Աշխարհագրության տիպական խնդիրների լուծումների մեկնաբանություն

Կարապետյան Մարիամ

ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ՏԻՊԱԿԱՆ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԻ ԼՈՒԾՈՒՄՆԵՐԻ

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

:»

Հ-.22--155

ո ՀՏ

ԵՐԵՎԱՆ 2007

Յ-2

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՀՍՄԱԼՍԱՐԱՆ

ՀԱՆՐԱԿՐԹԱԿԱՆ

ԾՐԱԳՐԵՐԻ

ՈՒՍՈՒՑՄԱՆ ՎԱՐԺԱՐԱՆ

ԿարապետյանՄարիամ

ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԽՆԴԻՐՆՐԻ

ՏԻՊԱԿԱՆ

ԼՈՒԾՈՒՄՆԵՐԻ

ՄԵԿՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ 2007

ՆԱԽԱԲԱՆ Գրախոս`ՀՊԱՀ-իավագդասախոս`

Վակոբյան

Ռ.

Մասնագիտական խմբագիր`ՀՊԱՀ-ի վարժարանի հայոց լեզվի

ս շխարհագրությա հ ն

ուսուցչուհի՝

Կ.

Եսայան

ն նդիրնե խնդիրների տիպակա

մեկնաբանությունների ժողովածուն

ծում-նե լուծում-ների

նախատեսված

բարձր

դասարաններիաշակերտների,նան դիմորդներիհա-մար: Գրքույկի սկզբնամասումտրվածեն հարցեր` իրենց պատասխաններով, որոնց իմանալը կարնոր է յուրաքանչյուր աշակերտի համար: Հարցերին

հաջորդումեն խնդիրներ`իրենցմեկնաբանություններով, լուծումներով

Կարապետյան Մ.

«Աշխարհագրությանտիպական

խնդիրներիլուծումների մեկնաբանություն» ձեռնարկ: Հեղինակայինհրատարակություն, 2007, Ձեռնարկում տրված

են

էջ:

աշխարհագրականհարցեր

խնդիրների̀րենցպատասխաններով նլուծումներով:

պատաս-խաններով: Խորին շնորհակալությունս եմ հայտնում

ՀՊԱՀ

վար-ժարանի

տնօրեն Ռ. Սարգսյանինայս ժողովածուի մտահղա-ցումըտալու

ստեղծմանաշխատանքներին զորավիգլինելու համար: եմ հայտնումնան ՎՊԱՀ-իՔաղաքականության Շնորհակալություն ն

խորհրդատվությանամբիոնի դասա-խոս Ռ. Հակոբյանին սույն

գրքույկում իր առաջարկած

որոշ

խնդիրների ներգրավման

համար: անհրաժեշտդիտողությունների ՀՊԱՀ

վարժարանիաշխարհագրության ուսուցչուհի ՄարիամԿարապետյան

Կարապետյան Մարիամ,2007

Հայաստանի

պետական ագրարային

համալսարան2007

Հարցեր 1.

Պատասխաններ

Մառախուղը նույն ամպն է, բայց ինչու մառախուղըառաջանումէ երկրամերձ շրջանում, իսկ ամպերը երկրից 1-2, մինչն 10-15 կմ

վրա: բարձրության 2.

Որո՞նքեն երկրագնդիջերմայինգոտիները ն ինչպես են

սահմանա-

գծվում: Յ.

ցիկլոնի սխեմանհյուսիսայինկիսագնդում: Ի՞նչ է ցիկլոնը:Գծագրել

Ի՞նչ

գնդում: են

Ի՞նչ է Օդայինզանգվածը:

Ո՞րն է կոչվումծովայինկլիմա:

Որո՞նք

ցամաքային աի

Յ.

հիմնականտարրերը: Ի՞նչ է եղանակը:Որո՞նքեն եղանակաստեղծ

ն ինչու՞: ամենաջրառատ 10.Ո՞րնէ Ղայաստանի գետը

11.Օրվա մեջ երբ՞է դիտվում

ջերմաստիճանները նինչու՞:

4. առավելագույն 5.

12.Որո՞նքեն գետերիսնման աղբյուրները: մեխանիզմը: Սահմւսնումը, խանիզմը /3-Քամի: Սահմանումը, առաջաց ացման .Քսմի:

14.Ո՞րն է կոչվում գալակտիկա:Ո՞ր գալակտիկայիմեջ է մտնում համակարգը: Արեգակային 15.Ինչվե՞ս են անվանում 760մմ սնդիկի սյան բարձրությունը ճնշումը: համապատասխանող լատիներեն«մերիդիանուս»բառի թարգմանությունն 16.Միջօրեականը ն է, որը նշանակումէ կեսօրվագիծ: Ինչու՞ է այդպես կոչվել որքա՛ն է

է բարեխառն ջերմային

գոտի (նույնը հարավային կիսագնդում), հյուսիսային բնեռային շրջագծից մինչն բնեռըընկած տարածքըկոչվում է ցուրտ գոտի (նույնը հարավայինկիսագնդում):

կլիմա:

ամենանվազագույնն

թ արո ցուրտ յուսիմային հարավային, արնադա . Ա ին աեր երամի: բ աի (86,5")միջն ընկած տարածքը կոչվում

գործոնները: կլիմայագոյացնող

8. Ո՞րն աան է կոչվում

րամերձշրջանի ջերմությունը ցածր է ե ամիջապեսգոլոշիները խտանումեն, դա տեղիէ ունենում ուշ աշնանըն վաղ գարնանը: Երկրագնդի ջերմային գոտիները 5 են. մեկ տաք, երկու բարեն

անտիցիկլոնը: Գծագրել անտիցիկլոնըհարավայիննեիսա-

Մառախուղըն ամպերը դրանք ջրային գոլոշիների խտացումնէ: Մառախուղըառաջանումէ երկրամերձշրջանում, որովհետներկ-

երկարությունը: միջօրեականի

Ցիկլոնը մթտնոլորտային ցածր ճնշման մարզն է, որտեղքամիները են ծայրամասերիցփչում կենտրոնն առաջացնում են պտտական շարժում:

է, որտեղ մթտնոլորտային Անտիցիկլոնը բարձր ճնշման մարզն

քամիները կենտրոնիցփչում են եզրերը, ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ, կենտրոնիցուժեղ գնալով ծայրամասերը,թուլանում են: Կլիմայագոյացնողգործոններնեն. աշխարագրականլայնությունը, բացարձակ բարձրությունը,օվկիանոսինն ծովայինմոտիկ, հեռու լինելը, լեռնաշղթաներիտեղադիրքը,օվկիանոսայինհոսանքները ն Ներքնոլորտիօդի միատեսակֆիզիկական հատկանիշներունեցող ծավալուն մասը, որը գոյանումէ միասեռ ընդարձակ զանգվածիվրա ն ունի որոշակի ուղղություն կոչվում է օդային զանգված: Ծովային է կոչվում այն կլիման, որը ձենավորվումէ ծովային օդի ազդեցությամբ, բնորոշ` ջերմաստիճանիփոքր տատանումներով, ամբողջտարինթաւիվողառատ տեղումներով: է ծովերից ն Ցամաքային է կոչվում այն կլիման, որը ձենավորվում հեռու ցամաքներիվրա, բնորոշ է ջերմաստիճանի օվկիանոսներից

գերիշխող քամիները:

տատանումներով(ցուրտ ձմեռ, տաք ամառ) ն տարվա ընթացքումանհավասարաչափ բաշխվածքիչ տեղումներով: Ներքնոլորտի ստորին շերտի վիճակը տվյալ վայրում ն տվյալ պահին կոչվում է եղանակ: Եղանակաստեղծտարրերն են` օդի ջերմաստիճանը,խոնավությունըն մթնոլորտային ճնշունը: Հայաստանիամենաջրատարգետը Մեծամորնէ, քանի որ ունի սնման հաստատուն ռեժիմ: Սկիզբ է առնում Մոծամորլճից, որն էլ

ԽՆԴԻՐ

մեծ

10.

սնուցում: Ամենանվազագույնջերմաստիճանըդիտվում է վաղ առավոտյան դեռ արեգակը չծագած, իսկ ամենատաքը կեսօրից հետո, որովհետնարնըդեռտաքացնումէ լավ 2-3 ժամ: Գետերի սնման աղբյուրներն են` անձրնաջրերը,ձյան հալոցքային ջրերը, սառցադաշտերըն ստորերկրյաջրերը: Օդի հորիզոնականտեղաշարժը բարձր ճնշման վայրից ցածր ճնշման վւսյր կոչվում է քամի: Քամու արագությունը, ուժը կախված է ճնշումների տարբերություններից,որքան մեծ է տարբերությունը, այնքան քամին արագէ ն ուժեղ: Տիեզերքում երկնային մարմինների կանոնավոր դասավորված խմբաորումներըկոչվում են գալակտիկաներ:Այն գալակտիկան, որի մեջ Արեգակայինհամակարգն է, կոչվում է Ծիր-Կաթին (Բարդագողիճանապարհ): Օվկիանոսի մակարդակի վրա (0մ) 45. աշխարագրական լայնության տակ, 0. ջերմաստիճանիպայմաններումգտնվող մջնոլորտիճնշումը կոչվում է մթնոլորտայիննորմալ ճնշում, որն էլ հավասարէ 760 մմ սնդիկիսյան բարձրությանը:Եթե օդի ճնշումը 760 մմ-ից բարձր է, ապա օդի ճնշումը կլինի բարձր, իսկ պակաս՝ ցածր: Միջօրեկանըկեսօրվագիծ է կոչվում, որովհետննրա ուղղությունը համընկնում է ուղղաձիգ դիրք ունեցող առարկաներիկեսօրվա ստվերիուղղությանը:Միջօրեկանիերկարությունը 40000 կմ է:

մեծությունըբնության Հաշվել քարտեզի 4 սմ-ին համապատասխանող մեջ, եթե մասշտաբը1:35000000 Լուծում

12. 13.

14.

15.

16.

է:

սմ-ին համապատասխանումէ 35 մլն.սմ, որպեսզի սա դարձնենքմետր կբաժանենք 100-ի` 350000 մ, իսկ կմ-ի՝

բաժանենք1000-ի, կստանանք350 կմ, այսինքն.

ունի ստորջրյա

11.

1 սմ- 350 կմ 4 սմ

44350-1400 Պատ.՝

(կմ) 1400 կմ:

ԽՆԴԻՐ 2

կազմել են` -2", -15,Հ3:, Տարվա ամիսներիմիջին ջերմաստիճանները 8106,4186,«226,«265,«286,24", Հ20", Ի10: ն 0": Հաշվել տարվա

միջինջերմաստիճանը: Լուծում

«20:10: Հ0")-(-2Ր:(-1:)3210:-18 221426 -2854245Է 3161-1585

1584:126513,45 Պատ.՝

13,4:

ԽՆԴԻՐ 3

Հաշվել 800 մ հարաբերականբարձրությունունեցող բլրի բացարձակ 20 մ բարձրությունը,եթե նրա ստորոտը գտնվում է ծովի մակարդակից ցածրավայրիվրա: Լուծում

800 մ

(-20 մ)-780 մ

Պատ.`

780 մ:

ԽՆԴԻՐ

Լուծում

Հաշվել Արագածլեռան հարաբերական բարձրությունըԱրարատյան ն համեմատ: դաշտի Շիրակիդաշտի Լուծում Գիտենք Արագածիբաց. բարձր-ը4090 մ է, Արարատյան

«մ-7

1000.7

դաշտինը800 մ, ուստի --

3190մ

Քանի

Շիրակիդաշտինը՝1550 մ, հետնաբար 4090-1550-2540

որ

51400

հարաբ.բարձ.

ստորոտից գագաթ

է,

որը

բարձրություննէ, հետնաբարբացարձակ հարաբերական բարձրությունըկլինի 10000-1400մՀ- Հ«2400մ

Պատ.` 3190 մ ն2840

փոփոխվող

1000մ-5 օգտագործենք

հաշվենք

ստորոտից գագաթ քանակը.80. 10-70 ջերմաստիճանի

Նախ

մ:

Պատ.՝

1400 մ ն 2400 մ:

ԽՆԴԻՐ 5

ջերմաստիճանը--5'Շ է, իսկ ստորոտում :Է155Շ: որոշել լեռան հարաբերական բարձրությունը: Լուծում Նախ հաշվենք, թե ստորոտից գագաթ ջերմաստիճանը

ԽՆԴԻՐ 7

Լեռան գագաթին օդի

որքանովէ փոփոխվել,քանի որ բարձրանալիս նվազում է Ի154Շ (-5'Օ)»Ի150Ի555205 -

Յուրաքանչյուր 1000 մ բարձրանալիս ջերմաստիճանը նվազում է54 -- 6.-ով,ուստի 1000 մ.--59

30-Շ Արարատյան դաշտումջերմաստիճանը

է:

Հաշվել, թե այդ պահին

որքա՞ն կլինի օդի ջերմաստիճան` Արարատ լեռան բարձրությանվրա: Լուծում

4000 մ--800

10000-59

3200Մ-

«1-20

-1000:20..4000 մ

չ-

3200-5

304 16-14" -

Պատ.՝

4000 մ:

Պատ.՝

ԽՆԴԻՐ 6

Որոշել լեռան հարաբերականն բացարձակբարձրությունները, եթե ստորոտում օդի ջերմաստիճան4Հ8-Շէ, իսկ գագաթին` Հ1:Շ: Լեռան

1000մէ: ստորոտիբացարձակ բարձրությունը

146:

ԽՆԴԻՐ 8

Հաշվել օդի հարաբերականխոնավությունը,եթե --30"-ի1 մ՝ օդի մեջ պարունակվումէ 15 գ ջրայինգոլորշի: 1 մ՝ օդը կարող է պահել30 գ ջուր: Լուծում Գիտենք,որ Գ30"Շ-ի --

ԽՆԴԻՐ

Իսկ հարաբերական խոնավությունը, (15 բացարձակխոնավության

գ)

է տվյալ ջերմաստիճանում հարաբերությունն օդի հագեցման համար անհրաժեշտ խոնավության զանգվածին (30 գ) արտահայտվածտոկոսներով

0096 Հ0,5»-10042-5096

լայն բարձրությունը Դասասենյակիերկարությունը6 մէ,է, լայնությունը նը՝ 5 մ, բարձրությունը՝ 3 մ,

խոնավությունը4496: Որոշել Օդի հարաբերական Չք:

դասաս ե

նյակի

օդի պարունակածջրի քանակը գրամով, եթե օդի ջերմաստիճանը

«206Շէ: Լուծում

ԲՈցչ. Պատ.՝ 5076: `

Գիտենքօդը հագեցնելուհամարանհրաժեշտէ 17գ ջրային

գոլորշի: Վետնաբար 1) 17գ.- 10096 «-

ԽՆԴԻՐր 9

17գ4426

------Հ/48գ

10046

Տվյալ ջերմաստիճանում օդի բացարձակխոնավությունը 8գ/մ:է: Օդը հագեցնելու համար անհրաժեշտէ 12գ/:5 ջրային գոլորշի: որոշել հարաբերական խոնավությունը: Լուծում

270056

44:62

2) Որոշենք դասասենյակի ծավալը

5մ«6«3մ-90մ5,հետնաբար 145-748գ

9015-»գ

Պատ.՝

ՑԱ. :Ր18Գ.67գշ

66 04:

Պատ.`

ԽՆԴԻՐ

Ինչպեսգիտենք«20Շ ջերմաստիճանում1 մ3օդը հագեցնելուհամար անհրաժեշտ է 17 գ ջրային գոլորշի Որքա՞ն կլինի նույն ջերմաստիճանիպայմաններում20

հարաբերականխոնավություն ունեցողօդի բացարձակխոնավությունը: Լուծում

Բացարձակխոնավությունը » գ է, ր»

17ա.209.

րա 234 '

-20960, հաշվենք 171005

ԽՆԴԻՐ

Որոշել Ախուրյանգետի անկումը ն թեքությունը, եթե գետաբերանի բացարձակբարձրությունը870 մ է, իսկ ակունքինը 2025 մ, իսկ երկարությունը1̀86 Լուծում

կմ:

Գետի անկումը հավասար է ակունքի

գետաբերանի

բարձրություններիտարբերությունը,հետնաբար .

Պատ.՝ 3,4

673,2 գ:

գ/մ:

1. 2025

870 Հ1155մ

Գետի թեքությունը (Տ) հավասար է գետի անկման (թ)

հարաբերությունը գետի երկարությունըն) շ

Էմ

գագաթին: մթնոլորտիճնշումը Արարատի Պատ.` 6,2

մ/կմ:

Լուծում

5165 մ

800 մ

4365 մ-3Ը ԽՆԴԻՐ

Հաշվել գետի ծախսը, եթե նրա լայնությունը 10

մ է,

Հց

խորությունը՝2 մ,

իսկ արագությունը՝10 մ/րոպե: Գետի ջրի ծախսը(ՕՁ)հավասարէ գետի ջրի արագության(")

քանի

գետի

4.365»6

26,2"

ջերմաստիճանը բարձրանալիս նվազում է,

որ

հետնաբար

380 26.2» 118՝

կենդանիկտրվածքիմակերեսի(Տ) արտադրյալին:

10004-6:

4365Հ«6

Լուծում

Արարատյանդաշտում800 մ բարձրության վրա օդի ջերմաստիճանը »38"Ը,մթնոլորտայինճնշումը` 648 մմ: Որոշել օդի ջերմաստիճանըն

115562մկմ:

ԽՆԴԻՐ

Յուրաքանչյուր 1000 մ բարձրանալիսճնշումը նվազում է

Զ-)՛:5 Տ-10մ-

24-20

մ7

100մմ -ով, ուստի,

ՁՀ20147:10 մրոպե» 200մ:/րոպե

1000 մ -100մմ

Պատ.՝

200մ"/րոպե

4365մ-

մմ

4365»1004365մմ ԽՆԴԻՐ

648-436,5

211,5 մմ

Պատ.՝

Գետի լայնությունը 6 արագությունը7̀0

է, միջին խորությունը 40

սմ, հոսքի

սմ/վրկ:

ԽՆԴԻՐ 16

Որոշել գետիծախսը: Լուծում

(Հ) :5, Զ

40 սմ

փախսը

է: 4մ:/վրկ Հաշվելգետիամսականհոսքը,եթեգետի Գետի հոսքը (մ) հավասար է գետի ծախսի(ՕՁ)ն ամսվա վրկ-ի թվի (0

սմ

նախ 8 մ-800 800 սմ

11,8.ՇԱ211,5մմ

70 սմ/

վրկ»

1,68 մ'/վրկ սմ'/վրկվրկ1680000

24000

սմ՛

70 սմ/

արտադրյալին:ՄՄ-Օ-1է Լուծում

Պատ.՝ 1,68

մ/վրկ

Ամսվավարկայններըհաշվում ենք.

վրկ »« 60 րոպե «

«2592000

10368000

24 ժ»

30 օր

2592000

վրկ Մ

մ` Պատ.` 10368000

մ`

ԽՆԴԻՐ

Հաշվել գետի տարեկանհոսքը, եթե գետի ծախսը3 Լուծում

քաղաքների միջն եղած հեռավորությունը2 սմ է: Հաշվել նրանց միջն եղած հեռավորությունը բնության մեջ, եթե

Քարտեզի վրա

մ/վրկէ:

Ցաշվենքտարվավրկ-ը

60:60". 31536000

՛1ՒՀ3

Մմ -Օ-

31536000

94608000

մասշտւսբը1:150000000

մրն

36524:

ՆԴ ԽՆԴԻՐ

Լուծում ուծում

մ5

Պատ.՝

94608000

-- 11 սմսմ --

է 150000000 համ խանում համապատասխանու

150000000

է:

սմ, սմդար

ձնենք կմ:

կմ

կմ Պատ.՝

ԽՆԴԻՐ

Բնակավայրերըգտնվում

են

կետերի

գտնվող

եղած

միջե

հեռավորությունըորոշելիս աստիճանայինհեռավորությունը պետք է 146 աղեղի բազմապատկել 17 աղեղի երկարությամբ: Իսկ երկարությունը111 կմ է (4000 կմ: 360 » 111 կմ):

Սն, Կասպից ուղիղ գծով ամենակարճհեռավորությունները ն Միջերկրական ծովերից, եթե 1:5000000 մասշտաբիքարտեզի վրա

Հաշվել

Հաշվել նրանցնվազագույնհեռավորությունըկմ-ով:

Լուծում-- 204»

ԽՆԴԻՐ 21

նույն միջօրեկանի վրա` միմյանցից 20"

միջօրեկանիի վրա

այդ

ՀՀ

3 սմ3մմ, հեռավորությունըկազմում են համապատասխանաբար

ՅԱմ9մմ ն15. սմ Լուծում

1սմ -50 կմ

կմ Պատ.՝

2220 կմ

332:50Հ165կմ

39:50-195կմ

Յ.

15:50

Հ750կմ Պատ.՝

ԽՆԴԻՐ

«Ա»

ն «Բ»

կմ, 195 կմ, 750 կմ

բնակավայրերըգտնվում

միջն իրական հեռավորությունը 4452

են հասարակածի վրա:

կմ

է:

Որոշել աստիճանային

հասարակածիերկարությունը 40076 կմ է, 40076:360 111,3 կմ երկարությունըկլինի որ

ապա

16 աղեղի

4452:111,3

ԽՆԴԻՐ 22

Նրանց

հեռավորությունը: Քանի

կմ

հեռու:

Միննույն

(կմհյուսիսայինբնեռիցն հասարակածից Հաշվել ՀՀ հեռավորությունը է ով), եթե ընդունենք,որ 41 տարածքիկենտրոնովանցնում հս.լ 407

զուգահեռականը: 1. 905- 40: - 502(հեռ-ը հաս.բնեռից) Լուծում 2. 405- 05Հ 404(հասարակածից) --

Պատ.`

40"

է5

Հաշվի

առնելով.

որ

միջճրեականի

1-ի

աղեղի

ԽՆԴԻՐ

երկարությունը111,1 կմ է, ուստի 502: 111,1

կմ

4027111,1

կմ

Հաշվել Շիրակի սարահարթի իրական մակերեսը եթե քաոտեզիվրատարածքըզբաղեցնումէ 16 սմ՞: ճասշտաբի Պատ.`

կմ, 4444 կմ

Լուծում--1սմ-5կմ

1սմ՛-5կմ:5կմ-25կմ՛ 16 25- 400 կմ՛

ԽՆԴԻՐ 23

Պատ.՝ 400

Հաշվել 33 հեռավորությունը զրոյականն 180"միջօրեականներից (կսով), եթե ընդունենք,որ 41 տարածքիկենտրոնովանցնումէ արլ.ե. 45: միջօրեականը, իսկ 40" զուգահեռականի1: աղեղի երկարությունը կմ է: Լուծում

0-ականմիջ) (հեռ-ը - 45:- 135.(180"միջօրեկանի)

3. 45485

4. 135285

կմ:

ԽՆԴԻՐ 26

Գաշվել Սնանի, Գուգարաց

455- 0-45:

1:500000

Փամբակի ծալքաբեկորավորլեռնա-

շղթաների իրական երկարությունները (կմ-ով),

եթե

1:500000

մասշտաբի քարտեզի վրա պահանջվող արժեքները կազմում 10 սմ, 20 համսպատսխանաբար

կմ

-1 սմ-5 կմ Լուծում

11475կմ Պատ.` 3825

սմ ն

են

21,2 սմ:

1.10:25Հ-50կմ

կմ, 11475 կմ:

2.20»5-

100կմ

3.21225-106կմ ԽՆԴԻՐ

Պատ.`

Հաշվել Հայկական լեռնաշխարհիիրական մակերեսը,եթե

50կմ, 100կմ, 106 կմ:

ԽՆԴԻՐ 27

1:300000

քարտեզիվրա այն զբաղեցնումէ 434 քառ.սմ: մասշտաբի Լուծում

սմ--30կմ 1սմ՛ Յ0կմ30 -

434:

Հաշվել Ուրծի, Բարգուշատին Զանգեզուրի լեռնաշղթաներիիրական կմ 900

390600

կմ՛

երկարությունները(կմ-ով), եթե 1:5000002 մասշտաբիքարտեզի վրա Պատ.՝ 390600

կմ՛

համապատասխանաբար 9 սմ, Լուծում

14 սմն 26 սմ:

սմ-5կմ

2.14:5Հ-

4կմ

70կմ

3.26:5-130կմ Պատ.`

45կմ, 70կմ, 130 կմ:

ԽՆԴԻՐ

Զանգեզուրի լեռնաշղթաների բարձրագույն գագաթներիհարաբերականբարձրություններըՍիսիանի լեռնանցքի Հաշվել

Վայքի

(2345 մ) նկատմամբ» Լուծում

1. 3904

2. 3120

Ռոոշել Արեգակի ճառագայթների անկման անկյունը Երնանում (հս.լ

40")մարտի21-ին ն Լուծում

1559 մ

հունիսի22-ին:

Գիշերահավասարի օերին Արեգակիճառագայթներիանկման հորիզոնականհարթությաննկւստմամաբորոշվում անլկլյունը

մ Պատ.՝

1559մ

հետնյալբանձնով: ԷՀ90: օ, որտեղԷԼ անկմանանկյունն է, իսկ օ տվյալ կետի է

ն 775մ:

ԽՆԴԻՐ

մարտի 21-ին

աշխարհագրական լայնություն, 404250"

Ի-90:-

Իւկ արնակայությանօրերին անկման անկյունը հաշվում ենք Ի-(90" -

Հաշվել Գեղամալեռնավահանիամենաբարձրգագաթի հարաբերական

Փ)«ռ, որտեղ օՀ23,5-,երբ Արեգակըգտնվում է կետի կիսագնդումէ,

բարձրությունները Սենանա

ապա

լճի առավելագույն խորության նկատ-

մամաբ: ԼՈւծում

Գեղամալեռնավահանիամենա բարձր գագաթը Աժդահակը

::23,5", իսկ հակառակկիսագնդում՝ 23,55: -

Վետնաբարհունիսի 22-ին ՒԼ»

(90: 402)23,5 «73,5: -

Պատ.՝

իսկ Սնանա լճի առավելագույնխորությունը

է (3598 մ), 81 մէ:

ԽՆԴԻՐ

Սնանա

լիճը ծովի մակարդակիցբարձրէ 1898

1. 1898 2. 3598

73,5:

մ:

18171

50:ն

413) Արեգակի

Հաշվել Գյումրիում (հս.

1781մ

ճառագայթների անկման

անկյունը հորիզոնական հարթության նկատմամբ հունիսի 22-ին Պատ.՝

1817մն1781մ:

դեկտեմբերի22-ին:

Ի-(90" Փ)Է23,5: հունիսի 22-ին ՒՒ- (90 41-):23,572,5՝ -25,5" դեկտեմբերի22-ին Ի- (90" 41:)-23,5 -

ԽՆԴԻՐ

Արագածի լեռնազանգվածի, Ջավախքի

Պատ.`

Եղնախաղի լեռնավահաննեի հարաբերական բարձրությունները Շիրակի սարահւսրթի(1500 մ) նկատմամբ: Հաշվել

Լուծում

1. 4090

2. 3196

-- 1500

Դ. 3042 -1500

նե

2590 մ Հ

Հաշվել Կապանում (ոսլ.

1696 մ

397) Արեգակի ճառագայթների անկման

անկյունըհորիզոնականհարթությաննկատմամբսեպտեմբերի23-ին

1542 մ Պատ.` 25904, 1696 մ Լ 1542 մ.

ԽՆԴԻՐ

72,5"ն. 25,5"

դեկտեմբերի22-ին: լօ

Լուծում

ԽՆԴԻՐ

սեպտեմբերի23-ին Է»904 -395-516

(90՝ 39")-23,5 «27:55

դեկտեմբերի22-ին Ի

Պատ.

517ն 2759

Որքա՞նկլինի մթնոլորտայինճնշումն Արագածիգագաթին: Արագածիբացարձակբարձրությունը4090 մէ: Լուծում

ԽՆԴԻՐ

4090 մ

Արեգակի ճառագայթների անկման

605) Ի-(90:- օ)-23,5-

Պետերբուրգում(հս.լ. Լուծում

դեկտեմբերի22-ին ն

409 (մմ սնդ. սյուն) 30902«1000մ |000մ

անկյունը

Սանկւո-

հունիսի 22-ին:

Ծովի մակարդակից4090

մմ

բարձրանալիսճնշումը նվազում է 409

-6,5: (90: 60")-23,5 -53,5: (90: 604)Է23,5

ՒԼ

(մմ սնդ. սյուն) Պատ.՝

Պատ.`

ԽՆԴԻՐ

6,5: ն.53.,5-

1000 մ

100 մմ

5165մ-2մմ

է Սնանա

չլ65 մած"006մ 1000մ

լճի ափին: լճի ափի

Սնանա

5165«10041մ

լճի բացարձակբարձրությունըծովի մակարդւսլլից

մ, հետնաբար յուրաքանչյուր 100

բարձրանալիսճնշումը

նվազումէ 10 մմ 1009 մ

Պատ.՝ 243.5 մմ սնդ. սյուն

100 մմ ԽՆԴԻՐ

1898» 1000մ

ԼԶԸ

18998 (մմ սնդ. սյուն)

10004 760 մմ

189,8 մմ

570,2 (մմ սնդ. սյուն) Պատ.`

570,2 մմ սնդ. սյուն

Վաշվել մթնոլորտայինճնշումը Երնանում(1000 մ) ն Գյումրիում (1500 ճմ), եթե նույն ւպահինԱրագածիգագաթին մթնոլորտայինճնշումը կազճումէ 400 Լուծում

մմ սնդ. սյուն:

1. 4090

(մմ սնդ սյուն)

516,5- 243,5 (մմ սնդ. սյուն)

1898 մ-2մմ հայն"

սնդ. սյուն:

Որքա՞նկլինի մթնոլորտայինճնշումը Մեծ Արարատիգագաթին:

Որքա՞նկլինի մթնոլորտայինճնշումը «Ա» քաղաքում, եթե այն գտնվում Լուծում

ԽՆԴԻՐ 37

Լուծում

մմ

սնդ. սյունով, ուստի.

դեկտեմբերի22-ին Ւ» հունիսի 22-ին

2» մմ

1000 մ-100մմ

Որոշել

3090 մ

ՀՄՄՄՅԱԾԸ,.309(մ0 սնդ. սյուն) «100

400-309

(մմ սնդ. սյուն)

25905100 759 Դ

400-259

հս

(մմ սնդ. սյուն)

կմ

(մմ սնդ. սյուն) Պատ.՝

709 մմ

հս

2590 մ

ս՛

սնդ. սյուն ն 659

մմ

«5 «5

եռ Դ"՛

տատանման տարեկան քաղաքում օդի ջերմաստիճանի կազմել են լայնույթը, եթե օդի միջին ամսական ջերմաստիճանները հունվարին` -6:Շ, մարտին` -4"Շ, մայիսին` «12"Շ, հուլիսին` «19'Շ, 14:Շ: սեպտեմբերին`

Հաշվել

Թ0»

«5

սնդ. սյուն:

ԽՆԴԻՐ

Էգ

«Ա»

կմ

հանում ենք Ամենատաքամսվա օդի միջինամսականջերմաստիճանից

ամենացուրտամսվաօդի միջինջերմաստիճանը: Լուծում

197- (6)-25՝

Պատ.՝

25'Շ:

ԽՆԴԻՐ 41

Հեծանվորդը 40.

բնակավայրը10 ազիմուտով,«Գ»

ազիմուտով անցավ (10

Լուծում

կմ) «Ա»-ից

«Բ»

կմ, «Բ»-ից, «Գ» 6 կմ-ոց ճանապարհը անցավ 90" ն «Դ» 10 կմ-ոցճանապարհը`180՝ ազիմուտով:Գծել

հետանվորդիերթուղին,ցույց

մնում որքա՞նճանապարհ

ւոալ

թե մեկնարկիկետ հասնելուհամար

անցնելու,ի՞նչազիմուտուլպետքէ գնա, ն

որքա՞նկլինի նրա միջին արագությունըամբողջ ճանապարհիհամար, եթենա ճանապարհիվրածախսի2,5 ժամ: Մասշտաբնէ 1:200000:

ԴԴ

ՄԱւսցել է

կմ, որովհետն6

Հ12կմ

ազիմուտով:

10:6:10-12Հ38

սմ է,

կմ

կմ-2,5ժ

«կմ-1ժ «-

Ղջկմ/ժ 3:8կմ 2:5ժ

Պատ.՝

կմ, 280" ազիմուտովն

կմ/ժ արագությամբ:

ԽՆԴԻՐ

Հաշվել

նավթի

աշխարհի

հետախուզված

պաշարների

եթե երկրաբանական ռեսուրսաապահովվածությունը, հետախուզված են մոտ տոննա: պաշարներըկազմում մլրդ.

Ռեսուրսաապահովվածությունը,դա

գյուղական բնակչության բացարձակ թիվը,

Հաշվել

ուրբանիզացիայի մակարդակը

Լուծում

երբ

7 է:

100-67-33

3800000:33 1254000

Զոսուրսների հետախուզված

(մարդ)

Պատ.՝

պաշարներիքանակի հարաբերությունն է բնակչությանընդանուրթվի

1254000

մարդ:

կամ դրանցտարեկանօգտագործմանչափերին: Լուծում

ԽՆԴԻՐ 46

մլրդ.տ. : 6 մլրդ.մարդ 22 տ/մարդ Հ

Պատ.՝

տ/մարդ:

մլն. բնակչություն ունեցող երկրներից որտե՞ղ է բնակչությանմիջին խտություննավելի բարձր, եթե այդ երկրներն

ԽՆԴԻՐ

մլն.

հազ. կմշ ն 128 հազ. կմ" համապատասխանաբար տարածքներ: Լուծում Երկրի բնակչության միջին խտությունը հաշվում ենք ունեն

Հաշվել

Խոր

Վիրապի

մարմարի հանքավայրի

ռեսուրսաապահովվածությունըեթե հանքաքարի հետախուզված պաշարները կազմում

արղյունահանվումէ 50

Լուծում --

120000

որից մլն.200հազ.մ",

տարեկան

հազ. մ- հումք:

500007 -

են

(տա

Տ(տարած)

Րարի)

Պատ.՝

տարի:

Պատ.՝ ԽՆԴԻՐ

121,8

4400000մարդ

ոգե

9ԻՃՄարդկը:)

Հ1218 (մարդ/կմ-) 15600րնմարդ 128000կմ ||պետության բնակչությանխտությունըբարձր մարդ/կմ՛,

է:

Հաշվել ռուսաստանաբնակհայերի տոկոսաբաժինըՌԴ բնակչության ընդանուրթվից:

ԽՆԴԻՐ 47

15000002:100

Լուծում -

ատ

ՐԱՐ)

նակարդակը65 «» է: Որքա ն Հայտնի,որ պետությանուրբանիզացման է երկրի քաղաքային ն գյուղական բնակչությունը, եթե այդ

Պատ.՝1 ԽՆԴԻՐ

Բբնակչ.

բնակչությանթիվը 18 մլն.մարդ է:

Լուծում

ՀՈ»

18000000

-:11700000

708000000-100 «ՀՐԵԱՆ 970000000

(մարդ)

11700000-6300000

(մարդ)

Պատ.՝

27390 .

100-73Հ2746

11,7 մլն. մարդ ն 6,3 մլն.

Պատ.`

27 02:

մարդ: ԽՆԴԻՐ

ԽՆԴԻՐ 48

մլն. 70 մլն. բնակիչունեցող երկրներումբնակչությանբնականաճը

ո՞ր մարդ: Որոշել, թե վերարտադրության

Հաշվել ԱՄՆ-ի գյուղակւսն բնակչության բացարձակ թիվը. եթե

կազմել է

ուրբանիզացմանմակարդակը78 Չօ, բնակչությանթիվը260 մլն.:

տիպինեն պատկանումերկրներիցյուրաքանչյուրը:

Լուծում

26000000

«-

Աաաա

ւ-

57200000

(մ (մարդ)

Լուծում

Պատ.` 57200000

320000

|»

մարդ:

Պատ.՝

|-ը ընդլայնված վերարտադրությանտիպին

վ-ը պարզ վերարտադրության տիպին:

73000000) 10002

14000000

70000000

Հաշվել Իրանի քաղաքային բնակչության բացարձակ թիվը, եթե գյուղում ապրում է բնակչության41 265: (Իրանի բնակչությանթիվը --

522900:109.. 2:34

1»-220090:100.. 0,6:

ԽՆԴԻՐ 49

ԼՈւծում

ն 440000

4126Հ 59 «2

73000000.

ԽՆԴԻՐ 52

Է-

43070000

(ճ (մարդ)

Պատ.` 43070000

մարդ:

Իրանի բնակչությունը 73 մլն. մարդ է, տարածքը

Ֆրանսիայի բնակչությունը 60 մլն. մարդ է, տարածքը

հազ.կմ՛: հազ.կմ՞:

Հաշվել, թե ո՞րերկիրնէ խտաբնակ: ԽՆԴԻՐ

Լուծում

Գիտենք, որ

բնակչության միջին խուտությունը,

տարածքի բնակչության ընդհանուր թվիմարդ)

Հաշվել Հնդկաստւսնիուրբանիզացմանմակարդալը, եթե գյուղական բնակչությանբացարձակթիվը708 մլն. մարդէ: Բնակչությանթիվը 970 մլն.մարդէ: 970 մլն. 10072 Լուծում --

մլն.

դա

հարաբերություննէ

տարածքիմակերեսի(քառ. կմ) վրա: 73000000

Հետն ոՈԲՈՐ»-«Հ-------44մ

16848000

ռ.կմ արդքառկ

60000000 կմ ց ը արդ/քաուկ 60000000 551000

Պատ.`

Ֆրանսիան խտաբնակէ, միջին խտությունը 109 մարդ/քառ.կմ: ԽՆԴԻՐ

Քաղաքի բնակչությունըկազմում Էէ1,6 մլն.մարդ, բնական աճը

Որքա՞ն կլինի քաղաքի բնակչությունը

-- Նախկհաշվենք 1,6 մլն.-ի 152 16000002.

Երկու

երկիր

ունեն համապատասխանաբար

մլն.

տարի հետո, եթե տարվա

ընթացքումեկածներիթիվը 12000 մարդ է, մեկնածներիթիվը` 5000: Լուծում

1 962:

16000

7,5մլն.բնակչություն: Ո՞րերկրիուրբանիզացմանմակարդակնէ ավելի

16000-7000-23000

բարձր, եթե հայտնի է, որ առաջինում գյուղական բնակչությունը8 մլն.է, իսկ երկրորդում5̀ մլն.մարդ: Լուծում Նախ ուրբանիզացմանմակարդակը,դա քաղաքային

մարդ

1600000423000-1623000

մարդ Պատ.՝

1623000

մարդ:

բնակչությանբաժինն է ընդանուրբնակչությանմեջ: 70000000»: Հ

Հետնաբար. բար"-----------

15000000

(5)

47(9

ԽՆԴԻՐ

Առաջին երկրում ցորենի ցանքատարածությունների մակերեսը

մլն.

իսկ երկրորդում`500 հազ. հա

ն 1,5

հա

25000002:100

02400.20լօչ (2) 7500000

մլն. Պատ` | երկիրը`4796

է, համախառնբերքը՝ 4 մլն. տ:

տ,

Որոշել թե ո՞ր երկրումէ ցորենիբերքատվություննավելի բարձր

է: Լուծում

Բերքատվությունը 1 հա-ի հաշվով ստացվող բերքն է, հետնաբար

ԽՆԴԻՐ

40000000

70000 Հ

մլն. տ

4000000

)2-«------»-

3000000

որ

1,3 (տ)

1500000

50000051)

2-Հ----)

444 (քառ.կմ)

Պպտ.՝3

539 (քառ.կմ)

տ/հա

(| երկրում):

ԽՆԴԻՐ 57

Պատ.`

||երկիրը539

ԽՆԴԻՐ 55

հա

1հա-շ

Առաջիներկրում բնակչությանխտությունը9 մարդ/քառ.կմ է, |-ում՝ մարդ/քառ.կմ: Ո՞րերկիրնէ տարածքովավելի մեծ, եթե հայտնիէ, 4 մլն. մարդէ, ||-ում՝ երկրում բնակչությունը՝ 7 մլն. մարդ: Լուծում

մլն.

քառ.կմ:

Որոշել

Կանադայի վարելահողերի տեսակարար կշիռը

ընդհանուր տարածքում, եթե բնակչության(30 մլն. մարդ)

երկրի

շնչի

վարելահողերով1,8 հա/մարդէ: ապահովվածությունը

Լուծում

3000000»:

(հա)

1.8-54000000

հաՀ 540000

54000000

15400005100

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

կմ՛

յ,

Ր`.

995800

նախաբան Պատ.՝

ԽՆԴԻՐ

ՀՀ-ում 5»

1998 թ

ււ

ՎԱԱԼ

ոաԱ ԱՆԱՆ ԱԱ ԱԱ ԱՆՆԱ ՆԱՆ ԱՆԱՆ ԱԱ նանան Անան Անան անկան նՅ Ա

ԱԱ

5,4 52:

Հարգեր

արտադրվելէ 6,2 մլրդկվտ/ժ էլեկտրաէներգիա,որի 44

ԼԼ...

ԱՎԱ

Պատասխաններ

ՎԱ Անն ԱՆԱ ԱԱ ԱԱ ՅԱՆ

աման

Աման

ւու

արտադրել է Մեծամոր ԱէԿ-ը: Ռրոշել, թե տարեկան որքա՞ն

միջուկայինվառելիքէ օգտագործելՄեծամորիԱԷԿ-ը: Լուծում

Խնդիրներ

ւ...

Լ...

ԱԱ ԱԱ ԱԱ նանն Անն Անան

ԱԱԱԱԱԴԱԱԱԱԱՂԱԱԱԱԱԱԱԱԱ

ԱԱ

ԱԱԱԱ ԱՆԱՆ ԱՆԳԱաան Անան ՆԱ

ԱԱ

Անան նաԱԱԱ ՂԱԱԱ ՆԱՂԱԱ Աման աան նան Նանան

Անն

կեն

է այնքան կգ միջուկայինվառելիքի այրումից ստւսմցված

ջերմություն,որքան 2,5 հազ.տ քարածխից,հեռտեաբար

կգ միջ.վառ 2,5 հազ.տ քար. Հ

6200000000

2,5 մլն կգ

2728000000

(կվտ.ժ)

կգ պայմ. վառելիքի այրումից ստացվում է

կվտ.Ժ

էլեկտրաէներգիա 2. 2,5 3.

մլն (կգ)»

մլրդ

(կվտ.ժ)

մլն-

մլն (կվտ.ժ)

1364000000

կգ

1364000Լտ

միջուկայինվառելիք) Պատ.՝

1մլն 364 հազ.տմիջուկայինվառելիք

ԽՆԴԻՐ

Ինքնաթիռըվթարի ենթարկվեցհս.լ. 70- ն ստլ.երկ. 130: կետում Լ իջավ դրեյֆող սառույցի վրա: Որոշել ինքնաթիռի գտնվելու վայրի կոորդինատները 30 օր անց, եթե աշխարհագրական շարժվումէր դեպի հյուսիս,օրը 7,4 կմ արագությւսմբ: Լուծում

սառույցը

7.2,«30-222 կմ

222:111,1:2" Պատ.`

հալ. 2" ն ստլ.երկ.130":

Ստորագրվածէ տպագրության23.02.07թ. Թղթի չափսը 60584 /՛չ. 1.4 տպ. մամուլ, Պատվեր 144: Տպաքանավ 100:

Հայաստանի պետականագրարայինհամալսարանիտպարան Տերյան 74