Ազատ ժամանակի ընդհանուր բնութագիրը

ՀՀ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Խ. ԱԲՈՎՅԱՆԻ ԱՆՎԱՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ

ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Կրթության հոգեբանության և սոցիոլոգիայի ֆակուլտետ Սոցիոլոգիայի և սոցիալական աշխատանքի ամբիոն Մանկավարժություն և սոցիոլոգիա բաժին 3 Կուրս

ԿՈՒ ՐՍԱՅԻՆ ԱՇԽ ԱՏԱՆՔ

Ազատ ժամանակի կազմակերպու մը ու սանող երիտասարդների շրջանու մ. ՀՊ ՄՀ օրինակով

Ղեկավար՝ Փ. Գ. դոկտոր, պրոֆեսոր Քաջիկ Օհանյան Ուսանող՝ Գոհար Սարգսյան

Երևան 2017 Բովանդակություն

Ներածություն………………………………………………………………………………………… 3 Գլուխ 1. Ազատ ժամանակի ընդհանուր բնութագիրը 1.1. Ազատ ժամանակի սահմանումը, գործառույթները, տեսակները ………………. 1.2.Ազատ

ժամանակի

բնորոշման

հիմնական

սոցիոլոգիական

ժամանակի

կազմակերպման

մոտեցումները…..14 Գլուխ

Ուսանող

երիտասարդների

ազատ

կառուցվածքի բնութագիրը 2.1. Ուսանող երիտասարդների վարքային և արժեքային կողմորոշումների ազդեցությունը ազատ ժամանակի տեսակի ընտրություններում……………. 2.2.Ուսանողների

ազատ

ժամանակի

կազմակերպման

վրա

ազդող

գործոնները...26 Գլուխ 3. Ազատ ժամանակի կազմակերպումը ուսանող երիտասարդների շրջանում 3.1. Սոցիոլոգիական հետազոտության ծրագիր……………………………………… 29 3.2. Սոցիոլոգիական հետազոտության վերլուծություն………………………………33 Եզրակացություն …………………………………………………………………………………… 42 Օգտագործված գրականության ցանկ …………………………………………………………... 44 Հավելված 1. Սոցիոլոգիական հետազոտության գործիք(հարցաթերթ) …………………….

Ներածություն Ազատ ժամանակը, լինելով ուսանողների հանգստի ապահովման կարևորագույն օղակը, առանցքային դերակատարություն ունի ուսանողների կյանքում: Ազատ ժամանակը

էական

ազդեցություն

ունենում

ուսանողների

հանգստի

կազմակերպման, ինչպես նաև նրանց մտավոր զարգացման վրա: Ազատ ժամանակի կազմակերպման և նրա ձևերի ընտրության հիմնահարցը կարևոր նշանակություն ունի ուսանողի ուսումնական գործունեության, ինչպես նաև նրա առողջության տեսանկյունից: Կուրսային աշխատանքի արդիականությունը կայանում է նրանում, որ մեր օրերում ազատ ժամանակի կազմակերպման ձևերը անընդհատ փոփոխվում են, ինչպես

փոխվում

են

ուսանողների

մոտեցումները

ազատ

ժամանակի

կազմակերպման վերաբերյալ: Կուրսային աշխատանքի նպատակն է ուսանող-երիտասարդների շրջանում ազատ ժամանակի կազմակերպման ձևերի ուսումնասիրությունը: Աշխատանքն իրականացնելիս մեր առջև դրել ենք հետևյալ խնդիրները ՝ 1. Բնութագրել ազատ ժամանակի բնորոշման հիմնական սոցիոլոգիական մոտեցումները, 2. Ներկայացնել ազատ ժամանակի կազմակերպման վերաբերյալ տեսական մոտեցումներ, 3. Բնութագրել ուսանողների ազատ ժամանակի կազմակերպման վրա ազդող գործոնները,

4. Պարզել, թե ազատ ժամանակի կազմակերպման ինչպիսի ձևեր են նախընտրում ՀՊՄՀ ուսանողները: Մեր առջև դրված նպատանին հասնելու և խնդիրները հաղթահարելու միջոց ընտրել ենք հարցաթերթիկային հարցման մեթոդը: Վերջինս հնարավորություն կտա ստանալ խորքային ինֆորմացիա: Կուրսային աշխատանքը բաղկացած է ներածությունից, երեք գլուխներից, եզրակաց-ությունից, օգտագործված գրականության ցանկից և հավելվածից: Առաջին գլխում ներկայացվում է ազատ ժամանակի ընդհանուր բնութագիրը, ազատ ժամանակի սահմանումը, տեսակները, գործառույթները, ազատ ժամանակի բնորոշ-ման հիմնական սոցիոլոգիական մոտեցումները: Երկրորդ գլխում ներկայացվում է ուսանող երիտասարդների վարքային և արժեքային

կողմորոշումների

ազդեցությունը

ազատ

ժամանակի

տեսակի

ընտրության վրա, ուսանողների ազատ ժամանակի կազմակերպման վրա ազդող գործոնները: Երրորդ գլխում ներկայացվում է սոցիոլոգիական հետազոտության ծրագիրը և սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքների վերլուծությունը: Կուրսային աշխատանքի վերջում ներկայացվում են հիմնական եզրակացությունները, օգտագործված գրականության ցանկը և հավելվածը:

Գ լու խ 1. Ազատ ժամանակի ընդհանուր բնութագիրը 1.1 Ազատ ժամանակի սահմանումը, գործառույթերը, տեսակները Ազատ ժամանակի հասկացումը պատմականորեն արտացոլված է «ժամանց» բառա-յին կատեգորիայի ձևավորման գործընթացում։ Անգլերեն Leisure տերմինը ծագել է լատիներեն Ligere բառից, որ բառացի նշանակում է «ազատ լինել»: Լատիներենից ֆրանսերեն լեզվին է անցել Loisir բառը, որը նշանակում է «թույլատրված լինել»: Այս բոլոր բառերը կապված են միմյանց հետ՝ ենթադրելով ընտրություն ժամանց

բառը

պարտադրանքի նշանակել

բացակայություն։ Հին լուրջ

Հունաստանում Schole՝

գործունեություն՝

առանց

ճնշման

անհրաժեշտության։ Անտիկ մշակույթում, օրինակ, ժամանցի ժամանակը կապված է եղել փիլիսոփայության ձևավորման հետ։ Տարբեր լեզուներում, ինչպես տեսնում ենք, նույն տերմինը ներառում է և′ աշխատանք, և′ հանգիստ։ Տերմինի նման բացատրություն հանդիպում է նաև ռուսերենում։ Վլադիմիր Դալի բառարանում նշվում է «Досуг՝ ազատ, ոչ զբաղված ժամանակ, զբոսանք, խնջույք»: Դրա հետ մեկտեղ այսպիսի ժամանակի ոլորտում մարդուն բնութագրում են երկու նշանակություններով. «Досужный՝ գործերից, զբաղմունքներից» և «Досужий՝ գործի նկատմամբ ընդունակ, ճկուն»:

Արդի հայերենի բացատրական բառարանում հանդիպում ենք «ժամանց» բառին, որը նշանակում է ժամանակ անցկացնել, ժամանակ անցկացնելու միջոց, թեթև, հաճելի զբաղմունք, հաճույք, վայելք1: Այս կերպ, տերմինը կարելի է հասկանալ մի կողմից որպես ժամանակի անզբաղ անցկացում, մյուս կողմից՝ որպես հնարավորություն՝ գործելու, ստեղծելու, փնտրելու։ Կոնկրետ

պատմական

պայմաններ

յուրահատուկ

առանձնահատկություն

են

հաղորդում ժամանցի հասկացման համար։ Նախնադարյան ցեղերի համար այն նշանակել

մի

բան,

հին

հույների

համար՝

մեկ

ուրիշ

բան, Վերածննդի

ներկայացուցիչ-ների համար՝ ուրիշ, ժամանակակիցների համար՝ բոլորովին այլ։ Հնարավոր

է,

որ

աշխատանքի

նախնադարյան ժամանցի

մարդիկ

միջև,

խիստ

քանի

տարբերություն

որ,

չեն

բավարարելով

դրել իրենց

տարրական պահանջմունքները, ժամանակի մեծ մասն անցկացրել են հանգստի մեջ, խաղերում, սրբազան ծիսակատարություններում։ Ժամանց հասարակության

տերմինի

ժամանակակից

արդյունաբերական

հասկացությունը

զարգացման

ձևավորվել

ընթացքում։

Միայն

արդյունաբերական հասարակութ-յան ի հայտ գալով՝ ժամանցը և աշխատանքը, ժամանցը և ուսումը հստակ տարանջատվեցին։ Այս տեսանկյունից կարևոր է դառնում ժամանց և ազատ ժամանակ հասկացությունների հարաբերակցությունը։ Ազատ ժամանակի և ժամանցի տարբեր մեկնաբանություններից կարելի է առանձնացնել

նրանց

դիտարկման

երկու

հիմնական

մոտեցումներ.

նրանց

նույնական-ացում և տարանջատում: Ազատ ժամանակի և ժամանցի հարաբերման և փոխկապվածության դիալեկտիկան կարող է հասկացվել և իմաստավորվել գործունեության տարբեր տեսակների մեջ անձի ներառման առանձնահատկությունների միջոցով։ Ազատ ժամանակը պայման է, նախադրյալ անձի գործունեության համար։ Ժամանցն

Աղայան Բ. Է. Արդի հայերենի բացատրական բառարան. Երևան, 1976, էջ 472

իրացնում

ազատ

ժամանակի

հնարավորությունները

սոցիոմշակութային

գործունեության մեջ անձի գործնական ներգրավման միջոցով։ Ազատ ժամանակն անձի ժամանակային բյուջեի մասն է, որն ազատված է պարտադիր

ժամանակային

ծախսերից,

ընտանեկան,

հասարարական

պարտականութ-յուններից, կենցաղային հոգսերից և անհրաժեշտ ֆիզիոլոգիական կենսագործունեութ-յունից՝ համարվելով անձի զարգացման պայմաններից մեկն ու միաժամանակ

տարածությունը։

Ժամանցն

ազատ

ժամանակի

մասն

է,

զբաղմունքների համագումար, որոնք կատարում են մարդու ֆիզիկական և հոգեկան ուժերի

վերականգնման

գործառույթ,

սեփական հաճույքի համար։ Ժամանցի սոցիալական

պահանջներից

գործունեություն՝

կատարելագործման,

հիմնական բնութագրերն են

ազատությունը,

ընտրության

խիստ

հնարավորությունը,

ժամանցային վարքի հեդոնիստական բնույթը, կոմպենսացիոն հնարավորությունը, քանի որ ակտիվությունն ուղղված է այն բանի փոխհատուցմանը, ինչը մարդիկ չեն ստանում կենսագործունեության այլ ոլորտներում2: Ժամանց և ազատ ժամանակ հասկացությունները փոխկապակցված են։ Իհարկե, նրանք նույնական չեն։ Ընդ որում, այս հասկացությունների նույնականացումը նպատակահարմար չէ, քանի որ ազատ ժամանակն ավելի լայն է, քան ժամանցը։ Ժամանցը ազատ ժամանակի կառուցվածքային մասն է. անկասկած, նրանք ունեն շատ նմանություններ, բայց կան նաև տարբերություններ, որոնցից գլխավորն այն է, որ եթե ազատ ժամանակը կարող է լինել ինչպես գործունեական, այնպես էլ անզբաղ, ապա ժամանցը միշտ գործունեություն է։ Ազատ ժամանակի մասին խոսելիս շեշտադրվում է այն փոփոխական օգտագործելու պոտենցիալ հնարավորությունը։ Այս ընթացքում մարդը կարող է զբաղվել ինչով ուզում է, ընդ որում, որոշ մարդիկ այն անցկացնում են արդյունավետ կամ ի վնաս իրենց սեփական առողջությանը կամ խախտելով հասարակական կարգը, շրջապատողների ժամանցը։

Соколов Э. В. «Свободное время и культура досуга» Л. Лениздат, 1977 стр. 88

Ցանկացած

մշակույթում

ձևավորված

պատկերացումը

ժամանցի

նախատեսվածութ-յան մասին, առավել կոնկրետ է և ամենակարևորը կապված է նրա

դրական

գնահատման

հետ՝

հաշվի

առնելով

նրա

կարևորությունը

կառուցվածքային բովանդակությունը։ Հասարակությունը ելնում է նրանից, որ մարդը պետք է այս ժամանակն օգտագործի սեփական առողջության և ներքին զարգացման համար3: Ազատ ժամանակ, ոչ աշխատանքային և ոչ ուսումնական ժամանակի մաս, որը մարդու մոտ մնում է տարբեր տեսակի պարտականությունների կատարումից հետո, այնպիսիք,

ինչպիսիք

են՝

աշխատանքը,

առօրյա-կենցաղային

գործերը,

ինքնասպասար-կումը։ Ազատ ժամանակը հասկացվում է որպես անձի կողմից օգտագործվող

ժամանակ

իր

համակողմանի զարգացման համար, գործունեությունը,

կրթական

ֆիզիկական

որը

ներառում

մակարդակի

և է

հոգևոր

հասարակական

բարձրացումը,

մշակութա-յին

հաղորդակցումը, օգտակար հանգիստը, ստեղծագործական գործունեությունը։ Այս կերպ,

ազատ

ժամանակը

ներկայանում

որպես

անձի

ինքնարժեք

վարքի տարածություն։ Ազատ ժամանակի ընթացքում հնարավոր է սեփական «Ես»ի, ներքին ազատության զգալի իրացում։ Ազատ ժամանակի ընթացքում մարդն իրացնում է իր ընդունակությունը՝ կազմակերպելու իր սոցիալական տարածությունն իր անհատականությանը համապատասխան։ Ժամանակն իրապես ազատ է այն դեպքում, երբ թույլ է տալիս մարդուն՝ մտածելու և ստեղծելու իր անհատականության համաձայն, այլ ոչ թե արտաքին անհրաժեշտությունից ելնելով: Ազատ

ժամանակը

ուսումնասիրության

առարկա՝

հանդես

գալիս

հետաքրքրություն

որպես

միջբնագավառային

առաջացնելով

սոցիալական-

հումանիտար տարբեր գիտությունների ներկայացուցիչների մոտ, մյուս կողմից՝ ազատ

ժամանակը

կենսագործունեության

տարբեր

սոցիալական

կարևորագույն

հանրույթների

ոլորտներից

մեկն

է,

քանի

անձանց որ

հենց

Жамсуева О. С. «Свободное время», теоретический аспект. Республики Бурятия, Журнал Вестник БГУ, №14, 2013, стр. 107-109

կենսագործունեության այս ոլորտին է բնորոշ անձի ազատությունը՝ դրսևորվելով ազատ ժամանակի անցկացման ձևերի, վայրի և ժամանակի ընտրության մեջ։ Ազատ ժամանակի

ուսումնասիրությունը

հետաքրքիր

է,

քանի

որ

ժամանակակից

տեխնոլոգիական միջավայրն առաջարկում է ազատ ժամանակի անցկացման լայն հնարավորություններ: Ազատ ժամանակի ճանաչողության մեթոդաբանությունը ներառում է նրա կառուցվածքի, տևականության և գործունեության տարրերի հաջորդականության առանձնահատկությունը։

Ազատ

ժամանակը

հանդես

գալիս

որպես

անսահմանափակ հնարավորությունների տարածություն, որոնց ընտրությունն ու իրացումը ազատվում է ժամանակի առարկայանցման ինստիտուցիոնալ ձևերի ճնշումից՝ զուգակցվելով մարդու կամքի ազատ արտահայտման հետ։ Ազատ ժամանակը՝ որպես հասարակության և անձնական կյանքի կարևորագույն կողմ, մտածողների կողմից դիտարկվել է 16-րդ դարից սկսած՝ արդյունաբերական հասարակության

զարգացմանը

զուգահեռ։

Գիտական

շրջանառության

մեջ

հասկացութ-յունը ներմուծվել է 20-րդ դարի սկզբին, երբ սկսել են զարգանալ ժամանակի

բյուջեի

կենսակերպի

սոցիոլոգիական-վիճակագրական

ուսումնասիրությունները։ Անկախ տերմինի ծագումից՝ երևույթին անդրադարձը կատարվել է շատ ավելի վաղ։ Ազատ ժամանակի, ժամանցի կազմակերպման հիմնախնդիրը բավական խորը դիտարկել

է Արիստոտելը:

Ազատ

ժամանակը

նա

սահմանել

որպես

քաղաքացիական կարգավիճակի անքակտելի առանձնահատկություն, ժամանակ, որն ազատ է ամեն տեսակ նյութական զբաղմունքներից4: Ըստ Արիստոտելի՝ «մարդկային ողջ կյանքը բաժանվում է զբաղմունքի և ժամանցի,

իսկ

մարդու

ամբողջ

գործունեությունը

մի

մասով

ուղղված

անհրաժեշտին և օգտակարին, իսկ մի մասով էլ՝ հիանալիին: Չէ՞ որ, կարևոր է, Аминов С. Р. «Свободное время как предмет социологического анализа», Секция 5. «Социология образа жиьни. Проблемы и перспективы (IV Очередной Всероссийский социологический конгресс. Социология и общество: глобальные вызовы и региональное развитие)». Москва, 1990-2000 г г, стр. 8

որպեսզի քաղաքացիները հնարավորություն ունենան զբաղվելու գործերով և պատերազմ վարելու, բայց և առավել նախընտրելի է՝ աշխարհով հիանալը և ժամանակ անցկացնելը: Ժամանցը կյանքի անբաժանելի մասն է՝ կապված բարիքների օգտագործման, բավարարվածության զգացման, երջանկության և այլնի հետ: Ժամանցը միայն ազատ ժամանակ չէ, այլ տարբեր զբաղմունքներով լցված ժամանակ է՝ խաղերով, երաժշտությամբ, արվեստով, շփմամբ, զրույցներով: Ժամանցը պահանջում է շատ առարկաների լայն օգտագործում, դրա համար էլ ստրուկները ժամանց չունեն: Ժամանցի քանակը և որակը կախված է պետական կառույցի ձևերից»: Հույները քանդակագործի կամ նկարչի աշխատանքը համարել են ժամանցի գործառույթ, քանի որ ստեղծագործականորեն աշխատել կարող էր միայն ազատ քաղաքացին, բայց ոչ ստրուկը, իսկ ժամանակակից քաղաքակրթությունը ժամանցը հասկանում է որպես աշխատանքի բացակայություն։ Դա վկայում է տարբեր քաղաքակրթություններում մշակութային շեշտադրումների տրամագծային դրվածքի մասին։ Աթենքում ժամանցն առանջնային էր, իսկ աշխատանքը՝ երկրորդային: Թոմաս Մորն իր «Ուտոպիա» աշխատության մեջ նշում է, որ արդյունավետ աշխատանքային օրը կազմում է

վեց ժամ։ Դրանով իսկ, չսահմանելով ազատ

ժամանակ հասկացությունը՝ նա հստակորեն անվանում է այն։ Ըստ Մորի՝ աշխատանքի, քնի և

սննդի

ընդունման

ժամերի

միջև

մնացած

ժամանակը

յուրաքանչյուրի հայեցողության տակ է, բայց ոչ նրա համար, որ չարաշահել այն և ծուլանալ, այլ որպեսզի արհեստից ազատ՝ արդյունավետ օգտագործել այդ ժամանակն այլ զբաղմունքի համար: Ազատ ժամանակի գործառույթների սահմանման դեպքում նպատակահարմար է որպես

չափանիշ

գործունեության

առանձնացնել ուղղվածության

մարդկանց աստիճանը

սոցիալական իրենց

ազատ

հանրույթների ժամանակի

կազմակերպման ընթացքում։ Դրան համապատասխան՝ կարելի է առանձնացնել ազատ ժամանակի հետևյալ գործառույթները՝

1. Կրթական-զարգացնող (մշակութային արժեքների յուրացում սոցիալական հան-րույթների մեջ մտնող անհատների սոցիալականացման գործընթացում)։ 2. Վերափոխող-ստեղծարար մշակութա-յին

(սոցիալական

արժեքների,

հանրույթների

գեղարվեստական,

ներառումը տեխնիկական

ստեղծագործության տարբեր ձևերի ստեղծման գործընթացի մեջ)։ 3. Վերականգնողական-խաղային (զվարճալի հանգստի, հոգեբանական լիցքաթափման ապահովում)։ 4. Տեղեկատվական-հաղորդակցական

(գիտելիքների,

մշակութային

փորձի

կուտա-կում և փոխանցում)։ 5. Հանգստի գործառույթ (մարդու ազատումը հոգնածությունից, նյարդային և ֆիզի-կական լարվածությունից)։ 6. Կարգավորող (մարդկանց միջև հարաբերությունների կարգավորում սոցիալական արգելքների, նորմերի միջոցով): Ազատ ժամանակի տեսակները շատ բազմազան են՝ բովանդակությամբ, տիպաբանական հատկություններով, վարքի և կազմակերպման տարբեր ձևերով: Նախկին, ինչպես նաև ժամանակակից ազատ ժամանակի տեսակներն ու ձևերը դժվար է բնութագրել սպառիչ ձևով, քանի որ դրանք ունեն անսահմանափակ դրսևորումներ: Ազատ ժամանակի կազմակերպումը անընդհատ բազմապատկվոմ է նոր տեսակներով ու ձևերով: Մեկ սխեմայում հնարավոր չէ ներկայացնել ազատ ժամանակի

բոլոր

տեսակները:

Վերլուծության

ժամանակ

սովորաբար

օգտագործվում են առանձին մոտեցումներ և մասնավոր սխեմաներ՝ դասակարգելու հանգստի

առավել

զանգվածային

զարգացած

ձևերը:

ձևերը,

Ներկայացնենք

ինչպես ժամանցի

նաև

դրա

կազմակերպման

մի

քանի

տեսակներ՝ ըստ մի շարք չափանիշների: Ժամանցի տարբեր ուղղություններ, կախված վարքի և կազմակերպման ձևերիցկարելի է առանձնացնել մի քանի ուղղություններ՝ 

ժամանց, որը իրականացվում է անձի կամ մի խումբ մարդկանց կողմից, էթնոազգային ավանդույթների հիման վրա, ձեռք բերելով ինքնաբուխ և

օրգանական բնույթ: Նման հանգիստը, որպես կանոն, չի պահանջում բարդ պատրաստություններ,

թանկարժեք

սարքավորումներ,

հատուկ

տարածքներ (թեև որոշակի պայմաններ, որոշ ապրանքներ և առարկաներ անհրաժեշտ են): 

հատուկ կազմակերպված հանգիստը առանձնապես բնորոշ է խմբային և զանգվածային միջոցառումների համար, պահանջում է զարգացման հատուկ հմտություններ, իրականացվում է նախնական պատրաստումից հետո

անհնար

առանց

մասնագիտական

կառավարիչների

հսկողության: Տարբեր սոցիալական շերտերի հանգիստ՝ տարիքային, սոցիալական-գույքային, կրթական: Ժամանցի կազմակերպիչների համար հանգստի դասակարգումը կարևոր է: Հատկապես հաշվի են առնում այնպիսի չափանիշ, ինչպիսին է ժամանցի ժամանակաշրջանը: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում երեխաների և երիտասարդների (նախադպրոցական տարիքի երեխաներ, կրտսեր, միջին, ավագ խմբեր, դեռահասներ, աշակերտներ և այլն), ինչպես նաև տարեցների խմբերի

(կենսաթոշակային

տարիքի

անձանց)

ազատ

ժամանակի

կազմակերպման վրա: Ժամանցի տեսակներն ու ձևերը՝ կախված բովանդակությունից – առանձնացնենք հանգստի տեսակներ, հիմնված տարբեր բովանդակության կողմնորոշման վրա՝ 

մշակութային-գեղարվեստական ստեղծագործություններին

տիպը

դիմելը,

պատմական

(արվեստի հուշարձանների

ծանոթությունը և այլն); 

կրթական-զարգացնող ժամանակում,

տեսակ

(ուսումնասիրություն

մասնակցության

աշխատանքներին,

իր

ազատ կրթական

գործունեության հաճախելը և այլն); 

առողջարանային

զբոսաշրջային

տեսակ

(ճանապարհորդություն,

հանգիստ հանգստավայրում և այլն); 

սպորտ-ժամանցային տեսակ (ուղղակի սպորտ և սպորտային մրցույթների դիտում);



սիրողական

տեսակ

(հոբբի,

արվեստի

ստեղծագործության

կողմից

անկախ զբաղմունք); 

տպավորիչ-ստեղծագործական տեսակ:

Հանգստի դասակարգումը ըստ մասնակիցների քանակի - Փոքր խմբերից մինչև միջին, բարձր և շատ բարձր թվով խմբերի անցում կատարելու համար կազմակերպ-չական տեխնիկան և տեխնոլոգիաները փոխվում են, ինչը կապված է նյութական, տեխնիկական, ֆինանսական և անձնակազմի ցուցանիշների փոփոխությունների հետ: Այսպիսով, ժամանցի խմբերի մասնակիցների թիվը կարող է լինել հետևյալը՝ 

հանգստի մասնակիցների փոքր խումբ (2-7 մարդ),



միջին խումբ (մինչև 30 մարդ),



մեծ խումբ (30-100 մարդ),



լրացուցիչ մեծ խումբ (ավելի քան 100 մարդ):

Հանգստի դասակարգումը ըստ բնույթի և կառուցվածքի բարդության – ազատ ժամանակը կարող է դասակարգվել ըստ կառուցվածքային բարդության: Այս դեպքում կարելի է տարբերակել մշակութային ազատ ժամանակի հետևյալ ձևերը՝ 

մի պարզ զբաղմունք, որը կարող է բաղկացած լինել մի շարք փուլերից և այլ ընթացակարգերից` ծաղիկների խնամք, տանը կամ հանրային գրադարան-ում գիրք ընթերցել, լողափում լողալ և այլն;



մի քանի համեմատաբար պարզ դասակարգեր, որոնցում հանգստի առարկան կարող է կիրառվել միաժամանակ կամ փոփոխական կերպով, օրինակ ընդմիջումներին` ռեստորան այցելելով: Այստեղ կան զրույցներ՝ միասին

եկած

ընտրություն,

մարդկանց

միջև,

երաժշտական

խմիչքների

համարների

ճաշատեսակների

ունկնդրում,

պարերին

մասնակցություն, համերգային թվերի դիտում և այլն: 

բարդ հանգստի կազմակերպում, որը իր հերթին կարող է բաղկացած լինել բարդ իրադարձություններից, որոնք միաժամանակ տեղի են ունենում կամ հետևում են միմյանց և պահանջում են հանդիսատես: Օրինակ, քաղաքի

փողոցներում տոնական օրերին տեղի են ունենում տարբեր մշակութային միջոցառումներ, որոնք դիտում կամ մասնակցում են հանդիսատեսներ: Յուրաքանչյուրը կարող է ինչ-որ բան գնել (հուշանվերներ, ոսկերչական իրեր, մշակութային և կենցաղային օգտագործման ապրանքներ) կամ այցելել սննդի (սրճարան, ռեստորան), ինչպես նաև խմիչքների կենտրոն: Ժամանց՝ կապված վայրի հետ - Այս դեպքում մենք առանձնացնում ենք հանգստի երկու հիմնական ձև `տանը և տնից դուրս: Այս բաժանումը ծագում էր Հին Աշխարհում և շարունակում է նշանակալից լինել մեր օրերում: Տնային հանգիստը (տանը, միայնակ կամ ընտանիքով ազատ ժամանակ անցկացնելու հնարավորությունը) չափազանց կարևոր է յուրաքանչյուր մարդու կյանքի համար, քանի որ դա կապված է մարդու ներքին աշխարհի զարգացման հետ: Տնային ժամանցի շրջանակներում առանձնացնում ենք հանգիստ ողջ ընտանիքի և հանգիստ միայն սիրելիի հետ: Ժամանցը, որ մարդը անցկացնում է տնից դուրս , կարող է բաժանվել ըստ այն վայրի, որտեղ և ում հետ է դա իրականացվում: Այսպիսով, տնից դուրս հանգիստը մարդիկ անցկացնում են մենակության մեջ, ընկերների և ծանոթների հետ, բիզնես գործընկերների հետ և այլն5: Առանձնացնում են նաև հանգստի լուրջ և սովորական տեսակներ: Լուրջ ժամանցի

դեպքում

գործունեություն, առանձնացնում

հասկանում

ենք,

ստեղծա-գործական են

շատ

սիրողական

որ

պահանջվում

մոտեցում ժամանցի

անձից:

տոկունություն,

Լուրջ

ժամանցում

կազմակերպման

ձևեր:

տարբերություն լուրջ ժամանցի, սովորական ժամանցը չի ազդում անհատի վրա, այն չի ստեղծում անհատի ստեղծագործական հատկություններ: Այն պահանջում է նվազագույն ջանքեր և ստանդարտ գործողություններ անձից` պասիվ հանգիստ տանը, մաքուր օդում քայլել, բաց ջրամբարում լողալ և այլն:

О. В. Ионова «Современные виды досуга студенческой молодежи», Известия высших учебных заведений. Поволжский регион. Общественные науки. - 2015. Москва, № 3 (35). стр. 106-113.

Ժամանցի կազմակերպման էքստրավագանտ տեսակները բնորոշ են տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների ժողովուրդներին, նրանցից ոմանք հասել են մեր ժամանակ: Ժամանցի նման ձևերը, որպես կանոն, այլ տեղեր չեն հանդիպում, հաճախ պահպանվում են որոշակի բնակավայրի կամ որոշակի երկրի բնակիչների շրջանում որպես հեռավոր անցյալի արձագանք: Այսպես, միջնադարյան Իտալիայի հարավային փոքր քաղաքներից մեկում ծնվեց մի տոն, որը կոչվում է «նարնջագույն մարտեր», որը բնակիչներն անցկացնում են մինչ այսօր և ինչը մեծ հետաքրքրություն է առաջացնում զբոսաշրջիկների շրջանում: Տոնական օրը, քաղաքի գլխավոր փողոցի երկայնքով անցնում է վագոն, որում կանգնած են մի քանի տղամարդ: Տոնախմբի մասնակիցները, ճանապարհի եզրերին կանգնած , նարինջներ են նետում տղամարդկանց վրա, և նրանք պաշտպանվում են: Այս ամենը առաջացնում է ծիծաղ և մեծ հաճույք պարգևում մարդկանց6:

1.2 Ազատ ժամանակի բնորոշման հիմնական սոցիոլոգիական մոտեցումները Ներկայում գիտության մեջ միասնական մոտեցում չկա ազատ ժամանակի ուսումնասիրման հիմնական հարցերի ուղղությամբ։ Դժվարությունը հասկացության բովանդակային և ֆունկցիոնալ սահմանների նշանակումն է հենց սոցիալական ժամանակի

հայեցակարգում։

Ժամանակակից

գրականության

մեջ

կարելի

առանձնացնել այս խնդրի վերաբերյալ մի քանի հետազոտական մոտեցումներ՝ պայմանականորեն բաժանելով երեք խմբերի՝ 1.

Գլխավորապես տնտեսագետներ, ովքեր ազատ ժամանակը դիտարկում են որպես

ոչ

աշխատանքային

ժամանակի

մաս՝

առավելապես

կապված

աշխատու-ժի, նոր տեսակի աշխատողի ձևավորման հետ։ 2.

Հետազոտողների

երկրորդ

խումբը,

որպես

կանոն,

սոցիոլոգներն

ու

փիլիսոփա-ներն են, ովքեր նույնպես ազատ ժամանակը դիտարկում են որպես Разновидности досуга и классификация досуговой деятельности // http://mydocx.ru/313492.html, (օրը՝ 14.12.2017, ժամը՝ 14:30)

ոչ աշխատանքային ժամանակի մաս, բայց ուղղված ոչ թե մարդու՝ որպես աշխատողի կատարելագործմանը, այլ նրա համակողմանի զարգացմանը։ 3.

Երրորդ խումբը ազատ ժամանակը դիտարկում է աշխատանքի սահմաններից դուրս՝ հանգեցնելով այն ոչ աշխատանքային ժամանակին՝ նախատեսված հանգստի և աշխատողների զարգացման համար։

Ազատ ժամանակի վերլուծության տարբեր մոտեցումների առկայությունը վկայում է ազատ ժամանակի բովանդակային բնութագրերի բազմազանության մասին, որը ներառում է սոցիալ-հոգեբանական, սոցիոմշակութային, քաղաքական, տնտեսական և այլ ասպեկտներ։ Ազատ ժամանակի կառուցվածքի վերլուծությունը նույնքան դժվարին է, որքան սահմանման խնդիրը։ Պայմանականորեն կարելի է առանձնացնել մի քանի մոտեցումներ՝ 

Ազատ ժամանակի վերլուծության առաջին մոտեցումը կապված է նրա բովանդակությունը կազմող գործունեության տեսակների հետ։ Դրա հետ մեկտեղ, գործունեությունները բազմաթիվ են (գիրք կարդալ, թանգարանների, կինոթատրոնների հաճախում և այլն)։



Երկրորդ մոտեցումը շեշտադրում է ազատ ժամանակի օգտագործման բնույթը։ Այս

չափանիշին

ժամանակի

համապատասխան՝

կառուցվածքավորում

կարելի

իրականացնել

անձնականի

ազատ

հասարակականի,

անհատականի և կոլեկտիվայինի, ակտիվի և պասիվի։ 

Երրորդ մոտեցումը կապված է այնպիսի չափանիշի հետ, ինչպիսին է նրա օգտագործման

նպատակադրման

ուղղվածությունը։

Որպես նպատակ՝

կարելի է առանձնացնել զվարճանքը, հանգիստը, կրթական, մշակութային և ընտանեկան

համախմբվածության

մակարդակի,

ֆիզիկական

վիճակի

բարձրացումը։ 

Չորրորդ՝

պայմանավորված

հոգեբանական

ժամանակի

ընթացքում

ընթացող հոգեկան զարգացման դինամիկայով։

Պետք է հաշվի առնել, որ ազատ ժամանակի կառուցվածքն անփոփոխ չի կարող լինել։

Այն

կախված

մարդու

գործունեության

տեսակների

բնույթի

տարբերությունից, որոշվում է սոցիալական ժամանակում մարդու անհատական գործունեության

բովանդակությամբ

նպատակներով,

որը

հասարակության

զարգացմանը զուգահեռ կրում է որակական փոփոխություններ: Ազատ ժամանակ և ժամանց կատեգորիաները կարող են դիտարկվել սոցիոլոգիական, տնտեսական, փիլիսոփայական, հոգեբանական և մշակութային տեսանկյուններից։ 

Ժամանցի հումանիստական կոնցեպտուալ մոդելը դիտարկվում է որպես կյանքի

նպատակ

ազատության

իդեալ.

զգացում,

ժամանցը

մարդու

որպես

գոյության

հաճույք,

պայման։

մտահայեցում,

Առանձնահատուկ

ընդգծվում է, որ ժամանցն ուրախության և երջանկության աղբյուր է։ Այսպիսի բնորոշումը

մոտ

ժամանցի

հունական

իդեալին՝

որպես

ազատ

լինելու հոգու ընդունակություն։ 

Թերապևտիկ մոդելը այն դիտարկում է որպես ֆիզիկական վերականգնման և մարդու հոգեկանի վրա ազդեության միջոց։



Քանակական մոդելը այն սահմանում է որպես աշխատանքից հետո մնացած ժամանակ։ Այս մոդելը բավական երկար գերակայել է ինչպես արևմտյան, այնպես էլ խորհրդային հետազոտողների մոտ։



Էքզիստենցիալ

մոդելը

ժամանցը

դիտարկում

որպես

շրջապատող

միջավայրում հնարավորությունների գործողություն. ժամանցը միակ ոլորտն է, որտեղ մարդը կարող է հասնել հաճույքի, ինքնաիրացման և բավարարման։ Այս մոդելը հաշվի է առնում նաև կյանքի ոճի և արժեքային կողմնորոշիչների վրա սոցիալական գործոների ազդեցությունը, որոնք պայմանավորում են անհատների զարգացումը։ 

Սոցիալական մոդելը շեշտադրում է ժամանցային տարբեր միջոցառումներին սոցիալական խմբերի մասնակցության ձևերը և նրանց մասնակիցների վարքային բնութագրերը։

Բոլոր մոտեցումներում ժամանցի հիմնական հատկանիշ դառնում է հետաքրքիր գործունեության «ազատությունը», այլ ոչ թե «ազատությունը» մարդկային գոյության կանոններից։ Երկրորդը զբաղմունքների որոշակի հավաքն է՝ նախատեսված հանգստի, զվարճանքների, ֆիզիկական և հոգևոր զարգացման համար7: Ժոֆր Ռոժե Դյումազեդյե՝ «Ժամանցի քաղաքակրթություն» Ֆրանսիացի սոցիոլոգ Ժոֆր Ռոժե Դյումազեդյեն ներմուծել է «սոցիոմշակութային գործունեություն» հասկացությունը՝ որպես անձի գիտակցական, կանխամտածված, կազմակերպված գործունեություն ազատ ժամանակի ոլորտում։ Ժամանցն, ըստ նրա, աշխատանքից, ընտանիքից, հասարակությունից անկախ գործունեություն է, որին մարդը դիմում է իր ցանկությամբ՝ թուլանալու, իր ճանաչողական ոլորտն ու հասարակական կյանքին մասնակցությունը բազմազանելու և ընդլայնելու, իր ստեղծագործական հնարավորությունները դրսևորելու համար։ Հեղինակը ժամանցը սահմանում է չորս հոգեբանական որակներով.՝  մարդն ազատված է,  անշահախնդիր է,  հեդոնիստական է,  անհատական է։

Ազատված է, քանի որ մարդու ինքնուրույն ընտրության արդյունք է՝ ազատելով նրան պարտականություններից։ Անշահախնդիր է, քանի որ կախված չէ որևէ նյութական և սոցիալական պայմաններից, չի հետապնդում գաղափարական, քաղաքական, կրոնական նպատակներ, քանի որ ինքն է համարվում նպատակ և ուղղված է ինքն իրեն։ Հեդոնիստական է, քանի որ կապված է ուրախության որոնման հետ։ Անհատական է, քանի որ ենթադրում է անձնական պահանջմունքների բավարարում հետաքրքրութ-յան վրա հիմնված և կախված չէ մարդկանց հետ գործնական հարաբերություններից։ Батнасунов А.С. «Досуг как сфера жизнедеательности современной российской молодежи» [Электронный ресурс]: Дисс…Канд. социол. наук: 22.00.06.-М.: РГБ 2005 (Из фондов Российской Государственной бибилиотеки). Москва, стр. 112-115

«Ժամանցի քաղաքակրթություն» տեսության համատեքստում ժամանցի բովանդակությունըը, թեև պայմանավորված է մարդու ընտրությամբ, հակումներով և բնավորությամբ, բավական խիստ պատճառավորված է նրա շրջապատող միջավայրի

բնույթով։

Եթե

հասարակությունը

չի

կարգավորում,

ուղղորդում

մարդկանց ակտիվությունն ազատ ժամանակի ընթացքում, չի օգնում ազատ գործունեության զարգացմանը, ապա նրանց ազատությունը ավելանում

է,

այլ

պակասում։

Այս

առումով

ժամանցը

դրանից ոչ թե

սերտ

կապված

սոցիալականացման հետ։ Սոցիալականացումը՝ որպես անձի կայացում շրջապատող միջավայրի հետ փոխազդեցության գործընթացում և տվյալ հասարակությանը հատուկ արժեքների, նորմերի,

վարքի

վերարտադրման

օրինակների, դիրքորոշումների յուրացման

արդյունքում,

ենթադրում

երկու

փոխկապված

ակտիվ կողմերի

առկայություն։ Մի կողմից, սոցիալականացման գործընթացում մարդը յուրացնում է սոցիալական փորձը, մտնում սոցիալական միջավայր, մյուս կողմից՝ նա ակտիվորեն վերարտադրում է սոցիալական կապերի համակարգը՝ իրացնելով իրեն որպես անձ, ազդելով կյանքի պայմանների, շրջապատող մարդկանց և սոցիալական միջավայրի վրա։ Բացի այդ, սոցիալականացման գործընթացը պետք է դիտարկել որպես երկկողմանի

գործընթաց

վերարտադրման

ոչ

միայն

դիալեկտիկական

սոցիալական միասնության,

փորձի այլև

յուրացման մարդու՝

որպես

հասարակական հարաբերությունների սուբյեկտի, կայացման գործընթացների վրա տարերային

նպատակաուղղված

ազդեցության

միասնության

համար։

Այս

առումով, շատ կարևոր է այն, թե ինչ պայմաններ է ստեղծում հասարակությունը գործունեության,

մասնավորապես

ժամանցի

համար՝

այն

անձի

դրական

զարգացման ոլորտի վերածելու ուղղությամբ։ Հետարդյունաբերական հասարակությունում ազատ ժամանակի քանակությունն աճում

է,

իսկ

«հասարակական հուզաիմաստային

սոցիալականության դոմինանտի»

զարգացման

ճնշումից

նշանակություններին,

դրա

դեպի հետ

վեկտորն

ուղղված

կյանքի

անհատական

կապված

ժամանակակից

հասարակությունում անձի սոցիալականության ձևավորումը միջնորդավորված է

նրա ժամանցի որակով, որը ներկայացված է բավական լայն սպեկտրով՝ մարգինալ ձևերից մինչև ինտելեկտուալ-ստեղծագործական գործունեություն։ Այս կերպ, անձի սոցիալականացման նպատակներն ու կողմնորոշիչները որոշակի են, ազատ ժամանակի ոլորտում անձի դրական ակտիվությունը կարող է և պետք է նպատակաուղղված ձևավորվի հասարակության կողմից։ Վերջին տասնամյակում, ազատ ժամանակի ոլորտում անձի դրական սոցիալականցմանն ուղղված մասնագիտական գործունեությունը սոցիալական տեսության և պրակտիկայի մեջ կապվում է «սոցիոմշակութային անիմացիա» կատեգորիայի հետ։ «Անիմացիա» տերմինն առաջին անգամ ազատ ժամանակի ոլորտի նկատմամբ կիրառվել է 20-րդ դարի կեսին Դյումազեդյեի կողմից։ Ստեղծագործականության

նկատմամբ

անձի

ձգտումը,

մշակութային,

հոգևոր

գործունեության նկատմամբ պահանջմունքը ինքնաբերաբար չեն ծագում կյանքի որոշակի պահին։ Այս որակները ծագում և զարգանում են աստիճանաբար անձի սոցիալական հասունացման գործընթացում։ Դյումազեդյեի համար կարևոր է այն հանգամանքը, որ բարձրագույն հոգևոր արժեքները հանգստի և զվարճանքի անբաժանելի մասն են, բայց հասունացող անձն ի վիճակի չէ ինքնուրույն հաղթահարել կործանարար ժամանցը։ Անձը հատուկ «միջնորդների» կարիք ունի, ովքեր պետք է դառնան ժամանցի մշակույթի դաստիարակողներ։ Դիմելով ժամանցի կազմակերպման ոլորտում լիդերիի ֆենոմենին՝ Դյումազեդյեն օգտագործում է «սոցիոմշակութային լիդերություն» հասկացությունը, որն ավելի ուշ փոխարինել է «անիմացիա» տերմինով։ Տերմինն օժտված է լեզվաբանական բավական լայն սահմաններով, օգտագործվում է ժամանակակից մի շարք լեզվական մշակույթներում: Ժամանակակից սոցիոմշակութային անիմացիան սահմնավում է որպես «3D». 

Delassiment-թուլացում,



Divertissement-զվարճանք,



Developpement-զարգացում։

Այլ կերպ ասած, անիմատորային գործունեության նպատակը մարդու հանգստի ուղեկցումն

գործունեության,

ֆիզիկական

վերականգնումից

պահանջմունքների

բավարարում

մինչև

ստեղծագործական

հաճույքի

ուրախության

ապրման միջոցով: Սոցոմշակութային ոլորտում անիմացիայի տարբեր հայեցակարգերի վերլուծությունը թույլ է տալիս առանձնացնելու հասկացության սահմանման երեք հիմնական մոտեցումներ. 

Ժամանցի ոլորտը ներկայանում է որպես անձի սոցիալականացման օրինաչափ գործոն և պայման, որի ընթացքում օբյեկտիվորեն հնարավոր են ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական ազդեցություններ մարդու վրա։



Երկրորդ մոտեցումը կողմնորոշված է ժամանցի հոգեբանական բնույթի վրա, որը կապված է ազատ ժամանակի ոլորտում անձի պահանջմունքների բավարարման

հետ։

Այս

մոտեցման

շրջանակներում

մեծապես

ուսումնասիրվում են ազատ ժամանակի անցկացման ձևափոխող ազդեցության գործընթացներն ու արդյունքները, քանի որ ժամանցի տարբեր տեսակներ հոգեբանորեն

պայմանավորված

են

մարդու

համար

իրենց

հուզական

գրավչությամբ։ 

Երրորդ մոտեցումը բացահայտում է ժամանցային ոլորտի զարգացնող միտումը, նրա իմաստային, սոցիալական և անձնային արժեքավոր ասպեկտները։ Ռոբերտ Ստեբբինս՝ «Լուրջ ժամանց» Ազատ ժամանակը վերափոխելու, ժամանցի օպտիմալ անցկացման բավական

հետաքրքրիր մոտեցում է առաջադրել կանադացի սոցիոլոգ Ռոբերտ Ստեբբինսը՝ առանձնացնելով սովորական և լուրջ ժամանց հասկացությունները։ Լուրջ ժամանցը ոչ մասնագետի (amateur, hobbist) կամ հասարակական գործունեության մասնակցի՝ կամավորի (Volunteer), կայուն զբաղմունքներն են, հոբբիները, որոնք մարդուն գրավում են բազմաթիվ և բազմազան հնարավորություններով։ Ժամանցի այս տեսակը տարբերվում է «պատահական» կամ «սովորական» ժամանցից, որը սովորաբար

առաջարկում

ավելի

քիչ

հնարավորություն՝

ավելի

պարզ

կառուցվածքով և կատարյալ իրականացման քիչ պահանջով։ Լուրջ ժամանցի առանձնահատուկ որակներից է պահանջմունքը՝ շարունակելու այդ զբաղմունքը։ Այն իր մասնակիցներին առաջարկում է յուրահատուկ կենսաձև և ինքնություն՝ թույլ տալով նրանց՝ փոխհատուցելու այն, ինչ երբևէ գտել են իրենց աշխատանքում։ Լուրջ ժամանցային գործունեության մասնակիցների կենսաձևը ապահովում է նրանց անձնական և հասարակական ինքնությունը։ Ապագայում լուրջ ժամանցը կմնա կյանքի միակ ոլորտը, որտեղ նրանք կարող են գտնել իրենց յուրահատուկ անձնային որակների հետ կապված ինքնությունը՝ պահպանելով այս կերպ իրենց սեփական արժանապատվության զգացումը։ Լուրջ ժամանցն առանձնանում է ինչպես նյութական, այնպես էլ հոգևոր երկարատև առավելություններով. ինքնաիրացում, հոգևոր աճ, ինքնարտահայտում, անձի

վերաիմաստավորում

ինքնագնահատակա-նի փոխազդեցությանը

վերաարժեվորում,

բարձրացում, հանրույթին

ձեռքբերելու

մասնակցություն

պատկանելիության

զգացում, սոցիալական

զգացում։

Եվս

մեկ

առավելություն է ինքնապարգևատրումը, որը միակն է առավելություններից, որից օգտվում

են

նաև

սովորական

ժամանցի

մասնակիցները։

Այսպիսի

առավելությունների գիտակցման հնարավորությունը կարևոր նպատակ է լուրջ ժամանցում։ Լուրջ ժամանցի մասնակիցները ոչ միայն մեծ ներդրում ունեն իրենց զարգացման մեջ, այլև շատ բան են անում ուրիշների համար՝ նպաստելով միաժամանակ սոցիալական ինտեգրմանը։ Սովորական ժամանցը տարբերվում է լուրջ ժամանցից. այն միանգամից հաճույք է պատճառում ինքն իրենով՝ չպահանջելով հատուկ ներդրում։ Այն ընդգրկում է սիրողական տարբեր խաղեր, թուլացում, պասիվ զվարճանք՝ գրքեր, երաժշտություն, հեռուստատեսություն,

կենդանի զրույցներ:

տարբերություն

վերջինիս՝

լուրջ

ժամանցը պահանջում է նշանակալից էներգիա և կենտրոնացում։ Եթե մարդն ունենում է որոշակի ազատ ժամանակ, ապա սովորական ժամանցի այս կամ այն ձևն անկասկած կգտնվի։ Սովորական ժամանցը ապահովում է հետաձգում, թարմացնում մասնակցին ավելի լուրջ ժամանցի կամ պարտադիր գործունեության համար և նույնիսկ կարող է ակտիվացնել ստեղծագործական

պոտենցիալը։ Այն պետք է դիտարկվի որպես ժամանցային օպտիմալ կենսաձևի անբաժանելի մաս։ Ընդհանուր առմամբ, հավասարակշռված կենսաձևը ժամանցի ընթացքում

նշանակալից

հարմարվել

երրորդ

չափով

կօգնի

արդյունաբերական

մարդկությանն

արդյունավետորեն

հեղափոխությանը և

տեղեկատվական

դարաշրջանին8: Կառլ Մարքս Ազատ ժամանակի վերաբերյալ առաջին հայեցակարգերից մեկը մշակել է Կառլ Մարքսը: Նա այս կատեգորիային անդրադառնում է պատմականության դիրքից՝ դիտարկելով

բուրժուական

հասարակության

առաջնային

արժեքները

օրինակով։

սահմանելիս

Իդեալական

Մարքսը

հիմնական

արժեքներից մեկն անվանել է ազատ ժամանակը։ Ըստ նրա՝ իրական հարստություն է ոչ թե ավելցուկային աշխատանքային ժամանակի տնօրինումը, այլ այնպիսի ժամանակը, որը կարելի է ազատորեն տնօրինել անմիջական արտադրության համար

ծախսվող

ժամանակի

սահմանաններից

դուրս.

ազատ

ժամանակը

ժամանակ է յուրաքանչյուր անհատի և ամբողջ հասարակության համար։ Այսպիսով, Մարքսը հստակ սահմանում է ազատ ժամանակի էական կողմը՝ որպես ազատ գործունեության ժամանակ, իսկ այդ էության դրսևորումը սեփական հայեցողությամբ այդ ժամանակի օգտագործման հնարավորությունն է։ Մարքսն անդրադարձել է նաև ազատ ժամանակի կառուցվածքային առանձնահատ-կություններին։

Ըստ

նրա՝

«ազատ

ժամանակն,

իրենից

ներկայացնելով պարապ ժամանակ և ավելի վեհ գործունեության ժամանակ, բնականաբար

վերափոխում

ժամանակին…»: Հետևաբար

ազատ

նրան,

ով

ժամանակի

տիրապետում կառուցվածքում

է կարելի

այդ է

առանձնացնել երկու հիմնական կառուցվածքային բաղադրիչներ՝  անզբաղ ժամանակ;  ավելի վեհ գործունեության ժամանակ։ Стеббинс Р. А. «Свободное время: К оптимальному стилю досуга» (взгляды из Канады)/ Р. А. Стеббинс «Социологические исследования», 2000 №7. Москва, стр. 64-72.

Եթե անզբաղ ժամանակը կատարում է առավելապես հանգստի, զվարճության, ընտանեկան

ընկերական

շփման

գործառույթներ,

ապա

ավելի

վեհ

գործունեության ժամանակն ունի ֆունկցոնալ ծանրաբեռնվածություն՝ կապված մարդու զարգացման, նրա ընդունակությունների բացահայտման հետ՝ արժեքների սպառման և ստեղծման ընթացքում 9:

Գ լու խ 2. Ուսանող երիտասարդների ազատ ժամանակի կազմակերպման կառուցվածքի բնութագիրը 2.1 Ուսանող երիտասարդների վարքային և արժեքային կողմորոշու մների ազդեցությունը ազատ ժամանակի տեսակի ընտրություններում

Батуева Б. Б. «Свободное время и культура досуга», теоретический аспект, Журнал Вестник. Республики Бурятия, Nº14, 2009, стр. 18-20

Հասարակության սոցիալ-մշակութային կյանքի զգալի մասն է կազմում ազատ ժամանակը:

Ներկայումս

ազատ

ժամանակի

աճը,

կենցաղային

տեխնիկայի

հագեցված-ությունը և մարդկանց շարժունակության աճը դառնում են խնդիրներ՝ հանգստի կազմակերպման համար: Ժամանցային գործունեություն - «Ազատ ժամանակի այն հատվածը, - շեշտում է Ա. Կ.

Կրավչենկոն,

որը

մարդը

տնօրինում

իր

հայեցողությամբ:

Ժամանցը

գործունեություն է սեփական հաճույքի, զվարճանքի, ինքնազարգացման կամ այլընտրանքային նպատակների իրագործման համար, այլ ոչ թե նյութական անհրաժեշտության պատճառ»: Է. Վ. Սոկոլովի սահմանման համաձայն, ազատ ժամանակը կյանքի «դատարկ տարած-ություն» չէ: Սա «ռեսուրս» է, որը արդյունահանվում է որոշակի ջանքերով, ունի առանձնահատուկ հատկանիշներ և կարող է օգտագործվել ավելի մեծ կամ փոքր արդյունավետությամբ՝ կախված այդ հատկություններից և հասարակության և անձի մշակութային ներուժի մեծությունից: Հետեւաբար, ազատ ժամանակը և ժամանցային գործունեությունը ոչ միայն օգտագործվում են որպես հոմանիշներ, այլև սոցիալ-մշակութային արժեքների և հանգստի մշակույթի հայեցակարգի ստեղծման և տարածման փոխանակելի գործընթացներ: Ազատ ժամանակի մշակույթի հայեցակարգը բնութագրելով, Է. Ի. Թյուրինան գրում է. «Վատ կազմակերպված հանգիստը, դատարկ ազատ ժամանակը ծառայում են որպես հակամշակութային աղբյուրներ»: Այս առումով «ազատ ժամանակի մշակույթ» հասկաց-ությունը հատուկ իմացություն է ստանում: «Ազատ ժամանակի մշակույթ» տերմինը նշանակում է ժամանակի որոշակի մակարդակ, ներառյալ ոչ միայն մեծությունը և կառուցվածքը, այլ նաև բովանդակությունն ու էությունը` գիտելիքը, արժեքները, նորմերը, կյանքի ձևերը: Ազատ ժամանակը, անձնական և սոցիալական արժեքները, ինչպես նաև ժամանցի գործունեության նկատմամբ վերաբերմունքը հանդիսանում են անհատական մշակույթի կարևոր ցուցանիշներ:

Անձի ժամանցային գործունեության արդյունավետությունը որոշելիս Վ.Ա. Սուրգավան համարում էր, որ հանգստի մշակույթը հանգստի գործունեության պայմաններում անհատի անհատական սոցիալ-մշակութային ներուժի իրագործման միջոց է, հանգստի կանոնակարգման ձեռք բերված հմտությունների չափը, անհատի պատրաստակամությունը`

մասնակցելու

սոցիալապես

նշանակալից

ժամանցի

միջոց-առումների անցկացմանը10: Մարդ պետք է որոշի, թե ինչպիսի հերթականությամբ պետք է իրականացնի այս կամ այն գործը, ինչին ավելի շատ ազատ ժամանակ տրամադրի, ինչին ոչ, ինչպես կազմակերպի սեփական կյանքը և այլն: Այսօր գիտնականները ուսումնասիրում են ժամանակի տնտեսման խնդիրը, անհատական գործունեության և արտադրության օպտիմալ պայմանները, ինչպես նաև ընդգծում են մարդու կողմից ժամանակի ռացիոնալ օգտագործումը` կախված մարդու «արագությունից» (տեմպից, ռիթմից և այլն): Հնարավոր է ժամանակի կազմակերպման տարբեր միջոցների ընտրությունը: Ըստ Լ. Սովի միայն որպես սեփական կյանքի ժամանակի կազմակերպման իրական սուբյեկտ հանդես գալու դեպքում է մարդուն հնարավորություն տրվում ճիշտ ժամանակին լուծել իր առջև դրված հասարակական խնդիրները, հարաբերել սեփական կյանքի ազատ և անհրաժեշտ ժամանակները, ինչպես սոցիալական պահանջների բավարարման համար, այնպես էլ սեփական նախագծերի, պահանջմունքների բավարարման համար: Մերօրյա երիտասարդներն ունեն տարբեր վարքային և արժեքային կողմորոշումներ, և շարժվում են այդ կողմորոշումներով՝ ազատ ժամանակի կազմակերպման ժամանակ: Երիտասարդները լարված առօրյայից ազատվելու կամ պարզապես ամեն օրը հագեցած և դրական անցկացնելու առումով տարբեր նախասիրություններ ունեն: Ընտրությունները շատ տարբեր են: Երիտասարդների մեծ մասը նախընտրում է իր ազատ ժամանակն անցկացնել ընկերների հետ՝ որևէ ժամանցի վայր այցելելով, մի մասը նախընտրում է այցելել մշակութային որևէ կառույց, մի մասը ազատ ժամանակն Мкоян Г.С. Социокультурный ценности в современном армянском обществе: межпоколенный анализ, СПб, 2017, стр. 75-76

անկացնում է տանը՝ հանգստանալով: Կան երիտասարդներ, ովքեր սիրում են ազատ ժամանակն

անցկացնել

քայլելով:

Այս

ամենը

պայմանավորված

անձի

անհատականությունից, նրա խառնվածքից: Օրինակ՝ Սանգվինիկ տիպին պատկանող երիտասարդները նախընտրում են այցելել տարբեր ժամանցային ակումբներ, փաբեր՝ ընկերների հետ ժամանակ անցկացնելու, պարելու և այլն: Իսկ մելանխոլիկ տիպին պատկանող երիտասարդները նախընտրում են ավելի հանգիստ վայրեր այցելել և իրենց ազատ ժամանակն անցկացնել: Օրինակ՝ նրանք ավելի շատ նախընտրում են այցելել մշակութային վայրեր, թանգարաններ, պատկերասրահներ, գրադարաններ, ինչպես նաև սիրում են ազատ ժամանակն անցկացնել բնության գրկում, քայլել: Շատ երիտասարդներ նախընտրում են իրենց ժամանակն անցկացնել գիրք կարդալով, տարբեր ժանրերի ֆիլմեր դիտելով, ինչպես նաև երաժշտություն լսելով: Կա երիտասարդների մի խումբ, որը նախընտրում է ազատ ժամանակն անցկացնել այլ կերպ: Այս խմբի երիտասարդները նախընտրում են տարատեսակ արշավները, օդապարուկով թռիչքները, ժայռեր մագլցելը և այլն: Ուսանող երիտասարդներից շատերը

իրենց

ազատ

ժամանակն

անցկացնում

են

գրադարաններում,

համալսարանում: Այս ամենը կապված է ուսանողների բազմազբազ լինելու հետ: Չնայած դրան, ուսանող երիտասարդները ազատ ժամանակն անցկացնում են նաև տարբեր վայրերում՝ ընկերների հետ միասին: Ժամանակի կարգավորման հնարավորության հաստատման օպտիմալ ձև է հանդիսանում կյանքի կազմակերպումը: Դա որպես մեկ միասնության, կյանքի շրջանների ինքնուրույն որոշման և այլնի կազմակերպումն է: Նման կարողության զարգացման բարձր մակարդակը նշանակում է, որ կյանքի ողջ դինամիկան սկսվում է կախված լինել նրա առարկայից, նրա զարգացման բնույթից և տեմպից: Ժամանակի արդյունավետ

օգտագործումը,

ժամանակին

կողմնորոշվելը,

կարողությունը

ժամանակը սեփական ցանկությամբ դասվորելու հանդիսանում են անհատական

ժամանակային

կարողություններ,

որոնք

յուրահատուկ

ապահովում

են

արդիականությունը, արդյունավետությունը: Անհատի զարգացումը բազմամակարդակ և բարդ է: Կյանքի նկատմամբ արժեքային հարաբերությունը արտահայտվում են կյանքի մեջ մարմնավորվել հասցնելու մեջ:

Օբյեկտիվացման

այս

հիմնական

պահանջը

արտահայտվում

սեփական

անհատականության գոյության սահմանները լայնացնելու, սեփական կյանքը ավելի իրական և ինտենսիվ դարձնելու ձգտման մեջ: Վերջինս էլ կազմում է մարդու գործունեության հիմք, հիմք ժամանակի որպես ամբողջականության զգացողության: Անհատի զարգացման վերլուծությունը, նրա հնարավորությունները կազմակերպել սեփական կյանքի ժամանակը բացահայտում է, որ անհատի կողմից ժամանակի կառավարումը

կրում

կամ

ուղիղ,

կամ

միջնորդավորված

բնույթ:

Անհատի

զարգացումը, նրա փորձը, գիտելիքները, հնարավորությունները հենց պոտենցիալ ժամանակն է, որն անհատը չի կարող անմիջականորեն կառավարել: Սակայն ակտիվությունը այդ պոտենցիալ ժամանակը վերածում է իրական ժամանակի, ակտուալ ժամանակի, շատացնում է անհատի ժամանակային հնարավորությունները: Ակտիվությունը ինտենսիվացնում է կենսական և անհատական գործընթացները, խթանում է առավել լայն ինքնաարտահայտմանը և դրանով իսկ բարձացնում է կյանքի իրական ժամանակի արժեքայնությունը: Կյանքի ժամանակի կազմակերպելու անհատի կարողությունը

հանդիսանում

ժամանակի

անմիջական

կառավարում,

նրա

տիրապետում:

2.2 Ազատ ժամանակի կազմակերպման վրա ազդող գործոնները Ըստ հեղինակային հաշվարկների 1999 թվականին առօրյա ֆոնդում աշխատանքա-յին

ժամանակի

մասնաբաժինը,

անմիջական

աշխատանքային

գործընթացի հետ, կազմում է 41.5%, ֆիզիոլոգիական կարիքների բավարարման համար ծախսված ժամանակի համամասնությունը`42.1%, տնային աշխատանքների կատարման ժամա-նակի համամասնությունը գերազանցել է 12.0% -ը, ազատ ժամանակի բաժինը, որ

մարդը

օգտագործում

է իր

մշակութային, հոգևոր

մակարդակը բարձրացնելու համար, նվազել է մինչև 8.0%: Ազատ ժամանակը կազմում է ժամանակի ֆոնդի 1/10 մասը: Բացի այդ, նկատվել են զգալի փոփոխություններ՝ ազատ ժամանակի կազմակերպման գործում:

Վերջին տարիներին ազատ ժամանակի կառուցվածքը շարունակում է վատթարա-նալ, քանի որ աշխատունակ բնակչության մեծ մասը ընդգրկված է աշխատանքի որոնման մեջ: Միջին ու փոքր քաղաքների բնակիչներին ապրուստի այլ աղբյուրներ հայթայթելու դրդեց 1998 թվականի օգոստոսյան ճգնաժամը: Ցավոք, պաշտոնական վիճակագրության տվյալները և հարցվողների տվյալները իրենց ծախսերի վերաբերյալ զգալիորեն տարբեր-վում են: Օրինակ, 1997 թ.-ին ՍանկտՊետերբուրգում վիճակա-գրական հաշվարկային կենսաթոշակը կազմել է մոտ 450 հազար ռուբլի: 1998 թ. Ճգնաժամը հատկապես հարվածեց ամենաաղքատներին, հաշմանդամներին, անօգ-նականներին, հիվանդներին և այլն: Եթե մարդկանց ֆիզիկական վիճակը թույլ էր տալիս, ապա նրանք իրենց ազատ ժամանակը անցկացնում էին տարրական կենսակերպ վարելով՝ մուրացկանություն, հավաքում էին դատարկ շշեր, աղբամաններում սննդի մնացորդներ և հագուստի որոնում: «Նոր աղքատները» փնտրում էին երկրորդ կամ երրորդ աշխատանք, չակնկալելով սոցիալական

օգնություն,

սոցիալական

աջակցություն

սոցիալական

պաշտպանություն: Ոչ աշխատանքային և ազատ ժամանակի կառուցվածքը որոշում են ընդհանուր (անհատական) և կոնկրետ գործոններ: Ընդհանուր գործոնները ներառում են բնակչության կազմը, ըստ սեռի և տարիքի, ընտանիքի չափը, ընտանիքի մեկ անդամի եկամտի չափը, բնակելի տարածքի չափը, բնակչությանը մատուցվող հանրային ծառայությունների ծավալը և որակը, կրթությունը և այլն:

Օրինակ,

Հյուսիսային բնակչության երիտասարդ մասնա-գետների և փոքր ընտանիքներով քաղաքացիների

համեմատաբար բարձր տոկոսը մեծացրել է ազատ ժամանակի

ֆոնդը, իսկ բնակչության ավելի բարձր եկամտի մակարդակը ավելացնում է ազատ ժամանակը և նրա ծախսերը: Կոնկրետ գործոնների խումբը որոշիչ ազդեցություն ունի ֆոնդի վրա, ինչպես նաև ոչ աշխատանքային մակրո և միկրոտնտեսական կառուցվածքի և ազատ ժամանակի վրա: Այս ազդեցությունն անգամ զգացվում է բնակչության սոցիալական և ժողովրդագրական

միասեռ

խմբերի

ժամանակի

բյուջեների

վրա:

Նման

գործոններին նախևառաջ պատկանում են բնական և կլիմայական պայմանները,

քաղաքում կամ գյուղական վայրերում ապրելը, բնակչության կյանքի որոշակի ազգային առանձնահատկություն-ները: Մեծ ժամանակ է ծախսվում ակտիվ հանգստի վրա, հատկապես երիտասարդների շրջանում: Ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց 30-ամյա տարիքային խոչընդոտների հաղթահարման դեպքում նման ծախսերը կրճատվում են, չնայած որ ակտիվ ժամանցի վրա ծախսված ընդհանուր ժամանակն ավելի բարձր է, քան հանրային աշխատանքում ծախսած ժամանակը, ֆիզիկական կուլտուրան և սպորտը միասին վերցված: Սակայն այս քանակական կողմը չի բացահայտում ընթացիկ սոցիալական

երևույթի

էությունը:

Ակտիվ

հանգիստը

հանգստի

ժամանակի

սոցիալական և հիգիենիկորեն չարդարացված ծախսերի իրականացման ձևն է, որը հաճախ կապված է տարբեր հակասոցիալական ավելցուկների՝ գերազանցումների (ալկոհոլիզմի, անօրինական վարքի, հանցագործությունների) հետ11:

Факторы, влияющие на свободное время// http://studbooks.net/605533/sotsiologiya/faktory_vliyayuschie_svobodnoe_vremya, (օրը՝ 15.12.2017, ժամը՝ 18:00)

Գ լու խ 3. Ազատ ժամանակի կազմակերպումը ուսանող երիտասարդների շրջանում 3.1 Սոցիոլոգիական հետազոտության ծրագիր Հիմնախնդրի հիմնավորում՝ ԲՈՒՀ-ում սովորելու դժվարությունները կապված են ոչ միայն մեծ քանակությամբ գիտելիքների յուրացման հետ, այլ նաև շատ այլ թաքնված դժվարությունների: Այդ դժվարությունները երբեմն ազդում են ուսանողների էմոցիոնալ վիճակի վրա: Հոգեբանական վիճակի վրա կարող են ազդել ինչպես սուբյեկտիվ, այնպես էլ օբյեկտիվ գործոններ: Օբյեկտիվ գործոնների շարքին են դասվում տարիքը, սեռը, առողջական վիճակը և այլն: Սուբյեկտիվ գործոնների թվին են պատկանում սովորելու

մոտիվացիան,

ադապտացվել

իմացության

համալսարանում

մակարդակը,

գործող

նոր

հնարավորությունը

ուսումնական

համակարգին,

անհատական որակները: Այս ամենով է պայմանավորված այն, թե ինչպիսի առաջադիմություն կցուցաբերի ուսանողը, ինչպես իրեն կդրսևորի ուսումնական պրոցեսում: Ուսումնական տարվա երկու ամիսը ուսանողների մոտ կապված է քննությունների հանձման հետ (ձմեռային և գարնանային քննական շրջաններ): Քննությունները հանդիսանում են ճգնաժամային ժամանակներ ուսանողների համար, քանի որ այդ ժամանակ տեղի է ունենում ողջ ուսումնական կիսամյակի ամփոփում: Այդ ընթացքում ամենօրյա ինքնաուսուցման ժամերը մի քանի անգամ կրկնապատկվում են: Այդ ամենը բերում է ուսանողի ապրելակերպի փոփոխությանը: Ինքնին քննությունների շրջանը ուղեկցվում է ֆիզիկական էներգիայի ծախսմամբ: Այդ ժամանակ

ուսանողին

օգնում

մեկ

այլ

գործով

զբաղվելը,

ֆիզիկական

մարզվածության

բարձր

մակարդակը:

Նաև

քննությունների

սկսելուց

առաջ

նկատվում է աշխատանքի, քնի, հանգստի և սննդակարգի ռեժիմների խախտում: Այս ամենը պայմանավորված է նրանով, թե ինչպիսի կյանք է վարում ուսանողը, համալսարան հաճախելուց

բացի որևիցե այլ զբաղմունք ունի, թե` ոչ և

ընդհանրապես այլ բանով զբաղվելու ժամանակ ունի: Մարդը, լինելով սոցիալական և բիոլոգիական էակ, ունի մի շարք առանձնահատուկ պահանջմունքներ, որոնց բավարարումը կախված է ոչ միայն հասարակության

մեջ

եղած

պարտավորություններով,

այլ

նաև

զանազան

պարտականությունների կատարումով: Այսօր սոցիոլոգիայում գոյություն ունի որոշակի հետաքրքրություն ժամանակի խնդրի վերաբերյալ: Վերջին տասնամյակներում ժամանակի խիստ բարդ խնդիրը էլ ավելի ուշադրության է արժանացել, իսկ յոթանասունականներից սոցիոլոգիայում անհատական ուղղության վերափոխվեց: Մարդը ունի ազատ ժամանակի մեծացման ռեալ հնարավորություն և փորձում է այդ ճանապարհով ավելի շատ ժամանակ տրամադրել սոցիոմշակութային այնպիսի արժեքների բավարարմանը, ինչպիսիք են` գրականությունը, արվեստը, կրթությունը, հավատքը և այլն: Վերոհիշյալ սոցիոմշակութային արժեքների բավարարման գործընթացի պայմաններում

մարդու

մոտ

առաջանում

ազատ

ժամանակի

ինչպես

կողմնորոշման, այնպես էլ բացահայտման անհրաժեշտություն: Ազատ ժամանակի կազմակերպման խնդիրը կարևոր է ուսանողների շրջանում: Հենց այդ ժամանակահատվածում է, որ անհրաժեշտ է որոշել ազատ ժամանակի օգտագործման համաչափությունը, քանի որ այն կախված է այն պահանջմունքների բավարարման հետ, որոնք օգնում են կյանքի նոր պլանների կառուցմանը, և ինչպես անձնական,

այնպես

էլ

հասարակական

կյանքում

հետաքրքրությունների

առաջանանը: Այսպիսով, հետազոտության արդյունքում փորձում ենք պարզել, թե ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի(Մանկավարժություն և սոցիոլոգիա, Սոցիալական մանկա-վարժություն, Սոցիալական աշխատանք, Հոգեբանություն) ուսանողները

ինչպես են կազմակերպում իրենց ազատ ժամանակը, ինչպիսի գործոններ են ազդում ազատ ժամանակի կազմակերպման վրա, ազատ ժամանակի կազմակերպման ինչպիսի ձևեր են նախընտրում:

Օբյեկտ՝ ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողները: Առարկա՝

ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողների ազատ

ժամանակի կազմակերպման վրա ազդող գործոնները:

Նպատակ՝

Ուսումնասիրել ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողների

ազատ ժամանակի կազմակերպման ձևերը:

Խնդիրներ՝ 1. Պարզել, թե ինչպես են կազմակերպում իրենց օրը ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողները: 2. Պարզել, թե ինչով են զբաղվում ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողները համալսարանից դուրս: 3. Պարզել, թե ազատ ժամանակի կազմակերպման ինչպիսի ձևեր են նախընտրում ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողերը:

Հիպոթեզներ՝ 1. ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողները իրենց ազատ ժամանակը կազմակերպում են ոչ միայն զբաղվելով կրթությամբ, այլ նաև մասնակցելով հասարակական միջոցառումներին, այցելելով ժամանցային վայրեր:

2. ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողները իրենց ազատ ժամանակը անցկացնում են ընտանիքի անդամների հետ, տանը, երաժշտություն են լսում:

Մեթոդական մաս Մեթոդի ընտրություն:

Ելնելով մեր առջև դրված նպատակներից և խնդիրներից՝ նպատակահարմար էր կիրառել հարցաթերթիկային հարցման մեթոդը:

Մեթոդի հիմնավորում: Քանի որ մեր հետազոտությունը քանակական է, այն կիրականացնենք հարցաթերթիկային հարցման մեթոդի միջոցով: Այն մեզ թույլ կտա ավելի խորքային ինֆորմացիա ստանալ հետազոտության թեմայի վերաբերյալ:

Ընտրանքի հիմնավորում Հարցումն անց է կացվել ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրս՝ Մանկավարժություն և սոցիոլոգիա, Սոցիալական մանկավարժություն, Սոցիալական աշխատանք, բաժինների 25

ուսանողների հետ(գլխավոր համախմբություն՝ 78 ուսանող)՝

բացահայտելու նրանց ազատ ժամանակի կազմակերպման ձևերը:

Յուրաքանչյուր բաժնից հարցվող ուսանողների քանակ Բաժիններ

Ուսանողների թիվ

% հարաբերություն

Հարցաթերթերի քանակ

Մանկ. և սոց. Սոց. մանկ.

Սոց. Աշխ. Ընդհանուր

Ընթացակարգային մաս Հետազոտությունը բաղկացած է եղել 3 փուլերից՝ նախապատրաստական( հետա-զոտության ծրագրի մշակում), դաշտային աշխատանքների( ինֆորմացիայի

հավաքման

գործընթաց),

վերլուծություն(

արդյունքների

ամփոփում,

եզրակացություններ):

Սոցիոլոգիական հետազոտության վերլուծություն Այսպիսով կներկայացնենք ազատ ժամանակի կազմակերպման ձևերի վերաբերյալ մեր կողմից կատարված ուսումնասիրության արդյունքները: Ուսումնասիրությանը մասնակցել են 25 ուսանողներ (19-20 տարեկան): Ուսումնասիրությանը

մասնակցած

ուսանողներից

21-ը

իգական

սեռի

ներկայացուցիչ-ներ են եղել, 4-ը արական սեռի ներկայացուցիչներ: Մեր կողմից կատարված ուսումնասիրության միաչափ արդյունքների վերլուծությունից

պարզ

դարձավ,

որ

ուսումնասիրությանը

մասնակցած

ուսանողներից 6-ը, ինչը համապատասխանում է ընդհանուր հարցվողների 24.0%-ին, ուսումնական շաբաթվա ընթացքում ունենում է երկուսից մինչև չորս ժամ ազատ ժամանակ: Չորս ժամ և ավելի ազատ ժամանակ են ունենում 6 ուսանող (24.0%), երեսում րոպեից մինչև մեկ ժամ ազատ ժամանակ են ունենում հարցվողներից 4-ը՝

16.0%, մեկից մինչև երկու ժամ՝ 5 ուսանող՝ 20.0%: Եվ ուսանողներից 4-ը ընտրել էին «այլ» պատասխանը, որը համապատասխանում է ընդհանուր հարցվողների 16.0%ին: Նրանք շաբաթվա ընթացքում ունեյին ավելի քիչ ազատ ժամանակ: (Տե՛ս աղյուսակ 1-ում) Որքա՞ն ազատ ժամանակ եք ունենում ուսումնական շաբաթվա ընթացքում: Աղյուսակ 1. Տոկոսային արդյունքներ 1. Երեսուն րոպեից մինչև մեկ ժամ 2. Մեկից մինչև երկու ժամ

16.0%

3. Երկուսից մինչև չորս ժամ 4. Չորս ժամ և ավելի

24.0%

5. Չունեմ ազատ ժամանակ 6. Այլ

Ընդամենը

20.0%

24.0%

16.0% 100%

Ուսումնասիրության միաչափ արդյունքների վերլուծությունը փաստում է այն մասին, որ ուսումնասիրությանը մասնակցած ուսանողների մեծամասնությունը՝ 9-ը, ինչը տոկոսային հարաբերությամբ համապատասխանում է 36.0%-ին, հանգստյան օրերին ունենում է չորս ժամ և ավելի ազատ ժամանակ: Հարցվողներից 6-ը, ինչը տոկոսային հարաբերությամբ համապատասխանում է 24.0%-ին, հանգստյան օրերին ունենում են մեկից մինչև երկու ժամ ազատ ժամանակ, ինչը խոսում է այն մասին, որ ուսանողները հանգստյան օրերին ևս զբաղվում են ուսումնական գործունեությամբ, ինչպես նաև այլ գործունեությամբ: Հարցվողներից 3-ը՝ 12.0%, հանգստյան օրերին չունի ազատ ժամանակ, 6-ը՝ 24.0%, երկուսից մինչև չորս ժամ ազատ ժամանակ: Պարզ դարձավ, որ հանգստյան օրերին հարցվողների մեծամասնությունը ունի բավականին շատ ազատ ժամանակ: (Տես աղյուսակ 2-ում) Որքա՞ն ազատ ժամանակ եք ունենում հանգստյան օրերին(շաբաթ, կիրակի):

Աղյուսակ 2. Տոկոսային արդյունքներ 1. Երեսուն րոպեից մինչև մեկ ժամ 2. Մեկից մինչև երկու ժամ 3. Երկուսից մինչև չորս ժամ 4. Չորս ժամ և ավելի

5. Չունեմ ազատ ժամանակ 6. Այլ

12.0%

Ընդամենը

24.0% 24.0% 36.0%

4.0% 100%

Ուսումնասիրության միաչափ արդյունքերի վերլուծությունը փաստում է այն մասին,

որ

ուսումնասիրությանը

մասնակցած

ուսանողներից

10-ը,

ինչը

տոկոսային հարաբերությամբ համապատասխանում է 40.0%-ին, իրենց ազատ ժամանակը հատկացնում են ընկերների, հարազատների և ծանոթների հետ շփվելուն: Հարցվողներից 5-ը՝ 20.0%, նախընտրում է իր ազատ ժամանակը հատկացնել սոցիալական կայքեր այցելելուն, 3-ը՝ 12.0%, հեռուստացույց է դիտում, 5ը՝ 20.0%, նորություններ է կարդում և 2-ը՝ 8.0%, պասիվ հանգիստ է վարում: Պարզ դարձավ, որ հարցվողների մեծամասնությունը նախընտրում է իր ազատ ժամանակն անցկացնել ընկերների, հարազատների և ծանոթների շրջանում: (Տես աղյուսակ 3ում) Հիմնականում ինչի՞ն եք հատկացնում ձեր ազատ ժամանակը: Աղյուսակ 3. Տոկոսային արդյունքներ 1. Շփվում եմ ընկերներիս, հարազատներիս, ծանոթներիս հետ

40.0%

2. Սոցիալական ցանցեր և առցանց հազորդակցություն 3. Հեռուստացույց եմ դիտում 4. Նորություններ եմ կարդում սոցիալական կայքերում 5. Պասիվ հանգիստ (ոչինչ չեմ անում) 6. Այլ Ընդամենը

20.0%

12.0% 20.0%

8.0% 0% 100%

Հետազոտության միաչափ արդյունքները փաստում են այն մասին, որ 25 հարցվողներից 13-ը, ինչև համապատասխանում է 52.0%-ին, պլանավորում է միայն իր գործունեության կարևոր քայլերը, ինչը վկայում է, որ ուսանողները ունեն կազմակերպված

կյանք,

կայուն

գրաֆիկ:

Հարցվողներից

12-ը,

ինչը

համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության 48.0%-ին, պլանավորում են իրենց ողջ գործունեությունը, չեն առանձնացնում միայն կարևոր քայլերը: ( Տես աղյուսակ 4-ում) Արդյո՞ք պլանավորում եք ձեր գործունեությունը:

Աղյուսակ 4. Տոկոսային արդյունքներ 1. Պլանավորում եմ

48.0%

2. Չեմ պլանավորում

3. Պլանավորում եմ միայն կարևոր քայլերը 4. Պլանավորում եմ

52.0%

միայն ուսումնական գործունեությունը 5. Երբեք չեմ 0% պլանավորում 6. Այլ 0% Ընդամենը

100%

Ուսումնասիրության միաչափ արդյունքները փաստում են այն մասին, որ 25 ուսանողներից 10-ը, ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության 40.0%-ին, հանգստյան օրերին լսում է երաժշտություն: Ուսանողներից 8-ը, ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության 32.0%-ին, գիրք է կարդում, 3-ը՝ 12%, զբաղվում է սպորտով, 2-ը՝ 8.0%, հարազատների հետ այցելում է տարբեր հանգստի վայրեր, 2-ը՝ 8.0%, նշել է այլ պատասխաններ: Վերջիններս նախընտրում են պասիվ հանգիստը, տանը մնալը, ոչինչ չանելը և քնելը: Ուսանողներից ոչ ոք չէր նախընտրում հանգստյան օրերին այցելել կինոթատրոն, սրճարան կամ խանութներ: ( Տես աղյուսակ 5-ում) Ինչպե՞ս եք պլանավորում ձեր հանգստյան օրերը: Աղյուսակ 5. Տոկոսային արդյունքներ 1. Գիրք եմ կարդում

32.0%

2. Այցելում եմ կինոթատրոններ, սրճարաններ, խանութներ և այլն 3. Երաժշտություն եմ լսում 4. Զբաղվում եմ սպորտով 5. Հարազատների հետ այցելում ենք տարբեր հանգստյան

40.0% 12.0% 8.0%

վայրեր 6. Այլ

8.0%

Ընդամենը

100%

Ուսումնասիրության արդյունքները փաստում են այն մասին, որ 25 ուսանողներից 15-ը, ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության 60.0%-ին, ազատ ժամանակի ձևի ընտրության հարցում կարևորում են հանգիստը, ինչը վկայում է ուսանողների գերհոգնածության, ուսումնական գործունեության դժվարությունների մասին:

Հարցվողներից

10-ը,

ինչը

համապատասխանում

տոկոսային

հարաբերության 40.0%-ին, ազատ ժամանակի ձևի ընտրության հարցում կարևորում են

նոր

գիտելիքներ

ձեռք

բերելը:

Դա

խոսում

ուսանողների

սովորելու

ցանկասիրության մասին: ( Տես աղյուսակ 6-ում) Ի՞նչն եք կարևորում ազատ ժամանակի ձևի ընտրության հարցում: Աղյուսակ 6. Տոկոսային արդյունքներ 1. Հանգիստը

60.0%

2. Նոր գիտելիքներ ձեռք բերելը 3. Ոչինչ չանելը

40.0%

4. Այլ

Ընդամենը

100%

Հետազոտության արդյունքները փաստում են այն մասին, որ 25 ուսանողներից 12ը, ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության 48.0%-ին, նախընտրում է ազատ ժամանակն անցկացնել տանը, այսինքն ուսանողներն ավելի շատ իրենց ազատ

ժամանակն

անցկացնում

են

տանը,

ինչը

կնպաստի

ուսումնական

գործունեության արդյունավետությանը: Հարցվողներից 8-ը՝ 32.0%, նախընտրում է ազատ ժամանակն անցկացնել ընտանիքի անդամների հետ, իսկ 5-ը՝

20.0%,

նախընտրում է այցելել ժամանցի վայրեր՝ թանգարան, թատրոն, կինոթատրոն և

այլն: Հարցվողներից ոչ ոք չէր նախընտրում ազատ ժամանակն անցկացնել գրադարանում, ինչից կարող ենք ենթադրել, որ ուսանողները չեն սիրում գիրք կարդալ: Ինչպես նաև չեն այցելում առողջարաններ: ( Տես աղյուսակ 7-ում) Որտե՞ղ եք նախընտրում անցկացնել ձեր ազատ ժամանակը: Աղյուսակ 7. Տոկոսային արդյունքներ 1. Տանը

48.0%

2. Ընտանիքիս 32.0% անդամների հետ 3. Ժամանցի վայրերում 20.0% (թանգարան,կինոթա տրոն, սրճարան և այլն) 4. Գրադարանում

5. Առողջարանում

6. Այլ

Ընդամենը

100%

Ուսումնասիրության միաչափ արդյունքները փաստում են այն մասին, որ 25 ուսանողներից 15-ին, ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության 60.0%-ին, շաբաթվա կտրվածքով մասամբ է բավարարում իր ազատ ժամանակը, ինչը վկայում է, որ ուսանողների մեծ մասը ունեն բարձր զբաղվածություն: Ուսանողներից 6-ին,

ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության

24.0%-ին, բավարարում է իր ազատ ժամանակը, իսկ 4-ին՝ 16.0%, ազատ ժամանակը չի բավարարում, այսինքն նրանք ունեն խիստ զբաղվածություն: ( Տես աղյուսակ 8ում) Շաբաթվա կտրվածքով ձեր ազատ ժամանակը բավարարու՞մ է ձեզ: Աղյուսակ 8.

Տոկոսային արդյունքներ 1. Այո, բավարարում է

24.0%

2. Ոչ, չի բավարարում

16.0%

3. Մասամբ է բավարարում 4. Ինչ-որ քայլեր կատարելու համար բավարարում է 5. Ինչ-որ քայլեր կատարելու համար չի բավարարում 6. Այլ

60.0%

Ընդամենը

0% 100%

Ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ 25 ուսանողներից 10-ը, ինչը համապատասխանում

տոկոսային

հարաբերության

40.0%-ին,

շաբաթվա

ընթացքում

ուսումնական գործընթացին միջինում հատկացնում են չորս և ավելի ժամեր, ինչը վկայում է,

որ

մենք

այսօր

ունենք

ուսումնատենչ

և խելացի ուսանողներ:

Ուսանողներից 8-ը, ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության 32.0%ին, շաբաթվա ընթացքում ուսումնական գործընթացին միջինում հատկացնում են երկուսից մինչև չորս ժամ, ինչը ևս վատ արդյունք չէ: Ուսանողներից 5-ը՝ 20.0%, շաբաթվա ընթացքում ուսումնական գործընթացին միջինում հատկացնում են երեսուն րոպեից մինչև մեկ ժամ, իսկ 2-ը՝ 8.0%, ավելի քիչ ժամանակ են հատկացնում ուսումնական գործընթացին: ( Տես աղյուսակ 9-ում) Միջինում որքա՞ն ժամանակ եք հատկացնում շաբաթվա ընթացքում ուսումնական գործ-ընթացի համար: Աղյուսակ 9. Տոկոսային արդյունքներ 1. Երեսուն րոպեից մինչև մեկ ժամ 2. Մեկից մինչև երկու

20.0% 0%

ժամ 3. Երկուսից մինչև չորս ժամ 4. Չորս ժամ և ավելի

32.0% 40.0%

5. Այլ

8.0%

Ընդամենը

100%

Այն հարցին, թե արդյոք ցանկանում եք ազատ ժամանակը տրամադրել հանգստին, 25 ուսանողներից 17-ը, ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության

68.0%-ին,

պատասխանել

այո,

իսկ

8-ը,

ինչը

համապատասխանում է տոկոսային հարաբեր-ության 32.0%-ին, պատասխանել է ոչ: Կարող ենք ասել, որ ուսանողները ունենալով հագեցած ուսումնական շաբաթ, նախընտրում են իրենց ազատ ժամանակը տրամադրել հանգստին և ուրիշ ոչնչով չզբաղվել: ( Տես աղյուսակ 10-ում) Արդյոք նախընտրու՞մ եք ազատ ժամանակը տրամադրել հանգստին( ոչինչ չանելուն): Աղյուսակ 10. Տոկոսային արդյունքներ 1. Այո

68.0%

2. Ոչ

32.0%

3. Այլ

Ընդամենը

100%

Այն հարցին, թե որտեղից են տեղեկանում ազատ ժամանակի անցկացման ժամանցի և մշակութային միջոցառումների մասին, 25 ուսանողներից 12-ը, ինչը համապատաս-խանում է տոկոսային հարաբերության 48.0%-ին, պատասխանել են՝ համացանցից, 10-ը,

ինչը համապատասխանում է տոկոսային հարաբերության

40.0%-ին, տեղեկանում են ընկերներից, և 3-ը՝ 12.0%, տվել է այլ պատասխան: Վերջիններս

տեղեկանում

են

նշված

բոլոր

աղբյուր-ներից:

Ուսանողների

մեծամասնությունը տեղեկություններ էր ստանում համացանցից, այսինքն կարող ենք

ասել, որ նրանք իրենց ազատ ժամանակն անցկացնում են սոցիալական ցանցերում՝ տեղեկություններ հավաքելու, ինչպես նաև այլ սոցիալական կայքերից օգտվելու նպատատակով: ( Տես աղյուսակ 11-ում) Որտեղի՞ց

եք

տեղեկանում

ազատ

ժամանակի

անցկացման

ժամանցի

մշակութային միջոցառւմների մասին: Աղյուսակ 11. Տոկոսային արդյունքներ 1. Համացանցից

48.0%

2. Ընկերներս են տեղեկացնում

40.0%

3. Թերթերից

4. Ցուցատախտակներից(աֆիշա)

5. Այլ

12.0%

Ընդամենը

100%

Եզրակացություն

Այսպիսով, ուսանողները գտնում են, որ իրենց հիմնական դերը ուսում ստանալու, մասնագիտանալու

մեջ

կայանում:

Սակայն

այս

համոզմունքը

ոչ

բոլոր

ուսանողներն են կիսում: Դա հիմնականում պայմանավորված է նրանով, որ ուսանողների մեծ մասը համալսարան ընդունվելիս իրենց ապագա կյանքը պատկերացնում են իբրև խրաղճանք, ուրախությունների շղթա: Դա իհարկե շատ սխալ է, քանի որ այդ ուսանողները չեն գիտակցում, թե որտեղ է վերջանում խրաղճանքն ու ուրախությունը և որտեղ է սկսվում ուսանողական կյանքը: Ահա թե ինչու են ուսանողները իրենք իրենց բաժանում 2 կատեգորիայի համալսարանում սովորող ուսանող և ուսանող, ով իրեն պահում է ոչ ուսանողի պես, այսինքն ոչ ուսանող: Կուրսային աշխատանքի սոցիոլոգիական հետազոտության ծրագրում առաջ էինք քաշել վարկածներ. «ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողները իրենց ազատ ժամանակը կազմակերպում են ոչ միայն զբաղվելով կրթությամբ, այլ նաև մասնակցելով հասարակական միջոցառումներին, այցելելով ժամանցային վայրեր»: Վարկածը հերքվեց: Սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքների վերլուծության փուլում պարզ դարձավ, որ ուսանողների մեծ մասը(48.0%) իրենց ազատ ժամանակն անցկացնում են տանը, ընտանիքի անդամների հետ: «ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի 3-րդ կուրսերի ուսանողները իրենց ազատ ժամանակը անցկացնում են ընտանիքի անդամների հետ, տանը, երաժշտություն են լսում» վարկածը հաստատվեց: Ուսանողների մեծամասնությունը(48.0%)

իրենց ազատ

ժամա-նակը անցկացնում են տանը, ընտանիքի անդամների հետ միասին, ինչպես նաև նախընտրում են երաժշտություն լսել: Այդ ամենը պայմանավորված է ուսումնական գործունեության ընթացքում եղած դժվարություններով: Սոցիոլոգիական հետազոտության արդյունքներից պարզ դարձավ, որ ուսանողները իրենց ուսումնական գործունեության ընթացքում ունենում են ավելի քիչ ազատ ժամանակ, քան հանգստյան օրերին( շաբաթ, կիրակի): Ուստի առաջարկվում է հետևյալը՝

 ուսանողների սովորեցնել

հետ նրանց

կազմակերպել կազմակերպել

համապատասխան ժամանակն

ու

ճիշտ

դասընթացներ, պլանավորել

գործողությունները, որոնք կօգնեն ժամանակ խնայել;

 ձեռնարկել համապատասխան միջոցներ՝ ուսանողների ազատ ժամանակի արդյու-նավետ կազմակերպման համար;

 կազմակերպել համապատասխան ուսուցողական դասընթացներ՝ ուսանողներին ազատ ժամանակի կազմակերպման ձևերի մասին տեղեկացնելու համար:

Օգտագործված գրականության ցանկ 1. Աղայան Բ. Է. Արդի հայերենի բացատրական բառարան. Երևան, 1976, էջ 472:

Аминов С. Р. «Свободное время как предмет социологического анализа», Секция 5. «Социология образа жиьни. Проблемы и перспективы (IV Очередной Всероссийский социологический конгресс. Социология и общество: глобальные вызовы и региональное развитие)». Москва, 19902000 г г, стр. 8

3. Батуева Б. Б. «Свободное время и культура досуга», теоретический аспект, Журнал Вестник. Республики Бурятия, Nº14, 2009, стр. 18-20 4. Батнасунов А.С. «Досуг как сфера жизнедеательности современной российской молодежи» [Электронный ресурс]: Дисс…Канд. социол. наук: 22.00.06.-М.:

РГБ

(Из

фондов

Российской

Государственной

бибилиотеки). Москва, стр. 112-115 5. Жамсуева О. С. «Свободное время», теоретический аспект. Республики Бурятия, Журнал Вестник БГУ, №14, 2013, стр. 107-109

6. Мкоян Г.С. Социокультурный ценности в современном армянском обществе: межпоколенный анализ, СПб, 2017, стр. 75-76 7. О. В. Ионова

«Современные виды досуга студенческой молодежи»,

Известия высших учебных заведений. Поволжский регион. Общественные науки. - 2015. Москва, № 3 (35). стр. 106-113. 8. Оганян К. М. Философия человека: учебное пособие / М-во образования и науки Российской Федерации, Гос. образовательное учреждение высш . проф. образования "Санкт-Петербургский гос. инженерно-экономический ун-т". — СПб, 2011, с. 75-77 9. Оганян К. М., Манько Ю. В. Социология молодежи : учебное пособие / Федеральное

агентство

по

образованию,

Гос.

образовательное

учреждение

высш.

проф.

образования

"Санкт-Петербургский

гос.

инженерно-экономический ун-т". — СПб, 2006, с. 25-30 10. Погрешаева Т. А. «Ценность свободы деятельности человека». Москва, стр. 112-115 11. Соколов Э. В. «Свободное время и культура досуга» Л. Лениздат, 1977 стр. 12. Стеббинс Р. А. «Свободное время: К оптимальному стилю досуга» (взгляды из Канады)/ Р. А. Стеббинс «Социологические исследования», 2000 №7. Москва, стр. 64-72.

Էլեկտրոնային ռեսուրսներ 13. Разновидности досуга и классификация досуговой деятельности // http://mydocx.ru/3-13492.html, (օրը՝ 14.12.2017, ժամը՝ 14:30) 14. Факторы, влияющие на свободное время// http://studbooks.net/605533/sotsiologiya/faktory_vliyayuschie_svobodnoe_vremya, (օրը՝ 15.12.2017, ժամը՝ 18:00)

Հավելված 1. Սոցիոլոգիական հետազոտության գործիք(հարցաթերթ) Հարցաթերթ №_____ Ողջույն ՀՊՄՀ ԿՀՍ ֆակուլտետի հարգելի' ուսանող, հարցման նպատակն է ուսումնասիրել ուսանողների ազատ ժամանակի կազմակերպման ձևերը: Հարցումն անանուն է: Խնդրում ենք լինել առավելագույնս անկեղծ: 1.Նշեք, խնդրեմ, Ձեր սեռը ___________________ 2.Նշեք, խնդրեմ, Ձեր տարիքը _____________________ 3.Նշեք, խնդրեմ, Ձեր մասնագիտությունը_________________________ 4.Որքա՞ն ազատ ժամանակ եք ունենում ուսումնական շաբաթվա ընթացքու մ՝ ա) Երեսուն րոպեից մինչև մեկ ժամ; բ) Մեկից մինչև երկու ժամ; գ) Երկուսից մինչև չորս ժամ; դ) Չորս ժամ և ավելի; ե) Չունեմ ազատ ժամանակ; զ) Այլ____________________________ 5.Որքա՞ն ազատ ժամանակ եք ունենում հանգստյան օրերին(շաբաթ, կիրակի)՝ ա) Երեսուն րոպեից մինչև մեկ ժամ;

բ) Մեկից մինչև երկու ժամ; գ) Երկուսից մինչև չորս ժամ; դ)Չորս ժամ և ավելի; ե) Չունեմ ազատ ժամանակ; զ) Այլ________________________________ 6. Հիմնականում ինչի՞ն եք հատկացնում ձեր ազատ ժամանակը՝ ա) Շփվում եմ ընկերներիս, հարազատներիս, ծանոթներիս հետ; բ) Սոցիալական ցանցեր և առցանց հազորդակցություն; գ) Հեռուստացույց եմ դիտում; դ) Նորություններ եմ կարդում սոցիալական կայքերում; ե)Պասիվ հանգիստ (ոչինչ չեմ անում); զ) Այլ_________________________________________ 7. Արդյոք պլանավորում ե՞ք ձեր գործունեությունը՝ ա) Պլանավորում եմ; բ) Չեմ պլանավորում; գ) Պլանավորում եմ միայն կարևոր քայլերը; դ) Պլանավորում եմ միայն ուսումնական գործունեությունը; ե) Երբեք չեմ պլանավորում: զ) Այլ____________________________________ 8. Ինչպե՞ս եք պլանավորում ձեր հանգստյան օրերը՝ 1. Գիրք եմ կարդում; 2. Այցելում եմ կինոթատրոններ, սրճարաններ, խանութներ և այլն; 3. Երաժշտություն եմ լսում; 4. Զբաղվում եմ սպորտով; 5. Հարազատների հետ այցելում ենք տարբեր հանգստյան վայրեր; 6. Այլ 7. Ի՞նչն եք կարևորում ազատ ժամանակի ձևի ընտրության հարցում՝ ա) Հանգիստը;

բ) Նոր գիտելիքներ ձեռք բերելը; գ) Ոչինչ չանելը; դ) Այլ _____________________________ 8. Որտե՞ղ եք նախընտրում անցկացնել ձեր ազատ ժամանակը՝ ա) Տանը; բ)Ընտանիքիս անդամների հետ; գ) Ժամանցի վայրերում (թանգարան, կինոթատրոն, սրճարան և այլն); դ) Գրադարանում; ե) Առողջարանում; զ) Այլ________________________________ 9. Շաբաթվա կտրվածքով ձեր ազատ ժամանակը բավարարու՞մ է ձեզ ՝ ա) Այո, բավարարում է; բ) Ոչ, չի բավարարում; գ) Մասամբ է բավարարում; դ) Ինչ-որ քայլեր կատարելու համար բավարարում է; ե) Ինչ-որ քայլեր կատարելու համար չի բավարարում; զ) Այլ____________________________________________ 10. Միջինում

որքա՞ն

ժամանակ

եք

հատկացնում

շաբաթվա

ընթացքու մ

ու սումնական գործընթացի համար՝ ա) Երեսուն րոպեից մինչև մեկ ժամ; բ) Մեկից մինչև երկու ժամ; գ) Երկուսից մինչև չորս ժամ, դ) Չորս ժամ և ավելի: ե) Այլ________________________________________ 11. Արդյոք նախընտրու՞մ եք ազատ ժամանակը տրամադրել հանգստին( ոչինչ չանելուն)՝ ա) Այո; բ) Ոչ; գ) Այլ__________________________________________

12. Որտեղի՞ց

եք

տեղեկանում

ազատ

ժամանակի

անցկացման

ժամանցի

մշակութային միջոցառւմների մասին՝ ա) Համացանցից; բ) Ընկերներս են տեղեկացնում; գ) Թերթերից; դ) Ցուցատախտակներից(աֆիշա); ե) Այլ___________________________________________ 13. Ի՞նչ եք հասկանում ազատ ժամանակ ասելով( նշեք ձեր պատասխանը)՝ ____________________________________________________________________________