Ամարանտ

Ց. Մ. ԳԱԼՍՏՅԱՆ

ԱՄԱՐԱՆՏԸ ԵՎ ՆՐԱ ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ԱՄԱՐԱ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

ՀՀ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏ

ՈՒՏԴ

-

582.663

(47925)

ՀԵՂԻՆԱԿԻ

է հրատարակմաներկրագործության Երաշխավորված ե հողագիտության

ագրոքիմիայիամբիոնիորոշմամբ արձանագրություն թիվ՝ 10, 24-ը մայիսի1999

թ.

Մասնագիտական ՀՀգյուղատնտեսական գիտությունների մբագիո. խմբագիր

ակադեմիայիակադեմիկոսԳյուղ. գիտություններիդոկտոր-պրոֆեսոր

Խմբագիր.

Մ. Ս.

Գյուլխասյան

Ց. Պ.

Պողոսյան

ԿՈՂՄԻՑ

Կա ատն տեւությո ստանալուց Սնկախություն հետո

ո

նը ։ թեվակոխել է զարգացման նորփուլ, որը բնութագրվում է ազգայինունեցվածքի սեփականաշնորհմամբե նրա տարբեր ձների իրականացմամբ, տընտեսականնոր կապերիձեավորմամբ,ազատ ձեռներեցության ու շուկայական հարաբերությունների ազատականացմամբ: իրաԱյս բոլորը նոր խնդիրներեն դնում գյուղատնտեսությունում ուղղությամբ: կանացվող բարեփոխումների Հայտճի Է, որ զարգացածանասնաբուծությունունենալու կարնոր խբնդիրներիցմեկը սպիտակուցներովհարուստ կերատեսակներունենալն է, այդ առումով էլ ամարանտմշակաբույսըշնորհիվիր բարձր սննօգտագործման,արժանի է ուշադրուդային արժեքի ն բազմակողմանի թյան: ամինաթթուների, Ամարանտնաչքի է ընկնում սպիտակուցների, Այն օգտաճարպերի ն այլ սննդատարրերիբարձր պարունակությամբ: որ մեկ հեկնշել, գործվում է բազմապիսինպատակներով:Բավական է կարելի է ստանալ շուրջ 200 տոնտարի հաշվով հանրապետությունում նա կանաչ զանգված,խոտ՝ 16-20 տոննա, հատիկ՝2-3 տոննա: Ամարանտը որպես բազմապիսինպատակներովօգտագործվող կունենա իր տեսահեռանկարայինմշակաբույս, հանրապետությունում

տարբերգոտիներումկատարածայդ կարար կշիռը: Վանրապետության ժամանակմեծ օգնություն են ցույց տվել պրոֆ. ուսումնասիրությունների Սուրադյանը,դոցենտՍ. Երիցյանը,դիպլոմնիկՇ. Մուրադյանըն րիշներ,որոնցն հայտնումեմ իմ անկեղծշնորհակալությունը: Գ.

Սույն գրքույկում տրված են հիմնական տեղեկություններԱմարանտիծագման,

բուսաբանական,կենսաբանական առանձնահատկությունների, հողի ն խոնավության նկատմամբունեցածպահանջի,մշակությանտեխնոլոգիան,քիմիականկազմը. նրա օգտագործմանբնագավառների,արդյունավետության, անրապետությունում

մշակությանհեռանկարներիմասինն ե այն

այլ

հարցեր: Գրքույկընախատեսված է լայն ընռացող

հասարակությանհամար,որոնքզբաղվումեն ամարանտիմշակությամբ:

ու-

-

հանրապետությունում

Լյուրի, խոտի,խտացվածկերերիմեջ օգտագործելու ձնով ն այլն: Գատիկըօժտված է ավելի արժեքավորհատկանիշներով, օգտագործվում է որպես պարեն՝ հացի հրուշակեղենի մակարոնիարտադրությանմեջ: Հատիկներիցստացվածյուղը (ձեթը)օգտագործվումԷ ոչ միայն որպես սննայն նան մեծ կիրառությունունի բժշկության մո: ղամթերք, շնորհիվ նշվածն այլ արժանիքների ամաՀդաբառ հետ միասին ամարանտըկլրացնը մշակվող սպոկերաբույսերի տակուցներովհարուստ կերերի պակասր պառանմջը.

որը

Գրականության մեջ շատ է գրվումամարանտ մշակաբույսիմասիս. մարդկությանը հայտնիէ շատ վաղուց,սակայնկրոնականնկատազումներովմատնվելէ մոռացությաճն միայն վերջին տարիներիննորրց ներառվելէ մշակությանմեջ: Ամարանտը շատ արժեքավորմշակաբույսէ, որի շատ հատկություններըդեռես պարզվածչեն: Ամարանտը սպիտակուցներով հարուստմշակաբույսէ, ալն կարելի է օգտագործելորպես տերնաբանջար ն նրանիցպատրաստել բազմապիսի ուտեստներ,որպես կերաբույս`կանաչզանգվածի,սիլոսի, կերա-

դրման միջոցովմշակաբույսերի բերքատվության բարձրացմանը:

ագրոտելննիկայիբարելավմանը, արդյունավետտեխնոլոգիաների ներ-

Արտադրվածբերքի գնման ցածր գների, իրացման հատուկ կառույցներիբացակայության,ներքին շուկայի անբավարար պաշտպանվածության, հարկային ն մաքսային հիմնարկներիոչ հստակ գործունեության, արդյունավետլծակների բացակայությանպատճառով կրճատմում են շատ արժեքավորմշակաբույսերի ցանքատարածություններ: Գրեթեկիսով չափ կրճատվելեն կերայինմշակաբույսերիգանքատարածությունները,որի հետնանքովպակասել է համախառն արտառորանքը՝ շուրջ 140 հազար տոննա կներամիավորով: Նման վիճակի բաղելավման համար անհրաժեշտէ կիրառել համալիրմիջոցառումներ,որոնք ուղղված լինեն գյուղատնտեսականմշակաբույսերի ն հատկապեսսպրտակուցներովհարուստ կերերի տեսականուավելացմանը,կիրառվող

րելահողեր:

Գյուղատնտեսականմշակաբույսերիցանքատարածությունների կառուցվածքում տարբեր պատճառներովտեղի են ունեցել փոփոխություններ, շրջանառությունից դուրս են մնացել հազարավոր հեկտարվա-

տնտեսություններ:

Հողի սեփականաշնորհման հետնանքով ՀայաստանիՀանրապետության ագրոպարենայինհամակարգը ներկայումսիր մեջ ներառնումէ շուրջ 321 հազարգյուղացիականն 14,2հազար գյուղացիականկոլեկտիվ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

։

-

Իր հայրենիքում տարածվեց20-րդ դար Ամարանտի վայ ոանդիպում են որպես կվտո, թախտիկ,զիմել զանությունըբարբառ նության մեջ մենք չենք րի, ուստի առաջադրո բերակ: Առաջիննայն է, քին պատկանողբույս ւիս կարծելու, որ այդ ան տարի լատինական Մեր անվանիլեզ մաաշխարհագրական է, դր Սյունյաց աշխար Գոր ընդհանրացնելով խումբ, ո բարբառային գրում են բազմապիսի արտահայտիչեն ձայն Հայերենում«ա» թյունների,որոնք ավել ված բառերիսկզբում, Ալ. Մարգարյա ջը, բերումէ մի շարք բ ըղաջուր, առավո ջուր

մանը:

կրոնականարարողու Իսպանացինվա արգելեցին այդ հեթան մարանտիցանքատա րերում մնացել էին բույ

Հ

Որպես մշակաբ վելր քան ութ հազար Պոնդկացիներիհնագո Գործել են որպես հաց ունեն տարբերգունավ րը, հուրանները, ծաղի ստացված մերկանյու

ԱՄԱՐԱՆՏԻ

կարելի ըմարաթբառերը: Վերէ դասել նան ամանաթ - ըմանաթ, ամարաթ

ջիններսարժանիեն առանձնակի ուշադրության: Ըստ տեղականբարբառի,դրանց միջոցուլ արտահայտվում է զարմանք: Այսպես,եթե որնէ մեկը կառուցել է մեծ շինություն, տեսնողըմյուէ սին դա ներկայացնելուհամար ասում է. «Գիտե՞ք,այսինչը ըմարաթներ կառուցել» կամ, համտես անելով որնէ անծանոճ միրգ, ասում է «Ըմարաթ համ ունի», այսինքն զարմանալիհամ ունի: Այստեղից էլ, գուցե առաջին անգամ այս զարմանահրաշբույսը տեսնելիս, ասված լինի. «Այս ինչ ըմարաթ (ամարաթ) բույս է», որից էլ առաջացածլիճի բույսի անունը: Մենք, ամեննինէլ չենք պնդում, որ ամարանտբառի ծագմանհիմքն ամպայմանվերոհիշյալն է, սակայն, հենց այն հանգամանքը, որ հունական լատինականացվածամարանթուս բառի ծագման բացատրությունը չի տրված,իսկ հայկական բարբառայինտարբերակումորպես զարմանքի արտահայտություն,կա ամարաթըմարաթբառը, կարող է հիմք ծառայել կարծելու, որ այն կարող է ունենալ հայկականբարբառայինծագում: Դեռնս 1930-ականթվականներինՌուսաստանում առաջին անգամ Ն. Ի. Վավիւովիուշադրությանը. ամարանտըարժանացել ակադեմիկոս է որը ն նշել է նրա մեծ հեռանկարային մշակաբույսլինելը: Այդ տարիներին գիտնականըհնարավորությունչունեցավ զբաղվելու ամարանտիարժանիքների բացահայտմամբ:Ն.Ի.Վավիլովըամարանտըդասել է հեռանկարայինայն բույսերի շարքին,որոնք կարող են կերակրելմարդկությանը:

մոտ է իրականություն գիտնականի կանխատեսումը դառնալուն: Հաշվի առնելով ակադեմիկոսՆ. Ի. Վավիլովի դիտարկումները՝ Ռուսաստանի տարբեր գյուղատնտեսականգոտիներում ամարանտի մշակությանուղղությամբ կատարվելեն բազմաթիվուսումնասիրություններ, որոնքն տվել են դրականարդյունք: Կատարվածուսումնասիրություններիհիմանվրա 1390թ. մարտին տնտեսությաննվաճումներիցուցահանդեսի Մոսկվայում ժողովրդական «Կերերի» տաղավարիբազայի վրա Համամիութենականգյուղատնտեսական ակադեմիանն Ռուսաստանի Պետագրոարդըհրավիրել էին համատեղ սեմինար, «Ամարանտըորպես բարձրաքանակսպիտակուցներ պարունակողկերաբույս»թեմայով: Սեմինարիժամանակ քննարկվեցինամարանտի հետ առնչվող նկատիունենալով, որ ամարանտըարքավոր, սպիտակուցներովհարուստ կերաբույսէ, որոշվեց այն ներդնել արտադրության մեջ: Եվ պատահականչէ, որ ամերիկացիգիտնական Լիմանը գրել է «Հարցը նրանում չէ, թե ամարանտըկդառնա աշխարհի հացահատիկային գլխավոր մշակաբույս,այլ այն՝ երբ կդառնա», իսկ ՄԱԿ-իպարենայինհանձնաժողովը այն համարել Է 21-րդ դարի մշակաբույս,որը մարդկությանըկփրկիսովից: ՀայաստանիՀանրապետությունումամարանտըհամարվում է նոր են ներմուծվել ոչ բույս: նրա սերմերն առաջին անգամ հանրապետություն ան

Մեծ

Արդյունքում, ավ աան

աարի

|

Տ

պաշտոնականկարգով 14988 թ. ե փորձարարականնպատակներով մշակվել ճախկին Արագածին ապա Սնանի շրջաններում, իսկ 1989 թ. շուրջ 30 հա տարածությանվրա՝ Սիսիանիշրջանում: Մշակաբույսիագրոտեխնիկայինանծանոթ լինելու ն մշակության համապատասխան չիմանալու պատճառովարդյուքներըգոհացուցիչ չեն ետեխնոլոգիան ղել, ուստի մշակությունըչի շարունակվել: (հեինստիտուտում 1989թ. սկսածՎայկականգյուղատնտոսական ուսումմեր կողմից ակադեմիայում) տագայումճան գյուղատնտեսական նասիրություններեն տարվել`պարզաբանելուայդ արժեքավորն մեժ հեինչպես ռանկարներունեցող մշակաբո'յսի առանձնահատկությունները, ուսումԿատարված նան մշակությանարդյունավետտեխնոլոգիաները: համեմատաբար է, որ որպես նասիրություններիարդյունքներովպարզվել է կարճ վեգետացիոնշրջան ունեցող մշակաբույս այն հնարավոր մշակել ն արդյունք: բարձր ստանալ հանրապետությանբոլոր գոտիներում պմա1994թ. Թումանյանիշրջանի Դսեղ գյուղի անջրդի պայմաններում կատարսերմերով պարունակող խառնուրդներ ձների րանտի տարբեր նկատելի միջոցառումներգրեթե ված ցանքից, ուր ագրոտեխնիկական է 3759 զանգված,որը սիստացվել հաշվով հեկտարի մեկ չեն կիրառվել, (6876) ն առանց պարունակությամք է խոնավության քիչ ավելի լոսացվել որնէ խառնուրդի: կաֆաբրիկայում էջմիածնիշրջանիՋրառատիթռչնաբուծական ս երմերով Է, ամարպծտի որ պարզվել ուսումնասիրություններով տարված ածան հավերին կերակրելիսձվատվությունըմեկ ամսվա ընթացքում բարձրացելէ 16,606-ով: Ամարանտիկանաչ զանգվածովկերակրելու դեպքումխոզերիքաշաճը ավելանումէ մեկուկեսանգամ: թյուններին համալիրներիբացակաՖերմերայինխոշոր տնտես": մեծ տարածություննեհանրապետությունում ա յսօր յության պատճառով Սակայնշատ ձեռկեչի իրականացվում: մշակություն րի վրա ամարանտի նպարեցներն անհատ անձիք սկսել են այն աճեցնել ոչ միայնկերային տերնաբանջար: որպես տակով, այլն Հաշվի առնելով մշակաբույսիշատ արժեքավորհատկանիշները ավանդաբար վստահորենկարելի է ասել, որ հանրապետությունում տեղը: արժանի իր կգտնի ամարանտը շարքում մշակվող բույսերի

ՁԵՎԱԲԱՆԱԿԱՆ ԵՎ

ԲՈՒՍԱԲԱՆԱԿԱՆ,

ԱՄԱՐԱՆՏԻ

ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

է հաէ ն պատկանում մշակաբույս միամյաբազմահար Ամարանտը որի (հոռ/շուհ0559 ԽՏ) ընտանիքին, վակատարազգիների են ամենուրեք: գրեթե ցուցիչներըտարածված ն այլոք գտնումեն, որ հավակաԻ.Վ.Լարինը,Շ.Մ.Աղաբաբյանը Ռուսաստանում հանդիպում ն տեսակ, իսկ է 2 ցեղ ցեղ տարնունի

Սերկայս-

ման է:

հո 12

տեսակներոմ: Հայաստանի Հանրապետությունում տարածված հիմնական ցեղը հավակատարն է (ԽոՅոտուիսՏ) ԼԱսքսաո,որն իո մեջ ընդգրկումէ ավելի

Ցանքիցհետո ամարանտիսերմերըծ:ում են մինչե 10-րդ օրը: Սերճի էներգիան տեսակներիմոտ տարբեր է, այն տեսակայինհատէ հողում ն կանիշ լինելուց բացի, պայմանավորված խոնավությամբ եղած ջերմաստիճանով: Ծլման էներգիան տատանվումէ 50-7096-ի շուրջը: Զանգվածայինծլումն սկսվում է 7-8-րդ օրը: Այնընթանումէ նորմալ. եթե սերմերըհողում գտնվում են մինչն 2 սմ խորության վրա ն ջերմաստիճանը տատանվումէ 150Շ-իշուրջը: Ծիլերի վերգետնյա աճը շուրջ 3 շաբաթ ընթանումէ դանդաղկամ կանգ է առնում: Այդ ընթագքում կազմակերպվում է հզոր արմատայինհամակարգ:3-4 շաբաթ հետո սկսմումէ ծիլերի աճը, որը բարենպաստպայմաններիդեպքում կարող է կազմել օրական մինչն 7 սմ, երբեմն էլ ավելի: Ծիլերը խիստ զգայուն են արտաքին միջավայրի նկատմամբ, հատկապես, եթե շրջապատվածեն մոլախոտերով` Վերջիններսստվերում են ամարանտիծիլերը, վատացնում դրանց կյանքի պայմանները(լուսային, ջերմության,խոնավության. սննդայինն այլն): Ամարանտիաճը այդ փուլում լինում է արդյունավետ, եթե բույսերը գտնվում են մոլախոտերիցզերծ ն աճի համար նպաստավորպայմաննԵրում: Ամարանտիցողուններիաճը կարող է շարունակվել մինչն բերքահավաքը:Ցողուններըլցված են ծուծով, որի շնորհիվ էլ նրանց կշիռը բարձրէ: Ցողուններիբարձրությունըտարբերտեսակների(ձների) մոտ տարբերէ: Այն կարող է հասնել մինչն 3 մ-ի, երբեմնէլ ավելի, ինչը պայէ աճի համարնպաստավոր մանավորված պայմաններով: Ցողունը կարող լինել կլոր, քառանկյունի, եռանկյունաձն է նայլն: ն շրջագիծը) տարբեր է, ինչը Ցողուններիհաստությունը(տրամագիծը է հիմնականում պայմանավորված բույսի տեսակովն աճման պայմաննե-

տարբեր

քան 50 տեսակ` հավակատար սպիտակ (Խոոոռոնտ ՅԱԵՍՏ Լ) Լկսքսսճ ԾՑոճռ. հավանատար հուրանավոր (ՃԽոոոոոիստ հտուօսխտ Լ) Ալսքսստ ՅՑ.

Մ ՇՈՇՇՏստ)

հասկավոր հավակատար (ԽոճւտոկինՏ ե յլն: ՎացսԻտ ոօ"ՕՇՍՇՈոոՏ Նշված տեսաններըոայտնի են որպես ուշ գարնանայինմոլախո-

ԿճՈՇՃԵԿՅ

տեր, որոնք նկատվում են գրեթե բոլոր մշակաբույսերին հատկապեսշա-

րահնոկերի ցանքերում: Գանրապետության-տարբեր գոտիներումդրանք ունեն տարբեր անուններ` կարմրաթելուկ,թալ, ախծան, մենդուրիկ,կվտո, թաղտիկ, զիմել, բազբզուկ ն այլն: Տարբեր տեսակներիմոտ կենսաբանականհիմնական առանձնահատկությունները գրեթե նույնն են, սակայն որոշ տարբերություններնկատվումէն առանձինօրգանների արտաքին կառուցվածքներում, գույնի, սերմերիմեծության,փայլի, ճյուղավորության մեջ ն այլն: Վանրապետության տարբեր շրջաններում հավակատարը հայտնի է նան որպես տերեվաբանջար:Նրա հյութալի, էլաստիկ ցոդուռներըն տերններըվաղուցի վեր օգտագործվումեն սննդի մեջ:` Զանգեզուրում, Արցախում, Ուտիքում, Վայքում ն այլուր բույսերը միճչն ծաղկափթթության առաջանալըհավաքում են, շոգեխաշում, օգտագործումտարբեր կանաչիներիհեւտ խառնելով(սոխ, համեմ, սամիթ, ւխտոր ն այլն). նան յուղով տապակածվիճակում: Հավանատարիթուրմը վաղուց ի վեր օգտագործվելէ որպես միզագուռ միծոօ` Հմանոամասնելով հավակատարիդրականն բացասականկողմեՀր քՀ-Ենք,որ այս ցեղից մշանությանմեջ գտնվող ամարանտկոչվող բույցեօր չատ ու չատ առամելություններունի իր ազգակիցհավակատարի ոու աատմանող տեսակների հաճեմատությամբՎսառանտըվաղուց ոայտնի բույս է, որը միաժամանակմշակվել է Դացաբույս:

Հուպնս

Ըստ

գրականությանտվյալներր,գոյություն ունեն

րով:

մոտ ցողունի տրամագիծըկարող է Առանձինբույսերի հասնել 2-6

սմ, իսկ շրջագիծը՝ 6-15 սմ:

ա-

ամեւի քան 90 ձներ ն սորտեր: ասառանտի տեսակների մեջ կան այնպիսիները,որոնց Գույնը կար-

մատաստո

շագանակագույն:Կյս տեսակներըհիմնականումօգտագործդենորատրլ նպատակներով: Հռավելապես տարածված են ամարանտիոատհկա)ինուղղություն Ղւմեցող ներքոհիշյալ տեսակները՝ամարանտհուրանավոր(ճո. ԷԹուօ:48իստ), ամարանտխոնարհված(Ճո. աջ), ամարանտ պոչավոր Մխո. ՇՅոծՅ ոոօ՛ոօՅատ): Գրանք իրարիցտարբերվումեն ցողուններիբառձրությաւբ, աճի տեմպով, տերեներիձնով ն խտությամբ,տարբեր օրգանները ոասա-. մասճությամը,ռողի ս աոտաքինմիջավայրինկատմամբունեցած պան հանջներով,ժառկաբույլի(հուրանների)ձներով այլն: Բոլոր տեսակնեն ընթաօջը ճրս»օ միանաճի զարգացման րի մոտ, չնչին բացառությամբ, դրո

չուս

Յ

Ցողուններըկարող են լինել ճյուղավոր կամ առանց ճյուղավոր6յուղավոր ձների մոտհիմքի 10-30 սմ բարձրությանվրա սկսում է առաջին ճյուղավորումըն 10-20 սմ-ից հետո` երկրորդընայլն:Ճճյուղավորված անհատ բույսը հիշեցնում է թուփ: Յուրաքանչյուրհիմնական ճյուղ ինքնուրույն բույսի տեսք ունի, այն զուրկ է միայն ինքնուրույն արառաջանում են համեմատաբար մատներից: տերնածոցերից Յողունի ։ ճյուղավորումներ խիտ փոքր մոտ խիստ չկան, ավելի ջատ խոշոր ճյուղավորումմեր խիտ տերնակոցնեռու են դուրսեկած հերթադիր 6: Տողուսի վրաճյուղավորումները սմ դսռավոռուՍեպ ԱյւարՀչ15-32 որ Կչուղերը աաոպանում եւ ԲԻ ԿԻ/ Լ Ստեղծվում. ման:

։

Հ սաս

Շն

`

տերնակիցներոմ Միացողունավոր արտահայտված

խոշոր տերնների տերսածոցերից

հանր Յյուղավորումները: ՈԲնհակադիր պտուտակած,՝ տպալորությունն

ուղո

ազիզ ՍԱԱՂՈւ Բառա ՍարավՀոությունը՝

» .

դասավորված

Միջին

7: (աղյուսակ

սորգոյատիպ նայլն: Հուրանների մեծությունը ն կշռային ռամամասնությունըբույսի վրա պայմանավորվածեն նրանով, թե ինչ նւպատակովէ ցանված ամարանտըե երբէ կատարվումբերքահավաքը: Ծաղիկներըհիմնականուձճ երկսեռ են, ծաղկապատյանը կանաչավուն է կամ սպիտակ՝ բաղկացած3-4 թաղանթայինտերնիկներից:Սեոմմիաբունէ, մեկ կամ շատ սերմնաբողբոջով: Պտուղը միասերմԷ նարանը օղակաձն, սաղմով:Ծաղիկները,որ բազմաթիվկծիկներովդուրս են գալիս ծաղիկներից տերններիանոթներից, հազվադեպմիայնակ են: Ծաղեն ծաղկապատյանին, հավասար մի փոքր երկակիցճերը հիմնականում կար ենկամ ձվաձն: կարճ, ծաղիկներիծաղկապատյանիտերնեներըմեծամասաճբ Արական են, իգականծաղիկներընեղ ձվաձե,նեղ ձվածիր, երկարանչտածն սուր, մեծ կարճ կամ համարյանրան հավասար: մասածբ պտղիկից Սմարանտի աճի ն զարգացմանփուլերը տարբեր տեսակներին են, ինչըհիմնականումպայմանավորված է նան նրաձների մոտ տարբեր է մշակվում բույսը: Ամարանտի նպատակների ահամար նով, Թեինչ ճի ն զարգացման փուլերի անցման ժամկետներըհանրապետության նախկինՄասիսիշրջանի պայմաններումբերվում են աղյուսակի ձնով

Կանաչ զանգվածիբերքահավաքի ժաճանակ բույսի օրգանների համամաւնության մեջ տերններըկազմել եռ շուրջ 27-3492 : Ամարանտիծաղկաբույլըհուրան Է, տարբեր տեսակներոմոտ այն ունի տարբերձներ, պոչուկավոր, ցրված հասկառմճան,խիտ պոչանման,

մշիակ մանրերինը ինո սմ2: ՄԻ

տաբար

Բույսի տերններըերեք տիպի են, հիճքի մասում դրանք համեմամանր են, ունեն կարճատնկյանք, շուտ են դեղնում ն թոռոմում: Ցողունի միջին ն գագաթնայինմասի տերններըԽոշոր են ն խիտ: Կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մեր պայմաններում նեոշոր տերնեների միջինմակերեսը մեճության մոշությանտերեր սմշէ.ե

կարակոթուն:

Ամարանտիբույսի վրա տերեները են հիմնականում հերթադիր,երբեմն էլ՝ հակադիր:Տերնները աղեղնաջիղեն, ռոմբաձվածն են, երկարավունձվաձնհիմքում նեղացած,գագաթային մասում սուր, եր-

Աա

|

դա դղավոր

|

լ| 20.07|26.07 |

| 28.04 | շց07

լավա

ները

29.08

806.

ոո

Ցողու

2):

պայմանականեն, քանի ունենում հուրաններիծ քին միջավայրի ն մշակո Վեգետացիայի ըն ճից մհնչն ցողունակալ ընկածժամանակահա Ամարանտիբույսե նը չէ: Այն իր վրա է կրու

է 70-74 օր:

Բերված տվյալներ ժաճանակ ամարանտիվ կար է, քան խոզանացա րել բարձըր ջերմության Արարատյան հար տակով գարնանայինմշ է 90-100 օր, իսկ կանաչ Խոզանացանի դե տեմբեր ամսվա պայմա հոկտեմբերի 20-ը կարել տնողությունը կարողէ Եթե ցանքը կատ սերմի ստացումը կասկ Որպես կանաչ զա տնում

ի

մա

Ծլումկ կետ` րանտ

Ամարանտ Մասիս

Ամարանտի մի բանը այլ մշակաբույսերիկանաչ զանգվածի հատիկի քիմիական Կազմը, բացարձակ չոր նյութո հաշվով,:օ-ով

Ցանքի տարբեր ժամնետներում ամարանտի բույսերի աճի դինամիկան,սմ.

-

Աղյուսակ2 Ամարանտ

Ցանքի

ժազետը

ճյուղա- 28.04 վոր

Միա-

Լ գողուն

29.07

28.04 20.07

Չափումներիժամկետնե ե

| 1.9|

ամիսներով

|

.

շց .

| |

շտ .

|

195.

Մմանաննի կանաչ Ըերքահա

զանգված

|

սերմեր

Մարսելի ՀԵՐԱ Թաղան-

Հում :

Ածխաջրե

պրոտեին | պրոտեին|

1.40

1.70

13.46

`

|թանյութջ

0.18

|

|

Տ6՝

2.48

|.

՛

:

կանաչ 7939|

Չափումներըգույց են տվել, որ առանձինդեպքերում հուրանների հիմքից մինչնգագաթնային մասըկազմելէ 60-80 սմ, իսկ կշիռը մեկ կիլոգրամից ավելի: ,

ՔԻՄԻԱԿԱՆ ԿԱԶՄԸ

Մշակաբույսերնիրենց աճին զարգացման տարբեր փուլերում պարունակումեն տարբեր քանակությանբաղադրիչներն հենց դա էլ պայմանավորվումէ նրանց օգտագործման առանձնահատկությունները: Ամարանտիքիմիական կազմի ուսումնասիրությամբ 1930-ական

թվականներինզբաղվել են ՈՒկրանիայիկերերի ինստիտուտում: Յակովլնային ուրիշների կողմից կատարվածուսումնասիրուէ, որ հավակատարն իրքիմիական կազմովչի զիջում մշակությա օ գտնվող կորե ղ սուդան սուդանի ոտին, կորեկին խոտին, ն եգիպտա րենին (աղուսակ3)

եաց արիան

Ամարանտ |87գ0| անաչ զանգված Չոր խոտ Սուդանի խոտ

Ուշագրավ է, որ բույսերի աճի տեճպըառավել արդյունավետէ աամիսների ընթացքում ն հուրաններիկազմակերպման ժա-

ԱՄԱՐԱՆՏԻ

Ջուր | Մոխիր Սշակաբույսը

|

|

Աա» Սանակ:

Աղյուսակ3 ր

-

զանգված Չոր խոտ

`

՝

-

հատիկ

| Եգիպտացորենի | Կորեկի հատկ

հատիկ

Լ

|

Ամաբանտի

-

-

լ

4.58

|.

4.5 ՞

|

:

|

|

475:

-

12.11

-

446՝|

Էս

-

'

|

8.54

ւ

|

|

"927

|

Լարա

69.82 71.51

Լ

Ամարառտըպատնանումէ այն մշակաբույսերիխմբին,որոնք ին քիմիականբաղադառանծնահատկությունների րենց կենսաբանական են որպեսսննդամթերքն անասնակեր: րության.շնորհիվ օգտագործում մեծ Նրա հատիկիցստացվածյուղը կիրառություն ունի նան բժշկության մեց: Յուրաքանչյուր բուսատեսակ ունի իրեն հատուկ թիմիականկացմություն, որը կախվածէ աճման վայրից ն պայմաններից,մշակությանա-

աճման փուլերից,սճնդատարրերով ապառանծնահատկություններից, հովվածությունից ն այլն: Բարձրորակ անասճակեր ստանալու նաատակովհանրապետությունում ավանդորենմշակվող կերատեսակներիշարքը պետքէ լրացվի հարուստ նոր կեսննդատարրերովն վիտամիններով բարձր բերքատու րաբույսերով: Շնորհիվ դրա կունենանքզարգացած անասնապահուբարձրորականասթյուն, արդյունքում բնակչությանը կճատակարարվի նապահականարտադրանք: Տ են ներմուծել մի կեՎերջինտարիներինհանրապետություն շարք հիմնականում որոնց մշակությունը րաբույսեր։ փորձարաիական բնույթէԷ է նան ամարանտբ, որճաչքի կրում: Նոր-փորձարկվողմշակաբույսերից ն ծգտակար շատ ընկնում ինչպես բարձր բերքատվությամբ, այնպես նյութերի պարունակությամբ: են, օգտագործվողմշակաքույսերն Կերի նպատակով արժեքավոր են մեծ քաճակությամբ նրանք եթե պարունակում սպիտակուցներ կերային Ավելորդ չենք համարումնս մեկ անգամ`ներկայացնել ք իմիական մի շարք մշակաբույսերի օգտագործվող նպատակով բաղադ`

|

'

(2

ա

ո

եճալով համեմատել նոր մշակաբոյյի՝

ամա-

Սննդատարրերի մի շարք պարունակությունը մշակաբույսերում,:շ (ըստհանքային պարարտանյութերի

նմում դեպքում հասունացած սերմերի բերքահավաքի դեպքում կանա

զանգվածի օգտագործմանկպա:չոակով բերքահավաքից առաջ՝ հուրան» ների ձաղկման շրջանում:

Սննդպտարրերի պարունակությունը ամարանտի

տեղեկագրի,Մոսկվա 1960թ. էջ 23-24):

Տ

Փիգաններում(կանաչ զանգված) լուարբեր

Աղյուսակ4

Աղյուսակ6

`

ում:

բույսի

Թ,Օ:

.օ

2.03 ծղոտ

0.50

ԱԱ

Սոյա

ուն

հատիկ

Գարն.գարի

|

հատիկ

,

"

|

| |15 | 53-|

Էաւա Խա-Իջք՝ | վերգետնյազանգվածի քիմիական նրակական կազմն ատարանտի իշներով միայան զիջում առվույտին, արժեքավոր Լ

նոտ

|

Ակնի

որն

զանցում

է

կերաբույսերից Աի: է, այլն առանձինցուցանիշներովգերանրան:

Գրականության տվյալները (Ի.

ոչ

չի

Ա.

Չերնով ն

Բ.

Յա.

Զեմլյանով

Սննդատարրերի պարունակությունը ամարանտի, ցորենի եգիպտացորենի հատիկներում

Աղյուսակ

|

-

ցույց ց ե ենտալիս, որ Ուսումնասիրությունները սննդատարրերի րի պ մշակաբույսերի րունակությունը տարբեր րգաններում միան ման չե ն

պա-

օ

հետնաբար կերային արժեքներընույնպես կլինեն

.

ո կազմումէ մոտ 4.03 կշռամաս,հում պրոտեինը՝25.11: արդյունքում պարզվել է, որ ամարանտի Ուսումնասիրությունների ' ն հատկաւպեմ պարունակությունը տարբեր ձներիմուտ սննդատարրերի արունակությունը է: Պար լությունը տարբեր տարբեր ամինաքթունթրի ունե անփոխարինելի

տը

-:

ԿԱ

:

ր

ուների

աինաթթու անան: արմյին |

-

գ

րային ք

ը,

Աղյուսակ7

արեն Եզիպտա գորեն | Աա ցաի ամա 85.

232.

089.

Բերված տվյալները ցույց են տալիս, որ տարբերօրգաններումսննն հում պրոտեիկով տարբեր է, ազոտով պարունակությունը դատարրերի են երիտասարդ օրգանները: Ա յսպես, տերեներումազո- , հարուստ ավելի

(չոր նյութերի հաշվով, օշ)

|

3.23

-

Սննդատարըրեր |Աճառանտ՝

11.2

ճյուղիկներ4.08 255 | 3:18 252

Ման

|օա. |

3.4

արբեր

Ամարանտ Պոչավոր 4

Հուրանավոր

|

Ցողուն

|

Տերն

Յուրան | Հատիկ

30.36 2 .

Տ

Տարբեր սննդատարրերիպարունակությանտվյալները ցույց են տալիս, ռր ագոտովն հում.պրոտեինովհարուստկեր ստանալուհամար է կաբերքահավաքընպատակահարմար ամարանտիկանաչզանգվածի շրջանում: կամ դրանցծաղկման առաջացման տարել հուրանների ններում հում պր պրոտեինի Ժ ցողուններու բանակը համեմատաբար Չնայած կազմում,ք քաայն թիվէ կազմում, հաշվարկում ն մե մեծ ցածր է, բայց ընդհանուրբերքի .

է

ՏՏ

նի որ ցողունը համամասնորեն շուր ջ 7-10 անգամ Գ ավելի մեծ կշիռ է ապահովում, քան՝ տերնները: Ամբողջ բույսի հաշվով մեկ կշռամաս կանաչ զանգվածում ազոտը կազմում է 3.23, հում պրոտեինը՝20.4, ֆոսֆորը0.87 ն կալիումը 2.3796: Այսպիսով,ամարանտն իր կերարժեքովոչ միայն չի զիջում հանրապետությունում ավանդորեն մշակվողբազմամյա կերաբույսերին, այլն որոշ դեքերում գերազանցումէ նրանց: Ազոտին հում պրոտեինիպարունակությամբ ի ամարանտ ր ր զիջում: միայն սոյային: Կարնորէ նան միավորկշռամասիհետ հողից դուրս բերվողսննդատարրերիքանակը: Անալիզները ցույց են տվել, որ թե ամբողջական բույսի առումովհաշվարկված,ն թե առանձին օրգաններից առաքվողսննդատարրերիքանակը տարբեր է, ինչը պետք է բացատրել նան բույսի կենսաբանական մի շարք առանձնահատկություններով, հատկապեսառավել արդյունավետ ֆոտոսինթեզ կատարելուունակությամբ ն Շչ խմբին պատկանելությամբ:

Ամարանտիառանձին օրգաններից առաքվող սննդատարրերի քանակը, գ Աղյուսակ8

Ամարանտ

Ցողուն

քանակը, վող օրգան դինին Հենդատարրերի կշիռը, Տարբե

Առա ռաք

գ

Խուոր տերներ տերեներ25.5

տասա

ճյուղիկներ՝

տերնակիցներով Հուրան

Ընդամենը

Վ

|257 . 278 ի

68.8

|

| 105. շ7լ71

:

162.0

ԵչՕչ ի|պրոտեին,

16.06

|

4.05

192.

0.17

0.51

|

6.55

| 16.94 0.59 | |

տ

Օօ

1.29

1.54 11.42

Աճի տարբեր փուլերում սննդատարրերի պարունակությունը տարբեր է: Դա պայմանավորված է աճի ւիուլերով ն վեգետացիայի ժամկետներով, հողում եղած մատչելի սննդատարրերի քանակովն

վիճակով,հողից սննդատարրերվերցնելու հնարավորպայմաններով,աճի ւսրդյունավետությամբ ն այլն: Ցուցանիշներըներկայացվում են ստորն:

Տարբեր օրգաններից ստացվող սննդատարրերիքանակը, կգ Աղյուսակ9 `

|

Բույսի

Կշռամասը | Ստացվող սննդատարրերի քանակը, կգ

օ96-ով

Զրգանները Արմատ

Ցողուն

28,0

Խոշոր

տերեներ

Երիտ. մանր

տերն

Է

ր̀ով

ուրան

«շՕ

ՔշՕ5 0,062 0,25

0.99

0,18 0,79

3.13

0.544

3.40

0,14

0.38

4.3

0,205

1.28

0,034

0,10

0.530

3.28

0.116

|

0,30

|

չ

Լ 391 10481

.

2,986 18.66 0,909

ԸՆԴԱՄԵՆԸ 10096

Բերված տվյալներիցդժվար չէ նկատել,որ ցուցանիշներնառավել բարձր են տերններում, քանի որ ըստ կշռամասի նրանք ավելի շատ սննդատարրեր են վերցնում հողից: Այսպես, խոշոր տերնները,որոնք կազմում են բույսի 16,826 կշռամասը, պարունակումեն 0,544 կգ, իսկ 28,026 կշռամաս կազմող ցողունը՝ 0,501, կամ ըստ կշռամասի` մոտ կրկնակի անգամ պակաս: Այլ են հուրանին վերաբերվող ցուցանիշները,ինչը հիմնականում պետք է բացատրել սերմերիպարունակությւսմբ: հաշվարկներովպարզՆշված տվյալների հիման վրա կատարւ|լած տոննա է, որ մեկ վում չոր զանգվածկազմակերպելուհամար ամարանտը հողից վերցնում է շուրջ 30 կգ Ա, 9,1 կգ ՔշՕջ ն 24,2 կգ 86-Օ: Այսպիսով,ամարանտիցչոր խոտկամ կւսնաչ զանգված ստանալու համար պետք է հաշվի առնել հողում եղած մատչելի սննդատարրերի քանակը ն լրացուցիչ հող մտցվող սննդա'ուսրրերիչափաբաժինները: Եթե ամարանտին վերաբերող տվյալները համեմատում ենք այլ կերաբույսերի հետ, ապա ստանում ենք հետնյալ պատկերը:

բերքի հետ տարվող սննդատարրերի ելը, կգ

1տոննա

Ւ Մշակաբույսեր

Ամարանտ

Ցորեն

Առվույտ

Կորնգան

պրոտեին|

0,501

ճյուղիկներ՝ |տերնակիցնել 13.0

Հում

Ի

0,158

ՔչՕ»

հչՕ

9.1

24.2

8.0

Է--25

13,0

Լ

Աղյուսակ 10

`

`

։

:

:

:

ՍՏ

.

:

ԵՎ

.

'

`

`

`

.

.

"

:

ր

Ինչպես հայտնի է, անասնաբուծությանարդյունավետության հաբուստ պայմանՁերիցեն բարձրորակսննդատարրերով կաինորագույն նե դրանց տեսականու արտադրության կեոաբույսերի կազմակերպումը ընդլայնումը:Այս տեսակետից բարձր արդյունք կարող է տալ մարդկությանը շատ վաղուց հայտնի, բայց մոռացությանմատնվածամարանտ մշակաբույսը,որը բարձր բերք կարող է ապահովելհանրապետության բոլոր գոտիներում: է արժեքավոր Որպեսկերաբույս, ամարանտնիր մեջ պարունակում շատ սննդատարրեր: Հայկական:գյուղատնտեսառդան կատարված քիակադեմիայում պարզվելէ, որ չոր խոտիճեծհեշտհիդրոլիզվող միականանալիզներից կազմումեն 10.636, ճարպերը՝2.08, ածխացրերը՝5.01. սպիտակուցները 25.2, կալցիումը՝4.896 ն այլն: թաղանթանյութը՝ մեծ պաշար պարունակողբույս է: Այս կերաբույսըսպիտակուցների 1000 ց կանաչզանգվածի Բավական որ նշել, շուրջ 50 ցենտներըմարէ անաս"սելի սպիտակուցներեն: Գանրապետության գյուղատնտեսության ճաբուծությանգիտաարտադրական կալաբորատորիայում միավորման տարվածանալիզներիցպարզվելէ, որ ամարանտի կանաչ զանգվածի 1 կգ-ը իր մեջ պարունակումէ 0.16-0.18, իսկ չոր խոտը՝0.55-0.57 կերամիավոր,որ0 ավելիբարձր է, քանեգիպտացորենի, առվույտի,կորնգանի բույսերում: սպիտակուցների քանակը18-2046 է, իսկ ` Սմարանտիհատիկիմեջ2.5 լիզինի պարունակությամբ այճ անգամգերազանցումէ ցորենինեյ». անգամ եգիպտացորենին: ` միջոցառումներիկիրառմանդեպագրո'ռեիչնիկական Բավարար քում մեկ հեկտարիցկարելի է ստանալ1000-1500 ց կանաչ զանգված, իսկնրաբերքատվությանպոտենցիալ հնարավորությունըկարողէ հասնել 4000 ց: տ համամասնուՄշակաբույսըհյութալի է, նրա տարբեր օրգանների է: Դա հիմնականումսյչայմանաթյունը միավորկշռմանդեպքումտարբեր վորված է աճի ժամկետով.որքան բույսը երիտասարդէ, հյութալիություէ նան բույսի տարբեր օրգանճլյ ՃԵՑ է ե հակառակը,նույնը վերաբերվում նեռի աճիփուլերին: Այսպես, եթե բույսի միավոր կշիռը հուրանակալման սկզբում ընդունենք 10096, ապա ցողունը կազմում է շուրջ 4596, խոշոր տերնները՝ 17.425, մանրտերնները՝696, տերեակիցներըն տերնածոցե-...

ՈՐ

ԿԵՐԱՅԻՆ

ԱՄԱՐԱՆՏԻ ՕԳՏԱԶՈՐԾՈՒՄԸ

ՊԱՐԵՆԱՅԻՆ

ՆՊԱՏԱԿՆԵՐՈՎ

'

Ինչպես տեսնում եօք, ցուցանիշներիմիջն էկան տարբերություն ՃշՕ-ի չկա, բացառությամբ՝

:.

6. արմ

մյուս օրգա նությունը

հուրաններըանջատվ ընկ կությանաստիճանը

Աճարանտիհյութ ինչի շնորհիվ անասուն տնականբնույթ է կրում: Տերնային փարթա ընթանումէ ավելի արդ զանգվածիառաջացմա Ինտենսիվ տեխնո թյան տարբերգոտիներ Կերաբաժնումամ ռավել արդյունավետէ խ ամարանտիկանաչ զան է 15 անգաճ: Դրակ կերակրմանդեպքում: Հաշվի առնելովայ մեծ քանակիսպիտակո առնել անասնատեսակըն ոանջները: Վերգետնյազանգ րաճ, այնպես որ վեգետ վոր են, կարելիէ ստան կանա Ամարանտի ն ինչպես կենդանիներին, կար Մշակաբույսը այն շատ նման է բլդր պա միայն ամարանտից արդյո ճառով ցանկալի նրա հետ որպեսխառնո խոտ: Միայնամարանտ է, որպե տակահարմար սիլոսացվո տասխանի այն ժ մապատասխամի

օդաչոր

Բերված կշռամասը հավա

հուրանցե ի տվյալներ

ԵՑ

հարաբերությունճերը.ցո տերններ՝6.8, տերնածո

րից դուրս եկած մազր ճյ Չոր խոտի առումո

'

:

Արիաճի այմանավոր ված

::

ըստ

պահանջարկի: Ինչպես նշվել է, տարբեր անասնատեսակսերի կերաբաժիններ

"

՛

ւր

կգսիլոսացված զանգվածում է ԼՈՐԱ ն2.5.կգ պրոտեին:կերամիավոր

կազմելիս պետք է հաշվի առնել կերի մեջ սպիտակուցների քաշանո: Չոռ ն բրիկետներ է մանրացնել խոտըկարելի կամ կարելիԷ վեպատրաստել այդ տեսքուլ: հածել խոտալյուրին օգտագործել Ամարանտը լավ արդյունքէ տալիս նան խտացված կերերիհետ որպես առանձին օգտագործելիս: բաղադրիչ նրա համամասնության Ընդհանուրխառնուրդիմեկմիավորում չատեսակովն առավելակերակրվողանասունի փըպետքէ պայմանավորել (նկատմամբունեցած պահանջով):Մեծ քանակուպեսսպիտակուցների շնորհիվ այն խառճուրդնեԹյամբ սպիտակուցներ.պարունակելու լուծվող այլ կերակրաէ.փոխարինել. պարունակող սպիտակուցներ րումկարող կարող լինել 16-20 կգ ռեսակներին:

ծում

:

նրա մեջսիլոսացման: համար

լ

Համամասնությունըսահմանելիս պետքէ հաշվի առնե լնէ տի հյութալիությանաստիճանը,որը փուլով: Եթե ամարանտը սիլոսացվելուէ մինչնհուրաններիառաջանալը, ապա ծղոտիքանակըպետքէ վերցնելավելի շատ ն հակառակը:Պատոաստվողսիլոսին առաջադրվողպահանջներըն աայմառներըըճդհանուր են ինչպես,լայնակույտերում,այնպեսն սիլոսահորերում: Սիլոսացվողաճարանտըն ծղոտը փռում են շերտ առ շերտս ամրացնում: Ծղոտի քանակըպետք է վերցնելայնքան, որ աճարանտը Սեջ ն եղած խոնավությաճմի մասը ներծծվի անհրաժեշտխոնավությանտոկոսը պահպանվիամբողջ շերտում:. Յավոք սրտի առ այսօր բացակայումեն ամարաճւտիբերբահամչամեքենաները:ՈՒստի, եթե ամարաճտոսիլոսացքի համար անհրաժեշտ եվելու է մինչն հուրանակալումը, որպես հնձիչ կարելի է օգտագործել գիպտացորենիբերքահավաքիհամար նախատեսվածսիւոսային էՂ8բայնը: Բավական դժվարություններ են առաջանում, երբ ամարանտի սիլոսացմաննպատակովանհրաժեշտէ լինում կատարել բերքահավաքը հետո: Բանն այն է, որ հասունացած հուբերքահավաքից հուրանների ռանները անջատելուց հեւոո առանձինդեպքերում բույսերո լինում են 2 մետրիցբարձր,իսկծուծով լիքը ցողունները,մաճամասդ,եթե լինում եՁ համեմատաբարչոր վիճակում,դժվարություններես ստեղծում կտրոո ահաղթահարման ելքը նոր հնձոո մեպարատիհամար: Բարդությունների ն ձեռնամուխեռ եղել Հայկականգյուէ, ստեղծումն որին քենանեիի ակադեմիայիգիտնականները՝արոչֆեսորԳ. Մուրադյաղատնտեսական նի ղեկավարությամբ: կոպիտկեր օգտագործելու նպատակուլամառանտիհռձՈրպես ված զանգվածըթողնումեն որոշակիչափովչորաճա(ջրազրկվի),այնուհետն այն հավաքումեն, կուտակումն ստեղծումդեզեր,ապա օգտագոր-

7096:

'

|

Ռրպես:անասնակեր

ամինաթ

,

պ Ամինաթթուների գնահատվելէ հ

մանր Հետագա

վի շուրջ: 1000 ց

լ

կան

մշակությու աճարանտի

որ շա չապահովի, քանի

|

հատի Ամարանտի գործումնույն րաստման պե Ափսոսանքով ստացումըն որպեսֆուր

նը:

այլ մսամթե արտադրվող

,

հ

ցությունկունենա,եբե թռ Այդ դ յին պայմաններում: եղածհա հուրաններում

հատիկ: Ըստ նախնական

հասցնել մինչն 4026-ի. Մեր կողճից էջմիա կայում կատարվածուս ցույց են տվել, որ թռչունն դեպքում,երբ համակցվ

նակնպատակահէ

Բերվածտվյալներ բարձրարժեքկեր է: Հա նրա օգտագո հետնաբար թարկվիվերամշակման (շ Ամարանտիհատիկ արդյունա մար բավական

Ամարա ցուցանիշներից: կանություն,իսկ եգիպտ

բար կալորիականությու

ալյուրը

`

հատվել է ավելի բարձր,ք

75 բալ այն դեպքում,երբ ե 60, սոյան՝68, իսկ կովիկա

ն հատկապես

հատկություն սնընդային հա տիկներին: Ամարան լիզինի պարունակույամ 100 բա եգիւկտացորենին:

կլինի շատ ավելիբարձր: արդյունավետությունը դեպքում

տնողությունը երկար: լի, լավ թխվածն պահունակության Պետք է կարնորել ճան այն, որ ամարանտիալյուրի խառնուրդից պատրաստվածխմորի հասունացումը համեմատաբար արագ է տեղի է նան որպես թթխմոր,ինչը հնարավոունենում, այն կարելի օգտագործել րությունկտա պակասեցնելմեծածավալ հումքի ներկրումը:

Նախքան Ամերիկատեղափոխվածեվրոպացիներիկողմից ամա-

ոչնչացումը տեղաբնակհնդկացիներանտիցգանքատարածությունների բը՝ նիկոզներըն ացտեկները,հիմնականումսճվում էին ամարանտիհատիկներով:Այդ պատճառովայն համարվել է նան հացազգի բույս:

շնորհիվ է. Մեծաքանակսպիտակուցներիպարունակության

միջին պայմաններապահովելու Մշակությանագրոտեխնիկական 3-5 տոննա հատիկ, սակայն է ստանալ կարելի դեպքում մեկ հեկտարից է ստանալ ավելի մեծ արկարելի դեպքում ագրոտեխնիկայի ճարձր դյունք: Որպեսպարեն՝ ամարանտիհատիկը օգտագործվումէ հացի, մակարոնի,հրուշակեղենիարտադրությանմեջ Ամարանտիհատիկն իր ոիակականցուցանիշներովչի զիջում նան ընկույզի միջուկին:

օգտագործել հատիկներից

են, որ հնդկացորենի համեճատուԴիետոլոգները հաստատում թյամբ ամարանտիսննդային արժեքը ավելի բարձր է: Ամարանտըոամարվում է նան մանկական արժեքավորսնունդ:Երիտասարդ ցողուննեհի վրա եղած տերններիցպատրաստվումեն բարձրորակսալաթներ,իսկ էլաստիկ ցողուններից` մարինադներ:Մշակաբույսիբարձր համային ն Նննդայինհատկություններըապահովում են նրաօգտագործման քազմազանությունը: Այն համարվում է կաթինհամարժեթսննդամթեիթ: Ամարանտիարժեքների այս ոչ լրիվ թվարկումներից էլ պարզ է, թե ինչու ամերիկյանազգային խոհանոցիյուրաքանչյուրձիրորդ ճաշատեսակիբաղկացուցիչմասն Է կազմումայս հրաչք բույսը՝ ն վիտամինների Ամարանտի մեջ սննդատաիրերի պահպանման է նպատակովխորհուրդ տրվում այն շոգեխաշել կարճ ժամանակովօգտագործելովքիչ քանակությամբջուր: Ամարանտնավելի դիետիկ է, քան` ցորենը, եգիպտացորենըկամ սոյան:Ռրպեսսննդամթերք օգտագործելունպատակովհատիկըպետք է վերածել ալյուրի: Հացաթխմաննպատակովօգտագործվող ալյուրը տալիս է բարձր արդյունք, եթե այն որոշակի համամասնությամբ խառնվում է ցորենի ա-

:

լյուրի հետ: Մասիսիշրջանի Դաշտավանգյուղում մեր ուսումնասիրությունների ժամանակմիայն ամարանտիալյուրից թխված լավաշի նմուշները շատ կոշտ էին, տոաճ գույնի ն համի: Սակայնայդ լավաշը, չկորցնելով իր սկզբնականհատկությունները,պահպանվումէ երկարժամանակ: Ամարանտիալյուրը 10, 15 ն 2096 համամասնությամբ ցորենի ալյուրին խառնելուդեպքում ստացվումէ լավաշ իր բոլոր դրական հատկանիշներով գույնով, համով, էլաստիկությամբ ն պարունակությամբ: Նման ալյուրի խառնուրդըօգտաամարանտի համամասնությամբ գործվել է նան գործարանային հացաթխմանժամանակ: «Պարեն» գ/ա հացի լաբորատորիայում կատարածուսումնասիրություննեմիավորման բը ցույց ռն տվել, որ միայնցորենիալյուրիցպատրաստված հացիհամեմատությամբ ամարանտիալյուրի խառնուրդից թխված.հացի ծավալը ձեծ էր 14-16Չ0, հացըլինում է ավելի արտաքին գույնը հաճե22

ծակոտկեն,

«

:

որ

արտադրության ամարանտիհատիկը կարելի է մակարոնի մեջ: ստացված յուղը (ձեԱրժեքավորէ նան ամարանտի թը): Այն իր որակականհատկանիշներովոչ միայնչի զիջում չիչխանի յուղին, այլ մի շարք հատկանիշներովգերազանցումէ նրան: Այս բույսերը միմյանցից տարբերվում են ամինաթթուներիկազմովն քանակով: Նրանց կազմում պարուճակվող 17 ամինաթթուներից12-ի քանակը ամարանտի մեջ ավելի շատ է, քան չիչխանի մեջ: ցույց են տվել, որ աժարանտի տարբեր Ուսումնասիրությունները մոտ ձների յուղի քանակըտարբեր է: Տարբեր յուղայնություն ունեցող հատիկներն ալյուրի վերածելու ժամանակ նկատվել է, որ համեմատաբար շատ ճարպեր պարունակող ձների մոտ զգացվում Է այրվածքի ոոտ, ալյուրը կպչում է աղւսցի պատերին, իսկ գույնը դառնումէ բաց գորշավուն: Դրանհակառակքիչ ճարպեր պարունակողհատիկներնալյուրի վերածելու ժամանակայրվածքի հոտ չէր զգացվում: Ստացվածալյուրը սպիտակ էր ն աղացի պատերին չէր կպչում: ամարանտիհատիկներիցստացված Լաբորատոր պայմաններում

յուղի մածուցիկությունըհամեմատաբարմեծ է, գույնը բաց վարդագույն, հաճելի համով Ա հոտով: ՈՒշագրավէ ե այն, որ ամարանտիցստացված չի առաօացգրել: յուղը շուրջ 7 տարվա ընթացքում գրեթե նստա Հ:2Ք Ստացված յուղը մեծ կիրառություն կարող է գտնել սռնդարդյունաբերությանմեջ: Այն լայնորեն կիրառվում է նան առողջապահության բնագավառում: Հաշվի առնելով նրա բացառիկբուժիչ հատկություններըայն կարելի է համարել բնական դեղատուն: ԱմերիկյանգիտնականԴ.Ժ.Ռոբսոնըերկար տարիներուսումնասիրելոմ այնպիսիտարածվածհիվանդություններ,ինչպիսիք են՝ աթերոսկանբավարարությունըն քաղցկելերոզը, շաքարախտը,սրտամկանային է բուժման ոիմղը. հանգել այն հետնության,որ այդ հիվանդությունների նականերաշխիքն ամարանտնէ: ժողովրդականբժշկության մեջ այն օգտագործվում է որպես միզան մուղ քրտնամուղ դեղաբույս,ադենոմայի, թութի, ներոզների,այրվածքների, մալարիայիբուժման, մանրէասպան միջոց ն այլն: Ամարանտիեստամոքսի հիվանդուփուկըօգտագործվումէ նան լյարդի, երիկամների, ժամանակ: թյունների Խորհուրդ է տրվում եփուկըպատրաստել ն

հետեյա օգտագործել

աճարանտի

կազմված երկու վարից: է դաշտը զբաղեցրած Խոզածիերեսվարը կատարվում աշնանը`

5-6 եմ Խոզացի երեսվարը պետքէ կատարել

մնացորդնե

խորությամբ, թնավոլ

24...

րը

-

.-

կծի

հետապնդում: ցանված (հացահա

նպատակչի վարածածկելու իրականաց Այդխնդիրը է նում խորըվարը: է Եթենախորդը համատարած մշակաբույս է գուգընթացպետք ծղոտըդաշտից բերքահավաքին 'տիկ),չապա հեռաց, երեսվար:Որքանշուտ կատարվիԽոզանի խոզանի նել ն կատարել երես կատար "վարը,արդյունքն ավելի-բարձր Բերքահակաքից հետո.

կամ սկավառակավորերեսվարիչներով: Երեսվարըխոզանի:

'

զուգընթաց:

:

ո

ը

զ

ն

թափվում

նում են հողի մեջ, նպաս Օուհետն արմատախիլեն

Խոզանի երես

րից:

հասկերըմոտենալու ժա

Սյուս կողմիցէլ բերքահա

հասունանում

առանձնահատկությունն

ճավությունէ ծախսվում: արվում նոր ծլած մոլախ գույն քանակությամբմոյ քից հետո, ինչը բացատ

ղած խոնավությունըգոլոր վումէ բերքահավաք,հոդ տեղի է ունենում գոլորշիա վսատարվող խոզանիերես սո: Խոզանի երեսմարի ու պատճառդառճալ: Երկոորդ. քանի դեռ խոտերի մեծ մասը, գտնվե ղող նորմալ աճել, իսկ բե են նպաստավորպայման

Քանի

Արա

սերով ն վեգետացիայի տարվում, հողը նստում ն մնլածում մազակաշ ծակո Վ

:

հարցեր: չարք Նախ, ե՞՛ռ դաշտը

խորը տերն հետո Խոզանի երեսվար

ված խոզանիերեսմարըհ բեր

նանային՝կ

Խոզանիերեսվար ն գրտերից

հատակը: Այդպիսով, ստեղծվում են ոչ նպաստ Պակասկարնորնշ վանգություններին վճաս վնասատուներին հիվան թուրները,հարսնյակներ ներիտակկամ հողի մակ ստեղծում հաջորդտարվ

հելոռ կամ մշակաբույսի բերքահավաքից անմիջապես բերքահավաքիկսի

ըը

:

.

«տարրերիքանակով: Ի տարբերություն ամարանտըկարող է մնացած մշակաբույսերի, աճել ամենուր ն բոլոր տեսակիհողատիպերում,սակայն նրա բերքատէ հողում եղած սննդատարրերով: վության աստիճանըպայմանավորվում ն մշակաբույսի համար մատչելիությունից Վերջիններիս քանակից է կախված վերգետնյակենսազանգվածի ծավալը: Աձճարանտը գարնանացան,միամյա մշակաբույս է, լավ.է աճում ն փուխր, մոլախոտերիցզերծ, կայուն առանձնություններ կառուցվածք Հետեաբար, ունեցող հողերում: ցանքիհամար նախապատրաստական լինել նախորդմշակաբույսի բերաշխատանքներինպետքէ ձեռնամուխ կատարմամբ: քահավաքից անմիջապեսհետո՝ ցրտահերկի է երեսվարիցն խոօղակից՝խոզանի `. Ցրտահերկը

`

նճմարանտը մեծ կենսազանգված առաջացնող մշակաբույս է, հետնաբար, մեծ է նան հողի մեջ եղած սննդատարրերի նկատմամբնրա ունեցած պահանջը: Տարբեր նախորդներիազդեցությունն աճի ն զարգացէ մաց վրա տարբեր է, այն պայմանավորված հողում կուտակված սննդա-

Ամարանտի մշակման տեխնոլոգիան

:

բուժման հաճարամարանտիհուԵրեխաներիգիշերամիզության րաններիցե սերմերից թուրմ պատրաստելուհամար ջուրը եռացնումեն, վերցնում կրակից,մեջը լցնում ամարանտիհուրաններն սերմեր,կափաեն որպեսթեյ: Մեկ րիչով փակում:Պատրաստվածթուրմը օգտագործում շաբաթ օգտագործելու դեպքում արդյունքըլինում է նկատելի:

մե Գրա շաբաթ ե ուտելուց ուսից երեք ում

Վերցնել ամարանտիվերգետնյաչոր գանգվածից40 գ եռացնել մեկ լիտր ջրում յոթ րոպետնողությամբ,. որից հետո եփուկինխառնել 400 պահել սառնարաքում Ն ուտելուց կկես ամ մեղր, խմել100 ժամառաջ 2 խմել

ձնով:

:

սշնանը կատարվածվա-

հրում

Ամարանտըշէ մության նկատմամբխիստպահանջկոտչէ, աճում է ուր առկա է ջերմությանայն բնակլիմայականգրեթե բոլոր գուոիներում, Ամաէ նվագագույնքանակը, որն անհրաժեշտ սերմերիծլման համար: սաեն սերմերըկարող ծլել հողի 50 ջերմությանպայմաններում, րանտի կայն սերճերիծլմանարդյունավետությունը բարձր էլինում,երբ ջերմասբարձր է: սահմաններում կամդրանից տատանվում տիճանը Է

կությունից:

Եթե

նախորդըշարահերկ մշակաբույս Է, ապա պարտադիրչէ կատարել ցրտահերկ, այլ կարելի է բավարարվել աշնանը կատարվող 14-16 սմ խորությամբ երեսվարով: Այն դեպքում, երբ նախորդը բազմամյա խոտ է, ապա ցանկալի Է այն հավաքել հնարավորին չափ ավելի ուշ, իսկ խորը վարը կատարել մինչն աշնանային ցրւռերի վրա հասնելը: ՈՒշ վարի արդյունավետություռը նրանում է, որ միկրոօրգանիզմների գործունեությունը ընթանում է դանդաղ, ինչի շնորհիվ հողում կուտակված սննդատարրերըքիչ քանասությամբ են վերածվում մատչելի վիճակի, նվազում է նրանց լվացվելու ն դաշտից հեռանալու վտանգը: համար կարնոր նշանակությունուՑանքի նախապատրաստման նեն հողի հատկությունների բարելավման ուղղությամբ տարվող աշխաեն նան հողի մշակության պայմանավորված տանքները,ինչով մեծապես ուսումնասիրվածն որակական ցուցանիշները: Քանի դեռ գիտականորեն ցանքաշրջանառության լուծված չեն ամարանտիսերմնաբուծության, դաշտերում մշակաբույսերի հերթափոխությանմեջ նրա տեղի ն դերի ռարցերը, ինչպես նան հողի կառուցվածքը, արտաքինմիջավայրի վրա ինչպես նան սննդատարրերինկատմամբ ունեունեցած ազդեցությունը, ցած պահանջները,ուռի պետք է խուսափելոչ պետականորենսահմանված կանոններու -:-լ:5ռրիներմուծումիցն մեծ տարածքներովնրա մշա-

րի որակով ե մշակաբույսի պահանջներով:

մշակության եղանակներըպայմանավորվածեն

մում են: Եթե աշունը ճւգաստավորԷ ն տնական, ապա կարելի է խոզանի երեսվարը կրկնել նույնձնով: 2-3 շաբաթ հետո անհրաժեշտ է կատարել Խոզանի երեսվարից Խոր վար 24-27 սմ խորությամբ: Որքանակոսները խորը լինեն, իսկ կատարայնությունը արտահայտիչ, այնքան ավելի մեծ մակերես կստեղծվի, ոեւտեաբար. ն մեծ մակերեսով հողի մեջ կներթափանցենաշնանային, ձմեռային ն վաղ գարնանային մթնոլորտայինտեղումները: Այդ միճակում կատարված վարը պահպանվում է մինչն գարնան դաշտային աշխատանքներիսկսելը: Վաղ գարնանը, երբ հնարավոր է լինում սկսել դաշտային աշխատանքները, պետք է կատարել համատարածփոցխում՝ դաշտըհւսրթեցնելու ն աշնանը ստեղծվածմեծ մակերեսըփոքրճցնելու համար, որպեսզի հողի մակերեսից ջրի գոլորշիացումը փոքրանա:Հողի գարնանային

լ

`

ՆՈՆ

չ

,

ւ.

`

գյուղ կաններպրոֆեսոր Գ. Մ

`

դեպքումծ տագործճան Հայկական

է 0.5-1.0 կ տատանվում

Ներկայումս հա ամարան պատճառով Օգտագործելբանջարե պետք է տ շարքացանը սերմ ցանվի: Ամարան

նայով:

նպատա

են 1200-1800

կշիռը կարող է կազմել 0 սերմ: Դա չեն: նրանց. մեջ կան հ համար Հաշվի:առնելով, վում մանրսերմեր ցան նում են տարբեր նյութ վելապես օգտագործվ րաբառ վերցվում է 1:15, նությանփոփոխությ

է ցանքի աշխատանքն

Ամարանտիսերմ

Վերոհիշյալ գործ զագույն վիճակում գտն նալ մշակաբույսիաճի ն

ներ:

'

նականում անցած է լ վտանգը: Արարատյան են ապրիլի երկրորդկես դիրգոտիներում՝հունի Ցրտահարությու վնաս պատճառելաշն բերքահավաքի աշխա առաջին հերթին տուժում իսկ համեմատաբարդի սարդ է, այնքան ավելի շ Հաշվի առնելով նպատակը՝որպեսշար քանի որ մակերեսներով, նավության,ջերմությա

Վաղ գարնանայ

սում, քանի որ նրանց ց

,

Մ

ն ընդհանուր րքացանի տեսքը

Նկ. 1

ես ճեն

Է

աակ

կ

Ա

Ցանքի ժամկետի ճիշ մարանտի վեգետացիայի յական խայտաբղետպայմ 2-3 կանաչ զանգվածի բերք

մանակ:

Հանրապետությանտ կան աշխատանքները ցույց բարձր արդյունավետությու րեսները, իսկ սիլոսի հոմքի Սիլոսի հումք ստանա է վերցնել նան ավելի փոքր Կարնոր է նան ցանքի տի սերմերը լավ են ծլում, ե 200 սահմաններում, չնայա

Ր ն

մակերեսը պետք է մեծացն համար սահմանել 702:15, 7

սնման

ն

է

է 0.5-1

սմ

՝

համար է

Դա

«1

ցանվել

ու-

՞

ապա

է

ունեն

ն աճած

10-20 սմ

հետ

նպատակով

ապա սնման

ՄԻ նոսրացնելով: մեծացնելու ամարանտըմշակվում է սերմ ստանալու համար,

իու հենց շփումը հողի դաշտը ետէե ոների Եթե

|

շերտեր կամ ն չծլեն: հողի մակերեսին չծլեն: Այս դեպքում, եթե կան դ դատարկ տարածություններ, ապա դրանք կարելի է լրացնել սածիլման միանմիջապեստեղում խիտ ծլած բույսերը

-

՞

է, որ ցանքի ժամանակորոշ սերմեր ընկածլինեն խորը մնան

-

Բարձրու կոու(տիվացումը Հնարավոր

րը

ետն

Աիկաո մակերես ինան միջշարայինտարածուհորՆշզգան վատարելմոլախոտեթյունների փխրեցում ոչնչացնելունպատակով: Արան մախելու տերը չոչնչացվեն, դրանք կստվերեն մարանի Փիղ րին վերջիններիսկյանքի պայմանները: Ն Միջշարքային արած տացնեն կարելի կրկնել,եթե բույսերը խն

զալ

նպատա

"ր

խո

Ցանքիցհետո կարնորնշանակությունունի ների կազմակերպումը: Ծիլերը հողի

բույսը:

նում

նան

նում ծիլե

րը

.

ն

ի

իմանալ հողի պուտ այսինքն հողում եղած օրգա ժեշտ է

համ

տարս

Պարարտացման րարտաց

հողից դուրս

Բաո

հետ

տրվում են միջշարային տա ման ձնով:

պա հական,

հարմար է կատարել երկու Վիմնականմշակման կան պարարտանյութեր, իս կան

ոարտո «ր

հողային լուծույթի ռեակցի Ամարանտը առավել տարրերովհարուստ հողա Դ

Դեռես

Սմարանտի ծիլեի Աք ուրն անեն սերմի մեջ գտնվող սննդատարրերի փոքր բանակն է Սն չիբավականա հողի մակերես: յս առումով կամարանաի շերտն ունենալ պա աելմրոի Նդուրս 2 Խորությաճբ, առավել արդյունավետ վերջնականա խորություն Ամարանտի լուծույթի ազդեցությունը: Ս աճի զարգացման համարկարեոր նշանակություն նի բույսերի տիպերում կատարված ուսո մակերեսների ճիշտ սահմանումը: հիմն րանտի աճի զարգացման պայմանավորվածնրանով, թե ինչ մ ակակի

Շատ

տրանեուն

Շարքացանը աշխատանքի պահին

ախաուպա

է կարգավորել անքի կարնոր խորըշերտերիցչեն կարող

Շա

ՐՈՑ

պահ

նրան աւելի

ՀԱ 2

ների`

յամ կուլ-

Լ առանց կողմնակի խազեր

մերի ցանքը կատարելմաքուր վիճակում

ւիորձա

կցաի վրա Աարոն բնայինուն հետո

տիվատորի

պատրաստել են

է

ն պարարտացմանաշխատանքները: կազմակերպել Է, ամարանտ կարեւի է մշակել նան անջրդի Ինչպես նշվել

պոտք տա-

-

Շ-Ճ

5----Բ.900

-

-

..

|

ՏՈՐ միասին,գ կշիռը, որում գտնվումէ հողը,Գ Ք-դատարկբաօծակի Ընդունենք,որ 8 -35Գ, Շ-34.5գ, Ճ-20Գ

:

|

է,՛6 խոնավությունն որւրեղ՝ Պ/. առավելագույնհիդրոսկոսլիկ նմուշը հողի Ց բանախքանչորացնելը լաբորատոր չորության ժակի հետ միասին,գ Շ չորացնողպահարանում չորացվածհողի նմուշը՝ բաժակիհետ

Կ

-

"

.

է որը համապատասխանում հողում եղած խոնավությունը,Չօ, դաշտայինխոնավությանը սմ հ ուսումնասիրվող հողի շերտի խոնավությունը, 9- հողի ծավալայինկշիռը, գ մմ3 խոնավությունըչէ, որ մատչելի է բույՀողում եղած ամբողջական է հողի մասնիկներիհետ այնպիսի կապված սերի համար, նրա մի մասը ուժով, որ բույսերն այն չեն կարող օգտագործել:Այդ կապվածխոնավուէ առավելագույնհիդրոսկոպիկխոնավությունը համապատասխանում թյանը, ն դրա քանակըորոշվում է հողի լաբորատոր չորությանբերելուց հետո, չորացնողպահարանում1050 տակ 6 ժամ տնողությամբչորացնեէ լու միջոցո: Առավելագույնհիդրոսկոպիկխոնավությունըորոշվում հետնյալ բանաձնով 8.Ը

»

քշահմ որտեղ բ հողում եղած խոնավություննէ, տ/հա,

ձեով.

:

րածքներում: Անջրդի մշակության դեպքում պետքէ հաշվարկել, թե հողում եղած խոնավությունը(ներառյալ մթնոլորտայինտեղումները)քանի ցենտներ կենսազանգված կարող է ապահովել: Ամարանտի տրանսպիրացիոնգործակիցըհանրապետությունում ավանդորենմշակվող կերաբույսերի համեմատությամբփոքր է, միավոր աչոր նյութ կազմակերպելուհամար ծախսվումէ գրեթեկրկնակիանգամ վելի քիչ ջուր: առավել մեծ պահանջ ունի աճի սկզբԱմարանտը խոնավության նա խոնավություն վերցնում է հողի խորը նական շրջանում,որից հետո շնորհիվիր արմատների թափանցելիության: շերտերից՝ Ծրագրավորվածբերքի ստանալու համար պետք է հաշվի առնել հողում մեգետացիայիընթացքումկուտակվածխոնավությունը հետնյալ

րը

դրանց մատչելիությանաստիճանը: Բազմաթիվ ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ հողի օրգանանան նյութերի (հումուսի) 326 պարունակության դեպքում աժարանտի է տանում շուրջ 2.5 կգ ազոտ, մեկ ցենտներ բերքն իր հետ հողից դուրս 0.6 կգ ՔշՕջ ն 0.5 կգ ՃշՕ: Նկատի ունենալով այն մոտավոր ցուցանիշնե-

հող

նավորված բերքի ստաց քում պետք է հաշվարլլել Ընդունենք, որ այն ամարանտը, կատարվա ազոտի, 4 մգ ֆոսֆորի, 25 Փորձարարական ջոցով սահմանվածէ գոր սննդատարրերիքանալը: Յողում եղած շարժ 30-ով կստանանքվարել Մեր օրինակում ազո կգ/հ ն կալիումը՝ 25:30-750

որ

դատարբեր լրաց դունենք,

3.Միավոր

Նշանակում է՝ հողու մատչելի չէ: Այստեղ պետք է հա վորաբար առավելագույն 1.34 անգամ: Մեր օրինա նավությունից պետք է հա համար կլինի մատչելի: Իմանալով հողում ժանում ենք միավոր չոր սի վրա ն որոշում, թե բույս պել: Այս հաշվարկները պետք է որոշել նան մի հանջվող սննդատարրեր ղում եղած մատչելի սնն մշակաբույսը: Այդ հաշվա հետ հողից հեռացված սն Այլ կերպ ասած, եթ բերք, ապա պետք է կատ 1.Հողում բույսերի 2.Ղողի վարելաշեր բերքիս դատարրերիելը՝ կգներո ձ.Պլանավորված բ

--

լ 35-345 34.5

Տեղադրելով թվերը

տա

:

12.

-

հող մտցվեն համապատասխան քանակի սննդա-

բավարարվել է

ապա պետք

32.

Գրականության մեջ եղած տվյալներից ն մեր կողմից կատարված ուցումնասիրություն0ներից պարզվել է, որ ամարանտնայլ կերաբույսերի համեմատությամբ շատ քիչ է ենթակա ախտահարմանն ունի բարձր դիիսկ վնասատուներիցգրեթե չի տուժում. մացնունություն. Ամառանտիծիլերի աճին մեծ վնաս են հասցնում մդլախոտերը:Մո:ախուտռեոի հասցրած վնասը նրանում է, որ դրանք ստվերում ս ճնշում են դանդաղ աճող ծիլերին, վատացնում աճարանդի սսզբնական շրջանում ղոանց կյանքի պայմանները,բացի այդ նրանք տեղի պայմաններինլավ հարմաորված լինելու շնորհիվ ավելի արդյունավետեն օգտագործումոոխոնավությունը: դում եղած սննդատարրերըն վաղ գարնանային Աս առումով էլ լայնաշար ցանքը հնարավորություն է տալիսմիջշարային մշակությունների միջոցով ոչնչացնել մոլախոտերը: Որոշակի հողում վնաս Են հասցնում նան սնկերը ե բակտերիաները, հատկապես դառգտնվողԲ:ղհյոսոո,Քհօօեօոլքռ, ՃքհՁոօոո)օ6Տսնկերը:Ցողունները նում են ջրալի, փափուկ,ընկնումն ոչնչանումեն: Յիվանդությանը նպաստում են սառը, խոնավհողը, հողիանբավարարդրենաժավորումը, վաղ են նան ամարանտային ցանքը: Հիվանդություններառաջանում երկան' րակնճիթով վնասվածությանդեպքում, ինչը ն ճանապարհէ հարթում է նանցողունային համար, երբեմն նկատվում քաղցկեղ: բակտերիանների

Ամարանտի վնասատուներըեվ հիվանդությունները

վգ/հա ազդող նյութերի հաշվով:

Վերոհիշյալ հաշվարկների հիման վրա ամարանտի մշակության է ոող մտցնել հեկտարհ. հաշվով 40-80 տոննա գոՀամասակ հոասրմար մաղբ, իսկ հանքւոյին պարարտանյութերովչլարարտացնելու դեպքում` Կ-Տ50-120 կգ հա, ֆոսֆոր (ԲչՕտ)48-60 կգ/հա, կալիում («ՀՕ) 35-40

հանջը:

այն, որ հող ձտցված սննդատարրերը բույսերի կողմից օգտագործվելչեն կարող, ուստի նորից ամբողջությամբ պետք է կատարվի վերահաշվարկը,այնպես, որ հող մտցվածսննդատարրերը բավառարենպլանավորվածբերքի ստացմանհամարբույսերի պպա-

տարրեր: Պետք է նկատի ունենալ ճան

պակաս.

աաա

բավարարում է բույսերի պլանավորված բերքի ստացման պահանջները, կարելի Է իսկ եթեզգացվի սննդատարրերի դրանով,

յի

«Օ-12-1547 օ, ՔշՕ»-12-1846ն Խ«շՕ-8 ջրովի տարածքում Թ-45-5042, Խ2Օ-12-1556. եթեհաշվարկծերը ցույց տան, որ հողում եղած սննդատարրերիքաճակը

109:

Ղած շաոժուն սննդատարրերըամբողջությամբբույսերի կողմից չեն կաօգտագործվել, դրանք օգտագործվում են մուտավորապես հետեյալ քանանություններով. անջրդի տարածքում ԽՊ-50-609, ՔշՕջ-35-2095

ոոո

նպատակա 70:3 մակերեսը

.

ձեովնայլն: Սոր

րի մեկուսացման հա է ա պ ետք քաղհանը չհ ներկայացնո ք են:գույնո բերվում

ման

մար

տագործումը,ցանք սերմեր: Որպեսանաս էականազդեցությու լու է որպեստերնա ստացվածսերմերը: վելու է բուժականն Քանի որ բույսը խ հարցերով պետք է զ թյունումդրանովպե տական հիմնարկ րը, նախատեսված ռումներ՝սորտի միա Առողջ ն համե

տումը կատարվի նույ նուրդներ ն հնարա ԻՍչպեսարդեն նշվել բեր հատկություն

համար սերմնադ

Ամարանտըհի միատարրությունըպ

:

Ամ

ն երկար

Գրականությ

ն

կավե ձերում մ

Կատարվածու ների մոտ նկատել են դությունները:Նշված վաղ ն ցածր ջերմաս տացիայի կեսին, ուս Ինչ վերաբեր րին, դրանք ոչ մի հի

։

Ամարանտի մշակության թերես ամենադժվար գործընթացներից

Ամարանտի բերքահավաքը

.

բերքահավաքը

Ամարանտիսերմերի

ճիշտ ընտրումը: Ամարանտիհուրաններում սերմերիհասունացումըմիաժամանակ

Աշխատանքը հեշտացնելու նպատակով ցանկալի է հուրանների բերքահավաքըկատարել շարքերի ուղղությամբ` միաժամանակ ընդգրկելով մի քանի շարք: Հուրաններն անջատելուաշխատանքներինզուգընթաց կարելի է սիլոսահնձիչի միջոցով հնձել հուրաններն անջատած ցողունները հետագայում սիլոսի պաւտրաստելուկամ կանաչ վիճակում օգտագործելու նպատակով: Կարնոր նշանակություն ունի նան բերքահավաքի ժամկետների

տեսքը

դաշտի ընդհանուր Ամձարանտի

մեկը բերքահավաքնէ: Մինչե այժմ հայտնի բերքահավաքի մեքենաներով հնարավոր չէ կատարել ամարանտիբերքահավաք, եգիպտացորենիկամ հացահատիկի համար նսխատեսված մեքենաների օգտագործումը հանգեցնում է բերքի զգալի կորուստների:Մեծ կորուստներիցխուսափելու նպատակով առայժմ նպատակահարմարԷ հատիկի բերքահավաքըկատարելձեռքով: Այս եղանակով կատարվող բերքահավաքը շատ աշխատատարլինելուց բացի, նան կապվածէ բարդություններիհետ: Ձեռքով կատարվողբերքահավաքի ժամանակ հուրանը սուր դանակովկամ մկրատովզգուշությամբ է կտրել հիմքի մասից, տեղավորել համապատասխանտարայի պետք մեջ աշխատելովհատիկի կորուստչտալ, աւվա այն տեղափոխել ն լցնել ավտոմեքենայի թափքի մեջ (նկ. 3, նկ. 4):

ուր

է

գտնվի այնպիսի վայրում անհնար է քամիների միջոցով փոշոտիչների ներթափանցումը:

մը:Մեկուսացվածսերմնադաշտըպետք

բերքի

է

բերքըկանաչ զանգ

ամարանտ

տանքները:

լինի սպառել: Համապատասխ մերների,գյուղացիակա մշակողներիհետ համապ կհեշտագ չը զգալիորեն

ված

ախքան

պառեւտ անհր պետք կնքել համապա

բերքը ն ինչ նպատակով

Ամարանտի

Շատ արեէ ծընթացը:

սերմերը տեսակավորվու հետո սերմերը ցանկալի է մեջ, որոնք կարող են պա Որպեսսերմացու ցանկա խոշոր սերմեր: Պահեստավորված հեստում պահպանելհամ լիճի չոր:

մաղերով (22:22 կամ 2452 պետք է հեռացվենբոլոր կարող.են ազդել սերմերի

է շորացվ սեր

ԿԱ Կիա

տապատ

տարածք ն փռու շերտով: Շուրջ 1-2 շաբաթ

Գործընթացի այդպ շարքերիմիջից հուրաննե մը, բացի այդ բարձվողմե ղուններիցմաքըրվածշար Հավաքելուց հետո

Գեցնի բերքի կորստի:

արտաքինգործոններիազ

կիսահասուն

տեղի չի ունենում: Նույն հո ցած ն լրիվ քահավաքիժամկետըպետ նեն շատ հասունացած սե այն, երբ հուրանները գորշ ցել: Վաշվի պետք է առնել ն

ԱՆ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏԴՒԹՅՈՒՆԸ

ԹԻՑՈՇԱԿՈՒԹՅԱՆՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

են

շենք

բ

յ».

2"

-

Ը

ՆՈ

տ

ո"

կատարված տեխնուոգիական քարտո: ճախատեսմած ն հիմնար ոո. ված նորմատիվների հիմանվրան ռքում ստազոգ Արդյումբում ւտացվել է, ոջ լուշաթաշվուր Փալսսված մեն դրամ է 2.23 փոխհատուցվել Դբամուր ԵՅն հաշմդառ սալ 1 ԱԵԱ :2:2, ո- առ աու:՞:. ՇՌովյեխ ԱՂԵ»-

նյութակաշ,աշխատաճքայից Լ վերադիրբոլոր տեսակաիծախսումնՇրդ (ժախսումցերը հաշմարններ-

Մեկհեկտարիվրա կատարվածծախսերը կազմելեն մոտ 200.006 դրամ: Այդ գումարի մեջ են ամփոփված

"

կերամիավորի, ապա ց/հա կանաչզանգվածստանալուդեպքում այն 8000 կերամիավորի: կհամապատասխանո Եթե ընդունենք,որ շուկայական ցածր գներովմեկ կերամիավորն արժի70 դրամ, ապա հեկտարիծ կստացվի560000 դրամ:

ցույց են տալիս, որ հառրապետությունում դյունքները ավանդորեն մշակվող կերաբույսերի համեմատությամբ, ամարանտի տնտեսամշակության կան արդյունավետությունն ավելի բարձր է: Այսպես, նվազագույն հաշվարկներով, եթե ամարանտի կանաչզանգվածիմեկ կգ համարժեք է 0.16

Տեխնոլոգիական քարտում ըստ կատարվողաշխատանքների ն գորժողությունների հաջորդականության, պետք Է նշվեն ադրոտեխնիկական միջոցառումներհ կատաոման ժամկետների, օգտագործվողմեքենաների ն ագրեգատնեշի, նյութականմիջոցներիե աշխատանքային ծախսումներիվերաբերյալ մանրամասն հ աշվարկներ: Այդ հաշվարկների հիման վրա անհրաժեշտ է դուրս բերել մեն հեկտարի վրա կատարվելիք բոլոր տեսակի ծախսերը՝ հիմք ընդունելով սահմանված նորմատիվները: Այլ կերպ.տեխնոլոգիական քարտում պնտքէ ամփոփվի ողջ արտադրական շղթան:Վերջնական արդյունքըհաշվառելուց հետո կարելի է որոշելամարանտիմշակության արդյունավետությունը: 500 գ/հա կանաչզանգվածի կամ 20 ց/հա սերմնահաւոիկների ստացմանպայմանովկատարվածմանրակրկիտ հաշվարկների ար-

նպատակահարմարությունը:

մապատասխան մակարդակով այն ներկայացնել շահագրգիռգերատեսչություննսրին,կազմակերպպություններին ն անհատ գործարարներին: Ամարանտիտնտեսականարդյունա :լետության որոշման համար պետքէ կազմելնրա ճշակման ամբողջական համալիրտեխնՀլոգիակառ քարտ հաշվի առնելովբոլոր տեսակիթե նյութական,ն թե աշխատանքային ծախսումները: Ստացված արդյունքը ե կատարվածծախսումների տարբերությունները հնարավորություն կտան պարզելու ամարանտիմշակման

Քանի որ հանոապետության համարամարանտը նոր մշակաբույսէ ն շատերը ծանոթչեն նրա դերին ու նշանակությանը, ուստի պետք է հա-

ՍՄԱՐ

'

պոտենցիալհնարա պարզ կդառն

ծախսումներըմեծ

«աբա

ԵՐ

որ

ա«յղլնաճե ՀԱռւամման

ան

Ո «օոցառում տմ մտեսու

օգուտը

«ւՂանտու սեռակոե տա սոառ աւրոոջական Մաա-նոմ, ռառձ

ս Սերմնահատիկի են միլիո սազմում շուրջ վարկներովկստացվի, որ "են դրամըփոխանցվումէ որ շուրջ 200 ցենտներվե արդյունքը:Այդ զանգվա ոաշվելու դեպքումստաց վոո. 3600»:70 դրամ» 2520 Ցար ստացվածարտադր մած որաճըամենահամես ճով:Եթենկատի ունենա ճանժամանակ`նրանից ոու5:ամ օնագավառում օ : «եթ.ապա պագկլին ՇՀս տսած Շե ս

դրամ:

րի բարձրությունըերբեմ Բերքահավաքիմեք ների անջատումըկատա մեծացնում է կատարվող Կանաչ զանգվա ծախսումներիհաշվարկի յին ծախսումներըհեկտ

քր, սերմերի անջատման հետ: Հարցը նրանում է, ո բերքահավաքի համար մշակաբույսերիհատիկի

տագա

Այլ է ամարանտիմշ րեն օգտագործելու համ Մշակության աշխ ների կազմակերպումըգր

արդյունավետությո

րից. ապա

ման

ԱՄԱՐԱՆՏԻ

ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ ՅԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

Հանրապետությանագրոպարենային համակարգի 1998-2001

թթ.

բարեփոխումների ծրագրով նախատեսվածէ 2001 թվին կերային մշակաբույսերի գանքատարածություններըհանրապետությունումհասցնել 130 հազար հեկտարի այսինքն 1998 թ. համեմատությամբառնվազն կրկնապատկել. իսկ բերքատվությունը 550 հազար տոննա կերամիավորից հասցնել 650 հազար տոննայի, կամ յուրաքանչյուր կերամշակաբույսից ստանալ շուրջ 5 հագար ւոոննա կերամիավոր:

հոու դաշտերումմշակաբույսերիհերթականությանմեջ նրա տեղի դերի, հարցերը: ղի կառուցվածքի ն էկոլոգիայիվրա ունեցած ազդեգության Դրական պատասխանիդեպքում ամարանտի ներդրումը հնարավորունան լիարժեք սպիթյուն կտա լուծել անասունների կերաբաժիններում տակուցներիհարցը: Մերուսումնասիրություններըցույց են տալիս. որ ամարանտըկաբոլոր գոտիներումն հողատիպերում, րող է մշակվել հանրապետության հիմնականումորպես շարահերկ մշակաբույս: Քանի որ այն օգտագործուստի մշակությանժամանակպետք է դա վում է տարբեր նպատակներով, հաշվի առնել:

`

Նշված ծրագրով մեծ ու դժվարին խնդիր է դրվում գյուղատնտեսության առջե: Այդ ծրագրի իրականացմանհամար կպահանջվիմեկ հեկտար տարածությունից ստանալ առնվազն10 տոննա խոտ, որի յուրաԴա նշանաքանչյուր կիլոգրամ իր մեջ կպարունակի0.5 կերամիավոր: է կում հանրապետությունումմշակվողկերամշանաբույսերիբերքատվությունը հասցնել մոտավորապեսԱրարատյան հարթավայրում մշակվող առվույտի բերքատվությանը,մի բան, որը կպահանջինյութատեխնիկական մեծաքանակ միջոցներ ն ուժերի մեծ լարում: Այս առումով ամարանտմշակաբույսիՕերդրումըկարող Է նպաստել Օշվաձ ծրագրի իրականացմանը կամ առաջադրվածխնդրի մասնակի լուծմանը: Ագրոտեխնիկականմիջին տեխնոլոգիայի կիրառման դեպքում 1 հեկտար տարածքից կարելի է ստանալ շուրջ 1000 ց կանաչ զանգված կամ 20-30 ց հատիկ: Հանրապետությանբարձրադիրգոտիներում,հատկապեսայն վայրերում, որտեղ աշնանացանները լիարժեք բերք չեն կազմակերպումվեհնարագետացիայի համար ոչ նպաստավորպայմաններիպատճառով, վոր է մշակել ամարանտ ն ստանալլիարժեք բերք, եթե նույնիսկցանքը կատարվիհունիսի առաջին կեսում: Եթե նկատի ունենանք, որ ամարանտիկանաչ զանգվածի մեկ կիլոգրամը պարունակում Է 0.16-0.22 կերամիավոր,իսկ խոտը՝ 0.50-0.57 սերամիավոր,ապա պարզ կդառնանրա առավելություններըհանրապետությունում ավանդորենմշակվող կերաբույսերիհամեմատությամբ: Արդյունավետ տեխնոլոգիաներիկիրառմանպայմաններումկարելի է ստանալ ավելիբարձր բերք, քանի որ նրա պոտենցիալհնարավորություններն ավելի մեծ են: արդյունքումարդենպարզելեն Քանի որ ուսումնասիրությունների ամարանտիմշակությանտեխնոլոգիականիշարք հարցեր հողի նախամշակության տարպատրաստում,ցանք, խնամք, տարբեր գոտիներում ն ուստի հանրապետություայլն, ն րա օգտագործում բեր նպատակներով է նան գիամարանտ անհրաժեշտ մշակելուց նում զանգվածաբար առաջ ուսումնասիրել ցանքաշրջանառության սերմնաբուծության, տականորեն

ՃԿՁ

ԿՄԲԵՐՆՔՁ 204

ԷՕՑԵԹ

ԴՏՔՇՈՓԱՈՍՔԵԽԾ

ԽԼՇ. սԿՇ

ԱՍՆ 7ոօսկ

Նխ

Ջ.

4.

Գալստյան

Խ/ԽՁԿՅԵԻՆԾ

8.Ս.

Ց.Մ.

8.

Գալստյան

Կալստյան

Գ.Մուրււդյան

Ց.Մ.

5.

6.

1.

ԾՕ.8. Յստճսո

Օճթառաամ

Ա66

ոՈՓքՇոճաՈսՑաՅՑ

Յ.Խ. (սՍ"Շ

1999-.

ՒլայուօԲՅ

1997.

ՍՇո.

Խ/ՇՇՔՁ

299317.

24Հ/թԵԹհ ք/6640Խ

1999Ր.

մչասաբույս

ժողովածու,1999թ. բազմակողմանի ճշակաքույս

օգտագործվող

արտադր. գրտության

1999թ.

ճշասաբույս

նախաշեմին Ամարանտըորպես

րդ դարի

դեռանկարայրն

դարր

27քարեփոխումները

1990թ.

Չգտագործվող

21-րդ

արտադրությունԽ67,

Արմարանտըորպես

գիտություն ն

բազմակողմանի

Արտադ,գիտությանն

Ամսագիրագրո

Ամարանտըորպես

ՈՕՈՈ6քՍ

ս ՒխՔ7,19887.

ՈքՍՕՑՔԹՈՑԱԵՍՏ

«ՕքԽՕՑՇՍ

Թ/ճԵրսքՁ

ՌՅՈՔՅՈՍԱՍՕԿԵԾԱ ԽԱՅՑ ՍՅՂ. Դ/քՕո8ս"

«ՉքԽօՕՅԵՑ ԽՄՃԵՈՄթԵՒ

ոՅԽՅ

Ճառքուո

-.

ՈՂ.Փ.ԿԹԽՑԻՈ

ՕՏ

2.

ՄԽԱՑՑքՇԿՈՑՈՒՂՅ

ՅՅՅԽՇԻՕՒՕ

ՕԾ6/Օ8

ԱՅ.

Տ.8.3ծԽՈՋԻԾՍ

-

/ճառքուտ Փոծքմատ

Օգտագործված գրականություն

Մ.Ն ՎԵՕԿՕՑ

4.

Լ.Լ...

Վե.

Օգտագործվածգրակա

հանրապետությունում

Ամարանտիմշակության

Ամառանտիմշակության

Ամարանտիբերքահավ

Ամարանտիսերմնաբուծ

Ամարանտիվնասատուն

Ամառրանտիմշակման տե

օապատաններու

Ամարանտո օգտագործու

Ամաոանտի քիմիանան կ

սենսաբանական առանձ

Ամարանտիբուսաբանա

հանոապետությունում

Ամառանտիծագումը ն փ

ՆերածՈւթյթԼն.Լ1Լ..Ն.

Հեղինակիկողմի

ԲՈՎ

ԳԱԼՍՏՅԱՆ

ՀԳԱ-ի պրոֆեսոր

ՄԱՂԱՔԻ

ՎԳԱ-իտպարան,Տերյան 74

Ստորագրվածէ տպագրության 18.09.2000 թ., թուղթ տպագրական 1/16, տպ. մամուլ 2.5, 150: պատ. 201տպաքանակ Գինը պայմանագրային

ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆ

ԱՄԱՐԱՆՏԸ

ԵՎ ՆՐԱ

ՑՈԼԱԿ