Արձագանքեք

Հ Ա Յ Ր Երբ տեսնում եմ ես իմ որդուն ժպտադեմ, Իր զույգ արու զավակներին նայելիս, Պատում է ինձ երջանկության տաք ալիք, Թվում է, թե որդուս մեջ հայր եմ տեսնում: Որդիս ասես մի վեհ արծիվ է դառնում, Որն իր ճնճղուկ ձագերին է պահպանում: Ախ, հայրիկ ջան, թող թոռներս վայելեն Հայր-էակի քաղցրությունը այս կյանքում:

Հ Ա Յ Ր

Թ ԱՆԿԱԳԻՆ

Մի հայելի բռնած ձեռքիս Իմ դեմքն եմ տնտղում, Հայր թանկագին, հայր սիրելի, Քո գծերն են փնտրում: Խոնարհվում եմ ես քո վճիտ Իմաստությանդ առաջ, Թե էլ ոչինչ չթողնեիրª Ես կամ, ու դու ես անմահ:

ՎԱՏ ՕՐՆ ԷԼ ԿԱՆՑՆԻ

Արեւն ելավ, սիրտս թնդացª աշխարհ գտավ, Մութը ընկավ, հույսս մարեց, անդարձ գնաց, Օ, վիշտ անհույս, օ, մութ ու լույս, Ժպիտ, ծիծաղ, հավատ ու հույս, Խոստումնալի քաղցր մի խոսք, Բայց իսկույն էլ նոր եղանակ, Նոր մեղեդիª քստմնելի ու դիվական, Խաբեություն, թեկուզ մտքում հենց ծայր առած, Խարդախություն ու նենգություն համատարած ... Թնդում է հոգիս: Ի±նչ խառնաշփոթ մտքերի տարափ, Կայծակ ու որոտ: Սիրտ իմ դու ցնծա, Սակայն հավատա, ավաղ, սեր չէ դա, Դա քո քնքշության պահանջն է անսպառ. Ինչպես ծաղիկն է սպասում արեւին անվերջ ու համառ, Բայց ամպերը գորշ երկնակամարն են ծածկում ու իսպառ Կտրում են հույսը ամեն ջերմության, Եվ ծաղկաթերթերն իրար հավաքած մայր-ծաղիկը թույլ Դալկությամբ հանդերձ նոր ուժ է ստանում Ու գլուխը վեր սպասում է քամուն, Դու էլ վեհորեն թրթիռդ պահիր

Ու մի վհատվիր-վատ օրն էլ կանցնի:

ՔԱՌՅԱԿՆԵՐ

Այդպես նազուկ, այդպես թեթեւ, Բյուր հաճելի ի±նչ կա էլիª Ցնորք, երազ, չքնաղ հրաշքª Նուրբ մեղեդու ձայնը անթեւ: Թե ունես դու բռի հոգի, Տեսնել մի ջանա երբեք Ուրիշի ցավ, ուրիշի դարդª Դրանք հեռու են քեզնից շատ ... Մինչ բռնում ես վայրկյանի Պոչիցը թեթեւ, Մի ակնթարթ ետ է նայում Ու կորչում անթեւ:

Թե սրտումդ ոխ ունես դու, Մի թաքցրու, լավ չես անում, Ոխ պահողի սիրտն է ցավում, Իսկ թշնամինª ուրախանում: Կյանքում ամեն բան է դառը, Քաղցրըª թեթեւ դառնահամ է, Նրա հանդեպ ցավն իսկական Դառն ու ծանր է հավիտյան:

Անվերջ հոգնած, անվերջ դժգոհ, Միթե չկա քո մեջ մի շնորհ... Թե կուզեիր իմանալª Մարդը հաճախ պիտ ժպտա, Անժպիտը հավիտյան Ուրիշից գոհ չի մնա:

« ՇԱՏ ԴԺՎԱՐ Է»

Երնեկ ծաղիկ լինեիª Բույրովս գրավեի, Երնեկ հովիկ լինեի, Շնչովս հովացնեի, Երնեկ թռչուն լինեիª Երգովս նվաճեի, Կամ, երնեկ հող լինեի Ու բոլորին սնեի: Բայց ես մարդ եմ, նաեւ մայր, Շատ դժվար է ինձ համարª Այստեղ սնել, մեծացնել, Նաեւ շնչով հովացնել,

Սրտով, խոսքով ջերմացնել Ու չսառել, չմարել Եվ հոտ ու բույր չկորցնել, Այլ բուրմունքով նվաճել Ու երգերով գրավել Նրանց, ում շատ եմ սիրել:

ՀԱՅԻ

ԾԻԾԱՂԸ

Հայի ծիծաղը կարկաչն է առվի, Որ նազանքներով բախվում է ափին, Հայի ծիծաղը կոհակն է Վանի, Որ, երբ մոլեգնում, ելնում է ափից: Հայի ծիծաղը զուսպ է, վերջ ունիª Ինչպես ջրերը իմ Հայաստանի... Որտեղի±ց հապա հազար դարերի Հայի արցունքը, որ սահման չունի:

ՏԱՏԻԿԻՍ Իմ տատիկը մեր տան զարդն է, Մեր ընկերը խաղերի, Նա խելոք է ու բարի է, Մեր զանգակն է երգերի: Ես ուզում եմ մեծանալ շուտ, Մեծանալª դառնալ բժիշկ

Որ բուժեմ տատիս վերքերը Ու տեսնեմ նրան ընդմիշտ:

Ջ Ր Վ Ե Ժ Ախ, ջրվեժ, ջրվեժ, Վեհ դղրդյունով Փռում ես, թափում Շղարշդ անվերջ:

Տատիս մազերն են Այդպես արձակվումª Երկար ու սպիտակ, Անփայլ-փրփրադեզ: Բայց թե ինչեր կան Իմ տատի հոգնած Հոգու խորքերում, Կամ քո այդ սպիտակ, Շղարշի տակ նուրբª Ես էլ չգիտեմ, Չգիտես եւ դու:

ԱՂՋԿԱՍ

Իմ հեքիաթ աղջիկ, իմ նազուկ բալիկ,

Երկնքի կապույտ լազուրը ինչպե±ս Հավաքել, բերել, աչերդ եմ կերտել, Ինչպե±ս եմ արել, չգիտեմ ես էլ: Շատ վառª ալ-կարմիր վարդի թերթիկներ Խնամքով ընտրել, իրար մոտեցրել, Անուշիկ ու նուրբ շուրթեր եմ ստեղծելª Ինչպե±ս եմ արել, չգիտեմ ես էլ: Մեղվից բույլ ծաղկանց նեկտարը խնդրելª Դստրիկիս քաղցր լեզու եմ տվել, Որ երբ խոսում է, սիրտս է մարում Անհուն կարոտից ու ցանկությունից, Նորից ու նորից տեսնել ու գրկել, Անվերջ համբուրել ու հալվել, մարել:

Գնալիս, հեռացիր հիմնովին Ու քեզ տար մինչեւ վերջ, անհատակ, Թե չէ ինչ հեռանալ, երբ կրկին Քեզանով եմ շնչում շարունակ: Կանաչ արտը անգամ ծեփծեփուն Քամու հետ անհանգիստ խաղալիս, Քո ոսկի ու կանաչ աչքերի Բոցկլտանքն է անվերջ հիշեցնում: Քո հայացքն եմ զգում ինձ վրա, Երբ ուղղում եմ հայացքս երկնին, Ու քո շունչն իմ այրվող այտերին, Երբ խաղում է զեփյուռը մեղմիկ: Ոչ, այդպես մասնակի չեն գնում, Գնալիսª հեռացիր, հիմնովին:

Զ Ր ՈՒ Յ Ց

Թանկագին իմ հոգյակ, աննման իմ որդյակ, Եկ նորից, ինչպես միշտ, նստելով դեմ-դիմաց, Լուռ ու մունջ, առանց խոսք մեր զրույցն սկսենք, Եվ անցած լավ ու վատ օրերը հիշենք: Դու ինձ միշտ հասկացող ու նեցուկ ես եղել, Փոքրուց զուսպ, մտածող, հոգատար ես եղել, Իմ տան սյուն, իմ տան թուր ու վահան ես եղել, Իմ արեւ, իմ կյանքի վառ իմաստն ես եղել: Եվ, ահա, լուռ նստած դու նայում ես դեմքիս, Աչերդ սեւորակ ինձ ասում են նորից. -

Հարազատ ու հոգնած, իմ մայրիկ թանկագին,

Կուզեի փայփայել, թագուհու պես պահել, Բայց ներիր քո որդուն, սիրասուն իմ անգին, Կյանքը այս դժնդակ թեւերս է կաշկանդել: Իսկ ես լուռ ասում եմ, նայելով աչքերիդ. -

Հանգիստ կաց, իմ որդյակ, մայրդ կհամբերի,

Ասա ինձ, հիշո±ւմ ես, թե ինչպես միասին, Կիսաքաղց, բայց ուրախ, երգելով, ժպտերես Տունն էինք մեր հյուսում, ուխտ գնում Հաղարծին, Թեթեւ չէր կյանքը մեր, որբ էինք դու եւ ես, Հայր էի, մայր էի քեզ համար լիովին, Իսկ դու էլ ինձ համար կյանք էիր, իմ անգին.

Իմ հեքիաթն էիր դու, իմ բլբուլն Հազարան, Գույնն էիր բնության, համըª իմ էության, Դու լռիկ ժպտում ես, աչքերով ինձ ասում. -

Խորհուրդ տուր, մայրիկ ջան, ո±նց ապրել աշխարհում,

Ուժս շատ է, եսª հայ, ազգս այս վիճակում, Ո±րն է իմ ճանապարհն, իմ ուղին այս կյանքում: Առանց խոսք ասում ես ու լռում թախծելով, Ու ժպտում մեղավոր ու վճիտ աչքերով: -

Որդիս, ես շատ քիչ բան կարող եմ քեզ ասել,

Քանի որ խփվելով կյանքի բիրտ կողերին Գիտելիքս հանգեց, դառնալով փոշի սին: Սուտ դարձավ ամեն բան, սերն է լոկ ճշմարիտ, Դեպի մայր հայրենին եւ դեպի քո ազգին: Անճանաչ է դարձել մեր երկիրն հարազատ, Շատերը լքում են հողը մեր անազատ. Ճշմարիտ ես, որդիս, ցեցն ընկել է ազգին, Սարդոստայն է հյուսվել մեր ոտքին ու ձեռքին, Հայ անունը կրող տզրուկներ անարժան Քայքայում են, տանջում, բզկտում մեր հոգին: Սակայն ճիշտ է նաեւ, որ դու տերն ես հողիª Անդրանիկ փաշայի ու Մեծաց Տիգրանի, Այն պիտի չլքես դժվարին օրերին, Անխնա պիտ քշես ցեցերին անմաքուր, Որ կապույտ ծուխ ելնի տներից հայորդու, Վստահիր մորը քո, նա է տուն հայրենին, Նա է ծուխն օջախի, դուª ժպիտ իմ հոգու,

Դուª Վահան հուսալի – մոր, կնոջ, զավակի: Արդ, սթափվիր դժնդակ մտքերիցդ մթին, Տեր կանգնիր մայրենի քո հողին ու ազգին: Խոսում ենք ու դարձյալ լուռ նայում գորովով, Մեր զրույցն ավարտում լի հույսով, հավատով:

ԲՈՒՐՄՈՒՆՔԸ ԾԱՂԿԱՆՑ

Բուրմունքը, բուրմունքը ծաղկանց Խենթին էլ կանի խելքահան, Ախ, սիրտ իմ, ինչու չես հարբած Սիրո երգերից այս գարնան: Ծառերը հղի են հողից, Հավքերը գժվել են, հարս են, Քամին էլ անհոգ մանկան պես Ամպի փեշի տակ է անցել: Երկինքը կապույտ է, ծով է, Տեղ-տեղ առագաստ ամպերի, Արեւը ժպտում է, գոհ է, Լոկ ես եմ թախծին իմ գերի: Ախ, սիրտս անդորրը կորցրած

Նորից է ամպել, վառ գարուն, Ինչպես, ախ, ինչպես ես խնդամ, Երբ ցավ կա համայն աշխարհում: Գգվիր դու սրտերը լքված, Լցրու ողջ աշխարհը խինդով, Քշիր չարությունը մարդկանց, Երկիրը ցնծա թող երգով: Այնժամ եւ իմ սիրտը թախծոտ, Սիրով ու խինդով թող լցվի, Բուրմունքը, բուրմունքը ծաղկանց Ինձ էլ խելքահան թող անի:

ԿԱՆՉԻԴ ԵՄ ՍՊԱՍՈՒՄ

Աղաչում եմ, ներիր որդուդ, իմ մայր Հայաստան, Կարոտել եմ քեզª սիրեցյալ հայրենի ոստան, Լեռներդ եմ հիշում հպարտ ու շարան-շարան Ու երկինքը քո կապուտակ, արեւդª վառման: Ասա, ինչո±ւ թույլ տվեցիր, որ որդիդ գնար, Չէ որ ես քո խենթ Դավիթի թոռն էի խելառ. Քո հողն էր ինձ ծնունդ տվել, սնել, մեծացրել, Ես հայերեն էի խոսում, ո±նց ես մոռացել:

Թողել եմ ես իմ հարազատ հողում հայկական Հիշատակներ ու շիրիմներ, երգեր, շարական, Ինչպե±ս այստեղ ապրեմ հանգիստ, առանց մայր հողի, Սիրտս, հոգիս քեզ եմ թողել, դարձել անհոգի: Ուղեղս է ելք որոնում այս անսիրտ երկրում, Ակնարկում էª մաշկս փոխել, դառնալ սաքս կամ ռուս: Այնժամ ընդմիշտ սիրտս, հոգիս հրաժեշտ կտանª Աղաչում եմ, ինձ ետ կանչիր, իմ մայր Հայաստան:

ՀԱՎԵՐԺԱԿԱՆ ԻԴԵԱԼԻՍՏԸ

Շատ անգամ է ուսուցանել կյանքը մեզ, Որ ոտքերով պինդ կպած ենք մենք երկրին Եվ ավազակ մտքերն են լոկ քամու պես Հեռուներում սուրում, փախչում այն-այն դին: Հեշտ է նրանց, ովքեր չունեն երազներ, Վեր չեն նայում, այլ ոտքերին ու գետնին, Եվ ըմպելով բարիքներն այս աշխարհի

Երկնքի հետ էլ չեն կապում հույսեր սին: Ինչու սակայն, պատրաստ եմ ես մեն-մենակ, Նվիրական երազներով անհատակ Սավառնել միշտ երկնքներում կապուտակ:

ԱՂՋԿԱՍ ԵՐԱԶԸ

Իմ դստրիկին ինչ պատահեց. Հառաչանքով աչքը բացեց, Գիրկս նետվեց, վզիս փարվեց Ու կցկտուր երազ պատմեց. -Իմ անուշիկ, քաղցրիկ մայրիկ,

Քեզ երազում մեռած տեսա, Շատ վախեցա ու լաց եղա Ու ճչացի, բայց չարթնացար... Մամ ջան, չէ որ սուտ բան էր դա, Եվ դու, մամ ջան, կապրես երկար, Չես մահանա, թե չէ մենակ Ես ինչ կանեմ, ես ոնց ապրեմ: Իմ սիրունիկ, անգին մայրիկ, Քեզ կգրկեմ ես ջերմագին Ու կսեղմեմ կրծքիս ամուր, Չեմ թողնի, որ գնաս հեռու, Կուզեմ ինձ հետ մնաս միշտ դու:

Հ Ա Յ Ր Ի Կ Անցած օրերի մշուշից աղոտ Դուրս սահեց, ահա, հարազատ մի դեմք,

Հայր իմ թանկագին, անուշիկ ժպտով Դու երկար հուշիկ, կանգնեցիր իմ դեմ: Չեմ գտնում կյանքում ջինջ սեր առավել, Որքան հեռացար, այնքան քաղցրացար, Քո կարոտը ինձ անչափ է տիրել, Մանկությանս հետ միաձույլ դարձար:

ՄԱՅՐԻԿԻՍ

Ես սիրում եմ ծաղիկներըª Վարդ, մանուշակ, ձնծաղիկ, Ես ուզում եմ այդ ամենը Նվիրել քեզ, իմ մայրիկ: Դու եւ նուրբ ես, եւ շատ խիստ ես, Հասցնում ես շատ գործեր, Դու իմ օդն ես, իմ աղբյուրն ես, Ես սիրում եմ քեզ անվերջ:

Գ ՈՒ Լ Պ Ա Ն Ե Ր Պար եկեք ձեռքերում զույգ շյուղեր անհանգիստ, Շարք առ շարք հանգույցներ նոր գցեք, Թերթեցեք մեկ առ մեկ իմ էջերը կյանքի, Գույնզգույն գուլպաներ գործեցեք: Ախ, ինչու բախտը իմ ինձանից խռովեց, Կոկոմ վարդը սրտիս չորացրեց, Ալ-կարմիր շուրթերիցս ժպիտը կտրեց, Ու ջահել իմ հոգին հրդեհեց: Բայց դուք ինձ մի լսեք, զույգ շյուղեր անհանգիստ, Գործն է ձեր հանգույցներ միշտ գցել, Ով գիտի, գուցե դեռ սիրելիս ինձ գտնի, Ուղղակի տեղն է իմ մոռացել:

ԺԱՄԱՆԱԿ, ԿԱՆԳՆԻՐ

Ժամանակ, կանգնիր, Պիտ գործողություն Դու քեզ հետ բերես. Բայցª շարժում չկա, Որը կծներ նորանոր հույսեր ... Ուստիª ժամանակ, Կանգ առ ինձ պետք չեսª Ինձ պետք չես ...

Ս Ի Ր Տ Օդը լցված է բառերով ցից-ցից, Մածուցիկ, կպչուն, քաղցրալի, Խաբուսիկª հեքիաթի նման. Իսկ ես կարող եմ միայն «ջան» ասել, Ասել ու մի կողմ քաշվել ... Ինչի± համար են դարձվածքները սին, Խոսքերը փուչ, անալի, Իսկ ես կարող եմ միայն մեղմ ժպտալ, Գուցե հուսադրեմ մեկին: Շնորհակալ եմ ես իմ քաջ սրտին, Իմ սրտին ջերմ, բաբախուն, Որª ինչքան էլ տխուր լինիª Մի պուտ վայելք է նա գտնում, Որ դառնա գոհ, երջանիկ:

Կ Յ Ա Ն Ք

Գիշերվա խավարում Հոգիներ դեգերուն, Հազար ու մի մտքեր, Հազար ու մի վերքեր Անընդհատ ընթացող Ժամանակ անդարձում, Որ երբեք չի թողնում Ոչ մի բան քո գրկում:

« Թ ՈՒՂԹ , ՍՊԱՍԻՐ»

Ախ, թուղթ, սպիտակ սավան, Փռվել ես իմ առաջ ... Իսկ ներսը իմª ճահիճ, ճահիճ Եվ դուրսը իմ ճահիճ Համատարած ... Ինչպես լցնել այտերը քո, Այտերը քոª սպիտակ մարմար, Ներսից ժայթքող իմ լավայով, Իմ լավայով Համատարած: Արի ես քեզ օրոր ասեմ, Օրոր երգեմ, որ դու քնես, Մինչեւ գալիք օրերին քո Օրերը իմ իրար խառնես Պատառ-պատառ ... Մինչեւ ուղեղս լետարգված Ժողվի առողջ նյարդաթելեր, Ճամփա բացի դեպ ապագա Օրերը ջինջ, օրերն ազատ Կամաց-կամաց ...

Մինչդեռ հիմաª Նայում եմ աջ ու ձախ նայում Ու որոնում, ջանում գտնել, Թեկուզ խարխուլ մի հենարան, Սակայն իզուրª ճահիճ է զուտ, Միայնª ճահիճ համատարած ...

« ՓՐԿՅԱ ԻՆՁ, ՏԵՐ»

Փրկյա ինձ, Տեր, բազմամեղիս, Հազար տեսակ զղջացի ես ... Եվ, երբ հոգիս հանդարտվում էր, Անել մի ցավ, տանջող մի դեւ Գալիս անտես պարուրվում էր Իմ իրանին ու իմ գոյին: Եվ ես կրկին խիստ խռովված Ու փոթորկված տնքում էի, Տնքում ահեղ ու մռնչում, Վայրի, վայրի գազանի պես, Մոռանալով, որ ապրելիքս Քիչ է շատ, Մոռանալով ուրախանալ վայրկյաններով Ինձ շնորհված:

Ովքե±ր են ինձ կտրում կյանքի Քաղցրությունից... Ախ, կուզեի լինել մենակ Անապատում անշրջապատ, Ոնց որ ուզեց Աբու Լալանª Որ ոչ մի ձայն, Մարդու բերնից եկող հնչյուն Ինձ չհասներ, Որ բանական տարրը չքվեր ... Լսեի լոկ թռչնի ձայներ, Օձի ֆշշոց, ուղտի բառաչ, Հոգիս խռով հանգստանար. Չտեսնեի թթու դեմքեր, Լպիրշ ծիծաղ չլսեի: Դավեր նյութող ու ինքնագոհ Մարդկանց դեմքեր չտեսնեի, չլսեի: Այնժամ գուցե ես էլ կրկին Պերճ բնության տարր դառնայիª Հոգիս վճիտ, աչքսª վճիտ, Միտքս մաքուր, գոհ ապրեի ... Բայց ... Տեր Աստված, արի ու տես, Որ չեն թողնում առանձնանալ, Անգամ եթե էլ բան չունեն, Որ իրեղեն ստանան քեզնենª Քո հոգին են ուզում վերցնել, Վերցնելª ծամել ու ծամծմել, Տարբեր ձեւեր քեզնից սարքելª Կամ ծաղրածու, կամª մուրացկան, Նվաստ ծառա, լալկան, անբան ... Փրկյա ինձ, տեր, հենց ինձանից, Իմ մտքերից, լեզվից, բանից, Թող շատ ու շատ չխորանամ, Փնտրելով լոկ ,միտք ու իմաստ Ամենի մեջ կյանքում նվաստ.

Որտեղ գտնել այս անիմաստ Գոյի իմաստ:

Ա Չ Ք Ե Ր Պատուհաններ հոգու, մտքի, Քույրեր երկվորյակ, Հոգնել եք դուք այս աշխարհի Հոգսերից համակ: Լավից դարձել աստղեր ժպտուն, Վատիցª անձրեւել,

Կիսել կյանքի չարն ու բարին Ու լուռ նկարել: Նկարել եք պերճ բնություն Եվ մարդկանց գործեր, Մի մեծ ալբոմª ծնունդ ու մահ, Սիրո կարոտներ: Գիշեր է մութ, փակեք քնքույշ Ձեր քողը վարդի, Դադար առեք, հանգստացեք, Քույրեր նազելի, Որ երբ բացվի օրը կրկին, Ձեր սիրտը նրբին, Չնվաղի ու դիմանա Կյանքի քմայքին:

Չունեմ ընկեր, որի մասին հոգամ ու լամ,

Չունեմ հոգսերª կապված սիրո կրքերի հետ, Թափառում եմ աշխարհով մեկ աննպատակ, Կյանքս անցավ հանց ակնթարթª անսեր, մենակ: Ժամացույցը ոտիկներով իր նրբիրան, Պտտվում է ու կտկտում տիկ-տակ, տիկ-տակ, Նա երգում է, թե որբ եմ ես այս աշխարհում, Զավակներս բույն են հյուսել օտար տեղում...

ՀՐՇԵԿ ՆԺՈԻՅԳՆԵՐ

Մեղեդիներիս հրշեկ նժույգներ, Սլացեք երկինք, սլացեք երկիր, Սրտիս զարկերը տարեք ձեր վազքում, Տվյատանքները իմ անսանձ հոգու, Հրաշք վարդերի բույրն ու սերը իմ, Տարեք, թող մնան մարդկանց սրտերում ... Ինձª նրանց կողմից լոկ մի կայծ բերեք, Որ բոցավառվի կրակս կրկին, Բացվեն երգերիս աղբյուրները ջինջ, Արեգակ բերեն ցուրտ հոգիներին ...

« ԵԹ Ե ԵՍ ԱՍԵՄ»

Եթե ես ասեմ, թե չեմ սիրում քեզ, Ես ոչինչ-ոչինչ ասած չեմ լինի ... Միթե աղբյուրը լեռների դոշին, Որի սառնորակ ջրերից մաքուր Քո զույգ ափերով ես ըմպում էի, Ոչինչ չի պատմի ... Միթե մեղեդինª թովիչ ռիթմերով, Որի տակ մեղմիկ իրար լուռ գրկած Կյանքից վերացած օրորվում էինք, Չի երգի ոչինչ ... Միթե լուսինը արծաթե թագով, Որ ամեն գիշեր մեր պատուհանից Մեզ ժպտում էր հեզ, Տեսնելով ջերմիկ համբույրները մեր, Ոչինչ չի հիշի ... Սակայն հոսում են աղբյուրները ջինջª Զովացնում սրտեր սիրահարների, Ու, մեղեդու տակ թովիչ ռիթմերով Պարում են, հրճվում արդեն նոր զույգեր, Եվ լույս է տալիս լուսնյակ-թագուհին Ու շարունակում ժպտալ բոլորին, Եվ իմ սիրտը, որ քեզնով էր ապրում,

Էլ չի հրճվում, երբ քեզ եմ հիշում, Եվ այժմ, ավաղ, հասկանում եմ, որ Քեզ էլ չեմ սիրում ...

Իմացեք մարդիկª խեցու մեջ իմ փակ Չեք գտնի ոչ մի մարգարիտ ու գանձ, Կգտնեք միայն լքված ու ունայն Վեհանձն հոգի ու մի սիրտ անսանձ: Էլ ոչ մի բանի հավեսը չունեմª Կորցրել է ամեն-ամենն իր համը, Երաժշտություն չեմ ուզում լսել, Երգի բառերը դարձել են համր: Ո±ւր է թրթիռը, թռիչքն իմ հոգու, Փախչել եմ ուզում ինքս ինձանից, Ավելորդ դարձրին կրթություն, ուսում, Հաշիվն է միայն օդում պար գալիս:

Երազանքներիս տուփը բաց արիª Ոչինչ չգտա. Սրտիս լարերին կպա մեղմորենª Ոչ մի արձագանք, մշուշ էր ու ցավ ...

Այդ ու±ր եք կորել. Երազներ իմ տաք, Ձեր ափերի մեջª սրտիս մեղեդին, Եվ ի±նչ եք փնտրում օտար վայրերում, Ախ, ետ եկեք, ետ, պահը չի սպասում ...

Ես դեռ չեմ երգել երգս կարեւոր Բացիր, Տեր, շուրթս թող դուրս հորդա այն, Որքան փորձում եմ սիրտը իմ սանձել, Այնքան ավելի չեմ հասնում նրան:

Գնալու եմ դեռ այն հեռուն,

Ուր ոչ հույզ կա ոչ էլ կշիռ, Գտնելու եմ հոգիները Ծնողներիս լուրթ ու վճիտ: Սակայն քանի այստեղ եմ եսª Թողեք երգեմ սեր ու ժպիտ:

ՀԱՅՈՐԴԻՔ

Պանդուխտ դարձած հայորդիքª Թողած տուն ու հայրենիք Մինչ շրջում են աշխարհով, Երգեր ձոնում կարոտի, Ժամանակի գորշ փոշին Կաթկթում է օրեցօր, Նստում իրենց փառապանծ Նաիրյան երկրի գլխին: Ու ծածկվում են փոշով Սուրբ շիրիմներ, շեն տներ, Եվ հայրենյաց ճամփեքով

Ուրվականներ են քայլում, Միայն Արփին վերեւից Նայում է լուռ զարմանքովª Արդյոք ուր են առնական Արիացիք ոգելից: Միտք է անում Արեւը Ու ջերմացնում հողը հինª Գուցե սերմերը գալիք Բարիք բերեն այս երկրին ...

ԱՇՈՒՆ Է, ՁՄԵՌ ...

Նժույգս կանգնել է, էլ չի սլանում, Վրնջում է լոկ ու դոփում տեղում, Իրերը հոգնել են, լամպի լույսի պես Նրանք երկարելª ժպտում են անտես: Ամեն ինչ ննջել է, ամեն ինչ սառել, Ամեն ինչ լռելª աշուն է, ձմեռ: Այդ համատարած ու սառած մթնում

Հոգիներն են լոկ մարդկանց վրնջում:

ԵՐԿՐԻ

ՄԱՐԴԿԱՆՑ

/ակրոստիկոս/

Երանի նրան, ով ունի թեւերª Սավառնում է միշտ բարձր ու անհաս Ու տեսնում լեռներ, սարեր ու ձորեր, Նավեր ջրերում, թռչուններ, մարգեր, Երփներանգ ծաղկունք, ծովերի ծփանք,

Մշտապես կանաչ ու սաղարթախիտ Անտառին նայում խրոխտ ու հպարտ: Րոպե առ րոպե ուժ է հավաքում Եվ կրկին փախչում, թռչում է վերեւ: Վաղուց եմ ես էլ ճախրել երազել, Արեւին հասնել, լռիկ խոնարհվել, Վերեւից նայել մեր մոլորակինª Ափսոսալ ապրող թույլ էակներին, Ռազմի դաշտում կռվող մարտիկին, Հարյուր բյուր հազար սիրահարներին, Որոնք չեն հասել նպատակներին: Գրկել մտովի ու բարի մաղթել Իրենց գործերի վեհության համարª Աշխարհի մարդկանց բարի ու հպարտ: Յուրաքանչյուրին տալ մի պատվիրանª Գալիս եք մաքուր, շատ մի կեղտոտվեք, Շուտ մի տրտմեցեք, թե չունեք իրեր, Ուրիշինն են այդ, ձերըª հոգին է, Տունդª երկիրն է, հողն է, այս ջուրը, Որոնք մշտապես քեզ հետ են մնում: Վարդերի նման բույրեր արձակեք, Երազների մեջ տենչացեք սիրել, Կյանքի իմաստը լուծել մի ձգտեք:

ԴԵՊ ԱՐԵՎԸ ԿՅԱՆՔԻ

Սրտի կսկիծ ու ցավ. ապտակ. Ապտակ մեզ բոլորիս, ողջ աշխարհին, Որ լուռ դիտում էր Վայրագ գործերը խուժանի: Կարծում էինքª տվել ենք զոհեր Ու չենք տալու էլ. Արյունն ընտրյալների Կջնջի ճիգն այն բիրտ ուժի, Որ խաղացել է բախտի հետ ազգի Ու ճիվաղ կոչվել մշտապեսª Աշխարհի որ անկյունում էլ որ Նա ծնված լինի:

Պատմության անիվը ետ չի պտտվի, Ուրիշ է այժմ ժողովուրդը մեր, Հոգիները խոլ ցավերից Արիանում են լոկ, Ծնում բազում նոր կորյուններ Ու գնում հաստատ Դեպ արեւը կյանքի:

ԵՐԱԶԱՆՔ Հաճախակի ինձ պատող Ցավերիս մեջ մորմոքուն, Ետ եմ նայում անցյալինª Կորցրած հանգիստ, կորցրած քուն: Ու ինձ դադար չի տալիս Ազգիս վիճակն անուրախ, Եկեք, հայ հին աստվածներ, Մեզ տեր կանգնեք անհապաղ: Հայաստան իմ նաիրյան, Դու ես գեթ հայի օրրան, Մեր անցյալն ու ապագան Քեզ հետ են լոկ իրական: Կյանքիս օրերը կանաչ Երազի պես գնացին, Շեփորները սիրատենչ Հերթով մեկ-մեկ լռեցին ... Երբ թռչնի պես անդադար Ճախրում էի դեպի վեր, Հրճվում մանկան պես կայտառª Հոգս ու ցավ չունեի դեռ:

Ուղիս երկար, եսª թեթեւ, Ոնց մի եղնիկ անհամբեր Անհոգ վազում էի վերª Դեպի արեւ, դեպ ամպեր: Ահա հասնում եմ, քիչ էլ, Ճամփաս կիսվել է արդեն, Բայց հոգնել եմ սկսել, Երթս դանդաղ է դարձել: Այժմ կյանքի բարձունքից Աշխարհին եմ ես նայում Ու հեռավոր մշուշում Հին պատկերներ որոնում: Ու հեքիաթ են ինձ թվում Պատկերները անցյալի, Ու սակավ են հանդիպում Կյանքի էջեր բաղձալի: Տեսնում եմ ինձ սիրելի Հորս ձեռքիցը բռնած Հայոց դպրոց գնալիսª Շորե տիկնիկը գրկած: Նոր էի դեռ սովորել Մեսրոպյան մեր տառերը, Երբ դպրոցում հնչեցին «Մահ ու կռիվ» բառերը: Հոգսեր անթիվ, անհամար, Ու արցունքներ մայրական

Խորը թախիծ դրոշմեցին Նուրբ դեմքերին մանկական: Հաջորդաբար անց կացան Մերկ, կիսաքաղց տարիներ, Գահեր ընկան, լույս ծագեց Հայոց այս հին աշխարհին: Գիտելիքներ հավաքած Դպրոցը ավարտեցի, Ժպտով լցված աչքերով Բախտիս ճամփով գնացի: Սարի կանաչ այն լանջին Սերը տեսա իմ մոլոր, Ու սրտիս հետ գժվեցին Մարմնիս մասերը բոլոր: Ու թեւ առած ինձանից Թռան չորս օդապարիկª Կյանքի ուղին բռնեցին Գեթ մի տղա, զույգ աղջիկ: Բայց բախտը իմ քմահաճ Ինձ միշտ պարգեւ չբերեց, Քամու նման մրրկահար Մեկ աջ, մեկ ձախ նա փչեց: Անհուն վշտով կորցրի Ծնողներին իմ անգին, Հրաժեշտ տվի որբացած Ու ետ դարձա իմ կյանքին:

Այդ օրվանից մինչ այսօր Համոզվել եմ ես փորձով, Որ իմ ազգին միացել, Ամբողջություն եմ դարձել: Չէր ավարտվել իմ ուղին, Երբ սեւ ամպեր կիտվեցին, Պատեց մշուշ հայ ազգին, Մարդիկ ճամփեն կորցրին: Ու կսկիծով հասկացանք, Որ խաբկանք էր կյանքը մեր, Եղբայրության երգ ասինք Ու երդվեցինք պայքարել: Վազեց անցավ մի տարի, Ոգեւորված ու արիª «Մերն է, ասինք, Արցախը, Հայն է տերը Արցախի»: Չարախնդաց սատանան Ու բոց թքեց ընդերքից, Ո մեզ մնաց փլատակ, Լաց ու կոծ ու ավերակ, Բյուր շիրիմներ ու վարդեր ... Բայց սթափվեց ազգը մեր, Երբ էր եղել, որ հայը Տարիներով սուգ պահեր: Բայց քմահաճ բախտն իսկույն Բերեց մի նոր փորձություն,

Լույսն էլ տարավ, խավարում Հոգիներ են դեգերում: Կանգնած սարի գագաթին Նայում եմ ետ, իմ կյանքին Ու մրմնջում «Տեր Աստված, Շունչ տուր հպարտ իմ ցեղին»: Կյանքս կտամ ես հայի Խոր-խոր վերքերի համար, Նրա սրտոտ երգերի, Պայծառ մտքերի համար, Ողջ աշխարհին է հայտնի Հայ հին ու նոր ազգը մերª «Աստված, հասիր ու օգնիր, Թե իրոք, մեզ հետ ես, Տեր: Հերիք չէ± մենք տառապենք, Աղի արտասուք թափենք, Ողջ աշխարհի մեղքերին Անմիտ թիրախներ լինենք: Աստված, թող որ լիաթոք Ազատ օդը մեր ըմպենք, Բորբ արեւի շողերով Ծնված օրը մենք օրհնենք, Երկիր տենչող սրտերով Ու բոցաշունչ մեր ոգով Հրաժեշտ տանք աշխարհին, Գագաթներից վեր ելնենք,

Գնանքª Արեւին հասնենք»...

ՀԻՇՈՂՈՒԹ ՅԱՆ ԾԱԼՔԵՐԻՑ

Այնպես եղավ, որ դարերով տեղ տալով բիրտ խուժանին, Ճզմվեցինք «համեստորեն», նմանվելով մեր քարին. Ու թե հանկարծ լեզու առներ քարը լեռան կատարին, Շատ բան ուներ նա պատմելու արժանավոր մեր ազգին Ինչպես հայը, հավատալով իշխանավոր մեծերին, Նրանց խելքից, նրանց շահից տանուլ տվեց իր հոգին, Մնաց միայն գլուխը մեծ, խելքըª անթիվ ծալքերով, Ամեն ծալքումª հիշողությունª Մուշից, Սասնա ծռերով, Անին, Մասիս սարը Վանով, Նախիջեւան, Արդահան: Իշխանավոր մեր մեծերին, թե հիմի էլ հավատանք, Արցախ աշխարհն էլ կդառնա հիշողություն հերթական:

ԼԱՐՄԱՆ ՏԱԿ ԵՆՔ

Բարձր լարման լարին մենք Շոր ենք փռում շարունակ, Բարձր լարման այդ լարին Մենք կապում ենք ճոճանակ: Բարձր լարման լարի տակ Մենք ապրում ենք դարեդար, Հող մշակում տուն սարքում Բարձր լարման լարի տակ: Բարձր լարման լարը այդ Փաթաթել են մեր հողին Ու խեղդում են ահավոր Կայծերն ամեն անցնողին: Սեղմվում է անընդհատ Բարձր լարման լարը այդ Ու սեղմում է մեզ գետնին, Խլում մեզնից քուն-դադար: Բավ է, ելնենք, հայկազունք Ու խոտորենք լարը այդ, Որ ապրենք մենք առանց սուգª Բաց ու ազատ երկնի տակ:

ՉԵՔ ԱՄԱՉՈՒՄ

Չեք ամաչում, դատարկապորտ ավազակներ դարերի, Որ վառեցիք քնքուշ ու նուրբ սիրտը մեր հայ պոետի, Որ խառնեցիք, պղտորեցիք միտքն ու հոգին հայերի, Այժմ էլ առանց խղճի խայթի խաղում եք դերն անգետի: Հայի հոգին լալիս է լուռ, էլ չի տեսնում լավ օրեր, Էլ չի տեսնում ազգի գլխին ազնիվ ու քաջ զավակներ, Տեսնում է լոկ անսիրտ, վախկոտ, պոռոտախոս Նազարներ, Որ ճառում են, բայց թողնում են, որ դատարկվեն շեն տներ: Ինչո±ւ, ինչո±ւ դուք չեք զոհվում, ազգի նսեմ գործիչներ, Միթե երկչոտ ձեր անձը սին ամեն ինչից թանկ է, վեր, Թե լեզվի տեղ թշնամու դեմ սուր ճոճեիք անվեհեր, Արդ, կպաշտեր հայ ազգը ձեզ ու կկոչեր ազգասեր: Մինչդեռ այսօր հեռանում են, օր չտեսած ապրածից Սրտից խոցված ու դառնացած պոետները այս կյանքից, Ինչպես նաեւ երազն աչքերում դաժան մարտի դաշտերից Երիտասարդ տղաները արյունաքամ վերքերից:

«ՇԱՏ ԴԺՎԱՐ Է»

Երնեկ ծաղիկ լինեիª Բույրովս գրավեի, Երնեկ հովիկ լինեի, Շնչովս հովացնեի, Երնեկ թռչուն լինեիª Երգովս նվաճեի, Կամ երնեկ հող լինեի Ու բոլորին սնեի: Բայց ես մարդ եմ, նաեւ մայր, Շատ դժվար է ինձ համարª Այստեղ սնել, մեծացնել, Նաեւ շնչով հովացնել, Սրտով, խոսքով ջերմացնել Ու չսառել, չմարել Եվ հոտ ու բույր չկորցնել, Այլ բուրմունքով նվաճել

Ու երգերով գրավել Նրանց, ում շատ եմ սիրել:

ՀՐԱԺԵՇՏ Մի կարճ ցտեսություն ինձ նետեցիր Ու հեռացար անտարբեր, Քայլիդ մարող հնչյուններից Սիրտս կարծես խոցոտվեր: Ակամա շուրջս նայեցիª Ընդարմացած ու խաղաղ Ժպտում էր մեր երկիրը հինª Այդ անվերջ փիլիսոփան: Կանցնեն օրեր, կգա նորից Մի նոր գարուն վարդաշատ, Երբ կգրկես դու ուրիշին,

Կհամբուրես սիրառատ: Սակայն ոչ ոք քեզ չի սիրի Ինձ պես նուրբ, սիրագորով Ու ոչ ոք էլ քեզ չի սպասի Ինձ պես անհուն կարոտով:

Հ Ա Ց Հացթուխ եմ ես դարձել, Լավաշ եմ պատրաստում, Ցանել եմ բյուր սերմեր Իմ հայրենի երկրում: Ցորեն եմ հավաքել Հանդում ու դաշտերում, Ալյուր եմ աղացել Հոգուս ալրաղացում: Խառնել եմ խմորին Մարմնիս շաղախը իմ,

Ու կաթեցրել վրան Արցունքը իմ աղի. Սիրով ավելացրել Ժպտուն համեմունքներ, Տաք-տաք իմ ափերով Շունչ եմ նրան տվել: Պատրաստ հացերը իմ Տալիս եմ ես մարդկանց, Որ նեղության պահին Նեցուկ լինեն նրանց:

Ո Ր Դ ՈՒ Ս Դու մենակ չես այս կյանքում, Սերս է քեզ հետ քայլում. Անգամ, երբ դու չես զգում, Այն կա, քո կողքն է շրջում: Որդիս, թող սերս ու հոգիս

Ետ պահեն քեզ չարիքից, Նույնիսկ, եթե չլինեմ, Վերից ես քեզ կնայեմ Ու ջերմ սիրով անսահման Քեզ զորավիգ կդառնամ: Աստված, պահիր, պահպանիր Իմ սիրասուն զավակին, Չ±է որ դու ես կամովին Նրան դարձրել իմ որդին:

ՄՏՔԱԿՌԻՎ

Սկսվում է օրս շատ միատեսակª Միտք քրքրելու ճիգերով անվերջ,

Հետո էլª բառը բառին կարելով խոսք դարձնելու, Եվ, այդ խոսքերի բանակի դեմ բիրտ կռիվ մղելու. Եվ, ահա, օրը սկսվել է նորիցª Որպես մի նվեր պայքարի տենչող մարդկանց խմբերի, Իսկ ինձ համար այն մի ճիշտ պատճեն է անցած օրերի, Ուր ոչ թե ես եմ ծիծաղում իմ խեղճ մտքերի վրա, Այլ նրանքª ագահ ագռավականչով ծանակում են ինձ: Վերցնենք օրինակ, ինչո±ւ, երբ, ասենք, Գիշերով, երբ լոկ լուսինն է արթուն, Մթին լռության սիրտը միայնակ, Իսկ միտքը, թակարդ ընկած մանկան պես, Պտույտ է գալիս գանգի տարածքում, Ուլունք է հյուսում երազի թեւով մեկ դեպ վեր, մեկª վար, Ստիպված փակվում են մեր հոգիների փեղկերը բոլոր, ՆՆջել են սկսում ընկեր, թշնամի, մեծեր ու փոքրեր Ու միանման դառնում անպաշտպանª վրա է հասնում եղբայրությունը բոլոր-բոլորի ... Ուրեմն, ի±նչ է, քնել շատ երկա±ր, Որ էլ չլինի± թշնամանք ու դավ ... Բայց, ախ, գրիչս ուզում է գոռալ, Ասել, թե խոսքս մի փոքր, դատարկ արկղի է նման, Դատարկ արկղի, որտեղ միտք չկա: -Ինչպես± միտք չկա,- առարկում եմ ես, Գիշերը լավ է, երբ քնած ես դու Քո խղճի հետ հաշտ, քո տանիքի տակ,

Երբ ոչ ոք դրսում դավեր չի նյութում ... Եվ, ընդհանրապես տեղի-անտեղի քնել չեմ ուզում, Ես կհասցնեմ դեռ հավերժ ննջել, Քանի արթուն եմª թողեք վեր ձգվեմ Հոգով ու մարմնով, նաեւ մտքերով, ձեզանով թեկուզ, Որոնց աղբյուրը հենց ես եմ, ես եմ ...

Հոգուս քարայրներում փնտրում Ու չեմ գտնում ժպիտ, Որ նվիրեմ անհաս Սիրո բարձունքներին, Որ մատուցեմ անձամբ, Նաեւ հատված-հատված Ու ջերմացնեմ նրանց, Ում կբերեմ շողեր սրտի: Սակայն, սիրտ իմ, սիրտ առնական, Դու շատ փխրուն նյութե հյուսվածք, Բարեկամս անդավաճան, Ներիր, որ նույնը չեմ կարող Ասել նաեւ հենց իմ մասին. Երբ շատ անգամ, մոռանալով Քեզ, իմ սիրած բարեկամին, Ցնցում եմ ողջ էությունդ, Պատճառելով քո բաբախուն Խառնվածքին Վերքեր խոր-խոր: Ներիր, սիրտ իմ, ներիր դու ինձ:

Հրեշը կանգնեց աչքերիս առաջ, ծավալվեց մեկեն, Կծկվեց սիրտս, արձակեց հառաչ ... Անհանգիստ ջանքեր ... Ճախրում է միտքս շարունակ Վեր-վար, շարունակ վեր-վար: Ոչ սուտ է, ոչª ճիշտ Կյանքն այս անիմաստª Երեկվա հուշեր ... Ասես ապրում ենք ոչ թե մեր, Այլ մեկ ուրիշի կյանքով, Երգում փուչ երգեր: Այսօրը սուտ է, վաղըª միգամած, Անորոշության հասնելու ճիգեր ...

ԾԱՂԿԻ ՄԱՀԸ

Լռիկ զոհվում են ծաղիկները նուրբª Սիրող սրտերից ծիլ տված, աճած, Այրող արեւից ու քամուց շիկնած, Վճիտ աչքերը հառած դեպի վեր, Երբ վայրկյանական հաճույքով տարված Մարդիկ կտրում են մայր հողից նրանց, Թողնելով բազում վերքեր ու հուշեր Նուրբ ծաղիկների սրտերում խրված: Ամեն մի ծաղիկ մի սեր է կյանքում, Սիրող սրտի սեր, մի անհուն զգացում, Սերն է հավերժը, իմաստը կյանքի, Նա չի մահանում, փոխվում է ծաղկի: Մի սպանեք, մարդիկ, երկրի զարդերը,

Շուտ չեն սպիանում ծաղկի վերքերը, Մայր հողից նրանց մի հափշտակեք, Դուք սերն եք սպանում, անգութ մի եղեք:

« ՆԵՐԻՐ, ՍԻՐՏ ԻՄ»

Հոգուս քարայրներում փնտրում Ու չեմ գտնում ժպիտ, Որ նվիրեմ անհաս Սիրո բարձունքներին, Որ մատուցեմ անձամբ, Նաեւ հատված-հատված Ու ջերմացնեմ նրանց, Ում սրտի շող կբերեմ: Սակայն, սիրտ իմ, սիրտ առնական, Դու շատ փխրուն նյութե հյուսվածք, Բարեկամս անդավաճան, Ներիր, որ նույնը չեմ կարող

Ասել նաեւ ես իմ մասին, Երբ շատ անգամ մոռանալով Քեզ, իմ սիրած բարեկամին, Ցնցում եմ ողջ էությունդ, Պատճառելով քո բաբախուն Խառնվածքին Վերքեր խոր-խոր, Ներիր, սիրտ իմ, ներիր դու ինձ:

ՍԱՅԱԹ -ՆՈՎԱ

Սիրտդª սիրո մի գանձարան մեր աննման, Սայաթ-Նովա, Դու սիրառատ խաղ ու թախիծ, երգի ակունք, Սայաթ-Նովա Խոսքդ հույզի անսահման ծով, տաք-տաք, նռան գույնի պես, Ահա, ինչու ասում են քեզ երգի արքա, Սայաթ-Նովա: Չար, նենգ մարդիկ քո նուրբ հոգին չեն հասկացել, մեծ երգահան, Սազ-քամանչադ եւ ոչ մի օր

վայր չես դրել, մեծ երգահան, Դուª կորցրած քուն, դադար ու տուն, հայրենիքիդ կարոտով, Մարդկանց սիրող, մարդկանց ներող, մեզ հետ ես միշտ, Սայաթ-Նովա: Թող էլ անցնեն օր ու դարեր, բայց չեն խամրի երգերը քո, Մեր օրերի սիրո գերին լավ է տեսնում վերքերը քո, Ալ-վարդերով, գինով լիքը, ոսկե թասով տաղը քո, Հայի զավակ, մեր ապուպապ, մեր մեծ աշուղ, Սայաթ-Նովա:

Հ Ա Ր Ց ՈՒ Մ Անհայտ ճամփում, Ճրագ սրտում, Ցավըª հողին, Հարցըª երկնին, Գնում են, գնում ...

Աստված սիրես, Ասա դու մեզ Ու±ր ես տանում, Ի±նչ ես անում, Ես չգիտեմ, Իսկ դու գիտես: Արահետով Ժամանակի Քանի պես-պես Մարդ ես տանում, Այրում սիրով Ու կարոտի Բյուր երազներ Վառում հոգում: Ի±նչ է միտքդ, Որ լոկ տեսնես Շուրջդ շարժում, Անվերջ, անհուն Տիեզերքում...

« Պ Ո Ե Տ Ի Ն» Արդյոք ինչպես է, ինչից է արդյոք, Որ կրկին անգամ դիմել ես գրչին,

Այդ դու չէիր, որ ոնց ցուլ մոլեգին Խեթ նայում էիր այդ նուրբ գործիքին: Որոշել էիր խոսել բարձրաձայն, Խայթել մեղվի պես, գոռալ, հոխորտալ Քո երկրի գարնան ամպրոպի նման: Տեսար, թե ինչպես ամբոխը անսիրտ Հազար գլխանի վիշապի նման Պատրաստ է կուլ տալ ճամփին ամեն բան, Ինչ կաշկանդում է նրա բիրտ շարժման: Եվ դու, անզորդ, դարձյալ ու դարձյալ Դիմեցիր գրչիդ խղճուկ օգնության:

ԼՈԻՍԻՆԵԻ ԾՆՈՒՆԴԸ

Ցավ ու սարսուռ, արյան մի պուտ, Դժգոհ մի ճիչ, մի մոր ժպիտ, Եվ արարվեց հրաշալիքª Աշխարհ եկավ երազ աղջիկ. Կապույտ-կապույտ աչիկներով, Վարդանման շրթունքներով, Ոսկեթելիկ մազիկներով, Լուսնյակ ծնվեց նազանքներով:

Անհոգ մանկան պես կուզեի լինել, Մայրիկիս գրկում աչք փակել հանգիստ, Ինչպես նավերն են ննջում հանդարտիկª Խարիսխը նետած նավահանգստում:

Թող ինձ չհուզի ոչ մի տխուր միտք, Թող երանելի լինի լռություն, Եվ ջերմացնող մայրիկիս ափը Հոգնած աչքերիս երազներ բերի:

ՍԵՐ ՉԿ Ա

Ում էլ պատմեմ չի հավատա, Թե մի անձ չեմ, երեքն եմ ես, Ես, մարմինս ու իմ հոգին, Ու կրակն եմ ընկել նրանց Իրարամերժ պահանջներից: Երբ որ հոգիս է խռովվում, Նրան փայում եմ, փայփայում, Թե որ այդպես ես չեմ վարվում Ու մարմնիս կամքով գնումª Լաց եմ լինում, կորցնում հանգիստ, Գիշերները վատ եմ քնում: Մարմինս եմ թե անտեսումª Գունատվում եմ, ուժից ընկնում, Մինչդեռ հոգիս է հրճվում, Շշնջում է հուսո խոսքեր, Սատանայի ծոցն ուղարկում Հարստություն, ուտելիքներ, Ստիպում է ինձ ծոմ պահել, Գիշեր ու զօր գեթ աղոթել: Այսպես անձս երեք դարձած Բզկտում ու տանջում է ինձ, Մատնում անափ ու փոթորկած Մռայլ ծովի ալիքներին: Ախ, ես գիտեմ, թե ինչու եմ Անհաշտ դարձել, երեքացել, Ես, մարմինս ու իմ հոգին Փափագում ենք կրկին սիրել: Այնժամ հոգուս հրճվանքը Վայր չի իջնի բյուր աստղերից, Իսկ մարմնիս նազանքները Ետ չեն մնա ծովի խաղից: Ու կվառվի հոգիս հրով, Կփայլի իմ մարմինս անսանձ, Սիրեցյալիս անհագ սիրով Ես կդառնամ նորից մի անձ:

ՁՄԵՌԱՅԻՆ ԿՅԱՆՔ

Օ, ինչ հրաշք երազ է այսª Հեքիաթային քնով տարված Շնչում է խոր, հիպնոսացած Ողջ անտառը վերափոխված: Ո±վ է բերել ձյունը թեթեւ, Քնքույշ ձեռքով փռել փափուկ, Որ չմրսեն ծառերը վեհ, Հոգնած, հպարտ, սիրված, դալուկ:

ԻՆՉ ԼԻՆԵԼՈՒ Է, ԿԼԻՆԻ

Ուզում ես ճաքի, գոռա, պայթի, Ինչ լինելու է, այն կլինի: Կյանքում ես շատ բան չեմ էլ ուզում, Լոկ խաղաղություն տիեզերքում, Համերաշխություն ու սեր լինի, Ոչխարը գայլից զանազանվի, Ամենը բնում, հոտում լինեն, Մարգերը ծաղկով, հասկով փթթեն, Թե չէª թռչում են էնէլոներ, Լսվում նողկալի զենքի զարկեր, Ու սրսկվում է հողը նորից Ոչ միայն դրսից, այլեւ ներսից: Ախ, հանգիստ թողեք երկրի մարդուն, Չ±է որ վատ պահը կյանք է լափում, Ու ատելի է իշխողը այն, Որի որկորը չունի սահման, Որի օգուտը իր քթի հետ Ուղիղ անկյուն է կազմում հավետ: Աշխարհս մեկն է, ամենսª տեր, Պիտի փայփայենք երկիրը մեր, Շատ բան սխալ է ու անարդար, Սիրտս պայթում է, չունեմ դադար, Ինչ լինելու է, այն կլինի, Թե որ ամեն ոք այդպես դատի, Ու բնության պես իրեն պահիª Վատ արարքների նա չի դիմի, Քանզի ողջ կյանքում հանգիստ չէ նա, Ով որ անգութ է, բիրտ, սատանա, Բայց մեղավորը միշտ նա չէ լոկ,

Մեկն անարդար է, մյուսըª խելոք: Խելոք դիտողը վատն է նույնպես, Երբ նա լռում էª երկիրը հեզ Վատի ձեռքումն էլ միշտ կմնա, Աշխարհի վազքը թարս կգնա. Տիեզերքն էլ այդ չի հանդուրժիª Մարդուն, տմարդին հող կդարձնի: Ինչքան ուզում ես գոռա, պայթիª Ինչ լինելու է, այն կլինի:

ԼՍՈ±ՒՄ ԵՍ ԻՆՁ

Երկինքը ամպեց, թափվեց արտասուք, Լվացվեց խոտը ցողով վաղորդյան, Ժպտաց արեւը, փայլեց ծառ ու թուփ, Երկինքն է կապույտ, ծովըª ծիրանի: Մեր մոտիկ, հեռու հզոր բարերար, Չէ որ ամեն բան ստեղծել ես չքնաղ, Հապա ինչու ես մարդուն ընդունել Խմբում ներդաշնակ հողի, արեւի, Մարդունª դժնդակ, կպչուն, փոփոխակ, Հոգով ծվատված, մարմնով քայքայված, Մանկուց ծերացած ու անկուշտ դարձած, Ինչու կատարյալ չես պահել նրան ... Ով հզորազոր, խնդրում եմ ներիր, Քո գործին դու ինձ գիտակ մի կարծիր, Եսª Քո զավակը, տկար, մեղքով լի, Մենակ եմ հոգով մարդկանց մեջ անթիվ, Թույլ կտա±ս Քեզ հետ ես կապ ստեղծեմª Այնժամ միգուցե սիրտս ամոքեմ: Բայց զուր է: Լուռ ես, պատասխան չկա, Աղմկում են լոկ ալիքներն հոգուս: Թերեւս ես Քեզ սխա±լ եմ դիմում Եվ արդար ցասում մեջդ արթնացնում:

Ով հզոր, հպարտ, համեստ, բարերար, Տեր ցասումնալից, ճշմարիտ, արդար, Բաց արա հոգուս լեզվակը գաղտնի, Ասա, նա ինչպես Քեզ աղոթք անի, Հոգուս խորախոր որ բառով խնդրի, Որ տանջված ազգիս բերես փրկություն, Որ ձեւես ինձնից նոր մարդ ներդաշնակ, Որ ապրեմ միայն Քո փառքով համակ, Որ ձգտեմ միայն բարուն ու լավին, Որ սիրված լինեմ ու սերը սիրեմ: Արարիչ, ձայնիր, դու լսո±ւմ ես ինձ: Քանզի հրաշք է ստեղծածդ անթիվ Գուցե հրաշքով լույս տաս նաեւ ինձ:

Շ Ր Ջ Ա Պ Տ ՈՒ Յ Տ Հառաչանքներսª գոլորշի դարձած բարձրանում են վեր. մինչ թեթեւացած ես շունչ եմ առնում, նրանք թափվում են ձյուն, անձրեւ դարձածª բոլորի վրա, ինձ վրա նաեւ. այնժամ հիշում է հոգիս երեկվա հառաչանքները եւª հառաչում ավելի դառնագին:

ՈՂՋՈՒՅՆ, ՆՈՐ ԿՅԱՆՔ

Նա չկա: Երբ կար այլ էր աշխարհը ... Գարունը ուրիշ տեսակ էր շնչում, իսկ ես գարունի թեւով վեր ճախրում, ամռան պտուղը ուրիշ համ ուներª քաղցրացնում էր այն հայացքից սիրո, ուրիշ ռիթմով էր զարկում սիրտը իմª ոնց նվագարան հնչեր կրծքիս տակ, լույսը բացվում էր ուրիշ գույներով,

մութը ընկնում էր անուշ հույզերով... Սակայն նա գնաց, հեռացավ անդարձ. եւ ես նայում եմ շուրջս զարմանքովª այս ուր եմ ընկել, ինչ աշխարհ է սա: Նորից պիտ զննեմ այս աշխարհը նոր, որ համն ու հոտը առնեմ նորանոր, պիտի մոռանա±մ հինն իր հույզերով, ռիթմով, գույներով ... Նա չկա: Իսկ ես այստեղ եմ ահա ... Ողջույն նոր աշխարհ, ողջույն իմ նոր կյանք, դուռը բաց արա, ես եմª Բիայնան:

ՍԱՐՍԱՓ Սպիտակ, անգույն մի դիմակ Շնչում է կարճ, շատ արագ, Զույգ աչքերում լայն բացած Աղերսն է դողում: -Տեր Աստված, թե պահը այդ

Նորից երկարեր հանկարծ Նա էլ ուժ չէր ունենա դիմակայելու:

ԿԱՐՈՏԻ ԱԼԻՔ

Սիրասուն իմ աղջիկ, անուշիկ իմ դստրիկ, Սուզվեի աչքերումդ երկնա-կապուտիկ, Կարդայի մտքերդ, թեւ տայի քո հույսին, Միասին խնդայինք ու լայինք միասին: Երբ մանուկ էիր դեռ, ժապավենդ վառման,

Մեղրանուշ էր լեզուդ ու շուրթերդ ալ-վարդ, Ես կանչում էի քեզ «Մոտ արի, իմ դստրիկ», Սիրահարվում էի քո վազքին շորորիկ, Տոտիկներդ գրկումª թոնթոլիկ-թոնթոլիկ, Համբուրում մատներդª բարալիկ-բարալիկ, Պերճ մազերդ շոյում, բարձրացնում քեզ վերեւ Եվ օրհնում Աստծուն, թանկագին իմ նվեր: Արեւներ ծագեցին, անց կացան տարիներ, Մեծացել ես արդեն եւ ունես զավակներ, Բայց փոխվել է օրվա պարզ, սովոր հին վազքը, Ասես նախնյաց մեղքն է քավում մեր հայ ազգը: Մութ ամպեր են կիտվել երկնքում կապուտակ, Օրենքներ են փոխվել, դարձել աննպատակ, Դու էլ, արդ թողել ես քո օրրանն հայրենի, Նավարկել ես դեպի ցուրտ ափերն օտարի: Դաժան կյանքն այս անգութ մեզ դարձրել է պանդուխտ, Հարազատ օրրանում մեզ օտար ենք զգում, Տեսնելով հայրենիդ շատ անշուք վիճակում Դու էլ ես վշտանում ցուրտ, անսիրտ հյուսիսում: Մի տրտմիր շատ դստրիկ, նոր գարունը կգա, Կծնի նորանոր հայկազունք ապագա, Լույսդ վառ կթողնեմ, միայն դու զավակիդ Քո նախնյացը լեզվին հարազատ միշտ պահիր: Կարոտիս ալիքը Աստծուն եմ հանձնում, Որ օգնի ու պահի քեզ օտար աշխարհում, Թող փարվի մեղմորեն այն քո նուրբ իրանին, Գուրգուրի, ուժ, կորով տա իմ լավ դստրիկին:

«Ժ Ա Մ Ա Ն Ա Կ»

Բազմազբաղ ու բազմաճյուղ է ժամանակը Եվ կախարդ է, եւ աղջիկ է միամիտ, Անտարբեր է հույզերին ու մտքերին մեր, Լուռ սահում է ընթացքով իր համրասիրտ: Զգույշ ծածկում է աննկատ իր համբույրով պաղ Ամեն բանª ինչ կա-չկա այս աշխարհում, Հին ու նոր խառնում իրար ու բաժանում է, Շատ անգամ վատը թողածª լավը տանում: Ժամանակը պչրուհու նման հմայք է, Հրապուրում է կարծեցյալ առատությամբ, Սակայն, երբ կյանքդ գրավ դրած վազում ես, Նա փախչում է վայրկյանի արագությամբ: Հանելուկ է, հանելուկ է ժամանակը, Մի խնդիր է բազմաթիվ անհայտներով, Ախ, շատ բարդ է եւ շատ պարզ է առեղծվածը, Ժամանակը հենց մեր մեջ է իր տեղով:

ԵՐԿԻՐ__ՄՈԼՈՐԱԿ

Երկիր-երկիր, կապույտ աղջիկ, կին միայնակ, մայր մայր. Աստվածներ են զավակներդª թե լավ եւ թե վատ. Կապույտ աչքով զննում ես հար անծիրն անհունի, Դուª Մարիամդ աստվածածին, մայր գեղեցկի, նորի: Մտորում ես ո±ւր է, ո±ւր է, ո±ւր Է կեսը քո, Ո±վ պարգեւեց քեզ սեր, զավակ, անտառներ ու ծով: Գիտեմ, նա էլ քեզ է տենչում երազներում վառ. Նժույգ ունի հուր-հրեղեն, հրե զենք, զրահ. Նա է պահում քեզ, իմ երկիր, օրհնանքով իր տաք, Նա կկանչի մի օր քեզ էլ անհունից քանքար, Որ զավակները քո բոլոր չմնան անհայր, Որª դու էլ, մեր կապույտ աղջիկ, չթախծես մենակ, եվ, որ ոչ ոք չբարբառի քեզª կին միայնակ ...

ԾԻԾԱՂ Ծիծաղներ կան, որ ջերմ ալիքի պես արձագանքում են էությանդ հետ, գեղգեղում ինչպես մի զվարթ գետակ, տալիս են հոգուդ թռիչք ու թեւեր:

Սակայն դիվային ծիծաղներ էլ կան, Որ ծանակում են շրջապատը ողջ. Նրանք նենգության թույն են առաքում, Ասես վնասված հոգուց են ելնում:

Տեր, բժշկիր այդ վնասվածներին, Թող ծիծաղը միշտ հնչի ինքնաբուխ, Զվարթ ու մաքուր ...

Խ Ի Ղ Ճ,

Թ Ե±...

ԻՆչո±ւ նստել, ինձ ես նայումª Ինչ եմ անում, ոնց եմ խոսում, Մինչեւ անգամª ինչ մտածում: Սա ի±նչ բան է, չես էլ թողնում, Որ թշնամուս կուշտ հայհոյեմ, Ուզում ես, որ անտես ու սուս Քո հայացքի տակին ապրեմ: Այ, անպիտան, դու խիղճ ունես±, Մի ձեւացիր խելոք ու հեզ, Դու էլ կյանքում, ով գիտի թե Ինչեր, ինչեր, ինչեր կանես, Եթե թողնեն, որ հայտնվես Այս նյութեղեն աշխարհի մեջ: Ո±վ իմանա, գուցե դու էլ Ժամանակին բոլորի պես Անհագ-անկուշտ մեկն ես եղել, Հետո ինչո±ւ, երբ եւ ինչպես Սրբացել ես, աստղ դարձել, Փայփայելով մի գաղափարª Ինձ պես մարդու դաստիարակել:

Քեզ այդ շնորհն ով է տվել, Որ փոխանակ քո սեփական կյանքով ապրես Դաստիարակ ես դարձել անտես:

ԱՐՁԱԳԱՆՔԵՔ

Հեռվից եկող անուշ մի ձայն Այնպես հուշիկ ինձ կանչեցª Ասես հոգուս չոր պարտեզը Կանաչներով զարդարեց: Ու վեր խոյաց էությունս, Հասավ ամպին, արեւին, Հարցմունք արավ, հույսով լցված, Թե ո±վ կանչեց ինձ կրկին, Թե, տակավին ո±վ է հիշել Ինձ պես հոգնած մի անձի, Որ գամվել է տառապանքի Իր մենության գագաթին: Աշխուժացավ էությունս, Հոգուս անտես թեւերով Վերադարձավ դեպ իր տունըª Ընդարմացած հույսերով:

Ախ, չի կորչում ոչինչ անհետª Հառաչ լինի, լաց, ծիծաղ, Թե ձայն լինի տիեզերքի Խորքից եկող անհատակ, Նա կարթնացնի արձագանքներ Հույզի երգի ափերում Ու կվառի հույսի լույսեր Հոգնած մարդկանց սրտերում:

ՈՒՐԱԽՈՒԹ ՅՈՒՆ

Երբ խաղում է արեգակը ցոլքերով Ու փայլում է լուրթ երկինքը կապույտով, Ես լսում եմ զիլ զարկերը իմ սրտի Ու ժպտում եմ ու ժպտում եմ բոլորին: Ինչքան լավն է այս աշխարհը կյանքով լի, Ժամանակը իմ ընկերն է հուսալի, Ես ժպտում եմ, եւ ժպտում է կյանքը ինձ,

Անհունից եմ ես եկելª սիրով լի:

ԿՅԱՆՔԻ ԿՆՃԻՌՆԵՐԸ

Էլ չեմ ուզում տնտղել ինձ հայելու մեջ, Ուր անծանոթ մի կին թախծոտ նայում է ինձ. Ժամանակին ի±նչ կաª գրկած օր ու րոպե Նոր-նոր գծեր է նկարում մարդկանց դեմքին: Ահա եկավ օրը նորիցª պչրուհու պես, Տեղավորվեց սեղանիս մոտ, բազկաթոռին, Նետելով ինձ սովորական հոգսերի մեջ, Ենթարկեց իր ավանդական շարժ ու ձեւին:

Եկավ կրկին, որ վրձինով իր մոգական Նոր ուղիներ քաշի դեմքիս ու ճակատիս, Ու հիշեցնի սխալները իմ բազմազան Ու շղթայի ձեռքս, ոտքս, միտքս, հոգիս: Սակայն, սպասեք, ինչ եմ ասում, եթե անգամ Կգա նորից, որ որբացնի իրերը իմ, Անգամ, եթե տարիներս իմ հետքերով Նա խոստանա ետ պտտել, Աստված վկաª Ոչ մի կնճիռ իմ վաստակից նրան չեմ տա:

ԾԻՐԱՆԵՆԻ

Ծաղկեց: Ու ծաղկեց այնպես նազանքով, Այնքան նրբորեն ծածկեց երեսը Ձյունի պես ճերմակ, ճերմակ շղարշով, Ծաղկե շղարշով պսակվեց ծեսը: Ու բույրեր-բույրեր, բույրեր արձակեց,

Օդը ալիքվեց բույրերից անուշ, Եվ կարծես արեւ, արեւ ճառագեց, Արեւ ճառագեց ծաղկից մեղրանուշ:

Զ Ե Փ Յ ՈՒ Ռ Զեփյուռ, երբ դու այնպես մեղմիկ Շոյում ես պերճ մազերը իմ, Կամ, երբ նրբիկ ծածանում ես Ալեկոծված մտքերը իմ,

Այնժամ զարթնում է մի կարոտ Վաղուց անցած հին օրերի, Որ թափանցում է սիրտը իմ, Լցնում հույզով անդորր հոգիս: Մի հեռացիր, մի հեռացիր, Տեսիլք սիրո հավերժության, Թե որ մնամ առանց սիրո Կդառնանա հոգիս պապակ Չի արթնանա էլ ոչ մի հույզ Անձավներում նրա մռայլ Անգամ եթե հովիկ դու զով Շոյես մեղմիկ մազիս գիսակ:

« ՄԵՐ ԺԱՅՌԵՐԸ»

Մեր ժայռերը պատկերներ են

Վաղուց ապրած իշխանաց, Որ կպել են սար ու լեռան Ստորոտներին սուս ու կաց: Նրանց անմար ժպիտները Շատ խոսուն են բանիմաց, Հոգու աչքեր լինեն ասես Ու երազներ անմոռաց: Դուք հավերժ եք, ժայռ-պատկերներ, Հոգիների մեր նախնյաց, Ձեր միշտ ուշիմ հայացքի տակ Մենք մնում ենք տոհմ արյաց: