Աշխատաժամանակի ուսումնասիրման մեթոդները — Կարդալ տեքստը առցանց

1ԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Մ.ԱՍԼԱՆՅԱՆ

ԱՇԽԱՏԱԺԱՄԱՆԱԿԻ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՄԱՆ

ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

ԵՐԵՎԱՆ

Տնտեսագետ

ՀՏԴ

Հրատարակությանէ երաշխավորել աշխատանքի տնտեսագիտության

ԳՄԴ 65. 9 (2) 244 Ա. 742

ամբիոնը

ԱսլանյանՄ. Ս. Աշխատաժամանակի ուսումնասիրման մեթոդները /դասախոսություններ/.-Եր.: Տնտեսագետ, 2007.- 44 էջ:

Դասախոսություններում հեղինակը հանգամանորեն ներկայացրել է աշխատանքայինժամանակի ծախսումներիուսումնասիրման մեթոդները,դրանցկիրառմանձները: Գիրքը կարող է օգտակար լինել աշխատանքի կազմակերպմանը վերաբերող շատ հարցեր ուսումնասիրելիս:

/3950|6/ ՀՊՏՀ

ԸԻլ:

Խ101Խ016881 ճւ.

..0605010205 71901-

)

ԳՍԴ |

2)244

ՀՊՏՀԳրադարան 000000368

«Տնտեսագետ» հրատարակչություն,2007

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Աշխատաժամանակիօգտագործման ուսումնասիրումը, աշխատանքային գործընթացի ռացիոնալացման նպատակով, հնարավորություն է տալիս աշխատաժամանակիծախսումների կառուցվածքի բարելավման ն աշխատանքինորմաների սահմանման միջոցով ստանալու համապատասխանելակետային տվյալներ: Աշխատաժամանակի ուսումնասիրման արդյունքում բացահայտվում են աշխատանքի արտադրողականությանբարձրացման ն սարքավորման էքստենսիվ օգտագործման ռեզերվները: Ուսումնասիրվում ն վերլուծվում են աշխատանքայինգործառնության(օպերացիայի) տարբեր տարրերի վրա կաւտարվածաշխատաժամանակի ծախսումները Աշխատաժամանակի ծախսումների ուսումնասիրման մեթոդները ե դրանք իրականացնելու համար օգտագործվող սարքավորումներն բնտրվում են` հաշվի առնելով ինչպես ուսումնասիրման խնդիրները, այնպես էլ տեղում աշխատանքի կազմակերպմանձները: Աշխատաժամանակի ուսումնասիրումն իրականացվում է հետնյալ խնդիրները լուծելու նպատակով, այն է սահմանել աշխատանքային Ժամանակիծախսումների կառուցվածքը` դրա հետագա կատարելագործմանակնկալիքով, բացահայտել աշխատաժամանակի կորուստների ն ոչ արտադրականծախսումների պատճառները ն չափերը, ելակետային նյութեր ստանալ աշխատանքային գործընթացներիռացիոնալացման,աշխատանքի նորմաներ ն նորմատիվներմշակելու համար, պարզել ն գնահատել աշխատանքային գործընթացների կատարման մեթոդներն ու գործելաձները, ճշտել աշխատանքային գործընթացների ն արտադրության հնարավորությունների համապատասխանությունը, համեմատել միննույն գործընթացի կատարման տարբեր ձները ե որոշել դրանցից յուրաքանչյուրի արդյունավետությունը, ստանալ ելակետային տվյալներ աշխատանքի կազմակերպմանըվերաբերող հրահանգչական քարտերի կազմման համար: Աշխատաժամանակըն սարքավորման օգտագործման ժամանակը ուսումնասիրվում են երկու մեթոդով 1. անմիջական չափման ն 2. պահային (մոմենտային) դիտումների:

Աշխատաժամանակիուսումնասիրմանանմիջական չափման մեթոդը Անմիջական չափման մեթոդըհնարավորությունէ ւ տալիսառավել լրիվ ուսումնասիրելու ինչպես աշխատանքային, այնպես էլ սարքավորման օգտագործման (տեխնոլոգիական) գործընթացները: Դրա միջոցով կարելի է ստանալ ստույգ տվյալներ (բացարձակ արտահայտությամբ) այդ գործընթացների տնողության վերաբերյալ, տեղեկություններաշխատանքիառանձին տարրերի կատարման հաջորդականության, դիտումն անցկացնելու ամբողջ ընթացքում աշխատաժամանակի փաստացիծախսումներիմասին:Նշված մեթոդը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրություններանցկացնելու գործին մասնակիցդարձնել նան իրենց`կատարողներին (բանվորներին): Աշխատաժամանակի ծախսումների ուսումնասիրումն անմիջաչափման մեթոդով իրականացվում է համատարած (անընդկան ն հատ), ընտրանքային պարբերաշրջանային(ցիկլային) չափումների միջոցով: Համատարած (անընդհատ)չափումների միջոցով ստացվում են մանրամասն տվյալներ աշխատանքային ժամանակի փաստացի ծախսումների,ժամանակիկորուստների, դրանցմեծության ն առաջացման պատճառների վերաբերյալ: Համատարած չափումները լայն կիրառություն ունեն արդյուրաբերությանբոլոր տեսակի արտադրություններում: Ընտրանքայինչափումներն օգտագործվում են ամբողջ օպերացիայի կամ դրա առանձինտարրերի ուսումնասիրման ժամանակ: Պարբերաշրջանայինչափումներն ընտրանքայինչափումների տարատեսակնեն: Այս ձենըկիրառվում է փոքր տնողություն ունեցող գործողությունների կամ շարժումների ուսումնասիրման ե չափման դեպքում, այսինքն` այն դեպքում, երբ տվյալ գործողության կամ շարժման տնողությունն այնքան կարճ է, որ անմիջականորեն հնարավորչէ չափել: Աշխատաժամանակին սարքավորման օգտագործմանժամանակի ուսումնասիրման անմիջական չափման մեթոդի կիրառման նշված այս բոլոր ձներն ունեն որոշակի թերություններ. նախ` դիտումների անցկացման ն ստացված նյութերի մշակման երկա-

րատեությունն ու աշխատատարությունը:Բացի այդ, մեկ դիտողը միաժամանակ կարող է իրականացնել ընդամենը ոչ մեծ խումբ բանվորների աշխատաժամանակիծախսումների Ոուսումնասիրումը: Իհարկե, նշված թերությունների հետ միասին, այս ձների կիրառման ամենադրական կողմն այն է, որ արդյունքում ստացված նյութերը լրիվ են, համոզեցուցիչ ն աճբողջական, որը ն հնարավորություն է տալիս հանգելու ճշգրիտ եզրակացությունների: Անմիջականչափման մեթոդով աշխատաժամանակիուսումնասիրմանդիտումները,կախվածդրանց իրանանացմաննպատակից, աշխատանքայինժամանակիընդգրկման աստիճանիցն բովանդաեն հետնյալ տեսակների աշխատանքակությունից, բաժանվում յին ժամանակի նկարահանում, ժամանակաչափումային (քրոնոմետրաժային) դիտում ւնֆոտոժամանակաչափում: Աշխատաժամանակի նկարահանումը բանվորի կամ սարքամորման աշխատանքի ժամանակի ուսումնասիրուսն է բոլոր ծախսումների չափումների միջոցով, հերթափոխիկամ դրա մի մասի ընթացքում: Գոյություն ունեն նկարահանման տարբեր ձներ, այն է՝ բանվորի աշխատաժամանակինկարահանում, սարքավորման օգտագործման նկարահանում, արտադրական գործընթացի նկարահանում: Արտադրական գործառնության ժամանակաչոաւիումըկրկընվող տարրերի ուսումնասիրումն է: Ֆոտոժամանակաչամփումընկարահանմանն ժամանակաչափման միակցված անցկացման ձեն է: Այս դեպքում դիտողը հերթափոխի ընթացքում, աշխատաժամանակինկարահանում անցկացնելուն զուգահեռ, առանձին ժամանակահատվածներումուսումնասիրում է իր կողմից ընտրված գործառնությանհամապատասխան տարրերի տնողությունըժամանակաչափմանմիջոցով: Կախված դիտման օբյեկտից (բանվորներիթվաքանակիցկամ ն ուսումնասիրվող աշխատանքայինտեսարքավորման-քանակից) ղերում աշխատանքիկազմակերպմանձներից` դիտումներըկարող են լինել անհատական, խմբային (բրիգադային) ն երթուղային: Անհատական դիտումն իրականացվում է մեկ աշխատողի կաճ մեկ մեքենայինկատմամբ: Խմբային (բրիգադային) դիտումների ժամանակ ուսումնասիրվում է մի քանի բանվորների (կատարողների)Լամ մի քանի մեքենաների աշխատանքը,բայց ոչ ավելի, քան 10 հոգու, քանի որ, հա5

կառակ դեպքում, անմիջական չափման մեթոդով դիտումների իրականացումը ֆիզիկապես շատ դժվար կլինի, արդյունքներն էլ անհրաժեշտ ճշգրտությունը չեն ունենա: Աշխատանքի հետ կապված որոշակի երթուղով շարժվող բանվորի կամ մի քանի բանվորների գործողությունների ուսումնասիրումըդիտողի կողմից, որի համար նույնպես նախօրոք սահմանվում է համապատասխաներթուղի, կոչվում է երթուղային: Դիտումները ն ստացված արդյունքների գրառումը կատարում է համապատասխանմասնագետը(օրինակ՝նորմավորողը)կամ բանվորը: Դիտումն անցկացնողը,տեսողաբար ընկալելով աշխատանքային գործընթացի տարրերի կատարման բովանդակությունն ու հաջորդականությունը,արդյունքներըգրանցում է դիտմանթերթիկում: Դիտումների անցկացման այսպիսի ձնը կոչվում է տեսողաԼան (վիզուալ) եղանակ: Կարող է լինել այնպես, որ աշխատանքային օրվա նկարահա0ումն անցկացնի հենց ինքը` բանվորը (կատարողը): Այս դեպքում տվյալ գործողությունըկոչվում է ինքնանկարահանում: Դիտումների արդյունքների գրառումը կարելի է կատարել տարբեր ձներով՝ թվային, ինդեքսային,գրաֆիկական, ֆոտո- ն կինոնկարահանումներին օսցիլոգրաֆի միջոցով: ծախսումների ուսումնասիրման նպատաԱշխատաժամանակի կով արդյունաբերական ձեռնարկությունների ն նորմատիվային կազմակերպություններիկողմից օգտագործվում են բազմապիսի սարքեր, որոնք ապահովում են հետազոտություններիարդյունքում ստացված տվյալների առավելագույն ճշգրտությունը: Սակայն մինչն օրս էլ վերը նշված նպատակովօգտագործվող ամենատարածված սարքերնեն՝ ժամացույցը, վայրկենաչափըն քրոնոսկոպը: ւս) Գործառնության ժամանակաչաւիումը '

իրականացվում է գորժԺամանակաչափումը (քրոնոմեւտդրաժը) ծառնության (օպերացիայի) կատարմանտնողության անմիջական չափումների անընդհատ(համատարած), ընտրանքային ն պարբերաշրջանային (ցիկլային) դիտումների միջոցով: Դիտման արդյունքները գրի են առնվում թվային արտահայտությամբ:Առանձին դեպքում թվային գրառումը զուգակցվում է ինդեքսային կամ գրաՖիկական գրառումներով: Ժամանակաչափումն անց է կացվում վաչրկենաչափով, քրդնոսկոպով, օսցիլոգրաֆի կամ կինոսարքավորումների միջոցով: Արդյունաբերական ձեռնարկություններում

կամ գիտահետազոտականկազմակերպություններումժամանակաչափմանշնորհիվ ստացվածտվյալներն օգտագործվում են՝ աշխատանքային գործընթացի կատարելագործման, աշխատանքի գիտականորեն հիմնավորված նորմաներիմշակման, աշխատանքի առաջավոր գործելաձների ն մեթոդների ուսումնասիրման, գործող նորմաներիստուգման.նառանձինբանվորներիկողմից նորմաների չկատարման պատճառների բացահայտման,առանձին օղակների ու բրիգադներիբանվորներիանհրաժեշտ կազմը որոշելու ն նրանց միջե աշխատանքի ամբողջ ծավալի ռացիոնալ բաշխման նպա-

տակով: Խորհուրդ է ւորվում քրոնոմետրաժայինդիտումըսկսել ուսումնասիրվողբանվորի` աշխատանքայինհունի մեջ մտնելուց հետո, այսինքն` աշխատանքը սկսելուց 50-60 րոպե հետո ն աշխատանքն ավարտելուց 1,5-2 ժամ առաջ: Այս դեւպքում ստացված տվյալները կարող են արտահայտելհերթափոխիընթացքում բանվորիաշխատունակության փոփոխման մակարդակը: Դա հնարավորություն կտա ավելի ճիշտ որոշել աշխատանքի նորման ն աշխատանքիու հանգստիընդունվածռեժիմներիռացիոնալությունը: Ժամանակաչափմանդեպքում չափումների ճշտությունը կախված է ուսումնասիրվող գործառնության տարրերի տնողությունից: Տարրերի մինչն 10 վայրկյան տնոդության դեպքում ժամանակի ծախսումները չափվում են 0,1 վայրկյանի ճշտությամբ, իսկ 10 վայրկյանից ավելի տնողության դեպքում թույլատրվում է 0,5 վայրկյանի ճշտությունը: ժամանակաչափմանբովանդակությունըճիշտ պատկերացնելու համար դիտարկենք դրա անցկացման կարգը: Այդ գործընթացը բաղկացած է չորս փուլերից. 1. դիտմանընախապատրաստվելը, 2. դիտմանանցկացումը, Յ. ստացվածարդյունքներիմշակումը, 4. ստացվածարդյունքների վերլուծությունը: Դիտմանը նախապատրաստվելու աշխատանքների բովանդակությունը կախված է ժամանակաչափմաննպատակից:Այդ է պատճառը, որ ամենից առաջ որոշվում է գործառնության ուսումնասիրման նպատակը,ապա ընտրվում է դիտման օբյեկտը: Այսպես, եթե Ժամանակաչափմաննպատակը աշխատանքի նորմա մշակելն է, ապա դիտման օբյեկտ են դառնում այն բանվորները կամ բրի7

գադները, որոնց աշխատանքի արդյունքները (աշխատանքի արտադրողականությունը, աշխատանքի նորմաների կատարումը) գտնվում են տվյալ աշխատանքի գծով բոլոր բանվորներիկողմից ձեռք բերված միջին ցուցանիշների ն ամենաբարձրցուցանիշների միջե ընկած մակարդակում: Օրինակ, եթե քրոնոմետրաժային դիտումն անց է կացվում նորմա մշակելու նպատակով, ն ուսումնասիրվող յոթ բանվորների կողմից աշխատանքի նորմայի կատարողականըկազմում է 124,120,117, 100, 115, 109, 9892, ապա այս դեպքում նորմաների միջին կատարողականըորոշելու համար հաշվի չեն առնվում նորմաները չկատարող բանվորների աշխատանքի արդյունքները: Այսպիսով, մեր օրինակում աշխատանքի նորմայի միջին կատարողականը կկազմի 114,292 ն ստացված միջին կատարո(124-:-120-117-115-:109-100):6|,

ղականիու լավագույն կատարողականիմիջն ընկած մակարդակը կլինի 119,126 (14.2 124): Հետնաբար`պետք է այն բանվոր-

2|:

ների աշխատանքը քրոնոմետրաժային դիտման ենթարկել, որոնք նորման կատարումեն 11992-ի շրջանակներում: Աշխատանքինորմաներ մշակելու նպատակու|քրոնոմետրաժային դիտումների անցկացման ժամանակ հատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատանքային տեղի կազմակերպմանբարելավման վրա: Պետք է ապահովվածլինի աշխատանքայինտեղերի` նախապատրաստվածքով,հումքով, էլեկտրաէներգիայովանխափանմատակարարմանգործը, անհրաժեշտ է վերացնել սարքավորումների պարապուրդների առաջացման պատճառները, կարգավորել աշխատանքայինտեղերի սպասարկմանգործը: Վերը նշվածը ապահովելու նպատակով աշխատանքային տեղի կազմակերպման փաստացի իրավիճակը մանրամասն վերլուծվում ն դրա հիման վրա մշակվում է համապատասխանմիջոցառումներիպլան: Մշակված միջոցառումներն իրականացնելուցհետո կարելի է անցկացնորմաներմշակենել քրոնոմետրաժայինդիտումներ աշխատանքի լու նպատակով: Քրոնոմետրաժային դիտումը մեծ նշանակություն ունի նան առաջավորներիփորձիուսումնասիրմանհամար: Դա հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանվորի կատարած աշխատանքի լավագույն գործելաձները, ուսումնասիրելու դրանց հաջորդականությունը: Իհարկե, այս դեպքում ուսումնասիրման օբյեկտ են

դառնում ինչպես առաջավոր, այնպես էլ միջին ցուցանիշներ ունեցող բանվորները, քանի որ վերջիններիս առանձին գործելաձներ կարող են կատարվել նույնպես հմուտ ն ժամանակի քիչ ծախսումներով: Միննույն գործառնության ժամանակաչափմանարդյունքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս ընտրելու դրա կատարման ամենառացիոնալ տարբերակը: Նշված նպատակով քրոնոմետրաժային դիտում անցկացնելու համար աշխատանքային տեղի կազմակերպման բարելավման միջոցառումների կարիք բոլորովին էլ չկա:

Աշխատանքի նորմաների չկատարման պատճառները բացահայտելու նպատակով քրոնոմետրաժային դիտման է ենթարկվում միննույն գործառնությունըիրականացնողնորմաները կատարող ն չկատարող բանվորների աշխատանքը: Ստացված արդյունքները համեմատվում են ինչպես միմյանց, այնպես Էլ ժամանակի նորմաների հետ, այնուհետն ճշտվում է, թե գործառնության որ տարրի իրականացման դեպքում ն ինչ պատճառներով է ծախսված ժամանակըգերազանցումնորմայովնախատեսվածը: Դիտմանօբյեկտը որոշելուց հետո կազմվում է ուսումնասիրվող գործառնության մանրամասն նկարագիրը, որը ն անց է կացվում քրոնոքարտի մեջ: Քրոնոքարտը քրոնոմետրաժային դիտումն անցկացնելու հիմնական փաստաթուղթնէ, որտեղ լրացվում են բոլոր տվյալները բանվորի, գործառնության, սարքավորման, գործիքների, նյութերի մասին, մանրամասն տեղեկություններ են նշվում աշխատանքային տեղի կազմակերպման ն սպասարկման վերաբերյալ (քրոնոքարտի ձնը տե'ս աղյուսակ 1-ում): Քրոնոմետրաժայինդիտմանը պատրաստվելիս ուսումնասիրվող գործառնությունը պետք է մասնատել բաղադրիչ տարրերի՝ գործողությունների,գործելաձների: Գործառնության մասնատման աստիճանը կախված է դիտման նպատակից ն արտադրության տեսակից: Այսպես, եթե քրոնոմետրաժային դիտումն անց է կացվում նորմաներ սահմանելու ն նորմատիվներ մշակելու նպատակով, ապա գործառնությունը մասնատվում Է ավելի մանր տարրերի, ու դրանք պետք է բնորոշ լինեն նան մյուս գործառնություններին:

3. ՏՅ)

3-ԱԱՒՅՏՅ

ՏԱՅՔ ՅԷ-

|թ

ԲՅՀՅ|

Թ`:ՔՀՃ|

ՏԹ-

ՏՎՅ Ծ'

ՅՑՋՑՏՏ --

Տ|3

-Հ 6ԵՅ Յ

Ե՛

Է: Է-

ռք

Օ-

ԲԸ Ց

ՏՅ

Յ..

ՅՋ Ց5Ժ

ՋՅԹ| Յ

ւռ

ՅՑ ՔՅՏՑՅ

կՏՑ5:Յ|ա|

ՅՅ

Յ-

86:53/Ջ -

6Յ ՏՏ

ՏՏ:

ՅՅ`ԸՊ| Յ

ՑԾ5

22325

|ՍՋ

կխ ՀՑ

|Յ5

|/ապ«Յ ՏՅ

ՅՔՅՅ

ա |3Ծ

ԹՅԹԵՑ

-ռ

Եշ

| |

Բ:

3:84 ՎԹ

5ԲՅ

Յ-

5ՔԲ

ՅՅ -.

Յ Յ

6.5 5

Թ38Յ5 33 Տ -ԶՅ 2. Մ

2Յ Շ

ւք

ՏՅ:

.Տ

ՕՓԾ ԶՏ6ՅՀ

ԾՅ5

ՅՅ

ՏՅ

3ՅՅ

ծ--

ՅՅ Յ`Շ

օ-ՒԶ Յ

զա ՀԺ

»`ԲՋ ՅՃՀՁՎ

ՀՑ

Ց:.պվ

Ա|

ՏՏ

Յշ

ծ --

ՏԺՃ

ՁՃ.

Ք| 8

ո:

Ե»Յ2շՀ

ՅՅ /Թ8

լ-

Ո՞

|Յ--

8-Յ

ՅՅ »

ՏՅ

ՅՅ

ՅԱ ՅՅՀՅՊՅ

ռՅ|

ԷԴՀ Յ35

Բ.

ՅՅ

ւ3

ՅՅ

ԱԷ:

Ե Շ

եա

։.բ

«5`

ՀՎ ՅՋ ՑՏՋԿ

Յա

|Յ`տ "`

դմ

ՅՋ

Ւմ

Ցա

ՒԼ ծ

ՅՅ

ՇԱ ՅՅ

)39Փ

ԶԸ

ՔՅՏԱՎՇՅՑ

աա

ՏՋՅՃՅՋ|

Շ- 53 Յ

ԷՅՑ: : Հ.)

6: ՅՑ -՛ Յ9Ջ Յ

ք. -

Տ -

ԷՋ

Յ Ց

ՑՏ

ՅՑ

Զ.` Յ

ԷՆ-1

Յ5

`3 Յ

Է-

ՕՅ

:2|8:|ՔՔ

| 55

ՅՓ

ռյ

ԺԳ ԺՅ

ՅԸՖ-1

5Յ

ՀՅ258|

ՅՅՅ

Ը|

ո՞Ծ5

ՃՏ

ՅՏՏՀ

ռեր

5Տ8Յա

ՅՏ5

ՔաՅ

«ՅՑ

ՇՋ

358523 Տ | Յ

ՅեռտՑ ՏՅՏՅՏԱՅՅ

-Ա--Դ-.

«Կ

ՏԸ

քՅ»տ

թա

ՏԵՏՑաՅՅՅ

Յա

.ՅՋ ՇՀ

ՅՅ

ՅՏՅՋ

Թ:

աՅ

.թ.

ՏՋ

31558558

ՅԵՑատ

Յ|5 ԵԷ 595

Տռ

21:3

|58583 -

ՊՏ

`Յ ՅՅ8ՅՓ Բ ՅՏՏ

Ց,Տ.

ծ.

55ԷԷ «Ջ5

ՅՅՅԵՅ :

Է):

ՏՅԱՅԹՅՑ Թ3ՅՑ8Յը |58 ՅՅ Յ8ՅՋ Շ5Յ»55

ՅՅՏՏՅՏ | 3

Յա ՏՏ. 3:35 |Թ5Յ

Տ|8

Շո" 73 է

բ Ժ

| Ճ Յ|)՛

«Վ

Տ Ց

Տ ծ

՝ՏԵ. Տ -

|3|5

5|8

շ|ջ

Յ|3|

ՅՅ

(2Թ|5 տ|2

ՅԱ

|8|5

15/31/1331 Գ ՅՑ Յ

ԷՆ: Բ.

515523 :

ՅՅ

ԷՒ

|Տ 3 ՅԵՑ

ԸՅՏՅ85

-ՅՅ

Յ.

Ք.

Տ Յ

32085851

Յ5

: 58/3

5`)

ՅՑ

ՑԷ

բ:

ՏՅ.

ԷՒ

Թ5

ՀԷ

Ջ-

ՑՏ-

ՅՅ ՞

Օրինակ, խառատայինհաստոցներիվրա աշխատելիս դետւսլի տեղադրումն ու հանումը, հաստոցի գործարկումը ն կանգնեցնելը, կտրիչի մոտեցումն ու հեռացումը ն այլն: Զանգվածային ն խոշորսերիական արտադրության պայմանճերում գործառնությունը մասնատվում է ըստ գործելաձների ն աշխատանքային գործողությունների, մանրսերիականի պայմաններում ըստ գործելաձների համալիրների: Աշխատանքի նորմաներ ն նորմատիվներմշակելու նպատակով քրոնոմետրաժային դիտում անցկացնելուց առաջ պարզվում է, թե տվյալ գործառնության բոլո՞ր տարրերն են անհրաժեշտ, արդյոք չկա՞ ավելորդ շարժում կամ գործողություն, գործառնությանտարրերի հաջորդականությունն արդյո՞ք ռացիոնալ է: Հնարավորության դեպքում կրճատվումեն ավելորդ շարժումներն ու գործողությունները, համատեղվում է առանձին գործելաձների կատարումը: Առաջավորբանվորիփորձը տարածելու կամ նորմաներիչկատարման պատճառներըպարզելու նպատակովուսումնասիրության ժամանակ դիտողը տվյալ աշխատանքայինտեղում ֆիքսում է գործառնությանփաստականկատարումը: Գործառնությունն ըստ բաղադրիչ տարրերի մասնատելուց հետո որոշվում են դրանց ճիշտ սահմանները` ամրագրված կետերը: Ամրագրված կետերը կատարվող գործառնության տարրերի՝ ըստ լսողական կամ տեսողականընկալման սկզբնական ն վերջնական սահմաններն են. օրինակ` ձեռքի հպման պահը սարքի միացման կոճակին: Ամրագրված կետերի ճիշտ ընտրությունը հեշտացնում է դիտման աշխատանքըն հնարավորությունէ տալիս ճիշտ սահմանելու գործառնության յուրաքանչյուր տարրի տնողությունը: Եթե քրոնոմետրաժային դիւտումն անց է կացվում ըստ ընթացիկ(անընդհատ)ժամանակի, ապա գործառնությանառաջին տարրի համար սահմանվում են սկզբնական ն վերջնական ամրագրված կետեր: Հաջորդ բոլոր տարրերի համար որոշվում են միայն վերջնական ամրագրված կետերը, քանի որ դրանք սկզբնականեն համար: դառնում յուրաքանչյուր հաջորդ ւտռարրի Քրոնոմետրաժային ուսումնւսսիրությունը սկսելուց առաջ որոշվում է նան դիտումների քանակը: Դրա պաւտճառնայն է, որ նույնիսկ ամենակայուն աշխատանքի դեպքում էլ գործառնության միննույն տարոերի կատարման վրա ծախսված ժամանակի մեծությունները կարող են տարբեր լինել, քանի որ բանվորի աշխա12

տանքի վրա ազդում են բազմաթիվ գործոններ: Առավել ստույգ տվյալներ ստանալու համար պետք է հնարավորին չափ շատ դիտումներ կատարել: Բայց դա կպահանջի շատ ժամանակ ն կբարդացնի ժամանակաչափման արդյունքում ստացված նյութերի մշակման գործը: Այդ է պատճառը, որ դիտումների քանակը որոշելիս պետք է հաշվի առնել նորմաների ճշգրտությանը վերաբերող պահանջները (26-ով արտահայտված) ն քրոնոշարքի (ժամանակահատվածի) կայունության նորմատիվայինգործակիցը: Այսպիսով՝ չափումների քանակը որոշելու համար օգտվում են գիտական հետազոտությունների արդյունքում մշակված համապատասխան նյութերից (աղյուսակ 2):

Աղյուսակ2 Քրոնոմետրաժի անցկացման ժամանակ դիտումների անհրաժեշտ քանակը ն քրոնաշարքերի կայունության նորմատիվային գործակիցները Կայունության

նորմատիվային Դիտումներիքանակը

Զանգվա-

ծային Խոշոր-

|Մինչն10

10-ից բարձը Մինչն 10 սերիական|10-ից բարձր Սերիական|Մինչե

Մանրսեըիական

10-ից բարձը

|Մինչն10

10-ից բարձր

1,2

1,1 1,2

1.1 1.2

1,1 -

1,2

3Յ0

|7| |4|

|7|

110|20

| 15 |

|63|19|7

14|3 )7|

|45|14|6

|4|3 17|

||10|

|75|21| |19|7 -Ս-Հյ-

|25110

մդոսքժ

մմղդգսօմսԵ նսնԵեռ ռոմի՛-նսղտ վմմոՏ

ՀՀսմսիոսզվ 'Ա2ոՅ վոտտզ,

-նսղտ դվճվը վմմոտ ԹՈՒՆ ..

(գոսմ)

ՏԵՅՅՅՅՅՆՅԱ

Զ. ն

Տ Յ՝

Ց-ՀվՅ

ՏՅ:5ք

մղտդոծ վմզցուսփոք| ղՂ՛Ետմցով ՛նսղտ

ԱՏ

Ր |

օ-

ատ Փ|

ապ

ռ|

ար

«ՎՃ

ՓԾ

Ճ Տ

ԺԸՅՅ ՅՅ

5-5

ձա ՅՅՑ

ծ.`` ։օՔ

ԺԾ

ա-Յ Ց

Է/Ս

5|Ց

Ո»:

Տ|6 |8թ

բյ

19|

Տ|:ջ

ծ--

Ւ-

|5|5

նք

ռ.

Ըյ

|55 օ|Ջ

«ա, ճ-5,

ՅՏ-՛

5ՅՏ

.- Յ ՏՅ

Տ| «|

Տ» ջա ՅՏՔ-«8 ՏՅՏԸՔա (ՏՏ ԾՅՅՅՑ ԷՅՅ

Լ«4

Ֆ|5

ՅՅ

Թռ

58.

:`Ը

|Հ՝7

Ջ|Ջ

Լ»)

..ծ

`|6

ՒՆ-

ՅՅ

ՏաՏ5 աՅ5:5

.|Ց

8՞Թ|

|Շ

13 6'Յ5

|Հ

ՏաՏա

Զ|Տ

|Ջ

Ճ|Տ

ՅԾ"

ՀՎ

ուս(4յսնսղտ վմմտտ -Տ կտդռորոք կվճոձդմ-յ

2|Տ

5)|»|

«|ԺՀ

Իւշ

Յ|5Տ Տ|"՞

Յան 5.3

)|ՏՖՏ

Բյ

թ"

Ջ|ՀՏՀ

85|

ԹՅԱ: ԿՔ

Բ ք

Է|

ՍԵմոկտը

դտրմոիոս -տղ վծճստոոլ.

«ով

Տ »

ՏՏ

ՏՏ ՅՅ

ՅԾ

մեմտկորով

ւ3

մզդովքզս դոոմտոիոս դտրկոշղր -ոհ վծճստողւ Ջ

Օօ

ջ Հ

Դ Հ

«Վ

ՊԱ

Տ|)Ք|8|8 Ծ Ջ

|Փ

«շ

ՑՏ|Ջ|

ՅՑ

ՅԿ

ծ Կ:

Յ -Թ-Զ.-7' Ժ-՞-:-Յ Փ

Է-

2-Ի

Յ5

|Ճ

Լ)

|Հ-

օօ

«Վ

Օյ

Օշ

5Ծ

-Թ-իՇ Ց--բ ՞

5Յ Ճ

թթ Ք

Տատ

ՏՅ

«աՅՑ

ՅԷՀԱԷ

Թ-ի

Օ..5 ճՐ823 Ի-

ՏԳԾ» Յ5Յ»53Յ

ՅԶՎԺաՅՀՇ-ԸՅՏ5

ԷԻ ԷԽՈՒՅՀ-

՞շ

ւշ

«4

ԵԶ

տրա

Շյ

ԷԱԻԴԹԾ ՞-՞ Տ

|Տ|Տ

Յչյ5Թթ2 Շ

ՀԷ

ԻԱռ

Շյ

ԷԹ-7-

՛՞Յ

«Ց 5-3

58/5

/Փ

եք

«յ

ւշ

Թ.»

Փ |

ՓԾ ւշ

Ի-

«Վ

եք

|Հ

ՁԿ Ֆ

օօ

«Վ

|Հ

Տ «

աշ

Տ|ՊՏՀ|

ՀԷ Հ

աո Հ

Ջ. ամ

Օօ

«Վ

Ի-

թ)

«Վ

ՓՋ

ՕԶ

Ադղս(91սմմիոսզկ 'Աշոմ վոոտղՆ

Քրոնոմետրաժային դիտմանը նախապատրաստվելիս շատ կարնոր է բանվորների հետ տարվող բացատրականաշխատանքը: Նրանք պետք է իմանան, թե որն է ժամանակաչափմաննպատակը, ծանոթանան ուսումնասիրության կարգին: Պետք է հաշվի առնել նան բանվորների կողմից կատարված դիտողություններն ու առաջարկությունները: Յուրաքանչյուր հետազոտող պետք է լավ իմանա, որ ամեն մի քրոնոմետրաժային դիտում ոչ միայն ժամանակի ծախսումների չափի որոշումն է, այլ նան աշխատանքայինգործընթացի վերլուծությունն ու ռացիոնալացումը` աշխատանքիարտադրողականության հետագաբարձրացմաննպատակով: Նախապատրաստականաշխատանքը կատարվում է քրոնոմետրաժային դիտումն անցկացնելու նախորդօրը, նախապեսընտրելով դիտմանտեղը` բանվորինչխանգարելուն նրա կողմից իրականացվող բոլոր գործողությունները լավ տեսնելու համար: Քրոնոմետրաժի երկրորդ փուլը դիտման անցկացումն է: Դիտողը վայրկենաչափով որոշում է ընթացիկ ժամանակիտվյալները ն գրի առնում դիտման թերթիկում` ըստ գործառնության բոլոր տարրերի: Դիտման թերթիկը սովորաբար լինում է քրոնոքարտի դարձերեսին կամ տրվում է հատուկ բլանկի ձնով (տե՛ ս աղյուսակ 3): ժամանակաչափմանընթացքում դիտողը լրացնում է դիտման թերթիկը, հետնում է գործառնության` ընդունված կարգով իրականացմանը: Եթե դիտման ընթացքում տարբեր պաւոճառներուվ առաջ են գալիս չնախատեսվածընդմիջումներ, ապա դրանք իրենց արտահայտությունն են գտնում դիտման թերթիկի առանձին մասում կամ առանձինէջի վրա (աղյուսակ 3 ա): Ստացված ւովյալների մշակումը ժամանակաչաւիման աշխատանքների երրորդ փուլն է: Դա սկսվում է գործառնությանտարրերի տնողության հաշվարկումից` տվյալ տարրի ընթացիկ ժամանակից հանելով նախորդ տարրի ընթացիկժամանակը: Հաշվարկը կատարվում է զրոյից, ն մեր օրինակում գործառնության առաջին տարրի տնողությունը կկազմի 0,2 րոպե (0,2-0), երկրորդ տարրինը 0,1 րոպե (0,3-0,2), երրորդինը՝ 0,094 րոպե (0,34-0,3), ե այսպես շարունակ: Բոլոր հաշվարկները կատարելուց հետո գործառնության յուրաքանչյուր տարրի համար ստացվում է դրա տնողության վերաբերյալ տվյալների շարք, այսինքն՝ քրոնոշարք:

Թերություն ունեցող չափումներ Տարրի| Դիտ- |

Ա-ը

ման

Պ-ը

Տնողությունը

0,31 0,49

Աղյուսակ 37

Շեղման պատճառները| Ուսումնասիրողի

վայր |Ձեռքից գցեց բանալին Դիտողիոչ ճիշտ չափումը Ուսումնասիրում Է դետալը

դիտողությունները

Այսպիսով, համաձայնմեր պայմանականտվյալների, գործառնության առաջին տարրի քրոնոշարքը կունենա հետնյալ տեսքը՝ 0,2: 0,22: 0,32: 0.21: 0,2: 0,22: 0,271:0,24: 0,2: 0,23: Քրոնոշարքերի քանակը պետք է համապատասխանիգործառնության տարրերի քանակին: Յուրաքանչյուր ժամանակաշարքում տարրերի տնողության վերաբերյալ տվյալները միանման չեն, քանի որ ցանկացած պայմաններումտարրերի իրականացմանտնողության տատանումներն անխուսափելի են: Հնարավոր է, որ որոշ քրոնոշարքերում դիտվեն տվյալ տարրի տեողությանը վերաբերողզգալի շեղումներ: Դրանք կարող են լինել սխալ չափումների կամ ինչ-ինչ պատճառներով արտադրական գործընթացի ընդհատման հետնանք: Չափումների այսպիսի արդյունքները «հեռացվում են» հետագա վերլուծությունից, ն այդ գործընթացը(թերություն ունեցող չափումների բացահայտումն ու հեռացումը), կոչվում է քրոնոշարքի մաքրում: Ստացված տվյալների որակը որոշվում է քրոնոշարքի տվյալների տատանման աստիճանով: Քրոնոշարքի տատանման աստիճանը բնութագրող ցուցանիշ է համարվում քրոնոշարքի կայունության գործակիցը (Կգ), որը որոշվում է տվյալ տարրի առավելագույն (մաքսիմում) ն նվազագույն (մինիմում) տնողությունների հարաբե-

Կ.» Տոա. րությամբ.

Մեր օրինակի առաջին քրոնոշարքում (տես աղյուսակ 3) հեռացման է ենջակա երրորդ դիտման արդյունքը, քանի որ խիստ շեղված է մյուս տվյալներից (0,32): Այդ շեղումը հեռացնելուց հետո տվյալ քրոնոշարքի կայունության փաստացի գործակիցը կկազմի 1,2 (0,24: 0,2):

Քրոնոշարքում գործառնության տարրի տնողության տատանումների մեծությունը կախված է տարրի տնողությունից, արտադրության տեսակից ն կազմակերպման այլ գործոններից: Որքան փոքր է տարրերի տնողությունը, այնքան տաւոանումներըկլինեն ավելի զգալի, իսկ քրոնոշարքի կայունության գործակիցը (Կգ): մեծ: Այսպես, մեր օրինակի երրորդ ն հինգերորդ ժամանակաշարքերի Կգ-ները կազմում են` 1,75 ն 1,6: Այդ տարրերն աչքի են ընկնում իրենց կարճ տնողությամբ են կատարվում են ձեռքով: Փոքրագույն Կգ-ը (1,1) չորրորդ քրոնոշարքինն է, քանի որ գործառնության չորրորդ տարրը (դետալի տաշելը) կատարվումէ մեքենայով, աշխատանքի կայուն ռեժիմի պայմաններում, ն տարրի տնողությունը համեմատաբարմեծ է: Յուրաքանչյուր ժամանակաշարքի փաստացի Կշ-ը համեմատվում է նորմատիվայինիհետ: Եթե դա փոքր կամ հավասար է նորմատիվայինին,ապա քրոնոշարքը համարվում է կայուն: Դա նշանակում է, որ դիտումն անց է կացվել որակով: Եթե ստացված փաստացի կայունության գործակիցը մեծ է նորմատիվային տվյալներից, ապա այդ քրոնոշարքից կարելի է հեռացնել մեկ կամ երկու ծայրակետերիարժեքները` առավելագույնը (մաքսիմալը) ն նվազագույնը (մինիմալը): Այս գործողությունը կատարելուց հետո նորից հաշվարկվումէ տվյալ քրոնոշարքի Կգ-ը, ն եթե այս դեպքում էլ ժամանակաշարքը կայուն չէ, ապա քրոնոմեւորաժային դիտումը կրկնվում է: Քրոնոշարքի մշակման ժամանակ բացահայտված`թերություն ունեցող ն այդ պատճառով հեռացված տվյալների քանակը չպետք է գերազանցի բոլոր չափումների նկատմամբ նորմատիվներով նախատեսված համապատասխան տեսակարարկշիռը՝ տոկոսներովարտահայտված: Քրոնոշարքի կայունության նկատմամբավելի մեծ պահանջներ են ներկայացվում գանգվածայինարտադրության դեպքում, ուստի Կ.-ն այստեղ ավելի փոքր է, քան սերիական կամ մանրսերիական (հատային) արտադրություններում: Տարբեր տիպի արտադրությունների համար քրոնոշարքի կայունության նորմատիվային գործակիցները ներկայացվածեն աղյուսակ 2-ում: Դիտումների պահանջվող ճշգրտության աստիճանը կախված է այն բանից, թե ինչ ճշտություն է պահանջում մշակվող նորման, ուստի սահմանվում են ճշգրտության հետնյալ չափերը. զանգվածային արտադրությանդեպքում քրոնոշարքի բոլոր տվյալների

3-ից 5962-ն է, որ կարող է պիտանիչլինել ու հեռացվել, խոշորսերիական արտադրությանդեպքում` 5-ից 896-ը, սերիականարտադրության դեպքում` 8-ից 1096-ը ն մանրսերիական ու հատային արտադրությանդեպքում 10-ից 2090-ը: Գործառնությանյուրաքանչյուր տարրի տնողությունը հաշվարկվում է որպես բոլոր պիտանի չափումների միջին թվաբանական՝ տ-տչՀ-տ.լ-տլ

Տմիջ չ

է,

-...Հ

տր որտեղ՝ ,

Տմիջ-գործառնության տարրի կատարմանմիջին տնողությունն

տարրի կատարմանտնողություններնեն` ըստ բոլոր պիտանիչափումների, ո -- պիտանիչափումների ընդհանուր քանակն է: տյ,

տշ, տո, տչ

տո

աղյուսակ 3-ի տվյալների, դիտարկված առաջին տարրի միջին տնողությունը կազմել է 0,215 րոպե. Ըստ

(ԱՀա

Է021:02:022:021:024:02Ւ023

ժամանակաչափմանչորրորդ փուլը դիտումների անցկացման արդյունքների վերլուծությունն է: Դա սուլորաբար սկսում են մեքենայական (ապարատուրային) ժամանակի ծախսումների ուսումնասիրումից, քանի որ վերջինս օպերատիվ ժամանակում ունի շոշափելի տեսակարար կշիռ: Վերլուծությունն իրականացվում է տվյալ գործառնության կատարմանփաստացի ռեժիմները համեմատելով սարքավորման աշխատանքի անձնագրային, նորմատիվային ն տեխնոլոգիականռեժիմների հետ: Այսպիսի համեմատությունը թույլ է տալիս բացահայտել աշխատանքիռեժիմներիբարելավման ն մեքենայական ժամանակի կրճատման հնարավորությունները: Այնուհետն վերլուծման են ենթարկվումձեռքով կատարվող գործառնության բոլոր տարրերի վրա ժամանակի փաստացի ծախսումները (դետալի` հաստոցի վրա տեղադրումն ու հանումը, սարքավորման կառավարումը ն այլն): Ամենից առաջ պետք է պարզել, թե արդյոք գործառնության բոլո՞ր տարրերն է անհրաժեշտ կատարել, ապա որոշվում է ժամանակի տնտեսման, հոգնեցուցիչ հանգամանքների վերացման առումով առավել արդյունա19

վետ գործելաձների կիրառման հնարավորությունը: Պարզվում է նան ձեռքի աշխատանքի առանձին տարրերի մեքենայական ժամանակով ծածկելու հնարավորությունը: Վերլուծության տվյալների հիման վրա որոշվում են գործառնության իրականկազմը ն դրա առանձին տարրերի կատարման տնողությունը: Եթե քրոնոմետրաժային դիտումներնանց են կացվել աշխատանքի նորմաներ մշակելու նպատակով, ապա ուսումնասիրվող գործառնությանկամ աշխատանքիհամար սահմանվում են կազմակերպական-տեխնիկականպայմաններ, մեթոդներ ն կատարմանգործելաձներ: Գործառնությանռացիոնալ կազմի ն դրանց կատարման մեթոդների վերլուծման ու նախագծման արդյունքում որոշվում են օպերատիվ ժամանակիծախսումներիկրճատմանուղիները: Սա քրոնո-

մետրաժիանցկացմանվերջին էտապիեզրափակիչփուլն է: Ընտրանքային եղանակով քրոնոմետրաժային դիտման անցկացումը որոշ չափով տարբերվում է ընթացիկ (համատարած) ժամանակով դրա անցկացումից: Այս դեպքում չափվում ն ուսումնասիրվում են աշխատանքիմիայն առանձինտարրեր՝ գործելաձներ ն գործողություններ: Դրա համար էլ այս դեպքում գործառնությունը չի մասնատվում բաղադրիչ տարրերի, այլ ընտրվում է միայն դիտողին հետաքրքրող գործելաձնը կամ գործելաձների համալիրը: Ընտրանքայինեղանակով ժամանակաչափմանհամար պարտադիր է սկզբնական ն վերջնականամրագրվածկետերի սահմանումը: Քրոնոմետրաժի ընտրանքային եղանակը կիրառվում է հիմնականում ժամանակի պարբերաշրջանային(ցիկլային) ծախսումների չափման դեպքում, ինչպես օրինակ` տեքստիլ արդյունաբերության մեջ մաքոքի փոխելը կամ մեքենաշինության ոլորտում համապատասխանգործիքի փոխելը: Ստացված տվյալները մշակվում ն վերլուծվում են այնպես, ինչպես ընթացիկ(համատարած) ժամանակաչափմանդեպքում: Պարբերաշրջանային (ցիկլային) եղանակով քրոնոմետրաժային դիտումը կարելի է համարել ընտրանքայինեղանակով ժամանակաչափման տարատեսակ: Դա կիրառվում է երեք վայրկյանից փոքր տնողությամբ գործելաձների կամ շարժումների տեողության չափման համար: Այսպիսի տարրերի տնողության չափումը վայրկենաչափի օգնությամբ հնարավոր չէ: Այս դեպքում գործառ20

Մաքրում է աշխատատեղը արտադրականաղբից Գնաց անձնական կարիքները հո-

գալու

Ընդմիջում (105-իցմինչն 115-- ը) Վերադարձավընդմիջումից Օպերատիվ աշխատանք Գնաց մոնտյորին կանչելու էլեկտրական գծերի վերանորո-

գում

Օպերատիվ աշխատանք Գնաց անձնական կարիքներըհո-

գալու

Օպերատիվաշխատանք Զրույց վարպետի հետ Օպերատիվաշխատանք Մաքրում է աշխատատեղը Արտադրած դետալները հանձնում է տեխնիկական վերահսկողության բաժին Հանձնում է հերթափոխը ն պատրաստվումգնալ տուն Հերթափոխի վերջը

ԱՏՍլազմ, ՀԱԿ

ՕՊ

ԱԳԽ

ՕՊ

ՀԱԿ

ՕՊ

ՆԵ

ԱՏՍլլազմ.

ՆԵ

ԱՏՍլազմ. ԱԿԽ

Ծանոթություն: ԱԿԽ աշխատանքային կարգապահության խախտման հետնանքով առաջացած ընդմիջումներ, ԱՏՍպազմաշխատանքային տեղի կազմակերպչական սպասարկման վրա ծախսված ժամանակը, ԱՏՍտեխն.աշխատատեղի տեխնիկական սպասարկման վրա ծախսված ժամանակը, ԱՏՍ-աշխատատեղի սպասարկմանվրա ծախսվածընդհանուր ժամանակը, ՆԵ նախապատրաստական-եզրափակիչաշխատանքների վրա ծախսված ժամանակը, ՕՊ օպերատիվ աշխատանքի վրա ծախսված ժամանակը, ԱԳԽ արւտադրականգործընթացի նորմալ ընթացքի խախտման հետնանքով ժամանակի կորուստներ, ՀԱԿ հանգստի ն անձնական կարիքները հոգալու նպատակով ծախսվող ժամանակ: Դիտմանթերթիկում աշխատանքիյուրաքանչյուր տարրը ն ընդմիջումները պետք է գրի առնել առանձին` ըստ ժամանակի ծախսումների դասակարգման: Դիտման արդյունքների մշակումը սկսվում է ժամանակի առանձինծախսումների հաշվարկումից:Այդ ՕՇպատակով ընթացիկ ժամանակիցուցանիշից հանվում է դրան նա-

խորդող աշխատանքային տարրի տնողությունը: Օրինակ` աշխատանքի առաջին տարրի տնողությունը, համաձայն մեր դիտման թերթիկի տվյալների (աղյուսակ 5), կկազմի 5 րոպե (7"-7"-5 րոպե), երկրորդ տարրի տնողությունը՝ 3 րոպե -7"5 3), երրորդ տարրի տնողությունը՝ 2 րոպե (72-75Հ2)ն այլն: Բանվորի յուրաքանչյուր գործողությանը կամ գործունեության դադարինտրվում է աշխատաժամանակի ծախսումներիընդունված դասակարգմանըհամապատասխանինդեքսը: Դիտման թերթիկի տվյալները լրիվ հաշվարկելուց ն ինդեքսավորելուց հետո աշխատանքիբոլոր տարրերը, որոնք ունեն միատեսակ ինդեքսներ, միավորվում են համապատասխանխմբերում, ն կազմվում է աշխատաժամանակիմիանման ծախսումներիամփոփագիրը(աղյուսակ 6): Աղյուսակ 6

(7.

ժամանակի միանման ծախսումների ամփոփագիր Ինդեք- ժամանակի ծախսումների| Կրկնությունը

անվանումը

սը

հերթափոխի ընթացքում

(րոպե) |ընթացքում

է հաստոցը Կարգավորում

Արտադրած դետալները

է Վարպետից ստանում առաջադրանքը Ստանում է գործիքներ ն նախապատրաստվածքներ ՆԵ

Հաշվում է դետալները հանձնում

ԱՏՍ

է տեխնիկական

վերահսկման բաժին Զրույց վարպետի հետ ՕՊ

Տնողությունը հերթափոխի

Ընդամենը

|Օպերատիւ| աշխատանք Գործիքներիդասավորում

Հաստոցի յուղում Փոխում է գործիքը Մաքրում է :աշխատանքային տեղը արտադրական

Մաքրում է աշխատատեղը Հանձնում է հերթափոխը ն գնում տուն

Ընդամենը

Աշխատանքիցուշացում Զրույց հարնանի հեւտ |Ժամանակից շուտ աշխա-

ԱԿԽ

տանքից տուն գնալը

Ընդամենը

ԱԳԽ

Ընդամենը Անձնակառ

հոգալու

ՀԱԿ

Գնաց գործիքը բերելու էլեկտրաւներգիայի բացակայություն /Գնացմոնտյորին կանչելու գծերի էլեկտրական վերանորոգում

կարիքները նպատակով

աշխատատեղից հեռանալը

Ընդամենը

պատկերացում է տալիս այն մասին, թե "անվորը աշխատանքային օրվա ընթացքում ինչպես է տնօրինել իր աշխատաժամանակո: Աշխատաժամառակիմիանման ծախսումների ամփոփագրի տվյալների հիման վրա նախ կազմվում է ւսշխատաժամանակի փասւռացիհաշվեկշիռը (աղյուսակ 7): Աղյուսակ7 Սա

Աշխատանքային ժամանակի փաստացի հաշվեկշիռը

Ին-

դեքս

ՆԵ ՕՊ

ԱՏՍ ԱԳԽ

ՍԿԽ

ՀԱԿ

ժամանակի ծախսումների

Փաստացի ծախսումները րոպեներով Չօ-ով` ամբողջի նկատմամբ 13,0 | Խախապատրաստական-եզրափակիչ ժամանակ 62,6 | Օպերատիվժամանակ Յ0 6,2 | Աշխատանքայինտեղի ընդհանուր

անւլանումը

սպասարկում

| Արտադրական գործընթացի

նորմալ ընթացքի խախտմանհետնանքով առաջացած ընդմիջումներ | Աշխատանքային կարգապահության խախտմանպատճառով առաջացած ընդռմիջումներ | Վառգստին անձնականկարիքները հոգալու նպատակովընդմիջումներ

Ընդամենը

9,1

Յ,1

6.0

100.0

Փաստացի հաշվեկշռի տվյալների վերլուծությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է օգտագործվել աշխատանքային օրվա ամբողջ ժամանակը, աշխատաժամանակիինչպիսի կորուստներ կան, ինչ արդյունք կտա դրանց վերացումը: Նախ հաշվարկվում է աշխատանքային օրվա ամբողջ ժամանակի օգտագործման ցուցանիշը հեւոնյալ կերպ`

ԳգտՀՏնե Ժ

Հ ՏոպԻ Տատս Տակ Դ

րեխ. կազմ. ինդմ.

Տինրթ

որտեղ`

Գշգտ աշխատանքայինօրվա ամբողջ ժամանակիօգտագործ-

գործակիցն է, Տըե նախապատրաստական -եզրափակիչժամանակնէ, Տօպ օպերատիվ ժամանակն է, Տատս աշխատատեղիսպասարկմանժամանակն է, Տեակ հանգստի ն անձնական կարիքները հոգալու նպատակով տրվող ժամանակնէ, արտադրության տեխնոլոգիայի ն կազմակերպՏտեխ. կազմ. ընդմ. ման հետ կապված ընդմիջումները, Տ հերթ հերթափոխիտնողությունը: Ըստ մեր օրինակի, աշխատանքայինօրվա օգտագործման գործակիցը կկազմի. ման

Գ գտ

02Է301Է30:-28 0ցյ7,

կամ

ամբողջ

աշխատանքային

օրվա ժամանակըօգտագործվել է 87,796-ով: Աշխատաժամանակիփաստացիհաշվեկշռի տվյալների հիման վրա որոշվում է նան արտադրականգործընթացի խախտման հետնանքով առաջացած ընդմիջումների մեծությունը` համապատասխան գործակցի միջոցով, որն արտահայտվում է հետնյալ Տարտգործխախտ կերպ` Գարտ.գործ որտեղ խախտ. Հ

հերթ.

արտադրական գործընթացի խախտման հետնանքով առաջացած ընդմիջումների պատճառով աշխատաժամանակիկորստի գործակիցն է, գործընթացիխախտմանհետնանՏարտ.գործխախտ.-արտադրական քով առաջացած ընդմիջումներիտնողությունն է, հերթափոխիտնողությունն է: Տրերթ-. Գարտգորեխախտ.

Մեր օրինակում արտադրական գործընթացի խախտման հետնանքով առաջացած ընդմիջումների պատճառով աշխատաժամանակի կորուստներիգործակիցը կկազմի՝ Տ

Հ Գարտ.գործ ԱՐԳՈԽաԽՐր -0,092, խախտ

Տրերջ.

կամ նշված

պատ-

ճառով աշխատաժամանակի կորուստները կազմել են հերթափոխայինժամանակի9,290-ը: Որոշվում է նան աշխատանքայինկարգապահությանխախտման հետնանքով առաջացած ժամանակի կորուստների մեծությունը հետեյալ կերպ՝ գ

որտեղ աշխկարդխախոչՏախնարգխախ ս

Տինրթ.

աշխատանքայինկարգապահությանխախտման հետնանքովառաջացածժամանակի կորուստներիգործակիցն է, աշխատանքային կարգապահությանխախտման կարգ խախտ. Տաշխ հետնանքով առաջացած ժամանակիկորուստներն են, Տհերթ-հերթափոխի տնողությունն է: Ըստ մեր օրինակի, աշխատանքային կարգապահության խախտման հետնանքով առաջացած ժամանակի կորուստների գործակիցը կկազմի՝ Գ աշխ կարգ խախտ.

Գաշխ աաա

կամ «2 Հեաոմաու -

0,031,

նշված

պատճառով աշխատաժամանակիկորուստները կազմել են հերթափոխայինժամանակի3,196-ը: Աշխատաժամանակիվերը նշված բացարձակ կորուստների վերացման դեպքում մեծանում է օպերատիվ ժամանակիբաժինը, հետնաբար` կարող է աճել աշխատանքիարտադրողականությունը: Ժամանակի բացարձակ կորուստների վերացման շնորհիվ աշխատանքի արտադրողականությանհնարավոր աճը հաշվարկվում է հետնյալ բանաձներիօգնությամբ, ն, ըստ մեր օրինակի տվյալների, կկազմի 1. Կազմակերպական տեխնիկական (արտադրականգործընթացի խախտման) պատճառներով առաջացած ժամանակի կորուստների վերացմանհաշվին՝ -

Գլ»

«100, որտեղ`

արտ.զործ.խախտ. ֆ.օպ.

օպերատիվժամանակնէ, Տփօպ-փաստացի

ԳւՀ----

«100

14,696:

Բանվորի կողմից աշխատանքային կարգապահության խախտմանհետնանքով առաջացած ժամանակի կորուստների վերացման հաշվին՝ 2.

Գջշ

Տախարգիսխը, , լ00--.15-»:100 56: Փօպ.

Ժամանակի միայն բացարձակկորուստներիվերացմանհաշվին աշխատանքիարտադրողականության հնարավոր աճը որոշվում է հետնյալ կերպ ն, ըստ մեր օրինակի տվյալների, կկազմի՝ Յ.

Գլ-

Տաշխկարգ Տարտ գործ խախտ. խախտ. «100» է

Տեօպ.

«100»

19.652

Այսպիսով, աշխատաժամանակիփաստացի հաշվեկշիռը կազմելուց ե մանրամասն վերլուծելուց հետո պարզ են դառնում ժամանակի կորուստների մեծությունները, դրանց առաջացման պատճառները ն այդ կորուստների վերացման դեպքում աշխատանքի արտադրողականության հնարավոր աճը: Հետո արդեն, աշխատանքի ավելի ռացիոնալ կազմակերպման նպատակով, ուշադրություն է դարձվում նան ժամանակիմյուս, օրինականծախսումների վերլուծմանը` պարզելու համար այդ ուղղությամբ տնտեսման հնարավորությունները:Այս նպատակովվերլուծման են աշխատաենթարկվում նան նախապատրաստական-եզրափակիչ, ն քային տեղի սպասարկման,հանգստի անձնական կարիքները հոգալու նպատակով տրամադրվող ժամանակները: Արդյունքում հնարավոր է լինում կազմել աշխատաժամանակիծախսումների նորմատիվային հաշվեկշիռը: Այս դեպքում աշխատաժամանակի վերը նշված ծախսումների յուրաքանչյուր կատեգորիայի համար սահմանվում է դրանց նախագծվող մեծությունը, բացառվում են աշխատաժամանակի ոչ ռացիոնալ ծախսումները: Այսպես, նախապատրաստական եզրափակիչ ժամանակի մեծությունը որոշ-

վում է ըստ համապատասխաննորմատիվների, օպերատիվ ժամանակի ծախսումների մեծությունը ըստ գործառնական քարտերի կամ տեխնիկական հաշվարկների տվյալների: Աշխատանքային տեղի սպասարկմանհամար պահանջվող ժամանակի մեծությունը, նորմատիվային տվյալների հիման վրա, սահմանվում է տոկոսներով` օպերատիվ ժամանակի նկատմամբ: Հանգստի ն անձնական կարիքները հոգալու նպատակովտրամադրվողժամանակի մեծությունը որոշվում է համապատասխաննորմատիվներիբացարձակ արտահայտությամբ`12 րոպե, կամ տոկոսներով՝` օպերատիվ ժամանակինկատմամբ: ժամաՄեր օրինակում նախապատրաստական-եզրափակիչ ըստ նակն, համապատասխան նորմատիվների, կազմում է 40 րոպե, այսինքն` փոքր է փաստացիից22 րոպեով, աշխատանքային տեղի սպասարկմանժամանակը՝25 րոպե, հանգստի ու անձնական կարիքներըհոգալու նպատակովտրվող ժամանակը՝20 րոպե:

Աղյուսակ 8

Աշխատաժամանակինորմատիվային հաշվեկշիռը ժամանակի ծախսումների

անվանումը

Նորմատիվային | Կրճատման ծախսումները | ենթակա ժա-

մանակի

Ինդեքս

Չ--ով՝

րոպե

ՆԵ ՕՊ

ԱՏՍ

ՀԱԿ

Նախապատրաստականժամանակ եզրաւիակիչ Օպերատիվ ժամանակ

ոնի |Վանգստի անձնական

սպասար-|

ն կարիքները հոգալու նպա-| 20 տակով ընդմիջումներ

Ընդամենը`

ամ-

դժախսում ը

նկատմամբրով, բողջի 8,4

82.2

4,2

100,0

Օգտագործելով ամբող՝։ աշխատաժամանակի փաստացի տվյալների վերլուծությունը` կազմվում է նորմատիվային հաշվեկշիռը, որտեղ հաշվի են առնվում աշխատաժամանակիկորուստների ն ոչ ռացիոնալ ծախսումների կրճատման իրական հնարավորությունները ( աղյուսակ 8):

Ելնելով վերը բերված տվյալներից` կարելի է ասել, որ այստեղ արտադրական գործընթացի նորմալ ընթացքի ու աշխատանքային կարգապահության խախտումների հետնանքով տեղ են գտել աշխատաժամանակի բացարձակ կորուստներ` 59 րոպե տնողուու թյամբ, իսկ նախապատրաստական-եզրափակիչ աշխատանքային տեղի սպասարկմանաշխատանքներիոչ ռացիոնալ կազմակերպման պատճառովաշխատաժամանակի ավելորդ ծախսումներ` 35 րոպե տնողությամբ: Աշխաւռաժամանակի բոլոր բացարձակկորուստների(59 րոպե) վերացմանն ոչ ռացիոնալ ծախսումների(35 րոպե) կրճաւոման շնորհիվ կտնտեսվի 94 րոպե ժամանակ, որի ընթացքումբանվորը պետք է կաւռարի արդյունավետաշխատանք, այսինքն` նշված րոպեների չափով մեծանում է օպերատիվ ժա-

մանակը: Աշխատաժամանակի բոլոր բացարձակ կորուստների վերացման ն ոչ ռացիոնալ ծախսումների կրճատման շնորհիվ աշխատանքի արտադրողականության հնարավոր աճը հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնովն, ըստ մեր պայմանական տվյալների, կկազմի՝

ԳԱՀ

նորմալ Հգաստօպ,լ00-Դո. 00-3825:

ԼՏ

Հաստ օպ

Սակայն աշխատանքի արտադրողականությանհնարավոր աճի այսպիսի հաշվարկը կատարվում է այն դեպքում, երբ կրճատման ենթակա աշխատաժամանակիհաշվին մեծացվում է օպերատիվ ժամանակը:Եթե նկարահանմանանցկացման արդյունքում պարզվում է, որ նախապատրասւոական-եզրաւիակիչ գործողությունների, աշխատանքային տեղի սպասարկման ե հանգստի նպատակով ծախսվող ժամանակները նորմատիվայինից քիչ են, ապա աշխատանքիարտադրողականությանհնարավոր աճը հաշվարկվում է հետնյալ կերպե, ըստ մեր տվյալների, կկազմի՝

Գ».Տ. ,լց0-100--480»10010024356, -Տրերթ. -

կրճենթ.

որտեղ՝ հերթափոխիտնողությունն է` րոպեներով, Տիերթ.--կրճատմանենթակաժամանակնէ՝ րոպեներով: Տկրճ.ենթ.

Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ, ըստ մեր օրինակի տվյալների, աշխատանքային ժամանակի ոչ արտադրողական ծախսումների տեսակարար կշիռը հերթափոխային ժամանակի ֆոնդում կազմում է 19,696 (94:4802100), աշխատանքի արտադրողականության հնարավոր աճը կարելի է հաշվարկել նան հետնյալ

կերպ՝ Գլ

2. 196.

100-- 19,6

24,392:

Այսպիսի հաշվարկի դեպքում նկատի է առնվում, որ օպերաւոիվ ժամանակի մեծացման հետ միասին համապատասխանաբար նան աշխատանքային տեղի սպասարկման, պետք է մեծանան հանգստի համար նախատեսվածժամանակի ծախսումները,որոնք անճիջականորեն կախված են օպերատիվ ժամանակի մեծությունից: Նկարահանման տվյալների վերլուծությունն ավարտմում է հւսմապատասխանմիջոցառումների ծրագրի մշակմամբ, որտեղ նախատեսվում են այն ուղիները, որոնք նպաստում են նորմատիվային հաշվեկշռում աշխատաժամանակի կորուստների վերացմանը (աղյուսակ 9): Աղյուսակ9

նատուն

ԴՂ.|

Գործիքներն աշխատատեղեր|2.11.02

Աշխատանքը| Արտադրամասի

բաշխողը

հասցնելը

|Աշխատատեղե-

Գլխավոր մե-

կանչի կրոն , 20.11.02 ամար

ազդա-

նշանային

սարքերի տեղադրումը Աշխատանքային

կարգապահու-

թյան խախտումների վերացումը

պետը

Գլխավոր

խանիկի մեխանիկը ր

առայությու

Արտադրա-| Արտադրամասի

մասերի

վարպետները

պետը

Համաձայն մշակված միջոցառումների ծրագրի (աղյուսակ 9)՝ համապատասխանաշխատանքներիիրականացման արդյունքում մեկ բանվորը կարող է տնտեսել 28 րոպե, ն նրա աշխատանքի արտադրողականությանհնարավորաճը կկազմի 9,396 (28:3012:100): Անմիջական չափումների մեթոդով խմբային, բրիգադային ն երթուղային նկարահանմանանցկացման սկզբունքներն այնպիսին են, ինչպիսինանհատականիննէ:

Խմբային նկարահանումը հիմնականում անց է կացվում տեղամասում ւսշխատանջային ժամանակի կորուստների, դրանց առաջացման պատճառների բացահայտման ն բանվորների փոխգործողության ուսումնասիրման նպատակով: Խմբային նկարահանման ժամանակ մեկ դիտողը ուսումնասիրում է միանգամիցմի քանի, բայց ոչ ավելի, քաս տասը բանվորի աշխատանքը,քանի որ անմիջականչափման մեթոդի դեպքում տասիցավելի բանվորների աշխատանքի ուսումնասիրումն, անհրաժեշտ որակական մակարդակով, ֆիզիկապես ուղղակի հնարավոր չէ: Դիտման արդյունքները գրանցվում են համապատասխանինդեքսներով` նախօրոք սահմանված որոշակի ժամանակահատվածներում: Օրինակ` երեքից հինգ բանվորներիաշխատաժամանակիծախսումների նկարահունման դեպքում նրանց գործունեությունը կարելի է գրանցել յուրաքանչյուր 2-3 րոպեն մեկ, ավելի մեծ թվով բանվորների դեպքում հինգ րոպեն մեկ: Նկարահանման քարտում բանվորին ն սարքավորմանը վերաբերող տվյալների հետ միասին ներկայացվում է նան դիտմանընթացքում օգտագործվողինդեքսներիվերծանումը: Դիտման թերթիկըպաւորաստվումէ մինչն նկարահանմանանցկացումը, որտեղ նշվում են ուսումնասիրման ենթարկվողբանվորների թվաքանակը ն ընթացիկ ժամանակն՝ ըստ սահմանված ինտերվալների: Աշխատանքայինօրվա խմբային նկարահանման դիտման թերթիկըներկայացված է 10-րդ աղյուսակում:

Ադյումակ

Աշխատանքային օրվա խմբային նկարահանման դիտման թերթիկ

Ընթացիկ ժամանակը

Դ-ին

(ժամ, րոպե) Սկիզբը՝ 75

ՆԵ

7-7

ԱՏՍ

ՍՏՍ

ԱՏՍ

ՆԵ

ԱՏՍ

ՀԿ

ՎՍ

ՀԱԿ գՓ

ՎՍ

ՀԱԿ ՀԱԿ

ՎԽ

ՆԵ

ՎԽ

ԱՏՍ ԱՏՍ

նայլն

Ընդմ. Ընդմ. Ընդմ. | Ընդմ.

5-րդ

ՆԵ

Բանվորի, հաստոցիհամարը 3-րդ 2-րդ 4-րդ

ԳգՓ

Ծանոթություն: ՆԵ-նախապատրաստական-եզրափակիչաշխատանքներ, Ընդմ.-ընդմիջվե է աշխատանքը պարապուրդի պատճառով, ԱՏՍ աշխատանքայինտեղի սպասարկում,Ա-աշխատանք, ՀԿ հաստոցի կարգավորում, ՎՍ վարպետին է սպասում, ՀԱԿ հանգիստ ն անձնական կարիքներ, ԳՓ գործիքների ՎԽ հետ է փնտրում, խոսում: վարպետի Ստացվածտվյալները մշակվում են այնպես, ինչպես դա արվում է աշխատաժամանակի անհատական նկարահանման դեպքում: Ամենից առաջ, ըստ ընդունված դասակարգման, կազմվում է ժամանակի միանման ծախսումների ամփոփագիրը:Մեր օրինակում դիտման 30 րոպեների ընթացքում առաջին բանվորը նախապատրաստական-եզրափակիչաշխատանքներիվրա ծախսել է 9 րոպե (3243), օպերատիվ աշխատանքներիվրա 15 րոպե (325), աշխատանքայինտեղի սպասարկմանվրա 6 րոպե (322): Եվ այսպես` հինգ բանվորներից յուրաքանչյուրի համար կազմվում է աշխատաժամանակիմիանման ծախսումների ամփոփագիրը: Ըստ յուրաքանչյուր ամփոփագրի` հաշվարկվում են աշխատանքային ժամանակի օգտագործման տվյալները, դրա կորուստները ն աշխաւոանքի արտադրողականությանհնարավոր աճը: Այնուհետն տեղամասում աշխատաժամանակի օգտագործ-

բարելավման նպատակովմշակվում են համապատասխան միջոցառումներ: Աշխատանքիբրիգադային կազմակերպմանդեպքում, երբ մի խումբ բանվորներ միասին, միննույն աշխատանքային տեղում կատարում են ընդհանուր աշխատանք, կիրառվում է բրիգադային ման

նկարահանումը,որը, ժամանակի կորուստների բացահայտմանը զուգահեռ, հնարավորությունէ տալիս ուսումնասիրելու բրիգադում աշխատանքիբաժանմանն կոոպերացմանդրվածքը, վերլուծելու բրիգադի անդամների միջն գործողությունների համաձայնեցվածությունը, պարզելու հերթափոխիընթացքումնրանցիցյուրաքանչյուրի ծանրաբեռնվածությանաստիճանը, ճշտելու բրիգադի անդամների օպտիմալ թվաքանակը ն, նրանց միջն պարտականությունների ճիշտ բաշխման առումով, անելու որոշակի եզրակացություններ: Բրիգադայիննկարահանմանօգնությամբ ուսումնասիրվում է 4-5 բանվորների համատեղ գործունեությունը: Մեկ ուսումնասիրողի կողմից ավելի մեծ թվով բանվորների աշխատանքին հետնելը, իհարկե, դժվար է: Նկարահանման քարտի դիմային էջը լրացվում է այնպես, ինչպես դա արվում անհատական նկարահանման դեպքում: Դիւոման թերթիկումգրի են առնվում բրիգադիբոլոր անդամներիաշխատաժամանակիծախսումները(աղյուսակ 11): Նկարահանման թերթիկի տվյալներից երնում է, թե ուսումնասիրման ընթացքումինչպես է բաշխվածաշխատանքըբրիգադի անդամներիմիջն: Այսպես` առաջին ն չորրորդ բանվորներըստադետալները, ցել են հարմարանքներնու լվացել համապատասխան իսկ երկրորդն ու երրորդը քանդել սարքի հանգույցը ն զննել դետալները: Առաջինն չորրորդ բանվորները20-ական րոպե ծախսել են աշխատանքայինտեղի սպասարկմանու 38-ական րոպե՝ օպերատիվաշխատածճքի վրա: Բացի այդ, վարպետի հետ գործնական բնույթի զրույցի վրա առաջին բանվորը ծախսել է 6 րոպե, իսկ երկրորդը,աշխատանքից7 րոպե ուշանալուց հետո, երրորդ բանվորի հետ միասին մասնակցել է հանգույցի քանդմանը: Այսպես շարունակ գրի են առնվում նրանց բոլոր գործողությունները`մինչն ուսումնասիրման վերջը:

Աղյուսակ 11

բրիգադային նկարահանման Աշխատաժամանակի դիտման թերթիկ (վերանորոգող բրիգադ) Ը/Հ

ժամանակի

Բանվորներ

անվանումը

Ընթացիկ ժամանակը

(րոպե)

|2-րդ|3-րդ4-րդ| 8. |4-րդ| 1-ին ծախսումների1-ին|2-րդէ3-րդ Տնողությունը 5.

(ժամ, րուպե)

սկիզբը7̀»

Դիտման

751771751751|Եկավ աշխատանքի 75| |7"|20| |Վարմարանքների | -

ստացում

3. 4. 5.

6. 7.

|ԱԿԽ

17517511 |461Լ153| 1751 | |75|38 | | |/Դետալների լվացում |61|Վեռանում է աշխատա-վ |75| | |

|Վանգույցի քանդում

տեղից |Խոսում հետ

ների |Դետալ ն այլն

՛վարպետի|

զննում

|33

| Լ

|38

| ՍՏՍ

ՕՊ

ՕՊ |ՍԿԽ

ՆԵ

ՕՊ

Յուրաքանչյուր բանվորի կողմից ծախսված աշխատաժամանակի տնողությունը հաշվարկվում է մեզ արդեն ծանոթ ձնով: Բրիգադի յուրաքանչյուր անդամի համար կազմվում է ժամանակի միանման ծախսումների ամփոփագիրը, ն ստացված տվյալները մանրամասնվերլուծվում են: Երթուղային նկարահանումը կատարվում է այն դեպքում, երբ դիտումն անցկացնողընույն տեղից չի կարողանում տեսնել բոլոր բանվորների գործողությունները ն, բնականաբար, չի էլ կարող գրառել այդ գործողությունների վրա նրանց կողմից ծախսված ժամանակի մեծությունները: Այսպիսիդիւտումներիանցկացմանընախապատրաստվելիսնախ ճշտվում է ուսումնասիրողի շարժման երթուղին ն սահմանվում են այն ժամանակահատվածները,որոնց ընթացքում գրանցվում են աշխատաժամանակիծախսումները: Արդյունքները գրի են առնվում ինդեքսներով: Դիտման թերթիկի լրացումը, ստացված տվյալների մշակումը կատարվում են այնպես, ինչպես խմբային նկարահանմանժամանակ: Աշխատաժամանակի երթուղային նկարահանումըկիրառվում է նան այն դեպքում, երբ բանվորն իր գործունեությունն իրականացնում է` շարժվելով որոշակի երթուղով:

Աշխատաժամանակի ուսումնասիրմանպահային (մոմենտային)դիտումներիմեթոդը Աշխատաժամանակի ուսումնասիրման պահային (մոմենտային) դիտումների մեթոդը կիրառելիս, ըստ համապատասխանդասակարգմած, գրանցվում են ոչ թե աշխատաժամանակի ծախսումների մեծությունները, այլ դիտման աշխատանքային գործընթացիպահային իրավիճակը:Օրինակ` եթե դիտմանպահին կարգավորողը զբաղված է աշխատանքայինտեղի սպասարկմամբ,ապա գրանցվում է միայն սպասարկմանփաստըԱՏՍ ինդեքսիմիջոցով, եթե նա կաւռարում է իր հիմնական աշխատանքը,ապա նշվում է աշխատելու փաստըՕՊ ինդեքսիմիջոցով, ն այսպես շարունակ: Դիտումն անցկացնողը,պարբերաբար,ըստ նախապեսմշակված երթուղու, շրջում է արտադրական տեղամասով` նշելով յուրաքանչյուր բանվորիգործունեությունը` համապատասխանինդեքսներով: Աշխատանքայինտեղում բանվորներիգործունեության գրանցումը կատարվում է երկու ձնով ըստ ժամանակի հավասար հատվածների ն պատահականորենընտրված ժամանակահաւովածներում: Առաջինձնը կիրառվումէ համեմատաբար ոչ մեծ խումբ բանվորներիաշխատանքնուսումնասիրելիս: Դիտումներիանցկացման ինտերվալներիմեծությունը կախված է ուսումնասիրվողօբյեկտների (բանվորների) թվաքանակիցն սովորաբարկազմում է 1-3 րոպե: Եթե բանվորներիթվաքանակը 10-ից ավելի է, ապա նպատակահարմար է աշխատանքայինտեղում բանվորներիգործունեությունն ամրագրելպատահականընտրվածժամանակահատվածներում: Պահային դիտումների մեթոդը, ամանակի անմիջական չափման մեթոդի համեմատությամբ,ունի մի շարք առավելություններ: Այսպես` 1. Պահային դիտումներիօգնությամբ կարելի է վերլուծել աշխատաժամանակի կառուցվածքը` ուսումնասիրվող օբյեկտների (բանվորների)ցանկացած թվաքանակիառկայությանդեպքում: Դա շատ կարնոր է, քանի որ մեկ կամ երկու բանվորների կողմից ծախսված աշխատաժամանակի վերլուծությունը, տնտեսական առումով, որոշակի նշանակություն չունի: Դիտումներիանցկացման հետ կապված ծախսերն այս դեպքում կարելի է արդարացնել, որովհետն ստացված արդյունքների շնորհիվ հնարավորէ բարելա38

վել մեծ թվով աշխատողների աշխատաժամանակիօգտագործումը: 2. Պահային դիտումների մեթոդը ապահովում է ժամանակի ծախսումների կառուցվածքի զգալի ստույգությունը: Ի տարբերություն անմիջական չափման մեթոդի, երբ դիտումն անցկացնողը մշտապես գտնվում է անմիջապես բանվորի կողքին, պահային դիտումների ժամանակ բանվորի գործունեության ուսումնասիրությունն իրականացվումէ հաշված րոպեներիընթացքում, ն դա ոչ մի կերպ չի կարող հոգեբանորեն ազդել բանվորի վրա: Պետք է նշել, որ այս մեթոդի կիրառումը հեշտացնում է նան հետազոտողի աշխատանքըթե' հոգեբանորեն,թե՛ ֆիզիկապես: Յ. Պահային դիտումների արդյունքների ճշտության վրա բացասաբար չեն կարող ազդել ինչ-ինչ պատճառներով դիտման ընդհատումները, որը կարելի է նույն հաջողությամբշարունակել մի քանի ժամից կամ նույնիսկ հերթափոխերիցհետո: 4. Ինչպես փորձն է ցույց տալիս, պահային դիտումների դեպքում դրանք անցկացնողներիկողմից ժամանակի ծախսումները510 անգամ ավելի փոքր են, քան ժամանակի անմիջական չափման մեթոդի կիրառմանդեպքում է: Պահային դիտումների մեթոդով աշխատաժամանակիուսումնասիրումը սկսելուց առաջ սահմանվում են դիտվող օբյեկտների այն իրավիճակները, որոնք պետք է գրանցվեն դիտումն անցկացնողի կողմից: Այդ իրավիճակները կարող են լինել նաիխապատրաստական-եզրափակիչ, օպերատիվ, աշխատանքային տեղի սպասարկման հետ կապված, հանգստանալու կամ անձնական կարիքները հոգալու նպատակով, անհարգելի պատճառներով աշխատանքի ընդհատումները նե այլն: Նշված յուրաքանչյուր իրավիճակը բնութագրվում է համապատասխանինդեքսով (Նե, ՕՊ, ԱՏՍ, ՀԱԿ, ԱԿԽ ն այլն): Ինդեքսները սահմանելուց հետո որոշվում է դիտումն անցկացնողիտեղաշարժմաներթուղին: Ըստ արտադրամասի հատակագծի, կարող են սահմանվել մի քանի

երթուղիներ՝ համապատասխան համարով: Կարող

են

համարակալվել նան ուսումնասիրվողօբյեկտները (բանվորները): Հետազոտմանընթացքում ստույգ տվյալներ ստանալու համար շատ կարնոր է դիտումների քանակի ճիշտ որոշումը, այսինքն՝ պահերի (մոմենտների) թվի ճիշտ որոշումը: Օրինակ` այն արտադրություններում, որտեղ տեխնոլոգիականգործընթացներնըն39

թանում են խիստկայուն ռեժիմով,քիչ դիտումներ են անցկացվում, իսկ ռեժիմների ցածր կայունության դեպքում ավելի շատ դիտումների պահանջ է զգացվում: Պահերի նշումների քանակը որոշվում է մաթեմատիկականվիճակագրության օրենքներով դուրս բերված բանաձների օգնությամբ կազմված աղյուսակների միջոցով: Դիտման պահերի անհրաժեշտ քանակությունը, ելնելով ուսումնասիրումն անցկացնողի աշխատանքիփաստացիծանրաբեռնվածուն դիտումների արդյունքների թյան որոշակի գործակցից (Գ) թույլատրելի սխալների մեծությունից (ՍԾՄ), սահմանվում է ըստ աղյուսակ՛12-ի տվյալների. Աղյուսակ 12

Կայուն արտադրության համար սահմանված դիտումների քանակը Դիտումներիիր 3ԷՀետազոտողի աշխատանքիծանրաբեռնվածության գործակիցը (Գչո) արդյունքների թույլատրելի սխալների |0,9

մեծությունը (ՍԹՄ)` 22-ով

3. 4. 5. 6. 8.

10.

0,6

| 8890 | 5180 | 3330 | 2200 | 1480 | | 5000 | 2920 | 1870 | 1250 | 830 | 7200 | 3200 | 1870 | 1200 | 800 | 530 | 5000 | 2220 | 1300 | 830 | 550 | 370 | 2700 | 1250 | 730 | 470 | 310 | 210 | 1800 | 800 | 490 | 300 | 200 | 135 |

20000

11250

| | 340 | 240 | 130 | 85 |

| 250 | 140 200 | 90 | 60 | 35 | 20

Այսպես,եթե ԳչփՀ0,8,իսկ ՍԹՄՀՅՉ62,ասպա, ըստ աղյուսակ 12-ի տվյալների, դիտումների քանակը կկազմի 560: Ենթադրենք` ուսումնասիրվում է 20 բանվորների աշխատանքը, հետնաբար, պետք է կատարել28 շրջայց (560:20): Եթե դիտման արդյունքները, օրինակ, ցույց են տվել, որ ուսումնասիրումնանցկացնողիծանրաբեռնվածությունըկազմում է 445 մարդ-պահ, ապա փաստացիծանԴա րաբեռնվածության գործակիցը կկազմի 0,79 (445:560) է նշանակում է, որ դիտումներիանցկացմանքանակը ճիշտ որոշված: Եթե ծանրաբեռնվածության գործակիցը ստացվի փոքր՝ 0,7, ճշտությունը (3965)ապահովելու համար պետք ապա նախատեսված է կատարել ոչ թե 560, այլ 670 դիտում:

Աշխատաժամանակիուսումնասիրման պահային դիտումների մեթոդի կիրառմանդեպքում դիտման թերթիկները կարող են տարբեր ձնի լինել: Որպես օրինակ` աղյուսակ 13-ում ներկայացված է այդ ձներից մեկը: Ստացված տվյալների մշակումը սկսվում է աշխատաժամանակի յուրաքանչյուր տեսակի ծախսումների գծով պահային քանակի հաշվարկով: Դրանից հետո հաշվարկվում է պահային ընդհանուր թիվը ն որոշվում ժամանակի յուրաքանչյուր տեսակի ծախսումների բաժինըպահերի ընդհանուր թվում: Աղյուսակ 173

Պահային (մոմենւոային) դիւոումների թերթիկ Երթուղու

համարը 1.

ժամանակը 1 (ժամ, րոպե) ՆԵ 8-5 8-՛ 8-2

Դիտման օբյեկտի

Երթուղին սկսելու

3. 4.

ն այլն

| ԱԳԽ | ԱՏՍ | ԱՕՊ | ԱՕՊ

ՆԵ

|ԼԱԿԽ | | ՆԵ | | ԱՕՊ | | Աօպ| | ԱԿԽ |

ԱՕՊ ԱԳԽ

ԱՏՍ ՍՕՊ

ԱԽ

(անունները)

ՆԵ

| ԱՕՊ | ՍՕՊ | ԱԳԽ | ԱՕՊ

| | ԱՕՊ | ԱՕՊ | ԱՕՊ |

ՆԵ

ԱԿԽ

ՍԳԽ

ԱԳԽ ԱՕՊ

Ենթադրենք` դիտման թերթիկում գրանցված է նախապատրաստական եզրափակիչ աշխատանքների35 պահ, 1470 օպերատիվ, 95 աշխատանքային տեղի սպասարկման, 20 հանգստի ն անձնական կարիքները հոգալու, 182 կազմակերպական տեխնիկական պատճառներովաշխատանքիընդհատումների պահեր: Ընդամենը` 1870 պահ (35:1470:95-20-Է182:68) կամ 10096: Այսպիսով, ըստ ժամանակի ծախսումների դասակարգման, դրանց օգտագործման գործակիցը կամ տեսակարարկշիռը կկազմի՝ -

Գ նե»

ՆԵՏ

ՕՊՀ

Ֆ՝ՆԵ »«100Հ Ւ/ԱՏՍՀ

Ւ "ՀԱԿՀՖ՝ԱԳԽՀՀ՝ԱԿԽ

----Յ--..

354 1470-95-20-182--68

2100-1994:

ԳօՊ-

ՖՆԵՒՖ`ՕՊՀՁ

ԱՏՄՀ

2.օՊ «100"ՀԱԿ: 3ԱԳԽՀՖ՝ԱԿԽ

«100 - 78,696

1470-95-20-182-68

ՏԱՏՍ

Գաա՞

Ա00-

Տ՝ՆԵՒՏ՝ՕՊ-:

«Տ ԱԳԽՀՏԱԿԽՆ

Ֆ՞ԱՏՄ ՀՖ՞ՀԱԿ

5: Ց. 35Հ1470-95-20-182--68

ՆՎ00Հ544

5 ՀԱԿ «100»

ՖՆԵ-Ֆ՝ՕՊ-չ

Ֆ՝ԱՏՍ 3`ՀԱԿ 3՝ԱԳԽՀՖ՝ԱԿԽ

ԳԱԿ»

35Հ1470-95-20-182--68 ՀՐ

«100»

Ֆ՝ԱՏԽ

«100-

ՆԵՏ-ԾոՖ-ԱՏՍ

«ՏՐՀԱԿՀՖԱԳԽՀՇԱԿ

35147095:

ԳոԿԽ»

«100 Հ 9,726 20-182-:68

ՖԱԿԽ

|00»-

ՕՊՏ ԱՏՍՀ

Հ"ՆԵՀԾ Ֆ՞ՀԱԿՀ

ՏԱԳԽՀՖԱԿԽՈ

-.-------------«---«-100»-3,746

20-Հ182-:68 35-1470-95-Հ

Ստացված տվյալները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու աշխատանքային օրվա օգտագործման, աշխատաժամանակիկորուստների ն աշխատանքի արտադրողականությանհնարավորաճի մասին: Աշխատաժամանակիուսումնասիրման պահային դիտումների մեթոդը կիրառվում է գործարաններիտեղամասերում,արտադրամասերում աշխատանքի ն արտադրությանկազմակերպման էությունը վերլուծելու ճպատակով ն ոչ մի դեպքում չի կարող կիրառվել տեխնիկականնորմավդրմանդեպքում:

Օգտագործվածգրականությանցանկը լ.

1քժոճ ԷԼ ՃՕոօրաոչ, Է1օքուղքօտճոտծ

ոքօխծղողոււօ618.

հ106588,

ւՀՕԵՕԽԱՀՅ, 1978.

ԱԼ.ԽԼ

Քոտյոօր, Ը.

Խումմ1օ61քօ6ոոտ. 3.

ԵԽԼ

ՃԵԼ.

Ըխաքոօտշ,Է1ռյսոճմօքւռոտյուոն

Խ10Շ6ՔՅ,Ծեւօքոճչ: մուօղճ,

քոն

1978.

Աօքոաքօտճուտծ 1քյոճ, //օ06աճ, Չ6օՕոօաու2,1985. Քօֆօ, Էովձոճը օքրճաատումմ 1թյոճ. Խ10ՇԲԹՅ,831-580 ԽԱՂԻ,

Լ աաա,

1998. 5.

"Մլոււ08 6.

8...

որոճում, 7.

60108858 Թոճոտնւմքօ88, 1թյոճ, 106582, Ք3ՅրոՂՇՂԵօաու 2000. Թ'', ք օղոոյո էճ Ոուողծ, Օքոճոտունը, ճօքումքօԲճո6 քոռ ոքօո-

1111.

Ց.

հ106682, 2005. Շատոու, ԷԼԹՇքոաւքօոճմոծ քոռ,

ԽԱՇՇՀոՅ,'«ՃղեՓճ-Աք66օ-'",

2005. 8.

8.8.

Եօքօոտոճ,1օքոաքօտճուծ 1քշոճ, 106582,

2005.

Ասլանյան Մարսել Սերոբի

Աշխատաժամանակիուսումնասիրման մեթոդները (դասախոսություններ)

Վրատ.խմբագիր՝

Գ.

Վովհաննիսյան

Սրբագրիչ՝

Ջ.

Վովհաննիսյան

Վամակարգչայինձնավորումը` Ա.

Պատվեր՝70

Չափս 60584

Նալբանդյանի

1/16:

2,2 հեղ. մամ., 2,3 հրատ.մամ., 2,75 տպ. մամ., 2,5 տպ. պայմ. մամ.:

Տպաքանակ ՝ 100:

«Տնտեսագետ» հրատարակչություն Տպագրված է «Տնտեսագետ»հրատարակչությանտպագրական արտադրամասում

Երնան25, Նալբանդյան, 128