ԱՄԵՆ

ՏԻԳՐԱՆ ԳՈՐՇ

ԱՄԵՆ

Երևան-2017

ՀՏԴ 1/14 ԳՄԴ 87 Գ 842 Ա­ջա­կից­ներ. սրբագր­ման՝ ­Նա­ռա ­Խոս­տեղ­յան կազ­մի ձևա­վոր­ման և տ­պագր­ման՝ ­Գո­հա­րիկ Ա­ղա­բաբ­յան

­Հեղ.՝ ­Տիգ­րան ­Գորշ (­Տիգ­րան Ս­տե­փա­նի Գ­րի­գոր­յան) /ծնվ. 06. մա­յիս 1985թ./ իրավաբան / փաստաբան Գրիգորյան Տիգրան Ստեփանի Գ 842 Ամեն / Գ. Ս. Գրիգորյան. _________ Եր.: Ասողիկ, 2017. __ էջ: Սեր առ իմաստնություն /ինչը նաև կենսակերպ է, գուցե միայն ու ինքնին հենց դա է և ուրիշ ոչինչ/: Կարող է պետք գալ նրանց, ովքեր հետա­քրքրված են /ինքնա/ճանաչողությամբ: ՀՏԴ 1/14 ԳՄԴ 87 ISBN 978-9939-50-351-6 © Տ. Գրիգորյան, 2017

Ա­ռա­ջա­բան Ին­ չի՞ մա­ սին է. տե­ ղին կլի­ նի ա­ սել ոչն­ չի, իսկ ա­վե­լի ճիշտ՝ ո­չին­չը շո­շա­փե­լու հա­մար է. ՈՉԻՆՉ, ո­րին կո­չում եմ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԵՍ՝ ով/ինչ ան­սահ­ մա­նե­լի էությամբ, որ­պի­սին ա­մենքս կրում ենք մեր մեջ և­ա­ռիթ ենք ու­նե­նում զգալ նրան, երբ վե­րա­ նում ենք սո­ցիա­լա­կան ես-ից՝ նե­րառ­յալ սե­փա­կան ա­նու­նից, ին­չից սկսած ո­չինչ ի­րա­կա­նում չի էլ պատ­ կա­նում մեզ, և հ ­ արց­նում ենք՝ ո՞վ կամ ի՞նչ է նա­յում դի­տանց­քից, ո­րը կոչ­վում է իմ աչք: Գր­ քույ­ կում չկա կոնկ­ րետ սկիզբ ու վերջ, և ­ցան­կա­ցած միտք կա­րող է լի­նել սկիզբ, իսկ վեր­ջը …, նաև չկան պա­տաս­խան­ներ, իսկ ե­թե պա­տա­հեն, ա­պա լոկ՝ որ­պես իմ կար­ծիք, ո­րին կա­րե­լի ու պետք է ան­տար­բեր լի­նել, երբ սե­փա­կան (զգա­յա­կան) մտո­րում­նե­րի արդ­յուն­քում ստա­ցած հետևությու­նը կժխտի այն: Այն ո­մանց կօգ­նի ստեղ­ծել նոր կամ ա­ռող­ջաց­նել փչա­ցած հա­րա­բե­րություն­նե­րը, ո­մանց՝ հա­կա­ռա­կը …, ո­մանց կօգ­նի ներ­դաշ­նակ­վել մարդ­կանց՝ ան­գամ իշ­խել նրանց, ո­մանց՝ հա­կա­ռա­կը՝ կստի­պի փախ­չել ա­ռանց ետ նա­յե­լու և հ­նա­րա­վո­րինս հե­ռու, … Ու վե­րա­դառ­նա­լով ՈՉՆՉԻՆ, միայն կա­րող եմ ա­սել իմ ցան­կությու­նը՝ պա­տաս­խա­նե­լով հար­ցին՝ ին­չո՞ւ.

յու­րա­քանչ­յուր մտքի և դ­րան­ցից ան­խու­սա­փե­լիո­րեն ա­ծանց­վող բազ­մա­թիվ հար­ցե­րի շուրջ ա­նել սե­փա­ կան դա­տո­ղություն­նե­րը ու, մտո­րում­նե­րի արդ­յուն­ քում, հան­գել հետ­ևության, որ ի սկզբա­նե թվաց­յալ քաոսն ի­րա­կա­նում հա­մա­կարգ­ված է, իսկ արդ­յուն­ քը դու ինքդ ես՝ որ­պի­սին ա­րա­րել ես, փոք­րիկ ին­չից ստեղ­ծել ես քո մեծ ին­չը, ո­րի ըն­թաց­քը նմա­նեց­նում եմ ե­գիպ­տա­ցո­րե­նի հա­տիկ­նե­րի (ա­դի­բու­դի), ո­րի փոք­րիկ զանգ­վա­ծից պատ­րաս­տում և լց­նում ես մի ամ­բողջ թա­վա, ու գրքույ­կը, ինչ­պես ինքս եմ կո­չում, դառ­ նում է գիրք, ո­ րը ինքդ ես գրել. մեկ ան­ գամ սկսել ու եր­բեք չի ստաց­վե­լու կանգ առ­նել … …­ան­սահ­ման ԵՍ-երդ շա­րու­նա­բար սպա­նե­ լով և ­դիե­րի վրա­յով բարձ­րա­նա­լով՝ ա­վե­լի ու ա­վե­ լի ես մո­տե­նա­լու ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԵՍ-իդ, ա­ռա­ջին իսկ շո­շա­փու­մից զգա­լու ես, որ նա է միակ ճշմա­ րիտ աստ­վա­ծը, ո­րին, մինչ այդ, քե­զա­նից դուրս էիր փնտրում կամ դա­ դա­ րել էիր փնտրել, միա­ կը, ում կա­րող ես լսե­լի դարձ­նել ցան­կություն­ներդ, ա­ղոթք­ ներդ, կամքդ, …­ու միակ ճշմա­րիտ տե­ղում, միակ ճշմա­րիտ հաս­ցեա­տի­րո­ջը բա­ցա­կան­չել ԱՄԵՆ… Ու էլ կար­ևոր չէ, թե որ տո­ղում ինչ ես կար­դա­ցել և­որ ՈՉԻՆՉ(ս)Ն է այն գրել:

Միակ ճշմա­րիտ աստ­ծուն՝

ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԵՍ-ին …

1. Ին­չու գայ­լը. ­Գայ­լը միակ կեն­դա­նին է, ո­րին մար­դը նե­րել չի կա­րո­ղա­նում, բա­ցի այն, որ մարդն ի­րե­նից թույ­լին, իսկ ա­վե­լի հա­ճախ՝ ստրու­կին է նե­րում, միայն փաս­ տը, որ գայլն ու մար­դը չեն մտեր­մա­նում, բա­վա­կան է հենց նրան վստա­հել ար­դա­րա­խույ­զի ա­ռա­քե­լությու­ նը։ Եվ ի տար­բե­րություն այլ էակ­նե­րի և­էություն­նե­ րի, ան­գամ աստ­ված­նե­րի ու չաստ­ված­նե­րի, միայն գայլն է լսե­լի դարձ­նում ճշմար­տությու­նը՝ ան­կախ նրա­նից, ու­զում ենք լսել, թե՝ ոչ։ Ե­թե բնության մեջ ա­մեն ինչ կա­րե­լի է բա­ժա­նել աստ­ծո կամ ա­նաստ­ վա­ծի զա­վակ­նե­րի, ա­պա գայ­լը միակն է, ով աստ­ ծո և­ ա­նաստ­վա­ծի կե­նակ­ցության ծնունդն է՝ գու­ցե նաև ոչ սի­րո, այլ հենց կրքի պոռթ­կու­մի, ո­րը սո­վո­ րա­բար հա­մար­վում է մե­ղան­չություն, բայց դրա­նից չի չե­զո­քա­նում նրա բնա­կան կապ­վա­ծությու­նը և՛ մե­ կի, և՛ մյու­սի հետ, հետ­ևա­բար նաև հա­վա­սա­րար­ժեք սերն ու հար­գան­քը նրանց հան­դեպ, ին­չը նրա ան­ կեղ­ծության նա­խա­պայ­մանն ու այդ­պի­սի գո­յության հիմքն է։ Թ ­ ե­պետ այս կամ այն կող­մից նա մար­դու ար­ յու­ նա­ կիցն է, բայց նրա կող­ մից միակ չըն­ դուն­ վածն է՝ նման ար­տաա­մուս­նա­կան կա­պից ծնված զա­վա­կի, ո­րի հետ մշտնջե­նա­կան կռվի մեջ են՝ հա­ նուն ժա­ռան­գության։

­Մար­դու հետ հաշ­տության գա­լու հա­մար ԳԱՅԼԻՆ ա­ռա­ջարկ­վել է լի­նել մարդ կամ շուն, բայց հաս­կա­նա­լով, որ մարդ դառ­նա­լու հա­մար պետք է էությամբ լի­նի ՇՈՒՆ, իսկ շան դեպ­քում՝ իր մեջ բան­ տար­կի ՄԱՐԴՈՒՆ, նա­խընտ­րել է մնալ ՎԱՅՐԵՆԻ, ու ան­հաշ­տության արդ­յուն­քում դա­դա­րել է ապ­րել. սո­վո­րում է չմեռ­նել։ ­Մար­դա­շան և շ­նա­մար­դու հետ հան­դի­պում­նե­րի ժա­մա­նակ գայ­լը, սո­վո­րա­բար, հար­ձակ­վե­լու փո­խա­րեն խե­լամ­տո­րեն ընտ­րում էր փա­խուս­տը, բայց խե­լամ­տության հան­դեպ ա­ռա­ ջա­ցող ձանձ­րույ­թը նրան դրդեց ի­մաստ­նության և գ­նա­լով հա­ճա­խա­կի են դառ­նում դեպ­քե­րը, երբ նա ընտ­րում է հար­ձա­կու­մը։ Բ­նավ նրա­նից չէ, որ հզո­ րա­ցել է և/­կամ ձգտում է հաղ­թա­նա­կի, պար­զա­պես սկսել է գե­ղա­գի­տո­րեն մի­ջամ­տել իր ոչն­չա­նա­լուն՝ ինք­նաս­պան­վում է այ­լոց ձեռ­քե­րով՝ նրանց զրկե­լով ի­րեն սպա­նե­լու հա­ճույ­քից։ ­Նա չի դա­ժա­նա­ցել ու չի չա­րա­ցել, ուղ­ղա­կի սո­վո­րել է մե­ծաց­նել իր հան­դեպ ա­տե­լությու­նը, որ չե­րե­րա հա­լա­ծող ձեռ­քը՝ դի­պուկ ու ա­վե­լի ցա­վոտ լի­նեն հար­ված­նե­րը, միան­գա­մից վրա չհաս­նի վեր­ջը՝ տևա­կան լի­նի տա­ռա­պան­քը, ին­չի արդ­յուն­քում դեռ կեն­դա­նության օ­րոք է հաս­ նում հե­տո­յի սահ­մա­նագ­ծին՝ ի­մա­նում ու/բայց չի պատ­մում, պա­տաս­խանն ի­մա­նա­լու տեն­չով նա­յող աչ­քե­րին ժպտում է և­ ա­սում՝ կաս­կա­ծեք, որ…

Ու որ­քան էլ զար­մա­նա­լի թվա, դա սերն է նրա, սե­րը գո­յության և ­հենց նաև թշնա­մի­նե­րի հան­դեպ՝ նրանց կող­մից սպան­ված, ա­պա՝ որ­պես ե­րե­խա վե­րածն­ված ու վա­խից հո­գու խոր­քում թաքն­ված էության հան­դեպ, որ մի օր պետք է հա­մար­ձակ­վի դուրս գալ, իսկ կաս­կածն այն ժա­մա­նա­կա­հատ­ վածն է, ո­րի չա­փով հե­տաձգ­վում է վերջն ա­մեն­քի ու ա­մեն ին­չի։ 2. Իմ ու կյան­քի հա­րա­բե­րության մա­սին. Կ­յան­քը չի հան­դուր­ժում իմ հանդգ­նությու­նը ճիշտ այն­ պես, ինչ­ պես ես՝ նրա իշ­ խե­ լու հպար­ տությու­նը, ու հա­ճախ, մտրա­կը ձեռ­քին, ստի­պում է հայտն­ վել ան­ դուն­ դի եզ­ րին, որ­ տեղ, երբ այլևս ան­տես ենք դառ­նում վկա­նե­րի աչ­քե­րին, նա ինձ սեղ­մում է իր կրծքին: Ու\բայց եր­բեք չեմ հարց­րել` ին­չո՞ւ չի թող­նում ցած նետ­վել, քան­զի ինձ ցա­վեց­նե­ լում նրա ցավն եմ տե­սել, որ ստիպ­ված է ու­րիշ­նե­րի ապս­տամ­բությու­նը զսպե­լու հա­մար ինձ պատ­ժել, և ­քա­նի որ ստաց­վել է այն­պես, որ ա­ռանց են­թա­ կա­նե­րի իր գո­յությունն անհ­նար կլի­նի, իսկ ա­ռանց ինձ` ձանձ­րա­լի, նա ստիպ­ված է իմ ներ­կա­յությու­նը վա­յե­լել ան­դուն­դի եզ­րին:

3. Այս կյան­քում ճա­նա­չո­ղության ա­ռա­վե­լա­գույ­նին հա­սավ ոչ նա, ով նետ­վեց մահ­վան գիր­կը և­ոչ էլ նա, ում առ­ևան­գեց մա­հը, այլ նա, ով ա­մուս­նա­ցավ նրա հետ: Այս հնա­րա­վո­րությու­նը կյան­քը տա­լիս է ա­մեն­ քին՝ ծնվե­լու պա­տա­հա­կա­նությու­նից մեռ­նե­լու անհ­ րա­ժեշ­տություն ճա­նա­պար­հին ա­ռա­ջար­կե­լով կանգ առ­նել միայ­նության ջրհո­րի մոտ, ա­պա գնալ ինք­ նա­ճա­նա­չո­ղությամբ, ո­րին լիար­ժեք հա­սու­նա­նում է միայն նա՝ ով դի­մա­նում է մինչև իր մա­սին վեր­ջին մար­դու մո­ռա­նա­լը, … ու մի օր հաս­նում է պա­հը, երբ ե­րա­նությամբ տա­լիս է հա­մա­ձայ­նությու­նը՝ մեկ­ նար­կել մեռ­նե­լու պա­տա­հա­կա­նությու­նից ծնվե­լու անհ­րա­ժեշ­տություն ճա­նա­պար­հը: 4. ­Կիրք՝ առ ճա­նա­չո­ղություն. Ան­խու­սա­փե­լիո­րեն գա­լիս է պա­հը, երբ նման­ վում ես օվ­կիա­նո­սի բա­րե­հա­ճությա­նը, ա­վե­լի ճիշտ` կա­մա­կո­րությա­նը մնա­ցած նա­վի, երբ կաս­ կա­ծի փո­թո­րիկ­ներն այլևս չես հաղ­թա­հա­րում կա­ ռա­վա­րու­մով, այլ` պար­զա­պես ա­մուր կառ­չում ես տախ­տա­կա­մա­ծից ու հա­վա­տա­լուն տեն­չում ես՝ ինչ­պես կղզյա­կի, որ­տեղ կա­րող ես փրկվել: ­Բայց

փրկությա­նը հա­ջոր­դող օ­րե­րում սկսում ես կա­րո­ տով վե­րապ­րել ա­ռա­ջին ծո­վախ­տից մինչև նա­ վա­բե­կություն ապ­րած ամ­բողջ սքան­չե­լին ու սար­ սա­փե­լին, օվ­կիա­նո­սի հան­դեպ ա­տե­լությու­նից վե­րածն­ված սերդ դառ­նում է պաշ­տա­մունք, կոտր­ ված փա­ռա­սի­րությունդ կրկին նո­րոգ­վում է` ա­ռանց հպար­տության` նա ի­րե­նով լվա­ցել է քո­նը, ու գեր­ ված դրա իս­կա­կան զո­րությամբ` ինք­նա­բուխ գնում ես ջրափ, բայց ո՛չ դու, այլ` օվ­կիա­նոսն է ար­դեն նա­ յում քեզ, ու գի­տակ­ցե­լով ջրից դուրս ցցված ժայ­ռա­ բե­կո­րի ար­ժեքն ու զո­րությու­նը, միև­նույն է` ընտ­րում ես մայր­ցա­մա­քը վեր­ջին ան­գամ լքե­լու ո­րո­շու­մը` ան­հայ­տության մեջ հա­վեր­ժա­նա­լը գե­րա­դա­սե­լով հայտ­նության մեջ ոչն­չա­նա­լուց: Կր­կին կանգ­նում ես նա­վա­ռաջ­քին, բայց այլևս ոչ թե նվա­ճե­լու, այլ` տրվե­լու բերկ­րան­քով, և ­նա­վա­հանգս­տից դուրս գա­լուց հե­տո ինքդ ես ան­ջա­տում շար­ժի­չը, բաց թող­նում ղե­կը …, ու բե­կոր­ներդ անհ­րա­ժեշ­տա­բար կամ պա­տա­հա­բար գտնվե­լու հույսդ` նա­վից կախ­ ված մա­կույ­կի պես` տա­նում հետդ: 5. Երբ գնում ես ա­րա­հե­տով, մնում են քչե­րը՝ տեղտեղ ու ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ, ու ոչ ոք չի մնում, երբ ինքդ ես բա­ ցում ա­ րա­ հետ, քան­ զի, որ­ պես

ող­ջա­միտ կա­նոն, մար­դիկ ընտ­րում են հան­րա­յին տրանս­պոր­տը՝ ո­մանք սե­փա­կան ոտ­նա­ցա­վից, ո­մանք էլ՝ ել­նե­լով դրանց փոր­ձից։ ­Բայց միայն ա­րա­հետն է կազ­մում այն­կողմ­նա­ յի­նից կար­դաց­վող քար­տե­զի մա­սը, ո­րով կա­րող է վե­րա­դառ­նալ աշ­խար­հից վտար­վա­ծը։ 6. ­Նա­յում է միայն ա­ռա՞ջ` խրա­խու­սե­լի հատ­կա­նիշ է, բայց և գ ­ ու­ցե ետ հա­յաց­քից է խու­սա­փում, որ­տե­ ղից դիա­հոտ է փչում, ո­րով­հետև ա­պա­գան ապ­րե­լու հույ­սով՝ միշտ սպա­նել է ներ­կան: 7. ­Սի­րում եմ այն, ինչ քան­ դում է ինձ …, ա­ մեն հավա­քե­լուց մաս­նիկ եմ կորց­նում, բայց դա չի պա­ կա­սեց­նում, այլ՝ է՛լ ա­վե­լի է մո­տեց­նում միակ իս­կա­ կա­նին: Աչ­քե­րիցս ա­զատ­վե­լուց հե­տո, ինձ զգում եմ ա­ռանց ձեռ­նա­փայ­տի կույր՝ շրջա­պատ­ված բազ­մա­ թիվ ան­տար­բեր «տես­նող­նե­րով», կամ, գու­ցե, ի­րա­ վա­ցի՞ են հու­շում՝ ճիշտ հա­կա­ռա՞կն է …, այդ դեպ­ քում որ­տե­ղի՞ց է այս հա­մա­տա­րած դիա­հո­տը փչում, գու­ցե ժա­մա­նակն է քթի՞ց էլ ա­զատ­վել, ա­կանջ­նե­րից

էլ, որ դա­դա­րեմ ներ­սի գո­ռո­ցով դրսի աղ­մու­կը խլաց­նել, …, իսկ լեզ­վից մնա­ցել է միայն շուր­թերս խո­նա­վեց­նե­լու գոր­ծա­ռույ­թը: ­Դե շտա­պե՜ք, ոտ­քե՜ր, որ վա­ղուց սե­փա­կան տրա­մա­բա­նությամբ եք քայ­լում, ձեռ­քերս էլ ձեզ փոխ­նորդ զույգ են դար­ձել. հասց­րեք այդ միակ իս­ կա­կա­նին, որ ա­նէա­նամ գրկին: 8. Երբ գնա­հա­տում են ըստ կրած հոգ­սի, հի­շի` ե­զի ո­րակ­նել է ո­րոշ­վում ըստ տա­րած բե­ռի, ու գո­վե­լով քեզ էլ են զրկում սեր ապ­րե­լու ա­զա­տությու­նից, որ վե­րա­ծեն է՛լ ա­վե­լի պի­տա­նի լծկա­նի: Ե­թե բա­ցա­ռություն­նե­րի գո­յությունն այս դեպ­ քում ան­տե­սենք, ա­պա` վստա­հա­բար կա­րե­լի է ա­ սել, որ մարդ­ կանց մոտ չի էլ լի­ նում գնա­ հա­ տե­լու այլ պատ­ճառ ու նրանք նաև ինք­նա­կամ են բեռն­վում` ըստ տա­րած քա­շի գնա­հա­տե­լով սե­ փա­կան հպար­տությու­նը, իսկ հոգ­նության մա­սին եր­բեմն հնչող նրանց տնքոցն ըն­դա­մե­նը բո­ղոքն է պարգևատր­ման պա­կա­սի, որն ակն­կա­լում էին բեռն­վե­լուց ա­ռաջ: Ու հազ­վա­դեպ է պա­տա­հում, որ բեռ­նա­թափ­վեն գնա­հա­տան­քում մտրա­կը ճա­նա­չե­ լով, ո­րից հե­տո խո­տա­կեր լծկա­նից պի­տի նա­խընտ­ րեն վե­րած­վել հո­շո­տող գի­շատ­չի, ե­թե վեր­ջի­նիս

վերջ­նա­կա­նա­պես չեն սատ­կաց­րել ե­զի կճղակ­նե­րի տակ: ­Սո­վո­րա­բար, բե­ռը վայր են դնում լու­ծի տակ սատ­կե­լուց հե­տո, իսկ ա­վե­լի ճիշտ է ա­սել` բե­ռը վայր չեն դնում` այն ընկ­նում է նրանց անշն­չա­ցած մարմ­նի հետ: Ան­շուշտ սրա­նում նաև կա ո­գեշն­չում առ փա­ռա­ սի­րություն, իսկ ին­չո՞ւ ոչ` ե­թե դա կա­րող է ստեղ­ ծել նոր ո­րա­կի ա­ռա­քի­նություն, ի տար­բե­րություն հպար­տության, որն հա­ճախ ծնում է ստրկություն: Եվ վեր­ջա­պես, մի­թե՞ նվաս­տա­ցու­ցիչ չէ այն սե­րը, ո­րը չի ծնվում ինք­նա­սի­րությու­նից: 9. ­Վա­տա­գույն դեպ­քում պաշտ­պա­նե­լին է կորց­ նում իր պաշտ­պա­նին, բայց ոչ եր­բեք հա­կա­ռա­կը, երբ պատ­ րաստ ես պահ­ պա­ նել կյան­ քի գնով, ու հաղ­թա­հար­վում է կորց­նե­լու վա­խը, ճա­նաչ­վում` բա­ ցար­ձակ սե­փա­կա­նը` քո­նը: 10. ­Հետ­ևանք սի­րո` առ ի­մաստ­նություն. Դ­րախտ տա­նող ճա­նա­պար­հը ի­մաց­վում է այն ժա­մա­նակ, երբ տեղդ ար­դեն ո­րոշ­ված է դժոխ­քում, ու սրա­նում չկա բա­ցա­ռություն, նաև պարզ է դառ­ նում, թե ով­քեր են հայտն­վում դրախ­տում:

11. ­Պա­տա­հում են այն­պի­սի հրա­շա­լի ստեղ­ծա­գոր­ ծություն­ներ, որ դժվա­րա­նում ես ան­գամ պատ­կե­ րաց­նել, թե ինչ­քան մեծ մեղք պետք է գոր­ծած լի­նի մար­դը, որ այս­չափ ինք­նա­խա­րա­զան­վի, սե­փա­կան ոչն­չության ինք­նա­գի­տակ­ցում ապ­րի ու այդ­քան մո­ տե­նա գո­յի ան­սահ­մա­նությա­նը: ­Թերևս, ան­հա­մե­մատ ա­վե­լին կլի­նեին ար­վես­տի գոր­ծե­րը, ե­թե մե­ղան­չության հա­մար դա­տա­պար­ տեին ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու՝ որ­պի­սի պո­տեն­ցիալ կրում է ա­մեն մարդ, ե­թե, ի­հար­կե, մեղքն էլ չհա­մա­րենք յու­րա­հա­տուկ ա­րար­չություն՝ եր­բեմն հան­ճա­րե­ ղությամբ գե­րա­զան­ցող ա­ռա­քի­նություն պատ­կե­ րող ստեղ­ծա­գոր­ծություն­նե­րը և, ի տար­բե­րություն դրանց, այդ­քան ի­րա­կան բնու­թագ­րող կյան­քը։ 12. Երբ կույր լի­նելն է խե­լա­միտ. ­Քա­նի դեռ հո­ռե­տեսն ու լա­վա­տե­սը վի­ճում են` բա­ ժա­ կը կի­ սով չափ դա­ տարկ է, թե` լի­ քը, կույ­ րը հա­գեց­նում է ծա­րա­վը, ու սրա­նով ա­ռա­ջին եր­կու­սը նույ­նա­նում են, վեր­ջինս` հատ­կանշ­վում …

13. ­Մե­նակ­յաց ի­մաս­տուն. ­Նա մնա­ցա­ծի նման տա­ռա­պան­քը չի առ­նում ու­ սե­րին, որ ստա­նա խղճա­հա­րություն ու չի շտա­պում ակն­թարթ ա­ռաջ ա­զատ­վել դրա­նից, այլ տա­նում է ձեռ­քին` որ­պես անհ­րա­ժեշտ ի­րե­րով լցված ճամպ­ րուկ, ին­չը յու­րա­հա­տուկ հմայք է տա­լիս նրա կեց­ ված­քին, իսկ երբ չի տա­նում, խնամ­քով դա­սա­վո­ րում է իր պա­հա­րա­նում: Իսկ ի­մաս­տու­նը, ով մե­նակ­յաց չէ, ըն­դա­մե­նը բեռն­ված էշ է, ում ամ­բոխն իր դեմն ա­ռած քշում է, իսկ ի­րեն թվում է՝ ա­ռաջ­նոր­դում է։ … Այն, ին­ չի հա­ մար գնա­ հա­ տում ենք ե­ զին, նրա ա­ռա­քի­նությու­նը չէ, գու­ցե, այլ՝ ան­կա­րո­ղությու­նը, բայց, միև­նույն է, գնա­հա­տում ենք, ո­րով­հետև մեզ այդ­պես են փչաց­րել ման­կուց: 14. Կ­յան­քը չա­փա­զանց կարճ է պա­տաս­խան­նե­րի և ­հա­զիվ բա­վա­րա­րում է հար­ցե­րի ի­մա­ցությա­նը, ու\ բայց երբ տես­ նում ես կրտսեր­ նե­ րի` հար­ ցեր տա­ լու շտա­պո­ղա­կա­նությու­նը, ա­վագ­նե­րի` ան­պայ­ման պա­տաս­խա­նե­լու հա­մա­ռությու­նը, երբ տա­կա­վին չեն

հա­սու­նա­ցել հար­ցե­րի, ո­րով­հետև ի­րենք էլ են շտա­ պել ստա­նալ պա­տաս­խան­ներ, ցավ ես ապ­րում, որ ան­պետք է ե­ղած\առ­կա ի­մաս­տուն­նե­րի գո­յությու­ նը, քան­զի հա­զա­րամ­յակ­նե­րի այս կրկնությու­նը չե­ զո­քաց­նում է միա­սին հարց­նե­լու հա­մե­րաշ­խություն տես­նե­լու հույ­սը, ու մա­րում է խե­լա­գար­ված­նե­րի ճա­ նա­չած ճշմար­տություն­նե­րի լույ­սը: Ոչ նրանք, ով­քեր տա­լիս են պա­տաս­խան­ներ, այլ նրանք, ով­քեր սո­վո­րեց­նում են ու­նե­նալ հար­ ցեր` ինքդ լի­նե­լով հար­ցի հաս­ցեա­տեր, պի­տի լի­նեն ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐ. նրանք, ով­քեր ճրա­գը ձեռք­նե­րին մն­(ա­ցել)ում են այն կողմ կրթա­րան­նե­րից, ում լի­նե­ լիության մա­սին ի­մա­նում ենք՝ ար­դե՛ն մա­րած պատ­ րույ­գից։ ­15. Հա­րա­բե­րությու­նը կորց­նում է գրավ­չությու­նը, երբ կող­մե­րի մոտ բա­ցար­ձակ վե­րա­նում է օ­տա­ րությու­նը, և­ ան­տա­նե­լի է դառ­նում, երբ օ­տա­ րությունն է բա­ցար­ձա­կա­նում:

16. ­Միշտ ապ­րում ես թվաց­յալ զգա­ցո­ղությամբ, որ ամ­բողջ տա­րա­ծությու­նը, կամ դրա մա­սը, ո­րը զբա­ ղեց­ ված չէ, պատ­ կա­ նում է քեզ: ­ Հեշ­ տությամբ ըն­ դու­նում ես նաև մեկ ու­րի­շի ներ­կա­յությու­նը, ե­թե նա քեզ­նից ա­ռաջ է հայտն­վել այն­տեղ, և գ­րե­թե չես կա­րո­ղա­նում հաղ­թա­հա­րել ան­հար­մա­րությու­նը, երբ մեկ ու­րի­շը հայտն­վում է քեզ­նից հե­տո, ու ոչ այն­քան խանդն է ստի­պում չհան­դուր­ժել, որ­քան գի­տակ­ցու­մը սկզբնա­կան զգա­ցո­ղության թվաց­յալ լի­նե­լու` ճշմար­ տության հետ ա­ռե­րե­սու­մը, որ չես ներ­դաշ­նակ­վել ամ­բողջ տա­րա­ծությա­նը` այն քեզ չի պատ­կա­նում: Ի­հար­կե կա­րող ես փոր­ձել ցան­կա­պա­տել, պատ­ նե­շել, ա­կա­նա­պա­տել (ին­չով, որ­պես կա­նոն, ինք­նա­ խաբ­վում են շա­տե­րը), բայց, միև­նույն է, քո­նը կլի­նի այն­քա­նը, ինչ­քա­նին կա­րո­ղա­ցել ես ներ­դաշ­նակ­վել, ուս­տի, ե­թե հայտն­վել է ու­րի­շը, ա­պա` խե­լա­միտ է հան­դուր­ժե­լը, ե­թե եր­ջան­կություն ու­նես ներ­դաշ­նակ­ ված մա­սում, կամ` հե­ռա­նա­լը` տա­րա­ծությու­նը կրո­ ղին թող­նե­լով հնա­րա­վո­րություն ստա­նալ ա­վե­լին, քան կա­րո­ղա­ցել ես տալ ինքդ, և­ի­մաս­տուն է ա­վե­լի` ի սկզբա­նե ապ­րել գի­տակ­ցությամբ, որ ամ­բող­ջին ներ­ դաշ­նակ­վել չես կա­րող, ե­թե ան­գամ կա­րո­ղա­ցել ես, ու թող­նել տա­րա­ծություն, ո­րում նրա ա­զա­տությու­նը կլի­նի միակ ե­րաշ­խի­քը ան­կեղ­ծության:

17. ­Հան­դուր­ժո­ղա­կա­նությամբ ինձ ա­ռա­վե­լա­պես զար­մաց­նում են մար­դիկ, ով­քեր ին­ձա­նից չեն հրա­ ժար­վում, այն դեպ­քում, երբ նրանց փո­խա­րեն ես դա կա­նեի ան­հա­պաղ, ա­ռանց վա­րա­նե­լու, ե­թե հնա­րա­ վո­րություն ու­նե­նա­յի ինքս ին­ձա­նից հրա­ժար­վել: ­Կար­ծում եմ՝ բո­լորն էլ երբ­ևէ ապ­րում են նման ցան­կություն, ո­րի ի­րա­գործ­ման ան­կա­րո­ղությու­նը շա­տե­րի մոտ վե­րա­ճում է ե­սա­սի­րության՝ որ­պես ինք­նա­հան­դուրժ­ման հնար, և­ ու­րիշ­նե­րի հան­դուր­ ժո­ղա­կա­նությու­նը նրանց հա­մար դառ­նում է ակն­ կալ­վող պի­տին։ 18. Երբ սո­վո­րում ես սի­ րել այն, ին­ չը դեռ քեզ չի պատ­ կա­ նում, հույս կա, որ քեզ էլ կսի­ րեն։ Երբ սո­վո­րում ես սի­րել այն, ին­չը երբ­ևէ չի էլ պատ­ կա­նե­լու քեզ, հույ­սը վե­րա­ճում է հա­վա­տի. քեզ հաս­ տատ սի­րում են: Ու քա­նի որ ի­րա­կա­նում մեզ ո­չինչ էլ չի կա­րող պատ­կա­նել, սո­վո­րե­լով հնա­րա­վոր է ամ­բողջ գո­ յության սե­րը նվա­ճել։ ­Բայց սա, թերևս, ա­մե­նադժ­ վար ու­սա­նե­լին է, քան­զի մար­դու հա­մար տի­րե­լը սի­րե­լու նա­խա­պայ­ման-նպա­տակ է։

19. ­Հան­դի­պե­լով ան­տար­բե­րության, ար­հա­մար­ հան­քի, հու­սա­խա­բության, … հնա­րա­վո­րություն ես ստա­նում գտնել ճա­նա­պարհն ինք­նա­մեր­ձեց­ման (ինք­նամ­բող­ջաց­ման)` հաղ­թա­հա­րե­լով վա­խը մա­ ռախ­լա­պատ գի­շեր­վա և­ ա­նո­րո­շության հան­դեպ, ո­րոնք հե­տո դառ­նում են սի­րե­լուդ ներ­դաշ­նակ մի­ջա­ վայ­րի անհ­րա­ժեշտ բա­ղադ­րիչ­նե­րը: Սկ­սում ես տես­ նել ամ­բողջ այն գար­շե­լին ու նե­խա­ծը, որ­տե­ղից քեզ աք­սո­րել են, և­ ար­դեն ինքդ ես ընտ­րում ինք­նա­մե­կու­ սա­ցու­մը` որ­պես չսպան­վե­լու մի­ջոց, իսկ վե­րա­դար­ձը դառ­նում է մե­ծա­գույն դժբախ­տությունն ու ան­հար­ մա­րությունդ, ին­չը, սա­կայն, պար­տադր­ված ես պար­ բե­րա­բար ա­նել (վե­րապ­րել), բայց տար­բե­րությամբ, որ ա­ռանց մարդ­կանց մե­նա­կությունդ ար­դեն վե­րա­ փոխ­վել է մարդ­կանց մեջ մե­նա­կության: 20. Եր­բեք ինձ միայն գթա­ սիրտ չեմ հա­ մա­ րել, բայց մի­ջա­վայ­րի վե­րա­բեր­մուն­քից ա­ռա­ջա­ցող չա­րությունս ճնշել ու կար­ծես վերջ­նա­կա­նա­պես սպա­նել եմ` սո­վո­րե­լով դրսի հար­ված­նե­րը ուղ­ ղել ներ­սիս ամ­բող­ջա­կա­նությու­նը կա­ռու­ցե­լուն անհ­րա­ժեշտ գա­մե­րին, բայց սրա­նում էլ հա­սել եմ

ծայ­րա­հե­ղության, ին­չը ոչ մե­կին խոր­հուրդ չեմ տա, քան­զի ա­լե­կո­ծության ժա­մա­նակ ցա­մա­քին մնա­լու փո­խա­րեն նետ­վում եմ օվ­կիա­նոս ու նա­վար­կում ա­ռա­վել ուժ­գին` էլ ա­վե­լի հե­ռա­նա­լով ապ­րե­լու կեն­ սա­կան պայ­ման­նե­րից: ­Գեր­մարդ եմ, թե մար­դուկ, ո­րո­շե­լը չու­նի նշա­ նա­կություն, երբ եր­կուսն էլ դժվա­րա­նում են ապ­րել մարդ­կանց աշ­խար­հում, ու\բայց ի­րա­կա­նում ծի­ ծաղ­կոտ ման­չի և ­խոր­շո­մա­դեմ ծե­րու­նու եր­կատ­ված ամ­բող­ջություն եմ` ապ­րել տեն­չա­ցող, բայց մե­նակ ան­կա­րող և կ­յան­քը ճա­նա­չած, բայց այլևս ան­պետք: 21. Ա­ռա­քի­նության և­ ա­նա­ռա­կության ու­ղի­նե­ րը փոխ­պայ­մա­նա­վոր­վող են այն­քան, որ ա­ռանց, թե­կո՛ւզ մտո­վին ա­նա­ռակ լի­նե­լու` հնա­րա­վոր չէ դրսևոր­վել ա­ռա­քի­նի, ուս­տի` միայն պոռ­նիկն ի­րա­ կան հնա­րա­վո­րություն ու­նի մո­տե­նալ միանձ­նու­հու ձգտած հոգ­ևոր զար­գաց­մա­նը, իսկ վեր­ջինս` պոռ­ նի­կի վար­պե­տության կա­տա­րե­լությա­նը: ­Բայց գրե­թե բո­լո­րը մաս­նակ­ցում են ի­րենց կրքի պոռթ­կու­մի վկա­յություն­նե­րը այ­րող խա­րույ­կին, որ չա­ռանձ­նա­նան, հետ­ևա­բար` ի­րենց ի­րա­կան բնույ­ թով չլի­նեն նկա­տե­լի և չ­դառ­նան զո­հը կեղծ բա­ րո­յա­պաշ­տության՝ որ­պի­սին կրո­ղի սառ­նության

պատ­ճա­ռը, ո­րով ար­ձա­կում է պատ­ժե­լու հրա­մա­ նը, դեռևս ար­բուն­քի չհա­սած պար­մա­նու­հու բռնա­ բա­րությու­նից ստա­ցած հանգս­տությունն է, ու ե­թե չշտա­պենք դե­պի խա­րույ­կը, կտես­նենք` վեր­ջում, նույն հրա­մա­նով, նա մաք­րում է կու­սա­թա­ղան­թի պատ­ռու­մից հո­սած ար­յու­նը: 22. Հ­պար­տությու­նը ճախ­րում է երկն­քում, ի­մաստ­ նությու­նը` լո­ղում օվ­կիա­նո­սի խոր­քե­րում: ­Միա­սին եր­ բեք չեն գնում, բայց մե­ կը մյու­ սի ուղ­ ղությամբ հա­ճախ են նա­յում` հպար­տությու­նը հիա­նում է օվ­կա­նո­սից ար­տա­ցոլ­վող իր իսկ ճախ­րան­քով, ի­մաստ­նությու­նը` երկն­քի հան­դեպ իր խո­րության զգա­ցու­մով, ու հան­դի­պում են միայն մա­ռախ­լա­ պատ գի­շե­րում, երբ սահ­մա­նա­գիծն ան­տե­սա­նե­լի է դառ­նում խա­վա­րում: Եվ այս­պես, քա­նի դեռ հան­դի­պու­մը հա­վեր­ ժա­կան չի դառ­նում` երբ ի­մաստ­նությունն ան­շունչ բարձ­րա­նում է վեր, հպար­տությու­նը` ընկ­նում վար, ու կար­ևոր չէ, թե ա­ռա­ջի­նը ո­րը. մեկն ա­ռանց մյու­սի ապ­րել չի ու­զում:

23. ­Մենք սխալ­վե­ցինք, երբ աշ­խար­հը բա­ժա­նե­ ցինք՝ ա­ռանց վեր­ևից տես­նե­լու, ներ­սից ճա­նա­չե­լու, հե­տո տե­սանք, ի­մա­ցանք ու հա­վե՛րժ ան­հաշտ դար­ ձանք …, իսկ պա­տը, ա­ռանց ո­րի հար­ևա­նը կլի­ներ մասն ըն­տա­նի­քի, այլևս քան­դել չի լի­նի։ 24. Իր ամ­բողջ ա­րար­չա­կան ի­մաստ­նությամբ հան­ դերձ՝ աստ­ ված ան­ խո­ հեմ գտնվեց, երբ չհաս­ կա­ ցավ կամ՝ հպար­ տությու­ նը թույլ չտվեց ըն­ դու­ նել ճշմար­ տությու­ նը, որ ստեղ­ ծել է էա­ կի, որն ա­ վե­ լին է (լի­նել կա­րող է), քան ին­քը` որ­պես ա­րա­րիչ, ու մար­դու կող­մից սպան­վեց, ա­վե­լի ճիշտ` մար­դու ձեռ­քով ինք­նաս­պան­վեց: ­Բայց քա­նի որ մարդն էլ տհաս է մնա­ցել իր իս­կա­կան էության ճա­նաչ­ման մեջ, աստ­ծո ան­խո­հե­մությու­նը՝ այդ տհա­սության մի­ջա­վայ­րում՝ շա­րու­նա­կում է մնալ ա­մե­նա­մեծ մաս­ սա­յա­կա­նությու­նը վա­յե­լող ի­մաստ­նությու­նը՝ որ­պես հնա­րա­վոր­նե­րից բարձ­րա­գույ­նը:

25. ­Հա­ճախ, հա­րա­բե­րություն­նե­րը չեն ստաց­վում կամ վնաս­ վում են, երբ դրանց պայ­ մա­ նը ա­ վե­ լի է կար­ևոր­վում, քան հենց հա­րա­բե­րությու­նը, և ­հատ­կա­պես ան­կեղ­ծության պայ­մա­նը, ո­րի դի­մաց ան­տես­վում է ան­գամ սե­րը: Ան­կեղ­ծության բա­ցար­ձա­կա­ցու­մը նման է կաց­ նի, ո­րով կա­րող ես վնա­սել ու ինք­նավ­նաս­վել, երբ դրա­նով փոր­ձում ես հղկել կամ պաշտ­պա­նել հա­րա­ բե­րությու­նը, ու այդ­պես էլ լի­նում է, երբ ա­վե­լի շատ չաս­վա­ծում ենք ան­կեղ­ծություն փնտրում, քան լսա­ ծում: ­Բայց լի­նում են գաղտ­նինք­ներ, ո­րոնց պար­ զա­պես պետք չէ կպնել, ա­ռա­վել ևս­ ե­թե հարց­նե­լու միակ մի­տու­մը են­թադ­րության մեջ հա­մոզ­վելն է` ին­չը հա­ճախ, ե­թե ոչ միշտ, դրա հա­մար էլ տրվում է: ­Գաղտ­նի­քը անվ­նաս է, քա­նի դեռ չի հնչել հար­ ցը, ո­րից հե­տո պի­տի ընտր­վի սու­տը, կամ` ճշմար­ տությու­նը, իսկ ե­թե ճշմար­տությու­նը սպա­նո՞ղ է` որ­պի­սին լի­նում է և հ­նա­րա­վոր չէ չըն­դու­նել` դրա հան­դեպ ան­սահ­ման սի­րով հան­դերձ, ու նա՛ էլ մեկն է, ով չի ստե­լու, երբ հար­ցը հնչի և լ­ռում է, ո­րով­հետև սի­րում է … Եր­բեմն, եր­ջան­կությու­նը չկորց­նե­լու միակ մի­ ջո­ցը են­թադ­րությու­նից ա­ռաջ չանց­նելն է` հար­ ցի զսպումն է, ճիշտ այն­ պես, ինչ­ պես մյու­ սի մոտ

զսպվում է գաղտ­նի­քը` հույ­սով, որ դրա­նից մնա­ցել է միայն չաս­վե­լը` ինչ­պես հա­ճախ լի­նում է գաղտ­ նիք­նե­րի դեպ­քում, և ս­տաց­վում է հար­ցը չի հնչել, բայց տրվել է, պա­տաս­խա­նը չի տրվել, բայց լսվել է, ու ինք­նազս­պում­նե­րի հան­րա­գու­մա­րում ստաց­վում է կա­պող հան­գույց և­ոչ դրա մաս­նա­տում, ու սա հա­ րա­բե­րության մեջ ձեռք բեր­ված գե­րի­մաստ­նություն է, ո­րի միակ պայ­մա­նը ան­սահ­ման (ի­րա­կան) սերն է։ 26. Ե­ղե՞լ է արդ­յոք այն­պի­սի մե­կը, ով ցան­կա­ ցա­ծի սի­րո խոս­տո­վա­նությա­նը ու­նակ էր ան­ կեղծ պա­ տաս­ խա­ նել` «Ես էլ քեզ եմ սի­ րում». ա­ յո՛, ե­ ղել է, ու դրա հա­ մար նրան խա­ չել են: ­Կա՞ կամ կլի­նի՞ նման ու­րիշ(ներ)ը՝ ան­կաս­կած, բայց հենց հայտ­նա­բե­րեն, նրան(ց) էլ կխա­չեն` ան­կախ հան­գա­ման­քից, որ ա­ռա­ջի­նին հե­տո աստ­վա­ծաց­ րել են: ­Մար­դիկ, նման լե­շա­կեր գա­զա­նի, սպան­ված, ա­պա՝ վի­մա­փոր գե­րեզ­մա­նում հո­տած աստ­ված­նե­ րին են պաշ­տում։

27. Ա­պարդ­յուն է փնտրել ա­մե­նա­կար­ևո­րը, քա­նի դեռ այն հայտ­նի չի դարձ­րել ծայ­րա­հեղ անհ­րա­ժեշ­ տությու­նը, ո­րից հա­ճախ հաս­կա­նում ես, որ ըն­դա­ մե­նը պետք է մի բա­ժակ ջուր կամ մի փոքր կրակ` կախ­ված նրա­նից` ա­նա­պա­տում ես տա­ռա­պում, թե` սառ­ցա­դաշ­տում, ու եր­կու դեպ­քում էլ այդ կար­ևո­րը նույն ինքն է` հո՜ւյս: 28. Երբ կա­րոտն ան­տա­նե­լի է, ա­ռանց սի­րո` անհնար. Երբ ու­շա­ցած ես ի­մա­նում հոգ­ևոր ի­րա­կան ծա­ գումդ, սկսում ես ապ­րել զգա­ցո­ղությամբ` որ­պի­սին ու­նե­նում է լքված ե­րե­խան, ով իս­կա­պես որ­բա­նում է այն պա­հից, երբ տա­րի­ներ անց հան­դի­պում է իր ծնող­նե­րին` զգա­լով չու­նե­ցա­ծի դա­տար­կությու­նը, ո­րը եր­բեք չի լրա­նա­լու, ու կա­րո­տը սկսում է դուրս կան­չել այն­տե­ղից, որ­տեղ ստի­պում է մնալ սե­րը: 29. Ե­րա­նե­լի է երկ­խո­սությու­նը, ո­րը հան­գում է մե­ նա­խո­սության, բայց խո­սա­կի­ցը չի բա­ցա­կա­յում: Ան­տա­նե­լի է մե­նա­խո­սությու­նը, ո­րը հան­գում է երկ­ խո­սության, բայց խո­սա­կի­ցը չի հայտն­վում:

30. Ա­զա­տությու­նը բա­ցար­ձակ է, երբ բա­նա­կա­ նությու­նը մի­ջա­վայ­րից ան­կախ է` ա­ռանց մտքե­ րի, հույ­զե­րի… Մտ­քե­րը բռնա­նում են հույ­զե­րին, հույ­զե­րը` բա­ նա­կա­նությա­նը, ու քա­նի որ մտքերն էլ ծնվում են բա­նա­կա­նություն-մի­ջա­վայր հա­րա­բե­րությու­նից, ստաց­վում է փակ շղթա, ո­րում ստրկա­նում է ես-ը: Ստր­կա­ցու­մը գա­լիս է մի­ջա­վայ­րից, բայց սրա­նում այն ան­տես է և­ իր գո­յաձ­ևով ան­պատ­ժե­լի, ուս­տի հենց նույն ես-ն­է վե­ րած­ վում միակ պա­ տաս­ խա­ նա­տո­ւի, ին­չը, միև­նույն ժա­մա­նակ, հիմքն է ա­զա­ տության ձգտե­ լու նրա ի­ րա­ վուն­ քի, ո­ րի միակ մի­ ջո­ցը դի­մությունն է մի­ջա­վայ­րին (հա­մա­կար­գին, բնությա­նը, աստ­ծուն, տիե­զեր­քին,…) դրա հետ հա­րա­բե­րության խզու­մը, ինչն ան­խու­սա­փե­լիո­րեն ա­վարտ­վում է մա­հով` փաս­տո­րեն, ինք­նաս­պան­վե­ լով։ Ու/բայց սրա­նից գո­նե պարզ է դառ­նում, որ մար­ դիկ ի­րա­կա­նում ստրկա­նում են այն­տեղ, որ­տեղ ա­զա­տություն են փնտրում …

31. ­Փո­ղո­ցում գտա հա­զար դրամ, ո­րի կե­սը տվե­ցի «փո­ղո­ցա­յին» մի ե­րաժշ­տի. հի­մա ինձ կի­սով չափ եմ գող զգում, բայց նաև հա­ճե­լի է՝ չեմ թաքց­նում: Իսկ գու­ցե հա­ջո­ղակն ու գո­ղը հո­մա­նի՞շ են: 32. Չ­կա ձանձ­րա­լի բան ա­վե­լի, քան փի­լի­սո­փա­ յությունն ա­ ռանց ճա­ նա­ չո­ ղության կրքի, ու բայց քան փի­լի­սո­փա­յությու­նը, ո­չինչ այդ­չափ կիրք չու­նի, ո­րը, սա­կայն, ա­մեն ոք կրե­լու բո­վան­դա­ կություն չու­նի: 33. Ոչ հենց քեզ, այլ` քո մա­սին պատ­կե­րա­ցու­մը, ո­րի կազ­մե­լուն ակ­տիվ մաս­նակ­ցել ես նաև ինքդ, ու ճշմար­տության հետ ան­խու­սա­փե­լի ա­ռե­րե­սու­մից հե­տո, գո­նե, բո­լոր հնա­րա­վոր դեպ­քե­րից ճիշտ է ընտ­րել մե­կը. թե­կուզ նրա հիաս­թա­փության գնով` «պար­տադ­րել» իս­կա­կան ես-ը և­ ոչ մի դեպ­քում` դրա այ­լան­դա­կու­մը: ­Միայն դրա­նից հե­տո շա­րու­նակ­վող հա­րա­ բե­րության մեջ կա­րող ես վստահ լի­նել, որ ՀԵՆՑ ՔԵԶ:

… «Ե­ղիր այն, ինչ կաս». սրան չի դի­մա­նում ոչ մի հա­րա­բե­րություն, և­ ան­խու­սա­փե­լիո­րեն հետ­ևում է բա­ժա­նում, բայց և­ա­ռանց դրա էլ չի ստաց­վում լիար­ժեք ինք­նամ­բող­ջա­ցում. եր­կատ­վե­լով գտնել ըն­կե­րություն, թե՝ մեկ դառ­նա­լով մե­նա­կություն, ա­հա ա­ռա­ջին ընտ­րությու­նը, ո­րի ա­ռաջ կանգ­նում ենք շեմ­քի այն կող­մում: 34. Երբ վախդ սար­ սափն է նրանց, ում հույսն ես դու, պար­տադր­ված ես եր­ևալ ու­ժեղ, ե­թե ան­գամ այլևս ա­նուժ ես, և ­համ­բե­րությունդ սնող միակ հա­ մոզ­մուն­քը մնում է այն, որ վեր­ջում լավ է լի­նե­լու, այն էլ՝ ո­րով­հետև վերջն ան­խու­սա­փե­լի է։ 35. Իմ դու­ռը ոչ փակ է, ոչ` բաց, ա­ռա­վել ևս` ոչ էլ կի­սա­բաց, վեր­ջինս, որ­պես փա­ռա­մո­լության և ­մու­րաց­կա­նության նող­կա­լի խառ­նուրդ, ա­վե­լի շատ է սրտխառ­նոց ա­ռա­ջաց­նում: ­Կոտ­րել եմ դուռս ու ան­ջա­տել ու­րիշ­նե­րի՝ իմ մա­սին պատ­կե­րա­ցում­նե­րի հան­դեպ սի­րուց լու­սա­վո­րությու­նը: Զ­բաղ­ված եմ սև­ ու սպի­տակ հրեշ­տակ­նե­րիս կռվին հետ­ևե­լով` նրանց

կա­տա­րե­լության հաս­նող թշնա­ման­քով զմայլ­ված ու, եր­բեմն, զար­մա­ցած, թե մե­կը մյու­սով ոնց է հզո­ րա(նում)ցել և­ ինչ­քա՜ն հա­վա­սար են նրանց ու­ժե­րը, որ խա­ղա­ղություն գա­լիս է միայն, երբ ու­ժաս­պառ փռվում են մար­տա­դաշ­տում, ու այդ կար­ճատև զի­ նա­դա­դա­րում լսվում է միայն օ­րո­րո­ցա­յինս, ո­րով հանգս­տաց­նում, գուր­գու­րում ու վե­րա­կանգ­նում եմ եր­կու­սի ու­ժե­րը: ­Պա­տա­հում է` ե­րա­նե­լի լռությու­նը խախտ­վում է հար­ևան դռնե­րի թա­կո­ցով, ճռռո­ցով, դրանց առջև կու­տակ­ված ա­սուն­նե­րի ա­նա­սուն բա­ ռա­չան­քով, ին­չը, սա­կայն, չի մտա­հո­գում, քան­զի ոչ մի խե­ լամ­ տի մտքով չի անց­ նում գան­ ձեր փնտրել ան­դուռ ու մութ սեն­յա­կում, և ­միայն խե­լա­գա­րը կա­ րող է ներս մտնել, ո­րի գա­լու մա­սին նա­խա­պես եմ ազ­դակ ստա­նում, երբ ամ­բո­խը նրա հետ­ևից գո­չում է «­ Հի­ մա՜ր, ի՞նչ կա­ րող ես գտնել դա­ տարկ սեն­ յա­ կում», ու ե­թե նա սև­ու սպի­տակ հրեշ­տակ­նե­րիցս չի սար­սա­փում, «ա­ռող­ջա­ցած» դուրս չի փախ­չում և ն­րանց գրկա­խառ­նությու­նից ստաց­ված մոխ­րա­ գույնս սի­րե­լով մնում է, ես նրան պարգ­ևում եմ մեծն լու­սա­տո­ւին ար­ժա­նի պաշ­տա­մունք: ­Բայց և­ այն­պես ու այլևս, որ­ևէ մե­կի գո­յությու­նը չի ազ­դում ինքս իմ հան­դեպ ու­նե­ցած սի­րո կամ ա­տե­լության մե­ծաց­ մա­նը, իմ հրեշ­տակ­նե­րը հա­վա­սա­րա­զոր գո­յաձ­ևով պի­տի լի­նեն (ինք­նա)ճա­նա­չո­ղությանս մշտա­կան

ու­ղե­կից­նե­րը, ո­րոնց հետ անց­նում եմ հրա­շա­լիք­ նե­րով լի ճա­նա­պարհ, որ­տեղ, ի­հար­կե, բու­րա­վետ ծա­ղիկ­նե­րից զատ, հան­դի­պում են նաև սար­սա­փե­լի ին­չեր\ո­վեր: … Մշտն­ջե­նա­կան ան­հաշ­տություն. Հաշ­ ­ տություն՝ այլևս եր­ բեք, ու ես եմ իմ մեկ թշնա­մին, ում հաղ­թել կա­րող է օգ­նել միայն նա, ով կա­տի այն­քան, որ­քան կսի­րի (եր­բեմն ա­ռա­վել, քան …), իսկ հաշ­տա­րար­ներ՝ նրանց հո­շո­տե­լը միակ դեպքն է, երբ ես իմ դաշ­նա­կիցն եմ: 36. ­Կար­ևոր հետ­ևություն ստաց­վեց, երբ մեկն ինձ «աստ­վա­ծաց­րեց», մեկ ու­րի­շը «ա­նա­ սուն» հա­ մա­ րեց. եր­ կու­ սի հետ էլ հաշտ մնա­ ցի՝ նրանք ի­րար չնե­րե­ցին: 37. Տ­գե­տի հա­մար պրի­մի­տի­վը բարդ է այն­չափ, որ­ քան ձանձ­րա­լի՝ ուս­յա­լի հա­մար, ու այդ ձանձ­րույ­թը տգե­տը ո­րա­կում է որ­պես տկա­րամ­տություն, երբ հանձ­նա­րարն ինքն է, ու ա­վե­լի հա­վա­տում սե­փա­կան «ի­մաստ­նությա­նը», երբ ուս­յա­լը հա­մեստ լռությամբ է ար­ձա­գան­քում նրա պա­կա­սամ­տությա­նը:

38. Երբ աստ­ղը, ո­ րով հիա­ նում են բո­ լո­ րը և ­հա­մա­րում ե­րա­զան­քի, սի­րո, … խորհր­դա­նիշ, ընկ­ նում է երկ­րի վրա, կարճ ժա­մա­նակ անց ար­ժա­նա­ նում է սո­վո­րա­կան քա­րին ուղղ­ված ար­հա­մար­հան­ քի` մի քա­նի գիտ­նա­կա­նից բա­ցի` սրանց հա­մար էլ՝ լոկ որ­պես օբ­յեկտ գի­տա­փոր­ձի: Ու այս­պես վե­րա­բեր­մամբ բո­լոր ար­ժեք­նե­րի` առ աստ­ված հա­վատ­քից մինչև մահ­կա­նա­ցո­ւին ուղղված մե­ծա­րանք, սի­րուց` հա­մակ­րանք …, երբ չի մնում ան­հա­սա­նե­լի հե­ռա­վո­րությամբ։ 39. Ե­թե ան­գամ անց­յա­լում ե­կել է, մի՛ սպա­սեք՝ էլ չի գա­լու, քան­զի գի­տի` սպա­նե­լով փոր­ձելն է միակ մի­ ջո­ցը հա­մոզ­վե­լու՝ արդ­յոք ու­նա՞կ է հա­րություն առ­ նե­լու: ­Բայց ե­թե միամ­տա­բար կրկին ժա­մա­նի, այս (վեր­ջին) ան­գամ ինքն է ինք­նաս­պան լի­նե­լու ու էլ հա­րություն չի առ­նե­լու: 40. Ն­րա հետ ծա­նո­թա­նում ես, երբ ա­ ռա­ ջին ան­ գամ աշ­խար­հից նե­ղա­նում ես` ՕՏԱՐԸ ԴԱՌՆՈՒՄ

Է ՄԻԱԿ ԸՆԿԵՐ, հե­

տո հաս­ կա­ նում ես` նա ա­ մե­ նա­շատն է ու­զում քո մե­նա­կությու­նը, որ փա­րատ­ վի իր մե­նությու­նը` ՄԻԱԿ ԸՆԿԵՐԸ ԿՐԿԻՆ ՕՏԱՐ Է ԴԱՌՆՈՒՄ, ու հա­մա­խոհ­նե­րի գուր­գու­րան­քը փոխ­ վում է թշնա­մի­նե­րի մե­նա­մար­տի, մե­նա­կությունդ` մար­տա­վայ­րի, որ­տեղ սպան­վում ես՝ որ­պես տկար և ­հաղ­թա­նա­կում՝ որ­պես ու­ժեղ։ 41. Հ­րա­ժեշ­տը մաս­նա­տում է` ա­ռա­ջաց­նե­լով բաց­ վածք, ո­րը լրաց­նե­լու հա­մար պար­տա­դիր պետք է վե­րա­դառ­նաս, բայց հո գի­տե՛ս հա­վա­նա­կա­նը. կա­րող է է՛լ չգաս. ուս­տի, քա­նի քնած են պետք է գաղտ­նի դուրս գաս, հա­կա­ռակ դեպ­քում էլ` քնած ձևա­նաս: 42. Ե­թե չես կա­րող հաս­նել սի­րե­լու այն բարձ­րա­ գույն-ա­ռեղծ­վա­ծա­յին աս­տի­ճա­նին՝ նման­վե­լով Ար­ ցախ­յան ­Հա­կա­ռա­կա­բեր­դի փոք­րիկ ջրա­վա­զա­նին, ո­րում ջրի մա­կար­դա­կը կրկին վե­րա­կանգն­վում է դա­տար­կե­լուց կամ պա­կա­սեց­նե­լուց հե­տո, բայց չի թափ­վում և­ան­հայտ է մնում՝ որ­տե­ղից ուր է հո­ սում, ա­պա խե­լա­միտ է ու­րի­շին սի­րել այն­չափ, որ­ չափ ա­վե­լա­ցել է սե­փա­կան ես-ի հան­դեպ սի­րուց,

հա­կա­ռակ դեպ­քում կհա­մա­րեն ա­նինք­նա­սեր` ան­ գամ նա, ում հատ­կաց­րել ես ինք­նա­սի­րության բաժ­ նից սեր, կամ նման­վել սի­րո և­ա­տե­լության հա­վա­ սար բա­ժին­նե­րով լցված տա­կա­ռի, ո­րից կա­րող են վերց­նել այն և­այն­քան, ինչ և­ինչ­քան լցրել են: Ծ­նո­ղա­կան սերն էլ սրան հա­կադ­րություն չէ. այն, պար­զա­պես, ինք­նին ինք­նա­սի­րություն է և ­նույն ­Հա­կա­ռա­կա­բեր­դի ա­ռեղծ­վածն է՝ տար­բե­րությամբ, որ չի էլ դա­տարկ­վում/պա­կա­սում, ան­կախ նրա­նից ինչ­քան ես վերց­նում։ 43. Թ­վում է` «էլ չեմ դի­մա­նում» կամ «սրա­նից ա­վե­լի վատ բան լի­նել չի կա­րող» մտքե­րը պի­տի մեր հան­ դեպ ա­ռա­ջաց­նեին կյան­քի գու­թը, և ­գու­ցե այդ­պես էլ կլի­ներ, ե­թե դրանք միա­ժա­մա­նակ չհար­վա­ծեին նրա հպար­տությա­նը, որն ընդգ­ծե­լու հա­մար նա տա­լիս է է՛լ ա­վե­լի մեծ պա­տիժ-փոր­ձություն` հաս­ տա­տե­լու ճշմար­տությու­նը, որ այս­տեղ ինքն է մեկ հե­ղի­նա­կությունն ու միակ ո­րո­շո­ղը: Ուս­տի, ե­թե չես հա­մար­ձակ­վում հա­կադր­վել նրա իշ­խա­նությա­նը միակ հնա­րա­վոր մի­ջո­ցով՝ ինք­նաս­պան­վե­լով, ա­պա՝ պի­տի ար­ժա­նա­նաս նրա բա­րե­հա­ճությա­նը հնա­զանդ­վե­լով՝ հաս­նե­լով

օրհ­նությա­նը՝ որ­պի­սին կրում է նրա սահ­մա­նած ցան­կա­ցած փոր­ձությու­նը: 44. Ի տար­բե­րություն օ­րի­նա­զան­ցի՝ օ­րի­նա­պաշ­ տում ի սպառ բա­ցա­կա­յում է խիղ­ճը` տարր, ա­ռանց ո­րի ար­դա­րությու­նը վե­րած­վում է ան­հո­գի մարմ­նի: 45. ­Հա­րա­բե­րություն­ներն ա­ռա­վե­լա­պես ու առ­հա­ սա­րակ հա­սա­րա­կա­կան հա­մա­կե­ցությու­նը, ստե­րի և ­կեղ­ծիք­նե­րի շուրջ հաշ­տությունն է, ո­րին հան­գում են մաս­նա­կից­նե­րը, իսկ ճշմար­տությունն ու ան­կեղ­ ծությունն ըն­դա­մե­նը թույ­լատ­րե­լի ա­նա­մո­թություն­ ներն են, ո­րից դուրս և/­կամ ա­վել կոչ­վում ես ա­նա­ ռակ կամ, լա­վա­գույն դեպ­քում, ծա­լա­պա­կաս: Մ­տա­ծել ինչ խո­սե­լու փո­խա­րեն, խո­սել ինչ մտա­ ծում ես՝ ա­հա ի­րա­կան ան­կեղ­ծությու­նը, որ­պես այդ­ պի­սին, միշտ հիա­նա­լի՝ թե­կուզ, հա­ճախ, ճշմար­ տությամբ ան­տա­նե­լի։

46. Գ­տա՞ր քեզ սրա­նում` ող­ջույն ըն­կեր. ­Տե­սակ, ո­րին սի­րե­լուց հիաս­թափ­վում են, ա­տե­ լուց` զղջում. ուս­տի, զգա­յա­կան կտրուկ տա­տա­նում­ նե­րից զերծ պա­հե­լու հա­մար նրանք ինք­նա­կապ­վում են ու նման­վում շան, ո­րը շատ մոտ չի թող­նում` ան­ գամ նրան, ով ըն­դա­մենն ա­զատ ար­ձա­կել է ցան­ կա­նում և ­չի էլ կա­րո­ղա­նում փախ­չել, որ չստի­պի հու­սա­խաբ լի­նել՝ հատ­կա­պես նրանց, ում սի­րում է ՍԻՐԵԼ: 47. ­Մար­դիկ, ո­րոնց ճա­նա­չե­լու փոր­ձը միշտ վե­րած­ վում է ինք­նա­ճա­նաչ­ման և, կախ­ված արդ­յուն­քից, նրանք դառ­նում են սի­րե­լի կամ ա­նար­գե­լի ու միշտ մնում ան­ճա­նա­չե­լի` հո­գոց-ժպի­տով ա­սե­լով ե­րա­ նի՜: ­Բայց սա ի­մա­նա­լո՛վ էլ ո­չինչ չի փոխ­վի, քան­զի նրանց ճա­նա­չե­լու փորձն է­լի ինք­նա­ճա­նաչ­ման կվե­ րած­վի. նրանք, գու­ցե, զա­վակն են սի­րո` աստ­ծո և­ ա­նաստ­վա­ծի: 48. Եր­բեմն, հան­րահռ­չակ լի­նե­լու ցնծությու­նը փոխ­ վում է վշտա­նա­լու, իսկ հան­րա­յին պար­սա­վան­քի

վիշ­տը` հպար­տա­նա­լու ա­ռի­թի, երբ հաս­կա­նում ես, որ եր­կուսն էլ, ան­հա­տա­կա­նություն ըն­կա­լե­լու ա­նըն­դու­նակ, ամ­բո­խի ստեղ­ծածն են, ու թե սա հի­ շես, մի դեպ­քում վիշ­տը կլի­նի սպա­սե­լի, մյուս դեպ­ քում` դի­մա­նա­լի, հետ­ևա­բար՝ եր­կու դեպ­քում էլ տա­ նե­լի-ու­սա­նե­լի։ 49. ­Համ­բե­րությունն ու ան­համ­բե­րությու­նը չեն ազ­ դում ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին, բայց ա­ռա­ջի­նով ներ­ դաշ­նակ­վում ես նրա սլաց­քին, երկ­րոր­դով՝ նա է իր հետ­քը թող­նում քո մեջ­քին: 50. ­Չա­րի գոր­ծո­ղության մի­ջա­վայ­րը բա­րությունն է, ո­րին այն անհ­րա­ժեշ­տա­բար ձգտում և ն­րա­նում կեն­սու­նակ է դառ­նում, իսկ բա­րին ինք­նա­բավ է` չու­ նի հաղ­թար­շա­վի մղում ու միայն գրո­հի է են­թարկ­ վում: 51. ­ ազ­մա­թիվ են աստ­ծո մոտ տա­նող ճա­նա­պարհ­ Բ նե­րը, բայց չկա մե­կը, ո­րով կլի­նի նրա վե­րա­դար­ձը, ու, ան­ կախ իմ սառ­ նությու­ նից, այն­ քան չեմ կորց­ րել խիղճս, որ ու­րա­խա­նամ` նրան այդ­չափ նվաստ

վի­ճա­կում տես­նե­լու մտքից: ­Թե­կուզ մե­նությու­նը մնա իմ ա­ռաջ­նորդն ու միակ հետ­ևոր­դը, եր­բեք չեմ ընտ­րե­լու նրա մոտ տա­նող ճա­նա­պարհ­նե­րից որևէ մե­կը. շա­րու­նա­կե­լու եմ ցան­կա­նալ հան­դի­պում այն­ տեղ, որ­տեղ նա կլի­նի հա­մա­պա­տաս­խան կեց­ված­ քով` ար­ժա­նի տե­ղում, ե­թե, ան­գամ, ա­ռա­ջին հրա­ մա­նը վե­րա­բե­րի ինձ խա­չե­լուն: 52. Ո­չինչ եմ. Երբ ո­րո­նողն ու ո­րո­նե­լին նույ­նա­նում են, մե­կի գո­յությու­նը բա­ցա­ռում է մյու­սի­նը: ­Նույ­նը տե­ղի է ու­նե­նում նաև, երբ փոր­ձում եմ պա­տաս­խա­նել «ո՞վ եմ ես» հար­ ցին. երբ պա­ տաս­ խան փնտրողն եմ, նշա­նա­կում է` պա­տաս­խա­նը չեմ, իսկ երբ պա­տաս­ խանն եմ` այն փնտրո­ղը չեմ: Ս­րա­նից կա­րող է են­ թադր­վել, որ, փաս­տո­րեն, ինձ կա­րող են կամ ա­վե­լի մեծ հնա­րա­վո­րություն ու­նեն ճա­նա­չել ու­րիշ­նե­րը և­ ոչ` հենց ես, բայց է­լի ոչ, քան­զի իմ մա­սին ա­մե­նա­ շա­տը հենց ես գի­տեմ կամ ի­մա­նալ կա­րող եմ (նաև ան­կեղ­ծա­նանք` ու­րիշ­նե­րի առջև բա­ցար­ձա­կո­րեն այն չենք, ինչ որ մե­նա­կության մեջ ենք): Ու ևս ­մի բայց. թե­պետ ինքս ինձ չեմ գտնում, սա­կայն ար­տա­ցո­լանքս տես­նում եմ ու­րիշ­նե­րի մեջ` ինչ­պես հա­յե­լում եմ տես­նում իմ ֆի­զի­կա­կա­նի­նը,

բայց չէ՞ որ դա ես չեմ` ըն­դա­մենն իմ ար­տա­ցո­լանքն է, ան­ կախ ո­ րից` ձգտում եմ հա­ րա­ բե­ րության, որ, գո­նե, հա­յե­լում ի­մա­նամ ձևս, ինչն էլ կա­րող է շատ տար­բեր եր­ևալ` պայ­մա­նա­վոր­ված հա­յե­լի­նե­րի ո­րա­ կից և ձ­ևից: Ու ի՞նչ է ստաց­վում. ստաց­վում է՝ կորց­նում եմ ինձ, երբ փոր­ձում եմ գտնել և զ­գում եմ գո­յությունս, երբ դա­դա­րում եմ փոր­ձել: Ար­տա­ցո­լանքս տես­նում եմ ու­րիշ­նե­րի մեջ, բայց ինքս ինձ` եր­բեք, և «ով եմ ես» հար­ցին հետ­ևում է պա­տաս­խա­նը` «ո­չինչ եմ ես»: Իսկ երբ այլևս չլի­նեմ, կմնա ար­տա­ցո­լանքս, որն էլ կան­հե­տա­նա, երբ չլի­նեն այն կրող­նե­րը, ու կմնա հի­շո­ղություն, ին­չը ևս ­կան­հե­տա­նա, կամ ի­րար պատ­մե­լով նոր բո­վան­դա­կություն կստա­նա` ա­վե­լի գե­ղե­ցիկ կամ ա­վե­լի տգեղ, քան կա­յի ինքս, բայց է­լի բայց … ­Հենց այս «ան­հանգս­տությունն է» մարդ­կանց մղում պա­տաս­խա­նել ի սկզբա­նե ան­պա­տաս­խան հար­ցին, ու, այդ ան­բա­վա­րա­րությու­նից (վա­խից) դրդված, հո­րի­նում ու ձևա­նում են, ար­տա­ցո­լան­քին հա­վա­տում ու, ու­րիշ­նե­րի կար­ծիքն ըն­դու­նե­լով, ներ­ կա­յա­նում են «ինչ-որ ինչ», «ինչ-որ ին­չեր», «ին­չե­րի խառ­նուրդ­ներ». ԴԻՄԱԿՆԵ՜Ր: ­Դա­դա­րի՛ր փնտրել և զ­գա գո­յությունդ, ու ե­րա­ նե­լի է հան­դի­պել նրան, ում առջև կա­րող ես լի­նել

բա­ցար­ձա­կո­րեն «մերկ», նրան, ով չի ա­սի «ով ես դու», այլ՝ ուղ­ղա­կի կա­սի` զգում եմ գո­յությունդ. դու իմ ա­մեն ին­չի ամ­բող­ջություն «ո­չինչն ես»: 53. Ա­կա­նին հայտն­վածն ան­վերջ չի կա­րող դի­մա­ նալ, ե­թե ան­գամ կեն­սա­կան բո­լոր կա­րիք­նե­րը գո­ հաց­նեն տե­ղում, և­ ան­խու­սա­փե­լիո­րեն կգա պա­հը, երբ նա ինք­նա­կամ կբարձ­րաց­նի ոտ­քը: Ար­վե­լիք դա­տո­ղություն­նե­րում, ո­րի հա­մար ան­ սահ­ման նյութ կա սրա­նում, պետք է նկա­տի ու­նե­ նալ` սա սպա­ նություն չէ, այլ` սպա­ նության փորձ, ո­րին հետ­ևած մեռ­նե­լու վա­խը, սպա­սե­լու հոգ­ նությու­նը, …, կամ, գու­ցե, ձանձ­րույ­թը հաղ­թա­հար­ վել է ինք­նաս­պա­նությամբ: 54. ­Հու­սա­լով լռել, թե` հու­սա­խաբ­վե­լով խո­սել. Լ­ռե­լը տա­լիս է հաս­կաց­ված լի­նե­լու հույս, ո­րից սկսում ես զրկվել՝ ա­ռա­ջին իսկ բա­ցատ­րությու­նից հե­տո։

55. ­Հոտն էլ, ինչ­պես ամ­բո­խը, ի­րա­կա­նում սա­տա­ նա­յի պաշ­տե­լին է` ան­կախ նրա­նից, որ այդ ան­վա­ նումն ա­ռա­վե­լա­պես կրոն­նե­րում է հան­դի­պում, ին­չը ևս ­պա­տա­հա­կան զու­գա­դի­պություն չէ, իսկ աստ­ ված չի ա­ռաջ­նոր­դում` հետ­ևում է. դեռ ողջ մնա­ցած կա­նա­չը թրքից դուրս բե­րե­լու՝ կրկին ապ­րեց­նե­լու հա­մար, ու նրա հրեշ­տակ­ներն էլ լու­սապ­սակ, ճեր­ մա­կազ­գեստ ա­նա­ռակ­նե­րը չեն` ինչ­պի­սին ըն­դուն­ ված է պատ­կե­րաց­նել: Եվ սրա­նում ո­չինչ չի փոխ­վում, երբ ամ­բո­խը կո­ չում են հա­սա­րա­կություն, հա­մայնք, կո­լեկ­տիվ … 56. «­Բա­ցար­ձակ ո­չինչ չի լի­նում» միտ­քը հա­րա­բե­ րա­կան, թե՞ բա­ցար­ձակ ճշմար­տություն է. եր­կու պա­տաս­խա­նի դեպ­քում էլ հիմ­նա­վոր­վում է բա­ցար­ ձա­կի գո­յությու­նը, ու թե կա մե­կը, ա­պա հա­վա­նա­ կան է, որ կան ու­րիշ­նե­րը: Ա­սում են նաև, թե բո­լո­րը ճա­նա­չես, այլևս ա­նի­ մաստ կդառ­նա ապ­րե­լը. ու­զում եմ ի­մա­նալ, ե­թե ան­ գամ չապ­րե­լը դրա ան­խու­սա­փե­լի պայ­մանն է:

57. Երբ ամ­բո­խը սպա­նեց աստ­ծուն, նա հա­րություն ա­ռավ ան­հա­տի մեջ և, հաշ­վե­հար­դա­րի կրկնության վա­խից, թաքն­վեց նրա հո­գու խոր­քում` ինչ­պես կրծքկեր ե­րե­խա: 58. ­Մեկն անձր­ևի տակ վստա­հա­բար քայ­լում է անշ­ տապ, մյու­սը՝ պա­տու­հա­նից գե­ղա­գի­տո­րեն վա­յե­ լում է անձր­ևը. ո՞վ է նրան­ցից անձր­ևա­սե­րը` ոչ ոք, եր­կուսն էլ կեղ­ծում են. ա­ռա­ջի­նը քո­ղար­կում է ան­ հա­ջո­ղա­կի ա­մո­թը, երկ­րոր­դը` հա­ջո­ղա­կի ա­նա­մո­ թությու­նը: 59. «­Չեմ կա­րող ապ­րել ա­ռանց քեզ».­ ըստ հա­մըն­ դուն­ված տրա­մա­բա­նության` սա սի­րո խոս­տո­վա­ նության բարձ­րա­գույն աս­տի­ճանն է, ու այն­քան հա­ճախ հան­դի­պող, որ ե­թե ան­գամ դրա­նում երբ­ևէ ե­ղել է գրավ­չություն, ա­պա՝ վա­ղուց ան­հե­տա­ցել է հան­րայ­նաց­ման աղ­բի տակ: Ըստ իս` այդ «խոս­ տո­ վա­ նությու­ նը» մեկ պատ­ ճառն է նրա հետ չապ­րե­լու, ա­վե­լին` նրա­նից փախ­ չե­լու` ա­ռանց ետ նա­յե­լու և հ­նա­րա­վո­րինս հե­ռու:

60. Ան­հա­տում ի­մաստ­նությու­նը իշ­ խում է, երբ նա մե­նակ է, և ­զի­ջում է իր տե­ղը հպար­տությա­նը` որ­ պես տգետ­նե­րի գո­ռո­զամ­տությու­նից պաշտ­պան­վե­ լու մի­ջոց, երբ հայտն­վում է «ի­րար վրա թքած ու­նե­ ցող» մարդ­կանց ամ­բող­ջության մեջ, ո­րը կոչ­վում է հա­սա­րա­կություն: 61. Ա­ռանց լավն ու վա­տը քննար­կե­լու՝ մեր­ժիր այն ա­մե­նը, ինչ ներ­կա­յաց­նում (տա­լիս) են հա­մո­զե­լով և/­ կամ պար­տադ­րե­լով, քան­զի դրանք մեկ ո­րո­շիչն են փաս­տի, որ քեզ վե­րա­բեր­վում են ինչ­պես ա­նա­ռա­կի և/­կամ ստրու­կի: 62. ­Քունդ ընդ­հա­տում է սար­սա­փեց­նող դռան ճռռո­ ցով և զզ­վանք ա­ռա­ջաց­նում ար­տաշն­չած գար­շա­հո­ տով, ու երբ աչ­քերդ լայն բաց­վում են սրտիդ ստա­ ցած հար­վա­ծից, տես­նում ես՝ այ­լան­դակ­ված խիղճդ է ե­կել քեզ այ­ցի, պա­հան­ջով` մի քիչ էլ քեզ հա­մար ապ­րի:

63. ­Վախ` հաղ­թա­հա­րե­լու, վախ` զգու­շաց­նող, և դ­րանք զա­տե­լու ան­հա­սա­նե­լի ի­մաստ­նություն. ­Ճա­նա­պար­հին հան­դի­պե­լով խո­չըն­դո­տի, սո­վո­ րա­բար չես մտա­ծում այն որ­պես վերջ­նա­կետ ըն­դու­ նե­լու մա­սին և­ ա­մեն ինչ ա­նում ես՝ հաղ­թա­հա­րե­լու հա­մար, ու պա­տա­հում է` հա­ջո­ղության բերկ­րան­քը, ո­րը զգում ես ա­կա­նա­պատ դաշտն անց­նե­լուց հե­ տո, փոխ­վում է վշտի, երբ հաս­կա­նում ես` չպայ­թե­լը ան­հա­ջո­ղությունդ էր: 64. Խոս­ ­ տում մի տուր ու մի երդ­ վիր, քան­ զի, երբ պատ­ճառն ի կա­տար ած­վի, կաս­կա­ծը կտան­ջի` ա­րե­ցիր սի­րուց դրդված, թե՝ խու­սա­փե­ցիր պի­ տա­կից երդմ­նա­զան­ցի, ու թող ա­մեն ին­չում սերն ա­ռաջ­նոր­դի (ե­րա­նի), բայց …, բայց ա­մեն դեպ­քում խոս­տում մի տուր ու մի երդ­վիր, և ­թող միակ խոս­ տումդ հենց սա լի­նի: 65. ­Նախ­րա­պան, ժո­ղովր­դա­կան և կ­րո­նա­կան ա­ռաջ­նորդ­ներ. այս ե­րեք հո­վիվ­նե­րից միայն ա­ռա­ ջինն է քայ­լում իր հո­տին մոտ, բայց է­լի՝ ոչ նրա հետ։

66. ­Մար­դիկ, առն­վազն, պետք է սո­վո­րա­կան ըն­դու­ նեին ի­րենց էությա­նը հա­մա­նուն կո­չում­նե­րը, բայց, տես­նե­լով ոգ­ևո­րությու­նը, ո­րով շա­տե­րը ըն­դու­նում են Մ ­ արդ կո­չու­մը, թվում է` դրա­նից զվար­ճա­նում է նրանց մի­ջի ա­նա­սու­նը: ­Բա­ցի այդ՝ ան­պատ­վա­բեր է կրել կո­չում, ո­րը գեթ մեկ ան­գամ տրվել է ա­նար­ժա­նի, իսկ ա­նա­րատ կո­չում նշե­լու հա­մար` նախ պետք է այն հո­րի­նել: 67. ­Խո­սուն «ա­նա­սուն». Ա­նա­սու­նից բա­նա­կան դառ­նա­լու ճա­նա­պար­հին մար­ դը կորց­ րել է կար­ ևոր մի բան, ին­ չը գտնե­ լու փոր­ձերն է՛լ ա­վե­լի են խո­րաց­րել նրա մո­լո­րությու­ նը, քան­ զի, իր ողջ ի­ մաստ­ նությամբ հան­ դերձ, չի հաս­կա­նում հա­սա­րակ այն ճշմար­տությու­նը, որ մի տե­ղում կորց­րածն այլ տե­ղում չես գտնի (քե­զա­նից դուրս քեզ չես գտնի): Ու բո­լոր չա­րիք­նե­րի հիմ­քում հենց այդ մո­լո­ րությունն է, և ­ քա­ նի դեռ այս­ պես է, ա­ նա­ սու­ նից բա­նա­կան դառ­նա­լու ճա­նա­պար­հը մար­դու հա­մար ա­վարտ­ված չէ:

­Չեն ե­ղել ու չկան մար­դիկ, ով­քեր հայտն­վել են ոչ ի­րենց ժա­մա­նա­կում. պար­զա­պես կան այն­պի­սին­ նե­րը, ով­քեր ծնվում են մեռ­յալ­նե­րի և ­մա­հա­նա­լով հայտն­վում ող­ջե­րի աշ­խար­հում. երբ շո­շա­փե­լի են՝ ան­ճա­նա­չե­լի են, ճա­նա­չե­լի են, երբ ար­դեն շո­շա­փե­ լի չեն, ու նրանք եր­բեք չեն վա­յե­լում ի­րենց հան­դեպ սե­րը, քան­զի այն ար­տա­հայտ­վում է, երբ ա­նէա­նում են, իսկ քա­նի դեռ գո­յություն ու­նեն, նրանց ար­հա­ մար­հում են (ան­գամ ա­տում ու նվաս­տաց­նում են), բայց նրանք ի­րենց մշտնջե­նա­կան գո­յաձ­ևի հետ հաշտ են` հաս­կա­ցել են, որ պար­զա­պես ժա­մա­նա­կի թա­փա­ռա­կան­ներ են, կամ, գու­ցե, սա հո­րի­նել են, որ չխե­լա­գար­վեն, կամ էլ, գու­ցե, հե՛նց խե­լա­գար­նե­ րին ար­դա­րաց­նեն: … ­Խե­լա­գար լի­նե­լը՝ չխե­լա­գար­վե­լու միակ հաս­տա­ տուն ե­րաշ­խիք … 69. Ու­զում ես հե­րո­սա­նալ` հա­նուն ոչ սուբ­յեկ­տի­վի ինք­նա­զո­հա­բար ա­րարք գոր­ծիր, ու­զում ես հե­րոս մնալ` ձգտիր, որ ա­ րարքդ ա­ վարտ­ վի քո մա­ հով, իսկ թե հան­ կարծ ողջ մնա­ ցիր, պատ­ րաստ­ վիր

ու­րաց­ման` եր­բեմն, նաև, հա­կա­հե­րո­սաց­ման, և ­միայն վեր­ջին­նե­րիս դի­մա­կա­յե­լուց հե­տո կա­րող ես վա­յե­լել ինք­նա­հաղ­թա­հա­րու­մի հե­րո­սա­ցու­մը՝ որ­ պես գոր­ծած հի­մա­րության միակ պետ­քություն և­ ար­դա­րա­ցում։ 70. ­ աս­կա­նա­լին մտեր­մության մեկ ա­ռիթ, ան­հաս­ Հ կա­նա­լին` օ­տա­րա­նա­լու մեկ պատ­ճառ, ու մար­դիկ գե­րա­դա­սում են լի­նել հաս­կա­նա­լի, քան՝ հաս­կաց­ ված, քան­ զի վեր­ ջինս կրում է ըն­ դու­ նել չցան­ կա­ նա­լու կամ ան­կա­րե­լի լի­նե­լու` կորց­նե­լու վտանգ, հետ­ևա­բար սուտն ա­վե­լի շատ դառ­նում է խաբ­վո­ղի ցան­կությու­նը, քան խա­բո­ղի մե­ղա­վո­րությու­նը, ին­ չի արդ­յուն­քում ա­ռա­վե­լա­պես հան­դի­պում է մտեր­ մություն, որ­ տեղ լսում են միմ­ յանց պա­ տաս­ խան­ նե­րը, բայց ոչ՝ ի­րար, ո­րոն­ցում ընդ­հա­նուր է միայն հաս­կաց­ված լի­նե­լու ա­մեն­քի տեն­չը` պահ­վող նույն տե­ղում, ի­րա­րից թա­քուն: … Ն­րանց, ով­քեր հաս­կա­նա­լը հա­մա­րում են հա­րա­ բե­րության ա­ռանց­քա­յին պատ­ճառ և/­կամ պայ­ման, անհ­րա­ժեշտ է հի­շեց­նել, որ հաս­կա­նում են սխալ կամ չեն հաս­կա­նում ընդ­հան­րա­պես, իսկ մե­կի

հո­րի­նած և մ­յու­սի ըն­դու­նած կեր­պա­րը՝ կա­ռուց­ված շեղ ա­ռանց­քի շուրջ, ոչ այլ ինչ է, քան փա­խուստ ոչն­չից՝ որ­պի­սին կանք ի­րա­կա­նում. ո­չինչ, ո­րի բո­ վան­դա­կած ա­մեն ին­չը կլա­նե­լու հա­մար ան­հա­մե­ մատ փոքր է այն տա­րան, ո­րը կոչ­վում է մար­դուկ: 71. Երբ շտա­պե­լու պատ­ճառ չեմ ու­նե­նում և գր­պանս ստի­պում է ընտ­րել` հան­րա­կառ­քի տոմս, թե` տուփ ծխա­խոտ, ընտ­րում եմ երկ­րոր­դը, ու, առ­հա­սա­րակ, եր­ բեք չեմ հաս­ կա­ ցել նրանց, ով­ քեր խնա­ յում են ա­ռող­ջությու­նը, երբ ժա­մին նա­յե­լու ա­ռիթ չու­նեն: 72. Ա­նա­ռա­կի վա­ճա­ռած ա­նա­ռա­կության դի­մաց գնոր­դը վճա­րում է իր ա­ռա­քի­նության գի­նը, ինչն ան­գամ ին­քը չի սահ­մա­նում, արդ­յուն­քում՝ ա­ռա­ջի­նը մնում է գնա­հատ­ված ա­նա­ռա­կությամբ, երկ­րոր­դը՝ ար­ժեզրկ­ված ա­ռա­քի­նությամբ։ 73. ­Հեշտ է ա­կա­նա­տես­նե­րի ներ­կա­յությամբ լի­նել հա­մար­ձակ, ու դեռ հարց է` գոր­ծում ես սե­փա­կան,

թե՝ նրանց կամ­քով, ա­հա, թե ին­չու են մար­դիկ միշտ ի­րենց բա­րո­յա­կա­նությա­նը վկա­ներ փնտրում: 74. ­Հա­վա­քա­կան տգի­տաց­ման (հան­րա­յին ստրկաց­ման) դեմ մեկ մի­ջոցն ինք­նա­հա­տուկ մտա­ ծո­ղությունն է` որ­պես մարդ­կանց ան­հա­տա­կա­նաց­ ման մի­ջոց, ու պար­տա­դիր չէ ճիշտ` կար­ևո­րը հենց ինք­նու­րույ­նությունն է, ո­րին դրդում են իս­կա­կան ի­մաս­տուն­նե­րը` ան­կախ ի­րենց հա­մոզ­մունք­նե­րից: Ա­հա՛, թե ին­չու նրանք եր­բեք հաշտ չեն լի­նում ոչ մի կա­ռա­վա­րող հա­մա­կար­գի կամ սուբ­յեկ­տի հետ և ­մերժ­ված են սո­ցիա­լա­կան բո­լոր խմբե­րի կող­մից, ու նրանց հա­մար ա­մե­նաան­պատ­վա­բե­րը ժո­ղովր­դա­ կան և ­հա­ման­ման կո­չում­ներն են, ո­րոնց փո­խա­րեն պատ­վով կրում են հան­րա­յին ար­հա­մար­հանքն ու ծաղ­րը: 75. Ե­թե քո հա­մար կար­ևորն ըն­թեր­ցող­նե­րի քա­ նակն է, ա­պա՝ ար­տա­հայ­տիչ հե­տույք ընտ­րի և ­միտքդ վրան «փո­րագ­րի». ա­րագ կհայտն­վես մրցակ­ցությու­նից դուրս դիր­քում աստ­ղի` ընդ ո­րում, և՛ տղա­մարդ­կանց, և՛ կա­նանց շրջա­նում, ու

սա կոչ­վում է սե­պագ­րությու­նից մինչ օրս գրա­կա­ նության զար­գա­ցում (նո­րա­րա­րա­կան «սե­պագ­ րություն»): 76. ­Մարդ­կությու­նը ոչ մի տեղ չի գնում, քան­զի չի էլ սկսել շարժ­ վել, և մ ­իակ «ձեռք­ բե­ րումն» այն է, որ տիե­զե­րա­կան հա­մա­գո­յում հո­րի­նել է ապ­րան­ քաշր­ջա­նա­ռությու­նը, ինչն, ըն­դա­մե­նը, հա­մընդ­ հա­նուր նյու­թա­փո­խա­նա­կության բա­ղադ­րիչ է, իսկ «նվա­ճում­նե­րը»` լոկ մի­ջոց­ներն ու մե­թոդ­ներն այդ շրջա­նա­ռության, և­ այդ առևտ­րում միայն մար­դիկ, ապ­րանք­ներն ու հա­րա­բե­րություն­ներն են փոխ­ վում, ին­չը կո­չում ենք զար­գա­ցում, իսկ ի­րա­կա­նում մշտնջե­նա­կան տե­ղապ­տույտ է, ո­րին ա­մենքս մաս­ նակ­ցում ենք՝ որ­պես սպա­ռող, առևտ­րա­կան, ա­պա` ապ­րանք (նաև ե­րե­քը մե­կում ու միա­ժա­մա­նակ): … Այ­սօր էլ, ինչ­պես ե­րեկ, մար­դը վա­զում է, որ ու­տի, տար­բե­րությամբ, որ այ­սօր ու­տե­լով է վա­զում, որ է­լի ու­տի, իսկ վա­ղը պետ­քա­րա­նի դա­դարն էլ չի լի­նի: ­Վաղն ար­դեն այ­սօր է …

77. ­Հա­վա­տում ես` հա­վա­նա­կան է դառ­նում, որ կխաբ­վես, կաս­կա­ծում ես` հա­վա­նա­կան է դառ­նում, որ ճշմար­տություն բաց կթող­նես, ու, այս եր­կու հա­ վա­նա­կան­նե­րից խու­սա­փե­լով, վե­րած­վում ես սե­ փա­կան զգաց­մունք­նե­րի զսպու­մից սա­ռած, ու­րիշ­ նե­րի կեր­պա­րանքն օբ­յեկ­տի­վո­րեն անդ­րա­դարձ­նող և­ այդ պատ­ճա­ռով նրան­ցից ար­հա­մարհ­ված գո­յի, ու մի օր բո­լո­րին կմնա ան­հաս­կա­նա­լի այն ան­խու­ սա­փե­լին, թե ին­չու ինքն ի­րեն մա­սե­րի բա­ժան­վեց հա­յե­լին: 78. ­Թե քո հա­մար աշ­խարհն է տուն, և­ան­տա­նե­լի է նրա­նում ցան­կա­ցած ան­հաշ­տություն, հետգ­րություն թող ու դուրս փա­խի, կամ ա­ռանձ­նա­րա­նում փակ­վի ու խե­լա­գար­վի, քան­զի չես հաս­կա­ցել` նա, ով աշ­խարհն է տուն հա­մա­րում, ան­տուն է մնում. «միա­միտ» ­Մարդ ա­րա­րած (գու­ցե, երբ­ևէ, գո­յություն չու­նե­ցած): 79. «Ինչ ա­նում եմ, ե­րե­խա­նե­րիս հա­մար եմ ա­նում» միտքն ա­ռա­վե­լա­պես դար­ձել է նրանց սկզբուն­ քը, ով­քեր պատ­րաստ են ցան­կա­ցած է­շության` չմտա­ծե­լով, որ այդ կերպ ի­րենց ե­րե­խա­ներն

ինք­նա­բե­րա­բար դառ­նում են է­շի քու­ռակ­ներ, ո­րոնց մարդ մե­ծա­նա­լու հա­վա­նա­կա­նությու­նը գրե­թե զրո­ յա­կան է: 80. ­Հան­դի­պել մարմ­նա­վոր­մա­նը ներ­սիդ այն չա­ րաճ­ճիի, ով կա­րո­ղա­նում է ծաղ­րել լրջմտությունդ և ս­տի­պել ժպտալ` ան­գամ, երբ ցավն ան­տա­նե­լի է, ու մշտա­պես մնալ սի­րա­հար­ված, քան­զի ինքդ չա­փից ա­վե­լի նե­խել ես ի­մաստ­նության մեջ, որ ար­ժա­նա­ նաս նրա հա­մա­կե­ցությա­նը՝ հրեշ­տա­կա­յին թևե­ րի հա­մար չա­փից ա­վե­լի ծանր են մեղ­քերդ, ին­չից ինքդ ես պատ­րաստ զերծ պա­հել նրան, միայն թե ճախ­րան­քը շա­րու­նակ­վի` թե­կուզ հե­տո քեզ թո­ղե­լով ան­տա­նե­լի կա­րոտ, ինչն ան­խու­սա­փե­լին և­ ան­բե­ կա­նե­լին է, ո­րով­հետև և, փաս­տո­րեն, հան­դի­պել ես նրան, ում ա­նունն է ՍԵՐ: 81. ­Սեր` ինչ­պի­սին գի­տեն շա­տե­րը. Բռ­նության հա­մա­տա­րած մի տե­սակ (և ­գու­ցե ա­մե­նաա­նո­ղո­քը հնա­րա­վոր­նե­րից), ո­րը դրդում է պար­տա­դիր տի­րել սի­րե­լիին` հետքդ թող­նել՝ ի գի­ տություն ա­ մեն­ քի, որ պատ­ կան(ել)ում է քեզ` այդ

կերպ զրկե­լով հա­մոզ­մուն­քից, որ չկա ար­ժա­նա­վորն ա­ վե­ լի, քան կաս ինքդ, ո­ րից էլ մշտա­ պես ու­ ղեկ­ ցող պատ­կա­նե­լիության կաս­կած, ա­պա` հիաս­թա­ փություն՝ թո­ղած սե­փա­կան հետ­քից, ու եր­կուս­տեք ան­պետ­քություն, նաև՝ նո­րի հա­մար: ­Սեր` ինչ­պի­սին չգի­տեն շա­տե­րը. ­Նախ՝ ինք­նազս­պու­մով փա­կել աչ­քերն ե­րա­ զած ու գայ­թակ­ղիչ մեր­կության ա­ռաջ, թույլ տա­լով հա­մոզ­վել, արդ­յոք ցան­կա­նո՞ւմ է քեզ տրվել, ա­պա՝ բա­ցել, ձուլ­վել ու մեկ դառ­նալ` շա­րու­նա­կա­բար նո­ րա­նալ, կամ, թե­կուզ, փակ աչ­քե­րով հրա­ժեշտ տալ, բայց չկաս­կա­ծել։ 82. Բ­նության մեջ մար­դու մե­ծա­գույն ա­ռանձ­նա­ հատ­կություն­նե­րից մեկն այն է, որ նա կա­րող է ո­րո­ շել, թե ինչ­պես մեռ­նի. այդ կերպ հնա­րա­վո­րություն ու­նե­նա­լով գե­ղա­գի­տո­րեն մի­ջամ­տել բո­վան­դա­ կությանն այն ճշմար­տության, որ մահն ի­մաս­տա­վո­ րում է ապ­րե­լը:

83. Զ­գա­յա­կան ճա­նա­չո­ղության խոր­քե­րից. Երբ կյան­քը նե­ղաց­նում է մար­դուն, վեր­ջի­նիս մոտ ինք­նա­բե­րա­բար միա­նում է ինք­նաոչն­չաց­ման պրո­ցե­սը` որ­պես չլի­նե­լու ի­րա­վուն­քի են­թա­գի­տակ­ ցա­կան գոր­ծադ­րում, ինչն ար­տա­հայտ­վում է ծխե­ լով, խմե­լով, թմրան­յու­թի օգ­տա­գոր­ծու­մով և­ այլն, կամ պար­զա­պես մտա­վոր, իսկ, եր­բեմն, նաև ֆի­զի­ կա­կան ինք­նաս­պա­նությամբ (ին­չը, որ­պես կա­նոն, հա­մա­րում ենք թու­լություն): Բայց սրա հաղ­ ­ թա­ հա­ րու­ մը ոչ այլ ինչ է, քան ապ­րե­լու այն­պի­սի պար­տա­կա­նություն­նե­րի և/­կամ զգա­յա­կան կա­շառ­քի առ­կա­յություն, ո­րոնք թույլ չեն տա­լիս վա­ղա­ժամ և­ ամ­բողջ ծա­վա­լով օգտ­վել չլի­նե­ լու ի­րա­վուն­քից, իսկ մեզ թվում է, թե կամ­քը և/­կամ ապ­րե­լու հան­դեպ սե­րը հաղ­թեց: 84. Երբ մար­դու հո­գին պատ­կա­նում է ու­րի­շի, ուրեմն նրան այլևս ո­չինչ չի պատ­կա­նում և ­նա վե­րած­վում է կո­մի­սիո­նե­րի` ու­րի­շի ու­նեց­ված­քի կա­պակ­ցությամբ: Ու միամ­տություն է կար­ծել, թե հո­գին ան­ձեռնմ­խե­ լի է. այն ոչ միայն զանգ­վա­ծա­բար ձեռք է բեր­վում,

այլև վա­ճառ­վում և ­վե­րա­վա­ճառ­վում է` որ­պես թան­ կար­ժեք կա­պի­տալ: Իսկ հա­րուստ մար­դիկ ե­զա­կի են` շա­տե­րը նույն բա­ռով կոչ­վում են կո­մի­սիո­ներ­ներ` ֆի­նան­սա­կան շրջա­նա­ռության տար­բե­րությամբ: 85. Օգ­նե՞լ ես` մե­ծա­հո­գի ես, հե­տո ար­հա­մար­հան­ քից նե­ ղա­ ցե՞լ ես` միա­ միտ ես, քան­ զի չգի­ տես, որ մար­դու հա­մար ծան­րա­գույն բե­ռե­րից մե­կը ե­րախ­ տա­պարտ մնալն է, ո­րից նա շտա­պում է ա­զատ­վել, իսկ ար­հա­մար­հելն ա­մե­նաա­րագ մի­ջոցն է։ Ար­դեն ի­մա­ցար… 86. Մ­նալ մա­կե­րե­սին, որ պատ­ճա­ռա­բան­վի հետևան­քը, ու չպայ­թի սիրտն ան­պա­տաս­խան «ին­ չու»-ից` ազ­գե­րը դեռ ի­րար հո­շո­տում են, ին­չը խո­ րամ­տո­րեն նույն­քան ան­միտ զար­մա­նա­լին է, որ­քան օ­րի­նակ` եղ­բայր­նե­րի ան­հաշ­տությու­նը. ի­հարկե, ե­թե վեր­ջինն էլ ար­դեն սո­վո­րա­կան ըն­դու­նե­լին չէ:

87. ­Պա­տե­րազ­մի ա­վար­տից հե­տո ան­փո­փոխ է մնում կռված­նե­րի թի­վը, բայց սկսում է ա­վե­լա­նալ մաս­նա­ կից­նե­րի­նը, ու ան­հայտ է մնում հե՛նց ա­ռա­ջին­նե­րի­ նը, ո­րոնց փառ­քը յու­րաց­նում են երկ­րորդ­նե­րը: Եվ վեր­ջա­պես ճշմա­րիտ է՝ «քան կռվե­լը, կռվե­լու մա­սին պատ­մելն ա­վե­լի շա­հա­վետ է»։ 88. ­Քա­ղա­քա­կիրթ կարգ և ­ծի­սա­կարգ. «­Վայ­րե­նի» մարդն իս­կա­պես «հի­մար է», և­ ունակ չէ հաս­կա­նալ ան­գամ այն հա­սա­րա­կը, թե ինչ­պե՛ս կա­րող է ա­զատ կա­ցա­րան­նե­րի թի­վը գե­րա­զան­ցել ա­նօթ­ևան­նե­րի թվին, մի տեղ լի­նել սննդի կու­տա­ կում, շուր­ջը` քաղ­ցած­նե­րի, իսկ մի պա­տառ հա­ցի նվե­րը տրվել հա­տուկ «ծի­սա­կար­գով». սա բա­ցա­ռա­ պես «քա­ղա­քա­կիրթ» մար­դու զար­գաց­ման աս­տի­ ճանն ու հաս­կա­նա­լիքն է: 89. Ն­շա­նա­կում է` ճիշտ չէ ըն­թաց­քը, երբ բա­նը հաս­ նում է ար­յուն թա­փե­լուն, բայց և ս­խալ է կան­գը կամ նա­հան­ջը, երբ ար­դեն թափ­ված է ար­յու­նը. այս­պես

խախտ­վում է ար­դա­րության սկզբուն­քը` հա­նուն ին­ չի՞ թափ­վեց ար­յու­նը և­ ին­չո՞ւ հենց նրան(ց­)ը: 90. Ա­մե­նա­ժա­մա­նա­կա­տար զբաղ­մուն­քը պա­րա­ պությունն է, ժա­մա­նա­կի լա­վա­գույն խնա­յո­ղությու­ նը` սի­րե­լի գոր­ծու­նեությամբ զբաղ­վե­լը, իսկ վեր­ջի­ նիս հա­կա­ռա­կը նշա­նա­կում է` քե­զա­նից խլում են քո ժա­մա­նա­կը: 91. Մտ­քի «թմրե­ցումն» անհ­րա­ժեշտ է որ­պես հոգևոր ա­ռող­ջաց­ման հաբ` օգ­տա­գոր­ծե­լով ժա­ մա­նակ առ ժա­մա­նակ և ­չա­փա­բա­ժին­նե­րով՝ խիստ սահ­մա­նա­փակ, ո­րի խախ­տու­մից վե­րած­վում են ա­նա­սու­նի կամ փի­լի­սո­փա­յի, ու ա­ռանց «կամ»-ի աչ­քին այն շա­տե­րի, ով­քեր ա­ռանց հաբ վե­րած­վել են ու­րի­շի մտքե­րը կրող լծկա­նի: 92. ­ ան­դա­ղում է ար­բե­ցած մար­դու գի­տակ­ցությու­ Դ նը` նա քաո­սում վա­յե­լում է ակն­թար­թը, և­ա­հա՛, թե որն է նրան զվար­ճաց­նող հար­ցը` իսկ ո՞ւր են շտա­ պում բո­լո­րը: ­Սի­րա­հար­վում ենք, որ չնե­խենք …

93. Կ­նոջ հետ հա­րա­բե­րությու­նում ինձ հա­ մար կարևո­րը, ինչ­պես տան մեջ, վա­րա­գույրն է։ 94. ­Հազ­վա­դեպ է պա­տա­հում կին, ո­րի շուր­թե­րից փի­լի­սո­փա­յություն ծո­րա՝ ներ­դաշ­նակ հեշ­տո­ցի հյու­ թին, ու ե­թե հան­դի­պել ես նման մե­կին, նրա և կ­յան­ քի բա­րե­հա­ճության առջև ե­րախ­տա­գի­տո­րեն ծնկի, քան­զի քեզ հայտն­վել է դի­ցու­հի: 95. ­ այց ի­րա­կա­նությունն այն է, որ դուռ չի էլ Բ ե­ղել. …­ ո­րով­հետև փա­խել է ա­ռանց ետ նա­յե­լու և ­փակ­վել` ա­ռանց ներ­սի բռնա­կի դռնով թաքս­տո­ ցում, ու չի կա­րո­ղա­ցել դուրս գալ ինք­նու­րույն կամ հայտ­ նել որ­ տեղ է գտնվում: Ա­ մա­ չել է օգ­ նություն կան­չել և, ա­տամ­նե­րը սեղ­մած, հաղ­թա­հա­րել է սա­ ռը մթության հան­դեպ վա­խը, ու երբ աչ­քե­րը հար­ մար­վել են խա­վա­րին, հայտ­նա­բե­րել է դուրս նա­յող անց­քը, ո­րը հե­տո վե­րած­վել է դի­տանց­քի ա՛յն դի­ տոր­դի հա­մար, որ­պի­սին դար­ձել է ին­քը, գո­յաձ­ևով կա և չ­կա: Տ ­ ես­նում է այն մսա­ղա­ցը, ո­րում աղ­վում է

­Մար­դը և ­փոր­ձում է զգու­շաց­նել գո­ռա­լով, ձեռ­քի ցու­ ցու­մով և ­ժես­տե­րով, բայց ա­մենն այդ նման է ի­րո­ ղության՝ էկ­րա­նից այն կողմ, ո­րում դի­տոր­դի կամ­ քը սցե­նա­րը փո­խել չի կա­րո­ղա­նում: ­Լուռ մտքեր է դուրս նե­տում, ո­րոնք ինք­նա­խա­րա­զան­մամբ ստաց­ ված ճշմար­ տություն­ ներ են կրում, իսկ դրան­ ցում, նաև, թե­լի նման իր ա­ղերսն է ձգվում` ար­դեն հու­ շի վե­րած­ված եր­բեմ­նի լույ­սի վե­րա­դար­ձի: Ո­մանք նկա­տում են գետ­նին հայտն­ված փոք­րիկ բա­ցիկ­ նե­րը և ­հատ­կա­պես նրանք, ով­քեր նե­ղա­ցած գլխի­ կոր են քայ­լում, ի տար­բե­րություն շա­տե­րի, ո­րոնց հա­յաց­քը դա­տարկ երկն­քում է ճշմար­տություն փնտրում: ­Պա­տա­հում է` կար­դում են, երկ­խո­սում ու հաս­կա­նում են` ան­գամ օգ­նել են փոր­ձում, բայց ճա­ նա­պար­հը չեն գտնում, իսկ նա հու­շել չի կա­րո­ղա­ նում, ո­րով­հետև փա­խել է ա­ռանց ետ նա­յե­լու` հայտ­ վե­լով ա­ռանց ներ­սի բռնա­կի դռնով թաքս­տո­ցում, ու թերևս դու­ռը նա՛ է բա­ցե­լու, ում փոր­ձությունն էլ հենց դա է լի­նե­լու, կամ, գու­ցե, սա հույս է, ո­րի կեղծ լի­նե­լը հե­տո է պարզ­վե­լու: 96. Եվ մե­ծա­պես սխալ­վեց նա, ով ան­տե­սեց պատ­ րաս­տի ճամ­փան` ընտ­րե­լով ու­ղին ի­մաստ­նության.

ի­մա­ցությա­նը հա­մա­մաս­նո­րեն ու բազ­մա­պա­տիկ ա­վել հան­դի­պե­լով ին­չու-նե­րի` ստա­նա­լով միայն կաս­կած` ինք­նին որ­պես նոր ին­չու-նե­րի պատ­ճառ, և ­կորց­րեց վստա­հությու­նը մի­ջա­վայ­րում, որ­տեղ բո­ լո­րը ծեծ­ված ա­րա­հե­տով են քայ­լում: ­Վեր­ջա­պես ճշմա­րիտ է՝ տգի­տությունն ու­նի հա­ մոզ­մուն­քի հաս­նե­լու ա­վե­լի մեծ հնա­րա­վո­րություն: 97. ­Սերն ա­ռանց խեն­թության չի լի­նում, ո­րով­հետև միշտ իր կեն­սու­նա­կությա­նը խան­գա­րող այն­պի­սի հան­գա­մանք­նե­րում է ծնվում, ո­րոնք ա­ռողջ բա­նա­ կա­նությամբ չեն հաղ­թա­հար­վում: 98. ­Ճիշտ են ա­սել` բա­րին վեր­ջում հաղ­թում է, բայց չեն ա­սել, որ ըն­թացքն ան­վերջ է, ու ան­պետք է, ե­թե ան­ գամ այդ վեր­ ջը կա և ճշ­ մար­ տություն է, քան­ զի հե­քիաթն ա­վարտ­վում է, երբ չա­րը պարտ­վում է. ա­հա և ­պարզ հետ­ևություն` ա­ռաս­պել է եր­ջան­ կությու­նը` կա միայն եր­բեմն ու­րախ լի­նե­լու հնա­րա­ վո­րություն:

99. ­Հա­ճախ, նրանց ենք անզ­գու­շա­բար նե­ղաց­նում, ով­քեր իս­կա­պես մոտ են լի­նում և ­ցաս­ման պա­հի՛ն էլ չեն հե­ռա­նում, ու ինձ հա­մար գու­ցե լավ է, որ նրանց թի­վը մա­տե­րի վրա հաշ­վել է լի­նում և ­հա­ճախ մեկ ձեռքն էլ է բա­վա­կա­նաց­նում: 100. «Ե­թե նե­րո­ղություն խնդրեմ և­ այ­ցե­լեմ ա­ղո­թա­ տե­ղի, ա­պա պետք է ա­նեմ զզվաց­նե­լու չափ հա­ճա­ խա­կի, քան­զի միև­նույն է` չեմ դառ­նա­լու չո­բա­նի ցան­ կա­լի կեն­դա­նին, ուս­տի, գո­նե խու­սա­փում եմ լի­նել ձանձ­րա­լի»,- ա­սաց գայ­լը` ի պա­տաս­խան ին­չու-ի: 101. ­Կիր­քը չա­փա­զանց դյու­րազ­գաց է, հետ­ևա­բար՝ նույն­չափ ան­հու­սա­լի` որ­պես կին-տղա­մարդ հա­ րա­բե­րության միակ հիմք, բայց և ­միակն է, ա­ռանց ո­րի, դառ­նում է ան­տա­նե­լի ցան­կա­ցած այլ հու­սա­լի հիմք:

102. Երկ­խո­սությու­նից ծնված մե­նա­խո­սություն. Ա­սա­ցիր՝ լռում եմ, իսկ արդ­յո՞ք հնա­րա­վոր է խո­ սել այն ժա­մա­նակ, երբ հան­կարծ նյու­թա­կա­նա­նում է ձայ­նը, ո­րի հետ միշտ երկ­խո­սել ես լուռ ու միայն գրել ես, որ չպայ­ թես: ­ Հան­ դի­ պել ես քո նմա­ նին, ար­տա­ցո­լան­քին, վե­րա­ցող տե­սա­կին ու միա­ժա­մա­ նակ ա­ռանձ­նա­հա­տու­կին. մենք կա­րող ենք փրկել ցան­կա­ցած մե­կին` սրա­նում նման ենք ու տար­բեր նրա­ նով, որ դու կա­ րո­ ղա­ ցել ես փրկել նաև ինքդ քեզ: Արդ­յոք հնա­րա­վո՞ր է խո­սել այն ժա­մա­նակ, երբ խա­վա­րի մեջ հան­կարծ տես­նում ես լույս, երբ պար­զա­պես ու­զում ես գո­ռալ` կա­րո­տել եմ քեզ, հո՜ւյս: Հ­նա­րա­վո՞ր է խո­սել այն ժա­մա­նակ, երբ ե­րա­ նությամբ հետ­ևում եմ ճախ­րան­քիդ և չ­գի­տեմ, երբ­ ևէ ինքս կհաս­նե՞մ այդ բար­ձուն­քին` իմ մի­ջա­վայ­րին, սկզբին, բնույ­թին ու ե­րա­նե­լի վեր­ջին: Հ­նա­րա­վո՞ր է արդ­յոք …, և դ ­ ու էլ մնա­ցիր լուռ: 103. ­Ճիշտ է` մե­նա­կությունն էլ ա­սո­ցաց­վում է ի­մաստ­նության հետ, բայց պետք չէ ձևաց­նել, քան­ զի մեկ էլ տե­ սար այն որ­ պես կեղ­ ծա­ րա­ րության պա­տիժ տրվեց ու ստիպ­ված կլի­նես սե­փա­կան

տգի­տությանն ա­ռե­րես­վել և, ձանձ­րույ­թից փախ­չե­ լով, ըն­կե­րակ­ցություն ա­ղեր­սել` նվաս­տաց­վել: ­Պետք չէ միայ­նա­կությունն ու մե­նա­կությու­նը շփո­թել: 104. ­Ներ­դաշ­նա­կություն. Այն, ինչ եր­բեք հնա­րա­վոր չէ գտնել մի­ջա­վայ­ րում` թե­կուզ լի­նի ան­մա­հություն, հնա­րա­վոր է սե­ փա­կան ԵՍ-ում` ին­չի հա­մար «մի­ջին տևո­ղություն» ապ­րելն էլ պար­տա­դիր չի հա­մար­վում: 105. ­Կապ չու­նի` խո­րա­նում ես, թե` ար­դեն խոր­քից խո­սում. քեզ սո­փես­տության պի­տակ են կպցնում, ա­վե­լին` միայն ոտ­քե­րը թրջա­ծի «ի­մաստ­նությունն են» հա­վա­նում, քան­զի նա հե­տույ­քը միշտ չոր է պա­ հում, իսկ աչ­քը տե­սա­ծին է հա­վա­տում, ու, քա­նի դեռ ան­շունչ մար­մինդ ջրի մա­կե­րես չի բարձ­րա­նում, ապ­րու­միդ մեջ չեն հա­մոզ­վում, ա­պա` ափ­սո­սան­քից սուտ ար­ցունք­ներ են թափ­վում` այն էլ դիա­կա­սեր­ նե­րի աչ­քե­րում:

«Գ­նա մե­ռի, ա­րի սի­րեմ» ա­սույթն ար­դիա­կան է մնում, քան­զի մեռ­յալ­նե­րի աշ­խար­հում ենք ծնվել ու ­Չապ­րում: … Եր­ևա­կա­յությամբ հա­մեմ­ված պատ­կե­րում, հե­տո հու­շե­րի վե­րա­պատ­կե­րում՝ էությու­նից ա­վե­լի գե­ղե­ ցիկ կամ տգեղ, ո­րի իս­կա­կա­նը այդ­պես էլ մնում է ան­հայտ, երբ այն ես, ում բա­ցա­կա­յությամբ լի­նելն է պետ­քություն: 106. Ինչ­քան շատ է խնամ­քը, այն­քան ուշ է նա­հան­ ջում հի­վան­դությու­նը (ան­գամ նպաս­տում է դրա ա­ռա­ջաց­մա­նը), քան­զի հո­գա­ծությու­նից նախ՝ սնվում է հի­վան­դին հա­տուկ ե­սա­սի­րությու­նը. ուս­ տի, դրա­նում էլ անհ­րա­ժեշտ է պա­հել չա­փա­վո­ րություն, նաև՝ որ­պես վա­րա­կի տա­րած­ման կան­ խար­գե­լում: … ­Վա­ղա­ժամ մա­հից ա­ռա­վել՝ ու­շա­ցածն է ան­տա­ նե­լի, ու, ինք­նա­բա­վա­րար­ման մո­լուց­քով տար­ված, խիղ­ճը մեզ հա­ճախ վե­րա­ծում է սա­դիս­տի:

Ե­թե իս­կա­կան մար­դա­սեր, ա­պա սիր­տը խղճից ա­մուր պի­տի լի­նի, որ մար­դա­սի­րա­բար սպա­նի, երբ մա­հը հա­պա­ղի: 107. ­Ճո­ճա­նակ. ­Վար­ձա­կալն ու­րի­շի տա­նը փոր­ձում է ստեղ­ծել սե­փա­կան անկ­յուն և­ այն պա­հե­լու հա­մար թա­փում է ար­յուն` չհաս­կա­նա­լով ի­մաստն ապ­րե­լու, ու այս­ պես տհաս էլ մնա­լու է, քա­նի դեռ չգի­տի որ­տե­ղից է ե­կել և­ուր է գնա­լու` չի էլ ի­մա­նա­լու, ուս­տի, սա գրել-կար­դա­լուց էլ ո­չինչ չի փոխ­վե­լու` ճո­ճա­նա­ կը նույն հե­տագ­ծով ճոճ­վե­լու է մինչև ամ­րակ­նե­րը կոտր­վեն: 108. Երբ փոխ­վում է գույ­նը թա­նա­քի, տա­ռա­պանքն էլ է դառ­նում զվար­ճա­լի` որ­պես խրախ­ճանք՝ հան­դեպ ինք­նաս­պա­նի, ո­րին կհա­ջոր­դի տհաճ զգա­ցո­ղությու­ նը խու­մա­րի, և ­միայն ան­շունչ մար­մի­նը կսթա­փեց­ նի, բայց պատ­ճառն այլևս նրա­նում չի լի­նի: Իսկ մինչ այդ՝ «Որ­տե­ղի՞ց է ար­յու­նը, և­ո՞վ է դան­դաղ մեռ­նո­ ղը» հար­ ցե­ րը չեն ծա­ գի, քան­ զի բո­ լո­ րին թվում է, թե պատ­ճառն ինք­նին է հաս­կա­նա­լի. ըն­դա­մե­նը

գույնն է թա­նա­քի: Չ­կա ու չես գտնի սրա­նում մե­ղա­ վո­րի, հետ­ևա­բար՝ նաև պար­տա­կա­նի, ուս­տի, մնում է շա­րու­նա­կել գրել ար­յու­նով և ­վա­յե­լել զվար­ճա­լին: 109. Անհ­րա­ժեշտ նա­մա­կը ոչն­ չաց­ վում է ճիշտ այն­ պես, ինչ­պես ան­պետ­քը, ու պահ­վում է միայն այն, ո­րը չի հաս­կա­ցել հաս­ցեա­տե­րը, ո­րի դեպ­քում այլևս կար­ևոր չէ ո­րո­շել պետ­քությու­նը, և ս­րա­նում ո­չինչ չի փո­խում՝ որ­պես հուշ պա­հե­լու ցան­կությու­նը: 110. ­Ժա­մա­նակն ա­րագ է խժռում ա­մեն ինչ՝ հաս­կաց­նե­ լու հա­մար` ա­զա­տությու­նը նրա­նում է, որ մեզ չի պատ­ կա­նում ո­չինչ և ­չի կա­րող ստի­պել մնալ ինչ-որ ինչ: Չի կա­ ­ րե­ լի մարդ լի­ նել ա­ վել չա­ փից, մի հրա­ ժար­վիր քո մի­ջի գայ­լից, թե չէ հան­կարծ կսատ­կի ու նե­խա­հո­տը ողջ կյան­քում կու­ղեկ­ցի` վե­րա­ծե­լով բա­նա­կան դիա­կի: 111. ­Լո՞ւյս ես ու­զում, տա­ռապ­յա՛լ, նստիր գիր­կը խա­ վա­րի` հետևդ շո­յե­լով կբա­ցատ­րի:

­Վա­խե­ցա՞ր, ա՛յ կեղ­ծա­րար, չգի­տեիր, որ մտա­ծում են գլխով, հաս­կա­նում` հե­տույ­քով: ­Սա՛ էլ ի­մա­ցար: 112. Կ­յան­քը չի փո­խում իր դիր­քը, և ն­րա համ­բույ­րին ար­ժա­նա­նում են ա­մեն­քը, ուս­տի, նա, ով մշտա­պես ե­ղավ խո­նարհ, չզգաց գոտ­կա­տե­ղից ներքև համ­ բույ­րի հա­ճույ­քը` ստրուկ մնաց` ճա­կա­տին կրե­լով շրթներ­կի հետ­քը: 113. Ե՛ս եմ սպա­նել բո­լո­րին, այն էլ՝ ի­րա­կա­նում, որ­տեղ շատ է ցա­վում. Ե­րազ եմ տես­նում` հա­րա­զատ դեմ­քեր, շրջա­ նաձև հրա­պա­րակ, ի­րար ետ­ևից վա­զում ենք, ով ում հասց­նի կրա­կում է` ցավ չենք զգում ու չենք սպան­ վում, հրճվան­քով ենք խա­ղում: ­Հե­տո նկա­տում եմ, որ միայն ես եմ ա­ռանց ձի ու բո­լո­րը կրա­կում են ինձ վրա, արթ­նա­նում եմ … 114. ­Քա­նի որ մե­ նակ մնա­ լով մնում ես մե­ նակ այն ա­ մե­ նի հետ, ին­ չը կրում ես քո մեջ, ուս­ տի, ան­ կախ ի­րա­կա­նության պա­հանջ­նե­րից, ե­րե­խա­յի մեջ պետք է խրա­խու­սել ան­կեղ­ծությու­նը, իսկ ա­վե­լի

ճիշտ` ուղ­ղա­կի չփչաց­նել այն, քան­զի կյան­քում ան­ խու­սա­փե­լիո­րեն զգա­լու է դրա կա­րի­քը ու միայն մի տեղ է կա­րո­ղա­նա­լու գտնել: 115. Ոչ երթ­ևե­կե­լի ե­ղա­նակն ան­տա­նե­լի է նրանց հա­մար, ով­քեր ըն­կե­րակ­ցությամբ չեն նրա, ում հետ հա­ճույ­քով կանգ­նե­լու հա­մար կա­րող են քա­ շել աջ …, ը­հը, ա­հա և ­վա­րա­գույր մա­ռա­խու­ղը … 116. ­Նախ՝ կամքդ հա­կադ­րում ես ա­վագ­նե­րի ի­մաստ­ նությա­նը, ա­պա` ձեռք բե­րած ի­մաստ­նությունդ ա­ռա­ջադ­րում կրտսեր­նե­րին, ու միայն այն ժա­մա­ նակ ես ի­մաստ­նա­նում իս­կա­պես, երբ հաս­կա­նում ես, որ եր­կու դեպ­քում էլ սխալ­վել ես: ­Սա ճշմար­տություն (զղջում) է, ո­րին ան­խու­սա­ փե­լիո­րեն դա­տա­պարտ­ված են ա­մեն­քը, ու/բայց ե­րա­նի, ե­թե դրա­նից հե­տո դեռ չի ա­վարտ­վել ապ­ րե­լու ժա­մա­նա­կը: 117. ­Խո­ժո­ռա­դեմ մարդ­կանց մեջ ա­վե­լի շատ գտնում ես ա­պու­շության աս­տի­ճան եր­ջա­նիկ լի­նե­լու ա­ռիթ, քան դեմ­քի ար­տա­հայ­տության օբ­յեկ­տիվ պատ­ճառ:

Եվ ընդ­հա­կա­ռա­կը` հա­կա­ռա­կում. ժպտա­ցող աչ­ քեր, ո­րոն­ցում միշտ առ­կա է յու­րա­հա­տուկ թա­խիծ` որ­պես ար­տա­պատ­կե­րում ցա­վի, տա­ռա­պան­քի, դժվարության,…, որ­պի­սիք վե­րապ­րե­լով` նրանք սո­ վոր(ում)ել են գնա­հա­տել ու­րա­խությունն ակն­թար­ թում: 118. ­Լե­դի. Կին, ո­րի ա­ռաջ կա­րող ես ծնկի գալ` քեզ զգա­լով աշ­խար­հի տի­րա­կալ: ­Ցա­վոք, այդ­պի­սիք հազ­վա­դեպ են հան­դի­պում, չնա­յած` բնությու­նը շա­տե­րին է տվել այդ­պի­սին լի­ նե­լու հնա­րա­վո­րություն։ 119. Ա­վե­լի ա­պեր­ջա­նիկ է ոչ թե այն կի­նը, որն ու­նի ար­տաս­վե­լու ա­ռիթ, այլ նա, ով ստիպ­ված է զսպել ար­ցունք­նե­րը, իսկ նրանք, ով­քեր զերծ են դրա­նից, կամ եր­ջա­նիկ ա­պուշ են, կամ` հան­ճա­րեղ դժբախտ: Ինչ վե­րա­բեր­վում է տղա­մարդ­կանց, ա­պա նրանք բնությու­նից դա­տա­պարտ­ված են լի­նել եր­ կու­սից մե­կը, իսկ եր­բեմն` եր­կու­սը մե­կում, և ­չու­նեն այլ ընտ­րություն:

120. ­Թե­պետ ի­մաս­տությու­նը միշտ հետ­ ևանքն է զրկան­ քի, բայց ա­ մեն­ քի հա­ մար չէ, որ զրկան­ քը վե­րած­վում է ի­մաստ­նա­նա­լու պատ­ճա­ռի, քան­զի միայն ջրա­ ռատ գետն է վե­ րա­ փոխ­ վում լճի, երբ հան­դի­պում է պատ­նե­շի: 121. Կ­յան­քը կին է, ո­րի բա­րե­հա­ճությու­նը կա­րող ես վաս­տա­կել սի­րե­լով, կամ ստիպ­ված ես պար­բե­րա­ բար վճա­րել, իսկ նրա ար­հա­մար­հան­քի և­ ա­տե­ լության միջև, ան­շուշտ, պետք է վեր­ջինն ընտ­րես. այդ­պես եր­կար չես տա­ռա­պի` ա­րագ կսպան­վես. թե­պետ, ընտ­րության հնա­րա­վո­րություն նա հազ­վա­ դեպ է ըն­ձե­ռում. սո­վո­րա­բար ինքն է ո­րո­շում: 122. Ն­շիր խոր­հուրդ տա­լուց և ն­կա­տի ու­նե­ցիր` ստա­նա­լուց. ­Թե­կուզ լի­նի լա­վա­գույ­նը, միև­նույն է, ու­րի­շի փոր­ձը փո­խանց­վում է որ­պես տե­սություն, ո­րով ա­ռաջ­նորդ­վե­լը դառ­նում է փոր­ձար­կություն, իսկ արդ­յուն­քը` սե­փա­կան փոր­ձի հան­գում, ինչն էլ եր­ բեք ա­ռա­ջի­նի հետ նույ­նա­կան չի լի­նում:

… ­Նա, ով խրա­տում է՝ ի­րեն նշե­լով որ­պես լա­վա­ գույն օ­րի­նակ, ար­ժա­նի է ար­հա­մար­հան­քի՝ որ­պես վա­տա­գույն փորձ: 123. ­ ար­ծես՝ մար­դու կող­մից սպան­ված յու­րա­քանչ­ Կ յուր կեն­դա­նի վե­րածն­վում է մար­դու կեր­պա­րան­քով` որ­պես նրանց և ն­րանց մի­ջա­վայ­րի մաս­սա­յա­կան ոչն­չաց­ման պա­տիժ. ա­հա, թե ին­չու է մարդ­կանց մեջ ա­վե­լի հա­ճախ հան­դի­պում ա­նա­սուն, քան ձևին հա­մա­պա­տաս­խան բո­վան­դա­կություն: 124. Ե­թե ա­ռա­ջին համ­բույ­րը մեկ­նար­կը չէ միա­սին ճա­նա­չե­լու, ա­պա այն վերջն է ի­րար ի­մա­նա­լու, հետ­ ևա­բար՝ սկիզ­բը բա­ժան­վե­լու, ու սրա­նում ֆի­զի­կա­ կան միաս­նա­կա­նությու­նը ո­չինչ չի փո­խում: 125. ­Լու­սա­բա­ցի մայ­րա­մուտ, մթնշա­ղի ար­ևա­ծագ. Երբ հայտն­վում ես մարդ­կանց մի­ջա­վայ­րում, ով­քեր չեն գի­տակ­ցում ի­րենց ան­կեն­դա­նությու­նը, դժվար է պահ­պա­նել սե­փա­կան կեն­դա­նության հան­ դեպ վստա­հությու­նը, և ­միայն շա­տե­րին քնեց­նող

գի­շերն է վե­րա­դարձ­նում այն, ին­չը կորց­նում ես ցե­րե­կը` սե­փա­կան գո­յության լիար­ժեք զգա­ցում, ու փոխ­վում է օր­վա ըն­թաց­քը՝ լու­սա­բա­ցին մայ­րա­ մուտ, մթնշա­ղին ար­ևա­ծագ: 126. Խ­նա­յում և ­կու­տա­կում ենք, քա­նի դեռ վաղ­վա հա­ մոզ­ մունք ու­ նենք ու միշտ դժգոհ ենք, իսկ երբ մնում է միայն հույ­սը, գո­նե տես­նե­լու վաղ­վա լույ­սը, հաս­կա­նում ենք, որ այ­սօր­վա ե­ղածն ան­չափ շատ ու այդ­չափ էլ ա­նօ­գուտ է. այն դեռևս ե­րեկ­վա ժամ­կե­ տանց ան­պետքն է: 127. Ե­րա­նե­լի է, երբ հո­գին ու մար­մի­նը մեկ­տեղ­վում են տա­րա­ծության և ­ժա­մա­նա­կի մեջ, դեռ տա­նե­լի է, երբ նրանք եր­կատ­վում են տա­րա­ծության, և­ ան­տա­ նե­լի` ժա­մա­նա­կի մեջ, ու եր­կու դեպ­քում էլ ապ­րում ես ինքդ քեզ կորց­նե­լու ան­հանգս­տությամբ. ա­ռա­ ջին դեպ­քում՝ գտնե­լու հույ­սով, երկ­րոր­դում` ան­հույս կա­րո­տով: 128. «Ինչ պետք է գի­տեմ և/­կամ ի­մա­նալ կա­րող եմ» հա­մոզ­մուն­քը մեղք է, ին­չի հա­մար պատժ­վում ես

հար­ցով` ի պա­տաս­խան ո­րի ստիպ­ված ես խոս­տո­ վա­նել՝ «Չ­գի­տեմ ինչ ա­նել», ու սա դառ­նում է մեկ­ նար­կը հա­վա­տի` ձու­կը վե­րած­վում է սատ­կած ձկան ա­ ռանց ջրի, ո­ րի գո­ յությունն էլ են­ թա­ կա չէ նրա կամ­քին: 129. Ուժ մնա­ցել է ա­սե­լու՝ ան­տա­նե­լի է, նշա­նա­կում է դեռ տա­նե­լի է: 130. Եր­ջան­կությու­նը տրված է կյան­ քը սի­ րե­ լու հա­ մար, տա­ռա­պան­քը`դրա­նից կախ­վա­ծություն ձեռք չբե­րե­լու: 131. Ինչ խրա­խու­սում, ու­սա­նում են մար­դու զար­գաց­ ման հա­մար՝ ա­վե­լի շատ սո­վո­րեց­նում է, թե ինչ­պես դառ­նալ մար­դան­ման սյու­նին դրված, այ­լան­դակ չա­ փե­րի հաս­նող օր­գան (քիթ, ա­կանջ, բե­րան …), և­ ան­ճոռ­նիությամբ ա­ռանձ­նա­նալ ու ա­ռանձ­նա­նա­լով հատ­կանշ­վել՝ որ­պես ան­հա­տա­կա­նություն, ինչ­պի­ սին են հատ­կա­պես հան­րա­յին ճա­նա­չում ու­նե­ցող­նե­ րի զգա­լի մա­սը: ­Մարդ­կություն կոչ­վող՝ սպան­դա­նոց

հի­շեց­նող այս ամ­բող­ջության հան­դեպ զզվանքն ան­տա­նե­լի կլի­ներ ա­ռանց կա­րո­տի՝ ­Մար­դու հան­ դեպ, որ դեռ պի­տի այս մսե լցո­նից ա­րար­վի: 132. Երբ ցնծում են նրանք, ով­քեր պետք է ա­մա­չեն, ա­մոթ­խած լռում են նրանք, ով­քեր պետք է հպար­ տա­նան: Ու սա ա­ռա­վել ցայ­տուն ար­տա­հայտ­վում է հա­մա­պե­տա­կան, հա­մազ­գա­յին տո­նե­րին: 133. ­Մե­ծա­նա­լով մենք չենք դա­դա­րում ար­տաս­վել, պար­զա­պես ար­ցունք­ներն են հար­կադ­րա­բար փո­ խում ուղ­ղությու­նը` հո­սե­լով ներս և­ ա­ղա­պա­տե­լով մեր հո­գի­նե­րը, ու, տա­րի­քին զու­գա­հեռ, մե­ծա­նում է ցան­կությու­նը՝ փար­վել հո­գա­տար կրծքի և լ­սել օ­րո­ րո­ցա­յին: 134. Ժ­պի­տը` որ­պես վա­րա­գույր, սեղմ­ված ա­տամ­ նե­ րը` որ­ պես փակ­ ված դուռ, ու ներ­ սում թե­ պետ մթնա­նում, բայց խա­ղա­ղություն է տի­րում, երբ ապ­ րու­մովդ ա­մեն պա­տա­հած չի զվար­ճա­նում, ու այս­ պես, քա­նի դեռ կա­մա­կոր սե­րը չի հայտն­վում, ո­րը

թույլտ­վություն չի հարց­նում, դու­ռը չի թա­կում. վայ­ րե­նա­բար է ներ­խու­ժում: 135. Ս­տելն ինք­նա­խա­բեություն է, որն ու­ րի­ շին աս­ վե­լուց ա­ռաջ անց­նում է ինք­նաար­դա­րաց­ման փուլ ու, կախ­ված արդ­յուն­քից, ար­տա­հայ­տո­ղի մեջ նկա­ տում ես ինք­նաար­դա­րաց­վա­ծի խղճու­կություն, կամ՝ ա­նինք­նա­սե­րի լկտիություն: 136. ­Դա­տա­վո­րը վե­րած­վում է նո­տա­րի, երբ վեճն ա­վարտ­վում է հաշ­տությամբ` զրկվե­լով ար­դա­ րությունն ա­չա­ռությամբ վնա­սե­լու հնա­րա­վո­րությու­ նից, ինչն առ­կա է մնա­ցած բո­լոր դեպ­քե­րում` որ­պես նրա սուբ­յեկ­տի­վիզ­մի ան­խու­սա­փե­լի դրսևո­րում: 137. Առ­հա­սա­րակ պետք չէ խղճալ, բայց ե­թե …, ա­պա Ն­րան, ում խղճա­ցել ես, չպետք է մոտ թող­նես, իսկ թե թո­ղել ես, պետք է զգոն լի­նես, քան­զի խղճա­հա­ րություն տա­րած մար­դը նման է շան, ո­րը վա­խից է կծում, որ­պես կա­նոն՝ անս­պա­սե­լի և ­թա­քուն. ան­գամ ձեռ­քը կա­րեկ­ցող` շփո­թե­լով ձեռ­քի հետ հար­վա­ծող:

138. Երբ ինք­նաս­պա­նության հակ­ված մար­դը կխնդրի օգ­նել մեռ­նել, թող մե­նակ և ­հե­ռա­ցիր, կամ սպա­նիր ա­ռանց խղճի խայ­թի ու երկմ­տան­քի, բայց եր­բեք փա­ղաք­շե­լով և ­հա­մո­զե­լով կյան­քը փրկել մի փոր­ ձիր. նա, այդ­ պես ողջ մնա­ լուց հե­ տո, յու­ րա­ քանչ­յուր դժբախ­տության ժա­մա­նակ քեզ կմե­ղադ­ րի` որ­պես պատ­ճառ իր տա­ռա­պան­քի: … ­Մի փրկիր, ե­թե չես պա­տաս­խա­նե­լու հար­ցին` «Ինչ­ պե՞ս ապ­ րել». չէ՞ որ հենց այդ պա­ տաս­ խա­ նը չի­մա­նա­լու պատ­ճա­ռով է փոր­ձում մեռ­նել, կար­ճա­ ժամ­ կետ փառ­ քիդ հա­ մար մի՛ փրկիր, մի՛ ստի­ պիր ա­վե­լի եր­կար ­Չապ­րել … 139. ­Սեր՝ առ ջուրն ու կրա­կը, հողն ու օ­դը, սարն ու ձո­րը…, ոչ միայն չեն բա­ցա­ռում ի­րար, այլև ձևա­ վո­րում են այն ամ­բող­ջա­կա­նությու­նը, ո­րը կոչ­վում է բնության հան­ դեպ սեր, և ս­ րա­ նում մեկ կար­ ևո­ րությունն այն է, որ գի­ տի սի­ րել` թե­ կուզ ան­ հա­մե­մա­տե­լի ու եր­բեմն` ան­հա­մա­տե­ղե­լի, բայց ա­մեն­քին ա­ռանց կեղ­ծի­քի. սա՛ էլ ի պա­տաս­խան դա­տո­ղության` իբր մե­կի հան­դեպ սերն ան­պայ­ման

պետք է ժխտի սերն առ ու­րիշ(ներ)ը, ու թող քար­կո­ ծեն բար­բա­րոս­նե­րը։ 140. ­Նա­յիր բա­րո­յա­պաշ­տի աչ­քե­րին, որ օ­րե­ցօր դառ­ նում են է՛լ ա­վե­լի հրեշ­տա­կա­յին` սրանց բնո­րոշ մեղ­քի զգա­ցու­մով` որ­պես հետ­ևանք գի­շեր­վա, երբ տրվում է իր բնազ­դին, բնության կան­չին, երբ վա­յե­լում է հա­ ճույ­քը` բնո­րոշ իր տե­սա­կին, վայ­րի բնույ­թին` զգա­ լով ե­րա­նությունն աստ­վա­ծա­յին, ա­պա` ա­մոթ­խած ծնկում է ա­ռաջն հան­րա­յին այն հո­րին­ված­քի, թե իբր սուրբ է հո­գին` ա­մա­չե­լով նա­յել ան­գամ սե­փա­ կան ձեռ­քե­րին, ո­րոնք բնազդ­նե­րի գո­հաց­ման ակ­ տիվ մաս­նա­կիցն էին. ա­հա՛, թե ինչ­պես են մար­դիկ միա­վոր­վում կեղծ հար­թությու­նում, ո­րը բա­րո­յա­կա­ նություն և/­կամ հա­մա­կե­ցության կա­նոն են կո­չում: Իսկ նա, ով նույն այդ բնույթն է կրում, բայց չի հաս­կա­նում` ին­չո՞ւ են մար­դիկ ի­րենք ի­րեն­ցից նող­ կում, հո­գի­նե­րը «հա­գուս­տի» տակ քո­ղար­կում, ա­պա` այդ «հա­գուս­տը» կրե­լու վար­քու­բարք հո­րի­նում, իսկ ով թե­րա­նում է` ծաղ­րում և­այդ կերպ սե­փա­կան ան­ ձի հան­դեպ ա­մո­թը հաղ­թա­հա­րում, մե­կու­սա­նում է սե­փա­կան զգաց­մունք­նե­րում և­ օր օ­րի հա­մա­տա­րած այդ կեղ­ծի­քի հան­դեպ ա­վե­լի դյու­րագր­գիռ է դառ­նում ու, հան­րա­յին գար­շե­լիից պաշտ­պան­վե­լու հա­մար,

միայ­նա­կի հպար­տության ետ­ևում է թաքն­վում, իսկ հա­րա­բե­րություն­նե­րը, թերևս, նրա հա­մար մի­ջոց են դառ­նում` սե­փա­կան միայ­նա­կությունն ա­վե­լի զգա­ լու և­ իր բնության մեջ թա­փա­ռե­լով ան­հե­տա­նա­լու` փրկվե­լու, բայց և ­տա­ռա­պե­լու, երբ, եր­բեմն, ստիպ­ ված տա­լիս է հար­ցը` ին­չո՞ւ: 141. – Երբ հարց­նում է` սի­րո՞ւմ ես ինձ, նշա­նա­կում է` նա­ խընտ­ րում է խաբ­ վել` զգա­ լով, որ չկա սեր: - Հ ­ ա­ ճախ, այն, ինչ ա­ նում ենք սի­ րե­ լով, կկոչ­ վի ա­նինք­նա­սի­րություն, ե­թե ա­նենք ա­ռանց սի­րե­լու. ա­հա՛, թե ին­չու է մա­րած սի­րո մա­սին հու­շը այդ­չափ նվաս­տա­ցու­ցիչ թվում: 142. ­Նա, ով ու­րիշ­նե­րին սո­վո­րեց­նում է ինչ­պես լի­նել հա­ջո­ղակ` իբրև հիմ ­նա­վո­րում նշե­լով սե­ փա­կան փոր­ձը, անշ­նոր­հա­կալ է կյան­քի բա­րե­ հա­ճության հան­դեպ, քան­զի բա­ցա­հայ­տում է վեր­ջի­նիս կողմնա­պա­հությու­նը, իսկ գաղտ­նա­ պա­հությու­նը մեկ ա­ռա­քի­նությունն է, որն այս դեպ­քում խախտ­վում է:

143. ­Ճար­պիկն ա­ռաջ է անց­նում մեկ­նար­կում, զի­ջում` ըն­թաց­քում և ­պարտ­վում` վեր­ջում. սա ի­մա­նա­լով նա հենց սկզբից է փոր­ձում դի­մել խար­դա­խության, ու, քա­նի որ ի­մաս­տու­նը միշտ նե­րո­ղա­միտ է, արդ­ յուն­քում ճար­պիկն ըն­թա­նում է ինք­նա­գոհ և ն­շում ա­ռանց մրցակ­ցության ստա­ցած հաղ­թա­նա­կը` նման եր­ջա­նիկ ա­պու­շի: 144. ­ ո­կիկ հա­գուս­տը թե­պետ գե­ղե­ցիկ է նայ­վում, Կ բայց միշտ ստեղ­ծում է շարժ­ման ան­հար­մա­րություն, նույ­նը նաև հո­գում` ա­զա­տությունն ու կա­նո­նա­վո­ րությու­նը եր­բեք չեն զու­գակց­վում: 145. Ն­վեր, ո­րը տրվում է զգա­յա­բար ու ա­ռանց տրա­ մա­բա­նա­կան հիմ­նա­վո­րու­մի, թե­կուզ հե՛նց նվի­ րո­ղի հա­մար էլ պատ­ճա­ռով ան­հաս­կա­նա­լի` հենց այն­պես, ուղ­ղա­կի, բա­րե­հա­ճությունն է կյան­քի, ու, թերևս, չկա և ­չի էլ լի­նում նվեր այլ տե­սա­կի, իսկ երբ այն ըն­դու­նում կամ մեր­ժում ենք՝ ըստ փո­խա­դարձ պար­տա­վո­րության և/­կամ ար­ժե­քի հաշ­վար­կի, ար­ դեն պարզ է, թե ին­չի ա­ռաջ ենք փա­կում դռնե­րը

մեր սրտի, հոգ­ևո­րի, զգա­յա­կա­նի` են­թարկ­վե­լով խղճուկ անշ­նոր­հա­կա­լին ար­ժա­նի պատ­ժի` հոգ­ևո՛ր մա­հա­պատ­ժի` վե­րած­վե­լով ա­սուն ա­նա­սու­նի: Ու, սո­վո­րե­լով ստա­նալ նվեր, հաս­կա­նում ես, թե ինչ­քան էր գի­տակ­ցությունդ քեզ բան­տար­կել, իսկ նվի­ րե­լով տես­նում` որ­քա՜ն շատ կան բան­տարկ­յալ­ներ: 146. ­Նե­րո­ղությունն ինք­նան­վաս­տա­ցում է, որն օգ­ նում և/­կամ հար­կադ­րում է կողմ­նո­րոշ­վել դե­պի հան­ րա­յի­նը, երբ հայտն­վում ես վեր­ջի­նիս և բ­նազ­դա­յին մղում­նե­րի կոնֆ­լիկ­տից ա­ռա­ջա­ցած փաս­տի ա­ռաջ: Այն արդ­յու­նա­վետ մի­ջոց է ու­րիշ(ներ)ի հետ խնդրի լուծ­ման, բայց, որ­պես կա­նոն, սե­փա­կան է­գո-ի վնաս­ ման հաշ­վին, ին­չը կա­րե­լի եմ հա­մա­րում բա­ցա­ռա­ պես այն դեպ­քում, երբ այդ ու­րիշ(ներ)ին քո մաս­նիկն ես հա­մա­րում, ու սա կոչ­վում է ինք­նաոչն­չա­ցում՝ հա­ նուն ինք­նամ­բող­ջաց­ման կամ դրա պահ­պան­ման: Եվ սա պետք չէ խառ­նել շրթներկ դար­ձած է­թի­կա­յի տար­րի հետ: 147. Ի­մաստ­նությունն ա­ռանց մե­ղան­չե­լու չի լի­նում և դ­րան ձգտող ճա­նա­չող­նե­րի հա­մար նա­խա­պես է

ո­րոշ­վում տե­ղը դժոխ­քում, իսկ պատ­րաս­տի արդ­ յուն­քը, որ­պես դրախ­տի շա­հած ու­ղե­գիր, ստա­նում և­ օգ­տա­գոր­ծում են աղ­քա­տա­միտ­նե­րը: ­Բայց և ճշ­ մա­րիտ է՝ աստ­ծուն հան­դի­պե­լու ա­մե­նա­կարճ ու­ղին ներ­սիդ սա­տա­նա­յին հետ­ևելն է։ 148. Ու ի­րա­կա­նությունն այն է, որ մար­ դիկ միշտ գն(ա­ցել)ում են նրանց հետ­ևից, ով­քեր թքած ու­նեն ի­րենց վրա, քան­զի ա­վե­լի հեշտ է նմա­նակ­նե­րով ապ­րե­լը, թե­կուզ ե­թե թքոտ­ված ե­րեսն է ընդ­հա­նուր նմա­նությու­նը, ու նա, ով փոր­ձում է լու­սա­վո­րել` հնա­ րա­վո՛ր է ապ­րել ար­ժա­նա­պա­տիվ և­ անձ­նա­հա­տուկ դեմ­քով, հո­շո­տում են նույն այդ «ա­ռաջ­նորդ­նե­րի» հրա­հան­գով, և ս­տաց­վում է, որ, ա­յո՛, ան­խու­սա­փե­լի է փաս­տը` ա­րագ է խո­ցու­մից կծկվում գրկե­լու հա­ մար բաց­ված կուրծ­քը: 149. ­Հույս, հա­վատ, սեր. Ի­րար հա­ջոր­դող, հետ­ևա­բար նաև ի­րար բա­ ցա­ռող եր­ևույթ­նե­րի եռ­յակ, ո­րոնց միա­ժա­մա­նակ­յա մաղ­թան­քը նշա­նա­կում է` քեզ մաղ­թե­ցին ո­չինչ: ­Հո՛ւյս, ու թող, որ այն վե­րա­ճի սի­րո:

150. ­Միշտ խե­լա­միտ եմ հա­մա­րել նրանց, ով­քեր ինձ ար­հա­մար­հել և/­կամ մնա­ցել են ան­տար­բեր, ու խե­ լաց­նոր նրանց, ով­քեր ըն­կե­րա­ցել են և/­կամ` սի­րել, քան­զի սթափ դա­տո­ղությամբ որ­ևէ մե­կի մտքով չի անց­նի` սա­ռույ­ցի մեջ փնտրել կրակ, վայ­րե­նու մեջ` հո­գի: Ա­ռա­ջին­նե­րին շնոր­հա­կալ եմ` ի­մաս­տա­սի­ րության աշ­խարհ, նույնն է, թե գրո­ղի ծոցն ուղ­ևո­ րե­լու, իսկ երկ­րորդ­նե­րին պար­զա­պես պաշ­տում եմ` եր­ բեմն խա­ ղաղ­ վե­ լու, նույնն է, թե դրախ­ տում հանգր­վա­նե­լու հնա­րա­վո­րության հա­մար: 151. ­Մարդ­կանց մոտ ե­կա՝ միայն ինքս ինձ սի­րե­լով ու սպան­վե­ցի նրա՛նց գով­քով, ա­պա վե­րածն­վե­ցի մարդ­ կանց սի­րե­լով ու ապ­րե­ցի նրանց ար­հա­մար­հան­քով: ­Մինչև ան­խու­սա­փե­լի օր­վա գա­լը, երբ սպան­վե­ լու եմ որ­պես գայլ, պի­տի հո­շո­տեմ բո­լոր պա­տա­հած դմակ­ներն ու կո­կորդ­նե­րը՝ ա­ռանց տար­բե­րակ­ման՝ խոյ, մա­ քի, գառ: ­ Թե­ կուզ մեկ աստ­ ծո փրկության հա­մար պառ­կեն հո­տեր, խիղճս մնա­լու է ա­նե­րեր, իսկ իմ նզով­յալ գո­յության դի­մաց՝ ըն­կած­նե­րի՛ ար­ յու­նը թող լի­նի օրհն­յալ:

152. Ու երբ սպառ­վեց համ­բե­րությու­նը, ­Նա, դի­մե­լով սա­տա­նա­յին և­ աստ­ծուն, բա­ցա­կան­չեց` «­Դե բա՜վ է, պա­րո­նա՛յք խա­ղա­մոլ­ներ» … 153. ջա՜ն-հո­գի … ­Գի­տե՛մ քեզ, ի՛մ ցե­ղա­կից, իմ հա­րա­զատ ջան-հո­ գի, թե ինչ­պես է ներ­սիդ ջեր­մությու­նը հան­դի­պել սառ­ նությա­նը դրսի և ­վե­րած­վել պաղ քրտին­քի ճա­կա­տիդ, գի­տեմ, որ ստեղ­ծածդ լոկ ա­ռիթ է ե­ղել ժա­մա­նա­կա­ վոր զվար­ճան­քի ու պի­տա­նի չէ ոչ մի բա­նի. ո­չինչ չի կա­րո­ղա­ցել փո­խի, որ քեզ միայն մնա­ցել է ապ­րու­մը գլխա­գա­րի և ­հետ­ևան­քը` ցրտա­հար­ված մատ­նե­րի, ո­րոն­ցով վե­րապ­րել ես ցավդ և/­կամ հնչեց­րել ա­ղերսդ, ու/բայց գի­տեմ նաև, որ սա ի­մա­նա­լով էլ, միև­նույն է, ես ինքս էլ չեմ փոխ­վի, ջա՜ն-հո­գի: 154. Ի պա­տաս­խան վի­րա­վո­րան­քի` մի՛ չա­րա­ցիր. եր­կու բա­ցա­սա­կան­նե­րի ար­տադր­յա­լով չա­րա­ կա­մին դրա­կան արդ­յունք մի ա­պա­հո­վիր, թող որ զրկվի սպա­սե­լիից իր սրտի, որ ան­պայ­ման պետք է

պա­տաս­խանդ լսի` հա­մոզ­վե­լու հա­մար` հա­սել է ու­ զա­ծին. լռիր ու ան­հա­գության դա­տա­պար­տիր: ­Ճիշտ է, վի­րա­վո­րանքդ ան­հետ չի կոր­չի (հետքն ան­պայ­ման կթող­նի) բայց և­այդ­պես է հո­գում ձևա­ վոր­վում քար­տե­զը ճա­նա­պար­հի, ո­րով պետք է քո­նը քեզ գտնի: 155. ­Հա­մըն­դուն­ված ստի մեր­կա­ցում, կամ` ող­ջո՜ւյն զոմ­բի­ներ. Չի լի­ ­ նում միայ­ նակ մնա­ լու ցավ, լի­ նում է ցա­ վոտ գի­ տակ­ ցում, որ այդ­ պի­ սին ե­ ղել ես միշտ, ու երբ բաց­վում է ճշմար­տությունն ի­րա­կան գո­յաձ­ևի, հայտն­վում ես մի­ջա­վայ­րում դիակ­նե­րի, ո­րոնք կա­ մա­կա­տարն են ի­րենց հո­գե­կան­չե­րի: Ու, փաս­տո­րեն, ոչ թե վախ մեռ­նե­լու, այլ` հա­ րություն առ­նե­լու, վախ՝ մեռ­յալ­նե­րի մեջ մնա­լու: 156. ­Սի­րա­հար­վել և/­կամ սի­րել ես ու մնա­ցել է ան­ պա­տաս­խա՞ն. մի՛ վշտա­ցիր` այս դեպ­քում ու­նես հնա­րա­վո­րություն միայ­նակ վա­յե­լել այն, ին­չը ստա­ ցել ես եր­ևույ­թից` որ­պես ինք­նին փոխ­հա­տուց­ված,

ու սրա­նում ո­չինչ չի փոխ­վում, ե­թե ան­գամ պար­զում ես` զգաց­մունքդ ա­վա­նա­կի է ուղղ­ված: 157. Ի­մաս­տուն` ինք­նազսպ­ված վայ­րե­նի, ի­մաս­տակ` լկտիա­ցած ըն­տա­նի, ու «խե­լա­միտ» ամ­բոխ, ո­րը, ա­ռա­ջի­նի նկատ­մամբ լռեց­նե­լով հա­մակ­րան­քը, հետ­ևում է երկ­րոր­դին: 158. Երբ խե­լա­միտն է հա­մոզ­ված իր ճշմար­տա­ ցիությա­նը, ա­ռա­ջինն է լքում ճիշտ ու սխալ ո­րո­շե­ լու բա­նա­վե­ճը, իսկ երբ տգե­տը` հա­մա­ռում է մինչև վեր­ջին բա­ռը: ­Նա, ով ըն­ դու­ նում է ճիշտ ու սխա­ լի հա­ րա­ բե­ րա­կա­նությու­նը, առ­հա­սա­րակ չի էլ մաս­նակ­ցում այդ ժա­մա­վա­ճա­ռությա­նը, իսկ ով զգա­ցել է ճշմար­ տության բա­ցար­ձա­կը` ոռ­նում է: … ­Ճիշտն ու սխա­լը ո­րո­շե­լուց ա­ռաջ՝ ար­ժե վերևից նա­յել. ա­րա­հետ­նե­րը զու­գա­հեռ են, տեղ-տեղ էլ հատ­վում են …

159. ­Գայ­լը հստակ է իր ո­րոշ­ման մեջ` հար­ձակ­վել կամ նա­հան­ջել, ու տի­րա­պե­տում է ի­մաստ­նությա­նը, որ մարդ­կան­ցից, եր­բեմն, պետք է փախ­չել, ի տար­բե­ րություն շան, ո­րը միշտ հա­չում է երկմ­տան­քից ու, հենց դրա հա­մար, խրա­խուս­վում մար­դու կող­մից: 160. Ա­զատ ես, քա­նի դեռ կա­րող ես հրա­ժար­վել, իսկ ա­զա­տության բո­վան­դա­կությու­նը ո­րոշ­վում է նրա­ նով, թե ինչ պար­տա­վո­րություն­ներ ես ինք­նա­կամ ստանձ­նել: 161. ­Ցան­կա­ցած հի­վան­դություն հոգ­ևոր տկա­րաց­ ման (սխա­լի, ու­րաց­ման, չի­մա­ցության,…) արդ­ յունք է, և, որ­պես այդ­պի­սին, ա­ռող­ջա­նա­լու սկիզբ (ազ­դակ). ա­հա, թե ին­չի դեմ ենք ան­գի­տակ­ցա­բար պայ­քա­րում, երբ տրվում ենք միայն ֆի­զի­կա­կան բուժ­ման` խլա­նա­լով պատ­ճա­ռի և ծն­կե­լով հետ­ևան­ քի ա­ռաջ, ու մնում ենք տկար մինչև հա­ջորդ ազ­դա­ կը, իսկ վեր­ջում` էլ ոչ մի հնա­րա­վո­րություն:

162. Ճշ­մար­տությու­նը խու­սա­փում է հան­դի­պում­նե­ րից, ո­րոն­ցում ան­պայ­ման ձգտում ենք լի­նել ճիշտ, ա­պա` շքա­մուտ­քե­րում ա­մեն­քիս դի­մա­վո­րում է ա­ռան­ձին-ա­ռան­ձին, հայտն­վում՝ անս­պա­սե­լի, հար­ վա­ծում` ցա­վոտ: 163. ­Դո՛ւ, որ մի­ջակ ես խա­ղում աստ­ծո և­ ա­նաստ­վա­ծի միջև, ու, ա­ռա­վելևս, չես ըն­կա­լել այդ եր­կու­սի հա­մե­ րաշ­խությու­նը, դո՛ւ, ում սե­րը լոկ խղճալ է, ու ա­տե­լուն էլ պի­տա­նի չես, դու ինչ­պե՞ս կա­րո­ղես ապ­րեց­նել, երբ ար­դա­րա­ցի սպա­նել չգի­տես, դո՛ւ, որ տրո­րում ես կա­ նա­չը, բայց ա­ղո­թում քա­րին, երբ վեր­ջինս է խո­նարհ­ վում ա­ռա­ջի­նին, դո՛ւ, որ դար­ձել ես ինք­նա­կոչ տեր, երբ ­Տե­րը գտել է նոր զվար­ճանք­ներ: 164. ­Պա­տաս­խա­նը հար­ցի` ի՞նչ ես ձգտում լի­նել, պա­ տաս­խանն է հար­ցի` ինչ­պի­սի՞ բան­տում ես ու­զում ա­զա­տազրկ­վել:

…

Երբ փոր­ ձում ես ստու­ գել, թե որ տա­ րի­ քից ես հի­ շում ինքդ քեզ, ան­ հի­ շե­ լի է մնում

ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծը, երբ ձևա­վոր­վել է այն ամ­ բող­ջի մեծ մա­սը, ո­րը կոչ­վում է ԵՍ: 165. Ոչ՝ եր­կա­րա­շունչ ձանձ­րույ­թին. Ս­խալ­վե­լը ճշմար­տա­ցիությամբ անց­նե­լիք ճա­ նա­պար­հը կրճա­տե­լու մի­ջոց է, երբ գնում ես ա­ռանց մե­ղադ­րե­լու և, հետ­ևա­բար, ա­ռանց նե­րում ակն­կա­ լե­լու: … «Ճշ­մար­տա­սեր­նե­րի հա­մար հիաս­թա­փությու­նը պետք է լի­նի ճա­նա­չե­լիի բա­ցա­հայտ­ման ազ­դակ և­ ո՛չ ա­վե­լին».- այս­պես է ա­սում ի­րա­կա­նությու­նը: 166. Ար­տա­ռոց­նե­րի հան­դեպ նա­խան­ձությու­նից ձևա­ վոր­վել է մի­ջակ­նե­րի բա­րո­յա­կա­նությու­նը, ա­պա՝ սրանց քա­նա­կա­կան գե­րակշ­ռության արդ­յուն­քում, բա­րո­յա­կա­նությունն է վե­րած­վել մի­ջա­կության: 167. ­Խար­դախ­ներն ա­ռա­վե­լության են ձգտում՝ մրցա­կից­նե­րին թու­լաց­նե­լով, ա­պա` ոչն­չաց­նե­լով, ի տար­բե­րություն ար­դա­րա­միտ­նե­րի, ով­քեր ձգտում են ինք­նա­կա­տա­րե­լա­գործ­ման, պար­տությունն

ըն­կա­լում են որ­պես ինք­նա­զար­գաց­ման նոր խթան և­եր­բեք չեն դի­մում նեն­գության. ա­հա, թե ին­չու է այս «միա­միտ» տե­սա­կը կանգ­նած եզ­րին ի սպառ վե­րաց­ման` այլևս խար­դա­խությունն է մեկ կա­նո­նը հա­մա­կե­ցության: 168. Այն, ինչ մե­զա­նից դուրս է, մեր մեջ է, և դր­սին ուղղ­ված մեր վե­րա­բերմ­նուն­քը նույնն է, թե զբաղ­ ված ենք ինք­նաս­պա­նությամբ, ու քա­նի դեռ չի ե­ղել հու­ղար­կա­վո­րություն, չի լի­նե­լու նաև հա­րություն. շա­րու­նա­կում ենք նե­խել: 169. Ո՛չ դրախտ, ո՛չ էլ դժոխք. շա­ րու­ նա­ կա­ բար վե­ րածն­վե­լու ենք մեր իսկ մեղ­քով է՛լ ա­վե­լի ան­տա­նե­լի դար­ձող մո­լո­րա­կում: 170. Բ­ նության կարգ է` փորձն աս­տի­ճա­նա­բար վե­ րած­վում է բնազ­դի, ու, նման զար­գաց­ման պա­րա­ գա­յում, մար­դիկ ի­րար բնազ­դա­բար են ա­տե­լու, ինչն էլ, գու­ցե, ի­րա­կան մար­դա­սի­րության ա­ռիթ է դառ­ նա­լու։

171. Ինք­նա­խա­րա­զա­նում. Կանգ­ ­ նում են դեմ առ դեմ ու սկսում դա­ ժա­ նա­բար կռվել, ի­րար անխ­նա խա­րա­զա­նում են ու մինչև եզրն ան­դուն­դի ար­նա­թա­թախ գա­լար­վում, գրկա­խառն­ված ցած են նետ­վում ու ժայ­ռա­բե­կո­րին սպան­վում, և, քա­նի որ, ծո­վի ա­լիք­նե­րը լվա­նում են ար­յու­նը, ոչ ոք չի ի­մա­նում ե­ղե­լությու­նը. անխ­ռով նստած նա­յում է դե­պի հո­րի­զո­նը, ու այլ կերպ չի էլ լի­նում. նա կամ կռվում է եր­կատ­ված, կամ միա­ձուլ­ ված է, բայց՝ սպան­ված: 172. Ու­րի­շի­նը՝ որ­պես սե­փա­կա­նը. ա­հա՛ տա­ռա­պան­ քի այն բա­ժի­նը, ո­րը պա­կա­սում է՝ իր տա­ռա­պան­ քի մա­սին փա­ռա­կա­լած աչ­քե­րով պատ­մո­ղի տե­սո­ ղությու­նը բժշկե­լու հա­մար: … Մ­տա­ծող մար­դիկ՝ ինչ­քա՜ն շատ, իսկ մար­դու հա­ մար մտա­ծող մարդ …, ու ե­թե կա(ն), ա­պա՝ տե­սա­ նե­լի միայն վերջ­նա­լույ­սին:

173. ­Մար­դա­սի­րությունն ան­կեղծ դրսևոր­մամբ հո­մա­ նիշ է սո­ւի­ցի­դին, կեղ­ծա­վո­րով` մա­զո­խիզ­մին: 174. ­Մեղ­քե­րի թո­ղություն ստին մի հա­ վա­ տա, մի դար­ձիր հա­ճույ­քի ա­ռիթ «հո­վիվ­նե­րի» հա­մար, ով­ քեր հեշ­տանք են ստա­նում ու­րի­շի կյան­քին ծա­ծուկ հետ­ևե­լուց. ապ­րիր այն­պես, որ հե­տո պա­տաս­խան տա­լու ա­ռիթ ու­նե­նաս, հա­կա­ռակ դեպ­քում` քեզ կու­ ղեկ­ցեն ա­ռանց ու­շադ­րության` նման ոչ­խա­րի, ինչ­ պի­սին դար­ձել ես՝ ծնվե­լով գայլ: … ­Գայ­լի մահ­կա­նա­ցությու­նը գե­րա­դա­սե­լի է ոչ­խա­ րի ան­մա­հությու­նից. բո­լոր «ար­գել­ված պտուղ­նե­րը» կեր, օ­ձին էլ՝ վա­յե­լիր որ­պես ա­ղան­դեր: 175. Կ­յանքն ինք­նին է ի­մաս­տա­վոր­ված, ու մենք՝ որ­ պես դրա պատ­ճառ, հետ­ևանք ու մի­ջոց, մեր լի­նե­ լիության այլ ի­մաստ չպետք է, (չկա) և ­չենք էլ կա­ րող գտնել, ու ա­ռա­վե­լա­գույ­նը, որ կա­րող ենք ա­նել ինք­ներս մեր հա­մար, հաս­նելն է այն­պի­սի հա­գեց­ ման, որ այլևս մահն ըն­դու­նենք գրկա­բաց` որ­պես

գո­յաձ­ևի անհ­րա­ժեշտ վե­րա­փո­խում, և ­սա է նաև մեզ հու­շում յու­րա­քանչ­յուր վա­խի հաղ­թա­հա­րու­մից ստա­ցած ա­զա­տության բերկ­րան­քը: Այլ կերպ ա­սած, անհ­րա­ժեշտ է հաս­նել մահ­վան հան­դեպ վա­խի հաղ­թա­հար­ման, բայց ոչ դրա մա­ սին ա­նընդ­հատ մտո­րե­լով և ­վա­խին հար­մար­վե­լով, այլ՝ ճիշտ ապ­րե­լով, ին­չին հնա­րա­վոր է հաս­նել՝ օգտ­վե­լով կյան­քի հետև­յալ հու­շու­մից` «­Մեր­ձա­վո­րի մա­ հը նշա­ նա­ կում է` պետք է շտա­ պես ԱՊՐԵԼ, ծնուն­դը` չշտա­պես ՄԵՌՆԵԼ»: 176. Ե­թե տրվեր հնա­րա­վո­րություն ընտ­րե­լու և­ անց­ յա­լը փո­խե­լու, արդ­յո՞ք դրսի մե­ծա­մաս­նությու­նը կհա­մա­ձայ­ներ հետև­յալ պայ­մա­նին` չլի­ներ ցե­ղաս­ պա­նություն, բայց բո­լո­րը պետք է ապ­րեին այ­սօր­վա նման ­Հա­յաս­տա­նում, և­ արդ­յո՞ք ներ­սի փոք­րա­մաս­ նությու­նը կհա­մա­ձայ­ներ` Ար­ցախն ա­զա­տա­կա­նա­ նար ա­ռանց պա­տե­րազմ, բայց նրանք պետք է ապ­ րեին մե­ծա­մաս­նության նման: Եվ, գու­ցե, ա­մեն ազգ էլ ու­նի խղճի հետ ա­ռե­րե­ սող նման հար­ցադ­րում:

177. Աշ­խար­հը հա­յե­րիս ար­դա­րություն է պարտք, ո­րի ի­րա­վուն­քը լոկ հնա­րա­վո­րություն է, ոչ` պայ­ ման, ինչն էլ բա­ցա­ռա­պես մեր ստեղ­ծե­լիքն է: Երկ­րոր­դում իմ ա­մոթն ու ցավն է, ա­ռա­ջի­նում` հպար­տությու­նը ու է­լի ցա­վը: 178. Անն­ման է ­Կի­նը, ով աղջ­նա­կի նման ցատ­կո­տում է տղա­մար­դու սրտում. երբ սիր­ված է, ո­տա­բո­բիկ է ա­նում, հա­կա­ռակ դեպ­քում` բարձ­րակ­րունկ­ներ է կրում, բայց ցատ­կո­տել չի դա­դա­րում` միշտ է Կ ­ ին մնում: … Չ­գի­տեմ ին­չու կամ, գու­ցե, գի­տեմ շատ լավ, թե ին­չու հենց աղջ­նակ­նե­րին եմ, որ­պես ամ­բողջ կյան­ քի բա­րե­մաղ­թանք, ցան­կա­նում՝ լի­նեն ու եր­բեք ա­ռիթ չու­նեն չլի­նե­լու չա­րաճ­ճի: 179. ­Կա­նանց հետ չի կա­րե­լի խո­սել կրո­նից, փի­ լի­սո­փա­յությու­նից, քա­ղա­քա­կա­նությու­նից, քան­ զի նրանք այդ ե­ րե­ քի մարմ­ նա­ վո­ րումն են, ընդ ո­րում` ե­րե­քը մե­կում, ու, են­թա­գի­տակ­ցո­րեն, ի­րենք

ի­րեն­ցից են ձանձ­րա­նում, իսկ ով էլ չէ` ստա­ցել է ո­րո­շա­կի շե­ղում: Ինչ վե­րա­բե­րում է տղա­մարդ­ կանց, ա­պա նրանց բախ­տը բե­րել է նրա­նում, որ կա­նայք, մե­ծա­մա­սամբ, սրա մա­սին չեն ի­մա­նում, իսկ ով էլ ի­մա­նում` աստ­վա­ծա­յին ի­մաստ­նությամբ թա­գու­հի է դառ­նում, ում բո­լորն են տեն­չում, իսկ ին­ քը` «գո­յություն չու­նե­ցող» միա­կին է տրվում: 180. Էս­քան բան, մարդ ըն­կեր. Բ­նության մեջ ողջ մնա­լու ար­վեստն այլևս ար­ դիա­կան չէ, քան­զի չկա դրա կի­րառ­ման մի­ջա­վայ­րը: ­Հի­մա, ողջ մնա­լու հա­մար, պետք է ի­մա­նաս մարդ­ կանց մեջ չսպան­վե­լու հմտություն­ներ, մեկ բա­ռով` առև­տուր, ընդ ո­րում, գոր­ծու­նեությանն անհ­րա­ժեշտ բո­լոր մի­ջոց­ներն առ­կա են ի ծնե` հե­տույք և ­լե­զու, բայց ոչ ի­րենց կեն­սա­բա­նա­կան նշա­նա­կությամբ, ինչ վե­րա­բե­րում է խղճին և­ ար­ժա­նա­պատ­վությա­նը, ա­պա` միայն փո­րա­ցավ ա­ռա­ջաց­նող այդ ան­պետ­ քություն­նե­րից կա­րող ես ա­զատ­վել պետ­քա­րա­նում մի փոքր եր­կար նստե­լով:

181. ­Կույ­սը, հա­վա­տա­լով բա­րո­յա­կա­նություն ստին, խու­սա­փեց պա­տա­հա­կան սեք­սից ու պոռ­նիկ­նե­րի մեջ մնաց միայ­ նակ` որ­ պես նվաս­ տա­ ցած և ն ­ույն բա­րո­յա­կա­նության պաշտ­պա­նությու­նից զրկված։ 182. Ինք­նաս­պա­նություն ա­րա­ծին թու­լա­մորթ հա­մա­ րող զանգ­վա­ծի զգա­լի մա­սը ներ­քուստ նա­խան­ձում է նրա հա­մար­ձա­կությա­նը, մյուս մասն էլ` ան­պայ­ ման ա­ռիթ է ու­նե­նում նա­խան­ձե­լու: 183. Ոչ թե «ա­րի ա­մուս­նա­նանք», այլ` «ա­րի միա­ սին մարդ կեր­տենք». Եր­բեմն, ե­թե ոչ հա­ճախ կամ միշտ, ա­մուս­նա­ նում են, երբ այլևս չեն կա­րո­ղա­նում դի­մա­նալ հա­ րա­բե­րության մինչ ա­մուս­նա­կան գրավ­չությա­նը կամ չգի­տեն ինչ­պես ապ­րել դա և­ո­րո­շում են ա­մուս­ նությամբ ոչն­չաց­նել այն, իսկ ո­մանք էլ տխմար են այն­քան, որ ա­մուս­նությամբ են փոր­ձում այդ գրա­ վի­չը ստեղ­ծել: Ու հազ­վա­դեպ է պա­տա­հում, որ տես­նես եր­կու ան­հա­տա­կա­նություն­նե­րի` միա­սին մարդ կեր­տե­լու

հա­սու­նա­ցած ո­րո­շում, ո­րից բա­ցի, չկա ա­մուս­ նության որ­ևէ այլ խե­լա­միտ ի­մաստ կամ պատ­ճա­ ռա­բա­նություն։ 184. ­Պա­լա­տա­կան ճար­տա­սա­նությունն ա­վե­լի նող­ կա­լի է, քան փո­ղո­ցա­յին հայ­հո­յա­խո­սությու­նը, քան­ զի այն նույն լկտիության ե­րես­պաշ­տա­կան դրսևո­ րումն է: 185. ­Գի­շե­րա­յին անք­նությու­նը զվար­ ճա­ լի է ստաց­ վում, երբ քնած­ներն ա­ռա­վոտ­յան արթ­նա­նում են ու տես­նում, որ լի­քը կեղտ ու­նեն մաք­րե­լու, իսկ դու այդ ժա­մին «ան­մեղ» քունդ ես վա­յե­լում, հա­կա­ռակ դեպ­ քում՝ այն նույն ձանձ­րա­լի ցե­րեկն է` լույ­սերն ան­ջա­ տած վի­ճա­կում: 186. Ա­ղոթ­քը, որն ու­րի­շի հա­մար ես ա­նում, դա՛ է ար­ ձա­գանք ստա­նում, ու ինքդ էլ պետք է ապ­րես այն­ պես, որ նույ­նը հնչի հա­նուն քեզ. հաս­կա­ցար` բա­նը բնավ ա­ղոթ­քում չէ:

187. ­Սե­րը միայն հար­կադր­ված բա­ժա­նու­մով է հա­ վեր­ժա­նում և ­մա­հա­նում է ցան­կա­ցած այլ դեպ­քում, ու դրա­նից վե­րա­ճած յու­րա­քանչ­յուր այլ հա­րա­բե­ րությու­նից միշտ դիա­հոտ է փչում` ան­կախ նրա­նից, թե ինչ վեհ ա­նուն­նե­րով ենք դրանք կո­չում: 188. Ի պա­տաս­խան հար­ցի, թե որ կեն­դա­նուն կու­ զեիր նման­վել, մե­ծա­մա­սամբ հնչում են գի­շա­տիչ­նե­ րի ա­նուն­ներ, ո­րոնք, վաղ, թե ուշ, վտար­վում և/­կամ սպան­վում են սե­փա­կան զա­վա­կի կամ ե­րի­տա­սարդ ա­մոր­ձի­նե­րով ցե­ղակ­ցի կող­մից: Իսկ ես հա­ճախ նա­խան­ձում եմ հա­վե­րին, ո­րոնք, պար­բե­րա­բար, նույն կուտն են ու­տում և­ո­չինչ չեն հի­շում, ու բնավ կար­ ևոր չէ, որ հե­ տո մորթ­ վում են. չէ որ, վեր­ ջին հաշ­վով, ա­մե­նա­հա­ճե­լին մինչև կտին հաս­նե­լու ըն­ թացքն է` բա­ցա­ռա­պես բո­լոր դեպ­քե­րում: 189. ­ ող­կա­պը լռեց­նում է խիղ­ճը, որ ստաց­վի կա­ Փ րիե­րա­յի թռիչ­քը ու ինչ­քան եր­կար ես կա­պում, ար­ ձա­կե­լուց այն­քան շատ ես փսխում:

190. Ա­վե­լի լավ է եր­բեք, քան ու­շա­ցած. Երբ սպա­սե­լին գա­լիս է ու­շա­ցած, սեր­մա­նում է հու­սա­խա­բություն, որն էլ, բա­վա­րա­րու­մին զու­գա­ հեռ, վե­րա­ճում է ա­վե­լի մեծ հիաս­թա­փության: 191. ­Մար­դու ե­րա­զանք, ո­րից միայն մարդն է զրկված. Լ­ռություն, ո­րում մշտա­պես կա­րող ես լսել նո­րը և ­հանգս­տա­նալ` նույ­նը կրկնե­լու շա­տա­խո­սությամբ ա­ռա­ջա­ցող հան­րա­յին աղ­մու­կից: Ս­քան­չե­լի է նման լռության հաս­նող հա­րա­բե­ րությու­նը և­ աստ­վա­ծա­յին է` դրա­նից սկսվո­ղը: 192. Ու նա­վա­պետն է՛լ ա­վե­լի ա­մուր բռնեց խոր­ տակ­վող նա­վի ղե­կը, երբ տե­սավ, որ առ­նետ­նե­րի առջևից փախ­չում են իր ծա­ռա­յա­կից­նե­րը, ո­րոնք ի­րենց դա­վա­ճա­նությու­նը քո­ղար­կե­ցին նա­վա­պե­ տի հե­րո­սաց­ման մեջ, և ս­րա­նով սկիզբ դրվեց հետ­ մա­հու պարգ­ևատր­մամբ մաք­րա­գործ­վե­լու սո­վո­ րությա­նը։

193. Ես ա­շուն եմ, ո­րը գա­րուն է բե­րում նրանց, ով­քեր անց­յա­լի հու­սա­խա­բությու­նից հե­տո սար­սա­փում են գա­լիք ա­նո­րո­շությու­նից, բայց ինքս եր­բեք գար­նան մեջ չեմ հայտն­վում՝ բա­ցի այն, որ ի­րենց հետ չեն տա­նում, ինքս էլ անհ­նար եմ հա­մա­րում և ­հաշտ եմ գո­յաձ­ևում, որ պի­տի լի­նեմ ամ­ռան տա­պի և ձմ­ռան ցրտի մի­ջա­կայ­քում: 194. Ն­րա­նում, ինչ ամ­բո­խը կո­չում է հա­ջող­ված ա­մուս­նություն, հա­ճախ տես­նում եմ նույն ամ­բո­խի կող­մից պար­սա­վե­լի հա­մար­վող եր­ևույ­թը, ո­րը կոչ­ վում է ին­ցեստ, երբ ա­մու­սին­ներն աս­տի­ճա­նա­բար վե­րած­վում են նույն վեր­մա­կի տակ քնող քույր-եղ­ բոր, ով­քեր, բթա­ցած նա­խաա­մուս­նա­կան եր­դու­ մով, չեն տես­նում` գո­նե ան­կո­ղինն ա­ռանձ­նաց­նե­լու խո­հե­մությու­նը, ին­չը, գու­ցե, հե­տո նաև պատ­ճառ կլի­ներ կրքի վե­րած­նուն­դի` որ­պես հա­մա­տեղ կյան­ քում կորց­րած ա­ռա­քի­նության վե­րագտ­նում կամ դրա նո­րո­գում, կամ, հա­մե­նայն դեպս, կվե­րաց­ներ հո­տած ա­ռա­քի­նության այն գար­շա­հո­տը, ո­րից հա­ ճույք է ստա­նում միայն` ի­րենց գի­տակ­ցության մեջ բազ­մած ամ­բո­խը:

Եվ առ­հա­սա­րակ ու մշտա­պես, ան­հա­տի ա­ռա­ քի­նություն­նե­րը, իսկ ան­հա­տից դուրս ա­ռա­քի­ նություն­նե­րը եր­բեք չու­նեն ծնունդ և ­կեն­դա­նություն, միշտ սպան­ վում են ամ­ բո­ խում, ա­ պա` ի­ րենց հո­ տած զանգ­վա­ծով դառ­նում սնունդ` նույն ամ­բո­խի ստրուկ-ստրկա­տեր բա­րո­յա­կա­նության հա­մար: 195. Անք­նությու­նը զրկում է հեր­թա­կան ե­րա­զից, հետ­ևա­բար, նաև` հեր­թա­կան հու­սա­խա­բությու­նից, ո­րի հա­մար` շնոր­հա­կա­լություն: 196. Դո՛ւ, որ այդ­ ­ քան լույս ես ու չես զլա­ նում ծաղ­ րել խա­վա­րը, դրա­նով լոկ փաս­տում ես էությունդ` որ­պես պու­ճուր ճրագ, որն ար­ևի տակ ո­չինչ է, ու, իր չնչին գո­ յությու­ նը զգա­ լու հա­ մար, պետք ու­ նի մթության, բայց չու­նի խո­հե­մություն` հար­գե­լու մի­ ջա­վայ­րը իր կե­ցության, ո­րին, ան­գամ, ­Մեծն լու­սա­ տուն է պար­բե­րա­բար զի­ջում իր տե­ղը` որ­պես աղբ­ յու­րի ա­մե­նայն ի­մաստ­նության:

197. ­Հա­մոզ­մուն­քը «ե­թե-ա­պա»-ով չի ձևա­ կերպ­ վում ու ի­րա­գոր­ծու­մը հետ­ևորդ­նե­րով չի պայ­մա­նա­ վոր­վում. այն լուռ սպա­սում է ի­րա­վի­ճա­կին, ո­րում հստակ ո­րո­շու­մով կյան­քի է կոչ­վում ու հետ­ևան­քից չի կաշ­կանդ­վում: Ու սա էլ ա­ռա­քի­նություն է, որն ար­ժա­նա­հարգ է դարձ­նում, բայց …­ ու հա­մա­տա­րած շա­ղակ­րա­ տությունն է տի­րում: 198. ­ ա­վա­տե­սի մի ծա­լա­պա­կաս տե­սակ կա, ո­րին, Լ ի պա­տաս­խան իր խոր­հուրդ­նե­րի, ուղ­ղա­կի ու­զում ես հարց­նել` «Լ­սի՛ր, Չ­սի­րե­լի՛ս, երբ հե­տույքդ կեղ­ տի մեջ է լի­նում, դու այդ ժա­մա­նակ մտա­ծում ես ինչ գույն ներ­կել մա­զե՞րդ»: 199. Ու ճշմա­րիտ է աս­ված` պետք է խնդրես, որ տա, ու հե՛նց խնդրես և­ոչ` ա­ղա­չես, քան­զի վեր­ջի­նում ի­մաստ­նություն կա, ո­րը հա­սու չէ տվո­ղին, իսկ մենք շա­րու­նա­կում ենք է­գոիստ հա­մա­րել ՄԵՆԱԿՅԱՑԻՆ, ով ա­ղեր­սում է` նաև մեր հա­մար:

200. Իմ հան­դեպ զգա­ցած ան­տա­նե­լի կա­րո­տից բու­ ժում եմ միակ հնա­րա­վոր մի­ջո­ցով` հե­ռա­նում եմ ընդ­միշտ, ան­պայ­ման հան­կար­ծա­կի և­ ա­ռանց բա­ ցատ­րության, որ խո­րը հիաս­թա­փությու­նը վե­րա­ճի վերքն ա­ րագ սպիաց­ նող ա­ տե­ լության, ու ե­ թե նա չդի­մա­նա, նշա­նա­կում է` սխալ­վել եմ նրա հաշ­վով, դի­մա­նա­լու դեպ­քում էլ` ճշմա­րիտ լի­նելս մնում է միակ սփո­փան­քը, ո­րով տա­նե­լի է դառ­նում՝ այլևս միայն իմ կա­րո­տը: Եվ եր­ բեք չեմ հաս­ կա­ ցել նրանց, ով­ քեր շտա­ պում են ա­զատ­վել կա­րո­տից` դրա պատ­ճառ զգաց­ մուն­քը մշտա­կան ներ­կա­յությամբ սպա­ռե­լով: … ­Վա­նում եմ՝ գրկվե­լու տեն­չով, որ չկաս­կա­ծեմ «հենց ինձ» կոչ­վող պետ­քին, և գր­կում եմ՝ վեր­ջին հրա­ժեշ­տի հուզ­մուն­քով, որ կաս­կա­ծեմ ան­դառ­նա­լի վեր­ջին, արդ­յուն­քում՝ ձեռ­քերս հա­ճախ զգում եմ սե­ փա­կան մեջ­քիս: 201. Ստ­րու­կը, հոգ­նած տի­րոջ հա­լա­ծանք­նե­րից, խորհր­դի հա­մար դի­մում է հո­գե­բա­նին, քա­հա­նա­յին և­ ի­մաս­տու­նին.

­Հո­գե­բան - ­Փոր­ձիր խո­սել, հաշ­տության եզ­րեր գտնել … ­Քա­հա­նա – Ա­ղո­թիր … Ի­մաս­տու­նը վերց­նում է մտրակն ու այն­քան է ծե­ծում ստրու­կին, որ վեր­ջինս, չդի­մա­նա­լով ցա­վին, բռնում է նրա ձեռ­քը և տ ­ ա­լիս պա­տաս­խան հար­ ված: Ու­շա­թա­փությու­նից սթափ­վե­լով` ի­մաս­տունն ա­սում է` «Ա­հա՛, թե ինչն էր պա­կա­սում քեզ, այլևս խորհր­դի կա­րիք չու­նես»: ­Բայց միև­նույն է՝ ստրու­կը մնաց ան­գոհ, քան­զի նա ա­վե­լի շատ աշ­խա­տա­ժա­մա­նա­կի կրճատ­ման մա­սին է ե­րա­զում, քան՝ ա­զա­տության։ 202. Ապ­րե­ցեք սե­փա­կա­նը. Ա­սում են, թե՝ ծնո­ղի լա­վա­գույն խրատն անձ­նա­ կան օ­րի­նակն է, մե­ծա­գույն ժա­ռան­գությու­նը` ապ­ րե­լու ժա­մա­նա­կի խնա­յու­մը, բայց երբ այս ա­ռա­քի­ նությու­նը փո­խանց­վում է սերն­դե­սե­րունդ, դրա­նից օ­գուտ չի ստա­նում և, փաս­տո­րեն, սե­փա­կա­նը չի ապ­րում և­ոչ մի սե­րունդ:

203. Եր­ բեմն, թվում է, թե բո­լոր հար­ցե­րի պա­տաս­ խան­ներն ար­դեն գի­տես (ո­րոնք էլ չգի­տես` կար­ևոր չես հա­մա­րում այլևս) բա­ցի մե­կից` ին­չո՞ւ են սիր(ել)ում քեզ, ու այդ զար­մա­նա­լին ապ­րեց­նում է, կամ, գու­ցե, թույլ չի տա­լիս, որ մնա­ցած ձանձ­րա­լիից վա­ղա­ժամ ա­զատ­վես. և չ­գի­տես` դա պա­տիժ է, թե՞ պարգև: 204. Ե­սա­սի­րությու­նը մարդ­կության գո­յության պայ­ման. ­Թե ինչ և­ինչ­քան են ներդ­նում ծնող­ներն ի­րենց ե­րե­խա­նե­րի կյան­քում, վկա­յում է նաև այն մա­սին, թե ինչ և­ ինչ­քան չեն հա­ջո­ղաց­րել նրանք սե­փա­կան կյան­քում: ­Սա, թերևս, հո­գե­բան­նե­րի կող­մից պետք է որ խո­րա­պես ու­սում­նա­սիր­ված և ­հաս­կաց­ված լի­ նի, բայց մնում է ան­հաս­կա­նա­լի, թե ին­չո՞ւ ծնող­ներն ի­րենց զա­վակ­նե­րին չեն տա­լիս ա­զա­տության այն չա­փը, ո­րից ի­րենք են զրկված ե­ղել: Ան­կախ հնա­րա­վոր բա­ցատ­րություն­նե­րից՝ սրա­ նում ակն­հայտ է ե­սա­սի­րություն` ա­ռանց ո­րի, գու­ցե, մարդ­կա­յին ցե­ղը կապ­րեր իր ա­մե­նաեր­ջա­նիկ, բայց վեր­ջին սե­րուն­դը: …

­Չեմ ու­զում ե­րե­խա­ներս կրեն ազ­գան­վանս շա­ րու­նա­կության բե­ռը, ու­զում եմ՝ ապ­րեն ի­րենց պա­ պե­րի և­ իմ չապ­րա­ծը, ու ան­գույն բազ­մա­կե­տե­րի փո­խա­րեն՝ լի­նեն մուգ վեր­ջա­կետ: 205. Գ­րո­ղը գրում է, որ ապ­րի, մտա­ծո­ղը` չմեռ­նի, ու վեր­ջի­նիս հա­մար ան­պատ­վա­բեր է կոչ­վել գրող և/­ կամ գրչի սի­րու­նությամբ նույ­նաց­վել: 206. Եր­բեմն, լու­սա­վոր մարդ տես­նե­լիս ու­զում եմ հարց­նել նրա տա­ռա­պան­քի մա­սին, մեկ էլ մտա­ծում եմ` գու­ցե բո­լո­րի մոտ այդ պատ­ճա­ռի հետ­ևան­քը չէ, ու լռում եմ. հույս ու­նեմ: 207. Ան­ցորդ­նե­րը զզվե­լով փա­կում են ի­րենց քթե­րը, որ չշնչեն գար­շե­լի հո­տը, բայց և ն­վաստ են հա­մա­ րում նրան, ով փոր­ձում է մաք­րել հո­տի պատ­ճա­ռը, ու այս­պես ձևա­վոր­վում է ան­շունչ­նե­րի հա­մա­կե­ ցություն, ո­րում միայն կեղտն է ի­րեն լավ զգում:

208. «Էդ որ ա­սում ես` մարդ­կանց հար­գի, սի­րի, կու­ զես պաշ­տի, բայց և ­պատ­րաստ ե­ղիր ցան­կա­ցած պա­հի թքած ու­նե­նալ նրանց վրա` ճիշտ նրանց պես, որ չսպան­վես, քե՞զ էլ ես նկա­տի առ­նում նրան­ցում», – ­հարց­րեց մե­կը հա­յե­լու ա­ռաջ, ու, պա­տաս­խա­նից սար­սա­փած, կոտ­րեց այն: 209. Ս­գո տո­նա­հան­դես, ու/կամ առ­հա­սա­րակ սո­ ցիա­լա­կան կե­ցության մա­սին. ­Պատ­կե­րաց­նում ես սե­փա­կան կամ մեր­ձա­վո­ րի մա­հը` հու­ղար­կա­վո­րության ողջ ա­րա­րո­ղա­կար­ գով, եր­կու դեպ­քում էլ ինքդ՝ որ­պես կենտ­րո­նա­կան դե­րա­կա­տար, ում շուրջ կու­տակ­վում և պտտ­վում է հա­մա­պա­տաս­խան է­մո­ցիո­նալ դաշ­տը, ու դա յու­րա­ հա­տուկ բա­վա­կա­նություն է տա­լիս. սա միայն դե­ռա­ հա­սության տա­րի­քին հա­տուկ եր­ևա­կա­յություն չէ` բնո­րոշ ա­մեն­քին, այլ ի­րա­կա­նություն, ո­րին կա­րող ես հան­դի­պել՝ հետ­ևե­լով հո­գե­հանգս­տի և ­թաղ­ման ա­րա­րո­ղա­կար­գե­րին, ո­րոն­ցում յու­րա­քանչ­յու­րը` բա­կում կանգ­նա­ծից մինչև դա­գաղն ու­սին կրո­ղը (ան­գամ ցա­վի ու վշտի հետ մեկ­տեղ) ստա­նում է իր կար­գա­վի­ճա­կից բխող և դ­րան հա­մա­պա­տաս­խան

սե­փա­կան բա­վա­կա­նությու­նը, իսկ ա­մե­նա­շա­տը` ննջեց­յա­լի ա­մե­նա­հա­րա­զա­տը` որ­պի­սին նրան պետք է ի­մա­նան բո­լոր մաս­նա­կից­նե­րը կամ ողջ հա­սա­րա­կությու­նը, հա­կա­ռակ դեպ­քում` պատ­կերն այլ է ստաց­վում: Ու այս ա­մե­նում, զգաց­մունք­նե­րի ան­փո­փոխ ար­տա­հայ­տությամբ, միայն հան­գուց­ յալն է մաս­նակ­ցում` բնա­կա­նա­բար պատ­ճա­ռով, որ դրանք այլևս չի բո­վան­դա­կում: Իսկ երբ­ ևէ ինչ որ մե­ կը պատ­ կե­ րաց­ նո՞ւմ է իր կամ մեր­ձա­վո­րի ա­վարտն աղ­բա­նո­ցում, հու­ղար­կա­ վո­րությու­նը` միայն առ­նետ­նե­րի մաս­նակ­ցությամբ. հարց, ո­րը պա­տաս­խանն է աս­վա­ծի կա­պակ­ ցությամբ ա­ռա­ջա­ցող հար­ցե­րի (նաև մե­ղադ­րանք­ նե­րի): 210. Երբ նա, ում տես­ նում ես հա­ յե­ լու մեջ, ինքն է սկսում դի­տել քեզ, նշա­նա­կում է` ինքդ քո հան­դեպ օբ­յեկ­տիվ ես, երբ շրջվում ես, բայց նա դեռ նա­յում է քեզ, նշա­նա­կում է` չես նե­րում ինքդ քեզ. ինք­նա­խա­ րա­զան­վում ես:

211. Փշր­ված հա­յե­լի. ­Հա­յե­լին, ո­րում ամ­բող­ջա­կան ես եր­ևում, կյան­ քում մի ակն­թարթ է անվ­նաս լի­նում, երբ ծնվում ես ու իս­կա­պես հրաշք ես, բայց չես տես­նում` դեռ կույր ես: ­Հե­տո պա­տա­հած ա­մեն ոք այն կոտ­րում է ու մի կտոր փախց­նում, իսկ դու միշտ պատ­կե­րին ես հա­ վա­տում, ո­րը հա­յե­լու մնա­ցոր­դում ես տես­նում: ­Սա ի­մա­նա­լով՝ փոր­ձում ես փշուր­նե­րը հա­վա­ քել՝ հա­յե­լին վե­րա­կանգ­նել, բայց նկա­տում ես, որ դրա ամ­բող­ջաց­մա­նը զու­գա­հեռ այ­լան­դակ­ված պատ­ կերդ չի փոխ­ վում ու նոր միայն գի­ տակ­ ցում ես, որ բա­նը հա­յե­լում չէ` ի­րա­կա­նում քեզ էին կոտ­ րում, մաս­նիկ­ներ փախց­նող­նե­րից էլ ա­ռա­ջի­նը մեր­ ձա­վոր­նե­րիդ ես ճա­նա­չում, ցա­վին չես դի­մա­նում` պայ­թում, փշրվում, մանր բե­կոր­նե­րի ես վե­րած­վում: Ու այս ճշմար­տությու­նից խու­սա­փում է միայն նա, ով աչ­քերն այդ­պես էլ չի բա­ցում կամ ինք­նա­պահ­պան­ ման հա­մար՝ նա­խընտ­րում է ձևա­նալ: 212. ­ ին vs կյանք. Կ ­Դի­տար­կում ես կյան­քի ա­նաստ­վա­ծա­յին և կ­նոջ՝ աստ­վա­ծա­յին էություն­նե­րը, հա­մադ­րում ու նկա­տում

ես դրանց հա­մար­ժեք հա­կակշ­ռե­լիությու­նը, ա­պա՝ հան­գում հետ­ևության, որ նկա­րագ­րություն­նե­րի տե­ ղա­փո­խությու­նից ո­չինչ չի փոխ­վում: 213. Երկն­քից աստղ ըն­կավ` ե­րա­զանք պա­հե­ցի՞ր, դե շատ մի ոգ­ևոր­վիր` մեկ ու­րիշն էլ պա­հել է, որ քո­նը չկա­տար­վի: ­Հու­սա­հատ­վե­ցի՞ր, բայց չէ՞ որ կող­մե­րի ի­րա­վունք­նե­րը հա­վա­սար են, դա­տա­վորն էլ` ար­դար: 214. Ե­թե ճիշտ լի­ներ «շա­հում է նա, ով վաղ է արթ­ նա­նում» ախ­մա­խությու­նը, ա­պա ա­մե­նա­հա­ջո­ղա­կը կլի­ներ նա, ով կորց­րել է քու­նը: Ի­մա­ցա՛ր ճշմար­տությու­նը` «ռադտ քա­շիր» քնե­լու: 215. Ս­կու­տե­ղին դրե­ցին` ա­նար­գան­քը պատ­վե­լու հետ շփո­թե­ցիր, եր­կու մա­տով բռնե­ցին` զգու­շա­վո­ րությու­նը քնքշություն հա­մա­րե­ցիր, հպվե­ցին շուր­ թե­րով` լրիվ գլուխդ կորց­րե­ցիր, ու միայն վեր­ջում գի­տակ­ցե­ցիր` քաղց­րե­ղե­նին պա­կա­սող դա­ռը սուրճ էիր, թանձր նստվածքդ էլ` բախտ ո­ րո­ շե­ լու զվար­ ճանք.

Ա­հա,՛ ամ­բողջ բո­վան­դա­կությու­նը կեղ­ծի­քի, ո­րը կոչ­վում է կա­րեկ­ցանք: 216. Ե­գոր Գ­րի­գոր­յան /հո­րեղ­բայր/. ­Կեն­դա­նությանդ օ­րոք ո­ղոր­մա­թաս բարձ­րաց­ րե­ցին, ին­չը հե­տո «­Հա­զա՛ր փառք» բա­ժա­կա­ճա­ռի փո­խե­ցին, բայց միև­նույն է, ես հե՛նց քեզ եմ տա­լիս ե­րա­նի, սա­կայն իմ բա­նը հա­զար փառ­քի չի հաս­նի, քան­զի ինքս եմ միա­ցել ինձ հա­մար բարձ­րաց­ված ո­ղոր­մա­թա­սին՝ պա­տաս­խան կե­նա­ցով՝ բո­լո­րիդ հետ միա­սին: (Ե­գոր Գ­րի­գոր­յան՝ Ար­ցախ­յան պա­տե­րազ­մի ա­զա­տա­մար­տիկ (զոհ­վել է 1994թ.) 217. ­Ճա­նա­չո­ղությու­նը ճա­նա­պարհ է, ո­րը նաև տա­ լիս է փախ­չե­լու զգա­ցո­ղություն, ու, եր­բեմն, հենց դա է մեկ պատ­ճա­ռը թա­փա­ռա­կան դառ­նա­լու: 218. ­Սեր, ո­րը զգում ես բա­ժա­նու­մից, ա­տե­լություն` հան­դի­պու­մից ան­մի­ջա­պես հե­տո. ա­հա՛ այն ամ­ բող­ջը, ո­րը հաս­կա­ցա ինք­նա­ճա­նա­չում կոչ­վող

եր­ևույ­թից, ու այդ հա­րա­բե­րության մեջ ա­մե­նա­ հա­ճե­լին մնում է միայն գրկա­խառ­նության պա­հը` ա­ռանց տար­բե­րության` բա­ժա­նու­մի է, թե` հան­դիպ­ ման: 219. ­Մար­դա­սերն ինք­նա­պաշտ­պա­նության ան­ցած մար­դաս­պանն է, ով կորց­րել է նե­րու­ժը սպա­նե­լու կամ սպա­սում է իր պա­հին հար­ձակ­վե­լու: 220. Գ­թասր­տի կոչ­մանն ար­ժա­նա­նա­լու նա­խա­պայ­ մա­նը դա­ժա­նությունն է, պայ­մա­նը` եր­բեմն ար­ված բա­ցա­ռությու­նը: Ու այս­պես, շատ եր­ևույթ­նե­րի կա­ պակ­ցությամբ, ո­րոնք պետք է հա­մար­վեին սո­վո­րա­ կան սպա­սե­լի, ոչ ար­տա­ռոց զար­մա­նա­լի: 221. Ե­թե ո­րո­շել ես հաշ­տություն գտնել ներ­սում, ան­ խու­սա­փե­լի է` ան­պետք ես դառ­նա­լու դրսում, ու կե­ սից շրջա­դար­ձը ո­չինչ չի փո­խի` ար­դեն ար­ժա­նա­ ցել ես մերժ­վա­ծի պի­տա­կի, բա­ցի այդ` չես դի­մա­նա ինք­նան­վաս­տա­ցու­մին. ուս­տի, ե­թե մտել ես երթ­ևե­ կության հան­դի­պա­կաց գո­տի, գա­զի ոտ­նա­կը մինչև վերջ սեղ­մի:

222. Ց­լին հաղ­թե՛­լը չէ ցլա­մար­տի­կի բա­վա­կա­նությու­ նը, այլ` հան­դի­սա­տե­սի հու­սա­հա­տությու­նը, ո­րը ներ­ քուստ տեն­չում է կո­տո­շը տես­նել նրա ո­րո­վայ­նում: 223. ­Ձա­խո­ղա­կի չա­րաճ­ճի տե­սակ, ում հա­մար կյան­քը ձա­խոր­դություն­նե­րի շղթա է, ա­մեն օրն էլ մի օ­ղակ է. թազ­բե­հի նման քա­շում, հա­ջորդ ա­նակն­ կա­լին է սպա­սում, ու չի դա­դա­րում ժպտալ, շղթան է սկսում եր­կա­րությու­նից ան­հար­մար զգալ: 224. Ն­րան, ով հա­ճա­խա­կի հա­կա­ռակ­վելս հա­մա­րում է ի­րեն ուղղ­ված ա­նար­գանք, սկսում եմ իս­կա­պես ա­նար­գել` մշտա­պես հա­մա­ձայ­նե­լով իր հետ: … Ի­րա­րա­մերժ կար­ծիք­նե­րին ուղղ­ ված լռությունն էլ է հա­մա­ձայ­նության նշան՝ նրա­նում, որ բո­լորն էլ հի­մա­րաց­վել են: 225. Երբ գի­շերն ար­դեն չի գո­հաց­նում, որ ներ­ դաշ­ նա­կություն զգաս ու կա­րիք ու­նես միա­ժա­մա­նակ­ յա թանձր մա­ ռա­ խու­ ղի, մի կար­ ծի, թե հա­ սել ես

բարձ­րա­կե­տին. դեռ տեն­չա­լու ես մթություն է՛լ ա­վե­լի, ո­րը սա­կայն բնությու­նը չու­նի` դեռ առջ­ևում է ան­տա­ նե­լին: 226. ­Կա մի հի­մա­րա­ցում, ո­րում հնա­րա­վո­րինս հա­ ճախ պետք է հայտն­վես, որ խե­լամ­տությու­նից չխե­ լաց­նոր­վես. սի­րա­հար­վել … 227. ­Սե­րը ո՛չ բարձ­րա­գույն ար­ժեք է, և­ո՛չ էլ զգաց­ մունք­նե­րի ա­մե­նան, այն լոկ կա­մուրջ է, ո­րով ան­ տար­բե­րությու­նից անց­նում են պաշ­տա­մուն­քի կամ ա­տե­լության, կամ՝ եր­կու­սի հա­մա­գո­յությամբ բարձ­րա­կե­տին ա­րար­չության. ուս­տի, նա, ով նա­ հան­ջում կամ չի անց­նում, մնում է մարդ­կա­յին մի­ ջա­կություն: 228. Այ­սօր­վա ճի­չը վաղ­վա վա­վե­րագ­րա­կան նյութն է, ո­րում, պատ­ճա­ռից բա­ցի, ի­մա­նա­լու ենք մեր ան­ տար­բե­րության մա­սին` ցա­վի նկատ­մամբ, ո­րից կոկորդ էր պատռ­վում, ու հաս­կա­նա­լու ենք, որ, ցա­ վա­գա­րի հետ միա­սին, նաև մեր խիղճն ենք թա­ղել:

229. Կ­գա ժա­մա­նա­կը, երբ ա­մե­նա­պա­հանջ­վա­ծը կլի­ նի ռա­մի­կի վա­րած սե­մի­նա­րը՝ թե ինչ­պես հո­ղից հաց քա­մել` չմեռ­նել, բայց նա էլ չի դի­մա­նա փառ­ քին` փող­կապ կկա­պի ու պատ­մությու­նը կկրկնվի: 230. Ա­ղե­տի մա­սին լուրն ըն­դու­նեց ժպի­տով, ու բո­լո­ րը նրան հա­մա­րե­ցին ա­նա­սուն, իսկ նա, պար­զա­ պես, ար­դեն տես­նում էր այն կա­նա­չը, ո­րը մոխ­րից է ծլում: 231. Հ­րեշ­տակ­նե­րը հա­ճույ­քով նա­յում են մեղ­սա­վոր­ նե­րին և դ­րա­նից գաղտ­նի ինք­նա­բա­վա­րար­վում` պահ­պա­նե­լով ի­րենց կու­սությու­նը: 232. ­Կորց­րած հաշ­տություն. Մ­տա­տանջ­վում ես` ու­շա­ցել ես, թե` շտա­պել, ա­վել են, թե` պա­կաս, իսկ ի­րա­կա­նում գի­տակ­ ցում ես, որ ա­մեն ինչ ճիշտ ժա­մա­նա­կում է, բո­լորն ի­րենց տե­ղե­րում. պար­զա­պես դժվար է ըն­դու­նել, որ

սխալ­մուն­քը դու ես, իսկ ար­դա­րա­ցու­մը զուր է` չի լի­նում նե­րում, երբ դա­տա­վորդ ինքդ ես: 233. Եր­կա­տում ժա­մա­նա­կում. ­Հո­գիդ հաս­նում է վեր­ջից մեկ պա­կա­սին ու տեն­ չում, որ լի­ նի վերջն անց մեկ, բայց մար­ մինդ դեռ սկիզբն անց կե­ սի վրա է և դ ­ ու պար­ տա­ վոր ես ա­ռաջ­նորդ­վել վեր­ջի­նիս ժա­մա­նա­կով, ու միակ մխի­թա­րանքն այն է, որ վեր­ջում քեզ շատ են սպա­ սում, ինչ­պես եր­բե՛ք և­ո՛չ ոք: 234. Տ­գի­տա­բար բա­ժա­նել ու ա­պու­շա­ցած զար­մա­ նում ենք, այն դեպ­քում, երբ տա­րին տար­բեր ռիթ­ մե­րից կազմ­ված մեկ ե­ղա­նակ ու­նի: 235. ­Փա­րոս. Յու­րա­քանչ­յուր մո­տե­ցող նավ հույս և ­հիաս­թա­փությունդ է` գա­լիս են քո ուղ­ղությամբ, բայց ո՛չ քեզ մոտ. երբ նա­ յում են քեզ, լույս ես փրկության, երբ քո մի­ջից՝ նյու­թա­կան կեր­պա­րանք բա­ցար­ձակ միայ­նա­կության, ու բո­լո­րը գի­տեն քո­նը, բայց ոչ` քեզ …

236. ­ ան-ից աշ­խար­հի. Բ ­Մե­կը խո­սում է հայ­րե­նա­սի­րությու­նից` բե­րա­նից յու­ղը կա­թա­լով, մյու­սը` ստա­մոք­սի դա­տար­կությու­ նից զկռտա­լով. ի­րա­կա­նում մե­կը մար­սում է կե­րա­ ծը, մյու­սը կեր է ո­ղոր­մում, իսկ հայ­րե­նա­սե­րը լուռ սպա­սում է իր հեր­թին` զո­հա­սե­ղա­նին: 237. Երբ մե­կը ցույց է տա­լիս սի­րո մեջ իր տա­ռա­ պան­ քը, հարց­ րու նրան` ո՞րն է ան­ բավ մնա­ ցած ակն­կա­լի­քը. ­Սի­րող մար­դուն թվում է` ին­քը միայն կամ ա­վե­ լի շատ տա­լիս է, քան ստա­նում, նույ­նը նաև սի­րող զույ­գի պա­րա­գա­յում` հան­դի­պա­կաց պար­տա­վո­ րություն­նե­րով պար­տա­տե­րե­րի հա­րա­բե­րություն, որ­տեղ, ըստ յու­րա­քանչ­յու­րի, իր պա­հան­ջե­լի­քի չափն ա­վե­լին է, քան … , ու\բայց քա­նի դեռ առ­կա է կիր­քը և\­կամ բա­վա­րար­ված են բո­լոր ակն­կա­լիք­ նե­րը, միմ­յանց տրվում է ա­ռանց ակն­կա­լիք սի­րե­լու եր­դու­մը, և ­սա նրանց ա­ռա­ջին և­ ա­մե­նա­մեծ սուտն է, ո­րից զերծ որ­ևէ զույ­գի չեմ հան­դի­պել: ­Մինչև հաս­կա­նում ենք, որ սերն ինք­նին փոխ­ հա­տուց­ված զգա­ցո­ղություն է և ­հա­սու­նա­նում ա­ռանց ակն­կա­լիք սի­րե­լուն, կորց­նում ենք մեր

գրավ­չությու­նը ու իս­կա­կան սե­րը մնում է չապ­րած, նման` ծա­ռին մնա­ցած, հա­սած-նե­խած պտղի։ 238. ­Ման­րուք­ներ նկա­տե­լը նույ­ նա­ կան չէ նրբան­ կա­տության հետ, քան­զի սրա պատ­ճա­ռը դա­տար­ կությունն է, ու տա­րած­վա­ծը հենց այս մո­լո­րությունն է: 239. Եր­բեք չպարտ­վեց նա, ով հաս­կա­ցավ, որ հաղ­ թե­լու ձգտու­մը եր­ջան­կության մեկ ու­ղին չէ, ու միջ­ նա­ մա­ տը պար­ զեց նրանց, ով­ քեր իր վազքն են խրա­խու­սում` վրան խա­ղադ­րույք ա­նում, ու, վեր­ջին խոս­քի ի­րա­վուն­քից օգտ­վե­լով, հե­ռա­ցավ՝ խա­ղա­ տի­րո­ջը «նախ­շե­լով»` հո­րով, մո­րով, ող­նու­ծու­ծով: 240. Երբ տա­շած քա­րը հրա­ժար­վում է լի­նել մասն ու­ րի­շի պա­տի, վե­րած­վում է տա­պա­նա­քա­րի` սե­փա­ կան սկզբունք­նե­րի, ու եր­րորդ հնա­րա­վո­րը չու­նի: 241. ­ ան­ցա­գոր­ծը չի ան­մե­ղա­նում, երբ սպան­ Հ վա­ ծը հա­ րություն է առ­ նում, ա­ ռա­ վել ևս, օրն այդ

զվար­ճան­քի վե­րա­ծե­լով՝ հրեշ­տակ չի դառ­նում. դա­ տա­վա­րությու­նը շա­րու­նակ­վում է, ո­րին, նաև, ան­ ձամբ ներ­կա է հենց ին­քը` կյան­քից զրկվա­ծը` պա­ հան­ջե­լով ար­դա­րություն՝ «ակն ընդ ա­կան, ա­տամն ընդ ա­ տա­ ման» սկզբուն­ քով … ու, հաշ­ վի առ­ նե­ լով, որ դա­տա­վո­րը նրա հայրն է՝ ոչ մի կա­շառք և քծնանք պատ­ժից չեն փրկի … 242. ­Շա­տե­րին կհան­դի­պես, ում պատ­կե­րը կսի­րես, և ­ իչ չեն լի­նի նրանք, ով­քեր կսի­րեն պատ­կե­րը քո, բայց ք պաշ­տե­լին նրա­նում կհան­դի­պես, ում մի­ջով ի­րա­կան եսդ կսի­րես` գի­տակ­ցե­լով` մինչ այդ համ­բուր­վել ես, որ ե­սա­մո­լությունդ գո­հաց­նես, ու քե՛զ էլ համ­բու­րել են ճիշտ այդ­պես, ուս­տի` ու­զում ես ճա­նա­չել էություն աստ­վա­ծա­յին, պետք է ա­ռե­րես­վես սա­տա­նա­յին. ա­ռանց ինքդ քեզ ա­տե­լու՝ իս­կա­կան ­Սեր չես ապ­րե­լու: … ­Սի­րո հա­վեր­ժաց­ման միակ բա­նաձև. ­Մի ձեռ­քում տեն­չա­լի կիրք, մյու­սում՝ կրծքին սեղմ­ված դա­նակ, ու համ­բույր՝ որ­պես կա­րո­տից ճա­ քած շուր­թե­րի ար­նա­հո­սու­մը կանգ­նեց­նե­լու միակ մի­ջոց. ինք­նաս­պան­վել՝ տի­րե­լով կամ հե­ռա­նալ-ար­ նա­քամ­վե­լով, և ­չու­նե­նալ ընտ­րություն, քան ապ­րել այդ քաղց­րա­համ տա­ռա­պան­քով՝ ի­րար ձգտե­լու ան­հագ կիրք-կա­րո­տով:

243. ­Հա­մա­կար­գե­րը ոչն­չաց­նում են զգա­յա­կա­նը, հո­ գի­նե­րը սպան­վում են փշա­լա­րե­րին. զվար­ճա­ցե՜ք հո­տա­րած­ներ, գայ­լերն այլևս բան­տարկ­ված են, ձեր ոչ­խար­նե­րին ան­հոգ բազ­մաց­րեք … 244. Ե­րե­խան չի ընտ­րում ու ժա­մա­նա­կը չի ո­րո­շում, այլ այն պա­ հին է ծնվում, երբ ար­ գան­ դում լի­ նե­ լիության հետ­հաշ­վարկն է սկսում, ճիշտ այդ­պես էլ կյան­քի ըն­թաց­քում. հա­ճախ անհ­րա­ժեշտ է ոչ թե հու­սադ­րում, այլ՝ հույ­սի ի սպառ վե­րա­ցում, քան­զի պա­տա­հում է` ընտ­րության հնա­րա­վո­րությունն է խան­գա­րում` տա­տան­վում ենք ու սպա­սում, հե­տո ու­շա­ցած հաս­կա­նում` բնավ կար­ևոր չէր՝ ինչ ընտ­ րել, պար­զա­պես պետք էր փո­խել … 245. Ե­ղիր տե­ղե­կաց­ված, որ ու­րա­խա­նա­լու ա­վե­լի քիչ ա­ռիթ ու­նե­նաս` ինք­նա­բավ չդառ­նաս ու կա­ռա­վա­ րե­լի մնաս. ա­հա չբարձ­րա­ձայ­նած կար­գա­խո­սը տե­ ղե­կատ­վություն ստեղ­ծող­նե­րի, իսկ ԶԼՄ-նե­րը սրա­ նում՝ ինչ­պես սպե­կուլ­յանտ­նե­րը տնտե­սությու­նում:

246. Երբ դի­տար­կում ես ըստ աստ­վա­ծաշնչ­յան սկզբի՝ մարդ­կությու­նը նման­վում է մի մեծ այ­լա­սեր­ ված ըն­տա­նի­քի, ո­րում ա­ռա­քի­նությունն ար­տա­քին տեսքն է քո­ղարկ­ված այ­լան­դա­կության, որ­պես կա­ նոն` ոչ ինք­նա­կամ: 247. Ե­թե մե­ծա­հա­սակ­նե­րը դրվա­տեին ե­րե­խա­նե­րի ա­մաչ­կո­տությունն այն­քան, որ­քան հրճվում են նրանց ճարպ­ կությամբ, գու­ ցե և ­ սուտն այս­ չափ չիշ­ խեր, ու կամ ե­րե­խա­ներն ի սկզբա­նե լի­նեին այն­քան ի­մաս­ տուն, որ չզի­ջեին այդ ան­գին զար­դը կոն­ֆե­տի դի­մաց: 248. Տ­գետ­նե­րի մոտ պա­տաս­խան­ներն ա­վե­լի շատ են, քան հար­ցե­րը, ու քա­նի որ ունկն­դիր­նե­րը գնա­ հա­տում են ըստ շա­տա­խո­սության, մե­նակությու­ նը վե­րած­վում է միակ հնա­րա­վոր հրա­պա­րա­կի, որ­ տեղ բեմ են բարձ­րա­նում ի­մաս­տուն­նե­րը: 249. Որ­պես կա­նոն` տխրությունս փա­րա­տե­լու ուրիշ­ների փոր­ձե­րը վե­րած­վում են նրա­նում է՛լ ա­վե­լի խո­րա­սուզ­վե­լու պատ­ճա­ռի, իսկ վեր­ջինս`

նրանց շնոր­հա­կալ լի­նե­լու ա­ռի­թի, քան­զի իմ հանդեպ տխրության սե­րը մի օր դա­դա­րեց լի­նել միակող­մա­նի: Ու/բայց եր­բեք չեմ չա­րա­շա­հում նրանց սրտա­ ցա­վությու­նը, գի­տեմ՝ տխրությու­նը նաև ան­հար­մա­ րություն է, երբ այն քո­նը չէ։ 250. ­Դեմ­քե­րի փո­փո­խությու­նը հույս է տա­ լիս նոր սցե­նա­րի, ու վեր­ջի­նիս ձանձ­րա­լի կրկնությու­նը դառ­նում է տա­նե­լի, այլ դեպ­քում` թի­թե­ռի մե­կօր­յա կյան­քին կտա­յինք ե­րա­նի: 251. ­Պա­տա­հում է` ցա­վի հան­դեպ վա­խը նվա­զում կամ չե­զո­քա­նում է մահ­վան, մահ­վանն էլ՝ ապ­րե­ լու (ցա­վի) հան­դեպ վա­խի գե­րա­կա­յությամբ, ուս­տի միշտ չէ, որ ա­րար­քում առ­կա է հա­մար­ձա­կություն` որ­պես վա­խի կա­մա­յին հաղ­թա­հա­րում, ա­ռա­վելևս, ա­զատ ընտ­րություն: 252. Ե­րա­նի, ե­թե ար­տաս­վում ես՝ հան­դի­պե­լով չա­րի. սրտիդ հա­մար դեռ սո­վո­րա­կան է բա­րին, ու վայ, թե

մի օր դու էլ ու­րի­շին ա­սես այս ե­րա­նին, երբ ար­ցունք­ նե­րիդ միակ պատ­ճառ դառ­նա ան­սո­վոր բա­րին: 253. ­Հա­յերս նման ենք հու­մու­սի` բեր­քա­ռատ դարձ­ նող՝ մշա­կու­թա­յին, սպոր­տա­յին, կրթա­կան, գի­ տա­կան, ռազ­մա­կան, քա­ղա­քա­կան … բո­լոր, բայց օ­տար դաշ­տե­րը` ան­կախ դրանց աշ­խար­հագ­րա­ կան դիր­քե­րից` հայ­րե­նի­քի հան­դեպ կա­րո­տով յու­ րա­հա­տուկ համ տա­լով ստաց­ված բեր­քին, իսկ ինք­ նին ըն­դա­մե­նը հո­տած հու­մու­սի զանգ­ված, ո­րում մա­կա­բույծ­ներն են բար­գա­վա­ճում` ինք­ներս մեր դաշ­տը պտղա­բեր դարձ­նել չենք կա­րո­ղա­նում: 254. ­Գոր­ծո­ղության (ան­գոր­ծության) մղող կամ­քում սուբ­յեկ­տի բա­ժինն այն­քան է, ինչ­քան մնում է կոն­ տեքս­տի­նը հա­նե­լուց հե­տո, ու ի­րա­կա­նում չկա խի­ զա­խություն այն­տեղ, որ­տեղ սո­վո­րա­բար տես­նում է հան­րա­յին ըն­կա­լու­մը, քան­զի այն միշտ են­թադ­ րում է սուբ­յեկ­տի կամ­քի գե­րա­կա­յություն կոն­տեքս­ տի կամ­քից և ­հա­կադ­րություն դրան: Այ­նու­հան­դերձ, հա­սա­րա­կության հա­մար դրա­ կան արդ­յունք ա­պա­հո­վող «խի­զա­խությունն է»

ըն­դուն­ված փա­ռա­բա­նել, ինք­նա­զո­հությամբ դրսևոր­վե­լու դեպ­քում` հե­րո­սաց­նել, իսկ հա­կա­ռա­ կը` հա­մա­րել մեղ­սա­գոր­ծություն ու դա­տա­պար­տել, այն դեպ­ քում, երբ հենց վեր­ ջի­ նում է գե­ րակշ­ ռում սուբ­յեկ­տիվ կամքն ու դրա ա­զա­տությու­նը, հետ­ևա­ բար` ար­տա­հայտ­վում խի­զա­խությու­նը: Ու, առ­հա­սա­րակ, այն ա­մե­նում, ինչ փա­ռա­բա­ նում է ամ­բո­խը, հնա­րա­վոր չէ գտնել ան­հա­տի եր­ ջան­կությա­նը նպաս­տող որ­ևէ բան: 255. Ան­կեղ­ծության հա­մար չկա ա­վե­լի նպաս­տա­ վոր նա­խա­պայ­ման, քան փո­խա­դարձ ան­տար­բե­ րությունն է, հետ­ևա­բար՝ չկա դրան խո­չըն­դո­տող ա­վե­լի մեծ պատ­ճառ, քան մտեր­մությունն է, ու ինչ­ քան մեծ է հա­րա­բե­րության պետ­քությու­նը, այն­քան շատ է նրա­նում սուտն ու ե­րես­պաշ­տությու­նը, իսկ լի­նել ան­կեղծ բա­ցար­ձակ, կնշա­նա­կի` միմ­յանց վրա թքած ու­նե­նալ ճիշտ այդ­չափ: Ու սրա­նում ո­չինչ չի փոխ­վում` ինքն իր հան­դեպ ան­կեղ­ծությու­նում. բա­ցար­ձա­կին հա­սած մե­կին ան­ ձամբ եմ ճա­նա­չում: … Ե­թե միշտ մռայլ է քո ներ­կա­յությամբ, նշա­նա­ կում է՝ այլ տե­ղում ու­րա­խություն ու­նի թաքց­րած, իսկ

ե­թե միշտ ու­րախ է, նշա­նա­կում է՝ իր տխրության հա­մար բա­վա­կա­նա­չափ չի վստա­հում քեզ, ու միայն այն դեպ­քում, երբ դժվա­րա­նում ես կան­խա­տե­սել, թե ինչ­պի­սին կլի­նի հա­ջորդ ակն­թար­թում, նշա­նա­ կում է՝ քո ներ­կա­յությամբ այն է, ինչ ինքն իր հետ: 256. ­ ո­լոր մտե­րիմ հա­րա­բե­րություն­նե­րը կա­րե­ Բ լի է միա­վո­րել «Ս­տի շուրջ հաշ­տություն» վեր­նագ­ րով բաժ­նում` որ­պես տե­սակ պայ­մա­նագ­րի և ­դա­սա­կար­գել են­թա­բա­ժին­նե­րի` ըստ պայ­մա­նագ­րի կող­մե­րի, ա­ռար­կա­յի, ժամ­կե­տի … Իսկ արդ­ յոք եր­ բեք չի՞ լի­ նում միայն ան­ կեղ­ ծությամբ մտեր­մություն` չեմ հա­վա­տում, որ հույսս չկորց­նեմ, ու վեր­ջինս նաև միտք է, որն ինք­նու­րույն գո­յության ար­դա­րաց­ված ի­րա­վունք ու­նի` չեմ հա­ վա­տում, որ հույսս չկորց­նեմ: 257. Ի­մաս­տա­սի­րության արդ­յուն­քում ար­տա­հայ­ տած մտքե­րիս հա­մար ինձ ուղղ­ված և­երբ­ևէ աս­ վե­լիք շնոր­հա­կա­լություն­ներն ու գո­վես­տի խոս­քերն ի­րա­կա­նում պատ­կա­նում են նրանց, հա­նուն ում չեմ օգտ­վել վա­ղա­ժամ չլի­նե­լու իմ ի­րա­վուն­քից, նրանց, ում շնոր­հիվ մնալս դար­ձել է տա­նե­լի, և ­միայն ինձ

են պատ­կա­նե­լու մե­ղադ­րանք­ներն ու պար­սա­վան­ քի խոս­քե­րը, քան­զի նրանք մե­ղա­վոր չեն` պար­զա­ պես ինձ սի­րել են, իսկ ես գու­ցե մե­ղա­վոր եմ, որ ի­մաստ­նության հան­դեպ սերն ու­նե­ցել եմ, կամ, գու­ ցե, դրա­նով պատժ­վել եմ, ո­րով­հետև մե­ղա­վոր եմ, ու ամ­բողջն այս նման եր­ևույ­թի, երբ աշ­խա­տան­քը մասն է դա­տա­պարտ­յա­լի պատ­ժի: … ­Մե­ծա­պես հու­սա­խաբ ա­րե­ցի նրան(ց), ով հա­մա­ րեց, որ այլևս ճա­նա­չում է ինձ և­ո­րո­շեց պա­հել ճա­ նա­չա­ծը, քան­զի կարճ ժա­մա­նակ անց պար­զեց, որ պա­հա­ծը դի է՝ վրան՝ վերև ուղղ­ված ոտ­նա­հետքս: Ու թե­պետ գան­ձե­րի էլ չի ար­ժա­նա­նում նա (նրանք), ով շա­րու­նա­կում է հետս բարձ­րա­նալ, բայց միակն է, ում ոտ­նա­հետ­քը կա­րող եմ կրել ինձ վրա՝ իր բարձ­րա­նա­լու հա­մար: 258. ­ ա­նի որ մե­նակ մնալն ար­դեն ինք­նա­բե­րա­բար Ք է ակ­տի­վաց­նում ա­ռանց այն էլ չդա­դա­րող ինք­նա­ ճա­նա­չումս, ինչն ինք­նին ինք­նաա­րա­րում է, ուս­տի, լքե­լուց ան­գամ րո­պե­ներ անց վե­րա­դառ­նա­լով, կա­ րե­լի է հայտ­նա­բե­րել ՆՈՐ ԻՆՁ: Ս­րա հետ մեկ­տեղ հաշ­վի առ­նե­լով բնույթս, ստաց­վում է՝ մշտա­պես

ինձ հետ են նրանք, ով­ քեր, սի­ րե­ լու հետ միա­ ժա­ մա­նակ, ու­նեն հան­դուր­ժե­լու աստ­վա­ծա­յին համ­բե­ րություն և/­կամ ճա­նա­չո­ղության վա­վա­շո­տություն: Ու, առ­հա­սա­րակ, յու­րա­քանչ­յուր հե­ռա­ցո­ղից հե­ տո մե­նակ եմ մնում, ե­թե ան­գամ միև­նույն ժա­մա­ նակ հա­զար­ներն են գրկում: 259. ­Սո­վո­րա­բար խու­սա­փում եմ ար­դա­րա­նա­լուց, բայց դրա­նից հատ­կա­պես զերծ եմ մնում, երբ մե­ ղադ­րանքն ան­հիմն է, որ մե­ղադ­րողն իր խղճի հետ հաշ­տություն չգտնի, իսկ ե­թե նա խիղճ չու­նի, ա­պա, ա­ռա­վել ևս, պատժ­ված է ինք­նին: 260. ­Ձո­րը բա­ժա­նա­րար է, քա­ նի դեռ տեն­ չում ենք ի­րար և ­փոր­ձում՝ անց­նել, բայց չենք կա­րո­ղա­նում, իսկ երբ էլ չենք փոր­ ձում, բայց շա­ րու­ նա­ կում ենք տեն­չալ, այն վե­րած­վում է միա­վո­րող կա­պի, ո­րի ա­նա­ռի­կությամբ սկսում ենք հիա­նալ, ու այդ պա­հից այն ա­վե­լի գե­ղա­տե­սիլ է դարձ­նում բնությու­նը, ո­րը կոչ­վում է «Ես ու դու», «­Մենք»:

261. ­Մի­ջա­կայ­քում, ո­րում կա­րող ես պտտել գլուխդ, տես­ նում ես չնչին մասն ամ­ բող­ ջի, ո­ րը կոչ­ վում է ԳՈՅՈՒԹՅՈՒՆ, ու սա գի­տակ­ցե­լու պա­հից՝ ապ­րե­ լու հա­ջոր­դող տա­րի­նե­րում վե­րած­վում ես ի­մաս­տը գտնե­լու տեն­չի և ­լի­նե­լու ձանձ­րույ­թի հա­մա­ձուլ­ված­ քից կազմ­ված, թար­թող կո­պե­րով ար­ձա­նի: Ու ե­րա­նի նրան, ով սա չի հաս­կա­նա եր­բեք կամ, գո­նե, կհաս­կա­նա վեր­ջից ակն­թարթ ա­ռաջ: 262. Ո­չինչ այն­քան պար­զո­րոշ չի ար­տա­հայ­տում այն, ին­չը խա­ղաղ պայ­ման­նե­րում խլաց­վում է մարդ­կա­ յին հա­մա­կե­ցության մեջ, որ­քան ճա­կա­տա­մար­տից հե­տո մար­տա­դաշ­տից լսվող ձայ­նե­րը: 263. ­Տե­ղան­քում աղ­մու­կը, որն ա­ռա­ջա­նում է մար­դու ոտք դնե­լուց հե­տո, վե­րա­նում է միայն ա­ղե­տով, ու յու­րա­հա­տուկ նրբե­րանգ կա վե­րա­կանգն­վող ան­ դոր­րում` հի­մա արև է ա­նում հոր­դա­ռատ անձր­ևից հե­տո, և չ­կա ապ­րե­լու ա­վե­լի լավ նա­խա­պայ­ման, քան …, բայց … ու կրկին աղ­մուկ …

264. ­Սերդ ան­պա­տաս­խա՞ն է մնա­ցել` հա­վա­նա­բար ինչ որ այլ բա­նի հետ ես շփո­թել, քան­զի միա­կող­մա­նի սեր չի լի­նում ու դրա ի­դեա­լա­կա­նության գա­ղա­փա­րը հա­ մար­վում է հի­մա­րություն. ի­րա­կան սե­րը միշտ փո­խա­ դար­ձություն է ծնում, ու կա՛ն մար­դիկ, ո­րոնց սե­րը եր­ բեք չի մերժ­վում` նրանք սի­րում են և­ոչ` նմա­նա­կում: Այլ բան է, որ նրանց աստ­վա­ծաց­նում են կամ նեռ հա­ մա­րում. թե­պետ, մե­կը մյու­սին ոչ միայն չի բա­ցա­ռում, այլև՝ գո­յությունն է պայ­մա­նա­վո­րում: 265. Ես ցնծում, ման­կան լրջությամբ խա­ղում և ն­րա թեթ­ևությամբ թռչկո­տում եմ այն­տեղ, որ­տեղ ինք­ նաս­պան­վում են ու­րիշ­նե­րը. լայն բաց­ված ձեռ­քե­րով պտտվում եմ նրանց շար­քե­րում և ­յու­րա­քանչ­յու­րին քնքշությամբ հպվում` հրա­ ժեշտ եմ տա­ լիս և­օրհ­ նում, իսկ հա­րություն ա­ռած ե­զա­կի­նե­րին գրկում` մե­նա­կությու­նից հոգ­նա­ծությունս թո­թա­փում: Եվ ճիշտ հա­կա­ռա­կը` հա­կա­ռա­կում. ինք­նաս­ պան­վում եմ այն­տեղ, որ­տեղ ու­րիշ­նե­րը ցա­վում, հա­սուն մար­դու անլր­ջությամբ ապ­րում և ն­րա ծան­ րությամբ քայ­լում են, ու հա­րություն չեմ առ­նում:

266. ­Հա­ճա­խոր­դը բեռն ու­սին մտնում է հո­գե­բա­նի մոտ` Ե­թե դուրս է գա­լիս կրկին բեռն ու­սին, նշա­նա­ կում է` հո­գե­բա­նը «տե­ղում չէ», Ե­թե դուրս է գա­լիս ա­ռանց բե­ռի, նշա­նա­կում է` տե­ղում ար­դեն բարձ­վա՛ծ «ա­վա­նակն է», Եվ միայն այն դեպ­քում, երբ դուրս է գա­լիս բե­ ռը ձեռ­քե­րին, նշա­նա­կում է` նա «տե­ղում է», բայց թե այս ի­մաստ­նության կրողն ես, քեզ չի ըն­դու­նի` քո առջև չի ցան­կա­նա վե­րած­վել հա­ճա­խոր­դի` ին­չի հա­մար գնա­ցել էիր նրան այ­ցի: 267. Ա­տե­լությու­նը հո­գու հա­մար, ինչ­պես վա­րա­կա­ մերժ հա­մա­կար­գը` մարմ­նի, ա­ռանց ո­րի, ստիպ­ ված ես ու­րի­շի խղճա­հա­րություն հա­կա­բիո­տի­կով պայ­քա­րել վա­րա­կա­բեր ման­րէ­նե­րի դեմ` որ­պի­սիք, հա­ճախ, ներ­թա­փան­ցում են սի­րե­լուդ հետ՝ միա­ ժա­մա­նակ սպա­նե­լով կեն­սու­նա­կությանդ անհ­րա­ ժեշտ այն բջիջ­նե­րին, ո­րոն­ցից կազմ­ված է հպար­ տությունդ: ­Բայց և­ ա­տե­լության չա­փից ա­վելն էլ կա­րող է, ընդ­հան­րա­պես, ար­գե­լել սի­րո` որ­պես անհ­րա­ժեշտ

վի­տա­մին­նե­րի մուտ­քը, ին­չից խու­սա­փե­լու հա­մար պետք է պահ­պա­նել հա­վա­սա­րակշ­ռությու­նը` պար­ զա­պես ա­ռաջ­նորդ­վե­լով «վայ­րի» զգա­ցո­ղությամբ: 268. ­Զեն­քե­րը, ո­րոնք հնա­րա­վո­րություն են տա­լիս սպա­նել ա­ռանց ան­մի­ջա­կան շփման, միա­ժա­մա­նակ հեշ­տաց­նում են այն­պի­սի խո­չըն­դո­տի հաղ­թա­հա­րու­ մը, ինչ­պի­սին խիղճն է, և, դրանց կա­տա­րե­լա­գործ­ մա­նը զու­գա­հեռ, զոմ­բիա­նում է զին­վո­րը. հա­մազ­ գես­տից դուրս է մղվում մար­դը, ու էլ ա­վե­լի ճշգրիտ է ի­րա­գործ­վում «նոր աստ­ված­նե­րի» կամ­քը: 269. ­Դի­մա­դիր­նե­րի՝ «հա­նուն սո­ցիա­լա­կան հա­վա­սա­ րության» սու­տը հաս­կա­նա­լու հա­մար բա­վա­կան է տես­նել, թե ինչ­պես են ար­հա­մար­հում նրանց, ով­քեր ան­տար­բեր են իշ­խա­նության ան­տար­բե­րության դեմ ի­րենց պայ­քա­րին: Ու այդ սուտն էլ լիո­ վին ար­ դա­ րաց­ ված է հա­ մա­գո­յության կար­գում` որ­պես մարդ­կա­յին թեթև ա­ռանձ­նա­հատ­կություն` դա­սա­կար­գա­յին կամ դրան­ցում ի­րենց տե­ղից դժգոհ մարդ­կանց միա­վոր­ ված պայ­քա­րում:

270. ­Գի­շատ­չի գո­յությու­նը՝ որ­պես զո­հի շահ. ­Զո­հի կյանքն ի­մաս­տա­վոր­վում է գի­շատ­ չի գո­ յությամբ` որ­ պես նրա ան­ պետ­ քության և ­հեշ­տակ­յա­ցության միակ ար­դա­րա­ցում, ին­չի մշտնջե­­նա­կա­նությունն օ­րի­նա­չա­փո­րեն հան­գում է գո­ռո­զության` ճարպ­կո­րեն քո­ղարկ­ված կեղծ հա­ մես­տության տակ: 271. Ն­պա­տա­կի ո­րո­շի­չը ոչ թե «ի՞նչ»-ն­ է, այլ՝ «ին­ չո՞ւ»-ն, ո­րի պա­տաս­խա­նը միշտ հայտ­նի է ըն­թա­ ցի­կում, ան­հայտ` ա՛յն սկզբնա­վեր­ջում, ո­րը կոչ­վում է ապ­րե­լու նպա­տակ, ու սրա­նում մեր տհա­սությու­ նը քո­ղար­կե­լու, ոմն ին­չի ստրու­կը լի­նե­լու ի­րա­կա­ նությու­նից խու­սա­փե­լու հա­մար, զբաղ­վում ենք ինք­ նա­խա­բեությամբ` դրա­նում մեր եր­ևա­կա­յությու­նը կո­չե­լով ա­զա­տություն: 272. Ե­րա­նի նրան, ով հա­սակ, բայց ի­մաստ­նություն չու­նի` թե­պետ քիչ ժա­մա­նակ, բայց ապ­րե­լու ե­րի­տա­ սար­դություն ու­նի, ու ոչ ե­րա­նի նրան, ով ի­մաստ­ նությունն ա­ռանց հա­սակ ու­նի` շատ ժա­մա­նակ,

բայց ապ­րե­լու տենչ չու­նի: Էլ ա­վե­լի ե­րա­նի, որ ա­մեն­քի ի­մաստ­նությու­նը թափ­վող ա­տամ­նե­րի հետ բե­րա­նը լքի և ­նոր ճա­շա­կին նող­կա­լի չհա­մար­վի։ … Իմ ու քո ճա­շա­կի մա­սին, վայ­րի՛ բա­րե­կամ. Ա­նա­տամ­ներն ի­րենց մար­սո­ղության հա­մար նախ՝ սկսե­ցին խա­շել մի­սը, ա­պա՝ ա­ռա­ջար­կե­ցին այլևս սնվել միայն մսաջ­րով, իսկ մեր ա­խոր­ժա­կը սի­րում է գրգռվել ար­յան հո­տով: 273. Ե­թե ստիպ­ված ես ե­ղել շուտ մե­ծա­նալ, մշտա­ պես ու­ղեկ­ցում է դա­տար­կության զգա­ցու­մը, ո­րի հա­գեց­մանն ուղղ­ված ա­րարք­ներն ար­դեն կոչ­վում են ա­նըն­դու­նե­լի ան­նոր­մա­լություն­ներ, այն դեպ­ քում, երբ ե­րե­խա ժա­մա­նակ կհա­մար­վեին ըն­դու­նե­ լի չա­րաճ­ճիություն­ներ: Ն­ րա՛նց, ում տան­ ջում է այս ընտ­ րան­ քը` հան­ դուգն խեն­ թեր լի­ նե­ լով, հպար­ տությամբ կրեք այ­ լան­դա­կի պի­տա­կը: 274. Չ­կա կեն­դա­նի­նե­րի հան­դեպ բռնության և­ ա­նար­գան­քի ա­վե­լի դա­ժան տե­սա­րան, քան այն, որ

հան­դի­պում ես եր­ևույ­թի, երբ ո­մանք նրանց վե­րա­ բեր­վում են ինչ­պես մար­դու: 275. Ն­րանք, հա­սա­րա­կա­կան կյան­քին ետ վարժ­ վե­լով, այն­քան են փոք­րա­նում, որ փրկե­լու հա­մար պոր­տա­լա­րի անհ­րա­ժեշ­տություն է ա­ռա­ջա­նում, ա­պա՝ կե­սար­յա­նով ծննդա­բե­րություն, նոր միայն՝ քայ­լե­լու վար­ժե­ցում, բայց այս ա­մենն ա­ռանց կեն­ սա­բեր ար­գան­դի, կաթ­նա­բեր կրծքի և­ ա­պա­հով ձեռ­քի չի լի­նում, ու քա­նի որ աստ­վա­ծա­յին այս ե­ռա­ միաս­նություն կրող­նե­րը հազ­վա­դեպ են պա­տա­ հում, ի­մաս­տուն­նե­րը, հա­ճախ, ինչ­պես անն­պա­տակ ժայթ­քած սերմ­նաբ­ջիջ են մա­հա­նում. ա­հա՛, թե ին­չու մարդ­կությու­նը չի շա­տա­նում: 276. Ճգ­նա­վո­րի հա­մար սո­ցիա­լա­կան հա­րա­բե­ րություն­ներն ան­տա­նե­լի են այն­քան, ինչ­քան հի­մա­ րի հա­մար ինքն իր հետ մնա­լը, ու, ան­կախ հա­մըն­ դուն­ված պատ­կե­րա­ցու­մից, ի­րա­կա­նությու­նը ճիշտ հա­կա­ռակն է հիմ­նա­վո­րում. հոգ­ևո­րա­կան­նե­րի մեջ ճգնա­վոր­ներ հազ­վա­դեպ են պա­տա­հում:

277. Ինչ­քան խո­րը բո­վան­դա­կությամբ ես ըն­կա­լում ըն­կե­րությու­նը, այն­քան շատ է եր­ևում դրա­նում մարդ­կանց անլր­ջությու­նը, ու ես` աստ­վա­ծա(սպան)մերժս, ա­վե­լի շուտ կհա­վա­տամ վեր­ջի­նիս հա­ րությա­նը, քան ըն­կեր լի­նե­լու մարդ­կանց ու­նա­ կությա­նը: 278. Ս­տում է, երբ չի հա­վա­տում, որ կստաց­վի, բայց ա­սում է` քո հա­մար ան­կեղծ ու­րախ կլի­նի, ու պար­ տա­դիր չէ, որ չկամ լի­նի` ուղ­ղա­կի, լի­նել ի­րա­վա­ցի հա­ճե­լի է ա­մեն­քին` ճշմար­տությու­նից էլ ա­վե­լի: 279. ­Սեր ա­նել, կամ` աստ­ծո և­ ա­նաստ­վա­ծի կե­ նակ­ցում. Աստ­վա­ծաց­նել ու գա­մել խա­չին, նե­ռի ե­ռա­սայր ա­ղե­ղով մխրճվել ու կրքով հրկիզ­վել. մոխ­րա­ցած մեկ դառ­նալ` այն­պես նույ­նաց­վել, որ մե­կը մյու­սին սի­րի զգա­ցո­ղությամբ՝ սի­րում է ինքն ի­րեն:

280. ­Հո­գե­բա­ներն ու քա­հա­նա­նե­րը ծաղ­կում են այն պա­րարտ մի­ջա­վայ­րում, ո­րը կոչ­վում է զանգ­վա­ծա­ յին տհա­սություն: Ես իմ ու­տո­պիս­տա­կան ե­րա­զանք­նե­րում նրանց ան­գործ եմ պատ­կե­րաց­նում։ 281. Երբ մա­կեր­ևույ­թը թա­փան­ցիկ է, նրա­ նում քեզ չես տես­նում, ճիշտ այդ­պես էլ հո­գու հա­մար` ա­ռանց տխրության չկա ինք­նա­ճա­նա­չում, ու սրա­նից արդ­ յոք չի՞ հետ­ևում, որ ինքն ի­րեն ձանձ­րա­լի լի­նելն էլ է ու­րա­խա­նա­լու ձգտում ա­ռա­ջաց­նում: 282. ­Դի­տար­կե­լով՝ ըստ սպա­սող­նե­րի տա­ռա­պան­քի և­ ոչ ըստ ա­ղե­տի հետ­ևան­քի, մարդ­կանց փո­խա­րեն փրկեց միայն տիկ­նի­կը. քան­զի, ի տար­բե­րություն սե­ փա­կան կո­րուս­տը ող­բա­ցող­նե­րի, միայն ե­րե­խան էր վշտա­ցել մտքից` տիկ­նիկն ա­ռանց ի­րեն ո՞նց կլինի: 283. Տ­գե­տի և­ ի­մաս­տու­նի եր­կար զրույ­ցի պատ­ճա­ռը այն է, որ տգե­տը սպա­սում է մինչև ի­մաս­տունն ի­րեն

հաս­կա­նա­լի հի­մա­րություն դուրս տա, ի­մաս­տունն էլ` մինչև տգետն ի­մաս­տա­լից միտք ա­սի, ու միակ բա­ նը, որ ի­րա­րից սո­վո­րում են` միմ­յանց հան­դուր­ժելն է, ին­չը` որ­պես հա­մա­տեղ ձեռք­բե­րում, նպաս­տում է նրանց հաշ­տեց­մա­նը: ­Բայց նման զրույց տե­ղի չի ու­ նե­նում` նրանք չեն կա­րո­ղա­նում հաղ­թա­հա­րել ի­րար հան­դեպ առ­կա և­ ան­չափ վա­նող ձանձ­րույ­թը։ 284. ­Մենք հի­վանդ ենք, քա­նի դեռ չի ցա­վում ու միայն ցա­վով ենք ա­ռող­ջա­նում, բայց թու­լա­կա­մության պատ­ճա­ռով շտա­պում ենք բու­ժել կամ ցա­վազր­կել և ­շա­րու­նա­կա­բար հի­վանդ ենք մնում: Իսկ ե­րա­նե­լի հանգս­տությա­նը, ո­րը կար­ծում ենք՝ լոկ խռո­վության բա­ցա­կա­յությունն է, միայն այն վե­րապ­րե­լով է հնա­ րա­վոր հաս­նել: ­Մարդ­կությունն իր տե­սա­կով՝ բնության մեջ միակ հա­վա­քա­կան ամ­բող­ջությունն է, ո­րում հի­ վանդ­նե­րի թի­վը գե­րակշ­ռում է ա­ռողջ­նե­րից: 285. Եր­բեմն, հա­րա­բե­րությու­նում ո­չինչ այն­քան չի նպաս­տում մտեր­մությա­նը, ինչ­քան կող­մի հանդեպ

գոր­ ծած այն սխա­ լը, ո­ րը ստիպ­ ված ես նրա­ նից գաղտ­նի պա­հել և ­մեղ­քի զգա­ցու­մից ինք­նաամոքվել: 286. Ինք­նաս­պա­նությու­նը մար­դու մե­ծա­գույն և, գու­ ցե, միակ ա­ռանձ­նա­հատ­կությունն է գո­յության մեջ` որ­պես ու­նա­կություն ընդ­դի­մա­նա­լու բարձ­րա­գույն իշ­խա­նությա­նը, ին­չին ըն­դու­նակ չէ մեզ հայտ­նի որևէ այլ էակ և\­կամ էություն, ու նա, ով ա­ռա­ջինն ինք­նաս­պան լի­նե­լով ա­րեց այս բա­ցա­հայ­տու­մը, պետք է հռչակ­վի մար­դա­նա­լու նա­հա­պետ: 287. ­Հա­յե­լու առջև է, թե՝ բե­մին, փորձ է, թե՝ բե­մադ­ րություն, դե­րա­սա­նը խա­ղում է հան­դի­սա­տե­սի ներ­ կա­ յությամբ, բայց իր հա­ մար. ա­ ռանց ո­ րի, թքած ու­նի ան­գամ ա­մե­նա­մեծ փառ­քը բե­րած կեր­պա­րի վրա, ու ոչ միայն նա` ա­մենքն էլ ու­նեն ի­րենց հան­ դի­սա­տե­սը, երբ ոչ` ի­րենք են ի­րենց հա­մար դառ­ նում այդ­պի­սին: Իսկ «ան­նոր­մա­լը», ով հաս­նում է հան­դի­սա­տե­սից ձեր­բա­զատ­վե­լու ի­մաստ­նությա­նը, վե­րած­վում է էա­կի, որն ի­րեն զգում է՝ որ­պես դի­ տանց­քից հետ­ևող էության` ով/ինչ լի­նե­լու ան­հայ­ տությամբ:

288. ­Մար­դուն՝ ըստ իր ա­րարք­նե­րի ճա­նա­չե­լու հա­ մար պետք է հիմք ըն­դու­նել այն­պի­սիք, ո­րոնք նա ա­նում է ա­ռանց վկա­նե­րի, իսկ այդ­պի­սիք ի­մա­նալ հնա­ րա­ վոր չէ` վկա­ նե­ րը միշտ են ներ­ կա` մտքում և/­կամ ֆի­զի­կա­պես, իսկ թե ա­մեն դեպ­քում հնա­ րա­վոր է, ա­պա կտես­նես նմա­նիդ կամ կհան­դի­պես ան­պա­տաս­խան հար­ցի` ո՞վ/ի՞նչ է նա, ում վկա­նե­րի մա­սին է լոկ հայտ­նի` այն էլ միայն, որ չեն պատ­կա­ նում մարդ­կա­յին ցե­ղին: 289. ­Բա­ցա­ռիկ է հա­րա­բե­րությու­նը, ո­րում կա­րող ես ա­նել այն, ին­չը չես կա­րող հա­սա­րա­կության առջև/ մեջ, իսկ ին­չը չես կա­րող հա­սա­րա­կության, կա­րող ես` բնության մեջ, երբ ՎԱՅՐԻ ես: ­Բայց այդ հա­ րա­բե­րությունն էլ ու­նի մի բայց. քո­ղար­կում ես այն, ին­չը չէիր ա­նի նրա ներ­կա­յությամբ, ու այդ բայ­ցը շղթան է, ո­րով ՎԱՅՐԻՆ կապ­վում է բնության մեջ: 290. ­ եր՝ առ ի­մաստ­նություն. Ս Սկզ­բից թվում է` կա­րող ես գնալ, կանգ առ­նել և ­վե­րա­դառ­նալ, երբ կա­մե­նաս, հե­տո սկսում ես զգալ, որ նա է քեզ տա­նում և ­քա­ղա­քա­վա­րության որ­ևէ

կա­նո­նի չի են­թարկ­վում` քունդ էլ է ընդ­հա­տում ու թա­փա­ռել ստի­պում, իսկ երբ փոր­ձում ես ընդ­դի­մա­ նալ` քարշ տա­լով է տա­նում և ­կանգ չի առ­նում. նախ մա­շում են ոտ­նա­ման­ներդ, ա­պա` գուլ­պա­ներդ, հե­ տո ոտ­քերդ` մինչև հաս­նի ու վնա­սի կեն­սա­կան օր­ գան­ներդ. ար­նա­քամ էլ լի­նես, միև­նույն է` քարշ է տա­լու ու մինչև վեր­ջին շունչդ կանգ չի առ­նե­լու: 291. ­Ծու­լությու­նը, եր­բեմն, հան­ճա­րե­ղության, հա­ ճախ` այդ­պի­սին լի­նե­լու ինք­նա­կո­չության հետևանք է, իսկ աշ­խա­տա­սի­րությու­նը տա­ղանդ է` ան­տա­ ղան­դության ֆո­նին և­ ա­մե­նա­շատ հան­դի­պո­ղը` որ­ պես այդ­պի­սին: 292. Ս­տեղ­ծա­գոր­ծությունն ըն­թեր­ցե­լու հա­մար դառ­նում է ան­տա­նե­լի ձանձ­րա­լի, երբ դրա­նում նկա­տում եմ, թե ինչ­քան է շտա­պել խո­սել հե­ղի­նա­կը, ու ա­վե­լի շատ հան­դի­պում եմ գրող­նե­րի, քան` մտա­ծող­նե­րի, ո­րոնց խոս­քում, ըն­թեր­ցո­ղի խոր­հե­լուն թո­ղած, լռություն կա: ­Բայց այդ լռությու­նը լցնող­ներն էլ հա­ճախ չեն հան­ դի­պում, քան­զի` քան խոր­հե­լը, ըն­թեր­ցող­նե­րը շտա­ պում են ա­վար­տին հասց­նել է­ջե­րը` ճշմար­տություն

փնտրե­լու փո­խա­րեն` նա­խընտ­րե­լով ճշմար­տան­ման, էլ ա­վե­լի` հա­մա­կամ պա­տաս­խան­նե­րը: … Լ­ռության մեջ եփ­ված միտքն եմ սի­րում գրկել, ինչ­պես կնոջ՝ կրքով շի­կա­ցած մար­մի­նը: … Այ­լոց մտքե­րը հա­մակ­րե­լու մա­սին. Որ­քան հա­ճախ են հան­դի­պում մար­դիկ, ով­ քեր ծնող­նե­րի ժպի­տին ար­ժա­նա­նա­լու հա­մար են նրանց ե­րե­խա­նե­րին մե­ծա­րում, և­ որ­քան հազ­վա­ դեպ են իս­կա­կան ման­կա­սեր­նե­րը, ով­քեր որ­բե­րին էլ ծնո­ղա­բար են ժպտում: Իմ մտքե­րը որբ են (որ­բաց­նում եմ) … 293. ­Դո՛ւ, ի­մաս­տա­սեր, որ մարդ­ կանց ա­ վե­ տում ես ՍԻՐԵԼՈՒ, ՃԱՆԱՉԵԼՈՒ, …, ՄԱՐԴ մնա­լու ի­րենց ի­րա­վուն­քի մա­սին, ար­ժա­նի ես աստ­վա­ծաշնչ­յան օ­ձի պի­տա­կին, իսկ ի­րա­վուն­քի հետ­ևորդ ան­հա­ տա­կա­նություն­նե­րը` մեղ­սա­գոր­ծի ճա­կա­տագ­րին, ու հպար­տությամբ պետք է կրեք ձեզ տրված տա­ ռա­պան­քը` որ­պես միակ ճշմա­րիտ ու­ղի` ար­ժա­նի ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅԱՆ ազն­վա­կան­նե­ րին:

294. Կր­թա­րան­նե­րում ու­սա­նե­լու ի­մաս­տը նրա­նում է, որ հաս­կա­նաս դրանց ա­նի­մաս­տությու­նը, ու հենց այս կար­ևոր հաս­կա­նա­լիքն է ի­մաս­տա­վո­րում դրանց պետ­քությու­նը, ան­պայ­մա­նությու­նը: … Ան­շուշտ, ե­րա­զանք է այն ցան­կությու­նը, որն ի­րա­կա­նա­նալ չի կա­րող (գո­նե մոտ ա­պա­գա­յում), և, ըստ այդմ, ցան­կություն­նե­րից մե­կը, ո­րի մա­սին ժա­մա­նա­կին այդ­չափ ե­րա­զելս հա­մա­րում եմ հի­մա­ րություն, բարձ­րա­գույն կրթությունն է՝ ան­կախ նրա­ նից, որ այն ի­րա­կա­նություն դար­ձավ ստա­մոք­սի խո­ցի գնով: Կր­թա­րան­նե­րում ու­սա­նե­լը ճա­նա­չո­ղության հետ ու­նի այն­քան առն­չություն, որ­քան գդալ բռնե­լու ու­ նա­կությու­նը՝ որ­սոր­դության, այ­սինքն՝ ոչ մի առն­ չություն: 295. ­ ո­ղո­ցա­յին ե­րա­ժիշտ, թե` նվա­գող մու­րաց­կան. Փ Երբ նրա նվա­ գը լսե­ լով ենք փող տա­ լիս, նա ե­րա­ժիշտ է, երբ ա­ռանց` մու­րաց­կան, և, ըստ այդմ, նա ա­ վե­ լի շատ մու­ րաց­ կան է, քան` ե­ րա­ ժիշտ, ու սա բնավ նրա մա­սին չէ, այլ` մեր, այն մա­սին, թե

ինչ­պի­սին ենք ու­զում տես­նել մեզ հան­դի­պող մարդ­ կանց, հետ­ևա­բար՝ նաև ինք­ներս մեզ։ Ինչ վե­րա­բեր­վում է մու­րաց­կան­նե­րին, ա­պա ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում նրանց նկատ­մամբ իմ մեջ մնաց միայն մեկ զգա­ցում` հպար­տության այդ­չափ հաղ­թա­հար­ման հան­դեպ զար­մանք, գու­ցե նաև նա­ խանձ, քան­զի դրա­նում ինքս կա­րո­ղա­ցել եմ հաս­նել միայն այս խոս­տո­վա­նությա­նը: 296. ­Մո­լոր­յալ գայ­լը զղջաց կեն­սա­կեր­պի փո­փո­ խության հա­մար, երբ պարզ­վեց, որ ոչ­խար­նե­րի դրախտ մտնել հնա­ րա­ վոր է միայն ու ըն­ դա­ մե­ նը մկկա­լով, ին­չը չէր սո­վո­րել, իսկ գայ­լե­րի դրախտ չըն­դու­նե­ցին` կա­նա­չած ա­տամ­նե­րի պատ­ճա­ռով: 297. Տ­կար­նե­րը, հաշ­ման­դամ­նե­րը, … անհ­րա­ժեշտ են հա­սա­րա­կությա­նը, ու, ա­յո, նրանց ար­տո­նություն­ նե­րը եր­բեմն պետք է գե­րա­զան­ցեն մնա­ցա­ծի ի­րա­ վունք­նե­րը, բայց նրանց հան­դեպ անխղ­ճությու­նից (հար­գան­քից) դրդված պետք է ան­կեղծ ա­սել` մար­ դա­սի­րությու­նը բնավ ա­ռա­ջին տե­ղում չէ, դա նախ

հա­տու­ցումն է ա­ռողջ լի­նե­լու զգա­ցո­ղության` որ­պի­ սին այ­լոք ստա­նում են նրանց գո­յությամբ: 298. Ա­ռա­վել տա­րած­ված է ոչ թե կա­տա­րե­լա­գործ­վե­ լով զո­րա­նա­լը, այլ` ու­րի­շի թու­լա­նա­լուն հա­րա­բեր­վե­ լով, և հ ­ ա­ճախ ա­վե­լի հեշտ է հան­դի­պել տխրություն կի­սե­լու պատ­րաս­տա­կամ մարդ­կանց, քան` ու­րա­ խություն, քան­ զի վեր­ ջինս չա­ փա­ զանց ծանր բեռ է նրանց ինք­նազ­գա­ցո­ղությա­նը, ու երբ հան­կարծ ար­ժա­նա­նում ես շա­տե­րի ու­շադ­րությա­նը, թող քեզ տան­ջի կաս­կա­ծը` մեղր ես, թե՝ նրանք են ճան­ճեր: 299. Ա­ ռողջ մար­ դուն գցում ես գժե­ րի մոտ՝ սրանք էլ նրան են մե­կու­սաց­նում որ­պես գժի` ճիշտ այն­պես, ինչ­ պես մե­կու­սաց­րել են ի­րենց, ու սա բա­ժա­նում է՝ ոչ ըստ ա­ռող­ջության և/­կամ խե­լո­քության, այլ՝ ըստ նման­նե­րի քա­նա­կության, և­ ի­րա­կա­նում հենց սա է հան­դի­սա­նում մարդ­կանց տար­բե­րակ­ման մեկ պայ­ման: 300. Ար­վես­տը, բա­ցա­ռա­պես, ան­հա­տա­կա­նության, հետ­ևա­բար՝ միակ լե­զուն է, ո­րով ի­րար կա­րող են

հաս­կա­նալ, հետ­ևա­բար՝ լի­նել հաշտ մար­դիկ` բա­ ժան­վող տա­րած­քա­յին, ազ­գա­յին, լեզ­վա­կան, ցե­ ղա­յին, դա­սա­յին, տոհ­մա­յին, կրո­նա­կան …, ան­գամ ըստ բա­կա­յին տար­բե­րության, ո­րին հա­ջոր­դող մրցակ­ցությու­նը, ան­խու­սա­փե­լիո­րեն, հան­գում է ան­հաշ­տության: Ուս­տի, աշ­խար­հի զի­նա­թափ­ման մեկ մի­ջո­ցը և­ ա­ռա­ջըն­թա­ցի ու­ղին, որն ար­դարև կա­րե­լի է հա­մա­րել մարդ­կության զար­գա­ցում, մինչ այս գո­յություն չու­նե­ցած հա­մա­մարդ­կա­յին` գեր­ մարդ­կա­յին ար­վես­տի հայտ­նա­գոր­ծումն է, ո­րը պի­տի կոչ­վի միակ ճշմա­րիտ հա­վատք, ա­րա­րո­ղը՝ միակ իս­կա­կան աստ­ված: Ու այդ ան­ հայ­ տի մա­ սին գի­ տեմ միայն այն, որ ա­մեն­քի հո­գին կլա­նե­լու, ձու­լե­լու, միա­վո­րե­լու համար լի­նե­լու է ան­չափ այ­լան­դակ և­ այդ­չափ էլ՝ սքան­չե­լի։ ­Թե­պետ, այս եր­կու հատ­կա­նիշ­ներն, առ­հա­սա­ րակ, մարմ­նա­ցումն են ցան­կա­ցած ար­վես­տի, բայց գո­յություն ու­նե­ցող­նե­րում միշտ չա­փից ա­վել կամ պա­կաս է մե­կը կամ մյու­սը։ 301. Ս­նա­փա­ռությու­նը թևերն են, խիղ­ճը` ձգո­ղա­կա­ նության ու­ժը, ո­րից պարզ է հետ­ևությու­նը, թե մեկն ա­ռանց մյու­սի թռչու­նին ուր կտա­նի. ուս­տի, ե­թե

ո­րո­շել ես հրա­ժար­վել սնա­փա­ռությու­նից, պետք է նաև խղճից հրա­ժար­վես` այդ պա­հից դառ­նա­լով ի­րա­կա­նության շուրջ պտտվող ար­բան­յակ: … Երբ մեջ­քով նա­յում ես ու­ղիղ աչ­քե­րի մեջ. Եր­բեմն, այն­քան չի կան­չում այն, ինչ առջ­ևում է, որ­քան վա­նում է այն, ինչ թի­կուն­քում է, քան­զի ու­րիշ(ներ)ի հա­մոզ­մուն­քը՝ իբր չես տես­նում ո­չինչ, թույլ է տա­լիս ի­մա­նալ ա­վե­լին, քան եր­ևում է դի­մա­ ցից՝ ա­վե­լին, ո­րի ի­մա­նալն ան­պետք է դարձ­նում լի­ նե­լին: 302. Այն, ինչ ապ­ րում ենք ներ­ կա­ յում, անց­յա­լի հետևանքն է, իսկ թե ինչ­պես ենք ապ­րում այդ ներ­ կան, պայ­մա­նա­վոր­ված է ա­պա­գա­յի պատ­կե­րա­ցու­ մից: Երբ ու­նենք լավ սպա­սում­ներ, ներ­կան ապ­րում ենք դրա­կան հույ­զե­րով, իսկ վա­տի դեպ­քում` բա­ցա­ սա­կան, այս­պես, նաև, երբ չու­նենք ո­րո­շա­կիություն սպա­սում­նե­րում` կրե­լով ան­հանգս­տություն: ­Միև­նույն ժա­մա­նակ, հաշ­վի առ­նե­լով, որ ա­պա­ գա­յի կան­խա­տե­սու­մը ե­րաշ­խա­վոր­ված փաստ չէ, թվում է հնա­րա­վոր, լոկ մտո­վի փո­խե­լով սպա­ սում­ներն ու պատ­կե­րա­ցում­նե­րը, ազ­դել ներ­կան

ապ­րե­լու որ­պի­սության վրա` ձգտե­լով դրա­կա­նին: ­Բայց սա եզ­րա­կա­ցություն է` տե­սա­կա­նո­րեն հնա­ րա­վոր, գործ­նա­կա­նում՝ նույն­չափ անհ­նար, քան­զի թե­պետ չկա ա­պա­գա­յի հաս­տա­տուն ո­րո­շում, բայց կա ներ­կա­յով պատ­ճա­ռա­բան­վող կան­խաս­պա­սում` ո­րո­շա­կիություն, ո­րից հա­մա­պա­տաս­խան հույ­զերն են ա­ծանց­վում: ­Հետ­ևա­բար՝ չի կա­րող լի­նել ա­պա­գա­յի սպա­սու­ մից ան­կախ ներ­կա­յի ապ­րում: Ե­թե ան­գամ այ­սօ­րը վեր­ջինն է հա­մար­վում, վաղ­վա չլի­նե­լը ևս ս­տեղ­ծում է հա­մա­պա­տաս­խան պատ­կե­րա­ցում` ոչ դրա­կան սպա­սում` այ­սօր­վա բա­ցա­սա­կան ապ­րում (բա­ցա­ ռությամբ, երբ մահ ես տեն­չում): … Ն­ րան, ով ա­ սում է՝ միշտ պա­ հով է ապ­ րում, հարց­րու՝ ինչ­պես է մինչ օրս ողջ մնա­ցել, ու թե պա­ տաս­խա­նի, որ եր­բեք մեռ­նե­լու ցան­կություն չի ու­նե­ ցել, ար­ժե լռել. նա չի էլ ապ­րել: Իսկ մշտա­պես պա­հով ապ­րե­լը, ան­շուշտ, ե­րա­ նե­լի կլի­ներ՝ թե­կուզ, որ կարճ ժա­մա­նակ անց պի­տի անց­յա­լով և­ ու­րի­շի շուր­թե­րով հիշ­վեր:

303. ­Դի­տար­կե­լով մարդ­կանց ապ­րում­նե­րը, դրանց վե­րա­բեր­յալ պատ­կե­րա­ցում­ներն ու ցան­կություն­ նե­րը, հարց է ա­ռա­ջա­նում` ի՞նչ է, նրանք իս­կա­պես կար­ծում են մարդն էությամբ եր­ջա­նի՞կ էակ է: ­Թերևս, պատ­կե­րը լրիվ այլ կլի­ներ, ե­թե մարդն ա­ռա­ջին ճիչն ար­ձա­կե­լու պատ­ճա­ռը հի­շո­ղության մեջ կրեր: 304. Երբ մահն ան­խու­սա­փե­լի է, ցա­վազր­կու­մը սնու­ ցում է վեր­ջի հան­դեպ վա­խը, ցա­վի ուժգ­նա­ցու­մը` նպաս­տում դրա հաղ­թա­հար­մա­նը (ընդ­հուպ մա­հա­ նա­լու ցան­կության ա­ռա­ջաց­մա­նը): Ուս­տի, հաշ­վի առ­նե­լով որն է ա­վե­լի ան­տա­նե­լի, ա­ռա­ջար­կում եմ չցա­վազր­կել: 305. Իմ մա­սին ու­րիշ­նե­րի ար­տա­հայ­տած կար­ծիք­նե­ րը, նաև մե­ղադ­րանք­նե­րը, կա­րե­լի է ամ­բող­ջաց­նել մեկ բա­ռում` հո­ռե­տես, ին­չին չեմ ա­ռար­կում, բայց մի փոք­րիկ շտկում. ան­ջա­տում եմ ար­հես­տա­կան լու­սա­վո­րությու­նը, որ ա­մեն ոք նկա­տի, ա­պա` ճիշտ ար­ժե­քա­վո­րի իր ճրա­գի պայ­ծա­ռությու­նը: Իսկ ես,

լի­նե­լով խա­վա­րում, պաշ­տում եմ ար­ևը, ո­րի միայն գո­յությու­նը, ին­չի մա­սին հա­ճախ լուս­նից եմ ի­մանում, ե­թե չա­րաճ­ճի ամ­պե­րը չեն խան­գա­ րում, եր­ ջան­ կաց­ նում է ինձ, և տ ­ են­ չում եմ երբ­ ևէ նրան գրկել ու շո­ղե­րի մեջ ա­նէա­նալ՝ վեր­ջա­պես խաղաղվել։ … Ա­յո, ես հո­ռե­տես եմ՝ դիա­հեր­ձա­րա­նից եմ սկսում փնտրել, ու չեմ սի­րում ար­ևին մեջ­քով կանգ­նել՝ սե­ փա­կան շող­քի եր­կա­րաց­մամբ ո­գեշնչ­վել, իսկ տե­սո­ ղությունս, ի­հար­կե, դեռ պետք է կա­տա­րե­լա­գոր­ծել՝ պետք է մար­մի­նը մար­սած որ­դի կեղ­տից սկսել … 306. ­Մե­կը պետք է կարգ սահ­մա­նի, մյու­սը` ո­րո­շի, եր­րորդն էլ՝ ի­րա­կա­նաց­նի. սա է ար­դար` ա­սա­ցին, բայց կար­ևո­րի մա­սին լռե­ցին` այս­պես հեշտ է խու­ սա­փել խղճից. մե­կը կա­սի ի­րա­կա­նաց­նո­ղը ես չեմ, մյու­սը` ես չեմ կարգ սահ­մա­նել, եր­րորդն էլ` ես չեմ ո­րո­շել: 307. Ան­հա­վա­տին տան­ջում է կաս­կա­ծը` բայց կա­ րո՞ղ է գո­յություն ու­նի, հա­վա­տաց­յա­լին` իսկ ե­թե

գո­յություն չո՞ւ­նի, ու, ի տար­բե­րություն վեր­ջի­նի, ա­ռա­ջինն այդ վա­խը թմրեց­նե­լու հնա­րա­վո­րություն ու­նի, քան­զի ես-ի հա­մար հի­մա­րաց­վե­լը մե­ղա­վոր լի­նե­լուց ան­տա­նե­լի է, հետ­ևա­բար՝ ոչ նա­խընտ­րե­լի: 308. Ան­կա­խության մեկ նպա­տա­կը բա­րե­կե­ցությունն է, ա­ռանց ո­րի, լոկ հայ­րե­նա­սի­րությու­նը ժո­ղո­վուրդ­ նե­րին վե­րա­ծում է սե­փա­կան դրո­շի ներ­քո միա­վոր­ ված թշվառ ամ­բող­ջության: … Ինչ­պես եր­կար քաղ­ցած մնա­լուց է բե­րա­նից տհաճ հոտ փչում, այդ­ պես էլ աղ­ քատ հա­ սա­ րա­ կության մեջ՝ լավն էլ ան­դուր է դառ­նում: 309. ­Դե­մոկ­րա­տիա. ­Ժո­ղո­վուրդ­նե­րի կա­ռա­վար­ման մեջ «սա­տա­ նան» ստա­ցավ ան­սահ­մա­նա­փակ իշ­խա­նություն, երբ ամ­բո­խը դարձ(ավ)րեց քա­ղա­քա­կա­նության մեկ գոր­ծոն։

310. ­ ե­տություն. Պ ­Մար­դու ստեղ­ծած, մարդ­կան­ցից կազմ­ված հրեշ, ո­ րի ու­ տես­ տը է­ լի մար­ դիկ են՝ ա­ ռանց նշա­ նա­կության՝ ժա­մա­նա­կա­վոր գլուխ, վեր­ջույթ, թե՝ ա­մոր­ձի են …: … Օ­րի­նա­կա­նաց­րեք բո­լոր բար­քե­րը և կս­տա­նաք երբ­ևէ գո­յություն ու­նե­ցած ա­մե­նաան­ճոռ­նի պե­ տությու­նը՝ որ­պես ճշգրիտ ար­տա­ցո­լանք հա­սա­րա­ կա­կան հա­մա­կե­ցության: 311. ­Նե­ղաց­կո­տություն. Ա­րար­քիդ հա­մար ան­գամ ինքդ քեզ կամր­ջից նե­տես, գլխիդ կրա­կես, կա­խա­ղան բարձ­րա­նաս,… միև­նույն է` չի գո­հա­նա, քան­զի նե­ղա­նա­լը նրա հա­ մար պա­սիվ գոր­ծո­ղությամբ հար­ձա­կում է, ո­րի միակ ցան­կա­լի արդ­յուն­քը նե­րո­ղությունն է, ոչ ար­ դա­րությու­նը, ու սա՛ էլ է նեն­գություն` բնո­րոշ նե­ղաց­ կո­տին, ում հար­վա­ծից կա մի պաշտ­պա­նություն` ան­տար­բե­րություն: Ու, առ­հա­սա­րակ, միշտ գե­րա­դա­սե­լի է ակ­տիվ գոր­ծո­ղությամբ պա­տաս­խա­նը, քան՝ նե­ղա­նա­լով

հա­կա­հար­վա­ծը` թե­կուզ հա­նուն ար­դա­րության, քան­զի նե­րո­ղությունն էլ ար­ժեք է շատ ա­վե­լի թանկ, քան այն, ին­չը կա­րող ես կորց­նել կամր­ջից նետ­վե­ լով, գլխիդ կրա­կե­լով, կա­խա­ղան բարձ­րա­նա­լով,… հետ­ևա­բար՝ այդ զիջ­մանն ար­ժա­նի են բա­ցա­ռիկ մար­դիկ` բա­ցա­ռիկ դեպ­քե­րում: 312. ­Պա­տաս­խա­նե­լու հա­մար` բա­ րե­ կամ են, թե` թշնա­մի, նախ անհ­րա­ժեշտ է պար­զել` գի­շա­տիչ են, թե` զոհ, ու վեր­ջին­ներն, ի տար­բե­րություն ա­ռա­ջին­ նե­րի, չեն բա­րե­կա­մա­նում ան­գամ, երբ նույն հո­տին են պատ­կա­նում՝ ա­մենքն այս­տեղ է քո­ղարկ­ված ցան­կությու­նով. «կյանքս եր­կա­րի ու­րիշ(ներ)ի՛ հո­շո­ տու­մով»: 313. Ու­րիշ­նե­րին հա­վա­տա­լու հա­մար պետք է լսե­ լիս փա­կես աչ­քերդ, և ­բա­ցես, ե­թե նա­խընտ­րում ես ա­ռաջ­նորդ­վել սե­փա­կան հա­մոզ­մուն­քով, ու սրա­ նում չու­նի նշա­նա­կություն հա­վա­տա­լի­քի հիմ­նա­վոր­ վա­ծությու­նը, քան­զի այս դեպ­քում այն վե­րած­վում է գի­տե­լի­քի` որ­պես միան­շա­նակ վե­րա­բեր­մուն­քի են­ թա­կա փաս­տի` զերծ հա­վատ-կաս­կա­ծից:

Ուս­տի, քան­զի ստաց­վում է, որ հա­վատն ու կաս­ կա­ծը միայն սուբ­յեկ­տիվ վե­րա­բեր­մունք են, ա­պա` նա­խընտ­րում եմ հա­րա­բեր­վել մի­ջա­վայ­րին դրան­ ցից ան­դին: Ո­մանք կհարց­նեն` արդ­յո՞ք դա չի կոչ­ վում ան­տար­բե­րություն, ա­ռանց ա­ռար­կե­լու կպա­ տաս­խա­նեմ` դի­մա­ցի­նին տա­լիս եմ դրսևոր­վե­լու ա­զա­տություն ու, փաս­տո­րեն, հի­մա­րաց­նե­լու ոչ մի հնա­րա­վո­րություն: … Ինք­նավս­տա­հությամբ լրաց­նել ու­րիշ(ներ)ի հան­ դեպ վստա­հության պա­կա­սը, ին­չը կոչ­վում է հպարտ մե­նություն, ու ար­յու­նը թանձ­րա­նում է սրտում, իսկ հա­կա­ռակ դեպ­քում՝ նոս­րա­նում այն­քան, որ ան­գամ քերծ­ված­քը չի սպիա­նում: ­Կաս­կած-հա­վա­տից ան­դին. կա՛ ընտ­րություն… 314. Զ­գա­յա­կան ճա­նա­չո­ղություն` ճա­նա­չո­ղության միակ մի­ջոց. ­Քա­նի դեռ ձեռքդ չի այ­րել, չես կա­րող հա­մոզ­վել, որ հենց կրակ ես տե­սել` սա որ­պես օ­րի­նակ զգա­ յա­կան ճա­նա­չո­ղության և ­ճա­նա­չո­ղության` առ­հա­ սա­րակ, ու, միա­ժա­մա­նակ, պա­տաս­խա­նը հար­ցի, թե ին­չու են մար­դիկ գե­րա­դա­սում տե­սած-լսա­ծով

ա­ռաջ­նորդ­վել: Ան­շուշտ, ար­դա­րաց­ված է` այլ կերպ դժվար է, բայց և ­պետք չէ ի­մա­նա­լը ճա­նա­չե­լու հետ շփո­թել, հաս­կա­նա­լը` ըն­կա­լու­մի, և, վեր­ջա­պես, գի­ տե­նալ է պետք` հա­սա­րա­կության մեջ լի­նե­լու չա­փո­ րո­շիչ­ներն ան­հա­տա­կա­նությա­նը վե­րա­բեր­վե­լու հա­ մար հա­մար­վում են ան­պետք: … Մ­տա­ծե­լու ու­նա­կությու­նը հենց այն­պես չի տրվել կամ ձեռք բեր­վել, ու միայն մկան­նե­րի աշ­խա­տան­քը հեշ­տաց­նե­լու հա­մար չի տրվել, «գործն է ան­մահ, լա՛վ ի­մա­ցեք»-ն­ էլ, ըն­դա­մե­նը, մարդ­կանց հի­շո­ղության ու միայն ա՛յս ի­րա­կա­նության մեջ ու­նի ի­մաստ լի­նել, իսկ այս ի­րա­կա­նությու­նը ինչ­քան ի­մաս­տա­լից, այն­ քան էլ ա­նի­մաստ ենք դարձ­րել. կար­ծես, երբ սկսել ենք խո­սել կամ ստի­պել են խո­սել ու մի­տում­նա­վոր են ան­դին ի­րա­կա­նությու­նից մո­լո­րեց­րել կամ՝ ինք­ ներս ենք մո­լոր­վել: ­Բայց և ­կան ակ­նարկ­ներ, ո­րոն­ցով հնա­րա­վոր է կողմ­նո­րոշ­վել՝ միայն, ե­թե ուշ չէ զգա­յա­կան մտա­ծո­ ղությունն արթ­նաց­նել …

315. Կ­յան­քի բո­վան­դա­կություն. Ի­րար հա­ջոր­դող ի­րա­դար­ձություն­ներ, ո­րոնք ա­ռան­ձին-ա­ռան­ձին ապ­րե­լու ի­մաստ չեն, ճիշտ հա­ կա­ռա­կը` ա­նի­մաստ են այն­քան, որ շտա­պում ես անց­նել հա­ջոր­դին, ա­պա` մյու­սին …: ­Նո­րի գրավ­չությունն ա­րագ վե­րա­փոխ­վում է հնի ձանձ­րույ­թի, նպա­տա­կա­յին սլաց­քը` անն­պա­տակ փա­ խուս­ տի, ինչն էլ, վեր­ ջին հաշ­ վով, կազ­ մում է կյան­քիդ բո­վան­դա­կությու­նը: Ու/բայց, եր­բեմն այն­քան ես հոգ­նում ի­րա­դար­ ձություն­ներն ի­րար կա­պող, շա­րու­նա­կա­կան այդ անն­պա­տակ ան­ցում­նե­րից, որ, ըն­դա­մե­նը, ու­զում ես մի անկ­յու­նում կծկվել և, մի­ջա­վայ­րի ննջեց­նող աղ­մու­կի ներ­քո, մինչև վեր­ջին ան­ցու­մը քուն մտնել: … ­Վե­րաի­մաս­տա­վո­րում ի­րո­ղություն­նե­րի, ո­րոնք չես նկա­տել, թե ինչ­պես են ան­ցել կող­քովդ, իսկ հի­ մա ան­հա­սա­նե­լի հե­ռու են՝ դրան­ցից կառ­չե­լու հա­ մար, ու սա կոչ­վում է հաս­կա­նալ կյան­քը: 316. ­Կա­նա­ցի տրա­մա­բա­նություն (հու­մո­րով, բայց ոչ ան­լուրջ).

­Սի­րել գի­տես, նշա­նա­կում է` փորձ ու­նես, հետ­ ևա­բար ա­ռա­ջի­նը չեմ, ուս­տի, չի բա­ցառ­վում, որ հեր­թա­կանն եմ՝ դու այ­լան­դակ ես: ­Միայն ան­պետք բանն է ան­ձեռնմ­խե­լի: 317. Կ­նոջ մար­մի­նը վկա­յությունն է փաս­տի, որ

ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԲԱՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ար­

վես­ տի մե­ծա­գույն վար­պետ է, հո­գին` հան­ճա­րեղ լի­րիկ, տրա­մա­բա­նությու­նը` կրքոտ զվար­ճա­սեր: 318. Ինք­նավս­տա­հությունդ վե­րա­ճում է գո­ռո­զության, քա­նի դեռ իշ­խում ես մի­ջա­վայ­րի հա­մոզ­մուն­քի հետ կոնֆ­լիկ­տում, ու/բայց ան­խու­սա­փե­լի է դառ­նում այն վեր­ջը, որ սպան­վե­լու ես ու­րի­շի ձեռ­քով` ամ­բողջ կու­տա­կածդ նրան զի­ջե­լով, կամ կորց­նում ես ինք­ նավս­տա­հությունդ` վե­րած­վե­լով ստրու­կի ու այլևս ոչ ոք քեզ չի սպառ­նում, ուս­տի և չ­ ես էլ կորց­նում, բայց ո­րով­հետև ար­դեն դիակ ես` ին­չը ո­չինչ ու­նե­նալ չի կա­րող: ­Լի­նել միա­կը, ով կհաս­նի բարձ­րա­գույ­նին` որ­պես ա­ռա­ջին ստրկա­տեր կամ վեր­ջին ստրուկ, սպան­վել բո­լո­րի ձեռ­քով կամ սի­րել բո­լո­րին, ու չլի­նել ա­մեն­քի

նման` ստրուկ-ստրկա­տեր միա­ժա­մա­նակ­յա մի­ջակ գո­յությամբ, կամ ընտ­րել լի­նե­լիությունն ի­րա­կա­ նությա­նը զու­գա­հեռ` ինք­նավս­տահ հպար­տությամբ ինք­նաս­պան­վել ու/բայց չկորց­նել: 319. Ինք­նա­բա­վության կո­րուս­տը սկիզբ է առ­նում սե­ռա­յին պատ­կա­նե­լիության գի­տակց­ման պա­հից, ու այդ զգա­ցո­ղությու­նը, ան­կախ եր­ևա­կա­յության ջան­քե­րից, ամ­բող­ջությամբ չի լքում մեզ, քա­նի դեռ ապ­րում ենք` հա­ճախ վե­րա­ճե­լով թե­րար­ժե­քության բար­դույ­թի, իսկ լա­վա­գույն թմրե­ցու­մը շա­րու­նա­կում է մնալ սե­րը: 320. Ինք­ներս մեզ. ­Հա­ճախ, ԱՅՆ, ինչ ձեռք ենք բե­րում նե­ղության, կորց­նում ենք բա­րե­կե­ցության մեջ, երբ ա­ռա­ջի­ նում գտնվե­լու ժա­մա­նակ չենք պատ­րաստ­վում երկ­ րորդն ըն­դու­նել: Եվ հազ­վա­դեպ պա­տա­հում է նաև` նե­ղության մեջ գտնե­լով, այլևս խու­սա­փում ենք ըն­ դու­նել բա­րե­կե­ցությու­նը` ԱՅՆ չկորց­նե­լու մտա­վա­ խությամբ:

321. Եր­ բեմն, թվում է` երկ­խո­սությու­նը մե­նա­խո­ սությունն է ու­րիշ(ներ)ի ներ­կա­յությամբ. եր­բեմն` մաս­նակ-ցությամբ, հա­ճախ` վկա­յությամբ: Ու հա­ճախ էլ թվում է` «եր­բեմն թվում է»-ն ս­րա­ նում ա­վե­լորդ է: 322. Մ­տա­ծում ես` ին­ չու են ընդգ­ ծում «ան­ կեղծ եմ ա­սում» բա­ռակ­ցությու­նը ու դրան հա­ջոր­դող ամ­ բողջ միտ­քը կաս­կա­ծե­լի է թվում: 323. Ծ­նող­նե­րը հենց մեզ չեն ցան­կա­ցել ու­նե­նալ՝ օբ­ յեկ­տի­վո­րեն չէին էլ կա­րող. նրանք պար­զա­պես ցան­ կա­ցել են ե­րե­խա, ու այդ ցան­կությու­նը բա­վա­րար­վել է մեր ծնվե­լով. ուս­տի, նրանց հան­դեպ պար­տա­կա­ նություն­նե­րը բա­ցա­ռա­պես մեր ա­զատ ընտ­րությունն է և ­չի կա­րող պար­տադր­վել, իսկ նրանց պար­տա­կա­ նություն­ նե­ րը մեր հան­ դեպ դա­ դա­ րում են, երբ գի­ տակ­ցում ենք նրանց տված կյան­քից հրա­ժար­վե­լու հնա­րա­վո­րությու­նը, բայց շա­րու­նա­կում ենք ապ­րել, ու նրանք ա­զատ­վում են պա­տաս­խան-պա­տաս­խա­նատ­ վությու­նից հար­ցի, թե ին­չու մեզ ծնե­ցին։

324. ­Կա­նա­ցի հա­գուստ­նե­րի մեջ ա­ռանձ­նա­հա­տուկ է հար­սի զգես­տը` որ­պես բո­վան­դա­կում սահ­մա­նագ­ ծի` աղջ­նա­կի գե­ղե­ցիկ հե­քիա­թի ա­վար­տի և կ­նոջ այ­լան­դակ ի­րա­կա­նության մեկ­նար­կի: 325. Ու­սուց­չու­հիս, եր­ բեմն (հա­ ճախ), ինձ կո­ չում էր «ցի­նիկ», ու թե­պետ այն­ժամ էլ ըն­դու­նում էի ժպի­ տով, բայց միայն տա­րի­ներ անց լիար­ժեք հաս­կա­ ցա, որ այդ կերպ նա գաղտ­նա­բա­նում էր ինձ ուղղ­ ված իր սի­րո մա­սին: ­Փո­խա­դարձ սի­րո, գու­ցե: 326. ­Բա­նա­կա­նություն... Զ­ գաց­ մունք, հույզ, միտք, նաև բո­ լոր հատ­ կա­ նիշ­նե­րը մար­դուն վե­րագր­վող, ի հայտ են գա­լիս դի­մակ(ներ)ի հետ, ո­րը ստեղ­ծում, ա­պա՝ կրում ենք հար­կադր­ված և/­կամ սե­փա­կան կա­մոք, իսկ երբ հա­նում ենք (ե­թե ու երբ­ևէ), թվար­կած/չթվար­կած ա­մեն ինչ չքա­նում է, ու այն, ինչ մնում է, հենց այն մշտնջե­նա­կանն է, ո­րը չի ծնվել ու չի մա­հա­նա­լու.

ա­ռա­ջի­նով՝ բան­տարկ­վել, երկ­րոր­դով ա­զա­տա­կա­ նա­նա­լու է: Ինչ­քան հա­վա­տում եմ սրան, այն­քան ինք­նա­ կամ, բայց և­ ան­գի­տակ­ցա­բար ա­զատ­վում եմ վան­ դա­կա­ճա­ղե­րից` յու­րա­քանչ­յուր ճա­ղի հետ կորց­նե­ լով մարդ­կության հետ/մեջ ապ­րե­լու ու­նա­կությունս, քան­զի ան­հե­տա­նում է այն ա­մե­նը, ին­չով հնա­րա­վոր է լի­նել տե­սա­նե­լի, շո­շա­փե­լի, զգա­լի, ու դառ­նում եմ ա­նըն­դու­նե­լի` որ­պես ա­նո­րոշ գոյ կամ, գու­ցե, ան­ հաս­կա­նա­լի, իսկ հա­վատն այդ աս­տի­ճա­նա­բար վե­ րած­վում է փաս­տի, ո­րից չես փախ­չի, չես էլ ու­զի: Եվ սրա­նում, գու­ցե, նաև պա­տաս­խանն է հար­ ցե­ րի հար­ ցի` ա­ րար­ չի, պայթյու­ նի, … սկզբի. բա­ նա­կա­նություն ա­ռանց բան ու բա­ռի. նույնն է, թե մտա­ծո­ղություն՝ ա­ռանց մտքի, զգա­ցում՝ ա­ռանց զգաց­մուն­քի, հա­ղոր­դակ­ցում՝ ա­ռանց խոս­քի …, և­ ա­նըն­կա­լե­լի ճիշտ այն­պես, ինչ­պես ան­սահ­մա­ նությու­նը տիե­զեր­քի: 327. Ե­թե լի­նեի բռնա­կա­լի խորհր­դա­տու. ­Պետք չէ ձգտել վերջ­նա­կա­նա­պես կոտ­րել ժո­ ղովր­դի ըմ­բոս­տա­նա­լու ո­գին, այլ՝ պետք է նպաս­ տել դրա գո­յությա­նը` եր­բեմն մի­տում­նա­վոր զի­ջե­լով զանգ­վա­ծա­յին դժգո­հություն­նե­րի առջև, քան­զի այն

մի օր կա­րող է փրկել պար­տադ­րան­քից, ո­րից ինք­ նա­կամ հրա­ժար­վել չես կա­րո­ղա­նում: ­Ժո­ղովր­դա­կան ըմ­բոս­տության պո­տեն­ցիա­ լը պետք է պա­հել` որ­պես, գո­նե, ար­ժա­նա­պա­տիվ ինք­նաս­պան­վե­լու հա­մար նա­խա­տես­ված վեր­ջին փամ­փուշտ: 328. Երբ ա­ռի­թը տա­ռա­պանքն է. Կ­յանքն ինք­նին եր­ջան­կություն չէ` եր­ջան­կանա­ լու ան­սահ­ման ա­ռիթ­նե­րի ամ­բող­ջություն է, ու սրա­նում իմ ա­մե­նա­սի­րե­լի օ­րի­նա­կը սեր ա­նելն է` տառա­պանք, ո­րից սո­վո­րել ենք հա­ճույք ստա­նալ: … ­Ջուրն է կյան­քը, բայց համ տվո­ղը՝ ա­ղը, որն ինք­ նին թույն է: 329. ­Հար­ցե­րի ծա­րավ. ­Սո­վո­րա­բար, մարդ­կանց ոչ ոք այն­քան չի վա­ նում, ինչ­քան նրանք, ով­քեր հար­ցեր են ա­ռա­ջաց­ նում ու ստի­պում կաս­կա­ծել: Ա­ռա­վե­լա­պես գնում են բռնա­կալ­նե­րի հետ­ևից, ով­քեր տա­լիս են պա­ տաս­խան­ներ ու որ­քան էլ զար­մա­նա­լի թվա, ան­գամ

սի­րում են նրանց` փո­խա­րե­նը ստա­նա­լով ա­պա­հո­ վության զգա­ցում, ու բնավ կար­ևոր չէ, թե ճա­ղե­ րի մեջ ի­րենց (սրանք էլ միմ­յանց) ոնց են վե­րա­բեր­ վում, հա­ճախ, ի­րար մտրա­կե­լու ծի­սա­կար­գով են ապ­րում, ո­րը սահ­մա­նող կա­նոն­ներ և դ­րանց կի­րա­ ռումն ա­պա­հո­վող իշ­խա­նություն­ներ են ստեղ­ծում: Իսկ նրանք, ով­քեր կաս­կած են բա­ժա­նում, պար­ զա­պես վան­դակ­նե­րի դռներն են բա­ցում ու ա­զա­ տություն նվի­րում, ո­րում չկա ա­պա­հո­վության զգա­ ցում` միայն կիրք և­ա­նո­րո­շություն … 330. Ս­րա­նում Ես Դ ­ ու եմ և­ա­մենքն եմ. Մ­տա­ծում եմ` ե­թե ինձ տրվեր աշ­խար­հը եր­ջան­ կաց­նե­լու ու­նա­կություն, բայց պայ­մա­նով` ե­թե որ­ևէ մեկն ի­մա­նա, որ ես եմ ա­նում, կպատժ­վեմ հա­վեր­ ժա­կան տա­ռա­պան­քով, արդ­յո՞ք կհա­մա­ձայ­նեմ: Ինչ­քան եր­կար եմ մտա­ծում, այն­քան սար­սա­ փում եմ երկմ­տե­լու պատ­ճա­ռից` ի­րա­կա­նում ոչ թե պատժ­վե­լու, այլ` ան­հայտ մնա­լու վա­խի, ու շա­րու­ նա­ կում եմ փնտրել այն, ինչ ինքս չեմ ստեղ­ ծում, գի­տակ­ցե­լով, որ չեմ կա­րող ու­նե­նալ այն, ին­չը չի ստեղծ­վել և­ինձ եր­բեք չի էլ կա­րող պատ­կա­նել այն, ինչն ու­րիշն է ստեղ­ծել: Ու ար­դեն ես դու չեմ և­ա­մեն­քը չեմ։

331. Հ­պար­տությունդ չե­զո­քաց­նում է մի­ջա­վայ­րի բա­ ցա­սա­կան կար­ծի­քը, իսկ դրա­կանն ա­գա­հա­բար կլա­նում ես` որ­պես կոս­մե­տիկ նո­րո­գում, որ հա­մա­ կեր­պու­մը չվե­րա­ճի ան­տա­նե­լի ձանձ­րույ­թի, ին­չը կա­րող է ա­վարտ­վել ինք­նահր­կիզ­մամբ, ու աս­տի­ ճա­նա­բար մաքր­վում է սե­փա­կան դեմքդ, փո­խա­րե­ նը՝ մի­ջա­վայրն է նկա­րում պատ­կերդ և ­գո­յությունդ դառ­նում է ու­րի­շի վրձնից կախ­ված, ե­թե պար­բե­րա­ բար չես լքում կա­ցա­րանդ ու ներս չես գա­լիս օ­տա­ րա­ցած` նո­րո­վի հրա­պուր­վե­լով և/­կամ թե­րություն­ նե­րին ա­ռե­րես­վե­լով, ո­րոնք կա­րող ես շտկել կամ կրկին հար­մար­վել` պահ­պա­նե­լով քո­նը` թե­կուզ սպի­նե­րով: 332. Կ­յան­քի պարզ ճշմար­տություն­նե­րից. Ի­րա­կա­նում, ո­չինչ այն­քան դժվար կամ հեշտ չէ, ինչ­քան թվում է ի սկզբա­նե, ու, եր­կու դեպ­քում էլ, ա­վել­ցու­կը բա­ցա­ռա­պես մեր սուբ­յեկ­տիվ վե­րա­բեր­ մունքն է` չա­փից ա­վե­լի վա­խը կամ ինք­նավս­տա­ հությու­նը:

333. ­Մոխ­րա­գույ­նի ե­րանգ­նե­րը. ­Բո­լոր գույ­նե­րը մգա­նում են մոխ­րա­գույ­նի նուրբ թա­ղան­թի ներ­քո, ա­պա՝ նրա­նում կլան­վե­լով խամ­ րա­նում այն­քան, որ նրան­ցից մնում է լոկ ակ­նար­կը ե­ղե­լության …: Ա­շունն ամ­փո­փում է բո­վան­դա­կությու­նը գո­ յության` ապ­րե­լու ի­մաս­տը հաս­կա­նում ենք շե­մին մահ­վան և ­նոր հա­սու­նա­նա­լով լի­նե­լուն` ար­դեն հար­կադր­վում ենք գնա­լուն … Ու\բայց հենց հրա­ժեշ­տից ա­ռաջ ար­ված սի­րո խոս­տո­վա­նությամբ է ա­շունն անն­ման` սի­րով ան­ կաս­կա­ծե­լի, սի­րով իս­կա­կան … 334. ­Նեղ օ­րե­րին աս­վող «լավ է լի­նե­լու» խոս­քը դա­ դա­ րում է լի­ նել հու­ սադ­ րող, երբ վե­ րած­ վում է հե­ քիա­թի վեր­ջա­բա­նի, ո­րը միշտ լսել, բայց եր­բեք չես ապ­րել, ու, որ­պես արդ­յունք, քուն մտնե­լու հա­մար էլ է դառ­նում ան­պետք: 335. ­Ռո­ման­տիզ­մում ա­վե­լի շատ պատ­մե­լու նյու­ թի ստեղ­ծա­գործ­ման մի­տումն է, քան` ի­րա­կան

զգաց­մունք­նե­րի դրսևոր­ման, ու այս կեղ­ծի­քը խամ­ րեց­նում է գե­ղե­ցի­կը` որ­պի­սին իս­կա­պես կլի­ներ ա­ռանց դրա: Եվ երբ ինձ կամ իմ որ­ ևէ ա­ րարք (ար­ տա­ հայ­ տություն) հա­ մա­ րում են ռո­ ման­ տիկ, սկսում եմ փնտրել` որ­տեղ եմ թյու­րի­մա­ցա­բար կեղ­ծել, ե­թե, ի­հար­կե, այդ­պի­սին հա­մա­րո­ղի մեջ չեմ նկա­տում ի­րա­կա­նության հան­դեպ տգի­տության նշան­ներ: 336. ­Գե­րակշ­ռում են միշտ և­ ա­մե­նու­րեք. Ամ­ բո­ խը ոչ միայն մարդ­ կանց խուռն բազ­ մություն է, այլ` մտա­ծո­ղության տե­սակ` որ­պի­սին կա­րող են ու­նե­նալ ա­ռան­ձին ան­ձինք, ու, դրանց գե­րակշ­ռությամբ կազմ­ված մի­ջա­վայ­րում ապ­րե­ լու հա­մե­մատ, նա­խընտ­րե­լի է միայ­նա­կության մեջ ա­նէա­նալ: 337. Երբ դի­տար­կում ես ի­րա­րա­մերժ «­Հաս­­տատ­նե­րի» վե­ճը, հա­մոզ­վում ես, որ «Չ­գի­տեմն է» ճիշ­տը, կամ, գո­նե, ա­մե­նաան­կեղ­ծը։ Ն­րանց, ում ան­հաս­կա­նա­լի է իմ անն­պա­տակ գո­յությու­նը, հարց­նել եմ ու­զում՝ ո՞րն է լի­նե­լիության

սկզբնա­վերջ նպա­տա­կը, ո­րում ա­մենքս կա­րող ենք հաս­կա­նալ մե­րը, ո՞րն է ընդ­հա­նու­րը, ըստ ո­րի՝ պի­ տի գտնեմ իմ մա­սը, ու այս հար­ցը տա­լիս եմ որ­ պես կաս­կած՝ առ ցան­կա­ցած պա­տաս­խան, ո­րոնք, ըն­դա­մե­նը, հստա­կեց­նում են ար­տա­հայ­տո­ղի տգի­ տության չա­փը։ Ե­թե ան­գամ կա պա­տաս­խա­նը, և ­հու­սամ՝ կա, ա­պա դրան տի­րա­պե­տում են միայն աստ­ված­նե­րը, ո­րոնց՝ ան­կեն­դա­նությու­նից պա­ղած շուր­թերն ան­գամ համ­բույ­րի պի­տա­նի չեն։ Ու միայն այն, որ ցան­կա­ցած մար­դա­ծին նպա­ տա­ կին հաս­ նե­ լու վեր­ ջում զգում ես ինքդ քեզ կորց­նե­լու դա­տար­կություն, իմ մեջ, որ­պես լի­նե­լու ի­մաս­տա­վո­րում, միայն մեկ մղում է ապ­րում՝ ինք­ նա­հաղ­թա­հա­րում/ինք­նաա­րա­րում։ 338. Ա­նէաց­նող ե­րաժշ­տությու­նից ա­վե­լի` սի­ րում եմ ա­նէությու­նից ե­կո­ղը՝ որ­պի­սին նվա­գող գոր­ծիք­ներ չկան ու լսե­լի է միայն ինձ։ 339. Ա­մեն ին­չից զատ և­ի հա­վե­լում դրանց՝ հաս­կա­նա­ լու հա­մար, թե ինչ­քան են ե­րե­խա­նե­րը մի­ջոց ծնող­ նե­րի հա­մար, բա­վա­կան է կար­դալ ծնո­ղի մտքե­րը,

ով հետ­ևում է իր ե­րե­խա­յի մաս­նակ­ցությամբ մրցա­ խա­ղին: ­Բո­լո­րին հայտ­նի ապ­րում­նե­րից բա­ցի, կա­ րող ես տես­նել` ընդ­հուպ մինչև մրցակ­ցի մեռ­նե­լու հաշ­վին հաղ­թա­նակ տա­նե­լու միտ­քը, ան­կախ նրա­ նից, որ նա էլ հա­սա­կա­կիցն է իր զա­վա­կի, եր­բեմն փոքր այն­քան, որ չի էլ հաս­կա­նում ին­չին և­ին­չու է մաս­նակ­ցում: Այս ի­մաս­տով, ե­րե­խա­նե­րիս տա­րած հաղ­թա­ նակ­նե­րից ա­վե­լի, նրանց ան­հոգ ծի­ծաղն եմ սի­րում՝ թե­ կուզ երբ կրում են պար­ տություն, ու դա, որ­ պես ի­մաստ­նություն, հա­մա­րում եմ հա­մա­տեղ ձեռք­բե­րում։ 340. Որ­պես­զի չխե­լա­գար­վես նա­վա­բե­կությու­նից փրկվե­լուց հե­տո, պետք է նա­վա­կա­յա­նում հա­վաք­ ված ամ­բո­խի մեջ գտնես հա­յաց­քը նրա, ով քո մեկ­ նե­ լով դա­ դա­ րել է ապ­ րել և ­ նոր պի­ տի սկսի` ժա­ մա­նու­մով: ­Հա­յաց­քը նրա, ում ձայ­նը խլաց­վում էր ծա­փե­րում, ո­րոնք բա­ցում էին հո­գուդ ա­ռա­գաստ­նե­ րը` փառ­քին տա­նող ճա­նա­պար­հին ա­լիք­ներ ճեղ­քե­ լու հա­մար, ծա­փե­րը, ո­րոնք չկան, երբ վե­րա­դար­ձել ես ա­ռանց բեռն­ված նավ, երբ փրկվել ես ինք­նաս­ պան­ված ըն­կե­րոջ սիրտն ու­տե­լու շնոր­հիվ, երբ …, ու այլևս հաս­կա­ցած` աստ­ծո և ­սա­տա­նա­յի հաշ­ տություն-ճշմար­տությու­նը:

Պետք է գտնես (ե­ ­ թե), կամ մնաս հո­ գիդ սղո­ ցող գի­տակ­ցու­մով, որ խոր­տակ­վող նա­վը պետք չէր լքել… 341. Եր­բեմն թվում է` ոչ ոք ոչ մե­կի չի սի­րում ու յու­ րա­քանչ­յուր հա­րա­բե­րություն լոկ կա­րի­քի գո­հաց­ ման մի­ջոց և­արդ­յունք է, իսկ դու դեռ միա­միտ ես, կամ չես ցան­կա­նում խոս­տո­վա­նել, որ ինքդ էլ, ըն­ դա­մե­նը, սննդա­յին շղթա­յի մաս­նիկ ես՝ նաև որ­պես ու­տեստ, կամ, գու­ցե, սե­րը հենց այդ շղթա­յի օ­ղակ­ նե­րը կա­պող հան­գույց­նե­րից է … 342. Այլևս չեմ կա­րող ո­րո­շել` ես եմ ա­ վե­ լի սի­ րում տխրել, թե տխրությունն է սի­րում ինձ սի­րել, բայց ան­դոր­րը, ո­րը զգում եմ նրա­նում, ու­րիշ ոչ մի տեղ չեմ գտնում, ու նաև` մտքե­րի այդ­չափ պար­զություն: 343. Ծ­նե­ցիք ինձ. ­Մինչ ու­զե­ցի հարց­նել` ին­չու, ինքս դար­ձա նույն հար­ցի հաս­ցեա­տեր` տա­լով ե­րա­նի, որ նրանց մոտ այն չծա­գի, քան­զի հարց է ա­ռանց հար­ցա­կա­նի`

ան­պա­տաս­խան պա­տաս­խա­նով հայտ­նի, հետ­ևան­ քով` ցան­կա­լի, ո­րը պի­տի սե­փա­կան ձեռ­քով վեր­ջը լի­նի … Եվ, գու­ցե, կյան­քը հենց սա է. մինչ հարց­նե­լը` դառ­նում ենք նույն հար­ցի հաս­ցեա­տե­րը ու, լռեց­ ված ին­չու-նե­րով, շա­րու­նա­կում ենք լի­նել: 344. Աղ­բա­տար` երթ­ևե­կության մե­նա­վոր տարր. Ե­զա­կի բա­նե­րից, որ կա­րող եմ իմ մա­սին ա­սել, այն է, որ մարդ­կանց հետ հա­ղոր­դակց­ման մեջ ա­վե­ լի շատ աղ­բա­տար եմ, քան` նվի­րա­բեր, և ­ցա­վոք, այն քչերն էլ, ով­քեր գի­տակ­ցում են ի­րենց կյան­քում առ­կա ան­պետ­քություն­նե­րի կույ­տը ու հա­մար­ձակ­վում զբաղ­վել մաք­րությամբ, կարճ ժա­մա­նակ անց կրկին տար­վում են կու­տա­կե­լու մո­լուց­քով, քան­զի ա­զատ տա­րա­ծության մեջ ա­վե­լի շատ տես­նում են ան­հանգս­ տություն, քան` հար­մա­րա­վե­տություն. ու այդ պա­հից էլ հա­ճախ ա­վարտ­վում է կա­րիքն իմ լի­նե­լու: … Ես մի երևույթ եմ, որ ծծվում է ենթագիտակցու­ թյանդ մեջ՝ անկախ գիտակցությունիցդ: Քեզ կհղիաց­ նի ուրիշը, բայց պտուղը կլինեմ ես, ու երանի քեզ, եթե չապրես այնքան, որ տեսնես

երկ­ խոսությունս քո երեխայի հետ, որն այսօր է սկսվել, տեսնես նրա սերն առ ինձ ու իմանաս գոյությանդ նպատակը՝ որպես լոկ ցողուն, ուրիշ ոչինչ: Կամ, գուցե, ես էլ եմ ցողուն՝ հղիացած չգիտեմ ումից, երբ և ինչու ..., ուրիշ ոչինչ: 345. ­Սի­րո հրա­պա­րա­կա­յին խոս­տո­վա­նությու­նը նույնն է, թե սեքս ա­նել բաց­ված վա­րա­գույր­նե­րով սեն­յա­կում, որ­տեղ դիր­քե­րը, շար­ժում­նե­րը, ան­գամ հա­ռա­չան­քը ա­վե­լի շատ պայ­մա­նա­վոր­վում է հետ­ ևող հա­յացք­նե­րին ներ­կա­յա­նա­լու, քան` զու­գըն­ կե­րո­ջը հա­ճույք պատ­ճա­ռե­լու մի­տու­մով, և բ­նավ նշա­նա­կություն չու­նի` հետ­ևող­ներ ի­րա­կա­նում կան, թե` ոչ, այդ հա­յացք­ներն ինք­նին առ­կա են գի­տակ­ ցության մեջ, ու ե­թե այս­տեղ տե­ղին է օգ­տա­գոր­ծել սեր բա­ռը, ա­պա միայն` որ­պես ե­սա­սի­րության բա­ ռար­մատ: … Ե­թե լի­ներ ընտ­րե­լով, որ­ևէ ող­ջա­միտ մարդ չէր ընտ­րի սե­րը, և, ըստ այդմ, այդ­պի­սիք կամ հի­մար են, կամ՝ խենթ:

346. Հ­րեշն ու գե­ղեց­կու­հին. Ան­ճոռ­նին սի­րա­հար­վեց իր նե­րաշ­խար­հի մարմ­ նա­ցում գե­ղեց­կու­հուն և ­վեր­ջինս պա­տաս­խա­նեց փո­խա­դար­ձությամբ` բա­ցա­հայ­տելով իր հո­գու այ­ լան­դակ­վա­ծությու­նը: 347. ­Կար ժա­մա­նակ, երբ այ­ցե­լում էի գե­րեզ­մա­նոց` կեն­դա­նությունս զգա­լու հա­մար, հե­տո հաս­կա­ցա` այ­ցե­լե­լու անհ­րա­ժեշ­տություն չկա` մեռ­յալ­ներն ա­մե­ նուր են` միակ տար­բե­րությամբ, որ դրանք ան­չափ շա­տա­խոս ու աղմ­կոտ են: ­Հի­մա այ­ցե­լում եմ լռության հա­մար։ 348. ­Մեկ ճամպ­րու­կի փի­լի­սո­փա­յություն. Ն­յու­թա­կան բա­րիք­նե­րի կա­րե­լի է ու նաև պե՛տք է ձգտել` միա­ժա­մա­նակ պատ­րաստ լի­նե­լով ա­մեն պա­հի հե­ռա­նալ մեկ ճամպ­րու­կով` զգա­ցո­ղությամբ, որ ո­չինչ չես կորց­րել, ու հատ­կա­պես չես կորց­նում այն, ինչ տա­լիս ես սրտա­կամ: ­Գո­հա­րիկ Ա­ղա­բաբ­յա­նից սո­վո­րած, պարզ ար­ տա­հայտ­վող՝ դժվար ու­սա­նե­լի ի­մաստ­նություն, ո­րը կո­չում եմ մեկ ճամպ­րու­կի փի­լի­սո­փա­յություն:

349. ­Միշտ չէ, որ չմա­հա­նա­լը լի­նե­լու պայ­ման է, մեռ­ նե­լը` ոչն­չա­նա­լու պատ­ճառ, բայց մե­նա­կությու­նը միշտ է չապ­րե­լու պայ­ման, նրա­նում միայն մեռ­նե­լու ընտ­րություն կա` որ­պես լի­նե­լիության բնույթ և ­չափ: … ­Մեր­թընդ­մերթ մնալ մե­նակ. Այն, ին­չից խու­սա­փում են ան­դեմ­նե­րը, անհ­րա­ ժեշ­տա­բար ձգտում՝ ան­հա­տա­կա­նություննե­րը: 350. Չ­գի­տեմ ին­չու՝ հան­կարծ մտքովս ան­ցավ գրել մինչ այս օգ­տա­գործ­ված ե­րեք բառ, ո­րոնք ա­ռաջ­ նա­հերթ կմտա­բե­րեմ, և ս­տաց­վեց` կիրք, ի­մաս­տա­ սի­ րություն, մահ` օ՜, գրո­ ղը տա­ նի, փաս­ տո­ րեն ես ապր(ել)ո՜ւմ եմ, ու ե­թե այս­չափ փոք­րիկ բա­նի գո­նե չնչին մա­սը տեղ հասց­նե­լու հա­մար այս­քան շա­տա­ խո­սե­լու կա­րիք չլի­ներ, գրքի վեր­նա­գի­րը կդնեի այդ ե­րեք բա­ռը ու հենց այդ հա­ջոր­դա­կա­նությամբ, իսկ մնա­ցած է­ջե­րը կթող­նեի դա­տարկ: 351. Մշ­տա­պես ու­ղեկ­ցում է չհասց­նե­լու ան­ հանգս­տությու­նը ու շտա­պում եմ ար­տա­հայ­տել

մտո­ րում­ նե­ րիս արդ­ յուն­ քը, բայց երբ թվում է, թե` ա­հա՛, պատ­րա՛ստ է, վե՜րջ …, գա­լիս է զգա­ցո­ ղություն` կար­ծես ա­մեն ինչ դեռ նոր է սկսվում, ու այդ­քան վա­զե­լուց, ճախ­րե­լուց, լո­ղա­լուց, … վեր­ջա­ պես քարշ գա­ լուց հե­ տո էլ շա­ րու­ նա­ կում եմ մնալ նույն տե­ղում, ու խեն­թաց­նում է գի­տակ­ցու­մը` այն­ քան մեծ է ան­հայ­տի տա­րա­ծությու­նը, որ դրա հա­ մե­մատ տե­ղում դո­փել է իմ ցան­կա­ցած ա­ռաջ­շար­ ժու­մը, և ­դա, հա­կա­ռակ ազ­դե­ցությամբ, մե­ծաց­նում է ճա­նա­չե­լու կիր­քը` եր­բեմն այն­չափ, որ ու­զում եմ, ան­հայ­տի մա­սը կազ­մե­լով, ի­մա­նալ նրա ամ­բողջ էությու­նը: 352. Ի՞նչ գիրք կար­դալ. ­Բա­ցի այն, որ շատ գրքեր չեմ կար­դա­ցել, ծա­ րա­վել ու նոր եմ միայն ընտ­րել` ինչ խմել, և չ­ի պա­ տա­հել, որ չգտնեմ, քան­զի ծա­րա­վիս հետ­ևե­լով եմ միշտ փնտրել, ու ոչ միայն ծո­րա­կից, աղբ­յու­րից … պա­տա­հել է` գե­տից, ճա­նա­պար­հին գո­յա­ցած ջրա­ փո­սից … եմ խմել։ ­Հարց­նել կամ խոր­հուրդ տալ՝ ինչ գիրք կար­դալ, ոչ ա­վե­լին է, քան ո­րո­շել, թե ին­չից մեզ գո­յաց­նել, ըն­դա­մե­նը։

353. Ե­թե ան­գամ տա­րե­րա­յին ա­ղետ­նե­րը աստ­ված­ նե­րի զայ­րույ­թի հետ­ևանքն են, ա­պա, ա­մեն ին­չից զատ, այդ­չափ տա­ղան­դա­վոր ա­րար­չությանն ա­կա­ նա­տես լի­նե­լու հա­մար ար­ժե եր­բեմն լի­նել ան­կարգ: 354. Իմ խան­դի մա­սին. Այն­ տեղ, որ­ տեղ ծնկում եմ, դեռ հան­ դուր­ ժում, բայց չեմ սի­ րում ան­ գամ, որ կանգ­ նում են, իսկ նրանց, ով­քեր փոր­ձում են կեղ­տոտ ոտ­նա­ման­նե­ րով ներս մտնել, ու­զում եմ «խա­չակ­րի» վրեժխնդ­ րությամբ սրա­հա­րել: 355. ­Մարդ­կանց ճա­նա­չե­լու անպ­տուղ փոր­ձե­րի փո­ խա­րեն, ճիշտ է նրանց ըն­դու­նել ո՛չ թե որ­պես ճա­նա­ չե­լի, այլ` ճա­նա­չե­լու մի­ջոց` որ­պի­սին կանք ի­րա­կա­ նում, նրանց նա­յե­լու փո­խա­րեն` նա­յել նրանց մի­ջով, ու միայն այդ դեպ­քում ա­վե­լի քիչ կլի­նի հու­սա­խա­ բությու­նը հա­րա­բե­րություն­նե­րում: Ու սա, որ­պես նաև ինք­նա­խոս­տո­վա­նություն, ստի­պեց այլևս չզար­մա­նալ, ա­վե­լին` կրել սև­

ակ­նոց­ներ, քան­զի ա­մեն­քին չէ, որ պետք է ճա­նա­չե­ լին` մնա­ցած խա­վա­րում: 356. ­Մար­դա­գայլ. ­Մանչն ա­րիա­սիրտ, բայց մարդ­կան­ցից փախ­չող, հա­վա­տա­րիմ, բայց մե­նա­կություն սի­րող, լայն­սիրտ, բայց քչա­խոս` «Ե­րե­խա է, կփոխ­վի» ա­սա­ցին, ու տա­րի­նե­րը գլոր­վե­ցին: ­Բայց ա­հա, երբ իր ճա­նա­պար­հին հա­սավ կա­ մուր­ջին` առջ­ևում հո­գին կան­չող վայ­րի բնություն, իսկ թի­կուն­քում` ա­մուր թո­կով կա­պող բա­նա­կա­ նություն, պարզ­վեց պատ­ճա­ռը ման­կության. մարդ չէր ման­չը, այլ՝ հա­րա­զատ ոհ­մա­կից մո­լոր­ված գայ­ լուկ, ում ոչ ոք չէր ա­սել ինք­նությունն իս­կա­կան, իսկ հի­մա ո՛չ մարդ է, և­ո՛չ էլ գայլ, եր­կատ­ված էությամբ մար­դա­գայլ է` այլևս դա­տա­պարտ­ված կանգ առ­նել կա­մուր­ջին` ո՛չ ա­ռաջ, ո՛չ ետ, ու թերևս միայն ցատկ ներքև, որ բա­ժին դառ­նա յու­րա­քանչ­յուր մի­ջա­վայ­ րին` մար­մի­նը մե­կին, հո­գին` մյու­սին: 357. ­Գու­ցե և վ­սեմ է նա, ով սո­վո­րեց­նում է՝ ա­ռանց ի­րեն ար­ված խնդրան­քի, բայց ան­կաս­կած է, որ նա

ա­մե­նաա­նարգ­վածն է, ու ե­թե ժա­մա­նա­կին չի վի­րա­ կապ­վում հպար­տության փա­թա­թա­նով, սպան­վում է՝ ար­նա­քամ լի­նե­լով: 358. Ինք­նա­ճա­նա­չում` ինք­նա­րա­րում. ­Հետ հա­յացք եմ գցում մտո­րում­նե­րիս ու բազ­ մա­թիվ ԵՍ էր եմ տես­նում, ո­րոնց ա­ռանձ­նա­հատ­ կու-թյուն­նե­րը ամ­բող­ջաց­նե­լով՝ ընդ­հա­նուր առ­ մամբ բա­ժա­նում եմ եր­կու թշնա­մի զո­րախմ­բե­րի, բայց ոչ չա­ րի ու բա­ րու կամ վա­ տի ու լա­ վի. ընդ ո­ րում, դրանց թշնա­ ման­ քը տես­ նում եմ, երբ մե­ կի կամ մյու­սի կողմն եմ, իսկ երբ ստաց­վում է (ու ստաց­վում է հա­ճախ), որ եր­կու­սից ան­դին եմ, առ ճա­նա­չո­ղություն հաշ­տությունն եմ տես­նում, ու կար­ ծես նրանց պա­տե­րազ­մը միակն է աշ­խար­հում, որ կոր­ծա­նող չէ, այլ` ա­րա­րող, թե­պետ սրա­նում ա­վե­լի շատ սպա­նություն­ներ են լի­նում, և­ ա­յո, բա­րե­կամ ­Դե­կարտ «Ես մտա­ծում եմ, հետ­ևա­բար գո­յություն ու­նեմ», ու նաև «Ինքս ինձ ճա­նա­չում եմ, հետ­ևա­բար ինքս ինձ ստեղ­ծում եմ»: … Ա­ռա­ջին սպա­նությու­նը հաղ­թա­հա­րե­լուց հե­տո վե­րած­վում ես սե­րիա­կան մար­դաս­պա­նի՝ սպա­ նո­ղի և ­զո­հի միա­ժա­մա­նակ­յա զգա­ցո­ղությամբ`

յու­րա­քանչ­յուր ծի­սա­կարգ ա­վար­տե­լով կա­թիլ ար­ ցուն­քով, և ­թի­կուն­քում թող­նե­լով ծնկած մե­կին, ով ող­բում է սի­րե­լիի դիա­կին, հե­ռա­նում ես ինքդ քե­զա­ նից՝ փնտրե­լով վեր­ջին (իս­կա­կան) ԵՍ-ին: 359. Իմ ա­ռա­գաստն ան­սահ­մա­նության մեջ. ­Չի­մա­ցա­ծը չեմ ժխտում, ի­մա­ցա­ծին էլ թե­րա­հա­ վա­տո­րեն եմ վե­րա­բեր­վում, որ չդառ­նամ գե­րին հա­ րա­բե­րա­կան ճշմար­տություն­նե­րի ու հա­մոզ­մունք­նե­ րով չգամ­վեմ խա­չին սահ­մա­նա­փա­կի: Ա­յո, մեղմ է աս­ված՝ դժվար է. ճա­նա­պար­հոր­դությունս ինչ­քան սքան­չե­լի է, այդ­չափ էլ տան­ջա­լից է ու, եր­բեմն, ես էլ եմ տեն­չում խա­րիսխ, ո­րը չու­նեմ, կամ, գո­նե, փա­րոս՝ ան­գամ, ե­ թե պարզ­ վի՝ չի գտնվում ցա­ մա­ քին, բայց … ու, դա­տար­կած շշե­րի մեջ հա­ղոր­դագ­րություն­ներ թող­ նե­լով, նա­վար­կում եմ, մինչև հան­դի­պեմ պա­տա­հա­ կան հայտն­ված ժայ­ռա­բե­կո­րին, որն ինձ կառ­նի իր հո­գա­տար կրծքին: 360. Ես էլ ա­մեն­քի պես արթ­նա­ցել եմ ըն­թաց­քում և չ­գի­ տեմ՝ որ­տե­ղից ուր եմ գնում, ու ոչ մե­կի ա­սա­ծը են­թադ­ րությու­նից ա­վե­լին չեմ հա­մա­րում, քան­զի բո­լորս նույն

հան­րա­կառ­քում ենք գտնվում, իսկ նա­խորդ կան­գա­ ռում ի­ջա­ծը եր­բեք չի կա­րող հայտն­վել հա­ջոր­դում: Ոչ հաս­տա­տուն պա­տաս­խան­նե­րի, այլ բո­լոր պա­ տաս­խան­նե­րի ան­հաս­տա­տության ի­մա­ցությունն է իմ վստա­հությու­նը, իսկ թե ին­չու եմ հա­ճախ պա­տու­ հա­նից դուրս նա­յում, ո­րով­հետև, գու­ցե, ըն­դա­մե­նը ներ­սի հա­մոզ­մունք­նե­րից եմ ձանձ­րա­նում: Կ­յան­քը միակ հան­կար­ծաս­տեղծն է, իսկ նրա վրձի­նը մշտնջե­նա­կան ա­րար­ման մեջ է, ուս­տի, նկա­րի ցան­կա­ցած մեկ­նա­բա­նություն առն­վազն ան­ լուրջ է՝ պարզ պատ­ճա­ռով, ո­րով­հետև այն ա­վարտ­ ված չէ, և­այդ­պի­սին թվում է, երբ ա­վար­տը նա­յո­ղի՛ գո­յությունն է: … ­Դեռ հի­ման չա­վար­տած՝ մտա­ծում ենք հե­տոն ու թվում է՝ ժա­մա­նա­կը չի բա­վա­կա­նաց­նում, սկսում ենք սպա­ռել հա­ջորդ և ­հա­ջոր­դող ակն­թարթ­նե­րը՝ վա­ զե­ լով ա­ րագ ու է՛լ ա­ վե­ լի, այն­ քան, որ հայտն­ վում ենք ինք­ներս մեզ հե­տապն­դո­ղի դե­րում. հոգ­ նում ենք եր­կատ­վում կամ հաս­նում ու հաս­կա­նում, որ սե­փա­կան հե­տույ­քից բա­ցի՝ ո­չինչ չհասց­րե­ցինք ճա­նա­չել, իսկ նրան, ով անց­նում է ինքն ի­րեն, մե­ ծա­պես պատ­վում եմ՝ կո­չե­լով կրիա:

361. Լ­ռել. Այն, ինչ չի կա­րո­ղա­նում սո­վո­րեց­նել կյան­քը, ստի­պում է մա­հը, ու սրա­նում այն ան­գե­րա­զան­ցե­լի ու­սու­ցիչ է: ­Հա­րա­բե­րա­կան ի­մաս­տով՝ լռե­լը միակ ի­մաստ­ նությունն է, ո­րին հաս­նե­լուս մա­սին ան­հա­մես­տա­ բար կա­րող եմ նշել ու չդա­դա­րել ա­վե­լիին ձգտել: … Ինչ­քան եր­կար ես մնում լռության մեջ, այն­քան մե­ծա­նում է աղ­մու­կի ննջեց­նող ազ­դե­ցությու­նը, ինչն առ­կա է, երբ կա թե­կուզ միայն երկ­րոր­դը: … Լ­ռություն է կոչ­վում նաև, երբ գո­ռո­ցի ա­լիք­նե­րը այն­քան են մե­ծա­նում, որ ա­կանջ­նե­րին ա­նըն­կա­լե­լի են դառ­նում: 362. ­Ներ­կան հա­վեր­ժա­նում է անց­յա­լում` որ­պես հա­ նե­լուկ, իսկ պա­տաս­խա­նը գտնվում է ա­պա­գա­յում, ու թվում է` կյանքն ըն­թա­նում է վեր­ջից սկիզբ սյու­ ժեով, կամ էլ չի թվում. սկզբի ճի­չը վեր­ջի հրճվանքն է, ա­ռա­ջին կա­թը՝ մա­հա­բեր թույ­նը:

363. Ե­թե կյան­քի ճշմար­տություն­ներ փնտրող ես, ա­պա ան­խու­սա­փե­լիո­րեն գա­լու է պա­հը, երբ հաս­կա­նա­լու ես` դրանք գտնե­լու հա­մար աշ­խար­հում շրջե­լու փո­ խա­րեն պետք է աշ­խար­հից փախ­չես, ու փախ­չե­լու ես: (Ինք­նա)­Ճա­նա­չո­ղությանդ զու­գա­հեռ՝ հա­սու­նա­ նա­լու է ձեռք բե­րած ի­մաստ­նությունդ ու­րիշ­նե­րին տա­լու սերն ու անհ­րա­ժեշ­տությու­նը, ո­րի հա­մար նո­րից պետք է վե­րա­դառ­նաս, ու վե­րա­դառ­նա­լու ես, բայց այն էլ՝ միայն հաս­կա­նա­լու կյան­քի մա­սին ի­մա­ցությունդ ամ­բող­ջաց­նող ի­րա­կա­նությու­նը` ոչ մե­կին պետք չէ քո ճա­նա­չած ճշմար­տությու­նը, քան­ զի ա­մեն­քին սահ­ման­ված է ի­րե­նը, ու կրկին\վեր­ջին ան­գամ զգա­լու ես աշ­խար­հը լքե­լու ցան­կությու­նը, բայց\ո­րով­հետև ար­դեն անհ­նար է ապ­րել այն­տեղ, որ­տեղ ա­րա­րիչ­նե­րը գե­րա­դա­սում են լի­նել կռա­ պաշտ­ներ: 364. ­ եղ­քից ծնված կա­րոտ՝ ինք­նին մե­ղան­չում. Մ Զ­գաց­մուն­քիս ճշմար­տության մեկ ո­րո­շի­չը կա­ րոտն է, իսկ նրանք, ում հան­ դեպ այն զգում եմ, այն­քան ան­հա­մա­տե­ղե­լի են, որ նույն վայ­րում միա­ժա­մա­նակ­յա ներ­կա­յությամբ միայն մե­կում

հա­մա­ձայ­նության կա­րող են հան­գել՝ ինձ սատ­կաց­ նել, ո­րից հե­տո ին­ձա­նից մնա­ցած հու­շը նրանց հա­ մար կդառ­նա նող­կա­լի և/­կամ հա­ճե­լի ընդ­հա­նուր, բայց և ­հաշ­տեց­նող միակ պատ­ճա­ռը: ­Սա­կայն, քա­նի դեռ ի­րա­կա­նություն­նե­րը զու­գա­ հեռ են, կա­րոտն իր շա­րու­նա­կա­կան ներ­կա­յությամբ դառ­նում է ան­հաս­ցե և ­սեր­տա­ճում էությանս՝ որ­պես մեղ­քից ծնված զգա­ցում՝ ինք­նին մե­ղան­չում: Իսկ զու­գա­հեռ­ներն, ի վեր­ջո, հատ­վում են, ու թե այդ­պես է, նշա­նա­կում է՝ ե՛ս էլ քա­վություն ու­նեմ: 365. ­Կա­րոտն ան­հայ­տի. Ի­մաստ­նա­նա­լուն զու­գա­հեռ՝ ա­վե­լի ու ա­վե­ լի են դան­դա­ղում քայ­լերդ, սկսում է պար­զել՝ մինչ այդ ա­րագ ըն­թաց­քից լղոզ­ված պատ­կե­րը, ո­րի վե­ հությամբ գայ­թակղ­ված, ան­համ­բեր սպա­սում ես բարձ­րա­գույն պա­հին՝ երբ պետք է, ընդ­հան­րա­պես, կանգ առ­նեն ոտ­քերդ, ու այլևս աշ­խար­հը պտտվի շուրջդ և ­փոք­րիկ դի­տանց­քիդ առջև բաց­վի՝ որ­պես մեկ ընդ­հա­նուր հա­մայ­նա­պատ­կեր, ու թե­կուզ մեկ ակն­ թարթ այդ­ պես, բայց զգաս՝ ինչ­ քան ամ­ բող­ ջա­կան ես ապ­րել, ու տեն­չաս հո­րի­զո­նից ան­դի՛ն փռվող ա­պա­գան՝ ոչ որ­պես ան­հայ­տություն, այլ՝ է՛լ ա­վե­լի խո­րը, մո­ռաց­ված անց­յալ, ին­չից մնա­ցել և

­շա­րու­նա­կում է կան­չել հու­շը կա­րո­տի (կա­րոտն ան­ հայ­տի): 366. Ինք­նա­հաղ­թա­հա­րում, ո­րի հա­մար նախ պետք է ինքդ քեզ ոչն­չաց­նես, ու սա է մեկ ձգտու­մը, որն ար­դարև կա­րող է կոչ­վել ԲԱՐՁՐԱՆԱԼ: Ընտ­րել ու­ղին, որ­տեղ տա­ռա­պանքն է անհ­րա­ ժեշ­տություն, ու­րա­խությու­նը՝ պա­տահ­մունք, ինչ­ պես կա ի­րա­կա­նում. ա­ռա­ջի­նով գնա­լով՝ նման վեր խո­յա­ցող սան­դուղ­քի, երկ­րոր­դով՝ թո­թա­փե­լով հոգ­ նությու­նը ոտ­քե­րի, ո­րոնք պետք է կանգ­նեն երբ­ևէ հնա­րա­վոր ա­մե­նա­բարձր գա­գա­թին՝ սե­փա­կան գլխին, որ­տե­ղից ներքև ան­գամ աստ­ված­ներն են տե­սա­նե­լի՝ մարդ­կանց ա­ղոթք­նե­րի կա­պանք­նե­րից ա­զատ­վե­լու ա­ղերս-ա­ղա­ղա­կով: …

առ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԵՍ-ը

Ծնվելն ապրելու նախադրյալն է, իսկ պայմանը՝ համաձայնությունը, որը դեռ պետք է ձեռք բերել. միայն այս դեպքում է բա­ցարձակ պարտականության մեջ ի հայտ գալիս հարաբերական իրավունքը, որը բա­ ցար­ ձականացնելու ձգտումն էլ կոչվում է

ԲԱՐՁՐԱՆԱԼ ...

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1. Ինչու գայլը. 2. Իմ ու կյանքի հարաբերության մասին. 3. Այս կյանքում ճանաչողության … 4. Կիրք՝ առ ճանաչողություն. 5. Երբ գնում ես արահետով ... 6. Նայում է միայն առա՞ջ ... 7. Սիրում եմ այն, ինչ քանդում է ինձ ... 8. Երբ գնահատում են ըստ կրած հոգսի, 9. Վատագույն դեպքում ... 10. Հետևանք սիրո` առ իմաստնություն. 11. Պատահում են այնպիսի հրաշալի ... 12. Երբ կույր լինելն է խելամիտ. 13. Մենակյաց իմաստուն. Այն, ինչի համար գնահատում ենք եզին ... 14. Կյանքը չափազանց կարճ է 15. Հարաբերությունը կորցնում է … 16. Միշտ ապրում ես թվացյալ … 17. Հանդուրժողականությամբ ինձ … 18. Երբ սովորում ես սիրել այն, ինչը … 19. Հանդիպելով անտարբերության ... 20. Երբեք ինձ միայն գթասիրտ չեմ համարել ... 21. Առաքինության և անառակության …

22. Հպարտությունը ճախրում է երկնքում ... 23. Մենք սխալվեցինք, երբ աշխարհը … 24. Իր ամբողջ արարչական իմաստնությամբ … 25. Հաճախ, հարաբերությունները չեն … 26. Եղե՞լ է արդյոք այնպիսի մեկը, ով … 27. Ապարդյուն է փնտրել ամենակարևորը ... 28. Երբ կարոտն անտանելի է, առանց սիրո` անհնար. 29. Երանելի է երկխոսությունը, որը … 30. Ազատությունը բացարձակ է, երբ … 31. Փողոցում գտա հազար դրամ ... 32. Չկա ձանձրալի բան ավելի, քան … 33. Ոչ հենց քեզ, այլ` քո մասին պատկերացումը «Եղիր այն, ինչ կաս». 34. Երբ վախդ սարսափն է նրանց, ում … 35. Իմ դուռը ոչ փակ է, ոչ` բաց … Մշտնջենական անհաշտություն. 36. Կարևոր հետևություն ստացվեց … 37. Տգետի համար պրիմիտիվը ... 38. Երբ աստղը, որով հիանում են բոլորը … 39. Եթե անգամ անցյալում եկել է ... 40. Նրա հետ ծանոթանում ես, երբ … 41. Հրաժեշտը մասնատում է ... 42. Եթե չես կարող հասնել սիրելու …

43. Թվում է` «էլ չեմ դիմանում» … 44. Ի տարբերություն օրինազանցի ... 45. Հարաբերություններն առավելապես … 46. Գտա՞ր քեզ սրանում` ողջույն ընկեր. 47. Մարդիկ, որոնց ճանաչելու փորձը … 48. Երբեմն, հանրահռչակ լինելու ցնծությունը … 49. Համբերությունն ու անհամբերությունը … 50. Չարի գործողության միջավայրը ... 51. Բազմաթիվ են աստծո մոտ տանող … 52. Ոչինչ եմ. 53. Ականին հայտնվածն … 54. Հուսալով լռել, թե` հուսախաբվելով խոսել. 55. Հոտն էլ, ինչպես ամբոխը ... 56. «Բացարձակ ոչինչ չի լինում» միտքը … 57. Երբ ամբոխը սպանեց աստծուն ... 58. Մեկն անձրևի տակ … 59. «Չեմ կարող ապրել առանց քեզ» ... 60. Անհատում իմաստնությունը իշխում է ... 61. Առանց լավն ու վատը քննարկելու ... 62. Քունդ ընդհատում է սարսափեցնող դռան … 63. Վախ` հաղթահարելու, վախ` զգուշացնող ... 64. Խոստում մի տուր ու մի երդվիր ... 65. Նախրապան, ժողովրդական և կրոնական ... 66. Մարդիկ, առնվազն, պետք է …

67. Խոսուն «անասուն». 68. Չեն եղել ու չկան մարդիկ, ովքեր … Խելագար լինելը … 69. Ուզում ես հերոսանալ ... 70. Հասկանալին մտերմության մեկ առիթ ... Նրանց, ովքեր հասկանալը ... 71. Երբ շտապելու պատճառ չեմ ունենում ... 72. Անառակի վաճառած անառակության … 73. Հեշտ է ականատեսների ներկայությամբ ... 74. Հավաքական տգիտացման … 75. Եթե քո համար կարևորն ընթերցողների ... 76. Մարդկությունը ոչ մի տեղ չի գնում ... Այսօր էլ, ինչպես երեկ, մարդը ... 77. Հավատում ես` հավանական է դառնում … 78. Թե քո համար աշխարհն է տուն ... 79. «Ինչ անում եմ, երեխաներիս ... 80. Հանդիպել մարմնավորմանը ներսիդ … 81. Սեր` ինչպիսին գիտեն շատերը. 82. Բնության մեջ մարդու մեծագույն … 83. Զգայական ճանաչողության խորքերից. 84. Երբ մարդու հոգին պատկանում է ուրիշի … 85. Օգնե՞լ ես` մեծահոգի ես … 86. Մնալ մակերեսին, որ … 87. Պատերազմի ավարտից հետո … 88. Քաղաքակիրթ կարգ և ծիսակարգ.

89. Նշանակում է` ճիշտ չէ ընթացքը … 90. Ամենաժամանակատար զբաղմունքը … 91. Մտքի «թմրեցումն» անհրաժեշտ է … 92. Դանդաղում է արբեցած մարդու … 93. Կնոջ հետ հարաբերությունում … 94. Հազվադեպ է պատահում կին … 95. Բայց իրականությունն այն է, որ դուռ չի էլ եղել. 96. Եվ մեծապես սխալվեց նա ... 97. Սերն առանց խենթության չի լինում ... 98. Ճիշտ են ասել` բարին վերջում հաղթում է ... 99. Հաճախ, նրանց ենք անզգուշաբար ... 100. «Եթե ներողություն խնդրեմ և այցելեմ ... 101. Կիրքը չափազանց դյուրազգաց է ... 102. Երկխոսությունից ծնված մենախոսություն. 103. Ճիշտ է` մենակությունն էլ … 104. Ներդաշնակություն. 105. Կապ չունի` խորանում ես, թե ... Երևակայությամբ համեմված պատկերում … 106. Ինչքան շատ է խնամքը ... Վաղաժամ մահից առավել ... 107. Ճոճանակ. 108. Երբ փոխվում է գույնը թանաքի ... 109. Անհրաժեշտ նամակը ոչնչացվում է … 110. Ժամանակն արագ է խժռում ամեն ինչ ...

111. Լու՞յս ես ուզում, տառապյա՛լ ... 112. Կյանքը չի փոխում իր դիրքը ... 113. Ե՛ս եմ սպանել բոլորին ... 114. Քանի որ մենակ մնալով … 115. Ոչ երթևեկելի եղանակն … 116. Նախ՝ կամքդ հակադրում ես … 117. Խոժոռադեմ մարդկանց մեջ … 118. Լեդի. 119. Ավելի ապերջանիկ է … 120. Թեպետ իմաստությունը միշտ … 121. Կյանքը կին է ... 122. Նշիր խորհուրդ տալուց … Նա, ով խրատում է ... 123. Կարծես՝ մարդու կողմից սպանված … 124. Եթե առաջին համբույրը … 125. Լուսաբացի մայրամուտ, մթնշաղի արևածագ. 126. Խնայում և կուտակում ենք ... 127. Երանելի է, երբ հոգին ու մարմինը … 128. «Ինչ պետք է գիտեմ … 129. Ուժ մնացել է ասելու՝ անտանելի է ... 130. Երջանկությունը տրված է … 131. Ինչ խրախուսում, ուսանում են … 132. Երբ ցնծում են նրանք ... 133. Մեծանալով մենք չենք դադարում ...

134. Ժպիտը` որպես վարագույր ... 135. Ստելն ինքնախաբեություն է ... 136. Դատավորը վերածվում է նոտարի ... 137. Առհասարակ պետք չէ խղճալ, բայց եթե ..., ապա 138. Երբ ինքնասպանության հակված մարդը … Մի փրկիր, եթե 139. Սեր՝ առ ջուրն ու կրակը ... 140. Նայիր բարոյապաշտի աչքերին ... 141. Երբ հարցնում է` սիրու՞մ ես ինձ ... 142. Նա, ով ուրիշներին սովորեցնում է … 143. Ճարպիկն առաջ է անցնում մեկնարկում ... 144. Կոկիկ հագուստը … 145. Նվեր, որը տրվում է զգայաբար … 146. Ներողությունն ինքնանվաստացում է ... 147. Իմաստնությունն առանց մեղանչելու ... 148. Ու իրականությունն այն է ... 149. Հույս, հավատ, սեր. 150. Միշտ խելամիտ եմ համարել նրանց ... 151. Մարդկանց մոտ եկա ... 152. Ու երբ սպառվեց համբերությունը ... 153. ջա՜ն-հոգի … 154. Ի պատասխան վիրավորանքի ... 155. Համընդունված ստի մերկացում, կամ` ողջու՜յն զոմբիներ.

156. Սիրահարվել և/կամ սիրել ես … 157. Իմաստուն` ինքնազսպված վայրենի ... 158. Երբ խելամիտն է համոզված Ճիշտն ու սխալը որոշելուց առաջ ... 159. Գայլը հստակ է իր որոշման մեջ ... 160. Ազատ ես, քանի դեռ … 161. Ցանկացած հիվանդություն … 162. Ճշմարտությունը խուսափում է … 163. Դու՛, որ միջակ ես խաղում … 164. Պատասխանը հարցի` ի՞նչ ես ձգտում … Երբ փորձում ես ստուգել ... 165. Ոչ՝ երկարաշունչ ձանձրույթին. «Ճշմարտասերների համար … 166. Արտառոցների հանդեպ … 167. Խարդախներն առավելության են ձգտում ... 168. Այն, ինչ մեզանից դուրս է ... 169. Ո՛չ դրախտ, ո՛չ էլ դժոխք ... 170. Բնության կարգ է ... 171. Ինքնախարազանում. 172. Ուրիշինը՝ որպես սեփականը ... Մտածող մարդիկ ... 173. Մարդասիրությունն … 174. Մեղքերի թողություն ստին … Գայլի մահկանացությունը գերադասելի է …

175. 176. 177. 178.

Կյանքն ինքնին է իմաստավորված ... Եթե տրվեր հնարավորություն ընտրելու … Աշխարհը հայերիս … Աննման է Կինը ... Չգիտեմ ինչու … 179. Կանանց հետ չի կարելի … 180. Էսքան բան, մարդ ընկեր. 181. Կույսը ... 182. Ինքնասպանություն արածին … 183. Ոչ թե «արի ամուսնանանք», այլ` «արի միասին մարդ կերտենք». 184. Պալատական ճարտասանությունն … 185. Գիշերային անքնությունը … 186. Աղոթքը, որն ուրիշի համար ես անում ... 187. Սերը միայն … 188. Ի պատասխան հարցի ... 189. Փողկապը լռեցնում է խիղճը ... 190. Ավելի լավ է երբեք, քան ուշացած. 191. Մարդու երազանք, որից միայն մարդն է զրկված. 192. Ու նավապետն է՛լ ավելի ամուր բռնեց … 193. Ես աշուն եմ ... 194. Նրանում, ինչ ամբոխը կոչում է … 195. Անքնությունը ... 196. Դու՛, որ այդքան լույս ես …

197. 198. 199. 200.

Համոզմունքը … Լավատեսի մի ծալապակաս տեսակ … Ու ճշմարիտ է ասված ... Իմ հանդեպ զգացած անտանելի կարոտից. Վանում եմ՝ գրկվելու տենչով ... 201. Ստրուկը, հոգնած տիրոջ հալածանքներից 202. Ապրեցեք սեփականը. 203. Երբեմն, թվում է ... 204. Եսասիրությունը մարդկության գոյության պայման. Չեմ ուզում երեխաներս կրեն 205. Գրողը գրում է, որ ապրի, մտածողը ... 206. Երբեմն, լուսավոր մարդ տեսնելիս … 207. Անցորդները զզվելով փակում են … 208. «Էդ որ ասում ես` մարդկանց հարգի ... 209. Սգո տոնահանդես ... 210. Երբ նա, ում տեսնում ես հայելու մեջ ... 211. Փշրված հայելի. 212. Կին vs կյանք. 213. Երկնքից աստղ ընկավ ... 214. Եթե ճիշտ լիներ ... 215. Սկուտեղին դրեցին ... 216. Եգոր Գրիգորյան /հորեղբայր/. 217. Ճանաչողությունը ճանապարհ է …

218. 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 227. 228. 229. 230. 231. 232. 233. 234. 235. 236. 237. 238. 239. 240.

Սեր, որը զգում ես բաժանումից … Մարդասերն … Գթասրտի կոչմանն … Եթե որոշել ես հաշտություն գտնել … Ցլին հաղթե՛լը … Ձախողակի չարաճճի տեսակ, Նրան, ով հաճախակի հակառակվելս … Իրարամերժ կարծիքներին ուղղված … Երբ գիշերն արդեն չի գոհացնում ... Կա մի հիմարացում ... Սերը ո՛չ բարձրագույն արժեք է ... Այսօրվա ճիչը … Կգա ժամանակը ... Աղետի մասին լուրն ընդունեց ժպիտով ... Հրեշտակները հաճույքով նայում են … Կորցրած հաշտություն. Երկատում ժամանակում. Տգիտաբար բաժանել … Փարոս. Բան-ից աշխարհի. Երբ մեկը ցույց է տալիս սիրո մեջ … Մանրուքներ նկատելը … Երբեք չպարտվեց նա ... Երբ տաշած քարը …

241. Հանցագործը չի անմեղանում ... 242. Շատերին կհանդիպես, ում … Սիրո հավերժացման միակ բանաձև. 243. Համակարգերը ոչնչացնում են ... 244. Երեխան չի ընտրում … 245. Եղիր տեղեկացված ... 246. Երբ դիտարկում ես … 247. Եթե մեծահասակները դրվատեին … 248. Տգետների մոտ … 249. Որպես կանոն` տխրությունս … 250. Դեմքերի փոփոխությունը … 251. Պատահում է` ցավի հանդեպ վախը … 252. Երանի, եթե արտասվում ես ... 253. Հայերս նման ենք հումուսի ... 254. Գործողության (անգործության) մղող … 255. Անկեղծության համար Եթե միշտ մռայլ է քո ներկայությամբ ... 256. Բոլոր մտերիմ հարաբերությունները … 257. Իմաստասիրության արդյունքում Մեծապես հուսախաբ արեցի նրան(ց) ... 258. Քանի որ մենակ մնալն 259. Սովորաբար խուսափում եմ... 260. Ձորը բաժանարար է, քանի դեռ … 261. Միջակայքում, որում կարող ես …

262. 263. 264. 265. 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. 273. 274. 275. 276. 277. 278. 279. 280. 281. 282. 283. 284.

Ոչինչ այնքան պարզորոշ չի … Տեղանքում աղմուկը … Սերդ անպատասխա՞ն է մնացել ... Ես ցնծում ... Հաճախորդը բեռն ուսին մտնում է ... Ատելությունը հոգու համար ... Զենքերը ... Դիմադիրների ... Գիշատչի գոյությունը՝ որպես զոհի շահ. Նպատակի որոշիչը … Երանի նրան ... Իմ ու քո ճաշակի մասին ... Եթե ստիպված ես եղել շուտ մեծանալ ... Չկա կենդանիների հանդեպ բռնության ... Նրանք ... Ճգնավորի համար … Ինչքան խորը բովանդակությամբ … Ստում է, երբ … Սեր անել ... Հոգեբաներն ու քահանաները … Երբ մակերևույթը թափանցիկ է ... Դիտարկելով՝ ըստ սպասողների … Տգետի և իմաստունի … Մենք հիվանդ ենք ...

285. 286. 287. 288. 289. 290. 291. 292.

293. 294. 295. 296. 297. 298. 299. 300. 301. 302. 303.

Երբեմն, հարաբերությունում … Ինքնասպանությունը … Հայելու առջև է, թե՝ բեմին ... Մարդուն՝ ըստ իր արարքների … Բացառիկ է հարաբերությունը ... Սեր՝ առ իմաստնություն. Ծուլությունը ... Ստեղծագործությունն … Լռության մեջ եփված միտքն … Այլոց մտքերը համակրելու մասին. Դու՛, իմաստասեր ... Կրթարաններում ուսանելու իմաստը … Անշուշտ, երազանք է … Փողոցային երաժիշտ ... Մոլորյալ գայլը … Տկարները, հաշմանդամները, ... Առավել տարածված է … Առողջ մարդուն … Արվեստը ... Սնափառությունը թևերն են ... Երբ մեջքով նայում ես ուղիղ աչքերի մեջ. Այն, ինչ ապրում ենք ներկայում ... Նրան, ով ասում է ... Դիտարկելով մարդկանց ապրումները ...

304. Երբ մահն անխուսափելի է ... 305. Իմ մասին ուրիշների ... Այո, ես հոռետես եմ ... 306. Մեկը պետք է կարգ սահմանի ... 307. Անհավատին տանջում է կասկածը ... 308. Անկախության մեկ նպատակը … Ինչպես երկար քաղցած մնալուց 309. Դեմոկրատիա. 310. Պետություն. Օրինականացրեք բոլոր բարքերը … 311. Նեղացկոտություն. 312. Պատասխանելու համար … 313. Ուրիշներին հավատալու համար … Ինքնավստահությամբ լրացնել … 314. Զգայական ճանաչողություն ... Մտածելու ունակությունը ... 315. Կյանքի բովանդակություն. Վերաիմաստավորում … 316. Կանացի տրամաբանություն … 317. Կնոջ մարմինը … 318. Ինքնավստահությունդ վերաճում է … 319. Ինքնաբավության կորուստը … 320. Ինքներս մեզ. 321. Երբեմն, թվում է` երկխոսությունը …

322. 323. 324. 325. 326. 327. 328. 329. 330. 331. 332. 333. 334. 335. 336. 337. 338. 339. 340. 341. 342. 343. 344.

Մտածում ես` ինչու են ընդգծում … Ծնողները հենց մեզ չեն … Կանացի հագուստների մեջ … Ուսուցչուհիս ... Բանականություն. Եթե լինեի բռնակալի խորհրդատու. Երբ առիթը տառապանքն է. Հարցերի ծարավ. Սրանում Ես Դու եմ և ամենքն եմ. Հպարտությունդ չեզոքացնում է … Կյանքի պարզ ճշմարտություններից. Մոխրագույնի երանգները. Նեղ օրերին ասվող «լավ է լինելու» … Ռոմանտիզմում … Գերակշռում են միշտ և ամենուրեք. Երբ դիտարկում ես իրարամերժ Անէացնող երաժշտությունից ավելի ... Ամեն ինչից զատ … Որպեսզի չխելագարվես … Երբեմն թվում է ... Այլևս չեմ կարող որոշել … Ծնեցիք ինձ. Աղբատար` երթևեկության մենավոր տարր. Ես մի երևույթ եմ

345. Սիրո հրապարակային խոստովանությունը Եթե լիներ ընտրելով ... 346. Հրեշն ու գեղեցկուհին. 347. Կար ժամանակ ... 348. Մեկ ճամպրուկի փիլիսոփայություն. 349. Միշտ չէ, որ չմահանալը … Մերթընդմերթ մնալ մենակ. 350. Չգիտեմ ինչու ... 351. Մշտապես ուղեկցում է ... 352. Ի՞նչ գիրք կարդալ. 353. Եթե անգամ տարերային աղետները … 354. Իմ խանդի մասին. 355. Մարդկանց ճանաչելու … 356. Մարդագայլ. 357. Գուցե և վսեմ է նա ... 358. Ինքնաճանաչում` ինքնարարում. Առաջին սպանությունը … 359. Իմ առագաստն անսահմանության մեջ. 360. Ես էլ ամենքի պես Դեռ հիման չավարտած ... 361. Լռել. Ինչքան երկար ես … Լռություն է կոչվում նաև ... 362. Ներկան հավերժանում է ...

363. 364. 365. 366.

Եթե կյանքի ճշմարտություններ փնտրող ես, Մեղքից ծնված կարոտ՝ ինքնին մեղանչում. Կարոտն անհայտի. Ինքնահաղթահարում ...

առ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԵՍ-ը.

ՏԻԳՐԱՆ ԳՈՐՇ

ԱՄԵՆ

üáñÙ³ï 60x84 1/16, ÂáõÕê ûýë»Ã, îå³ù³Ý³Ïª 500