Ազնվամորենու բնօրգանական մշակությունը առանց թունանյութերի կիրառման

ն

/

ա

Անն

աոնե

ԱՐՈՒԱԱԱՅՂ:

Աաաա ավա

ՈՐՆՍԱՀԱ

ալ

ԱՈ

ՀԿ

՞

ԱՄԱնրին

ՄՈՏՈ

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

ԱՌԱՆՑ ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԲՆՕՐԳԱՆԱԿԱՆ

ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՌԱՆՑ

ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

Տեղեկատվության համար դիմե՛ք

Գյուղատնտեսության աջակցության

«Կանաչարահետ»

ՀԿ

ԱԱ-Ն

արե

Գրքույկը պաւրրաստվելէ «ԱջակցությունՀՇ Արագածուրնի մարզի գյուղական համայնքներիզարգացմանը»ծրագրի շրջանակներում, որը կողմիցն իրականացվումԳյուղաւրնտեֆինանսավորվումէ Եվրամիության սության աջակցության«Կանաչ ւսրահեւր»ՀԿ-ն ԱՍԴ միջազգային հիմնագրամի հեւր համատեղ:

բովանդակությանհամար ամբոդջ պաւրասՏվյալ հրատարակության խանատվությունը մրանձնում է. Գյուղալրնչրեսության աջակցության «Կանաչարահեւր» ՀԿ-ն: Այս ոչ մի դեպքումչի արտահայտումԵվրամիուու հայացքները: թյան տեսակետներն

ԱԱ ԻՏԱ

ԱՂՆ

25 ՍԿՌԱՋԱԲԱՆ................................................

ՍԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՀԱՄԱՌՈՏ

եռ

Է Եվրամիության կողմից Ֆիեանսավորվում

ոօ

ՍԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԱՅԳՈՒ

ՀԻՄՆՈՒՄԸ

տաաաակաաաննա

պապա

ռա

Լանա

ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՍԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

Իրանն

աա

Գյուղատնտեսության աջակցության «Կանաչ արլպհետ» ՇԿ.2013

րոնն.

Տեղանքին դիրքադրմանընտրություն Տնկմանհողամասի նախապյատրաԱտում ատա Լարասյունային (շպալերային)համակարգիհիմնումն ազնվամորենու

Էտր........... Ազնվամորենու Մուլչապպատում Լ...

Ծ

նան ըթու.9

ն նկարագիրը Ազնվամորենու ծագումնաբանությունը ...10 Հանղիպողսորտերիորոշ աիտաբերական (ֆենոլոգիական)ցուցանիշներ ն Ամռանըպտղաբերող.աշնանը պւտողաբերողբազմաբերքազնվամորենու

,

ՕւՆԹշ

ԱԱ

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ՕԻՇՇԿԻՆ

թուա

ո

աոա

աաա

շո

ապա

նառ

ուն սանր

աաա

ԾաղիկներիիոշՈւղումբ...ԼԼ.Լ..ՆՆ. եո ւե.

ՈՌՈգում .....ՆԼ

ու

ոա

աւա

,.20

աոոաուգեաուոաանյո

այա

պաակկա

ակաաաաաակատաշ28 առապութառ

աաա

Թ

ՍԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՊԱՅՔԱՐԸ

ՆԿԱՏՎՈՂ

ՏՆԿԱՐԿՆԵՐՈՒՄ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ,

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

ԵՎ

ԴԵՄ՝ ԱՌԱՆՑ

ԴՐԱՆՑ

ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

ն պայքարը դրանցդեմ՝ հաճախհանդիպողհիվանդությունները Ագեվամորենու

եաեւ ամա

կիրառման... առանցթունանյութերի

ու պայքարը նկարագրությունը Ազեվամորենուհիմնականվնասաւոուների .....................................32 դրանցղեմ՝ առանցթունանյութերիկիրառման

Պայքար՝առանցթունանյութերիկիրադման աաաաանաանուն ն պայքարը դրանցդեմ՝առանց Տարածվածհիմնականմոլախուոերը ե

կիրառման Նա թունանյութերի Մոլախոտերի ղեմ պայքարիկւսռավարման

ուա

աաա

(մեթողները).. եղանակները

ՍԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

աաաաաաաասաաա

կանական

ԲԵՐՔԱՀԱՎԱՔԸ

.«.36

ԵՎ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆԵՐԸ

ՀԵՏԲԵՐՔԱՀԱՎԱՔԱՅԻՆ

Ազեվամոիու բերքահավաքը ոաաու աաաակամա մաման Օգտագործումը... անապական ձը հեւորերքահավաքային գործըեթայցցները Ազնվամորու Ազնվամորուպտուղներիվերամշակմանգործընթագները............................. 41 Հ-ն

ամանակ

տացավ

ամաաաաա

Լենան

ՀՆԱՐԱՎՈՐ

ԼՈՒԾՄԱՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԵՎ ԴՐԱՆՑ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

Ինչու ազնվամորենուպտուղներըչեն հասունանում

Լար

պտուղներըլինում վաւո որակի Ինչու են ազնեվամորենու

եան

Ինչու են բույսերըչորանումԼ.Լ...

տ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ

Լոու

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

աաա

Աաաա

ատապտուղներնօժտված են բարձր հակաօքսիդացնող հատ-

կություններով,որոնք նպաստում են քաղցկեղածինբջիջների աճի դանդաղեցմանը:Ազնվամորիննույնպես օժտված է նշված ն նմա-

աջապարաաաաակաաա

ն

ատիպ

' այլ հ հատկություններով: Ընդլայնելովհատապտուղներիմշա :

է

կության տտարածքները՝ առանցթունանյութերի կիրառմանմենք նւպաստում

ն ենք օզտակարպտուղների արտադրանքի ծավալի մեծացզմանը

հետնարար ղրանց լայնածավալ սպառման ն սպառողների առողջության ւպահպանմանը:

Գրքույկում նկարագրվում են ազնվամորենու բնօրգանական ար'

ղյունավետ մշակությանւռեխնոլոգիաները բաց գրունտում:

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

սպիտակեն, պտուղը բարդ բազմակորիզավորԷ, կշռում է 2-5,5 գ, առանձին դեպքերում՝մինչն 15 գ': Ազնվամորենու պտուղներըպարունակումեն խնձորաթթու,կիտրոնաթթու, սալիգիլաթթու,ֆոլիաթթու, Աա մրջեաթթու, 4, Է, Ը. է, 86 վիտամիններ.նան տիամին, նիացին, շաքարներ' եղեգնաշաքար,պտղաշաքար, լնուլոզա, ղեքստրոզա,ղաբաղանյութեր, նատրիում, կալիում, կալցիում.մագնեզիում,պղինձ,ֆոսֆոր, երկաթ": Բուժական հատկությամբվայրի ազնվամորինգերազանցումԷ մշակովի տեսակներին:Բուժականնպաւոակովօզտազործումեն բույսի պտուղները, տերններնու ծաղիկները: մասնակիորեն՝ Մոշենինունի մագլցող,փռվողն կանզունգողուններովձներ: Ցողունները թափանցումեն ավելի խոր, քան ազնվամորենունը: փշապատեն, արմատները հուրանէ, ծաղիկները ճյուղերընույպեսապրումեն 2 տարի,ծաղկափթթությունը չափերովհամեմատաբարխոշորեն, պտուղները3-12 գրամեն, թթվաշաքաղցր: միջն ազգակցաԳծանկար1-ում պատկերվածէ մոշենուԱ ազնվամորենու կապը": կան (ծազումնաբանական)

ՀԱՄԱՌՈՏ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

թան

ի,

:

ԾԱԳՈՒՄՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ՆԿԱՐԱԳԻՐԸ

է վարդազգիների(լատիներեն անվաԱզնվամորենին պատկանում մոտ Ջօո-6ճօ

)ստչ) ընտանիքի՝մորենի(Ջսես») ցեղին:Այդցեղումկան նումը երկուտասնյակտեսակներ,որոնցիցմշակությանհամարկարնորներնեն՝

1. Սորենիսովորականը կամ.

կամմոռ մոռենի կազիվամորի

(մ46ս5 Լ.)

(Տսեստ

նովորականը ՀԲԻ Բսեստ ԿՐՏՈսՏ ամերիկյան Մոշենի 2.

ԶԲ.ՇՅ6Տ/Տ

Լ.

ասար

համտաց Հ

Վարդազգիներիընտանիք

Մորենի

- ՔսԵստ (զետնամորի) 7. Քարամոշի - Բսեսչ «առնն. 6.

``

-

Տաթ) Քսեսչաան իԱաիեո՝ Լ. ՝ 5- Մորենի - Քսեստ մոշանման) (սխալ արեմտյան. օօթծուանտ ձ.

:

Մոշենի

Մուսմոշի

ՀԱթա

Լ.

ւնր :

հասնում է 1-2 մն Ազեվամորենինտիպիկթուփ է, ճյուղերի բարձրությունը առաջանումեն բողբոջներից արմատայինհավելյալ ավելի: Ազնվամորենու ն ունեն կյանքի զարգացման տարվա շրջավերգետնյա ճյուղեր, որոնք ն նրանք մահափուլ, առաջին տարին աճելով հաջորղում պտղաբերելով՝ ունեն նում են: Ազնվամորենու մոխրաշագանակագույն հասունացածշիվերն երանգ, փշապատ են մանր փշերով կամ համարյա առանց փշերի, շիվերի աճի հետ փշերընվազումեն: Տերնները փետրաձնեն՝ եռաբլթակ կամ հնգաբլթակ տերններով: Ազնվամորենին ուշ է ծաղկում,չի գրտահարվում գարնանայինցրտերից, ունի խոշոր, սպիտակ պսակաթերթիկներով,երկսեղ ծաղիկներ. մեծ մասամբխաչաձն փոշոտվող,էնտոմոֆիլ (միջատները դեպի իրեն ձգող) ծաղիկեր: Ծաղկաբույլը հուրան է. ծաղկաթերթիկները

Մանուշակագույն Գծանկար1. Ազնվամորենու կապը ն մոշենու միջն,ծագումնաբանական

Մ

հոքյ/

կտոաշոոեւ«օո:

Յ

հռո

ոտ. Ծո

(սհոժօյքհքշօբեօոչօտ

ՈԹ -: «ՅՐԱՇԵԵՈԱ»1784/6ոմ-29 օռոեծդԱն

հոօ ոս Քոռ Ա/հու

Ձոգքեսոութ ԲՐԾԺԱՇԵԾԻ Շաս/6 էթբ էհօ ԱՇՐԼԻՇՃՏԼ. ԽԱՄա6տէ, ռոմ Էլաշկետոի7 ձոմ քոտթՐոՇՃՈՅմ Մոտքեօրրյ Խերոո Քո. ձոժ Օոոմ Էնոժիշյ,(6շհուօ2/ «44675, Յոժքսերտիօմ ԿՔՃԷՏ-35. ԼօՈ 8ստհտոյ, ԽԱոՒՏ

(20Ո8),բ.

էու:

ո,

ՄԱ

Ազեվամորենուուժեղ բուսաճնընթանումէ մինչե ամաովա սկիզբը, որից հետո այն դանճյուղերիվրա պտուղները դաղումէ: Առաջացած են կագմավորվում արդեն երկրորդ տարում,իսկ են, որոնց փոխարեն ճյուղերն աշնանըչորանում են նոհիմքումգւոնվոդբողբոջներիցառաջանում բազմանումէ արմատային րերը: Ազնվամորենին ն թուփը կտրոններով արմատային մացառներով, ճյուղեր կիսելու եղանակով: Գծանկար 2-ում պատկերԹՂ համակարգը | ված են ազնվամորենուարմատային Հյ-պԼ.. ն դրանիցզոյացածճյուղերը: Հրա Առավել մեծ արտադրականնշանակություն ունի արմատայինմացառներովն արմատային արԱգնվամորենու կտրոններով բազմացումը: Գծանկար2. Ազնվամորենու համակարզը խոր չէ, արմատայինհիմմատային արմատային է 10-40 սմ-ի համակարգից նական զանզվածըկենտրոնացած

եր»-»""ք

Վերգե

/

-

Է-

անոլա

ԳԵՐԲ

|

|

կ

ի

Նավը,ԱԱ

վրա: Սակայն ունի բավականինւոարածվող

ածավալ

այն

ար-

մատային հսմակարզ, ինչով ե. պայմանավորվրա ված է մայր բույսից որոշակիհեռավորության ն աճող տարվա կյանքի տնողությունունեցող պտդաբերողվերգետնյաճյուդերը:Վերջիններս 50 տոկոսից" հողից վերցնումեն սննդանյութերի մի փոքր ավելին, ինչը ն կարոդ է բերել մայրաԼավ ջրահեկան բույսի ցածր բերքատվության: Ա հոդեօդաթափանց ռացումով (դրենացված) արմատայինհամակարգը րում ազնվամորենու կարող է հասնելմինչն 1.8 մ խորության,սակայն արմատայինհամակարգի70 տոկոսը 30-60 սմ ցույց խորության վրա Է: Հետազոտությունները են տվել, որ ազնվամորենու ջրի 64 օգտագործած տոկոսըստացվելէ միեչն 60 սմ խորությանվրա գւոնվոդարմատներից: Ազնվամորենուարմատներըսկսում են ակծաղկումիցհետո: Ջրի տիվորենաճել գարնանը՝ ճիշտ քանակությանդեսլքումհիմնականարմա4.

հԱքյ/ՈօՐ5.Թոտե.ՈսՈոժՑ:.թիքշօքկօո»օօտ Շծութուն ոԹԻՀՅՐԱՇԹՃԱ-1725 կտո

մ-29

յի

տային համակարգիաձը սկսվումէ ամռան կեսեմինչն աշուն:Աշնանըտերնրին ն շարունակվում ները ընդունումեն դեղին կամ դեղնակարմիր գույն, չորւսնումեն Ա թափվում:Մինչն տերնաթա-

ՄԱԱԱ Ա Ւ ԱԱՈԱԱՈՂ

աԱ

ա

'

՛

Ի,

տեղափոխվում փը որոշ քանակիսննդատարրեր տերններից դեպի ցողուններն արմատային են հահամակարգ, որտեղդրանք պահպանվում ն հ ամար: Արմաջորդ տարվաաճի զարգացման մտնում տային համակարգիցգոյացածճյուդերը են հանգստի փուլ մինչն հաջորդ բուսաճը: Երբ դրանց մոտ սկսվում է այդ փուլը, որոշակի Ժամանակ ն ջերմությունէ պահանջվում,որպեսզի իր բույսը նորից անցնի բուսաճի(վեգետացիայի) սկզբնականփուլը: են

է ՀՀՀ "արնային դիրքադրում, Ազնվամորենինսիրում

ՀՀՀ

ՀՀՀՏՀՀՀՀՀՀ

՝

ՀՀՀ

Տ:

բերրիհոդ,

Հաաա

ՀՀՏՀԱՀԿՅՅՀ»

բայցառատ ոռոզում, `` հազվադեպ, օրզանականպարարտացում: Վնասատուների

ն

հիվանդություններիդեմ

կանոնավորպայքարի,հետնողականխնամքին դեսյքումազնվամորեբարենպաստպայմանների նին կարող է ապրելավելիքան |2 տարի:

|

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՀԱՆԴԻՊՈՂ

ՍՈՐՏԵՐԻ

ԱՐՏԱԲԵՐԱԿԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ՈՐՈՇ

(ՖԵՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ)

րող

Գոյություն ունի ազնվամորենուավելի քան մշակաճն (սորտ):: Բույսիլատինականանվանումըձագել է հասուն պտուղների զույնից, որը նշանակում է կարմիր,սակայն պետք է նշել, որ ներկայումս կան նան այլ գույնի ազնվամորենու պտուղներ՝սն, մանուշակագույն ն ղեղին (նկար 1): Դեղին ազեվամորին ստացվելէ կարմիր ն սն ազնվամորուժառաեզական այլափոխման արդյունքում, իսկ մանուշակազույնը դա կարմիր ն սն ազեվամորուխաչասերման արղյունքն է, նրանց խառնածինն է (հիբրիդ)": Կարմիր ազնվամորենու՝ ամռանը պտղաբերող սորտերը պտղաբերումես մեկ անզամ՝ հուլիսից օզոստոս ընկած ժամանակահատվածում: Աշնանը պտղաբերող սորտերը հիմնականում պտղաբերումեն աշնանըն ավելի քիչ՝ հաջորդող (ռեմոնտանտ) ամռանը:Կան նան վերածաղկող կամբազմաբերքսորտեր,որոնքկարողեն պտղաբերել շարունակական՝ըստ պտուղների հասուկամ բազմաբերք նացմանփուլերի:Վերածաղկող են ընձեռում սորտերընոր հնարավորություններ ազնվամորու արտաղրության բնագավառում: Ի տարբերություն սովորականազնվամորենու բազմաբերքսորտերի աճեցումըպահանջումէ ջանքերին ժամանակիավելի քիչ ծախսեր,հնարավորությունէ տալիս ստանալու բավականին բարձր ն կարնորը՝ էկոլոգիապեսմաքուր բերք: է թարմ հաՄիաժամանակայն երկարագնում տասլտուղներին մրգերիսպառմանշրջանը:

'

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ՀԱՄԱՌՈՏ

ն աշնանըպտղաբեէ ամռանըպտղաբերող Աղյուսակ1-ում պատկերված ն թերությունները: առավելությունները ազնվամորենիների

Աղյուսակ

ԵՎ ԱՇՆԱՆԸ

ՊՏՂԱԲԵՐՈՂ

ՊՏՂԱԲԵՐՈՂ

ՈՒ

ԱՌԱՎԵԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՆ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆԻՆԵՐԻ

ԹԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԱՄՌԱՆԸ

Աշնանը պտղաբերող

Թերություն Առավելություն

Ամռանը պտղաբերող

Թերություն Առավելություն Մ`

Տնական

ՎնասատուներըԲարձրբերքատ-

նույն բույսից

ընթացքում

Միավորտարած քում ավելիշատ

Բերքըյուրաքանչյուրբույսից առատ չէ

բերքահավաք

բույսեր

կելի

տնականբերքի

Պարզ սյուկալարային

համակարգ

շատ եե

վություն՝կարճ

Պահանջվումէ բույսերի ն

տնկանյութի բերքահավաքի ընթացքում

խիստհսկում

Կարող էտնել 1 2

Վնասատուներըրե մինչն հեշտ են

առաջին

բերքահավաքը վերահսկվում

Պտուղների

Բույսերը

են պահանջում գերազանց ն

բուրմունք մեծություն

սյուճալարայիկ համակարգ Կ ողմնային

պտղաշվերը են պահանջում մեծ

Նկար

1.

նղվպվաորկեու պտուղներիգունային

բազմազանությունը՝ ըսւո

տարբերսորտերի

Ե

Ւոխոծ ԷՍՏ ԽԱՐՏՇՐ), ԺՐրհւ

ՈՅԽԻՇԻԱԱՏՈԱՐՏԵՐ)ԸՕոո

ՔՐօմսԸհօո, Ճքուսմաո:|ՃԱ6Րոր65, 26ժ Բոտբեօոոյ օէ ՃՏՇսէաւոլ ՏՇՇՈՇՇՏ ՃՋՈՇՍԱԿոՑ| ԹօտԵձոՀհ ԸՕԱՇՋ6 Յոժ Շօօքճոճին:ԷչՎՇուտյօո, ՍՏՃ, 2001 հիթ չ/հ Լս/ոոհոռ.քհքիոոնոոձ.բհթ

ՏԸ-ՈՇՇՐԵՈՃ

տարածք

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԱՅԳՈՒ

ՀԻՄՆՈՒՄԸ

ՏԵՂԱՆՔԻ

ԵՎ ԴԻՐՔԱԴՐՄԱՆ

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ազեվամորենու մշակությունը կագմակերպելու համարկարնորնախապայմանէ համապատասխան տնկման տեղանքի ընտրությունը՝որակյալ ն բարձր բերքատվություն ապահովելու,հիվանդություններին գրտահարումների ոիսկընվազեցնելու նպատակներով:Ազնվամորենիները բավականին ճկուն են համարյա բոլոր հողատեսքերի ն տարբերբնակլիմայական պայմաններինկատմամբ:Ամեն ղեպքումկլիմայի,հողի ն տարածքի ընտրությունըմնում է կարնորնախապայման: Ազեվամորենիներըլավ են աճում արնոտ տեղերում ն օդաթափանց,ջրահեոազված հողերում: Հողամասիթեքությունըչպետք է գերազանգի 12՞, նախընտրելիեն թույլ թեքությամբ (2-3") լանջեր՝ուժեղ քամիներիցպաշտպանված, ուր ձմռանըհամեմատաբար շատ ձյուն է կուտւսկվում: Սակայն պետք է նշել նան, որ անձրնից, եղյամից. ցողից, կամ ջրումներից հետո լավ օդափոխություննիջեցնում է սնկային հիվանդություններիտարածմանվտանզը: Աշնանային ցրտահարումներըքիչ կվնասեն, եթե օդային սառը զանգվածնընթանա ն հեռանա. այլ ոչ թե կանգնածմնա տարածքում: Տնկման տարածքի ընտրությունը որոշելիս պեւոք է կատարելհողի սննղատարրերին թթվային ոեւսկցիայի ուսումնասիրություն (քՒ): Հիմնականումազնվամորենուհամարնախըետրելի է քԻՐ5,6-6.2-ը: Նան պետքէ հաշվի առնել բույսի նախորդը:Կարմիրազնեվաւմորենին նպա-

որտեղ նախորդ տարում տակահարմարչէ տնկել այն հողատարածքներում, է մշակվել տաքղեղ (պղպեղ), սմբուկ, լոլիկ (պոմիդոր),կարտոֆիլ,ելակ. ինչպես նան պւողատու ծառեր: Այս մշակաբույսերըկարող են բավականինլավ ապաստարանհանղիսանալն ապա փոխանցելանոթայինխցանումհիվանղությունը, որը հետագայումերնում Է տերններիչորացմանտեսքով: Պետք է նկատի ունենալ նան հարակից (հարնան) ֆերմերային տնտեսությունների թունանյութերիկիրաոմանհետ կապված: գործունեությունը՝

ՏՆԿՄԱՆ

ՀՈՂԱՍ

ԱՍԻ

ՆԱԽԱՊԱՏՐԱՍՏՈՒՄ

նույնՏնկմանհողամասի նախապատրաստումը պես կարնորպայմանէ արդյունավետազնվամորենուտնկարկհիմնելուհամար:Մինչն ազնվամորենուայգու հիմնելըանհրաժեշտէ իրականացնել՝

հողատարածքի վար՝35-40

սմ

խորությամբ,

լարասյունային(շպալերային)համակարգի

Լավ սնուցվածագնվամորենուշվերն ու ճյուղերը լինում են հաստ, տերնները՝մուգ կանաչ, պտուղը՝բարձրորակ: Հողը հարստացնելուհամար կարելի է հողամասըվարելու հետ մեկտեղ հող մտցնել20-30 տ/հա գոմաղբկամ կոմպոստ,

արդյունավետ որը ն կապահովիազնվաւմորենու սնուցումը:

աթ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

"

ԼԱՐԱՍՅՈՒՆԱՅԻՆ

(ՇՊԱԼԵՐԱՅԻՆ)

ԵՎ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀԻՄՆՈՒՄ

Գոմաղբըգերազանցադբյուր է մշակաբույսինսննղատարրեր Սակայն ապահովելու համար: սնեդատարրերիփոփոխականկագմը, դրանց մատուցմանպահանջները ն սննղատարրերի կիրառումըպահանջումեն որոշակիգիտելիքներ: Աղյուսակ2-ում զետեղվածեն տարբերտեսակի ն ջրի մոտավոր գոմաղբերիբաղադրատարրերի

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

պարունակությունը:

Աղյուսակ ԳՈՄԱՂԲԻ ԵՎ ՋՐԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ՏԱՐԲԵՐ

ՏԱՐՐԵՐԻ

ՊԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՄՈՏԱՎՈՐ

Գոմաղբի տեսակը

ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱԱ ԵՉ

Հա

)

ՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀՀ

ՀՀՀՀ Տավարի ՀՀ

Թոչնի ի

Հ

Խի

-

ՀՀՀ

Ոչխարի Ձիու

Հա»

Բ

0:92

1,3 0.45

0.70

0/Թ

թ 34

եՇ-

ՄՅ

,

0.27 0.36 0,25

1.00

0,60

ՁԵՎԱՎՈՐՈՒՄ

Մինչն ազնվամորենուտնկարկինախագծումը շատ կարնոր է միջշարայինտարածության Շարքերիմիջն եղած մեծ ճիշտ նախատեսումը: հեռավորությունըկարող է իջեցնել բերքատվուշարքերիմիմյանցհանդեպ թյունը: Սյուսկողմից՝ մոտ հիմնելըդժվարեցնումէ բերքահավաքըԱ որոշմշակությունը:Միջշարայինտարածությունը վում է նախօրոք,ն այն հնարավոր չէ փոփոխել Այդիսկ պատճառով ողջ րեթացքում: մշակության ի սկզբանէպետքէ կայացվիճիշտ որոշում: ԼարասյունայինհամակարգիկիրառումըկաԱ բերքարող է հեշտացնելբույսի մշակությունը հավաքը: Բացի այդ` ազնվամորենուճյուդերը, վրա, ապագտնվելովհողիցբարձր մակարդակի բերքի մաբրությունը:Սահովում են հավաքված լարասլունային կայննախքանհամապատասխան ներդրումը,պետք է ազնվամորենին համակարգի տվյալ շպալերայինհամաէտել՝ հարմարեցնելով (արարմատակալներից կարգին: Զձնավորված մատային մացաոներից գոյացած վերգետնյա ճյուղերովղուստր բույսեր)ազնվամորենուտնկանյութն ունի մի շարք առավելություններ:Արդեն ասվեց, որ ձնավորումըհեշտացնումէ բերքահավաքըԱ պտուղներըհոդի մակերեսիցբարձր են: Բացիդրանից՝ է վնասատուների հեշտացվում

ւոսրածմանկառավարումըն, ամենակարնորը, բարելավվումէ լոտայինռեժիմը. բարձրանումէ դեպի թփի ներսը, ինչն լուսի ներթափանցումը Ա է Շպաորակյալպտուղներ: ապահովում խոշոր է ներդնելուց առաջ պետք համակարգր լերային ն նյութերի միջոցների իրականացվիպահանջվող ն հեւտնողական հաշվարկ,ինչպես մանրակրկիտ նան անհրաժեշտաշխատուժինախահաշվարկ: են ազեվամորենուայգու Ստորն նկարագրված հւսմակւարգեր: հիմնման մի քանիշպալերային

ԱՅԳՈՒ

ՀԻՄՆՈՒՄԸ

1-աձն

Բրգաձն համակարգ

Այս համակարգնապահովումէ լույսի առաթփի ներսը ն բարձր վելագույններթափանցում բերքատվություն:Բույսերի ամրացումըլարերին հնահեշտագման երկուկողմերիցբերքահավաքի է ընձեռում:Արմատային մացառներավորություն ազնվամորենուընձյուղներըպետբ րից ստացված է ամրացնելլարերիղրսի կողմից. իսկ մայրբույսերինը՝ ներսի: Առավելագույն լուսավորություն

Հավաքելով ագնվամորենուճյուղերը խրձի է հիմնական մեջ՝ թփի մեջտեղումտեղակայվում սյուն կամ փայտիկ:Ազնվամորենիները պետք է գգուշությամբամրացնելայդ սյանը(գծանկար 3):

Մեկ շարքանի համակարգ Այս համակարգըազնվամորենունկանգուն է տալիս: 6-8 մ հեռամնալու հնարավորություն ն 10-15 սմ տրավորության վրա տեղակայված 3. Ազնվամորենիները Գծանկար են մագիծ ունեցողսյուներին ամրանումմեկ կամ բրզաձն համակարգովկրկնակիամուրձգված լարեր: Այս դեպքում կարող է օգտագործվել մեկ լար կամ երկու լար՝ իրար հավասար բարձրության,կամէլ երկու լար՝ տարբերբարձրություններով: Երբ օգտագործվում են կրկնակի հավասար բարձրությամբլարեր, կարելիէ ազնվամորենիներըչամրացնելղրանց՝ թողնելով լարերիմեջտեղում (գծանկար4): Երկու լարերի միջն տարածության մեծացմանդեսյքում, երբ նրանք լոճվումեն, կարելի է դրանց ամրաց նել ճկուն մետաղականկեռիկներով,որոնք հետագայում էլ հնարավորություն կտան տեղափոխելու ղրանքըստ պահանջի:

մեկ լարով համակարգ

արնի ատար |

է

զարգացնելը

ուժեղաճն արագ պտղաբերողշվեր: Մեկական լարերով ն մեկ խաջչաձնսյունով ագնվամորենու 1Լ-աձն լարային(շպալերային)համակարգը է գծանկար5--ում": Սյուներիբարձպատկերված րությունը պետք է պահպանելինչպեսմեկ շարքանիհամակարգում: Այսնախագիծըպետքէ կատարելայն ժամաշիվերըչեն աճելայն նակ, երբ դեռ ազեվամորենու որ կարիքլինի նրանց մինչն այն բարձրությունը, ամրացնելու:Սյուներիվրա խաչաձկամրացված կարճ հորիզոնականհատվածը,որը ծառայումէ հենակ, հողում սյունն որպես լարերի ամրացման հետո ունենա է առնվազն1.5 մ ամրացնելուց պետք

բարձրություն:

կրկնակիլարերով համակարգ

1-աձն

Ուժեղաճսորտերի համար կրկնակի զուգալարերովհամակարգնավելացնումԷ ամրութոսիը կանգուն պահելու թյունը՝ազնվամորենու համար:Վերին շարքիլարերը պետք է պահպա-

հեռ

Ց

Գծանկար4. Ազնվամորենու մեկ շարքանի լարային համակարգը

Քոտքեօ/ ճոճ

է.

ՒնքհԽորթ, է. 15քտ,5. Բօքքտ Ձտքոետճուօէ ՒԾրաշսիսոթ, Սոխտոտր

ՔՐօժսեկօո լո

ՒԹԿՒ,

օք Խնոոծտօե, 2010 Խնոոշտոթ ԷնքիԽոոծմ Ռճոսձլ քԾՐ Շօոոո6ույՅ| ՕՐԺԿԵՐՏ

ԲՈօՎսԸՒօո

գծանկար». Ազեվամորենու խաչաձնսյունով Դ-աձն լարային հաաղաիզ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

նել որոշակի բարձրությանվրա. ինչպես որ մեկ շարքանիհամակարգումէր, իսկ ներքնի լարերը՝ ավելի ցածր մակարդակով(0.4-0,6 մ): Այս լարերն օգնումեն թփի կենւորոնումգարգացնելնոր շվեր, ինչւվեսնան օգնում որ ազնվամորենուճյուղերը չձկվեն: Կրկնակի լարերով համակարգում հնարավոր է ազնվամորենիները թողնել առանց ճյուղերինամրացնելու(գծանկարծ):

գծանկարճ. Ազնվամորենու շպալերային մշակության կրկնակի լարային համակարգ

ՏՆԿՈՒՄ

Չնայաձ ազնվամորենիները համեմատաբար ղիմացկունբուսեր են, սակայնխնամքի կարիք ն առույգ վիունեն՝ բույսի կպչողականությունը ճակն ապահովելուհամար: Տնկումը կարելի է իրականացնելինչպեսձեռքով, այնպեսէլ մեքենայացվածկամերկուսի համատեղմամբ: Տնկման խորությունըկարնոր պայմանէ: Հյուսվածքային եղանակովբագմացրած բույսերըպետք է տնկել մի քիչ ավելի խոր, քան մացառներից առաջազածները: Կտրոններով տնկման ժամանակ

ճիշտ է տնկել փոսիմեջ այնպես,ինչպես իրենք

տնկվածեն եղել տնկարանում:Տնկումիցանմիջաւվեսհեւոո պետք է կատարելառաւո ջրում, որը կօգնի արմատայինհամակարգիհողում նստեցմանը, օղախորշերի դուրսբերման համար,ն արմատներիչորացմանդեմ: Սկզբնականւիուլում պեւոք է կատարելհաճախակիջրումներ:Տնկման ժամանակցանկալիէ կատարելծերատում՝թողնելով ճյուղեր մոտ 7-10 սմ հողից վերն. որի արդյունքում կառաջանան3-5 ուժեղան շվեր, որոնքբերք կտաննուն ւոարում: Եթե տնկումն իրականացվելուէ ձեոքով, հիմնվումեն -աձն ակոսներ:Այդ ակոսները կարող են կտրվել(փորվել) գութաններովն մետաՀաճախ այդ սարքաղական սկավառակներով: վորումներըկցվում են տրակտորիղիմային մասից: Այդպիսով տրակտորիստը.իր տրակտորը առաջ տանելով,կարողանումԷ հավասարաչաւի ակոսներկտրել: Տնկումներըլավ է կատարելաշնանը՝հոկտեւբերի կեսերիցմինչն նոյեմբերիսկիզբը՝կախված կլիմայականպայմաններից:Կարելի է տնկում կատարել նան գարնանը, սակայն տնկումները պետք է կատարել որքան հնարավոր է արագ, մինչն շվերի աճման սկիզբը: Շարքերի ուղղությունը ցանկալիէ տեղադրելհյուսիսիցհարսւվ: Ըստ տարբերտնկմանհամակարգերի,սորտերի ն օգտագործվողտեխնիկայի՝տնկման միջշարքային ն միջբուսային տարածությունները լինում են տարբեր: Ցանկալի է ւմիջշար քային ւտտարաձությունը պահպանել1,5-2 մ, իսկ 0,5-0,8 մ հեռավորությանվրա: միջբուսայինը' Ավելիկոնկրեւո,շարքով տնկվածազեվամորենիների միջբուսայինտարածությունըպետք է լինի Օ,7-0,8 մ: (Թփերով 0,6, իսկ բրգաձնի դեպյքում՝ տնկելու դեպքումշարքերը պետք է լինեն 2 մ հեոավորությամբ, իսկյուրաքանչյուր ւիոսումպետքէ տնկել2-ական բույս:

ԱՅԳՈՒ

ՀԻՄՆՈՒՄԸ

«ոաաաաթոաացթասա».--.--

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԷՏ ՀԱՆԳՍՏԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

Այս էտը պետք է կատարելգարնանը, երբ ձմռան ցրտերի վտանգնարդեն անցել է, բայց մինչն նոր աճի սկիզբը: Եթե մինչ այդ չի կատարվելհին շվերիհեռացումն ծերատում,ապա սա լավ ժամանակ է այն կատարելու:Ծերատումը պետք է կատարել շվերի առավելագույն երկարության 4 մասով (օրինակ, եթե ցոդու1 մ է, ապա պետք է ծերատել նի բարձրությունը 25 սմ): Խորհուրդէ տրվումծերատելավելիքիչ՝ կախվածկոնկրետիրավիճակից:Պյուղի երկար լինելըմեծապեսնվազեցնումէ պտղաբերությունը Սծանկար6):

:

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԷՏԸ

Պատշաճէտը ազնվամորենիների համարշատ կարնորէ: Էտըբարձրբերքատվության,հիվանդությունների դեմ պայքարի, բերքահավաքի ն այլ գործոէ : ղություններիխթանողմիջոցառում Է՛տիընթացակարգերը կախվածեն տվյալ ն բնորոշ գծերից:Բոլոր տեսակիագնվամորենինեբույսիաճի պտղաբերման րը պետքէ էտվեն մարտիցմինչն ապրիլ ընկածժամանակահատվածում:

ԱՄԱՌԸ

ՊՏՂԱԲԵՐՈՂ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

|

|

ԿԱՐՄԻՐ

ԵՐԿԱՄՅԱ

ԷՏ

Ամռան էտ: Անմիջապեսվերջին բերքահավացից հետո պետք է հեռացնելնուղին հավասարեցնելայնշվերը, որոնք ամբողջովինպտղաբերել են: Ամեն դեպքումնրանք շուտով կչորանան, սակայն դրանց հեռացումն ապահովումէ հիվանդություններիաղբյուրի հեռացումն նոր զարգացող շվերին զարգացմանլայն տարածքի է տալիս:Այդ ժամանակպետք է հնարավորություն հեռացնելբոլոր շվերը՝ թողնելով առողջ, համեմատաբարհաստ (6-7 մմ հաստության),հիմքից հաշված0,7-0.8 մ բարձրությունունեցող ն լավ 3-4 շիվ յուրաքանչյուր0.3 մ-ի աճեցողությամբ վրա (գծանկար7), իսկ բրզաձն համակարզում՝ 6-8 շիվ: Գարնան սկիզբին, մինչ ղեռ տեսանելի չեն ձմեռայինցրտահարումներիվնասները, պետքչէ ծերատելազնվամորենուշվերը:

ՇՐՋԱՆՈՒՄ

ՊՏՂԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

անուն պահանջու՝ ս

-:

1.

ամռանը պտղաբերող ագեվամորենիներըպահպանելուհամար, սակայն այս դեպքում բերքատվությունն ընկնում է: Յուրաքանչյուր տարի մշակաբույսի հանգստի շրջանումպետքէ հեռացնելճյուդի50 տոկոսը:

Ն

ԻԼ

էտի տարբերակնամենահեշտնէ ն քիչ

-

ԱՇՆԱՆԸ

ՊՏՂԱԲԵՐՈՂ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԿԱՐՄԻՐ

ԷՏԸ

Աշնանըպտղաբերողեզակի բերք

ր

Գծանկար7. Ազնվամորենուէտը մեկշարքով

)

մ

Հեռացնելբոլոր գողուններըմարտիցմինչն վադ ապրիլ: Այս դեպքումամռանըազնվամորենիներըչեն պտղաբերի,սակայնաշնան աոաջին բերքըկլինի երկուշաբաթ շուտ: Նույնիսկ ընդհանուր բերքատվությունը կարոդէ բարձր լինել,քան ժամանակ: կրկնակիբերքատվության

"վ

) 305 ն

Աա

) 404.

մ

8. Հանգստիշրջանում Գծանկար ցողունիծերատման ն ցողունիվրա պտղաբերության

բաշխված

Աշնանըպտղաբերողկրկնակի բերք Այս դեպքում պետք է հետնել նույն գործողություններին, ինչպես ամառայինպտղաբերող կարմիր ազնվամորենուէտի դեպքում: Այս էտի ձնն ապահով է ինչպես ամառը պտղաբերող, այնպես էլ աշնանը պտղաբերողտեսակներին:

ԴԵՂԻՆ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԷՏԸ

Ամառանը ն աշնանը պտղաբերող դեղին ազնվամորենուէտը նույնն է, ինչ ամռանըն աշնանը պտղաբերոդկարմիրագնվամորենուէտը:

Գծանկար9. ՍԱ ազնվամորենուէտի սխեմա

ՄՈՒԼՉԱՊԱՏՈՒՄ

ՍԵՎ ԵՎ ՄԱՆՈՒՇԱԿԱԳՈՒՅՆ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆԻՆԵՐԻ

ԷՏԸ

մանուշակագույնազնվամորենիները էտվումեն տարիներեք անգամ՝ ն հետո: գարնանը,ամռանը բերքահավաքից Սոռաջին էտը կատարվում է մարտիկեսերին. կողայինճյուղերնէտվում են Սն ն

20-25

սմ

երկարությամբ:

Հեռացվումեն փոքր, հիվանդ շվերը՝ յուրաքանչյուր խմբումթողնելով 4-5 ուժեղաճ ցողուններ: Հեռացվում են սն ազնվամորենուհիմքից մինչն 30 սմ բարձրությանվրա գտնվողկողայինճյուղերը(զծանկւար9), իսկ մանուշակագույն ազնվամորենու դեպքում՝մոտ 45 սմ: Երկրորդէտը՝ծերատումը,կատարվումէ ամռանը՝ այն ժամանակ,երբ սն հասնում են 0,6 մ, իսկ մանուշակագույնը՝ 0,8 մ բարձրուագնվամորենիները թյան: Այստեղպետք էծերատել նոր դուրս եկածշվերի 5-8 սմ-ով: Երրորդէտը ճյուղերիհեռացումնէ բերքահավաքիցհետո: Երբ էտն ավարտվում է, պետք է արքատը (կտրվածճյուղերը) հեռացնել տնկարկներիցն ոչնչացնել, ինչը կօգնի պայքարելայնպիսի հիվանղությունների ղեմ, ինչպիսինեն անտրականոգը,տերնայինու ցողունայինբծավորությունը:

Սշակաբույսերիմուլջապատումըերկար ժամանակ համարվումէ հայտնի զործնականեղանակ(մեթող), որը կարող է պահպանելհողի խոնավությունը: Կախվածմուլչապատման նյութից՝մուլչը կարող է իջեցնել կամ բարձրացնել Ա հողի ջերմաստիճանը կառավարել մոլախոտերիղեմ պայքարը: Մուլչապատումը շատ լավ միջոց է ցածրաճմշակաբույսերիհամար ն կարող է լինել շահավետօրգանականգյուղմթերքների արտաղրությանհամար: Ամեն ղեպքում մուլչսպատումըպետք է կիրառելտնկմանժամանակ,երբ ւովյալ միջավայրը չորային է, քանի որ այլ դեպքերում այն կարող է ավելացնել խոնավության մակարդակը,որը կմեծացնիազնվամորենու՝սնկային հիվանղություններով վարակվելուվտանգը(ռիսկը): Կտրտվածխոտը,ծղոտը Ա գոմաղբըկարող են հանղիսանալարդյունավետ նյութեր մովջչապատման համար, բայց այս նյութերըկարողեն հագեցված լինելմոլախոտերիսերմերով:Այդ իսկ պատճառովկարողեն օգտագործվել հին սիլոսը, տերնները,փայտյամանրափշուրները, հացազզիներիծղոտը, որոնք հիմնականումզերծեն մոլախուռոերի սերմերից: նան որպես լավպարարտաԳոմաղբը՝որպես մուլչ, կարող է հաանղիսանալ նյութ: Դրա համարհունիսի15-ից հեւտո պետքէ զերծ ներից, որոնք կերկարաձգենբույսի աճը՝ հասցնելով կարողէ մեծացնելբույսիցրիտահարվելու

մնակաթ: ԱՈՐՏԱ» հավահակց այի

'

ա

-

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԾԱՂԻԿՆԵՐԻ

|

|

ՓՈՇՈՏՈՒՄԸ

| )

ՈՌՈԳՈՒՄ

Ազնվամորենու առողջ բույսեր ունենալու համար մեծ քանակությամբ ջուր է հարկավոր, բայց ոչ երբեք լճացած վիճակ: Հողը, որտեղ տնկված են ազնվամորենիները, պետք է լինի լավ ջրագերծված:Նոր տնկվածթփերը պետք է հաճախակիջրվեն: Մուլչապատումը նույնպես կարող է պահպանել հողի խոնավությունը,բայց կարողէ ավելացնելարմատայինհիվանդությունների ռիսկը:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

Ծաղկումիցմինչն բերքահավաքընկած ժամանակահատվածում կավային հողերում աճող ազնվամորենիները կարելի է ջրել յուրաքանչյուր 7-10 օրը մեկ 6-8 լ մեկ մետր քառակուսու հաշվով՝ հաշվի աոնելովնան տեղումներիքանակը: Ավազային հողերում աճող ագնվամորենիները

Պտղագոյացման համարագնվամորենուծաղիկներըպետք է փոշոտվեն: Կարմիրազնվամորենիներնինքնափոշոտվող են, սակայնցանկալիէ տնկարկներում ունենալ մի քանի տարբեր սորտեր, քանի որ խաչաձն փոշոտումը զգալիորեն բարձրացնումԷ բերքատվությունը:Ազնվամորենուտեսականու 3-4 սորտերի վրա, որոնք առաբազմագանությունից պետք է կենտրոնանալ վել եկամտաբերեն. նրանք պետք է իրար փոխադարձփոշոտեն. լրացնող լինեն: Ազնվամորենին փոշոտվում է միջոցով:Ուսումխաչաձն միջատների նասիրությունները ցույց են տվել, որ ազնվամորենուտնկարկների ւիոշոտման 90-95 5-ը կատարում են մեղուները: Փոշոտման ընթացքում մեծ ղեր է խաղում եղանակը:Խոնավ ն քամուռ եղանակներին, երբ ջերմաստիճանըտատանվումէ 10-12՞Ը, մեղուները հիմնականումհանգիստ են ն ոչ ակտիվ: Իշամեղուներնավելի հեշտ են կառավարվումն ակտիվ են նույնիսկ ամպամած եղանակին ու համեմատաբարցածր՝ 8-10 "Շ ջերմաստիճանի պայմաններում: Խորհուրղ է տրվում յուրաքանչյուր կես հեկտարի հաշվով ունենալու 2-ական մեղվաընտանիք: Մեղուներիարկղերը պետք է դնել բաց ն ոչ ստվերոտ տեղում՝ ղիմային անցքով ուղղված դեպի հարավ: Արկղերիմոտ միշտ պետք է լինի թարմ ջուր: Տարայի մեջ ն կողքերը կարելիէ դնել փայտեձողեր. որոնք կօզնեն մեղուներին դուրս գալ ջրից. եթե ընկնեն դրա մեջ-

|

ՄՇԱԿՈՒԹՅԱՆ

յուրաքանչյուր3-5

օրը

մեկ կարելիէ ոռոգել 8-10

լ

նորմայով՝մեկ մետր քառակուսուհաշվով: Ծանր հողերումառաջինբերքահավաքից առաջ պետք է

ջրել առատորենն կարիքչի լինի ոռոգելու մինչն բերքահավաքի ավարտը:(Թեթն մեխանիկական կառուցվածքունեցող հողերում բերքահավաքից առաջ ն բերքահավաքի ընթացքումկարող է մեկ կամերկու անգամ հավելյալջրելու կարիքլինի: Աշնանը պտղաբերող ագեվամորենիները պետք է լավ ոռոգվենամոան ամիսներին, ինչը կօգնի արմատային նոր վերգետեյա մացառներից ն ճյուղերի առաջացմանը, որոնք հետագայում իրենց վրա կկազմակերպեն պտուղներ:

ամիսներինբույսերիվնասմանն

ղրւսնցմահացհիմնականպատճառըհողի խոնավության սակավություննէ: Այղ իսկ պատճառովեթե տարին չորայինէ, մինչ հողի սառչելըպետք է կատարել առատ ջրում: Եղյամի (ցողի) առկայությունը (երբ պտուղներըխոնավեն) կարող է բարձրացնել հիվանդություններիվտանգը: Չափիցշատ է արմատային ոռոզումըմեծացնում համակարգի հիվանդություններիհավանականությունը:Չափից քիչ ոռոգումըճյուղերիԱ պտուղներիոչ բնականոնզարգացմանպատճառէ հանղիսանումՊտղաբույծները հողիխոնավությունըհիմնականումգնահատումեն ւիորձի հիման վրա: Սակայն այսօր հնարավորէ այն գնահատել սարքերի միջոցով,ինչպիսիքեն խոնավաչափը, ճնշաչափը Ա էլեկտրահաղորղականության չափիչ սարքը: Որոշ համակարգերտարբերհեռավորություններից կարող են կարգավորվելն վերահսկվելհամակարգչիմիջոցով: ման

| |

Ձմոան

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՏՆԿԱՐԿՆԵՐՈՒՄ

ՆԿԱՏՎՈՂ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ,

Բան

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԸ

ԴՐԱՆՑ ԴԵՄ՝ ԱՌԱՆՑ

ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՀԱՃԱԽ

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

ԵՎ

ՊԱՅՔԱՐԸ

ԱՌԱՆՑ

ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԴԵՄ՝

'

ՀԱՆԴԻՊՈՂ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԴՐԱՆՑ

Սա

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

Անտրականոզ

'

Սնկայինայս հիվանդությամբ կարող են վաբոլոր ագնվամորենիները, հատկապես սն ն մանուշակագույն տեսակները:Երիտասարղ շվերի վրա փոքր մանուշակազույն կետիկներեն րակվել

առաջանում, որոնք հետո մեծանում են ն ստաձվածն տեսք՝ մի փոքր ուռուցիկ կողային բաց մանուշակագույն եզրերով:Երբ հիվանղությունը տարածվումէ, ուռուցիկկետերըթառամում են ն առաջանում են գծայինճաքեր:Հիվանղ ընձյուղները ձմռանըհակված են ցրտահարվելու: Տերնների վրա կետերըմանրեն, մուռավորապես Ն5-3 մմ տրամագծով, անկանոն տեսքովն սպի-

նում

ի

| լ

մոտ, բայց ոչ հանդիպումէ ազնվամորենիների հաճախ՝սն գնվամորենու մուռ: Առաջինեշանները հայտնվումեն կանաւ ցողունների վրա՝ ուշ են գարնանըկամ վաղ ամոանը: Արտահայտվում կամ շագանակագույն կապտաշագանակագույն գույնով, մանուշակագույներանգով հետքեր են առաջանումշվերի վրա, հաճախ՝տերնակոթունի ն ճյուղի ցածր մասերում:Երբեմն տերնները նույնպեսվարակվումեն: Տերններիվրա առաջանում են հետքեր՝բաց գունավորմամբ:Տերններն ընկնում են՝ կցված ցողունին թողնելով տերնակոթունները:Հետքերը ցողունի վրա տարածվում են, բայց հաճախկանգ են առնում՝ հասնելովհահիմքին: Երբ վաջորդ բողբոջի/տերնակոթունի րակվածշիվերը սկսում են պտղաբերել,հաջորդ տարվադուրս եկած կողայինճյուղերը լինում են նվագ ն դեղնավուն տերններով: Նկար 3-ում պատկերված է այս հիվանդությունիցազնվամորենու ստացածվնասները: Հիմնական պայքարը անհրաժեշտ օղափոխությամբապահովելն Է, ճիշտ էտը, տնկարկները մաքուրպահելը,լարայինհամակարգի կիրառումը կ այլն: որ

Անոթայինխցանումը ազնվամորենումուռ

տակամանուշակագույն գույնով՝մանուշակագույն սահմաններով արտահայտված: Դրանք վերջնա-

կան արդյունքումտերններիվրա առաջացնումեն

անցքեր(նկար2): Պայքարի հիմնականմիջոցնէ լավ օդափոխությամբապահովելը,ճիշտ էտը, տնկարկները մաքուր պահելը. պայքարը մոլախոտերիդեմ ս այլն:

է, ամենածանրը սնկայինհիվանդությունն

Եկար2. Ազնվամորենու անտրականոզը

Այս հիվանղությունը վարակում է արմատային համակարգըն անոթայինհյուսվածքները: Նշաններնավելի թույլ են կարմիրազնվամորենու մոտ՝ համեմատած սնի ն մանուշակագույնի:Հիմնականումաչքի են ընկնումուշ գարնանըն վաղ ամռանը:Վարակված բույսերիստորինհատվածմուռ ների տերնների նկատվումէ մուզ երանգով

Նկար 3.

Ազեվամորե վորա

ւն

ԱՔՆՎԱՄ/ աԱ ԱԱ:

ե

ԵՎ

ՊԼ

ՐՈՒԼ

Մ"

Է

կանաչգույն, այլ

ոչ թե բնորոշ բաց կանաչգուն: Երբ հիվանղությունը տարածվումէ վերին հատ. վածներ,հին տերններըղեղնում են ն թափվում:

Դրանիցհետո շարունակաբար թառամում ն չորանում է ցողունը ն կարող է չորանալամբողջական բույսը: Ախտանիշներն ավելի ցայտուն են, երբ ջերմաստիճանը բարձրէ, Ա հողըչոր է: Այս հիվանդության վարակմանոիսկըկրճատելու համարխորհուրդէ տրվում ազեվամորենին տնկելայն տարածքներում, որտեղմինչ այդ չի մշակվելլոլիկ (պոմիդոր),կարտոֆիլ,սմբուկ, ելակ ն այլն Դրանք այն մշակաբույսերն են,

' |

Նկար Վ. Ազեվամորենու

որոնք կարող են մինչ այղ ալս հիվանդության կրողը հանդիսանալ:Հիվանղությաննշաններ տեսնելուդեպքումպեւոք է անմիջապեսհեոագցնել Ա ոչնչացնելվարակվածմշակաբույսերը:

Մոխրագույն փտում անորային խցանումը

Այս հիվանղությունն հանամենահաճախակի ղիպող,ծաղկին պտղի վրա ազդող հիվանդություններիցմեկն է: Այն առաջանումէ սնկից, ն հիվանղության զարգացումըկւստարվում էծաղկման Ա բերքահավաքի ընթացքում՝ խոնավեղա-

նակային պայմաններում:Երիտասարդ ձաղիկները կարող են սնանալ ն թաւիվել:Վարակված պտուղների վրւս առաջանում է

բաց

շագանա-

Նկար 5. Ազնվամորենումոխրագույնփտումը

Ալրացող Ալրացողը հնարավոր հիվանդությունէ յուրաքանչյուրտարի: Ցավոք, եթե շատ սնկային

զարգացմանհամարջուր է հիվանդությունների պետք, ապա ալրացողի համար լավ պայման կարողէ հանդիսանալնույնիսկբարձրխոնավությունը: Ալրացողինշանները սկզբից երնում են

գողունի վերին հատվածիտերնների հակառակ են սպորնեկողմի վրա, որտեդ արտահայտվում հետքերով: Վերջում րի սպիտակ այդ սպորներն աճելովտարածվումեն ամբողջտերնի վրա: Այս սունկնամբոդջովինկարողէ ծածկելնան պտուղները(նկար6):

կագույնբամբակյաթաղանթ, որը հետագալում, երբ սպորներնաճում են, ղառնում է մոխրագույն:

Հիվանդությունը կարող է ազդել պտղի ինչպես առանձին հատվածի. այեպեսէլ ամբողջմակերեսի վրա (նկար5):

Ճիշտ տնկմանտեղը ընտրելը, ժամանակին

կատարվողբերքահավաքը,համապատասխան ճյուղերիհեռացումը, ւոնկարկների մաքուրպահելն

ապահովումեն օդաւիոխությանն չորացմանպայմաններիբարելավում.սրանք կարնոր պայմաններ են մոխրազույե ւիտումըկառավարելու համար:

Ազեվամորենուալրացողը

"ԹՅՈՒՆՆԵՐԸ,

Ի

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

Արմատային ֆիտոֆտորա Այս հիվանդությունը վարակումէ ազնվամորենուարմատային համակարհետնանքնէ հողի վատ ջրահեռացումը: Հողից վեր

գը, որի

ազնվամորենու ցողուններըթուլաճ են, հիվանդոտ,տերնները՝ փոքր. ոչ բնորոշկանաչգույնով: Ա Հոդից ներքն արմատների ստորինմասի շիվերիհատվածում են եկատվում փտած տեդեր ն շագանակակարմիր գուլն: Սազարմատները են ամկարող բողջովին բացակայել:Բույսերիաճը ժամանակի ընթացքումկանգ է առնում: Երբեմն բույսը կարողէ անսպասելի չորանալ(նկար 7):

մոզաիկան Նկար 8. Ազնվամորենու

Դեղին ժանգ սնկային հիվանդությունէ: Առաջին նշանն Դեդին ժանգ հիվանդությունը է առաջանում վաղ գարնանը՝կանաչ-նարնջագույն,փայլուն, 2.5 մմ տրամագծով՝ տերնների վրա: Աա վերինհատվածի

ԻՆՆ ՑՈԱո՝ տերններընույնպես խոչընդո-

երիտասարդ տերնների մակերեսըդառնումէ դեղին, իսկ հետո' շագանակագույնն

նկարշ. Ագնվամորեեու արմաւուսյին ֆիտոֆտորան

չորանում է: Երիտասարդշվերի վրա չորացող տում են ցողունիբնականոն աճին(նկար 9):

Հիվանդությունից խուսափելու համարպետք է ապահովվի հողի լավ ջրահեռացում,իրականացվի ագնվամորենու թմբային տեկում, հողը լավագույնս

հարստացվի օրգանականպարարւոանյութերով:

Խճանկար(մոզաիկա) Այս հիվանղությունը վիրուսային է ն ազնվամորենումոտ հիվանդություն է հանդիպում:Հիվանդության հաճախակի ժամանակտերններըբծավորվում են բացից մուգ են կամ մնում կանաչ,բշտիկավորվում թզուկաճ: Վարակված տերններըդեղնում են: Պտուդներըկարոդ են լինել փոքր ն հեշտությամբ թափվոդ:Բույսերը ժամանակի ընթացքումդաոնում են ցածրբերքատու:Երբ ազնվամորենու 10 տոկոսի տնկարկները չափով են վարակված, կարելիէ հեռացմանմիջոցովկանխելհիվանդությունը, իսկ եթե հիվանդությունն արդեն կրում է համատարած բնույթ, պետք է սպասել այնքան, մինչնբերքի քանակն այլնս եկամտաբեր չլինի, որից հետո տնկարկները պետք է հիմնովին ոչնչացնել: Նկար 8-ում պատկերվածեն մոգաիկա հիվանդության նշանները:

դեղինժանգը Նկար 9. Ազնվամորենու

Աեցյալում այս հիվանդությանդեւ պայքարը տերնների հավաքը ն այ րումն էր, սակայնդա այնքանէլ արդյունավետմիջոց չէ: մենքչ գործվումեն քիմիականեդանակներ,որոնց այս աշխատությունում նան է տարածվել: անդրադառնում:Այս հիվանդությունըկարող Դրա համար պետք է տնկարկը հիմնելուց գտնվող վայրի ազնվամորենուց: ն կատարելանհրաժեշտ նախապատրասառաջ լավ ուսումնասիրելտեդանքը ւտտական ւսշխատանքներ:

Արեն ր Հաա:

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՌԱՆՑ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ԴՐԱՆՑ ԴԵՄ՝

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

ՈՒ ՊԱՅՔԱՐԸ

ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

Ազեվամորենուարմատավզիկը

ծակող բզեզ

Այս միջատըվաղ աճման փուլումագնվամո-

րենու տերններըդարձնում է կարմիր ն ուշ ամ-

ռանը ճյուղն ամբողջովինչորացնում է- Միջատն ունի մոտ 2,5 սմ երկարություն՝ սպիտակմարմնով ն

Նկար 1. Ազնվամորենուցողունը ծակող բզեզ

շագանակագույն գլխով: Այն սնվում է արմա-

տային համակարգումհ̀իմնականում

խոշոր

արմատներում:Հասուն որդն ունի դեղինգույն, գործումէ (առաջանումէ) ուշ ամոանըկամ վաղ աշնանը: Ձմեռնամուտին ձվադրումէ ու ձմեռում: Վաղ գարնանն ակտիվանումէ ն սկսումփորելով իջնել մինչն արմատներ:Այս միջատիղեմ պայքարը բույսի ն նրա արմատայինհամակարգի ամբողջովին չորացումնէ: Կարելի է նան մայիսի սկգբին ազնվամորենու առատ հիմքումկատարել ոռոգում, որի միջոցովնույնպես հնարավորէ պայքարելայս միջատիդեմ: Այն պետք է կատարել աոնվագը2 տարի (նկար 10):

Ազնվամորենուպտղակեր Արտահայտվածէ շագանակագույն գույնի սպիտակավուներանգով: Այն սնվում է վեգետատիվբողբոջներիներսում կամ նոր գոյացող պտուղներում՝ սովորաբարաուսջացնելովպտղաթափ, կամ պտուղներըչեն հասունանում մինչն բերքահավաք:Ձվադրումէ ծաղիկներում:(Թրթուոը մոտ 1 սմ երկարությունունի, բերքահավաքի ժամանակայն հաճախընկնում է տարայիմեջ 12): (նկար

Ազեվամորենուցողունը ծակողբզեզ Երբ այս միջատըձվադրում է, այն ցողունի վրա ստեղծում է զույգ շարքեր, որոնք ցողունի թառամելու պատճառ են դառնում: Հասուն միջատնունի սն ն դեղին կետավորություն, մոտավորապես13 մմ երկարության երկարբեղիկՆկար 10. Ազնվամորենու ներ: /Թրթուռները փորելովխորանումեն ցողունի արմատավզիկը մեջ ն ձմեռում այնտեղ: Հաջորդ տարի`բույսի ծակողբզեզ աճման ն զարգացման շրջանում, նորիցծակելով, խորանում են՝ ոչնչացնելովագնվամորենու ամբողջցողունը(նկար11):

Նկար 12. Ազնվամորենուպտղակեր

Պետք է պայքարելմոլախոտերիդեմ. ուշ ամռանը կատարելփխրեցում.որը կվնւսսի թրթուո-

ների պատյանները:

Ն

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆ/

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

Սարդակերպ տիզ

ՏԱՐԱԾՎԱԾ ՀԻՄՆԱԿԱՆ

Այս փոքրիկվնասատուները բավականին խոչըեղոտում են ազնվամորենու

մշակությանըհիմնականում տաք

բնականոն Ա

չորային

օրերին: Սնվումեն տերններիտակիմասում, որի

Նկար13

հետնանքով մակերեսին առաջանում Է սպիտակ ն. շականակագույն կետավորություն (նկար 13): Եթե վնսատուների դեմ պայքար չձեռնարկվի, Սարդակերպ տիզբ տերեներըկթափվեն,իսկ պտուդներըկսկսեն ազեվամորեեու

չորանալ:

տերնի վրա

ՊԱՅՔԱՐ՝

ԱՌԱՆՑ

ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

ն Որոշ վնասատուներ հիվանդություններ կարողեն

վնասելն ոչնչացնել

զարգացումարորոն: Այդ իսկ պատճառով կարնոր կառավարել դրանց ազնվամորենու պտուղները,իսկ վ է

ներր` րը

ի

ասում

են

որ բույսի այլ օրգաններ:Հնարավոր է

որոշ.

շատ խնդիրներից խուսափելճիշտ ընտրությամբ. մշակաբույսերի ցանքաշրջանացումով, սորտերի ընտրությամբ,հողի բարելավմամբ ն ազնվամորենու վիրուսազերծ տնկանյութ Ազնվամորենու տեկարկներում շատ կարնոր է մոլախոտերի ոչնչացումը: Ազնվամորենիներն ունեն թույլ զարգացածարմատային համեմատաբար համակարգ, որը խնդիրէ առաջացնումջրի ն սննդանյութերի համարտարվող պայքարիժամանակ:Որոշ մոլախուռեր լավ ապաստարանեն հիվանդություն ների ն վնասատունների համար:Մոլախոտերի դեմ պայքարիառաջինքայլը բույսերի մշակությունից է այն վայրերում, հրաժարվելն որտեդմինչայդ եդել են շատ մոլախոտեր: Սուլջչապատումը կարող է օգտազործվելմոլախոտերի դեմ պայքարում: Սեզոնային ծածկոդմշակաբույսերի կիրառությունը միջշարքային տարածություններում կնվազեցնի մոլախոտերի քանակըն հետագայում կարողէ լինելլավ պարարտանյութ տվյալ հոդատպրածքի համար:

Դիրքադրումի

տնկելով:

ԵՎ ՊԱՅՔԱ/

ԴՐԱՆՑ

ԴԵՄ՝ ԱՌԱՆՑ

Է

«27

ՅՈՒՆՆԵՐԸ

:

:

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

ՄՈԼԱԽՈՏԵՐԸ

ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԸ

ԹՈՒՆԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԿԻՐԱՌՄԱՆ

բույսի կարնոր աճի ն զարգացմանփուլում Սոլախոտերըազնվամորենու պայքարումեն ջրի, սննդանյութերի ն լույսի համար: Դրանք նույնպեսկարող են ապաստարան ն միջատներիհամար, հ իվանդությունների հանդիսանալ ն են որոնք հաճախ միջամտում մշակության բերքահավաքիժամանակ՝ավելի դժվարացնելովայդ աշխատանքներիկատարումը:Մոլախոտերիդեմ պայբարի համար խորհուրդ է տրվումօգտագործելմուլչապատումըլորն արդեն քննարկվելէ վերնում)Ա կատարելարդյունավետու ժամանակինմշակություն: Ոչ քիմիականպայքարիժամանակմոլախոտերիդեմ պայքարը հիմնականում միջոցով: Որպեսզի մեխանիկականնէ՝ ձեռքով հեռացնելու ն մուլչապաւտման իրականցվիարղյունավետպայքար մոլախոտերիդեմ, պետք է սկզբում որոշել, թե ինչ տեսակիմոլախոտէ այե: Տարբեր մոլախոտերունեն պայքարի տարբերձներ:

Միամյա մոլախոտեր ձմեռայինմիամյակամ վադ ձմեռային երկու տեսակի մոլախոտեր՝ (դարձյալմիամյա),որոնք սկսում են ակտիվաճ ցուցաբերել ուշ ձմռանըկամ վաղ զարնանը: Ձմեռայինմիամյամոլախոտերըմինչ ամռան սկսվելը արդեն չորանումեն, իսկ ամառային միամյամոլախոտերըգարնանն«արթնանում են», ն ծաղկումամոանը արդենուշ աշնանը՝չորանում:Այս ւոսրանջատումըդժվար չէ, սակայն, օրինակ, աշնանը ծլոդ միամյամոլախոտերիցոչ բոլորն են ձմեռային: Որոշ ամառայինմիամյամոլախոտերսկսում են աճ ցուցաբերել ուշ աշդժվարէ նանը ն հնարավորէ ձմռանըչցրտահարվեն:Այստեսակիմոլախոտերը քանիոր դրանց մոտ արմատայինհամակարգն ոչեչացնել(կառավարել). արդեն է ն աճն ընթանումէ արագ փուլերով:Սոլախոտերը բավականինտարածված կամշատ երիտասարդ. կամէլ ծեր ազեվամորենիների խնդիրեն առաջացնում մոտ: Երբ երիտասարդթուփ է, ս տերնայինզանզվածըդեո լավ չի զարզացել, է հողի մակերեսին,ինչն ակտիվացնումէ մոլախոարնըհեշտ ներթափանցում տարեց(ծեր) է, ւտերնայինսաղարթը նույնտերի աճը: Եվ երբազնվամորենին ունի հնարապես փոքրմակերես,որը հողի մակերեսինլույսիներթափանցման ն են է կարող սկսել զարգանլալ: վարություն տալիս, մոլախոտերը Կան

Երկամյամոլախոտեր

ազան

յոտերը հիմ-

ԱԱՒ ԱՆՈ,

ԱՆՈ:

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԸ

| |

| | |

|

նականումարթնանում են գարնանը, բայց դրանք կարող են ծլել ցանկացած ժամանակ,երբ բնակլիմայական պայմաններըբարենպաստեն: Առաջինտարում առաջանումեն դանդաղաճ ընձյուդներ,որոնցիցչի առաջանումմայրացու ընձյուդը,իսկ երկրորղտարումվերջինսարղեն ձնավորվումէ: Աոանձինդեպքերումերկամյամոլախոտերը ապրումեն ավելիքան երկուտարի,որը կարող է լինելայն դեպքումերբ դրանք ծադկլման փուլումեն, Ա կատարվումէ խոտհունձ կամ այն դեպքում, երբ ձմեռը շատ ցուրւո է եղել: Երկամյամոլախոտերը լավ են իրենցառաջինտարվա բուսաճիժամանակ: կառավարվում Այդ պատճառով համապատասխան միջոցառումներ պեւոք է ձեռնարկել,որպեսզիայն չանցնի երկրորդտարվա սերմերիարտադրության,քանի որ այղ ժամանակկառավարումնավելիդժվարկլինի:

Բազմամյամոլախոտեր Բազմամյամոլախոտերնայն մոլախոտերնեն, որոնքգոյատնումեն 3 ն ավելի տարիներ: Որոշ բազմամյաներ,որոնք գրտադիմացկուն չեն, հաճախ ապրումեն 3-5 տարի,մինչն ցրտիցոչնչանումեն: Ընդհանուրաոմամբկարելիէ մոլախուոերը բաժանելերկուխմբի՝խոտաԱ յին ծառային:Խոտային մոլախոտերի դեպքում այս բույսերըմահանում են առաջինտարվա ցրտերը սկսելուն պես: Իսկ երկրորդ դեպքում այս փայտացոդ մոլախոտերըստեղծումեն բավականին ամուր կեղեն,որը հետազայում պաշտպանումէ դրանցցրտիցն արտաքինվնասվածքներից: Բազմամյա մոլախոտերըհիմնականումդժվար է կառավարելբազմամյա մուտ, մշակաբույսերի մուո: Միշտ ավելի լավ է նախապեսկաինչպես, օրինակ՝ազնվամորենիների տարելհողիմաքրումն առանցմոլախուոերի հոդամասիընտրությունքան մշակությանփուլումնրանցդեմ պայքարինժամանակհատկացնել:

ԵՎ

ՊԱՅՔԱՐԸ

ԴՐԱՆՑ

Հ)

ի

նորից աճում են: Պետք է կատարելհեռագումնեծաղկելը,քանի որ երբ րը նախքանմոլախոտերի ձադկածվիճակումկատարվիհեռացումը,դրանք հնարավորէ հասցնենսերմերթողնելհողում:

Քաղհան, փխրեցում սերմերիդեմ, լինեն Հիմնականմոլախուտերի միամյա, երկամյա.թե բազմամյա,հնարավոր է պայքարել միջշարքային տարածությունների փխրեգմանմիջոցով: Այն կօգնի հեուսցնելմոլա՛խոտերի արմատայինհամակարգը: Մեծ մոլախոտերիփխրեցումը.խոնավեղանակայինպայմաններումփխրեցումըկամօրվավերջումփխրեցումը հիմնականումլինում է ոչ արղյունավեւո, նորից սկսում են զարգաքանի որ արմատները նալ: Փխրեցումըպետքէ կատարելհաճախակի, սակայն5-7 սմ-ից ու ավելիխոր, որպեսզիվնաս արմատներին: չհասցվի ազնվամորենու

ՄՈՒԼՉԱՊԱՏՈՒՄ

է «ԱզնվամոԱյս ենթաբաժինընկարագրված

րենու մշակությանհիմնականգործընթացները» գլխում: Խոտհունձ

է է, երբ հաճախակի արդյունավետ կրկնվում մշակության ընթացքում:Լայնատերե մոլախոտերն ավելիշուտ են վնասվումխոտհունձի Շատ բազմամժամանակ, քան խոտանմանները: ժամանակ չեն վնասյա մոլախոտերխոտհունձի վում,քանիոր դրանց արմատայինհամակարգում ածաոկա են բավականինմեծ քանակությամբ նպաստումեն խաջրեր,որոնք անմիջականորեն Խուտհունձն այնքանէլ արդյունոր բույսերիաճին: համար: նավետչէ ցածրաճմոլախոտերի Խոտհունձն

ՄՈԼԱԽՈՏԵՐԻ

ԴԵՄ

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ

(ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ)

ՊԱՅՔԱՐԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

Քաղհան հեռացում(ձեռքով) Ձեռքով հեռացումըկարող է լինել բավականինարդյունավետ, երբ մոլախոտերըծլմանփուլում են, երբ դեռ արմատայինհամակարգը չի զարգացել: Սակայն հաճախձեոքով հեռացնելու դեպքում արմատայինհամակարգը ն առանձնանում են, ցողունը ինչի հետնանքով արմատները,մնալով հողում,

Աաաա

ԱԱ-ն

ՆԵՐԸ,

ԱԶՆՎԱՄՈՐՈՒ

ԲԵՐՔԱՀԱՎԱՔԸ

Ամռանըպտղաբերողկարմիր ազնվամորենիների առաջիննշանակալից պտղաբերությունըլինումէ տնկելու3 տարվաընթացքում: Ավելիհասուն վիճա1 կում (4 տարեկան)ազնվամորենու բույսերը հեկտարիհաշվովապահովումեն տ 5,5 շուրջ բերբ:

հասունանում են ոչ միաժամանակ, Ազնվամորենու պտուղները ինչըկարող է խնդիրնել առաջացնելմիանվազբերքահավաքիԱ իրացմանհարցում:Բերքահավաքըպետքչէ ուշացնել,քանի որ զերհասունացած պահուպտուղները նակ ն փոխադրունակ չեն, դրանք ենթակաեն անհապաղ սպառմանկամ վերամշակման:Ագնվամորենու բերքահավաքըհիմնականում կատարվումէ ձեռքով, որով հնարավորէ լինում խուսափելպտղինվնաս հասցնելուց:Ազեվամորենու բերքահավաքիհամար նպաստավորէ օրվա այն ժամանակաշրջանը

բարձրչէ: Պահպանելով (առավոտյանն երեկոյան),երբ օդի ջերմաստիճանը այս կանոնը՝այն կօգնի,որ հավաքվածբերքը համեմատաբար ավելի երկար մասնակիցներըպեւոք է պատրաստված պահպանվի:Բերքահավաքի լինեն, Բ երքահավաքը պետք է պտուղները: ընտրենճիշտ հաճախակի որպեսզի կա(Ժարմսպառմանհամար տարել:Այս դեպքումպտուղներըչեն գերհասունանա: բերքահավաքը պետքէ կատարվիյուրաքանչյուր2-3 օրը մեկանգամ,իսկ վե4-6 օրը մեկ: ազնեվամորին՝ համարնախատեսվող րամշակման լուրաքանչյուր է է բերքահավաքը. պետք ընտրվենազնվամորուամեԵրբ կատարվում նավառ գույնով, փայլուն, լավ արտահայտվածտեսքով ն բուրմունքովպտուղները: Չի կարելիլվանալկամխոնավեցնել,ղա կարողէ պահպանման ժամկետի կրճատմանպատճառղառնալ:Գույնը լավ պահպանելու համարկարելի է պտուղներըթրջելնարնջիհյութով:

ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄԸ

հին հույներըօգտագործելեն ազնվամորին ոչ միայն ուտելու, այլն բուժական նպատակներով:Ազեվամորենուտերնները նույնպես կարելի է հավաքել. այն օգտագործումեն որպես բուսականթեյ: Տերններըպետք է չորացնել ստվերոտ,լավ օղափոխվող,օդի ջերմաստիճանը 50-Ը չգերազանցող տեղերում:Մասամբչորացած տերնները չի կարելիօգտագործելթեյերի մեջ, քանի որ այն կարող է պարունակելվնասակար նյութեր: (Թեյի համար պետքէ օգտագործվեն կամ լիովինթարմկամ չորացածտերնները: Հայրենականժողովրղականբժշկությանմեջ ազնվամորենուպտոտներիօշարակը ն թուրմը է գրիպի.մի շարք ցրտալայնորենօգտազործվում ռական, տենդային հիվանդությունների,խրոժամանակ: Պտուղները նիկական ռեվմատիզմի ունեն լնդախտի,սակավարյունուլայն կիրառում թյան, ստամոքսային ցավերիժամանակ: Բուժման նպատակովհիմնականումօգտագործումեն բույսի պտուղները,սակայնմասնակիորեն՝տերններնու ծաղիկները: Դեռնս

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԱԶՆՎԱՄՈՐՈՒ

ՀԵՏԲԵՐՔԱՀԱՎԱՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆԵՐԸ

Ազնվամորուպտուդներնունեն կարճ պահպանման ժամկեւո, հեշտությամբ վնասվում, ձնափոխվումեն ն իրենց փխրունլինելու պատճառով" տեղափոխմանհամար ունեն առանձնակի պահանջներ: Դրա համար հետբերքահավաքային ճիշտ գործողությունները կարնորեն: Ազեվամորենինպետք է հավաքվի ն տեղւղրվի (փաթեթավորվի)տուփերում(կողովներ,զամբյուդիկներ, տարաներ), որոնք ցանկալի է լինեն փոքրածավալ՝մինչն 0,5 կզ, ն առանցհետազա հետո պտուղտեսակավորման: Բերքահավաքից ները պետք է պահպանել պաղ ն ստվերոտ ն. տեղում, որից հետո այն պետք է տեղափոխել պահել սառնարանային պայմաններում:

Հետբերքահավաքայինգործողությունների նան հետնելպտղի մաքուր, չոր ն սառը վիճակում պահպանմանը: Բերքաառհավաքիընթացքումսննդի ախտածինների կայությունըառաջնային խնդիր է: «Աղիքային ցուպիկ» (է. Շօի) մանրեներիկամ այլ հիվանղությունների հարուցիչներիպատճառով թարմ ն վերամշակված սննդին(այդ թվում՝ պտուղներում) ընթացքումպետք է

պեւոքէ բավականինմեծ ուշադրությունղարձվի: Ցանկացածաշխատողի,ով հիվանդության նախանշաններ ունի, պետք է բացառել ազնվամորու բերքահավաքին մասնակցելը:Կենդանիները ս երեխաներըհույնպեսախտածին մարմինների

փոխանցման հնարավորաղբյուր են: Պտղի վարակմանամենահայտնի աղբյուրը՝դա աշխատողի անառողջն անմաքուր(ոչ հիգիենիկ)կարգա9.

Բոճքիճո65:Ճ կոա ՇՈօշոիօստօ ՇոռքՕՇԾՇԵՏԻ2012, ՇրոքՇսհխզեօո յօսոոռ|թ.36

ՇԲԱ,

ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

ԲԵՐՔԱՀԱՎԱՔԸ

ԵՎ ՀԵՏԲ

ԵՐՔԱՀԱՎԱՔԱՅԻՆ

վիճակն է: Բերքահավաքիժամանակ պետք է հանգստիպայապահովվի համապատասխան մաքուր զուգաջուրը, ներառյալ խմելու մաններ՝ համար (մաքրման) րանները,ձեռքերի լվացման ն այլն: անհրաժեշտպայմանները Ա Ազնվամորուպահեստայինտարածքները պետք է պահելմաքուր վիճասարքավորումները մաքրմանԱ կում, օրականպետք է իրականացվի

միջոգառումներ: ախտահանման

ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

ԱԶՆՎԱՄՈՐՈՒ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆԵՐԸ

ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ

Բացի թարմ սպառումից`ազնվամորենու ն շաքարպտուղներիջերմայինվերամշակումից են ստանում հյութեր, օշարակների հավելումով ներ. կոմպոտներ,մուրաբաներ,ջեմեր, դոնղողներ Ա այլն՝միատեսակկամ այլ հատապտուղների հետ խառնուրղային տեսքով: տուփերումտեղաղրելուցն խոր Ազեվամորին սառեցնելուցհետո կարելի է պահպանելավելի քան երեք ամիս: Ազեվամորենուպտուղներից պատրաստում հասուեն նան գինի: Պտղի ոչ միաժամանակ նացումըխնդիրներԷ առաջացնումգինու պատրաստմանժամանակ, որովհետեազնվամորենու հյութը երկար չի կարելի պահպահել:Գինեգորեն ագնվամորենու ծության մեջ օզտագործվում հասուն պտուղները: սորտերի կարմրապտուղ Է պարունակում Քադգր ազնվամորենուզինին 16 55 սպիրտ, 15 25 շաքարներ ն Ց գ/լ թթուներ: հյութին ավելացնումեն 20 74 լոԱզնվամորենու ռամրգիհյութ:

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑՆԵՐԸ

ՀՆԱՐԱՎՈՐ

7)

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ԼՈՒԾՄԱՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

մը հիմնականումավազայինհողերում կարող է արմատայինԿար ջրջանումջերմաստիճանըպահել նորմայի սահմաններում: Այն վայրերում, ձյունը հաստ շերտով է ծածկումազնվամորենութփերը, ցրտահարությանվտանգը(ոիսկերը)հասցվածեն նվազագույնի:

ԵՎ ԴՐԱՆՑ

որտեղ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

Չափիցշատ պարարտացում ԻՆՉՈՒ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

ԶԵՆ ՀԱՍՈՒՆԱՆՈՒՄ

Կան

|

կարող Չափաբաժեից (նորմայից)ավելպարարտագումը է հանգեցնելթփես է աճի րի հոռացգած Պետք հաշվի աոնելպտղի պտղի ոչ լրիվ հասունագման: ֆիզիոլոգիականվիճակըն պարարտացման Ժամկետները:

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ

բազմաթիվպատճառներ, որոնց հետնանքով ազեվամորենին

առողջ

բերք չի կազմավորում: Դրանքեն'

Միջշարքայինտարածություններինեղ լինելը

(ցրտահարություն) շատ չափից պարարտացում

ՀԱՋո

ցուրտ ձմեռ

Երբ մշակաբույսերը չափիգշատ մոտ են իրար, սկսում են պայքարելլույսի,ջրի ն սննդանյութերիհամար:Այսդեպյքումպտղիորակն ընկնում է, բերքահավաքը՝ դժվարանում:

ոռոգում. չափիցշատ

հողի գերխոնավություն թփերի լուսային ն օդայինվատ պայմաններ

թփերիսխալկամ անբավարար էտ

նեղմիջշարային բույսերի տարածություններ ն մոլախոտերի վնասատուների առկայություն

ոչ

Ա այլն ճիշտմշակություն

ն վնասատուներիառկայություն Մոլախոտերի

ԱԱ թնի ք. իր ր չորացման, Ի: ԿԱՆԸ,

Ա ազնվամորենու Մոլախոտերը մշակաբույսերըմիմյանց ն ջրի սննղանյութերի համար: Խոտային Աա ախոյաններնեն: Մոլախոտովպատվածազնվամորենինկազ ն վատ որակիպտուղներ:Խիտ մոլախոտերը քանակությամբ ճառ են ազնվամորենուբույսի դանղաղ խաեգարումեն բ վաքինն այլն:Այլվնասատուները, ինչպես,օրինակ՝ազեվամորենու սարդակերպ տիզըն այլն,նույնւպեսխոչընղոտումեն պտղիհասունացմանը:

. ՄՄ ԱԱա

են

Ոչ ճիշտ մշակություն

Ցրտահարություն Ընդհանուր առմամբազնվամորենիները ցրտադիմացկուն մշակաբույսեր

են: Կարմիր ազեվամորենիները ղիմանում են մինչն -30 Ը, նը՝ -25 "Ը, իսկ սնը՝ -20 Ը ցրտին: Դրանիցցածր

մանուշակագույ-

ջերմաստիճանային պայմանները է վնասեն քթույսինԱ հնարավոր պտղաբերությանը: Մուլչապատու-

Ամռանըպտղաբերողն աշնանը պտղաբերողՀԱՐ պետք ը խնամվենըստ իրենց բնորոշ հատկանիշների: Օրինակ բերող ազնվամորենու ցողուններըչեն արտադրումձաղիկներն րում մինչն հաջորղ տարի: Եթե ամառը պտղաբերող իներ արող վեն յուրաքանչյուր հանգստիշրջանում(որն արվումէ աշնանայի ազնվամորենու համար),տվյալսեզոնումդրանքբերքչեն կազմավորի:

ԱՅՈ ՝ ե Հար Անոր Ն Ան

պտղաբ

լ». ԻՆՉՈՒ

ԵՆ

ԱԱԿ

ԱԶՆՎԱՄՈՐԵՆՈՒ

աա:

աան լեւոն

րում Աաաա ատկանիշներով: են

րով:

րա Ւրանք

ՊՏՈՒՂՆԵՐԸ

Ոչ լիարժեքէտ

ող կերոն բոյնորը պտուդներեն փոքր,փխրուն,վատզուսավորված ն ցածր որակական

Հազմավը-

պյտուդներնունեն վատ որակ բազմաթիվ պատճառնե-

Ա

վրա, Բույսերըհաճախլինումեն իրարիցշատ մոտ տարածությունների էտը: Երբ շարքերումկամ բրգաձն համաչի կատարվումհամապատասխան կարգումբույսերըմոտենում են իրար, թփի ներսում պտուղները լինումեն քիչ, ս զատ որակի (իիմնակահում մմերգիեկատլ:Առադվաշարարաիեինան Իջ. հետո: Հանգստիշրջանու բերքահավայքից րը պետքէ հեռացնելանմիջապես պետքէ էտել՝թողնելով4-5 ուժեդաճն համեմատաբարհաստ ճյուղեր:

Անուշադրությանմատնվածմշակաբույսեր Պտղի որակնընկնումէ, երբ բույսիհանդեպ խնամքչի տարվում:Բույսերը սկսածտնկումից,սնուցումից,հիվանպետքէ ստանան պատշաճմշակություն՝ դություններիու վնասատուներիդեմ տարվողպայքարից ն այլն: Հաճախավելի մատնվածն չմշակվածազնվամորենին (արլավէ հեռացնելանուշադրության մատախիլանել) ս հիմնելնոր տնկարկ,քան վերսկսելմշակությունը:

անուշադրության մատնված բույսեր ն. հիվանդություների վնասատուների առկայություն

Աճեցմանվատ պայմաններ

Ջերմությունն լուսավորություն Տաք եղանակներից ազնվամորենու պտուղները դառնում են փխրուն:Դա կարող է լինել նան վիրուսային հիվանդություեների ժամանակ:Եթե ազնվամորենու բույսերըճիշտէտվածեն, ոռոգվածն անհրաժեշտ պարարտանյութերով սնուցված,հեշտանումէ պայքարն անորակպտուդների դեմ:

ե

պայմաններումտնկվածազնվամորենիները Ն Անբարենպաստ ու բում են վատ որակիպտուղներ: վատ որակիատենեիի ստացման ին լուսավորությունգոլինեն լավ բերքատու,պետք է ունենա նե կես օրվա ընթացքում: ն հողը պետքէ ր նախքանտնկոսնտեկմա ճիշտնախապատրաստվի: -

Ատանա ԱԱ Եր րեքԱ ր ման Ի

աքի

Տարիքը Երբ բույսի տարիքնավելանումէ, բերքատվությունը նվազումէ: Ազնվամորենու բույսերը սովորաբար են կազմավորում 10-12

պտուղ մինչն Դրանիցհետո պետքէ հեռացնել ծերացած բույսերը,1-2 տարի

տարեկանը:

կատարել տվյալ հողատարածքի մշակաբույսերի մ ն ապա ցանքաշրջանացու նորից հիմնել ազնվամորենու տնկարկը:Ծերացածբույսերը սովորաբար իրենց սաղարթի վրա կրում են ավելիշատ վեասատուներ ն ավելիշատ են վարակվում տարբեր քան երիտասարդ հիվանդություններով, բույսերը:

ճատաստաւներիառկԲոռ աաաների Հաճախհիվանդություններըվնասատուները, թաքնվելովսլտղիներսում, Հրի

ն

ների

առկայո

ուն

ս

աճին ն հետնաբարազբերումդրա ոչ կանոնակարգված դումբերքիորակականհատկանիշների հիվանդուվրա: Պետք է իրականացվի դեմ կանոնավոր թյուններին վնասատուների պայքար, քանակիեվազմանը: Հ

սնվումեն

դրանովն

ա. ԻՆՉՈՒ

ԵՆ ԲՈՒՅՍԵՐԸ ՉՈՐԱՆՈՒՄ

Մեխանիկականվնասվածքներ

Բույսիչորացումըկախվածոչ թե մեկ, այլ է մի քանի տարբերգործոններից: Այսպես,օրինակ'որնիցեհիվանդություն կւսմվնասատուկարողբույսին ճնշել է ս թուլացնել, իսկմյուսը՝ամբողջովին ոչնչացնել:

Ձմռան

| |

|

ցրտահարումների վտաեգները

Սորտերի ընտրությունը կատարելիս պետք է հաշվի առնել տվյալ տեղաՍա Պո ցրտերը,

մազոտ Հար

րուկար

գործոններ կարող են վնասել ազեվամորենուտնկարկներին,ինչպիսիք են, օրինակ, անզգուշությունը բերքահավաքիժամանակ, կտրողսարքերըխոտհունձիժամանակ, ընտանիկենդանիների,հատկապեսոչխարների անհարկիարածեցումըազնվամորենուտնկարՄի շարք

կում Ա այլն:

աոա աանայոն Վեասատուներ հիվանդություններ են եչ կօգնի գախ ազնվալորենիները կարող ծածկվել ձյան շերտով, Բազմաթիվհիվանդություններ ցրտի ՀԱԱ ներ ապա

ընտրել

ցրտադ

ուն

կամ

ոչ

ցրտա

մեղմացնել ազղեցությունը:

ացկուն

սորտեր:

ն

ոա

Ա

որոշ

Նրաշատ

Հոոգում Ազեվամորենիները կարողգոյատնել,երբ արմատային չեն

համակարզն ն երկար ամբողջովին ժամանակ հեղեղվածէ մնում ջրով: Ջուրը փակումէ օդի մուտքըդեպիարմատային ն դա համակարգ առաջացնումէ արմատների խեդդումն արմատային հիվանղությունների զարգացմանհնարավորություն է ստեղծում:Կարնորպայման է հողի ն ջրահեռացումը օդաթափանցելիությունը: Ծանրկավավազային հոդերումխոնավությունն ավելիերկարկմնա,քան թեթն ավազայինհողերում:Պետքէ ոռոգումը կիրառելչափավոր,որպեսզիհողում չառաջանագերխոնավություն, լճացում: Զորայինկլիմա

Ազնվամորենու բույսերն ունեն սփովածարմատային ն չեն համակարգ խորանումհորիգոնական ուղղությամբ:Այդ իսկ պատճառով, երբ հողի վերին հատվածը որոշ ժամանակ չոր է լինում, բույսերըչեն ղիմանումն թառամում են: Ինչպես վերընշվեց,մոլախուտերը են նույնպեսմրցակցում ազեվամորենու հետ' ջրի Ա սննղանյութերի համար:Թեթն հողերըհակվածեն հեշտությամբ չորանալու:Այղ պատճառով կիրառելով օրզանական պարարտանյութեր, պայ քարելովմոլախոտերի դեմ ն պարբերաբար ոոոգելով՝հողում կպահպանվի անհրաժեշտխոնավություն:

|

որը թուլացնումեն ազնվամորենուն, ձմռան ցրտերին դաոնումէ ավելիանպաշտպան նկատմամբ:Երբ նույն ամառայինչորացումների

բույսը վարակվում է տարբեր հիվանդություններով, խորհուրդէ տրվումոչ թե փորձելբուժել այն ն դրա տեղումհիմբույսը, այլհեռացնել տվյալ

նելնորը:

ա.

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

աԵաՅԻԻԱԵԱԱ-17Ճի5ոմ-29

Բսոմա.բհքշօքիցո»Ըօտ. ծովուն հէք://19615.-էօոՏի.

Էրօռ

Քոտքեօոյոմ

ոԸՇճոոո, էո 64195.

ԻՒԶմաՇԿեօոՇսգ6 8ոշխԵօորոյ

էօ հօ

ԽՇՐԻՏՏՏ. ԽնԺո65է

ԱԱՃԷՏ-35. Լօո Բստիո յ, ԽԱՐՃոՈԲՈՒՏ, ձոժ Օշոժ

ռոմքսԵկտիծմ եվ ԱՔՃԲՏ (2004), բ.3

Ւճոժյ,

Յոմ

էոՀհուճճլ

«ո...

հԱք://10Ր5.էռոտ: (սրոմաւ.ըհքշօքնօո-ՇՕող Օոէջուն Շո Խտոհօո

Սոր.Շօո:

Խոժդ Բ/ոցէ 1օ0ս էոՒ Մոր

«ՅՐՈԸԽՀՈՄՀ17նխշոյմ-29

Բոտքեճոոթ5

«Հոս.

Ւռաոծ ՒՒ|Տ

Իստ,

Բոր.

ՃՈՇՐՈՃԵ65,

ՃՋՈՀսհսոո|

ոճխոտի ԱՏՈՐ ՏՔԻ.ՇՕոո Թ6մ

օէ ձաուշսիխոճ| ՔՈՇԱԱՇիօո,ԸԹԱՏք6

ՏԵԱԲՈՇԲՏ

Բոտչրետոոյ

:ՏոՏԾո, ճջ Ըսնխոմ| Խ6Տ6ՅՐՇհ ձոմ Շ0օքճիճենտ

ՍՏձ, 2001

11171

հեք://ՈԿԳւՏԸ-ՈՇԱԾՐՒՑ.Լա/տճիոո.թիք/ոոճնոռձ.բհթ ԲՐՕՎսՇեօո չո ՒհջհԽոոօտ, է. 18ք6, 5. Բօքքծռոժ է, Է|ՕոՏՒ,Օ6քճուտճոէ Բոտբետորյ օէ ԻԾՐԵՇսիԿո6.Սոխօոաոյ/ օք Խոոծչօէո, 2010 հնոռօջօեո Էհքհ1Խոոծ| ԵոօմսՇիօո ՈոՅոսճ| ԹԷ Շօոոծ

ոթ

ՇՐՕՔԾՐՏ

ձՃ ԽՇռ ՕԼծոհօստօ ԲոջքեօոՈթտ: Շսհաճեծո )օսիոճ| ք.36

Շրօբ ՕՇԹեօ՛

2012, ՇՔԽ, Ըրօք

6084 116: Տպագրուրվունը' օֆսեթ.Զափար' Թուղթի'օֆսեթ: Օւվլալը՝3 ւոել. մամուլ: 500 օրինակ: Տպաքանակը'