Ատլաս (Բջջաբանություն, սաղմնաբանություն, հյուսվածաբանություն )

Ռ. Ս. Մխիթարյան, Մ. Գ. Միրզոյան, Ա. Ա. Հովսեփյան

ԱՏԼԱՍ

ԲՋՋԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,

ՍԱՂՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,

ՀՅՈՒՍՎԱԾԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ 2010

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Ռ. Ս. Մխիթարյան, Մ. Գ. Միրզոյան, Ա. Ա. Հովսեփյան

ԱՏԼԱՍ

ԲՋՋԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,

ՍԱՂՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,

ՀՅՈՒՍՎԱԾԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ 2010

Հաստատված է ՀՊԱՀ գիտական խորհրդի կողմից (19.12.09թ., արձ. 4) Գրախոսներ՝

բ. գ. դ. պրոֆ. Ա. Վ. Ազնաուրյան կ. գ. դ. պրոֆ. Կ. Ա. Ջիվանյան կ. գ. դ. պրոֆ. Լ. Գ. Թադևոսյան

Գիտական խմբագիր՝ կ. գ. դ. պրոֆ. Ռ. Ա. Հարությունյան Լեզվաբան խմբագիր՝ մ. գ. դ. պրոֆ. Լ. Ա. Միրզոյան Մխիթարյան Ռ. Ս. , Միրզոյան Մ. Գ., Հովսեփյան Ա. Ա. Ատլաս (բջջաբանություն , սաղմնաբանություն հյուսվածաբանություն), Եր.: ՀՊԱՀ 2010: - 244 էջ: Առաջարկվող ատլասում համահավաք ձեւով ներկայացված են «Բջջաբանություն, սաղմնաբանություն եւ հյուսվածաբանություն» առարկային վերաբերող եւ ուսումնական ծրագրին համապատասխանող բոլոր համակարգերի 243 ն կար՝ դրանց մանրաձեւաբանական (միկրոմորֆոլոգիական) կառուցվածքների բացատրություններով: Օրգանամասերի անվանումները տրված են հայերենով, որը հայեցի կրթություն ունեցող ուսանողների, միկրոմորֆոլոգիայի բնագավառի մասնագետների, հյուսվածաբան - պատրաստուկագործների եւ կլինիցիստների համար կծառայի որպես լավագույն ու յուրահատուկ ուղեցույց՝ հեշտացնելով մասնագետների կողմից դրա օգտագործումը: Այն ազդակ կհանդիսանա տեսողական հիշողության զարգացմանը եւ օրգանամասերի ու դրանց անվանումների հեշտ ու կայուն մտապահմանը: Անգամ մասնագիտական գրականության, մանրադիտակների եւ միկրոպատրաստուկների բացակայության պայմաններում, ուսանողները եւ համապատասխան բնագավառի մասնագետներն առանց դժվարության, կարող են օգտվել ատլասում զետեղված գծապատկերներից, սխեմաներից ու նկարներից: Ձեռնարկը նախատեսված է ՀՊԱՀ-ի անասնաբուժական բժշկագիտության եւ անասնաբուծական, տեխնոլոգիական ֆակուլտետների, ինչպես նաեւ հեռակա դեպարտամենտի համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար: Ձեռնարկից կարող են օգտվել նաեւ մակրո եւ միկրոմորֆոլոգիայի, սաղմնաբանության, բջջաբանության եւ այլ հարակից կենսաբանական գիտությունների բնագավառներում աշխատող մասնագետները:

ISBN 978-9939-54-237-9 ¡ è.ê. ØËÇóñÛ³Ý, Մ.Գ. Միրզոյան, Ա.Ա. Հովսեփյան 2010Ã. ¡ Ðայաստանի պետական ագրարային համալսարան 2010Ã.

ՀԵՂԻՆԱԿՆԵՐԻ ԿՈՂՄԻՑ

Մայրենի լեզվով գրված «Բջջաբանություն, սաղմնաբանություն եւ հյուսվածաբանություն» առարկային վերաբերող սույն ատլասի ստեղծումը ժամանակին է եւ խիստ անհրաժեշտ, քանի որ այն միակ ձեռնարկն է, որը նախատեսված է Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանի «Անասնաբուժություն», «Անասնաբուժական սանիտարիա եւ փորձաքննություն», «Անասնաբուծություն», «Մսի եւ մսամթերքների տեխնոլոգիա» եւ «Ձկան ու ձկնամթերքների տեխնոլոգիա» մասնագիտությունների ուսանողների համար: Այն ընդգրկում է առարկայի բոլոր բաժինները, այն է՝ բջջաբանություն, սաղմնաբանություն եւ ընդհանուր ու մասնավոր հյուսվածաբանություն եւ նպատակ ունի կոնկրետ օգնություն ցույց տալու ինքնուրույն պարապող ուսանողներին՝ անսխալ ընկալելու օրգանների ու դրանց բաղադրատարրերի միկրոկառուցվածքները, տեղադրությունը, հյուսվածաբանական նկարագրությունը, ինչպես նաեւ յուրացնելու այդ մանրադիտակային կառուցվածքների ճիշտ անվանումները: Բջջաբանությունը, սաղմնաբանությունը եւ հյուսվածաբանությունը (միկրոսկոպիկ անատոմիան) հանդիսանում է բժշկակենսաբանական գիտությունների բազմաբովանդակ ծավալուն բաժինը եւ որոշակի ձեւաբանական խնդիրների հետ մեկտեղ այն զբաղվում է բջջաֆիզիոլոգիայի, բջջաքիմիայի, հյուսվածաֆիզիոլոգիայի, հյուսվածաքիմիայի եւ այլ խնդիրների ուսումնասիրությամբ: Բջջաբանության սաղմնաբանության եւ հյուսվածաբանության այս ատլասում ներկայացված են գծապատկերներ ու նկարներ՝ իրենց բացատրություններով համահավաք՝ ըստ առարկայի դասընթացի համար սահմանված ուսումնական ծրագրերի եւ նրա առանձին բաժինների, որը կհեշտացնի տվյալ բաժնին վերաբերող գծապատկերների շուտափույթ հայտնաբերումը եւ ուսումնասիրության կազմակերպումը:

Հյուսվածաբանական ատլասի նշանակություններից մեկն էլ այն է, որ մանրադիտակների, միկրոպատրաստուկների, ծեփապատկերների, պլակատների, գծապատկերների եւ այլ բնույթի ցուցադրական նյութի բացակայության դեպքում անգամ՝ ուսանողները եւ համապատասխան բնագավառի մասնագետները, նույնիսկ արտալսարանային պայմաններում՝ օգտագործելով մասնագիտական գրականություն, կարող են օգտվել այս ատլասից: Գտնում ենք, որ սույն ատլասը՝ իր հյուսվածաբանական նկարներով եւ դրանց բացատրություններով, ուսանողների, ասպիրանտների համար կծառայի լավագույն ուղեցույց՝ ավանդվող նյութի առավել արդյունավետ յուրացման, ինչպես նաեւ որակյալ միկրոպատրաստուկների պատրաստման աշխատանքներում: Կասկածից վեր է, որ հյուսվածաբանական ատլասը ազդակ կհանդիսանա ուսանողների տեսողական հիշողության զարգացման, օրգանիզմի ու դրանց միկրոկառուցվածքների անվանումների լավ մտապահման համար: Քանի որ ՀՊԱՀ –ում դասավանդումը տարվում է միայն հայերեն լեզվով, ատլասի առաջարկվող հայերեն տարբերակը բնականաբար կօժանդակի «Բջջաբանություն, սաղմնաբանություն եւ հյուսվածաբանություն» առարկայի տեսական ու գործնական պարապմունքների արդյունավետ ավանդմանը: Հեղինակները կանխավ հայտնում են իրենց շնորհակալությունը սույն ձեռնարկից օգտվողներին եւ բոլոր նրանց, ովքեր կտեղեկացնեն իրենց կողմից աշխատանքում նկատված մասնագիտական վրիպումների ու բացթողումների մասին:

ԸՆԴՀԱՆՈԻՐ

ՀՅՈՒՍՎԱԾԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՋՋԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Նկ.1. Բջջի կառուցվածքի գծապատկերը: 1- բջջաթաղանթ, 2-պինոցիտոզային բշտիկներ, 3-բջջակենտրոն, 4հիալոպլազմա, 5-հատիկավոր էնդոպլազամային ցանց, 6-կորիզ, 7շուրջկորիզային թաղանթի կապը բջջամեմբրանների հետ, 8-կորիզային ճեղքեր, 9-կորիզակ, 10- Գոլջիի համալիր, 11-արտազատական (սեկրետոր) վակուոլներ, 12-միտոքոնդրիումներ, 13-լիզոսոմներ, 14-ֆագոցիտոզի հաջորդական փուլեր, 15 - բջջաթաղանթի կապը բջջամեմբրանների հետ, 16միկրոթավիկներ, 17-բջջամեմբրան, 18- ռիբոսոմներ:

Նկ.2. Միջբջջային միացումների (հպումների) ձեւերը: 1-հասարակ հպում, 2-կողպեքի տիպի միացում (հպում), 3-ամուր հպում, 4միջանկյալ հպում, 5-դեսմոսոմ, 6-ճեղքային հպում:

Նկ. 3. Ա - Հատիկազուրկ (ողորկ) էնդոպլազմային ցանցի (լյարդ) եւ Բ – հատիկավոր (խորդուբորդ) Էնդոպլազմային ցանցի (ենթաստամոքսային գեղձ) էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը:

Նկ.4. Գոլջիի բջիջներում:

համալիրը

ողնուղեղային

հանգույցի

1-Կորիզը կորիզակով, 2-ցիտոպլազմա, 3-Գոլջիի համալիր:

նյարդային

Նկ.5. Գոլջիի համալիրի ենթամանրադիտակային գծապատկերը: 1-բջջամեմբրաններ, 2-վակուոլներ:

Նկ.6. Լիզոսոմների գործունեության եւ ներբջջային ճեղքավորման ընթացքի գծապատկերը: 1-Ֆագոցիտոզի ենթարկվող մասնիկը, 2-միկրոմոլեկուլներ, 3-մակրոմոլեկուլների ֆագոցիտոզը, 4-Ֆագոսոմներ, 5-հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 6լիզոսոմներ, 7-լիզոսոմների եւ ֆագոսոմների միաձուլումը, 8,9-միկրոմոլեկուլային մասնիկների ճեղքավորումը, 10-ճեղքավորման մնացորդները , 11ճեղքավորում լիզոսոմներում:

Նկ.7. Աղիքային Էպիթելի գլանաձեւ բջջիջների միտոքոնդրիումները: 1-կորիզ, 2-խոզանակային մանրաթավիկավոր երիզ, 3-միտոքոնդրիումներ, 4հիմային թաղանթ:

Նկ.8. Միտոքոնդրիումի էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքի կտրվածքի գծապատկերը:

Նկ.9. Միտոքոնդրիումի կառուցվածքի գծապատկերը: 1-արտաքին մեմբրան, 2-ներքին մեմբրան, 3-ներքին մեմբրանի արտափքում (կատար), 4-արտափքման տեղը ներքին մեմբրանի արտաքին մակերեսից:

Նկ.10. Բջջակենտրոնը՝ ժամանակ:

զիգոտի

տրոհման

առաջին

բաժանման

1-ձվաբջջի թաղանթը, 2-ցենտրիոլներ, 3-ցենտրոսֆերա, 4-աստրոսֆերա, 5քրոմոսոմներ:

Նկ.11 Էպիթելային բջջի բջջակենտրոն: Ա,Բ,Գ- բջջակենտրոնի ցենտրիոլներ:

Նկ.12. Ճարպային ներառուկները լյարդի բջիջներում:

1- լյարդային բջիջ (հեպատոցիտ), 2- էրիտրոցիտներ, 3- ճարպային ներառուկներ, 4- բջջի կորիզ:

Նկ.13. Գլիկոգենի ներառուկները լյարդի բջիջներում:

1-Լյարդի բջիջներ, 2-Գլիկոգենի հատիկներ, 3-բջջի կորիզը կորիզակով, 4արյունատար մազանոթ:

Նկ.14. Պիգմենտային ներառուկները մելանոցիտներում: 1-բջջի կորիզը, 2-գունանյութի (պիգմենտի) հատիկներ:

Նկ.15. Կորիզ: 1-կորիզը կորիզաթաղանթով, 2-կորիզաթաղանթի ճեղքերը՝ անցքերը, 3- քրոմատինի կուտակումներ, 4-կորիզակ, 5-հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց:

Նկ.16. Կորիզաթաղանթի նուրբ անցքերի կառուցվածքը:

1-շուրջկորիզային տարածություն, 2- կորիզի ներքին թաղանթ, 3-կորիզի արտաքին թաղանթ, 4-ծայրամասային ենթամիավորներ, 5-կենտրոնական հատիկ:

Նկ.17. Ձիու աչքի եղջերաթաղանթի դեսցեմետի շերտի բջիջների ամիտոզը:

Նկ.18. Միտոզի գծապատկերը:

Նկ.19. Միտոզ: 1-ինտերֆազ, 2-պրոֆազ (խիտ կծիկ), 3-պրոֆազ (նոսր կծիկ), 4- մետաֆազ, 5աքրոմատինային իլիկ, 6-անաֆազ, 7- տելոֆազ:

ՍԱՂՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Նկ.20. Սպերմատոգենեզի (I) եւ օվոգենեզի (II) գծապատկերը:

Նկ. 21. Կաթնասունների պատկերը:

սպերմատոզոիդի

կառուցվածքի

գծա-

1-գլխիկ, 2-վզիկ, 3-միջանկյալ մաս, 4-պոչիկ, 5-առանցքային թելիկներ, 6աքրոսոմ, 7-ծածկաշապիկ, 8-կորիզ, 9-պրոքսիմալ և 10-դիստալ ցենտրիոլներ, 11-միտոքոնդրային պարույր:

Նկ.22. Կաթնասունի ձվաբջիջ:

1-կորիզ, 2-կորիզակ, 3- ցիտոպլազմա, 4-առաջնային թաղանթ, 5- ֆոլիկուլային բջիջներ:

Նկ.23. Հավի ձվի կառուցվածքի գծապատկերը: 1-Կեղեւ, 2-լատեբրա, 3-ենթակեղեւային թաղանթ, 4-սպիտակ դեղնուց , 5դեղին դեղնուց , 6- պանգերի կորիզ , 7-բլաստոդերմ, 8-դեղնուցային թաղանթ, 9-օդային խուց, 10, 11, 14-Սպիտակուցային թաղանթ, 12-խալազ, 13խալազանման շերտ, Կորն արտացոլում է ձվի աճման արագությունը ձվատվությանը նախորդող, 18- օրվա ընթացքում : Հոծ գծերը ցույց են տալիս, թե որ ժամանակ են ձեւավորվում այդ շերտերը:

Նկ.24. Բեղմնավորման հաջորդական փուլերը: 1-ձվաբջջի ցիտոպլազմա, 2- ձվաբջջի կորիզ, 3-փայլուն թաղանթ, 4ֆոլիկուլային էպիթել, 5- սպերմատոզոիդի գլխիկ , 6- սպերմատոզոիդի վզիկ, 7սպերմատոզոիդի պոչիկ, 8-ընդունող թմբիկ, 9-բեղմնավորման թաղանթ, 10իգական եւ 11-արական պրոնուկլեուս, 12-միջցենտրիոլային իլիկ, 13սինկարիոն:

Նկ.25. Ա-Նշտարիկի սաղմի տրոհման ակոսների դասավորությունը : I-Սաղմը՝ երկու բլաստոմերների փուլում, II-սաղմը՝ չորս բլաստոմերների փուլում, III-սաղմը՝ ութ բլաստոմերների փուլում, IV-սաղմը՝ տասնվեց բլաստոմերների փուլում, V-սաղմը՝ երեսուներկու բլաստոմերների փուլում, VI-սաղմը՝ վաթսունչորս բլաստոմերների փուլում, VII-սաղմը՝ հարյուր քսանութ բլաստոմերների փուլում: Բ-Բլաստուլայի կառուցվածքը:1-բլաստոդերմ, 2-բլաստոցել, 3-բլաստուլայի հատակ, 4-եզրային գոտի, 5-բլաստուլայի տանիք:

Նկ.26. Ա-Երկկենցաղների զիգոտի լրիվ անհամաչափ տրոհումը: Բ-Բլաստուլայի կառուցվածքը: 1-միկրոմերներ, 2-մակրոմերներ, 3-բլաստոդերմ, 4-բլաստոցել:

Նկ.27. Հավի զիգոտի մասնակի սկավառակային տրոհումը: Ա,Բ- տրոհման վաղ փուլերը՝ տեսքը վերից Ա- միջօրեականով անցնող երկու ակոսներ, Բ -տրոհման ավելի ուշ շրջան, Գ - սաղմնային սկավառակի կտրվածքը, 1, 2, 3- դեղնուցի վրա տեղավորված, 4, 5, 6, 7, 8- դեղնուցից մեկուսացված բջիջներ:

Նկ.28. Ա-Հավի սաղմնային սկավառակը տրոհման ուշ շրջանում եւ Բգաստրուլացման վաղ շրջանը: 1-բլաստոմերներ, 2-եկտոդերմ, 3-բլաստոցել, 4-դեղնուց:

Նկ.29. Կաթնասունների սաղմի զարգացման վաղ փուլերը: 1-խոշոր բլաստոմերներ, 2-մանր բլաստոմերներ, 3-տրոֆոբլաստ, 4էմբրիոբլաստ, 5-էնտոբլաստ, 6-մեզենխիմայի արտաբջիջներ, 7-ամնիոնային բշտիկ. 8-դեղնուցապարկ կամ պարկի սկզբնակ, 9-սաղմնային վահանիկ, 10ամնիոնային ոտիկ, 11-էկտոդերմ, 12-էնտոդերմ, 13-ամնիոն, 14դեղնուցապարկ, 15-խորիոն, 16-խորիոնի թավիկներ, 17-դեղնուցածորան, 18ալանտոիս, 19-սաղմ, 20-պորտալար, 21-ամնիոնի խոռոչ:

Նկ.30. Երկկենցաղների էմբրիոգենեզը:

I-գորտի բլաստուլան, II-III-գաստրուլացում, IV-նեյրուլա, 1-էկտոդերմ, 2-էնտոդերմ, 3-քորդա, 4-մեզոդերմ, 5-նյարդային թիթեղիկ, 6-վերին (դորզալ) եւ 7ստորին (վենտրալ) շրթունք, 8-բլաստոպոր, 9-գաստրոցել, 10-նյարդային թիթեղիկ, 11-նյարդային խողովակիկ, 12-հատվածավորված մեզոդերմ, 13չհատվածավորված մեզոդերմ, 14-էնտոդերմ «դեղնուցային խցան»:

Նկ.31. Գաստրուլացման եղանակները: 1-ինվագինացում, 2-էպիբոլիա, 3-ներգաղթ, 4-դելամինացում:

Նկ.32. Նշտարիկի սաղմի գաստրուլացումը եւ առանցքային օրգանների գոյացումը: 1-էկտոդերմ, 2-էնտոդերմ, 3-առաջնային աղիք, 4-նյարդային թիթեղիկ, 5նյարդային խողովակ, 6-քորդա, 7-մեզոդերմ, 8-ցելոմ:

Նկ.33. Երկկենցաղի գծապատկերը:

սաղմի

ծավալագրական

«ստերոգրամ»

1-էկտոդերմ, 2-մեզոդերմի առպատային(պարիետալ)թերթիկ, 3-մեզոդերմի ընդերային (վիսցերալ) թերթիկ, 4-մեզոդերմի պարիետալ թերթիկ 5-աղիք, 6նյարդային խողովակ, 7-քորդա, 8-սոմիտի ոտիկ, 9-դերմատոմ, 10-սկլերոտոմ, 11-մեզենքիմ, 12-սպլանխնոտոմ, 13-միոտոմ, 14-սոմիտ:

Նկ.34. Հավի սաղմի առանցքային օրգանների սաղմնադրումը:

Ա,Բ,Գ- երեք հաջորդակամ փուլեր , 1- նյարդային ակոս, 2- նյարդային խողովակ, 3-էկտոդերմ, 4-քորդա, 5-մեզոդերմ, 8-սպլանխնոտոմի առպատային (պարիետալ) թերթիկ, 9-աղիքային էնտոդերմ:

Նկ.35. Հավի սաղմի զարգացման տարբեր փուլերի երկայնակի կտրվածքի գծապատկերը (I,II,III,IV): 1-սպիտակուց, 2-դեղնուց, 3-ամնիոնային ծալք, 4-ամնիոնի խոռոչ, 5-շճային թաղանթ, 6-ալանտոիս, 7-մարմնական ծալք, 8-սաղմ:

Նկ.36. Կաթնասունների գծապատկերը:

սաղմի

արտասաղմնային

օրգանների

1-ալանտոամնիոն, 2-ալանտոխորիոն, 3-խորիոնի թավիկներ, 4-ալանտոիսի խոռոչ, 5-ամնիոնի խոռոչ, 6-դեղնուցապարկ:

Նկ.37. Կովի 120 օրական սաղմի պտղաբուշտը: 1-կոտիլեդոններ, 2-պորտալար:

Նկ.38. Ընկերքի տիպերը: Ա-Էպիթելոխորիոնային, Բ-դեսմոխորիոնային, Գ-էնդոթելոխորիոնային, Դհեմոխորիոնային: 1-խորիոնի էպիթել, 2- արգանդի պատի էպիթել, 3-խորիոնի թավիկի շարակցական հյուսվածք, 4-արգանդի պատի շարակցական հյուսվածք, 5-խորիոնի թավիկների արյունատար անոթներ, 6-արգանդի պատի արյունատար անոթներ, 7-մայրական արյուն:

Նկ.39. Գիշատիչների գոտիաձեւ ընկերքը:

ԷՊԻԹԵԼԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Նկ.40. Նորածին հորթի բարակ աղիքի էպիթելային բջիջներ: (Էլեկտրոնամանրադիտակային նկար): 1-էպիթելոցիտի ապիկալ բևեռ, 2-ներծծող երիզ, 3-էպիթելոցիտի պլազմային թաղանթ:

Նկ.41. Ծածկող` պաստառող էպիթելների կառուցվածքի գծապատկերը: I-միաշերտ էպիթելներ, II-բազմաշերտ էպիթելներ:

Ա-միաշերտ տափակ, Բ-միաշերտ խորանարդաձև, Գ-միաշերտ գլանաձև, Դմիաշերտ բազմաշարք գլանաձև թարթիչավոր, Դ-1-թարթիչավոր բջիջ, Դ-2թարթիչներ, Դ-3-ներդիր (փոխարինող) բջիջներ Ե-բազմաշերտ տափակ չեղջերացող, Ե-1-հիմային (բազալ) շերտի բջիջներ, Ե-2-փշավոր շերտի բջիջներ, Ե-3-մակերեսային շերտի բջիջներ, Զ-բազմաշերտ տափակ եղջերացող էպիթել, Զ-1-հիմային շերտ, 5-եղջերային շերտ, Է-անցողիկ (փոփոխվող) էպիթել, Է-1-հիմային շերտի բջիջներ, Է-2-միջնային շերտի բջիջներ, Է-3ծածկող շերտի բջիջներ, ա-նոսր շարակցական հյուսվածք, բ-գավաթաձեւ բջիջ:

Նկ.42. Ցուլի քթաշրթունքային հայելու վերնամաշկի (էպիդերմիսի) բջիջների կամրջակներ: 1-կորիզ, 2-բջիջների կամրջակներ:

Նկ.43. Գավաթաձեւ բջիջներ: 1-էպիթելի բջիջներ, 2-գավաթաձեւ բջիջները՝ հյութի գոյացման սկզբնական փուլում, 3-գավաթաձեւ բջիջները հյութազատելիս, 4-կորիզ, 5-հյութ:

Նկ.44. Էպիթելի թարթիչավոր ապարատի գծապատկերը: Ա-Բ-թարթիչների շարժման ուղղությունը, 1-6-թարթիչի լայնական կտրվածքը տարբեր մակարդակների վրա, 7-թարթիչների լայնական կտրվածքը:

Նկ.45. Բազմաշերտ տափակ եղջերացող էպիթել:

1-աճող շերտ , ա-հիմային բջիջներ, բ-փշավոր բջիջներ, 2-հատիկավոր շերտ, 3եղջերային շերտ, 4-նոսր շարակցական հյուսվածք, 5-խիտ շարակցական հյուսվածք:

Նկ.46. Ճագարի միզապարկի անցողիկ էպիթել: 1-սեղմված, 2-թույլ ձգված, 3-ուժեղ ձգված միզապարկում:

Նկ.47. Հյութազատման տարբեր տիպերը: Ա-մերոկրին, Բ-ապոկրին, Գ-հոլոկրին, 1-քիչ տարբերակված բջիջներ, 2կազմափոխվող բջիջներ, 3-քայքայվող բջիջներ:

Նկ.48. Պարզ եւ բարդ էկզոկրին գեղձերի գծապատկերը: Ծայրային (սեկրետոր) բաժինները նշված են սև գծերով, արտաբերող խողովակները՝ լուսավոր: 1-պարզ խողովակակազմ գեղձեր՝ չճյուղավորված ծայրային բաժիններով, 2պարզ բշտակազմ գեղձ՝ չճյուղավորված ծայրային բաժնով, 3-պարզ խողովակակազմ գեղձեր՝ ճյուղավորված ծայրային բաժնով, 4-պարզ բշտակազմ գեղձեր՝ ճյուղավորված ծայրային բաժիններով, 5-բարդ բշտա-խողովակակազմ գեղձ՝ ճյուղավորված ծայրային բաժիններով, 6-բարդ բշտակազմ գեղձ՝ ճյուղավորված ծայրային բաժիններով:

ԱՐՅՈԻՆ ԵՎ ԱՎԻՇ

Նկ.49. Տավարի արյան ձեւավոր տարրերը: 1-հատվածակորիզավոր բազոֆիլ, 2-ցուպիկակորիզավոր էոզինոֆիլ, 3հատվածակորիզավոր էոզինոֆիլ, 4-երիտասարդ, 5-ցուպիկակորիզավոր, 6-7հատվածակորիզավոր նեյտրոֆիլներ, 8-մոնոցիտ, 9-մեծ լիմֆոցիտ, 10-միջին լիմֆոցիտ, 11-փոքր լիմֆոցիտ, 12-արյան թիթեղիկներ, 13-էրիթրոցիտներ:

Նկ.50. Հավի արյան ձեւավոր տարրերը:

1-ցուպիկակորիզավոր բազոֆիլ, 2-էոզինոֆիլ միելոցիտ, 3-հատվածակորիզավոր էոզինոֆիլ, 4,5,6-նեյտրոֆիլներ, 7-մոնոցիտ, 8-մեծ, 9-միջին,10-փոքր լիմֆոցիտներ, 11-պլազմոցիտ, 12-թրոմբոցիտ, 13-պոլիքրոմատոֆիլ էրիթրոցիտ, 14-վնասված էրիթրոցիտի մնացորդ, 15-ձվաձեւ կորիզավոր էրիթրոցիտներ:

Նկ. 51. Արյան թիթեղիկի էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1-հատիկներ, 2-պինդ հատիկներ, 3-գլիկոգեն, միկրոխողովակիկներ, 6-մակերեսին միացած խողովակիկներ, 8-գլիկոկալիքս:

4-միտոքոնդրիումներ, 5խողովակիկներ, 7-խիտ

Նկ.52. Ճագարի 8,5 օրական սաղմի արյունաստեղծ կղզյակի լայնական կտրվածքը: 1-անոթի խոռոչ, 2-էնդոթել, 3-ներանոթային արյան բջիջներ, 4-արյան բաժանվող բջիջ, 5-արյան սկզբնական բջջի ձևավորումը, 6-էնտոդերմ, 7մեզոդերմի վիսցերալ (ընդերային) թերթիկ:

Նկ.53. Հետ սաղմնային արյունաստեղծման գծապատկերը:

1-բնային բջիջ, 2-լիմֆոպոեզի նախորդող ընդհանուր բջիջ, 3-T-լիմֆոցիտի նախորդող բջիջ, 4-T-լիմֆոբլաստ, 5-T-պրոլիմֆոբլաստ, 6-T-լիմֆոցիտ, 7-Tիմունոբլաստ, 8-ակտիվացած T լիմֆոցիտ, 9-B լիմֆոցիտի նախորդող բջիջ, 10B լիմֆոբլաստ, 11-B պրոլիմֆոբլաստ, 12-B լիմֆոցիտ, 13-B իմունոբլաստ, 14պրոպլազմոցիտ, 15-պլազմոցիտ, 16-հեմոպոեզի (արյունագոյացման) գրանուլոցիտային, էրիտրոցիտային, մոնոցիտային և մեգակարիոցիտային շարքերի նախորդող բջիջներ, 17-մոնոցիտոպոեզի նախորդող բջիջ, 18-մոնոբլաստ, 19պրոմոնոցիտ, 20-մոնոցիտ, 21-գրանուլո- և մոնոցիտոպոեզի նախորդող բջիջ, 22- գրանուլոցիտների նախորդող բջիջ, 23-միելոբլաստ, 24-պրոմիելոցիտ, 25միելոցիտ, 26-մետամիելոցիտ, 27- ցուպիկակորիզավոր, 28-հատվածակորիզավոր նեյտրոֆիլ, 29- էոզինոֆիլների նախորդող բջիջ, 30-միելոբլաստ, 31պրոմիելոցիտ, 32-միելոցիտ, 33-մետամիելոցիտ, 34-ցուպիկակորիզավոր, 35հատվածակորիզավոր, 36- բազոֆիլների նախորդող բջիջ, 37-միելոբլաստ, 38պրոմիելոցիտ, 39-միելոցիտ, 40-մետամիելոցիտ, 41-ցուպիկակորիզավոր, 42հատվածակորիզավոր, 43-գրանուլոցիտո- և էրիտրոցիտոպոեզի բջիջ, 44,45էրիտրոպոեզի ունիպոտենտ նախորդներ, 46-էրիթրոբլաստ, 47-պրոնորմոբլաստ, 48-բազոֆիլ նորմոբլաստ, 49-պոլիքրոմատոֆիլ նորմոբլաստ, 50-օքսիֆիլ նորմոբլաստ, 51-էրիթրոցիտ, 52- մեգակարիոցիտո- և էրիտրոցիտոպոեզի բջիջ, 53- մեգակարիոցիտների նախորդող բջիջ, 54-մեգակարիոբլաստ, 55պրոմեգակա-րիոցիտ, 56-մեգակարիոցիտ, 57-արյան թիթեղիկներ:

ՄԵԶԵՆՔԻՄԱ ԿԱՄ ՍԱՂՄՆԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔ

Նկ.54. Ճտի սաղմի մեզենքիման:

1-3-մեզենքիմայի բջիջներ, 4-մեզենքիմայի բջիջների միթոտիկ բաժանումը:

ՇԱՐԱԿՑԱԿԱՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Նկ.55. Նոսր շարակցական հյուսվածք: 1 - ֆիբրոբլաստներ, 2 - հիստիոցիտներ, 3 - հյուսվածքային բազոֆիլ, 4 կոլագեն թելեր, 5 – առաձիգ (էլաստիկ) թելեր

Նկ.56. Պլազմատիկ բջջի էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1-հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 2-քրոմատին, 3-կորիզակ, 4-կորիզի թաղանթ, 5-կորիզաթաղանթի անցք, 6-ազատ ռիբոսոմներ, 7-Գոլջիի համալիր, 8-բջջակենտրոն՝ ցենտրոսոմ , 9-արտազատական (սեկրետոր) բշտիկներ:

Նկ.57. ճագարի ենթամաշկի նոսր շարակցական հյուսվածք: 1-մազանոթի էնդոթել, 2-ադվենտիցիային կամբիալ բջիջ, 3-ֆիբրոբլաստներ, 4հիստիոցիտ, 5-ճարպային բջիջ:

Նկ.58. Պիգմենտային բջիջները նոսր շարակցական հյուսվածքում: 1-պիգմենտային բջիջներ, 2-շարակցական հյուսվածքի բջիջների կորիզները , 3կոլագեն եւ էլաստիկ թելերի ցանցը:

Նկ.59. Խիտ ձեւավորված (կազմավորված) շարակցական հյուսվածք (երկայնական կտրվածք): 1-Կոլագենային՝ սոսնձատու թելերի խուրձ, 2-տենդինոցիտներ բջիջներ), 3-Նոսր շարակցական հյուսվածքի շերտ (էնդոտենոն):

(ջլային

Նկ.60. Խիտ կտրվածք):

ձեւավորված

շարակցական

հյուսվածք

(լայնական

1-երկրորդ կարգի խրձեր, 2-տենդինոցիտների կորիզներ, 3-պերիտենդին:

Նկ.61. Առաձիգ (էլաստիկ) շարակցական հյուսվածք: 1- Առաձիգ թելերը երկայնական կտրվածքում, 2-Նոսր շարակցական հյուսվածքի շերտ, 3-ճարպային հյուսվածք, 4-Արյունատար անոթ:

Նկ.62. Հիալինային (ապակենման) աճառ: 1-վերնաճառ, 2-երիտասարդ աճառային բջիջներ, 3-հիմնական նյութ, 4-տարբերակված աճառային բջիջներ, 5-աճառային բջիջների պատիճ, 6,7-աճառային բջիջների իզոգեն խմբեր:

Նկ.63. Ականջախեցու առաձիգ (էլաստիկ) աճառ: 1-վերնաճառ, 2-հիմնական նյութ, 3-առաձիգ թելերի ցանց, 4-աճառային բջիջներ, 5-աճառային բջիջների պատիճ, 6-աճառային բջիջների կորիզ, 7աճառային բջիջների իզոգեն խումբ:

Նկ.64. Թելիկավոր աճառային հյուսվածք:

1-կոլագենային թելերի խուրձ, 2-աճառային բջիջներ:

Նկ.65. Oստեոկլաստի կառուցվածքի գծապատկերը: Ա-լուսաօպտիկական մակարդակ, Բ-էլեկտրոնամանրադիտակային մակարդակ: 1-կորիզ, 2-օստեոկլաստի ծալքավորված եզր, 3-լուսավոր գոտի, 4-լիզոսոմներ, 5-միջբջջային նյութի ներծծում (կրկնակլանում), 6-հանքային աղերով ներծծված միջբջջային նյութ:

Նկ.66. Թիթեղակազմ ոսկրի կառուցվածքի գծապատկերը:

Ձախ կեսում ներկայացված են ոսկրային խողովակիկները, աջում՝ թելիկների ուղղությունը առանձին թիթեղիկներում:

Նկ.67. Թիթեղակազմ ոսկրի լայնական կտրվածքի կառուցվածքային գծապատկերը:

1-արտաքին ընդհանուր թիթեղիկներ, 2-միջին շերտի թիթեղիկներ, 3հավերսյան խողովակներ, 4-ներդիր թիթեղիկներ, 5-ներքին ընդհանուր թիթեղիկներ:

Նկ.68. Ոսկրի զարգացումը մեզենքիմից: (Ճագարի սաղմի ստորին ծնոտ):

1-Մեզենքիմա, 2-ոսկրային հեծանները ոսկրային բջիջներով (օստեոցիտներով) 3-օստեոբլաստներ:

Նկ.69. Ոսկրի զարգացումը հիալինային աճառի տեղում: 1-Էպիֆիզի (ծայրաճոնային) հիալինային աճառ, 2-վերնաճառ, 3-սյունաձև դասավորված աճառային բջիջներ, 4-բշտաձեւ աճառային բջիջների շերտ, 5շուրջաճառային (պերիխոնդրալ) ոսկրացում, 6-ներաճառային (էնդոխոնդրալ) ոսկրացում, 7-վերնոսկր:

Նկ.70. Ոսկրի զարգացումը հիալինային աճառից:

1-սյունաձև դասավորված աճառային բջիջների շերտ, 2-վերնաճառ, 3պերիխոնդրալ ոսկրացում, 4-էնդոխոնդրալ ոսկրացում, 5-օստեոբլաստներ, 6մեզենքիմա, 7-արյունատար անոթ:

ՄԿԱՆԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Նկ.71. Հարթ մկանային հյուսվածքի կառուցվածքի գծապատկերը: 1-Հարթ մկանային բջիջ, 2-Հարթ մկանային բջջի կորիզ, 3-միոֆիլամենտները միոպլազմայում, 4-միոլեմա` մկանաբջջի թաղանթ, 5-էնդոմիզիում, 6-նյարդ, 7արյունատար մազանոթ:

Նկ.72. Միզապարկի հարթ մկանային հյուսվածք (երկայնակի եւ լայնակի կտրվածքներ): 1-Հարթ մկանաբջիջները երկայնակի կտրվածքում, 2-Հարթ մկանաբջիջները լայնակի կտրվածքում, 3-շարակցահյուսվածքային շերտ՝ արյունատար անոթներով:

Նկ.73. Սրտի մկանային հյուսվածքի կառուցվածքի գծապատկերը:

1-կորիզներ, 2-մկանաթել, 3-ներդիր սկավառակներ, 4-շարակցահյուսվածքային բջիջների կորիզներ, 5-արյունատար անոթներ:

Նկ.74. Ցուլի սրտի հաղորդիչ մկանահյուսվածքի բջիջները: 1-լայնակի կտրված միոցիտի կորիզը, 2-ցիտոպլազմա, 3-միոֆիբրիլներ, 4սարկոպլազմա, 5-կծկվող մկանային բջիջներ:

Նկ.75. Կմախքային փուլերը:

մկանի

սաղմնային

զարգացման

հիմնական

1-սոմիտի բջիջներ (ա-միոտոմ, բ -դերմատոմ), 2-միոբլաստներ, 3-միոսիմպլաստներ, գ -պրոմիոտուբ, 5-մկանային խողովակիկ, 6-չտարբերակված մկանաթել, 7-շարակցահյուսվածքային բջիջ, 8-տարբերակված մկանաթել, 2-8ցույց է տալիս թելիկի երկայնակի և լայնակի կտրվածքները:

Նկ.76. Միջաձիգ զոլավոր մկանային հյուսվածքի գծապատկերը:

1-Մկանաթելեր, 2-դրանց կորիզները, 3-միոֆիբրիլներ, 4-սարկոլեմա, 5-էնդոմիզիում, 6-արյունատար անոթներ, 7-ջլային թել, 8-վեգետատիվ նյարդաթել, 9-սոմատիկ (շարժիչ) նյարդաթել, 10-ակսո-մկանային սինապս:

Նկ.77. Միջաձիգ զոլավոր մկանաթելի գծապատկերը: 1-սարկոպլազմային ցանց, 2-սարկոպլազմային ցանցի ծայրային խցիկ, 3-T խողովակիկ, 4-եռյակ, 5-սարկոլեմա, 6-միոֆիբրիլներ, 7- A սկավառակ, 8-Иսկավառակ, 9-Z միջնապատ, 10-միտոքոնդրիում:

Նկ.78. Լեզվի միջաձիգ զոլավոր մկանային հյուսվածք: 1-Մկանաթելերը երկայնակի կտրվածքում, 2-մկանաթելերը լայնակի կտրվածքում, 3-շարակցահյուսվածքային շերտեր (էնդոմիզիում), 4արյունատար անոթ, 5-ճարպային բջիջներ:

Նկ.79. Նյարդային շարժիչ ծայրապարատներ: Ա-տեսքը կողքից, (1,2 միելինապատ նյարդի ծայրային ճյուղավորումներ, 3միելինապատ նյարդաթել, 4- մկանաթել, 5- մկանաթելի կորիզ), Բ-տեսքը վերեւից (1-միելինապատ նյարդաթել, 2-միելինազուրկ նյարդաթել, 3«ամենածայրագույն թելիկ»):

ՆՅԱՐԴԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ

Նկ.80. Նյարդային բջիջներ:

Ա-միաբևեռ նեյրոն, Բ - երկբևեռ նեյրոն, Գ -բազմաբևեռ նեյրոն, 1-նեյրիտ, 2դենդրիտ:

Նկ.81. Կեղծ միաբեւեռ բջիջներ:

Նկ.82. Նեյրոգլիայի տարբեր տեսակներ: Ա-պրոտոպլազմատիկ աստրոցիտ, Բ-թելավոր օլիգոդենդրոգլիոցիտ, Դ-գլիալ մակրոֆագեր:

աստրոցիտ,

Գ-

Նկ. 83. Միելինազուրկ նյարդային թելեր:

Նկ.84. Միելինազուրկ նյարդաթելի կառուցվածքի գծապատկերը: 1-կորիզ, 2-լեմոցիտի ցիտոպլազմա, 3,4-նյարդային բջիջների աքսոնները՝ խորասուզված լեմոցիտի ցիտոպլազմայում (3-լրիվ, 4-մասնակի), 5միտոքոնդրիում, 6-էնդոպլազմային ցանց, 7-միկրոխողովակիկներ, 8էնդոնեվրիումի կոլագենային թելիկներ, 9-հիմային թաղանթ, 10-մեզաքսոն:

Նկ.85. Միելինապատ նյարդաթելեր:

1-առանցքագլան, 2-լեմոցիտ, 3-միելինային հյուսվածք, 5-հատածներ, 6-սեղմվածք:

թաղանթ,

4-շարակցական

Նկ.86. Միելինապատ նյարդաթելի զարգացման գծապատկերը: 1-ակսոլեմի և լեմոցիտի թաղանթի շփումը, 2-ճեղք, 3-ակսոլեման և լեմոցիտի թաղանթը:

Նկ.87. Միելինապատ նյարդաթելի կառուցվածքի գծապատկերը: 1-աքսոն, 2-մեզաքսոն, 3-թրատում, 4-սեղմվածք, 5-լեմոցիտի ցիտոպլազմա, 6լեմոցիտի կորիզ, 7-նևրոլեմա, 8-էնդոնևրիում:

Նկ.88. Պարզ ռեֆլեկտոր աղեղ: 1-զգացող նյարդային բջիջ , 2-ռեցեպտորը մաշկում, 3-զգացող բջջի դենդրիտ, 4թաղանթ, 5-լեմոցիտի կորիզ, 6-միելինային թաղանթ, 7-նյարդաթելի սեղմվածք, 8-առանցքային գլան, 9-նյարդաթելի թրատումներ, 10-զգացող բջջի նեյրիտ, 11շարժիչ բջիջ, 12-շարժիչ բջջի դենդրիտ, 13-շարժիչ բջջի նեյրիտ, 14միելինապատ թել, 15-էֆեկտոր (շարժիչ վահանիկ), 16-ողնուղեղային հանգույց, 17-ողնուղեղային նյարդի դորսալ ճյուղ, 18-հետին արմատիկ, 19-հետին եղջյուր, 20-առջևի եղջյուր , 21-առջևի արմատիկ, 22-ողնուղեղային նյարդի վենտրալ ճյուղ:

Նկ.89. Թիթեղիկավոր մարմնիկ (Ֆատեր-Պաչինի մարմնիկ): 1-արտաքին շշիկ, 2-ներքին շշիկ, 3-նյարդաթելի ծայրային բաժին:

ՄԱՍՆԱՎՈՐ

ՀՅՈՒՍՎԱԾԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՅԱՐԴԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Նկ. 91. Ողնուղեղային հանգույցի նյարդային բջջի փոխհարաբերության գծապատկերը ուղեկցող արբանյակ (սատելիտ) բջջի հետ: 1 – ուղեկցող բջջի կորիզ, 2 – նեյրոնի ցիտոպլազմա, 3 – ներդրված ուղեկցող բջջի ցիտոպլազմա, 4 – միտոխոնդրիում, 5 – թիթեղային(Գոլջիի) համալիր, 6 – անհարթ էնդոպլազմային ցանց, 7 – ազատ ռիբոսոմներ, 8 – հիմային թաղանթ:

Նկ. 92. Ողնուղեղի գծապատկերը:

և

ողնուղեղային

հանգույցի

կտրվածք

ի

1 – 2 – գիտակցական պրոպրիոցեպտիկ զգայական և շոշափելիքի ռեֆլեկտոր ուղի, 3 – 4 – պրոպրիոցեպտիկ իմպուլսների (ազդակների) ռեֆլեկտոր ուղիներ, 5 – ջերմային և ցավային զգացողության ռեֆլեկտոր ուղիներ, 6 – վերին սեփական խրձիկ, 7 – կողմնային սեփական խրձիկ, 8 – ստորին սեփական խրձիկ, 9 – վերին ողնուղեղային ուղի, 10 – ստորին ողնուղեղային ուղի, 11 – ողնուղեղա – թալամիկ խրձիկ, 12 – վերին ողնուղեղային ուղի, 13 – սեպաձև խրձիկ, 14 – ռուբրո - ողնուղեղային ուղի, 15 – թալամո - ողնուղեղային ուղի, 16 – վեստիբուլո - ողնուղեղային ուղի, 17 – ցանցա - ողնուղեղային ուղի, 18 – տեկտո - ողնուղեղային ուղի, 19 – կորտիկո - ողնուղեղային (բրգային) կողմնային ուղի, 20 - կորտիկո - ողնուղեղային (բրգային) ստորին ուղի, 21 – վերին եղջյուրի սեփական կորիզ, 22 – կրծքային կորիզ (Կլարկի կորիզ), 23 – 24 – միջնակա գոտու կորիզներ, 25 – կողային (սիմպատիկ) կորիզ, 26 – ստորին եղջյուրի կորիզներ:

Նկ. 93. Մարդու ուղեղիկի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 – տանձանման բջիջներ, 2 – աստղաձև բջիջներ, 3 – զամբյուղավոր բջիջներ, 4 – հատիկաբջիջներ, 5 – մեծ հատիկաբջիջներ (Գոլջիի բջիջներ), 6 – տանձաձև բջիջների դենդրիտներ, 7 – մագլցող թելիկներ, 8 – մամռանման թելիկներ, 9 – թելիկի զամբյուղ, 10 – ուղեղիկի կծիկներ, 11 – ուղեղիկի սպիտակ նյութ, 12 – հորիզոնական բջիջներ:

Նկ. 94. Ուղեղիկի կեղևի նեյրոնների սինապտիկ կապի գծապատկերը: Ա – ուղեղիկի գալարները, Բ և Գ – մոլեկուլային շերտի սինապսները: 1 – տանձանման բջիջներ (Պուրկինեի բջիջներ), 2 – տանձանման բջիջների դենդրիտներ, 3 – տանձանման բջջի նեյրիտ, 4 – զամբյուղավոր բջիջներ, 5 – զամբյուղավոր բջիջների դենդրիտները, 6 – զամբյուղավոր բջջի ակսոնը, 7 – աստղաձև բջիջներ, 8 – մեծ հատիկաբջիջներ (Գոլջիի բջիջներ), 9 – Գոլջիի բջջի դենդրիտներ, 10 - Գոլջիի բջջի ակսոն, 11 – հատիկաբջիջ, 12 – հատիկաբջջի ակսոն, 13 – հատիկաբջջի դենդրիտներ, 14 – մամռանման թելիկներ, 15 – սիմպատիկ բշտիկներ:

Նկ. 95. Ուղեղի մեծ կիսագնդերի կեղևի` Ա – բջիջների դասավորության գծապատկերը (ցիտոարխիտեկտոնիկա), Բ – թելիկների դասավորության գծապատկերը (միելոարխիտեկտոնիկա): 1 – մոլեկուլային շերտ, 2 – արտաքին հատիկավոր շերտ, 3 – բրգային շերտ, 4 – ներքին կորիզային շերտ, 5 – գանգլիոնային շերտ, 6 – պոլիմորֆ բջիջների շերտ, 7 – արտաքին թելիկների շերտ, 8 – Բայարժեի շերտ, 9 – ներքին գլխավոր շերտ:

Նկ. 96. Պարզ վեգետատիվ ռեֆլեկտոր աղեղ: 1 – ողնուղեղ, 2 – ողնուղեղային հանգույց, 3 – ստորին արմատիկ, 4 – վերին եղջյուր, 5 – կողմնային եղջյուր, 6 – ստորին եղջյուր, 7 – սոմատիկ և սիմպատիկ նյարդային համակարգի զգացող (աֆերենտ) նեյրոն, 8 – վեգետատիվ նյարդային համակարգի կենտրոնական (էֆերենտ) նեյրոն, 9 – ստորին եղջյուրների շարժիչ (էֆերենտ) նեյրոն, 10 – սիմպատիկ ցողունի հանգույց, 11 – արևահյուսակ հանգույց, 12 – ինտրամուրալ (ներպատային) հանգույց (կերակրափողի նյարդահյուսակի հանգույց), 13, 14, 15 – վեգետատիվ նյարդային համակարգի ծայրամասային (էֆեկտոր) նեյրոններ, 16 - վեգետատիվ նյարդային համակարգի էֆերենտ ուղու նախահանգուցային (պրեգանգլիոնար) թելիկներ, 17 – մարմնական նյարդային համակարգի էֆերենտ ուղու հետհանգուցային (պոստգանգլիոնար) թելիկներ, 18 - սոմատիկ նյարդային համակարգի էֆերենտ ուղի, 19 – կերակրափողի պատ, 20 – միջաձիգ զոլավոր մկաններ, 21 – վեգետատիվ նյարդային համակարգի պերիֆերիկ հանգույցների մանրադիտակային կառուցվածքը, 22 – մուլտիպոլյար (բազմաբևեռ) նյարդային բջիջ, 23 – գլիալ բջիջներ, 24 – նյարդաթել:

Նկ. 97. Վեգետատիվ հանգույցի նյարդային բջիջներ: 1 – երկարաակսոն նյարդային բջիջներ, 2 – ակսոն, 3 – հավասարաելուստ նյարդային բջիջ, 4 – գլիալ բջիջների կորիզներ:

Նկ. 98. Աղեստամոքսային համակարգի ինտրամուրալ հյուսակի գծապատկերը: 1 – ենթալորձային հյուսակ, 2 – միոէնտերալ հյուսակ, 3 – հետհանգուցային (պոստգանգլիոնային) սիմպատիկ թելեր, 4 – ողնուղեղային աֆերենտ թելեր, 5 – սիմպատիկ նախահանգուցային (պրեգանգլիոնար) թելիկներ, 6 – թափառող նյարդի (վագուսի) աֆերենտ թելեր, 7 – տեղային ռեֆլեկտոր ուղիների աֆերենտ թելիկներ, 8 – օղակաձև մկանային շերտ, 9 – երկայնական մկանային շերտ, 10 – շճաթաղանթ, 11 – լորձաթաղանթ:

ԶԳԱՅԱՐԱՆՆԵՐ

Նկ. 99. Ակնախնձորի (ակնագնդի) կառուցվածքի գծապատկերը: 1 – վերին կոպի եզրը թարթիչներով, 2 – կոպերի և ակնախնձորի շաղկապենի (կոնյուկտիվա), 3 – թարթչային մարմին և ցանցենու թարթչային մաս, 4 – եղջերենի, 5 – անոթային թաղանթ, 6 – ցանցենի, 7 – գունային շերտ, 8 – տեսողական նյարդ, 9 – տեսողական նյարդի պտկիկ, 10– ապակենման մարմնիկ, 11 – ոսպնյակ, 12 – ոսպնյակի (ցիննիի) կապան, 13 – աչքի առջևի և հետին խցիկիներ, 14 – ծիածանաթաղանթ, 15 – բիբ, 16 – եղջերաթաղանթ (եղջերենի):

Նկ. 100. Հորթի աչքի եղջերաթաղանթ (եղջերենի): 1 – բազմաշերտ տափակ էպիթել, 2 – առջևի սահմանային թիթեղ, 3 – եղջերաթաղանթի սեփական շերտ, 4 – հետին սահմանային թիթեղ, 5 – միաշերտ տափակ էպիթել:

Նկ. 101. Ոսպնյակի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 – պատիճ, 2 – առջևի մակերեսի էպիթելային բջիջներ, 3 – երկայնացված բջիջներ, 4 – ծայրամասային թելիկներ, 5 – կենտրոնական թելիկներ:

Նկ. 102. Ակնախնձորի (ակնագնդի) առջեւի բաժնի գծապատկերը:

1 – եղջերենի, 2 – աչքի առջևի խուց, 3 – ծիածանաթաղանթ, 4 – աչքի հետին խուց, 5 – ոսպնյակ, 6 – թարթիչավոր գոտի – ոսպնյակային (ցիննիի) կապաններ, 7 – ապակենման մարմին, 8 – սկլերայի երակաին ծոց, 9 – արտևանունքային (թարթչային) մկան, 10 – արտևանունքային (թարթչային) պսակիկ, 11 – սկլերա, 12 – ատամնային գիծ, 13 – ցանցենի:

Նկ. 103. Նեյրոնների դասավորության գծապատկերը ցանցաթաղանթում: 1 – ցուպիկավոր բջիջ, 2 – գավաթավոր բջիջ, 3 – երկբևեռ բջիջ, 4 – հորիզոնական բջիջներ, 5 – ամակրինային բջիջ, 6 – գանգլիոնային բջիջներ:

Նկ. 104. Ցանցաթաղանթի գծապատկերը:

հյուսվածաբանական

կառուցվածքի

1 – էպիթելային բջիջների շերտ, 2 – ցուպիկների և շշիկների շերտ, 3 – արտաքին սահմանային թաղանթ, 4 – արտաքին կորիզային շերտ, 5 – արտաքին ցանցային շերտ, 6 – ներքին կորիզային շերտ, 7 – ներքին ցանցային շերտ, 8 – հանգուցավոր.(գանգլիոզ) շերտ, 9 – նյարդաթելերի շերտ, 10 – ներքին սահմանային շերտ:

Նկ. 105. Մտրուկի վերին կոպի սագիտալ կտրվածքը: 1 – մաշկ, 2 – թարթիչների արմատի շեղ կտրվածք, 3 – մազարմատների կտրվածք, 4 – մաշկային գեղձերի վերջնամասեր, 5 – օղակաձև մկանների խրձեր, 6 – տարզալ մկան, 7 – շարակցահյուսվածքային թիթեղ, 8 –ճարպագեղձ, 9 – շաղկապենու գեղձեր (մեյբոմովյան գեղձեր):

Նկ. 106. Ականջի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 – արտաքին լսողական մուտք (անցուղի), 2 – թմբկաթաղանթ, 3 – թմբկախոռոչ, 4 – մրճիկ, 5 – սալ, 6 – ասպանդակ, 7 – լսողական (եվստախյան) խողովակ, 8 – կիսաշրջանաձև խողովակ, 9 – օվալ պարկիկ (արգանդիկ), 10 – կլոր պարկիկ, 11 – նախադուռ, 12 – խխունջ, 13 – ձվաձև պատուհան, 14 – կլոր պատուհան:

Նկ. 107. Աջ բավիղի (լաբիրինթ) գծապատկերը: 1 – խխունջ, ներսում` ա – խխունջի խողովակի լայնական կտրվածքը, բ – խխունջի լայնական խողովակը (նշված է կետագծերով), 2 – պարկիկ, 3 – արգանդիկ` գ - որում կետագծերով նշված են լսողական բծերը, 4 – վերին կիսաշրջանաձև խողովակ (սագիտալ), 5 – արտաքին կիսաշրջանաձև խողովակ (ճակատային), 6 – հետին կիսաշրջանաձև խողովակ (սեգմենտացիոն), նրանում` դ – լսողական կատարիկները լայնույթում (ամպուլում) նշված են կետագծերով, ե – լայնույթի լայնական կտրվածքը լսողական կատարիկի շրջանում, 7 – միջպարկային ծորան, 8 – էնդոլիմֆատիկ ծորան:

Նկ. 108. ԽԽունջի ոլորուն մասի լայնական կտրվածքի գծապատկերը: Ա – պարուրաձև թիթեղիկ, 1 – շուրթ (լիմբ), ա – նախադռային (վեստիբուլային) շուրթ, բ – թմբկային շուրթ, գ – պարուրաձև փողրակ, դ – պարուրաձև հանգույց, Բ – պարուրաձև կապան, 2 – հիմային թաղանթ, 3 – նախադռային (վեստիբուլային) թաղանթ, 4 – նախադռային (վեստիբուլային) սանդուղք, 5 – թմբկային սանդուղք, 6 – խխունջի թաղանթային խողովակ, 7 – անոթային զոլիկ, 8 – միաշերտ տափակ էպիթել, 9 – էնդոթել, Գ – պարուրաձև (Կորտյան) օրգան, 10 – ներքին սյունաձև բջիջ, 11 – արտաքին սյունաձև բջիջ, 12 – թունել, 13 – մազիկավոր ներքին բջիջ, 14 – մազիկավոր արտաքին բջիջ, 15 – ներքին (ենթամազիկային) բջիջներ, 16 – սահմանային արտաքին բջիջներ, 17 – նեցուկային արտաքին բջիջներ, 18 – ծածկաթաղանթ:

Նկ. 109. Մակուլայի արտաքին բծի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 – նեցուկաբջիջներ, 2 – ռեցեպտոր բջիջներ, 3 – ռեցեպտոր բջիջների մազիկներ, 4 – դոնդողակերպ նյութ, 5 – օտոլիտներ, 6 – նյարդաթելեր:

Նկ. 110. Լսողության և հավասարակշռության վերլուծիչի գծա պատկերը: 1 – ստատիկ բիծ, 2 – նախադռային (վեստիբուլային) հանգույցի զգացող նեյրոն, 3 – երկայնաձիգ ուղեղի վեստիբուլային նեյրոնի կորիզ, 4 – տեսողական թմբիկի նեյրոն, 5 – վերջիններիս աքսոնների վերջավորությունները կիսագնդերի կեղևում, 6 – պարուրաձև հանգույցի զգացող նեյրոն, 7 – երկայնաձիգ ուղեղի լսողական թմբիկի նեյրոններ, 8 – տեսողական թմբիկի լսողական վերլուծիչ նեյրոններ, 9 – վերջիններիս աքսոնների վերջավորությունները կեղևի բրգաձև բջիջների վրա, 10 – պարուրաձև օրգան:

Նկ. 111. Լայնույթի (ամպուլա) կատարի կառուցվածքի գծապատկերը : 1 – էպիթելային նեցուկաբջիջներ, 2 – ընկալիչ (ռեցեպտոր) մազիկավոր բջիջներ, 3 – ընկալիչ բջիջների մազիկներ, 4 – դոնդողանման նյութը գմբեթի ձևով, 5 – նյարդաթելեր:

Նկ. 112. Քթի լորձաթաղանթի հոտառական շրջան:

I – հոտառական էպիթել, II – լորձաթաղանթի սեփական շերտ, 1 – նեցուկային բջիջներ, 2 – հոտառական բջիջներ, 3 – ծայրամասային ելուններ, 4 – հոտառական գուրզեր (հաստացումներ), 5 – հոտառական բջիջների աքսոններ, 6 – արյունատար անոթներ, 7 – հոտառական (Բոումենի) գեղձ:

Նկ. 113. Հոտառական էպիթելի կառուցվածքի գծապատկերը:

1 – հոտառական էպիթել, 2 – նեցուկային բջիջ, 3 – հոտառական գուրզ, 4 – հոտառական մազիկներ, 5 – համակցված մազիկներ, 6 – կենտրոնական ելուն:

Նկ. 114. Համի (ճաշակելիքի) կոճղեզների դասավորությունը գոմեշի լեզվի խրամատապատ պտկիկի կողմնային և վերին եզրային մակերեսի էպիթելում: 1 - ճաշակելիքի կոճղեզներ, 2 - պտկիկի լորձաթաղանթի սեփական շերտ:

Նկ. 115. Համի (ճաշակելիքի) կոճղեզների կառուցվածքը: Ա – մանրադիտակային կառուցվածքը: 1 – պտկիկի բազմաշերտ տափակ էպիթել, 2 – համի անցք (ճեղք), 3 – համի կոճղեզի նեցուկային բջիջներ, 4 – ընկալիչ բջիջներ, 5 – գամիկներ, 6 – շարակցական հյուսվածք: Բ – էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքը: 1 – համի ընկալիչ բջիջ, 2 – նեցուկային բջիջ, 3 – հիմային բջիջ, 4 – էպիթելային բջիջ, 5 – միկրոթավիկներ, 6 – նյարդային վերջավորություններ, 7 – նյարդաթելեր, 8 – մուկոպրոտեիդներ: Գ – ընկալիչ բջիջների էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1 – համի անցք, 2 – թավիկներ, 3 – ցիտոպլազմա, 4 – սինապս, 5 – կորիզ:

Նկ. 116. Գոմեշի լեզվի խրամատապատ պտկիկի երկցողուն նյարդախրձերը, որոնք նյարդավորում են համի կոճղեզները:

Նկ. 117. Գոմեշի լեզվի խրամատապատ կոճղեզների նյարդային վերջույթները:

պտկիկի

1 - ճաշակելիքի կոճղեզներ, 2 - նյարդային վերջույթներ:

ճաշակելիքի

ԱՐՅԱՆ ԵՎ ԱՎՇԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ԱՊԱՐԱՏ

Նկ. 118. Զարկերակի ( Ա) և մկանային տիպի երակի ( Բ) կառուցվածքի գծապատկերը:

I – ներքին թաղանթ (ինտիմա), II – միջին թաղանթ (մեդիա), III – արտաքին թաղանթ (ադվենտիցիա), 1 – էնդոթել, 2 – ներքին առաձիգ թաղանթ, 3 – հարթ մկանային հյուսվածքի և միջին թաղանթի բջիջների կորիզներ, 4 – արտաքին թաղանթի շարակցական հյուսվածքի բջիջների կորիզներ, 5 – անոթների անոթներ:

Նկ. 119. Ա – մազանոթներ, զարկերակիկներ (արթերիոլներ) և երակիկներ (վենուլներ):

1 – արյունատար մազանոթ, 2 – զարկերակիկ, 3 – երակիկ, 4 – էնդոթելոցիտի կորիզ, 5 – ադվենտիցիալ բջջի կորիզ, 6 – հարթ մկանաբջջի կորիզ, 7 – նոսր թելակազմ շարակցահյուսվածքային բջիջներ: Բ – մկանային տիպի զարկերակ: 1 – ներքնաշերտ, 2 – ներքին առաձիգ թաղանթ, 3 – միջին մկանաթաղանթ, 4 – արտաքին առաձիգ թաղանթ, 5 – արտաքին թաղանթ, 6 – անոթի անոթ: Գ – երակ: 1 – ներսային թաղանթ, 2 – միջին մկանային թաղանթ, 3 – արտաքին թաղանթ, 4 – անոթի անոթ:

Նկ. 120. Արյունատար մազանոթի ուլտրակառուցվածքի գծապատկերը: 1 – էնդոթել, 2 – հիմային թաղանթ, 3 – պերիցիտ, 4 – պինոցիտոզի միկրոբշտիկներ, 5 – էնդոթելային բջիջների հպման գոտի:

Նկ. 121. Արյունատար գծապատկերը:

անոթների

միկրոշրջանառության

հունի

1 – զարկերակիկ (արթերիոլ), 2 – երակիկ (վենուլ), 3 – զարկերակիկ -. երակիկային (արթերիո – վենուլային) բերանակցում՝ ԶԵԲ (անաստամոզ):

Նկ. 122. Զարկերակիկա բերանակցումներ:

– երակիկային (արթերիո - վենուլային)

1 – էնդոթել, 2 – երկայնակի դասավորված էպիթելոիդ – մկանային բջիջներ, 3 – միջին թաղանթի օղակաձև դասավորված մկանային բջիջներ, 4 – արտաքին թաղանթ:

Նկ. 123. Սրտի հաղորդիչ համակարգի գծապատկերը: 1 – ծոցաականջիկային (ծոցային) հանգույց, 2 – նախասրտափորոքային (նախասրտային) հանգույց, 3 – նախասրտափորոքային ցողուն (Հիսի խուրձ), 4 – նրա աջ և ձախ ոտիկներն ու ճյուղավորությունները (պուրկինյան թելեր):

Նկ. 124. Երկու կարդիոմիոցիտների (ներդիր հատվածի) հպման ենթամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1 – սարկոլեմա, 2 – պլազմոլեմա, 3 – միտոքոնդրիում, 4 – միոֆիբրիլներ, 5 – միոզինային նրբաթելիկներ, 6 – ակտինային նրբաթելիկներ, 7 կարդիոմիոցիտների սահմանը, 8 – ակտինային միոֆիլամենտների ներհյուսման գոտի, 9 – դեսմոսոմ, 10 – ճեղքային հպում, 11 – սարկոպլազմային ցանցի խողովակներ:

Նկ. 125. Սրտի նյարդավորման գծապատկերը: 1 – թափառող նյարդի էֆերենտ թել, 2 – հանգույցով անցնող աֆերենտ թել, 3 – ներսրտային պարասիմպաթիկ հանգույց, – հետհանգուցային (պոստգանգլիոնային) թել, 5 – նախահանգուցային (պրեգանգլիոնային) թել, 6 – աստղաձև սիմպաթիկ հանգույց, 7 – մեխանոռեցեպտորներ, 8 – մկանային ընկալիչներ, 9 – արյունատար անոթ, 10 – միոկարդիոցիտ, 11 – շարժիչ նյարդաթելի վերջավորություն:

ԱՐՅՈՒՆԱՍՏԵՂԾ ԵՎ ԻՄՈՒՆԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Նկ. 126. Կարմիր ոսկրածուծի կառուցվածքի գծապատկերը:

1 – նորմոցիտ, 2 – էրիթրոբլաստներ, 3 – էրիթրոցիտներ, 4 – էոզինոֆիլ միելոցիտներ, 5 – էոզինոֆիլային մետամիելոցիտներ, 6 – ցանցային բջիջներ, 7 –մակրոֆագ, 8 – զարկերակային մազանոթ, 9 – երակային ծոցիկ, 10 – ճարպային բջիջներ, 11 – մեգակարիոցիտ, 12 – նեյտրոֆիլային միելոցիտ:

Նկ. 127. Ուրցագեղձի ընդհանուր պատկերը: 1 – պատիճ, 2 – միջբլթային շարակցահյուսվածքային շերտ, 3 – գեղձի բլթակներ, 4 – կեղևային նյութ, 5 – միջուկային նյութ, 6 – ուրցագեղձի շերտավոր մարմնիկ:

Նկ. 128. Ուրցագեղձի շերտավոր էպիթելային մարմնիկ. Ա – շերտավոր էպիթելային մարմնիկի ձևավորման սկիզբը: 1 – հյութանման զանգվածը միջուկային նյութի էպիթելային բջիջներում, 2 – միջուկային նյութի նույն բջիջների կորիզների քրոմաթոլիզ, 3 – լիմֆոցիտներ:

Բ – ուրցագեղձի ձևավորված էպիթելային մարմնիկ 1 – շերտավոր էպիթելային մարմնիկ, 2 – էպիթելի բջիջներ, 3 – լիմֆոցիտներ:

Նկ. 129. Ավշային հանգույցի կառուցվածքի գծապատկերը: Ա – շան, Բ – խոզի: 1 – առբերող ավշային անոթներ, 2 – արտահանող ավշային անոթ, 3 – պատիճ, 4 – միջնորմ, 5 – ավշային պարկուճներ, 6 – փափկալարեր, 7 – եզրային ավշային ծոց, 8 – դրունքի ծոց:

Նկ. 130. Ավշային հանգույցի կառուցվածքի և արյունա մատակարարման գծապատկերը: 1 – շարակցահյուսվածքային պատիճ, 2 – խտրոց (տրաբեկուլ), 3 – առբերող ավշային անոթներ, 4 – եզրային ծոց, 5 – ցանցավոր էպիթելային բջիջներ, 6 – միջանկյալ ծոց, 7 – միջուկային ծոց, 8 – կենտրոնական ծոց, 9 – արտահանող ավշային անոթ, 10 – ցանցային բջիջներ, 11 – ավշային հանգույցի զարկերակ, 12 – փափկալարեր, 13 – ցանցային թելիկներ, 14 – ավշային հանգույցի զարկերակ, 15 – շրջակա շարակցական հյուսվածքի անոթներ, 16 – խտրոցային զարկերակ, 17 – փափկալարերի զարկերակներ, 18 – մակերեսային և խորանիստ արյունամազանոթային ցանց, 19 – փափկալարերի երակներ, 20 – խտրոցային երակ, 21 – մակրոֆագերը ծոցում, 22 – լիմֆոցիտներ և պլազմոցիտներ, 23 – էնդոթել, 24 – էնդոթելային բջիջների միջեւ ճեղքեր, 25 – ճեղքերի լիմֆոցիտներ, 26 – հիմային թաղանթ:

Նկ. 131. Հեմոլիմֆատիկ հանգույց ի կառուցվածքի գծապատկերը: I – կեղևային նյութ, II – միջուկային նյութ: 1 – առբերող ավշային անոթ, 2 – հանգույցի պատիճ, 3 – եզրային ծոց, 4 – կեղևային նյութի ցանցային բջիջներ, 5 – հեմոցիտոբլաստ, 6 – մակրոֆագ, 7 – միելոցիտ, 8 – ծոցի ցանցային բջիջ, 9 – էրիթրոցիտները ծոցում, 10 – միջնապատ, 11 – զարկերակ, 12 – երակ, 13 – արտահանող ավշային անոթ, 14 – հանգույցի դրունք, 15 – էրիթրոցիտները կլանող մակրոֆագեր, 16 – պլազմատիկ բջիջներ, 17 – մեգակարիոցիտ, 18 – միջֆոլիկուլային ծոց, 19 – լիմֆոցիտների և հեմոբլաստների միթոտիկ բաժանումը, 20 – փոքր լիմֆոցիտներ, 21 – միջնապատ, 22 – արյունատար մազանոթներ:

Նկ. 132. Փայծաղի կառուց վածքի գծապատկերը: Ա,Գ – փայծաղի նեցուկա – կծկողական ապարատի պատիճը և խտրոցները. Բ – արյան շրջանառությունը փայծաղում: 1 – պատիճ, 2 – մեզոթել, 3 – փայծաղի խտրոցներ, 4 – փայծաղային զարկերակ, 5 – խտրոցային զարկերակ, 6 – կակղանային զարկերակ, 7 – կենտրոնական զարկերակ, 8 – վրձնիկային զարկերակ, 9 – պարկուճներ, 10 – կակղանում ազատ բացվող մազանոթներ (ըստ բաց արյան շրջանառության տեսության), 11 – մազանոթ, որն անցնում է երակային ծոց (ըստ փակ արյան շրջանառության տեսության), 12 – միջնորմային երակ, 13 – լյարդային երակ, 14 – լիմֆոիդ բունոց, 15 – ավշային պարկուճ (սպիտակ կակղան), 16 – կարմիր կակղան, 17 – ծոցեր, 18 – կարմիր կակղանի ցանցային հյուսվածք, 19 – կարմիր կակղանի էրիթրոցիտներ և լեյկոցիտներ, 20 – ծոցի ցանցային հյուսվածք, 21 – ցանցային բջիջների կորիզներ, 22 – արծաթասեր թելիկներ, 23 – ճեղքեր, 24 – հարթ մկանային բջիջների կորիզներ:

Նկ. 133. Քիմքային նշիկներ: Ա – շան, Բ – ոչխարի: 1 – նշիկի փոսիկ, 2 – էպիթել, 3 – ցանցային հյուսվածք, 4 – ավշային ֆոլիկուլներ, 5 – նոսր շարակցական հյուսվածք, 6 – գեղձեր, 7 – մկանաթելերի խրձիկներ:

Նկ. 134. Թռչունի կոյանոցի (ֆաբրիցյան) պարկի կտրվածքը: 1 – ավշային հանգույցները կեղևային և միջուկային նյութով, 2 – էպիթել:

ՀՈԻՄՈՐԱԼ ԿԱՊԻ ԿԱՄ ՆԵՐՔԻՆ ՍԵԿՐԵՑԻԱՅԻ

(ՆԵՐԶԱՏԻՉ) ՀԱՄԱԿԱՐԳ

Նկ. 135. Հիպոֆիզի կառուցվածքի գծապատկերը:

1 – առաջային մաս, 2 – միջանկյալ մաս, 3 – տուբերալ (թմբիկային) մաս, 4 – հետին մաս, 5 – ձագար, 6 – ենթատեսաթումբ (հիպոթալամուս):

Նկ. 136. Հիպոֆիզի առջևի բիլթ:

1 – մազանոթներ, 2 – քրոմոֆոբ, 3 – ացիդոֆիլ, 4 - բազոֆիլ ադենոցիտներ:

Նկ. 137. Ադենոհիպոֆիզի առաջային բլթի հոնադոտրոպոցիտ (էլեկտրոնային միկրոֆոտոգրաֆիա): 1 – կորիզ, 2 – Գոլջիի համալիր, 3 – արտազատական հատիկներ, 4 – կուտակվող հատիկներ, 5 – միտոքոնդրիումներ, 6 – հատիկավոր էնդոպլազմային ցանցի խուղակներ:

Նկ. 138. Ադ ենոհիպոֆիզի առաջային (էլեկտրոնային միկրոֆոտոգրաֆիա):

բլթի

թիերոտրոպոցիտ

1 – կորիզ, 2 – արտազատական հատիկներ, 3 – սոմատոտրոպոցիտ:

Նկ. 139. Ադենոհիպոֆիզի առջ ևի (էլեկտրոնային միկրոֆոտոգրաֆիա):

բլթի

սոմատոտրոպոցիտ

1-հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 2-Գոլջիի համալիր, 3-հյութի հատիկների ձեւավորում, 4-կորիզ, 5-հյութի հասուն հատիկներ, 6- միտոքոնդրիումներ:

Նկ. 140. Էպիֆիզ 1 – պատիճ, 2 – բլթի պարենխիմա, 3 – խտրոցներ:

Նկ. 141. Էպիֆիզ 1 – պինեալոցիտ, 2 – պինեալոցիտների ելունների քորոցանման լայնացումներ:

Նկ. 142. Էպիֆիզի բջիջներ

1 – նեյրոգլիայի ելունավոր խոշոր բջիջներ` գլիոցիտներ:

Նկ. 143. Մարդու վահանագեղձ: 1 – ներֆոլիկուլային կոլոիդ, 2 – միկրոֆոլիկուլ, 3 – միջֆոլիկուլային շարակցահյուսվածքային շերտեր, 4 – մազանոթներ, 5 – միջֆոլիկուլային կղզյակ, 6 – վակուոլներ:

Նկ. 144. Ներբջջային կոլոիդը ֆոլիկուլային էպիթելի բջիջներում ծովախոզուկի վահանագեղձի գրգռման սկզբնական փուլում: 1 – ֆոլիկուլային էպիթելի բջիջներ, 2 – ներբջջային կոլոիդ, 3 - ներբջջային կոլոիդի կաթիլի քայքայում, 4 - ներբջջային կոլոիդի կաթիլ, 5 – կոլոիդ:

Նկ. 145. Ա – վահանագեղձի գերֆունկցիա (հիպերֆունկցիա):

1 – վահանագեղձի ֆոլիկուլ, 2 – թիրեոիդ բարձր բջիջներ, 3 – վակուոլներ (նոսրացումներ), 4 – շարակցական հյուսվածքի արյունատար անոթներ:

Բ – վահանագեղձի թերֆունկցիա (հիպոֆունկցիա): 1 – վահանագեղձի ֆոլիկուլ, 2 – վահանագեղձային տափակ բջիջներ, 3 – կոլոիդ, 4 – շարակցական հյուսվածք արյունատար անոթներով:

Նկ. 146. Հարֆոլիկուլային բջիջներ (էլեկտրոնային միկրոլուսանկար): 1 – կորիզ, 2 – սեկրետոր հատիկներ:

Նկ. 147. – Հարվահանագեղձ: 1 – օքսիֆիլ բջիջներ, 2 – գլխավոր բջիջներ, 3 – շարակցահյուսվածքային շերտ, 4 – սպիտակուցային կոլոիդանման զանգված ֆոլիկուլում, 5 – մազանոթներ, 6 – ճարպային բջիջ:

Նկ. 148. Մակերիկամ: Ա – գանգլիոզային բջիջներ, նյարդային թելերի խրձիկ և արյունատար անոթներ: 1 – արյան անոթ, 2 – մակերիկամի պատիճ, 3 – կեղևային նյութ, ա – կծիկային գոտի (բջիջներն արտադրում են միներալոկորտիկոիդներ), բ – խրձային գոտի (բջիջներն արտադրում են գլյուկոկորտիկոիդ), գ – ցանցային գոտի (բջիջներն արտադրում են ստերոիդներ), դ – շարկցահյուսվածքային շերտ, 4 – միջուկային նյութ, 5 – սինուսոիդային արյունատար մազանոթներ:

Բ – լիպիդների կուտակում մակերիկամի կեղևային նյութում:

1 – կծիկային գոտի, 2 – խրձային գոտի, 3 – ցանցային գոտի, 4 – ցանցային գոտու սպոնգիոցիտներում լիպիդներ, 5 – շարակցահյուսվածքային շերտեր:

ՄԱՐՍՈՂԱԿԱՆ ԱՊԱՐԱՏ

Նկ. 149. Մարսողական օրգանների տարբեր բաժինների պատի կառուցվածքի երկայնական կտրվածքի գծապատկերը: Ա – կերակրափող, Բ – ստամոքս, Գ – բարակ աղիք, Դ – հաստ աղիք: I – լորձաթաղանթ, II – մկանային թաղանթ, III – շճաթաղանթ, 1 – էպիթելային շերտ, 2 – հիմային թիթեղ, 3 – մկանային թիթեղ, 4 – ենթալորձային շերտ, 5 – ադվենտիցիա:

Նկ. 150. Նյարդային տարրերի դասավորության գծապատկերը մարսողական խողովակի պատում (բարակ աղիքի օրինակով): I – լորձաթաղանթ, II – մկանային թաղանթ, III – շճաթաղանթ, 1 – նյարդային թելիկների ճյուղավորությունները լորձաթաղանթում, 2 – ենթալորձային նյարդային ցանց, 3 – մկանա – աղիքային նյարդային հյուսակ:

Նկ. 151. Գոմեշի սաղմի բերանա–քթային խոռոչի լայնակի հատում: Քիմքի զարգացման շնորհիվ նախնական (առաջնային) բերանի խոռոչի բաժանումը քթային և վերջնական (դիֆինիտիվ) բերանի ու քթի խոռոչների: 1 - լեզու, 2 - կարծր քիմք, 3 - բուն բերանի խոռոչ, 4 - քթի խոռոչ:

Նկ. 152. Ցուլի ըմպանի լորձաթաղանթի խողովակակազմ գեղձ գավաթանման բջիջներով:

1-գավաթաձեւ բջիջներ, 2-լորձաթաղանթի սեփական շերտ, 3-լիմֆոցիտների կուտակումներ, 4-գեղձի խոռոչ:

Նկ. 153. Ցուլի ըմպանի էկզոէպիթելային գեղձ:

լորձաթաղանթի

պարզ

1-գավաթաձեւ բջիջներ, 2-գեղձի խոռոչ, 3-լիմֆոիդ ֆոլիկուլներ:

բշտակազմ

Նկ. 154. Ցուլի ըմպանի լորձաթաղանթը՝ լիմֆոիդ ֆոլիկուլներով և գեղձերով: 1 - լիմֆոիդ ֆոլիկուլներ:

Նկ. 155. Գոմեշի լեզվի թելանման պտկիկները: Եղջերային ծածկոցը թեթևակի խորանում է լեզվի էպիթելի մեջ: 1-թելանման պտկիկներ, 2-էպիթելի եղջերային շերտ, 3- բազմաշերտ տափակ եղջերային էպիթել, 4-լորձաթաղանթի սեփական շերտ:

Նկ. 156. Տավարի լեզվի թելանման պտկիկ: Եղջերային ծածկոցը խորը թափանցում է լեզվի էպիթելի մեջ: 1-թելանման պտկիկ, 2-էպիթելի եղջերային շերտ, 3-բազմաշերտ տափակ եղջերային էպիթել, 4- լորձաթաղանթի սեփական շերտ:

Նկ. 157. Կատվի լեզվի թելանման պտկիկ:

1-թելանման պտկիկ, 2-էպիթելի եղջերային շերտ, 3- բազմաշերտ տափակ եղջերացող էպիթել, 4-լորձաթաղանթի սեփական թիթեղիկ:

Նկ. 158. Տավարի լեզվի բարձիկի կոնաձև պտկիկ.:

1-կոնաձև պտկիկ, 2-էպիթելի եղջերային շերտ, 3-բազմաշերտ տափակ եղջերացող էպիթել, 4-լորձաթաղանթի սեփական թիթեղիկ:

Նկ. 159. Տավարի պտղի լեզվի սնկանման պտկիկ: 1-սնկանման պտկիկ, 2-բազմաշերտ տափակ եղջերացող նյարդային խրձիկներ, 4-լորձաթաղանթի սեփական շերտ:

էպիթել, 3-

Նկ. 160. Տավարի լեզվի սնկանման պտկիկ:

1-սնկանման պտկիկ, 2-բազմաշերտ տափակ եղջերացող լորձաթաղանթի սեփական շերտ:

էպիթել, 3-

Նկ. 161. Գոմեշի լեզվի խրամատապատ պտկիկ, որի կողմնային և վերին մակերեսների էպիթելում երևում են ճաշակելիքի (համի) բազմաթիվ կոճղեզներ (բողբոջներ): 1-խրամատապատ պտկիկ, 2-ճաշակելիքի կոճղեզներ, 3-լորձաթաղանթի սեփական շերտ, 4-ենթալորձնային շերտ՝ թքագեղձերով:

Նկ. 162. Ցուլի լեզվի խրամատապատ պտկիկ: 1-բազմաշերտ տափակ եղջերացող ղանթի սեփական շերտ:

էպիթել, 2-պտկիկի ակոս , 3-լորձաթա-

Նկ. 163. Խոզի լեզվի խրամատապատ պտկիկ: 1-բազմաշերտ տափակ եղջերային էպիթել, 2-պտկիկի ակոս, 3-լորձաթաղանթի սեփական շերտ, 4-ենթալորձնային շերտ՝ գեղձերով:

Նկ. 164. Ծովախոզուկի տիպի գեղձերով:

լեզվի խրամատապատ պտկիկներ շճային

1-բազմաշերտ տափակ եղջերային էպիթել, 2-պտկիկի ակոս , 3-լորձաթաղանթի սեփական շերտ, 4-ենթալորձնային շերտ՝ շճային տիպի թքագեղձերով:

Նկ. 165. Ճագարի լեզվի տերևաձև (թերթանման) պտկիկներ: 1-տերևաձև պտկիկների թերթիկներ, 2-լեզվի միջաձիգ զոլավոր մկանախրձեր:

Նկ. 166. Գ ոմեշի լեզվի սնկանման պտկիկի նյարդավորումը մեկ նյարդային ցողունով: 1-նյարդային ցողունիկ, 2-նյարդային վերջավորություններ (ծայրապարատներ):

Նկ. 167. Խոշոր թքագեղձերի և ենթաստամոքսային գեղձի կառուցվածքի առանձնահատկությունները: Ա – հարականջային, Բ – ենթածնոտային, Գ – ենթաստամոքսային գեղձ:

1 – արտաբեր ծորաններ, 2 – գծավորված ծորաններ, 3 – ներդիր ծորաններ, 4 – ծայրային բաժիններ, 5 – շճային բաժիններ, 6 – լորձային բջիջներ, 7 – շճային կիսալուսին, 8 – օքսիֆիլ գոտի, 9 – բազոֆիլ գոտի, 10 – ենթաստամոքսային գեղձի կենտրոնական ացինոզային բջիջներ:

Դ – ենթաստամոքսային գեղձ: 1 – շճալորձային (խառը) ծայրային բաժին (ա – լորձային և բ – շճային բջիջներ), 2 – շճային ծայրային բջիջներ, 3 – միոէպիթելային բջիջ, 4 – ներդիր ծորան, 5 – գծավոր ծորան, 6 – միջբլթային շարակցական հյուսվածք, 7 – միջբլթակային ծորան, 8 – արյունատար անոթներ:

Նկ. 168. Թքագեղձերի կառուցվածքի գծապատկերը: Ա – ենթածնոտային թքագեղձի բլթակ, Բ – ենթալեզվային թքագեղձի բլթակ, Դ – տարբեր բաժինների լայնակի կտրվածք: 1 – դուրս բերող ծորան, 2 – գծավորված ծորան, 3 – ներդիր ծորան, 4 – ծայրային սպիտակուցային ծորան, 5 – լորձային ծայրային բաժին, 6 – սպիտակուցա լորձային (խառը) բաժին, ա – լորձային բջիջներ, բ – սպիտակուցային բջիջներ, 7 – միոէպիթելային բջիջներ:

Նկ. 169. Հարականջային թքագեղձ: 1 – ծայրային բաժիններ, 2 – ներդիր բաժիններ, 3 – թքախողովակներ, 4 – ճարպային բջիջներ, 5 – միջբլթակային շարակցական հյուսվածք:

Նկ. 170. Գառ ան հարականջային թքագեղձի միջբլթակային արտաբեր ծորանի գավաթաձև բջիջներ: 1-գավաթաձև բջիջներ, 2-արտաբեր ծորանի լուսանցք:

Նկ. 171. Հարականջային թքագեղձի էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքը: 1 – հյութի հատիկներ, 2 – հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 3 – կորիզ, 4 – միջբջջային արտազատական խողովակիկ, 5 – միոէպիթելային բջիջ:

Նկ. 172. Ենթածնոտային թքագեղձ: 1 – սպիտակուցային ծայրային բաժիններ, 2 – խառը ծայրային բաժիններ, 3 – շճային կիսալուսիններ, 4 – խառը ծայրային բաժնի լորձային բջիջներ, 5 – արտաբեր ծորանի ներդիր բաժին, 6 – թքախողովակ, 7 – զամբյուղավոր բջիջ, 8 – ներբլթակային շարակցական հյուսվածք, 9 - միջբլթակային շարակցական հյուսվածք, 10 – միջբլթակային արտաբեր ծորան:

Նկ. 173. Ենթածնոտայի ն թքագեղձի շճային մանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը:

բջջի

էլեկտրոնա-

1 – սեկրետոր հատիկներ, 2 – հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 3 – կորիզ, 4 – միջբջջային խողովակիկ, 5 – Գոլջիի համալիր:

Նկ. 174. Առնետի հարականջային թքագեղձի արյունատար մազանոթային ցանցը գեղձի տարբեր տեղամասերում:

Նկ. 175. Որոճողների ( Ա) և ձիերի կտրվածքը:

(Բ) կտրիչ ատամի երկայնակի

1 - պսակ, 2 - վզիկ, 3 - արմատ, 4 - ատամի խոռոչ, 5 - դենտին, 6 -էմալ (արծնի), 7 - ցեմենտ:

Նկ. 176. Ատամի կտրվածքում:

հյուսվածաբանական

կառուցվածքը

լայնական

Ա - ձիու ատամի կառուցվածքը լայնական կտրվածքում, 1,3 - ցեմենտ, 2 դենտին, 4 - էմալ, Բ - էմալային գլաններ:

Նկ. 177. Ց ուլի ըմպանի հետին մասի լորձաթաղանթի շճալորձային տիպի գեղձեր: 1-գեղձի բլթակներ, 2-նոսր շարակցական հյուսվածք:

Նկ. 178. Կերակրափող: Ա - փոքր խոշորացում, Բ - մեծ խոշորացում 1 - բազմաշերտ տափակ էպիթել, 2 - լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 3 լորձաթաղանթի մկանային թիթեղ, 4 - ենթալորձային հիմ, 5 - կերակրափողի սեփական գեղձեր, 6 – մկանային թաղանթ (ա – օղակաձեւ եւ բ- երկայնակի շերտ), 7 - ադվենտիցիային թաղանթ, 8 - գեղձի դրսաբեր խողովակ:

Նկ. 179. Ա - ստամոքսի հատակի մանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - միաշերտ գլանաձև գեղձային էպիթել, 2 - ստամոքսային փոսիկ, 3 ստամոքսի հատակային սեփական գեղձեր, 4 - լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 5 - լորձաթաղանթի մկանային թիթեղ, 6 - ենթալորձային հիմ (ա արյունատար անոթ, բ - ճարպային բջիջ), 7 - մկանային թաղանթ, 8 միջմկանային նյարդային հյուսակ, 9 - շճաթաղանթ, 10 - լորձաթաղանթ, 11 մկանաթաղանթի շեղաձև շերտ, 12 - օղակաձև շերտ, 13 - մկանաթաղանթի երկայնաձիգ շերտ:

Բ – Ստամոքսի ներքին մակերեսի էպիթելային շերտի լորձային բջիջների էլեկտրոնոմանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը:

1 - միկրոթավիկներ, 2 - լորձային հյութի հատիկներ, 3 - միտոքոնդրիումներ, 4 գոլջիի համալիր, 5 - հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 6 - հիմային թաղանթ:

Նկ. 180. Ստամոքսի երեք տիպի գեղձեր: Ա - հատակային` ֆունդալ, Բ - ելքային` պիլորիկ, Գ - մուտքային` կարդիալ գեղձեր: 1 - պաստառող էպիթել, 2 - նեղուց, 3 - մարմին, 4 - գեղձի հատակ, 5 գեղձի առանձին ճյուղերի լայնական և շեղ կտրվածքներ, 6 - գլխավոր, 7 առպատային (պարիետալ) 8 - հավելյալ բջիջներ:

Նկ. 181. Ա - ստամոքսի հատակի լորձաթաղանթ:

1 - լորձաթաղանթի բարձր գլանաձև էպիթել, 2 – լորձաթաղանթի սեփական թիթեղիկ, 3 - ստամոքսի փոսիկներ, 4 - ստամոքսի հատակի սեփական գեղձեր, ա - վզիկ (հավելյալ բջիջներ), բ - մարմին (գլխավոր և վերադիր բջիջներ), գ – հատակ, 5 - լորձաթաղանթի մկանային թիթեղ:

Բ - ստամոքսի հատակի գեղձի բջիջներ: 1 - գլխավոր բջիջներ, 2 – վերադիր բջիջներ, 3 - արտազատական մազանոթներ, որոնք վերադիր բջիջներից գնում են դեպի գեղձի լուսանցքը:

Նկ. 182.Ա-ստամոքսի հատակի գլխավոր բջջի մանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը:

էլեկտրոնա

-

1 - միտոքոնդրիում, 2 –հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 3 - Գոլջիի համալիր, 4 - պեպսինոգենի հատիկներ, 5 - միկրոթավիկներ, 6 -հիմային թաղանթ, 7-կորիզ: Բ-ստամոքսի հատակի պարիետալ գեղձի

էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - խողովակիկ, 2 - միտոքոնդրիում, 3 - կորիզ, 4 - լիզոսոմ, 5 - Գոլջիի համալիր:

Նկ. 183. Խոշոր եղջերավոր կենդանու նախաստամոքսների հյուսվածաբանական կառուցվածքի գծապատկերը: Ա - Կտրիչ, Բ - ցանց, Գ - գիրք, 1 - էպիթելային շերտ, 2 – լորձաթաղանթի հիմ, 3 - մկանային թիթեղ, 4 – լորձաթաղանթի ենթալորձային հիմ, 5 –շճային թաղանթ, 6 - ենթաէպիթելային շարակցական հյուսվածք, 7 - կտրիչի լորձաթաղանթի պտկիկներ, 8 - ցանցի խոշոր ծալք, 9 - նրա մկանախուրձ, 10 գրքի խոշոր թերթիկ, 11 – մկանաթաղանթի օղակաձև շերտ: Մեծ խոշորացումով՝ 12 - կտրիչի պտկիկ, 13 - ցանցի ծալք, 14 - գրքի թերթիկ, 15 – մկանային թաղանթ:

Նկ. 184. Բարակ աղիքի պատի կառուցվածքի գծապատկերը:

I - լորձաթաղանթ, II - ենթալորձային հիմ, III - մկանաթաղանթ, IV շճաթաղանթ: 1 - աղիքային թավիկներ, 2 - աղիքային խորշիկ, 3 - էպիթել, 4 լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 5 - լորձաթաղանթի մկանային թիթեղ, 6 անոթացանց, 7 - ավշային ցանց, 8 - նյարդաթել, 9 - ենթալորձային նյարդային հանգույց, 10 - մկանա - աղիքային նյարդային հանգույց:

Նկ. 185. Ա -միաշերտ գլանաձև էպիթելի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - երիզի միկրոթավիկներ, 2 - կորիզ, 3 - հիմային թաղանթ, 4 - շարակցական հյուսվածք:

Բ - բջջի գագաթային (ապիկալ) բևեռի էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքը:

Նկ. 186. Թավիկի լայնական կտրվածքը: 1 - միաշերտ գլանաձև երիզավոր էպիթել, 2 - երիզ, 3 - գավաթանման բջիջ, 4 լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 5 - արյունատար մազանոթ, 6 - ավշային մազանոթ, 7 - լիմֆոցիտներ, 8 - հարթ մկանային բջիջներ:

Նկ. 187. Տասներկումատնյա աղիք:

I - լորձաթաղանթ, II - ենթալորձային հիմ, III - մկանաթաղանթ, IV շճաթաղանթ: 1 - աղիքային թավիկներ, 2 - աղիքային խորշիկներ, 3 - լորձաթաղանթի մկանային թիթեղ, 4 - դուոդենալ (բրուներովի) գեղձերը ենթալորձային հիմում, 5 - մկանա - աղիքային նյարդային հյուսակ:

Նկ. 188. Հաստ աղիք: Ա - փոքր խոշորացում, Բ - լորձաթաղանթը մեծ խոշորացման ժամանակ: I - լորձաթաղանթ, II - ենթալորձային հիմ, III - մկանաթաղանթ, IV շճաթաղանթ, 1 - էպիթել, 2 - աղիքային փոսիկներ, 3 - լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 4 - լորձաթաղանթի մկանաթիթեղ, 5 - արյունատար անոթներ, 6 - ավշային ֆոլիկուլ, 7 - աղիքային գավաթանման բջիջ:

Նկ. 189. Մարդու կույր աղիքի որդանման ելուստ (լայնակի կտրվածք): 1 - էպիթել, 2 - աղիքային կրիպտներ, 3 – լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 4 լիմֆատիկ բջիջներ, 5 - լուսավոր (ռեակտիվ) կենտրոններ, 6 - ենթալորձային հիմ, 7 - մկանաթաղանթ, 8 - շճաթաղանթ:

Նկ. 190. Լյարդ: Ա - 1 - բլթակ (ա - կենտրոնական երակ, բ - լյարդային հեծաններ` թիթեղներ, գ ներբլթակային ծոցային`սինուսոիդային մազանոթներ), 2 - լյարդային երակ, բ միջբլթակային զարկերակ, գ - միջբլթակային լեղվածորանիկ: Բ - ծոցային մազանոթի և լյարդային բջջի ենթամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը : 1 - ծոցային արյունատար մազանոթ, 2 - շուրջ ծոցային տարածք, 3 - հեպատոցիտներ, 4 - էրիթրոցիտ, 5 - աստղաձև էնդոթելային բջիջ, 6 - լյարդային բջջի միկրոթավիկ, 7 - հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 8 հատիկավոր ցիտոպլազմային ցանց գլիկոգենի կոշտուկներով, 9 միտոքոնդրիումներ, 10 - դեսմոսոմներ, 11 - կորիզ, 12 - կորիզակ, 13 լեղվամազանոթ, 14 - լիզոսոմներ, 15 - ճարպային կաթիլներ:

Նկ. 191. Լյարդի արյան շրջանառության գծապատկերը: 1 - լյարդ, 2 - փայծաղ, 3 - ենթաստամոքսային գեղձ, 4 - տասներկումատնյա աղիք, 5 - հաստ աղիք, 6 - ստորին սին երակ, 7 - որովայնային աորտա, 8 լյարդի սեփական զարկերակ, 9 - դարպասային երակ, 10 - լյարդի ընդհանուր դրսաբեր ծորան, 11 - փայծաղային երակ, 12 – վերին եւ 13 - ստորին ճարպոնի զարկերակ, 14 - ենթաստամոքսային երակ, 15 - աղիքի երակ, 16 - լեղապարկ, 17 - լեղվածորան, 18 - լյարդի ընդհանուր դրսաբեր ծորան, 19 - բլթակային երակներ և մոտակա բլթակային զարկերակ ու ծորան, 20 - հատվածավորված (սեգմենտային) երակներ, զարկերակներ ու ծորաններ, 21 - լյարդային երակ, ա -միջբլթակային զարկերակ, բ - լեղվային ծորան եւ գ - երակ, 22 – շուրջբլթակային երակ, 23 – զարկերակ եւ 24 - լեղվածորան, 25 – լեղվամազանոթ եւ 26 ծոցային արյունատար մազանոթ (լյարդային թիթեղիկների միջև), 27 կենտրոնական երակ, 28 - ենթաբլթակային (հավաքող) երակ, 29 - լյարդային երակ: Շրջանակում լյարդային բլթակն է:

Նկ. 192. Կաթնասունների լյարդի բլթակի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - լյարդի զարկերակի ճյուղ, 2 - լյարդային երակ, 3 - լեղվածորան, 4 լյարդային բջիջներով կազմված հեծան (թիթեղ), 5 - լյարդային սինուսի (ծոցի) էնդոթել, 6 - կենտրոնական երակ, 7 - երակային ծոց, 8 - լեղվային մազանոթներ:

Նկ. 193. Ճագարի լյարդը ներարկված անոթներով: 1 - կենտրոնական երակ, 2 - ներբլթակային ծոց, 3 - սեպտալ երակ, 4 լյարդային հեծաններ:

Նկ. 194. Ճագարի լյարդը տուշով ներերակային լցման դեպքում: 1 - աստղաձև էնդոթելային բջիջներ, որոնք ազատ են տուշից, 2 - աստղաձև էնդոթելային բջիջներ տուշի մասնիկներով, 3 - բջիջներ, որոնք անջատվում են մազանոթի պատից և ձեռք են բերում աստղի ձև, 4 - լյարդային բջիջներ (հեպատոցիտներ):

Նկ. 195. Լյարդային բջջի կառուցվածքի գծապատկերը փոխհարաբերությունը արյունատար մազանոթների և խողովակների հետ:

և նրա լեղվային

1 - լիզոսոմներ, 2 – հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 3 - սինուսոիդի էնդոթելի բջիջ, 4 - էրիթրոցիտ, 5 – շուրջանոթային տարածք, 6 - լիպոպրոտեին, 7 - ողորկ էնդոպլազմային ցանց, 8 - գլիկոգեն, 9 - լեղվային խողովակիկ, 10 միտոքոնդրիում, 11 - Գոլջիի համալիր, 12 - պերօքսիսոմ:

Նկ. 196. Ենթաստամոքսային գեղձ:

I - բլթակ, 1 - էկզոկրին բաժին, 2 - Լանգերհանսյան կղզյակ (գեղձի էնդոկրին մաս), II - միջբլթակային շարակցական հյուսվածք, 3 - երակ, 4 - միջբլթակային արտազատիչ ծորան, 5 - ծայրային բաժիններ, 6 - զարկերակ, 7 - երակային մազանոթներ, 8 - կենտրոնական ացինոզային բջիջներ:

Նկ. 197. Ենթաստամոքսային գեղձի բլթակ:

Ա - ացինուս, 1 - զիմոգեն պարունակող մաս, 2 - հոմոգեն մաս, 3 ներբլթակային (ներդիր) արտազատիչ ծորան:

Նկ. 198. Ենթաստամոքսային գեղձի Էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքը:

ացինուսի

բջջի

1 - հիմային բևեռի հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 2 - զիմոգենի հատիկները բջջում:

Նկ. 199. Ենթաստամոքսային գեղձի Լանգերհանսյան կղզյակ (օրգանի էնդոկրին մասը): 1 - А - տիպի կղզյակային ացիդոֆիլ բջիջներ, 2 - կղզյակային Б - տիպի բազոֆիլ բջիջներ, 3 – դեֆինիտիվ - Д - բջիջներ, 4 - ծայրային բաժիններ, 5 արյունատար մազանոթ:

ՇՆՉԱՌԱԿԱՆ ԿԱՄ ԳԱԶԱՓՈԽԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԱՊԱՐԱՏ

Նկ. 200. Ձիու քթի խոռոչի լորձաթաղանթ:

Ա - շնչառական, Բ - հոտառական շրջաններ, 1 - էպիթել, 2 - սեփական թիթեղ, 3 - գեղձեր, 4 - նրանց դրսաբեր ծորաններ, 5 - զարկերակ, 6 - երակ, 7 - նյարդ:

Նկ. 201. Կատվի շնչափողի լայնական կտրվածքը: 1 - լորձաթաղանթի էպիթելային և 2 - լորձաթաղանթի սեփական շերտ, 3 գեղձեր, 4 - աճառային կիսաօղակ, 5 - ադվենտիցիա, 6 - շնչափողի խոտորնակի մկան:

Նկ. 202. Շնչափող: I - լորձաթաղանթ, II - ենթալորձային հիմ, III - թելաաճառային թաղանթ, IV արտաքին շարակցահյուսվածքային թաղանթ (ադվենտիցիա): 1 - բազմաշարք թարթիչավոր գլանաձև էպիթել, 2 - գավաթաձև բջիջներ, 3 - լորձաթաղանթի սեփական շերտ, 4 - գեղձեր, 5 - վերնաճառ, 6 - հիալինային աճառ, 7 - հարթ մկանային բջիջների խուրձ:

Նկ. 203. Թոքերի օդատար և ռեսպիրատոր (շնչառական) բաժիններ:

I - շնչափող, ա - աճառային օղակներ, II - գլխավոր բրոնխ, III - մեծ (խոշոր) արտաթոքային և ներթոքային բրոնխներ, IV - միջին բրոնխներ (ենթահատվածային), V - փոքր բրոնխներ և բրոնխիոլներ, VI - ծայրային (տերմինալ) բրոնխիոլ, Ա - ացինուս, 1 - շնչառական (ռեսպիրատոր) կամ ալվեոլային (թոքաբշտային) բրոնխիոլներ, 2 - ալվեոլային մուտքեր, 3 - ալվեոլային պարկիկներ: Ուղանկյունում ցուցադրված է թոքերի օդատար և շնչառական բաժինների հյուսվածաբանական կառուցվածքը, Э - բազմաշարք թարթիչավոր էպիթել, Эо միաշարք թարթիչավոր խորանարդաձև էպիթել, с – լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, м - լորձաթաղանթի մկանային թիթեղ, п - ենթալորձային հիմը գեղձերով х - թելակազմ աճառային թաղանթը հիալինային աճառով, з - վերնաճառ և ադվենտիցիալ թաղանթ, А - թոքաբշտիկ, Ма - միջբշտիկային հեծան:

Նկ. 204. Օդատար ուղիների լորձաթաղանթի էպիթելային բջիջների ենթամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - թարթիչավոր էպիթել, 2 - գավաթանման բջիջներ, 3 - էնդոկրին բջիջներ, 4 հիմային բջիջներ, 5 - թարթիչազուրկ բջիջներ, 6 - սեկրետոր բջիջներ (Կլարկի բջիջներ), 7 - երիզավոր բջիջներ, 8 - նյարդաթել, 9 - հիմային թաղանթ:

Նկ. 205. Ացինուսի գծապատկերը:

1 - ծայրային (տերմինալ) բրոնխիոլ, 2 - ռեսպիրատոր բրոնխիոլ, 3 - ալվեոլային մուտքեր, 4 - ալվեոլներ:

Նկ. 206. Թոքաբշտիկի պատի (ալվեոլի) և արյունատար մազանոթի գծապատկերը: 1 - ալվեոլի խոռոչ, 2 - ալվեոլային էպիթելի բջիջ, 3 - արյունատար մազանոթի էնդոթելային բջիջ, 4 - մազանոթի լուսանցք, 5 - հիմային թաղանթներ, 6 էրիթրոցիտ:

Նկ. 207. Թոքաբշտերի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - ալվեոլներ, 2 - առաձիգ թելեր, 3 - արյունատար անոթներ:

Նկ. 208. Թոքային բլթակի արյունատար անոթների դասավորության գծապատկերը:

1 – ծայրային (տերմինալ) բրոնխիոլ, 2 – շնչառական (ռեսպիրատոր) բրոնխիոլ, 3 - ալվեոլային մուտք, 4 - ալվեոլներ, 5 - թոքային զարկերակի ճյուղեր, 6 թոքային երակի ճյուղեր, 7 - միջբլթակային շարակցահյուսվածքային միջնաշերտ, 8 - արյունատար մազանոթային ցանց, 9 - ավշային անոթ, 10 – պլեվրա `թոքամիզ:

ՄԱՇԿԱՅԻՆ ԾԱԾԿՈՒՅԹԸ ԵՎ ՆՐԱ

ԱԾԱՆՑՅԱԼՆԵՐԸ

Նկ. 209. Մաշկի հյուսվածաբանական կառուցվածքը:

1 - վերնամաշկ (էպիդերմիս), 2 - մաշկ, 3 - բուն մաշկ (դերմա), 4 - ենթամաշկ (հիպոդերմա), 5 - մազի առանցք, 6 - մազաբունոցի ձագար, 7 - մազարմատ, 8 քրտնածորան, 9 - ճարպագեղձ, 10 – մազի բարձրացնող մկան, 11 - մազի բունոց, 12 - քրտնագեղձ, 13 - մազի կոճղեզ, 14 - մազի պտկիկ, 15 ենթամաշկային երակ, 16 - ենթամաշկային շերտ:

Նկ. 210. Մազազուրկ մաշկի վերնամաշկ էպիդերմիս: 1 - սեփական եղջերային շերտ, 2 - փայլուն շերտ, 3 - հատիկավոր շերտ, 4 փշավոր բջիջների շերտ, 5 - գլանաձև բջիջների շերտ, 6 - շարակցական հյուսվածք, 7 - քրտնագեղձի դրսաբեր ծորան:

Նկ. 211. Վերնամաշկի (էպիդերմիսի) տարբեր ենթամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը:

շերտերի

1 - հիմային, 2 - փշավոր, 3 - հատիկավոր, 4 - փայլուն, 5 - եղջերային շերտ, 6 շարակցական հյուսվածք, 7 - եղջերաբջիջ (կերատինոցիտ), 8 – մելանոցիտ, 9 դեսմոսոմ, 10 – կիսադեսմոսոմ, 11 - հիմաթաղանթ, 12 - միտոքոնդրիում, 13 Գոլջիի համալիր, 14 - ազատ ռիբոսոմներ, 15 - հատիկավոր էնդոպլազմային ցանց, 16 - տոնոֆիբրիլներ, 17 – պինոցիտոզային բշտիկներ, 18 - մելանինի հատիկներ, 19 - կորիզներ, 20 – կերատինոսոմներ, 21, 22 - կերատոհիալինի հատիկներ:

Նկ. 212. Կաթնասունների մաշկի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - եղջերային շերտ, 2 - վերնամաշկ (էպիդերմիս), 3 - մելանոցիտ, 4 Լանգերհանսի բջիջներ, 5 - լիմֆոցիտ, 6 - նյարդային վերջավորություններ, 7 Մեյսների մարմնիկներ, 8 – Ֆատեր - Պաչինի մարմնիկներ, 9 - էկրինային քրտնագեղձեր, 10 - ճարպագեղձ, 11 – ապոկրին քրտնագեղձ 12 - մազի բունոց, 13 – բուն մաշկ, 14 - ենթամաշկային ճարպային բջջանք, 15 - մազը բարձրացնող մկան, 16 - զարկերակ, 17 - երակ, 18 - ազատ ճարպագեղձ:

Նկ. 213. Կաթնագեղձը լակտացիայի շրջանում: 1 - գեղձի բլթակներ, 2 – ծայրային (սեկրետոր) բաժիններ, 3 - միջբլթակային կաթնածորան, 4 – շարակցահյուսվածքային շերտ արյունատար անոթով:

Նկ. 214. Կաթնագեղձի ացինուսների կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - ացինուսներ, 2 – կաթնամուտք, 3 -ներբլթակային ծորան, 4 - ապոկրին սեկրեցիա, 5 - միոէպիթելային բջիջներ, 6 - նյարդաթել, 7 –արյունատար մազանոթ, 8 - լակտոցիտ:

Նկ. 215. Կաթնագեղձը ոչ լակտացիոն շրջանում: 1 - գեղձի բլթակներ, 2 - ծայրային բաժիններ, 3 - միջբլթակային շարակցահյուսվածքային շերտեր, 4 - միջբլթակային ծորան, 5 - ճարպային բջիջներ, 6 արյունատար անոթ:

Նկ. 216. Պտուկի երկայնական կտրվածքի գծապատկերը: 1 - պտուկի խողովակ, 2 – կաթնային ծոց (կաթնամբար), 3 - նրա կողմնային արտափքումներ, 4 - լրացուցիչ կողմնային խողովակիկներ:

Նկ. 217. Մազի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - մազապարկ, 2 - կեղևային և 3 - միջուկային նյութ, 4 - կուտիկուլա, 5 արտաքին էպիթելային բունոց, 6 - ներքին էպիթելային բունոցի երկու շերտ, 7 մազի կոճղեզ, 8 - մազի պտկիկ, 9 - մազի ձագար, 10 - ճարպագեղձ, 11 - մազը բարձրացնող մկան, 12 - էպիդերմիսի աճող շերտ, 13 - էպիդերմիսի եղջերաշերտ:

Նկ. 218. Մազարմատի ստորին մասի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - մազի միջուկային նյութ, 2 - մազի կեղևային նյութ, 3 - մազի կուտիկուլա (երիզ), 4 - ներքին էպիթելային բունոցի կուտիկուլա, 5 - ներքին էպիթելային բունոցի Հեքսլեի շերտ, 6 - ներքին էպիթելային բունոցի Հենլեի շերտ, 7 արտաքին էպիթելային բունոց, 8 -մազապարկ, 9 - մազի կոճղեզ, 10 - մազի պտկիկ:

Նկ. 219. Խոզի մաշկի մազափոխման գծապատկերը: 1 - մազապտկիկ, 2 - մազակոճղեզ, 3 - նոր մազ, 4 - հին մազ, 5 -նյարդաթելեր:

Նկ. 220. Ձիու սմբակի մաշկահիմք՝ առանց եղջերակոշիկի: 1 - մաշկահիմքի եզրացք, 2 - մաշկահիմքի պսակ, 3 - մաշկահիմքի պատ:

Նկ. 221. Ձիու սմբակի լայնակի կտրվածք: Ա – եղջերապատ, Բ – պատի մաշկահիմք (դերմա), Գ - սմբականման ոսկոր, 1 – ջնարակ (գլազուր), 2 - պաշտպանիչ շերտ, 3 – եղջերախողովակիկ, 4 թերթիկային շերտ, 5 - առաջնային թերթիկներ երկրորդայինների հետ, 6 մաշկահիմքի (դերմայի) թերթիկներ, 7 – անոթային, 8 - շուրջոսկրային շերտ:

ՄԻԶԱՅԻՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ԱՊԱՐԱՏ

Նկ. 222. Երիկամների զարգացման գծապատկերը: I - նախաերիկամ, II - միջանկյալ երիկամ, III - վերջնական երիկամ, 1 – նախաերիկամի խողովակ (Վոլֆյան խողովակ), 2 - նախաերիկամի խողովակիկ, 3 – մազանոթային կծիկ, 4 - աորտա, 5 - առբերող զարկերակ, 6 երիկամային մարմնիկ, 7 - միջանկյալ երիկամի խողովակիկ, 8 - երիկամային մարմնիկ և վերջնական երիկամի խողովակիկ, 9 - երիկամային զարկերակ, 10, 11 - զարգացող խողովակիկ, 12 - միզածորան:

Նկ. 223. Վերջնական (դեֆինիտիվ) երիկամի զարգացումը: 1 - աճող խողովակի հավաքիչ ճյուղեր, 2 - նեֆրոգեն հյուսվածք, 3 - նեֆրոգեն հյուսվածքից գոյացած միզային խողովակիկներ, 4 - միզային խողովակիկ մինչ հավաքիչ խողովակին միանալը, 5 - միզային խողովակիկ՝ միացած հավաքող խողովակին, 6 - զարգացման ավելի ուշ շրջանում գտնվող միզային խողովակիկ, 7 - երիկամային մարմնիկ, 8 - երիկամային մարմնիկի անոթային կծիկ գոյացնող զարկերակ, 9 – երիկամային մարմնիկի պատիճ, 10, 11 հավաքիչ խողովակիկ, 12 – շարակցական հյուսվածք:

Նկ. 224. Երիկամ: 1 - երիկամի շարակցահյուսվածքային պատիճ, 2 - կեղևային նյութ, 3 երիկամային մարմնիկներ, 4 - նեֆրոնի պրոքսիմալ (մոտակա) և դիստալ (հեռադիր) բաժիններ, 5 - միջուկային ճառագայթներ, 6 - միջուկային նյութ, 7 ուղիղ խողովակիկներ (նեֆրոնի կանթի վայրեջ և վերընթաց, հավաքող խողովակիկներ):

Նկ. 225. Երիկամի խողավակիկների և անոթների գծապատկերը: 1 - նեֆրոնի պատիճ, 2 - պրոքսիմալ բաժին, 3 - նեֆրոնի կանթի բարակ և 4 հաստ մասերը, 5 - դիստալ բաժին, 6 և 7 - նրա շարունակությունը, 8 - հավաքող խողովակիկ, 9 - պտկիկի խողովակիկ, 10 – աղեղնաձեւ զարկերակ, 11 - ուղիղ արտերիոլներ, 12 - ճաճանչաձև զարկերակ, 13 - բերող զարկերակ, 14 – զարկերակային կծիկ, 15 - արտատար զարկերակ, 16 - կեղևային նյութի մազանոթներ, 17 - ճաճանչային և 18 - աղեղնաձև երակներ, 19 – միջուկային նյութի երակներ:

Նկ. 226. Երիկամային մարմնիկի և գլոմերուլյար) համալիրի գծապատկերը:

միջուկամերձ

(յուքստա -

1 - նեֆրոնի պրոքսիմալ բաժին, 2 - պատիճի արտաքին թերթիկի բջիջներ, 3 պոդոցիտ (ոտիկավոր բջիջ), 4 - էնդոթելային բջիջներ, 5 - արյունատար մազանոթ, 6 - էրիթրոցիտներ, 7 - առբերող անոթ, 8 - արտատար անոթ, 9 հարթ մկանաբջիջներ, 10 - էնդոթել, 11 - կծիկամերձ բջիջներ, 12 - նեֆրոնի դիստալ բաժին, 13 - խիտ բիծ:

Նկ. 227. Նեֆրոնի կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - մարմնիկի պատիճ, 2 - պրոքսիմալ բաժնի ոլորուն մաս, 3 - պրոքսիմալ բաժնի ուղիղ մաս, 4 - բարակ բաժին, 5 - ուղիղ մաս, 6 - դիստալ բաժնի ոլորուն մաս, 7 - հավաքող խողովակ:

Նկ. 228. Պատիճի ներքին թերթիկի և անոթային կծիկի մազանոթների ենթամանրադիտակային կառուցվածքի գծապատկերը: 1 - պոդոցիտ, 2 - բջջախտրոց, 3 - պոդոցիտների բջջաոտիկներ, 4 էնդոթելոցիտի ցիտոպլազմա, 5 - հիմային թաղանթ, 6 - էնդոթելոցիտի անցքեր (ծակոտիկներ), 7 - էնդոթելոցիտի կորիզ, 8 - միջանոթային բջջանք (մեզանգիոցիտ), 9 - մազանոթի լուսանցք:

Նկ. 229. Նեֆրոնի պրոքսիմալ խողովակիկի էլեկտրոնամանրադիտակային կառուցվածքը: 1 - միկրոթավիկներ, 2 - միտոքոնդրիումներ, 3 - Գոլջիի համալիր, 4 - հյութի ներառուկ, 5 - հիմային թաղանթ, 6 - կորիզ, 7 - հիմային պլազմոլեմի ծալքեր:

Նկ. 230. Երիկամի միջուկային նյութ:

1 - բարակ խողովակիկ, 2 - դիստալ բաժնի ուղիղ մաս, 3 - հավաքող խողովակ, 4 - արյունատար մազանոթ:

Նկ. 231. Դիստալ խողովակիկի բջջի բազալ բևեռ: 1 - միտոքոնդրիումներ, 2 - բազալ պլազմոլեմայի ծալքեր, 3 - հիմային թաղանթ (սլաքներով՝ մազանոթների անցքերը):

Նկ. 232. Միզածորանի միջնային մաս: 1 – անցողիկ` փոփոխական էպիթել, 2 - լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 3 ենթալորձային հիմ, 4 - մկանաթաղանթ, ա - երկայնակի շերտ, բ - օղակաձև շերտ, 5 - ադվենտիցիա:

Նկ. 233. Միզապարկի վերին մաս: 1 – անցողիկ` փոփոխական էպիթել, 2 – լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, ա – արյունատար անոթ, 3 - ենթալորձային հիմ, 4 – մկանաթաղանթ, բ, դ երկայնակի շերտեր, գ - օղակաձև շերտ, 5 - շճաթաղանթ:

ԲԱԶՄԱՑՄԱՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԱՐԱԿԱՆ ՍԵՌԱԿԱՆ ԱՊԱՐԱՏ

Նկ. 234. Ամորձու կտրվածք (Ա - փոքր և Բ - մեծ խոշորացման տակ): 1 - սպիտակուցային թաղանթ, 2 - անոթաթաղանթ, 3 - խտրոցներ, 4 - միջնորմ, 5 - սերմնախողովակիկների լայնական կտրվածքները, 6 - ինտերստիցիալ հյուսվածք, 7 - սերմնային խողովակիկի թաղանթ, 8 - նեցուկային բջիջներ, 9 սպերմատոգեն բջիջներ, 10 - առաջնային սպերմատոցիտ, 11 - երկրորդային սպերմատոցիտ, 12 - սպերմատիդներ, 13 - սպերմիաներ:

Նկ. 235. Ամորձու կառուցվածքի գծապատկերը: Ա - սպերմատոգեն էպիթելը բազմացման և աճման սկզբնական շըրջանում, Բ - այն աճման վերջին շրջանում և հասունացման շրջանում, Գ - ձևավորման շրջանում, Դ սերմնային խողովակիկների կառուցվածքը, Ե - մակամորձու խողովակի կառուցվածքը, I - ամորձու թաղանթները, II - ամորձու խտրոցիկները, III - ամորձու բլթակները, IV գալարուն սերմնային խողովակիկ, V - ամորձու ինտերստիցիալ գեղձային հյուսվածք, VI - ուղիղ խողովակիկներ, VII - ամորձու ցանց, VIII - ամորձու արտատար խողովակիկներ, IX - մակամորձու ծորան, X - սերմնածորան, 1 - մեզոթել, 2 – արյունա-տար անոթ, 3 շարակցահյուսվածքային բջիջներ, 4 - նեցուկային բջիջներ (Սերտոլիի բջիջներ), 5 – սպերմատոգոնիաներ, 6 - սպերմատոցիտներ, 7 - սպերմատիդներ, 8 – սպերմատոզոիդները գալարուն սերմնային խողովակիկի լուսանցքում, 9 - ամորձու արտատար խողովակիկի մկանաթելակազմ թաղանթ, 10 - թարթիչավոր բջիջներ, 11 - խորանարդաձև բջիջներ, 12 - սպերմիաները ամորձու արտատար խողովակիկներում, 13 - մակամորձու խողովակի մկանաթելակազմ թաղանթ, 14 - սերմնատար խողովակի երկշարք թարթիչավոր էպիթել, 15 - երկշարք թարթիչավոր էպիթել, 16 - լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 17 - մկանաթաղանթի ներքին երկայնակի շերտ, 18 - մկանաթաղանթի միջին օղակաձև շերտ, 19 - մկանաթաղանթի արտաքին երկայնակի շերտ, 20 - ադվենտիցիալ թաղանթ:

Նկ. 236. Սպերմատոգեն էպիթել:

1 - սպերմատոգոնիում, 2 - առաջին կարգի սպերմատոցիտներ, 3 սպերմատիդներ, 4 - ձևավորվող սպերմատոզոիդներ, 5 – Սերտոլիի բջիջներ:

Նկ. 237. Շագանակագեղձի լայնական կտրվածքի գծապատկերը:

1 - միզուկ, 2 - շագանակագեղձի դրսաբեր խողովակներ, 3 – դրանց ծայրային սեկրետոր բաժիններ, 4 - հարթ մկանախրձերի բջիջներ:

ԻԳԱԿԱՆ ՍԵՌԱԿԱՆ ԱՊԱՐԱՏ

Նկ. 238. Աճող ֆոլիկուլի կառուցվածքային գծապատկերը:

1 - Օվոգոնիումի (ձվածին բջիջ) կորիզ, 2 - օվոգոնիումի էնդոպլազմային ցանցը ցիտոպլազմայում, 3 – միտոքոնդրիումներ, 4 - դեղնուցային ներառուկներ, 5 օվոգոնիումի միկրոթավիկներ, 6 - ֆոլիկուլային բջիջների ելուններ, 7 ֆոլիկուլային բջիջներ, 8 - փայլուն թաղանթ:

Նկ. 239. Ձվարան:

Ա - 1 -սաղմնային էպիթել, 2 - սպիտակուցային թաղանթ, 3 - կեղևային նյութ, 4 առաջնային (սկզբնական) ֆոլիկուլներ, 5 - աճող ֆոլիկուլներ, 6 - բշտիկավոր ֆոլիկուլ (գրաֆյան բուշտ), 7 - բըշտիկավոր ֆոլիկուլի խոռոչ՝ լցված հեղուկով, 8 - ձվաբջիջ (առաջին կարգի օվոցիտ), 9 - բշտիկավոր ֆոլիկուլի, ձվակիր թմբիկն ու օվոցիտը չեն ընկել կտրվածքում, 10 - դեղին մարմնիկ, 11 - ապաճող մարմնիկ, 12 - ձվարանի միջուկային նյութ, 13 - շարակցական հյուսվածք և արյունատար անոթներ: Բ - բշտիկավոր ֆոլիկուլ (գրաֆյան բշտիկ), 1 - ձվաբջիջ, 2 - փայլուն գոտի, 3 ճաճանչապսակ, 4 - հատիկավոր շերտի ֆոլիկուլային բջիջներ, 5 - ձվակիր թմբիկ, 6 բըշտիկավոր ֆոլիկուլի խոռոչ` լցված հեղուկով, 7 - բշտիկի շարակցական հյուսվածք:

Նկ. 240. Ձվարան: Ֆոլիկուլի զարգացման գծապատկերը: 1 – Սկզբնական (պրիմորդիալ) ֆոլիկուլ, 2 - աճող ֆոլիկուլ, 3 - ֆոլիկուլի թաղանթ, 4 - ֆոլիկուլային հեղուկ, 5 - հասունացած ֆոլիկուլ (գրաֆյան բուշտ), 6 - ձվազատում (գրաֆյան բշտի պատռում), 7 - դեղին մարմնիկ, 8 - ապաճող դեղին մարմնիկ, 9 - սպիտակ մարմնիկ, 10 – աթրետիկ (ապաճող) ֆոլիկուլ, 11 սաղմնային էպիթել, 12 - սպիտակուցային թաղանթ, 13 - ինտերստիցիալ (արանքային) հյուսվածք, 14 - ձվարանի միջուկային նյութ:

Նկ. 241. Արգանդափողի լայնական կտրվածքի գծապատկերը: 1 - թարթիչավոր էպիթելով ծածկված լորձաթաղանթի ծալքեր, 2 լորձաթաղանթի սեփական թիթեղ, 3 - մկանաթաղանթ, 4 - արյունատար անոթ, 5 - շճաթաղանթ:

Նկ. 242. Արգանդի լորձաթաղանթի (էնդոմետրիում) զարկերակների գծապատկերը: I - էնդոմետրիում, II – միոմետրիում (արգանդամկան), III – պերիմետրիում (շուրջարգանդենի), 1 - էպիթել, 2 - ստրոմա, 3 - արգանդային գեղձեր, 4 ոլորուն զարկերակ, 5 - ուղիղ զարկերակ, 6 - արգանդամկանի զարկերակ:

Նկ. 243. Գծապատկեր, որը ցուցադրում է հիպոֆիզի բլթի և ձվարանի հորմոնների փոխներգործությունը, այն ապահովում է կաթնասունների վերարտադրության կարգավորման հիմնական փուլերը:

1 - լիբերիններ, որոնք արտազատվում են հիպոթալամուսում, 2 - պրոլակտին, որը խթանում է կաթի հյութազատումը, 3 - կաթնագեղձ, որը հղիության ժամանակ խթանվում է էստրոգենով և պրոգեստերենով, 4 - արգանդային փող, 5 - էստրոգեններ, 6 - պրոգեստերոն և որոշ քանակի էստրադիոլ:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԸՆԴՀԱՆՈԻՐ ՀՅՈՒՍՎԱԾԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՋՋԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ...................................................................................... 6 ՍԱՂՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ............................................................................ 24 ԷՊԻԹԵԼԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ .............................................................. 44 ԱՐՅՈԻՆ ԵՎ ԱՎԻՇ ........................................................................................ 53 ՄԵԶԵՆՔԻՄԱ ԿԱՄ ՍԱՂՄՆԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔ .................................. 58 ՇԱՐԱԿՑԱԿԱՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ............................................................. 59 ՄԿԱՆԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ .................................................................. 75 ՆՅԱՐԴԱՅԻՆ ՀՅՈՒՍՎԱԾՔՆԵՐ ................................................................. 84

ՄԱՍՆԱՎՈՐ ՀՅՈՒՍՎԱԾԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՅԱՐԴԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ .......................................................................... 94 ԶԳԱՅԱՐԱՆՆԵՐ........................................................................................... 102

ԱՐՅԱՆ ԵՎ ԱՎՇԱՅԻՆ ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ

ԱՊԱՐԱՏ ........................................................................................................ 120 ԱՐՅՈՒՆԱՍՏԵՂԾ ԵՎ ԻՄՈՒՆԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ ............................... 127

ՀՈԻՄՈՐԱԼ ԿԱՊԻ ԿԱՄ ՆԵՐՔԻՆ ՍԵԿՐԵՑԻԱՅԻ (ՆԵՐԶԱՏԻՉ)

ՀԱՄԱԿԱՐԳ .................................................................................................. 136 ՄԱՐՍՈՂԱԿԱՆ ԱՊԱՐԱՏ ......................................................................... 148

ՇՆՉԱՌԱԿԱՆ ԿԱՄ ԳԱԶԱՓՈԽԱՆԱԿՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՐԱՏ ............... 199

ՄԱՇԿԱՅԻՆ ԾԱԾԿՈՒՅԹԸ ԵՎ ՆՐԱ ԱԾԱՆՑՅԱԼՆԵՐԸ ...................... 207 ՄԻԶԱՅԻՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ԱՊԱՐԱՏ .......................................................... 220 ԲԱԶՄԱՑՄԱՆ ՕՐԳԱՆՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳ ............................................ 231 ԱՐԱԿԱՆ ՍԵՌԱԿԱՆ ԱՊԱՐԱՏ ............................................................... 231 ԻԳԱԿԱՆ ՍԵՌԱԿԱՆ ԱՊԱՐԱՏ ............................................................... 235

ØËÇóñÛ³Ý è³½ÙÇÏ ê³ñ·ëÇ ØÇñ½áÛ³Ý Ø³ñ·³ñÇï³ ¶³éÝÇÏÇ Ðáíë»÷Û³Ý ²É»ùë³Ý ²ñٻݳÏÇ

ԱՏ Լ Ա Ս

ԲՋՋԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,

ՍԱՂՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ,

ՀՅՈՒՍՎԱԾԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ºñ¨³Ý 2010

Ì õèò àðÿí Ðàçì èê Ñàðãèñî âè÷ Ì èðçî ÿí Ì àðãàðèò à Ãàðí èêî âí à Î âñåï ÿí Àëåêñàí Àðì åí àêî âè÷

АТЛАС

ЦИТОЛОГИЯ,

ЭМБРИОЛОГИЯ,

ГИСТОЛОГИЯ

Åðåâàí 2010

êïáñ³·ñí³Í ¿ ïå³·ñáõÃÛ³Ý 22.12.09Ã.. ÂÕÃÇ ã³÷ëÁ 60x84 1/16 , 15,25 ïå. Ù³ÙáõÉ, 12,2 Ññ³ï. Ù³ÙáõÉ ä³ïí»ñ 01: îå³ù³Ý³Ï 200:

Ðä²Ð ïå³ñ³Ý, î»ñÛ³Ý 74

Նկ.90. Շոշափելիքի (մեյսների) մարմնիկ: 1-պատիճ, 2-հատուկ բջիջներ: