դիտում փոքր. խոշորացման տակ, ուշադրություն դարձնելով րջիջների ձնի վրա: Մեծխոչորացմանօբյեկսոխվի տակ բջիջներում գանում են Քրումոպլաստները: Դրանք նկատվում են ձողիկների, եռանկյուն բշտիկների կամ նարնջագույն ասեղիկների տնսքով։ ՔրոմուլաստնեՐով մի քանի բջիջներ նկարում են մեծ խոշորակման տակ:

ԲՋՋԻ ՆԵՐԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

Առաջադրանք.1. Դիտելօսլայի ճատիկները: 2. Դիտել թրթնչկաթթվայինկալցիումի առանձնացվածբյուրեղներ: Նյութը ն սարքավորումը: Կարտոֆիլիպալարներ, ցորենի ե վարսակի

Ճատիկներ, ոլոռի կամ ող

լոբու սերմեր, գլուխ սոխի արտաթին թեփուկ, կալիում յոդիդի մեջ, մանրադիտակ, առարկայական ն ապակիներ, սրիչ, սկալպել, պրեպարատայինասեղներ:

ՎԻ

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Օսլան բույսերի մեջ ամենատարածված տեսակի պաշարային ածխա20

ֆչրատնէ,

Օլան լինում

է

ասիմիլյացիոն (առաջնային),

առաջանում է քլորուպլատոներում՝ ֆոտոսինթեզի ճետեվանջով, ն պաշարային (երկրորդային), որն առաջանում է անդույն պլաստիդների՝ լելյկոպլաստների առկայությամբ: կՍոռվորարար, պաշարային օալան կուտակվում է որոշակի ձնի ճատիկների տնաքով արմատներում, պալարներում, ն սերմերում, բույսերի ցողունների ներքին մասում այլն: նն լեյկոՕալայիճատիկները, սովորաբար, առաչանում պլաստների ներսում: Պլաստիդիներսում սկղբում. առաջանում է օալայի Ճատիկը, այսպես կոչված, գոյացնող կենտրոնը, որի շուրջը այնուճետն դասավորվում են օսլայի շերտերը (նկ. 5): Մեկ կենտրոն ունեցող օսլայի ճատիկները կոչվում են պարզ: Այն դեպքում, երբ պլաստիդի մեչ առաջացել են մի քանի կենտրոններ,գոյանում են բարդ կամ վկիսաբարդ Հատիկներ: ԲարդՃատիկի յուրաքանչյուր գոյացնող վենտրոնի շուրջը կա շերտերիիր սիստեմը, փակկիմեջ, բացի ալդ, ասբարդ Հատիկի նան Ճճամի քանի ճատիխկների

հմ

Բոր Բրդաանութ Հերայի իրոք" անքայի աղերի ովորաբար

ել.

5.

Պաշառային ոլա.

կարտոֆիլի, 3--ոլոռի, 3-ցորենի, 4--վարսակի, գկդոյացնող կենտրոն, չեւ չերտավորություն:

բյուրեղները, զատնվումեն բջջաճյութի վակուոլներում Ավելի են ճաճախ տարածված թրթբնջկային կրի բյուրեղներ,ճաղվադեւ են Ճճանդիպումգիպաի նե սիլիկաճողի բյուրեղները: հյուրեղների ձեր բազմազան է, բայց որոշակի խմբի բույսերինը միանման է: Տարբնրում են իայնակ բյուրեղներ, բյուրեղախմբներ՝շատ բյուրեղների սերտաճումներ, որոնք ատտղաձն են, ն ոաֆիդներ ասեղնաձենբյուրեղներ: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Կառբտոֆիլի օսլայի ճատիկնեշը:Թարմ կտրած կարտոֆիլի պալարի մակերեսից են սպիտակավուն ասեղի ծայրով կամ սկալպելով ճանում ւ:

2լ

ճաղուկի մի կաթիլ

ն

դնում

ավելացնելով ջուր, մաքուր

հն

առարկայական ապակու են ծածկում

վրա,

ժածկապակիով

պրեպարատը դիտում էն մանրադիտակի փոքր խոշորացման տակ: 0Սոալայի ճատիկներըունեն տարբեր մեծություն ն ձն: Դրանցից ավելի խոշորները՝անկանոն-ձվաձն են, ավելի մանրերը՝կլորավուո Պրեպարատի մեջ ընտրելով այն տեղոչ որտեղ ճատիկները շատ խիտ ն իրար վրա չեն դասավորված, մեծ խոշորացման օբյեկտիվը տեղակայում են ն գրտնում հն խոշոր, տիպիկ Հատիկը Ֆոկուսը ճիշտ ուղղելով, Հատիկի մակերեսին նկատում են Հերթափոխվողբաց դույնի ն ավելի մուգ շերտեր: Հատիկիմեկ կողմից դրանք լայն ձն, իշկ մյուս կողմից՝ ավելի նեղ, ն կենտրոնը, որի շուուը շերտերը դասավորված են, է տեղաշարժված դեպի Պատիկի մեկ ծայրը. Այսպիսիչերտավորությունի կոչվում է էքացենտրիկ ), Օալայի Հատիկի կազմու(արտակենտրոն ն թյունը պետքէ ուշադրությամբ դիտել նկարել: նկարի ն

վրա

ցույց

տալ

գոյացնող

ն կենտրոնը շերտավորությունը:

Մեկ կենտրոն ունեցող պարղ բացի, պրեճատիկներից պարատի մեջ կարող են լինել նան կիսաբարդ Հատիկներ.

դրանք նս պետք է նկարել, Համար, որ ՀաԱպացուցելու տիկենրը բաղկացած են օսլայից, տակ կաըճչի է տանել մեկ կաթիլ լոդի լուծույթ, որից օսլայի Հատիվները, լուժույթի առաջշարժման Պետ, կասկածնփոխել իրենց զույնը՝ բաց կապոայտից մինչն Համարյա սն:

ժածկապակու

Ցոբենիօսլայի ճատիկնեոը:նախապեսթրջած (ուռած) ցորենի ճատիկներըկտրտում են ակալպելով:նրա ժի մասից ճղմելովպարունակությունըճանում են մեկ կաթիլ չրի մեջ՝ տոարկայականապակու վրա ն ծածկում են ծաժկապակիով, Պոքր խոշորացմանտակ պրեպարատումգտնում են ոչ մեժ քանակունյամբ օսլայի ճատիկներով տեղը, օբլեկտիվը տեղափո

.

նն

7.

մեծ

խոշորացման տակ

ՁործնիՊատիկիօսլայի

ն

դիտում

:

Հատիկներն

ունեն

արԿԱատիկ աԱ ոնի տակ խոշորացման ախր

օսլայի մի քանի

ՐԸ:

եժ

ճամարյա

քորտավորությամբ հրնում

խոշորնմանը ճատիկներ:

ճետ ա" մանը, բազմանիստ ձճատիխիկների մեկտեղ տեսաեն երնհալ խոշոր, կրիայի կարող կաշոխ որոշ եզերում ճատիկները Դիտելով պրեպարատը, բարդ վաճան" նմա նկարում են բարդ ն մի քանի պարզ ճատիկներ: ժամվա ընքջացքում Ոլոռի օսլայի ճատիկնեբը:12--24 են մաշկը, շաքիլներիլ մեկը կտրում Քրջած սնրմից ճանում են, ասեղի ծայրով վերցնում են սպիտակավուն զանգվածի մի գնդիկ, պատրաստում հն պրեպարատ ն դիտում մեծ Խոշորացման տակ: Ոլոռի օոլայի ճատիկները օվալաձն են, Հատիկի միջին երկայնական գծի ուղղությամբ նկատվում է մուզ շերտ, դրանց չերտավորությունը վուղաճեռ է մակերեռին, դրա ճամար դրանք, ինչպես ն ցորենի օսլայի Հատիկնները,ճամարվում են կոնցենտրիկ (ճամակենտորոն): նույնն ունեն կաղմություն պիսի լոբու, վիկի մլուս ընդեղեն բուլաներիՊատիկները: |

սոխի թեփուվի Բյուբեղներ մեչ: Սպիրտի

խառնուրդումպաճված սոխի

նկարումեն

|

ն

գլիցերինի

թաղանթաքեփուկներիոչ մեծ կտորներ տեղավորումեն պլիցերինիկաթիլի մեչ՝ առարկայական ապակու վրա: Սածկում են ծածկապակիովն դիտում

սկզբում

չոր

փոքը խոշորացման, այնոււետն

մեծ

խոշո-

բացման տակ: Համարյա բոլոր բջիջներում կերնան երկարավուն, ապակու նման թափանցիկ, թրթնչկաքթվային կալցիումի բյուրեղները, Որոշ բջիջներում դրանք առաչացնում են երկուական ն ավելի սերտաճած խմբեր: նկարում են բյուրեղներով մի քանի բյիջներ։ Բոլոր նկարներին կից տալի, քն բացատրական նշաններ:

ԲՋՋԻ ԿԵՆՍԱԿԱՆ

են:

մեծությամբ միատեսակ չեն, Թույլնկատելի դոլացնող կենտրոն ունեցող բազմաթիվ խոշոր ճատիկների

ճնշտ կլոր ձեյ

«Վասակիբադ ճատիկնեոը:Պրեպարատըպատրաստում ձե հույն ձեով, ինչպես նախորդլո Մեֆ խոշորացմանդեպքում

ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Առաջադրանք.1. Դիտելցիտոպլազմայիշարժումը: Սանֆոթանալ տուրգորի ն պլաղմոլիզի հրնուլթների «էտ:

2.

Լ Ագարու ՀԵՐ, ավըԲոշի

. մոմ թարմ յութը ն սարքավորումը: էլոդծայիէ քարմ բաւյաէր: Արմատիժայրի հրկայնական կտրվածքի պատրաստի ապրհպարատնքի,կերակրի աղի 44 -անոց լուժույք, մանրադիտակ, առարկայական ն ժաժկապակիներ, սինջետ, պրեպարատալինասեղներ:

Բուսական Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: նան նիա օրգանոիդներին, բջջին ամբողջությամբ, ինչպես ֆունկցիաները՝ Հատուկ են կենդանի «օրգանիզմի րոլոր սնում, շնչառություն, շարժում, բազմացում ն այլն: կենսական պրոցեսները մանրամասնուսումնասիրում են տեսաաբորատոր-գործնական պարապմունքների կան կուրսով: ժամանակ ուսանողները ուսումնասիրում են ցիտոպլազմայի ն պլազմոլիզը, կորիզի ն բջջի կիսվելը: շարժումը, տուրդորը Բջջի մեջ տաիբերում են ցիտոպլազմայի երկու տիպի շարժում (տեղափոխություն).շրջանաձն (պտտական)ն շիքավոր: ՇՐջանաձե շարժումընկատվումէ չպրոտոպլաստի մոտ պատերի տեղադրվելու դեպքում, երբ բջջի մեջտեղը զբաղեցված է բջջաճյութի մեկ մեծ վակուոլով: Շիթավոր մի քանի կամ շատ վակուոլների շարժումը տեղի է ունենում ցիտոպլազման Ճճատելովբջջի խոռոԱ յս դեպքում դեպքում: առաջացնում է ցանց ն կարժես չիթերով լցվում է բյջի չըչ մեջ, տեղափոխվելովպատերի երկարությամբ ն

Այս ներնույմի ծավալըն Բջջիմեջ կվերականգնվիտուրգորը» է դեպլազմոլիզ: Քո կոչվում կիսվելու երկու տիպ՝ Տարբերում են կորիզի Ն բջ ն անուղղակի: Ուղղակի կիսման ժամանակ (ամիուղղակի տող) մայրական բջյի մեջ երեան է գալիս միջնորմ, որը (այդ թվում նան կորիզը) բաժանում է երկու լար պլլբուտտ նոր երկու բջիջների: Ավելի բնորոշ է կիսվելու անմասի՝ Հաուղղակի եղանակը (միտոզը կամ կարիոկինեզը)։Այն մեժ ժամանակ մասին: Այդպիսի կիսման տուկ է բույսերի դիտվում են մի քանի Հիմնական փուլեր՝՝ պրոֆաղի, մետա-

անաֆազի, տելոֆազի (նկ.6): Տազի,

-

լ

է ի

|

պակուռլեձրի

միջե:

բյջի ֆիզիոլոգիական Տուրգորը պլազմոլիզը ճատկություններնեն, որոնք պալմանավորված են ցիտոպլազմայի կիսաթափանցիկությամբ,այսինքն՝ չուրը ն Ճանքային աղերը անցկացնելու ն խոշոր մոլեկուլներ ունեցոլ լուծուլթները պաճելու ընդունակությամբ: Բջջի մեջ բավական է բջջաճյուքանակությամբ չուր մտնելու դեպքում մեծանում

Աա Աննան ւմ Ա

տեղծվում

մե

ծավալը,

ուոլի

ի

մ

/

է

նե

Կնա

Արուլոդոր:

է

ն

է

կնձիկի

միջով,կմեծացնի՝ ցիտոպլազմայի վակուռկքաիանցի

:

:

բջիջներում.

3--մետաֆազ,

4-անաֆա, 8--տելոֆամ բջջաքագանքը:

է, չափով մեծանում Փրոֆազի դեպքում կորիզը որոշ են նրանում երենում քրոմատինի մանրագույն «ատիկներ, `

ատուկ մարմնիկներ դրանք ձուլվելով առաջացնում նն քրոմոսոմներ: ձուրաքանչյուրքրոմոսոմ բաղկացած է երկու

ձրկայնական կեսերից՝ քրոմատիղներից: կորիզի թաղանքը կո

բջջի կոչվումէ

(կամ բույսը) դնելով շաքարի

2--պրոֆաղ,

սաղմերը, 7--նոր 6--րշջաթաղանթի

ն

պլազմոլիզ: Պլազմոլիզը կապված է բջջի ջուր կորցնելու ն վակուոլի կրճատման ճետ. Պլազմոլիզ կարելի է առաջացնել արձեստականորեն,բջիջը ամ. աղի լուծույթի մեջ, ելութեր՝ որոնք ջուր են կլանում: եթե այնուճետն բջիջը տեղափոխեն մաքուր չրի մեջ,չուրը նորից ։

1--ինտհրֆազ,

նրա վիճակը անվանում են պրոտոպլաստը

ճեռանում

առմատիծայոի ընդեղեննեոի Նկ. 6. Միտոզը(կառիռկենեզ)

Ի

(արված Տուրգորի ճակառակ ձրնույքը, երբ նման, պատերիը սեղմվում ձգում է քթազանքը։ Բջջի այդ

ներս

,

ն

քում

է

ն

կորիզակը

Այս փուլում

ն աստիճանաբար

ըշետա-

անչճետա

էն,

Մետաֆազիփուլում քրոմատիդները կարճանում նե ճաստանում են, ղասավորվելով բջջի լայնական (էկվատորիալ) մասում: Այդ ժամանակ ձնավորվում է նան աքրոմատիկ փլեկը, որի թելիկների մի մասը կպած է ջքրոմոսոմներին, մյուսները առաջացնելով աղեղներ, ձգվում էն դեպի բջջի

նեոն երը:

Անաֆազիփուլում իլիկի թելիկների օգնությամբ քրոմաեն դեպի բջջի բնեոները,) առաջացնելով տիդները «եռանում ջթ

հական կողմից անցնում են լայնական կողմը, այնտեղից՝ մյուս ծրկայնականը, կատարելով լրիվ շրջան, նկարում են բջիջներ, դրանց մեջ ցույց են տամի ցանի պարենքիմային ն լիս քլորոպլաստները սլաքներով նշում են ցիտոպլազմայի

քրոմոսոմներիմիանման Հավաքածուով երկու խումբ, որոնք կրկնում են կորիզի քրոմոսոմների Հավաքաժուն՝նախքան նրա կիսվելը:

գոյանում են Տելոֆազի փուլում բջջի բնեոների մոտ ն կորիզներ՝ կորիղակով կորիզաքաղանթով։ կորիզի կիսում

ուղղությունը: շարժման Տուբգոր, պլազմոլիզն դեպլազմոլիզ: ժլոդեայի

դրանով ավարտվում է: նան ցիտոկոռրիղիկիսվելուն ղուղաճեռ տեղի է ունենում ապլաղմայիկիսում: Դեոնս մետաֆազի փուլում բջջի լայնական ճարթությունում պեկտինային նյուքերից առաջանում Է բաժանում է երկու բարակ թաղանթ, որի պրոտոպլաստը մասի: Հետագայում թաղանթի երկու կողմերից դուստր: Բջիջների միջի առաջանում են նոր բջջային պատեր՝ տեղի է ունենում ցիտոկինեվ, այսինքն՝ բջջի կիսում: շա»-Առաջադրանք կատարմանկարգը: Ցիտոպլազմայի ժումը:Այս ավելիճարմար է դիտելէլոդեայիտերնի բջիջներում: Դրա Համար պինցետով չրի տակ էլոդնայի ցողունից: պոկում են ոչ ալնքան խոշոր մեկ կանաչ տերն ն դնում են առարկայական ապակու վրա՝ ջրի կաթիլի մեջ այնպես, որ' տերն վերնի կողմը (ըստ ցողունն վրա ունեցած գիրքիի ծածկապակիով ե ուղղվաժ լինի դեպի վերն, ծածկում են նկարումւտերնի եզրագիծը՝ նկարն անելով ճնարավոր չապրեպարատը դիտում են մանրադիփով մեծ: Այնուճետե, տակով՝ փոքր խոշորացման տակ, Պրեպարատր դանդաղ: տեղաշարժելով տեսադաշտում, նշում են, որ տերերըբաղկացած է շատ նեղ ն բաց-կանաչ երկայնական բջիջներից՝ եղրերիմուտ ու մեջտեղում ն ավելի լայն՝ Ճճամարյապարեն-

տերնի

եկշերտ (տերեր

նան

Տեղ«տեղ տեմնացած մասում: քիմալին բջիջներից՝ ոնի երկարությամբ ձգվում են մուգ շերտեր, որոնք իրենցից ներկալացնում են միչջբջիջներ՝նեղ տարածություններ բջիջի) ների վերնի ն ներքնի շերտերի միջե են տալիս պարենՏերնի եզրագծային նկարի վրա ցույց

Դրանից Հետո քիմային ն պրողենքիմային բջիջների դիրքը: անցնում են տերնի ուսումնասիրությանը՝ մեծ խոշորացման տակ, Ուշադրությունըկենտրոնացնելով տերնաջղին կպած երկուսից-երեք բջիջների վրա, նկատում են ցիտոպլազմայի է քլորապլաստշրջանաձի շարժումը, որը իր ճետ տանում ները: Դրանքշարժվում են պատերի երկարությամբ, երկայ-

տերեր պլազմոլիզի ն դեպլազմոլիզի երնույթների ուսումնասիրության ճամար: Դրա ճամար կարելի է օղդովել արդեն պատրաստած պրեպարատից։ Պրեպարատըմանրադիտակի սեղանիկից չանելով, մեկ անգամ նս դիտում են պարենքիմային բջիջների կառուցվածքը մեծ խոշորացման տակ, ն ընտրելով մեկ ավելի խոշոր բջիջ, նկատում են ցիտոպլազմայի թափանցիկ, պատամերձ շերտը, որը ներսից պատում է ամբողջ քաղանթքը, նվալաձն քլորոպլաստներո են նրա մեջ ն սեղմված են բջջի սրատերին: խորասուզված Դա կենդանի բջիջների նորմալ վիճակն է՝ տուրգորի վիճակ: նկարում են երկուսից-երեք բջիֆ՝ մեժ խոշորացման տակ, են տալիս բջջարաղանքը, ցիտոպլազմայի պատամերձ պույց շերոր ն քլորուվլլաստները: Պլաղզմոլիզառաջացնելու ճամար պրեպարատը վերցնում նե էլոդեսյի տերնր դնում են սեղանիկից մանրադիտակի կերակրի աղի լուծուլթի կաթիլի մեջ, ծածկում են )0-։անոց վոք խոշորացման տակ: ծածկաղպակիովն դիտում են որ Որոշ ժամանակից ճետո նկատում են, սպլրուտուզլլաստը . աստիճանաբարանջատվում է թաղանթից: Սկզբում այն իսկ այնուճետն նան անջատվում է Բջջի անկյուններից, թաղանթի մյուս մասերից, կլորանում է հ դասավորվում բջջի կենտրոնում: նկարումեն պլավզմոլիզի տարբեր մփուլերում գտնվող մի քանի բջիջներ: Տերնր լվանալով չրով լցված անոթում, դիտում են դեպզաղմոլիզը, այսինքն՝ պլազմոլիզի ճակառակ երնույթը։ Այս դեպքում բջջանյութի ավելի բարձր խտությունը առաջացնում 1 ջրի արագ է, մուտք դեպի բջջի ներսը, վակուոլը մեծանում կրկին գրավում է պատամերձ դիրք" «րոտոպլաստը կոբիզի ն բջիջնեոիկիսվելը: Կարիոկինեզիփուլերը դի-. տում են սոխի արմատի ծայրի հրկայնական կտրվածքի «յատրաստի մշտական պրեպարատի վրա'

լավ օբյեկտ է

`

Խորիղի ն բյջի կիսվելու ընթացքի մասին լրիվ պատկե րացում կազմելու Համար ճարկավոր է ուշադիր դիտել պրե-

փոքր խոշորացման տակ` դտնում արատը: Մանրադիտակի

կտրվածքի այն մասը, որտեղ բջիջները մանը են ն կորիղները մուգ գույնի, Մեծ խոշորացման օբյեկտիվի տակ նկատում են, որ պրեպարատի այդ մասը բաղկացած է արմատի մակերեսին զղզուգաճնռ շարքերով դասավորված բջիջներից: Դա արմատիավելի երիտասարդդուին է, որտեղ հն

տեղի է

կորիզների ն բջիջների բնտենսիվ կիսում: Այդ գուռու բջիջներում կորիզները միատեսակ չեն, քանի որ պրեպարատը պատրաստելիսդրանք ֆիքսվել են կարիոկինեչ-

լով

ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Բուսական Ճյուսվածքներն իրենցից ներկայացնում են ըստ կառուցվածքի միատարը, ըստ կատարող ֆունկցիաների միատեսակ բջիջների ճանրագումար, որոնք միմյանց Հետ կապված են ն ունեն ընդճանուր ծագում: Ըստ բույսերի կյանքում ունեցած ֆիզիոլոգիական դերի ե ընդճանուր նշանակության, բոլոր Ճլուսվածքները միավորում րկու

խմբում՝

1) Գոլացնող(մերիոտեմներ)ն 2) մշտական: Մերիստեմներըսաղմնային (էմժբրիոնալ) ճյուսվածքնքեր

դրանցից առաջանում են մշտականները: Ըստ ծաղգմաի մերիստեմները լինում են առաջնային ն երկրորդային, ըստ բույսի մեջ ունեցած դիրքի դադաքային, ներդիր ն կողեն,

քային,

Մշտական Հլուսվածքները միավորոսք են Ճյուսվածքների Հետեյալ սիստեմները՝ ծածկող, Հիմնական, փոխադրող, մեխանիկական ն արտաղատող։ ծուրաքանչյուր Ճյուսվածթ

ան

՛

ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԳՈՑԱՑՆՈՂ ՀՅՈՒՍՎԱՍՔ

ունենում

զի տարբեր փուլերում: ճամեմատե Պրեպարատում ն կորիզների Բ րի կկաղմությունը ք ճեյո կամ դասագրքի նկարի ցուցադրական աղյուսակի վրա դտնում են կարիոկինեզի բոլոր փուլձրը ե ցիտոկինեզը, են նկարում բջիջները՝ կորիզներով, փուլերի այն Ճացորդականությամբ, որով տեղի է ունենում կիսման պրոցեսը

ձն

կատարումէ որեէ մեկ գլխավոր ֆունկցիա, բայց կարող է եան ժի քանի լրացուցիչ ֆունկցիաներ: կխտոսրիել Տվյալ քնմայով ուսանողները ծանոթանում են դոլացնող, մադկող, մեխանիկականն փոխադրող ճյուսվածքների ճե, օրգանների մլուս Ճճյուսվածքներինծանոթանում են բույսի ժամաուսումնասիրունյան սւնատոմիական կառուցվածքի

(ՄԵՐԻՍՏԵՄ)

Առաջադրանք:Դիտել բողբոջի կազմությունը՝ ցողունի

աճման

կոնի"

արմատի ծայրը: Նյութը ն սարքավորումը: էլոդեայի թարմ կամ ֆիքսած բողբոջներ, կոնի երկալնական կտրվածթի պատրաստի կողունի ն արմատի աճման պրեպարատներ, մանրադիտակ, պրեպարատային խոչորացույցներ ն ասեղներ, առարկալականն ծածկապակիներ: Հետ

ն

Բույսերի Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: ցողունի ն արմատի ծայրում դտնվում է, այսպես կոչված, աճման կոնը. ցողունի աճման կոնը ծածկված է դադաթնային իսկ արմատիւոերնեներով,որոնք առաջացնում են բողբոջը, նր՝ ճատուկ բջիջներով, որոնք առաջացնում են արմատապատյանը: Աճման կոնում է դտնվում առաջնային մերիստեմը: Սերմնավորբույսերի առաջնային մերիստեմը կաղզմըված է խիտ միացած »պարեհնքիմային բջիջներից, որոնք ունեն բարակ թաղանթ, խիտ ցիտոպլազմա, խոշոր կորիզ ե շատ մանր վակուղլներ: հարննպաստպայմաններում մերիստեմի բջիջներն անընդճատ կիսվելու ընդունակություն են ձեռք բերում: նռաջադրանքիկատարմանկարգը: Ցողունիաճման կոնը: քլոդնայի արմ կամ սպիրտիմեջ պաճվաժ բողբոջները կրտրում էն ն դնում առարկայական ապակու վրա՝ ջրի կաթիլի մճջ։ Աշխատանքի ճամար ավելի լավ է ապակին տեղափոխել պրեպարատային խոշորացույցի սեղանիկի վրա: Դրանից Հետո, երկու ձեռքում էլ բոնելով մեկական պրեպարատային ասեղ, սկսում են ճաջորդաբար, բողբոջի ճիմքից դեպի ն մեկ-մեկ առանձնացնել բոլոր նրա գաղզաթը,զգույշ տերնները՝ մինչն հրեա տերնների մեջ թաքնված ցողունի ծայրը: են պոկում ամենավերնի, Ճաղիվ եկաԱռանձնապեսզգույշ

տելի տերնները: Դրա ճամար աշխատանքի ժամանակ պետք կոնը է օգտագործել խոշորացույց, որպեսզի նուրբ աճման են ցոչվնասվի: երբ դադաթը մերկանա, այն անջատում ղունից ն դնում թարմ ջրի կաթիլի մեջ՝ այդ նույն ապակու վրա, նրա վրայից նախապես 4Ճեռացնելովպոկած տերնները, են ծածկապակիով ե Ճնշում չդործադրելով, ծածկում ուլշ, գույշ, ճնշ չգորժադրոլ են ջրի կաթիլ, որպեսղի կոնը երա մեջ կողքից ավելացնում կինի: Պատրաստի պրեփոխադրում պարատի են մանրատիստւկի սեղանիկի վրա ն դիւում մն փոքր խոշորացման տակ, Շիվի ծայրն ունի կոնի ձն, ճար է, կլորավուն, առանց որմէ ընձյուղների (նկ. 2): նրանից փոքր-ինչ ներքն նըմեծ ոչ կատվում են թմբիկներ՝ տերնների սաղմերը: Որքան գա-

վիեպարատիվրա: Փոքրըխոշորացման օբյեկտիվի տակ տեծղավորնլովարմատի գագաթը, գտնում են արմատապատյանըն աճման կոնի դագաքային մերիստեմի բջիջներՒ Ռջաղդիրդիտելով կտրվածքի այդ մասը, նկատում են, որ

կոնը րաղկացած է խոշոր կորիզներ ունեցող մանր բջիջնեչ Գագա իլ: նրան գ է մոտենում պատղ եր ծւսմր մուոյ որտեղ Իրն են: յանը, բջիջներն առանձնապես մանրը Դրանք առաջացնում նն արմատի «աճման կետր», Պիտելով արմատի ծայրը» հկարում են նրա ընդճանուր տեսքի, նկարի վրա ցույց տալով աճման կետը ն արմատապայտյանը:

ԾԱԾԿՈՂ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Առաջադրանք. 1. Պատրաստելպրեպարատ ն դիտել ղանաղան բուլանրի ոնրեն երի էպիդերմիսը: 2. Անզեն աչքով ն մանրադիտակովդիտել կարտոֆիլի պալարի խցահային չերոր: դիտել Մանրադիտակով բնափայտային բույսերի պերիդերմը ն

.

ու

:

գարից

Ճճեռու

են,

այնքան դրանքխոշոր են:

նկ.

7.

Լ-ամման

էլոդեայի բողբոչը՝անման կոնով. կոն, 2-ակրնաքմբիկներ, 3

«ոէրենեը, 4--կողալին

բողբոջների Քմրիկ-

ներ»

Պատրաստի սյրոՊարատի ճետո «իրությոնից հն կոնի նկարում

ուսումնա-

ընդճանուր ւեսքը՝

տերեների տաղմերտվ: մանրամասն ու ույ)բջիջների կաղմության Մերիստեւմի աճման են երկայնական կոնի Ֆասիրությունը կատարում մշտական վրա, այն ն երկված պրեպարատների կտրվածքի խոշորացման տակր կոնը: Այն ուսումնասիրում են գլութ աոխի արմատի ծայրի երկայնականկտրվածքի պատրաստի դիտելով

մեծ

ԱՐմատիաճման

՛

՞ Աա ա

Ւ

ն սարքավորումը: Տրադեսկանցիայի,արհաժազկի ն էգիպտացորենի քարմ կամ ֆիքսաժ տերններ, կարտոֆիլի պալարներ, թանքորվենու պերիդերմի պատրաստի պրեպարատներ, լքանքրվենու եռափյա ճյուղի թարմ կամ ֆիքսաժ կտորներ, մանրադիտակ, սրիլ, առարկայական ն ծաժկապակիներ, դանակ, պրեպարատային ասեղներ, ֆիլտրի

իուղք:

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Բույսերի օրգանների Մակերեսը մշտապես պատած է ծածկող լուսվաժքով, որը դրանց պաշտպանում է լորանալուց, մեխանիկական վնասվածքներից, սնկերով, բակտերիաներով վարակվելուց ն արտաքին միջավայրի մյուս անբարենպաստ ներդործություններից: Տարբերում են ծածկող Ճլոսվածբի երեք տիպ՝ մաշկ (էպիդերմիս),խցանային շերտը ն կեղեր։ Տերեների, կանաչ շիվերի,ծաղիկների, արմատիկների վրա պտուղների, ջանում է մաշկ. բփփերին ծառերի փայտացողցողունների, ուռորդետնյա օրդանների՝արմատների ն պալարների վրա է խցանաշերտ: դոարդգանում ծառերի բներբ Բազմամյա ծածկված են կեղնով։ Բոլործածկող ճլուսվածքների Համար ինդճանուր Ճամառա-

Յէ

լինելը ջրալի: դրանց թաղանթների անթափանցելի դոլորչիների նկատմամբ, բյիջների խիտ միացումը ն միլ Բչիջային տարածություններչունենալը: Մաշկը կամ էպիդերմիսը (նկ. ձ) առաչնային ծածկող է առաջնային մերիստեմի Պյուսվածք է, այն առաջանում արտաքին բջիջներից էպիդերմիսի բջիջները կենդանի են, Թափանցիկ, պրոտոպլազմանիր մեջ խորասուզված կորիզի

կանիչէ

տակ Հերձանցքի ճնզքիը:

՝ .

է խոռոչը,որբ մշտապես դտնվում Հետ, միացածէ միջբչիչների սիստեմի Շատ րույսերի մաշկի վրա առաջանում են ժի շարք դոուժեղացնում չորացումից որոնք ավելի են լացումներ, ե րս օրինակ՝ մոմափառը, նշանակությունը: պալտ վանելու ն այլն: սվաիկնիիը ձնավորվում է երկրորդական մերիստեմիլ՝ ԲՂԽ̀բանաչերտր ա կերպ՝ ֆելոդենից։ անայինկամբիումից, կամ այ էլմ խայինկալիումը կարողէ առսջանալ էպիդերժիսիբջիջբայ ավելի Հաճախ այն առաջանում է էպիդերմիսի ձզաժ ձիմեական Ճյուսվածքի բջիջներից: Տանդենու՞լ

փեր,

"տավ

Նկ.

8.

Ոլոռի (Ա)

ն

էպիդեոմիսը. հգիպտացոբենի (Ք) տեբնեի

1--էպիդերմիսի բյիջներ, 2--Ճճերձանցք, 3--փակող բյիչներ, 4--ուղեկից Բջիջներ, 5--ճերձանցքի մասի սխեմատիկ պատկերը՝ բաց վիճակում:

Նկ.

,

Լ

մեկտեղ բարակ շերտով փպածէ թաղանթին, Պլաստիդներից ավելի «աճախ ճանդիպում են լեյկոպլաստները. քլորոպղպլաստներ, սովորաբար, չեն լինում, բջջի խոռոչը կզբաղեցՂ-. ված է մեկ մեծ վակուղլով։ Մաշկի բջիջների Համար չատ բնորոշ է պատերի ոլորապտույտ գծագրությունը ն արտաքին դրանց վրա կուտիկուլայի Հաստացումները՝ թաղանքների անգույն թաղանթների գոյլացումով: ներքին Ճյուսվածջների ն արտաքին միջավայրի իջե պազափոխանակությունըիրականանում է Ճատուկ, այողհս կոչված, ճերձանցքային ապարատի կամ ՃճերձանդքներիօդՖուքյամբ: Հերձանցքը բաղկացած է ծայրերում իրար միացաժ փակող բջիջներից ն ճեղքանման անցթից՝ ՃԼրձանցթի :

.

պերիդեոմիկազմությունը. Թանթովենու

4--ֆելողերմ, 42--խցանային կամբիում (ֆելուեն), մնացորդներ, 5--կատարող բջիջներ: Վ--Վալիղերմիսի

շետ

Ս.

խրահայչնրա,

միջնոր ենրի միջոցով կրկնակի կիսման ճանապար"ով խցահային կամբիումը օրգանի արտաքին կողմից առաջացնում է նոր բջիջների ուղիղ շառավղային չարջեր։ Դրանց թաղանըները ներծծվում են ռսուբերինով ն դառնում անթասիանցելը իի

մաղը

ն

ցազերի "ամար, որի Հետնանքով բջիջների պարունակ-

մձոնում

է:

Այդպես առաջանում է խցանաշերտը: Ինք,

կամբիումը մնում է որպես կենդանի Ճլուսվածք: իրենիը ներս այն առաջացնումէ նան կենդանիբջիջներ, այսպես կոչված, Ֆելոդերմը։ Խցանաշերտր, բսպանային կամբիումը ն ֆելոկազմում են պլերիդերմը(նկ. 9): դերը խզանով պատած օրգանների ե տրտաբին հիջավայրի

միասին

եղիդերմիսի բջիջներում ենրն հիրձանհցքը: վրա ցույց

նշում

այսպես կոչմիջն Ճաղորդակցության ճամար գոյանում ված ոսպնյակներ: Դրանք ունեն ոչ մեծ թմբիկների ձե: Ապագաոսպնյակների տեղում, ավելի «աճախ ճերձանցքի մուսկ խցանային կամբիումը սկսում է ուժեղ կերպով կիսվել ն առաջացնում է կլորավուն բջիջներ. դրանց անվանում են կատարող բջիջներ: ճնշում է մաշկի վրան ոլ աոռում ԱյսԲջիջների ղլանգվածը է այն, այս դեպքում կատարող բջիջների միջի դոլանում են տարածություններ՝ միջբջիջներ, որոնց միջով օդը թափանցում է կենդանիճյոավածքները: տեԱռաջադրանքի կաւռարմանկարգը: Ցբադեսկանցիայի «ամար Րեի էպիդեբմիսը: Պրեղպարատ պատրաստելու տրադեսկանցիայիտերնը փաթաթում են ձախ ձեռքի ցուցամատին այնպես, որ նիա մորֆոլոդիապես ներքնի կողմը ուղղված լինի դեպի վեր: Պրեարատային ասեղով ռպլոկելո| դնում են անդույն թափանցիկ թաղանթի մի կոոր, արագ առարկայական ապակու վրայի չրի կաթիլի մեյ՝ պատրաստում են պինպարատ ն դիտում փոքր խոշորացման օբյեկէպիդերմիսը երնումէ խվոոիուտիվի տակ: Տեսադաշտում պած, քափանցիկ ըջիջների ։տնսքով, որոնց միջն «անդիպում են ճերձանցքներ։ Դրանը ժիակցող բջիջներն ունեն լոբու սերմերի ձնյ որոնք մեկը մյուսին են նալում իրենց զողավոր կողմերով ն միացած են ծժծայրերում:Բջիջների միջո է «Հերձանցքիճեղքը: Յուրաքանչյուր «երձանցք նկատելի է շրջապատված չորս կարճ, կողմնակի (ուղեկից) բջիջներով, են Հերձանցքի որոնք առաջանում դեքում: դոլյացման 0բյեկտիվները փոխելով, մեծ խոշորացման տակ դիտում են էալիդերժիսիբջիջներըն Հերձանցքը: Դրաճամար պրեսլարատրը տեղակալում են այնպես, որպեսղի ճերձանցքը դոնվի տնսադաշոխ կենտրոնում: էպիդերմիսի բջիջներում տարբերում են Հատիկավոր ցիտոպլաղման, կորիղը ն անգույն լեյեն կորիզլներին: Մեժ քանակուպլաստները,որոնք մոտենում կությամբ քլորոպլաւստներովճերձանցքների միակցող բջիչներն ունեն անձչավասարաչափճաստացած պատեր: Դեպի Հերձանցքի ճեղքն ուղղված թաղանքն ավելի շատ է ասՄեծ խոտացած, ճակառակ կողմինը չատ բարակ է: են էպիդերմիսի մի քանի բջիջշորացման տակ նկարում են

ե լեգո առտները, իսկ Հերձանցքի

`

են են

կորիզը տալիս

Հերձանցքի Ճեղքը:

Քլորուլլաստներով, րչիջենրը՝ միոկր"" Ցորենի էպիդեոմիսը ն

տերեների ձալազվինեոի

րհ,

լով,

:

կատ

ասեղով պատոեՀայազգի բույսի տերնի մակերեսը են բարակ թաղանթը:Պատրաստելով ճանում պինըետով

խոշորացման տակ: երկայնական ւոերեի ձգված փի դերմիսի բջիջները ն ունեն պարուրաձնպատեր:Բացի առահրջի ուղղությամբ են Հերձանցջները. երկու ուղեկից կթվարԲքիլննրից,երեում Հերձանցք(ողրերի ուղղությամբ: ժացաղզգիների Թլիլներով, տրադեսկանցիայինը: կերի այյ էնր էն կառուցված, ջան են ն միացած ենծայձզված խիստ բջիջները ժիակյող երկու են մարզաքարերի։Յուրոինրում, Ջնով դրանք Հիշեցնում Պաստ է թանլյուր միակցող բչիջ իրենից ներկայացնում խո-

յայն դիտում պինպարաա, են

փոքր

ն մեժ

են

լայնացումներով բշոտիկանման պատերով ն ծայրերում միւսկցող բջիջների մեծացման դեպքում Տուրգորի կովակ, են ն ետ ձգում միջին մառը, Հերայրերը լայնանում են միակցող մձանըքիճեղքը բացվում է: Տուրդորը փոքրանալիս են ն Հերձանցքը ւվակվումէ: բջեյինրի ծայրերը սեղմվում են էաիղերմիսիմբ թանի Հերձանցքով բջիջներ նկարում են

խոշորացմանտակ: նկարին կից տալիս կան հշանները: վոա: կարտոֆիլի պալարբների կարտոֆիլի խԽղանաշեբտը սորտի) է գունավոր (ավելի լավ լով լվալած սալարը են մի քանի մասերի: կտորներից մեկը վանակովկտրտում

մեմ

բացատրա-

նն այնպես, «պողամիսը» որ պալարի պալարի փաիկեյնամ տակ: Այնունճանկյան ուղիղ գտնվի նկատմամբ ժակձրեռի

մի քանի բարակըլայնական կտրվածթեն ջրի կաթիլի մեչ, կեր. ամենաբարակ կտրվածքը դնում ն ձն պրեպարատ դիտում փոքր ն մեծ խոշոպատրաստում բաղկախարան տակ: կարտոֆիլի պալարի խցանաշերտը որոնք ղոաԼ տափակ բջիջների մի քանի շերւոերից, են

տն սարիովանում

կաճ

ուղիղ շարքերով: խրահոշնրտիցդեպի ներս երեում

սավորվաժ յով

նն

«իմիական

են

պաշարայինօսլա-

բջիջները: կլորավուն Պլուսվածքի

պեբիղերմըե

անա-

նախքան պերիղերմի ռսպնյակնեոը:

Դ8

տոմիական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը, դիտում են կամ Ճաղարչենու ր ԴՐ րր ոապնյա բազմաթիվ երկարացածթմբիկների՝ նավորման են տեսքը ոսպնյակցողունի արտաքին ների վրա: նկարում ների «նտ: Դրանիցճեւտո անցնում են ոսպնյակով պերիդերմի պատրաստի պրեպարատի ուսումնասիրությանը, են Մ վրա րադիտակի սեղանիկի լերիդերմը երնան միաժամանակ տեսադաշտում պեսզի ոսպնյակը: Առաջին ճերթին ուշադրություն նեն դարձնում ոսսլնյակի երկու կողմերում գտնվող ոլերիդերմի վրա: Պերիդորմում տարբերում ոն Բջիջուրի բջիջներ, խցանայի րից դեպի կենտրոնը).

ցողունի թանթրվենու Հ Մազորոաը ԱՆ չո ու ո «ոլոխցարաշորտի ան որնմանրավորումթ ա մի ն

րոքարի ժայ խցանաշեիտի(ցողունի

կամբիումի ն ֆելոդերմի բջիջներ: Դիտելով ոսպնյակը, այնտեղ զտնում են կատարող բջիջները ն միջբջջային տարածությունները: Ոսպնյակի բոլոր բջիջները առաջացել էն մոէ ուսպնյակի «ճիմքը' րիււռեմի միջոցով, որը ապլատում մասը ոսպնյակի Ճեւոնկաո ւսումնասիրվող Պերիդերմի են վրա նշում են տակ. նկարի խոշորացման փոքր րում խցանաշերտի բջիջները, խցանային կամբիումը, ֆելոդերմի նե ռսապնյակի նչպես նան ե կատարող բջիջները ը բջիջները, չիջ ոջիջն

ինչո

միջբջջային տարածությունները:

ՄՆԽԱՆԻԿԱԿԱՆ

.

ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Առաջադրանք: ԾանոքանալմեխանիկականՀլուսվաժքի տարբեր տիպի ճետ: բջիջների կազմության առանձնաձատկությունների Ն:ութը ն սարքավորումը: Վուշի, կարտոֆիլի, դղումի ցողունի լայ: տանձիքարմ կամ փինական կտրվածքի պ ոոուրուստի պրեղարատներ, ռած ցողուններ, մացզերացված եղինջի կամ կանեփի պտուղներ, վուշի, խիտ աղաթթու, մանրադիտակ, առարկայականն ծածկաոլակիներ, պրեղարատային ասեղներ:

ֆլորոդլլուցին

ն

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Բույսերի վերերկրյա օրգանները, ճատկապես ցողունները ն տերնները, ենթարկվում են մեխանիկական մեծ վնասվածքների(քումու, անձրեի, ձյան ներգործությունը, ճյուղերի, ծաղիկների: որոուղների ծանրությունը ե այլն): Բույսերին անճրաժեշտ դիմացկունությունը

ապաճովում

են

բջիջների

տուրգորբ

ն

Հասվածքների կոմպլեքոր, բոյոր

որոնց մեջ մեծ դեր ուննն որոնց ընդճանուր ՃատկուՃյուսվածքները, փեխանիկական Լ ճաստացած լինելը քաղանքների թյունն են երեք Տարբերում մեխանիկական Հյուսվածքների

թիա.

կոլենքիէ,

Բջեջեեր),

սկլերենքխ

ն

ակլերեիդնել (թարային

կՍալենքիմի չՀամար ավելի բնորոշ է բջջաթաղանիհերի անձճավասարաչաի Ճաստացումըո ԱվելիՀաճախՃանդիսլում են կոլենքիմի երկու տիղ՝ անկյունային ն թիթեղային: Առաջինդեպքում թաղանթը Ճաստանում է միայն բջիջը ոնկյուններում, երկրորդ դեպքում` ճակառակ (տանդենուլ) պատերի վրա։ կԿոլենքիմի բջիջների թաղանթները ցելյուլողային են, լայնական կտրվածքներում փայլում են։ կոլենքիմի բջիջները կենդանի են։ Կոլենքիմը գտնվում է օրգանների ժայրամասերում։ երնան գալով մյուս մեխանիկական Ճյուովածքներից ավելի շուտ, կոլենքիմը ծառայում է աճող օրղդանեհրի ամրացման ճամար Սկլերե նքի մը բույսի ավելի դիմացկունՃյուսվածքն /, Այն րաղկացած է սուր ծայրերով ն ճավասարաչափ Ճառպացած քաղանթներով պրողենքիմային բջիջներից: Մկլեսովորաբար ստորաբաժանում են եղնալին ն յենքի մ կեղնայի իննջիմբ /որաբարրաբ բնափայտային (լուբային՝ լիբրիֆորմ) թելիկինրի։ նեղնային ինլիկննրը զոտնվում են ցողունի կեղնում ն նրան դիմացկու-. հուքլուն են ճաղորդում ծովելու նկատմամբ: Բնափայտային քնլիկենըը կեղնայինից տարբերվում են նրանով, որ դրանց ավելիՔիչ են Ճաստաբչիչլներն ավելիկարճ են, սլատերն են: կաժ ն փայտանում Սկյ հ ր նի դն երը (քարային բջիջները)մեխանիկական ճյուսվածքի Ճճատուկտիպ են: Այս բջիջները շատ բազՍամն նն, խիստ ճասոստցած նե փայտացող թաղանթներով: դրանք շատ երկար չեն, ավելի «աճախ պարենքիմային նն կամ երբեմն ճյուղավորված: Քարային բջիջները սովորաբար մեսած են, ունեն ոչ մեծ խոռոչներ ն բազմաթիվ ծակոտկեն խողովակներ ճաստացած թաղանթի մեջ: Սկլերեիդներըճանդիպում են տարբեր բույսերի պտուլհիերում, տերնեներում, ցողուններում ն արմատներում: Առաջադրանքիկատարման կարգը: Կոլենքիմ:Կարտոֆիլի Յ7/

ճակնդեղի տերնակոթունի) ընդլայնական կտրվածքի պատրաստի պրեպարատի վրա, մանրադիտակի փոքր խոշորացման տակ գտնում են անկյունային կոլենքիմի տեղամասերը, դրանք աչքի են ընկնում թաղանքների փայլով: Օզլեկտիվի փոխում են մեծ խոշորացման տակ ն դիեն տում թաղանթի ճաստացումները բջջի անկյուններում: Անկյունավոր կոլենքիմի ժի քանի բջիջներ նկարուժ են մեծ խոշորացման տակ: Թիթեղային կոլենքիմին ուսանողների ծանոթանում են ցողունի անատոմիական.կաղմությունն ուսումնասիրելիս: Փոքրըխոշորացման տակ դիտելով վուշի Սկլերենքիմ: ցողունի լայնական կտրվածքի ախատրաստի պրհվպվարատը, դտնում են լուբային թելիկները Դրանք դասավորված են խմբերով (փնջերով) ցողունի կեղնում ն աչքի են ընկնում բաց դույնի թաղանթներով:կուբայինթելիկները մենծ լխոշորացման տակ դիտելու Համար պրեսլարատում ընտրում ին կտրվածքի ավելի բարակ մասը ն տնսադաշտիկենտրոնում

ցողունի(լամ

տեղակայում են փնջիկներիցմեկը: Ուշադրություն են դար-. ձրնում այն բանի վրա, ամբողջ վուն ազմված է բազմաթիվ լուրաքանչյուր բջիջ ունի տՀավասարաչաիձաստացած թաղանք ն խոռոչ, որը Հաճախ տեսանելի է միայն սն կետի տեսքով: Առանձին լուբային թելիկները դիտում են վուշի, կանեֆի կամ եղինջի մացերացված վերցրած նյութի վրա: ցողունից րա ճամար այն փորձանոթից, որտեղ լողունի կտորները ենթարկվել են մացերացման (այսինքն բջիջները կպցնող միջբջջային նյուքերի լուծման),ապակյա ձողիկով վերցնում են լուբային թելիկների մեկ փունջ, լվանում են ջրում ն դնում են առարկայական ապակու վրա: Պրեպարատալինասելներով փունջը բաժանում են առանձին թելիկների ն պատըաատու են պրեպարատ: Թելիկի ընդճանուր տեսքը դիտում

եեխրէմ

արիան հիտ Ա որ

ներկալաց-

պրեւվարատը, նկատում են, որ թելիկը իրենից նում է սուր ծայրերով մեկ սրողենքիմային րբջիջ: Բջջի խոռոչը նկատելի է նեղ խողովակի տեսքով, մնացած բոլորը

թելիկի քաղանքն է. Թելիկի կաղմությունը նկարում

են

մեծ

խոշորացման

տակ նկարի վրա Բլլի խոռոչը:

է

ցույց

տալիս սուր

ծայրերը, թաղանթը ն ԵՈ"

,

:

Սկլեշեիդներ(քարային բջիջներ): Ոչ լրիվ ճասունացած

տանձի Ճյութալի պտղամսից ասեղով կամ սկալպելով վերյնում են քարային բջիջների մի քանի դեղնավուն «ատիկճզմում են եծր ն դնում ժամացույցի ապակու վրա, զգուշ

սկալպելով կամ դանակովն խառնում մեկ կաթիլ ֆլորոգլյուցինի ն աղաթթվի ճետ: 2--Ց րոպե ճետո քարային բջիջների փոքրացած թաղանթների գունավորվում են վառ կարմիրով: Դրանիցճետո դրանք տեղափոխում են առարկայականապակու վրա՝ ջրի կաթիլի մեջ ն պատրաստում են պրեպարատ: Փոքր խոշորացման տակ գտնում են քարային բջիջների խրմբերը: Ուշադրություն են դարձնում դրանց ձնի վրա: Մեժ խոշորացման տակ դիտում են առանձին բջջի կազմությունը՝ թաղանթի ճաստությունը, բջջի խոռոչըչ ծակոտկեն խողովավնկարում ննրը, որոնք ներքափանցվածեն թաղանթի մեյ. են մի քանի քարային բջջիներ ն նշում դրանց մասերը: :

ՓՈԽԱԴՐՈՂ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Առաջադրանք: Մանոթանալ փոխադրող յլուսվածքնեբրի անոթային խրձիկների տարբեր տիպերի

ն

տարրերի

ն

ճետ:

նզիպտացորենին դդումի քարմ կամ Նյութը սարքավորումը: ֆիքսաժ ցողուններ, արնածաղկի ցողունի երկայնական կտրվածքի ն հղիպտացործնիու դղումի ցողունի լայնական կտրվածքի պատրասոի պրեպարատներ, առարկայական ն ժափկապակիներ։ սբիչ։

առաջադրանքիվերաբերյալ: Փոխադրող Բացատրություն ճյուսվածքն ապաճովում է նյուքերի տեղափոխությունը է փոխանակությունըբույսերի վերգետնյա ու ստորգետնյամասերի միջն, ջրի ն Հանքային աղերի ջրային լուծույթների տեղափոխումը արմատներից դեպի տերեները (վերընքազ որոնք ղոլանում են տերնեներում ն բույսի մեջ (վայրընթաց Հոսք):

բաշխվում

նեն

ամբողջ

Պյուսվածքի բջիջները նեիկարաձղված են Փոխադրող

ն

խողովակի ձն, դրանց լայնական պատերը ներթափանցված են բաղմաթիվ ծակոտիներով կամ էլ քայքայվում են լրիվ Փոխադրող Ճլուսվածքներում տարբերում են անոթունեն

Փոխադրող

ն մաղանման խողովակները (նկ. 10խ ները, տրախեիդգները իրենցից ներկայացնում են անչճավասաԱնոթներն սոնհրով սնամե չ խող ողոծ պատերով թաչախ 4 Հաստացա ժն փայտացած Հաստացմանբնուլթով անոթները լիվակներ:ՔԲջջապատերի նում կն օղակաձն, պարուրաձն, աստիճանաձն, ցանցաձն ն տավոր: ր կետավ

խրձիկներն

իրենցից Ներկայացնում

են մրիբանի տիպի ճյուսվածքների սիատեմ, դրանք առաջին

ճ8ինին ապաճովումեն «սննդանյութերի անցումը: Խրձիկներում սովորաբար տարբերում են նհրկու գոտի՝ թոիլնմը, որը կազմված է անոթներից ն տրախեիդներից, ե ֆլոնմը, որն առաջանում է մաղանման խողովակներով ճ ուղեկից բջիջներով: Փոխադրող Ճյուսվածքի տարրերից լացի, քրձիկի կազմի մեջ են մտնում պարենքիմը ն մենխանիկական 4յուսվածքը: Ֆլոնեմ ն քսիլեմ ունեցող խրձիկներին անվանում են լրիվ խսրձիկներ,ի տարբերություն ոչ լրիվների, որոնք կարող են կազմվել միայն ֆլոնմից կամ միայն

քսիլեմից:

էրիվ փոխադրող խրձիկները կարողեն լինել բաց

:

'

:

1--ցանցաձն,

Նկ.

10.

ն

2,

ԱնոթնեոՆ մաղանմանխողովակներ. 4--պարուրաձն,չ

ղովակներ, 7--ուղեկիը բջիջ,

5--օղակաձն,

թիթեղիկ: 8--մաղանման

6--մաղանման

խո-

են րախ եիդնն ր ն անոթներից տարբերվում Բչիչենրի պրոզենքիմային ձնով՝ սուր ծայրերով: Պատերի օղոկաձն նե պարուրաձն Ճաստացումները ն դրանց փայտացումը տրախեիդներին ճաղորդում են մեխանիկական ամրություն: Անոթների տրախեիդների միջով առաջ են շարժվում վերընԹաց ճոսասնքինյութերը: "Մաղանման խողովակները, հ ճակադրություն անոթների ն տրախեիդների՝կենդանի բջիջներ են, դրանց թաղանթները չեն փայտանում։ ՄԵՓ քանակությամբ անցքեր են մաղանման ունեցող լայնական միջնորմները կոչվում թիրեղիկներ Մաղանման խողովակները ապաճովում հն վայրընթաց ճոսանքի նյութերի առաջշարժումը:

Տ

՝

կամ

խակ: Բաց խրձիկներում Քռիլեմի ն ֆլոեմի միչն կա տառաջացնող ճլուսվածքի՝ կամբիումի տեղամաս: Փակ խրձիկներում այդ առաջացնող ճյուսվածքը չկա Խախվածժ քաիլեմի ն ֆլոնմի տարրերի փոխադարձ դիրՔից, տարբերում են անոթային խրձիկների ճետնյալտիպերը. 1) կոլատերալ՝ ֆլոեմը զբաղեցնում է դեպի ծայրամաւն ուղղվաժ խրձիկի մի մասը, իսկ քաիլեմբ ուղղված է դեպի ցողունի կենտրոնը, 2) բիկոլատերալ՝բացի արտաքին ֆլոեմից, կա ներքինը, որն ուղղված է դեպի ցողունիկենտրոնը, 4) Համակենտրու՝ քճիլեմըբոլոր կողմերիցշրջապատումէ ֆլոնեժին(կամ ճակառակը), 4) շառավղային՝ ֆլոնեմի ն քսիլեմի տարրերը դասավորված են աստղիճառադայքների տնսքով ե չեն կպչում միմյանց, որովճետն բաժանված են րոս ուրիշ Պյլուսվածքներով: կատարմանկարգր:Փոխադոող Առաջադրանքի ճյուսվածԼի տարբերը:Արնաժաղկիցողունի երկայնականկտրվածբի պրեպարատիվրա ծանոթանում են տարբեր պատրաստի ճետ. տիպի անոթների ն մաղանման Փոբր խոշորացման տակ գտնում են օղակաձն, պարուրաձն, կհո

խողովակների

տային

ն

ն մաղանման ծակոտկեն անոթները. խողովակները:

են բացատրական տալիս նշանները: Փակփոխադրող Այդխրձիկի խոձիկ: կազմությունը դք|

նկարում

են

տում

օրինակի վրա: Անում եգիպտացորննի արձիկի

են

դրանք

ն

բարակ այդբույսի ցողունի չայնական՝ կտրվածքը ն

ԲՈՐ

տեն

ռ

են

պատ-

Վ

րաստում պրեպարատ: Այն նայելով լույսի տակ, '

նկաոում

կամ անզեն աչքով, ալնումեան խոլորացույցով տակ: Հիմնական

են

մանրադիպարենքիմի տակով՝ փոքր խոշորացման իչիչինրի մեջ գտնում են խոշոր փոխադրող խրձիկները, որոնց անոքներն ունեն լայն լոտանցքներ (նկ. 12): Դղումի՝ անոթային խրձիկները կաղմված էն Հիմնակահում փոխադրող ն առաջացնող ճյուսվածքից։ Դեպիցողունի ) ձ մասն ժ խրձիկի ժայրամասն ուղղված մաբ կաղմված է խոշոր մաղանման խողովակննը ունեցող ֆլոնմից, դրանցից ի քանիսի մեջ ձրնում են

ՏրաՀնի հա եան րա ավելի բարակ, լավ տակ գտնում բո խոշորացման օբյեկտիվը փոկոնացող փոխադրող խրձիկի կտրվածքը ծ

ձիկները

սդրո

լայնական

տրվածբում:

Լ

են

էն մե խոշորացման խում

ն

վրաս

եդիպտացորենիփոխադրող խրձիկը (նկ. 11) կազմված է ե մեխանիկական ճյլուսվածքից: Ֆլոնմը ֆլոնմից,

Քաիլեմից

ԱԱ

զ

|

ուղղված է դեպի ցողունի ծայրամաար ն առաջացել է բազմանկյուն մաղանման խողովակննդրան ց «իք: նկաՐ

ով:

..:4

:չ ԼՀՑ

ե

՞

մ

աիկետանմանՐ ո ի

բով:

եր

աուին

ման ի

ք

'

ովուսբ : ազում ավելի

փակ Ծգիպտացորենի խոձիկր. փոխադոող 1--ցողունի Հիմնականճլոավածքը, 2-ակլերենքիմը, 38--մաղահման խողովակ-

Նկ.

11.

ները, 4--ուղեկից բչիչները, 5--ժակոտ-

նաք անդ

0--պարու

աձն

ըննքիմը, 9--օգատար

էոն

էր» մանրերը՝

օղակա

պարուրաձեր: Պարուրաձն անոթի կողքին Հաճախ առաջանում է ձեր

ն

,

օդատար նե

ն

խոռոչ: ի

արեն պարսսքբորը

եւեւ

շրջապատված է փայտացած սվլերենքիմտվ, որը կազում է, ժ Ագիրպ ապա տոխտենր:եզի նրենքիւրային բնապատվլրանը: սկլերննքիմալ սապես կոչված, մեծ են ենի խոշորացման ր նպարում խրձիկը փոխադրողխրձիկը փոխադրող ցորենի ն տավ, նկարի վրա նշում են ֆլոնմը, քսիլեմը ակլերենքիմը" խոձիկը: Դդումի ցողունի լայնական Քազ բիկոլատեռալ են կտրվածքի պատրաստի պրեպարատը սկզբում դիտում տա-

նամբվումի տնումՓոր տնվում է խըր-

միչներն

են.

ԷՐ

ՈՆԱ

.

նկ. 12. Դդումիցողունիբաց բիկոլատեոալփոխադրողխոձիկը.

Ը-ցողունի Հիմնական Հլուսվածքը, արտաքին ֆլոհմը, Հ--կամբիում, Քոիչեմ, 5--ներքին ֆլենմ:

2--

4--

խոչոր ն ավելի վանի անոթներով ու | բջիջներով: Պրեպարատը շարժելով ցողունի պարհնեցքիմի ժայրից դեպի կենտրոնը, խրձիկի կազմում գտնում են ֆլո-՝ էմի ես մեկ տեղամաս. Այսպիսով, դդումի ցողունի բաց իորձիկում կա ֆլումի երկու տեղամաս արսոսքին ն ներբին: Ժյհխադրող խրձիկի կազմությունը նկարում եյ փոքի խոշո

չատ

`

'ս

քսիլե-

խոռոչ:

խրձիկի ներաում նկատելի է բարակ թա1 անքներով Ր կենդանի ՞ շե ների որոնքն բյիջների շերտը, դասավորվաժ են ուղիղ Դրանքխրձիշարքերով: մբիումի՝ արակային կաս յացնող Ճլոսվածթի բր-

մասր ձիկիՔսիլեմային

Անոթ-

աո պա- արԱ երեէ բնափայտային վում իմ. Խրձին անո

Ք

`

Էն՝ ամենախորորնե եր

չ

են

ՆԱԿԱՆ ո::

մից,

էն

մոտծնում

խողո-

Ֆլոետղեկից-բջիչջները:

փր-

տաքին կողմում ֆլոնմը Ճամարյա կպչում է քսիլավ Գոու "ր կազմում լեմին, որի լորս անոթերնում էն ներ. դրանցից երկուսը չ

անցքն-:

Մ աղառնմ ան

վակներին

ուղեկից-բջիջները:

թեղիկնե-

րը`

միջն

են

նման

լ

րացման տակ

ն նշում "

են

Փոիլեմրըն ներքին ֆլոեմը:

:

բաք ֆլոնմ արտաքին լոնմը,

կամբիումը բիումը,

(ԱՃՄԱՆ)

ՎԵԳԵՏԱՏԻՎ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ

որ

ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱՆ

ԱՐՄԱՏԻ

արմատիգոտիները: Դիտել Առաջադրանք. արմատների սիստեմի տիպերի 1.

2.

արմատալին Ծանոթանալ

ավելլալ: Փլխաարմատը զար է ջոնաժ »ասղմնային արխատիկից։ կողա(ին արմատները ո

յի»

`

ն

՝

տեսա-

ւ:-

են

դուս

դալիագրիրա -

Բի Ժոփոխքյունենրի ճավելյալ արմատներըս ովորել տարբերել կողային

ն իրենը վորարմատից

մարգադկտնայինի, եզիպտազորննի, դաշտավլուկի,՝ րով)ճծրբարիումալին,` արմատներով),՝ գեորդենույ՝

եհ,

ճետ:

.

ն

Նյութը

ն

սարքավորումը. Ոլոռի,

մանանեխի,

ժիլեր, երեքմիամյա լեզվի

ցորենի

Թթելուկի, նզան ռողացող երեքեուկի (ճավելլալ արմատնեկոլեկցիաներ, գլուխ սոխ (ճավելյալ նմուշների դազարի թղզարմատի նե այլ բուլսերի տարմավնատուտիկի,

նուկ-

ճակնդեղի,բողկի արմատապտուղներ, տապալարապտուղներ," գազարի, առարկայական ժաժկապակիներ: մանրադիտակ, քլալպել, Խոջորացույց, վերաբերյալ: առաջադրանքի Բացատրություն Արմատք ն

բույսի

վեղետատիվօրգանն ճիմնական

որի գլխավոր բույսը'ճողին ամրացնելը նրանից սննդանյութերի լուծույթներկլանելը։ Բացի այղ, արմատր կարող է կատարել նան ուրիշ ֆունկցիաներ, օրինավ՝ սննդանյութերի կուտւսվփան աեղ ծառայել, լինել օրգան ն այլն: ի ցողունի, արմատը ձրբեք չի տարբերություն է սերմի սաղմի մեջ առաջառաջացնում: Այն Հիմնադրվում նային արմատիկի տեսքով, որը սերմի ծլման 4ետ խորանում է Ճողի մեջ. Արմատի երկարությամբ առաձնացնում են մի քանի գոտիներ (նկ. 18): Ամենածալրում դտնվում է առաջացնող գոտին կամ կիսվող բջիջների դոին, նրանցից վերն դտնվում է աճման (ձգման)գոտին, այն բոլորովին Ճարք է մակերեսից ն ճամարյա թափանցիկ, նրանից Հետո դալիս է ծծման գոտին կամ արմատամազիկների գոտին, մեծ քանակուորը արմատի մակերեսին ալքի է ընկնում է անցման գոտու մեջ. թյամբ աղիկներով, Այն անցնում ն այստեղ արմատամաղիկներըաստիճանաբար մաճանում չորանոսք են: 5--ճ օրական ծիլերի: անցման դոտում ղարդանում են կողային որոնց ծայրերը ուննն նույն է: կառուցվածքը, ինչպիսին գլխավոր արմատի ծայրն էստ ծագման արմատները լինում են գլխավոր, կողա-

ֆունկցիան է

է, ն

բազմացման ոգճտատիվ

տծրեներ

արմատները,

"երքին ւ

ճյուղավորվում

երկառաջացնելով

ծրրորդ ն ճնտտագա կարպիկողային արմատ-

րորդ»

խեր: Հա վելյալ

ար-

մատները սսռաջահում են ցողունի, տերեհերի ն մյուս վեգնտաիվ «օրգաններիվրաւ Բոլոր արմատների ճյուղավորման Հետնանքով ձնավորվում է քույսի

արմատային սիստեմը:

են Տարբերում երկու

տխղի արմատային սիսեմ

առանցքային ն փեբաձն։ Առանցք ո-

յին սիստեմն ունի լապ վարտացած դլխավոր որը գերաղանայլոխուո, կում է բոլոր կողային -

փնջաարմատներին,

Վեր կազմվածք մոտավոլրապեանույն չափի ն չաստության բազմաթիվ արմատներից: Բնաւցյան մեջ Հաճախ նկատվում են արչ. մատների ձաափոխուՔլուններ՝ մետամորֆովն

։ :

ՆԱԵ

ԷՏ

:

ԻՐշ

Ն

Է

Նկ.

48:

Տրբիրն իի

18. Ամմատի գոտիներ. փժման, առաջարնող,Ֆ--աճման,

2»Նանցման, ան

3.

Տ--արմատապատլան: Կ

45.

ներ (նկ. 14): Արմատի ամենատարածված ձնավփռխությունը է։ ոննեդանյութերիկուտակման ճետնանքով նրա Հաստացումն են արմաՀաստացածզլխավոր արմատներըանվանվում

աներհխեր:Արմատավզիկըարմատաւզտղի մի մասն է, որը նկողային արմատներից: Սեփական տերենելից արմատը արմատապաղի մի մասն է, որի վրա առաջա-. հում են կողային արմատները: Հաստացած կողային կամ չալելբալ արմատներն անվանում են արմատային պալարենը կամ արմատային կոներ: գիկ վաֆ է

Առաջադրանքըկատարմանկարգը: Արմատի անման ցոտինեւը: ՋԶնոքիկամ պրեպարատային խոշորացույցով դիտում են ցորենի, ոլոռի կամ մանանեխի ծիլերը ն նկարում նն. են արմատի բաժանումը դոտինկարի վրա նշանակում հնրի: Արմատի գուսիները մանրակրկիտդիտում են մանրաերկայնական կտրվածքի պասոդիտակով՝ արմատի ծայրի րաստի պրեպարատի վրաւ

ԴիտելովմորֆոլոԱրմատային սիստեմների տիպեոը:

դիական կոլեկցիան, պոնում են առանցքային ե փնջային արմատային սիստեմ ունեցող բույսերը: կավ Հիշելու ճամար ավելի տիպիկ արմատները եկարում են, նկարների վրա ցույց հն տալիտ գլխավոր, առաչին, երկրորդ, երրորդ ն ճետաղզա կարգերի կողային ն ճավելյալ արմատները:

Արմատներիձեափոխություննեոը(մետամոոֆոզնեոը): Սեղանի ճակնդեղի ն զազարի արմատապտուղներիկազմու-

քյան օրինակով որոշում աիմատավզիկն արմատ

են

արմատապտղի մասերը. գլխիկ,

նկարում են սեղանի ճակնդեղի արմատապտուղի ն դազարիիլիկանման արմատապտուղը: նկարնձրումնշանակում են արմատապտղիմասերը: Դիտում են դեռրդենու, թլարմատի կամ ուրիշ բույսերի արմատապա-

լարները:

Նկ.

14.

Աշմատնեոիձնափոխություննեոը.

2--երի1--ճին մայրական պալարը, Ա--Գեռորգենու արմատապալարները. են բողզարդանում ռրի վրա պալարները: տասարդ 3--արմատավզիկը, Դ--ճաբոջների. Ք--թղարմատի պալարները. Գ..խոլորձի պալարները. 4--կոդա3--արմատը, կընդեղի արմատապտուղը. 1--գլխիկը։ 2--վզիկը, յին արմատներ:

օրինավ՝ գազարինը, բողկինը, գոնգետապտուղներ, Մորֆոլոգիթպես արմալինը, ամսաբողկինը, Ճակնդեղինը: երեք մաս՝ գլխիկ, արւիատապզիկե տապտուղներն ունեն ն կրում սեհիականարմատ: Գլխիվը կարճացածցողուննէ

ԱՐՄԱՏԻ

ԱՆԱՏՈՄԻԱՆ

Առաջադրանք: Դրտել արմատիանատոմիականկազմուքյունը՝ արման անցման (ճաստացման) լոտում:

տամազիկներիգոտում

Նյութը ն սարքավորումը: Հիրիկի կամ ճացազգիբույսի, դդումի կամ ուրիչ էիկչաթիլավոր բուլսի արմատի լայնական կտրվաժբի պատրաստի ակատոմիականպրեպարատներ,մանրադիտակ:

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: ձնավորվում է առաջնային մերիստեմից, ուտի ւ

Արմատը բոլոր

«լուս: "

վածքները, որոնցից զարգանում է արմատը, ըստ ծազման առաչնային են Ալդ կապակցությամբ, արմատի ներքին է առաջնային: կազմությունը հս Ճամարվում Արմատի առաջնային կազմությունը արմատամաղիկների դուռում ճատուկ է բոլոր բույսերին: Միամյա բույսերի այդ նան է Հատկությունը պաճպանվում մյուս դուիներում՝ արմատի ամբողջ կլանքի ընթացքում: հսկ երկշաքիլավոր բույսերի արմատի առաջնային կազմությունը բավական շուտ փոխվում է երկրորդայինի, որը կապված է երկրորղական առաջացնող Ճլուսվածքի՝ կամբիումի երնալու ճետ: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Աշմատիառաջնային Այն դիտում են Հիրիկի, որեէ Հացաղզի բույկառուցվածքը: սխ առխի վամ ուրիշ բույսերի արմատի լալնական կտրվածբի սատրաստի սլրեւպարատների

դաւայման

ՅԱ

Ց

Մանրադիտավի սեղանիկի վլա տեղա-

վրա:

վորելով, օրինակ, Ճճիրիկի արմատի կարվածքի ոլրնարարատը, այն ասեն տխճանաբար առաջ շարժում տետաղդաշտում՝ փոքր խոշորացման տակ ն նշում են բջիջների մեծությամբիրարից խիստ տարբերվող երկու մասերը. արտաքին

(լայն)--արմատի առաջ-

Նկ.

15.

Աբմատիառաջնային

ներքին՝ ` կազմությունը(լայնականկտովածքը գոտում). արմատամազիկների գլանը կենտրոնական 1--էպիբլեմ, 2Հ--էկղոդերմ, 3--մեղո(ոկ. 15): Արտաքինից դերմ, 4--էնդոդերմ, 5--կատարող րջիջ, արմատի կեղեր ծածկ8-ֆլոեմ, պերիցիկ, 2--քակլեմ, նային փեղեր

ն

վաժէ էպիբլեմով (մակով), արմատամազիկվ..

ՏՄ

9-Ժիխու ՌՒՑՈՈՈ

ձմվոսը

|

(ծոմ): Ը

ներով: էպիբլեմից «ետո գալիսէ կեղնի բջիջների չարքը, ն որի մրոչվումէ էկ զոդերմ:էաիբլեմի արմատամազիջկների

են

չնտ

էկզոդերմի բջիջների քաղանթներըներ-

են ն սուբերինով դառնում

ժամանակավոր

պաշտ-

սրոնիչ Հրոսվածք:

է Լկդոլոլերմից գեպի կենտքոնական գլանը դտնվում են մեզոդերմ կելնի չիմնական զանգվածը, դրան անվանում կամ միջին կեղե։ կեղնի ալդ մասի խոշոր բջիջներում կուն է ատակղում են Հողային լուծույթները Հիմնադրվում. սաճմանում կեղին չալոսյին օսլան: կենտրոնական գլանի ն

անի բիտ փակված բջիջների շարք՝ խցանացած յած շառավղային ներքին ոլատերով: Այդ բջիջները

առաջաց-

ներբին կեղեր՝ էնդոդերմը: խոշորացման տակ, էնդոդերմի ճաստացած սատենն բարակ խի» լով թջիջների մէջ նկատում ն Դրանք, բջիջներ ունեցող կորիզ խոշոր ցիտոպլազմա որոնց միջոցով այսոլես կոչված, կատարող բջիջներն են, ււոնում Ճանքային է ջուրը կեղնից կենտրոնականզլանի մեջ նյութերով:Այսպիսով, արմատի առաջնային կեղեր կազմըն էնդոդերմից: ված Է էպիբլեմից, էկզոդերմից, մեզոդերմից Կենտրոնական գլանը արտաքինից ունի մի շարք բարաեն նրան ն կապատ բջիջներ, որոնք օղակաձն շրջապատում կիպ կպչում են էնդոդերմին:Դա, այսպեսկոչված, սպերիշերտը. այնտեղ Հիմնադրվում ցիկլն է կամ արմատածին ենկողային արմատները: կենտրոնական գլանում, բացի պերիցիկլիը, ճուռակ երնում են առաջնային քսիլեմի անոթքները, որոնք դասավորված են աստղի ճառագայթների տեսնն

կում

Մեծ

Է

ճաստա-

քաղանքներ,

միջն քով: Առաջնային ֆլոեմը քսիլեմի ճառագայթների ն ֆլոնմի մեծ խմբերը Քսիլեմի առաջացնումէ բջիջներիոչ Հերթափոխվող շառավղային խմբերը արմատի կենտրոնախրըկան գլանում առաջացնումհն շառավղայինփոխադրող ձիկ, Գլանի կենտրոնական մասը կազմումէ Հիմնական պա-

մեխանիկականՀլուսվածքի ոչ մեծ տեղամասը: պրեպարատը սխեԱրմատի կառաջնային կազմության մատիկ նկարում են փոբր խոշորացման տակ, նկարի վրա նչում հն առաջնայինկեղեր՝ եպիբրեմով, մեզոդերմավ, էնդոդերմով.ն կենտրոնականգլանը՝ պերիցիկլով, շառավղային վերջինում պետք է ցույց տալ առաջԿփոխագքողխրձիկով. րենքիմը

ն

'

ն

.

նային Քսիլեմը

ե

ֆլոնմը:

ւ

--

ԱշմատիՖոկբոբդային կազմությունը: Այն ուսումնասիմում հն դդումիարմատի ընդլայնականկտրվածքիպրեպատատի վրա՝ Ճաստացման դուղում: Արմատիերկրորդային կազմության ընդճանուրսխեման պարզելու Համար սկզբում պրեպարատըդիֆում են անզեն աչքով լույսի

չորս

լրիվ

Առաջադրանք: Դիտելտարբեր արմատապտուղների ընդլայնական կորվածջները: Նյութը ն սարքավորուսը: Դաղարի,բողկի,գոնգեղի, տեղանի ճակնդեդի, շաղգամի արմատապտուղներ ն նշված բույսերի արմատների լայնական կտիվածքների պատրաստի անատոմիական պրեպարատներ,մանրա-

խրձիկ

դիտակ,

ու-

էեմը:

տակվտրվածԼույսի

դիտելուց

Հետո

անց-

մանրառդիտակային ուսումնասիրությանը: Փոքր ի որաց-

նում

են

,

Նկ.

16.

Դդումիաշմատիհրկշոշդայինթին

գտնում

են

կազմությունը. խցանային Հյուսվածքը, 2--րկրորդգային նրանից «Հետո երկրոր-

թան Աա: Ց,ր մ աի, հո Հաա):ոնհմ,

մասում

5--միջուկա

ուծալ

Ը

տագայք, 0.-միչխրձիկային կամբիում, 2--Ցրկրորդալինկեղնի պարծնջիմ, 8-

խցան:

ճչում են

դային կեղեի մի շարք Պարհնքիմապին րչիլներ ն սիմետրիկ դասավոր-

ված

չորս

փոխադրող

խրձիկներ: Խրձիկի մեջ մաղանման անոթները՝ ուղեկից Բչիջներով, դամ-

ֆիումը ն թաիլեմը, ոիը բաղկացած է մի քանի շատ խոշոր անոթներից, փայտացած պարենքիմիմեֆ բանակությամբ մանր բջիչներից: Չորս խոչոր խրձիկներիմիջե չառավղաձե տնդադրվաժեն Հիմնական պարննթիմիմիջուկային(ծուձա58

նն

ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

(նկ. 16): Խրձիկներում հրում են ծայրամասեբին մոտիկ տեղադրված ֆլոնմը ն կավ զարգատած, բայն լուսանցք մոեցողանոթներով քսի-

Քը

դտնում

առաջ-

լ `

տավ։ Այսպիսի դիտումբն արդեն Հնարավո-չ րություն կտա նչել Հրոտակ տեսանելի փոխադբող

կենտրոնում

առաջնայինքսիլեմի անոթները: Փոթի խոշորացման տակ նկարում են արմատի երկրորեն տալիս կոչին կազմությունը: նկարի վրա ցույց խրձիկները հային քաիլեմը, երկրորդային փոխադրող պարենքիմի միջուկային ճառտագզայթխրձային կամբիումով, ները ն արմատի մակերեսի խցանը:

`

'

Արմատի ճառագայթները:

վին)

դանակ:

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Շատ բույսերի արմատները, ճողից սննդանյութեր կլանելու ճետ միտժամանակ, ընդունակ են նան պաշարային նյութեր կուտակելու ն պաճպանելու:Ուժեղ աճելով, դրանք դասնում են մաալի ն Ճյութալի: Այդպիսինեն գազարի, մաղադանոսի, դոնդեղի, շաղգամի, բողկի, ճակնդեղի ե այլնի արմատապտուղները: Պաշարայիննյուժերը առաջանում են կենդանի ամար պարենքիմային բջիջներում, դրա արմատապտգի է զարգանում պաշարանայած թե արմատի որ մասում են տարբերում յին ճյուսվածքը, արմատապտուղների' հրեք տիպ: Առաջին տիպի արմատապտուղների տպաշարա-չ է բնառիայտաային նյութը ճիմենադրիվում պարենքիմում (թաշաղգամ ն այլն). երկրորոգ տիպի արմատապաուղննրում` ցերադանցապես կեղմի պարքնքիմոս դաղզար, մաղադանոս, ստեպղին ն (ճշովանոցավորներ՝ լրացուցիչ մեայլն), հրրորդ տիպի արմարտապտուղներում՝ կամբիոսքներիաշխատանքիՀետնանքով առաբիստեմների՝ ջացած պարենքիմում (ճակնդեղը ն թելուկաղզգիների մյուս

Բողկ, Բանագգավորեւր ,

ր`

հնրկայացուցիչները ):

Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Փազառիաբշմատապտղի կազմությունը:Գազարիարմատի կտորը դխոում են անզեն աչքով: Արմատի լայնական կտրվածջի վրա տար51

քերում են երկու դուտի,ավելի նճղ՝ ներքին, դեղին գույնի ե արտաջին՝ լայն, նարնջագույն՝(նկ. 172 Ա), Դրանցմիջե, դեղին գուտուը փոքր-ինչ մուզ կամբիումի օղակն է: Արմատի մասը իրենից ներկայացնում է երկրորդայինքսիլեմը,

դեղին

որը կաղմված է լուբային պաարտաքինը, հարնջազույնը, բենջիմից ն մաղակման խողովակներից՝ ֆլոնմը. Վերչինս ավելի փափուկ է ն քաղցրաճամ, պարունակումէ կարոտին, ն այլ սննդանյութեր: շաքար, օսլա

Նկ.

Է17.

Առմատապտուղնիրի կազմությունը (սխեմանեո).

Ա-գաարի արմատր. .

-

Բ--բողկի արմատը.

1Լ-

--խցան, Ճ--հրկրորդային փեղն, 3--կամբիում, 4--ձրկրորդային քաիլեմ. Գ--մակնդեղի արմատը. 1--առաջնային քսիլեմ, 2Հ--երկրորդայինքաիչեմ, 3--կամբիում, 4--Երկփորդային ֆլոեմ, Տ, 8, 7--նոր կամբիումային օղակներ փոխադրող Խրձիկներով, 8--խքան։

Գազարիարմատապտզիկազմության ընդՀանուր մասին` լրացնում են պատրաստի պրեպարատի պատկերացումը

միջոցով, որը դիտում են մանրադիտաուսումնասիրության կով` փոքր խոշորացման տակ: Սկսում են զիտել օբյեկտի կենտրոնականմասից, աստիճանաբար այն առաջ շարժելով գեպի Փայրամասը: Կենտրոնից,որտեղ զտնվումեն առաջՖայինք«իլեմիձրկունեղ ճառագայթները, ճառագայթներով գնումչէ երկրորդայինքսիլեմը, որը բաղն պացաժէ բնափայտային անոթներից: Երկրորպարենքիմից դային քսիլեմին սաճմանափակում է կամբիումը, որի արտաՔին կողմում գտնվում է ֆլումիպարննքիմային բջիջներից

շառավղային

մ: մաղանմանխողովակներից բաղկացած ճզորզարգացած

կեղեր, կեղերպ̀աշտպանված` է "խցանով, Մակերծսից ԴրեՀնտո պարատը դիտելուց նկարումեն գազարի՝ արմատի

Տ2

որի վրա նշում են կեղեը, լայնական կտրվածքի սխեման, ն ծուծժային ճառագայթներով երկկամբիումը, առաջնային տորդային քսիլեմը:

աշմատապտղիկազմուԲողկի (գոնգեղիկամ շաղգամի) թյունը: Արմատապտուղըդանակով կտրտում են. կտորներից

ամենաբարակը դիտում հն անզեն աչքով կամ խոշորացույպով: Գտնում են երկրորդային կեղնը, որն արտաքինից ծածնեղ կրվաժ է խցանով ն զբաղեցնում է արմատի միայն են քսիլեմի հրկրորդային ծայրամասային մասը: նշում (բնափայտի) Հզոր զարգացած պարենքիմը, որտեղ ն կուտակվում են սննդանյութերը (նկ. 17 Բյ)։։ Արմատի կազմության առանձնաճատկությունըմանրամասն կարելի է դիտել մշտական պրեպարատի վրա, փոջը խոշորացման տակ: նկարում հն բողկի արմատի լայնական կտրվածքի սխեման, որի վրա նշում հն կեղեր, կամբիումը ն երկրորդային քռիլեմը՝ լայն ծուժային ճառադայթներով:

Ճակնղեղի աբմատապտղի կազմությունը: Ճակնդեղի

անզեն աչքով: Արմամի քանի առանձնաճատկությու Կուսպտղիկազմության Ճամակենտրոն օղակների «ծրքափոխումն է: Դրանցից մի Քանիտը՝ լայեերը մուգ գույնի նն, նեղերը ավելի րաց են փոխադրող խրձիկներ գույնի: նեղ օղակներում նկատելի (նկ. 127 Գ): Օղակների առաջացումըկապված է կամբիումի Ճաջորդաբարառաջացող մի քանի շհրտերի ծազման ճետ: Զարգացմանսկզբում ճակնդեղի արմատապտուղըձնավորվում է որպես երկրորդային կազմության արմատ: Շուտով, եբկրորդային կազմության ձնեավորումիցՃնտո կամբիումը դադարեցնում է իր գործունեությունը Արմատի «նտագա Ճաստացումըկապված է պերիցիկլից կամբիումի նոր օղակի ճետ, որն առաջացնում է նոր փոխադրող երեան ն խրձիկներ պարծնքիմի բջիջներ: Խրձիկներիձնեավորումից չետո այս կամբիումը նս ավարտում է իր դորժունեությունը: նրան փոխարինելուՀամար ծայրամասին՝ մուոիկ առաջանում է կամբիումիճերթական երբորդ օղակը, չորրորայնուճետն դը, ճինդերորդրն այլն: արմատասրողի կտրվածքը դիտում

`

են

|

գալու

նն Ճակնդեղի արմատապտղի կազմությունը. նկարում են «սրտիկը»-- բաց խբր-

սխեմատիկ ձնով, որի վրա նշում

ձիկննը իկների

սիլեմի քսվլեմի

ե երկու

սեկտորներով, պարծնջիմային ճյուսվածքի ճՃամակենորոն օղակները՝ փոխադրողԽբրլայն ն

,

նխցանը:

ձիկներում րոք ն

խցան

(ՋԵՎԱՔԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ)

Դիտել տերեների դասավորությունը: հոաջադրոնք.. անոթանալ ուղղությունների բազմազանուչ 1.

թյան

չիվի մի մասը

ըստ

ն

աճման

շիվերի

Հետս

Հ. Սովորելտարբերել շիվերի ձնափոխությունն երը: Նյութը ն սարքավորումը: Քարդու թարմ ճյուղեր՝ երկարացած ն կարճացաժ շիվերով, բույսերի կոլեկքիա՝ աճման ըստ ուղղության տարբեր

տիպի չիվերով (ճաղմածաղիկ, թունավոր Հրանունկ, այրող եղինջ, էրեջնուկ սողացող, թեյ մարզագետնայինյվիկ ցանովի պատատուկ դաշտային, մարախ գաթ» ոլորան ԱԱ աաա աանր ները պալար (կարտոֆիլ), սոթուկ (սխտոր), կոճղարմատ Թելաման ն Հովտաշուշան),բեղիկներ ,

(Վարունգ կամ խաղող),

(զելու,

Խիղբեր

), պալարասոխուկ(թրաշուշան), կլադողիումներ (գետնածլալ (ռուսկուռ), ծր (տանձենի կամ ազեի)։

|

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ:

վանում

են

ցողունը, որի վրա կան տերենձը ե Ցողունը, որպես շիվի առանցքայինմաս, իրար է արմատը ն տերնները, անց է կացնում

Շիվ

ան.

բողբոջներ, միացնում

վայր-

վերընթաց ն ընթաց ճոսանքի սննդանյութերը, Հաճախ ժառայում սննդանյութերի կուտակման տեղ ն կարող է տատիվ բազմացման օրգան

է

լինելվեգե-

ա

տարբերություն արմատի, ցողունն ունի Հանզդույցներն է կովում կողոնի այն մառը, որը կրում է մեկ կամ մի քանի տերններ. Հարնան Պանգույցների միջն եղած ցողունի ճատվածր կոչվում է միջչճանգույց։ կարող են լինել երկար Միջճչանգույցները կամ շատ կարճ. առաջին դեպքում անվանում են երկարացած շիվեր, իսկ ձրկրորդ դեպքում' կարճացած, օրինավ՝ խնձորձնու ն տանձենու պտղաշիվերը ն խոտաբույսերիարմատաժերձ փնջաճյուղերը:

միչճանգույցներ Հանջույց

Տերեներըդասավորվաժ ծն ցողունի Հանգույցներում՝ որոշակի կարգով: Տարբերումեն տերնների դասավորման

ճետերալձները, Հերթա չեր ճանդույքըկրում է մեկ տերն,

առա-

փոյնո:

կամ պարուրաձե,

Հակադիր՝

նթե

Հանդույքում

մ

են

օղակ: ղ

ուղղուքյան տարբերում են շիվերի ճետնյալ բարձրանում են ուղղաախպեր ուղիղ-կանգուն՝ ղ՝ շիվի ներքնի մասը կղչում է դեւոմալոապբարձրացո փովում էն ախն, իսկ վերնինը բարձրանում է, պառկող՝ մ (տնին ն կ դնտնին, սողացող սրանք ւ"պառկող արմատակալա ծեն «ենարանի շիվերն են, փաթաթվող փաքաթվում արշուրջը, կառչող՝ կպչում են բեղիկների, ճավելյալ մատների, փշերին մաղիկների օգնությամբ: Շիվերը կարող են ձնափոխվել։ Արմատից ն նրա ձնափոխություններից դրանք տարբերում են ըստ տերնածղըե բի։ Սճրուկների վերածված տերեների կամ չորացած տերեների մնացորդների: կինում են վերգետնյա ն ստորագեսոնյա ոտ

ՇԻՎԻ ՄՈԲՖՈԼՈԳԻԱՆ

.

դարվանումեն երկու տերն, մեկր մյուսի դիմաց, փնյչաձնա՝ ժի բահի տերններ (ներեք ն ավելի) ցողունի շուրջը աճման

`

.-

ձնափոխություննել:

Շիվերի ձնափոխություններից են կոմղարմատները, խուկները, պալարները, փշերը, բեղիկները, կլադոդիումռո-

ները: Դիտենքավելի

(14.

ձնափոխությունները տարածված

18): կոճղարմատը ճորիզոնական կամ թեք, սովորոկւսն ատորգետնյաշիվ է՝ ձնափոխված տերնեների ւտերնեաժոցերում դպտնվող բողբոչներով ն ճանդույցներում պտնվող ճավելյալ արմատներով: ն տերնկարճացած ցողունով (ոօԱպԱ6) Սոխուկր են ածվել մսալի, ձլութալի թեփովների) ներով (որոնք շիվ է: Սոխուկի մեջտեղում,ընձյուղի վրա սովորաբար զարգանում հն հրկու բողբոչ, :նկից առաջանում է ծաղիկներով նոր սոխուկը. բացի այս երկրորդից իսկ շիվը: վերդետնյա ծոցերում լինում ծն նան երկու բողբոչներից, թեփուկների կողային բողբոչներ, այսպես կոչված, ճուտիկներ: ձնափոխված շիվ է՝ խիստ Ճաստացած ցոՊալարը ղունով, ծոլաբողբոջներով ն Ճազիվ նկատելի տերննեհրոմ, կարճացած, սուր, փայորոնք վաղ թափվում նն Փուշը կողային է: տերններից Քեղիկը տացած շիվ գրկված ն է ոլորվել ծառայել որպես ճիմ ավան շիվ է, որն ըմոդունավ շիվը ճՃենարանինամրացնելու օրգան:

վեր

կլադոդիումները

որոնք կատարում

տերնանման, տափակ շիվեր

ճն,

տերնների ճակադիր ն օղակաձն դասավորություն ունեցող, փինչլես նան արմատամերձ տերնավարդակ ունեցող բույ-

դեր: Փշերը, բեղիկները, որպես ձնափոխված կլադոդիումները, շիվեր,առաջանում են տերնածոցում: են

տերնի

'

:

: "

սեր: ղ

ձեափոխությունները:Դիտում իվերի

ն

են

նկարում են

նկարի վրա ցույց կարտոֆիլի պալարը. որոշում լիս պալարի 4իմքը ն դաղաթը, տերնաեզրերը ն ծոցաբողրոչները (աչքերը), աչքերի դասավորման կարգը: ու

տա-

ճատակիկը, թաղանքանման ն մսալի Թեփուկները, գագաթային ն ծոցային բողբոջները: Սոխուկի բոլոր մասերը նշում են նկարի վրա: Դիտում են ն նկարում սեղի, «ովտաշուշանի, թելանման կնլունի կոճղարմատները: Գտնում են ն նկարի վրա ցույց են միջճանդույցները, թեփուկանման տալիս անգույցները,) ն ճավելյալ արմատները: տերեները, դադաքային բողբոջը Դիտում ենն նկարում տանձենու կամ սզնենու փշերով պատված ճյուղի մասը, վարունդի ցողունի բեղիկներով մասը, մկնափուշի կլադոգիումները՝ քեփուկավոր տերնիկով Փանում

ն

են

Մն

ժծաղկաշիվով:

ՄԻԱՇԱՔԻԼ ԲՈՒՑՍԵՐԻ

Առաջադրանք: Դիտել

պալարներ, 3--սոխուկ (տ-տակ, 2--կարտոֆիլի ձո---ձեավփոխված տերններ), Ճ--ճուտ (ծոցալին սոխուկ), 4-փշեր, .--բեղիկներ, 6--կլաղոդիումներ տերեներ, ժ--Փաղիկ): (հո--թեփուկալին

1--բոչխի

կոճղարմատ,

:

կարճացրած շիվերը, տերնային Հանգույցնեիը

ն

ծոցա-

Ռրոշում են տերեների դասավորման կարգը: բողբոջները: են երկուտիպի ճյուղ՝ կարճացած ն հրկարացած, նկատում

վերջինի վրանշում

են

չանգույցը, տերնամիջճանդգույցը,

ծոցը,գագաքային ն ծոցային բողբոջները: Եիվեբի տիպերնըստՎոճման "ոպղության:` Բույսերի կոլեկցիայումդիտումեն՝ն՝ ուղիղչկանգուն,բարձնկարում ն րացող, սողացող, կառչող փաքաթվող շիվերը: Գտնում էն ,

ժմիայաքիլ բույսերի

առանձնաձճատկությունները:

կատարմանկարգը: Շիվերիմասեբըն Առաջադրանքի տեոենեբի դիրքը: Դիտելովճյուղը, գտնում են երկարացրաժ ն

ՑՈՂՈՒՆԸ

ցողունի

կազմության

տարհկանի կամ ուրիշ Դնգիպտացորննի, Նչութը ն սարքավորումը: Ճացաղդգի բուլսի (2--3 տնքնի փուլում) քարմ կամ ֆիքսաճ ցողուններչ հզիսպսոակորհեխ ցողունի լայնական կտրվածքի մշտական պրեպարատներ: մանրադիտակ, պրհս։լարատայինԽոշորացույց առարկայական ե սրիչ

ծածկապակիներ

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Միաշաջիլ բույսերի ցողունն ունի առաչնային կազմություն, փոխադրող խրձերը ցրված են ցողունի ամբողջ Ճատվածքով, որը Ճատուկ է լիքը ցողուն ունեցող բույսերին, նազգիների, բոշխազգիների ընտանիքից ե

օրինակ՝շուշա-

որոշ

Հացազդգի-

ներին (կորեկ, եղիպտացորեն),Մյուս բույսերի մեծ մասի (որոնց ցողունը խոռոչ ունի) խրձիկները դասավորված են նրա պատերում: կամբիում չունենալու ճետնանքով միաշաէ գերաղանցապեսբջիջթիլավորներիցողունը ճաստանում

ավելի ճաղզվադեւղ՝դրանը ըբաժանաշվին:՝ Առաջադրանքիկատարմանկարգը: ցոԾգիպտացորենի Ցողունի Ճատվածիվրայից մաքրում են ղունի կազմությունը: յտերններըն սրիչով անուս են բարակ, լայնական կտրվածքն սպատռներ. դրանցից ընտրում են ամենաթքափանցիկները են րաստում պրեւղարատ: ժամանակը տնտեսելու ճամար կարելի է օգտագործել պատրաստի պրեպարատներ կամ կարվածքներ: Պրեպղարատն ուսումնասիրում են փոքր խոշորացման տակ (փակ փոխադրող խրձիկների կազմությունը ուսանողներին արդեն ծանոթ է «Փոխադրող ճյլուսվածքներ» առաջադրանքից): Պրեպարատը տեղաշարժելով ծայրամառից դեպի կենտրոնը, երնում է փպիդերմիաը (մի շարք մանը բջիջներ), նրա տակ փայտացած սկլերենքիմը, որն ջացնում է, այսպես կոչված, մեխանիկական օղակ ն «իմնական ճյուսվածքի պարենքիմայինբջիջներ. Փոխադրողխրձիվները գտնվում են ցողունի ծայրից տարբեր խորության վրա: մակերեսին մուռ խրձիկները անմիջականորենկպած Ցողունի են մեխանիկական օղակին, դեպի կենտրոնին մոտիկ ների

աճման

4ճաշվինն

ման

առա-

ձիկներն ավե քիչ խրձիկներն ավելի շոր

են

են,

բայց

դրանցն

ավե խո երն չափերն ավելի

մասը շրջապատված է պարենքիմի խոշոր բջիջներով: են խադրող խրձիկները դասավորված երկու շրջանով: ԱրտաՓո-

են ն դասավորքին շրջանում խրձիկները բավական մանր պարենմոտեցած վում են մեխանիկականօղակում՝ իրար մասերի միջն, ներքին շրջանումդրանք ՔիմիՔլորոֆիլակիր են ն գտնվում են խոշորաբջիջ պարենքիմիմեջ: ավելի խոշոր են փոքր խոշորացման նկարում Ցողունի կաղմությունը են ցողունի շրջագծի մեկ տակ. նկարի Համար ընտրում են ն էպիդերմիսը, մեխանինրա վրա նչում վեցերորդ մասը կական Հլուսվածքը, քլորոֆիլակիր պարենքիմի տեղամախրձիկներով, խոշոր աեր արտաքին շրջանի փոխադրող

ե ցողունի (խոռոչը: ւվարենքիիր Հիմնական խրձերը,

-

ԾՐԿՇԱՔԻԼ ԲՈՒՑՍԵՐԻ ՑՈՂՈՒՆԸ

են:

խրձիկների Ծայրամասային

միջն եղած պարենքիմային Բջիջները 4աստացած թաղանթներ կպչելով ցողունի մեխանիկական օղակին ն յուրաքանչյուր խրձիկին, դրանք մտնում են ընդճանուր մեխանիկական օղակի կազմության ն մեջ ամրություն են տալիս ցողունի ծայրամասին, որը սեղմվելու ն ընդարձակվելու ժամանակ ենթարկվում է մեժ ունեն

լարվածության:

եգիպտացորենիցողունի կազմությունը

տալիս սաճմանափակելով երկու չառավիղներով ն ցողունի են բավականաչաի մակերեսով:նկարըանում մեժ, որպեսզի նրա վրա ցույց տրվի բոլոր Պյուսվածքների կազմությունը ն խրձիկների դասավորությունը: նկարի վրա են էւպիդերմիսը, ցողունիմեխանիկական օղակը, նշանակում Հիմնական Հլուսվածքը, փակ փոխադրող խրձիկները: Տարեկանիցողունը: Հանգույցի «ատվածում ցողունի ինդլայնական կոտրվածքիպատրաստի պրեպարատի դիոում

նկարի վրա,

ԷՋ

ի տարբեսկղրում փոքր, ասլա եժ խոշորացման տակ: ցողունի կենտարեկանի ց ողունի, հղզիլտացորենի րություն Քոլոր Ճճյուստրոնականմասը զբաղված է խոշոր խոռոչով: են Արտաքինից պատերում. ցողունի փաժթենըըդտնվում ունեցող էւպիդերմիսո|: բջիջներ ալն պատած է Հաստապատ պրանց տակ երնում է սկլերենքիմի լայն օղակը՝ քլորոֆիրակիր ճյուսվածքի տեղամասով։ Ցողունի կենտրոնակահ

այն

ցույց

են

Առաջադրանք. 1. Դրտնլ խոտաբույսերի ցողունի խրձիկայինկազմու-

թյունը:

նրա խրձիկային կազմությունից

աաա

կարար մարգագետնայինի արնաժաղկի Արոնւ արքավորումը: երեքնուկ ֆիքսած ցողուններ, զրվանդ ամերիկատերնեիփուլում) թարմ

(3--4

ն

ու

կանի միամյա ցողունի լայնական կտրվածքի լատրաստի պրեհպարատառարկայական ն ներ, մանրադիտակ, սրիչ, պրեպարատայինասեղներ,

ծաձկապակիներ:

երկշաջիլ Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: են աուսնձնաճատվկուայնպիսի բնորոշ հույսերին ճատուկ Սլուններ, ինչպիսիք են բաց փոխադրող խրձիկենըը, որոնք պողունի մակերեսից միննույն Հեուսվորության վրա դասա-

առաջացյուկամբիումի վորված են մի շարքը, միջխրձիկային ն միջխրձիկային մր, ցողունի Հաստացումը խրձիկային կամբիումի դործունեության ճաշվլնո `

երկշաքիլխոտաբույսերի

դայքներ. Սբյեկտիվը փոխելով մեծ խոշորացման տակ, դիտում են մեկ փոխադրողխրձիկ։ Ուշադրություն դարձրնելով քսիլեմի վրայ նկատում են, որ նրա մեջ կան բազմաՔիվ մանրը անոթներ, որոնք դառա վորվածեն

ցողունների անատոմիական կազմության մեջ տարբերում են երկու տիպ՝ խրձիկային ն ոչ խրձիկային կաղմություն: Առաջինդեպքում փոխադրող խրձերը դասավորվում են ճիմնական պարենքիմի միջն այնպես, որ դրանց բաժանում են ծուծային ճառագայթներիլայն տեղամասերը: Որոշ բույէ ամբողջ կյանսերի այսպիսի կազմությունի պաճապանվում

Համարրա շառավղային Քախչեմի շերսոոիկներով:

քում:

երկրորդ տիպը՝ ոչ խրձիկայինը, բնորոշ է նրանով, որ արդեն ցողունների շատ երիտասարդ գաղզաթներումճիմնաՃոծ դրվում է բնափայտի (ներսում) ն լուբի (արտաքինից) օղակ՝ դրանց միջե եղած կամբիումի նեղ շերտով: Ավելի ճաազվադեպ ցողունի կազմության ոչ խրձիկային տիպը կանան է ձնավորվել րող ուրիչ ձնով. օրինակ՝ արնածազկինը, երբ երիտասարդ ցողունի վերեի մասում խրձիկային կազԺությունը

ճիմքում աստիճանաբար անցնում է

ոչ

խրձիկա-

շ

արտաքին կողմում գրոեն նվում խրձիկային կամբիումի տավակ բրջիչննըը ն մաղանման խողովակների նեղ շքր-

տիկը ֆլոհմը։ Խրձիկի կազմում նշում են տկլեբենքիմի տեղամասը, որը Քիի կպչում է ֆլոնմին:

:

:

Ջ

Ցողունի խրձիկային

յինի Անցումն սկսվում է նրանից, որ ծուծային ճաոռւսդայըների բջիջների տանգենտալ բաժանման Հետնանքով (որոնք մեկ գծի դասավորված հն խրձիկային կամբիումի «ետ վիա) առաչանում է միչխրձիկային կամբիում: Միանալով խրձիկայինի ճետ, վերջինս առաջացնում է կամբիումային օղակ: Հետագայումմիջխրձիկային կամբիումի բջիջներից ձնավորվում են նոր րաց փոխադրող խրձիկներ, որոնք միակոցվում են ավելի վաղ առաջացածներիՀետս Առաջադրանքի կատարմանկարգը: ծբեքնուկի ցողունի խոձիկայինկազմությունը: Մուր սրիչով անում են նախապես: գլիցերինով սպիրտի մեջ պաճված երեքնուկի ցողունի ավելի երիտասարդ մասի մի քանի լայնական կտրվածքներ, սովորական եղանակովպատրաստում են պրեպարատն ընդճւսնուր կաղզմությունը դիտում են փոքր խոշորացման տակ (նկ. 19): Արտաքինիցցողունը ծածկված է էպիդերժիսով, նրա տակ հրհում է Հիմնական պարենքիմբ' բաց անոթային խրձերով, որոնք դասավորված են ցողունի մակերեսին վուգաճեռ մեկ ուղիղ գծով: Խրձերից դեպի արտաքին կողմը դտնվող պարենքիմային «ճյուսվածքը կազմում է առաջնային կեղնը, իսկ ներքին կողմում գտնվողը լուբն է: Պարհնքիմային բջիջները խրձերի միջն առաչացնում են ծուծային ճառա-

/

-

կազմությունը նկարում փոքր խոշորացման տակ. Արլ նկարի վրա նշում են հաիդերմիսը, տուր միջոային պարենքիմը, փոխադրող ն ակլերենշր են

ՅԵՏ

՛

Խորին նրը պա

բոյ

դիող

Էնմալի վարա |

Նկ. 19. ԵՐեքնուկի ցողունիկազմությունը (ճլուսվածքներիդասավորմանսխեման).

խրձերիկազմու-1--Հպիդերժիս, Ձ--կեղնի

Ա ԱԱ

ֆլոեմը, «Այձրծնքիմը, Քոիլոմը՝ անոթների ճետ ն

Հ

պարհնքիմ, 3--քաց փոխադրող խրձիկ, 4--լուբային ճառագայթ, 5--լուբ, 6--ցողունի Խոոոլ:

սրարենքիմը՝դրանց միջե՞, '

հ

"

ղացող

Ցողունիխրձիկայինկազմությունը լրացուցիչ կարելի Պրանունկիլալնական կտրվածքներիվրա

է դիտել

սո-

6:

չտմի վմզղտոմտհղմո վմզղժջոխմոկ դակողլոկելմ վղանսն վելոխմն յրատվե Հվնաճոմ տպղճդտ դողիարեոկ դվլոդվեմվ ա վրան,

ղղ

վփստջ«մժմվն նդոմն /մմզղժջտխուսի, ղզ րբոածամսիսճրսն -ոմսծսո|ղղ մղոանսքչոմի վժջոիխմտկ ղակողիոկնղմ

լյոստվն մժջոինոնո վղդ վսոջ ղմս

մդոքչիոմսիտոտն վմղղ

-Ժջտխոսաչժգզղողչ :մծմտկ դորմատոկ վմդամնածուը "ղձվի փղնզկ ղ վոոր դվլոտքոփուղմ վղան աք յ յոսիդտե մմս դվյոսվմրակ մդվճմզի կով ղվկաձվը | վոողգոուր մկոնօ ղոկցմուտղվճուռ 'Քվրոսվմրուկ 7 փողամ մոմոնմսճոչ մմսրղոժուխա Քվճղոմս «մմպղկտնօ զոկցմոտ վտքոփողդմղ (բշ 'կղ) ճվրնսկ դվժոտմո վղոնսն --(փողեզկ րակ) իսրմզեվմգո ղ տար վրսվմրակ փորգով ճվղսմտղվկ

վմ ղդ մզոտրտնցտ գլո կտքոփողմ ղց կլմոմոստ մղամ «ողցգկ վոցն ղ ղվմզղղվիողծոստղղ |զնովր մմզդձվճմ (վնան մաղ ղզ -ոմմ-ղվիոնմոմկմղ վոսմզղուսքր (մզջմո| նսմնողդվավփ հլնոճուո նվմզղձվճմ վրոսվմրոտկղվլոկվջմոճվը լոսմզնցտ յոստոկղ փիոքմոծոնգտմտոմողմյյ ձոմս

մս

են

չմկոնօ

դվիայոսվմրոկ 3) յոսդնահակմզղ ճվղզմվ դմա իսջե մոր Հղվ-մժսփ ղ մաիոժվիտ վկողքմզք "հադոչեդմ դլ ջաճովր մմսյամ ղ ժղոմն իսմզմդոր դզ րոսիոախումզչ մմզդկվջմո| վղոմ ղքո յոսղջմոն ղզ ղաքլիոմնոծս լուո մածսո|մս ոմի

Հոտ

մկոձվր

ղլզ

վզտտկղ իտլ մոորտմիոջ վոն

չմլոսճուն

չրվժդզմո վիաձվր--0լ 'րվժղզմոխվմղդրլոծոստջ գվլոջաջ «դալտախողմգտ րվժղզմգկո--ք րզաֆ-ց լոսվմրոկ--չ «րգվու--վ9 ՛ովրմզնվիու--լ րվժղզակ--ջ րվմղզմախ դակաղրվչ --ր

մվկոքոմոօ--ֆ

վոռորվղյ«զգ վլւանսքվկնտգողսը ՛02 ԳՂ. «մզաքմարեոկ

«(2

ՌՃՀԱԴԸ

Հանտ Է

-մտն վղնցկ նսկջոջ մսղ ոսկտոտչ ոս փղի վժջոտիուսմմ: ղդ մմզցտ վրմզեվմզո ՛իսդոճո) մյզիդվմողափ վովրմզեվո) «Աղղնոճոստ մզղկաոնօ ղոկգմուտ վտհուփուղմզիղոքոմմ ճվմզղդաքք

1, ո Ա՛ ԱԱոի Ց: ԷԱ. Տն Մր Ամ Րմ. ՀՏ. Թ ւ

ԸԶ

փմզդկվջմվ դվջդաստ փղոն դակադսմտդկկդզ

ոռկտոչողջցղոստ ղոկոդրվչ ղոքլիսրեակ վոհոմ ղվլոտ «քով ողչյ Վանպմտմզիվմճղտմնոծոստ ղանհսմոտտծու

չկուտվն -ոմղուր/Բրսնուխ:ոով տտմոխզմխի վտոտմտոխ վոանկ դաոկզմոտ ծզմղ յաղզմայ «(մզղժջոինսնո) մզղժջոիմտկ դակտղմտլ վմզղդանսն ոտոլրորեոմ ղ մրոաււսիտժմաող մմամղ ՛յողզվաիոաջսո ումզ վմղոնսմ ալի չոզչ դոլ Հաիրնտկվղանսճ վորամ ղվլոտմովփողմ

ոդոքսղտղ

ւ

|

Բ

ԼՐԱՑԱՆ ՆԲ

ՀԱՏ ԱՍԱՐ ՀԱԱ

:մոոմնոծոսը

ՍՂՎՍՆՍՑ ՎՍՂՈՏՎՍՄ ՂՎՔԲՈՏՏՈՓՈՂՄ

ձւմիրածվրղ մմղզղքնոնասոցղվիոջաջ «մյոսվմրոկ դվլոկվջմոձվր «(մմզմղոյ/) մմզղդվիոնմսմկմզղ (մմզղմածող ) մմզղղվիողմաստ «մմզդկվջմվ նամնողվափ մրվժղզմգեկո ոՍժջոխուսի, ղակաողրվչ վղնզկ «մրվժղզիակ ղորղահդգը -վի «իսմզդկվեոր տմովրմգնվոֆ դզ լրոաձղտմի վմուկղ կոտ դորնումսծավ մժսփիդլ րամոկղ մղահքիսր -հակ վղոանանվկնոջոդմըչուհսն նվրավմրոկ մզուրտանցտ

ՏՏ:5Ն Հ: թ. ՑԵ» րաա

ղորնումսծաղվմժուի «(02 ո) Անն խոյը378 խաթա վոստոմտույ Տորոտարր ոո մոտ ոջոիմտկ դոկող Քոր ր

ղ

դց յոամախիողյան 'մզդ դվոնսի -ոմ փզիտ վղոժ վր ղզ լոսմտղմ վի վոտր վղժմզդ վղոանսք դլ մոշ

նմ

յս

5ղ

ա

»

՛մզդ

լորսդո

իսվմո

մ

մտար

ս վողն ճվղաց չմյուսնդողվղվիոկվջմո|

Հարնոտկ ղվլոկվջմո|

ղզզ

վկնութ

լոստվն իսկտդվմօ վղսնսն

վկնոջազկը ովեռկվջոպվոոսեսք «Կողմը մոաէմարեուկ ւ

ն նկարոսր են նկարը, ուբվազծային սխեմատիկ տարիքը որին կից տալիս են բացատրականնշանները:

Նկ.

21,

Բնափայտային բույսի ցողունը (սղոցվածքը).

Ա--կեղեր, 1--կեղեի արտաքին շերտը, 2--կեղնի պարենքիմը, 3--կեղեի Բ--կամբիում, Դ--բնափխայտ. 4--տարեկան չուրային մասը (ֆլոնմ): ճառագայքն որը» միջումը: 3--Փուծային Մագենրը,

6--

ՏԵՐԵՎԻ ՄՈԲՖՈԼՈԳԻԱՆ ԵՎ ԱՆԱՏՈՄԻԱՆ

3.

կամ ճակեցէսի

ձրեքնուկի ընդլայնական կտրվածքի անատոմիական պրե-

մանրադիտակ: պարտատեր,

Բալատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Տերնը բույորը կատարում է փֆոտոսի «իմնական օրգաններից է, սինքեղի, տրանսպիրացիային գազափոխանակության ֆունկցիաներ: Բացի այդ, որոշ բուլսերի տերններ կարող են լինել պաջարային սննդանյութերիկուտակման տեղ, պաշտպանական ն վեգետատիվբազմացման օրգան: Սովորաբար,տերնը կազմված է տերնաթիթեղից՝տերնի գլխավոր մասից, ն տերկակոթունից, որով տերնը կպչում 1 ցողունին:Որոշ բույսերի տերնակոթունն չի զարգանում, այդ դեպքում տերեր կպչում է տերնհաթիթեղիճիմքով: Շատ բույսերի տնրբնիճիմքում առաջանում են, այսսլնս կոչված, տերնակիցներ: երբնմն տերնակոթունիկամ տենրնաթիթեղիճիմքը լայնանում է, առաջացնելով տնրնապատյան, որն ինդգրկում է միջճանգույցի ներքնի մասը: Զարգացածտերնապատյաններ ունեն ճացազգիների, բոշխերի, ճովանոցազգիների տերնները: Ցուրաքանչյուր տերնաթիթեղի վրա լավ (նկատելի են ջղերը՝ անոթաթելային խրձերը: Տարբերում են ջղերի դասավորության (չղավորության) չորս տիպ. աղեղնաջիղ՝ ջղերը ուղղված են տերնակոքունիցկամ տերնապատյանիցտերնածղրին զուգաճեո (ճովատաչուշան), պուգաճնոաջիղ՝ չղերն ն անցնում են տերնի միջին ջղին եզրերին զուղաճեռ, թազանթաջիզ՝ տերնի մեջտեղից անցնում է մեկ գլխավոր ջիղը, որից դեպի կողքերն են գնում կողային ջղերը, որոնք նույնպես ճլուղավորվում են դուրս

են

ն առաջացնում են մանր ջղերը այլն), մատնաջիղ՝տերնսկոթու-

դալիս մի քանի չջչղեր,

որոնք շառավղաձն

ուղղված են դեպի կողքերը (ճրանունկ, ինձախոտ հ այլն): Սաղանքաջիղն մատնաջիղ ջղավորուժյունը ճաճախ նշում հն որչլես ցանցաջիղկամ անկլունաջիղ: են. Ըստ տերհաթիթեզի եզբերի ձնի տերեները լինում ատամ են, յ

`

Ուսումնասիրելերկշաքիլ բուլաի տերեի անատոմիական կազժու-

արթ

(կաղամբ, ճակնդեղ ե կանց հից

(. Դիտել տերնի մասերը: Նտռաջադրանք. ն տերնների Հետ: բարդ պարզ 2. նանոքանալ

թյունը:

անր

Հոցազգի ԾՆ

ի Գա

։ ւռամու, ուլ նստաղբույժի, մալի ողբոանու ողինչխ զողատախու Քրթնջուկի, թխկու, կծու ծրանունկի, լերդախոտի, կարտոֆիլի: բողկի» մրատուտիկի, զազարի երիցուկի, երնջնուկի, մաշի, ոլոռի ն սղնննու,

ամրողջանցը՝

"բ ո

ք/աշղր

թ

է,

ունհլբնի նղյն մ Ամ

, յլոստնռիը

սուր

ողի ուղղվա

ու

ը ծի ի նման

ժ

էն

տերեի ռր ի է

գրի

-

5--

նկատմամբ ուղղաճալաց, սղոցանզր՝ ելուստներն ունեն մեկ ուղղություն. այս դեպքում ելուստի մեկ կողմը ավելի երեն կար է մյուսից, խոշոր աստսուինանզը, ելուստները ն դրանց միջն եղած փորոքները սուր են, փոսիկավոր՝ սուր ելուստների միջն դտնվում են կլոր փորոքները: ն Տերնաթիթեղի կազմությամբ լինում են պարզ բարդ տերեներ։ արզ տերերըկազմված է տեձրկակոթունիցնե թիթեղից, որը կարող է շատ խիստ կտրտվաժ լինել: Քարդ տերնները, ի տարբերություն պարզերի, ունեն ընդճանուր ոերնակոթ ն մի քանի ամբողջական տերնիկներ, որոնք բո ձնի ն մեծության միատեսակ են: Յուրաքանչյուր տերեիկ իր տերնակոթունիճետ միացած է ընդճանուր տերնակոթունին։ Տերնաքավի ժամանակբարդ տերնի տերնիկները թավիվում են առանձինյ այն դեսպլքում,երբ պարզ տերնը ցողունից անջատվում է ամբողջությամբ: Ըստ տերեհաթիթեղի գծադրության, պարզ տերնեներըշա բաղմազան են. կլոր, եուսնկյունաձնյ նիզակաձն ն այլն

Վլ"ր

(եկ.

կարդավորում է չրի դոլորշիացումը ն փոխադրող, որն ապաճովում կ ցազափոխանակությունը, մոտեցումը ն ասիմժիլլացիայի նյուլ լուծուլքների Հոսքը: Տերնեիմեջ կա նան մեխանիկական Ճլուսվածք, Քերի հիր նրան ամրություն է տալիս:

ծածկող, սինթեզի,

որը

ձողալին

Ա):

Ըստ տերնաթիթեղի կտրտվածության (մասնատվածության)

տնրններըլինում են՝ ամբողջական, կտրտված, անջատ-անջատ, բաժանված, ճատված: Ամբողջականտերնների թիթեղը կտրտվածքներ չունի: Բլթակավոր կոչվում են այն տերնները, որոնց տերնաթիթեղների կտրվածքները Ճասնում են մինչն տերնաեզրերին միջին ջղի միջն եղած տարածու թյան կեսը: Բաժանված են կոչվում, եթե տտերնեների կտրվածքները գնում են տերնաեզրի ն միջին չղի միչճ էլած տարածության կեսից ավելի խորը: եթե կտրտվածքեն մինչն դլխավոր չջիղը ն տերնաթիթելզը ները ճասնում են առանձին մասերի, ապա թիթեղը կոչվումԼ բաժանում ճատված: Բլիակավոր, բաժանված ն Հատված տերնները պարգ

Քարդ տերնները (եկ. 22 Բ) լինում

են

հումասն յա-քաթաձե,

դույգԿինտրաձն կենտ-փետրաձե: Հիմնական ֆիզիոլոգիականֆունկցիաների (ֆոտոսինքեզի, տրանսպիրացիայի ե ՔՈՐԸ կապված, տերնի մեջ լավ երնում են երեք ո է ֆոտոանող կամ ասիմիլյացիոն, որտեղ տեղի ն

Տերնի

ում

22.

ք--կլոր,

Պաոզն

բաոդ տեբննե».

2--ղզծային, 8--նշտարաձեչ4--սրտաձն, 7--նիղակաձն, 8--փետրաձն, 9--քնարափետրաձն

Ա.--պարզ. 1--տանզնաձն

Ք-սլաջամն,

՛ 2--իսիաձն,. տվա, Բ--րարի. ք--կոմասնյրա: փոի

Ք

փեռրաձն: կենա

մ--.զուլգ

փետրաձն,

Փերնեների անատոմիականկաղմությունը Ճճամեմատաբար (նկ. 23 Վելեի նեներքնիկողմից տերնը ծածկված է մաչկով (Լդիղերմիսով), նրա բջիջները փակ ենյ քափանցիկ. պարղ

ալսհաջին պատերը ճՃաստացածեն ն ծածկված են կուտիկուլալով: Տնրնի էպիդերմիսի ճամար բնորոշ է ճերձանցքների

Գոնվում

սովորաբար, դրանք մեծ քանակով Խրկատլությունը. են տնըններբ ներքին մակերեսին: ծքլնլ Հիմնական ճլուսվածքը կամ մեղոֆիլը բաղկացած 4 պարննջիմային բջիջներից մեծ քանակությամբ քլորո-

գազավոխանակության) ճետ Աա

Նկ.

տարբերում ստերով: Սովորաբար,մեդոֆիլում ն հրկու մաս փույամաա պարհնքիմը գրտջրինանման պարենքիմ: նրվում է վերին պիդերմիաի տակ, նրա բջիջները ձրգված են ն պարունակում են շատ քլորոպլաստներ։ Շրթնանման պարենքիմը դտնվում է սլունանման ն ներքին էպիդերմիսի միչն, այն կազմված է կլորավուն կամ այլ ձնի բջիչներից՝ մեժ քանակությամբ միջբջիջներով։ Տերնի մեղոֆիլը է կոլատերալ փոխադրող խրձերով. դրանց ներթափանցված մասն է ԴՎ բ նափալտային ուղղված դեպիվերին էպիդերմիսը. Քոր ալա

`

են

Ան լ

լր

ագա գին ւ

լ

:

ունեցող, բլքակավոր, բաժանված ն Ճճատվածտերններըո: նկարի տակ տալիս են նկարագրություն, կուիաքանչյուր են ձնր, տերնհաեշում ցողունին ամրանալու տերնեը հիտեղ ժ ձե է րնեաԹթեթ ե ղ. եղե րա կտրտվա քիքողի ձնր (րատ նրա հզրագժի),տերհաքիքնղի ժության աստիճանի, տերնանզրի ձնր, յղերի դասավորուիյունը Բարդտնինների խմբում դիտում ծն ն նկարում են ո երեր, հտրաձն հաասն քաթաձն-քա քաթ բարդ, բարդ տերեր, զույդ ոասնլա փետր ն կենտ-փետրաձն տերեները։ Ոլոռի զույդբարդ բարդ բարդ տէրեի նկարի վրա նչում են տերնակիցները փետրաձն հ րթողիկնն ր ի

-

առ,

մեծ խոշորացման տակ դիտելով տերնի Մանրադիտակի անատոմբակահկազմության պրեպարատը, գտնում էհ վնրին (պիդելրիսըր, սլունանման մեղոֆիլի բջիջները, շբրբնանման պալրնոքիմը՝միջթջիջներովն ներքնի էպիդերմիսը՝ ճիրմանցքներով:Պրեպարատլտեղաշարժելով, տեսադաշփտում տանդակայում են գլխավոր ջիղը ն դիտում են նրա մեչ ջեիլեմի անոթները, ֆլոեմը ն քսիլեմից առաջացած մեխանիկական ճլուսվաժքը։Տերնի կազմությունը նկարում ձե մոմ խոչորացմանտակ կից տալիսեն բացատնկարին հական հեյունենը,

ՍՏՈՐԱԿԱՐԳ

ԲՈՒՅՍԵՐ

Ամբողջրուսական աշխարճը բաժանվում

Նկ. 28. Տեոնի լայնականկտրվածքը.

Չ2--սյունանվան ծյուսվածք, Տ3--շրբքնանման Հյուսվածք, 1--էղիդերմքս, 4--անրնաջիղ (քս--քսիլեմ, ֆ--ֆլոեմ, սկլ--սկլերենքիմ)չ 5--ճերձանցք, 6--օդատար խոռոլ, 2--միջքջջային տարածություն:

դեպի ներքնի էպիդերմիսը: Վերնից ե ներքնից խրձիկն ընդգրկում է մեխանիկական ճյուսվածքը: Ամծնամանըչղերը կաղմվաժ են ոչ մեժ քանակությամբ տրախեիդներիցն դրանց կից մեզոֆիլի բջիջներից: կատարմանկարգը: Դիտելով տերնների Առաջադրանքի կոլեկցիան, պարզ տերնները առանձնացնում են բարդերից: Պարղ տերններից նկարում հն ամբողջական տերնաթիթեդ իսկ Փլեոմալինը՝

է երկու խոշոր

կարգարանականիմբերի՝ ստորակարգ բույսեր ն բարձրակարվ բույսեր: Այս խմբերիը յուրաքանչյուրը բաժանվում է ավելի փոքը միսվորննրի՝ բաժինների, բաժինները՝ դասերի, դառնրը՝ կարղերի, կարդերը՝ընտանիքների, ընտանիքները՝ կեղերը: Ցեղերը կազմված են տեսակներից: բույսերին են պատկանում այնպիսի բույԱոսրակարգ սանրը, որոնց մարմինը բաժանված չէ սնման օշրգանների՝

ներկայացնում

արմատ, ցողուն, տերններ, ալլ իրենից է րավմուբջիչ կամ միաբջիջ թալոմ (ՇՂՕՅՑԱԱԱԲ): Թալոմի մեժությունը կարող է տարբեր լինել`միկրուկուիական փորիչափի ժինչն մի քանի մետր: Ջուրը ն սննդանյութերըկլանվում են թալոմի բջիջների կողմից:

ունեցող րբազմարբչիչ ձների: Բոլոր ջրիմուռների բջիջների կազմությունըբավական պարզ է, թաղանքը մեծ մասամբ պեկտինայինէ, դրախց լորձապատվումէ, բջջի խոռոչը լկվսժ է ցիտոպլազմայով, առանձնացված կորիզ չկա:

(ատ սնման

եղանակի ստորակարգ բուլսերը բաժանվում են երկու խմբի՝ ավտոտրոֆ (ինքնուրույն սնվող) ե ճետնբոորոֆ: Ստորակարգբույսերից են ջրիմուռները, բակտերիաները, ակտինուիցետները, լորձնաբույանծրը, սնկերը ն քարացջոանրը"

ՋՐԻՄՈՒՌՆԵՐ

:

--

Դիղմենտները ), Քլորոֆիլը, կարոտինը ն այս (գունանյութեր Տրիմուռների ճամար Հատուկ ֆիկոցիանը դտնվում են ցիե բջիջներին աոոլլազմալի արտաքին մասում տալիս են լուբաճատուկգունավորում՝ կապտականաչից մինչն կապտա-

ՃԼՕՃԵ

մանուշակագույն, ֆրիմուռների բազմանում կապտականաչ

բաժանումով քայքայումով՝ առանձին:

ԻԼՔ1ԻԼԴ1րի

քոլճրի տհզամասքիի,այսպէս կոչված, շհրմոգոնիումների։ Ի եպեթտատիվբողբոջներըպեր աժվում

Ջրիմուռներն իրենցից ներկայացնում են ավտոտրոֆ մեծ խումբ, որոնք գլխավորապես ապրում են օրգանիզմների ջրում: Ջրիմուռներիորոշ տեսակներ կարող են ապրել

աաոոիծ թարՀաաւ դրանց անա ննե

ուրս,

բա

սվարա

րան

աի

)։ (Թեօմօքհջէո

Առաջադրանք:Դիտել ջրիմուռների մորֆոլոդիականն անատոմիական անաբենա (շացիլարիա,

Ա եոստոկի տիրած զողութներ, կայական ծասծկապակիներ,պրեպարատայինասեղներ: ն

ն

ի

մը:

Թարմ

ջրիմուռներ ան

տույ,

մանրադիտակ,

առար-

ն

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Կապտականաչ ջրիմուռները գերազանցապեսմիաբչիչ կամ գաղութային օրդանիզմներ են: չայտնի են նան թելանման կազմություն "

սնկեր Քակտերիաները,ակոինոմիցետները նե որոչ էն միկրոբիոլոգիալի կուրսը անցնելիս:

ուսումնասիրում

սպոր-

,

(է.

կատարմանկարգը: Նոստոկ՝ Էտաջաղրանքի 44 1): 4րիմուռն է

ԽՕՏԷՕՇ

առաջացնում

կլորավուն գաղութներ, նման նն կապտականաչավուն ճատապաուլների, սեղիծայրով սլոկելով դոնդողանման նյութի փոքր կտոր, ազմված են գաղութը, պատրաստում պրեպարատ: յոատոկըդիտելով119 խոշորացմանտակ, գտնում էն բազխարակթելիկներ, որից կազմված է գաղութը: ԴրնՄեջ նկարում են ավելի խոշոր, դատարկ որք րը, կոչված,ճետերոցիստերը. դրանց ուղղուԲ իլր կտրտվում է մասերի, նոստոկիմի բանի թելեր

«րոք Խոխ է Մոլի ժար ոս մ. նկարում են

մեծ

տակ: խոշորացման

(ավ. 24, Ո), Սսցիլաբիա--ՕՏոմաղռ

չոիմուռնեո-- ԸՇտջճոօքիէճ կապտականաչ

կազմությունը:

Շատ

են

ոնավությա

դաղուքային ն բազմաբյիջ։ Որպես էկոլոգիականխումբ, ջրիմուռները միավորում նն րստ ֆիլոդենետիկականծաղման բույսերի ինքնուրույն տասը բաժիններ. կապտականաչ, ոսկեգույն, եվգլենային, պիրոֆիտալին, դեղնականաչավուն,դիատոմային, կանաչ, գորշ խարային ն կարմիր: Ավելի շատ տարածված են ն նշանակություն ունեն Հետնյալ ջրիուռները՝ կապտականաչ(Ըվճրօքեիէն), կանաչ (Ը1օոօթեէճ), գորշ (Քիճշօքիֆէս), կարմիր կամ բոսորաԴոմւե

ն

ուսանողները

Այ չրիմուռի մոդ կանաչ թաղանթիոչ մեծ կտորը դնում են առարկայափանապակու վրա, չրի կաթիլի մեջ. Պրծպարատային ասկդով անջատելովթնլիկները, ժածկում դիտում են փոքր ն մանրադիտակի

ն

են

մեծ

ժածկապակիով

խոշորացման

տակ, ուշադրություն դարձնելով բջիջների Թաղանթի, պրո-

ուոռլլուո ուի, հլ Հորմոդոնիայիկազմության, գույնիվրա: Այհուճետնպրեպարատը ան ներկելով տուշով ն նորից այն տելով մեծ խոշորացմանտակ, գտնում են լորձնապատ(անը, որը շրջապատում է ամբողջ քելիկը՝ ճորմոդոնիաների ճետ, Թելիկի հն մեժ ընդճանուրտեսքը նկարում խոչորացփան տակ: են նկարի վրա ցույց տալիս վեգետատիվբջիո-

ե խերը,Հորմոդոնիաները լորձնապատյանը:

Կանաչջբիմուռնեո--Շհլօօքիէ2 (սաջադրանք. բազմացմանճեո:

1.

Սանոքանալ ապիրոգիրա

կազմության ջրիմուռի

է

Դիտել կլադոֆորա չջրիմուռը: ն Նյութը ն սարքավորումը:Թարմ կամ ֆիքսաժ սպիրոգիրա կլադոֆոպրեպարատպատրաստի վերաբերյալ իա յրիմուռներ, կոնյուգացիայի ենր, յոդ՝ կալրիում յոդիդի մեյ, մանրադիտակ, պրեպարատայինասեղեձր, առարկայականն ծածկապակիներ: Ֆ.

ժ

/

վերաբերյալ: Կանաչչրիառաջադրանքի Բացատրություն ճն ն. բաղմաբջիջ կ Հայտնի միարչիչ, աղութային մուռեերից սովորաբար թաղանթը թույենրը,Այս բույսերի րչիչների փելչուլովալինՆ լորձնապատվողւ Քրոմատոֆորները(գու-

|

արտաքին հԽոկիրենրը)խորասուզված են ցիտուլավմայի սպիտակուցային ջերտերում ն պարունակում են ճատուկ է մարմնիկեեր՝ պիրենոիդներ, որոնց շուրչջի Օ0կուտռակվում պաշարային օսլան մրիխմուռներիմեծ մասի բջիջները մեկ կորիզ ունեն, միայն որոշ ջրիմուռներիբջիջները բաղմակոբիղ են: կանաչջրիմուռները բազմանում են վեգետատիվ, անսհո հ սնռական եղանակով: Վեդետատիվբազմացման դեպքում տեղի է ունենում բջիջների ն թալոմի բաժանում: Անսնո րաղմացումը սպորների առաջացումն է: Սեռականբաղզմացմուն դեպքում դիտվում է կիխղոզամիա,«ճետերողամիան օսղամիա:

բաժանվումեն երեք դասի. Ճճավականաչջրիմուռները սարամտրակավորներ,տարամտրակավորնեերն խարայինխեր:

Բա '

Ին Ի 1--իո

-

24.

..

Կ Կապտականաչ կանաչե

եկ:

մի

ցադղուքի

ոշորացման տակ,

րեում է

կանաչ ջբիմուտներ.

մանրադիտակի փոքրխոշորացման

մաս

տակ 11 խողդրանման

2.

Ա--տացիլարի»»

ապարան քաղանքը, Արի կաղմությունը

թելի մի մասը

Մեծ

կենտրոնական պրոտոպլաստի

ջրիմուռներ (ապիրոգիրա).Ա--բջչի

Բ--կո-

5.-պիրենոիդ), 4--քրոմատոֆորչ 2--կորիղը, 3--ցիտոպլազման, պարունակության բջիչների (1--Քրկու նյուչացիա (սեռական պրոցեսը)» վիդուռը): միաձուլումը,

'

Այստեղ մենք կդիտենք բազմաբջիջ թելավոր չրիմուռ ռպիրբոգիրան (նկ. 24, 11է) «արակցվողների դասից ն կլադոֆորան՝ դասից: ճավասարամտրակավորների Այս ջրիմուռները Ճաճախ ճանդիպում են լճակներում, լճեբում ն դետերում: Սպիրոգիրալիվաո-կանաչ թելիկները կազմված նն էրկա-

րայած բջիջներից, նման

են

շատ քրոմատոֆորները՝

ւիրենոիդներով

ժապավենի, կորիզը գտնվում է բջջի մեջտեղում: Սպիրոդիրանբազմանում է վեգետատիվ եղապարուրաձն

նակով սոնղի է

ն

սնռական՝ կոնյուղացիայի ճանապարճով, ունննում տարբեր թելիկների երկու վեղետատիվ երբ

ձուլում: Բջիջների պարունակության ն մյուս քնճլավոր ջրիմուռկլյաղոֆորան սպիրողգիրայից ներից տարբերվում է նրանով, որ թալոմը ճիշեցնում է կոշտ ն բարակ թելիկներից կազմված ճյուղավոր թփիկների: 5ր16Սպոռոգիրա՝ Առաջադրանքիկատարմանկարգը: են տեղավորում Սպիրոդիրայի մի քանի թելիկներ քաո: աառարկայականապակու վրա, չրի կաթիլի միջ, պրեպարաբաժանում նն դրանք, ծածասեղի ծայրով զգույշ մտային կում են ծածկապակիով ե մանրադիտակի փոքր խոշորացեն ման տակ դիտում են թելիկներից մեկր. ուշադրություն ձնին։ Մեծ լխոշոդարձնում բջիջների ն քրոմատոֆորների են կորիզը ն բազրացման տակ բջիջներից մեկում գտնում են քրոմատոֆոորոնք դասավորված մաթիվ պիրենոխիդներ, Ջրին ավելացնելով կալիումի յոուղղությամբ: րի իջին գծի նկատում շուրջը պիրենոիդների դիդի մեչ յոդի լուծույթ,

օալալի ճատիկներ: ուսումնասիրությունից «ետո նկարում են Պրեպարատի ապիրոգիրայիընղճանուր տեսքի՝ փոքր խոշորացման տակ, են տալիս բջիջների ն քրոմատոֆորներիձնր դրանը ցույց են մեծ նշանակում տակ խոշորացման մեջ նկարիվրա ն քրոմատոֆորը՝ Բջչի թաղանթը, ցիտոպլազման, կորիզի պիրենորդներով։ Պատրաստիպրեպարատիվրա փոքր խոսպիրոդիրայի կոնլուգացիան: շորացման տակ դիտում են ն նկարում են Գանում վոնլուգացիայի«ետնյալ փուլերը. բջիջների թաղանթների կողային մակաճերի երնան գալի ն զիգոտի առաջավրա, երկու թելերի միջն ուղու երնալը

ծն

ցումր

բջիջներում:

պրեպարատ Պատրաստելով կլադոֆորբա---չԼճքօբիօո:

մանրադիտակի փոքր խոշորացման տակ, դարձնում բջիջների պրոզենքիմային ուշադրություն են կողային դալիս ձնին, որոնցից անկյան տակ դուրս Մեծ խոշորացմանտակ առաջացնելով «ճյուղեր»: բջիջները, ն գտնում են բջիջների ճաստացած թաղանթը, Քիթեղավոր ծակծկված քրոմատոֆորը՝մեծ քանակությամբ պիրենոիդնեեն ջրորով: Բջիջչներումբազմաթիվ կորիզները ծածկված ն

այն դիտելով

են

տակ, մատոֆոլների

ն

դրա

չնեթկված պրեպարատՊւսիար

ֆերում չեն երնում։ կլադոֆորայի ընդճանուր սոնաքրնկարում են մանրադիտակի փոքր խոշորացման տակ, ցույց ն տալով րջիջների պրոզենքիմային ձեր՝ կողային բջիջները:

քրոմատոֆորո

ՍՆԿԵՐԻ

--

ԲՍԱՕ1

ճելտնրոտրոֆ բույսեր են: Դրանց Սնկերը ստորակարգ են քլորոֆիլից, Լատ անման եղանակի Բլիչների զրկված տարբերումեն սնկերի երկու խուսբ՝ սապրոֆիտներ ն պա-

րագիտնէր: Սնկձիիեմ

մասի մարմինը կազմված է բարակ թելիկկորը «իֆերից։ Հիֆերը միանալով կազմում են միցելիումի կսմ ոնհկի մարմինը Միցելիումը կարող է բաժանվել բջիչհերի կամ ունենալ ոչ բջջային կազմություն Ռրոչ սնկեր միլյելիում չունեն, Այղ դեպքոսի սնկի մարմինը կազմված է միայն մեվ՝ միկրոսկոպիկորեն փոքր բջջից: Սնկերի մեծ մասի ճիֆերի թաղանթներն ունեն բարդ կաղմություն. ածխաջրատը որը մոտ է ցելյուլոզային, միացած է այնպիսի նյութերի ճետ, որոնք րստ կազմության են միջատների խիտինին։ Բջջի մեջ կորիզները նման վորաբար մանրը են: Սնկի մարնի ոչ բջջային կազմության դեսլքում ճիֆերը բազմակորիզ են լինում: Պլաստիդները բացակայում են: Հիմնականպաշարանյութերն են՝ գլիկոգեն ճարպերըն վոլլուտինը, որը նման է սպիտաածխաջրատը, սո-

կուցներին:

Սնկերը բազմանում են վեգետատիվ եղանակով՝ միցելիկտորներով, օիդիաներով, այսինքն առանձին բջիջննրով, որոնք առաջանում են միցելիումի քայքայվելուը, բողբոջումով, քլամիզիդոսպորներով: ՄնկերինՀատուկ է նան սնոական վերարտադրությունը՝ ճատուկ սպորների աուումի

ֆացումով: Անսեռ

բազմացումը տեղի է ունենում տարբեր տեսակի սպորների առաջացումով (զոռսպորների,սպորանդիումների, ուլնդոսպորների կոնիդիաների, տելեյտուպորների ն այլն):

,

Սպորներով բաղմացումը կարնոր նշանակություն ունի անկերի տարածման ճամար" «ինգ դասի. Արխիմիցետներ՝ Սնկերը բաժանվում հն արանցմիցելիումը ղարդացած չէ կամ սաղմ4ՃԸհմոՖԸՇէ6Տ. է: նային ձնով Ֆիկոմիցետնել՝ ՔիոօՈՆֆԸօէօտ,միցելիումը ոչ բջջային կազմություն ունի, նրա ճիֆերը վեգետատիվվիՃակում միջնորմներ չունեն. Ասկոմիցետներ (պարկավոր

անկեր

միցելիումը բաղմաբջիչ է, ունեն ՃաՂՏՇՕոոԼԸ6է65, մուկ օրդաններ՝ ասկուսներ կամ պարկեր: ՔաղզիգիոմիցետՆեր (բազիդիալսնկեր)--ԹՅՏԼԱԼՕոՂՄԸՇԷՇՏ. միցելիումը բաղմախջիչ է, ունեն Հատուկ օրդաններ՝ բազիդիումներ: Հավաքովի Անկատար անկերը՝ Բսոք1 Լ1ոքճոԱ6Ըել--անկերի խումբ է՝ բջջային միցելիումով: Ըստ սնկի մարմնի

կազժության

արխիմիցետներն

ծայրերում գիումակիրները՝

ԲՋ

օթվանիզմ, այն առաչացնում է ճյլուսվածբների քայքայում վարակվածօրգանների՝տերեների, ցողունների, պալարեեիի

ԱԱնդԼ

ու

ՏԱՆ 8825 Ա 227 «ՀՀ Հ ԵՀՀ 3)Հեր: ՊԱ, ՀՏ: »777 (Ւ (Ա ԻՇ Հն 2

ագր,

չ

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Մուկորը

--«փՂԼՇԸՕՐ

ՈՄԸ640(եկ. 25, Ա) ամենատարածվածսապրոֆիտ

անկերից է. այլն առաջացնում է սպիտակ սարդոստայնային անկամարմին՝ Ճճացի,բանջարեղենի, գոմաղբի վրա: Մուկորի ճիֆերը բաժանված են միջնորմներով, դրա Ճճամար միցելիումն ունի ոչ բջջային կազմություն: Բազմաթիվ Ճյուղավորված ճիֆերը մասնակիորեն խորասուզված են սուբոատրատի(սննդարար միջավայրի) մեջ ն ներծծում են ջուր, ճանքային աղեր ն օրգանական նյութեր: Սնկի մարմնի Հիֆերը՝ սպորանդտնվում են վերնի մասում

չոլուղավորված

ՆԱ ՆԱՅ ԷՖՃ.

թ

77212

ԻՊ

կ

թաԾ ԱՆԵ»

Ա Ա8

թ»

Առաչադրանք: Սանոքանալմուկորի («լիիկավոր բորբոսի) ե ֆիտոֆաորայի կաղմությանը ն բազմացմանը: Նյութը ն սարքավորումը: Մուկորիսնկամարմին՝ ացի ն բանջարեղենի վրա, կարտոֆիլի չոր ն ֆիքսած տերենձր, պոմիդորի պտուղներ՝ ֆիտոֆտորայով վարակված, կարտոֆիլի տերնների լայնական կտրվածքների պրեպարատներ, մանրադիտակ, խոշորացույց: պրեպարատային ն կինր»

«4-5 ՆԲ 1155

ՉԱԲԱ" ի -

ՀԱԻ

ֆիկոմիցետնեո--ՔիվՕուՇ6է6Տ

Դաժգապա ր ծած առարկայական

պտուղների մաճացում:

ավորաան

ու

առարկայակա

ե

Հիվանդություննառանձնապես լավ է երնում տնրնների վրա, որտձզ առալանում են գորչ բծեր. Այստեղ տերի

են ասֆիկոմիցետները պատկանում անկերին, ստորակարդ բաղիդիոմիցետները՝ բարձրակարգերին։ կոմիցետներն Անկատար սնկերը մեծ մասամբ պատկանում են բարձրակարգ անկերին։

Դաս

սպորանդգիումներով։ Մուկորը

բազմանում է սպորներով: զծրազանջցապես հիաոֆտորան՝ թիցօքհիլհօոճ Լոէճոէշոտ (նկ. 25, Բ) է կարտոֆիլը ն տոմատը. Որպես պարաղիո վարակում

Մ

|

'

ԻՀշ

Ս

Ա

:

Ի

)

կ

յ

Լ)շ

Նկ. 25. Մուկոոր Ե ֆիտոֆտոբան. Ա-.մուկոր. 1--միցելիում, 2--սպորանգիումակիրներ, 3--սպորանգիում. »

փիոոիոորակԱ --ղոռուղզոր, Հարանվար ԱԱ

դիա,

««ղպոուսլորանդիում

«-«կհնիդիակիրիը

յ,

բով,

6--ճրֆերս

եը.

ռնիդիա

-

վարակվածն առողջ մասերի սաճմանում է առաջանում ոպիտակփառ, որը բաղկացած է սնկի դուրա եկողՀիֆերից: միֆերիվրա կան բազմաթիվ ապորներ՝կոնիդիաներ: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Մուկոր: Պրեպարատ են պատրաստելու ճամար պրեպարատային ասեղով ճանում միցելիումը, ցանկալի է անոթի պատերից, որի վրա աճում է

: որ լավ կարելի դիտել ամենից մուկորը (քանի այստեղ ն են

Առաջադրանք.1. Ծանոթանալ շաքարասնկերի (դրոժների) կաղմության

ն բազմացմանՀետ: սոնհղավորում չրի մեկ տպտրիցծլաժ սնկամարմինը) 8. Դիտել տարեկանի «Հասկի վրա տարեկանաժանդ՝ սկլերոցիա), տակ մեջ՝ մանրադիտակի (փոքր խոշորացում կաթիլի ներով: ն ՇեսադաՀ տում երնումեն ճՃյուղավորվաժ միջնորմներից Ց. կազմել տարձկանաժանդիզարգացման ցիկլի սխեման: զրկված սպորանդիումները՝ սպորանգիումակիրների Նյութը ն սարքավորումը: Հացի կամ գարեջրի շաքարասընսպորներ Այս բոլորը նկարում ծն: վրա ն բաղմաթիվ փեր, ժանգը տարեկանի Հասկերում, ակլերոցիաներ՝ ստրոմաների Հետ, են խոշորացույցով դիտում ֆիտոֆատորալով եքելեն կապույտի 100ը-անոց լուծույթ, մանրադիտակ, առարկայական ն ձածկապակիներ, պրեպարատայինասեղներ, պիպետկաներ: վարակված կարտոֆիլի պալարները ն տերնկերը: Ֆիտտոֆտորայի մասինլրիվ գաղափար կազմելու ճամար մանրադիտաՀացի առաջադրանքիվերաբերյալ: Բացատրություն կով:դիտում են տերնի լայնական կտրվածքի պատրաստի կամ գարեչրի չաջարասնկերը(ՏՅԸիՅՐՕՈՂՆԸ6Տ

ԸՇԼԸՄԱՏ126)

մեծ խոշորացման ակ պրեպարատը:Մանրադիտակի են մեձրկ(ապարկավոր սնկերի պարենքաղասին. պատկանում են որոնք ներթափանցված շրքնահրնում Հիֆերը, են սնկի են ճիտ ղարգանում անմիջականորենմիցեկերի սպորների ւ Շաքարասնկերի բջիջները միայնակ են, օվալավրաս լիումի են Որոշ գալիս ե Պու ր Հիֆեր Ր 9ՔՈ9 Դոր թյուններում: ՐՀ ր Հերձանցքից են ձի, մակերեսի վրա առաջացնում մակաճեր, որոնք մեուսումնասիՖիւտոֆտորայի վերջանումեն կոնիղիաներու: ն առանձնանում Խանում են, այսինքն՝ բողբոջում են բջչից: խոշորացման տակ րությունից Ճետո մանրադիտակի մեծ բողբոչումը Շաքարասնկերի կարելի Ձէ ղիտել նախապես նկարում: են կարտոֆիլի վարակված պալարի կամ տերնի կուլտուրայի վրա": պատրաստ ֆիոընդճանուր տեսքը ն տերնի լայնական կտրվաժքը՝ ժանգասունկը՝ քսւքսոօո

(նկ. 26, Ա)-ԸՇԱԿՎԸՇքՏ

են տալիս ֆտորայի սնկամարմնի ճետ: եկարի վրա ցույց Մ է : ճացաղգինորի քե ն մ է պարագիտում վրա, «աճ վնատում ճաճախ տերնի ճյուսվածքները ն ճիֆերը՝ ֆիտոֆտորայի կոնիդիատարեկանին, որի ճասկերում կարելի է տեսնել սն ժանդերը ներով: կամ, այսպես կոչվաժ, սկլերոցիաները: առաջանում սի Ճճլուս ված Պիֆե խիտ է դ, ժառն Պասիասկոմիցետներ ՊՏԸՕՈՈՖՇ6էՇՏ են որոնց ձմեռում: ակլերոցիաները թափվում են ն Հասունացած 32 ճաղար անկերի դասը ընդգրկում է չուրջ Պարկավոր Գարնանը դրանց վրա առաջանում են ստրուաները, որոնց տեսակ, որոնց ճամար ընդճանուր ճատկանիշ է ճանդիսամակերեսի մուռ են դտնվում երկաիացաժ պտղամարմինները նում ճՃատուկօրգանի՝ պարկի կամ ասկուսի առաջացումը: (պերիտեցիաները),պարկերով ն դրանց մեջ գտնվող սպորմասի պարկերը գտնվում են Պարկավոր սնկերի մեծ ներով: Տարեկանի ծաղկելու ժամանակ սպորներն ընկնում ն միայն մի քանի ներկայացուցիչնեպտղամարմիններում են ծաղկի վարսանդի սպիի վրա, ծլում են ն առաջացնում ըինը առաջանում են միցելիումների վրա: Հիֆեր: Վերջիններսթափանցում են անրմնարարնլիմեջ, քայՏարբերում են երեք տիպի պտղամարմին. 1) բացարձակ քայլում են այն ն առաջացնում են սկլերոցիում. Ամոնը պարկերըն սպորփակ մարմիններ (կրեյստոկարպիաներ), սկլերոցիումների,վրա երնում են շաքարաճեղուկի կաթիլներ ները աղատվում են մարժինների պատերիբայքայումիղ ճետո, (մեղրացող) ն բազմաթիվ սսլորներ՝ կոնիդիումներ։ Միջատ2) ձգված, շշաձնե մարմիններ՝ վերնում նեղ անցքով (աերիտեցիա), պարկերը գտնվում են Հատակին, 3) լայն մարմիններ, սկավառակի կամ գավաթի ձնի (ապոտեցիաներ), ժամ Մամլած չաքարասնկերի կտորը պարապմունքից 2--3 ւսղաջ պարկերը տեղաբաշխված են մարքնի ամբողջ մակերեսով: դնում հն դոլ շաքարաջրի մեջ ն տեղավորում են ըերմուտատում:

ֆեր չ

Ֆիտոֆտոոա:

չր

Մ

կ որ ԿԱ արեեքեմի դուրս

յ

է

արար կանան մէ,կուտակվում ,

--

"

մեղիացողը, սողում են Ճասկից-Ճասկ, փոխադրելովկոնիդիաները ն այսպիսով տարածում են ժանզասունկը ամառվա ընացքում: պարունակում են ժանդասնկերըշատ թունավոր են, ն կենդանիների ճամար վտանդավոր ալկալոիդներ: մարդու կարգը: Հացի շաքաշասնկեր: Առաջադրանքիկատարման դիպետով վերցնում էն փրփրացող Հեղուկի մեկ կաթիլ է վրայ ավելացնում են մեթիլեն դնում առարկայական ապակու նն ծածկապակիով ե դիծածկում կապույտի քիչ լուծույթ, տում մանրադիտակով:Փոքր խոշորացման տակ երնում են բջիչները, որոնց մեջ նկատելի են ավելի խոշորբողբոջող Խերը, որոնք սկիզբ են տալիս Մյուսներին, Մեծժ խոշորացման տակ դիտում են բջիջների պարունակությունը. մեթիլեն կապույտից ցիտոպլազման ներկվում է երկնադույն, կորիզը՝ կապտավուն, պաշարային սննդանյութերը մուգ կապույտ կամ կարմիր: նկարում են բողբոջող բջիջների ն առանձին բչջի կազմությունը: նրարում են տարեկանի ժանգասուկ: Դիտում ն Հասկի՝ սկլերոցիաներով: Ֆիքոված ակլերոցիաները ստրոմաների Ճճեւտ ուսումնասիրում են խոշորացույցի տակ, ինչոլես նան նհկարումեն դրանց արտաքին տնսքը: կազմում են ժանգասնկի տարեկան ցիկլի սխեման, ոկաելով ընթացիկ տարում սկլերոցիաների առաջացումից ի վերջացրած Ճճաջորդտարում դրանց ճատունացումուվ: Աու են ջադրանքի բոլոր նկարներին կից տալիս բացատրական ները ճավաքելով

նշաններ: Դաս

Լար

:

մ

--

ր

ա

ժա նգի 2--սկլերոցիատրոմայի երկայնական փորվաժթի մի մասր՝ նթա միջի պարկերով,

ն պերխոնցիաներով

.

4--պարկը սպորներով փոչեմրիկը, 3--ԽդիպՀամ Ոչոհկավոր «ք վարսակի մրիկը:

Ք--մբիկը. 1--ցորձնի փոչեմր

ւ

Հուր աին երոարտադ սկլերոցիաներով, "Ն

ներ ատրոմաների Հիս,

ԹՅՏ1410ո17ՇՇԷՏՏ

բազիդիոմիցնետնես --

Բաղիդիալսնկերի արբեր

ընդգրկում է 20 Հազարից ավելի տեսակներ՝ բազմաբջիջ միցելիումով նհ արտաքին

Եբաոեը,սոնարաւ հորի

արար անն

«ՐԴա

դասը

ր

բա

Դ ու,

ր

ո:

ա

1ՐԴ

ու

րը

փավիդիոսպորներովզարգանում կամ ուղղակի միցելիամի վրա, կամ պտղամարմնի մակերեսի վրա, առաչացնեչ լով, տյսպես կոչվաժ, «իմենիալ շերտ. Պտղամարմնիմահնրեսը Հճիմենիալ շերտի Ճեւտ միասին անվանում են ճիմիեն

ո

նոֆոր։ Ավելի Հաճախ «իմենոֆորն կամ թիթեղիկի տեսք: Առաջադրանք. (. կազմության 2. 3.

ունենում է խողովակի

Ծանոթանալ գլխարկավոր սնկերի պաողամարմնի

ճետ:

Դիտել Հացազգիների փոշեմրիկը: Սանոթանալ դծավոր ժանդի կազմությանը

ու

բազմացմանը

դոս

ն հն լալիս ժանգի ամառային սպորները ուրեդուվպոր-

ուրեդուսսվորբաղկացած Բչջից' եձրը:Ցուրաքանչյուր մասերի վրա, ուրեբույսերի կանաչ ուրիշ ցորենի (Եվեելով միջով ծլում են. դրանց ճերձանցքների Ճճիֆերը ցոսպորները է մեկ

ե

կազմել նրա զարգացման լրիվ ցիկլի սխեման: Ագարիկոնի (շամպինիոնի) կամ ուրիշ Նյութը ն սարքավորումը: մրիկով վագլխարկավոր սունկերի թարմ ն ֆիքսած պտաղամարմիններ, վարսակի Հուրաններ, ցորենի ցողուններ հե տերններ՝՝ գծավոր րակված ժանգի սպորներով, կծոխուրի տերնի կտրվածքի պատրաստի պրեպարատՖներ՝գծավոր ժանդի էցիդիաներով, մանրադիտակ, խոշորացույց, առարկայական ն ծածկապակիներ, պրեպարատային ասեղներ:

ԱգարիԲացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Շճողքճտելտգը կոնր(շամպինիոնը)-ԵՏոաաօէճ ոլրոֆիտ սունկ է: Հչանդիւլում է գոմաղբով սպարարտացրաժ արոտներում, բանջարանոցներում, այգիներում, անտառի եզրերին ն աճեցվում է ճատուկ չերմոցներում։ Ագարիկոնի սպտղամարմինըունի ուռիկ ն գլիքիկ՝ շառավղաձն 4ճեռացող բարակ թիթեղներով ն դրանց վրայի բաղզիդիոսպորներով: Թիթեղների վրայից թափվելով, բաղիդիոսպորները ծլում են հն առաջացնում շամպինիոնի նոր միցելիում. Ագարիկոյր նման պատղամարմինունեն ամասունկր, կոճղասունկը, ալիքասունկը, կաքնասունկը, ճանճասպան սունկը ն այլ սա-

Ը

«

սնկերը:

Վարսակի

փոշեմրիկը՝ ՍՏԱքօ (նկ. Բ) պատկանում է պարաղիտ սնկերին, որը մեծ վնաս | Ճասցնում ժողովրդական տնտեսությանը:Վարակվելով մրիկով, լրիվ քայքայվում են վարսակի ճասկերը, ն նույնիսկ ամբողջ Ճուրանը: Սաղկափթթությունները կամ դրանց ժնացորդները առատ ծածկված են լինում քլամիդղուպորներով, որոնք տարածում են մրիկը ցանքերում: Հացազգիների գծավոր ժանպը՝ ԹԱՇՇԼՈԼ: Զճո1115 (նկ. 22) ժանգի բոլոր տեսակներիցավելի տարածված է: Ամռանը տերեների կամ կանաչ ցողունների վրա, օրինակ ցորենի, կարելի է տեսնել ժանդադորշ գծիկներ: Դրանք այն տեղերն են, որտեղ պատոված էպիդերմիսի միջով

-

):.ՏՈԵՆ

ԵՐՆ

ջ

ՀԱՏ

շ6Ոմ6

Չ6.

ՀԱՅԵԵԹԾ էք

Նկ.

27.

Ֆ՝

Ն

գծավորժանգը. Հացազգիների

1--ժանգով վարակված ցորենի ցողունները,

3--տե-

2--ուրեդուպորներ,

լելտոսպորներ, 4--բազիդիումը՝ բաղիդոսպորներով, 5--տերնի դիաների (է) կտրվածքը՝էցիդիոսպորներով:

ն

էցի-

իիանցում են ցորենի տերնի, ցողունի կամ ծաղկաթեեն փուկների ճյուսվածքների մեջ ն այնտեղ առաջացնում

միլնլիումներ: Ամռան

վերջին ուրեդոսպորների

միջն

զարգանում

ձն

երկբֆիջ,

ճատ

թաղանքով,

ձմեռող ապորները՝ տելեյտոապորները:Գարնանըտելեյտոսպոիները ծլում են. այս դեպՔում սպորի յուրաքանչյուր բջչից ծլում է չորաբջչանի բազիդիումը՝ բազիդիոսպորնծրով: Վերջիններս շարունակում են իրծնց զարգացումը ուրիշ բույսի՝ կժոխուրի վրաւ կժոխուրիձրիտառարդտերնների, ճյուղերի կամ պտուղների վրա բազիդիոսպորներըառաջացնում են Հիֆեր, որոնք թափանցում են էպիդերմիսի տակ: Որոշ ժամանակ անց, կծոխուրի վարակված մասերի վրա երնում են դեղին բծեր, որոնք իրենցից ներկայացնում են էցիդիաներ, նոր ոպորնե-

անցնում ապորներն Լե առաջացնում

րով՝ էցիդիոսպորներով: այս կԿժոխուրից են ճացազգիների վրա, որտեղ դրանքնորից միցելիումներ՝ ուրեդոսպորներով:Այսպիսով,

այս

ժանգը

չ ձրկու պարաղիտում բույսիվրա՝ ճացազգի բույսին կժոն ունի մի քանիտիպի սպորներ: Առաջադրանքի կաւռարման կարգը: Ագառիկոն, Դիտում են ն նկարում այս անկի պտղամարմնի Նկարկառուցվածքը: են

խուրի

,

ների վրա

ցույց

,

տալիս ոտիվը՝ գլխարկով ն շառավղաձն

թիթեղները (ճիմճնոֆորները) գիխարվլի ներջեիմիառում: Դիտում է. նկարումեն փոշեմրիկով Փոշեմբիկ: վարակվաժ են մրիկի վարսակի Ճճուրանը: վրա նշում սնկամարնկարի մբնի կողմից ոչնչացրած Հասկիկներին քլուղիկների մնացորդները։ Պրեպարատային մե ասեղով վերցնում են ոչ են քանակությամբ պատրաստում Քլամիղոսպորներ, պրեպարատ, դիտում են մանրադիտակիմեծ խոշորացման տակ ե նկարում են թլամիդոսպորներիկազմությունը:

ժանգ: Խոշորացուլցով

Գծավոր դիտում են ցորենի (կամ ուրիշ Ճացաղդիբույսի)) վարակված տերններն րակվ Ր ր ցողու նու

ները: Գւառնում են ուրեդուսպորների ն տելելտոնարնջաղույն սն սպորների ճամարյա կույտերը նկարում են ցողունի մի մասը. զժիկներով նշում են սպորների դասավորությունը: Ասեղովկամ սկալպելով ճանում են ուիեղոսպորների կույ-

տերը,պատրաստում տակի

մ8ժ

են

պրեպարատներ, դիտում մանրադի-

խոլորացման տակ ն նկարում են, ցույց տալով լուրաքանչյուր տիպի սպորների ձեր ն ներքին կազմությունը: դիտում են կժոխուրի տերնի ներքին մաԽորոշացույցով

կերեսը՝էցիդիաներով: էցիդիաներիկաղմությունը՝ էցիդիոս841

լորների ճնտյ ուսումնասիրում են կժոխուրի տերկի լայնական կտրվածքի պատրաստի պիեպարատիվիա ն այն նկաբում հն մանրադիտակի փոքր խոշորացման տակ: նկարի վիս եշում են տերնի «յուսվածքները ն ներքին մակերեսի վրա էքիդիաները՝ձցիդոտպորներով: Վերջում կազմում ձն ժանգաանկի ղարգացման ցփկլի ոխեձման,ցույց տալով սպորների ճերթափոխվելը (ընթացիկ տելելմինչն ճՃաջորդտարվա ոարվա տելեյտոսպորներից :

սսրորները ):

Առաջադրանքի բոլոր

րական նշաններ:

կից տալիս նկարնձրին

են

բացատ-

ՔԱՐԱՔՈՍԵՐ

Լ1ՇԻԲՈՒՏ

--

փ թփային Ծանոթանալ Առաջադրանք. կողնային, տերնանման ն

ի

թարաթոսերիտարբեր ձների Հետ:

թալոմի պրողամարմնի՝

8. Դիտելքարաքոսի ն նրա մեջ եղած փոմիականկազմությունը: նլութը ն սարքավորումը: Տարբեր քարաքոսերի քարաքոսիթալոմի լայնական կոլեկցիանձր,

պրեպարատներ, մակրադիտակ,

սնա-

Դրբաթիտանե անատոմիական ն

փորվածքի

'

առաջադրանքիվերաբերյալ: Քարաքոսն Բացատրություն իրենից ներկայացնումէ ուրույն օրգանիզմ. նրա թալոմը ն կանաչ կամ կապտականաչ կազմվաժէ անկի ճիֆերից ջրիմուռների բջիջներից, որոնք մեկը մյուսին ապաճովում նն սննդանյութերով: Որպես սիմբիուռիկ օրգա-

(ճՃամակյաց) պայմաններում,

են այնպիսի նիզմներ քարաքոսերն աճում բույսերն ապրել չեն կարող, օրինակ՝ որտեղ ժառերի կեղնում ն այլն: չում, լանջերում, բազմանում են սպորներով, քալոմիփթորՔարաթոսերը նձրով, հնչպեա նան սործդիումներով ն իղիդիումներով, որոնք իրենցից ներկայացնում են չրիմուռների բջիջներիը ե անկի Հիֆերից կազմված գնդիկներ: Րոտ թալոմի մորֆոլոդիական կավմության, տարբերում են քարաքոսերի հրեք

տունդրա-

ժյուս

աակարա ԴԻհղեւսկերպ քարաքոսծրն

ունեն

մանր կեղնիկների, գրնդիկների կամ սն գծիկների տեսք, որոնք քիփ կպած են աննդարարմիջավայրին (սուբստրատին ). նկ. 28-ում ցույց

տրված այս խմբի ներկայացուցիչը՝ պիսմեննի քարաՏերնանման քարաքոսերն ունեն տափակ, ավելի կամ պակաս չափով խոշոր տնրեանման Թիթեղիկների տեսք, է

քոռը:

'

.. ՀԱ - ԹԵՅ» -

Աա ԱՈՐՆ «4

-

Ա

«Հ

Հ».

ԱՏ ԻԴԹԵՆԻ

(ն ՄԱՐ

մ

Ո ԽՀ

ը

ՏԵ ԱՐՋԻ նն

Լ

ժ

ա

Նկ. 1--պիսմեննի 2--տերնանման

28. Քաբաքոսեր. քարաքուր քարաքոս

թալոմի վիա երնում

Ւ

ր

րը»

են

քարի վրա,

)'

(պարմելիա

ապուռհցիանք-

Յ--մորուքավոր քարաքուչ 4-քարաքոս (յադել), 5--թալոմի կոտրվածքը(ա--վերին կեղնային չհրտ,

:

թիային

գ--միչուկային շերտ,

բ--գոնիդիալչերտ, դ--ցածի կեղնալին չերտ)։

որոնք կղչում են սուբսւտրատին.թփայիններն ունեն ճյուղավոր, ուղիղ-կանդուն «ցողունիկների» (թփային քարաքոս) կամ ներջե կախված բարակ թելիկներից կաղմված խրձկնների(ժորուքավոր քարաքոս)տեսք: Տը

Դիտում նն քարսԱռաջադրանքիկատարմանկարգը: Փոսհիի (ոլեկցիան, դանում են կլվային քարաքոսերը ուղիղ կանդուն թփիկներով (ՇԼՃմօուն Լճոքճղոո) ն նձրքն կախվողբազմաթիվ ճյուղիկներով՝ Ժորուքավոր քարաջուծդրանցից մոխրադույն կանաչները՝ ուսնեւան րի. ն (ՍՏոճճ) մոխրագույններըկամ դարչնագույնները՝բրիուլոդոն (8ոջօքօքօո): Բատ տափակ, դարչնագույն կասի կանաչավուն ժաղպավենաձենճյուղիկների տարբերում են (Շճե ճո «իսլանդական մամուռ» քետրարիային կամ ն ըստ նարնջագույն, կլորավուն թնքեղիկներիԻ՝ 1514ո4176) քսանթորիան (ՃՅոուհօլ18 քՅՂ6էոձ): Բոլոր քարաքոսերը նկարում են հն ճիշում նն դրանց տարբերիչ Հատկանիշները: Մանրադիտակիփոքրըխոշորացման տակ ղիտում են քարաքոսի թալոմի լայնական կտրվածքի պատրաստի պրե են մի քանի ոլարասոր (նկ. 28, 5): կտրվածքում տարբերվում վերին, ճամարյա անդույն՝ կեղնային շերտը, դրա շեր. տակ՝ կանաչավուն, ջրիմուռի բջիջներով՝ գոնիդիալ շերտը, սնկի Հիֆերից՝ հրրորդի կազմված է թույլ միաճյուված ե միջուկային չերտը ներքնի՝ կեղնային շերտը: Խալոմի այսպիսի կազմությունը անվանում են անճամաչասի(ճետերոմերալին), ի տարբերություն ժլուսի՝ Ճավատարաչափի (ճոմոմնրային), րբ ջրիմուռի բջիջները տեղաբաշխված են Քիչ թն շատ ճավասարաչափ՝սնկի բոլոր «իֆերի միջն: խոշորացման Մանրադիտակի օբյեկտիվը փոխելով մեծ են տակ, տարբերում չրիմուռի կլորավուն կանաչ բջիջները ն անկի ճիֆերը։ճարաքոսիլայնական կտրվածքը նկարում ծն մանրադիտակիփոքր խոշորացման տակ: նկարին կից տալիս են բացատրական նշաններ:

ԲԱՐՁՐԱԿԱՐԳ

ԲՈՒՅՍԵՐ

Բարձրակարգ բույսերին են պատկանում այն բույսերը: որոնք ունեն վեգետատիվօրգաններ Լատ ժամանակակից

բարձրակարգ

դասակարգման բոլոր բույսերի ստորաբաէն մանվում յոթ բաժինների՝ մամոանմաններ, պաիլոֆիտավիններ, դետնամուշկանմաններյ Ճողվածավորներ, պտերանմաններ, մերկասերմեր ն ծածկասերմեր:

ՄԱՄՌԱՆՄԱՆՆԵՐ

--

ՑՔՎՕՔԻՎԼՃ

մամուռների կազմությանը Առաջադրանք.1. Ծանոթանալ

ն

բաղզմաց-

մանը:

|

2. Դիտել տորֆամամուռի տերնների կազմությանառանձնաճատկությունները: 3. կազմել ղզարդացման ցիկլի սխեման: տորֆամամուռի Մափուռների՝կկվավուշի են Նյութը ն սարքավորումը: (սֆագնում) թարմ բույսեր կամ Հերբարիումներ, անատոմիական պրեենե արքեգոնիաներով, մանրադիտակ, պարատներ՝ անթերիդիումներվ առարկայական ն ծածկապակիներ, պրեպարպտայինասնղներ:

ՄամոռաԲացատրությունառաջադրանքիվերաբեր: են բնության մեջ լայն տարածված նմանները պատկանում բույսերին: Դրանցշատ ներկայացուցիչներաճում են Սովետական Միության տարբեր բնակլիմայական դոտիներում, Հատկապես առատ խոնավությամբ ապաճովված գուտինեբում, ոլոոնղ անտառներում, ճառիճներում ն մարգագետիններում առաջացնում են մամոատժածկույթ: Մամոանմաններիկենսական ցիկլում տարբերում են երկու սերունդ՝ սնռական (ճամետոֆիտ ) ն անսեռ (սպորոֆիտ ): Սեռական սհրոմդ է Ճանդիսանում մամուռի ամբողջ բաղիգական օրգաններով: արքեգոնիաներով ն մամյա բույսը, արական՝ անթքերիդիումներով:Անաձո սերնդին է ապրաստկանում սպորոգոնը, որտեղ առաջանում են սպորները: Սեռան անսեռ կան սերունդները իրարից տարբերվում են քրոմոսոմների թվով: Սեռական սերնդի բջիջների կորիզներն ունեն Քրոմոսոմների կենտ (ճապլոիդ) թիվ, իսկ անսհոինը՝ զույդ (դիպլոիդ) թիվ» կարգաբանությանմեջ մամոանմանները բաժանվում են երեք դասի՝ անթքոցերոտայիններ,լերդուկներ ն տերնացողունապոր մամուռներ:Օրինակ,դիտենք Ճաճախ ճառն դիպող տերնացողունային կկվավու մամուռ Քօլմեյ,

Շհսդ

ն 28, Ա): Անտառներում տորֆաճաճիճ«օռողսոօ(նկ.

ներում այն առաջացնում է խիտ մուդգ-կանաչբարձիկներ: ինչպես բոլոր տերնացողունային մամուռներինը, նրա վերն գետնյա մասը կազմված է բարակ ցողունից տերեմանրը

ներից: Դրանցիցներքնիններըթեփուկների

նման

լավ մյուսներըվերնինները ւ

զարգացած

են,

են, մուգ կանաչ

Նկ.

29.

Կանաչմամուռներ,

Ա--կկվավուշ. 1--արական րույսեր, ներով, 3--տուփիկը՝ սպորներով.

Չ--իդգական բույսեր սպորողզոնիաՔ--որֆամամոււ կամ սֆագնում (բնդտանուրտեսքը), Գ.-տորֆամամուռի տերնի մի մասը. 1--ջուր պարունակող բջիջ 2--թյորոֆիլակիր բյջիչչ 3--քաղանքի Հառտացումներ

4--ծակոտիւ

դույնի, Արմատներիփոխարեն առաջանում ղիկներ՝ ոիզոիդներ:

են

բարակ

մա-

են դարձնում Տատը:Ռշադրություն վրա, տերնավարդակների գտնվում ձն ցողունիկի հիկարությամբն նրա դադգաորոնք թին ((արդակների միջն եղած տարածությունը ճամապաթասխանում է մամուռի տարեկան աճին): Գտնում են իգական անճատը՝ աղորոգոնիումով։ նկարում են կկվավուշի Արականառթճաոիվրա ցույց են տայիս վարդավ նրկուքույս: են վրա նշանակում ները,իգականի Ճամետոֆիտըն սսպորո-

կկվավուշբ երկտուն բույս է: Արական անճատներին տարբերում են ցողունիկների դադաթներինգտնվող կարմբրավուն կամ դարչնագույն տերնավարդակներով:Գարնանը անթերոիդներ: վարդակի տերեների միջն առաջանում են իգական բույսերը այսպիսի վարդակներ չունեն նհ արքեդու նիաները զարգանում են դպագաթային կանաչ տերնեների Հետո է իզական բույսի վրա ճում միջն: Բեղմնավորումից է թաորը ծածկված թավշյա անտերն տ ուվիկով, ցողունը՝ սակիկով՝ սպորոդոնիումով: Տուիկի ներսում սպորներն ենց Թափված սպորները ծլում են, առաջացնելով կանաչ թելիկեն բողբոջները ներ՝ պրուոնեւմներ, որոնց վրա ւռաջանում էեն միայն մամուռի պրոտոնեմների մի մասից զարդանում արական, մյուսներից միայն իզական բույռեր:

-

ֆփիտըո

Սֆագնումիբույսը Տորֆամամոտ:

դիտում են Խոշորանկարում են ընդճանուր ւոնսքը: Բարակճյուղերից մեկը առանձնացնում են ն դնում առարկայական ապակու վրա՝ջրի կաթիլիեջ: Ասեղովկամ զգույշ պոկում են մի Քանի տերններ, պատրաս սկալպելով են պրեպարատ ն տում դիտում են մանրադիտակով: Տերնի են րչիջները դասավորված մեկ շերտով ե նմանվումեն ցանցի, 0բբեկտիվիմեծ խոշորացմանտակ տեսանելիհն նեղ,

ծույցով

լ Տորֆամամուռ՝ Տքթեոքոստ (եկ. 22 Բ) ճանդիսանում

Հիմնական տորֆառաջացնող։ Այն աճում է ճաճիճներում, բուսապատվող լճնրում, խոնավ անտառներում ն ցածրաայս Մլուսներիցը վայրայինմարգագետիններում:

Փլորոֆիլակիր բջիջները՝ ցանցիխոռոչներիմիջեւ են մեկ ձգված ուղղությամբ է. մեկը մյուսին կպած են ժայրձրով: Ցանցի բացարձակ անդույն խոռոչները

մամուռը

բուլսնիի դալուկ կանաչ, վարդագույն կամ սպիտակավուն գույնով, Սֆագնումի ճյուղավոր ցողունները են Խիտ պատված են մանը տերններով, որոնք առաջացել երկակի բջիջների կողմից: Դրանցիցմի քանիսը խոշոր են, ունեն այսպես կոչված, շիալինային են, մեռւժ, ծակոտիներ տարբերում

ն

ռի

են

այդ

բջիջները լցված

են

ն

որոշ տեղերում, Գրծպարատի

են ինսիվրա նկատելի

բջիջների մակե դատարկ թափանցիկ ծակոտիները:

Ցորֆամամուռի տերեր նկարում

օդով, իսկ թրջվե-

խոչորացման ն

լիս, ինչես ոպունդը,արադ ներծծում խոնավությունը, որով պայմանավորված է մամուռի մեծ ճիդրոսկուղիկությունը ն նրա շիվերում ջրի կապիլյար բարձրացումը: Մյուս բչիջները շգաւո նեղ են, դտնվում են ճիալինառյինբջիջների են, շիջե, քլորոֆիլակիր առաջացնում են տերնի ասիմիլրա-

է կոպիոն Ճլուտվածքը։ ղային ճյուղերի միջոցով, իսկ նձրքնի մասը ամեն տարի մաճանում է, մամլվում է ն աստիճանաբար վեր է ածվում տորֆի: Ըռաջադրանքիկատարմանկարգը: եկվավուչ: Կկվավուշր ճիմերից առանձնացնում են ն դիտում ես արական ան-

են

Քաղանքներիպարուրաձն Ճաստացումները:

են

Տորֆամամուռը աճում

իրենց

խոշոր մեռած իրենցից ներկայացնում բջիջներ, որոնց անկյան տակ, դեպի կողային պատերը ներսում, երնում են

աիուրաձե. Ճաստացումներ: ՏորֆամամուԹաղանթենրի վիճակում

Դրանք

ձն

պ

չոր

ն

տակ, նկարի վրա

Ցույց

իջիջները: Փլորոֆիլակիր

վաժ

էն

մանրադիտակի փոբր են

տալիս ջրով

Լից-

կաղմում են մամուռի զարգացման ցիկլի սխեման, որի վրա սլաքներով միացած ճաջորդական նկարներիսերիայում

կույց

գարդարը ն

լ

են

տալիս իգական

ճամնտոֆիտը՝ սպորոդոնիումով,

սոլորների զարգացումը (սպորոդեն բջիջներից մեկի ռեդուկցիոն բաժանումը), սպորների ծլումը, արական ն իգական պրոտոնեմներիառաջացումը, նոր Ճամետոֆիոները: Սխծմային կից բացատրականում որոշում են, թե որ սեյօւնդն է գերակշռում (անահորթե՞ անռականը )։

Ք1ԲՔՕՔ ԷԼՅ14

ՊՏԵՐԱՆՄԱՆՆԵՐ

վրա` դիտում

--

ն դրանը սպորանդիումները միչիսպորՀամար պատերի պատրաստելու ֆիքսած

Իր մրովարատ բննձրից զով պոկում

Լ. մորֆոլողիական կաղմուՀԱռաջադրանք. Դիտելօ"լտոձրանմանների

են Խորուսը, այն տեղավորում չիի կաթիլի մեջ, ծածկում են ծաժկապրակիտվ ն դիտում ատ

ծժանոքանալ դրանը բազմացման առանձնաճատկություններին: 2. կազմել պանրի զարգացման ցիկլի սխեման) Պտերանմանների «երբարիում, ֆիքսած Նյութըն սարքավորումը: հախածիլեր ն տերնեներ՝ սորուսներով, սորուսիկտրվածքի անատոմիական պրեպարատներ, մանրադիտակ, առարկայական ն ծածկապակիներ,

թյունը

են

ն

նն

պրեպարատայինասեղենր:

ՊտնրաԲացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: ունեն են: կոճղբազմամյա խոտաբույսեր Դրանք արմատ՝ բաղմաթիվ արմատներվ ն խոշոր տերններ: է սպորոֆիտ, Պտերի ամբողջ բույսը իրենից ներկայացնում

նմանները

բազմաթիվ սպորանդգիումներ(նկ. 30, ն.)։ Դատավորվելութւմբներով,դրանք առաջացնումհն, այապես կոչված, սորուսներ: Ցուլաքանչյուր սւզորանդիում ունի կլորավուն տափակ պարկիկի եսք՝ուտիկի վրա: Մպորանդիումներում առաջանում են սպորներ, որոնք Հասունանում մից դարգանում

են

տ

ամառվա վերջին: Խոնավ ճողբ վրա տվղորներըծլում ճն սմ կանաչ բույսնր՝ սրտաառաջացնում փոքրը,մինչն 2--3 ձն թիթճղիկների տեսքով, այսպես կոչված, նախածիլեր՝ ոիվոիդներով: նախածիլերի ներքին մակերեսի վրա զարգաեն արքեգոնրումները ն անթերիդիումները: Այսպիսով, նում նախածժիլը Հանդիսանում է ճամետոֆիւտ՝ պտերի սնոակար սերունդը: ԲեղմավորումիցՀետո զիդոտայից աճում է նոր տեր, այսինըն՝ սպորոֆիտ: Պտերանմաններըխոնավ, տտվերոտ անտառներիբույսեր նեն. դրանցից մի քանիսը, օրինակ արական պտերը ն կոշտ թելանման պատերըթունավոր են: կատարման կարգը: Դիտում են պտերների Առաջադրանքի ընտրում են արական պտերը՝ Ճտք1Ճճերբարիումները, ճստ Էլոոոտ, կամ արծձվապտերսովորականը քերա Ձթաւոստ ն նկարում են բույսի ընդճանուր տեսքը: Տերեների ներքին մակերեսի վրա գտնում են սորուսները ն տերնի՝ նկարի վրա նշում են դրանց դիրքը: պատրաստի պրեպարատի վրա ուսումնասիրում Մոռրուսի են նրա կաղմությունը, իսկ ժամանակավոր վրեպարատի' են

հ

Ա.-

դոր,

դաշտային.

(նկ. 80.

Պտեր ն ձիաձետ մասը՝ սորուսներուվ, 2--սպորանգիումը (սպ--ապոր-

1--անրեի

8--հախոածիլը. Ք--ձիաձետ դաշտալին. րաք Քպորակիր շիվը, 3--ճասկի Հ

1-վեգնտատիվ չիվը,

4, ապորանգիումներու, ապորոֆիլը՝

Ց--Կպորները քլատերներով:

ժանրազիտակի փոքր ն մեծ թոշորացմանտակ: Սպորանգիումը մակձրեսիվրա նկատում են մեխանիկական

հարկվածբջիջների նեղ դիումի

կի

օղակի: որն ապաճովում է սպորանշերտիկը,

ճայտնաբերելը:

Դիտում տայիս

ն

են

:

նկարում են տերի նախաժիլերը: նկարին բացատրական նշաններ: 93:

կաղմում

այն ցիկլիսխեման, ւոծերիղարդգացման ն որոճետ

են

ջում են, թե ինչն է

թյունը:

ցիկլի

զարգաց ման

մամուռի

են

2ճամեմատում

տարբերուԲովածրի ղարդացման

այդ

(ՋԻԱԶԵՏՆԵՐ)ՏՔԱՔԱՕՔՎՈՃ

ՀՈԴՎԱԾԱՎՈՐՆԵՐ

ն --

բազմացումը,

Դիտել Սուռադրանք:

ձիաձետներիկազմությունը

Խո

աարբերել վորել

ն թունավոր տմսավդրանցից մի քանի վնասակար

ները: "

Ջիաձեատներիճերբարիում,

ի ն Նյութը սարքավորումը:

ճատիկոոր ներ:

ե ֆիքսաժ ակիներ, ւս ժակապակիոոր

գոր

եո

գիաձետների

առարկայականն

1որացույց,

արատայ

«Իտ

Հողվածաոդ

ված ոնգերուո

վերաբերյալ: առաջադրանքի Բացատրություն խոնավ վորներինեն պատկանում ա ցողունը բույսերի Այս ձիաձետները: նավփնջերով ն միջճանդույց

"4 ր ների` Համաճաժ բազ վածների»Բոլոր ձիաձնետները

Կ

ան ուի բույսեր հն՝

մամյամ

րԲ) ար

30,

Ոջծ

դաշտայինը ՏԱ156 մոլախոտ: Հանդիպում է դաշտերումորպես

ձիաձետ

Դա

Նրա ստորգետնյա կոճղարմատը մի տոհսակը՝գորշ սակիընձյուղներ.

առաջաց

գալիս վաղ գարնանը

ծառայում

ն

ո" նում

հս

միայն

" ա(Բքսլտօեստ նւա նա. այինՀիաձե ձիա: տը քճխտեճ) մ Էն

դգետնալյին

գխոոը

տարբերիչ

ՄԵՐԿԱՍԵՐՄԵՐ

են

Է

ձիաձետ ե

քալտճէս

է

--

4--

գետա-

(Բքատօատատում): ճատկանիչները:

է երկու տե-

դույնի,ճանդես

են

ա Կա 6Ռոծ), ուններով. մերձ "

ստղացող

աաաՏոն (եկ. ք

ստորգետնյա կոճղարմատներով ար նակ՝

ր-

Ձիաձեւտ դաշտայինը բազմանում է նան վեղետատիվ մեծ Ճճատվածկոճղարմատներով, որոնց ոչ ճանապարճով՝ են վերարտադրել նոր բույսհր: հերը ընդունակ Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Դիտելով ճերբարիումր, դտնում են ձիաձնտ դաշտայինը։ նկարում են դարնանային ն ամառային ընձյուղները: Խոշորացույցով ուսումնասիբում են սպորակիր ճասկիկի կազմությունը, աուսնձնացնուի նն մեկ սպորոֆիլ՝ սպորանդիումներով ն նկարում են: Մանբադիտակովդիտում են ձիաձետ դաշտայինի չոր տպորներըչ ուշադրություն դարձնելով այն բանի վրա, որ արտաքին Ձոր քաղանթն ունի երկու ժապավենանման Ճավելվածներ: վիճակում դրանք ուղղված են դեպի կողքերը, իսկ խոնավ վիճակում արադ ոլորվում են, որն ապաճովում է սպորների տարածումը գնդիկներով: Դիտում են ձիաձետների «երբաեն ըլիումը, զտնոմ անտառային ձիաձետը (Էքսլւտճեառ

Հիշում

են

դրանց

ՕՎՊԱՕՏԲԸԹՈՂԻ

պատկանումեն Մերկասերժերը

արքեդոնիատներին,բայց ի տարբերություն բարձրակարգ սպորավոր բույսերի (օրիկակ՝մամուռների, ձիաձեւտների, պտերների), ղրանք բաղմանում են սերմերով, որոնք առաջանում են ձնավփոխված

սպորների

թ ֆու ե ասիմիլյացիայի նի ծայրին ընձյուղների մակերեսին Գարնանային Ն տփրեների Սերմերն Բարդա Բեվում վերջիններ դրանցումտարբերում սաղմը, առաջնային կազմություն, սպորանդիումներով, Հասկիկներ՝ լլ

կանաչները, Համար»մլուսները՝ ասռաջացման են ավելի

ուշ

կատարում

ն

`

տերհոներիվրա, Հովանոցանման են

դեպի Հասկիկի ցողունը:

ենն թափվում

իգական

տեղի է

վաժ

Հոն

ունենում

են

ունեն

բարդ.

են՝

լնդոսպերմը (ճյուսվաժց՝սննդանյութերի պաշարով) ե կեղեր, ոիի սերմի կենդանիՀլուսվածքներըպաշտպանում է ջրչառպատող միջավայրի անբարենպաստ ննրդործություն-

երից:

արական բույսեր՝

այությամբ: Բեղմնավորված

առ

է նոր ղարգանում

մաճանում

ընձյուղները:

Ր

'

ջրի

սպորոֆիտ: Վվարջջից եչ ՀասունացումիցՀետո սպորակիրընձյուղները Սպորների են ճյուղավոր են ն դրանց փոխարինում կանաչ,

են:

բաժանում Մերկասներմերը հրեք դասի՝ սադոլենիների, անքերիդիում նորու բեղմնավորումը կոնակիլների, թաղանքասերմնավորների: բույսեր՝ արքենդոնիումներով:

աճում

ապորներից

են

ուղղ

նրը հրո վրա Ճողի Խոնավ քամու միջոցով:

Հասոնանալու:

Սպորանգիում, ցրվում րի

ն

որոնք ճիմք րով

ն բաց

են

տարածված նրկասերմերը

են

ամբողջ երկրագնդում, տարածությունննը են ղբաղեցնում «յուսիսային կիսագնդում, դրանցից են փշատերնավորներ սոճին, եղենին, խեժափիճին, գիճին, կարմրաժաոր ն այլն:

րայց

Հատկապեսմեծ

95.

Դիտել Առաջադրանք:

քյունները

ն

մերկասերմերի բազմացման առանձնաձճատկու-

սովորել ճանաչել փշատերնավորների տարածված ներկայա

Ցուցիչլները:

Նյութը ն ռարքավորումը:։

Փշատերեներիճերբարիումներ՝ սոճի

քովորա կան,

սո-.

ուրի:

վորական, ոոճի սիբիրական, եղենի խեժափիճի, դիճր, սոճու կամ հղննու ֆիքսած կոներ՝ սպորներով ն սերմնաբողբոջչնեառարկայական ն ժաժկարով: մանրադիտակ, խոշորացույց, սկալպել, ասեղներ: պակինձր, պրեպարատային

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Փշատերնասեղանման տերններով՝ ները բնափայտային բուլսծր նն՝ իշատերններով, որոնք պաճպանվում են մի քանի տարի (բացի խեժափիճուց,որի ամեն տարի փշատերեկրը Մերկաթափվում է): անրմերի բապմացմանը կարելի է «ետանելանտառային տոճու կամ աոքՍլոստ վորական սաճու ՏԱԽՇՏէՐԼՂՏ-իօրինակով (նկ. 31 Մայխսինչ-ճունիսին Ճու երիտատարդշվերի Հիմքի մոտ կարելի է :

սո-

առհանելդեղնավուն 2աակիներ (կլորավուն կոՆծրից), որոնք կոչվում են արական ճասկիկներ։

սռնի. Նկ. 31. Սովռբական

արա-. 1--իդական կոներ, 2--Հասկիկ՝ կան կոնձրից, 3--սերմնաթեփուվ՝ երկու

ե

ն Այդ անթերիդիալ: հրկուերկ բջիջներ՝վեգետատիվ

վիճակում փոշեճատիկները թափվում են փոշեպարկերից ե տարածվում քամու միջոցով: Ընթացիկ տարվա ուրիշ շիվերի վրա, սովորաբար պսակի են երեի մասում, ես կազմված են առանցքից ն թոռփիուկներից, կոները: Դրանք յայց ավելի խոշորներից ն երկուական իրար միացածներից։ Թեփուկներիցմեկը՝ արտաքինը կոչվում է ծածկող, իսկ հլուսը՝ ներքինը կոչվում է սերմնային, վերջինիս ճիմքի մուտ զտնվում են երկու սհրմնաբողբոջներ՝ լուրաքանչյուրի մեջ կցական ճամետոֆիտներով: Քամու միջոցով տարածվող փոշին ընկնում է սերմնաբողբոջի սհրմնադուտքի վրա ն աղայացնու է փոշնեխողովակ, են երկու արական դամետներ՝ սպերմատոզոորտեղ մտնում իղենը, որոնք առաջացել են անթերիդիալ բյջի բաժանման Հետնանցով Մեկ սպերմատովզոխիդը թափանցում է արքեն ձուլվում է ձվաբջջի Հետ, սկիղբ տալով տաղզոնիայի մեչ Հետո սերմնաբողբոջը զարգանում է մին, Բեղմնավորումից ն սաղմով: պաշարով ահրմի«ենդանյուքերի Խոշորացույցով դիԱռաջադրանքի կատարմանկարգը: տում նն սոճու արական ճասկիկների կազմությունը: Նկարում են դրանցից մեկի ընդճանուր տեսքը: Առանձնացնում հն մի քանի միկրոսպորոֆիլներ,խոշորացույցի 20 անգամ նժայման տակ գտնում են միկրոսսղորանդիումները:Պատրաստում են պրեպարատ, ն մեծ խոշորացման տակ դիտում հն փոչեճատիկները:Փոշեճատիկիկազմությունը ցույց են են սոճու ուսումիգական կոների Անցնում տալիսնկարում: րա ճամար դիտում են դրանց ընդճանուր տեսեր, առանձնացնումեն եկ սերմնաթեվփուկն նրա վր գտնում են երկու սհրմ։ են իում սիբիրական սոճու (թ1ոստ ՏԵԼԼԱՇՅ)տերմի ազմովլլունը Դրա Համար սկալպելով ճեղքում են սերմի ամուլ կեղնր, զգույշ կտրում են սնող Ճյուսվածքը ն ճանում

մանը, կարմրավուն իգական զարգանում

Յուրաքանչյուր սերմնաբողբոջով, 4--միկրուպորոֆիլ՝ արական կոն ունի առանցք՝

անակությամբ

մեծ

թենփոմլ-

ների նման, ձնափոխված տերնեներով՝միկրո-

ԱԱ ԱԱ 6--Հասուն

սերմեր, 2--սերմը՝ հական կտրվածքում:

երա

երկայ-

ապորոֆիլներով:Յուրաքանչյուրմիկրոսպորոֆիլիներթնի կող-

կան երկու միկրուպորանդիումներ (փոչանոթներ) ծաղկափաշիով: ձասուն փոշեճատիկը պատված է երկու թաղանքնքրով. ներքին՝ ինտվինով հարտաքին՝ էկզինով։ եկզինըերկու է ինտինից ն առաջացնումէ օդապարկեր». ւռեղում ճեռանում թաղանթների տակ է գոնվում ցիտոպլազման Սաղկավփոշու մում

հասիրությանը,

,

Խոշորացույցովուսումնասիրելով սաղմը, նշում են սազմեոյին արմատիկը, ցողունիկը ն տերնները: ժիենում են կոլեկցիան (ճեծրբարիումը ): փշատերնների 1շուգրություն դարձնելով Ճանգույցներում ռտնվող փշասաղմը:

7--

Ծազիկն Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: իրենից ներկայացնում է ձնափոխված, կարճացած շիվ, ձարմարվածէ սպորներ ն Համետներ առաջացնելու, սնուկան պրոցեսի, պտուղներ ն սերմեր առաջացնելու Համար: Տեզիկ ծաղիկը կազմված է ծաղկակալից,

Խեժաղիիճին

են Կոնրեներիթվին, ձնին, գտնում (Լճում), որի քափճյուղերի վրա կան կարճացածշատ շիվեր գիճին ժավող վող փշատնրնիկներիփնջերով, (ժնոլքօոստ) ասեղներով, որոնք դասավորված են երեքական, եղենին (Ք1664) ցառանիստ ծակող ասեղներով, անդգույցներում՝ .

փափուկ,

եղնինը մեկական,

(ՃԵՐՏ), տափակ ն բութ ասեղներով,

ժաղկապատ

առէջներից վարսանդից: մասը` | կոչվում մ ծաղկի 9 ողունալին Հ լ ղ Սաղկակալ Մ կարճացաժն իրար մոտեցած միջճանգույցներով։Լստ ր ի ծաղկակալըկարող է լինել տափակ, լայնացած, երբեմն կոնաձեկամ վոզավոր Է ՆՁգ կա ԽպԽատփյաե ը ձնափոխվածտերն է, որը սովոն պաակիկի: բարար բաժանված| բաժակիկի ահից,

որի

ո

շերտիլկներ, ան-

ներքհի կողմից երնում են երկու սպիտակ վփնջերումերկու աւեղսոառայինտոճին(Քոստ ՏԱԽճՏէՐԼՏ) ն ներով սիբիրական սոճին (Քլոստ Տ1ե1164) փափուկ ասեղՖերով, որոնք գտնվում են փնչջիկներում՝Հնգական:

--

ՍԱՍԿԱՍԵՐՄԵՐ

ՂԱՕԼՕՏՔԷՔՈՂԻ

կամ ձուլվաժբակազմվաժ է կանաչ, ազատ Քաժակը մակաքծրքիկներից,Պսակիկը ավելի խոշոր է, ճաճախ գուհավոր, հուլննես կազմված է ազատ նամ ձուլված սլսակաինրկիկներից։ Քաժակիկից ն պասկիկից ծաղրանունկինը, կապատյանի կոչվում է կրկնակի, օրնակ խնձորինը, ոլոռինը: հսկ եթե այն կազմված է նույն գույնի կ մեճությամբ ապաս այ ձեով միառոհսավկտերնիկներից, ծաղկապատյանը պարզ կոչվում է պարզ: Վառ

բարձրակարգբույսերի յոթերորդ Սածկասերմերը բաժինն

է 300 Հակազմում: Դրանց տեսակների թիվը Հասնում է ղարի: Սածկասերմերի Համար բնորոշ Հատուկ օրգանվ՝ վարսանդի առաջացումը, որի ներքնի մասում (սերմնարանում) զարգանում էն սհրմնաբողբոջները։ Բեղմնավորումից Հետո սերմնարանը վեր է ածվում պտղի, իսկ սերմնաբողբոջչեն ները՝ սերմերի, որոնք մինչե իրենց ցրվելը են չկտղի մեջ, Սածկասրմերին ճաճախ անվանում ծաղկավոր որովճետն դրանց Հատուկ է ծաղկի առկայությունը: բույսեր, են

զազմված

գանվում

Ստորն բերված

ու

գունավորված,

առաջադրանքներգեներատիվ (բազմացման) օրգանների մորֆոլոգիական նե անատոմիական կազմության ն ավելի տարածված ընտանիքներիցբույսերի հն

տեսակների որոշման

վերաբերյալ:

Ծաղիկ Առաջադրանք. 1. Դիտել ն նկարեծլ տարբեր ծաղիկներ: կաղմել լուրաբանչլուժ ծաղկի մորֆոլոգիական ճամառուռ նկարադրությունը ն րանաձեր: 3. Դիտել ե նկարել սերմնարանի, աերմնաբողբաջի փոլեշատիկնձքով փոշանոքի ումը: Ոսկեժաղկի, ռրենու, եի, քնարն բա հ փոշանոքի լայնական կտրվածքների անատոմիական պինպարատներ, մանրադիտակ, խոչորացույց, սկալպել, առարկայական ապակիներ, պրե2.

ու

ա

Ազիան: անատոմիական արիր թոն հաաա մարքակորուը մանա

պարատային ասեղներ:

| '

ՒԷ

,

կտա-

ն

`

կոչվում է պաականման, օրինակ՝ ոսկեժաղկինը, ովտաշուշանինը: կանաչավուն ծաղկապատյանը կոչվում է բամակաձն: Մաղկապատյանիձնով տարբերում են կանոնավոր հ անկանոն ծաղիկները: Սանոնավործաղկի ծաղկապատյանի Իոլոր մասերըձնով ե մեծությամբ միատեսակ են, այնպես որ ծաղկի միջով կարելի է տանել սիմետրիայի մի քանի ճարխություններ, Անկանոն ծազկի ծաղկապատյանի մասերը միատեսակ չեն, սիմետրիայի Հարթքությունկարելի է անցկացնել միայն մեկ ուղղությամբ: Առէջները (միկրոսպորոֆիլները) միասին կազմում Քն անդրոցելը: Յուրաքանչյուր առէջ սովորաբարկազմված է առէջաթելից ն փոշանոթից: Վերջինս առաջացել է րկու փոշեւպարկերի միջոցով, որոնց միացնում է, այսպես կոչմարսանդը: Յուրաքանչյուր փոշեպարկ ունի երկու բուն, որոնց մեջ ղարգանում է ծաղկավոշին: պատված է Հասուն փոշանոթը (եկ.34, Ա) արտաքինից է վերռրի տակ դոնվում ֆիբրինային աիդերմիսով, շերտը.

Հոն .

։

`

ց9

ջինս ապաճովում է փոշանոթիբացվելը: Ֆիբրինայինշերտի ետնում գտնվում է, այսպես կոչված, տապետումը, նրա պատում են փոշեւատիկներով լցված փոշանոթի

Բջիջորրը

|

բները:

Մանրադիտակիեծ

խոշորացման տակ,

մակերեսին կարելի է տեսնել

բավական

ճաստ

/

փոշեճատիկի րբքաղանքը: ա

«ՅԱՆ

Տու». /ՀՏ ՀԱԱՈՒՆ 1 :ԵՅ ՀՏ՛ ԱԱ ան) «Հ

ՀԱՆ

Ծ.22

ՀՀ

ԱՑ

ոազանքի ա շերտ որը 2աճախ այդ արտաքին արտաքին խ կրկրում է զ աղանքի շերտը, հական ելուններ՝ կոչվում է էկզին։ ինտինը ավելի բարակէ ն ճամարյա աննկատալի: Հասուն ծաղկափոբո մեյ, կարիոկինեզից ճետո, զարգանումեն երկու բջիջներ: փրաըից մեկ՝ կլորավունը՝ կորիղակովը վեգետատիվ է մլուսը՝ ձգված ձեինը կոչվում է

Ի

ո

Արտաքին չերտը՝

:

(աճման),

(բազմացման) վարսանդը

2ՀՏ

անն:

գեներատիվ

կամ վարսանդները կազմված

են

։տղա-

տերնիկներից(ժակրոսպորոֆիլներից)։։Պտղատերնիկների Պտղատերնիկներն կոչվում է գինեցե ամբոգջությունը՝ մեջտեղում առաջացնում են ժայբերով վիակցվելով հրծեց խոոոլ:Վարսանյիվիա տաիբերում են ներքնի լայլնացաժ ժասի՝ սհրմնարակը,որում զարգանում են ռերմնաբողբոջկոթի, միյին մասը սոնակը նհ վերին մասը՝ ապին, որով` վերջանում

56Ի 4 Դ-Փ.2

զա-

է

սռնակը։

: :

Ռրհշ բույսնը սոնակ չուՍոլին այս դեքում

եե, ՝

գ սնվում

է սերմնարանի րմնար

վրա

ունեցած դիրքի, անիմնարանըկարող է լինել վերնադիր ն ներքԽադիր։ Վերնաղիրվար-

սանդը ծաղկակալի ճետ

Մուն ու "" Մի

չ

ճիմքով։

Նկ.

82.

Փոշանոթի,սեբմնաբանիհ սեբմնաբողբոչի կազմությունը.

Ա--փոշանոր. 1--էպիդերմիս,

2--ֆիբրինային չերտ, 3--փոշանոթի բնեխուրձ, ն--փոշեւատիկներ. Բ--սերմմեկ պտաղատերնիկից» նարանի լայնական կտրվածքը. 1--մեկբնանի, 2--մեկբնանի, երեք պտղատերնիկներից (ա--պտղատերնիկներ, բ--սերմ-նաբողբոջներ, գ--ահրմնարանի բուն), Գ-.սերմնաբողբոլ. 1--անրմնա4--նուքելիուռ, վերնաչերտեր, 3--միկրոպիլե, ոտիկ, 2--անրվնաբողբոջի ըը։

4--պատող

չերտչ 5--փոխադրող

5--սաղմնապարկ:

յ"

մ իայ ն

իր

նկ. 38. Սեբմնաբանի դիոքը ծաղկիմեջ. Ա--կարտտֆիլիծաղիկը. 1--ժաղկավալ,

2--բաժակաթերթիկներ, 3--պաակաքերթիկներ, 4--առէյներ,

ներքնադիր

5--վարսանդ,

սերմնարան.Բ--վարունգի ծաղիկը.

6--

1--

փարսանդը լրիվ խորասամակաքէրթիկներ, ջ--պաակաթերթիկաուզված է ծաղկակալի ներ, 3--սերմկարան: մեջ ն Ճամաճում է նրա. ճետ, այս դեպբում առէջները, ինվպես նարե ծաղկասվպատյանի մասերը ծաղկի մեջ դասավորված են սերմնարանից վեր: կարնոր մեջանրմնարանի դիրքը մարպզաբանական Հատկանիշ է(նկ. 38):

Մաղկի

է դոյանումվարլած, Թե քանի ոլտղատերնիկներու սանդը ն ինչպես են դրանք ձուլվում, սնրոինարանըկարողէ լինել մեկբնանի, եռբնանի ն բաղզմաբնանի: նա

'

ներսում զարգանումձն «երմճարանի

զե.

տետրում ս։վատրաստումեն սնրմնաբողբռչները

82 Բի Սծրմնաբողբոչիամրացմանտեղը կոչվում է միանում է Սէրմնակիրի ճետ անհրմնաբողբոջը անրմնակիր։ սերմնաբողբոջչը ահրմնաոտիկիօգնությամբ: Արտաջինից

(ինտեգումենտնե պատված է մեկ կամ երկու ծածկույթով առաջացնումեն ծայրում վերին սերմնաբողբոչի րով), որոնք են ակոսիկ՝ փոշեմուտք: Ծածկույթներ, տակ գտնվում նուցելիուռը կամ սերմնաբողբոչիկորիզըչ որի բջիջներիմիջն ծածկասերմ բույսերի իգատեղավորվածէ սաղմնապարկը՝ -

"կան Համետոֆիտը:

Տարբեր բույսերի ծաղիկների կազմության ուսումնասիրության գործում որոշակի ճմտություն ձեռք բերելու ճամար կատարել դրանց մորֆոլոգիական անալիզը օգտակար է Ճաշվի առնելով «ետիլալ որոշակի Հաջորդականությամբ, կամ կրկնակի, պարզ պլանը. Որոշել. 1) ծաղկապատյանը՝ կամ ձուլաթերթ անկանոն, կամ Ֆ) բաժակը՝ կանոնավոր կ անոնավոր պսակիկը՝ 3) Թիվը։ բաժակաթերթիկների ազատ, կամ ձուլված, ազատ պսակաթերթիկներն կամ անկանոն, թիվը, 4) առէջները՝ առէչների թիվր, պսակաթերթիկների հն արդլոք, աղա՞տեն, թե՞ ձուլված, 5) վարսանմիատեսա՞կ

սռնակների ն ո"լտղատերնիկների թիվը, դը՝ վարսանդների,՝ կամ ներքնադիր: վերնադիր 6) սերմնարանը՝

Ծաղկի կազմությունը ճակիրճ դրելու ճամար օգտագործում են նրա մասերի պայմանականնշաններն արտաճայտող են աստղով, բանաձեր: կանոնավոր ծաղիկը նշանակում

նշանակում են անկանոնը՝սլաքով: Պարզծաղկապատյանը թ տառով բաժակը՝՝ՇՁ (կալիք»)։ (պերիգոնիոմն), լատիներն պաակիկը՝ՕՕ կամ Շ (կորոլա), առէջները՝Ճ (անդրոցել), վարսանդը՝Օ (գինեցել/, Բաժակաթերթիկների,պսակաթեր-

թիվը նշանակում առէջների ն որողատերնիկների թիկների, են, ապա նշաեն թվանշաններով, եթե դրանք 12-ից շատ են ձուլվածու(-), նշանով անսաճմանության նակում ն վերնադիր ներքնադիր սերմնարանը՝ թյունը՝փակազծերով, գինեցեյի վրայի կամ տակի գծով (գինեցեյի մոտի թվանշանը նշանակում է պտղատերեիկներիԹիվը): 0րինավ՝ թմբրա` Ը8լյ ՇՕլ5).Օ/2): ուռի բանաձերկլինի ասես Աշխատանքայոն կարգը: Առաջադրանքնկատարման

նկածաղկի մորֆոլոգիական պլանը): (տե՛ս օրինակներ քանի մի իազրությանպլանի էչ վերեի մասում տեղ են թողնում բույսի անվան Համար: էչի կնի վրա գրում են պլանի ճարցերը, մյուս կեսը թողհում նն պատասխաններիճամար: Ծաղիկներիկազմության ուսումնասիրությունը սկսում են սսկեծաղկից։ Դիտելովծաղկապատյանը,առէջները ն վարսանգները,գրում են պլանում տրված Ճարցերիպատասխաննծրք ն դրանովկազմում են այդ բույսի ծաղկի մորֆոլոգիա-

կան հկարագրությունը: կամ Մանանեխի

բույսի ծաղիկը այդ ընտանիքի ուրիշ են ծաղկապատէն Սկսում խոշորացույցով: դիտում Բւջաղիր յանի վմրլուծությունից, Դիտելով անդրոցեյր, ուշադրություն նն դարձնում այն բանի վրա, որ վեց առէջներից երկուսը կարճ հն մյուսներից: Վարսանդըկազմված է երկու պտղատերնիկներից,ունի միջնորմ, որը սերմնարանը բաժանում է երկու բնի, Սաղկիկազմությունը ցույց են տալիս նկարով ն

բանաձնով:

Դիտում են խնձորի ծաղիկը Դրա ճամար այն կտրում են երկու մասի. խոշորացույցով դիտում են ծաղկակալը, որի պսաներսում դտնվում է վարսանդը: Բաժակաթերթիկները, կաթերթիկները ն առէջները այս ծաղկի մեջ կպած են ծաղկակալի եզրին: Անկանոն(զիգոմորֆ) ծաղկապատյանով կտավախոտի ծաղիկը դիտում են, սկսելով բաժակից: Բաժակըխոր Հնդաբաժան է, պսակն ունի խողովակ՝ երկար խթանով, որտեղ է նեկտարը, ն երկու շուրք՝ վերին, ծայրամասում Ճճավաֆվում երկու բլքակներով ն ներքնի՝ հրեք բլցակներով։ Ներքնի շրթի միջին մասը ուռուցիկ է, բարձիկի նման, քիփ սեղմված է վերին շուրթին: Դրա Համար միայն ուժեղ միջատներն (շմելները) ծն կարողանում հտ շարժել բարձիկը ն նեկտաքը վերցնել խթանից, ն այդ ժամանակ կպչելով փոշանոթներին՝ փոշին տանել ուրիշ ծաղիկը փոշոտելու Համար: կտրելով պսակը, գտնում են չորս առէջ ն մեկ վարսանդ' վերնադիր անրմնարանով։ Դիտելովկտավախոտիծաղիկը, կազմում հն նրա նկարագրությունը ն նկարում են ընդճանուր տեսքը, նկարի վրա նշելով խթանը ն երկշրթանի պսակը:

Դիտում են կակաչի ծաղկի վարսանդիարտաքին կազմուսպիի ձնի ն սոնակի թյունը, ուշադրություն են դարձնում են բացակայության վրա: Սրիչով կամ սկալպելով անում են բների թիվը ն սերմնարանիլայնական կտրվածք: Որսում են նշում դրանց միչի բազմաթիվ սերմնաբողբոչները: մանրադիտակի փոքր Պատրաստիպրեպարատիվրա, խոշորացման տակ դիտում են սերմնարանի, օրինակ շուշանի լայնական կտրվածքը Սերմնարանի պատերը գոյացել

Ծաղկափթթություն

1. Ծանոքանալմոնուոդիալ Արաջադրանք.

"

պարենքիմային Ճլուսվածքի միջոցով ն ձրկու կողմից (դրսի ն ներսի) ծածկված են էպիդերմիսով։ Պաղատերնիկառաջացնում են երկու բույն, որոնց 5 մեջ ները, Համաճելով, ' "1 աար երնում են սերմնաբողբոջչները: Պրեպարատիմեջ ընտրելով ավելի Հաջող ն բարակ կտրվածք, դիտում են մեկ սերմնաբողբոչի կազմությունը. դոնում են սերմնաոտիկը, նուցելիժածկուլթները, փոշեմուտքը։ եթե կտրվածքը արվել է ուսը, աերմնաբողբոջիմեջտեղով, ապա նուցելիուսի մեչ կարելի է թափան տեսնել ձգված, պարկը ված, թափանցիկ բշիչ սաղմնապարկը: են մանրադիտակի կազմությունը նկարում Սերմնարանի փոքրըխոշորացման տակ: նկարի վրա նշում են սերմնարանի բները ն սնրմնաբողբոջները դրանց մեջ։ Մնկ սերմնաբողեն տալիս առանձին, նկարի վրա բոջի կազմությունը ցույց նշելով նրա բոլոր մասերը: ոշորացման տակ / ուսումնասիրում կի փոքր խոշորաց իր Մանրադիուտ են փոշանոթի լայնական կտրվածքի պատրաստի պրեաԳտնում են բները, փոշանոթի երկու կեսերը միացնող րաոր: հն

:

'

`

ո

րացման բներում: բոշին՝ փոշանոթի Կուսկ տեսնում

են

շերտը ֆիբրինային

էսպիդերմիսը,

ն

Դիտելով պրեպարատը, նկարում

փոշանոթի ընդճաչ են տալիս լիս երկու նկար նուր / ազմութ նկարիվրա ցուց ծրկուփ շեպարկերը, լուրաքանչյուրը երկու բներով ն կապը անոթալին խրձիկով։ Մեծ խոշորացման տակ նկարում են փոշանոթիմի մասը, նկարի վրա նշելով էպիդերմիսը, ֆիբրինային շերտը, տան մի ջանիվփոշեճատիկներ: ոետումը ունը. րոնը:

10)

ս

ցու

նն

փո-

ն

սիմպոդիալ ծաղկափրը'

տարբեր ձների ճետ: քությոնննըի է. Ռրոչնլ հ նկարել պարզ ու բարդ ծաղկավփթթություններ: Ռառմողական աղյուսակների տեսքով Խլութը ն սարքավորումը: արմ բույսեր հՀերբարիումներ՝ եղան լեզվի, Հուտաշույանի, պրիմուլայի, պոլի, ասպիրակի, քեմոնի, երեքնուկի, երիցուկի, գազարի, վարսակի, դաշտաարոտայինի, աստղիկ Ճացազգիատերնի,աղավնարոտ աայզրաս

յինի, ֆացելիայի ծաղկափթթություններով:

ՄաղկաԲացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: են կոչվում ծաղիկների խմբերը, փիլքություններ (եկ. 44) որոնք որոշակի կարդով դասավորված են ծաղկակիր ցողունի վրա, Սաղկափթթություններըլինում ձն մոնուոդիալ (ան'

սիմպոդիալ (որոշակի): Մոնոպոդիալ ծաղկավթթություններինեն պատկահում առանցքը այն ծաղկափթթությունները, որոնց դլխավոր աճում է Համեմատաբար երկար՝ առաջացնելով ծաղկաբույլներ կամ կողային ճյուղեր. այս դեպքում ամենաճին ճյուդերը գտնվում են ծաղկավթթության ներքնի մասում: Գլխավոր առանցքի անսաճմանավակ աճի ճամար այս ծաղկազաքությունները ստացել են անորոշ անունը Սրբմպոդիալ ծաղկավփթթություների դլխավոր ռանյքը վաղ է վերջանում միայնակ ծաղկով ն դադարեցնում ( աճր, Կողային առանցքները (մեկ կամ երկուսը) ճիմաներքն. դրանք դիրվում են գլխավոր առանցքի ծաղկաբույլից

որոշ) ն

ա-

ծաղկափթքությունների սիմպոդիալ Այսպիսով,

ամենաճին

է լուրաքանլյլուր առանքքի դադաթին: կտնվում ժաղկարուլը են Ղ լինե"4 / ԲԸ կարո ՔՂ Մոնոպոդիալ ողուոդրալ ծժաղկափթթություննն ն բարդ: Պարզ ծաղկափքթությունները կազմված են պարզ .-

առանձին ծաղիկներից, իսկ բարդերըբպարղ ծաղկաբույլերից, որոնք ղարդանում են դլխավոր առանցքի վրա: լինում ձն ճետնյալ տիպերի. Հասկ' ծաղիկները կամ ասկիկների «ճազիվ նկատելի ժաղկակոթուններովեն, թվում է նստաժ են երրար առանցքի վրա Սրինակ՝ եզան լեզուն, տարեկանը, պորենը ն այլն: կողրը՝ճաստացած առանցքովծաղկափթքթություն(փողա-

Սաղկափթթությունները

չուչան, էզիտացորեն ն այլն): Սովորաբար,հողիր է մեկ կամ մի քանի տերեներով: պատված

Ռղկույղ՝ծաղիկները

շրջա-

Հավասար երկարության ծժաղկակո-

պարուրաձն երկար առանցքի վիա 0րինակ՝ լյուպինը, կաղամբը' ն այլն: Ողկույզբ կարոզ է լինել նան մի կողմանի, ինչպես ճովտաշուշանինը: կատվիկը՝կազմված է ինչպես «ասկը կամ ոդղկույզուբաց Ներթն կռացած առանցքով, Օրինավ՝ բարդին, կեչին,

ուններով դասավորված

են

|

կ

այլն,

կամ պարզ ժազիկները ձորան՝

ծաղկաբույլերը դասավոր-

կոզայինճյուղերի վրա Դրանցիցներքնինները վորաբարծիկարեն վերնեիններից, Օրինակ՝. աբեջուրիկը,

վածէե

սո-

կլորատերեր, փարատկը, կորեկը վահցակաժաղիկ

այլնւ վաճանիկ՝ ներքնի ծաղիկների ծաղկակոթունները երկար հե, վերեինները կարճ են, դրա Համար ծաղիկները դտնվում էն մոտավորապեսնույն ճարթության արոՀ սենին, տանձենին, սղնին ն այլն: են Հովանոց՝`ծաղիկները կամ Հովանոցեերը ցողունի գագաթից ճառագայքաձն իրարից -ճեռացող ծաղկագակոթունների վրաւ Օրինակ՝ սոխը, ն այլն դարը ծագլխիկ՝կարճացած առանցքով ն ն է : 0րինակ՝ ղիկներով երեքնուկը ծաղկափթրթություն այլն: հ Զամբյուղը՝սկավառակի նման լալնացած առանցքով հատադիր ծաղիկներով ծաղկափթթություն է: Արտաքինից ղամբյուղն ունի ընդճանուր պատիճ՝ ծաղկակից սռերնիկներից Զամբյուղ ծաղկափթթությունը բնորոշէ վորների ընտանիքի բույսերի ն

ր` Սրինակ՝

գտնվում

Բալը, Կրիմովան,

խիու դատավորված

բարդածաղկաճամար»` մն երեք տիլինում. Սիմպողիալ ժաղկափքթությունները, 2 ոլորք, գալարք հ երկճյուղավոր. վամ.Ֆղանաձն։ |

"Ռչորքը այնպիսի ծաղկափթթություն է,՝ որի բոլոր կարգի են` կողային առանցքները են ծաղկով ն Ճճեռանում մեկ կողմի վրա, որի պատճառով է այն ոլորվում խխունջի

վերջանում

անմոռուվի, քարխոտի, ժաղկաֆացոլիայի 2 որի: կողային ժաղկագփթքություն

Օրինակ, փթթությունները .. Գալարքըայնպիսի միածաղկանիառանցքները Ճեռանում նման:

են

4Հերթականությամժբ:

ոկուանուչար Ը Բո. ԱաաՀարգ այլն: այն Ծրկճյուղավորը այոգիաի մ: որի է գլխավոր վերջա Փաղլափքքություն ա Դոր որով տակ, ժաղկի ծրկու կողային առանցքնոր,որոնք նույնպես վերզանում

Աշ

Հակաուս

լուրաքանչլուր

կ.

ողմեր

ՈՐԴՈՑ

Ճաջո

ելի

Բոշ

Ր

է

ե

Ր

ս

|

`

առանցքը,

նն

ջանում

ծաղիկներով: Այս առանցքները ալնուճետն ճյուղավորվում են նույն ձնով: Օրինակ՝ մեխակը, աստղածաղիկը, "աղավնարոտը ն մեխակազգիներիընտանիքի մյուս տեսակի բույս երը: են

-

ն

աարի .

Առաջադրան

սերի

ատարման

ան

արիԱրմ

Դրտն

կարգը: ,

Մ

դիալ ծաղկավքթությունները, Դրանցից առանձնացնում

.

Ր

են

ձն, բարդերը: Որոշում պարզերը ն

լուրը

որ

սխեմա,

տիպին է որը

քն դրանցից յուրաջանչնկարումեն կամ կաղմումեն է տալիս տվյալ

պատկանում,

ցույց

աւանձնաձճատկությունը: ՝

Սիմպոդիալծաղկափթթություններից որոշում են ոլորբը երկճլուղավորը: ԳՓՖալարքբ դիտում են Հառցաղգրբատերե աստղիկներիծաղկափթթության վրա: Այս բուլսի ծաղկա-

են տալիս գլթավոր փթթության նկարի վրա ցուլց ն կողավին առանցքների ժաղիկները ու ծաղկրակից տերեները, որոնց տերնածոցերիցդուրս են գալիս կողային առանցքները: նկարներինկամ սխեմաներին կից տալիս են բացատրական նշաններ:

զջուղ Դիտել չոր ճյութալի պտուղների մորֆոլոգիական Առաջադրանք: կառուցվածքը ն ռովործձլ ճանաչել գրանցից ամենատարածվածտիպերը: բույսերի «լտուղների կոլեկցիաՆյութը ն սարքավորումը: Հնատնյալ ն

ա կանաաա Պի

արաԹար

ն բո Ծո Աի

"եւԲարոն ախոոն

Մո որի, գետնանլակ, խնձոր ն ճակնդեզ (պտուղներըպլատրաստումնն վաջածուխտեսքով` լուրաքանչյուր ուսանողի ճամար): բյալ: վերաբ ացատրություն առաջագրանքի ները, որոնք զարգանում նն ռերմնարանից,

բ

Ն

|

`

պտղապատյան,

րեմն, աղմում,

`

,

աղվաիքքուքյան

ն

եռա:

Հա-

ԱշԱյն պտուղ-

կոչվում

են

1:

«րար գարվ արգ աալ տա ավշգաո դից կամ բարդ՝ մեկ ծաղկիմի քանի կամ չատ վարպանդնեեն հ վերաժվում պտղաաճում բից: Սերմնարանիպատերը կարող է լինել «յութալի, որը օլղատերի՝ ն մսոտ Պտղապատյանում փալտանման։ նույնիսկ կամ չոր են երեք շերտ՝ արտաքին (էկղոկարպ), միջին տարբերում դ (էնդոկարոլ): (Լեղոկարպ) ն ներքին սերմնարանից, մասնակիա պտղի ր ն Այսպիսի ծած ր են ծածկույթները. կամ ծաղկի ծաղկակալը ցում Օրինակ՝ գետնանլակի պտուղներինսնվանում ծն կեղծ. ե. Հյուքալի, Այն կազմված պտուղը կեղծ մճատապտուղ» են ման ն -գնրաճած ծ ծազկակալից, որի վրա նստած Ա ցունավոր-գնրաճաժ ղարգացած սերմերը: Խնձոպտղիկները՝ վարսանղդներից չոր ըննու, տանձենու, սերկնիլենու խնձորանման պտուղների պտղապատյանը կազմված է իրար միջե Համաճաժ երկու մսալի մասերից՝ ծաղկակալից հե սնրմնարանի պատերից: Այսպիսի կեղծ պտուղները իսկականներից կարելի է տարգտնվող Բերել ըստ պտղի վերեի մասում

է

նստա

ժաղվապատ

մնացորդների:

եթե պտղիառաջացմանըմասնակցումէ մի քանի ծաղիկ, ապա 0րինակ՝ ճակնդեղի, թթենու առաջանում է պտղաբույլ: Հատապտուղների կնձիկները չոր

ն

այլն:

ըստ պտղապատյանի կազմության պտուղները լինում են Ջոր պտուղները (նկ. 35, Ա) կարող եՀյութալի:

լինել միասերմ ն բազմասերմ: Միասերմ չոր պտուղներից են. Ճաւտիկը պտղապատյանը սերտաճումէ սերմի ճետ ե նրանից չի անչատվում (տարնամուր է, կան,ցորհն հ այլն), սնրվ՝ պտղապասոլանը կաշեկերպ, երբեմն փայտացած (արհածաղիկ), թռչող սերԺեր՝ սհրմիկը բարակ մապիկների վփենջներիցմ կազմվաֆտ բամու ճամար միջոցով տարածվելու (լկաթնբեկ, խատուտիվ,) թնապտուղ՝ սերմիկը թնանման ելունով է (Հացենի, կեչի), ընկույզ՝ փայտացած պտղապատյանով (անտառայինընկուն չափի փոքր ղենի),ընկուղիվ՝ ավելիբարակ ապտղազլատանով (չորենի, կանեփ ն այլն), կաղին՝ կաշեկերպ պտղապատյանով ն Հիմքում պտուղ (կաղնի, բոխի), են

Չոր,

բացվում բաղմասփըմ պտուղների

են

ղանապան ձնով

ճո ւ,

բաժանվում

միասերմ ճատվածների: Բացվող բաղմասերմ պտուղներ. թքերքապտսվղզ՝մեկ պտղատերնիկով են

ոլես հան թերթառպտուղըառաջացել է մեկ սպտղատերնիկով, րացվում է երկու կարով՝ փորի ն գլխավոր ջղի ուղղուբայց ն թյամը, առաջացնելով երկու փեղկեր (ոլոռ, վիկ, լլուպին

ընդեղենների ընտանիքի մյուս բույսերը), պատիձ՝երկու դտղատերնիկից ն մեջտեղում երկայնական ժիջնապատրիը Պատունանալիսփեղկիկները անջատվում կաղմված սրտուղ.

է ներքնից-վերն ն թափվում են, իսկ միջնապատը մնում է, «ոքր բայց Պատիճիկ՝ պատիճ (կաղամբ, մանանեիւ): չափի (շնկոտեմ, սորուկ, ծտապաշար), տուփիկը բաղկացաժ երկու կամ շատ է երկու կամ մի քանի պատղատերններից, են տարբեր ձնով՝ փեղկիկտուվփիկները բացվում բներով, ներո, տտամիկներով, ծակուռիներով կամ թատակիկենրուլ ((լաավատ, բամբակ, արչընդեղ, զանգակիկ, բանդի), Բ ասնեատված պտուղները ճասունանալուց ճետո բաժանեն երկսերմիկավորը՝(դաղար։ վում են մասերի: Դրանցից ն մասնատված պատիճը (վայրի բողկ), ռամիթ այլն), հոռոտատվածկամ ճատվածավոր ունդը (նեխուր), մառնատերնքեաված բնկուզիկը (խուլ եղինջ, անմոռուկ ն ալն), նն

(թխկի): ձյութալի պտուղները (նկ.

ոլտուղը

Ա--չոր.

նկ. 88.

Պտոպներ.

1--սերմիկ,2--Ճավաքովի սերմիկ,

3--ընկույմ,

4--թնտճտպտուղ, թերթապտուղ, 7--ուն, 8--պատիճ, մասնատված պատիմ, 11--տուխիկ. Բ--Հյութալի. 1-Հատապտուղ, 2--կորիղապտուղ, ԳՅՀ--բարդ կորիզապտուղ, 4--կեղժ (Խնձորի բաղմասերմիկ, 5--խնձորանման

5--թերթապտուղ, 9փոքր

ձավաքովի

պատին,-10--

`

.

|

ՏՐ

լի

ՏԵՐ

բացվում է մեկ կարով, «իմքից դեպի գագաթը :ունգ՝ պտուղը, ինչ(ոջլախոտն մյուս ճրանունկազգիները), պտուղ

ոց.

է,

35, Բ) չոր պտուղների նման կարող են լինել մխոսերմ ն բաղզմասնըմ: Միասերմերին են սվլատվկանում կորիղապտուղը, որի պտղապատյանըկազմված է իրարից իստ տարբերվող երեք մասերից՝ արտաբին մաշկանման (էկզոկարպ) մասից, միչջին՝ «ճյութալի պտղամսից (մեզոկարպ) ն ներքին (էնդոկարալ), որբը սերմի շուրջը առաջացնում է կորիղ (բալ, սալոր, թխենի ն այլն): Հատապտուղ է. Ճատապտղի պտղա Բազմասեր պտուղը սլատյանը կազմված է երկու մասից՝ մաշկից ն ։ւլտղաժսից, որի մեջ խորասուղված են սերմերը (խաղող, կարտոֆիլ, Հաղարջ, կոկռոչ ն այլն) Առաջադրանքի կոսռարման Պտուղներիկոլեկցիաեն փում առանձնացնում պտուղները ճլութալիներից: Ջոր չոր պլտուղներըբաժանում են երեք խմբի. չբացվող, բացվող ե մոսնատվողւ Կատարում են յուրաքանչյուր լւմբի պտուղների են մռորփոլոգիականանալիզ: Գոնում Ճատտիկը, «երմիկը, Թոդող պտուղը, թնապտուղը, ընկույզը, ունդը, տուփիկը, Քերիոլտուղը, սպատիճը, պատիճիկը, մասնատված պա-

կարգը:

դրանց միջն եղած տարբերությունը: տիճը: Որոշում են նկարելով պտղի արտաքին տնսքը, այն կտրում են լայնությամբ ե երկրորդ նկարի վրո'յ առաջինի ճետ մեկտեղ, ցույց հն տալիս ներքին կաղմությունը: Դիտում ն նկարում են ճյուքալի պտուղները. իսկական«ճատաները՝ Հատապտուղը ե կորիզը ն կեղծ պտուղներ նե խնձորանմանները ոլտղանմաննեը Ծանոթանում չն ճակնդեղի ծաղկաբույլի կազմության Ճեո։ Չոր պտղի յուրաքանչյուր նկարի տակ տալիս են նրա չավկիրճնկլրարոոդրությունը ճետեյալ ճարցերին տրվող պատասխանների ձնով. բույսի անունը, պարզ կամ բարդ ոչտուղ, պտղատերմիկներիթիվը, բների քանակը՝ միասերմ տիպին է պատկանում, կամ բազմասերմ, պտուղների որ "ինչպես է բացվում: Օրինակ՝ բանգիի պտղի նկարի տակ պետք է գրել բանէ, կազմված է երկու պտղատերնիկից, դիի պտուղը պարզ երկբնանի է, բազմասերմ, տուփիկ է, բացվում է թասակով: Հյութալի պտուղների նկարների տակ պետք է գրել. բույաի անունը, ցուցում իսկական հ կեղժ պտղի մասին, բների ե որ տիպին է քանակը, միասերմ կամ բազմասերմ պտուղ այն պատկանում:

Սերմ ն .

Ն

յունը,

լի

դոսպերմի:

առանք

ծիլ

Դիտել նկարելսերմի ե

մորֆոլոգիական `

կազմու-

ճետ:

ՏԱ տսրքավորումը: յուպինի, լոբու կամ ոլոռի սերմեր, եգիպտացորենի, վարսակի հ ցորենի ճատիկներ", լոբու, ցորենի կամ ուրիշ ծիլեր, ճատիկի երկայնական կտրվածքի անատոմիական պրեպարատներ,մանրադիտակ, խոչորացույց, ակալպել, սլրեպարատալին

Նյութը ն

Հացազգիների ասեղներ:

Բոր"

չրում

տեսքով:

բջջավոր,

ն այլն գիներին,Հովանոցավորներին

Առանը էնդոսպերմի սերմերում սննդանյութերը կուռակընդեղեննե նակ՝ նն մ Ժ ձն բարընդեղենների, օրինավ՝ շաքիլներում. սաղմի ընտանիքների սերդածաղկավորների,խաչածաղկավորների

մ վում

մերըո

`

Արո

Սերմբ է: Այն օրգանն բազմացման բուսծրի բոլոր ոմրմնավոր պրոցեսից բեղմնավորման աղաչում 1 սերմնաբողբոջիցը՝ ե սննդանյութերի առուն սերմը կազմված է սաղմից փիտո' արտաքինիցայն շրջապատված է թաղանթով պալարի. (փեղնուվ),որն առաջացել է սերմնաբողբոջի ծածկույթնեն հիր: Սելի մակերեսին կարելի է տարբերել սերմնասպին միկրուղիլեն Սպին սերմի ն սերյիաճառոխկի ամրացման ն մեծուչետջե էյ այն լինում է ղանազանձների, դույների է գնվում իան, Միկրոպիլեն (կամ սերմնամուտքը) սպիի մոտ՝ վոբր, ճաղիվ նշմարելի անցբի Աշրմի թաղանթի մակերեսը կարող է լինել ճարը, խորդուկարճ կայ շատ երկարՄազիկխավապատ՝ բորդ, խերով (ինչպես բամբակենունի), լրիվ կամ մասնակի պունավորված(առանձինբծերի տեսքով), փայտացած (ինչն այլն: դնեսլաղողինը) կամ կաշեկերպ (ինչպես ոլոռինը) Սերմի թաղանթի հ սպիի կազմության առանձնաճատկուբլունները մեժ նշանակություն ունեն որպես կարգաբանական Հատկանիշ, քանի որ յուրաքանչյուր բույսին Ճատուկ է սերմի որոշակի կազմություն: են կուռակվում կախված նրանից, թն անրմի որ մասում սննդանյութերը, տարբերում են երեք տիպի սերմեր. էնդոսն սլնրմով սերմեր, առանց էնդոսպերմի սերմեր ոլերիսպերմով սերմեր: են կուտակվում էնդոսպերմով սերմերում սննդանյութերը էնդոսպերմում, որբ առաջանում է Հատուկ Ճլուվածքում՝ տաղմնապարկիբեղմնավորված երկրորդայինկորիղի զարգացման դեպքում: Այս տիպի սերմերը «ատուկ են Ճացազդիներին, մորմավզ`

Դիտել ն նկարել սերմի մորֆոլոգիական ն անատոմիական կազմությունը՝ էնդոսպերմի Հետ: 3. Մանոթանալմիաշաքիլ ն երկշաքիլ բույսերի ծիլերի կազմության 2.

վերաբերյալ: առաջադրանքի Բացատրություն

Ճատիկներըպարապմունքներից մի քանի

մինչե ուռչելը:

ժամ

առաջ

ԾԸ

Պերիսպերմովսերմերում սննդանչութերը կուտակվում են նուլելիուսի (սերմնաբողբոջի բջիջներում. օրինակ՝ կորիզի)

ն այլն: Սաղմըղարճակնղեղինը արջընդեղինը, մեխակինը, 25--Ծ6

դանում է բեղմնավարված ձվաբջջիցն ռովորաբար կազմըվաժ է սաղմնային արմատիխկներից, կարճ ցողունիկից՝

ն «տուս ջին տերեներով (շաջիլներ) բողբոջներից:

Առաջադրանքի կաւտտարման կարգը: Առանց էնդոսպեոմի սերմի կազմությունը: ՈւսումՋասիրության ճամար վերցնում սերմեր: Դիտելով հն սերմի մակերեսը, դտնում անրմնասպինն աերմնամուտքը (եկ. 36, Ա), վերջինիս կողբին նկատում են փոքր թմբիվ՝ սաղմի արմատիկը, որը գտնվում է տակ: Զգույշկտրելով են կեղեր, մերկացնում կեղնի սաղմը են

լոբու

մ.փացում

նն

երկուշաքիլները, աշխատելով չվնասելդրանք":

լոբու ծիլը ուսումնասիրումեն (նկ. 36, Գ) երկու իսկատ: կան տերնի փուլում: նքի պլիավոր արմատի վրա, որբ

է սաղմնային զարգացել

արմատիկիըց,առաջացել են կողային արմատներ, Հիպոկոտիլը զգալիորենձգվել է, շաբիլների բարձրացել են Հողի մակերեսից վեր ն կանաչել է նան ցողունի վերնաշաքիլային մասը՝ տերբններովն ցոդունով Ուշադիրդիտելուց ճետո սաղմբ ն ծիլը նկարում ձն, ն ցույց Հիպոկոտիլը, շաքիլները բողբոջը"ծիլի վրա

են,ձգվել

էպիկոտիլը:

տալով

նշում են

նան

վերնաշաքիլային ծնկիկը՝էպիկոտիլը:

էնդոսպեոմովսեոմի կազմությունը: Այսպիսի վազմու-

թյունը

դիտում.

են վարսակի (ցորենի

կամ ուրիշ ճացաղգի

բույսի) Հատիկի օրինակի վրա: Հատիկըպաղի Հատուկ տիչ Հծամաճում է սերմի ծածկույթների: է, որտեղ պտղապվատյանը անց Հետ: :

ՎարսակիՀատիկը դնելով խոշորացույցի առարկայական ն սեղանիկի վրա, անջատում են ձաղկաթեվփուկները դտնում են սաղմը: Հետ Համեմատած այն կազմումէ էնդոսպերմի մեժ ասեղով առանձնացսերժիոչ մարը: Պրքւպարւտւուսցին նում են.սաղմը ն դիտում նկարում են խոշորացույցով: ն վաչտանիկը,արմատիկները բողբոջը: նկաամուր, ձվաձն

Նկ.36. Լոբու սեոմը ե ծիլը. մ--ահրմըսերմասպիի կողմից. 1--ապի,. 8---սերմնափուտք. Բ--սաղմ. 1--շաջիլեներ,

րում.են Ճաստիկի սաղմի ընդճանուրտնաջը

տալով .սաղմը

Բողթոջիկ, 3--արմատիկ, 4--ճիպոկոտիլ (ցողունիկ), Գ--լոբու ծիլը. 1--գլխավոր արմատ,

2--վողային արմատներ, 9--արմատավվիկ,

Վ--ճիպոկոտիլ,

5--էպիկոտիլ,

6--շաքիչներ,-

2--տերններ, 8--բողբոջ:

խոշորացույցով դիտելովսաղմը(ճկ.

36, Բ), նկատում սաղմնային ցողունիկի դադաթին կպչում արոաւվես կոչված, ենթաշաբիրային ծնկիկի միջոցով կամ ճիպոկոտիլով: միջն գտնվում է բողբոջիկը՝ Շաքիլների ծալ-

" "ր Քիլոնրը 2»

յ,

ներքն տերեներով: Հիսլոկոտիլից (սաղմնային ) արմատիկը: վա

ներնում է առաջնային

"

«4

էնդոսպերմը:

կողմից,

ցույ

..

Սաղմի անատոմիական կաղմությունը (նկ. 32) դիտում են մանրադիտակի փոքր խոշորացման տակ, նրա երկայնական.կւորվածքի"պատրաստիպրեպարատիվրա: Գտնում ե ծածկոյները: սաղմը ն էնդոսպերմը, որը բաղկացած է խոշոր պարենքիմային բջիջներից՝ դրանցմեջ եղած մեժ քանակությամբ բարդ օսլայի Հատիկներով: էնդոսպերմի ծայրամասում, սերմի թաղանթի երկարությամբ լավ երնում նն: ալեյրոնային շնրոի քառակուսի բջիչները պաշարային օս-

լայի Հատիկներով: Սաղմնունի

առաջնային (սաղմնային)

բջիչենրով, արմատիլ՝ արմատապատյանի

կարճ

ցողունիկ,

սաղմնայինբողբոջիկ՝աճման կոնհովհ սաղմնային տերններով:Կողքիցսաղմիցողունային մասից դեպի էնդոսպերմի

ՀՇԶՇաառառառռե-Ըենանատատանաշապանան

Բոլոր Բույսերը, որոնց պաղմն ունի երկու չաքիլ, կոչվում իսկ մեկ չաքիլ ունեցող բուլանրը՝ միաշաթիլ: շաքիլավոր,

ն

էն

հրկ-

կողմն է գնում

վաճանիկ՝ սաղմի

զարգացած

կոլձուլտիլնով,

տերնները:

ժամանակ

Որոշ Հացազգի բույսերի ցողու նիկի՝ Հիպոկոտիլի Հիմքում Հիմ. նադրվում են հա մի քանիարմա-

տիվ:

Սաղժի բոլոր մատերը (բացի վաճանիկից)կազմված են մերիս-

տեմից, որի մեջ լավ երնում էԼ պրոկամբիումինեղ շերտերը, որիչ Ճետագայում առաջանում են վփոխոսդրողթրձիկները: (բամ ուրիշ Հացաղդի Վարսակի բույսի) սաղմը նկարում են մանՀատիկիկազմաւ- բադի տակի փոք խոշորացման տասկ, ցույց տալով աուջնալին :

:

Նկ.

37.

"

1-Գառի նկույքները ՀԱՆԻ Պերններով,

2--վեդոսպերմ, 3--ալելրոնային

չհրտ,

4-պաղմ,

Տ--Փաղմնային արմատիկ, աճման 6--բողբոչը կո-

ՀԽ

Վաճանիվը:

աճման

կո-

կոլեռպտիլեն ն

փորենի համ ուրիշ Տարեկանի, Հացազգի բույսերի իլի կազմությունը առաջին տերններիերեալու փուլում դիտում հն խոչորացույցի են տալիա նկարի վրա ցույց արմատիկները, օգնությամբ: կոլետպտիլեն,առաչին տերնները:

Հրա աաա

Սազմբ Հլելիս վաճանիկի արտաքին րջիջները, այսպկս կոչված ժժոզ բյիչները, ներժժվում են էնդոսպերմի մեչ ն անջատում են "

հտազ

ֆերմենտ,

որը

օսլան

վեր է

ափում չաքարի։

Ժժոզ ոյիչները դրանբ փոխանցում են Հանդիսանում է սազմթ կլանող օրգան:

սաղին:

Բույսեբիուռշման

շաբիլը'

լյուսմ՝վաճանի Ճճակառակ կողմիը նկատելի է ռաղմնալի Թեփուկը՝ էպիբլաստբ (երկրորդ շաքիլի ռուդիմենտր): Սաղմի առաջնային բողբոջը ծածկված է ճատուկ Թասա միու որը Հատիկի ծլելու արա. աճում է ն դուրս է գալիս ճողից, պաճպանելով երիտասար. Հ

դիա-

Ծժելով սննդանյութերը,

Վաճանինի,այսպիսով,

տեխնիկան

ե մորֆոլոգիական նկարագրությունը կրկնակի ձաղկապատյան ունեցող ծաղիկների բանաձները, որոչել (որոշիչով) թե որ ընտանիքին, ցեղին են դրանք պատկանում հն գրել փուրաքանչյուր բուվսի ընտանիքի, ցեղի ն տեսակի ճալերեն ու լատինե-

կազմել բուլսերի Առաջաղրանք:

պարդ

ու

բնե անունը:

Նյութը ն սարքավորումը: Քարմ բույսեր շեչ, խոչորացուլք, պրեպարատայինասեղներ:

որոկամ ճերբարիումներ,

Բույսերը Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: ճիշտ որոշելու ճամար անճրաժեշտ է կարճ ն միաժամանակ այաինքն՝ տալ նրա մորֆոլոգիական նկարագրել բույսը, քնութազիրը: Բույսը Հարկավոր է նկարագրել որոշավի պատասխանպլանով, տալով պլանում դրված արցերի է ները: նկարագրությանվերջում պետք նշել բույսի կենսաքանական առանձնաձատկությունները: Ռրոշիչով աշխատելու բավարար չափով փորձ չունենալու ղեպքում, առանց նախապես կաղմածբույսի մորֆոլոգիավան անալիզի, չի կարելի սկսնլ որոշումը: Բուլսերի որոշման Համար խոն Ճատուկ ուղեցույցներ, որոշիչներ:

Քոլոր որոշիչները կազմված են դիխոտոմիական աղյուտակներիձեով, Դրանքբաղկացած են կարգերից, որոնք աղյուսակի ձախ կողմից նշանակված ծեն ճամարներով: Յուրաքանչյուր «ռանձին կարգ բաժանվում է երկու մառի՝ Թեզի ն անտիքեղի: Թեղզը կարգում նշանակվում է նշանով կամ 2երթական Համարով, իոկ անտիթեզը՝ «Հ» Թեզի ճամաիի տակ «0» թվանչշանուր Թեղի ն անտիթեզի մեչ գրվում են բույսի ամենաբնորոշ

շճատկանիջները. ըստ որում անտիքեղում գրվում հն այնարիսի Ճատկանիչներ, որոնք ճակառակ են թքեղում դգրվածներին:

Օրինակ՝ եթե թեղում ասված է. «րուլսերը մերկասերմ են, սնրմնաբողբոջները բաց են, չեն փակված սերմնարանում», աւա անտիքելում ասվում է. «Քույանքի ծածկասերմ են

(ծաղկավոր), սերմնաբողբոլները դատնվումեն ն

ը

փակ սքրմ-

Մու րոեմում»չ

Ցուրաքանչյուր Թեղիկ

անտիթեզի վերջում գտնվում է սոյն թվանչանը, որը ցույց է տալիս ճաջորդկարգի ճամարը, որին պետք է անցնել, եքե որոշվող բույսի «Հատկանիչշեն թեզին ները ճամապատասխանում (կամ անտիթեզին) անցնելով Աստիճանաբար

երկբաժան կարգերին,

«առ-

այնուճետն կեղին տեսակի անվանմանը: ընտանիքի, Անչճրա ժեշտէ նկատի ունենալ, որ բույսերի որոշման ժամանում

են

նակ թեզը

ն

անտիթեզբպետք է կարդալ մինչն վերչ, դրանք երար Ճճամեմատել ճետ, ն միայն դրանից ճետո ընտրել այն, որի բովանդակությունը րիվ «ամա սրատաախանում է տրոշվող

էույսի ճատփանիշներին(բույսերի տրոշմայնտեխնիկայի մասին մանրամասն տեղեկություններ տրվում հն անմիջականորեն որոշիչներում): նախքանորոշմանը անցնելը,

ճետեյալ

ները.

պա.--

է յուրացնոլ անճրաժեշտ

պայմանական նշաններըհ

Ճապավում-

բառերի

-

պատկը

ծղկիթ.--

բարձ.-- բարձրությունը Ջ.-տրամ.--տրամադիծը երկ.-- "հիկարությունը սու--

առ.--

արմատը տերեր ր պաթ.-- պսակաթերթիկը :

ւս.--

ծ.--

ցողուն

ծժաղկափթյություն |

սռնակ

:

ԵՐ

"

առէջներ

ՆՈՅԻ

ծաղիկ

տեղի

ծաղկպ.--. ծաղկապատյանըբտ.-այու-Է պտուղը բաժ.--:. բաժակ «արողակոթը պտկ.-լայն.-- լայնություն

'

`

՝

վ.--

բ.--Է

փոշանոր

ՕԹ-- միայտ

վարսանդը

Գ:

63--- երկամյա

բույսը

աաաԴ

7:

"

Ցա

' ՝

2լ-- բազմափյա ՔԷ ժառ կամ

քով

-'

ՀՈՄ

են

ընտանիքը,

աա `

Առաջադրանքի կատարման կարգը:Աշխատանքային

տձտրում արտագրում են ստորն բերված բույսերի մորֆոլոչ գիական ն կարագրության ն են`

-

պլանը պատասխանում առաջադրված ճարցերին: 1. Արժատը՝ փնջաձե, մաղարմատ, երա. առանցքային,

ձնափոխությունները:

տեսակը:

որոշիչով որոշում

փաժակատերեներ՝ .:

փն.--

ն

Բույսը որոշելուց ճետո նշում են նրա` կենսաբանական Կսռանձնաձճատկությունները. կլանքի տնողությունը, բույսի վրա ծաղիկների սեռական տիպերի, միատուն կամ երկտուն, վնրաբերմժունքըջրի նկատմամբ (մեղոֆիտ՝ չորադիմացկուն, Հիդրոֆիտ՝ խոնավասեր ն քսերոֆիտ՝ միջին չորասեր), տնտեսական նշանակությունը (կուլտուրական,վայրի,կերի, ղեղսցործական, դեկորատիվ, թունավոր, մոլախոտային):

րր

ՏՈՅ

6."

կ.-- կսքոն

Նկարադրելովբույար,

ՀԵՑ

ժկ.-- ծաղկակոթ՝

տ.--

Ցողունը խուտանման,փայտացած, պարղ, ճՃյուղավորված. ճլուղավորման բնույթը, 4ստվածքի ձնը, աճման ուղղությունը. շիվերի ձնափոխությունները: 3. Տերնադասավորությունը: 4. ՏՖերնները կոթունավոր, նատադիր, տերնակիցնետերնաթիթեղի բարդ: պարզ, րով, առանց տերնակիցների, ճեր րատ եզրագծի ն կտրավածության (պարզ տերեների շամար). տերնի եզրը, ջղավորությունը: 5. Սաղկափթթությունը ոլարղ, նրա տիպը: բարդ, ն. Ծաղիկը կանոնավոր (ակտինոմորֆ), անկանոն (զիժամուն): շ. Մաղկապասոյանը կրկնակի, բոսժակը... բաժապարղ կարերքինկներից,ձուլատերն կամ բաժանատերե Պաակը... ոլսակաթերթիկներից, պսակաթերթիկները ազատ կամ ձուլապաակ, առէջները իրար ճետ ձուլված, դրանց թիվը, վարռւսնդը. վարսանդների սոնակների ե սպիների թիվը,սերմարանը վերնադիր է, միջնադիր ն ցածրադիր, պաղատերեիկների քանակը, բների թիվը, ծաղիկի բանաձեր: Ց. Պտուղը՝ չոր, Հլութալի, իսկական, կեղծ, նրա տիպը: Հ.

ը

--ԹՅոսոՇս 186686 Բնտանիք ճշաճունկազզինեւ 1. Կաղմել որոշման Համար Առոաջուդրանք. նշանակված ժի քանի բույսերի լրիվ մորֆոլոգիական նկարագրությունը, ու որոչել, թե որ ցեղին ն տեսակին են դրանք պատկանում: 2. տարբերել ըստ տերեների ն ծաղիկների թունավոր ու Սովորել մոլախոտային բույսէրը:

Նլութը

ն

սարքավորումը: Ոակնժաղկի,ձղկու, ճողմածաղկի, «րանուն-

կի, թզարմատի։ ընձախոտի ն ոջլախոտի" ֆիքսած ծաղիկներ ներ, ինչսլես նան նշվաժ բույսերի

հորաքույր

ումանոզի Համար,

ԲոՂՈՐ

ոլտուղՃճնրբարիումներ՝ կոլեկցիաներիձնով, ն որռշիչ,խոշորացույց պրեպարատային ու

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Հրանունկազգիներըդերազանցապնես բազմաժլա խոտաբույսեր են. միայն շատ քչերը թփեր են, Դրանցտերններըդասավորված

(1Լ

Հերթադիր,առանց տերհակիցների, երեն

ամբողջանզր

բեմն

Հաճախ՝ կոտրտված: Ծաղիկներըսովո-

կանոնավոր

րաբար

են,

բաժանապաակաատկավ՝ 38):

թերթ, ավելի անկանոն (եկ Ավելի Հաճախ ծաղ-

պարղ է, կապախտյանը

է,

նե զգրներ

ծւդ- ղ

առանաձնատաւտ

-

նորո:բոշ

անակությաւ չաժբ

առեջներըի ն ասնդներն նն,

վարաոպո-

կարպ (չձուլված) գի-

վերնաղիր ւմեժ մառաուիբ սնրմնարանը: Պտուղները

են, երբեւին Ճյուքալի են, ճատաապխողի նման,

չոր

Համարյա բոլոր Հրանունկազդիները թունավոր են, Շա. տերի ճամար բնորոշ է զանազանթունավոր նլութերի՝ ալկա Թվարկածբուլահրից բացի, առավծլապքսթունավոր բույսնրս "

է20

են, առանց տերնակիցների, պարզ,

կի կազմության բնոբոշ

ն

Տերններըկոթունով

բազմանկյուն, մատնաձնչՀնեդաբաժան՝ռուբաձն, փետրաձե կտրտված ամբողջանզրըմասերով, ջղավորությունը ցանցա-

մչութրուն մութ եժ Ք

նեցելը

4.

պսականման, երբետն բաժականման, երբեմըն կրկնակի է: Հրա-.

Խունկ

նկ. 38. Ընձախոտ սովռբական:

գոիզների, գլլուկողիդների, կապտաթթվի սվրոտոտսնեմոնհինի, կ այլնի առկայությունը: Հալոնի են Հրանունկազդիննրից ունեն դեկորատիվ նշւսնակուդեղաբույսերը: Որոջ բույոնր Թյուն: Առաջադրանքիկաւռարմանկարգը: Այս ընտանիքի բույանրի որոշելը սկսում են նրանից, որ ուշադիր դիտելով կոօղակաձն դասավորված ցողունային եկցիան գանում են տերեներ ն միայնակ սպիտակ ծաղիկ ունեցող բույս: Ղեկավարվելովբույսի մորֆոլոգիականնկարագրությանընդ«նտնլալ մորֆոլոգիական Ճանուր պլանով, կազմում են դիագնոզը: 1. Արմատայինսիստեմը փնջաձն է, ճավելյալ արմատներով: Հ. ձողունը խոտանման է, սզարզ, կլորավուն, ուղիղ-կանգուն, կոճղարմատը «Ճորիզոնականէ, ստորգետնյա: 3. Տերնադասավորությունիօղակաձե, ցողունի ծալրում՝ ճրեջ տերններից:

կարծձլի է օդտագործել

նան

ուրի,,

ձն

է:

Սաղկապառտյանը ղ ը վարզՐԴ ։լսականման, վեց սպիտակ պսակաթերքիկներից, պսակարերքիկները ձուլված չեն. մուջնեըը ն վարսանդները 5.

ակատ /

Սա ղիզը

մեկն

բաղա են, բաղ

սերմնարանը՝ աաելվ

կանոնավոր:ր

է,

յ,

սոնակնե

մեկ վնրնադիր, ր ր

Ի

ան,

չ

սպին գ

պտղատերեի ղ ր

նստա Դիր ,

մեկ

մ,

բնանի.

Սաղզկիբանաձել՝ քլիօօՕ:5: 6. Պտուղըիսկական է, չոր, Հավաքովի սերմնապտուղ: Բույսի բազմամյա է, միատուն, միջատների միջոցով

փոշուվող,մեղոֆիսո,վայրի:

նկարագրությունից «ետո Մորֆոլոգիական

աշխատում որոշիչով: Որոչում են բնտանիքը, ապա ցեղը ն տեսակի, գրանցում աշխատանքային տեխորումՃետնյլալ ձնով՝

են ու

86626 քնան իք՝Գրադունկագինքր-- Ճոռոօոճ էուուա

ցեղ

տեակ

Ս.

ս

Ա.ՎՈԱՈՎ

9,

Ճ.

ՈՇող01058

Շարունակելովուսումնասիրել այս ընտանիքի բույսերը,

կաղմում կանոնավորն անկանոն ծաղկապաւյան ունեցող ն բույսնրի մորֆոլոգիականնկարագրությունը նն որոշում են

դրանք: Ճեւոռաշխատանքայինտետրում կազմում են Ռրոշելուց ընտանիքիբույսերի ընդճանուրցուցակը, Հրանունկազգիների

տալով լատիներն ն Ճայերեն անվանումնեիրն Ճիշու ճաճճային ոսկեծաղիկը(Շիր քսՏէրճ), դառը «րանունկկը (ԱՅոսոշսիաՏ ՁՇՐՏ), ճրանունկ սողացողը (8. ՒՇքՇոՏ), ճրանունկ թունավորը (Ք. ՏԸՇԼՈՂէԱՏ),ճողմածաիկը (Ճոծոօոծ ոճո0Լ058), ոջլախուտ դաշտայինը (Թզքհէլուսոտ «ՕՈՏՕ1148 ) ե սովորական բնձախուը (ՃՇօոյստ ցույց

հն.

ոճքօլստ):

"

|

Ընտանիք վառդածաղկազգիննո

-- ՔՕՏՅԸՇՅՇ

:

ուր

|

Առաջադրանք.1. Դիաձլ

ծաղկիկազմությունը:

ն

նկարել

այս

ընտանիքի բույսերից մեկի

ն յուրաքանչյուր նկարագրությունը 2. նազժել

շել մեկականբույս:

Նյութը ն տարքավորումր: Թարմ բույսձի

գետնանլակի, մատնունու,

եր, արւզաուղն ն

ա

ենթաբնտանիքիդորա:

կամ

մարեմխոտի, խնձորի, բալի

«երբարիումներ ն ֆիքսած ձաղիկ-

որոշիչ,խոշորացույց, սկալպել:պինպարատային ասեղ-

Բացատրություն վերաբերյալ: առաջադրանքի

Վարդու-

ծաղկավորներիընտանիքըբաղկացած է բազմաթիվ տեսակ2000 բույս, ներից. նրան են պատկանում շուրջ որոնք իրենեն ցից ննրկայացնում բազմամյա ուոնը, թինծր7 ժառնր: Տճրնադասավորությունը, սովորաբար, 4երթադիր է, տերնմնծաները՝Ճճաճախ երկսեռ ծաղիկները տներնակիցներով: մասամբ ճավաջված հն ծաղկաբույլի Մեջ: Սաղկապաւյանհը կանոնավոր է, կրկնակի, բաժակը սովորաբար 4ինդ բւաժակաթերթիկներիցէ, ունի ենթաբաժակ, պսակը կազմված է ճինգ աղատ պսակաթերթիկներից:Առէջները մեծ մասամբ են, կպած են շատ մասերի ճիմքերին: բաժակի Վարսանդբ մեկն է կամ շատ, Սերմնարանը վերնաղիրէ, միջնադիր կա

ներքնագիր: բազմազան են՝ չոր» Ճճյութալի, Պոուղները միասեր Ո ե բազմասերմ, իսկական ճավաքովի, կեղծ: Այս ընտանիքի '

թույածրի ծաղիկների կազմության Հետաքրքիր առանձնա4ատկությունիծաղկակալի կազմությունն է: Այն ուժեղ զաիր-

ճաճախ ունի տափակ սկավառակի, բաժակի կա ծաղկակալըանվանում են ճիպանո: վավաքի տնսք։ Այտպիսի նան մՎո(ջնեձրը, ինչպես ծաղկապատյանիմասերը, սովորական ձնով կոլած են 4իպանտի եզրերին: Վարդածաղկավորներիընտանիքը բաժանվում է չորս ձնքաընտանիջների՝ասպիրակայիններ, վարդայիններ, խընձորայիններ, սալորայիններ: Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Մատնունի սագայինի (թօճոնւիո ճոտօճուոճ) օրինակով դիտում նն վարդայինների ենթարնտանիքի ծաղկիկազմությունը:կազմում են բանաձեր: Անում են մասուրի (8058) ծաղկի երկայնական կոտրվածքըն նկարում այն, նշելով բաժականման ճիպանտբ՝ բաժակաթերթիկներով, առէյլների ն վարսանդների ամրացման տեղի: կազմումեն լրիվ մորֆոլոգիական նկարագր նե որոշիչո էմ ոՂ Ր չհ "2 4արդալինն ԳՐ ութ էյ լուն. է Վ տրտշում յի ե ենթարնտանիքների մի քանի բույսեր:

ցաջած է

ն

րի

Ընտանիք ըճղեղեննեւ՝Լօատքոօտոծկամ թիթեւկածաղկավուննո--ԵՅքլՕՈՅԸ6ՅՇ ուր

յ

'

եք.

իտել ն Դիտել

աթար,

Ա

այի

1.

ւ

նկարե կարել այս

յ

ն ն ընտանիքի

մ մի քանի ան

ւան բույսերի

կազմել խոտաբույսերից մեկի լրիվ մորֆոլոգիական նկարագրուայն որոչել որոշիչուվ: . ժամանակ Ծանոթանալ այն բույսերին, որոնք ւզարապմունքների ծնքակա կն ուսումնասիրության: 4. Տետրում գրել կուրսային ծրագրում թվարկաժ բույսերի լատինեբեն ն Հայերեն անունները: Նյութը ն սարքավորումը: Թարմ բույսեր կամ Հերբարիումներ բույսերի կոլեկցիաների տեսքով յուրաքանչյուր ուսանողի Համար. ոլոռ, տափոլոռ, վիկ, կորնգան, երեքնուկ, առվույտ, իշառվույտ, լյուպին, հզջերաովույտ, այս բուսերի ֆիքսաժ չոր պտուղներ ն ծաղիկներ, որոշիչ» խոշորացույց ն պրեպարատայինասեղներ: 2.

քյունի

ն

ւ

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: (նդեղծնների (թիթնոնածաղկավորների) ընտանիքը տնաակներիթԹբեն վով տարածվածընտանիքներից մեկն է: Այս ընտանիքին սլատկանում արժեքավոր սննղային, կերային, մեղրատու ե.

տեխնիկական շատ բույսեր: Ընդեղենների ընտանիքի -բուլսերի ճամար բնորոշ է պալարաբակտկրիաների ճետ. ունեցած սիմբիոզը (ճամակեցությունը),որոնք լուրացնում հա օդի ազոոը: իրենցից ներկայացնում են 4իմԸնդեղենները նականում խոտաբույսերն թվեր, ավելի սակավ ծառեր, .

շատ` մազլցողներ: Տերեների տերնակիցներովեն, սովորական

'

|

մասնա,

մատնաձեյ,

մաղել

պարզ:

զույդ

ն

կենտ

բարդ,

հո-

Ճաղբարդ-փետրաձե,

Սաղկասիթթությունը ողկույզ

է, գլաիկ, ճազ-

Նկ. 389. Ոլոռի ծաղիկը. 1--ընդՀանուր տեսքը, 2--Փաղիկը՝ պսակիկը «եռացնելուց Հետո, 3--ոսակաթերթիկները (ա--առաղաստ, բ--թիակներ, դ-նավակ),4-Ճաղէյաքնլային խողովակ ն աղատ առէջ, Տ--վարսանդ: .

անկանսն վադնոլ ծաղիկներըմիայնակ են:Սաղկապատյանը ք: Բաժակըկազմված է Ճինգ ձուլված բաժակաթերթիկներից, է» (նկ. 39): Պսակի դլսակաթեր«թիթծոնածաղիկ ։պսակիկը երկու թիկները միատեսակ չեն. վերնինը մեծ է՝ առագաստը, ն են ճետ են ներքնինները ձուլված իրար առաջացնումնաէն նս երկու պաակաթերթիկ, վավ, որի կողքերին գտնվում որոնք կոչվում են թիակներ: 10 ճատ են, Առէջները

որոնցից ինը սովորական ձեվ

երենը բելիկներով ձուլվում են ընդչանուր թիթեղիկի մեջ, գրավում է վարսանդի մեծ մասը:Դեպի առագաստն որբ ուղղված վերին կողմում թիթեղիկը ճեղքված է երկարությամբ ե ծածկված է տասներորդ առջի լալնավան Ռրոշ ըինդեղեններիբոլոր առէջներըձովված են ընդճանուր

թելիկով։

՛

Խոէջչախողովակիմեջ: Վարսանդրմեկն է, վերնադիր սնրմհարանով, որից առաջանումէ մեկ բնանի պտուղը՝ ունդը: Հասունանալիսունդերը բացվում են երկու փեղկիկներով կամ էլ բաժանվում են մեկ սերմանի մասնիկների չազվադեպ ոլտուղը մեկ սերմանի է, չբացվող: բնորոշող է այս ընտանիքի Ծաղկի ն պտղի կազմությունը բոլոր բույսերի «ամար: վիկի Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Ռլոռի, լոբու, օրինակով դիտում են ընդեղեններիընտանիքի բույսերի ծաղկի կազմությունը: Ուշադրություն են դարձնում բաժակի ե ռլասկի կազմությանը, գտնում են առէչախողովակը, նրա ն վիկի ծաղիկեն ոլոռի, լոբու կազմությունը ճամեմատում ն «ետ: են ների նկարում ոլոռի ծաղիկը նրա կողքին առանն ձին բաժակը, պսակաթերթիկները առէջչախողովակը,ազատ առէջը ն վարսանդը։ նրկրորդ նկարում արտաճայտում են վիկի նե ոլոռի առկէջախողովակների կաղմության տարբերությունը: Աշխատանքային տետրում կազմում են այս ընտանիքի բույսերից մեկի լրիվ մորֆոլոգիական նկարագրությունը ն որոշում են այն որոշիչով: Հայերեն ն լատիներեն անունները նս ղրում են տետրում: Տերնաթիթեղիձնով թարմ բույսնրի կոլեկցիաները (կամ Ճերբարիումները)բաժանում են չորս մասի Այնուճնտնորոշում են բույսերը օդւտվելով ստորե բերվուծ բանալիով: :

Ընդեղենների ընտանիքի

մի քանի

Տերենեհրըբարդչփետրաձն Տերնեներըայլ կազմություն Տերնները եռմասնյա են

1.

0. 2.

Տերկներըբարդ

բույսերի որոշման բանալի

են

ՔԱԱՎՎՎԱՆՂՎՈԿՈԱՈ

ունեն Ք

Վ

ԻԿՈՎՈԿՎՈՎՈԴՈԿՈԿՈԿՈ

ՎՏԱՎՈԱՈԿՎՎՈՎ

ԴՈ

ՎԱ.

Ց

երկար ողկուլղներում Լուպին՝ Լսքուտ Լ. 00. Տերեները բարղ-մատնաձն են, ճինդ տերնեիկներից,ծաղիկները «ճովանԽոքանմանգլխիկներում, վառ կարմիր կամ սպիտակ Երեքնուկ լյուպինանման` ԴՂՐԱՇԱԱատ1քլոճտէ6ր 0.

ԸՋՏԱԿԱՎԳԳԳՈԳԿՎՈՎՈՈՂ

մատնաձն

են,

ծաղիկները Գ

`

2ԱՐԱՐՎՈՎ

ԱՐԱՎ

Թոշոր Տերեիկենրը

3.

առկչախողովակը տլոբվաժ ձսաֆկյուն-ձվամե, Լ. լոբի՝ քհշտծՕէստ

նն,

«ԱԿԳԱԱՅԳՈԳԱԱԳԱՎՎԱԿ

Ց.

Տերեիկներըմոտ

4.

Տերնիկները

անչամալափ աոտամնաձն, հղրով ման: ամբողչ, Ժաղիկները ԱԱԾԵստ ՒԱԼ

վրա

սպիտակ իջառվույտ՝ 1, շյծստ օքնշքոոտ իշառվույտ դեղագործական՝ 1. են՝ կամ միայն վերին երրորդական մասում .

Տերեիկներըատաժնաձն

0.

..

ողկույվներում իշառվույտ՝

են'՝ երկար, բարակ ծաղիկները սպիտակ ծաղիկները դեղին

ա) Ը)

մելիԴրկար տիրմակոքունի

սմ, միչին տերնը

ողկույզնծրում ժագիննձրը Չլիիմանման հԼօմ1Ետքօ ւ. առվույտ՝

դագաքում,

են

աղիները համրը մանգաղաձն՝ ,

15.

ան կ տերնների տերնիկները նշտարաձն լոր,վերնիեղջերառվուրո՝ է պսակի ձույվաժ խիգլխիկ Լ, առմջախողովակը քաղվափքթությունը ՖԽրեքնուկ՝ նն, ձվաձե

0. Հետ

6.

6.

7.

.

0.

ՐՈքօիստ

ր

Բ.

ՅՐԺՇՈՏՇ թրեքնուկ դաշտաչին՝ որոնք երկար ծաղկակոթունների վրա ծն, շատ են, արմաեն, ցողունները կոծում սողացող Լ. սողացող՝ 7. Լօքշոտ

Ձ0. 8.

Վ.

1.

ժամանակ

երեքնուկ Ն Ց: աողացող ր իրար մոտեցած ցողունային առաջանում .

.

.

.

Ցողունները Գյխիկներըպատիճով,

տերեներից:

զուլզ ա) դպլխիկները

Ա.

որը

մանուշակա-կարմրագույն,

ժաղիկները բաց

են,

նա 1: Նաաաուն Գիա ոնա գաԳ աքրւիկեչրը միջին` բը

բ)

աղիկները

կենտ

ման

բաց

-

1. 1. տշմնու տճրձիկները երկարավուն էլիպսաձն երեքնուկ Գլխիկներն առանք պատիճի, ծաղիկները սպիտակ, ցողունները ուղիղ, ցածի կողմիցը խավապատ

Ց.

կիտան, տրրեներն

թփեր

..

9. 0.

Լ. տռուճռատ եռնային՝ թն Է" բեքնուկ -

1.

տանե

Խոտաբույսեր

ԱԱՏԿՈԳԱԿՈՎՈՎՈԱՈՎՈՎՈՎՈ

ա

տերնիկներից ավելի փոջր կազմված), տերնակիցնեձրը

տերնիկի Գաղաթնային

սպիտակ տերննձրով, ծաղիկները ռուսական

ձն,

ծայրում

.

մ , ժակից,

համ: ք ամակից ի," "տակը Պաստա

է

-

այ) տերնիկները ճակառակ-

:

-չ

10. |

եւի

.

խոշոր

բույսը

ԿՈԳԿՈՎՈԳՈԿՈ

-:

Ի166որ.

Բշեհճ «աքճուտ

14.

ՎԱՐԿՈԿՈՎՈՎ

ՎՈ

.ԱՏՎՈՎՈՎՎՈՎՈ

ԲՈ

ք.

Դ

է, թնիկների վրա սն խալերով

փոխարեն փուշ է,

բակլա՝ միշտ բեխիկներով 0. Տերեները 14. Առքջախողովակը ուղիղ կտրված 0. Առեջախողովակըթեք կտրված 13.

առոտուտ

կենտ-Կիետրաձն կատ շատ միքանի (տերնիկների իք գԱրոՐ

10. Տերնեները 0. .Տերեներըղույգ-փետրաձն 11.

1.

հրեքն

ԲՈՆ

ՎՈ

Կ ոսպ՝ ւ ՇոՏ

Վ

..

վիկ,

ոլոռ"

զո

խոր կտրտված: ձվածն, գագաթում

կիցները ւ

վարդա-կարմիր Ծաղիկները

..

74.

ել Լ.

ԾՄաղիկ-

ւ

լ...

ծաղիկները դեղին

տատ

Լ.

բԼՈԼՇՈՏԼ5

ԼՅէհտոստ մարգագետնային՝ -

կամ սպքտակ՝ խիտ Հասկանման ողկույզ-

դծավորչ Տերնիկները թվով երեջից-տասներկու զղուլգ են, միասերմ ներքնից թեքնակի մետաքսանման, ումզերի չբացվող ճշոճոճ (Կէ) կորնգան ավավային՝ Օոեջշհլտ 18. Տերեները մատնաձն-րարդ, տերնիկներից, նում է ծակող փշիկով հսու Լ). "ԸՅւոքնու դեղին ակացիու բարդ-վփետրաձնե, չորսիք լոթ զույգ տերնակիցներով, տե0, ծհրկուական-Հինգ՝ ծակող հն, ծաղիկները փնջերով են, ծառանման, դեղին ակացիա` Շ. ոծօԸտօճոտ Լող. ներում, .

Տերենձրը "

չորս

թփային՝

ս

(երջատերնակոքուը 1(օշհ.

որակիցնծրը

են

:

պտուղների

տակալող

բույսերը միամյա 7: 51ոծքծոտ

զորշ,

:

բիչտ Ծաղիկները

Տ

Լ.

ժառոնանալխ՝ երեքնուկ Շոու: է ուրիշգույնի Գլխիկն չ ուադեան բե ՆՆԻ Նակւ

Դն, դեղին Գլխիկները .

ոլոռ՝ տերնիկներից չեն,

.

են

«աօուշսոմստ

Լօկխտ

.

-

Մ.

..

.

կառակ

.

(8րբոմն տերնածոցերում, բազմամյա րկուկան-ուք՝ սպիտակ), վիկ. ցանկապատային Տօքմատ՝ ւ. կամ գծավորչնշտարամե, էլիպաաձն, 4) տերեները շտարաձն ամի ծաղկակըի վրա ները քաղմածազկավոր Հոռոօն Լ. ձրկար Մ. ոՂոյգում, մկնոլոռ էն բ)

ա

..

.

բույսը

խոշոր 14. Տերհակիցները տենրններիըմեծ 0. Ցիրնա

աշ

-

կապա ունդերը պարուրաձե ոլորված «մանուշակագույն, մ Խ. ՏոԱԽո Լ. առվույւո ցանովի՝ մանգաղաձե դեղին, ծաղիկները հ. ետոն Լ.8. -առվույտ 00. Ֆերեիկները ճավասար վրա տերավոթունների գլիիկ, ծաղիկները 5..Ծաղկափթթությունըչովչարանման նարնջադեղին, նավակը Կն լայն, Հատակ` կտուցի նման: Տերնեիկները

տերնածոգերում, առագաստը մանուշակագույն, երկու վիկ ցանովի՝ Մ. ՏտոճԽո է.. տերնիկները ձվաձն, ծաղիկները մոխրա-մանուշակագույն հն մձկականմիամյա.

ները

Կ

ս

Ընչանիքհսվանոցավուներ-ՄոեօոմԹոՅ6 `

թ

շո

'

`

.

Առաջադրանք. է. Կազմել այս ընտանիքի երեք բույսերի լրիվ մորֆոլոգիական նկարադրությունը (օրինակ՝ գազարի, բեմոնի՝ չաման, կեր բելուկի): 2. Ռրոշել մի քանի բույսեր: Յ. Գրառել ըստ առաջադրանքի պլանի ուսումնասիրության ենթակա ՛ Հատկանիշնե բույսերիձրի տարբերիչ Հատկանիշները: 4. նկարել մոլեխինդը, խնդակոթը, չնկարոսը ն ցույց տալ լուրաքանՀյուր բույսի բնորոչ ճատկանիշչները: Գազարի, սամիթի, կերբելուկի, բեմոնի Նյութը ն սարքավորումը: խնդակոթի, թունավոր մոլեխինդի, շնկարոսի թարմ բուսեր կամ ճերբա բիումներ ն ֆիքաաժ ծաղիկներ, որոշիչ խոշորացուլց ն պրեպարատալին ո

'

օ

ւ

ի

ա:

-

որոշիչով

:

ունա

մո

-

ար

բու

-

ասեղներ: Բացաւորությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Հովանոցավորների բնտանիքում կան միամյա, երկամյա ն բազմամյա է Ր, խոտաբույս ուղիղկանգուն ցողունով ն պարզ տերննեմիշտ զարդաըզած տերեւ րով, որոնց ճիմքը ճամարյլա Ր4 հշ բոց ք պատյանով է: ճերթադիր է: ՖերնաՏերնադասավորությունը թիթեղը սովորաբար մեկ անդամ կամ բազմաթիվ անդա: |

փետԱ աձե ծն կամ

Ն 1

Տ

կկտուղր

վա

մատնաձն

լավ

է'

Հ ազվադէ պ տեր երենի Ավե

Տէր

Մ բողջական -

կտրտված

Սաղիկները մանր են, Հավաքված բարդ Ճճովանոցում, երբեմն ծաղկափթթությունը գլխիկի նման է: Հովանոցներթ

Հիմքը ճաճախ շրջապատված է պատյանով, սովորաբար ոչ տերեներից կազմված: Այս պատյանները կարող են լինել նան պարզ «ովանոցների ճիմքի մոտ, Մաղիկները սովոըբաբար կանոնավոր են: Քաժակը կազմված է ճինդգ, ճաղիվ նկատելի բաժակաթերթիկներիկ,պսակը ճինգ ազատ պսաառէջները ճինգն են, վարսանդը մեկն է, կաթերթիկներից, կաղզժված է երկու պողատերնիկներից: Սերմնարանը ներքնադիր է, երկբնանի, Հասունանալիս բաժանվում է երկու սերմիկի, որոնց պտղապատյանում կան եթերային լուղով լցված ճատուկ փոսիկներ: Դրա ճամար ճովանոցավորների ։ ճամարյա միշտ բուրավեւտ են. օրինավ՝ սամիթի, ռալտուղները քեմոնի, անիտոնի, Համեմի ն այլնի, կամ ճակառակը շատ մանդուրթ, ով, ինչես բալդրղանինը: ծանըՀուդ Հովանոցավորների ընտանիքից կան չատ օգտակար բույսեր, որոնք լալն տարածված են մշակության մեջ. դրանցից են կերային, բանջարանոցային, Ճամեմունքային կուլտուրաները ն դեղաբույսերը: Հովանոքավորներիընտանիքի վայրի շատ բույսեր լավ մեղրատուներ են: Բացի ալդ, այս ընտանիքի բուլսերից կան նան թունավոր բույսեր: Դրանցից Հատկապես վտանդավոր են թունավոր ժոլեխինդը՝ Շ1սէո 711058 (նկ. 40, Ա), խնդակոր խայոամեծ

փոհտը՝ Շօուաղ

Ճճէեստճ

ոճ

Անու

(նկ. 40, Բ)

ն

լ

Աա

8 3 :

ԴՎ Ի

Ու

ՀԵՆ Պֆ՛ՂՖ.՞Ր»՝Ն`

Ո ՈՒ

ռ -

Տ:

Հ» չ ՊՀ

«

ԹՀ"

ՊԵ-"

Ցո

.

շնակարուը՝

Շ7ոճքմուս

մասերի բաժանված կարճ Թունավոր մոլեխինդրը է: Հովանոցներ ընդճանուր պատիճ կոճղարմատով բույս չուննն, Հովանոցիկներիսլատիճները կազմված են 8-12 տերնիկներից: Սերմիկները գնդաձն են։ Մոլեսինդի արմաւում ն ցողունում պարունակվում է ցիկուտինալկալոիդը, ներգործում է երկայնաձիգ ուղեղի կենտրոնների վրա: որը Քուլար թունավոր ճատկությունները պաճպանում է չորանա«ետո նհա. Աճում է առվակների ասինրին: լուց է, անխայտաբղետ հրկամյա բույս խԽեդակոթ ն Ճուռով։ Ցողունը ճյուղերը կարմրագորչ խալերով են: ղուր Հովանոցների պատիճներըբազմատերն են, կաղմված ձվաձե-նշտարաձն տերններիը, որոնք ձուլվածեն ճիմքերի ճեւո: Աճում է անտառի ծայրամասերում, ջրովի մարդագետիննենե ցանկարում, ցանքերում, բնակատեղերի,ճանապարճների ւատերի մոտ, երկաթուղու եղրերին: լ

ալ 9.

Քույսի

կաքետոոուղները,քունուվոր Բունավոր նյութը' կոնիին ալկալոիդ պարալիզող ներգորժությունէ ունենում կնենորոնական (կաթված) նյարեն,

բոլոր

մասերը,

ճատ

Բացատրությունառաջադրանքի վերաբերյալ:

գային Համակարգության վրա: Շնակարոսռը միամյա

մոլախոտ է (երբեմն ձմնոում

երբեմն այն սխալմամբ ընդունում են իսկական կարոսի տեղ, որից տարբերվում է սպիտակ ծաղիկներով (իսկականկարոսինըդեղին են) ն անդուր Հոտով: կարտված են, նշտարաձե: Տերեները ՍՊատիճները, միայն բաղկացաժ են երեք տերնիկներից:ԹուՃովանոցիկներինը, պում է աղբուտ տեղերում:

ալկալոիդը,. նավոր նյութը՝ ցինապին նույնպիսի ներդործումարդու կենդանիներիօրգանիզմի վրա, ունձնում ինչպնռ կոնիինը։ թյուն է

ն

Առաջադրանքի կաւռարման կարգը: Մճրբելուկի օրինակի

մրա դիտում են Հովանոցավորների ընտանիքի տերեների, ժաղկի ն ժաղկաբույլերի Գոնում են կազմությունը: ընդճանուր ն ն պատիճները կազմում նն այդ առանձին բույսի

մորֆոլոգիական նկարագրությունը: Ռրոշբույսերորոշում որոշիչի:

ըստ

Աշխատանքային տետրում նկարում

են

բաղ-

էւ

ողվլույղ Ծաղկաբույլը

է, Ծաղիկները կանոնավոր են, երկսեռ Բաժակաթերթիկները ե պաակաթերթիկները չորսական են, առէչները վեցն ձն,

որոնցից երկուսը կարճ նն մյուսներից: Վարսանդըկազմված է, ( երկու պտղատերնիկներից, վերնադիր անրվմնարանը է, փոքր մասնատված, երբեմն Պտուղի պատիճ հիկրնանի, պատիճկամ բնկավիկ Սերմերն առանցէնդոսպերմիեն, Այսխնտանիքիշասո տեսակներ աճեցնում են որե սննդին կերի բույոնր՝ կաղամբը, դոնդեղը, որպես լուղատուեր մանանեխը, կանճրակը:։ Կան նան լավ մեղրատու բուլտեր, Մփաժամանակխաչաժաղկավորների ընտանիքից կան չատ

Ճլածուկ, մոլախոտեր՝

վայրի բողկուկ, դաշտային

մանանեխ ն ավելիվտանզդավորներից,որոնք իչացնում են անասնապաճական որակը՝շինկոտեմ, սխտորուկ մթերքների կ

մոլեխինդը, խըն-

պարապմունքների ժամանակուսումնասիրման ենթակա բովոր բույանրի ճայծրեն ն լատիներեն անունները:

ճերքաղիր ձնրեադասավորությունը

կահ

են

դակոթը, չնակարոսը:նկարների վրա ցույց են տալիս յուրաքանչյուր բույսի տարբերիչ Ճատկանիշները: Փրի են առնում

ն

ամյա խոտաբույսեր են, ճազվադելղ կիսաթփեր՝ ամբողջաեվր, բլիակավոր ե քնարափետրաձնկտրտված տերններով:

Ճացազգիների ցանքերում, բանջարանռոցքներում, Ճանդի-

է)

Խաչաժաղ-

կավորիհրիընտանիքի բույսերը միամյա, երկամյա

-

այլե

Այս բնտանիքի րուլսնրի ծաղիկների միանման կաղմուԹյոնի Հաճախ դժվարացնում է դրանք ճանաչելը: Դրա ճափար |լ ընտանիքի սաճմաններում ղասակարգման տարբերիչ Հատկանիչներիցմեկր պտուղների կազմությունն է: Առւսջադրանքի կատարմանկարգը: Դիտում ն նկարում են խալածաղկավորներիընտանիքի բույսերի ծաղկի ընդճչանուր առանձին

բաժակաթերթիկները սպսակաթերթիկԸնտանիք : աա: Աաոն անրմնարանի լայերթ խաչաձաղկավուներ--ՕԿԱԹոոծ առիլները (կաղամբազգինեռ) են տալիս բները հական կատրվածքը։ նկարի վրւս ցույց րտա

:

տնսքր

.

ն

ու

,

1. Դիտել ն Առաջադրանք. նկարձլ այս ընտանիջի ձաղկի

թյունը: 2.

թ

կաղժու-

Դիտելն Հիչել ավելի տարաժվաժ բույսերի պտուղների կաղմու-

թր Մողորոլ ըշտ պտղի : տարբերել խալաժազկավորները: Նյութը ն սարքավոր, ատոր կժվուկի, ծտապաչարի, Պլածուկի, ախտորուկի,չինկոտեմիքարմ (կամ ճերբարիումեեր), պտուղների կոչեկցիաներ, կաղամբի կամ բողկի քազիկներ,որոշիչ, ն պրեպարատային

Ի

թաաոն

խոշորացույց `

ասեղներ:

րու

բույսեր

սերմնաբողրոչները: Գրում են ծաղկի բանաձել: կազմում հն խաչածաղկավորներիընտանիքի մեկ բույսի իլ Մորֆոլոգիական նկարագրությունը: 0րինավ՝ մանանեխի (Տ1ոճը)5) է որոշիչով որոշում են այղ բույսի չրիվ անունի: Դտուղների կոլեկցիան բաժանում են երկու խմբի՝ պատիճ քրի ն փոքր սրատիճների, 0դտվելով բանալիով, որոշում են ուսումնասիրության ճամար նախատեսված բույսերը: Աշ-. խատանքային տետրում արտագրում են պարապմունքի զլլան

ի

`

-

նում

ները

առաջադրված բույսն իի ճայնրեն

լատիներենանուն.

ն

այդ 1նայուդրանք.(. կաղմել

Խաչածաղկավորների ընտանիքի մի քանիբույսերի որոշման Պատուղբ՝ փոքր պա.

6.

զարի Ա չի

մ

Դատիճը

Ի

ԲԳԱԿԱՅԿԱՅԿԱՅՑՎԱՆՂՈԼ

`

տա

բացվու

ճիգը

մակա

Փեղկիկները՝ մեկ

ն. երկարՔքիկով լայնական, «ԱղՄվաժ

Էրկ-գա,

ջով

1.

ամոթն Լ. նովի`

ոնա

ԵՄ

աան

Բ)

դոր

ք

ԱՂԱ

ՀԱԻ

Ց

ՄՈՒՆ

թթ"

՝

Վանանեի՝ «պիտակ մանանեխ Տ.

ոնն

անքզիկ ԱԱ կոնաձե,սուր ատերո

կն

Ը

Տլուք

մեռ

Լ.

ԲԱՐՈՎ ՎՈ,

մանանեխ դաշտային՝ Տ. ՀՐՆՇՈՏ Լ. ս. Պատիճնառանց քթիկի կամ կարճ ջթիկով

ԲԱՈԱՐԱԱՐՁՈՏջ

Փեղկիկնրըմէկ, լավ նկատելի ջղով (կողային չղէրը բարակ` էն, ոչորուն) ԱՎԱՐ կաղամբ՝ ԽՐՀՏՏԱԸՁ ա) փեղկիկները7-10 սմ երկարության, քմբաձն, կարճ աղամբ 8. Լ. Բ) տիկը փեղկիկի 1/5 կամ 1լ4բանջարանոցայլին` ՕՐԸ ծրկարությանն է ոնգեղ, հլածուկ՝ ՔՐոՏՏԼԸղ ոճքստ Լ. գ) ՔՔիկը փեղկիկի երկարության 1|9.1|3-ն լ

ԻՈՅՈՅՈԴՈԶ

կաղամբ դաշտային: 8.

Ը8Ոք6ՏէՐԼ5 Լ.

ՐԱՐ:

0. 6.

..

ՀԱՐ

0.

շարքով չատ

0.

լավ նկատելիջղերով սխւոորաբույսդեղագործական՝ՃԱ:

բացվուոտ

եք

է

աա

Քամու մա

Անվ

,

ա

ու

ԲՈՎՈՎ

է

Էն,

մեկ աերմերը՝ լտ Ճոմոշ. առնակով, սերմերը օո

կարճ

հլածուկ

ս,

Ք.ՈՎՈ

2ԶԱԱՎԱԱՐՎՈԱՆԴ

ձվաձն են,

Աջ»

թմ

(բարբարուկ)

թաքտոտ

ԿՈՎ

լ ի Կլեպի

ավոր, սրացած

.

Խր),

Վ.

աար Թաոզտ

արնելյան՝ "կծվուկ օոլծուոտ Լ. (ՅՑ ժրվարունար նան ՄՈՋՈՆՐ "շինկոտեմ ՛

Դատիքիկները լայն

բավակա

լ

լ

ու

Խ

ծն,

տափակ, նեղ միջնորմով, ահրմերը

ա տ.

.

.

Ա

.

աղբային` Լշքմսու

.

.

.

սութ

ԻԵՈԳՎԿՎՎԱՈԶԱՐՂ:

եզրի

ուղղությամբ

լայն

.

ռտ

երիզով՝ :

85ք

.

10.

Դատիճիկները Հակառակտանմձագն

Ա

..ԿՐԱԱՐԱՐԱՐԱՐԶ

'

են,

ԿԱՏԻ ՀկԻբ սորուկ՝ Ըճոոծ|լոճ կ

.

՛

կար-

|

Մաղոի-

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Մոր

աա

ր

թակա

-

Տերնադասավո "խ. ձավվաղեպ՝ թրերից։ է, Տերնեները է: Տերնները պարզ սամբ ձերքագիր պարզ են, ամբողջական, փետծ տերկաթիթեղով։ րարլքակավոր կամ աաա " են մ ոն, Նոն ււ ղ կաղիկենրըկանոնավ ամու: աղ4 ւ ն ձուլապսաիճն բ բաժակից կավմված ձուլ վապատյանը նե ն պսակաթերթիկները , Քաժակաթերթիկները ձրիՎ պսակից:

ար եվ,

"լ րե

կարեր էն,

«ինցն են զփեցավան Աովյլնքրը մեկն 1, խսզովակի ի, վարսակղր

ա

Է,

ն որոնք

չ

կպած կպ

են

ոլսակի

սռնլնարանը վերնադիր։ Լ կամ տուփիկ: Գոուղըճոտասկտուղզ երկբեանի, կարնորկշանակաոթյուն ոմեննի կարտոֆիլը (Տօ Թոսւտ զ (Ահօրժոսու),պոժիգդորթ(ԼՆՇՍքարտ16օո բաղ ն հիբանը(Տոտո ոխոքծոճ) տոաքդեղը(ՇՅքտ1Ըսդ ):

ՇՏՇն)Շոէսո)),

|

ո:

-

դէ լ դեղադոր ունեն ժճխեիկական ժխածական նշանակություն բույսերը (Ինշօնոոտ): գեղի Քաջի արժեքավորսենդի բույսերիք, ոո պանիքումկան չատ քունավոր բույաձր, որոնքք պարունակու ո

խոտի ՛

պանհազան ալկալոիդներ. մ

Լ.

Պատիճիկները Հակառակ եռանկյունան հովվամաղախ` Շճք Տճճ :Լ.) ո16մ. հարտո--քճՏԷ071Տ

աեով

ւ

'

մոոյու) հավմամյա

-

Բաոաղբալին"՝ րիլ ք|8ոտշոՀօ,Լ.

օ|

"ւ:

ավարիր աին աԱ Արի"

էն

մմ

Է

ձն Պասիճիկները բաղժասերմ

ԲՈԳՈՑՈՎՈՎՈՎՈ ՎՈ

Ս.

բարակ, կողանի, ԵԳՈԴ

բացվում դատիճը ատիճիկնե ր Աա

8.

ծ.

Հ

մանր, մոխրակավագույն սովորական՝ ՔԵՑ

Պատիճը՝ ատիճը չիչի

8.

Ց.

11.

-

Պատիճը չորս կլորավուն,

«.

ՅԵՐ

Քնիկով

Պատիճի փեղկիկները երեք, -

ուսումնա-

ս

|

Սո,

ց

ընթացքում

Ա ծաղիկները, պտուղները նկարելքունավոր բույսնրի տնրնները, աովոինլ դրանց տարբերել: արիումներ. Նյութր ն սարքավորումը: արմ ն հր տոփիլ, ձխիախոտ, բանգի, արջընկույզի ասեղներ: որոչիլ/ խոչորացույքնն սպրհսղլարատայ ։պրհղլարատային

ոտԼ. լանհԻ, անո Ա (արկ ժաջխտուտ

Պատիճըկրկար (պատիճի1|3-ը կամ 13-ը)

5.

որնէ բույսի ընտանիքի Մորֆոլոգիագա

հկարագրուքյունը ն ծանոքանալ պարապմունքի կիրման «ամար նախատեսվածբույսերի ճետ:` ոչ,

Վ

ՆԱՎ

ՈԿՈՎՈԳԱՎԱՅԳՈՎԱԱՆԳՈԱՈԼՈՑ

ատիճը մասնատվածէ,

7:

ջ

ԱԱ

Սճզկերով

0. Պատիճը իլիկաձն Լ, արա

ԵՅԱՅԳԱՅՐԱՆԱՐԱՆԱՈ

Ա է:

Ս

պտուղների,

ըստ

բանալի

Դտուղը՝ իսկականպատիճ

1.

- ՏՕ1ճոճբծո6

Ինուսնի մումազգիներ

բույս

հիոնեցպարունակում

հն

Մորտագտնորի

նան բելադոննան

(Ճեռքո (ՃՄռք

Ե6լլո-

է, սն, փայլուն ճատապտուղներով,

արջընկույզը

ատրոպին ալկալոիդը, եե ծ ծաղիկ : ույս է, ւոուէչ է փիկր ծակող չորա որը բացվում փեղկիկներով ("կ մ Ն ուաչ/, Ա), սն բանդին (ԷԼԽօՏԸՆՅոսՏոլքծր) է

(Բսաու ՏԱճոօրխու) պիտակ :

Վ-,

,

ո

։

իի

։

ԱՆ ազգում

է թոտ |, անդուր ճոտովն երկբնանի տուփիկով, որը քասակիկով (նկ. 41, Բ), այն ամբողջությամբ թունավոր է, ռրարունակումէ ճիոսցիամին քաղցրադառն մոր-

ալկալոիգը,

մբ ոստ

հիրով: Ծաղիկներըաղիտակ կամ մանուշակագույն սպաակով ե թեղիիվոշանոթներով են. Բաժակը կազմված է «ինդ Պասվը՝ ինդ ձուլաբաժակալթերժիկներից, Խլտարահման Օ0Աոէջները Հասկանման, Հնգանկյուն պատկաքերթիկներից, ն մվացած են փոշանոթներուվ: մ ոանցած են սոնավպիշուրջը կազմված է երկու պտղատերեներից,երկբնանի վայխտանդը է՝ բազմաթիվ ոնրմնարանով: Պտուղի կանաչ ճատատպլտուղ

(շնթաաղող)(Տօ18բաղզմմսԼԸճո2Ո2)

ամրա կիաաթուփէ՝ մանուշակագույն ծաղիկներով ու կարմիր Ճատապտուղեերով եսն մորմը (Տօլճոսռոուքոսու) միամյա մոլախոտ է, որը պարունակում է սոլանին ալկալոխդրը Թունավոր են նան իսկական ծխախոտները՝ (ԻՈՇօԱՅոձ ծխախոտը էեճստ) ն մախորկան

սելնրովի

Դիտելովկարտոֆիլը, անցնում աձրիուսումնասիրությանը:

:

կարտոֆիլը

Ուշադիր

տերնեուսումնաաիրելով ների,ռլտուղներիե ծաղիկների փիազմությունը, կազմում են ընդՀանուր նկարամՄորֆոլողզիական դրությունը, որում նշում են տերնների ն ծաղկի կազմության առանձնա -

ճատվությունները: Կար-

Նկ. 41.

սովորական (մ) ԱՐջընկույզ Կե

բանգի (հ):

Ն

մոռֆիվիտերեները պարզ հնյ կոբունավոր, կենոփնտրաձն-կտր տվածյ ըԸնդճատվող,խոշոր տելեների միջն փոքր տերեներով ն տերնիկ-

կ

լատիներեն անունները:

Բռանիէբաշդածաղկավռուներ -- ՇՕքօտ1ո6 :

ւ

ն

1, Դիտել այս Առաջադրանք.

Վ.

։

Դիտել եկարել աիլ քովենրիր

ւ

ընտանիքի մի քանի բուսերի

վազմուք յունը: Բումլերի ե է. իարզածաղկավորների լորս

,

են դիտում ընտանիքից

|

եկարադրությունը, դրանք որոշում են որոշիկազմելով տետրում գրանցում են պարասլմունքի չով կ այի ատանքային ուսումեասիրման ենթակա բոլոր բույսերի Հայերեն ժամանակ

(ԽԼօնճոճ ԼԱՏԱՅ) նարկոտիկ բույոնր են, որոնք ուժեղ ալկալոիդկուտակում են ներից նիկոտին: Առաջադրանքի կատարման կարգը: Որպես օրինակ մորմազգիների

մյուս մորմազդի բույ-

են

տիպի

մելի

ծաղկա

ժաղիկներ:

մորֆոլուիական նկարագրությունը: Թարմ հ բույսեր կամ ճերբարիումներ. արնա նթե սարքավորումը: ազի, էրիջուվ, տատասկափոյլ, աղտափուչ, իյամառոլ դաշտային, արմատուկ,փերձփուկն այն, տարատերն աատասկափշյի, ճարճատուկի հ մեյվամոչկի լոր ու Սիջսաժ լաժրբյուղներ, որոչիլ, խոշորացույց ն պինպարտատային ասեղեել

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ:

|

Քարդա-

աչքի է ընկնում տեսակների ամնժազկավորների ընտանիքը հեաչատ Բով. այն ընդգրկում է դերաղանցաես խուռաբույ-

պարզ են, ղանազանձների ն սէիը կ կիսաքփէրը: Տերինները մասնատվածության, ամբողջչանգրիցմինչն բազմակի փետ-

«երթադիր է: խաձեկտրտված:.Տերնհադասավորությունը նն ծաղկաբույլնրում՝ ղամՄանր ժաղիկեերը «Հավաքված խլուղիձրում(նկ. 42, Ա), Մաղիկներըկանոնավոր են կամ անկանոն, Բաժակըսովորաբար զարգացած չէ կամ վերածվաժ Լ բաղմաթիվ մազիկների, Պսակը ձոպապսակաթերըէ.

ձինվ պսակաթերթիկներից:Առէջները «ինդն են, դրանց փոջանոքնեերը«ճամաճելով իրար մեջ, առաջացնում են խողովակ, որի միջով անցնում է սոնակը: Վարսանդըկազմված է

երկու պտղատերկիկներից, ահրմնարանով, երննրքնադիր կար սոնակով

ն

երկբաժան սպիով։ Պտուղը սերմիկ է: ծաղիկները տվփպի (նկ. 42 Բ). խողովակաձե, լնզվակա-

ընտանիքի բույսերի Բարդածաղկավորների

լինում են չորս վոր, կեղծ լեզվակավոր, ձագարաձեւ Խողովակավոր ծաղիկները երկսեռ ծն, կանոնավոր չլսակով, որի պսակաթերթիկները առաջացնում են քիչ թե շատ երկար ն ծայրում լայնացած խողովավ՝ Ճինդ ատամիկ-

ներով:

ծաղիկները անսեո Քազարաձն հիրչունեն. պսակն անկանոն է,

աոէջներ ն վարսանզձագարանման, տարբեր

են,

Բժության ատամիկներով: տարբերիչ ատհանիջշը ծաղկաՔարդածաղկավորների բույն է, որբ զամբյուղ է: ճամբյուղները կարող են լինել. 1) «իայն խողովակավոր ծաղիկներից, 2) միայն լեղվակավորհերից, 3) կենտրոնում խողովակավոր ծաղիկներից, 4) կենտրոնում խողովակավոր ն եզրերում ձագարաձն ծաղիկեէիից: եզրային ծաղիկները՝ կեղծ լեզվակավորները ն ձազարաձնձրը,սովորաբարուրիշ գույնի են, քան ղպամբյուղի դտնվող խողովակավործաղիկները: կհետրոնում ստ

ծաղիկների

կաղզմության,

բարդածաղկավորները:

երկու ենքարնտանիքների խողովակաբաժանվում ձաղկավորհեր ն լեղվածաղկավորներ:ԽողովակածաղկավորԽնրըի եեթարեթանիքինեն պատկանում բոլոր այն բույսերը, հիոնը ղամբլուղներում կան կամ միայն խողովակավոր ծակեղծ լեզվակավորներիՀետ կամ խողովակավորները դիկնեեր կամ խողովակավորներըձագարաձն ծաղիկների միկատփլ, ճետյ ԱԱվվաժակկավորենրի ենթարնտանիքի զամբյուղները կազմվածէն միայե լեղվակավործաղիկներից, մեծ մասամբ վայրի աճող բույսեր Քարղածաղկավորների էն, որոնք մեծ դեր են խաղում մեր երկրի ղանաղան զոտիեն հիրի խոտածածկոցի կազմում, Բարդածաղկավորներին չատ արժեքավոր բունը, լուղուտուներից" ն առաուսաւգի» արնափաղիկը,տեխնիկականներից՝ ՂԻ ՐՐՑ սաֆլո ծ ԷՐԸ / 4ոզ' բուլսերից կերային դետնախնձորը, դեղաբույսերից ն օշինդրը, փոնչուկը (անիկա ) այլն, փաժակինր, Թիտվարալին դհկորատիվներից՝աստղածաղիկները, գնորգենիները, բրիեն

`

զամբյուղիկտովածքր(սխեմա)ե Նկ. 12. Առեածաղկի ձաղիկնեբի տիպեոը. բարշդածաղկավոոշնեբի

կտրվածքը. 1--զամբյուղի Ա--զամթյուլի ճիմքը, 2--պատիճի տերնենրը, 3--կեղժ լեղվակավոր ծաղիկները, 4--խողովակավոր ծաղիկները. Ք--բար2--լեղվակավոր: դաժաղկավորների ծաղիկները. 1--խողովակավոր, ծաղկի կտրվածՅ--կեղժ լեղվակավոր, 4--ձաղարաձեյ 5--խողովակավոր Ն`

Քը,

6--առէջները՝

ծաղիկները երկսեռ 1եղվակաձն

բաց'

անկանոն, որոնց ։պաակը ունի շատ կարճ խողովակ ն երկար ծալված մաս,որը նման է լեզվակի. վերջինիս ծայրում նուլնպես երնում են Հինդ ատամիկներ: կեղծ-լեզվակավոր ծաղիկները միասեռ են, վարսանդավոր (առանց առէչների), անկանոն են, պսակն ունի ծալված մաս, կազմված երեք պսակաթերթիկներիցը։

են,

ոլատկանում

'

կան նան ղանքնմժեերը: Ռարդածազկավորներից

չատ

տա-

բաժված չարորակ մոլախոտեր, որոնք վնասում են դաշտաին, բանջարանոցային ն այլ կուլտուրաներին. օրինակ՝ գեկավերը, իշամառոլը, դառնախոտը, տերեփուկը, երիցուկը ն ալե: Ռրոշ բույսեր թունավոր են ն վնասակար. օրինավ՝ մՄեղվաուշկը, կատվալեզվիկը, տավրիկական օշինդրը: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Արնածաղկի, ճարճատուկի, ուղտավփշին տերեփուկի օրինակներիվրա դիտում հն զամբյուղների ն ծաղիկների կազմությունը:

Ուշադրություն դարձնում պատիճի ձեին տերնեների դասավորությանը, Զամբյուղից «եռացնելով ծաղիկների մի մասը, դիտում են ճիմքի մակերեսը. այն կարող է լինել ճարթ, կետափոսավորկաի ծածկված կոշտ մազիկներով: Որոշում ն նկարում են ծաղիկների տիւզերը արնածաղկի: ուղտավշի ն տերեւտուկի ղամբյուղներում։ ճարճատուկի, են բարդածաղկավորների ընտանիքից ավարակաղմում նկարագրու ԼՐԻՎ մորֆոլոգիական (Ճշհ6ո) "Կոնրնուկի Ըստ ղամբյուղներում եղած ծաղիկների տիպի, որոթյունը: են պատկանում. արնաշում են, թե որ ենթարընտանիքին ծաղիկը (ԲԱՏՈՒՏ), ճարճատուկը (Շ1Շհօոլստ), ուղտաեն

փուշը(Շ1ոՏսդ),

տատա

ն

սվլափուշը(ՇրմսսՏ), տներեփուկը

(Շ6ոեճարճճ), դաշտային իշամառոլը

(Տօոշիստ ՅՐՄՇՈՏ1Տ)»

մեղվամուշկը՝ վայրի արոսի (Ղոոճշթէսո ԿԱԼՔՅՐ6) պաենքակա մյուս բույրաղմունքիժամանակ ուսումնասիրման արը: Օգտվելով որոշիչով, որոջում փնմի քանի բուլտեր՝ լուԱշխատանքա րաքանչյուրհնթաընատանիքից: րին տետրում դրում

են

՝

Հայերեն բույսերի

կ

ն

ըատիներենանունները:

Ընտանիք բոշխտզվինեո-Օ7քճո26626

Առաջադրանք.1. Դիտել այա ընտանիքի մի քանի բուլսերի վեդետատիվ օրգանների մորֆոլոգիականկազմությունը: 2. Ոպումնապիրել այդ բուլսի ծաղիկների ն ծաղկաբուլլերի կազժությունը:

3. Մանոթանալբոչխերի, հղեցներիի ն կիղխոտերի (ճաճճաբույս) ցեղերի մի քանի ներկայացուցիչների Հետ, սովորել տարբերել բոշխազգի-

ներբ-ճացազգիներից:

Նյութը ն ասրքավորումը: Բշտիկավոր, ջրային ն սուր բոշխի, լճային հղեգի, մեկ Հասկանի կիզախոտի քարմ փուլսեր (կամ ճերբարիուժներ), բոշխերի ֆիքսած Ճճասկեր՝ առկլային ծաղիկներով, որոշիչ, խոշորացույց ն պրեպարատայինասեղներ,

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Բոշխերի ընտանիքը միաջաքիլավորներիգասի մեչ բաղմաթիվ է:

մլանման մորֆոլոգիական,

Քոջինրի Մ դ դժվար ար Ի ւմ ոշ, ր որոշու որոլումը որ չոլ Գ կազմության յա աղ ու ճետնանթով:Ուստի դրանը որոշման ճամար պետք է ունենալ ստորգետնյա օրգաններովն ծաղկող կամ պտղաբերող Հասկերով բույսեր:

ա

ակա

մեժ Այս բնսաանրքիննրկայացուցիչները նշանակուունին րուսական խմբավորումների ձնավորման գորթյուն ւմասՓում, Հատկապեսանտառային դուռում, որտեղ դրանք

սայտը

աճում

են

ճաճիճներում, խոնավ մարդադետիննե-

Խոտածաժկոց

բում, լճերի, գետերի ն գետակներիափերին, ՄՍՀՄ մյուս յախատր գոտիներում բոշխերը ավելի պակաս նս ունեն, հյանակություն բայց այնատնղ դրամք «աճախ հանդիպում են մեծ քանակությամբ, Հատկապես տունդրա վում, լեռնային շրջաններում, ավազուտներում, նախալեոկային տափաստաններում, աղակալած ն ճաճճացած մար-

գազի իններում, տեսցովիոչխերը Արտացին

հին,

հալը դիա ճետ

նման

շատ

ունեն մեկտեղ

իրենց

են

ճացաղգինե-

ճատկատարբերիչ

կենսաբանական հիները առանձնաճատկութ խազմամյախոտաբույահր հանջ երկար կամ կարճացած ն

են՝

կոճղարմատներով: Ցողունները մեժ

ճանգցույթներում Հաստացած չին

նն

մասամբ հռանիստ են, տարբերություն «ճացաղ-

գինձրի), ամբողչ երկարությամբ լցված:Բույսերի ւոնսակմե դասավորված են երեք շարքով, եձրի մասիտերնները

Փողունի ներքկի մասում, ունեն երկար, գերազանցապես փակ կ դծավոի, երբեմն նշտարաձետերնաթիթեղ։ տերկապատյան

զվավ :

Համալվալի լինում:

անեշանեն, մանրեն, սովորաբար Ծաղիկնեեքը բաժանա-

աէո, միատուն (ծձրբեմներկտուն), գտնվում են թեփուկավոր տերններիծոցերում:Հավաքվածեն պարզ ասկիկներում, ոիոնցիրենցՏերթին առաջացնում են ավելի բարդ ծաղկաբովլեր՝ Ճասկանման,ճուրանանմանն գլխիկավոր:Ծաղ-

կապատյան բոլորովին

լկա կամ նրա տեղում կան վեց

տե-

ինիկննի կամ բաղզմաքիվ Առէջներըծաղկի մաղզմղուկներ: /քչ ձրեքն ԱԶ վարսանդըկազմված է երկու կամ երեք վտղատներնիկներից, ունի մեկ բնանի սերմնարան ն սռնավկ՝ հրկու կադ երեք ապիներով:Քոշխաղգիների ոլտուղը ընկուղիկ է (ի տարբերություն Հացազգիների),որը Ճաճախփակված է լինում ճատուկ պարկիկի մեջ. վերջինս առաջանում է ձեափոխված ծաղկակիցտերեի միջոցով: ձն պատկանում Կոշխանցիներին բոշխերը, եղեդները, Է/իղխոտն ( ն ' 43 ) ն «մէ ն Ավե ն լի տնսակա

ԻԸ

տարածված `

.

-

յին կազմով ավելի բազմաթիվ են բոշխերը (ՕԳՅԼԵՃ),որոնք եռանիստ ցողունով ն առանց ծաղկապատյանի միասեռ ծադիկներով բույսեր են, ծաղիկները ճավաքված են ժաղկակից տերեների տերնանութներում գտնվող Հասկիկներում, կիզխոտերը(Քոօքհօոսու) ձվաձն, լայն ճասկիկվներովն երկարմաղմրղլուկներիցկաղժված ծաղկապատյանովբույսեր են. ծաղկեետո լուց մազմղուկները աճում են ն բոլորը միասին առածնն ջացնում սպիտակ, խավոտ գլխիկներ. եղեգները (ՏՇ1ոքոտ)-- փնջերով ճավաքված ժանր ճասկիկներից կաղմրվածյ, ճյուղավոր ծաղկաբույլով բույսեր ենչ "Առաջադրանքի կատարման կարգը: Բշտիկավոր բոշխի օրինակի վրա դիտում են բոշսերի ցողունի, տերեների հ ծաղկաղույլերի կազմությունը: կազմելով այս բույսի նկարադրությունը, եզրակացնում են, որ բշտիկավոր բոշիխսըունի երեք սուր նիստերով ն երկար, լայն (շուրջ 0,5--0յն սմ) տերններով ցողուն: Տերնեներըեզրերի ուղղությամբ ն ներքեից խիստ խորդուբորդ նն: Վարսանդայինճասկիկները Ճա«ճատ. ծաղկման ժամանակ ճասմարյա նաւտադիրեն, Չ--Տ են, կիկները զլանաձն են: Առէջային ճասկիկները 1--3-ն են դրանք գտնվում վարսանդային Հասկիկներից ավելի վերն՝

ցողունի

ծայրում:

դիտում Ծաղիկների կազմությունը

ծաղկող ճասկիկների վրա: Դրա ճամար վերցնում են Հասկիկներ, քարմ կամ ֆիքսած բույսծր՝ ծաղկման ժամանակ: խոշորացույցիսեղաեիկի վրա դնելով առէջային Հասկիկները պրեպարատային ասեղով թեջում են մեկ թեփուկ երեք առէջների «նտ, այսինքն՝ մեկ ծաղիկ, առանց ծաղկապատյանի,Օնրա մճջ երնում է, որ փոշանոթները առէջաթելիկներին կպչում են իրենց 4իմքով։ Առկջաթելիկներըսկզբում կարճ են, այնուեն բերում թեւուկի ճեն դուրս երկարում են ե փոշանոթները

ծոցից:

ծաղկի մարսանդային

են

|

կաղմությունը դիտում են վարսանդային Ճասկիկներիմեջ: Դրա «ամար խոշորացույցի սեղանիկի վրա, ասեղով առանձնացնում են մեկ ծաղիկ, որը նստած է երկարավուն տերնիկի ծոցում: ՄՍաղիկնառանձնացնում են սավորիկի նման պարկիկի ճետ, Պարկիկը աստիճանաբար նեղանում է ն վեր է ածվում բավական երկար, տափակ

՛

"անում ժայրի։ Ասեղի ծայրով պատոելով ո"լարկիկիղատը, հն վարսանդը ն դիտում գտնում են սերմխոշորացույցով. նարանի ն երեք վփետրաձն սպիները: առկեջայիննկ վարսանդային ծաղիկների կաղմուԴիտելով թյունը, դրանք նկարում են: ԴրանիըՀնտո որոշիչով որոեն շում մի քանիտեսակի բոշխեր, Ճճատուկ ուշադրություն դարձնելով ոբոշիչումայն սանդղակի վրա, որտեղ Խոսվում է Հասկիկների կազմության, պարկիկների ձեի ն վարսանդային ժաղիկների ապիներիթվի մասին, որովճետն ծաղիկների կազմության այդ մանրամասնությունները 1իժ նշանակուունեն թյուն բոշխերը ճանաչելու ճամար. Որոշելով մի քանի տեսակներ, աշխատանքային տետրում դրում են դրանը ճաՑուրաքանչյուր բույսի վեյերենն լատիներեն անունները: րաբերյալ ծանոթության մեջ նշում են, թե ինչիսի պայն է մաններում որտեղ այն Հանդիպում: Դիտելով Հերբաբիումները, գտնում են կիզախոտը ն եղեղր, որոշում են, թն ե է պատկանում դրանցիցյուրուքանչյուրը որ չոեսակին գրում են դրանց ճայերեն լատիներեն անունները: ՛

ու

հաղազգիներՇԼՅոԼՈ626 Բրտանիք -

Առաջադրանք. 1. Դրաէլ Հացազգիների ծաղկաբուլլերի ն-ծաղիկները

կազմությունը 2.

կազմել որե

քյունը:

ճացաղգի բուլաի լրիվ մորֆոլոգիական նկարագրու-

Սովորհլ տարբերել մարգագետնային Հացազգիները: սարքավորումը: Թարմ բույսեր կամ ճերբարիումներ՝ ժառկաբույլերով. 1) բարդ Ճասվ՝ տարեկան, ցորեն, դարի, որոմ,սիզախոտ, փայլասենի ն այլն: 2) կեղծ Հասվ՝ սուլքան. աղվեսապոլ, տիմոֆենիխոտ, բեկմանիա, 3) Ճուրան' վարսակ, կորեկ, չյուղախոտ, ցորնուկ, դաշտավլուկ, մարգադետնախոտ ն այլն, տարեկանի կամ ցորենի ֆիքսած Ճասկեր՝ ժաղիկնեշ-"

ՅՑ.

Նյութը

ն

րով, որոչիչ,

խոշորացույց

ն

պրեպարատային ասեղներ,

Բացատրություն Հացազդիվերաբերյալ: առաջադրանքի

ների ընտանիքը տեսակների թվովբաղմաքանակ՝ ընտանիքներից է մեր երկրի ֆլորայում: 2ացազդիներինեն պատկանում կարնոր կուլտուրական բույսերը՝ տարեկանը,ցորենը, բրինձը, եգիպտացորենը, կորեկը,

վարսակը,դարին,

բեղեգը,այլն, ն

մշ.

ՆԱԲԱՐ ան,

շաքոա-

՛

ԶՈՐ

Հատկապեսշատ «Հացաղդիներեն աճում մարգաղետինկերում, սրտեղ դրանք ճաճոլխ կազմում են ամբողջ մարդուսեահայինխուռհրի 9000-ը ն ավելին: Հարաղպկիներից կան վտանգավոր մոլախոտեր՝ սողացող

ոծդի, արփուկը, ցորնուկժանգայինը, վնասակար ն նույնիսկ ուհավոր բուլսեր՝ որոշ փետրախութեր, որոմ Ճճարբեցնող, բաղախոտչրալին ն այլն: ձացազգիներըզերաղանցապես բավմամյա նկ միամյա խոսաթույսհի են, միայն Հեղկեզելներն (բամբուկ) են թինը հ փասակման րույսեր: Ցողունը89 մասաժր սնամեջ լ` ծղոտ, բաժանված է '

ճերքադիր 1: միջճանցույցենրի' Տորնատդասավորությունը Հճրնները կաղմված նն տերնաթիթեղից ն բիչ քե շատ երկար ։տերհսողատվանից, որը խողովակի նման ընդգրկում է միչշանդուվցը. ոնբեախիթեզի ծալատեղում զարգանում է թադանքանման փոքլ լեզվակը» հսկ երկարա րանի եղրերը ականջիկներ։ ՍՄաղկաբույլերը ափդտեղում առաջաքնում հն բարդ են, մեձ մասամբ դադաթային՝ ճասկ, Պուրան,սուլքա:ն, կողի պարղ Հասկիկներից, որոնց ճիխքում կան երկու (երԻնկ կյամ ներեք)Հասկիկայլն թեփուկներ: «աքաղգիներիծաղիկները աննշան են, դրանք կազմված ձն երկու թձփուկներից՝ վերեի ն ներքնի, երկու փոքր թադանքնձրից՝ լոդիկուլներից. երեք աուջներից (երբեմն մեկ, հրկու կամ վեց) ն վերնադիր սերմնարանով երկու փնտէ՝ բանման սպիներով մեկ վարսանդից: Պտուղը ատիկ

իեմե

ու

ուժէ ղ

արցացած կարցաց

էնդուպերժով: դուպերմով

Հասկիկալինն ծաղկիկային թեփուկների կազմությունը,

ճասկում ծաղիկներիքիվի կարնոր կարգաբանական ճատկահիշնել հն ճացավգիեճրիորոշման դգորժում: Առաջադրանքի կաւռարմանկարգը: չացաղգիներիուսումԽոսիլրության գծով պարապմունքը նախատեսված է 4--6 ժամ: նախքան բույսերի որոշմանը անցնելը, դիտում են տաինկահի բարդ «ասկի կազմությունը, չձասկիկները ճասկի ցողունի վրա դասավորված են մեկական, ճերքափոխվելովլ աջից ն ձախից: Առանձնացնելով ճասկիկներից մեկը (նկ. 44, Ա) է դնելով խոշորացույցի սեղանիկի վրա, սկսում են ուսումնասիրել: Պրեպարատայինասեղներով գտնում են հր143

ճասկիկային թեփուկները նեղ նշտարաձն (տարեկանինը երկու ծաղիկները (նկ. 44, Բ): Պրեղարատացնելով մեկ

լու

են)

Հայտվգիների ծաղկառիթթությունները .մորֆոււգիական

ն

Ժաղիկը

-.

տեղաշարժելով ծաղկիկային նկաԹեփուկները,

ն

տում

են,

որ

Մեկը չասինրով բարակ

ք

ն

թեփուվներից

Համարյա խաղանցիկ, թո-

ղանքանման վերեիխծաղկիկային թեվփուկը: Դրանց միջն /

ո (ու նվում

են

երե բջ

առէջները Նկ. Տառբհկանի ճասկիկի մեծ ն փոքր փոշանոթներով, կազմությունը. Վարտանդը, Առանձնացնելով Ա-Հասկիկը. 1--ՀասկիկիառանցՔըչ 2--ճասկիկային թեփուկները, թեփուկների ն առէջները, 3--ձրկու ժծաղիկ, ՔԹ--ժծաղիկը. վարսանդի Հիմքում կարելի է 44.

1--ներքնի ծաղկիկային թեփուկ, 3-վերնի ծաղկին թեփով,

` :

Հ

տ

Հ

(նկ.

գ,

):

են

չճասկիկը ն

անցնում

նն

ծաղկաբույլերի |

կազմությունը, նկարա

որֆոլողիական աշխատում Այնուճեւտե մ

ուսումնասի

զա

0.

է:

նստած

Հասկիկները կարճ ոտիկների վրա կամ

Հուրանանման, ցրված Ծաղկաբույլը ՔՈՎ

Հ. Սաղկաբույլը իսկական (բարդ) ճասկ |

0.

սուլթան նաղկաբույլը սարաչափ,

բոլոր

((եղժ

շ

կողմերից

..

Հ,

,

լ

րա

ամ

Հասկ բանական ո

'

-

ՎԱՎ

ՎԳՈՎԱՎՈծ

ձազիկնւրը` .

:

Տ

Է.

Հ

Տ

քշոա- նշոա- արո, է Բարթլրա

աղ

ն

չ.

ատե

ա-

թեփու-

Ե ր խաղկիկա-

ա.

լին թե-

փոկը Իզուր

.

քիստով

ՎԱՎ:

են մեկ կողմ (սանրաձնճասկ), նեղ են, րույր է խիտ թուփ Խոշոր չէ, խոզամազանման տերններով, Լ. փալլասենի ցցվող Տեղ-էճ ժմեկական՝ աջից Հասկի երկկողմանի, «ասկիկների նատած են ձախից ՀասՀասկիկներըդեպի կեկային թեփուկները երկուսն են, սուր. թեերկար կոճղարփուկները ձնով նման են Հասկիկայիններ բույսը ԼՃ Էօքշոտ (Լ.) ԱՇՆՏՇ է սեվ սողացող՝` ԷՐ «ճասկիկաառանցքը ուղղված են. կողքով, Հասկիկներըդեպի

Հասկիկներըուղղված

3.

առաջացնում Խումստ

Կ,

ԱԱ

0.

, բն լալնկողմով, Հասկի առանցքը ուղղված, լ

4.

իննի. Գ ւմ ԻՐ" Հասկի երա 11փարճ Մի աղիգային Անի աավիրին: րի ճիժ որոմ բավմամյա` Ա ծալված Քիստով, ճասկիՀ

0.

է

ուկնն

տարա

չ

.

փափուկ 5. Սուլթանը

.

քիստիչ

բույսը

բաց

Լօրստ

կանաչ

|,

քճրշոոծ

է,

Լ.

Սուլթանը կոշտ :

0.

առանց

ճասկիկները ծնկաձն կային թեփուկները ներքնում ձուլված են: Ցողունն ուղիղ կանգուն է աղվեսապոչ մարգագետնային՝/Ճ10քօշսւստ քոձէօո է, Հասկիկային թեփուկները ձուլված չեն, թեփուկտերնները գծավոր, ներն ունեն թարթիչներ: Ցողունն ուղիղ է, քոճէճոՏտճ Ն խորդուբորդ տիմոֆենկամարգագետնային Քիլճստ Հասկիկներըխիտ փնջերում, «ուրանի երկար ճյուղիկների վրա» են մեկական. ներքնի տերնների տերնեաորոնք իրարից «եռանում

Յ

ատա են Հավաե

`

Չ

Սորա

՝

՛

0.

ՎԻՈՎՎՐԱՐԱՐ

ՔԱՎ

ճասվկ):

Հ

Հ

Հ

ններով

-

Սաղկարուրըճասկանման

Տ

`

|

աան աի

Լ

-

են օրինավ՝ ցորենինը: որոչիչով ն մարգագետնային վայրի բույսերի րության ճամար բանաձն են կազմում: Վերջում կազմում են ւպարասվմունքիպլանով նախատեսվածբոլոր բույսերի Ճալերեն ն լատիներեն անունների ընդճանուր ցուցակը: ՞Միանի մարգագետնային որոշման բանալի հացազգիների 1.

Հ

ուրիշ

սակում:

են լրիվ տալիս ացազգի Բույսի դրությունը,

8 --

Հ

`

:-

է

Հ

Հյ

ծա-

բույսերի ծաղկվաբույլերիուսումւաախրությանը: Սաղկաբուլլերի անալիզի արդյունքը դրանցում են ճետնլալ ձեի աղյուԴիոն իտելով « ճացաղզդիների

Տ

Տ

Հ

Տ

տարս-, իտ Հասակի կազմությունը, ,

կանի նկարում ղիկը, ն

ղանթներով (լոդիկուլներով

Դիտե լով

|

ՀՏ ՀՀ (ՏՏ| :

Է

-

:|5-

ՀՀՀ.

Է

՞

`

`

Գ), )

Հ

ՀՏ |ՏՀՅ|ՀՀ

Հ

Տ

Հ

Հ

ՀԱՏ

Հ

`

դիսոել երկու լողդիկուլները

Յ--առէջներ,4--վարսանդ, 9 ծաղկապատ վարոանդը՝ յանիթա-

Հ

Հ

ու

-

ՀՏ

Հ `

ւ

մեծ է, ունի կոշտ թերթիկներ

վերջանում է ոչ մեժ քիստուվ: Դա ներքնի ժաղկիկալին թեփուկն է։ նրան կոչում է մյուս

,

-

անալիվը:

--

:

պատյանները տափակ հն, տերնները լայն «ովնախուռ հավաքովի՝ Ծճօէ)115 Հասկիկները մեկական են, փնջերում չեն քրրարացա Ան, ի" են

.. Ժ ասկիկները Ա ԵւՐԸ մանր են, Բ

քրոշոն, ւ.: բաղմաժաղկավ»ր չ2Ր,

Հ

.

մինչն

.

ԵՈ

է մյուսից, երկար մեկը որոնցից .

չուրանը երկուական ճյուղիկներով,

Ց.

..

ծաղիկներից, ճասկիկային թեփուկճասկիկները կազմված էն 4--12 ները նշտարաձն են, բութ, վերնինը ծհրկարէ ներքնինից: Ճճամարյա մինչն Հիմքը բաժանված են Տ ԴԼած». շյուղախոտ մարգագետնային՝ ԻճտէսԸճ Հուրանը ճլուղիկներու' 3--7-ական, Հասկիկները խոշոր են, բազմաժաղկիկավորչ տեծրնապատյաններբ փակ: կոճղարմատը սողացող, ցորնուկ անքիստ՝ գորշ կարմիր, թեփուկավոր տերններով

պատյանները

2.

.

ՐՎՈԱՐԿՈ

ն ն

րակությունը: պատրաստելուՀամար անճրաժեշտ է ճատուկ ձերբաղրվիում օարթավոլում (եկ. 45), այն չլինելու դեպքում ուսանողթ է ինքնուրույն: սպասորաստում -

ԿՈԴ

Ք

ՔԱՎ

ձորնա-

նել է ուչադիրլինել

կ

ք-ոէՇոՏ

-

չորացնելուճամար լաճանչվում ն գիգիտենալ1 բուլսերի մորֆոլոգիան կենսա-

Հավաքելու Բույսերը

8Րօուստ1Ո6ոուտ Լ6ՖՏՏ

ԱՐԳՈ

ԱՎԱԿ

Հասկիկներըձվաձն

2--8 են կամ էլիպսաձն, մանր, ծաղկիկներով, որի ճյուղերը Հճեռաորոնք ճավացված են լայնատարած ուրանում, նում են երկուական կամ մի քանի. ծաղկաբույլը փայլատ-կանաչ է

Ջ,.

ԱՅՈԳՈՎԱՐՎՈԱՈԸ

ԱԱԿ

շատ մանը Հասկիկները

0.

Լ. դաշլուսվլուկ՝ Քօ

ՃՐօՏէԼՏ Լ.

ագրխուտուկ՝

են, միագույն

Հասկիկներըերկծաղկիկանի, երվներանգվող արծաթավուն տերններընեղ են, դուրս ցցվող ջղերով, կոշտ

փայլով, վերնից

գրերում խիտ ճիմ առաջացնող փորդուբորդ: Բիոռ "Թծչհճութտնն ճիմառատ՝ մարգագետնախուռ «ԸՑԵՏք11(055Լյ ԹՇճսմբույս

է

ն

.

.

ՀԱՆԱԱԱՐՎՈԱՐԱՐԿ

,

ՀԵՐԲԱՐՈՒՄԱՎՈՐՈՒՄԸ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

Բույսերի հավաքելըն չոբագնելը Առաջադրանք:Սովորել ճիշտ Հավաքել ն չորացնել բույսերը: թղթապանակ, ճերբարիուՔրաաբանական Նյութը ն սարքավորումը: մային ցանց, թուղթ՝ բույսերը Հավաքելու ն չորացնելու ճամար, ճերբաբիումային պիտակներ, փորիչ, պոլիէթիլենային թաղանք՝ 805480 սմ ֆափի, գրպանի խոշորացույց, դրչաճատ դանակ:

տետր

Համար,

դրանցումների

մատիտ

նկ.

--թուսաբանակա

,

--

ամրացպիտակները

փորել, 4--բուլոր ն նելը (նմուլ):

բաղկացած. թղթապանակը Բուսաբանական

մինչե20 Հաղար

ծաղկավոր ն բարձրակարդ սպորավոր բույսեր, դրանցից շատերը արժեքավոր կերային, դեղադորձական, մեղրատու բույահր են: Քրչ չեն նան քունավոր ու մարդու ն դյուզատնտեսականկենդանիների Համար վնասակար բաւլյոնրը: Դրա Համար լավ է, որ զոոտեխնիկըփորձ ձնոք բերի օդտակար ն վնասակարբույանրի «երբարիումներ(կոլեկցիաներ) կազմելու դործում: «Հերբարիում» անունը ժադել է լատիներեն ոճերբադ, Ճայերեն՝ «խոտ բառից: են

Սարբքիավոբում՝ հիոբառիում Քամաոբ. պատոաստելու

1--ցանը՝ հանըԱնակ»35

ե

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: ՍՍՀՄ-ի

տարածքումաճում

45.

,

է ամուր

ոտվարաթղքի կամ բարակ ֆաներայի երկու շերտից՝ 482034 սմ չափերի, արտաքինից ներկված յուղաներկով, յուրա-. կտրվածքներիմիանկյունում նեղ կտրվածքներով: քանչյուր ջով անց են կացված լայն ն երկար երկու կապիչների ծայինրը:։ նեղ կտրվածքներ հն արված նան վերնից, բղթապանակր կաղիչով ուսերին կրելու Համար: Հերբարիումային մամլիչը կամ ցանցը երենից

ներկայա

նում

է 485482 սմ

չափերի երկու

է մետաղյա պանցը՝ 1--Տ ձգված

շրջանակ, որոնց սմշ

անցքերով: նթե

Հկա, այն կարելի է փոխարինել նույն չափերի մի քանի արված դիմացկուն կտրվածքներ

ցան

մակերեսին,

ֆանծրայի շերտե-

րով:

են

ե

կամ երանի "նտո բույսերը «Հավաքելչի կարելի, որովհատկ են ն փտում: Հերսնանում գետն խոնավ բույսերը արագ են տվյալ տեսակի ամար «ավաքում ճ ամար թարիումի ծաանպայման բույսեր, որոնք վնասված չլինեն, փիպիկ ն «եարավորության դեպքում` պտուղներով: Խոտավիվեքրով բուլսնրը ճողիյ ճանում են ստորգետնյա օրգաններով այնպես, հրոլեսվի երնան դրանց կազմության առանձնաճատկուԹյունները. վղուվշ, մատներով ճողը թավ են տալիս արմատիսկույն դնում են երԽեիի վիալից, դրանից «ետո բույսը ն ուղղում են։ Մեկը մյուսի բարիումիհզթի՝ շչապիկիչ մեչ են մասեիըճարքեցնում թղթի շերտերով: Խոշոր վրապառկոզ էն, չորացնելու ճամար վերցնելով վերն կտրտում ՓԽովենրը յողունի միջին մասը՝ երկու-երեք ցողումասի ծժազիկներով, ն հային տանրնեերով ննրքնի մասը արմատամերձ տերենեիհվ հն ստորերկրյա օրգաններով: Հերբարիումի լուրաքանՀյուր Աղքի մեչ դնում ծն միննուլն տեսակի բույսեր, դրանցից վերնեիցծածժվերցնումծն 2--9 օրինակ: Հարթեցվածբույսը Վում նկ քղթով («շապիկի» կեսով) ապա փակում են օշապիկիս կողերը Այս ձնով Հավաքած բոլոր բուլսերը դնում են Խիղիապանակի (պապկա) մեջ. էքսկուրսիայից վերադառնա«նտո բույսերը դեում են ճերբարիումային ցանցի մեջ լուք է կում մամլիչի տակ Բույսերը ցանցի մեջ դասավորելու «ամար կախված ճերբարիումավորման Ճճաջողությունը,դրա

ձիգ

վրաս

Բույսերը Ճավաքելու|

չորացնելու Համար

օգտագործում

Թուղթ:կարելի է օգտագործել լրագրի կամ փաթաթելու Թուղթ,նախապես ծալելովդրանք ծծան տետրի դման: Մալվաժթղթի չափը 425028 սմ է: Որպեսզի բույսեր չսոսնձած

անարի ասա

ավելի չընկնեն,

լավ է Թուղթը ժալել երկկողանի Շոգ նման, եղանակին, նախքան թղթապանակի մեջ վորելը լավ է դատարկ տետրերը թեթնակի Հենրբարիումային պիտակներըպատրաստում են կամ բլոկնոտի թղթից՝ 1456 սմ։ Պիտակների վրա գրում են անճրաժեշտ տեղեկություններ Հավաքած բուլսի մասին ընտանիքի, ցեղի ն տեսակի անունը՝ Հայերեն (տեղի լեզվով) անունը, ճավաքելու ժողովրդի տեղը (աշխարՀագրականկետը), աճման տեղը, նշում են Հավաքելու ամիսամսաթիվը | Ճավաքողի ազգանունը: կրացրածպիտակըիսկույն, ճավաքելուտեղում բույսի ճետ դնում են տետրի ժնեջ ն որպես փաստաթուղք պաճպանվումէ մինչն

խոնավացնել: գրելու

`

տեղական Բ

Հերբարիումի

ձնավորելը: Փորիչը Հատուկնեղ երկաթյաբաճիկ է: Այն կարելի լ փոխարինել ծայրումթեք սայր ունեցող երկաթյա ատաժես-

կայով, այն լավ է կտրում Ճողը, ցուցաբերում է մեժ դրություն. կարելի է օգտագործել նան դիմացկուն, նոցային լայն դանակ:

դիմախոճա-

ժրպանի ծալովի խոշորացույցը անճրաժեշտ,է բույսի կազմության մանրամասնությունները դիտելու Համար: ակ Հասարակ մատիտը՝ վառ

(դեղինկամ կարմիր) գուլնի

մակերեսով պետք

է կապված լենք գրչաճատ դանակի քուղից: Պետք է

րամ խոշորացույցի ր

ունենալ տետր գրանցումների Համար Լ մի քանի ծրարներ՝ պտուղների, սե ԻՈՐ ի կամ մանր քարաքոսերի ճամար: սկսում են վաղ գարնանից, Հավաքը երբ ծաղկում են գարնանալյին առաջին բույսերը, չոր եղանակին.

ար, անձրեի

'

`

ամրողջ աշխատանքը պետք է կատարել ուշադիր

ն

խնամ-

ջով Մեկ շրջանակը ճորիզոնական դիրքով, ցանցի կողմով չերտ թուղթ, դեպի վեր դնելով, երա վրա փոում ծն 2--3 որոնցՓալում հն շրչանակիչափով, դրանց վերնից տեղավոիում հեն ճ«շապիկըՃ՝բույսով, բացում են «շապիկի» կողերը ն շատ զդույշ, են սկսելով բույսի արմատի կողմից ճանում են ծածկող թղթի շերտը, այն փոխարինում բույսը չոր թղթով, փակում նն «շապիկի» կողերը ն դնում են երկու-երեք շերտ խուղթ։ Այս կրկնում են ճաջորդ բույսը դասավորելիս: Վերֆին «շապիկի» վրա թուղթ են դնում, ալն ծածկում են երկցանցով ն ճավասարաչավ, ամուր կապում են կաշեբորդ փոկով կամ դիմացկուն լարանով (շպագատ ): Բույսնրը լավ չորանալու ճամար ցանցերը դնում են արնի

:

տակ կամ տեղավորում են վառարանի մուու Մեկ օրից «եւո կատարում են առաջին վերադասավորումը: են ցի կապերը, ճանում վերեի խոնավ թուղթը, դնում չոր թուղթ, այնուճետն նրա վրա են քաշում ոշապիկը»: Չկպչելով բույսին, փոխում են խոնավ քուղքը, ծածկում են «շապիկը» ն այնուճետն նույն ձնով են վարվում բոլոր բուլանրի Հետ, ինչպես դրանք ցանցի մեջ տեղավորելիս, Խոնավ թղթերը չորացնում են ն օգտագործում են ճաջորդ դասավորումների ժամանակ:Վերաղասավորումը կատարում ծեն ամեն օր: ճանում են, բույսերը իսկ խոնապներըթողնում, Չորացած որպեսղի լավ չորանան: Բուլսի պատրաստ լինելը որոշու են ունքներով նրան ելով. է թվում, բույսը տաք

Քանդելով ցան-

ոչ

ն

ոո աաա

Սաաջադրանքի կատարմանկարգը: Բույսերը Հավաբելու

չորացնելու ճամար կորում

ն

ծալում

են

«շսպիկկերը», ճանում են բուլսերը, են լրացնում սնադիր պիտակները, որոշիչովճշտում են անճայտ բույսերի ընտանիքի, ցեղի ն տեսակի անունները, բույսերը չորացնելու Համար դնում են Հերբարիումի ցանցի մեյ,

Հեշջբաշիումի մը ձնավուու

ն թեմատիկ Առաջադրանք: Տիրապետելկարգաբանական Հերբարիում-

ների ձնավորման եղանակներին:

Չորացաժ Նյութըհ սարքավորումը:

ան ԻԱ աես

.

բույսեր, թուղի՝ բույսերը պիտակների ճամար, որոշիչ, մկրատներ,

Արրավան

ոռոաոսինք:

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Սովետական Միության բոլոր կարնոր ճերբարիումներում Ճերբարիումային Քերքիկի (դիմացկուն Օ-սպիտակթղթից) չափերն են՝ 42»«28 սմ։ Մեկ թերթի վրա կարելի է տեղավորել մի բանի մանր բույածր, բալց մեկ տեսակի: Բույսերըթղթի վրա դա-

սավորում են ճա վասարաչավ, այնպես,որ դրանց արմատները գտնվեն թղթի ոչ թե մեկ, այլ երկու կողմբ եզրի մուռ, որի շնորճիվ բույսերի ամբոջ կապոցը կլինի ճավասար

ճաստության: Ներքնիաջ անկյունում պետք կան պիտակ, որի վրա

սն

անպայման 1"

պիտակի

բոլոր տվլալները, 45): Հավաքողի ն որոշողի ազգանունը (տե՛ս նկ. կորվաբանական ճերբարիումը դասավորում են որոշակ:, սիսանմով: Բարձրակարգբույսերը միավորում են դրանք ընտրում են րուտտ ց«հնրում, ընտանիքների Մեկ ցեղին դնրի, իսկ ցեղի ներսում Կ տեսակների: վատկանող տեսակները դասավորում են ընդճանուր թղքաոլանակի մեջ, որի շապիկի վրա գրում ծն ընտանիքի ն ցեղի անունը, Յուրաքանչյուրցեղի տեսակները ե յուրաքանչյուր ինտանիքի ցեղերը դասավորում են այբբենական կարդով: պրոֆիլով մասնադետների աշխաԱնասնաթուծական կտան ճատուկ թեմատիկ տանքումմնժ իրա լին դեղադործական,թունաները, վնասակարբույսծրի: հմատիկ ճերբարիումներ կազմելիս բույսերը խմբավորում քն ըատ դրանց նշանակության, բայց «ի տակի գրանջելով գիտականանունը լատիներեն: Քույսի ճակիրճբնութագրում նչում են Ճճաւտկությունները: նրա Օրինակ՝ ո՞ր մասերն ին թունավոր, ո՞ր կենդանիների «ան այլն, մար, ո՞ր ժամանակ Առաջադրանքիկաւռարմանկարգը: Չորանալուց Հետո են բույսնրը վերցնում ցանցից: Որոշիչով որոշում են բոլոր րուվսծրի ճիշտ դիտական աճունները, դտնում են ընտանիքը. ցեզը ն տեսակը: Բուլսձրը ճերբարիումի թղթերին ամրացնում են թղթի նեղ շերտերով Գրում ն ֆոտոսոսինձով: Օ0 են են 2իմնական կպցնում պիտակները, ձնավորում կարդաճծրբարիում, նրա ճամար օգտագործելով բույխհանական ոճրի ձրկրորդ օրինակները, Կազմում են կարգաբանական Դերբարիումիընդճանուր ցուցակը՝ ըստ ընտանիքների, ցեդերի ն տծսակնձրի: Հիշում են բոլոր բույսերի այնրեն ն ուտիներեն անունները:

ռկաղիր

Ի"'1«Ր

եձրսում

բնտանիջ-

ս

օգուտ

աի

«որակ

Հերբարիում

մեղրայաոու,

ընտանիքը,

անպայման

է լինի մշտա-

թանաքով պետք է

արտագրել

Ց

որոնք տուփային նմուշներ, Նյութը ն սարքավորումը: Հողերի ունեն աշխատանջային տետր, տարբեր ստրուկտուրա, պինցետ (ունելի) մոնոլիտներ կամ Հողերի տարբեր տիպերով լցված տուփանմուչներ:

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ԱԳՐՈՆՈՄԻԱՅԻ

Հողերի Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: բարդ «ետագա, ավելի տիպերի նկարագրման վերաբերյալ է ամենից աշխատանքները կատարելու ճամար անճրաժեյչտ առաջ ծանոթանալ Ճճողերիարտաքին մորֆոլոգիական ճատկանիշների Ճեւտ: դա Հողի կազմությունը Հողային ճորիզոնների ն է: «զորություն Յուրաքանչյուր առկայությունը, դիրքը Հորիզոն արտաճայտում է ճոլառաջացման պրոցեսները ն ունի որոշակի Ճզորություն (սովորաբար արտաճայտվում է սանտիմետրերով, որալես զրո Ճճաշվելովճողի վերին սաճմանը) ծչողիճաստությունը, որը բաժանվում է ղենեհտիկակահն Հորիզոնների, կոչվում է ճողային պրոֆիլ: Հողային պրոֆիլի Ճորիղոնները նշանակում են լատինական Ճճ, 8 ն ԸՇ տառեբով: Ճ տառով սովորաբար նշանակում են Ճումուսային կամ բուսաճողային Ճորիզոնը: Ըատ գույնի ն այլ ճատկանիշների է դրա ոչ միատարրությունը նարավորություն ոալիս ն Ճ՛՛ Ճ՛՛ ձ՛, առուսնձնացնել 4ճորիզոնները(սովորաբար Ճումուսային խոր Ճորիզոնով աքի են ընկնում սնաճողերը): Ճ ճորիղոնի վերին մասում չքայքայված բուսական մնապորդգներ (անտառայինթաղիք ե այլն) լինելու դեպքում այն նշում են Ճյ-ով: չումուսային ճորիղոնիայն մասը, որը մշա-

ՀՈՂԵՐԸ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ԲԵՐՐԻՈՒԹՅՈՒՆԸ

Այս թնմայի մեջ

Ճողերի մորֆոլոզիայի(ձնեա), բանության տարրերի, մեխանիկական ռսիստեմատիկայի կազմի ն ֆիզիկա-քիմիական ուսուժնւաՃատկությունների մտնում

է

սիրում:

Հողերի մորֆոլողիական ճատկանիչներին ծանոթանալը

կտա ճենտադայումպարզ ճնարավորություն պատկերացում Սովետական կաղմել Մրբության ճիմնական Ճողատիպերի ռիստեմասոխկայի օբյեկտիվույանիշներիմասին ե ճիշտ կարդալ կոլտնտեսությանկամ սովխողի Ճճողային Քարտեզը: յ

ֆիզիկականճիմնականՃատկություններիորոշումը Հողի կշիռը,ձակոտկենությունը | խոնավունակու(ծավալային է տալիս ո"լասոկերացում թյունը)ճնարավորություն կազմել Պոզի մեջ եղաձ ջրի օդի փոխադարձ Ճարաբերության, Հողի պինդ ֆաղայի ե, վերջապես,վարեհլաշերտի կազմության ու

մասին:

որոշում. Հողի քիմիական Ճատկությունները

Բոզոյան, րի պարունակության

են

կում

ըստ

կալիումի, ֆոսֆորի,ազոտի դյուրամատչելի ն

կոմպլեքսի

ողերի

այլն

Ըստ

այս

Ճլ-ով նշանակում

Հատկանիշների

4ՃԱՏԿԱՆԻՇՆԵՐԸ

(ՋԵՎԱՔԲԱՆԱԿԱՆ)

,

արնի 5.

ո

ուրան,

կառու

պար

ւմները

որպես լլ:

ճետ

ճումուսա-էլյուվիալ ճորիզոնը,որով-

է:

կամ փլլուվիալՊորիզոնն Ծ--բերվածքային է,

ԱԱայրի Արոր»

արփակում:

Ուսումնասիրված Հատկանիշների Հիման

տուի առաջարկած Հողի որպրը ըստ

Ճճողերիմորֆոլոգիականկարնոիագույն արի

Քի: ը,

կուտակման

վիալ) ճորիզոնն

Ք: Մազոքանալ

Հիա

իե Կեն գույնըաաա

են

մեկտեղ այդտեղ տեղի է ունենում Ճողի քայքայում ն ճանքային մասի լվացում: Տորֆաշերտը որը բաղկացած է քայքայված բուսական մնացորդներից, նշում են որպես Ճ. Ճշ-ը լվացման կամ պողզոլային (էլլուճնտն

Ճճողի բերրիությունը կազմողտարրերիմասին: լ.

ճողամշակման գործիքներով, նշում են

բնուքազիրը պատկերացումէ տալիս

ՀՈՂԵՐԻ ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

են

Այստեղ

կուտակվում է վերին ճորիզոններից լվացված քայքայման նյութերի Հիմնական մասը: Ոչ միատարր դույների դեպքում

ագոլաորագոլ

վրա նկարագրելդասա-

մոնոլիտի կամ տուփային նմուշի:

,

|

նե լաժանում (Հաճախ ճատկաղպեռսնաձրկերում) «յե 1, 8յ ծնքաչճորիղոնների, Ց, Ո ու ք ՀորիզոնՇ--Ժայրական անսակնէ լԼինեչպեր ները` ոչ միատարիունյան դեպքում կարող Է րբաժանվել Ը Շշ, Շչ-ի ե այլն): տրտաքին ճատկանիջենրիք մեկն Լ, որթ Հողի չույնխր տարբեր է յուրաքանչյուր «Հորիղոնամ, Սովորաբար Հողի հի դուլնր մաքուր, Վառ հրանհցներ չունի, ցերակչո՞ոսի խոտի հրահգները՝ ողիտակավուն, բառ մոխրագույն, մուժ տոլխրագույն, դոիջ, մուգ պորտ Հարդազույնյ րաղանավազույե, սն:՝ Հեղային Հորիզոնի նշվումէ Հողի ոչ միաստաբբթությունը: | կապված երկնագույն լինոլը երա մեչ կուտակվածերկարի ննքսթաիղալին միացությունների ճեյու Դո րբնուքացվրումէ ղլելի Հորիվոնի առալացքումբ,որի նլանակվում | Հիմնական աահհրի նշանակությանը ավելացնելու" Ճշք, եք ն այլի դա ձնով ն մեժուիյամբ տարՀողի ստրուկտուրան են, թեր մասնիկներ որանըիկբաղկազած է «ողը (նր. 46) ունեն Գոլուքյուն Հողի ստրուկաուրայի 1 տիպ` խորանարդաձե (կոջաային, կնձիկավոր։ըննովանման ն ոատիկավոր), պրիիմալածի, |նյոււանման ն պրիղմայանման ազրեզատ(թալիկավոր, թիքեղիկավորն թերթավոր նծր), տաղանման յ կամ միտսաիի) ն տղրեցատներիաարբհր (միատարի ոյ աստիճան (լավ կամ վառ), միատարրության պսափիճան (միատաբբ կամ ոչ միատարը) հ աղրեղատներիսոաիբեր Մեժություն՝ ժիլինտթերով: որոչում է Հողի մեջ առաձին ողկՍաոռցվածքըի կահուվբճցատեերիղառավորմանխտությունը: Շատ տամութ վածքը բեղրոչ 1 այն Հողին, որի մասնիկների չար վիճակում չնե փշրվում, դանակը շօղի Ոնց ահաջացնում է նեղ րծ: դեռլքումձեռքերովՀողբ դժվարումյաժբ (եւութկառուցվածբի դահակը է փիշրվում, իսկ առաջացնումմ խորդուբորդ դիմ" Փուխթ կառուցվածքիդեպքում ողբ ուեի լավ հրմոբելի մակոտբենը, Հիշտությոմի փշրվում է ն բաժանվում առանձին աղրբեցատնիրիչ Պուխի կառուցվածքի բնոր"չ է սորուն Հողերին, գրանք ճողզային սրոցեշնորագալացուժնեիը՝ հյութերի կուտակումներն ների ձիտետեջով նոր առաջաքաժ

որոնք իրենջ գունով Ը թիժիականկազմությամբհար բերվում հե Հողի ամբողչ զանդվածրը։Դրանք«ողին տալիս յ, հի մանդաղորջ դուո Էնբնաթիռքսիղային միայություններ ե միաքություններյ, հրկեագույն (ծրկարքի հնքսրցիդային են,

այն:

դրանք լեռնային տապարեհրի, Պարփակումեւըը մեադորդինին են ե բույսերի որոտա կեհգանիների այլես ու

Ի

/

տոբուկւոուուոյի,հիմնկան

տիպն ի.

8-- Հարտիկամեը, Զ-րհվաղաեմժան, -կորտարին, կնեձիկավոր.

հանման,

2.

Լ--սալանժան, ապրիզմայանման քավոր:

8--

5--

Այու

թիքեղիկավոր. 9-Քքեր»

ՀանոԱռաջսդրանքիկաւոարմանկարգը: Մանրբամառն Սանալովճողերիեժուչներին, տարբերելով դիանց լուրաբնորո տոշախձ՝ թոնչյուր Պատկանիչի բազմատպիսուկության ԷՀ

նաճատկությունները, գրառում գլխավոր Հատկանիշները

Ծրագրավորված առուգման

հն

տետրի մեյ,

մորֆոլոգիական ճատկանիշտվյալ տիպի ճող: Տոսիանմուշիկտ

1.

2.

պարփակուքները:

11.

Ը (46--80)-ղաճող):

ժանգի գույն:

ոէ

ն.

ԱԻ

Ա ամա

"ւ

Հորիզոնը:

Հ

Ճք»

են

զրոֆի-

Է

8, Կ

Տ» չ- 4:8.-՛ Տմեջ: Հոշային «րոֆիլի 2. Ն ՅՅ.

ք.

Մ,

ք.

ք

ու

ի

Աա ՒԱՆ,

ւ

ղուգակՀոզաշորանրի շ: 1. Ճջ, վար, 40, Իինչայիսի՞ «որիղզոններ 3. ին4 ա Ճր մա, ար Հողային ե էո.Հեռ Ճար Վշ, 48,

ծ,

,

'

՛

ճորիզոնների բնորոշումը: 1. էլյուվիալ

(լվացման)

շ- գումուսային աաա

Ճ

Ճա

Ընտրեք

4.

5.

հլյուվիալ

1.

Հումուսային

բ

ը

յ

|

4. Է

Ակումուլյատիվ

8.

(բերվածքային)

արանի (րոր աժջային)

Պր

46-Ը:

Ճա:

ատասիւն Արա նշանների

ճամա-

ները: Ճ

7.

Հրա» ազ է ԷԶ ե

(ակումուլյատիվ)

Խան

ն

վար Ճշ

4.

ՊոդզոլայինՀո-

Ճա

8.

ղոն, էլյուվիալ) Անտառայինքաչ ղիք կամ ճմա-

3.

՝

Ճշ (4--8)-բաց մոխրագույն սպիտակեվուն երանգով, է անստրուկտուր, չիխրուն Հորիզոն, ճաջորդի մեչ մտնում

են

՞

Շ

ասավորու-

թյունը:

1.

անսորուկտուր, փխրուն ճորի(8--46)-- դեղնավուն, Անցումը մայրական տեսակին (Ը Հորիզոն ) աստոիճանուեն երկաթ սլարունակող նորագոյացումները: է: Բնորոշ

ճորիզոն

'

թամ

յ ղատված:

զոն: կան որոնք ճորիզոնին տալիս

Հաստությու

՛

`

3.

ճՃաչորդականությունը:

«

են

խոր լեզվակներով:.

Հողատեսակ Քերվածթային

Մայրական ճորի ովյյունը: բոր 1 բբ: ամանն գոն Նավան նետիկական Հորիզոնակ ՃորիՀեւ Հորիցոնների5. գվաման Հո

նե

8,

ու

Ցուրաքանչյուր ճորիզոնի նկարագրությունը սկսում նոր տողից. ճորիզոնների նշանակությունները պեւոքէ գրոնրվեն ձախ կողմում, իսկ նրանց նկարագրությունը աջ նշելով կողմում, Հզորությունը (ոմ): Ստորնբերված է Ճճողան յին մոնոլիոի նկարագրմանօրինակը: ուսյին քաղիք, Ժուդ Ճ(0--4)--թույլ քայքայվողանուս նորադոյացումներ դույնի, փարուն կառուցվածքով: չկան: է, խիստ սաճմանածչետեյլալճորիզոնի անցումը պարզորոշ

Հ.

Հողի ուղղաճալաց Հաս-

.

ֆոլոգիական ճատկանիշները: ժողային կտրվածքի նկարադրման ժամանակչափոսք են ճորիզոններիՀզորությունը: Մոնոլիտի ժամանակ ճորիզոնի ճղզորությունըորոշու են ժա պյավենիվրա եղած թվերով, որոնք ցույց են տալիս լուրաքանչյուր որիզոնի խորությունը: նշում հն ճորիզոնների անցման բնույթը (սաճուն, աստիճանականկամ ցայտուն, որոշում են գույնը, ստրուկդլարղզորոշ սաճմանաղատվաժ),

նորադոլացումներն

1.

յին պրոֆիլ:

կատարում ճեւոնյալ սխեմայուխ ժոնոլիտինկարագրումը նշում են Հողային(զեննտիկական ) ճորիղզոնեերը (0, նլ, Խ, 8, Շ), եկարագրում յուրաքանչյուր աղանձին Ճճորիղոնի Ւոր-

չոուրան, կառուցվածքը, ինչպես

Ի՞նչ է նշանակում Հողա-

7.

են

նան

ձնաբանական:

«հողերի

ըստ

(Էնտոենքմեկ նիշտ պատասխան)

նմուշների Ուսումնասիրելով

ները, նկարագրում են

քարտ

հատկանիշների» թեմայի

Մոշան Հորիշերտ:

Հաոաա-իլյուԱ Աորվաժտամին7 ի

մայրական տեսակ (ջչրասառցային ավա-

Հողերի հիմնական Հողի տիպը

|

Պոդզոլային օ4-Ճ42-

ՒԷԲՔ-Շ

Ոչ մեծ Հզորության

տիպերի

Ճլ (Ճումուսա-ձլյու-| Ճլ (կյուվիալ, վիայ ճորիզոն )

դ (ՌԱ ուվիալ

պող-

զոլացաժ ճորիզոն )

Չկա

|

Գոխչկամ կարմրա-

(մայրական (Մայրակ

տեսա

Քիմիական ճալկությունները

Ս

ՍառցայինչգլաքարաՌեակցիանթքու

խոշոր բնկուղզամին կամ ոչ դլաքարային ստրուկտուրայիչ կավաբնրվածքներ,

վորչ։

քյան (աթի,մանգանի,

անստրուկտուր, ցայտուն

անտառային

Հորիզոն) Տորիգու) Ը

ռ

Քաց-փոխրագույն,

սաճմանափակված

քաղիջ

Աղյուսակ1

հատկանիշները

բնորոշ

Ճումուսի

է:

Հողըճագեցած է 5իմՓերով:ո-ն Ճարուստ

կամ ավաավաղածող նռրագոյա- ղզակավաճող

:

ցումն երու՝ ճետքերի ե

Ճումուսով

ծորվածքի ձնող

նույնր

2Ճմա-պոդզոչ Հմաշնրտ Հումուսաէլյու- Ապիտակավուն կամ լային չկա վիալճորիզոն՝ բաց ոչ մոխրադույն,

Ճյ--2Նշ-Է

մոխրագույնկամ մոխրագույն,

«8.6

անկայուն ստրուկտուրայով կամ անատրուկտուր, 12--20

(4 )-Ճ

ան

ղերում չկա)

ժու

Հզորությամբ

Ճլ ճորիղոնում Հումուսը ճասնում է մինչն 4--Տգը(Խիստ պակասում

Առանձինբժեր

փե 1 ան

20-30

ամ, թյամր

Տորֆա-ճաճ-

ճային Ճո ւ0ԼՇ

Չկա

սմ

յ

|

է

խորության

րք

կրակավիկամ կարբո-

մո

Ցաժ է

ճիմքերու: Ճլ-

բացա: րնու նատայինքպարակառՀումուսի տգորքոնատային կառներիբերվածքներ) նձրը Հասնում եք | | առկա մինչն ք մաքրի յուճ--8գ.

|

ո

խճաքարի առկա-չ

յություն:

|

ճետ)

Աաաա դրա սրրգթաը կրաքարի, կավիճի, չեզոքին։ Հողը ՃագեունմիրենՀաճախ եկա-

պող-

ղզոլացված տարատեսակների վրա կամ այն կնձիկաճատիկավոր կառուցվածքի: չկա

կարբոնատային

է չեզոջինչ Հողը է Հիմջերով

աղքատ

մր աստիճանական է

տմա-կարբո- ՑմՄաճող Լավ է արտաճայտնատային (լարելաճո- ված, մուգ գույնի,

կ8ւՇ

Վերին չերտերի ոն-

ակցիան թթու է, ներՔնի Ճորիզոններինը

ցայտուն արտաճայտ|ված,թիթեղիկավոր ստրուկտուրայով կամ անստրուկտուր,անցու-

բաց

սմ

նույնը

մոնը

ում

պաշարեն

|

Հղզորու-

ՃորիՏորֆային

զոն ( ձա) միատարբ լատ Քավ ն դունաջայման վորության աստիճանի, Հզորությունը մինչն 1--2 մ ոչ

նկատելի մամամ/(62 Հորիլոնը վուն» Հէ

Ջկա

կա

գլեացում

աչա-

կնա ո"ԱՆ «Բոցմրո Քր"/

վամ

նն Սանա երակներով

Տորֆային Հորիղո-

նում

օրգանական եյու-

քերի պարունակություեր 80--9545 է ն գլեյի

Հորիզոնում՝տոկոսի տասներորդ մասը: Ցածրադիր ճաճիճնէրի ԹոռրֆայինՀորիզոննե-

,

բի ռեակցիան չեզոք Հ: մէրնում՝ ուժնը թթվամին: Հողը Հաղեցած է

Բաց մոխրագույՄոխրա-|յինԱնտառա-

ցույն

անտա-

քաղիթ

նից մինչն մուգ

Դարչնաղույն, սլարզ

արտաճայտված, բնկու- |

Բաք մոխրագույն,

ընկուղանման

'

Ճիմբերու

Դորշ-ՃարդազույնՌեակցիան թույ

լլոս

կամ /յոսանման

Թթվային է ձլ Ճորիզո-

Ճ

Հողի տիպք

շ

ռատափառ- կամ ոչ մեժ Հղորությամբ խրատ ՑԱ

տանային

ԲԱԽ) 18-

--Շ

Ճշ (էլյուվիալ։ (ճումուսասպոդզոլացաժճորիէլյուվիլյալ Ճորիղոն)

խ

զոն)

մոխրագույնը, կըն- | ստրուկտուրայի պողղոլացված «ոձիկափոշիանման |կամընկուղանման |րիղոն, կայծքարաՀողային փոշենյուատրուկտուրայի, սմ Հղորու- | քով (թժույլ է ար10--30

քյամբ

տաճայտված)

Սեաշաղա- Տափաստա-չՍն,

յին (անաչո-

ղեր)

ՄԼ -յ--

ՃԽՆ

8չ--

ԼԸ լ

Շարունակություն

`

|Զկա լավ արտանային քաղիք| Հայտված Հատիկավոր կամ կնձիկա(միայն խովոր ստրուկտուրալով, մեժ «ղորուՔյամբ՝ մինչն 55 սմ

|

պանում)

աան

Ո (իլյուվիայ Հորիզոն)| Ը (մայրականտեսակ)

կլանման, "լրիզմալակառուցվածքով՝ վնրնի մասում կայժա-

ավազակավաճող,

| կավ կրաբարնր

սա-

թարաձճողաշերտային փոչենյութով

Վերնի մասը բիչ է Ամուր լյոսը ավելի աաիբինրվումճումուսա- | բաց գույնի է, բան մին ճորիզոնից, նրավերեում գտնվող ճորիեից մի փոքր բաց դոնը:Բուռն եռում է ույն ունի, Հատիկաաղաք վից կամ ճատի(ընձկային կարնկուղանման ներոտրուկտուրայով: տնի շերտերը

դորչ-

մոխրագույնեն, Հումուսի ժորանքներով ամրացված

կիում

են:

հը

'

:

Խման

կան վու կարվու-

Միխա

'

նում ճումուսը 2-ից է, չամինչն 6-84. դեցաժ է Հիմքերով

Քարձր աստիճանը Հագեցած է Հիմբերով: Ռեակցիանչեզոբ է Հողե(ս"լոդղոլացված րում թույլ թթու է, Ճողեկարբոնատային բում՝ բույլ Հիմնային)։ Հումուսի պարունակությունը 4--16կ. է, մի-

ջինը՝ 6--90ց

կալ-

կարչոնատների

նորադոյացումները Շագանակագույն | Չկու Սովորակամ դոր: բար վներնիմասը ավելի բաց գույնի է. քան ներքնինը: կեձիկավորկամ

Շագանա- Բացակա-

կագույն

գորշ

ն

յում է

Ճ-Ի8:Ը '

կնձիկափոշենման

թիքնղափոշեստրուկտուրա: Տորիզոնի ծչետեյալ անցումը աստիճանական է: ժզորու-. ն

նման

10--20

թյունը՝ ից մինչն

ՄոխրաՃՎԻ8-Շ դույն Հողեր

ցկա

95--40

սպիտակաչիկների տեսքով են ն ավլն դ

կամ արչնագույն

գույնի, ավելի ուց է նախորդ Ճորիդոնից, խոշոր պրիզմայաձն սարուկտուրա՝ լյավ արտաճալտված ուղղաձիգ ճեղքերով: գորշ

|

ալիկեիրը

սմ

գով, ոչ պարզորոշ, տարբերվում է մյուսներից: Փոշիացած կամ թքնեփուկաՔիթեղիկավոր, Ճսղվադեպ կնձիկավոր

այլնի Հողմնաճարման |

նյութեր՝ Հարդագույն կամ ավելի բաց գույնի: | Գիպսի նորագոյացումԲնորոշ2 նորագոլա- ննրի ներքնի չերտե-չ սպիտակ իում են քումեերը՝

սմ-

Քաց-մոխրագույն, |կա Հարդգազույնհրան-

ավաղակլոսանման կավեր են ն կավեր, կրաքարերի, մերգելի ն|

են 4Հիմըեծձագեցած րով, որտեղ ՇՋ-ի ն իկք-ի Հետ Հանդիպում Է նան Վո (մինչե 5--.20գը աղուտային Հողերում): Ֆորշ ճողեբում վերին ճորիզոններում ճումուսը Կը, իսկ շագանակագույն Հողերում մինչն 3--ճ0ն է: Ռեակցիանթույլ Հիմնային է կամ չեզոք

էնլեազորշ, փխրուն, (կլոսանման ավազա-չ վերնի Ճճորիզոննեւ կնձիկավոր ստրուկտու- | կավեր ն լյոս, միշտ բում Հումուսը 1--4,5Յը: լոս (ողուռային Հողե- կարբոնատային: ՁդաՀողը քույլ է ճադեցաժ թում՝` պրիլմայանման):| լի չափով գիպս կալ Հճիմքերով,կա Կու Շատ հորագոլացումՀարդագույն Հիմնային Ռեակցիան ենը կահ է (Թիտ ն րարձր) ,

/1

է12

աի...

1.1...

մնան

Խաշը, եայունակություն

ԻԱ

|

Վտ

Կ ԸՍ»Վիաչ.

վարոզայլ Հոոաորե

ո

ԽՀ

ԷԸ

Ց

Հ

յ

:

աթ)

ն

ա

|

|

աքա:

Ճ1ՏՎԻԵՑԹԳԼվ'

է

Քիմբականձատկու: ԴԱԺեր

«ողթուկտուբայով: շը

չե

Հգ

րոն.

ի

ժբն-

Հղոր«քյունը՝ ՀՆ Կարաբա-

ԽՈՐԹաԱ

ւր:

սմ

Գոր

յ

նամ.

|յին բաթ

Ա

Դարչնագույն վառ գույն, գեղդմ Ղ .կարմիմրերի բերիորոր«լեւ գուլ «իթ արքան աճա թարբնր ցանի կափյոմր աձնյան մ. ագույն, ամար, ան«ձարձիեմ, իյուրծգա ռեակջեան թու ձկ աատինանական է | նման Տողաոխդակենըի Հորիքոնում փումի Հումուսթ 8-33 Է ձողմնաճարմանկելն

-կրիկաճոիկագոտ

Ջիւանու»անան Մ

ար

մոն մ ըհկուզաեմո րի համ

վաիո

միկկելութա՞ր

Ֆ

թ- |

ւ

|

աւ

ցումը առտիճանա» կան Վ:

եր

մզորաւքյուլ

11--Ք:

սմ

|

ՍԱՃՒ ՀՈՂԵՐԻ ՀԻՄԽԱԿԱՆ

ՏԻՑԵՐԸ

:խհբի ք. |. քովորելքոռ մախոլխտների ն սոուվամնմ Առաջտղիհն ճՀնեմնական տիպերը: Աոմետական Աիուքյան տարբերել աղերի ։. Հողերի յիպերը էռրոչելերանց չոդորմի նկաբավբել էնբատիկը: ո

կ անսակը/ պլիավոթ Հատկանիչննթիյ բուռ Հեառանական անառկությունը

Քարտելի միյոցսվ Փանեքաինք տողայինցտաիներիշնա ն »րոչէձն պատկանում: Ք1ր, ՔԱ գրանց որ Գաղերիթիպիե Նյութը ն ռարքավորումը: Առյետական ՄխուրյանՀաղայքն բարանը, զվա մոնոլիտարկանձեր նկ. 47), մոնոլիտներ կամՀոզանեմուշենիրվ Հախաապակիբաս, 1121-Ի քյր-անոք լուժույք, այշխատահժային ամի 3.

նրչվայում,

«ողերի դոլություն ուննրոզ գենետիկական դասակարվվան եջ ըեղունված էն ցնաճատման | դառակախգման) «ետելայ իէ միավորնել

իդի

բառ

րանի իչ

այլն լազ. Մի լին, ճմասլոդզոլային,տնածողալյին

չում

ն

լեշ

Էն

Հողի ստիար՝ըստ

արտարոլումէ Պոզառացացման պիոցեսի

հ է

Հետո

Համնիատելով մնա.ատկանիջենրը, որոնբ ընոնն տվյալ ախի Համար, որո»

ըսէ

սյոզգոլա-

ոչլոդղոչ տրոաճայուան աստիճանք- սբինակ, ճմային-թույլ սհաող: լային, կարբոնատալին որոշում նն «ողի մնխանրկակահ Ջարատեսակը Խոազմիմիջոլով (կավավազային,միչակ ավաղակափոյինե այնի հես / մայրբսսկան ւտեուկվը.ոբի վրտ ակբ արտադոլում

թրոչում

մնտրանական աաատկանիչենրի,

միավորում է այն Հողհրի, "րոնը միատեսակ են

ենեթթաի

ԲԵԳՆ.,չ

2-ից

:

իրենը Հողահաչակմանպրոցեսի.ռրինակ,

ւ. ւ ն չ ե օրինակը ճայի անկանզոնը կլինի այսպես` միջակ «լոլաւիյան ւ

ԱՆՔ կապվավաղային յռիպիկ սեյոչ աղ: իտի վի Սուռշադրանքի կատւաբմանկարգը: Աշխասելտ «Համար եյութը սթակալով Է օվգավելով աղյուսակ

ԲՐՅՈԿ ոին

վերաբերի: առաջադրանքի Բացաւորություն

ահարոցն 1 «աղբ (մորինույին փավավակ,լլոգ Էկարն): վետք լ ճաղիլրիվ անվահուփը Մ Ր ոցնել բեռչթագրի եջ' բոտ դաբն երի: սազարդուած բոլոր Հարտկանի

էն

Հողի

տեսակը հնքատիպը,

պարատեթակի (ռավելված

Հազանմեմը կարացրվում '

վես, ինն, Էլրուննան

կված

է

է

1ի

Լ այե

130-ում:

ումումեաաիրումէն «ոտային քարտեղըհ աշխայանաոյին «ղետրի Մեջ

կի

րե անցոււմ,

ինչսյիաի

Հողատիպյհլյեհեն հերո այրվուծ

լիան մոնոլիտ ՀՑ

ա

Հողային գոտիներումն որ ՍովետականՄիության գլխավոր ուսումնասիրվող Հողային Հողային գուռուն են պաաոկանում

դոտին Օրինակ,անտառաքարդադետնային դոնոլիտները:

ներկայացված է Ճողերի ճետելալ տիպերով՝ պողղոլային,

տորֆաճաճճային: ճմակարբոնատային, ճմապողղոլային, ստուգման քարտեվբ Ծրագրավորված

«Հողերի կարնոքագույն տիպերի պրոֆիլի կառուցումբ» թեմայի բառ

մեկ ճիշ» պատասխան) (Ընարեցեք Ո-բ Հռրիդոններն էն նըչում պոդզոլային Հողի

Լ

Որ

Բ.

24. 5.

11.

Ճ0ԴՄԽԴՑՎԸ»

2. Թր թԸ:

ոի ԷԸ:

8, 411421 /ՃԽայգ

Վ.

5.

Ճ2Վ4ՃԼԾԻՇ:

Հորիղոններն

Ո՞ր

Ճո

ՒՃՈՒԾյ-Շ'

Ո՞ր ճորիղոններն են

թ.

գորշ

պրոֆիլում.

1: ն ՄԱՄ

4- ԽԻԽւՀՑ

Ը,

2: ՀոՒՀԼՏՎԸ

նը-

Կ

աղզնու

ռա

ճային

Հողեր ն

պրոֆիլում:

4.

ոարջան

Ճ

Ը

8.

ԽխՀ8ԻՕՇ

ւ

'ԽԵՑ-ՀԸ»

1 ՃՒԹՒԸ'

՝

|

ՆՄՈՒՇՆԵՐԻ

ՀՈՂԱՑԻՆ ԿՏՐՎԱԾՔԻ ՆԿԱՐԱԳՐՈՒՄԸ ԵՎ

ԱՆԱԼԻԶԻ ՀԱՄԱՐ

ՎԵՐՑՆԵԼԸ

նկարագրել «ողային Առաջադրանք.1. Կատարել Հողի կտրվածքը, պրոֆիլը բնույթը ն Հողային Ճորիղոնների

ոա

կամ սարքավորումը: Բաշ, դանակ, տռպրակներ լուժույթ: 84ե-անոց ԷԼԸ1-ի քուղք, պիտակներ,պինցետ,

Նյութը

ն

՛

ու

բնորոշ Համար

են

չուրջ

սմ

լխորուքյան

վրա:

որոլնսվի Հնարավորլինի ճիշտ որոշել ճորիզոնների գույնը ն կողմը թարմացնում են ոչ մեժ վիրջը: կտրվածբի այղ բաճով կամ դանակով: Հողային կտրվածբի նկարագրությունը սկսում են լափելով յուրաքանչյուր Ճորիզոնի«զորությունը ն ամբողջ պրովերին մակերեսը: փիլի խորությունը: Զրոնճամարում են Ճողի Քացի Հորիզոնների «Հղորությունից,նկարագրման ժամա-

տորջաճադ-

աՒ8-ւԸ:

առա-

նկարագրմանննթակա կողմը պետք է դզտնվիարնի դիմաց,

Հողերի պրոֆիլում.

1. 2.

ու

անում կտիվածքր

202 ԻԾ 2: 3` 8. ՈԴԻ՞'

ԽՃ ԷՏԻԸ"

«ՈՂ

7»

ԻԷՇս

Ճր: -ԷՑ

ճմապոդղոլային շում շագանակագույն, սնաճողերի

նշում Ճողերի

հն

ա-

պրոֆիլում. 1, ՃրՒճրի8յէ Ը:

պրոֆիլում.

ի):

Հորիղոններն են

սանձնացնում անաճողերի

Ավելի Բալատարությունառաջադրանքի վերաբեր: ժանիամասն ծանոթանալ «ճոդային կտրվածքների ճետ: Հոէ տալիս. «ճողայբնճորիզոնների զային կոլվածքը ցույց ն դիրջր ճղորությունը, մորֆոլոդիականայլ ճատկանիշների բնույնըո Դա ճնարավորություն է տալիս որոչշնլ Ճճողիտիպրո ննքատիպը ն տեսակը Որպեսղի որոշել Ճողի տարատեռակությունը, ինչպես նան բնութագրել նրա մի շարք ֆիզիկական-մեխանիկական քիմիական Հատկությունները,Հոկտրվածքից վերցնում հն առանձին (լուրաքանչյուր ղավին ց) կամ խառը (որոշակի խորությունից) Ճողանմուջճոիիզոնի հիոնցովկատարումեն մի շարք անալիզներ: Այդ Ա7Մ7 չոդրսնջը կատարում են ամառային ուսումնական պրակտիկայի մամանակ: սմ երկաԼնոսջադրանքի կատարմանկարգը: 1720--150 ն սմ 60--80 լայնությամբ ուղղանկյան ձնով որոըոսթյամբ չում են Հողային կտրվածքի տեղը: Դա պետք է տիպիկ լինի փվյալ տեղամասիճամար, ճանապարճներից առվակներիցը Հեսու, դաչտի միջին մասում, ամբողջ տեղանքի ոելիեֆի

Իո աստ

նակ նշում են մորֆոլոլիական բոլոր բնորոշՃատկանիշները՝ ստրուկտատւրանյնոդուլնը, կառուցվածքը, կազմությունը, ն րադոլացումները ԱԸՇԼԻցհոլը: պարփակումները, Ստորն բերված է Հողային կտրվածքի նկարագրման մի

օրինակ: եկարագրմանժամանակը՝

17 2 դաշտ

(կարաոֆիլ):

Ճլ (0--24)--

2.8.1923

թ.

.

մուգ-ժոխրագույն,

ըստ

գույնի միատարր,

միջին կնձիկավոր

ոչ

փուխը միատարրստրուկտուրային,

վրա եչում

Հորիզոնի

չկան, ճետնյալ նորադոյացումներ կազմության, է, չի եռում: ցայտուն

անցումը արտաճայտված ծրանսպիտակավուն Ճշ (24--90)--բաց մոխրադույն՝ ճետերաղՃորիփլրուն կավավազային, դով,անստրուկտուր,

լեղվակներով, ղոնի անցումը ոչ եռում։ չի սպիտակավուն լեզվակնեՃչթ (30--40)-- դեղին-գորչ՝ ն խճերի կույտերի մանը պարփարով, միջչին.ամրության, խոր ցայտուն,ճժորանքների

Հետնյալ Հորիզոնի անցումը Հկումներով, կավավազային, է, չի եռում: աստիճանական թ

(40--80)--

դեղնագորչ,

թույլ ճեղքավորված,

գույնի միատարը,

ըստ

երկաթի նորադոյացումները՝

ամուր,

տեսակը Տիպը»հնքատիպը,

ն

եսակլՐ տարատեսազը

Հող՝ Ռիջակ պոդզոլային, կավավազային

բերվածքով: ավազային

ճամար Հողը մանրամասն ճետաղզոտելու

ան-

ճմային/

նժուշը կաղմում

են

Հատուկ Ճորա-

գ

ըստ մի ջանի ՖՆժուշներից՝

քաշով Ճողա-

բերրիության

ավելի լրի կառուցվածքիդաշտի խայտարբղետությունը յուրաքանչյուր արտաճայտնլուճամար, Մեկ զանգվածում հն 5-ական նմուշ, որոնք Հետագայում Հեկտարից վերցնում տեղավորումեն կամ են ն խառնում: ծողանմուշը միացնում մեջ զամ փաքաքում ամուր խիտ կտորից կարված տոպրակի նն պիտակ, «րի թղթով: ծուրաքանչյուր նմուշի կպցնում նե

:66

ջցալցալվածստրուկտուրայով

Ճճողանմուշները վերցըբաժակի ճետ ն այնուեծլուց Հա«ետն ուղարկում ծրագրով նախատեսված անալիզների ԲԵՄ

անմիչաւլնեսկշոում

ետո

են

մալո

Մ, Ֆիլատովիմեթոդով որոշել Հողի մեխանիկապայմաններում: Ա Ռրոլելովի մեխանիկականկազմը դաշտային չսզայմաններում: նիութըն սարքավորումը:1 մմ տրամադիծունեցող անցքերով մաղով կ 100 վափացլաններն 5 ու 30 մլ ոլի-

|,

Մ.

(արորատոր

մլշանոր ա ժպանմու, վազած Ն ԱԱ Հողանմուշները ԳԱԱ ,

նմուշ (նեկրասովի ստրուկտուրայով

300--400 տիչ»): Քայքայված ուռրուկտուրայով

կԱ Ց. Սովորաբար այս ձեվՀողանմուշը

մարյա բոլորի անալիզները կատարելու ճամար

Բրյո

ջրասառցային

Խոնավունակություն)

ւ

մաղզուխ

կաի վամբ

Ճողային ՃՀորիզոնից: վերցնում են յուրաքանչյուր կազմու ն մեխանիկական անալիզների Հողի քիմիական վարելաշերտից (քայքայված Համար իյունը որոշելու են խառը միջին նմուչը' Հողի մի վերցնում ստրուկտուրայից) Փատվություններ, (ծավալային կիո, ֆիզիկական բարը են չքայորոշելուՀամար վերցնում քայված

մանրացնում

ՀՈՂԻ ՄԵԽԱՆԻԿԱԿԱՆ ԿԱԶՄԻ ՈՐՈՇԵԼԸ

բավականին (80--100)--դեղին-գորշ, կավավազային: կուլտավորված ստրուկտուր, Շ

բծերի

աստիճա-

Հետնյալ Ճճորիզոնիանցումը սլարփակումներով,

նական է, չի ծռում:

ամուր,

դաշտի ճամարը, ինչ կուլտուրայով է ղզբաղեցբաժ, սրոնդից է վերցրած նմուշը, ճողային ճորիզոնի խոբությունըն ճողը վերցնելու ամիս-ամսաթիվը: ճողային նմուշը լցնում են թղթի թերարորատորիայում ն չորսոցնում խի փլու, կոչտերը քեթնակի ետո Չորանալուց մինչն օդաչորային վիճակին ասնելը: անցքն ն մմ-անոց մանրացնում մաղում են հովը հն

(17 ժոժոաք (7

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Հողի մ1խանիկականկազմը դա նրա մեջ զոնվող տարբեր չափերի փասնիկներիճարաբերականպարունակությունը կամ ավազի ու կավի Հարարծրություննէ, Ըստ մեժության Հողի բոլոր բաժանվում են լորս ճիմնական խմբի (մասմասնիկները նիկներիտրամագիծը մմ-ով) քարեր (3-ից բարձր), ավաղ (3-ից մինչն 0,08), փոշի (0,05-ից սրակաս, մինչն 0,001) ն տիղմ կամ կավ (0,001-ից պակաս) 0,01 մմ-ից մճժ մեխանիկական մասնիկները ընդճանուր Ճասկացությամբ մտնում են ֆիղիկական ավաղ, իսկ 0,01-ից փոջրը՝ վավ ֆիզիկական խմբի մեջ: Այս երկու խմբերի մասնիկների Հարաբերությունը որոշում է Հողի մեխանիկական կազմը: Ավաղի կավի պարունակությունից կախվաժ, ըստ մեխանիկականկազմի բոլոր Ճողերը բաժանվում էն ավաղային ն կավային, ավազակավայինն կավավազային (թեթե, ու

միջակ ն ծանը):Գյուղատնտեսականսլրակտիկալյում ավաղային հ ավազակավային ճողերի ճամարվում են թեթն Ճողեր, կավավազային ճողերը՝ միջակ, իսկ կավային ծանը: Մեխանիկականկազմը Ճողի շա կարնոր ագրոնուիական բնութագիրն է: Հողային մասնիկների Հարաբերությունից մեծ չափով կախված են ճողի ջրային, օդային, չերմային ն սննդային ոնժիմները։ Օ։ՕՄեխանիկական կազմը գիտենալը օգնում է ճիշտ կիրառել Հողի մշակության եղանակները: ճիշտ տեղաբաշխել պարարտանյութերը ն գյուդաշտերում

Աղյուսակ Ս

Հողի ժավալի արկի

ետ

4,7 ար

մ

ա

):

Հողի ծավալի Հաաա

,

| կավի

39,6

1,5

79,4 73, (2.9

|

29.3

22,7

0,285

8,1

0:55

ՒՄ

44,4

առկու

,

,

»ողի ծավալը (մլ-ով) գլանի մեջ՝ 30 րուլնից Հետո, Ց) Ճճողի ժավալայինաճը (մլ-ով), 4) կավի տոկոսը: ս ռ,

ուսա

ճուցանիջներ հողի մեխանիկականկավմի որոշման համար

ՋԱՆԱԼ

ու

խառնում

|

Հալիտոկար

սվաղի, մասնիկների՝ Ճճողային

ո

|

3.15

ղատնտեսական կուլտուրաները: Մ. Մ. Ֆիլրասովվի մեթոդը ճնարավորություն է տալիս առավել մատչելի միջոցներով լաբորատորիայում սաշճմանել

փոշու կավի, «Հիմնական խմբերի թիվը, իսկ այնուճետն դրանց ճարաբերության միջոցով որոշել ողի մեխանիկական կազմը: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: նախապեսընտրած ն նախապատրաստած նմուշի մեջ (1 մմ անցքեր ունեցող մաղով մաղած) Լաբորատոր պայմաններում որոշում են ֆիզիո ազան ավազի կավի պարունակությունը: կ 12 վ Ը ր շ ել ճամար 50 մլ-անոց չավփագլանի են մեջ լցնում ճող այնպես, որ թեթնակի արվածներով 5 մլ ծավալ: Այնուճեւոն գլանի մեջ խտացնելով այն ունենա են նջ եկ լցնում մլ չուր մլ 1 ն ՇՅՇյշ-ի լուծույթ (մառնիկների կոատգուլացմանճամար): են, լավ Գլանի մեջ լցրած ամբողջ մասսան ավելացնում են ջուր՝՝ մինչն 50 մլ նշագիծը ն 30 րուլե թողնում են պարզվելու ճամար: նստվածքտալուց Ճեւտո քանոնը դնելով չավագլանի վերեի նշագծի վրա որոշում են Ճողի ձաճր: Սավալի սսճր ճաշվում են 1 սմ ճողի Ճաշվով ծասխալի (այսինքն՝չափվող աճի մեծությունը բաժանում են 5-ի վրա, որովճետն որոշելու Համար վերցված է 5 սմ" չող): չողի ծավալային աճման միջոցով որոշում են ֆիղիկական կավի տոկոսային ճարաբերությունը Ճողի մեջ (օգտվելով 2-րդ աղյուսակից դրանցում նեն ճետնյալ կարՍտացված արդյունքները դով. 1) կավը տրոշելու ճամար վերցրած ճողի ծավալը, 2)

Հովի մեջ կավի պարունակությանորոշման աղյուսակ

`

ա

ի

ջ

ւ

յ

Հողի մմ սլարունակվող , ողի

՛

դաղ

վավ

1-3մառ

հո :

-

Հ.

արի

ԱՆՉ

կավավաային աի

.-

"

տարատեսակությունը

կավավազային թեքե

.

Աագանավային

:

:

Հողի մեջ հղած վա ղի պա րբունակո ւթյուն ը որոշում նն 100 մլ տարողությամբ չափագլանով,Դրա մեջ լցնում ձն նույն Հողը, որի մեջ եղած կավի պարունակությունը որոշել ձն, Հողը խտացնելովծավալը Հասցվել է 10 մլ-ի, Այնուճնտնլցնում են մինչն 100 մլ չուր, են լավ խառնում ա

անա

անաաաաաա

Ն

լՀողի ժավալի ամի ավելացումըՀաշվվում է Հողի

կով վերցրած յուրաքանչյուր խորանարդ

սանտիմետրի ճամար: լեց

90 վայրկլան՝ նստվածք ապակյա ձողիկով ն թողնում ճամար: Այդ ժամանակում ավաղի մասնիկները (ավելի լու հ կավի նատում են զլանի Հատակին, իսկ փոշու խոշորները) մասնիկները (տիղմ) են ջրի մեջ կախնում վիճակում: 90 ված տա-

Հետո

վայրկյանից թամիում են: ջուրը տոր զող-

վրա Մնացած նատվածքի են լցնում նորից մինչն

ջուր

նշագիծր

նուՀետն

ն

այ-

պրոցեսը

ալդ

նորից կրկնում

նույն

են

ությամթ Հաջորդական

Ջրի ավելացնելը, խառնե

նելը

վայրկյանի

ընթացքում նատվածք

յ

ն չրի դաառաջանալը տարկումը կրկնում են

այքան ժամանակ, մինՀերթական ջուրր չե

սլարզեցումից

Հետո

ԲԻՑ

դառնումչ

Ն անցին, ւ

լ.

/

լը։

,

ի միլ-

ավա

Քոր

ո

'

Ճայվելով 104ն

մետրը է

ի"-

երամեւյաւր չու

մե

6--կավ: կավավազչ ծանր

մլ) լմանալ ըանարուց (/Ս սը Հողի մեջ (1

Փոշու

ն

նատվածքտալուց

զը

/0040.իյ:

Օգովելով 3-րդ աղյուսակից, որոջում

ական

առնելով լ

ճա շ

կաղմը, լաղմը

Ճճարաբերու-

կո

կարգով ճողի մեխանի -

որոշել արտադրական

անճրաժեչտ է լինում

Օգտագործումեն նպատակներով:

մեխանի-

Հողի

են

ն

ավա

Սյունը: պալմաններումշտապ Դաշտային

կական կազմը

Ճանելով

ավազի տոկոսների գումարը

մե-

պատրաստելու

լար

Թոգր

մեքոդով «ողի մեխանիկականկազմի ար պատրաստելու

բավակակալավճիշտ ցուցանիշներ ստանալու ճամար ողը պետք1 ճառուն լինի որովճետն գերխոնավ ն չափից ավելի վորի

շողերից բավարար արդյունք չի ստացվում:

Հողի նմուշը, որից Ճեռացրել այե, Քեթնակի թրջում

են

են

քարերը, արմատները

ջրով, տրոբում,

ձեոջիափերով պատրաստում

են

ն

այնուճեւտն

վկ

Այս դեպքումկավալար:

մինչն 2մմ 2Հաստու4ովերիքշատ լավ լար է ստացվում՝ 3 սմ է որում՝ ինդ այն կարող տրամագծով թյամբ, ծովել.ն րյան կազմել, Միջակկավավաղաճողերից ճատ րար ավելի 3--4 մմ, ծռելու փորձանելուդեպքումվրան ( ստացվում՝ ճաքնրեն առաջանում: Թերի կավավաղզաճողերից դժվարու'

քլյամբ

ճաստ

ու

ոչ

կալուն

:

է պատրաստվում:

լուր

:

ԷՐ

՛

Ավալայինն ավազակավայինՀողերիցսովորաբար լար չի ՄՈՍ ատացվում (նկ. 48) :

|

|

ն:

ցուցանիշները. 3--թեթն տնյալ

42--ավազակավ, 8կավավազ, 4--միչջակ կավավաղ, 1--ավազ,

ն

:

ավաղ:

Ստացված արդյունքարան Ի.մեխանիկական. զազմի ները դրանջում ստելու

ատաքվաժկավի

են

«Ե-

կարգով:1)ավաՀամար

որոշելու

վերցրած Ճողի ծավալը ծավալը 2) (Ն), ւոոկոՀետո, 3) ավազի

Հողի

մլ--1040սվաղի): ճւսնասգար"ով փորձնական տոկոսը Հաշվում են

)

լ

'

նույնիսկ ափերի մեջ ճողի չոր կոշտերը տրորելով կարելի 4 որոշել, թե այլն որ տեսակին է պատկանում: Այսպես, կավով Ճճարուստ(ծանը

ն

միջակ՛կավավաղաչողհրը) Ճողերը

ափերի մեջ,), ավազա ին ն ավա Համարյա փոշիանում գ զ /Ը կավային տեսակներիցպՎղացվումէ ավաղիպարունակուեն

ւս-

ն

քյուն,

որը

՛

ն աչթեթնակի քերծում է մաշկը:չի փոշիանում քն

թն

քով նկատելի է (աղ. 4):

|

:

--

Հ

Ը

Հ

-

:Հ|

Ձ

Է

'-

--

"ք

-"

: -

,

Է)

Յ

ատ Ֆ.:

անն.

Հ

`

-

Էյ

Ց:

-

Տ|Ք|Տ.: ԱՑ

Է

ՀՏ

Ի

ԷՉ

ՀՏ

ՅՀ

`

մ 9.

..Է

'

մ.

Հ

Գ

ՀՏՏ.

ՀՎ.

|

`Հ

4.

-

.:

Ձ.

"ց

- `, ւ, Հակ ::Հ-

4:51

Էր

|

՞

ՔՀ

ՂՁ

.Վ.

Է

Հմ

ԷՉ:

|25| Ե,

ա

"Է

-

՞

-

:

Հ

ՏՅՆՏ ԱՒ- 3. Է ՀՀՀ 132 `3ՅՐ ՀՅ

ՀՀՏ -2Հ ՔՀ Տ 5

ւ

"`

ԷՉ

Տ |.

|

Ջորւ

:Աղ

ՄՀ

ՖԻ ՆՀ.

Հ

'

-Հ

`

Շ

`

-

ՅՏՀ

: էլ Տ

:

ա.

փուր,

Հ

ՀԶ

«արբ,

`

Ն»

-

Տ

ՅՅՀ՞Հ

ՏՅ

-

`

Է

ՀՏ 8 "` ՀՅ

Տ

Յ

-՞ Հ"

Ի:

Հ--ծ

չի

խէ լ Պ

՝

է.

Հողղի

տեսակը: տ

ավազի Համապատասխան ճարաբերությունը Հողի առավել տարածված

առ.

տեսակների Համար:

ԷՀ

Ավա

ավանը յի

ջամ ԲԵքնավ-

«

Ըն)

"ավ լ

(ե)

ւ

:

ավազային Հ.Միջակկավ-

տիպը:

րեւ

ր

1.

Հողի տարատեսակը:

չժովի

նշենք Ֆեվիկականկավի

ն

:

թատիպը:

4.

Հոզի ֆազան:

ավազային զայ

Սանըկավ-

ավազային 50

ն Դավայի

ն

ՈՐՈՇԵԼԸ

Առաջադրանք:Որոշել Հողի տեսակարարկշիոր:

`

ՊՀ

.

Ֆ

Հ

`

ԹԻ

Լ:

կոտրՀոլի մԼչ,

1.

«ա:

Ֆյութըն սարքավորումը: Հողանմուշ,100 մլ-անոց չափագլան, ճախճապակն Ձաս, բաժակն եր՝ Ճողըչորացնելու ճամար, տաքացնող

Հ

-

-

ե

0,01 0,05 5. 0,1 .

ՀՈՂԻ ՏԵՍԱԿԱՐԱՐ ԿՇՌԻ

Հ

-.

ԱՆՐ" Ավավի կավի

ՀԺՀ -

Պ

կավի

0,001

4.

.

,

5.

ՅՀՅՅ ՅՅ

1.

Հ

Տ

գ

«Հ՝ռ

ՅԵՏ

։

Հ-

Հպ թ

|

:- Է

-.Շ

ՅՀՀԵ ՀՀ Հ:ՀՏ

«ՑՋ.. ՀՅ

-

ՀՀ

Ցա

-

ՀՏ

`

ւէ.

դ.

`

-՛

Ցես

դրանք բաժանում է ֆիզիկական կավի ն Փեզիկական ավազի:

լ ինչն բնուքագրում Հոգի մեխանիկական կա մր'

7.

Հ

Ի

Է

՞ -Ձ Հ ՞-Ջ՞«

ՀՋ

-

Հ

-

-

,

պՏ

Հ

|

Տ

3`

-Կ

-

`

ա

Ճ

Հ

-

ձ.

է

սաճ-

մանի,որի

փանակբՀողի մել կավի «արարձրական ցանա թ ողի մեչ:

Ավա

-

Մասնիկներիչափի

աիհարերտկտ Հարարնրավան

աղ

մ.

բ

111.

Ավե:

,

մ.

Հ

Տ

-

-

`

Է,

-. --

Է

ՀՏ.

աար

Տ|2

ՀՈՏ

ՀՎ: --

Գ

ՈՏ

Հ.

Լ

Հ

-

:

էլ

`

Հ

ՀՁ

`

Տ

5--.

Հ

Տ.Տ -

,

Հ

ո

ք

Հ ՆՀ

-

:

լ

ի՞նչ է նշանակում Հողի մեխանիկականկազմ: 1. Տարբեր լափի մառնիկների Հարաբերական քանակը Հողի

1.

Ճ

ւ:

ԷՅ»

թա

| `

Բ)

:

1: Է

Ց

Հ.

ռ

-

ՄԿՏՊ `-

աՀ

քարտ

(Էնարեիմեկ նիշտպուտասխան) '

Է`

էԷԹՒՈՈԹԻԻ:

՝ 18Տ 3 Հ Է `

ՅՏՀԱՀՀ

--

-.

ՀՎՃՏՖ.

:

-

Գ

ստուգման

:

«Տ

«ՀՏ

Հ

-

Է,

.Զ

Հ

Տ

.

`:

-

-

ՅՀ

Հ`

Հ

«Հողի մեխանիկականկապմը» թեւմա:ին վերաբերող ծրագրված

`

«Հ

ւ

Բ

Ց

ՀԵ

ՀՀ

8 ւ

3. ւՀ

Հ.

|:

-

Յ

-

Յ

ծ:

"8

ռ

`

Տ:

Հ

Հ

Է

ՀՀ-

ւ

Հ

:

-

Գ Պ

Տ

Տ

է)

«Յ-

Հ.

:

ա

Հ

Զ

արյունս

|

-

|

լորացվան

պաճարան, ջուրը

հեռացնելու տարողություններ, թորաժ

տեխնոթիմիական կշեռթներ՝ մանր

կշռաթարծրով:

Ուացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Հողը բաղկացաժ է երեք ֆազից՝ ամուր (նրա օրգանական ն Ճանքավին մասը),ճեղուկ(Տողի ն Խոնավություն) դաղզանման (ճոդային օդ): Հողի տնսակարարկշիռը դա 1սմ3 Ճճողիամուր ֆաղի կշիոն է (գ): Հողի տեսավարա ոի մեծություն տարբե տաարԻնը տիպի ն տարբեր տեսակիՃճողերի ճամարՏեսակարար ն կշոի ցուցանիշի տատանումները կապված են ճողի ամուր ֆաղի ժնջ զարունակված օրգանական ու ՀանքայինՄասերք տարինը տարարերությունից: Հողերի տեսակարարկշռի մի`

,

'

չըն ցուչանիշները բավականին կայուն են. տորֆայինը՝ 1,9, սնաճողայինը՝ 235, ճմապոդղոլային կավավազայինը՝2,5. 3,608: մապոդզոլային ավազակավայինը՝ Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Տնաակարար կշիոը որոշելու ճամար օդտաղզործում են ճողանմուշներ, որոնք չորացնում են մինչն օդաչորային վիճակը ն մաղում նն 1 մմ անցքեր ունեցող մաղով: Տեսակարարկշիոր որոշում են պիկնոմետրիկական եղանակով, ճողի կշոամասի ծավալը սատ100

մլ սրվակի (կոլբայի) մեջ մբնչն նշագիծը լցնում

են

սեն

'

'

ու

Չք-ը Խոնավության թ» (8. 100): (100-Ի-4վչգրտսվլուպիմլ են ճաշվում բանաձնով՝ տիաւսկարարվշիոր չետեյալ ւ"Հողի .

:

8,(4:8--Ը),

որտեղ

կշիոն է, թ--տնսակարար

Պողի կշովածքն է, Ճ--պիկնոմետրի կշիոն 4 ջաջարձակ ( ոմ, -պիկնոմնարը կշիոն է ջրով ն ճողով: չոր

ՀՈՂԻ ԾԱՎԱԼԱՑԻՆ ԿՇՌԻ

ՈՐՈՇԵԼԸ

Լտաջադրանք:ՌՈրոչելՀողի ծավալային կշիոր:

վուն ԲԻ

ա

Անա

Հողիխոնավությունըորոշելու Համար, չորացման պաճարան:

հանգա

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Այս ջբովիոնքլկատարվում է ամառային ուսումնական ւրակտիառա-

նախօրոք հուսցրած (օդը ճեռացնելուճամար) մինչն րակի ջերմաստիճանը Ճճովացրածջուր, այնուճետն կշռում եհ տեխնոքիմիական կշեռքներով: Հետո դատարկում են մուավորապես ջրի ծավալի կեր: Հողի նմուշից Հախճապակն քասով վերցնում են մեկ կշուսմաս (10գ) ն լցնում ջրով սրվակի մեջ։ Այն թասը, որից դատարկել են ճողը, կշռում են երկանդամ, որալեսզիճիշտ որոշեն սրվակի մեջ լցրած րորդ Հողի կշիոր: Հողանմուչից երկրորդ կշոամասը վերցնում են ճիգրոսկուլիկ խոնավությունը որոշելու Համար:ծիգրոսկուլիկ խոնավության ստացված ցուցանիշը ճաշվի են առնում չոր Ճճողի բացարձակքաշր Ճաշվելու ժամանակ: սարքի վրա սրվակի մեջ կես ժամ եռացնում Տաքացնող են Ճճողով ջուրը, որպեսզի Ճողի մեջ եղած «օդը ճեռանոաւ: Սրվակի բկամասը ծածկում են ձաղգարով ն Պետնում են, որոլեսզի այն դուրս չցայտի' չրով չափասրվակը Ճճովացնում են Դրանիցճետո Ճողով մինչն սենյակի չերմաստիճանը, մինչե չափանիշը լցնում են հռացրած ջուր, լավ չորացնում են ն կշռում: կշռվածքը չորացնելուց Ճճետո (որի Ճճիգրոսկուլիկխոնավությունը որոշվել է) ըստ ճամամասնության մինչն «աստատուն քաշի Ճճասնելը(կշովածքի քաշը՝ 100 0, իսկ գոլորշի«աշվում են ճխիգրոսկուլիկ ոցած խոնավությունը Ճ0), խոնավության տովոսը, ալհուճետն բացարձակչոր Հողի քաշը (4) որոշում են ճետնյալ բանաձեով. ն

ք

կայի մամանակ: ջրոյքույված կազմությամբ

սմ3

Հողի կշիոր կոչվում է

ժավարային կչիու Հողի ծավալային կշիոր նրա ֆիզիկական ճւստկությունՍ.ներիինուքադրի է կարնոր ցուցանիշ: մեջ ճասմարվում սաճմաննեէ փոխվում կջիոր 1-ից վալալին մինչն 1,8-ի բում Ոիջանձողի մեջ շատ է Հումուսը ն լավ է ստրուկտուիան, այեցակ ծավալային կշիոր փոքր է: Հողի ծավալային կլիոի խիստ փոփոխվում| մշակության ճնտնանքով: Փըխինքրաժձողեիը, որպես կանոն, ունեն ավելի փոքր տնսակարոր կիո, քան ամուր, չմշակված ճողերը: նեեկրասովի ճորատիչը իրենից նեծրկույացնում է մետաղյա դյան, սրի երկու կողմերն էլ բաց են ն որի մեջ դնում են երկու ՃանովիկափարիչներովՀատուկ բաժակներ: Գլանի

վերնեիմասում ոլտուտակելով ամրացնում են ձող՝ բռնակով, հրի վիա կակ կշումներ ն որով ճնարավոր է լինում որոշել եմուչբ վերցնելու խորությունը: կատարմանկարգը: Կշռում են դատարկ Առաջադրանքի փամվուշտները՝ կափարիչներով: Հատուկ տետրի մեջ գրում հն

դրանց ճամարը ն կշիոր, որից Ճետո գնում են դաշտ՝ նմուշ վելյննլու Համար: մտցնում են Հողի մեջ խիստ ուղղառայաց: Հորատիչը Հոզիդ չճանելով, նրա շուրջը քանդում են, ն Հողը ներքնի մասից կտրում են դանակով: Այնուճնետնզգուշորեն Հորաճետ տիչը ողի հեն, պտտեցնում են Միասին անում

բոնակը, եերքնից փամփուշտի ճողը Ճավասարհցնում են դաՀանում նակով ն ծածկում կափարիչով Այնուճետե բաժակը են գլանի միջից, վերնից ծածկում կափարիչովն դնում արկղի մեջ: Յուրաքանչյուր ճողակտորիը վերցնում են Յ--տ9: ոչ պակաս ձողի նմուշ: կաբորատորիաբերաժ բաժակները դրսից լավ մաքրում են չոր շորով ն կշռում: Աշռելուց Հետո բաժակի մեջ եղած Հողից վերցնում են 20--25 գ նմուշ, լցնում այլ բաժակների մեջ 'ճողի խոնավությունը որոշհլու ճամար (էջ 176): ՁՉորաչովացնում են էքսիկատորի մեջ, կշռում ն ցածբաժակները անձրաժեշտ Ճճաշվումները: կատարում ւՔրոշում ն գրում են բաժակի ծավալը, որի մեջ լցրել են Մ-չԱչշի, որտեղ Մ-ն դաշտից վերցրւսծ ողի նմուշը, ո--8,14, Լ--րաժակի շառավիղն "բաժակի:ծավալն է (Կ), չ (սմ), կ--բաժակի բարձրությունն է (սմ): Ծավալային կշիռր որոշում են Հետնլալ բանաձնով. զ--ՑՄ, որտեղ Ա--ծավալային կշիոն է, 8--փամվփուշտի մեջ ծղած չոր ճողի բացարձակ կշիռն է, Մ--փամփուշտի ծավալն է (սմ

ՀՈՂԻ ԽՈՆԱՎՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇԵԼԸ

Ռրոչհլ վարելաշերտիխոնավությունը: Առաջադրանք. խոնավությունը, պաշարները 22 Հաշվել 2"ղի մարգաննոտի ւդ մեջ ալլումինն ար Բաթ եր նմուշը վերընելու լ.

տոննա-

`

ո

"

սյա

ոփ

ճորատիչլ, բաժակներ կափարիչներով, տեխնիկականկշեռքներ մանր կշռաբարերով, "Թիակներ, թերմոստատ ն էքսիկատոր: ւ ւ '

առաջադրանքի վերաբերյալ:Հողի խոԲացատրություն վարելաշերտի որոշակի խորության

որոշում են ավությունը

որոնցից օգտվում վրա: Այն մեթոդները,

Հողի խոնավուբավականին տարբեր են թե՛ կան թե՛ ստացված արդյունքների ճշտուտարման բարդության են

Թյունը որոշելու ճամար,

որը բարդ ապարատուքյանտեսակետից: Ամենամատչելին, րահ մաս քավորում չի պաճանջում, ճամարվում է Հողը չո-

են

Ռրոշելով Հողի խոնավությունըտոկոսներով, կատարում են ճաշվարկներ, որոնք Հնարավորություն տալիս «ողի

կապել խոնավությունը պարունակած վարծլաչերտի Հետ:

տվյալ

Գողում աճեցվող բույսերի պածանյների կարգը: Հողի նմուշը վերցըԱսաջադրանքիկատարման հում նն ղաշտում՝ տրված խորությունից: Վերցրած նմուշները տեղում անմիջապես խառնում են ե լառնուրդից «ենց դաշտում Չ0--Չ25 գ քաշով նմուշները ալդ յկնում էն ալյումինե բաժակների մեջ, Բաժակները՝կափաըիչների ճետ պետք է նախօրոք Մաքրել ն կշռել մինչե 0,01 զ-ի ճշտությամբ: (աբորատորիաբերած բաժակներով նմուշհնրը կշոում են ն չորացնում Թերմոստատիմեջ՝ 1056 8 ջերփությանտակ, 6 ժամ: ՉԶորացնելուցՃետո բաժակները՝ կափարիչինըըճնտ միասին Հովացնում են էքսիկատորում 1

կշսում

Հողի խոնավությունը որոչում Հողի Ն-(824100): Ե, որտեղ

են

Հետելալ

բանաձնով-

խոնավություննէ (5 )» ե--անալիզի լա«դոլորշիացող խոնավության քաշն է (գ), է «ողի կշիոն ամար վերլրած (Գ): ՌիպեսվիՀողի խոնավության տոկոսային պարունակուվարհլաշերտիխոնավությանպաշարների Ճեւո, քյունը կապել ոիոչում հհ | «եկտարվարծլաչերտիճողի ծավալը: Հաշվում 1 այսոլես,Մ- Կի, որտեղ Մ--վարելաշնրտի Ճողի ծավալն (, Վ--1 ճեկտարի մակերեսն է, ի--վարելաշնրտի խորու2000 մ3: քյունն էչ, 0իինակ, Մ-10000 մ2»40,մ-" Ռրպ

ծագի ոո փարոլաշորտի խու ան նյան շերտի ճողիբացարձակ մորկավոր է իմանալ |

«

չոր

այդ

քաշը

չոր ճողի խոնավությունը:1 ճեկտար Ճողի բացարձակ քաշը ճավասարէ 20 սմ խորության վրա 1 «նկտար մակերեսի Հեղի ժավալը բազմապատկած հրա ծավալային կշոով, կափ թ -«ՄՏՀմ, որտեղ Ք-ն 1 ճերտար չոր Հողի քաշն է, Վ--Ճողի «եկտար ողի ծւսվալն է: ժավալային մշիոր, Մ--1 մ3»41,16-2320 Օրինակ, Ք-2000 Այդ ծավալում խոնավության քանակը կիմանանք, եթճ չոր ճողի ստացված քաշը բուղմավպատկենք ճողի խոնավու-

ն

տ.

քլամբ (ե), /

Ք

2:

տոկոսը:

--

Տ6

կամ Ք ձրի

-Ք»«ԱՄ,

որտեղ Քղ--

"լիՔոչք,

--Պողի

Հողի խոնավուխոնավությա

են

Հողիորոշակի այսպես.

ծավալում խոնավությանքանակը Ճաշվում

ք...232025.6-617.1 :

Կէ

Խոնավության են

ճետնեյալձեի մեջ

(էչ 129):

(եալ "Խքլախոաղաո| վնեսշ

մէոժ

Հ

ՇՎ

Ե) դուիայոգ ը

Հաղ գոնավնայա

-

'-

ռ

|

"2

մ

Ը: ՖԻ

Է

ս,

Հարս

«աղքախողվի4կ ՆՍ

ւ

-

:-

զ

ԳԱՀ-ԵԻ-ԻՐՐ-

|

Տ

մչոժ.

"Դոլ

վայլ

-

--

ե

Ջ

տի տ

3:

լ(ո)

Պոմ

Հ

վեչ

Յ

մոբ :

Ճ

մմոր»ջ փկոթո,ժ

՛

կ

Ձ.

ՈԹ

ՓԿԻ--------

ոջ

-

Հողյոսոււ:

Տ

րար

Ջ յ

«տկղ» լ -

ԾԱ"

Աա ա ,

Հ

՛

ո Տ

5.Տ

ճմքոի ԷՏ մարզ

այգոյի

|

.

Վ

ի

ԻՍ

| 6

:

Հ Է

մմորոչ

Է:

ՀՏ

Ր

(կա-

լ »

`

Էի

5ՀՀ -

ւ

մ

՞-

ՎԱՐԵԼԱՇԵՐՑԻ ԿԱԶՄՈՒԹՅԱՆ ՈՐՈՇԵԼԸ

'

|

մավի վեյմոփոդ զ վկտքում կժոտոլ,

------Ի-

Բույսերի

ու

(րո ցար ցոամադ Մոգ Ա

մմոի| աղյդքմյի մոռրգ

Հ

Տ

փոր

մաոու

`

է մաղական

ջուրը

մ. :5

Հ.ՅՀ՝

անասնա

Այսպիսով,20 սմ թորության վրա 1 ճեկտար մակերեսի վարելաշներտիՃողի 26.6 նը խոնավության դեպքում պարունակվում է 612, 1 տ ջուր, որը կճամաղպատասխանի 61,2 մմ ջրի սյան (1 ճեկտ. մակերեռի վրա 1 մմ Ճաստությամբ չրի շերտը 1000 մշ է, կազմում է 10 մ3 ծավալ կամ 10 տ): որոշման ն ճողի մեջ եղած խոնավության պաշարներիճաշվարկման վերաբերյալ բոլոր տվյալները դրում

`

-

Առաջադրանք:Վազշրոք ատաքվաժ տվյալեերի միջոցով ճաշվել Հողի Ընդճանուր ժակոտկենությունը, լխոնավունակուքյուր ն վարկլաչերտի վազմությունը(ճողում եղաժ պինդ, ճեղուկ, գազանմանֆաղի ճարաբերության միջոցով): նյութը ն սարքավորումը: Տվյալներ ժավալային ն տեսակարար կչոխ, վերաբերյալ(էջ 123--126), Հողի խոնավության որոշման

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ:

պյլանքի ճիմնական դորժոններն են լույոր, սնունդը, ջչերմուտլունը, խոնավությունը ն օդր։ Հողում հղաժ խոնավությունն օդը պայմանավորում են ճողի չրային ն օդային ռեժի մները: Հողիջրային ն օդային ռեժիմները կարոավորելու Ճամար անճրաժեշտ է պատկերացնել ճողի պինդ մասի, ֆրի ե 2դի Հարաբերությունը,այսինքն՝ ճողի երեք ֆաղերը՝ պինլ, Հեղուկ, գազանման: Հողի մեջ բույսերի ճամար ֆրի ու օդի ամենից ավելի

Քարենպաստ ճարաբերությունստեղծելը Հողի մշակության լխավոր պաճանջներից մեկն է, Չորճողը պարունակումէ զգալի ժավալով օդ։ Սդը մբտնում է Ճողի կնձիկների խոշոր (ոչ կապիլլար) ն անցքերի մասնիկների միջն կամ մանրը անցջերի (կապիլյար) մեջ՝ Հենց

մասնիկների ներսր: իր ճերթին լցվում

Խոնավճողում

ՏՏ դ Է `:

վեռրղ|

|

որը պայմանավորված է Ճճոկոնի «ենտ, նպոտենցիալ, ու ալյումինի իոններով: դի կլանող կոմպլեքսում ջրածնի է փոխանակայինի ն բաժանվում Թավությունը Չոտենցիալ

Աղյուսակ

Հողերիթթվությունը

Հիդրոլիափկի, բԱի մեծությունը ովորաբար որոշվում է «ողը մշակելու դեպքում աղային քաշԽՇԼ-ի լուծույթով ն է տալիս ճողի փոխանակային թթվուվածքում ցույ

րյունը:

Տողի պաճանջը Արտագրական պայմաններում

որոշելու նկատմամբ են

ն

էն իգրոլիտիկ թթվության ցուցանիշը: ձողի թթվությունը որոշելու վերաբերյալ կատարած անալիզների Ճիման վրա կազմում են թթվության քարտոգրամներ, են տալիս առավելագույն դիտողաորոնք Հնարավորություն կրացման ենթակա մակերեսները: ճարորոշել կանությամբ տոգրամննրում դունավորման ինտենսիվությունը կապված է չում

թթվության մեծության ճետ: Շատ ուժեղ թթու ճողերը քարներկված նն վարդագույն, միջակ թթվության տոդրամում Ճողերը՝ նարնջագույն, թույլ թթու ճողերը՝ դեղին, չեզոքին մոտիկՀողերը՝ կանաչ: Դաշտերի կրացման «երթականությունը սաշմանվում է այդ «ճողերում տեղադրված գյուղատնտեսականկուլտուրաների Հողի թթվության նկատմամբ ունեցած ոնակցիային Համապատասխան: Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Տճխնիկականկշեռքներովկշռում են 10 գ չոր Հող, լցնում են 100 մլ-անոց սրրվակի մեջ ն ավելացնում ԽԿՇԼ-ի 1.ն 50 մլ լուծույթ: Գլանի լավ թավփաճարումեն ն թողնում նրստպարունակությունը վածք տալու Համար (կարելի է թողնել ամբողջ գիշերը)" է, եթե նատվածքտալուցՃեւտո լուծուլթը դարձյալ պղտոր ապա ճեղուկը ֆիլտրում են ծալքավոր ֆիլտրի միջոցով: վերցնում են պիպետով ն լցնում Թափանցիկ լուծույթը ապակե մեչ, որի վրա արված են 5 մլ աստիճանա անոթի մեջ լցնում են երեք կաթիլ ունիվերԱպակե նշաններ: `

անոթի

սալ

շում Մ

է8»

ինդիկատոր,քափաճարում են

են.ապակե :

ն

այլնուճետնքէԼ-ը

անոթների-նմուշների ցուցնակիՃետ

որո-

»«ւսմե-

նկառումամբ պահանջըկրացւմոան

։

Ա գարի ԷԻ

Հ Է| :

Ճ

է

ՆՐ

:

-

:

ճա-

ճախ օգտվում բ1Լ1-ի մեծությունից: չողի թթվությունը ավելի մանրամասն բնութագրելու ն կրի օպտիմալ դողան սաճմանելու ճամար ճողերի կրացման ժամանակ օգտաղդոր-

։

կրացմանհ

կրի դողան սաճմանելու ճամար

ն

լ աա

Է

Եր: ՀՀՀՅ

ՀՅՅ|

Հ:

`

ՀՏ. ղ եռՀՏ|

Հ«ՆՏվ «ՀՆ

Տ Տ

Տ-

րին)

Բ.

ՅՅ ՀՏ

`Հ

ՀՀ

ՀՀ --

ՐԳ

14-32. 5-5: |5-8»|մոխ Մո հրու հարաաոյն Թույլ թթու Թույլ

ոմ

Ջեղոթինմոա

|5,1--5,5

|

55-ից

ավելի

2,5--8,0 ՞

|4,5--3,5 Մ

|

Գունի

մատելով, որոնք ունեն

ք 11-ի որոշակի ցուցանիշներ: Սովոերկու էլ (նմուշր ն ,որձարկվողը) ապակե անոթն րաբար հն բայ ատուցում ֆոնի վրա: Գույներըճամրնկնելու դեպքում իէ / Ժճժությունը, որը նշված է նմուշի վրա, Համապատասիոսհում է փորձարկվողլուծույթի ըէԼ մճծությանը։ եթե փորձարկվող լուծույթի գույնը լինում է երկու նմուշների պուքախիշներիմիջինը, ապա ը-ի ցուցանիշը որոշում են որպես հրկու նմուշների ղույներին ավելի մոտիկ գույնի միջինը: ՕգտվելովԱլլամովսկուսարքից, ճողի ըէԼի մեծությունը ' հիոլելկան դաշտային պայմաններում: Այդ դեսլկարելի Փում վերցրածեմուչի ճողր լցնում են աստիճաններընշված Հատուկ ապակի անոքի ն՝ Միհչե առաջին գիձը։ Մինչն անոթի երկրորդզիծը լցնում են ԸՇԼր լուծույթ։ 5 րուն Սոփաճարծլուց Հետո թողնում են ապակե անոթի Ճեղուկր հատելու, ավելացնում են 2--3 կաթիլ ունիվերսալ ինդիեն կատոր: Այնութետն լուծույթի գույնը Համեմատում Ջուցեանի լույնի ճետ ն որոշում Ճճողայինլուծույթի քՒԼ-ր՝աղույին են Քայվածքում, Փորձի արդյունքները ճամեմատում աղյուն սակ 5-ի ցուցանիշների Հետ դրում նղրակացությունը շետեյալձնի մեջ:

նկատմամբ նմույիթէլ կրաքման պաճանջի աստիճանը

Դաշտի 38-ը, կուլտուրան

ե

"Է

1, այշնանացանաշորա այլն

5,3

ՀՈՂԻ ՄԵՋ ԵՂԱԾ ՇԱՐԺՈՒՆ

մ

"

աո»

ե նք: ՌԴ Ռրոշել ք:

ժուն չարժուն

|Թույլ

ԱԶՈՏԻ ՈԲՈՇԵԼԸ

ւնի 4Ճճողանմուստիպարունակու Ճողանմու աղուտի պարունակությունը

սարքավորումը: Հողանմուչ, քունդ ծձմբաթթու (տեսակարար 0,5 ե 0,2 ն. ԷչտՕլ, 204 -անոց ԸԼՕլ կամ Հագեցած ե 0:0200-անոց ԽչՇոչՕ7, 500ը-անոցՀաՕԷՆ մերբլրոտ (ինդիկատոր),

նլութը

ն

կշիոր 1:84),

շիկացած պեփղզա,25--30 մլ-անոց պիպետնձր, 250 մմ ն 100 մմ տարողությամբ կոնաձե սրվակներ, 100--200 մլ-անոց բաժակներ, ձագարներչ

էլեկտրական պլիտանձր (կամ չեռուցման

այլ

սարքեր)»

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ:

Հողում

հղած շարժուն, ճեշտությամբ ճիդրոլիզվող աղուռը որոշում են Ի. Վ. Տլուրինի եՄ.Մ.կոնոնովայի ժեթոդով: Հիշյալ ժեթոդի կիրառումը ճնարավորություն կտա բնութագրել ճողի պոտենցիալ ապաճովվածությունը բույսերի ճամար մատ-

չելի աղուռով: Հողի շարժուն աղուտը Ճիդրոլիղի է ենթարկՀիդրոլիզլի «ետնանքով վում թույլ ծծմբաթթվով (0,5 ն): են անցնում ամոնիակի ն նիտրատների ազոտը, լուծույթի մեջ նան պարունակող օրգանական նյութերը ազոտ ինչպես

(ամինաթթուները, ամիդներ)):

Տեխնիկական կշնոքՃող, որը նախօրոք մաղում են 1 մմ-անոց անցքեր ունեցող մաղով: Մաղելուց առաջ Ճողից են արմատիկենրը: խնամքով ճավաքում բոլոր կշռած ձողը լցնում են 250 մլ տարողության սրվակի մեջ, որին ավելացնում են 0,5 ն 1000 մմ ԷջչՏտՕլ,3 րոպե ժամ: նստվածք տալուց քափաճարում են ն թողնում 16--18 Հճեւռո քամվածքը ֆիլտրում են չոր թղքն ֆիլտրով: Վերցնում են 25--30 մլ քամվածք (պիպետով)ն տեղավորում 100-մլ-անոց կոնաձն սրվակի մձջ, ավելացնում երկաթով վերականգնված 0,5 գ ցինկի խոշի սրվակը Առաջադրանքիկատարմանկարգը:

ներով

կշռումեն

Չ0

գ օդաչոր

ձոռւսցնում, մինչե որ ցինկի ճովացսրվակը փոջին ամբողջությամբ լուծվի: Այնուճւետն ձագարով

ժՓածկում ձն

Հողային լուծույթների թթվության որոշումը

հուժ

են,

ավելացնում

կշիսր 184)

ն

մլ քունդ ծծմբաթթու (տնծսակարար

ճեղուկը գոլորշիացնում են թուլլ տաքացնելով մինչն ՏՕշ-ի գոլորշիներ առաջանան ն հստվածքը գորշահա. այդ նույն ռրը Քաշվածքը դգոլոշիանալուց ետո են ճողի օրգանական նյութը: Քրոմի խառնուրդով այրում են Դրա ճամար սրվակի մեջ ավելացնում զց-անոց մլ Փրոմի անճիդրիդ (ՇԼՕդ) կամ 42,5 մլ ծնրկքրոմ կալիումի (ՀՇոչՕլ) 4ագնցածլուծույթ, Սրվակը ծածկում են ձագարով կ լափավոր մինչն որ ճեղուկը կանաչ գույն ստահոացնում, ն

հա,

հր

Հովահալույ «ետո սրվակի պարունակությունը լցնում են մլ սուսրողությամբ կոնաձն սրվակի մեջ, ավելացնում

մինչե

մլ

ջուր,

մի փոքր պեմղա

ն

լավ խառնում:

Ավելուցնում են 20 մլ 504-անոց ԱՕԼլ, միացնում են ռովաղւստին՝թորվելու ճամար ն նս մեկ անդամ խառնում հե

սրվակի պարունակությունը: Թորելու ճամար նախատեսված ապարատը բաղկացած է ենժ կաթիլաորսիչից ն ծոված ծայրով ու գնդիկավոր ոչ առլաչովիչով ապակե խողովակից: Ապաճովիչի խողովակը ընկղմում են Հեղուկի մեջ (10 մլ 0,02 ն էԼչՏՕգ-ի տիտրած լուծույք), որը լցված է 100 մլ տարողությամբ կոնաձն սըրվակի մեջ, Սծմբաթքուն վերցնում են ճիշտ 15 մՆ դրան ավելացնում են Գրոակի կամ մեթիլրոտի ինդիկատորի երեք կաթիլ: Ամոնիակըթորելու ժամանակ սրվակը դնում են սաոր ջրով անոթի մեջ, Տաք քորվածքը տիտրում են 0,2 ն ԱՎոՕ1- լուծույթով, մեթիլրոտի ինդիկատորի դեպքում նարնջավարդագույնից մինչն բաց դեղին գույնը, իսկ Գրուսկի ինդիկատորի դեպքում` կարմրամանուշակագույնիցմինչն կանաչը, Ամոնիակի է 30 րոպե: թորումը տնում Անալիզի արդյունքները Հաշվում են այսպես: Որոշելու վերցված է 22 մլ քաշվածք (դա Ճճսմապատասխաճամար հում է 5 գ ճողի քաշին): Ամոնիակը կլանելու ճամար ընդունիչի մեջ լցված է 10 մլ 0,02 ն. ԷԼչՏՕլ։ Թթվի տիտրը 7,001 է, ընդամժենը՝10 մլ 0,02 ն. ԷՆշտՕ-ի Մեջ պարունավ'

վում է 0,21 մգ. էկվ.. Ազատ ԷԼՏՕլ-ը տիտրելու ճամաթ նրա տիտ օգտագործվեց գ ր ց 2,2 մլլ 0,02 ն. ՎՅՕՒԼի 1 լուծու չ ր ԲԸ ճետ է 0,127 կաղ1,008), որը կապմում մգ. էկվ։ Ամոնիակի ված թթվի քանակը Հավասար է 0,21--0117»--0,04 մգ էկվ։ Դա 4Ճամապատասխանում է 0,04.14-0,56 մգ-ք 5 գ ճողին կամ 11, 4 մգ Պ-ի 100Գ ճողին: .

՝

ՀՈՂԻ ՄԵՋ ԵՂԱԾ ՇԱՐԺՈՒՆ

ՖՈՍՖՈՐԻ

Տ.

Շարժուն Բացատրությունառաջադրանքի վերաբերյալ: ֆոսֆորը որոշելու բավականին շատ մեթոդներ կան: Աշխաունեն տանքի մեթքողը ընտրելու ճամար նշանակություն ն տեխնիկական Ճագեցվածությունը Ճողք լաբորատորիայի այն տփվալը, որի մեջ ֆուֆորի զարունակությունը որոշում հն: Մմառզոդղոլային ողերի ճամար սովորաբար օզտտդործում են կիրսանովի մեքողը, իսկ ճմակարբոնատային Ճողերի ճամար ֆոսֆորը որոշում են էգներ-Ռիմի, սնաճոչղերի «ամար՝ Մաչիգինի մեթոդով: Հողի մեջ եղած շարժուն ֆոսֆորը որոշելու Հիման վրա կազմում են Ճողը ԾչՕչ-ով ապաճովված լինելու քարտոշարժուն ձների պաշարներից կախված, դրամը: Ֆոսֆատների գունավորման հրկնագույն ինտենսիվությունը, որը ընդունէ ված ճողի մեջ պարունակած ֆոսֆորը նշելու ճամար, ուժեղանում է (աղ. 6): Ծարտոգրամիբնորոշ դույների շնորճիվ այն դառնում է ճեշտ կարդացվող ն լավ է երնում: Ամենից շատ տարածված է ճողի մեջ եղաժ ֆոսֆորի Այն «ճիմնված է քանակը որոշելու կիրսանովի մեթոդը կոմպլեքս ֆոսֆորամոլիբդենային թթվի առաջացման վրա՝ մոլիբդենաթթվային ամոնիումի ն ֆոսֆորի փոխադարձ աղ-

անադիմիացումը

(ըստԿիրսանովիմեթոդի)

-

Ի(0.-ի պարունակությունը ,

աա

ԱՆԱ

Հա 18::7

ավ

շարա

Ի

- Ավա ո

կուլտուրաներիկուլտուրաների

մեջ

13-20

20-30

-ից բարձր

աժու,

վու

Է

Դույնը Քարտոդրա

ու

,

մեջ

ճ

մատ-

կալորիմետը:

դեցության դեքում: կոմպլեքս թթվի ն

Հողերիապահովվածությունըֆոսֆորով

ՈՐՈՇԵԼԸ

կիրսանովի մեթոդով որոշել բուլոերին չելի շարժուն ֆոսֆորի պարունակությունըՀողանմուչի մեջ: Նյութը ն սարքավորումը: Հողի նմու, տեխնիկական կշեոբներ՝ մանր կչոաքարերով, 100 մլ ծավալով կոռնաձնսրվակներ, փորձանոթներ, չոատիվներ, ձագարներ, ֆիլտրեր, բաժակներ կամ 50--100մլ-անոց ապակյթ սրվակներ, անագն ձողիկ, 0,2 ն. ՎԸԼի լուծույք, 5 ոնակտիվ, քորած ջուր, ֆոսֆորի լուծույթների ստանդարտ սանղղլակ կամ ֆոտուլեկտրա-

Առաջադրանք:Ա.

Աղյուսակ

Գ

90.30

30-ից բարձր

--

Շատ

ցածր

ւտ

տեւե, Բարձր Շատ

բարձր

Բաց կանաչ

զանաչ

ագույն կառլույտ ա

չ

Մուգ կապույտ

է որի ինտենսի տալիս բնորոշ երկնագույն, վությամբ, կալորիեն

մետրիկ ճամեմատության դեպքում դատում Ճողի մեջ հղած ֆոսֆորի պարունակության մասին: Առաջադրանքիկատարման կարգը: Տեխնիկական կշեոբներով նախօրոք դաշտից վերցրած նմուշներից կշռում են լցնում Ճող, գ օղաչոր կամ մլ-անոց կո7աձե ն 0,2 արվակի մեջ, ավելացնում մլ ՒԼՇԼ-իլուծույթը: Արվակիպարունակությունըքափաճարում են 1 րուն, թողնում են 15 րոպե նստվածք տալու, որից ճետո դարձյալ են Թավիաճարում ծալքավոր ֆիլտրով ֆիլորում բաժակի ն մեջ. Զտվածքիառաջինբաժիններըթափում են: Պիալետկարով վերցնում են 5 մ| դզտվածքն լցնում են փորձանոթի մեջ, ավելացնում էն 5 մլ Թ ռնակտիվ: Ստացված խառնուրդր անագե ձողիկով խառնում են 10--30 վայրկրոն, մինչն որ դաոնա երկնագույն,

Ռրոշում են ֆոսֆորի սլարունակությունԸ նմուշային սանդղակի փորձանոթների գույնի «ճեյո Ճճամեմատելով սումնասիրվող լուծույթի գույնը: չամեմատվող փորձանոթը դնում են նմուշային սանդղակի փորձանոթների ժիջն՝ սպիտակ ֆոնի (թղթի) վրա: Ֆոսֆորի պարունակությունը արտաՃայտվում է ՔչՕչ-ի միլիգրամներով՝ 100 գ ճողի ճաշվով: Այն որոշում են աղյուսակ 7-ի տվյալներով: եթե ապննվողլուծույիների ինտննսիվությունը ավելի ուժեղ է, քան ոտանդարտսանդղակի վերջին սրվակի գույնը, ու-

՝

Աղյուսակ

հողի հաշվով ՔչՕչիպարունակության (մգ) վերահաշվարկի

գ

աղյուսակ

|

|ն 99 ր ԴՊԿ

նմուշային լոծույթի Համարը

ձուլթի Հաշվով)

ա

0:15 լ

1.75

-

Վ Հ

Ց

:

«2.2 ցր"

7:5

12.5

.

312.5

գ-ի Հաշվով 25 մգ ՔչՕ5 պարունակող խմբին: Կարելի է լուծույթը լրացուցիչ նոսրացնել (1 մլ քաշվածքին ավելացնել 4 մլ 0,2 ն ԻՇԼ ոտ մլ Ե ոնակտիվ): ձողիկով Լուծույթընորից մշակում են ւսնադգե ն այնուճետն ճամեմատում ստանդարտսանդղակի Հետ,

ողը

ապա

պատկանում է

--Վ

ՀՅ

. -

Հ

Տ `-

Հ.

88,

աշնա-

կացան

րեկան այլն

«Հ -

ծ

ՀՀԳՏ

Հ:ՏՇ

"35

-Հ

լն

լ

ազ

Տ:

`

տա-

ն

ԳՀՀ

Տ.Տ

ՏՏ

ՏԵՏՃ| Հ

Կ

ՆՏ

-

Է

Հ«-

Տ» Տ ` ՅՅ

:

,

Հ

ՀՀՀ

-

5.Հ

`-

Ֆո:

:Տ

Տ

ՅՅ 12,5

այնքան անգամ, Ստացված արդյունքը ավելացնում մ է կատարված (մեր նղւամ ե օրինակում որքան անդա են էջ 188-ում ր 10 անդամ): յ տացվա 4 բում տղրոլյորը են

Մ

տրված ձնի մեջ: 18 :

ն

ա

լուծույթի

բիչ

թափանցիկության

սպդատճառուլ): պատրաստվում Միաժամանակ

է նան

ֆոսֆորի

նմուշային լուծույթների պատրաստման կարգը, տրամաչափվաժ կորի կառուցումընկարագրվածեն ճամապատասխան լարորատոր ձնոնարկներում: Ֆկ.ով աշխուարանքը ականլուց չաւա/ջ ստաբիվիղատորուվ ոաուզում են ցանցին միացրած լուսավորման լամպի տեղակալման ճշտությունը: ամպը տեղակայում էն պաՃճունակի, (որտեղ դրված լամպիցոկոլը) մեչ գտնվող կարգավորման

է

դտուտակներով: Ֆոսֆորը որոշելու Համար սովորաբար օղաաղործում են կարմիր լուսաֆիլտր։ Ազատում են գալվանոՄրտրի դադարիչը, փոխարկիչը «փակ էռ դիրքից զբաց

է»

շրջելով

դիրքը:

Խարելիէ որոշել ձախ քմբուկի միջոցով, որն ունի 0-ից 2 օպտիկական խտության չափման սաճման ե 100-ից 0 լուսաքողման գործակից:

Հնետազուվող լուծույթով լց աժ կյուվետը տեղավորում են բոնիչի մեջ ն նույն չափի կլուվեոր լուծիչով՝ ձախ բոնիմեջ: Զախ թմբուկը տեղակայում են օպտիկական խտու-

Ջ

Հ.

Տ

-

-"

որոշելը դժվարանում է

մինչն մինչե

Հողի մեջ եղաձ Քչ05-ի պարունակության որոշումը

`

ազալորիմետ

նմուշային լուծույթի տրամաչափման կորը (նախագես Ճայտնի քանակով): :

2.

:

Դ՛

(ո)

1:3

0,25

ԱԱ: 11

գ

ՔչՕչ (մգ 100 Ճողի ճաշվով)

Ստացվածերկնագույն լուծույթի մեջ ֆոսֆորի սպարուկազախլոնը կարելի է որոշել ֆոտոէլեկտր (ՓԼ): Ֆէկ-ով աշխատելու ճամար ստացված Քաշվածքը 480--25 անգամ նոսրացնումեն ջրով (առանց հոսրացեելու

աջ

չի քյան (կարմիր) սանդղակի

զրո բաժանմունքի վրա կամ լուսաքողման (ոն) սանդղակի 100-ի վրա։ «Ժայվանոմետրըի միացումը»բոնակու (առնվումէ սարքի մեջ տախտանի վրա), որն ունի երեք դիրք (0--միացում, 1--ցածր,2--բարձր

զգայնություն ), ալաքի

զրո դիրքը տեղակայում են ցար դգայնության վրաւ Քոնակի միջոցով, որը պտտեցնում է սկզբում կոպիտ կարգավորման սեպը (ֆէկ-ի առջնի պանելի րա),

իսկ

այնու ճետն մ 2Դր

տ

կարգավորման ՐԳ ր

Ը»

գ տնում

դիրքը գ ալվանոմեւո րի Համ ար: ձրո դիրքը ճ ճշտո' ում ի ն Վ ՛ մճկ անգամ բարձր զգայունության բոնակը պտտելով, զրո

ո

են նս

Այնուշետն Հետազոտվող լուծույթի կյուվնոի փոխարեն դնում են երկրորդ կյուվնտը՝ լուծիչով, որի դեպքում

դաչվա189

նունտրի սլաքները շեղվում են զիո դիրքից: նորից պտտում ձն թմբուկների բոնակները («կզբում կոպիտ, այնուճետն ճշգրիտ կարգավորման), մինչն որ գալվանոմձտրի լաթը լատ Ֆորից զա զրո դիրքը: ծաջվարկները կատարում են ձախ Բաժանմունքիվրա եղած տվյալներով որոշում են Թ:Օչ-ի «լարունակությունը տրամաչափման կորի ն աշխատանքային

Թմբուկի բաժանմունքի:

աղյուսակների միջոցո, Ֆոսֆորիշարժուն ձեերով Հողի ապաճովմանգնաճատժան Հափեւ տվյալները ստացված

Համար Շ-ի տվյալների

աւո ու

են

Հետ,

ՀՈՂԻ ՄԵՋ ԵՂԱԾ ՇԱՐԺՈՒՆ

Առաջադրանք:Որոշել Հողի

մեչ

աղյուսա

թավա-

Հծտազայու կալիումը որոշելու Հետ մեկտեղ: Դա անին բարգ սարք է, որի օգտագործմանճամար պաճանջվում է ճատուկ սարքավորված չենք: (աաջադրանքի կատարմանկարգը: Տմենիկականկչեոբ-

ներով կչոում

պարունակվող շարժուն

հհ

կալիումի

ուրաքանչյուր

տիտ, ապակե չափիչ

ո

աի ՀԵՐլուծույթ,

քայվածքի

Համար

10-ական

փորձանոր),

կոբալտնիտ-

գդալ:

Համարում է յուրացվող կալիումով Հողի առլաաստիճանի ցուցանիշը: ճովվածության Ամենից ավելի տարածված է ճողի մեջ Պելվեյի մեթողով շարժուն կալիումի որոշումը (պարզ ու արագ ձնով որոշելու շնորձիվի, Ընդ որոս՝ միշտ չէ, որ ճիշտ արդյունքներ են ատացվում, բայց կալիումով Ճճողերիապաճովվաժությանընդճանուր բնութագրի ճամար ճնարավոր ճշտությունը լրիվ բավարար ւ։ Ադրոքիմիականլաբորատորիաներումվերջին ժամանակներս Հողի մեջ եղաժ կալիումի պարունակությունը որոշում ծն Ա. Տ. կիրսանովիմեթոդով, երբ մի քաշվածքի մեջ անալիզի են ենքարկում ե՛ ֆոսֆորը, ե՛ կալիումը՝ ֆոտոմետրով դությունը

,

տեղավորում

են

պիպետոփ

թաշվածջը,

Քաշվածբի քանակը ԸՍ

ման Անու

րիտ

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Հողում եղած կալիումի մատչելի ձնը՝ հրա ջրալույփ աղերը նիտտիտները, սուլֆատները, քլորիդներն են ն այլն: կլանված կալիումը բույանրի կալիումական սննդառության Հիմնական աղբյուրն է: Հողի մեջ եղաժ նրա պարունա-

ող,

օդաչոր

փորձանոթի Խ-ը

Նյութը ն սարքավորումը: 200 մլ-անոց կոնաձն սրվակներ, մլանոց քիմիական բաժակներ, ձագարներ, շտատիվներ ապակյա փորձա-

նոթներո

Գ

փորձանոն, Այդ փորձանոթենըի մեջ առտիճանանշված

դյուրամատչելի ձները:

բա" սր բորլ

մլ-անոց կոնաձե արվակի մեջ, լցնում 50 մլմն Ւ Շ1-ի /ուժույթ: Սրվակի լավ Թափաճարում են պարունակությունը 6 րուն ն այլնուճետն ժալքավոր ֆիլտրով Ֆիլտրում չոր բւժակի մեջ. նախապատրաստած շտատիվի վրա տեղավորում ձն 70 ճատ ն Համարակալված տրամաչափված 5 մլ-անոց քնում

ԿԱԼԻՈՒՄԻ ԲՐՈՇԵԼԸ

են

18434 2.43

2,5

գ

97ո

1,2

,/

"չ Մփորմանորի մեջ

որսո

ն

լավ խառնում են: հյամբ առաջինի, լքնում

նք

գ չոր

մեծ

չափիչ ղդալով նատրիումիկոբալոնիտ-

Բոլոր փորձանոթները, բացառու-

են 1 ն

ՎշՇլ-ի

մլ լուժույթ՝

հշադիժը: մեկի մեջ(ավելի Փորձանոթներից լավ յնում

.0

է

մինչը

առաջինի)

ջերմաչափ:Նշում են չարքի առաջին փորձանոթի, որտեղ նատվաժք չկա (պղտոր չէ): Այդ փորձանոթումլուժույքը կատարյալ թափանցիկէ, կարմրադարչնագույն: Դաշ կլինի կալիումի ամենափոջր խտությամբ հն

ջերմաստիճանը (փորձանոթի մեջ

են

որի դեպքում պետք է կալիումը ծն

փորձանքը: Գրում

հղած

որոշվի:

ջերմաչափով), ՛

կալիումի պարունակությունը ճաշվելու Համար օդովում աղյուսակ 5-ից:

Հողումեղած

չում

են

կալիումը սովորաբարքարտոդրամում

ներ-

ինտենսիվության դեղնադարլնագույնով: կալիումըորոշելուճամար կատարած Ճճողերի անալիդդերից ստացված արդյունքներըգնաձճատումեն ճողերը կալիումով ապաճովված լինելու աղյուսակով՝ խումբ տարբեր

րանների ոլաճանջներին (աղ. 9): ճամապատասխան

կուլտու-

Ազ յուսակ

(100

|ԼՔամվածքիքանակը փորձանոթիմեջ (մՍ։

Է-Հ

Հ.ջ

Յա

ՀՀՀ

ՏԱՑ 2:

Չ1

Հողի մեջ եղած կալիումի պարունակությունը գ-ին մգ) Պեյվեի մեթոդով որոշելու դեպքում

2.5

Յ

15|

ՒչՕ-ի պարունակությունը (100գ Հողին մգ)

1/2

4,5

4,4 4,2

| 5,7

| | |

6.

|

| | |

| 3.8 | 4,7 | 36 | 4,5 | 3.4 | 4,2 | 3,2 | 4 Յ7|5 | 35 2.8 | 2.6 | 3.2 | Յ 2,4

|5

|

7,7

| |

67|8:

| 5,7 | 5,3 6.3

|

4,7 ՃՅ

| |

9,6

|12

|

|

13,5

9/2 | 11,5| 12,8 | 8,8 | 11 12,2 | 8,4 | 10,5 | 11,6 |

| |

,5 6,4 |

|111|

|10

95|105|

85|

5,2

65|

|

Աշխւս տանքիարդյունքները

|

| 13.3 1,1

/10,7| 8,9 | 8:3|110՝ 25| 93|117| ել 8,5| 10,8| 6,7 | 8

7,5|

| | 4,8

|

94|113|

|

15,8 15,2| 19,1 | 14,6 | 18,3 | 17,5| 13,3 125|15,8|

|

|

գրում

7--

Դաշտի48-ը, կուլտուրան

նմուշի Բ-ը

Փորձանոթի ր ՀՐ

որոշելու ժամանակ (8)

կացան տաՐեկան կ այլն

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

13) ՀԱՄԱՐ

ՄԱՏՉԵԼԻ

ՍՆՆԴԱՆՑՈՒԹԵՐԻ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐԻ

ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՄԱՐ

ՄԱՑՉԵԼԻ

գույն

ԴՆԱՀԱՏՈՒՄԸ

Նյութը

ն

Ֆետրեր՝՝ ճողում

սարքավորումը:

եղած

ն

կալիումի կատարման

սննդանյութերի

պաշարները որոշելու գրառումներով:

Բացաւորությունառաջադրանքի վերաբերյալ: Բույսերի ճամար մատչելի սննդանյութերի ոլարունակության վերաբերյալ ստացված արդյունքները բնութագրում են Ճճողի ատպա-

Ճովվածությունը ն Հնարավորություն են տալիս դատել սպամասին: Բացի ճիմնական սննդաբրարտանյութերի ոլաճանջի

(100

գ

ճողինմգշ

ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ

Առաջադրանք: ԳնաճատելՀողի մեջ ազոտի, ֆոսֆորի ն կալիումի լարունակության վերաբերյալ նախորդ առաջադրանքների կատարման ժամանակ ստաքվածցուցանիշները:

ՍՆՆԴԱՆՑՈՒԹԵՐԻ

Առաջադրանք: նաճատել ճողի մեջ ազոտի, ֆոսֆորի պարունակության վերաբերյալ նախորդ առաջադրանքների մամանակ ստացված ցուցանիշները:

աշնա-

22,

Դարչնագույն Մուգ դարչնա-

Մուգ-դեղին Բաց-դարչնագույն

տարրերից,

ՀՕ մաստիճանը՝

կաի թթ | Ք

Շատ րարձր

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆՍՐԻ

Հողում եղած շարժուն կալիումի որոշման արդյունքները լուծույթի չեր-

Դեղին

ԲՈՒԱՍնՐԻ

Հետնյալ ձնի մեջ:

են

Ցածր

Միջին Բարձր Բարձր

10..-15 15 20

12.- 20 «0

Գույնը քարտոգրա-

ապա-|

Հուվվածությունը մում

7--10

|0

10--15

կալիումով

շարաճերկ ճացաճատիկային կուլտուրաների կուլտուրաների 9-7

Վ

դեպքում

որտեղ նատվածքլկա

1,981

Աղյուսակ

Հողերի ապահովվածությունըկալիումով՝ Պեյվեի մեթոդով որոշելու

բերքատվություն, կախված է նան մի շարք այլ զործոններից (բուլսերի ապլաճուխիլածությունը խոնավությամբ, ջերմությամբ ն օդով, Հողի միջավայրի ոնակցիան, միկրոտարբերի Հողի մեջ հ այլն): Սապարունակությունը կայն Ճողայինքարտողրամներում աղուով, ֆոսֆորով ե կալիումով ապաճովվածության ցուցանիշները գլխավոր են

Համարվում:

Աղյուսակ Բույսերի պահանջը պարարտանյութերի նկատմամբ

Փարարտանլու-

Թերի ռլաճան ՀՐ

Ուժեղ Միջակ

ույլ

13--256

ձենրի ելարունակությունը Շարժուն Ճողի մեջ

(100

Հ

տարա

|

ո

ո

Տյուրինի 4,5 4,6.

գ

Ճողին

|Տ.Ծ,

մգ)

Կիր-

լատ

շանովի 10-9, 2)

(եՕ

բոռ

4։յ-

մհի

Պարարտանլութերի նկատմամբ ո աաճանջը բԲույսծրի են "ր»աղյուսակ 10-ի տվյալների Հիման վրաւ Առաջադրանքի կատարման կարգը:Անալիզի ննթարկն ԲՈՒ տետրում գրած Հողի մեջ ազուտի, ֆոսֆորի ն է կարիումի շում

րունակության վերաբերյալ տվյալները, ՆՈՂ: արդյունքների Հետե դնաճատական Մ ոլ

տա

Պարարոա նյութերի նկատւնուբ բույսերի դաշտում

է Հրիմ8բ 5 ամ

պահանջի ոթոշումը

կուլտուրա

ր -

Ւր

ասահ

աշակեր |

Սննդատարըերը Դարունակությունը (100 գ Հողին մգ) ւլաճանչը րրոլս

Ֆոսֆոր

Մալիում

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

նպատակն լ ուսանողներին կողմնորոշվելու կուլտուրաների նախորդների եարն Ձյան Հարցում, տարբեր Ճողակլիմայական պայմաններում Այս թեմայի

'

քո

ցանքաշրջանառությունների տարբեր

:

տիպերի սխեմաներ

մի մասը ճծարավորություն կազմելու Առաջադրանքների է

տաիբերՀողակլիմայական գոտիներում ցանքաշրջանառուՃճաջորդականությունենրիմեջ տեղադրվող կուլտուրաների ն սովորել կազմելու դասատուի կողմից սկղիունքները բյան կուլտուրաների ցանքաշրջանառությունների շարք քի հմաները, Ցանքաշրջանառությունների կազմած սխեմաԷնրը ոլնտք է ճիշտ դասակարգվեն ն անվանվեն (որոշվեն կանթաշրջանառությանտիպը ն տեսակը): ժամանակի ընքացքում ծանքաշրջանառությունը դա

տիվածմի

կուլտուրաների դլուղատնտեսական

ե

շիմնավորված Ճաջորդականությունն է

ցելի գիտականորեն ն դաշտում տեղա-

խոշխումը: չ/հանքաշրջանառություննունի ագրոտեխնիկական ն կաղմակերպչական նշանակություն, ն Հնարավորություն է տալիս ավելի ռացիոնալ օդտադործել Ճողը, պարարտանյութը, տեիխհիկան, «աջողությամբ պայքարել մոլախոտերի, վնասատուհերի ճիվանդությունների դեմ, դրանով իսկ ոաղվտիմալ սյմաններ ստեղծել բերքի սոտցման ճամար: Ըոտ արտադրական դոլություն ունեն երեր իդի կերացանքաշրջանառություններ՝՝ դաշտային, յիր (այդ թվում մերձֆերմային ն խոտճարքաարոտային) ու

նշանակության

մուրացնելու ցանքաշրջանառության ն,Հոշտային ացիոն, ւաղատուկ ցանքաչրջանառություններում ամբողջ ուսակների կազմումըն գոյություն ունեցող Հողօգտագործուտալիս

Ռա

մից դեպի եշված

անցման պլանները` ցանքաշրջանառությած

Համապատասխան Ճողաշինարարունյան դեմո,

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏԱՐԲԵՐ

ՍԽԵՄԱՆԵՐԻ

ԿԱԶՄՈՒՄԸ

ՀՈՂԱԿԼԻՄԱՑԱԿԱՆԳՈՏԻՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

`

1. Առաջադրանք. Սանոքանալցանքաշրջանառուքյունների

դասակարգ-

րի զանազանկուլտուրաներիօբաձանչջբնախորդների ԾՈՆ Քնեասիրել Հեա

կկատմամ,, 3.

Հատկացվում

տուրատ-

է Ճացաճատիկային ն ժության կեսից ավելին տնինիկական դաշտային կովտուրաների մշակության, իսկ կերային ցանքաշրջանառություններում՝`կերային կուլտուրաններիմշակության ճամար: կերային ցանքաշրջանաոռությունհերի էրկու ենքատիպերիառանձնացումը կապված է նրոնջում տեղարաշխվածկուլտուրաների բնույթի Հետ. Մերձֆերմային ցանքաշրչանառություններում, որոնք դտնվում են անասնապաճականշինությունների մուռակայքում, կենտրոեն ճյութալիչ, սիլոսային ն կանաչ կերերի ստացման ամար նախատեսված կուլտուրաների ցանքերը, խոտճարՔոարուռային ցանքաշրջանառություններում Հիմնականում են խոտ ստանալու ն արոտի ճամար մշակում միամյա ն բալմամյա խոտաբույսեր: չատուկ կանքաշրչանառությունեն այն հնի մեջ մտնում կուլտուրաները, որոնք

թացվոժ

կազմել տարբեր ցանքաշրջանառություննէրի սխեմաները,

ն Նյութը սարբավորումը: Աչխատանքալին տետր, Հողօգտագործման ախեձմա,դաշտերի

րված

պատմության գիրք, ցանքաչրջանառության մեջ ահղա-

կովտուրաների ցանկը,

Բացուռրություն առաջադրանքի Այս վերաբերյալ:

ջադրանքի գլխավոր նպատակնէ`

լուրացնել մեր

առա-

ճրկրի

պաճանչում

ի

յին, բոստանային, բրնձի,

ա

տղրուռեխն

Մարանոր» Ծոյ-

Ցանքաշրչանառության տեսակը որոշում են, ելնելով ճողի բերրիության վրա ներգործելու, բազմամյա

Աարոն ցելերի առկայության խո

մաքուր նոլոգիայի տեսակետից տարբեր խմբերին պատկանող կուլ-մ տուրաների Հարաբերակցությունից: Դաշտային ցանքաշրջչանառության մեչ ամենից շա են ցանքաշրջանասությունների տեսակմտւսրածված ճեւտնլյաալ ներ" Հացաճատիկա-ցելային (ճացաճատիկային "կուլտուրաներիցանքերը ընդճատվում են մաքուր ցելով Հացաճատիկալին կուլտուրաները գրավում են նառության ընդճանուր տարածության մեծ մասը), ՀացաՀատիկա-ցելաշարաՀերկային (ճացաճատիկային կուլտուրաները գրավում են վարհլաճողերի տարածության կախված շարաձերկ կուլտուրավից 50-ից մինչն 09-ը. կարող են սյոորաբաժանվել ն այլն, մաքուր ւսն, ճացաճատիկա-ցելա-կարտոֆիլացան ցանքերի

ն

նան դաշտերիթիվը, օրինակ, դաշանվանմանմեչ Է մտնում ցանքաատյին լոթդաշտյա Հացաճատիկախոտաբույսային ի թյուն շրջյառություն: սխեման կազմելու ճամար ՊՃարՔանքաշրջանառության .

"

2ճիմնական

տեղաբաշխման կավոր է իմանալկուլտուրաների Դա տրված է կանոններըըստ նախորդների: մանրամասն են միայն Այստեղտրվում տեսական մասում: դասընթացի

կանոնենրը: ընդճանուր տարածված աղելի կուլտուրաներին ամոնից ձանքաւշիջանա ռությանառաջւստաար 1.

Հատկացնումեն լավաղույն նախորդները(օրինակ, աշնանաանբավարար խոկաններին մաքուր կամ կովիսայինցելը՝ նե բավաելը նավություն ուննհցող շրջաններում զբաղված չափով խոնավ շրջաններում): բար Տ ուսրուզ ոչ շուտ ) Չ. երկրորդ անգամ (լուրաքանչյուր չի քուլատրվում տեղադրել Հետեյալ կոլտորանձրը չի կարելի

ցանրաշրջա-

միմյանց կտավատը, սոյան, քարի Ճակեգեղը, Հազաճատիկա-ցելա-ճակնդեղապատկանող կուլտուշետնից տեղադրել միննույն ընտանիքին Ճետոյ

«Հատիկալխոտաբույսային կամ զբաղված ցել), (ցանբաշրչանառությանմեջ ցանքերի մինչն 55 40-ը բաղմամլա խոտաբույսեր են՝ երեքնուկ, մինչն 60 0-ը Հացանան ճատիկալին կուլտուրաներ, սովորաբար մտցնում են Հացաճատիկա-խոտաբուսա-չարակտավատ),

կամ պտղավփոխային (ճացաճատիկոային կուլտուրաները գրավում են վարհլաճողերի կեսից ոչ ավելին, շարաճերկ ն ճատիկաընդեղեն, մաքուր ցելեր (մեկ կամ երկու ղաջշտերում րաբար չկան), սիղերալ ձն կաեն սիղերալ կուլտուրաներ, որոնք աճեցնում

ճերկային

վո,

վարում

խաչո-

ընդեղենները՝ընդեղեններից բաները (օրինակ, ճետո):ձացաճատի-

խաչաժաղկավորներից ծաղկավորները

թույլատըր-

ճամար կրկնակիցանքերը կոսյին կուլտուրաների Պետո, եթե առաջին կուլտուրան են Հացաճատիկներից վում ճետո։ կրկնակի տեղադրված է մաքուր կամ ղբաղվաժ ցելից կակարտոֆիլը, են լավ

ձգիպտացործնը, տանում ջանքերը Խիփը բամբակը'կուլտուրաները տեղադրելիս ՃաշԳյուղատնտեսական |

ը

3.

վի

հն

առնում

ճողի

աղբուտվածությանառանձնա"ճատկու-

աճման սկզբում նրանց զարդգացկուրոուրաների է տելը, պահքի եղանակը, որը որոշում մոլախոտերի

թյունները, ման

Հնարավորությո պայքարելու միջոցներով մեքենայացման

նաչ պարարտացմաննպատակով): ցանքի կերային մերձֆերմային ցանքաշրջանառություններիտեՈրպես կանոն,ճամայտարւսծ եղանակով կատարված վուլեն շարաճերկ փոխալին, քան աղբոտված, սակները Հետնլալներն են. պտղա կուլտուրաներըավելի Հերկային ցանքաշրջանառություննելի 0 (դաշտային տե Ճողի 4. ձաշվի են առնում ուսկները՝խոտակուլտուրաներիաղդեցությունը նման),խոտճարքա-արուտավայրային

շարա-

բազմադաչայաբուլաաշարաչՀերկային, խոտաբույսային (տարածության զգալի մասը՝ մինչե 5040-ը բազմամյա խոտաբույսեր են): Ցանքաշրջանառությանլրիվ բնուքագրի դեպքում նրա

տուրաները:

կուտակմա

Է , զրա, սննդանյութերի պաճանջի բերրիության կուլտուրաներիկողմից խոնավության ծախսման տուսնձնաճատկությունները:0րինակ, բաղմամլախոտաբույարմատայինմնախառնուրդները սերի Հացաղդգի-ըեղեղեն ու

տարբեր

են

40--200

գդոտու

ամար

գլյուղա-

`

Հ

ՃԱ ԾՀՅ Է2-|

«արո «աՀՏԿ

ՆԻՐ աՀ.

Հաաա

ողմոմս իվի

Լոռոկ

մզի

զխ

ստոր:

յ

դաշտ

ոո

Վ:

Ց ՀԲուր որՀՏ

ղդ սառ

դոռմոի

(էջ 199): Տարբեր բնատնտեսական դոտիների ճամար ցանքասխեմաները շրջանառությունների մի շարք բերված են

ՀՀՅ-Կ«Ճ

յվվստմոհկ

ա

11-ում

՛

վ

կաղժզմզ

դրՐ

երեքնուկ (1-ին ն 2-րդ տարվա օգտագործման),մեկական դաշտ գարնանացան Ճապաճատիկայինկուլտուրաներ (ցորեն կամ գարի), աշնանացան, րաղվաժ ցել (վիկ-վարսակի), վու, Հատիկարնդեղեն կուլտուրաներ: 2. երկուական դաշտ աշնանացան ն հրեքեուկ (1-ին ն 2-րդ տարվա օգտագործման), մեկական դաշտ միամյա ընդեղեն կուլտուրաներ՝ կանաչ կերի ճամար, ուշաճաս կարտոֆիլ, գարնանացան ացաճատիկային կուլտուրաներ ն ոլոռ՝ Հատիկ ստանալու ճամար: 3. երկու դաշտ երեքնուկ (1-ինն 2-րդ տարվա օդգտադործման), մեկական դաշտ աշնանացան ն գարնանացան կուլտուրաներ, Հատիկարնդեղեն, շարաճերկ »աջաճաստփկային կուլտուրաներ (խ դաշտ արմատապտուղներ,||չշդաշտ կարտոֆիլ), վաղաճաս կարտոֆիլ ն կտավատ: 4. երկու դաշտ գարնանացան Ճացաճատիկայինկուլտուբաներ, մեկական դաշտ աշնանացանցորեն, կարտոֆիլ, 1-ին տարվա օգտագործման երեքնուկ, վուշ, միամյա բիդեղեն կուլտուրաներ՝ կանաչ կերի ճամար:

.Զ

որանոկ վմզկ

կուլտուրաների նախորդներիմոտավոր դնաճատականըբեր-

Ոչ-սնաճողային գոտի: 7. երկու

.3.Հ

ՅՏՅՑ.-«-ՓաԾՃՊ

նպեղկոջ վմզկ

հ:

դուտատկաան ինսյան գիոուաձ տնտեսության հմտու Հլուսիա-Արեմ տիտուտի կողմից մշակված դաշտային ն կերային ճիմնական ված է աղյուակ

1)

Բշ"

խորդներ են Համարվում նակ շարաճերկ կուլտուրաները, եթե նրանց մշակությունը ուղեկցվում է օրգանական ն Ճանքային պարարտանյութերովպարարտացնելով։ Անբավարարխոնավության գոտում ամենից լավ նախորդ է Համարվում մաՔուր կամ կուլիսային ցելի, որը ճողում ստնղծում է ամենից եպաստում է դժվարաավելի շատ խոնավության պաշար, մատչելի մվացություններից ոննդանյլութերի կուուկմանը:

Քավարար խոնավության

Է|

ՏՅ...Ճ6ՅՏՑ

դ նցեղսն բրոննոա:

կգ ազոտ (1 ճեկտ. ճաշվով), կախվաժ ստացված բերքի մակարդակից:Բարձրարժեք Լնա-

ցորդներում թողնում

|

վմոհ գոնագոդղմոն

ք

գլսք զոքոզողա |

«աՀ

ՅՅՅ«ՀՅՃՃ

1.3

ո

ՏՀաՓՃՃՃՃ

484-.,....,

ՃՅՃՆՀՆՀՀ-

զոկզմտողոժողող" գաադաատամկոաա նագրի գրաած» ագարի «նո

ոդառո»-Հոո-տա-«-«-»-

դոմաժոր

|

Լ|

ԱՆՆԱՆ

Հ

զ

-

Հ

--

"Վ

Հ

ՀՀ

Է,

-

Հ

ՀՋԵՏ

:

բե

ՏԸԵ `

Տ.

8-3ՅՀ

Ե

-

.«

:-

Հ

է

ՀՏՀ» ՞Կ«

9` --

ՀԿՎՀ-. ԻԷ

Տ

ԷԶ

ՎԱՀԵ

ռ

-ՋԻս

Մեկական դաշտ կարտոֆիլ, կերի արմատապտուղներ, սիլոսային կուլտուրաներ, ընդեղեն-Հացաղդգի կուլտուրաների խառնուրդներ (խառնուրդներըՀնձելուց «ետո՝ կերի կա5.

ամբ): 6. Մեկական

գարի,արմատապտուղներ,

կարտոն կանաչ կերի ճամար վիկի ֆիլ։ սիլուսային կուլտուրաներ վարաակի խառնուրդներ, կանաչ կերի ճամար աշնանապան տարեկան (ճնձելուց ճետո կերի կաղամբ): ՛. երկուականդաշտ երեքնուկ (1-ին ն 2-րդ տարվա օգ) ն վիկը վարսակի ճետ, մեկական դաշտ՝ եգիպոադորժման տացորեն սիլոսի Համար, աշնանացան տարեկան վիկի Հետ՝ կերի կաղամբ կանաչ կերի ճամար (նձելուց ճետո՝ կամ շաղգամ), Ց. Մեկական դաշտ արմատապտուղներ, եգիպտացորեն սիլոսի ճամար, միամյա խոտաբույսեր ն կարտոֆիլ: 8. երկու դաշտ երեքնուկ (1-ին ն 2-րդ տարվա օդգտադործման), մեկական դաշտ միամյա խոտաբույսեր՝կանաչ կերի ճամար,աշնանացան կուլտուրաներ՝կանաչ կերի ճամար (ճնձելուց Ճետո՝ կերի կաղամբ), արմատապտուղներ (դադաշտ

ու

|

այն): 10. Երկու դաշտ երեքնուկ (1-ին ն 2-րդ տարվա օդտադաշտ ), մեկական դարի,վարսակ, արմատապտուղդործման ներ (գազար, գոնդեղ, ճակնդեղ ն այլն), աշնանացան տարեկան (ճնձելուց ճետո՝ կերի կաղամբ): 11. նրկու դաշտ բաղմամյա խոտաբույսեր (1-ին ն 2-րգ ճատարվա օգտագործման),մեկական դաշտ գարնանացան ցաճատիկային կուլտուրաներ (գարի), սեղանի կաղամբ) միամյա խոտաբույսեր կանաչ կերի ճամարն սիլոս, 1)շ դաշտ Խ բանջարեղեն, դաշտ կերի կաղամբ: 12. երկու դաշտ բաղմամլյա խոտաբույսեր (1-ին ն 2-րդ տարվա օգտագործման),սեղանի կաղամբ, մեկական դաշտ միամյա րնդեղեն խոտաբույսեր, կերի արմատապտուղներ, ռիլոսային կուլտուրաներ: ւ. անտառատափասՍեաճողայինգոտու կենտոոնական 1. շոջաններ: Մեկականդաշտ եգիպտացորեն ճատանային ցորեն ն աշնանացան տարեկան ւռիկի «ամար, աշնանացան Հետո խողանացան (մեկ (տարեկանից լլուպին),երեքնուկ վար:

ն

:

:

գարնանացան ճացաձճաստիկային օրտաղործման) տարվա (լարշարաճերկ կուլտուրաներ կերի լլուպին, կուլտուրաներ, կարն): տորի Ֆ. ցել (ոլոռ, վիկ՝ վարսակի Հեյ

րկուդաշտ զբաղված ցորեն, երկու Համար), երեք դաշտ աշնանացան կանաչկերի կուլտուրաներ մեկ դաշտ շարաճերկ ճակնդեղ, դաշտ շաքարի կուլտուրադաշտ մեկ գարնանացան (նզիոլտացորեն,կորեկ), ն ցորեն, դարի՝ երեքնուկի ենթացանքով) եկր (ճավաջքովի՝ օգտագործման: տարվա մեկ մեկ դաշտ (1,2 ն 3-րդ 3. երեք դաշտ խոտաբույսեր բազմամյա

երեքնուկ՝

փարվա օղտագործման),երկու դաշտ միամյա խոտաբույ(գազար ն այլն), սեր, մեկական դաշտ արմատապտուղներ կարտոֆիլԷ՛ն Համար ն "ր դաշտ եպտակորեն սիլուե եղիսլտացորենՀատիկի Համար: աշտ 4. նրկու դաշտ լյուպին՝ սիլոսի ճամար, երկու դաշտ աշհանացանկուլտուրաներ(մեկը՝ՀատիկիՀամար, երկրորդը՝ Հետո ընդեղեն-ճացազգի կուլորպեսկանաչկեր ն Հնձելուց մի կերի Համար), կանաչ խառնուրդներ տուրաների ն

|/լ դաշտ կարտոֆիլ: հգիպտալոինն մաս:

1. զոտու տափաստանային Սեամողային

ցորեն, երկու այնանացան

դաչտ

սիլոսի ճամար), (հպիոլտացորեն

զեկ,

ցել՝ մաքուր

մեկականդաշտ

դաշ

Ջորս դաշտ ղբաղված

ն

արնածա-

կուլտուրաներ: 2Հազաճատիկային պարնանացան

Երեք դաշտ աշնանացանցորեն, երկուականդաշտ պել (հաքուր ն զբաղված ոլոռով), շաքարի ճակնդեղ, եդգիպտացորեն' Հատիկի Համար, մեկ դաշտ դարնանացանկովտու`

Վ.

(Հավաքովի): բաներ

ցորեն, երկուսկանդաշտ 7, Ջորսդաշտ աշնանացան

ն զբաղված), մեկ դաշտ շաքարի ճակնդեղ, ցել (մաքուր ե մեկ դաշտ արնհածաղիկ: եղիպտացորեն 4. երկու դաշտ ցորեն, երկու դաշտ շաքարի աշնանացան կուլճակնդեղ, երկու դաշտ դարնանացան2Ճացաճատիկային ն տուրուներ, մեկական դաշտ հդիպտացորեն կորնդան: 8. Մեկական դաշտ աշնանացան կուլտուրաներ՝Հատիկի ն եդիպմիամյա խոտաբույսեր Համար, վարսակ, կորնգան, տայորեն սիլոսի Համար: մեկական դաշտ 6. Չորս դաշյոիաղմամյա խոտաբույսեր,

դարնանացանցորեն, կորեկ

մին կուլտուրաներ:

երկու

ի

յան սխեման ն տալ նրա լրիվ անվանումը | կան Համառոտ Հիմնավորումը:

գր.

գարնանացան Ճացաճատիկա-

։

'

«

աշնանացանցորեն, երկու դաշտ դարնանացան ճՃացաճատիկային (ցորեն ն վարսակ), կուլտուրաներ մեկսկան դաշտ շաքարի ճակնդեղ, սն ն զբաղված ցել (ոլոռ). եդիւվլտացորեն սիլոսի ճամար:

ձն

դաշտ

տրված է րինակ, աջո'

Շագանակագույն սնեաճողային գոտու ն

հողերիչորային կուլիսային ցել, աշնանացան, ն դարնանացան, ճացաճատիկային շարաճերկ կուլտուրաներ (կորեկ,արնածաղիկ ), եգիպտացորեն ճամար: ճատիկի ՛. մաս:

1.

Մեկականդաշտ

երկուական դաշտ

(կուլիսային), աշնանացան, դարնանացան Ճացաճատիկային կուլտուրաներ (լարծր

ցորեն, դարի) ն մեկ

շարաճերկ կուլտուրաներ (ճավաՔովի՝ կորեկ, արնածաղիկ, եգիպտացորեն), 4. երեք դաշտ աշնանացան ցորեն, մեկական դաշտ զբաղված ցել, արնածաղիկ, նդիպտացորեն, որեկ: դաշտ

ՍՍՀՄ

1.

Երեք դաշտ

գարնանացանցորեն, մեկական դաշտ

մաքուր

եւ

ցել, շարաճերկ | դարնանացան կուլտուրաներ (ճավաքովի՝ դարի, վարսակ, կորեկ,միամյա ն խոտաբույսեր այլն ): 2.

երկու

մաքուր ցել,

)։ վաքովի

դաշտ

գարնանացանցորեն,

մեկական

դաշտ

5.

Կենտ

(ճավաուքովի,):

դարնանացանցորեն, մեկ

դաշտ

շարա-

Հատիկարնդեղեն կուլտուրաներ: Հողապաշտպան ցանքաշրջանառություն (նկ. 50): դգուռիներում՝ մեկ դաշտ կուլիսային ցել, երկուական

դարնանացան ցորեն ն բազմամյա (1-ին խոտաբույսեր ն 2-րդ տարվա օգտագործման), զույգ գոտիներում` երեք դաշտ բազմամյա խոտաբույսեր (3:4.ն 5-րդ տարվա) ն երկու դաշտ գարնանացան ցորեն: Առաջադրանքի կատարման կարգը: Կոնկրետգոտու Համար խումբկուլտուրաների միջոցով կազմել ցանքաշրջանադաշտ

է, -

ու

՞'

9.

չո

աչ:,Լշշնոտարուսմը Էին լետաբույսԱՈ4/ջ ըլըխոոաբուսմրՀրչգրցեոոաբ

ՀՏոուրոյրՀբինարըն

եման: ն սխեման: ճողապաշտպանցանքաշոջանառության մինզղաչտյա

ԱԼն ցալանրի

Մ8կ ցանքաշրջանառությունում. դաշտ ման երկու դաշտ՝ երեքէ

ցաճասկարտոֆիլ մեկ դաշտ՝ ուշաճաս, ն 2-րդ տարվա օգտագործման),երկու հուկ (Լն (ցորեն կուլտուրաներ գարնանացան Հացաճատիկային

8.

4. Չորս դաշտ Հերկ, մեկ դաշտ

ու

ան

շարաճերկ, դարնանացան կուլտուրաներ (ճա-

նրկու դաշտ գարնանացանցորեն, մեկական դաշտ մաքուր ցել ն դարնանացան կուլտուրաներ

ըը)»/

ասիական մասիանբավարար խոնավության գոտի:

որոշված է

--

ո.

աաա

ն

ագրուտնի:-

«նրածրը

՛

,

ցել

կուլտուրաների խումբը

ու

Բի), Ժեկ Ր

նչն

ճատիկարնդեղեն կուլտուրաներ կովտուրաներ(տարեկան): ալհանացան դաչտ

հ

դաշյո ն

գա-

մեկ

սխեմայիկազմումը կարելի զոեջալիլանաոույան

ցանկացածկուլտուրայից,բայց ակվսծլ

պետք է

է

առաջատար

կամ ավելի պաճանչկոտկուլտուրայի «ամար ճիշտ ընտրել

հախորդը' Այս դեպքում որպես առաջին կուլտուրա տեղադրում «2 Թլնանացանները։ Տվյալ օրինակում ամենից ավելի նպատակաճարմարնախորդ կլինի վաղաճաս: կարտոֆիլը, որը ժամանակինճավացելու շնորճիվ Հնարավոր կլինի ժամաեակին ցանել աշնանացան տարեկանը: երկրորդ Հնարավոր կախորդը,այս կուլտուրաներիխմբում, 2-րդ տարվա օգտաչ

գործման երեբնուկն. էւ Խրեքնուկի նախատեսվում է 2-րդ տարում օգաագործելու ճամար, նրա դաշտերը սխեմայում պետք է տեղադրել մեկը մյուսի Ճեւտնից: Բայցքանի որ կա Հետո է կարելի երեքնուկից ապա կարտոֆիլ, վաղաչաս շատ պաճանջկուռ կուլորը ցորեն, գարնանացան տեղադրել ն դաշտերի մաքրության նկատէ ճողի բերրիության տուրա պետք է ցանել բազմամյա մամբ:

անցման աղյուսակների կաՀնարավորություն ծանոթանալը ոկլբունքների "Բիկյմահ ինչավելի բարդ ճասկացողություններ, ի մնե լուրուցնել ագրոնոմիաեկ՝ տարբեր ցանքաշրջանառությունների

ոոտացիոն իլոհասաքյան

'

պիսիո ահանսական

է նախատեսվում

յալ

մասը. 1)

Ս

սխեմայի ցանքաշրջանառության

(զբաղվաժ ցել), կարտոֆիլ վաղաճաս

աետեսուքյան

կաղմում ցանքաշրջանաաղյուսակները Ռուտացիոն

ճետե-

2)

աշ-

Է

Դ 3) 1-ին տարվա օգտագործման նանացաններ երեքնուկ, երեքնուկ, 5) գարհրեջնուկ, 4) 2-րդ տարվա օգտագործման

ցորեն: նանացան

:

մոջ Ուշաճասկարտոֆիլի ճամար ցանքաշրչանառության ճմուտը: Կարտոլավագույնն է Համարվում երեքնուկի շրջած

Փն ճատիկարնդեղեն ֆիլից «ետո տեղադրում կուլտուրաներ, են դարու կամ վարսակի "ամար: որոնք լավագույն նախորդ

Ամբողջցանքաշրչանառությունը այժմ կլինի այսպես. վաղաճաս կարտոֆիլ, 2) աշնանացաններՀ երեքնուկ,

1) 3) 1-ին տարվա օգտագործման երեքնուկ, 4) 2-րդ տարվա օգտագործման երեքնուկ, 5) գարնանացանցորեն, 6) ուշա ՀՃաս կարտոֆիլ,2) ճատիկաընդեզենկուլտուրաներ, 8) դարի: Այս ցանքաշրջանառությունում բոլոր կուլտուրաներըտեղալավ նախորդներից ճետո: անվանումը դաշտային, Ցանքաշրջանառությանլրիվ ցանքա8-դաշտյա Ճճատիկախոտաբուլսային-շարաճերկային շրջանառություն: . դրված

են

է

ՑԱՆՔԱՇԲՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

մ ռաջադրանք. նք.

(.

ԵՎ ԱՆՑՄԱՆ

ՌՈՏԱՑԻՈՆ

Ծանոքան անոքանալ

նշված նշված

ԱՂՅՈՒՍԱԿՆԵՐ

ն ն ն ցանքաշրջանառության

ռուսա

-

ցիոն աղյուսակի կառուցմանլոը

էշ նշված ցանքաշրչանառության անցման աղյուսակՈւպումնասիրել՝: ների կառուցման առանձնաճատկությունները: Նյութը ն սարքավորումը: նախորդ պարապմունքներումկազմած ցանՔայրջանառությունների սխնեմանձրը, պլանը` կողտուճողօգտագործման րաները ըստ դաշտերի փաստացի տեղադրելու ցուցակով: '

ր`

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Ցանքա-

նրանց ճիշտ տեղադրումը գնաճատումը, տերիտորիայում: են

հ կան

Աշնանացանների տակ

խոտաբույսեր:լ

ն

Հետ

նախօրոք մշակված սխեմաների միջոցով: հատքյունների Ռոտացիան դա այն ժամանակաշրջանն է, որի ընթացեն յուրաքանչյուր դաշԳոմ կաղտուրաներըն ցելբ անցնում

սաճմանված Թով՝կանքաշրջանառության Վաղօրոք ընտրած գակահությամբ:

կասույվոծ

է

աղյուսակը(աղ. 15), որը կուլտուրաներիտեղաբաշխումը պանքաշրջառոտացիոն

Լ տալիս հառուքյան դաշտերում

հոլը

սխեմայի «աջորօրինակի ճիման վր

ժամանակի: չղեղադրմանը կուլտուրաների դարձնեն նքե ուշադրություն ըստ

հոտացիոն սղյուսակների մեջ,

մանցը,որ

լ

ապա

նկատելի է այն ճանդաո-

սխեման՝ Հաջորդականության կուլտուրաների

տարինե է ինչպես Հորիզոնական (այսինքն՝ կրկնվում դաշտերի)

փի)

ըստ

այնպես էլ ուղղաճայաց (այսինքն՝

կություններում

ուղ-

ըստ

|

կազմելը

կարելի է ոտուդել Ռոտացիոն աղյուսակի ճիշտ կանկացածճորիզոնական կամ ուղղաճայաց սյունակի միլոջով, որում պետք է լինի սխեմայով նշվաժ կուլտուրաների տեղադրումը: Մծր բերաժ օրինակում 8-դաշտյա՝ Հէրքական է, նրա լրիվ ռոտացիան սկսած 1970' ցանկցալրչանառություն կլինի տարում. Այսպիսով, 1928 թվականին երկրորդ ցանջաշրրանառության կակավի փաստորեն

քվավանից

ոոտա-

զիան,

եքն կուլտուրաներիփաստացի տեղադրումը

դաշ-

ըստ

մրի չի Համապատասխանումսխեմայով նշված «ճերթաաղղաճայաց ուղղությամբալունակների ւս լմ կանությանը, կարող է խախովել: Այս դեպքում սխեմայով կալունոթյունը պաճպանվում է Հաջորդականությունը կյված կուլտուրաների միալն րստ տարիների(աղյուսակի որիզոնական ուղղուռոտացիայի խյամբ) ծանքաշրչանառության

բաջանչլուր դաշտում կանցնենբոլոր

ը ն թացքում լուչ

կուլտուրաները ն սխն905:

գործման երեքնուկն. է: երեքնուկի նախատեսվում է 2-րդ չուսրում օգաադործելու ճամար, նրա դաշտերը սխեմայուի սլետք է տեղադրել մեկը մյուսի «նետնից:Բայց քանի որ կա է երնհքնուկիցճետո կարելի վաղաճաս կարտոֆիլ, ապա ւոեղադրել գարնանացանցորեն, որը շատ պաճանչկոտ կուլէ Ճողի բերրիությանն դաշտերի մաքբրությաննկատտուրա մամբ։ Աշնանացանների տակ պետք է ցանել բազմամյա

խոտաբույսեր:

: ,

է ցանբաշրջանառության սխեմայի »ետննախատեսվում (ղբաղված ցել), 2) աշյալ մասը. 1) վաղաճաս կարտոֆիլ -է 1-ին տարվա օդտագործման երեքնուկ, նանացաններ 3) երեքնուկ, 4) 2-րդ տարվաօգտագործման երեքնուկ, 5) գարնանացան ցորեն:

սինջ Համար ցանքաշրջանառության Ուշաճաս կարտոֆիլի լավագույնն է Համարվումերեքնուկիշրջաժ ճմուտը: Կարտոհն ճատիկարնդեղեն կուլտուրաներ, ֆելից ետո տեղադրում ՛

որոնք

լավագույննախորդ

են

դարու

կամ վարսակի

այժմ կլինի Ամբողջցանքաշրջանառությունը

Համար:

այսպես.

1) պվաղաճասկարտոֆիլ, 2) աշնանացաններ- երեքնուկ, 4) 1-ին տարվա օգտագործման երեքնուկ, 4) 2-րդ տարվա օգտագործման երեքնուկ, Ց) դարնանացանցորեն, 6) ուշաՏաս կարտոֆիլ, 2) ճատիկարնդեղենկուլտուրաներ, 8) զարի: Այս ցանքաշրջանառությունումբոլոր կուլտուրաները տեղալավ նախորդներից Ճետու անվանումը Ցանքաշջրջանառության լրիվ

դրված

են

դաշտային,

ցանքա8-դաշտյաՃատիկախոտաբույսային-շարաճերկային շրջանառություն: `

|

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՌՈՏԱՑԻՈՆ

ԵՎ ԱՆՑՄԱՆ

ԱՂՅՈՒՍԱԿՆԵՐ

Առաջադրանք. 1. Ծանոքանալ նշվաժ դանքաշրջանառության ոոտացիոն աղյուսակի կառուցմանը: 2. անցման աղյուսակնշված ցանքաշրչանառության Ուսումնասիրել ների կառուցման ապռոանձնաձճասկությունները: կազմած ցանՆյութը. ն ասբբավորումը: նախորդ պարապմունջներում Հողօգտագործման պլանը՝ կուլտուախեմաներըչ բաները ըստ դաշտերիփաստացի ցուցակով: տեղադրելու

ջաշրչանառությունների

Բացուռրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: ՑՃանքա304

ոոտացիոն շրջանառության ճետ

հուզտոն սկդրունքների (|տոլիո յուրացնել ավելի

պիսիք

են՝

կուն

հ

ն

անցման աղյուսակների կա-

Հնարավորություն ծանոթանալը

Հասկացողություններ:ինչագրոնոմիապանքաշրջանառությունների չուսըբեր բարդ

նրանը դնաճատումը, տնտեսական

ճիշտ

տեղադրումը

տերիտորիայում: անտնեսության կազմում են ցանքաշրջանաՍոտացիոնաղյուսակները

մշակված սխեմաներիմիջոցով: ոությունների նախօրոք Ռոտացիան դա այն ժամանակաշրջանն է, որի ընթացեն լուրաքանչյուր դաշՔում կուլտուրաներըե ցելը անցնում սաճմանվաժ սխեմայի «աջորտով: ցանքաշրջանառության դականությամբ: վաղօրոք ընտրած օրինակի Հիման վր որը կասւուցված է ղդուտացիոն աղյուսակը (աղ: 12), ցանքաշրջատեղաբաշխումը է տալիս կուլտուրաների կույց հառության դաշտերում ըստ

մամանակի:

լ

տեղադրմանը կուլտուրաների երե ուշադրություն դարձնեն

ուսուսցիոն աղյուսակներիմեջ, ապա նկատելի է այն ճանգասխեման" Հաջորդականության մանքը, որ կուլտուրաների

տարինեըստ (այսինքն՝ ինչպես Հորիզոնական դաշտերի) ուղըստ (այսինքն՝ րե), այնպես էլ տւղղառայաց

կրկնվում

է

դություններու: Ռոտացիոն աղյուսակի ճիշտ կազմելը կարելի է ստուգել կանկացածՃճորիղոնականկամ ուղղաճայաց սյունակի մի-

յսքով, որում պետք է լինի սխեմայով նշված կուլտուրաների տեղադրումը: Մեր բերած օրինակում 8-դաշտյա՝ Հերթական է, նրա լրիվ ռուռացիան սկսած 1970' ցանքաշրջանառություն թվականին` քվականից կլինի 8 տարում: Այսպիսով, ոոտաերկրորդ ցանքաշրչանառության կակսվի փաստործձն

քիան, երե

տեղադրոմը փաստացի կուլտուրաների

ըստ

դաշ-

ոնրի չի ճամապատասխանումսխեմայով նշված Ճերթականությանը, ապա ուղղաճայաց ուղղությամբ սյունակների կայունությունը կարող է խախտվել: Այս դեւզքում ոխեմժայով

նշված միայն

պաճպանվումէ Հաչորդականությունը կուլտուրաների

տարիների(աղյուսակի Ճորիզոնական ուղղուռուռացիայի ընթացքում յությամբ): Ցանքաշրջանառության ն րաքանչյուր դաշտում կանցնեն բոլոր կուլտուրաները սխեըոտ

905.

Շ-դաշտյա դաշաային

1) զբաղված ցել (վաղաճաս կարտոֆիլ),

տարվա օգտագործման երեքնուկ,

ցանքաշրջանառության

Հ) աշն նացան կուլտու5) պարնանացանցորեն,,

ք.

7920թ.

Ց|

`

ցաք.

ՀԼ

(

7. "

|

Յ.

,.Աշնանացաններգերնքնուկ երեջնուկ՝ 1-ին :

տարվա

օգտա-

երեքնուվ՝1-ին

տարվա

օգտա-

գործման երեքնուվ՝2-րդ |տարվա օշդտա'

գործման գործման երեքնուկ՝2-րդ

4.

տարվա

օզտա-

գործման

Պարնանացան |ցորեն |Ուլաճաս

կարտոֆիլ

|

6.

7.

|Ուշաճաս

կարտոֆիլ

Հատիկա-

ընդեղենկուլ-

Հատիկա- Գարի .

8.

Գարի

տոֆիլ

Ջբաղված ցել

աբուռ կարոռիիյ

Հատիկաբնդե-

զեն կուլտուրա-

կ

ԱԻ

Զբաղված ցել| Աշնանացաննհր--երեքր (վաղաճաս

Զբաղվածցել

ներգ-երեք-

(վաղաճաս

նուկ կարտոֆիլ)

ճ

Ջբաղված Աշնանա-

ցաններՎ-

ցել (վաղաա

եքն Դերքցնով

-

/

Զբաղված

կել (վաղակարտո-

ա Քի

Աշնանա-

եր-Ի Վերեջնուկ | ցանե :

կաններ--

"

երեքնուկ՝

1-ին տարվա

ԴԻ ծրեջնուկօգտագորժման

ծ-

երեքնուկ՝

երեբնուվ՝

1-ին տարվա| 8-րդ

Գարնանա-

ցան ցորեն

տարվա

|

Գարնանա- Ուշաճառ

ցան ցորեն

ծ-

կարտոֆիլ

-

երեջնուվ՝

|

1.ին տարվա

հրեթնուվ՝

|

8-րդ տարվա

Գարնանա-

ցան ցորեն

«զաազորժ օգոադորժ -

-

Ռրեքնուկ՝

Գարնանա-

Ջ.րղ տարվա| ցան ցորեն

Ռւշաճաս

Հչատիկա-

կողկարտոֆիլընդեղեն Նե տուրանսր

Ուշաճաս

կարտոֆիլ

ման

Հատիկա-

ընդեղենկուլ-

Գարի ՛

տուրաներ

ճա-

0րինակ՝ սխեմայի մայով նշված Ճճաջորդականությամբ: է կուլտուրաների ճետնեյալ մաձայն(աղյուսակ13) նշված

երեբնուկ, տարվա 2-րդ հ րեքնուկ, 3) օգտագործման տարվա 2) 1-ին

-

մգոագոր:օզտագործ-

Րճրեքնուկ Հգաագոր «զոագործ

օզտագործ-

1) վիկ վարսակի ճաջորդականությունը.

տարվա

աս | օգտագործ. | օգտագոր

:

-Էծրքնուկ

ճետ Հ

1-ին տարվա| 2-րդ

|

օգտագործմա

Երեքնուվ՝ երեբնուվ՝

երեբնուվ՝ երեջնուկ՝ 1-ին տարվա| 2-րդ տարվա|

Աշնանա-

-

Բորի բարաֆի,) |Աչնանացան| 1-իներեբնուվ՝ տարվա

ոորաուրա-

անա

Ջբաղված ցել Աշնանա(մաղաճաս կար- ցաններ-Ի

ւշաճ ր

Աշ

-

Գարի

Զբաղված ցել (վաղաճամ

Աի)

-

Հառիկարեղե| Դարի

Հատիկարեզե-| Գարի

կարտոֆիլ)

Աշնանա-

թ.

Զբաղված ցել

Հատիկարնդե-|Գարի

Ներ

տուրաներ

թ.

Բանոր

Հատիկա-գաի ընգեղենկուլ-

կար- ցաններ-Վ(վաղաչճաս

տոֆիլ)

|

թ.

կարտոֆիլ աաա

Քրի էն

ենր

Գարի

էտ կուլտուրաներ,

:

գեն

տոֆիլ)

տուրաներ

թ.

Սւլաճձաս

տոֆիլ

տուրաներ

ընդեղեն կուլ-

Է

1925 թ.

Գարնանաքան | ՈւչաՀառ

Գարնանացան Ուշաճաս կար-

ցորեն

Հատիկաընդեղեն

-

ցորեն

տարվա օգտագործման

Ուշաճաս կարԳարնանացան

ցորեն

Կա Գարոոնիլ: )

|

Գարնանացան

երեջնուվ՝ 2-րգ

4) 2-րդ երոքնում, 8) զարի

Լ

3) փոր Է2րեթնոմ,՝

գործման

գործման

տոֆիլ)

`

1 Բրրւան

ք.

Թ

Աղյուսակ

ամեն ազյո Լոս կ հոտայիոն

Ա

Աշանանացան-|երեքնուվ՝ 1-ին Երեքնուկ՝2-րդ Ջրաղվածցել |տարվաօգտա(Վաղաճասկար-|ներֆ երեքնուկտարվա օղգտա-

1.

5.

/

ս

Հ

2.

|

երեքնուկ,4) կարտոֆիլ,ճ) աիլոսային կուլօղտաագործման

ւուրաներ (1ճրի կաղամբ

ններ:

,

ն

այլն),6)

կերի արմատաղտուղ-

Այս ցանքաշրչանառության մեջ ոոտացիան տնում

է վն

ՀՅՀ

-

ՏՃՑ

`:

Է`

Հ

Յ

ծ

`

"

Տ|

Տ

Տէ

ՀՎ

` `

ՀՀ Է

Հ.Հ

Հ.Հ

:

ԱՀ

1`

ՀԵՏ` ՀՀՀ.

|Յ

Հ

Է,

Յ

ՀԼ Հա

՞

Ջ

-

»

-՞3

Յ

Տ -

--

:

21:35 Տ Ճ|

-5.

ՅՅ:

Հե

Է

Հ

Լաս

-

Հ

Է

ՏՈ

ՅՅ.

Ը

|Յ

6.

ք

Ե

-

ՀՅ

-

ւ

Հ.

/

«

Յ

ռ

ծ:

Չ-

Տ

Տ

Տ

Հ

-

:

Տ

Տ.

ՏԱՆ |:

Հ

ՀՏՅՏ

Տ

'

-

` ա

Ք

Չ08

Հ

Հ

Է

այ

վտճույ|

Հ.

Հ

-

ճ

Հ

ԷՏ

՞-8

ՀՀ Տր ՀՀ

«ՀՃ

ՏՅ

Հո"Հ ՅՅ

1ԿՀ ԹՀ

«ր -

`

Հ

«Տ՝

Յ.Հ

:25 Ա:

Հան

ՀՏԷ

Յոլ:«5: `

Կ

-3--

Տտ

Ց

`

Է

Հ

«Հ

Է

օ

-

լ"

`

Հ

--

,

ԳՅ.

ՅԵՎ ԵՎ Տ

Էող

Հվ

-

Տ

ռ

ղւսծ սխեմաջու հղա ընդունված

մ չս

Հեւու

մ սովոացումը ռությունների ներդրումը կ մ 2--9 ընքացք տարվա կատարվ է բոբ ա ն ց ծի կուլոուրականացված ք զանգվա ամբողջ իրուց որոնք ատիճանից ն այն խումբ կուլտո լինել նելու աստի անքաշրջանառուցանք մ են: եթե լավ են լուրացվ վել կարելի է ծոնոքանալ ապա վարոլ սկզբ ունքները, ոուտռացիայի թյան ման կարգի ճետ: Պարզաբանենք նառության իրացմա ցանքաշրջանա նառությա թյան իրացմանկոնկրետօրինակը (աղ. 14):

ՀՁ

ար կախված

ժանքաշրջ

7 ենթակա ւ

Ա

Է

ւ

տեղադրվու

րաներից, ,

ԹԻվածսխեմայի Համաձայն ցնել 8-դաշտյ վրա հ ոն ԿԱ աար ային ,

րբրվաժ

տարա

դայւույ

շտյա

տաբույսային-շա

-շար

ծության

ն Հատիկախ

ք

նական ն`

'

կուլ

Լ

ականությամբ 1) զա տուրաների Ճետեյալ Հատիկայինկուլտուրաներ Հ երեքնուկ, 3) 1-ին տարվ ւոց ն ա 3) 2-րդ տար վա օգտագործման օգ տագործմա երեքնուկ, չշ ուլտուրաներ, 4) աշնանացան կուլ չրաներ, 7) մի ն «ո 9 ածատիկային 6) դարնանացա գար

Հաջորդան

մաւր

մբ.

ր

կարտոֆիլ, երեքնուկ, ) կուլտուր նե ուլսեր, 8) աշնանացան կուլտուրաներ: ամյա լ

՛

խոոաքո ճեկտար տարա իրացմա 6 չեկտար, ցանքաշրջ չս նառության ո

ր

Աո

ոչ

ծությունից վա-

մենտում

Ի

ենթակա ներդնելու ր

երեւ, Հեաը:

Է

խոպան,

աշտի միյին չափը ւ է -րց ից մինչե 110 Հեվվազմեց 102 Հեկտար (տատանվու ն դաշտերումցաննում), պարզվեց, որ առանձիդաշ տարի սառմանում), հն ոչ միայն բիոձն տարբեր. կուլտուր աներ (տարիներ վում նան մշակմա կման այլ ություններով, լոգիական տաշտեր երը բաժանելուց Հետո, երբ

Մ

ո

տ

-

,

4"

ՅՀՅՅ

էյ ՀՀ

Գ

'

---ս

Տ

::

ՀՅ

Հ.

Հ

:

ՀՏ

-

-

--

-

--

-

ՏՅ

«33

-

-

Տ.

«5Յ Հ

է

Ւմ,

ապ

մ

-

ակար

ե

ո

ԸՅՀ

յողաութմի 42

Հ.Բ ՀՅԵՏ: Բ-մ-, աթ

ռատ

,

Համարի Բոուիի կան մո

Է

Բ

ռ

ւ-

լ

Հէ

ճ

13. ՏՏ

Հ

՝

նե

ն ՍՐԾ6. է վ. ռ

Հ

ա

| է

-

ՏՈՅ.

:- Հ

Հ

:3-

-Տ

`:

|

ՏՈ

-

:,

Հ

`

:

`

ՏՀՏ «Գ ՀՏ

-

Հ.

Ն

Է

ՀՀ

Հ

Հ

ՈՒ,

:

-

ՅՅՀ -Պ Տ Տ. ՝`

ՏՏ

:

ՏՏ

ՀՀ.

Յ-,

Ը:

գ

Թ

Հ

:

6.

ՒՐ

-Ճ

'

«ՏՅ`՝

`

ՀՅ

՞8

:

Հ. Է:

--Ճ՝

-

ը անառությա ա կրոր Դ կռվում է անքա 2ՐՏ սլաձմայի ճաջորդակ սն, անառության կԿոտացի ճանքաշրջ ջ մ միննույն դ դաշուի տարիների ցիտվու է միայն ըր կորյուն նում մ Ճո մարը տվյալ ց ղասնչ Համը մոկ արը չի տայ,աե քանի հր ում շ տի

տարի Մ

-

-

-

-

«

-

'

Տ

/

Հ.:3 35 5 Է: ՀՏՀ

|

`

Հ

Հ

ԱԱ

-

-

Հ

Տ-

«5

:

ՀՀ ՎՊ ՀԵՏ ՀՀՀ `: ՀՀ 18 Է Հ

354 Հ ՀՀՀ է ՀՀ

թ

Տ.

ՏՅ:

Հ.

Պ

`

:

Հ

«` Հ

4-.

-

:

Տ.

Հ

ՀԱՃ

-

Հ

-Գ»«

:

`

ո

եղանակներով, քի նառության

նից, նշվաժ ցանջաշրչ էխ ոպանը:

,

ա

նառուցյան Ցանքաշրջա

է

պաճանջվել երկու

ցառությամբ

--

/եճ

ի.

ար

Բացի ար

արե) ճինգ դաշտինավելաց

դաշ տր

թ.

իրացնելու

բոլոր

Ճճեկտար տպանի)ցանվել ո

դաշտերհրում նն

Լ

յ ամար

(բա-

միամյա ի

.

Աղյուսակ անցման պին

Ց անքաշրջանյեռության

(ընդամենը ը 818 :

աչտի

ն

թ.

Հելլո.

Պ

գայտի միջին չափը

վարելաճող, վարելաչ

-

/

թ.

1-ին տարվա

ոշ

խոԲազմամյա

(104

տաբույսեր

Հեկտ.)

Հեկտ., այնանացան խոպան՝

կուլտուրաներ 36 Հեկտ.,խոպան՝ 18

ՀԱՅ»

Քազմամյախոչ տարույսեր՝ 48

(6

Հեկտ,)

Հեկո.

`

նուկ՝

|

Կարտոֆիլ՝ 88

(«102 Հենո.)

ո

տուրաներ՝

|

Հեկտ..արմատապտուղներ՝ 22

|

|

Ճճեկտ.,գարնանա-

Միամյա խոտա-

96 Հեկտ., բույաեր՝

խոպան՝

Հեկտ.

թ.

կուլտուԱյնանացան րաներ՝102 ճեկտ.

Ճճեկտ.

կաբտոֆիլ՝36 Հեկտ.

բաներ՝

8 96 Հեկտկ

խոպան՝

տուրաներ Լէբազ-

ան գ արնսա

ազա ն

«ա

2-14 ւս նէր: Ր

1-ինտարվա օգտաէ)

-

դոր

Հն տուրաներԴ-երբեքնուկ

ցաճատիկայինկուլ-

Աշնանացանկուտուրաներ՝56

'

բուլսեր՝ 8610Հեկտ., ճեկտ.

Աշնանացանկուլ-

խոպան՝

|

արկու՝ տա-

Տ

կուլտուԱշնանացան

խոռտաԲազմամյա "1

Աշնանացան կուլ-

Հեկտռ.

ճեկտ., միամյա խո- «եկաւ, միամլախո-|մամյլա խոտաբուլ41 պեր 86 Ճեկտ., տարույսեր՝ տարույսեր՝41 ճեկտ., խոպան՝ ճեկտ., խոպան՝ 18 | խոպան՝ 10 Հեկտ. Հեկտ. Հեկտ.

'

օգտա-

լ ղործման երձջնուկ 104 ճեկտ. :

Միամյա խուտաԱշնանացանկուլբույսեր՝ 101 Հեկտ.,|տուրաների երեք-

Ր

|

թ.

-Զ-ԴՎ ք.

Մ

1972թ.

|

Հեկտ).

չեկա,

Հեկտ.

բեքնու

Հեկտ.

Հեկտ.

ցան ճացաճատիվային կուլտուրաներ՝

(102

Հեկտ.)

Ճեկտ.,խուլան՝

ճեկտ.

կարտոֆիլ՝ Աշանանացան ՓՃ

կուլտուրաներ

Միամյա խոտարույեր` 103 Հեկտ. ոշր

եգիպտացորեն՝

:

| |

ՃաԳարնանացան

Աշնանացան 104 Ավո" ճեկտ|

-

ցաչատիկային կուլ-

.րանձր'

Ներ՝ տալրանիր

|

|

վխոտաբույսեր՝ 18

խոտաբույսեր

ԱՓեկտ.

.

Ճեկտ., եզիպտացոբեն՝ 2 Հեկտ., վույտ՝ 10 Հեկտ.

Ճ

առ-

Ա

(110 ճեկտ.)

309 Հեկտ.

վչշեկտ., գարնանաՀեկտ., միամյա Հեկտ., աիլոսային քան Ճճացաճատիկախոտաբույսեր՝ 50 | կուլտուրաներ 19 յին կուլտուրաներ՝ |Հեկտ., առվույտ՝ 10 Հեկտ. միամյա 148Հեկո.»չմիամյա 1Հեկտ.,

՝

կարտոֆիլ

ճեկտ., եզիպտացովրեն՝ 19 Հեկտ., գարնանացան 4ա-

Միամյա խոտա-

|

բուչսեր՝

'

Հեկտ.

կտրառֆիլ՝ 1104եկտ. ԱշնանացանկուլկտուրաներՐ՝110 Հեկտ.

1-ին տարվա օգտա-

ն Հացաացա՞| Գարնանացան Հատիկային կուլտուրա-

:

տոթժման էրեջնուկ

ներ--երեքնուկ՝

Հեղ».

Հէկտ.

:

փուլ-' վցաճատիկային 224եկտ., տուրաներ՝

միամյա խոտաբույանհր՝

|

ս

ո.

Հճեկտ.)

"218

«ԲԺ.

6Ճ

Հեկտ.

խոՔազմամյա տարույսեր՝

հարակա -

Ատանայանկպտու `

`

Բազմամյա խոՄիամյա խոտա1-ին 2-րդ բուլսեր՝ 100 Հեկտ., տաբույաեր՝ Վտարվա սգտադորժ- ռարվա օգտագորժ- | խոպան՝ ֆ Հեկտ. |

|

-

:

րաներ՝

եկտ.

|,

702ճեկտ. "ներ ա

խոտաբույլԳա»

։1ր-10Ւ

Միամյո

|

/

Դաշտը

ԷԶ

թ.

-

յ

49712

.

թ.

ք.

բ

ման՝

Հեկտ., աշնանացան կուլ-

ման՝

Հեկտ., |աշնանացան կուլտուրաներ՝23 Հեկտ., | տուրաներ՝56 Հեկտ., միամյա խոտաբույխոպան՝3 ճեկտ, սեր՝ 22 Հեկտ,, խոպան՝ 2 Հեկտ.

(100

Հեկտ.)

|ն

Միամյա եգիպտացորեն՝Արմատապտուղ-

Հեկտ., բազժամյա խոտաբուլսեր 14 Հեկտ.,

ներ՝ 34 Հեկտ., մի-|բույսեր՝ |ամյախոտաբույսեր՝ 66 Հեկտ.

խոտաՀեկտ.

կուլտուԱշնանացան բաներ՝100 Հեկտ.

Մա.

ա:

Հեկտ.) լ

Ճճեկտ.,եգիպտացոչ րեն 39 չՀեկտ., ար-

27| մատապտուղներ՝

Հճեկտ., խուան՝

եգիպտացործն՝

|ճեկտ., խոպան՝ 10

ճեկտ.

բաներ՝100

|Բովո՞ր

'

»ազա՞

Հեկտ.

շեկտ.

խոպան

Հեկտ. '

չեկտ.

ենքան լ ճացա Գարնանացան

նգիպտացործնկարտոֆիլ `

Աշնանացան կուլխոեդիպտացորէն՝ Քաղզմամայա տաբուլսեր տուրաներ՝22 Ճեկտ.յ|88 ճեկտ., խոպան՝

ը ուլտուԱշնանաքա վոլտ»

-

Հատիկային կուլտուրա

ներ-Հ-երեքնուկ

:

չճեկտ.

Հեկտ,

Հեկտ.

«տաբույսեր, 1971 թվականից սկսած այնտեղ արդեն ցանվել է աշնանացանտարեկան՝ երեքնուկի ենթացանքով ե մտել է Ցանքաշրչանառության մեչ Ընդունված սխեմայից միկ եղում նան ե դա շեղումը դարնանացանների փոխարեն աշնանացանների Կ«ոակկատարվող բաղմամյա խոտաբույսերի ցանքն է: Բայց դա թույլատրելի է ցանքաշրջանառության իրացման անցման շրջանում, քանի որ երկտարվա օդտադործման խուտաբույսեբով զբաղեցված դաշտերը ցանքաշրջանառությեն մեջ Համարվում են ամենից ավելի ուշ իրացվող, իսկ այդ ցանքյսյանն

շերտը արդենպատրաստ մեջ խոտաբույսերի շրջանառության

չր իրացնելուց երեք տարի ճետու 2-րդ դաշտում բաղմամյա խոտաբույսերի շերտի վրա «ոնղադրել են աշնանացան կուլտուրաներ, իսկ մնացած տեըիտորիայում1920 թ. իրացման ոչ մի աշխատանք չեն

կատարել: Այն իրացվել է 1971--1972 թթ. ընթացքում, իսկ՝ թ. սկսած դաշտը արդեն ամբողջությամբ Համապատասխանում է ցանքաշրջանառությանընդունված սխեմային:

վրա

ւհ

«եկտարի աիԿ անին՝ "ԱՀի բույաերիցանք, իամյ կատարելով

նույն ձնով են վարվել մասնակի իրացումը մ

յո

բ

որոնող

որը

Հան-

ուղա

ս

ացնելիս,

որպես նախորդ:

դիսացելէ 1921 թ. աշնանացանների սխեմայի իրացվելէ 197 թ. ընդունված Դաշտը փաստորեն Համաձայն: 71 4 դաշտի դան չկար, հոլ

Համ ար

`

տնել

Այստեղ խոէին ինտեն աղեցրել

է երկու տարի:

լ իրացումը ը ր ոու

մասնակի Կար ռարտոֆիլ, (եգիպտաց ջիպ սիվ կուլտուրաները )։ ներն առվույտ ու

ացո

Դ

,

կուլտուրա Հատիկաընդեղեն դոզաներով է բավականաչափ ված կապ մշակությունը

չափով միամյա որոնց

ն Հանքային օրգանական էլ 4/4

պարար

տանյութերի կիրառման

թ.

պատճառով ՏՐԻ Հիմնականկուլտուրաներո վ` ղբաղեցնել

Հետ:

Այդ

միամյա

խոտաբույսերով:

եդի դիպ

են կարողացել էւ տացորենով

ելքը

իրացվող

պանքաշրջանառությունում,

Որպեսզի չիջեցնել Հ

մ

Ը նդճանուր

ԻՆ ոէՀեկտ. առվույո, Հարոլ

իսկ 1920 Ք. սկսած դաշտը ամբողջությամբ մտել է' ված ցանքաշրջանառության

սխեմայի մեջ,

ենդուն-

իրացվեց մեկ տարում, ցանքաշրջանառության մեջ մտել է արդեն 1921 թ.. Բ6, 7, 8 դաշտերը, որոնց կազժի մեջ մտել են խոպանը դաշտը

«իոոայի իրացվել ճՀլ ոզտորանձր, ' ճն

:

ոն

2-3

տարում,

Հբաղվել դաշտնրը ա

են

բայց

թ.։

Ցանքաշրջանառության իրացման

երեք տարվա ընթացքում տնտեսությունը շարունակել է ստանալ մթերք՝ աշնանացան ճացաճատիկի ձնով ն Ճումք՝ հգիպտացորենի ն միամյա խոտաբույաձրի սիլոսացմանՀամար: 1922

քվականից

արդեն ուներ կարտոֆիլի ցանքաշրջանառությունը ցանքեր, սկսած

որոնք պլանավորված էին

բանջային մթերքի ելքը: Առաջադրանքի կատարմանկարգը:

Ան ,

կազմու

ապ-

Ունձնալովցանքա-

«խոտան (ոոքաթութված աղյուսակը, նշելով թե է դասատուի կող-

ռոտացիոն

որ

տարվանից է ակավում երկրորդ ռուռացիանւ Ռոտացիոն աղյուսակը կազմում են սխեմայի Համաձայն, ձ երբ յն, դաշտի չի ճամբնկնում ինդունված Համարը ցանքաշրջանաոության ճերթական Համարի Հեւու ասատուի տրված նյութիՀիման վրա կազմում են նշված :

Մուրտուրայի անցման պլանը: տորքաշրջանառուքյան ռաջադրանքը կատարելուց պետք տրվեն ջանՀետո

երեք աղյուսակները քաշրչանառության (2

անցման):

Առաջադրանք.1.

է

ռուռացիոն

Սովորել կերի կուլտուրաներից ստացված

գրանքի թանակի միչոցով Ճաշվել կերի միավորների

ՄԻ

ն

միավորների

արտա-

մարանլի պրոտեինի

մարսելի

. բանառության գնաճայտաչ ռիա զան րդյունավետության ցանը: սարքավորումը: Կազմածցանքաշրջանառություն(որնէ կոնՆյութը արտադրանքի ելքի ր

աեինի

ն

ք

ն

կերի

ու

պրո-

Բոմր

'

ն

կրետ տնտեսության), տվյալներ այդ ցանքաշրջանառության կուլտուրան ուրիշների աղլուների բերքատվության վերաբերյալ,հ. Մ. Պոպովի աակները՝ կերերի մեչ կերի միավորների պարունակության վերաբերյալ:

ծանքաԲացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: շրջանառության արդյունավետությանգնաճատականը Հնարավորություն է տալիս ստանալ ընդունված սխեմաների ճիշ քն որքան արտադրանք կատացվիը1ղբնութագիրը ն նրանց ճանրապես ն կնրեր՝ մասնավորապես (ինչպես նան մարսելի պրոտեինը): մեջ կերի միավորները

որոշել

ցանքաշրջանառության

նոր սխեմայի Համաձայն, որի զգալիորեն ավելացրելէ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԸ

։

ա տանքաշրջանառության ճաջորդականության սխեմայով նախատեսված կուլտուրաներով: ե«վոր ե չ ռով,797 0 թ. Ճամարվում պանքաշրջանառության իրացման սկիզբը:Դաշտերի մասում մի այն իրացվել է 1921 ք., իսկ մյուսում` 1922 Թ., բայց ամբողջությամբնոր ՋանՔաշրջանառության իրացումըավարտվելէ 1923

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

:

ու

Ավելի երկարատն տնտեսական վերլուծության միջոցով որոշում են 1գ արտադրանքի վրա կատարվող, տարբեր կուլտուրաների 1 կերի միավորի, 1 հ ցանքատարածությունն

ձրի

Հաշվով աշխատանքային ' իոջնոոը» ասական արարը չս

մանրամասն

լուսաբանվա

«Փյուղատնտեսակա

Վեռնարկությունների էկոնոմիկան» դասինթացի «ամապան տասխան -

բա

ժիններում րում:

ցանքաչրչանաոություններիտնտեսաՏնտեսությունների

է տալիս. 1) որքանով է աւական դնաճատականը ցույց պետությանըգյուլատնտեսականմթերք վաճառելու 2ովլվլած ոլնետականպլանային առաջադրանքիկատարումը, 2) ինչողես նն բավարարվում մթերքների, սերմերի ն կերերի ներտնտեռային պաճանջները, 3) 100 ճնկտ. ճողատարաժություններից կամ վարծլաճողերից ստացվող արտադրանքի ելքի, ինչպես նան միավոր արտադրանքիինքնարժեքը: Օրինակ, կարելի է տալ մերձֆերմայինցանքաշրջանաոո,թյան արդյունավետությանլչնաճատականը ըստ 13-րդ աղյուսակի: պանքաշրջանառությունումյուրաքանչ Ուսումնասիրվող

Աղզյուսակ

ծ-դաշտչա մերձֆերմային ցանքաջշրջանառությունից`

արտադրանքի ելքը (դաշտի տարածությունը 30 հեկտ).

ստացվող «եաե

11րքատվությունը բից) Արտաղրանքը

"

`: Հ

(7

կուլտուրան

Հ

ենտ.

աը առատ բերան

Հիմնական 1. 2.

Յ.

|Վիլ` վարսակով-ձրեքնուկ| կանաչ

|

5. 6.

|նոտ

անգված

1-ին տարվա օգտագորժնրեքնու

|րողմնակի

կուլտուրանել, ա Դանին ձրի կաղամբ) Կերի

արմատապաուղներ| կրնան. 600 |(գոնդեղ) պտուղները

ր

1 Հեկտ. էնդամենը միջինը

ճաշվով

ն

/ինի մո

մարսելի

վարակով ջանքերը (աղյուսակ18), կերի ռ ավորինարե քնարժեքը որոշելիս սովորաբար Քիչր ամենից ,

է բազմամյա ցանովիխոտաբույսերից, քթացվում ամենքը ավելի

աշխատատար շարաճերկ կուլտուրաներից, Առաջադրանքի կատարման կարգը: ե Բերքատվության ամին մի կուլտուրայով ղրաղեցրած տարածության ավրալների,ինչնա նվ ցանքաշրջանառության մեջ տեղագրված խումբ շատը`

ճիման կուլտուրաների

վրւս կաղմում են աղյուսակ ն Հիմնական երկրորդական արտադրանքի ելքը: դտվելով Ի. Ս. Պուղովի հ ուրիշների են որոշում կերի միավորների մարսելի պրոտեինի ելքը

Հարվում

-

24,8

-

-

1,6

.-

1,8

1,2 -

|

ու

ու

:

իսկ

են

|

27,5

վարելաճողի

Հեկտարվարծլաչողիցմենքստանում ենք 4728 կերի միավոր ն 14,2 ց մարսելի պրոտեին: կերի միավորները ա ելք տալիս է կերի գոնգեղը,

աղյուսակներից,

կերի ,

մարսելի

աշա ց

112 500

70 200

62 400

198 000

108 000

300 000

4 728

14,2

|

:

/ուր

դրուռ

-

բ

780:

.Ը

բ

անգվա

ԾՈ».

| Միավորներ

ը

"ուն1)

Համախառն արտադրանքը

տեիի

կողմնակի Հիմնական կողմնակի

Հիմնական

ը

ն

փրերը

կերիմիավորներով

մարսնե

արեր

Ս

9. Դալարները

|նարտոֆիլ

աաա

՝

աաաարժ| | 9-րդ տարվա երեքնուկ ման ման

4.

2երտա ն

ճեկտարից ստացվող արտադրանքը

(ճիմնական կուլտուրաների ցանքերի յուրաքանչյուր տարից, ն Համախառը):

ճեկ-

,

ՄՈԼԱԽՈՏԱՅԻՆ

ԲՈՒՅՍԵՐԸ

ԵՎ

ՊԱՅՔԱՐԸ

ՆՐԱՆՑ

ԴԵՄ

|

նեն

Մոլալխոտերըգյուղատնտեսությանը «սկայական վնաս սլատճառում: Որպեսզի «Հաջողությամբպայքարել դրանց

դեմ, ւլեւոք է լավ տարբերել մոլախունրը,իմանալ

դրանց

կննսարանական առանձնաձճատկությունները: Այս թեմայի մեջ մտած առաջադրանքները պատկերացում են տալիս դաշտային կուլտուրաների աղբոտողների մասինյ ծանոթացնում են մոլախուտայինբու(մոլախոտերի) ռականության կենսաբանականդասակարգմանը, այդ բույսերի դարդացման Հիմնական առանձն աճասովլություններին, որը Ճամարվում է ցանքերում դրանց դեմ պայքարելու Հիմքը

ՄՈԼԱԽՈՏԱՅԻՆ ԲՈՒՑՍԵՐԻ

Առաջադրանք.1.

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ ԵՎ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

Ծանոթանալ մոլախոտային թույսերի

գասակարդ-

մանը:

2. Նկարագրելուսումնական ճաստատության գուռում ամենից չու» տարածված մոլախոտերը: ն Նյութ: սարքավորումը:Մոլախոտերի դասակարգման աղյութակ, ամենից շատ տարածվածտեսակների ճերբարիուփ:

ՄոլախոԲացատրությունառաջադրանքի վերաբերյալ: տային բույսերի մասին իմացությունը Հնարավորություն է տալիս ճիշտ որոշել դաշտում եղած մոլախոտերը կամ «երբարիումի միջոցով ն մոլախոտերի կենսաբանական առանձնաճատկություններիՀիման վրա սաշճմանել նրանց դեժ արվող պայքարի միջոցները ն ժամկետները: կենսաներկայումս ընդունված է մոլախոտերի բանական Ճետնեյալ դասակարգումը. 1--զաղձ

Պարապիտմորսխոտեր (նկ. 51)

Ցողունավոր պաբազիտմոլախոտեր

Մատիաեղ

Գաղձ երեքնուկային (ՇԱՏՇսէճ է11օ611 Բսելոքէ):

ռոլ ,

Առմատային պաշագիտմոլախոտեր Ճրագախոտարնաձաղկի (Օքօեճոշհօ շսոճ ոճ Մոլ.) ճրադախուտկանեփի (Օւօեոոշհտ (ուօտո Լ.) "

Աջլորաբբուկ

տանիք:

մեժ

Բիւհ.)

(Ջհնոռէհստ ոօ

Տեօքիսլոոլաշօոթ ըն-

Ոչ պարավիտմոլախոտեր

էֆեմերներ Աստղիկմիջակ Տու

ոճճռ

Դաշտավլուկմիաժյա (964

ՀՃոոմո

Վ ազ

նան գարնանայի

ն

մ

Արջընդեղ

Լ.) Օճոյոծճճընտ. ոտե ոլախոտեր

(նկ նկ. 52

(ճաքաղգիներ) ն 53

)

4`

Մատիտեղպատատուկայինկամ Հնդկացորեն փաթաթվող(001720ոմու Լ.) Ք017քՕոտօՇՅ6 րնտ.

.

ք

զ

կարանտինմոլախոտ,

(Տքօոք -

ստ

4ՐՅ6ո815 ,

սովորական(Ճցօ5ԼՇՈւճ ըոճջօ

Լ.)

ԸՅո/օքհտ86626

|

ո.

ՏՀԸԶ-

ի

,

2Ոմ6ոտ15

րնտ.

՝

(Ճուհք0518 Ամթրոսիաօշինդրատերեմ

Շհշոօքօմ1ոծծծ բետ Լ) թելուկ Տքծո1058 ՊԱԼ.) ' Վ ի կանեփգեղեցիկ (Օ8160ք515 Ը ելրձճռ 80օոռ.) Լճելուծ2 (Օ816օքՏ15 Վ Ր կանեփերկրաժան '

ձեսու սպիտակ(Ըհօսօքօճնսո

ա

.

Ր

Ուչ

դարնանային

ո.

մոլախոտեր

«1ՈՎ15 0.) հոզանուկ կանալը|ՏօԼոո2 4:

ԸՕՈԿՕԼՆԱ1ԱՏ

--------1

նտ.

՛

մար կուկ վայրի (ԱԱթհճոստ(8թիճոտլոմո Լ) Օաօ1թոոծ (810551ա (81855164

Լ.) ՕԱՇ6ո2Շ

Ա ւնի դաշտային(Տ1ոճբ5 (ՊՊՇՈՃ քոսը Լ.) Օոճո1ոծո6 ա սովորական) ոո"Շօոթօ լած Լ.) 4116ուլ51116118 նտ. ո

ԽԱ. ՇոոօբետԱՅշԸճՇ ընտ-

Լ.)

Աղավնարոտդաշտային

ՍՈԼ

մ

) (մեխակազգիներ

Թիստ

«ՇՈՇ)

ի

մյա է Ս ակազամըխ մոլախոաիճ

ճյուղատարած (9017 քօուու կամ Հնդկացորեն քրքնջկատերն

Ք017ա0ոճշծճծ Ը ինտ Օճո1ոճՅ6 (Լօ1լսո էճուսլ6ուստ Լ.) ճարբեցնոլ Որոմ օԷՅՇԼՅՒ5 Լ.) Քոքտսօքճե686 ընտ. Մխաբույս դեղատու (Բստշոճ Լ.) Ըոոօքիհմլլո«ծ46 ՛

ընտ.

մոլախոտեր Կիսապարավիտ

մոլախոտեր. Պաբազիտ արնածաղկային: 2--Քրադախոտ րեջնուկային, 51.

Նկ.

է

:

թ,

8.

Ր

12.

Թունավոր ն վնասակարմոլախոտ: մոլախոտ: կարանտին

Գաոնանային մոլախոտեր, 1--խրփխուկ տպովորական, 2--որոմ Հարբեցնող, 3--ճավակորեկ, Փ--խողաՆկ. 52.

նուկ, 5--թելուկ ապիտակ 6--ոշան: ,

Գարնանային մոլախուռեր. 1--ճավակատար, 2--աստղիկ, 3--մանանելս դաշտային, 4--վայրիկանեի, 5--Մատիտեղ քաթարական, 6--կատվակեչ Նկ. 53.

-

29է

ՇՇՅԸ

Հասկավոր

ընտ, կանեփ աղբոտոզ

ընտ.

բօ՝լր

ԸՃոոճնլոտ(686

մ8ո15օհ)

(ԸՇճոոձելտ 1սմճոտ15

:

Սլիտակածաղիկ

սովորական 1.) ՔՕ1քօոճօճճ6 Մառ»

ընտ: Թրթնջում Թթու ժշինդր դառը (ՃՇէճուտճ

Շիծո.104136646

Մո),

Բանգիան ՌԱ0ՏԸճումտ ուքօք ԿԱ) 5018Ո40686 բնո: Լ.) Տօ1աոեծոծ Արջընկուլզ սովորական:(ԾճԼաւճ Տէւճոօուստ

բոտ.

ծլարմատավոր

Լ.),

Շօուքօտ86

անճոտ

Տօհ.

Հովվամաղախ(ԸճքՏոլլն Եստճ ՔճՏ|0115 8106ոեհ.) Սոֆիալիդեակուրայնիակամ չիթավոր ավլախոտ |Ա6ՏԸԱԼՅ1Ո 2 ՏՕ: 6է Թ.ուհ) թելտ (Լ.) Մ'շԵե Շնկոտեմ դաշտային (Լելոտքէ ՅՈ:ՇՈՏօ Զագախոտջածոլրաալին |Էղջտլուտ Շիօ1ճոէհօ1465 Լ.) ՇԼաԸ116ոո6

ընտ. բն».

(ոու.

կամ վարդագույնն|Ճոօքե10ս Լ6քծոտ:(Լ.) ն. դառնախոտսողացող Ը.) Շօուբօտ|186 նո. Ավելուկ մանր կամ թրթնջուկ (Բաուճմ 2Շ6էօՏ6118 Լ.) Քօ1/քՕոտօճՅՇ

ԸԴոոո.

81468515 Պատատուկդաշտային (ԸՇՕԱՆՕԼԱԱԱՏ

ըեո11686

Տք122-76Ռէ (1թ6ո

1.)

մոլախոտեր

նրկամյա

ընտ.

ձողզանման (Էսքիօեյտ «1ոքուռ ՄՄ. Ք.) Էսքհօրելոո6ո6 հչշակաքնուկ

րնտ.

իշառվուրտապիտակ(Պ161110էմ5 Ծ65..) օէՈՇոոիտ 0.) իշառվույտդեղատու կամ ղեղին (ՈՆՇ111Օէստ ԼՇՔ ԱՈ1Ո0Տ3Շ ընտ. ընտ. Լ.) կժվուկ արնեելյան(8սոլոտ օՈ6ո 15

ճ1Եստ

ՍՏՈՐ

Լո.»

ԸԼԱՇ/1Թ/ոօ

մոլախոտեր Բազմամյա Վեգետատիվ

թույլ

1--Թունավոր

`

բազմացող

խատուտիկսովորական(141843ոսՈ 0:Ռո1ոտլԸ Մ1քք.)

տնտ.

մոլախոտեր

(նկ. 55)

Մեզ սողացող |Ա1ՄԼցռ Լ6քօոտ (Լ.) ԿՇմտել 81ՇհԼ.) Սեղ ճլուղավոր (Նաւօթուտ Լձուօտստ Մոլասորգոկամ վայրի սորգո |Ճոմոօքօքթօո։հլշքօոտծ (Լ.) Ք65|

ՕՐՃՈՂՈՇՅՇ ("նսո.

Լ.) Էզալտաէ26686բն. Ջիաձետդաշտային (Էզսլտոեստ 42176156 ընտ. Թուտ.) Օճոմոօ86 Արվանտակ(Շոօմօո Շոշքսօո

Շօութօտ/լոծ լո: Ը) ՇոստՄօոճՇ ք. Ը)

Լ.) Տատասկափուշխոնարձվող (Շձլմաստ ոմլոոտ ն-Տոն Բերտ անով կանաչ ( Թ6Ոէ6Ոօ4 1ոշճոճ բտերու մոխրագույն

ԸՇօոմօ171140636

.

՝

Լ.) Օճո Ցորնուկ տարեկանի (810ոստ ՏՇՃՈՂԱՏ ճողմուկ զումախոտ, սովորական Դաշտասել, բոռէ.| Օոճլոծո6

Լ.)

ընտ.

կոճղարմատավոր

մոլախոտեր

54)

ՇԼԱՇԲ6ՐՀԹ

բութ: աքոոլտ Լ.), ձլածուկ սովորական (8ոԼԵԼՇճ իշամառոլ դաշտային կամ գեղին (Տօոճհստ 8Ր76Ո515 Լ.) ՅՐՄԲՈՏԲ ՏԸՇք.) Գեղավերդաշտային (Ը1151սռ կտավախոտ սովորական(Լ1ոճոստ «ս1ժ8ո15ՊԱ) Տօւօքհոլոո186686

փետ.

Աշնանային

մոլախոտեր(նկ. մ

ընտ»

կամ երիցուկ անչոտ |11ԼքԼՏս10Տքաուուոօճօ1ստ րնտ. ԸՇօոդքօտ1էոծ 81ք.|, 1..) բընշ"Ռջլախոտդաշտային)(ՍօմքհլուսուՇօոօօ1148 Լ.) Քճոսաչս)86636 բնա: Շօութօտ1186 Լ), (ԸՇՈԼՅԱԼՇՅ Ըֆոոստ Տերեփուկ կապույտն եռկողանի

:

մոլախոտեր

Ջմեռող

Ըօաքօտլո6

մոլախուտեր Պարավիտային

Պարազիտեն Համարվում այն մոլախոտերը, որոնք սնվում են տեր թույսերի պլաստիկ նյութերի Ճճաշվին։Այդ բույսերը չունեն արմատներ ն կանաչ տերններ, որոնց պատճառով էլ ինքնուրուլն սնումը Հնարավոր լէ: Ամենից շատ տարածված երկու ցեղերի պարազիտների՝դաղձի ն ճբագախոտի էական տարբերությունըսնման եղանակի մեջ է: Գաղձերըչունեն արմատներ ն տերններ, պարազիտում են տեր բույսերի ցողունների վրա (ցողունային ոլարազիտներ): Ճրադախոտերըպարաղիտում են տեր բույսի արմատների վրա ունեն թուլ զարդգաքաժՓ բլորոֆիլազուրկ տերններ ն

«` '

ն

նե վնասակար մոլախոտ: --ՔԲունավոր

վնասակար մոլախոտ: ւ

86ՇՇԷՕՏ4

8Ետլուհլստ

,

Լսէիօուըճ Ցշան կամ չոտան(ՏՅԱՏՕ1Ճ

թ.

Լ.), Սճոսոշսլ 16686 ընտ. Լ.) Ք1ճոէնցմոճշ686ընտ(ԼՇսշձուհօոսո 7աքուճ Լոտ.), Շօու-

Գորտնուկ կծու (ՅՈՍՈԸԱԼԱՏ 8061 եղան լեզու մեծ (լռունքօ աշյօք

Խողանուկ թխակապուլտ լՏԵԼոուճ ք1ոսօճ 6.) Ք. ք. օէ Տօհսէ) չավակորեկ ԼԵՇհ1ոօօհլօ8 օքստ-ք 8111 (Լ.) Քօօու (Ճաւճուհստ 16էԼՕԱՅՃաՏ Լ.) Ճուռւռուհճձավակատար

եա

՛

՝

յ

բազմամյամոլախոտեր. Նկ. 84. Ծլաբմատավոոբ

ձողանման, 2--իշամառոլ դաշտային (դեղին), 4-պասողացող, 5--դեղավեր դաշտային: տատուկ դաշտային, 4--դառնախոտ

1--իշակաքնուկ

փֆոտոսինքեզ կատարելու ունակությունից (արմատային պարազիտներ)։ Պարաղիտմոլախոտերից բացի, կա նան կիսապարազիտբույսերի խումբ, որն ունի զարդացած արմատային սիս«տեմ ն չռերեներ, որոնք ընդունակ են ինքնուրույն սնվելու, բայց սովորաբար ռարազիտում են կուլտուրական րույսերի արատների վրա. Աշլոդործնականում

զրկված

ծեն

Նկ.

85.

բազմամյա մոլախոտեր. դոնղաբմատավոո 3--ճլուղավոր սեղ, 4-.արվան2--սեղ սողացող,

1-- ձիաձետ դաշտային,

'

տակ, 8--վայրի

սորդու

22գ

--

տարածված է առավելապես ոչ բարբուկների ներկայացուցիչը չատ անաճողայինգոտու Ճյուսիսային մառում: "Զա ղՃ Ցողունները բարակ:են, Ճյուղավորված, անտերն, արագ աճող: Քաղզմապտուղսերմնարան. ունեցող ձաղիկները «Պավաքվաժ են որոնցից ձեավորվում են սզտուղները: Սերմերը կլոբավուն-ձվաձեն հն, տարբեր խոչորության, խորզորորդ մակերեսով (որի «իման վրա դրանք անջատում են կուլտուրական բույսերի սերմերիկ՝ կիրառելով մետաղական փոշի ն էլեկտրական մագնիաներ): Սերմերը ծլունակությունը

փնջերով, պաճպանում

են

մինչն

Դաղձիշատ

տարի:

տեսակներ պարազիտում են միայն իրենը Համար յուրաԱմենից շատ վնասում էն էհրեքնուկին, առկտավատին է այլն լայնորեն տարաձված մոլախոտ է

Հատուկ տեր-բույսերի վրա վույպին,

Ցողունը ՑՃրադգախոտ:

ուլղականգուն է, ներքնումՃաստացած, մինչն բարձրությամբ, տերեների փոխարբննունի թեփուկներ: բնորոչ գույնի ծաղիկնեՑողունի վերջանում է ծաղկափքիթություննեքրով՝ րով: Սերմերը չատ մանր են (ինչպես փոշի) ն բազմաթիվ Վնասում է

սմ

Օ0Առավելապես արհածաղկին, պոմիդորին, ծխախոտին ն այլ բույսերի: տարածված է սնաճողային գոտում: Պայքարի միջոցները Սերմերի (դաղձի) մանրազնին մաքրումը էլեկտրամագնիսական տեսակավորման մեքննայով, ցանքաշրջանառության մեջ այդ մոլախոտերով վարակված կուլտուրաների ճաջորգականությունը, մինչն սերմերի Հասունացումը, գաղձով վարակվաձ ճողամասերում մոլախոտերի այրումը: Դրագախոտովվարակվելու դեպջում՝ արնածաղկի ճրագախոտադիմացԴենկ կուն սորտերի օգտագործումը Արդյունավետ է Հերբիցիդի կիրա-

ռումը:

-

մոլախոտի» թի

Բնորոշ

են դարգացման արագ էֆեմերներ վեգետացիոն շրջանը. Ամառվա ընթացքում կարող '

փունդ:

տեմպը են

տալ

ն

շատ

միքանի

կարճ սե-

Աստղիկ: ողունները բարակեն, նուրբ, փովող: ՏՖերնները Ճակադիր, ձվաձե սրված, կոթունով ե նստադիր (ցողունի վերնի մասում): նաղիկներըմանր են, սպիտակ: Սերմերը մանր են, բաց շագանակագույն, կարող է բավ բազմաթիվ: Ծլում են ճասունանալուց անմիջապես ճետու մանալ նան ցողունի մասերով: Սերմերը ծլունակությունը պաճպանում են մինչն 4 տարիչ ԴերխոնավՀողերի մոլախոտ է: Փա լքարի միջոցները: Ցանքերի վաղ ցաքանաւմ, դերլսնան նավ Ճճողամասերիմելիորացիա: Ունչացնում են Ճճերբիցիդեերու՝ 2Մ--4Խ ալիպուրով ն 2,4--Դ ածանցյալներով: Վաղ գարնանային մոլախոտեր: Մոլախոտերի բազմաթիվ խումբ. ծլում են վաղ գարնանը ե ամառվա ընթացքում աճը դադարում է, սերն ու

վաղ գարնանային կուլտաբաների

Թալի

սերմերից,

Հնդկացորհնի Հասունանում Հացաճատարբերվում ցանովի տիկային կովտուրաներիաերմերիցչուտ: Ֆարածված է ամենուրեք: ): ճյուղլատարաժ (2նդկացորեն թրք նջկատերն Մատիտեղ է ճյուղավորվում Փոզունը կլորտվան է, վարդագույն: ուզղականգուն, ՍաքԼրննէրը նչտարամննն, կարմ կոքունով, արված: «կրած

«Եիմ

ծաղկափըթՀասկանման Հավաքված անրձե,վարդագույն,

իկե

են

հոանիստ են, մանը: " ա ժելԳատուղների կան

հն

աէրմերբ Փլունակությունը պաճպանում Հողում անասունների մարահլուց

' ճառի:

Հետա

են,

Ֆարածված է '

այն չի կորչում խոնավ

բավարար

մոլախոտի բնորոշ գիծը Հացազդի այս Հաղկավքթությունն է՝ բաղմաժաղիկկարճ-արածայր ճասկիկներով փբխՈրոմի ճատիկնեհուն Հասկբ: Աղբոտում է են անջատվում ցորենի մանը են դժվարությամբ իի մանր Թունավոր: Ռրոմ

Հարրեցնող:

Հացաբույսերը: գարնանացան

այնորեն Հատիկեէրիք, դեղագործա

տարածված մարախոտ է:

Ցողունը բարակ է, ճյուղական: Սիարույս են, ուժեղ կտրտված, երկար կոՀերքադիբ Տերեները պառկող։ վորվոզ, են, վառ վարդագույն, մանր խունավոր, քխազորչ կանաչ: Ծաղիկները դգազաչէ տարբերվում էե մեչ: նոսր ողկույզի Դժվարությամբ շավաջված Բավարարխոնավ Գոու վաղ փուլում: հի տնրնենրից, «ատվզաղեսաճման մոլախոտ վւ

Ոչ պարավիտ մոլախոտեր Սակավամյա լոգո

«ետ միաժամանակ կաժ են մեկ սերունդ: տալա բնթացթում Ամառվա գրահքիքչուս: Մատ իտ ն ղ փաքաթվող): կալի |) պատատու (ճնդկացորեն երկարավուն-սրված: վարդագույն, տերեները Ցոզուն փաթաթվող է, են ծաղկափթքություննեկաղիկները մանր են, վարդագույն, ճավաքված նման է դաշտային պատակազմությամբ բում, Տերեների ն ցողուն դժվարությամբ են գույնի, մուգ Սերմերը հռանիատեն, Թուկին,

ձե

Ճյուղավորվող բարակ ցողուն՝ գաշտային: Աղավնարոտ են 6--8-ական բնորոչ բարակ թելանմանտերնիկներով, որոնք ճավաջված Ւ ապիտակ ծաղիկներով: նոար ողկույզ փելչերուրԵաղկափբթքությունը են։ Առավելապես տարաժՊտուցրտափանման է: Սերմերը բազմաթիվ ՛

վաֆ է ճմապոդզոլայինզոտում:

ճյուղավորվող, Ցողունը ուղղականգունէ, վայրի հողկուկ են, են՝ վերնինները ամբողջական ատամնավոր, տծրեները ճերթադիր ներքեինները՝ խոր կտրտված: Ծաղիկները մանր են, դեղին, չորս թերթիսեղմվածքներովն երկար կավոր: Պատիճըբաժանվող էչ ընդլայնական բաժանվում է առանբացվում: չի ժամանակ բքամասով: Հասունացման ձին մասեբի՝ տմուր թազանթի մեյ Տարածվաժ ոչ սնաճողային գոտում: Մանանեխ

գաշտա

յին:

է

է, Ցողունըուղղականդուն

ճյուղա-

ծաղիկները մի փոքր վորվող, տերնները Ճերքադիր ավելի խոշոր են, քան բողկուկինը, դեղին, չորսթերթիկավոր: Պտուղը պատիճ է, երկարավուն կոնաձի, սրածայր նիստավոր քթիկով։ ձասունացնեն այդ ման երբ անասունները ուտում ժամանակ պատիճը բացվում է: են,

խոր կտրտված,

ժոլախուռը,կաթի որակը ընկնում է: Աղբոտում է գարնանային ցանքերը: իր կազմությամբնման է ցանովի վար-

մակար որզան ա» "1"իբերությունն

այն է, որ Հասկի բոլոր ճատիկները պայտիկներչ չատիկները անջատվում են մեկական: Բնորոչ է Հատվածների խավապաո լինելը: քիստը խոշոր, գալարա-ոլորված ն ուժեղ ւմ Հատիկները չեն կորցնում նույնիսկ անասունծլունակությունը ճետո րի էլ, ժլխավորապես տարածված է Աիբիրումն Ղա:

ունեն

ԱՀ մարսծլուց զախստանում:

սիա շշինդրատերե: Ցողունը ուղղականգուն խոշոր ԱՐՈՐ" ), Հիժբից ճյուղավորվող:Տերեներըխոշոր ուժեղ կտրատված, ( ողկույզ որտեղ Ճավաքված մանր, դույնի Հաղգատքքուքյունը աղիկները։ Սերմերը մանր բազմաթիվ: ապրիլից մինչե է,

Մ ինչ

հն,

է,

են

են,

Աճում

բաց

են

4ուլիսչՎերաճում է Հնձելուց Հետու կարանտինմոլախոտ է, Թելուկ սպիտակ (Թազթ):Ամենուրեք տարածված ճյուղավորվում

է

իջին

մոլախուռ է:

մասում,

տա-

ի

ման ր, բազմաթիվ

մոտ, է,

բ

է

ալրանման

ոչ

են,

տափակ, տարբեր խոչորության, ծածկված են ամուր քաղանթովն թափվում են ճասունացման ժամանակ: Ծիլերը սովոունեն կարմրավուն երանցգ՝ տերնի վերնի կողմում պարզ արտաալրանման փառով, այրտված զգայուն են Հերբիցիդներիցշատերի նկատմամբ (պիրամին, 3Ն4--Ղ): րը

բորան է,

Վայրի

գեղեցիկ (կատվակն)։ Ցողունը ուղղականգուն

կանեփ ցառանիստ,

առաջացնում

են

է միջին ճյուղավորվում

մասում,

Տերեները արմատիկներ։

լրացուցիչ Ճակադիր դասավորված:

Ճանգույցներիը

ատամնավորհն, ամնրանց տերնածոցերում ոչ եժ փնջերով ճավաքված են վառ գույնի երկնադուլնծաղիկներ՝ բնորոշ ձեի: Պտուղները Ճակադարձ-ձվաձնրնկուղիկներ են: Թունավոր են, Սերմերի ծլումը երկար է տնկում, կալնորեն տարածված է ոչ սնաչողային գոտում: բողջական,

Վայրի

կանեի

երկբաժան

խավապատ,

ն (ոժա6քօյ)» Տարաժվապծությամբ

կազմությամբ նման է վայրի կանեիգեղեցիկին, տարբերվում է ավելի մանր ծաղիկներով, որոնց ներքնի ծաղկաբլքակիվրա կա կտրվածք:

Չայքարի

ա

ԱԱ

117117 Ցանքանյութի խնամքով զտումը

մո-

լախոտերի սերմերից: Ցանքաշրջանառության խստագույնպաճպանումը Հատկապես այլն դաշտերում,

`

որոնք աղբոտված

են

վաղ

դարնանային

մոլախոտերով: Յանթաշրջանառության մեջ նպատակաճարմար է տեղադրել վաղ ճավացվող (աշնանացանն այլն) ու շարաճերկ կուլտուրաներ: Եիլերի դարնանային արձեստականառաջացում՝ Հետագայում կուլտիվաչ Ցիայի միջոցով ոչնչացնելով:

Տաք,խոնավ ն երկարատն աշուն ունեցող շրջաններում արդլունավետ է խոզանի երեսվարը, Հետագայում աշնանավար կատարելը: Յանքե-

բի վաղ փոցխումը: Հերբիցիդների Սիստեմային

Արդյունավետ

Ուշ յուններով սրանք նման են այն բուլսերին, որոնց աղբոտում ենչ ողը բավականաչափ փարհանայրնմոլախոտերի սերմերը ուշ են ծլում

Խաքանալու ժամանակ, ճամապատասխանաբարաճում են կ սերմակալում աոոան Հողում սերմերը ծլունակությունը պաճպանում երկրորդ կեսում: հե 2-ից մինչն 7--8 տարի: (ՈՎԵԱՇԱ)։։ Արտաքին ճատկանիշչԽողանուկ քխակապույտ որոնք սովորաբար շատ ուժեղ հերով կման է սուդանի խոտին,կորեկին: |

աղրուտում: Սաղկափքթությունըսուլքան է, որի ծածկված է թխակատերնաթիթեղի եգրի խավապատ մաղիկներով: Բնորոշ է նան լինելը տերնանութի մեջ անցման տեղում: Սկաճողայինգուռու մոլախոտ է: կանաչ ժատկանիչլներովնման է քխակապույտ Խովանուկ ցածրաճասակ է ն ունի մանը անրմեր, որոնք ճեշտուբայց խողանուկին, խլամբ տարբերվում են կորեկից: Տարածված է սնաճողային գոտում: է երկրագործականՀարավային դոտում ձավակորեկլՏարածված աժենուրնք: Աճում է ամռան երկրորդ կեսին ն գլխավորապեսաղբոտում գոտում դտնվող չրովի ( բրինձի ցանքերը ն երկրագործական Ճճարավային հն

պայտ

Տերնները Հողունը երքադիր երկարավուն-ռոմբաձն, Քն,թեփուկավոր, ատամնավոր, Հիմքի թխագորշ կանալ, փառով: Կարա քրողկույզ մանը արտաճալտված ծաղիկներով: ուղղականգուն է,

(ճացազգի կուլտուրաների ցանքերում ): ժհիկային ազղեցունյան՝ --2,4--Դ է կարբինը: խիփուկիվու 2,4--Դ չճերբիցիդը չի ազդում: դնմ՝ պայքարի կենսաբանականմեթոդները: Ամրբրոսիայի մոլախոտեր: ենսաբանական առանձնաճատկուՈ գառբնանային

գլխավորապես կիրառումը՝

Հասչիչանենրի ջարաճերկ կուլտուրաների ցանքերը: Ծաղկավփթքությունը «Պետո արագ Հնձելու ձոլրան 1, անչյատ կանվակ պաակաթերթիկներով:

աճում

Ս

է ձավակատար 4ասկավոր: Տարրերվում զգալիպտղաբերուկյավր, Որպեսկանոկ աղրոտում ( ուշ Հավաքվող կուլտուրաները: Յողու-

կր Ջւղղականցուն վ, խիստ ճյուղավորված: Ֆերեները ճերթադիր են, կոկունավոր, բավակակալափ խոշոր, ձվաձն ռոմբաձն, դգագաքում՝ բուք, վերեում՝ մոխրականաչավուն, ներքնում՝ կարմրավուն, տերնի ջիղերը, կոքունները ն ցողունի ծածկված են մանր, ղանդզուր մազմզուկներով: խոշորէ Հասկանման Ճճուրան, սերմերը մանր հն, Սաղկափթքությունը կլոր, մուդ դարչնագույն, բազմաթիվ: ժաճախակըճանդիպում է սնաճովերում:

ուժեղ ճյուղավորված ցողուններ ունի, 0չան վամ չոռան կոպիտ, որոնց ձնավորում են Համարյա գնդաձն, բավականաչլափ խոշոր քուիր: Քերնեիկները կարճ են, ասեղնաձն, վերջանում են փշերով: Տերնածոցերում են ուժեղ չորացգտնվում Ուշ է Հասունանում, ոչ խոշոր ծաղիկները նում է Հողը: Գնդաձնքուիը ջամին Հեշտությամբ շարժում է ն սերմերով մոլախոտ է: աղրոտում ձողը: Սնաճողայինզոտու

Պայքարի

խնամքի ձների պետք է միջոցառումները այն ուղղությամբ, որպեսզի մոլախոտերը չսերմակալվեն: վավ խնամք շարաճերկ կուլտուրաների նկատմամբ: Խոր, վաղ ցրտաչերկ, ճամապատասխանճերբիցիդների կիրառում:

ուղղված լինեն

Ձմեռողն աշնանայինմոլախոտեր: Մրամյա դարնանային մոլախո-

տերի

որոշ

տեսակներ ծլում

էն

աշնանից սկսած, առաջացնում են վարդակ

'

ն

վիճակում ձմեռում,

իր աճր

Հետելալ վերչացնելով

տարվա ընթացայն): Սլելիս պարնանըվարդակ լեն առաջացնում, այ զարգացնում են ցողուն, ծաղկում էն ն պտղաբերում ինչպես գարնանացան կուլտուրաները: իսկական աշնանային մոլախոտերի նորմալ պտղաբերմանճամար ղարգացման ջցիկլի մի մասը պետք է կատարվի ձմռանը, երբ նրանց յարովիղացիայի վերջանում է: ծլելու դեպքումչեն պտղաբերում: ստադիան Փարնանը Սերմերը ծլունակությունը պաճպանուէ են մինչն 6--8 տարի: անչոտ Եռկողանի (երիլուկ անչճոտ): Բույսը բարձրաճասակ է, ցողունը ուղղականգուն, ճերթադիր, ուժեղ կտրտված տերեներով, Ճլուղավորվում է ցողունի միչին մասից, վերջանում է ղամբյուղանման ծաղկափքթությունով: ԽՍաղկափթքության պսակաթերթիկնեծրըսպիտակ են, առանց պսակաթերթիկներիծաղկի ներար դեղին-կանաչ գույնի է: Հնձելուք Հետո ծաղկում է երկրորդ անգամ: Շատ տարածված բուլս է: Ձմեռող այդ

դաշտային, ժում. (շնկուռեմ

ավլախոտ,

աղբաղբուկ

ն

մոլախոտ է:

բարձրաճասակ բույս Տերեփուկ կապուլյու Քավականաչաւի

է,

ուղղականգուն թուլլ Ճլուղավորված ցողունով: Տերեներբ «երթադիր են, երկարավուն, բուլսաբ խավապատ փ Ցողունիվերջանում է ծաղկափթթությունով՝ ղամբյուղիկով, որի եզրային ծաղիկները ունեն բնորոչ վառյ բաց

գույն: Սերմիկները կապույտ խոչողեն: մինչն

տարի: Ռչ սնաճողային գոտու

Սոֆիայիդեսկուրենիա

է Ծլունակությունը պաճպանում

ձմեռող մոլախոտ է:

(փալլփլուն ավլախոտ),

բերչ բավականաչափ բարձրաճասակ բույս Տերնները ուժեղ փետրաձն-կտրտված են,

է:

Տարածված է

ծժաղզիկներըբաց

Շատ

պտղա-

ամենուրեր: դեղին են,

մանր ն ճեշտությամբ թափվող սերմերով, տարի: Զմեռող որոնք ծլունակությունը պաճպանում են 4--Տ մոլախոտ էս Շատ տարածված է: բարակ պատիճ է,

պտուղի

է (20--50 սմ)։։ Վարդակի Հովվամաղախ։ Միյին չափի բույս տերեները քիչ կտրտվաճ են: Հիմքից ճյուղավորվող ցողունի վրա տերնները նքտադիր են, Հերթադիր, սլաքաձն՝ արածայր վերջավորությամբ: նոսր ողկույզի Մանր սպխոակ ծաղիկները Հավաքված էն երկար ու

ու

մեջ: Պտուղր ճարթ է, նռանկլունաձն պատիճ, որը բացվում է Հառունացման ժամանակ: Սերմերը մանր են, բազմաթիվ: Հանդիպում Հ ամենուրեք: Զմեռող մոլախոտ է,

Շնկոտեմ

է՝ ցողունի «իմջիը դաշտային: Ոչ մեծ բույս ճյուղավորված:վարդակի տերնները երկարավուն -ձվաձեեն, խոշոր ատամնավոր եզրերով, ցողունների վրա նատադիր: Պտուղըպատիճ է, լայն, Հարք՝ լայն նղրազծով ն միջնապատով: Սերմերը բաղմաթիվ են, Շատ է տարածված: ախտորիտճաճ Հոտով, որը անցնում է կաթի մեչ: |

ւ

Զմեռող մոլախոտ է: քարձրաճասակ (մինչն 120 սմ) բույս Ցորնուկ տարեկանի: է, լավ թվակալվող: Սազկափթթությունըճուրան է, մեծ թվով բնորոշ է այնանացան տարեկանի ցանջերը: Հարթ «Հատիկներով Օ0Աղբոտում Աշնանայինբույս է: -

7 ղուկ սովորական,.Ուժեղ թփակալվող բույս Հուրան 1` մանր բազմաթիվ սակ,ժաղկավփքքությունը ու

է,

միջաճա-

ճասկիկներով,

է: աղբոտում է աշնանացան աշորայի դաշտերը: Աշնանային բույս Զմեռող ն.աշնանային մոլաՓայքարի միջոցառումները խոտերի ծլած վարդակներըոչնչացնելու ճամար պետք է կատարել ճողի Խիտ ցանքերը խեղդում են մոլախոտերի Խախացանքայինմշակություն աճը: կուլտուրաներիճիշտ ճաջորդականություն կիրառելը արդյունավետ է

մոլախոտերիդեմ պայքարելու ճամար: Թչնանային

սպիտակ

ն են՝ Երկամյամոլախոտեո:Այս խմբի մեջ մտնում դեղին ն իչառվույտները,օշինդրը, տատասկավփույը այլն: կարգարման լրիվ ըքիկլը ավարտելու ճամար պաճանջվում է երկու տարի: կյանքում պտղաբերումեն մեկ անգամ, Հանդիպում է չմշակված ձոկերում:

ժիջոջցառումները: Փայջցարի կան ժիջոքառումներէն՝ Հողի խնամքով մյակված տեղեր թողնելու:

Գլխավորապեսադրուռեխնիկա-

ն

խորը մշակումը, առանց թերի

բազմամյամոլախոտեռ Այս խմբիմոլախոտերի թովլ ճամարանրգարգացող: Վեգետատիվ

մերով (ճիմնական) բաղմացման Հետ մեկտեղ բնորոշ է կտորներով, սոխուկներովբազմանալու ունակությունը: Խատուտիկ Ամենուրեք տարածված տիպիկ

նան

արմատի

առանցքային

արմահրաժար փարտված ածրննորի վարդավը պսակված 4 սկամէլ ընձյուղներով՝ զամբյուղ-ծաղկափթթություններով, եզրերին վառէ բազմաթիվ դեղին գույնի լեղվականման ծաղիկներով: ահրիկներ, քամու միչոցով տարածվելըԸ «եշտացնող Հարմարանքներով: Մինչն 50 սմ խորությամբ ներթափանցող արմատի կտորները «հշտությամբ աճում են,

ոով

րու" ծրձերա լուն է

Առաջացնում

Սպիտակածազիկ:

է, որը ճյուղավորվում է 4իմԽոշոր բույս ներքնի տերեները ճակադիր-ձվաձն, ատամնավոր, կարճ կոթունավոբ են, քողունների վրա նատած: ծողունը վերջանում է խոչոր ծաղկազամբյո:ղիկով,եզրերում նկատելի (խոշոր սպիտակ փքքությունով՝ (եզվականմանծաղիկներով,Արմատակտորները4եյտությամբ աճում են: Ճարածվածէ լայնորեն:

Քից.

Գ

արի

իջոց

չ Հողի

մ Հողի լավ մ մշակումը: խոր մշակումը ոչնչացնում արմատի կտորները: խովավոր վաղ հրեսվարիչներով վաղ երեսվար, ճետագա փոցխումով։ Արդյունավետ են

ն

մք

մ

է

րըի

մ խնամքը

ն

են

«երբիցիդները:

|

մոլախոտեր: Չարորակ, դժվար արմատախիլ արվող Մլառմատավորբ մոլախոտեր են. Բազմանումեն սերմերով ն արմատածիլերով: Գեղավեսի հրկար, խոր թափանցող ին արմատներից աստիճանաբարառաջանում են ընձյուղների բները, Դաշտայինիշամառոլի արմատները գտնվում են Ձ։Օ ճողի մակերեսին մոտ ն նրանց թույլ երկար ծիլերը ընդունակ են ու

ընձյուղներ տալ նույնիսկ ոչ մեծ կտորներից. Արմատի կտորները աչքի հն ընկնում մեժ կենունակությամբ: Հլածուկ սովորական:Քաղմանում է առավելապես արմատաին ծիլերով, բացի դրանից, լավ ծաղկում է ն առաջացնում մինչն 10 է, լավ ղարգացած արմատային սիսճազ. սերմ: ՔԲաղմացողուն բույս աճում են ճողի տեմով: կայնորեն տարածված է: Արմատի մակերեսի ուղղությամբ «որիզոնական, մեկ խորանալով նրա մեջ ն արմատներ տալով, մեկ դուրս դպալուվճողի մակերես ն առաջացնելով տերնների փունջ: Տերնները մուգ-կանաչ են, կոքուններով, մանուշակամոտ արտաձն, եզրերում խիստ դույն պիգմենտով, կլորավուն, իմջի են ալիքավոր: Մաղիկներըբաց դեղին գույնի հն, ճավաջված ժաղկաողկույզի ժեջ։ Բույսերի վեզետատիվ մասերի ճամար բնորոշ փթքության՝

ընձյուղները

է լուրաճատուկ դառնաճամը:

հշամառոլ

դաշտային: ճողունների բարձր են, ուղղականդուն, ճյուղավորվող: Տերնները նստադիր են, ցողունարնդգրկող» խոշոր ատամեավոր, սրածայր. Ատմբողչբույսը կոտրվող է: կոտրելիս անջատվում է կաքնաճյութ: Մաղկափթթություն ոչ խորը զամբյուղիկ 1՝ ներքնեի մասում

դեղին լեզվականման ծաղիկներով: Առաջացնումէ բազմաթիվ քոչող է: սերմիկներ, որոնց քամին «եշտությամբ տանում Արմատածիլերը սմ տարաժվում են ճորիզոնական ուղղությամբ՝ 6--8 խորության վրա ն ոչնչացվում են բաղզմակիմշակությունների շնորձիվ։ Ամենուրեք տարաժ-

բաց

վաժ է: ն

խոշոր, երկտուն բույս Դեղավեր դաշտային: նմուշներ):իգական նմուշները ունեն վառ

իգական

է

(ունի արական

վարդաժանուշակա-

դույն լեզվակավոր ծաղիկներ, որոնք Հավաքված են բավականին խոշոր բայց տերնածոցերից ղամբյուղիկնէրի մեջ: Ցողունը չի ճլուղավորվում, են ծժծաղկադուրս գալիս կողային ընձյուղները, որոնք վերջանում են է Սերմերը բազմաթիվ են, թքոռչյող: Արմատը մտնում փթյքություններով: մ, գտնվում են Հողի մեջ՝ ժինչն 4--6 իակ կողային ճյուղավորումները 15--30 սմ խորության վրա: (այնորնն տարածված է:

Դ)առնախոտ սողացող Դժվար արմատակալվող քունավոր մոուժեղ ճյուղավորվող: Ցողունը ուլղականգուն է, միջին մասում Գնըններըխոշոր չեն, երկարավուն, ատամնավոր եզրերով, կոշտ: Ծաղկափթքությունը զամբյուղիկ է, որով վերջանում է յուրաքանչյուր ճյուղը, վառ վարդամանուչակագույն ծաղիկներով: Սերմերի բազմաթիվ են, աղսմ խորուհե ցանքանյութր։ Արմատաժիլերըգտանվումեն 7--18 բոտում լախոտ է:

թյան վրա: Տարածման ճիմնական շրջաններն եր, Միջին Ասիան:

Ավելուկ

մանրը

են

Գովոլժիեն, Ղաղախստա-

Ունի բարդ, ձՃամատարաժ ժաժծկվաժէ արմա-

(քրթնջուկ): Թունավոր ժոլախոտ

իբաղմաճարկ արմատային սիստեմ,

ո

ե

է:

տային րբողբոջներով, որոնք ընդունակեն նոր բույս առաջացնելու:Ավելուէ: Ցողունը ճյուղավորվում է ճիմքից սկսած, առաջացրկը ոչ խոշոր բույս նում է ոչ մեծ թփիիկ։Տերններըխոշոր չեն, երկարավուն-ձվաձն,նետաձն, կոքավոր, ներթնի կողմից բնորոչ վարդագույն: Սաղիկները մանր են,

նկ.

մշակության ժամանակ դաշտային գեղավեի դեմ Ցոտաճերկի տարվողպայքաշը(ըստ Ս. Ա. Կռտտի)եշկաշատնհնձաշբջան

68.

ունեցող

մասում. Եվոռպական ե՞կրի

1--դաշտային դեղավերով աղբոտվաժ ճողը, 2, 3--առտաչջինհրեսվարից Հետո, 4, 5--երկրորդ երեսվարից ճետո, 6, շ--խոիխ վարի ճնտո, 8--նախացանքային կուլտիվացիայից ճնտո, -

Ը

Հավաքված են նոսր ողկուլզում: Սնրմերը բազմաթիվ են, որոնք դժվարությամբ են տարբերվում սպիտակ երեքնուկի սերմերից: դմապոդզոլային գոտու մոլախոտ է: է ամենուրեք, բացառու Պատատուկ դաշտային: Տարածված է կամ մինչն 1,5 մ երկարությամբ քյամբ Հյուսիսից: Ցողունը փաթաթվող դետնատարած: Տերնները երկարավուն-նետաձն են, ճարթ-սրաձն, կոթունավոր, ճերթադիր։ Սաղիկները խոշոր են, վարդագուլն-սպիտակ, ձուլաերկար ծաղկակոգտնվում են տերնհանութներում՝ սպսակարերքիկներով, թունների վրա. Առանցքայինարմատը Հողի մեջ խորանում է մինչն 2 մ: Ուժեղ զարգացած են կողային ճյուղերը» որոնք գտնվում են տարբեր

մշակությունը Բնձի Նկ.57 Ց-տաճեոկի եոկաշատն ԿՍՄ մաոզ),Ուկոաինա (կենտշոնական սեաճողային 3--

ւ

աղբոտված ճող, 1--սեզիկոճղարմատներով

որության րությ

մրա

ն

որոնը րոնց

շ

շատ

փո

Քր

նոր բույս առաջացնելու պաճպանում են 3 տարի

տալու

ն

հիշակաթնուկ

2,

Հետո, -6--թնավոր

`

ձողանման։

հտրված վածքը

քղոունա է ընդունակ

Սերմերը Հողում

է: ճյուղավորվող ցողունով բույս Տերեները գտանվումեն կարճ կոթունների վրա, մերկ են, թիխակապույտկանաչ գույնի, փայլատ՝ բարակ մոմափառով: Սաղկափթթությունը բարդ Հովանոց է, ոչ արտաճալտիչ դեղին-կանաչ ծաղիկներով, Հաճախ Հանդին տափաստանայինգոտում: պում է անտառատավփաստանային Պայքարի ժիջոցները. Գլխավոր ոչնչացնող միջոցառում է կուլտիվացիայի ժամանակ (բազմաթիվ անգամ ատորգետնլա մասերը

ենրը (նկ. 56): Ոլոռի ն վիկ-վարսակի խիտ ցանքը յում են մոլախոտերիաճը:

վաղ «նձումը

ճըն-

մոլախոտեր: կոճղարմատները ստորգետնյա ցոկոնղաբմատավոբ

թեփուկների ձնով ձնափոխված տերններով, որոնց տակ Հանծոցային բողբոջները: կոճղարմատների բողբոջները Հետո ն մասերի կոճղարմատները բաժանելուց ծլում պիստիչրչան չունեն են դոոնվում

են

կպչումեն ավելի լավ, կտորները միչսոերիտասարդկոճղարմատների

ոչ սնաճողայինգոտի.. շոջան ունեցող շոբջաննեբում՝ ե Կովկաս(ըստ Ս. Ա. Կոտտի): Հյուսիսային 4, 5--երկրորդ առաչին.կրեսվարից ճետո,'

կիցճնտո:. ԴՐ

Մրո

Տրոովարքք

տ

:

կոճղարմատը գտնվում է 8--10

վրա (նայաժ մոլախոտի տեսակին): ան ղ սողացող:

Շատ

15-24 ամխորությա մինչն.

ուղղափոլախոտ է, Փողունեձըը տարածված ։

գզծավորտերեներով:

կանգուն են, '

ու

դունեեր են՝

քան Հները:

արմատ ար

կենսունակությունը

Խոչլոր, ուղղականգուն, ուժեղ Ընդունակ է սերմերով բազմանալու:

կտրելը: Արդլունավետէ ցրտաճերկը (խոփավոր երեսվարիչներով երեսզուգակցել շողի մեջ մինչն վար կատարելը ն վաղ խոր գարնանավարը) 8--10 Հետ, ոչնչացնում է. ծլարմատմտցնելու որը կգ/ճեկտ.2,4--Դ-ի

նոսր ճասկ է: Սաղկափթքությունը,

ճնշվումէ կոճղարմատների՝ զգալի Սերմերով բազմացումը զարգացմա

անուփոքր Գե ռ ՐԸ» այ Լան Քո կոոր ՐՔ

ավելի

շատ

են

չգԴոճ նշան րա Վրա

.. լում:կոճղարմատըգանվում է8--10սմ խորության վրա: նման

Սեզ ճյուղավոր, ավելի նեղ,՝`ոլորվաժ

է

սողացող

սհզին,

Նե տողբոչ

է տարբերվում

որոնք տեինաթիթեղիկներով, սրածայր թեփուկներով,

չասկիկը՝ ծաժկումեն Հասկի'մեչ:՝

գանվումէ կոճղարմատը

16-28

սմ

ն վրա Տարածված է Անդրվոլդայում, Դաղախստանուվ/ ԱրնմտյանՍիբիրի չոր տափաստաններում: Արվանտակ: Ունի ճյուղավորված, պառկող ցողուն նեղ ղծային տերններով: ճողունիճյուղերը վերջանում են մատնային ճասկաձն ժաղսմ խորության վրա: Մոլակաբույլերով: կոճղարմատըգտնվում է 18--22

խորության

՛

խնաժբի ն կուլտուրաների

"երկ

տարելու մամանակ: դեմ արդյունավետ

Սեդի

ճետո: Ցելի անմիջապես

Տ

նկ.

58.

.-2շ

Պայքաւ

սողացող

ն (բստ

Ս.

Ա.

վիկ-վառսակով զբաղված ցելում Կոտտի).

աղբոտված ճող Չ--վարից 1--սեզի կոճղարմատներով վարսակիխառնուրդի ցանքը, 4--կուլոխվացիալից

ճետոչ

Տ--վիկ-

նկ.

Ասիալուք, Մբչին

Կուբանում: Դաշտային ձիաձեսո Առաչացնօւմ է 2 տիպի բնձլուղներ՝ կանաչ, անպտուղ, օզակաձն դասավորված նուրբ ճատվածավոբ ճյուղերով ն վարդագուլն՝ առանց ճյուղերի, պատղարբեր, որոնք վերջանում են ապոբատու Ճճասկիկներով. վերչբններաառաջանում են միայն վազ գարնանը: Ուղղաձիգկոճղարմատներըթափանցում են Հողի մեչ (մինչն Տ0--100սմ), ուղղաձիգ արմատներից Հեռացող ճորիզոնական կոճղարբմատները գանվում սմ խորութլան վրա, իրենց վրա կրում են պալարներ պաեն 30--50 Հճեստայինսննդանյութերով:.Կոճլարմատը Ճճատվածավորէ, ճեշտությամբ է կոտրվում: չատկապես տարածված է ոչ նաճողային գոտու թթու ճողերում: Սովորաբարաճում է ոչ միայն դաշտերում, ալլ նան դրանց եզրերին, ինչպես նան առվակներում, ձորավերին։ Սառրգնտնըա ընձյուղները ունեն ատելի, սալարանման ձաստացումներ. Սպորատուցողունը նույնպես ուտելի է:

Պայջարի բե գեմ 536.՝

մփչոցառումները:

մղզախատկոճղարմատավոր

արվեն Ջոտածնրկիր է- Հարբ-ն խակմատիկ ալրար |

լարա-

խորությամբ կատարվող ճողի

ժամանակ անզի դեմ պայքարի սիստեմը

լրաց-

Ա

/

սիստեմով ճարավ-

80,

Պայքաշ ճյուղավոր սեզի դեմ ցբտաճեոկի մարուո ցելում (ըստ Ս. առնելքում,Սիբիրին Ղազախստանի 1--ճյուղավոր սեզով

հոմ

խոտը տարածվաժ է

սմ

ՄՍՆ ՐՀԱԱՈՆԻ

ճետո:

Անդրկովկասումն

10-12

բազմաթիվ կակուլտիվացիաներ

փոցխումը(սկավառակում), ճետագա խոր վարով, արմատները աճելուց

է

Ա

է

ցելում

են

10--12

ազբոտված ճողը, 2, 38--վազ 4--խոր վարից ճետու

Ա.

Կռտտի)..

հրեսվարից «ետո,

սմ

մորութլամի կատարվող բազմաթիվ կուլտիվացիա58): սմ Ճյուղավոր սեղի դեմ դալթարըտարվում է 20-.22 խորությամբ Հողի վազ (ճովիսին) գարնանավարի միջոցով, Հետագա փոցխումով (թկավառակում)ն կրկնակիփոցխումով՝ սեպտեմբերին (նկ. 59): Արվանտակի գեմ տարվում է պայքարի ճետնելալ. միջոցառումների 13-15 սմ խորութլամբ խողա«իստեմը՝ կորպոսավոր երեսվարիչնեձրով նի նրնավար, ճացաճատիկայինկուլտուրաների բերքաճավաքիցանմժիջասլես ճետո, ճետազա խոր վարով (3--4 շաբաթից Հետո): Արդյունավետ Հ չիղել-կոլտիվատորով կոճդարմատներիճանումը, ճետադա խոր վարով: Զիաձետըոչնչացնելու ճամար պաճանջվում է խոնավ վայրերի չորան խոր վար, քում, ճիշտ ցանջաշրջանառություն «օգտագործելովկիր ն Հատկապես կալիումական պարարտանյութեր, կոճղարմատավորներիմեխանիկականոչնչացումը փխրեցման, երեսվարիմիջոցով: ները (նկ.

ն

'

Ա ռաջադրանքիկատարման կարգը:

Ուսումնասիրում հն հղած ճերբարիումները,ձնաբանականճատկանիշների միչո:

'

/

քե մոլախոտը որ ընտանիքին է պատկանորք, այնուճետն օգտվելով նշված ամենից տարածված է տերի բնութագրից, որոշում նն քե ռր դասին ն պատկանում տվյալ նմուշը նկարագրությունը կատարվում է Մոլախուռերի

ցով որոշում

են

մոլախո-

տեսակին ճքտնյալ

ձնով:

/

Տարածվածմոլախուտերինկարագրությունը Հո

Անվանումը|

:

Հա

այ|

Խումբը

-

`

Ք

Հ

Տ

կյ Բազմ-

՞

Հ

`.

Ք Հ

Հ 1`

ան

չ

(արեէ Յ `3

Տ

ԷՆ

.

`

`Հ

՞Գ`

ԵՀ

Է.

՝-Տ -գ `-

Ճ -

`

`.

:

`

լ ի

ւ Է: `

.

Ցթայ։

"|

`

Հ

վազգի-|ցող |ահզ ներ

դոճդարա

նե

-.

:,Տ `

'

ու

վտարի

.

'

՞ -

«վածրններըվ((ոճղար-|

ւ

Տ

Հ

Տ

վտիվ

ծղոտ է, |նուրեք|

Է

|

383 `.

|

Ե

Հաց- Սողա- Ամժե- ՑողունըՎեգետա- Մինչն 3

ամյա փոր

։

-

չա

|Ջկա

մեկ,

|,

րով)

աո փքք».ԲոԿԸ

ՆՈ

ԲՈՐ

:-

ՄՈԼԱԽՈՏԵՐՈՎ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ԱՂԻՈՏՎԵԼՈՒ

ՑԱՆՔԵՐԸ Ն. Աչքաչափով որոշել մոլախուռհրով աղբոտ» Առաջադրանբ.. գանքերի՝ :

.

վածությունը: 2. 3.

2ՈԲ

պերակչոող տծաավները: :

Որոշել աղբոտվող մոլախոտերի մեջ Որոշել 1 Հեձկտարիվիա հղած մոլախոտերի կշիոր/

4. կաղմել դաշտի աղբոտվածության ջարտեզը: Սւտումնասիրմանենթակա`2աղատարածուՆյութը ն սարքավորումը: Համար քառակուսի շրջանակներ թյան պլանը` (1 ն 025 մ2), Հերբաիիում՝ մոլախոտերի գլխավոր Հատկանիշների նկարագրությամբ: `

մոլախոտերը Ճաշվելու ԴՐԵ

`

ՒՄո

ՄՈ:

Եա

ւԼՒ

'

ՀՄ

ԱՅ

ՆՄ

"Դաշտում վերաբերյալ: Բացատրություն առաջեդրանքի 8.

գաթ»

ոու

աթ

:

:

2.

'

են,

|

այլն

դիպու

աննշան, բայց ավելի շատ, քան առաջինի դեպքում, քիչ են նկատվում կուլտուրական րույսերի մեչ, 38. Բայց Հքաճախ, բայց ք : էն դրանքք կուլտուրական բույսերից քիչ 4. են կուլտուրական բույսերից: մոլախոտերը գերակշռում Աչքաչավով տալիս են յուրաքանչյուր դաշտի ն ցանըոսշրջանառության լուրաքանչյուր կուլտուրայի դնաճատականը: մեկ դաշտը երե ցանքաշրջանառության զբաղեցրած է մի

`

պծային, |մատների նեղ, Քա-|կատրնե-

.

մոլախոտերիկաղմը կուլտուրական բույսերի վեգետացիայի րանի ընթացքում փոխվում է տեսակային ւ քանակական էլ աղբուտվածությանՃաշվառԱյդ սվզառռճառով տնեսսկետից: սն Խամանակի ընտրությունը պնոք է կաղել այն խնդիրհերի ետ,տրոնք դրվում են որոշման առջն (ճիլճրի կասի աղբուռվածություն, աղբոտվածության աստիճանը ցանբնիի մբեչե միջշարքային մշակությունը կամ դրանից "ետո, բերն վերջապես նրա դինամիկան, առաջ, Փոաւճավաքից կապված հ հրե կոնկրետազրոտեխնիկական Միջոցառման ճետ յովլն) Մավայնորեէ մբ որոշակի Հողամասի աղբուտվածուՔրոս բնյճանուր բնույքի որոշումը ամենից լավ է կատարել մեկ անկար խաչածաղկավորների մասսայական ծաղկման խմբերը «լային. Այղ ժամանակ մոլախուտերի մյուս բոլոր անսակենրըբավականաչափ ձնավորված են ն ցանքերում ավ սոարբերվում ենչ Աչբաչափովդաշտի աղբոտվածությունը որոշում են Ա. Ի. մ ալյեր մեքոդով: Ընդ որում` ղաշտի դնաճատականը տրվում մշ վրա մ ոլախոտերը մ են չ Բլայլհրով՝ րը ճան րով 1.100 մեկ-

Ճաշվառումը ջանի կուլտուրաներով, ասլա աղբոտվածությաւն են կատարում ըստ կուլտուրաների:

Առաջադրանքի կատարման կարգը:Մոլախուռերի քանակը

տրոշելու շ:լ

Համար Ր անցնում

ին ճողամասի ղ

անկլունագծով / գ

ն աչՀ

աղբոտվածության բալը: Մհաժամանակ .են շրջանակը՝ճամուդ նում 10--15տեղում Ն տարած կուլտուրան երի ճամար աախ հղանակով ցանվաժ ակները դնում են քառորդ քառակուսի մետրի վրա, իակ

Փայասիովորոշում

են

տյդանկյունագծի

,

լ

ճամուր՝ ձղանավով լույնընդգրվման ցանված կուլտուրաների կես մետիի կամմել Ամճտրի վրա, Ձափիչշրջանակները ոնում

են

ցանցի անկլունագծով՝՝ ջարբի, երկարությամբ:

ն մո: ազխուոծրի Հաշվում են կուլտուրական թուլսերի քանակը

/

շրջանակի ներսում: եթե աղբոտվածությունը արտաճայտոմ են տոկոսներով, աղա 10040-ի «ամար վերցնում են 17Վ/ ուրական բույսերի քիվը: Ճմննում Այդ չափիչ շրջանակներիմեջ եղած մոլախոտերը են, Հաշվում են կոճղարմատների ն արմատածիլերի պաեղած բոլոր մոլախուոն ր Հալլարների քիվը: Շրջանակում նմուշ փաքաթում առանձի թղիի վաքում են, լուրաքանչյուր մեջ, նշելով նմուշի Հերթական Համարը՝ ճետագայովմ չոկնլու, տնսակալին կազմը որոշելու ն կշռելու ճամար: ԴաշտիՀետազոտման պրոցեսում Հաշվարկների արգյունքները դրանցում են մոլախուտերիճաշվառման մատյանի մեջ՝ ճետնլալ ձնով. տ

/

ո/

բուսականություն տեսակային կաղմբ Մոլախուտա-ին

խարու ԳրազնքրածՔ.------փանցաիջանառուցյունը սովխոզ կոլտնտեսություն, կուլտուրայով:

/

մ

յ

Բ...

(ամիս, ամսաթիվ) Սրոշման| ժամանակը լ

ամաՀայերեն ՐՆ Փարնանա-

յին

ՇԵ-------

կուլտուրայով: Որոշման ոշմա

ամանա ժամանակը ւս (ամիս,

1,

Հ.

Տ

ծ

կոլտնտեսություն, սովխող

Գ

Է

"Հ.

ՀՋ

-Հճ

ներ

ներ

ՀԳ `

ՏԱՅ: ԱԱՅՏ|Հ|ՀՎՀ|ՏՀ

ՀԱ|ՏՏՅՅՏ|Հ|ՏՀԼՀՋ|

Հ

'

.-

-

"

այլն

իո

:

|

Մոլախոտերը սակավամյաների ն ժանելուց ճետո ՊՃչվաքում են բոլորը կազմում

են

|

Բսոզոտ

ԱԳՆԵԱԵ

Օ1- հակաչաղդիներ

ն

այլն

ն

Մեկական ձամախ է Հանդիպում

այլն

Ճճիմանվրա կազմումնն Քոլորտվյալների

՛՞

:

Բեդամենը

"կավորներ

Հ

-

Է

ճքհճուտէ-

ոեզագոր-

նակավամժյաԲաղժաժյա-

-

35/5

Է» 8

է քճքրճուստ Խաչածաղ- Յերակչոում

ժական

ո»

`

ն

՞-

Յ

րո Ո"

Սխա ույ

ամսաթիվ) )

:

Հ

Վայրի

փաքաթվող|

,

`

ԵՐՏ ԵՆ

Վ

քօ17քօոստ ՀնդկացոՀնդկացորեն

ԸՕՈԿՕԼՄԱԼԱՏ

րձնազգիներ

զբաղեցված է

չ

ՀԶ:

լատիներեն

մ

Դաշտի Մ

պանքաշրջանաությունը

չ

Տեսակի անվանումի

վԼբջշոոշոոո աշ աաա աատաա «| ընտանիքը

`

Մոլախուռերիհաշվառմանմատյան

լ

ցուցակ՝ ճետնյալ ձնով.

բաղզմամյաններիրարոտ տեսակների ե

աղբոտվածու-

թյան քարտեզը(նկ. 60): Քարտեզը կարելի է ավելի մանրան ավելի դասն կազմել ամեն մի առանձին դաշտի Համար ամբողջ տարատնտեսությանՀողօդտաղործման ընդճանութ խումբըի, դերակշոող ծության ճամար (նշելով մոլախուտերի 1 մ2-ի վրա մոլախոտերի են Քարտեզում նշում տեսակները): միջին թիվը: տեսակների դերակչշոող Ցանքեձրիմոլախոտերով աղբոտվածության Ճաշվառման են մոլախուտերիդեւ վերաբերյալ վերջացնում աշխատանքը ն միջոցառումներ ագրոտեխնիկականքիմիական պայքարելու մշակելով:

--

77247

գյուղատնտեմեջ պտնվող մոլախոտերը,ինս«եկոիցիդները՝ սականբույսերի վնասատու միջատները ոչնչացնող նյութեր ԱԶ ֆունդիցիդները՝ բույսերի սնկային ճեվանդությունները կանխող ն նրանց դեմ պայքարելու միջոցներ են: հացի վերը նշված պեստիցիդներից,գլուլատնտեսական արտադրությանպրակտիկալում կիրառվում են դեֆոլիանտոհեր, որոնք տերնաթավում են աճող բույսերը, ըեթնացնելով րնրքաճավաքը, դեսիկանտներ'նյութեր Են, որոնք չորացնում նն բույսերը բույսերը արմատի վրա, դրանով իսկ արագացնելով նրա Հասունաքումը, ոհտորդանտներ՝ ցողունի աճր կանգնեցնող հ թարձիաճասակ ճացաքույսերիսլառկելը կանխող նյութեր

/

ԱՑԻ ՀԱԱ ՅՆ ԵԵՆՑԵՆ-

ն

ան աան աեն, 2/27

«շյաումմ22 «2

ՍԱՆ»

Ս ամյա

44947 ծ 1ժծչ

դրա

զարնամույքծ

ԱՆՅՈՈՊՎԵշամ ժո

՝

ի

ՀՀ

ՏՏՑԱՆ

մատա,՛

ձն,

:

աշնանային

ոում

Հաաատաոր որր

նկ. 60. Դաշտեշի տղբոտվածության քաշտեզը:

ՄՈԼԱԽՈՏԵՐԻՑ,

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻՑ

ՌԻ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ

ՔՈՒՅՍԵՐԸ ՊԱՇՏՊԱՆԵԼՈՒՔԻՄԻԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

Առաջադրանք. Ծանոքանալ մեր երկրոսի բույսերի պաշտպանության ամենից ավելի տարածված Քիմիական միջոցներինմուշների Հետ:

Գրել սերմերի վարակագերժելու ն ախտածանելու բույսերը «հոշոտելույսիսկելու,մոլախուտնիըոչնչացնելու Համար կիրառվող ղո2.

ու

ն

մը:

լ

Բացատրու բ միուն

աժ

պետ

ՈՐԻ

անվերաբերյալ: բ ոլանրը ռ

'

`

վախոտերից, վնասատուներից նքի ւ աշտ-. ճիվանդություններից նն ռա ագրո

ե

մո-

,

Ան աու հոր» Բութոնրի րանի առման երբ ումէր ֆա Քի աո

հան

`

աետիցիրնեւ աա 3" փող քիմիականմիջոցների՝ ն,

ղես

ւ

տ

չ

դ.

լլ

ւի

ուս.

Իյուղատնտեսությա ն Մ

մտնում

են

լ

Մ

,

-

ջ օդտագործ-

մէֆ պեստիցիդների

խմբեր, որոնք

Մի

Էբ.

խմբի մեջ

կուլտուրական բույսերի, մոլախոտերի, վնասատուների Հիվանդությունների պրո Բի վր. ՊՔԿ ազդող շատ

բնույթ,

Փես տիցիդ

են պրեպարատներ |

242::

ու

աա

ննրից րից էն՝ ն

ունեն

ԲՈՅՆ

նք խբիցիդն բը,

«Հե

ոչնչացնում են

ն

որոնք

քիմիական

կուլտուրական բույսերի

առումներիճետ միասին: Մոլախոտերըքիմիականմիջոցներով ոչնչացնելու ճամար օդտադորժում են ըստ ազդեցության տարբեր քիմիական պրեպարատնեեր՝ Ճերբիցիդներ:. Բույսերի վրա աղդելու բնուլթով ճերբիցիդները բաժանում քն՝ աիստեմաղպին տերհային ապդեցջության ն սիստեմաին արմատային ազդեցության ճերբիցիդննր։ Տերնային աղզդեոնրեցության ճերբիցիդները բուլսբ մեջ թափանցում ն սիստեմի միջոցով, վնասում ոչնչացնու ների անոթատար բուլսերը: Արմատայինաղդեցության ճերբիցիդները բույսնրի անոթատարսիստեմի մեջ թափանցում են արմատներիմիջոՀ

ավարածու Պազարածո

Կ աան ՛ Ֆրանց գաոկոյուննելը "ո եկար Նյութը

լայնորեն տարածված ագրոտեխնիկական միջոց-

են

Ն ոեր

1.

անները:

դեմ պայքարի քիմիական միջոցները կիրաՄոլախստերի

:

ցով:

։

:

|

Տերնային ազդեցության ճերբիցիդների ճաջող կիրառման պայմանը ճամարվում է սրսկելուց Ճետո՞շ4 ժամից ոչ պակաս տնողությամբ չոր, արնայլին եղանակը Արմատային "Վ ե, ազդեցության Հերբիցիդների կիրառումը կապված է Հողի սրավման եսոր գվուղատնտեսակվանկուլտուրաների ցանքից '

ր

է

Վ

է

.

առաջ կամ ճետո ու արդյունք է տալիս ճողի բավարար խոն ավոթյան դն ն դեպքում, մ։ Արմատային մ մշակ եչ .. Ար 18 ճերբիցիդներով բրն Ճնտո լուց տեղացող ուժեղացնում է ՝

ցությունը:16-ում

անձրեր

դրանց ազդն-

Աղյուսակ

բերված 4երբիցիդները գլրչավորապետ օա չՐ յրային չուծույլթենրի, սուսպենզիաների ն էմուլաբաների ձեով: Հերբիցիդի «աշվաժ դողան (չաբը) ժում

գոր

են

-

-

Հ

Հ

-

Հ

`

Հ -

Հ

:

` `

-

Յ

-

-

`

ՅՅ -

«Հ.ՀՏՀՏ

Է

ՏՏ

ՏՀՏ

3`» ԳՀՀ

«Հ Յ:ՀՏ ԷԷ `

ՏԱՆՆ

-

ՎԻ,

։2ՅՀՀ ՀՆՑ

2.9

-ծ»-Տ`Հ

Ջա:

Տ

ՀԵ

Հ.Հ Տ

ՀՀ

ԷՋ

Վ

-

`

Ի

Հ |,` ՀԿ Հ- Պո ՀԽ` ՆՅ

Տ

Հ

ր

ա-Է-

ՀՀ. ԷՋ--

՞

«Վ

-- :31 Հո ԿՏՋ»`,

չ

-

Հ

ծ

Հ

Ի

ապ

ՀՈ. ՍՀ ՊՀՀ Ե

Բ

Ն

|

Հ

Ք .-

Բ.Թ

«5

է

Յ

Յ ռ

ւ

Եջ

..

--5

8|"

Ճ

Թ

թ

էս

--

«Հ Զա: `. ՀՎ. Հ՞ «ԱՍՏ Է--Է Տ

օ

ՀՅ

Թ

Է

ՀԱ

ՏՏ.

Յ Փ

Հ

Վ

ի-

՝

ո

ՓԳ

Հ

օ՞

-

«

| |

Հ

Հ

|

|

-«

մ

Է-3 « Տ

Է.

Ե-

Հ

ծ Է

ին

Ի

Հ.

.Զ-

-

-

Փ.-:-

.Հ

`.

՞Տ..238 իը

թ

ՀՏ

ԷԻ՞.Զ ՀՅ» Հ1Ճ

Հ

Ց

Տ

Տ

ՀՑ

--Տ ՈՀ

-

ՀՅ

ԵՏ

ՀՅ:

ՀԳ ՆԵՀԵ -

Ի

օա

ՀՆթ ՀԻՏ Տ3Տ -" ՏՐ

8.

։.»`Տ

Հ

`:

-

-

՝ՀՀաՆ

Հ

ԽԷ ՏՏՀ

-

|

՞

՞

|

Վ«

-ծ

պ

ՀԵՇ

:ՏՀ1

ՇՆ

Հ-

աՀ

ԵՏՀ» ..Ֆ

ՀՅ: `. --ծ Է.

ՏՎ. դ`

Հ

՞.

ՅՆ

«ՀՃ-ՀՊ -- `-

Ջ

«Կ

3,

'

-

բ

ՏՅ. Հ.

Ո -

5Շ-` Հ: Հ:ՀՏ

ՀՏ

Տն«Է

ԷՏԻ ՞3

Հ

Տատը

ՀՏ:

Է.

ՅՅ

Տո. ո

ՃՅ

զ

ԼԷՊ

Ն

ՀՊՏՏ

վ

Հ

Պ`Պ`

Հ

ՀՀ

ՀՅՀՀ

պր

ՀՀՀ

:3

աՀ-:

Հ.Հ.

Թ

բ

ՀՅ Տ

ՇՏ»-ՅՀՅԵ

.

Տ

| Դ

Դ

ԻՎ

:

-

ՅՑ

ւ

-« Հ

`

|

Տ

ջ.

-

Է

.

-.Գ

։

ՅՖ »

`

ա -

Ց

Գ`

-Է..Ջ Հ .Հ.

"`

ՓՀ`

-

ՏԵ Ջ

ՀՁ

Հ

լ.

ԷԼ

.

Հ

Ի-ԵՏ աը

ԷՋ. ո" 5.

«Հ

| «ՀՏ Չ-Հ Ծ՞.

3: Է

ՀՀ Յ

Հո ԽԷ

-

այղ

Հ

առն

Տ Կ

Ե

-

-.ՏՀ.Զ

ԺՊ

՞

ՀՀ

ԵՀ

ՀՀ :-

«Տ .

`

ԷՇ

ՀՇ

`»

ԵՋԷ

ո.

ՀՏ

ա: ՏՏՀ ՀԱՆ «ՅՅ Տ» ՏՀտԺՀ Տ ՀՆԽ

Էի

լ

.

:.

Հ

Է.

«,

`

`

Ց

՞

:

Հ

Հ

.

Տ

ւ.

-

|

ի: ":

ԷՅ Հ

Հ

Գ. -

-

Է

Հ

"

|

`

Հ `

-.ԻՎ Տ -

-

-

'

`

-Ֆ

Տ

`-

: `

Հ-բ: ծ

Տ

ՏՏՀ Դ.Հ

-

ՅՀ Տ ՀՀ

«թ

Է

Է

`

Գ

`

`

Հ

Հ-

տ--

-

ՀԼ Տ

ՅԵ» - «6

-Հ

4-Հ

Պ

`,

'

`. -

-

Հ

՝

--

- -Հ

Շ

-

: Հ

ՊՀ

ՀՀ

ԹԳ

-

«

Կ

-

Է) Է, -

|

Յ

»

-

Հ

»Հ

՞

ՅԷ)

Յ

Տ

լ

|

՞

-

թ)

ի

ՀՏ

`

՝

ՀՀ

՝

Ձ

-

'

ՅՆ ՀԳ

»

«ա

-

:

ՀՔ

:

՛

`

-՞ Յ

1|:

գ

"7

լ

|ՅՎ«.ՏՀ

ո» Ջ

ծ

`5

Ց

Է

«.:Հ «Յ

ՀՏ Հ

Է

-

՞

3-2 ՀԱՅԱ.» Տ |ՏՅՏ Ք.

Պ

պ

ԿՅ ՀծՀ ԷՀ ՀՏ...

ՀՀՇ5 .Տ:.33

ՎՀ

`

Ճ

Տ

`Տ1-ՀԷ Ն ոՅՀ

Հ-3

ՀՏ

ՀՆՅՀ ԷԻ

ՏՆ

ԿՀ

եյ»

Տ

`

ՏԺԷԷ

`53 -

ՀՀ. ԷՑ Թ

Հ

ՏՆ

ՀԼ

-

ՀԾ

ՀՃՅ

ՎԻՑ

.Ջ

ՀՏ

-

Հ-Ձ

ՀՏ ՀՅ

ւզ-Ի

`Հ-.3ՏՀ

աչ

3:

ՀՏՀ» արիէլ

ՐՆ

ՀՅԱՅՏ3`

ՀՀՀ --

ՀՀ--5

--Հ ԶԷ

`

ՀՀՀ

Հ

Հ

`

Հ

ՅՀՏՈՀԵՅԱՅԱ:Հ

ՃՅՀՅՅՑ

-.

Հ. տ

ԿՀՆՏ ՀՀ ԷԶ

Հ

ՊԵԿՊ«Կ 1:70: -Օ Տ ՀՀ

ՀԵՅ

ԱՀ

Էք

Հ

-

-

ԵԾ

Հ

«Է

«5

Հ.

Ճ

էո

Հ.Հ

-

Հ

`.

-

1»-«

Հ

ՏՀՅՀՎՀՎՀՀՆ

.` Հ

Հ

Ե.

--:-Է

«Տ

Հ

5-3

ՀՅՊՅԵՏՏԷ

Հ

ՅՅ Հ.«Պ `

Տ-ՀՅԵՏՅՏ

«ՀՀՀ»

Տ

ՀոՅՏ:Է

Է

`Ա

ոՀՏՏ

Հ

`

`

Հ

ԻԷ

31:

ՀՀ

ՅՀՊ ՀՏՀ աՏՅՅՅ`

Յ

ՀՀՏ| |

ՀԵՏ

Տ

՝

111551 ՇՏ ՀՏՀՐՆԱՏ ՀՅ `Ն

:

է-2

Է

Յ2ա

Բա

8--

ա

ին

ԵՅՅՏՅՆՏ

Է. ՀՐՏՀՏ

Տ

|

ԸՏՀ-«ՅՏՀ

Տ.

Հ.«ԷԷ ՀԱՅՏ«ՀՀ

Հ

Հ. Հ.

Հ

առ ւ ՀՎ

5.

-

«՝

-

Հ.

Հ ՞

-

՝

ՀՀՀ ԵՀ-.

-.

,

-

-. --Հ

Հ

Հ

-

`: ՊՀ

Տ

Է

Տ

-

Էր

-

Ե

:

Հ5

Հ

Հ

Է,

ԻԼ `

ՀՀ.Հ

ԷՋ Է

Յ

-

Հ

`

Յ

-

`

-

:-զ 5» ՀՀ: Հ. ՀՑ Տ

:

-Ջ2

ՑԿ

ՀՅՃՅ Հ

Հ

Ֆ Տ ՎՅ-«. -«

Հ..Պ `

պ

-.շ Է

«Հ

ՀԷ

«Տ

Տ

ԷՀ

-ԿԵՀ

ՒԹԻ

ո.

-» Հ .Ձ

ՏՏ

-

ՀՏ --Հ

ՒՊ

-

`

`

ՖՆ

ՀՅ ՀՇ

Հ

ԵԷ

Ց

"5 Տ

ռ

՞ -

օ

|

Ք"

ՀԻ

|

-

|

---Տ

«Է Ւ

Հմ-

ԹՎ

`

գ

Յ

-

ՀՀ

ՀՑ

--

է

Տ

-

Հո Է

-Յ

ԷՋԸ) ԵՀՀ

ՀՅՀԳ

ԷԴԷ| Տ -Տ` ՀՀՀ Հ.

«ՏՅ» ՅԷՒԿ

5:38 ՀԱՏ

Գ

»58ՅՅՀ

՝

Տ

ՅՏ

Է

Հ

--Հ

Է

ՎԱՏ -

"ՀՏ

-

ՀՀ«ՋՏ

Լա

Է

-

ՏՅ

ՀՅ 5.

աէ, Տ

Է

|

«

.շ -

՞

ՒԷ

«-`-Հ-

3:28 882: ՆՏ ՀՏ

Է -

. :8

Էռ 5.

|

-

Յ

5. ՅՐ

Հ

:

Շա

աճ

ՊՀՀՏ

ՒԷ,

-

ո

Հ՝

`

«33

Հ.

Հ

Հ

-

Տ

ՒՉ-, ՀՏ

ւ

աա ա-Ջ

`

՛

..

Հ

Հ

ՖԵ

Ջու.

ՀԾՀ Հ

ԵԷ

--.ֆ 6

-

Պ«

Հ. ա

Հ

ԵԽ

`

ԵՏՀ:

«Հ

ՀՀ

ՀՏՀ

ՀԷ ՀՎ

1.

ՀՏ"Է

ՀՏԷ:

-

ԿՏՀ

՝Հ

Տ

Ք

Էյ Հ

-« Է

պ Շ

Յ

Պ

ԿղդՑ ՀԱՑ

ՏՏՃ

Հ

ԷԾ»

:3

Հ

Հ

«.

ՒԹԷԼ

ՀԷ ՅՏՀ

Տ

:

«88

:

ԻԳ"

ԷՋ,

-

Է

ՀՀ

-Հ. ՏՏ Տ

ծ

5Ջ

«

Տ

Տ

«Հ

|

8:

Տ «1: :ԱՀ

Տ

ԻՋ Գ

Հ

Է

Տա Տ6

բ

ՀՏ

ԷՀ:

Հ

ՀՏՀ

Հ.

(ՏՅ ՑՏՃՀՅՀ ՀԵՋ

Տ

ծ

Յ

ՏՀ

ՀԵՅ

|

Բ

Հրվ: Տ Ե

ՏՀՏ

Տ

ՀԶ

ՀՏԵ:

ռ

-

ա

Շ`ԳԱաԱՅԾ

բ

»

--

Բ:

մ

ԿՀ...

Է

լ

Տ

ԷՅ

ՀԻ

»

-

«6

ՀԾ

Օօ

:

`.ՅՑ:` '

Հ

`

:

Հ.-Հ. «Հ

Հ

-

Հ Հ

:

:

'

ՆՅ

Հ

Տ

ՏԵՑ ա.

`

Է

ՅՏ--

ՀՅաՅ ԷՅ

"

-Հ

Տ

-

Հ

:

ԺԵ.-

«զ

լ

-

Տ». .Հ-«

Հ-«Ջ -

ՀԻ-ՀՍՀ

3:

ք

«

Է.

«..յ

Ը

Հ

Հ

Տ

-.

Հ

|.

»

Է

ՏՏ

Հռ

ռ

երր

Ե

|

`

«

Էր

՝

Է

:5

Հ

`-

Է

Դ

`

«ՏՁՀաՅ

-

--

-

՞

"8

Հ

ռ

ԷԼ է

Հ

Հ

Հ

ՀՏ Հ

«Վ:Հ

օ-ՇԷ

ե

կ«ե

»

Լ

Ց

-

Տ

`

»

-

:

Հ

.

Է

`

ԼՏրոան ԻՎ

ԻՑ «Տ

`:Հ. -ծՋ»-.

ՀՅ

յ

ՀՀ

ԷՒ

Հ.Հ 5.

"Տ

-

`

`

Հ.Ք Տ.

Ն.

`

«Տ

ԷՏ

Հ

"Ը.

Հ... Է. ՀՅ

-. կ

Հ

ՅՆ

զ

«Հ

Լ

`

`

ւ

ՀՀ:

Է

ՀՏ:

-

Փ

`

Հ

-

«Հ

Հ

«

-Է-

ՏՅ

Է

ՅԷՏւ«-

Հ.

Է

--

`

զ

:- -

-.Տ.

Ե

ՀՏ

ՏՅ։ ՊՀ ՆՏՀ«:Ֆ Է.

ծ-

ԷԹ-Ք-7

Հ-Ց.

՝

Է| '

-

Շ

զ

Տ Յ

ՀՀ

Տ

՝

-. -.

11. :։ Հ-զ

Է

-

`:

-

ԷՔ

Տ

ՏՀՏ

-.

Ե

Հ

ԵՋ.

5-3

Հ

`

:-

'

`-6

ՀՀ-

-Պ՝«ՀԷ

Ճ՝.ՀՅ ԷՀ

ՀՃ

Հ

-

Է

-.Հ

--

..

-ծ-05

6.

Հ

ՀՀ

Տ

Հ Տ

--

ԷՀ

`

-

ՀՊՏ

-

Կ

Պ

:

Տ

Հ

ԷԼ"

Գ

ՀՀՀԿ

Է

»Ջ

ՅՏՀ `Տ

--

-

---ՀՏ Հ

ՀԵ

ՏՅ

Հ

»՞

-

ՀԵՅ

Տ

Է) -«ծ

ՀԱՅՆ» Հ `" "5:

Կ

Է

Է

ՀՏ.Է.Հ

`

։

տ `

Վ

5. -Ց

,.525

.-

ՀՀՀ ՀՀՀ

-

ՏՏՀ

.Յ-

ՎԷՌ-

ա

ՊՓ

թաՆ

ՏՀՏ

է--

Շ

Հ

Յ -

`.

-ծՏ `

-

ծ:

5-3 աՀ

Հ

`

-

Հ

ԷՏ Հ

`

`

ԷՏ

Է

ԷՊ

Հ

-

Հ ՞

«-

`

ՅՑ

Հ

-Հ

Շ

Է, Տ

Հ- Տ

«Հ .

Ց `

-

չ

:

Հ՝ Շ

Հ "-

Է

`. `. Հ

-

-

Հ

Ֆ.8

Հ -.

Է

`

Տ

Հ-.

-՛

ԷՉ

-

: Է| Հ

Է»)

: -

Յ ՝

Յ

.Տ

Հ

Փ-. ծ

Ց

Տ. Հ

ծ

Հ. Հ

` -

Տ :

Հ

Հ:

: --

Ճ Է

:

(կավ լավ նոարացնում են) փոքր քանակությամբ ջրի լուծում

Հ-

`

Հ.ՅՀ Հ

Հ

Հ

-

Է

ԼԷՊ :

ՀՀ `.

-

:|ը

|

Հ Գ

"Տ

`.

Է

Վ

-Հ

Արսկման

թ

-Հ-.Հ

Ջ

ԳՅ

Է

-

Է

ԷՏ -

Է

Բյ

ծ:

ԷԸ) -

Հ

-

տ

Հ

Է

Հյ

հլ

ցանքերը սրակելու ճամար (բորդոյան Հեղուկ, պղնձի թլոր-

ատն մունւպինպարատնել:): օքսիդ ն 1ոյուլն

վնասատուների դեմ պայքարելու ճամար օդոոադործվող կիրառվում են կամ լուծույքների ինսնկտիցիդները սլենզիաներիձեով, որոնցով սրսկում են, կամ դուստերի (փոշու)ձնով, որոնցով փոշոտում են բույսերը:

բնութագիրը տրբկայնորենտարածված պրեպարատների է 16-ում: աղյուսակ ված '

Ծրագրավորված առուգման

Լ

Է

«Հ

"`

Տ

Ճ Է«

ռ

-՛

4:

»-Հ Հ

.ՏՃ

դ.

Հ

Հ

`

Է-Հ

ՏՅ

Հ. -

Է»)

-

Հ

ԷՀ

Է

Ւ

Է: ՀԵ

ԿաՏ5ՏՅ ՀՀ

Է

-

Տ-

`.

ՀՀ

Է

Ա

ի ՞

Տ:

:Հ

Հն Գ

Է

`

ՀՀԷՀ

ՀաԿԺՏ

Տ

Է

Հ. Հ.

Տա:

Է

|:

ՀՀՅՎԱՑ Է

-.

Հ

Հ-

ՏԱՅ

`

ԹԷ

ՃՅՀՅ-Յ`

-

`

Տ-

«ՀՀ.

-

ՀՅ

`

աՀ «ՏՏՀ Է1՝`Հ

Ջա

ՀԵ

ծ

ՀԻՏ

Հ|5 -

Հ

աՀՀ

պար

3-3

-

--

»՛Հ

ՀԴ

300--500

1.

մ.

նյութերի բազմաթիվ խումբ: Դրանցիցմի քանիսր օզտաթործումին դանսերմերը Քից առաջ ճամար ախտաոճանելու (ֆենտիխուրամ, մերկուրան, ՏՄՏԴ), իսկ մլոտները՝ Հզվանդությունների դեմ պայբարելու նպատակով են

՝

Առանձնացրեքպեստիցիղներիմեջ մտնող ամենից շատ տարաժված Քիմիական պրեպարատներիխմբերը: 7. 1. Արբորիցիդներ Միկրոպարարտանյութեր 8. 2. Հերբիցիդներ Իինանկտիցիղներ 9. ժ. Բակտերիալ պարարտաԴդեֆոլիանտներ 4. նյութեր Հանքայինպարարտանյու: 10. Ֆունգիցիդներ թեր 11. 5. Թունաքիմիկատներ Ֆումիգանտներ 12. Զոոցիդներ 6. Ռիետորդանտներ են նչեցեք այն պրեպարատների խմբի ճամարը, որոնք կիրառվում զոոցիդներ, երբիցիդներ, ինսեկտիցիդներ, ֆունգիցիդներ, որպես 1.

17.

Գյուլատնտեսության մեջ կիրառվող բոլոր թույները Դեֆոլիանտներ

3. 4.

Ռետորդանտներ

դեֆոլիանտներ նե դետորդանտներ. Վնասատուների դեմ 2. կրժողների ղեւ. Ց. ձՀիվանդություններիդեմ 4. Մոլախոտերի ղեմ

լ/

Ֆունգիցիդներիմեջ

մանում

Որո՞նք են պեստիղիդները. Թունաքիմիկատներ

2.

որակմոտն

ա

դեպքում, երբ օզտադործում են տրակտորային սրակիչներ,լուծույքի քանակը ավեմինչն լացնում են

Հ...

'

-

Հ ՏՅ ՏՅ ՀՏ ՀՀ ՀՀՀ

ՏՅԾՎ« "Տ

Գ

Ջ

Տ

դեւոն

Հ

ՀՀ

`

ՀՇ

`

-

Հ

իրսվման դեպքում Ճեկտարին ծախսում են 50--700 լ ճերբիցիղի լուծույք, վեր-

Ձ

«Պեստիցիդներ» թեմայի վերաբերյալ

1.

ՏՀՅ| Է

քարտ

մեկ ճիշտ պատասխան) (Ընտրեցեք

հղանակից: Ավիաարռ

սուս-

ու

ճերբիցիդի կիրառման

Է

Տ

ճամար

վերցրաժ ջրի քանակությունը կախված է

ՀՀ

Յ

խաոայնուճեւոի

որոշակի մակեընես սրակելու ճամար նախատեսված փնացած բաժին ջրին: նում

Շ

«Ձ

1: -

մեջ,

են

Տառով նչեցնք այն

ա.՝ ինսեկտիցիղներ

2. 3. 4. 5.

6. 2. 8. 2.

2,4--Դ

ամինային

2,4--Դ

մտնում

որի մեչ

Ֆենտիուրամ Մերկուրան

են

՛

12. Մեթիլմերկապտոֆու

13,

Անաբազին--սուլֆատ

Ատրազին

10. 11.

Ֆունդիցիդներ

գ. Հերբիցիդներ 1.

6.

կուլտուրական բույսերը տերնաթափելու ճամար ձացազդգիբույսերի պառկելու դեմ

պեստիցիդների խումբը,

ուտորն նշվածպրեպարատները բ.

ձ.

աղ

րութիլային երեր

14. 185.

2,4--Դ

նատրիումական

աղ

2Մ--4Խ

աղ

նատրիումական

Պիրամին

Բորդոյան ճեղուկ

16.

Պրոմետրին

ԳԽ8Գ Դեցն

18.

Ռոդոր Միմապին

Գրանողան

երկքյորմիղանյութ(ՂՆԽՃ)

17. 19.

20.

Պրոպազին

ՏՄՏԴ

21. նատրիումի հոքլորացեՓլորոֆու

Պղնձի Սորշքաիգ

29.

(ՏԽԱ 7

տատ

24.

.«ծ

«ՎՏ

ՄՈԼԱԽՈՏԵՐԻ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ

ե

ՄՇԱԿՌԻՄԸ

՞ ձմ

ե բիի պայքարի միջոցառումն տարվող

Քերի աղբոտվածության ' որոշման Ն ութը

կ

հղած վերաբերյալ

օզատագորժելով

նյո քն ութերը:

սարքավորումը: Դաշոն, բիե աղբոտվածության Հե Րքարտեզ, Ս Բիցիդների վերաբե բերյալ նյութեր, ցանքաշրջանառության մ

յուն առաջադրանքի վերաբերյալ: դցատրութ է զուգակցվեն մոլախոտերի դեմ ր

ր

չես

«եմա,

թո

ւ

Խախազգուշական,այլն այնպես էլ

ԲԻ ճայքար

ոչն

մ

Հ-

միջոցառում-

ե (ագրոտեխնիկական Բան ,

մյս մո

նախորդ չս անիկատարման րանքն, ճիման կարգը: վ կազմվում ցանքաշրջա ռաջա

բը

ջ

(ատարման

ռաջա

ո"

րա

է

առությունը, նշելով յուրաքանչյուր դաշտի Քյան բնույթը:

Տվյալդաշտում

ԱՑ

Դոշոը ամ.

`

ն

ո

|

ար

ւ

զբաղեցնող կուլտուրայից ա

այ

,

բո ե բովանրի խնամքի ծհղանակիցելնելը (25լ վ, ամՎ չ պատակաճարմա Բ չ այդոնղ կիրաուլ, նշո լո նշում նն մոլախոպա տնրի դեմ պայքարի այլն սխստեւիր մոտավորապես 17 ձե ճոոքորը տրված է էջ 251-ում,

շոլես

:

է

`

Ց Կ

Հ| |

ՏՅ

Տ

Յ

`

ՀՏ

ՀՏ

--

'

8.

Գ

Տ

Բ

Ձ

| |

Յ

ՅՆ

ՏԻ

Տ.

ՀՈՂԻ ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ ՍԻՍՏԵՄԸ

Տ"

ՅԵ

Հո

5.

Լիոշավունյան

սիստեմը բաղկացած է Հաջորդա անակին կիրառվող, փոխադարձաբար միմյան Քոց եղանակներից, Դրա Համար էլմի ւս րք առաջա դրանքներով նախատեսված է ծանոթանա Լ մշակության եղան կարնորագույն ղանակների ու դրանց կատարման բրոմի քագհաճատման օբյեկտիվ ցուցանիշներիՀետ ն

ժա

Հեր

կապված

ուսանո թն Առաջադրանքների շնորճիվ

(ծանոթանան

դ բնատնանոակ ցանքաշրջանառությունից ԱԱ «մու որտեղ գտնվում ում է Հե

ե

տնտնաությունը:

ան

այկ

գոտուց,

Տ

-«Հ

ՏՏ8

ՏՀՏ

«-:5

Ի

Յա

«28585

ծ

ՀՀ Ե:

|

ւ

Էյ

ՅՅՏ

Տ

Հ»

է,

:

|8

Տ .

ԷՏ,

-

ԻՐ

:|Հ

Ե

յ ՀՀՏՏ

ՀՏՀ

Տ

«3 -Ե-

.8-

Տ

ի

-:5 ՀԱՏ ո

ՅՑ

ՀՀՀ

Հ

-

ՀՅ» Ն

-

Հ ՅՀՀԵՏ

ՏՏ|Յ|

ՅԷ

ՀԸ `,

ՅԱ -

ՀՏ

Յ

|

ՏՏ

ՀՀ

|3

Տ|Յ 5 ` ՞ ԽՆՈ

`

'

Հ.Հ.Հ

Է

|-

"ոո -

կիրառվող եղանակների սիստեմի

"

«ՏՎԵ «ՀԾ

||

ՏՏ

ՏԱԹ `

.5

ա

Հ

:Հ

ՀՅ: ՀՀ

`

`

ՀՀ ՇՊ" Վ

-

ՏՎ Պ`

`

Ջ

«ՏՀ.ՀՀ

՝

էի

-

Հե

։

Հ

Հ-

Տ

Հ ՈՒ:

.

:

ՅԱ

Է)

ՅՅ Հ

ՊՀ

՝

-

`

Է|

8`

ՀՅՅՀՀՏՇ

ՃԸ Հա

Է5-Գ

ա ՊԵՊպՊԱՏ

ի ՀՏ ՀՅ

`Հ ՀՀ

ՅՅ: ՀԵՀ «ՅՆՏ .-

--ՊՅՊՃ

ԷՀ - :..

ՅՅ

8:

`Հ

աար»

«ՀՀՊԽՏ

ՀՀ

Է7

Է

«ՅԾ

«Հ

«|

»ՅՀ

335515

է

3՞

Հ 55Հ

Թ

Հ ՀՆաՑ72

Յ

Հ Հ.

ՀԳ

»

Հ

Հ

`

ՀՑ

|։

ՀԵ

Հ..ՏՏ ՀԱՅՏՆԵՑ ՀՎ ԿՏՀ

ՑՅՀԱՀՅՀԵԷ

Տ ՏՀՏ ՏՀՏ ՀՀ

5ՏՃ

.

լ ռ|Հ Հ :

"Հ՝Տ

Հ

|՞-Հ

-

Կ«|»5Ա

ՅԷ, 3 3|Տ

ւ

աղբուվաժու-

Հանդիպող մոլախոտ չո էրի ր

ՀՏՐ

«՞ ՀՑ ՀՅԱՏՀՑ ՀՅՀՏՎՏ ՀՀՏՅ"

-Տ

բուսականության ցան-

եմ սխեման,

ՑՋՏ

ՀՑ

ՏՏՀ

Գ `

Առաջ ռաջադրանք: Չազմելտվյալ դաշտի / մոլախոտային -

:

Ցիրամ

24.

-

:

Տ

:

'

Յ

ԵՏՊ

-

Պ

-8 5 ՏԻՏ աՀ: ՅՅ:

ՀՀՀ

|

ՀՀՀ

ԷՔ :-

ՅԵ

ՏՅ

ս

`

Հ Ջ

Հ

Է,

լտուրանե րի 2 ողի մ շակության ացան կու յան սիսն է քան աշնանացան կուլտուրաներին իրս Այս կամ

Գարնան ինա

տեմը այն

`

ատեմ, կաղմող մ

ա

Հո Ղ եմ

շակութ 1 աան ե ղանակների ընտ/ ությունը կախված է մի չարք ճանզամանջենրից. ռաջինը, այն գոտուց (կախված տեղումների քանակի5 ւ բաշխվան ն կատարում. ց), չ որտեղ մշակություն բավ արար ժությունից) ն ավելցուկ խոնավ ունեցող դգուտիներում Հողի մշակության ւրա «անո րար ն ԻՔԻ չորա'լ հղակիլրւտովող ընտրությունը կախված հրկրորդը՝եղան նակներից. ետո ճողը էնախորը կուլտուրայից, որից ղը մ մշակում եննայն կուլտուրա" ւրալից, որի Համար նախապ. պատրաստում են ողըլ ն նրա աղբոտված կազմ Հողի մրլթան անիկական ղմից փար, ,րրորդը, մ Սյան տատվճունի ոաագավաան վա Է՛ դմա րայ կոճ դարմատ ավոր կամ ծուի ե ա) է՛"՛Ի՛ ատավոր չոլ:լ օրգանական կա ժամ ք, կիրառման վայրից ու ռ"լարարսոանյութերի ի մմ ախակ, ոլո, Հաշվի առնե պոլո Վ բատոն առանձնածատկաւաթյուններ Աիաայն տվլալ գոտում, մշակության Բ րնավե ը

ա

աի Աա Խապագ

ւ

|

'

բազմամյա

ո

միջ,

։

տամք

ավա

|

1.

ն րել Սովո

ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԸ

մ

աի

Սաղմել

Հ

ՅԷ

մշակության ության

-

ճատման

ն յ րքազորումը:Տ

:

Հ

|3

|բ

Հով

է| ՀՋպ

Յ

::

`

«ԿՏ

Ա

Հ

ՆՀ

:4

48: -Յ Հ.

` `

ած

||Ռ

Թա թրտ

ա:Վ«Վ

Հ

Հ:

-«

Հաա

՞|

Փ

Հ

ՀՏՏՑ

ՀՀ

՞

Յ

ՏՅՈԱ ՐՅՊՁո՛

.-

աֆ.

լ

Տ թար ԷՋՀՐԵ

Հոռաա3Հ

Ց

.

՞

--պ

--

-

-

Էր ՀՀ

`-«2

-

ազի,

-ծ«-

ՀՏՀԷի Հ ՆԱՎ

-՝

ՎՏ

է

«Տ

-

-

Է

ԹԷ

ւ

Տ

ՀՏ

Ի.

ՀՅ

Է

Յ1Յ1

ՏԿՏՅՏ -

`

-

"Տ

Հ.

:Յ

».

133: ՀՏ

Հ.Ց

`

Հո" ՆՀ

ՀՊՏ

.

` ՏԱՅԳՏԵ ՀԱՈՄԱԴ ՐԱՅՑ

այ

Հ

Տ

Էյ

-

Տ

ՊՀ.

Տ

-

Հ ՒՒ -

ՅՅՀ ::-Հ: :.Հ ԷՅ Հ

ապ

Ց

Հ

Ձ

Ի ` -

աՑ-Հ Հ3 355 ՀՏՀաՌՅՇ Տ Տ-Հ ՀՀՅՏՀ ՅՅՅՀՏ Հ ՀՀՀ ՏՅՅՆ ԸՏԳԱՆ Տան 6 ՏՏ ՊՀՀ 281485 «ՀՀՀ

ՒՈՒ:ՀԵԾ

Հ

ԿՏ

ՀՊ:ԱՀ"

ՅԼ

Հա

՝

Հ

"ին.

Տ

ԷՋ: Հ

Տ `

խն

:

3. `

Տ5Տ Է

`:-Յ ՀՀ ՀՅ :

`

.:

«աՀ

Հ

Հ

Հ

Հ

իոնի ՅՅ

-

Պ Տ

Էլ

`

ՉՏա

Է

5ՅՇՏ Հ 85 Հ

-

|

:

:

Հ

Է)

ՏՏ ՏՏ ՀՅՏ

«ՀԳ

Հ

-.Հ

ՀՅ

թ

Հ

Է

Տ

`» ՀՏ

(որՀՊՃՀ

Վ

Էյ ՏՅՅ

`.

ՅՀ0ՅՀՅ..Հ

մ

հղանակների կատարման որակի գնա շողի մատյան: Տնտեսության ճողօղօդտադործման պլան, Նյութը ն բած, 5 սմ-անոց անցքերով մաղ: շրջանակ ), քանոն, ակոսաչափիչ, բաճ, «

`

Է)

-

անր

աԻա տակոան բուկլից):

տել ճողի

,

ՏՎ.

ԱՅՅՅՏ -» ՀԱՀ

.

միջոցով գնաճաօբյեկտիվ ցուցանիշնե տարման որակը (վար, տարբեր եղանակների

Հ.Հ

Թ:

:

Ո1

ՀՈՂԻ ՄՇԱԿՈՒ ԹՅԱՆ ՏԱՐԲԵՐ ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԻ ԿԱՏԱՐՄԱՆՆ ՈՐԱԿԻ

«-

ՀԷ

ՀՅՅՏՀ

ի

«աՆ» Ր

ւ.

Հա:

բ

ի

ատն

,

ք. Սռաջադրան

'

|

"

,

մարում:

-

`

Հ

Հ

Հ

:

ն Հողի մշարյալ Բացաարություն յուն առաջա դրանքի վերաբերյալ: են կության գլխավոր եղանակներից ըչ փոցխումը, երեսբուկլիցը ն այլն: ող օբյեկտիվ կերոլով դնաճատելո շակու որոնցուլ ճամար դիտենա լ այն ցուցանիշնե բը, կամ ընդունել կարե քների որարակի դնաճատման ճամար արվող աշխատան

թոր ր ա ան Ա ամխը օղդտվում են

աղյուսակ 12-ից:

ար

է

արի '

:

-՝

Բ

1.

5.

Տ-Ճ Յ -՝ Հե Վ

Տ

-

-

Թ

-՛

ո: ՀՏ

ծ

Տ"

Է

Տ:

Հ `

ո

"-

-

Տ Հ

է

Այս առաջադրանքըամենից լրիվ լավ կարելի է կատաինլ ամառային ուսումնական պրակտիկայի ժամանակ: կատարմանկարգը: Հողի մշակության այ" Առաջադրանքի կամ այն եղանակի որակի օբլեկտիվ դնաճատականըտալիս են ճՃողամշակմանգործիքը աշխատեցնելուց ետո դաշտր են ն զննելիս,Դրա ճամար անցնում դաշտի անկյունագծով աչքաչափով գնաճատում նրա ճարթբ լինելը, լխաարակների առկայությունը ե այլ ցուցանիշներ: Այդ անկյունագծի վրա՝ 10--15 տեղում դնում են 1մշ մակերեսով շրջանակը՝ մշակության խորությունը, մոլախոտերի լրիվ կտրտելը։ կոչտերի բաժանվածությունը, կնձիկների մեծությունը ն այլն որոշելու

կուլտիվացիայիորակի գնառատմանամփոփագիր

(փոցխման, բուկլիցի),

ու

Տամար:

մանցաչրչանառությունը Դաշտի Հեկտ.Բ: -»ԷՅ : -,

.

.

.

.

,

,

:

,

Գ

-

:

Առաջադրանքիկատարման արդյունքները գրառում

Փետելալ ամփոփադրի մեյ:

..

-

`

Հ

.-

ԲԵ

.

.

-.

ՎՐ Է

-Հ-

ՀՏ

Է

|

Ամիս«ամսաթիվը "Ոս

Ց,

Տ

"՞

Կ

-

:,

`:

».

` 59 ՀՀՀ

--Հ "ծ

ՅՊ--

Հ

"Բ

-

-

Հ.

ԷՏ

-

՛

ՀԷ» ՆՀ

ՀՏ

».Պ Շտ|

|

Հ

--

Տ

-

ԷԱ

ՏՏ

:

|

4-Հ

|

-

այլն

թի-

Թմբավորու-| վը սմ-ից թյունը (սմ) | վրա ավելի) 1 մ2-ու

ժամկետները Մյակության փաստացի

Կաճմանված

2ԱՐԱՈԱՐԿՈՎ

վրա Ա) մակերեսի Վրաեղած խարակնեերիտոկոսը մակերեսի .

ՎՈՎ

ս

.

.

..

`.

Մշակությանընդճչանուրգեաճատականը

.

խարակների թիվը

ամբողջ

ՔԱՈՎՈԳՈՎՈԱՐԿ

ՔԱՎ

ՎՎԿ

Ք

.

Վ.Կ

ՎԿ.ԻԿՎ..

Կ

»

..

Ուսումնասիրվողնյութը ամրացնելու ճամար խորճուրդ է ձնի մեջ դրել ճողի մշակության ճիմնական տրվում Ճճետնենյալ եղանակները, խորությունը ն ճողի վրա ազդելու բնույթը:

Թ

4.

,

(փոցխման,բուկլիի)

այլն

՞

Հողի մշակու-

Քյան եղանակը

Զմաշեհրտի ծածկումը

.

Վարի ժամկետը

.

.

(մակնիշները)

.

.

.

.

.

.

քը

.

.

.

.

.

ի

-

.

.

.

մշ

վ ար

.

վրա, ամբողջ տարածության վրա խարակների տոկոսը

Վարի սրակի ընդչանուր դնաճատականը :

`

.

.

իմնակա' 2իմն

.

.

.

(սմ)

Ազդեցությունը Հողի վրա

ի

՞

շատ

նախացանքային կուլոիվացիա |

.

-

իէնական Իր

Մինչն20--սո-

.

Շ

մ

ն

փեր կ-

20--30--խոր 30-ից բարձր--

.

մակերեսի

.

.

.

.

.

Խորությունը

.

.

.

| եղանակիբնույ-|

Տիրառվող մեքենաները ն գործիքները

ԵՈՑՈՈԳՈՐՀ

Խարակներիթիվը

ի

տրված

.

.

փաստացի

Է

Հ.Տ

Տ

Բուկլից

Տ

Լ

2." ն

.

`

կոշտերի

Հ Տջ՝ 5-ծՀ--

ՅԾ

ն

.

Տ

ՀՐՏ

:

.

.

Խորությունը, (սմ) -

.

.

դաշտի Հր «երու

.

:

.

.

1.

Ցանքաշրջանառությունը ՈԳՈՎ

.

.

էշ

Վարի (երեսվարի) ռրակի գնահատմանամփոփագիր

Խուլտուրան Վարած մակերեսը

.

.

Ամիս-ամսաքիվը

.

-Տ

.

Հ.

են

`

:

` -

:

.

մակերեսը

.

:

-

Կ

կուլտուրան

.

ի

ն

այլն

ԿԱՏ

4--5-ից

Մինլն

խոր

12--15

Հողի փարեցում առանց չրջելու

ԱՇՆԱՆԱՑԱՆ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ ՀՈՂԻ ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՍԻՍՏԵՄԸ

Սռւաջադրանք:Ուսումնասիրել ճողի մշակության «իմնական (ցելի մշակության), նախացանքային ն «նտցանքային սիստեմհերը: սխեմա, տվյալներ Նյութը ն սարքավորումը Ցանջաշրջանառության սայմանների բնուրադրի վերաբերյալ ն դաշտերի աղՃճողակլիմայական բոտվածությանբարտեղ: :

Բացաւորությունառաջադրանքիվերաբերյող: 8ծլերի մշակության սիստեմում Ճողի մշակության եղանակներըընտրելիս որոշիչ ղործոններ են չանդիսանում դոտու Ճճողակլիմաական պայմանները) նախորդների աոռոսնձնաչճատկությունները, աղբուվածության բնույթը ն ցելի տիպը: Գոյություն ունեն ցելի չորս ճիմնական տիպ՝

մաքուր,

կուլիսային,զբաղված սիդերալ:Ցելիտիւլըշատ սերտորեն ն

Ճողակլիմայական պայմանների եո: Զբաղված ցելերը (այդ թվում նան սիդերալ ցելերը) բնորոշ հն բավարար չափով խոնավ դոտիների ճամար, մաքուր հ կուլիսային ցելերը՝անբավարար խոնավությամբ կամ չորա յին դոտիների Համար: Խուտաշներտերի մշակությունըիրեՖից ներկայացնում է պբաղված զելի տարբերակներից մեկի եթե ի նկատի ունեն երեքնուկի միմի մասը (ճատկապղպես ամյա օգտագործումը): Մաքուր կամ կուլիսային ցելերի մշակության եղանակները բնտրելիս ամառվա ենթքացթում թե ինչ Ճաշվի են առնում մոլախուոնրով է դաշտը աղբոտվել ն խոնավությամբ աղաՊովված լինելը: Յելի տակ զբաղեցրած դաշտի աղբոտվանախորդ առաջաժության բնույթից ելնելով (ինչսլես նան են որոշում դեմ մոլախոտերի պայքարելուեղո-դրանքում) ն նակը ժամանակը: Առաջինն ճետագա կուլտիվացիաների խորությունը սաճմանում են ճողը խոնավությամբ առղաճովվածլինելու ճամաոատասխան։ Անբավարար խոնավությամբ գուում, որտեղ իմնականում կիրառում են մաքուր ցելեր, առաջին կու48տիվացիայի խորությունը, որպես կանոն, Համեմատած ն 4ետ տագա կուլտիվացիաների խորության (8--10 6--7սմ) ավելի մեժ է (10--12 սմ): եթե մաքուր ցելերը օդտադորժվում են բավարար խոնավությամբ դոտում, ապա մշակուսմ թյան խորությունը փոխվում |՝ 6--շ սմ-ից մինչն 12--14

կապված

է

դուռու

:

թ(

դաշտերում աղբոտված մոլախոտերով արմատավաոր

սովորականի

առաջին կուլտիվացիաները կատարում աղբուռվեմոլախուռերով Հաճախ: կոճղարմատավոր ավելի փոխարեն կատարումեն երեսդեպքում կուլտիվացիայի լու Այս մշադոծիքներով: վար՝լավ սրված սկավառակավոր կն մոլախոտերի ծիլերը երնալու կություններըկատարում են

դեպքում: են ցել ղբաղեցկատարում Ջբաղված ցելի մշակությունը ճամապատասնող կուլտուրայի առանձնաճատկություններին խան (շարաճերկ կամ Համատարած ցանք): Նույնը վերաբեԱնկախ ցելի բում է կուլիսային կամ սիդերալ ցելերին։ մշակուՀիմնական տեսակից, աշնանացան կուլտուրաների սոց: 2--Յ շաբաթ թյունը ւետք չ վերջանապանքից են աշնանցարն կատարմանկարգը: նշում Առաջադրանքի կուլտուրաների տակ զբաղեցրած ճողի Հիմնական, նախաե սիստեմը տարմշակությունների Հետցանքային ցանքային

դուռիներում:Ուսումնասիրում Հողակլիմայական Ճետադա նախորդներիցՀետո Հողիմշակության սիստեմները են

րեր

1.

տարհկանի տակ զբաղեցված ՃճողիմշաԱշնանացան

կությունը բավարար խոնավության զոտում. ա) Հիմնական դաշտր վբաղված ելից չնետո (Վիկէվարսակ), մշակությունը ն խելուկխաչածաղկավորներով այղբոտված է կշամառոլով, մինչե աղգիներով,

վիկ

տալիս կանքըկատարելը վարսակի

«անքային պարարտանյութեր 1 Հեկտարի Հաշվով, բ) տարեկանի տակ զբաղեցրած ողի է կացանքը ոլլանավորված մշակությունը,

են

տ

գոմաղբ

ն

Ք

գ

նախացանքային

է տալ ապլլանավորվում տարել օգոստոսի Չ5--80-քն, կգ/հեկտՃատիկավորվածսուպերֆոսֆատ, դ) Ճողի Հետցան-

դերաճելեն) քային մշակությունը՝ աշնանը (աշնանայյանները ն գալնանը (պլանավորել ազուտական ոբարարտանյութերով սնուցումը 2--Տ գ/հեկա),ցանբերում առաջացել է կեղեն: 2. Ուսումնասիրել աշնանացան ցորենի տակ ղբաղեցրաժ Հողի մշակության սիստեմը սնաճողային-տափաստանայի դուռում, նախորդը մաքուր ցելն է. ա) միամյա ճացաղգի ժոլախուտերով նե սեզով աղբոտված ցելի ճիմնական մշաաշա կությունը, Բ) Ճողի նախացանքային մշակությունը՝ 15--20-ին, որիը` նանացան ցորենի ցանքը «ոկտեմբերի

--

տալիս

առաջ

են 20.

տ/յշնեկտ դոմաղբ,5.

Հանքային

գ

պրարար-

տանյուքեր,.գ) «ետցանքային մշակություն «պլանավորել 2 ց/ճեկտազոտական սնուցում պարատանյութերով 8. աշնանացան տարեկանի Հողի. նառխապատրանատել.. Համար,

տրի

ցանվելու է սիդերալ

ված սնածոլնրում: ոլորլլոլա

9188Ճեդո-- ավաարիթ

տակ լուլտուրաների .

ւ.

կուլտուրաներիտակ:

։ լ լ : : : : ՆՎ Հմաո: արար

,

ում Ուսումնասիրել.. բավարար դտնվող երեքնուկի շերտի վրատեղադրված տարեկանի տակ ղզբաղեցվողճողի մշակության սիստեմը, խոտաբույսերիշեր84 սմ ն 18 սմ խորության Ճուտի ճիմնականմշակությունը 8.

մուսային ճորիզոնի դեպքում: երկուդեպքում էլ տալիս են 6 ց/նեկտ«Հանքայինպարարտանյութեր: 6. Ուսումնասիրել բավարար խոնավության դուտում տարբեկանիտակ զբաղեցվող ճողի մշակության սիստեմը, տա-

Պետ, բեկանը տեղադրում են մաքուր ցելիըց դաշտը աղբոտված է ծլարմատավոր մոլախուռնրով դե(ճիմնականում. ղին իշամառոլով հ դեղավերով),տարեկանի տակ տրվում է

յին

(էչ

տ/հեկտդոմադբ,

գ/հեկտֆոսֆորիտաճողը խորացնելը (8 սմ-ով):

տ/նեկտկիր

պլանավորվում է Բոլոր այս սիստեմները դրում ալյուր,

259): ՝

հ 6

են

«ետնլալ

`

ձնի

մեջ.

:

`

՝

ոջ

ԳԱՐՆԱՆԱՑԱՆ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐՈՎԶԲԱՂԵՑՎՈՂ ՀՈՂԵՐԻ

ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

:

ՍԻՍՏԵՄԸ

գարնանացան Ուսումնասիրել Առաջադրանք:

'

կուլտուրաներով զբամշակության սիստեմները. 1) չարաճերկ ն ճամատարած հղանակով մշակվող կուլտուրաների տակ Հիմնական, նախացանքայինն Դետցակջայինմշակություններ ճամատարածեղանակով ցանվող կուլտու-

ղեցվող ողի

հաներից

ճետու

ըստ Նլութըն սարքավոբումբ: կուլտուրաներն

դաշտերի տեղաբայխն-

է

՛

ւ

.

ոՀ

Մշակության Մշակման

կատարման

|28րբիցիԴ ՆԱ բ ամանակը խորություրք Ը) նակը

քյան եղա-

սավավամյա խոնավության գուր

մոլախոտերով:

աղբոռված Դաշոր

Գոտին մոլախտատձրով:

Ուսումնասիրել աշնանացան ղբաղված ՃճողերիՃիմնական,նախացանքային ն ճետցանքամինմշակությունների սիստեմը. Պովոլժինում,-որոնք ցանվում են կուլիսային ցելերից «ճետոյ -աղբուտված.են. 4.

Հողի մջակության սիստեմը

գործիքը

-

ա) Հիմնական

ի

այլն

բ) նախացանքային :

: :

ալլ

ն

գ) Հնտցանքային լ

։

Խ

7 ւ

լո

պլան, պարարտացնելուպլան, ցանքերի աղբոտվածուքյանքարտեզը:

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Գարնանաքան կուլտուրաների տակ դրվող ճողի մշակության սիստեմը ն բաղկացած է Հիմնական, նախացանքային Հեւոցանքային չակություններից։ Բոլոր այս մշակությունները սերտորեն կապված են միմյանց ճետ, վուրաքանչյլուրՃետադա` մշաէ նախորդի կությունը (ճիմնականից Հետո) շարունակությունը: դուտում հւսվարար խոնավություն

ճամարվում ունեցող. Համատարած

Հետո ցրտաճերկային կուլտուրայից է երկու եղամշակությունը սխեմատիկ կերպով բաղկացած ն վարելաշերտի խորության չափով կաԽուկից՝ երնեսվարից

ցանված հղանակով.

տարվող վարից: եթե պարարտանլութերի տեղաբաշխման սխնմայի ճՃամաձայննախատեսվում է տալ դոմաղբ, ապա ն ուի ո նղափոխել լցնել դաշտում ու ցրել քրստաճերկից "5րց

առաջ: նրեսվարի գործիքի տեսակի կիրառումը կապված է ցանքերի աղբուվածության բնույթից. են դաշոր աղբոտված է Հիմնականում աակավամյա ալ մոլախոտերով, առանց նախօրոք երեսվար անելու կատարում են վաղ Մլարմատավոր մոլախոտերով աղբոտվելու դարնանավար: դեպքում երձսվարում են կտրող քաթիկներ ունեցող կուլտի-

մոլախուտնրով արմատակոճղավոր վատորով, աղբոտվելու արված ակավառակավոր երեսվարիչներով

դեսլքում՝ լավ

10-12

սմ

խորության վրա, երկու փոխադարձաբարուղղաճայաց ուղղություններով, Այս եղանակը կարելի է կիրառել 1 ճեկտարի 25--80 կգ նատրիումի եռքլորացետաՃաշվով տով պարարտացնելու Հետ միասին (սեզի դեմ) Խոր վարը կատարում են սեզի ծիլերը նրնալուց անմիջապես ճնետու Դեւոքէ ճաշվի առնել նան ցրոտաճերկիժամանակ Հողի մեջ խոր մտնելու ճնարավորությունը: Հողի մեջ խորանալը ամենից ավելի արդյունավետ է գոմաղբով, կրով, Հանքային պարարտանյութերովապարովված լինելու ն այդ ճողում մշակվող կուլտուրայի զգայնության դեպքում: Շարաճերկ կուլտուրաներից ճետո կատարվող ցրտաճերկի դեպքում մշակության եղանակի ընտրությունը որոշող պայման է ճամարվում Հողի աղբոտվածությանբնույթը: Հողը սակավամյա մոլախոտերով աղբուվելու դեպքում ներեսվար են կատարում Ճամապատասխան գործիքներովն վարում են: եթե ճողը չատ ուժեղ աղբոտված չէ, ապա այն խոր փխրեցեն: կարտոֆիլից «ետո, որի բերքաճավաքը կապված է նում ճողի բազմակի փխրեցումների ն կրկնավարի Հետ,մովորաբար ցրտաճերկ չեն կատարում: ՛

խոտաբույսերի Դաշտայինցանքաշրջանառությունում

շերտի մշակության եղանակի ընտրության դեպքում առաջին ՊղորուՃճումուսային որիզոնի Հերթին ճաշվի են առնում թյունը: եթե Ճումուսային Հորիզոնի «զորությունը 20 սմ-ից խոչի անցնում, կիրառում են աշուղ սովորաբար տաբույսերի շերտի նախնական սկավառակում (նրնավար) հըկու փոխաղարձաբարուղղաճայաըց ուղղություններով ե գութանով վար առանց նախագութանիկների: այնուճետն չումուսային ճորիզոնի խորությունը Հ0 սմ-ից ավելի լինելու

դեպքումխոտաբույսերի շերտը վարում են. նախագութանիկեի ունեցող դութանով, առանց նախօիոքսկավառակելու: Անբավարար խոնավության գոտում զրտաճերկըբաղկա|Լ երկուզերեք գորժողությունից: Սկավառակավոր ցո կամ խոփավոր երհսվարիչներովերեավարը (միանվադ կամ եր10--12.սմ կու, երեք անգամ) կատարում են 8--10.ն խոիու:

քյամբ՝ Հոդը բազմամյա մոլախոտերով աղբոտված լինելու դնապքում,Քերչախոտովկամ աիվանտակովաղբոտվածֆլիհնլու դեպքում մշակության խորությունը ավելացնում են սմ, Մոլախոտերիծիլերը երնալուց Հետո կամինչն 14--16 տարում են խոր վար (մինչն 27--30 սմ): Շատ կարճատե աշուն ունեցող շրջաններում կատարում ձն միայն խոր ցրտաճերվ՝ թնավոր ե-անթե հայած աղբուղվածությանը կամ խոզանը մշակում են կուլտի-

գութաններով

վատոր-Հարքակտրիչներով: նախացանքայինմշակությունը բաղկացած է Հողի

«երկի գարնանայինփոցխումից, ինչես

ժի

նան

ցրտա-

շարք

Հա-

որոնք որոշվում կուլոիվատորների հղանակներից, կանցի ժամկետով,ճողի աղզբոտող մոլախոտերի կենսաբահ, վերջապես, գոտու նական ասանձնաճատկություններով ն Հոզակլիմայական եղանակայինպայմաններով: Հողի նախացանքայիննախապատրաստմանսիստեմում, րացի թվարկաժ զործոններից, մշակության եղանակի ընտհության զսրժում մեծ դեր է խաղում եան ճողի մեխանիկական կաղմը։ Ավելցուկ խոնավության գոտում երբեմն դարփոխարինում են սկավառակավոր հրեսկանայինվփոցիումը վարիչներովկատարվող մշակությամբ՝ Հետագա փոցխումով: որային կլիմա ունեցող կում անբավարար խոնավության դոտիներում վաղ ցանթի կուլտուրաների Համար, բացի խոհավությունը պաճելու ճամար կատարվող վաղ գարնանային տուկ

են

սովորաբար սաճմանափակվում փոցխումից,

վացիայով՝սերմերը

են

մեկ կուլոի-

ծածկելու խորության չափո Ուշ ժամկետներում ցանվող կուլտուրաների ճամար կուլտիվակիայի քանակը ն խորությունը ավելացնում են: են կուլտուրաներիխնամքի սիստեմի. մեջ մտնում մի շարֆ միջոցառումներ՝ Հետցանքային գլանվակումը (Հարթե-

ցանքերի փոցխումը, չարաճերկ կովտուրաներիմիջշարքային մշակությունը, կարտոֆիլի ն բարձրաճասավ բուրանրիբուկլիցը, ցանքերի փոդեմ, ցանբերի շոտումը ծթլերինվնաաոզ վնասատուների

քումը),ծիլերըհրնալուցառաջ

ն Ճեւտո

չրակումը մոլախոտերից, վնասատուներից Պիվանդություններիցպաովուն ելու ճամար, մի շարք կուլտուրաների Մ

ու

տերնաթասիումըե

մշակումը ռետորդարխոներով:

Հետցանքայինգլանվակումը Համարվում է պարտադիր եղանակ անբավարարԽոնավության դուտում, սակայն չորա"

նակ պլանավորում գարնանը նեն

բավարարխոնավության Համար: երբեմն խորճուրդ է տրվում այն կիրառել ճարթեցման ետ միասին: Փոցխելու Համար նախատեսված դործիքների ու ժամկետների ընտրությունը կապվածէ գեերնացողմոլախուռերիկենսաբարազանցապես ցանքերում նական որոշակի խմբի Հետ, մշակվող Հողի մեխանիկական կազմի ճետ, բույսերի վիճակի Հետ: Միջշարքայինմշակություների ն բուկլիցի խորությունը սերտորեն կապում են ճողի խոնավության, մոլախոտերի ն Հետ: կուլտուրական բույսերի աճման կատարմանկարգը: ՀեւտադակուլտուրաԱռաջադրանքի ններիտակ դրվող Հողի Հիմնական, նախացանքայինն Հետսիստեմր որոշոմ են, ճաշվի ցանքայինմջակությունների տարածման գուտին, նախորդը, Ճողի առնելովկուլտուրաների աղբոտվածության նեմեխանիկական կազմի բնուլթը: 1. կարտոֆիլի տակ դրվող Ճողիմշակությունը. ա) գարնային

դոտու

Հետո Հացածատիկային կուլտուրաներից ցրտաճերկը է սակավամժյա մոլադաշտիաղբուտված նախապատրաստել, խուտերով, ճողը՝ միջակ կավավազային, գոտին՝ բավարար

նացան

խոնավ, վարելաշերոի խոբությունը՝ 20 սմ, բ) վաշտա րել կարտոֆիլի տակգրվող Ճողի նախացանքայինմշակու40 թյունը, պլանավորել տալու տ/ճեկտ օրգանական կ 10 զ/նեկտՀանքային պարարտանյութեր,դ) նշել կարտոֆիլի ցանքերի խնամքիմիջոցառումներըայնտեղ, որտեղ դաշտր աղբոտված է առավելապես սակավամյա գարնանայինմոլախոտերով՝ թաղթ -

Բողկուկ։

|

մատիտեղ ճյուղատարաժ, վայրի (թելոմլ),

1. կատարել. ա) ՀյուսիսայինՂազախատանում անբավա-

խոնավունյան գոտում(գարնանացան Հացաճատիկի տավ) ցարնանացան ճացաճատիվից ճետր Հողի ցրտաչերկա-

րար

յին մյակությունը Հացաճատղիկային (ձամամիութենական անաքսության զիտաճնտաղզուտական փնտտվտուտի Հանձնարարականներիճիման վր), եթե դաշտըաղբուտված է սավավամյա Բ) չորային լինելուդեպքում, մոլախոտերով, գարուն 826 դաշտը աղբոտված է խրփուկով, ճազաճադարնանացան տիկի տակ ապաճովել ճիշտ նախացանքային մշակություն, Գ) նչել Հողի ճետցանքային վերաբերյալկամշակության տարվող միջոցառումները: ցորենից ետո ժ, կատարել շաքարի աշնանացան ճակնդեղի տոկ դրվող ճողի սնաճոնախապատրաստումը ղային գոտու տափաստանային մասում, ա) ՀողիՃճիմնական մշակությունը պլանավորելիսպետք է Հաշվիառնել, որ աշնանացանցորենը ճավաքված է Հուլիսի վերչին, իսկ դաշտը ազիտտվաժէ սմակավամյաՃացազգի մոլախոտերով, ՃուՑ5 սմ, ցորենի փուսայինչերտի խորությունը՝ բնրքաճավութ, «4տռ էզանակըչատ չոր ն շոգ է, բ) շաքարի ճակնդեղի տավ դիվող ողի նախացանցային մշակությունը, չկլահավորլ լուրացանլյուր ճեկտարին տալու 8 ց Հանքային պարարտանյութեր,կնձիկնէրիքանակը շատ ւ) Ճողի գարնանը. ջերմաստիճանի «ետցահցքային մշակության' արագ բարձրացման դեպքում, աղբոտվածությունըմիջակ է, Հիմնականում սակավամյա մոլախոտերով, «

Միլու

ճամար ստանալու եգիպտացորենի ցանքիտակ

դրվող բազմամյախոտաբույսերի շերտի հնախապատրաստումր բավարար խոնավության գոտում.ա) Հողի ՋրտաՑ ց/ճեկտճանքային Հճրկային մշակությունը արարտա-Հ-

նյութերով պարարտացնելով,խոտաբույսերի չերտը աղբոտված է սեղով, ճողը միջակ կավավազային է, Ճումուսաշերտի խորությունը՝ 22 սմ, Բ) ողի նախացանքային մշակությունը, գարունը ձգձգվողէ, սեզով Քիչ է է տալ

ոյլանավորվում աղբոտված,

ց/հեկտճանքային արարտանյութեր. գ)

սիլոս ստանալու Համար հգիպտացորենի մշաՃողիՃճետցանքային կություն, նախատեսել պայքար սեզի դեմ ճնրբիցիղներով,

սլայքարվնասատուներիու ՛

դեմ ճիվանդությունների

ու

եղե ն հարրաոաւմ սնուցում սնուցում Հրգոտացիայի ընքացքում Հանքային պաջարտա նյութերով: ճ. ճատիկ ստանալու ճամար եգիպնախապատրաստել տացորենի տակ ղրվող «ողը կենտրոնականսնաճողային գոտում, ա) ճողի «Հիմնականմշակությունը կոմբայնով Ճճավաք8 գ/հեկտ չանքային վող շաքարի ճակնդեղից «ետոլ տալ սլարարտանչութեր, վաղ գարնանային մոլախոտերով աղբ) բոտվելու դեպքում. ճողի նախացանքային մշակություն,դ) Հողի Հետցանքային մշակություն, պլանավորել քիմիական պայքար մոլախոտերի (ճիմնականում սակավամյա Ճացազն վնասատուների դեժ մեկ սնուՀա:

։

:

գիների) ցու:

ու

վոզետացիոն

ձողընսխապատրաստել կերի արմատասրոուղն երիզան քի «ճամարմերձֆերմային ցանքաշրչանատռությունումկ̀անաչ կեր ստանալու նսլատակով ցանված վիկ-վարսակի խառնուրդից Հետո նմանանեխը Հնձելուց Հետո՝ բավարարխոնավության գոտում.ա)ճողի ցրտաճերկային նախամշակություն 28 սմ խորացնել (2 տեսել մինչե սմ-իչափով)վարհլաչերտոը, 40 տ/նեկտ ուլ օրգանականպարարտանյութեր, բ) պրոֆիլավորված մակերնախ վրա արմատապտուղներ ցանելու դեպքում նախացանքայինմշակություն (գոնդգեղըթմբերի վրա, գազարը՝ մարգերի վրա), տալ 40 տ/հեկտգոմաղբ ն 8 գ/հեկտ գ) ճողի ճետցանքային մշաճանքային պարարտանյութեր, 2.

կությունը, սակավամյա գարնանայինմոլախուտերով աղբոտվածությունը զգալի է, իսկ ըստ կանխագուշակման ծիլերը ուժեղ վարակված են խաչածաղկավորներիլվիկով: 8. չողի նախապատրաստումը ծածկող կուլտուրայի տակ (գարի) երեքնուկ ցանելու ճամար. ա) ճողի Հիմնական մշւկություն, բ) «ողի նախացանքային մշակություն դարու ե երեքնուկի տակ, 100 կգյճնեկտ դարու սերմերի ճետ միասին ն երեքնուկի տալ ճատիկավորված նիտրոֆոսկա, դ) դարու ցանքերի. ճողի ճՃետցանքային մշակություն, իսկ այնուճնտն երեքնուկի 1-ին, 2-րդ ն 3-րդ: տարում (նան 1-ին ն 2-րդ տարվա: օգտաղործման ): 9. ն Արեմտյան Սինախասլատրաստել Անդրուրալում ճետո բիրում մաքուր ցելից ցանված գարնանացանցորենի տակ դրվող Ճճողիմշակության սիստեմը, որտեղ Ճճիմնական Ը04

են խրփուկը, իշտմառոլը ն դաշտային պատա-չ աղթոաողնեերն փոկը: Հողիմշակության ուսումնասիրվածսիստեմներըդրում են 1818 (յում բերված ձնի մեչ: :

ՊԱՐԱՐՏԱՆՅՈՒԹԵՐ

Այս թեմայի վերաբերյալ կատարվող լաբորատոր-դործկական պարապմունքներըպետք է ուսանողներին ատկեբացում տան ամենից չա/տ տարածված Ճճանքային օրդանականպարարտանյութերի, նրանց ճատկությունների ն բիմիական բաղադրության մասին, նրանց մեջ գործող նյուքների պարունակության մասին: գրոքիմիական Այս թեմայի մեջ տրված են նան որոնք կարնորադույն տվյալները, բնուքագրի վերաբերյալ են տալիս նշել տարբեր դյուղատնտեսաճեարավորություն վան կուլտուրաներիտակ տրվող պարարտանյութերի բոլորը նարավորություն կտա ցիոնալ եորմաները Այ ճիշտ տեղաբաշխել ցանքաշրջանառուպարարտանյութերը հյան մեչ, իսկ այնուճւետնորոշել տնտեսության պաճանջը օրգանականն ճանցայլին պարարտանյութերի նկատմամբ: Ցանկալիէ, որ քանքաշրջանառության մեջ պարարտանյութերի տեղաբաշխման ն պաճանջվող քանակը-որոշելու վերաբերյալ առաջադրանքներըկատարվեն որեէ կոնկրետ տնտեսությանկամ ցանքաշրչանառության նյութերի ճիման վրայ, իսկ տարբերկուլտուրաների տակ տրվող պարարտանյութէրի դոզաների Հաշվարկները«իմնվեն ճողի ճետազոտման նախնականտվյալների վրա, է օրը նախատեսված ոչողը ն նրա բերրիությունը» թեմայով տրված առաջադրանքու

Հողերի

ոս-

եձրով,

ՀԱՆՔԱՑԻՆ ՊԱՐԱՐՏԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ՃԱՆԱՉՈՒՄԸ

Առաջադրանք.|. Սովորելպարզ

ոնակցիտների միչոցով ճանաչելու ճանքալին պարարտանյութերը: տարածված 2. նկարագրելպարարտանյութերիտեսակները (ըստ ցույեի, կազմուխյան, Փիմիական դլխավոր ճատկանիշների ն նյութերիպարունաամենից

շատ

կության), ,

գործող ատն"

աշ

Հ

տարածված ճանբթային Նյութը ն սարքավորումը: Ամենից չատ պարարտանյութերի նմուշներ, չտատիվննը՝ փորձանոթներով, սպիրտայրոցներ կամ այլ այրիչներ, ունելիներ, փայտածուխ, փոքր թիակներ, օդտադորդատարկման գավաքներ, չուր, Վ0Յկ-անոջ Փաժլուձույքների ,

ա

լակմուսի

ոնակտիխվներ՝

10գը-անոյ Օչ-ի լուծույթ, 8ոՇԼը, 100ը-անոց թուղթ, ղիֆենիլամին (Շտչ)չԱՒԼ (կաթուցիչում): Ճք Ա

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Պարարտաեն մի շարք նյութերի որակական անալիզի մեջ մտնում բավականինբարգ եղանակներ,որոնց շնորճիվ ճնարավոր ( որոշելլարարտանյութի բաղադրությանմեջ մտնող ն Ճաշվել Դրա ճետ մեկտեղ կան մի գրանց. Ճարաբերությունը: է որոշել պաշարք բնորոշ ոհակցիաներ, որոնցով կարելի գլխավորխմբերինպատկանելը (ազոտա-

տարրերը

բարտանյութերի

ն կալիումական կան,Ֆոսֆորական, այլն)

կաւռարման կարգը: Առաջադրանքի

որոշելու տանլյութի տեսակը

:

ւ.

Հանքային.պարար-

այդ ճամար պարարտանյութերիբոլոր նմուշները բաժանել խմբերի: Խմբերիբաժանումեն տարբեր լուծելիության, ավելի տիլիկ ռեակցիաներիհ շիկացած ածուխի վրա տաքացնելու ճիման ՀոննԱ վրա: աա

անճրաժեշտ է

։

ալարարտանյութ ճանաչում Ցուրաքանչլուր

Քին տեսքով, .չրի մեջ լուծելիությամբ

ն

գ

են

իր արիտա-

մեկ-երկու բնորոշ

առաջ Այդ պատճառով էլ վերլուծելուց ռեակցիաներով

են րարտանյութը՝ զննում

ն

,

պա-

նշում նրա արտաքին նշանները

Այնուճետն ոչ մեծ քա(չույնը, կազմությունը, ։լնդանալը.)։ նակությամբ պարարտանյութ (դանակի ծայրով) լցնում են ջրով լցված փորձանոթիմեյ՝ նրա լուծելիությունը. որոշելու լուծվում հն բոլոր ազոտական ն կալիու-չ ճամար:Ջրում. Լրիվ: մական պարարտանյութերը (բացառությամբ կալցիումի ցի-

ւսնամիդի)'

:

Ը»

ուշաղիր որոշում են ոչ մեծ քանակությամբ ոլւարարտանյութի (շուրջ 1 գ) լուծելիությունը Այդ ցքանակի պարարտանյութի վրա լցնում են 3--5 մլ ջուր ն փորձանոթը թափաճարում մինչնոր լրիվ լուժվիչ նթե պարարէ, ապա լուծվում տանլութը ջրում ռեակտիվներով յուրաքանչյուր Ճետագանմուշ, ստորն տրված բանալու Ճճամաձայն, կատարում են առանձին փորձանոթներում: Դրա Համար 1--2 Շատ

են,

:

գ

բուժում են պարարտանյութը

ստանում

են

ճամար:

մլ

10--15

լուծույթ հլակնտային

«ետագա

ն

Թորած չրում բոլոբ

նմուշների

:

ԱռաջինՀերթին վերցնում են նժուշ՝ ջրում լավ լուծվող արարաանլութերի մել ամոնիակի առկայությունը որոշելու մլ ելակետային Փորձանոթի մեջ լցնում հն 3--5 Համարս 1--8 են մլ ալկալի ն տաքացնում լուծույք, ավելացնում

մինչն եռալը: Ամոնիակի բնորոշ Ճուռը ցույց է տալիս, որ այն պատկանում է աղոտավան ամանխակայինպարարտանյութերի խմբին: Բայց ամոնիակային պարաքտանյութերը նիտկարող էն Հանդես գալ ամոնիակի սուլֆատի, Քլոբիդի» Համար րատիկամ ֆոսֆատիձնով, Հետնաբար,այդ ճապետքեն ուրիչ բնորոշ ոնակցիաներ Այսպես, ՏՕ իոնի Հետ, որը մար բնորոշ է ճամարվումռնակցիան ԹՇնշ-ի նստվածք: տալիս է ԹոՏՕլ-ի անլուծելի ոնճետ Շ1 իոնը որոշելու ճամար բնորոշ է ՃԵԿՎՕ»-ի է ակջիայի մեչ մտնելը, որի «ետնանքով առաջանում նման նստվածքով: ճցԸկ, սպիտակ կաթնաշոռի էն լուծույթի գույնով դիֆենիրոշում կապույտ նիտիատը դեպքում՝(Ը Մ)շԻՒԼՐ լափինիճետ ռեակցիայի

նյութերի |

Ամոնիում

են իրենցից ննիկայացնում ֆոսֆատները Ամոնիումի

բարդ

(ամոֆոս պարարտանյութեր

ն

ՃՔԱՕ)-ի դիամոֆոս),

յուամեջ մտնելու դեպքում լուծույթիճետ փոխազդեցության է թթուների են որը լուծվում նստվածք, մեջ:. դեղին լիս Մրզանյութի ճամար բնորոշ ոհակցիա է Ճամարվում ամոնիակիՃՀոտի՝շիկացած ածուխի վրաբյուրեղները տա-

ՍՂՄ ացնելու դեպքում, ոլ մի ռեակցիա մեջ եթե լավ լուծվող պարարտանյութերի բաղադրիչների պարարտանյութերի ցույը չի տվելւազոտական գործ ունենք մենք է,որ այդ ապա նշանակում առկայություն, ճետ. պարարտանյութերի կալիումական պարարտանյութերի ճամարբնորոշ պարունակող Քլոր ՆՐ

ոհակցիայի մեջ ն իլվիքլորիդ, կալիումականաղ մոնելի (կալիում է թթուների Մեջչլուծնիտ),որի. Հետնանքով առաջանումնման` կաքնաշոռի նտտպվածքո վող, սպիտակ գույնի

ոնակցիա է

«ամարվում ՃԽ0ՒՕ9-իճետ

-ծ.--

4:45

-

հանքային

Հ. ՞Հ

Տ

Է Հ

Հ

5. ՝

Գույնը, կազմությունը ն

2`

այլն

Հ

Հ

Հ

՞

-

ՈՒԼԼՎՕչ Ամոնկակամին: «ելիտրս

Սպիտակբյուրեղներ կամ ճատիկներ

:

(ավ

՞

աթ

:

|

|

Սժմբաթրթ(ԱՒԼ)չ50. 20-21 վական ամո-

կանաչավուն բլուրեղաՂչ

անը

նմանփոշի

ււ

Նատրիումա- ԻՏԱՎՕլ կան

րա

՝

ո

նո

անլիո-

15-- 16

.

նանայ

:

|ԸԷՅՇԽ, կալցիումի |

՝

`

գորշ

գույնիմանր

Լ

20-21

ան

|

-|

Հ

Սպիտակ, Փուրբ բյուրեղափոչի

Մն կամ մուգ գորշագույն նուրբ փոշի

-

Ծ

6.

Ջ

Ջ

«ը

-

ԲՄԼ

Տաքացնե- | Բիչ նկալիս ամոնիա-| տելի կը անջատ- նստվածք վում է

`

նույնը

նույնը

Ամոնիակը | նույնը.

Վատ

»

|

Ջկա

Չկա

Դեղնա-

.

վուն կաթնաշոռի

ւպ

Հոտով

Սոլիտակ նույնը

աոռւստնրոտվածք

Թույլ

լի անչատվում

նույնը

ջացնում: սպիտակ ածուխ՝ամոնիակի

՛

|

.

է նառաՀալվում

Չկա

-

.

Շիկացածածուխի

վրա տաքացնելիս

-

-

:

Սպիտակկամ դեղին բյուրեղիկներ

Տ

Մբզանյութ ՇՕԱՎԼ)չ ցիանամժիդ՝

»

կամ րա-ներկնագույն

:

նիում

Լ

Սպիտակկամմոխ-

:

Տ

-

:

'

Տ

-Վ

ւՀ

'

'

Հ

.

-.

կան

|

Ց

'

Ռեակցիան:

Ի

պարարտանյութերիբնութագիրը

-

ՀՏ

Իռ

չի

Տ :

.Յ Ազոտա-

:

կ

|

ՏՐՎ

:

`

Ի.

:

:

Աղյուսա

|

Լայնորեն տարածված

ի

Բոնկվում է ն այրվում է նարնջաղույն բոցով

ԱմոնիակիՀուռ

արձակում

է

Ջի այրվում

նման

կալիու-

մական

(Ը1

կալիում

|ցլորիդ

50--60

.

Սպիտակ, ժանըբյու-

բեղավփոշի |

:

կալիումական|

ԼԸՇՎԻՈԸ1

90--40

աղ

նստվածք

ավ

Ձի տալիս

| Սպիտակ,

կաթնաշոռ

ԽԸՇԼ. ԽոԸԼ

12--15

դաջում է, ծխում

նման

նստվածք

ր վարդա-չՍպիտակ գույն խառնուրդով

.

»

Խոշոր բյուրեղային վարդագույն փոշի

»

նույնը

բյուրեղափոչի

Մբլվինիտ

»

Նույնը

նույնը

ջ

(նոտվածբով) ՝

ծժմբաթթվաԲշՏտՕ

կան կալիում

Մ

Սպիտակնուրբ փոշի '

:

Առատ

սպիտակ նրստվածք

։

Է

Է|

`

Էս Հ

Ֆոսֆոբական

| 36| Ց

(ՎՆ

Հ

լ

|

:

Հ

Ց -

այլե

-.

ւ

ւՀ

նուպերֆոս- |ՇոԱԼշՔՕլիշ

18-21

8"

Բաց երկնագույն ալրանման փոշի վամ Հատիկներ

Թույլ

| նուրբ

9լուծվոկ

|

ՏՈԼ

վ.

Ջ. Թ

փ.

Տ"

: Տ

վ,.

ՅՈ

ՈԶ ՀՎ-ՐՏՑ

'

«Ե

ֆատ

ԿՄԻՆԼ

Ա

Շարունակությունը

լ:

.

Ռեակցիան

'

:

,

Գույնը:կազմությունը

Հ.Զ

ՈՑ,

ԲԲ

,

`

:

Հ

4|

/

-

Հ

Ս

ՍՏՈՄ

Է|

անի

Է

ւ1Տ-

.Ը1 Յ

.

..

ի

Վ"՞ֆատվածջի | ավ |

վրա տաքացնելիս Հի

ՏՈ

եր

:

'

Հ"

ՋՐ"

Ց

221.

:

վ.

-

ՖԵ

Ց «Վ

ածուխի Շիկացած

ան

մ Մ

Թույլ դեղին:

| դույն

,

Թ.

:

նկատե-

|Քիչէ Հալչում, |լի նստվածք լոաջացնում է: :

ռետինի

|

Ֆոսֆորիտա- |ՇՅՅ(ՔՕլ)չ5

յին

Բարդ

ալյուր

Ամոֆոսւ

-«ՕՅՇՕչ-ի

20--30

Ճողագույն փոշի

:

Վ նույնը

».

ւ»:

Բարդ

խառնուրդով

ՒՒՆԷՒչթՕլ

125 ՒՆ Սպիտակբյուրե6092 ՔչՕչ| ղափոշի

(ուժվոզ Տաքացնելիս | Դեղիննրստչ- Նույնը ամոնիակըվածք, լուծանջատվում է | վում է թթու-|.

Լ1ՔՕլ21Փ ԻՆ նույնր

Օկ)

Նիտրոֆոսկա

|Մեժած կիի

(«վոլ

536 ՔչՕչ

-

175 ԻՄ Բյուրեղավփոշի, 18 Ք Օչ Ճատիկներ 175.

նույնը

|ՇոՇՕ:Լ ՆՇ

Օ,

կրային տուֆ |ԸՇՅՇՕչ

ՇՅՕԴ.... Թերքաքարա-

յին մոխիր

Սժմբաթթվական կալիումը

ԹՀԸ1շ-իտնակցիալով:

|85-100| Լեռնաապարին ավազի

1`

ու

խառնուրդ

կավի

վում

Փուխրչ բացդեղին գույնի ավազազանգվված

նուրբ 65--80 Մոխրագույն

որոշում

Չի լուՓ-

Վ, հոռում, Հալչում

:

տալիս է ամոնիակի ճուտ

Նույնը

են

ՏՕ

եույնը »

| կա

դեցության

տակ թշշումէ

նուլել »

նույնը

նատվածք

|ԷՒԼԸԼԻազ-

:

»

»

Լավ նկատե-

ի նատվածք

|

9ի այրվում

վնույնը

նույնը...

»

փոչի

իոնի

ն

եթե պարարտանյութը չի լուծվում չրում կամ վատէ լուծվում, ապա դրանք կարողեն լինել ֆոսֆորական կամ

Ֆույնը

քո0

:

կրային

..

Ճուտ

Չկա:

Ջկա-.:

եհրում

Դրամոֆոս

ա-

կրային պարարտանյութերը: կրային պարարտանյութերը են անմիջականորեն թթուներիազդեցության ճետնանթով: Հետ լուՖոսֆորական պարարտանյութերը ՃՋԱՎՕ5-ի ւ

նոում

ան

ծու Քր

տիվը

մեջ7 3--5

' 2( / քեւղքակ«իՖոսֆորական կամ կրային մլ լուծույքում)։ յպատալիս

են

մ

5--10

նստված 4 7 դեղին

ն

կա

1,

Հ

չում արտա-չ րբարտանյչութերի տեսակը որոշում են Ճետւոգա նկարագրելու միչոցու: Ճճատկանիշները Քին Ամոֆոսիմ նրտրոֆուսվայի տիրի բարդ ակցիա նրանցժեջ մտած

աի

պարարտանյութերըտալիս ն ՔՕլ

ԽՊԼԷՆԼ,ԽԿՎՕլ

էն ոե-

ականի սելիտրա յ. Ամոնիակայլին ոմա

են

1. 0.

րում լուծվող պարարտանյութ ,րում չլուծվող պարարտանյութ (2-8 կաթիլ)

,ԱՎԿՎԱՎՐՎԳԱՎՈԳՈԱՐՎՈ

Ւ

տաքացնելիս ամոնիակը անառ. լուժույքը՝ .

.

Կգա" Հետտաքացնելիս Լուծույթըալկալիի չե անջատվում ամոնիակը

՛. 0.

ՅոԸչ-ի լուծուլթի վրա ազդելու դեպքում առաջանում է սպիտակ նատվածջ ազռտական, սուլֆատ պարունակող պարարտանյութ ԹՅԸՇԼ-ի վրա աղդելու դեպքում նատվածքլի առաջանում (երբեմն առաջանում է չատ քիչ նատվածք) ապուռականամոնիակայինպա-

3.

.

.0.

Մ

ՃքԻԱՕ»-ի լուծույթի

վրա ազդելու կաքնաշոռանման նստվածք

Քլոր պարունակող պարատանյութեր: 5. ԷԼՇ) պարարտանյութի վրա

Դիտումների անալիզների արդյունքները ու

224-ում տրված ձնի մեջ:

քարտ

էի 4.

5.

շթ

Քարը Սա

Ֆոսֆորական

Պարզ

:

կետում թյարկվաձ պաբարտանյութերիցո՞րն է

ՊԱՐԱԲՏԱՑՄԱՆ

ք. Սովորել Առաջադրանք.

են

1ջ

Տ.

կան

6.

2.

6. 2.

8. 9.

10.

ՀԱՇՎԱՐԿԸ

«աշվել պարարտացման նորմաները

լո

Հաշվել պարարտանյութերիպաճանջվող քանակր գլուղատնտեսա-չ

բուլածրի տարբեր

տվյալների: ճողային քարտոգրամեերի Տնտնաության Հողայինքարտեզները,ազո-

ճափար քստ

քարտողրամներ, ապաճովվածության

տով, ֆոսֆորով ն կալիումով Հողերի ճողի թթվության քարտոգրամներ, նյութեր

պարարտանյութերի տարբեր:

տեսակներիբնութագրի վերաբերյալ:

քազածրիալ աա արտանյութեր Օրգանական կալիումական

Կրացալային

ՆՈՒՄԱՆԵՐԻ

Օ0րդանական Քարդպարարտանյութերին:

նյութի:

Նյութըհ սարքավորումը:

«Պարարտանյութերիտեսակները»

Միկրոպարարտանյութերին

5.

'

պատ-

Բակտերիալ

4.

շ: ուֆորական, կալիումակա

աղկդող

դրում

պատ-

կետում թվարկվափ պարարտանյութերիցո՞րն է

կանում 1. Ազոտական

1. ճանթային պարարտանյութերիինչպիսի՞ Խումբ գիտեթ.

.

նչձջ ցձ

Խմ.

սպիտակ

թեմայի վերաբերյալ

յ. Ազոտական

Առանձնացրեքթե Ջրում լուծվող

առաջացնում

Ֆոսֆորաթթվայինպարտտաեհյութեր

պատ-

ո՞րն է պարարտանյութնրից

նշեքեք Թե 11 կետում թվարկված կանում 1. Օրգանական պարարտանլութերին 2. Հանքային պարարտանյութերին

գիպս, կբութար, կիր:

ՒԷԼՇլԼպարարտանյութիվրա ազղելու դեպքում ձե քշշում

երին

Թերթաքարայինմոխիր

Պարվ պարարտանյութերին

,

.Վ.ՎԶ

Ծրագրավորվածստուգման

18.

'

'

.

ազդելու դեպջում թշշում է,

է ածխաթթու գաղ 0.

.

17-Սի

վ"ւժվող 7:ջի Յլուծվող

դոզջում առաջանում Ո. կալիումական, է

ելիտրա Նամ նական

15.Ամոֆո»

1.

.

րարաանլութ 4.

Քորնոդատոլիտային պարար-

թվարկված

ՖԽ,

,

"

Հեղուկ

Ֆոսֆորիտային ալյուր

2.

17.

Տորֆ

պարարտանյութերից ո՞րն է նչեցեջ թե Ա կետում անում 1. Բարդ պարարտանլութերին

11.

անունը

Հանքայինպարարտանյութերի որոշիչ գլխավորխմբերի

Քլորի 7-կախում 9.

տե-

12արանը ին

Մի»ռոք

չ1իՍուպերֆուֆատ

ճետ:

դարձնում արտաքին տեսքին, գուլնին, Ճոտին ե այլն:Այնուճետն որոշումեն ջրում լուծելիությունը, սաճմանում են պարարտանյութի խումբը (աղոտական,կալիումական, ֆոոֆորական ն այլն), օգտվելով որոջիչից ե աղյուսակ 18-ից, ե բաղադրությունը: որոշում են պարարտանյութի

10.

Թոչնաղբ

4.

ուշադրություն

սարարտանյութը որոշելիս Այսպիսով,

Հիչյալ պարարտանյութերըբաժանեցնթ արղյունարծրականի ն

'

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյուլ:

Այս կամ

այնտքսակին պատկանող Հանքային պարարտանյութ '

լ

տարբերվում են ինչնս իրենց արտաքին ճատկանիշներով, այնպես էչ աղդող նյութիռդարունակությամժբ: 18--

Զարարտանլութե Աա

կատարել նան Հակառակ ճաշվարկներ՝որոշել նյութ է մտցրած որոշակի քանակությամբ ճետ: Օրինակ,մտցրածէ59-Հանթայինպարարտանյութերի ծասարակսուպերֆոսֆատ:ձայտնի է, որ միջին ճաշվով է, պարունակումէ 20 9 ա. նտ

կարձչիէ ազդող ռրթան

/ Ի բոլոր Ջերի :Պ.. Հանձնարարականներ, Մ ոռ ԻՈՆ տրվում. են. | ագրո մաքի -

-

ՏՍ

|

|

ոո

|

րաբար

.

ա ի

(ա

ա

լոգրա

քրւպերֆոսֆատի Հետ

ւ

հաա թ արարտանլու իր ե պաճանջվող քանակը 115 ՀՏ | «ՏՏՔ "յ ՀՏ `

բաս

Շ`

ո-

բոշելու ճամար կատարում Օրինակ, Հաշվարկներ։. Օրին կներ,

ր եր

Տ Յ ՀԻ

են

ան.

է

ամոնիակալին սելիտրալի ձեով 60 կգ ատա 2»

|

Գիտենալով, որ ամոՃ նիակալին սելիտրան պարու-

Ք

տալ:

քաո ա.

»ա (տվյալ դեպքում ՛է միլին ջ ւշվո արվ

ն.

ա

ԿԵՆԱՐ

տի), որոշում

են

ցին սելիտրայի

Գոաը

:

.

60--200

տալու

օգտազործել 200

ՀՀՀ

կգ

այդ

փարատանլութից:

"

՝

պետք է մտցնել

«ողի

մեջ,

բաժանելյուրաքանչյուր ցենտներ պարարտանյութի

:

ՀՀ

:

40:30-2

ւ

ց

ամոնիակային 7: սելիղա

Սովորաբար, Ն րար ալոաավոք Գրված Րր. Աղյուսակ

Փ

:

հողերի `: թաքատացման միջին օրինակելի համարնորմաները, (կգ

բ՛ 1.

8"

.:

ՎԿ

|

Թ

անտառային ս)

ցան

-

Անան ապողղոլալ ող

4 ացաթտիՀատի

Գորշ անտառային

կային զարնա-

Նա

ան

էհո՝

աՅ

:

Տ

Հողի տիպը

ՀՀՀ ՀՏ ՀԵՏ.

Համար

Գոր)

ԿԱ

«ո

օ

Հ

ԲՐ

ՅՍ40-60 - աիը-

28-30Թ

40-80

ԶԱՏ -6 2 Ն

Թ0-

--

-

-

ՅՆ

-

--

(52

-9040--

Ց

60 3

20-30 ապոդզոլային «0 6059040260 62|2|

կարտոֆի րտոֆիլ

-

ն|

աաա

-

ն

ող անտառային

ՊԱ ապոդզոլային

Հատլգի Ճատիվի

ա.ե.

հիմնական տիպերի

արագա դաարանաԳորչ

խարրացած 60-90 -. 30-40-90 ա» աաա աեոր,

Ն`

|Գ

ՀՀԴ ՊՀ ՀՀՀ | է Ր

|

ա.

-

ՀՅՅՆՏՏ

ՀՀ

'՝

մեջպարունակածա. ն. կիլոգրամներիվրա» Մեր օրինակում

պարարտանյութի

Տ

վ

Հ

.

Վիլոգրամների որը քանակը,

:Հ

Գ-------

կզ Բ,Օ,շ

զինորոշակի,

'

Հ

Ջենտներների ԹիվըՀաշվելու

Հարկավոր

"5

ՀՃ

--100

Ըս

ն. է տրված ՃոՌրպեսղիորոշելթե որքան կիլոգրամ քիվ, մ Ի պարան ն ին որոշակի Քաղակունյամ Քիվբ ցենտներեերի ացրամ Բ ոո բազմապատկելայդ պարարտանյութի ն. կիլոգրամների 100 կգ ՔՕ»: քանակով: Մեր օրինակում 5. 20 պարարտանյութի դոզաները Հաշվելիս են երու դիտական «իմնարկների տվյալ գոտու կողմնորոշվում ննե ո Հանձնա

Կուլտութան Տ --------Կոոգաաաաաոաոո" |պախպարատառտաբաաաաաաոաատ

էայն

Հ.

արա

Ց

Հ-:Հ-

Այսպիսով, ճողի մտցնելու 8 ենթակա ՀՎ -Հ պարարտանլչութի

Համար

վԵ

ՀՀ-ՀԳ

85ՏՀ|

պաՀ

5Զ : ԵԷ: ԹԺ։աաՀՀ" Հ։Ե.

մտցզրած .

տ.

մ

ՉՏՅՀՇ ու

ՀՀ

ճամար պետք է

:

| ՀՅՀՏԹԻ

ՆՏաՀՎ

թ Տ|

կգ

|

ԵԵՏ

Ծր

ո: ՏՀՏ.

,

Ալսպիսով, ամոնիակային ձնով ճողին 60 կգ աելիտրայի աղզուռ

«Տ

ա

ՀՀՅՅ աՀ

"`

ՀՏ

Հ

անծրաժեշ:ո5

«ՏՈՑ | .

Հ -

ամոնիակա-

|

Ս

:

զ

Հ.

Յ1|

«.500

ՒՎ

38»

ԷՋ|

աԼ

Ք

Լ

ԱՅ

Վ...

կչանագո

քուպերֆուֆատը է ծվ

Ւ

ԱՇ

-

ն

որ

`

-

կերի աբմամարագը

---շ- րուք Միտչն

|

չատ

քմապոդզոլային

.ի-

(ապա

Ս

ուժեղ պոդզոլացվածճթղեբում:

Աղոաակտց

ֆոսֆորով ապահովվածությունը ն ֆոսֆորական | Հողերի դովաները. պարարտանյութերի ոպ ։

՝

| -

Հավ

լ չ

Հողերի օղ ր

Ֆոսֆորական պարարտանլութերիղողաները)

Հովվածուքյունը ֆոռփորով ասա-

/

,

:

շարաձերկ

Հացաճատիկվալին| Հատիկաընդեղեն :

:

Շատ

1,2--1,5

ցածր է

Մինմ Քարձրացրածէ Ցած

0,Ֆ--0,25

Ջեն

պարար-

տացնում

բարձրէ

Բերք չեն վում՝

--

07-68

0,6--0,7

Քարձր է Շատ

1,5--2,0

.

0,5--0,6

|

`

Չեն պարարտացնում

5:

:

ֆոսֆորական կալիումական պարարտանյութերի պաճանջի ղոզան (աղ. 20 ն 21) ընդունված է 1 միաՀաանձնարարվող վոր: Հողումեղած սննդանյութերի պաշարներից կախված է 1,5--0,2 անգավ՝ ճամեմատած ձորվողդոզան փուխոխվում ե

ալարարտանյութի: ճանձնարարվող դողայիճետ: Հաշվիւմու-

ճելով ճողում եղած սննդանյութերի պաշարներըն պլանավորված բերքը, պարարտացման նորմաների Հաշվարկման Աղյուսակ

Հողերի ապահովվածությունը կալիումով

ն Արան երի հազաները ն

կալիում փումակա

Իրն «ոի

եումանան պարարտանյութերիդոզաները լիումազան

ալին | 4.ճատիկ Ջաճատիխկային| կալիումով Հացաճա մրա,

Հան

է Քարձրացրաֆ

Բարձր է

Շատ

բարձր է

|

ն`

24):

օդտաղործմանգործակցից (աղ. պարարտանյութերի

բերբի Թլանավորված(ծրագրավորված)

տացման 5ա-

Ճաշվարկը դոզաների պարարտանյութի այսպիսի ոլա է ճողում եղած աննդանյութերի փաստացի կատարվում մար տրվող

րունակությունը ճաշվի առնելով (1գ 700 գ Ճողին ): 20 սմ վարելաշերտում աննդանյութերի պարունակուճամար (կգ 1 տվյալները ստանալու թյունը բնութագրող

գ-ի մգ-ով պարունակությանցուլյանիշը 30-ով (1 ճեկտար վարելաշերտի կշիոր բազմապատկում 10 մգ կազմում է մոտ 3000 տ): Օրինակ, ճողում գտնվում է թչՕչ 100 գ Հողի «աշվով: 1 ճեկտարում կալարունակվի Հճեկտարին)

10:30:-300

կգ)։

են

կգ Ք»Օչ (70 մգ.

տ-0,0001.

3000,000--300

վապ-

բերված ճմապոդղոլային միջակ ավազային ճողում կարտոֆիլի պլանավորվածբերբի Համար պարարտանյութերիդոզաների Հաշվարկման օրինակը պատկերացում է տալիս այդպիսի ճաշվարկների կատարմանճա-

Աղյուսակ25-ում

մասին: ջորդականության Առաջադրանքիկաւռարմանկարգը: :

վածությունը

ւսԺ|

։

'

այ

արվեր

ն քարտոգրամներից, բույսերի սնման տարրերից թթվությունից, Բացի տնտեսության ողային քարտեզից, լրացուցիչտրվում են նան քարտոգրամներ: Ներկայումս պարարտացմանդոզաները ճաշվում են նան «պլանավորվածբերքատվության ճիման վրա, ելնելով բույանրի կողմից պաճանջվող սննդանյութերի պլաճանջից (աղ.

ժության

23)

0,2--0,25

տացնում

ինստիտուտում

կազմած գիտաճետազոտական արնեմտյան աղյուսակը (աղյուսակ24): սովորաՀաշվելիս մեջ Հողի մտցվող պարարտանյութերը են տնտեսության ճողերի տվյալ օղտվում մար

:

0,5--0,7

:

ճյուսիսծառայելԳյուղատնատեսության

-

արք

Զեն պարար-

»

ապաճո-

օրինակ կարող է

Հոգունն

02-02 Ջեն պարար-

սոազնում

5. »

|

.-

0,7--0,8 ՝

|

05-0,7

Ֆեն

պարար-

ացնում

-

12-15

'

վ

ւարաճե շարաճերկ

0,8--1,0

0,3--0,5

Ջեն

պարարտաց-

նում

ւ

Հաշվում են տվյալ գլուղատնտեսականկուլտուրայի տուկ տրվող պարարտանյութի քանակը այն ճողերում, որտեղ որոշված է Բ-ի, ֆոսֆորի ն կալիումի պարունակությունը, Տարբեր դյուղատնտնսական կուլտուրաներին տրվող պարարտանյութերի մոտավոր դոզաների վերաբերյալ տեղեկությունները կարելի չէ վերցնել աղյուսակ 19-ից. Առաջադրանքի կատարման արդլունքները գրում են տետրի մեջ: ,

:

' ։

Հ

Ջ

«ՀՎ

8. ` Է ԷՀ Ջ

ՆՀ:Բ

«

5`

Է

ՓՏՋՅ

ւԹԹՀ

:

ՋՋ

պահանջը (էԷ-՛տոննա)

Տ

ե»:

-

Ռուլտուրան

| :

|. Ջ "վ

Հ.Հ

Փ

|

Տ

։.

` 3 Տ -

-

`

լ |

։

ՔչՕչ ոթթագրանքի Գ

տեսակը

ի

ԽչՕ

Մ

աացան արնանացան ճացաճատիՀարիիաբնդեղեն Հատիկ եգիպտացորեն կանաչ զանգված 2ճացաշատի-Հատիկ

Վ8|5

--

Գոա

ՀՀ. Տ

|

ե

«-

ՀԱՐ

--

,

ՒՐ :

-

ւ Հ

պեմզժ:. Տ. նսիմսիադուլ, ՅՅ

»Ջ

14:

տ.

:

|4

'

:

:

-

.

Հ.

ՓՕՓ

Հ՞

Սննդանյութերի օգտագործման տոկոսը`

ն ճողի ապրարտանյութի

կոմպոստներ ոմազր անջային 22-28 --70 պարարտանյութեր ն

ՊՀ

Ծ

`՝

.Ժ

10--20

Հլ

7.05 30---50 15--25

5--10

Պօ

:

50-75

50---70 10.-20

Փ

Փ

Հ

Հ

Ր)

Ծ

.

զոնակր

պ

ՆՈ»

.Թթ

Փ

ԷՉ ՇՎ«՞

6,5

1,5

Խու

«

-Պ

» ։

Յ

»

.ՋԶտ

Փ.

ԾՓ

ն5.|..7.

կողմից (պարարտացման

ՓԵՓԾԺ Ջ.Թթ, ԳՃՑ. "

28: Ար

պարարտանյութերի մեջ գտնվող սննդանյութերիօգտագործո Հողում Բույսերի տարում)

|

ՀՅ

|»

բ

ն

՛

1.14. ՖԻՑ"

Փ

՛

Սարո Ֆ

:

`

ՓՓԾ

Մ

1,5.

ԵՐ

բ

Գոնդեղ

Արեքնուկ

28.

տ

Արմատագտուղո)

Կէրի ճակնդեղ

ՀՀ Տ ՅՆ ՀՏ Հ .. ՀՀ

ՀՏ է

Հաքարի ճակնդեղ

ւ

"8

Յ

Պալարներ

ե.

ի,

Ե

.

«5:

ւ

-

Յ92

Ջ

82| | 8ՀՏ Է--Դ--

|

Պարտոֆիլ

18.

229. արորը

:

ՅՐ

՞

ՅՏՏՈՏՆ| Լ5

Հէ

ԻՒ տ

Պազար

ե

-

Տ995

Յ

`

2:

Ց.

Հաաա

ՀՏ

8,

Ջ2.Թ

ՀՏ 3:18

՛

.

-քի

ե

|

ՀՏՏ

Զ

2"

:

սա

--3 Ճ.

-

ՋՋ

-5"

Ջ-

Յ8 Ց

ՀՀՓ

|ՏՏՏՅՏ

:

Գ

ի

:

:4.

ՓՅ

Յ

Ք

Տ

Է

Տ

Ց.

ՋՏ

ՓԾՓՓ

Տ Ա

| --2

.`

`

--

'

ՅԹՅ.

|

օ

Փտթ

ՏՋՏՏ

-

Ջ

ՏՏՋ

ԻՓԷՀ

՝

-Հ-

:Յ

Ջ

Թ

:

ՏԱԹ

Տ»Փ

|.

ՅՏՏ. Տ Հ

Տ

Հ

2ՈԴ

-

օօ

-Հ ԲԱՒ

վ

Թռ

'

Լ-.

Է

Տ

ՋՋ

ջ

Է

:

'

ՔԲՏ

Պ

նկատմամբբերքի.ընդհասուր Սննդատարրերի զանգվածի

:

:

ՕԾՋԵՓՇ

ւ

ՀԵՀ

:

Ջ

Գ-

|.

Աղյուսակ

Ջ

-

|

՝

ՀՏՀ-

-՞.-Պ

Ջ

ախ

`

Գ

Տ

-

Տ

Յ

:

Տ ՕՏ Տ Ծ'

Ջ

'

Ծ|

Հ ՀԵ: Յամ 355Հ

՛

:

ՏՋՋ

ՏՏՋ:

ւ

՞

՝ -

է'1

Տ

Ջ

Յ

Ջ

բնորոջ Առաջին ցուցանիշը րորդը՝ ճամար: սնաճողերի "

Լ.

ճողի ճամար,երկճմապողղոլոլին -

է)

Ադյուսա

Միջակկավավավային Ճմապոդզոլային հողում

զ 25

կարառֆիլի պլանավորված բերքի համար պարարտանյութերիդովաների հաշվարկը

Ցուցանիշները

Վ

Ք.Օչ

1,5

37,5

Մննդանյութերի պաճանջը (Կգ). 1տ ապրանքային արտադրանջ առաջանալու դեքում կարտոֆիլի

զ

պալար

աղաչջա-

նալու Համար (պլանավորված բնրք)

Սննդանյութերիպարունակությունը մեջ. մգ 100 գ ճողին Հոլլի 20 սմ

կգ

վարելաշերտում

Հողիցաննդանյութերի օգտագործման

գործակիցը (1 Բույսը ճողից Քեր (կգ)

ստանում

է

է լրացուցիչ Զաճանչվում

նական

(կգ

ա.

ն

ն.)

ճանքային

սենդանյու-. տալ

աղբում (ն)

սննդանյութերի քանակը գոմաղբի մեչ

(կգ)

տ

օգտագործման գործակիցը (6) մատչելի է բուլսերին (կգ) Պաճանջվումէ լրացուցիչ մտցնել կգ |

ն.

ա.

ճաշվին

ճանքային

պարարտանյութերի

2ճանքային պարարտանյութերի օգտա-չ

`

0,5

|

պարարտանյութեր

գոմաղբի ստանում են. Բույսերը սննդանյութերի պարունակությունը գոմ-

|

լ5)

օրգա-

ԷչՕ

37,5

72,9

դործման գործակիցը(Գն Պետքէ ճանքային պարարտանյութերի ճետ մտցնել (գ 1 Հճղսննդանյութեր

26,9

0,2

0,6

այլն): Բույսերի կողմից օրգանականն ճանքային պարարոանյութերի օղտադործումը ն նրանց ազդեցության տնողությունը (տե՛ս աղ. 24):

րենի տակ

եւն

127,5

է մտցնել 250

գոմաղբ ն 4,5 տ/ճեկտ սուպերֆոսֆատ (2000 ա.

ց

ամոնիակային սելիորա(324

ն.). 3,8

ՍԻՍՏԵՄՆԵՐԻ

զ/հնկտ կարտոֆիլ ստանալու Համար՝ ց

ւ.

ն.),

4000-անոց կալիումական

ՄՇԱԿՈՒՄԸ

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

6,3գ

աղ

ՄԵջ

Առաջադրանք. |. Ծանոքանալպարարտանյութերի ցանքաշրջանառության մեջ տեղաբաշխելու սկզբունքների ճետ: Հ. Մշակել կոնկրետ ցանքաշրչանառության պարարտացման սիստեմը մի խումբ կուլտուրաների ն Հողերը սննդանյութերով ապաճովվաժության ճամապատասխան (դասատուիտված առաչադրանքով): Նյութը ե տտրքավորումը: սխնմա' նրանում. Ցանքաշրյանառության տեղադրվածկուլտուրաների բնութադրով, ճողալին քարտեզներ ն ցարտոդրամներ, պարարտանյութերով տնտեսության ապաճտովվաժության պլան: `

միջոցով կատարվող «ճաշվարկների Քարտոգրամների են պարարտացման դողաները, ն ճիման վրա սաճմանում ճաշվի առնելով բույսերի առանձնաճատկությունների՝ ամենից ավելի արդլունավետ պարարտացմանժաժկերտներն ու եղանակները: Ըստ ժամկետների լինում են՝ նախացանքային (ճիմնական ն նախացանքային)պարարտացում, ցանքակից ն սնու5.

Ընդամենըպետք

ՊԱՐԱՐՏԱՑՄԱՆ

են

Ճւատկությունների:

տարին) ժ0

Նշվում

պարարտանյութերի նկատմամբ ամենից ավելի զգայուն, ամենից ավելի պաճանջկոտ կուլտուրաները, առանձնաճաշվի առնելով սննդանյութերի պաճանջի բոլոր Հ.

ն

3.

8,5

ՑանքաԲացատբրությունառաջադրանքի վերաբերյալ: շրջանառությանմեջ պարարտանյութերըտեղաբաշխելիսճաշվի ծն առնում Հետնեյալը. 1. Բույսերի վերաբերմունքը ճողայլին միջավայրի ոնակպիայի նկատմամբ ն դրա Ճետ կապված դաշտերի կրացման «պաճանջի առաջին ճերքի սաճմանումը (առաջին երթին կրացման կարիք են զգում ԵՒԱԼ-իՀամապատասխանցուցանիշների դեպքում այն դաշտերը, որտեղ տեղադրում են ճակրնդեղ, դոնդեղ, ընդեղեններ, ցորեն): 2. Բույսի կողմից սննդանյութերի օղտագործմանբնույԹո. ա) բերքի ձնավորման ժամանակ ստացվող սննդանյութերի ընդճանուր քանակը, բ) բույսերի կողմից սննդանյուեն թերի ամենամեծ պաճանջի շրջանները, որով որոշվում պարարտացման ժամկետները, դ) արմատների լուրացման ընդունակությունը, որը «ճնարավորություն է տալիս ճիշտ ինտրել ճանքային պարարտանյութերի տեսակները (օրինակ, ֆոսֆորիւոային ալյուրի օղզտադործումը ցելի ժամանակ նղատակաճարմար է տալ տարեկանի, լլուզինի, ճնդկացո-

ցումներ:

Բատ պարարտացման եղանակների լինում են նախսցանքային. 1) դութանով խոր ծածկելով, 2) ժապավենաձն ցրելով ակոսի ճատակին, 3) կուլտիվատորով ծածկելով.

:

--

.-

--

--

--

--

--

--

Ը "ը

ծ--

--

օ՛0 --

--

--

.Ն

՛

շ

Ն.

Իր

--

|

ցոիմսիոկվտո ջոխմախոկվտուր |

|

|.

,

||06

|

--

|ավ

|

-

դվլտտվմսաֆոսբ

շ--ամտվլզո զվլտկովղսիը

լ

չ--նվմսժ

Ց

Օ92|

ա

մորու վոսլվո մոլասոտապ ոէրոյղ

|տջոտոջ :

|

-յ

դատողու |: ՛ ղվակվտ

-ց

'

0Ֆ

հվֆատմուկ'օ

|

-

--

օֆ

րոսվող

դոճոդողնը

0ջ

-

-ատեօ

զորս ոու ոլրորետմ դորջմսհ տիմոտ ղվ-լ Բ

:

իս

:

'

09.

՞

օշ

|

ՀՀՏ Տ

|

8.ր

ՀՅ

ւ.

Հ«ոՏոնյոջ դոճտադոդմու,Ղ Լջ Տ

բ

դոմատեիսը

|85

Տ: 5..

ֆկ) մ)

Հո

փսդաչեղմ

ՀՏ

ՀՏ

ՀՏ

«ռդոժ

վմզորսփուտսով Գոճոմղը դվլոկվտ զգդոմատիոկ `

--

40:4|-Խ

Օօ

Հ.

-տ

ՀՏ

ԱՒՀ-

| Է12

ՒԱ

:

նանաք վաո սի 5 դոտմոմո մզջիս

5)

Հ

ւ

ֆ

«օվ ոլիորնոմ դուրցմսե -ուտեօ տիմոտ նմ-ջշ ջ :

ցո

ի

Օ9

|

դվլոկովգաիր

ոմոկովդորը 05-- Ա"

Հ-.թ

|

է

"բ

ք

-

Հ

-Տ

մզոնսմուտ

՝

.

ոմտվյզո դվլակովդարը

90--

ՒՂ,

շ--տափոսվմզուսը

-

-

--

.-

Է՞

:

|

ջոիմսիտկվտուշ ՛

9--տոկոսգոամովդ

0086--Ժնոոիս:,

"'ը0--Կ'ոոփոս

բ--տտփոսփմզիոոսը

շ

--

-

.

--

լ/0--տունմվար վր'սվդսիը լ--նվմոժ րսվվող 9'0--տտջոսգ -Սցեռաոջոիմսիտկվտոչ

--

ք--տուփոսգմզիուսը

ամտվյո

9լ--

բ

-

-

Հ

.ք-ծ

ԷՆ:

9ց--տագոսծ

շ--տուփոսգմզիոոսը

Փ-«ռսլո

օ

օլ--նվմայժ րոսվյոյդ

օյ

Հո

-մզեհոսո

-.

օ«0 -Լ .-

օ'լ

ք--ոմտվյզո դվլակովղսրը յոսվլող լ--նվվսժ

-

-

--

-

Լ

շ--տոգոսվմզիոոսը

--

-

նն

--

Ս

Լ՛0 --

-

շ

օ«լ

-

-

Լ

-

-

-

՝Է

|Է

լ--նվմոյժ լոսվլոլլ 90--տտագփոսգ

մզեոաո -Ազողսո

-Սզոոսո

--

շ

աաիավաաոն

բ--փոձտկովդսր

--

--

--

--

--

ջշ--տոփոսփմզուսը իր բ--տմտվվո ղվիոկատվղո

Փ

--

-:

Ս

--

--

ար

--լռ

լ շ

օ'0

ւ

.-

-ծ--

օը --

--

-|

ԿՏ

«

ԵՏՏ | ՀաՏ Հ ծ.

Հ

ԷՏ

Հ

Է

-`8

-

----լ (դ

(տկզց/8)մմզդոցիրոթ տոմ յոսիք նր դաինոտմոմոնխ վեսդիստ «որեվգարսդ դանասադոճմեոմդոած

Հղր

կտո'անը

Վ

է

բ

Պ

"|

ճ

՞

.: պմզժաքդոնդդը

վմզմողատմոմոլ, ժումութ» Ջրաղչում

ռուն Շարուն ակությ

Է»

-

-

կուլտուրան

-

ԷԻ 15|

ա

:

Հ

`.

8.

'

ի

Աջնանացգա շնանացան

Սննդանյութերի:

8--

ծ`

(կգ

ա.

ն.)

ՏՏ Հ

ՀՏ

ՔչՕչ | ՒՕ

Վ

|

|

:

:

--

|

Գոմաղբ--300

Ամոնիակաջուր--4

Հատիկավորված սուպերֆոսֆատ--0,5 Աժոնիակայինսելիտրա--1 Ֆուֆորիտալին ալյուր--5

(գյճեկտ)

էի

--

ԱԷ

"8 5` ՀՏՈՅՏ 1-5 14851218

ՀՈՈ`

`

Տ

--

--

--

--

0,5

--

--

--

--Պ

|

Հ

Հ

ՓԳ :

ԷԽ

--

ՋՈ:

Հ

--

-

-

յ

--

-

Հ

.3

3ՅՀՅՊ

Ջո

--

՝

յին կուլտուրաներ, 2) միամյա խոտաբույսեր՝ սիլոսի ամար, 8) աշնանացան կուլտուրաներ: այն Ագրոքիմիականբնուժադրով սաշմանված է, որ տնտեսության ճողերը, որի Համար մշակում են պարարտանյութերի բաշխման պլանը, ունեն բարձր թթվություն, լավ ապաճովված են կալիումով, թույ՝ ազոտով նե ֆոսֆորով: Ըստ մեխանիկականկազմի ճողերը միջակ ավազակավային են, Այս ցուցանիշների ճամապատասխան տրվող պարարտացման նորմաները բերված են աղլուսակ 26-ում: պարարտանյութերիմեծ ղանդվածը օդտադորՀանքային ժում են ճողերի Հիմնական կ նախացանքայինմշակության կուլտուրաների սերմժերիՃեւտ միասին տակ:2ճացաճատիկային մտցնում են Հատիկավորվածսուպերֆոսֆատ: Բազմամյա ընդեղեն խոտաբույսերի պարարտացնելու Համար օգտագործում են Ամոնիակայինսելիտրալով գարնանը սնուցում են աշնանացանների ցանքերը, բազմամյա խոտաբույսերը սնուցում են դարնանը ն «ճնձիցճետո։ Օրգանական պարարտանյութերը երկու անդամ մտցնում են ցանքաշրջանառությանմեկ ոոտացիայի րնթացքում.

8անքաշրջանառու-

Առաջադրանքիկատարմանկարգը: թյան մեջ պարարտանյութերը տեղաբաշխում են, ելնելու, Դա ուսումթվարկված բոլոր առանձնաճատկություններից: նասիրեք Մոսկվայի մարզի «Զարյա կոմունիզմա» սովխովի օրինակի «Հիման վրա: ցանքաշրջանառության ոխեման, 1) դարնանացանՃացաՑանքաշրջանառության Ճատիկային կուլտուրաներ՝ բազմամյա խոտաբույսնրի ենթացանքով, 2) 1-ին տարվա օդտագործման երեքնուկ, ծ) 2-րդ տարվա օդտադործման երեքնուկ, 4) աշնանացանկուլտուրաներ, 5 3) կարտոֆիլ, 6 6) Հ նան որացան« ր ը, ացաճատիկա որ -

ժամպարարտացման

կետների

Հ"

Տ.

ըստ

`:

'

Տրվող սլարարտանյութերը(զ 1 ճեկտարին)

ցանքակից. 1) սերմերի Հետ միասին Հատիկավորված դարարտանյութերի ոչ մեծ դողաներ տալը, 2) նույնը կոժբինացված ցանիչով միջշարքերի մեջ, 3) պարարտանյութթ բների մեջ մտցնելը. սնուցումներ. 1) չոր պարարտանյութերը ցանիչով կամ ինքնաթիռով ցրելով մակերեսի վր» 2) չոր կամ Հեղուկ վիճակում սլա(փոցխելով ծածկելով), րարտանլութերը միջշարքերի մեջ կուլտիվատոր-բուսասնիչով տրվաժ խորության վրա ցրելը՝ միջշարքային մշակության

ժամանակ:

Այղ թվում

ընդճանուր բանակը

ԷՀատ Հ Տ. Հ ռք ԷՏ)

»

'-

:5

մոլիրդատ: ամոնիումի

:

առաչին անդամ՝ Հողի բերրիության նկատմամբ պաճանչկոտ ն ավելի զգայուն կուլտուրայի տակ (կարտոֆիլ), երկրորդ անդամ` աշնանացան ցորենի տակ, որբ՝ տեղադրվում 1 միամյա խոտաբույսերովզբաղեցրած ցելի տակ Աշնանաօգտագործում ցաններից ճետո գոմաղբի Ճճետավզդեցությունը

նրանցից -Ճետո եկող գարնանացան ճացաճատիկային կուլտուրաների ճամար՝ բազմամյա խոտաբույանրի ենթաեն

ցանքով:

Այս տեսակի ցանքաշրջանառություններոմ պարարտանյութերի ամբողջ սիստեմը կառուցվում է ճողի թթվության, լ.

նրանում եղած ազոտի, ֆոսֆորի

ն

կալիումի սլարունակու-

թյան տվյալների Հիման վրա: Պարարտանյութերիտեղաբաշխումը սկսում են օրգանական պարարտանյութերըցրելու ամենից նպատակաճարմար տեղը որոշելով: նկատի ունենալով, որ դրանց ազդեցությունը ձրնան է դալիս մի շարք «ճետադա տարիների ընթացքում 2--3 (քէինչն տարի), դաշտայինցանքաշրջանառություններում օրգանական պարարտանյութերի կիրառումը պլանավորում ճն 2--3 անգամ' ռոտացիայի Տվյալ ցանքաամենից շրջանառության մեջ պարարտանյութի ցրման

ընթացքում:

է աշնանացան կուլտուրաՀամարվում

տեղը արդյունավետ

հերի տակ առանձնացրածդաշտը տեսված է կարտոֆիլի տակ:

ն

այն

դաշտը,

նախա-

որը

յուրաքանչյո

այս ցանքաշրջանառության մեջ Այսպիսով, չեկտար ճամար իջին ճաշվով ընկնում` է 4տ օրգանական ն 7,1 ց Հանքային պարարտանյութեր: Հանքայինպարարտանյութերըմտցնում են բոլոր կուլտուրաների տակ, դոզաները ն ժամկետպարարտացման են։ ները տարբեր Այսպես, ազոտական ւլարարտանյութերի ամենամեծ դոզաները տալիս են կարտոֆիլի, գարնանացան Հացաճատիկայինն աշնանացան կուլտուրաների տակ: Ֆոսֆորականն կալիումական պարարտանյութերըմրտցընում են ճամարյա բոլոր կուլտուրաների տակ, գրանց տեղաբաշխման ժամանակ Հաշվի են առնում առաջներում մտցրած պարարտանյութերի ազդեցությունները:

վարելաճողի

7, :

սակայն

Պարարտանյութերը կերային (մեձֆերմային) ցանքաշրջանառության մեջ տեղադրելիս (աղ. 27) ոչ գոտում պաճպանվում են նույն սկզբունքները, ինչ որ դաշ-

անաճողային

տային լըքանքաշրջանառությունում: Ցանքաշրջանառության այս տնսակը ճագեցած է Ճողի բերրիության նկատմամբ

:

Պարարտանյութերի կոլտնտեսությունը(սովխոզը -

ԲԻՈ:

-

՝

վ

Հ -

Յ.

Է.

Հ.

Նէ ծ:̀ .

` :

'

,

-

Հողի, տարատեսակությունը, մեխանիկականկազմը, լինելը կուլտուրականացվաժ

Տ :

-

ի

ը

թ

Դ:

ՕԱ

Ագրոքիմիականցուցանիշները| Տ

Հ

կիրառմանտարեկանպլան

Տ

Ծ

Ջ -

-

|ՀՅ|ՇՉՏ|

|ԲՏ|ՁԶՀՏ|

-Հ

Տ-Պ

ՅՏ -. Հ

ա

«Տ

Բ

|

|53

ՑՎ

`

-

Է

Յ

--

ԷՏ

Է' ՀՏՀ

Հ

`. :

»

։

Տ134

Հ

|տ

5.

Հ

.5-

Է

-

բրիգադը (բաժանմունցը)

|

5' `

-.

Հ

||

նախագժվոլ ծվ

ւփ պարարտացումը

ր

--

:

ԷՀ

Հատ"

Հ

Տ

|

3Հ՝

|ՏՏ

Յ

Ց

ա

Հ»

|ՏՀ

Հ

չվ

`Հ

.

ծ

-

` `.

յ

պլ

Պ|

աթ|

ՏՏ զ

ատ Տ

ԹՀ/ԳՈՀՑ

|Յ8ա| ՕՍՈՅՎՀ:

ՀՏՀ.

|Փ`ՋՎՅՏ

ՀՀ

`-Տ

Հ -

ՀՅ

Ց

ջ

3/3

ԷՎ 8|

8|: Յ

Է4 5. 8. 2| 1|: Յ

5/4

ԻՋ

5. ՅՈ |

Տ|

Հ Է 5.

`

Հ

--

13-Տ

Հ

ՏՈջ՝

Մ -

ՀՀ Հ

|

ՀԶ Ֆեիչ է,«պ. ՀՀՀԵՑ-

-

|

:

Հ

:

.Հ

Հ

Տ

:

-

ՀՀ

«`

ՀՀ

Տ»

32:

:

-»

Վ

ա

Ար շա

ՀՏ "-

ՀՅ

ՀՀ

Տ

ՅՀ-Հ-

ՀոՌՎՊՀԶ

:

ՊՅՊՋՀՀՅՏ

ԹԳ զ

` :

:Հ -

Հ Հ

ՃՀՏ

-

Տ

|

Հ|ր

Հ.

Ծ

`

5|:: --Տ ` ՝Հ Հ՝ . ՅՀ|ՀՅՀ .

-

»

ՀԸ Դշ

ԷԷ53

Է

ՃԹ-Հ -

Է.

ՀՏ

Հ»`Գգպ

ո

|

Ջ

Տ

Թ

ԳՋ Ը.

Տ

ԳՅ

-

ւ

ՏՅ

Յ

'

Ջ

Զ Փ

Ի

Է.

(ոկզցյ"

Է. Յ

տ) դակուղոն

մօ

-

'

-

՝ -.Ա

թ

`. `

։ Հ

`

Տ

ՀԵ

ւ

5.

ՏՋՀ-

)

ՀՆ

ՏՅ

ՀՀ :

Տ

Տո

վածով,

|.

Գ

`

Հ.

ՀԿՑ Հ ՀԳ ագ

ՀՅ

Ճ-ՀՆ

Հախ:

ԷՀԷ

«ՀԶ

Ի

մ-չ

Հ

տե-

ղաբաշխելուց «ետո Հճարկավոր է տալ պարարտացման րնդունված սխեմայի ձիմնավորումը: Այդ առաջադրանքը կա-չ տարում են կոնկրեւտսոնտեսության ճամար ն արդյունքները դրում են էջ 286--287-ում արված ձնի մեջ,

ԹՀՊ

ՀծՅՀ

Թ»

Յ

:

|

`

Է

-

՛.

3"

Հ -

«-

-.

ԳՏ

Հ. ՞

`

մաներ, Ցանքաշրջանաոության դաշտերում պարարտանյութը

-Շ

--

ՀՀՅՀՏ

ճնարավորություն է տալիս կիրառել գոմաղբի բարձր նոր

|

ՀՀ ՀՀՀ

ՀՀ

Հ

`

`

`

ԷՏ Զ-

-.

պաճանջկոտ կուլտուրաներով: ֆերմաների մոտիկությունը

:8

Հ.

:

՞`

5.

Ք|

-Տ

:

է

ի

Հ

Հ8

Յ

`

Հ

Հ

Ջ

Հ.

Է

ՆԳ

Տ

Յ

-

Հ

Գ

Տ

-

`

|-

Է

Հ

Է.

Լ.3ՏԶ. ՑՆ Հ

Ց

ԿՅ

`

--Հ-

զ

Է.

աԶՀՅՏ5 ոռՅՀՅԵ

ԿԿ

Հ,

-Է

Վ9

--

ւ:

ՀԲՄՈՒՆԸՆԵՐԸ

ԲՈՒՍԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ՀՐ: Է

՝

ր

Ըն

աա

։

|

|

անրմերի որոշակի միատարը

Համարակալվածէ

ն

է, որը, սովորաքանակություն

Հաստատված Համապատասխան

փաստաթղթերով»

բար

|

մաքրությունը,աճՍերմերի ցանքային Հատկանիշները՝ էներգիան, ծլունակությունը, 1000 Հատի քաշը, պանջային պիտանիությունը, վնասատուներով ն ճիվանդություններովվարակվածությունը ն մյուս ցուցաեն միջին նմուչմիջոցով,որոնք ների անալիզի են սերմերի խմբից (պարընտրում Նըտիայից՝ ստուգիչ միավորներ): որր քաշ, Ժուշն ունի րոշակի սածշմանվածէ լուրաքանչյուր կուլտուրայի ճամար (Հավելված Ստուդիչ միավոր է կոչվում առանձին թամբիկամ նրա մի մասի ըստ քայի սհրմերի սաշմանային քացանքային նակությունը, որոնց Հատկանիշների անալիզի «ամար թույլատրվում 1 եկ միջին նմուշ վերցնել: Գործող կանոնների Համաձայն աերմերի խմբից (ստուգիչ միավորեց) շլուպներով (նկ.61) անում են ոչ մեծ փոսեր, որոնց ղումարից կազեն ելակետային նմուշ. դում Աերմնըը կուրոերով սերմապաճեստնեչ եկ. 61 Շչոպներ՝ սեոմեդեպքում նմուշը պաճելու րում վեռցնելու ՞ի նմողնեւ Բամաբ. վերցնում են կոնաձն կամ դլանաձն 2--պարկաշչուպյով՝ «ինդ տարբնր տեղերիղ 1--կոնաձն, յին, 3--գլանաձեչ (եկ. 68), տարբեր խորությունից, 10 սմ մակերեսից, կույտի շերտխ տեղում՝ յուրաքանչյուր

ման

ՍԵՐՄԱՆՅՈՒԹԸ

`

ԵՎՆՐԱ

ՈՐԱԿԻ

ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ.

.:

Գյուղատնտեսական ՝ կուլտուրաներիբերքատվությունը

ն ցանքային մեծավեսկախված է սերմերի սորտային

«Ճւո-

կանիչներից (որակից), Շրջանացված առրտերի սերմերից, որոնք խնամքով մաքրված են մոլախոտերից զանազան խառնուրդներից, չափերով խոշոր են, ունեն ծլման ն աճման բարձր էներգիա, զարգանում են ավելի արդյունավետ բուլանր, որոնք աւպաճովում են բարձր բերբի ստացումը: Ցածր ծլունակություն ունեցող, վատ մաքրված ն վնասատուներով ճիվանդություններով վարակված սերմերը ցանքերում տալիս են նոսր ծիլեր ն պակաս արդյունավետ բույսեր, որի ճետնանքով բերքատվությունը զգալիորեն իջնում է նույնիսկ բարձր ագրոֆոնի պայմաններում: հատի ցանքի ճամար չի թույլլատիվում պետական ստանդարտովսաճմանված կոնդիցիայից ցածր ահրմ օգտագործել: ու

ու

լ

ՍԵՐՄԵՐԻ

ՆՄՈՒՇՆԵՐԻ

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՆԱԼԻՋԻ ՀԱՄԱՐ

Առաջադրանք.1. Սանոթանալ նլակետային նմուշի ընտրության մեն տեխնիկային նրանից միջին նմուշների առունձնացմանը: 2. կազմել միջին Սերմերի նմուշները ձնավորել պիտակներով Լ

քոդին

ու

նմուշների ընտրության ակտ: վերցնելու Նյութը ն սարքավորումը: Շչուպներ «սեհրմերինմուշներ մոմ ճամար, քանոններ, կտորից պարկեր, շշեր, սուրգոււ, կամ սպարաֆին, պիտակներ,միջին նմուշ վերցնելու ակտի ձներ: :

Սերմերի Բացուտրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: յուրաքանչյուր խումբը, որը նախատեսվածէ ցանքի Համար, ալետքէ ճասցվաժ լինի կոնդիցիոն վիճակի: Սերմերի խումբը միննույն (պարտիան)

սորտասորտի վերարտադրության յին մաքրության կարդի, ֆիզիկական ճատկանիշների, մին-

ն

ըստ նույն տարվա բերքի,ծաղպմանյ քաշի որնէ կուլտուրույթ

ՍԱՐ

..

որոշում եիշները՝

2),

մեջտեղում

ն

Հատակի մոտ'

տեխնիկականն լուս կովխմբից, որոնք պաճվում ի շչուպով,յուրանմուշները վերցնում են պարկային

Հացաճատիկային,լուղատու,

սերմերի տուրաների

րում,

-

պլարկե

-

քանչյուր երեք տեղից(վերնից,մեջտեղից ն ներքնից) այն դեպքում, եքե սերմերը լցված են առնվազն 10 պարկի Ժեջ։ Մինչն 25 պարկից բաղկացած խԽբից մեկական նում են յուրաքանչյուր պարկից, մինչն 100 բաղկացած խմբից՝յուրաքանչյուր 5-րդ պարկից ն 100-ից ավելի պարկից բաղկացաժ խմբից՝ յուրաքանչյուր 10-րդ ճերթափոխելով վերցնելու տեղր:

նմուշ վերցոարկից՝

պարկից,

.

Ե

.

.

Է՞3 նկ.

ույն

62.

:: Սեռմեր վեոց-

սխեման: նելու

ՄանրազնինՀետազուության, բո

Ճուռիյդույնի, աղբուռվածության, խոնավության ն ուրիշ Հատկանիշների բնորոշ չլինելուՀամեմատության Ռու

սերմախմբի որոմիատարրությունը

շելու ճամար նմուշները լցնում են թղթի, ստվարաթղթի կամ ֆաներալի վրա։ Սերմերի միատար լինելու

Պարկի մեջ լցրած (առային բաժանումից)սերմերը բաեն այդ նույն եղանակով` դրանցից երկրորդ նմուշ

ժանում

առանձնացնելու ճամար: Առաջին նմուշը նախատեսվումէ

սնրմերի մաքրության,

ն Հիէներգիայի, ծլունակության,կենսունակության նան դրանց վանդություններով վարակվածության, ինչպես են մա1000 ճամար: տեղավորում Այն Ճաւոի քաշը որոշելու քուր պարկի մեջ: նրկրորդ նմուշը անճրաժեշտ է սերմերի ն ամբարային վնասատուներով վարակվախոնավությունը ծությունը որոշելու ճամար: Այն լցնում են մաքուր շշի մեջ, ամուր փակում են խցանով ն ծածկում սուրգուչով, մոմով

աճման

կամ

սպարաֆինուր

դեպքոււի նմուշները միացնում են ելակետայիննմուշ կազմելու ճամար:

դեպքում, երբ յուրաքանչյուր նուշի Հետազոտության ժամանակսերմախումբը բոտ վերը նշված Հատկանիշների ժիաոարը չէ, անճրաժեշտէ ելակետային նմուշը վերցնել

նրա այն մասից,որը առանձին, է որնէ տար բնութքագրվուսէ բերությամբ: Միատարը վերցրած նմուշները սնրմախմբից Ճար սե-

ղանի վրա խնամքով խառնում են երկուքանոններովն այդ ձնով ստացված ելակետային նմուշից առանձնացնում են երկու միջին նուշ՝ խաչաձն բաժանման

մեթոդով (եկ. 64): Դրա ճամար սերմերը սեղանի կամ ֆաներայի վրա Հավասար փռում են, քառակուսու նման, մինչն 1,5 սմ ջերտով։ Այդ քառակուսին անկյունագծովբաժանում են չորս մասի (եռանորոնցից երկու Հակադիր կյունիների), մասերը լցնում են պարկի մեջ՝ դրանցից երկրորդ միջին նմուշ առանձնացնելու ճամար: Սեղանիվրա մնացած սերմերը խառնում են, նորիը ճՃավասարեցնում քառակուսու տեսքով,ձողով բաժանում չորո մասի ն վերցնում երկուՃակադիր մասերըոԱյսպես շարուայնքան ժամանակ, մինչն մնա դրանց որակի որոշնակում ման ճամար տեխնիկական պայմաններով նախատեսված սերմերիանճրաժեշտքանակը (ճավելված 2): :

:

Նկ.

63.

Միչին նմուշի առանձնացումըխաչաձեբաժանմանմեթոդով:

Պարկի մեջ դնում են, իսկ շշի վրա կպցնում

թղթի ոլիտակներ, նշելով սերմախմբի «իմնական ցուցանիշները սերմախմբի (տնտեսությունը,բիիդադի, կուլտուրան, սորտր, ն նմուշի ճամարը, սերմախմբի քաշը կամ տեղերի թիվը: նմուշը վերցնելու ամիս-ամսաթիվը ն ակտի ճամարը): Նուշի Ճեւո մեկտեղ սկսում են վերցնելուակտի ձնակերպմժան անալիզը լաբորատորիայում: Առաջադրանքի կատարման կարգը: ծլակետայինն միջին է նմուշները պետք վերցնել պայմանական, պարկերում կամ արկղերում լցրած սերմախմբերից, որոնք զտտնվումեն լաբոեն

|

բատորիայումմ

ելակետային Վերցնելով

նմուշը ն նրանից առանձնացնեձեակերապումեն բոլոր երկու միջին նմուշ, ուսանողները չով փաստաթղթերը(պիտակները,միջին նմուշը վերցնելու ակտը), որից ճետո սկսում են անրմերի ճատկանիշների անալիզը:

ցանքային

ՍԵՐՄԵՐԻ

ՄԱՔՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

:

Առաջադրանք.1. Առանձնացնելկշռամասեր անալիզի ճամար ն բաժանել բատ ֆրակցիաների 2. Դուրս բնրել մաքրության տոկուր ն ճաշվել մյուս կուլտուրական 1 կգ աճձրմիՀաշվով: բույսերի ու մոլախոտերի սերմերը՝ կովտուրայի Նյութը ն սարքավորումը: Ճճաժանիչկամ կշռամասերը առանձնացնելու

ներ,

սարք,

տեխնիկական կշեռք, մազերի կոմպլեքտ,

ավելի

են սերմերիմաքրության ստանում

ճիշտ առկոսը: Որպեսզի իջին նմուշից առանձնացրած սերմերի որակը Ճճամապատասխանի նմուշի սերմերի ամբողջ որակին, գոյություն ունեն կշոսմասը վերցնելու մի քւսնի եղանակներ. Այն կարելի է առանձնացնել բաժանման խաչաձն մեթոդով, ինչոլես նկարագրված էր վերը, կամնմուշվերցնելու մեթոդով: Այս դեպքում ճարթ մակերեսի վրա լցրած սնրմե ՐԸ

լավ

կշոամառում

խառ սմ

նում ւ

ե «

ավասար նցնում ին

Քոռ դարձնու ճետո շախմատային

են, ,

դ.

մ

Դրանից շերտով: կարգով, երկուհրկաթյա որոնքուղղված թիակիկներով,

կուսի,1

ոչ

ավելի

-

են

՝

քանդովի տախտակ-

ւվլինցետներ,քանոններ, բաչիկներ: շպատելներ,

Մաքուր Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: պետք է ճամարել այն սերմերը, որոնը մեջ տարբեր խաոնուրդների սերմերի տոկոսը բոտ քաշի, ինչպես հան մոլախո-չ տերի սերմերի քանակը 1 կգ որոշակի կուլտուրայի ճամար չնն դերաղանցում ստանդարտով ճՃաստատվածնորմաներին: չ լինել մեռած աղբ Խառնուրդներիթվում կարող (խզուղ, ծղոտ, ճողի կնձիկներ ն այլն), որը վատացնում է սերմերի պաճպանման պայմանները, ն կենդանի աղբ (ուրիշ կուլտուորի բական բուլսերի ն ճատկապես մոլախուտերիսանրեր), պատճառ է դառնում դաշտերի մոլախուվաժության: Սերմերը ժամանակին պետք է մաքրել անցանկալի խահնուրդներից: մաքրությունը որոշելու ճամար միջին նմուշից Սերմերի առսնձեսցնում են որոշակի քաշ ունեցող երկու կշուսմաս (ճավելված 2): նախքան դրանք առանձնացնելը նմուշը լըըձն սեղանի վրա՝ սերմերը արտաքինից ստուդելու Ճանում Սոումար (գույնը, փայլը։ ճուտը, բորբոսի առկայությունը): կնձիկճայտնաբերաժ խոշոր խառնուրդները (ճողի դումից ներ, քարեր, ցողունների կտորներ), որոնք չեն կարող ճավասարաչաիփի տեղաբաշխվել սերմերի զանդվածոսի, կշռում են են բերում նրա տոկոսըամբողջ առանձին ն դուրս նմուշի քաշի նկատմամբ: Այս ցուցանիշը ավելացնելով մնացորդի տոկոսին, որը ստացվել է մաքրությունը որոշելու ճամար .-

կշռամասի անալիզից,

նկ.

64.

Բաժանիչ.

1--ընդճանուր տեսքը, 2--կտրվածքը, 3--բաժանող մասը:

մեկը մյուսի դիմաց՝ մինչն իրար ճետ միանալը, վերցնում են 16 նմուշ՝ առաջինկշռամասի ճամար: երկրորդ կոշամասի ձամար վերցնում են նույնպես 16 նմուշ միչանկլալ տեղնբիզ, որոնք մնացելեն նախորդ կշուսմասը վերցնելուց: արագ եղանակ է բաժանման մեկշուսմասի վերցնելու թոդը՝բաժանիչի օդնությամբ (եկ. 64): Դրա ճամար նմուշը

լցնում հն բաժանիչիմեջ, որի միջով անցնելով սերմերը խառնվում են ն տեղաբաշխվում են Հավասարաչափերկու

շերեվներում:Մեկ շնծրեվից սերմերըլցնում

են

սլարկի մեջ,

իսկ մյուսի (ներջնեինի)սերմերը նորից անց են կացնում բաեն ժանիչի միջով Այսպես բաժանում այնքան ժամանակ, մինչն

որ

շերեփներից մեկում

մնում

է

այնքան

քանակու-

Թյամբ սերմ, որը մոտավորապես 2Ճամապատասխանում է կշռամասի չափին: կշռամասն առանձնացնում ծն հան Հատուկ սարքերով (եկ. 65)։ Բոլոր դեւզքերում կշոսմասի քաշը որոշում են տեխնիկական կշեռքով :իշտ կշոհլու միջոցով, ,

,

մնացորդը (խառնուրդները): ն կենդանի հն Վերջինսբաժանում մեդա աղբի: Հիմնականկուլտուրայի սհրմծրին ձն պատկանում բոլոր

նական կուլտուրայի սձրմերը

ն

նորմալ պզարդացաժսերմերը: Այս ֆրակցիային կտցած սերմերը այն դեպքում, երբ դրանց արժատիկը կամ ծիլը պատոձլ է սերմնաթաղանթը, բայց դեռես չի դուրս եկել սերմից, մասնակիորենվնասված էնդոսալերմով կամ սաղզմով ն թաղանթավոր կուլտուրաների մերկ

լիարժեք են

ն

դասում

նան

ե սերմերը:

Հետազոտվող կուլտուրայի սերմերի մնացորդին

են

դա-

նվազ, մանը (որոնք անցնում մաղով),ճզմված հ նեխած սերմերը, ջարդված ն վնասատուներից վնասված (սերմի կեսը փչանալու դեպքում),ծլած սերմերը, որոնց են արմատիկը կամ ծիլը դուրս ծհկել սծրմնաթաղանթից, ն ուրիշ կուլտուրական մոլախոտային բույսերի սերմերը, քարամրիկի պարկիկները ն կնձիկները ն դրանց մասերը, քարամրիկի սպորներով թաղանթները, տարեկանաժանզի սերմերի կենդանի վնասատուները ն նրանց սակլերոքիաները, մեռած Թրթուրները Մնաքորդներինեն պատկանում նան աղբը (քարերը, ավազը, «ողի կնձիկները, սերմերի, ցողունեծրի ն ծաղկափթթությունների կտորտանքը, որոնք սերմեր չեն պարունակում, կրծողների արտաթորությունները)։Մնակշռում են ճիշտ՝ մինչն երկրորդ կորդը տասնորդական են

սում

նշանը:

Վերցրածժ կշուսմասից

բոլոր բառնուրդների քաշը Ճաշվեմիջոցով որոշում են մաքուր սերմերի քաշը ն դուրս են բերում մաքրության տոկոսը: Բացի այդ, ճաշվում են մոլախոտերի ն ուրիշ կուլլոուրական բուլսերի սերմերի քանակը՝ Հճետազուռվող կուլտուրայի 1 կգ սերմի մեջ,

լու

Նկ. 65.

Սաբք՝

ճամար: կշռամասերըառանձնացնելու

|

Այս կամ այն եղանակով վերցրած կշուսմասը լցնում են

բաժանիչ տախտակի վրա

ն

շպատելով բաժանում են առանձին ֆրակցիաեն հիս Ս ակայն,այդ աշխատանքը արադացնելու նպատակով որոշ կուլտուրաների կշուսմասը պետք է սկզբում անցկացնել մաղով, որի չափերը յուրաքանչյուր կուլտուրայի ճամար ցույց է տրված ցանվողսերմերի ստանդարտում: Մարության անալիզի ժամանակ առանձնացնում են Հիմ2952

Կն մաքրության թնալիը «իշցուցանիշները միջ աքրության է

լ(շոամասերի

ցում ստանդարտով սաճմանվաժ ան էն ն մ: անալիզի թարկու են րության տոկոսը որոշում ըստ չ ի ւ տալիս ավելի բիչ է մ դեպքում

չեն

շո"

գերազան-

չեղումներին, Հակառակ մ եմ աքիրորդ կշուսմասը այն երկու կշոամասերի, ռումնե

հան ն րն ռացիոնալ ռաջադրանքի կատարման կարգը:ո ժամանակը

ն

օգտագործելու նպատակով երկու ուսանող (լուրաքանչյուրն

ձն միննույն ) կատարում առանձին

կուլտուրայի երկու զուստացված տվյալներից դուր

դաճեռ կշռամասերի անալիզ ն են բերում մաքրության միջին տոկոսը:

`

կատարած աշխատանքի առաջադրանքին արդյունքները, Ճամակից բացատրականներում շարադրված ցուցումներին պատասխան, գրանցում են ճետնյալ ձնում. Սերմերի մաքրության որոշման արդյունքները

՞

կուլտուրաամեն

տարին բերքի

,

ս

հ

ոշանիչը

.

եե

ՀԵՀ ՀՏՅ

|

ՀՅ

ԵԷ

թ

1.

|:

:

տերկովտուրայի յնիղավաւ Մեացշրդ, հար: ը.կոլքտտական` աերմէր

.

.

ընդամենը (Գե)՝

.

:

: ,

մոլախոտայինբույսերի սերմեր

,

ՆՐ

Ս ՌԻՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՍԵՐՄԵՐԻ լ թ ը Առաջադրանք.է.

ԷՐ, արինմրոորք մոցնել

մ

մ

քլ

է ԷՆԵՐԳԻԱՆ

ում:

աերմերի

:

աուշի

աշխաանալիզի

քերմոստատներ,

Նյութը ն սարբավորումը: Սերմերի ժլեցման տեղեր, էքսիկատոբներ, ֆիլտրի թուղք, չիկացիած ավաղ, պինքետներ: Է.

..

|

Հատիկի առաջադրանքիվերաբերող: Բացատրություն է ճիմնական պանքային Ճաւտկանիչների ցուցանիշներից է սերմերի նորմալ ծլած տալիս Այն ցույց ծլունակությունը: տոկոսը որոշակի ժամկետում, ջերմաստիճանի, խոնավության, լուսավորության օպտիմալ պայմաններում: Մուս ոչ պակաս կարնոր ցուցանիշըսերմերի ծլման ծիլերի, ճՃավասարաչներդիւսն է, որը ցույց է տալիս նորմալ

երնալը,յուրաքանչյուր Համարսաճմանչամի կուլտուրայի ժամկետում: ավելի կարճ ված

պայմաններում, ըստ որում՝ սերմերի մեծ մասը լավ Է ծլում մթության մեջ: Ծլունակությունը որոշելու ճամար մաքուր սերմեր ֆրակցիայից, առանցընտրության, Ճաշվում են չորս խումբ Հարլուրական սերմ ն յուրաքանչյուրը առանձին դնում են ծլեցմանոչ Սլեցման ճամար կարելի է օգտագործել ֆիլտրի թուղթ կամ մանրը,կվարցային ավազ, որը վարակազերծմանճամար պետք է լավ լվանալ ջրով ն չիկացնել: Ավազը փռում են ծլեցման տեղում, խոնավացնում են մինչն լրիվ խոնավունակության60 0-ը ն ճարբեցնում են մակերեսը: Աներմերը խոնավացրած ավաղի մեջ դասավորում են այնպես, որ դրանք չկպչեն իրար, ն այնուճետն ճավասար կերպով սեղմում են ծլեցման տեղի ճատակին: ԵԹե օգտագործում են ֆիլտրի թուղք, ապա այն դնում են ծլարանի ճատակին, խոնավացնում են, այնուճետն դասավորում էն անրմերը: Ապակիովծածկված ծլեցման դրված սերմերը դնում եհ քերմոստատի մեջ, որտեղ պաճպանում են մշտական չերմաստիճան՝ որնէ տեսակի կուլտուրայի «ամար կամ փոփո խական՝ ուրիշ կուլտուրաների ճամար (ճավելված 2): երմե մ են ծլած սերմք ծւ որակի որոշման ըստ սերմերի լած սերմերը շվու տեխնիկականպայմաններով նախատեսվածծլման էներգիավի ն լրիվ ծլունակության 4սշվառման ժամկետների (ճավել:

Որոշել սերմերի ծլման էներգիան:

6. Ռրոշքլ սերմերի ժլունակությունը:

ա

ԵՎ

151ԾԼՄԱՆ

Ռրքանմեծ է սերմերի ծլման էներգիան, այնքան արագ Ճամերաշխեն ծլում ցանքից «ճետո (ճավելված 4): Որպեսզի սերմերը ծլեն, դրանք անճրաժեչր է ռբոշակի ժամանակով դնել ջերմաստիճանի ն խոնավության օպտիմալ

ու

մած 42):

Տարեկանի, ցորենի ն նդիպտացորենի ծլունակ սերմերի քվին են դասում այն սերմերը, որոնք ունեն նորմալ զարգաոչ ցած արմատիկներ՝ սերմի երկարությունից պակաս, հ սերմի երկարության չից ոչ պակաս ծիլ, իսկ գարունը ն արմատիկներ՝սերմի երնորմալ զարգացած կարությունից ոչ պակաս: Մլուս կուլտուրաների սերմերը ծլունակ են Համարվում, եթե ունեն սերմի էրկարության չափ արմատիկ, իսկ կլոր ձնե ունեցող սերմերը՝ սերմի տրամադծից ոչ պակաս արմատիկ

վարսակինը՝

ն ծլունակությունը էներզիան ծլման

արտաճայտում հն որպես բերում միջին տոկոսներով թվաբանական՝ ճարյուրակ սերմից, երբ բոլոր անալիզի ենքարկվող չորս ճարյուրակներում շեղումները դտնվում են թույլատրելի չորս սաճմաններում (օրինակ՝ 98-ից մինչե 100 ծլունակության շեղումը ԷՉ է, իսկ 90միջին տոկոսի դեպքումՍույլատրելի 94,9 տոկոս ժլունակության դեքում էլ մինչն -ԷՃ): եքե մեկ ճարյուրակում չեղումը գերազանցում է ստանապա ծլունակության տոկոսը որոշում են բոտ երեք դարտին, են սճդայիս շեղումների Ճճարլուրակների, որոնք դուրս մաններից: եթե այդպիսի չեղումներ կան երկու ճարլուրակում, ապա ժլունակության անալիզը կրկնում են նորից: Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Մերմերի ծլունակությունը չորս նմուշով որոշելու ճամար գործնական պարավպեն մունքի անցկացման ժամանակ ուսանողները միանում խմբերով՝ յուրաքանչյուրում չորսական ճոդղիճ Տվյալ առաջադրանքինկից տրված բացատրությանըՀան ժամանակը տնտեսելու նպատակովլուրամապատասխան, քանչյուր ուսանող ինքնուրույն անալիզի է դնում մեկ նմուշ՝ են պասերմով: Ծլեցման ամբողջ ժամկետում ճեւտեում ճանջվող ջերմաստիճանի պաճպանմանբ թերմոստատում: Անճրաժեշտէ պարբերաբար,մինչհ օոատիմալսաճմաններում քրջել ճիմքը, որի վրա ծլեցնում են սերմերը: են բներում ծլման Անալիզբ վերջացնելուց ճետո դուրս էներգիան ն ծլունակությունը չորս նմուշներից ե արդյունքները դրանցում են Ճետնյալ ձնեում (էջ 301): ն

դուրս

.

ե Փլման Ծյունակության Հներգիայիորոշման

|

են

/

ՍԵՐՄԵՐԻ ԽՈՆԱՎՈՒԹՅՈՒՆ

Վ

ր

աան

1.

ջոցով:

Ռրոչել սերմերի խոնավությունը դրանք չորացնելու |

|

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Պաշնստարաններում գտնվող սերմերի խոնավությունը չպետք է գեհաղզանքիշ«ոանդարտովսաճմանված խԽոնավուքյանը,քանի ր

որտ

բերքի

Քաշլ/

ԱՎ

ն

Կ

Մլեցումի յնցումը

Հ: Հլույսի

տարվել է տարո

ՎԸ

Ելման չերմաստիճանը

խը տակ

տարին

ոռնա. շր

ՎԻՄ .

մթության մո,

Ելա լաժ

-

սե տոկո սերմերի տոկոսը

-

-

:

Սրբերի Թիվը ծլեցման ակզրից մինչն ճաշվելը

`

.

`

Տ

-

-.

ման պ

`

-ծ

,

Տ «

ս

Տ

1.

Ճ

է |8 `

«

Տ

-- ՀՃ

-

|

(Տ

Հ

Լր: ր -

իան

Աա "

րի

.

|

ռւաճալանման ժամանակ էնւ աեր նարմորը կորցնել ծլունակությունը: Մեր-

բարձ

եր

արող Հերի

ոն

Ք

ն

ր

սն

ալ

որոշում չորացման պաճարանում «ույու կամ Դրա ճամար խոնավաչափով: ՍԲողով միջին նմուշից, տարբեր զնջված տեղերից աաա նմուշ խոշորասերմ մնրցնում

ոի չո Բորտ ,

ո

ոն

են

ը

"|ու

մ ամանում

են

Ը

Որոչել ռնրմերի խոնավությունը խոնավաչավով: Նյութը ն սարքավորումը: Չորացման պաճարաններ, բյութսեր, էքսիկատորներ, խոնավաչափեր, տեխնիկական կշեռք, աղացներ՝՝ սերմերը աղալու Համար, բաժանիչ տախտակներ, գդալիկներ, տիդելային ունելիներ: 2.

,

ոամեքրի

'

ւ

արդյունքները(2:)

կույաուրա

կուլտուրաների ճամար մանրասերմերի Համար՝ 20 գ: ՀացաճաՀճատիկարնդեղեն սերմերը աղում կուլտուրաների

առնվազն50 գ,

տիկային ե հն

իսկ

լաբորատորային անդվաժ իջ ղացով: Աղացած զանգվ քում էն միկուվ տարբեր տեղե է իկու ղերից է վեվերցնու կշռամաս՝ ւն լան

րում

/

գրամ քն

ն

դրանցից յուրաքանչյուրը

դդա

-

5--

բյուքաերով տեղավո-

պաճանջվողջերմաստիճանից 10-.20-ով.

բարձր

հաաա մա շակի Նոան անարանում, ւսմանակում աաճմանված եո

ե

ասա

իմանում:ում:

ել րի

րր ո

0 նրինակ

որտեղ սերջեր:

Հաջազդիներին ճատիկարնդեղենսերմերը 40 րոպեի ընթացքում չորանում են 19058-ում,

մնուտաբույսերինը, կերի արմատապտուղներինը (չլմանրաց1 ժամ: րած)-- 140՝"8-ում թողնում նն սպլաճարանում ճետո ճանում են Ջորանալուց բյուքսերը չորացման պածարանից, ծածկում հն կափարիչներով նե 10--15 րոպե դնուլ են էքսիկատորի մեջ ճովացնելու ճամար: Դրանից եւո

ուսանողների ծանոթանում

դեքում մանր

այդ

են

որոշխոնավության

մարքավորումն որով,

հհ բյուքսերը կշռում են մինչն 0,01 գ ճշտությամբ ն դուրս բներում սերմերի խոնավություն տոկոսներով: 0րինավ՝ կշռամասը 8 գ է, բյուբսի քաշր կշուսմասող՝ մինչն չորացնեկշռամասով չորացնելուց Ճհտո՝ 9,4 լը 10,2 գ, բյուքսի քաշր դ, չորացնելուց ճետո կորուստը՝ 0,8 Գ է, ուստի խոնավության տոկոսը կլինի՝ 0,8. 100: 5-16: միջե խոնավության թույլատրելի երկուկշռամասերի տարբերությունը չպետք է անցնի 0,4 Գն-ից: Մեծ տարբերուքյան դեպքում խոնավուքյան անալիզը հորից են կրկնում: մերմերի խոնավությունը կարելի է որոշել տարբեր մակնիշի խոնավաչափերով: Վէ--3 Մ (նկ. 66) խոնավաչափով որոշում են ցորենի, տարեկանի, վարսակի, դարու, կորեկի ն

եգիպտացորենիխոնավությունը: Ցորենի, տարեկանի, գարու կորեկի խոնավությունը որոշելու ճամար կշռոամասերը պետք է լինեն 12 գ, վարսակինը՝15 գ ն հդիպտացորննինը՝ պողպատե բաժակում հ Գգ կշռամասը տեղավորում նե են մամլիչով սեղմում մինչե որոշակի ծավալը: ԴրանիցՃետո կշռամասի միջով բաց են թողնում էլեկտրական ճոսանք: կախվաժ սնրմերի խոնավությունից, սարքի սլաքը թեքվում է մինչն որոշակի բաժանումը: Խոնավաչաիի ցուցմունքի Հիման վրա, րատաղյուսակի որոշում են ճատիկի խոնավության տոկոսը: ե

`

ում կսսոարման ղարգը: Յուրաքանչյուր Առաջադր:սնբի

առաջադրանքին կից բացատրությանը Ճամապախոնավությունը որոշում է սերմերը չորացման պատասխան ճարանում չորացնելու մեթոդով: Անալիզի ճամար վերցնում են երկու նմուշ նախապես Համարակալված ըլուքսերում: Ջորացման ժամանակը նշում են չորացման լզաճարանոսի պաճանջչվող չհրմաստիճանը Ճճաստատվելումոմենտից: Սերմերի անալիզի Հսվանական արդյունքը գրանցում են լաբորատոր պարապմունքների տետրում: խԽոնավաչափ լինելու նող

այս

|

ամ"

Նկ.66.Վէ--2Մ խոնավաչափը: ւ

'

ՑԱՆՔԱՅԻՆ

ԳԻՏԱՆԻՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ 1000 ՍԵՐՄԻ

ՔԱՇԸ

սերժի պիտանիությունը ցանքային սարքավորումը: Տեխն կշեռք, բաժանման. ' իգական ավետա

Էռաջադրանք:Որոշել Քաշը:

Նչութը

ն

ներ, շպատելներ:

ն

՛

-

ԵՈ

առաջադրանքի վերաբերյալ: Մճրմերի Բացատրություն միաժամանակ ծլունակ

պանբային պիտանիությունը մաքուր

ն

անրմերի տոկուն է ճնտազոտվող սերմախմբում: Այն ճաչվում են ճետնյալ բանաձնով:.

.. '

.

ձր

Ճ--ք"

102«2::36

:

է (ճե), սերորտեղ՝ Ճ-ը ցանքային պիտանիությունն մերի մաքրությունը 7 ք-ն՝ ժլունակության տոկոսը: ն 96,410 ժլունակության Օրինակ՝ 998 0 մաքրության դեպքում,այդպիսի սերմերիցանքային պիտանիությունը Ճ-1՝

կկաղմի-

99 .

95,4

Դ.

--95,ՔեմամԱ.

Ցանքային սվիտանիությունըսերմերի որակի ճամար կարնոր ցուցանիշ է ն ծառայում է որպես չափանիշ ցանքի նորմաները ճշտելու ճամար: Ընդունվածէ այն արտաճայտել ամբողջականթվով, ըստ որում՝ 0,5 կ-ից բարձր մասերը Հաշվի չի Հավասարնցվում են 1 06-ի, իսկ 0,5 0-ից

Ցածրը՝

առնվում:

չ որն բաշի ւցանիշը, արտաճայտվում սերմի է դրանց խոշորությունը: բնութագրում Որքան գրամներով,

քաշր, այնքան լավ է դրանց որակը: ունի ըստ ցանվող սերնշանակություն Այս ցուցանիշր մերի թվի մեկ ճեկտարի ցանքի նորման որոշելիս: Հիմնական կուլտուրայի 1000 սերմի քաշի որոշումը կատարվում է մաքուր սերմնախմբից՝ իրար Ճետնից Ճաշվելու հղանակով՝ առանց 500-ական երկու նմուշներ ընտրելու: Այս նմուշների կշռում են առանձին, մինչն 0,01 գ ճշտությամբ: սերմի քաշը ճաշվում են որպես միջին քվաբանական՝ երկու նմուշներից, բազմապատկած երկուսով, եթե նմուշների քաշի միջն տարբերությունը չի անցնում 8 ե-ից: հսկ եթն երկու նմուշների քաշի տարբերությունը անցնում էր ՅԿ 0-ից, ապա պետք է ճաշվել երրորդ նմուշը ն 1000 սերմի բքաշր այս դեպքում որոշում են բոտ այն երկու նմուշների, որոնց քաշի տարբերությունը ամննափոքըն է ե 30-ից բարձր չէ: 0րինակվ՝ նմուշի քաշր (500 սերմի) առաջին 18,2 գ է, հրկրորդ նմուշի (500 սերմի)Քաշը 17,8 գ»

բարձր է

1000 սերմի մեծ

3.4

18 գ-ի 300-ը գ: միջին քաշը կլինի (18,2-Ւ12,8):2-18 կկազմի 0,54, իսկ երկու նմուշների քաշի տարբերությունը՝ 0,4 գ (14,2--12,8), այսինքն՝ այս դեպքում չի անցնում ավասար կլինի Հետեաբար, 1000 սերմի քաշը 20-ից,

գ:

Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Ունենալով անալիզի ենթարկվող կուլտուրայի մաքրության ն ծլունակության ցուցանիշները ն օգտվելով առաջադրանքինկից բացատրությունում բերված բանաձնով, ուսանողները Ճաշվում են սերմերի ցանքային պիտանիությունը, Դրանից ճետո րստ ճիմնական կուլտուրայի սերմնախմբից վերցրած երկու նմուշների որոշում են 1000 սերմի քաշր։ Ստացված ցուցանիշները գրանպարապմունքներիտնտրում՝ ցում եե լաբորատոր Ճետագայում ցանքի նորման Պաշվելիս դրանք օգտագործելու նպա-

տակով:

ՍեԵՐՄԱՆՑՈՒԹԻ ՈՐԱԿԻ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ ՄԻՋԻՆ ՆՄՈՒՇԻ

ԱՐԴՃՈՒՆՔՆԵՐԻ ՀԵՄԱՆ ՎՐԱ

ԱՆԱԼԻԶԻ

՝

(. կատարել աէրմերի գնաչատու՝ ցանքային որակի Առաջադրանք. որոշման Համար, պետական"տանդարտին Համապատասխան: 8. պետական Առալարկել ժիչոզառումներ, որոնք անձչրաժեշտ են աատանդարտին չձամապատասխանող,անալիզի ենթարկվող սերմախմբերի սերմերը ինչն կոնդիցիոն վիճակի Հասցնելու Համար: ն սարքավորումը: Միջին նմուշի տվյալներ, պետական ստանդարտ սնրմերի ցանքային որակի ճամար:

Նյութը

Բացատրությունառաջադրանքի վերաբերյալ: Միջին նմուշի անալիղի արդյունքներով սերմճսկիչ լաբորատորիան լիս է Փաստաթուղթ սերմերի ցանքային որակի մասին' ԳՕՍՏ-ի նորմաներին Համապատասխանելու կամ չճամապատասխանելու եզրակացությանՀետ, ինչպես նան խորճուրդ է տալիս անճրաժեշտ միջոցառումներ ձեռնարկել ոչ կոնդիցիոն սերմերի կոնդիցիոն վիճակի ճասցնելու ճամար: Ըռտ մաքրության, ծլունակության ն ուրիշ կուլտուրական մոլախոտային բույսերիսերմերի առկայության (ճատերով, որոշակի կուլտուրայի 1 կգ-ում)պետական ստանդարտում նախատեսված է երեք դաս (ճավելված 3): Ավելի բարձր մաքրությամբ ե ծլունակությամբ օժտված են տա-

ու

առա-

20--

ջին դասի սերմերը: Սերմերի դասը որոչումենբոտ անրմերի որակի ցուցանիշների այսինքն, են ձն սերմերը ըստ մաքրության ն ժլունակության կարող դասվել առաջին դասին, իսկ իստ մոլախուռային երրորդ դասին, ապա ամբողջ սերմախումբը խառնուրդների՝ ԲՈ Հաիթի դնաճատում են երրորդ դասոր ՝ Այն անրմերը, որոնք մի քանի կամ թեկուզ մեկ վորող ցուցանիչով՝ չեն՝ Հշամապատասխանում վոռանդարտինյ,ճամարվումեն ոչ կոնդիցիոե, ցանքի Համար վիճակի կամ ոչ պիտանի ն պետք է ճասցվենկոնդիցիոն

արդյունքները

Սերմերի ցանքայինորակի անալիվի

ամճնացածր գնաճատականի, ՀեՆոոՀՀ

նորմապետական

ծլունակություն՝ ունեցողները) ուրիշով: են նան խոմիաժամանակսերմերը դնաճատվում "կուցանիշներով: Սովորաբար 14-16 օը խոնա նավության վութքյամբ սերմերը լավ են սլաճղանվում նորմալ պայմաններում, չեն ինքնատաքանում ն պաճպանմանժամանակ չեն կորցնում ծլունակությունը Բարձր խոնավություն ունեցող սերմերի չորացնում են բարակ չերտով փոռհլովն թիակով խառնելովկամ էլ անց են

|ԱՏ |

:

Ա`

:-

:

Քույսերի

`

Հ

.

` '

յդթվոա՝

Լ"

ԷՇ ՆԷ :

6:

Հ

|

ԳԳ)

-

-Հ

ր:

սերմեր

ԻԷ .

Հ

`

-է

:

Հ: `

Հ

| -.

Տ'

Հ

|»

` Հ `

-

"3 5 `-

Է

ՀՀ

այ|

Ն

-

Տ Տ

(ցածր փոխադրվնն Դրա«եւ

ացնում

չորացո ձորաց

ւցիչովկախված `

խոնավություփաստացի

Ոչ կոնդիցիոն սերմերը մշակելուց

պետք է կրկնակի

ճետո

անալիղի ենթարկել:

ու կարգը: Միջին նմուշի կատարման Առաջադրանքի բտ ճիմնական ցուցանիշորակի տվյալները, սերմերի վիզի ոն

լ

ների դրանցում են 302 էջում տված ձնում: Գրանք Հճամեմատելովսերմերի ցանքային Հականիշների դա(ճավելված 3) ստանդարտի ճեւո, որոշում են ռերմերի ար: եզրակացությանմեջ պետք է նչել ցանքի ճամար սերմերի պիտանիությունը կամ ոչ պիտանիությունը: Վերջինի դեքում պեւտք է Հանձնարարականտալ սերմերը կոնդիցիոն վիճակի ճասցնելու ճամար, երե դրանք չեն ճամապատասխանում սաճմանված Սորմանձրին (ըստ մաքրության ոչ կոնդիցիոն սերմերի լրացուցիչ մաքրում, չորացում՝ բարձր խոնավության դեպքում, նոր սնրմերով փոխարինում, երն դրանք րուո ժլունակության կոնդիցիոն չեն ն այլն), "

:

ՏՈ

ՅԱՑ

'

ՍԵՐՄԵՐԻ ՏԱՆՔԻ

ԵՈՐՄՑՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՐԿԸ

ցանքի նորմաները՝ Առաջադրանք:Հաշվել տարբեր կուլտուրաների ցանքայինպիտաանման մակերհաներից, կախվա ըանջի եղանակներից,

Ա» Մ

նիությունից

ն 1000

սերմի

յքատանքային դայմանեւրը ագրի

քաշից:

ամար:

ԴյուղաԲացաւորությունառաջադրանքի վերաբերյալ: մշակության ցանբինորմաները

տնտեսական կուլտուրաների շրջաններումմիատեսակչեն

ն

տարբեր

կախվածեն

ոչ

միայն

մշակուայլն կուլտուրայի պայմաններից, Հողակլիմայական ն սերմերի ցանքա-

քյան նպատակից,ցանքի եղանակներից են ըստ մեկ միավոլը Դրանք որոշվում յին Հատկանիշներից: ե Յուքաշի քանակի" տարածությանվրա ցանվող սերմերի որոտնտեսության ճամար ցանքիռրմանծրը րաքանչյուր

ունեցող պիտանիություն պետք է

շում հն 100 00-անոց ցանքային Դրա ճամար սերմերի ցանքի ճաշվով:՝

ճշտել Համապատասխան ցանքայինպիտանիությանը յիառտացի ճելոնհյալբանաձնեով-

.

այն

,

նորման է(կգ-ով),

Որտեղ՝ Ճ-ը ցանքի որոնելի կշռային գ-ն՝ տնտեսությունումընդունված ցանքի

նորման (կգ-ով

տան ն հ-ի Համար), Ե-1՝ սերմերի ըմերի ցանքային պիտանիությունը (դ.-ով): սաճմանվել «ճե է մեկ Եթե ցանքի նորման րման դե միլիոն Հատիկ, ապա իմանալով Դ քային պիտանիությունը, դժվար չէ այն միավորների: Դրա ճամ մարթ

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

,

,

ոմ թ հարիր զերածել, կշռային

Ա

:

ո աա ագա հակետա ջանքի մն ԽԱՑ (1 «եկտ. Հատիկ)

5որտեղ

ընդունված նորման սերմի քաշը (Գ), 8-սնրմերի ցանքա :

Հ.-45 :

5 Ըն) ինիտանիու, հությունը

ՑԵՂԱՅԻՆ

բաժանել կուլտուրաները Բեդունված է Հացաճատիկային ն երկրորդ գարի»վարսակ) առաջին խմբի (ցորեն,տւսրեկան, սորգո): Այս բոլորը բրինձ, կորեկ, խմբի (եգիպտացորեն, ուստի դրանք պատկանումեն Հացաղգիներիընտանիջին, նան ունեն

են. սակայն դրանք իրար շատ նման Փանչյուր կուլտուրայի «ամար բնորոշ

լուրա-

տարբերությունննը

ճատկուն կենսաբանական Հատկանիչների մորֆոլոգիական

Քյունների տնսակետից:

ՀացաճաՍերմերի ծլումից մինչն լրիվ Հառունացումը են մի քանի փուլ, որոնք բնուքագրվում անցնում ոտիկները

,

Հատկանիշներով: որոշակիմորֆոլոգիական «ետնլատալ փուլերը. են Հացազգիների Տարբերում լորը 1) ցազգրիիեր իբոր 4) չՃասկա3) խողովակարձակում, ծլում, 42) թփակալում, մոմային, կալում, 5) ծաղկում, 6) Հասունացում(կաթնային, լրիվ Հասունացում)/ սլայ Պողաղլրո «| Այս փուլերի սկսվելը կախվածէ Հողակլիմայական մաններից, սորտերից ն ագրոմիջոցառումներից: որոշելը լավ է կանատ աճման փուլերի ճացազգիները դաշտում՝ուսումնական պրակտիկայի ժամանավ՝ հն

,

՛- «իւիո րարը որմի Մեկ

Ճատերով ցանքի սերմի քաշից

Հե

յ

ՄՐ

անքային

ամե

ախվաժ

ն

միննույն դրանց

քաշի նորմաներըտարբեր պիտանիությունից,

Անան Է

(

Աա Ա

Հղանագենրի ԽՈթն ւ. 60 Ր,

թրություննե "

քը

'

վարաոֆ 0րինակ՝ 35ո իլը պալարներ ոմ

Ջան

կուլտուրաների

վորու լուրաքան րա Ցնն տնկել ե եարի կպաճանջվի կամ մ

ի

ամար

հպատաղու

միջշարքճրով ն շարքերում վրա տնկելու դեպքում 47620

պա-

է ունեՔաշիդեպքում անճրաժեշտ ` 28յն ճամար: Հեկտարի նալ գ տնկանյութ՝ Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Ուսանողները դասաեն տարբեր սռուից ստանում սերմերի ցանքի կուլտուրաների նորմաները Ճաշվելու ճամար խնդիրների պայմանները՝կախված կուլտուրայի մշակության նպատակից, ցանքի եղանակմակերեսներից, տնտեսական պիտանիուներից ն սնման ն սերմի քաշից: Հաչվում են սերմերի ցանքի թյունից

Լար: 60

գ սպլալարիմիջին

նորմաները:

պայ-

տարել

ժամանակաշրջանում: բույսերի վեղզետացիայի ժիլերի ն ժաղկափքքությունների, Հատիկի» ըստ Սակայն, ճետ կարելի է դրանց ցեղային առւսնձնաձճատկությունների պարապմունքների լաբորատոր-գորժնական ժանոքանալ

ժա-

մանակ

Աաաա ճետ է. Ծանոթանալ ճատիկի Հատկանիշների Առաջադրանք.

ազգիննրը որոշու 2.

3.

բոր

Պաց-

Գրո

Հոջաղվնքոը «րուհլ Բո

ն նկարել" նկարագրությունը ծրարնեճատիկներ՝ սարքավորումը:Բոլոր Ճաքաղգինէրի

Կազմել Հատիկի

ն

ծիլերի

ճամառոտ

Նյութը ե ծլարաններում պինցետներ, սկալպելներ: բում, բաժանիչ տախտակներ, Հազազդիներիճատիկի 4իլեր:

վերաբերյալ: առուջադրանքի Բացտարություն

Տ0Տ

ն

Հացազգի309

պտուղ բարակ ների Հատիկը Հանդիսանումէ միասերմ սսողապատյանով, որը կպած է սերմին:չձացազգիներիպրտուղը կոչվում է Հատիկ: Տարբեր Հացազգիների ճատիկներն իրարից տարբերվում հն շատ Հատկանիշներով. Հատիկի փորի կողմում ակոսիկի առկայությամբ կամ բացակայությամբ, թաղանթավորությամբ (թաղանթավոր,մերկաճատիկ), Ճատիկի ձնով (կլորից մինչեերկարավուն), սնհրմիկիդագաթին առ Մ Ի կամ սհրմիկի մակերեսով բացակայությամբ,

կայությա ճատիկի

(ճարթ,կնճռոտ),

փուփուլիկի

գույնով:

Հացազգիներիծլող ճատիկները տարբերվում են ք ային արմատիկների Թո ն րնձլու ցողունալին / "1 Ղե :

լ

ըստ

որու

ւ՝

առա

նե ՐԸ

'

ժ լում

ն

ծիլերը

Հանրագումարով: մյուս Հատկանիշների

հն

Առաջին խմբի "

Խանի րիչ

զռարբ

աղոկանիշ'

ն

բնութագրվում

ծիլերի

րր

,

Հատիկի մասում փուփուլիկով,

Հատիկը մերկ է, երկարավուն, վերնի կամ դեղին. Հատիժակերնաըթույլ կնճռոտ է, Հատիկի դույնը կանալավուն ընձյուղը առաջաՑողունային արմատիկներով: կր ձլում է չորս սաղմնային նում

է

տարեկան(Տոճռ16)»

դտնվող սաղմից՝ ձայրում ներքնի Հատիկի

փուփուլիՀատիկը մերկ է, երկարավունկամձվաձն, վերնի մասում չարք, գույնը մակերեսը Ճատիկի կով (նրբեմն թույլ արտաճայտվաժ), ցորենի Հատիկը աշնանացան կամ կարմրադարլնագույնչ սիտակաղեղին ա գարնանացանի սաղմնա Գար, ախի բրատ 1 ին արմատիկներով ամ.իկը՝ Հինգ Ղ իճջ լում է երեք գտնվող ծայրում ներքնի է Հատիկի կողունային ընձլուղը

.

սաղմղ

«1են ժիդիրքով, ջանի ացազգի

ին բ Մ Բի Հա

Հատիկները ներկացուցիչների

մբի

,

րով

հավմից՝ կորեն

առաջանում (ՂԳեճսու):

հրկու ծայրերում է, հրկարավունչէլիլսաճնչ թաղանքավոր` ճետ, են Հասոիկի հրկարավուն Համաճած ծաղկաքեփուկները խեղացած,

Հատիկը

սն գույնի, Հատիկը ծլում է Հինգ-ուքաաղմէ ծաղկային քահային արմատիկեերով,ցողունային ընձյուղը անցնում ն վերնեի ծայէ հրնում ճատիկի է ճատիկը, ղլանքիտակ, որը ծածկում մակերձՀատիկի չ"նի, փուփուլիկ գ ագաթում գ արին թում (Մերկաձատիկ դարչկամ է, կանաչավուն ար թուլլ կնճոոտ 1 կամ ճարի, գույնը դեղին (19:46սու)» կամանուչակավույն)--Սարի |, հրկարավուն, դեսի գագաթը նեղացող, ատիկր կազանքկավոր ճետ: դրանք ճարթ են, սպիտակ, չեն ձուլվում Հատիկի Գաղկարեվուկնիրը ծլում է երեք սաղմնաՀատիկը կամ դարչնագույն), մոխրադույն, է ծաղկային քաղանթի անցնում բնձյուղը ցողունային յին արմատիկներով, ն հրնում է թեփուկների տավ' ճատիկի վերնի ժայրում (մերկասերմ ակ մասում. կա փուփովիկ, Ճատիկի մակերեսը մարսակի Հատիկի վերնի ղույնը բաց դեղին է)--վարմաղիկներով, խավապատէ բարակ, խիտ

գեղին կամ ֆղավորությամը,

|

1-զարու,

բատիկնեշիծիլեւ Նկ.67. Հացազգինեռի

ա

Ֆ--գարնանացան ցորենի, 9--տարնկանի եդիպտացործնի, ծնի, Իւ» 6--կորեկի, վարսակի, բրձնի,

5--

՛

ան

ւ

3--դիպտացորենի: Քո

-

արմատիկներով, իսկ երկրորդ խմբի «Հազազգիներ՝ մեկ արմասիկով (նկ. 62): Հացաղգիների ցողունիկը առաջանում է սաղմից՝ «ատիկի նույն ծայրում, ռրտեղ արմատիկը, իսկ նե ե է թեվուկների այն անցնում տակ, քաղանթքավորներինը են Հ րոնք ք ժաժկում ատիկը, ն դուրս է դալիս ճակառակ կող-

Մդրկածատիկ

մում:

Առաջին խմբի

ր

"-

ցորեն,գարի, վարսակ) Հա(տարեկան,

Հա

ըն ցազգինների Հատիկի կառուցվածքում վածքում ընդճանուրբ ակոսիկի ճեռ մեկտեղ ալդ առկայությունն է փորի կողմում: Դրա

դեղին,

ոատկ

(Ռխճու):

կորեկ, (եգիպտացորեն, նլկլոլդ խմբի Հացաճատիկների սորգո) Հատիկի իորիկի կողմում ակոսիկ չկա' ՝

Երկրորդ խմբի հացահատիկների հատիկի |

հատկանիշները

ն

ծիլերի տարբերիչ -

մակամ վերքում արացաժ, Հատիկը մերկ է, կլորավուն, նխտավոր է մեկ է. ճատիկը ծլում կերեսրըՀարք է կամ կնճոռտ, գույնը տարբեր է սաղմնային արմատիկով, ցողունային ընձյուղլը առաչանում ճատիկի (26): ներքնի ծույրում գտնվող սաղմից՝ հգիպտացորեն էչ դարչնագույն, աղիտակ է, դույնը կլորավուն, Հարք, մերկ

Հատիկը

հատիկի ն ձիլերի տարբերիչհատկանիշները Հացահատիկների

:

նարնջագույն, ծլում է մեկ սաղմնային արմատիկով, ցողունային ընձյուղբ երեում է ճատիկի ներքեի ժայրում (թաղանթավոր սորգոլիճատիկը թաղանթավոր է, կլորավուն, թեփուկները ճարթ են, փայլուն, թեփուկի գույնը սպիտակ է, դեղին, նարնջագույն, դարլնադույն, սնե-- Սորգո(տօլքիսո)» ձատիկըթաղանթավոր է, կլորավուն, ձաղկաթեփուկներըխիտ ընդդրկում են այն, ճարթ են, փայլուն, տարբեր դուլների. ճատիկը ժլում է մեկ սաղմնային արմատիկով, ցողունային ընձլուղը առաջանումէ Հատիկի ներջեի ծայրում՝ կորեկ (ՔՅՈՇնսո):

որոշում Առաջադրանքիկաւռարմանկարգը: Հացաղզգիները են միաժամանավ՝ ըստ ն ՃՀատիկի ծիլերի, Դրա Համար ժաեն դնում ծլեցման, լուրաբանչյուր Հացաղգուց մի մաճակին քանի Հատիկ միննույն ծլարանում: Սերմերի ծլման Համար որպես գրունտ կարող է ծառայել շիկացած, մանր կվարցային ավազը որը խոնավացնում են մինչն լրիվ խոնավունակու-

թյան 60 Կ -ըո Ավազի մակերեսը ճավասարեցնում են, սերմերը ձն դնում խոնավ ավազի վրա այնպես, որպեսզի միմյանը չկպչեն, որից «ետո սեղմում են ավազի մեջ: Մի բանի օրից ճետո, սենյակի Հաստատուն չերմաստիճանի պայմաննեեն, րում, ճատիկները ծլում առաջացնելովոչ միալն արմատիկներ, այլն ծիլեր: տվյալ առաջադրանքի բացատրությունը, Օզտադորժելով ուսանողներըինքնուրույն որոշում են, թե սերմերը ն ծիլերը են պատկանում, ո՞ր Փացաղզգիներին ԴրասՀամար լուրաբանչյուր ուսանողի տալիս նն ճատբկի ճավաքածուով ծրար ն ծիլեր: Ծլած ճատիկները պինցետով են ավավից, լվանում ջրով ն դասաղդուշությամբ ճանում վորում ֆիլտրի թղթի վրա: : Մորֆոլոգիական Ճատկանիշներիճետ ծանոթանալուց Ճեկազմում են Հատիկի ն ծիլերի Համառոտ նկարագրուԹյունը ըստ ճետնլալ ձնի ն նկարում են: տո

՛

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿՆԵՐԻ ԾԻԼԵՐԸ

Առաջադրանբ.է, Սանոթանալ ձիլերի

«ատկանիչների

Հետ

ն

րատ

դրանց որոշել Հացազգիները: 2.

ծիլերի նկարագրությունն կաղմել-ճացաճատիկների

Հատկանիջների: Նյութը

ն

տարբերիչ

բուլսեր՝ ծլման չրչանում, սարքավորումը: Հացաճատիկալին

խոշորացույցներ:

ըստ

՛

-

Ծիլերը

Հոռի ատիը

Ց

:

ռ

:

-

`

5.

-

|ՀՏ/ՅՀ Հ.6

Հ

-

`. ծՀ".Գ

ՀԽ| --

Էչ ա

Հ

Հ

Հ.5-

.

՞

Հ :

ս

ՀԱՏ|Հ/ՅԹՑ

Հ Հ. -

Հ

:Հ Հ

"5

|

`

-«5-

Է

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ:Որպծոզի են խոնավուՀատիկներըսկսեն ժլել, դրանց անճրաժեշտ ն Այս պայմաններիօպտիօդ: լուն, չերմություն, սնունդ բոմալ Հարարերությամըառկայության դեպքում, ճողում են հն ն ծլել: ,սկսում ծլունակ սերմեսը ուռչում. լոր են սաղմնային արմատիկաճում կամ առաջնային Սկլրում ները ԱրմատիկներիցՀետո ակսում է աճել ցողունիկը: չածածկված է թատիկի ռաղմից աճող ընձլուղը արտաքինից ռակիկով (կոլեոպտիլե), որը ծիլին պաշտպանումէ վնասվելուց:Դուրս դալով ողի երես լույսի տակ կոլեոպտիլեն դադարեցնում է աճը: Ցողունային ընձյուղի ճնշման տակ բուսակիկը պատովում է ն դուրս է դալիս առաջին կանաչ տերնը, որը բնութագրում է ծիլերի երնալը (նկ. 68): Տարբեր Հացաճատիկայինբույսերի ծիլերը միմյանցից ւսրբերվում են մի շարք բնորոշ Հատկանիշներով: Ավելի ն Հատակ են արտաճայտված տերեների խավոտությունը մեժ խաթույլ մասը ունի մերկ կամ գույնը, Հացազգիների

վարսակ, ցորեն,տարեկան, վապատ տերեներ (աշնանացան են գարխավապատ Ուժեղ գարի, եգիպտացորեն,սորգոխ Շատ ն ճացաՊատիկտերնները, կորեկի նանացան ցորենի ներ (աշնանացան ցորեն, տարեկան, կորեկ, գարի, գարնանացան ցորեն) ունեն ուղղաճայաց դասավորված տերններ,

»

աա

թեք

աի ա

Կ

Ս

ովա

դ

ր) աին աոացորքն: «ի բ ո

տարբերվու

ացաճատիկների ծիլերը

նան

ն

ն ն լայնության,

րստ

տներկաթիթեղի

Հացաճատիկների

Բառ

ծիլերի ճամար պետք է օգավել

ման

որոշ-

տվյալ առաջադրանքի բացատրությունից, ինքնուրույն որոջում է որոշակի Հացաբույսերինդրանց պատկանելիությունը: կատարված առաջադրանքիարդյունքները գրանցում են ճետնյալ ձնի մեջ:

Հճետնյալ

որոշիչով որոշիչ Փիլերի հացահատիկների, Ա. Ծիլերի ատնրեները մերկ կամթույլ

Հացահատիկների ծիլերի աարբերիչ

Ըոտ

են

ը

Տերնները նեղ

1.

յլ

խավո խավոտ-

լայնության, ճողիմակերեսի

են

կամ միջին

նկատմամբխղլաճայաց քն

դասավորված

են

Տերեները թեթնակի ծռված

են

զեղի ներքն ս կանաչ են աշնանացան .

գմրուխտ ծերեները

շ.

Է

Տերնները

Պուլտուրան խավոտությունը

Ի

:

Ցոռենի

ցորեն:

ար

/ --ադաջնալ ա

մատիկներ,

ար»

տարեկան:

ս

ՀՏ սակ:

բաց

:,. ՏԻրաեքըր ժազարամն ԻՐԱ կանաչ եգիպտացորեն: ..

.«

են, կանաչ բացված

,

.

՝

ենե

Ք

լ

ւորգոՀ

..

Տերեների

Արոր բովան Տարա»

նեղ են,

:

դասավորված

Ճճողի մակձրոսի

են

ուղղա-

թազա անենչ լայնշրգրար»մն բացված, «- ւ զորեկ ՛ ա ՐՔո, մաաիժովաժ Առաջադրանքի կատարմանկարգը: ձիՀացաճատիկների լնրը ստացվում են սերմերը էլեկտրական ու

Տերենհրը

ն

աչ

Հ

լուլսի տակ ծլեցեն նելիս: Յուրաքանչյուրծլարանում լցնում շիկացրած կվարցային ավազ, այն խոնավացնում են մինչն լրիվ խոնա60 8ըունակության ճավասարնցնում են մակերեսր ն արբ ր բ Ք վ ի, մե բ ավազիմնջ խրու մ նն այնպես վնոլնս, որպեսզի դրա ն 4(պչ ճն մե Ք մյուսին: նլարանը լուսավորում են էլեկտրական լույսով լրիվ ուրաքանչյուր է ծիլեր ն ուսանող ստանում

1" Մոյ"աճատիկնե մր ի անի, աար Հատիկ ազի

ուրԴԻԼԻ ձնավորումը:

(. Առաջադրանք. Հացաբույսերըորոշել թփակալման ն խողովակաարձակմանփուլերում, 2. նկարելբույսերը: Նլութը ն սարքավորումը: ձացաբույսեր՝ թփակալման ն խողովակար-

/

ժ

տերեր:

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿՆԵՐԻ ԹՓԱԿԱԼՈՒՄԸ ԵՎ ԽՈՂՈՎԱԿԱԱՐՋԱԿՈՒՄԸ

ձակման փուլերում, խոշորացույցներ, սրիչներ:

Միլեր «ծրեները խիստ խավոտ 1.

ակնեի

լայնությունը նեատմամ կատմամբ

6-.--

գարի:

5.

88.

դիրքը ճողի

Ֆ-5-

- Տերենմրը Սազապույտ-վանաչ Աա գույ կանաչ ենկամ Տերեները ւ

Նկ.

ի"ծրնաքիքեղի

տույնը

լայն կամմիջին լայնության, ւ.

0.

հատկանիշները

օգտվելու

Բացաւորություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Առաջին ։տերնիառաջանալուց Հետո բույսի ստորգետնյա ճանդույցններից առաջանում են երկրորդական արմատներ կ նոր ցողուններ: Ստորդնտնյացողունային Հանդույցներից նոր ընձյուղների առաջացման պրոցեսը ընդունված է անվանել փնիակալում, իսկ այն ճանդույցը, որից զարգանում են կողային ցողունները կ երկրորդական արմատները, թփակալման ճանդույց (նկ. 69):

Հացաճատիկները ընդունակ

առաջացնել շատ կողային ընձյուղներ, սակայն դրանցից բոլորը չեն տալիս պտղաներող ցողուններ: Ընդճանուր իփակալվածությունը Ճաշվում Քր"1 ձն մեկ բույսի վրա եղած բոլոր ցողունների քանակով, իսկ արդլունավետ թփակալումը՝ միայն պտաղաբերող Սփակալման շրջանում առաջանում | րով:Հացաձճատիկների ն ճանղույցներովսաղմնային ճասկովկամ Ճճուրանովսաղմեն

ցողուննե815

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿՆԵՐԻ ԾԱՂԿԱՓԹԹՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

բնորոշվում առվորաբար նայինցողուն:Խողովակակալումը

է ցողունի աճով ն միջճանգույցներով ծղուռի

ճասկի կամ ճուրանի առաջացումով:

ու

սաղմնային

Բույսերի խողովակար-

ի

ձակժան սկիղբը «Համարվում է այն մոմենտը, երբ զլխավոր ընձյուղի տերնաբնի ներսում շոշափվում է ցողունային Ճանդույցը: Թիակալմաննհ խողովակարձակման փուլերի բնութադրման ճամար ծառայեն պետք է նյուժ

բույսերը

արո Հո թ տացիամի 2Ր3ավա ո.ւս թ ո կ ւՀ Է ին ոացիա

Նկ.

69.

ե

Ցորենիթփակալումը.

րոլ

Հատիկը, առաջնային արմատներ, 3--ցողունային ընձյուղ, 4--կողային ընձյուղներ՝ սաղմնային ճանդույցից 5--թիվակալման «անզույը, 6--ճանվուցային արմատներ, 7ցողուն, րնձ8--կողային գլխավոր

անում:

:

՛

Ն

ււուա-

ո

ամառայ

ուսում

"

Մա-

կան պրակտիկայի ժամանակ: Սակայն լթփակալման

Առաջադրանք.1. Հետ

-

փուլինկարելիէ

ժա

-

.նոթանալ նան լաբորատոր ժամապարապմունքների Հ լուղներ: Հւառայճ ամ՝ ակ ացաճատիկայիջ բույսերը ջերմոցում աճեցնելու եղանակով: ան տարբերիչ ճատկանիշներըբնորոշելու ճամար ուսանողները թիակալման չրջանում նմուշից վերցնում են 5--10 բույս

ն ըստ

Ծանոթանալ ծաղկափթթությունների Հատկանիշների

դրանը որոշել Հպքաճատիկները:

կազմել Հացաճատիկներինկարագրությունը ծաղկափթթությունների ն նկարել ժաղկաճակի փթթությունների արտաքին տեսքը 2.

բառ

ու

կազմությունը: Տարբեր ՀացաՆյութը ն սարքավորումը: բույսերի ժաղկափբրթություններիՀավաքածու,

Խոշորացույցներ:

Բացտւռրությունառաջադրանքի վեչաղով ճողունի աճման րաբերյալ: վերնի տերնաբնից առաջանում է ծաղկափթթությունը,

որը

է ճասորոշում

կակալման փուլը Դրանիցանմիջաոլես ճետո ակսվում է Ճաջորդփուլը սկ. '

Ցողոմի ե ճասկիառաջացման

ծաղկումը:

Ճետո սերմնարաՔԲեղմնավորումիը է սկսվում սննդանյութերի տիճանական կուտակում. Հատիկը նն 4ճամատնում լցվում է, կՍաւյանըը հում

առ-

ոՀասունացման փովը (կաթնային,

,

70.

սխեման. բնձյուղ

1--քողունային

Հատ

1ի7,Ն

ն Աք ւսկալ

ն, Լրիվ Ճասունացում ): Հողաբույսհրի ծաղկափթթություն-

ի այի ք

1,

ույց, ւլ,

ցողունի Հանգույց. ներ, 8--Ճճասկի սաղմը:

Ք

՝

ենիի կաղմությունը տարբեր է: Մի տեսակի ճացաբույսերի ծազկափթթությունը ճասկ է (ռարեկան,ցորեն, գարի), հլրուսներինը՝Ճուրան (վարսակ։ կորեկ, սորգո): Ծգիոլատացորենը ունի երկու տեսակի ժաղկափթթություն՝ ուրան, որը կաղմված է արական ծաղիկներից ն դտնվում է Եա տոպազ աաաաաման

Աա կարգը: Հացաճատիկների ոաջադրանքի

Հնարա են

են

դիտում բուր:

,

լ

Աթոո '

ոսը

Հրարու

տալիս նրա բաղկացուցիչ մասերը: անում բույսի վրա, ճիմքից ոչ ճեռու խողովակակալած ցողունի երկայնական կտրվածքը, խոշորացույցի տոկ են սաղմնային Հասկը ն ցողունը (նկ. 26) Ն նկա-

ն ցույց

դտնվում բոն

են

տերհածոցերում: ր մա

Հացաբույսե ցաբույսծրի որբ

աղկաղած Ճւսսբ բաղվաց

է ծնկաձե

կազմված է առանձին մասնիկներից,

առան

որոնց

Ցքից ելունների մ,

դասավորվում են «ասկիկները: Հասկի առանցքի ելունների վրա տեղադրված Ճասկիկների Փոնակը տարբեր է լինում, Հասկիերկու կողմերում դոնվում են "ասկիկային թեփուկները, դիանը միջն գտնվում են մեկ վրա մեկ

ն

մլուս կողմից

Հազա հ

"

են

փետրաձեսպի-

վամ մի ջանի ծողիկ, որոնք բաղկացած գտնվող թաղանթիկից (եկ.71), ից ն նրա Ճճիմքում ե կողմային ճյուառանցք Հուրանն ունի կենտրոնական Ա եղծում տտողծժու

ղեր: Այս ճյուղավորումները մ. Հաջորդ կարգերի ճյուղեր:

երկրո րվրորԴ»

են

1.

մ..

00.

երրորդ

նել որոշիչ Է" աաիկների

ծ

՝

`

Ծաղկափքթությունը՝«Հասկ

ւ.ճուրան նազկափզքթությունը՝

աղկափթթությունների ՛

ւո

0.

.

.

.

»

ՅՈ

Ծո.

ԼԹ,

լազմածագկա միածա-

Հասկիկները Ն

ՈԹ.»

0"Կ-...

.

ԴՈՑ "Ց

ԻՐՅՈՂՑԵԼԳՈՐԿՈՈԹԸ

Սաղկափթթությունը ողբ տի

-

.

ԿՐԵԱՈՎՒԿ

Հ

Դ

Հասկը մեկ ճասկիկով՝ առանցքի վրա

2.

:

ս.

-

՛

Հասկը մի քանի «ասկիկներով՝ առանցքի վրա. Հասկիկները Ղ

`

.

՛

.

.

,

՛

:

Հասկիկներըսովորաբար հրկժաղիկ, ճաճախ սաղմնային երրորդ ծաղիկով: Հասկիկային թեփուկները նեղ, հշտարաբղաձն, մերկ,հրկայնական կիլով։ Արտաքին ծաղկիկային թեփուկները նշտարաձն հս, 3--5 ջղերով, կիլը: պարզ արտաճայտված, հզրերում քարթիչավոր 3.

ՈԿ

տարեկան 0. Հասկիկները ունեն 2--7 ծաղիկ: չասկիկային թեփուկները իրենը կազմուքյամբ նման են մեջքին կտուցիկ ունեցող ն վերեի մասում միկով նավակի, Արտացինծաղկիկային թեփուկները ճարք են, ջիստավոր ձների գագաթին կա քիստ ցորեն 4. վրա կա 3 ճասկիկ։ ճասկիկային քեփուկները նեղ են, դժաԱռանցքի նշտարաձն, կարճ, բարակ քիստով: Արտաքին ծաղկիկային թեւփուկները լայն են, 5 ջղերով, դաղաքում ջիստով, թաղանթավոր ձներինը ջղերը սղոցաձկ են կամ Հարթ, անքիստ ձեերի թեփուկեննրն ունեն կռաբլքակ Ճճավելվածներ գարի 5. Հուրանն ունի մեկ ճասկիկ՝ ճյուղերի վրա Ս. յ), Հուր ո" անն ու նի մի քանի ճասկիկ՝ ճյուղերի վրիւ վ 6. են, Հասկիկները մՄիածաղիկ Հասկիկային թեփուկները քաղանքանման ի

.

.

.

.

.

.

.

.

,-

ի

.

ատա-

.

.

.

.

.

.

`

.

Ա-Հասկիկ՝ սխեման.

Է հասկիկի չ սխեման. կ աղկի Նկ.11. Ցոբենի Գ--Ճասկիկի

Փաղկման չրջանում,

Ք.

ծաղիկը,

թեփուկներ, 2--ար

1--ճասկիկային

ւ

Բաո

- «Գէ

5--փե» 3.--ներջինծժաղկաթեփուկներ, 4--առեջեձր, Ճիմբում/ սերմնարան, շ-

տրա

թաղանթիկննր՝սերմնարանի

Է

ներ, ր

ւս

առանցքի տարբերվում թվով (մեկ ճասկիկ կամ ճյուղերիվրայիՀասկիկների մի քանի ճասենինը, վարսակինը» ը, ր ի ը» կորեկինը, կոր րեկանինը, ձե ձնով ն թեփուկների կիկ՝ գարունը, սորդոյինը)։ Հասկիկայինե 10 մմ-ից ն ( ե րկար 10 մմ-իմ ավելի կարճ՝ մեծությամբ մմ -ից ավելի), ն ելի) լայի՝ 2 մմ-ից պակաս պակաս, նեղ՝ են Հասկիկից երկար կամ կարճ: ն |ինում ըստ որումւ" դրանք չ ն ծաղկիկային թեփուկներիկառուցվածթի րատ Ճասկիկային ն ուրիշ թաղանթավոր) Հատկանիշների: Դրանք հրանք

նե րով: ճատկանիշ իր

ո

Լ

ւ: ծաղկափթթությունների Ճացաճատիկները

(լաշենման,

րատ որոշիչից' Համար կարելի է օգտվել ճետնյալ

որոշոլո'

՞

'

.

տա

աց

՛

.

Ի

յին .

.

`

ծաղիկ (ճազվադեպ՝ 1: Հասկիկալիեթեփուկները լայն են, թաղանքանման, արտաքին ծաղջղերով, քիստակիկային թեփուկները կլորավուն-ուռուցիկ են, 5--9 վոր ձեերինը՝ մեջքի

Իան,

ունեն

:

.

.

,

-

մաո անպա գատակեն ներր վրա

վարսակ

Գար

տովորաբարթափվում են: Հասկիկալինթեփուկները լայն են, կաշենման, Սաղկիկային թեսփուկուռուցիկ, փայլուն կամ խավապատ: ները բարակ են, նուրբ սորգո Հչասկիկներըբավմածաղկավոր հն, արական ժաղիկներով, ճուրանները (ճաղվադեվպ՝4-ական), զույգ-զույգ ճյուղիկների վրա նատած են Հուրանի կողային ճյուղերի վրա Հասկիկները դասավորված նն երկու ճասուղղաճայաց շարքով, գլխավոր առանցքի վրա՝ մի քանի շարք, կիկնեիը ձրկժաղկավոր հն, Հասկիկային թեփուկները լայն են, խավապատյ երկայնական ջղերով:Սաղկիկալին թեփուկները բարակ են, եգիպտացորեն (արական ծաղկափթթություն) քաղանթավոր կողրի Ճաստ առանցքի վրա ճասկիկները դապավորվածեն զույգ-զույգ: խորացած մասերում` երկայնական շարքերով, շարքերի Թիվը՝ 8--40 ն ավելի: Հասկիկներըերկժաղկավոր են, պտղաբերող է միայն վերեի Մեկը: չասկիկային թեփուկները մեժ չենյ մաոտ, ծաղկիկալինթեփուկՀ. կ եգիպտացորեն: ները լայն են կարճ 6.

8.

2--4

վրա քիստով :

Ս.

տա-

"

ա

փաղմածաղկավոր Ս, Հասկիկները

-

շատ

փո

.

բջշջավորառանցքից որոնք գտնվում Հասկիկներից, կան ծաղիկներով նստադիր են սռանցքի բջիջներում: են մ

բնորոշվու ծաղկափթթությունները չՀացաբույսերի են

.

՛

ձջալի քոփուն երը Իւ ԹԵփավաան ւս ակիկից, Արտաբթի քեփուկ Ար որոՀագիկալի աղին րաո որոնի են,

6--

իգա-

ն

:

Է

են,

:

|

կողրը բաղկացածէ ճառտ,

ամ

ա

ւսաղկաթնեսփիու ր աջին ծաղկաթեփ

'

.

.

.

.

:

.

.

.

.

Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Նախքան առաչջալրանքը կատարելը, ընդճանուր Հավաքածուի, առանձնաց319

ծաղկափքթությունների առանձին խմբեր,

են

ճում

որոնք

Հասկ են, Ճուրան կամ կողբ, այնուճետն, տվյալ առաջադրան-

.

Քին կից տրված բանալիիվ օգտվելով, ինքնուրույն որոշում ծն լուրաքանչյուր խմբի ծւաղկաՃճացաճատիկներԸըստ փթթությունների ն արդյունջները գրանցում ճետնյլալ ձնում:

նուլտուբան

փնթույունը

|

ծասկիկների

ԱրտաքինՓիստերի

թմ

,

Առաջադրան կարգը: ջադրանքի կաւումրւմաւն ր կարգը

| բնույթը

ւա.

թեփուկները

2.

Ռրոշել բույսերի

Նյութը

ե

ԿԻԱՔույսձրի

սարքավորումը:

ւ Պոտր'

կառուցվածքի տարրերի Հետ:

ն -

նային ք"1

ատե

վերաբերյալ:ՀացաճաԲացաւորություն առաջադրանքի մեժ չափով կախված է փեր բերքատվությունը աիկների ե վրա եղած բույսերի,քանակից միավոր ւռարածության

դրանց բերքատվությունից: Որքան բերքաճավաքի ժամանակ

շատ

արդյունավետ ցողուններ պաճպանվածլինեն աա Ի

ար յնքան

բարձր

ն

որքան

ար Ր"Խո Հաա աղկափթթությու արդյունավետությունը

Արու կլինի

րի

բերքը:

ս ամի:

դրանց Խ խոշորությամբ (1000 սերմի դժվար չէ որոշել մեկ քաշը): հմանալով այդ մեծությունները, Օրինավ՝ ցորենի Ճճասկում ծաղկավթթության միջին քաշը: որոշում

Հուրանի, կողրի) մեջ եղաժ «ատիկների թվով

Հատիկներիմիջին թվի (ո)

ն 1000

դեպքում Հասկի ճատիկի միջին

ճե:1000,

կառ" 23

:

բաշը

են

սերմի քաշի (ե)

Ճաշվում

բերն ն բեր սաբանական

են

անալիզի չարՍաղկափթթության արդյունավետության ն մեկ դյունքների, միւսվորտարածության վրա եղած արդյունավետ ցողունների պայմանականորեն ընդունված քանակու-

քյան Հիման վրա բանաձնի՝ Խ-ՅԾ8Ը:

սպասվող բերքը (31) ըստ որսոեղ՝ո-ն 1 Հեկտ. վրա եղած

Հաշվում

10000,

բույսերի քանակն է, 6-ն՝

են

արդյունավետ թփակալումը,8-1՝

միջին ժազկսփթթության Հատիկների ոնրմի

Թիվբ

նե

բ-ն՝

քաշը:

բերքի Քիոլոդիական (պայմանական)

լիզի

ն

կառուցվածքի անանրա որոշման արդյունքները գրանցում են ճեոնյալ.

ձնում:

կկազմի`

35: Լ000--0,98

Կեն

1 մշ տարաբույսերի բերքաճավաքից առաջ, ծությունների վրա, դաշտի տարբեր տեղերում. սակայն բույսերի բերքատվությունը ն սպասվող բերքը կարելի է Ճաշվել նան լաբորատոր պարապմունքների ժամանակ: Դրա ճամար որձից, առանց ընտրելու, Հաշվում են որոշակի քանակուքյամբ բերքատու ցողուններ (օրինակ՝ 50), որոնք թղթի վր ձեռքով տրորում են, փչում են մղեղը ն ճաշվում են Ճատիկների թիվը կալսաժ մուշում. Մեկ ժաղկափթթությունում եղած Ճճատիկների միջին քիվը որոշում են ամբողջՀառիկների թիվր բաժանելով բերքատու ցողունների թվի վրա: Դանիլ «Հետո որոշում են 1000 Ճճատիկիքաշր, ինչպես ցուլը Է տրված վերնում (էջ 303),

Քը

ՈՐՈՇԵԼԸ

ԲԵՐՔԻ ՈՐՈՇԵԼԸ

ԿԵՆՍԱՔԱՆԱԿԱՆ ԲԵՐՔԻ

Ն բերքի Սանոթանալ Առաջադրանթ.

չի ճամընկնում փաս-

սոացիի Ճետյ սակայն այն որոշակի պատկերացում է տալիս բերքի մեծության ն նրա տարրերի մասին:

արկի|ժաղկիկային| կպչելու

|թիվըառանց|ջի կամ Հուրանի ճյուղերի վրա

տեխնիկայի ծղանակներից:

կծնսաբանականբերքը Սովորաբար,

Հացահատիկների ծաղկափթթությունների տարբերիչ հատկանիջները

Սաղկա-

տարրերը (մեկ միավոր բերքի բոլոր Հացաճշատիկեերի տարածության վրա ձղաֆ բաւյսերի թիվը, արդյունավետ թփակալումը, Հատիկներիթիվը ժաղկափթթություններում, են իրար Հետ Հատիկի Քաշը) կապված փոխադարձաբար ն կախված ծն Հողակլիմայական պայմաններից ու ագրո-

ՍՈԼ

զ՛

|

ՉՈ...

Բե

բե ակա Ի տպասվոլ զող դիական

ծքը առ Գ Բքի կառուցա Ց

1.|8

ւՀ ր

6: -

Հ

:

Տ Տ -

` Հ:

ւ,

ւ

ւ

պո

:

-Հ

-

-Գ

Է

|-

Հ:

ՀԵՆ

ԷԷ

Էէ'

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ

--

|

աճ

1,

Վ

Հվ

:-

:

:-

ն

ԲՔԻ

Հ

Հ

Է

բիոլո

պայմանականորեն "

ն

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՀՀ

`.

Հ.»

Տ:

ւ

Հ.

ՀՏ

|

-:

Հ

ԷՏ `

Հ-

Տ Տ

յ

25:

ԷԼ,

ա

ՀԵՅ

`

`

`

ԲՈՒՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

Թեման

ուսանողներին ծանոթացնում է կերույին նշանակություն ունեցող, ավելի տարածվածՀացաղզդիներիտեսակների, ենթատեսակների ն խմբերի բնութագրերի Հետ. որպե կեր օդտադործվում են դրանց ճատիկը ամբողջական ն վերամշակված վիճակում, ճատիկի վերամշակման մնացորդները, ինչպես նան բույսերի կանաչ ն չոբ (ղու) զանդվածը: -

ՑՈՐԵՆԻ

Առաջադոանք. (.

ՀԵրմանիր

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

ցորենի ՍՄանռոքանալ

տեռակների

«Հատկանիշների

Հետ: 2. / Որոյել ն նկարագրել ցորենի ւ : տեսակները: Նյութը ն սարքավորումը: Փորձնի տարածված տնակների Հասկեր, ցորենի տնակների առանձին Ճճատկանիշների գծով դիտողական զիտույքենր, բաժանիչ տախոակներ:

առաջադրանքի Բացուորություն

Հորեի» վերաբերալ: ցեղի ներկայացուցիչն է: նրա բոլոր տեսակները խմբավորված են ճետելալ չորս գենետիկական խմբում. դիպլոիդային՝ սոմատիկ բջիջներում 14 բրոմոասոմներով, ՂոԱեԱշստԼ.

32242

լ

տետրապլոիդ՝28 քրոմոսոմեերով,

քոմնձրով (ատ փորֆոլոգդիական

ճեքսապլոիդ՝

Քրոմուումներով: օկտասլլ»իղ՝

ն

քրոմո|

տնտեսական ճատկանիշների, է ինկունված ցորենները բոսժանել՝ իսկականների ն Հաճարալինների։ Այս խմբերը տարբերվում են Հասկի առանքջի Հատվածների միացման դգիմացկունությամբ: Այս ցորենների տնսակները բնութագրվում են ճասկի չկոտրվող ցզոբոլոր ղունով ն մերկ «ատիկով: Կալսելիս Հասկըչի բաժանվում մասերի ն ճատիկը ազատ թափվում է երեն շրջապատող թեփուկներից: ձաճարալյինցործնների կալսումից ճետո ճասկը բաժանվում է առանձին ճասկիկների դրանց մեջ փակված Հատիկների շնտ. ցեղն ունի ավելի քան 20 տեսակ: Ավելի

ԴՂԱՍՇԿսռ

են ն ալոսժվաժ տեսակներից փափուկ կարծր ցորենները, որոնցով վբաղեցված է ճամարյա ՍՍՀՄ-ի ցորենացան ամեն փողչ տարածությունը: Մյուս տնսակները անդիպում մորենի տեսակներըմիմլանցից տարբերվում են Հաղվադնեսղ: մի չարք մորֆոլոգիականբնորոշ ճատկանիշներով(նկ. 74): Բերձեթփոարուկն կարժր ցորենների ավելի տարածված «Հաճարի(ձրկճատիկ ցորեն), ինպես հան անհսակների, Բնունագրձրը, որպես ճաճարային ցործնների ներկայան

,

Ցուց չի, ր

լ,

փուկ ցորնն՝' Փա Հասկըբեկուն չէ,

ՄԱԱՄՒՐՇ):

բ

Լ Հ6Տեսստ 4:

(տարածված անունլ

,

նոսր, դիմացի կողմից ավե-

լիյայն, քան կողքից, ճասկիկները քիստերով կամ առանց Քիոտերի. քիստերը ռամեմաստաբար կարճ, րոտ երկարության Հավասարճասկին կամ կարճ նրանից, ասկի առանցքից դեպի կողջերը «ճնոսցող։ Հոսկիկային քնիուկները կաշենման են, երկարությամբ " է արճավասար ծաղկիկայինին, ատամիկը

ամարյա

նեղէ, յոա»ջույտված,

դեպի

Հիմքը թեւփուկի

թույլ

անճետացող:

Հատիկը կարճ դաղաքումլավ արտաճայտված է, Հճաստ, փուխուլիկով, կոտրվածքում սովորաբար ալրանման է, ավելի ռակավ կիսատսլակենման:Ցողունը սնամեջ է: ՂՈՍՇԸստ մաւաո: չասկը բեկուն չէ, կարծր ցորեն՝ խիտ, երեսի կողմը նեղ է կողքինից, սովորաբար քիստավոի: քիստերը երկար են Հասկից ն տեղաբաշխվածեն նրա նկատ329

թեփուկները կաշենման են, մալ. վուղատճնո:Հասկիկային ունեն լավ արտաճայտված ատամ, ամրողջ երկարությամբ մինչն թքնփուկիճիմքը, ըստ երկարության ճամարյա միաՀատիկը տեսակ են (արտսքին ծաղկիկային թեփուկներով): Հատիկի հրկար է, կուռըվածքու ապակենման,. փուփուլիկը ղազաթին ճազիվ նկատելի է: Հասկի տակի ցողունը վերկում լիքն է կամ նեղ լուսանցքով: Հաճար կամ երկճատիկ ցորեն՝ Ղ. ԳԼԸՕՇՇսոՂ: է, ցողունի Հատվածները կալսելու ժամանակ Հասկը բեկուն բաժանվում են, Հասկը խիտ է, կողային մասը լայն է ճակատային կողմից, երկու քիստով՝ լուրաքանչյուր Հասկիկում, քիստերը երկար են, Հասկին զուգաճեո: Հասկիկայինթեւփուկարտաճայտխերը կաշենման են, վերնում կլորացած: պարզ է սուր ատամի: Հատիկը ածվում ված ատամիկով, որը վեր թաղանթավոր է, «ասկում սովորաբար կա երկու ճատիկ, կողքերից սեղմված, կոտրվածքում ալրային: Ծղուռը սնամեջ չ կամ վերնում լիքը:

կատարմանկարգը: Ցորենի տարբեր տեԱռաջադրանքի ծաղկափթքություններըբոտ «ճասկիծղուռի դիմացռակնեծիի կունության ճատկանիշի, սկզբում բաժանում են երկու խմբի՝ իսկական ճաճարային ցորեններ: Փավուկ ն կարծր ցորենների տարբերիչ ճատկանիշները գրանցում են Ճեւտնյալ ձնի մեջ, Ցորենի մի քանի տեսակների տարբերիչ հատկանիշները

:

:

-

եՎ ` -.

ցորենի տեսակները Նկ. 72. Հատկանիշներ՝ համաբ, ճանաչելու Հասկի խտությունը ն երկարությունը. 1--նոսը, երկար 2ասկ,Հ--նոսըչ ,

ԱԶ

կարճ Հասկ, Ժ--խիտ,

երկար, 4--խիխո կարճ. ճասկի

քիատավորությունը. 5--անքիսո,6--քիստավոր (Քիսաերը՝ ժաղկիկային թեփուկիվրա), ՛7-ն

տիստավոր(քիստերը՝ ժաղկիկային ատկիկային քեփուկների վրա). ֆիստերի նհրկարությունըն ուղղությունը. 8--քիատերը իրարիը Հնոացող են ն 2ճասկիցկարճ, 9-Քիստերը զուդաճեռ են Լ. ճասկից երկար. 4ճասկիկային թեփուկների բնույթը. 10-կաշենման, 11-թաղանթավոր (լարսականման). ճասկիկային քեփուկի երկարությունը (ձախից).12-- ճավասար է ծաղկիկային

13-թեփուկին,

ցողունի ծաղկիկալինից.

կարճ

լցվածությութ

16--

սնամեջ:

է ծաղկիկայինից,

«ասկի

տակ.

14--

15--

երկար է լցված

Հ

ԷՏ --

-Ճ

Հ.Հ

Հ ՞8

Հ

-

`

Հ

`

Էյ

-.

Է

Է

-

Հ

-

Հ

«ա

ծ

Տ

--

`.Տ

ՎՀ

Վ

`

Տ|3

`

Տ

Է

`

առքլի

Հառկանիշները

`

«Է

«Հ

-

Է

-

Է

ՀՀՀ

:

«ա

Փ.Գ9

Հ

-

`6

-ՀՏ՝

`ՋՀ

-

ԷՋ Է

|

ՒՀԵ Հ

Է

-

Է

-

Հե

ՏՏ

Հ Հ. Հ: Հ ՅՏ38528| ՎՊԳ Վ

Տ Տ

«յ

Հ

`

Հ թ

|

`

-

ՀՎ

«Հ

Հ

1-7

ԷԸ

-

.Չ

.

-

|

|

Յ

ի

:

- այ 5Հ

»-

յ

ՅՀ5

ՑՈՐԵՆԻ

ՏԱՐԱՑԵՍԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Առաջադրանք. (. Ծանոքանալ ցորենի տարատեսակների ճատկանիչններիճետ ն նկարադրել տարաժվածտարատեսակները: Ցորենի տարածվաժ տարատեսակների Նյութը ն սարթավոիումը:

բաժանվում կն երկու խմբի ե դրանցից. ճետ՝ րստ մյուս Հատկանիշների (քիստավորությունը, ասկի,.. Փիատերի.հ ճատիկի գույնը) որոշում են տարպտեսակները:արԴ դրուհքենըը դրանցում են

ձեր: ճետեյալ՝

տնտեսական արտադրությունումմշակվող ցորնհնի սորտերը "պատկանումեն ղանազանտարատեսակներին: Ցորենի տաճիմնական մորֆոլոգիական ատկանիշչներն "րատեսակների "հն՝ 1) Հասկիկային թեփուկների խավոտությունը կամ խավ չունենալը, Չ) Հասկի վրա քիստերի առկայությունը կամ չլինելը, 3) Ճասկի գույնը (պայմանական-սպիտակ, կարմիր, սն), 4) ջիստերի գույնը (ճասկի գույնին կամ այլ կամ դույնի), 5) ճատիկների գույնը (պայմանական-ապիտակ են կարմիր): Սպիտակներին պատկանում այն ճատիկները, որոնք գունավորված են սպիտակ, դեղին ն դալուկ վարդամուգ վարդագույն, կարժրագույն երանգով, ն Որպես օրինակ երանգ ունեցողները: դարչնագույն կարմիր բերվում է փափուկ ցորենի մի քանի կարնոր տարատեսակների նկարագրությունը:

կարմիրն երին՝

ե

Ցորենի տարատեսակների

Հառկերնանքիստ

նն,

սպիտակ: Հատիկը կարմիր է՝

2.

չասկերն անքիստ

են,

կարմիր, Հատիկը կարժիր՝ ԿՀԼ.

կարժիր՝ Կլ.

ՀԼ.

ԼԱԼՇՏԸՇՈՏ.

ԷԱլուստ.

քիտտերը սպիտակ, `

6ղջէիլօՏքօւուս.

Ճատիկը

Հասկերըքիստերով, կարմիր, քիստերը կարմիր: Հատիկը կարժիր՝

4. ԽՅՐ.

սպիտակ,

ԷՔՈՐԱՏԱՈ6ԱՈւ,

Հասկիկայինթեփուկներըխավապատ են 1.

(թավշանման)

չասկերը անքիստ են, սպիտակ, ճատիկը կարմ իր՝ "ՀԼ.

Այս նույն Հատկանիշներովեն որոշում

տարատեսակները:

նան

ՄՇԼԱէլոստ.

կարծր ցորենի

Ցորենների ճասկերը Առաջադրանքիկատարմանկարգը: ըստ թեփուկների խավուռության Հասկիկային

ամենից առաջ 4-5

`

,

Քեփուկների| Քիստավո-

Լ

".

|

Է

)1-

|

|

ԳԱՐՈՒ նՆԹԱՏԵՍԱԿՆԵՐԲ

Հեւ

|. Ծանոքանալ գարու Առաջադրանք. 8.

Ռրոչելկ

ենթատեսակներիճատկանիչների :

նկարագրելդարու ձնքատեսակները:

Նլութը ն սարքավորումը: նրկչարք ն բաղմաչարք ճասկեր, բաժանիչ

տախտակներ,

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Բոլոր կուլ-

1.

Հասկերը քիատերով են,

ՆՆ

"

Հասկիկային ուրը կ դատինե. րէն անունը Բաո րությունըեստերի րի խատիկի Տ

չեն Հասկիկայինթեփուկները խավաղպատ

3.

`

որքեչի, Ֆատկանիչնե

ճասկեր, բաժանիչ տախտակներ,խոշորաքույցներ:

Բացատրությունառաջադրանքի վերաբերյալ: Պյուղա-`

րոշման

տուրական

դարիները

11օ01մ6օստՏոխսո։

պատկանում

Գարու բնորոշ

են

մեկ

տեսակի՝

Հատկանիշր Հասկերի

միածաղիկ լինելն է, որոնք ունեն երկուական նեղ. բվաձե ճասկիկայինթեփուկներ նե երկուական լայն, ճատիկի ճետ ձուլված ծաղկիկային թեփուկներ: Գարին ունի նան մերկաճատիկ ձեեր:

Հասկերի

Ըստ ճասկի ցողունի վրա եղած զարգացած թվի տոնա տնսակը բաժանվում է երկու ենքատնթակների (բացի միջանկյալից). բազմաշարք գարի՝ ՆԱլքՅ`6 110Րմշսու

ներկշարք՝մլտեհսո (նկ. 73): նթե յուրաքանչյուր ցողունային Հանգույցի բոլոր են ն առաջացնում են հրեք միածաղիկ Հասկերը պտղատու նորմալ զարգացած երեք ճատիկ, ասլա այսպիսի գարիները սրատկանումեն բազմաշարքերին: հ

վրա

իսկ եթն նրեք միածաղիկ Ճասկերից երկու կոզային

կնրը ոհդուկցված է

ա

են

ճատիկ չեն առաջացնում, այսպիսի դգարիները պատկանում հն հրկճատիկ ենթաեռակին։ նրկճատիկ գարիների միջին Հասկն է ն տալիս պտղաբերում նորմալ զարգացած ճա-

ն |

Խամ

Ճաս-

լ:

տիկ:

կախված ճասկի խըտությունից ն «ատիկի ճՃավասարեցվածությու-

.

բաղզմաշարք զգա-

նից,

րու Հատիկները բա-

ժանում

են

:

կիլային, արդյունաբերական ն տեխնիկական նպատակխերով ՍՍՀՄ-ում մեծ տարածությունների վբա մշակում են ինչես բաղմաշարք, այնպես էլ երկշարք դաբիներ: Որպես կեր ավելի արժեքավոր են ճարթ քիստերով դարիները: Առաջադրանքի կատարւնսնկարգը: Բատ Ճասկերի ուսանեն գարու խողները որոշում ենթատեսակներն ու խմբերը հ րոտ Ճասկի կառուցվածքի Ճճատկանիշներինկարագրում են դրանք ճետնյալ ձեում:

հատկանիշները,

Գարու ենթատեսակներիե խմբերի տաբթերիչ

ծնքատնաակը (շայերեն լատիներեն անունը)

ն

|

Խժբի ճատկանիչ-

ճատենթատնաակի

ները

կանիշնձիը

երկու խմբի՝

կանոնավոր վեցշարքա-

անկանոն վեցշարքանի կամ քառանիսո։ւ Առաջիններիճասկրըխիւո է, Համաչափ ճատիկով, նի

Նկ.

78.

Բազմաշաք (1 երկշարք (2) գառի:

ն

Հասկի յուրաքանչյուր

ն

կողմից առաջանում է երեքական ուղղաճայաց ճասկերի շարք, որի ճետնանքով ստացվում է ճասկի վեցանիստ ձե: երկրորդներիճասկն ավելի ցանցառ է ն ունի ուղղանկյուն ձն (նկ. 24): երկչատիկ զարիներն ըստ կողային անպտուղ «ասկերի ոն դուկցվածոնթյան աստիճանը յ բաժանվում են երկու լխմբի՝ ' | ուտում Ք. Թճռք. անպտուղ կողային ճասկերում ռլաճզան-

ԳԱՐՈՒ ՑԱԲՐԱՑԵՍԱԿԽԵՐԸ

տ

(. Ծանոթանալգարու Առաջադրանք,

մի

քանի

տարատեսակների

Հատկանիչների«ետ ֆ. Որոչել ն կկարագրել գարու տարածված տարատեսակները: նյութը ն սարքավորումը: Գարու տարածված տարատեսակների Հառկեր, դարու աարատեսակների Հատկանիշներիդիտողական Լյութեր, բաժանիչ տախտակներ, խոշորացույցներ:

`

ն լավ վել են ճասկիկային ղար-

գացաժ

ները,

ն

խմբում

ժաղկիկային

ՎՅԱՇՇոր

Թ.

թեփուկ-

ճջ.

այս

պաճպանվել միայն ճասկիկային թնփուկները: «3`

ԻԻ)

են

Նկ. 74. Բազմաշարք գառինեո, հատիկի ի

Ջանավորության «Իո անկանոն, վեջանիոա լ

Լ

--պա

Վանու ազմո

րու,

Բացատրությունառաջադրանքի վերաբերյալ: Գարու տարատեսակների ճիմնական, լավ արտաճայոտոված մորֆոլովիական ճատկանիշներիցեն. 1) Հատիկների քաղանքավորությունը (քաղանքավոր կամ մերկաճատիկ), Չ) Ճասկի խոսությունը (ցանցառ՝ ճասկի 4 սմ երկարությանը ընկնում ( Հասկի ծղոտի 2--14 Հատված. կամ խիտ՝ 4 սմ-ին՝ (ծ.--40 ճատված),9) Ճճասկիգույնը (դեղին կամ ոն), Քիատավորությունը (քիստավոր կամ բլքակավոր ճավելվաժով), 5) քՔիստերի ատամնավորությունը (ատամնավոր կա Հարթ): Սրոլես օրինակ բերվում է բազմաշարք ն հրկշարք գա-

ա

ոչ տատ

գարու:

-

նկարադրությունը,

21 կարնոր տարատեսակնիրի մի որոնք ունեն

րու

քաղանքավոր Հատիլ

Առաջադրանք. 1.

նա

'

.Լ

լ

2.

`

ամցանցառ,դեղին,Քիստավոր,Փիստերը Հառսկը ատամնավոր՝

երկարությամբ` ԿԳԼ..թոլիմսթ.

բողջ

ձասկըխիտ

է,

..

,

ամրողջ

դեղին, թիատավոր, քիստերը ատամնավոր՝

նրկարությամբ, Հասկը պրիզմալաձն՝Կլ.

ք8-ո1161ռ.

Երկջարքգարի

:

` լ

1.

ամբողջ 2.

Հասկըցանցառ

Կու. երկարությամբ`

Հասկը ցանցառ

է,

թույլ ատաժնավոր՝Կոլ. 3.

դեղին, թիատավոր,

է,

Հասկըխիտ

հրկարությաժբ՝Ն8ք.

է,

քիստերն

ապատաժնավոր՝ ԵՄ

ՈՍԼՅՈՏ.

սն,

քիստավոր,

թիստերը ճարթ են,

վերնում

քերտ1օսու, դեղին, քիստավոր, թիատերն ատամնավոր ամբողջ

ՇԼՇԸէԱ

ո.

(սատ շճասկերի որոԱռաջադրանքի կատարմանկարգը: ն խմբերը, ապա գարու ձնթատեսակները տարատեշումեն ռւսկները:Տարատեսակների ճատկանիշներըգրանցում էն ճետեյալ ձնում: Գարու տարատեսակների տարբերիչ հատկանիջները '

Տ

Է Հ

Տ: Հ-Հ Հ ,

ՆՏ

:

ՆՏ

ՀՀ

-

Հ `

ՀՏ

-

«ո

«

--

:

`

ւ

ո

-

-Վ

Տ

|

Հ

Յ.

-:

ՀՏ

Գ

ՀՅ

`

:-

՝

|

Հատկանիշների

Որոչել ն նկարագրել վարսակի տեսակները: Նյութը ն սարքավորումը: Վարտակիտարբեր տեսակների Ճճուրաններ, վարսակի տեսակենրի բաժանիչ տախտակներ, դիտողական նյութեր 8.

ւՎ

:

տ

նւ

Ծանոթանալ վարսակի տեսակների

«իտ:

Բազմաշարբ գարի

ա

Վ ԱՐՍԱԿԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ բ

Հատկանիշների վերաբերյալ:

Ճզճոշ առաջադրանքի վերաբերյալ: ցեԲացատրություն է այնպես վայրի աչքի ընկնում ինչպես կուլտուրական, էլ ղր տեսակների մեծ բազմազանությամբ: Վարսակի բազմաթիվ տեսակները բաժանվում են՝ կուլտուրական ն վայրի տնեսակկերի, կամ խրփուկների (պոչուլի Վերջիններս չարորակ մոլախոտեր են վարսակի ցանքերում: Խրփուկներըկուլտուրական վարսակի տեսակներից տարբերելը դժվար չէւ Հատուկ Հոդավորությունը, այսպես կոչված, «պայտիկը» (ԱռղոժոԱճօ) ճատիկների4իմքում՝ Հանդիսանում է լավ արտաճայտված Ճատկանիշ։Պայտիկիեզրերը խավապատ են, որի շնորՃիվ ճատիկնիրըՀասունանալիս թափվում են՝ ճասկիկային թեփուկները թողեելով ծղոտի վրա: Վայրի վարսակները միմյանցից տարբերվում են Հասունանալու ժամանակ ճատիկնծձրի թափվելու բնուլթով։ Սովորական խրփուկի լուրաքանչյուր Ճատիկ ունի պայտիկ, որի Հետնանքովայն թափվում է առանձին Հատիկներով: Հարավային խրփուկները պայտիկ ուննն միայն ներքնի ճատիկի ճԼքում, դրա ճամար ճասունանալիս թափվում եե ամբողջ ճասկով (նկ. 25): Խրփուկիծաղկիկային թեփուկները, Հատկապես Հարավաինների, խավապատ են երկար մազիկներով: Խրփուկների ճասկիկում սովորաբար առնվազն երկու քիստ կա: Քիստերը դտնվում են արտաքին ծաղկիկային քաղանթի մեջբային մասի վրա, ներքնի մասում պարուրաձն ոլորված են, իսկ ժիմասում ծնկաձն ծռված: ֆին կուլտուրականԽրփուկները վայրիներից տարբերվում են նրանով, որ դրանք պայտիկներչունեն ն Ճասունանալիսճաէ ճասկում: կուլտուրական ոխկը չի թափվում, այլ մնում են մի շարբ տարբերվում «ճատկանիշվարսակի տեսակները եերով' ներքնի ժաղկիկային Թեփուկի գազաքի կաղմուն

թյամբ (երկու ատամիկներով կամ քիստանման արացաժ մա-

տանմախ

բնույթով (ցողունիկր չի ընկնում ներքնի «ատիկից է ինչպեռ վերնի, տյնպես էլ կուռրվելով մեջտեղում, մնում

կամ:

ներբնի

|

,

ն

բնույթով: ՍՍՀՄ-ում

մ

մեծ

րածություններում ունի

ւ

ՊՐՆ

կանիշներով:

Նկ.

78.

Հասկեր.

(պայտիկները երկու ճատիկների Հիմքում), 1--1ս6ոճ

Լճեւճ

ՃԽՇոՂ Նոմօ1ՇԼճոճ:

ճետելալ

կրակի իչխերը

մնուէ

կեկներնանքիստ աաախ

Պայտիկը

"ետ:

,

երկու դոպիտ,

1Ամօ41ԸՅՈՅ): (ՃՄ6Ոո8

-"

վալին

Սաղկափթթությո

ՏԱԲՒԵՐԻԶ

ՀԱՏԿԱՆԻՇՆԵՐԸ

են

լա-

հ

ծաղ:

ենրքնի Հճա-

փուկի գազաքի Հատ-

|

Տ

ամզում Հակոր տիկների

Դա-

Հա-|

ն

""

ո-

է

են

թեմփուկիգա-

վունթէ. տիկի ճիմջի | քափվելու Քիստերի թիՀատգանիշքնունը վը բնույթը տինծրոն աա աան անիչնձրը

լերեն ե '

`

իսկ մի մասը՝վերնի Հատիկի Հատիկի: ներքնի մեկ, կամ ճասավելի սակավ՝ կաչ սովորաբար երկու քՔիստ Հասկիկում

փառը (եսը)

սուր

ՎԱՐՍԱԿԻ ՑԵՄԱԿՆԵՐԻ

.

(ՃՊ6ՈՅ ՏԱՅ):

ցանովի ֆ. Պայտիկ չունի, ներջնի ծաղկիկալին քեփուկի զագաքը երկու ատաՀիմքը միկներով է ն աոանց Քիստանմանսուր մասերի, նիրքնի ճատիկի երկու մասի ն մի քեքված է, կալոման ժամանակ ցողունիկը կոտրվում է :

միասին, ներքնի ծազկիկային մասհրի, «ասկում կան

քիտանման ւկ Հար

ձեսակի (ճա-

տեսակներիտարբերիչ հատկա-

1.

են

տե-

բացակայում է, ներքնի երկու դադարը թեփուկի ժաղկիկային տամիկներով է, առանց Քիստանմանսրցողունիկը, որի վրա րացած մասերի, ներքնի ճատիկի Հիմքը ուղիղ է, մնում է ներքնեի Հատիկի ժամանակ է վերնի Հատիկը,կալաման ղզտանվում Հետ, ճասկիկում կա մեկ քիստ, կամ Հասկիկը անքիստ է՝ վարսակ 5.

կուլի

երկու

ոճ): (ՃԿՇՈՅ

Առաջադրանքիկատարմանկարյթ: Խնրի ընդճանուր Ճճավաքածուիըառանձնացնում են վարսակի ն խլրփուկի կուլտուրական տեսակները: Այնուճեւտն, օդովելոլ վարսակի Ճատկանիշների վերաբերյալ եղաժ դիտողական հյութերից ն տվյալ առաջադրանքիբացատրությունից, րստ շուրահների սրոշում նն վարսակի տնակները. կատարված աշխատանքիարդյունքների դրանցում են ճետնյալ ձեում։

կ վայրի վարսակները սակները են ճատ-

Բնութագրվում

առնվազն

Պայտիկ ունի միայն ենրքեի Հատիկը, մեկ Հասկի Հատիկները չեն

Խրփո

տեր:

Հ

նստաժ

Կ

ն թափվում ղաքն առանը ժերաձն Քիստեր

ն Կոարատեսակներ սորտեր: մյուս տեսակները Վարսակի ն աղվաղեպ ճանդիպում են տարածուժշակում են ոչ մեծ ճանդիսանում թյուններով կամ են ցանքերը աղբոտող մոլախո-

շԿջ

Կ

բաժանվում

թվով

կուլտուրական վարսակի

ս

5.

տա-

մշակվող

մեծ

մմ

երկարության. ներքնի Հատիկը սովորաբար կան երկու կոպիտֆիստեր

առանց քիատանվան սուր մասերի, «ասկում ձեկաձն Քիստեր՝խԽրփուկ ոովորական

է ՊՆՇՈՁ պատկանում վարսակի ՏՅԱԽՑ (վարսակ տեցանովի)

սակին,որն

մասներ՝ մինչն

ոտիկի վրա, ճակում վարսակավազային՝ (ՃԿՇՈՀ Տէղլքաօտա): 4. Հասկում բոլոր ճատիկները պայտիկ ունեն, որի ճետնանքով բուոր Գատիկներըթափվում են մեկ-մեկ: ներքնի ժաղկիկային թեփուկի գագաթր

իմնադր ամբ ճատիկի Քիստերի թվով

("Կղիղզ» քեքվաժ),

|

սուր

վ

ներքնի Հատիկի դեպքու),

Վ

Գայտիկչունի, ծաղկիկային թեփուկի գագաթին կան երկու քիս-

3.

լ թասիվելու սերով),կալսելուժամանակճասկումՀճաւռիկների

.

.

բվուղզա

նդական

վարսակ

(ՃՆ6ոմ

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

1ուասջադրանք.1. կանիշների Հետ:

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

Ծանոթանալ եգիպտացորենի ենքատեսակների Հատւ

ենքատեսակները: նկարագրել եգիպտացորենի 4. Որոշել ն ն

նյութը եհնքատեսակների եդիպտացորենի տարբեր սարքավորումը: կողրեր խ ճատիկներ, սկալոլելներ, բաժանիչ տախտակներ:

Բացատրությունառաջադրանքի վերաբերյալ:

ծդիպտացո393

բենը սլասկանում է 7ԸՇՅ ցեղին, որե մշակության մեջ Ժեկ տեսակ ունի՝ 2ճ6Յ Ո1Յնտ. եգիպտացորենի այս տեսակը

բազմազան է, ն այն ըստ ատիկի քաղանթավորության, են արտաքին ն ներքին կառուցվածքի, բամանում ճետնյալ 127 26). ատամնաձեն (268 ՅՆՏ 1ոմճոենքատեսակների կրեմադուլն, սեէՅէ2), օալային, (268 ՈՅՏ ՀՅուօ68), րուցքագույն (2ԵՅ 1ՈՅՖ5 1ՈմԱղՅէճ)չշաքարային (268 Ոճ

ՏՀՇՇԻՅՈՅԱՅ),

պայթող (2628 Ոտ ՇՆօլէճ) ն թաղանթավոր (268 ճտ էո1Ըռէո):

պակեերունեն Լնդոռւլերմի ալրային կառուցվածք, մլուսները՝ Քղչնրանման։ Մի շարք ենքատեսակներ ունեն տարրհր աստիճանով արտաճայտված ալրային Խրահ

մաս

(կ.

77):

'

էնդոսպերմի եղջերաե`

'

՛

ՀաՀեդոսոլերմի ալրային մասը լցված է մանըօալային աիկենրով, Սալային Հատիկների ավելի խիտ դասավորումլում: ունեցող եղջերանման էնդոսպերմի "միջճատիկային `

`

/

տաբրերտեսակների ճատիկիկազմության նկ. 77. նգիպտացուննի Լ--ոալային,

Ֆ--ատամնաձն,

սխեման,

8--սձրուցքազույն,

րային:

'

5--՝ շաքա4-- պայթող, ՏՄ

ՏՈՄ

նե կոլլոիդ ածթատարածությունենիրգված են ւվրուռեինով րատնձրով: բնութադըրկդիպտացորենիՀիմնական հնթատեսակները հն ճեւնլալ ճատկանիշներով: ճատիկի

վում

սեղմված,

շ

Նկ.

76.

1--սերուցքագույն,

հատ

Եգիպտացոռենի հիմնականենթատեսակնեոը. 2--ատամնաձե,

Յ3--ռալալին, 4--պայքող։ րային:

5--շաթա-

լինում խոշոր մեժության եգիպտացորենի ճատիկը

ն փոքր չափերի, ըստ ձնի՝ կլորավուն, երկարավուն, վերնում փոսիկով,սեպաձն սրացած, ճարթ կամ սրացած գադաթով, ն մեջքի մեկերեսը կնճոոտ ն Հարք, սեղմվաժ՝ փորի կողմից, Ծգիպտացորենի տարբեր ենքատեսակնեձրիճատիկի ներՔին կառուցվածքը նույնպես միատեսակ չէ. Որոշ ննեթատե-չ

1. չատիկը խոշոր է, երկարավուն,նիստերով, զազաքում մակձրիաբճարք է, էնդոսպերմի եղչեհրանմանչերտը զարգացած է ճատիչ կի կողերի ուղղությամբ, իսկ ալյուրայինը՝ ճատիկի կենտրոնական մաչատ րազմազան

"ո մ Գամ ի ու

իտ

ա

ա

ա

Գանք արՀար

ն 2. Հատիկըխոչոր է, կլորավուն, փորի մեջքի կողմից սեղմված, Ճառոիկիմակերեսը ճարթ է, կաքնազույն, էնդոսպերժի եղչերանման չերտ չունի ն ճատիկը ճամատարած լցված է էնդոսպերմի ալրանման չերտով: տարածված են նոսի Սոլային Հատիկներ կխոչոր հն, էնդոսպերմում՝ օալային եգիպտացորձն: 3. Հատիկը խոշոր չէ, կլորավուն, փորի ն մեջքի կողմից սեղմված, մակերեսը ճարը, քափանցիկ,, լցված է էնդոսպերմի եղջերանման չերտով, մեժ ոչ ալրանման րժի իադառությամբ ճատիկի կենտրոնում գտնվող սնհրուցքային

4.

եգիպտացորեն: խոշոր չափերի, անկանոն լցված է էնդոսպերմի

Հատիկըմիջին

ն

հղջերանան չերտով, էնդոսպերմիալրանման չհրտ չունի չաթարայիծ

եգիպտացորեն:

ԿՈՐԵԿԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԵՆԹԱՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

՛

չատիկը մանր է, կլորավուն կամ սնռքաձն սրացաժ, ձավարային հգիպաացորենը՝կլորավուն գաղաքով, բբնձայինը՝ սրբացածդագաթով: Հատիկիմակերեսը ճարթ է, լրիՎ լ9ված է էնդոսպերմի եղչերանհմանչեբտով, Լնդռսպերմի ալրանման երտ չունի կամ ունի ոլ մեժ ալրանման 8.

Էժի

ձնոլ՝Հատիկի

կենտրոնում՝

պայթող

Որոշել ն նկարագրելկորեկի ենթատեսակները: կորեկի տեսակների ե Նյութը ն սարքավորումը: Հուրաններ, բաժանիլ տախտակներ,չափիչ քանոններ: 8.

ննրով մշակում ատամնաձն րենի սորտեր ու Հիբրիղներ Ավելի քիչ

եդիւղտացոտարածում ունեն

կ, սերուցքային

վում

սորտագծային՝

Հիբրիդային սերմերը:

յ

կատարման կարգը: նկարներով ե դիդակԱռաջադրանքի տիկ նյութերով ծանոթանում են հգիսրտացորնձնի ծնթատեվուրաքանչյուր ենթաուսկների Հատկանիշներին, Այնուճետե, տնսակից ընտրումեն մի քանի ճատիկեեր ըստ արտաբի տարբերիչ Հատկանիշների (ձեր, մակերեսը, խոշորությունը):

մեկական-երկուսկան Տարբերենքատեսակներից ճոառոիկներ

կտրտում

են

սկալոդելով ն դիտում են դրանց ներքին կաղմությունը: ԴրանիցՀետո ըստ Ճատկանիշներինկարադրում են եղիղտացորենի.ենթատեսակները Ճետնյալ ձնոի .

Եգիպտացորենիենթաւռեսակների տարբերիչ հատկանիշները

ԲԱ ցա տակը (ճայե-լ.

բանը) ՀՏ |

Տ ԿԽ

։

Է

Է

|

|

-

ո"

Վարգացմանաստիճանը

ան 3 Բանան

|

|

|

մասի "

շի

քճոլոսոՂ տեսակը՝

նրկրորդ տեսակը՝ ՏՇԱՅԼՏ ԱշԱՇՅ-խողզանավոր տիպիկ կորեկը. 1) սովորական կորեկի ծաղկափթթությունը ն առանցքով կանցառ կամ ավելիխիտ Հուրն է՝ գլխավոր որոնք իրենց ճերթին ճյուղավորերկար կողային ճյուղերով, կորեկի մերկ է: 2) խողզանավոր ա ռանցքը վում են, Ճուրանի է՝ գլխավոր ցողուՀուրան Հասկանման ծաղկափթթությունը տալոշճատ

.

Կորեկի մշակ-

երկու տեսակներ, որոնցից մշակության մեջ ավելի

են

են սովորական կորեկի տարածված

հդգիպտացորենի օսլային, շաքարային ն պայթող ենքատետարիներս լայն տաթածում են ստացել Վերջին սակները:

եգիպտացորենի ճիբրիդները, որոնք բերքատվությամբ գերաղանցում են սովորական լբեում սորոնրին,2ճիբրիդնեթը են միջսորտային՝ երկուսորտերի խաչաձնումից ատացված: խայաձնելում գժերի Հեռ ինքնափոշուվող ն զծերից ճիբրիդներ՝ ինքնավիոշուվող ստացված միջդծային են առաջին սերնդի ատացված: Ցանքի ճամար օդտագործում

ենթատեսակների

վերաբերյալ: առաջադրանքի Բացատրություն ՍՍՀՄ-ում տեսակներ: մի քանի ունի կեղը՝քՅուշսո

տարածություն-

մեձ

ն Սանոթանալ կորեկի տեսակների ննթատնսակների

Հետ

ձգիպտացարեն:

պրակտիկայում Գյուլատնտեսության են

կլրաջադրանը.|.

ն

կարճացած կողային Ճյուղավորումներով Հատ որոնք մակերես են դուրս դալիս բարակ խոբլքակներով,

նով,

ն

բայց

զաններով:

կաղմության սովորական կորեկի ընդունված բաժանելՃինդ ենթատեսակների 2ուրանները կախված (6Աստսու), (նեկ.28). ցրված (ք4է6ոէլՏտՏԼոսու), կամ կիսաօվալաձն սեղմված կամ թեքված («օոէո86էսռ,), հ կունդ՝ գուղձային կիսակունդ(օԿՅէսու) դուղձային՝ ըստ Հուրանի ձեի

ն

է

(Ըօողթճոէսու):

արտաճայտվածեն ցրված, քեջված Ավելիակնառու

ն

ն դուղձային կորեկի Ճճուրանները:կախված օվալաձե կորեկի են։ նման Կորեկի ճուրանների բնորոշ Հուրանները իրար Հատկանիշնէ ճյուղերի Հիմքում բարձիկների առկայությունը, (նկ. 22), բոտ որում` մեկ ենթատնեկամ բացակայությունը Հիմքում, իսկ մյուսների-

ը՝ Աոա միայ

րք

ա

յուղերի:

ա

տարբե-

Հուրանի մորֆոլոգիական Հատկանիշների մյուս րությունները կապված են նրա երկարության(երկար, կարճ) Հեւ. առաջին կարդի ն խատության Վերջինս որոշում են երկարության առանցքի ճյուղերի թիվը «ուրանի զլխավոր են այն ճառՀամաբում վրա բաժանելով.բոտ ռբրում՝ցանցառ '

22.--

1-ից բարձր չէ, միջինխիտ՝ 1--1,3 1 բարձր: կորեկի սպզարբեր հնքատեսակները

կը, որի ցուցանիշը

հր"

4,2-ից

'

Սովորականկորեկի ենթատեսակներիորոշման Հիմքում, նան ճյույուս Հատկանիշներիճեւո մեկտեղ, կարելի է դնել ճանը: որոշիչ Կորեկի ենթատեսակների 1. 0.

Քարձիկներլկան

.

.

Բարձիկներկան ճուրանի ներքնի

մաստ

00.

ջ.

չն

կամ թույլ

արտաճայտվածֆ

Ց

.

.

.

.

Բարձիկները լավ էն արտաՀալտվափ թոլոի ճյուղերի «իմ-

ջում

ի

ի

ի

Հուլրանի ճյուղերը

.

երկար են, միջակ յանա1--12),

Հուրանր ցանցառ Լ ն կառ (խտությունը ոանձին սեղմված ճյուղերով,որոնք

կախվում են մեկ կողմում, ճուրանի թեքված: առանցքը ծովա է Հուրանըխիտ է (խտությունը 12 կ բարձր), կարճ, ուղիղ առանցՓով ն նրան քիփ սեղմված ճյուղով, Ճուիանի ճյուղերը կարճ են, .

0.

. գուղձանման: ոպի» Հուրանր երկար է, ցանցառ, կի.

3.

գլխավոր սավփոռվաժ,

ուղիղ է, ճյուլերը խաժվաժ, ներջնի

առանցքը չնն տա-

չատ

կորը թ)գեո Նիմատանի մմ ղերի ճիմքում:

թեբված

մասում

անկյան տակ, իսկ վերնի մասում՝ սեղմված հն առանցքին

եե

հեջի Բ

խված: .՛ Հուրանը կարճ է, կարճացած ճյուղերով, .

0.

՛

.

:

սուր

.

փիջին խտության,

ուղիղ

կամ գագաթում թեթնակի ծոված առանցքով, վերնի ճյուղերը սեղմված են առանցթին, ներքնի մասում քեքված են մուր անկյան տակ .

.

.

.

.

.

.

.

-

.

.

օվաղաձն:

.`

Հուրանըչատ

ցանցառ է (խտությունը 1-ից պակաս է), երկար է, ուղիղ կամ գագաթում թեթջված առանցքով, ճյուղերի երկար են, բաբակ, գլխավոր առանցքից թնքված են 906 անկյան տակ ճձյուղատարած: 4.

.

.

Նկ. 78. Սովորական կոբեկիճուբաննեռը. 3--կախված, 3--գուղձային, 4--քեքված, 8--օվալաձն. 1--ցրված, '

բին սեղմվելու կամ դրանցից Հեռանալու առտիճանով (Թ6ջՎաժ են, սեղմված ենճ): -

ՀՅՑ

-

.

.

.

.

.

.

.

.

.

,

Խոզանավորկորեկի տեսակը ստորաբաժանվում է երկու Տսետք: ոճանոճ--չումիղզա, խոզանուկ անվան ենքատեսակի՝ տակ ն Տմետք.Ոուօշիճոլստ՝ մոգար անվան տակ: Բույսի մասերի ավելի շզոր լարգացմամբ աչքի է ընկնում չումիզան: Հուրանի կազմությամբ այս ենթատեսակները դժվար չէ տարբերել մեկը մյուսից: Ջումիզայի Ճուրանը երկար է, ինչն 50 սմ, բլքակավոր, իսկ մոգարինը կարճ է, պարզ մինչե 25 սմ, դլանաձն ն ռչ պարդ բլթակավոր:

`

Սովորական կորեկի Առաջադրանքիկատարմանկարզը: ընթատեսակների Հուրանների Հավաքածուն րատ ճյուղերի րմքում եղած բարձիկների արտաճայտվածուքյան աստիճանի բաժանում են երեք խմբի: Դիտողական նյութերով ն նկարներով ծանոթանալով կորեկի ենթիատեսակներիՃճատկա-

նիշների «եւո չ

|

որո

ոշում

են

դ

ձնում:

|

լալ

դրա րւսնքն. արդյունքները

ն

՛

ցում

կնձիկային սոր-

երկար կողային ճյուղերով, իսկ մուլամբ, յոն՝ խիա Հուրանով, կարճ, առա "Մ դերու' Առաջինքնքատնաակում մ որի ՛ սորգոլի ունեցող կարճ առանցք հան նն գալիս ձրկար կողային "յուղ ր» դարա են գնում կողբերն ունե դեպի ն ցք առա մ ող խումբը,որից ենթաերկրորդ լի կարճ կողայինճյուղերը: Սորդո

ն աովորարան ի քից հե րվա ավոր ւ

ավելի

Կորեկի ենթատեսակներիծաղկափթթությունների տարբերիչ հատկանիշները ռովորական կորեկ

Հ.

`.3

Ն

«`

`

Հ-Պ

Հ

ա

«Հ

ՀՀ

ՀՀ

Է

՞-Տ

|

Հ

-

ՐՈՒ

ԷՃ ՀՀ ՀՇ «Հ Է

-:

ՆՀ.

"

|Յ

Տ|

ՇԷյ .

|

տ

| ՏԱՏՀ ՀԱՏ ո

Է

Է.

Հ

բ

Հ

ծ

Հ

ծ

Հ.Զ

Տծ

:

Է Է

|

Տ -ո

Ւ.

ՅՑ

|ա

1.

Հ

ԷՏ-

ՀՀՅ Հռ

ԵՋ

ՀԵՏ

Է

«Հ

'

Հ:

Տ. Հ. ՀՀ 3Յ``

ՏՆՆ |(ՑՀՅապ «5 5`ՀԷ ԷՋ.

ՏՆ

ծ

«

ՀՎՀՅՅ

մ

Բ

ի

ԳՈ ի

ՄՏ/2. ե

Ֆի

ն

ԻԳ «Հ

|

չ9

ց՛

Մշ

Կ

լ

Գեւ

ճ Ե

իշ

ա

Է

,

Թ

։

Մ

ՆՏ Հ ՀՀՀ

ի

|

Ֆ

գ

ՀՊ,Տ

ՀՅ-Պ«

.

.

Է

լ

ք

.-

:

ՍՈՐԳՈՅԻ

Առաջադրանք.(. Տատկանիշների 2.

։

ԵՍԹԱՏԵՍԱԿՆԵՐՆ

ՈՒ

շ

ԽՄԲԵՐԸ

Մանոքանալ սորդոյի ենթատեսակների

«ետ:

ն

խմբերի .

Որոշել ի նկարագրել սորգոլյի ենքատեսակներն հւմբերը: ն սարքավորումը: Սորդոյի տարբեր ենքատնսակների ն հւրմու

Նյութը

Նկ.80.

Սոշգոյի ճուբաննեոր.

՛

ն հրկար կողային կարճացած գլխավոր առանցքով առանցքով, գլխավոր ղերով, 9--կախվողի, զարգացած ծռված ցողունով:

1--կախվողի,

ճյու-

3--գուղձանմանի

փերի ճուրչաններ, աշխատանքային տետր:

Բացառրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Սռրդո՝ պեղն ունի մինչն 94 կուլտուրական՝ն Տօքիսո վայրի տեսակներ Սորգոյի մշակվող ձները ընդունված է դասել Տօոքեսո ԿԱՔՅՀՏ տեսակին, որբ ըստ ուրանների ձենի բաժանում են երկու ենթատեսակի. ՇԱնտաղ՝ կախվող սորգո ե ՇՕոՒՐՃԸէսող՝ դուղձայինսորդո։ կախվողսորգոն՝ բնութագրվում է Հուրանի ցանցառ կաղ:

ա

են երկու խմբիչ տեսակը (դուղձային) նույնպես բաժանում ցողունով ն է ուղիղ-կանդգուն որոնցից մեկը բնունադգրվում ն խոՀուրանով, իսկ երկրորդը խիստ ծոված ցողունով

նարչված Հուրանով (նկ. 80): Հատիկի, կանաչ կեէ դլխավորասլես Սորդոն մշակվում աննդի կուլտուն որպես մասամբ բիչ սիլոսի, խոտի Համար -

տղ

Բացի ալդ,

ավելալյին սորդոն օգտագործում են ավելներ պատրաստելու ճամար Սուտ «ճուրանի կաղկաւռարմանկարգը: Առաջադրանքի րա:

մության, սորդոլի ծաղկափթքությունների ամբողջ Ճճավաքաժուն բւսժանում են երկու մասի, որոնք բնուքադրում են երկու ենթատեսակները, ալնուճետն դրանցից լուրաքանչյուրում առանձնացնում են երկու խումբ՝ օդտվելով տվյալ առաջադրանքի ճակիրճ բացատրությունից: Սորգոյի ենքատեսակը ն խմբերը որոշելուց Ճեւտո, տարբերիչ ճատկանիշները գրանպում են ճետնլալ ձնում:

Սեր

Հ-3 .Տ

րաա

կախվող| գուղձային

`8

ՀԱՏԻԿԱԸՆԴԵՂԵՆ

--

յլ

լ

լ

յ

:

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՑԵՂԱՅԻՆ

նշանակություն

ունեն «իաո սննդի Ատագորտվու Բարձր կատակով տակուցային արտադրանքի աղբյուր կեր՝ կենդանիների ճամար: Այս խմբի տարածված ն լոբի ն ,

դասելի

ն

ներկալացուցիչներիկ

նն

զը,հափոլոոը, (ինոքիշ "լ" կուպինը, հան

է

սոյա

չնայա

է լուղատուների խմբի առաջիննըստ օգտագործման մտնում ն մմջ, իսկ լյուպինը, բացի որպես կերային կուլտուրա, օգտա -

Աի

ԴոՂ

34 .

աա

ունեն

նան

մորֆոլոդիականճ̀ատււսրբերուբիոլոգիական Հատկությունների

բուլաերըմինչն.

1ՎոիՎ ցանքից Ընդեղեն կուլտուրաների ծաղՀասունացումը անցնում են ճետնյալ փուլերը՝ծլման, առաջացման, ծաղկման, Ճասունացման: կավփքթությունների Ըստ

ալդ

փուլերի,ինչպես հան իստ բույսերի աճմանտարբեր.

ն այդ կուլտուրաների պտուղների: անրմերի գործ«րոչումը մեֆ ոնի:

նշանակություն նական,

|

կուլտուրաների ծիլերի Առաջադրանք.(. ԾանոթանալՀատիկարբնդեղեն Ճատկանիչներիճեու 2. Ռրոչել ն նկարագրել Հատիկաընդեղեն կուլտուրաներն բատ ժիլերի' ն կուլտուրաների ծիլեր, Հատիկարնդեղեն սարքավորումը: Նյութը նե պինցետներ,խոշորացույցներ:

Ելման

ե

ծիլերի երեհալուժամանակ որոշ ճւատիկաընդեղենկուլտուրաեն Հողի մեջ, իսկ մյուսներինը դուրս ների շաքիլննրը մնում են դալիս ճողի մակերես: Ըստ ալդ ճատկանիչի ն տերնների ձնի, Հատիկաընդեղենկուլտուրաները բաժանում են խմբերի մնում (նկ. 81): փետրաձն տերններով ն շաքիլներով, որոնք ձն Հողում (ոլոռ, բակլա, սիսհռ, տափոլողյ, ոսպ), եռմասնյա տերններով ն շաքիլներով, որոնք դուրս են գալիս ճողի մակեչաջքիլներով, տնրններով րես (լոբի, սոյա) ն մատնաձն են դալիս (Լլուպին )։ որոնք Ճողից դուրս Ոլոռի, բակլայի, սիսեռի, ւտափոլոռի, ոսպի առաջին ու

մեժ չատիկարնդեղեն կուլտուրաները

րանց

սակայն

վերաբերյալ: առաջադրանքի Բացատրություն

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

հարա որոր» կարելի է

թյուններ:

չատ

ԾԻԼԵՐԸ

Տողի Ջորգոյն

Սարա բ

-

ունեն

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՀԱՏԻԿԱՐՆԳԵՂԵՆ

Սորգոյի տարբեր ենթատեսակների հ խմբերի ծաղկափթթությունների տարբերիչ հատկանիշները

Հ

բնդճանուր գծեր, ճատուկ` կուլտուրային մուրաքանչյուր ն կանիշների

բույսերն

անՊարան» Հատիկարնդեղ

րի ընտանիքին սլատկանող

աի

իսկական տերնի կազմությունը ժլելու ժամանակ նման է «եժ սոլայի Ճողի բուլսի տիպիկ տերններին, մինչդեո լոբու, մակերես դուրս եկող շաբքիլները սկզբում կատարում են առաջին տերնների ֆունկցիա (իսկականտերններ): Շուտով: դրանից Ճեւտո, շաքիլների միջն դտնվող բողբոջից առաչանում են առւջին երկու իսկական, պարզ ւտերեները,իսկ այս բույանրին ճատուկ եռմասնյա տերեր ավելի ուշ է երնում: Առաջին տերնի խավոտության աստիճանով նույնպես տարբերություններ կան առանձին կուլտուրաների միջե

ալա տի ո բակլայի փոլոռի, լոբու առաջին տերնները մերկ կամ թույլ խավոտ, սիսնոխ խավուրությունն ուժեղ է արտաճայտված: ծատիկարնդեղեն կուլտուրան տերնակիցների ծիլերը տարբերվումեն նան տեծրնների ների ձնովի

եԼԱւի,

ոլոռ ոլոռի,

վ,

ալդ

,

են

3.

գերնեներըլայն են, ձվաձն կամ օվալաձն, տերնակիցները ամբոզջանվր էն, աերններից մեֆ ոլոռ ցանովի (Ք15սու տուխսո)) Ճիրեները ճամեմատարար լայն են, ձվաձն կամ թույլ սվալաձն, տերեեն տերեներից վակիցների հզրերը ատամնավոր հն նե չափերով փոքր կերի բակլու (Իճեճ Կս1ք3115". Տերեները հրկարավուն-օվալաձն են, ցողունիկը կլորավուն է, արք (Էւմստ 1ծոտ). ոսպ չորւնիստանի, որը կոՏերեները նեզ են, նշտարաձն, ցողունիկը դերի ուղղությամբ ունի նեղ Թեր (ԼՅէհ7ոստ Տ54էԲ7Աս5)՝ ւտափոլոռ .

դ.

4.

Ս.

.

«`

բում

ցանովի

5.

Տերնները ճակառակ ձվաձն բ.

1. 0.

2. 3.

Հ.

0.

Նկ. 81. Հատիկարնդեղեն բույսերի ծիլերը.

Որբի սովորական), տերեձննրու տերեներով 2--մատնաձն

1--քոմասնասնյա

ր

(Լլուպին), 3--փետրաձկ տեթնեներով (թիռեո.):

Ըստ ծիլերի,

կուլտուրաների

տեսակներըն

որոշ

ենքատո-

սակները քիչ տարբերվում (ոլոռ ցանովի դաշտային, խոշորասերմ ն մանրասերմ), սհլուս կուլտուրաները են

ն

ոսւվ

(Լլուպին, լոբի) ն

բնորոշ տարբերություններ: Ճատկարնդեղենկուլտուրաների ծիլերի տ/ ընի ճատկանիշների ն ծլման ժամանակ ունեն

տորն Բոր(ում

է

7րո28չԸ դիրքի: ըստ

շաքիլների

Հատիկարնդեղենկուլտուրաների ծիլերի որոշիչ Գթա 1.

`

ԲուԲի

Ան

ԲԱՑ

դրաջին տքրնները մելայ ի": " ՖԱնենէ ՆԸմանր

չս

բար

աբա

ծե

ոնդրու :

Առաջին տնրնները մերկ են կամ թույլ ուժեղ խավապատեն ր

ԿԻՐՔ

ո

են

խավապատ Ք

:

ԲՐՅՈ: .

.

ՎՈԿԿՈ

յ

:

:

ջ

5. Թ.

6.

Պարզ ն

են,

Վ

.

եզրերում ատամնավոր

սիսեռ (Շ126/

ՑՈՏՄոսոծ.

առաջինտեբննեբովու ձողիկ դուս բույսերի խումբ. ջաքիլնեբով

եկող

մատնաձն

Չ են Առաջին իսկական տերնեներըմատնաձն Առաջին իսկական տերնեները պարզ են Տերնները խավոտ են երկու կողմիցը երկարավուն ակառակ-ձվաձն Տերեները ճամեմատարբար լայն են, դեղին (ւսքլոստ էսէ ատ).

ձերնները հրկարավուն-բծավոր են

.

.

.

,

.

-

.

.

.

.

.

.

.

.

կուկին

(Լսքմոստ նեղատերն 101105) քօրչքեջ 1ս». (եսթուս :

.

էյուպին Տերենձրը նշտարաձն են, ծայրում սրացած լուպին Տերնների թույլ խավապատ են Ֆնբններբ ուժեղ խավապատ են

ատ

քո

.

խազմամյա .

Տերնները արտաձն

փոսիկ

են,

.

տեղում ամրացման, տհրնակոթունի ունեն

լոբի սովորական ԿՔիճտծօատ 714115 նշտարաձն, սուր գաղզաթով լոբի ոսկեգույն ձվաձնե, գազաթում

0.

Տերնեներընեղ

2.

Տերեներըխոշոր քն,

են,

.

.

4Ա76ոՏ)(ԹեռտօռԼս կլորացած սոյա (Գջժոօ հյտք4ո). .

Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Ըստ ծիլերի Ճատիկաընդեղեն կուլտուրաների որոշելը ավելի ճարմար է դաշտային պայմաններում` կոլեկցիոն տնկարանում: Սակայն, ալդ առաջադրանքը լրիվ «նարավոր է կատարել նան լաբորատորիայում, օգավելով ծլարանում աճիղզրածտարբեր Ճճատիկարնդեղեն կուլտուրաների ծիլերից: Ծլեցրած բույսերը լվանում են ճողից, դնում են ֆիլտրի ղքի վրա խոնավությունը Ճեռացնելու ճամար ն դրանից Ճետո րստ տերննիրի կազմության բաժանում խմբերի: Օդպովելու| վերը բերված բանալիով, ուսանողները ինքնու345

րույն որոշում են ճսցաճատիկային կուլտուրաներն րոյո ծիլերի ն որոշման արղյունքները դրանցում են չետնյալ ձնում: ՏՈ

|

ՏՄ

Հատիկարնդեղեն կուլտուրաներիծիլերի տարբերիչ հաակությունները '

Է Տ

ւՀ

|

ՀՏ

83:

Բ

-Պ --

աՑ

Ն

նան

մեծությամբ,տերնակից-

ն

ների մեծությամբ (խոչոր՝ տերեիկից խոշոր

մանը):

ն

բույսերըծաղկած կուլտուրաների չատիկարնդեղեն

վիկաղզմուճակում տարբերվում են ծաղկափթթությունների ողկույզ, բրգաձն գագաթային թյամբ (ժոցային ողկույզ, ծաղիկփ նջերով), միայնակ ծաղիկներկամ տերնածոցերում՝

ՀՀ

ՀՀ

-

մի շարք բնորոշ տերնների փետրաձն օրինակ, ինչսլես Հատկանիչներով, 1 զույգ է, բակլայինը սոձրնիկներիթվով (տափոլոռինը ղույզ ն ոլոռինը՝ 2--ժ, ոիսեռինը,ոսպինը՝ շատ թվով), տերնների խավոտությամբ (մերկ կամ թույլ խավապատ, խիստ խավապատ, տերնաթիթեղի երկու կողմից կամ մեկ կողմից

ձնով տերնիկների խավապասո),

ո

Հ -

ւ ՀՏ

ւ

Տ

Գ

ՀՏ

ւ

|

-

ՀՈ

Տերնը ԿԱՐ

տարբերվում են իրարից կուլտուրաները

ղույնով ներիմեծությամբ,

ն

ուրիշ

ճատկանիշներով:

ն տերնների Հոռոիկարնդեղեն կուլտուրաներիծաղկափթթությունների տարբերիչհոռականիջները

Ա,

Սաղիկնեորմիայնակեն տեոջնաձոզերում

Տերնածոցերում ծաղիկները մեկական են, ճազվադեպ երկուական, փ/ոշոր, սպիտակ, տերնները զույգ փետրաձն են, մինչն ճինդգզույգ տերեՎբկներով, տնրնակոքունը վերջանում է երկար բեղիկով,տերնիկները 1.

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՀԱՏԻԿԱՐՆԴԵՂԵՆ

ՏԵՐԵՎՆԵԸ

ԵՎ

ՆՄԱՂԿԱՓԹԹՈՒ-

ԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Արա ։ ւ ա

Ոսո

ո նոու հմ րի ագար Ի ի:ԵՐԻ

կուլտուրաների

ա

ն

ու

նկաՐ

ու

ատ

է

ատիկարնդեղ

ու ենե ներջջ ծաղկափթթությունների: ՝

րննձրի

լ

տե-

երն կուլտուրաներ,

րոտ

տե-

Նյութը ն սարքավորումը: Հատիկարնդեղենկուլտուրաների «երբաՑույց րիումներ՝ բուլսհրի ծաղկման վիճակում, խոշորացույց: շոր ,

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ:

.

Որոշ

ճա-

տերեները ծաղկափթթուկուլտուրաների տիկարնդեղեն է

թյուններն ունեն բնորոշ մորֆոլոգիական ճատկանիշներ: Ռրոշ կուլտուրաներիտերնները զույգ փետրաձն են, որոնք զույգ տերնեներըն կոթուն, տերնակոթունի վրա ունեն բոլոր կամ սուր որի վերջանում է բեղիկով (ոլոռ, ոսպ, ուսփոլոռ) ծայրով (բակլա), Մյուս Ճճատիկարնդեղենկուլտուրաների

կենտ-փետրաձն են ն կոթունըվերջանում է կեն» տերնեները տերնով (սիսեռ): Ռրոշ կուլտուրաներ ունեն եոմասնյա (լոբի։ տերններ: սոյա)կամ մատնաձն (լլուպին) Բացի այս ճիմնական «ճատկանիչից, «ատիկարնդեղեն

տերնախԽավապատլեն) նստադիր: ձվաձն,օվալ կամ ճամարյա կլոր. Հիմքում ատամնավոր, ընդգրկում են ցոկիցները,խոչոր էն, կիսասրտաձե, տերնակիցների Ճճիմքում կարմիր բիժ չկայ ցողունը ղունը. ցողունի շուրջը, ցանովի: մերկ է, մասնակիորենկամ լրիվ պառկող--ոլոո 2. Ծաղիկները տհրնածոցերում մեկական, երկուական, խոշոր, կարմտերնները Ր մանուշանադուն, ր վերՐ փետրաձն են, տերնակոթունը Ղո'/4 տեր րամանուչակագույն, տերնիկները մերկ են, ձվաձն, օվալկամ կլորավուն, ջանում է բեղիկով, կա կարմիր աերեակիցնն խոշոր են, դրանը ճիմքում, ցողունի շուրջը հաշտալյին: բիծ,

""

՛

է պասկող--տլոռ ոզունը, մերկ

կապտավուն, երկնագույն, Խոշոր, սպիտակ, 3. Ծաղիկները մեկական,

փեհտրաձնեն, մեկ զույգ տերնիկներով,խավապատ լեն, զույգ տերնակոթունը վերջանում է երկար բեղիկով, տերնիկները նշտարաձն են, մերկ է փոշորչտերնակիցները մանր են, տերհիկներից փոբր, բույսը նկատմամբ դիմացկուն չէ--տափոլու կամ թույլ խավապատ), ւվառկելու

տերեննրը

ցանովի: 4. Ծաղիկները միայնակ,

մանր,

կարմիր,

վարդագու,

ճաճախ՝

տերնակոթունը վերջանում է կենտ սպիտակ, տերնները կենո-փետրաձե, է մինչն ութի, տքտերնիկներով, տերնիկների զույգերի թիվը ճասնում Շնիկները խիտ խավապատ են, մանր, եզրերում ատամնավոր, էլիպսաձն կամ ճակառակ-ձվաձե, տերնակիցները մանր են, ոլաոկէլու նկատմամբ դիմացկուն--ս ի սէ ոչ

ցողուն

խավապատ,

.

5. մեկն է, չորսծաղկանի, ծաղիկները մանը, սպիտակ» ԾՍաղկակիրը փետրաձն են, բեղիկով, մերկ, կապույտ, վարղագույն, տերնները զուլգ տերնիկների զույգերի թիվլ՝ վեց, տերնիկները մանր են, օվալաձն կամ նշտարաձն, տերնակիցներըմանր են, տերնիկներից փոքր, ցողունը մերկ

է,

պառկելու նկատմամբդիմացկուն Ք. նա

1.

չէ--ո սպ:

ճատիկարնդեղեն կուլտուրաների տարբերիչ Հատկանիշների

Ծաղիկներ ճավաքվածեն ողկույզներում

նե ղիկները

ձավաջված Ճավաջվ են

շատ շա

կարՃ

ժոցային կայի

ողկուլվներում՝ ղկույզնել

են, սպիտակ, եղբծերով, տերեները զույգ փետրաձն են, ոչ խավապատ: տե-վերջանում է կարճ փշով, տերնեիկները մսալի են, լոշոր, բնակոթունը տերնակիցներըմանր են, եզրերում ատամնավոր, ցողունը: բակլա խավապատ չէ, պառկելու նկատմամբ դիմացկուն է-կերի 2. Մաղիկները ճավաջված են ողկուլզներում՝ երկուսից մինչն ութ ծաղիկ: ծաղիկները խոշոր են կամ միջակ, սպիտակ, վարդագույն, տերեները հոմասնյա են, խոշոր, տերնեիկներըճաճախ ձվաձն են, ծայրերում սրացած, խավապատ, թփային ձների ցողունները դիմացկուն են պառկելու

երկուական-չորսականծաղիկներով, ծաղիկները խոշոր

ընրում

տնկարանում՝ բույսերի ծաղկման ժամանակ. սակայն կաբելի է կատարել նան լաբորատորիայում: ճերբարիումային օրինակների վրա: Հերբարիումիբույսերը բաժանում են 3 իսկ այնուխժբի՝ըստ ծաղկափթթությունների կազմության, Հետն, օգտվելով ըստ տերեների ն ծաղկափթթությունների բերված բնութագրով, որոշում գրանցում են Հետելալ ձնում.

սկ

սովորական: 3. Սաղիկներըմանը են, ոսկեգույն-դեղին, տերեները եոմասնյա ենչ մանը, քանլոբու մյուս տեսակներինը, բուլսար իլիիային է--լոբի իգ 4. Ծաղիկները Հավաքված են կարմ' քիչ ծաղիկներով մինչե երկար» բաղմածաղկավորխիտ ողկույզներում, ծաղիկները մանր են, սպիտակ կամ բաց մանուշակագույն, տերնները հռմասնյա են, լայն, երկու կողմից խաոռ-

ույն(ժաշ):

վապատ, ձվաձն կամ «շվալաձե--ս ո Գ,

յ

:

1»Կոո, մառ խոշոր աթրոոորը Մաղիղոնրը տերնիկների թիվի ո ՐԸ բկարավուն-Հակառակ ձվաձն, '

նաձե աձն,

տաերհում

տ

ծրնիկները՝

,

տենրնիկներըմիջին մեծության են, երկու կողմից խիտ խավապատ, ցոդե ղի ն: ղունը դիմացկուն է պառկելու նկատմամբ--լյուպին 3. Խոշոր են, կասույո, տերնեները մանուշակագույնչ Ժաղիկները մատնաձն են, տերնեիկները՝լայն նշտարաձն, ծայրում սուր, խոչոր, լայն, ե բուլսը ներքնի կողմից խավապատ, տերնում տերեիկներիթիվը 8-16 խավոտ է, ցողունը դիմացկուն է պառկելու նկատմամբ--լյուպին

Այս առաջադրանքը

Առաջադրանքիկատարմանկարգը: լավաղույն ձնով կարելի է. կատարել ամռանը

ժամանակաշրջանում

|

ՀԱ

'

Ե Տ

ճ

5:

3`

Ծաղիկը

ար

Տ:

Տերեր '

|-ԻՀծ

`

--

ՀՅՀՎՀո

12 ԹՅՏ| ՀՏՀ

ւ

||

`

Գ

Կ

-.Տ

Տ

Հ.

Հ. |Հ|Հ

ՀՀՀ ՆՏՏ|Հ|:|

Հ. -

Հ:

ա

ՊՀ

Հայ

ՀԶ ՀՏ.

ի

Տ

-

Հ

`Հ -

լ:

՝-

-ՏՀ"

Էշ

առվա,Շ

ՏՏ

Հ|ՅՅ

ՀՏ-ԳԷՎ

ՈՀՏՈՀՀ ԹՀՀՀՑՀ

:

:

ողկույզնեոում ճավաքվածեն խիտ, գագաթային Ծաղիկնեոը

՝

.

արդյունքները

ա:

1. Ծաղիկների խոշոր էն, կապույտ, երկնադուլն, մանուշակագույն, են, տերնիկները երկարավուն-գծավոր, մանր, տերետերեները մատնաձն է, ներքնի կողմից նոսի խավապատ, ցողունը վում դրանց թիվը շ--9 ին նեղատերնե: գիմացկուն է պառկելու նկատմամբ--լյուպ

ն

կուլտուրաների տարբերիչ Հաւտիկարնդեղեն հատկանիշները ծաղկման

էլիպսաձեւ,

նկատմամբ-լոբի

զրանք

են

կոլեկցիոն

ՀԱՏԻԿԱԸՆԴԵՂԵՆ ԿՈՒԼՏՈՒԲԱՆԵՐԻ

|

Առաջադրանք.1.

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ ԵՎ ՍԵՐՄԵՐԸ

կուլտուրաների Սանոթանալճատիկարնդեղեն

պտուղների ն սերմերի ճատկանիչներիճետս 2. Ռրոլել Հատիկարնդեղենկուլտուրաներն

մերի: պտուղների Կազմել Ց.

ն

բատ

պտուղների

ն

սեր-

սերմերի նկարագրությունը,

սարբավորումը: Հատիկարնդեղենկուլտուրաների պտուղնեըի ն սերմերի ճավաքածու՝ ծրարներում, բաժանիչ տախտակներ, խոշո հացույցներ, պինցետներ: Նյութը

ն

Բացաւորությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Հատիկաինդեղեն կուլտուրաների պտուղը ունդ է, որը կարի ուղղուքյումբ բացվում է երկու փեղկերով։ Ունդի մեջ գտնվող սեր'

:

կարճ սերմնաոտիկննրի վրա: Որոշ կուլսուրաների ունդը բազմասերմ է, մյուսներինը միասերմ, Հատիկարնդեղենկուլտուրաների ունդերի իրարից տարբերվում են ձնով, գույնով ն խավուտությամբ(նկ. 84): Հատիկարնդեղեն կուլտուրաների սնրմերը էնդոսպերմ չունեն: Թաղանթը ճեռացնելուց ճետո երնում է սաղմը, որը նստած

մերի

են

բաղկացած է շաքիլննրիը, որոնը միջն գտնվում են արմատիկը ն բողբոչջիկը Ահրմերի վրա լավ նկատելի է սպին՝ անիմերըպտղին ամրանալու տեղը: կուլտուրաների սերմերը (նկ. 88) իրաՀատիկարնդեղեն րից տարբերվում են ձնով (գնդաձն՝ ոլոոինը, կլորավուն՝ առյայինը, գլանաձնե՝ուսկեղույն լոբունը, երիկամաձե՝ սովորական լոբունը, տավփակ՝ ոսպինը ն բակլայինը, սնպաճն՝ "

սիսեռինը), մեծուքյամբ (խոշոր, ճատի քաշր 200 գ-ից ավելի է, ն մանը՝ պակաս քաշով), գույնով (միաղզույն՝ սպիտակից մինչն սն կամ բծերի, շերտերի, կետերի նման նախշով): Ձենը,չափը, գույնը ն սպիի դիրքը նուլնպես կարնոր տարբերիչ «Հատկանիշներեն ճատկիարնդեղեն կուլտուրաների Տամար:

սուսփոլոռինը,բթիկով՝

եթե

բակլան:Ոսպի սաղին դտնվում

աոյան. գծավոր՝ ոսը,

է

անրմի կողի վրա, լլուպինինը՝ ծայրում, բակլայինը՝ ակոսիկում, սիսեռինը՝ բթիկից ներքե, լոբունը՝ սերմի երկար կողմր Ըստ չափի սպին լինում է կարճ՝ սերմի Կեջտեղլի մասում: ն հրկար՝սծրմի շրջագծի շրջագժի 1/8--լց-ը Բ-ը, .1/5-ը-նան տարբեր գույնի (բաց գույնի, սն) սերմից տարնչեւ բերվում է գույնով (եզրակով ն առանց դրա Ստորն բերվում ծեն «Ճատիկարնդեղեն կուլտուրաների -։պտուղների ն սերմերի բնորոշ տարբերիչ Հատկանիշները: Հատիկարնդեղեն կուլտուրաներիորոշիչ՝

0.

ներմասպինկարճ Սերմասպինկարճ .

2.

`

՛

.

.

82.

Տարբերճատիկարնդեղեն բույսեբի ունդեոը.

2--տափոլոռի, 8--սոյայի, 8--լյուպինի:

ն սերմերի պտուղների

Բակլա,սովորաբարմեկ-եոկսերմանի

Ա. 1.

ըստ

Նկ.

1--ռլոռի, 2--ոսպի,Յ--սիսեռի,4--լոբու, 5--վիկի, 6.--կերիբակլայի,

"

՝

է, զժավոր, գտնվում է սերմի կողի վրա է, կլորավուն, գանվում է սերմի ջթիկից

.

Սերմերըկլորավուն

.

.

.

՛

.

՛

.

՛

.

.

.

.

ենրջն .

|

0.

ՍոԱա

ան ծ

.

տափակ, սուր կողերով, միադույն, սովորաեար բաց կանաչ, դեղինկամ մարփարանման, կետանման նախշով: մմ է. ունդերբ խիստ ուռուցիկ են, անրմի տրամագիծը 5-8 ռոմբաճե, են,

Հ

Մէ

3.

,

ն

ւնա

ն

ծԺ

Մաո

աի նման

ճ

են

Հեր

Սերմերը գնդաձն են,

ո, հարորամե մեկորան ի երու աանր"ոին:՞ Դ մանրամ թիկով, մ

ր» Ք անկյունավո

Լ

-

,

տարբհ Րբեր

ր

նե գույների (սպի-

ԱՎ տրամագծով. սն ն այլն), Տ--12 ունդերը փջված գագաթում ծռված փֆշով, մանր են, կարճ, խիտ ծածկված են են սիսեռ: մազիկներով, Ճասունացաֆ վիճակում ժղոտաղեղին

տակ, դեղին, էն,

ս:

ր, 1.

«

0. 00.

Քակլա բազմասերմ

գտնվում է սերմի մեկ ծայրում Սերմասպին դտնվում է սնրմի երկար կողմի Մերմասպինգտնվում է սերմի լայն րում գտնվող խոր մասում

Սերմասպին

.

.

.

ժայ Մասի ծայրումսքրմի կամ

2.

.

ները լավ եկատելի

.

0.

.

.

0.

.Ժ:2

7/

.

.

.

վամ քթնագի մտ տրաժաղժով, եե, .

.

.

-

.

.

.

վալաձե-

.

.

փոջր քան չափո ազոլի եհղատնրը Սրմէրը գնդաձե էլիաաանե, Տրիկամաձն,

0.

-

5.

Նկ. կ

838.

եիշներ Հ ատկանիչ

մնս `

Սերմի ձեր. 1--գնդաձն նաձե

(ուպ

միամյա Ն ի

որոշման ի

(ոլոռ

նհ

ին

ճատիկարնդեղեն է Դ"Վ

բույսեբի ւ

սեբմեբի

2--կլորավուն

(սոյա),

3--գլա-

(ճովորական(ոբե), 5--տափակ (ոսկեգույն լորի),4--հրիկամաձն ն

բակլա), 6--սեպաձն

8--օվալաձն, սպիի ձեր. 10--իալազայի թմբիկով

մառպիի

(ռափոլոռ),

7--քթիկով

պիտակ, կանաչավուն, դարչնագույն, քեքնակի -

ո

տափակ վամ մանգաԳոա ՏԱ Մո, զածը ծոված, (իճագում ո ցանովի: Հաճախ սեղմվածությամբ, Սերժերը կլորավուն, անկյունավոր վամ դարչնագույն, մոխրադույն գույնով միտատոն գույների, ցանովիռլոռին վամ հախչով, ոնգնրի Հատգանիչներով ցանու|ի Դոաթ

Ի

են

ն

14--բաց զույնիչ Սեբմասպիի գույնը.12--սն, 13--միագույն,

«տեղադրությունը.15--սերմի կողի վրա (լոբի) 16--սերմի ծայրին (բակլա), 12--ջթիկից ներն (ռիսեռ):

ո'միդ, թյ շովածթրաճն,

հրրեմն նախշով. սերմասպին կարճ է, օվալաձն, գտնվում է սերի լայնացած մասի ծայրում,ունդերը են, լայներկարավուն-էլիպսաձն մերկ տաւիռլոռ չծավոր,մնջբի դարի վրա երեուԹնիկներով, ցանբվի: 0. տւսիակ են) տափակ-գլանաձն, խոշոր (2--380մմ), ռովորաՍերժերը սն բար կամ դարչնադույն, սերմասպին լայն գծավոր է, գտնվումէ եղած ռեր խորադած մասի մեջ, ունդերը երկարավուն են, երմի ծայրում մը եղ խոշոր, բույլ խավապատ, են կամ սնագորշ կերի բակլա: 6, Սերմերը կյորավուն են, Հարք կամ կնճռոտ, տարբեր դույնհրի (սպիտակ, գեղին, վարդագույն, կանաչ), անգույն սերմնաթաղանքով-. ունդերը լոշոր են, կամ փքված, լայն, ուղիղ

(սիսեռ): Սերմի

կլորավուն (ոլոռ, քոյա),9--գժավոր )։ (1.7: 11--եզրակով (Լյուպին

(լոբի, բակլա),

Սերմերը սեսյաձե են,

ս,

ւ...

հաՆար.

վիկ),

"`

.

4.

.

տափակ են, խիտ խավապատ, խոշոր, սերմաբների միջն պրկումեն, Ժոված, դարչնագույն կուպին հեղատերն: Սորժերը մանը օվալա-երկիժաձնե, 3--ծ Հատակ մարմարանժան նախչով բաց գույնի ֆոնի վրա խալերի են նման տեսքով, ունդերի չատկանիչներվ նեղզատերն լյուպինին կուպին դեղին: մմ Սերմերըմանր են, 3--5 տրամագծով, հրիկամաձն, մռխրադույն կամ սն՝ բժաներկված նախչով։ ունդերը նեղ են, ծովաժ, ն ոն, դեղին լյուպինինը են, կուպեն բավմաույա: են, չափերով ավելի ճաճախ խոշոր (8--15 մմ), տարբեր դույների (ոպիտակ, կանաչ, դեղնավուն, վարդագույն, դարչնագույն, սն, կամ միագույն նախշով, խարոարղետ). սերմասպին օվալաձն է, րաց դույնի կամ գունավոր, ունղերը երկար են, նեղ, գլանաձն կտամսեղմված, ուղիղ, ծռված, թրաձն, Հասունացած վիճակում ծղոտադեղին լոբի մտվորական: Սերմերը գնդաձն են, օվալաձն-երկարավուն, տարբեր դուլների(կանաչ, դեղին, դարչնագույն, սն, միագույն կամ խայտաբղետ ). սերմասպին եհրկարավուն-օվալաձնէ, բաց դույնի կամ ներկված. ունդերը ն տարբեր մեծության են, ունդերը դեղին են, դորշ, սն սոյա:

բր

:

.

Է.

.

՝

:

.

եզրակով Սերմասպինշրջապատված է ուռուցիկ, բաց գույնի 0. Սերմասպինառանց եզրակի, կլորավուն, բաց դույնի կամ սե մմ տրամագծով, կլորավուն կամ կլորա3. Սերմերըփոչոր են, 8--12 վուն-հրիկամաձկ, մոսրածխազույն, մարմարանման նախշով, ունդե2.

ֆ

մասում մեջտեղի

.

.

այլ

նման ի

են

ի

-

23--

2ն6

(Կելոլկա .

ոլոռ

ԿԵՐԻ

բաժանում Ատաջաղրանքի կատարմանկարգը: Պտուղները

ն բի ժեկսերմանի, բկու թ Ժբի՝ բազմասերմ: երկսերմանի են Սերմերը բաժանում րատ սերմասպիի Հատկանիշների ձեր, գույնը) ն ալնուճետե, օգտվելով ած Բ բանաձի ով, բատ ՐԵ բնր Ճատկանիչների Պանրագումարի, որոշում են դրանցպատկանելիությունը այո կամ կուլտուրաների սլտուղՀատիկարնդեղեն սերմերի տարբերիչ ճատկանիշների գրանցում են լ

ե

են

Խն,

մյուս

,

Հարրին: ամր

արի ոնյա

ձեւ,

Հատիկաընդեդենկուլտուրաների պտուղներին սերմերի տարբերիչ

հատկանիշները

`

Սծրմասպին

Ա

Ց

՞-

ՀՏ

:

՞.

՛

Է՝

։

Հ

Ց. `

`

ՀԼ

|

Է

Յ

`

ւ

Հ.

-

`-

Տ ,

Հ

ւ

րաք

: հերժճրի'

Նյութը

`

Հ

Է

ՆՇ ւ

-

`

|

հն լյանսղաավործվում

առաջին

:

իրենցից

«ամար,

ջի

"

,

ոլր-

`

հ ոլտղարույյոսւգնել է ն դրանք կարելի լեր ոնըմեր անվանել սլայկերի սանակսնորեն,

(ցանջանյութը) են

ժերը

իրարից տասրրերվում մեծուձնով, դույնով, Ժլամբ հ մակերեսի բբ-

(ով. 84):

ն

արմատաւվտուղների տարպտուղների

բերիչ հատկանիշները

ի

բազմասերմ կախ Է, որն առաջանում է մի քապտուղներիճամաեի ճումիը, կնձիկները կլորավունրայ

/-ճ

պատՀ

են ճյուքալի կեր օգտադործվող բուլսերին ն շաքարի), գոնգեղի, գազարը Այս բույսերի հրկամրա հն, բոտ որում` կյանքի շաղգամը: են արմատներ ն. մերձտարում դրանք ղզարդացնում ար ատային տերեավարդակ, իսկ երկրորդ տարում՝ կիր յո 1 ուններ:ր

է

տախ-

ե

Ն

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ՎՈ» (կճրի, Դ ճավեգեղը

պտոծգ»

Բալյատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Գոնդեղի շազդաժի սերմերը իսկական են: իսկ ճակնդեղի կնձիքները ն դազարիեիկրաժան սերմիկները, որոնք անմիջականոէ"

Կերի

ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

:

-

ն

բաժանիչ կոլեկցիաներ։ արբոուղների

ն

ն

-

պինցետներ: տակներ, խոչորացույըներ

սերմերի

ւ

ԵՎ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

սերմերի

նե

հ

|

ԿԵՐԻ ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

պտուղների

ըստ նկարագրել արմատապտուղները

սերմեր սարքավորումը: Կերի արմատապատուզների

ն

կեր՝ ծրարներում,

նույրու|

ա

`

|

ն

պտուղների արմատապտոււղների

սերալոհոտապտուղների

Աոտջադրանք. 1. Սանոթանալ սերմիրի Հատկանիչներիճետ

Խերկայացնումհհ

Սերմերը

Պտուղը

Տ

ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԸ ԵՎ ՍԵՐՄԵՐԸ

Հ

ժազկա-

Ազվ:

յե ԿՐԻ

ՎԵ

Կեդ: առմատապտուղուոի

ՑԵ

պտուղները,

2--գավարինը, 1--ճակնդեղինը։ մինը, 4--դոնդեղինը: դոնդեղի գամինը ր

3--շազ-

կնձիկների մակեդարչնադույն, ի, ե ոմիրինը՝ դեզեագորը, տրամագիծը կնձիկների փայլուն, է, աերմերինը` որոր ք7բիկավոո ստղիկերկու.մանրը Աննան ՀԱՆ իոկ բաղկացած հրկարավուն-ձվաձն կեսերը վ

բի

«մմ-

աշ

դոր

-օղա

,

,

մինչն

ւ

,

1154:5Յ

է

դրանց հերիք, ռերմիկների օվալաձն են, կողավոր է, բարակ ասեղներով, գույնը դեղին հն, մակերեար հյչնեսերմիկի մմ (Օռսշստ ԸՀԼՕԷՅ)։ է դաղար նագույն, ' մինչն դուրչնագույն, բկարությունը --

:

:

(,

`

աերմերը

տրամա-

մուն, բազմասերմ պատին ք, մինչե ա 1 Պտուղը դծով, դնդաձնչ Հարք առանց ցանցի, մուդ (81ՏՏ1Ը1 Ոոճքստ ոճք1սունացած սհրմերինը՝ դարչնակարմիթ-դոնգեղ

մակերձաով,

դարչնագույն, չշա-

1612),

Փ,տուղըբազմասերմ պատիճ է: Աճրմերըմանր են, մինչն Հ մմ Մազծով, դգնդաձն,մակնրեսի վրա մանը ցանցով, դարչնադույնից ան-շաղգամ (ԾՅՏ5168 ճքճ Էճք116/ո)։

տրա-

մինչե

պտուղների ն Առաջադրանքիկաւռարման կարգը: (ոռ սերմերի տարբերի ճատկանիչենըի,Ճավաքածուիցառանձնացնում են ճակնդեղի կնձիկները ն գաղարի երկբաժան ինչես եան դոնդգեղլի ն շաղգամի ռերմերը: սերմիկները, օգնությամբ գտնում է ըտտ Վերջիններս խոշորացույցի սերի քաղզանքի մակերեսի վրա եղած նախշի բնույթի Դրանից Ճճետո ծանոթանում են (ճարթ, մանր-ցանցավոր): Հեն դոնգեղի շաղգամի պտուղների բոլոր ուրդյունքները ու

ժ Գի անցում

են

Հետելա մա

ձնուժ:

Կերի արմատապաուղների պտուղների ն

ճատկանիչները

սերմերի տարբերիչ

Ճակնդեղ| Գազար

Գոնգեղ

|

չափերով,

Կերի ամրատապտուղների շսքիլների

տերնների տարբերիչ

նացիլինրիերկար

նե,

եշտարաձե, ասաջին իսկական տերնը օվալաձե

վաո կանաչ, ասան մեմափառի, անրնհիմակերեսը "ճարթ 1, տերնեաթիեն, իդի ամրովյական 1, փենձաճասակբույսի անիընները խուոր մարտ, (.

նԿ/ամն, բուք,

յխՒքում բեքնակի սրտաձե,

ճարի մակերեսով.

նն

կարճ մազիկներով, կանաչ-գաղզ արգ են, ձայրում փոսիկով, առաջին իսկական տերե-

նոսր,

օվայաձն Շաթիլները

հերի օվայաձն

Շաղգամ

հե,

բողջական |( կամ

ն ճարթ մակերեսով տերնաթիրեղը ւմմոմափառով, մեծաճասակ բույսի տերնները երկաթոլ կտրտված,

րավուն-օվարամկ նն,

մոմափառով, մուգ կանաչ-զոնգեղ են, ծայրում փոսիկով, տերնի ձնով ն դոնդգեղզի տերններին, խավապատեն, առանը

Շաթիլներըօվալաձն

ԱիքՔնղովեման էն անաչ--շա փառի, հառի բոց կանաչ

Լ

բ

լու

ՇԱՔԻԼՆԵՐԸ ԵՎ ԻՍԿԱՏԵՐԵՎՆԵՐԸ

ւ

արմատապտուղների

քաժիլորի տեբեեերի,

ն տերեԱռաջադրանք.1. Ծանոթանալ ների ՀատկանիշներիՀետ, Ռրոշելն նկարագրել արմատապտուղներնըստ Նյութը ն սարքավորումը: Արմատապտուղների ծիլեր չաքիլների ն առաչին իսկական տերնի ծլարանում աճեցրած մեժառասակ բույսերի փուլում,

-

Ա 14

ն

ծլումից մատապտուղների սերմերի

են

իսկական չաբիլների

միաժամանակ, ըստ

ատազով

գոագործու ծում

ն

են

`

ձնում,

ԿԵՐԻ

ծ

մ աճեն լարանու ոշ ցրած ւ

դրանցում

ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ԱՐՄԱՏՆԵՐԸ.

Առաջադրանք.1.

ար-

«ողի մակերեսին հրնում են կանաչին տվող շաքիլները։ հսկական տերնները զարգանում են չաքիլների միջն գտնվող բողբոջից: ետո

մոմա-

ամանի մ

տի ն նան մհծաճասակ բույսերի ժիլեր, ինչպես տերեների Ճերբաեն բիումներ: Ռրոշման արդլունքները ճեւյոնյալ

տերնեներիճերբարիումներ, աշխատանքային տետր

Բացաորություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Կնրի

տերնհա-

կաւռարմանկարգը: Կերի արմատապտուղԱռաջադրանքի

հերը որոշում յոնրնների:

ԿԵՐԻ ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

ԿԱՆ

ալիքաձն

հվինրով, կանաչ-ճակնդեռ

,

Վճճ

ն

հատկանիշները

կամ պատա

Զեր

ԱՄ'Քժությունը Գույնը Մակերեսի բնույթը

իսկական տերնիկների կազմության, ու ճակնդեղը ն գազարը խիստ տարբերվում են գոնգեղից շաղգամից, Վերջին կուլտուրաները կաղամբաղգիների ընտանիքից հն ն նման են միմյանց: Կերի արմատապտուղների տերեները՝ տարբերվում նն ձնով, մակերեսով, գույնով, կոնֆիդուրացիայով ե այլ ճատկանիչներով: ն

Շաթիլները երկար են, դծավոր, առաչին իսկական տերեները կ մեժաՀասակ թույսի անընները բազմակի փետրաձն կտրտված են, Հարք էն

հատկանիջները

Պտուղներին սերմերի

Ըստ շաքիլների

չետ՝

Ծանոթանալ արմատապտուղների Հատկանիշների արմատների: 2. Ռրոչել ն նկարագրել արմատապտուղներնրատ արմատների: Տարբն արմատապտուղնեն Մարու Ր արմաւոներ," Նլուլ ն սարքավորումը: ասաց ըստ

վային

Կերի

ջաքիլների իսկական տերնների արմատապտուղների

տարբերիչ

ն

հատկանիշները

ւ

-

Տ

-

մո

Ծ--

Մոռա

փա ջին իսկական տերեը յ

Հտ

Է,

:

-Յ 3».ՇՎ

-

Է

Հ Տ

ՏՅ

:5

:

։ ՞

-

(18: -

«

Ջ

Մեծժաչասա ք Քոկաի ւ

8.

ր

|:

Հ

-

:

Է ՀՅ Թ-ՇՀԱ

մասինը կ սիողամաինը՝ ստորգետնյա սպիտակ, դեղին, հողային արմա-չ են դասավորվում տիկները արմատապողի կոնինման ձգվածմա. ներջնի,

տերն ոք

,

սում-չաղգամ:

,

|:

ԲՐ

ՀՀՇ ՀՀԿ

|1/118 Ջ

-

ՀՏ

Ֆո:

՝

|

ՀԱԼԻ,

ՀՀՀ

պտղամաինը՝սպիտակ, դեղին, կողային արմատիկներըդասավորված են փնջերով՝ արմատաստղի ներքնի մասում--գոն Գ եղ: Արմատապտղի ձենըտարբեր է (երկար դյանաձկ կամ կոնաձե, կլորադունչ տափակ), վերգետնյա մասի գույնը կանաչ Ե... մանուշակագույն,

՛

|

կաւռաթմանկարգը: Այս առաջադրանքը Առաջադրանքի պետք է կատարել աշնանը, օղդտագործելովարմատապտուղա .

տեսակավորում են Արմատապտուղները

Բացաւորություն ց թ| առաջադրանքի վերաբերյալ: Կճրի արարմատների ձեով, գույնով, դրանց վերմատապատուղները

Արմատի կազմությունը

մ

արաք"

4: Հ

՞-

կարճացած :

յոռի Հակառակ կողմերում--ճակնդեղ: ձեր տարբեր է Արմատապոտղի

կոնաձնից մինչն (երկարավուն

ՀՀՀ

Տ"

ն

մսի դույնը սպիտակ է, նարնջագույն

նե

կարմիրչ կողային արմատիկները

դասավորված են չորս շարքով արմատապտղի ստորգետնյա մասի ուղար ղությամբ--գաղզար: վերԱրմատապտղիձնր տարբեր է (կլորավուն, կլորավուն-տավփակ), գետնլա փառի գույնը կանաչ է, մանուշակագույն, ստորգետնյա մասինըն

արդյունքները

-

Հ Հ

ՀՏ :Հ -»

Արմատիգույնը -

|:

ՀԵ -

|

-

Հ

1.

3ՀՀ»:

Հ Հ

Ը:

(84824 | :5.

Հ

: Տ

ւ

:

:

:Լ

իյիկա-

նարնյազգույն, մասի գույնը սպիտակ է, դգլանաձն),վերգետնյա կանաչ, ստորդնտնյա մասինը սպիտակ, նարնջագույն, կարմիր, պտղա-

նման

Հ

Հ`

ձն գլանաձե,չ Արմատապտղի ձեր տարբեր է (պարկանման, նրկարավունչ-օվայաձն, կոնաձն), վերգետնյա մասի գույնը մոխրադեսպիտակ, ստորգետնյա մասի գույնըդեղին՝ ղին, կարմիր-մանուշակադույն, ապիտակ, կողային արնարնջակարմիր, ապիտավ, պտղամսի գունը՝ փատիկներըակուիկներում տեղավորված են երկու խիտ շարքերով՝ արմա-

ու

Կերի արմատապտուղների արմատների տարբերիչ հատկանիջները

ՀՀ

տարբերիչ հատկանիջները Արմատապաուղների

արմատների

ձեի, այնուճեւտն յուրաքանչյուր խմբից մեկ արմատ կտրում են լայնությամբ՝ պտղամսի դույնըորոշելու ճամար: Արմատ-Հ ների կոմպլեքս Ճատկանիշներով որոշում են դրանց պատկա

նելիությունը այս կամ այն կուլտուրային դրանցում են Ճճետելալձնուի:

դետնյա ն ստորգետնյա մասծրի, արմատի միջուկի ե կողային արմատիկների գույնով տարբերվում են միմյանցից,

|

բու

ԿԵՐԻ

ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

ԾԱՂԿԱՓԹԹՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

-

ւ. Առաջադրանք. ծաղիկների ն նանոթանալ արմատապատուղների

կափթթություններիՀատկանիշներիճնտ: 2. Որոշելն նկարագրել արմատապտուղներնիստ

ենրի:

։

ժաղ-

ծաղկափթքություն159

ման

Նյութը ն սարքավորումը: Բույսերի Հերբարիումային նմուշներ՝ ծաղկվիճակում, աշխատանքայինտետր:

Բույսերի Բացատրություն առաջադրանքը վերաբերյալ: զարգացմաներկամյա ցիկլի դեպքում կերի արմատապտուղների սերմերը առաջանում են արմատապտուղները(սնրմնակալները) ճողում տնկելուց մեկ տարի Ճեւտո։ Տնկած արմատասպտուղները տալիս են տերններով ծաղկակիր ցողուններ՝, որոնք առաջին տարվա տերնեավարդակիցտարբերվում են ծաղիկները Ճավաքված վփոքիչափերով: Արմատապտուղների են: ծաղկափթթություններում, դրանք տարբերվում են մի շարք բնորոշ ճատկանիշներով (նկ. 85): Կերի

ն ծաղկափթթությունների արմատապտուղների ծաղիկների

տարբերիչհատկանիշները

մեծ չեն՝ նաղկափթթությունները

կանաչ են,

երկսհո, Հնղանդամ տիպի,

գագաթնային փնջերով, ծաղիկները պարզ

բաժականման ծաղկաղատ-

յանով-ճակնդեղ

նաղկափթթությունըբարդ

Հովանոցէ, ծաղիկները սպիտակ են, մանը, ճինգ պսակաթերթիկներից, Հավաքված խմբերով-գազար ողկույզ է, ծաղիկները մանը են, բաղկացած են Սաղզկափքթությունը չորս պաակաքերթիկներիցն չորս բաժակաքերթիկներից, խաչաձն դասավորությյամբ-գոնգեղտ Շաղգամի ժաղկափթթությունները ն ծաղիկները նույնն են, ինչ որ կազմված

են

դոնգեղինը:

,

Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Մերի արմատապտուղն ծաղիկների ավելի լավ է ներն բոտ ծաղկասվիթթությունների որոշել դաշտում` կենդանի բույսերի վրա, գործնական պաբասպմունքի ժամանակ: Սակայն, այս առաջադրանքը կարելի է կատարել նան լաբորատոր պայմաններում ծաղկող բույսեբի ճերբարիումային նմուշների վրա: Որոշման արդյունքները դրանցում են ճետոնյալձնում: ն ծաղիկների Կերի արմաւռապտուղների ծաղկափթթությունների տարբերիչ հատկանիշները

Արմատապտուղը (Հայերեն

3:)

Սաղիկների Ծաղկափթթության

ԿԵՐԻ

Առաջադրանք. 1.

կանիչների

Հետք

կամ անդմվաժ գլխիկով, գույնը նարնջակարմիր է

ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ՍՈՐՏԵՐԸ

՝

Ծանոքանալարմատաղտուղների սորտային

Ճա-

'

կայրյսունսվայաբարելավվածֆմ-5, հ)

արմատները կլորավուն

պույն-Նեռրավնեննայա

կամ

արնջազույն--

գլխիկով, նարնջչակարմիրկամ նարնյա-

՛

Ռրոշել Զ նկարագրելարմատապտուղների տարածված սոլատերը: ն սարքավորումը: կերի արվփատաղտուղներիտարբեր սորչ սոերի արմատներ, սկալպելներ: 2.

Նյութը

Բացաւորությունառաջադրանքիվերաբերյալ: կերի արմա-

տապտուղզներիսորտերի ճինական ներն են արմատի ձեր ն դուլնը: Կերի

տարբերիչ ճատկանիշ-

ավելի տարածվածսորտերի տարբերիչ արմատապտուղների հատկանիշները

սորտերը (նկ.86) Ճակնդեղի Արմատի ձեր պարկանման 1՝ սեղմումներով: ա) արմատների մակերեսը կարմիր է, խորասուզված կարմիր: 1/4 մասով-էկենդորֆ 7.

:

Բ) արմատների մակերեսր դեղին մասով-քկենդորֆ դեղին Հ.

դեղին

ճողի

մնջ

փորոթուգվա աեղմվաժբների (1արճ

ճողում

է:

Արմայոի ձենը պարկանման էյ, առանց

նաձնե),արմաոներիմակերեսր

նն

է, Հողում

են

1/4

գլա-

խորասուղված

են

1/4

մասով-ի դեալԿիրչեչ 8.

դույն,

Արմատի ձեր երկար-օվալաձնե, արմատների մակերեւր նարնջախորացած են 1/2 ցմասով-Քարես, Պոբեդիտեյխ

Հողում

Նկ.

Հլյուսիսայիննարնյչագույն:

Արմատները կոնաձն են, այ) արմատների ամբողջ մակերեսը սպիյակ է-շաքարային: մասիեը՝ Բ) վերգետնյա մասի (գիխիկի) գույնը կանաչ է, ստորգետնյա ապիտակ, արմատների խորաստպված:են Հողում 3/4 մասով-կիսասպիտակ: շաքարային վարդագույն է, տոորդետնյա գ) "վերգետնյա մասի` (գրխինի) դույն են ճողում Չի մասինը՝ տղպիտակ,արմատները խորառտուղված մասով-կիսաշաքարային վարդագույն: 4.

87) (եկ.

Գազաշիսոբտեոը

փ, արմատները կլորավուն, բութ սեղմված գլխիկով, տափակ կամ կլորացած բազուկկ 2461: ներով,թեով,նարնջակարմիր է վամ նարնջագույն--Շանատնհն 2. Արմատի ձնբ հերկարավուն-կոնաձնէ. ա) արմատները տափակ

ձեի սխեմատիկ (աշմատապտուղնեոի

1--էկենդոոֆ ղեղին, 2--Իղեալ Կիռշե, 3--Առնիմ կբիվենսկայա, 4-էկենդորֆ կարմիր, ՊՃ--Քաբես, 8--կիսաշաքառայինվառդագույն, 7--

Կիսաշաքահային սպիտակ,8--ճաքառային:

գ) արմատները

Վալերիա

սուր

ծայրով,

Ֆ

կլորավուն կամ

ավակ '

դլ

ինկով--

է, արմատները՝ բութ ծայրով, լայն, խոչոր, կլորավուն, նարձջակարմիր է կամ

Արմատի ձեր կարճ կոնաձն

8.

սմ

սեղմված ռլիիկով,

նարնչազովն-Գերանդաս 4. Արմատի ձն երկարավունչ-գլանաձնէ, բութ ծայրով, գլխիկը կանաչ է-էոբերիխյան:

"Արմատի ան Ճատված կոնաձն

ծայրով, մինչն

Ճակնդեղիսորտեր

պատկեռշոտը).

մինչն

`

88.

արմատները

դեղին

են,

Գոնգեղի սորտերը (նկ. 88)

1 սմ

Արմատի ձեը կլորավուն է. ա) ստորգետնյա մասի գույնը դեղին գլխիկը մոխրականաչ է, Հաճախ անտոցիանով քույ ներկված, թույլ1.

է,

խորացած ցանցավոր, արմատները Հողում ման

հն

1/2 մասով--

Բ)

մասը ստորգետնյա

դեզին

ու)

գլխիկը կարմիր-մանուչակագույն է, երրեմե կանաչ հրանհդով: է,

արմատները «ողում ված

ծեն

գոլմսկայա:

գ)

լորո

Քույլ Նկ. 87. Գազաոի սոոտեորը (առմտձեի սխեմատիկ տապտուղների պսսո:

ԱՈ րեշիիական երում

լ.

լ

:

Գեբանդա:

Հողում

մասով-Բա-

Սստերպզունդոմսկի

ստորգետնյա մասը սպի-

մասով-Հոֆմ

են

ար աաա

կա

սպիտակ է, գլխիկը սպիտակ հրբեմն. կանաչ, արմատը-.6ողում խորառուղված է 1/3 մասով Շես-

է.

թն

աիննեդելնեի

Էռաջադրանքիկատարման

`

հատ

կարզը: ւ

արմատների ,

Նկ.

89.

ո

Շաղգամիսոբտեռը.

"Բորտ1--Ս0Օատերպունդոմսկի, սոարբերիչ Հատկանիշների 2--

կուլտուրաները, Հաւոկասորտերի լնունեւտն հն

րոշում ս

խորասուզված 1)դ մասով-Վիշեգորոդսկայամեստնալյա:

լք

Ֆոդոկի,

3--Շրատինեդելնի,

նիշների Հակիրճ բնութագրից օգովելով՝ւսվելիտարածված աշխատանքի կատարված արդլունքնի "4 շխ ԳՐ անքում ոԴ/ Ք7"ՐԸ նն 2ետնյալ ձնում։ նան Այստեղպետքէ անցկացնել սորտերի տնտեսական առանձնաչատկությունները, որոնց մասին յասոմում է դասատուն առալադրանքի արդյունքների ամմնո ժան ժամանակ:

Է

Արմատի ձեր

կլորավուն-տափակ է կամ տափակ: Ստորգետնյա մասը դեղին է, գլխիկը մոխրականաչ։ տերեների արանքը Հաճախ կարմրա-.

են

.

'

մասը

արմատի մակերեսը ձճարթ է կամ քոլ ցանցավոր, արմատը օվավալաձնե է, օվալակոնաձե,Հողում

`

ր" "3 Մասօգ--

տատորգետնելու ստավիակ-կլորավուն, ւր

1/5

սնսկայտ: դ) ստորգետնյա մասբ սպիտակ է, գլխի մանուշակագույն

Արմատների տափակ

Հ.

ակոսավոր, արմատները խորասուզված

են

է, ոտորգետնիա մասը ելին մանուչակագույն, արմատը «լոիկի Հողում խրասոված է կիսով չափ--

բ)

խորասուղ-

տակ է, գլխիկը բաց մանույչակաղույն, կանաչին տվող, արէ կամ մատի մակերեսըարք

Ե

կամ կոնաձեւ. ատորդետնլա մասը դեղին է, դլխիկը:- դեղին կամ դեղեականա), որտ ի: ելդս չոլում խորացած է 1/2--1/3

զլանաձն Խորմատնխերը

:

33).

ամի սորտերը կ.

Շ

Շվեղսկա-

Քի

ռորտերը: ր ՐԸ

՝

սորտերի բնութագիրը Կերի արմատապտուղների

Արմատասլտուղը | Է ՝ ՆՍ | ՀՏՅՏԼ || ի

|

--

րայջաան

Նկ. 1--

2-Կշասնոսելսկայա,

88.

-

Գոնգեղիսոբտեոը

3-Շվեհդսկայա,

գոբողսկայա:

Հ

Հոֆմանսկայա,4--

-

Վիշե-

` -

68:35

|

`

`

Հ):

-

զ

|

| ԷՍ

ՏՕ

Հ Հ

5` Բ-

աէ

Ց. Հ

-

-

ՀՏԱՎՅՑՑ ՐՏՀՏ:|

Վ

|Հ

ՅԵՏ `

ոռվ-"364

խոշոր ցանցավոր,

արմատները ճողում խորացաժ

ԱՍրասնուհլակտայա

մեստնալյաւ

են

1/2--1/3մա-

ո3 | Է 51 պա

01|3:5315141Թ8:43

'

վուն,

ԲԵ Տաթ: ՄԷ ՀԻՎՈՒ Հ Է,

3-8

ՏՅ

՞

`

ՋՑալ

աՀ

-

-Հ

|

-Հ

ԹՀ Հ

ար |ա

Հա|

ՅաՏՅՀ| ՐՀ |Ը-ե Է

ՀՏ

Տ

Է

|

Վ

2 Ն

Հ

ՅՅ

Շ

Հ

Հ.

Հ.Հ- 835 ա-

է

Ց

-

Հ

Յ

Հ

| |

յ

ԿԵՐԻ

ԱՐՄԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

Ռրոչէլ Առաջադրանք:

ս

չոր

նյութերի

ա

ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԸ

՛

արմատա-

պարունակությունը բամակներ՝

լտուղնեիի արմայոներում: Նյութը ն սարքավորումը: Արմատապտուղներ»

ելը

կչոե-

աւերՀաա Հայը, հաներ,աարԷ Աաաա ու

Համար,

ազմա

աճարանեեր,

ուպնե

մատապտուղնե

ուֆրակտոմետը, շաքարաչափեր:

վնրցրաժ չոր հյուք,

գ այս

տէրը

Չո

նմուշը չորացնելուց

«ետո

դեպքում նրա տոկոսը

մնացել է 0,5 կկաղմժի 055100:

գ

նյութի

տոկոսային պարունակությունը լաբորատոր սնֆրոկտումետրով (ոկ. 20) որոշելու ճամար վերկի պրիլման նա են ծալում, իսկ ներքնինի վրա տեղավորում են 2 կաթիլ 4 ձետաղուվող յութից։ Բյջայունը ստանալու ճամար շչու"լով, 35-40" անկյան տակ ծեն վերցնում 6արմատապտղի նմուշ, այնուչետն վերցրած նմուշի կտորները դնում են մամլակի մեջ, որը քամում է Հյութը (նկ. 91), Առաջին կաթիլը վորաբար թավիում են, իսկ ջրում լուծվող չոր նյութը որոշում են երկրորդ կամ Հաջորդ կաթիլնեբով: ներքնի կաթիլները վրա կաթեցնելուց Հետո իջեցնում են վերինը կ Հայելու օգնուԹյամբ դրանց վրա են արաճում լույսը: 0կուլլարի միջով դիտում են: Վերն ն ներքն շարժվող Ն. ց. ռեֆլծակիկի Միջոցով գտնում են այն Բակտոմետ». որը խիստ արտասառւհանը, 1-- մետաղյա տուի 2--ոանդողակ, 3--օկուլյար, 4--բրոճայտված է տեսադաշտի մութ ն նակ,Ֆ--ճայելի: լուսավոր մասերի միջն: Հայելուց վերին անցբի միջով լուլար ընկնելու դեպքում տեսաղաշտի ներքնի կեսը է, իսկ ներքնի անցքի միջով լույսն ընկնելու դեպքում այն կլուսավորվի։ Ռեֆրակտոմետրի օկուլյարի միչով աջից ն ձախից երնում են երկու սանդղակներ (շկալա) ն ըատ որում՝ առաջինն ունի 0-ից մինչն 957 բաժանումներ (0-ից մինչն ո Ն-ի միջոցով, իսկ բաժանումները դժանչված են 50-ից մինչն 95Ն-ը՝ տ Ֆ-ի միջոցով: երկրորդը՝ բեկումների ցուցանիշները 1,3-ից մինչն 1,54: վր .

`

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Արմատաչոր նյութերի շատ կամ քիչ պարունակությունը որոշումէ ոչ միայն դրանց կերային արժեքը, այլն ազդեցություն է թողնում պաճունակության վրա: Չնայած ջրի շատ սլարունակությանը (մինչն 90 զկ ն ավելի), արմատապտուլնծրը բարձր բերքատվության չնորճիվ տալիս ձն չոր նյութի մեծ ելք՝ միավոր տարածությունից: Արմատապտուղիմեջ չոր նյութի որոշումը պրակտիկ մեծ ւտղւղներում

նշանակություն ունի, 0րդանական ն ճանքային չոր նյուքերի գումարը կարելի է որոշել արմատներից վերցրած միջին նմուշների սովորական չորացման միջոցով, իսկ ջրում լուժվող չոր նյութերի ոսլարունակությունը՝ ոնֆրակտոոմնտրով: Դաշտում, բնրքաճավաքից առաջ չոր նյութերի պարունակունեն դաշտային ոնֆրակտովնտրով, որը թյունը որոշում նան է պարապօգտագործել լաբորատոր նույնալնս կարելի մունքների ժամանակ: | նմուշը խնամքով Առաջադրանքիկաւռարման կարգը: մանրացնում են, այդ նպատակով օգտագործելով քերիչներ: Մտացվաժղանդվաժը լավ խառնում են, վերցնում են մեկ կշռամաս, որը լցնում են նախօրոբ կշոած բաժակի մեջն րատ ենդճանուր քաշի ու բաժակի քաշի տարբերության որոշում են նրա քաշը: Սովորաբար, Հետազոտման ճամար վերցնում են 4--5 առանց ուշացգ չեչ։ Ջոր նյութը պետք է որոշել ու նելու, այլապես չեչը կչորանա ն չոր նյութի շաքարի է խտությունը կարող փոխվել: Բաժակում լցրած կշոամասը տեղավորում են չորացման պաճարանում 1 ժամով ն նորից ճովացնում են էքսիկատորում։ Ջորացումը դադարեցնում են այն ժամանակ, երբ վերջին երկու կշոումների տարբերությունը չի անցնում 0,001 գ-ից: Օրինակ' սկզբում Չոր նյութը որոշում հն տոկոսներով: Չ66

.

սո-

պրիղմալի

Լաբոռատոջա

մթնում

երկուռանդղակներըճատող ճորիզոնական զժի

յամբ լլարը

ու-

բերում ցուցանիշները:Այդ դնոլքում,՛ օկուբարձրացնում կամ իջեցնում են, իսկ նշված

են ճամատեղում մութ ւոնսադաշւոի

մանի

օ

են

դուրս

ճետ:

ն

լուսավոր

գիծը

մասերի սա-

ն Հաշվում նն բօտ սանդղակի: Պետք ուղղում են դնպի լույսը է օկուլլարը տեղակայել այնպես, որպեսդի սանդղակի աս-

ու տիճանագծերըն տեսադաշտի լուսավոր մուն մասերի միջն եղած սաճմանըլինեն ավելի ցարոուն: Հաշվումըոլետք կատարել բրսռ սանդղակի ներքնից վերե՝ մինչն լուսավորհ մութ մասերի միջն եղած սաշմանը: Սանդղակիլուրաքանչյուր աստիճանագիծրճավասար է 0,200: Չոր նյութը պետք է որոչել 208 ջերմաստիճանիդեպքում. ուրիշ ջերմաստի-

ճանի դեպքումանճրաժեշտ է ուղղում մտցնել ված 4): է տալիս Ճճլութիմեջ չոր Ռեֆրակտոմետրը ցույց

(ճավել-

.

Նկ.

91,

Նմուշվերցնելը

ե

հյուբը քամելըմամլակով 6Շ)։

Հնտազոտման դեւզքում աջ սանդջերմաստիճանի զակի թվերով կարելի է անմիջապեսկարդալ Հետազոտվող չեղուկի չոր նլութի ոլարունակությունը, իսկ ձավ սանդղակի թվերով՝ որոշել բեկումների ցուցանիշը: ԼԸստ աղյուսակի (ճավելված 4) ռրոշում են չոր նլուԹի տոկոսը:

չ

Դաշտային ոնֆրոկտոմետրով չոր նյութը որոշելու ճամար (նկ. 92)

ալն բոնում

Նկ. Դաշտային ռեֆոակտոմետ»: 19--խողովակներ, 3--խցիկը՝ երկու 92.

պրիզմանծրով, 4--օկուլյար, Ֆ--կարգա. վորիչ պտուտակ:

Կանի:Արարա լա

21171172)

Ի,

ակու

ց

ր'

Հորիզո-

հարոո, Թ ն 1ի

ու

Վորող պրիզման,

1"

ճետա-

Կենտսբանականբերքի որոշումը

Հճլութից ի

զոտվող

:

են

նլութի տոկոսալին պարունակությունը, եթե անճրաժեշտ է իմանալ շաքարի պարունակությունը,ապա ոնֆրակտոմետրի ցուցմունքները բազմապատկում են 0,83 գործակցով: նան Ճակնդեղիարմստներումշաքարը կարելի է որոշել շաքարաչավով: Դրա ճամար ճետազուռվող ճեղուկը լցնում են ապակյա գլանի մեջ, որտեղ իջեցնում են շաքարաչավփր: Հետազոտվող Ճճեղուկիոչ մեծ քանակության դեպքում այն նոսրացնում են ջրով ն քանի անդամ որ նոսրացվել է, դրան ծամապատասխան,այնքան անգամ մեծժացեում են շաքարաչավիի ցուցմունքները, Շաքարաչափըառաջին անգամ արագ են իջեցնելիս անում նախնական Հաշվարկ: Սարքի վզիկը սրբելուց ճետո զգուլշ իջեցնում են երկրորդ անգամ մինչն առաջին Ճաշվարկի գիծը. րստ որում` վզիկի չուրջը «Հեղուկը բարձրանում է մենիսկով: Ըստ Հեղուկի մակարդակի, կատարում են սանդղակով Հճաշվարկ,որը ցուլց է տալիս լուծույթում շաքարի տոկոսային սլարունակությունը: Շաքարաչավովչաքարի պարունակությունը սլետք է որոշել սարջի վրա նշված ջերմաստիճանի ւլայմաններում:

քանիկաթիլլցնում են

պրիզման ՀՐչե-

Ռեֆրակտոմետրի օկուլյարըմոտեցնում `: են

աչքին, այն

է. Առաջադրանք. բերբի Ծանոթանալ արմատապտուղների

բայի տարինիի 2. տւ

4-7.

Ճետ:

անրնների տոկոռային ճարարբերությունը:

տտրուկտու-

|

Որոշել արմատապտուղնիրիվենսաբանականբերքը

ն

-արմատնիրի

`

՛

՛Նյութը

ն

սարքավորումը: Աշխատանքայինտենոր, մատիխո, չա

պավենը

`

տե

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Այս

աղրան

ետք

է

կատարե

աշտային

՛

աժա`

առա-

պայմաններում՝ կ

ՔՄ շրջան» զախարերջաճավաքյան "Դաշտի ՆՍ

ւ

'

:

։

անկյունագծով առանձնացնում են շարքերի Ճայտվածներ (5--10), 5--10-ական մետը՝ լուրաքանչյուրը: Շատ ցանքի ժամանակ ընդունված, ինչպես նան փաստացի Ժիջշարքերի լայնության որոշում են ճաշվարկային տարաՍՕրինակ՝60 սմ միջշարքային լայնության ն մեկ Ժությունը: մ ճատվածի դեպքում Ճաշվարկվող փորձնական "շարքի տարածության չափը կկազմի 3 մ". Այդ շարքի «ատվածի են բոլոր «վրա ճանում արմատապտուղներըն որոշում են մեկ Բույսի փաստացի սնման մակերեսը: Օրինակ՝ էքե Հանված է 20

մեկ բույսի մակերեսը վկաղզմի 1500 սմճ, Սնման այսպիսի մակերեսի դեայքում մեկ Հեկտարի վրա տեղավորվում է 66 660 բույս: Հանված բույսնրը կշռում են ամբողջությամբ, այնուճեւտոն Վլտրում են փրերը, առանձին կշռում են արմատաստուղները ն րատ տարբերության որոշում են տերնների իմանաքաշր, Վով մեկ ճեկտարի վրա եղած բույսերի քանակը ն մեկ են արմատասպտղիմիջին քաշը, որոշում կենսաբանական Բերքը (ցենտներով 1 ճեկտարի վրա): Այդ տվյալները դուրս են բերում որպես միջին՝ մի-քանի որոշումներից: Միաժամանակ որոշում են փրերի ն արմատների ճՃարաբերակցուԹյունը (ըստ քաշի )։ Փրերը լավ կեր ծն, նրա տոկոսը բերքի մեյ, կախված Ճողակլիմայականպայմաններից, ոատանվում է ղդալիորեն, է արմատների տրոշ դգուսիներումփրերի բերքը ճասնում արմատապտուղ,

սնման

ապա

Պաս կատարման կարգր: աշադրանրի

բերքին: են

թ.կազմում:

՛Տուրաքանչլու Արայ

մբին վամայն

Ոսանողննրը խմբեր

ճատկացգվում Ի

աշտ ամանի տրոշ տարաժություն՝ այս կամ այն տեսակի կերի արմատաոլտուղներիցանքով՝կենսաբանական բերքը որոշելու ճաՄար: Այդ ճողամասում անկյունագծով յուրաքանչյուր Ֆողի ճատկացնում են շչարքեր։ Ուսանողը կատարում է կենսաբանականբերքը կազմող տարրերի անալիզ, ն որոԱր ուսա-

ճարաբերու տոկոսային արմատների տերնների տվյալ -

շում է

քոնը

ու

օգտագործելով

Հեռ աՆ անի բացատրությունը: «Ր

չարժի «ոմ

առաջադրանքի չումներից ոաանողները արդյունքները գրի

դուրս

են

ն

ոո

նում

ր

Հ

ԱՀ || - Յ «Տ

`

Տ

ԹԽ.

-

Է

ում.

բերքը կենսաբանական

դինշաբանական

-

ր:

ՀՀ

53 ՀՏ ՀոՑ

Ն:

ւս

Տ Հ Հ

ՀՀ ԱՆՏ» -1

Հ

Տ

«Տ

ՀԱՏ ՏՅ

ն

են

խմբին Պալարապտուղների

ՀՀ ՀՏ

ՅՅ

-1`

Հ Հ

ՅՏՆ

«Հ

Տ.

:

մորֆոլոգիական Պալարապտուղների

|:

Հ

ՀԵԶ ռ5 ՀՏՀ, -Տ ` Հ

ՍՀՀՀԱՅՏՈՑՀՀՀՎՅ|

ՀՀ|53

`

անիՈՐ

ն

ճեւոնյալ

ն Կերի արմատապտուղների կառուցվածքը

որո-

բոլոր

,

Ր

էն

տնտեսական բնութագիրը

չափով

լայն պատկանում

աու Քիչ

սծօոօտսու) ն մշակվող կարտոֆիլը(Տօլռոսո էսթօլօՏստ): (Ռ1611ՅոէսՏ տարածվածգետնատանձը ֆիլն

օգտա

Կարտո-

սննդի մեչ, այնղես էլ տեխէ ինչպես դորժվում :

գլխ իսկ գնտնատանձը՝ նիկական կերի նպատակներով: երն էլ բույսեր երկու ճամար: անասունների կեր վորապես ն

`

ոյխա-

է

ա

մոր

(կարտոֆիլը են տարբեր ընտանիքների պատկանում դետնատանձը իսկ մաղգիների ընտանիքին, խիստ տարբերվու ), որի ճնտն անքով դրանք վորներին նե Հաո`

'

-

բարդամազ -շ

ն ական Հատկանիշչներով ն կննսաբա մորֆոլոգիական

կություններով:

ԿԱԲՏՈՖԻԼԻ ԲՈՒՅՍԵՐԻ

Առաջադրանք.(1.

ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

.

կազմության

կարտոֆիլի բույսերի նանոքանալ

սաանձնաճատվկությունների ճետ.

ՄՅ

ութ : ՀՈ

՞. Դիտելկարտոֆիլի անատոմիական կազմությունը: պալարի Նյութը ն սարքավորումը: Քույանրի Հերբարիում ն կարտոֆիլիլածաչարնձր, կարտոֆիլի պալարներ ն սերմեր, կարտոֆիլի բուլսերի ու

Ղիկների նկարներ

ն

մոդելներ,

կարտոֆիլի պալարի անատոմիական կտրբ-

վածքներ, մանրադիտակներ:

Կարտոֆիլը Կ Բացոաւդրություն առաջադրանքսվերաբեր: պալարներու: ԿՎսարտադրական ցանքերում բազմացնում են Այն կարելի է բազմացնելնան սերմերով Պալարներից աճեցրած կարտոֆիլի բույսը (նկ. 93) ցողունի ստորդետելոա է ւս վելմասի ն արռոլոններիճանգույցներից ղարգացնում, Սերմերից կարտոֆիլ աճեցնելու դեպքում "կալ:արմատներ: բույսերն առաջացնումեն ծիլ երկու շաքիլներով ն սաղմնա"յին արմատիվ՝ բազմաթիվ, մանըարմատիկներով:ԿարտոՖիլի արմատային սիստեմը փնջաձն է: Բույսի աճնցմանը զուդընքաց առաջանում են ցողունները, որոնք սովորաբար սնաՖիստավոր են՝ երեք--չորսնիստանի, ներքնի մասում` մեջ, կանաչ կամ անտոցիանայինգույնի: Ցողունը ճյուղավոր«վում է կամ ճիմքից (ուշաճաս սորտերինը), կամ վերնի մասից (սովորաբար վաղաճաս սորտերինը)։ Բույսը զար13 ցողուն, առաջացնելով ուղիզ կանդացնում է 4-ից մինչե գուն -կամ թեքվող ցողուններով թուփ: կարտոֆիլի տերնները ընդճատվող կենտ-վիետրաձն են: տերնհի առանցբի վրա «ոհղավոլրկտրտված Սովորաբար, ն 3--Տ են "ված ղուլգ տերնիկներ վերնոսԻ կենտ տերեր, որը ափով ավելի խոշոր է: Տերնիկները մեծ են, միջին ն փոքր (նկ. 94)։։ Դրանց խավոտությունն արտաճայտված ձնը կլորավուն-ձվաձն է, Հ տարբեր ասոիճանիչ Ծաղիկները կանոնավոր են, կրկնակի ծաղկասատյանով, րբաժակաթերըիկներից: «սակը ձուլված է, բաժակը ինդ Սաղիկն ունի 5 առէջ, որոնք սյլունանման ճավաքված նն կամ փոշանոթները կանալադեղին են վարսանդի շուրջը, դույնը բազմազան է՝ Նարնջադուլն։ Օ0Պսակաթերթիկների սպիտակից մինչն մուգ կարմիր, Մաղկափթթությունը կաղ|

ավելի սակավ՝ 4 գալարքից, որոնք գտնվում մբված | 2--8, ն են երկար ծաղկակրի միսրի թփից վեր, կամ կարճ՝ տեր ույն մակարդակիվրա: Պտուղի գնդաձն էյ երկբնանիչ կանաչ բազմասերմ ճատապտուղ, որն առաջանում է շիվերի վերեՍերմերը ձվաձն են, վի մասում: տափակ, մանրը, փայլատ-դեղին

: արարում

իո աակաղգա իրը

մոր իրար ,

տ

կամ կրեմադույն: տնա մ մաՔողուննե Րի սի վրա։ տերնածովնրի բողբոջստո

ՐԴ

առաջանում սւտոլոններ,որոնը

ներից

շվեր՝

են

ծայրերում

պալարները: ձնավորվում են երկարությունը Ստոլոնների տա-

Նկ. 94. Կառտոֆիլի տեոեի կազմության սխեման:

1--մեժ,

ՉՀ--«միջին, 3--վփորլ

3--30 է ւանվում սմ-ի սատմաններում. իստ որոսԻ ավելի կարճ ստոլոնները ստեղծում են պալարների բների մեծ կուպակ-

տություն: .

Կարտոֆիլի Պորարէիրճնից

է ձնավորված ներկայացնում ցողուն.բոռ

որում

ալա-

րում տարբերում են ստոլոնին կպչելու տեղը ն գագաթային մասը, որի վրա գտնվում է աչքերի մեժ մասը ուրաքանչ ՊաՀյուր աչքում տեղավորվում է սովորաբար Յ բողբոջ: հ լարների ձեր գույնը, ինչպես նան դրանը մակերեսը տարբեր ենչ Պալարները լինում են կլորավուն, երկարավուն, աւլիտտակ,դեղին, կարմիր ն կապույտ՝ ճարթ կամ խորդուբորդ

մակերեսով:

երիտասարդպալարի անատոմիական կազմությունը դի-

տելիս լավ երնում են ցողունի բոլոր առանձնաձճատկությունները: Պալարի արտաքին շերտը ներկայացված չ խցանված բջիջների մի քանի չարքերով։ Պերիդերմիտան դտնվում էն կեղեբ բջիջները՝ լուբի լավ նկատելի տարրերով: կեղնի ներքին սաճմանը ճանդիսանում է կամբիումը՝ ճավասար բջիջների բարակ շերտր։ Կամբիումից «ետո գալիս է

(պերիդերմը)

314.

անոթային

խրձերի

օղակը, է խոշոր

Պալարի

ամբողջ

մնացած

պարենքիմային բջիջներից:

զանդվածը կազմված Հլոավածքների միջն եղաժ բոլոր սաճմանները լավ նկատելի կն երկալնական կոտրվածքիվրա: Պալարի գլխավոր բաղաեն կեղնի դրիչ սյասը օալան է, որով բավականխիտ լցվաժ պարենքիմայինբջիջները: (ատ բույսերի ճերԱռաջադրանքիկատարմանկարգը: նե բույսի մասերի, պալարների, բարիումալին նմուշների ուսանողները ն սերմերի, ծանոթանում են կարղների րոշրըչ տուղների դշ"ր

«զ

«ոոֆիլիկազմությանը ւռեմի, ցողունների, արռուղների, սերմերի

ն

: են սիսարմատայի նկարադրում

ժաղիկների, ժաղկափթրությունների,

պալարների բնորոշ առանձնաճաւոկությունները: Լայնական հ նրկայնական կտրվածքների վրա պալարի անատոմիական կազմությանը, ծանոքանում են նկարելով դրանք: Այս առաջադրանքը ավելի լիարժեք կան

րելի է կատարել դաշտային պայմաններում` պրակտիկայի ժամանա ամանակ:

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ ՍՈՐՏԵՐԸ

Առաջադրանք.1.

նՍանոթանալկարտոֆիլի սորտային ճատկանիշների

ճետ:

2.

Որոշել

նկարագրել կարտոֆիլի տարածված սորտերը:

ն

կարտոֆիլի ստարբեր սորտերի Նյութըն սարքավորումը:

պալրսրներչ բուլսերի Հերբարիումներ, «Կարտոֆիլի սորտերը» ուսումնական աղյուսակ (անտեսականն կենսաբանական բնութագիրը):

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Կարտոֆիլի բազմաթիվ սորոները բաժանում են սեղանի, տեխնիկական, «4իմնված է կերային ն ունիվերսալ: Այսպիսի բաժանումը պալարների քիմիական բաղադրության, դրանց ամային որակի ն մորֆոլոդղիական առանձնաչճատկությունների վրա: միմյանցից տարբերվում են թփի ն պողունի ձնով, տերնի, ծաղկի, պողի պալարի զանաղան

կարտոֆիլի սորտերը

ու

ձատկանիշներով: քատ ձնի տարբերում կարտոֆիլի են՝ ւ

ուղիղ կանգուն, րոտ ցողունների բարձրության՝ փովող թեր, բարձր (գերազանցապեսուշաճաս սորտերինը)ն ցաժը (վաղաճաս սորտերինը), 2 զավ ե տերնակալվածության՝ կիսափովող

ն

երե ծ ենե ձեի՝ ըստ ցողունների ձնի՝երերԾույլ տերնակալած, երեք-չորս նիս տանի, քնենրով կամ առանց դրանց: Տերնները, ըստ ցողունի վրա ունեցաժ դիրքի, լինում են խոնարճվաժ, վերն ուղղված կամ «որիզոնական թեքված: ծերեների բնորոշ ճատկանիշն է դրանց կտրտվածությունը, որը որոշվում է մեծ նկ փոքրըտերնիկների թվով, որոնք տեղավորված են տերնի տերնիկների միչեւ Թույլ մասնատվածության դեպքում լինում է մեկ զույգ տերնիկ, առանց փորը սոերնիկների, միջինի դեպքում՝ 2 զույգ տերնիկ ն քիչ քանակությամբ փոքր տերնիկնեեր,ե ուժեղի դեպքում՝ 2 վուլգ տերնիկից ավելի ն շատ փոքր տերնիկներ, Տերնիկները ն փոքր տերհիկները լինում հն նստադիր կամ կոթունների վրա դասավորված, փայլուն ն կաթնագույն, իափուկ կամ ժալքավոր՝ ջղի ուղղությամբ: Բնորոշ սորտային ճատկանիչ է բացվող ծաղիկների դույնը (սպիտակ, կարմրաչ-մանուշակագույն, կասպտա-մանհուշակագույնն կապույտ), փոշանոթեերի գույնը (նարնջագույն, կանաչ, դեղնականաչ): կարտոֆիլի տարբեր սորտերի պալարները (նկ. 95) տարբերվում են ձնով (կլորավույ դույնով դեղին, վարդա(սպիտակ, օվալաձե,երկարավուն), ն գույն, կարմիր, կապույտ), աչքերի թվով դրանց խորությամբ (խոր, մակերեսային), պալարի գագաթի բնույթով Մորֆո(ճուր, բութ), ճիմքի բնույթով (ոասիակ, սեղմված), լոգիական ճատկանիշների ճեւո մեկտեղ սորտերը միմյանցից տարբերվում են ըատ տնտեսական ն կենսաբանական ճատժամանականիշների ն Հատկությունների (վեգետացիայի կաշրջանի ոնողությունը, ճիվանդությունների նկատմամբ կայունությունը, պալարներում օսլայի սպարունասկությունը, ճամային Հատկանիշները): Ավելի տարածված սորտերը բնութագրվում են ճետեյսլ Է

:

Հճատկանիշներով:

:

Կարտոֆիլիավելի ւտտարածւլված ստրտերի տարբերիչ հատկանիշները է սպիտակ առրտեր Սպիտակպալարներով ժազիկներով ՛

թնի

Թուվը բարձր չէ, կիտափովող, տերեների թույլ կոտրտված են, խեկախված, պալարները օվալաձն նն, մեՓ քանակությամբափթերով,

մ։րչին խորության, սպիտակ պաղամսով հն բանցավոր մաշկով Հողի երես հկաժ ժիլերը բաց կարմիր մանուլակագուլն են, ժիլի գագաթըկադուրս կարճ վեգենալ Ն Ճիմջը՝ մերկ կամ ճատուկենտ մազիկներով: Սորտոր տաքիայի շրջան ունի, սեղանի 4, օալայի ցածր պարունակությամբ, դիմացկուն

է

բաղցկեիղի նկատմամբ--Պրինկուլոկի

ոաննխ

Նկ. 95. Կաբտոֆիլի տարբերսոուռեբիպալաբները, 1--Քեոլիխինդենի, 2--Վոլտմանի, 3--նամերաղի, 4--Կորլերի, 5--կորձննակու, 6--(որխի,2--Մաժեստիկի, 8--0Օկտյաբրոնկայի, 9--Պառնասի, 10--Պրինկույլակիուռննիի, 11--Ռաննի ռողայիչ 12--Աժիսլովսկու, 13--Ուլլանովսկու, 14--էպիկուրի: փոշոր Տնրնները

չեն, տերնակոքերը, առանցքները տերնիկների տեեն, պալարները կլորավուն-ռվալաձն պիգմենտավորված հն, րբնածոցերը մակերեսային այլքերով, սլոկվող մաշկով, սեղանի սորտ է, միջին վաղա-

Հառ--Ուլյանովսկի:

ո

Թուխը փովող է, բարձր» ցողունը պիգմենտավորված է, աերեները կլորախիստ կորաված են, խոչոր, ծայրի տերնիկը կլոր է, պալարները է, միջաճաս--Վ ոլժանին: սեղանի սորտ վուն են, բութ դաղաթով, է, տերնները թույլ Վրորտված,խիստ խաՑողունը պլիգմենտավորված են, արտաքին կողմից մանուշակագույն վապատ, ծաղիկները սպիտակ

են, պտղադոյլացումը բազմածաղկավոր ծաղկակիրները հերանդով, առատ

պալարները կլորավուն են, ոչ խոր աչքերով, միջին տւչաճաս սորտ էչ օսլայի պարունակությունը բարձր է, դիմացկուն է քաղցկեղի նկատմամբ-կամերազ:

է,

թույլ խավապատ է, դադգաթըկարմրամանուշակաղույն,ուշաճաս տեխՎոլտման ռիկական սորտ է, օսլայի բարձր պարունակությամբ-Փը

Ծաղիկները դալուկ կարմրամանույակագույն են, ծաղկափթթություն3--4 գալարքով, ծաղկամերձ տերնիկներով, տերեները թույլ կորրտված են, պալարները օվալաձն նեն, մանր աչքերով, ծիլերի խավոտությունը սեղանի խիտ է, արմատային թմբիկները կարմրամանուշակագույն են, ները

է,

սորտ

պալարներով Վարդագույն րդագույն պալարներով

Դեղին պալարներովն ապիտակ ծաղիկներով սորտեր .

փոչանոթները Թույլ է, պտուղները մանր են, թափվող» միատեսակ են, պտղադոյլացումը տերնները միջին չափի կտրտվածության,պալարները սպիտակ պտղամսու, աչքերի դիրքը հրկարավուն-օվալաձն, Խտ ձգված Խտոլոնային «իմքով,

Թուփը

ծաղկափթքությունը ցրված է,

բարձր է, ղոր,

մակերեսային է: ճողի երես

դուրս

եկած ծիլերը կանաչ գագաթով նե խիստ է, միջաճաս, օսլայի միջին պարունա-

խավապատ ճիմքով, անղանի սորտ կությամբ, դիմացկուն է քաղջկեղի նկատմամբ--Մաժեստիկ:

նե դույն ներո. ն ապիտակՓծաղիկներով սորտեր ե պալարներով Վարդագույն կ

Թուփը ցածր է, լավ տերնակալված, փոշանոթները դեղին են, տերնները կախվող են, թույլ կտրված, պալարները ուի տակամիսեն, հրբեմն կարմրամանուշակագույնօղակով: երկարավուն-օվալաձն, քեքնակի

Հո

Սո, իմված ժխորը կարմրամանուչագագույն Քը՝ խիտ խավապատ՝երկար մազիկներով, սեղանի սորտ է, վաղաճաս-Ռաննայա ոռողա:

տացած, ճողի Արես

դուա

'

Է

Սպիտակպալարներով ն դունավոր ծաղիկներով սորտեր Շաղիկները փայլատ-կարմրամանուչակաղույնեն ծաղկի տակը վեծայրեր: Տերեների վրա նկատվումէ բնից ններքնից ունի սպիտակ, սուր Հատապտուղներ չի տալիս, պալարները ճար բաղեղատերկավորություն, մաշկով են, օվալաերկարավուն, միջին խորության աչյբերով, սպիտակ ոպլտղամսով,ծիվլիճիմբը ձգված է, ուժեղ խավապատ, ունիվերսալ սորտ է, միջին ուշաշաս-1որիո

կարմիր պալարներով ն գունավոր ծաղիկներով սորտեր

Ծաղիկները դալուկ կարմրամանուշակագույնեն, տերեները նեղ բրլանկյան տակ. սրալարները քակներով, տրոնք ցողունին կպաժ են սուր են, երես դուրս եկած ծլի ճիմսուր Հողի գագախքով, կլորավուն-օվալաձն

միջին ուշաճաս, դիմացկուն է քաղցկեղի

խինգեն:

նկատմամբ-ԲՔեռլի-

րտոր վ ղիկներով սորտե դունավոր ծաղիկներով

ն գ

կարմրանարնջագույն են, ցողունը թնավոր է, տեՇաղիկները բաց ըններ՝ խոշոր կ լայն տերնիկներով, պալարները երկարավուն-օվալաձն են, ճողի երես ղուրս դրանց եկած ծիլերը կարմրամանուշակաղույն են, է, միջին ուշաճաս, է: Հիմքրբ կլորավուն է, սեղանի սորտ դաղաքը փակ Հայայի միջին պարունակությամբ,

դիմացկուն

է

քաղցկեղի

նկատմամբ

ա: --Սեվերնայա ռող ծայրեպսակի պուր Ծաղիկները վառ կարմրամանուշակագույն հն, են, պալարները կլորավուն-օվալաձն են, դեպի զաըը միածաղիկ ներսից ղզաթը՝ վարդագույն, ճողի երես դուրս եկած ծիլերի ճիմքը կարճ է, փակ, է, միջին վաղաճաս, օսլայի միջին պարու վարդականաչ։ սեղանի սորտ նակությամբ, դիմացկուն է քաղցկեղի րկատմամբ-իմանդրա:

Առաջադրանքի կայռարման կարգը: Այս առաջադրանքը

է կատարել սսվելի լիարժեք կարելի պայժաննեդաշտային բույսերի վրբա՝ կարտոֆիլի ծաղկման ն ւլարումկենդանի

լարառաջացման շրջանում, սակայն սորտերի

ծանոթանալ նան

կարելի է պարապմունքների ժամանակ: սորտերի տիղիկ պալարները, տերեճետ

լաբորատոր

Դրա Համար դիտում են ների ն ինչպես նան ֆիլի տարբեր սորտերի գունավոր նկարներ: Լաբորատորպաիապմունքների Ճամար օդտակար է ունենալ Ճողի երես ղուրս եկած ծիլերով պալարներ, որոնք գույնը բնութագրում

ծաղիկների Հերբարիումները,

էչ

սորտը:

Որոշման արդյունքները գրանցում

են

կարտո-

եւտնյալ

ձնում:

ԳԵՏՆԱՏԱՆԶԻ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

դետնատանձի բույսերի կազմության նՍանոթանալ Առաջադրանք: առանձնաճատկություններիՀետ: Նյութը ն սարքավորումը: Գետնատանձիբույսերի ճերբարիում ն պալարներ, ինչպես նան նկարներ:

մղւսքք Հավատովայիխփլ իմ քղ

. ւ

վոմոը Հակիխսկողաժոախ

Բացատրությունւսռաջադրանքիվերա-

բերյալ:Գնետնատանձը (եկ. 96) ըստ բույսի խիա կազմության է կարտարբերվում տոֆիլից։ Վերգետնյա մասի արտաքին տես-

բարձրության, ճիմքից ճՃլուղավորվող։. Ցողուններն. առուջացնում են թուփ, ըստ որում՝ երիտասարդճասակում դրախք ժածկվաժ են երկար, կոշւո մաղիկներով, որոնք ճասակավոր են: Տերնները երկարավունչ-ձվաձն բույսերի մոտ մաճանում ՉԻ լ

`

մրորտակղ -նզուի

«Վա մղամիսգակճուրվյ,

մղաքքիաոտչոնոի մղոսն փյնող մղ -«Հվղոկտոջ մվտ

Թ | մյջ վկային վմոջ մղաքլիաջոխոմտկ

։

մ

Ֆ

-Վ

Է

ձ.

մղոաքրամթմոամ մմզյվք վողմց վնսչ մղ

-ամցիամսո)վժզժմտ Է)

Է,

մչրաղմ վողմզկոր `

Թդիսե մղջ

մտմսը

քով այն Ճիշեցնում է արնաժաղկի, իակ Ճողում պալարներ

`

ս-

լությամբ` կարտոֆիԳեւտնոատանձը, Լի: ինչպես նան կալոտոարտադրական ֆելը,։

լերը՝

ձվաձնե սուր որոնց տերեներով, չափերն ավելի փոքր են ճասակավոր բույռի տերեների «ամեմատությամբ:

Գետնատանձի արառանցքային է, ըուտ որում` ցողուՖի ուտորդետնյաճանղույցներից այն ջացնում է Ճավելյալ արմատներ՝ խիտ մամատն

առա-

ղարհատների տեսՔով: Ցողունն ուղիղ է,

մինչի

մ

ն

ավելի

է,

ցողունի

ընդունաուսջացնելու

ոլայմաններում բաղմացվում է սպալարնեորոնց ծլումից րով, Հետո երնում են ծի-

են, սուր ծայրով, եգրում` ատամնավոր, խոշոր, երկար կոքունավոր, տերնի ն տերնակոթունի ցածի երես խիտ խավապատ Աոշտ. մաղերով: Տերիները վրա դասավորված են փնջերով, 2--8-ական կամ Ճճերինոդեր. Ցողունի վրայի վերնի տերններընեղ են, կոշտ: Ծաղկափթքությունը զամբյուղ է, Յ--4 սմ

տրամագծով: Ծաղիկներբ էրկու տիպի

են.

ներքին՝ խողովակավոր, պտղաբեր, ն ծայրի՝ կեղժ լեղվակավոր, դեղին, անպտուղ: Առէջները 5-ն-են, սոլին երկնկ. 96. Գետնատանձ: բաժան է, առէջների «ի միասին բարձրանում է խողովակավոր պսակից վեր: Պտուղը սերժիկ էւ Գետնատանձը ճողում առաջացնում է ստոլոններ, որոնց ծայրերում զարգանում են պալարները: Պալարները:ճաճախ են (նկ. 92), երբեմն տանձաձն, սպիտակ, երկարավուն վարդագույն ն մանուշակագույն: Պալարներիմաշկը բարակ է, ենւ որի ճետնանքով ճանված պալարները արագ քառամու Պալարի մակերեսի աչքերը, ի տարբերություն կարտոֆիլի, ունեն քմբիկների ձե: Գետնատանձի պալարներում գոլանում է ինուլին, որը լավ լուրազվում է կենդանիների շօրգանիղմթ --

կողմից:

ՅՀէ

մնրբարիուն ամիր բույսերի մասերով, պալարներով, որոուզ րով նմուշներով կատարման կարգը: Առաջադրանքի ն

կաղմության դգետնատանձի

են ուսանողները ծանոթանում Հետ

ն

են

նկարագրում

ցողունների, սիստեմի, արմատային

ճիշտ,

ավելի երկարատն եղանակ է ն տարման բարդության պատճառով ձճնարավորչէ Գոյություն ունեն ըստ պալարների կշոխ օռլայի ն ժի շարք ուրիշ, ավելի պարզ, բավական արագ

է ավելի

մեթոդներ:

նրա կակիրառել:

բայց

որոշման

մատչելի `

ԲուԴ

Մեծ

քանակությամբ չուր պարունակող ոլալարների տեն է չրի տեսակարար կշոին, սակարար կշիոր մոտենում նե տեսակարար կշոխ պալարնեՀետնաբար, ընդճակառակը: րում չոր նյութերի պարունակության միջն գոյություն ունի ուղղակի կախվածություն, ն չոր նյուքի տոկոսի որոշումը կարելի է փոխարինել կարտոֆիլի տէսակարար կչոխ որոշումով: կարտոֆիլի տեսակարար կշիոր որոշվում է կշոված կարտոֆիլի ծավալում ջրի կշոի նկատմամբ նրա կշոի Հարաբերությամբ, Ճետելալ բանաձնով.

աի: 97.

Նկ.

Ճ--Ց

ձնեոր: Գետնատանձիպալարների

որտեղ՝ Ճ-ը որոնելի տեսակարարկշիոն է, Ճ-ն՝ կարտոֆիլի ն պալար` պտուղների քաշը օդում, Թ-ն՝ կարտոֆիլի քաշը չրում, Ճ--Թ-ն կարտոծաղիկների, ձաղկափթթությունների, է։ ՕրիԱյս դուրս մղած ֆիլի կողմից կշիոն տվյալ ծավալի ջրի ների բնորոշ առանձնաճատկությունները: առաջադրանքը դաշտային է նակ, եթե օդում կարտոֆիլը կշոում գ, իսկ չրի տավ՝ պայմանավելիլիարժեք կարելի է կատարել

ժամանակ: պրակտիկայի ներում՝ ւ

ԿԱՂԱՐԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

նռաջադրանք.Ռրոշելչորնյութի տոֆիլիպալարներում: ՛

յ.

Նյութը

ներ:

ն

ն

օսլայի

ուն ու, թյունը պարունակ

ար-

ը

ջրից ն չոր նյութից» րոտ որում պատոկոսը նրանում կազմում է օոլան։ Որքան է օսլան, այնքան այդ կարտոֆիլըարժեքաշատ

բաղկացած են պալարները

կարտոկերինղատակներում վոր է սննդի, տեխնիկական ճազ նաճատման ֆիլի սորածրի տնանսական Հատկանիշների ն ճիշտ որոշել օսլայի ար անձրաժեչտ է կարողանալարագ ն

Բիոքիմիականեղանակը ճանդիսանում պարունակությունը:.

Յ82

նրա տեսակարարկշիոր կկազմի.

գլանսարքավորումը:կշեռքներ, ապակյա անոթներ,լափիչ

լարներում

ապա

ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԸ

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Կարտոֆիլի

ամենամեծ

գ,

Րոտ 5-րդ

աավ,0038.

այսպիսի տվյալների, ՀՃավելվածի

տեսակարաթ 00 չոր նյութ, իսկ օսլաշաքարների ընդչանուր կշիոր) Հավասար

է 1622 կշոին ճՃամապատասխանում

լին թիվը (օսլայի ն է 10,42-ի: Րոտ տեսակարար կշռի օոլայի որոշման արդյունքները, բիոքիմիական անալիզի Համեմատությամբ, ավելի պակատ են կարտոֆիլի սորտերի Ճաճշգրիտ են, բայց լրիվ ստույգ մեմատական տնտեսական գնաճատման դեպքում: Առաջադրանքիկատարման կարգը: Օոլայի որոշման Համար օգտագործում նն տասնորդական ախատեմի ատուկ կարտոֆիլային կշեռքներ (նկ. 98): Կշեռքի կարճ բազուկին

մետաղալարիցՀլուսաժ երկու միատեսակ ամրացնում զամբյուղներ,ըստ որում` ներջնի զամբյուղը խորասուզվաժ վրա՛' է եռոտանու Հ չրով լիջը դույլի մեջ, որն ամրացված են, Վերին զամբյուղի մյս դիրքում կշեռքը Հավասարակշոում ճամար դրա են ուղիղ 5 կգ պալար, մեջ լցնում ն կշռում են գ կշռաքար: շեոթի երկար ազուկի թասի վրա դնում ալալարնե 11անում են կարտո լավ ւս ն պալարները ջ կարտոֆիլի են

ի

ա

աջ

Դուլը լցնում

Կոիճանիմաբուր

12,558 չերմասջրով: Վերին զամեն

բյուղի օդում կշոված պալարները (5 կգ) լցնում են ներքնի զամբյուղի մեջ ւ երկրորդ անգամ կշռում են չրի մեջ: ջրի մեջ ստացճոտ 5 կգ կարտոֆիլի ճավելվա 5-րդ ված քաշի, օգտվելով են որոշում նե Ր նլուԺի տվյալներից քի տոկոսը

թիվը:

"ո

ր

պալարներու

մարոոծինի անո

դոմեք րիա թաղը Հի"

լ

չո

աին

ս" օսլայ

լ

ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

նկ. 38. Կաբտոֆիլի

կարտոֆիլի Հավասարակշոում են լ

Հ

կեոքր:

|

րակաԱա .

ն

:

օդում, ն այնուշճետն են ջրի դրանք դնելով ցանցի վրա, երկրորդ անգամկշռում մեջ: Չոր նյութի տոկոսը ն օալային թիվը նույնպես որոշում

կգ պալարները ուրիշ կշհոբով կշռում

դեպքում օսլայի աղյլոտակրոԱղյուսակ չունենալու է որոշել օգտվելով տոկոսներով կարելի պարունակությունը Ք-ն 20, որտեղ կարտոֆիլի Հետնյալ բանաձնից. թ--90: է մեջ կշիոն չրի (գրամներով): Պալարների ջրում կշռելով օոլան որոշելուց բացի, նրա պարունակությունըկարելի է որոշել ծավալային մեթոդով: են

Սրոշել

Նյութը

այրի, ր

ոի այ

ն

կարտոֆիլի

ԲԵՐՔԻ

ՈՐՈՇՈՒՄԸ

ւոյԲ8ի

կառուցվածջի

տարրերի

Հետ:

կենսաբանական բերքը:

սարքավորումը: Կշնոր, բաչիկենը, զամբյուղներ կամ արկղեր:

չափիչ քանոններ:

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Կարտոֆիլի

րատ

|

րատ

կշիոր:

Ի

արդակը՝

կկազմի կարտոֆիլի կողմից դուրս մղած ջուրը ն նրա ծավալը կճամապատասխանի անոթում խորասուղզած պալարներիծավալին: կշռելով չրի մնացորդը կամ նրա քաշը որոշելով չափիչ գլանով (1 մլ ջուրը Հավասար է 1 գ-ի), գտնում են ջրի կշիոր կարտոֆիլի ծավալում, այնուճեւոն որոշում են նրա սոեսակարար կշիոր ճետնյալ բանաձնի՝ ձՃ:Թ, որտեղ՝ Ճ-ն կարտոֆիլի ըստ քաշն է օդում, Թ-ն՝ կարտոֆիլի կողմից ղուրս մղած չրի

|

,

Բիէ,արան Ան

լցնելով զլանից: Ջափիչ գլանում մնացած ջուրը

Է-Շր

Ս

որ էի-

էն:

բ

:

Լգույշ

կարտոֆիլի Հատուկ կշ նար ր ճամար որոշելու ելու դեպքում օսլան սովորական կարելիէ Հարմարեցնել փոխաբաժակի լծակին օրի կշեռքը, րեն ամրացնում հն մետաղյա ցանց: են այնսլես, որկշեռքը տեղակայում ջրով պեսզի ցանցը Լրիվխորասուղզվի լցված դույլի եջ, որից «ետո կշեռքը

չատ գոլի

Պրո

Է

-

-

ւ

Դրա ճամար ճիշտ կշոում ձն 1 կգ լվացած ն չորացրած պալարներ ն դրանք խորասուղում յրի մեջ: ալարների կողմից դուրս մղած ջուրը չափում են, Այդ ժավալը կճամապատասխանիկարտոֆիլի ծավալին: Այս եղաէ ն կարելի է կիրառել ցանկացած պայմաններում: Դրա ճամար պետբ է ունենալ 4-5 լ տարողության ապակրա անոթ ն մնտաղյա րսմ փայտյա ձող, որի մեջտեբզվաի շխատանքի կարգր ճետնյալն է, Անոլքում չրի մակարձն այնպես, որ մեխի ծայրը կպչի նրա ակեր րանից «ետո, նախքան անոթի մեջ պալարները խորասուզելը, այնտեղից չափագլանի մեջ են լցնում որոշ Բաիոի ջուր,քսանանալիզի ճամար պասոորաստած

թյան վրա (1 ճեկ.) տեղավորված թփերի քանակից, ն մեկ Ռոիի պալարների միջին քաշից: Այս առաջադրանքը կարելի Լ կատարել միայն դաշտային պայմաններում կարտոֆիլի բերքաճավաքիք առաջ: էայնաշարք ցանքերում շարքի երկա335

--

ությամբ չափում

էն 10մ

աշվարկային տարածության են որոշում չափը միջշարքերի փաստացի լալնությամբ: Այսպես, 60 սմ միջշարիներին շարքի 10 մ Հատվածի դեքում Ճճաշվարկայինտարածությունը կկազմի 6 մ: եթե, Ճեօրինակ, այս տարածության վրա ճաշվված է Յ0 բույս, Յոնաբար մեկ ճնեկտարիվրա այս դեպքում կտեղավորվի 50000 են, առանձնացնում բույս: Դրանից ճետո բույսերի ճանում են փրերը, կշոում են պալարները ն կատարում են կարոռֆիլի բերքի վերաճաշվարկ (ցենտներով մեկ «եկտարից):

ՄԻԱՄՅԱ

ն

է եքե ճավաքած բույսերի պալարների քաշը ավասար դեպքում կկազմի կգ-ի, կննսաբանականբերքը այս 250 գ/հ: Քառակուսի-բնայինտնկման դեպքում կենսաբանական

մ.

"բերքի Ճաշվառման ճամար վերցնում են 10 բուն, ճաշվում են այնտեղ եղած բույսերի քանակը, ն առանձնացնելով փրերը, կշռում են պալարները: 0րինակ՝ 60 5« 60 սմ տնկման սխեմայի դեպքում 1 ճեկտարի վրա տեղավորվում է շուրջ 28 ճազար բուն, ն հթե 10 բնում ճաշված է Հ0 բույս, ապա մեկ Հեկտարի վրա կլինի մոտ 56 Հաղար: Հետաղոտվող10 բների են Պաշվոմ պալարների կշիոր որոշելով նախատեսվող

բերքը՝ գ/հ: Առաջադրանքիկատարման կարգը:8ուրաքանչյուր նող կենսաբանական բերքը որոշում է ինքնուրույն տնկման եղանակներից որնէ մեկի վրա կատարված աշխատանքի արդյունբները գրանցում նն ճետնյալ ձնում: ուսա-

ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՑԵՂԱՅԻՆ

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Դաշտային կերարատադրությանմեջ, կերային նպատակներով մշակում են ընդեղեն ն ճացազգի խոտաբույսեր ինչպես խառը, այնսլես էլ մաքուր վիճակում: Միամյա ընդեղեն վիկը,։ կերի տարածված են դարնանոացան խոտաբույսերից միամյա սերադելան, խավոտ (աշնանացան ) վիկը, ոլոռր, իոկ կարմիր), երեքնուկները (ալեքսանդրյան, պարսկական, ոյսյմիամյա սուղանի խուռը, մՄոդարը, Ճացազգիներից՝ դրասը: հացի դրանից, կերի նպատակներով ընդեղեն: .' շետ խառը օզտագործում են խաչածաղկավորներիընտա: բին պատկանող բույսեր (սպիտակմանանեխ,ճլածուվ), ինչոլն» նան ուրիշ ընտանիքներից բույսեր(վարսակ, արնուժաղիկ, եղիպտացորեն, կերի կաղամբ) ն այլն: -

.

ՄԻԱՄՑԱ

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ

ԵՎ ՍԵՐՄԵՐԻ

ԸՆԴԵՂՍՆԽՈՏԱՐՈՒՅՍԵՐԻ

միամյա ընղողնն խոտաբույսերի տեսակներն սպաուղներին սերմերիւ Նլութը ն սարքավորումը:Միսմյա ընդեղեն խոտաբույսերի պտուղներ ն սերմերի կոլեկցիա։ բաւ սնթմելԲ ժրարեքլբում, ընդեղեն խոտարբույանրի Ժանիչ տալխաակենը, շպատելննը: խոշորացույցննը,

Առաջաղրանք: Որոշել

ըստ

Միամյա Բագատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: տարբերիչ վտուղների խոտաբույսերի Հատկանիշընդեղեն ենրից են դրանց մեծությունը, ձնը ն գույնը: միմյանցից Միամյա ընդեղեն խոտաբույսերի ահրմերը

«

Կարտոֆիլի բույսի բերքատվոթւյան անալիդը

Հնրման

հղանակը

ն

կենսաբանական բերքը

հալարներիքաշը մեկ թփից Բույսերի թիվր մեկ|։

Հճեկոարում

Էշ»իջին|Մառր | |

31.5

ՀՀ |

թվում

կենսարանա-

այդ

|լկան բերթլ

յք

միԽոչոր են Համարվում 60--80 գ քաշով սալարները, Ծանոթություն: չին՝ 40--60 գ ն մանբ՝ 40 գ-ից պակաս պալարները: ՅՏ6

ձնավ, գույնով, մակերեսի բնույթով

ն

սերմի քաշով

(եկ. 99): Միամա ընդեղեն խուտաբույսերի պտուղների հատկանիշները

ն

սերմերի տւսրբերիչ

Ունդերը գծավոր էն, նեղ երկար (4 սմ-ից ավելի), ուղիղ կամ քերեմակի ձովաժ, խավասլատ, դարչնագույն, բազմասերմ (2-8 սերմ): Սերմմ են. ունեն 4.25-8 տրամադիծ, Համեմատաբար խոշոր մերը կ որւվուն Լն (1000 «Ճառտի քաշը 50-60գց է), սերմերի կվույնն դեղնադարչնազույնից մինչե սն, միազույն կամ նախշով: Սրմատպին գծավոր է, բաց գույնի, , դրավում է սերմի շրջագծի 1/5-1|6 մասբ-վիկ

ցանովի

ՕՂ

ՏՈՒ)

արիԲԱ Յար նանի եզան որը Պատի ւ Գ.17: ւ ՛ ոբրելու ներ Տու ի 112: ֆաչք Ն11052)» ն ո (ԱՇ Բ, | որիո թ ԳԱ ա 21 կազմված ի խիստսա4Հտափակ, երհորատակարիկաձն ԱՐԸԱրնի ահրմերը օվալաձե (4-8: ա4Րմ,:

(1000

աիրմ

:

լ

ն

ա

ր

են 5-6

ծ

են, ,

կանաչամոխրազույն, կնճռուռմակերեսով, կարավուն զ), դալուկ դարչնագույն կամ մանր (1000 մ

անազատվա

,

քաշը ճատի

են,

1--4

վուն, սերմասպին փոքը է-սնրադելա

(Օւոլլնօքստ

՛

կարմրա-

54 մ5):

ձվաձն ենյ փայլուն մակաշննման գազաքով, անրմերը րորդական մասում կերհսով, բաց կամ մուգ դորչ դույնի, մանր (1000 Հատիքաշը 2գ-ից (ՂՈԱՕՒսո 21624ոմոյոսո) ալերսանդրյան վելի)-- երեքնուկ են, բաղ "դարչնադույն, Մնրմերը մլոր-հրկարավուն խոշոր (4000 ճատի թաշը՝ 3-3,5 զ), սերմասպին փոքրէ, կլոր՝ երեքկուկկարմիր Ղուօլսռտ1ոճճքոճւստ)ո ա-

ճամեմատաբար

Է՛

:

:

ւ

"ս

ի

տնԱռաջադրանքի կատարման կարգը: Յուրաքանչյուր

սակի չամար բնորոշ ճատկանիշներով (ձնը, գույնը, խոշորությունը, մակերեսի բնույթը)որոշում են միամյա ընդեղեն արդյունքները կուլտուրաների պտուղները նհ սնրմերը ձնում: են դրանցում Հետնյալ ու

Միամյա ընդեղեն խոտաբույսերիպտուլների

սերմերի տարբերիչ

ն

հատկանիշները

.

Պտուղներ

Սեր ր

«` `

'

«ա

է

«Հ.

':

վիկիչ Յ--ցանովի Հլա ծուկի, խոտի,2-այնանացան

Ձ--անրադելայի

երեքնուկի,

թավոտ

վիկի» 5-մուքարի,

(պտղի)»

6-սուդանի 8-սպիտակ մանանեխի:

գնդաձն են ծհրկու սերմէրով, սերմերը Ռւնդը կաչենախ է, մեկ կամ կամ էլիպսաձի, մակերեսը փայլուն, դեղինից մինչն Համարյա սն, մանր

(1000 Հատի

կան ԱՅ»

քայբ

երեքնուկ

մինչհ

գ), սերմնասպին փոքր

(ՈՒօՕԱստ մ6օտսքլոստ):

է,

կլոր-պՎարսկա-

քաղանթավոր, վերին միասերմ ունդէ, ճակտոակ-ձվամճե, Փտուղը

`

երկ-

|

Տ|»

Հ

:|5Թ `

ծ

Կ

ՏԱ

Հս |32|4|525|851518|48|35 -

-

ՄԻԱՄՑԱ

սերմեոը. նկ. 99. Միամյախոտաբույսեռի

1--կարմիր

ՀՍ

ՏԱ

|Պ

Տ

ւ|

ս

.

'

ռ

-:

-

'

-

-

|Պ

Ր

`

|

Հ

|:

Է,

|52

ԲՆԴԵՂԵՆ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐ

Առաջադրանք.1. Սանոքանալ միամյա ընդեղեն խուռտաքբույսերի տերն ն կազմության Ճել: ծաղկափթթությունների 2. Որոշել միամյա ընդեղեն խոտաբույսերն բոս բույսերի: Նյութը ն սարքավորումը: Միամյա ընդեղեն: խոտաբույսերի Հերբա-

ների

բիում, ենը:

-

դիտողական նյութեր,

տերնների

ն

ձաղկափրրություններինկար' |

Միամյա Բացատբություն առաջադրանքիվերաբերյալ: ընդեղեն խոտաբույսերը (եկ. 100) տարբթերվումնն տերննե389

Բ Ն 5.8

էլ 8ա

8.

Խ

ռե 3 "լ `

"

Հ -:

--

-

ծաղկափթթու-

ճի, տերնիկների ն ցողունի կազմությամբ, թյան ձնով,բույսի վրա ծաղկափթթությանդիրքով ն ժաղկափթթության մեջ ծաղիկների դիրքով, ծաղիկների գույնով:

Միամյա ընդեղեն խոտաբուլսերի տեսակներիտարբերիչ հատկանիշները

Տերններըփետշաձեեն

Ա.

մեկ-1րկծաղկանի ողկույզ ԾՄաղկափթթությունը՝

Տերններըվույգ փետրաձն են, ծայրերում բեղիկներով կննտ տեբնի փոխարեն, տերնիկները օվալաձն են, ծայրերում փոսիկներով, թույլ իո»վապատչ տերնեիկիմիջին ջիղը վերնում դուրս է ցցվում: Տերնի Հիմքում տերնակիցներըատամնավոր են, ծլելու ժամանա առաջին տերեները ունեն մեկ պույգ դժավոր տերնիկներ։ Ցողունը բարակ |, ճյուղավոր, պառկու: մանուչակակարմիր են, կարճ խավապատէ, նուրբմաղիկներով, ծաղիկների ծազկակորերի վրա, զոնվում են` տերնհածժոցերում է--2-ակսո՝ Վիկ քա-

նովի:

Բ.

Սաղկափթյթությունըբաղզմածաղկավորողկույզ

Տերններըզույգ փետրաձն նն, ծայրում ճյուղավորվողբեղիկով, տերեկըեն, խիտ Խավազլատ կարճ մաղիկներով, վիկները օվալահրկարավուն լորավուն գագաթով ն միջին ջղով։ որը չի երնում, առաջին տերններն ունեն երկու զույգ զծավոր տերնիկներ, ցողունը բարակ է, պառկող։ ուժեղ խավուռ, ծաղիկները մանուչակազուլն կապույտ են՝ կարճ ծաղկակոթունվիկ ների վրա, ճավաքված են երկար, բազմածաղկավոր ողկույվում՝

Քավուտ:

4.

ծ

Փ 1

ար -՞

էն,

Ե Սաղկափթթությունը՝ նը՝ Ճովանոց, ճովանոց,3--Տ 3--Տ

չ

ծաղիկնե ծաղիկներից

Տերեները կենտ փետրաձն երկարավուն-օվալաձն,

են, առանք բեղիկների, տերնիկները մանը ամբողչանզր, միջին չիղը դուրս չի դալիս,

ահրնի առանցքի վրա ճայշվվում են մինչն 15 զույգ տերհիկեեր, քողունը ուժել տերնակալված, ծաղիկներըվարդասպիտակագույն

ճյուղավոր է,

ծաղկափթթության մեչ սնրադելա:

նն,

դտնվում

նն

կարճ

ձաղկակոթունների վրա՝

Տեշեները եռմասնյա Ա.

նՍաղկափթթությունըկիսագնդաձն

ն

'երկարավուն գլխիկ է

Տերեիկները ղանաղան ձնի,էլիգլաաձե, Համարյա ճակառակ-ձվաձեչ ղբն-

դաձն, ցողունը

գլխիկի գրնդաձն

ճյուղավոր է, ոչ խավապատ: ձաղկափթթությունը կիսաճան, ռոնվում ե տէրնածոցային ծաղկակիրների վրա,

ծաղիկների ծազղկավիրթություններում նստադիր են, բաց մանուշակաՀվարդագույն պսակով -երեքնուկ պարսկական։, Ճճակառակձվաձն կամ ձվաձն, տերհաաթիթեղի եզրը անճավաՏերեները սար մանր ատամնավոր, ցողունը ճյուղավոր է, խավապատ ամբողջ երկարությամբ, ծաղկափթթությունը երկարավուն պլաիկ է, սզոնվում է ցողունի դադաթին,ծաղիկները նստադիր են, մուգ կարմիր -կարմիրերեքնուկ: Տերնիկները երկարավուն-ձվաձն են կամ նյշտարաձն նրկու կողմից անխավոտ՝ կարճ սեղմված մազիկներով, տերնաթիթեղը վերեի մասում

մերկ, ցողունը ճյուղավոր է, ճիմբում ծավասար մանր ատամնավոր է, երկաբավուն դլխիկ ժաղկափթքությունը խազվլաալառ, հսկ վերնի մասում`. ժազլափքքոթյուննչրում է, պանվում ֆողոմի զազաքին, աղիները սպիտավ՝ դեղնավարդագույն նհրանգով-- երեթնուկ նատադիր են,

է

ալեքսանդրյան:

կարգը: Մկզբում ուսանողներն Առաջադրանքիկատարման Հերբարիումային նմուշներիծանոթանում են միամյա իտ ընդեղեն խոտաբուլսնրի ցողունների, տերեների, ծաղկաեն փթթությունների կազմությանը: Դրանից ճետո որոշում առաջադրանքի բքացատրուվյալ բույսը, օդտագործելով ճն Հճետնյալձնում: ն գրանցում արդյունքները թյունը, :

Միամյա ընդեղեն խոտաբույսերիբնութագիրն

ըստ

մորֆոլագիսկան

հատկանիշների

Տեսակը ննրեն

ցողունի

տերեների

ու-

1է8 Լան

տեԱռաջադրանքիկատարմանկարգը: ՏՅուրաքանչյուր սակի Համար բնորոշ մփամյա Հացազգի խոտաբույսերի պտուղների ն տարբդյունքների գրանցել ճետեվյալ ձնի մեջ:

Հատկանիշով ոթոչել

Միամյա հացավգի խոտաբուխերի պտուղների տարբերիչ հատկանիշները

Տեսակը (ճայձրենե

անունները)

լա-

Քեր 2.

| Է

Գույնը

Քե

փուլի

բնույթը

Առաջադրանք:Որոշել միամյա ճացազցի խոտաբույսերի տեսակներն ըստ

ալտուղների:

պտուղնեբի կոլեկցիա, րաժանիչ

տախտակներ,

չպատլներ,

խոչորացույցներ,

Միամյա Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: են ձնով, տարբերվում Հացազգի խոտաբույսերիպտուղները դուլնով, թեփուկների բնույթով: |

տուղը Հատիկ է, երկարավուն ձվաձն, ժայրում սուր մասով, փավված է կաշեկերպփայլուն ճասկիկային թեփուկներով, որոնք սպիտակադե-

են-- սուդանդ

ՏՐ

ի

խ ոտ

(ջօքիսու ջ -

ժաղկավփթթություններիչ Նյութը ն սարքավորումը: Միամյա Հացագգի խոտաբույսերիծաղկաբաժանիչ աատխտակներ,խոշորացույքնքը:

իքքություններ,

վերաբերըալ: Միաիլա Բացատրություն առաջադրանքի '

ճացաղգի խոտաբույսերի ծաղկափթթություն, (նկ. 101) ճասկ է (ճասկավոր Ճճացաբույանր), ճուբան (ճուրանավոր ճացաղզդիներ)ն Ճասկանման ուրան (ճուրանաճասկավոր 4 ացազգիներ): նն

հացավգի խոտաբույսերի ծաղկափթթությունների Միամ

5ս

ւ

հատկանիշները

տարբե աբբերիչ

յա

մ.

երիչ հատկանիշները կանիշներ Միամյա հացավգի խոտաբույսե րի տարբերիչ

Տ

որոն

Միամյա հացավգի խուռաբույսերիծաղկափթթությունները

Նյութը ն սարքավորումը: Միամյա Հացազգի խոտաբույսերիսլտուղ-

մճոճոտօ):

ների

Մոդար

ծաղկափրք-

Առաջադրանք: Ռրոյել միամյա ճացազգի խոտաբույսհրի տեսակներն

ն ն մ ժ կարմրադարչնադույ ղին կամ

Ն

գույն

թությունների

պտուղները խուռաբույսեբի Միամյա հացավգի

նէր,

ձվաձն, փորի ժա , զոք

ռՇճհտուսող):

ՏԱԵՏ,

6Ճ

տիներեն

|

րստ

աուն

մուդ դարչնավույն

|

՝

զարմի

կազմությունը

(ճայերեն,լատիանունը)

եղմվա4, կողմից թւթնակի մեջ, պոգին, արագա արգա Մօաւտ կարմիր, մոր դեղին, (ՏՇէո ԻՆ մանը Հատիկ է, Պթուղը Էր

անաֆ

ճուրան Ծաղկափթթությունը՝

Հուրանը քէթնակի Ջրվաժ է, ուղիղ կանգուն,. ճասունանալիս

կռացող, ճատիկները

են խմբերով, դասավորված

մեկ Հասկը լայն

իշոյոն երկէ,

արական անպտուղ է, կպած է երկար ոտիկին, ոնո,պտղատու, պտղաբերող հն Ա: քին, պտղաթերո մթին, իր նատադիր դիր քի ճասկիկնե ղաբերող ձն, 3-ն ե տավոր են, Պաս

ճասկիկային թէփուկները վերեինը ձն, փայլուն, երկրորդը թաղանթանման է -Թուդանի

.-

ներքնինը կաշնենման խո:

Բ.

2ուրան Սաղկափթթությունը՝ Հասկանման

Հասկիկներբ մեկ մաղկանի նն, մանը, մինլե 3,5 մմ էծհրկարության, են, ժաղվափթքությունը իլիկակլորավուն, ճաակիկային թեփուկները 3-ն հմահկամ գլանաձն է, Հասկիկները դասավորված են խիտ, դրանց չիմեն մակեֆում կան երկար քիստանման կոշտ մազեր, որոնք դուրս -մոգար: բեաից վլրն

դալիս

Գ.

նոսրճասկ Ծաղկափթքությունը՝

Հասկիկնէրը մեկ Հասկիկալին թնփուկով, ճասկի առանըքին կպած են քաենղ կողմով, Հասկի վերնեի ծաղիկները թիոտավոր են, պտուղները լդրաս միամյա: ղանթավոր, տափակ, կարճ, առանցքով -ռա

կատարմանկարգը: ճատ ծաղկափթթուԱռաջադրանքի կաղժությունների, ճասկերի «ասկիկային թեփուկների Թյան, քիստերի առկայության որոչում հն միամյա ճացաղզգի խոտաբույսերի տնասկները ն արդյունքների գրանցում են Հետենլալձնում: Միամյա հացավգի խուռաբույսերի ծաղկամփթթությունների : տարբերիչ հատկանիչները Տեսակը(Ճալերեն ն

ԲԻ

Մ

աղկափթթույձասկերիք

ԽԱԶԱԾԱՂԿԱՎՈՐ ԿԵՐԻ

ձեր

Քիստերի

ձասկիկային

կազմությունը կազմությունը քեժուզները ւ

թյան

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ

ՍԵՐՄԵՐԸ

ԵՎ

Առաջադրանք:Ռրոշել խալաժաղկավոր կերի կովտուրաների տեսակներն ըս պտուղների նե սերմէրի։ Նյութը ե սարքավորումը: Խաչաժաղկավոթկուլտուրաների պտուղներ ն ահրմեր, բաժանիչ տախտակներ,յպատելնիր, խոչորաըույցներ:

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Խաչաժաղկավոր կերի կուլտուրաների պտուղները ե ահթնբթ միմյանցից տարբերվում կերեսի բնույթով:

են

ձնով, գույնով,

ն մաԽոշոբությամբ լ

|

89ն

կուլտուրաների պտուղների Կերի համար օգտագործվող խաչածաղկավոր

տարբերիչ հատկանիջները սերմերի

ն

ւ

իտողական նյութեր, որոնք

զույց

կազմությունը:

Սերմերը կլորավուն են, կաքնադույն, մուգ գորշ կամ մուղզ կարմիր, մանր (1000 ճատի քաշը2-7 գ է), պտուղները (պատիճնքրը)5 սմ-ից ա-/ բարակ քթիՀարք են կամ թույլ վելի թմբիկավոր, է. 1/5-1|6 մասին -Հ«լածուկ կով, որը Գր

Քյունների

աշնանային

մատամերձ փերին խյամբ ն ձնով, ինչպես նահ

էրկարություն ունեն,

ամոի պատիոի ոճքստ

(ԹՈՅՏՏ1Ը1

Սերմերը գնդաձն

էեն,

0161Է6ո5

)։

մանր (1000 ճատի քաշը

4-7

դեղին (ճամրիչաձե)

է), դալուկ

գ

կամ սերուցքաղուլն, պտուղները(պատիճները) քմբիկավոր են 1--2 սմ քրաձն քթիկով, երկար են (մինչն 5 երկարության,

անանեխ խավապատ-մ

սպիտա

սմ),

Ճեճ): կ(Տ1ոճք15

կոշսո

Առաջադրանքիկատարմանկարգը: Պտուղների ն սձրմերի ձեի, գույնի, խոշորության ն մակերեսի բնուլթի բնորոշ

ա

առանձնաճատկություններով '

, ո

որոշում

ր

"

կուլտուրային պատկանելը

այն ն

դրանցում

ճետեյալ:

են

ենն որոշմ մ

ւս

անց7

այս

:. ի

կամ

արդյունքները

ձնում:

Կերի համար օգտագործվող խաչածաղկավոր կուլտուրաների պաուղների

են

տալիս

ն տերհների ծազկավփթթու-

՝

Բացաւորություն առաջադրանքիվերաբերյալ: ների ձաժծազկավորկուլտուրաների բույսերը տարբերվում են `

.ն

։

տերնների

որոշ

խաար-

խավո կազմությամբ,

աւ:

ու-

չասիով ծաղկի գույնով:

ե ե Խաչածսդկավոր կուլտուրանե ր կերի կերի կուլտուրաներիբուրւերի տարբերիչ

հ

նե ի, առկա ն

րը

տերենիրը կոքունավոր են, փետրաձն կտրտված, խավաԱրմատամերձ պյատ՝ կերքնի կողմից, վէրին տերեները ամբողյչաեզր են, երկարավուն, նըսչտադիր, մերկ, ծաղիկները մանրը են, քաց դեղին, ճավաթվածեն ողկույղՖերում- Հլածուկ: Տ/րհները կոքունավոր են, խավապատկոշտ մազերով, քնարաձն, փնտրաձն կտրտված, ցողունի վերնհում բիչ թվով մասնիկներով,՝ ծաղիկները դեզին են, մանը» ճավաքված են ողկույզներում-մանա՞ե խ ռպիտակ:

«սերմերի տարբերիչ հատկանիշները

3,

Պտուղները

`

ւար

ՏՏ

Սերժերը -

`

:

-Ջ

:

`

-

է :

Հ

3Հ

`

:

Հ

-

`

.

ՏՀ

| Հ, Տ ւ

ՀՀ

| ՅԱՏ

ՅՈ

ա

Հ Հ

`

-.

-

:

Հ

բ -

«

:

ւ|

Էյ

|

ՀԱՏՀԱՏ `

չ|Տ

`

Առաջադրանքի կարգը: Մկզբումուսանողները կատարման են նմուշներով ծանոթանում տերեճերբարիումային ների, ծաղիկների ն ծազկափքթություններիկազմությանը, ե ըստ դրանց տարբերիչ ճատկանիշներիորոշում են խաչաժաղկավոր կուլտուրաների բույսերը: Որոշման դրանցում են ճետնյալ ձնում:

արդյունքնե

Ե|ՏՀ

Հ

Հ

Խաչածաղկավորբույսերի բնութագիրն ըստ մորֆոլոգիականհատկանիշների կազմությունը

Տեռակը (ճտայերենն լատի-

'

յ

անունը ը)

ներեն ր

անո

տերնների

|

ԽԱՉԱԾԱՂԿԱՎՈՐ

ն Չ.

ԿԵՐԻ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ղրկեր ծաղիկնիրի Լ ազկափթթույուննե

ի

ժազկա

ՔՈՒՏՍԵՐԸ

Առաջադրանք.1. Ծանոքանալ խաչածաղկավոր բուլաէրի տերնների կաղմությանը: ծաղկափքթրությունների Որոշել խալածաղկավոր կերի կուլտուրաների քթույսերը: Նյութը ն առրքավորումը: Խաչածաղկավորբույսերի. Ճերբարիումներ»

. ,

կ

Յ

ԲԱԶՄԱՄՅԱ

ՑԵՂԱՅԻՆ

ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ս '

երն

տարածում վարդագույն), առվույտը ա

են

Հետ

մ դատել

որպես բաղադրիչ մշակում

խոտաբույսերի

սքրմերի:

նե

րուանրի՝

Բազմամյա ընդեղեն Նյութըն սարքավորումը:

ինր

(ցանովի, երեքնուկը(կարմիր, խոն կորնգանը(վիկատերե, ավաղային): ձացազդի դեղին) տաբույսերից երեքնուկի

լաուղների

րատ

շռա մրտուղսերմեր ծրարներում, «երմերի ն պտուղների կոլհկցիա,. բամանջչ փախտակներ, շյպատելներ, խոչորացույցներ:

մեջ (դաշտային ցանցաԴաշտային իոտացանության

ավելի լայն շրջանառություններում)

ԵՎ ՍՆՐՄԵՐԻ

ԽՐՏԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ

նեղքզեն Ռրոչելբաղմամյա Առաջադրանք:. տեսակն

ԲՆՂԵՂԵՆ

ԲԱԶՄԱՄՑԱ

,

ն

Բացատրություն առաջադրանքի յա "Քաղզմամ վերաբերյալ: ընդեղեն խուտաբույլսերի պտուղների մարբերիչ ճատկանիշ|

|

Ն

ներն են դրանց ձեր, մեծությունը, մակերեսի կաղմությունը, դույնը։ Մորֆոլոգիական շատ ճատկանիշներով տարբերվում ձն նան բաղմամյա խոտաբույսերի սնրմերբ: Ընդեղեն խոչտաբույսերի այդպիսի Պաւտկանիչներիցեն սերմերի ձնր, մեժությունը, գուլնը, դրանց մակերեսի ն սերմնասպիի բնույթը

են

(նկ. 102),

տն

Բավմամյա ընդեղեն խոտաբույսերիորոշիչ՝

ըստ

ն սերմերի տպլտուղների

Հ մերկ, երկսերմանի ունդ Պտուղը 0. Դթուղը՝բազմասներմ ունդ 00. Փտուղը՝միասերմ ունդ -. Մերմերը արտաձնչ սնքմսոսյիի ոչ մլ սերմի մեկ կողմում մանուշակաղույն ավորբումով, մակնրիսը փի: «յ մմ չուն, անրմերը մանր (1000 շատի քաշը մինչն 2 գ)» 1,2-2,3 չափի, սերմասպին«իոքը, կլոր կարմիր երեքնուկՂՈՒ ՕԱՅՃ

1.

.

.

.

`

.

-

.

.

.

.

.

-

.

.

կլունով, մանուշակադեղ

տակ

գուն:

-

:

"

ՔՈՅՒՇՈՏՇ

0. Սերմերը կանոնավոր սրտաձն են, մուղ` կանաչ: դարչնագույն հերանղու, ան, մակերեսը փայլուն, մանր են (1000 ճատի քաշր մրնչի 1գ), երկու անգամ փոքր են կարմիր երեքնուկի սերմերից, 1-13 մմ աձրմասպինմանը է, կլոր Վարդագույներեքնուկ՝ ։

-

"

Դ.

յ

ԲԱ

ոզնախոտի:

աթննային

հսկ առվույտի խոտը,ողնախուոր, տիմոֆենի շյուղախուոը, Հետ

Ճամատեղ՝ ժիտնյակները,

ճղարմ

կոՂյր«ատ

ծ նողի

ռայգիաս

բաղմաճարը,

.

ի

.

Սերմերը հրիկամաձն

'

Նկ. Բազմամյախոտաբույսեւիսեջմեռը Ն պտուղները. 1-կարմիր երեքնուկի, 2-վարդաղույն երեքնուկի, 3-ցանովի առվուրոի -առվույտի (ունդը ն սերմը) 6- վիկատերն (ունդը ն սերմը), 4--դեղին ն նտնալին ն սերմ 6--մ Է տիմոֆենի խոտի, 2-10--Հավաքովի

.

,

.

-

`

ՂոմԾնսո

հչեղժստ։

փայլատմակձրեսով,մոխրադեղին դույնի,

էն,

սպին

102.

՛ ուղախոտի,

մմ չոռիի (1000 Ճատի քաշը՝ մինչն 2 մանը են, Հ4--2,5 գ), սերմամոփոքրէ, կլոր: Պտուղի ունի ցանցաձեւ շրջվածէ սդարուրաձե, ՏՃԷԼՆՅ: կերեա, գորշ զույն առվույտ ցանովի՝

"

աաաատն ԲԱ իան

Համարյա չափի,

ան-

Ց. Սճոմերը

.

իեն, փայլատ

սրտաձն

ր1օք12880

մակերեսով, 17-25 մմ չափի, ավելի մանր, քան ցանովիառվույտինը (1000 Հատի Քաշր՝1,7 գ), մոխոբաւդեղին, ածրմասպին փոքր է, կլոր, պտուղը մանդաղաձն, գորշ դույնի դեղին առվույտ` (օջմոճքօ 1816թ, Է են, թույլ փայլով, մոխրադեդին, խոշոր (2 անդա խոչոր հն առվույտի սերմերի), աերմասպին փոքր է, կլոր: Պրտղի քաղանքը ցանցավոր է, ունդը ձվաձն-անկյունաձն), Մեջքի կարի ուղղուքյամբ ատամնավոր Ս.Ֆ-1 մմ երկար ն կարճ ատամիկնեերով . . միկատերն կորնգան՝ Օոօեորյհլջ ԿԼՏ63Ծ 1:: Ժ. ՄերմերըՔիշ երիկամաձն են, թույլ փայլով, խոշոր, ոմրմոխրադեղին, մառպին փոքր է, կլոր: Պտուղը մձջքի կարի ուղղությամբ կարճ ատամնավոր է, ավելի մանը ատամնավոր, քան վիկատերն կորնգանին րնգանինը կորնգանավավային՝ 8-6ոՅոի»:

Սերմերը էրիկամածն .

.

,

ամ

-

ոՐ

»

Օդօծոյ հւտ

մք.

0ցտվելով տվյալ կատարմանկարգը: Առաջադրանքի աաաջաղրանթի բացատրությունից, որոշում են բազմամյա

Բավմամյա ընդեղեն խոտաբույսերի սերմերի ըստ

ն ռլտուղների մորֆոլոգիական հատկանիշների

|

Հյ

Է

Հ

Հ: «`

--Հ

բնութագիրն

Սերմերը

Հ `

-ՏՀ

Հ.Հ ՀՏ

ԿՈէյ ԷԻ:

-

ա -

Հ

«`

Հ

Հ

Տ

'

-.

:

--Հ Կ" ՞՞

Հ

Հ

Է

"

`

ա

-

Է

Հ:

Է

.զ

՞ Հ

Հ .

ԲԱԶՄԱՄՅԱ ԸՆԴԵՂԵՆ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐ

Առաջադրանք.1.

/րոշել բազմամյա ընդեղեն խոտաբույսերը:

2. Ռրոշել կարմիր երեքնուկի նենքատեսակները: Նյութը ն սարքավորումը: Ընդեղեն խոտաբույսերի Հերբարիումներ, շաճաս ն վաղաճաս հրեքնուկների Ճերբարիումներ, դիտողական նյութեր, որոնք ցուցադրում են տերնների ե ծաղկափթթությունների կազմությունը: ու-

Բացատրություն առաջադրտնքի վերաբերյալ: Բազմամյա ընդեղեն խոտաբույսերը տարբերվում են ւտերնիկտերնների, ների ն ցողունիկազմությամբ, ձնով ծաղկասիթթությունների ն բույսի վրա դրանց դիրքով, ծաղիկների գույնով ն ծաղ-

(ոլ. կափրթությունների մեջ դրանց դասավորությունով 103),

Բավմամյա ընդեղեն խոտաբույսերիտեսակների տարբերիչ հատկանիշները

Տերններըհռմասնյա են Ա.

Ծաղկափթթությունը գլխիկ Է

ւ

գլխիկը դտնվում է ցողունի դադաքին, ծաղիկները ծաղկափթթուԳնդաձն թյուններում նոտադիր են, կարմրամանուշակաղույն, Ճազվադեպ՝ դալուկ վարդագույն, ցողունը ուղիղ էչ մնրկ կամ թույլ խավապատ, տերհիկնլըը

մ

յ:

'

ՒՅՆ

Նկ.

103.

Բազմամյա րնդեղէն խոտաբույսեր.

1--կարմիր երեքնուկ, 2--վարդադույն երեքնուկ, 8--առվույտ ցա-

-

նավիչ4--կոքնդգան

ամբողջչաեարէն, եզրերը ատամնավոր, էլիպսաձն կամ Հակառակ ձվաձե, աեջտնդում տարբեր ձեի ն մեծության, սպիտակ բծի նման նախչով, տերե` Մեղ են, Հիմքում լայնացած՝ կարմիր երեջնուկ: դամն գլխիկըդուրս է գալիս տմրնաֆոցերից, դտնյլում. է երկար ՑՓաղկակրի վրա, -ոչ բն ցողունի գաղաթին, ինչպես. ծաղիկը վարդագույն է կամ դալուկ վարդագույն, գտնվումէ ձաղկափթթուփյուններում,. ծաղկակոքունների վրա, ցողունըուղիղ: Վ, ոչ խավապասու աերնիկները եզրերում ատամնավոր են, առանը, նախշի, ռոմբաձն, լայն վարդագո օ«վալաձն կամ:. ամ նհրեքնուլն

Վանաջոծրը:

արեան.

ժրկարավուն-օվալաձն՝ ողկ1.̀

Սս

Կղկափթթությու Մաղկավքքությունը ցագաքային հազմաֆաղվավեր աւԻ», «եռ .Ֆ

նբ

:

դ

ԼԼ:

`:

Ո:

խիտ՝

ն.

երկար ձաղկակրի վրա,

ձաղիկնլրը կայույտ

է՝

ողկույզ

կայ ծրկնագույն, ծաղկպիթթություններում՝ վրա, կամ նըսՀակատակՎվաձննն, էլիպսացողունը ճլուղավոր Լ, տնրնեիկները տադիր. Հե վամ էրկարավուն ձգված, միչին տքրնիկը ավելի երկար կոքունիվրա է, միջին ջիղը ատաժիկի ձեով դուրս է գալիս տերեիկների՝ որոնք եզրից, են, պաժիկողմից կարճ խավապաւտ ԱԶ "վո ւտ են,

ն ճն

)

լ

վելով տվյալ առաջադրանքիբացատրությունից, որոչում տեսակները: Աշխատանքի արբազմամյա խուտաբույսնրի դյունքները դրանցում են ճետնյալ

ձնում

խոտաբույսերիբնութագիրն ընդեղեն հատկանիշների

Բավմամյա Տեսակը (Հայերեն ն լատիներեն

անուն

ո)

ժաղկակոթունների

մորֆոլոգիական

ըսա

գիրԾազիկների

կազմությունը

|

Բի

71ողուննե

տերենե ուների

Փո

ծաղկա-

ձաղկափթթութեր

փքքությունում ն դրանը գույնը

տերնակիցնքրը՝ Բլաձն

ա

ցանավի:

ողկույը Իվ

1` երկար ժաղկակրի Սաղկափթթությունըդլխիկանման կարճ նն վրա ծաղիկները դեղին են, որոնք ծաղկափթքությունների մեջ գտնվում կարճ ծաղկակոթուններիվրա. ցողունը ճյուղավոր է, երկարավուն էլիպսաձն են, տակի կողմիք խավապատ, միջին չիղը դուրս է գալիս ատամիկի ձնով՝ տերնիկի եզրից, միջին ավելի երկար կոթունե վրա Ի առվույո: ւջ : ե» ի Ֆ

,

տերնիկները

տժրնիկը

2 ղին

'

Տեբենեոր

փեւտբաձեեն

Իռ

ԻՍՏ. Ս. Մաղկաիթթությունը լ

Խեա

գոր

։

:

ԱՄ

Հագաքում

խիտ, բեր, աա ղկա լու ը: իի նրկար ողկուգ, լալ ւպ իմքով ն ծաղիկները.վարդաղզույն վրա. երկարավուն, ավելի են, առագաստի, մուդ չնհրտերով, ծաղկափքթությունների մեջ պոնվում ե. կարճ ծաղկակոքունների վրա» ծաղկի է առադաստր 1 մմ-ով ավնի երկար ձն" 12. մավակից, Փաղիկները միջին, ափերի (էան. կիսալցված են, խավապատ, տերնները կենտ-փետրաձն 1ն, աերնիկները են կամ նշռարաձե, անճավասարալավ, տակի կողմից խավապատ՝ վիկատերն կորնգան: նաղկափթիթությունը նեղ, նոսր, իլիկանման ողկույզ է, դեպի բարակ սրաքած, ծաղիկներր մանր հն կամ միջին չափերի, դալուկից մեջ դտնվում հն կարճ ծաղակոթուններ րա, է, լին ցողունը տերնները կենտխավապատ, փեւտրաձն ենչ տերնիկները նշտարաձն են, սուր աժի խավապատ՝ ավազային կորնգան: ու

Չողաաներ,

հիպսաձն

կաո:

գագաթը

իոնի Ան Իթ

դաղաքով, ամե

կաւուսրմանկարգը: Բազմամյա ընդեղեն Առաջադրանքի խոտաբույսերի Ճերբարիումներըբրուտ ծաղկափթթությունների

պազմության ն թերնեների ձնի բաժանվում են խմբերի: 0դտը|

ՏՅ

Ն

ւ

ԿԱՐՄԻՐ

ԵՐԵՔՆՈՒԿԻ

ԵՆԹԱՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

:

Առաջադրանք:Որոչել կարմիր երձբնուկի ենթատեռակները: Նյութը ն սարքավոբումը: երեքնուկի տարբեր ենքատեսակների բույ-

ը

Լ

բուք,

-

աը,

քանոն:

կարմիր Բացաւռրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: ծրեքնուկի ենթատեսակներից ամենից շատ տարածված ձն միաճար ն եհրկճարհրեքնուկները, որոնք միմյանցից տարյ ինչես

բերվում քն մորֆոլոգիական, այնոլես ըճնտաբ կյանքի նական Ճաոկություններով: Միաճարերեքնուկը -

առաջին տարում

ձմեռում

է

արմատամերձ վարդակի

փու -

դանդաղ վերաճում ե, լում, իսկ երկրորգ տարում դարնանը դանդաղ ժաղկում է ուշ ե տալիս1 Ճար, որից Հելոո նույնալես մ մասը մ մեծ ն Երկճ է. րաճում երեքնուկներիբուլանրի երկճար երեքնուկների՝ վերաճում են 2 արշ մ են ն ն տարում Ի ծաղկու տալիսի որոքե առաջին կյանքի միաճարկյանքի երկրորդ տարումդրանք ավելիշուտ, քան է:

չ

մեկ տարվա ննրը, վերաճում ծաղկում, այսպիսով, տալով 2 են

ընթացքում

ն

Ճար:

միաճար ն Մորֆոլոգիական Հատկանիչներով

երեքնուկները տարբերվում են միմյանցից: է քիչ նուկը ծաղկման փուլում ունենում

ճյուղավոր,

ճաստ

ն

երկար (մինչն

1,5

մ)

երկճար Միաճար երեքփովող թուվ՝

ցողուններով,

ԲԱՋՄԱՄՑԱ ՀԱՑԱԶԳԻ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

միջճանգույցների թիվը 7-ից ավելի է (սովորաբար 7--82),

Առաջադրանք:Ռրոչել բազմամյա ծացազգի խոտաբույսերի տեսակ-

սերմերի: րստ սերմեր՝՝ Նյութը ն սարթավորումը: ՔազմատյաՀոսցաղգի շպատելներ, խոԺրարներում, սերմերի կոլեկցիա, բաժանիչ տախտակներ, ներն

տե-

նակիցները նեղ են ն երկար: երկճար երեքնուկը ունի ուղիղ կանգուն թփեր, թույլ

ճյուղավորվող,

խոտարույսծրի

քորացույցներ:

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Քաղմաժյա Հացաղզդիխոտաբույսերի սերմերը (ճատիկները) տարբերՎում են մեծությամբ,դույնով, ձնով, խավոտությամբ, ե, բացի այդ, առանցքի ձնով ն խավուտությամբ, քիստերի ն Քիստանման սուր մասերի առկայությամբ (նկ. 104):

բաս-

րակ ն կարճ ցողուններով (մինչն 1 մ),

ժիմիջմանգույցների

7-ից պա(սովորաբար՝

չին թիվր է

կաս

Տ--Շ),

Բավմաւկահացազգի խուռաբուլսերիսերմերի տարբերիչ հատկանիշները

տերնակիցները կարճ են ե ավելի լայն

մոխրադույն,

կարգը: բերվաժ բույսերի բնութագրից, որոշում են միաճարն երկշար հրեջնուկնեՆկ. որոնց Հատկարը, են նիշները գրանցում ճետնյալ ձնում: :

:

104. |

1-երկճար, լ 2-Միաճար:

'

.

-

միահ իահար երեքնունների երեքնուկներիտ :

Տ

ճ

Է-

ՅՅ

-

:

ւ

ՀՈՎ.

|

Հ ԷՏ

|

Հ

՛

Քազմաճշար

ՀՅ

Միաճար

Հ

ԷՖ

:

:

12: Ց

-

`

հատկանիշնել տարբերիչ կանիշները

:

|:

ՀՀ Է

8 --

ԿարբմիշերեՒնուկի տեսակները.

ՀՎ

Հ

)

Հ

Ե

սքզ

(ճձքջքօք)յ մԱ

անկոճղարմատ

Լ6ոօ:

'

ձատիկներընշտարաձն են, ձվաձի, 5-6 մմ երկարույան, 1000 Հատիկի ներքին ծաղկիկային Գ է, թեփուկները կանաչամոխրավգույնեն,

:

ունի եփուկըեղրերի ուղղությամբ կարուժյան է, տափակ, (Ղ1օրստ

տսլլլԱօոմո:ս

աանցքը Քարթիկնիր,

վերքում լայնացաի

ռայպրացս

մմ

1, ձ-.2

բազմա4ար

հր-

-

Իոշորության, ԻՐ

մինչե 7 մմ էրկամիչին արտաքին բության, կանաչամոխրադույն, 1000 սերմի Քաշր՝մինչե ՀԳ մասի, առանցքի կըծաղզկիկային թեվփուկներն առանց քիստանման սուր

Հատիկնքրընշտարաձն էն,

Վ 2ՈՂ

ծրկարուցյան՝

ս

ջաշը

-Զ

մմ

1,5

Հ

:

|

մմ ճրկարությանչ միջին խոչշորության։ 5--6 Հատիկի քաշը մուռ 2 զ, քնփուկները ծղոտատեղին էն, արտաքին մմ երկարության, ուղիղ, քիստանման ծաղկիկային խեփուկը մերկ է, 3--4 սուր մասով, առանցբթըկարճ է, պաղաքում լայնացած, փողիկով, քաղահԸրՏԼճէ զալիս ժիտնյակ սանրաձն Թից դուրս (Ճց:օք)/ւստ 4սո): Հատիկները նշտարաձն են, միջին խոլորության, 5-6 մմ երկարումոտ 2 գ է, թյան, 1000 Հատիկի քաշր թեւիուկներր Փծղոտադեղինեն, արտաքին ծաղկիկային թեվփուկըմերկ է, առանցքքիստանման սուր մասի 1 մմ Սամ մոտ մասով, առանցքը կարճ քիտոտեման սուր երկարության է դալիս՝ կարճ է, պադաթում լայնացաժ, փոսիկով, թԹաղանքից դուրս 515141Ըսռ)։ սիբիրական ժիտնյակ (ճքօթյւսո Հատիկնքրըհրկարավուն գծավոր են, խոչոր, մինչն 11 մմ ծրկարու8,5 գ է, քաղ Սյան, 1000 սերմի քաշր դեղին, մինչն 3 մմ երկարության Քիստանման սուր մասով: առանցջը ծաժկվաժ է նուրբ խավով, որը դուրս է դալիս երես, ոչ քիի սեղմված է սերմին, վերնեում լայնացած է, մոտ

ո

է

`-

մմ երկարության, 1000 են, ձվաձնչ. 1,5--1,8 ճատի ծաղզկիկայինթեփուկները խիտ են, անքասիանցիկ,բաց մարգագետնային արծաթավիալլ՝ տիմոֆենկա

գ է,

քոճէՇՈտ6յ: նշտարաձն են, Հատիկները

՛

Երկհար կար Է

0,9-0,8

(Քիյճստ

չղարման Օգտվելով

«

մանր Հատիկները

Քաշը

(ակ. 104): նռաջադրանքի կա-

,

ՍԵՐՄԵՐԸ

ը

լոր

ուղիղ,

է,

ինչն

շլուղախոտ

2,5

մմ

հրկարության,

քիփ կպած է

ոչ

(ԱՇՏԼԱՀ քոլճոտ|5):

մարգազետնալյին

Հատիկներ եռանիստ ձեի, միչին խոչորության,

բության,

սերմի

քաշը

1,5

գ է,

բաց

Թեփուկը՝ կիլով, վերջանում է մինչն 1 ոզն Ե ավաջովի ասով ովնախու սուր մասով

մինչն

սերժին՝

ոո

երկա-

ջ1

,

կարգը: կատարման նռաջադրանքի

Օգտվելով տվյալ առաջադրանքիբացատրությունից, որոշում նն բազմամյա Ճացազգիխուռաբույսերի սերմերը ն արդլունքները գրանցու են

ճուբան Ծաղկափթթությունը՝ -ճասկանման ի

մմ

դեղին, արտաքին ծաղկիկային ջիատանման երկարության 115 8 ՓՈւՇՈՅէ8) (2462 Է37115

մմ

Բավպմամյա հացավգի խոտաբույսերի տարբերիչ հատկանիշները. /

կնղժ

Հասկիկ-

, ները րա ո ա անքարթ աա Ա ով, ԱԱ հանգան այա Արանեա էյ աարի եկԼՍֆողունը ծրոՀա

սուլքան)

է,

սնամեջ

ված,

թյան,

ե,

ուղիղ

գլանաձն

քն

,

կանդգու

երկար,

ագաթով,

Ա`

իջ

ԱՂ

ջառանգույցներում

(մինչն 30 սմ), գծավոր, մինչե 1,5 խավապատ՝ տիմփոֆենկա մարգագնտնալիիհ:

տերեները երկար ոչ

ՈՎ

են

սմ

լալնու-

: :

:

ճետելալ

ձնում:

Բազմամյա հացավգի խուռաբույսերի սերմերի տարբերիչ հատկանիշները Յ Հ

Տ,

Ձ

ԷՋԸ

Հ` -.

Էյ Հ

`

ԷԾ

-Հ-8՝ ։

-

ՀՅ Պ

ՀՏ

.--Հ Հ«

Է

Է -«Է

ՎՀ

`

Է

Հ

`

Պ.

Հո

-Հ

-Տ

Հ

Տ

'

-

:շզ--ՊԿ Է. Հ.Զ -շ-ՏՀՏՀ

--

-

ՀՀՎԹԲ «Հ -

Յ

ծ«-««ա

ՀՀ

Տ:

Հ

օ

:ՅՀ

ՀՏ

ՀՀ

-

`

ԲԱԶՄԱՄՑԱ ՀԱՑԱԶԳԻ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐ

.

Ջ

«Լ

Է

:

Առաջադրանք.1. Ծանոթանալ բաղմամյա Հացաղգի խոտաբույսերի ժաղկափթթությունների,ցողունների, տերնների կազմությանը: 2. Որոշել բազմամյա ճացաղգի խոտաբույաէրը: Նյութը ն սարքավորումը: ԲՔԲաղմամյա Հացաղգի խոտաբույսերի ճերե են տալիս Կոներեների դիտողական նյութեր, որոնք ցույց բարիումներ, |

ժաղկափթթությունների կազմությունը:

|

Բացատրություն առաջադրանքիվերաբերյալ: Քազմամյա Հացազգի խոտաբույսերի տարբեր տեսակները տարբերվում են ցողունի, տերնեների,ծաղկափթթությունների ն Հասկնրի կազմությամբ (նկ. 105),

Նկ. 105. Քազմամյա ճացազգի խոտաբույսեր.

1--տիմոֆենի խոտի Հասկանման Ճուրանը, 2--տաղմաստանալին (22 ե սառբաձն (Բ) ժիտնյակի ճասկերըչ շյուղախուտի Հու3--մարգադետնալին բանը, 4--ճավաքովի ճուրանը։

ողնախոտի '

Ծաղկափթթությունը՛ ճասկ

'

|

ին

Հասկը լայն

ռանցքի

է,

խիտ, ճասկիկների միջն առանց ընդճատումների(ա-

սմ-ի վրա՝

5-7

Ճասկ)։սանրաձե, երկարավուն-ձվաձն, բայն՝

Հիմթում ն դեպի վերն նէզացող, ճասկերը լայն են, ուժեղ թեքված հն ռանցթից։ բաղզմածաղկանի, Ճճատկիկայինթեփուկները Ֆչտարաձվածն են, է` կարճ Քիստով (3-4 մմ), Ջոնիրթեիծազկիկային Թեփուկը նշտարաձն ղունները մերկ են, ուղիղ, սնամեջ, Հասկի տավ՝խավապատ, տնրնները Քաղաննեղ ցժավոր ձն, քեքնակի չրչված կամ տափակ, էրկար, շանրամձն» թանման է, կարճ, բուք ժիտնյակ գժավոր է, նեղ, երկար, Հիմջում թեքնակի լայնացած, ավելի 2աասկը պակաս խիտ, քան լալնաչասկ ժիտնյակը (առանցջի 1 սմ-ի վրա 8--Է Հասկիկճակ), Հասկիկային թեփուկները լայն են, թեքված են առանցբից, ները բազմածաղկավորեն, ներթնի Փաղկիկալին թեփուկը անբիստ է կամ ծայրով (մինչն 1մմ), կարճ փիստանման սուր ցողունները երկար են, ուղիղ, սնամեջ, տերեները գծավոր են, տսփակ կամ թեքնակի չրջված, հրկար (մինլն 20 սմ) -ժիտնյակ սթբիրական: Հասկր ցանցառ է, երկար (10--15 սմ), Հասկիկները թույլ սեղմված են կողթերից, երկու-երեք ծաղկանի են, սեղմված ծն առանցքին, կարճ Քիստանման սուր ծայրով կամ առանց դրա, ցողունները բարակ են, ուղիղ, աներկար, տներեներընեղ են, տափակ, բարակ, խորդուբոր՝ սեզ կոճղարմատ: Հասկը ցանցառ է, Հասկիկները ճասկի առանցթին կպաժ են նեղ կողմով, բաղզմածաղիկեն, քիստավոր, Հասկիկային թեփուկը ավելի կարճ է Անփուկից, տերեները «Համեմատաբար կարճ են, կպած րբկարությամբՓփալվաժ՝ռայլգրաս բազմաճար

բազմամյա Հացազգի խոտաբույսերիտեսակները: ձնում: ոանքի արդյունթներըգրանցում են ճետեյալ ծն

ա-

լնչվակը

իու

Ծ տղ կեղ վթթությու ն ը

բ ուրա

հ իմու,ճահառար կանդուն կն,

աա)առար. ժայրերում

երկար, տերեները խոշոր էն, երկար, լալն (մինլն Ֆ սմ), խորդուբորդ, էզրերում թեթնակի ատամնավոր հն, դրանց ներքնի կողմից լավ արտաճայտվաժ է կենտրոնական ջիղը, որի ուղղությամբ ժալվում են, է, լեզվակը երկարավուն սրացած է մինչե 0,8 սմ տերհապատյանը բաց 8րկարության՝ ոզնախոտ Հավաքովի,

|

կազմությունը

Տեսակը (Հայերեն ն

վատինձրեն անունը)

ոնի ցողունի կարար ի

| ւմ

էմ

ու-

ճակի

| |

2.

Ը

Հուրանըմիջին իտության է, մինչն 95 սմ երկարության, կարճ Ճլուղերով, ասկիկները 6-15 մմ երկարության, անքիստկամ ծաղկիկային թեփուկի դադաթին կարճ բիստերով, Հասկիկները բազմածաղկավոր են, գծային, նշտարաձն, դալուկ կանաչ կամ մանուլակաղույն երանգով, ցողունները բարակ են, ուղիղ կամ ծնկպաձեբարձրացուլ, տերեները տափակ են, դծավոր, ցածի կողմից մուգ կանաչ, փայլուն, իսկ վերնի կողմից՝ փայլատ, բաց կանաչ, լեզվակի ծոպավոր, մինչն 1մմ հրկարության՝ շյուղա խոտ մարգագետնային: Հուրանըբլքակավոր է, ճասկիկներըճյուղիկների Հավաքված

խոտաբույսերի

բնութագիրն ըստ մորֆոլոգիականհաւականիջների

`

Հազկիկային

Բապմամլահացազգի

մշխա-

ՈՐՈՇՈՒՄԸ

ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԲԵՐՔԻ

1.

կառուցվածքի բԵՐքի

տարբեբի ճետ: Առաջադրանջ. Սանոթանալ Ռրոչել կանաչ զանգվածի ն խոտի կենսաբանականբերք 0,25 մշ շրջանակներ, մանգաղներ: կշեռբներ» նյութը ե սարքավորումը:

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Քաղզմամյա կանաչ զանգվածիկենսաբանական բերթը խոտաբույսերի արմատի վրա որոշում են փորձնական տարածությունների Սովորաբար, դաշտի մեթողով՝ լուրաքանչյուր ճւարից առաջ: չորս

տարբեր տեղերում դնում

են

0,5

մ2

տարածությամբ

բույսերը շրջանակներ: Փորձնական տարածությունների ն սմ 9--10 են բարձրությամր) մակերեսից (ճողի կտրում 21 մ2) բույսերը չորս Հաշվարկային տարածությունների բոլոր Հրա աաա, Բագ կշռում են՝ մինչն 0.1 կգ ճշտությամբ: կշռելուց ճետո կանաչ զանգվածը բաժանում են, երանից առանձնացնելով մի տեղ ճացազգի խոտաբույսերը, մյուլ 1:22 տուի հրրորդոսի մոլախոտերը: կշոնլուց ընդեղենները, նեն տոկոսային սպղաորոշում լուրաքանչյուր բաղադրիչի տո

կատարման կարգը: ՉՓատրաստած Առաջադրանքի բույսերից կամ ճերբարիումից առանձնացնում են որոշ տեսակներ, որոնք ունեն ճասկ, ճուրան ն սուլթան ծաղկափթքություններ։

Օդտվելով տվյալ առաջադրանքիբացատրությունից, որոշում

կանաչ զանգվածում: Յուրաքանբազմապատկելով քաշը զանգվածի կանաչ չյուր բաղադրիչի են կենսաբանական բերքը (օննտներով) 100-ով, ստանում Հեկտարից։ Առանձին բաղադրիչների բերքի դումարը ցույք ընդճանուր րունակությունը

գ/հ,Սրինալ՝ խառ ն նթե երեքնուկը ցանել են տիմոֆենի խոտի Հեռ. նրա քաշը մ2-ից ճավասար է եղել 0,6 կգ, իսկ տիմոֆենի խոտինը՝ 1 կգ, ապա հրեքնուկի կանաչ զանգվածի բերբը խոտինը 100 գ ժեկ Հեկտարից կկաղմի60 գ, իսկ տիմոֆենի կամ ընդամենը ց. Խուտիբերքը որոշելու ճամար կանաչ վանդվածը չորացեն «դում մինչն կայուն կշոի Ճասնելը: նում Առաջադրանքի կատարմանկարգը: Կենսաբանականբերեն դաշտում, «արհրից առաչ՝ տվյալ առաջաՔի որոշում դրանքիբացատրությունում շարադրված մեթոդով: Որոշման արդյունքները գրանցում են «ճետնյալ ձնում:

կտա կանաչ զանգվածի ընդճանուր ճավաքի՝

կանաչ պանլվաձիկամ խոտի կենսաբանական բերքը ընդեղեն ն հացավգի բազմամյա ՛խուռաբույսերի հեւո

ԷԻ ՀՏ

Գ. Վ ՀԵ

|Տ|,

:

|է

(8:

ՀՅ

|ա

«ՀՅ

Տո:

քվում՝

ս ՛ գ

կմ

.-

--

Տ

-

`

Հ

զ

ԲՈՍՏԱՆԱՅԻՆ

բնրքը

(խոտի)

-շգշ-

|3 `-

|չառնութդում

Տ

-

|ՏՀ|ՏՏ|

|ՀՏՅԱՎՏՀ|Հ|

Հ

Է

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

Հ

14/18 -

Հ

Հ Է:

||

՛

Նկ.

106.

՛

Ջմեբուկի տերնները

Ն

պտուղները:

:

:

Թ1 ՀՀ

խոտա Տոկոսը

|

Յ

վ2|11212 4ՅՏՀ

| ՀՀ|ՏՏԻ|

|ՊՅՀԿԽ

(ցն)

-«

2|Յ5

-

կանաչղանդվածի

|5

|:

Հ.

Հ

ՀՀ

աՀ

վաչ|ՀՀ

ՑԵՂԱՅԻՆ

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

կերի նպատակովօգտագործվողբոստանային կուլոուրաներիը են ձմերուկը, դդումը, դդմիկը ն սեխը: Մեր երկրում դաշտային կերարտադրության մեջ ամենաշատ տարածում են ստացել կերի ձմերուկի ն դդումը (եկ. 106 ն 107):

Նկ.

107.

Դղումի տեբենեոր Ն

տպտուդնեոր:

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ ԵՎ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ԲՈՍՏԱՆԱՅՑԻՆ

ՍԵՐՄԵՐԸ

Առաջադրանք:Որոշել բոստանային կուլտուրաներն ըստ

աերմերի' ն

պտուղների

ն

Նյութը սարքավորումը: Քոստանային կուլտուրաների սերմեր՝ Փրարներում, բոստանային կուլտուրաների պտուղներ, բաժանիչ տախտակներ, շպատէլներ, խոշորացույլցներ, դանակներ, ափսհներ:

ավելի լիարժեք կարելի է կատարհլաշնանը, պարապմունքներն սկսվելիս, երբ ճնարավորություն կա բոստանային կուլտուրաներիքարմ պտուղներ ունենալ: Բոստանային կուլտուբաների ըստ պտուղների ե սծրմերի տեսակների որոշման արդյունքները գրանցում են ճեւտնլալ ձնում:

՞

վերաբերյալ: Բացատրություն առաջադրանքի

Քոստանա-

Բոստանային կուրտուրաների պտուղների ն սերմերի մորֆոլոգիական հատկանիշների

լին կոսլտուրաների պտուղները տարբերվում են խոչորուն թյամբ (խոշորները՝ կգ-ից ավելի մանրը),ձնով (գնդաձն, ն "երկարավուն կամ տափակ, էլիղսաձն այլն), գույնով (սպիտակ, դեղին, նարնջագույն, չերտավոր ցանցաձն կամ բծավորն այլն), պտղամսի գույնով (ոպիտակ, դեղին, նաըրնչագույն, կարմիր)։։ Կերի բոստանային կուլտուրաների սատուղներիսերմերը ունեն տարբեր չասինը, ձն ն գուր Աերժերի գուլնը տատանվում է սպիտակից մինչն սն (սիտակ, դեղին, կանաչ, կարմիր, դարչնագույն, սն): Սերմերը լինում են սպիով ն առանց դրա, պարղ կամ ոչ պարզ եղբակով:

-.Հ

հատկանիշները

ն

յստ

Շ01067Ոէհօ1065):

դնդաձն Պտուղները

--

ձմերուկ

(Շէւս1-

արզ

«աքԵԼՐ

կոպիտ, պտղակոթունը խիստ արտաճայտված նիստերով: Մերմերը եզրակով, միջին ն մանը չափերի, դեղնասպիտավ՝դդմիկ

քօքօ):

(Շս-

Պտուղներըդնդաձե, էլիպսաձն, կլորավուն տափակ, ճարթ, կնճոոտ կամ Ջանցավոր մակլրեսով, մուդ կանաչ, ղեղին, նարնջագույն ն այլ գույների, տղամիաբ սպիտակէ, դեղին, բաց կանաչ: Մերմերը ավելի մանը են, քան ն բնիկով, սպիտակ. դղումինը, օվալաճձե, տափակած, սուր դեղին, սէրուցբագույն՝ սեխ (Ըսօսուտ ու10)»

մերուկինը

Առաջադրանքի կարգը: կատարման

Հ

-

-

Տ

Յ՝

`

ՀՏ

Է

`

-

-

Հ

: -

`

ՔՈՍՏԱՆԱՅԻՆ

Առաջադրանք.1.

`

Հ

էչ

ւ"

պ

Էք 5

"

.

ՒԷ

Տ

Է

Այս առաջադրանքի

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ ԲՈՒՅՍԵՐԸ

Բղի

իրի

,

Մանոքանալ բուլսի տարբեր մասերի ճատկանիշնի-

«ետ:

րի 2.

Լն

(Շսոսքելէճ 18218): Պտուղներըմանր են, Հակառակ-ձվաձն, գլանաձն, պտղամիսը թելա-

վոր է:

թ

պ

սերմերի տարբերիչ

կամ զնդաձն-տափակ, լխայտացող կեղեով, միագույն (սպիտակ, կանաչ, վարդագույն) կամ նախշով, փուխր պտղամիսը է, պտղակոթունըկլորավուն (դլանաձն ոչ պարզ եզրակով։ խո), Սերմերը շորչ ճարը, լայն-օվալաձն, սպիտակ կամ սերուցքագույն՝ դղում խոշորատուղ

,

ՀՀ'

ճարը են կամ կողավոր, բաց դեղին կամ կանաչ, չշերտաՊտուղները բանցավոր կամ բծավոր, պտղամիսըսպիտակ է, դեղին, նարնջագույն, Սերմերը խոշոր են, մինչն Նտ սմ քրկանաչասպիտակ, կոպիտ, անճամ։ կարության, տափակ, օվալաձնե, առանց սպիի, տարբեր գույների (սպիտակ դեղին, կանաչ, դարչնագույն, կարմիր, սեն) -կերի

Սէրքքերը

Հ

.

ի

Կերի բոստանային կուլտուրաների պտուղների

Պտուղները

-

:

բնութագիրն րար

Ռրոշիլ բոստանային կուլաուրաներն ըստ

ժաղիվկների:

տերնների, ցողունների

հ

սարքավորումը: Բոստանայինկուլտուրաների բույսերի մա) ճերբարիումներ, խոչորացույցներ: սերի(պողուններ, տերններ, ծաղիկներ Նյութը

ն

ՅՈ

յ

Ցանքից Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: մինչն Ճասունացումը բոստանային կուլտուրաներն անցնում են

մի քանի փով.

իսկականտերններիերեծիլ (շաքիլներ),

առաջացում ե առաջացում, ժաղիկների վալը,ցողունների ն Բոստա-

ծաղկում,ոլտուղներիձնավորում

Ճասունացում:

նային կուլտուրաներիբույսերն ավելի բնորոշ են մեժ վիճակում, Դրանքտարբերվում են ցողունի, տերնների ն ծադիկների կազմությամբ: .

Քոստանային կուլտուրաների ցողունները փովող

են, ճլու-

ղավորվող կամ չճլուղավորվող, երկար կամ կարճ ժիջմանգուլցներով, գլանաձան կամ նիստավոր։ Տերեները պարզ են, կամ կտրտված: առանց տերնակիցների, բլթակավոր ները խոշորեն, բաժանասեռ, միայնակ կամ, Ճազվաղդսպ ր

:

Ծաղիձ-

Մեծ

ոչ

Ցողուննե

ի ԱԱ

արակ

Կն յաման երկար,

են,

փովողչկողավոր, խավապատ, վերջա-

տերնեներիերկար կոթունավոր չն, բաժանվաժ բլքակների, բլքակների ծայրերը կլորավուն էն, տԼրնները խիտ խավապատ են ն ծածկված են մոմափառով: Սաղիկներըպզոնվում են մեկ-մեկ կարճ ծաղկակոթունների վրա, բաց դեղին գույնի են) բաժանաոլքակ, իգական ծաղիկներն ավելի խոշոր լն արականներից՝կերի 4րմէերուկ, Ցողուննէրը սնամէչ են, երկար, գլանաձն, բեղիկների ճյուղավոր են, տերնեները խոշոր,5-7 բլրականի, խավապատ են, կոշտ մաղզիկնենրով:Սազիկները խոչոր Լն, դեղին, արական ծաղիկները, ի տարբերություն իգա-

ֆում

փոքրի խոռ խուորա էրկար ողունը նիստավոր գգոմեւրի զգում կարճ ջճանգույցներով, գուն: կոմ

ճյուղավորվող,

է,

ակո-

ավաւրով, անրեները ուզիր, վանող, տեր ժտված: զիկներուվ,ծաղիկներըգեղին են՝ դդմիկ: սողացող Ցողունը

նն

Հաղ

ոտ

մոլ

խավապայ, կոշտ մաղերով, ճյուղավոր, տերեննրը երկար կոքունավոր են, հրիկամաճն, սրոաձն ն «նգարբլթաակեն, էն են, Փաղիկներըդեղին են, արական, մի քանի Հատ նոտա փխավապատ տերնհաժոցերում, իգտկանները միայնակ էն՝ սէխ։ է,

երկար,

Առաջադրանթիկատարման կարգը: Քոստանայինկուլտուրաների Ճետ ավելի լավ կարելի է ժանոքանալ դաշտում, սակայն այս առաջադրանքը լրիվ կարելի է կատարել նան Թագիրը գրանցում

ճետնլալ

են

ամճի,

հատկանիշների :

"

ՏարբհրիչՀասովանիշները

Տեսակը

|

Լ Ցողունի

|

տոկոսալ

ղ

արարերությունը:

՝

ԳՆԱՀԱՏԱԿԱՆԸ

-

Ռրոչձլ չոր նյութերի ն չաքարի պարունակությունը տարբեր պտուղներում: Որոչել«պտուղներին սերմերի կենսաբտնական բերքի (պայմանական)

3.

Նյութը շեռքներ,

ն

սարքավորումը: Քոստանային կուլտուրաներիպտուղնէր,

«յարի

|

Հաղփկորի

|

ՏՈՄ

ր՞

ափսեներ, ճեֆրակտոմետրեր, դանակներ, չշաքարաչափեր:

առաջադրանքիվերաբերյալ: Բացատրություն յին Աաաա

ինը

մ

Քաստոնոա-

կուլտուրաներըխոշոր, բազմասերմ, կեղժ պտուղ են, Պտղապատյանի արտաքին շերտը ամուր է, ներքինը՝ մոուդ ն Հլութալի: Բոստանային կերի սորտերթ կուլտուրաների

ունեն նշանակություն որպես Հլութալի կեր, որն օգտագործ վում է թարմ վիճակում, ինչպես նան որսվես սիլոս՝ կոպի» կերի Հետ խաոր: Մմննդանյութերի պարունակությամը:: ոլտղի տարբեր մասերը միատեսակչեն: ւ.

Դողի բաղադրիչ մասերի (պտղամսի, կեղեի, սերմերի) ե « արաբերակցությունըորոշելու Համար սրոուղ-

տովոսայի կշռում որից Հետոկտրտում | պտղամիսը, սերմերը կեղեր: բր

լ

են,

են

ն

առանձնացնում

ն Սճրմերի կեղեի ընդՀա-

նուր կշռի միջն եղած տարբերությունը տալիս է կշիոր։ Ստացվածտվյալները

Ցույց

կտան պտղի մասերի

ոլտողամսի

(արտաճարոված տոռկոսննրու) ճարաբերակցությունը: Միւաժա-

մանակ, սհրմերը առանձնացնելուճետ մեկտեղ ճաշվում են դրանց քանակը: Ամբողջ պտուղների ն դրանցից անջատված սնրմերի կշոով պայմանականորեն որոշում են ապրանքային պտուղների ն սերմերի ապասվողբերքը: Դրա ճամար մոտա-

վորապես

ձեում:

Քոստանայինկուլտուրաներիբնութագիրնըստմորֆոլոգիական

է ա աաԱաաա կգա

2.

ծաղկափթրբություններում:

Բոստանային կուլտուրաների բույսերի տարբերիչ հատկանիշները "

ԲՈՍՏԱՆԱՑԻՆ ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

են որոշում վրա զոնվող բույսերի

մեկ միավոր տարածության (1 հ) քանակը, ն մուրաքանչյուր բույսի բերքատվությունը(բույսի վրա եղած պտուղների միջին թիվո), իսկ պողի կ սերմերի որոշված քաշր պայմանականորեն նդունում են որպեսե Ը/գումու պտղիբերքի միջին ցուցանիշ: անի, դդումի ու դդմիկի պտուղներում Ձմերուկի, չոր նյութի ն շաքարի պարունակությունը որոշելու Համար օղսբվում են «կերի արմատապտուղների դնատնատնսական

շարադրված մեթոդից (էչ 366), Հաւուսկաւնը» առաջագրանքում

մասերի տոԱռաջադրանքիկատարմանկարգը: Պտղի փոսային ճարաբերակցությունը կարելի է որոշել լաբորատոր-դործնական պարապմունքների ժամանակ, այդ նպա«ակի ճամար օգտագործելով քարմ ստուղներ։ Ապրանքային պտուղների ն սերմերի բերքը ավելի լավ է որոշել դաշտային պայմաններում՝ նախթան բերթաճավաջը: Սակայն, բերքատվության պայմանական ճաշվարկները կարելի է կատարել նան է տիվաժֆտվյալ այդ լաբորատորիայում, ինչես ցույց ասւաջադրանթի ները գրանցում

վձրի լյուպին։ Դժվար սիլուացվող

ցնելիա առվույտը, (դրանք իշառվույտը, բակլան խառսիլոս են Հեշտ մի բույսերի: ճետ), Գրանջից.. են քանիսը մշակումմիլուացվող, նում

մաքուր ցանքերում ((արտոֆիլ), մյու.(8գիպացորքելը: բակլայի՝ գամ. վար-՝ բնրթաճավաքի ժամանակաշր նում Համատեղպանքերում օգտակար ք. որոշել ները ճամատեղ ցանքերում սոյայի ճետ, արկածաղիկըոլոռի Հետ, վիկը կամ ոլոռը ռւսկի կամ սղիտակ մանանեխի ճետ): Դրա Հնտնանքուվ Կիլոռային կուլտուրաների

Աշրատանթի արդլունբբացառտրությունում:

ն բարձրությունը դրանց տոկեսային Հառրաբերակցությունը՝ փորձնականտարածության բերքի Հաշվառժան ճանասարճով:

Պտուղների ն սերմերի կենսաբանական (պայմանականբերբի) որոշումը -

կենսաբանական բերՏ Պայմանական Քի ճաշվարկը Աա ճարարքՀ

-

տո

Բոց

:

Հ

Տ

43/1:

ԱՆԵՏԱ

ախ

|

-

Է, ՞-

Էջ -

|

«ծ

3---

(ԹՅՈՒՆ Հ- Ն. Հ

`

Թ»

|

Է:ՏՈՏԱԼ ՏԱՅ

«ՀՀՏՏՏԵՀՑ

ՀՆ աՀՀ «Հ

-

Ց.5

--

՞- -Տ

ՀՀ«

`.

`

| |

՞

|

վ

Լ-Հ-Պ-

ԸՀՀ

Ց

Տ

Հ|

`

Մո"

«

Այդ բույսերի մեծ մասի բնութաղզիրը տրված է "Վալս ձեռնարկի Ճամապատասխան քեմանեձրում: Ուստի,ստորհ կբերենք արհաժաղկի, կաղամբի, կճբի իշառվույտի, ինչպես նամ բազմամյառիլուային նոր կուլտուրաների մորֆոլոգիա-

-.

Փաղամասերի

ՀՁ

«Հ

Հ

առանձնաճատվությունը:

կան

Տ

|ՀԱՏ Է

ԵՎ ՍԵՐՄԵՐԸ

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ

ՍԻԼՈՍԱՑԻՆ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՍԱՐ

` Հ

թերտդրի,

պոուղների

Նյութըն սարքավորումը: Սիլոսային պտուղներ կուլտուրաների մճր, բաժանիչտախտակներ, շոատելներ:

ն

ն

սեր'

Բացաւռրություն առաջադրանքի վերաբերյալ:Արձածաղի-

մըչ կերի կաղամբը, իշառվույտրն բազմամյա սիլոսային նոր կուլտուրաները պատկանում են տարբերընտանիքների ն դրանք դժվար չէ տարբերել ըստ սերմերի ն

ւ

որոուղների:

՛

ՍԻԼՈՍԱՅԻՆ

":

ՀՈՆ

Առաջադրանք: Որոշելսիլոսայինկուլտուրաներն րոտ

|.

Ո

բաղադրիչ-

ների բույանրի

ճետնյալ ձնում:

են

բույսերիցեն երեքնուկը,

ԲՈՒՅՍԵՐ

Սիլոսայինկուլտուրաների պտուղների ՛

Տ

ն

ռերմերի տարբերիչ

հառռկանիշնեերը

Սիլոսային բույսերի իւմբում սերը, որոնք

մ այ կամ

մտնում

են

բոլոր

այն

«լի ֆ ո" արին

բույ-

ախլոսացման Լինի մշակում Համար:Հեշտ սիլոսացվող բույս րից սիլոս ձն արնածաղիկ, սորգո, եգիպտացորեն, սուդանի խոտ, կերի կաղամբ, գետնատանձ, ընդեղեն-ճացազգի խառնուրդներ,

կարտոֆիլ,

այս

ձմերուկ,

այն

դդում,

տանի

են ա

՞

փարդզագետնային Ճացազգիներ,

Թտուղիխոշոր Հատիկէ, սեպաձեւ հրկարավուն, մինչե'ջ93մմ ծրկաբության, մինչն 12 մմ լայնության, ճառտ, կոպիտ, կոզավոր կեղնով, ճատիկիդույնը տարբձրէ, սէրմը լրիվ չիլցնում Հատիկիներքին մերը ձվաձն են, նեց ծայրում մու՝ արնաժ զիկ Հր քելու ՌԵլտճո-

խոռոչը, սէր-

1սՏ

«սս

թն աեր ՀԱԱ

կեղեւ, ժելե ի անքվի միջուկը արք: 19: է չրվավ նեղ ՀԵԼ Մնում ոթ

գույնը է, կի ներբին խոռոչը, սերմերըձվաձն դիկ ոգ» յուղատույ Ողվտա»

Հ

--

հատիկի

տարբեր

մմ

լ

ճատիչ

աա

:

. '

-

Պտուղիպատիճ է, Համարյա գլանաձն, սերմերը մուդ դարչնագույն են՝ (Ծոջտլճ Տնետքօուճոճռ): կերի կաղամբ կամ տէրեոյին Պաուղները (ունդերի) կլորավուն-ձվաձն են, ցանցաձե-կնճոոտ (իչառվուրտ սպիտակ) կամ ընդլայնական կնճոռտ (դեղին իշառվուլտ)։ Մեր-

մերը արտաձն նն, սպիտակ հլունով, թուլլ փայլով, կանաչավուն-դգիղին, մանր, 1000 ճատի քաչը 2 գ-ից ավելի, սնրմասպինփոքը, կլո՝ իշաոռն (Հ6ԼԱՇԵստ ճլեստ ն ՊԼ61լօէստ օՒՒվուլտ սպիտակ գեղին

Ստորն բնրվում միմյանցից:

բնութագիր Հատկանիշների: մորֆոլովիական

Ըստ

տ

ԷՐ) սմ

78/67 11շհքը։

ոստ

մատիաել

տափակ տրամագծով,

բավմաժաղիկ

Փատուղները փքված են, վարդակարմիր կամ ղարչնագույն, փայլուն, մինսմ երկարության: Սերմը հոանիստ ընկուղիկ է, երկարավուն-ձվաձե անչավասար մակերեսով ՎԱյրի Խէ

ունվում մեկ

զամբյուղի

են

(Ք0172-

մորֆոլոգիականհաւոկանիջների

3:

-

Հ

Տ

Է) -՛

զամտիսյի-

4ե'

ճառտ

վրա

108):

Հ

ավելի

րառ

:

ու

«ինչատաժմիկՀոզագոավ:

գրկարբերման քրեենր

արնաժաղիկ

(ինչն

|

|թյո

ա րոէ մակձրեսի

բնույթ

բարակ Հ,5

Բյունը

ԼԱուս

՛

է,

(ել.

չրթքելու՞՝ -

քան չրթելու

Սերմերը

Լ

բնութագիրն

ժայրամառերում՝

կամ մի քանի չարջով,

Բուլար միլին

սերմերի

ժաղկակալով,

անպտուղ ժաղիկները

է,

խողովակավոր ծաղիկները հրկսեռ ձն, պտղատու, գտնվում ձն ծաղկակալի բյիչննրում.««պատնի ճեգան-

Սերմերը

կարգը: (ատ տարբերիչ Հատկատարման Առաջադրանքի կանիշների, որոշում են կուլտուրաների պտուղները ն սնոմերը ու նկարադրում են ըատ ճնետնյալձնի: Սիլոսային կուլտուրաների պաուղներին

նե

հ

Ժածկված է կոշտ մազիկներով, վերջանում է միայնակ ծաղկափքնուքյունով, ժաղկափքթուցյունը խոշոր զամբյուղ է, Ժինչե

կողերով, դարչնադորչ, փայլատ, մանր ին, 1000 Հատիքաշը 8 գ է'

ե

նե

թնիկով։ Կէնտրոնական Հովանոցներում սերմերն ավելի խոշոր են, քան կողայլիններում բալՍոսնովսկու ԱՍԵՈՅԸԼԸսո Տօտոօրտեք 1 ոմծո), դըրրղան

չն

բույսերի

այդ

ուբաների բույսերիտարբ կուր իլուային բիչատկանիշները ճատ է, չճյուղավորվող, ցողունը Բույսը խոշոր է, 9-«մ բարձրության, Ս

Ը1ոճ1լ5)Դ Մերմերըկլորավուն հն, տափակ, պտղի չուրջը

`

է

մնժուքյան թիչ

է,

`

ցողունն

ճյուղավոր: բարձր

մ), տերններն ավելի փոքի են, արնաժաղկինը, ժաղկափթքու-

զամբյուղ է,

մինչե.20

սմ

տրա-

'

"ատ

|կանիշները

|

ՍԻԼՈՍԱՏԻՆ ԿՈՒԼՏՈՒԲԱՆԵՐԻ ԲՈՒՅՍԵՐԸ

Առաջադրանք.1. Մանոթանալ բույսերի ՀատկանիշներիՀետ: Որոշել սիլոտային բույսէրը: Նյութը ն առրքավորումը: Բույսերի Հերբարիումներ, կերի կաղամբի բուլսեի՝ վեզնետացիոնանոթներում, բուլսերի կազմության նկարներ:

2.

Բացատրությունառաջադրանքիվերաբերյալ: Ինչպեսըստ էլ ըստ բույսերի ճատկանիչպտուղներին սերմերի, այնպես ների, սիլոսային կուլտուրաները խիստ տարբերվում են

-

,.

ԳԵՑ5

Հ

-

Նկ. :

:

108.

սիլոսային կովտուբաներ: Քազմամյա

2-կերի 1-արնաժաղիկ,

:

լա

Ս

կաղամբ:

Պիրտո ծաղգարքնությունում

ն մագծով, ժաղիկների կազմությունը դրանց յուղատու նման է չրքելու արնածաղկի՝ արնածազիկ երկար, բարակ ողկույզ է, ձաղիկներըծաղկափբիԾՄադկավփթքությունը վրա նն, սպիտակ, ցողունը ճյուքություննէրում կարճ ծաղկակոքունների տնրնիկները տերննԼրի լայն օվարաձնեն, Միէ, բարդ, էոմտանյա ղավոր վրա է, միջին չիղը դուրս է դալի» երկար կոթունի չին տերնիկը-ավէլի նն՝ սպիտակ, իշառվույտ տերնիկի եզրից, «ոծրնիկները սղոցահզր Հ-Ծաղկափթքությունընրկար ողկույզ է, ծաղիկները ծաղկափթքությունում վրա էն, դեղին գույնի, ցողունը ճյուղավոթ կարճ տերնիկը ավելի երկար կոթունի է, տերբնիկներըկլորավուն-ձվաձն-ենչ-միջին է գալի Խի, տերեիկների 1գրքրը վբա է, միտն չիղը դոյն էն գէզղ ին: իշաոռովույտ աղոցաձեն Բույսը երկամյա է, առաչին տարին առաջացնում է մառոտ, Հատտ ցողուն, մ 1-1,5 կշոշոր էն, բարձրության, կամդլանաձե, ւտոներեները բլիկանման Ճյութալի, օվալաձե, նչտարաձն, ձվաձն, գունավորված հն կանալ, բաց ծերնները ն պողուերծածկված են մռկանավ,մոխրամանուչակագույն: մափառով. երկրորդ տարում կաղամբակոթերից ղարդանում են բաւյաէրը, պատիճններ--կերի կամ տերնային որոնք առաջացնում են պտուղներ՝

ձաղկակոթունների

ոորգիկի

(տե՛ս նկ. 108): են դուրս բերում էրկարավուն Քույսը բազմամյա է: Միլերը մակերես տերնները շաքիլեերը։ ՕԱրմատամերձ վարդակի առաչին իսկական էն ծրնում եոմասհյաները երկորոնցից «ետո կլորավուն հն, ն Հաջորդ տարիներին ձնավորվում են վարդակի փետրաբաժանխորորդ տերնները: Ծաղկման տարում բույսերն առաջացնում են բարձը, մինշոր չն 3 մ, սնամէչ, չորսից-վեց Միջճանգույցներով ցողուն: մողունը վերջակաղամբ

նում

է մեկ կենտրոնականն երեք-չորս

Ճովանոցներով: Գլխավոր Հովանոցի

ա», բարակ,արն է, «ցողունները Քույսըբազմամյա

վրա կա

բաժակով Հազ. ծաղիկի Սաղիկները Սուսնովասգու: պաակոԻ բալդրղան

3--6

սպիտակ

են

ն

Հնգատերն

վերնի մասում`

Հասո

թույլ

Քազիճյուղավոր, սնամեջ միջճանդույցներով,խավապատ, վերնի հն կամ բարձր են, մինչն 2 մ: Տերեները օշվալաձն քանման. ծճողունները սմ երկարության ն մինչն 15 սմ լայնուլայն օվալաձե, սրածայր, 20-30 Ններքնում՝ թաղիքանման խավոռ՝ մատիտեզ թյան, վերնեումմերկ, Վեյրիխի:

:

ւ.

կարգը: Առաջադրանքի կատարման Բույսերի «ատկունիշների ճետ ժանոթանալուց Ճետո, օգտվելով տվյալ առաեն չադրանքի բացատրությունից, որոշում սիլոսային դրանցում են ճետեյալ ձնում: սերը ե արդյունքները

բույ-

ըստ մորֆոլոգիական հատկանիշների Սիլոսայինբույսերի բնութագիրն

կուլտուրան

ցողունը

տմ

յ

տերեր | Ծաղկափթթությունը

նն

:

ԴԱՇՏԱՅԻՆ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ԱԳՐՈՏԵԽՆԻԿԱՆ

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆՌԻՄ

Յ

Առաջադրանք: նկարագրել հաումնասիիվող ցանքաչրջանառության կուլտուրաներից մեկի ագրոտեխնիկան, Նյութը ն սարքավորումը: քանքայրչանառության պլան, նյութեր դաշճողամաոերի սլատմության գրքից, նյութեր նախորդ առաջադրանքներից՝ աի ճողերի բնութագրի, մոլախոտվածության, նախորդների: ճողի մշակության եղանակների, պարարտանյութերի վերաբերյալ:

Բացատրություն առաջադրանքի վերաբերյալ: Այս առաջադրանքը Ճանդիսանում է, կարծես, ամփոփում, Այստեղ դիովում է դաշյոիՃողերի Համառոտ բնութաղիրը, կուլտունշում են ցանքաշրջանաոությունը ն րան կ ցանվող սորտը,

էն Լրիվ նկարադրում պարարտաբոլոր կիրառվող նախորդը, նյութ ե Բը ( Հեն ի ական,ցա ն Քի ժամանակվա ե սնուցմ ան), դրանց տեսակները, ճիմնավորումեն պարաբտացման ընդունվաժ դոզաները: նկարագրում են ճողի մշակության եղանակՄանրամասն ները, նշելով ժամկետները, խորությունը, տրվում են կիրաովող միջոցառումների որոշման սիստեմները: Հիմնավորումեն է 2 աշվ ձ լով Ւէ կ ցա ն Քի է ղա ե ակը,այս դուքու կուլտուրայի ն սնման մակերեսի բույսի նշնլով չարքում դրանը տեղադրման ձնր: Ցույց են տալիս ն Հիմնավորում են ցանքի նորման, սերմերի ցանքի խորությունը, ցանքի ժամկետը: նշում են դաշտի մոլախուռվածության բնույթը (մոլախոտերի տեսակները, մոլախոտվածության աստիճանը, ճանձնարարվող պայքարի միջոցառումները),»իվանդություններով ն վնասատուներով վարակվածությունը: Մանրամասննկարագրում են ցանքերի կիրառվող խնամքը՝ մշակումների եղանակները, ժամկետները, խորությունը, օդտադործվող «հրԲիցիդները, դրանց գործողության բնույթը, դոզաները: Տալիս ծն սպասվող բերքի (եթե աշխատանբը կատարվում է կամ դնաճատում ամռանը) աչքաչափային դգնաճատականը են շրջապատում գտնվող առաջավոր ոնտեսությունների տվյալների չշիման վրա (եքե աշխատանքը կատարվում է լաբորատորիայում), նշում են բերքաճավաքի եղանակները ե ժամկետները: լ

"

ՀԱՎԵԼՎԱԾՆԵՐ

Մանոթանումնն ան-

կարգը: Առաջադրանքիկատարման կատարելուՀամար: Հրաժեշտ նյութերին: (առաջադրանքը են որվես լաբորատոր աշթակատարում առաջադրանքը եքն չասիով Հնարավոր, տանք, ապա, բացի զրականությունից։ են նան անձնական ամռանը կուտակած լրիվ օդգտադործում Կատարված նյութերը

արդլունքառաչագրանքի

դիտումների

ոլլաս Հողերի տիպերի, Վլխովոր հատկանիշները ենրատիպերի ցանքաշրչանառութլունում

ները լրացնում, ենճետնյալ ձնում:

ԱՐԱՏԱՈԱՆԿ

կգրոտմխնիան կօլտուխան (դաշտերի. թիվը, անունը) ամիս, ամսաթիվը աովխող կռրտնտծսություն,՝ նունները ճաջորդականություպուԱՑ. (կուլտուրաների Ցանքագրյան նը) Լ

ՆՈՐ

ՏՏ.

Հա

հիմնական

ե

բնովագիրը:Ը Դաշտի վարելաչշերտիխորությունը, ,

Ր

ԸՄ

ս

ւ

Հգ

տեւ

գու»

:

Հաշ

աջ

ճողային կազմը, (մեխանիկական՝ ա. ԼՈՎ

ությունը)

բերբի-

բուռռելիեֆի

մաղայա

նախորդը կուլտուրան ն սորտը,

Ր

:

՝ '

'

'

՝

՝

ամեն

ավ ցանված դաշտում

պարարտացման (նորման, տքսակները, ամկատրթ)` դարարտացումը բարԳԵ

'

'

՛

'

`

ՑՄ

(ճաագոիր մամկանդրր

մշակումը Հողի `

Ցանջի ժամկետը

խորությունը

2.

Հեայնությունը, Քուովու Ըդջջարքերի

Քուլաէրի միջն մանքիեհդանակը մեկ բույսիԴշնմարն ռավորությունը, մակերեսը) :

ե

`

.

խորությունը

:

.

ճեկո)

ՍԼրմերի ցանջի նորման (մլն. ճատ Սերմերի ցանջի1 Ցանքի վիճակը ստուգման մոմենտին սարաչափխությունը,ոչնչացածների, յոկոսը) (սմ) ն բլածրիղարգացման փուլը ստուգման ցենտ. կամ կգ

ն

.

.

«

-

|

մոմենտին

Բարձրությունը

տվածությունը (բալձրու) .

՛

Մռլախո վնասատուներովն Հիվանղություններով ս. փող միջոցառումները մ ճ ի)անքերի խնամքը. ։

.

գլանում փոցխում

վարագվածույունը ' -

Հ

'

'

`

.

ն

,

`

`

-

:

(քիվը,

:

:

փխրեցում

'

'

.

Հրառումը Վգղանակր Քերքաճավաքի ժամկետը, (8) Սպասվողբերքի աչթաչափային ձողությունը)

"Վ

'

։

,

.

"

'

Հանձնարար--

շամկետը) խորությունը) Թիվը»ժամկետը, (մջազումների :

Հերբիցիդնքրի

.

:

է

տորֆային

հողեր: Գողզոլաճաճճային

'

դնաճատականը

'

են Հետեյալ հնթատիպերի. Քաժանվում

ա) Հողը ճաճճացնու ջրերի բնույթով՝՝ կոշտ ն փափուկ: բ) Ճտ : Հորիզոնի «Հզորությամբ՝ տոիֆային(մոչ»820- սմ): (Ճտ«Է60` սմ), տորֆա- պողզոլա-գլեային՝՝ Մայրապարնհրը՝տարբերիաստիճանի գլեացած: ՀոՊոդզոլայինճողեր: Բաժանվում են ենթատիպերի ըոտ րիզոնի Հզորության, թույլ պոդզոլային (Ճ»2 միջին պոդզոլային սմ), (4ջ»2-19սմ ), ուժեղ -28սմ), պոդղոլնհր (մնչ» պողղոլային 285 սմ): . ն ոչ գլաջարեր)

.

.ՈՈ.

"Ո:

գոր-. :

:

Ո. -

պոդզոլայինգլեային

պողզոլալին

րնթա

(Ճչ-15-

(Գլացարեր ՐԴՐՎաԳՔեն

Ճմապոդզոլային ճողեո: Բաժանվումեն ենքատիպերի: ա) Ճյ Հորիզոնի ճղզորությամբ. թույլ ճմային (Ճլ«ՀԽ սմ), միջին

խոր ճմային (Ճլչ»25 սմ): Հորիզոնի արտաճայտվածությանաստիճանով.` պոդզոլային ուժեղ պոդզոլային (շթ (ՃշՀմեն), /6")' գ) կուլտուրականացվածությամբ (վարհլաճողերն ըստ վարհլաշերտոի ճգորության, Հումուսի, շարժուն ֆոսֆորի պարունակությանն թթվայնության). թույլ կուլտուրականացաժ (վարելաշերտը մինշն 20 սմ), միջին կուլտուրականացքած(վարելաշերտը 20--25 (վարհլաշերտբ 25 սմ-ից ավելի Մայրապարը՝գլաքարային ռչ գլաքաիային սառցային բերվածջներ: ճողեր: ծնթատիպերիեշ բաժանվում ըստ կարբոճՃմփճկարբոնատային նատների խորության. տիպիկ (Քթվեցեռում են լ Հորիղոնում), ճիմնայնացված (նռում են 8 Պորիզոնում), պոդղզոլացաժ(եոում էն ը ճորիզոնի ներքնի մասում կամ Ը Ճորիզոնում): կարբոնատային խճաքար կամ ուրիշ: Չծ սմ), մային (Ճլ»2Մ5-

թույլ

Բ) մ

Զո ն

սմ),լավկ̀ուլտուրականացած

էն

է

ր

Հ

(Հ

.

կալրապարը՝ Մոխոագույնանտառատափաստաճնային ճողեր: ծնքատիպերի

աջ

.

(պրեպարատը,դողանեիը, ժամկետը): .

..

`

.

.

ի

Հավատ-իվբա, (խտությունը

'

`

աա

Մ

ՃանճայինԲողեր: Քաժանվում նն էնթատիպերի. ցածրադիր. ա) ըստ ճաճքի տիպի՝ բարձրադիր, Բ) ըստ տորֆային «որիզոնի Հղորության՝. տորֆագդլհային սմ), (Ճտ-չ»50 սմ): մեխանիկական կազմի ն -ժագման տարբիր է Մայրա̀ռպարը՝ըստ

անցողիկ,

-

.

/

՛

բա-

ժանվում ճումուսային ճորիղոնի Հզորությամբ ն ճումուսի պարունակությամբ. բաց մոխրադույն (Ճլ մինչն 20 սմ, Հումուսը ՀՅ), մոխրադույն (Ճլ մինչն 2ճ սմ, ճումուսը՝ 3--Տ0ըչ մուգ մոխրագույն (Ճլ մինչն 35 սմ. ճումուռ -Հ»50ե): լլոսային ն լյոսանման կավավազային Մայրապարը՝ ճող: Սնաճողեր:Բաժանվում են հնթատիպերի.

ա)

վարբոնատներիլխորությամբ՝

կարբճնատային-նախակովկասյան

մերձաղզովյան (եռում են մակերեսից), Հարավային (եռում ձն Հորիզոնի վերին ն միջին մասում),տիպիկ (ՖոումՔն 8լ ճորիզոնի ներբեի մասում)» ալկալիացած (եռում են Ծջ ճորիզոնի ներքնիմասում),պլողվոլացած (պարունակում հն փոխանակային չրածին): Հղո Ճ-ՎԹ Բ) Ճումուսային ԻՑ: Հ՛40 սմ),7 Հորիզոնի4 որությամ Ք միջին Հզոր (ՃԴԹլ»40--80 դ) Հումուսի պարունակությամբ՝ վերին մասում. քիչ «Հումուսային (ճումուսը Հ6զկ), միչին Հումոտային (Հումուսը՝ ): ե լոս լլոսանման կավաճող: ն

Հոր Աք րըոմ) ամ), ( .

6--81

Մայրապարը՝

Շագանակագույն Բողեր։ Քաժանվում էն ենքատիպերի.

քյա,

ա)

Հա

սմ,

Պա մանական յաններ: Ֆ-ֆիլորի Ա-ավազ, Ա-Ֆ-ավազ կամ ֆիլորի ավազ կամ ֆիլորի բուղք, ավալ՝ վերնից ծաՓկվաժ ֆիլտրի թղթով,Հ0-մչտական 2068, 20---30փոփոխական ջերմաստիճա ամեն օր ն

են

Թ

Մայի Ավ Րհոը

դում ունեցող կավավազ

ն

կավ:

Մոխոազույն ճողեր:Բաժանվում ենթատիպերի բոտ

Հորիզոնի

Հումուսի ճղորության,

քանակի. մանր

էն

պարունակության

ն

բաց

ճորիզոնը»20 սմ), լուսային Մայրապար՝

ն

լլոսանման

ՅՅ

նույթի. կեղնային(աղերըկուտակվում

են

ղերը կուտակվում են մերձմակերքշային շնրտում), մարդազետնալին(աղերը տեղաբաշխված են ճավասարաչաի, բատ պրոֆիլի): Մայրապարր՝ ժովալին կավավազ: Աղակալած հողեր (Ըդօչնլա): Քաժանվում են ձնքատիապերի. ա) րատ: գրունտային ջրերի խորության, մարգագետնային (դրունտա5 մ-ից յին բարձր, են), Մարդագետնա-տավասոանային (գրունանապատային տային չրերը դտնվում են 5-8 մ խորությամբ), րոք ՞ ա (որ ունտային մի ջրերը գտնվում են 8 մ-իը ցածր): բ) բատ ճռւմուռային Ճորիղոնի «Հզորության. կեղնային(ՃՀ7 սմ), միջին սյունաձն (1Հ-2-15 սմ), խոր սյունաձն (Ճ-»-15 ոմ): դ) բատ Ճեյտ չումվող աղերի խորության՝ աղուտային գտնվում են 30 սմ-ից ոչ բարձր), աղուտանման (աղերը գտնվում կն 30-80 սմ խորության վրա), խոր աղուտանման (աղերը գտնվում էն 80 սմ-ից ավելի խորության վրա):

ԷՐՐք

Բ)

(աղերը

Մայրապարները՝ ծովայինկավավազ:

վ

չերմաստիճան, 30 8ն

ժամ՝

Ճ

|Զ

|

|

` `

`

Ը

ՅՀ

:-

'

|

`

ՀՀ

Էլ

|ՏՏ|Ց

|6

Հ

Հ

Տ.

Տ բ

Հ.

-աին

Հ. ՀՅ

ԲՇ

|

Դ

«

ՀՏ Հ«

|

Սրոշման

ժամկետր(օր)

-. աաա ՞-

ի

ՀՀ Է:

լ

Հ

Է-ֆ-լ

"5

կուլտուրանՀՀ լ:

կարբոնատների

կավավաղ: կուտակվող աղերի բրՃճողիմակերեսին), փարուն (ա-

քուղթ, Ա--Ֆ-

Հ

Հ

Է

-.

`Հ Տ,

--

Բ

Հ-

5:

:

ի

ճումուսային

Աղուռներ: Քաժանվում են ենթատիպերիբոտ

ՀՀվ

1Հ: 1ՅՅ-Յ

կարբոնատային կամ Հյուսիսային (Ճ ՀորիզոնըՀ10 սմ), (Ճ Հորիզոնրը--10--15 սմ), տիպիկ (Ճ Հորիզոնը -18--20 սմ), մռւգ

(Ճ

.

25.

Աա

քուղք, Ա,Ֆ-

203:

Համ`

Հորիղզոնում), շագանակագույն են (ճումոպը՝ 3--4 06, Ճումուսային սմ, հոում Ճձ Ճորիզոնրը՝ 20--30 Հորիզոնի ներքեի մասում), բաք շագանակագույն (ճումուսըՀՅՅկ, Հու15--20 են սմ, ճռում Ճ Հորիզոնի վերե Հորիզոնը մառում): Բ) ըոտ ոխանաաղակալվածության աստիճնանի՝ աղակալված չեն 5-10Գը,ուժեղ աղակալված (փոխանակային 1415-2000): Մայրապարը'"լյոսաեման կավավազ.ն կավ, ավաղ, ծովային ծաեռում

Հ

Տարածված կերային կուլտուրաների սերմերի որակի որոշման տեխեիկտկանպայմաններ

Հումուսի պարունակության: Հումուսային ճորիզոնի «ղզորումուղ շագանակագույն (ճումունը»4800, Հումու-

ըստ

ձռալու բնույթով. սային Ճորիզոնը՝ 25--40

վելված

Տ

|

(5 Ի

|

-

/

Հ Ց

|

Ճագաճատիկային |

Տարեկան,պարի

նգիպտացործնն վարսակ

Կորեկ

Սորգո

|

|

մ,

Ֆ

մ Ա, Ֆ

20. 20-2Ս30

0453 20-30

Ց

Ա

20-30

մ Ա .

Չ0 Թ20-30|

Ց

20---30 Չ0--30

|

Հատիկարնդեղեն ոլո Պոաոշտային

կերի բալա

Սոյա

|

:

Ճեբւի աոմատա-

պտո'ղներ

Զա

կեդեղ

՛

Գոնգեղ շաղգամ

Գաղար

ճ0

ծ

ն

է՛

Ֆ

20.-30

Կեջի բոստանային կուլտուրաներ

Ձմերուկ

Դդում

| |

մ. նե նե

|20--30

120--30| 20-30

1`

5:

ւ

ի

Ընդեղհն խոռտաբույսեր

ԱՈ:

արնանացան

կարմիր երեքնուկ

|

500| 20|

|

նապուլտ առվույտ

|

թեց)

կորնգան Հացազգի սեր խոտաբու100

|:

Ֆ

10)

Ֆ

500|

|20-3)

|.

|2||35| 5|

|

ԷԻ

ի

ո

Սոյա

լ

3 ֆ 20-303

29 լց

Ռայգրաս՝(միայ) Մողար Սուդանի խոտ

-

260 20

'

20-30

0-ԷՖ

:

ո

Վո

՛

Տավփալոռ

:

ՆՐ

Մորգ

:

րոդ

ԲՈԲ

Հափելված

Տարածվածկերի

Է

Է,

.։

Հ

:

`.

ՀՀ

կուլտուրան Վ

..Տ|

Հ

Տարեկան

Յ

ՏՀՏ» ԳՏ

Վ

նն

Ց

Ն

`

|

15|

Յ

Յ

Հռ

ՇՀ

Տ..

|: Ջ`

|

5`

գ 3

5:

Փ

,

մա

ո`

Մոգար

ո

մ ն

ո

Մր

Ճակնդեղ կերի

ԳոնոԼ

|

ոլ

Վիկ աշնանացան

1.

ի տ

|

5. Տ

վ

ջ `

Վ Յ

լ

Յ

:

ջ

Դ :

10| Ս0| շ|

.

15. Ժ

լք

' '

'

|

-

Ը

,

|

| |

--

-

-լք

-

-

0 ԵՉ օ0

75|

250 ն այա

20| օ00

|

| 2500|

Հ

6000| 500 |

50|

,

700 70 ՓԼՖ ոջօ | 1000 250010

|

«0

:

|

՞-

-

8ջ

:

5|

-

--

10|

-

--

ի

"200

:

50. Չ5`:

0,1

15|

'

| 8

օ :

ն

ւվո|

"

"98

լ

գ9

էն

մ ո

ՆԽ52|

Յ

Տ"

լ

5.

լ՛

տ|

2.

խոտ

-

| 92 |

Սուդան դանի

Շաղգամ

0| 0|

|

՛

100|

Յորք երեբնուկ

Ռայգրաս միամյա

լ

|

5.

ո

(ՏՏ |558|3` -

"

|

կապույտ առվույտ

ՈՏՇ|ԼՀ ո

ՀՅՈԹԴԱՒՆ

`8 Հ` Վառ

|

գ7

ծջիպտացորննի | ո Հատիկ

::5-

Յ

ց

յ.

ԷՀ.

Ե

'

:

Ե

ո

-

Ց

-

ՀՀ"

Սերադելա Մ

|

ն

կարմիր Բիր

Տ

ուլ

ավելի

աԺ

Հ.Վ ՀՏ

||

ո.

||

ս

ա

ՏՅ

:

լ

5.8

Հ

Ւ

ոլ

հարի նմու

|

ՀՏ

Այդ քվո"

մ,

լ

մ

սերմերի ցանքային կուլտուրաների հատկանիչների պետական ոտանդարտ

|

ի '

ցան

|

100.

`

,

|

աւ

արնանա Կրթա

98,5

։

:

ք

Ս

գց

| ՑՑի

ո

`

ի,5

98,5

|

մ

ների բակլա

|

լ

ոռ

|

տւ

ու

|

|ԱՀՖ

ո

:

ա

|

ւ

.

լ

Է

|

Կորեկ

լ

.

մ

|

|»

16 17

111»

|

120|

20070

| 2012 ,

ծ:

"

"Ուրիշ բույոհրի սնրմեր 00-ով քաշի նկատմամբ:

գ Հավելված Սախարովայիլուծույթների բեկման ցուցանիշների ռանհդղակը 2058-ի

դեպքում

-

«

ՀՀ

|3:8|ՀՏՅՀ

ՀՑ ՀԵ

ՀՏ|

տք

ՀՏ

Յ

Տ

| 1:3402 | 1,3403 | 1,3405 | 1,3406 | 1,3408 1,3400

|

Հ»

5,5

|

5,6 | 13:09 | 5:7 | 15341

1:3412

1:3414 13415

|| 59 | | 5,8

| Ն3417| 1:3448| 1:3420| 15421

ՏՏՀ

|

1,3445 13447 1:3448 1:3459

բ

Հ

Տ

| | | 78 | 7,9

|

|

|

ՀՏ

|

աթ

ՀԵ

| 10,1

-

Հա

|10

| 13483 |

| 10,5 |

1:3486

7|

|

| 62 | 6:3 | 6,1

|

|

| |

|

| 1323

|

|

՞

|

| |

Ն3515

| |

|112:5| "

բարձրի կամ ցածրի դեպքում

Ցուցանիշներըչոր Ֆերմաստիմանը (հորին) ոբ

1198 |

նյութեոի

0,29

0,06

ե Ավելացնել

0.07

0:20

0:35

նյլութերի

|

տոկոսի դեպքում

Թ

գտած ցուցանիչից ճանել 0,31 0.07 0.06 0.07 նյութերի գտած ցուցանիշին :

| 258

0.34 0,34

0"20 0:21 0:21 0,07

0.07 0-21 0:22 0:36 0:37 0.07

0,07 0.22

9:38

-

| Է

|

-

-

-

Է:

Տ

համար

որոշման

-՛Ջ

:Հ-

Հ Տ

:

Ս|Յ.|

Հ ՝

Է.

Է

-

Տ-

Տ

Հ

ՀՀ -

Հ

-Տ

-

Հ

-

՝

:.

Հ

-

թ

ՏՏ

-

Հ. Հ

Տ

Հ

|

1,1001 23,987 18,235 |1093810219| 450 | | 459 | .0650116,476| 10,408 10,724 Հ. 18.492 24,244 | 310 | |,0661116,711| 10,969 | 465 | 1,1013 | | 1,1025 24,501 Յ5 | 18,746 470 | 171038 | 1,0672|16,947| 11,195 | 24779 | 19:027 | | | | /1,0694|17,204| 11452 | 475 | 11050 | 25036 | 197284 325 |1.0695|17,439|11,687 1,1062 25,293 19,541 485 | 11074 | 25549 | 11,944 | |1,0107|17,696| 197797 | | | | ՅՅ5 1,0718|17,931| 12,179 1,1096 | 25:806 | 20054 Հ40 | 1,0730|18,188| 12,436 | 495 | 1,1099 | | | | 26,085 | 20,333 |1,0741|18,423|12,671 | 500 | 11111 | 26341 | 207589 |1,0753|18.680| 12,928 1.1125 26,598 20,846 |1,0164118,916| 13,164 | 510 | 1,1136 | 26,876 | 21,124 |1.0770|19.072| 13,420 | 515 | 11148 | 27133 | 217381 | 520 | 1,1161 | | |1,0787 19,408| 13,656 | 525 | | 1,1173 || 27,411 | 21,659 |1,0799|19,665| 13,913 | 27668 | 21:916 1,0811|19,921| 14,169 171186 | 530 | 27,946 | 22,194 |1,0822|20.157| 14,405 | 535 | 171198 | 28203 | 22:45լ | 1,211 | 22,629 3850834 166528401,1224 || 28,481 20411 28, 15.175 1, 1236 23:21 29:016 ի 170898 /1,0870|21.184| 20,927 15,432 | 555 | 13249 | 29,295 | 23, ւ

-

.:

Յ«

Ռեֆրակտոմետրիցուցմունքների ուղղումները 2008 ջերմաստիճանից

Ց

Հ

Տ ՏՋ`

13,1 13,2

Բերվում է միայնռանդղակի մի մասը: Ծանոթություն:

-Յ

| | 13530 || 144 1:3489 | 10:91 13'5

|

-

-Հ2|

թվի

Ց

Հ.

|

|

ն

`

`

13516

13522 1,3524| 13528 | 1:3527 113529

օսլային հյութի տվյալեր

՞

Հ. Հ

|8

| 85 | 173491 |11: | 13532 | 13:6 1:3454| 8:6| 13492| 1,1| 113533 | 137 13456||87 | 13494 1112|)13551138 173457 | 8:8 | 13496 |11:3|13537| 13'9 1849)11529 11111351 13423 | 65 | 13460 19". | 13499| 11:5| 13540 114.1 13424 | 66 | 13462| 9.1 | 13500 |116115411142 1:3426| 67 | 1:5463| 92 | 1:3502| 11:/7| 13543| 143 13427 | 6:8| 13465| 9:3| 13503| 118| 13545| 144 1:3429 16:91) 1:3.66| 94 | 13505| 119| 13546| 14'5 1543.| 5: գո 1890 1112 13432 7,1 | 1:3469| 96 | 13508| 12.1 | 13549| 14:7 15433 | 95.1 1520 22 1:3435| 73 | 13422| 98 | 13511 123| 13552 | | 174 (3 99| 13251192

չոր

Ց

ՊՏ

| 12,6 13477 | 17518 | 12'7 | 173478| 10,2| 13519 | 1278 13480 | 10:3| 13521 | 12 13481 134275

8.1 13484 10,6 17348810,8

8:3 | | 84 | |

13451 13453

-

|ա

-

7,5 7:6 7,7

Կարտոֆիլիպալարներում

՞

|ՈԼԱ:ՅՏ|Ո

3: ՀՏ|

Տ

ՀՀ|

Հ.

13438

|

«

||

| 5.1 | 1:3439 | 5,2 | 13441 | 5,3 | 13442 | 5,4 193444

Յ

-.Յ

Հավելված

,

|

6:

1,0881|21,419|

115 Ւ ,

15,667

|

|

|

|

1,1261 1:1274 1,1286

21:896,"124570 | ,

|1,0917|22,190| 16,438

3,

,

|

11299

|

| | |

29,551 29,830 30,086

30,365

|

4. ՍԱ 20| 182| 2.| 1:32 1325 | 30,921 | | 3068 | |1,0953| ,

4.0

70:

,

22,960| 16,208 |1,0965|23,217| 17,465

| 1:0977|23,474| ,0989| 23,731|

|

17,722 17,979

| 595 | | 600 |

71338 1,1351 171364

|

31,199

23:38 24,078

212813 ,3

26831 25»169

ՀԱԻ:

| 31477 | 25,725 | 31,756 | 26»004

|

0,008

0:23 0:38

Սնկեր

շուտա

աւր

ԱՐԱՐԱՏ

ԱՐԱՆ

Դաս

ֆիկոժիցետներ Դաս ասկոմժիցետներ Դաս բաղիդիոմիցեոներ

-

.

Քարաքոսներ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Հ.

ԵՐԳՈՑ

Ղազանչյան)

Բուսաբանության հիմունքները

Մերկասերմեր

,

Մանրադիտակացմանտեխնիկան Մանրադիտակ,կառուցվածքը ն օգտագործման .-Հ. պատրաստելը Պրեպարատների կտրվածքներ պատրաստելը

ԼՈՎՈԿՈՈԳՈՂՈՈԴՈ

-

նկարը

Բյյի մասին

ձո .

.

ուսմունքի Հիմունքները

2.

.

.

.

.

.

.

.

՛

Սերմ ե ծիլ Քույանրի որոչման

2.

.

ի

Բջչի ներառումները Բջջի կենսական

Հատկությունները .

.

.

.

.

.

.

.

՝

Առաջնայինգոյացնող ճյուսվածք (մնրիստեմ) նածկող ճյուսվածքներ Մեխանիկական4ճյուսվածքներ ՓոխադրողՀյուսվածքներ .

.

`

.

.

.

.

.

.

'

.

.

.

.

.

.

.

:

՛

.

.

.

.

բույսերի ցողունը երկշաթիլ ն ցողունը ն բնափայտային բուանրի ն անատոմիան Տնրնի մորֆոլոգիան

Ստորակարզ բույսեր

ս

ւ

ւ

ի

ի

ւ

:

:

.

'

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

..

.

աւ.

:

.

Ագրոնոմիայիհիմունքները

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

:

ԵՈ

Տ

:

ի

ւ.

ԱՐՎ.

ԱՐ

ԴՈԿՈԴՈ

.

ՏՄ

իջ

.

..

.

քիթեոնածաղկավորներ :

.

.

.

.

(գաղամբազղիներ) .

Ը

.

.

..

.

..

ԱՐԱՏՏԱՆԱ

.

.

.

.

..

.

.

.

ւ.

,

.

.

ս

ի

.

.

չորացնելը

՞ս

(1:

.

Բ.

..

.

..

Խաչատրյան) .

ճագար: .

.

.

ս.

-

ՍՍՀՄ

Հողերի Հիմնական տիպերը

Հողային կտրվաժջի նկարագրումը

ԲԱՏՐԱՏՐԱՏՆԱՆ

։

նմուշների

ն

.

վերցնելը

անալիզի

ԱՏԿՎՐՁՐՎՈՈԱ

Բ

Հողի մեխանիկական կազմի որոշելը Հողի տմսակարար կշոի որոշելը Հողի ժավալային կշռի որոշելը

Հողիխոնավության որոշելը

Ա,

|

Համար

ն

ն դրանց բերրիությունը Հողերի մորֆոլոգիական (ձնարանական )

՛

.

ն

ԼՈՒ

:

ունիվան

.

.ԱԱՐԱՆ

Հողերը

.

-

..

ԱՐԱՆ

.

ձնավորումը Հերբարիումի

.

.

.

Բույսերի ճավաքելը

.

.

ուռնէ

.

ԱՐԱՐԱՏՆ

աշխարը

ԳԻ

.

:

ՏԱՆ

ԵՐՈՒՆ

Դրիմուռներ կապտականաչ ջրիմուռներ կանաչ չրիմուռներ

.

.

ծ7

.

ՎՔ

"`

Ընտանիք ճացազդգիներ

Բույսերի վեգետատիվ(աճման)օրգանների կառուցվածքը Արմատի մորֆոլողիան Արմատի անատոմիան Արմատապտուղների կաղմությունը Շիվի մորֆոլոգիան (ձնաբանությունը) Մբաշաքիլ բույսանրիցողունը

Տ

.

Վ

ծ5

ի

ԲՈՐՏ

Ընտանիք բարդածաղկավորներ բոշխազդիննր Ընտանիք

'

ւ

ՂԱրերմում

Ընտանիք մորմազգիներ

Հ8

.

-

Լ

՛

ԻՐԿՈԿՈՅՈՈԻՈՒ

.

Ընտանիք Հովանոցավորներ Ընտանիք խաչածաղկավորներ

.

.

.

.

Ընտանիք ընդեղեններ կամ

Հ0

`

Հյրավածքներ

`

.

.

՛

.

ԱՏԱՆԱ:

.

Բուսական բյջի կազմությունը

-

-

Ընտանիք ճրանունկազգիներ Ընտանիք վարդածաղկազգիներՆ.

ե

,

.

աա

՝

Պտուղ

.

Ա

ԱԼՈՂՀԱ

Ծածկասէրմեր ծաղիկ Ծաղկափթթություն

.

ԹՈՂՅՈՈԴՐ

ԲՈՂՈ

.

Մամոանմաններ Պտնրանմաններ Հոդվածավորներ

:

2.

ներածություն (Թարգմ.`

'

.

'

Քարձրակարգ բույսեր

:

"

ԱՏՆՐԱՆ

.

.

.

|

|

.

:

.

"

..

`

:

-

.

.

.

ան

.

ե.

ս.

.

41.

բ»

'

2ՀՔԲ

-

ՏՋԲ

-

-

.

ե

մղոկոտոչոգե

:

ՔՈՑ» ՃԲ

-

.

-

Ք:

-

2:

.

:

`

'

:

:

էա

54-02

վժմցա դակողոմոողցը մմցամոո

"

ղակոտվեռսխաֆմար վմզդնատխտմոուլ դտակոդոմաոդզկ

:

՛

`

.

մմզցդտորմո վմզդնատխոտորմովմզդ

դոց"գոգոյով դ

.

մմքդնատե դ մմզդնատխ ւ

՝

-

:

ի

.

ՆՐ

.

՛

-

-

.

:

-

:

:

`

՛

-

-

:

ւ

:

ոք նմո

ՏՈՅ:

22)

վլտմա փրօքղորմժզը պվեվիողտվճարղ ղվչվր մրոռտոչո՞ողն մչոժ վրմզո 0001 7 մղոալիավղոտվխ ղվիածղոք մդաքիսիտդաղվվմզրմզը փմրահլիսկողոոյքվմզրմզը դգոաքլիսմժար փմզրմզը ՞

00868:

-

ԱԱ

-

ն

ՈՏՏ:

.

`

'

դույ

-

նեննեենն

'

՛

ղոր)ջ

պ

:

վեվլյտդո մղաիամտաղմվմզդրարդ վմզրմզը

մորոչ

.

'

ՍԵ

մմզդեսիգր ղորտովադե վկոմս տմղ

.

ղ

մջիսիդորմգը

,

(դղորդոձուն

) մմզղժդւսրվվ ղտնոսցամտում.յ 'րեժուը

4գո մրոսկուր ղորնոտմոմոոլ, գոյտխատգոնոյոմգում մկմտիճուչ վմզղորմսդ դորճոտմոմոլ

վմզղրզտովո

0Ք2 Ք»

վմզղ վմզդնատնուտորմտ

-

69»

ի

՛

.

դվլտժդոչ

մյոոււատղոց վմզղկտոզտ վմզքիողուամամու

.

'

`

«ցշ

-

՛

-

.

"

մզզիմդոտմոմոլվլ,

.

ՀրջոյոԳոլի "դուր մզցմմոտ վմզղկողոնց

-

"

:

:

-

.

:

:

,

ղ տոկոկ

մզղքած զդ

.

:

`

մդակոտոֆողն դայիակոծր վնս7

մրզտովո դոլիակոձչր

։

.

վմզդրասոնասձվր մրաուր փր

վմոդիոխ

.

վնս

իցեն վմզտսդվուսը փրվժ

ամ դո

խտո

ճվմզղդաքիանդատիվչ ճվմզդատտոոդի Քվմզտսովուս դ մյոսսոիխինուչսաիտամնտ իսմզտսդվոխարմմգժդոք ց մյյռնմոկատսոն վմցորամ դվլոտավոո ր

Մոզորաք

ՋԼԸ

'ս

մմվեոցիողմ

-

՛

րզն ճղդոմդ մմտժոխ

՛

զ

մմզորսմ դվտտսվոն

րը

:

դմզդկտոգզտ վդզմոք

.

մյզձամս վժմզժ

.

.

|

դոկիստցզիողակմո՝ վմզղդալիսսոաողոձմմոծղութ

մյոստոչողն

ղորնդտ Էյգգոռաղյտ

Ֆ02

ղովնոտաս վմզղդդալքիաստղումճաոժդոք

ղ

Ֆլ

:

.

-

'

'

06:

.

:

-

մզղդաքիաստդոգմչոնդոք

-

մլչամս վմսփոսց դաքմոք ցանց ձզր վնա

.

։

մյոոտուտղե վմզղչվգատնուն փվլղճտտրմոտորտչ վմզորույյ ծր վնա

վմզիսդոնդղղո

Աիյզմամսվյոռվյոկ դյաթմոք ջոնց

-

:

"Ս:

.

.

`

.

323"

վմզդվտսծ դակաքուրվյկ

մորաչ

անն

մզժմոտ մյոսրնուկ վմզդուրյվո|ովմզդղյաիլիսստդագմմոծղդտք

-տնսչ

դոակազաժոողվը

դ

ղ

ոլ

րդժղոաէ

դաքմաքջոնզ Հվր վնա

մլլմամս վասետ

:

՝

գոչիսի

մլմամմ

ՔԸՐՈՏՈՐՅՈՈՐԾ

վմզդարմսդ վժղոճ վմզրմզը ամի դորվչ վմ

.

դորմոտոակ

փկոմս

վ/սեմար մմզդկոողտուդգ

ք

Հ12

Տ12

մղոքիակաոողտաոմոտ վղզմոք

-

.

ՏբՀ

աժոտխվեզ

։

յամ մմզդկաոոզտոմուտ ոք

մմզգկոովտովղղ յամ,

:

.

.

.

.

՛

'

.

ղդոլքիսկողդամոխ

մմզվ: վմզդկվտոչտճոշ մկվտու վմզղկվտոչոճոշ

վմզդոմոատիսկզվլոհվաոչաճոշ

միմոիծոչ

-

`.

.

որգտովո

ՔՐՈ

վմ վմցդուիստիասկ դցնգեդմոկվտոշ

մմզմրո

:մզդկտոլտովդը դ մմզդիտոցտվեզմաղ Զաաղ| մգյտոցտ վղզմ մմզղկտողտ` վկտոմ» ի

ՆՈՒ

ի

'

"

`

.

.

.

վմզդկվտոչաոնոշ մմզդոսմքաքըվոկվնոֆջ

մյուոկոը վմզդկվտուտճոշ Մրոագորմոոկոփանադի

ՈՀ

դդգամչիամզամուդվլոնզք

.

վազնսչ նաիքգնուն փամգդոմատմակ դոնոգողմու, վնաչ վմցդոմտտնակ դոճաղողնը

դողիակուր

քվմզմմուտ վմզդ

փ

ոջ

մմզդգաք ամզդցմցտ վազդոմատիակ դզնցնդմոկվտտշ մմզիվջ վմզդումատիսիդզնզեղմոկվտոչ

.

.

ւ

յ

'

"

.

.

շշբ

,

դոկոդաոմոոամ գվտկվտոչոնոջ վմզոքամ

ոմ " յոռեմոկոտոտ

:

'

`

:

"Տ

մմզցլվե ղդ ր

ա

-

-

՛

մրոսճամավծմզմ

մղոկատոաչողն դոկտովտդտվմզղնատխատոարմո վմզղ

՛

.

.

մմզտմսո պմզդնատրոտորմո վմզդ

վմզղ վմզղնատխոտորիմո. ոդգայիամքփոծնոջ

՝

.

5օԲ

մմզդնատխոտտորմո վմզղ

դոկխովեսմափմոր վմզգնատխոտորմտվմզղ

դ

Ձմցրմցո ցրմգո

Ր:

ի

36ի

դոկտողտղա վմզդնատփխոմոոլ,

վմլոիսմ վիդոտողազը Ցյաքգիարծո) փյփֆստմուլ Մղաիարեակ վմցորսմ վվֆստմող

՞

դոկտոցտգտ ղ մմվետյիաղմ

12Բ 69Բ Ք9Բ

698.՝ ՀԲ

Բոզ

Զ56

մմզդիվժոմ մմզրմցո դ

մմվեսցիոդմդոկոոցտդտ ց յ

ոբ

6»:

278ոո

ր Բու նՄարի արոտա մամա դլնգեդմաոկվտոշ Հայիոո, ց

2:

մմզդղահիամցժմոտդվիանցք վմզդուտատիակղզնգեղմակվատաշ :

0»

ԶԲԲ

1ԲՔ 62Բ

ՀՇՔ

1`

22բ

0Հբ 218.ԶԲ Չ1ՎԲ

Ե0Ք

4085» 2ՈԲ

Ա.

-

յ

.

վեոշ

իլմոմս ղոիլիսրնակ վտմզմոլմոի

Միամյա խոտաբույսերի ցեդային տարբներությունները

ԼՈՐՁ

:ՅՀ7

.

պտուղները

հ սերմերը ր 387 Միամյա ընդեղեն խուտաբույսնրի Ճեջ Միամյաընդեղեն խոտաբույսեր Միամյա Հացազգի խոտարբուլսերիպտուղները ԲՈՐ. ՏԱ Հ93 Վրամյա Հայազգի խոտաբույսերի ծաղկափթթությունները ն նաչածաղկավոր կնրի կուլտուրաների պտուղները « Խաչաժաղկավոր կերի աա»

.

.

.

ՎալերիանՖեդորովիչՑուպակ, Լիդիա ԱնդրեննաՍինչակովա, Տսոքաորու: ՆկեքսեննաՍտեւպանովա

.

|

ն Ագրոնոմիայի բուսաբանության հիմունքների

սերմերը

Քուլսերը՝ ՀԵՑ գոլտուրաների՝

Քաղմամյա խոտաբուլսերի ցեղային

ձեռնարկ

գործնականաշխատանքների

տարբերությունները

պարա

Քազմամյա ընդեղեն խոտաբույսերի պտուղները ն անրմերը. Քազմամյա ընդեղեն խոտաբույսեր կարմիր նրեքնուկի ենթատեսակները աաա. ՍԱ" 2: Քաղզմամյա ճացազդի խոտաբույսերի .

ւ.

.

:

.

անրմերը նա Քազմամյա Ճացազդի խոտաբույսերչ՝

ե.

:

|

Կ

.

կենսաբանականբերքի որոճումը

ի

«ՍԱՐ

Է

Վ09

կուլտուրաների ցեղայինտարբերությունները Բոստանային

ՍԱՑ:

անրմերը, ատավկանը ԼԱ

հ Բոստանայինկուլտուրաների պտուղները Բոյտահային կուլտուրաների բուլանրը Քուստանալինկովտուրաների տնտեսական գնա

Միլոսային բույսեր

«Վ

մառ

|

կուլտուրաների բույսերը

ԸԻԱԿԸՆԱՋՅՆԸ

ՋՐ

|

լ

սերմերը "

ս.1417

` .

Լոտ

ն ՇԱՅԵՕ84

Ճղղքծծու ՂՋուճթնՃՇԽԸՇԲո ՒՆ Շոն իօոն

ո0 0ՇԱՕ8ՅԵ ՈքճոտմնՖոք

ՅՐՔՕԱՕՃՌՍԼ

Ը

607188115081

ՋՈՐ

ԵԼՈթ

Ոռ ՁքԵԼՎ:ՒՇԽՕԻԼ

83ԻՈւ6) 11327656 180«Պոճոյոյլ», 7դ. Ղճթզճ, 91

Եքշոճե,

ցանքաշրյանառությունում

Դաշտային կուլտուրաների .ագրոտեխնիկան

Չավելվածներա

'

:

Միլոսալինկուլտուրաների պտուղներըն

Սիլոռային

.

-

.

ԱԲԱՆ

ա

Յար

Թոտօքոճո Փճւօքօուս

Պոուզ

ԱայաԱ

աաա,

ՎՐ.

Խժբագիր՝ Ռ. Վ. Սարգսյան Գեղ. խմբագիր ն նկարիլ՝ Բ. Վ. Մազմանյան Տեխ. խմբագիր՝ |. Գ. Փիրուզյան

Վերստուգող արբագրիչ՝ |. Մ. Գեոբգյան

Հանձնված է շարվածքի 9111 9/11 1977 թ.: Թուղթ տպագր.

Հ-22,9

պայմ.

Քանավ՝ 5000:

տպագր.

մամ.,

1,

ք..

Ստորագրվածէ տպագրության

տպագր. 84»«1081|:ջ»

Հճրատ. 21,427

մամ.:

Գինը՝ 90 կոպ.:

13:63

մամ.»

256: Պատվներ՝

Տերյան 91: «Հայաստան» երնեան--9, Հրատարակչություն,

Տպա-

Մինիստրներիխորճրդի Ճրլատարակլությունների, պոլիգրաֆիայի ն գրքի առնտրի դործերի. պետական կոմիտեի Ք 1 երնան,Ալա«վերդյան փող. Ք. 65. ոճ Շ0Ք6ոԼ ոօ 1, ՐՕՇաօու հնտւմորքօտՃքա. ՇՇՔ ՂաոօրքոՓոատ ՀՍՍՀ

տպարան,

Մ6տոմ '

Յոր

ոօտորքոֆու տ

Ր6ՂԵՇՈՑ,

3-1.

ադռտոօն

Ճ186քոչուն,

65.

ըօքոօտոտ. Է քու, Ն