Բույսերի սելեկցիայի և սերմնաբուծության հիմունքները

միլի:

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ

ՍԵՐՄՆԱԲՈՒԾՈՒԹ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

Լ

ԱՅՑԱՆ.8. ԿԱԲԱԳԵՏՑՈՆ

Մ 1. ԲԱԲԱԽԱՆՅԱՆ

ԲՈՒՑՍԵՐԻ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻ

ՍԵՐՄՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

ն

Դալի որու

Աշխատության մեջ (ոպաբանվում

ռայան

այգ

նն

ու

ն

երրոր

մասերը` Ա.

յո

Ս.

:

Ի

Ն.

Ազատյա-

խն

:

ա

Կարապետյանը, չորրորդ մասը`

ք արտադրության մեջ նախատէսված

Բաբախանյանը:

որբի

Մ.

լ

սներփնաւբուծուԿ գործնական րրրում, նշանհակուք նշ ունեցող «արցերը, Իգ

վ

ք.

ԼՃՐՃՈԽՆՕԹԷՆԱՆ

ՃՅՃՆՑՈ

Ի

Էր

Շրօ6

Ք

Հք

ոա

ի Օր

ՑՅԻԼԻՇ)

Է

(14ո61Րօ4բ81), Ժքբտճի,196

25121675Ը

ԻՕՕ-ՈՃթԸՐՌԵՅՒԾ ԸԲՂԵՇԽՕՑՕՅՏԱԸ7Ց6ՈՒ06

Առ

՛

5ճՐՃՃԲՑ

ւ ար

ՇՔրԼԵՒԼժԲՕՂԸՂԻ

ՕԸՇԱՕՏէլՇԲ

114 ԹԱՅԻ Ճ

ՇՈԵՃՆՕՑԻՃՆ

ՃԻՃԸյ1 ՃԻԵԼԱՃՈԱԸՕՅԱՎՒՃՔՃԱԲԻՅ

Ո

ՃիԼՃ:118

չխատողզյուղատնետեսների, սելնկցիոներների, ինչպես մամշ դյուղատնոնսանան ճ խնսոիտուոբ տնխնիկումնեիլ ուսանողներիՃաժուր:

Մ.

նր, երկրորդ

նան

լ

բնազավառուի ձեռք բերված նվաճումները: Աշխատության ն. առաջին ննրածությունի մասր գրել ւ: է Ա.

Գա ավ

ն

բույսերի դենետիկալի, սելեկճե Հիմունըննրը: Հեղինակները

նն

ՏոնըԱԱրարաժուքյան շաիխադրել սելեկցիայի

Ա 22

631"

,

|

թվում

Լյջշոոբռպառաատատաոաառ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈ

ի

առաջացել է լատ Սելեկոիւ բառբ նշանակում է ընտրություն, սակայն ժ միայն բմորությ ճառրմանավոակվում Գիտուքյան'զարգացման այսօրվ է տաղլբսոչ միայն բավարարվել ընտր թառել ուրիչ միջոցներ, որոնցով կարելի խել ցանկացած ուղղությամբ, ինչպես ւյեպիսի ձներ, որոնք մինչն այդ դոյ բիոլոգիականգիտության ժի ճլուղն է, բար ունեցող կուլտուրական բույսերի սես ավելի բարձրարժեք ձեերի ստաց

ռասխան է տալիս բիոլոգիական դի որն ընդունված է անվանել սելեկցի

տարիները չուք բարձրարժենքությունը բ նալ տնւոնհսապես ավելի ւսրժեքավոր

ապաճովելչեն կարող: Բարձըբերքի «Հ սերմացուն է ագրոտեխնիկայի օպ ինչպե՞ս ստանալ լավ սերմացու,ինչպ

"իոնը

որոշակիդերը պատկա վաո. պայ մցուն ադրուսռեխնիկայի լավ պ ագրոտեխնիկայի սերմացուն

Ա

Գյուլատնտեսականարտադրությա մեկը կուլտուրականբույսերի բերքատ բարձրացման մ Բերքատվության

'

.-

ի

արան

ւ

տ

ական

րենն

ՏԵՐ տեղական խոսբով՝ մ, "ք եջ, արդյունք

ո

:

Տեյական

լ

ւ" թ .ո Ծն " "բ նշանակում ՛ կոչվում հն

ամա Տրորրաններում, Գազան

ա ր """

, ւ

ճլատժությունը

Բացի

ա-

կողմից ոնի2

՞

Սնլեկցիայի միջոցով ստեղծվածայդ նոր ձները, որոնք օժտված են տնտեսական բարձր Հատկություններով ն Հատկանիշներով, րոզ, Ը ընսոոտեր: է սելեկցիոն դունված ւսնվանել Սորտ բառը մեր առօրյա կրանքում շատ գործածական է, ռանձնասպես սպառման ապրանքների նկատմամբ. օրինակ, ասում նն առաջին, երկրորդ կամ երրորդ սորտի լուղ, Մեջ Ճացչ կոշիկ ն այլն Հեւոնապես առօրյա կյանքում սորտ ասելով Ճասկանում են առարբկաների որոշակի որակական Ճատկանիշներ: Գյուղատնտեսության մեչ սելեկցիոնսորտ ասելով Հասկանում են այնպիսի բուսական մատերիալ, որը նպատակադրվածձնով, գիե տական ճիմունթներով փովեոխմանէ ննքարկվել մարդու ու է օժտված ՐԻՆ Հատկութ լավագույն ատկանիշներով առաջին Ճերթին՝ բարձր բերքատվությամբ: սելեկցիոն սորտերից, մշակութան մեջ կան նան այլ սորտեր՝ տեղական սորտեր կամ պոպուլյացիաներն տե 1 բարելավված սորտեր: ռոբտեր կամ պոպովյացիաներ Տեղական առնլով ճառկաջվում Քն տվյալ վայրում վաղուց ի վեր մշակվող սորտերը, որոն ֆոլողիասես ն բիոլողիապես միատարը չեն: Պուլուլյա ֆրանսերեն մ. քօքսոնօո՝ է ազդաբնակչութ ւ վուրդ: Տեղական սորտերըպոպուլյացիա են Քառով, որ նրանք ստեղծվել են ժողովրդի կողմից: մի սորտի մասին չի կարելի ասել, թն ով, որտեղ ն որ ժամանակ ստացել այն, ինչյիսի Ճաենասարճով, որքան ժամանակում, ինչպիսի բուսական ձնից ն այլն, մի պարզ չէ, պարղ է միալն այն, որ նրան ան ճաղարամյա գործունեության, աշխատանքի Տեղական պոպուլյացիաներից մեր ոնսպուբլիկայում մշակվում են քՍպիտակաճատ, կարմրաճատ, Գալգալոս էան ՐԸ» կոՋիլաղ գարին, Սիսիանի կորնգանը, Ապարանի սռվույտը, տայքի վարունդը, Խաթունարխի սոխը, Շաբարկենի խնձորը, Մարգախնձորը,կախանիտանձը ն այլն: սորտերի ամենաճիմնական առանձնաճատկությունն . որ նրանք վաղուց ի վեր մշակվելով տվլրալՃողա-կլիմայաճա լավ են ճարմարվել այդ պայմաններին: սորտերն, ինչպես նշեցինք, իրենցից ներկայացնում էս ր ձների խառնուրդներ:Բ. Գարասեֆերյանի ուսումնասիի երի ճՃաժաձայն, կաղմված ցորենը Սպիտակաճատ է երն ւտասը տարատեսակից, Գալգալոսը՝ երկու ստոեսակիցյ ե րկու արատեսակից, կարմրաճատը՝երեք տեսակից ու

այլ

Մին

անվան

դա

մ Համ

խայտա այլնս իրենից այդպիսի է լինում մեկ տ

սորտը» բարելավված Տեղական

սորայ

որե իրենեց

է,

սորա բարելավված

այդ

որը

կաղմվ

նույն Գա

10-12

է, բայց

ունեցող սոր գոյություն

լեկցիոն

սորտեր:

Հետնանջ բավարարելչեն կարող, որի ճ խնդիր է դնում՝ մեր պաճանջների զբաղվ այսինքն՝ բույսերի նոր ձեեր,

աճում

բույսերի նկատմ կուլտուրական

տոկոսով ա

տնտնաավանտեսակետիցա

բերքատվությունը

մեմատած

տարատեսակից' սորտերը Տեղական բարելավված

կան

տեսակից, իսկ Դելֆին

է, կազմված պոպուլյացիա

կամ Գալզա այլատեսակը, մադանիկում երկու տես

«ակած

այդ սլողուվյացի մադանիկումը՝ ներկայաց

սուպուլլ Զարդան ւոեղական 0րինավ՝ ս

լացնում.այն կազմված

Հետ,

աԼ

այն է՝ սելեկցիոնպարզ աշխատանք, ատացվումէ տեղական բարելա

երբ տեղական

հրում՝կարծրտեսակինոլասկ շրջանն ոլուլուլլացիա

փափուկ

ասհլով Արարատյան կամ Զարդա տեղականսորտ, իսկ ցորենի

նի

լինել ն, Զ էլ դորենընչ այլխոդես գազա ինչպես նն լինել ն տան յուսկ կարող

են

ն

տասնչինդ տարատեսակից արբեր ռորտհր,օր տեղական

Հաաա

ՀԵՐ

ոոոարթաա

որ

սորաերը ճամապատասխանսելեկցիոն սորտերով յոխարինելու դեպքում դլուլատնանհսական կուլտուրաների բերքը հ ավելի տոկոսով: բարձրանումէ 15--20 Բերքատվությանբարձրացմանպրոբլեժի Հետ սերոորեն կապած է նան վնասատուների հ »իվանդությունների դե պայքաիեՓյուղառնաւնսական կուլտուրաներիվնասատուներնու լուխնդիրը: անդամ նրանց դեմ պայքար Հիվանդությունները, կալմակերպելու ի. ոչնչացնում հն բերդեպքում, լուրաքանչյուր տարիՃավփշտակում է տասնլակ միլիոն ցենտների: Քի զգալի մասր, որը Պասնում ն: վնասատուների Հիվանդությունների կումից կուլտուրական

եղական

Քաղմաթիվուսումնասիրությունների Ժիջոցով ապացուցվածէ,

ՍԵԼԵԿՑԻՈՆ ՍՈՐՏԻ ԴԵՐԸ ԵՎ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԳՑՈՒՂՄՏԵՏԵՍԱԿԱՆԱՐՏԱԴՐՈՒԹՑՓԱՆՄԵՑ

ԳԼՈՒֆԵ

Կո

աաա պարա արար

ԵՎ. ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ

ԳԵՆԵՏԻԿԱՅԻ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

աաա

ՇՌԱՃԻՆ ՄՇՄՍ

ՍՍՌՄ-ում մշակվող աշնանացան ցորենի սելեկցիոն սորտերից Ունթնա/ւկրաինկան: առաջին անդամ լայն տարածում է առտացել

լով ար

տնտեսական ճատկություններ, բազմաթիվ լավագույն

այժմ մշակվում է

նան

այդ

սոր-

Ռումինիայում:

Ալրաղացմանհ Հացաքխման բարձր որակական ցուցանիշեերի չնորճիվ այղ սորտը ընդունվածէ Ճամաշխարճայինստանդարտի մեջ: Չնայածայդ բոլորին, բերքաճավաքի մեքենայացման տեռակետից Ուկրաինկանունի բացասական Ճատկություն՝ դա ճատիկի քոփվելն է Հասունացման ֆազում: |

Ուկրաինկայիծաղզկիկայինթեփուկները թույլ են զարգացած, կարճ են, ճեշտությլամբ բացվում են, որի ճհտնանքովէլ ճատիկը է, ն ինչես չրի, ամուր չի ընդդրբկվումու ճեշտությամբ քավում սովորական, այնպես էլ անջատ բերքաճավաքի ժամանակ տեղի է

ունենում շրջաններում այժմ ճատիկի զգալի կորուստ: Մի շարք Ուկրաինկանարդեն փոխարինվում է չքասվող նովոուկրաքնկա

սորտով:

|

Մի շարք սորտեր էլ, զերծ լինելով թափվելուց այս կամ այն չափով պառկում են, որը նույնպես մեծ խոչընդուտէ ճանդիսանում բնրբաճավաբի ժամանակ ն տալիս բերքի զգալի կորոատ: Հացաճատիկայինկուլտուրաներիլրիվ ն ռացիոնալ մեքննայացման ճամար պաճանջվում է, որ սորտերի լինեն չքաիվող։ չպառկող, Ճեշտությամբ կալովող, մոտավորապեսմեկ մետր բարձրություն ունեցող ցողուններով: ն

Նկ. "ամար ա-սքնթնհալացման

1.

Սաո ոլո

Եար» ան

անձարմար, բ-երխնայոպտան

Համար ճարմար: :

:

մշակման նրանց

բոլոր

ն Արմատասպտուղների ցանքը պալարապտուղների (տնկումը) է, ռր արբերքաճավաքը ժեքենայացնելու ճամար սպաճանջվում լինեն ճնարավորսաճմաններում մին-

յացնել Լրիվ կերով:

մատապտուղըն պալարը

նույն ձեիհ մեծության:

Հնարավորլինի աշխատանքները

ԹԱՑԻՈՆԵԼ

ԿՌԻԼՏՈՒԲԱՆԵՐԻ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

նդե բույսերի մեքենայացումը պաճանջում է, ո ր ունդերը, Ընդեղեն Հեշտությամբ չբացվեն, Ճճասունանան մոտավորապեսմիաժամանակ, դասավորվածլինեն ցողունի վրա զրեթե միննույն կամ միմյանց մոտիկ լարուսննրում ն բավականինբարձր լինեն(10--15 սմ) Հողի մակեԲ"եսիչ

մեքննա-

ՇՐՋԱՆԱՔՈՒՄԸ

նտնսության ճամար

Երկրագնդի մայր ցամաքից ամ Բր աելին «րի կուլտուրաները ենիկաղան

տագործվումէ չնչին մամբ, կուլտուրաները" դաճատիկային

"

չա-

տարածություն-

հ ակ բանջարանոցային ներ են ղրբազեցնում, Արա ծություններ: տուրաները՝ է լ ավելի փոբը տարա ամենիը շատ ն

մշ

կուլտուրաներից Տեխնիկական այդ

'ՀՈՎ

պյողատու

տարածո

Հացածատիկների բայց բամբակենին, Ի կուլ իսկ մնացա 245 չի կաղմում, տարածությունը 4--0,5

դբաղեցնումէ մատած

օգ-

են 4ա-

ավ, լի պակաս

Հաժեմատությամբ պաճատիկնեթի

բերքաճավաքիմեբենայացումըպաճանջումէ, որ Քամբակենու Թուիը լինի ոչ թե կոնաձն, ինչպես Հիմա է, այլ սեղմված, ճՃլուղավորությունը սաճմանալին կամ առաջին տիպի, Ճասունացման տեմպը՝արագ, կնգուղներիՀճասունացմաննախօրյակին բույսթ տերկաթավփ լինի նե այլն Այս օրինակներիցպարզ երնում է, որ սելեկցիան մեծ ղեր ն անելիքներունի կուլտուրական բույսերը ձնափոխելու այնպես, որ

`

տարածությունները զբաղեցրած ։ոուրաների շուրջ

տոկոս է:

,

լ

հրկրադգործության ճամար ժինչն

այժմ

դեռ

շատ

քիչ

են

են

շարք

աալ

նրանց մշակ-

Որ սնելեձկցիանայղ

ասպարեղում կարող է օգտակար լինել՝

`

առաջներում կային միայն Ճատուկենտ սլտղատու

ցույց

ծառեր,

պտղա-

նն տալիս ճետնյալ փաստերը:Ի. Վ. Միչուրինիաշխատան»ների շնորճիվլ տղաբուծությոաւն սաճմանը շ:սրժվել է Ճարավային դեպի Հյուսիս կիլոմետրը, իսկ ընդճանրապեսպտղաբուության սաճմանը՝1000 կիլոմետր: Սվերդլովակի, Փելլաբինսկի ն Կրասնոլարակի մարզերում

ճու

եդիոլոացորենիանտեսական ղերը չափազանց մեծ է, սակայն մինչն այժմ այն ճիմնականում մշակվել է Հարավայինտաք շրջանննթում, այղ իսկ սլատճառով գոյություն ուննցող սորտերը իճ3 մասաժբ ուջաճառ են ն ջերմության նկատմաբ պաճանջկուռ: արաադգրությանավելացման ուղղությա: եգիալտացորենի արտխայի ե կառավարության որոշումները կյանքում իրականացնելու ճամար անճրաժեշտ է ստեղժել նոր սորտեր, որոնք լինեն ավելի բերքատու, քան գոյություն ունեցողները, ե ավելի վաղա-

թանկարժեք կուլտուրաներ՝ բամբակննին, սոյան, շաքարի ճակնդեղը ն այլն, պաճանչում են վեղեոացիոն երկար շրջան, մեծ քանակությամբ ջերմություն ն արնուո շաչո օրեր, Հհտնասլես դրանք պետք է մշակվեն ավելի ճարավային շրոաններում, իսկ ճացաճատիկները (տարեկան, որեն) այդ տեսակետից շա ավելի քիչ պաճանջկուսեն ն կարող են մշակվել ավելի Ճյուսիսային ն արնելյան շրջաններում:

Տեխնիկականմի

վող բույսերի կաղմը, տարածման շրջանների, Սան ճամար նոր ն ռացիոնալ տեղաբաշխում:

Լ

Սոցիալիստական արդյունաբերությանն դյուղատնտեսության դարդացման վիթխարի թափը խնդիր է դնու՝ վերանայել մշակար-

նում

երկրադեդի մայր ցամաքի միայն 940-ը, մինչդեռ կատարված ճաշիվները ցույց են տալիս, որ այղ նպատակիճամար պիտանի է 304 -ր, որը կազմում է մոտավորաղնա5960 միլ. Ճեկտար:Բերված քերը վկայում ձն այն մասին, որ գլուղատետեսության վարգացման ճամար կան դեռես անսպառ «նարավորություններ։ Արնելքի ու խամ խուլան ճուլերի յուրացման սյլանը մարդկային սպատմության մեջ առաջինն է, որ Ճաջուլությա:ժբիրականանումէ ՍՍՌՄ -ում:

երկրադործությունըիլ ոլտղաբուծությունը սցտագդործված: ղբաղեց-

ներ

ու

Հողագործությանտակ օգտագործվող տարածությունները,ճիմճականում զանվում նն Հարավային ն բարեխառն գոտու շրջաննեբերրի տարաժությունբում: Հյուսիսային ե արնելքի լայնարձակ

:

Բ

այդիների մասին խոսք անգ

տոննա

հոնվ մ

կիրովակ) կ

աղա

այժմ

այ

ն

լեռնային շրջա այլն, նախկինում վտղ

ամբ:

յում

Այժմ այդ շրջաններում աճու

,

նեին, իսկ բանջարանոցներ աճ

Մ, բտունու

Ը660 Հայատանի

ԲՂՐթ: Արո 4.

կազմում են ավելի քան 300 ճաղ գառի, վարսակ, որոնք Ճեկտարից կարտոֆիլ, կաղամբ ն այլ է 60--120 զ բերք,

տեսություն չկար,

Այդ դիտա-Ճետաղոտական ճի ճիվ աււսյվերղին նոր, ուրույն սոր տեխնիկան: եքե նախկինում ժայ

ինստիտուտի բնեոային գիտա-ճե քվականըն՝ Հյուսիսայինհրկրադո դիաա-Հետազոտական ինոտիտ

Էինում (ներկայումս

1 շիշատակել Հետաքրքրական

տունդրաւյին շրջուններում, Դ եչոր րի սվաղաններում:

ներ՝ Կոլա Ռերակլզու ինչես ան

ներ, իսկ այժմ այն չարժվել է ճե Սովետական իշխանության օր րացվում է արադ թափով, այնտե հրեն արդյունաբերությամբ, ինչ ե սական զիտական ճիմեարկ մոնտ Թյուսննը։ ՍՍՌՄ-ում ստեղծվել են

: րկրի

ՀոկտեմբերյանՍոցի Մինչն Պզուսիսային չրչաններում

մոգ

սեխը: Գյուղատնտե մնրուկը, վսծ Թի, մանդարինի, կի մացկուն սորտեր:

ձն

են

բերք: Մոսկվայիմ Տարավային այնպիսի կուլտու

ձմեռում

գոլոթ Ը--12

մ ժիչուրինյան ճորտոսր Խաղովի

յան եղանակներով ստացված

շում տնհն վոյուքյուն «ող տարածության վրա: ր Հեկտար

տու

ւ

ու

Միեչուրինլան միչուրինյ

սալորենին, լորենի ն

չեր-

ի բոալենին,

"

ն

ու

տիրապետիբու-

օրինաչափություններին:

'

ԳԼՈՒԽ

.

Ա ,

`

են

առաջին ամբիոնները

.

վիեննայում՝ բացվել Գետտինդենումթվականին, սելեկցիայի դասընթացը ՑարականՌուսաստանում թվականին:

Քարձրագույն

Հետո անից դպրոցներում սելեկցիայի

գիտություն է: նրա գիՍելեկցիան բավականին երիտասարդ աուն դարի Երկրորդ կեսից,այն Հիմունքները սկիզբ ւռւսկոան մատերիալիստաժամանակ, երբ բիոլոգիան դարձավ իսկական, Ժ աժուք մր ների «Տե նի Դ հազեորի է՝ աան ն ւթյուն, այն

ԱԱ

«է են ԽԸ

ՒԿՑՏԻՍՏԻ

Մե

ՏԱԱՃԱ ճ ԱՏՄՈ)Ք.ԲԶՈԱՒՆԸ

նակում է ծադում:

ն օրինաչանրա փոփոխականության մառանգականության կոչվում է գենետիկա: դիտությունը ուսումնասիրող փությունները Աէ 0Տ բառից, որ նշաՏՇոճ է ճունարեն Գենետիկաբառը առաջացել

նության

Այդ պատճառովսելեկցիոները պետք է լավ ժառանգականությաննե նրա փովփոխակասական օրգանիզմների

բարձրացում:

զուղընքաց սորտի կողմից բարձրացմանը ագրոտեխնիկայի ոլրոդրեսիվ բերքատվության այսինքն՝ արձագանքում, սղատասխան

Միննույն ինչպեսնա. նություն՝տարպծմանլայն արնալիընդունակություն,«ամա-

ճատկու-. Սելեկցիոնսորտերը պետք է պաճպանենվերոճիշլալ ն Հետագա սերունդներին: թյուններն ու Հատկանիշները փոխանցեն ճկուպետք է ունենան սորտերը ժամանակ, սելեկցիոն

մաքրությունլը

միջավայրի արտաքին դիմացկունությունը

բարձր որակը թյունը, ճավապատասխան

վեգետացիոնշրջանը» անբարենպաստպայմեքենայացմանճնարավոմաններին, մշակման աշխատանքների ե միատարրությունը կաւ, ինչպեսասում են, սորտային րությունը

ու

է մարդու սելեկցիոն սորտը իրենիցեծրկայացնում Այսպիսով, միջոցով կիրառման դիտական եղանակների "կողմիցդիտակցված, է տնտեսաձն, օժոված որն բուսական աղզնվացրած ձնավփոխված, տնտեսականճատՀ իմնական Սորտի կան բարձր Հատկանիշներով: հն՝ բարձր կայուն բերբատվո՛կություններն Հատկանիշներն

այլ

սորտերբչ որտնրբ

լոբին Հաղարջենին,ելակը, պոմիդորը, վարունգը, սելեկցիոն սորտերը: վաղաճաս

Փուսնձեն ումա

մոռենին, կուլտուրաների մասեր

ր ենը

Դ

շատ

են:

Է բույոր

ջ

շ

ոաշծրայլից

,

կա

ան

քոդակ

:

ստ ք արվ

սելեկցիա

թր ա ի չոական/ կա

անան

բաժանել հրմք չրջանի պրիմիտիվ,

աղզա

վորերկրագործո ելեկցիայի այդ

խոր

Սխալվածչննք լին սկիզբ է առել այն ժամանակներից, րը

:

ազատ

ն

ն

այլ

ո

ջապե

աա Հարում րում,

վայրի վիճակում ն մարդ խառնուրդիճամար ստեղծվում

Ազատ,

:

Ար

Հիճաղոմ զոաղեջո ամակեցութ ԱԱ ե բնություն

Հ

չեր, հրա, ույ

ի

"

ա

ա

«ագրի

Գարո

արշ րկրագործության զարգացմ կ որոշ նան դեպքերում այժ եշտ սերմացուն ն տնկանյութը վե Հենցմի բուսականությունից: սերմացուն Լ տնկանյուքը վայրի մարդու մուռ մշակության պայմանն է տարերային սելեկցիայի ճիմնակա Բնականպայմաններում շար Քույսերի որեէ տեսակ, տարատեսակ մեծ տար '

:

գիտությունները,

ա

իր ճիմբում ունեցել է մա պատմության պրակտիկ

րոլոր

րական

առ

զարայաորպես դործնական Սելչնցիան, նրվոացնում արարում բավարարելու պաճանջը տեսական պատմությԱ Հազարամյակների

ն

չես

՛

"ա,

չ առել

Գո

խուր:

սելեկցիայի

Պոն Ա թի սամ մեո ավա

չալաստանում

ակու կողմիդ՝

կարդացվել 1 Մոս քվականին:

անգամ առաջին

լ

քնե

Ճոզը»

Ր

,

իւ.

Լ ոլ

ական,

թան

այլ

,

մարդո

:

ես Ճան-

.

/

,

լ

Հիվանդությունների,

:

որ

դա

ոչ

Սելեկցիան

ոբպես

ավես

լ

ընթացքում մարդր կամաց-կամա լավը ն վատը: նա քայլ բայլ պ

'

ջավայրի պայմաններում ավելի Ճ Այսպիսով,տարերային սելե նապարչէ, մարդու աշխատանքի որ դպատակիցանկախ, բանի որ տվյալ բույսից վյալ տարին ավե չկի տակցելով, քն կատարածաշխ բողնել բույսերի Ճաջորդսերունդն

Մի շարք կուլտուրաների,ինչ զիչ կաննփի նկատմամբ պարզվել մտնլեն մոլախոտերից, կուլտուրա

բերությունը:

Տվյալ միջավայրի չսդայմա "Ժամը, բնսկավայրի ն դրա Ճետ մ վլիմայական պայմանների փոփո էին նան մշակվող բույսերը, թառն

լինում:

Ճառունացած, կոտրտվ Հասկերը

է, բոն բնրքաճավաքիժամանակ

է ստացվում, րություն

,

:

որը

։

որ մար-

չ

է

Համար:

թափվելու

դաշտեր աղբոտված

ն,

են

տոլավոշրջանում այնպիսի

լինում դաշտամոլախուտային

ՀառբկնեԻՐ ցի էլու երնույը կարելի է այժմ մեր լեռնային շրջաններում, որտեղ աշնանացան ,

Ցորենի ճասկակալման տարեկանով:

որոշ

նան

ցորենի

դիտել

ի

շա ասկերը կոտրտվելու

Մ րե թու

ավելի

դը խառնուրդի միջից որսլես սերմացու կարող կր Հավաքել այս բույսերը, որոնը կամ կոտրավելու ընդունակությունը շատ քույլ էր։ Մարդն այդ ժամանակ չքափվով ձներ դուր" բերելու նպատակչէր կարող ունենալ, քանի որնրա դիտակցությո:ն ւ արդացման աստիճանը դնոնս չէին կարող ճանապար» ՊարԴՐԻ ի 1լուծման

ու

բասվիվումեն: Բնականմ, նրանքբոլորովին կոտրատվում

սյա

:

ունեն

Հե

բայ

կորիզը» ճատուկ ուշադրությե

պտուղ

Ճմ

շատ

գարնան ս

ցա

անօգուտ բայց գործողություններ,

տանքի պրոցեսում մարդը երբեմն

նորմայի պատճառովանճամե բարձր

ր

բաների սերմացուն, որի պաճանջիբ սերմացուն, որի քանակր մեծ

ք ոչ ժիայն Հատիկ: Ընտրվել բու

ձմռան

ճին ժամանակնեՀ դեռնա ընքացքում

անրմացու Հողագործը ոերժացուն:

հույսերի վրա, ընդճանուր ցանքի ամննալավերը,ինչպես նան ցանքի

են

Դեռ այսօր

առ

անգիտակցական ինտրությունը կամ տարերա-չ ԱՀնստական (ամերի, գիտակցաբարօզ յին սնլեկցիայի էությունն ավելի լավ ըմբոնելու Համար բերենք մեկ հագան նս: օրինակ Վայրի ճացաղգիներնՃասկերը՝ իլոնը`բույսծրը նպատակադրվ կոտրտվելու ել կարելի է լատաճել ցեղի, տեսակի Հատկություն, Հատիկնե ցրելու Հեշտությամբ է: կրքություն չունեն, Մշակության մտ: Համար Ճրաշալի Հարմարանք անման հազիաավան փավմամբ. գավ ուտելուց «թձեերը ժնալ չէլո կրող, որովճնտնի ժինչն «առսունացում»

ւ

դիպում

են

մի շարք տարերային երնույքների՝ ուժեղ սառնամաՔՐ» Ր եիքների, խիստ ծրաշտի, վնասատուների ն ն Հետո զանքչ այլս Բնական է, որ այդ աղետներից քամիների ցանքլ ժեջ մնում էին ամենաղիմացկունները, որի ն մարդը Համարում ճավաք ն էբ որսլես բերք ապագա սերմացու, առանց գիտակցելու, որ դրանով կատարում է ագզնվացման պրոցես, րնետրություն, սելեկցիսո:

խառնուրդները մշակության պայմաններում Բնական

ռ

ցանկապատել այդ

Ճողամասը, վարեց ողը, ջրեց, բաղճանեց, ի իսկ ապագայում նան պարարտացրեց: Այղ ամենը մարդը կատարում բերք ստանալու ն լ լավ ԻՐՔ էր տվյալ տարին նպատակով, առանց գիտակե ոլո "ր ԴՐ անով ստեղծվում են փուխոխվածպայմաններ, ռրոնը ազդեցության տակ բույսերը կամաց-կամաց բարելավվում ն դաշնում են կուլտուրական:

ար

4 ճողը պարարտաջնելու, նելու

ստանալու

արն

Մշակվող բույսերից բերք

ազ

աովելու

ճայի" Ա նրանցից տան

են

մուտ

հած Ճողը ն ազատ բնության միմյանցից իրենց քիմիական ն ֆիզոտնչուշտ, տարբերվում կական Ճաոկություններով: Որպես կանոն, մարդու տնամերձ ճողը շատավելի Հարուստ է օիդանական նյութերով, քանի ոռի տնտեսության մեջ մնացած թափլիիուկներն այն ժամանակ ո՛չ այչ էր բում էր, ո՛չ Հլ շառ Ճեոու /ոանում իր բնակարաւնիըց,այլ շաղ

Մարդուբնակավայրի

այդ

է, որ կոչվում է սելեկցիան որպոո

.

'

Գիտականսելեկցիան ձնակերպվել է 411 դարի երկրորդ կե«Տեօից Ժիայն, երբ ԴարվինըՀրատարակեցիր աշխարճաճոչակ ձեառակներիծագումը» աշխատությունը, որտեղ առաջին անդամ կերպվածէին կենդանիաշխարճիղարդացմանճիմնական օրենքնեմ Ա Ֆ. էնդնթոը այդ մասին եշել է. «ինչես Դարվինը ճայտաբերեը

թյանը:

:

Պիտական սելեկցիա: երբ մարդը բնության մեջ կատարվող որեէ երնույ թի մասին ունի ճիշտ պատկերացում,դա այգ երնույթի զիտական Ըմբոնումն է: Ճիշտ պատկերացում ասնհլով պետք է է օբյեկտիվ իրականո:Հասկանալ ւսյն, որը ճամաղպատասխանում

մար:

տեղականսորտերը, ժողովրդի աշխատանքի լավաարդյունքը՝ գույն կերպովՀարմարվածլինելով տվյալ միջավայրի պայմաննոհին, օժտված լինելով տնտեսական Ճատկանիչներով,Հանդիսանում են ոսկյա գանձարանսելեկցիոն արժեքավորսորտեր ստանալուՃա-

ճէնճարը,

Մեր դարաշրջանից առաջ արող ին կուլտուրական ժողովուրդների կողմից մնացած գրական ժառանդության մեջ կարելիէ գտանել բազմաթիվ կանոններ բույսերի ազնվացման մասին, որոնցից մի մասը «փ աճպանել է իր այժժեականությունը մինչի մեր օրերը: Հին ճույները ն Հռոմնացիներըգրել են. «Խաղողիճասունաջման նե ամոդիտիր քո այդին, նշան արա ամենապոռողջ ժամանակ ն նաբերքատու վազերը եթե նրանք երիտասարդչեն, ինչպես նար ծեր չեն, ապա այգի տնկելու ճամար օգտվիր ժիայն այղ վազերի կտրոններիվ, կարող է պատաճելանդամ, որ ոչ քի ամբողջ վազն է չավր» այր նրա մի մասը, աճա տնկման ճամարետք է օգտագործել ենց այդպիսիմատերը»: Հայ ժողովուրդը վաղուց է ասել, որ լավից լավն է ծնվում, ռուս " ժողովուրդը` վաո սերմից լավ սերունդմի սպասիր ն այլնւ Սելեկցիանորսվես արվեստ առանձնապեսզարգացած եղել ճին սկուլոուրակ անժողովուրդների մուռ: Գրական, ինչպես նան նյութա«անկուլտուրայիբազմաթիվ մնացորդներըխոսում են այն մասին. որ, այդ ժողովուրդներըշոշափելի չափով ազնվացրել են ցորենը, դարին, վարսակը, կտավճատը, խաղողը, խնձորը ն մի սելեկցիայի ն դլլավորապես Տարնրային դարբայլ կուլտուրաներ: որւլես արվեստի, Ճետնանքովմարդու չանքերի շնոր(շենկցիայի՝ Հճիվ աաոջւացել են կուլտուրական բույսերի տեղական սորտեր, որոնբ նտ եչության մեջ մեծ դեր են կատարելոչ միայն ճեռու ն Ժոտիկ անջլալում, այլ նան այսօր:

արվեստ:

սորտի բարելավումը.

աճա

Հասարակությանղարգացմ օ աշխատությ Մինչե Դարվինի

մի շարք կանոննե սելեկցիայի

մեծ

բանակությա

գ26--2

Քյուններ, որոնք զբաղվումէին սելե ճիժնար այդպիսի եվրոպայում մարել Վիլմորեններիֆիրման: 1245 քվականին Փարիզումբա տսրբ վում են գյուղատնտեսական այդ կրպակը լայնացնում բնեցտարի Վիլմորեններըզբաղվում են ոչ մի բույսերբա արտադրելով, սնրմեր Վ սվրոցեսու ծելով: Աշխատանբի ամեն որոնցից լեկցիոն մեքոդներ, է նրան ստուգումն Հատկանիշների բննների ընտանիքիցառանձնապե Տը, որը պարզեց, որ ոչ ամեն դեպ սանդը լիովին կրկնում է ծնողի Հ մշակեց սելեկցիայի մի մեթոդ, որ լավագույն բույս բալում։ Ընտրված Համար ցանել ամեն մի բույսի լու ապագայում է՛լ ավելի կատար

ն դարումառաջաց բիկայում,

Համարեվրոլակ տակարարելու

բությանը ավելի

պ կապիտալիզմ Ձարգացող

ԱՄԵՐԻԿԱ

ՍՆԼԵԿՑԻԱՅԻՀԱՄԱՌՈՏ ՊԱՏՄՈՒ

ազնվացմամբ,

ժարդիկ զբաղվ Հիժունքներով չան սելեկցիոն սորտերի

նարկներ՝սելեկցիոն,

ն

մբննույն ժամանակ կա չությունը սերմնաբուծ

Հետո

արագոր չ ւ պարակվելուց

ողչականտեսություն գոյություն չ

Լին

փաստեր էին բազմաթիվ կուտակվել

շնորչիվ, բույսե տաղոտություններ

այն ։պրակոիկայում ատնտեսական

ԻՋէղ

բնությանզարգացմանօրենքները,

անՀատականընտրության Համար (այդ

Հաջորդ ժասին կխառսվի

գլուխներում): առաջադրեցինճացաբույսերի հ Վիլմորենները

շաքարի ճակընենճ դեղի մի շարք սորտեր, որոնցից մի քանիսը մշակության մեջ նան Վիլմորեններկայումո։ դարի սկզբին նվում ների ֆիրման ճամարվում էր եվրուղլայումառաջինը: Այդ ֆիրման գոյություն ունի մինչն այժմ ն առանձնապես աչքի է ընկնում բանջարանոցային բույսերի ն շաքարի ճակնդեղի սելեկցիայի ասպա-

բեղում:

`

եվրոպականմյուս

երկրներից սելեկցիոն-սերմնաբուժական աշխատանքների լավ կազմակերպվածությամբ աչքի էին ընկնում դարի առաջին կեսին ԳերՓերմանիան նե Շվեղիան։ 371 Հիմնարկներ, որոնցից մանիայում կազմակերպվում են մի շարք են ն Լեյղվիցի աչքի էկկենդորֆի իրենց աշխատանքով ընկնում հայանները: Այդ Ճիմնարկներում Ճիմնականում աշխատանքը ծադալվել է տորնկանի, կարտոֆիլիչ կերի ն շաքարի ճակնդեղի սե(եկցիայի ե սերմնաբուժության ուղղությաժը՝ ոլրոֆ: Ռյուժկիրի, ն ուրիշների Վոլտմունի միջոցուր 1936 թվականին Շվեդիայի Սվալեֆ գլուղում Հիմնադրվում է կայան, որը շուտով չատ մեծ ճոռչակէ ձեռք բերում

աեոր

տարը է Խոջան Հական, առվի գոյությ ե մինչն աժքիաի ճամարվուժ բնզ

ա»

դ

այժմ ն

կայանը

առաջնակարգսելեկցիոն կայաններից մեկը Սվալեֆ կայանի նվաճումների մեջ մեծագույն ծառայությունը պատկանում է Ճայտեի սելեկցիոներՀ. Նիլսոնին: սելեկցիոն-սերմնաբուծական գործի ղարդացման չԱնցլիայում Համար մեժ դեր են խաղացել նայտը, Շերեֆը, 1եկուտելը ե առանձնապեսՀալլետը:Հիմնականումղբաղվելով Հացաճատիկնեբի սնլեկցիայով,Հալլետըոչ միայն ստացավ այդ կուլտուրաների աքիվ սորտեր, այլե մշակեց սելեկցիոն մի նոր եղանակ, որը բազմ կարելի է բնութագրել ճեւտնյալ կերպ. աճեցնել լաչշամառոտակի վաղույն բույսի լավագույն սհրմը, լավագույն պայմաններոսխնոյ-յբ առաջիններից մեկն էր, որբ նախնական տրամախաչման ն բույսերի նոր սորտեր: լեկցիո րի ակերպումը Ամերիկայումսկսվեզ քա ի տարբերություն եվրուղլայի բայց, աո այդ գործին տրվեց խոր ն շատ լուրջ նշանակությունջ այնտող կենտրոնացնելով աշխատանքների զղալի. մասը Ճճողադործության դեպարտամենտներիձեռքում: 1830 թվականին ԱմերիկայումՃո դադործական դեպարտամենտինկից կազմակերպվում է ինտրու է

|

արագու «ոորության ոՈիջոցու «րացում դոխ զոռ ավելի ԱՅ Արոր ,

.

՝

ո "Ը պասիրելու դոնի րկր Բո սական աշխարը: Ճավաբել,

դուկցիյի Իր նարկ, որ կոչվա

մի

ուսու

ն օդտադորուսումնասիրել այն ամենը, ինչ

արան

ծել եի է

սհլեկցիայի Այդ բյուրոն պատրաս է ճւսւտուկ մասնադետներ, Պա

.

ռրոնք ստանում են «Բույսեկոչումը: բի որսորդներ»

բյուրոն ինտրոդուկցիայի

գոյուխյունունի մինչն այո շշ Ամերիկյան սելեկցիոներներից ամենափայլուն դեմ1ՅՈՒԹԵՐ ՔԵՐԲԱՆԵՆ Քե

չ

թթ.) (1842-1926 Լ. Բե անկստեղծելէ Հարու ավոԵ ձեի,

|

17277

717772

277 7՝ «2. | /« յ //

ջո

ուսեր իի երիգինալ,

իրի

ոֆիլ,

)

/7

«7714

22 Ա":

Լյութեր

:

րչանկ: Բեբբանկ:

կար ուհա կոր ճար ռա» իհար ողկուղաբեր ձեեր, բաղզմաքիվ եգիոլտացորենի բադ, -

ծաղիկներ: աճող ընկուզենի, բազմաթիվ 1. Բերբանկը ոչ միալն տիրապետումէր Դարվինիուսմունքին» փորձերից ու դիտողություններից արելէր այլն իրեն բաղմաթիվ այնոլիսի եղրակացություններ,որոնք թույլ էին տալիս նրան կար-

արագ

ղալ

«բնության գրքի» բազմաթիվ խորիմաստ էջերը

ն

Հանել դրան-'

մեջ` ինքնակենսադրության պից պրակտիկ եզրակացություններ: ասում բառ դոկտոր առաջ դրված անվան էչ որ իր Բերբանկը չի պատճառում,բայց եթե իրեն ճաառանձնապեսիրեն Ճաճույք է մարդկանցտալ անգամ մի նոր սորտի բողկ կամ ծաղիկ»

չողվում

ապա

ինքը Հրճվում է երեխայի պետ

Լ. Բերբանկըճանրաճոչակսելեկցիոներ էր. նա ձեռք էր բերել հր աշխատանքներիընթացքում նա չէթ բակախարդի մականուն: ե. դիտությանձեռք բերած նվաճումներով, այլ փնտրում դարարվում փոնում էր նորանոր ճանապարձներոԼ. Բերբանկիաշխատանբնեսի վ

նորն այն էր, որ նա լայնորեն օգտադործումէր բուսական աշնան 2 ճեռավոթ լայն չափերով կատարում մոտիկ, ինչպես խարճը,

ի ջ

26»

Ն

:

ՌՈՒՍԱՍՏԱՆՈՒՄ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ՆԱԽԱՌԵՎՈԼՅՈՒՑԻՈՆ

ւ

վում է նրանով,

որ

Ճ11

դարի երկրորդ կնոին Ռուսաստանըառաչ անտնսա» (ավոր կապիտալիստական երկրների ճետ Համեմատած ռես ճետամնացէր, իսկ մյում կողմից նրանով, որ մեր երկրը

Ռուսաստանում այդ ուղղությամբ ոչինչ չի արվել: Այդ բացատըր-

Սխալկարծիք կա այն մասին, որ իբր թե ալն Ժամանակ, երբ օնտականսելեկցիան զարգանում էր եվրոպայումն Ամերիկայում,

"ԳԻՏԱԿԱՆ

Այդ ողբերդությունը միանդամայն բնորոշ է կաղիտալիստա-չ կան երկրների Համար, որտեղ ամեն ինչ, այդ թվում նան սելեկցիան, առաջին Հերթին մասնավոր շաճույթի աղբյուր է:

Հարուստ, բեղմնավոր գիտական մոքերը:

սուսքինից

աս-

ված է տասներկու ճատորով, Բերբանկը Ճամարյա տպագրված զիտական աշխատություն չունի: իր կյանքի վերջին տարիներում միայն Բերբանկըգրեց ժի աշճրատարակվեց նրա մաճից Ճճետոյ «կյանբի փխատություն, որը խորադրով: Բայց նրանում Կս Քերքաճավաք» (288188 շՃՅէ») մասին ոչինչ չկա, բացի ընդճանուր բառերից: ԱշխաԺեթողների մասին այդ գրքում ճուսնքի Ճաջողություններիապլատճառների սերը դեվածէ ճետնյալը. «Մանր աշխատանքը, ջանքը, դպրոցը, լայնացպի իմ աշխատանքը, իմ փորձերի կիրառման ասպարեզի աիինդունակությունը, սովորելու մանցանկությունը, բնությունից միստեսակ բույսերի ճշտորեն լավերի ընտրությունը«իմբ ձն ծառայել իմ ողջ աշխատանքների ճամար»: Չնայածնրան, որ Բերբանկըամերիկյան դյուղատնտեսությանը սակայն նա իր ճայրեչ չովնլ է բազմաթիվ սորտեր ն խոշոր օգուոյ կողնիքում արժանի պատիվ չստացավ, մեռավ Ճասարակության ն ապագա սերունդների ճամար չկարողացավ թողնելիր մից լքված

(կարտոֆիլ, պտղատուներ)ցանք: 1. Բերբանկիաշխատանքիմեթժոդների մասին Դժբախտաբար ն կոնկրետ մանրաժասնտեղեկություններ չկան: Բացի արավելի

աոլգակցականկաղեր ունեցող բույսերի բազմաթիվ ձների տրամախաչում: Աճեցրած բույսերից կատարում էր շատ խիստ ընտրուխլուն՝ Հազարից, երբեմն նան տասնյակ ճազարից ընտրում էր միայն մեկը: Բացի ղրանից, սելեկցիայի նպատակով նա կատաճանապարճով բազմացող բույսերը բում էր սովորաբար անսեռ

։

մեզ

պարզ

Ռուսաստանում

նս

մ

պասղարեզումունեցել

են

շատ

շարցերի ուսումնասիրության ընթ ռելեկցիան նե սերմնաբուծությունը րի մի քանի նոր սորտեր, բացի դր մի քանի եղան մացոււետանալու չության կապը սերմի որակի ճեւ չ, որ ավելի լավ է ցանք չկատար Ռուսաստանիմյուս խոշոր ա (1846--1920թթ.) նույնվես քե տ ցիայի ասպարեզում, մանավանդ բուծուքյան վերաբերյալ, ունկ բա Ռիտովիամենամեծ-ծառայությու

Ռուսաստանի

(1238--1838թր.) գլուղլատնտես

տերի (1733--1806 թթ.) կողմից ոչ բե սեո ունենալը, նրանց փոշոտու տու, այլն պրակտիկսելեկցիայի ն խոտի տարբեր ձների արճես առաջին գիոնա

Վիգմա գիտնականներ ուռացան ա ռաջ, Պետերբո Դրանից

դանց մեծ նշանակություն ունի կամ արճեստականճիբրիդիղա ցիայինմարդը կարող էր անցնել կլի կողմիցոդարգված նականների պրոցեսի էությունը: երկար, տարիների ընթացք գնում այն Ճարցի շուրջը, թե բույսե չէ կատարվում երանց բեղմնավ Տյուբինգենի Ճամալոարանի պրո թթ.) ազացուցեց, որ բույսե չնայած դրան, այդ խնդիր թայց, գիտնականներիմի մա որում թատ դա ինչ-որ մի ա ճամարելով Քըչ Պաշտոնապեսայդ ճարցի լուծ թվականներին, երբ Ճարցի դրակ

քանիօրինակ.բույսերի բնույթի

այդ

Հիմունքների մշակմամ դիտական

որ ոլարզվեց,

ընթացքումկատարվ տարիների

շատ էջեր պատմության

Փուսաստանում չի կարելի լավ ունենալ զարգացած արտղաբուծություն ն բանջարաբուծություն, եթե մենք Հույոննրս դնենք արտաաաճմանիցբերված սորտերի վրա: Ռուսաստանում է Անձճրաժեշտ ատեղծել սեփական սելեկցիոն-անրմնաբուծական ն Հիմնարկներ Վայնորեն օգտագործել տեղական բազմաթիվ սորբարձրարժեք «շերը: Սորտերստանալու գործում անձճրաժեշտ է Հաշվի առնել սորտի դաստիարակման նան պայմանները, իչնպես բազմամյա ծառերի դեպքումոլատվաստակալին խոր փոպատվաստացուի ու

Բ աղդեցությունը: Օրոֆ.Ռիտովը է նկարագրել խնձորենիների տեղականբաղզ-

ճաթիվ

սորտեր ցույց տվել նրանց բարելավման ուղիները:

Ի. Վ. ՄԻԶՈՒՐԻՆ

(1855--1935 քբ.) Գիտական, ինչպես եան օչրակոիխկ սելեկցիայի զարդացման ասպարեզում տեղ են հ

բացառիկ

կայան կամ այլ գիտական ճիվնարկ, որ իր գոյության անգամ անկ դարի ընթացքում ստեղծած լինի այդքան սորտեր, այն էլ բազմամյա բույսերի, որոնց անչատական զարգացումըճամեպատաբար երկարատե է: Միչուրինի կողմից մշակված եղանակները ոչ միալն նորեն, այլն դրանք մարգուն ճնարավորություն են տալիս սելեկցիոն պրոեսը ղեկավարել ըստ իր ցանկացած ուղղության, ենթարկել բնությունըիրեն, ն ոչ թե ողորմություն սպասել նրանից, ստեղծել ավելի լավը, ավելի կատարյալը, քան գոյություն ունի, ն ստեղծել քան բնության մեջ է ստեղծվում: արադ,

շատ

ԱԵԼԵԿՑԻՈՆ-ՍԵՐՄՆԱԲՈՒԾԱԿԱՆՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

Վ. Միչուրինի գրավում աշխատանքները: Միչուրինին ընդունված ւ անվանել բնության կամ ստեղծագործ վերափոխիչ ւմ վ.բիտա,բանի Դարվինի Միչուրին է Բարձեր պրակտիկ նվաճումներով, ի.

ՆԱԽԱՌԵՎՈՒՅՌՒՑԻՈՆ ԹՈՒՍԱՍՏԱՆՈՒՄ

մեծ

Հեւ

որ,

.

Հ

:

շատ:

ա,

ի

գիտական եզրակացությունամովումներով

ի

-

ներով

// ապա // ԵՄ

ն

բնությանդաղանիքները լուտաբանում էր ճիշտ՝ տիկական մատերիալիզմի

դիալեկ-

ն

.

Հիժունքներով:

ի

Ի.

Հ.

Վ.

Մ

`

Միչորինը «տեդ

4».

Է

ք

ջ

մ

/

թ:

,

յ

ՄՂ

7Ռ:ՀԱՀ է

ՀՀ

շ

՛՛

:

--ծ-

նա

Հ:

ՍԱՀՀՑ

Է Հ ՏՏՀՏ ՀՀ

Հ

՞

-

Դար-

վինիուսմունքի մատերիա(լիստական ճիմջը, բացասեուսմունքի Ժեջտեղ լով

այդ

ան)զտած

ՏՆ) Հ մ:|

/7 ԳՀՀՀԳՀՀ

կ-Հ

2:

"

բնությանփերա`

փոխման նոր ուղիներ:

Միչուրինը ալդ

Գ յուռատնահսականփորձաղաշտերի, ինչպես նան սերժնաբուծական-սնլեկցիոն ճիմնարկների առաջին սաղմերը Ռուսաստանում ն 211 ն -արեմըտններին, րին, « Ճարավ

Կոո

80Հազա իրազա հարի էր շաքարի

Հռ նաճանգներում,

որտեղ

զարգանում

ե" որո

արդյունաբե-

`

»

`

ասպա-

րեզում կատարելէ շատ նչաՆա նավոր աշխատանք: ենբՍուրույն կերպով մշակն :

ու

ա

,

յան

ճեկտարի:

ն ոխոշ սխալները,

ՄՏ մշակել է

հ

մ4

Միչուրին:

վ,

«առո

արարոն

րությունը: Այդ «իմնարկների ճիմնական նպատակն էր՝ մատակարարել տնտեսություններին շաքարի ճակնդեղի սերմ, բայց գործի դրվածքը այնքան անկազմակերպ էր, որ միշտ էլ սերմի սպատանջ էր զգացվում ն Ռուսաստանըամեն տարի արտասաճմանից այն դնելու ճամար ծախսում էր ավելի բան մեկ միլիոն ռուբի: 217 դարի 20-ական թվականներին պրոֆ. Շրեդերը Մոսկվայում սկսում է զբաղվել տանձի ն խնձորի սելեկցիայով: 1891 թվակւսնին Պ. Ա. կոստիչնի նախաձեռնությամբ կազմակերպվում է Շատիլովյանկայանը եջ Հեկտար ընդճանուր տարածության վրա են 2500 Այժմ այդ կայանի ճողային տարածություններըճասնում

գարվինիստէ, որով"ագորժ զարգացրել է

Հիտն

(/

27214 2«210Ա1/2

72211 22 222շ27շ ի.

կից կազՀողագործության մինիստրությանը թվականին Ժակերոլվոմ է այսպես կոչված «կիրառականբուսաբանության ՅԱ), որի նպատակն էր (Եօքօ ոքատոճոիօր 608: բյուրո» ուսումնասիրել Ռուսաստանիդաշտային կուլտուրաները: Քյուրոն ուներ շատ սաճմանավակ բյուջե, երբեմն աշխատանքներըտաիվում էին այս կամ այն մասնավոր անձանց միջոցներով ն առաջխաղացման աշխատանքիծամար ճամարյա պայմաններչկային: Ա. Սեմղպո1897 թվականին ռուսերեն լեզվով լույս է տեսնում ուս ալիչսե աբուժության սելե չովսկու ջին ձեռնարկըչ լեկցիայի-սծրմնաբուժության սելեկցիայի զարգացման Նախառնոլյուցիոն Ռոաաստանում

մ սելեկցիայինորագույն է րառմամբ ստեցժե կիրառմամբ սահղդծել է կ պտղատուների դատուների 312 սորսուԴժվարէ որեէ սելեկցիոն ճիշատակել

ոն

/

ա

ջՖ

մեծ

դեր է խաղացելպրոֆ.

Դ. 1.

Ռուդզինակին (1866--

ռնոլյուցիան,վերացնելով

արտադրու-

ժեր երկիրը դեռես դտնվում էր ծան» Լենինի ստորագրությամբճրատարակվում է այդ

երբ թվականին,

դիճակում, Վ. հ.

»ամարչ

թյան միջոցների ն ճողի մասնավոր սեփականությունը,լայն ճանամվարչ բացեց մարդու տնտեսական ն Հողեկան զարգացման, այդ թվում նան սելեկցիոն-սերմնաբուծականգործի զարդացման

Մեծ Հոկտեմբերյան

ՍԵԼԵԿՑԻՈՆԳՈՐԾԻ ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ ՀՈԿՏԵՄԲԵՐՅԱՆ

ՄԵԾ ՌԵՎՈԼՅՈՒՑԻԱՅԻՑՀԵՏՈ

ինստիաոււվին թվականին Մոսկվայի Գյուղատնտեսական է բացվում ա ռաջին սելեկցիոն կից Ռուսաստանի կայանը: Այդ կա500 քաո. մետր տարածություն, իսկ նրա տարեկան շանը ուներ բյուջեն կաղմում էր 1000 ռուբլի: թվականին կազմակերպվում է Խարկովի,իսկ 1910--12 նոսովի, Միրոնովի, Սարատովին մի շարք այլ ռեթւականներին՝ լնկցիոն կայաններ: թվականին Ռոտաստանում կար 14 սելեկցիոն կայան: Այդ կայաններիաշխատանքըլավ չէր կազմակերպված,միչոցնծէին, Ճճողային տարածունյունները փոբր, կաճավորումբ րը սուղ վատ: Այդպիսիպայմաններում աշխատանքըլայն ծավալ ստանալ չէր կարող: Սեփականսելեկցիոն սորտեր չունենալու պատճառովՌուսառտանի խոշոր, առաջավոր տնտեսություններունեցող կալվածատիեբերը այդպիսիք ներմուծում էին եվրոպական տարբեր երկրնհրից: ն այդ երկրների Ճաշվի չառնելով Ռուսաստանի Ճողա-կլիմայական, նան ինչես տնտեսություն վարելու ագրոտեխնիկականտարբեր Այդ պատճառով սայմանները: բերված սորտերը, որԵվրուլայիը պես կանոն, շատ արագ այլասերվում էին, կորցնում իրենց տնտին շարքից դուրս ռականճատկությունները գալիս: Գյուղացուտընտքհսությանմեջ սելեկցիոն սորտեր ընդճանրապես գոյություն չուՓեին,ցանքը կատարվում էր տեղական սորտերով,

ջին ցանքը:

թվականին գյուղատնտեսության առպարեզում փորձնտգծով Ճրավիրվածճամազումարում Ռուդղիխկան աշրսատանքների նշանակության ակին ղեկույումկարդաց սելեկցիայի մասին),Աշ նա սելեկցիոն նպատակովկատարեցառանույն տարվա աշնանը

Համար շատ 1955 թթ.):

`

սելեկցիոն սո

են

նան

Անասն

Ճետազոտական ինստիտուտում:

են

Մարտունի, Սոեփան

զբաղվում

կան,

որոնք զբաղվում

դյուղատն ճամարյա բ ընդեղենների, Հացաբույսերի, Բույսերի սելեկցիայով զբաղվու տը (էջմիածին) իր զոնալ կայ

կան աուբլիկայում

տանքին անցնելը անճրաժեշտ է մշակվող բույսերը, ճայտնաբե տել նրանց բոաաբանական կա Այդ աշխատանքներըծավ Ճճամալսարանի մաս Պետական Մ. Գ. Վարիչ Թումանյանի գլխ

ոչ

մի սելեկցիոն-սերմնաբուծա չուներ. Սովետականկարգերի նուրեք, այնպես էլ Հայաստան վալ ստացան: նախքան բուն ս

Մինչե ՀոկտեմբերյանՄեծ

ՍԵԼԵԿՑԻՌՆՀԻՄՆԱՐԿՆ

սելեկցիոն-գենետիկական ինս Խարկովի, Դնեպրոպետրովա քննական բամբակագործույա միութենական բուսաբուծությա խաղզմաթիվայլ գիտական ճիմ

Դաշտայինկուլտուրաների ոլարեղում առանձնակի մեծ ն երկրագործությանխինոտիտուռ

Ճեկտարներ:

ավելի քան

Մեր անլեկցիոննրների կո տեխնիկական,բանջարաչբոս

ՍՍՈՄ-ում Համ աւոտրա տեղականբարելավված սորտե

Հարցին նվիրված առաչին գեկ սերմնաբուծությանասսլարն սելեկցիոն ն փոր տիտուսոներչ ճենակետե սորտ ստուգող ներ, ն

ղբաղվում ռերմնաբուծությաւմբ

է

ՍԵՍԻԱՆ

մնում

սոցիալիստական գյուղատնտեսության

թվականին ՍՍՈՄ-ում բացվեց ճատուկ ակադեմիա, որը ու ոչհոտքէ կաղզմակենլրղեր ղեկավարեր դյուղատնտեսությանը վերաբերող զիտա-ճնտազոտականաշխատանքները ն մշակեր առաւա ավոր տեսություն րակառուցումը Հաջողությամբ ավարտելու ուղղությամբ: թվականի օգոստոսին այդ ակադեմիան ճրավիրեց հր Հերթականսեսիան, որտեղ քննարկվեց մի կարնոր խնդիր՝ բիոլոգիական գիտության մեջ տիրող վիճակի մասին: Սեռիայում զեկուցումով Ճանդես եկավ ակադեմիայի պրեզիդենտ ակադեմիկոս 5. Դ. կիսենկոն, որից Ճետո տեղի ունեցան վիճաբանություններ հ տնդունվեց ճամապատասխանորոշում: Այդ սնեսիաննման չէր մինչ այղ գումարված ռնհսիաներին,նա չէր քննում մասնազիտականորեէ ճարց: Նա քննարկեց բիոլոդիաունեցող մատնրիալիստական կան գիտության մեջ գոյություն ուղղությունների փոլխդիտական ն իդնալիստականճակադգիտական ճարաբերության խնդիրը, ջախջախիչ ճարված ճառսցրեցիդհալիստական ուղղությանը ն բիոլոգիական դիտության մեջ ճՃաստատեց մի նոր, առաջավոր ուղղություն, երը սւոացավ ստեղծադործական դարվինիզմ կամ միչուրինյան ադրոբիոլողիա անվանումը: Բոլոր գիտությունները, այդ թվում նան բիոլոգիական դիտությունը, զարգացել ն զարգանում են երկու ճակասական ուղդուխյունների՝ մատերիալիզմի ն իդեալիզմի պայքարի պայմաններում: Մատերիալիստականն իդեալիստական ուղղություններն հրենը Ճճերթինունեն տարբեր ճոսանքներ, բայց նրանց էությունը է նույնը: ուղղությունը աշխարճի Հիմքը ընդունում Մատերիալիստական է մատերիան իր շարժման օրենքներով, իսկ իդեալիստականուղ-

ՕԳՈՍՏՈՍՅԱՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԼԵՆԻՆԻ ԱՆՎԱՆ

1948 Թ.

ՀԱՄԱՄԻՈՒԹԵՆԱԿԱՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱՅԻ

ֆակուլտետում:

ն

չափերով սելեկցիոն աշխատանքներ

են

կատարվում ՃամալուաԳյուղատնտեսականինուոիտուտում Պետական

Ոչ

մեծ

բանի բիոլոգիական

նան

ն

ծխախոտի զոնալ կայանը (մոտայքի շրջան), որը Հանդիսաէ ծխախոտին մախորկայի Համամիութենականինստիտուտի

բաժանմունքլը

Ֆու

նան

ռելեկցիայով Ծխախուռի որը

ու

ն

իբր թե

ըն ծնում

Վ. Միչուրինը

ի.

ՄԵՆԴԵԼ:

են

իրենց ինբնու

ընք Հիբրիղիզացիայի

պաճպանում

Յ.

չակներ, որոնք

Հ.

Երկրորդ սերնդում առ նման են թե բանական Հարաբերությամբ, 4-ը՝ Թաքնված): Այս կանոնն

"ող):

71866

թվակա ճելը Ճրատարակեց30 էջից բա որը կոչվում էր «Փորձ բուսակ աշխատանքում շարադրվել էին նկատմամբ կատարված փորձ ճելրարել էր մի քանի եզրակ մակերպել ճետեյալ երեք կան 1. աւտ Տրամախաչուժից ռման է լինում ծնողներից մեկ "ը թաքնվում են, ի Հայտ չեն ոնց դոմինանտության կանոն

Գ.

բԲղգեալիստ: ոնհակցիոն,

ր

մորզա Ուլբե՞ր

Հանու ոլայքարկազմակերոլեցին մ լոդիաչ որի աշխարճայլաց

Վ. Ռիտովը, հ.

ի. օրինակ՝ զիտնականեեր,

Մորգանիստ-մենդել

աշխարճայացքը: դարի վերջերին ն 17 ե իդհալիզմի պայքարն է՛լ ավ թնակոխեցիր զարգացմանվեր կան շրջանը: առպարեղում Բիոլոգիայի դարվինյանՀոսանքներով ,որո որպես մորգանիզմ-մենդ

րոցքը

Պատմությանբնքացբո մշակել զարգացր դասա Հետադեմ,ռոնակցիոն

ժումը:

կան ուժը

զությունըաշխարճիճիմբր

մասին ՛

Ա. ՎԵՅՍՄԱՆ:

աշխառություններ,

Ա մաղմնային

սոմատիկ (մարմնային) սաղմնային (ժառանգաէ միայն սեռական բյիջնեպլազման գատնվում

ճեւտի-

կայանում ամի» մարմինները բաղկացած նն երկու տիայի Աա ովանիզմնորի ն պլազմայից՝

,

շարադրում է այսպես կոչված ժառանդականության սաղփորում պլազմայի տեսությունը, որի էությունը է

շարք

Գերմանացի կենդանաբան Վեյսմանը

ռւսրիվերջերին ճրատարակում է մի

ի

միան աո» հանան Բնության Ար

|

բերված կանոններիձնակերպումիցերնում է, ոբ ռա պատկերացնում էր օրգանիզմը որպես միմյանցից ն միջավայրից անկախ ժառանգական կամ դործոնների մի Ճճատկանիշների գումար, մինչդեռ օրգանիզմը «այն բարձրագույն միասնությունն է, ռրի իր մեջ, իբրն մի ամբողջություն, կապակցում է մեխանիկան, որ այդ երրորդությունըայլես անկաանել» (3. էնգելո, դիալեկտիկա, 1950 թ.,

Մենդելիվերը

նվիրված գլխում): Հիբրիղիզացիային

Մենդելի

'

պրոցեսում առաջադնում են ծնողների ն նան նման ձների,ինչպես մաքուր կայուն ձներ,օժոված երկու ծնողի Ճճատկանիշներու: Այլ բույսերի ճետ աշխատանք կատարելիս այս երեք կանոնն Մենները լրիվ ն մաքուր չարտաճայովեցին, որի ճետնանքով դելն այդ ուղղությամբ աշխատանց չկատարեց: Մենդելի աշխաՃւստանքը տպագրված էր Բրյունն քաղաքում ն ղիտնականների մար անճայտ էր մնացել մինչն դարի սկիզբը: Մենդելի այդ աշխատանքըՃայտաբերվելուց ճնտո ռեակցիոն լազերի ներկայացուցիչներն այն ճամարեցին «փայլուն դլուտ» ժառանդականության ե փուխոխականության երնուլթների ուսումնասիրման ճամար: կանոնները վերածեցին բացարձակ օրենքների ն Հակադրեցին ուսմունքին: Թ. Մորդոաւնը է, որ ելե ԴաթԴարվինի Ճճայտարարել նա մինը ծանոթ լիներ Մենդելի աշխատանքին, աղա կվերավիոխեր իր էվոլյուցիոն ուսմունքը: Գ. կողմից նկարագրված երեույթներն իսկապես գոչ յություն ունեն, բայց դրանք բացարձակ օրենքների նշանակություն չունեն: Դրանք արտաճայտվում են ճիբրիդային սերունդներիղարգացման ոչ բոլոր դեւլքերում, դրանց արտաճայտությունը մեծապես կախված է տրամախաչվող ծնողական ձներից ն սերունդեմբի զարգացման պայմաններից (այդ մանրամասն կխոսվի

րունդներում,ճեղքման

սն-

Հոռոկանիշներըք

ն ապագա վերաղասավորվում(ՈտքօաՕխՇպոտքՈ01Ը1)

շից անկախ. բեղմնավորման ժամանակ ծնողների աղատ

սմուխոխությ

որ

ժառանգականությա կր

5.

Գններնունեն

ընդճանուր

ոտ

ոմու՞ոմ

շո

"

ցությամբ:

գա

ինչպեստեսնում

ամեն

ամ ամբո

Հէ

գ

պայմա

րը

ենք, խրոմո

րող

աշտ:

ո »ԱԱ շների բի գացման մի շ. Գիներ իմխե Հել, լիմ չ ո ճետեն մեկ Հատկանիչըկարող է պ Կոխ աի է

ճ

քր

ի առ

լու

Քրոմոսոմներիներս

1 է:

ձեռվ դասավորված

4.

տարյալ, րբեր

այն) էի Յուրաքանչյուր

կու ւլեքո

սոմները ն այդ տեսակետից ա Քրոմուսուներն են: 2. Ամէն ջո մբ ա քրոմոսոմ Բրոթոջ

1.

րիկացի

քարակության

սին,

իբր թե մարդիկ բաժա ռասաների մարդկային ռաների, շարժման օրենք, հ քն բարոյական ճատկություններ ցիալականպայմաններից անկախ

Թ. ՄՈՐԳԱՆ:

2/7 դարի վերջ Թ. դիտնական Մորդա նության խրիոմոսոմալտեսություն վողմից Հիմնականում մշակված գոչվող փոքրիկ միջատի վրա կա Խրոմոսոմալ տեսության էութ

դաղափարախ դասակարդերի թյուններ,մշակելով ոասայական

վրա չեն անդրադա էությունը իդեալիստական, մետ

վում,սերնդի

տավ առաջացած

տակ փոս

փոխվում է ինքնըստինքյան: Սո Հատկություններ. նա փոփոխվու քանի որ ժառանգականության աս ըստ Վելսմանի,ա ղում, ապա,

ազդեցության ջավայրի

Ոմանք

մեծ

են բարձր կարգի իսկ ոմանք էլ այն ճամարում

է: Այդ մոլեկովը կայուն է, չի լուծվում

այք կարծիքին էր,

ն

չի

նո-

`

.

երբեք

ու

կարող

ՍՍՈՄ-ում,

քե

բալ

ե

չնայած ժամանակինքննադատվել է Մենդելիզմ-մորգանիզմը

մոտ"

այնպե

Դարվինի, Լիսենկոն:։ Հիմնվելով

ն

պաշտոնապես մենդելիզմ-մորդաՄերզճորաշրջանի30-ական թվականներից քննադատությամբդուրս եկավ Ճ. նիզմի դեմ սուր ն Հետկողական Միչուրինի, նրանց Ճեսոնորդներիե վրա, լուսաբանելով բիոլոիր Ճճետալոտականաշխատանքների բաղմաթիվփաստերը դիալեկդիալի այճլարեզում կուտակված

ն,

կողմից, Հատկապես, Միչուրինի Մեչեիկովի Տիմիրչագնի, այն իշխող էր Ճանդիսանում:

մեզ

թե՛ բուրժուականերկրներում էր Հանդիսանում գիտություն

մատերիան ժամանակավոր, Հարաբերական միալն մշտնջենական» շարժումը" տարիներիընթացթում մորդաճիղմը իշխող տասնյակ Վերջին

ատրիբուտից՝շարժումից, Հիմնական

.կիզբ, բնույթը ցարձակ ացատրվ

Նը

թեվի մոլճնու ն պրոեն առաջ թողվում, Գեներնառաջացել պրոտոպլազմայից Հետ կագ նյունասիոխանակության ոի մեջ կատարվող տոպլազմ մեկը՝ Հ. չունեն, ՄՐորգանիզմի կարկառուններկայացուցիչներից 1986 թ. գրել էչ որ էվոլուցիայի գաղափարը,որի ՞իմՄովլերը» խրոմոսոմալ տեսությունը, չի՛ կազմումէ ժառանգականության քը տեսակետի ձամբնկնել ալն բնագնտ-էվոլյուցիոնիստների րող են մատճկիրառում դիալեկտիկական Ճեւո,որոնք դիտակցաբար մեկը՝ Ֆրլուլինգը, գրում հիալիզմը" Ամերիկյանփիլիսոփաներից վերաբերող խրոմոսումներին է. «Բիլին ն նրա անմաճ գններին են այն անբացում աչքերը մեր նորագույն Ճայտնաբերումները հ է Այոտեղ դունդի վրչոչորը բաժանումկենդանին անկենդանը: րաառաջներում չի եղել, զարգացման կա. ինչոր բան, որը ն չի թ կանխորոշված է որը որի ժի նլուքական բան»: լ որպես ինչ-որ էությունից երեում է, որ դա մեխանիստական, Մորդաշնիզմի մատնմի Հոսանջ է: Ընդունելով գեները որպես ետաֆիլիկական ղրկում են այդ մատերիաննրւս մորդանիստները իիալ մասնիկներ, Մոռանալով, որ անընդճատ էլ չկա շարժում ինչպես չկա մատերիա առանց շարժման, այնպես ն դրոոմատոերիայի, որ շարժումը ճավասարակշչոությունը չսուանց որ ճավասարակշոությունը միասնական կապի մեյ, նվում են ն նրա իսկ չե

մասն

Վերջին տարիներսմորդանիստների միացություն: քիմիական որ գենը դեզօթսիոիբոնուկլերնյան (/1ԷԼԵ)

գենը Համարում մի որոշ «եղում,

կարձիք դոլություն չունի: ընդճանուր գանիստն Քրիմեջեն միմատերիալ մասնիկ, որը գտնվում է խրոմուռ-

:

է,

որ

մ

ավելի կատարյալը:

նրանք

գալիս

ու

տար

Լ

կողմից։ Մորդանիզմ-մենդելիղ միջավայրի կապը մեխանիկակա Միան որպեա մի գործոն ն ձնադոլացման սրոցեսները:

կրում են ների վիուխոխությունները յես չի կարելի ո՛չ կանխագուշ 3. Միչուոինյան բիոլողիայի պատող միջավայրը իրենցից ն միասնություն Օրգանիզմներիփո միջավայրի պայմաններն են, ո

Մորգանիզմ-մե

ոտիսլելու կննդանական ն բուսա ավելի արադ, ընղ որում դեւի մա ու խին )չ

ժիջամտությ քով, որ «Մարդու

1.

Միչուրինյան աղզրոբի սաբանում է ելնելով դիալեկտիկ յացթից։ իսկ մորդանիզմ-մենդե չական աշխարճայացքից: 2. Միչուրինյան աղրոբիոլողի

րպ.

ր»

ադրոբիոլոգիալի Միչուրինքրան էական տարբերությունն

Ժոմողակ

էն

նիչուրինյան ուղղությունը ն պամայնՃակասականեն ն այղ է մին նակն ճարցերի լուծման

ժել Լորբ,

բնունյան օրենքները, կարող է յություն ունեցող բույսերը ե կեն

ուսուցանում Իկոթգիան

պարծ բացեց առաջավոր միչուրի Միչուրինյան ադրոբիոլոգի զարգացման մ ստեչժազործական են փուիոխման սք օրզանիղմները վայրի ազդեցության տակ, որ այդ Խաչա բնույթ ն փոխանցվում ն

տիկականմատերիալիզմի իմու ձենինի անվան Համամ կայացածժ ակադեմիայիսնսիայում Լիսձնկ մորդանիզմ-մեն ճակագիտական

իք դոլությունը ինքնուրույնությունը է մինա մեկուսացված լինի շրջոզոարթող բանժաժանակ, որքան պայմաններից: Առարկաների ակտիվ կապը միջավայրի

Միչուրինյան ադգրոբիոլոգիանսկզբունքորեն գտնում է, ոբ անճատականզարգացման րնքացքում արտաքին օրգանիզմների ազդեցության տակ առաջացած փոփոխություննեմիջավայրի ընդունված է ասել, ստացական ՀՃաւոկանիշները ինչպնս կամ, բը են սերունդներին: Դրա ճետ միասին ՄիչուՀաջորդ փոխանցվում բինյան աղրոբիոլոգիանընդունում է, որ, ի՞արկե, ոչ բոլոր դեպքերում ն ոչ բոլոր փոփոխություններն են փոխանցվում Ճայորգ ռերունդներին.փոխանցումըկախվածէ արտաքինմիջավայիի ազաստիճանիցու որակից: դեցության ն օրգանիզմի փուխոխման եթե օրգանիղմի անճատականղարդացումը տեղի է ունենում միջավայրի փոփոլւված պայմաններում, ն այդ պայմաններըասիմիլլացվում ու օգտագործվում են օրգանիզմի կողմից, աղա փոխվում է նան նրա ժառանդականությունը,նրա սաճանջը դեպի մեջավայրը,չ որը հ փոխանցվում է ճաջորդ սերունդներին: Հետնեաոլնս, ժառանգական փոփոխականություն առաջանում է զարդացման պրոցեսում, իսկ օրգանիզմի գոյությունը միջավայրից ղուրս անճնար է: Մորգանիզմ-մենդելիզմը,ելնելով օրգանիզմի ն միջավայրի փոխադարձ կապի սխալ պատկերացումից, բացարձակ կերպով ժխտում է ստացական Հատկանիշներիփոխանցման Ճճնարավորությունը։ Միչուրինիթոսքերով ասածֆ՝ «Մենդելիզմբ ճակասում է բնության մեջ գոլություն ունեցող Ճշմարտությանը, որի առջե չի կարող դիմանալ սխալ գաղափարներին ոչ մի խորունկ ճյուս4.

վածք»: գիտություններիԱնինի Փյուղատնտեսական

անվան ակադհմիայի 1948 Մ. օգոստոսյան սեսիան բոլոր գիտական աշխատողկոչ առաջավորներին ներին, ագրոնոմներին, գլուղատնտեսության ն Հանուն առաջավոր տեսության զարգացման դրարեց պայքարել արտադրությանառցն նպաստել իսկ գլուղատնտնսական րանով դիված խնդիրներիլուծմանը:

կարող պաճպանելայն-

ն

ձա

ջավայրի

Հանդիսանում է այդ առարկաների կործանման, ոչնչացման Ճիշտ դրան Հակառակ, կենդանի մատերիան՝օրդաառոճառը: դադարումէ կենդանի լինելուց, եթե ժեկուսացվում է Ժիզարն մնում է կենդանի, եթե ապրում Րավայրիպայմաններից, է շրջապատող միջավայրիպայմաններում: է աբում Միջավայրի Հետ սերտորեն կապի մեջ մանելով օրգանիզմը ն ժի կողմից պաճպանում է իր նախնիների ճատկությունները իսկ ժյուս կողմից ձեռք է բերում նորը: Հատկանիշները,

Հետ

նիզմբ,

ու

մարդու երկու ճատկությունները ն առիթ որը ժամանակներից, Հին դեռ շատ կողմից նկատվել նմանն է ժնվում», բազմաթիվ ասացվածբների՝«նմանից ճեռու չի խնձորենուց «խնձորը կբաշի», (կամ օրգանիզմներիալդ կենդանի

է

են

«վել

Հորը մորը) «որդին տաոնի կանի»

ձվում

այլն» ենկնում», «մուտը նման կամ նախնիլինի ծնողներին Ռրքանէլ նոր սերունդը որնէ դերին, նա հրբեր չի կրկնում նրանց ամբողջապես, այլ միշտ օրոր հրկու ասել, ենք ուղում բանով տարբերվում է, եթե մենք ասում կինման «խնձորը են, ապա հնք՝ միմյանց շատ կա նմաաշխարճում Օրգանական եկած»: տաձ», «մի ձվից դուրս ն

պանիղմ

նություն, բայց չկա նույնություն: Այդ երնույքներընկատելով մարդիկ, Հնուց ի վեր, սերունդնեեն ժառանգականություն, իսկ րի նմանվելը ժնողներին անվանել Համառոփոփոխություն: աերունդներիտարբերվելը պաճպանունմանությունների ասած ժառանգականությունը տակի տարբերությունների իսկ փուվոխությունը մըն Է դեպի «նի ոլւաՃտենդենցը առաջացումն է ժառանգականության դեպի նորի առաջացումը: պանումն է, իսկ փուփոխությանը՝ ն երնույթները մարժառանգականության փոփոխականության ռուն Հայտնի էին վաղուց, բայց նրանց գիտականուսումմնասիրուեն ճիմնականում 4711 դարն թյունն ու ժեկնաբանումբսկովել

ծնողներից՝

սերնդե-սերունդ,

փերջերից: ԳԼՈՒԽ

.

ԺԱՌԱՆԳՓԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ, ՆՐԱ

ՓՈՓՈԽԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

կենդանիէակները անկենդան առարկաներիցտարբերվում են բազմաթիվճատկություններով,որոնցից ամենագլխավորը ճանղիԽանում են ասիմիլլացիան ն դիսիմիլլացիան՝ կենդանիմատերիաճետ: Ամեն մի առարմի միասնությունըշրջապատող միջավայրի 3ջ

ճամար ալդ պրակտիկ սհլեկցիոն աշխատանքների Մարդու չափաօրինաչափությունների երկուներնույթների ճայտնաբերումը

զանց մեժ դեր է խաղում, բանի որ սնլեկցիայիպրոցեսում մարդը քանդելովՀինը, առաջացնումէ նորը ն, մյուս կողմից, ցանկանում ք, ռր այդ նորը ծնարավորմաճմաններոմ հրկարատեպաճպանիիր յավագույն Հատկանիշները: գիտություններիչարքում դարի սկզբներին բիոլոգիական

936-3

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՍՏ

այդ

եր-

արտա-

ու

Ց

|

կադրություններիպայքար

է»

ու

(1հնին)։

ժառանդականությունն օրգսնական փովոխականությունը աշխարՀի զարգացման Հիմբն էն, քանի որ «ղարդացումը՝ դա Հչ-

վուլթներիճիշտ ըմբոնումը:

ն

փոփոխականության 2ակառա-չ` ղականության միասնությունն նկատի ունենալու դեպքում կարող ենք տալ այդ երեՀ կանությունը

է ունենում

ձակով,ղարդացումը տեղի ուսիոժաղանդականության փոխականության անընդճաւո սայքաիի շնորճիվ: Մրայն ժայու:ն-

մշտապես

երնույթները օրգանիզմիժնջ

բեք չեն ճայտաբերվումանջատչ-անջատ,այլ Ճա լովում են միասնաբար:

Չնայածդրան, Ճակառակը:

ղարդո ղանդաղ ղար

աճ, արադ աճ,

են տարեր պաճանջվում պայմ

՛'

«իբավայրիպայմանների աքին Ֆարբնրբույսերի զարգա

դանդաղաճ, արադ զարդա դ) դոնդաղ աճ, դանդաղղա 5. Բույսերի տե ղարդացումը Բույսը չի անցել նախընքացատ իան անցնել չի կարող: 6. Բույսերի ամեն մի ատադ

գ)

արազ

արադ

նիղմիղարդացման պայմաննե

կերպ. ա) Բ)

աճ

0րդանական աշխարճի ուսումնասիրությունը է տալիս, ոթ ցույց ն սկսած ամենաուղիղ ամենուրեք, Էջիջից վերջացրածամննաբադ

իսկ

ասելով: մասսայի Ժ. Աճը ն ղարդացումը միմյան երնույթներըձեն: 4. Աճի ն զարգացման փոխճ

ացում,

ու

պում էին օրգանիզմի ներքին ճա տաքին աշխարճի ազդակների ճեր Բույսերի դարգացման ռտադ քիոլոզիականտեսություն է, որը ռանդականության սուխոնակա վփոխճարաբերությունները դիտում է խադարձ կապի ն պայմանավորվ Ստադիական ղզարդացմանտե կայանում է ճետիյալուժ. 1. Օրգանիզմի անճատակ տարբեր ստադիաներով: -. ասելով պետը: Ձարդացում

ամեն

մի ղարդաց յանցիըանկախ. օրգաններիառաջացման ճետ, զա

ու

վաժ է բույսերի ղարգացման ստա բույսերիղարդացման մեկնաբան պատկերացումնե մեխանիստական էին արտաճայտվումնրանով, որ չէ բնորոշտարբերությունը, աճն

քվականին Ճրատար չոհսական Ճիմունքները ցիայի աշ

:

ժառանդականությունը օրգանիզմի պաճպանողական Հաւոկությունն է, Ճավասարակշոությունը, իսկ փուփոխականությունը՝ դրա

ու

ամենաուժեղ ճարվածր Ճճասցրեց բնության նկատմաբ եղած ժմետաֆիղիկական Հայացքին, ամլացուցելով, որ ժամանակակիցօրգանական ամբողջ աշխարտճր, բույսերն կենդանիները,Հետնաբար նան մարդը, միլիոնավոր տնաժ տարիներ ղդարդգացման պրոցնսի արդյունք են»: ինչես արդեն նշվեց, ժառանգականությանն փուխոնսակաջության տենդենցներըՀակասականեն, մեկը ձղտում է Հնին, իսկ ժյուսը՝ նորին:

է մատնանշել Դարվինին, Ճճարկավոր որը

Խոսելովայն մասին,որ բնությունը դիալեկտիկայի փորձաէ ճՃանդիսանում, է. Է նգելսի նշում քարն «Այստեղ ամենից առա

շնորճիվ:

բավական թվով դիտնականներ խոսել են օրգանիզմների փովոսությունների մասին, արտաճարոնլ են էվոլյուցիոն մտքեր, բայց Հնտնողական էվոլյուցիոն ուսմունք շարադրել չեն կարողացել՝բավականաչափ փաստերի բացակայության ճետնանքում Մինչ Դարվինըբնագիտության ասպարեզում իշխող Ճայլացքը կրեացիոնիստական էր, ընդունվում էր, որ աշխարճը ստեղծված է դերբնական ուժի շնորչիվ ն փոփոխման ենթակա չէ, իշկ եթե երբնիցե փոփոխվում է, ղա տեղի է ունենում գերբնական ուժնոխ

.

առաջացավ մի նռր ճյուղ հս որը անվանվեց դենելտխկաչ ԳենետիՀ կան ուսումնասիրում է ժառանգականությանն նրա փուվոլթակա-չ նության օրինաչափությունները: ծագումը» աշխատության ՃրատաՀ ՄինչԴարվինի «Տեսակների րակումը ինչպես Ռուսաստանում, այնպես էլ արոասաճմանու,

բամբակենի:

զարգացման տարբերստադիաներում գանվող

Բույսի մարմեխտարբեր մասերըստադիականզարգացման

Նույնճատակի, բայց

սակետից դտնվում են տոսրբեր վրա: Աճման կոաստիճանների

9.

2.

մա

«

9.

ոջ Մ

.

4 --Տ

ստադիա:

բույսը

տբ

մա

բուլսերն բույսեր

|

կոչ-

ունեն

են,

տան

ի.

գարնանացան: Հայտնիէ,

որ

գարնան ը աշնանացանը ցասը գար

Հորանամաական

ախաղյա

ցա Նե-

բույսերի զարգացման առաջին ստադիոն :՝ մ ում իսկ երկրորդը՝ լուլսայիեչ րովիզացիայի, Գ պրակտիկան ն գիտությունը վաղուց ի Ար «(եր բաժանել էին ճրկուճիմնական ացաբույսերը խժբի՝ աշնանա-

՛

տարգազմժան

ա

Յճ

:

մ

.

Նկ.

ԱՈԵՑ

'

դտնվող մասերը ստադիապես ավելի ծեր . «ուիմոտիկ Ճեռուդտնվող մասերը՝ ստադիապեսերիտասարդ» թ 1տաղիականփոփոխություններըանվերադարձեն, ելքն Ն, ավարտվելէ, նախընթացսւտադիային վերադառՏոոգիա էմի Բրո Վիածնկոն ենթադրումէ, միամլա

-

բույ-

Ստադիւսկանփոփոխությունները տեղի են

սի աճման կոններուժ |լ փոխանցվումեն նոր առաջացածբչիչներին, Հֆիջների բաժանման ճանապարճով:

8.

ունենում

տարբնեթ

սպայմաններ:

գացման տարբեր ստադիաների ճամար պաճանջում է

`

:

'

«ց

Տ.

Դ.

հրհույթի

՝

ոչ

ա

վու

մոլառիչ ո" լատաս

նրանցից ե

-

Ո",

,

ն

.

Հիմնականում ջերմաստիճ

15"1"

միսենկոնպարզել է, որ առաջին ս ճացաճատիկներն նացան են 0-ից մինչն Յ6 ջերմ անցնում 37---4075(ւերմերի քաշի ճամեմ նավության, 385--50 օր տնողուքյա մաններում: Գարնանացանճացաճատիկի լ անտճրաժեշտ է ղագիայի ամար երժ ' ն, 31ի» ն ն օր տնողություն: Աշա այստեղից էլ պարզ է,-Թե աշնանացանը դարնանը ցանելու դե ճասկակալում, նրա զարգացման ճամար պայմաններ չեն ատադիայի ինում է Վելի բարձր, քան պետք բույսի Հ ոտադիականղարդացման Բույսերի է'լ ավնլի ճիմնավորելու ճա Վիսննկոն1929 թ. Հանձնարարե րը աշնանացանցորենի ՈՌւկրաինկ անրմերըարձեստականձեո լար ցիայի ենթարկել (խոնավ վիճակում լվ ձյան չքրաք տակ) կոլտնտն պայմաններում մեկ ճեկտար տարա նը։ Այդ փորձնականդաշտի բուլսծր այլն ճեկտարիցապաճովեցին29 ց Հ

վել:

այդ

րություններ,բայց

ուտում»

միայն ճաջորդ տարում սսշնան իսկ գարնանացանը տալիս, է: ցրյոաճարվում դեպքում լու Աշնանացանի հ դարնանացա աուսնձնաճատկությ ադ գիական դիտնա սումնասիրվել է մի շարք ն են բազմարիվ րվել կողմից

ին

տում`

վիճակում

գյուլացիներն ինչպես ն

այդ Հասկակալում,

տվյալ չոուսրումբերբ չի լուդեպքում մնում է խսխիակալված վիճակ բույսը ձմեռ

բանի

կարող է անցնել ինչպես

չարաբերությանը:

4.

որոր»

արճ

ան

ն

:

արադ

:

օրվա

"

`

միր , Ո

են

չաիրի ճինրեդ) բույլանրի.

ստադիայի բնույթը.

մա

ի

պայմաններում:

(ցորենին

ԿԱ

/8

՞-

ՖԵ՞կաբ օբվա բույսեբի լույսային

:

»

Բ-Ընրկար օրվա (արոոֆիլ) " ախից ճրկար,աջից՝կարճ

ե

օրվա բույսը

օր

1ա

լույս:

մատերի 11

են,

է

մասը՝մութ:

րկար օրվա բույսը, ընդճակառակն, զարգանում է, եթե օրվա ժամից մեժ մասի լույս է, իսկ մնացած

Ե

թմ

Նկ.

մնացած մասը`

հրո ավա արո

այդ

մքուքյան, այնոլես էլ լույսի դիան" մայն ըոզրային որոշ

8-18

»

ընթաց արագաղն Րագաց

նա

ում

լույ օրվա

լույ

|

ժամի

ավելացմանը զուգ-

ամք

ընդճակառակն: Անընդ-

րի

ընդճակարավի ժուք

է իր դարդացումը,

Բույսը

ծ, բկար օրվա

:.-աոջոլ

/

ամ մա

ք

օր-

|

արտարձն միջավայրը պայմանենոխ

Ցարովիզացիայի ստադիան բույսը

այս

անցնում եր ղարդացումը, եթե օր' մութ ժամերը ա րճեստականորեն ր ավելացնում կ ճասցնում են րնթ : ամի ի յ ամերի յ լույսային ստաղդիանձոձգվում է, բակ անընդձայը ւո 4 փ ձրկրորդատադիանբոլորովին չի անցնում:

Շ

ք

ստադիան կոչվում Է չույսույին,

պայմաններում, ըսկ երկիո Ար պատանու, աաա թի բույսի ճամար պայմաններըուրույն Կարճօրվա բույսերը երկրորդ ատադիանանցնում այն դեպբում միայն, «/

գ ,

ատաղիայի

:

Զարգացման երկբորդ

ճամար կոմոլեքսից որոշող գերը պատկանում է լույսի ատնողության անր վա րբնթուց թուիլուսավոր ե ուլ ժամերի սփոլխ որ

աճած

աոա բուլս,

բ--լա

«Հրա

ԽՀՀ

'

ՌՄ

տաճարությունից:

ս Մինչպա ամեն տարի ՎիզացիանՍՍՌՄ-ում բերք՝ 10 միլիոն փթի ս Հավելյալ

ւռ 17

վեղետացիոնշրջանը կրճատվում է, եի օրով ավելի շուտ ն փրկվում ամ

ա--առվոական սերմից

`

առաջ

պաճեստներ ռացման առաջին տտադիան, որի

որնքն՝ ցանքից

Բավական է նշել միայն, որ 1935 ք ինչես նան 4Ճարավայիներաշտուտ վում է գարնանացան ճացարբույսեր

ամանակա իչոցո

Հռո լույսի տակ այդ բույսերի զար հազարն Ստադիական անտությունը մա որի կիրառմամբ նա կարող է ըստ բույսերի անճատական վարգացմ լայն կիրառություն գտավ ինչպես պես էլ պրակտիկ սելեկցիայում ն խականությանՀարցերի ավելի խո

|

Ցարովիզացիայի ադրոձեռնարկումը կիրառում է գտել նան մեթ ձրկրից դուրս: Հնդկաստանում(Բենդալիայում) լարովիզացիայիեն ննթարկում բրինձը ն դրանով կրճատում վեգետացիոնշրջանը 7-17 օրով ն սիրկում բերքը Չինաստանում կացրտաճարությունից: չարված փորձերը ցույց են տվել, որ կյանքի անբարենոլաստպայմաններում գարնանացանցորենի լարովիզացիան տալիս է բերքի դեպքերում նույնիսկ բարձրացում 10--11Ն-ով, իսկ որոշ 504-ով: Ճապոնիայումլայն կիրառություն է ստացել ցորենի, բրնձի, սոյայի ն կարտոֆիլիլարովիզացիան, Ռումբնիայում՝տոզԳերմանիայում`կարտոֆիլի: արդացման ստադիական տեսության ճիման վրա ճնարավոր "Դ ոչ միայն կանոնավորելբույսերի անճատականկյանքը, ալլն փիուսիռխել ն ն ճատկությունները փոխել նրանդ նրանը ժ ժառա ն գական ցանկացած ուղղու թյամբ: Հիմնվելովստադիական ուսմունքի վրա, Տ. Դ. կիսենկոնմշակեց մի եղանակ, ոբը թույլ է տալիս 2:5--3 տարվա ընքացքոսմ ստանալ դաշտային կուլտուրաների վաղաճաս ն բերքատու սորտեր: 1163, 0դեսսկաոտ, 0 ինավ՝օոարնանադան որդո ենի էլուտեսղենս են 13, գարու ՕՈԱ-14 սորտերը ստացվել յա այղ եղանակով: Գյուղատնտեսական կուլտուրուների վաղաճառ սորտեր ստանալը առանձնապեսմեծ նշանակություն ունի Հլուսիսացման ոպրոբլեմի լուծման, ինչպես նան ճարավի շոգ շրջաններում երաշտի պատճառած վտանդից խուսախելու գործում: Բացի դրանից, նույնիսկ ամենալավագույն պայմաններում խոշոր տնտեսությունը պետք է ունենա ինչպես ուշաճաս, այնպես էլ վաղաճաս սորտեր, որոնց առկայությունը թույլ է տալիս ավելի լավ կազմակերոլել բույսերի մշակման, ինչպես նան բերբաճավաքի ն կալոման աշ-

Իրի,

:

-

Մ

խատանքները:

շեւտ

'

. -

Առաջներումվաղաճաս սորտեր ստանալու Համար միմլանը

տրամախաչում էին կամ վաղաճառ ձներ կամ վաղաչճասը ճետ, առանը իմանալու, թե դրա ճետնանքով ինչ կրսշաճասի ու-

տացվի: Տ. Դ.

պարզեց, որ միսենկոն

միննույն պայմաններում տարբեր.

սորտերի հուշաճասության կարող է տարբեր "պատճառը լինել: Սոր-

տերից մեկի ուշաճասության պատճառը կարող է լինել այն, որ ւպայմաններըչեն ճամապատասխանում ավյալմիջավայրի բույսի: զարգացման առաջին ստադիայի պաճանջին, որի ՀետնանքովԷ այդ ստադիան ձգձգվում է, երկարացնելով ամբողջ վեգետակիան: նույն միջավայրի պայմաններում մեկ ուրիշ սորտ կարող է ուշաճաս լինել այն պատճառով, որ այդ պայմանները չեն ճաժա«

'

երկրորդ առադիային. այդ նան բույսի ընդճանուրվնստադիան ձղձգվում է, երկարացնելով

բույսի զարդացման դատասվխոոնում

չետացիան:

Այսպիսով: միննույն սվալմաններումսորտերից մեկի ուշաճաթության պատճառըՀանդիսանում է առաջին, իսկ մյուսինը՝ ճրկբորդ ստադիայի ձգձգումը: ե կարելի է ստրամախաչել աորաի բույսերը Այդպիսի երկու ծնողՀամողված լինել, որ նրանցից ատացված սերնդում կլինեն ձեր: սերից վաղաճաս

:

Այդ ճամողման տեսական Հիմունքը այն է, որ ստացված ուն ն ն դականությ է խախտված, անկայուն շիբրիդը ունենում , ժառա կերտվում է ավլալ միջավայրի պայմանենրում: Հիբրիդն որի որովճետն նւ ունննում է զարգանալու ս

ր

լայնընդունակություն,

ԲԱ ո Գրված ժառանգությամբ - ո. իո միասնություն:Հիբրիդի «ու - այրոց թյունների գորգեր վյալ ոիջալինում այն Հատկանիշները,

առաջանում է տարբեր տը,

որից ետք

ճանտ

է

իբրիղը, ղարգանա

են

մայրի պայմաններն

որոնց

ելի ավելի

ու

ճա

չ

ճամար

Համապատասխան ւլ

ենչ

ճիբրիդներ ստանալու ճամար չի կարելի միմյանյ Վաղաձճաս ճետ տրամախաչելամեն մի ուշաճաս բույսի դույգեր. այդ նպատակով կարելի է տրամախաչելմիայն այնպիսի զույգեր, որոնցից ձգձգումն է, մեկի ուշաճառությանպատճառը առաջին ստադիայի միջավայրի տվյալ հոկ մյուսինը՝ երկրորդ ստադիայի ձգձգումբ

պայմաններում:

Ուշաճասության պատճառները պարզաբանելու Համար՝ նախ-

անաէ կատարել բիոլոգիական քան տրամախաչելը,անձճրաժեշտ

ն լիզ: Դրա ճամար վնրցնում են ճետաքրքրող բույսի սովորական ցանում կյանքի ժիննույն յարովիղզացիայիենթարկվածսերմեր ու

պայմաններում:

Եթե կյանքի միննույն պայմաններում որնէ սորտի յարովիեն զացրած ն սովորական սերմերից աճեցրած բույսերը ունենում շրջան ն եթե օլարովիզացրած սերմիը վեգետացիոն տարբեր

ատացվածբույսերըավելի շուտ են Հասունանում, դա նշանակում է, որ տվյալ սորտը միջավայրի պայմաններում ուշաձճւաս տվյալ է առաջին ստադիայի ձղձղիուն պատճառու: եթե սերմերի արճեստականլարովիղացիան վեգետացեոն շըրչանի վրա ոչ մի ազդեցություն չի թողնում, այսինքն՝ եթն ինչպես սնրմերով կատարված սովորական, այնպես էլ լարովիզացված էչ որ ճասունանում աղացույը դա ապա է միաժամանակ, անքը

ուշանասության «վրալ սորոոիՀրդգումն է:

երկրորդ ուտաղդիայի սլատճաոր 4րգ-

չի ԱԾ ԱՆ Ռիոոդիավան որր րկա լ իոի խիայրը Գ 12 կար ե

ել

ռտադիայի ճիման վրա: Սթեսովորական, կար ոյայմաններում մշակվող բույսերի տարբերություն չկա, ասպա պարզ որ տվյալ բույսի

նան

ե

ր

։

մ

ուշաճասու-

է,

Թյան պատճառը Ճճանդիսանումէ առաջին ստաղիայի ձգձղումը, ճամեմատ, կարճ կամ հսկ եթե, սովորական օրվա պայմանների երկար օրվա պայմաններում բույսը կարճացնում է իր վեգետաոր ուշաճասության պատճառընրկրորդ

ցիան, դիայի բ

աղա սլարպ էյ Վաճ ձգձղու րումըէ

ն

ենի

ե

որոք

,

`

ում

սու

(ա

Մ

տալ

Բուի նույի

Ը

արոնիսատպկան, մետաֆեղիկական ժաաշխարճայացքի դ եմ: Ալդ մանաններում ինչպես Ռուսաստանում, այնպառ էլ եվրուղլական մի երկրներում |, Ամերիկայում մի մասը արդիտնականների չարք

ոշ

տաճայտել է Ճակառակ մաքթեր այն մասին, որ օրգանականաշխարճը ենթակա է փոփոխման ի այդ փուրոխման ճիմնականսլատճառը միջավայրի պայմանները:Սա՛

ճանդիսանում են շրջառլատող եղած նրանց

ձե

երն

այնբանքիչ այնքան

ն էին,

որ

տի

-

,

վյուտնսցենա 1163 -

անե

առանձնասլես /

ե

. արա մնկր Աա Բերան ն

:

ոտա-

թ ն Հարավային, վրաինալում:

.

Ա ք ԱՐ ԱԻ ԱԻ Կան Ց թա Տեծրը արագացել հե Հետնողականորնն կամաց-կամ աաոի Սյան

ն»

ս

Ա

սզ

'

«ՑԸ

՛

ն

մն

ն

,

-լ

ու

դ

արդյոք

ներին րի

Դուտմության ընթացքում այս ասպարեղում ամծնանշանավո է ֆրանսիացի դերը ո" լատկանում 1809 35 բնագետ ամարկին, որը նշանավոր աշխատությունը՝ «կննդանաբանո շրատարակեց իր

Այս եղանակի կիրառմամբ Օդեսայի Սելեկցիոն-գենետիկական են ինոտիտուտում երկու ն կես տարվա ընթացքում դուրս բերված ն Օդնսսկա'

թարթր

'

եկն

շել ձեռքբերովի, ոտացակուն Ճատկանիշների ճոռոկությունների ժառադմանանխուսափելիությունը:

-

ք մեծ արվինը, շատ որը գնաճատական էր տալիս էամարկի այդ ուսմունքի մեջ տեղ գտած իդեայիսուսմունքին, քննադատեց ն Հական պատկերացումները վերջնականապես ապացուցեց օրշանական աշխարճի զարգացման

ժառան Հատկանհ կարո՞ղէ

մարդը ուղղություն

առանց որնք ծրնույլթներով,

ծ

էվոլյուցիոն

բնական օրինաչափությունները բ ուժերի:

գերբնական մութ

նր որոշակեորեն է, ասել որ կանոն է, հակ ոչ ժառանդելիությունը ժառանդելիո նր՝ բացառությ բաղառ «քյունը` ուն: վերաբերում է օրդանիզմի ն

ն ամակ

Այդ ճարցերըՃիմնականումառաջացելեն

ակղզբ Պարն

ՄԼ ռաբար, այլե մատնանշեց փոփոխման ուղիները: Չունենալովբավականաչավփ փաստեր իր Հանճարեղմատթերը լրիվ ճիմնավորելու Համար, կամարկըորպես էվոլլուցիայի գործոն ճամարնեցնան օրնույնիսկ «արարչին»:

ցանիզմների «ձդտումը»

լ

ՕՐԳԱՆԻԶԴՄԸԵՎ ՄԻՋԱՎԱՅՐԸ

1ամարկիամենամեծ ծառայությունն այն է, որ նա ռաջին անդում դիտականորեն 2Հիմնավորեց օրգանիզմների փուրոնսման ՞ / միջագայրի ազդեցությանտակ ն վատաճ կերպով առաջ քտ

Օրգանիվմն ե շրջապատող միջավայրի փոխաղդեցության Խնդիրը բրոլողիական գիտության ամենաձճիմնականխնդիրներից է: Այդ խնդիրը բաղկացած է մի քանի բարդ ճարցերից, այն է՝ են արդյոք Քե միջավայրի ազդեցության տակ փուսխոխվո՞ւմ կենդանի էակները, թե՞ ոչ, եքե փուիոխվում են, ապա որքանո՞վխոր էն ալդ նն փոփոխություններ աղդել կաարդյոք նրանք կարո՞ղ ն փոխանցվել եշնար ների վրա ր յու , առանդակաե ԶՎոլ ժառանդամարդը, ըստ իր ցանկության, միջավայրի բար.

:

քէարդյոք ՞ատկանիշը, կարո՞ղ «/րոցտմ հսին ն

թ

րարում:

դարի վերչին, ստացել 44

ի նչ

ւր

քյան խնդիրներին,աղա

կաա

լիովին

ղացավ

Մինչե 1711 դարը իշխող Ճայացքն այն էր, որ օրգանիզմ-, ներն անփուխոխ,երենց ճատկություններովմշտնջենականեն, իսկ նքն փոփոխվում են, աղա նրանք ուղղակի ոչնչացվում են գերբնական ուժի շնորճիվ: սկզբներին բնագիտության դարի վերջերին, դարի մ մարդո ման չնորճիվ չնորճիվ ձեռքի Ք ինդճանուր զարգացման տակ կուտակվում: չին ավելի շատ փաստնը,որոնք խոսում էին տիրապետողկրեա-

միջավայրիփոխճարարբերուճարցը չկարո-

Դարվինընույնպես

այս

տալիսնիջավալրեն, ժերմանի

ն ճՃնետնողականորեն

էր

Ալս

լուծել:

Հարդում

ժե

նա

մի ներքին կառուցվածքին,մերք Հասկանում էր նրանը միասնադան կապը, մերը խղում էր այղ, Ճամարելով օրգանիզմը որպես մի միի բոնկ ւ նյութ, բոնկելնող կայ կալժ: իսկ մ միջավայրը որպ Իոնկվող իակ . արվինը ինքը քաջ գիտակցումէր, որ այղ Հարցը լիովին լուժել չի կարողանումն մեծ մարղզուն ատուկ ճամեստությումբ

7 1",

ւ

այրը

որպես

ն»

:

.

թ. դրում է. «Այղ Ճարցը մութ է ն ավելի լավ է, որ մենը Համոզվենք սեփական տգիտության մէջ»: կյանքի վերջին տարիներինԴարվինըարդեն Համողզվեց, որ

օրդգանիղմներիփովփոխմանդործում որոշող դերը պատկանում է միջավայրին, սակայն պաշտոնապես ալդ մտքերը նա չշրապա-

բակեց: 1826 ն

թվականներինգրած նամակների մեջ Դարէ, ռր իր ամենամեծ մինն սխալն այն է, որ նա պատշար նշանակություն չի տվել միջավայրի աղդեցությանը, բացոռորելով այդ նրանով, որ «Տեսակների ծաղումը» աշխթսատության ճրապարակման ժամանակ ալդոլիսի փաստեր դեռ ջիչ են եղել: Մորդամեծ մասն այլա չի ժխաոում միջաայսօր նիստ-մենցգելիստների վայրի ազդեցությունը կենղանի օրգանիզմների ժառանգական Հատկանիշներիփոփոխման դործում, բայը նրանք ժխտում են այն. ռր մարղը կարող է ալդ դործը ղեկավարել ն տալ նրան ցանկացած ապա

ասում

ուղղությունը:

:

օրդանիզմի Մռրգանիոտ-մենդելիոտները

միջավայրի կառղը մեխանիատորեն,այդ իսկ պատճառով ժառանդական Պստկանիշներիփուիոխման դործում նրանք օգտագործում են ուարբեր ազդակներ, որոնք օրգանիզմի զարգացման ճամար նշանակություն չունեն, այսպես ասած նրանց ճբիոլոդգիական պաճանջից դուրս են»: նռր ձներ ստանալու ճամար մորգանիուտներնօգտադործումեն ռենտգենյան Տառագայթներ,էլեկտրականճոսանք, ցածր ու բարձր ն քիմիական տարբեր նյութեր, որոնցից ամենաջերմաստիճաններ տարածվածըկոլխիցին կոչված թույնն է։ Պիշտ է, այդ ազդակներիշնորճիվ օրդանիզմըդուրա է գալիս իր նորմալ Ճունից, փոփոխվում է, բայց ստացած ձների քնչող մեծամասնությունը լինում է աննորմալ՝ ցածր կենսականությամբ, ատերիլչ գանգուր տնրեներով, քլորոֆիլի ճատիկներից ղուրկ ն դիտում

նե

են

`

-

այլանդակություններով: որ մորդանիստ-մենղդելիստների կողմից երեսուն տարուց ի վեր ստացվել են միլիոնավոր այդպիսի նոր ձներ կա, ե ինչպես ընդունված է առել, արծեստական մուտանտներ, բայց այնպես նրանցից ոչ մեկը կյանք չի մտել՝ ցածր կենսականության, այլ

Չնայածնրան,

Հետնանքով:

ն միջավայրի ծրդանիզմների փոխճարաբերության խնդրի ճիշ» լուծումըՀնարավորեղավ միայն հ. Վ. Միչուրինին Տ. Դ. Լիաճն-.

Ցոյի Հիման վրա աշխատանքների

Միչուրինըառաջին ընագնտն է,

որ

կեֆբուսական աշխարճի

ռական երնույթների ուսումնասիրությանն մեկնաբանմանժամա-

բակ գիտակցորնն օգտվել է դիալեկտիկականմատերիալիզմից, որի շնորճիվ էլ կարողացելէ ավելի խոր թախանցելայդ երնույթքերի մեջ:

Միչուրինըչէր անջատում օրգանիզմը միջավայրից, առաջնուՔուն չէր ալիս մեկին կամ մյուսին, այլ այն դիտում էր որոլնս անբաժանելի միասնություն: Միչուրինյանուսմունքի Հիման վրա որ շատ լայն պարզվեց, ճասկացողությունը միջավայր կան է: Միննույն միջավայրում, կլանի միանման

րում, նույն ճողամասում նորմալ

աճում

ու

ն

առաձդա -

պայմաննեզարգանում են բուսա-

բայց տարբեր տարբեր ներկայացուցիչներ, կանաշխարճի

ձնով:

Ցուրաքանչյուր օրգանիզմ միջավայրի տարբեր գործոնները ասիմիլլացնում է ընտրողաբար,իստ իր պատմականորենառաջացած ժառանգականճիմունքի: Բույսերիժառանգականճիմունքը մնում է Ճարաբերականորեն կայուն, ն բույսը կերով չի փոխվում, եթե սերնդից սենկատելի հունդ նա միջավայրումիր զարգացման ճամար գտնում է անճրաժնշտ պայմաններ: Քանի որ բնությունը մատերիալէ, իսկ մատեըխոյի Ճիմնական Հատկանիշըփուփոխվելնէ, ուստի բույսերի ե կենդանիներիճաջորդականսերունդները երբեք արտաքին միջավայրում բացարձակնույնանման պայմաններ չեն գտնում ն աստիեն կամաց-կամացփուխոխմժան ճանաբար, մեզ ենքարկվում: նրանք րվում են անփուքոխ այն պատճառով, որ բնության մեջ տեղի ունեցող փոփոխությունները մեր կյանքի ճՃամեմատությամբ չափայանց դանդաղ են կատարվում, իակ մյուս կողմից էլ այն պատհառով, որ բույսերի ժառանգականճատկությունները Հարաբերականորեն կայուն նն, այսինքն՝ բույսը արտաքին միջավայրից օգտրվում է ընտրողաբար, ըստ իր ժառանգության, ըստ իի պա-

Ճանջի:

Դրանումճամողվելըչատ ճեշտ է. եցն մենթ բույսերի Համար ստեղծենք արճեստականորեն միննույն պայմանները ն այդ պալմաններումաճեցնենք կարտոֆիլ, շաքարի ճակնդեղ, կտավատ,լոբի ն այլն, ապա նրանց կյանքի վերջում կտեսնենք, որ միննույն նրանք միանման չեն դարձել, այլ նրանցից յուրա«զայմաններում Քանչյուրը պաճպանել Է իր ինքնուրույնությունը.կարտոֆիլըկուտակել է մեծ քանակությամբօալա, ճակնդեղը՝շաքար, կտավատր՝ մուլ, լոբին՝ սպիտակուցն այլե: վրա կենդանականաշխարճի ողջ սզատմությունը երկրագնդի նույնպեսաւղացուցում է այն, որ կենսականպայմաններիփուփոխչմանը զուգընթաց փոփոխվում են նան կենդանիները ն բույսծրը:

կարե-

ուսերի ն կենդանիներիաստքճանականփոփոխման մեկն էլ ճանդիսանումէ մարդու դարավորագույնպատճառներից ընտելացման ն բույսորի վայրի կենդանիների վոր աշխատանքը

ասպարեզում: կուլտուրականացման

մեջ, որտեղ նա չբ եթե բույսնընկնումէ այնպիսի ժիջավայրի գտնուի իր ժառանգականությանը, իր պաճանջին Ճճամաղատասխան պայմաններ, աղա նա կամ ոչնչանում է, կամ ստիպվածլինելով յուրացնել նոր, փոփոխված պայմաններ, փոխվում է այո Ճատնամ այն չափով: Այղ դեպքում բույսի ժառանգական կայուն կանիշները խախտվում են, օրգանիզմը դառնում է ավելի պյասիկ, միջավայրի ազդակներինավելի ընդունակն փովոխվում է ավելի

արադ:

Դանդաղ,աննկատելի փունոլությունների կողբին բնուքյան նան մեջ տեղի հն ունենում արաղ,Թռիչքային փոփոխություններ, որոնք ընդունված է անվանել սոլորո կամ մուտացիա: Այդպիսի սուիոլսության վեպջում նորմալ, սովորական սղայլմաններում բույսի մլ որնէ մասը ուժեղ չափով տարբերվում է մյուս մասից: օըրբնակ՝ թւնձորի ծառի վրա առաջանում են ճլուղեր. որոնց վրայի խնձորները խիստ տարբերվում են ծառի մնացած ճյուղերից: Ցորենի"ասկի մի կողմը կարող է լինել քիստավորչ իսլ մ լուը՝ անքիստ: Բացիդրոոնիը,սովորական բույսի սերմերի ցանՔից աուսջանում են անսովոր, մայրական բույսիը տարբերվող սծբունդներ: Կանգունբույսերի սերմերից կարող են ստացվել փովու կամ լացկան ձեներ,մեկ շարք պսակաթերթունեցող ծաղկի սերմից են աճել ունեցող ծաղիկներ, ապատակաքերքեր կարող գաճաճ բույանրից գիգանտ բուլանր, ն ընդնճակառակն: Փֆլուղատնանհսական սրակտիկայում այրրդիսի հրհույթննր օժաված հկատվել էին շատ վաղուց, ե լավ առկություններով են ապրարոխիկ մուտանտներըմիշտ էլ օգտագործվել նպատակների Դ ի, այգում ողմար: 0րինակ՝ Միչուրինի Մագիլյովսկայա թՎել անտոնովկա կոչվող խնձորենու ճյուղերից մեկի վբա ձնավորվեցին տատանվում էր անսովոր ժեծությանսրռուղներ,որոնց քաշր Միչուրինի 600գ-ի շուրջը: կողմից առանձնացվն,, Այդ ճյուղը բազմացվեցպատվաստի մոջոցով ն ձնակերոլվեց որպես խնձորի նոր սորտ՝ Անտոնովկաֆունտուկեսանոց կամ Անտոնովկա 60Ռէ Միչուանվան տակ, որի մինչն այսօր էլ Համարմում .պրամանոց րինի լավազույն ի շատ տարածվածխնձորի սորտերիցմեկը:

բաղմաշարք

փոփոխության ճետնանքով է Թռիչքային

առաջացել նան

Մի-

չուրինի բալենու առաջնակարդ սորտերից ժեկը՝ Յուբիլեյնայան: Դարվինըառաջինն էր, որ ի մի Հավաքեց այդպիսի բազմաթիվ

Կ.

ձե,

վառսակի ա

սովոբական բ- սովուականձեից ստացված գիգանտմուտանար: Ց.

եւեքնուկից եկ. 1. Սովորական առաջացածնեղտեբն մուտանտը:

անվանել փովոլությունները թռիչքային լ. առաջարկեց փաստերը

(տքօետ-անդ.թոիչը)։ էվոլյուցիոն պրոցեսի բացատրուառանձնայի այղ թյունՀամար Դարվինը տիսլիփուոխությանն տեղ չտվել ն նույնիսկբացասեց այն: Դարվինիկարծիքով բնունյունը թռիչթ չի կատարում, որովճետն նա կարող է շարժվել միայն ամենասիոքրիկ,ամենադանդաղ քայլերով: բուսաբան եորժինսկինն չտուանձնուզարի վերջում աես ՖԱ դարի սկզբում ՃոլանդացիԴե-Ֆրիղը մեժ ուշւս դրություն դարձրին այդ երնուլթե վրա, ըստ որում Դե-Ֆրիզր այղ փովփոխություններըանվանեը մուտացիոն ն մշակեց Հասռուկ մուտագիոն առղորտ

ոուս

2.

որը

Հակադրնեցն այժմ էլ ղեռ ճակադրվում է

8.

Աճտոնավկա600-գբամանոցմուտաճտը:

"

Դար-

-

|

առաջանում են «անկարծաճանապարճով:Թոռիչբներն քոռիչքային կի, պատաճականորեն,անօրինաչավ, ստեղծագործականուժի արթնանալու «ճետնանքով։ Թոխչքներբկատարվում են մերթ-

Նկ. 9. Նարնջիճարթմաշկովն նբանիցառաջացած կնճռոտմաշկովպտուղներ:

Դե-Ֆրիզի տեսության էությունն այն է, որ բնության մեջ օրդանական ձների փոփոխումը իբրբնթե տեղի է ունենում միալն

Նկ.

մինի էվոլուցիոն ուսմունքին:

աեսություն,

որ

դեպք

նրանք առաջանում

շատ

836--4

|

եզրակացության,որ դա վիր կանների այդ եզրակացությու այլասերման վիրուսային տես ջոցներ չստեղժեց: Գյուղատն ղուց գտել էր կարտոֆիլիայլա

տիկան շատ վաղ ժամանակնե ար. ճարավային տաք ն չոր շ արադորնն կորցնում էին իրեն նիշները:Պալարներըմանրանո բույսերը թառամում էին, ճեշտ դություններիը ն վնասատունե թյունըարագորենիջնում էր: 116): այլասնրում (Թելքօշարճ են բազմաթի գործով զբաղվել

Կաշտոֆփիլի ամառային

ՄԻՋԱՎԱՑԲԻ

ՕՐԳԱՆԻԶՄՆԵՐԻ ԺԱՌԱՆԳԱԿ

միջ նիզմի տարբեր մասերին տա լեզտիկական մատերիալիզմի որկու միմլանցով պայմանավ աստիճանական, ն ոնոլյուցիո ասում է Լենինը, «անընդճատո մար պարզ է, որ թոխչքաձն փ նաչափ են ն պայմանավորվա այրի ազդեցությամբ: Այսօր մենտալ տվյալներ այն մասի բույսերի կլանքի պայմաններ կամ մի քանի սերնդում վոխ Մյունները ըստ իր ցանկությա

օրգանիզմի ն ելնելով

նակում, Հիվ։

մեղ ճամար դեռնս

բադրածիցպարզ է, որ Դե-Փր րնլ այդ երնույքի էությունը, այ տաֆիզիկան ն իդեալիզմը: Թոռիչբայինամեն մի փո

ոնդ մճրք, Հառարամյա շանդիս

`

կական ըմբռնումից

ն

բույսերի

ղարդացմանստադիականտեսու-

միջավայրի միասնական կապի դիալեկս"ի-

(տնկում):

ն

ութ

լասեվուժ:

ազդճցության

տակ

Է

ծերանում:

Այդպ

ր

:

ո

`

ք Սկղբն Սկզբնական չրջանում

՛

րիր եա

'

չու

էրն

՛

չի

,

ո

Աւ

Ա

.-

ամառային ցանըը կատարում էին միայն Հարավային շրջաններում, բայց այժմ այղ կատարում նն հուվնիսկ ոճք ն ի որ փորձերով աղաոսկվա/ ան Զեյ Ի ինսկի մարզերում չ էկ իսի ղույցվեց։ էն որ չտնանքով ստացվում նն աային7 ցանքի

կում:

քում,

առաջացնում են թուլացած, ցածր կենսունակությամբ օժովամ բույսեր, որոնցից առաջանում են քիչ քանակուրյամբ ն այ/առերված պալարներ: Այատեղիցէլ առաջարկվեց սերմնադաշտերում կարտոֆիլը տնկել այնպիսի ժամանակ, որ նոր ուալորհերի գարդացումը ճամընկնի Հով ե խոնավ եղանակներիճետ: էդ դոտտորը Հավաքած պալարները պաշտպանվում են ոչ միալն չոդի ն չորության բացասական աղդեցությունից, այլ նան մինչ բնրքածավաքը չճասցնելով լբիվ ճառունանալ, ձմուսնը աճելու բնրացքում երկար ժամանակ չեն արթնանում ե, ճետնապես, չեն Փֆերա-

ւլայտաննենը

աի թոսերմացու Խա նիան վազարձերը, ճաջորը

չոր

պայմաններում երիտասարդպալարնեթի աչքնրը դեո ճողի տակ արթնանում,ընկնում են անբարենպաստ

Հարավայինշոգ

բարն րան ա աշվածից

Համաձույն կարտոֆիլի արագ այլուսերումը Ճարավայինշրջաններում հրիտասարղ պալարների առադիական ծերանալն է օդի ն Ճճողիբողրձը ջերմաստիճանին չորության չնտնանքուի Եթե առողջ պալարը բաժանվի երկու մասի, որից մեկը պաճվի նկուղի ղով սլայմաններում, իսկ մյուսը ենթարկվի 30-406 ջերմության ն ճետո այղ կեսերը ։ոնկվեն միննուլն պայմաննոնկուուղում տարբեր. աճած բույսե նեն Ըում, ապա նրան

ուսմունքի էիսնեկոյի

ամառային ցանք

եյունիըց, Տ. Դ. կիսենկոնուսումնասիրեց ալդ Ճարցը, պվարդաբասնց օրա էությունը ն առաջարկեցպայքարի մի եղանակ, որը կոչվում է

ն

ելնելով բույսերի

այլասերվումէր:

մացուխ

տարին մեկ անգամ փոխում էին սերմացուն, այն է՝ մարդիկ 3--4 այդպիսին բերելով ավելի ճով կլիմա ունեցող ճյուսիսային կամ լեռնային շրջաններից: Դայ իճարկն, պայքարի ռացիոնալ միչոց չէր այն տեսակետից, որ պաճանջում էր մեծ քանակությամբ սերփոխադրում (կարտոֆիլի ցանքի նորման մեկ ճեկտարի է 1,9--Չ ճամար 4Ճավասար տոննայի) ն, բացի այդ, բերված առողջ սերմացուն նույնպես արագորեն, մի քանի տարվա ընթաքում, .

ար հր

ագրուսնխն

սկզբին կամ վ Ճճուլիսի ղայարները

ն

Ա

որտեղ

ի

ե պիոք

է

խոնա

նի խոնավ նտ է լինի բարակշերտով սփ ոլալարները երկու-երեք շաբաթ, որի ինթ

.

ամա շրջաններում

արի: Շող քարմ սալարներում Հողամաս հ ղարնանը շենց առաջին շնա լարնեքի տնկումը: Բերքը ճավ Բերքաշավարըպետք է կատա Համեմ նավ է ն ջերմաստիճանը լարները պետք է անմիջապես որպհսղ ի նրանց նուր մեջ,որպես երի Մեջ, կերի քափանցկուցյունը: Պալարնե

«քննցուցիչ»

Վերջին եթկու տարվա ընթ աղդեցությունունի Հառագայքեցման տակ պալար

Հ

"է

նակությունը չան յարոն

ընթ Շոգ շրջանում ամուսն է Հատուկ շենքեր ե դառատնջում չան ուն դեպքում ղալարների մ Բույսերի Ֆիզիոլոգիա պրոֆ. Յու. դիտաշխատողները, ն սինթեզել են Հայտնաբերել

ռում:

այգ

ոժիոր

մար տոանձնացվածպալարն

ձլ նոր ռլալարներով: Հին սլալարներուվցանք կա

ամառային ցանքը կարելի բերք,

որտեղ ճնար ցողշրջաններում,

շին

ձանոան Հարա նղատակով:

է

ավելի կենսական ն տ ունելով պալարներ: թվականին ՍՍՈՄ-ում Ֆիլե ամառային ցանքի ոչ մի Հե 132000 էր Ճճեկտարի:Անճրաժե ա ցանքը կատարվում է ոչ թ առողջ,

«պալարները նորից տնկում են ն Ճճավաքում խոր աշնանը, որպես սերմացու ճաջորդ դարնանադանի ճամառմ

նլձլի

|

որտեղ երկու բերք ստանալ Հնաշրջաններում, րավոր չէ, ամառային անքը կատարումեն մամիսի վերջին, Հունիսի օվ առաջին կեսին, լ ավ ո: մշակված վ ցելի Մոսկվայի մարզում,կյանքի նույն ՛ պայմաններում, կարտոֆիլի Վաղաձճաս վարդագույն ուննսորտի ժագում տարբեր Ցող սերմացու: մի մասը աճեցվել է Սերմացու Մոսկվայի սայորոնք բարերար են կարտոֆիլի եսկ Ճամար, մյուս ասը բերվել է 0դեսայեց, որտեղ պայմաններըմիանգամայն աննալաստ են: ցուրտ

(սերմնադաշտի)

կազմում էր 2300 հ, Ժիջին բերքատվությունն էլ բոարժացել էր 58 գ/8: Բերքատվությանբարձրացմանը որոշ չափով նողաստել էր հան ճանինայ բարելավումը, սակայն «Հիմնական դերը ազրու էր ամառայիք ցանբին (ոհրտացուիբարելավմանը): ալատղպանում Չեյրաբինսկի մարզում կատարվոծ աշխատանքները նույսանդամ այստեղ ամառային ցանքերից

անվե,

դեռ ղացուցում

են,

որ

Հայմեցած ռերմացուխ չոռացած սերմացունգարնան ցանքից ամուս մառոուքյադբ տալիս է բերքատվության բւսրձրացում 34--Տ8Ն-ով: կարտոֆիլի ամառային ցանքը ճաջողունյամբ կիրառվում է նար (Հունգարիա,ՓՋրանսիա ):

Հաեմրում,

ժեր երերի սաճժաններից դուրս

ԱՇՆԱՆՎՑԱՆԻ

ԵՎ ԳԱՐՆԱՆԱՑԱՆԻ

ԲՆՈՒՅԹԻ

ՎԵՐԱՓՈԽՈՒՄԸ

Միջավայրիպայմանների ազդեցության տակ այժմ շատ 4եշյոուքյամբ, երկու-երեք սերնդի ընքադքում, կարելի է աշնանացաեր դարձնել դարնանացան, ե ընղճակառակն։ Այգ աշխատանքի Հիմնական տեսական սկզբունբը կայանում է ճետեյալում. բույսի շին, կայուն ժառանգականճիմունքը անճրաժեշտ է խւսխտել, որից շետո այդպիսի խախտված, անկայուն ժառանգականՃճիմունքունեէակը դաստիարակել այնպիսի պայմաններում, որ նա փիսցող փոխան ենթարկվի ցանկացած ուղղությամբ: Բույսերիբնույթի այս ձնի վերավփոխումը սկսել է Տ. Դ. Լիսենկոն 1936 թվականից: Սկզբնականշրջանոմ նա աշխատանքները «կսեց աշնանացանը գարնանացանղարձնելու, իսկ Ճետադայում նան դարնանացանըաշնանացան դարձնելու ուղղությամբ: Վերջինս ունի ինչպես տեսական,այնպես էլ գործնականխոշոր նշանակություն: Աշնանացանցորենը գարնանացանիվերաիոխելու ճամար ան2րրաժեշտ է սերմերը ենթարկել ոչ լրիվ լարովիզացիայի ն ցանել գարնանը դաշտային կամ չերմոցայլին պայմաններում: Այս դեպփում յարբովիղացիայիստադիան ձղձղվում է, բւսյց ավարտվում է ոչ Սն աշնանացանին յուրաճասոուկցածը ջերմաստիճանիտակ, այլ դարնանացանինյուրաճատուկ բարձր չերմաստիճանում: Բնական է, որ այղ ցանքի մեջ եղաժ ոչ բոլոր բույսերն են, որ կճասկակալեն. նրանց մեծ մասը՝ «ճամառները», կայուն ժառանդգականություն ունեցողները չեն Հասկակալի ն իրենց բնույթով կմնան աշնանացան, բայց մի մասը կչճասկակալի:Հետագայում ճասկակայած բույսերի սերմերը, առանց լարովիզացիայի ենքարկելույ, մեկ հաս երկոց տարի ցանում են ղարնանը, ն, այդպիսով, աշնանաչանը դառնում է գարնանացան,այսինքն՝ ստացվում է այնպիսի յ

Նկ.

Գարուն

10.

«ելլա» ռոբտի պալարները. Կարտոֆիլի

ցանքից առացված Տ պալար, պալարի միջին բաշը 27 անընդճատ սնհրմացուն մշակվել է Օդեսայում, գարնան ցանքի

ոշ

գ Ք Յոթ տարի

պայմաններում:

15տ բնրքատվությունը մ ո--ամոան ցանթից ստացված Ն ճնկտարի ծեր, պալարի տարի մշակվել է "ր ծրվու ար ա մեն Ն 4ւ իրմանյութը փնջ տարում ցանքի պայման. Մեկ ներ աւռ ոոՔորքատվունյունը ար միջին

բաշը

ուք

ո

'

ՊԲոր՞ սալար

գ

գար-

ամռան

ում:

տվությունը

12ա

փ

Բեիված ռնրմացուն Մոսկվայից եղել է գարնան ցանքից 0դեսայինը՝ չորս տարվա ամառային ցանքից: սերմացուն ազաճովել է ճեկտարից ց, իսկ Օղեսայից բերվածը՝460 ց բերք: Այս օրինակը ցույց է տալիս, որ

Մոսկվայի

է սերմացուի բարելավել որակը

կարտոֆիլիամառայինցանջը

անգամ

2 րջանում, այնպիսի

մշակման ճեմար կարտոֆիլի անբարենպ աւո էչ Եթե մինչն 1996 Թ., երբ ամառային ցանք դեո չէր

միջին կարտոֆիլի

գ/ն,

ապա

ո

՛

"

:

կատարվում,

Դրիմում Հավասար բնրքատվությունը էր տարածությունը

թ., երբ ամառային ցանքերի

այլն: Վեդետառսիվճանապարճով առաջացած սերունդն ունի ժեժ նշաոի շարք առանձնաչճատկություններ, ռրոնք տնտեսական եակություն ունեն ինչպես արտադրության, այնպես էլ սելեկցիա-

որի (լարովիզացիայի ստադիան անցնում է ոչ քե յաժը, ար բարձր ջերմաստիճանի տակ: Այս ձնով բազմաքիվ աշնանադան

թով

գարնանացան: Գարնանացանըաշնանացանի վերածելու ճամար առաջին տարին ցանքը կատարում են ուշ աշնանը, ձմեռնաժուտին, ճաջորդ տարի` աշնանացանիցանքի նորմալ ժամկետից մեկ-երկու շաբաթ ուշչ իսկ երրորդ տարին՝աշնանացանի ցանքի նորմալ ժամկետին: մյա ձնով դարնանացանիցստացվել են աշնանացանձներ, ցորեններից՝ լլուտեսցենս 6 1163, էրխորուպերժում 1160, Օդեսակայտ 082.ն 18, ճյուղավոր ցորենը,դարիներից՝ աշնանացան Պալիղում

(ի ամար:

ձե,

կոուլերատորկա, Ատեպելաչկա ն ցորեններ՝՛ Ուկրաինկա, դարձված

այլը,

են

այլն: Անչճրաժեչո է

նշել, որ տվյալ միջավայրի գարնանացանից ստացված աշնանացանն ունենում

տադիմացկունություն:

ելինլով ստադիական ուսմունքի էությունից Դ. տիկ կիրառումից, Տ. կիաննկոն տալիս

պայմաններում է բարձր դրրնրա

հ

է

պրակժաւանգա-

բնորոշումը: «ժառանդականությունը,-կենդանի մարմնի լուրաճատկությունն է` 1իսենկոն,--դա պաճանջելու որոշակի սայմաններ իր կյանքի, իր ղարգացման Ճամարն որոշակիորեն /(լառոասխանել այլս կամ այն սվայմանին»:

կանության ավելի ասում

լրիչ

է

ԳԼՈՒԽ

ն

-

ա) վեգետատիվ սերնդի դարդացմանպրոցեսը տեղի է ունենում է ճասնում բերքատվության, այն ավելի շուտ ավելի արագ, քանի որ իր կլանքը սկսում է ոչ թե զարդացման առաջին աստիճանից, այլ շարունակում է մայրական բույսի ղարդացման աստիճանը: բ) Վեղետապիվ սերունդը ծիմնականում սլաճղանում է

ծեո-

ինքն էլ լինում է Համեմաոաբար

դականբույսի նմանությունը ի

միատարը, միատիռլ ն ոչ քե բազմազան, քանի որ նա Ճանղդիսաճում է անճատի սերունդ: դ) Վեգետատիվ սերնդի կենսունակությունն ավելի ցածր է, որի ճեւտնանքով|ապրում է ավելի քիչ եհ անբարենպաստ ւղայմանէ թույլ դիմադրություն, դեորովճեւոն անդե ցուցաբերում նների նա սւոադիապեսավելի ժեր է ն օժտծամեմատ սերնդի եերատիվ ված է ավելի կայուն ժառանդասկանունյամբ:

ե շնորճիվ Հնարավորություն բազմացման դ) Վեղդետատիվ

Հտեղծվում պաճողլանելն բազմացնել այնպիսի բույսեր, որոնք լեկամ Թե նրոսնըառաջացրածսերմերը սերմեր չեն առաջացնում են ոչ ծլունակ: Վեդետատիվբազմացման Կում այտ Հառկությունը

ճամար, արտադրության արժեքավոր է դյուղատնտեսական հ այդեդգործությունմեջ, որտեղ ոլտղաբուծության մառասձնառլես միոլտուղների կորիզները մեծ մասամբ չեն օղտադորժվում ո՛չ անմի

շատ

Ռ

՛

.

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ջական

ԲԱԶՄԱՑՄԱՆ ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Ի

ՎԵԳԵՏԱՏԻՎ ԵՎ ՍԵՌԱԿԱՆ

նում

`

ա

ԲԱԶՄԱՑՈՒՄ

պարդացման որոշ շրչաԲազմացումը կենդանի մատերիայի լուրաճատկուիր նմանը առաջացնելու սերունդ տալու

Ռրունն է:

|

Բույսերի բազմացումը կատարվում է երկու ճանապարտո |՝ անսեռ ն սեռական: Անսեո կամ վեգետատիվ բազմացումընդր է ունենում մարմնի տարբեր մասերով՝ արմատի, ցողունի, տերնի, Բեղիկի, ծիլերի ն այլն: Եթե բույսի վեզետատիվմասերը արմատակալելուընդունակություն չունեն, ապա բաղմժացումըկաւտարվում է պատվաստի միջոցով: Շատ

բազմանում

հն բույսեր մատներով (բալը, խաղողը), կտրոններով (խաղողը, ։ոմիդորը։ ձնափոխվածցողուններով (սոխը,կարտոֆիլը),աչքեծխախուռը),

առ-

ո՛չ էլ վերամշակման նպատակով: սոլառման,

քար թվարկած աարաճատվություը-

դլուղատնտեսականարտադրուների մեծ նշանակություն սլաղաւբույսեր՝լփթաղողը:չ բյան մեջ, քանի որ շատ կուլտուրական մեծ կարտոֆիլը» Խորդեմասը, կովտուրաների 2ատասպրողատու տնտեսապես ավելի շաճավետ է բաղմացնել նին, սոխը» սխտորը ունեն

ալլ վեգետատիվմառնրով: կամ գեներատիվ բազմացում: Բազմացմանայն սնոական ձեր, երբ սերունդն առաջանում է արական ն իգական ճետնանասիմիլլացիայի բջիջների կամ դամնաների փոխաղարձ բով, կոչվում է սեռական բազմացում (ճունարեն՝ գամետե-կին, ոչ

քե սերմերով, Սեռական

ղաժետես-տղամարդ):

Արական ն իղական սեռական բջիջների կամ դամետների փոէ ղիդոխաղարձ ասիմիլլացիայիցառաջացաժնոր բֆիջը կոչվում

ում (Հունարքն՝ ղիգոն-լուծ):

թ Ֆ5

սերնդում արտաճայրտումեն իննը մեյոմ ասիմիլլաջի ի, ասյաղա այսինքն՝ սերունդն օժտված է լինում մք րանի Հատկությունները,

Սնռականբազմացումը նույնպես ունի իր լուրաճառլվություն -

երը.

ա) Սեռական ճանապարճով առաջացող սերնդե կյանքը սկիզբ սերական երկու բջիջների միաձուլումից, որի Ճետնանչինում ք ավելի Ճարուստ: ջովնրա ժառանգականճիմունքը Բ) Սեուսկանկամ գեներատիվսերնղի ղարդացման պրոցեսը է ունենում ատնղզի ավելի դանդառ, բանի որ այն սկովում է զիէ առնում

դուտի ը:

դ) Գիննրատիվ սերունդը լինում է բազմատարը, բաղմաղան: դ) Գեններատիվ անընդի կենսունակությունը ավելի բարձը է, որովճետի այդպիսի սերնդի ժառանգական ճիմունքն ավելի «աէ, ն նա ստաղիապես բուս երիտասարդ է: ե) Գեներատիվ շնորճիվ լայն 2շնարավոլրոււթյուն բաղմացմփան չ սռենղժվում ուտանալու նոր ձներչ քանիոր գեներաբազմաթիվ տիվ սերնդի ժառանգական ճիմժունքըռչ միւսյն ավելի ճարուսո էչ այլն ավելի ճկուն: Մինչեվերջին տարիները բեղմնավորության պրոցեսր դիոմում էր որսլես արական ն իդական սեռական բջիջների քրոմոսոմների դումորում, այդ բջիջների միաձուլում, ն ոչ թն ասիժիլյացիա: Բացի դրանից, ընդունված էր, որ ձվարբջիջի ժեջ քափանցում է մրայն մի սերմնորդ, այն, որն ավելի արագաշարժ է: հ. Վ. Միչուրինը բեղմնավորման պրոցեսն ուսումնասիրել չ շատ խոր ու բազմակողմանի, որը նրան ճնարավորությունէ տվել ղեկավարելու այն:`

:

ճատկություններով: Հայրական օրգանիղտճների Ալդոլիսի փորձեր դրվել են ինչպես բույսերի (ցորենչ գոմիհորպատացորեն, բամբակենի ն այլն), այնպես էլ կենդանինեդոր, բի ղրա (ճաղար, շերամի որդ): Արականսնեոսկան բջիջները, որոնք անմիջապես րբեղմնավոբուրյան պրոցեսին չեն մասնակցում չեն ասիմիչլացվում ձվանալաստում են բեղմնավորումյան ոլրոցնախն,երբեմի բջջի կողմից)» էչ առիմիլլացվում են մայրական օրդանիլմի ւնռոական օրդանեվրհ բջիջների կողից Էն առաջացնում մի շարք երնուսթներ, օրինուկ՝ Քոնճիա (նունաբեն' Ինչյնս դաշտային, այնքսենոն-օտար): Ժոտ նկատվել քն յես: էլ ոլտղատու առաջին Հայացքիդ բույլսնրի ն տարօրինակ անբացատրելի որոնց էությունը է ոլաերնույթներ, նում է ճնտհյալում. մայրական բույսի սերմը կամ սլաուղը ճույրական բույսի աղդեցության տակ փոխվում է, ձեռք բերելով այդ բույսի մի շարք Ճատկությունները, օրինակ՝ կնճոուտ սերմեր կասմոռ ոլոռի ծաղիկը կլոր անրմեր ունեցող բույսի ծաղկափոշով փոյոտհյու ղեպքում մայրական բույսի վրա կնճռուտ սերմեր կաղժոկերայվելուփոխաիննկազմակերպվումեն կլոր սերմեր:

10-15 Վերջին տարիներիընքացբում ՍՍՌՄ-ում կառավա բազմաթիվ լույս ճետազոտությունները սփոնցինայդ պրոցեսի վրա ն սղվարզաբանեցին մի շարք ճետաքրքիրերնույթներ: Դարվինի, Միչուրինին միչուրինականների աշխատանքների ճեոնանքով պարզվեց, որ, ի ճակադրություն մորգանիստ-մենյդիլիստների պատկերացման,բեղմնավորության պրոցեսը տեղի է ունենում

քե պատաճական,այլ ընտրողականձնով: Բույսերե սպինքրի վրա ընկածռչ բոլոր փոչու են ժլում, ճատիկներն ոչ

ծլած

են Հասնում խողովակներն սերմնարանն սներմնարան քաանցած ոչ բոլոր սերմնորդներն են կատարում բեղմնավորության Ճեւո ձուլվում է ակը: Զվաբջիջի այն սներմնորդը, որը վյալ ցեղիչ տեսակիճամարավելի Ճճարմարված է, որի ճետնանբովէլ, իի է տեսակի, ձնի ուրույնությունը, կողմից,պաճապանվում մյուս կողմից է սերնդի կենսականությունը: չգրոցեսում ձվաբջիչի մնչ, մեկ սերմնործղմնավորության նան մի բացի»կարողեն Քավփանցել քանիոր, որոնք,ննթարկէ22 ոչ

բոլոր

րարորաղում

7ոց

ա--ՎՐիչուրինի ա ան Գ Թենետ 11.

Քսենիա

Եբեռ

Տ

ճ

ն

, , առաջացնել են Քո օբերդիկա սորտի ծաղկավոչով փոշոտելուց, բ--նուլե սորտի պտուղները: ռրոնք առաջացել են ինընավոչոտոսիից: »

թ.

ատիկաղչր աաա ոշո

եղի

ոշուռելու

են

մայրական

բուվ-

արո ոաթանում

դեւվքում

նե դատագորենի իոնի սպ իոորը 1ապույո Ճաւոխ-

որ

են

առանց ըբեղմնավորության.այղ

նոկարպիկ (անսերմ)ռրոուղներ: Պարթենոկարպիայի երնույթը սլրակտիկ կյանքի ճամար մեծ նշանակությունունիչ ինչպես անժի-

Այս երեուլթը բավականին տարածված է: Հայտնի են տանձի, նարնչի, թուղի, Հաղարջի խնձորի,խաղոդի,մանդարինի, չպպարթքե-

ընդունված է

անվանել պարքենոկարբղպիա: Ալ ճՃանաերնույքն են կա ոլարճով առաջացած պտուղները լինում անսերմ, կամ թերաճ, անժծլունակսերմերով:

սերիռպաուղներնառաջանում

Պաշթեճոկաւպիա՝ կուսապտղություն(ճունաբեն՝ պարթեն, Հաճախծածկասերմ բուլպառթեճուս--կույս,կաոբպուս--պտուղ):

ոյետք է գրավի այն պատճառով,

սելեկցիոների ուշադրությունը այդպիսի ծիլերից զարգացած բույսերը ճՃաճախակիարտաճայտում են նոր ճատկանիշներ,որոնբ մայրական բույսի ճամարճատկանշականչեն:

Դոլինմբբիոնիայի երնույթը

բֆիչների առաջացումը սաղմնապարկում, սիներդիդների ն անտիտողների բեղզմնավորությունըն այլն

Պոլինմբրիոնիայի պատճառները տարբերԸ լինում` երկու ձվա

(առանձնամվեսցիտրուսայինների, նշենու, լխաղողի, պորենի ն սայլն) անոմերից երբեմն մեկ ծիլր փոխարեն դուրս են գալի երկու ն. ավելի ծիլեր: Այդ երեույքը երկար ժամանակ չէր դտնում հի բացատրությունը, մինչն որ պարզվեց ծածկասերմ բույսերի բազմացման լուրաճատկությունը, ճատկապեսնրանց սերմնարանի ն սաղմնապարկի կառուցվածքըո

Պոլիեմ'բոիսնոա լտունարեն՝ պոլի-բազմաթիվ, էմբոիոնկուլտուրական մի շարք սաղմ)-- բազմասաղմ՛ություն: բույսերի

իսկ եթե նույն ծառի ծաղիկները փոշուտենք երկար դեղին Արկադ կոչվող սորտի փոշում, աղա կառաջանան Անտոնովկային ոչ լուրաճատուկ երկարավուն սլտուղներ, փուիոխվածՃամով:

եթե խնձորենու Անտոնովկասորտի ծաղիկները փոշոտենք Բորովինկասորտի փոշով, կառաջանան տափակավուն սլտուղներ,

ն կապույտ ճատիկավոր եդգիպտալորենի փոսոիկներ, իսկ դեղին են ղեփոշոտելիս կողրերը լինում խայտաբղեւո, շու խառնուրդով ն դին կապույտ ճատիկներով: Այս դեպքում փոշու ազդեցության տակ փուվիոխվումեն սերմերը: Պողաբուծության մեջ արձանագըըված են բաղմաթիվդեռղլքերչ երբ սոխ վում են պտուղներիձնր, դույն, մեծությունը, ճոմըբ ն այլնւ

նդիորոացորեն

Հ".- որԳԱ

Ռեղիս 2/

ավոր

12.

Քսենիա:Դեղձիծաղիկը

արտաքին միջավայրի պայմանները ն բնղմնավորմանճամար: երնույթը Ճ Պարթենոկարպիայի զողի մուտ ն այնքան տարածված է, անվանումը: կորիռա (/օքօաճոգծ)

Նկ.

Բացի դրանից, սարքենոկարվ բույսնրը քիչ քն շատ բերք ապաճո

ջասլնս սոառման, այնպես էլ վեր Հարմար են անսերմ, անկորիզ պտ

|

պարթերոկաշպիա:

Վերջին 10--15

ոտում՝

կամ` ավտոզամիա:

Սա

ռատու

արնաեդիպտացորենը, բույսերի մեծ մասը, ուսրեկանը» վարունգը» ձմերուկը, ժաղիկը, աոռվուրոր, կորնդանը, երեքնուկը,

ամեն

Իճճնափոշ

այն երնույթն է, ն բեղմնավորվում է սեփական փոշոտվում մի ծաղիկ երբ միոշով: Այս խմբի բույսերի թվին են պատկանոսԻգարին ցորենը» վարսակը,ոլոռը, սիսեռը հ ույլն: Այս դեպքում փոշոտումը ն բեղմնավոԽաջաձն փոշոտում: բումը կատարվում են նույն անճատի տարբեր ծաղիկների կամ տարբեր անճատների ծաղիկների միջն: Խաչաձն փոշոտվող բովռերի թիվը չափազանցշատ է: Այս խմբին են պատկանում` պրտ-

վողներ:

Մ.ոհեստւռկսճ

մռարիների ընթացքում ինչպես մեր երկրում, այնպես էլ արտասաճմանում մշակվել են մի շարը մեթքողներ, որոնց կիրաոմամբ կորիզավոր սլտուղոլտուղների փոխարենկարելի է ստանալ ո"լարթբենոկարպիկ ներ: Այդպիսի աշխատանքներ առանձնապես լայն չավփերումկատաքդեղի, վարունդի ն դդումի նկատմամբ: տարված են սլոմիդորի» ոլտուղներ ստանալու ճամար ծաղիկները մշաՊարքննոկարպիկ կում են Հեղուկ կամ փոշիացած նյութերով (նավթալոքացախային թթու, Հորմոնալ նյուքեր, տալկ) կամ այլ ցեղերին ե ընտանիքնոբին պատկանողբույսերի ծաղկափոշով: Ինքճափոշոտում: ն խաչաձն փոշուրում: Մեր առօրրաս կյանմիմյանց ճետ խառնում են երկու Հասկացողություն՝ թում Ճճաճավխ հրականությանմեջ այդ երնույլթների փոշուռում ն բեղմնավորում: ճեւտ են, (նույնը չեն: Փոշուռումը փոշու բայց կապված միմյանց ձվաբջջի ե սերմնորդի ընկնելնէ սպիի վրա, հսկ բեղմնավորումը՝ փոխադարձ ասիմիլլացիան: Բատ փոշոտման ձնի, բույսերը բախ խաչաձն փոշուժանվում են երկու խմբի՝ինքնավոշուվողներ

մանը:

առ

առաջանում են մանր պտուղներ ունոցող ուլկույլզներ, կամ նորմալ են Ճատուկենտ մանո պտուղներ. դրանթ ողկույվի Վրա առաջանում " նն առանց բեղմնավորության նն, առաջանում սզարքենոզարապրկ կորիզից զուրկ են: արտաճայտվում է երկու ձնով՝ վեդետաՓարքբենոկարսլիան տիվ ն ստիմուլյատիո: Վեղնտատիվպարքենոկարպիայի դեպքում փոշուռման, փոշու առկայուստուռներն առաջանում են ռանց պարխնքոկարպիայե ժամանակ յունից անկա: Սոտիմուլլատիվ են լայության ռեպառաչանալ միայն փոշու պտուղները կարող ջում: Փոշու Ճառիկը:» ընկնելով սպիի մրա, բեղմնավորությանակո չի կատարում, սակայն նպաստում է տղի կուսական զարդացո

ն

շատ

յլ

բ

ճամար անձճրաժեշտէ

ութիշ

ն խաչաձն Ինքնավփոշոտման է նան միջավայրի պայմանների էկոլողիական պայմաններում ց տարբեր աստիճանիընդունակությ կարելի է ասել, որ որքան դեպի Ճ ծժաղկմանժամանակ օդի ջերմութ այնքան խաչաձն փոշոտումը ավե Բույսերիինքնափոշուռմանն ձրկարտարիներզբաղվել է Դարվ տուկ աշխատություն: «ինքնափո ազդեցությունը բուսական աշխար ճարցին վե այդ Ամխուփելով Դարվինըձնակերպեց մի ընդճան

ու

վում է ավելի կենսական սերունդ, ոնրբբ դժվարությամբ փոքր չափ շոռման ն այդ ճանապարճովստ նթ լինում է ցածը:

որ

չասով ընդունակէ ինքնասիոշոտ ինքնավոշուվող բույսերը, նայ մեծ քանակությամբ խաչաձն փոշ

դա

կոչվում է խաչաձն փոշո առա Հեռու անցյալում դիտնա Ռչ փոշոտման ձնի, ինքնափոշոտվող ժիժյանցից շատ խիստ տարբերվո նավփոշուռվողբույսերը չեն կատա շաձն փոշուռվողներն էլ, իրենը ճե Հենց այդ կապակցությամբ ասում կամ խիստ խաչաձնեփոշուտվողն Վերջին մի քանի տասնյակ տ ված է, որ խիստ ինքնափոշոտվող ինքնասիոշուռվողբույս կարող է նան վել խաչաձն ն ամեն մի խաչաձն

ման

եթե միննույն սորտի տարբեր վորում են միմյանց, ապա այդ կ սորտը՝ ինքնափոշուտվող:եթե տվյ ժիջն բեղմնավորում չի կատարվու

Հասկացվում:

լսաչաձնե փո ինբնափոշուտումբ

շաքարի ճակնդեղը

չի բնրություն

ինքնափոշոտումը բիոլողիտռղես վնասակար է, խաչաձեսփոշոտումը՝ բիոլոզիապես օգտակար»: Բնության մեջ գոլություն ունեն զգալի քանակությամբ ինքնաբույսերի տեսակներ, քանի որ ինքնափոշուման ընդուփոշոտվող նակությունը Հանդիսանում է ղոյլության կովի ընթացքում առաջացաժ ճարմարվողականություններիցմեկը:

բան

է:

ժառանգանման-

չեն նույնը երբեք սերունդների Դաջորդ Համար պաճանջչում ճին աար սերուդրանք նքնափոշոտվող լինում: ր ձնավորվել են, Բոաորի նրանք այն սլայմանները, որտեղ Բայց ղարդացման ընթացքում այդպիսիքարդենչեն իրենց անՊատարա միատիլ ժառանդական Ճիմունջ, դանում: Ունննալուլ առաջացել,

էն քույլ ճարմարողականություն այչ էլ կայուն, նրանք ունենում ետնանքուվ էլ թույլ կենսունակությույ: լրա

բույսի

փոշուռումըինքնասփոշուղվող խաչաձեն Ներսորտային ֆիզիոլոգիապես միժյանցից ժեննույն սորտին պատկանող,

վությունը:

«ետ

դրա

միասին

նան

բայց

|

է, որե Հեւլոնանքով առատարբհրվող անձատներիտրամախաչումն սերունդը պաճպանելովճին ժառանգական է ավելի կենսունակ: Հեկտարի բերքա" ներսորտային տրամախաչումը նան սերմաէ 15--4 ց-ով, փոր սերտուր որակը: Օրինակ կյուտնեսցենս սորւոի սովորական քաբացարձակ 14,625 իսկ սոսնձանյութ, մ գուն սլարունակում է

Սելեկցիոն-գե-

հ

քոք

մ

ի

Նա Հիմ ունաաաավան, մաննայամ

մարյաթն նույնն

-

է լինում,

ումբը

ի

,

այղ

պ-

երկու բջիջների մեջ էական տար:

բարձրացնելով

նան արան Աա ունենում

՛

կուլտուրականբույսերից շատերը պատկանումեն նորմալ ինքնասխոշուվողներիխմբին. այդ իսկ սպատճառովնրանը սորտերը արտադրության մեջ երկար տարիներ չեն մնում, նրանք խուույնվում են մարդու կողժից՝ բերքատվության անկման Հետնանքով: "Այդ երնույթը անվանվեց այլասերում, բայց ճիշտ բացատրություն չատացավ, որի Հետնանքով էլ պայքարի ռեալ միջոցներ չմշակվեջին։ Այլասերվածսորտերը փոխարինվում էին նոր, ավելի բերքաոու սորտերով: ան ուսմունքի ճիման վր Բեղմնավորման րնտրողլականության "ղլարղ ղարձավ: այլասերմաներնույթի էությունը միանգամայն ամեն մի նշվեց, ժամանակ, ինչպես արդեն Ինքնափոշոտման սոլի ։իոշուռվում է նուլն ծաղկի արական բչիջներով: Քանի որ ն՛ , ն ջիջներն սեռական արական,ն' իսսնան

նմանԻ

չ

ավելացնում յունը

բերքատ-

ԽԱՉԱԶԵՎ ՓՈՇՈՏՈՒՄ

Դիմունթը, դաո-

ճացուծ ծորենննրի ո

ՆԵՐՍՈՐՏԱՑԻՆ

են

ըը

վրա 0Սղեսայի Դարվինյան այս օրենքի չեման նետիկականինոտիտուռում տեսականորեն մշակվեց բույսերի բեղմնավորման ընտրողականությանՃճարցըն առաջադրվեցերկու Հետնանբով բաթձրանում է ադրոձեռնարկում, որոնց կիրաոման բույսերի կենսունակությունը

են

ն Հաոկանիշներուվ Հիմնականում կան Հաոկություններով որ արտաքին միջավայՀեռուն Քանի նախնիներին: մոտիկ է վում ուսւոի անընդձճ աւոենթարկվում են փոփոխման, բի պայմանները

տո-

տուժում

ղիդո-

արտաճայտվում,որի տայի մեջ Հակասությունները շատ թույլ թույլ է լինում։ շատ Հեւոնանքով էլ զարգացմանՀնարավորությունը հր սերունդն առաջացած Ճետնանքով ինքնափոչշոտման

Խաչաձնեփոշոտումը գլխավորապես կախված է շրջառղատի ե նորմալ խաչաձն փոշոտման ճամար անձճրաժեշտ պայմաններից: ն պարզ որոշակի միջատների, քամու, չոր, տաք եղանակների կալություն: Պատաճում են դեպքեր, երբ տվյալ տեսուկի ծաղկման ժամանակ այդպիսի պայմանների լավ զուզորդում չի լինում. նման պայմաններում ինքնափոշոտման ընդունակ բույսի չի 9 ռուժոս:, նս ե է առաջացնում սերունղ։ Խակատարում ինքնափոշուռում որի ինջնափոչշոտման ընղունակությունը ձաձն փոշուռվող բույսը, թույլ է, այղ պայմաններին ավելի վատ է Հարմարվածչն նա, անշուշտ,

աաց այած բեղմնավորումից

լինում, նրանց

՝

է 30,1

ճամվասար

զ-ի,

ուլն

ներսորտային

սորտի

աի աարի տրամախա-

սոսնձանյութ ն 39, Գ բացարձակ քաշ: բերքատվությունը ներՊուիղորի, ծաախոտի ն բամբակենու է սորտայինխաչաձե փոշուսման ճետնանքով բարձրանում ավելի տոկոսով: քան 20--50 աղդեցությունն ավելի արներսորտայինխաչաձե փոշոտման դյունավետ ղարձնելու ճամար անչճրաժեշտէ, որ տրամախաչվող ավելի շատ: տարբերվեն միմյանցիչ: բույսերը

ֆիղիոլողիաղպես

նպատակով առաջացնելու Ֆիզիոլոգիական տարբերություններ տրաոլոտեղ պետք է կատարվիներսորտային Հրաժեշտէ դաշտըչ լին աննդանյչութերո խոնավուռալաճովված մախաչում :

բր արԱՆ քյամբ, ո"

,

ր

ր,

ան-

դաշտի

այդ

Էմալրտացում ավատար ցուք

ր

ոն :

Հավասարաչափ,այլ Իաղմաղանուաքե կոնդիցիոն ն Բոզ մաղան։ բո ացում ո ԴԻՑ ո նն միննույն սորտի տարբեր թյունն ապաճովելու Համար վերցնում տարէ ոնրէէը՝ տարբեր դաշոհրից, տարբերկոլտնտեսություն է տք

է կատարելոչ

մերմացուն

պետք ոտք

է

իւ

1լինի

բա

,

'

լ,

`

.-

'

ներիր,03 ՏԱՐԱ

են

Ճետե-

միմյանց

ու

ապա

Ա.

Ս.

.

մեծ առանձն ասղնս սփոշուռումն կրացուցիչ

հ

:

ՓՈՓՈԽԱԿ

ՀԻԲԲԻԴԻՋ

ԳԼՔՒՒՆ

836--5

ժողոնրի

)։ խառնածին Դեռնես

չդրոցեսը՝ Ճեբրիդիզացիա (ճու

ինչես ազոտ բնության մե մաններում բույսերի տարբեր տա տարբերցեղեր տրամախաչ ան սում նոր, ձնավխոխվածսերունդ: կարգաբանական տարբեր մ բեր 2իմունքով օժտված էակների տից առաջացած, ժառանգական են հոր էակներն անվանվում ճի

ԲՈՒՑՍԵՐԻ

|

Ագրոնոմ Ա. Ս. Մուսիյկոյի ստացավ կյանքում, իսկ ինքը ար ն ատացավգիտությունների դոկ

մեր ժամանակաշրջ բրդների, մանավանդ կենդանակ ճետ: Փորին, որը ավան այտնի էր ճին աշխարճում, այլ

՛

ձղում են այնպես, որ փնջերը դիպ պարանըշարժելով փոշին փոխադ եգիպտացորենիլրացուցիչ փ Համար Ճճիմնականցանքի չվելու են կատարում ճիմնական ցանքի Բույսերի ծաղկման ժամանակ ճավ քուրդ ն այղ խառնուրղը լցնում ս Արհածաղզկին խախողի լրաց ձեռնոցի միջոցով: Ձեռնոցներպա նուրբ մաղեր ունեցող մորթուց, ո կ եպի ձեռքի ափը: Բույսերի ծա բով թեթնակի շոյում են ծաղկա ղրում ծաղկից-ծաղիկ: բամբակենու հ ոյ կորնգանի, շուռումը պետք է կատարել մեղ Հեկտարի Հաշվով տեղադրելով 20-2

տարբեր ձնով է կիրառվում, նայած բույսի ծաղիկների կառուղվածքին: Տարեկանին առվույտի լրացուցիչ փոշոտման ճամար օգՀ սմ Հեռավորությամբ կապ(տագործվումէ պարան, որի վրա 10--15 աժ են թեթն փնջեր նույն պարանի թելերից, փետուրներից կամ մորթուց: Բույսերի ծաղկմանժամանակ մի քանի անգամպարանը

տեխնիկան տարբեր բույսերի աժար փոշուռման 1րացուցիչ

1-3 թյունը գ-ով:

առվույտինը՝ 0,5--0,7 ց: 2-39, ջը՝ 2,5--3ց, արնաժաղկինը՝ են կիրառել նան ինքնակվիոՎորջերո լրացուցիչփոշոտում սկսել Հեկտարի բերքաոովուպորենինկատմամբ: բարձրացնելով չուռվող

տա-

դյունքներ է տալի: խաղողիլրացուցիչ փոշոտումը Ճճեկտարիցը 4--Տ ց սռարեկանիչիս է 20գ Ճճավելյալբերք, եգիպտացորենինը՝

ծախսերի ճետ կաւղ1--2Չ աշխօր, դրա ված չէ. մեկ ճեկտարին ծախսվում Է ընդամենը «ամե Հետ բարձրացումը շոշափելի արւած բերքասովության

ման

բեղմնավորմանչետնանք է: ժամա առաջարկովայդվիսի բույսերիծաղկման Մուսիյլկոյի նակ մարդը միջամտում է փոշուռման պրոցեսին, լցնելով ոպիների սվոշուտատիկներ,որով ն բոլոր ծաղիկնեվրա շատ ե բազմազան ն միաժամանակ լայն Հնարավորություն որ ապաճովում է փոշով բեղմնավորմանճամար: ստեղծում ընտրողական

Ագրոնոմ

Մուսիյկոն, ելնելով բեղմնավորմանընտրողականության օրենքից, մշակել է խաչաձն փոշոտվող բույսերի բարձրացման մի նոր միջոցառում, որը կոչվում բերքատվության է լրացուցիչ փվոշուռում: են բազմաթիվ Խաչաձե փոշոտվող բույսերի մոտ նկատվում դեպքեր, երբ սերմերը լրիվ չեն կազմակերպվում:Աշորայի ոչ բկողեն առաջանում սերմեր. հղիսպլտացորենի լոր ճասկիկների մեջ են արնածաղՀատուկենո, մեկընդմեջ, բերի վրա սերմերը լինում ն այլն: Այս ձրնույթը ոչ լրիվ փոշոտմասը՝ փուչ մի կի սհրմերի

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԼՐԱՑՈՒՑԻԶ ՓՈՇՈՏՈՒՄԸ

տրամախաչում: ծերսորտալյին

ե

ցանում: Քանի որ նկարագրվածբոլոր պայմանների ե ձվաբջիջ(վանքովառաջանում են ավելի կենսունակ բաղզմաղան լայն ուստի Հնարավորություններ ծաղկափոշու ճատիկներ, ներ են ատեղծվում ընտրողականբեղմնավորման ճամար: Սաղկման են արճեստական ժամանակ լավագույն բուվսերի միջե կատարում

խառնում փեր շրջաններից)տարբեր տարիների բերքիդ»

գիտակցաբար կատարվող տրամախաչմանշնորճիվ ն լայնորեն օգռաղզործվում էր տնտեսության մեջ: 27111 դարի վերջերին, երբ Հարռաբերված էեն բույոերի սեռական օրգանները, մի շարք գլոոնականներ՝ կոլոնյտեր, Վայգման, նողեն, նալդ հ ուրիշներ, արճեստական տրամախաչման միջոցով առտանում էին ճիբրիդներ ոչ միայն տեսական ճարցերի լուժման, այլն պրակոիկ նպատակների ճամար: նրանց Ճաջողվել էր: այդ ձնով ստանալ ճացաբույսերիչ բանչարեղենի, Ճատաստուղներիչ սնոուղների ն ծաղիկների նոր ոսրոներչ բայց այդ նրնույլժի գիտական ճիմունքները դեռ բոլորովին մշակված չէին: Հիբրիղիզացիայի խնդիրներով լայն չափերով զբաղվել է Դար-

թյամբ աշխատելեն շատերը, որոնցից ամենաառաջավորը ճամարվում է Ի. Վ. Միչուրինը։

մեծարժան պատճառը ոչ Մենդելի

քե նրա աշխոսոանբի էուայն, որ մենդելիղմը զենք է Դարվինիուսմունըի ղեմ ռլայյքուրելու4ամար:

թյունն է,

ՀԻԲՐԻԴԻԶԱՑԻՈՆԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐՈՒՄ ՕԳՏԱԳՈՐԾՎՈՂ

ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐԸ ԵՎ

ՏԵՐՄԻՆՆԵՐԸ

ներ Ը

են

տալիո,

որ

ք

տերմիններ, որոնք օգնում են ատացած տվյալները ճիշտ

կոմոլոնենոներ:

փոխարինվումէ ք տառով (Ճունարեն՝ քՅրշոտ--ծնողներ): Մայր: Այն բույսը, որի ծաղիկների սպիները փոշոտվում ենն որից մենք սերմ ենք վերցնում նոր, Հիբրիդային սնրունդ աճեցնելու ճամար, կոչվում է մայրական ն նշանակվում է Տ նշանով: Այր էշանը Ճին ճույների ղիցարանություններումճանդիսանում էր բեր-

բիության

առստվածուճի Վեներայիէմբլեմը: որից վերցնում են ւիոշի՝ Հիբրիդ սւռանալու

Հայո:Այն բույսը,

է.

Համար, կոչվում է Ճայրականն նշանակվում նշանով, որն իրենից ներկայացնումէ վաճան ու նետ ն նույնդիցաբանության ժեջ Ճանդիռսանում է պատերազմիատտծո՝ Մարաի էմբլեմը: գորժողությունը պատկերվում է բազմացման նշանով («): եթե ծնողների էմբլեմները չեն դրիվուէ, ապա այդ առաջինը միշտ պետք է դրել մայրական բույսի անունը: Օրինակցորենի ն տարեկանիճիբբիդը կարելի է ոատանալ ինչո իս ցորենի աղիները տարեկանիփոշով փոշոռիլու, այնպես էլտարեցորենի փոշով փոշոտելու կանը Չնայաժտրամախաչվոց միջոցով: նույնն ձն, բայց արդյունքը կստացվիտարբեր, նայա "բ բույար որ ժնուլի դերում է Հանդես եկել:

նե

Աճնդելից առաջ),

ն

բառր

զննեովկայի առոլարեղում աշխատող գիտնականներիցշատերը ալն Ճամողման են, որ կուլտուրական բույսերի մեծ մասն ունի ճիբրիդային ծաղում: Չնայածնրան, որ ավելի քան երկու դար է, ինչ մարդիկ ղբավում են ճիբրիդիվացիայով,սակայն նրա տեսական ճիմունքները մշակվել են միայն վերջերո: երկարժամանակ, իսկ կապիտալիոտական երկրներում դե հո, տիրում էր այն տենսակետոր, այսօր որ ճիբրիդիզացիայի տենսական ճիմունքներն առաջին անդամ մշակել է Գ. Մենդելը, որ հբր թե մինչն 1903 թվականը, երբ ասոլարեղ եկավ Մենդելիաշխատանքը, այդ բնագավառում տիրել է խառնաշփոթություն:

ցույց Փաստերը

ն

ՍՄնողներ: Տրամալխաչվող բույոերը, որոնցից մենջ պետը է ստանանք Ճիրրիզային սերունդ, կոչվում են ծնողներ կամ ծնողական բույսնը, հրբեմն էլ տրամախաչվող ննողներ

մասը նույնպես Ճիբրիդ-

Տրամախաչում

դուլքում

ծնողները

դեպքում սլնոք Առաջին դնայքում՝

ԻՐ

ժամ աՄոճնդելի

նակ ն նրանից Հեւոո Ճիբիիղիզացիալի տեսական Հիփունքներթ մշակման ն 4ճիբրիդիվացիայի պրակտիկ օգտագործման ուղղու-

պայմանական նշաններ

կատարնլու ճետազոտությունննր

են,

Քուսաբանության,սելեկցիայի

շարք

վերլուծելու գործում:

Համեղ ն մաալի մարդոտ Ամենախելոք, բանջարեղենը: այտուղները, Հետ ճեշտությամբ կապվող շունը սովորաբար Ճիբրիդ է լինում»: մեծ

Հիբրեդիղացիոն աշխատանքների ժամանակ օգտադործվում են

մի

ժինը, Ճամարելուվ| այն փուոխականությունը պայմանավորող ճզոր լեմ են: Դարվինիմանրազնին Ճճետազոտություններըղարվեցինչ ռի ամբողջ բռաական աշխարտճումդոլություն ունեն բաղմաթիվ Հարմարանքներ, որոնք խանգարում են ինքնափոշոտմանը ն նպաստում տրամախաչմանը: Բերւսնկը,որը ուտացելէր ճարյլուրավոր ճիբրիդուլի 1յութեր ռորտեր, իր կյանքի վերջում եկավ ետնելալ հղզրակացության. նրանց միջից «Հիբրիդներըաշխարճը տանում են դեպի առայ: հ մեժ են նրազողներ դուրս բանաստեղծներ, դալիս ճնարագնոներ ն առաջնորդներ: Բոտական աշխարտճում դրանք ամենաբուրումնաՀչ (ե ն ամենասքանչելի ծաղիկներն են, Հլութալի ն սննդարար

Միչուրինիլավագույն սորտերի

այլ

տարեկան

ցորեն:

նշանակվում սերունդը «փոդալին 114-աղջիկ, որի կողթին լինում

»

:

5«

է գրել ցորեն Հ

բոբ չ

ԻՑ

Տ

Ի,

ն

այլն:

բրամախաչման տարում

է

տարեկան, իսկ երկ-

Ւ լլտԷ-ո/ (լատիներեն՝

է ճերթական թիվը՝ Իլ, Էլ,

մայրական բույսի

վրա առաջացած

կլինի Էւ,

:

նրա պատյանը: Տ

բայց թուլ կենմիատարը, ռունակություն ունեցող սերունդ: Հետերողիգոտսերունդը, ըբնդճաէ խախտված ժառանդականություն, տալիսէ կառակե,ունենում բազմազան ե ավելի բարձր կենսունակությամբ օժոված սերունդ: Սովորաբարնորմալ ինքնափոշոտման ճանապարճովբազմացող բույսերի տալիս են ճոմոզիդոտ, իսկ խաչաձն ճանապարճով բազմացողները՝ճնտերողիգոտ սերունդ: ն ընՀիբրիդիզացիայի Դոմինանտ ռեցեսսիվ հատկանիշներ: են մուտ դեպքեր, երբ սերնդի ծեողխացքում Ճաճախ պատաճում ներից մեկի «Հատկանիշըարտաճայովում է մեծ չափերով, այն է՝ այդ Ճատկանիշըլրիվ արտաճայտվում է սերնդի բոլոր անճչատների կամ նրանց մեծ մասի մոտ, իսկ ժյոս ծնողի ճամապատասխան ճատկանիշրկամ չի արտաճայտվում կամ արտաճայավում է քույլ ձնով, կաժ էլ արտաճայտվում է փոքբաքիվ անճատներհ մոո։ Օրինակ, եթե միմյանց ճետ սպիտակ ն կարն կնճռուտճատիկ ունեցող ոլոռներ, միր ծաղիկ ունեցող, կա կլոր ապա առաջին սերնդում բոլոր ծաղիկները կլինեն կարմիր ն ճատիկները կլոր: Եթե այղ սերվերը ցանենք ն ստանանք երկրորգ սերունղը, առա բույսերի ճնշող մեծամասնությունը կունենա կարմիր ծաղիկ ն կլոր Հատիկ: Այն ճատկությունը, որ լրեվ արտաճայտվում է սերնդում կամ սերնդիմեծ մասի մոտ, ընդունված է անվանել դոմինանտ (լատիներեն՝ մօլոճոծ--իշխել), իսկ այն ճատկությունը, որը չի արտաճայտվում կամ արտաճայտվում է ջիչ թվով սերունդների մոտս կոչվում է ռեցեսսիվ (լատիներքն՝ 16ԸԸ0616--նածանջել): Մեր բերած օրինակում ոլոռի ծաղկի կարմիր գույնը ն ճատիճի կլոր ձնը դոմինանտ են, իսկ ապիուսկ դույնըն կնճոուտ ձեր՝

ու

լեքաը՝ նրա ժառանգական ունակությունն Հնարավորություններն ընդունված է անվանել գենոտիպ:

Գենոտիսլ:

ռեցեասիվ: Օրգանիզմիժառանգականճատկություններիկոմոլ-

տրամախաչենք

նիշներով լինում է կայուն, տալիս է

ն

Համար միշտ պե

հն

Հիբր մանապարձ:

մորդանիստները ենթարդրում էին, ձակ ձրնույքէ, կապված է միայ պատճառովմարդու կողմից ղեկա ուսումնասիրելով ճ Միչուրինը այն եղրակացության, որ դոմինա ինչպես տրամախաչվող բուլսհրի ժ

ն այլն: նր՝ կարճաճասակությանը

Հարք մակերեսը՝կն տափակներին,

կամ՝ դո Փոխադարձբացասող Քեն չ, երբ ճիբրիդայինսերնդում մ խում է մյուս ծնողի Հատկությանը: խում են բաց գույներին, պտուղնե

նում

բազմաթիվ նոր ձներ, որո ծնողների ն նրանց նախնիների, այ կություններով: Հիբրրդիզացիայիպրոցեսում ա փոխություններ,կարելի է խմբավ

ջացման լայն

ՀիբրիդիղարիանՃանդիսանու

.

ՀԻՔՐԻԴԱՅԻՆ ՓՈՓՈԽԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ասղացուվըէ

օրգան տից ներկայացնում դիտվել որպես էություն ն արտա ություն ն ձն: Ֆ. էնդելար նշում է, միաժամանակնան արտաքին է, Հանդիսանում է. ձնի ն բովանդ

իմանալու թյունն

առանձին, առանձինբնորոշումը

սպեսջութակը

ճե կասլված են միմժյանց ւհնուռիոլը

Որպեսկանոն Ճոմոզիգուտ սերունդը իր ժառանգականճատկա-

են

միանման):

րող

Մորգանիսոտ-մենդելիստներ

դանիզմները

րի դրսնորումը ընդունված է անվա ժառանգական ժիննույն ճիմուն տ կարող են ունենալ ճիմուն բեմն տարբեր ժառանգական ունենալ միննույն տեսքը:

ՖԵնոտիպ:Օրգանիզմի արտաք

ժառանունենալ ինչպես նույնանման, այնպես էլ տարբեր դական ճիմունք: Առաջին դեպքում նրանցից առաջացած սերունդթ միանման, իսկ կկոչվի ճոմողիդոտ, Ճունարեն՝ հօծտօտ--Ճավասար, հրկրորդ դեպքում՝ ճետնրողիգոտ (ճունարեն՝ հշկալ0տ--այլ։ չ

կաբույանրը

աերմերը նշանակում են Ից, սրանից աճեցրած բույսը Ւ:-ից ստացածը՝Իջ ն այլն: Տրամախաչվող Հոմոզիգոտաե ճետեբոզիգոտա:

վիճակով, այնպնա էլ ծնողների

ն

ճիբրիդային սերնդի զարգաց-

էինելուվերիտասարդն անփորձ, Միչուրինըսկզբնական չրջա-

պայ-

ու

բույսը, Ճետնապես այդ պայմանները կաՀՃիբրիդայեն փուիոխելով բելի է ղեկավարել բույսի զարգացումը մեր ցանկացած ուղղու-

լ.

ենրով ծառեր: ճմյդբոլորանճայող դեպքերի փաստերըվերլուծելով, Միչուրբնը եկավ այն եզրակացության, որ դոմինանտությունը սերտորեն կապվաժ է այն պայմանների ճետ, որտեղ աճում զարգանում է

բույսերը, ունենալով բարձրորակ սլոուղներ, բավականաչավիդիմացկունություն չէին ունենում անբարենպաստ սլայմանների նկատմամբ: Տարեցտարի դրանքցրոտաճարվումհ ոչնչանում էին: հսկ եթե Միչուրինն ալդ աճեցնում էր նորմալ, սովորական պայմաններում, ճիրրիդները ապա նրանցից առաջանում էին դիմացկուն, բայց անորակ սլտուղ-

էլ առաջացած մաններով,որի,Հետնանքով

դորիզներ,Միչուրինըբույսերին ապաճովում էր խնամքի լավ

չորամախաչումմ պանելով կատարելով ճիբրիղայինսերմերկամ

այն միտքը,

Աշխատանքիանճաջողությունները Միչուրենի «մեջ առաջացրին որ նպատակին կարելի է ճասնել Հիբրիդիզացիայի ճանաղարճովչ տրամախաչելուվ Ճարավայինբարձրորակ, միննույն ժամանակ թույլ դիմացկուն սորտերը տեղական կամ վայրի վիճակում աճող ղիմացկուն սորտերի Հետ:

փորձեց ճասնել իր նպատակին ժամանակակից գիտության կողմիցմշակված ուղիներով՝ ակկլիմատիզացիայով՝ լավագույն սորտերի սերմերի ցանբով, Ճարավային լավագուլն ռորտերը դիմացկունպատվաստակալներիվրա սլատվաստելու հ այլ միջոցառումներով: Միչուրինըշատ ժամանակ, ժիջոյներ ն աշխասուսնթ վատնեց, սակայն այդ ճանապարտճները որեէ նսլուուկի չՀառցրին:

հում

ու

պայմաններով: 211: ղարի 20-ական թվականներին երիտասարդ Միչուրինը, ծաՌուսատանի սդտղաբուծության վիճակին,եկավ ւյն նոթանալով եղրակացությանչոր պտղարբուծությունըզարղացած էր թույլ, շատ մարզերում այն ընդճանրապես գոյություն չուներ, իսկ եղաժ սորտերն էլ անորակ էին։ Այս պատկերը Միչուրինի մեջ միտք ցանհություն առաչջացրեց՝առհղծել պտղատու բույսերի այնպիսի սորրեր, որոնք ունենան բարձրորակ ն ժիննույնժամանակդիմացկունություն Ռուսաստանիկենտրոնականն ճյուսիսային մարդերի կլիմայական խիստ պայմանների նկատմամբ: Այդ ժամանակ սելեկցիոն գիտությունը դեռ նոր էր ձնակերպվում, իոկ դենետիկամի մասին դեռ խոսք անդամ չկար:

ն

ման

|

որ

նա

միջավայր

Չ.

ն

մուբանհուտուկ

բարձր որակ

սնունդ:

նիների լավագույն սորտերը սոր եղական սորտի ն այլ ն մի շ բլի դիմացկունության ճայլտման ճամար Միչուրինը սոուկ ճողի մեջ, որին խառնում այրից բերված Հողը: անման ոնժիմի օ Հաոուկ տանձիՍուրրոդատռախարա հ ամերիկյան Այդ Տարսկայա

ունեն

դիմացկու Հիբրիդների ղաստիարակ մազանեն, սակայնդրանցից 1. Հիբոիդների դաստիա որակ, դիմացկունություն չունեց ժնողներից ասռայչացաժճիբրիդ նում, հրբ կազմակելրոլվումեն ն քի ոլայմանները պետք է լինե նսլառտավոր են դիմացկուն ծն նիշննրի զարդացման ճամար, դոմ վեղետատիվ օրդաններո մու սկսում են օրբ ճիբրիդի օրգանները, այսինքն՝ծաղկաբ ի լավ պայմաններում, նրան պում ն այլն: Այդ նոր պայման ծնողի սլաճանչները, որի ճեւտ ղոմինանտ են ճանղիսանում այ

Տեսական այս Հիփունքների դաստիարակմանյոար Իիդների ստեղծեց ոլտուղների ն ճատասլ

եի, քանի

չունի կայուն ժ խախտված է, ն ուսկանությունը քանասղաւրճ,հրա բնույթը նոր է 2. Երիտասարդճիբրիղի մո որո ների այն Ճատկությունները են: նպաստավոր պայմանները

նա է շրջառլատող

թյամբ: Այդոլիսի եղրակացույյ որոնը մշակել էր ի. Միչուրինը, 1. Սերմից զարդացող երի

Այդ

սորտր

3:

Մենտոր

ղաստիարակը. տայս-

7ջ

ն

պաճու-

քաշը ավելացնելու նակության ժամանակաշրջանը երկարացնելու նպատակով Միչուրի-: նր ոլտղաբերության երկրորդ տարվա գարնանըերիտասարդ Ճիբրիդային ծառին վեց մենտոր: Մառի սաղարթի վրա նա պատվաստեց ամերիկյան դեղին բելֆլլորի կարոններ, իսկ Ճճաջորդ տարում՝նան ձմռաճաս վեց այլ լավագույն սորտերի կտորոնններ: Մենտորների ազդեցությանտակ ճիբրիդային ծառը կամաց-կամաց ձնափոխվեց: երբ Միչուրինըճասավ իր նպատակին,նա Հեռացրեց մենտորները ն վեգետատիվ ճանապարձովբազմացնելով Հիբրիղային ծաոը՝ ար-

Պտուղներիորակը լավացնելու,

տիարակման

երիտասարդ

մեղ դաստիարակ, հղանակը Միչուրինի կողուսուցիչ):Մենտորի մից մշակված՝ պատվաստիմիջոցով ճիբրիդներիդասՀատուկ մեթքոդ է: եթե ճիբրիղի մեջ որնէ`Հատկություն արտաճայտվածէ լինում շատ թույլ, ոչ մեր ցանկացած չամփերով,ասպա մենտորի կիրառման միջոցով Ճաջողվում է զարղդացումը տանել ցանկացած ուղղությամբ: Մճնտորների կիրառման միջոցով Միչուրբնը ղաստիարակել է բազմաթիվ Հիբրիդներն ստացել առաջնակարգսորտեր: Որպեսօրիհակ կարելի է բերել ճետնեյալերկու սորտերի ստացման պրոցեսը: ա) Բելֆլյոո-կիտայկա: Միչուրինըցանկանումէ ստանալ ձրժՂաճ աս, ն դիմացկուն բարձրորակ պտուղներունեցող խնձորի սոր: Այդ նպատակովնա ամերիկյան Բելֆլլոր դեղին սորտի ծաղիկները սփոշուռումէ Չինականխնձորենու փոշով: Առաջինորողաբերության Հասունանում ժամանակոլտուղները էին օգոստոսի 17--20-ի սաճմաններում, կշռում քին մոտավորաոլնս 150--154գ ն պաճունակությունչունեին:

տանձ որդու (16ուօ01--Ռդիսեսի

ճոչակավոր է, դեսերտային, Չոր առաջնակարգ: շուտ ճիշեցնում են մարմելադ, քան չորացրած

տոկոսանոցշաքարաճլյութ:

ավելի արոուղներն

զարգացման Հենցառաջինտարվանից մինչն Մերմնաբույսի ամեն ճասակը տարի բնի կեղնի տակ մտցվել է Ճինդ տարեկան

շերտով:

պարնանը ճողր չրվել է թոչնաղբի ն չճանդած կրի խառնուրդից «ԿղատրաստածՃեղուկով: րելուց մի շաբաթ Ճճետո Հողը խոր փորվել է ն վերնից ծածկվել սածիլանոցից վերցրած գոմաղբի 5 սմ

ված Հիբրիդայինսերմնաբույսը աճեցվել է բոլորովին ուրույն պայմաններում՝ ճողն ունեցել է դետի բերվածքի տորֆա-կավային խոր շերյո, որի երկու քառակուսի մետորինավելացվել է 2կգ չճանդած կիր։ 6կգ նղջյուրի թեփ, 128 Գ չիլիական սելիտրա: Ամեն տարիվաղ

-

.

"

ծառն

մինչն Ճունվար ամիսը,

Բելֆլյոր-կիտայկայ

են

նույ Կանդիլ-կիտայկ

քույլ ցրտադիմաց-

աչբերը

ոլատվաստ

Ժնսզական

ղեկավ

բույսեշւի

քյամբ ն արչեստականփոշոտ Մենչ Միչուրինի աշխատ

երնույթը կարելի է

4.

Հանձնեցխնձորենու կանդիլշրջանացվածԼ ՍՍՈՄ միջին դո վասարը չունի:Այս սորտի ժ մոտ՝ Ախուրյանիշրջանում:

բավա երբ Հիբրիդային բույսր բազմացրեց ծառը վեղետատի

ժյան տակենյուրացնելով մեն Ճիբրիդը քերը, հրիւոասարդ ձ

Դաստիարակելով Չինակ

սա-

Չինական խնձորենու վրա։ որի ռաղարքի զգալի մասր ճեռացվածէր: ՈրպեսզիՉինական խնձորենինշատ խոր ազդեցություն չթողնի ն չփըչացնի իբրիդը, նրա ղարքը տարեցտարի փոք- պ բացրեց՝ժինչն լիակատար Հեռացումը:

դի

տակով երիտասարդ Ճիբրի-

կունություն:Սերմնաբույցրտադիմացկուն սերի նոլաԹյունը բարձրացնելու

ունէին

Այդ փոշով:

Ճիբրիդի սերմնաբույսերըշեղվելէին դեկողմը ն ղի կանդիլ-սինապի

րակ, բայցբույլ ցրտադիմ

սիոշուռ ծաղիկները խնձորենու

բ)

մեզ տուռ՝ Ախուրյանի»կամոյի

մում

սորոր:

խնձորի

սլտ Բելֆլյլոր-կիտայկա

դույն

Հանձնեց տադրությոնը

Նկ. 14.

Կանդիլ-կիտայկայի պտուղը:

-

՛

։

ու

«գ

'

ու

մող ծնողական բույսերի նախնական ընտրության միչուրինյան եղանակների էությունը կայանում է Ճետելալում: 7. ղույղերը ըստ իրենը ծագման ն միջավայՏրամախաչվող բի պայմանների որքան միմյանցից Ճեռու են, այնքան ճիբրիդաին սերունդները ավելի Հեշո են Հչարմժարվումնոր միջավայրի «լայմաններեն, այսինքն՝ որքան ծնողական զույգերը միմյանցից տարբերվում են, այնքան նրանցից առաջացած ճիբրիղները ավելի Ճարուստ ավելի խախտված ժառանդականություն ն Ճճետնապբար Ճարմարվելու ավելի լայն 4Ճնարավորությունկունենան:

ի. Վ.

աշխատանքներիՃիման վրաճիբրիդիղայիաՄիչուրինի ցի ուսմունքն այսօր է՛լ ավելի է լայնացել խորապել: Ֆրամարոոչ-

ու

Հնողական զույգերը Հիմնականում ընտրում էին ելնելով նրանց տնտեսական արժեքից ն մորֆոլոգիական առանձնաճատկություններից: Սնողականղույղերի բիոլողիական առանձնաճատկությունները ճաշվի չէին առնում, որի ճետնանքով էլ տրամախաչման արդյունքը ն ժառանգների վարքագիծը կանխատեսել Հնարավոր չէր: Միչուրինըծանոթանալով բույսերի բնույթի Հետ ի ժառանդականության փոփոխականության երնույթներր կապելով միջավայրի պայմանների Հեւ», կարողացավ մշակել ծնողական բույսերի ընտրության եղանակներ, որոնց կիրառումը Ճճնարավորություն է տալի: կանխորոշելճիբիիղիղացիայիարդյունքը:

|

բայդ

տվյալ վեղետացիոն տա

է

ներչինակիծիրա Սիբիրում,Ներչինսկ քաղա դիմանում է --456-ի, Միչուրինսկի նույնիսկ--ՁՏ'-իչ 6. Մայրականբույսի գլլավոր, տիկ դտնվող ծաղիկների բեղմնավոր վավ, ավելի խոշոր պտուղներով ճիբ ունեն դեպի ե ը մայրական բույսը,

աճում

թյունը: Ցիինակ՝

4.

Երե օտարերկրյա լավադույն բարելավված նոր ճիբրիդային սորտե լինելու պա երխոապսարդ վերջինները ների ժառանգաբար փոխանցելու մեծ մենայնիվ, մայրական արտադրողն լավ արղյունք ճենց միայն այն պա բարեկամների մոտ բացասական ճա 5. բույսը ճար ծրտադիմացկուն մի, 2 Հէ, որ նրա ճ տրամտախաչելիս ի կարողեն Ճիմք փառայել Ճճաջո փում ճարկավորչ Ճաշվի առնել ցրտ Քե Ճողային լայմանները հ վեդետ

բույսհրը, մանավանդ մայրի բուսակ են ամեն ուինծ շրջանում ունենում ըն կույյունները ժառանդներին փոխանց

ընդշակառակն, ւաքուր (ոչ ՀՃիբրի

կուժյունների փոխանցման թույլ ընդ

ճետնանքով թուլաց սպլայմանների

ները,

առողջությունը նույնպես մեծ նշան Հիբրիդային բույսերն իրենը առաջին ինչես նա ավելիճասակավորներ

2.

Բոլոր պտղատու բույսերը, ո անփխական արմատներ, ճամեմատ ճետ՝ տրամախաչմա վաստվածների մեժ քանակությամբ լավ ն կուլտուր Վայրակների վրա սյատվաստվա քանիոր կանումվայրակ սերմեր, խոր ազդեցություն է թողնում սա ժառանդականությամժբօժ խախտված ման սլրոցեսն վրա: 3. Տրամախաչմանենքակա ծնո ունեն

Մայրական բույսի ստվերոտ մասի ծաղիկներիբեղմնավորուչ թյունից առաջացած ճիբրիդները ավելի ցածրորակ պտուղ են տա« լիս, քան արնոտ կողմի ծաղիկներից առաչացած ճիբրիդները: Դա առանձնապես արտաճայտվում է նրանով, որ սրոուղների արտաՔին դունավորումը ն նրանց շաքարայնության տոկոսը լինում նն տարբեր: Առաջինդեպքում ոլտուղների դույնը լինում է վառ հռջափարայնությունը բարձր, իսկ երկրորդ դեպքու ընդճակառակն: ՄիչուրինիցՃետո այս ուղղությամբ կատարված աշխատանքնան ճետեյալը: ները պարզեցին 7. Մայրականբույսի ճատկանիշները դոմինանտ են ճայրա-չ կան բույսի նկատմամբ: Դա միանգամայն ճասկանալի է, բանի սր շառանդականությամբ օժտված է կենդանի մատերիայի ամեն մի մասնիկ, իակ բույսերի սնռական բազմացման պրոցեսում մայբական բույսի կենդանի մատերիան ն ասիմիլյանոները ճայրական ավելի մեծ դեր են խաղում: Բավականէ բույսի ճամեմատ չատ նշել, որ ձվաբջիջները մի քանի տասնյակ, երբեմն նույնիսկ մբ Քանի ճարյուր անդամ ավելի խոշոր են, քան սերմնաբջիջները: Բացի դրանից, բեղմնավորությունից ճետո չի ճայրական բույսը մասնակցում սաղմի հ սերմի զարգացման պրոցեսին, որը տեղի է ունենում մայրական բույսի վրա, նրա սինբեզած առիմիլյանտներով: 8. Մայրականբույսի շատ երիտասարդ,ինչպես նան ծերապած ծաղիկների փոշոտումը թուլացնում է մայրական բույսի ժան ժառանգներիմուտ ռանգական ունակությունը ճայուժեղացնում

՝

րական

ճատկությունն երը:

Փոշուռումը Քիչ քանակությամբ փոշով կատարվելու դեպթում դոմինանտ են լինում մայրական, իսկ կրկնակի փոշուսման 9.

ճայրական դեպքում՝

ճաւտկությունները: է ղեկավարել նան մայրական բույսերը Ճամառպատասխան վրա պատվասալատվաստակալների տելով ( նե ապա՝ փոշուտելուր 'Եռբ գոյացություններ: ընքացքում սերնդի Հիբրիդիղացիայի մոտ են ճաճախ առաջանում նոր ճատկություններ, որոնք չես հղել ո՛չ ծնողների, ո՛չ էլ նրանց մոտիկ ազգականների մուոչ Սրիչ սորնակ, Միչուրինի կողմից ստացված տանձի հնրե-ձմնուսյին տանձենու ն է տը Ճանդիսանում ճիբրիդ: Բերե դիլ ուսուրիական նոր սորտի պտուղներն ունեն մի նոր ն շատ արժեքավոր Ճատկություն՝ նրանց պաղամսի վրա առաջացած զանազան քերծվածքնեբը ն վերբերը ոչ միայն չեն նեխվում, այլն սսպլիանում,չորանում հ դրանով իսկ ամբողչ պտղամիսը փրկում են արադ փտումից: 10.

ո)

կարելի Դոմինանտությունը

օրինակ կարող դոլացությունների Հետռնյալը: միմյանց ճետ շուշանի Տրամախաչելով նոր

ն

ում

որո ժո(իցի» ձն

Տունբերդիանում, Միչուրինը տտացավ մինոր ձն,

անվանեցմանուչակային շուշան:

Շուշանի

|

է տանդիսանալ նան

նոր

ալդ

|

որը

նա

սոր-

ծնողների (Լեննստ Տ2օ-

տը

ՂիսոԿԱՏԼՅոսւՀՀԼմնստ Համեմա-

քօքքմռոսու)28տ ունի մի

տած

նոր

շարք

Հատկություններ:նոր սորտի վառ

ծաղիկները փայլուն,

մանուշակագույն են, փոշանոթները

ն

ծազ-

փոշին՝ սն,

կի բուրմունքը

ոչ

թե

շուշա-

մանուշակադրանից, սոխուկի յին: վրա երկրորդական ցողունային արմատներից նային է,

այլ

Բացի

առա-

ջացել է ճովանոց, խուկը պաճպանում

որը

սո-

է անձրե-

Նկ.

15.

Բեբե-ձմեռայինտանձիպտուղը:

վնասատուներից: Միչուրինի ստացածխնձորիՍլավյանկա ռորտըբ, որը ճանդիսանում է Սովորականանտոնովկայի նԱնանասային ռենետիճիրնան բիղ, ծնողների, ինչես խնձորի մյուս սորտերի 2Հեւո «ասեմա-

վաջրից

տած

ե բբ

նում

ն

ունի շատ բարձր ցրտաղիմացկունություն: Այն տարիներին, մնացած սորտերի ծաղիկները ճամարյա բոլորովեն ոչնչա : են

տալիսէ ղարնանույին Մլավյանկան ցրտաճուրությունից,

զգալի բերք:

ը

|

կագԿԱՏԻ առաջան ԿԱՐՐԻՒԻՆացիուի, բրրացքուն րկ": են Ս

ր ԻՑ իչ. Օրինակ, րմիչուրինյան ո աո ոիատկությու րիիսկ բոր, ությունը, մի բույսից նրա ցրտադիմացկու առանգել սորտից՝ բարձր որակը: ծորենի,կարտոֆիլի, բամբակենու, ՛

ոո

իչ

րը:

Ք

Մրո

՞՛

ն

են

ՐԸ

մ յուս

պոմիդորի ե

այլ

կուլտուրաների իբրիդային ծագում ունեցող մասամբ միջանկյալ ձներ են Ճճանդիաա-

սորտերը մեծ բազմաթիվ նում:

Խաոր փոփոխակաճություճ կամ՝ մոզաիկ,

բույսերի՝

ն

խայտաբղետ

պտուղները:

Ճացատճաւոիկների, բանջարեղենի, ծխախոնան անտառային ծառաբույսերի չորա

ՀԵՏԵՐՈԶԻՍ

ծառայել խայտաբղետբուլսերը

Մի շարք

նն

ու

զարգացող

ե

ավելի բնրքատու: Արլ երնույթը կոչվում է

Ճետե-

սսխաչման ժամանակ Պիբրիդայինառւսջին սերունդը ծնողական ձների Ճամեմատությամբ լինում է ավելի փարթամ, արադ աճող:

տի, սլտուլների, ինչպես

բող

Հաճախ են

նան Հիրրիդիզացիայի պրոցեսում լինում երբ ժնողների Ճատկությունները ղեսղքեր, փոխանցվում են սեբունդներին խառըձնով:Այդպիսիփուխոությունների օրինակ կա-

ձներ:

Նկ.

16. Մանուշակային շուշանի ծաղիկըե սոխուկը:

17.

կողմում ծեռղականբույսերը

Հետեբոզիս եբնուլթի աոտաճալտ

ե,

անսպասելի):

ն

ընկուղենու, Ճամար այնքան նոր ընկուղենին անվանեց «Պարադո արազ

Սովորաբար ընկուզենուսերմն աճում,որ ժողովուրդն ասսու է. «Պ նի», այսինքն՝ Հի ասլրի այնքան,մի բերությանշրջանըո առա Հիբրիդային

գյու

պրակտիկ նպատակներիՀամ այխղդեսէլ ոյրանտիխկ այդ Ճալտնազործությունը մնա դարի վերջերին 1. Բերբան կուղենու 4ետերոզիսի մի ճետաքրքի

կուսորա: կոլոնյտերնառաջարկեցն

Տ Ար րին

Նկ.

Է

ՀԱՅՏՀՏ

ՀՑ ձն նջ ՀՄ

Հետերողիսի երնույքը առաջին Ակադեմիայի անդամ կո տերբուրդի երբ նա միմյանց Հետ թվականին,

բողիսկամ Ճիբրիդային «վորություն ): վերոռխոխությու փոլխություն,

18.

Լ

|ք

ԻՒ ԼՂ.

ր

իվ -

`

/

ի տ րն եի ՄԱ0ը էի

«Աեեր 7 55: 5 Վ

շ

Ղ

Հ

ՎԵՖ

Ռ-«Պ

ի:

ԱՆ

վ

է

:

|

Դ

ի

ր

,

պոմիդորիմոտ. երկու կոզմում եբնույթի աշտանայտությունը Հետեբոզիս ծնողները, մեջտեղում՝ առաջին սերունդը:

(128

.

բ

ԷԸ:

ֆուտիչ իսկ լայնությունը` ութ ֆուտի(ֆո.մետրի): Ընկուզենու մյոսս Ճիբրիղը (3- ՇՅԱ-

ՀԱԱՀ ԲԱ ար ԿՐՐՆ) «եյ Ց ԱՑ

«Ց

/

աւ

/

,

վասար է 0,3

՛

`

:

ՍՍՌՄ-ում

,

շնորչիվ պարզվել է, " կատարված աշխատանքների ` Հետ Հա։ սովորական սերմերի որ կորեկի Հիբրիդայինսերմերը, մեմատած, միջին թվով տալիս են բերքատվության բարձրացում

լայնություն:

12ղու25Հ 1. 1618) աճում էր է՛լ ավելի արագ. տասնվեց տարեկան։ Հասակում նա ուներ տասնվեց ֆուտ բարձրություն ն ինը ֆուտ

"Նկ.

տը

4Ա

-

/ Հանում էր ութսուն աԼ `

ն 1. ՇՅԱ1օրուռ-ի տրամաՊարադոքսր ստացվել է 1. քլո Հասակում այդ բույսի բարձրությոՀ. մից: Տասնչճինգ տարեկան

Ը

որոշ

ձներ՝ 120--18046, Ն ն այլն: Հնտերողիսանվանումը առաչի կանին ամերիկացի դիյտնականՇելլ միջոցներ է մշակելճնտերողիս Ամերիկայում սկսած 1933 թվ ման ժամանակ լայնորեն օգտվում նի որ, սովորական սերմերի ճետ Ճ ւանրունդլ տալիս է բերքատվու ներում:1952 թվականին Ամերիկ ցանքերի շուրջ 80-ը, իսկ այժմ իսկ

Լ

որոշ

չափով

երմե սերմերի

3.

փոքը է,

Ե բբ

ն նորնոր ցանքի

տամտո

Ր ի"իՑ,

Տ36--6

ան

ն

սնր

անր իբրիդա «իմնարկների ո կողմից՝ նշված ս

,. տնտեսապեսշաճավետ: նգիտացորենի ցորենի 4 /

ո

Ավան

Եգիոտացուեճի հիբրիդային ր" Քյուում, այնպե ըկրենրում այժմ լայնորեն ցանքը կատարելո համ, որոնց

ընդունակություն:

երբ բույսն ունի վեգետատիվ ճանապարձով բազմանալու

ման

2.

Ճեշտ էչ

երբ ճիբրիդային սերմերի

մասսայական ստացումը

1.

դեպքում.

ջում

ճետերոզիսիերնույթիցլայնորեն օգտվում են ճետնյալ երեք

ներկայումս պրակտիկկյան-

դժվարանում է այն պատճառով, ուժեղ արտաճալրո-չ որ երնույթը երնույթը ուժեղ ար յ լում է Ճիբրիդներիմիալն առաջին սերնդում, իսկ «Հաջորդռերունդներում չի արտաճալտվում:

արտադրության մեջ

Հետերոզիսի օղտադործում

100:8-ը. կատարվում է Հիբրիդային սերմերով:

՝

խոտինը՝ 40--60'ն.

695,

վագույն սորտի կամ տեղական ն ըավազույն

այլ

սորտի տրամա-

խաչումից:

Հիբրիդային սերմեր տտանալու ճամար ծնողական ռորչոերի ետք է կատարվի ելնելով տվյալ շրջանի Ճճողակլիընտրությունը մայական պայմաններից: տ իոյի , սենիկան ստանալու խնիկան. Հեւտերողիս սերմեր եգիպտացորենի է ն բաղկացած է Ճեւոնյոալձեռնարկումներից. պարղ շատ ճայրական ն մայրական սորտերի Ճայտաբերում, Ը

1.

Հ.

ցանքն լավագույնխնամբ,

3. մայրական բույսերի ներքինացում (կլաստրացիա), 4. լրացուցիչ փոշոտում: ցանքը սլետք չէ կատարել եգիպտացորենիմյուս` Սերմնադաշտի սորտերի ցանքերից առնվազն 200մ Ճճեռավորությանվրա Ավելի շարք ցանում մուռիկ ցանելու դեպբում դաշտի չորս կողմում 8--16 են Հայրական սորտը: են Մայրականն Հայրական սորտերը դաշտում տեղավորում մայրական սորի երկու շարքին Ճաջորդի ճայրական:

այնպես,

որ

սորտի մեկ շարքը: Այդ նպատակինճասնելու ճամար ցանող մեքենայի արկղը բաժանում են պատնեչով ն ամեն մի բաժնում լցնում են ճամապատասխանորեն մայրական Ճայրական սորտի սերմեր: Հայրականսորտի սերմերի Հեւռ Հարկավոր է խառնել չատ Քիչ քանակությամբ արնածաղկիսերմ, որպեսզի ապագայում այդ ճանաչվեն: Այդպիսիցանքը կարող է ունենալ ճետնյալ սխեմատիկտեսքը..

Ն

ու

"

է մի քանի անդամ կաԾաղկժան բուռն շրջանում անձճրաժեշւո լբացոսյիչ փոշոտում:

արել

ՊՔ երթաճավաթի

ժամանակ սկզբում ճավաքում են մայրական ն պեւոք է օգսորտի կողրերը։ որոնք օփոված են Ճեւտերողիսով տագործվեն որպես սերմացու, իսկ ապա՝ ճայրական ռորտի կողբերը, որոնք օգտագործվում են տնտեսականայս կամ այն կարիքի Համար: Ծխախոտի

ճամար փաղանց

հետերոզիս բույս

է

կխախոտի մեկ ծաղ-

սերմեԵւի ստացումը:

երնույթից Հեւտերուլիա

Սխախուռըչաօգտվելու ճամար:

բեղմնավորումից կի պտացվումհն բաղզմաԹիվ սերմեր, նրա բազմացման գործակիցը

(կոհֆիցիննոր) չոսնվում

է

ոա-

1000--

2000-իմիջն. մեն ծխախոտի

գ

ԿՎ. 20.

բույսի խաչաձն փո. է շոտումից կարելի Ի ատանալմեկ Հեկտա-

ՀՄՄՀՄՄՀ .

ա

ն

Հետեոոզիսի եռնույթիաոտաճայտումոտ. թյուն, ձխախոտի

ր-Փնողները,

գ--առաչին

սերունդը:

րի ճամարանճրաժեչտ սերմացու: թվականինՂազախական ՍՍՌ Ալմա-Աթայի ծխախուտաԲոնդարենկոներկու

ՀՀ22Հ24Հ

սովխոզիօղակավարուի արգավան

Մ--ժայրական սորտ) |

սորտ,

ն

չտար

տարածության

Ա.

Վ.

Ճունգարական աքիՀար Հրապիզոնդ

մ. Տրապիզոնդ

մ

է լով յի

|

Քանչյուր ո. 9 իի Հեկտարից տացավ բնի Ր ճՃամաշխարճային ռեկորդ: ա

ո

ապա

ԼՈՒ

Բոր» սաճմանելով յուրա-

բերք,

:

-

Ալմա-Աթայի ծխախոտագործական սովխոզն այժմ ծխախուռի տարածության վրա մշակում է Ճիբրիդային ամբողջ սե բրիդայի սերմերից յուրաքանչյուր4եկտարիցաւպաճովում40-

որ-

Հիբրիդային՝ անին

բուհը ատացված բույսեր

ը

է լիՃարկավոր

ուշադիր, մայրական ոչ մի բույսի վրա ճուրան չթողնիլ:.

շատ

2եկտար

սնրմնադաշտիղ կարի-

լի է ստանալ 100-120կգ սերմ, մինչդեռ մեկ Հեկտարի սածիլ աճեցնելու էամարբա-

լավ շարքերը

վական է 60--100 20-սնրմ։ Մխախուի

22ՀՀ2Հ4Հ ,

ՀՄՄՀՄՄՀ

ՀՄՄՀՄՄՀ (4--ճայրական երբ բույսերը մտնում խոշլսերի վրա սկսում են

են ծաղկման շրջանը, այսինքն՝ եբբ. երեալ արական սեռւսկան օրղզաններթ սորտի բոլոր

(ճուրաններ՝ բույսեհոքանոեր), Մագրազան տարվում, ն դաշտից դուրս րից այդպիսիները Ճեռացվում են պեսզի ներաորտայինխաչաձն փոշոտումը կանխվի անրմեր առաջանան: ը

Ներքինացմանաշխատանբներինկատմամբ

նել

5 09.

ն

ն

ճավելյալ բերք:

կուլտու շանե Հետերողիսի երեույթը լալն

ԺԷ

.

ո:

Տշ

չավֆերով 0»

ձմերուկի, սեխի, տաքդեղի

այլ

Այդ կուլտուրաների ճետերողիսից օգովելը

ն

որ

ՀԵՌԱՎՈՐ ՀԻԲՐԻԴԻԶԱՑԻԱ

ռտակցորենմիմյանց մոտիկ, բայց իրենց ծաղման ու մշակմաս: «Հայրով միմյանցից ուժեղ չափով տարբերվող բույսեր: Բուսականնոր ձներ ստանալու գործում ՃճեռավորՃճիբրիդիղաՏիտանմեծ նշանակություն ունի, քանի որ որքան միմյանցից Ճեռաեն «Վոր են տրամախաչվող զույգերը) այնքան նրանք ավելի շատ «տարբերվում իրենց ժառանգական «իմունքով, այնքան նրանցից ն ավելի մեծ Հակասական սսռաջացաժ ղիղոտը ավելի արուստ Քնույք կունենա, որի Ճետնանքով էլ նորի առացացումը կլինի ավեՎի «նարավոր: Ցորենի ցեղի բոլոր ներկայացուցիչները չունեն ո՛չ բարձր ցրտադիմացկունություն, ո՛չ էլ բաղմամյա ձենը, սակայն ունեն վարձրորակ Ճաւտիկներ,իսկ տարեկանիցեղբ ցածրորակ Ճուտիկների ճետ ունի նան ավելի բարձր ցրտադիմացկունություն ն բադմայա ձներ: ՍովետականՄիության կենտրոնական,ճյուսիսայինն լնոնային առջնկանգնածամենատառաջնակարդ շրջանների ամար սելեկցիայի խնդիրը վաղաճաս, ցրոակայուն ն բարձրորակ պտուղներ ունեցող ռորտերի արտադրությունն է, ն այդ նպատակինավելի շուտ կատելի է ճասնել տեսակների ն ցեղերի տրամախաչման միջոցով: Խաղողիսելեկցիայի ասպարեղում ամենաձճիմնականխնդիրո ճանդիսանում է ցրտակայուն, սնկային ճիվանդությունների, ֆիլոթտերայի նկատմամբ իմուն սորոոնըիստացումը: Խաղողիբարձրորակ, բերքատու ն միաժամանակ դիմացկուն առրտ ճնարավորէ ստանալ ոչ միայն մոտիկ ազղակցականտրա Ժախաչման, այլն ճնեռավորճիբրիդիղացիայիմիջոցով: Երկրագնդիվրա գոյություն ունեցող խաղողիամենաարժեքաեն ՎԱՏ ՃԱԱԼՐՑ տեսակին, որի ցրտավոր սորտերը ո"լատկանում ն ու է սնկային «ճիվանդուկայունությունը ցածր ֆիլոքսնքրայի Թյունննրին դիմադրելու ընդունակությունը՝թույլ: Խաղողիայլ տե-

Հեռավորճիբրիդիզացիան այնպիսի տրամախաչում է, երբ տրպես ծնողական զույդեր օդտադործվում են Ճճեռու աղզդակցակւան կապ ունեցող բուլսեր՝ տեսակներ, ցեղեր, ընտանիքներ կամ ալ-

ճեշտ է, քանի

մեկ ծաղկի փոշուտումից ստացվում է մեծ քանակությամբ սերմ, իսկ ցանքի նորման բարձր չե: Հետնրողիար լավ է արտաճայտվում նան անտառային ծառնրի մոտ, բայց մինչն ճիմա դրանից Համարյա չեն օգտվում:

կուլտուրաների մոտ։

է պոմիդորի, արտաճայատվում

Մենդելիստ-մորգանի

են

--

1938 թվականին Սովետա Հայտնի բամբակագետ-սելեկցիո նալովՀամամիուքննականբամբ խատանքներին,ճատկապեսճիբ Խառլանդըճայլտարարելէր. տոր ինչես տարբեր մարկան բելի ուռեղծել հոր ավտոմեքենա, չի կարելի ստեղծել նորձ ռակից Բողկակաղամբ: Րնդունվ պիայի խնդիրըլուծվել է միայն 1 Լենական բուսաբուծությ ինս խատող Գ. կարդպեչենկոն ստացա միջն, որը լրիվ ֆերտիլ է ժ.բողկի վեց բողկակաղամբ (Բոքհճոօ մեժ տանքի շուրջը աղմուկ առ Դեղ մի գյուտ, որի ճամար էլ կ չին նոբելյան մրցանակ: Բողկակաղամբը տնտեսակա ւս յղ» երա ուուսցման բացի ոլրո նան այդ փ չկիրառվեց, ինչւլես

թյունը::

դիտում

ոչ թե որպես բիոլոգի ղամետների զուտ մեխանիկական ռառում, են ճեռավոր Հիբրիղ

են

Հնռավոր Ճիբրիդիզացիայի սովետական լիտնականների տադրությանն են ճանձնվելբազ ստացվել են ճեռավոր Ճիբրիդիզ

ճիբրիղիղացիայի պրակտիկ օգ բացառվում էր: Այդողլիսի մոտեցմ որ բարեկամներըշատ դժվար են մախաչվում, իսկ տրամախաչմա պած առաջին սերունդը լինում է

րություններին, սակայն սրան

սօ

"ակները՝ Կ. ՃՅՈԱԼՇՈՏ1Տ, Կ. Ծ6ղլ այլն, ցրտակայուն են ե ֆիլոք թյունների նկատմամբ ունեն իմու րի որակը ցածը է: Չնայաժ ՃճեռավորՃիբրիդիզ

ոշճ

Լ.)

ճթքբրիդը:

միջցեղային)ճիբրիդներ։ 0րինակ, Ճաորը բալենու հդեալ սորտը, մարվում է Ռուսաստանի վայրի տավաստանային բալի (5ւսոստ ՇհճոՅ6Ը6Ո8ՏսՏ 1462) ն ամնբիկյան բալի (ՔԼմոստ քճոտցլՄ

դարի սկզբին Միչուրինը արտադրության էր ճանձնել բւոզմա-չ թիվ սորտեր, որոնք Հանդիսանում / էին Հեռավոր (միջտեսակային

Փաստորեն Ճճեռավորճիբրիղիզացիայի տեսական Ճիմունքնեկիրառումը կյանքում առաչին անդամ մշակվել նրա սղրակտիկ է ի. Վ. Միչուրինի կողմից:Դեո

.

Հ"

`

Բայի Հյուսիսի գպեղեցկունի բալի ն (Ճք8Շճ Շօ8քճ) սռրտը կեռասի Ճիբրիդ է, սալորի Պերսիկովայա սորտը Սամարայի է Ամերիկյանսալորի, իսկ Ռենկլոդ Ռենկլոդ կոլւողային ն ոսկեղօժ, Հե" ՖԱՄ«4 շի ԱՊ Ռենկլոդռեֆորմա սորտերը Ճճահ2... բ դիսանում հն սալորից ն մամու խից տտացված4իբրիդննր: աԼ ը կամի աաղվի «Միջնորդ» նուշը ճիբրիդ է --բողկակաղամրի պատիճնծրը, Մոնդոլական նշենու (Ճոքմ214Տ ոճոճ /1օոհօրշճ) ն ամերիկյան «Դավիդիդեղձ» (Քւոստ Ծոտաենե ՒրՀոշհ)կոչվող ձների միջն, սրանք այն սորտերն ենյ որոնք ստացվել են 411 դարի վերջերին ն 11 դարի սկզբներին, իսկ Ճետագայում, մանավանդ ռնոլլուցիայից ճետո, Միչուրինը արտաճիբրիդներ: Միդրության է ճանձնելբաղմաթիվ սորտեր՝Ճճեռավոր չուրինի ստացած կորիզավորպտուղներից մեկն ունի տարօրինակ անոմբ ցերապագուս, որի միջցեղային ճիբրիղէ բալի (Քւսոստ ՇտՒՁՏԱՏ) ն ողկուզաբեր կեռասի (Ծւսոստ Քոմստ) միջն: Միչուրինիկողմից ճեռավոր ճիբրիդներ ստացվելէին այն ժամանակ, երբ աշխարճի գիտնականների ճամարում էին, ոթ այլ ճարցը անլուծելի է-կամ, լավագույն գեպքում, պատկանում |

բը

ն

ֆերտիլը:

նիկա,ստացել է

է

սովորականտեխտրամախաչման ուտերիլ բույսեր, որոնց թվում նան բաղմաթիվ

չբխեց: կարսեչենկոն կիրառել

Նկ.

23.

ա--քաղ,

բ--կնռաս,

ՀԵՌԱՎՈՐ ՀԻԲՐԻԴԻՋԱՏԻԱՅԻ

ՄԻՋՈՒՐԻՆՅԱՆ

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐԸ

ն

ճեռավոր ճիբրիդիզացիայիանլուծելի ճամարվողպրոբլեմը

Ց8ՇՐ6ՈՅՐԱՑԵՕՇ

ԸԾԱՃՇԱՑՇ)միջնորդի (ոօշքճունա)

է

բողմնավորություն:

տեղը.

րմ

:

Փոր

Հուար

որ

այդ

գոյություն տրամախաչելուվ

ունեցող

ա-

գեղձն նպատակին

վում:

՝

`.

:

(Ճուցժ8իւտ ոշոճ) վրա, բայց կուլտուրականդեղձի Լ վայրի նշենու փոխա-Հդարձփոշոտումը արդյունք չովեց, բեղմնավորում Հեր կատարբ-

դեղձի սորտերըորնէ ցրտակայուն ազգակցի 4ետ: նրկար որոնում ներից Հետո Միչուրինը կանդ առավ վայրի նշենու

,

դուրս

հրու Յո-ական անմ տարի Միչուրինը քվագագածրին չր ի միջին բերել

ցրտակայուն սորտ: նրա Համար պարզ էր, վելի շոււո կարելի է ճասնել

2 ում

-

Ս՝"իջնորդի եղանակ: Միմյանց Ճեւո սովորական ճանապարՀով չտրամախչվողՃեռավոր ազգականներին կարելի է արամախաչել նան միջնորդի եղանակով՝ դանել ընտրված ծնողների ճամար որնք ուրիշ, ավելի մուիկ ազգակից, որի ճետ տրամախա չումր կատարվումէ ավելի «ճեշտությամբ,ապա նոր ստացած այգ «Հիբրիդային սերունդը տրամախաչել մյուս ծնողի Ճեւու

է ունենում

բի մեջ աստիճանաբար ստեղծվում են ֆիզիոլոգիական նմանություններ,որի ճետնանքով էլ երիտասարդ պատվաստիծաղկման առաջին, իսկ երբեմն նան ճաջորդ տարիներում նրանց միջն

բույսե-

Այդպի-

ստա-

'

աոխսելտրամախոսչվե-

սով, ուրիշիասիմիլյանտների ուրացմանճետնանքով այդ

լու

ճետեյալ կերպ՝ ցանել նրանցից որեէ մեկի սերմը (կորիզը) ե նրանիցառաջացած սերմնաբույսը երիտասարդՃճամակում ոլա վաստել մլուս կոմպոնենտի սաղարթի վրա: Այդ պայմաններու: խախտվածժառանգականություն ունեցող ն ստադիապեսերիտասարդ բույսը իր անճատական զարգացումն անց է կացնում դիամլես ծեր բույսի ասիմիլլանաների ազդեցությանտակս

ապա տրամախաչվոմմ, նրանց կարելի

"Նախնական վեգետատիվ ւՐԵՐդԵցում: Այս եղանակի էուԹյունը կայանում է Ճեւտելալուվ. եթե երկու կուպոնենո, օրինակ՝ Ճ4ն 8, ճեռավոր ազգակցական կապի մեջ լինելուճետնանքով չեն

մոշու խառնուրդի

(ԸԽՇՇԵ ՈԽՊԵԼԻԼ):

ք/ՐՇՂԵՒՕՇ

Հեռավորճիբրիդիզացիայի միչուրինյան եղանակներըՀիմնականում երեքն են՝ նախնական վեգետատիվ մերձեցման((ոբճոոո-

լուծել

Հլուծվաժների խմբին, Միչուրինը մշակել էր ճեռավոր ճիբրիդիզացիայի ուրույն եղանակներ, որոնց կիրառմամբ նրան Ճաջողվել,

ւ

Նկ.

21.

Նախնակ նրա վրա պատվաստվ Բ--եուլնը՝ պտղա

թվականին Միչուրինը

ե

արդեն ՐԴ

.

|

:

Հ Հեշտությամբ ՔՔ

տ

որամ

ՓոՇու. խառնուորգի եղաճ բեղմնավոր զբաղվելով բույսերի

նետ:

որն

«

առաջացած ճիբրիդ մախաչումից

«Դավիդի դեղձի» (Քոս մախաչեց,

ա--տանձենին

եկել է այն հզրակացության, որ բեղմնավորումը նույնենքակա է բնական ընտրության, որի ընթացքում առաչա-

ու

Նկ. 25.

Միչնոբդի եղանակիսխեման.

ո

տ

ալդ Դարվինի

դեղձի միչն:

դարում

ն

`

՞90

Փծաղկասիո

որ

|

:

-

,

ո

անան,

ռո

որը

չ

նույ-

դրույթի մռուցության էր տրված: Միչուրինը ոչ միայն ուշադրուն թյուն դարձրեց դրա վրա, այլ տեսականորենճիմնավորեց այն ճամար, մշակելով Հեռապրակտիկ նողլատակների օղտադործեց արկ, տրամավաչմա կ, ՐԷ անվա աղզդակա մի նորՐ եղան Հ 4 ը "14 կանների ր մախաչման է Ճնկայանում էությունը եղանակի նեց Կիոշու խառնուրդ»: Այդ տելալում: Մայրական բույսի ներքինացված ծաղիկների սպինեակ րին բովում է ոչ թե որոշակի մեկ ուրիշ ծնողի ծաղկափոշին, նու է / ն տերի, «որի չ կազմված են աս է ւսիրր դկափոշուխ առնուրդ,

Ճ4

Ք--միջցեղային Ճիբրիդ՝ «միչնորդ» նշենու

դեղձ, ճուշ,.բ--Դավիդիդեղձ, պ--միչնորդնուշ, դ--վլուտուրական

տակ չաղդեցության Մոռրգանիղմի

Կա--վայրի

կափոշուց:

Ֆու

ամրապնդվում են ցեղի ն տեսակի ճամար օղտւսկար Հատկությունները: Այդ «իման վրա էլ նա եզրակացրեց» որ բեղմնավորումը կատարվում է ոչ թե պատաճաբար, մեխանիկորեն միմյանց ճանդիսղլած դամետոների միջոցով, այլ ինտրողաբախր: Դարվինը նշում է, որ ամեն մի տեսակի սպին անսխալ կերպով սնիխականտեսակի ծաղկափոշին տարբերումէ այլ տեսակի ծաղ-

«լես

Քլամբ,

«

'

ընելուճամար գրգռում է նան ճարն ղի) ն նպաստում բեղմնավորմա նույնթնկատված է, երբ միմյ սակների փոշոտման ժամանակ ա

:

Այստե մ

ղի փոշ րաքանչյուր ծաղկի սհփական է ավելի ճեչտությամբ տրամադրե ի է մտածել, որ նր ճամար ն կարելի ցում նան օտար փոշին: կամ այս նելով միաղված ռռղիներիմի քանի

ընդունելուն: ծաղկամոշու ղկամիոշու ընդ

աղիների վրա ընկած փոքրաքան միշսո է վնասակար. ընդճակառ ճր երկու չոհսանները Ճուհառորեն րական ծաղկափոշու չնչին տոկոսի

«Այլ տեսակի ծաղկավփոշ

առաջանում են բույսերիճարաբ ճատներ, որը միշտ չէ, որ առաջա կն, բոնի կերպով ստացած Հիբր որ Ճիբրիդիզատորը Ճճաճախկարող պիսի տարատեսակներ, որոնք փ իրենց պտուղների կամ ծաղիկներ ժառանդաբար փոխանցումը Հիբրիդ ճչ, որ Ճիբրիդը ղրկվում է բույսի ժեշտ օրգանների Ճիշտ կազմակ 4. 1, 1933 թ., էջ (Ի. Վ. Միչուրին,

Բեղմնավորմանընտրողական է. «Բույսերի լուրաքանչյուր ճիբրիղ նա, որ բնական խաչաձն փոշոտմա ջատների կողմից բերված երբեմն բ րի տարբեր տարատեսակների ծա այսպես արտաճայտվել, ամեն ի մ բավորություն է ստեղծվում աղատ ւռասսխանըսեիական պտղատու օր

։լրոց

Այս դեպքում ընտրողական բեղմնա այն ճնարավորություններ,)բացի դ են միմյանը, ի շիները փոխազդում նպաստում բեղմնավորման

քանակությամբ

իակ տարբեր տեսակների ու ցեղե են փոշու խառնուրդինավելացվում նճայրակա փոշի

կությամբ երրորդ տեսակի ծաղկափոշի,որին ճամակրում է մալբական էկզեմպլյարը» (Ի. Վ. Միչուրին, 4. 1, էջ 481): Այս եղանակի կիրառմամբ Միչուրինին «Հաջողվել է ստանալ Հիբրիդ՝ տանձի ն խնձորի միջն, որպիսին չէր ել ոչ մի սելեկցիոների կողմից:

սռաց

ե այլ Վերոչճիշյալ եղանակների կիրառման միջոցով Միչուրինը ստացավ բազմաթիվ ճեռավոր Ճճիբրիդներ,որոն ե օգտագործվում են արտադրության մեջ: :

Մբչուրինի ն նրա աշակերտների կողից ստացվել են Հիբրիդներ բալի ն կեռասի, բալի ն ողկուզաբեր կեռասի, բալի ն ծիրանի, բալի ն դեղձի, ճաղարջի ն կոկոռշի, սալորի ն մամխի, զկեռի ն մամու տանձի ն այլ ազգականների Ճճեռավոր ժ իջն։ Միչուրինի կողից մշակված Հեռավոր Հիբրիդիզադգի այի: եղանակներնայսօր լայնորեն է. ճաջողությամբ կիրառվում են ին:պես պտղաբուծության, այնպես էլ դաշտավարության ն անասնա-պաճության ասպարեզում: ՛

ՀԵՌԱՎՈՐ ՀԻԲՐԻԴՆԵՐԻ

նռն,

ԱՆԲԵՐՐԻՈՒԹՅԱՆ

ՎԵՐԱՑՄԱՆ

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

Հեռու ազգականներից առաջացած սերունդները, լինում

են

որպես կա-

ուոհստերիլ(անպաղաբեր): Տարբեր բույսերի մուտ

րիլության աստիճանըարտաճայտվումէ տարբեր չափով, թույլից

մինչն լիւկատար ատերիլությունը:

Ճճիբրիդների ստերիլության Հեռավոր

ճիմնական

պատճառը

է նրանց կենսական խախամանմեջ: կայանում ֆունկցիաների

Ստհրիլությունը

արտածայտվում է փոշու անծլունակությամչ» (աբորտիխվ), ձվաբջիջների աննորմալ ղարդացմաբ: երբեմն էլ բեղմնավորության ակտը կատարվում է, բայց սաղմերը ն սերժեբը լրիվ չեն զարգանում: ե նրա Մրչուրինի բազմաթիվ աշխատանքների Ճճետնորդների մշակվեցինմի շարք միչոցառումներ, ճնանանքով ռրոնց կիրաոմամբ.ճնարավոր է բուսական ծագդում ունեցող աառերիլ Հճիբրիդ-

ները դարձնել բերրի (ֆերտիլ)։ Դասոբաուկյրանտարբեր

Եեղաճակնեւի կիուսոումը: Սրանը: Ճճիբրիդների սննդառության

ճիմնականում կայսնում չությունը

լավագույն ճամար

նավորումը կատարվում է ոչ քե պատաճաբար, այլ ընտրողաբար» է ինքը բնզմնավորում չկատարել, բայց ճ նւրասփոշին կարող որ տնելդրան, ուստի ստերիլ ճիբրիդը ֆերտիլ դարձնելու ճամար սիոշոտում են ծնողների կամ մուռիկ ազգականների փոչու խաոնուրդով, որը ն կոչվում է վերադարձ կամ ճակադարձ տրամախաչում: Այս ձնով են ստացվել աշորայի ն ցորենի ճիբրիդը։. ինչպես նան ակադեմիկոսՆ. Ցիցինիկողմից՝ բազմամյա ցորենք: ստացումը: Պոլիպլաիգ ձնեւի ճիբրիդները ֆերտիլ Սատծճրիլ ըն դառնում նան այն դեպքում, երբ արճեստականորենբազմապատկվումեն նրանց քրոմուուները կամ, ինչպես ասում են, երբ են ստանում պոլիղլոիդներ: արճեստական է երկու ձնով՝ Արճեստականպոլիպղլոիդներ կարելի օգտագործմամբ: իոբճենսենի մեթոդով ն տարբեր ազդակների Հոլանդական գենետիկ հորչենսհնը մեր դարաշրջանի20-ասկսած ստացել է բազմաթիվ պոլիպլոիդ ձննը՝ կան թվականներից ճետնյալ տեխնիկան. երբ երիտասարդ բույսն ուննկիրառելով աճման են 4--5 նում է Հեռացնում տերե, նրա կոնը՝ տերնների են ձեւտ չորացումից, Առաջացած վերքը պաշտպանում միասին: կալլուսի առաջացման 2ճանեխումից ն միջոցներ ձեռք առնում մար եթե փորձիընթացքում կալլուսից դուրս առաջանում հն բողբոջներ, ապա դրանք 4նոացնում են. Այդպիսի պայմաններում են կալլուսի վրա, ռրոնցմի մուն ղարդանալ ոակսում բողբոջները ունենում է բազմապատկված թվով քրոմոսոմներ: ինքը՝ իռրճենսենը այդ ճանապարճով ստացել է պոմիդորի բազմաթիվ ձներ: ձնով ստերիլ խորդենին դարձել է ֆերտիլ: ՇՍՌՄ-ում

Հակագառշձկամ վեշադաշձ տշատախաչում: Քանի որ բեղմ-

այս

Տաբբեբ ազգակնեոի օզտագուծումը:

ստանալ

Քրոմոսոմների

բաղչ

մապատկմանճամար օղդուսդործում են նան ռարբերաղզդակներ՝ ջերմություն(դրական ն բացասական),ռենտդենյան ճառագայթնյութեր, որոնցով ազդում են սերմերի, գեներավեղետատիվ օրգաններիվրա: Այս ազդղակենըրի

ներ,քիմիական տիվ, ինչպես

նան

սովռրականձներիցոտացվել են 4ճնդկացորենի,կոկ-սաշնոր4ճիվ մի քանի այլ բույսերի պոլի լոխդ ձենը: դիզի

ն

ՀԵՌԱՎՈՐ

է

պայմաններ ուտեղծելու, պատվաստելու, օզա-

կավորման, ծաղիկների մի մասի ճնռացման, ինչպես նահ Հիբրիդի | կյանքի երկարացման մեյ: Մբչուրինը էր, որ երիտասարդ նկատել ատերիլ ճիբրիդըկլանքի Ճաջորդտարիներին դառնումէ ֆերտիլ:

ՆՎԱՃՈՒՄՆԵՐԸ

ՀԻԲՐԻԴԻԶԱՑԻԱՅԻ

ՍՍՌՄ-ՈՒՄ

ճիբրիդիղացիայի տեսությունը մշակվել է ՍՍՌՄ-ում, Հեռավոր ն. նվաայստեղ էլ կան այդ ասպարեզի ամենախոշոր պրակտիկ Ճումները: ԲացիՄիչուրինի ռտացած Ճիբրիդներից, ւզտղաբուծության ասպարեզում ներկայումս ստացվել են Հիբրիդներ բալի ե ն դեղձի, մամխի ն դեղձի, տանձի

բալի ծիրանի,

ն

ու

անրկնիլիմիջն:

խնձորի

կաղամախիի ն բարդենու ճիբրիդիզացիայի շնորճիվ բարդե720 նին իր աճման նախկին շրջաններից շարժվել է դեպի ճյուսիս՝ տնսակետից ամենալավադույն գարնածձացաթխման կիլոմետրը: նացան ցորենի Սարրուբրասորտր փափուկ ն կարծր ցորենների Հիբրիդ է ն ունի բարձր չորադիմացկունություն, իսկ Սեկալոտրիկումը (էրիորբոսպերփում 46/131)փափուկցորենի 1 տարեկանթ ճիբրիդ է, օժտվաժ է բարձր ցրտակայունությամբչ շրջանացված է Տամբովի, Սարատովի,Տուլալի մարզերում, իչնպես նան Ալքաերկրամառերում: կհրասնոյարսկի

ցի

ու

Աշնանացանցորենի 599 սորտը ճանդիսանում է սեկալոտրիկում ցորենի նե սեզի (Ճքւօքւատ ց1ճսշսու) ճիբրիդ: Այս սորտը ,րտակայուն է, բարձր բնրքատու, սիվանդությունների նկատմամբ ունի բարձր, իսկ մրիկի նկատմամբ՝ լիիվ իմունիտետ: Շրջանացված է ՍՍՌՄ տասը մարզերում: Սեղի ն ցորենի մյուս Հիբրիդնեըը (1861 ն 1) Էլ ավելի բերքատու նն (ճեկտարից ջՓ0--70 գ), կոնշրջանացված են Մոսկվայիմարզում: զուն,

Սեզի ն ցորենի գարնանացան ճիբրիդ-22850-ը Ճճեկտարից պաճռվում է 52--54գ բերք: ա-

Սեզից ն ցորենից ստացված ճիբրիդները, բացի ցրտադիմաց-` կունությունից, իմունիտետից ն բարձր բենրքատվությունից,ունեն. նան տնտեսական այն կարնոր ճատկանիշը, որ բերքաճավաբիցյ ճետո նրանք վերաճում ն տալիս են (բացի ճատիկից) խուռ,կանաչ կեր, ինչպես նան օգտագործվում որպես կանաչ պարարտացում: Այս Հիբրիդներից սելեկցիայի են ենթարկվել նան բազմամյա ցո-. նրանք առայժմ արտադրությանմտջբենի բազմաթիվ ձներ, բայց չեն ժտել՝ ճիմնականում բարձր լու

պատճառով:

դո

Սորգոչսուղանի ըզ

4/5

4 բրիդը

չունենացրտադիմագկունություն աղաճաս, վաղ

աձ բարձր

ք բերք

որւաւոու

կնրաբույս է: Հուրանակալմանֆազայում Ճճնձելուժամանակ0դեսայիպայմաններում տալիս է երկու բերք, միջին թվով ճեկտարից, ն 12--16գ Հատիկ: 525գ կանաչ մասսա ն Գետնատանձի արնածաղկի ստացվել ճիբրիդը է հ. Մարչենէ, որն ունի պալարկոյի կողժից՝ Ուկրաինայում: կավկերաբույս ներ ն բարձրարժեր

կում

են

ձր

Ն

չ

է՝

12--1575 ճե

ցողունային առու ոլարունաՑողունները ողիտակուց: Բերքատվությունը.

շաքար

կտարից 50

ն

տ

3-4:

պալար

ն 70

տավրոպոլի (Հաիթի ,

ի

տ

ն կանաչ

ւ/ մասսա:

ովկո:ո) Գյուղատնտեսական: ՏՐ

ինստիտուտում պրոֆ. Դերժավինըկուլտուրական ն վայրի բազմալա տարեկանի տրամախաչումիցստացել է բաղմամյա տարե "34

ճական, որը լայնորեն օդտագործվում է ավազների ամրացման մար,որպես կանաչ կեր ն որպես սիլոսային մասսա: Բացի վերը նշած ճեռավոր ճիբրիդներից, որոնք արտադրության մեջ ներդրվել նն որպես սհլեկցիոն սորտեր, ՍՍՌՄ-ում ստացվել են նան բաղմաթիվ ճեռավոր այլ «իբրիդներ, սակայն առայժմ դտնվում են սելեկցիոն պրոցեսում: Այդ սպրոցեդրանք սում են գնվում, օրինակ, տարեկանի ն ցորնուկի, տարեկանի» ն սեզի,չ դարու ն ելիմուսի (Բիոոստ 8ճոճոստ), ցորքցորնուկի նի ն ելիմուսի, տարեկանի ն ելիմուսի միջն ստացված ճիբրիդէ, ունի 45 տեսակ նլայնորեն ննրը:ելիմուսըվայրի Ճացաղգի Կոլա թերակղզուց մինչն Միչին Առիայի. րածված է ՍՍՈՄ-ում՝ Բացառիկդիմացկուն է յրտին, երաշտին ն շոգին: ավաղզուտները: ձչասկըճյուղավոր է, ունի բազմաթիվ ճասկիկներ. ճատիկը ճապարունակում ալյուրը

բուստ

է 246

տա-

է սպիտակուցներով (20--26'5), իսկ Հում

ն

23/6

չոր

սոսնձանյութ:

Հեռավոր ճիբրիդիղացիայի միչուրինյան եղանակներըլայնորեն օգտագործվում են նան անասնաբուծության ասպարեզում, որտեղ ստացվել են մի քանի նոր ցեղեր՝ կաթնատու կովերի, զեբուի յակի միջն: ք

ՎԵԳԵՏԱՏԻՎ ՀԻՃՐԻԻԶԱՑԻԱ,

ԼՏ:

ի

Այս անվան տակ ճասկանում ենք ժառանդական տարբերճիմունք ունեցող ծնողներից նոր, խախտված ժառանդգականությա ժնոօփոված սերունդների առաջացումը, որը տեղի է ունենում դական զույգերի վեղխուտստիվօրգանների փոխազդեցության 4ետնանքով(պատվաստմանտարբեր եղանակներ կիրառելու ժիչոցով):

Բուսականտարբեր օրգանիզմներիպատվաստր պտղաբուծուչթյան ասպարեզում որպես ագրոձեռնարկում մարդու կողմից օգ-

տագործվել է դեռնս մեր ժամանակաշրջանից առաջ: Պատվաստը կատարվելն այժմ էլ կատարվում է լավագույն բույսերի բազմացման, ինչպես

դեկորատիվ տարբեր ծառատեսակներ

նան

ու

ստանալու Թփոսոներ ճամար:

Մարդկությանդարավոր պրակտիկայի ընթացքում նկատվել էին բաղմաթիվ փաստեր այն վասին, որ պատվաստակալըերբեմն փոփոխմանէ ենթարկում պատվաստացուին, ազդում է նրա վեպտուղների ինչես դետացիոն շրջանի, դիմացկունության,

նան

ձնի ու որակի վրա: Այդ փաստերից մարդը ճանում էր պրակտիկ ն, ելնելով դրանից, բազմացմանճամար ընոեզրակացություններ րում Հր Ճատուկ պատվաստակալներ։Մարդու դործնականաշխա"95.

Կուսնքն այդ ասպարեզում երբեմն լինում էր ճաջող, բայը երբեմն Հլ: անհճաջող,քանի որ պատվաստակալի ե պատվաստացուիփոազդեցության խնդիրը գիտական լուրջ ն ճիշտ մեկնաբանում դեռ. չէր ստացել: Կատվաստոր ճամարվում էր ղուտ Մեխանիկականմի դործողություն, ն ընդունված էր, որ մատվաստված կոմպոնենտների պաճպանում են իրենց ինքնուրուլնությունը, իսկ

փոխաղդե-

ցության փաստերը ճամարվում են պատաճականությութ: 2. Դարվինը, ամփուվելով պատվաստի միջոցով առաջացաժ լ բաղմաթիվ փուբոխություններիփաստերը, եկավ այն եզրակացու, թյան, որ դրանք վեգետատիվխառնուրդներ են Վեգետատիվ ճանապարճով ճիբրիդների առաջացումը Դարվինը ճամարում էր' միանգամայն ճնարավոր ն անդամ առաջարկեցնրանց ճամար ճա-. տուկ անուն՝ բուրդոն (միացություն, խառնուրդ): Այդ առթիվ ԴարՎենը գրել է. «Հիբրիդննրիառաջացումը՝ Ճեռավոր տեսակների ե միջե, առանց սեռական օրգանների մասնակտարատեսակների պության, եթե ճնարավոր է (որի մեջ ես այժմ ճամողված եմ), փաստ է ն վաղ քն ուչ նա կփոխի ֆիապա դա չափազանց լուր, Վիոլողների ճալացքները սեռական բազմացման նկատմամբ»: ԱպագայումԴարվինն արդեն Հաստատ ասում էր, որ պատ-՝ փաստի ճետնանքով առաջացող ճիբրիդիզացիոն պրոցեսը աղղում՝ է սերնդի բազմաթիվ ճատկությունների ն Ճճատկանիշների վրա, , Ք անապարճով էլ որ կատարվի սղատվաստը: արվինից ճետո նունպես կուտակվեցինբազմաթիվ փաստեր, այն մասին, որ պատվաստի ճետնանքով առաջանում են խոր փոփոխություններ, սակայն գիտնականներնայդ չէին Համարում ժաոանդական փոփոխություններ ն չէին ընղունում վեդնտասոիվճիբ,

ջ.

Տան

Բոիաի

բիղիզացիայի«նարավորությունը: դարի վերջում, առանձնապեսՃ1 դարում մորգանիղմի՝ տարածմանը ղուդընթաց մոռացության տրվեցին Դարվինիոամունքի բազմաթիվ դիտական դրույթների, ալդ թվում նան բուր- ` դոնների ստացման ճնարավորությունը: Մորդանիաոչմենդելիս տներըմեխանիստական, իխիդնալիստա-չ` ն արտական մեկնաբանումներտալով օրգանիղմի, : Քին միջավայրի ժառանգակիր Ճճատուկմատերիայի գեների մա-: չէին սոխն, միայն Հիբրիդի: Ղացիան, այլ ամբողջապես բացասում էին այ ։ : թվականին Անինդրադումճրատարակված«Սելեկցիայի եռաճատոր ր աշխատության առաջին տեսական ճիմունքները» աշ քները յան առաջի ճատորն ունի ճատուկ բաժին, որի նվիրված է վեղետատիվ ճանաչ ՝ դարճով բազմացող բույսերին ե պատվաստակալի պատվաս:

:

օրգանիզմի

չ

աան աան արավոր` ու

`

տացուի փոխազդեցությանը: Շարադրելով բազմաթիվ փաստեր՝ Հեղինակըդալիս է 4նտնյալ եզրակացության. «Հաշվի առնելով վերը նշվածները, կարելի է անել միանգամայն որոշակի եզրապատվաստված սիմբիողի երկու կուպանենտըչ ոթ կացություն, չնայած նրանց միջն եղած շատ մոտիկ փոխադարձ կապին, ֆորպրոցեսներումն օրգանների դիֆերենցիրովկայում արտամատիխիվ են չսասիաղանց ինքնուրույնություն, երբեք «չճաղորդելով» Հայտում ն ըրենց սորտային, ռասային, տեսակային «ձեռք չբերելով» վերչ ինքս Հատկությունները, անկախ ռխմբիոնետներիաղգակցական կառի աստիճանից, ճասակից ե զարգացման ատադիայից, որով անտացիան, անկախ կոմպոնենտներիփո: ա տարվում է տրանսպ ն մեծ կ Հզորությունի երեի ՛ ան ո Դ Ր Բոց Բիգ ի պատվաստվա -

Բ

ար

ան

Ն

մ

Գա

ո

յունից:

լ, ա հաի

" առավ» -

"

բաղ-

Անճրաժեշտ է նշել, որ այղ առոլարեղզումկուտակված են տալիս որ մինչն այսօր մաթիվ փաստերը որոշակիորեն ցույց ն ոչ մի Ճճավաստի էլ չկա իսկական պատվաստված ճիբրիդի փաստո»:

ՄԻՋՈՒՐԻՆԻ

ՈՒՍՄՈՒՆՔԸ

ՎԵԳԵՏԱՏԻՎ ՀԻՔՐԻԴԻՋԱՑԻԱՅԻ ՄԱՍԻՆ

Պատվաստակալի ն

պատվաստացունՄ փոխազդեցության վերջերում դարի դարի վերջերում,զբաղվել աղվել է Միչուրինը չուրինը եի սլատկերաՀանադրություն գոյություն ունեցող մեխանիստական ղումների, մշակել է մի ամբողջական ուսմունք պատվաստակալին ւվաւտվաստացուխօրգանական փոխազդեցությանե պրակախկսելնկցիայում այդ փոխազդեցության օզտադործման լայն ճնարավորության մասին: Մ իչուրինը նը 4 Ճմտությամբ ան մշակեց ու օգտագործեց նախնակա ն վեգետատիվմերձեցման մենտորների կիրառման եղանակները ոնռականՀիբրիդիղացիայի ժամանակ: Բ եգե մերձե ն մենտորներից, Միչուրինն ացի վեգետատիվ մերձեցումից օ Լ ժն տագործել է պատվաստակալիհ պատվաստացուն խոր վեդեւոաատիվ ճիբրիղներ ստանալու ճամար: Դրա օրինակըկարող է ծառայել Միչուրինիխնձորենու լավազուլն տորտերիցմեկը, որն ունի տարօրինակ անուն` Ռենետ-րերդ.սՀայտնի է, որ Ռենետ անվան տակ կան միայն խնձոռի, մոտալին: իսկ Բերգամոտանվան տակ՝ տանձի բազմաթիվ սորտեր: Այդ որը տորտը, է ՛ "իր տանձի ն խնձորի ր Հիբրիղ ԻՐՈՂ է, առացվել վեղետատիվ 9-1

Խնդրո Խեդրով,

`

հոն,

ՃԱԼ դեռես

"

՛

,

-

-

:

։

նան

ոհ.աղդեցությունը

»/

Հնտեյալճանապարով: Ր

600-դրամանոց Անտոնովկայիզտղի ժիջից Միչուրինը ընոօբուժ է կլորավուն, ուռուցիկ սերմերը, որոնց ցանքից 1894 ժվականին առաջանում են սերմնաբույսեր։ Այղ բոսակների «եջ մեկն աչբի է ընկնում իր լավադույն, կուլտուրական տեսբուր նույն ամռանը այդ բոտակի աչքերը պատվաստում է երեքամյա վայրի տանձենու սաղարթի վրաւ Հաջորդ երկու տարվա ընթացքում վաչտանձենու բագ կամաց-կամաց փոքրացնում է: Պատսաղարթը վաստժան երկրորդ տարին տանձենու բունը սաստիկ «ճխվանդանում է լինում փրկելու իր սպրատվաստթ: է, ե Մրչուրինըռատիխապլված Չկամենալովկորցնել տանձենու ազդեցության տակ ձեռք բերված բունը ն փուվոխությունները,Միչուրինը կուսցնոմ է տանձենու արմատակալեցնում ճենց պատվաստմանտեղից: որտեղ գոյացել էո մեծ կալլուս։ Արմատակալեցումը 4աջողվում է, ն Հատուլ ձեվավորման միջոցով շուսոով առաջանում է սաղարթը: 1898 բվականին երիտասարդ ծպոր վեց առաջին պտուղնեբըչ որոնք շատնման էին տանձին. սողագա պաղաբերումների ժամանակ ասողիձեր կամաց-կամաց փոխվեր դեպի խնձորը,սակայն տանձի որոշ ճատկոբ-

՝

ն կիոպատվաստը: Տանձենու ստացված կիտրոնի ն տանձենու բոնի միամյա անրմնաբույսերի պատվաստի ճետնանքով տանձենին փոխել է իր մի շարք ճատկությունները, այդ թվում նան աշնան տերնաթափի ճատկությունը նրտրոնի վրա պատվաստած տանձենին ձմռանը դատնվելովտաք լջենքում, մնում էր մշտադա-

չպատվաստած տնկիները նուլք մինչդեռ նույն տանձենու այդ Ճեպայմաններումտերհաթասի էին լինում: Դժբախտաբար

չար,

տաքրքիր

չաճալանվեց: սպ ատվաստը

-»

թյուններով՝ սլտղակո-ր նստած է ոչ թե

|

27.

Ռենետ-րերգամոտի պտուղներիկայունացած ձեր: ,

փոսիկի մեջ, ինչես

յուրաճատուկ է խըֆՖՆկ. 26. Ռենետ-բեոգամոտի առաջին ձորին, այլ մսալի պտղաբեռումից զոյացած պտուղնեռը: ռուցքի վրա. .փոսիկ չկա: Պտղամիսը մի կողմից որոշ չափով բարձրացած է պաղակոթունիվրոս, այս Ճատկությունը յուրաճատուկ է տանձին: Ռենետ-բերգամոտի սորտր Խնձորի Հանդիսանումէ Միչուրի« նի առաջնակարգսորտերից մեկը, որը լայն տարածում է գոլ մյուս ռեսպուբլիկաներում, այնսլես էլ ձալաստաչՀ ինչսլեսՍՍՌՄ-ի նում: Այդ սորոոն այժմ լայնորեն օղաագործվում է որսվես ծնողա« կան սեռական Ճիբրիդներ բույա՝ ստանալու ճամար,որոն, մոռ... արտաճայտվումեն չուսնձի պտղին յուրաճատուկ ճակություն»

Նկ.

:

քունը

Բերված, ինչպես նան այդ կարգի փաստերով Միչուրինք ապացուցեց, որ պատվաստի միջոցով կարելի է ձնափոխել բույսերի բազմաթիվ Ճատկություններն ճատկանիշներ,ստեղծնլ բոռռական նոր ձներչ իր բազմաթիվ ընդդիմախոսներին, որոնք բերում են ճակառակ փաստեր, տալիս է խորը կերպոի ճիմնավորվածպատասխան: Միչուրինի կենդանության օրոք, 1934 թվականինճրատարակված աշխատուչ աշխատանքներիՃճանրագումարը» «Վաթսունամյա/ թյան մեջ Միչուրինը այդ առթիվ գրում է: ճերթին բննարկենք մի քանի այդեգործներիկասկա«Առաջին այսպես ասած, «մնենտորների»ազդեցության 4նարածանքները, վորության մասին:Այդաիսի, ըստ էության միամիտ, կասկաժանքներըճանդիսանումեն բազմաթիվ տեսաբաններիոչ«բավաչ բար պրակտիկ գիտելիքների ուղղակի ճետնեանք:Առաջին,նրանը մոռանում են բոլորի կողմից վաղուց ընդունված պատվաստակապատվաստացուխ փոխազդեցությունը,իսկ երկրորդ,որը ամի-

ու-

Միչ"'րինը՝

.

:

նճրը:

Պատվաստի միջոցով խոր. փոփոխությունների առաջացմած օրինակ կարող է ճանդիսանալ նան Միչուրինի տնկարանում

.

լի

ն

Աի

են

ալն

Լ

ժության ն այղզեդործությանասպարեզում արձանագրվածէ Ճեւտնետոլ փաստի. պտղատու բույսի կովտուրական սորտը բազմացնելոտ նղատոսկովվայրակի վրա սլատվաստելու ղեպքում չի վայրենաճում, չի փուխոխվում,բայց երբ այդպիսի բույսի պտուղների սերմն քն պանում, ապա բուսակների մեծ մասը լինում է վայրակ: Այգ էր անբացատրելի, շանոամանքը երկար ժամանակ նում սակայն դարի դիտնականները«բացատրեցին» այն, անվանելով աթաՎիզմ, այսինքն՝վերադարձ դեպի նախնիներիՀատկանիշները: Այչ փաստի ճետ միասին արձանագրվածէր նան մեկ ուրիշը. դա այն 4, որ եթե բազմամյա ծառը, վայրակի վրա չի պատվաստված,այլ ունի սհփական արմատներ, այդ դեպքում նրա սերմերի ցանքի մեծ մասամբ առաջանում են կուլտուրականբուսակներ ն նույնիսկ են սորտային ճատկությունները: Հարցէ առաջանուժը պաճղպանում

«Աթավիզմ» (լատիներեն՝ Հեշմմտ--նախաչծայր):

ոողաբու-

միլյացիոն մակերես: մյուս կոմպոնենտր պետք է ունենա ճակառակ Պաստվաստի ճատկությունները՝կայուն ժառանգականություն, ստադիասպեսծեր ն մեծ ասիմիլլացիոն մալերես:

ստա-

,

Համաձայն, եղետատիվ Հիբրիդիզա-

աճպանում

տիան ճնարավորէ այն ղեղբում միայն, երբ պատվաստվող կոմպոնենաներից մեկն ունի լախոված ժառանդգականություն, ղիապես երիտասարդ է ն չունի կամ ունի չնչին մեծությաժբ ասի-

Հատկությունները,

ա

էլ չգիտեն, որ նագլթւավորն է այս գործում, նրանք մինչե այսօր արտաքինմիջավայրիտարբերազդակներից զարգացմանվաղ ստադիաներումերիտասարդ Ճիբրիդներիկառուցվածքիվփուխոխման ննթարկվելու ճատկությունը ալնրանով է տարբերվում իր ուժով, ճին, վաղուցդոյություն ունեցող,կառուցվածքի ձնով ամուր,կալունությամբ օժտված բուսական տեսակներից ն տարատեսակեճբից, որ դատել առաջինենրի փոփոխվելու մասին երկրորդների օրինակով անճնար է: Սիծավելի կլինի, իսկաղես, եթե մենք ճամեմատեինք միմյանց ճետ արտաքին աշխարչի ազդեցության ասերեխայի օրգանիզմի, նույնանման ավզղեցությամբ «ձատիճանը շակավոր կամ ծեր մարդու վրա: Խուի ցողունը կռանում է ամենաթույլ քամուց, իսկ մեժաճասակ ծառի վրա նրա աղդեցությունը ոչ մի ճետք չի քողնում»: Մրչուրինիասածից պարզ է, թն ինչու ամեն մի ւլատվաստի դեպքում վեղզնտատիվճիբբիդներ չեն ստացվում, թե ինչու միլիոնավոր կուլտուրական բույսեր, բազմանալով վայրակ պատվաստակալների վրա, չեն կորցնում իրենց կուլտուրական սորտային հ

կայուն

են

| Էք" ռտադիասլես

ՄԻԱՄՅԱ

նե

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՎԵԳԵ

ռերն

մշակվեց առաջ բաշվեց աշխատակիցներիՀետ միասին: Ս հետիկականինստիտուտոսք, Ճեւոս միայի «Գորկի 1ենինակիի»փորձն թենական դենետիկայի ինստիտու վեց ալդ ուղղությամբ՝կարտոֆիլ

Միամյա բույսերից վեգետա

աշ

Ճամեմատած

տկանքով, իսկ վայրի բույսերը կո ավելի կննսականեն հնրի վր հողնում էն ավելի Խ ժայրակների վրա պատվաստածկ տանքից առաջացած բազմաքիվ արտաճույտություն են, այլ պատվ վանք, վեղետատիվ ճիբրիդներ:

տասարդ

ենթ սեր կությամբ վայրակներ այն պատճա ն սերմի սաղմը պատվաս բոջի

դեպքում չի կարող իրեն այս վաստացուին: Այսպիսիբույսի

է, որ տտ օրդանիղմը: Հասկանալի

Քեն ստաղիապես Ճճասուն

Ռրսլես սպատվաստացուօդտա ծառերի կտ սորտերի սպլտղզաբերաժ

հանությամբ:

դործվում է միամյա վայրակ սերմ դես ն Հասակով երխոտսսարդօրգ

պրակտիկ ոյաղաբուծության

քանակությամբ վայրակն վիզմ, իսկ մյուս դեսղքում (սեփակ վիզմ չի արտաճայտում: Այս երնույթի դաղոնիքը նույն ստաղիականության ն վեգետատիվՀ վայրակիվրա սպատվասատկ հորեն մնում է անփովոխ, չի վայր

լիո է մեծ

ինչո՞ւժառանգական նույն Հծիմուն մի դեսղքում (մայր ոլայմաններում,

/ առ

կվ

Է

ա-Վլաժ սնրմով,

մն

բարու

Իածու,

ստա-

տեխնիկայի տաբբեր

»

Մ Միամյաբույսերիվեգետատիվ ճիբոիդիզացիայի

ճ

,

ՃակառակՀատկությունները:

:

|

'

մրա սաղմի

փոխադրումից, վերջացրածժաղկաբողբոջի պատ-

ս

ղմնը:

են

արմատա-պսղարապտուղների

հ

մեղետատիվ ճիբրիդիզացիան սովորաբարկատարում են Բոզաորի ճեռացնում սնրմժերի սաղմերը դրանք փոխադրում հորրով: վրա փոխադրում ո ա աատոանրմի Ստար մնդոսսլերմի վրաս մովորաբար

նայած աշխատանքի վաստուժով, ն օբյեկտին նպատակին: Հացա-

մի

կարելի է վեգետատիվ Հիբրիդննը նալրանա րուանոից ի տարբեր սկսած օտար էնդոսսպերհղանակննրով :

28.

դրա

Կ.կ- 5

նա

ու

Աիչուրինիուսմունքնայն մասին,որ փոփոխվողը պետք է լինք ճասակով տտադիապես երիտասարդ, խախտվածժառանդական Քիչ մակերեսով, ունենությամբ իսկ փովփոխողը ասիմիլյացիոն

վեղետացիոն չրը-

պատվաստած սերմնային աերունդ-

ատա-

ճետ: Այդ աշխատանջների Հիման վրա ապացուցվեց, որ միամյա բույսերի պատվաստիդեպքում հույնոլնսկարելի է նալ փոփոխություններ ոչ միայն տվյալ տարում մոտ, այլն Ճաջորդ տարում, նրանց բույսերի ներում: Պարզվեց,որ պատվաստման ճետնանքով փոփոխման են ենթարկվում ինչոլեսմորֆոլողիական, այնվես էլ ֆիզիոլողիական, բիոքիմիական բազմաթիվՃասոկությունները ն ճատկանիշնելրը՝ տարբեր օրղանների ձեր, գույնը, մեժությունը, ջանը,Քիմիականկազմը,իմունիտետըն այլն: ինչպեսբազմամյա, այնպես էլ միամյա բույսերից վեզետատիվճիբրիդներստանալու տեսական Ճիմունքը Հանդիսանում է

Քույսերի

29.

բազմաթիվ Հեռավոր Ճճիբրիդներ,ո մինչն այժմ չի ճայջող նապարճով զորի ծառի» (Շքիօտշոմոճ--մշտ

ճիբբիդիղացի Վեզետատիվ

Արարատյան դաշտա մշակվում է պոմիդորի նոր սորտ՝ Հանդիսանումէ վեղետատիվ Ճիբ Գենետիկ քՔշունների ակադեմիայի

ՀԱՍՌ

Ար

Ճճիբրիդ41 ստացվել է վնեզետատիվ տատանվու աաաանաեա

Պոմիդորին ցիֆոմանդրայի (

Հ--պոմիգորի ն սերոնդլ

Պոմիդոբի(Տօլճոսո նշօքօոտ վեգետատիվճիբոիդի 1--պոմիդոր, 3--մորմ,

Եկ.

ին:

Պոմիդորի ն մորմի պատվա ռաացվել է պոմիդորի վաղաճաս ն որըմշակվում է Մոսկվայի մարզո ոռղղակիճողի մեջ ցանելով: Այդ սո նիշներով դերիշխում է չրջանացվ

խոջորնվաճումներ:

ռամար կիրառվում է աչքապատվա մտարկարոնապատվաստ կամ դա Զնայած ռր միամյա բույսերի երկար տարիների սլատմություն չո ասպարեզում կան ինչես տե ալդ

առդյունքը.

դոլու-

պատվաստացուն,զ--նգետատիվ Հիբրիդ

է:

Պոմիդորիվեգետատիվ հիբբիղիզացիայի

ք-պատվաստակալըն

Նկ.

եժ

ն Վեգետատիվ ճիբրիդիզացիալյի Ճնարավորությունը

ն

30.

նշանակությունը չատ

|

իբրիդիզացիաննոր

ն

նա

ն անուսնաԹոչնաբուծության

սնոաչ-

միջոցով Հնարավորէ ստանալ ազգականներից, որոնք փոխադարձ

բուժության ասպարեզում: տարբեր ցեղերի, Հավերի՞ն բադերի, Ճավերին Հավերի Հընդ104

(

ձեծ-

առաջացման

չեն այսինքն՝որոնցից առայժմ դան ճիբրիդներ չեն առաջանում:

րբ

անն Աացիամի Գորի բնղմնավորումկատարում,

ճամար:

արժեքավոր ձների

լայն ճանապարձճ է Հանդիսանում Հին

Սելեկցիոն պրակտիկ աշխատանքների ճամարվեգետատիվ

ն նոր, իի վերափոխման ավելի

մյուս ցեղի արգանդը

:

ն

այլն:

արաղ

սղաա-

դույն բույսերն բազմացնելու

մանակ լինում են նան այնս։լիսիդեպքեր, երբ պատվաստմանտեղից են դուրս գալիս նոս բողբոջննը, օժոտովաժ պատվաստած կոմպոնենտների միջանկյալ կամ հոր Ճասոկու-

ժաՊատվաստման

ոլւաննլուճամար:

ն

լավա-

ոլոռովաստից

են,

որբը

կոչվում

էր

ա

ռի հրկու տարբեր ձների պատվա

բույս,

ծնո

առա

Ճմռու, ԵՅՏՔԴԱՒԸ Ճոմում):Այդ

րատիվ

ժամանակՀայտնի էր

ՅՍ դարի վերջերին, 41 դարի սկրզբներին նման փաստեր շատ էին կուտակվել, ռակայն դրանք ստացել էին տեսականոչճիշտ մեկնաբանումներ: Դեռեւս,Դարվինի

նպ.

Մխ փաստը, որ ոլատվաստի ճայտնի է շատ վաղուց, քանի րունակ օղտվում է

ոնըի, այնպես էլ նրանց սերմեր

ֆիմեբներ:Պատվաստիժամ չասիով վփուիոխություններառաջ

են

յուն, բեղմնավորված ձվարջիջը

մր, ճտնրի մաշկի տակ սրսկում

դաճավերիձվի Միջից «եռացնու լցնում այլ ցեղի կամ տեսակի սղ

յուրաճատկություններու,թյուններով:

օժոված է կենդանի մատերիայի բոլոր այղ Թվում նան ժառանդականությամբ:

չությունչունի, որ կենդանի մատերիայի մուրաքանչյուր մասնիը

գո-

մալ տնսուցյան Հակագիտական ն անճիմն լինելուն: Փաստերն ասլացուցում են, որ ոչ ժի Ճաւոուկ ժառանդակիր մատերի

թյուն ունեցող վեղետատիվբազմաքիվՀիբրիդները լավագույն են ապացույց մորդան-մենդելյան ժառանգականության քրոմոսո-

ա

սական

ծառ) ն սուլորական պոմիդորի Ճիբրիղը, Հնդկացործնին ոլոռի, սոյայի ն լոբուչ ցորենի ն բրնձի ն մի շարք այլ կուլտուրաննեքի ՀեռավորՃիբրիդներ: Վեգետատիվ ճիբրիդիղացիայիքն' տեսական ն քկ անաչ-

Հ

/

են

ն

նբա

ճիբրիդների ոտացման

թյւօ

ճնարավորությունը, այդպիսի փուփո-

գ--սերկեիլենու տերնները:

'

մեղեւտա-

փուիոխ-

Տանձասեոկեիլենու ծնողների տերենեոը. ն

/

բացասում

տանձենու

լ

2--2ին

ոքր:

բիմերննրը Ճանդիսանում

են

գալ

այն

որ եզրակացության,

վեգետատիվՀիբրիդներիուրույն

վրա կարելիէ

ճառով, ռր, մորգանիստ-վեյսմանիստների տեսակետի Համաձայն, պատվաստի ժամանակ պատվաստակալը մ. պատվաստացուն են աճ աւասնում առանձին-առանձին իրենց ժառանգական Ճատկությունները, իրենց Ճյուսվածքների ֆիզիոլոգիական ինքնուրուլնուն Թյունը չեն փուոխվում: Սովետական ե ջ Միության կատարվածբազմաթիվ ՀեւտազոԿոությունների ճիման

օձի

դիցաբանության

ճեջիաթային էակ առյուծի ծրախով,այծի մարմնովն պոչու|):

մեջ

խությունը անվանելեն քիմերային փոփոխություն, իսկ բույսերին Քիմերներ (ճունարեն՝ Շու Հունական

ռի

32.

|

ՀՀ

ա--«տանձենու, ճոճ ճ--ՔՍլօ-ԸՇյձօոլն

՞Նկ.

յ

Բուրժուական որոնք գիտնականները,

ճանդիսանումէ ված պատվաստըսերկնիլենու վրա: որը

ձնի փուվոխության օրինակ կարողէ ժառայել նան

Շ3գզօուճ կոչվող բույսը,

յս

ամ

փառոխվբույս մշակվում է նան այժմ, բազմանալով վեգետատիղ ճանաարճով: Դարվինն այդ բույսը ճամարում էր վեգետատիվ

:

Բուսական

մոտավորՃաշ Բուսաբանների չություն ունեն բույսերի 500 ազա պարը բարձր ծաղկավոր բույսեր զործում է այս ճարուստբուսակա բողջ աշխարճում սննդի, անասնա տիվ նպատակներով օգտագործվո

/տաղզործվում:

դասերը, բաժինները, տիպերը, սել

Սելեկցիոներներըգործնակա խավորապեսդործ են տւմնենում այլ ղերի ե ընտանիքների Հետչ Բուս մյուս, ավելի բարձր սիստեմատ

տությամբ օգտվելու նպատակով բերվել: Այդ կատարվել Լ բուվսե եեշեերի Հիման վրա: Սիստեմա մորֆոլոգիանան առանձնաճատկ նած բույսերի մտցվել են սիստե սակի մճջ, մը քանի մոտիկ տե

քան

եորոշվելու, ինչես գործ

Մեզ շրջապատող բույսնրը բազմազանությամբ, Ճարմարվա բի Ճիանալի ներդաշնակությաժբ: աշխարճի ճարուս

ԵԼԱՆ

ԳԼՈՒԽ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

Ր ՈՐԴ

Աաաա

ԵՐԿ

Հաաա մճաաաաաաաասաաս

ճա-

Հաղար տեղ

շատ

յուրաքանչյու

,

շուրջ

Հ

:

'

սոր:

տառրողատու

ր

ո

շ

կա

բաղ-

1"

՛

ում

Հուլ

ա

րիչ

աան

արարոլ

:

յրի ա "

է

ո

սելեկցիայի առաջնաճերը

կատար-

առաջ Մելեկցիայի

թի մի

շարք

ձեեր:

'

"՛

'

խնղիրներիիրբ»ուսումնասիրելե օգտադորժել ելունյու-

դղրմածբաղմաթիվ բարղ

կանացումը Ճարկադրումէ

չ

նոր սորտեր առեղծելու Համար առաչին Հերթին անճրաժելչտ լինում ընտրել սկզրնա ձին կան բուսական ր կամ. ինչես ընդունվածէ ասել, ելանյութ: Սելեկցիոնաշխատանքում (յանլութենան վահում կան հ կուլոո ւրա վայրի այն բուսա կան ձե :րին, որոնք օգտա դորժվումեն նոր սորտ հր ստելղծելու ժամանակ:

է

դաւոճաիչոր նորագույն, ուելի

սռրտերի ոտնեղծումըդառնում

խնդիրը:

մալ

մյս աճանջները:

յանարտադրության ն վերամշակող արդյունաբերության արդի

Հատկություններ ն ճատկանիշներ, բայց հրենց տված մթերքի բանակովն որակով լրիվ չեն բավարարում մարդու, դլուղատնեսա-

լավագույն

մեկ ուրիշ մասն էլ դրական ճատկությունների Լ Ճատկանիշների ճետ միասին ունի նուկ ժի շարք բացասական առանձնաճատկություններ, իսկ կուլտուրականբույսերը չնաչած ունեն տնտեսական ն կենսա բանականբազմաթիվ

կանիշների կարող:Վայրի բույսերի

բա

ամառով ա աաա

րի մի մառը իր ակնձալոտ

ույան

ուշուդթու-

թյունը բնեռող բույսերը միանման օգտակար չեն: Վայրի

իրենցզարմանալի բազմազանության վրոշ մարդու

իշ

կ

մազանոթաան Նար շորաոային տուր

ունեն

նձենին՝

ոենին՝ մես, Հաաա Փողճոնին Աա: ւս ուլտուճինդ ճաղար Ցորենն ունի մինչե երթ հարիր Հարո

ող

ցեղերի ն տնսակներիթվով: հնչոլես Հալրոնիէ, Հեղ եր Հերթին ունի բուսական տնակները Լ սորտերի րուստ բազմազանություն. օրինակ,խնձորենին ունի

մական

բու-

սական տեսակներ, որոնցիցմարդր մշակում է միայն 5 ճաղզար տնաակ՝որպես կուլտուրականբույսեր: Սովետական Միությունում ւս լ ժի ուսումնասիրղում ն մշակլում են չորս ճազարից ոչ պակաս բուսական տնսակներ, ինչդչո դրանցից առայժմ արտադրական նշանակություն ունեն միայն Հ00-ր: Ջնայած արտադրական լայն կիրառություն ուսացած ցեղերի ն տեսակներիԾիվը բիչ է, բայց նուլտուրակար բույոնրիբազմազանության մասին ի կարելի դատել միայն մշափ-

Սելեկցիոնաշխատանքներում

Դ

Տե

Հ

այրերում

անությամբ,

տարածմա

աչք

ճողա-կլիմայակ Հայաստանի Ծյունըն հրկրադործության ճնադո

րա-բուտանային ն շատ այլ կուլտո տ որչ ռր տրտադրության մեջ մեծ շրջաններում չդերազանցված տեղ արտադրության ն դատնատնսական կազմում: Այստեղ բացառություն ե բը, որոնք մեր երկրում նոր էն մշ տնտեսական նշանակությունը մոքր

ուերից:Այսոլիսիպատկերկարելի

շրջան

գանի ն տիմոֆենկայի կան են, իսկ 35 սելեկցիոն սորտե

խուռաբույսերի կարնորագույն

ու

ներով եղանակներով: ՍովետականՄիությունում շրջ րից ն9-ը տեղական ենյ իսկ 112 ս թին ստացվել են տեղական սորտ

ու

սորտերի

,

կայուն բնրբատվությ բ ների նկատմամբ նշանակալի դի ոսլատճառովէ բացատրվում այն Հ տեղական բարհլավված սորտերի մեծ տնսակարար կշիո։ Ավելին. նե մեծ մասը ստացվել է կան անչճատականընտրություննե // ն որոշակի պայմաններում բույս

,

Դրանի Անի

՞

1.

, ղական լավագույն ջակի Ճողակլիմայական պայմաննե հրկրադորժների բազմադարյան ա շնորձիվ ձեռք են բերել տնտեսակ

ւլարճներով ստեղծված նոր բուսա տուրաների սելեկցիւոյր որոշ իւնդի ուլան ւ//այրի բույանըը

1.

տեղական լավաղույն սորտ սորտերը, 8. արտաշրջանային բու

հն՝

ԱԼԻԵՑՈՒԹԻ:

ՒՉ

սո

Միության տերիտորիայի Սովետական Ճողա-կլիմայական

պայմաններիբացառիկ բաղմաղանությունըիր դրոշմն է դրել կուլտուրական ն վայրի բուսական ձների վրա: Չնայած Սովետական Մբություննունի ելանյութի լավազույն կ անսպառ աղբյուրներ, «ակայն առանց արտասաճմանից բամբակենու, եգիոլտացորենիդ կարտոֆիլին այլ կուլտուրաների ելանյութի ներմուծման դժվաթ կլիներ պատկերացնել դրանց սելեկցիայի կարհորագույն խնդիրների լուծումը: Հաա» օգտակար բուսական ձների ճայտնաբերման, Աշխարտճի

4.

արտաշրջանային ելանյութ: նոր, բարձրարժեք սորտերի ժամանակ արտաշրջանային ուտռեղծման հլանյութի Հաջող օգտագործման օրինակները բազմաթիվ են ՍովետականՄիությունում մի քանի միլիոն ճեկտարի վրա մշակվող դարնանացանԼլուտեսքենս 062 սորտը ատեղծվել է Սարատովում Պոլտավայի մարզե տեղական սորտից, ղարնանացան Էէրիտրոսպերքմում Պոլտավկա սորտը ստեղծվել է կրասնոկուտսկի անլեկցիոն կայանում՝ ատացված նմուշներից ն այլն: Աշխաաբադից

տեղական

տադործման Սելեկցիոնլավագույն դէաշխատանքները: սորտերը տական ճիմունքներով ստեղծված լինելու շնորճիվ, տեղական ռորեն տնտեսական ռերի ճետ ճամեմատած, ունենում նկենսաբանական ավելի բարձր ցուցանիշներ: նոր սորտերի ուռեղծման ժամանակ շատ մեծ է Հին սորտերի, ինչպես նան տվյալ վայրում ստեղծված սելեկցիոն սորանհրի նշանակությունը: Սակայն սելեկցիայի մի շարքխնդիրները Հարկ է լինում լուծելուժամանակ ելանյուքի այդ ձների օդգտադործմամբ: ձոաճմանասվակվել է նոր սորտեր ստեղծելու ժամանակ Հաճախ սանլեկցիոնաշխատանքիմեջ ներղրավվումեն տվյալ պետության այլ Ճողա-կլիմայական պայմաններից բերված բույսերը, որոնց անվանում ճն

նում դրանց ստացման պատմությունը, մեթոդները, ժամկետը, վայրի ճողա-կլիմայական ոլայմանների յուրաճատկությունները ն են այլն, որոնք որոշակիորեն ճեշտացնում ելանյութի այս ձնի օդգ-

բուստ

բազմաղանություն: սորտերիռատեղծման նորագույն ժամանակ որոշակի ՀետաՔըրքրություն են ներկայացնում սելեկցիոն որոիթ ըտերը, որպես ելանյուժ օգտագործելիս նկատի են առրհնվում դրանց Սեմի շարք առավելությունները ն առանձկաճաւտկությունները: լեկցիոն աշխատանքիմեջ ներգրավելու ժամանակ Հայտնի են լի-

դարձրել են ինքնատիղ բնական լաբորատորիա: Մեր ոռնսպուբլիկայում կարելի է դանել ցորենի, խուռաբույսերի, խնձորենու, ծիրանենու, խաղողի ն այլ կուլտուրաների տեղական սորտերի Հա-

՛

ԳՓանղենի (ԱՄՆ) ն Սաունդ

ու

ունեցող աֆրիկական ցորեններով, շվեդական ցորեններով, չոլառկող միդորի, կաղամբի վարունգի ֆր ն վագույն սորտերով այլի: Արտասաճմանյանմի շարք եր են ղբ բույսերիինտրողուկցիայով Այդ գործին մեծ տեղ է տրվում ԱՄ բամբակենու ն եգիպ ցառությամբ դացել է ներմուծված բուսական ձն շեռրճիվ։ Ամերիկայում մի շարք բ ներմուծված բուսա Ռուսաստանից ման վրա: ԱՄՆ-ում առաջին անգա կել ինտրոդուկցվածմատերիալի շն

տում ստնղծված է ելանյութի շատ դիր է դրված այն ճամալրել քփակ

ԱկադեմիկոսՆ. հ. Վավիլովի բերի շնորչիվ Համամիութենակ

վում է ռորոոսփորձարկմանտարբ ճ տական աշխատանք կատարելու ռել ների ընթացքում ինոտիխտուո ճիմմարկներին է ու Հեւռազուտական ավելի նմուշներ:

ուրիշ բնական պայմաններից բույս Համամիութենական բուսաբու տակիցների՝աշխարճի ճամարյա բո շնորճիվ ճավաքված ոլեդիցիաների ն այլ կուլտուրաներ ջարանոցային ելանյութիՀրաշալի աղբյուր են: Հ ունի բաղմաթիվ նմուշներ, որոնք կ սելեկցիայի առջե դրվ ւոուրաների ն նրա կայաններում կա տուտում Հիվ շրջանացված են բաղմաթիվ սո

Ին բոդուկց իոն մատերիալ: 18է04սՇԱ0 որ բառից, լատինական

(ՎԻՐ),որբ գտնվում է Լ ներմուծված Արտասաճմանից են սելեկցիայում, օդտադորժծվում

տիտուոը

վաքման ն ուսումնասիրման աշք րյունում ղբաղվում է ժամամժիու

մացկուն խնձորենու սորտերի ստացման ժամանակ օգտագործվել ն հն խնձորենու Ավատրաչիաչի ռուսական սորտերը:կանադայի

Տ . սակ, ռակա

Կրավ քորուրը

ջոցով,

Հ

է ռերտեիը:

որտեղ

ա

իրեր բորի ն

ն ՀաՀարավայիննորվեգիայում իր բարձր բերքատվությամբ

ցարխման բարձր որակով աչրի ընկնող աշնանացան ցորենի լավագույն սորտերիցմեկը տարվել է Ստավրուոլից՝ 1928 թվականից, ՝ Այսպիսով, բույսերի ինտրոդուկցիան աշխարճի մի շարք երկըրներում Էր ր Ը Դդիտվումէ որպես պետականխոշոր Ը միջոցառում: չ"7 ,

Ինտրոդուկցիոնմատերիալի օգտագործման ժամանակ նպադրվումլրացնել այն ճատկությունները ն Ճճաւոկանիշները, տվյալպետության ռրոնք չունեն տերիտորիայում :

.

աճող

բույսեր: ճաճախ անճրաժեշտ մ լինում զբաղվել այնպիսի կովտուրաների սելեկցիայով, որոնք մշակվում են ուրիշ երկրներում: նման դեպքերում ինտրոդուկցիոն մատերիալի օգնությամբ լուծվում է նան առաջներում տվյալ միջավայրում չմշակված նոր կուլտուրաների սելեկցիայի ն արտադրության մեջ դրանց Շատ

ներդնելու Հարցը:

|

արտաշրջանային ինտրոդուկցիոնմատերիալի, ինչպես նան հլանյութի օգտագործման չնորճիվ ճնարավորությունէ ստնղժվում իրականացնելու մեծ ճեռանկարներունեցող հ շատ բան խոստացող, աշխարճագրականտեսակետից ճնուսվոր ճիբրիդիղացիան: է, որ երկրագնդիմի գոտում լավ աճող ն զարգաՀասկանալի ցող բույսերը միատեսակՃճաջողությամբչեն կարող աճել ն զարգանալ մեկ ուրիչ գոտում: Այդ բույսերի մի մասը մշակության նոր վայրում ոչ միայն վատ է աճում, այլն շատ ճաճախ ոչնչանում է: պընՃճարցերովզբաղվող որոշ Ճճեւտաղոտողներ ինչորոդուկցիայի է ղումեն, որ տվյալ վայրը բույսերը պետք ներմուծվեն երկրազընդի այն վայրերից, որոնք ունեն ճողային, լուսավորության, «հրմության միատեսակպայմաններ ն տեղումների միննույլն քաբնեռային կայանի կայանի Ր ինչդնո բնճոային պայմաններ պայմաններում տարինակ նր:Մինչդեռ կազությունը: են Միջերկրականծովի շրջանի դարիներ շարունակ «Հասունանում ները ե փարսակները. Հարավային Ամերիկայիլեռնային սաճմանափակշրջանի կարտոֆիլը այժմ լայն տարածում է գտել ամբողջ աշխարճում: Ալս հ բազմաթիվ այլ օրինակներով ինտրոդուկցիացով զբաղվող գիտնականներիմեծ մասը ապացուցում են, որ բուլսերի ներմուծման ժամանակ կլիմայական անաչողեերի թեռրիան ուղենիշ լինել չի կարող:

Մ

Ֆ

Աէ

աշխարճի

/

ժաման «ամա

ն

են

)

«ետ տնկիներ: ներմուծված բույերի հնվնասատուննկարանտինային ճիվանդությունների վտանգավոր նան մոլախոտերի սերմերի թափանցելը ինչպես Ճարուցիչների, րի կանխելու նպատակով ինտրոդուկցված մատերիալը մանրաղնիի մ նստին ն ատուգման ման էէ են ենքարկվում: կարանտինային 8. ծլանյուքի մի շարջ ձներից, ընտրության տարրերմեթո ների կիրառման չնորճիվ, ստեղծվել են շատ արժեքավոր նոր սորտեր։ Սելեկցիայի այս մեքողներով նոր սոլոտծհրիստեղծումը Ճիշտ է հլանյութի այն ձենրի ճամար, որոնք իրենց Հիմնական ճատկուր» ատկանիշներով իշնե Հան յունն բավարարու քո մ արդու բոշանջ քյուններով խերը ն բարելավման որոշ ր կարիք ունեն:

սոխուկներ, կտրոններ,

'

տակ է

ակ աշխատան քի տրողուկցիո զանաղան մասերից ներմուծում սերմեր, պալարներ,

մակե ակ րպվաժինի ձավ կազ

ԻՐՔ

ցորենի, եգիպտացորենի, իրանքնու, ԱԱԾ խաղուի, ն տնտեսական կարնոր նշանակություն պոմիդորի Բարրավնու այլ բույսերի բարձր բերքատու, ձմռադիմացկուն, վաղացող ուն ինչպես ճիվանդություններին վնասատուներին լավ Ծնձուէն

չ

նան

ձառ,

ե

դիմացող սորտեր ստանալիս անճրաժեշտ է լինում բուլսերի ճատ-

կությունների ն ճատկանիշների մեջ ոչ թեո բոշ այլարմատաան փոցնել: փուխիոխություններ ելայուքի ձների սաճմաններում կատարվողընտրության ո՛չ մի մեթող չի կարող ցանկալի արդյունք տալ: Այդ խնդիրները լուծելոշ են ճամար սելեկցիոներները դիմում զանազան ճանաղպարձճներով ելանյութի նոր ձնեերի ստեղծման միջոցներին: Ներկայումս գոյություն ունեն բուսական նոր ձների ստացման զանազան մեթոդներ ն եղանակներ: Դրանցիկամենից ճուսալին սհոսկան ճիբրիդիզացիանէ, որի ժամանակ ծնողական ձների ճիշտ ընտրության, ստացված ճիբրիդների նպատակադըըված դաստիարակմանն ճիբրիդների ընտրության միջոցով ստեղծ-

Գոյություն ունեցող

'

ձենը: յ տքողի բորի իրական արծոթավոր Մի Կր Աի 1 Ը " ար արա» սակետից եռավորթ/ Պիբրիդիզացիայ դակցակա Հատ-

լա

ժամանակ, ելանյութինոր ձեեր կարելի է

ր

ստանալ նան վեզետատիվ Հիբրիդիզացիայի,բուլսերին իրենց Համար անսովոր պայմաններումդասախարավելումիրոջնքրուխ Տիպիկ խաչաձն փոչուտժամանակ (ինցուխվող բույսերի Ճարկադրականինքնափոշոտման տի կիրառման դեպքում)նույնպես ստացվում են սելեկցիոն որոշակի Ճճետաբրբրություններկայացնողբոսական ձիեր: Մի շարք գիտնականներորոշ ազդակների (ոննտգենյանճառագայթների, ռադիոակտիվ էլեմենտների ճառագայթման, կոլխիլ

,

536--8

:

զին թույնի ն այլն) միջոցով նոր բոսական ձների ստեղծումը: Համարում են ժամանակակից սելեկցիայի ճիմնական մեթոդներից բույսերի կենսաբանական աուն ձնաճատ մեկը: Մեզ շրջապատող կություններն այնքան բարդ են, որ ինչպես նրանց բազմակողմաեր ուսումնասիրման, այնպես էլ նրանց ցանկալի ուղղությամբ փոխելու ճամար, իճարկե, անչրաժեշտ է ճմտորեն օգտվել սելեկճնարավոր մեթոդներից ե եղանակներից, սակայն» պիայի բոլոր երնույթին, վաղաժամ պետք է ճՃամարելզանազան աղզդակների միջոցով նոր բուսական ձների ստացման եղանակների դե-

:

-

աչքի են ընկնում իրենը սերմերի մեծ քանակով, պտղաբերությամբ, արտակարդ երկարակեցությամբ։ վա-

են, դիմացկուն առատ

ն այլն: ղաճասությամբ

Սակայն վայրի բույսերից ստացված մթերքի որակը ցածր է' նովորաբար այն արտաճայտվում է ցածը շաքարայնությամբ (շաքարի ճակնդեղ), օսլայի ցածր տոկոսով (կարտոֆիլ), սպիտակուցների չնչին քանակությամբ (ցորեն) կարճ ն կոպիտ թելով (բափբակենի) ե այլն: Վայրի բուսական ձների դրական ճատկություններին Ճատկանիշների օգտագործումը սելեկցիայի կարնհորադուլնխնդիրների մեկն է: Վայրի բուլսերի կենսաբանական ն տնտեսական արժեքավոր կարելի է օգտադործել դրանք կուլոուառանձնաճատկությունները րական բույսերի ճետ տրամախաչելու ն ստացված ճիբրիդները միջոցով: Վայրիբույսերին սելեկցիոն աշխատանդաստիարակելու քում դիտական ճիմունքներով օգտագործելը սկսվել է վերջին ժամանակներոչ կարտոֆիլիվայրի ձները շատ մեծ ճմտությամբ սովետական սելեկցիոներների օգտագործեցինկարտոֆիլի իմուն ն անբարենպաստպայմաններին լավ դիմացող սորտեր ստեղծելու ժամանակ:

րատ

րագնաճատումը:

6. Խուռաբույսերի, դեղաբույսերի, կարտոֆիլի։ ինչպես նառ մի շարք այլ կուլտուրաների բարձր իմունությամբ, ցրտադիմացկունությամբ ն ձմռադիմացկունությամբ օժտված նոր ձննր ստեղՖֆնլուուղիներից մեկն էլ վայրի բույսերին սնլեկցիոն աշխատանքի մեջ ներդրավելնէ Այժմ մարդը շատ բիչ վայրի բուսական տեսակներ է ծառաճ նցնում իր նւլատակներին, չնայած ճաղարամյակներիընքացքում աստիճանաբար մեժացել է նրա արտաղրական գորժուննության: ներգրավվող վայրի բուսականձների Թիվը: Այսպես,բարոլորտը դածաղկավորների ընտանիքն ունի 25 ճաղզարտեսակ, իսկ մշագետնախնձորըն մի քանի կության մեջ են դտնվում արնհածաղիկը, ընտանիքում Ճճաշվվում է յոթ ճազար դեղաբույսեր: Հացաղդիների տեսակ, մինչդեռ մշակության մեջ նն գտնվում ցորենը, աշորան, դարին, վարսակը, բրինձը, եզիլտացորենը, կորեկը ն ճացազգի խոտաբույսերի մի քանի տեսակներ: ընտանիքի2.500 տեսակից մեծ տարածություն Մոռրմազգիների ննհրիվրա մշակում են միայն կարտոֆիլը, պոմիդորը, բադրիջանը ն ծխախոտը: խիստ բազմազանությունը Վայրիօգտակարբուսական մեժ է. դոլություն ունեն դորժնականորոշամիայն Անդրկովկասում ներկայացնողպտղատու ծառձրի 80, իսկ կեկի Ճետաթրքրություն րաբույսերի 400 տեսակ: ՄիջինԱսիայումճայտնի են վայրի պրո» ղատու բույսերի 70-իղ ավելի տեսակներ: բույսերը ոչ միայն շինանյութի, սննդի, թելի, դեղանյուՎայրի թերի, ներկի, վիտամինների,լուղիչ այլ նան սելեկցիայի ելանյութի էն: անսպառաղբյուր Վայրիբուսական ձներն ունեն մի շարք արժեքավոր ՃատկուԴրանքկուլտուրականբույսերի ճետ ճաթյուններ ն Հատկանիշներ:

ի. Վ. բալենու իդեալ սորտն ստեղծելէ Սամարայի Մբչուրինը վայրի բալենին Պենսիլվանյանբալենու ճետ տրամախաչելով, իսկ Ռուսկիէսոլերեն տանձենու սորտի՝ Բերդամոտիուսուրական վայտանձենու ճետ տրամախաչելու միջոցով:

րի

ԵԼԱՆՅՈՒԹԻ ԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐԸ

աջ

ելանյութի ընտրությունը սորտերի ստեղծման աշխատաննոր քի առաջին անտրաժեշտփուլն ե, այն սելեկցիոներներից պաճանչում է մեծ ճմտությում: սելեկցիոն աշխատանքով Գործնակուն զբաղվողներըիրենց բազմամյա Ճճարուստ փորձից գիտեն, որ Պլանյութի ճիշտ ընտրությամբ մեծապես կանխորոշվումէ արժեքավոթ սորտի ստացման ճաջողությունը, իսկ սխալ ընտրությունը ճնտագուռողից խլում է բազմաթիվ տարիների, ոչ մի դրական արդյունքի չճանգեցնողաշխատանք: ընտրման ժամանակ սելեկցիոները պարզ պատկիելանյութի բացում սլետք է ունենա սելեկցիայի ենթարկվող բույսերիսիստեմատիկայի, գոլություն ունեցող բազմազանությանէ տարածման վայրերի մասին:

ձեճրի

մեմառռոած ավելի բիչ են տուժում Հիվանդություններիցն վնասան. հրաշտատուներից, ավելի ձմռադիմացկուն, ցրտադիմացկուն

ելանյութի ընտրության ժամանակ առաջին

Հերթին Հաշվի

114.

ծ"

են

Լ Տն

Լիրա

ն

ալնտողա-

աւնլիի մ

մալական

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ ԵՎ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

-

ելանյութի ընտրված ձների բուն սելեկցիոն աշխատանքիմեջ դաստիարակման,ընարության) ներգրավելուց (ճիբրիդիզացիայի, են մանրազնինուսումնասիրության: Այդ ուսումառաջ ենթարկվում նասիրությունների «իմնական նպատակն է պարզել ելանյութի տնտեսական ն կենսաբանականբոլոր առանձնաճատկությունները, ե նրա ո՞ր Ճատկությունները ն ճատկանիշներըպետք է նպաստեն Ֆոր սորտի ստեղծման պրոցեսին: ելանյութի ուումնասիրությունը կատարվում է կոլեկցիոն Ճոեն տեղականարպամասում, որտեղ լայն չափերով օդգտադործվում սորտերը, որոնք ուսումնասիրվողելանյութի մյոա ձների Ժեքավոր Ճիշտ դնաճատման Ճուսալիչափանիշն են:

ՖԼԱՆՑՈՒԹԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱՍԻՐՄԱՆ

ժամանակ առաջնությունը տրվում է այն ձեերին, որոնք ավելի լավ են բավարարում անլեկցիայի առջն դրոված խնդիրները:

ընտրելու ելանյութն

ւչուժվեցին:

Բեղմնավոր սելեկցիոն աշխատանք կատարելու գրավականէ: օգտագործում ելանյութի ներից մեկն էլբազմաձն Սելեկցիայի պատմության մեջ բազմազան ելանյութի ներգրավման շնորճիվ նռր արժեքավոր սորտերի Ճաջող ստացման օրինակներր շատ են: ի. վ. Խնձորենու նոր սորտեր ստեղծելոռոժամաՄիչուրինը հակ օդտադործել է չինական, արնելյան ն այլ ինձորենիներ: նա այսպես է վարվել նան տանձենու, դեղձենու ն բալենու նոր սոր«ոհր ստեղծելու ժամանակ: Քաղզմապիսի ելանլչութի օղտադործմանօրինակ կարող է ճանՎիսանալ նան կարտոֆիլի սելեկցիայի պատմությունը: Քանի դեո Վարտոֆիլի սելեկցիայով զբաղվողները սաճմանափակվում էիս Լ. Միայն Տօլռոստ էսեշօտստ տեսակին պատկանող սորտերի Չգտագզործմամբ,կարտոֆիլի սելեկցիայի մի շարք խնդիրներըչէին չուծվում: նրբ Ս. Բուկասովը,Ս. Կամերաղըն ուրիշներ այդ աշլա«տանքիմեջ ներդրավեցինժի շարբ ուրիշ տեսակներ, այդ ժամաՀասկ կարտոֆիլի ֆիտոֆաոռրադիմացկուն, քաղցկեղադիմացկուն, հրաշտաղիմացկուն, ցրտադիմացկուն, ճանդատի շրջան չունեցող արժեքավոր սորտերի ստեղծման ճարցերը աջողություիր:

սորոլր:

ենաՀակո

ապաղդա

մեթոդնե

Համար ստեղծվելու է

պ

աեհլե ա

առնվում տվյալ բույսի սելեկցիայի առջն դրված ւննդիրները»

:

Հպառկելը

ն

այյ:

Բիոքիմիակ

մացկունությունը, մշակման պայ կությունը, ճիվանդությունների

Հ Ֆիզիոլոգիակա կությունները: ցրտա ձմռադիմացկունությունըյ

ասելով պ Հատկություն ն բիոքիմիական գիոլոգիական,

աւռանձնաճատկությունները

Հե Դաշտային ն լաբորատոր լավ Հաւտկություններովն ճատկ վերը օգտագործում են նոր սորտե Այստեղ տեղին ենք ճամար բույսերի Ճատկություն ն Հատկ նկատի ունենալով այն ճանգամ են այս երկուչ իրար ճետ կապվ

չորիաներում:

|

Փորձարկվող բույսերի տե ուսունասիրում Հատկություններն

միջոցով:

բի օգնությամբ: կարճեցված օրվ ստեղծում են բույսերը ֆոտուե

կարելիէ ստեղծել պայմաններ

ելանյումի ձնեերն ուսումնաս չեցված օրվա (10 ժամվա), լրաց մրացուց թյան պայմաններում:

Հաոկությունները ե ճա ժեքավոր ելանյութի ուսումնասիրու մաններում ն լաբորատորիա

ու

մի, ստացվող մքերքի քանակի ժամանակ ուշադրություն է դարձ մաններում ինչպես են դրսնորվու

սնողությունըչմեք ռտադիաների ճնարավորություն վարարման

Ճասոկությունն բին դիմանալու

տնողությունը5իվա ընդճանուր

ելանյուքի ուսումնասիրման սումնասիրության ժամանակ սելեկ վող բույսերի ցրտադիմացկուն նը»հրաշտադիմացկունուվ րում աճման ն զարգացման ին

ն

ղանաղան

ւ

ԳԼՈՒԻ ՃԱ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

՝

ճնարավորությունները,

|

լինում բուսական ձների ընտրության ն նռր բույսերի

՛

-

որը նշա(տճէհօճ0Տ5),

Ընքուցձնավորվելն կատարելագործվել են:

ու

Սելեկցիան, որոլեսինքնուրույն գիտություն, նույնպեսունինոր տեղ ծմուն ն ճին սորտերիբարելավման ճորտերի եր մեթոդներն եղանակները: Դրանքանլեկցիոն գիտության ղարդացմանը ղուդ-

Մեթոդ բառը Ճունականծագում ունի նակում է Հետազոտմանձն կամ եղանակ:

Թողներ:

'

Յուրաքանչյուր գիտության որակական առանձնաձճասոկուքյուններից ելնելով մշակվել են աշխատանքի ճՃամապաոտասխաս հղանակներկամ, ինչես ընդունված է ասել, ճեւտաղուման փե

քան լայն մտնդծման

օրգանների քավոտությունըն այլն: Քույսերիցեղերի ն տեսակների աաճմաններումկարելի է դին ել Հատկությունների մեժ Հատկանիշների բաղզմաչափազանց զանություն։ Այդ բազմաղանությունը սելեկցիոն աշխատանքում ունի մեժ նշանակություն: է շատ Ռրքան բազմազանությունը, յնեն

ճույսի

ատվություն

այլն: Հատկանիշներն ընդունված է պայմանականորեն բաժանել երկու խմբի՝ քանակական ն որակական: Քանակական է չափել, Հաշվել, Պռտկանիշները ճնարավոր այսպես, օրիկշռել. ձոն, սերժերի խոշորությունը, Ճասկերի երկարությունը, ճատիկննրի թիվը ճասկում, ցողունի Հաստությունը, Թեվը, ցողունների գողունների երկարությունը, պալարների չափերը,ցողունի միջԴահդուցայինտարածությունների չափերը,ծաղկի մեջ առէջքների Քոհակը ն այլն: Որակական Հատկանիշները տեսանելի, բայց չավման չենթարկվողկամ դժվար ենքարկվողառանձնա երբք նն, այսպես, օրինակ, ծաղկի, սերմի, ճասկի, պտղի գույնը,

թագրել

սյ,

Հատ

ն այլն: կանիչ ասելով զետք է ճասկանալ բույսերի տեսանելի օրգանները՝ մասերիչորոնց Հնարավոր է չափել, կշռել, նկա-

չուկատուկուլտուրաների կաուչուկի որակը

Թելի, կառւկուլտուրաների

ն բանջարանոցային կովորտղա-Ճատաստղային

տուրաների պիտանի լինելը, թելատու

թյան ճամար

են Տճխնոլոգիական Հա Հատկություններին վերաբերում,օրինակ, ջաբույսերի Ճացաքխմանորակը, դյաճածոննրի արդլունաբերու-

պարունակությունը,

սպիտակուցների,մուղի, օսլայի, շաքարների, ալկալոիդնեբի, Վիտամինների, կաուչուկի ն այլ նյութերի

բերում

ար

Ը

տեղական

բոլոի

սորտերը: Այ

ընտրության Արճեստական

նր կատարվում է մարդու կողմի նտրելու մ միջոցով: քնտրոլու Մարդն արճեստականընտրո վաղուց, երկրագործության ծագմ մարդու կողմից կատարվածընտր իսկ շատ ավելի ուչ թա րերային, պաճա սոնհդծման անճեւտաձղելի մեթոդականկամ սիստեմատիկը Արճեստական ընտրությ ների ստեղծման պրոցեսը անա լիտ իկ սել ե կց ի չո

ճՃարմարված բույսերը, ապա

Դարվինըանզուղական վա նական ն արճեստականընտրությ ման իր ուսմունքը: նա ցույց վեց չաշխարճիէվոլյուցիայում բնակ ների կատարել են ստեղծագործ բությունը կատարվում է առա կան պայմանների աղդեցության մննից կատարնհլագործված, տվյ

Չ.

ԱՐՀԵՍՏԱԿԱՆ

ս

Հիբրիդիզացիաննարճչեստա սելեկցի ըրժամանակակից եխ, որոնք ներն իտորեն հ ճետ ռերի դաստիարակման Բույսերի ճամար սելեկցիայ Գյուղատնտեսական տարբեր կուլ ձում են սելեկցիայի տարբեր մեթ Սելեկցիայի մեքողենրի ըն «եղ է տրվում այն ճարցին, քե որի կիրառման շնորճիվ ճնարավ շում ստեղծել արտաղրության ռորու Մեթքոդներն ընտրելիս Հաշ կենս ննթարկվող կուլոուրույի Ոյունները, ելանյութի բազմազա ների ճամար այդ ելանյութի օդ

կուլտուրաների սելեկցիոն սորտերը: Տնտեսական խոշոր եշանակություն ունեցող այժմյան շաքարի ճակնդեղը 1242 թվականին պարունակելէ ընդամենը 600 շաքալ իր արմատապտուղներում կատարված սիստեմատիկ ընտրության շնորչիվ արմատա ուղներում շաքարի տոկոսը: 1836 թվականին «ճասցվել է 8,8, 1853 թվականին՝ 10,1, 1828 քվականին՝ 11,2, 1898 թվականին՝ 15,5, իսկ 1908 թվականին՝ 18,1 տոկոսի: 1. Բերբանկը ստեղծել է Ճազարիցավելի բուսաՍելեկցիոներ է, կան նոր ձներչ։ Սելեկցիայիպատմության մեջ շատ լավ Ճճայլտնի թե արժեքավորբուլսերի ընտրման ինչպիսի անօրինակ ընդունակությամբ էր օժտված այդ խոշոր բնագետը, որն իր սորտերի մեժ մասը ստեղծել է միայն ընտրության միչոցով: Արչեոատական ժամանակակից ընտրությունը սելեկցիայի Ճիմնական մեկն է: նոր մեթոդներից ստեղծման գործում արձճնատական ընարությանն այոաւպիսի բարձր դնաճատականտալը չի նշանակում, որ այն միատեսակ Հաջողությամբ կարող է կատարվել թույլ ն ուժեղ արտածայտված փոսիոխություններիժամանակ, ճարուստ կ աղքատ ելանյութի կայության դեպքում, երիտասարդ նե փորձված սելեկցիոներների կողմից, առանցսելեկցիայի մյուս մեթոդների կամ եղանակների՝ շարբ

-

սորտերի

առ-

զուգակցման: եթե արտաքին փոփոխվող պայմանների ազդեցության տակ երկան են դալիս լավ նկատելի դրական ճատկություններ ե Ճառոկանիշներ ունեցող բույսեր, ասլա արճեստականրնտրության ժոմանակ սաշմանափակվումհեն միայն այդպիսի բույսերի ընտրման, Ճատկությունների ն լավ արտաճայտվածդրական բազմացման Ճճատկանիշներիսպաճպանման աշխատանքներով: Սակայն շատ Ճճաճախ մարդու ճամար անճրաժեշյտարժնքավորՀատկությունները ն ճատկանիշներըերնան են գալիս շատ թույլ: Այսպիսիդեպքերում արճեստականընտրության մնծադույն ղերը Ճազիվնկատելի տարիբերությունների ի ճայտ բերելն է, որոնք մի շարք տարիներիընՀմուտ

ոճ

թացքում կուտակվելով, լավ նկատելի են դառնում ոչ միայն Ճեւտաղոտողի, այլ նան ամեն մի դիտողի ճամար: Այստեղ ընտրության: ն ՃՓաչոայն է, որ արժեքավորՃճատվկությունները դժվարությունն կանիշներըշատ թույլ են արտաճայտվում,բայց ճաճախ նույնի«կ թույլ փուիոխությունները փորձված սնլեկցիոների տեսադաշտից՝ չնն վրիպում: Մեծ նշանակություն ունի սնլեկցիոներիՃմտությունը, սելեկցիոն աշխատանքինրա Ճճարուստփորձը ն նուրբ դլտունակությունը: Սելեկցիայիպատմությանմեջ շատ լավ ճայտնի է» ի. Վ. Միչուրինընույնպես մեժ է օղովել արձեոտա" որ արվեստով

|

ց: նա, ընտրությունի կոսն

Հետո տրամախաչումից

ստացված«Հիբրի-

տերններիդգուչշաջիլային դային սերմերիձնով,սերմնաբույսերի

ջղավորությամբ տերեների քով, Հաստությամբ,մեծությամբ, լան այլն, Ճամարյա անսխալ գ ույնով մեժությամբ, պտուղների դրբույսերի պտղատու բողացելէ որոշել սելեկցիայի ենթարկվող ճատկանիշները: Հատկություններն րականն բացասական Համար լայն ճնարավորություններ ընտրության ԱրՀեռտական է երբ սելեկցիոներնունենում նան ժամանակ, են ստեղծվում այն սեելանյութ: Հարուստելանյութ ունենալու դեպքում բաղզմաղան ընտրել առավել արժեՀնարավորությունէ ունենում լեկցիոները ու

քավոր բույսերը: խնդիրներն Ներկայումա բույսերի սելեկցիայի տոջն դրված միջոցով, չատ բարդ, որ միայն ընտրության այնքանշատ են նույՀաճախ Հնարավոր չի լբնում բավարարելայդ պաճանջների ղունիսկ մի մասը: Այդ պատճառովարչեստականընտրությունը ու

դակցվում է Հիբրիդիզացիայի ժամանակ բաԲուսական նոր, արժեքավոր ձների ստեղծման ունեցող թույլ փովական չէ միայն դրանորել բույսերի մեջ տեղի օրինաչաղարդացման բույսերի այլ իմանալով Հեւ:

փոխությունները, փությունները, սյետք

այնաիսի ստեղծել դաստիարակմ ճատկությունների պայմաններ, որոնք նպաստեն այդ արժեքավոր ն ժառանգմանը: ու Հատկանիշներիուժեղացմանը,կայունացմանը ստեղծմանբեղմԱյստեղից պարղ պետք է լինի, որ նոր սորտերի ճետ սերտորենպետք իրար ճամար նավոր աշխատանքկատարելու ն բույսերի ղաստիարակումըընտան

է

է ղուղակցվենՀիբրիդիղացիան,

բությունը:

Ընտրությունըկատարվում է

բույսերի

բաղմա-

նիրի նշատկանիշների՝ թի դրական Հատկություն առանձառաջնություն տալով մեկ կամ մի քանի շիմանվրա, Միայն մեկ դրական Ճատկությամբ կատարֆաճատկություններին: է տալիս սելեկցիայի Դարուստ ցույց ինչպես ված ընտրությունը, տալիս: Ցորենի անլեկցիայի չի արդյունք փորձը, երբեք դրական են մեկ տասնյակիցավելի կարնոր խնդիրներ, սակայն առջեդրվում բ երքատվության, կուպլեքսի (բարձր այդ սպլաճանջների սելեկցիայի

բաորձրորակի,

ցրտաձմռադիմացկունության, վաղաճասության,

դիմացկունության, իխմունության,մեքենայացման պաճանչների բավարարման ն այլն) ճարցերը մշակության տարբերշրջաններում` տարբնրսրությամբ են առաջ քաշվում: Խոնավությամբ չապաճովցորեններիճամար այս կոմապլեքված շրջաններումդարնանացան հն. սից առաջնությունը տրվում է հրաշտադիմացկունությանը, Ե

ման-

լաբորատորիայում:

ննե

ժամանակ խոտանվում են

Հետո ուսումնասիրությունննրից

այն Է Հաոբազասական ճատկություններ

Հաջորդ

լաբորատոր

են

ն

ատզովքյու բի ճատկանիշների ՀիմանԱյդբույանրը

ա ւմ

ո

-

ա

1.

մ ւլ

՛

այժմ

են

,

ընտրության Հիմնական մեթոդների ժամանակ: Մելն ընտրությաննրկու ճիմնամիրառվում ՆԹոդներ՝ թիա" մասսայականէ՛2. անճատականչ

։

Հարա: Մարվում են մեկ անգաուիկատարված, միապատ եկ (միանվագ) ընտրությանարդյունք: նքե այդ բույսերի նկոռոմամբ հորից ընտապա Ճաջորդտարում ատացված րություն բույսերը արդեն տարվի, կլինեն (կրկնակի ընտրությանարդյունք: Եթե կաընտրությունը տարվի մի քանի տարի, ա այդ կկոչվի բազ ազմ ապատիկ (բազմա նվագ) ընտրություն, իսկ եթե ընտրությունըկրկնվի ամեն տարի, այդ կլինի նրնդճատ ընտրություն: Այս հղանակն դանակներըկիրաովում ե

"

դիսնորված

սերմերը տարի ցանում են: նախորդտարվա ընտրության ճշտությունը դնաճատվումէ սերնդի մուտ

ստացված

Դաշտայինն

կանիշներ:

բույսերը, որոնք ունենում

նասիրության: Այս ընտրության

են

Դաշտում ընտրված բույսերի վրա կապում պիտակներ: Դաշտային վերջին ընտրությունը կատարում են բերքաճավաքիցաուսջ: Սկզբում Ճավաքուի հ լաբորատորիա են տեղափոխումընտրված բույսերը, իակ Հետո կատարում ընդճանուրբերքաճավաք:Դաշտումընտրվածբույսերը լաբորատորիխայում վերստին ենթարկվում են մանրազնինուսում-

բերքաճավաքիցՃետո՝

բեր փուլերում զտնվող բույսերի նկատժամբ՝ ելանյութի (կոլեկիոն), «իբրիդային, անլեկցիոն, ատուդիչճողամասերումն արտադրական ցանքերում: Ընտրությունը կատարում են դաշտում, իսկ

Արճեստական ընտրությունը կատարվում է սելեկցիայի տար-

րազնին կատարված դիտումների Հիման վրա: Ընտրության ուրդյունքները ստույգ լինելու ճամար աշխատանքներըտարվում են այնպիսի ճողամասներում, որոնք չեն ատացել միակողմանի օրգանական կամ ճանքայինառատ պարարտանյութեր:

Արճեստական ընտրությունը կատարվում է խնամքով ե

ձմեռ

ունեցող չրջաններում աշնանացանների ճամար՝ ձրմռադիմացկունությանը, ցրոոադիմացկունությանը: Բամբակենուսե(եկցիայի առայ նույնպես դրվում են մի շարք խնդիրներ (բարձր բերքատվությունը, թելի բարձր որակը, իմունությունը, մեքենամացման պաճանչներիբավարարումը, վեգետացիոնշրջանի տնողությունը ե այլն), սակայն այսմ կոմպլերսում առաջնությունը տրվում է կարճ վեղնտացիոն շրջանի Ճճարցին: դաժան

կայով.

ԸՆ

ն

ընտրու

այն

բույսռրը,

բով Հառկանիշներովբավարարո Խնդիրները: Ընտրվածբույսերի՝ է

տարում

ական Նիապա

ւ,

Մասսայական ընտրությունը կ շուտվող, այնպես էլ խաչաձն փոշ ոլարճով բազմացվող կուլտուրաներ կուլտուրաների նկատմամբ կիրառվ այնպես էլ բազմապատիկ ընտրութ վող կուլտուրաների նկատմամբ` բ Մասսայականընտթությունը ա մեթոդներից է։ Այս մեթոդի կիր տեղական մի շարք սորտեր: Մառ նույնպես չի կորցրել իր նշանակությ չլուլուլլացիաներից ցածրարժեք խ տերի միջից Ճիվանղության, պառկե թյուններ ունեցող բույսերը Ճճեռաց ռով էլ անվանոս| են սորտ բար կան ընտրությունը որոշ դեւպբերում ստեղծելու ժամանակ: Այժմ որոչ կուլտուրաների սել րառվում է միջոորտային ազատ-բն նպատակչի դրվում ստանալ միա կանիշներ ունեցող բուլսեր։ Այս ճա ների ընտրության ժամանակ կարո ընտրությունը:Այս մեթոդը կարող աշխատանքի մեջ վայրի բոտական Մասսայականընտրությունը կ դաշտային ն լաբորատոր ո հակ գրական գնաճատականստաց են նելցնում մերըխառնում խառնված սերմերը ցանում են մեկ մայական ընտրությունն իր կատար ն մատչելի, բայց ընտրության ընարված բոլոր բույանրի անրմերը բավոր չի լինում ուսումնաւվխրելն տանքների Համար օգտագործել անճատականզարգաց սերունդների

ՄԱՍՍԱՑԱԿԱՆ

են նախնական բազմացման դաշտում, մյուս ժի մասը ցանում Ճողամասում, իսկ ճողամասը՝ կայանային սորտափորձարկման է երրորդ բնտրությունը: (նկ. 33) կատարվում մեկում

Ընտրովի, լավագույն բառից) Թիվը կարող է տատանվել մի քաճազարի սաճմաններում: Այդ կախված: նի Հարյուրից մինչն 2--8 --Պ -------«Պ ընտրվող բույսերի բաղմազղանությունից ն սելեկցիայի առջե դրված խնդիրներից: բույսերի սերունդԸնտրված են ելանյութի ն ները գնաճախտում ճետ ստանդարտի ճամեմատելու միջոցով: Տվյալ վայրում

մասերից

`

.

շարունակում դեպքում աշխատանքները Անճրաժեշտության

ջորդ

տարիներին: շնորճիվ ստեղծվել Մասսայականընտրության

մի

շարք

են ստեղծվել նան Այս մեթոդով սորսոնր:

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

-

եթե ուսումնասիրությունների յ

պարզվում է,

:

տանքներով:

Մասսայական բազմապատիկ

այն ժամանակ, երբ միապատիկմասռայականընտրությամբ չի ճաջողվում լուծել անլեկցիայի առջոն Նկ. 38. Մասսայական բազմապատիկ դրված խնդիրները:Առաջին ընտբությանսխեման, բում ելանյութի դաշտում ընտրում Հ--առաչին նն 1--նլանյութի դաշտ, լավագույն բույսերը: երկրորդ 3--աեն

տա-

քնատրությանխառը սերմերը, տարինընտրության փորձարկումը8լանյուցի ն ստանդարտի ճետ, 4-ծրկբորգ ընտրությանդաշտ, 5--երկխառը սերմերը,

Բոր Ընտրուքյան գայ նագ

տարում տարում դարու: նախոր

ոն բրտբբ

լ

ված բույսերի սերունդըՀամեմատում

են

տի ճետ.

ելանյութի

ն

ստանդար-

Այդ աշխատանքներին

զուգընխաց, ընտրված բույսերի մեկ ուրիշ Հողամասումկատարուի Վրրորդ ընտրության դաշտ» , ւնն երկրորդ ընտրությունը: Աշխատանքի երրորդ տարումՖրկրորդընտրության սերմերի

Ց-

.

,

,.

ցորենի,

աշորա-

ԸՆՏԲՈՒԹՅՈՒՆ

ն աշԱնչատական րնտրություննավելի կատարյալ, բարդ են լավագույն նույնպես ընտրում խատատար մեթոդ է: Այստեղ յուբույսերը, բայց այս մեթոդիկիրառման ժամանակ ընտրված են մեջ: Ցոօպարկի առանձին րաքանչյուր բույսի սերմերը լցնում են առանձին փորրաքանչյուր պարկի մեջ եղած սերմերը ցանոսմ

ձամարգի կամ շարքի վրա: ժամանակ ընտրրընտրության ԱնՀշՀատական սերունդն բույսի ընդունված ված լուրաքանչյուր գիծ կամ ընտանիք է անվանել է, որ Անճատականընտրությանճիմնականառավելություննայն

ա-

ընտբությունկատարում

են

յի, արնածաղկիսելեկցիոն բազմաթիվ սորտերը:

ոա-

որ նախորդ տարվա ընչորություններիշնորճիվ Հաջողվել է ստանալ արժեքավոր բույսեր, ապա աշխատանքները վարտվում են միապատիկ ընտրությամբ: ԴրանիցՀետո զբավե վում են բույսերի փորձարկման սերմերի բազմացման աշխաչ

Ճա-

արմածաղկիչ սելեկցիայի ժողովրդական կուլտուրաների բանջար-բուտանային

շրջանացվածբարձր բերքատունամենիցշատ րածված սորոն ընդունստանէ անվանել ված դարու

են

առանձին-առանձինուսումնասիրեսերունդներն ընտրված բույսերի ինոոբության լու շնորՀիվ Հնարավոր է լինում պարզելկատարված ժամանակ լայն ՀնարավորուԱյս մեթոդի կիրաուման ճշտությունը: բույսերը ն ուժեեն ցածրարժեք խոտանելու ստեղծվում թյուններ լավագույնբույսերի նկատմամու դացնելու սելեկցիոն աշխատանքը գլխավորապես կիմիապատիկընտռությունը Անճատական `

րառվում է

Ընտրվածբույբույսնրինկատմամբ: ինքնափոշուվող

սերի լաբորատոր,

աշխատանքներն վերջնականդնաճատման ա-

են առանձին պարկերիմեջ, որոնյ վարտելուց Ճետո սնրմերը լցնում անունը» ընտվրա գրում են սելեկցիայի ենթարկվողկուլտուրայի է Հայա « ատառխանում է որը Համարը, բության վայրը, տարեթիվը եէ Համա Շատ Հաճախ այդ Ճամարները ճամարին: որի

մատյանի ընտրության

Ռրոշ ավարտումը: պաճպանվումեն մինչեսելեկցիոնաշխատանքի է զրո նշան (025, է դեւլքում սորտի տամարիառաջ դրվում ստեղծվել է անճասորտն տվրալ է տալիս, որ ցույց այղ այլն),

019՝

տականընտրությանմեթոդով: առաչին տարում ելանյութի դաշտում բնտրում Աշխատանքի Քն լավագույնբույսերը: Այդ բուլսնրի սերմերը առանձին շարքերով 125:

Նկ.

34.

օօ

օօ,Ծ օ,՛2

5/9օ

օ

ռօ

90696

թ

Յ

Ր

Հ Ր

.

ն

|

6.

|

ց

Ր

|

:

լ

//

-Է-

ՅՅ

։

ԷՅ

՛

:

/2

/7 լ

Ինքնափոշոտվող բույսեբի աննատական միապատիկ

ցանում են սելեկցիոն ճողամասում (նկ. 34), որտեղ Համեմատում են ելանյութի հ ստանդարտի ճետ: երրորդ սուսրում սելեկցիոն աշխատանքները տարվում են սելեկցիոն ն ստուդիչ Հողամասերում: Այստեղ նույնպես բույսերի կատարում են հլանյութի ն ստանդարտի 4նետ Ճճամեդնաճատումը մատելու միջոցով: Չորրորդ տարում կատարվում է կոնկուրոային սորտավփորձարհն միայն սոտանղարտի Հետ: երբ կում: Բույսերը Պամեմատում

բուլսնրնունենում

են

լավագույն

սելառանձնաճատկություններ,

են պետական սորտափորձարկմանն սկիմերի մի մասը ճանձնում ռում սերմերի բաղմացման աշխատանքները: Վերջինս ղուդակցվում է արտաղրականսորտափորձարկման4ճեւո։ Աշխատանքիվերջին տարում սերմնաբուծականաշխատանքներիՃեւո միասին կատարվում է սլետականսոլւտափորձարկում: Անճատական անընղճատ բնտրությունը դլխավորապես կիրառվում է խաչաձն փոշոտվող բույսհրի նկատմամր: Անճատականմիապատիկ ընտրության ժամանակ սելեկցիոները սաճմանափվակվումէ մեկ անդամ կատարվող ընտրությամբ, մինչդեո անձճատասկան անընդճատ ընտրությունն ավելի ակտիվ մոքող է, այն լավ ճատկությունների ն ճատկանիշներիկուտակման, դարգացման ու կայունացման լայն 4ճնարավորություններունի: Սակայն այս մեթողի առավելություններից պետք է շատ 4ւիտորեն օդավել, չպետբ է խիստ ճրաղուրվել այդ առավելություններով: Անճատականանըինդճատընտրությունից ստացված լխաչաձն ամեն փոշուտվող բույսերի սնրունդները (ընտանիքները) տարի մշակում են մեկուսացված ճողամասում: Այստեղ փոշուտումը կամոտ տարվում է միայն ժառանգականճիմունքով Ճճամեմատաբար կանգնած բույսերի միջն, որի պատճառովորոշ չափով աղքատանում է բույսերի բազմազանությունը, իջնում են ալդ բույսերի անբարենպաստ կենսապայմաններին ճարմարվելու 4նարավորունան բերքատվությունը: Այս է պատճառը, Հճեւտկարար թյունները, որ ելնելով խաչաձե միոշուռվող բույսերի կենսաբանականառանձն չակատարման նաճատկություններից սելեկցիայի խնդիրների են անճատական անընդճատ անտճուընտրության՝ տականչ-ընտանեկանն ընտանհա-լամբակալինեղանակներից:

օդովում Ճճերից,

սխեման, ընտրության

1--ելանյութիդաշտ,

2--սելեկցիոն Ճողլամաս,3--ելանյութ, 54--ստանդարտ,

Անճատական-ընտանեկանընտրության

ն անլեկցիոն ստուգիչճողամասեր, Ճո6--ելանյութ,Լ --աառանղ արո, 8--ասոուդիչ

ղամաս,

էությու-

նր է. ընտրության անճատական ճետնյալն սկզբունքով ընտրված բույսերի անրունդները մշակվումեն առանձին, (ընտանիքները)

կոնկուրաային օորտափորձարկում,9--ատանդարո,10--կոնկուրսայինԷ

անրմերի նախնակուն բաղմացում, զոնալ սորտափորձարկումներ, 11--ստանդարոոյ, 12-անըմերի նախնական բազմացում, պետական առրաավորձարկում,

ժեկուսացված Հողամասհրում, որտեղ շարունակվում հն ընտն խուռանման աշխատանքները:Մի քանի տարվա ուսում-

14--ստանդարտ:

ու

բության

սխեման.

3885.Անճատական ընտբության անընդնատ

ւ

1--ծլանութի դաշտ՝ էլիտային բույսերի ընտրություն, 2--անլեկցիոն Հողամաս Յ--ահլեկցիոն Ճողամաս, 4--անլեկցիոն ճողամաս, կոնկուրսային սոլյռաիորձարչկում, նախնականբազմացում, 5--ահլեկցիոն Հողամաս, կոնկուրսային ն. զոնալ սոքտափորձարկումներ,նախնականբազմացում, 6--պետական օորտափորձարՀ աշխատանք: կում, սերփնաբուծական

Նկ.

են

վրա իր

բույսե

836--8

բույսեր:

|

Կերինկատմամբ ն կիրառելի

թՓավորգծերառանձնացնել կիրառվումէ կր կնակի կամ Անչատական բազմապատիկ ը

ինթքնափոչշոտվող

Անչատական ընտրո

Վեցեր օորտափորձարկումներ: կան սորտափորձարկումն սեր

ընտրության աշխատանքները: մերը նորից խառնում են իրա տարում կատարում Հինգերորդ ե վատերի խոտանման աշխ

Ճողամասումշարունակում ե

կողթի։ Մեկուսացման բացակ տարբերխմբերի բույսերը: Այս տական անընդճատընտրությո յացիայի աղքատացմանը, այն Այս մեթոդով են ստեղծվել արն Արճատական անընդճատ ձրեում է, որ աշխատանքնսկս չին բույսնրի ընորությունից: սում խոտանում են ինչպես ա պաճպանվողլավ ընտանջիքն ծրրորդտարում, սելեկցիոն ճո ներն ավարտելուց Ճետոյ ընտ նում են իրար, որպեսզի ճՃաջո ռային սորտափորձարկմանն տարում կոնկուրսային սորտա

կարհորագույն ճատկո ռրենցը լինեն, կազմեն խմբեր: Այդպ մերը չխառնելով իրար:ցանո

հերը դրանց խմբավորում է այ

նալովընտրված բույլոնրիառ

Ընտանեախմբակային

Արճեստականճանապարճ ցիան որոշակի պայմաններում նն խաչաձն փոշուռվող բույսերի

ների սնրմերը խառնում

ճիման նասիրությունների

ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՏԵՍԱԿԵՏԻՑ

ՍԻՍՏՆՄԱՏԻԿԱԿԱՆ|

'

|

Է ոտ

ՏԵՍԱԿԵՏԻՑ

ի

'

'

ՏԵՍՍԿՆՏԻՑ

:

|

լ

|

ՏՇԱԱԿՆՏԻՑ

'

|ԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԿ

ՎԵԳԵՏԱՏԻՎ

ՍԻՍՏՆՄԱՏԻԿԱԿԱՆ|

ԴԻԶՋԱՑԻԱ

ՀԻԲՐԻ-Հ

|ԱՇԽԱՐՀԱԳՐԱԿԱՆ

--

ՍԵՌԱ-

ախեմալով՝

ման

:

ր

աշխատանքներիբախտը սելեկցիոներների մեծ մասը այժմ կապում են այա մեթոդի ճետ: Հիբրիդիզացիայիշնորճիվ Ճիբրիդի մեջ զուգակցվում են ծնոդական ձների Ճատկություններըն ճատկանիշները, ստացվում են դաստիարակման պայմաններինճամեմատաբար լավ արձագանքող Խխախաված ժառանդականությունունեցող բույսեր: Բնության մճջ դոյություն չունեցող բուսական նոր ձնենրի ստնղծման «ուլսեր» նուլնոլնս կալվում են ՃիբրիդիղացիայիՃետ: Հիբրիդիզացիայի ձնենրըկարելի է պատկերացնելՀետեյալ

Ճանդիսանում է արդի սելեկցիայի ամենաճուՀիբրիդիզացիան չէ, որ նոր սորտերի ստեղժՀ սալի մեթոդներից մեկը: Պատաճական

ՀԻԲՐԻԴԻԶԱՑԻԱ

անլեկցիա: ստեղծումը՝ կլոնային սորտերի

Արժեքավորկլոնների Հայտնաբերման ն ընտրության աշխատանքը կոչվում է կլոնային ընտրություն, իսկ այդ ճանապարճով

Իո շանակու Ռիոն ցուղ:

Արտաքին փոփոխվող պայմանների ազդեցության տակ բուրսանրիառանձին մասերում երեսն են դալիս ճետաքրքիրՃատկություններ ն ճատկանիչներ։ Այդպիաիփոփոխություններնօգտաբազմացող բույսերի (Խբնգործվում են վեգետատիվ ճանապարտճով ն. բալենու,կարտոֆիլիայլն) անլեկցիայում: ձռրենու, Վեգետատիվճանապարչով բազմացող բույսի սերունդը կոչՀանական ժագում ունի (Գ0Ո05), որբ բաոը

ԿԼՈՆԱՑԻՆ

՛

աշխատանքը

տարբ

)

ձեերով, վեգետացի շրջ

՛

,

մ

չ

ականին:

Բարձրակարդ ծաղկավորբու են ծաղկի Մեջ: Ծաղկիվ

1898.

արի

Հայտնագործու ճա

շատ

բեղմնա

ԾԱՂԿԱՎՈՐ ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ե Ծաղկավոր բուսերի

.:

նենք կաններին ճետաքրքրելեն

րվում

նա

ն

բույսերը Խաչաձե փոշոտվող բույսերի վրա դրանց դաս որոնց արական ն իգական ծաղ րա, ն երկտուն, որոնց բույսեր քան ծաղիկներ,իսկ փյուսները՝ շուռվող միատուն բույսերի մի որոնց իգական ծաղիկները դտն արական ծաղիկները՝ մի այլ մաս

նում

տվյալ կուլտուրայի տարբե բույսերի մի մասի խաչաձե փո իսկ մյուս միջոցով, մ ժասինը՝

նուկ, առվույտ, շաքարի ճակնդե

փողկուլտուրաների(աշորա, հգ

կանոն, փոշուտվումեն իրենց սե րին ն այլն): Դրանցծաղիկներ տնվում են մեկ ծաղկիմեջ (ուն ռուցվածք): Այդ ժաղիկնեծ դայումը տեղի է ունենում դրեթ

Ըստ

ման ձե ի փոշոտ թա բույս խաչաձն փոշուռ վող:ինքնա

շա

յանների (ծաղիկներիկառուցվ րի հ Պատկանիշների պարզաբա միի սեռական Ճիբրիդիզացի նելու Համար:

ման

տուրաներն իրարից

սելեկցիա: Հարուստ բազմազանությ

Հիբրիդիզացիալի օ

ստեղծման

|

ուսջ

Վերջինիս բեղմնավորու-

են

են

Ն

Ուսուփնասիրու-

:

արճեհստական: որպես կանոն, տեղի

ն մոո։

բնական

ՏԵԽՆԻԿԱՆ

տրամախաչումները, Բնական բույսերի ունենում խաչաձենփոշուռվող

լինում Տրամախաչումները

ՏՐԱՄԱԽԱՄԱ

նակի բեղմնավորմանպրոցես: Սաղկավոր բույսերի բեղմնավորմանս։րոցեսիօրինաչողիուկնպաստեն սեռական Հայտնադործումները թյունների նորադույն գործին: օգնությամբ նոր սորտերի ստեղծման «իբրիդիզացիայի՝

Հայտնադործությունն

ապագա

մից առաջանում է փր

ա-

շարժվելով, քափանցում են սաղմնապարկի թամեջ: Սաղմնապարկ փանցած արական ըջիջների բեղմնավորում հն ն ն կենտրոնաձվաԲջջի րոնա կան երկկորիզանիբջջին:

են:

իսկ ձվաբջջի բեղմնավորումից էնդոսղերմը, Ս. Գ. նավաշինը որ ք պատճառը, Ա յս բույսի սաղմը: բույսերի կըրկանվանել է ծաղկավոր

սաղմնապարկ, 89--Ժիկրոպիչչ սիներդիատներ,11--4վարչիջ, 19--կենորոմամաննրկկորիզանիբջիջ, 13--անտվպողներ:

ժաղկասփոշիները

սպիների վրա.բն-

Դրանց ծիլերը (ժաղկափոշուխողովակները) սոնակի միջով

կած ծլում

ճետո

Ծաղկի փոշուռումից

պերմանները):

լիկների ծայրերին ձնավորվող փվոշանոթներում դտնվում են ծազկավփոշիները,որոնց ծլման ժամանակ ձնավորվում են արական բջիջները (րո-

Կոնիա

աար --խաղազա,ի 6--անրմնասկզբնակ, 10--երկու

ակ. 36. Սածկասեշմբույսեռիծաղկի սխեման. 3--սպիչ 4-1--անրմնարան, Չ--սոնավ, Փաղկափոշիներ, լած

8:

/

՞

ալողներ (եկ. 36): թոնաղկիառկջքային

սերմնարան: Սերմնարանում դանվում են սերմնասկղզբնակները: ձնավորված սաղմնապարկում դտնվում են երկու սիներդիտ1Վրիվ ներ, մեկ ձվաբջիջ, մեկ կենտրոնական երկկորիղանի բջիջ ն երեք անտի-

ն

:

Ը

են տալիս, որ իր ճանապարտճով բում բնական տեսակ նան սիատեմատիկական ցորենը ն աշորան, բա օրինակ՝

շարք ն

որո աշխատանքներից տեխնիկական ճմտու

սմ

երկարություն ունեց

պարագաները մեկուսիչնե

Հճիբրիդիզացիան իրականացվո ն ցեղերի միջն կատարվող Ճիբ էսկ բուսաբանական տարբեր

քանակը կախվածէ նան տրա կան օտարության աստիճանից

ժամանա Տրամախաչման

չվնատելվարսանդը, փոշոտում շիներով՝ առավոտյան ժամը 5-

տուրալից։ ցորենի ճամար պա ցորէնի ճամար՝ 155ՀՅ5 սմ, բամ ունեցող մեկուսիչներ ե այլն: Քամու մբջոցով փոշուռվող կ պատրաստում են յուղաթղթից, շոտվողների չ Ճամար՝7 մառլյայի Սելեկցիոնճուալի աշխա էից մեկն էլ ուսումնասիրությա դային սերմեր ունենալն է: Ար է ատռանալմեծ քանակությամբ իր կատարելու ճամար անճրաժ ղամասում ստեղծել բարձր

Մեկուսիչների չափը կախվ

Մկրատ, բամբակ, սպիրտ, խոշ

րեր, ծաղկափոշին ճավաքելու ճ դրձին, պինցետ, ճասարակ մա

12--15

յալ

լիքներ Մինչե տրամախաչման աշ է տրամա նախապատրաստում

մի

այլն) ծաղկափոշով: Արճեստականտրամախաչո

Արճեստական տրամա որ մայրական բույսի ժաղկի ո են մեկ ուրիշ ձնի (ռ փոշոտում

այլն:

ցույց թյունները

են մեշն

րանա: մ

2721 այամ

ոշ

մի ամլեկցիոնքրի չի Հաջողվել Հիրրիո

Տրամախաչման ճնտոոմ Համար

առողջ,

լավ

նն

։

չբ այրական ն Չաղո: լոմ ցարգա-

զարգացած ան բույսեր:Մայրակ

յ

չեն

Բայյ

(ոկոնները ց Հեռացնումեն փոշանո ե

Ցած

Քու

ընդունված անվանել կաստրացիա աեր Բ աՆՔ: հատարմաւք Այլ Հոանոինքրը է

ա է

ալն

ժա

-

ում

Ար

):

ան

աստրաց

ար

ակա ան նախօոյաէի, Լ ֆազի վերջում: կաստրադիայի Ճիշ:ո ժամկեորոշելու ճամար պետք է լամ նտանալանլեկցիայի ենթ

վոկոնակալման

«տը

Փարի

ելնելով «եչենցիայի խնդիրներիցն ծաղկի կենսաբանական առանձնաճատկություններիը,կիրառվում են փոշուսման տարբեր ենթարկվածկոկոնը անմիձենը: Որոշ դուլքորումկաստրացիայի ջապես փոշոտում ն ճետո փակում են մեկուսիչով: Լինումէ նակ ոոյսանս՝հոկոնը սեռապրկելուց Ճետո փակում են մեկուսիչով, իսկ փոշոտումը կատարում 1--2 օր ճետո։ Հիբրիդիզացիայիկիրսխձնն ման է ընդունված արանվանել տրամախաչում: Տրամաժամանակ փոշոտման

այս

Ճճառկադրական «ՀՔստական

խաչման այս ձնի ժամանակ սալեկցիոնհրը նատարում Լ մայրա կան բույսերի կոկոնների կաստրացիա, դրանց մեկուսիչներով փակելու Պայրական բույսնրից ժծաղզկավոշիների ճավաբման ն անռազրկված մայրական ծաղիկների արճեստական փոշոտման իրար Հաջորդող աշխատանքները:

կուլտուրայի ծաղկման կենսաբանական ա առանձնաձաակա

խափան մ,

Ժամանակին կատարված կաստրացիայի

Սա

շնորճիվ մամ ճանխվումեն հնքնափոշոտման Հնշրավորությունները:

կաստրացիայի Հակոր իրնըա ենթարկմաժ

Գրում

պած

նն

լուր

ն

ՒՏա6»

/ արթ տրամախաչման Ճամարըն ժամկետը:Աշխատան

գրում են տրամախաչման. մանրամասնությունենըը

զրի մեջ, որն ունի

տեւ Քե" մոտավորապես Հճետնկյալ

:

է" -.

ե Իո

Տբամախաչման տեղեկտգբշի լթացման ձեր

ԵՀ-Ն

Ը

Ո» 2

Հ

Է

:

|

ՀՅՏՀԱՅՏՀԱՅԸ

Հ :: 3 3 1 ` ծ

Է

Հ.

յ

ՅԶ

ՀՈ

ւ

Հ

Տ

.

Տ

5 Հ.

Տ

Տ

ա

|

Վ

Հ

Հ Տ

:

Տ

:Հ

Ւ

ԶԵ

լ

Տ`

|

Ը

Այժմ սելեկցիայի որոշ խնդիրներըլուծելու ժամանակ կիրաոժում է նան ազատքբնական տրամախաչման եղանաՀ կլ' Այս դնալքումնույնպես նախորդեղանակինման կաստրացիամի են ենթարկում մայրականբույսի կոկոնները, սակայն դրանց մեկոաբչներով չեն փակում, որի Հետնանքով փոշոտումը տեղի է ունենում քափու կամ միջատների միջոցով, ուրիշ սորտերի ծաղ նե նկափոշիներով: ւ ում Մինչեվեդետացիայի վերջը, մեկուսիչների մեջ ճասունա նն ճիբրիդային պտուղները (ճասկերը, կողրերը, կնդուղները ն այլն): Տուրաքանչյուրայդպիսի մեկուսիչի միջից ստացված Ճիբբիդային սերմերը (Ից) սլաճվում են առանձին ն Հայորղ տարի ուսումնասիրվում առանձին ճողակտորներիվրա: Մինչդեռ ազատբնական տրամախաչումիցստացվածիբրիդային բոլոր սերմերը խառնում են խրարչՃաջորդ տարի ցանում ն ուսումնասիրում միասին: Միասին են ցանում նան այն ճիբրիղայինսերմերը, որոնթ ատացվումեն մեկից ավելի Ճայրականսորտերի մասնակցությամա: |

|

|

|

՞

|

|

յ

|Հ

:

ՀՀ

Պ

|

ՀԶ

ԶԸ

|-Հ.

|

5Տ

: Տ

Հ

|108-Ֆ| | | | "Ս վ լ

|

ՏՐ-

Ք

|

Վ-

ԼՒ |

ԻՆՑՈՒԽՏԻ

«2

ՀԱԶԸ Փոշուռման օրիչ Ճայրական բույսերից անձճրաժեշտ քՔանակուծաղկափոշի ճավաքելուց Հետո,Հանում են կաստրացիայի Քարկվածծաղկիմեկուսիչը ն կատարումարճեստական փոշոտում: Դրանից ճետո փոշուռված կն անտա ժաղի ն Մեկուսիչով ալնուճետե տրամախաչման 4 Գրո փոշոտման ժամկետ ը:

լյա:

րր . տեղեկագրի ԳԻՐ"

ի

ԿԻՐԱՌՈՒՄԸ ՍԵԼԵԿՑԻԱՅՈՒՄ

"Փոշոռման կանոնավոր պայմաններով աղպաճովվածխաչաձն փոշոտվողբույսնրը (աշորան, եդիպտացորենը,շաքարի ճակնդեղը ե են ու սերունդ: Սակայներբ տալիս լավ աճող զարգացող այլն) փոշուվելու իր են Խաչաձնփոշուտվող ստիպում բույսի ժաղկին

սեփականծաղկափոշով, այդ դեպքում ստացվում Ֆակություն ունեցող սերունդ: Խ աչա

ձն

փոշոտվող

բույսերի

բնթջնափոշոտումն ընդունված

է

է թույլ

կենսու-

ստիպողական ին-

անվանել

։

ո: ինցուխտ բառն

են

Քանի որ ինցուխտիսերունդները բոլոր դեպքերում ունենում թույլ կենսունակություն,այդ պատճառով Հետաղոտողներըմրշակել են ինցութտից օգտվելու նան մեկ ուրիշ եղանակ: Տարբեր ծագում ունեցողինցովատայինզծերը տրամախաչում են իրար ճե, որի ճետնանքով Ռաում ստացվում են միչ դծայի ն ճիբրիդներ: են նասիրությունները ցույց տալիս, որ միջգծային Հիբրիդների առաջին սերնդումլավ արտաճայտվումէ Հետերողիսի երնույլթբ ի

յում:

փականփոշովինքնափոշուտվելու վտանդից: Հայտնիէ, որ կուլտուրականբույահրի տնտեռականմի շարը հ արժեքավոր Հոռոկությունները Հատկանիշները բույսերիճամար կենսական նշանակություն չունենալուպատճառով գտնվում: են ռեցեսիվ է, որ ինցութտի կիրաո-. վիճակում: թաքնված, Պարզված ման Ճաճախտնտեսաողեսպիտանի ալդ Ճատկությունները շնորճիվ ն ճաջողվում է դրսեորել ե օգտագործել սելեկցիաճատկանիշները

որը

.

-

առաջացել է գերմանական 1ոշսշհկ բանշանակում է բույսերի մոտիկ ազգակցական բուծում: ինցուխթտիսերունդը նշանակվում է 1 տառով: խաչաձն փոշուռվող բույոլ կարող է ինցուխոխ ենթարկվել մեկ անդամ (ն), կրկնակի ակհուսկի(5) անգամ |լ այլն: Ի նցուխ տից ստացված ՌՈ»), է ին ցուխտային կոչվում րունդը գիժ: Խաչաձն փոշուռվող բույսերի ստիպողական ինքնափոշուսման ստազվում են չմշկված սերմեր, ռդրեթն ճետնանքով կենսունակությունըկորցրածայլանդակ բույսեր: Այս է պատճառը, որ ինցուխիուզգակի կիրաոման ճնանանրովոչ մի տորտ չի ստեղծվել: Բայց քանի որ խաչաձն փոշոտվող շատ բույսերի բնական 'խաչաձն փոշոտմանմիջոցով Հնարավոր Հե լինում ռպլաճպանել բույսերի առանձին արժեքավոր Հատկությունները ն ճատկանիշները, այդ պատճառովդիմում են ինցութոոի օգնությանը: Ընդունենք,որ շաքարի ճակնդեղի ուսումնասիրման ժամանակ Հայտնաբերվել է բարձր չաքարայնություն ունեցող մեկ արմատապտուղ:Եթե գրանից աճած բույսին թույլ տրվի փոշուռվել ուրիչ, այդպիսի բարձր շաքարայնություն չունեցող բույսերի Ճեւո, ազա շատ 2Ճավանական է, ռր կանճետանա այդ շատ արժեքավոր ճատկությունը: Դրանիգ խուսավիելուճամար արմատապտուղըբնդերկայնականկտրում են 3--4 մասիհ ատացված առանձին մասերը աճեցնում են տարբեր պայմաններում: Սաղկմանժամանակ այդ մասերը բերվում են մեկ պայմաններում աճեցված բույսերի միջե տեղի ունե. տեղ:Տարբեր ցած խաչաձն փոշոտման չշնորճիվՃաջողվում է պածպանելընտրոե ված բույսի օղուսկար առանձնաձճատկությունները անչ" խուսափել

ցուխ ռից,

ԳՆ

տնում

այն (կատարվում է սելե ճողա-կլիմայական նե ադրո Բույսերի դնաճատում նության, երաշտադիմացկ ման ռլաճանջների ապաճո թյան, թտացված մթերքի Դաժան ձմեռների, գա թյան պայմանները օժանդ բույսերի ձմռադիմացկու երաչտ տարիների ։վալմա որոշելու սելեկցիայի ենթ թյունը ն այլն: Քայց շատ ցրոոաշունչ ձմեռներ չեն լի է,

հավւագույնբույսերին զրավելուն վատերին խոտ են բույսերի գնաշատման մ մըն սկռվում է հլանյու հավարտ վում է այնժա է արտաղրությա փում սելեկցիոն աշխատան

մը

է երկու տասն նոր սորտի ստեղծմա բեղմնավոր աշխատանքկ շուտ աղատվի ցածրարժեք վաւոնելուց:ՆոաՃեռանկա որոլնողի ճնարավորությու րի սոնղծման, դաստիար

Միափյաբույսերի նո վում է 8--16 տարի: Բազ

ՔՈՒՑՍԵՐ»

սժային ճիբրիդներ: Ինցուխտի երնուլթը լ Այժմ մշակվա նկատմամբ: տրամախաչում միջգծային արժեքավոր Ճճիբրիդներ:

Բայց պարզված է իան, որ տայվում բարձր բնրքատվ

լ

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ

ԸՍՏ

ԶՄՌԱԴԻՄԱՑԿՈՒՆՈՒԹՅԱՆ

պարմանբնական

արձչեստականճա-

ժաչ

հ

.

Անն

ւ

լխկելուց,

ախ վնասվում են արտամղումից ն այլն:

սուտ

նան:

-

|

բազմակողմա-

պուցաբերում է տարբեր ձմռադիմացկունություն: կենսաբանական երկույթ բարդ շատ ԱԱ բուրանրն բատ ձմռադիմացկունությանգնաճատելու ժամանակ անչրաժեջտ է տալ ինչպես բույսերի ուզ սնրի մ պաճոլլանն ման, այնպես էլ ոչնչացման պատճառների խոր նի անալիզը:

աա չ,

Քազմաթիվ ճետազոտություններիցպարզվում է, որ աշնանացան ցորենի սորտերը միատեսակձմռադիմացկունությունչունեն, . : ավելին, նույնիսկ նույն սորտը տարբեր ճողա-կլիմայականպայ-

մանակ: Աշնանացան տխպե պելուց, սառցակեղեից,

,

Ցածթ, Ճաոկությունը:

Ն

կոաաաՆաե աաաաաա ԻթԵ րամ արինՄ ոա ցորենն ան

Նաի

1.

մի

լանջերում

նքուղներից:

անքը

շարք

ձմռաղի

շատ

են

վնասվում:

բույոնրի ձմռադիմացկու

են

աշխա

անջա նշաձողերուվ խնամքի բոլոր

դայըչ

է ն կալված մշխատատար

տռր

ւմ

բա

պատճառովդիմ մեթոդներին:

այղ

Համ Հաճախ

խախովո

են

ո Զմռադիմացկու

վանքով,

չատ

յին

որոշվում ճառով այս մեթոդով ձմռադիմացկ սորտերի

շատ

չասիր: Զմռադիմ նության

լինում։ Աշնան ցրտերը սկսվելու րում եղած բուլսերի քանակ Կողգ մահր ալո եռ: Փար մարզերից ճեռացնում, ն Համեմա ցած բույսերի թիվր բն ուսումն ճետ, որոշում բվի

հ

ձյուն

ցանքը կատարում Հեռացման ճամա արճնեստական

օղ

ք օղի

ցածը քրջե մ վական փ ցոր բավականաչաի րում թույլ ձմռադիմացկունու մասնակի ոչնչանում նն, իսկ ձմ ռակն, Համարյա առանց կորստ

ռը

ճանապա Արճեստակա ներում: Ճնռացնելու Հետնանքով բույս

լի բարձը է լինում, քան ձյունած

ոնյալ երնույքի վրա. ճալյտնիէ, մ շերտի տակ Հողի մակերեսի չնե

տով

2.9լունաշերտիար

րից ավելի

ունեցող Յմռաղիմացկունություն

ազդեցու անմիջական տիճանի

չերտով,

ամիս Հ շերտերի: զուրկ չրճում ցա որի Հետնանքով բույսեր քո

Հանգամանքը,որ

որոշելո գմոաղիմացկունություն ձմռան

են

բոչյահըն րստ

պածանջնե՞ բույսերի

ի թՏ : ն, ա պայմանների մանե,

վաղ գարնան ամիսների ան բարքն բուլան կոմալերսին բույսերի դիմանալու

որա

րոն

աող

ձմուսն

աաԱԱ

|

Դաժան

ձմեռները ՍովետականՄիության ճամար բացառություն չեն: Այդ պատճառով ձմոադիմացկուն սորտերն ունեն տընտեսական խոշոր նշանակություն: Ձմռոադիմացկուն սորտերը ամեն՝ են բարձր ն կայուն բերք, մինչդեռ թույլ ձմոռադիտարիտալիս մացկունություն ունեցող սորտերը անբարենպաստ տարիներին խիստ կերպով իջեցնում էն իրենց բերքատվությունը, Աշնանացան սորտերի սելեկցիոն աշխատանքում ձմոռադիմացկունությու» նր Ճճանդիսանումէ սորտին առաջադրվող Հիմնական չ րից մեկը:

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

՛

ստեղծված պայմանները նմանվում

խարու աք

սր

ատական 2" անակ, պետք է մտաճողվել, Թն որքանով են

կ

ճեստական պայմաններ, Գնաչատման Փոներ։ աշխսուտանքնիրըտարվոսի ն Բարոն արճեստականպայմաններում: նավար պայմաններում, գնաճատելու մեչ բույսերը իան բ ար» անցնելու դնաչատման մեթոդներին բից

անձրեներ, բիչ են լինում զյուղատնտեսական բույսերի վնասատուները հ այլն: Այսպիսի դեպքերում գնաճատման աշխատանքները չ։ղաղարեցնելու նպատակովստեղծում են դնաճատման արկամ, ինչսլես ընդունված է ասել, պրո-

1.

են

լաբորատոր

Մո

նոլիտները մեթոդր բույսերի

ձմռաղիմացկունության գնաճատման

`

1--2

են

ձնով, իսկ դաշտից բերված մյուս

մոն.-

վերնում`

երկու մոնոլիւոները

են ուսումնասիրությունը կատարում

՛

մոնոլիո-

տա-

Ցուրնի

մեքողով

բույսերի

հ

միաժամանակ40530515

սմ

չասիեր ունեցող արկղե-

-

բում:

առանցձյու»

ՑանքիցՀետո արկղերը Հավասարջրում են: ԶԺեռնամուտին արկղերիբույսերի ջրումբ դաղարեցվում է: Աշնան ամիսներին. մինչն ձյուն դալըչ բույսերն արկղերով մնում են դաշտում ն իր. են այն ջերմաստիճանի թարկվում ազդեցությանը,ինչ ազղեքության ենքարկվում են դաշտում ցանված բույսերը: Զյունը գալու առաչ արկղերը տեղափոխում են ծածկի տ ակ, որտեղ բույսերլը ենթարկվումեն ցածր ջերմաստիճանի տզդեցություն,

տում

են դաշ.

ձմռադիմացկունությունը

ժամանակփորձարկվող որոշելու սորտերի սերմերըցանում

Հէ կիրառել:

լիս է Ճուսալի տվյալներ,բայց աշխատատար լինելու պատճ»"ռով մեժ թվովբույսերինմուշների նկատմամբայն Հնարավոր

-.

ահղավորումնն սառնարանի մեջ: Մի քանի օր սառնարանում --146-ից մինչն--206-ի պայմաններում Հետո մոնոլիտ ւլաճելուց ններըտնղափոխում են լաբորատորիա ՀետագայումկատարվածՀաշվումներիճիման վրա որոշում են բույսերի ցածր ջերմաս աիճանինդիմանալու Ճատկությունը: Մոնոլիտների ժեթոդի

նշված

եղել

ձնից վերցնում են

ինչոլիսի վիճակում

Դաշտում յուրաքանչյուր բուսական

վերցնելու օրը:

ենե, թն բույսերն

լիտ, որոնցից մեկի

ներ

որոշում

տարում են են

օր մնալուց Հլ կաճաշվումներ:Վնասվածն չվնասված բույսերի քվով՝

փոխ մոնոլիտները դրական ցածր ջնրմաստիճան ունեցող լաբորատորիա, օր Պետո դրանք տեղափոխումեն սովորական ջերաս-

ունեցողլաբորատորիա, որտեղ 15 տիճան

հսկ

դրում

-

նեղատակն է պարզել ձմճոող բուլսծրի վիճակը: Ամսական մեկ անգամ վերցնում էօ 25-40 սմ սմ երկարություն, 12--15 լայնություն կլ 12-15 ունեցող Ժոնոլիոտներ: խորություն Մոնոլիտները անելուժամանակ" աշխատում էն չվնասել բույանրին: . վերցնում եւս Մոնոլիտները շարքերի այն Ճաշվով, որ ինդղրկեն 15-ից ոչ սլա.. երկարությամբ, կաս բույսեր:Համված եե. մոռնոլիոներն անմիջապես տեղավորում Համարակալված արկղերի մեջ ն ցրտաճարումիցպաճպանելունո. ժաժկում են ւլարկերուվ: ռլաստակով Դաշտից

դով

է:

ձմռադիմացԱյս մեթո-

մեթոդներից.

ձմռադիմացկունությունը որոշելուժամանակ Շգյո-

դգնաճատմվան ճետնյալ

Բույսերի

կունությանորոշման ամենից տարածված մեթողն

վում հ

որոշում

ձմնոաժ

բույսե

կան

ԸՍ

երաշտըՍովետականՄիու տանում է Այն շատ Ճճաճախ

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ

շարք

Հխտ

Ֆավորվում է

կոմպլեքս գործոն

երաշտադիմացկուն

պացուցված է, որ մանը բջիջնե տաղիմացկուն են: Սակայն ավե թյունները լրիվ չեն Հաստատում կարող են լինել նան խոշոր բջ

խտության Հետ: Մի

ձեր են արվել: Հետազուռողնե դիմացկուն են այն բուսական ձ ցող, լավ ճյուղավորվող արմա էն, որ երաշտադիմացկունեն ա Փորձեր են կատարվում ե բույսերիիջիջների չափերի, ճե

երաշտադիմացկունության

ռով նրաշտաղիմացկուն սորտե հությոմ:

է։

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ձմռադիմացկունության շարք ուրիշ մեթոդներ, որոնք ս չեն օգտադորժվում:

քար

պարունակության: Փորձեիրցույց կուտակած սորտերը ավելի

եերով բույսերի ձմռոադիմացկո ոչ ըն բույսերի վի է առնվում ճատկությունը, այլ նրանց ձ առնչություն ունեցող ուրիշ ճա են: շատ նրանցից ամենից չեւ կունության գնաճատումն է րատ

Բույսերի ձմոաղիմացկուն քոդներով որոշելու ժամանակ ցասական չերմաստիճանով, իս

մճթոդով:

ցանումեն

ման

ժամանակը պարղելու նպ 38--4 արկղ: Զմու ախրվուլ բույսերի ձմծճռելու ընթ

թիվը

ճաշվու Գարնանը նաժածժկոցի:

որ

լինում ,

է ճողային, ն ալդ

երկուսր

է,

որ

նա

դիմանում: :

ճետ

վերցնումեն

բույս

հ

նմուշներըկշռելու

ու

նաչ

արվում բույսերի հրաշտադիմացկունությունըորոՉ--Տ մասսայի Պաշվառմանմեթոգով: օրր մեկ:

խորդ տվյալների ճամեմատելու շնորճիվ պարզում բույսերի Հետ կատարվող փուիոխությունները: Այս մեթոդով բույսերի երաշտադիմացկունությունը որոշելու ժամանակ ճաշվի են առնվում օդերնութաբանականդիտոսքներիե Ճողի լոնավության ուսումնասիրման ուվլալները: Երաշտագիմացկունության որոշման դաշտային մեթոդների.

անդամ

շելչոր

են Փորձեր

ի

բի ճողային հրաշախն դիմանալու Ճատկությունը որոշելուՀամա» է մփիորձափորձեր չեն դրվում: Փնաճատումը Ճատուկ կատարվում դաշտերում կամ փորձարկման սովորական ցանքերում: Այս մեքոդի առավելությունն այն է, որ կատարվում է բնական սլալման-. ներում: Սակայն երաշտ տարիների բացակայության ժամանան դնաճատման աշխատանքները ձղձղվում են:

Բույսերի ճողային երաշտին դիմանալու ճատկությունըորոշվում է մի շարք մեթոդներով: Դաշտայինպայմաններում բույսե-

Օդային երաշտը բույսերի վրա ավելի կործանարար աղզդեցություն է թողնում: Հատկապեսվնասակար է լինում, երբ մթնոլորտային երաշտը զուգակցվում է չոր քամիների, օդի տաք Պոսանքների արագ շարժման 4Ճետո:

նն

նում

Հողային երաշտի բնորոշ կողմն այն

վիա է ճասաստիճանաբար, որի շնորճիվ բույսերը ճամեմատաբար4եշչո

-

նակաջրջանում:

մասը ճողային երաշչոթ ատկապես 4իվանդագին է տանում խողովակակալումից Ճա-. օդային երաշտը այդ կուլտուրաների մինչն Ճասկակալումը, մար շատ վտանդավոր է ծաղկման ն ճատիկների լցման ժամամեծ

մթնոլորտային

Հացաճատիկային կուլտուրաների

միասին:

ե րաշտը

են իրենց աճման բույլսեիը երաշտից տուժում հ զարգացման տարբեր ֆազերում, բույսերի մի մասը երաշտի: դիմանում է աճման սկզբնական ֆազերում, իսկ մյուսները, ընղվելի ուշ ֆազերում: Հակառակն՝

Պարզվածէ,

ու

ուսումնասիրության, այնպես էլէլ հրաշ» հրաչ երաշտադիմացկունության առէ պետք ստեղծելու ժամանակ Ճաշվի սորտեր տադիմացկուն ն ճատկաբույսերի Հատկություների նել մի չարք երնույթների նիշների միասնությունը:

։

,

նման

են

են

Լավ

ոչ

որ

արնոտ օ միայն Ճճ

37.

ՀԾ-

`-

Աոա

ԾԱՆ

ԵԼ

Ո

ՇՏա Ա Հ 2Հ-

Ո

ր

Ր-

Ա

Հ-

Շարժական (եկ. 32) տան

րոո

աա

չորա Դաշտային

աո, ՀԱՑ

Նկ.

ՖԼ

ոո

ՀԱՅՈՐ, --

րա,

ՏԱ

Հ

վերնում՝ բչնցված բրեզենտով:մե

--

։

«ո.

ԿՅ,

առւ կում են միայն տնղումներից է այն կողմն նոցների բացառական

-

ՆՏ

օդային աճող բույսերը ապակիներիմիջով նորմալ լույս:

Ջերմ սլայմաններ:. երաշտի

այն է, են ռահղծվում թյունը:

կողմն սական

ձն

քա նրանով, ոբ խոնավության այս են, սակայն բացառվում դեպքերը

նման

ների չորանոց է լինում դաշտային ընթացքը անջարժ ծաժ կաճավորված,

այն է, առավելությունն

Հողային հրաշտոը միջոցով, Շար ներից պաշտպանելու

ի

հնումջերմատն ցանում բույսերը դ,անասիրվող ստեղծում ցանվ

ոմ

ասիրմա ը մեթոդը» Բույսերի հրաշտադիմաց չորա որոշվում է Հատուկ

զ

ը

նան արմատայի թվին է պատկանում

Սն

նն

է

|

`

»

`

-

ու

պառ

րր9

ՆՐ

ռ

չ

-

է՝

ճա-

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԸՍՏ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ

ԴԻՄԱՆԱԼՈՒ ՀԱՏԿՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ

արգաարաատում ԻՐ1Ժ

տալիս,

որ

բնա-

հնչ

որոնց

իմուն բուլսերի մոտ թափանցում են ճիվան

որ

լ

:

ր

ջե.

ո"

'

ալու

Գո

Հ

առ

մաճանում

|

են

այն

ոչնչ

-

-

բջիչԲ",

Հառովու`

նե

հռ

,

րա

.

աիաթննն

ա

բջիջները

որոշ

ր

ա

Ր.

դեպքե

ա

յ

իվան

բե

ամիիւ

դո

Ֆա Էդառանարնա՛ արՆարահադ է

մեջ

Հոմս աաա վոր նյութեր: ունների, Հարուցիլների

հապ Բույսերի

նու

ները,

աար ննդանյութն վերջինները ները: Հիվան Մին ա ԳԱԱ աիա նկատվում միան

Պարզվածէ,

անատոմիական ն բիոբխքիական առանձնաճատկություններով:

կան իմունիտետը պայմանավորվում է բույսերի ֆիզիոլոդիական,

են ցույց կություններըո Ոպումնասիրությունները

Բույսերի սելեկցիայիճիմնական խնդիրներից մեկը ճիվանդություններինլավ դիմացող (իմուն) սորտերի ստեղծումն է: իմուն սորտերի ստեղծման ժամանակ առաջին Ճերթին պետբ է պարղել Ճիվանդություններին դիմացողբույսերի պոանձնաձճոաւո-

ի

ի դային

երաշտին դիմանալու Ճատկություններըպարզելու են նան ճատուկ կամերաներ, որտեղ խողովակ օդ մ մղվում պտտվող սեղանների վրա գտնվող տաք բույսերի վրա:

երաշտադիմացկունությունը: ը

չի

ք ու Բոոոուի) ի:

Անան 2"« Ն" յ երջու չրված բ

Ն

,

նանթքառաո դեպքում ուսուինասիրվող բույսերի յս ւմ ՄՐ Մ Այս մեթոդի թերությունն այե ջ բի աճող բույսերի արմատներն աննորմալ պայԻեն րում են զարգանում: նրաշտադիմացկունությանորոշման անոթնե ոորի Մ մի աթառամնցման մեթոդի ի էությունը ճետնյալն մանու Բա մ սի բույսերը վեզնաացիայի վերջը սիստեմատիկա( բ մասիբուր'երը աճման իսկ մյուս որոշ ֆաղուվչեն ջրում: Չջրվող անոթների խոնավությունն արադ գոլորշիանում էլ ( Հո րատի աատմատը քույլ դիմաոկսում են թառամել: Ֆուրչուուսցող բույսերը ոթների բույսերին նորից սկսում են ջրել: Վեգզնտացիայր րջում (ստուգիչ) ե փորձնական անոթների բույսերի բերքի աշվառման Հիման վրա որոշվում է ուսումնասիրվող սորտերի

Բ

.

ստվերված ։պայմանչ |

որոշվում Հունի Արաչաագիմաց զոմոուքյունը փ իթ ո «ռոքորրի աքննո Ի

ններում:

ռիանակ բույոնրը երկար ժամանակ մնում

ր

՝

ուցիչները բույսե էպիդերմիսի, կուտիկուլայի

ձրոէ

օաքուռի

են

են

արտա

Լինում

՛

դեպբեր, երբ Հիվանդ մ. Սելել լեկցիայի այոտվում:

-

830--10

ջուր:

150--2 Դաշտիյուրաքանչուր դույլ լուծույքով: Դաշտը սրսկում են որ Հեղուկը տերեների վրա նստի շատ ի ւսումնասիրվող բույսերի արճես օր ճետու տիճանը որոշվում է 10--15 մարվում այն բույսերը: որոնը շատ բի վում, միջակ դիմացկուն են ճամարվո թույլ դիմացկուն են ճամարվում մինչ Ֆիտոֆտոբան կարտոֆիլի ամ բաթ ուր Ի հարուր դոներ չրո ձեով. է Հնտնյալ մը կատարվում են ֆիտոֆտորայով վարակված բույ այդ Ճճեղուկովորոկում եկ ուսումնաս

3--4 լ

Հոու

անընդճա աւն աշխատանքները են արճեստական բույսերը վարակում |շարադր Այստեղ շատ Համառոտ արճեստակա տոֆիլի ֆիոոֆատորայի Ժանգով վարակված բույսերը կո բույսերի մի մասը, որի ճեւտնունքով ենթարկվող Սելեկցիայի 20--7540-ով: վարակելու ճա տական ճանապարտճով տարողություն ունեցող ջրով (լցված սր 20--30 վերցնո տերն: Այդ տերնեները լ այդ Ստացված վարակվող սորտերից:

թույլ

ձն

կամ բարձր

խնամքի պա ադրոֆոնը, վրա: բուլսնրի դիմացկունության

պալմանները՝ Ազրոտեխնիկական

տարածմանը: թյունների

թյունը

տամբ ն ն առկայությամբ այնուժյա թրվայնութ Արտաբինպայմանների մի շարք խ թյունը, Ճողի ն օղի ջերմաստիճանը, նն կանխել կ նուլնպես կարոզ

բար

բջիջների բարձր ղանլուրերի, ն

պայմանավորվէ իմունությունը

վածքների

թափանցել առանձնաձճատկությու

Ճա ը

բույսնրի մեկ ուրիչ մասի

նների ը մանդությու

իմուն

անդամ, յուրաքանչյուր 5--10 կումները կատարում են 2--3 օիթ են 18--206 անդամ: կատարում մեկ ջերմության Սրակոււմէները

ոլայմաններում:

|

Արճեստականճանապարճովվարակում են նան կարտոֆիլի ամիսներին, պալարների Այդ կատարվում է ձմռան ռյալարները: ոլաճանման ժամանակ: որոշելու Որոշկուլտուրաների խմունությունը

ճամար արճեսչ նան տական ճանապարճով վարակում են ճողը: Պրովոկացիոն ֆոնի ծանի պայմաններում ճնարավոր է լինում պարզել բույսիբի դիմացկունության այդ միջավայրում սելեկցիոչասիը: Սակայն ու ներին Հետաքրքրող մի շարք ուրիշ ճատկություններն Հատկաչեն լրիվ դրանորվում։ Անսխալ, նիշները գնաճաբազմակողմանի տական տալու բույսերի մի մասն էլ ուսումնասիրվում է բարձր ագրոֆոն ունեցող մեկ այլ չվորակված ճողամասում:

ճամար

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

նան

ավելի բարդ է: եթե Ճիվանդությունռերի Ճարուցիչներըվարակում են սաճմանափակթվով բուսական տեր ստեղժելու Ճարցը շատ

են: միայն ույնԼ նատում վնասատունն

ՀԱԱանշ

Հատկապես

ապոլիֆադգնե

այլմ

սանինոթ

սիստեմատիկականտեսակետից շատ ճեռու կանդնաժ բույսերին» Վնասատուների նկատմամբ բույսերի դիմացկունությունթ

է մի որոշվում

վում

շարք

որոշվումէ Բույսերիդիմացկունությունը

մերոդներու:

նան

մեկուսացված

վրաւ Մեկուսացումըկատարվում է մանը անցքեր Հողակտորների ունեցող ցանցի օգնությամբ, որոլեսզի այնտեղ գցված վնասա»

դուրս չգան: Չնաշատման ւռուներըՃողամասիղ

մեթոդի ԼԹ. ք բույսերին: Ստվեկան թերությունն այն է, որ ցանցը ատվերում են ոչ միայն ենթարկվում բուվսերը Ճետնանքովփտիխոլացած րելու նան ճիվանդությունների ռոառւմնասիիվողվնասատուների,այլ այս

ազդեցությանը:

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ

ՈՐԱԿԻ

ԸՍՏ ՄԹԵՐՔԻ

Բույսերիմշակման վերջնական նպատակն է ստանալ բարձր ի մթերքն իր սննդարժեքով, Ճամով, Ճճուռովչ որակով բերք: Ստացված լ մարսելիությաւմբ պեոք է բավարարի մարդու, իսկ գույնով տացված

ները:

ճումքը՝ վերամշակող

Մքերքի որակը

արդյունաբերության պաճանջ-

կախված է գլխավորապես

սորտի

կենսաբա»

ուսուվմՀ նական առանձնաճատկություններից: Մակայն բազմաթիվ տաեն ուռացված Ճարուստ տվյալները ցույց նասիխրություններից նշանա մաննե փշանման է լիս, ռր բույսերի նշանակալիցչ մշակման պայմանների ճն փովփուվոխում մրերքի որակը: Այսպես,եքե ապոռստ ղումները նպաստում են ցորենի ճատիկներիխոշորացմանը, ապա միաժամանակիջեցնումեն ինչպես ալյուրի ելը, այնպես էլ Հացի որակը: Սովետական Միությանճարավային շրջաններում ստացված ցորենի Ճճափիկները սովորաբար ավելի շատ սպիտակուց ն քիչ օսլա են պարունակու: ծլուիսային խոնավ շրջանների ցորենների ճատիկներըօալայով ճարոատ են, բայց նրանց ալյուրի ելը ցածր էտ աՀ

տե-

Սելեկցիայիենքարկվող կուլտուրայի բույսերն ուսումնասիր»

վնասատուի տարածման օջախներում: Այս մեթոդը առաջարկվելէ Խարկովիսելեկցիոն կայանի կողմից ն ունի մի շարք առավելություններ: Ստացվածտվյալների ճուսալի են քանի որ ուսումնասիրություններըկատարվում են բնական պայ-չմաններումն կարող են ուսումնասիրվել մեծ թվով բուսական ձներ։ են

վնասատուներինկատմամբ բույսերի դիմացկունության բոշման մյուս մեքոդի էությունն այն է, ռր ոասումնասիրվողբույսերի շարբերին մոտ մշակում են վնասատուներին Հրապուրոդ բույսեր: Այդ բույսերի վրա Ճավաքվածվնասատուներն այնուճետե անցնում են դնաճատվողսորտի վրա: Օրինակ, եթե նպատակ է -

տերը:

ԲՈՒՑՍԵՐԻ

վնաս են ճասցնումք բույսերի վնասատուները: Վնասատուներին դիմացկուն սոր-

ապա

բենի ունեցած դիմացկունությունը, նախորդ տարին նեղ մապավոտանովկատարումեն աշնանացան ցորենի վազ ցանց: Հաջորգ րի գարնանը այդ շերտերի միջն քողնված աղատ տարածություն» ների վրա ցանում են ռաումնասիրվող գարնանացանցորենի սոր»

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ

ԸՍՏ ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻՆ

ԴԻՄԱՆԱԼՈՒ ՀԱՏԿՌՒԹՅԱՆ

Գյուղատնտեսական արտադրությանը մեծ

ձներ,

ցոշվեղական ճանճի նկատմամբ դարնանայան դրվում սղլարղել

են Ագրոտեխնիկական պայմանները զգալիորեն փոփոխում նանշաքարի ճակնդեղի արմատապտուղներիշաքարի տոկոսը»

այլնց թելի երկարությունը, ամրությունը, ելը բամբակենու Սակայն կան բույսեր, որոնց մթերքի քիմիական կազմը մշակության ն

տարբեր պայմանների ազդեցության տակ խիատչի

փոփոլխվումտ 10"

100-200

Պարզված ձ, օրինակ, որ կլիմայական

տարբեր ոլայմաններում ոլոռի առլիտակույների տոկոսը գրեթե չի փոփոխվում: Մթերքի որակի դնաճատումը կատարվում է օնլեկցիոն կայան ների ն Պետականսորտտվորձարկման ճանձնաժողովիկողմից:

ԲՈՒՑՍԵՐԻ

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ

ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԻ

Հասկերի Հատիկներն անջատելուց

չն

Համար որոշելու

ենչ

Աչ-

օղտվում են նահ այլ մեթողներից: Բույսերի պառկելը նույննա զգալի չափով իջեցնում է բերէ աչքաչաիով: Ուժեղ Պառկելու ճակումը որոշվում բատվությունը: են Համարվում այն որոնց բերքուճավաց որենի սորտերը, ղառկող ւլառկող՝ երբ մեքեՀէ, թույլ ճնարավոր Քր մեջենայով կատարել

ԸՍՏ ՄԵՔԵՆԱՑԱՏՄԱՆ

ԲԱՎԱՐԱՐՄԱՆ

:

ուսումՈրպեսզի նոայովլրիվ ճնարավոր է բերքաճավաք կատարել: Ճունկասիրվողսորտերի դնաճատումը ըստ պառկելուճատկության են արար տացնում դուաղբի կամ աղզոտառալի լինի։ Ճողամասը

կարնորագույն Բույսերիանլեկցիաւյի

խնդիրներից մեկը սն քնէ: նայացման լաշանջների բավարարումն Առանց դաշտային ա»խատանքննըի, Ճատկասես բերքառավաբի աշխատատար սլրոցջեսների մեքենայացման ճնարավորչէ իջեցնել մթերքների ինքնարժեքը: Սելեկդիոյի ենթարկվող բույսերն ըստ մեջենալացման ւղզաճանջների գնաձճատելիս Հաշվի են առնում յի առանձնակուլտուրո: Այսոլես, եթքնցորենների նոր սորոտնրիդգնաճասոճատկությունները: ման ժամանակ «ճաշվի են. առնվում Ճճասունացմանֆազում ճասիկների չթքառիվելուն բույսերի չոլառկելու Ճատկությունները,աղա բամբակենու մուտ Ճաշվի են առնվում սիմպոդիալ ճլուղերի երկարությունը, մոնուղոդիալ Ճյուղերի առկայությունը, բացված կնդուղնեռի միջից ճումքի չՄափվելը ն այլն: Շաքարիճակնդեղինոր սորտերի գնաճատման ժամանակ ոլարզում են, թե որքան միատարը են արմատապտուղները,ինչ չափով են արմատները թափանցում տողի մեջ ն այլն: Ցորենի տարբեր սորտերն ունեն թափվելու տարրեր Ճատկություն: Մի բանի սելեկցիոներներիմասնակցությամբ ակադ. Պ. Ն. ստեղծած դարնանացան կոնստանտինուվի ցորենի Յ41 սորոոն աչքի է ընկնում չթափվելու բարձր Ճատկությամբ, կալսիչով մեկ անդամ՛կալսելով Ճաճախ ճնարավորչի լինում Հասկեբից լրիվ անջատել ճատիկները: Մինչդեռ ճայտնիէ, որ աշնանաՀճառունացման ֆազումդգաղի ցանՈւկրաինկասորոի Ճճատիկները չաբովթափվում են: Հասունացմանֆազում թափվելու ճետկանքովբերքը զգալի չափով իչնում է: թափվելու չափը որոշվում է Գնաճատվող Հատիկների ցորենի Մի շարք մեթոդներով: Ջթափվողսորտերի ծաղկիկային թեփուկնեբի ճիմքի մասր յայն է, որիշնորճիվ ճատիկըլավ է ընդգրկվում ու պաճվում: Այդպիաիսորտերի ծաղկիկային թեփուկները լավ չղաչափը որոշվում Էէ այսպես. վորվածհ կոշտ են լինում: Թավփվելու Հասունացումից սկսած, օրվա բնթացքում, 3 անդամ մոմային Հասկեր: Ամեն անգամ վերցրած վերցնում են 100--200-ական (44

կշռում

որոշում իրար Համեմառելով, տվյալները ստացված չափը տոկոսը: թափվելու թափվելու չատիկների Հատիկների

նուշնտե :

ճետո

Հեւ

ոլառկելու բարձրնորմայով:Բուլսերի կան պարարտանյութերի անպայման ժամանակ պարղդելու Հառոկությունը

նկատի

են

առնվում

մթնոլորտայինտեղումների չափը: Գերխոնավպայմաններընպաստում են բույսերի ոլառկելուն, մինչդեռ խոնավության բարենպաստ պայմաններում գտնվող բույսերը թույլ են պառկում կամ ամենեին

չեն պառկում:

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄՆ

ՇՐՋԱՆԻ

է, ձայտնի

ԸՍՏ ՎԵԳԵՏԱՑԻՈՆ

ՏԵՎՈՂՈՒԹՅԱՆ

լեռնային, ինչպես նակ Ճճյուսիսային շրջաննիվերջին ցրտաճարություններըուշ են վերջանում, բում գարնանային են ոկսվու:: իսկ աշնանային վաղ ցրտաճարություններն էլ շուտ բերբ կարող են տալ այն սորսոերը,որոնք բարձր ն որակով ունեն կարճ վեդետացիոն շրջան: կարճ վեղետացիոն շրջան ունեցող բույսերի մեծ նշանակություն ունեն նան խոնավությամբ չապաճովված շրջանների Համար» ավարտեն վայրերում մշակվող բույսերը պետք է շուո Այդպիսի որ

Այստեղ

էրիտրոսերմում

իրենց վեգետացիան,որպեսզի չընկնեն հրաշտի կործանարար ազդեցության տակ: նան

Ճատիկների

լով

սորտային ճաւկություն է: Վեգետացիոնշրջանի տնեողությունը ե Սակայն փոփոխեուշաճաս սորատհը: միջաճաս վաղաճաս,

բույսիչերմության:լույսի ւնողության,խոնավումշակվող վեգհտաէ փոփոխել ժամանակ այս գործոն-

թյան, սննդառության պայմանները,կարելի ցիոն շրջանի

ճաշվի են առնվում: անպայման վեգետացիոն շրջանի գնաճատելիսկատարում րստ Բուլանրը

ներն են

ն .

տնողությունը:

Գնաճատման

ֆենոլոդիական դիտումներ: Բույսերի գնաճատման մեթոռնեոը իրականում շատ լոսրդ են սելեկցիոներներից պաշանջում են բազմաթիվ տարիների լարված

ԳԼՈՒԽ Ը

Ֆիզիոլոգներ,էնտոմոլոգներ, ֆիտոպաթոլոգներ, տեխնոլոգներ, բիոքիմիկներն այլն:

րնտրե

որձ

տ

.

ծճիշտընտրել փորձադաշտր: Փոիձադաշտը ոլհտքէ ունենա Ճարք մակերես: Ինչոլնս վարե-

է ճիշտ

ճշտությունը:

ճ

քորտը

սորտ

կամ

Բ

բուսա-

եժ

փ, այնքան

փորձերից

չի լինում

փորձերը կբկնողություններով դնել: Այսպիսի

դեռլքն-

Սակայն սելեկցիոն աշխատանքի «կզբնական շրջանումսերմերիքիչ քանակի ճետնանքով Հնարավոռ

շատ

խայտաբղետություն: Ուսումնասիրու4, ճն Հազվադեպ՝ կրկնողություննե-

թյուններըտարվում են 2, հուլ, Որքան կրկնողությունների թիվը ստացված տվյալները ճիշտ են:

փորձաղաշտվի ավելի

փորձադաշտի տարբեր մժա-. տերում:կրկնողությունների շնորճիվ Ճնարավոր է լինում ընդգրկել

են

կատարելու ժամանակմիննույն յո

կան ձեր որոշակի կարգովցանում

'

1:20, 1:30, 1:50 ն ավելի ճրկարության չաինրով:Հետաղոտական աշթատանքների սխալի նվազեցմանճիմնականմիջոցներից մեկն «լ կբկնողությունների կիրառումնէ: Կրկնողություններու ցանք

ա ԱՄ

տարածություն,մեծացնում են փորձի տվյալնե Խորճուրդէ տրվումփորձամարգերի

երկար փորձամարգերն մեծ ընդգրկելով ճամնմատաբար

մաններում, ը կամ շարքերըպետք է փորձամարդեր երկարվերջհել:

(աշնրաը, այնպես էլ ենթավարծնլաչերտր է պետք միատարըլինեն: Փորձադաշտի ճատակագծման աճ ժամանակ, Հնարավորության

լոտք

Սելեկցիոննոր սորտը ստեղծվում է լարվաձ ն բաղմամյա աշխատանքիչնորճիվ: Այն ստեղժվում, դաստիարակվում ն բաղՃացվում է դաշտային պայմաններում:Սելեկցիայի դաշտային աշխատանքների մեթոդապեսատույգ կատարելըկանխորոշում է նոր սորտերի ստեղծման աշխատանքների Հաջող ավարտումը: Սեյնկցիայիենթարկվողբույսերը դնաճատելիռքիշտ տվյալներ տտանալուն ախալներիցխուսաիխելու Համարառաջին ճերթին ւլետք

ՍԵԼԵԿՑԻՈՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐԳՄԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱՆ

՛«

արսաղդրու-

աշխատանքներին մասնակցում են

Թի ուսումնասիրությունից մինչն սելեկցիոն նոր ռորտն թյան Պանձենելը, գնաճասուն

սոշխատանք: Աւելին,այղ մեթոդների ց երնում է, որ չուսաբանումի միայն իր ուժերով,այդ բոլոր սելեկցիոները, ճարցերն ամբողջ խորությամբընդգրկելչի կարող: Այդ պատճառովսկսած ելանյու-

|:

:

Վլ:

:

:

|:

աւա

արեն

|

Ել

բորտ

՛

Օ |է

-

6-րդ

Հ

Տ

Փ

Տ

Հ

-

Ա

39. 4

Ն

Ն

աշ

2.

Ն

կոկնողությամբ32 սո

22026Ե»ԱՆԱԿԱՆ

Հեա

Նկ.

-

ԱԺ

Ն

ՏՅԿԱՆԱ

սէ

ԱԱ 9114. Հ »- տ Ա

մրնություն

,

ՈԿ

Հ

Ճ

Ճ

ՃԱ

:

ւա

ի մի

Արարում

(ություն "77

Հ

Հ

բունն -

ԱԶ

62111709

մբվհություն

Լին

՛

ժ դասավոր

`

-

-

2»5.055

աու Վ Աաթնասիր ի ամանոկ

ճանապարճներ(նմ.

-

:

՛

՛

:

:

մեթոդի սկ, 38. նտանդառտային

լ

ԵՎ

`

ԱԱ թյամբ:

վո

ի,

վ

Ե

ՍՈՑ

1եթոդին,

դիմում են փորձարկման, ա որի ժամանակ փորձա ձնի շարքի կողքին ցանում են ս

ում

Ուսումնասիրվող սորտերը ղասավորում շախմատաձկր փորձադաշտի ժամանակ ելնելով աշխատանքների Հետազոտական են ն ուսումնասիրվող բուսական ձների թվից կիրառվում ձնից կբկնողությունների դասավորմանտարբեր ձներ: Փորձից ուռացված տվյալների մճշտության վրա նշանակալից չափով ազդում են Յ / նան փորձադաշտի շրջապատի պայմաննեծառեր են ներր Եթե փորձադաշտիմոտ / աճում, առա ղրանք ոչ միայն ստվերում են, այլ նան ուսումնասիրվող բույսերի Հա մար ստեղծում են օդի խոնավության այլ Տվյալներիվրա կարող են ազպայմաններ: դոյ փորձաղաշտի կողքով անցնող նկ. 40. Ոումնասխող ե այլն: Այս ռուները ճարդերը ճաշվիյուդասորտերիշախմատաձե 2նելով, փորձաղաշտի բոլոր կողմերից, սավոբման սխեման: Ց մետրից ոչ սզակաս լայնությամբ, կատարում են սովորական ցանք: 8անքերիայդ մասն անվանումէն պաշտպանական շերտ: Ուսումնասիրվողբույսերի ճիմնաեն կան ցանքերը կատարում պաշտպանականշերտի մեջ: Փորձադաշտում մշակվող բույսերն իրենց կենսաբանական տարբեր շնորձճիվ ճողից վերցնելով քանակությամբ դաշտում ստեղծում ծն սննդանյուցեր, տարբեր է, որ այդպիսի դաշտում խիստ խայտաբղետություն: Հասկանալի ճաջորդտարին փորձ դնել չի կարելիչ այդ պատճառով,սխալներից խուսափելու ճամար, կիրառում են ցանքաշրջանառություն: Սելեկցիայի ենթարկվող բույսերի գնաձճատմանժամանակ սխալները նվազագույն չափերի ճասցնելու ճամար փորձաղաչշար է միատեսակ որակունեցող սպարարպարարտացումը կասոարվում ցրում են ճավասար շերտով: տանլութերով: Պարարտանյութերի Փորձադաշտի վարը կատարում են կարճ ժամկետում: Հողի նախացանքայինմչակումից ճնտռ զաշտը Հատակագծում

:

/"

ւմ

-

ր

կատարելմիասլարտադիր է բերքաճավարը

աղ առանըց կորուստների,չխաոնելով մեկ այ

բուսական ձեի բերքի

բուսական ձեի

ճետ:

ՍԽԵՄԱՆ

(սխճման) Հաջորդականությունը աշխատանքի Սելեկցիոն սելեկժամանակ կիրառվող

ստեղծման է նոր սորտերի ախված կիրառման լի հլեկցիա իկ Անալիտ մեքողներից: ցիայի են՝ 1. կոլեկցիոն:-. ս

ուարվում աշխատանքները ՐԻ իսկ սինթետիկ ռելով: իոն,ն 3. ստուգիչ Հողամասերում, Չ. ճիբրիդայինչ31. կոլեկցիոն, մամանակ

կիրառման ժամանակ՝ ե 4. ստուգիչ Հճողամժասերում: փ խատանբի սխեման կարողէ Սելեկցիոնաշ սելեկցիայի ենթարկվող փոխվել նան ելնելով ռիալի

ածլեկջիոն

-

ո-

առանձնատճատկննսաբանական կուլտուրաների կությունների»

ժամանակ նոր

Անալիտիկ սելեկցիայի կիրառման

առանձնաճատկությունների

են ցանքի պլանին Համապատասխան: Վերջինս կատարում 1--8 են Ցանքըկատարում օրում, որի ժամանակուշադրություն են դարձնում, ռր տարբեր բուսական ձների սերմերնիրար չխառնվեն: խորությունը ն սերմերի միջնհղած Ճեռավորությունըպետք Ցանքի Հ վինեն ճավասար: ընացքում խնամբի աշխատանքները Վեղետացիայի (քաղզՀան, սնուցում, ջրում, կուլոիվացիաչ պայքար վնասատուների դեմ) կատարում են միաժամանակ,միննույն որակով: Բերքաճա-

բոլոր

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ՍԵԼԵԿՑԻՈՆ

ա-

են։

տարբեր տուրաների ճամար են

բճրքը

լ

նան

Մեկն աշխատանքներից ասխանասու սնլեկցիայիամենառլաւռ կատարաշխատանքները ների բնրքաճավաքի

կուլտուրա սհլեկցիոն աշխատանքում Տարբքր Սակայն ձնձրուվ:

ԻՑ

են նան

սորտերի

ընոկատարվումեն արճեստական աշխատանքները ւտեղծման եղանակները տարբեր մեթոդների բության ն դաստիարակման ընտրվածլավագույն կիրաոժանմիջոցով: կոլակցիոնՀողամասում են անլեկցիոն ճողամաբույսերի սերմերը Ճաջորդ տարի ղանում ճոՄոլեկցիոնն ուռուդիչ սում, այնուճետեստուգիչՃողամասում: խոտանմանն արեն դաստիարակման, ղամասերումկատարվում Այտեղ ստացաշխատանքներ: ընտրության բույսերի ժեքավոր օժտված ն ճատկանիշներով ված լավագույն ճատկություններով Հետո՝ պետական են իսկ կայանային, սկզբում Ճանձնում բույսերը պառ Սելեկցիոն աշխատանքիսխեմայից ու

։

ակաափորձարկման:

2ոժամանակ Հիբրիդային ահլեկցիայի անալիտիկ չի Հիմնադրվում: ղամաս՝

երնում է,

ռր

.

կիրառմանժամանակ լրացուցիչՃիմսնհլեկցիայի Սինթետիկ

նադրում

են

Հողամաս: Հուն Հիբրիդային

|

շարադրելու Հաջորդականությունը աշխատանքի Սելեկցիոն օգեն

լուսաբանվելուՀիբրիդեիզացեայի ժամանակ գլխավորապես ստեղծմանաշխատանքները» նությամբ նոր սորտերի

.

"՞,ՁՈ7

ԿՈԼԵԿՑԻՈՆ

ՀՈՂԱՄԱՍ

ն այլ

երմերը 1.)

բոԱԱ

ճը ջորդ

ր

տարի ցանում

են

ստացված Հիբրիդային

ճիբրիղդայինճողամասում:

ԱՆՆ, րամախաչումից

,

ձե-

են

Անճրաժեշտությանդեպքում կոլեկցիոն Ճողամասում զբաղԱրժեքավոր բուսական

:

գիտա-ճետազոտական ճիմնարկներիցստանում

նոր բուսականձներ:

տուտից

նրենց կոլեկցիան: Համամիութենական բուսաբուծության ինստի-

սիստեմատիկաբար ճարստացնումեն Սելեկցիոն կայանները

սերմերիբաժինը: տիպիկ

րում

են դաշտային խոտանում: Ընտրված բույսերը մանրաղնին ուսումնասիրում են նան լաբորատորիաներում: Կոլեկցիոն Հողամասում ինքնաի ոշոտվող արժեքավոր բուսական ձների նկատժամբ կատարվում է անճատականկամ մասսայական ընտրություն: Այստեղ խաչաձն փոշոտվող բույսերը բնական ճանապարճովիրար ճետ տրամախաչվումեն, այդ պատճառով կոլեկցիոն ՛Ճողամասում ռաճմանափակվումեն միայնարժեքավորբույսերի ճայտնաբերման աշխատանքներով, դրանցից ընտրություն չի կատարվում: Խաչաձն փոշոտվող բուսական այն ձեերը, որոնք այստեղ աչքի են ընկնում իրենց լավ Ճատն Ճատկանիշներով,Հաջորդ տարի կություններով ուսումնասիրվում ճեն մեկ ուսացված ճողամասերում: Այդ ցանքերի ճամար օղտագործում են պաճեստում պաճվաժ այդ նույն բուսական ձների

|

ստանդարտսորտը: կոլեկցիոն ճողամասում ցանքը կատարվում է փոքր ճողամասերի վրա, առանց կրկնողությունների: Կոլեկցիոն ճողամասում բույսերը գնաճատվում են ֆենոլոգիական դիտումների ճիման վրա: Բներքաճավաքից առաջ կատա-

նեն

կոլեկցիոն ճողամասում ցանում ն ուսումնասիրում են սելեկցիոն կայանում եղած բուսական ձները: Կոլեկցիոն ճողամասի ճիմնադրման ճիմնական նպատակնէ պարղել, թե սելեկցիոն կամանում եղաժ բուսական ձները որքանով են պիտանի սելեկցիայն առջե դրվաժ խնդիրներըլուծելու ճամար: Այոտեղ կատարվում է բավադույն բույսերի ընտրություն, որոնք Ճաջորդ տարի ուսոււմնաեն: սելեկցիոն ճռիրվում Ճողամասում, այսինքն՝անալիտիկ սելեկպիայի սկիզբն է դրվում: Ճողամժասում Կոլեկցիոն յուրաքանչյուրբուսական ձնից ցանում նն այնքան սերմ, որ ծլած բույսերի ուսումնասիրությանշնորՃիվ ճնարավոր լինի պարզել դրանց բոլոր Ճատկությունները ն պանված նմուշների ճիշտ դնաճոաւոՀողամասում Ճատկանիշները: ման ճամար Ճետո յուրաքանչյուր 10 կամ 20 փորձամարդից ցանում

'

Ը

բույսերի խոտանումը Հնարավոր փարժեքբուլսերից ն սելեկցիոն ա չավագույն Հիբրիդայինբույսերի Առաջին սերնդի ճիբրիդներ

են

Հիբրիդային դրականՃատ որոնք ն Հա ճատկություններ դասական

ունենում

Ընտրումեն

Ճասունացումը: Սակայն անչձրաժեշտէ գիտ ները կատարվում են նան մանր անհլեկցիայիխնդիրները: Հիբրիդային առաջին սնրնդի ծնողականձների (8։ Բ) ն ստան հն իրար կողքի, նույն Հողամաս

խողով ռալը» կնիակալումը, կումը, կաքնային ճասունացու

դիտումների ժամանակ նշվում են օնրը, բայց ոչ թե ռտադիաները( Քել։։ Այդ դիտումների բնույթը կ մոտ սից: Այսպես, եդիպտացորնենի բորդ տերնի հրնան գալը, Ճուրա կողրերի ծաղկումը, կարնայի ճ նացումը ն լրիվ Ճասունացումը: ման սկիղբը, երրորդ իսկականտ մը, ծաղկումը ն ճասունացումը: Ցորենի մոտ նշվում են՝ ծլմա

գրանցվ դիտումները չողիական

րավորություն է տալիս կատարելո

ու

Հիբրիդներիընտրությունն լոդիական դիտումներին բույսեր Առաջին սերնդում բույսերի Հ

տանքներ:

Ճճողամ Հիբրիդային ն ընտրությա դաստիարակման)

շարքի վրա:

2ճիբրիդայինճողամասում գլ Հիբրիդային առաջին (Բլ) ն երկրո չին աճրնդի ցանքը կատարվումէ տրամախաչումից ստ րաքանչյուր

ՀԻԲՐԻԴԱՅԻՆ

:

տռա-

ճատկությունների ե ձատկանիշների ճիման վրա: խոտանման ժամանակ «Հաշվի առնվող կարնոր ճարցերից մեկը վեղետացիոն շրջանի տնողությունն 6: Ակադ. 5. Դ. կիսենկոն տվալ է առաջին ռերնդում ճիբրիդներին բոտ վեգետացիոնշրջանի տնողության խոտանելու սկզբունքները: նա գտնում է, ռր եե տրամախաչմանը մասնակցել են ուշաճաս ն վաղաճաս ծնուլլականձենր, ապա ջին սերնդում դոմինանտում է վաղաճասությունը: Այն ճիբրիդնեճրը, որոնք առաջին սերնդում վաղաճաս են լինում, տալիս են նան վաղաճաս սերունդներ: մի շարք ճարցերը պարզավաղաճասության բանելուժամանակ ակադ. Տ, Դ. 1իսենկոյիայս աշխատանքնունի: Իսկ նրա այն միտքը, որ վաղաճասուորոշակինշանակություն: խյամբ աչքի չընկնող առաջին սերնդի բույսերից ճիբրիդային երկն երրորդ սերունդներում վաղաճաս բույսեր չեն բորդ կարող աճել՝ առարկվում է շատ սելեկցիոներներիկողմից: Այժժ արդեն կան աշխատանքներ, որոնք ցուլը են տալիս, ոորճամեմատաբարուշաճառ առաջին սերնդից ճաջորդ սերունղնեերումաճում են վաղաճաս Լույսեր: Այսպիսի դեպբերը դործնական սելեկցիոն աշխատանբքու:ի չեն կարող բացառվել: Առանց կրկնողությունների, շատ փոքր տաբածությունների վրա ժշակվող առաջին սերնդի ճիբրիդները կարող են ուշ Ճասունանալ նան պատաճական գործոնների(առաս: խոնաչ վության: միակողմանիազոտական պարարտանյութինե այյն) աղղեցության տակ: Ճիշւո կլինի առաջին սերնդում խոտանել շատ հ վաղաճաս բույսերի ՃճայոնաբերԲւշաճառս Հիբրիդները ու ման ինտրման աշխատանքները շարունակել ճաջորդ սերունղներում։ Առաջինսերնդում պետք է խոտանել նան 4իվանղությունների ե վնասատուներինկատմամբ ակնճայտ ցածր դիմացկունուրյուն ունեցող բույսնրը: ինքնսսխոշուռվող բուվսերի ճիբրիդների ուսումնասիրման ժահն մանակ կիրառում ցանքի նե ընտրության տարբեր ձներ (այղ ձներից ժեկի սխեման բերված է նկ. 41-ուի): Առաջինտարին կատարվումէ ընտրված ծնողական ձենրի տրամախաչումը: ծրկրորդտարին առաջին սերնդի բույսերն աճծցյում են մեկ ընղճանուրճողամասի վրա, որի ճամար տրամախաչման տվյալ կոմբինացիայիբոլոր սերմերը խառնում էն իրար: Սակայն ճիբրիդային առաջին սերնդի ցարբըը կատարում են նան տացված առանձին-առանձին, յուրաքանչյուր տրամախաչումից ռերմերու/ԺԱռաջին սերնդում ընտրված յուրաքանչյուր բույսի սերմերը ճավաքում են առանձին ն ճաջորդ տարի ցանքը կատարում են ընտանիքներով, այսինքն՝ յուրաքանչյուր բույսից ստացված են սերմերը ցանում եկ առանձին շարքի վրա: երրորդ սերնդի շարք

41.

ավան

նախն սորտառխորձարկու

կան ն զոնալ ռչ

3--ճիրրիդային

ճողամառ, 6--կոնկու առորտափորձարկում,

ա

ընտրու

բույ ինքնափոշոտվող

ծնողական ձների 1--րնտրված ալից

նկ.

Հետ

Ճճեւռ

կատարվող

աշխատանքներըտարբերվում են

ինքնավփո-

բով-

որոշ

դեպքերում երրորդ սերունդ-

թյունները շարունակում

են

սելեկցիոն Ճողամասոսք:

ներում ընտրված բույսերի Հաջորդ ռերունդների ուսումնասիիու-

Հիբրիդայիներկրորդ, իակ

սերում:

րացաժ

շոտվողբույսերի

կատարվողաշխատանքներից: Հիբրիդային Հողամասում նույն ճողակտորիՎրա ցանում են խաչաձն փոշուտվող Ճիբրիդներին ծնողների այն ձնեերը,որոնք իրենց ճատկումուտ են լինում: ճամեմատաբար թյուններով ն Հատկանիշներով են մեկուսացված ճողամաՀիբրիդներն ուսումնասիրում

սերի

Հիբրիդայինճողամասում նույնոլես խաչաձե փոշուվող

.

տրամախաչումիցուուսք Ազատ-բնական ված Ճեբբիդներիընոբության ժամանակխորճուրդ է տրվում ինքնասիոշուռվողկուլտուբաների նկատմամբ կիրառել մասսայական բազմապատիկընտրություն, իսկ խաչաձն փոշուսվողներինկայոմամբ՝ անընդճաւտմասասյական ընտրություն Ազատ-բնական տրամախաչմանճանաառանձին արժեքավոր ճիբրիղննրի նկատմամբ" որարճովոտացված նան է անճչատական ընտիություն: կարելի կիրառել Սելեկցիայիճարուստ փորձը ցույց է տալիա, որ ճիբրիղիզացիային մասնակցող ծնողական ձների ժառանգական Ճիմունջըչ դրանցծադումը,չորսմախաչման պայմանները (լույսի ւտնողությունը, ջերմությունը, օդի խոնավությունի), փոշուսմմանեղանակները ն այլն, որոշակիորենազդում են Հիբրիդներիմուս ծնողական ձերի Հատկություններին Հատկանիշների դրանորմանվրա: Երկրորդ սերնդի ուսումնառիրություններըլրացնում են Էւ սերնդում այդ տվյալների ճիշտ լինելը: Պարզվածէ, որ երբ տրաատացված մախաչումը կատարվում է արճեուռականճարկադրական եղանակով, ճիբրիդայիներկրորդսերնդում նկատվում է լավ արտաճայտված բազմազանություն, ճեղքման երնույթ: Մինչդեռաղզասո-բնական տրամախաչմանեղանակովստացված ճիբրիդներիերկրորդ ն ճետադա սերունդներում բազմազանությունը, ճեղրբումիթույլ է կամ գրեթե չի լինոսր գինոռք,

եղանակի

ցանքը (Ի3) նույնպես կատարում են ընտանիքներով: Աշխատանքի ութերորդ տարումարժերավոր գծերըՃանձնում են պետականսորընտրության այս շատ աշտավփորձարկման: Հիբրիղների ն է է դժվար, բայց թանի որ Հնարավոր լինում ճետնել խատատար յուրաքանչյուր ճիբրիդի զարդացման օրինաչափությունընտրված ենիին, այդ պատճառով սելեկցիայում նա մեծ կիրառություն ունի:

Համեմատելու օգնությ Հիբրիդները երրորդ սե

Բույսերի

առայ:

ուսումն

ՍՏ

Հիբրիդայինե սելեկցիոն Հ ղությունների: Ստուգիչ Հո մերի ցանում են 2--3 կր թի դով: Կրկնոզությունների ված են սերմերի քանակի

ենթա Սելեկցիայի

չբ

ւոուդիչ ճողամասում:

ճավաքը: Սելեկցիոնճողամա երկու տարի: ընտրվածբո

«ետո

առաջ Բերքաճավաքիը

չա դիմացկունության

ված բույսերը, որից

ցած

Այստեղ պարզվումեն նան ղանաղանանբարենպաս

դիական դիտումներին

քից

ն

լեկցիոն ճողամասումդն տելումիջոցով:Ռրոշ դեպք են նան ժնողականձեերը: Սելեկցիոն ճողամասո նասիրման աշրատանք ահրում: ինչպես այս Հողամ լաչաձն փոշոտվող բույս անգամ. առաջինը՝մինչն ծ

Հեւո

Ուսումնասիրվող թյունների:

մերը Հաչորդ տարի ցանու հն նախորդ տա կատարում Ց դգնաճաւռո նախնական

ՍելեկցիոնՀողամաս կատա ման աշխատանքնե ստացվ : իայի մեթոդներով ելանյութի Ճողամասու

ՍԵԼԵ

դիտումների

ն

լաբորատոր

սորտափորձարկման

ՍՈՐՏԱՓՈՐՋԱՐԿՈՒՄ

.

կայանային սորտավորձարկումը լինում մ` նախնական (կամ

2--3

.

լուրաքանչյուր կրկնողությունը 2ամատարածցանքի կուլտուրաների տանում են 100 քառակուսի մետրը,իակշարային կուլտուրաներինը՝ 250--200 Տառ մ տարածության վրո::

կատարվում.է սորտավփորձարկումը կԿոնկուրսային են 4--6 կրկնողությամբ: ցանում տարի: Փորձարկվողսորտերը

կան փորձարկումը:

նախնադաշտում,շրջանցելով սորտավխորձարկման կոնկուրոային

ույն ժամանակ, երբ ուտեղծվածնոր սորտը կոնկուրսային սորտաքանակությամբ փորձարկման 4անձնելու ճամար ճամաղպատասխան ունենում: ռներմերչի Այստեղ փորձարկվողսորտերը ցանում են փառ մ 20--50 կրկնողությամբ: երբ տարածության վրա, 4--Ց է ուղղակի է լինում, ցանքը կատարվում շատ քանակը ռերմերի

ն

«իոքր),կոնկուրսային արտադրական: նախնական կատարվում է (փոջը) ռսորտավմորձարկումը

Ժան:

-

Սելեկցիոն կայանում կատարվող նապատակն է ճայտնաբերել կայանում ստեղծված, ստանդարտինդերաղանցողսորտերը ն դրանք ճանձնել պետական սորտափորձարկ-

ԿԱՅԱՆԱՅԻՆ

Սելեկցիոնն ստուգիչ ճողամասերում ստացվում են սելեկցիայի գնաճատականները: Հի մճնթարկվող բույսերի նախնական աղան գնագատավանըստանալու նպատակով ատողծվածձոռաեն կայանային սորտափորձարկման: ճկարային սորտերը Ճանձնում էն սլետաճոր սորտերի վերջնական զնաճատականըստանում կան սորտափորձարկմանժամանակ: Այստեղ դնաճատման տվյալեն լինում այն պատճառով, որ ուսումնասիրուներն ավելի ուռուլգ Սլունները տարվում են ավելի մեծ ցանքատարածություններիվրա: կայանային նե պնտական սորտափորձարկումներիժամանակ նույնպես կիրառվում են դաշտային փորձերի ճշտությանպաճողանն սխալներից խուսափելու բոլոր ման կանոնները:

ՍՈՐՏԱՓՈՐՁԱԲԿՈՒՄ

ուսումնասիրությունների օգնությամբ շարունակումեն բույսերի դնաճատմանաշճողամասուէ ինտրվածչ արժեքավորճատՍտուգիչ խատանքները: ն ճատկանիչներունեցող բույսերի ճետազա ուսումկություններ ժամանակն: շարունակումեն սորտափորձարկման նասիրությունները

Ֆենոլողիական

`

սորտա

սորտափորձ կայանային

կան

փ

նա

Սովետական

ԾՈՐ Միությունու

ՊԵՏԱԿԱՆ

պետականռորտափոր

մին Գյուղատնտեսությ

պայմաննե աղրոտեխնիկական

536--11

գյուղ

խնղիրն է տալ փորձարկվողսոր կանը ն կազմակերպել շրջանացումը:

Պետական սորտափո

կախ:

կ

Հանձնաժող տափորձարկման մ մեթոդի կատարվումորոշակի

ՍՍՌՄ

սորտափորձար տուրաների

են

ն արտադրա կայանային ստանդար որոնք այն ռորտերը» են ստանդարտի ե տալիս ղով

պայմաններում էկոլոգիական

կատարվում մանը զուդգաճեռ սորտեր ժամանակ որի ձարկում,

ոը

հ

այլն: բառմամբ աշխ Սորտափորձա կար ճիշտ շրջանացնե է

պալ

արժեք եր տա ֆոներում, ման զանազան ցան ժամկետներո տարբեր

կայանայինն Հեռ Հեռանկարային ավխնիկ ականտարբ

արտադ

բազմացնում միաժամանակ

Արտադ վրա: տարածության էն կոնկուրա որ ատուղում են նոր

Ե

Արտադրա

բնական

որտեղւռեղի ձարկման դաշտից: մեկու այլ տրամախաչում,

ամ

քանի որ բազմացում, սոլոռերի մեջմացնելուճամարսերու ձարկման փ

կուլտուր վփոշուովող խԽաչաձն մեկուսաց զուդաճեռչ ձարկմանը

ստանում են

սորտ

յուրաքանսելեկցիոնկայաններից: Փորձարկվող

ու

Համտաովում̀ Է ֆավեր. սորտերի շրջանացումըվերջնականապես Սովետիկողմից: Մինիստրների

Հյուր

ժառ մ վրա, 4--6 ցանում են 200--400 կրկնողությամբ» Փորձադաշտիոնլիեֆն անչճարթլինելու դեւղքում ցանքը կատարում են 8 կրկնողությամբ: դգնաճատումեն ստանդարտի ճետ Սորտերը Ճճամեմատելուօգնությամբ: Փորձադամշտում կատարում են ֆենոլոգիական դիտումներ: Այստեղ պարզում են նան փորձարկվող սորտերի իմունությունը, անբարենպաստպայմաններինդիմանալու ճատկությունների ն Բերքաշավաքից բերքատվությունը: ճետո փորձադաշտերիվարիչները ներկայացնում են տարեկան Հաշվետվությունները:։ Գյուղատնտեսականկուլտուրաների սորտափորձարկման պետական ճանձնաժողովի ռնսողուբլիկականտեսուչին ներկայացվողՃաշվետվություններում ճամապատասխանառաչ չարկներ են արվում փորձարկվողկուլտուրաներըսորտափորձարկՄան մեջ սլաճելու կամ ճանելու վերաբերյալ: կատարվում Արտադրական սորտափորձարկումը է 2--3 կոլտնտեսությունում, 1--8 Հեկտար տարածության վրաէ Արտադրականսորտափորձարկման նպատակն է ստուգել պեւտական սորտա-փորձարկմանփորձաղաշտերումստացված տվյալները ււ բազմացնել արժեքավոր սորտերի սերմերը: Արտաղրական սորտավխորձարկման ժամանակ փորձարկվող սորտերը Ճճամեմատում նն ստանդարտիՃետ: կատարում են առանց կրկնողությունՑանքը ների Արտադրական սորտափորձարկման ժամանակ ֆենոլոգիական դիտումներ չնն կատարվում: Սորտերը գնաճատվում նե ոտացված բերքատվության ե անբարենպաստպայմաններին, 4իվանդություններին վնասատումներին դիմանալու տվյալների

ԲՈՈՍՈՈՒՄ

Հլման վրա: տնում է 2--3 Պետականսռրտափորձարկումը տարի: Այն ռորեն ունենում տեիը, որոնք մթերքի բարձր որակն տալիս են ստան10 ղարտից տոկոս ավել|/բարձիբերք, շրջանացվում ենչ- ներ արժե-

բը

փորձաղաշտեչՀ Պետական սորտափորձարկման են ճիմնադրվում կոլտնտեսություննհրում կամ սովխոզներում,. ոը ճեկտար տարաալդ նոլատակի ճամար առանձնացված 80--100 ծության վրա: իրար նման մի քանի չըրՀողա-կլիմայական պայմաններով ջանների ճամար կազմակերպվում է մեկ փորձադաշտ: Պետական: սորտափորձարկմանփորձադաշտերըփորձարկվողսորտերի սերմե-

ղատարվում է տորտավփորչսորտավփորձարկումը Դեւտական ն արտադրության պայմաններում: փորձադաշտերում ձարկման Հին

սորտ

նոր սորտի շրջանացումիցՃետո արտադ է այդ սորտի էլիտայի

թյունից:

ե

կ

նակում: Ստեղծվածնոր սորտերի ճամ հն դրամական ոլ կողմիցաւռանում ման չափը կախված է ստեղծված

ներդնելուաշխատանքը

դուրաճանելուննորսոր

ֆածրարժեք

բ

ոո

լուրջ

"

արժեքավոր ռոր-

լավ բավարարող նոր սորտերի գորժ է: Մելեկցիոն կայաններիբայէ տալիս, որ նոր,

աշխատանքները

ոյ

այժ

ծե

4 շատ

դժվա-

գալիս, սելեկցիոն հրի տնսադաշտից վիխրպուժ սյու

լավ

առաջ

'

)

Ժացման մե

Դ

'

ձեն

բի

Վրա:

ի

բազ-

դարձնելովծաղկման կննսաբանակած Գր ԱՄոն աշատկությունների, փոշոտման

մն ն ման ասիրԼ»

մանրազնին տիրասետել անլեկցիայի ննթարկվող կուլտուփայի կենցաբանական Հատկությունները,Հատկաայե

լեկցիո

օրինաչափություններ: Որպես կանոն, Պետաբրթիր հոմա աշխատանքը սկսելուց անճրաժեշաէ

առաջ

բուսակա

ու-

աշխատանքները: են սկսում անբավարար ումա բԱԱաոանթ Մաաիրգած թ աեոր րի ճետ, որի Հետեան քով դվա

Հաճ,

րություններեն «ե

իա-

տորտե-

Ի Բողատաանաական

շարք

։

մի Հարցերի ազրոտնխնիկական Բիրքիմիայի, ԱՄՆ, ճարակից գիտությունների էր մ

կուլտուրայիտծխն-Ղ

իրա րովոտումը սելեկցիոներինօգնում է արագացնելունոր ե րի «թնզծման Հո

ճ

Սելեկցիոները եղանակները: բավարար նան բույսերի սիստեմատիկալի, բուլ-

արի ֆիզիոլոգիայի, սելեկցիայիենթարկվող

ունենա

ու

է

լավ պատկերայրամ փուլերում կատարվող

րբեր

լիքներ պետք է

փ.

ա

ԲՐ ր 9749 անլեկցիոննրը «յոթ

բարը

ելե լնկցիայի 7մեթոդներն

աք աան Տի ոլ Աե9

շատ

ն ճէ աաա ա ,ամլա

ԳԼՈՒԽ

Մարդոս պաճանչները վելի

ատեղծումը

ՄԾԾՍ

ՍԵԼԵԿՑԻԱ

ՄԱՍՆԱՎՈՐ

ԵՐԲՐՈՐԻ

Հառնում

է 35--50

ՆՇԱ

Հարաբերությամբ, որը

միան պ կննսական մարդու օրգանիզմի բույսե Մյուսկուլտուրական ն անազուտ զ զ մ ազոտային նյութերի ա մ Ը թյուն չկա: Այսպես, օրինակ, կա կուցային ն անազուտնյութերն ար թությամբ, իսկ ոլոռի մոտ ճամ տեսնում ենք, կարտոֆիլի պալա 1:6

աչքի է ընկնում ճատկապես կար վրա է Հիմնված մակարոնիարտա Ցորենի ազոտայի Հատիկներում բոնի իզուր ն ճարպերը ածթաջրերը) նյու դոտ (ճարպերը ն ածխաջրերը) նյութ

հ ՄիությանՀարավային Ճարավ ն Հաց ցորենները:։ Ալբաղացման

նանացան ցորենին, Գարնանաց կուցները տատանվում են 12--23Ն չների բարձր պարունակունյամբ

պան ցորենը չի զիջում, իսկ ճաճա

Ալրաղացմանն

գ-ի: ճացաթխմա

Գյուղատնտեսականարտադ տնտեսությունն է: Բարելավել ճ նշանակում է վզարգացնելր այդ ամենից արժեքավորպարենայինկ նանացանցորեններիարտադրու բաղնդի Հիմնականճացաբույսը։ ժմակարոնի,ճրուշակեղենիարդլու Ցորենի ճատիկննրում սլարու մար անճրաժեշտսպիտակուցներ, Աշնանացանցորենի ճատիկ շատ սպիխիոակուցներ, քան աշոր ունենում է ս ուրից թխված Ճացն ավելի բարձը ցուցանիշները: Ցորե որպես խկտացված կեր մեծ արժե ննրկայացնում նան ծղոտը: Արտ նացանցորենի ճատիկներիբացար

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՑՈՐԵՆԻ Ս

ջիչ

չատ

ենն

սպիտակուցները, մինչդեո ոլոռի

Կ սպիտակուցները Քրչ

Են

ածրմերումշատ ածխաջրերը: Այդ : պատճառը,ոբ

Պրրաժեշտության Դե«րջում ժարզը

«Ֆ ան-

Համեմատաբար ճրկար ժամանակ քարող է սնվել միալն Հացով, իշկ միայն մար««ֆիլի«լա-

(արներովկամ ոլոռի անքժերով երկարժամանակ

անվելՀի կարող:

2929նի ԿԹԱՆՁՆԱ

ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԱԳՈՂՈԴԻՆԿԱՆԵՎ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

Ճացազգիների լնն քՊառգանում (Օոռողլոծճ6) ընտանիքի ոթ 0 ա" հագան արը Բույսերը արածված քրկրագոր«փամյա նանացանկամ ՝

Հ

. ԱՍՇ

աոաիմա բոլոր

ո

շրջաններում:

Բո

մ

ԹՈՊԻՆ

ՆՈՅ

Պար աշնանացան: /.զբնկական, Տաչիկա կանն. Անդրկովկասի ռնառուբլիկաների (նռնային

շրջաններում մշակվում Են տեր:Աշնանացան մ.

նակ

նհրկցան Ջործնների սոր-

գարնանացան ցորեններըիրարիցտարբերվում ծն վարովիզացիայի ատադիաների կ տնողությամբ պաճանջներուլ: Աշնանացան ցորննների մարովիզացիայի առադիան կանոնավոր ք Ընը անու 00-ից մինչն 40-իպայմանննրում:Տարբերսորտերի մուս տնում

այն

է 90-20

Աշնանացան ցորնններիմարովիզացիայի ուուսդիան կարողէ տեղի ունենալ Ֆ--Ցն-ի պայմաններում, այդ դեպքու սակայն մարովիզացիան ընթանումէ շառ դանդաղն ռլաճան»Հում է ավելիերկարժամանակ: Խիո ձմճռներ ունեցող րում աշնանացան շրջաննքՋորենչրչրի փարովիացիայի ոյոադիան չ կարող ընքանալն ավարտվելնան բացառական ջերմաստիճանի Մուն --Ք-ի) պայմաններում, (-Վ-ից Գարնանացան ցորենների լարովիզացիայի ատադիայիՀամարպ աճանջվումեն 2-15 օր ն 5.147 օր:

չնրժություն: ծրկցան

Ջործնների փարովիլացիայի ճամար անճտրաՀ «եշտէ 36-ից ոչ ցածր ն 159-ի: ոչ բարձր ջերժություն, յաՍրանց 2ոմխչացիայի Համար անճրաժեչտէ

15-25

մորենըպատկանում է քրկարօրվա

շր.

բույսերի շարքին, ճացանցորենի Աշնատարբերսորտերն ունեն լույսային ստադիալիէտարԲեր տնողություն: Ամենիցավելի կարճ լույսային ատադիալիտքՀոզությունունեն լայնության վրա

Հարավային (Սիրիա, Միջճրկրաժովի շրջանի 8ՐՎրծծր) մշակվող ,որտձրը, հալամենից քոՎարլույսային ստադիա ունին Ճյուսիսային կան

շրջաններում մշակվող աորատեիր: Ցորեն|, տոսակներըե առրաոծրը ծլումիցմինչն ճասկակալուն ընդճանրապես ջերմության նրատմա մբ դաճանջկուտ չեն։ Այ ժաՄանակաշրջանում րանք ցածր ջերմ Համճաստիճանի

նկատմամբ

դիմացկուն են։ Այդ ճատկությամբ ճատկապես աչքի ձն ընկնում Ճյուսիսային շրջանենըի սորտերը: դում սորտերն ունեն չերմության տարբնր պաճանջ: սորտերը Հասկակալման ֆազում ջնրմաստիճանի

մատաբար

չի

ԱԱ

են, քան ոլաճւսնջկուտ

արավա հզատմաղ ի 2ճյոաիսային շրջաններիսոթտերը: ավո լի

պայմաններում: Ցորենիծիլերը Հատիկներըսկսում եր ծլել 2--8 դիմանումեն բավականաչավխ ցաժը ւաաչքի նն ընկնում Սովետական դիմացկունությամբ ն ծված տարա -արնելյան շրջաններում սորտերը: րավ Սիբիրի Հասծաղկափթթությունը Հասկ է, որն ունի 14-26 3--Տ ժաղիկներիվ: կիկներ: Ցուրաքանչյուրճասկիկ բաղկացած է ջք Ցաղիկն ունի երկփետրաձեսպի ԿԱ բեք Ցորենը ինքնավոշոտվողկուլտուրա է: Սակայն նրա ծաղկման ինքնասի որենը Բնույթը կախվածէ կլիմայական պայմաններից ն սորտի նաճատկություններից: Հասկի սաճմաններում ծաղկումը ԾՆ

հրոեք արը դարանի,

րոյա

որննի

2-8

Հյուսիսային

օր,

շրջաններոսւ՝ 4--Տ

օր,

ամպամած

Ց

"-

կա

ախո

ՍովետականՄիության օր բնային նղանակին՝ 6--8 3--5 տնէ օրում, իսկ ամբողջ դաշտի ծաղկումը Հասկը ծաղկում վում է

6--7

օր:

ն գարնանացան Աշնանացան սորտերի ծաղկումն ցորենների սկավումէ Ճասկակալումից մոտավորապնա3--2 օր ճնտու

Հասունացածփոշանոթներն ուռչում ն դեղին գույն են իսկ փետրաձնսպին ուղղվում է, ունրա աղվամաղ մակերեսը է լինում փոշոտման: Սերմնարանի դատրաստ ճասունացման ժաժանակ սպին արտադրում է մի շարք քիմիական նյութեր, որոնց նորճիվ ապիիվրա կպչում ն 5--6 րույն Ճետո սկսում են ծլել ծաղնները: Սաղկժանժամանակ, երբ սկսում են ծաղկիկային ճեռանալ, առէջքային թելիկները 2--10 բոպնում 2-3մմ ծրկարելով միջից դուրս են նետում փոշանոթները, են պատովել ղեռ ծաղկիկային թեփուկները որոնք իրարից ճեռանալու սկզբին, այսինքն՝ մինչն փոշանոթներըծաղկիցդուր« դալթ. այդ պատճառովծաղկափոշումի մասր թափվում է իր «էփականսպիի վրա, իսկ մնացած մասը՝ ծաղկիցդուրս: Ցորենիծա-։ չեկը ԼՔԻ բուն լինում է լայն բացված, որից ճետո ծաղկիկային Ռեփուկներըսկսում են աստիճանաբարփակվել: Թեփուկները իրբաՔիջ ողախոից միոչո րաք նորից իրար մոտքնանը ստա-

նում,

աո

թեփուկները ում

ոնում

վում

ծաղկի

բաժանվելու է մուտավոիապնս րոպե: է

բաց

ն

Ցորենի կոչայսպիսի ժաղկումը Հավանաբար խաչաձն փոշոտվելուճարմարանքէ:.

են տալիս, Փորձերը ցույց

որ

բարենպաստ ցոթենիծաղկափոշիները 100 մ Հեռավորության

պայմաններում կարող են տարածվելմինչն

.

սորտի կենսաբանական Վրա: Սակայնցորենի ծաղիկները, յ ը ր, նայած ե կլիմայական պայմաններին, ծաղառանձնաճատկություններին կում են նան փ ակ վիճակում: Մաղկումը փակէքէ կոչվում, մմ), այսինքն՝ րբ ծաղիկը ամեննին կամ լրիվ չի բացվում (1--Տ փոշանոթները ժաղկից դուրս չնն դալիս: Փակ ծաղկման ժամանակ այլ բույսի ծաղկափոշիները տվյալ ծաղկի սպիի վրա ընկնել չեն կարող,այդ պատճառովփոշոտումը կատարվում է միայն իր սեփական ծաղկափոշով,այսինքն՝ տեղի է ունենում ինքնափոշուռում: Բաց ժաղկման դեպքում ծաղկած ծաղիկները լավ նկատելի են լինում շնորճիվ առէչքային թելիկներից կախված դատարկ փոշա-

նոթների

`

.

.

.

Փակ սորտերի ծաղկման ծաղկող կարելի է որոշել ժամկետը պինցծտով ծաղկիկային զղուշությամբ իրարից եթեփուկները ռացնելումիջոցով: Երաշտ տարիներին ցողունների միջճանդույային մասերը դանդաղ են աճում, են դուրս ճասկերը ուշ տերնապատյաններից գալիս: Այդպիսի դեպքերում ծաղիկներիփոշոտումբն բեղմնավոբումը տեդի են ունենում տերնապատյանիցդեռ դուրս չեկած Հասկի մեջ |

։

վերն

Հասկիվերնի

ներքնի ծաղիկներըծաղկում

ն

օ4նն ճանդիաանում՝ կոմպլեքսային իմունկանտով գ աղբոր շալի աղբյուր ն երաշտադիմացկուն չըցորենը(Վրաստան)չ արվածՏիմոֆենի

ունեցող ուկրա"

ցորննները, բարձր որակ միջինասիական թափվող տեղականցորենները, Սիբիրի ձմռադիմացկունչյորեննեինական

րըն այլն մեֆ մաջբ ՍովետականՄիությունում կարծը ցորենի սորտերի ճիման վրոու օգտագործման է Հայրենական ելանյութի աւռեղծվել չրին Սակայն Մերձավոր Արնհելջի Աֆրիկալի ճասարակաժային ներմուժջաններիցբերված վաղաճաս, Հյուսիսային Աֆրիկայից ն ցորենների օզոաված խոշոր ճատիկներ ամուր ցողուն ունեցող են մի շարք արժեքան գործման չնորճիվ ստեղծվել շրջանացվել վոր

սորաեր:

ցորենների սոլոռնրիստեղծման արգենտինական

է բրատանում

,

լ ը

ու

Ի

են

ու

ժամը 9--11-ր:

շնորչիվ իրեն) պորենները։ փափուկ Զինականռեսպուբլիկայի նն (ւ

ե վաղաճասության, օգտագործվել իտալական իմունության ժամանակ: Այժմ-

կոլեկցիան Ճաինստիտուտի բուսաբուծության Համամիութենական նան

ներով:

Զինական ոհսպուբլիկայից ստացվող ցորեն-

Սելեկցիոն աշխատանքում որոշակի նշանակությունունեն. շվեյցարականու ավառրա-չ Հնդկական բարձրորակն շվեդական, ներմուծլիական ցորենների վաղաճաս սորտերը:Այդ երկրներից չնորճիվ Սովնտական օգտագործման ված ցորենների ելանյունի ե շրջանացվելեն բազմաթիվարժեքավոր.

Ցորենի Հասկիծաղիկները միանգամիցչեն բացվում: Մաղկուսկսվում է ճասկի գրեթե կենտրոնական մասից ե տարածվում

ո ԴՏ

ժաղկման վրա ազդում Ցորենի

Միությունումստեղժվել

ինչպես օդի ջնրմաստիճանն

սորտեր:

|

խոնավությունը, էլ ճողի խոնավության չափը: այեպես Պարզվաժ է, որ ցորենի կանոնավոր նբբ ցերեկէ ընթանում, ծաղկումը վա չերմությունը տատանվում)է 25--817 սաճմաններում, իսկ գո-

"

շերը լինում է 1Ր է Ցորենիծաղկումը չերմություն: դանդաղում ն Ցածր ջերմաստիճանի ջրի սակավությանպայմաններում:Սովոտական Միությանճարավային շրջաններում ցորեններիուժեղ ծաա-

կումը տեղի է ունենում

՛

կանադայիցն ԱՄՆ-ից ներմուծված ցորեններից նույնպես սորտեր: ստեղծվել են մի շարք արժեքավոր հ ե. Ի. Վավիլովի, ն. Ա. Ֆլլանսբերդերի,Դ. Մ. Ժուկովակու այժմ ստեղծված . Մրությունում ուրիշննրի ջանքերով Սովետական է ցորենի ելանյուքի մեժ կոլեկցիա: Ցորենի սելեկցիայի ճամար ելանյուքի Ճարուստ բազմաղաՀանություն ունի Հայաստանը:Ցորենի 21 տեսակներից են տարա 15-ը 650 ճայտնաբերված յաստանում 280-ր: տնսավներից՝ Ժայկական ՍՍՌ-ում ցորեններիուսումնասիրման աշթատանք ները գլխավորելէ Մ. Գ. Թումանյանը: ունի նան վայրի ցորեններիՃարտատբազմազաՀայաստանը

ւ

Հյուսիսային շրջաններում,Հ

ցածրջչերմառտիճանի ցորենի ծաղիկները պատճառով, գլթավորա-

։

ես ծաղկում են ցերեկը, գիշերը նրանք գրեթե չեն ծաղկում:

ՑՈՐԵՆԻ ՍԵԼԵԿՏԻԱՅԻ ԵԼԱՆՑՈՒԹԻ

Համամիութենական ա

|

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ

չ

(ոտարոժոքոն կպատի յաթ կայ իոքենավա լնկցիայում իրենց բացառիկ բաղմազանուքյամբ աչքի են ընկնում Սովետական արբեր Միության շրջուննիբում մշակվող տեղական ցորենները: հլանյութի ՀրաՍելեկցիայի

ամրա

Հայտնաբերվածցորենի տեսակային ն Հայաստանում |

սորտա-.

է ստեղՃուսալի նախադրյալներ յին Հարուստ բազմազանությունը ցորենի նոր, արժեքավոր սորտերի ստնղծմանՀամար: 8րտաժում

169»

'

դիմացկուն ն արտաբին պայմաններինլավ Ճճարմարվոզ կարմիր է ալֆաճատի, բարձր ձմռաղդիմացկուն չպառկող Ալթի-աղաջի, ալաղացման ն ճացաթիման լավ ճատկություններով օժտված, երաշ-

տադիմացկուն Սպիտակաչճատի, ձմռադիմացկուն Գյուլգանի, ինչ-

ոյես Հայաստանումստեղծված սելեկցիոն սորտերի (Արտաշաշի 442, նղվարդի4, Լենինականի3, Արժյանկա) օշգտագործման շնորճիվ կարելի է ատեղծելցորենի նոր, շատ արժեքավոր սորտեր: նան

ՑՈՐԵՆԻ

ՍՆԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ծորձնիալեկցիայի խնդիրները բարդ

են

ն

բազմազան: Բազ-

բխում է նախ այն մազանությունը բանից, որ ցորենը մշակվում է ծույր Ճլուսիսում, խոնավ անտառային, կիսաճասաիակածային, հ անապատային, այլ շրջաններում: Այդ պատճառով անլեռնային ճրրաժեշտ է լինում առեղծելայնպիսի սորտեր, որոնք որոշակի բաիձր, կայուն է

պայմաններում տան ճոլա-կլիմայական

որակով

են նան բերք: խնդիրները է Սելեկցիայի բարդանում աշնանացան գարնանացանցորենների առկայության պատճառով: Բացի դրաենց, ոլաճանջվումէ, որ ցորենի նոր սորտերը լինեն`1. բարձր բեր2. ատու, ձմռադիմացկուն(աշնանացան ցորենները),8. երաշտա6. ցրտադիմացկուն, ճիվանդություն-

դիմացկուն,

4.

վաղաճաս, 5.

ներին ն վնասատուներին լավ դիմացող, ՞-. բարձր աղզրուռեխեիկամին արձագանքող,8. մեքենայացման ոլաճանջները ասզաճովող (պառկող, միաժամանակ Հասունացող,չթափվող), 9. տարբեր

Բավ

Դողա-կլիմալական

պայմաններին Ծիր

որակով,

մշակման Ցորենի

(ավ

Հ

Հարմարպու 10.

Հայա

լ

ճիմնական նպատակըբարձրորակ, դլուրա-

մարս ճՃացստանալն էւ Տեխնոլոգիական Ճատկությունների Հարցր նույնպես ցորենի սելեկցիայի կարնորագուլյն խնդիրներից մեկն է։ ճյժմ խնդիրէ դրվում ստանալ, այսպես կոչված, ուժե ղցորենչերի

նոր սորտեր, որոնց

մեծ

արժեքն այն է,

որ

՝

կ սովխողզներից կարծր ն ուժեղ ցորեննիկոլոնտեսություններից սովորական փափուկ ցորենների Հետ չճամեմատած, դնում է րըչ բարձր դնով։ Ցորենի վաճառքի ճամաշխարչայինշուկայում կոպերատորկան,Ցեզիում 111-ը Հայտնի են ճաՈւկրաինկան, բարձր որակով: ցախքխման ՄԵծ էնդոսպերմ, առղակենման, առանցխոր ակոսիկի, կլոձն ն խոշոր ճատիկներունեցող սորտերի ալրաղացման ոճ

րավուն Հայ

աղթխ մուն Հատկություններըբարձր

են:

դրոշ սորտերի ճատիկներըճասկերում ծլում են: նոր «որտերի ստեղծման ժամանակ ուշադրություն է դարձվում նան այն բաձի վրա, որ Հատիկները ճասկի մեջ չծլեն: ՍովետականՄիության Ճացաճատիկայինխոշոր շրջաններում բնրքաճավաբիաշխատանքներիժամանակ խիստ լարվածություն է ստեղծվում՝ցորենները միաժամանակ«ճասունանալուպատճառով: մ

չ թուլացնելու նպատակով սղաճանջվում յդ լարվածությունը

ռտեղծել սորտեր, որոնք մեկը մյուսից մի քանի օրով

նանան:

ուշ

Ճասու-

:

Այժմ ցորենի սեյեկցիայի առջն խնդիր է դրվում ստանալնակ րարձրարժեր, բազմամյա ցորեններ: թվականին աշնանացան ցորեննեՀայկական ՍՍՌ-ում 143,82-ի զբաղեցվածէր սելեկցիոն րի ցանքասարածությունների առրտերով, որից 14,3:/Խ-ր' ռնապութլիկայում ստեղծված նոր սորտերու: Մնացածտարածություններըզբաղեցված են եղել տեղական ռորտերուխ սելեկցիոն սորտերի ցանքատարաԳարնանացան ցորենների 1957 թվականին կազմել է 0,856, իսկ Զ9,2Խ-ը ցանվել է տեղական սորտերով։ Այս է պատճառը: որ գարնանացանցորենի նոր սելեկցիոն սորտերի ստեղծումը ռեսպուրլիկայում կարնորադույն խնդիր է Համարվում:

մնաց

ծուխյունը

դրանց սպիտու-

կուցների մեջ եղած սոսնձանյութի բարձր քանակը «ացբ դաիձնում է իարթամ ն առաձգական: Ուժեղպորեններիալյուրը խաոնելով ճացաթիխման ցածր ճաւտկություններունեցող սորտերի ալյուրի ճետ, լավացնում են վերջիններիՀացաթխման ճատկությունը: Ուժեղ ցորեններին են պատկանում կարծր ցորենները, ինչպես ճարավայինշրջաններում (Ուկրաինա,Հյուսիային կովկաս,

ՑՈՐԵՆԻ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ ԵՎ ՏԵԽՆԻԿԱՆ

սելեկցիոն աշխատանքները տարվում են ՀիբրիդիՑորենի ու բուլղացիայի, անձատական ն ժառսայական ընտրությունների սանրի դաստիարակմանմիջոցով: Հիբրիդիղացիայի Ճաջողությանճիմնական նախադրյալներից մեկը ծնողականձենհրիճիշտ ընտրությունն է: Ցորենի սելեկկիայի ասպարեզում մեծ նշանակություն Համար ունի ճիբրիդիղացիայի ծնողական ձներ ընտրելու ակադեմիկու Տ. Դ. էիսենկոյիառաջարկած սկզբունքը: նա առաջարկել է 4Հիբրիդիղացիայի ճամար ծնո-

հան

Անդրնովկաս) մշակվող փափուկ ցորենների մի՞մասը: ՍովետականՄիությունը որեն արտաճանող խոշորետություններից մեկն է: Համաշխարճային շուկայի, ինչպես նան մենր բնակչության պածանջներըբավարարելու ճամար պետությունը

Դ70

.

մի

շարք

սորտեր:

ու

ստեղծվել

ն

աբ-

ն

չափերով իրականացէ ճատկապես փափուկ կարծր ցորենների միջն։ Այղ տեսակվել ների ժիջն կատարվածտրամախաչումներիցստացված ճիբրիդնեէ տեխնոլոգիականբարձրճատկություններ» բի մի մասն ունենում է լավ դիմանում ժանդին ն այլն: Միջտեսակային տրամախաչումեն ներ ճյուղավոր կատարվել նան ցորենի ն ճաճարի, կարծր ցորենների միջն ն այլն: ցորենի կուհլեքսացին իմունիտետը իր վրտ բ Տիմոֆենի

Միջտեսակային4ճիբրիդիզացիանմեծ

տադրության մեջ ներդրվել

են

չումեեր: Միջտեսակային ճիբրիդիզացիայի չնորճիվ

Հետաքրքիր

շնորճիվ ԵրկրադործությանՀարավ-Արնելյան ինոտիտուտում(Սարատով) սելեկցիոներ Ա. Պ. Շեխուրդինըստեղծել է դարնանացածն ցորենի բազմաթիվ սորտեր՝ Ալբիդում 48, կյուտնսցենս53/12, 258, 82/-. 5|11, կյուտեսցեն»դ Լլուտնեսցենս էրիտրուպերմում ներտեսակայինճիբրիդիղացիայիօղնուցյամբ ստացված շորբաներիթիվը շատ է, սակայն ցորենի սելեկցիայի պատմության մեջ Ճեռանկարներեն բացվում սիստեմատիկականտեսաչկետից ճեռավոր ծիբրիդիզացիայի կիրառման շնորճիվ։ Այս դեւլքում կիրառվում են միջտեսակային ն միջցեղային տրամախա-

հակները

ճեռավոր ճիբրիդիղզացիայիմիջոցով նոր սորտերի ստեղծման օրիտարբեր եղանակների բաղմաթիվ են: Տրամախաչման կիրառման միջոցով են ստեղծվել նան կուտնսցենս 1163 (էրիստրուսլերմում 543|15Գիրկա 224) ն 0դնսայի 15 (Նկլուոհսկենս 0625Հէրիտրոսպերմում2623) սորտերը։ Օ։`Տրամախաչման

նովոուկրաինկա83 սորտը (սելեկցիոներ Պ. Պ. Լուկլանենկո աշնանացան Ուկրաինկան գարնանացան Մարկիզ սորտերի տրա" մախաչումից, Սիբիրում շրջանացված Միլտուրում 583 դարնանաան սորտր՝ Միլտուրում321 (Արեմտյան Սիբիր) ն Կիտչեներ(նատնսակետից նադա) սորտերի, տրամախաչումից: Աշխարճագրական

)՝

ղական ձների ընտրել ստադիական զարգացման ճիման վրաբ Պետք է ընտրել այն ծնողներին, որոնք ունեն ոչ թե շատ թվո ն դրական, այլ ամենից բիչ թվով բացասական Հատկություններ Ցորենիսելեկցիայով զբաղվող խոշոր սելեկցիոՀատկանիշներ: ներները աշխարճագրականտեսակետից ճեռավոր Ճիբրիդիզացիայի մեթոդից օգտվելու ժամանակ ծնողական ձներից մեկն անպայման վերցնում են տվյալ ճողա-կլիմայական պայմաններին Այսպես. լավ ճարմարված տեղական կամ սելեկցիոն «որտը։ սորտն ստեղծվել է գարնանացանՄարվիզ(կանաԿրասնողդարկա ղա) ն աշնանացան Ֆերուդինեում13 սորտերի տրամախաչումից.

Է

ն

աշորայի

ս տրամախաչում շն Տրամախաչմ

շարք

ն

ջեր

կենսաբանակ

են (մին ները տրամախաչվում ցորենների Ճեւոչւ Տ Փանացան են ընթանում, երբ սեզը ջող Հիբրիդայինառաջին սերնդի վու նպատակով կատարում են ս աիդքն՝ ճիբրիդների առաջին Համ սեղի շճետ: ՀիբրիդայինՀ

խատաֆջ է կատարում ակադ աշխատանքներիշնորչիվ պա

ասոլարեզ Հիբրիդիզացիայի

Է

վավ դիմանում ցածը թյուններին, սլաճանչկոտ չէ ճ ցած արմատային սիստեմ, բա

մոր մի

Ցորենի

սեզի տրամա դրավել են այ ուշադրությունը

ցորենով կամ աշորայով: Հաջ միայն բերրի են դառնում, այլ Ցորենի Քեր ձնադոյացումներ: երրորդ ն Հաջ պածերկրորդ» Այդ սերո բազմազանություն: չնողությո տարբեր տացիայի ների տարբեր որակ ունեցող բ

բույսերի ստերիլու անրընդի նորից արճես աերնդիբույսերը

Հայրականձնի դերը կատարո

ժամանակ լա Հիբրիդիզացիայի

սորտ:

աշորայի

Հաս

ն

կրասնող մացկունությունը:

ունեն

տրամախ

սորտնը, որոնք ժեքավոր

ռենի

ինստիտուտ Հարավ-Արեելլան

մեր:

չի

վել մինչնՀիմա ունեցող բուսական ձներ: ՄիջցեղայինՃեբրիդիզաց են մի շարք թյունումզբաղվում Դրանցից ամեն Մեկն իր

թյուն

գրեթեամբողջաշխա գրավել նը, սակայնստացվածՀիբրիս

աստիճանաբարբարձրանում է: Պարզվածէ, որ երբ ճիբրիղայիչ առաջին սերնդի բույսերը նորից տրամախաչվում են ցորենի ճել: աջորդ սերունդներում դոմինանտում են ցորենի ճոռոկուասլա թյունները ե ճատկանիշներըչ իսկ սեզով տրամախաչելու ժաժանակ դոմինանտում են սեղի առանձնաճատկությունները: Մնողական ձների միակողմանի աղդեցությունը վերացնելու նպատակով ցորենի»Հ«սեղիճիրիդների տրամախաչում են այլճիբրիղների «1ս:: Ցորենի ն սեզի տրամախաչումից առայժմ բազմամյա ցորենի տրամախաչումների շնորճիվ տորտ չի ստեղծվել: Սակայն այղ ոռտէղծվելե շրջանացվել են աշնանացան ն գարնանացանցորենների մի քանի արժեքավոր սորտեր: Տոբեճնի տջամախամաճ

Կ/անակ կաստրացիայի են

տեխճիկան:

են

կաստրացիան կատարում եէրի միջին ծաղիկները (նկ. 43): ն մեժ մատներով բոնում են ճասկըչ սպես. ձախ ձեռքի միջին

թեփուկներըիրարիցՀեռացնելու նպատակով թիծաղկիկային

ցու-

։

ժաՀիբրիդիզացիայի

ենթարկում ցորենի

այն

ասկերըչ

2ԴՏՏՑ

ջ

իջ

4/

Ս 27:

:

Նկ.

Գ

«4222

42.

43.

Հասկիկիմիջին ծաղկի ճեռացումը:

22//

.

Նկ.

Կաստբացիայից առաջ ճասկիվեբնիբեբզարգացած ճասկիկնեոիհեռացումը:

ծաղկիվերնիՑամատով սեղմում են կաստրացիայի ենթարկվող են փոշանոքմտար: հրարիցՀեռացած թեփուկներիմիջից երնում ները, որոնքՀեռացնում են աջ ձեռքով բոնած ոլինցետի օգնությամբ (նկ. 44): կաստրացիայիժամանակ Հեռացնում են ծաղկի երեջ փոշունոթները(նկ. 45): կաստրացիանսկսում են ճասկի ներքիի մասից ք Հաջորդաբարկաստրացիայի են ենթարկում սկղբից ճասկի մեկ կողմի, իսկ այնուճետն նույն կարգով նան մյուս կողմի ծաղիկնեէն Լրիվ կաստրացիայիենթարկվածճասկը(նկ. 46) փակում ՝

են զարգացած, չճասունաորոնց ծաղիկներն ունենում լավ բայց ցած: չպատոված կառստրացիայից: առաչ ճասկը փոշանոթներ։ նախապատրոստումեն՝ մկրատով կտրում են քիստավորհերի Քիատերըն ճասկի վերնի մասի 2--8 ըհրղարգացած ճասկիկները (նկ.. 42)։ Պինցետի օգնությամբ «եռացնում են նան Հասկի ներճասկիկները ն մնացաժ բոլոր ճասկիկբնի մասի թնրզարդացած

|

բը'

Վեկուսիչով»

`

օր

ճասկի

Տոոննի

կաստբացիան:

44.

կատարում

ը

ներտեսակային տրամախաչուաա է առանց դժվարության, կատարվում

-

Միջցեղային Հիբրիդիզացիայի ժամախորճուրդ է տրվում փոշոտել չճասունացած սպիները: Դ. Ա. Դոլգուշինին Հաջողվել է ցորենը աշորայի ճետ տրամախաչել։երբ ցորենի լրիվ չճասունացած ծաղիկները փոշու ել է աշորայի ՉՀասունա-չ. Հասունացած ծաղկափոշու: պած ծաղիկների փոշոտումը կատարվում է ճեռավոր Ճճիբրիդիզացիայի դըժվարությունները Ճաղթաճարելու նոլա-

նակ

2:82

թոթ

Նկ. 485, Սաղկիկաստբացիայի ճաշոբդականությունթ. 1--ճասկիկի սխեման, Տ--ցորենի ֆողկի սխեժան, 3--կասարացիայի ծնթարկված ծաղիկը:

Յ

ՆԵ.

Ա

:Ի

»

Ր

"

այդ պատճառով,այդպիսի տրամախաՀումների ժամանակ պետք է փոշոտել միայն ճասունացածծաղիկը:

Նկ.

Հետո,

են

արճեստական փոշոտում: Ամպամած եղանակներին փոշոտումը կարելի է կատարել կաստրացիայիյ 5--6 ծետո։ ներտետակայինՃճիբրիդիզացիայիժամանակ կաստրաօր ցիայի օրը փոշոտում չեն կատարում:

Հասունացման ժամանակ,կաստրացիայից 1-3 Սպիների

օրս

որ

աղիների

կորցնում

են

կ

են

Շոգ, չոր եղանակներ

շարք

խնդիր

կիրա

936-1»

ժեքավորուրիշսորտերի, ճիբրի

աստիճանական (ճետաղար ցիպրոկ)տրամախաչման եղանա խաչման էությունն այն է, ռր ստ տրամախաչումեն հերենցծնողակ

Սելեկցիայի մի

տրամախաչումը:

Ցորենի սելեկցիայում

սորտի ճասկերի ծաղզկափոշինե տեղավորում են ջրով լցված սրվա կած յուրաքանչյուր Ճասկի ճամար 2--Ց Փոշոտմանխմբակայ բույս: մերոդի կիրառման ժամանակ փո նախորդմեթողի նման միանվագ, ճիվ փոշոտումը գրեթե մոտենում տարվող փոշոտմանը, ապաճով կանության պրոցեսը ն այլն:

պես կուված խմբակային մեթ իրար շատ մոտ աճած մայրական ված բույսերը (նկ. 48) փակում են փոշոտումը կատարվում է մեկուսի

կենսունակությունը: նղատտումեն սպիների կենսունա Փոշուռման ժամանակ յուրաք փում են ինչպես ճավաքված ծա Պարզվածմ, որ ցո փոշանոթներ: ծաղ սզարունակումէ 1000--2300 Ճեւոո Ճասկը հռ Փոշուռուժից տրամախ (եկ. 42) Արճեստական քյունն այն է, որ ճայտնի են լինո ա ցած ծնողական ձները:Սակայն որ աշխատատարէ, փոշոտումը շո տարվում ն այլն: Այս թերությունն

ցրնումիրենց

է 3--10

Պարզված է,

արագ կափոշիննրը

Է

մՄեկ Հազցվ են: Փոշուտու կատարուքա

չասկի

4 Ճարուստ Սելե է տալիս, որ Ճիբրիդիղզալեկցիայի փորձը ցույց ծն ն մասն ասնակցող ծնողական ձների ճՃատկություններըե ճատեն արտաճայտվում, երբ նրանք կա-.

աի

ւո

կանիշները տարբեր չափով տարում են

32 ն 0դեսայի տարբեր դերեր: Մելյլանոպուս մ

սո

բ

"

չումները

նշանակություն մեծ.

ունեն

օրինա" ժառանգականության

ուսումնասիրելու ժամանակ: Ուղիղ ն Ճակադարչ չավփություններն Հե ոավոր Ճիբրենան պարպելու են պարղելու օգնում բրիԺները որամ օգ ՐԸ յախաչու սորա ցորենթ արդեն նշվեց,

՞

նա

Ցորենը աշորայի,կամ մի քանի Ճճարցերի: դիզացիայի անղի

ճետ

տրամախաչելուժամանակ,

ինչպես

: աշխատանքները տրամախաչման

դրեքեարդյունք չէին տալիս, երը ձնի դերը կատարում էին մայրական սեղզը կամ աշորան: Մինչղեռ, նրբ մայրականձնի ղերը կատարումէին աշնանացանկամ դարնանացանցո-

2Հււիեմատրամախաչումը բենները, Ճճաջողէր ընթանում: տարար

'

ենՆկ. 46. Կաստոացիայի թարկվածճասկիտեսքը:

Նկ. '

47.

Մ

Ցոբենի Բորի մե րորացգածն

ողոր:

չ

տերը իրար ճետ տրամախաչելուժամանակ (ուղիղ տրամախաՀ չում) ճիբրիդայիներկրորդ սերնդում բուլսերի 6246-ը նման է եղել կարծր ցորեններին, իսկ 33"/6-ը՝փափուկցորեններին։ Այս կոմՀակադարձ, ոռնեցիպրոկ(0դեռայի 13»ՀՄելյանոպոտ 57) տրամախաչման ժամանակ Հիբրիղների42Խ-ը նման է եղնչ , կարծրցորեններին, իսկ 584-ը՝ փափուկ ցորեններին:. Ուղիղ (օրինակ, Ուկրաինկաչ«կարմիրսլֆաճատ) ն Հակադարձ, ռեցիպրոկ (մարմիր սլֆաճատչ«Ուկրաինկա)տրամախա«

Խարկովի կայանում ճաճարի ճյուղավոր ցորենի ճետ տրամախաչնլու ժամանակ ստացված բոլոր խոտանվելեն, երբ մայՀիբրիղները րական ձնի դերը կատարելէ Ճաճահսկ երբ մայրական՝ձեի դերը րի: կատարել է ճյուղավոր ցորենը, րս» արժեքավոր տացվել են մի շարք ճիբրիդներ։ Սեռական ճիբրիդիզացիայի կամ, ինչպես ընդունված է առել, սինթետիկսելեկցիայի օգնուԽլամբ ստեղծվել են ցորենի շատ արժեքավորսորտեր: սելեկցիայի Անալիտիկ մեթոդովնույնպես ստեղծվել են ցոփոշոտման նկ.48. խմբակային բենի շատ սխեման: սորտեր Մասսայական ընտրությունըցորենի սելեկցիայում այժմ շատ բիչ է կիրառվում: Այն որոշ կիրառություն կարող է ստաՀ նալ միայն ազատ-բնականտրամախաչմանմիջոցով ստացվողճիբչբիղների,դեպքում: Ցորենիսելեկցիայում լայն կիրառություն ունի Այս՝ Ժեթոդիկիրառման չշնորճիվ ստեղծվել ն ալ» բնտրությունը:` ժըմ շրջանացվածհն բաղմաթիվ սորտնը: շատ ժորէ նշել, որ ցորենի արժեքավոր անձճրաժեշւո Սակայն ն բույսն» տերը ստեղծվել են Հիբրիդիզացիայի, դաստիարակման

անչատակ

"

|

բինացիայի

բի ընտրությանճուտ անի,

Տ

պղուղակցման չնոր4իվ,

.

ք»

(թ

ՑՈՐԵՆԻԻ ՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻ

ՆՎԱՃՈՒՄՆԵՐԸ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻՆՎ

ԻՄՆԵՐԸ ՍՍՌՄ.-ՈՒ Մ

Սովետական Միությունում ստնղժվածեն աշնանացան ն գարչ

նանացան ցորենների բազմաթիվ սելեկցիոն սոլոտհր, որոնք յ" ժըմ շրջանացված են: Խոշորանլեկցիոնձրներ Ա. Պ. Շեխուրդինի

(մարատով), Պ. Գ. Լուկլանենկոլի (Վրասնոդարիսելեկցիան կ(ան), Զ. Յուրնի, Ն. Վ. Ցիցինիաշրատանքների չնորճիվ ստեղժված են բազմաթիվ արժեքավոր սորտելո

երկրադործության Հարավ-Արնելյանինստվխոուտում(Սարա12. շրջանացված են գարնանացանի տով) ստնղծված սորատհրից աշնանացանի5 սորտեր: ն

տում

ինտտիտուՀամամիութենական սելեկցիոնչ-գենետիկական

(0դեսա) ստեղժվել

են

3 ն աշնանացանի5 գարնանացանի

`

սորտեր: Մեժ Ճճաջողություններէ ձեռք բերել նան կրասնոդարը սելեկցիոն կայանը: են սելեկցիոն կայանում ստեղծված Ադրբեջանի. Արանդանիչ Ֆճրուգինեում 9204|, Խորանկաճեռանկարային սորտերը: Վրատական պնտական սելեկցիոն կայանում ստեղծված են ԴոլիսՊուրի 18-46, Դոլիս-Պուրի 35--4, Թավքուխի, Տեզիում 3/1մ որսնը այժմ շրջանացվածենչ Միջտեռակային ճիբրիղիզացիայի կիրառման շնորճիվ ստեղծՎել են մի շարք արժեքավոր սորտեր, կարծը Բեյոտուրկի ցորենի ն Պոլտավկա փափուկ ցորենի տրամախաչումից ստացվել է Սարուբրա սորտր, կարծր Հորդեխֆորմե432 ն փափուկ էյոս"եսզենա 76/10 սորսոր: սորտերի տրաժախաչումիըց՝կանդիկանա :

`

առրաոծրի,

երկրագորժությանձարավ-Արնելյան ինստիտուտում ստեղձվել է աշորացորննի 416131 Հիբրիդը։ որն ունի բարձր ձմռադիմացկունություն հ ճացաքխմանլավ ճատկություններ:46|/131ճիբն այլ մարրիդր չրջանացված է Տամբովի, Սարատովի, Տուլայի ն Ալթայի երկվերում, Ջուվաշականավտոնոմ ռնեսպուբլիկայում

18ճ ոհսպուբլիկաներում: ՑորենչՀսեզի ,

տնտեսական նե կենսաբանական մի շարք

ռորոր նույնպես ունի դրական առանձնաճաւո-

Միությանմի շարք շրջանների ճամար կություններ: Սովետական ցորենի ն սեզի տրամախաչումիը ստացվաֆ հան.

Հեռանկարային է ճիբրիդ 1-ը:

նոր արժեքավոր սորտերի ստեղծման ասպարնզում նշանանան կալից աշխատանքեն կատարել անլեկցիոնձրնիՀայաստանի ոլր ահլեկցիայի նվաճումներըՃիշտ գնաճատելու ճամար ժորենի անձրաժեշո է զիտենալ, ռր Հայաստանումփաստորեն անլեկցիոն աշխատանքիսկիզբը դբվել է 1926 թվականից: Հայաստանումաշխատող անլեկցիոներների ջանքերով ստեղժեն վեչ ն այժմ աշնանացան ցորենի Արմլանկա, շրջանացված 1ենի42 ռորթնրը: նականի.3, նղվարդի4 ն Արտաշատը Հայաստանումստեղծվել են նան գարնանացան ցորենի սոր-

տեր:

216 սելեկցիոն սորտը Լենինականի ստացվել է 1ենինականի պետական սելեկցիոն կայանում՝ անջճատականընտրության մեքողով: Շրջանացվածէ Ապարան--Հրազդանի գոտում: նոր կունդիկ սելեկցիոն սորոն տտացվել է Լենինականի անճատաոլետական սելեկցիոն կայանում (Գ. Մ. Դավիղովակի)՝ կան ընտրության մեթողով։, ոնողլուբլիկայի 4նագույն էրինացեում տեղական սորտից: Շիջանացվածէ Ղուկասյանի: Ամասիայի, Ախուրյանի, Արթիկի, Աղինի, Սպիտակի,Քառարգելարի,Մյսրտու-

նու, Մնանիշրջաններում:

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

րամասում:

Ցորենի սելեկցիայի ասպարեզում ձեռք բերված լավագույն նվաճումներից մեկն էլ ցորենի ն սեզի տրամախաչումից - ստաց": վաժ աշնանացանարժեքավոր599, 186 ն 1 սորտերիստեղծումն Հ: Ցորենի ն եզի տրամախաչումից ն. Վ. Ցիցինիստացած 599 սորտն աչքի է ընկնում բարձր բերքատվությամբ,մեծ ճասկերով. խոշոր ճատիկներով,ճառունացվանֆազում ճատիկներըչեն թափվում, բուլաներըչեն պառկում: Բարձր են սորտի ճացաթխմանճատկությունները: Այն մշակվում է Մոսկվայի հ Կալուգայի մարզե

ՍԵԼԵԿՑԻԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

եզիլտացորենն ունն տնտեսական խոշոր նշանակություն: նրանից ստացվում է բարձր բերք, բույսի տարբեր ժասերից պատրաստում են մինչն 150 տեսակ նյութեր: նրա մշակության շնորձիվիրագործվում են աղրոտեանիկականմի չարք միջոցառումներ: Բարենպաստ պայմաններում աճելիս այն մնացած բոլոր ավելի բարձր բերք է տալիս: ճացաբույլսերից Եջիտացորենի Ճատիկները պարունակում են մոտավորա9--1416 4ոլես 207. օալա, ապիտակուցներ, Ց8--10Ն լուղ, Ճ ն 8 շաքար, վիտամիններ: եգիպտացորենի ճատիկներիյ մաք, ձավար, ալյուր, զարեջուր, քասպիրտ, գլյուկոզա: եզի

.

ատվիականն Ղաղախական 1իտվական:: բում, Բելոռուսական,

ուտացվում է՝

օոլաչ

պախաթթու,լուղ,

շաքար,

ճայտացորենի

օճաոյ

տիկներից պատրաստում են՝ ոլաղպաղակ, սուրճ, խտացված կաթ այլն: կաթնային Ճճասունացմանֆազում շաքարային եգիոլտաօգտագործվում են պաճածոների արղպյունաՑորենի ճՃատիխկները

ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

ԵՎ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

Ճողի էռոզիայի դեմ:

է

եգիպտացորենըկարճ օրվա բույս է, բայց լուսասեր է. լույսի բարձր ինտենսիվությունը նպաստում է նրա լավ աճմանըդ Արակուն ն իգական ծաղիկները դասավորված են բույսի տարբեր մասերում (նկ. 49): Եգիպտացորենը միատուն նկ բաժանասեռ է: նրա արական ծաղկաբույլը Պուրանը, գտնվում է բույսի բույս դազաթին, իսկ իգական ծաղիկները դասավորված են լինում մեկ հն՝ իգական ծաղկաբույլբ՝ ընդանուր առանցքի վրա ն կազժում մեկում: կողրը, որը գտնվում է բույսի տերնհածոցերից

ընտանիքի 263 մեկն է: երմասեր կուլտուրա է, պեղի մեջ մատնող տեսակներից են ժամանակ, ծլում երբ վարելաչերտի վերքն նրա սերմերը այլն 10--12" /0սմ-ում լինում է ջերմություն: Եգիպտացորենը լավ է Չ8--306 աճում ջերմության պայմաններում, 4,56-ի պայմաննջբում նա դադարում է աճել, իսկ --3-ի դեպքում տերնները ն ցո.

ճացաղգիների (ԶԼճոլոճՅ6) եգիպտացորենը

պայքարել

նան

մշակությամբ աջողվում ձյուն կուտակել:Եգլուղտացորենի

պատրաստում 27 թուղթ, ատվարաթուղը, մեկուսիչներ, արճեստական ձյութ, արճեստականխ խցան, բուտիլային սպիրտ ե այլն: Կողրերիառանցքներից պատեն լինոլեում, արձեստականխցան, սոսինձ, :։պարարտոաւբառում նյութեր, ջերմամեկուսիչներ նե այլ եդիպտացորենընան արժեքավոր անասնակեր է. նրանից պատրաստումեն սիլոս: Անասուններինկերակրում են նան 4ճատիկներով, կանաչ կամ չորացրած բոպասնրով,որոնք նույնպես լավ կեր են: եգիպտացորենըշարաճերկ կուլտուրա էւ նրա միջշարքային յարածությունները մշակելու ժամանակ ոչնչացվում են մոլախուտիէ տարվում րըչ որոնց ճեռացման չնորչտիվ միաժամանակ պայքար ե վնասատուների ճիվանդուգյուղատնոնւաա կուն կուլտուրաների Քյունների դեմ. եգիպտացորենի ցողունները դաշտերից չՃեռացնեչու դեռլքում ձմռան ամիսներին Հաջողվում է մեձ քանակությաւը:

ցողուններից "Եգիպտացորենի

բերության մեջ:

ն

'

Նկ.

49.

Ծգիպտա

ունենում

են

է առ 2-ական ծաղիկներ Ցուրաքանչյուր ծաղիկ ուն չինում է ծաղկափոշու մոտավո

Հուրանը կազմված

1--ճուրան, 2--ատերն, 3--սպիներ, 6-թելզարգացած կողը, 2--մանր ար մատայի

:

՝

թիղիզացիայիկիրառման ժաման

եգիլտացորենն ունի ծաղկ առանձնաճատկություններ, որոն

ԱՐՑ Ցա

| :

,-

ԷՏ

Ակ

յ

ձմ

են

լա-

ա արիան

կուիոշիների ծլունակությունր կեսօրին արդեն ընկնում է, Եգիպտացորենի սելեկցի-

առավոտյան ծաղկած րին. արական ծաղիկների ծաղ-

նրանք

ծաղկավոշու կենսունակությունը պաճպանվում է 2-8 օր, իսկ Ա. Ա. եղիկյանը պարզել է, որ ծաղկափոշին ծլունակությունը կորցնում է 3--4 օր Ճետու Գ. Ուոլլեսը ն Ե. Բրեսսմանըծաղկափոշու կենսունակության սզաճղա-չ նումը կապում են արտաքին պայմանների ճետ: նշում են, որ ղով օրերին «ատիկների ծաղկափոշու պաճպանծյունակությունը վում է մեկ օր, իսկ չոդ օրե-

8--15

օր:

ՍՈՆ

եդի ղտացորենի Ճուրաններին կողբերի ծաղկումը միաժամաունենում: նակ տեղի չի Սկզբում ծաղկում են ճուրանները, իսկ 5--10 օր ճեւոռ ծաղկում են կողրերը։ն այդ է. պատճառր, որ եղիպտացորենը խաչաձն փոշոտվող բույս է: նրա մոտ ինքնափ»շոաումը 5Ն-ից չի անցնում: կողրերիվրա ծաղիկներիթիվը կախված Է մշակության պայ-

ոնել

առավուռյան պով ժամերին ծաղկած «ուրանների ժաղզկափոշիները: Հուրանի ծաղկման տնողությունը կախված է սորտից ն Ճոդա-կլիմայական պայմաններից: Մեկ Ճուրանի ծաղկումը կարողէ

վերցնում

Նկ. 50. Եգիպտացորենի աշականծաղկաՆ ճասկիկը: բույլը (ճուբրանը)

|

տկ

ա.

ատա»

«Հր

/2ՀՀՇՏԱ

"

լ

Նո

2»

ԳՏՏՏՏԸ| «ՀարՊՈՏՏ

(7/2 //7

,

ՈԱ

ոը

Մ

յ/

/՛

որ

լախյանը պարզել է,

Չո-

բորատորպայմանենրում

Պ,

ժամ:

Դ.

կոռխոշու ոլաճվանվումԷէ 12 կենսունակությունը

է 14-20 միլիոն ծաղկափոշու ճատիկ:Սաղկափոանը ալրսոադրում են քամու միջոցով, առանձին դեսղբեՃատիկներըտարածվում շու ճեռավորության բում դրանք կարող նն տարածվել մինչն 800մ մրա: Սաղզկափոչուկենսունակության պաճպանման վերաբերյալ կան մի շարք տվյալներ: Ռրոշգիտնականներդտնում են, որ Գաղ-

սորտիցն ենքատես

քն

բո

որը

վ Ա

իգ Եգիպտացորե

2--բ 1-Կոհրնափաքեթում,

51.

թավոտ սպիները: Տե

Նկ.

են

օր:

միջին

է 2--4

Սերմերի ճասունացումը կախ

չորանում:

օրվա միջեւ

տնողո ռորւոերիվեգետացիայի

ն պայմա մշակման թյուններից

ն

պարկ: եդիլտացորենիիգականծ օ առ վարսանդի սոնակները 2--8

աղիների կենսունակու Սպիի վրա ընկած ծաղկափոշչինե Հ0--24 ժամիցՀետո ծաղկափ լ Հետո

զտնվում

նակները,

տնում

Ս (եկ.51)աստիճանաբ ն ՃԼտտ՝

Հիմքի մատի, իակ

դալ

սռնակները կողրերի կաչ-ոսկեդույն չ

զուգ

կող աաճմաններ .00.--1000 ազ ԳԱ կո Փաղիղը: մով բում է միայն վերնի

մաններից,

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ

ԵԼԱՆՑՈՒԹԻ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ

տացորեն ելան Փեղականսորտե,րի ե հգիպատացորենի սելեկցիայի ելն նլանյութի ճիմնական ազբյուրն են: Հյուսիսային կովկասում, վրացական ն մոլդավական ռնհսպուբլիկաներում շրջանացված սորտերի մեժ մասր տեղական կամ դրանցից տարբեր մեթոդներովստեղծված «8լնկցիոն սորտեր են Տարբեր սելեկցիոն կայաններում ատեղծվաժ սորտերը, ճիորիդները ն ինցունտալին գծերը նույնպես ելանյունի լավ աղբյուր

են:

ՑարականՌուսաստանում մշակվել են միայն արտասաճվանից ներմուծված եդիւլտացորենիառրտերը։ ՍովետականՄիությունում մշակվող սորսոերի ստեղծման դործում մեծ դեր են խաղացել ինտրոդուկցվածձեերը: Եգիպտացորենի սելեկցիայումներմուծված հլանյութը այժմ նույնպես չի կորցրել իր նշանակությունը: Եգիպտացորենի սելեկցիայի աոջն դրված խնդիրներըլուծելու Համար մեժ նշանակությունունի Համամիութննական բուսաբուծության ինստիտուտում Ճավաքվածհգիլտացորենի ճամաշլրաբՀային կոլեկցիան:

։

ՀայկականՍՍՈ-ում մինչե 1953 թվականի հգիպտացորքն մշակվել է մոտավորապես1000 Ճեկտար տարածության վրա: հջե. ն վանի, Շամշադինի նոյեմբերյանի շրջաններում մշակվող տեղաօգտագործվել որպես հլանյչո'-

կան սորտերը նույնպես կարող

Քի

կնոնային շրջանների ճամար վաղաճաս սորտեր ստանայու Ժամանակ կարելի է օգտագործել Վորոնեժսկայա 26, Վորոնեժրսկայա 60, Բեզենչուկսկայա41, միջաճաս՝ Դնեպրուլեւորովակի 2.ն Բուկովինսկի 2 սորտերի ն միջաուշաճաս՝ Վիի--Վ2,`ՎԻՐ-ոնջլծային ճիբրիդները: Արարատյան դաշտավայրում հոր սորտերի ստեղծման ժամանակ կարելի է որպես ելանյուք օգտագործել կարտուլի-Կրուգի, Աբաշյան դեղին, Աղժամետյանսպիտակ սորտերը, ինչպես նան կրասնողարի 1/49, ՎԻՐ- 42, ՎԻՐ--25, ՎԻՐ--156, կրասնոդարի ճիբրիդները ն այլն:

կրկնագի

Տ

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

եգիպտացորենիսելեկցիայի առաջ խնդիր է դրվում ստանալ Քարձր բնրքատու, ցրտադիմացկուն, վաղաճաս, հերաշտաղդիմացկուն, ճիվանդություններին ն վնասատուներինդիմացկուն, տարբնր Ճճողա-կլիմայականպայմաններին լավ ճարմարվող, բարձր

աղրոտեխնիկային լավ արձաղանքող, մեքենայացման

յանան

ները բավարարողարժեքավորսորտեր: Բարձրբերքատվությունըգլուղլատնանաական արտադրութ պաճանջներիցմեկն է: Բարձր սորտեր ըսՀիմնական բերքատու տնղծելու ժամանակ ուշադրություն է դարձվում բուլսերի վրա ձնվավորվող կողրերի քանակի, դրանց քաշի, կողրերից ստացվող շասիխկներիլարձր ելի, բերքաճավաքիժամանակ ճատիխիկների խոնավությանցածր տոկոսի վրաչ Հայկական ՍՍՈ-ի լեռնային շրջանների ճամար բացառիկ նշանակություն ունի վաղաճաս ն Փարտադիմացկուն է սորտերի ստեղծումը: Անչճրաժեշտ ատեղծել ոյնպիսի ժլեն սորտեր, որոնց սերմերը ճամեմատաբար ջերց ածր ն վաղ մաստիճանի պայմաններում, ուշ դարնանային բույսերը աշնանայինցրտաճարություններիժամանակչցրտաճարվեն: խոնան վությամբ չապաճովվածշրջանների ճամար երաշտադիմժացկուն սորտերի ստեղծումը սելեկցիայի կարնոր Ճարցերիցմեկն վաղաճաս է: Մեքննայացման առսաճովելուճամար անձճրաժեշա» սլաճանչջներն է ստեղժել չպառկող, կողբերը ճողի մակերեսից 35 սմ ցածր չձեվավորվողաորտնր: Այսպիսիսորտերի կոդրերի կոթերը պետք Հ լինեն բարակ ն կարճ, իսկ կողրի ն բույսի ճիմնական ցողունի Խազմածանկյունը պետք է շատ փոքր լինի'

են

աղբյուր:

լեռնային շրջաններում վեղետացիայիկարճ տեՀայաստանի վողությունը ե ճամեմատաբար ցածր ջերմաստիճանըորոշակիորեն խանդարումեն եզիպտացորենիճաջող մշակժան աշխատանթննրին։ Այդ շրջաններիՀամար ցրտադիմացկուն ստեղժսորտերի ման ետք է օգտադործվեն ժամանակ 2ոներմուծվածսորտերը: լանդական Հուդստեր Հիբրիդը ծլում է 5- -85.իպայմաններում ն

չոր մասսայի է մաքսիմալ բերք կուտակում ցերեկային ցածր ջերմաստիճանի (217) պայմաններում. Ցրտադիմացկունությամբ աչքի են ընկնում ամերիկյան նֆ, նջ1, Կֆ4, Կֆտ, Վիսկոնսին240 ն. Վիսկոնսին255 ճիբրիդները:ԼեճականՎիգորն Պշեբենդովակայա

սորտերի սերմերը ծլում են 6--2--ի սլայմաններում, ճարավալավական որոշ սռրտերիսերմերըծլում են 4--ՏՈ- -ի, իսկ ամերիկյան Հլոու սորտի անրմերը՝6--7"-ի պայմաններում: ծրտաղիՀոլդեն մացկուն սորտերի ստեղծման աշխատանքները պետք է ընքանան բույսերի ուսումնասիրման ն.սնլեկցիոն աշխատանքիմեջ

՛

Քիմիականկազմի ուղղուցյամբ տարվող սելեկցիոն աշխա-

`

ժամանակ ելնում են ճատիկի օգտագործման ուղղություտանքի մշակմանՀիմնականնպատակը անասնակեեգիպտացորենի

այս

գիանք ներդրավելու ոեղգությամբ,

նից:

.

,

բի ստացումն է. Այս խնդրի առլաճովման ճամար տարվող սելեկցիայի ժամանակ նպատակէ դրվում բարձրացնել պրոտեինի տոկոսը: Սսլայի ստացման ճամար սորտերի ստեղծման ժամանակ: նպատակ է դրվում իջեցնել պրոտեինի ն բարձրացնել օսլայի կոսը: Պաճածոներիարդյունաբերության պաճանջներըբավարարելու ճամար սելեկցիոն աշխատանքը կատարվում է եդիսլտացոլննի շաքարային սորտերի Հետո Այժմ եգիպտացորենիսելեկցիայի առչն խնդիր է դրվում նան այնպիսի սորտեր, որոնց Ճուրանները տատեղծել ժլունակ (ֆերտիլչ ծաղկափոշու ճատիկներ արտադրելու ճատկությունից զուրկ լինեն, այսինքն՝ ստեղծվող սորտերի մի մասն ունենա ստերիլ ծաղզտո-

:

.

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ ԵՎ

ՏԵԽՆԻԿԱՆ

եգիպտացորենիսելեկցիալով պբաղվող սնլեկցիոներների՝Բ. Սոկոլովի, Ա. Բ. Սալամովի,Զ. Ֆ. Բալյուրլալի, Մ. Ս. Կալինինի ն շատ ուրիշների աշխատանքներով պարզվել են նոր սոլոոեՊ.

րի ստեղծման տնսական ն գործնական մեծ նշանակություն ունեՋող մի շարք ճարցեր: Վերջին Հինդ տարիներիընթացքում եդիպտացորենի սելեկցիայի ասպարեզում ծավալված աշխատանքների:

շնորճիվ կուտակվել Են Հետազոտական աշխատանքի ճՃարուստ տվյալներ, որոնք ճշտում ն լրացնում են եգիպտացորենիսելեկքիայի մերողները: եղիստացորենիսելեկցիայի աշխատանքները ոարվում հն սինթետիկ ե անալիտիկ մեթողներով: նոր սորտերի առտեղծման ժամանակ վճռական նշանակություն ունի սեռական Ճիբրիդիզա-

ցիան

լ

Այժմ եգիպտացորենիսհլեկցլայում կիրառվում

։

են

Հծիբրիդե-

զացիայիՃճետելալհղանակները՝միջսորտային, սորտազծային, միջգծային

ն

կրկնակի միջգծային:

Հիբբիդիղացիայիայսեղանակներն իրենցկա-

տարման տեխնիկայով իրարից որոշակիորեն են: տարբերվում կատարմանտեխնիկայի այդ առանձնաձճատկությունները լավ տիրապետելու ճամար անձճրաժեշտէ նախօրոք ժանոքանալ եղիպտացորենի տրամախաչմանտեխնիկայի ճետ եղիպտացորենիտրամախաչումը կատարում են ճետնյալ ձե.

վերով՝ ա) Տիրամախաչման ժամանավ ճալրական սորտի

բույսերթ

405415

սմ

չավեր

ունե-

ցուղաթղքից պատրաստված մեկուսիչներ: Մեկուսիչներ (255410 սմ չափերով) են 4ճազցնում նան մայրականբույսերի դեռ չծաղկած կողրերիվրա: Հայրականն մայրականծաղկաբույլերի մեկուսացման եպատակնէ թույլ չտալ, որ չատիկներով: դրանը փոշուվեն ուրիշ սորտերի ծաղզկափոշիների են ծաղկում Մինչե կողրերի ծաղկելը, ճուրանհները, որոն) ճավաքվում են մեկուսիչների մեջ: երբ մայրաժաղկափոշիները կան սորտի կողրերն սկսում են ծաղկել,մեկուսիչներիմիջից երտվում են կողրերի թելիկները: Ճեւռո սկսում են փոշոտման կողրերի ծաղկումից աշխատանըները: Հայրական սորտի բույսի մեկուսիչի մեջ դոնվող ճուրանենճետո մոտենում են մայրական սորտի բույըը «իմքից կտրելուց ճանում մայրական սորտի ռերին, կողրի մեկուսիչը ն անմիջապես են ճայրական սորտի ճուրանի մեկուռիչով կողրը ծածկում այդ ն կապում:կողրըփոչջուսվում Լ ժեկուսիչի մեջ մինչն այդ 4Ճավաքված, ինչոլես նան դրանից ճետո մեկուսիչի մեջ գտնվող 4ճուրանից քոասիվածծաղզկավոշիների «ատիկներով: Այդ կողրի վրա ձնավորվում նեն ճիբրիդային սերմերը (էճ), որոնք ցանելիս ստացվումէ Ճաջորդ տարի ըսմիջսորտային տրամավխաչումից տացված 4իբրիդային առաջին սեցող

կափոշի:

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

չծաղկած ճուրանների վրա Ճճաղցնում են

բունդր:

բ) նգիպտացորենի տարբջը սորտերի տրամախաչումը կատար պում է նան Ճճետելալտեխնիկալովոռրոշակի ճաջորդականությամբ ցահում են մայրական ն ճայրական

սորտերը: Մայրական սորտի բույլռերի Ճուրանները ՃեռացվումԲ մինչն ծաղկելը: Այդ աշխատանքով զբաղվղը ճետաղատողը(կամ բանՆկ. 82. Չձաղկածճուրանի Վորը) մայրական սորտի միջչարքաՏեռացմանտեխնիկան: մին տարածություններով անցնելիս ձեռքով բոնում ն ճեռացնում է (նկ. 52) չծաղկած Ճուրանները: Դաշտում ուրանների երնան գայր տնուփ է 10--15 Այդ պատճառով օր: պետքէ ամեն օր ճեռացզնել նոր հրնացոզ Ճուրանները: Մայրականբույսերը չպետք է ունենան իրենց սեփական ճուրանները, դրանց փոշոտումը պետք է կա09

տարվի միայն ճայրական սորտի ճարկան շարքերի բույսերի ծազտրամախաչում նան կափոշով: Այս ձնով հն ինքնավփոշուսվափ ծերը.

ցանբն

Հիբրիդայինսերմերով ունի տնտեսական մոծ նշանաինչպես նշվեց, այդպիսի սերմեր ստանալու ճակություն, բայց մար շատ աշխատանք է պաճանջվում, որի ճետնանքով ճիբրիդամին սերմերի արժեքը քանկանում է, ճետնաբար եղզիսրոացորենի ռելեկցիայի առջն խնդիր է դրվուԲ ստանալ այնպիսի սորոեր, որոնցճուրանն ստերիլ ծաղզկափոչթխ երբ ունենան Որպես մայրական ձն օգտաղործվող այղպիսի սորտերիՃուրաների Հեռացման անճրաժեշտությունը կվերանա ն Հիբրիղային ռհրմերի արտաղրությունը կէժանանա: Արական ստերիլության երնույթը նոր չէ: Այն առաջին անչ. Մ. Ի. զամ՝ 1931 է թվականին, նկատել սելեկցիոներ Խադժինովը, ԱՄՆ-ոսԻ իսկ ավելի Այժմ ուտեուշ՝ 1933 թվականին, Թոդսոմբ:

ւ

Հասոիկները Ճաջորգտարին ցանելիս ատացվում է վավորված բույսի առաջին սերունդը որն ընդունված է անինքնափոշուտված ինքնափոչոտման ալս ձեի կիրառվանել ինցուխտայինգիծ ժան ժամանակ ինքնափոշոտվաժ բույսերի կողրերի վրա կլիմայաինցուխկան բարենպաստ պայմաններում ճամեմատաբար շատ՝ տույինսնրմեր(1.) են ձնավորվում: Բայց շոդ եղանակներին ճուրանը ճաջորդ օրը չորանում է, որի Ճետնանքով կննսունակությունը կորցրած ծաղկափոշու ճատիխկներըկանոնավոր փոշոտման, իսկ ոլնուճնտն բեղմնավորման պրոցեսը չեն ապաճովում: Ռրպեսզի ճուրանները չչորանան, դրանց ներքնի ծայրն ընկղմում են ջրով լցված որվակի մեջ: Բայց ինչպես 53-րդ նկարում բերված ինքնա-

փոշուռման

եղանակը»

այնլես էլ Հուրանները չորացումիցփրկելու այս հղանակըշատ աշխատաեն: ինջնափոշոտ-

րիլ ուրաններ ունեցող սորտերի ստեղծման ուղղությամբ Ճեւտաքրքըթ աշխատանքներեն տարվում եգիպտացորենի ն ուրիշ կուլտուրաների

նկատմամբ:

տար

ման

աշխատանքները

ճեշտացնելու նպատակով օգավում նն էգիպատացո-

րենի ինջքնափոշոոման

`

Քիշիննյան եղաէունակից, որի թյունը Ճճետնյալն

գ) խաչաձն փոշոտվող բույսեիթ

սելեկցիայում կիրառվող ստիսլողաչ կան ինքնափվոշոտումը՝ինցուխտը» Ճամեմատաբարլավ է մշակված ք լայնորեն կիրառվում է հգիլտացոբենի սելեկցիայում: Եգիղլտացորհնի: ինքնափոշոտումըկատարվում է 4ետնեյալտեխնիկայով. ինքնափոշուման ընտրված բույսի Ճուչ ճամար ն կողրբ մինչն դրանց ծաղ-

Վ. ինքնափոշոտման ճա-

բ

մար ընտրված բույսի Ճուրանըչատ զգույշ, թեթնակի ոլորելով, թեքում են դեպի ներքն։ ԱյդձԵվով թեքված Ճուրանը ն նրանից ներքն գանվու կողրր վերցնում են մեկ

բանը

կելը փակում են մեկուսիչներով (նկ. Ստիպողականինքնափոշո-

:

ՀՀ

լ

յ

ԻՉ նկ

/

|

մեկուսիչի մեջ ընդճանուր

53):

(եկ.

տումն սկսում են այն ժափոամինակ,երբ թափանցիկ մեկուսիչի ճամանկ. 88. Ինքնափոշոտման ջից երնում են կողրի թելիկները: ճուռանըե կողոր: Հիմքից կտրում են Հուրանը, Ճազ մեկուսացված

54),

Մեկուսիչները

պատրաստում

են

50-15

«մ չափերով: Նկ. 54. Փիչինեյան ինքնափոշոտվաֆ եղանակով ինքեգիպտացորենի բույսի ընդճանուրտեսքը: նափոշուտման այս եղա: նակի առավելությունն այն է, որ բույսից չանջատված Ճուրանթ չրային ն սննդառությանռեժիմը չի խախտվում,ոիի շնորճիվնրանից, իր սեփականբույսի են `

նում կողրիի մնկուսիչը նե անչ միջապես կողրի վրա ագցնում նույն բույսի Ճճոշրանիմենկուսիչը։ Մեկուսիչի մեջ գտնվող նույն բույսի Ճուրանի ծաղկափոշիԱյս կողրիվրա ձեներով կատարվում է կողրի ինքնպփոշոտումը:

:

-

կենսունակ ծաղաավրա,թափվում `

'

.

օր:

ԱՄ

ճո ո

Պո

՝

՝

Օդեսսկա

ՄիջգձայինԲիբբիդի ստացմանսխեման: 56.

ն Գրուշն

Նկ.

.

ն

Ռնեապրուղլետրովս

ճիբրիդներ:

նոր արժեքավոր Հիբրիղներիստացման ճիմնաէգիպատացորենի կան մեթոդը Համարվում էր մեջսորտայինՀիբրիդիղացիան: Այժըմ, բացի այս մեթոդից, կիրառվումեն նան ինցութտաւյինտաիբեր ծագում ունեցող գծերի տրամախաչումներ, որոնցից շատ ճա" ճախ ստացվում են ավելի բարձր բերքատու

ա

արուլնտրովակայա բուշնակայա Սդձտավայա տրամախաչումից այլն Մինչե վերջին ժամանակները սորտերիիբրիոը

|

ճիբբիդիստացմանսխեման:

Ուսպեխ Նկ. 85. Սոբտագծային

ՆՈ

չճպրուծա.ինրնափոշոա- Ռիրնափոշոռփնրնաոշուաժ գիժ Օ/ուԴոզսգայա աժ «/-օրծլ /ս,ժԲ-զիժր Ց ճմ ժո«մայա՛

ՐՈՎ

իբրիդիզացիայի ժամանակ խրար ճետ տրամախաչումեն տարբեր սորտեր: Միջսորտայինճիբփիդիղացիայիշնորճիվ ստացվել են բազմաթիվ ւսրժեքավոր սոր26 սորտերն տեր: Խարկովսկայա զուբովիդնալա ն Վորոնեժակայա տրամախաչումիցստացվել է Դոնակոլերաշտադիմացկուն ճիբրի3 սռրտն ստեղծվել է Բելայա Դը» Դնեպրոպեւրովսկի խարկո.իակայա զուբովիդնայա ն Սեվերո-դակոտսկայա սորտերի, իսկ 0դե-

միջսորտային եդգիսլլտացորենի

ճիքբիդիզացիա

այդպիսի ծաղզկափոշիներով փոշոտումը

Միջսորբտ ային

Վափոշիներ, ընդ որում կարող է տնել մի քանի

'

`

տրամախաչում Այս եղանակով ստացվ

սորտը

Միջգծային

հի

միջգծայի

836--14

ստաց րիդների տրամախաչումից

տարում ճասաբակ մ Եբկոոբդ

րիո

չուր:

ո 3 խորաախոշ

մի մասը շրջանացված է: Վիբ--42 կրկնակիմիջգժայի ձնով՝ առաջին տարում ինքնափ ձել է ստացվել է միջգժային Սլավա ստացվել է ինքնափոշո

կրկնակիմիջդծային Ճիբրիդն ններ:Այժմ արդեն ստեղծվել են

են

ՍՍՈՄ.-ումվերջին ճիբրիդներով:

սելեկցիայու նգիպտացործնի եղանակը բոլորից բարդ է ն աշ մասնակցում են ինքնա տխիային կրկնակի միջգծային ճիբրիդիզա տեխնիկայով շատ բարդ է, բայց է. ամենիցտարածված եղանուկն 6-ը զբ Քատարաժությունների

Կրկնակի

իսկ մյոա ինքնափոշոտված գիծ վում, կատարում է ճայրական ձն մաթիվ միյչգժային Ճիբրիդներ, ո Ճիբրիդներից ավելի բարձր բերք «սրբեր ճիբրիդների տրամախաչ հում են բարձր բերքատու կրկն

Հիբրիդներիստացման այս շոտված գծերից մեկը (նկ. 56) կ

'

380 ինքնափոշուտվ Փրուշնակայա

ճ

Դնկեպրոպետրովսկ եղանակով

4, Դ բիդներ՝ շիաննոգա Սապեխ այլն: "իբրի տիվնայա

դծի

ճետ:

ժեքավոր

ճիբրիդիզացի Սորտազծային

Սռոշտագծային

`

միջաճտաս, չպառկող,հրաշտաղիմացկուն բարձրբերքատու,

ճիբրիդե'

նդիպտացորենի Ճիբրիդային սերմերի ստացման ժամանակ Հաճախ ինքնափոչուված գիծը տրամախաչում են միջղժալին «իբրիդի «նտ, այսպիսի ճիբրիդների ստացմանը մասնակցում են ընբնափոշոտված գծեր:

եեք

(

ր »

,

,

՛

ի

կ

՝

Պր ի «լ

.

ռլ

աԱ տարի

՛

`

։

միջա ծային Օրկնավ ճիբրի դիմողդ)'ր '

Հայա | ջջծային7/9 (72235յին 27777)Ս/քոռչ ՎԻՐ.-Քիբբիդիստացմանսխեման: ,

Նկ.

57.

Կբկեակի միջգծային

յ

հնքնափոշոտված դծերի ստորամախաչումից ատացված ՃճիբիիդՍաունեն: գործնականմեժ նշանակություն

ներըտնսական

ն

կայն պարզված է, որ ինքնափոշոտվածոչ բոլոր զծերն են տալիս արժեքավոր ճիբբիդներ։Այդ պատճառով ինքնափոշոտվող դծեր ստանալու Ճեւո միասին, որը տնում է 3--4 տարի, լարվում հն նան, թն որ դծերի տրամախաչումից ց են ստացվում բարձրբերնն խմուն, անբարենպաստ պայմաններինլավ դիմուցկուն ,

քատու,

միջգծժույին Չնայած աշխատանքների ճիբրիդներ: տեխնիկական

բարդությանը, կրկնակի միջոծային Հիբրիդներիստացման

ուղղուչ

Թյամբշատ աշխատանքներեն վլյատարվում: միջզծայիի կրկնակի

են ու իրենց բերքատվությամբ Ճաճավս դերաղանցում Հիբրբիդներն րրա սորտերին, այլ նան դրանցից ստայված «ճիբրիդներ ր սորտորի արձոքավոր Հիբրիգենրի օգտվում են մասսայականկամ անճառաատնդժժան ժամանակ կան ընտրության մեթոդներից: սեՄասսայական ոնտրությունը հդիապտացորենի լեկցիայի Հնագույն մեթոդ է: Այն կատարում են երկու եղանակով: Առաջինը կատարում են դաշտում, որտեղ ընւորում են այն բույսնեն մի շարք Է Հայոդրական Ճաոկություններ եր» որոնք ունենում կանիշներ: երկրորդ եղանակի ժամանակ ընտրությունը կատարում են միայն կողբի ուսումնասիրության ճին վրա: Մասսայական բնտրության միջոցով են ստեղծվել Խարկովսկայա 23, Սպասովչկայա, Դնեպրուեորովակայա,Փրուշնսկայան շատ ուրիշ սորտեր: Անճատակակն ընտրության ընտրվածբույժամանակ սի կողրի սերմերը Ճաչջորդտարի ցանում են ժեկ շարքի վրա:Այս է պատճառը, որ եգիպտացորենի սելեկցիայում անճատականընտրությունը անվանում են նան շարքային մեքոդ։ նոր արժեքավոր կամ ճիբրիդներ ստանալու ժամանակ գլխավորապես կիսոլրսոոնր թառվում է անճատականբազմապատիկ ընտրությունը: Բայց քանի որ բաղմասպատիկընտրության ժամանակ պակասում է բույսերի բաղմաղանությունո, թուլանում է նրանց ճարմարվելու Ճճոաւկոչւքյունը, այդ պատճառովկիրառվում են անձչատականընտանեկան կամ անձատականչ-խմբակային եղանակնելը ընտրության ժամանակ օզտվում են ցանքի կէԱնձճատակոան սնհրի եղանակից, որի էությունն այն է, որ ընտրված բույսի կողոի ւս բի մի մասը ցանում են, իսկ մյուս մասը՝ պաճում: Պատեն ցանված շարքերի ճամարները: 8անված սերմերն ունենում Քից Ճճետո վեդետացիույի ընթացքում կատարվուծ ուսումնասիրուեն ցանված ընտանիքնիթյունների ճիման վրա գնաճատուժ րը: Այստեղ ընտրություն չի կատարվում, քանի որ դաշտում բոլոր ընտանիքներն իրար Հենո խաչաձն փոշուսվում ենչ չաջորդ տարի արժեքավորընտանիքներիցանքը կատարում են պաճված, տվյալ ձեի տիպիկ սերմերով:

միան

ԱՔ ե

ւմա Մգրո ցոր

ա

-

յ

.

ԵԳԻՊՏԱՑՌՐԵՆԻ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻ ՆՎԱՃՈՒՄՆԵՐԸՍՍՌՄ-ՈՒՄ

Միությունում Սեիատաջորտոի աղլեկցիայոմ ՍՍՈ-ում դտնվող բաղմաթիվ են Ուկրաինական ռբաղվում գիտաւյ ա ար կա լայինա» Արթակա քոլոկցիոն կայա ԱԱ Հացադատի Մավատական

շիռ

ճե ոո

ները,

-օսե .

"

որո

ու

-

տնտեժու13"

196.

աղբյուրները ն ատեղծելու հգիոյ-

ցորենիսելեկցիայի Քֆլանյութի Ճճիբրեդներ արժեքավոր նոր տացորննի

թյան Սիբիրի ինստիտուտը ն այլն: Վերջին տարիներսՃատկապես մեծ աշխատանք է կատարվել ճամամիութենականբուսաբուծուքյան ինստիտուտի կուբանի փորձակայանում: Այդ փորձակայաՀ ՎԻՐ-են ստեղծվելկրկնակիմիջդծային վիր- 42, ՎԻՐ--35, նում 1 17՛, .ՎԻՐ--63, ՎՎԻՐ--37 ՎԻՐՃիբ -- 156, ՎԻՐ--50 արժեքավոր

ու

ԲԱՄՔԱԿԵՆՈՒ ՍԵԼԵԿՑԻԱՆ

-

,

ըիդները:

սելեկցիոնկայանում ո։լետական Հլուսիս-օսեքական

Սովեոանշանակություն: ունի տնտեսականՄԺԵժ Բամբակենին ժողովրդական ԱՄՆ-ը, Հնդկաստանը,ԶՋինական ան Միությունը, աշխանճիբամբակագորԲրազիլիան Ռեսպուբլիկան,ն Եգիպտոսը են: Բամբակենի մշակվում պետություններն ամենախոշոր չական

ստեղժ-

Գորեցրանիյ, Գորսկայաժոլտայա կրեմնիստալայ Պիոներ չել գորոկիլ սորտերը, Ջակինսկի սղզետականսելեկցիոն կայլանում՝ ժետչուժինաչակինսկայա վաղաճասսորտը, որը, ինչպես ցույց են տալիս ուսումնասիրությունները, լավ է աճում Հայաստանիլեոնային շրջաններում: Մի շարք սորտեր են ստեղծվել նան Խարկ»Վի, Բնզենչուկի, ՎրաստանիՊետականանլեկցիոնկայաններումն

50-ից ավելի երկրներում: աժբողջ աշլխարճում Բամբակննու ընդճանուրտարածությունը Հասնում է մոտավորապես30 ժիլիոն Հեկտարի:

է

«յլն»

եգիպտացորենի նոր արժեքավորսելեղցիոն շրջանացված չի ստեղծվել: Սակայնկատարված աշսորտ յաատանբներիշնորճիվ պարզված են մի շարք գործնականե տոասկան նշանակություն ունեցողձարցեր: Դնոնս 1929 թվականին Ֆ. Աղաջանյանը հ Ք. Գարասեֆերյանը փորձել են պարզել եգիղտացորենի մշակության ճնարավորություններիմի բանի Ճարցերըո Ս. Բարսեղյանը ն Հ. եդիպտացորենի մշակուԳրիգորյանը խյան ճարցերըուսումնասիրել են չրովի պայմաններում: նայնարփորձեր են կատարվելԳ. Ասլանյանի,Ա. Մինասյանի, տադրական Հ. Կուրղինյանի,Ա. Խլղաթյանի,Հ. Մեսրուլյանիկողմից: ՀետաՔըրքիբ աշխատանքներէ կատարել նան Վ. Գոլքանյանը: Գ. Քոբաջանյանը ն Ա. եռիկյանը ուսումնասիրել են հղիորտացորենի բեղմնավորման Ճարցերը: ուսումնասիրման ասպարեղում արժանաճիեգիպտացորենի է աշխատանք կատարել չալկական ՍԱՌ Գիտությունների շատակ ակադեժիայի իսկական անդամ ՀանգուցյալՄ, Թումանյանը:Արտաբին փուքոխվածպայմանների ազդեցության տաղ Մինեղոտա է բարձր

օժտված բնեբքատվությամբ

Ի

մասերը` բամ-

Ճճաշվումկաո: Լր,ռավոր ճումբից բոլոր

ստացճազար կիլոգրամբամբակի կգ բամբակիձեր, է՝ 330-350 կգ բամբակ, 50 կգ /ինտ, 180 կգ շելութա, 16 կգ օճառ: քուսպ, հ վերաԲամբակենուցողունների մեխանիկական քիմիական քացախամշակումից 4նտռ ստացվում է պարան,թուղթ, սպիրտ» են նան որսվեսվառել օդտագործվում ն այլն: Ցողուններն քքու նյութ: ՛ կիտրոնաթթվի Այժժ պարզվածէ, ռր բամբակենուտերնները

վու

որ

կգ

ստացման

էժան Փումքի աղբյուր

են:

լ ճամբակենու տարբերմասերից

բամբակի Ճճումքիցստացպատճառովէչ որ Հադած նլուքերի Հարում»բազմազանության են «սպիտակ ոսկի»: անվանում բամբակենին ճախ Բոր ե

:

-

ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԵՎ ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԲԱՄԲԱԿԵՆՈՒ

ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

նոր

:

առրտ:

ՀայկականՍՍՌ-իտարբերշրջաններումեգիպտացորենիկենասբանական մի շարք առանձնածճատկությունների ուսումնասիրոՒթյանն հն նվիրված Հ. Բատիկյանիաշխատանքները,Լեռնային "

շրջանների Համար լավագույն Հիբբիդների ե սորտերի Հայտնաբնրմանն են նվիրված Ա. Մատթնոսյլանի աշխատանքները" կատարվող բազմաթիվճետազոռաականաշ Հայաստանում խատանջները Հնարավորություն կտան ճիշտ ընտրելու եդիպլտա196

մար,Իր

ակի ով պարզվածէ,

բաժբակենու

են

տաղործվում

Հայկական ՍԱՌ-ում

նա ստացել սորտից

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

նն

սորտեր:

ՁՇՇՁՇ է ԽՈՄ ոլաւոկանում Բամբակենին

իբ բնույթով Բլոող եղին,

բազմամյաբույս

ՕՕՏտ:ընտանիքի Սովետաայն երկրներում ԳՐԷ Բույո՛են Սովետա

էչ սակայն

ինչպես նան ուրիշ շատ Մբությունում, մշակվում է որսգես միամյա խավորասգես մշակվում շրջաններում Միությանբամբակացան կան

ցեղին պատկանողՕ0Տ.

շակները:Հայկական

ելոտսեսո 1.

ՍՍՈ-ում

օտ.

հլոտսեստ Լ. «ոնռակին:

ն

Օօտտլքւատ

Օօտ. ԵշԵճմճոտո

Լ.

տած

են մշակվող սորտերը պատկանում

ՉԱՆԱՀԱՆ

ՓՈՐԾ-

ԹՈՒՂԹԷ

ԲՐՇՇՇԵՏ

|

Ի

6Վ

ՖՈՏՈ

ԴԱՅ-

ՆԺՈՒԹԵՐ

մլ

«ԻՃ»

ի

ՉՈՏԱՇ

արոս

ԳՐՅՈՒԿՈՋՎԱ

Կ Ռծ

իլի լ-----«.-..--

նկ. 88. Քամբակի ճումքիցստացվողեյութեը:

ԹՈՒՑԻԿ

ՏԱՆԱՏԱՆ

ԺԱՉԱՎՇՆՆԵՐ

ՕՆ

ԷԺԶԻԼՈԻ

բոթ ԷԱԿ

Ա«Չ2ԱԿԻ

ԱՐՀՇՇՏԱԿԱՇՆ

|

«ՐՀԵՇՏԱՇԱՆՇ

ՀեԿ20

Լ «ԶԲ

Ը

տաներ

| Ս

| ն ԱԱԱՅԱԳՄԱԾԿԱ

, | յվ ի - ներ եշ լ| ոաալ 1ԼՈԴԲ« «Տ օրլ| կկ |

|

|

|ԱՐՀՇՍՏԱՆԱԱ

վ ն

վ

Ը

ԲԱՑԵՑ | ՔԸ Մ

(ՏՅՅՐՀ«|

|

ՀՎ

|ՀԿԾԹՇԵՐ

1Հ0ՓԲՀ6Ր

44ԹԵԼՇՐ

ԶԸ

Խում:

Մոնուղոդիալ ճյուղեր ո իրենը ուշաճասությամբ: Բամբակենուսորտերն իր (ու ճյուղերի տիպերով: Սիմ դուցային տարածություններո ձն լինում, իսկ այն սորտերը, պաղաէլեմենտներնիրարից ճե սում են ցրված թուփ: Դաշտ ամար պիտանի են «Զրո», 1ունեցող կոմպակտ սորտերը: 3-րդ, 4-րդ տիպի ճյուղավորո բի մշակման աշխատանքներ ճ կատարվում:

աճում են մոնուղլ բնի մասում ոլնա սրողաէլեմենտներ չեն ձ երկրորդային սիմպոդիալ ճյու ծաղիկներ կամ կնզուղներ, Բ աճում ոն տսռաջրայինսխիմուլ մենտները, երկրորդային սիմ ավելի վաղ են ձնավորվում: միայն ախմպոդիալճլուղեր են

նովետական Միություն

դած կնգուղի Հառսունացումբտ

հոնները:Սովորաբարժուղկ

ծաղիկը: կոկոնի առաջացումի դում է 25- 30 օր: Քամբակենու Հասունացու Շույար վրա սղաում քն Փառեն,

Քամբակենին չերմասեր կ Հն լել այն ժամանակ, երբ ճո 2--Ջ իսկական տերն ունենալ Առաջինկոկոնը կոկոնակալել: Մշակության հպա վրա: ոյուղի նու ֆաղզնսկ կոկոնակալման մաղաճաս սորտերի մոտ առա Լ չորրորդչ-ճինդերորդչիսզ ուշ ութերորդ իսկական տերնների երբ բամբակենու վրա աճ այդ ժամանակ ծաղկում է նրա

Բամբակենուկոկոնակալումը, (եկ. 59) ն Ճացուծաղկումը նացումը տեղի են ունենում որոշակիճաջորդականությամբՑ Բամբակենու ծաղկումը կատարվում է դեղն վերե. ն դեպի կողք: Միննույն սիմպոդիալ ճյուղի մեկ կոկոնի ծաղկումից մինչն Ճաջորդ կոկոնի ժաղկումը տնում է 5--7 օր, իսկ մեկ Ճյուղի վերջին կոկոնի ծաղկումից մինչն Ժլուս աիմպոդիալճյուղի աջորդ կոկոնի ժաղկելը՝ 2-8 օր:

սիմպողիալ

են ցույց Ուսումնասիրությունները տայիս,

պայմաններըաղղում

ծաղկման տեղի

են

որ

վրաւ

մշակությած

՛

ախ

ՓԵՆ: "Դ

ԹԺԹ7

՛

-

ա

ԷՑ-Ճ

Նմ

|

| ՛

-

ԻԼ

Հ

Վ

Լ-

հ.

ԼԳՅ8

Է. յդ-Հ

յ

Լ.Գ

1:

ՏՓԻՅԳԿ|լ

ԼԲ-ԹՓՓԹՓԹԹ)1Ն -

՛"

50717

7`

(-(Ժ(Թ(967.

|

Նկ.

աի

59.

ՍՄ Ո

Սոնե

ր

Բամբակենու ծաղկմանսխեման:

Քամբակենու ծաղկման սխեմայից

երնում է, որ առաչին արողատու ճյուղի առաչին ծաղկի բացվելուց ճետո բացվել է երեքորդ սիմպոդիալճյուղի առաչին ծաղիկը. դրանից Հետո՝ երրորդ թլտղատու ճյուղի առաջին ծաղիկը, Տ5--7 օր Հետո՝ առային սիմ«ոդրալ ճյուղի երկրորդ ծաղիկը, իակ ալնուճետն՝ չորրորդ սի-

"

ն այլն: Մաղկման ճաջորղակաչ պլոդիալ ճյուղի առաջին ծսդիկը լատսղերացնելու ճամար բամբակենին բաժանումեե նուքյունը լավ ս ն կոների: Ցուրաքանչյուր լարուսի մեջ մտնում լարուռների են ժա:ճյուղեր, իսկ կոներն ընդդրկում որոշակի էրեք ։զտղատու կոնի պտղաէլեմենատները, այսոլես. ծաղկաժ առաջին կնաներում հ երկրորդ (3) կոնի մեջ կմրտ(2) (1), ծաղիկները, մնջ կանեն չէն Հնտնյալ Ճաջորդականությամբբացված ծաղիկները՝ (1), (71). (8), (5), (9) ն (6): Երկրորդկոնի ծաղկումից Հետո սկսում եյ բացվել երրորդ կոնի ծաղիկներըն այլն: է մեկ Բամբակենու լուրաքանչյուր ծաղկի ծաղկումը տնում են բացվում ամիսներին «ր: Հուլիո-օդոստու ծաղիկները առտավուռԾՄԾաղիկը շատ չան ժամը 2--8-ին, իսկ սնպտեմբերին՝9--10-ին։ դզայուն է ջերմաստիճանի նկատմամբ: Բարձրջերմաստիճանի պայմաններում այն շուտ Էէ ծաղկում: Առավոտյանբացված ծաղիէ, բաց դեղին դույն ունհչցու կր նույն օրը երեկոյան թառամում են դառնում շուշանադույն, ոլորվում են ն ծաղկ: պատկարքերթերը ման քրրորդ օրը առէջքային խողովակի ն սոնակի ճետ միասին Թափվում։ Բամբակենուբուռն ծաղկման շրջանում ղաշտում կաբելի է տճանել դեղին, բայ շուշանադույն, մուդ շուշանադույն ծաայդ տարբեր երանդավորումղիկներով բույսեր: Պաակաթերթերի ների օգնում են պարզելու ծաղկման տեմպը: Բամբակենինինքնափոշոտվողբույս էք, սակայն ժի շարք Ճեդեպքերում 2--1240-ով տաղզուռողներպարզել են, որ այն որոշ է տեղափոխվում են գլխախաչաձն փոշոտվում: Ծաղկափոշիները վորապես միջատների օգնությամբ: ճետ միասին պատրոչ Բամբակենու ոլսակաթերթերի բացվելու վում են նան փոշանոթները, որոնցից թափվող ծաղկափոշու ճատիկները փոշուման կանոնավոր ակտը կատարելու ճամար լրիվ պիտանիԵն լինում: Այդ ժամանակ կենսունակ են լինում նան սպիէ, որ մեկ Փաղկիծաղկափոշիների Հատիկեճրիթիհերը: Պարզված վը ճասնում է Չ0000-ի: կպչուն, մազմզուկներով ծածկված ծաղկափոշուճատիկները, ուղիների վրա ծլելուց Ճճեւտո, ձիլնբը 10--12 ժամից Հետո ճասնում են սաղմնապարկ: Մաղկիբեղմնավորման ՛

տնում պրոցեսը

տալիս,

որ

է 20--30

ժամ:

Ուսումնասիրությունները ցույց

են

ծաղկման օրվա վերջում, բարձր ջերմաստիճանիաղդե-

ցության տակ, ծաղկի սպիները ն ծաղկափոշու ճատիկներըդրեթե լրիվ կորցնում են իրենց կենսունակությունը Զով եղանակներին Օօտ. Խւտսսնո Լ. ն Օօտ. ԵտղԵտմօոտը Ն. տնսակներին պատկանոշ սորտերի ծաղկափոշիների ճատիկներըհ սոլիներն իրենց կեն-

Տ

Բամրբակենին շատ

ճամարյա չեն

-

կորցնում նան

ծաղկման երկրոող

|

ՔԱՄԲԱԿՆԵՈՒՍԵԼԵԿՏԻԱՅԻ ԵԼԱՆՑՈՒԹԻ ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ

են:

ՔԱՄԲԱԿԵՆՈՒ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

նակակից պաճանջները բավարարելու ճամար բամբակենու նոր սորտերըպետք է լինեն՝ բարձր բերքատու, վաղաճաս,ցրոադիմացկուն, մեքենայացման պաճանջները ապաճովող, վիլտադիմայջկուն, գոժողադիմացկուն, վնասատուներիցքիչ տուժող, մհբկասերմ, երաշտադիմացկուն, աղադիմացկուն, սերմի ճարի բար-

ն տեքստիլ արդյունաբերությանժամա-չ Քամբակագործության

աղբյուր

սորտեր»

-

խարժեջ սորտերի ստեղծման եյանյութի աղբյուր չէին կարող լինել: Այս է պատճառը, որ ՍովետականՄիությունում բամբակենու սելեկցիան, սկզբնական շրջանում, զարգացել է արտասածմանից: ներմուծված ելանյուրի օգոազործման շնորճիվ: ելանյութի նոր արժեքավորձների ներմուծումըչ ուսումնասիրումը հ սելեկցիոն աշխատանքում դրանց օգտաղործումն այժմ նույնպես բամբակենու առլեկցիայի Հիմնական խնդիրներից մեկն է: Ներկայումս չամամբութննական բուտաբուծության ինստիտուտում Հավաքված բամ- ` բակենու 5000-ից ավելի տարբեր ձներն օդտաղործվում են նոթ սորտեր ստեղծելու ճամար: ՍովետականՄիությունում, վերջին երկու տասնամյակի ըբնստեղծվել են չատ արժեքավոր սելեկցիոն Այդ քացքում, սորտերը նույնպես բամբակենու սելեկցիայի ելանյութի Ճճիանոլի,.

Հ, որ ռրանք բամբակենու սորտեր: ցածրարժեք Հասկանալի բւսրձ-

Սովետականսելեկցիան ցարական Ռուսաստանիցժառանգեց

վակ»,

կատմամբ:

է արտաքին պայմանների նրսպադանջկուտ Այն լավ է աճում ե զարգանում բարձր ջերմաստիճանի պայմաններում: նրա նրիտասարդծիլերը ցրտաճարվում եհ --1-իղ --Տ9-ի, իսկ մեժաճասակ բույսերը՝ 3-ից --ՖՏ-ի ոլալմաններում: Բամբակենինկարճ օրվա բույս է, սակայն այն լուսասեր է ե լոռի բերք է տտլիս լուսավորության լամադույլն պայմաններում, ն սպառտաճական չէ, որ նրան շատ ճաճախ անվանում են «արնի զա-

բր:

սունակուրյունը

վությունը արտադրո նական ցուցանիշներից մեկն է, այն բույսերի լաւ սլաղակ դռրծոններով՝ ր«վ, Թելի բարձո ելով ն այլա: Բար ման ժամանակ մեօ ուշադրություն նոլոգիականճատկությունների վր րակ ն ամուր Վաղաչճաս, բար ծումը կարնոր է այն պատճառով, ո շրջաններում վեղետացի բակացան կարճ է: 8րտադիմացկուն բար Հի ճնարավոր կլինի մաղ ցանջ կ բույսերը չեն ցրոաճարվի ինչպես մադ աշնանային ցրտաճարությունն բարձր որակովբերք: համբակննու քննայացման Ճարցերի լուժելու ճամ ռսիսորտեր, որոնք ապաճովեն մեք ները: Այդպիսի սորտերի բույսերը «ոնրհակալած,կոմզակո առանց թուփ ունեցող սորտերի սիմպողիալ ոը միաճյուսվելով Ճարնան շարքեր

ման

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ՄԵ

աշխատանքների վերջին երե

ՍովետականՄիությունում բա

ԲԱՄԲԱԿԵՆՈՒ

ճատկա աշխատանքներին: Նոր սորտ սչեւոք է ունենան բնական տերհաթ Ճասունացմանարագ տեմպ: Մի շար ճետո որ կնգուղները ճո բացվելուց ոով ոլաճանջվում է ստեղժել այնպ պաճպանվիբացված կնդուղներում ռորտերի ստեղծման շնորչիվ ճնա որակը, իջեցնել ցանքի նորման, ստ Այսպիսով,բամբակենու սելեկցիա խնդիրներ,որոնց նպատակն է ա սության, այնոլհս էլ տնքոտիլ արդ ման

տուների դեմ պայքարի

հն միջջարբային տարած զարում ն

չ:

պարունակությամբ, փոջը ծաղ

հրքատ

4րր

՝

վաղաճաս Մ--6002,

«եռավոր

սոր-

Պիբրիդիզացիան

արժեքավոր

միլտասդիմաացկունյ

է: ճետո

Լ. Գ.

-

.

304.

Արզումանովայի (Համամիութենական բուսաբուծության ինստիտուտ) ն Գ, Բաբաջանյանի կատարածուսումնասի(Հայաստան) րություներից ռոլարղվելեն սնլեկցիայի ճամար տեսական կարնոլթ

բեղմնավորման պրոցեսի վերաբերյալ Բամբակենու (նենտրոնականսելեկցիոն կայան),իսկ Արուտյունովնայի

Բյուր

անընդիբույսերը փոշուտելովկրկին 182 սորտով, ստեղծել է բարձի օժվտած Ս--8802 որը գոմոդոմողաղիմացկունությամբ սորտր, պադիմացկուննոր սոլոռհրի ստեղծման ելանյութի լավադույն աղ-

սռրտը

(Օ0Տ. Եւեճմ:ոտօ Լ.) տրամախաչելով36812 (005. հլոտսԽո Լ.) սորտի ճետ, ստեղծել է 7631 կանաչ թել ունեցող սորոր: է նան Օ05. Սելեկցիոներներիներկար ժամանակ 4Ճետաբրբրել ելոտսեսո Լ. ն ՕօՏտ. հօքերոճստ Լ. տեսակներիՀատկությունների ն Հատկանիշներիվուդակցման ճարցը: Ս. Ս. կանաշը 182 սորտր Լ.) տրամախաչելով 03040 սորտի ճետ (005. ԻՇՐ(ՇօՏ. ոտս Եռշօստ Լ.), իսկ Հետագայում ստացված 4իբրիղային առաջին

"ի իդային գժի (Օ05.հլոտսխու Լ.) 4ո» է ցել որն ունի ռանկարային սելեկցիոն սորտը, իհ. տեխնոլոգիական բարձր ճաւկություններ: ՄաքսիմենկոնՊիմա

: ահարք ԱՅ

Հաղուց է գրավել բամբակենու սելեկցիայով զբողվող սովետական 1. տնսակին ռելեկցիրներների ուշագրությունը: ԸօՏ. հլտսեստ ն Դօտ. ԵոմԵ2սորտերի տնտեսական ճատկանիշներուվ ս ատկանող Հատ1. ՄՇոտօ անաակինպատկանող սոլոոերի տեխնոլոգիական կություններով օփոված նոր սորտերի ստացման նպատակով սե-

-

են

5610--Վ

ձներ, ատն:չծել

անրը: Սիստեմատիկականտնսակետից

Խուրբ թել ունեցող՝ Ս--6001,

նակինտրելով

թառման շնորձճիվստեղծվել

տեսակետից Ճեռավոր Ճիբրիղիզացիայի կիԱշխարճադրական են արժերավորշուտ սորտեր: ՍոլեկԱ. ն ի. տիոներ ձներն եսիտական Ավտոնոմովը, ոլերուսկան Հետո, ճիբրիղները դաստիարակել Է երար ետ տրամախաչելուց կարճ օրվա պայմաններում: Հիբրիդների ուսումնասիրման ժամա-

նաչափություններ:

Հիբրիդիզացիայի կիրառման շնորճիվ Հարտնաբերված են տճսական ն գործնական մեծ նշանակություն ունեցող ժի շարք օրի-

`

Հիբրիդիզացիայի, դաստիարակմանն ընտրության կիրաոսիան

զ րա:

են

սորտերը:

տոբաշախաչ

ճ

առավոտյան ճայ

քանակո անձճրաժեշտ վաբելով

օրը Հաջորդ

ունեցողմեկուսիչով: չափեր

պա ծաղկակիցները, որից ճետո հղունգներով պատռում են առէջք ռովակը պասոռելիսչոլեհտքէ վնա նարանները ժի բանի օրից ճետո թ Առ ոենտով չի կարելիսեռաղրկե Հանում են սերմնարանի ն սոնակի Հետ մինին Հնուսցնում են ինչպ ճով, այնպես էլ պաակաթերթերը է իր վարսանդը ե կոնն ունենում շնտո կոկոնի փակում են յուղաթ

դա

է գալիս

կոնաձն մասը (նկ. 60): Այդ դույց վույան կոկոնը բացվելու է: Կոկ չում, ծաղկման նախօրյակի ռոլսռի առողջ բույսերի լավ Սլն կատարում են Հետնլալ ճաչոր

դուրս կակիցների միջից

կոկոնը լինում է գնդասեղի գլխի

ԲաՐբակենու

սելեկցիայում:

՛

լիս, որ սեռական ճիբրիդիվլացիա կենու

|

Միջոնսակային Հիբրիդիզացի Ա--1529), ծաղկափոշու խառնուր 1426, Ս--5342), ազատ բնական տ /38Ֆ) Լ միջսորտային տրամա չափազանցՀարուստ սորտային բ

Է--1916

աշանակությունունեցող մի շարք յի աշխատանքներիչնորճիվ պարզ ն Հիբիսկուսի ծաղկափոշու ճատի բանք բեղմնավորման սպրոցեսի վր ցություն են դործում, որի շնորճիվ ն տնտեսական բարձր «Պասոկո Մանր կնդգուղներունեցող սորտերը ջուռելու շնորչիվ ստացվել են խոշ բարձր ել, թելի լավ երկարությու

"Նկ.

60.

Բամբակենու ծաղկի կաստբացիայի ճաջոբդականությունը.

Բամբակենուարժեքավորսորտերի ստեղծման ժամանակ կատարում են նան ճիբրիդներինպատակադրված դառտիաԱ. հ. բակման աշխատանքներ Ավոոնուովիաշխատանքները ցույց են տվել, որ նուրբժելանի սորտեր ստեղծելու ժամանակ ճիբրիդներըգոմաղբով պղարարտացված թերն ճողերում դաս-

1--ծաղկման նախօրյակինգտնվող կոկոնի տնաբը, Չ--կաստրացիայիճամար կոկոնը: բացված կոկոնը, 3--կաստրացիայի ենքարկված կոկոնը, 4--մեկուսացված

Մ

ճՃողամասում:

լ

նախորդ օրը երեկոյան կաստրացիայի ենթարկված կոկոնները» Սովորաբար մինչն վեգետացիայի վերջը մեկուսիչների թողնում ճն կնդուղների վրոո Այդ կնդգուզներիմեջ ձնավորված ճիբրիդային սերմերը Ճաջորդ տարի ցանում են ճիբրիդային

ուլան

նդուղն

որ

ֆոսֆորական

ն

է'

ՄԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ՆՎԱԴ

Բամբակենու սելեկցիայի ասպա ձումների լրիվ պատկերացնելուճամա տարվա ընթացքում Սովետական. Մի սորտափոխանակում։ Այժմ փաստորե տավիոխանակումը: Առաջինսորտավիոխանակմանշնո ղդալի չասիհրով բարձրաց խվականին,

ԲԱՄԲԱԿԵՆՈՒ

մի շարք ս տեղզծվելեն բամբակենու ընտրությունը կիրառվում է անռակա տիարակմանաշխատանքների ճետ մ

հյութերի տարբեր ֆոներում դաստիա ավարտում իրենց վեգետացիանչ դաստիարակվում են 2Հեբրիդները հ ։պ կալների վրաւ Պատվաստակալի թյան 4նարավորություններից Ճճատկ աչիկականտեսակետիցճնռավոր ճիբր ները վերացնելու նպատակով:

թում: Պարղվածէ,

Հիբրիդների

տանյութերով պարարտացված ծանրը մուտ դրական փոփոխությ ծ, Պարզված որ կնդուղների սն նույնպես ճանդգեցնումէ Հիբրիդների ժ մանը: Դ. Գ. Մինկոն տրամախաչել կշիռ ունեցող 30015162 սորտերը: Ստ մասում է թողել 2--Տ պտղաէ րի միջին նա սիստեմատիկաբա դաէլեմենտները տարի այդ ձնով դաստիարակելովճիբ պել է Ս--9010 սորսոր, որի կնդուղների 10 գ-ի: Այժմ բամբակենու վաղզաճասչ ցրտ ծելու նպատակով ծլեցրած սերմերը դ կան ջերմաստիճանի պայմաններում: տանքներ են տարվում նան լուսավորո

ժամանա

աարիդառնումրԱ Ան

մտիարակելու

ժամանակ չճաջողվեց Սլունլ, սակայն այդ սորաավփոխանակման տարձիացնել բամբակի տեխնոլողիական ճատկությունները: երկրորդ սորտավոխանակմանշնորճիվ «ին, ցածր տեխնոլոունեցող սորտերը փոխարինվեցին բարձր գիական ճատկություններ

.

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

.

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ ՍԵԼԵԿՑԻԱՆ.

|

կարտոֆիլը մարդու անձճրաժեշտսննդամթերքներիցմեկն է: Նրա պալարներըպարունակում են մեծ քանակությամբ օսլա: 0սչայի պարունակությամբ գյուղատնտեսական կուլտուրաների շարքում այն դրավումէ առաջինսռեղըբ: ԿարտոֆիլըՍովետականՄիության ծյոաիսային շրջաններում է։ Այն ճամարվում է նան վիտամինալին սննդի կարնոր աղբյուր Ճրաշալի անասնակեր: 0սլան օգտագործվում է տեքստիլ արդլուդոռրծվածքները մշակելու ճամար: նաբերության մեջ՝

բում:

բրադործությանինատիտուտումստեղծվել են մի քանի արժեքավոր սորտեր,որոնք այժմ գտնվում են փորձարկմանտարբեր փուլն-

ՀայկականՍՍՌ-իԳյուղատնանհսության մինիստրության երկ-

սորտր:

այս

ո" սորտերը արտադրության պայմաններումցույց տվեցին, են իստ վարակվում վիլտով: թվականից իրականացված երրորդ սորտափոխանակման շնորճիվ արտադրությունից դուրս բերվեցին վիլորից խիստ տուժող սորտերը հ դրանց փոխարեն չրջանացվեցին վիլտադիմաղ18819 Ս--450, բարձրարժեք սորտերը: կուն Ս--460, 1946--1950 սորտափոր-թվականներին ավարտվեց չորրորդ վաղաճամեմատաբար ժամանակ շրջանացվեցին ձարկումը, որբի 450Հաս Ս128--Ֆ 555, 108--Ֆ, սորտերը:Շրջանացվեցին նան րն բարձր բերքատու վիլտադիմացկուն 504--Վչ 10964, 233-Ֆ 54726--Ի, 5904--Ի նուրբթելանի սոլոռերը, որոնք այժմ մշակվում են մեծ ցանքատարածությունների վրա: 147--Ֆ Այժք արտադրականլայն փորձարկմանէ ենթարկվում բամբակացան շրջաններում ՍՍՌ-ի Հայկական վաղաճառորսոր: սությամբ ն բարձր բերքատվությամբ աչքի է ընկնում Ս--4277

բնրքատու, երկար թել ունեցող 8512, 36իՄՆ2, 2034, 8196, 264 սորեդիլտա-Հտերով: Այդ ժամանակ ներմուծված իմա ն Մատպրադ կաւն սորտերի օգտագործման շնորճիվ առաջին անդամ ՍՍՌՄ-ում սորտերը: Ստացված ոտեղծվեցին նուրբ թել ունեցող21 3,35--1

ս

'

ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

ԱՌԱՆՋՆԱՀ

ՀԱՏԿՈ

օր: Ծաղկմանօլտիմ

:

ու

Լ.

Մ.

ԵԼլ

ն

ն. Ի.

5:

քավմազանությամբ աշխարճում գ

նան

Վավիլովը, Ս. Վ. կամ վետական Միությունում եղած կ

տանում

արտառաճմանում աճող Ֆիլի սոնսակներիճավաքման աշխ բեր տեսակների «այտնաբերմա

Ս.

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ

լ

1919 թվականից սկսած

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ'

--1-ից --Հ' -ի պայմաններում հրաչտաղիմացկունէ իր աճման սկ Քի ձնավորման ժամանակ պաճանջ խոնավություն Այն պաճանջկոտէ մամբ ն ճողից ավելի շատ ազոտ նում, քան ճացաճատիկային կուլտ ըը

կարտոֆիլի

Տօ|. էսԵ6օտստ

ճետու

կարտոֆիլի Հճա ծաղկափոշու

նը կորցնում են յոթ օրից

բոլոր

սորտերն են ծաղկում: Հայտն չեն ծաղկում:

ցույց Ուսուժնասիրությունն

տնել19-

տաղան սորտերը՝ ՏՕ. էսեճոօտստ Լ. մացվում ւ սերմերով, ռլալարներո մի տնողությունը կախված է սորտից օրվա սաճմաններում: Պալարներ րում: Աճման ե զարգացման օպտի են 15--18:-ը: իրենց ծլու Սերմերը մինչն 20 տարի, սակայն մեկ տարի են անճամերաշխ ծիլեր: Կարտոֆիլ է, ծաղկում է առավուտյ վող բույս թերը լոսց են մնում մինչն ժամը 1 կաթերթերը նորից փակվում են, Ճ ղիկների պսաակաթերթերը նորից բա Փիլի մեկ ծաղկի ծաղկումը տնում 15--43 օր, իսկ ամ սաճմաններում՝

Կարտոֆիլը պատկանում է Տ0լճՈ

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ

ավ

Հո

ճանչ

՝

|

Է

Ռաննայա Ռողա, Սմիսլովսկի, նառրոդնի

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ ՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ուննքը՝

քորտեր

ունենան

կարեոր

գործման ուղղությունից, օրինակ, «եղանի սորտերը ետք Համեղ,աղիտուկ կամ դեղին գույնի ւլտղամիս, աալարների լինեն կլորավուն, թեթնակի թեւսխուկավորված մակերեսով,վիտամիններուվ| Հարուստ, եխելիս չվնրածվեն ըպրծուն, ջրալի մասսայի» մնան է նան այն, որ պալարների վրա աչբեայլ փխրուն: նատած բր պետք է խոր չլինեն, դրանց թիվր քիչ պետք է լինի: Տեխնիկականնպատակների Համար ստեղծվող սորտերի ռլալարների մեջ օսլայի պարունակությունը 14-ից ցածր չոլետք է լինի Ց Անասնակերի Համարսատեղծվողսորտերը, օոլալի բաՀ վարար պարունակությանճետ միասին, պետք է ունենան ՉՆ-ից ոչ պակաս սպիտակուցներ: կարտոֆիլի սելեկցիայի առաջ դիված այս մասնավոր խրն-

ՍովետականՄիությունում արդեն 1950 թվականին կարտո-չ ՝ ֆիլե սելեկցիայովզբաղվում էին 40-ից ավելի գիտա-ՀետազոտաՀկան Հիմնարկներ. Սելեկցիոն աշխատանքները զեկավարում էնՀամամիութենական բուսաբուծության ինատիտոսորն կարտոֆի-' լային տնտեսությանինստիտուռը: կարտոֆիլիսելեկցիայի խնդիրները կախված են նրա օգտա-

սորտերը:

՛

ա Տարի

մաղզկուն,

Սովետականսելեկցիոներների աշխատանքի չնորչիվ ճայտնաբերված են կարտոֆիլի մուտավորասվես200 տեսակ, ռրոնցից են: 26-ը կուլտուրական են Հանդիսանում նան կարտոֆիլի սելեկցիայի լավ աղբյուր ՍովետականՄիությունում ստեղծված կարտոֆիլի Մի չարք ար ժեքավոր սորտերը: Բարձրբերքատու սորտերի ստեղծման ժամանակ օղտադործվում են ճետնյալ սորտերը Սմիսլովսկի, արխ, Կունդլա, Պեւսղո, Բերլիխինդեն, էղիկուր,էղրոն ն այլն: կորենեսկիչ կ Վոլոման,Օկտյաբրյոնկայլ սորտերն օզտադործվում են օսլա յի բորձր տոկոս ունեցող ատեղծելու ժամանակ: Վաղաչ Հճասությամբաչքի են ընկնում` էպիկուր, էւրոն, ՌաննայաՌող ն այլ սորտերը:

տո

Գա

եղադիմագկուն,

աա

շատ

տադիմագկուն, Քա

Մեքսիկա, Պերու, Չիլի կատարածէքողեդիցիաների շնորչճիվ թվականներին Հաջողվնց Հայտնաբերել կարտոֆիլի տեսակներ: Ալդ տեսակները այժմ օգտագործվումեն քաղց-

1929-1931

ոլոր

:

կաս

Հլ

մ

՞

Դ

բ

ՑՄ

մտան

արրա

»

ա

պատրաստված մեկուսիչուր ոշո ժամունակը տետեսելու Բայը օրը: բում են նան կառտրացիալիկանմ խաչման վրա չի ազդում այն պատ փոշու ճատիկնեերիկենսունակությ օի. Աշնանը ճավաքում են Հիբրի անրմերը, չորացնում ե սպաճում են մար: կարտոֆիլի ոնրմերը ունեն կարտոֆիլի միջսորտային ճիբ

ն ից

ըմորու

Դ. ամրա

աի ը

մ ար

Բո

արաաման ան տային Դիբրիդիզացիայիօգնուխյ Կն "Ր Կա չբացված ԻԴկոկո ոն յար Գա աքԱՆ - հայի ժամանակ զդ Հա ետի քությամ 1"

,

նսվնուսկան Միությունում

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ ՄԵ

կարտո

Ֆիլի սելեկցիան տարվում էր միա այնու ննտեյ առտիճա նակով, այնու: ցիայի շնորՀիվ ստեղծվող սորտեր տոֆիլի ելանյունը նոր արժեբավ Հետո, ներտեսակային (միջսորտա տեղ սկավեց կիրառվել նան միջ շնորճիվ Հնարավորեղավ լուծել կ

ո

ա

նե բացի, Դրվում են նան դիրներից պարտադիր են արտոֆիլի բոլոր սլետք է լինեն' բարձր բերքատու, ցրտադիմացկուն, ճիվանդությունն դիմացող, մեքենայացման պաճա կամ կիսականգուն թփով, պալար շատ ժուռ), տարբերժամկետներ բավորություն է տալիս բնակչությ աւղաճովել կարտոֆիլով, իսկ տե Խխասռանքներով զբաղվող արդյուն լարվածություն:

:

են

շատ

արժեքավոր սորտեր:Մեժ

է նան

միջտեսակայինսե-

Նկ.

61.

Ֆախքան

Կաբտոֆիլիկաստբացիայիտեխնիկան.

ա

են

նան 91". առացվում

ի

ւե.լ.

ը ընատչ

պայ-

ունենում

:

ս

եր «որտեր

-

Բերքաճավաթըկատարելու. նկատելի փոփոխություններ:

նոր նոր

կլռնային լոնային ազդեբության 1 պայմանների չո7 Արտաքին Բոորք փոփոխվող / միչջոցով: ռության տակ, որոշ դեպքերում, կարտոֆիլի բույսի մուս տեղի են

կ արտոֆիլի ելը

եւ

զացիայի դժվարություններըՀաղքաճարելու ճամար կիրառվումեն փոշու խառնուրդի, նախնական վեղետատիվ մերձելման հ միչնորդի եղանակները:Հեռավորճիբրիղիզացիանդժվար է իրականացվում նան ճետեյալչպատճառներով,շատ սորտերչեն ծաղկում, մի շարք սորտերի կոկոնները քափվում են մինչե ծաղկելը, սորթափվում են ծաղկելուց Ճոտերի մյուս խմբի պտղաէլիմենատները տո, ոտերիլ են հն այյն։ Մի չշարթ որոշ սորտերի ծաղկասիոշիները սնոսկան Ճճետաղոտողների աշխատանքներիցպարզվում է, որ այդ նույնպես ճաղթաարելի Հիբրիդիզացիայի դժվարությունները են։ ր ունեցող ո "2 ԱյդպիսիՃատկություններ սորտերին ր որոշակի մ ւս ր ցողունները ոլորելու, ոտոլո րում դաստիարակելու, ի վրա պալարների դոյանալը խանգարելու միջոցներով ճաչջողվում է մլաճպանել կարտոֆիլի պտղավլեմենտները:

1--կարտոֆիլի ծաղկափթքությունը կաստրացիան,2--կարտոֆիլի կաստրացիայի ենթարկված ծաղկափքթության տեսքը:

իրար

|

։

:

հական «իբրիդիզացիայի սհլեկցիոն նշանակությունը, սակայն սիստեմատիկական տեսակետից ճեռավոի Ճճիբրիդիզացիանունք մի շարք դժվարություններ: Հաճախմեզ Ճետաքրջրողտեսակներ1 ճետ չեն տրամախաչվուն: Հեռավոր Հիբրիդիկարտոֆիլի

մել

:

|

լ

փոփո

օգտվելով, այսպես կոչված,

տը

Հետ

հմ Հ1 տրամախաչելու միչոցով: ր նան է աններում աչքի ընկնում ժե 4 պատմության Սելեկցիայի 7. ՔՈՑ շրջան չունեցող Խիրի ճանդգատի

ն կայան նո տի Բէ ռայինք փորձնական կուն, օալայի Լ մի Բ բարձրպարունակո Այս սռրտն ստեղծվել է Ճիբրիդ Ց

տբամախաչումից 1924 թվականինՀամամիութեն

ո

ՑարականՌուսաստանում Հի լեկցիոն սորտ: մշա կարտոֆիլը րով: ՍովետականՄիությունուս 100 սելեկցիոն նոր տուսվորապես մեծ վում է ցանքատարածությո Սկզբնական չրջանում ներա ընտրության միչոցով ստեղժվել ե տինի, Կորենեվակի,կալիտինեց ս ժանին, Վորոնեժսկի, կրեպիշչ, Ս ահրը։ Այս բոլոր սորտերը քաղց Առաջին անդամ 1925 թվական ի ն Դրապորատ Աղագիմացուն արտը իսկ միջտես

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻՍԵԼԵԿՑԻԱՑԻ Ն

որ

երբ պալա խորությամբ ճեռացվում են, քնա ոաջանում են բարձր բերքատու, կարտոֆիլի սելեկցիայում կի ընտրության եղանակը:Հետազո հարտոֆփիլիսերմերի ցանքից առ բազմազանություն: Բազմազանու քանի տարի մշակելով ե դաստի բարձր բերքատու, հրաշտադիմա ներով արժեքավոր բույսեր:

ռից: Պարզվածէ,

ռան

ւու ոլո՞ո։ կարոոֆիլի

Այդ փոփոխակներին(կլոննե ցով ոչ միայն բարելավում, այլ ն

ժամանակ կարելի է նկատել տար քերի տարբեր քանակությամբ ն

նե, Խիբինսկայա ակորոսպելայասորտերը: Այս

սորտերը կնույն-

են

են

նան

սակը:

ստեղծվեց ֆիտոֆտորադիմացկուն սորտը: Այդ սորտը նան բարձր բերքատու է, ունի մեծ պալարներ: 1938 թվականին ստեղժվել է կամերաղն 1 ֆիտոֆատորադիմժացկուն սորտը, որը շրջա՞՛ մարզերում: նացված մ Մրբության սորտեր ստեղժելու ժամանակ օգտագործՑրտադիմացկուն վում են ՏՕ. քսոճճ ն Տօ. Շա) իսկ հերաշտադիտեսակները, ժայկուն սորտերաւտեղծելուժամանակ՝ Տօ|Լ Ըօտո6ոՏտօում տն-

Տօ0|. մշլտտստ Մեքաիկական տեսակիճետ ՏՕԼ էմԵ6ՐՕՏում Լ. տեսակը տրամախաչելու շնորճիվ սելեկցիայիոլատմության մեջ առաջին անգամ ՍովետականՄրբությունում թվականին.

սորտերիստեղծման աշխատանքներով այժմ զբաղվում միջինասիականոեծսպուբլիկաներում:

ճետ:

տրամախաչում

`

ն Տօ1. յելու

Տօ|. ԵՕՄՀՇՇոՏԸ,

տեսակների Հանգատի շրջան չունեցող սորտերը ճարավային շրջաններում մշակելու ժամանակ Ճաջողվում է տռանալ երկու բերք: Այսպիսի

պոս ստեղժվել են Բնեռայինփորձնականկայանում: Հանդգատի շրջան չունեցող սորտերի ստեղծման ժամանակ կարտոֆիլի տարածված կուլտուրական ՏօԼ էսեճոօտսո տեսակը

|

Գ

Ճամար:

րացնել բերքասովությունը: ն կառավար Պաերտիայի մեծ մուտ նվաճ շնորձիվ մեղ Ցության բնագավառում: Սե կոլոնտեսությունների ն սովխ ճովում է սելեկցիոն ն տեղա ձրրարժեք սերմացուռվ, որը տային կուլտուրաների բերք

ժառանգական Ճատկությունն

կուլ Գյուղատնտեսակա բացման դործում բարձր բերք սին կարնոր նշանակություն ալսոադրության՝ սերմնաբուծ Մոտ անցյալում սերմնա մացուկ բազմացման կամ պլաճպանելու միջոց. Սովետ է, ուսուցանում որ եքե մին բաղմացվում է տարբեր ադրո են ենթարկվու մոուխոխության նտեսական ճատկանիշները «պաճոլանելիր բիոլոգիական Ճուսոկությունները, եթն այն մ մաններում: Այս տեսակետի ռերն է՝ բազմացնել նոր ստե ջանացվածսորտերը, ինչպես

ԵՎ ՎԻՃ

ՍԵՐՍ"ՆԱԲՈՒՄՈՒԹ

ՍԵՐՄՆԱԲ

ՀՈՐՐՈԲ

Միությունում 1959 թվականին Սովետական սորտային սնթմացուով ցանել են աշնանացանցորենի ընդանուր տարածության 962-ը, իսկ հգիպտացորենի առաջին սերնդի սնրճիրբրիդային մերով 8,3 միլիոն

Ճեկտար: Հայկական, Ուկրաինական, Տաջիկա-

կան ոնսպուբլիկաներումսորտային սերմերով ցանել են

Հազա-

ճամարյա 996-ը: ճատիկային կուլտուրաների կառավարությունը սերմնաբուծությանմասի '

Պարտիանն

հրենցորոշումներով ն սովխոմուրաքանչյուր կոլոնտեսությունից ցից սլաճանջումեն ցանքերը առաճովել սեփական սորտային սերմացուռվ այն որ մուռ 4ւշվով, ասլադայում բոլոր դաշտային կուլտուրաների ցանքըկատարվիբացառապես եսակավորբերքոււոու սերմերով:

ռորտային

ճիշտ կազմակերպումը Սերմնաբուծության ոչ միայն պետք է սերմերի բարձր սորտային ն ցանքային Հատկանիշներն ապաճովի "ւ այլն Ճամապատասխանպայմաններում Ճատկությունները, ապաճովի նրանց կայուն ե բարձր բերքատվությունը:

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՍԵՐՄՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

են տեղական առրտեր, խակ արտասաճման ճամաներմուծված սորտերը խառնվել, աղբոտվել են կամ չեն

մառամբ ցանվել

պայմաններին: ճողա-կլիմայական Ռուսաստանի պատասխանել Այսպիսով, ՍովնտականՄիությունը ցարական Թոռտաստանից սերմնաբուծության դծով Համարյա ոչ մի ժառանգություն չի Վերխ(Միրոնովսկի, ստացել:եղածփորձնական 7 կայանները նլաչնսկի, Ուդիչնակի, Վելիկուոլովեչեսկի, հվանովակի, խորոշՃուեն կովակայադ նեմիրչանսկայա)ղբաղվել միայն շաքարի յուն: Փոռյու սելեկցիայուվ: կբնգեղի ն մասամբ Հացածատիկների սորտեր ն չի եղել սորտային սերունեցել քիչ թվով լավագույն են

ռերմսիուռեւէ:Չղայիննան կազմակերպված ժերիբաղմացման Այս ամենը չէր կարողեր կադրեր: գծով աշխատող նաբուծության ղարդացմանվրա: չունենալռերմնաբուծության ազղեցությունը

Մինչ: սովետական կարգերիՀասո ատումը ձայաստանու աշխատանքչի տարվել, գծովկազմակերոլված սնրմնաբուծության զբաղվեր սերմնաբուդոլություն չի ունեցել որնք Հիմնարկ,

որբ

Հաստատումից իշխանության ծությամբ:Սովետական

Ճետո

թվականին Լենինականում կազմակերպվել է փորձադաշտ,

ՒՏԱՊՆԵՐԸ

"

կազմակերպված զարգացել է գիտական սերմնաբուծությունը անլեկցիայինզուդաչճեռ՝ 11 դարի սկզբներըեց: դարի երկրորդկեսում տարբեր երկոներում ռսերմնաբու:

ն տարբեր վիճակում Փությունը էր պոնվում քան ղզարդաավելի Ֆրանսիայում ն. Անգլիայում: ՄշԺծ ՄինչեՀոկտեմբերյան

Ջաժ էր

«նոլլուցիանյ,սորտային սերմեր Ռուսաստան է արներմուծվել տատաճմանիը՝ խոշոր կողմից: Չնայած որ կալվածատերերի "-Ջարական Ռուսաստանում կազմակերպված սերմնաւբուծություն գոյություն չի ունեցել, սակայն գյուղացիներըմի շարք կուլտուրադծով՝ ցորեն, տարեկան, նների վարոակ, երեքնուկ, առվույտ, վաՂուց ի վեր ճող են տարել լավորակ սերմացու ոտանալու ուղղությամբ, իսկ խոշոր տնտեսատերերը այդպիսինսոեղչտեղարտա-

գրելեն վաճառքի ճամար:

դործր նախկինում Սերմնաբուծության է առեորի բնույթ: կրել Շուկայում, եժ եկամուտներ վաստակելու նպատակով,սերմնաբուծությամբ զբաղվող դործարքատերերը: Ճաշվի էին առնում ժիայն իրենց շաշտըն ոչ թե կամ ժողոժողովրդատնտեսության

Վորդիշաճերը:

։ ,

Տեղականկամ սելեկցիոն սորտերի բազմացման լավադույն ժամանակպետությունը ճամարյա չի զբաղվել: ՄճՃ9

ւսյդ Հարցով

ո

որը

ճարցերով, այն էլ միայն Հացաճաղբաղվել է ռերմնաբուծության տիկներին խուտաբույսերիգծով: Հետագայումկենինականիփորձադաշտի բաղայի՝ վրա կազմակերպվել է Պետական սանլեկցիո

կայան:

կաղմակերպվեցիննան թվականից

ճացաճատիկնե-

ՀՍՍՌ-ում` բի գծով սերմնաբուծականտնտեսություններ: Չնայած

են լայն ծավալ աշլսատանքները սելեկցիայի ն սնրմնաբուծության է արադ ստացել փոքր-ինչ ուշւսցումով,սակայն այն ընթացել սորտային օրինակ՝1937 թվականինՀացաճատիկի տեմպերով,

ջանքերի տարածությունը ոնսպուբլիկայում կազմել է ընդամենը թվականին`: 9,642, 1940 թվականին այն ճասել է Ֆ5,7«Ե-ի, 84,56Բ-ի, իոկ 1949 թվականից սկսած ոճապուբլիկանանցել էՃացանքերի: մատարածսորտույին

առաջնաճերթխնդիրն է արագ բաղմաց-: Սերմնաբուծության պաճպանելով սորտերիւըննելշրջանացվածսորտերի սերմերը՝ սերմերը արադ ի պլանաչափօգարժեքը:Սորտային տնսձակա՛ն սերմնաբուՍովետականիշխանությունը նպատակով սչադործելու ծուքյան վրա

մեծ

ուշադրություն դարձրեց իր

ատեղծման Ճճենց

մեջ առաջինն կարնոր Գյուղատնտեսության տարիներին: առաջին միջոցառումներիցմեկը սերմնաբուծությանբնադամաչ ոլետական 13ռում Ճունվարի Հանդիսացել է Լենինիկողմից 1921 Թվականի ին ստորագրվածՀետնյալ դեկրեւոր:

2:27

ՍԵՐՄՆԱԲՈՒԾԲՒԹՅԱՆ

ՄԱՍԻՆ

ու

ծական մատերիալից ստեղծել ճատուկ նշանակության պետական ֆոնդ, որի ճամար անճետաձդելիորեն անցկացնել սե սերմանյութի կացնել մոբիլիզացիա ն նրա պլանաչափ ցուցակագրումն ճաշվառումը:

Պարտավորեցնել Հողժողկոմաւոին սհլեկցիոն-սերմնաբու-

:

Հե

անի

անճապաղ ձեռնամուխ լինել մայրական ռերրի պետական տնկարանների ընդլայնմանը ն տարազ վերակառուցմանը, սելեկցիայի ե սերմնաբուծության զարգացմանը, որի ճամար ընդլայուլ նրանց արամադտնվող տնկարաններիտարածություն եր Ն ալավ տարքավորումներովապաճովվածսոլ խոզները նրանց Ճճանձնելու միջոցով:

հառոնրին

րթին ճանձնարարել Շատիլովի (Տուլայի), էնդգելգարդի (Սմոլենսկի), Մոսկվայի, Վորոնեժի, Սա-. բատովի, տոզմոչուի (Սամարայինաճանց) Վյատըսկայի, Օմսկի, նովոզիրվովի (Դոմելի) փորձնական կա-

Առաջին աջի

բացառապես անրմնարուծական

ի

նաբուժության բոլոր պաանհջներինՃամապատասխանող սովխոզների ցանց, նպատակ ունենալով կազմակերպել նրանցում պետական տնկարաններսերմերիբազմացման ն դրանք ճետադայում գյուղի ազգաբնակչության մեջ տարածելու ճամար:

սերժգ) Ցուրաքանչյուր մարզից անճառլաղ առանձնացնել

փ7

Ա աՆ

ա) Հատուկ նշանակության պետական ֆոնդը գանվումէ բացառապես Հողժողկոմատի տնօրինության տակ ն

-.

1. Անճառաղ ձեռնամութ լինել ոնսպուբլիկայում զտասորտ սերմերի մասսայական բազմացման ն տարաժման կազմակերպմանը, այդ սատճառով ռեսպուբլիկայում սերմնաբուծության կաղմակերպումը Համարել Հողժողկոմատի առաջնաճերք Ճանձնարարությունների ց մեկը:

դծով պետական միջոցառումների ընդլայնումը որպես գլուղատնտեսության ամրապնդման ն զարգացման կարնոր միջոցներից մեկը, Ճատկապես վերաճաս նհրաշտի ժամանակաշրջանում, ժողկոմսովետըորոշում է՝

«Ընդունելովսերմնաբուծության

ԴԵԿՐԵՏ

ո։լետականւնկար

կար

թ.

Հող

Ժող

մերմնա

Առաջին 4նդամյակի սկզբում գործը աճ անրմնարուծության ղարգացմվեր

թյան

կազմակե բնագավառում

Սերմնաբուծության կոլեկտիվացու ղատնտեսության Այդ շ ղուղրնթաց: վերակառուցմանը

հում

ունեցող

քվականին,Պետականա

մի չարք թեր լբկվիդացվեցին

ջու

ները

շլություն

Ր

էր սո սլարտականությ որի տնտ գյուղացիակա աշխել

թվականին ՌՍՖՍՈ-ի Ժող պետակ որոշմամբ կազմակերովվեց

(1օ««ճ տական սերմկուլտուրաներ

ւ

Այդ պլանի Հիման վրա աավին աերմերի աղամ ական

13/6-

թերի բոլոր պաճանջն ծ բի կողմից Հաստատվածպլ

կարգր արտ սերմնաբուծարանների

պետականկա Դարտադրել կենտրո փյուս Գլխավոր խորճ քյան բարձրադույն հ մթերքների Ժողկովմատին նան մատակ րին, ինչսլես բավա տաջնաճերք

ունեցող ամենաբարձր

խարեն այդ տնակարա անճրաժեշտ քանակ տալ ծառայողների ճամար, ն ա

րաններին (ՇՇՆՎ.քճշճճղա մ անճր դրության Համար Չարտադրել Պարենժողկ Հատուկ նշանակությունունե

բոլոր

իրակա Վերոճիշյալդեկրեսոր կազմվեց սերմնաբ մլիջտղես

4.

2.

պ)

Բ 29-ի

անին

ե,

ւ թվականին

՛

Հացա-

ու-

նաելԱնա»

ը

Հունվարյան

Սան

ն

կա

նտեսութ անակու թնե անասնա

ի

ժողկոմսովետը ընդունեց որոշում «Հայցաճու"իկային կուլտուրաներիսերմնաբուծության բարելավման մաւին»: Այս որոշումիցՀեւոո Լրացուցիչկազմակերպվեցին շրջանա-" ն սներմնա որոնց սլարտա: ացաճատիկային կուլտու( բի: այլն ճատիկարնդեղենների,լուղատուների հ խուռաբույ"մ յանն սերի քորտային անրմեր» Մի շարք ռեսպուբլիկաներում, էլիտային սերմերի արտադրությունն ավելացնելու նպատակով, սելեկցիոն կայաններին ննե կազմակերպվեցին էլիտային-սերմնաբուծական սերմնաբուծության գործում «ատուկ Խոտաբույսերի թյուն ունեցավ թվականի որոշումը` «Խոտաբույսերի ցանքերի լաԴուչինդլայնման, բերքատվության բարձրացման ն թյան կայուն բաղա ատտեղծելու մասին»: ՀետագայումՍՄԵՊ կենտրոնականկոմիտեի 1955 թվականի պլենումը նշելով ճիբրիդային սերմերի կարնոր դե բերքատվության բարձրացման գործում, խնդիր դրեց առա : ե Ֆ նր ցանել Միան տարիների բնքացբում եգիսղտացոր միայն 4 ճիբրիդային

ծում

Բ

ԲԺ

Հարություն

փորա

կուլտուրաների սերմերի բարելավման միջոցառումների մասին» որոշումից Ճեւոո։չ Այդ որոշման ճամաձայն մեր երկրում Հիմնովին ռորտային սերմերի արտադրման սիստեմը, ավելի լայն վալ ատացավ սելեկցիոն կայանների ցանցը, կազմակերալվեկին շրջանային սերմնաբուծական տնտեսություններ, ճատուկ տնտեսությունների ն սովխոզների' դարձվեց նան սերմնադաշտերի առանձնացման վրա: Այդ միջոցառումների նոր սիստեմի իրականացմանչնորչիվ մեր երկրում զգալիորեն բարճթվականին ճամարյա' լավվեց սերմնաբուծության գործը. 1940 ամբողջովին ավարտվեց ճաղաճատիկային կուլտուրաների սոր տավոխանակումը, խսկ սորտքարմացման գործը նորմալ ընքացք ստացավ: նքե 1937 քվականին աորտային ցանքերը կազմում էին 428 Հատիկային կուլտուրաների դժով ՍՍՌՄ-ում թվականին դրանք կազմում էին 84"/6: Մեծ պատերազմի ընացքում գյուղատնտեսույուղերի ճետ միասին խիստ տուժեց նան սերմնաբու-

19327թվականիճունիսի Ժողկոմռովեւոխ

խուների,

ների իրագործումով, ինչպես նան սերմնաբուծականխոշոր ռով' իսկ 4ճնտադույում սնրմնաբուծական կոլոոնատեսությունների կազմակերպումով: լոս Սերմնաբուծության գզարդացման ճետնեյա

տնտեսություն,

այղ

թվուր

ն

ված ս

են արտադրությանն

Հեկ եդիղտա վրա մեկ տարածության

Նուտանս

Ըստ

այս

կամ

սխեմայի:սելեկ

սեբմնաբուծու

էր թվականին .ընդունվ ճե

բաց

էին թող

վեր Սերմնաբուծությ

սերմնադ տություններին՝

կողմիցսպասա թյունների

թյան միջոցով

(կամ 1-ին սեր բողուկցիան ցանք թյան ընդճանուր սե երկրորդ ռեպրոդուկց

յուրաքան ւոեսությունները սեր կան տնտեսությունների Այդ սերմեր: սեր Գլիտային

ինստիտուտնե Վոական

գարու դարնանացան Հեկտ յուրաքանչյուր Ժության

չյուր

ւննսությունը միջին Ճաշվո ճՀեկտարից

կուլտուր Հացաճատիկային 247 ճեկտա այդ

չ

ո կոլտնտեսությ բուծական

սերմնաբ ձայաստանում շրջ թյուններիցէ Ախուրյանի

ստացել է 23,8 գ,

կոլտն

իսկ կորեվ՝

«կոմունար»

35 ց»

ակի շրջանի

ատացելէ

վրա մեկ Հեկ ոարածության 38 ց:

Քուդյոննու անվան կոլոնտե

են՝ շարքումՀայտնի Օդեսայի

ռորտերիքարմաց նացված Միությանլավագույնսն

նում

Հանձ

կերային կուլտու յ դրությամբ: դ ւնտեսություն

յուղատու

ն

տնտեսությ սերմնաբուծական

Այդ կապակցութ ահրմերով: ն կոլտ սովխողներ բուժական

-

աոյ/-

/«շն6թ

/ուշծ6յ

|

ՀՀ-|

աշա 2222ճմ,

Հաամաքվյ

Իո"

ս

սովխոզներին մխողեքրի

'

:

՛

չէր,

որ

7»:

բում Հասնում Հր

միշ

ւո

կ

ւյ

Ձի

այդ,

շատ

թարմացված նկատմամբ անճրա». քրմերի

ա

արդյունքբ ամխատանքի ացման ժամվկետնեբ. ո" արտադրությանը: դեպքերում շրջանացվածսորտերի

մատակարարել բարձրոչ

7ո-շչյքա

/Մ, Մ, 7

էր ոլլանային արում

սերմեր: Այդ սիստեմ

ԴԺ

(նրճաձույ ցանքքթ

ԻՋԱ-ՀՀՀՑարա

Հանյաու

«շա2այ4 չբաշյ/նուՐ

(ճոժնաշ.աշած, /2 «ոմաբուջաԲոն ոչն ամառ. Հուշ ոշուվցյիաշ

կոլոնտեսություննե յուններին ն

Իկ

ճ

(որմնա քաջ»

4:յոյուվց/ոա չայբուջաման ՀյնԿատատատ «ոճսույ/ուննծյշ11չքանու դարէ, ոժայորուվյյիա,

«ճմ Շրջանայյն

.

/777ու

2/4»այն «ճշ», Հազամայիիի ւա «/Թճրում/ բ

4/2 «4ոժնաբուն ավան (2ճաոծառյունեքր

7 /2նար

Աա «7 Հ/նտաըԱնատաոտավան 2/ա

/այանե «2241ց/ո2 քր,

ն ճատկությ չներ մ Ճատկանիշներով ճելոլ տարբեր ագրուսեխնի տարբեր արդյունք էր տալիս: րում բերբի տարբերությու սիստեմն իր ժամանակին սե մեծ դեր խաղաց, սակ ծում երբ կոլոնտեսությունները ն ս նիկական զինվածության տե այդ սիստեմն այլես բավարա կան կ արտադրականերկար սերմնաբուծության նոր սիստ ՄինիստրներիՍովետի 1960 Սերմնաբուծությաննոր չուաջին ոհպրոդուկցիայի սեր բաղվնենդիտա-ճետազոտակա բի ուսումնա-փորձնական տն թյունը այն է, որ վերոճիշյալ պլանի ճամաձայն։ ճացաճա վուղլատու բույ տացզորենից), ն առաջին ոնպրոդու էլիտայի պետք է վաճառեն կոլտնտես ջիններո ձեոք բերելով այն, բա րում այն ճաշվով, որ սնհր ապաճովենտնտեսության ինչ պես էլ ապաճովադրական ն Սորտայինսերմերի արտ նը բարձրացնելու ն սերմերի ռպլանումնապաճովելու հսլատ տնտնսություններում կենտրո դաներում, իսկ սովխովղներո սիստեմի Համ Վերոճիշյալ սորտի «եղինակն նարկները՝ տերի սոււերէլիտա ն էլիտա ու ճի կող դիտա-ճետազոտական տեսություններին, սերմացուի դործը կազմակերպելու ճամար

ժեշւտ ագրուսելթնիկական մի սերմանյուքը արագ կորյնում Հատկանիշները: Ստացվում

յուղատու կուլտուրաներիՆ խոտաբույսեռի Հացաճատիկային, սեբմնաբուծության ընդունվածնոր սիստեմը. -

ՓիտաՍետապյոտա(եւդոքլ իտալ ոկ

ճչիտա

ժշ Մարեն

շք 32 ա«ւ 2 իտա Ւ շակազատավա

ւո

«77»

աշա

-:

ԱԹԻ

Է

առուն), թար րա -

ի

աաա ԱԱ

/

/

/

ռ

|

|

`

լ

ի

ՄԱՅ

Ց.

|

ւ

լ

1 | Ս

«ռչոնամ մույթյա:ն

Մշխատանբքիբնույթը

2-7

ն սծրժնարութացա Բբ. /իցաշաչ

Սնլեկցիա սերմյարու-

ժություն

.

է

ք

.

րնա

Ա

Հա-ՏՋ

| հրականացվող խնդիրները

կատարողներ

--

դճռյրո րույ Քաժբն Մ/ «ոշ :Ֆափաության, սռց/եոչ/ . Պճ4/»շո«չվ ի, ցան ար

ոնպրոդուկցիան Համարվում է օգտագործվողվերչին սեբունդը, որից Ճետո տվյալ սորտի սնրմանյութր նորից թարմաղվում ք: Ըստ սերմնաբուծության նոր սիստեմի, սորտային սնրմեր ժթերող ճացաճատիկի ընդունման կետերի դերը Համարյա վերանում է, քանի որ դրանց առկայության դեպքում տարվում է սերմճբացի միջոցների վատնումից, րի ավելորդ փոխադրում, որը, իչնցնում է նան սորտային սերմերի որակը ն սերմեր արտադրու կազմակերպությանպատասխանատվությունը:նոր կարգի ճամաձայնՃացաճատիկիընդունման կետեիր սերմացու ինդունում ն են միայն այն դեպքում, երբ սերմ արտադրող ռանձնում կազմակերպություններիցսորտային սերմերի փոխադրումը սպասարկող տնտեսություններին դժվարանում է: Հանձնվողէլիտայի ն առաչին ոռնորոդուկցիայինպատկանող սնրմացուիդիմացկոլոնտեսությունները ն սովխողզներըսերմ արճիմնական արժեքից բացի վճարում տադրող կազմակերպությանը են նան դրամականճավելու:՝ տարբեր կուլտուրաների սորտային ն ցանքային որակի Դամարսաճմանվածչոխերով: օղակները ավելի Սելեկցիայի նե սերմնաբուծության բոլոր է պատկերացնել ճ ետեյալ աղյուսակով. կարելի պարզ

7.

նոր սորտերի ստեղծոսի,| Գիտա-Հետազոտական ճիմմախնաման սերժակլութի զարվեեր, բուճների ուշ տըն բազմացում, Հլիտայի թումնավփորձնական ե ռոռնպրողդուվցիալի տեսութլյուննն ր յ երմերի արտադրում

Մ

:

Լա

սերմերի|լիայի Սորտային ցիայի

մատակարարում

:

Գիտա-Ճետազոտական ճիմնարկներիսերմնաբուծական տբն-

ն

ո28. բացառիկ

«ռեսությունները յուրաքանչյուր տարի աճեցնում են էլիտային ն առաչին ոնպրոդուկցիայիսերմեր ն ճանձնում կոլոնտեսություն-

ներին սովխոզներին՝ սերմնադաշտերումցանելու ճամար: Քանի որ ճացաճատիկային,յուղատու կուլտուրաների ի բազմաժյա Խուտաբույսերի սորտքարմացումը տեղի է ունենում ւուսրին մեկ անգամ, ասլա յուրաքանչյուր խումբ կոլտնտեսություն ե սովխոզսերմնադաշտերումպետք է աճեցնի 1-ից մինչն Մ ռեպր"ղուկցիան, իսկ ընդճանուրցանքատարածություններու՝1-71

նոսի

ռնպրոդուկ- | Գիտա-Ճճետաղոտական Ճիմսերմերի րնդուճարկներ: ուսումնափորձվաճառոսի նական տնտեսություն զո

ն 1

ԾՆԻ Հ

Ծան

Արտա

ու

:

ն

մե

որսե

ա-

Շրչանացված բՀանայվատ

ցում

ռեպրոդուկցիան:

|

առիշներ,

-

Աաաաաավավա Բրի-

| կոլտնտետ

բարձր ագրոտեխաաահաեւ

ՀրոՍորառային սերմերի ՍԱՄԻ դողությ" ւն ո

առրանրի երի

մասսայավան` բաղմա-

"

,

դաղաներ, ԲԱ

ւննե

սովխոզների

սերմ Հա- Ռքսպուբլիկական

«տուդգում,

ճակում, ճիվանդությունների կանխում

աարաաաաամե

Ճա

՝

բիաների ցանցով, կաբանտին ն պայքարի

միարչություն

"224 836--15

-

ո

3.

Հ.

1.

»

ուժա»

է

սռրտ

Ա ոտադոում մ

կուլտուրա,

`

լ

ո

ի պասարկող ու.

շրջ անն

երը

լ

՝

Եղեգնաձոր

Աշտարակ, Թալին,

ւՀ

:

|

Արթիկ

վան

սնրմնաբուծա-

տնանսություն

Ս նքարի

յ

Նախիջնանդանը.

Աշնանացանգառի

փն-| Աչնանացանցորեն Շամշագին, արնրագործուքյան ուտի հջնանիշրչանի Ալթի-աղաջ | նան, կրասնոսելակ

ծամյան տնտեսությունՓարդալոս

Երկրագործության ինա-

| ցորեն Աշնանացան, | ն Խշտարավ, Կոտայք, տիխտուտի կռտայբի շըր- | Սպիտավաճատ,.Գալգալոս Թալին, Աղեգնաձոր, ջանի էլարի սերմնաբոեւ-Գարնանացան ցորեն Ազիվբեկով,Աղին,

"

նրկրադործուցյան ինսԱշնանագանցորեն Արտաշամղ,Հոկտեժտխտուտի էյմիածնի է-| Արտաշատի 43, եղվարդի 4| բերյան, Վեդի, էյՓոսաերիմենտալ բազա մխիաֆին, Կոտայք,

ե ուտանս

գառի Գարնանացան (տեղական )

,

անացան ԳԱՐԻ

ւ, Լենինականի պետական Աշնանացանզոբեն Աթուրյան, Աղին, Արանլեկցիոն կալան ն Ա-|Ուկրաիխնկա,նովոռպրարն-| թիկ, Ամասիա, Սիսիան, Ապարան,ԹաԽուրյանի չրջանի Հացիկ կա, Կարմիր սլիաչատյ գյուղի սերմնաբուծական Լենինականի 3, Ալժարւին, Ալավերդի վոլոնտեսություն (Հենա-' յուն (Հեն Ի» ցուեն էրինացնումնոր կումողդիկ,

Ա

ե

ՃիսիՖՓլռա-Ճետաղուռական

.

ցանկը

դիտա-ճնտատարբույլսնրիգծով էլիտային սերմեր արտադրող սերմնաբուծական ղոտական «իմնարկների տնտեսությունների

ՀայկականՍՍՈ-ում ճացաճատիկայինկուլտուրաների ն խո-

տական ինստիտուտը:

-

եգիպտացորենիկրկնակի միջգծային ճիբրիդային սերմեր ձն արտադրում 22 առաջավոր կոլոնտեսություն, իսկ ճասարակ«իբրբիդներիարտադրությամբ զբաղվում է ՀայկականՍՍՌ-ի Գյուղա տնտեսության մինիստրության նրկրադործությանդիտա-Ճճետաղոչ

դյուղի կոլոնեսությունը:

չ

այժ դոլություն ունե մեկ սելեկցիոն ճիմնարկների էլիտային ն առաջին, կայան, գզիտա-ճետազոտական 8 տնտնհսություն՝ճացաճառեւպրոդուկցիայիսերմեր արտադրող տիկների գծով, ե 4 այդպիսի տնտեսություն' խոտաբույսերի սծրմերի արտադրման զծով: Կարտոֆիլի սորտերի էլիտային սերմա-չ նյութի արտադրությամբ զբաղվում են երկու տնտեսություն, իսկ էլիոայի բաղզմացմամբ՝ Բամբակենու սերմկոլտնտեսություն: նաբուժությամբ: մեզ մոտ զբաղվում է էյմիաժնի շրջանի Արբաթ

ՀայկականՍՍՌ-ում

.

Է

.

6.

5.

4.

8.

2.

1,

8.

2.

6.

5. ա

ա

որիսի

շրջա"

. ալգալու

Աշնա

Պալիդիոս

|

Աշնա

բող

լ

է-|

ն

տեււուտետրառ

կ

Ե

Սիսիա

աա

ինս-

կո

տն ան ւուՖաբուծական

երկրագործության ին-

2րբտիտումիմրաիոսնի Սիոխաս յանի Նորավանի սերմ-

Վերիշենի սերմնաբուժափան տնտեսություն

երկրագործության

անարի րանի Տորինի Սիսիա

նի փոիձաղաշտ

Սոփփանավա| Միաճարկ տիտուտի

նրկրադործության ինս-

ն

աաա

երկրագործության ինստխոուտի 1իճքի սերմ-

:

Լենինականի պետական անլեկցիոն կալան

թալ

Ապարան տիտուտի ւջմիածնի Քոսորերի

Շրկրագործության ինս-

ւ

Սերմնաբուծական տնտես

տնտեսու-

-

տիտուտի արանի ամամ Ֆոր նաբուժական թյուն

է՛Դ2

Աշնա

ուտանը

արբնանա

էրքն

ս |կարմիր ԼԶՀոր Է' ն ականի Ֆե

երկրագործության ինս-

Կի

Մայտունու | Ուկիաինկ ճառ, Ա Լիճըի «երմնաւ Գարն Բուծական տնտեսություն յիտուտի

Երկրագործության ինս-

ոի փորձադառտ

տրտուտի Ստեփանավա-| Արժլանկա

երկրագործության ինս-

կան տնտեսություն

Աշնան Ե հրկրագորովկյ Հաւաերմնաքաւծ Աշ

լ

տնտեսությունների ցանկը Սերմնաբուծական "

Շրջան

Տնոնսություն

(դյուղ)

լ

կարտոֆիլի գծով.

Լե

Մորո

Լորիս Մաժեստ

ն

կամենինո Կացառատ

ամփո

որթ,

Օրջոնիկիձեն ամփզաչիմփան

Բաղզմացվողսորտի ՞

'

մատենի ԲԻ Քասարդեչար 12»Մազրա կաեինո

կրասնոսելակ

րրոավան աի կույբիշնմ ջ

ո

առաս

որս

(գյուղ)

|

լ

:

սորտ (Հիբրիդ) |Քազմացվող

`

`

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԳԼՈՒԽ

14Ա

ՀԱՍԿԱՑՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՍԵՐՄՆԱԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

հ

ՄԱՍԻՆ

:

տերմինները՝

Սորտափոխանակում(.շօք7060416.4):Սորտափոխանակում .

մ)

բարել

ներում

|ՎԻՐ-

արագ

նյութը:

4»

ր

,

իա

Ը

.

:

ՀԶ

'

|

Բուկովինակի 3

ԻՔ

2.

Նալբանդյան

|

արտադրության մեջ մեկ սորտի փուանակումն է մի այլ, ավելի ժամանա բարձրորակ բերքատու սորտով: Սորտափոխանակման փոխանակում են տեղական ինչպես տեղական սորոր ված կամ սելեկցիոն սորտով, այնպես էլ մեկ սելեկցիոն սորտոր մի այլչ ավելի բարձրարժեք սելեկցիոն սորտուվ: Բոլորդեպքերու նոր ներդրվող սորտը պետք է ունենա ավելի բարձր տնտեսական ե բիոլոգիական ցուցանիշներ,։ քան փոխանակվողը: Սորտավի կատարվում է միայն կառավարական որոշմամբ, խանակումը կուլտուրաների սորտափորձարկման ճանձՓյուղատնտեսական նաժողովի տեսչության կողմից ներկայացված տվյալների Ճճիմանս վրա» եռր սորտոր արտադրության մեջ ներդնելու դեպքում դաղաընջնում են ճին սորտի սերմնաբուծությունը, իսկ դրա փոխարեն «կսում են ճամապատասխանսերմնաբուծական տնտեսությունկերպով բազմացնել ներդրվող նոր սորտի սերմա.

րխ

՛

ցանկը:

Շրջան

Ղաչաղան

Այավերդի

|

աաա

ՀՇ

Է

Բամբակաշատ

Ան

Հ-ջ--

Քուլոմինոկի

|

Սարան

'

'

արն

նորաշեն

ճասկամեջ օգտագործվում են ճետնելալ Սերմժնաբուծության

ցողությունները ի

(որի

ԲԱ

Մոաժետտիկ,էւլրոն Վմորխ, Մաժեստիկ, եպրոն

Ստեփանավան

Դրան գազքառակ որն կարմիրաղբյութ Նր Համջագին Վերին 1ճաշեն

«նան

ոոնտեսությունների

Ճճիբրիդալին Փգիոպտացորենի սերմեր արտադրող

Ն

|

| Տնտեսություն Ճոճկան

Վ.լավերդի '

Ուղունթալա

արեք "4

Կ

րԱ "1Ք

ԱԱ"

Վո

հջնան

Սչաքուր նոր ֆլուղ

պահին

Հոկտեմբերյան Զ»Զ

Արգավանդ

--ջ».--

|

կուրքան

Շամշադին

Սորտթարմացում(6օք100610816:տճ)։ Արտադրությանմեչ Ժասսայականորեն մշակվող սորտի սերմացուն Հետզճետե կորգեռում է իր սորտային մաբրությունը, կենսունակությունըչ Ճետնայես նան բերքատվությունը կամ, ինչպես ընդունված է ասել, սերմացուն այլասերվում էչ Սերմերիսորտային ե տնտեսական արժեՔըչ որակական ճատկանիշնեինու Ճճատկություններըպաճպանելու նպատակով անճրաժեշտ է սերմանյութը պարբերաբարփոռխարինել նույն սորտի ավելի բարձրորակ բերքատու, քարմացրած անկումը (այլաՍերժերիորակական ճատկանիշների ւերմերով: ՝ տեղի է ունենում երկարատեինքնավոշոտման (ինքնառնրոսփը) սորտերուվաղզբոտվելու,ագրուռեխայլ պայմաններում մշակելու, բիոլոգիական

(թաչաձն փոշոտման) ճետեանբներով: աղբուռվածության

Վիր--423

բույսերի մու), սհոշոտվող

սը

.5

Տոր Հրմթածին Հա Խաքունարխ

Վտեփանավան

»

նիկական վատ

--

ժամկետների տարբեր կուլտուրաների ՃուՍմորոթարմացման պայմաններից՝ տվյալ մար տարբեր են ն կախված են մի շարք բազմացման գործակցից» սերմնաբուծական սերմերի կուլտուրայի

ւ

Սրանք միաժամանակ էլիտային տնտեսություններ

են:

։

։

տնտեսությունների «Խարավորություններից, բույսերի բիոլովիական առանձնաճատկություններից, ինչպես եան զբաղեցված ն րբածությունից կուլտուրայի տնտեսական արժեքից: ւ Ճամաի Հացաձճատիկային Ճատիխիկարնդեղեն կուլտուրաների անընդունված է սորտքարտմացումը տարին մեկ կատարել 4--5Ֆ ցամ, երկրորդ ռնսլրոդուկցիայի սերմերով, բամբակենու ճամար՝ Հ--Ց տարին մեկ, ծխախոտին շաքարի ճակնդեղի ամար՝ լուրաքանչյուր տարի, եգիպտացորենի ճամար՝ Ճիբրիդային սերմերով լուրաքանչյուր տարի ն այլն: քարմացման զործում մեծ դեր ք Սերմացուխ Սուպեոէլիտա: խաղում ընտրությունը, որը կիրառվում է տարբեր ձներով, կախաժ սորտի թարմացման աշխատանքներիատոիճանից:Թարմացման ճամար ընտրված բույսերի անրմացուն ընդունված է անվանել սուպերէլիտա: Սուպեր(ՏտԱքօլ)լատիներեն բառ է, որը նշանակում է վերհից:Տյյալ ղեպքում սուպեր բառը օզտաղործվում է որպես սկզբնաընտրյալ (նախաէլիտա): էլիտանՃանդիսանում է սուսլերէլիտայի առաջին սերունդը Սո շրջանացված սորտի այն սերմացուն է, որը օժտված է ավելի բարձրարժեք սորտային տնտեսական ճատկանիշներով ն. բիոլոչդիական ճատկություններով, քան արտադրության մեջ մշակվող տա-

կում

Ռեպոողուկցիա: կատիներենբառ է

արտադրություն, ստացված առաջին բե

Կնա

կամ

կոչ ում

Խալի

Առաջին

է

(քղօմսշկօ),

որը

նշանա-

էլի այից վերարտադրություն:

ի

է առաջին ոնպրոդուկցիա կամ

ցանքից

:

երկ-,

ռեպրոդուկցիան, երկրորդից՝ երրորդը հ այլն: Որքան ոհպրոդուկցիան մուտ է էլիտային, այնքան նրա արժեքը բարձր էո ոնպրոդուկցիան ավելի արժեքավոր է, քան երկրորդը» Առաջին երկրորդըավելի լավ, քան երիորդըն այլն:

րորդ

գործակից: ՍերմնաբուծությանգորՍեբմեբի բազմացման կարնոր նշանակություն

ծում

ունեն

տարբեր կուլտուրաների դե-

Ֆիցիտայինսերմերի արադ բազմացումը ն հղած սնրմանյութի լրիվ օգտագործումը: Սրան կարելի է ճասնել գլխավորապեսցանՔի տարբեր ձեւերի ն ցանքի ցածր նորմայիկիրառման միջոցով, առզաճովելովբարձր բնրքասովություն: Այդ նպատակով Ճճսցածատիկային կուլտուրաներիցանքը կարելի է կատարել լայնաշարք, ։

Բազմացման գործակիցը մեկ կշռային միավոր սերմից կամ մեկ միավոր տարածությունից ստացված ընրբի ճարաբերությունն է ցանված սերմերի Ճճամեէ

մատությամբ:

ր

կգ ոհրմ, կարտոֆիլի բազմացԺեկ Հեկտարում ցանելով 30--50 Ժան ժամանակ տնկումը կատարել ծիլերով, աչքերով, պալարը խոտաբույսերի մշակիսելով, թուփը կիսելով ն այլն:

Բաղմամյա

կամ լայնաշարքցանջ, կության դեպքումկիրառել ժուվավենաձե կգ սերմ: ռրի Համար մեկ ձեկտարին պաճանջվում է 5--Ց Ցանքի վերոճիշլալ եղանակների դեպքում սերմանյութի բազեթե այդ նաոլատակուվ մացման գործակիցը կաղմում է 200--1000, կատարված ցանքերը ապաճովվածեն լինում բարձր

ագրոտեխն

կայով:

Սրա էությունը աղբռտվածություն: Մեխանիկական

այն էյ, որ հրինմն սերմերի ոչ որակյալ ղոտման, զտող մեքենաների չսնսարթ ու դաշտում մոլախուտերի առկայության ն այ ոչ մաքուր լինելու, ոլատճառներով նույն սորտի սովորական սերմերը խառնվում են սորտայինի կամ նույն կուլտուրայի տարբեր սորտերի, կամ այլ կուլտուրայի ն մոլախոտերի սերմերի ճետ: Մեխունիկական աղբոտվածության դեմ սլայքարելու Համար

են ցեղային,ւեկատարում տարբերշրջաններում վեդետացիայի ն սորտային քաղճան:Փործնականոսփ սակային, այլատեսակային նե աղատվելի ավելի ցեղային տնակային աղբուտվածությունիը

Ճեշտ է, քան սորտային աղբուտվածությունից,քանի որ բույսերի դեմ կարելի է տարբեր սոնսակների հ ցեղերի աղբուսվածության ցանքերը քաղճանելու, այնպես էլ պայքար կաղմակերպելինչոլես միջոցով: Սորտային աղբուռվածության դեմ պայսերմերը զտելու է քանի որ միննույն տերը Հաճախմորֆոլոգիական ճատկանիչներով (Հասկերով, սեր մերով) երբեմն Հնարավոր չի լինում տարբերել: Սա տեղի է ունենում, երբ բիոլոգիականաղբոտվածություն: սորտերի կատարվում է նույնկուլտուրայի տարբեր միջն: Այս Հանգամանքը առաջ է բերում սորտի միատարրության կամ տիպիկության խախտում, որը ցանկալի չէ, մանավանդ, երբ բիոլոդիականօգտակարությունը էի ղուդալկցվում տնտեսականօգտավետության Հետ (օրինակ՝ շաքարի ն կերի ճակնդեղի ազատբնակտն տրամախաչումը)։ինչպես մեխանիկական, այնպես էլ

գովտուրաի տարբոր ՆՐ

Տորոավար

-

փոշոտուժը

խիստ իջեցնում է սորտային բիոլոգիական աղբուտվածությունը ոոնանսականորակը, նրա արժեքը: սերմերի մեկոաացում: ՔիռլողիականաղբոռվածություՏաբածական սերմնաբուծական ցանքերը տեղադրում ճամար նից խուսափելու անվող են ալն Ճաշվով, տարբեր սորտոնրի միչն պաճպանվի ա Լ բիլ ոոր բոց ի միջո" / Րր 4Դ աոնտե ար ափք իռի դիական աղբոտվածությունը Այսպիսով, խաչաձն փոշոտվող

4" 24Երյուն ո

ա/ժուր

ջ

ա

առվի ի

բո

մինչե

այդ

ԷԼԻՏԱՅԻ

դիլոմնար,

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ր

Սրտային սերմերի բերքատվությունը, Հատկապես բուլաերի

ու

ներսորտայինտրամախաչում, ն Մասսայական անճատական ընտրություն, բույսերի նպատակասլաց դաստիարակում:

Համարվում գարնանացանցորենի

ձմեռնամու»

Ֆորստրտայի

:

րենի բույսերի մրացուցիչ փոշոտումը, մշակությանվայրի փովոն այլն:

խությունը

'

ԺՒ-

է

արժեքավոթ

նպատակադիր դաստիարակժան Սողը օպտիմալ պայմաններումամրացնումէ սորի

ույսերի

բրի -.

:

ոռւանձինկուլտուրաների տալիս համմագոնրմանլութը , բարձրացում:

մոտ

ե ովել, որ ւռեղական սելեկցիոն ռորտեմասսայական ընտրությանմիջոցով բարն-

են

բից անճատական կամ

ները:Փորձերը պույց

Մասսայականնանչճատական ինտրո ւթյան Ժիով է ճնարավոր լինում կարճ ջոց ժամանակամիջոցում սերմասորտի արժեքավոր նյութի մնջկուտակել առանձնաճատկություն-

ջա

.

կիրառումը, նգիպտացո--

ցանքը,կարտոֆիլի ամառային ցանքերի

ջոցառումներ են

Բացիվերոճիշյալ մեթողներից, ռնրմացուխ բարելավմանժի-

3.

2.

1.

մեթոդները՝

կենսականությունը կարելի է բարձրացնել տարբեր մեքոդներուլ, ելնելովտարբերկուլտուրաների բիոլոգիական առանձնաճակուկիրառվումեն էլիտային անրմերիստացման Թյուններից, Հետնլալ

չ

էլիտային աներմերի վերարտադրության Ճիմնական նպատակն ն լավացնել պաճպանել սորտի բիոլոգիական ւնտեսական ճառտկությունները:

ք տրամախ աչումը կիրառվումինքէ փ շուտվող սորտերի կենսականությունը հոատաբարձրացնելու կով, որի ճամարխաչաձե, փոշուռումը կատարումեն միննուլյն սորտի ռաճմաններում:

բ

տատկանիշներըն 4նարավոր է վել նրա բնույթը:

|

ու

նան

են

Առվույտի

նե

կորնգանի

շրջաններում:

էլիտային բերքատու սերմ ններիցէ Ճամարվումնան աշն մերով գարնանը ցանելու եղա Սերմացու բարելավման երկրագործությանինստիտու մենըՎնր: Հեղինակիփորձերը րենի դարնան ցանքից ստացվ լիս է ոչ միայն բարձր բերք, ա խոշոր, ապակենման, բարձր է վաժ ճատիկներ: ԱկադեժիկուԳ. Պ. Լոլյա դըրժան Համար առաջարկում է ցարձակքաշ, այլն մեծ տեսա

նույնլնս դի Ճաւոկությունների սլաճպանմ

մերիստեղժումը

ագրուռնխնիկայի Բարձր

շոգն չոր

կարտոֆիլի ամառային ինչւնս ՍովետակունՄիությու որպես սերմացուի բարելավմ

միայն սերմնաբուծության մեջ սլես պարտադիր աղրոձեռնա ամառային եղանակով ցանվ ց-ուվ ավելի սերմ։

կան արդյունթ է տվել Ուկրա այ մարզերում, որի պատճա

մուտ

Բազմաթիվուսումնասիր ցանքից ստացված սնրմ է ոչ միայն բարձրբերը, (իս շալի չափով պակասում է բույ վարակվածության աստիճան

"թ

Փարնանացանցորեններ աաաո/8ջը անճրաժնչտ ինչպես կարտոֆիլի գծերի միջն Բր ավելի) դոքնափոչոտվու (իոտացորոնի միանրի (առվույտ, կորնեդան) չե՝ մ, չխախոտը հատջրմ ԱԱ ԻՐ արորի փով նպաստում սերմերի բ ռտուղների,թվում ե, Աա կերի բանի Բա միջ դեղի ների կենսունակության բա մետրից

Անիի

տարբեր կուլտուրաներիՀամար սաճմանված նն տարածական մճկուսացման տարբեր չափեր: Օրինակ, աշորայի, եղիպտացորենի է պաճպանել առնր-

Ա

ՏՐԱՄԱԽԱԶՄԱՆ

ՏԵԽՆԻ

ՏԵԽՆԻԿԱՆ

սմ, 30--35-Հ5 սմ ն այլն անան մակերեսով: Վեգետացիայի ընթացքում կիրառումեն բարձր ադրոտեխնիկա(սնու-՝

սմ, 50---65-Հ10

լազաշտում: Ցանքը կատարում`նն նոսը, լայնաշարք կամ բնացան՝ 655435

ներսորոային խաչաձն փոշոտման ճանապարծճով քարմացվա3 բազմացման գործակիցը, բույսանրիոսնրմարտադրողականությունը՝ բարձրացնելու նպատակովառանձնացված սերմերի ցանքը կաչոարում են բերիի, մոլախոտերիցմաքուր Ճողամասում կամ ցե-

ցանքը:

այլ

|

՛

կուլտուրաների նկատմամբ: Բույսերի ծաղկման նախօրյակին լավաղուլն բույսերի լավագույն ճասկերը կաստրացիայի են ենթարկում: Հառսկերի կաստրապիայից առաջ ճեռացնում են ճասկի վերին ն ներքին թերզարդաքած Ճասկիկները, ինչոլնս նան մնացածճասկիկների մեջտեղի ծաէ լավագույն ճասկի լայվադույն Ճառկիկզիկննրը։ Այդպիսով մնում ն ները այդ ճասկիկների ամենալավ ծաղիկենրը: Փորձերըցույց են տվել, որ ցորենի ամենաբարձրորակսերմերը կազմակերոլվում են ն շասկիկի եզրերի ծաղիկներում: Ճասկի միջին մասում կնառստրացիայի ենթարկված ծաղիկները փոշոտվում են բնոկան ճանապարճով,շրջասղատում գտնվող նույն սորտի կասորացիայի չենթարկվածբույսերի ծաղկափոչով: կաստրագիայիենթարկվածբույսերին կսռղում են գունավոր խելեր կամ պիտակներ: Բույսերի կաստրացիայի որակը ստուդելու նպատակովլուրաքանչյուր100ճասկից մեկի վրա ճադցնում են մեկուսիչ (նրբ աշխատանքը կատարվում է բարձր որակով, մեկուսիչի մեջ գոնվող ճասկի վրա ճատիկներչեն ձնավորվոսք): ներսորտայինխաչաձն փոշոտված բույսերի բերքաճավաքը կատարում են մինչն մասսայական բերքաճավաքը: Այդ բույսերը կալսում են առանձին, որից Ճճետոսերմերը պաճղանում են մինչն

վող

ներսորտային տրամախաչումը այժմ գլխավորապես կիրաովում է ցորենի, դարու, բամբակենու, ծխախոտի ն ինքնափոշոտ-

ՆԵՐՍՈՐՏԱՅԻ

ԵՐՍՈՐՏԱՅԻՆ

ցանք

կատարելու դեպքում ճեկտարից տոասցվում է 2--5 ց բերքի Հուլլելում։ Քարձր բերբատու էլիտային սերվերի աճեցման Հաջողությունը կախված է վերոՀիշյալ մեքողնեերինպատակաճարմար օդտադոր ծումից ն դրանք դոլություն ունեցող ադրուռեխնիկայիլավագույն պայմանների Ճեւտ ղուղակցելուց: ախ սհրմերով

:

:

ն

ԱՐՏԱԴՐՄԱՆ

էն

հոն

վականին

սերմերի արտա էլիտույին

ԿՈՒ

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ

ավելի:

սուպերէլիտա» էլիտա:

թարմ ընտրության սերմային Հողափաս,

ընտրության ճողամաս, սերմային Հողամաս, բազմացման ճողամաս, սուպերէլիտա, էլիտա:

ոօ,

Ճողամ թարմազման

է

ն

ոչ

որոնք անվ 2Հողամատերում,

Ճողաժաս

բառ

ինամակալել առերիը) Բազժամյա է տնկարան:Ք Հայերեն քարդմանվում ու վերաբերում է միամյա բուլսերին,

է Հատուկ

ե

աատտհԽՒա Սելեկցիոն սերմնարուժական

ներկա հղանակը բարդ

չարք

մասնագետներ առաջ սխեման ավելի պարզ «շավ ձգտագորժելուՃարցերը, քանի

սեր տարիներին Վերջին են

6.

Տ.

4.

3.

չ.

1.

Հողա (ինթնասվոջոտվող

3.

2.

աերմային Հողամաս, էլիտա: Բազմացմանփոքր ղործակ

սերմ 0րինակ՝եգիղտացորենի երեր Հողամասերով: 1. Ճողամա ըոորության

փոխման է ենթարկվում՝ելնելով

առ սխեման Վերոչիջշյալ

4.

3.

2.

1.

ար էլիտայի ճքրդակցությունո կամ

դժով աշխա սերմնաբուծության

Հյ

1000-ից

այլն): Այդ պայմաններում տուրաների սերմերի բազմացմա

լից

ցուք, միջշարբային մուսրաժու

ձեոբով՝բնացան:

ւմ Ցոուք

այ

60--655Հ10

մակերեսըաշնանացան ցորենի

այդ

`

մա

բույսերի սնրմերը ճաջորդ տար-՝

անպանուռ ար:

են

Բազմացման ճողամաս:Այս Հոդամասըօգտագործվումէ

երեմա

ու

բաղ-

ճողամաս:Ընտրվածլավադույն բույսերի ճատիկՍԵբմային ները ցանում են առանձին չարքերով (ընտանիքներով): Ցանքթ կատարում են ձեռքի շարքացանով, լալնաշարք. սնման մակերեսը նույնն մ, ինչ որ ընտրության Ճողամասում: վեդետացիայիընթացքում բույսերին տալիս են լավ խնամք, պայքարումեն վնասատուների ն ճիվանդությունների դեմ: Այ Ճողամասում կատարում են լավադույն ընտանիքների ըբնտրություն, բիոլոգիական տնտեսականՀատկությունների ն ճատկաՖիշների Հիման վրա: Խոտանումիցճետո մնացած լավադույն ընտանիքների բույսերը կալսում են։ Սրանց սերմերի լաբորատոր: ընտրությունից Ճետո առանձին ընտանիքներիսերմերը խառնում են ք Հո կեա ռերի արարած

Հ

Գ

ճամար սաճմանում մար՝ 30--353Հ5

սմ, դարնանացանցորենի ճասմ, Դաշտի ագրոֆոնը պետք է լինի միատարր: Հասունացմանշրջանում ընտրում են 15000--20000 լավագույն, տվյալ սորտի ճամար տիպիկ, առողջ, արդյունավետըփակայման անաբարձր էներդիայով ն խոշոր ճասկերով բույսեր: նաբորատոր լիզներից «ետո կատարում են լավագույն բույսերի Հատիկների

Բույսերի սնման

կերպ.

ՀԲ

անցնելով բազմաթիվ ճողամասերով, ուշ է Ճճասնում արտադրությանը ն շատ ծախս է սպաճանջում: Առանձին ճողամասերի սերմնաբուծական աշխատանքը բնութագրվում է 4ետնյալ Թարբմացման հողամաս:Այս Հողամասում ցանում են տարբեր ժագում ունեցող (տարբեր վայրերից, «ողակտորներից»բայց բարձյ/ աղզրոտեխնիկական պայմաններում մշակված ե տարբեր տարիների բերքից) նույն սորտի սերմեր: Սաղկման չրջանում այս դաշտում կատարում են 1000--1500 տիպիկ Հասկերի կաստրացիա ն ապա՝ ազատ փոշոտում: Միջսորտայինտրամախաչումից խուսափելու ճամար ճողամասը մեկուսացնում են այլ սորտերից: ներսորտային տրամախաչումից ատացված այդ բույսերի բերքաճավաբը նկալսումբ կատաչ բում են առանձին: Այլնուճեոն ալդ սերմերը օգտադործում են ընտրության Ճողամասում ցանելու ճամար: ված Ընտբության ռուսաց Բողամաս: Թարմացման Ճողամասից կամ սերմանյութն այս ճողամասում ցանում են ձեռքի շարքացանով

լ

80351).

էլիտա

Իլձյու Ր տարվ ա

լոր

անկա Քյուններում աշնանՋ ցանքատար ընդճանուր տարի

չո

կո որոք Ա առքիրաո»

նի

տարդեչարի

դարդը (պարբնր լո կրնան տոկոծներով: Հ ինստիտուտի Մարտու շրջանի

ման,

ծությունն

կու առանձին բոտ "րեք բերքատվությունը,

կոլտնտ Սպասարկող

Ճաշվարկ րածությունները

նաբուժական տնտեսություն ե առ թյան չափով: էլիտայի քանչյուրտարի ռլաճանջվո

ուրաքա

ւուննե ա

Հիմնա իտա-Ճետաղուտական

քանչյուր սորտի: ինչպես ճայ ն տեմի ճամաձայն էլիտան ա

ՍԵՐՄԵՐԻ

ԿՈՒԼՏՈՒՐ

ՀԱՏԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ

ԱՐՏ

նն

վնր սերմերի Սորոոային ն կուլտուրայ լուրաքանչյուր

րում

խոշորչ մանը ն միջա սերմերը Հնետաղ միատարը ն մլիւուային ցանքերի ճամար: Հետեյալ պլա սլատասխանեն էլիտային սերմերի սորտ 1004: Ց թյունը ։զետք է լինի է պատ կ սլետք ներով դրանք սերմերիմեջ չոլետք է լինեն մրիկի փո բի չարոանյակներ,

կա ռր նախորդ Ճողամասերո

ու

: նեց ւ մացման " փոքր գործակից րի՝ ցորեն, գարիչ վարսակ,սե Համա մանյութը բաղմացնելեու կամ Համատարած շարքաց

1357 Ճեկտար, ցանքի նորման 1,9 ց Է, կոնդիորից սերմնադաշտ՝ ցիոն բերքը՝ 4եկտարից 14 ց Ըսնրմերը քարմացվում են 5 արարին դեպքում յուրաքանչյուր տարիքարմացվում

մեկ է

անդամ,առա

այս

սերմնադաշտերի15-ը, կամ

ճեկտարը (1852:5-276 4եկց ռերմա-

է 524,4 ճամար անձճրաժեշտ տար):Այս տարածության

նյութ (226»«1,9-:524,4 գ, իսկ տվյալ քանակությանը գումարելով նրա 206՝ 104,8 գ ապաճովադրական ֆոնդը, ընդամենը կղաճանջչէլիտային կամ առաջին ռնսպրողուկցիային պատկանող

վի 680,2

լոր

ԳԼՈՒՆ

ԴԱՇՏԱՅԻՆ

սնրմնաբուծական գործը:

միջոց-

ՀԱ

ՄԻ ՔԱՆԻ ԿՈՒԼՏՈՒԲԱՆԵՐԻ

ԱՌԱՆՑՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՍԵՐՄՆԱԲՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐ

կոլտնտեսություննեռում՝

`

աշխատանքներըՃանձնարարում են

ավ իմացող մասնագետների: իր տրամադրության ստակեղած բոլոր Տետեռությունն

ինչօրգանա-Հանքային ները,գործիքները, պարարտանյութերը,

պես նան բանվորական ուժը առաջին ճերթին օդտագործումէ սերմնադաշտերը մշակելու ճամար:

գ

սերմեր:Որպեսզի Մարտունու սիորձադաշտը կարողանա աւաճոԱԱ

Քանավորյամբ լխտային կամ առաչին ոեպրողուկցիայի արրոացուի պետք է պաճանջը, յուրաքանչյուր տարի կատարի ստանա միջին 14 ց կոնՀեկտար ցանք ն. մեկ Ճեկտարից 4ճաշվով դիցիոն բերք (630,2:14--45 ճեկտարխ շնճագդաշտերի առանձնացումը Սերո

ն մտովխոզնեռումը: ե սովխողների սնրմնակԿոլտնանսությունների դաշտերը ճանդիսանում են սերմնաբուծության սիստեմի վերջին օղակները: Սերմերի ցանքային ն սորտային որակի բարելավուժը այժմ պետք է Ճանդիսանա լուրաքանչյուր կոլանտեսության ն սովխոզի տոաջնաճերժ խնդիրը: ն կոլտնտեսություններում սովխողներում սերմնադաշտեր առանձնացման անճրաժեշտությունըառաչին անգամ սաճմանվեց ՍՍՈՄ Ժողկոմսովետի ն կենտկոժի1936 թվականի փնՀամե(բ)Պ տրրվարի 10-ի «1936 թվականի գարնանացանիոլեռական սզլանի մասին» որոշումով: Այդ որոշման Ճամաձայնյուրաքանչյուր կոլտնտեսություն ն սովխոզ աժեն տարի պետք է իր արտադրությունը աղածճովիանճրաժեշտ քանակությամբ սեփական, բարձրորակ, չրջանացված, տեղական ն սելեկցիոն սորտերի սերմերով, ճաշվի: առնելով նան աղաճովագրական իսկ (աշնանացան) Հացաճատի-` նան փոխանցիկ ֆոնդի ստեղծումը: կի գծով կոլանոնսություններում ն սովխովներում սնրմնադաշտերը առանձնացվումեն ցանքաչշրջանառությանյուրաքանչյուր դաշտում նրար Ճաջորդող կոլոոնոնսություններին Հուր ատ ասխան: մեչ երե կուլտուրաների ՃաջորդակաՑանքաշրջանառության նությունը չի ապաճովում սորտի մաքրությունը ն առաջացնում է սորտային աղբուտվածություն, ապա գոյություն ունեցող կուլտուրաներիճաջորդականությունը թույլատրվում է փոփոխել Համասատասխան նախորդներով: Սերմնադաշտերի ճամար առանձնացնում են ցանքաշրջանառության դաշտերի ամենաբերիրի ճողակտորներըն դրանք մշտապես ամրացնում են բրիգագային,բաժնին, իսկ նրանց մշակության բո-

ն գարնանացանցոբեն) (Աշնանացան

Հացաճատիկային կուլտուրաների սերմնաբուծության առջի ղված խնդիրների իրականացումը կապված է մի շարք ագրոձեոնարկումներիկիրառման ճետ Սրանցթվին են պատկանում՝ ճիշտ ցանքաշրջանառության կիրառումը կուլտուրաների այնպիսի ճասղբոոջորդականությամբ, որ բացառվի սորտերի մեխանիկական վածությունը ն նախադրյալներստեղծվեն բերքատվության բարձրացման ճամար: երբեք չի կարելի որպես նախորդ օգտագործել նույն կուլտուրայի այլ սորանրիը աժ դժվալ: անջատվող կուտուըաական բույսերի ցանքերից ազատված դաշտերը: Անրմնադաշտեցանջի Ճարում աշնանացան նե գարնանացանՃացաճատիկների մար ճողամասը ընտրելիս կարնոր է ճաշվի առնել նան մոլախոայնպիսի մոլախուռերիչ, տերից ճողի մաքուր լինելըչ տչատկապես հրոնք դժվար են քաղճանվում կամ Ճճացաճատիկիղտման ժաման գարնանացան նակ սերմերը դժվար են անջատվում: Աշնանացան են՝ Ճմուտը ցելերը, (խոնավուցորենի լավագույն նախորդներն ), շուռ չովաժծ թյամբ ապաճովվաժ պայմաններում Ճմուտր)շարաճերկ կոպտուրաներըն միամյա թիքնոնածաղկավորբուլածիը: նաԽռրդ կուլտուրայի ընտրության ժամանակ պետք է Ճճաշվիառնել ժամկետը, որպեսզի մինչե ճացաճատիկըցաննրա բնրքաճավաքի սկսելը ճնարավոր լինի Ճողը լավ նախապատրաստել: գաշ-Հացահատիկային կուլտուշտանեջի սեոլնաբուծական Քը

ն խնամքի սերբմեի պահպաճլաճ պաշաշտացումը,։ տեի տռանեձնճահատկությաւննեոռը: Աշնանացանն գարնանացանցորենի

թ

`

որակյալ

աճեցնելու զործում կարնորնչասերմացու փարձը բնրք ն նակություն ունի սերմնաբուժական դաշտերի ժամանակին ն ճիշտ լարաիտացումը օրգանական ե ճանքային պարարտանյութերով: Փորձերովապացուցված է, որ Հայաստանիցածրաղիր վայրերում ճամարյա բոլոր ճողերում ճացաճառիկային կուլոուրաների ալարարտացումը ազոտական նյութերով տալիս է դրական արդյունք, իսկ նախալեռնային ն բարձը լեռնային զուռիներում ճամեարդյունք է տալիս սուպերֆոսֆատով սպարարմատաբար բարձր չսցումը, ճատկառպեսերբ այն ճող է մոցվումնախացանքային մշակության ժամանակ: -

կալիումական սլարարտանյութերըդրական արդյունք են տաիս ճատկապես ԱՎԵ-իֆոնի վրա, երբ դրանք տրվում են աշնանը: Այսպիսով, Հայկական ՍՍՌ-ի Համարյա բոլոր Ճողերում աղզուղական ն ֆոսֆորական, որոշ դեսլքերում նան ֆոսֆորական ն կալիումական պարարտանյութերի ճիշտ ն ժամանակինգործադրումըտա(իս է Այղ նպառչափազանցբարձր արդյունք: պարարտանյութերը չում են բույսերի թիակալմանը, ձմեռմանը ն 4Ճետագա անբարեաստ պայմաններինդիմանալուն: կալիումական ն ֆուֆորական պարարտանյութերըբարձրացնում են ճացաբույսերիձմռադիմացկունությունը, չորադիմացկունությունը. կայունությունը սնկային ճիվանդությունների նկատմամբ, ինչպես նան արագացնումեն

բույսերի Ճասունացումըը

.

ցանքերում սլարարոտանյութերի միակողմանի Սերմնաբուծական գործադրումից, Հատկապես ազոտի բարձր դողաներից, Ճարկավոր չ զգույշ լինել, քանի որ այն կարող է ձղձդգելբույսերի Ճասունացումը, նպաստել ցանքերի պառկելուն կամ բույսերի վարակվելուն, Հատկապնս ժանգերով: Բարձր արդյունք ստացվում է Ճճանքային ռպլարարտանյութերի Ճամատեղ(ԱՔԽ) գործադրումից, ճատկապես, են օրգանական պարարտանյութերի երի դրանք օղտագործվում՝ ազդում են նան ճատիկների քիխառնուրդով: Պարարտանյութերը միական բաղադրության վրա: Փորձերով ապացուցված է, որ է քիմիոոֆոնում ունենում միննույնսորտը սննդառության տարբեր կան տարբերբաղադրություն որոնց մնջօռլան, ունեցողճատիկներ,

սպիտակուցը նե ճարպը լինում են տարբեր քանակությամբ: Օրինակ՝ Վ. ի. իլյինի փորձերում չպարարտացված վարիանտում գարնանացանցորենի Մելյանուղուս սորտի Ճճատիկներումպիչ տակուցը կազմել է 15,340, իսկ ազոտով ն ֆոսֆորով պարարտացեն Ե.Մ. Մովաիխսյանի պվածվարինատում՝ 17,1". փորձերըցույց տվել, ռր պարարտանյութերիազդեցությունը չի սաճմանափակվում ժիայն տվյալ տարվա բերքի բարձրացումով, այլ դրանք սերմի

.

որակիվրա դրականազդեցություն թողնելուց բացի, Ճետաղդեցուն. Մ. Մովսիսյանի Թյուն են թողնում նակ Ճաջորդ սերնդի վրա: ստացփորձերումԻՔ ն քԱո-ով պարարտացվածվարիանտներից ված նույն սորտի սերմացուն Ճաջորդ տարում չպարարտացված Հողամասում տվել է Համապատասխանորեն48,1 ն 3814 ճավելպալ

բերք:

Աշնանացանցորենը կարող է ունենալ տարբեր նախորդներ՝

խուուսբույսեր: Քեիքհոնածաղկավոր կուլտուրաներ, ցել»շարաճերկ խոՀաշվիառնելով ճողատեսակը ե դաշտի ապաճովվածությունը

Ճողը նավությամբ, լուրաքանչյուր դեպքում սլարարտանյութերը մտցնելու ժամանակը, ինչպես նան պարարտացմաննորմաները ՍՍՌ-ում մինչե 2000 մ տարբեր են լինում: Այսպես, Հայկական բարձրության ենթագոտիներում աշնանացանցորենը եթե ցանված է ջրով ապաճովվածցելադաշտում, ըստ Հաստատված ագրոկանոնչ ճող են մոցնում ցելից կամ կրկնավարից ների, պարարտանյութերը Խորճուրդէ տրվում Հեկտարինտալ՝ 20--25 տ գոմաղբ» առաջ: կգ ֆոսֆոր ն 25--30 կգ կալիում (ազդող նյութի Ճճաշվով):Անջրդի են: նթե օրգանական պաՀողերում այդ նորմաները պակասեցնում րարտանյութերչեն գործադրում,ապա ճանքային սպարարտանյու0--50 են. աղուտ4̀ կգ, քեր մեկ Հեկտար տարածությանը տալիս խոտա50--270 կալիում՝ 25 կգ Թիթեռնածաղկավոր կգ, Ֆոսֆոր՝ է. ֆոսֆոր՝50--79կգ, կաբույսերից Ճետո Ճեկտարին տրվում լիում՝ 80 կգ: Կալիումական պարարտանյութերըկարելի է փոխաՇարաճերկ կովտուրաներին ճաջորդող բինել 6--8 ց մոխրով: սերմնադաշտերում(բամբակենուց Հետո) ճեկտարին տրվում է. տզոտ՝20--40 կգ: ֆոսֆոր՝ 40--60 կգ: Ավազայինճողերում պետք ժաէ մացնել նան կալիում: ԾխախոտիցՀետո ճիմնական վարի 48--60 կգ, ֆոսֆոր՝ մանակ լուրաբանչյուր Ճեկտարին տալ. աղուո՝ ճետո ժամանակ տալ աղզոռական 40-55 վարի ճակնդեղից իսկ կգ, 420-ն կալիում |

40--50 կգ Ֆոսֆորական պարարտանյութեր

կգ:

|

մեկ Հաջորդող աշնանացան ցորենի ցանքերի կարտոֆիլին են. աղզոտ՝ 45--60 կգ, նորմաներն տրվողմոտավոր Հեկտտրին

45--60 կգ, կալիում՝ 20--80 կգ: պետք է սնուցել վաղ գարնանը՝նախքան Աշնանացանները

ֆուֆոր՝

փոցխելը կամ ջրելուց առաջ: Սնուցմանժամանակ ճեկտարինտըր20--30 կգ ն մոխիր կամ թբոչվում է. ազոտ՝ 25--30 կգ, ֆոսֆոր՝ նաղբ՝

3--5

ց:

ցորենի Համար նախատեսվածճողամասի պաԳարնանացան

րախտացումը ճիմնականումկատարվում է աշնանը՝ ցրտաճերկի

836--16

:

ցրոաճերկիընթացքում, եթե ճողը չի սլարասրոտացվել ժամանակ: են փխրեցման ժամանակ: այն պարարտացնում դարնանը՝ ապա Դաշտը գոմաղբով սլարարտացնումեն այն դեպքում, երբ Ճճողը է օրգանականնյութերով. գոմաղբը տրվում է աշշատ

աղքատ

նանը:

րովի Հողերում գարնանացանցորենի յանքերը պարարտացնում են ռնաճողերում մեկ Ճեկմոտավոր նորմաներով Հետնյալ կՎ տարինտալիս են 60 կգ աղզուռ, որից 40 կգ-ը՝ ցանքից առաջ, 10 կգ-ը՝ ցանքի ժաֆոսֆոր, որից 80 կգ-ը՝ վարի ժամանակ, իսկ (սերմի ճետ),20--30 կգ կալիումչ որն ամբողջովին տրքմանակ վում է վարի ժամանակ: ՇագանակագույնՃՀողերում մեկ ճեկտաեն 90 կգ-ի: 122 բին տրվող ազոտի քանակությունը Հասցնում են ճետո, աղա խուռհրից բազմամյա ցանում ցորենը գարնանացան 75 կգ ֆոսվարի ժամանակ տալիս հն 30 կգ աղոտ, մեկ Հեկտարին

:

ֆոր ն 20--85 կգ կալիում: Գարնանացանացաբույսերի սնուցման անճրաժեշտությունը որոշվումէ տեղում. անչրաժեշտությանդեպքում, մանավանդ, երբ բույսերը թույլ են, սնուցում են քրկու անդամ. առաջինը՝թփակալման ֆաղում, ջրելուց առաջ, իսկ երկրորդը՝մինչն խողովակակակգ ֆոսֆոր: կգ աղոտ ն 20--30 լելը, Հեկտարին տալով 30--45 Հացաճատիկայինկուլտուրաներիցանքի ճամար Ճճողամասք են ճաշվի առնելով նախորդ կուլտուրան Է նախապատրաստում մշակման առանձնաճատկությունները:Ցելադաշտր մինչե ցանքը որակով մշակելուց բացի, պետք է խոր փխրեցնել: Եթե Հողամասբ զբաղված է եղել որնէ շարաճերկկուլտուրայով, ապա այդ կոզտուրայի բերքաճավաքրպետք է կատարելայն Ճաշվով, որ ազրոտեխնիկականլավադոյն ժամկետում ապաճովենճացաճատիկի ն ցանցը: Միամյա նախացանքային մշակումը (կուլտիվացիան) աթ Հետո դաշտը նախապատրաստելու ցանքին խոտաբույսերից

անմիջապեսՀետո պետք է կատարել երեսխոտի բներքաճավաքից վար, ապա խոր վար ն ցանքից առաջ նախացանբայինկուլտիվացիա" ցանքի խորությամբ Աշնանացանցորենի բերքատվության է սնրմացու նախապատբարձրացմանկարնոր միջոցառումներից րաստումը ցանջին: Բարձրլեռնային շրջաններում, որտեղ աշնազուգընթաց,աննացանցորենի ցանքը սկսվում է բերքաճավաբին ՃրբաժեշտՎ սերմերի մի մասը վերցնելնախորդ տարվաբերքից». չավարտաժ)սնրՀճասունացումը որ թարմ (ֆիզիոլոգիական .

|

քանի

կությունը՝ օդա-ջերմային, սննդարար լուծույթներում,

ախտաճանումը:

ինչպես

նան

Սճրմնադաշտըմեխանիկական աղբուտվածությունի զերծ տճելու ճամար յցանբի նախօրյակին ստուգում են շարքացաններ խնամքով մաքրում ն ապա դուրս բերում դաշտ: Դաշտումորնէ սորտ

ցանելուց ճետոյ, շարքացանը նոիից են ստուգում, մաքրում ն Հետո օղռագործում մեկ այլ ռորտ ցանելու Համար: խնամքի աշխատանքներիցեն աշնանացանների Սերմնադաշտի վաղ գարնանային ն դգարնանացանների փոցխումները Թակալման շրջանում (ճատկապեսճողի կեղնակալման դնսլքում): Վեդետացիայի տարբեր շրջաններում, որպես անճրաժեշտ միջոցառում, կիրառվում է ցեղային, տեսակային, այլատեսակային՝ ն սորտային քաղճան:

Ցեղային քաղճան: ՀայաստանիՃճամարյաբոլոր շրջաններում աշնանացանցորենի ցանքերում (նույնիսկ սորտային)կաբելի է նկատել աշորա կամ գարնանացանցորենի մնչ՝ դարիչ Ցորենի աշորայի Ճեռացումը ճամարվում է ցեղային քաղճան ցանքից (լամ դժվար անջատվող Այս քաղճանը կամոլախոտի քաղճան): իելի է կազմակերպել բույոնրի ճասկակալման սկզբում Տեսակային քաղճան կիրառվում է այն դեպքում, երբ սերմնադաշտումաճում հն Ճացաճատիկի ցանված սորոի տեսակին օտար այլ տեսակի ճացաբույսեր, օրինակ՝ փավփումլ ցորենի տեւսակին պատկանողԳալդալոսսորտի մեջ Կունդիկիբույսեր: Գալգալուի դաշտից կունդիկի բույսերի ճնռացումը ճՃամարբվում է տեսակայինքաղձճան։Այս քաղճանը նուլնպես կարելի է ձեռնարկել անմիջապես Ճետու Ճասկակալումից Այլատեսակային ջաղ ճան: Հայտնի է, որ մեր ռեսւզուբլիկան ցորենի ալլատեւսակայինմեծ բազմազանություն ունեՑող երկրներից մեկն է: նույնշրջանում Հաճախմշակվում են ցորհնթ նույն տնսակին պատկանողտարբեր այլատեսակներիցկաղմ-: ված սորտեր, որի պատճառով այլաւտեսակների մեխանիկական խառնվելը երբեմն անխուսափելիէ: ԱյլատեսակայինՀասոկանիշներըցատ ճնշտ է ճայտնաբերել,ճատկապես քիստավորությունը» »ասկի թավուռությունը ն գույնը, իսկ ճասունացման ժամանակ նան ճատիկիգույնը: 0րինակ՝ Գալգալու սորտը ճիմնականոս կազմված է դելֆի այլատեսակից, որի ճասկերը անքիատեն, կայն նրա ցանքերում կարող է ի ճայտ դալ տուրցիկում այլատեռակը, որի միակ տարբերիչ ճատկանիշը (դելֆիից) թյունն է: Դելֆիի դաշտից տուրցիկումի Ճեռացումը Ճամարվում այլատեսակայինքաղճանչ։ Գրեկում ն էրիտրոսպերմումայլատե» սաչ

քիստավոր

կա-.

մերով կատարվածցանքից ստացվում է պածի՞նանորակբերք: են նան Հացաճատիկային (աշնանացան բնոր նախապայմաններից ն

է

մշասերմերի նախացանքային կուլտուրաների` դարնանացան)

16"

24ջ`

.

ֆաղում, երբ ձեավորվում

են

սորտի բնորոշ Ճատկանիշ-

են

մի

ն Հետո

օդտագոր-

պահպանման

ռուբաճեի

ն հանձնման

կուլ

սեշմեբի

ընկառզը: Սորոերի միատար-

սորտային

ու

կարգը ն սերմերի դասը,

ինչպես

նան

ոոր-

չր.

ՆՆ

Է

Տեսակային,այլատեսակալինն սորտային քաղճան պետք է կատարելմիայն սորտերիմել, որոնք կազմված նն յոելիկցիոնսորտերի ցանքերում, իսկ տեղավան սմերբեր այլատնսավներից, այդպիսի քաղճան չպետր է կատարել:

-

սորտը, զուլտուրան,

,

Խեւթյունը պաճողանելուն մեխանիկական աղբոտվածությունիցխուճամար սաճմանված է որոշ կարդ: Անճրաժեշտէ Հետնել, սափելու սր պաճղանվող սերմացուի պարկը լինի մաքուր, սարքին, ոնրնճանձնումը կատարվի ակտով: Պաճեստներից րի ընդունումն փոսը Թողնվող կամ ընդունվող սերմացուն պետք է լինի կապառչժ (լլոմբված), ունենա պիտակ (էտիկետ), որի վրա նշվում են

դունման,

Հացահատիկային

այլ

կուլոուրայի կամ սորտի բերքաճավաքը կատա-" րելու ճամար:երե բնրքաճավաքի ժամանակ եղանակն անձրեամինէ, ճատիկներըուլետքէ անմիջապեսչորացնել:

ժում

ստուգում լուցՀետո դրանք մաքրում, խնամքով

ք անջատ բերքաճավաբը, որը պետք է կիրառել ճատկապես ուժեղ քափվող սորտերի նկատմամբ:Բերքածավաքինախօրյակին ուշասլետք է ստուդել ճավաքող մեքենաների ն կալսիչնեոի դրությամբ մաքուր լինելը: Սովորաբար մեկ սորտի բերքաշավաքը կատարն-

ո

ները առանձնաճատկություններիը բերքաճավաքի Սերմնադաշտերի

ացման

Ուկրաինկայի դաշտից Սպիտակ սլֆաճատի ճեռացումը կամ ճակառակը,անվանում են սորտային քաղճան, որը շատ դժվար է կատարել:Սորտային քաղճանը կատարում են մոմային Հառու-

գլանաձեւ

Հատկանիշը,որը որոշ չափով նկատելի է, դա Հասկի ձեն է, Ուկրաինկայի մոտ այն իլիկաձն է, իսկ Սպիտակ սլֆաճատի մոտ՝

ու

են

միայն Ճատիկի գույնով, ճետնաայլատեսակային քաղճանը կատարվում է ավելի ուշ, երբ է ւբար ճայրո հն դալիս այլատեսակային բոլոր Ճճատկանիշները: Սռրտային քաղձան կիրառվում է այլն ժամանակ, էրբ սերմնադաշտումբաղմացվող սորտի մեչ լինում է նուլն այլատնսակին պատկանող մեկ ուրիշ սորտ, որն արտաքինից չափաղանց նման է բազմացվող սորտին, բայց բիոլողիական ն տնտեսական ճատկություններով ճատկանիշներովխիստ տարբերվում է մշակն տեղական վող սորտից. օրինակ՝ Ուկրաբնկա սելեկցիոն սորտը Սպիտակսլֆաճատը: Այս երկու սորտերի մեջ միակ տարբերու

«ակները իրարից տարբերվում

բաց

թողնող կազմա

կ ոնհ

ըստ

պահպանումը:

Սեր

ն ձմուսն

.

.

.

|

--

Ց

ե

ոլարկերի Թիմը

կ

ի

ք

ծուր

ճետնյալ

նոը

է "Լր կա

տի ով ակնճիթով

Սերմերի պաճղանման ժամանա որակՀ ցանքային սերմերի ստուգել

եղիոտացորհն՝կողրերով

Ծգիպտացորձը՝Ճատիկ.

րիրվարսակ Ցորեն,

|

են

ն (գա սուաք ամիսներին)

ներին պաճեստավորում

նւսն

րաբար

պաճղպանումեն պարկերով ն կերով պաճպանելու դեպքում, որպեսզի տում ճատակի վրա անճրաժեշտ է դն մացուն կույտհրով պաճելու դեպքում, ներից խուսավելու ճամար, ղեոք է չի թույլատրվուկ միջնապատերով. րում լցնել. դժվար անջատվող կուլտո տորենիկողքին՝ գարի, աշորա ն այլն: ներում սերմացուի խոնավությունը չպ Նորւհալ խոնավություն ունեցողսերմ

կուլտուրաների Հացաճառոխկային

ներում սերմերի որակական ցուցա պաճապանման գործում կարհոր նշան ն դաճպանումը նրա նկատմամբ տա

Սեւմացուի

)։ ցանիշների

ցիաների սաշմաններոմ՝ ըստ կարգի սորտային կարգի սաճմաններում՝բատ

տնլալ Ճաջորղականությամբ. սորտերի սաճմաններու: րստ

Սերմացուի սլարտիաները պաճն

անունը:

տային սերմեր

են

Սելեկցիոն սորտերըճաճախ

ՀԱՏԿԱՆԻՇՆԵՐԻ

|

ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

սվլաճեսաապետի

ն

ցեղային» այլատեսակային, այնպես էլ սորտային ձճատկա-

տտ

ե

յ

ե,

.

են

երեք խմբի.

. ւ

լինում

են.

:

։

լինումեն. ,

'

՛

|

մասում)

գ) բացակայում է (երբ երնում-է միայն ատամիկը),

փորված, ո)ուղիղ, Բ)

Լատ Ճասկիկայինթեփուկի ուսի

ա) կոլիտ (ոռիգիդում), բ) կիսակոպիտ (սուբոիգիդում), գ) նուրբ (ինդոնվրոպեյում): Ըստ Հասկիկային թեփուկների ձնի (ճասկի միչին լինում նն. ա) նշտարաձեյ բ) ձվաձե,

բնույթի քիստերի

Հիմքը: քատ

աս)իլիկաձն, երբ Հասկի ճիմքի ն ծայրի մասը նեղացած է, Էկ միչին մասը՝ լայնացած, Է) դլանաձե, երբ ճասկն ունի միննույն լայնությունը, գ) դնդասեղաձնե երբ ճասկի գագաթը ավելի լայն է, քան

ետե

թն Ց. Խեր"ասկիկային ի: ' . Աի ասգիգային ոՃասկիձեի սորտերը բաժանվում ր

|

մորֆոլոդիական ճիմնական ճատկանիշները ճակի քիստերի բնուլթրը, «Հասկիկային քեվփուկիուսի ուղղությունը հ լալնուքեփուկի ատամիկի ձեր ն երկարությունը,

ը որտրը բնորոչող

Ճիշներ:

տեսակային

այն միաժամանակ ունի ճարաբերական կայուն, ինչես

.

Սորտը ժամանակի ընթացքում ենթակա է փուվոխություննեփի ինչես բիոլոգիապես, այնպես էլ մորֆոլոդիապես, ռւսկայն

դությունները,

-

կարգաբանական տնսակետից ն նույն այլատեսակին:։ Այդ պատտեսակին նույն պատկանում ճառովէլ սորտերը միմյանցից տարբերելու ճամար անճրաժեշտ է մանալ հան նրանց սորտային ժորֆոլոգիական առանձնաձատ-

։

|

ՑՈՐԵՆԻ ՍՈՐՏԱՅԻՆ

Դրյու

ն

սերմերի սպրաճղանմանպատասխանատվությունը Սորոտային

ամննուրնեք դիվում է սերմնաբույծ-ագրոնոմի

:

'

ն

առինի

ն

նում ի լինու ձն,

ո

միջակ,

Հ

ՀԱՄԱՌՈՏ

լին լինո

են.

6-7

էԼ0

առան

րարը

է

սմ ե

ա Ա

ո

է, պատ իլիկաձե

Թիվը» ընդճանուր ճաստկիկների նոսիճասկ Համարվում է այն Հասկը, գեպքում Ս-ն լինում 12-ից 22, իսկ Ճ-ն՝

Հասկի

ոեր Ա

Հասկն

ան պուղուլլացիալի բենների

ՔԹուք Արմյանկար» Մ եղրու շրջ կողմից, ֆերյանի

ն վարակվում է ցողունային տ իմունիտետ չունի,Հ կատմաժբ են, խոնավ տարիներին պառկ Բնաքաշը 730--810գ է, 1 բա ցաքխմանճառոկանիչները

դում տիպի, ցրված, Հասկիկայ ցետաձեն,ուսը` նեղ, արտա ձվաձե,ակոսիկը՝ լայն: միջակ չորա Վաղաճաս,

Հասկը իլիկաձե է, միջակ

քվ ժեթողովԲանատկասորտից:

կայանում անհլեկցիոն

Ուկոաինկա

ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ ՄՇԱԿՎՈՂ

բ) գ) նոսր:

ա

տակառա

» Աա խտության աար

ո)ր

՛

ո»

ա) կարճ սրածայր, բ) կարճ կտուցանման, գ) նրկար սուր ծայրով:

Րստ Ճասկիկային թեփուկի

դ) թեջված դեպի Ձա

րությամբ (տատանվում է 55-115սմ միջն, Քիստերը քռոլ ցրված են, կիսակուղիո, երբեմն նուրբ:Հասկիկային

թեփուկները

նշտարաձն են, երբեմն ձվաձեյ ուսի՝ նեղ, ուղիղ կտրված: Արմատիկը երկար է, ճասկի միջին մասում մոտենում է կիսաքիուռի, ծայրով թեջված է ներս.նիլըլավ է

սուր

ծայրում,ճիմքում

այն փու է

արտաճայտված քեփունը

ընկնում,Ճճատիկը ձվաձե: է,

կարմիր

զույնի:Ցրտաղիմացկուն վարովիզացիայի ստադիայի տնողությունը շուրջ 50 օր է. միջակ չորադիմացկուն է, պառկելու Հակում չունի: Գորշ, դեղին ն ցողունային ժանգով փոշեմրիկովվարավվում է Թույլ կամ միջակ չափով.քարամրիկից տուժում է է,

ու

նույ:

բացարձակ քաշր 43--48գ է, Ճացաթխման որակը Հատիկների միջակիցբարձր է: 42 (թ. Աա ՍՐբտաշատի Ստացվելէ անձատական ընտրության մեթոդով՝ Արարատյան դաշտավայրում մշակվող տեդական Զարդասորտից, ՍՍՈՄ ԳէԳիտությունների ակաղեմիայի նետիկայիե սելեկցիոն ինստիտուտում: Հասկը դլանաձն է, 9-10սմ երկարությամբ, կարմիր, թքավուո:Հասկիկային թեփուկնեավ մինչն լայն նշտարաձե նն, ուսի շեղ կտրվածէ, նլաձեից երկարությամբ: կիլը Թեփուկիծայրից մինչե լ

|

մինը սուր Ճիէքը

կում բը

աոա-

է, 2--2մմ

արտաճայտվածէ միջակ,ժաղկիկային գիրթեփուկները են բնդճուղճատիկը, չի ճառունանալիս բացվում: Հատիկննակոսիկը՝ միջակ, միջակ արփուփուլիկը

սպիտակ, ձվաձն են,

տաճայտված, Ճատիկի ապակենման կտրվածքը

Քաշը

է:

39--40գ է, Միջակձմռադիմացկուն է, ժանգով ն

է Թույլ չափով, կով վարակվուէ իսկ

ճատիկի

փոչեմրի-

ժանդով

ցողունային չի մարակոլում.չի պառկում, ճացաքխման ն ալրաղացման Հատբարձր կությունները

են:

դորշ

Բերքատու սորտ

է

է:

ր

Եղվա "դի 4 (Դ. Ջ1Ձ6ԸՇԼ ու): Ստացվելէ ՀայկականՍՍՌ Չիտովյունների ակադեմիայի Գենետիկայիե սելեկցիայի (այժմ

երկրագործության) հնստիտոսոուէ, տեղական Սպիտակաճատթ

«լուղուլլացիայիցչ ազատ փռշուռման ե ղանակով: Հասկը դգլանաձնէ, ճաղվագյուտ դեպքում իլիկաձե, 8,5 սմ երկարությամբ է 6,6--10,5 սմ միջն): (տատանվում Քիստերըկո-

իտ

են, ցրված կամ

կիսացրված: Հասկիկային է, թեփուկը ձվաձե

ուսրքշեղկտրված, կիլը միջակ կամ լավ արտաճայտված,ատածայրով. Ճասկիկային ծաղկիկայինթեփուվ-

մինը կարճ է, ները գրկում

|

սուր

են

բնդճուպճատիկը, չեն բացվուհ, Ճասունանալիս

կալանհլիս ճատիկները են ճամեմատաբար դժվար Մչանջատվում: ոտա-չ յարովիդացիայի Ցողուններթ լառկելունկատմամբ դիմատ-

ջավաղաճասէ, միջակ ձմռադիմացկուն. է 32 օր:

դիան

տնում

կուն են: Դեղին ժանգի ն միջակ դիմացփոշեմբիկի նկատմամբ կուն է, քարամրիկով թույլ է վարակվում: 1000 քաշը 95--40գ է, ալրաղացման ն ճացաթխման որակը միջակ է: Տեղական ճինավուրց սորա է, Փալգալոս (դ. մո): ԿՈՐ դանում է դարնանացանռասային: (եսղուբլիկայի շատ վայրերում ցանում են իբրն աշնանացան կամ դոնդուրմա՝ ձմեռնամոսոին: Հասկը իլիկաձն է, նոսը կամ միջին խտության, Հասկի հրսմ է: Հասկիկայինթեփուկները ձվաձն են, կարությունը 9--10 ուսը լայն, ուղիղ կտրված, կիլը լավ է արտաճայտված, ատամիկը բութ է, կարճ: Հատիկը ձվաձն է, սպիտակ, խոշոր: 100Ռ Հատիկի քաշը 35--38գ է: Ցողունը պառկելու նկատմամբ ունի Ժիջակ կայունություն: Խոնավպայմաններում խիստ վարակվում է դեւին ժանգով, իսկ գորշ ն ցողունային ժանդով՝ միջակ, փոշեժրիկով՝ Ծույլ, բերքատու սորտ էչ ճացաքխման որակը բարձր է: (դ. ԸԼՈՀՇՇԱՈւ): Մշակվող «Հնագույնտիպիկ Էբինացեում դարնանացան սորտերից է, որը Հայտնի է նկունդիկկամ Կարմիր կամչատկաանունով: Հոսկը գլանաձն է, երբեմն գնդասնղաձե, 4--6սմ երկարությամբ, շատ խիտ, քիոտերը կիսակոպիտ են: Հասկիկայինթեփուկները երկարավուն ձվաձն են, կիլը լավ է արտաճայրոված,վերչանում է ատամիկով. ճատիկր կլորավուն է, մուզ կարմիր, մանը: 1000 ճատիկի քաշր 25--26 գ Է Հատիկները՝ չեն թափվում: ծողունըչի պառկում: Միջաճասէ, ավելի վաղաՀաս է, քան Գալդալոսը:Չորաղիմացկունությունը միջակ է, գորշ ժանզով վարակվում է թույլ, քարամրիկով՝ միջակ:

ճատիկի

|

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

ՍԵՐՄՆԱՔՈՒԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

եգիպտացորենիսերմնաբուծության նպատակն է ցանքը կատարել ճիբրիղային սերմերով: Այդ կապակցությամբ էլ եդիպտացորենի սերմնաբուծության գործը վերջին տարիներին 4ճիմնուվին վերակառուցվեց,փոխվեցին սերմացուի թարմացման մեթոդները ն սերմնաբուծականօղակները: ՀՓիտականփորձերը, ինչպես նան արտադրականպրակտիկան են տվել, որ գոյություն ունեցող եղիոտոացորենի բազմազան ցույց (միչսորտային, սորտազծային, կրկնակի միջդծային ե այլն) ճիբբիդներից. ամենաարժեքավորը կրկնակի միջզծային ճիբրիդներն են, որոնք սովորականսորտերի ճամեմատոթյամբ տալիս են բերճավելում: կրկնակի միջղծային ճիբիիդներիելանյուՔե 30--3542 Թո Հանդիսանում է ինքնափոշուռումիցառաջացած գիժը (եգիպտացորենիմասնավոր ռնլեկցիայի բաժնում մանրամասն նկարա-

զրված են ճիբրիդների, այդ թվում մեթոդիկան ն տեխնիկան):

ն

ինցովստ գծերի ստացման

ինքնափոշոտված զծեր ստեղծելու Համար որպես ելանյութ շրջանացված լավագույն սորտերը, Հիբրիդները

Ան դայի հր ժէ գծերը

ն

որից րաց

ա

են

Գոացիաներըը»

զժորի նախնական ճետո լավագույն փորձարկումից նրանցկոմբինացիաները կազմում են այն ելանյութը,

ստեղծվում ճնետադայում

են

ճիբրիդները ն արժեքավոր

«ողզուլլացիաները:

նր-

իւտրաքոչոթվող Հարիր միջդգծայի ձներ

ր

ստացվում են գծերիխաչաձնումից որոնք օղտագործվում են որպես իբրիդներ,

կրկնակի միջդծայինՀիբրիդ ստանալուժամանակ: Ան կիկնակի միջգժային ճիբրիդը ստացվել է Հետնյալ սխեմայով. ր

Չ5

,

ՀԻԲՐԻԴՆԵՐ

ՍՏԱՆԱԼՈՒ

ԿՐԿՆԱԿԻԳՄԱՅԻՆ

ԽՇՄԱՆ "27 Հայ" Հայր ժայ/ ՄԻՋ

ճ

ՍովետականՄիությունում մշակվող

Ճիբրիդների շարքում ն

ամենաճկուն, լայն տարածում ստացած, չորադիմացկուն այլ են Բուսաբուծուդրական ճատկանիշներունեցողները ճամարվում թյան Համամիութենականինս.

ստացված Վիր--42, տիտուտում նան

այլ

ն 156,

ինչպես

մի

շարք

Ճիմգիտա-ճետաղոտական

կրասնոնարկներում ստացված դարի 5, 1/49, Սապեխ, կԿոլեկտիվնի ն այլ Հիբրիդները:

ճիբրիդային եգիպտացորենի

անրմերի

/

ՀԻԲՐԻԴ

ՄԻՖՍՌՐՏԱՅՒՆ

ՍԽԵՄԱՆ ՍՏԱՆԱՌԻ

Մայր «

/

աերմնաբուծությունը ն-ի քմ

Հարգագոր լոր

ն

ա

Անա ,

յ

Հ.

արտադրության

բ

(առաց/՛սծրուն

ջ ճիբրիդային սերմերը արագ Հ.,/ տարածելու նպատակով ՍՄԿՊ Տալ) կոմիտեն ն ՄԲԱ/) կենտրոնական նիստրների Սովետը 1956 թվայ կանին (մարտի 1-ին) ընդունե-1 «կոլյոընցին տեսությունները ն սովխուները Հիբրիդային սերմերով եգիպտացորենի ցանջին անցնելու միչջոպառումների մասին»: Այդ որոշման ամաձայն եգիպտացորենի ճիբրիդներիստեղծման, նրանց ծնողականձների սերերի բազեն մացման գործով ներկայումս ՍՍՌՄ-ում զբաղվում 50-իցավեսելեկցիոն փորձնական խնատիխաուտներ, լի գիտա-Ճետազոտական Վվայաններն երկու ճազարից ավելի առաջավոր սովխողզներ կոլսոնտնեսություններ: իրագործվում է «ճետնեսերմնաբուծությունը եգիպտացորենի /

/

:

՛

Որքա

-

տ

հ

Հ«

Մնքֆագիոյուտյած: նքնավիոշոտ-7եքնավոջոտ/Նքնափոշու՞727 աժ ճ/ժ1/28 աժ ցիԱ//29 /աժ-լգիժ 2/Ժ-/26

«1ջբծայյն 4/77/77: Հասայրամ ՎԴ.) "

)

:

Մ

/ա(րա

որիշ «թցջժայրն

գրչա

շամի Բուփույի

ու

մալ

նրեք օղակների միջոցով:

են

1. Գիտա-ճետազոտա կան ճիմնարկներըՀամարվում օղակը ն աճեցնում են. Հիմնական դծեր՝ ճասարակ ն սռրտաղծայինճիրա) ինքնափոշուտվող րխգներարտադրելուճամար, ձեբ) սորտազծայինն միջսորտայինՃիբրիղներիծնողական

վեր ճանդիսացող սորտերի էլիտայ

Ճիբրիդները, Միջսորտային ո րոնք կարեոր նշանակություն ունեն եգիպտացորննի Ճիբրիդայինսերմեր ստանալու ճամար, երկու շրջանացվածսռրտերի տրամախաչմանարդյունք են, բայց սրանք բնրքատվությամբզիջում-էն Հիբրիդայինմլուս ձներին:

ո

գ) Հիբրիդային պոպուլյացիաների՝կոմպոնենտներիելա-

նյութի ձները: Վերջին երկու ձների արտադրությունը կրում է ժամանակավոր բնույթ, մինչն ճամատարած կրկնակի միջդծային ճիբրիդային

անցնելը: պանբերին

կան

17Առաջ

են խմբին

պատկանող

տնտեսությունն իր,

սն

որոնք արտադրում

ըմնաբուժծա-

ին

Ճիբրիդների ծնողական ձենր ՛

Բ) բազմացնում

են

ամա

րան

ճիբրիդներիառաջին սերնդի սերմերը, դ) բազմացնում են հնջնափոչուտվող դծերի սերմերըն շրջանացվածսորտաղժային մ միջսորտայինՀիբրիդների ծնողական ձեերիսորտերի էլիտան, դ) աճեցնում են շրջանացված Ճիբրի րի առաջին անրեդի անրմերը: 4/1

Հաաա

Հ

կրկնակի միջգծա-

ս

րարկ

ՆՅ 8 ՀԱՏ ՀՀՏ|Ց ՀՏՀ|

ՏաԱՀՏՏԵՏՏՅԱՏՀ

Տ»

ԲԱՏՀՅՏՑԱՀՇՀ ՏՅՑ

ՀՏՀ Հ.-Հ ՀՑ| ՀՀՀ

Տ ՀՀ ՀՏ`Տ

ՀՀ Տ Ց:

են.

ա) Ճասարակմիջգժային Հիբրրդների առաջինսերնդի սերժեր, որոնք Հանդիսանումեն րտագժային ն

|Տ՝

Հ

Ց`ՏՏԱՅՐՅՀՅՑՎՅ

Տ| ՏՏՀ

ՀՏ

ԿՐ

ՀՏ

ՀԱ Հ Ր3

Հի

0երժնաբուժականոն

ՀՀՀՇՏ-Ց

:

Հ.

բրդխումբը արտադրում է. ա) կրկնակիմիջգժային սռրտազծային ի միչսորտային 2ֆբբիդների առաջին սերնդի

Սծրմնաբուծական այս Վճրջին օղակում

դային սերմերը Հացամթեր ումների

արտադրված

ՎԷ

արտադրական

|

Ճիբրի-

Օ

ցանքատարածություն-

ո

՛ՇՏԱՏՏ

-

օօ »

Փ

Է»

կան ՍՍՌ-ում Հայկա չ ՎԻՐ--42 շրջանացված կրկնակիմիչՌեսպուբլիկայի լեռնային գոտ ուք շրջանացվածէ

ռնսղութլիկայում դեռա չկան առանձնա ցված առաջին կարգի անրմնաբուծական տնտնաություններ, րոնք պետք է արտադրեն ինքնափոշոտված դծեր,Հասարակ ն այլն, Հիբրիդներ աշխատանՔի այդ պարտականությունը դրված է երկրադորժության դիտաճնտազոտական |

ՏՀՏ

2Ղ-

ԷՎ|-Հ| |Հ

Հծային Ճիբրիդը:

նանԲուկովինակի Ց ռորտազծայինՀիբրիղը, հոկ Արարատյան ՊսրՌավայրում՝ կրասնոդարի5 կրկնակի միջգծայինՃիբրիդը: Շրջանացված սորտերիսներմնաբ ուծությունը Հայաստանում է մհոքր-ինչ կազմակերպված այլ սիստեմը)։ նկատի ունենալով, ր

ՀԸՀՏ՝Հ

ՀՀ |ՀՀՎՏՏ

ԹՎՏՅՏՏ

սովխոգ-

Եգիպտացորենի միջգծա կոկնակի սե յին հիբոիդի Բմնաբուծության հիմնական Վիբ.42. ի օրինակով օղակները է պատկարելի կեբացնել' հետեյալ (էջ 253). սխեմայով

`

Տ

։

չրջա-

ընդունման կետերիկողմից մաճառվումեն կոլտնմինիստրության ն տեսություններին

եհրին՝յուրաքանչյուր սարի ներըցանելուճամար:

ՍՏ

Տ | |3 ՀՏ ՀՏ

Ձ'ՏՏ-ՎՀՀՏ

անրմեր,

ն

ՀՀՏ

Տ

Կ

չ

բ) բազմացնում է Հիբրիդային Հողուլյացիաների նացվածսորտերի սերմեր:

ՅՈՒ ԷՅ

-Է

»

Հ

Ի

Վ

ծ Ծ

Է

Հ

ՀՀՎՏՀ

ԷԶ ՛Յ

ՀԸ |Տ

Բ.Տ Հ

|ՖՖ Տ

Հ Հ Տ Տ

արարով: Աա ոմ, ջոաննուջքոըը ՉՊ7/ աշուշոմ:2 Հաաա առշտաք| Հ

«772

7.4ռջ

-

ինստիտուտի էջմիած նի` շրջանի 1ենինիանվան կոլտնտեսության վրաւ նրկնակի ժիջգծային Ճիբրիղների արտա-

-.

դրումը կաղմակերպված է

կոլոոնտեսությունում:

ռեսպուբլիկայի սերմնաբուծական 22-

Այժմ Հայաստանումմեժ աշխատանքէ ծավալված եզիպտաՀ ցորենի սերմնաբուծությանգծով: Միության մի շարք գիտա-4ետազոտական ճիմնարկներիցՃավաքագրվաժժեժ թվով սորտերի ճիբրիդներին նրանց պոպուլյացիաներիուսումնասիրության Հի-

ման

բին

վրւս ռեսպուբլիկայի տարբեր

ճամապատասխան, ստացվելէ

Ճողա-կլիմայական ոլայմաննեքանակությամբ ելուն յում` մեժ

առավել բերքատու ն տնտեսական ա՛յլ ճատկանիշներով օժտված. ինքնափոշուտվածժ գծեր կրկնակիմիջզծային Հիբրիդներ ու

ստա-

նալուճամար:

ռերմերն ունենալովբարձր տրնծգիոլտացորենի Ճիբրիդային տեսական արժեք, միաժամանակ բավականին թանկ հն նատու այն պատճառով, որ սնրմնադաշտերում պարտադիր կերպով կատարվում է մայրական սորտի բոլոր բույսերի ՃուրաններիՀեռա-

ցում: Այդ աշխատանքը ժեժածավալէ, ե ինչն այժմ կատարվում է ձեռքով, խլելով մեծ քանակությամբ բանվորական ուժ ն ժիննույն ժամանակչապաճովելով ն լրիվ ՀեռաչՑուրանների որակյալ ցումը: Այս տեսակետից տնտեսական մեժ արժեք է ներկայացնում հգիղտացորենի արական սնռական ստերիլ բույսերի օգտագործումը սերմնաբուծությանմեջ: .

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

ԳԱՇՏԵՐՈՒՄ

ՍԵՐՄՆԱՔՈՒԾԱԿԱՆ

ԽԱ ԱՈԲԱԳՈՒՑՆ

ԿԻՐԱՌՎՈՂ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

՛

էիարժեքսերմանյութ ստանալու ճամար կարնոր նշանակուչ

թյուն ունի

պաճանջներիճիշտ ն ժամանակին. ագրոտեխնիկական

կիրառումը:նդիպտացորենի բոլոր

տեսակի սերմնաբուծական

ցանքերի 4ամար ճատկացվող ճողը պետքէ լինի բերրի, լավ մշակված ն խոնավությամբ են ապաճովված:Վերջինս,ինչպես ցույց վել փորձերը,խիստ դրական է աղդում բերքի բարձրացման վրա: նթե եգիպտացորենը սերմնաբուծական նպատակովմշակվում է ճասկավոր կուլտուրաներից ասպա առաջնաճերք

՝

Հետո,

աշխատանքներից մեկը պետք է Համարել խողանի երեսվարը ն դրան ճաջորդողցրտաճերկը, որը պետք է կատարել վաղ ն խորը (25--22սմ խորությամբ): Գարնանը չի կարելի ուշսցնել ցրտամինչն ցանքը Հերկի փոցխումը: Ցրտաձճերկը կովտիվացիայի են ենթարկում 1--Չ անդգամ՝10--12 սմ խորությամբ, այն 4աշվով, որոորը ցանեն Հողի խոնավշերտում:

«ր

նկատեգիպտացորենըշատ զգայուն է պարարտանյութերի ն մամբ: Ասղացուցվածէ, որ տեղական ճանքային սպարարտանյութերի ճիշտ օղտադործումը ոչ միայն բարձրացնում է հեդիպտացոկարենի բերքը, այլն զգալի փոփոխություններ է մտցնում նրա ն ճատիկի քիմիական կաղժի նաչ մասսայի, վեզետացիոնշրջանի մեջ: Գ. Շ. Ասլանյանի փորձերի տվյալների Պամաձայն դաշտապարարտանյութերըարադացազոտական վայրի պայմաններում նում են եդիպտացորենի /. կողրերից սպիների Ճուրանակալոսքր երնալը, իսկ լեռնային կլիմայի զով պայմաններում դանդաղեցնում են գեներատիվ օրգանների առաջացումը: Ֆոսֆորական, ինչպես նան ֆոսֆորական ն ազոտական պարարտանյութերի Ճամատեղ գործադրումը զգալիորեն բարձրացնում է Ավելի բարձր բերքը ն արագացնում կոզիերի ճասունացումը: աշրդյունքէ տալիս օրգանական ն ճանքույին ապյարարտանյութերի ճամատեղ գործադրումը: Այս դեքում մեկ ճեկտարը պարարտացգոմաղբ, 2-նում են Հետեյալ մոտավոր նորմաներով. 10--12տ հ 0,25--1,0 ւղ ց պուպերֆուատ,1-1,59 կալիուկան պարարտաղյուՖոսֆորական ե կալիումական սհլիտրաո մոնիակի առաչին կուլտիթերը լավ է Հողի մտցնել աշնանը կամ գարնանը՝ կուլոխվացիաժամանակ, իսկ ազոտը՝ նախացանքային վացիայի յի ժամանակ կամ սնուցման կարգով: կարեոր նշանակություն ոլեւոք ռնհրմերը ունի նան սնրմերի պանքայինորակը:Հիբրիդային 854-ից ոչ պակաս ծլունակություն: Սերմերի օդա-ջերէ ունենան մշակումը է գրանողաալին, բակտերիալ պարարտանյութերով նույնպես կարնոր միջոցառումներ են: Սգիղնով ախտաճանումը տացորենը ցանումեն քառակուսի-բնային եղանակով՝8--10սմ խորությամբ, նայած ճողի տիպին: ինքնափոշոտվող զժերի սերմերը ցանում են ճամեմատաբար ոչ թռրը: Հիբրիղիզացիայիդաշտում լավագույն ծնողական ձենրը պետք այն Հաշվով, որ Հաջորդականությամբ, է ցանել շարքերի որոշ լինեն ծաղկափոջով:ելնեմայրական բույսերը լրիվ ապածճովված սաշմալով կոնկրետ պայմաններից ծնողական ձեհրի ճամար օրինակ՝ 4:2, այսինքն: 4 նում նֆ «արբեր սխեմաներ, ցանքի բույսեր» Ճաջորդումեն 2 շարք ճայրական մայրական ձենին շաիք 2:2, 2:1 ն այլն: կարեոր միջոցառունեՀամապատասխանորնն՝ ն որակով մշակումն ու խնամքը, րից են ցանքերիժամանակին փոցխումը, ինչպես նան ցանքերի կովցանքատարածությունների բույսերի շարքեՀ կ Հայրական նոսրացումը: բույսերի տիվացիան է սորվումյուրաքանչյուր բնում թողնել երեքական րում խորճուրդ որո"լեազիայդ բույսերից շատ փոշի ստացվի: Հայրական բույս,

«-

ն

մայրական բույսերը չշփոթելու ճամար եգիպտացորենի ճիբրիդացման դաշտերում նոսրացած բներուժ չի թույլատրվում անրմերի կամ բույսերի լրացուցիչ տնկում: Ճողամասերում, որտեղ մասնակցում ենն Հիբրիդիզացիայի ինքնափոշոտված զծեր, խառնուրդները (ճեբրիդային բույսերը) ճեռացնելու ճամար վեգետացիայի ընթացքոմ առնվազն երկու անգամ կատարում են սորտային քաղճան:1իարժեք 2իբբիդային սերմեր ստանալու ճամար պետք է ճեռացնել նան մայրական բույսերի բջերը: կարնորագույն աշխաՀիբրիդային դաշտերում կատարվող տանքներիցէ նան մայրական շարքերի բույսերից ուրանների լրիվ ն խնամժքով ճեռացումը, որի շնորճիվ կանխվումէ մայրական բույսերի ինքնափոշոտումը նե ապաճովվում խաչաձն փոշոտումը ձնի ,ժաղզկափոշով: ճալրական ճեռացնում են ալն ժամանակ, երբ դրանք երեՀուրանների վան են գալիս ճատուկենտ բույսերի վրա: Հիբբիղդային դաշտերից բարձր ե որակով սերմանյութ ապաճովելուճամար վեգետացիայի բնթացքուժ մի քանի անգամ կրկնում են իխզական ծաղիկների րացուցիչ փոշոտումը: նզիպտացորենի սնրմնադաշտում կիրառող անճրաժեշտ միջոցառումներից է նան ցանքերի տարածական մեկուսացումը, ճատկապես այն ցանքերում, որտեղ աճեցնում են Ճասարակ միջգծայլին ճիբրիդների սերմեր. այդ մեկուսացումը «պետբէ լինի 300մ ոչ պակաս Ճեռավորությամբ: եգիպտացորենի սերմնաբուծական ցանքերից ստացված սնրմերի բարձր որակը պաճպանելու ճամար անծրաժեշտ է բերք» ճՃավաջելժամանակին, խնամքով, չորացնել ն պաճեստավորել: դաշտերում բերքաճավաքի առանձնաճատՀիբրիդիզացիայի կություններիցմեկն այն է, որ մայրական նկ ճայրական բույսնբի բնրքաճավաքըպետք է կատարել տարբեր ժամկետներում. լավ է սկզբից ճավաքել ճայրական բույսերը (ճասունացման ավելի վաղ՝ մոմային շրջանում ), որվեսղի կանխվի մայրական բույսերի կողրերի խառնվելը ճայրականի ճետ ն միաժամանակ Ճճեշտացվի բերքաճավաքիպրոցեսը: ձավաքածբերքը անմիջապեսպետք է փոխադրելՃատուկ շենք, կալ կամ չորանոց, որտեղ եգիոլտացոբենի սնկային Հիվանդությունով վարակված, ինչպես նան թեր|

զարդացած կողբերը ուշադիր ջոկելուց

րացնել

ն

ապա

պաճեստավորելճ

ն լ

ճեռացնելուց

.

ԲԱՄԲԱԿԵՆՈՒ

ՍԵՐՄՆԱԲՈՒՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Բամբակննուզտասորտչ բերքատու ն թելի տեխնոլոգիակ բարձր Հատկություններովէլիտային սերմանյութի ստացումը իրագռրծվում է ճետնյալ սխեմայով. ելանյութի ճողամաս :

սերմային

»

բազմացման չլի: Հշողամառումցանքը կատարում նն լավաելանյութային ստացված սերմերով, գույն բույսերի կնգուղների ընտրությունից որոնք աճեցվում են բարձր ագրոֆոնի վրա: Էնտրվող բույսերի քանակը կախված է էլիտայի սերմանյութի պլանային առաջադրանքի սեպաճանջից: Սովորաբարընտրում են 600 բույսերի սերփային նաբունդներ:Ցանքը կատարում են ձեռքով, բնացանչ Ծաղկման խօրյակին ցանքի միջից Հեռացնում են սորտին ոչ տիպիկ բոլոլ են, 2իվանդ ն թույլ զարգացած բույսերը: նրբ բույսերը ծաղկում կատարում են նհերսորտային տրամախաչում: Այդ նպատակով հույն օրվա բացված ծաղիկննրից ճավաքված ծաղկափոշու խաոնուրդը վրձինով տեղափոխումեն մայրականբույսերի են առանց ժաղիկրի սպիների վրա. այդ աշխատանքըկատարում ենթարկելու: ները կաստրացիայի Տրամախաչումեն բույսի մինչն 2-րդ սիմպոդիալ ճյուղերի 1--Տ ծաղիկները, մնացած կոկոնները ն ծաղիկները եռացնում նն: ՆերսորտայինտրամախաչումըավարտելուցՀետո բույսի գըլխավոր ցողունը ձերատում են: ՃոՀաշվումներըցույց են տվել, որ մեկ ճեկտար սնըմային

ծաղիկ

Մո: Համար պեսոք է տրամախաչել ցանքըապաճովելու դամասի են

ծաղիկ: Ընտրված ն փոշոտվածբույսերը ճանաչվում

պի-

տակով:

Բամբակենու ներսորտայինբնական խաչաձնմանըխոշոր չաեն մեղուները: Ուզբեկայան ՍՍՌ-ում կատարված փովնոլաստում կատարվող փոփորձերը ցույց են տվել, որ մեղուների միջոցով ենն շոտխմից ստացված սերմերը «աջորդ սերունդներում տվել են բերքի 124 Հավելում: նման փորձերը ավելի բարձր արգյունք տվել նան Ամերիկայում: Այդ պատճառով քլ սերմնաբուծության նան այդ միջոցառումը: գործում խորճուրդ է տրվում կիրառել խաչաձնմանենթարկվածն նախապեսընտրրՆերսորտային նն սնրմային ոված բույսերի սերմերը Հաջորդ տարի ցանում

ճնետո չո» ԸՄ

|

ղամասում:

836--17

ճողամասում մեկական շարբով ցանում են նահ Սերմալին ն առաջին կընատանդարտը: Բույսերի մասսայական ծաղկման ն կատարում զուղների բացման ժամանակ ատուդում են ցանքերը Լնտրություն։ Սերմային Հողամասում ընտրությունը կատարվում է րկու նոլատակով. մի դեպքում լավագույն ընտանիքների միջն էլիտային սերմեր ստեղծելու, իսկ մյուս դեպքում անչատական բույսերի ընտրություն կատարելու նպատակով` ճաջորդ տարի ելանյութային ճողամասը ապաճովելու ճամար: Այսպիսով, կապ է ստեղծվում ելանյութի ձողամասի նէլիտա- ը յին ցանքերի միջե: առանԸնտրվածյուրաքանչյուր բույսի բերքը ճավաքում են ձին պարկերի մեջ ն Համարակալում: Հաջորդ տարի ցանում են բազմացման ճողամասում:

այդ

սերմերը

յուրաքանչյուր ընթացքումչխուռանված Բերքաճավաքի

ռր

յ

ըն-

տանիքի բույսերից առանձնացնում են 100-ական կնգուլ՝ լաբանալիզների ճամար: Անալիզներիընթացքում որոշվում րատոր

են

էլիտային սնրմերի տեխնոլոգիական ճատկությունները, կնգուլի Քաշը, ելը թելի երկարությունը ն անալիզի տվյալների Հիման վրա կատարում են կաբորատոր Համախուտանում ն թողնում են այն բույսերի սերմերը, որոնք

ամրությունը:

են ատանդարտիցուցանիշներին: պատասխանում

|

Սերմային ճողամասում ընտրված ընտանիքներիսերմերը ճա-

'

են բազմացման Հողամասում՝էլիտային սերջորդ տարի ցանում մեր ստանալու ճամար:

,

ցանքը կատարում են շարԲազմացմանճողամասում ճետ միաքացանով, ըստ առանձին ընտանիքներին ստանդարտի սին: Վեգետացիայի ընթացքում, երկրորդ ատուգման կատարում են բույսերի լրացուցիչ ուսումնասիրում՝ըստ ընտանիքցուցանիշների:Բոլոր ոչ ների, բերբատվությանե վաղաճասության են տիպիկ, ճիվանդ ն խոտանվածբույսեքը ճանում հ կատարում վերջնականխոտանումը Ընտանիքների դաշոիխց: ցուցանիշներիճիման վրա: տեխնոլոգիական աչ Այսպիսով,չխոտանվածլավագույն ընտանիքներիբերքը վաքում են որպես էլիտա մինչե Բերքաշավաքըկատարումեն վաղ ժափկետներու՝ ժաերկու անգամ: Առաջինբերքաճավաքի ջրտաճարությունները, մանակ Հավաքում են 3--Տ-րդ սիմպոդիալ ճյուղերի վրայի լավ ժամաբացված կնդգուղներիբերքը, իսկ երկրորդ բերքաճավաքի Ճյուղերի բերքը: ճակ՝ 6--8-րդ ռիմապոդիալ էլիտան տրվում է Սառացված `

ժամանակ,

ն Հեռացնում

թյուններին, որոնք աճեցնում են 1--8-րդ ոնպրոդուկցիան ն առա Հանձնում ոչ սերմնաբուծական կոլտնտեսություններին: Այսպիսով, բամբակենու սորտքարմացումը տեղի է ունենում այն ճաշվով, որ կոլտնտեսություններում մշակվող 3-րդ ոնհպրոեն ձեթ-օճաս դուկցիան օգտագործելուց Հետո սերմերը Հանձնում գործարանին՝ տնխնոլոգիական վերամշակժան Համար: Բամբակենու սերմնաբուծության գործում մեծ նշանակություն ունեն նան 4ետնյալ միջոցառումները: Անճրաժեշտէ, որ սերմնաՄեր ոնսպուբլիկայի պայմաննեՃճաջորդիխուտաղդաշտին։ դաշտը րում բամբակենու լավադույն նախորդ է Ճճանդիսանում առվույտը: մշակությունը պետք է սկսել վաղ աշնանից՝ խոտի վերջին Հարից անմիջասես Հետու 8րտաճերկիցառաջ ճողի անճրաժեշ։ռ է պարարտացնել:եթե սերմնադաշտը զբաղվածէ եղել բաղզմամյա թիթեռնածաղկավորխոտաբույսերով, ապա առաջիներեջ :ուսբին դաշտը ճիմնականում պարարտացնում են ճանքային պարարտանյութերով:

Հողի

Ազատվածխոտադաշտի տեղը բամբակենի մշակելիս խորՀուրդէ տրվում ազդող նյուքի Ճճաշվովճեկտարին միչին ճաշվով աալ. 90--120 կգ աղոտ, 90--120 կգ ֆոսֆոր, 30-45 կգ կալիում: սլարարտանյութերըսորվում են միայն սնուցման կարԱզոտական գով (3 նվագով), կալիական աղերը ճող են մտցվում ճիմնականում ցրտաճերկիտակ, իսկ սուպերֆոսֆատի տարեկան նորմայի 2540-թ ճող է մացվում աշնանը, փնացածը՝ սնուցման կարդով: Բամբակենու բարձր ն որակով բերքի ապաճովման գործում կարնոր նշանակություն ունի նան ցանվող սերմերի բացարձակ ն տեսակարար կշիոր, որոնց բարձրացմանը զուգրնքաց ավելանում չ սերմերի կենսունակությունը ն ծլման էներգիան: Սնրմնաբուծախնդիրը պետք է լինթ կան տնտեսություններում առաջչջնաձճերթ բամբակենու սնրմերի նախացանքային մշակում՝ ֆորմալինով դոմողի դեմ, ամոնիումի սուլֆատով՝ արմատային ախտաճանումը՝ փտախտիդեմ, սերմերի մշակումը սննդարարլուծույթներում ն այլն: Ցանքը ժամանակինն որակով կատարելուց բացի կարնոր ունի հան նրա նոսրացումը՝ բնում թողնեւով մրչնշանակություն ինչպես նան ճետագայում միջշարքային բույս, տարածությունների մշակումը պաճանջվող խորությամբ կատատացլես մեկական

բելբ։

կոլանտեսուքնրմնաբուծական

Բամբակենուբուլսերի ապաճովվածությունը խոնավությամբ» սկիզբը, ինչպոնսնան Հատկապես ծաղկումից մինչն Ճասունացման ե Ճիվանդությունների դեմ բամբակենու Վնասատուների պայքարը Համարվում են ագրոկանոններիանփոխարինելիմիջոցառումները»

|

Բամբակենու շրջանը կրճատելու, բարձրորակ վեգետացիոն

ճում.

սերմանյութ ստանալու զործում կարնոր նշանակություն նան ունեն բույսերի ժամանակին ն դիֆերենցված ծնրատումները, այգ թվում` խոր ծերատուը: ն

ԾԽԱԽՈՏԻ ՍԵՐՄՆԱԲՈՒՄՈՒԹՅՈՒՆԲ

նխախուտի սորտերի բիոլոգիական ճատկությունները բարեփավելու, սերմերը թարմացնելու ն էլիտային վերարտադրությունը աոպաճովնլուճամար կիրառվում է Հիմնականում երեք

միջոցա-

ռում:

Աոաջին՝ սուպերկլիտայինդաշտերի ճամար լավաղույն սերմձաբույսնրի ընտրություն: բույսերի ընտրությունըկատարում են բարձթ ելանյութույին բերքատույճեվանդություններիցզերծ, խնամքով մշակված, երտեմ, աղրոֆոնով ն արտաքին պայմաններովիրարից տարրնրվող, պատասորտ դաշտերից: ծրկրորդ՝ ընտրվածբույսերի սերունդների ներսոլոոային «որամախաչում: Ընտրվածբույսերի սերունդների ներոռրտային տիամախա-

Հումը կութարելու ճամար օգտագործում են լավադույն բույսերից Հավաքած ժաղկառիոշու խառնուրդը Խաչաձնփոշոտումից Ճետո փնտրում են լավագույն, տիպիկ, փարքուի, առողջ բույսեր, որոնՑից Հավաքում են սերմեր, իսկ միջին նան տերեներ՝Հում-. Քի որակը գնաճատելուճամար:

քաղից՝

ներսորտային տրամախաչումըկարելի

կատարել ելանյուՔի դաշտում՝ ինչպնս նախօրոքընտրված բույսերի վրա, այնպես էլ նրանց ժառանգների Առաջին դեռլքումարագանկատմամբ:

Խում

է

սուղերելիտայի ատացումը: լավագույն բաղզմացում՝ Երրորդ՝ ատացված սներմանյութի է

Թոռտեխնիկական պայմաններում:

ազ-

Վերչնականասես ընտրված բույսերի սերմերը օդտաղործվում են որպես սուպերէլիուա: վերջնականգնաչատաՍուղերէլիտայի կանը տրվում է նրանց սհրունդներիոտուղման իման վրա: Վեդնտացիայի ընքացքում կատարում են խիստ ընտրություն: Ընտփության ժամանակՀաշվի նն առնում ծրախուռի սորտի տիպեյությունը, բիումնտրիկ չափումները, տերնների տեխնոլոգիական

Հատկությունները, բույսերիվեղետացիոն շրջանիտնողությունը, ն բերքատվությունը: վերջնական

վարակվածության աստիճանը

ընտրված բույսնրի սերմերը օղտադորձում են էլիտայի փճրարտադրման ճամար: Առանձին սորտհրի էլիտային սերմերի պաճանջը կախված է արտադրության մեչ տվյալ սորտով զբաղեցված տարածության չավից ն սորոթարմացման ժամկետներից: չունի այն Ծխախուռի սերմնաբուծության կաղզմակնրումը դժվարությունը, ինչ մյուս դաշտային կուլտուրաներինը,քանի որ ծխախոտի սերմերի բազմացման գործակիցըչազփազանըմեծ է, օիինակ՝ Հշ0--30 բույսից կարելի է ստանալ այնքան սերմ, որը կարող է բավարարել մեկ ճեկտար ծխախոտի ցանքի պաճանջը: Այսոլիսով, կոլոնտեսություններում ծխախոտի սորտքարմսցումը կատարվում է մշտապես 1-ին ոհոլրոդուկցիայի սերմերով: Ըստ որում առաչին ոնպրողուկցիան աճեցվում է սերմնաբուծական տնտեսություններում՝էլիտային սերմերի բազմացուժից: չայկական ՍՍՈՌ-ում էլիտային սերմեր չեն արտադրում, լուեն Կրասնոդարի տարի այդպիսիք ստանում Մխախոբաքունչյուր, ինստի ն մախորվալի Համամիութենականդիտա-Հետաղոտական տնտեսուսերմնաբուծական նխախոտի տիտուտից(ՎԻՏԻՍ)։ թյուններն են. Աշտարակիշրջանոււ՝ Ռւջանըն Զորասիբ,հջնանի շրջանում` Ուղունթալան։Ուջանիսերմնաբուծական տնտեսությունը ճանդիսանում է առաջավոր ոչ միայն ռեսպուբլիկալում, այլ նան Միություն մեջ։ Այս կոլտնտեսություն, մշտաղպեռաճեցնում է ճումքի ն սերմի բարձր բերք, օրինավկ՝1957 թվականին մեկ «եկ464 է տարից ստացել կգ ծրախոտի սերմ ն 21,5 ց բարձրորակ

Ճումբ: Փխախոտի

ցանճբ

ն

`

հողի ճախսպատոտաստոււը»չ սեոմնագաշտեւի բեշբանավաքը: Մխախոտիսերմնաբուծության ամար

չատկացվող ճողը պետք է լինի բերրի մոլախոտերիցմաքուր ն, "ռր գլխավորն է, ճրադգախոտուվ չվարակված: Այս կասվակցությաւ:: անձճրաժեշտէ նշել, որ ծխախոտի սնրմնաբուծության ժամանակ չի թույլատրվում ծխախոտ տնկել մորմազգիների ընտանիքին

պատկանող որե կուլտուրայից, ինչպես նան արնածաղկիցնկաննփիդՃետու Շխախոտիճամար լավադույն նախորդներ կարողեն լինել բազմամյա խոտաբույսերի շուն տված ճմուտր, իաժյո խոտերը, Ճազազդի կուլտուրաները, իսկ ցածր բնրրիություն ունեՃճողերում՝նան բազմամյա խոտերը: Սերմնադաշտերի ցող ճամար են նախատեսվածճողամասերբ նախապատրաստում աշնանից: ն սնուցում են ելնելով վայրի Հողային ո"լարարխտացնում Դաշտը նախորդներից, ն կիրառվող պայմաններից, ադրոտեխնիկայից Բարձր.ոալրդլունքէ ստացվում, երբ սերմնադաշտերըոարարաց261

։

.

'

ճամար՝ 60530 սմ: նխախոտիխնամքի աշխատանքներից են սերմնադաշտերի որակով քաղճանը, սնուցումը, ոռողումը, փխրեցումը, ինչպես նան ն պայքարը Ճճիվանդությունների վնասատուների դեմ: Սերմերի Հասունացումը արագացնելու հռղատակով եռացնում են բույսի երկրորդական ճյուղավորումները (բջերը), ուշ կազմակերված կոկոնները ն ծաղիկները: Վեգետացիայի ընթացքում ոիստեմատիկաբար ճեռացնում են ճիվանդ բույսերը: Սորտալին մաքրությունը է տիդիկությունը որոչելու ճամար բույսերի2555 ժաղկման շրջանում անց է կացվում դաշտային տապրոբացիա: Վերջնականխուտանումը կատարում են բերքաճավաքիժամանակ, ժամամինչն ցրտաճարությունները, ւտուփիկները2546 դգորշանալու նակ: Սաղկափքթթությունները ծաղկակոթո«կտրում`-են 10--15սմ

պող

ն 12Թ 90--100 ՔչԾ: 90--100 Ճողերում՝ ԷՎ 60--70, կգ: Նրշված ո։լարարտանյութերիցկալիական աղերը ճող են մտցնում աշնանից, ֆոսֆորականը՝ աշնանը կամ ոսրնանը, իսկ աղզոտը՝ ճիմեն վաղ նականում սնուցմանկարդով:Ցանքը կոռոարում դարնառ նիչ կիսատաք ջերմոցներում, որոնք աղաճովում են ժամանակին հ որակով սածիլների ստացուժը:։նխախոտըւղեւտք է սռծիլելայլեպիսի ժամկետներում, որ սերմի «ասունացումր տեղի ունենա մինչե վաղ աշնանային ցրտերի ակավելը։ Սխախոտի սերմնադաշտերում բույսերի խտությունը կախված է մշակվող սորտից, ճողի բերրիության աստիճանից ն կիրառվող ադրուտեխնիկայից, բայց բոլոր դեպքերում բույսերի սնման մակերեսր սովորական է դաշտի ճամեմատությամբպետք լինի ավելի մեծ: Մեժ սնման ն զարգացումը մակերեսի դեսլքում բույսերի աճեցողությունն արաղանում են, բուլսերի վրա ստացվում են ավելի շատ կ խոշոր է սերմերի բացարձակ քաչ: տուփիկներ, մեծանում Մեր ոնապուբլիկայի պայմաններում սերմնադաշտերում ծխախոտի սնման մակերեսը Սամսունսորտի ճամար պետք է վերցնել 60518 սմ, Տրաղպեղոնդի ճամար՝ 605420, իսկ Սստրոլիստի

`

ում հեն ազոտական, ֆոսֆորական ն կալիումական պարարտանյուքերով: Հաստատվածէ, որ լրիվ ճանթային պարարտացման դեպքում զգալի չափով բարձրանում է ծխախոտիտերնի ն սերմի բերքատվությունն ու որակը: Հայաստանի պայմաններում խորճուրդ է տրվում ինչպես սերմի, այնպես էլ Ճումքի ճամար ծխախոտի ղաշտր պարարտացնել 15--2Ճ, Ք2Օ: 50--60, ճետելալ նորմաներով. բերրի Ճճողերու՝ ԱՎ հակ ԽչՕ 60--70կգ, միջին բերրիություն ունեցող Ճճողերում՝`Վ ն ԷՕ 26--90 40--50, Քչ0չ 25--90 կգ» իսկ բերրիություն ունե-

՛

`

՝

Հետո

կնառարոլ

նշանակ

ավելի ցածր ջերմաստիճ

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ

Ս

կոլտնտեսություննե

սերմանյու Բարձրորակ

առողջ,

տարի յուրաքանչյուր Համար: րարելու Այդ ֆոնդի Հատկ տարի յուրաքանչյուր

ն սո տրնտեսություննե է ստեղծվելու Հատ շտաբով երին(որտեղ կաիտոֆ

տնտեսություն էլիտային տ սերմնաբուծակ Հիշյալ

տեսությունները ն անձրա

ս առաջին ոնսպրոդուկցիայի տազոտականճիմնարկները,

սերմնաբուծությաննոր սիս

Հաստատմ կառավարության

ապ սերմանյութով տային

բոլոր

են Հանձնում արտադրությանն սերմնա նյութ:կարտոֆիլի

ությամբ զբաղվում են չուրջ Ֆարկներ ն էլիտային սերմ չիններս բազմացնում ն միջ

Միության Սովետական

|

Հասցնել մինչե 94-ի:

Ծխախոտի սերժերը ե Իլիտա ն լի մաքրություն սորտային

է

Հին սերմեր Համեմատաբար

պետք է պաճել Ճամեմատաբա խ պածր օդի Հարաբերական ռրոնք նպաստում են սերմ

ԲերքաճավաՀե պանումը:

թյան մեջ կարնոր

են

լիտրժեք, առողջ ն ոչ Լիվ Հ թերզարգացած

ընտրում

ջին Հերթին Հեռացնելով Ճիվ Մե վարակված տուփիկներ

նով, որից

բ արտա Աա վեգետատիվ Հանաո.

կազմակերպումը անչամքբա կուլտուրաներինը։ ճնչանա սպար ճայտնի է, ոլ բազմացող բույսերը, այդ կվում նան կարտոֆիլը, իրենց կենսականությունն ավելի շուտ են նում ն ավելի արագ են այլասերվում, քան սերմերով բազկորցնու ժացող կուլտուրաները: Բիոլոգիականն տնտեսական բարձր ճատկություններովբնուսերմանյութ ստանալու եղանակէ, բայը րից ի կլոնային ընտրությունն է, որը չնայած բարդ չափաղանը արդյունավետ: Այստեղ էլիտային սերմանյութի որակբ լավանում է անճատ բույսերի ն նրա ժառանգներիբազմապառիկ ընտրության միչոցով: կա

Անան, ա

կարտո ՛

էլիտային

ան լ րանի հրման

այո

խարմացումը կատարվում է

չորս

-

),

ընտրության (նլանչութի ճնռլամիաս. կլոնային Հողամաս,

ամ,

են (որոր կլոնների տետ տեկում առանձինշարքով: Առանձնացված ցանքերից նան կարտոֆիլինույն սորտի սովորական

ստանդարտ) վեգեււսցիայիընթացքում այս տնկարաստացված պալարներ: ղարեն մանրակրկիտ բույսերի դիտումներ աճի, նա նում տարվում ն այլ Հատկանիշների բերքատվության իմունիտետի, դացման, ու

են Խոտանում անարդյուբոլոր վերաբերյալ: Հատկությունների են մինչն կարտոֆինավետ կլոնները: Բերքաճավաբըկատարում նն ժամանակ լխոտանում լի թփերի բնականմար: Բերքաճավաքի Հետո

ունեցող բները, որից սոանդարտից պաժըցուցանիշներ ն Ճաջորդ տարի կլոնների բերքը ճավաքում պաճուժ ընոորած

Հ,

Ր

ո. րդեն աԱ ատտարում

խոր Ցար «այի

Ցուիաքանչյուրկլոն տնկում

սու:

ճամար: երէլիտա աճեցնելու նուլ ես կատարվումէ Հողամժասում Սուղպերէլիտ այի ճոինչես վերոտճիշյալ խուտանում: տիւղիկ ն Ճիվանդ բույսերի մ եռ

ոչ

այնպե

երու եր դաշտերու սուպերէլիտայի

կարտոֆիլի էլիտային պալարներինկատժամբ

լ

ի

հ ոճ ագաաւրն ԿԱ. րոնը

Հեռ)ոնարո

կիրառու

էլ մասերում, այնպես դամասերում, ն էլիտայի ցանջատարաՍուղպերէլիտայի բարձր ագրոտնխնիկաւ նան դաշտային ապրոբացիտ: են կատարում ծություններում

ռուպերէլիտա

էլիտա:

ելանյութի Հողամաս: Դաշտում մինչն բոմոո ի ի 4 ՀեթնՐ ' ատկապես վիրուկումը նշաններ են անում արտաքինի սային ճիվանդությունների է անճատ բույսերի վր, ագրոտեխնի7 բարձր կայի պայմաններում: ան Վեդետացիայիընթացքում ընտրությունը կրկնում են 2 գամ (ծաղկման ֆազում ն ծաղկումի շա թացքում բնտրությունը ախօրոք ե արած ծ վնասատուննթփերի պալարներից: Հիվանդություններով փտում, քոս, ֆիտոֆտորա, ննեմատողա) վարակա բերքատու կարտոֆիլիբույսերը խուտանումենչ ՎիրուՀիվանդությունների Հայտնաբերմանճամար միաժամանակ ժեօդտադործվում են սերոլոգիական, ինդիկատորային ե այլ

թոդներ:

Բերքաճավաքի բինթացքում վերջնականապեսընտրված լուրաքանչյուր թփի պալարները տեղավորում են թղթե առանձին պարկերիմեջ, Համարակալումն աճում: Գարնանըտնկման նախօրյակին, այդ ձնով պաճպանվածպալարները դնաձճատվում են ըստ ձմեռային պաճունակության (16240615) աստիճանի: Այն պալարները, որոնք վատ են պաճպանվել, խոտանում են, իսկ

Ճողամվաս: կլոնային

մնացածներըտեղափոխում են կԿլոնային Հողամաս:

ներկայացվում

ոլետք է լիմաքրությունը են Հետենյալ ւպաճանջներըո Սորտային փտուօղակավոր եի 100", անթույլատրելիէ փոշենման քոսով,

վնասակար ճիվանդուայլ մով, ֆիտոֆտորայով,նեմատողով առկավարակվածպալարների վնասատուներով թյուններով նան ունեղող, ինչես Թույլ վնասվածք լությունը:Մեխանիկական ընքացքում էական վնաս չպատճառողճիվանդուպաճողլանման լարաթրթուրո վ) ոնզոկտոնիայի քոս, թյուններով (ճւռովորական քանակը36-ից չպետք է գերազանց վարակվածպալարների 30--150 ն

ու

է

ավալ աք ամչավավ պալաճենրը լիտայի իրենց

րում,

եւո

արնե :

Գ-ի

նեն

բարձ

:

Տոքատու,

յալ

չ

: տիլ ւ Հայաստանումայժմ գործում կան 5 տնտեսություն:

տորտի սորօ:լ

Համար.ր

Հ

են

սերմնաբուժակալսոոֆիլի կո-

ինչսլես տնտեսություններում, յերմնաբուծական

նան

կարտոֆի-

սովխոզներիսնրմնադաշտերում տնտեսությունների սլայմանն ն

աճեցնելու կարնոր լի առովչ ն լիարժեքսերմանյութ ն

ժամկել՝

Ճողի ընտրությունը տնկման րից են սերմնադաշտի է, կ առաջավորներիփորձով ապացուցվել տվյալներով Փորձերի են աճում ապաճովվածչարոր

երբ

ջրով

պալարները կարտոֆիլի

Ճո(ոօնու եւ) կամ տորֆաճաճճային վարարաճունային գավանդ, տեսաէ սերմացուի որակը: Այդ բարձրանում զ դալիորեն

ղերում,

"

ճողամասիճիշտ կետից

են

Հետ: դործոնների

ընտրությունըմյու

ւ

Ալավեր-

ու

'

(ը

'

չափազանցմեծ արդյունք է տալիս, մանավանդ խոնավությամբ ապաճովվածցանքերում անշ Ասլանյանի փորձերովառացուցված է, որ Հայկական ՍՍՌ-իբոլոր ճողատիխոերում կարտոֆիլի պարարտացման դգորժում առաջնակարգնշանակություն ունի աղուռը Աղզուտի դողան ավելացնելիս կարտոֆիլի բերքը ավելանում է, բայց պալարների որակըվատանում (օալայի 00-ը լինում է ցածր, պալարը՝ջրալի, միտամիններից աղքատ Հետնաբար, ն անճամ): կարտոֆիլըչոլեւոք չ պարարոացնել միայն աղզուռով,այլ աղուռի ճե ոլետք է տայ հանֆոսֆոր, կալիում, ինչպես նան բորական պարարտանյութ: նույն Հեղինակի տվյալներով ապացուցված է, որ չեկտարին

Խրլատմամբ ունեցած լաճանջըավելի մեծ չափերով է արտա ճայտվում բույսերի ծաղկման շրջանում, այդ պատճառովէլ կարբների մեջ օրգանա-ճանքային սռոֆիլի պարարտանյութեր մ.ոցնե-

կարտոֆիլի մեծ սերմնաբուծական ցանքերը քանակությամբ բարձրորակ ռերմացուով աղպաճովելու ճամար, բացի սլալարների ն անկմանճիշ ժամկետի Մեծ ճողամասի ընտրությունից, նշանակություն ունեն նակ ն դաշտերի պարարտացումը խնամբը:` կարտոֆիլը օրգանական պարարտանյութերի, ճատկապեռ գո-. մաղբինկատմամբ չափազանց պաճանջչկոտէ: Սննդանյութերի

սերմանյութով:

ամառային տնկումներիմիջոցով (Հուլիսիվերջերից սկսած),նաօրոք մարովիզացիայի ենթարկված

Թույլ է այլասերվում, այն կարելի է աճեցնել գարնանայինժամկետներում, ջրով ապաՃճովված ճողերում: Մեր ռեսսլուբլիկայի կարճ վեղետացիաունեցող զով լեռնային շրջաններում կարտոֆիլը պետք է տնկել վաղ գարնանային(որքան կարելի է շուտ, դառնանացան ճացաճատիկայինկուլտուրաներին զուգընթաց) կամ ամառային ժամկետներում (ճունիոիերկրորդ կեսերից), իոկ նախալնոնային գուտիներում ն ճարքավայրերում՝ բացարձակապես

ամառային սոնկումներ:Հարավային լեռնային ն նոաշրջանների խալնոնային գոտիներում,որո եղ կարտոֆիլըՏամեմատաբար

դու

Հետանտառային սնաճողերում|լ Ապարանի, Սնանի ավաղզանի Հրազդանիլնոնամարգագետնային Հողերում: ինչ վերաբերում է տնկման ապա ժամկետներին, Միության ճարավային ե Հշարավ-արնելյան շրջաններումպետք է կատարելկարտոֆիլի

.

Մեր ոնսպուբլիկայի պայմաններում այդպիսի Հնարավորություններ կան Սատնփանավանի, կալինինոլի, նրասնոսելսկի,Սեմանի ավազանի ռնաճողերում, Շամշադինի, Ղափանի,

աաա

միասին կարնոր նշանակություն ունի կարտոֆիլի սնրմնաբուժուբոր

տալու

դեպքում բարձրան

գ

են

ազոտական պարարտ բույսծրի կոկոնակալ ց սուպերֆոսֆատ, 0,25

Քաճավաքը: Վերջին ժամանակներս մի շ առաջադրված է սերմացու կարտ պալարների ոչ լրիվ Ճճասուն շրջա երբ եր Ժաղկման վերջինֆազին,

տանքներից են ցանքերի փոցխու պետք է կատարել2--3 անդամ, ի տային սնուցումը, սորտային քաղ ռացումք ն այլն: Սերմնաբուծականցանքերում կարհոր նշանակություն ունի նան

կարտոֆիլի սերմնաղաշ

բով

Ավելի նոսր, ինչպես նան քա նարբուծության ճամար նպատակ առլացուցված է, որ այդ դե կաղմում են խոշոր սվլալարները քանակությամբ սերմանլութ:

60000

Սերմացու պալարների բարձ կարտոֆիլի սերմնադաշտերում տ լի խիտ, քան արտադրականդաշ թուփ, լինի ոչ պակաս 45--50000

Ժոթիր։

լով 1,5--8

0,25--1ց տարում

գով: Խոնավությամբ ապաճովվա բուլսերը սնուցում են մեկից երկ տալիս են ծիլերը երնալուց Ճնտո, 10տ գոժաղբաճեղուկ ն 4--6ց թո

ֆորական

3--4

սուպերֆոսֆատ, 1-2 ց կ րարտանյութերը պետք է ճողը մա կամ գարնանը կրկնավարի կամ կ սլարարտանյութերի 2/3նյուքերը ափբողջությամբտրվում ն տանյութերի 2/3-ը՝ մինչե ցանքը,

տ

ժամանակ օսլայի տոկոսը: Այսպի կադաշտի ճողատնաակիցչ մուռավ է տալ՝ 20-50 գոմաղբ կամ տե

Հկգ

այս Մնրմնաբուծության եղանակիկիրառումը ունի տրիռշ դժվարություններ, ինչպես Բերքի Թերճավաքի (156 պակաս), այնպես էլ կարտոֆիլիպալարների տեսապաճպանման կետից:Այսպիսով, կարաոֆիլի սերմնաբուծական դաշտերում խորճուրդ է տրվում մլխոայի բերքը Ճճավաքել ավելի վաղ ժամ«Հետագա ռեպրոդուկցիանե-

40--ճն0

գրամ:

կնտներում՝ Ճեւոռ,իսկ ծաղկաթառիից

բբ

մինչն փրերի բնական մաՀը, երբ ներքնի տնրեները սկսում

դեղնել: կարտոֆիլի սերմացուի նկատմամբ կիրառվող ժիջոցառում-

ներից է նան (ույս ային որի կուիումի, Հեւ ճամար բերքաճավաքիը «տո, պաճնատավորման 5 ջ նախօրյակին, սերմացու պալարները ր, ոչ ավելի քան 10" չերմության պայմաններումՉ0սմ շերտով

մփոռւմ

են

լուսի

"

ն նախալեռնային շրջաննեժանֆերում, Ճատկապես ցածրադիր նում, սերմացու կարտոֆիլի պաճղանման ամար կառուցվող խրաժատները պետք է լինեն ոչ ավելի, քան 06մ խորությամբ ն մ լայնությամբ. այդ անճրաժեշտ է, որոլեսզի պալարները: 1--Ն5 օրերին, չենթարկվեն: ինքնատաքացՃատկապես գարնան տաք

«աք

սորտերը պածպանման ընթացքում միաՊարտոֆիլի բոլոր նման ն էղպայմաններ չեն պաճանջում, օրինակ, Բերլիխինգեն փոն սորտերը լավ հն զդում ցածր չնրմաստիճանի (1-ի) պայժաններում, մինչդեռ 1որխ, էսպիկուրսորտերը՝ Ճամեմատաբար բարձր (3-ից 46-ի) պայմաններում: Միննույն ժամանակ ճետաղոչ

տողները ցույց են տվել, որ պաշպանմանբոլոր եղանակներիդեպքում պալարներըմեկ աստիճանից ցածր, այսինքն՝ 6-ի պայմաններում երկար պաճելիս սերմացուի որակը վատանուէ է` պալարուշ են ծլում, ավելանում է չծլող պալարների թիվը ն այլնւ

Այդ ժամանակաժիջոցում պալարները օդի, լույսի ն արնի Թույլ ճառագայթների ազդեցության տակ թնքնակի կանաչու են, պալարներում տեղի է ունենում Քլորոֆիլի ն տակ:

ները

սո-

լանինի կուտակում, որի բարձրանում Էէ պալարների Հետնանքով դիմադրողականությունը ճիվանդությունների նկատմամբն մեծաէ

նում

ԳԼՈՒԻ

ձմեռային ւպաճունակությունը:

Կարտոֆիլի բերքատվության բարձրացումի կախված

է

ՍՈՐՏԱՑԻՆ

ոչ

միայն ճողի ոլարարտացժան, բույսերի մշակման աշխատանքնե բից կամ սորտից, այլ նան պալարներիպաճպանման պայմանչ-

`

ներից:Հատկապես անճրաժեշտէ ապաճովել սերմացու կարտոֆուլ պաճանումը, քանի որ անբոարենոչլաուռ պայմաններու Գաճպանելը,ինչպես ցույց

են

տվել փորձերը, իջեցնում է սնրմա-

կենսականությունը առաջացնում այլասերում: կարտոֆիլք ամենից նպատակաճարմար չ պաճպանել Ճւուռուկ սարթավոլո|ած պաճնսոներում, սակայն միշտ չէ, որ լինում են այդպիսի պաուի

ն

Հճեստներ, ուստի մեժ մասամբայն պաճպանումեն խրամունն րում ն բուրտերում, Փորձերովապացուցված է, որ ՃատուկոլաՃճեստներում, օդի ազատ քափանցմանէ փոխանակմոն պայման-

ՑԱՆՔԵՐԻ

ԱՊՐՈԲՄՑԻԱ

ՍՍՈՄ-ոմ Սճրմերի պետական վերաճսկողության դո օկիզբ է առել 1924 թվականից: Սորտայինսերմերի վերաՀակումը խրականացվում է լաբորատոր ռորտայինվերաճսկողության ն մեկթ դաշտային ապրոբացիայի միչոցով, որոնք լրացնում են մյուսին ն բարձրացնում սորտային սերմերի զնաճատման ճշտու-

թյունը: Լաբորատոր վեբահսկողության շնոոճիվսերմերի արտաքին ն ներքին ճատկանիշների ճիման վրա որոշում են սորտային խառ նուրդները, օղզտադործելովերբեմն բիմիական ն ֆիզիկական մե-

թոդներ:

անրմացումպաճղանժան օպախմալ չերմությունը ներում, պետջ

'

Ապրոբացիա լատիներեն Դաշտայինապորոբացիա:

ք

լինի 1--3', Իուրտերու | խրամատներում պաճպանելոս դեզՔում լավադույն է Չ--4"-ի, եստ ջերմությունը Համարվում որում փոխանակման սարքավորումը կարդավորհլ

ռրը

նշանակում է «ճաստատելչ

Հելթ

անճրա ժեշտէ օղի

այնպես, որ ռլաճոլանմանընթացքում սնրմացու պալարները բարնխաոն, խոնավ ն ճոնվեն ռառը վիճակում, որի նպաստում է կար»ոֆիլի շնչառությանինտենսիվության իջեցմանըն կանխում է պալարների ծլման ոլրոցնաը: Պաշպանման ընթացքում որքան ջիչ տատանվիչերմաստիճանը,այնքան ավելի լավ կլինեն պաճպանման պայմանները: Մեր ոնոպուբլիկայի կլիմայական պայ-

մտավ», «ճավանություն

բառ

է,

«ճանա-

պրոբացիան այնպիսի ագրոմիջոլառում է, որը կիրառվում ք դաշտերում (նրբեմն արտադրական սնրմնաբուծական պետական ստանդարտի պաճանջներին տաթածություններումԻ Համապատասխանցանքերի պիտանիությունը որպես սերժացոն ռպարղելու Ճամարք Դաշտային ապրոբացիան կատարումեն Հատուկ Հճրաճանգի Համաձայն, որի ժամանակ պարզում են՝

ցանք

(ճացաճատիկային կուլն խոտերի մի մասի դեպքում), իսկ որոշ տխկա-ընդեղենների վերցվում արածություններից

շրջանացված սորտերի միատարրության աստիճանը.

1.

Հիբրիդային սերմերով ն տեղական վաղեմի կատարված ցանքատարածություններիչափերը: 2.

են դաշտում ապրոբացվում տուրաներ ն

սորտերուվվ

Ապրոբացիայի ենթակաեն

ները. չո)

ճետնյալ ցանքատարածություն-

ճանը՝

շկալայով: բալային

միջակ խիստ

ջ

»

Հ են եղասիոխում

Համար ենթարկելու անալիզի Խուրձը

նա-

կամ խատմսվածվայրը ն որոշում ցանքի սորտային մաբրությունը կադժվար անջատվող կուլտուրական տիպիկությունը, բանտին ն դժվար անջատվողմոլախոտերով աղբուտվածությունը ն վարակվաինչալես նան Հիվանդություններովվնասատուներով ծությունը: առանձնացվածվեընթացքում Խրձի անալիզի Առղրոբացիոն կապում են առանձին ն ցողունները

բույսերով,

ֆրակցիաների բոճիշյալ

Ապաշխատանքները: Ապոոբացիայի ճախապատբաստական

բոբացիան կատարում են տեղում աշխատող ագդրոնոմները է նրանց օգնականները, որոնց վերապատրաստման ն ճրաճանդավորման ճամար կազմակերպվում են կարճատն ղասինթացներ: եչ" նախապատրաստականաշխատանքներից, Առպրոբացիայի ն 4ճաապրոբացվող խրձերի (նմուշների) անալիզի պաճպանման մար Ճամապատասխանչենքերի՝ պաճեստների, առանձնացումը, ինչպես նան ապրոբացիայի արդյունքները արձանագրելուճամաՄ է նախօրոքճշտել պատասխան ձերի ձեռբբերումը: Անչճրաժեշտ ենթակա տարածություններն րատ կուլտուրաների ապրոբացիայի ե սորտերի, ինչպես նան ցանված սերմերի սորտային վկայականչ "

նորը: Ապրոբատորը

դնում ընդճանուր խրձի մեջ: ձնակերղում են Անալիզի տվյալների Համաձայն անմիջապես Ակտը չրացնելիս ակտեր ն վկայականներ:

Համապատասխան որոշված կարգի

ե

ռնպրողուկցիանոլետք

է

դրել տառերով:

առանձնաձատկ ապբոբացիայի Մի քանի կուլտուբանեոի գարնանացանցորենների, Գոր» վարեն դաշտում լուրձ. կորեկի ապրոբացիանկատարում ֆազում, իսկ կորեմոմայինՀասունացման

Աշնանացանե թյուննեոը: սակի

ն

միջոցով, վերցնելու

կինը՝Հատիկները դունավորվելուժամանակ:

նեկտար տարածությունից Ընդունված է մեկից մինչն 100 կեիրարից Հավասար ճեռավորությանվրա դոնվող վերցնել ցողունից ոչ լինի տից մեկ խուրձ, որը պետք է բաղկացած տնտնտությունակրմնաբուծական աաա ֆիտա

ճետաղոտական

փլիտայինսերմնաբուծական ահլեկցիոն կայաններում, ներում, են երկու

«լետբ է ժամանակին ստուդի իրեն ամրացված սնրմնադաչտերը,ընտրի խրձերը ն բերքաճավաքից առնվաղն2--

աղբուտվածություն Աննշան

ցիտային ե ճեռանկարայլին սորտային սերմերով, ինչպես նար անճրաժեշտության դեպքում այղ տնտեսությունների ընդճանուր ցանքերի բարձր բերքատու մասռիվները:

ն այդ ճիշտ ձնակերոլի մասին խրափաստաթղթերը եկ դարձնի տնտեսությանը: տեխնիկան:Ցանքերի զտասոր-Ղ Ապոոբացիայի կատարման տությունը որոշելու ճամար որոշկուլտուրաների ապրորացիոն

արմատի վրա (կարտոֆիայլն)/ Ապրոբացիոն խրձի

մոլախոտերով ցանքի

Միաժամանակապրոբացիայի նն ենթարկում կոլոնտեսո:թյունների ն սովխոզների,այն դաշտերը, որոնբ ցանված են դեֆի-

օի

՞ա-

դաշտի

ն նրանց ոնօրինուգիտա-Ճնտազոտական ճիխմնարկների քյան տակ գտնվող (սնլենկցիոն,զոնալ կայանների ն էլիտային) սերմնաբուծական տնտեսությունների ամբողջ ցանքատարածությունները. . տնտեսությունների սերմԲ) բուճերի ուսումնաչփորձնական նաբուծական ցանքերը. գ) կոլոոնտեսությունների սերմնաբուծական բրիդադաների ն: սովխուների սերմնաբուծական բաժինների բոլոր ցանքերը:

ու

խոտերի մի մասը, բամբակենին է չափը սաճմանվում է րատ կուլտուրաների. խուրձը վերցվում ամենամեծ անկյունագծովանցնելիս: են տեղում, նշելով խուրձրպիտակավորում Ապրոբացիոն ժամանակը: բրիդադան,նմուշ վերցնելու սորտը, աչքաչափովորոշում է նալ Խուրձը վերցնելիս ապրոբատորը աստինե այլ աղբուռվածության ռորտերով

լըչ

միամյա ն բազմամյա կերաբույսերի սորտերի որակը4. սերմնաբուծության պաճանջների ասվաճովումը (սերմնադաշտերի առանձնացում, Ճճաշվառում, բերքաճավաքի ժամանաՅ.

կին նախապատրաստումն այլն):

է խուրձ

նույն տարածությունիցվերցնում տնտեսություններում

առաջ

`

ցողուպետք է կազմված լինի լոուրձը յուրաքանչյուր խուրձ, նից: ցանքի տարածությունը մեկ

Եթե

ենթակա ապրոբացիայի

ՍՄասսիվում գերազանցում չ

է

սաճմանվածչոռիից,

տ»ամապատասխանորեն իսկ լրացուցիչ խուրձ,

շերք բաժանված

են

ապա

եթե

միմյանցից արդելակներով,

վերցվում

անըմնագաշ-

ապա

անկախ

դաշտի տարածության փոբրությունից, յուրաքանչյուր դաշտի ճաՀար մերցվում է առանձին Խուրձ:

Բույսերը արմատախիլեն անում կամ 4ճնձում այն Հաշվով, ներքնի լարուսում գտնվող մոլախոտերիլրիվ ընդգրկվեն:

որ

:

Անալիցի ժամանակ ասվրոբաԽոձի անալիզի առդյունքները:

Ցինոն խուրձը բաժանվում է ճետեյալ ֆրակցիաների. ա) ապրոբացվոզճիմնականմորի զարգացած ցողուններ, Բ) ապրոբացվող կուլտուրայումայլ սորտերին այլատեսակ-

Հ-րդ 3-րդ.

ճիմնավան՝

այլն),

Խրձի բոյորֆրակցիաների ցողունները ՃաշվարկելուցՃետո նն ցանքի սորտային ն մլուս Հատկությունների տոկոսը տասնորդականճշտությամբն գրանցում ապրոբացիոն ակտիվմեչ: Սորտային մաքրության տոկոսը որոշում են Հիմնականսորտի ցողուններիթվի ն ապրոբացվող կուլտուրայի զարգացած ցողունննրի ընդճանուր թվի ճարաբերությամբ, նախապես Հանելով մրիկով վարակվածցողունները: Վերը նշված Հացաբույսերըսորտայիններիթվից խոտանում նն, եթե դժվար անջատվողկուլտուրական բույսերով աղբոտվադերազանցումԷ 5-ից, դժվար անջատվող ծությունը մոլախոտեաղբոտվածությունը՝ 3-ից, փոշեմրիկովվարակվածությունը՝ րով 2Փ-ից, իսկ քարամրիկու վարակվածությունը՝Տ0կ-ից: որոշում

բոլոր

գիտա-չՃետազոտական

ճիմնարկներում էլիտույինսերմնաբուծական տնտեսություննեւ ն

բում ցանքերըխոտանում են, երբ ցորենի, գարու,

վարսակի ն կա-

`

ցանքերի մեջ փոշեմրիկու| բեկի վարակվածությունը 0,19-ից բարձր ծ, իսկ Քարամրիկով Հարակվածությունը՝ 0,054-եց, նթե առկա է

մեկ կարանաին Թեկուղ մոլախոտիցողուն: 9...

`

Ժ-րդ

։

հերի խառնուրդներ, գ) քարամրիկով ն փոչեմրիկովվարակված կոզ"ոռրայի ցողուններ, դ) դժվար անջատվողկուլտուրականբույսերի ցողուններ (գարնանացանցորենի մեջ` գարու, գարու մէջ՝ ցորենի, վարսակի,աշնանացանցորենի մեյ՝ տարեկանի,վարսակի մեջ' գարու ն այլն), ե) դժվար անջատվողմոլախոտերիցողուններ (դառը բիանը, դառնախուի, ժկնախուի, մազմգուկոտվարսակի ն ղ) կարանտին մոլախուերի ցողուններ, է) ճլխոնական չզարգացած ցողուններ: կուլտուրայի

ղբաղվող Սերմնաբուծությամբ

սաժալ: ցանքերի լմոսանվու ուարածությունների Տեսակավոր յազմվում է խոտանման ակտ: Բոտ գոլություն ունեցող ստանդարտի, սորտային մաքրության ամաձայլն սերմացուն բաժանվում է կարգերի: Աշնանացանն գարնանացանցորենների ն գարու սորոոույին Մաքրության նվազադույն տոկոսք պետք է լինի. 99,5 1-ին կարգի դեպքում :

98,0

՛

"

"

98,0

՝

58,0

"

է ժամանակավորդեՄանոթություհ: Չորրորդ կարդր ճամար: ֆիցիտային աորտծրի նգիպաացորենի ապրոբացիանկատարվում է դաշտում բույաներին պաճեստում՝ կողբերի վրա Պաճեստայինապրոբացիան դաշտային ապրոբացիայիլրացումն է: Դաշտային ապրոբացիայի օգնությամբ պարզում ծն եգիպտացորենիսորտային հ ճիբրիդա(ին ցանբերի պիտանիությունը, որպես սերմացու: Ապրոբացիայի ենթակա հն գիտա-ճխոազուտական 4ճիմնարկներում, սելեկցիոն կայաններում, էլիտային սերմնաբուծականտնտեսություններում ո սերմնաբուծական սովխոզներում ու կոլտնտեսություններում աճեցվող նեղիւլտացորենի սնրինաբուծական ամբողջ ցանքատաբածությունները: Դաշտային կատարում է սերմերի լրիվ Հասուապոոբացիան նացման նախօրյակին: Դաշտի անկյունագծով անցնելիս ապրոբատոիրբ յուրաքանչյուր 50 ճեկտարցանքատարածությունիցընտրում է նորմալ ղարգացաժ 250 կողը, որոնք վերցնում է դաշտի 50 կետից» յուրաքանչյուր կետից 5 կողը, իրար Ճաջորդողամեն մի բուլ«ից` մեկական կոզր: մնում

բաժանվում Անալիզի հնթարկելիս հդիպտացորենի կողրերը

նն

երկու ճիմնական խւբի. 1. ապրոբացվողսորտի ճիմնական տիպի կողրեր(առողջ, թն Հիվանդ), անկախ խայտաբղնո (քաննիական)ճառտիկների առկան կողրի զարգացման աստիճանից, 2. «այլ տիոլերիխառնուրդի»կողրեր: Այս խմբում ճատիկնծրի խայտաբղեաությունըՃաշվի չի առնվում: ԾգիպտացորենիՀիմնական տիպի կողրերըառանձնացնելիս նկատի են առնվում ճատիկիկոնսիստենցիան(խտությունը), դույ-

չությունից

'

ն նը»կողրի կոթունի (առանցքի) ծաղկիկային թեփուկների գույնը:

խառնուրդ» կողբերի խմբին են դասվում այն «Այլտիխոլերի կողրերը, որոնք Ճատիկների խտությամբ կամ ժաղկիկային թե536--18

Լ

հն

սատկանում

Ճա:

հ

սորտային:

«ետազոտումներ ճուրանների Ճճեռազման

են բոլոր

ճնարավո ռացնում զայլ տիպերիխառնուրդի» կողրերը՝ րին չափ ճիմնական տիպի խալտաբղնյոճատիկներունեցողներ) ինչպես նան թերզարգացած ն վնասատուներով վարակված կովւ-

Եգիպտացորենի:պանեստային ապուբացիանկատարում ԵԷ կովղրերըջոկելուց Ճետո, որի ընթացքում սորտայինների միջից Հե.

տարում են դաշտալին որակի վերաբերյուլ:

ւ

են

հիբրիդային դաշտերում սողրոբացիայի եդիպտայորենի սորտերը, ինքնափոշոտվող ենթարկվում ժնողական ձենրի բռլոր դծերը ն Հասարակ Ճիբրիդները։ Տիպիկությունըորոշվում է սովոուսկան ձնով՝ Հատիկի գուիավորությամբ. խտությամբ ե կողդրիկ:թունի գունավորմամբ: Հիրրիգիզացիայիճողամասում ապրոբացիայի փոխարեն կա-

է

՞

բաժանում ճիմնական տիպի կողրերի վրա: նթե ճիմնական տիւվի կողբերի տոկոսը ստաի: դարոով նախատեսվածնորմայից ցածր չէ. իսկ խայտարդնտոս` թյունը թույլատրված նորմայից բարձր չէ, առրո ցանքը Պա մոթվու:Է

րի քանակը, բազմապատկում 100-ով

ն

տիկների դեղին կասվույտգունավորում ունեցողները)ճատիկն»:

կաճատ սորտերից խալտարղդեոների կարդին

.

Հատիկներիխայտարզետությունը որոչելու Համար Հիմնական կողրերի վրա Ճաշվում են խայրոաբղետ տիայի (օրինակ՝ոռիու:

Հանուրթմվիդ։

մանրամասն ծանոթու թյուն ճատիկներիկառուցվածքի, խտության, գունավորման, ինչպես նան այն մասին, թե ինչոլիսի շեղումներ կարելի է թույլ տող ճիմական տիպին պատկանող կողրերի նկատմամբ: ՍՕգիոտացորենի Հիմնական տիսլի տոկոսը ճաշվելիս ելեում են ինչպես առողջ, այնպես էլ Հիվանդ կողրերիքանակից: Այդ "աշվի մտնում միայն այն կողրբերր, որոնք ամբողջովին վարակմեջ չեն ված են մրիկով: «Այլ տիպերի խառնուրդների» Հիմնական ախպի ն ճիվանեղ փողրերիտոկոսը որոջվում է անալիղի ենթարկվածկողրերի րնզ-

տրված »րաճանդգում Ապրոբրացիայր

բերը:

փուկների ն կոթունի դունավորությամբ տարբերվում նն Հիմնակա տիսլին պատկանողկողրերից: Միաժամանակ ապրոբատորը Ճաշվում է ճիվանղդկողրերի քո բակտերիողով. նակը ն այդ թվում ֆուղարիողով: նիգրոսպորիոզով, նան ն բշտիկավոր մբիկով ինչպես փոշեմրիկով վարակված կող` է

ց

սորտային ռերմ

ո:

"՞

լ

'

ռիչ

96,0

ՑԻՍ Ն

ո

բ

Ե

էոգ`

սակառ

99,5

ոչ

մտաողկոսի,

ոիդի

)

ոչ

ավելի

|

ՑոՍ

իա

|

Սուսեր էլիչոայինն էլիտայ

,

:

-

| |

։

ե

"Վո

կր Դ

|

Հիմն

|ապի կողրեր լայտ «իո, տվյալ «ՐԲ. | ձատիկնե

ՏՈՈՅՐՈՐՈՈՀՐՅ

սաճմա

Դաշտային աղբորացիա

համաբ թգիպտացոբենի

Ստացվածտվյալների «իման

ներում:

արդյունքները Առպրոբացիայի

սորտը,

մանրակրկիտ սորտային խառնուրդըն Հի

թուփը րաքանչյուր

սորտային ցանքե Կառտոֆիլի արմատի վրա, բույսերի լրիվ ծաղկ Մինչն 15 Ճեկտարտարածությ տի վրա դիտում են 500 թուփ, այսի կետում 20 բույս, Հաջորդաբար: Ց լինելու դեպթում դիտում են լրաց բոշլոչ Նմուշները դիտում են դաշտի

սորտային տիպիկություն, է ոորվում է ոչ ավելի, քան 0,246 ալ

|

ջոկելուցճետո, պաճեստայ

այրը իիմնական

/0045

Հ.

ջ

ՀՈՎԸ

է կողբերը

տային մաքրության (տիպիկության

կողրի միջին նմուշ, ավե գ-ի ղիմաց լրացուցիչ 10 բանչյուր կողրերի անալիզը բոզո խմբերի պես դաշտային ապրոբացիայի ժամ

ում

րերը: Միեչն

ն Հիվանդ թաիների տոկոսը»որից Հետո անքը դասում են սորտային ճամաղատասխան կարգի (զատասորտությունըորոշելիս դիտված թփերը ընդունվում են որպես 100),

տային տոֆիլի

կաբտոՀ

սոր

ՄԱ

արե,

ճմ Շդաբ կարգը դառտով սահմանված

ր

1-ին կարզ Սորտային մաքրությունը կաա.

ոչ

պա-

2-րդ կարդ

|

| Է

.ջ.....

Հիվանդ Թփեիր ոչ ավելի

1,0

Այդ քվոս՝

'

| Է:

սոերննե

սն

3-րդ

կարդ

3,5

է,Տ

շից։ Այդ սերմերը պետք է

ունենան

բացարձակքաշ, ծլունակություն,

Հրի

նան բարձր չպետք է վարակված լի

,

իլ

վնասված վանդություններով ւլարունակեն վնասատուներից ու

Հա-

երվի կարանտինժոլախուռերիսերմեր, ապա եթե ճայտնաբեր տոտիկներ: է ցանել: Քանիոր խոտանվումէ արգելվում սերմացուն այդպիսի ն սերմերի բիոպատճառներով պրակտիկկյանքում տեխնիկական է ամբողջ լոգիական բնույթից ելնելով միշտ չե որ ճաջողվում ,

պաճանջվող որակը, ուստի այդ սլաՀծպանել նկատմամբ: սերմացուի սաճմաններումկապատճառովթույլատրվում է որոշ նորմաների տարելշեղումներ՝սերմացուն րուտ արժեքի բաժանելով տարբեր

դասերի: Սերժերն ըստ ցանքային որակականճատկանիշների,պետաեն երհք դառի: ստանդարտի(ՐՕՇՂ) Համաձայն բաժանվում կան

ա) այլասերման նշաններ ունեցող թփեր (մողաինա,

ա

բ)

պետական ստանդարտով մի քանի կուլտուրաների Հազաճատիկային նոբմանեոը. նախատեսված ճամաբշ

ն գանդգրոտություն, թյուն ն ոլորում Պոր"

|

ԱԿԱ"

Ւ

Լ

տոտիկով վարակված

Քբեր:

|

ՆՐ

3.6

լց-գթ

Ց,5

-

ֆիտոֆտորալյով վարակվածությունը, որը որոշվում կարտոֆիլի է աչքաչափով, լինում է երեք աստիճանի. թույլ երբ առանձին թփնեոիվրա պատաճում են Ճատ-ճայո կետեր. Ր միջակ՝ երբ բոլոր թփերում տերնները ունեն զգալի վնասվածք. ննըչ բայց Թփերը դեռ կանաչ են. ուժեղ՝ երբ բոլոր թփերը կիսով չափ կամ ավելի են վարակծ ֆիտոֆտորայով: ված '

:

ի

Ն

-

ՐՐ

ն

գար-|

ւ -

`Քվում դ

Տ `

ՀուՏ

Հ

ՀԵՏ

Տ.Տ

Հ

ՀՀՀԽՏ|Տ

|

3|

։|

«Գ

Տ

ՀՏ

Հ

ԷՒ

ՀՅՑԱԹՀԻՅՅԻՀ-

ցր

ց70 |

|

կարծ

:

,

,

.

-

-

|

1,0

99,0

98,

լ Ց

Վ

..

1,5

3:0

99.0

տ

ոչ«վե| Հ

Հռ

|

:

ՀՀ `

Գարնանացան ցորենի Համար Թույլատրվում է մինչն

Հ Ի

Հ:

ԷՀՅ

Ս

`

3,0

լն

ր

2.0 98.0 97,0

Ո

ջջ

|

|

:

Լ

|

Աշորա

|

.

|

|

' 38,0 10

դ

ցարի

Վ

||

|

ն

սթատա

ՈՐԱԿԸ ԵՎ ԿՈԽԴԻՑԻԱՆ

|

Աշնանացան | նանացան ցորեն | | ԲԸ

,

արձակ '

։

142181 `

ՍԵՐՄԵՐԻ 8ՍՆՔԱՅԻՆ

Սերմերիցանքային որակականՀատկանիշներըբնորոշվում են նրանը մաքրության, ծլունակության, խոնավության, վնառատուներով հ իվանդություններոով վարակվածության, կենսունակության աստիճանով,ինչպես նան տնտեսականպիտանիությամբ: ցանվող սերմերը պետք է լինեն մաքուր ն զերձ Սովորաբար լինեն Հիմնական կուլտուրայիծլած, նեխված, ջարդվածճատիկնենան այլ բույսերի ու մոլախոտերի սերմերի խառնուրինը» ինչպես ր

ճատ:

ՔՈՎԱՆԴԻԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

էջ ւթյուն ներածո

ՍՄուաջին մաս:

ՓենետիկայիՆ սելեկցիայի հիմունքնեոր Գլուխ | Սելեկցիոն սորտի գերը ն նշանակությունը դյուղատնտեսության սարաադրության մեչ Գյուղատնատնսության արտադրության կուլտուրաների ոացիոնալ շրջանացումր Գյուղատնտեաական

Ժերենալացումը .

Գլուխ Աելնկցիայի պատմությունը Սելեկցիայի ճամառուտ

հլ Ամերիկայում սգատսմուքյունը եվրուլայում .

:

.

.

էշ

Գիտականսելեկցիայի զարգացումր նախառնոլյուցիոնՌուսաստանուի . Խախասւնոճիմնարկների Սելեկցիոն-անրմնաբուծական լյուցիոն Ռուսաստանում

աոավնրգումը

.

.

որկադեմժիայի

Թվականիօգոստոսյան

.

ճեմ

Համաժիո ւքենակա

ոնհսիան

.

.

.

ԺԺ

,

.

ա

.

.

աակոյիա

Հոկտեմբերյան Մե) Սելեկցիոնգործիղզարդացումըր Սելեկցիոնճիմնարկները Հայկական ՍՍՈ-ում, Գյուղատնտեսական գիտությունների Լենինի անվան

Գուխ

ժասւանդգականությունըն լոս փոփոխականությունը Բույսերիղարդացմանստաղիական տեսությունը Օրգանիզմի ն միջավայրը

փոփոխությունները մբջավալ բնույթի վերափոխումը.

Օրդանիղմներիժառանգականության ազդեցության տակ ն գարնանացանի Աշնանացանի .

.

.

Ո.

ՍՍՈՄ-ուժ Հեռավոր ճիբրիդիզացիայի նվաճումները

.

.

.

մեթողները :

-

.

Գլուխ ո

ճշ

115.

ՋԺ

Ձ2

ծ8

.

.

ի

։

.

.

.

Ճատ-

դիմանալ»: ՊիմադգոնցյունննրիՑ

.

Բույսերի գնաճատումն ըատ նրաշտագիմացկունության Բուլսերի գնաճատումն ըստ

կության

մմւադիմացվունության .

,

.

բմղմնավոաման «լրոցնար .

Բույսերի գնաճատման մեթոդները Բուլսերի դնաճատումն րատ

.

Հիրրիղիղացիա Ծաղկավորբույսերի Տրամախաչմանտեխնիկան ինցովխտիկիրառումը սելեկցիայուր

Ընտրություն կլոնակին

Անճատականրնտրություն

Մ.աասայական ընտրություն

Գլուխ ան

խսնդիրննրըն

Գլուխ Մ

սկզբունքները,

Արճետտական ընտրություն

.

մաս

սելեկցիա Ընդճանուր

ելանյութի ուսումնասիրման

նրանյութիընտրության

ձերը նլանյութի

:

Հիբրեդիգացիալի մասին

:

Երկրորդ

.

Վեգետատիվճիրրիղիղացիա Միչուրինիուսմունքը վեգետատիվ Միամյա բույսերի վեգետատիվ«Ճիբրիդիզացիա

ժեթողները ՍՄելեկցիայի

օցոսդորժվող

ները ն տերմինները Հիբրիդային ո Հճռավոր ճիքրիդիղացիա. Հեռավոր ճիբիիդիղացրայի Հեռավոր Հեռրիգների անինրրիության վերացման ուղիները

ելանյութ

եշավ-

սխուվխոխականությունը

Կ

.

.

բուռ

րոտ

ր

.

ՄՈՔոոգաց

.

Գլուխ

Երրորդ

մ

ն

Ո.

.

ս

հլա

.

.

.

ն

Ն.

Բամբակննու սելեկցիայի խնդիրներ տելեկցլբալիտեթոգներըե Բափբակենու Բամբակենուսելեկցիայի նվաճոսիներ

.

Մործոլուի Բամբակենու սելեկցբայի ելանյ

Բամրբակենու Թյունները

նգիոիտացորենի սելեկցիայի նգիպտացորննի սելեկցիայիխնդիրնե նգբպտացորենիսելեկցիայի Ժեթողնե եգիլտացորենիռելեկցիայի նվաճումն սելեկցիան Բամրբակենու Տնտեսականնշանակությունը

.

.

Ցորենի սելեկցիայի ժեթողները ն տե Ցորենի սելեկցիայի նվաճոատներըՍԱ եդի տացորենի սելեկցիան Տնահսականնշանակությունը նգիպտացորենիմորֆոլոգիական ե կությունները

.

.

Կո

'

կլանլութի ա Ցորենիսելեկցիայիխթնդիրները

.

թյունները Ցորենի սելեկցիայի

,

.

նշանակությ

Ցորենի սելեկցիան Տնտեսական Ցորենի մորֆոլոգիական

Գլուխ 1

սե Մասնավո

'

.

Պետականռորտավփորձարկում

սորտավորձ կայանային

.

.

Սելեկցիոն աշխատանքի կազմակերպման տե Սելեկցիոն աշխատանքիսխեման Կոլեկցիոն Ճճողամաս ՀիբրիդայինՃճողամաս Սելեկցիոն ճողամաս Ստուգիչ ճողաժաս Սռրթտավորձարկում

.

ըստ

նաՀատումն եդն

Բույսերի

.

ման

Բուլսերի գնաչատումն

քրքրում արարված սախավանության, Հար» րտաատաքան միչուրինյան եղանակները

աան Հթբրիդիզացիոն

հույսերի Ճիրրիդիզացիան ն Ճիբրիդային

Գլուխ

Բույսերի(րացուցիչփոշոտումը

.

.

Քույսերի բապմացման առանձնաճատկությունները Վեգետատիվն սեռական բազմացում Ներաորտայինխաչաձն փոշուտոսի

Գլուխ Մ

.

բատ

աարի մր նաճատումն, մթերո Քույսերի Թյան

Բույսերի

ն

.

ն

.

-

`.

.

.

.

.

.

.

.

ւ.

ս

.

.

'

Սե

մաս

Գլուխ 1

,

.

ի

.

.

.

.

.

մոսին

ՍՍՈՄ-ում

.

-

.

.

.

.

:

.

ի

.

.

.

.

.

.

ի

.

-

ի

.

Գլուխ

ՃՈ

.

-

-

'

ի

-

.

.

-

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

,

ՏԱՆ

.

րնու-

.

ի

.

-

.

,

.

.

.

.

.

2.

.

՛

.

ի

.

2.

ԱՈ

.

.

,

Գլուխ 18

.

.

Բ

'

ԱՐԱՐԱՐԱՆՐՎՈԱՆՈ

ՏՏԱԿՈԿՈՑՈԿՈԿՈԿՈ

.

.

,

.

.

-

.

,

.

,

-

.

.

-

,

.

.

-

.

-

,

ԿՆ

Դ

ի

էրմնաքուծությունը կիրաովու կարեորաոջոնրում

.

մորտային ցանքերի ապրոքացիա Սհրմերի ցանքային որակը ն կոնդիջիան

ա

.

Հայաստանում մշակվող ցորենի մի քանի ոորտերի Համառուռ Սագիրը եգիպտացորենի նղիպտացորենիսերմնաբուծական գույն միջոցատումներ Բամրբակենուսերմնաբուժությոն Ծխախուի անրըմնաբուժությունը սերմնաբուժությունը Կարտոֆիլի

.

կուրտուրաներ ճոիննի սորտալին Հատկանիշների աղանձնաճասվություննելըը

տ

ԿՈԿՔոՒոՓ

Մ`

.

.

.

Դաշտայինմի քանի կուլտուրաների սերմնարբուգության սռանձնաճատկու-

թյունները Հացաճատիկային

Հ15

անխնիկան սխեման արտադրման

.

ծնթոորտային որամախոաչմաիխ Հացայատիկային կուլտուրաների էլիտայի կուլտուրաների էլիտային ե առաջին Հացաճատիկային ցիայի սնրմերի արտադրհան ճաչվարկը

'

Հիմնական ճապսկացողություննել

.

-

ան

.

.

.

.

.

.

էլիտայի արտադրությունըԿոարութուքյան

Գլուխ 11

.

ուն -մնաբուծությ

Ջորրորգ

ՍԽՍՈՄ-ուժ . կարտոֆիլի սելեկցիայի նվաճուժները

Ո.

երմնաբուծության կազմակերպումը ե վիճակը, Անրբմնարուծությանզարդայտան ձտապները

20»

առանձնաճատկուէենսարանավան թյունները աղբյուրները կարտոֆիլի սելեկցիայի հլանյութի կարտոֆիլի սելեկցիայի խթնդիրները կարտոֆիլի սելեկցիայի մեթոդները աճինիկան

ՏԺնտնսամրան նշանակությունը կարտոֆիլի մորֆոլողիական

Կարտոֆիլի սելեմլցիան

ՍՍՌ

դավա

արդյո

րո):

Հայկ.

ՎՖ

5ՂՒԽՒԽ

| «իա

Գատվե

դաշ

. «ար Հանձնված տառ

ւ

ցանբի

Ալավերդյան փո

դլխավոր արերության վարչ

կուլտուրայի մինիստրության

Ստորագրվածէ տպագրու տպ.17.25 մ Թուղք՝ 605921: Գինը՝ 49

աա-

24813-4Վ|Արմատիկը 209| Քվ իսկ բերրի«-թյու

բազմացան

է ք նշանով: 62118վ նջանակվում 07855վ 333|13վ ցանթի կիրառումը

Փատ.

1»

|

ըն նշան րվ ընդձատումն բազ Մեզ

է Տղլագրված

|միավոբներ՝

49|14Վ

Տող 2911,

էչ

սխհնրեւ

ՆԿԱՏՎԱԾ ՎՐԻԳԱ

Բույսերի

Ամալյա նահապետ ԱղասիԱրշալույսիԿ ՄարիետաՍմբատի