Բանկերը

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Բանկերը, որպես ֆինանսավարկային ինստիտուտ հանդիսանում են տնտեսության կարևոր օղակ, որոնց կարելի է բնութագրել այն գործառույթներով, որոնք նրանք կատարում են տնտեսության մեջ: Դժվարությունը, կայանում է նրանում,

որ ոչ միայն բանկերի,

այլ նաև դրանց

սակայն հիմնական

մրցակիցների գործառույթները ժամանակի ընթացքում մշտապես փոփոխվում են: Հասարակական հարաբերություններում բանկը բնութագրվում է որպես «խոշոր վարկային կազմակերպություն», վարկատուն սկսում է

իր

ընդ որում,

այստեղ էականն այն է, որ

հաճախորդների կարգադրությամբ կատարել

հաշվարկային և այլ գործառնություններ: Հետևաբար, բանկը վարկային գործի զարգացման այնպիսի աստիճան է, որի ժամանակ վարկային, դրամական և հաշվարկային գործառնությունները իրենց

ամբողջության մեջ կենտրոնացվում

են մեկ միասնական կենտրոնում: Բանկը բացառիկ կազմակերպություն է, որը բացառիկ

իրավունք

ունի

ամբողջությամբ

իրականացնել

հետևյալ

գործառնությունները. Ֆիզիկական և իրավաբանական անձանցից ներգրավել դրամական միջոցներ իր անունից և ռիսկով տեղաբաշխել այդ դրամական միջոցները,

ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց համար բացել և վարել

բանկային հաշիվներ: Երկրի տնտեսության զարգացումը

և

բնակչության կենսամակարդակի

բարձրացումը ուղղակիորեն կախված է բանկային համակարգի վիճակից: Բանկը առանձնահատուկ ֆինանսական կազմակերպություն է, որը ներգրավում է ավանդներ,

տրամադրում

ծառայություններ

է

մատուցում

կառավարությանը,

քաղաքացիներին և միմյանց: վճարման

վարկեր,

տարբեր

տնտեսավարող

ֆինանսական սուբյեկտներին,

Բանկերը կատարում են նաև հաճախորդների

հանձնարարականները,

այդ

թվում`

դրամական

միջոցների

փոխանցումներ,

գնում

կամ

վաճառում

են

արժեթղթեր,

կառավարում

հավատարմագրային հաշիվներ, իրականացնում ֆակտորինգային,

լիզինգային

և այլ ֆինանսական գործառնություններ: Բանկերի հիմական նպատակը առավելագույն շահույթի ստացումն է, որը հաճախ հակասության մեջ է մտնում իրացվելիության ապահովման հետ, քանի որ բարձր իրացվելի ակտիվները որպես կանոն եկամտաբեր չեն կամ ունեն ցածր եկամտաբերություն: Բանկերի դերը տնտեսության մեջ առաջին հերթին բնութագրվում է նրանով, որ բանկերը հանդիսանում են ֆինանսական միջնորդներ: «Ֆինանսական միջնորդ» տերմինը

նշանակում

փոխհամագործակցում

է

ձեռնարկություն,

է

երկու

որը

տեսակի

տնտեսության անհատների

մեջ կամ

կազմակերպությունների հետ, որոնց. 1. ընթացիկ ծախսերը սպառման և ներդրումների վրա գերազանցում են ընթացիկ եկամուտները, և որոնք ստիպված են ներգրավել փոխառու միջոցներ: 2. ընթացիկ եկամուտները գերազանցում են ապրանքների և ծառայությունների վրա ընթացիկ ծախսերը այնպես, որ գոյանում են ավելցուկային միջոցներ, որոնք կարելի է կուտակել և ներդրումներ կատարել: Բանկը

կատարում է

ֆինանսական

այս երկու խմբերի`

ռեսուրսների

աղբյուրների

վերջնական փոխառուների և միջև

միջնորդության

կարևոր

գործառույթը: Բանկերի տեղեկատվությունը

աճի

և

ծաղկման

գնահատելու

մեկ

նրանց

այլ մեծ

պատճառ

է

ունակությունը:

հանդիսնում Բանկերը

տնօրինում են որոշակի գիտելիքների և փորձի, որոնք նրանց թույլ են տալիս գնահատել ֆինանսական գործիքները, դրանցից ընտրել նրանք, որոնց համար բնորոշ են

ռիսկի և եկամտաբերության

մակարդակների

ցանկալի

համակցություններ:

Գլուխ1. Ինեկոբանկի ֆինանսատնտեսական արդյունքների

գործունեության

գնահատումը

1.1 «Ինեկոբանկ»-ի հիմնադրման ժամկետը և կազմակերպման կառուցվածքը Բաժնետիրական

բանկերը

որպես

բաժնետիրական

կազմակերպական իրավական ձևով հիմնադրված բանկերն են:

ընկերության

Բաժնետիրական

բանկի կանոնադրական կապիտալը բաժանված է որոշակի թվով բաժնետոմսերի: Բանկի գործունեության հետ կապված վնասների ռիսկը

բաժնետերերը կրում են

իրենց պատկանող բաժնետոմսերի արժեքի սահմաններում: Կարող են լինել բաց կամ փակ բաժնետիրական Ուսումնասիրվող ընկերություն

առևտրային

է,

որի

ընկերություններ ձևով

կազմավորված բանկեր:

բանկը` «Ինեկոբանկը»

բաժնետոմսերը

բաշխվում

հիմնադիրների կամ նախապես որոշված անձանց

փակ բաժնետիրական են

միայն

միջև

ընկերության

և ազատ վաճառքի

ենթակա չեն: «Ինեկոբանկը» հիմնադրվել է 1996 թվականին և ընդգրկված է ՀՀ առաջատար

բանկերի

գործունեությունը արժեթղթերով,

տասնյակում:

ավանդների ներգրավումն

ու

Բանկի

վարկավորումն է,

հիմնական ինչպես նաև

ոսկու ստանդարտացված ձուլակտորներով ու արտարժույթով

գործառնությունների է

լավագույն

իրականացումն է: Բանկի գործունեությունը կարգավորվում

ՀՀ Կենտրոնական Բանկի կողմից:

Հանրապետությունում

իրականացնում

Բանկն իր գործունեությունը Հայաստանի է

գլխամասային

գրասենյակի

և

մասնաճյուղերի միջոցով:1 «Ինեկոբանկ»-ի ակտիվների և պարտավորությունների մեծ մասը տեղակայված

է Հայաստանի Հանրապետությունում: 2008 թվականի

ընթացքում բանկի աշխատակիցների թվաքանակը հասել է 358-ի` նախորդ տարվա

.§ÆÝ»Ïáµ³ÝϦ-Ç 2008Ã. ï³ñ»Ï³Ý ýÇݳÝë³Ï³Ý ѳßí»ïíáõÃÛáõÝ

վերջի

համեմատ

բարձրորակ

աճելով 25%-ով (2007թ-ին` 250):1 Բանկը տրամադրում է

ունիվերսալ

բանկային

ծառայություններ`

նպատակ

ունենալով

զարգացնել Հայաստանի մասնավոր հատվածը, մասնավորապես` միկրո, փոքր և միջին ձեռնարկությունները և նպաստել հասարակության սոցիալական վիճակի բարձրացմանը: Բանկի

դասական

ձեռնարկությունները

բանկային

օգտվող

և

քաղաքացիները:

հաճախորդներն

են

ծառայություններից

Բանկի

կառավարման

փոքր

և

միջին

ակտիվորեն բարձրագույն

մարմինը

բաժնետերերի ընդհանուր ժողովն է, որը պետք է անցկացվի ոչ պակաս, քան տարին մեկ

անգամ:

Ժողովին

ներկայացուցիչները:

կարող

Ընդհանուր

են

մասնակցել

ժողովի

բաժնետերերի

օրակարգում

լիազորված

ընդգրկված

հարցերի

գերակշիռ մասը ընդունվում են քվեարկող բաժնետոմսերի սեփականատերերի պարզ մեծամասնությամբ` ձայնների 3/4-ով: Բանկի ընդհանուր կառավարումը իրականացնում է տնօրենների խորհուրդը: Տնօրենների խորհուրդը ընտրվում է բաժնետերերի

ընդհանուր

ժողովի

կողմից: Բանկի խորհրդի բացառիկ

իրավասությունների մեջ են մտնում գործունեության հիմնական ուղղությունների որոշումը,

ամենամյա

ծախսերի

նախահաշվի

հաստատումը,

բանկի

վարչակառավարչական կառուցվածքի հաստատումը, գույքի արժեքի որորշումը, բանկի աուդիտն իրականացնող անձի վարձատրության չափի որոշումը, բանկի մասնաճյուղերի

ստեղծումը:

Բանկի

ընթացիկ

գործունեության

ղեկավարումն

իրականացնում է բանկի գործադիր մարմինը, որը կարող է լինել կոլեգիալ կամ միանձնյա:

Գործադիր

բաժնետերերի

մարմինը

ընդհանուր

հաշվետու

ժողովին:

է

Գործադիր

տնօրեններին մարմինը

խորհրդին

գործում

է

և

բանկի

կանոնադրության ու համապաասխան կարգերի հիման վրա:2 Բանկի ֆինանսատնտեսական գործունեության վերահսկումն իրականացնելու համար ժողովն ընտրում է բանկի վերստուգող հանձնաժողով, որը հաշվետու է ժողովին և որի անդամներն (նվազագույնը 3 հոգի)

նշանակվում են 3 տարի

ժամկետով:

է

Վերստուգող

հանձնաժողովը

հետևում

բանկի

կառավարման

². ´³·ñ³ïÛ³Ý, ². ´³É³µ³Ý۳ݧ´³ÝϳÛÇÝ ·áñͦ, ºñ¨³Ý, 2003Ã

մարմինների

որոշումների

կատարմանը,

համապատասխանելիությունը

օրենքներին

ստուգում և

այլ

է

փաստաթղթերի

իրավական

ակտերին

և

կանոնադրությանը, ստուգում է բանկի ֆինանսատնտեսական գործունեության տարեկան

արդյունքները:

Վերստուգող

հանձնաժողովը

բանկի

տարեկան

հաշվետվությունների և հաշվեկշռի վերաբերյալ եզրակացություն է կազմում, առանց որի բաժնետերերի ժողովը չի կարող հաստատել բանկի հաշվեկշիռը: Բանկերը պարտավոր են մամուլում պարբերաբար տեղեկատվություն հրապարակել իրենց գործունեության վերաբերյալ: Ֆինանսական տարվա ավարտից հետո վեցամսյա ժամկետում պետք է հրապարակեն տարեկան ֆինանսական հաշվետվությունը և աուդիտորային եզրակացության համառոտ ամփոփագիրը, եռամսյակին

հաջորդող

ամսվա

15-ը`

իսկ

եռամսյակային

յուրաքանչյուր ֆինանսական

հաշվետվությունները:

«Ինեկոբանկ»-ի վարչակազմակերպական կառուցվածքն է` Գծապատկեր 1.1.1 « Ինեկեբանկ» -ի վարչակազմակերպական կառու ցվածքը

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԺՈՂՈՎ

Կառավարման մարմինների աշխատակազմ

Գործադիր տնօրենի տեղակալ

ԲԱՆԿԻ ԽՈՐՀՈՒՐԴ

ԳՈՐԾԱԴԻՐ

ՏՆՕՐԵՆ

Ներքին աուդիտ

Գործադիր տնօրենի տեղակալ/ֆինանսական ծառայության ղեկավար

Վարկային ծառայություն

Գլխավոր հաշվապահի ծառայություն

Հաճախորդների սպասարկման ծառայություն

Ֆինանսական ծառայություն

ԶԱԿ ծառայություն

ՄՌԿ ծառայություն

Ադմինիստրատիվ ծառայություն

Գանձապետական ծառայություն

Իրավաբանական ծառայություն

ՏՏ ծառայություն

Բանկի ղեկավարությունը գիտակցում է, որ բանկի հեղինակությունը և հաճախորդների վստահությունը

նրա հաջողությունների գլխավոր գրավականն

են: Հետևաբար «Ինեկոբանկն»

առանձնակի

ուշադրություն

է

դարձնում`

 Բանկի թափանցիկությանը ու հրապարակայնությանը,  Գործառնությունների կանոնակարգմանը և ռիսկերի կառավարմանը,  Կառավարման համակարգերի զարգացմանն ու արդիականացմանը,  Միջազգային

ֆինանսաբանկային

համագործակցությանը

և

ինստիտուտների

նրանց ինտեգրմանը:

Իր գործունեության 12 տարիների ընթացքում «Ինեկոբանկը» հետևողական

աշխատանք`

կատարելագործման

և

հետ

մատուցվող

տեսականու

բանկային

ընդլայնման,

բանկի

իրագործել է

ծառայությունների հեղինակության

բարձրացման, հաճախորդների բարձրակարգ սպասարկման ու նրանց բիզնեսի զարգացման, նորագույն բանկային տեխնոլոգիաների ներդրման, բանկի նկատմամբ վստահության և մրցակցային դիրքի ամրապնդման ու զարգացման ուղղությամբ, որի շնորհիվ ստեղծել է իր կայուն դիրքը Հայաստանի բանկային համակարգում: Բանկն իր գործունեությունն իրականացնում է հստակ սկզբունքների հիման վրա:

Բանկի միջոցների ներգրավման քաղաքականությունը կառուցված է` ելնելով հետևյալ սկզբունքներից. 

հաճախորդների ներգրավմամբ ապահովել ցպահանջ միջոցների առավել բարձր մակարդակը,



ներգրավված

միջոցների

մեջ

մեծացնել

միջազգային

ֆինանսական

կազմակերպություններից և ոչ ռեզիդենտ բանկերից ներգրավված միջոցների տեսակարար կշիռը, 

ժամկետային

միջոցների

ներգրավումն

իրականացնել`

չգերազանցելով

շուկայում գործող տոկոսադրուքների միջին մակարդակը:

Բանկը

ակտիվների

տեղաբաշխման

քաղաքականությունը

կառուցում

է`

առաջնորդվելով 3 հիմնական սկզբունքներով 

բանկի ընթացիկ իրացվելիության սահմանված ցուցանիշի ապահովում,



ակտիվի բարձր ապահովվածություն և արագ վերականգնում,



ակտիվի բարձր շահութաբերություն:

Հաճախորդների և գործընկերների հետ հարաբերությունները կառուցվում են` ելնելով հետևյալ սկզբունքներից. 

հանդես գալ որպես հուսալի, թափանցիկ, ժամանակակից աշխատաոճի

փոխշահավետ գործընկեր, 

հանդիսանալ հուսալի ֆինանսական միջոցների, այլ արժեքների պահպանող և



արդյունավետ տեղաբաշխող,

հաճախորդների «գործընկեր»



Բանկի

խրախուսել

հետ

գործնական

հաստատում

և

որպես

դիրքավորում:

ղեկավարների

և

աշխատակիցների հետ հարաբերություններում

պարտականությունների

որակյալ կատարումը, բարձրացմանն

կապերի

և հանձնարարությունների

բարեխիղճ,

ինչպես նաև բանկի գործունեության արդյունավետության

ուղղված

նախաձեռնությունները:

«Ինեկոբանկը»

չափազանց

կարևորում է մարդկային պոտենցիալը և իր աշխատակիցների դերը հաջողության հասնելու գործում:

Այդ իսկ նպատակով`

բանկը շարունակաբար փորձում

է

բարելավել իր աշխատանքային միջավայրը և ակտիվ ներդրում է կատարում իր

անձնակազմի

ռեսուրսների

ուսուցման

կառավարումն

աշխատանքային

միջավայր`

և

վերապատրաստման մեջ: Մարդկային

«Ինեկոբանկ»-ում ստեղծելով

ապահովում

հավասար

է

կայուն

հնարավորություններ

մասնագիտական աճի

և

կատարելագործման համար: Այս փաստը վկայում է այն

մասին, որ տարեցտարի ավելանում է վերապատրաստումների բյուջեն, որի մեջ ներառվում

են

բազմաթիվ

հայաստանյան,

այնպես էլ

մասնագիտական

վերապատրաստումներ

մատուցվող

արտասահմանյան ընկերությունների

վերապատրաստումներից

բանկը

աշխատակիցների օտար լեզվի իմացության մակարդակի աճը, մասնավորապես

2008 թվականին մեկնարկեց

և

ինչպես

կողմից: Բացի կարևորում

է

որի նպատակով,

մինչև օրս շարունակվում են

բիզնես անգլերենի դասընթացները բարձր և միջին ղեկավար անձնակազմի համար: Մշակվում են նաև աշխատակիցների գնահատման ու մոտիվացման համակարգեր, որոնք կնպաստեն բանկի թափանցիկության

կառավարման համակարգի

արդյունավետության

և

բարձրացմանը:

« Ինեկոբանկը» , բանկային համակարգում կերտելով

իր ուրույն

դիմագիծը,

շարունակում է պահպանել կայուն դիրքերը և ուղի հարթել հետագա առաջընթացի համար: 2008 թվականի ընթացքում շարունակվել են աշխատանքները` ուղղված հաճախորդների

պահանջմունքների

ուսումնասիրությանը:

Ներդրվել

է

հաճախորդների հետ հարաբերությունների կառավարման համակարգը, որի շնորհիվ մշակվել են հաճախորդների բարձրակարգ սպասարկման նոր մեխանիզմներ, քայլեր են ձեռնարկվել վերջիններիս բավարարմանն ուղղված ծառայությունների մշակման, զարգացման ու մատուցման հարմարավետության առնչությամբ: Մասնավորապես, բարելավել են բանկային հաշվի սպասարկման, ավանդային ծառայությունների ու միկրոֆինանսավորման գործընթացները:

Բանկի ռազմավարության

տարրերից է դեպի հաճախորդը կողմնորոշված քաղաքականությունը, բանկի հաճախորդների թիվը

տարեցտարի

հիմնական որի շնորհիվ

մեծանում է: 2008 թվականի վերջին

այն հասել է 174656-ի:3 «Ինեկոբանկ»-ի առաքելությունն է բանկային ծառայությունների մատուցման և ֆինանսական ապահովել

շուկաներում բանկի

գործառնությունների

բաժնետերերի,

իրականացման

գործընկերների,

միջոցով

հաճախորդների,

§ÆÝ»Ïáµ³ÝϦ-Ç 2008Ã. ï³ñ»Ï³Ý ýÇݳÝë³Ï³Ý ѳßí»ïíáõÃÛáõÝ

աշխատակիցների և բանկի հետ առնչվող հասարակության այլ խմբերի շահերը և բարեկեցությունը: Բանկի կապիտալի չափի պահանջները սահմանվում և վերահսկվում են ՀՀ Կենտրոնական Բանկի կողմից: Բանկը որպես կապիտալ սահմանում է տեղական օրենսդրությամբ բանկերի կաåÇïալի համար որպես բաղկացուցիչ սահմանված հոդվածները: ՀՀ Կենտրոնական Բանկի կողմից սահմանված կապիտալի ներկայիս պահանջների համաձայն բանկերը պետք է ապահովեն, ռիսկով

կշռված

ակտիվների

հարաբերակցության

որպեսզի կապիտալի

ցուցանիշը

բարձր

սահմանված նվազագույն մակարդակից: 2008թ. դեկտեմբերի 31-ի

և

լինի

դրությամբ

սահմանված նվազագույն մակարդակը կազմում էր 12%: 2007 և 2008թ. ընթացքում բանկի

կապիտալի

համարժեքության

ցուցանիշը

համապատասխանում

էր

սահմանված մակարդակին: Բանկի կապիտալը` 

կատարում

է

պաշտպանիչ

գործառույթ`

բանկային

գործունեությամբ

պայմանավորված ժամանակավոր վնասները ծածկելու նպատակով, 

հանդիսանում

է

բանկի

ձևավորման

և

սկզբնական

գործունեության

անհրաժեշտ նախապայման, 

հանդիսանում է բանկի նկատմամբ հաճախորդների հուսալիության երաշխիք,



ապահովում

է

միջոցներ

բանկի

կազմակերպական

ընդլայնման,

նոր

ծառայությունների, ծարգրերի մշակման և ներդրման, ինչպես նաև նորագույն տեխնոլոգիաների և սարքավորումների ներդրման նպատակով, 

հանդես է գալիս որպես բանկի աճի կարգավորիչ լծակ:4

Ասվածից հետևում է, որ որքան մեծ է բանկի կապիտալը, այնքան այն հուսալի է: Ներկայացնենք Ինեկոբանկի

սեփական կապիտալի կառուցվածքի

աղյուսակը.

Աղյու սակ 1.1.1 Սեփական կապիտալի կառու ցվածքը « Ինեկոբանկ» -ու մ 2006-2007-2008թթ.

È.Ð.´³¹³Ý۳ݧüÇݳÝëÝ»ñ, ¹ñ³Ù³ßñç³Ý³éáõÃÛáõÝ ¨ í³ñϦ, ºñ¨³Ý, 2007Ã.

2006թ.

Սեփական կապիտալ

2007թ.

2008թ.

Գումար հազ. դրամ

Տեսակարա ր կշիռ(%)

Գումար հազ. դրամ

Տեսակարա ր կշիռ(%)

Գումար հազ. դրամ

Տեսակարա ր կշիռ(%)

կանոնադրական կապիտալ

1,385,290

19.5

967,945 1,332,790

15.4 21.1

49,783

0.8

1,385,29 967,945 1,756,56 -

էմիսիոն եկամուտ

1,385,29 967,945 1,273,03 -

1,283,007

-

1,271,98

17.9

1,757,78

19.01

-

20.3

1,046

0.1

1,229

0.01

2,621,994

41.5

3,473,36

48.9

5128946

55.5

6,308,,01

7,099,63

9,238,74

Պահու ստներ Գլխավոր պահուստ Հիմնական միջոցրի վերագնահատման պահուստ Վաճառքի համար մատչելի ակտիվների վերագնահատման պահուստ Չբաշխված շահույթ

Ընդամենը սեփական կապիտալ

13.6 -

10.5 -

Ուսումնասիրելով «Ինեկոբանկ»-ի սեփական կապիտալի կառուցվածքի աղյուսակը` եկել ենք այն եզրակացության, որ սեփական կապիտալը 2008 թվականին 2006-2007 թվականների համեմատ աճել է` կազմելով 9,238,741հազ. դրամ, աճի միտումը 2008 թվականին 2006-2007 թվականների նկատմամբ կազմել է 2,930,722 հազ. դրամ և 2,139,110 հազ. դրամ,

որը արդյունք է կուտակված շահույթի աճման, որը 2008թ-ին

2006-2007 թվականների համեմատ աճել է` կազմելով 55.5% ընդամենը

սեփական

կապիտալի կառուցվածքում: Այդ է վկայում բանկի 2008 թվականի ստացած շահույթի գումարի չափը`

կազմելով 1,727,990 հազ. դրամ,

որը 2006-2007

թվականների

համեմատ աճել է 608,667 հազ. դրամ և 536,024 հազ. դրամ: Բացի դրանից ուսումնասիրությունները պարզել են, փոփոխությունը արտահայտվել

որ սեփական կապիտալի

է ստորև ներկայացրած աղյուսակով.

Աղյու սակ1.1.2 Սեփական կապիտալի փոփոխու թյու նները « Ինեկոբանկ» -ու մ 2006-2007-2008թթ.

Ձուցանիշներ

Մնացորդ առ 1 հու նվարի 2007թ. Ժամանակաշրջան ի զուտ եկամուտ Զուտ չիրացված շահույթ վաճառքի համար մատչելի ակտիվների գծով`առանց 18 հազ.դրամ գումարով հետաձգված հարկի Վերագնահատմա ն հետևանքով առա-ջացած աճի մաշ-վածություն Ընդամենը եկամու տ Հայտարարված շահաբաժիններ Մնացորդ առ 31 դեկտեմբերի 2007թ. Ժամանակշրջանի զուտ եկամուտ Զուտ չիրացված վնաս վաճառքի համար մատչելի ակտիվների գծով` առանց 596 հազ.դրամ գումարով հետաձգված հարկի Վերագնահատմա ն հետևանքով առա-ջացած աճի մաշվա-ծություն Հիմնական միջոցների վերագնա-

Հիմնական մի-ջոցների վերագնահատման պահուստ հազ. դրամ

Վաճառքի համար մատչելի ակտիվների վերագնահատման պահուստ հազ. դրամ

967,945

1,283,007

-

-

-

-

Բաժնետիրական կապիտալ հազ. դրամ

Էմիսիոն եկամուտ հազ.դրա մ

Չբաշխված շահույթ հազ. դրամ

Ընդամենը հազ. դրամ

1,385,290

1,120

2,670,377

6,307,739

-

-

1,191,966

1,191,966

-

-

(74)

-

(74)

-

(11,022)

-

11,022

1,191,892

-

-

-

-

(400,000)

(400,000)

1,385,290

967,945

1,271,985

1,046

3,473,365

7,099,631

-

-

-

-

1,727,990

1,727,990

-

-

-

(2,275)

-

(2,275)

-

-

(11,022)

-

11,022

-

հատում առանց 124,206 հազ. դրամ գումարով հետաձգված հարկի Ընդամենը եկամու տ Հայտարարված շահաբաժիններ Մնացորդ առ 31 դեկտեմբերի 2008թ

-

-

496,826

-

-

496,826

2,222,541 -

-

-

-

(83,431)

(83,431)

1,385,290

967,945

1,757,789

(1,229)

5,128,946

9,238,741

Ըստ աղյուսակ 1.1.2-ի` 2008 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ հիմնական միջոցների

և

վաճառքի

համար

մատչելի

գործարքների

վերագնահատման

պահուստները ներկայացված էին առանց համապատասխանաբար 439,447 հազար դրամ (2007թ-ին` 339,756 հազ. դրամ) և (307) հազար դրամ (2007թ-ին` 262 հազ. դրամ):

Հայտարարված,

թողարկված

և

շրջանառության

մեջ

գտնվող

բաժնետիրական կապիտալը բաղկացած է 138,529 սովորական բաժնետոմսերից (2007թ-ին` 138,529 հազ. դրամ): Բաժնետոմսերի անվանական արժեքը կազմում է 10,000 դրամ: Սովորական բաժնետոմսերի

սեփականատերերն

իրավունք ունեն

ժամանակ առ ժամանակ ստանալ հայտարարված շահաբաժինները և քվեարկել բանկի բաժնետերերի տարեկան և ընդհանուր ժողովներում` մեկ բաժնետոմս - մեկ ձայն սկզբունքով: Վճարման ենթակա շահաբաժինները սահմանափակվում են ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված բանկի առավելագույն չբաշխված շահույթի չափով: Համաձայն ՀՀ օրենսդրության հաշվետու ամսաթվի դրությամբ բաշխման ենթակա պահուստները

կազմում էին

4,766,518 հազար դրամ (2007թ-ին` 3,206,940 հազ.

դրամ):

1.2 «Ինեկոբանկ»-ի հաշվապահական հաշվեկշռի իրացվելիության գնահատման վերլուծությունը Առևտրային բանկի ամբողջ բազմաբնույթ գործունեությունը իր ամփոփված ու վերջնական արտացոլումն է գտնում 2 կարևոր ֆինանսական փաստաթղթերում. 1. հաշվեկռում,

2. շահույթի և վնասի հաշվետվություններում: Բանկի հաշվեկշիռը իրենից ներկայացնում է վերջնական աղյուսակ, որը բնութագրում է բանկային հաշիվների վիճակը որոշակի ժամանակահատվածի կտրվածքով: Առևտրային բանկերի հաշվապահական հաշվեկշիռը ներառում է բանկի սեփական կապիտալը, փոխառու կապիտալի վիճակը, դրանց տեղաբաշխումը ակտիվային, վարկային գործառնություններում, բացի դրանից հաշվապահական հաշվեկշիռը բնութագրում է բանկի կողմից կատարվող գործառնությունները, ներառում է փաստացի ստացվելիք շահույթը: Հաշվեկշիռը հանդիսանում է և հաշվառման և հաշվետվությունների միակ փաստաթուղթը, այն ծառայում է որպես կառավարչական որոշումների ընդունման բազա: Հաշվեկշռի տվյալներից կարելի է իմանալ կապիտալի և հիմադրամների չափերի մասին, ինչպես նաև բանկի դրամարկղում դրամական միջոցների մնացորդների, հաճախորդների հաշվարկային և վարկային հաշիվների մնացորդների մասին, բացի դրանից դեպոզիտների և այլ փոխառու միջոցների գումարների, արժեթղթերում ներդրումների մասին: Եթե մյուս հաշվետվությունները ներկայացնում են բանկի այս կամ այն բնագավառը որոշակի ժամանակահատվածի դրությամբ` օրինակ արվա համար,

ապա հաշվեկշիռը իրենից ներկայացնում է

բանկի ֆինանսական դրության կարծես լուսանկարը կոնկրետ պահի դրությամբ` ներկայացնելով ակտիվների,

պարտավորությունների և սեփական կապիտալի

մեծությունը: Բանկի հաշվեկշռի հաշիվները առանձնանում են ըստ ակտիվային գործառնությունների

և

ըստ

պասիվային

գործառնությունների:

Ակտիվային

գործառնություններում հաշվի են առնվում ռեսուրսների տեղաբաշխումը, ինչպիսին է բանկի դրամարկղում կանխիկ դրամը, կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորումը, արժեթղթերում

ներդրումները,

արտարժույթի

ձեռքբերումը,

վարկային

գործառնությունները, դեբիտորական պարտավորությունները, հիմնական միջոցները և այլն: Ակտիվային հաշիվներում վերջնական մնացորդը ներկայացվում է դեբետում: Բանկի հաշվեկշռի ակտիվը ներկայացնում է բանկի ռեսուրսների դրոությունը ակտիվային

գործառնությունների

իրականացման

գործընթացում:

Պասիվային

հաշիվներում ներկայացվում են բանկերի ռեսուրսների ձևավորման աղբյուրները`

շահույթը, հիմնադրամները, կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորման համար միջոցները, դեպոզիտները, կրեդիտորական պարտավորությունները և այլն: 5 Յուրաքանչյուր բանկ հաշվեկշռի գործունեության ընթացքում հետապնդում է իր նպատակները, գործունեության ուղղություններն ու տեսակները, որոնց համար հաշվեկշռի ուսումնասիրությունը և վերլուծությունը միակն ու միատարրն են: Ընդհանրապես բանկի հաշվապահական հաշվեկշռի վերլուծությունը թույլ է տալիս որոշել կապիտալի իրացվելիության, եկամտաբերության և առանձին բանկային գործառնությունների

վիճակը, որի միջոցով հնարավոր է դառնում բացահայտել

տեղաբաշխման կառուցվածքը,

որով կողմնորոշում

է

բանկի գործունեության

մասնագիտացումը: Բանկի հաշվեկշռի հիմնական պահանջներն են` 1. հաշվեկշիռը պետք է լինի հեշտ ուսումնասիրվող, 2. բավականին հստակ, 3. հաշվեկշիռը պետք է ունենա հոդվածների խմբավորման տնտեսական և լոգիկ հիմնավորված սկզբունքներ: Բանկի հաշվետվությունների կազմումը և նրանց կառուցվածքը կախված է նրանց գործունեության բնույթից և յուրահատկությունից: Հաշվեկշռի բանաձևը կարելի է ներկայացնել հետևյալ կերպ`

ԱԿՏԻՎՆԵՐ= ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹ ՅՈՒՆՆԵՐ + ՍԵՓԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ

Ընդհանրապես համաձայն ՀՀ հաշապահաման հաշվառման ստանդարտ 30-ի (ՀՀՀՀՍ)

բանկի

հաշվեկշիռը

կամ

ֆինանսական

հաշվետվություններին

կից

ծանոթագրությունները պետք է ընդգրկվեն, բայց չսահմանափակվեն ակտիվների ու պարտավորությունների հետևյալ հոդվածները` Ակտիվներ. 1. դրամական միջոցներ ու մնացորդներ ՀՀ Կենտրոնական Բանկում,

². ´³·ñ³ïÛ³Ý, ², ´³É³µ³Ý۳ݧ´³ÝϳÛÇÝ ·áñͦ, ºñ¨³Ý, 2003Ã.

2. գանձապետական և այլ մուրհակներ ու պարտատոմսեր, որոնք ընդունելի են Կենտրոնական Բանկի կողմից վերահաշվառման, 3. պետական և այլ արժեթղթեր, որոնք պահվում են դիլինգի նպատակով, 4. այլ բանկերում տեղաբաշխված միջոցներ կամ տրված վարկեր և այլ փոխատվություններ, 5. դրամական շուկայում այլ տեղաբաշխումներ, 6. հաճախորդներին տրված վարկեր և այլ փոխատվություններ, 7. ներդրումային արժեթղթեր: Պարտավորու թյու ններ. 1. ՀՀ Կենտրոնական Բանկի նկատմամբ պարտավորություններ, 2. այլ բանկերից ստացված ավանդներ, 3. դրամական շուկայից ստացված այլ ավանդներ, 4. այլ ավանդատուների նկատմամբ պարտավորություններ, 5. ավանդային սերտիֆիկատներ, 6. թողարկված

մուրհակներ,

պարտատոմսեր

և

նմանատիպ

այլ

պարտավորություններ, 7. այլ փոխառու միջոցներ, Սեփական կապիտալ. 1. կանոնադրական կապիտալ, 2. էմիսիոն եկամուտ, 3. գլխավոր պահուստ, 4. այլ պահուստներ, 5. չբաշխված շահույթ: Հաշվեկշռի ակտիվային մասը և պասիվային մասը (պարտավորություններ + սեփական կապիտալ) դասակարգվում են առավել ընդունելի մոտեցումով և ըստ բնույթի խմբավորվում են և ըստ իրացվելիության հերթականության համադրվում են ակտիվները պասիվներին: Բանկի հաշվապահական հաշվեկշռի վերլուծության համար օգտագործվում են տարբեր մեթոդներ, դրանք են`

1. խմբավորման, 2. համեմատության, 3. հաշվեգրման, 4. հարկային նկարագրման, 5. գործակիցների հաշվարկման, 6. վիճակագրական և այլ տնտեսական մեթոդներ: 1.

Այսօր

ՀՀ-ում

վերլուծության

ամենատարածված

ձևերի

թվին

է

դասվում

խմբավորման մեթոդը, որը հաշվեկշռի վերլուծությունը դարձնում է ավելի հստակ, վերլուծության

ընթացքում

փորձարկվում

են

հաշիվների

խմբավորում,

սեփական և ներգրավված ռեսդուրսների օգտագործում կախված

բանկի

վարկաjին

ներդրումների ու ակտիվապասիվային գործառնությունների ժամկետներից: 2. Համեմատության մեթոդով որոշվում է դինամիկ փոփոխության ազդեցության աստիճանը,

համեմատում

են

հաշվետու

ժամանակաշրջանը

նախորդ

ժամանակաշրջանի հետ, որից էլ դուրս է բերվում պատճառները ի հաշիվ բացարձակ թվով փոփոխության, որը հաշվետուի և նախորդի տարբերությունն է: 3.

Ըստ հաշվեգրման մեթոդի բանկի հաշվեկշռի վերլուծությունը իրականցվում է

հաշվեկշռի ֆունկցիոնալ, այսինքն` գործառնական և տնտեսական նշանակության, որով

պարզ

է

դառնում

բանկի

գործունեությունը,

նրա

ազատ

միջոցների

օգտագործման արդյունավետութունը բանկի կատարած ծախսերի նկատմամբ: 4. Հարկային նկարագրման մեթոդը հաշվեկշռում առանձնացնում է բանկի հարկային պարտավորությունները, որտեղ ներկայացվում են բանկի ստացվելիք եկամուտների նկատմամբ հարկման ենթակա գումարի չափը: 5. Գործակիցների մեթոդը իրենից ներկայացնում է հաշվեկշռի ակտիվի կամ պասիվի ընդհանուր ծավալում որոշակի հոդվածի տեսակարար կշիռը: Գործակիցների, համեմատական և խմբավորման մեթոդները օգտագործվում են զուգահեռ: 6. Վիճակագրական մեթոդը բացահայտում է հաշվեկշռի վերլուծությունը ըստ տարիների ցուցանիշների միջինի:

Ելնելով հաշվեկշռի պարբերականության աստիճանից` որոշվում է առևտրային բանկերի իրացվելիության աստիճանը և բանկի գործունեության հաջողությունը կամ բարձր

եկամտաբերությունը,

պարտավորությունների բաժնետերերի

որը

ժամանակին

դիվիդենտների

հնարավորություն

է

կատարմանը,

վճարումը,

բանկի

ստեղծում

ինչպիսին կապիտալի

է

բանկի բանկի

ավելացումը,

անհրաժեշտ ապահովագրական պահուստների ստեղծումը և այլ հիմնադրամների զարգացումը:6 Իրացվելիություն նշանակում է բանկի ակտիվների դրամական միջոցների առանց կորուստների

կամ

լրացուցիչ

ծախսումների

վերածումը

պարտքային

պարտավորությունների ժամանակին մարման միջոցի: Իրացվելիությունը բանկին ապահովում է վճարունակության ապահովում անհրաժեշտ ժամկետում և լրիվ գումարի

չափով:

Երբեմն

տարբեր

տնտեսագետների

կողմից

այս

երկու

հասկացությունները` իրացվելիություն և վճարունակություն նույնացվում են, քանի որ պրակտիկայում առանց մեկը մյուսի չի կարող իրագործվել: Իրացվելիության բացակայության դեպքում բանկը դժվար թե կարողանա վճարունակ լինել: Բանկը ճանաչվում է անվճարունակ` հատկապես, երբ բանկի ակտիվները չեն ապահովում պասիվների

հավասարակշռությունը

հակառակը:

Պրակտիկայում

բանկի

իրացվելիությունը որոշվում է հաշվեկշռի իրացվելիության գնահատման միջոցով, այսինքն` բանկի հաշվեկշիռը համարվում է իրացվելի, եթե ակտիվի միջոցները թույլ են տալիս իրենց արագ իրացման հաշվին պասիվով մարել պարտավորությունները: Եթե ակտիվների իրացվելիությունը բարձր է, բայց չի կարող փակել բանկի եկամտաբերությունը` ըստ պարտավորությունների, ապա բանկը

գտնվում

է

ֆինանսապես անկայուն վիճակում և համարվում է սնանկ: Բանկի հաշվեկշռի իրացվելիությունը գնահատվում է նաև ռիսկի աստիճանով: չստանալու վտանգն է, տեղաբաշխված ակտիվների

Ռիսկը դա եկամուտ

անվերադարձելիության

պոտենցիալ հնարավորությունն է բանկային ռեսուրսների շահույթի ստացման գործում: Դրա համար բանկերում հաշվարկվում են ռիսկի տարբեր տեսակներ,

О.И. Лаврушина''Основы банковского менеджмета'', Москва,1995г.

որոնցից

է

իրացվելիության

ակտիվների

և

ռիսկը:

Իրացվելիության

ռիսկն

պարտավորությունների

անհամապատասխանության

դեպքում:

Որքան

առաջանում

է

ժամկետայնության

բարձր

է

բանկի

ակտիվների

եկամտաբերությունը, այնքան մեծ է նրա գծով գործառնական ռիսկը, բայց այքան էլ ցածր է հաշվեկշռի իրացվելիությունը, հետևաբար նաև բանկի վճարունակությունը ընկնում է: Բանկի կողմից իրացվելիության ռիսկի կառավարման նպատակն է ցանկացած պահի ապահովել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները` դրամական հոսքերի հետ կապված պարտավորությունները մարելու համար: Բանկի իրացվելիության ռիսկի քաղաքականությունն ուսումնասիրվում և հաստատվում է ղեկավարության կողմից: Բանկը ձգտում է ակտիվորեն պահպանել ֆինանսավորման աղբյուրների տարբերակված և կայուն կառուցվածքը, որը ներառում է թողարկվող պարտքային արժեթղթերը, այլ բանկերից ստացված երկարաժամկետ և կարճաժամկետ վարկերը, իրավաբանական և ֆիզիկական անձ հանդիսացող հիմնական հաճախորդների ավանդները, ինչպես նաև բարձր իրացվելի ակտիվների պորտֆելը` իրացվելիության անկանխատեսելի պահանջներն արագ և հեշտությամբ բավարարելու նպատակով: Իրացվելիության

կառավարումը

պարտավորությունների

հանդիսանում

կառավարման

է

հիմնական

բանկի

ակտիվների

բաղկացուցիչներից:

և Այն

կախված է հետևյալ երեք հիմնական գործոններից. 

դրամական միջոցների կանխատեսվող հոսքերից,



շուկայից միջոցներ ներգրավելու հնարավորություններից,



բարձր իրացվելի ակտիվների առկայությունից:5 Այսպիսով առևտրային բանկերի կայունության, ճկունության, հուսալիության

որոշման համար վերլուծության է ենթարկվում իրացվելիության խնդիրը, որը լուծվում է ակտիվների

ու

պասիվների համադրմամբ, դրանց գնահատման միջոցով, որի

արդյունքում պարզ է դառնում թե ակտիվի միջոցները արդյոք թույլ են տալիս իրենց միջոցների արագ իրացման շնորհիվ մարել պասիվի պարտավորությունները, իհարկե իրացվելիության ապահովումը բավականին բարդ և պրոբլեմային խնդիր է ինչպես բանկի, այնպես էլ բոլոր տնտեսավարող սուբյեկտների համար: Բանկի

սեփական կապիտալը պասիվի կառավարմանը չի վերաբերում, բայց կարող է ազդել բանկի կայունության, հուսալիության և իրացվելիության վրա: Կենտրոնական Բանկը առևտրային բանկերից պահանջում է սեփական կապիտալի որոշակի մասը (50%), որը

հետագայում

ուղղում

է

փոխառուների

վարկային

միջոցների

չվերադարձելիությանը կամ պոտենցիալ կորուստներին: Բանկի ֆինանսական դրությունը

բնութագրելու

հաշվեկշռի

սեփական

համար

անհրաժեշտ

միջոցների

է

վերլուծել

առկայությունը,

հաշվապահական

ռեսուրսների

գոյացման

աղբյուրների կառուցվածքում փոփոխությունը ըստ պարտավորությունների ինչքան է և

բանկի հետագա զարգացման համար կարևոր է նրա առանձին խմբերի

փոխադարձ կապը ըստ սեփական կապիտալի, ըստ դրամական հոսքերի, ըստ եկամուտների

և

ծախսերի,

ըստ

շահույթի

և

շահութաբերության:

Ստորև

ներկայացված է «Ինեկոբանկ»-ի հաշվապահական հաշվեկշռի իրացվելիության աղյուսակը: Ուսումնասիրելով «Ինեկոբանկ»-ի հաշվապահական հաշվեկշռի փոփոխությունները ըստ ակտիվների և պարտավորությունների փոխադարձ կապի` պարզվել է, որ ընդամենը ակտիվներում 2008 թվականին 2006-2007 թվականների համեմատ աճի միտում է գրանցվել համապատասխանաբար ըստ 23,853,574 հազ. դրամ և 9,718,520 հազ. դրամ կամ հարաբերական շեղումը կազմել է 11% և 27%:

Այսպիսի

փոփոխությունը արտահայտվել է ի հաշիվ հաճախորդներին տրված վարկերի և փոխատվությունների աճման հետևանքով,

որը 2008 թվականին

2006-2007

թվականների համեմատ աճը կազմել է 14,757,120 հազ. դրամ կամ 21% և 6,554,722 հազ. դրամ կամ 32%: Բացի դրանից ակտիվների աճը պայմանավորված է հիմնական միջոցների ավելացմամբ, որը 2008 թվականին աճի միտում է գրանցել` 2006-2007 թվականների համեմատ աճը կազմելով 975,950 հազ. դրամ կամ 37% և 806,545 հազ. դրամ

կամ

28%:

Որոշակի

ակտիվների

փոփոխությունը

թվականին

արտահայտվել է դրմական միջոցների մնացորդները ՀՀ ԿԲ-ում, որտեղ դրամական միջոցները աճել են 2006-2007 թվականների նկատմամբ 20%-ով և 18%-ով: Այսպիսի փոփոխությունները կապված են պարտավորությունների ավելացման հետ, որտեղ

ամենաբարձր հարաբերական շեղումը արտահայտվել է հետգնման պայմանագրերի գծով վճարվելիք գումարներ պարտավորություններում, որի աճը կազմել է 23% և 487%: Իհարկե նման շեղումը դրականապես է ազդել պարտավորությունների աճման վրա,

որը

ընդամենը

պարտավորություններում

թվականին

2006-2007

թվականների համեմատ աճի միտումը կազմել է 20,922,852 հազ. դրամ կամ 38% և 7,579,410 հազ. դրամ կամ 26%:

Հայտնի է, որ որքան բարձր է բանկի

պարտավորությունները, այնքան ազատ դրմական միջոցները հնարավորություն են տալիս շրջանառության մեջ դնել ազատ դրամական միջոցները` ձևավորելով վարկային

մեխանիզմ,

նպատակ

ակնկալելով

եկամուտնների

աճ,

ինչը

արտահայտվել է ակտիվային գործառնությունների ավելացումով հաճախորդներին տրամադրված վարկային հարաբերություններում: Աղյու սակ1.2.3 Հաշվապահական հաշվեկշռի իրացվելիու թյու նը « Ինեկոբանկ» -ու մ Ձուցանիշներ

2006թ.

2007թ.

2008թ.

Շեղումը 2008 (+;-) Բացարձակ (հազ.դրամ)

Հարաբերակա ն(%)

ԱկՏԻՎՆԵՐ

Կանխիկ դրամական միջոցներ և մնացորդներ ՀՀ ԿԲ-ում Բանկերում և այլ ֆինանսական կազմակերպություններում տեղաբաշխված միջոցներ Իրական արժեքով չափվող ֆինանսական գործիքներ Հակադարձ հետգնման պայմանագրերի գծով ստացվելիք գումարներ Առևտրային նպատակով պահվող ֆինանսական ակտիվ-ներ Հաճախորդներին տրված վարկեր Վաճառքի համար մատչելի ակտիվներ Բանկի կողմից պահվող Վաճառքի և հետգնման պայմանագրերի դիմաց գրավադրված Մինչև մարման ժամկետը պահվող ներդրումներ Հիմնական միջոցներ Այլ ակտիվներ

2,258,038

4,187,235

4,970,676

2,712,638

783,441

3,012,132

4,403,248

7,888,212

4,876,080

3,484,964

-

16,662

3,225

-

-13,437

-

-

524,336

-

-

-

-

-

1,898

-

-

-

-

-

-

12,110,944

20,313,342

26,868,064

14,757,120

6,554,722

1,093,219

2,898,750 196,782

253,236 1,354,002

260,783

2,645,514 1,157,130

15,420

-

127,094

111,674

-

-

2,631,948 337,921

2,801,353 254,776

3,607,898 242,687

975,950 -95,234

806,545 -12,089

Ընդամենը ակտիվներ

21,461,520

35,596,574

45,315,094

23,853,574

9,718,520

4,026,027

12,832,418

19,712,037

15,686,010

6,879,619

10,845

196,969

1,353,946

1,343,101

1,156,977

10,471,161

14,354,765

13,634,545

3,163,384

-720,220

253,758 391,710

724,442 388,349

841,487 534,338

587,729 142,628

117,045 145,989

Ընդամենը պարտավորու թյու ններ

ՍԵՓԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ

15,153,501

28,496,943

36,076,353

20,922,852

7,579,410

Բաժնետիրական կապիտալ

1,385,290 967,945 49,783 1,283,007

1,385,290 967,945 1,271,985

1,385,290 967,945 1,757,789

474,782

485,804

-

1,046

(1,229)

-

-

2,621,994 6,308,019

3,473,365 7,099,631

5,128,946 9,238,741

2,506,952 2,930,722

1,655,581 2,139,110

21,461,520

35,596,574

45,315,094

23,853,574

9,718,520

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹ ՅՈՒՆՆԵՐ

Բանկերի և այլ ֆինանսական հաստատությունների ավանդներ Հետգնման պայմանագրերի գծով վճարվելիք գումարներ Հաճախորդների ընթացիկ հաշիվներ և ավանդներ Այլ պարտավորություններ Հետաձգված հարկային պարտավորություն

Էմիսիոն եկամուտ Գլխավոր պահուստ Հիմնական միջոցների վերագնահատման պահուստ Վաճառքի համար մատչելի ակտիվների վերագնահատման պահուստ Չբաշխված շահույթ

Ընդամենը սեփական կապիտալ Ընդամենը սեփական կապիտալ և պարտավորու թյու ններ

Բացի

դրանից

«Ինեկոբանկ»-ի

հաշվապահական

հաշվեկշռի

փոփոխության

վերլուծությունը ներառում է սեփական կապիտալի փոփոխությունը ի հաշիվ բանկի շահույթի աճման (44% և 54%) սեփական կապիտալը աճել է 2008 թվականին 20062007 թվականների համեմատ 2,930,722 հազ. դրամ կամ 46% և 2,139,110 հազ. դրամ կամ 30%: Այսպիսի վերլուծությունները հնարավորություն են տալիս եզրակացնելու, որ

բանկի

հաշվապահական

հաշվեկշռի

իրացվելիությունը

արտահայտված

ակտիվների և պարտավորությունների փոխհարաբերությամբ ապահովել է բարձր իրացվելիության մակարդակ, քանի որ ընթացիկ իրացվելիությունը բարձր է եղել ըստ պարտավորությունների

աճման

,

քան

բացարձակ

իրացվելիությունը

ըստ

ակտիվների աճման: Քանի որ պարտավորությունները աճել են 38%-ով և 26%-ով, իսկ ակտիվները` 11%-ով և 27%-ով: Այստեղից հետևում է, որ «Ինեկոբանկը» 2008 թվականին 2006-2007 թվականների համեմատ համարվել է լիարժեք վճարունակ:

1.3 «Ինեկոբանկ»-ի ֆինանսական արդյունքների, շահույթի և շահութաբերության վերլուծությունը Առևտրային բանկերը, ինչպես և ցանկացած առևտրային կազմակերպություն գործում են շահույթ ստանալու նպատակով, այսինքն` նրանք շահույթ հետապնդող կազմակերպություններ են: Սակայն շահույթ ստանալու համար ցանկացած բանկ պետք է իրականացնի հետևյալ պայմանները. 

սեփական եկամուտներով ծածկի բոլոր ծախսերը` ներառյալ դեպոզիտների տոկոսները,



թանկ

վաճառի

իր

ապրանքը`

վարկային

ռեսուրսները

և

բանկային

ծառայությունները, 

մշտապես

աշխատի

բանկային

գործունեության

ծախսերի

իջեցման

ուղղությամբ: Բանկի եկամուտների նվազագույն անհրաժեշտ չափը հաշվարկվում է` ելնելով նրանից, որ այդ եկամուտներից պետք է ծածկվեն. 1. ծախսերը կամ բանկային ծառայությունների ինքնարժեքը, 2. շահույթից` դիվիդենտների վճարումները, 3. ձևավորվող պահուստային ֆոնդերը, 4. հարկերը, 5. շահույթից` տնտեսական խթանման ֆոնդերի գումարները, 6. բանկի զարգացման համար անհրաժեշտ շահույթի նվազագույն գումարները: Առևտրային բանկերի համախառն եկամուտը կախված է վարկային, ինվեստիցիոն գործառնությունների

գծով

ունեցած

շահույթի

նորմայից,

մատուցվող

ծառայությունների դիմաց վճարի չափերից, ինչպես նաև ակտիվների գումարից և կառուցվածքից: Բանկի գործունեության վերլուծությունն իրականացնելիս անհրաժեշտ է հստակեցնել, թե բանկը իր համար ինչ նպատակներ է առանձնացրել և ինչքանով է նրան հաջողվել հասնել

այդ

նպատակներին:

Բացի

ընթացիկ

նպատակների

իրագործման

գնահատականից,

բանկի գործունեության արդյունքների գնահատման կարևոր

գործիքներից է շահույթի և շահութաբերության ցուցանիշները:7 Շահույթի գործոնը բնութագրում է սեփական կապիտալը ավելացնելու բանկի ունակությունը: Բանկային շահույթը, որը բացարձակ մեծություն է և

բանկերում

անվանում են մարժա, ձևավորվում է բանկերի ստացած տոկոսային եկամուտների և բանկի

կատարած

շահութաբերությունը

տոկոսային

ծախսերի

հանդիսանում

են

տարբերությունից:

բանկի

գործունեության

Շահույթը

և

կարևորագույն

ցուցանիշները: Շահույթի ստացումը հանդիսանում է բանկային գործունեության իրականացման վերջնական արդյունքը: Համախառն եկամուտների և համախառն ծախսերի տարբերությամբ որոշվում է համախառն (հաշվեկշռային) շահույթը: Համախառն

շահույթի

և

շահութահարկի

տարբերությունը

(շահույթի

20%)

տարբերությունը կազմում է զուտ շահույթը, որը մնում է բանկի տնօրինության ներքո և բաշխվում է բանկի զարգացման ու սոցիալական ապահովության նպատակով` ըստ հետևյալ ֆոնդերի (հիմնադրամների). 1. պահուստային կապիտալ, 2. բանկի զարգացման և սոցիալական ապահովության ֆոնդ, 3. շահաբաժինների ֆոնդ: Ըստ ֆոնդերի շահույթի բաշխման չափը` տոկոսով որոշում է տվյալ բանկը, որը

նախատեսվում

է

նրա

կանոնադրությամբ,

սակայն

հաշվի

է

առնվում

տնտեսական նորմատիվները: Այսպես, պահուստային կապիտալին հատկացվում է զուտ շահույթի առնազն 15%-ը, բայց ոչ ավելի բաժնետիրական կապիտալի 25%-ը կամ շահաբաժինների 50%-ը: Զուտ շահույթը կարևոր նշանակություն ունի բոլոր տնտեսավարող սուբյեկտների, հատկապես

բանկերի

համար,

քանի

որ

այն

հանդիսանում

է

նյութական

խրախուսման , սոցիալական ծախսերի ֆինանսավորման աղբյուր: Զուտ շահույթի հաշվին կարող են ֆինանսավորվել ներդրումային բնույթի ծախսերը, բացի: Բացի դա

О.И. Лаврушина' ‘Банковское дело'', Москва,2003г.

շահույթը հանդիսանում է վերարտադրության ընդլայնման պայման, ինչպես նաև ֆինանսական դրությունը գնահատող միջոց: Շահույթը, լինելով բացարձակ ցուցանիշ, լիարժեք պատկերացում չի տալիս տնտեսական

գործունեության

մասին:

Դրա

համար

հաշվարկվում

են

շահութաբերության ցուցանիշները, որով ավելի մանրամասն գնահատվում է բանկի ֆինանսական դրությունը: Այն հանդիսանում է տնտեսական գործունեության արդյունավետությունը

գնահատող

կարևորագույն

ցուցանիշներից

մեկը:

Շահութաբերության ցուցանիշը հարաբերական մեծություն է, որը արտահայտվում է տոկոսներով: Գոյություն ունեն շահութաբերության

մի շարք ցուցանիշներ, դրանք են.

1.սեփական կապիտալի շահութաբերություն, 2. ակտիվների շահութաբերություն, 3. շահույթի սփրեդ:8 1. Սեփական

կապիտալի

շահութաբերությունը

զուտ

շահույթի

(ԶՇ)

հարաբերությունն է բաժնետիրական կապիտալին (ԲԿ), որը անվանում են ROE: Այն հավասար է` ROE= ԶՇ ԲԿ

1.3.1

2006 թվականի դրությամբ` ROE= 1,119,323 = 0.808 1,385,290 2007 թվականի դրությամբ` ROE= 1,191,966 = 0.860 1,385,290 2008 թվականի դրությամբ` ROE= 1,727,990 = 1.247

´. ²ë³ïñÛ³Ý §´³ÝϳÛÇÝ ·áñͦºñ¨³Ý 2003Ã.

1,385,290 Ոսումնասիրելով սեփական կապիտալի շահութաբերությունը «Ինեկոբանկ»-ում` եկել ենք այն եզրակացության, որ 2008 թվականին 2006-2007 թվականներիի համեմատ ROE-ն

գրանցել է աճի միտում ի հաշիվ զուտ շահույթի աճման: Այս ցուցանիշը ցույց է տալիս կապիտալի շահութաբերությունը` կապիտալի մեկ միավորին

բաժին

ընկնող

արդյունավետությունը

շահույթը

բաժնետերերի

արդյունավետությունից:

կամ

բանկի

տեսանկյունից`

Հետևաբար

նրա

գործունեության

ելնելով

մեծությամբ

շահաբաժինների առաջին

հերթին

շահագրգռված են բաժնետերերը: Այս ցուցանիշը գտնվում է ուղղակի կախվածության մեջ բանկի բաժնետիրական կապիտալի օգտագործման արդյունավետությունից: Շահաբաժիններ հայտարարելու և վճարելու բանկի կարողությունը կարգավորվում է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կանոններով և կանոնակարգերով: Սովորական բաժնետոմսերի շահաբաժիններն արտացոլվում են որպես

չբաշխված

շահույթի

բաշխում

այն

ժամանակահատվածում,

երբ

հայտարարվում են: 2. Ակտիվների

շահութաբերության

ցուցանիշը

բնութագրում

է

ակտիվների

օգտագործման արդյունավետությունը: Այն անվանում են ROA, որը հաշվարկում են զուտ շահույթի (ԶՇ) հարաբերությունը ընդհանուր ակտիվներին (ԸԱ):

ROA = ԶՇ

ԸԱ

1.3.2

Ըստ «Ինեկոբանկ»-ի հաշվապահական հաշվեկշռի և ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության այս ցուցանիշը հավասար է` 2006 թվականի դրությամբ` ROA = 1,119,323 = 0.052 21,461,520 2007 թվականի դրությամբ` ROA = 1,191,966 = 0.033

35,596,574 2008 թվականի դրությամբ` ROA = 1,727,990 = 0.038 45,315,094 Ուսումնասիրելով ակտիվների շահութաբերությունը «Ինեկոբանկ»-ում` եկել ենք այն

2008 թվականին 2006-2007 թվականներիի համեմատ ROA-ն

եզրակացության, որ

գրանցել է աճի միտում ի հաշիվ ընդհանուր ակտիվների և զուտ շահույթի աճման: ROA-ն բնութագրում է բանկի ակտիվների օգտագործման արդյունավետությունը` ակտիվների մեկ միավորի առաջացրած շահույթը

և

հանդիսանում է բանկի

գործունեության կառավարման արդյունավետության մակարդակը: Ակտիվների շահութաբերությամբ որոշվում է բանկի իրացվելիության մակարդակը կամ բանկի վճարունակության աստիճանը: Շահութաբերության հաջորդ կարևոր ցուցանիշը զուտ գործառնական շահույթի մարժան է: Այս ցուցանիշը կարելի է ներկայացնել տոկոսային շահույթի և ոչ տոկոսային շահույթի հանրագումարի տեսքով: Շահույթի սփրեդ = 1.3.3

Տոկոսային եկամուտներ

Տոկոսային եկամուտ բերող ակտիվներ

-

Տոկոսային ծախսեր

Պարտավորություններ, որոնց գծով տոկոսներ է վճարվում

2006 թվականի դրությամբ`

Շահույթի սփրեդ = 2,244107 - (651,024) = 0.123 12,110,944 10,471,161

2007 թվականի դրությամբ`

Շահույթի սփրեդ = 3,209,137 - (1,112,408) = 0,081 20,313,342

14,354,765

2008 թվականի դրությամբ`

Շահույթի սփրեդ = 1,727,990 - (1,952,925) = 0,039

26,868,064

13,634,545

Ըստ «Ինեկոբանկ»-ի ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության տվյալների այս ցուցանիշը 2008 թվականին 2006-2007 թվականներիի համեմատ ունեցել է նվազման տենդենց, որը դրականապես է ազդել բանկի համար:: Շահույթի սփրեդի միջոցով գնահատվում է, թե բանկն ինչքանով հաջող իրականացնում միջնորդի իր գործառույթները` ավանդատուների և փոխառուների միջև, ինչքանով է ուժեղ մրցակցությունը շուկայում: Մրցակցության ուժեղացումը, որպես

կանոն,

բերում է

պարտավորությունների

ակտիվներից

դիմաց

ստացված

կատարած

միջին

միջին

եկամուտների

ծախսերի

և

տարբերության

կրճատմանը: Բանկի շահույթի մեծությունը կախված է եկամտաբեր ակտիվների ավելի եկամտաբեր

տնտեսության

ճյուղերում

տեղաբաշխելուց:

Բանկային

շահույթի

ավելացման ուղի է նաև բանկային ծառայությունների գների ավելացումը և վարկային տոկոսադրույքների սահմանափակ է,

բարձրացումը,

սակայն

տոկոսադրույքների

քանի որ նրա վրա ազդող գործոնները կախված են մրցունակ

շուկայական միջավայրից, պետության` ԿԲ-ի կողմից կարգավորող դրույքի

բարձրացումը

սահմանումից,

Կենտրոնական

Բանկի

կողմից

հաշվարկային սահմանված

նորմատիվներից, որոնք վերաբերում են Կենտրոնական Բանկի պահուստային կապիտալին,

ինչպես

նաև

շահույթի

և

շահութաբերության

սահմանված

գործակիցներից: Հայտնի է, որ բանկային համակարգում առևտրային բանկերը վճարում են շահութահարկ Կենտրոնական Բանկին «ՀՀ օրենքը շահութահարկի մասին» օրենքի համաձայն, որը սահմանվել է բոլոր ֆինանսական օղակների համար: Այդ օղակներից է հանդիսանում նաև «Ինեկոբանկը»: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ «Ինեկոբանկը» ապահովել է շահույթ և վճարել է Կենտրոնական Բանկին 20% դրույքաչափով շահութահարկ: «Ինեկոբանկ»-ում ըստ տարիների շահութահարկը

կազմել է համապատասխանաբար 2006թ.` 282,727 հազ. դրամ, 2007թ.` 417,275 հազ. դրամ, 2008թ.` 301,996 հազ. դրամ: Շահույթի կամ վնասի գծով տարվա շահութահարկը բաղկացած է ընթացիկ և հետաձգված հարկերից: Շահութահարկը ճանաչվում է ֆինանսական արդյունքների մասին

հաշվետվությունում,

ուղղակիորեն

սեփական

բացառությամբ

կապիտալում

այն

մասի

ճանաչված

,

որը

վերաբերում

տարրերին,

որի

է

դեպքում

շահութահարկը ճանաչվում է սեփական կապիտալում:Ընթացիկ հարկը տարվա շահութահարկի գծով ակնկալվող վճարման ենթակա գումարն է, որը հաշվարկվում է`կիրառելով հարկերի այն դրույքները, որոնք ուժի մեջ են եղել: Հետաձգված հարկերը հաշվարկվում իմնվելով

են

օգտագործելով

ինանսական

հաշվեկշռային

հաշվետվութունների

պարտավորության

պատրաստման

մեթոդը`

նպատակներով

օգտագործվող կտիվների և պարտավորությունների հաշվեկշռային արժեքների ու հարկային

նպատակով

օգտագործվող

տարբերությունների վրա: Հետաձգված հարկի

գումարների ումարը

ժամանակավոր

իմնված է ակտիվների և

պարտավորությունների հաշվեկշռային արժեքի իրացման կամ մարման ակնկալվող մեթոդի վրա` կիրառելով հարկերի այն դրույքները, որոնք ուժի մեջ են եղել: Ներկայացնենք շահութահարկի ծով ծախսի աղյուսակը. Շահու թահարկի գծով ծախսը « Ինեկոբանկ»-ու մ 2006-2007-2008թթ. Ցուցանիշներ Ընթացիկ հարկի գծով ծախս Ընթացիկ տարի նախորդ տարիներոմ շահութահարկի ավել ներկայացված գումար

Աղյու սակ 1.3.4

2006թ. հազ. դրամ

2007թ. հազ. դրամ

2008թ. հազ. դրամ

245,251

307,916

399,062

(699)

(2,297)

(4,139)

38,175

(3,623)

22,352

Հետաձգված հարկի գծով ծախս Ժամանակավոր տարբերությունների առաջացում և հակադարձում Շահութահարկի գծով

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ «Ինեկոբանկ»-ում 2008 թվականին 20062007 թվականներիի համեմատ շահութահարկի գծով ընդհանուր ծախսը ունեցել է աճման միտում 19,269 հազ. դրամ և 115,279 հազ. դրամի չափով ի հաշիվ ընթացիկ հարկի գծով ծախսի ավելացման համապատասխան 153,811 հազ. դրամի և 91,146 հազ. դրամի չափով: Ընթացիկ և հետաձգված հարկերի համար բանկի նկատմամբ կիրառելի հարկային դրույքը կազմում է 20% (2006-2007 թվականներին` 20%): Բացի դրանից ուսումնասիրությունների հիման վրա կազմվել է նաև արդյունավետ հարկային դրույքի համադրման աղյուսակը 2006-2007-2008 թվականների համար. Աղյու սակ 1.3.5 Արդյու նավետ հարկային դրու յքի համադրու մը « Ինեկոբանկ» -ու մ

2006-2007-2008ÃÃ. Ցուցանիշներ

Շահույթ մինչև հարկումը Շահութահարկի հաշվարկ կիրառելի հարկային դրույքով (Չհարկվող եկամուտ)/չնվազե ցվող ծախսեր Նախորդ տարիներում շահութահարկի պակաս ներկայաց-ված գումար

Ընդամենը

2006թ. հազ. դրամ

Արդյունավետ դրույքաչափ

1,400,653

2007թ. հազ. դրամ

Արդյունավետ դրույքաչափ

1,493,962

2008թ. հազ. դրամ

Արդյունավետ դրույքաչափ

2,145,265

280.130

298,792

429,053

3,296

0.2

5,501

0.4

(7,639)

(0.4)

(699)

(0.0)

(2,297)

(0.2)

(4,139)

(0.2)

282,727

20.2

301,996

20.2

417,275

19.4

Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ «Ինեկոբանկ»-ում 2008 թվականին 2006-2007 թվականներիի համեմատ շահույթը մինչև հարկումը գրանցել է աճման միտում 744,612 հազ. դրամ և 651,303 հազ. դրամի չափով, քանի որ 2006 և 2007 թվականներին «Ինեկոբանկը» ունեցել է չհարկվող եկամուտ, իսկ 2008 թվականին չնվազեցվող

ծախսեր:

Շահութահարկի

համար

բանկի

նկատմամբ

կիրառելի

հարկային դրույքը կազմում է 20% (2006-2007 թվականներին` 20%): Ներկայացնենք

«Ինեկոբանկ»-ի

ֆինանսական

արդյունքների

մասին

հաշվետվության ցուցանիշների հիման վրա մի աղյուսակ, որը մեզ հնարավորություն

կտա

ավելի

մանրամասն

վերլուծել

շահույթի

դինամիկան:

Աղյու սակ1.3.6 Շահու յթի դինամիկան « Ինեկոբանկ» -ու մ 2006-2007-2008թթ. Ձուցանիշներ

2006թ. հազ. դրամ

2007թ. հազ. դրամ

Տոկոսային եկամուտ Տոկոսային ծախս Զուտ տոկոսային եկամուտ Կոմիսիոն և այլ վճարների տեսքով եկամուտ Կոմիսիոն և այլ վճարների տեսքով ծախս Կոմիսիոն և այլ վճարների տեսքով զուտ եկամուտ Զուտ շահույթ փոխարժեքային տարբերություններից Զուտ իրացված շահույթ (վնաս) վաճառքի հա-մար մատչելի ակտիվ-ների գծով Այլ եկամուտ (ծախս) Ընդամենը

2,244,107 (651,024) 1,593,083

3,209,137 (1,112,408) 2,096,729

4,893,654 (1,952,925) 2,940,729

2,649,547 1,301,901 1,347,646

1,684,517 840,517 844,000

439,409

710,482

791,606

352,197

81,124

(69,293)

(127,669)

(252,4838)

183,145

124,769

370,116

582,813

539,168

169,052

-43,645

427,690

990,020

617,081

562,330

85,795

(2,429)

1,558

-84,237

(211,766) 2,421,933

(6,434) 3,098,369

96,389 4,567,864

10,594 2,145,931

89,955 1,469,495

Արժեզրկումից կորուստներ Ընդհանուր վարչական ծախսեր Շահույթ մինչև հարկումը Շահութահարկի գծով ծախս Զուտ շահույթ

95,281

188,897

(447,157)

351,876

258,260

(903,398)

(1,415,510)

(1,975,442)

1,072,044

559,932

1,402,050

1,493,962

2,145,265

743,215

651,303

(282,727)

(301,996)

(417,275)

134,548

115,279

1,119,323

1,191,966

1,727,990

608,667

536,024

372,939

2008թ. հազ. դրամ

Շեղումը 2008 (+;-) Բացարձակ (հազ.դրամ)

Հարաբերակա ն (%)

Ուսումնասիրելով «Ինեկոբանկ» ՓԲԸ-ի ֆինանսական արդյունքները` եկել եմ այն եզրակացության, որ զուտ շահույթը 2008 թվականին 2006-2007 թվականների համեմատ գրանցել է աճի միտում համապատասխանաբար 608,667 հազ. դրամ կամ 54% և 536,024 հազ. դրամ կամ 44%: Այսպիսի փոփոխությունները արտահայտվել է ի

հաշիվ զուտ տոկոսային եկամտի ավելացման , որը 2008 թվականին աճել է 1,347,646 հազ. դրամ կամ 84% և 844,000 հազ. դրամ կամ 40%: Բացի դրանից

զուտ շահույթի

աճը պայմանավորված է կոմիսիոն և այլ վճարների տեսքով եկամուտների ավելացման, որը 2008 թվականին 2006-2007 թվականների

նկատմամբ աճել է

հարաբերական շեղումով 80% և 11%: 2008 թվականին աճի միտում է գրանցվել նաև ընդհանուր

վարչական

ծախսերում

2006-2007

թվականների

նկատմամբ

համապատասխանաբար 1,072,044 հազ. դրամ կամ 18% և 559,932 հազ. դրամ կամ 39%,

որը

պայմանավորված

է

«Ինեկոբանկ»-ի

ղեկավար

անձնակազմի

և

աշխատակազմի ավելացումով: Դա նշանակում է, որ «Ինեկոբանկը» իրականցնելով արդյունավետ գործունեություն, 2008 թվականին ապահովել է շահույթ 2006-2007 թվականների նկատմամբ, որը ուղղել է ընդլայնման և նոր

իր գործունեության շրջանակների

համագործակցություններ սկսելու համար և

համարվել է

վճարունակ` ապահովելով իրացվելիություն և շահութաբերություն: