Ճանապարհատրանսպորտային պատահարների փորձագիտություն

ԲԱԶԻԿՅԱՆՆ.Ա.,

ԲԱԼԱՅԱՆ

Ռ.Մ.

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ

ՊԱՏԱՀԱՐՆԵՐԻ

ՓՈՐՁԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ԲԱԶԻԿՅԱՆ Ն.Ա.,

ԲԱԼԱՅԱՆ Ռ.Մ.

ԱՆԱՊԱՐՀԱՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ

ՊԱՏԱՀԱՐՆԵՐԻ

ՓՈՐՁԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

(Ուսումնական ձեռնարկ)

ԵՐԵՎԱՆ

ՀՏԴ 656.13.08 (07) ԳՄԴ 39.808 ց 73 ԲՂ164

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

Ձեռնարկը երաշխավորվելէ հրատարակման խորհրդիկողմից (19.09.2003թ. արձանագրությունթ. 2)

ՀԳԱ

գիտական

հաԳրախոսողներ`դոցենտ 4. Ս. Երիցյան 41 ճարտարագիտական ՀԳԱ, դոցենտ՝ մալսարան, դոցենտ` Ս.Խ.Պապյան Վ.Ս.Վայրապետյան - Երնանիճարտարապետության ն շինարարության համալսարան Խմբագիր` գ.գ.թ. Ս.Ս. Խոջոյան -

Բազինյան Ն.Ա., Բալայան Ռ.Մ.

փորձագիպատահարների ՁՃանապարհատրանսպորտային

Բ164

տություն (ուսումնականձեռնարկ): Ակադեմիա,2003,215 էջ: Եր.: ՀայկականԳյուղատնտեսական |ՏՅԽ 99930-964-5-8

Ցան ի ր անսապարհատրանսպորտային ի

ննության

կոյԱհա կգրի գործում

խնդիրներն

պատահարների հետաքննության

դատական

ու

դաւտտաքննական վարույթը,

դրա

դերը

ճանապարհատրանսպորտային պատահարների նախազգուշացմանն դրանց հետաքն-

վիրարկայացվում էԸՏԸ-ի Գիտական Դիմնական ավոր փորձագետ ավաոտեխնիկները կարգվում դատական րանկարրտակին Հարոն տեսակներիմեխանիզմիփորձա-

կություններումծառայողականփորձագետներիգործունեությունը: Ուսումնական ձեռնարկը նախատեսվումէ Հայկական ԳյուղատնտեսականԱկաեմիայի «Փոխադրումների կազճակերպումըն կառավարումըտրանսպորտում».24.01 մասնագիտությամբ է ուսանողների համար: Այն հետաքննչականն դատական են ավտոտեխնիկական փորձագիտությամբ:

ամա ԱոանՊԱՅ-Ի, ճարմինների Աշխատակիցների -

Բ 3203010000

ԼՏԲՒ

(01)

99930-964-5-8

ն էնտրոպիկ պրոցեսների վերացման, ցումը հիմնվում է ւտռարերային ճանապարհայիներթնեկության կանոնների (ԵԿ) կազմակերպված վրա: կՍերդրման պատահարը(ճՏՊ) Այս տեսակետիցճանապարհատրանսպորտային միջոց-ճանապարհ-շրջակա միջավայր» հա«Մարդ-տրանսպորտային մակարգի սահմանային վիճակն է, որը բնութագրում է տվյալ համակարգի մերժը նորմալ գործելուց: Այլ կերպ ասած` ճՏՊ-ն տրանսպոր-

տային միջոցի ներդաշնակ շարժման ընթացքի խախտումն է, որի արդյունքում տուժում են մարդիկ կամ պատճառվում է զգալի նյութականվնաս: Յուրաքանչյուր ՃՏՊ-ի կանխարգելման աշխատանքների անցկացման համար կարնոր նշանակություն ունի դրա ժամանակին ու մանրազնինհետաքննությունը,որը կատարվում է դատաավտոտեխնիժամանակ: կականն ծառայողականփորձաքննության Ի՞նչ է ԾՏՊ-ի փորձաքննությունը ի՞նչ նպատակ է հետապնդում պատահարների փորձագիտություն» «Ճճանապարհատրանսպորտային առարկան: ճՏՊ փորձաքննություն կոչվում է յուրաքանչյուր պատահարի առանձին ասպեկտների (տեսակետների) համալիր գիտատեխնիկական հետազոտությունըգիտության, տեխնիկայի կամ արհեստի բնագավառում հատուկ մասնագիտականգիտելիքներ ունեցող անձանց կողմից: Փորձաքննությունը պահանջում է գիտության տարբեր, այն է իրավաբանության, քրեագիտության, բժշկության, հոգեբանության, տրանսպորտայինմիջոցների կառուցվածքի, տեսության ն հաշվարկի. դրանց պատրաստմանտեխնոլոգիայի, սպասարկման ն նորոգման, ճանապարհների նախագծման,կառուցման ն շահագործման, ճանապարհայիներթնեկության կազմակերպմանԷ անվտանգությանբնագավառների տեղեկատվությանօգտագործում: Տրանսպորտային միջոցները ներառում են ավտոմոբիլներիբոլոր տեսակները (թեթն մարդատար, բեռնատար, ավտոբուս, հատուկ) ն ավտոգնացքները (կցորդային,քարշակային), մոտոցիկլետներըն մո-

տաեունի ազտունինիկական փործագիտույունը .

սկզբունքները, նշանակումն

ու

միջոցներինպատակայինօգտագործման, Ավտոտրւանսպորտային ծավալների մեծացման, երթնբեռներին ուղնորներիփոխադրումների եկությանանվտանգությանբարձրացմանխնդիրներիլուծման արդյունավետությունըկապված է ճանապարհային երթնեկության կատարելագործման,անվտանգությանապահովման,ն վթարայնությանպատճառների ուսումնասիրությանն ուղված միջոցառումներիիրականացման հէո: Ճանապարհայիներթնեկությանանվտանգությանբարձրա-

ԳՄԴ

39.808ց73

ՕԹՀայկական ԳյուղատնտեսականԱկադեմիա, 2003 Թ Բազիկյան Ն.Ա.,

Բալայան Ռ.Մ.

մեքեինքնագնաց պեդները, տրակտորները(անվավորն թրթուրավոր), ինչպես կոմբայն). ն մեխանիզմնե նաները ոկռունկ, բեռնիչ, տրոտեսակները(տրամվայ. ո

Աա ամապորտի նան Ըը ղաքային

լեյբուս):

ուսանողնե

նպատակն է «ճՏՊ-ի փորձագիտություն» առարկայի հանգամանքների օբյեկտիվ րին ծանոթացնել քննարկվող պատահարի լուծեխնիկականփորձաքննությամբ առա6ՏՊ-ի յուրաքանչյուր |

նորին մաննավորապեւ վերլուծկաեղանակներին՝ փուլերը հ ամալիր ջացման առանձին ե դրա մը վաղօրոք կանխման պատճառների ելով առաջացմանըների գիտական հիմբացահայտման ալման մեխանիզմների

նո րսորելու

ԱԱ

անց դրասց

ման հե տազոտման

հնարավորությու

համապատասնշանակության

է դարձվում ճՏՊ-ի յԻռաղրություն ութ նանամում ային

կողմին:

տեխնիկական տեխնիկակա

ԳԼՈՒԽ

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ

ԱՎՏՈՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ՆՇԱՆԱԿՈՒՄՆ ՈՒ ՎԱՐՈՒՅԹԸ

81. Ավտոտեխնիկական փորձաքննության նպատակն ու հիմնական խնդիրները ճանապարհատրանսպորտայինպատահարների հետաքննության բարդությունըպայմանավորվածէ նրանով, որ ժամանակը, որի ընթացքում կարելի է դիտել տվյալ պատահարը, հաճախ հաշվարկվում:է վայրկյանի մասերով: Միշտ չէ, որ վկաները հնարավորություն են ունենում ճիշտ ընկալելու ՃՏՊ-ի պատճառներըն մեղավոր անձանցբացահայտման համար վճռորոշ նշանակություն ունեցող առանձին հանգամանքները, օրինակ` շարժման արագությունը ն շարժման որնէ պահի տրանսպորտայինմիջոցների ու հետիոտների փոխադարձդիրքը: պատահարի հետաքննությանըկարող ճանապարհատրանսպորտային է զգալիորեն օգնել ավտոտեխնիկականփորձաքննությունը,քանի որ փորձագետի եզրակացությունները նպաստում են պարզելու գործի համար կարնոր մի շարք հանգամանքներ,այն է՝ տրանսպորտայինմիջոցների շարժման արագությունը,տեխնիկականվիճակը ն արգելակայինճանապարհը,տվյալ կոնկրետիրավիճակումպատահարիկանխ ման տեխնիկականհնարավորությունըն այլն: Փորձը ցույց է տալիս, որ այն դեպքերում, երբ անհետաձգելիհետաքննական գործողություններն իրականացվում են ժամանակին ն որակով, որպես կանոն, հետաքննության մարմինների կողմից հաջողվում է վերականգնել պատահարիհանգամանքներնու ստանալավտոտեխնիկականփորձաքննությանկատարմանհամար անհրաժեշտելակետայինտվյալներ: են. Ավտոտեխնիկականփորձաքննությանհիմնական խնդիրներից 1. վիճակի Տրանսպորտայինմիջոցների տեխնիկական հետազոտումը: Անսարքություններիվեր հանելուց անհրաժեշտէ որոշել դրանց առաջացմանժամանակը ն պատճառները,ինչպես նան երթնեկությանանվտանգության ն տրանսպորտայինմիջոցների շահագործման հնարավորության խնդրում դրանց ունեցած նշանակությունը: 2. Արգելակային ե կանգառման ճանապարհների,ինչպեսճան տարբեր ճանապարհային պայմաններում տրանսպորտային միջոցների շարժման արագությանորոշումը: 3. Ստեղծված կոնկրետ հանգամանքներում պատահարըկանխելու համար վարորդի տեխնիկական հնարավորությանառկայության կամ բացակայությանորոշումը (ապացուցումը):

Կապված պատահարիհանգամանքներիվերականգնմանհետ, ըստ տրանսպորտային միջոցների հետքերի ն տեխնիկական հնարավորություններիփաստացիտվյալների սահմանումը` 5. Վարորդականարհեստի տեսանկյունիցն անվտանգերթնեկության պահանջներիցելնելով` վարորդի գործողութունների ճըշտության գնահատումը: Վերջին խնդրի լուծման ժամանակ ավտոտեխնիկ-փորձագետի կողմից պետք է տրվի վարորդի գործողությունների միայն տեխնիկական գնահատականը,այսինքն որոշի՝ ա) տվյալ ճանապարհայինհանգամանքում կիրառվող կառավարման եղանակիճշտությունը, բ) խուսավարման(շրջադարծերի,պտույտների,վազանցների, հետին ընթացքով շարժումներին այլն) ժամանակին տեղի ճշտությունը, գ) վարորդի կողմից ընտրված տեղի ն շարժման ռեժիմի ճշտությունը հաշվի առնելով ճանապարհիերթնեկելի մասի վրա այլ տրանսանձանց գործողուպորտային միջոցի առկայությունը, շրջապատող թյունները,տեսադաշտի տեսանելիությունը,երթնեկելիմասի վիճակը: Նշված վերոհիշյալ գործողությունները գնահատվում են վարորդական արհեստի տեսանկյունից, ինչպես նան կառավարվող տրանսպորտային միջոցի տեխնիկականհնարավորության,ճանապարհային իրավիճակի ն երթնեկության անվտանգությանհիման վրա` պահանջելով հատուկ գիտելիքներ,հակառակ դեպքում փորձագետը ոչ մի գնահատականչպետք է տա: Այսպես` վարորդը խախտե՞լէ արդյոք ճանապարհայիներթնեկության կանոնները: Ավտոմոբիլն անսթափ վիճակում վարելիս հարցի լուծման համար պարտադիր չէ ունենալ հատուկ գիտելիքներ: Տվյալ դեպքում ինչպես հետաքննությունը, այնպես էլ դատականմարմիններն իրենք կարող են հավաստել ճանապարհայիներթնեկության կանոնների կոպիտ խախտմանփաստը: Վարորդի գործողությանտեխնիկականգնահատումըփորձագետի կողմից ոչ մի պայմանումչի կարող փոխարինելսկզբունքորենդրանից տարբերվող իրավաբանականգնահատականին,որը կարող են ն պետք է տան միայն հետաքննությունը ն դատականմարմինները:Սակայն անվիճելի փաստ է, որ տեխնիկականգնահատականըկօգնի հետաքննությանը ն դատականմարմիններինտալու վարորդի գործողության իրավաբանականգնահատականը: Փորձագետի եզրակացությունը տրանսպորտայինմիջոցի տեխնիկապես անսարքության մասին կամ կոնկրետ հանգամանքներում վարորդի անթույլատրելի գործողությունները վարորդականգործի ն երթեվեկության անվտանգությանպահանջներիտեսանկյունից դեռ չեն նշա4.

ավտոտեխնիկ-

նակում, որ վարորդը մեղավոր է: Այսպիսով, փորձագետի կողմից վարորդի գործողությունների տեխնիկականգնահատումը կարող է ն չհամընկնել իրավաբանական

հետ: գնահատման Վարորդիգործողությունների տեխնիկական ն իրավաբանական գնահատմաննշված հարաբերակցությունըլիովին բնական է ն բացատեխնիկականգնատրվումէ նրանով, որ ավտոտեխնիկ-փորձագետի

հատականնիր բովանդակությամբարդեն իսկ նշանակալիցէ: փորձաքննությամբլուծվող հարցերի բնույթը Ավտոտեխնիկական որոշվում է քննարկվող պատահարիօբյեկտիվ հանգամանքներիվերականգնման անհրաժեշտությամբ:Յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում այդ հանգամանքներըտարբեր են, ուստի չի կարելի տալ այն հարցերի սպառիչ ցանկը, որոնք կարող են դրվել փորձագետիառաջ: Գործնականումփորձաքննությանհարցերը կարելի է խմբավորել հետնյալ կերպ. 1. Տրանսպորտային միջոցի հետքերով արագության ն կանգառման ճանապարհիդբ ղմը: 2. Տրանսպորտայինարռոջի հետքլրի վերլուծությամբ ն տեինիկականհաշվարկների ուղիով 6չՀՊ- ի հանգամանքների(պարագաների)վերակաեգնոււը: 3. ճանապարհային երթնեկությանկանոններով (ԵԿ) սասհմսնված անվտանգ երթնեկությանպահանջների վարորդի գոլծողության ո ոշումը տվյալ հանգամանքում: 4. Տրանսպո տային միջոյրերի կայունության (կառավբր ել թյան) կոր տի տեխնիկականպատճառներիհետազոտումը: 5. Տրանսպորտայինմիջոցների տեխնիկականվիճակի հետազոտումը: 6. Վկաներիցուցմունքներիստուգմանհամար վճռորոշ հարցեր: Ավտոմոբիլայինտրանսպորտում վթարայնության դեմ պայքարը կանխատեսում է շարժմանպայմանների բարելավման, տրանսպորտային միջոցների կառուցվածքի ն դրանց տեխնիկականվիճակի կատարելագործման, վարորդների որակավորման ն կարգապահության բարձրացման,երթնեկության այլ մասնակիցներիկազմակերպվածության համալիր միջոցառումներիանցկացում: Կանխարգելիչմիջոցառումներիմշակման խնդրում առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ՃՏՊ-ի պատճառներին դրանց ուղեկցող գործոնների հետազոտմանը: ՇՏՊ-ի առաջացմանը ն զարգացմանը նպաստող պատճառների բացահայտումն ու գործոնների հաստատումը կարելի է միայն ճանապարհայինիրադրության ն դրա փոփոխմանմանրազնինհետազոտմամբ:

ճանապարհային իրադրությունը պատահարիվայրում հանգաամբողջություննէ, որ պետք է հաշվի առնեն մանքների(պարագաների) երթնեկության մասնակիցներըհետագծի, ընթացքին ուղղությանընտրությանժամանակ: ճՏՊ-ում կարելի է առանձնացնել երեք փուլ սկզբնական,կուլմին վերջնական:Դրանցիցյուրաքանչյուրընախորդիտրամանացիոն է՝ բանականշարունակությունն է տրանսպորտային միջոցներին Սկզբնականփուլը բնութագրվում հետիոտների շարժման պայմաններովմինչն վտանգավորիրադրության առաջանալը: մասնակիցժամանակերթնեկության Վտանգավորիրադրության ներն անմիջապեսպետք է օգտագործեն տակ իրենց տրամադրության գտնվող բոլոր միջոցներըճՏՊ-ն ն դրա ծանր հետնանքները կանխելու համար:Եթե այդ միջոցներնարդյունավետչեն, ապա տրանսպորտային միջոցներին հետիոտներիմոտենալու պրոցեսում վտանգավորիրադրությունը վերածվում է վթարայինի: Վթարային կոչվում է այն ճանապարհայինիրադրությունը,որի ժամանակ երթնեկությանմասնակիցները զուրկ են ՃՏՊ-ն կանխելու ն արդյունհամար անհրաժեշտտեխնիկական հնարավորություններից քում վերջինսդառնում է անխուսափելի: Կուլմինացիոն փուլին բնութագրականեն առավել ծանր աններ առաջաննողիրադրությունեւրըավտոմոբիլի ավերումը, ուղնորների,հետիոտների,վարորդիվիրավորվելը): Վերջնական փուլը հետնում է կուլմիճացիոնինլ, հաճախ համընկնում է երթնեկությանընդհատմանհետ: Սակայն հետվթարայինանվտանգությանխախտմանդեպքում (շրջված ավտոմոբիլիհրդեհ), ճՏՊի վերջնականփուլը շարունակվում միջոցները տրանսպորտային է նան կանգնեցնելուցհէտո:

փորձաքննության Տ2. Ավտոտեխնիկական աղա համառոտ ու նկարագիրը տարատեսակներն դրանց գերատեսչական ԿախվածճՏՊ-ն հետազոտող կազմակերպության

հետաքն-

պատկանելիությունից.տարբերում են ծառայողական փորձաքննություն: նություն ն դատաավտոտեխնիկական Ծառայողական հետաքննության նպատակնէ՝ ՃՏՊ-ի առաջացն պատճառների ման հանգամանքների,պայմանների բացահայտումը, ն կանոնների խախտումներիվեր հանումը, սահմանված նորմերի ինչպես նան վթարի պատճառների վերացման միջոցառումների մշակումը: Ծառայողական հետաքննությունը պետք է բացահայտի Տ

ն այլ ԱՏՁ-ի աշխատանքումտեղ գտած կազմակերպատեխնիկական թերությունները,որոնք ՕՏՊ-ի առաջացման պատճառ են հանդիսացել կամ ազդել են դրա վրա, ինչպեսնան պարզի անվտանգերթնեկության հրամաններիխախտմանհամար պատասկանոնների,հրահանգների, խանատուանձանց: Ծառայողական հետաքննությունը անցկացնում են ճանապարհային ծառայությանկամ այն կազմակերպության աշխատողները,որին պատկանումէ ճՏՊ-ին մասնակիցտրանսպորտային միջոցը: Օրինակ` ՀայաստանիՀանրապետության կապի ն տրանսպորտի կատարելըհաննախարարությունումծառայողականհետաքննություն է ձնարարված ձեռնարկությունների, արտադրական, հանրապետական միավորումների, նախարարությանղեկավարներին:3 օրում, եթե վիրավորվել է 2 կամ մահացել 1 մարդ, ճՏՊ-ի հետաքննությունը վարում են ձեռնարկությունը,արտադրական միավորումը, իսկ եթե վիրավորվել է Յ կամ մահացել 2 ն ավելի մարդ հանրապետական միավորումը:նախարարըկամ նրա լիազորած անձը կատարում են հատկապեսծանր հետնանքներով ՃՏՊ-ի հետաքննություն: դատավարական փորձաքննությունը Դատաավտոտեխնիկական գործողությունէ, որի էությունըդատականապացույց ծառայողն փաստական տվյալներիորոշման նպատակով,փորձագետի եզրակացության ձնով, օրենքով նախատեսված կարգով քննիչների ու դատարանների հանձնարարությամբ ավտոտեխնիկայիբանիմաց անձանց կողմից ՃՏՊ-ի վերաբերյալքրեական ն քաղաքացիականգործի ճշմար տությունն ապացուցելուհամար հանգամանքների հետագոտումնէ |7): նպատակնէ` ճՏՊ-ի Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության բոլոր փուլերում գիտական հիմնավորված բնութագրերիպարզաբակումը, օբյեկտիվ պատճառներին առանձին մասնակիցների վարքի որոշումը: Փորձաքննությանարդյունքում 6ՏՊ-ն հետաքննողանձիք ստանան պատասխանելուհիմնականհարպետքէ հնարավորություն

բեդեպք տեղի ունեցել Ն ատակ պետք լուծի հետնյալ մանավո խոնար -ավտոտեխնիկը Պարզաբանի,համակարգի վերլուծի ՃՏՊ-ին ուղեկցող

անէարդյոք անար

ղի է ունեցել դրա

մասնակիցների սխալ գործողությու տանգությանպահանջներիանտեսման հետնանքով:Այդ է

Գետ

անվ-

գորե ճանապարհ

ի ին րհի րաննոին տեխնիկական մանա 2. Ի պարամետրե

ծոնները,այն

տրանսպորտայինմիջոցները լ ր վիճակ տիոտներիշարժման կության կազմակերպումըն միջոցները: Է

նե

համասատասխա տերնիկա երջոն,

Կատարի ՃՏՊ-ի առաջացմանն ու զարգացմանը նպաստող գործոնների ընտրություն, դրանց տեսական ն փորձնական

«ՊարզաբանիհետազոտվողՃՏՊ-ի ւոեխնիկականպատճառները ն առանձինմասնակիցներիկողմից դրա կանխման փորձե-

հետազոտում:

րը:

ՃԵԿ-ի պահանջներինն այլ նորմատիվայինակտերինքննարկվող ՃՏՊ-ի մասնակիցներիվարվելակերպին գործողությունների համապատասխառությանորոշումը: Դատաավտոտեխնիկականփորձաքննությունը հիմնականում կատարում են պետական փորձագիտականհիմնարկների հաստիքային աշխատողները, իսկ առանձին դեպքերում նան արտահաստիքային փորձագետները, գիտահետազոտական ինստիտուտների, ԲՈՒՀ-երի, տեխնիկումներիաշխատողները,որոնք հիմնականում տիրապետում են դատական բժշկության, ավտոմոբիլայինտեխնիկային քրեաբանության բնագավառներիհատուկ գիտելիքների: Առավել հաճախ դատաավտոտեխնիկականփորձաքննությունը վարում են ըստ ՀայաստանիՀանրապետությանքրեական օրենսգրքի ավտոտրանսպորտային հանցագործություններին վերաբերվող գործերի որակավորման ն տրանսպորտայինմիջոցների տեխնիկականանսարք վիճակովշահագործմանմասինՀՀ ՔԴՕ 242-248-րդ հոդվածների 18: Փորձագետը հետազոտում է ՃՏՊ-ն օգտագործելով գիտության ն տեխնիկայիկամ արհեստիմեջ հատուկ գիտելիքներ: Քանի որ բոլոր ճՏՊ-ները կապված են մեղավորների քրեական կամ վարչական պատասխանատվությանհետ, ուստի փաստաթղոերը փոխանցվումեն դատականփորձաքննություն նշանակող հետաքննության մարմիններին:Զուգահեռ կարող է կատարվել նան ծառայողական քննարկում, որի խնդիրներըսովորաբարառավել ընդգրկուն են լինում: Գործնականում խոշոր պատահարներին են դասվում նրանք, որոնց հետնանքով գրանցվում են մահվան դեպքեր, ծանր ն միջին ծանրության վնասվածքներ կամ պատճառվում է զգալի նյութական վնաս: Մարմնականվնասվածքի, մահվանն նյութականկորստի բացակայության դեպքում կատարվում է միայն ծառայողականքննարկում: Նյութական կորուստներըփոխհատուցվումեն վարչականկարգով: Ըստ մասնակիցների կազմի, տարբերում են փորձաքննության հետնյալ տեսակները՝ միանձնյա, հանձնաժողովային ն համալիր (ՀՀ ՔԴՕ հոդ. 245.246): Բարդ կամ կրկնակի փորձաքննություններըկարող են կատարվել միանձյա կամ նույն մասնագիտությամբփորձագետներիհանձնաժողովի կողմից: Կողմի պահանջով փորձագետների հանձնաժողովի կազ4.

կարող է ընգրկվել իր կողմից հրավիրվածփորձագետը:Միասնական կարծիքի հանգելու դեպքում փորձագետներնստորագրում են եզրակացությունը:Տարաձայնությանդեպքում յուրաքանչյուր փորձագետ կազմում է առանձինեզրակացությունը̀նդգրկելովբոլոր կամ տարաձայնություներառաջացրած հարցերը: Հանձնաժողովային փորձաքննություն կատարելումասին որոշումը պարտադիր է փորձագիտականհիմնարկի ղեկավարի համար: Եթե փորձաքննության կատարումըհանձնարարվածէ փորձագիտական հիմնարկին, առանց հանձնաժողովային փորձաքննությանպահանջի, ապա դրա ղեկավարն իրավասու է կազմակերպել հանձնաժողովային մում

կատարումը: փորձաքնության

Եթե քրեական գործով նշանակությունունեցող որնէ հարցի պարզումը հնարավոր է միայն տարբեր բնագավառներումհատուկ գիտելիքների կամ հեւռազոտությանտարբեր մեթոդիկաներիմիաժամանակյակիրառմանհիման վրա, ապա պետք է նշանակվիհամալիրփորձաքննություն: Համալիր փորձաքննության շրջանակում պարզաբանվածփաստական տվյալների համակցությանհիման վրա փորձագետներից յուրաքանչյուրը, իր հատուկ գիտելիքների սահմաններում,մասնակցում է

ընդհանուրեզրակացության ձնավորմանը: Փորձագետնիրավունքչունի ստորագրել համալիր փորձաքննության եզրակացությանայն մասը, որը չի պատկանում իր գիտական իրավասությանը: Եթե փորձաքննության է փորձագիկատարումըհանձնարարված տական հիմնարկին,առանց համալիր փորձաքննությունկատարելու պահանջի,ապա անհրաժեշտությանդեպքում այդ հիմնարկիղեկավարը կարող է կազմակերպել համալիրփորձաքննություն: Ըստ անցկացման հերթականության,տարբերում են` առաջնային, լրացուցիչ ն կրկնակիփորձաքննություն (ՀՀ ՔԴՕ հոդ. 251): Եթե հետաքննության մարմնիաշխատակիցը, քննիչը, դատախազը համաձայն չեն փորձագետի հետ` վերջինիս ոչ բավաեզրակացության րար չափով պարզ կամ ամբողջականլինելու պատճառաբանությամբ, կարող են նշանակել լրացուցիչ փորձաքննություն`դրա կատարումը հանձնարարելով նույն կամ մեկ ուրիշ փորձագետի: Կրկնակիփորձաքննությունը կատարվումէ, երբ փորձագետի եզրակացությունըհիմնավորված չէ, կասկած է հարուցում, կամ ապացույցները, որոնց վրա հիմնված է եզրակացությունը, ճանաչվել են ոչ կամ խախտվելեն փորձաքննությանկատարմանդատավահավաստի րական կանոնները:Կրկնակիփորձաքննության կատարումըհանձնարարվում ուրիշ փորձագետի: Կրկնակի փորձաքննություն նշանակելիս է լ)

փորձագետի առջե կարող է դրվել նախկին հետազոտություններիընթացքում կիրառված մեթոդների գիտական հիմնավորվածությանհարցը: Կրկնակիփորձաքննությունկատարելու մասին որոշման մեջ պետք է նշվեն նախկին փորձաքննության արդյունքների հետ չհամաձայնվելու շարժառիթները:Նախկին փորձաքննությունըկատարածփորձագետները կարող են ներկա գտնվել կրկնակի փորձաքննությանը,տալ պարզաբանումներ,սակայն հետազոտմանըն եզրակացությունկազմելիս նրանք չեն մասնակցում: Դատաբժշկական փորձագետը որոշում է ՇՏՊ-ի մասնակիցների՝ վարորդների,հետիոտների, ուղեորների մահվան ն մարմնականվնասվածքների պատճառներն ու բնույթը, ալկոհոլի օգտագործման առկայությունն ու աստիճանը, մարմնականվնասվածքներիառաջացման մեխանիզմըն դրանց կապը պատահարիհետ, ինչպես նան պարզում է տուժողների առողջական վիճակը: Քրեագետ փորձագետը հետազոտում է տարբեր առարկաների շարժման հետքերը, որոնք առաջացել են ճՏՊ-ի ընթացքում (ուղեգծային կամ լուսածրային փորձաքննություն):ճՏՊ-ի վայրում թողնված հետքերով (ապակիներիկտորներ ն այլ մասեր) քրեագետ փորձագետը որոշում է տրանսպորտային միջոցի մոդելն ու մակնիշը, շարժման ուղղությունը ն ժամանակիտարբեր պահերինճանապարհիերթնեկելի մասում ունեցած դրա դիրքը:

փորձաքննության նյութը Տ3.Դատւաավ«սու տեխնիկական ն

օբյեկտները

Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննությաննյութ են ավտոմոբիլային տեխնիկայի բնագավառում հատուկ գիտելիքների հիման վրա լուծման ենթակահարցերի որոշման փաստականտվյալները (հանգա-

մանքները):

Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննությաննյութն ընդգրկում է ավտոմոբիլային տեխնիկայի բնագավառում, հատուկ գիտելիքների հիման վրա, ավտոտեխնիկական փորձաքննության օբյեկտների (ելակետային տվյալների, տրանսպորտայինմիջոցների, քրեական կամ քաղաքացիական գործերի նյութերով) փորձաքննություն նշանակող մարմնի կողմից փորձագետին ներկայացվող6ՏՊ-ի հանգամանքների մասին ողջ փաստական տվյալներըկ̀ապված ՃՏՊ-ի մեխանիզմի, միջոցների տեխնիկականվիճակի, ճանապարհային տրանսպորտային իրադրության,ՃՏՊ-ի մասնակիցների,ինչպես նան դրա առաջացմանը նպաստողպատճառներին պայմաններիհետ: Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննությանօբյեկտներ են ճՏՊ-ի

կողհետազոտման համար քննիչի կամ դատարանի փորձագիտական մից հարուցված հարցերի լուծման նպատակով,ավտոտեխնիկ-փորձա գետին ներկայացվող տեղեկատվության աղբյուրները: վերջիններ կարող են լինել տարբեր առարկաներըն ճյութականապացույցները միջոցները, դրանց 6ՏՊ-ի տեղի հատվածները, տրանսպորտային գորն ագրեգատները,հանգույցները մեքենամասերը,չափանիչների, արժեքու ժամանակային մեծությունների, ծակիցների,տարածական գործի ների մասին տեղեկությունները, ինչպես նան ներկայացվող նյութերում նկարագրված պատահարի ցանկացած այլ հանգամանքէ տալիս ները, որոնց ամբողջությունըփորձագետինհնարավորություն հետազոտումից հետո սպառիչ պատասխաններտալ առաջադրված

հարցերին:

Փորձագետ ավտոտեխնիկիհետազոտմանօբյեկտներնեն. միտրանսպորտային մեխանիկականն էլեկտրամեխանիկական ավտոջոցները (բացի երկաթգծային ն ծովային տրանսպորտից)՝ հեծամոբիլները, մոտոցիկլետները, մոտոռոլերները, շարժիչով նիվները, մոտոսայլակները, տրոլեյբուսները, տրամվայները, տրակտորները,այլ ինքնագնացմեխանիզմները(գյուղատնտեսական, շինարարական ն այլն), ինչպես նան կցորդները, կիսաանհրակցորդները, հեծանիվները ն այլն, որոնց հետազոտումը քաղաքան ժեշտ է պարզելու դատարանի կողմից քրեական ցիականգործերի քննման ն հետաքննմանհամար նշանակություն ունեցող հանգամանքները, է ճանապարհատրանսպորտայինպատահարներիտեղը, այն ճանապարհ,դաշտ, բակ, սառցաւվատ գետ ն այլն, որտեղփաստոեն րեն երթնեկում տրանսպորտային միջոցները, տնօրիփորձաքննություննշանակող մարմնիկողմից փորձագետի (փաստաթղթեր, նությանը ներկայացվող ցանկացած այլ նյութեր ն նյութականապացույցներ, մեքենամասեր,մեխանիզմներ այլն): .

Տ4. Դատաավտոտեխնիկականփորձաքննության դասակարգումն ու նշանակումը Դատաավտոտեխնիկականփորձաքննությունը ճարտարագիտատրանսպորտայինփորձաքննության տեսակներից մեկն է, որն իր հերթին նույնպես դասակարգվումէ տեսակներին ենթատեսակների, որոնք տարբերվում են ըստ նյութերի, օբյեկտների ն մասնակիմեթոդիկաների |71 փորձաքննությանտեսակներն են. Ավտոտեխնիկական տրանսպորտայինմիջոցների տեխնիկականվիճակի (տեխնիկաարատորոշման)փորձաքննությունը, արհատրանսպորտային ր րների պորտային պ պատահարնե

փում եինիզմի աթնրությունը՝

տրանսպորտային հետքաբանական փորձաքննութունը (տրանսմասնակիցներիհետքերի ու վնասվածքների հետազոտում),

նԱՏՊ-ի պորտային գիջոցների

տրանսպորտայինմիջոցի, վարորդի ն ՃՏՊ-ի մյուս մասնակիցների վիճակի ու գործողությունների ճարտարագիտահոգեբանական, (կամ էրգոնոմիկական)փորձաքննությունը,

ճանապարհի վիճակի, ճանապարհային ն շրջակա միջավայրի պայմաններիփորձաքննությունը: Ըստ խնդիրներիբնույթի` վերը թվարկված փորձաքննության բոլոր տեսակները, կախված հետազոտվող օբյեկտի հատկանիշներից, տեսակից, բնութագրից, ճՏՊ-ի տեսակից ն հետազոտման մեթոդներից բաժանվում են ենթախմբերի:Օրինակ: ըստ լուծվող խնղիրներիբնույթի տրանսպորտայինմիջոցների տեխնիկականվիճակի փորձաքննության ենթատեսակներնեն. ավտոմոբիլներիտեխնիկականվիճակիարատորոշմանփորձաքն-

նությունը,

քաղաքային էլեկտրատրանսպորտիտեխնիկականվիճակի արատորոշման փորձաքննությունը, թրթուրավոր ն հատուկ մեքենաների տեխնիկականվիճակի արատորոշմանփորձաքննությունը, տրանսպորտայինմիջոցների քայքայված մեքենամասերիքիմիամետաղաբանականփորձաքննությունը: Փորձաքննության նշանակումը քննչական գործողություն է, որը կարող է կատարվել միայն ըստ հարուցված քրեական գործի: Դրա նպատակը գործի համար նշանակություն ունեցող նոր փաստական տվյալների ստանալը կամ արդեն այլ ապացույցների աղբյուրներց

քննիչի ստացած տվյալների ստուգումն է: Փորձաքննությունընշանակվում ն կատարվումէ ըստ 43 քրեականօրենսգրքի 243-րդ հոդվածի: Փորձաքննությունըկատարվում է հետաքննության մարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի որոշման հիման վրա, երբ քրեական գործով նշանակություն ունեցող հանգամանքներըպարզելու համար անհրաժեշտ են գիտության,տեխնիկայի,արվեստի կամ արհեստի,այդ թվում` համապատասխանհետազոտություներիմեթոդիկայի,բնագավառներումհատուկգիտելիքներ: Յետաքննությանմարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի,մասնագետների,ընթերականերիհատուկ գիտելիքներիառկայությունըչի ազատում համապատասխանդեպքերում

յն կատարման փորձաքննություն փորձաքն հարա յթոնիՑ: որձաքննության

կատարսան

հասար

միա

քը

փորճաքնսու-

թյուն նշանակելու մասին դատարանիորոշումն է (43 ՔԴՕ հոդ. 244): Քրեական հետապնդմանմարմինը փորձաքննություն նշանակելու մասին կայացնում է որոշում, որում պետք է նշվեն` փորձաքննություն նշանակելու հիմքերը, փորձաքննությանուղարկվող իրեղեն ապացույցները ն այլ օբյեկտները` նշելով` երբ, որտեղ ն ինչ հանգամանքներում են դրանք հայտնաբերվելկամ ձեռք բերվել,իսկքրեական գործի նյութերովփորձաքննությունկատարելիս`տեղեկություններ,որոնց վրա կարող են հիմնվել փորձագետի հետնությունները,փորձագետին առաջադրվածհարցերը, փորձագիտական հիմնարկի անվանումը կամ անձի ազգանունը, որին հանձնարարվածէ փորձաքննությանկատարումը: Որոշման(վճռի) բացակայությանդեպքում ոչ մի այլ փաստաթուղթ (որում նշվում է եզրակացությունտալու անհրաժեշտությանմասին) չի կարող հիմք հանդիսանալփորձաքննությանվարույթի համար`անկախ տվյալ փաստաթուղթը ստորագրող պաշտոնատար անձի դիրքից: Սակայնփորձագետըբոլոր դեպքերում պետք է պատասխանիհամապատասխանփաստաթղթումառաջադրվածհարցերին: Այսպես` դատախազության մարմինները հսկողության կարգով, ստուգելով այս կամ այն դատավճռի օրինականությունըն հիմնավորվածությունը,կարող են գրավոր ձնով դիմել փորձագետ-ավտոտեխնիկին այն հարցերով, որոնց պահանջում է հատուկ տեխնիկալուծումը կան գիտելիքներ: Ըստ էության` այդպիսի պատասխանըմասնագետի գրավոր խորհուրդ է, այլ ոչ թե փորձագետիեզրակացություն:Անկախ նրանից,թե ինչպես է կատարվել հետազոտումը(փորձաքննականհիմնարկում,թե անմիջապեսքննիչի կամ դատարանիկողմից հրավիրված լինելով), փորձագետըեզրակացությունըտալիս է իր կողմից կատարու հետազոտությունների իր հատուկ մասնագիտականգիտելիքերի հիման վրա ն տրված եզրակացությանհամար կրում է անձնական `

մած

(ՀՀ ՔԴՕ հոդ. 85): պատասխանատվություն Այս անվիճելի դրույթը մնում է ուժի մեջ նան այն դեպքում, երբ փորձաքննությունըհանձնարարվումէ մի քանի անձանց: Դրա համար օրենքում նախատեսվում է, որ փորձագետներիմիջն տարաձայնությունների դեպքում նրանցից յուրաքանչյուրն առանձին է ներկայացնում իր եզրակացությունը(13 ՔԴՕ հոզ. 245): Քննիչի ե դատարանի կողմից փորձաքննության նշանակումը դատավարությամբ: պետք է ձենակերպվի Գործնականումհնարավորէ փորձաքննությանվարույթի երկու ձն. 1. Փորձաքննության կատարումը փորձագիտական հիմնարկում (33 ՔԴՕ հոզ. 248): 2. հիմնարկից Փորձաքննությանկատարումըփորձագիտական դուրս (33 ՔԴՕ հոդ. 249): Առաջին դեպքումքննիչը փորձաքննություննշանակելու մասին իր կայացրած որոշումը, հետազոտմանօբյեկտը, իսկ անհրաժեշտության դեպքում նան քրեական գործն ուղարկում է փորձագիտականհիմնարկի ղեկավարին: Փորձաքննության կատարմանըմասնակցում է այն փորձագետը,որը նշված է որոշման մեջ: Եթե որոշման մեջ կոնկրետ փորձագետ նշված չէ, ապա փորձագիտականհիմնարկի ղեկավարը պետք է որոշի, թե տվյալ փորձագիտականհիմնարկիոր փորձագետնէ կատարելու փորձաքննությունը: Փորձագիտականհիմնարկի ղեկավարը փորձագետին ծանոթացնում է Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով նախատեսվածնրա իրավունքներին ու պարտականություններին,նախազգուշացնում եզրակացություն տալուց հրաժարվելու, խուսափելու կամ ակնհայտ կեղծ եզրակացություն տալու համար սահմանված պատասխանատվությանմասին, կազմակերպում փորձաքննության կատարումը, սակայն իրավունք չունի փորձագետին տալ ցուցումներ, որոնք կանխորոշում են հետազոտություններիընթացքըն հետնություններիբովանդակությունը: Երկրորդ դեպքում, եթե փորձաքննությունըկատարվում է փորձագիտական հիմնարկիցդուրս, ապա քննիչը փորձաքննություննշանակելու մասին որոշում կայացնելուց հէտո իր մոտ է կանչում այն անձին, ում հանձնարարվածէ փորձագիտությունը,հավաստիանումէ նրա ինքնության ն ձեռնհասության մեջ, պարզում է փորձագետիհարաբերությունները կասկածյալի, մեղադրյալի, տուժողի, դատավարությանայլ մասնակիցներիհետ ն ստուգում է, թե չկան արդյոք փորձագետինբացարկ հայտնելու հիմքեր: է Փորձաքննություն նշանակած անձը փորձագետինհանձնում փորձաքննություննշանակելու մասին որոշումը, բացատրումէ 31 ՔԴՕ Լ6

հոդվածով նախատեսված նրա իրավունքներն ու պարտան նախազգուշացնումեզրակացություն տալուց հրականությունները ժարվելու, խուսափելու, ինչպես նան ակնհայտ կեղծ եզրակացություն մասին: Այդ գորտալու համար սահմանվածպատասխանատվության է արձանագրումասին քննիչը կազմում ծողություններըկատարելու ն է թյուն, որն ստորագրվում փորձագետի հաստատվում քննիչի կողմեջ նշվում են նան փորձագետիարած հայտամից: Արձանագրության Ա րարությունները նրա միջնորդությունները: Փորձագետի միջնորդություններըմերժելու մասին փորձաքննություն նշանակած անձը կայացնում է պատճառաբանված որոշում: անձը կասկածյալին, մեղադրյալին, նշանակող Փորձաքննություն տուժողին, վկային ներկայացնումէ փորձագետին,երբ անհրաժեշտ է հետազոտելնրանց մարմինըկամ հոգեկան վիճակը, կամ եթե փորձաքննությանընրանց մասնակցելն անհրաժեշտ է: Եթե նախաքննությանժամանակ փորձաքննություն չի նշանակվել, դատականքննության ժամանակ կողմերն իրավունք ունեն միջնորդել (33 ՔԴՕ հոզ.345): այն նշանակելու համար Կողմը, որի միջնորդությամբնշանակվումէ փորձքննություն, գրավոր ներկայացնումէ այն հարցերը, որոնց վերաբերյալ պետք է տրվի փորձագետիեզրակացություն, նշվում է. թե ինչ պետք է հետազոտվի, կարող է նշել, թե ով պետք է ներգրավվիորպես փորձագետ:Այս բոլոր հարցերիմասինմյուս կողմն իրավունքունի շարադրել իր կարծիքը: Դատարանի նախաձեռնությամբփորձաքննություն նշանակելիս նախագահողըմեղադրանքի ն պաշտպանությանկողմերին առաջարկում է ձեւակերպելփորձագետինուղղված հարցերն ու շարադրել իրենց կարծիքն այն մասին, թե ում հանձնարարել փորձաքննությունըն ինչ պետքէ հետազոտել: Վերջնականորոշումը կայացնում է դատարանը: Նշված հարցերի մասին իր կարծիքը շարադրելու համար մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում հանդես եկող որնէ անձի միջնորդությանառկայության դեպքում կարող է հայտարարվել ընդմիջում: Կողմերն իրավունք ունեն, որպես փորձագիտականհետազոտության օբյեկտներ, ներկայացնել առարկաներ, փաստաթղթեր: Այդպիսի օբյեկտներիթվից դրանք հանելիս դատարանըպարտավորէ կայացնել պատճառաբանվածորոշում: Փորձագետ նշանակված անձին հանձնվում է փորձաքննություն նշանակելումասին դատարանիորոշմանպատճենըն պարզաբանվում են նրա իրավունքներնու պարտականությունները:Փորձագետի եզրակացությունըհրապարակվում ն հետազոտվում է ՀՀ ՔԴՕ 344-րդ հոդվածովսահմանվածկարգով: 85-րդ

Տ5.Աա

ւ աաա

ծ վող

Ելակետայինկամ փաստականտվյալներ ընդունված է անվանել գործի հանգամանքներըբ̀աղկացուցիչմաս կազմող կամ վերարտադրող որոշակի տարրերը, առանց որոնց հնարավոր չէ դատաավտոտեխնիկականփորձաքննությանվարույթը: Վերոհիշյալը կարելի է պատահարի ձնակերպել նան այսպես` ճանապարհատրանսպորտային հանգամանքներիմասին հետազոտմանհիմք ընդունված տվյալները կոչվում են ելակետայինտվյալներ: Ելակետայինտվյալներըորոշվում են հետաքննչականճանապարարդյունքով: հետազոտման հով, այսինքն՝փորձագիտական Որոշ տվյալներ (գործակիցներ,չափանիշներն այլն) փորձագետն ընտրում է, տեղեկատվականն տեխնիկականգրականությունից: Ի տարբերություն առաջիների,դրանց անվանում են գիտատեխնիկական որոշվումն ներտվյալները տվյալներ:Կոնկրետ գործով փաստական կայացվում են փորձագետինփորձաքննություննշանակող մարմնի կողմից ու պահվումգործի նյութերում: փորձաքննությանվարույթի նպատաԴատաավտոտեխնիկական է կով փորձագետինպետք ներկայացվենբավարարնյութեր (ամբողջական ն օբյեկտիվ հետազոտմանհամար): Հետազոտմանուղարկվող նյութերի ծավալը կախված է փորձահարցերի բնույթից:Անկախհարցեքննությամբլուծվող առաջադրված փորձագետինպետք է ներկայացվեն. րի բովանդակությունից՝ փորձաքննությաննշանակմանմասինքննիչի ավտոտեխնիկական որոշումը, (դատարանի) ճՏՊ-ի տեղիզննման արձանագրությունը, ՔՏՊ-ի սխեման, միջոցի զննման ն տեխնիկական վիճակի տտրանսպորտային ստուգման արձանագրությունը, ` ըստ 6ՏՊ-ի՝ տեղեկանք: Այս ցանկը կարելի է լրացնել հետաքննչականփորձի (եթե այն ե այլ անց է կացվել), վկաների հարցաքննման արձանագրություններով նյութերով(հետաքննվողՃՏՊ-ի ժամանակ եղանակիտեսության, ճածածկույթի վիճանապարհիպրոֆիլի, ՃՏՊ-ի գոտում.ճանապարհային մասին տեղետնողության փուլերի աշխատանքային կի, լուսացույցի -

կանքներ):

Ծառայողականփորձագետին,որպես կանոն, այդպիսի փաստաթղթեր չեն ներկայացվում: Փորձաքննության համար տվյալները նա ստանում է ինքնուրույն` ՃՏՊ-ի տեղը ժամանելով, տրանսպորտային

միջոցներըզննելով, տուժողներին վկաների հետ զրուցելով: Նա նույնպես կարող է պատճենահանել ՊԱՏ-ի կողմից ձենակերպածփաստաթղթերը: Ավտոտեխնիկական փորձաքննության նշանակման մասին որոշումը (հավելված 1) բաղկացած է երեք մասերից` ներածական, նկարագրականն բանաձնային (եզրափակիչ): Ներածական մասում ներկայացվում են փորձաքննությանտեսաորոշում կազմելու տեղը ն օրը, փորձաքննություննշանակող մարմկը, նի անվանումը կամ այն անձի ազգանունը ն պաշտոնը,ով նշանակել է փորձաքննությունը,գործի համարը,կասկածյալիազգանունը ն անվանատառերը: Նկարագրական մասում շարադրվում է ՃՏՊ-ի ֆաբուլան ն բնութագրվում են փորձաքննության օբյեկտների հետ կապված հանգամանքները: Ավտոտեխնիկականփորձաքննության ժամանակ կարնոր նշանակություն ունեն ՃՏՊ-ի մեխանիզմի վերականգնման համար անհրա-

ժեշտ տեխնիկական տվյալները, ՃՏՊ-ի որոնց թվինեն պատկանում նժամանակը կոորդինատները,երթնեկելի մասի բնութագիրը (լայնությունը, ծածկույթի տիպը ն վիճակը, երկայնականն լայնական

տեղի

թեքություններիմեծությունները,ճամփեզրերիու մայթերիլայնությունը ն վիճակը,կլորացումներիառկայությունըն դրանց երկարությունները) ն վիճակը: տրանսպորտային միջոցներիտեսակներըն դրանց տեխնիկական վիճակը, ՃՏՊ-ի պահին վերջիններիսբեռնվածքը,տրանսպորտային միջոցի ն հետիոտնիարագությունները(եթե դրանք պարզված են), անվադողերիարգելակման հետքերը կամ գլորման երկարությունները, դրանց բնույթը, տրանսպորտայինմիջոցների այլ օբյեկտների ն առարկաների(ապակիների կտորներ, թափված ցեխի հետքեր, կեղտ, ավտոմոբիլի մասեր, տուժածների անձնական իրեր, ապրանքներ) դիրքն երթնեկելի մասի վրա, ՃՏՊ-ի պահին վարորդի տեղից տեսանելիությանբնութագիրը: Որոշման մեջ պետք է ցույց տրվի, թե վարորդը կիրառել է արդյոք շտապ արգելակում, թե ոչ: Եթե կիրառել է, ապա ի՞նչ հեռավորության վրա է տեղափոխվել տրանսպորտայինմիջոցն արգելակված վիճակում` մինչն հարվածի տեղը ն դրանից հետո: Պետք է ցույց տրվի նան, թե տրանսպորտային միջոցի որ մասով է հարված հասցվել հետիոտնին (կամ այլ տրանսպորտայինմիջոցին,կամ էլ անշարժ խոչընդոտին): Նկարագրականմասի վերջում թվարկվում են քրեադատավարական օրենքի հոդվածները,որոնցով առաջնորդվելէ քնիիչը՝ նշանակելով փորձաքննությունը: Բանաձնային(եզրափակիչ) մասում ցույց է տրվում նշանակվող

փորձաքննությանտեսակը, ներկայացվում է անձը, որին այն հանձնարարված է, թվարկվումեն փորձագետի կողմից լուծվող հարցերը, նկարագրվում հետազոտման ուղարկվող օբյեկտները ն նյութերը: Փորձագիտական հետազոտության ամբողջականությունը(լիարժեքությունը) ու արդյունավետությունըզգալիորենորոշվում են փորձագետին առաջադրված հարցերի ճշտությամբ ն դրանց շրջանակների

սահմանում:

Առաջադրվողհարցերի քանակն ու բովանդակությունըկարող 4. շատ տարբեր լինել ն ընդգրկել հետագոտվող ՃՏՊ-ի տարբեր ասպեկտներ:Օրինակ` հաճախ հարցեր են առաջանում տրանսպորտային միջոցի արգելակումից առաջ ն հետիոտնինվրաերթի ենթարկելուկամ խոչընդոտինբախվելու պահինգրանցվածարագության վերաբերյալ: Եթե տրանսպորտայինմիջոցի մոտ որնէ անսարքություն է ի հայտ բերվել, ապա փորձագետըպետք է որոշի դրա առաջացմանժամանակը ն պատասխանի այն հարցին, թե այդ անսարքությունն արդյոք հետազոտվողՇՏՊ-ի արդյունք է, թե ոչ ն ինչպեսէ ազդել ճՏՊ-ի ընթացքի ու արդյունքի վրա: ճՏՊ-ի հետաքննության ժամանակ լծորդված տրանսպորտային միջոցների կողատարման ն շրջման հետ կապված առաջանում են հարցեր, թե որն է լայնական կայունության կորստի պատճառը ն ճանապարհի,տրանսպորտայինմիջոցի ու շարժման ռեժիմի ինչպիսի առանձնահատկություններեն նպաստել դրան: Հատկապես տարածված են ավտոմոբիլային տրանսպորտիշարժակազմի շահագործման կանոնների վերաբերյալ հարցերը: Օրինակ` թույլատրելի է արդյոք տվյալ տեխնիկականվիճակով ավտոմոբիլի (կամ ավտոգնացքի) գիծ բաց թողնելը: Շատ հաճախ հարց է առաջանում այն մասին, թե վարորդը տեխնիկականհնարավորությունուներ արդյոք կանխելու ՇՏՊն ն դրա համար ինչպիսիգործողություններ պետք է կատարեր: Որոշման մեջ նշվում է նան կանխապեսանհիմն եզրակացություն ենտալու դեպքում փորձագետին քրեական պատասխանատվության թարկելու մասին: ՃՏՄ-ի տեղի զննման արձանագրությ ուր պարունակում է պա տահարի տեղիբոլոր ւշարրերի նկարագիր ը նբբութագիրը,որոնք նկաւստվելեն զննման ընթացքում: ճանապարհատրանսիլորտայլ ինպատ ահարիտեղի զննմաչ արձանագրությունըտվյալ դատավարակպ փաստարբղ թի համար ըն-հանուր դրույթներիցպարունակումէ. 1. ռանապարհատրանսպորտային պատահարիտեղի նկարագիրը: Զննման պահին եղանակիմասին ցուցումը: 2. 3. ճանապարհի նկարագիրը:

միջոցների հետքերի, հատկապեսարգելակային Տրանսպորտային

հետքի բնութագիրը: Գործի համար կարնոր նշանակություն ունեցող վրաերթի տեղի ն բոլոր օբյեկտների(հետքերի, առարկաների,նյութական ապացույցների, դիակին այլնի) դիրքի ճշգրիտ կոորդինատները: Ըստ գործող դրույթի` ՃՏՊ-ի վայրը գնացող օպերատիվ խմբի մեջ պետք է ընդգրկվենՊԱՏ-ի աշխատակիցները,ներքին գործերի մարմիններիքննիչը (եթե տուժվել են մարդիկ կամ գրանցվել է խոշոր նյութականվնաս), քրեական հետախուզությանաշխատակիցը(եթե վարորդը փախել է ՃՏՊ-ի տեղից), օպերատիվ տեխնիկականապարատի փորձագետը,դատաբժշկական փորձագետը կամ բժիշկը (եթե կան մւսհացածներ): Սակայն սովորաբար վերը նշված բոլոր մասնագետների պարտադիր մասնակցության անհրաժեշտություն չի լինում: Ուստի առաջնայինհետաքննությունը ն փաստաթղթերիձնակերպումը դրվում է ՃՏՊ-ի վայրը ներկայացածՊԱՏ-ի հերթաւպահտեսուչի կամ ճանապարհայինպարետայինծառայությանվրա: Արձանագրությունըբաղկացածէ լինում երեք մասից ներածական

նկարագրական ն եզրափակիչ: Ներածական մասում նշվում են զննման օրը ն մասնակիցների պաշտոններնու ազգանունները,ինչպես նան վարորդներին վկաների անուն,

ազգանուն, հայրանունները:

Նկարագրական մասում բնութագրվում է զննման ժամանակ նկատված յուրաքանչուր տարրը, այն է ճանապարհը կամ փողոցը (նշելով անվանումը)` երթնեկելի մասով, մայթերով ն ճամփեզրերով, ճանապարհային ծածկույթի վիճակը (թաց, չոր, մերկասառցապատ, սառցապատ) ն հատկանիշները (փոսերը, անվածիրը), շրջապատող առարկաները (տները, ծառերը, ցանկապատը), ՃՏՊ-ի արդյունք հանդիսացողօբյեկտները, տրանսպորտայինմիջոցները,դրանց դիրքը տեղանքում ն մեկը մյուսի նկատմամբ, երթնեկությանկազմակերպման ն կարգավորման միջոցները (ճանապարհային նշանները, ցուցիչները, լուսացույցները կարգավորողի գտնվելու տեղը, նշագծումները), եղանակը,տեղի զննման պահինտեսանելիությունընայլն: Արձանագրությանմեջ նշվում են բոլոր չափերն ու հեռավորությունները, որոնք նշանակություն ունեն հետաքննության համար: Արձանագրությանեզրափակիչ մասում ներկայացվում են ՃՏՊ-ի տեղում վերցրած առարկաները, հանգամանքներնարձանագրելու ն առարկաներըվերցնելու բոլոր գործողությունները(պատրաստվել են արդյոք դողածածկանիհետքերի ծեփապատճեններ, նկարահանվել է արդյոք ՃՏՊ-ի տեղը), զննման վերաբերյալ վարորդների, ականատեսների, տուժածների, վկաների, մասնագետներիդիմումները, զննումն

սկսելու ն ավարտելու ժամանակը:Արձանագրությունըստորագրվումէ զննումն անցկացնողի ն դրա մասնակիցների(վարորդներ,մասնագետներ ն այլն) կողմից: ՃՏՊ-ի սխեման` տեղանքի պլանը` պատահարի իրադրության գրաֆիկականպատկերումով ճՏՊ-ի տեղի զննման արձանագրության հավելվածն է: Ինչպես ն արձանագրությունը, սխեմաննույնպես կազմվում է պատահարի տեղի զննման տվյալների, դրա մասնակիցներին ականատեսներիցուցմունքների հիման վրա: Սակայն սխեման ամրագրում է ոչ միայն տրանսպորտայինմիջոցների Ա հետիոտներիկոորդինատները պատահարից հետո, այլն նրանց մոտավոր դիրքը մինչն պատահարը,ինչպես նան շարժման ուղղությունը (հետագիծը): Սխեմայի վրա պատկերվող առարկաների չափերի ն հեռավորության, դրանց տեսանելիությանն ճշտության պատկերացմանհամար սխեման կազմվում է 1:200 մասշտաբով: Երբեմն գրաֆիկական պատկերը զուգորդվում է բացատրական աղյուսակով, կլիմայական պայմանների, փողոցային լուսավորության ն ճանապարհի տեսանելիության ցուցմունքներով: ատ ւկ ուշադրություն է դարձվում վա յրոլդի սա տեղից ճանապարհի ելիությունը սահմանափակողառւ արկսների դիրքի վրա (տնե կա աչապատվածություն,կանգնած տ չրանպորտայինմիջոցներ): Փորձագետը կարող է ճշ տորեն վերականգնել տրանսպորտայլն միջոցի դիրքը երթնեկելի մ ի վրա միայն այն դեպքում երբ դրս պատկերըսխեմայի վրա ճիշտ է կապակցվածմշտականանշարժկողմնորոշիչի (կիլոմետրային ցուցիչի, շենքի, հեռախոսայինսյան ն այլն) հետ: Սխեմայի վրա պետք է ցույց տրվի երեք չափ՝ մեկը զուգահեռ ճանապարհի երկայնական առանցքին տրանսպորտայինմիջոցի առջնի կամ հետնի կամրջակից մինչն կողմնորոշիչը, երկուսն ուղղահայաց այդ գծին՝ առջնի ն հետնի անիվների սռնիներից (կամ առջնի), հետնի գաբարիտայինկետերից մինչն երթնեկելի մասի (ճամփեզրի)սահման-

ները:

ՇՏՊ-ի տեղի զննման արձանագրությունըն սխեման պետք է ներառեն ճանապարհային ծածկույթի վրա անվահետքերի պարզ բնութագիրը:Եթե հետքի առաջացմանպատճառը(գլորում, քարշ գալ, սահք, ընդլայնակիսահք) դժվար է որոշել, ապա անհրաժեշտ է չափել ն ներկայացնել բոլոր բնութագրականհատվածներիերկարությունները արձանագրությանմեջ: Մխեման իր ամբողջական ակնառությամբ ոչ միշտ է օբյեկտիվորեն արտահայտում ՃՏՊ-ի բոլոր հանգամանքները: ճանապարհայինիրադրության առավել ճշգրիտ վերարտադրմանհամար օգտագործվում է լուսանկարահանումը:Լավ արդյունք է տալիս ստերեոֆոտոգրամետրիան,որը հնարավորությունէ ստեղծում 6ճՏՊ-ի

գոտու ամբողջ ճանապարհայինիրադրությունը, տրանսպորտայինմիջոցը ն վնասված տեղամասերը եռաչափ տեսքով վերարտադրելու

համար:

ՃՏՊ-ի մասին տեղեկանքը պարունակում է վերջինիս համառոտ տեղեկություններպատահարիտեղի, ժամանակի ն տունկարագիրը, ժողներիբնակավայրերիմասին, ցույց տալով այն բուժհիմնարկի հասցեն, որտեղ ուղարկել են տուժողներին, ինչպես նան ինֆորմացիա ճՏՊ-ի մասնակից ավտոմոբիլների մասին: Այն պարունակում է ոչ միայն պատահարիտեղի զննման, այլն իրադարձությանպահի տվյալներ: Տեղեկանքը լրացնում է ՃՏՊ-ի վայրը զննող պաշտոնականանձը` օգտագործելով զննման ընթացքում ձեռք բերված տվյալները, ականատեսների, վարորդների ն տուժողների նախնական ցուցումները: Անհրաժեշտէ նշել, որ ՃՏՊ-ի մեխանիզմի նկարագրմանժամանակ ՊԱՏ-ի տեսուչները երբեմն բաց են թողնում, 6ՏՊ-ի մասնակիցների սուբյեկտիվ գնահատումը` հենվելով անձնական գործողությունների տպավորությանվրա: Իրական գնահատականը կարող է տրվել միայն մանրազնինն օբյեկտիվ հետաքննությամբ (ավտոտեխնիկականփորձաքննությունից հետո): Հետաքննության ե դատական պրակտիկայում փաստաթուղթը, որում նշվում է տրանսպորտայինմիջոցների տեխնիկականվիճակը, միջոցներիզննմանարձանագրություն: անվանվում է տրանսպորտային Տրանսպորտային միջոցների զննման ն տեխնիկական վիճակի ստուգման արձանագրությունում նշվում են զննման ժամանակ վերհանած տեխնիկականլսնսարքություններնու վնասվածքները: Անսարքությունները կարող են ճՏՊ-ի պատճառ լինել, իսկ վնասվածքները՝ հետնանք:Արձանագրությանմեջ ցույց են տրվում վնասվածքիտեսքը (փոսերը, ճեղքերը, ճեղքվածքները), դրանց տեղը ն չափերը (երկարությունը, լայնությունը, խորությունը): Զննումը հնարավորությունէ տալիս վեր հանելու այն արատները, որոնց առկայությամբ արգելվում է տրանսպորտային միջոցի շահագործումը: Ստուգվում են ագրեգատների կոմպլեկտայնությունըե դետալների համապատասխանությունն ավտոմոբիլի մակնիշին: Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անվտանգ երթնեկություննապահովող համակարգերի, ագրեգատների ն մեխանիզմների(արգելակայինհամակարգ,ղեկային վարում, կախոց, դողեր, լուսավորման ն ազդանշանայինսարքեր) տեխնիկականվիճակին: Տեխնիկական վիճակի զննման ն ստուգման արձանագրությունը ցանկալի է լրացնել առավել լուրջ վնասվածքներովտրանսպորտային միջոցի նկարներով, որոնք հնարավորություն են տալիս որոշելու տրանսպորտայինմիջոցի դիրքը դրանց բաշխմանպրոցեսում,ինչպես նան տրանսպորտային միջոցի վրաերթի պահը (հետիոտնին կամ

անշարժ խչը:յնդոտին): նախնսկւանն դատականհետաքննությանգործընթացում հաճախ առաջանումեն հարցեր, տրանսպորտայինիջ ոցի զննման ժամանակ լորվիրհանած անսարքություններն արդյոք ճնանապարհատրանա. տային պատահարիպատճառ են, վարորդըտ՛եխնիկականհնարւվորություն ունեցել է արդյոք կանխելու վրաերք ։ (եթե ավտոմոբիլըէարքին լիներ) ն այլն: Երբեմն փորձագետը չի կարողանում պատասխանելվերոհիշյալ հարցերին, քանի որ այն փաստաթղթերը,որոնցում արձանագրվում է տրանսպորտայինմիջոցի տեխնիկականվիճակը, լակոնիկ են: Օրինակ` «ոտքի արգելակը պահում է երկրորդ սեղմումից, այլ անսարքություններ զննմանժամանակ չեն հայտնաբերվել»նկարագրությանդեպքում ոչ փորձագետը ն ոչ էլ քրեական գործի այլ մասնակիցներնի վիճակի չեն դատելու տրանսպորտայինմիջոցի տեխնիկականվիճակի

մասին:

Տրանսպորտային միջոցի զննման արձանագրությունըդատավարական փաստաթուղթ է: Ուստի ավտոմոբիլի առանձին հանգույցների ստուգման արդյունքները պետք է շարադրվեն հստակ ն պարզ, որպեսզի պատահարըգնահատող բոլոր մասնակիցներըկատարեն ճիշտ եզ-

րակացություններ:

Տ6. Փորձագետ ավտոտեխնիկի իրավասությունները, իրավունքներն ու պարտականությունները -

Փորձագետ-ավտոտեխնիկըհետազոտում է ՃՏՊ-ի միայն տեխնիկականասպեկտները(տեսակետները): Այդպիսիվերլուծումը ենթադրում է ճՏՊ-ի հանգամանքների ուսումնասիրում ֆիզիկական օրենքների հիման վրա` առանց ՃՏՊ-ի մասնակիցներիհոգեբանա-ֆիզիոլոգիականհատկանիշների,հուզականությանգործոններիազդեցության հաշվառման(ինչպես մասնակիցների,այնպես էլ անձամբփորձագետի վրա): Բոլոր ապացույցներնլրիվությամբ ապացուցում է դատարանը: Փորձագետ-ավտոտեխնիկիիրավասության տակ հասկացվում է փորձաքննության տեսության ն մեթոդիկայի բնագավառում նրա ունեցած գիտելիքներն ու փորձը, ինչպես նան նրան օրենքով հատկացվածլիազորությունների ն հարցերի շրջանակը, որոնք նա կարող է գիտելիքներով: լուծել իր մասնագիտական Փորձագետ-ավտոտեխնիկի իրավասությանմեջ են մտնում ՃՏՊ-ի մասնակից տրանսպորտայինմիջոցի տեխնիկականվիճակի, ՃՏՊ-ի տեղում հանգամանքների,ՃՏՊ-ի մասնակիցներիգործողությունների, ճՏՊ-ի պրոցեսի (մեխանիզմի) կամ դրա առանձին փուլերի հետազոտումը, ինչպես նան ճՏՊ-ն կանխելու տեխնիկականհնարավորության որոշումը: Տրանսպորտայինմիջոցների տեխնիկականվիճակի հետազոտումըն օգնում է պարզելու անսարքությանպատճառը, ժամանակըն այն մինչե 6ՏՊ-ն բացահայտելու հնարավորությունը: Փորձագետ-ավտոտեխնիկըորոշում է նկատված անսարքության ն ճՏՊ-ի պատճառահետնանքայինհնարավորությունըՃՏՊ-ի պահին: «Տեխնիկականհնարավորություն» տերմինիօգտագործումը պայմանավորվածէ վարորդի սուբյեկտիվվիճակի ն հոգեբանաֆիզիոլոգիական բնութագրիցանկախ հարցերի լուծման անհրաժեշտությունից: Փորձագետը պարզաբանում է տրանսպորտայինմիջոցի տեխնիկականվիճակի հետ կապված հանգամանքները,որոնք նպաստել (կամ չեն նպաստել)ՃՏՊ-ին: ՃՏՊ-ի տեղում իրադրությունը հետաՓորձագետ-ավտոտեխնիկը զոտում է ՃՏՊ-ի գոտում տրանսպորտայինմիջոցների ն այլ օբյեկտների շարժումը բնութագրող : չափանիշները(երթնեկելի մասի ն ճամլ ր ն լայնությունը, ճանապարհայինպաստառի անվադողերի կըց-

Դատական րար իրավամությումերը, փորձագետ-ավտոտեխնիկի

որյուննարը կարգավորւու պարտազա

քրեակա վունքներն ու 85-րդ հոդվածով: դատավարությանօրենսգրքի Ըստ այդ հոդվածի՝փորձագետըքրեականգործով չշահագրգռված այն անձն է, որին իր համաձայնությամբ, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ կամ փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշման համապատասխան`նշանակում է փորձագիտականհաստատության ղեկավարը`գիտության, տեխնիկայի,արվեստի կամ արհեստի որնէ բնագավառումիր հատուկ գիտելիքներնօգտագործելովգործի նյութերը հետազոտելու ն դրա հիման վրա եզրակացությունտալու է համար: Փորձագետը մասնակցի նշանակվել առաջարկածանձանցից: Փորձագետըպետքէ տիրապետիգիտության,տեխնիկայի,արվեստի կամ արհեստի որնէ բնագավառիբավարարհատուկ վարույթին իրավաբանականհարցերով փորձա` զետ :

կարող

չըներգրավվում

դատավարության

են

փեզրի ան ՎԱ զմակերաման ԱԱ նոթյան ոն մ ոտման ընթացքում զոտման ման

Հերը: ալեր ՝

ն նմ միջոցների նե որոշվում են տրանսպորտային շարժ-ժ հետագծերը, տեսանելիության պայմանները, տեսադաշտը, ինչնան հանգամանքներ,որոնք նպաստել են (կամ կարող էին

պես ար որոշում է, թե ՃՏՊ-ի մասնակիցներն որձամետազտոտեխնիկը գիտելիքների: ինչպես պետք գործեին, որպեսզի կատարեինճանապարհայիներթեի

վեկության, տրանսպորտայինմիջոցների շահագործմանկանոնների ն այլ նորմատիվայինակտերի տեխնիկականպահանջները:Նա, համեմճատելովՃՏՊ-ի գործընթացի մասնակիցների փաստացի գործողությունները նորմատիվայինփաստաթղթերիցուցմունքների հետ, որոշում է սահմանված պահանջներին այդ գործողությունների համապատասխանելուաստիճանը: պարզում է, թե վտանգի առաջացման Փորձագետ-ավտոտեխնիկը պահից սկսած, ըստ ավտոմոբիլի կառավարման, վարորդի ինչպիսի ն գործողությունների դեպքում հնարավոր կլիներ կանխել ճՏՊ-ն ճԵԿ-ի, որ պահանջներովեն դրանք նախատեսվում: Նա պարզում է նան, թե տրանսպորտայինմիջոցի վարորդը հնարավորությունուներ արդյոք կատարելու այդ գործողությունները:Դրանովիսկ փորձագետը որոշում է ԾՏՊ-ի մասնակիցների գործողությունների (հաստատված ինչպես քննությամբ ն դատարանով,այնպես էլ փորձագետիկողմից) ն պատահարի միջն առկա պատճառական կապի ասպեկտները, եթե դրանց պարզաբանումըպահանջումէ հստակ գիտելիքներ: Փորձագետ-ավտոտեխնիկը,ՃՏՊ-ն գործընթացի (մեխանիզմի) կամ դրա առանձին փուլերի հետազոտման ժամանակ, որոշում է ընդհարվողտրանսպորտայինմիջոցների կամ տրանսպորտայինմիջոցի ն խոչընդոտիմիջն առաջացող հարվածայինուժերի մեծություններն ու ուղղությունները:Նա, վերլուծելու հետիոտնինվրաերթիենթարկելը, որոշում է ավտոմոբիլի ու հետիոտնի շարժման հիմնական չափանիշները ն փոխադարձդիրքերը ժամանակիտարբերպահերին: Փորձագետ-ավտոտեխնիկը որոշում է նան շարժման համար վտանգի առաջացման պահը, եթե այդ ժամանակ համապատասխանհաշվարկներ կատարելու, մոդելավորմանն փորձի համար անհրաժեշտ են հատուկ գիտելիքներ: Այդ պահը պահանջում է ճՏՊ-ն (վրաերթ խոչընդոտին,տրանսպորտայինմիջոցների բախում, շրջում ն այլն) կանխելու շտապ միջոցներիընդունում: որոշում է նան այն պահը, երբ որնէ Փորձագետ-ավտոտեխնիկը ն վարորդը առարկադադարում է տեսանելիությունըսահմանափակելը հնարավորություն է ստանում տեսնելու հետիոտնին կամ տրանսպորտային միջոցը: Եթե այդ պահը որոշված է քննիչի (դատարանի)կողմից, ապա փորձագետնայն ընդունում Է որպես ելակետային: Որոշելով պատահարից խուսափելու համար ՃՏՊ-ի մասնակիցների տեխնիկական հնարավորության առկայությունը փորձագետը հենվում է ոչ միայն իրեն ներկայացված ելակետային տվյալների, այլ նան այն տեղեկություններիվրա, որոնք նա ստացել Է հաշվարկներով: Եթե փորձագետիստացած տվյալները տարբերվում են քննիչի (դատարանի) նշած տվյալներից, ապա փորձագետը դրա մասին նշում է իր

մեջ: եզրակացության իրավասության մեջ Փորձագետ-ավտոտեխնիկի

մտնում

են նան

ճանապարհայիներթնեկությանառվտանգության ն

տրանսպորտային միջոցներիշահագործմանհետ կապված այլ հարցերի հետազոտումն պահանօում լ են ատ հատո ելիռնեղ: նօ տում ու ք լիքներ: ումը, ատական փորձագետ-ավտոտեխնիկըիրավունք ունի Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից, եզրակացություն պահանջել անհրաժեշտ օբյեկտներ, նմուշներ ն այլ տալուհամար, նյութեր` համեմատականհետազոտմանհամար, քրեականվարույթն իրականացնողմարմնի թույլտվությամբ ծանոթանալ եզրակացություն տալու համար անհրաժեշտ նյութերին ե գործի նյութերից դուրս գրել անհրաժեշտ տեղեկություններ, իր պարտականություններըպատշաճ կատարելու համար հարցեր տալ կասկածյալին, մեղադրյալին, տուժողին, վկաներին, ծանոթանալ փորձաքննության առարկային վերաբերող նյութերին, դրանցիցդուրս գրել անհրաժեշտ տեղեկություններ, մասնակցելքննչական ն այլ դատավարականգործողություներին, որքանով դրանք վերաբերում են փորձաքննությանառարկային ն անհրաժեշտեն եզրակացություն տալու համար, դատարանին դատավարությանմասնակիցների ուշադրությունը հրավիրել այն հանգամանքներիվրա, որոնք կապված են փորձաքննության առարկայի ն փորձագետինառաջադրվող հարցերի ձնակերպմանհետ, ծանոթանալ իր մասնակցությամբկատարվածքննչական կամ այլ դատավարական գործողության արձանագրությանը,ինչպես նան համապատասխանմասով` դատական նիստի արձանագրությանը ն արձանագրությանմեջ իր գործողություններիե բանավորեզրակացությանգրառումներիլրիվությանն ճշտության հետ կապված դիտողություններանել, որոնք մտցվում են արձանագրության մեջ: պարտավոր Փորձագետ-ավտոտեխնիկը է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնին ն իրեն հրավիրած անձին ներկայացնելիր հատուկ որակավորումըհաստատողփաստաթղթերը, իրեն առաջադրվածհարցերին տալ հիմնավորված ն օբյեկտիվ

ԷԴ

մր ծ եր

րՒար

Է`

եզրակացություն,

հրաժարվել փորձաքննություն կատարելուց, եթե առաջադրված հարցերըդուրս են գալիս իր հատուկ գիտելիքներիշրջանակներից կամ ներկայացված նյութերը բավարար չեն այդ հարցերին պատասխանելուհամար` այդ մասին կազմելով եզրակացություն, եզրակացություն տալ ոչ միայն առաջադրվածհարցերով, այլ նան

իր իրավասությանշրջանակներիմեջ մտնող ն փորձաքննության կատարմանընթացքում ի հայտ եկած հանգամանքներով, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի պահանջով ներկայացնել փորձաքննությանկստարմանծախսերի նախահաշիվն կատարվածծախսերի մասինհաշվետվություն, ներկայանալքրեական վարութն իրականացնողմարմնիկանչով՝ դատավարության մասնակիցներիհարցերին պատասխանելու, ինչպես նան եզրակացությանբովանդակությունըպարզաբանելու

համար,

քրեական վարույթն իրականացնողմարմնի, ինչպես նան կողմերի պահանջովդատականնիստիժամանակ տեղեկություններ հայտնել իր մասնագիտականփորձի ն համապատասխան քրեական գործով վարույթին մասնակցողանձանց հետ հարաբերությունների մասին, քննչական կամ այլ դատավարական գործողությանըմասնակցելու չլքել

ձիԱԱ ն Արամն էշ կան ռիստերը դահլիճը՝ առանց նախագահողիթույլտվության,

Աա այն

կատարող

թույլտվության,

իսկ

դատակա

ստեր

ենթարկվել դատախազի,քննիչի, հետաքննության մարմնի, դատականնիստընախագահողի օրինականկարգադրություններին, դատարանինիստիժամանակպահպանելկարգ ու կանոն, առանց քրեական վարույթն իրականացնողմարմնի թույտվության չհրապարակել իր մասնակցությամբկատարվածքննչական կամ այլ դատավարական գործողության ժամանակ, ինչպես նան դռնփակդատականնիստի ժամանակիրեն հայտնի դարձած տե-

ղեկությունները,

փորձագետի կողմից իր պարտականություններըչկատարելն առաջ է բերում օրենքով նախատեսված պատասխանատվություն:: Փորձագետ-ավտոտեխնիկը իրավունք չունի մասնակցելքրեական գործով վարույթին, եթե առկաէ 43 քրեական դատավարության օրենսգըրքի 90-րդ հոդվածովնախատեսվածհանգամանքներիցորնէ

մեկը.

Օրենքով կամ դատարանիդատավճռովիրավունք չունի լինելու

փորձագետ,

դատավորի հետ գտնվում է ազգակցականկամ անձնական,ծառայյողականկամ այլ կախվածության հարաբերություններիմեջ, գտնվում է կողմից, նրա օրիւական ներկայացուցչից կա ներկայացուցչից ծառայողականկսխվածությանմեջ, ան ացնել ստուգումներ կւսմ կատարել ւյլ ստուգողւս-ան գործո թյուներ, որա ց արդյունքներըհիմք են ծառայել «րեւսկան

գործ հարուցելու համար, հայտնաբերվումէ նրա անձեռնհասությունը, գործին, Որպես փորձագետ` անձի նախորդ մասնակցությունը հետազա նրա քրեական գործով վարույթին, որպես այդպիսին, մասնակցությունըբացառող հանգամանք չէ, բացի այն դեպքերից, երբ նրա եզրակացությանճշտության վերաբերյալ ծագած կասկածի հիման վրա կատարվումէ կրկնակիփորձաքննություն. վարույթն փորձագետինհայտնվածբացարկը լուծում է քրեական րրականացնողմարմինը: երթեմասնակցումէ ճանապարհային Փորձագետ-ավտոտեխնիկը ավեկության անվտանգությանն ավտոտրանսպորտիշահագործման մշակմանըն պահովմաննուղղված նախազգուշականմի' ոցառումների ակփիվորենաջակցում դատականավտոտ շխնիկականփորձաքննության ժամկետներիկրճատմանը:

Տ7. Ծառայողական փորձագետիիրավասությունը, ե իրավունքներն ու պարտականությունները

ծառայողական հետաքննությունն անց կացնող անձի ու պարիրավունքներն գործունեությունը,նրա. իրավասությունները, (գերաեն այն նախարարության կանոնակարգվում տականությունները նա: Հայասէ Օրինակ: տեսչության) ցուցումներով, որտեղ աշխատում աշտանի Հանրապետությանկապի ն տրանսպորտինախարարության պաեն խատակիցներնառաջնորդվում ճանապարհատրանսպորտային կարգի տահարների ծառայողականհետաքննությանն վերլուծության ծառայոմասին դրույթներով: Համաձայն առաջնորդող փաստաթղթի` հետաքննչուէ պետք վարի հետաքննությունը ղական փորձագետը տեսչության, քննչականմարմիններիկամ պետականավտոմոբիլային (կամ նան ավտոմոբիլայինճանապարհների երթյան (ՊԱՏ), ինչպես կաթգծի) վիճակի համար պատասխանատուկազմակերպություննե հետ ն արհմիությանտեխնիկականհրահանգիչների աշխատակիցների սերտ փոխգործունեությամբ: ՊԱՏ-ի ներկայացուցիչներիցառաջ ՃՏՊ-ի տեղը ժամանող պաշտոնականանձինք պետք Է օգնության միջոցներ ձեռնարկեն,տուժողՇՏՊ-ի տեներին հասցնեն մոտակաբուժհիմնարկներ, կազմակերպեն տրանսայլ Եթե ղի, տրանսպորտայինմիջոցների,բեռի պահպանումը: է անհրաժեշտ պորտային միջոցների շարժումը հնարավոր չէ, ապա ստուգել երթնեկելի մասը` մոտավորապեսնշելով տրանսպորտայի դիրքերը: վերաբերող միջոցներին պատահարներին այլ օբյեկտների Ծառայողական փորձագետըհետաքննությունըվարելիսպետք է ճՏՊ-ի

զննի ՃՏՊ-ի տեղը ն տրանսպորտայինմիջոցը, անհրաժեշտության դեպքում նկարահանի ՇՏՊ-ի տեղի ընդհանուր տեսքը, տրանսպորտայինմիջոցները,արգելակայինհետքերը, ինչպես նան այն օբյեկտները, որոնք կարող էին նպաստել 6ՏՊ-ի առաջացմանը,ճշտի վւսրորդի ն անձանց անհրաժեշտ տվյալները,որոնցբացատրություններըկարող են նշանակություն ունենալ ՃՏՊ-ի հանգամանքներիկոնկրետացմանհամար: Հետաքննչական կամ քննչական մարմինների թույլտվությամբ ծառայողական փորձագետը ծանոթանում է ՃՏՊ-ի զննման արձանագրությանը ն տեղի սխեմային, պատճենահանում է այն, ստուգում տրւսնսպորտայինմիջոցը վարելու իրավունքի վկայականը,տեխնիկական անձնագրի կամ երջուղային բերջը ե փոխառ

կտրոնը, ողեզիրը հա ԱՑԱԱ

Աո Տոր ժամը տող տեղը (փողոցը, շրջանը, ճանապարհը), ճանապարհի կատեգորիան

երբճՏՊ-ն

օրը,

պարտավոր նույնպես պարզելու ՃՏՊ-ի հանգաԿծորձագետը է է

մանքները

նն

ծոնները: ր Անհրաժեշտ

է երկայացել անսքափ վիճակում գտնվող: վարորդը աշխատանքի ն

խմած վիճակում, թե ալկոհոլային խմիչքն օգտագործել է գծում, ով է ստուգելե նրա վիճակը մ մինչներթուղի դուրս գալը, ալկոհոլի օգտագոր -

Խր

վարորդների աշխատանքի հուսալիությունը, փաստաթղթերիճիշտ ձնակերպումը`պարզելով, թե ձեռնարկության շահագործման բաժինը խախտումները կասեցնում է արդյոք այդ փաստաթղթերիձենավերպման ն ինչպիսի միջոցներ են ձեռնարկվում ժամանակին ձեռնարկություն վերադարձած ր վարորդներինկատմամբ: ետը ստուգում է ճՏՊ-ին դող շրջանում վարորդի Լ ւ Գ ստի ռեժիմները, յրա դեպքերի եպբերի աշ-աշ աշխատանք րը, ն խատանքային տրանսպորտայինկարգապահությանխախտումների առկայությունը,պատիժներիքանակը ն բնույթը, որոշում է, թե ինչպեսէ տրանսպորտային ձեռնարկությունում կազմակերպված վարորդների մասնագիտականվարպետության բարձրացման ուսուցումը, ինչպիսի միջոցառումներեն կիրառվում ճանապարհայիներթնեկությունը խախտող վարորդների նկատմամբ, պարզում է, թե երթուղիներում հետազոտվել են արդյոք ճանապարհայինպայմաններըն ինչ է արված թերությունները վերացնելու համար, ստուգվել են արդյոք արագության սահմանված նորմաները ն կատարվել են արդյոք ուղնորների ու բեռների

ճանապարհային անբավարար

այն դեպքերում կապված է պայմանների, ճանապարհը շահագործող կազմակերպության հեւ, ինչպես նան տրանսպորտայինմիջոցների մոդելները ն համարանիշերը, դրանց տեխնիկականվիճակը,մահացածներին վիրավորների (վարորդների, ուղնորների, հետիոտների ն այլն) քանակը, տրանսպորտային միջոցների ն բեռի վնասվածքը, վարորդների մասին հիմնական տեղեկությունները` ազգանուն, անուն, հայրանուն, կարգը, որակավորում շնորհած տարին, աշխատանքայինստաժը(ընդհանուր, տվյալ ձեռնարկությունում, տվյալ տրանսպորտայինմիջոցը վարելիս), վարորդի վիճակը` առողջ, սթափ, հոգնած (ըստ բժշկի եզրակացության), ՁՏՊ-ի գրանցման ժամանակը(վարորդի աշխատանքի որ ժամին է եղել թե ոչ), երթնեկությաննպատակը(ըստ կարգագրի), արդյոք տրանսպորտայինմիջոցը նպատակայինէ օգտագործվել, երթուղուց շեղումների առկայությունը, ՃՏՊ-ի տեսակը, եղանակային պայմանկերը (անձրն, ձյուն, ամպամած ն այլն), ճանապարհիտեսնելիության պայմանները(լուսավորությանաստիճանը),տեսանելիությանհեռավորությունը, օրվա ժամանակը (մութ, լուսավոր), ճանապարհայինպայմանները (ծածկույթի բնութագիրը,երթնեկելի մասի վիճակը, վերելքը, վայրէջքը, ճանապարհի կլորացումը, ճանաճգարհ-յվին նշւ երի, ազդանշանների,նշագծումների առկայություն ճՏճռի ակն այտ պատԲան

ծումը կապվածչէ արդյոք տրանսպորտայինմիջոցն անձնականնպատակներովօգտագործելու հետ: Ծառայողականփորձագետը,ուսումնասիրելով ՔՏՊ-ի պատճառները, պետք է գնահատի վարորդիգործողությունները ն դրանց համաճանապարհայիներթնեկությանկանոններին:Այդ պատասխամնությունը է բացահայտել այն անձանց, որոնք խախտել են անհրաժեշտ դեպքում կանոնների, հրահանգների, հրամանների պահանջները, ինչը ՇՏՊ-ի պատճառ է հանդիսացել: Եզրակացության մեջ անհրաժեշտ է պարզաբանել` կապ կա արդյոք ՃՏՊ-ի ն տվյալ ձեռնարկության ճանապար-

որձափան անքի

նախո մոտ ԾՏՊ-ի

աման Կար արարաատոմորը երի տ եխնիկական վիճակը աի Մ ով իի ը ի ի տեխնիկական կա ավտոմոբի մր վերջին կոնկրետ հրահան վորում ով կատա կողմից տեխնիկական ավտոմոբիլի սպասարկումը վարորդի ինչպի հայտեր ներկայացվել,ինչպիսի արատներ վեր հանվել ինչպես Հ

ամ երը

են

դրանք վերացվել: Բացի դրանից, անհրաժեշտ է պարզել` տվյալ ձեռնարկությունում ինչպես են կազմակերպվում շարժակազմի տեխնիկականսպասարկումը ն նորոգումը, պահպանվում են արդյոք դրանց գրաֆիկները: Միաժամանականհրաժեշտ է որոշել ինչպես է աշխատում անվտանգ երթնեկության հսկման հասարակական հանձնաժողովը ն պահպանվում է արդյոք վարորդներիստաժավորումը: են

Ինչպես ցույց է տալիս վերոհիշյալցանկը, ծառայողական փորձագետի պարտականություններնէականորեն տարբերվում է դատական փորձագետի պարտականություններից:Վերջինիս գործունեությունը զգալիորեն սուղ է ե սահմանափակվումԷ ՃՏՊ-ի տեխնիկականասպեկտներիհետազոտմանշրջանակում, ինչն ընդգծում է ՃՏՊ-ի ծառայողական հետաքննությանկարնոր դերը վթարայնությանպրոֆին ճանապարհային լակտիկ նախազգուշացման երթնեկությանանվըտանգությանբարձրացմանգործում:

88. Ավտոտեխնիկմասնագետիիրավունքները,

պարտականություններնու մասնակցությունը հետաքննականփորձին

Ըստ ՀայաստանիՀանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 84-րդ հոդվածի ավտոտեխնիկմասնագետըքրեական գործով չշահագրգռվածայն անձն է, որին քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը նշանակում է իր նախաձեռնությամբ կամ կողմի միջնորդությամբգ̀իտության, տեխնիկայի,արվեստի, արհեստի, բնագավառներում իր մասնագիտական հմտություններըն գիտելիքներն օգտագործելովքննչական կամ այլ դատավարական գործողություններ կատարելիս: Ավտոտեխնիկմասնագետըկարող է նշանակվել դատավարությանմասնակցիառաջարկված անձանցից: Ավտոտեխնիկ մասնագետըպետք է տիրապետիբավարարմասն գիտելիքների: նագիտականհմտությունների Քրեական գործով վարույթում իրավաբանական հարցերովմայսնագետ չի ներգրավվում:Ավտոտեխնիկ մասնագետիհայտնած կարծիքը չի փոխարինումփորձագետի եզրակացությանը: Ավտոտեխնիկմասնագետըպարտավոր է` ներկայանալքրեական վարույթն իրականացնողմարմնի կանչով անհրաժեշտաջակցությունցույց տալու համար, քրեական վարույթն իրականացնողմարմնինն քննչական կամ այլ դատավարականգործողություն կատարող անձին ներկայացնել իր հատուկ որակավորումըհաստատողփաստաթղթերը, . քրեական վարույթնիրականացնողմարմնի,ինչպես նան կողմերի պահանջով դատական նիստի ժամանակ տեղեկություններ հայտնել իր մասնագիտական փորձի ն հաճապատասխան քրեական գործով վարույթին մասնակցող անձանց հետ հարաբերությունների մասին, -

աջակցություն ցույց տալու համար անհրաժեշտ ամբողջ ժամանակահատվածումգտնվել քննչական կամ այլ դատավարական գործողությանկատարմանվայրում, դատական նիւսսերի դահլիճում ն չլքել նշված գործողությանկատարմանվայրնառանց այն կատարող անձի թույլտվության, իսկ դատական նիւսւերի դահլիճը` առանցնախագահիթույլտվության, օգտագործել իր մասնագիտականհմտություններն ու գիտելիքՇերը առարկաներն փաստաթղթերհայտնաբերելու, ամրապնդելու ն վերցնելու, տեխնիկականմիք ցներ կիրառեու, փորձագենդն հարցեր առաջադրելու գործում քննչական կամդ ւ տավարական գործողություն կատարողանձին օգնություն ցույց ստտալու,ինչպես նան նշված անձին, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնինն դատականնիստիններկա գ տնվող կողմերին իր մասնագիտական իրավասության մեջ մտնող հարցեր պարզաբանելու համար, բացատրելիր գործողությունները, ենթարկվել դատախազի,քննիչի, հետաքննության մարմնի, դատականնիստընախագահողիօրինականկարգադրություններին, դատականնիստիժամանակպահպանելկարգ ու կանոն, արձանագրությունումստորագրությամբհաստատել իր մասնակցությամբ կատարվածքննչականկամ այլ դատավարականգործողության ընթացքի, բովանդակությանն արդյունքների գրառումների լրիվությունը ն ճշտությունը, առանցքրեական վարույթն իրակա ացնող մալ նի թույլտվու թյսն չհրապարակելիր մասնակցությամ կատարվա քննչականկ ամ այլ դատավարականգործողությ մ0 ժամանակ, նչպես նան դռնփակդատականնիստիժամս նակ իրեն հայ նի դարձած տեղեկությունները: հ Ավտոտեխնիկմասնագետիկողմի արտակւանություճերը չկատւարելԸ ռաջ չ բերում օրենքով նախատեսվածպատասխանատ վություն: Ավտոտեխնիկմասնագետնիրավունք ունի` քրեական վարույթն իրականացնողմարմնի կամ քննչական, կամ այլ դատավարականգործողություն կատարող անձի թույտվությամբ ծանոթանալգործի նյութերին ն հարցեր տալ ներկաներին, ներկաներիուշադրությունը հրավիրել այն հանգամանքներիվրա, որոնք կապված են առարկաներ ն փաստաթղթերհայտանաբերելու, ամրապնդելուն վերցնելու, տեխնիկականմիջոցներ կիրառելու, փորձագետինհարցեր առաջադրելու, ինչպես նան իր մասնագիտականիրավասության մեջ մտնող հարցերի բովանդակության հետ,

առարկաներ ն փաստաթղթեր հայտնաբերելու, ամրապնդելու ն հարվերցնելու, տեխնիկականմիջոցներ կիրառելու,.փորձագետին ցեր առաջադրելու հետ կապված դիտողություններ անել, որոնք մտցվում են արձանագրությանմեջ, ծանոթանալ իր մասնակցությամբ կատարվածքննչական կամ այլ դատավարականգործողության արձանագրությանը,ինչպես նան համապատասխանմասով` դատական նիստի արձանագրությանը ն իր մասնակցությամբ իրականացվող գործողության ընթացքի, բովանդւսկության ու արդյունքների գրառումների լրիվության ն դիտողություններ անել, որոնք մտցվում

կոն տետ ապված ր ար Ե 25վարույթի ընթացքում կրած ծախսերի ական գործով րաոի Ինչպե՞ս հետաքննական փորձը (էքսպերիմենտը) է անցկացվում -

ինչպիսի մասնակցություն ունի դրանում ավտոտեխնիկ մասնա-

գետը: ,

Հետաքննության

ավտոտեխն

փորձագիտականհետազոտում չի կատարում:Նա իր ճասնառճագետը գիտական գիտելիքները ն փորձն օգտագործում է ապացույցների բացահայտման,ամրապնդմանն բացառմանժամանակ: Գործի ապացույցներից մեկը ծառայում հետաքննական փորձի արդյունքն է, որի շնորհիվ բացահայտվումեն դատարանին ն հետաքննությանը հետաքրքրող հանգամանքները: Ավտոտեխնիկմասնագետիհիմնական պարտականությունըփորձի տեխնիկային կազմակերպմանխորհրդատվականօգնությունը, դրա մասնակիցներիտեղաբաշխումը, կատարվող գործողությունների բովանդակությանորոշումը ն անվտանգությանմիջոցառումների ապահովումն է: Նա պետք է ապահովի փորձի արդյունքների տեխնիկապես ճշգրիտ արձանագրումը ն անցկացրած չափումների ստույգությունը: Ավտոտեխնիկմասնագետնօգնում է քննիչին ոչ միայն հետազոտման նյութերի ընտրության, այլ նան փորձաքննությանհարցերի ձնակերպման հարցում: նա կարող է առանձնացնել նան ՃՏՊ-ի այս կամ այն

մեկնակերպը:

Հետաքննականէքսպերիմենտիարձանագրությունընկարագրումէ փորձի անցկացման պայմանները (օրը, ժամը, տեղը ճանապարհային ծածկույթի վիճակը, օդերնութաբանականպայմանները,ճանապարհի լուսավորվածությունը,տրանսպորտայինմիջոցի մակնիշը, չափումների քանակը ն այլն): Տուժած հետիոտնի շարժման արագության որոշման դեպքում,

աանան րից

ման: փորձանետի

գործողություններումներգրաված

Ի որր մասնագետը քննիչի օգնականն

են (եթե չի կարելի ընդգրկել տուժածին), ապա փորձի համար ընտրում ն համապատասսեռով տարիքով տվյալներով, տուժողին ֆիզիկական տան է խանողանձ. կատարող: Փորձի մասնակիցները պետք ցույց հետան տուժածի մոտավոր տեղը ճՏՊ-ի ժամանակ իրենց գտնվելու գիծը: Դրանիցհետո քննիչն առաջարկումէ կատարողին ցույց տրված անցնել որոշակի արագությամբվայրկյանաչափիմիհեռավորությունն օոցովգրառելովժամանակը:Մեծ ճշտությանհամար փորձըկրկնվում է 3-4 անգամ:Նման ձնով կարող է որոշվել նան տրանսպորտայինմիջոցմուռոցիկլով ների արագությունը:Այս դեպքում քա թահարվողհեռավորությունըպետք է լին 100 մ-ից ոչ պակաս, մեծ է սխալի: հարաբերական որ ժամանակիչափումը ձեռքով բերում Երբեմն այդ նպատակովօգտագործվում է արագաչափ, որը մտնում է ծառայողականհավաքածուիմեջ: Ավտոմոբիլիարագաավտոտեսուչի չափից օգտվելիս անհրաժեշտ է նախօրոք սարքաստուգել, քանի որ նրա ճշտությունը բարձր չէ Եթե վարորդը ԾՏՊ-ի ընթացքում արգելակել է, ապա նրան առաջարկումեն ավտոմոբիլըվարել նույն, պատահարից առաջ գրանցված արագությամբն այն արգելակել համապատասխանինտենսիվությամբ դեսելերոմետրիմիջոցով չափելով առավելագույնդանդաղեցումը:

անի

89. Դատաավտոտեխնիկական փորձաքննության գործընթացի փուլերը ճՏՊ-ի փորձաքննությանհետազուտմանվարույթը իրականացվում փորձագետիորոշակի հետազոտականգործունեությանմեթոդներով ե եղանակներով:Փորձագիտականհետազոտումները տրամաբանական ն ճարտարագիտականհաշվարկների համակցումն է: Կախված ճՏՊ-ի տեսակից, դրա բարդությունիցն լուծման ենթակա հարցերից՝ բնույթ: է ունենալ տարբեր հետազոտումըկարող փորձաքննությանվարույթը կարելի է Դատաավտոտեխնիկական բաժանել հետնյալփուլերի. 1.Ծանոթացումորոշման հետ. գործի նյութերի ուսումնասիրում, նախատեսվողփորձաքննությանխնդիրներիպարզաբանում ն ելակետային տվյալներիգնահատում: 2.ՀետզոտվողՃՏՊ-ի ինֆորմացիոնմոդելի կառուցում: 3.կՀաշվարկների կատարում,գրաֆիկներին սխեմաներիկազմում: 4.Անցկացվողհետազոտումներիգնահատում, ՃՏՊ-ի առաջնային մոդելի ճշտում: 5.Եզրակացության ձնավորում: 6.Փորձագետիեզրակացությանկազմում ն ձեակերպում: է

Փորձագետիգործունեության փուլերը դիտարկենքմանրագնին: Փորձագետը,ստանալով փորձաքննությաննշանակմանորոշումը, ծանոթանում է դրա բովանդակությանըո̀ւսումնասիրելովՃՏՊ-ի ֆաբուլան ե այն հարցերը, որոնց պետք է պատասխանելայն տեսքով, ինչ տեսքով դրանք հասցվել են քննիչի (դատարանի)կողմից: Այնուհետե նա վեր է լուծում քրեական գործի նյութերը ն համակարգում հետազոտման համար հարմար հաջորդականության՝նյութերի ուսմնասիրման ժամանակհատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց ամբողջականությանը ն փոխադարձհամաձայնությանը:Եթե ուսումնասիրելովներկայացված նյութերը՝ փորձագետըգալիս է այն հետնության, որ դրանք անբավարարեն փորձաքննություննանցկացնելու համար կամ դրանց մեջ կան չվերացված հակասություններ, նա տեղեկացնում է այդ մասին որոշում կայացնող մարմնինն պահանջում նոր նյութեր: Ավտոտեխնիկ-փորձագետնուսումնասիրելով փորձաքննության ներկայացված նյութերը մտովի վերականգնումէ ՃՏՊ-ի ընթացքում իրադարձություններիհաջորդականությունը ե դրա մասնակիցների գործողությունները:Միաժամանակնա կազմում է առաջիկահետազոտությունների պլան Ա ելակետային տվյալների ցանկ` առանց որոնց անհնար է հետազոտությանվարումը ն առաջադրվածհարցերինսպառիչ պատասխան տալը: Դատական փորձագետին ներկայացված գործի որոշմանը ն նյութերին համձապատասխաննա նշում է ուսումնասիրվողՇՏՊ-ի մեխանիզմիմոտավոր վարկածը,որն երբեմն կարող է լինել մեկից ավելի: Ավտոտեխնիկ-փորձագետըհետազոտելով ՃՏՊ-ն, անցնում է տրանսպորտայինմիջոցի ն հետիոտնի շարժման պարամետրերիհաշվարկներին: Նա ելակետային տվյալները մասնակիորեն վերցնում է իրեն քննիչի ներկայացրած որոշումից ն այլ նյութերից: Փորձագետն այդ տվյալները փոխելու իրավունք չունի, եթե դրանց ստույգությունն անգամ կասկածներէ առաջացնում:Ելակետայինտվյալներում հակասությունների կամ կասկածանքներիառկայության դեպքում փորձագետը պարտավորէ իր եզրակացությանմեջ ցույց տալ դրանք: Որպես կանոն` ներկայացվածելակետային տվյալներն անբավարարեն մանրամասնհաշվարկներիհամար ն պարամետրերիզգալի մասը փորձագետն ընտրում է տեղեկագրքերից,նորմատիվայինակտերից,հաշվետվություններից, թողարկող գործարաններիհրահանգներից,գիտահետազոտականաշխատանքներիցն. այլ աղբյուրներից:Ընտրվող տվյալների թվին են պատկանում` ավտոմոբիլներիգաբարիտայինչափերը, անվածիրը, բազան, զանգվածը, ծանրության կենտրոնիկոռրդինատները, շրջադարձի շառավիղները,ավտոմոբիլիքարշային դինամիկության ցուցանիշները (առավելագույն արագությունը ն արագացումը,

ժամանակն ու ճանապարհը), անվադողի ն գետնի կցման թափառքի ն ընդլայնականգործակիցները,գլորման դիմադրության երկայնական գործակիցը,վարորդի ռեակցիայի, արգելակային հաղորդակի գոր-

ծարկմանուշացման, արգելակմանժամանակ դանդաղեցմանաճի ժագործակիցըկամ օ.գ.գ.-0,շրջհոսելիության մանակները,տրանսմիսիայի գործոնը: Ի տարբերությունհետաքննությամբսահմանված ն միայն տվյալ ճՏՊ-ին վերաբերողտվյալների, ընտրվող ցուցանիշներըբնութագրում են որոշակի բազմությաննմանատիպերնույթներ: Դրանց մեծությունները միջինացված են ն տվյալ ՃՏՊ-ին վերաբերվում են կողմնատվյալներում իրադկիորեն,որպես առավել հավանական:Ելակետային կախված է տվյալ(որից րությունը որքան մանրազնինբնութագրվի, ների ճշգրիտ ընտրությանհնարավորությունը),այնքան ստույգ կլինեն հաշվարկներըն եզրակացությունները: փորձագետի ՃՏՊ-ի առաջնային մոդելի կառուցման ժամանակ փորձագետը պարզաբանումէ պատահարիտեղն ու ժամը, ՃՏՊ-ի գոտում ճանաշարժմանուղտրանսպորտային պարհայինիրադրությունը, միջոցների ղություններնու դրանց մոտավոր դիրքը պատահարիտարբեր փուլերում ն երթնեկելիմասի վրա: Նշված մոդելը ճշտվում է հաշվարկների են տալիս հաստատել ելակետային միջոցով, որոնք հնարավորություն ն տվյալներիհիմնավորվածությունըպատասխանելտրվածհարցերին: Հաշվարկներիժամանակ կարող են օգտագործվելանալիտիկ,գրաֆոանալիտիկ ն գրաֆիկականմեթոդները: Հաշվարկներիարդյունքների հետ հաստատում է ելակետային համադրումըգործի այլ պարագաների է անհիմնությունը) ն ապացուցում տվյալների ստույգությունը (կամ հաստատելու նոր ապացույցներ: հնարավորություն է տալիս Գնահատելով հաշվարկներիհիման վրա ստացված եզրակացությունը փորձագետը,երբեմն փոխում է ՃՏՊ-ի առաջնայինմոդելը, իսկ երբեմն լիովին հրաժարվումդրանից ն, համապատասխանհետազոտման արդյունքների, նոր մոդել: մշակում Փորձաքննության հետազոտման մեթոդիկան: ԶՏՊ-ի հետաօգտագործումեն տրանսպորտազոտմանընթացքումփորձագետներն մոդել): յին միջոցներիշարժմանհավասարումները (մաթեմատիկական մեծ են մանրակրԱվտոմոբիլիտեսությունումայդ մոդելները մշակված կիտությամբ: Հայտնի են բարձր կարգի ն աստիճանի անհայտների ն դրանց հավասարումներ, որոնց գործնաածանցյալների պարունակությամբ նպատակներովակնհայտ փորձաքննության կան անպիտանիությունը է: Առաջին`ելակետայինտվյալները, որոնցով փորձագետըգործողություններ է կատարում, ունեն, որպես կանոն, ոչ մեծ ճշգրտություն ն

դրանց կիրառումը բարդ բանաձներում չի կարող բերել ստույգ արդյունքների:երկրորդ՝ ներկայումս չկան այդքան մեծածավալ համակարգերի լուծման հուսալի եղանակներն տարբեր ալգորիթմների,կիրառումով կարող են ստացվել տարբեր արդյունքներ: ՈՒստի 6ՏՊ փորձագիտականհետազոտումներիժամանակ նպատակահարմարէ օգտագործել գործնականկիրառությանհամար բավականին պարզ ն միաժամանակ պահանջվող ճշտությունը ապահովող մոդելներ, որոնք սովորաբար ստացվում են հաշվարկների մեջ էմպիրիկ բանաձներ ն ճշգրտման գործակիցներ մտցնելով: ՄշակեւլովՃՏՊ-ի ինֆորմացիոնմոդելը` ավտոտեխնիկ-փորձագետը, որպես հիմք, հաճախօգտագործում է պատահարիորոշման նկարագրականմասում բերված ֆաբուլան: Սակայն հետազոտմանընթացքում փորձագետըկարող է գալ այն եզրակացության,որ ՃՏՊ-ի իսկական մեխանիզմըտարբերվում է որոշման մեջ նկարագրվածից:Հակասության պատճառներկարող են լինել վկայական ցուցումների անճըշտությունները,ՃՏՊ-ի տեղի զննման ժամանակ բաց թողած սխալները ն այլն: Հնարավորեն դեպքեր, երբ հետաքննությունը,չնայած բոլոր ապացույցներիմանրազնինուսումնասիրմանը,ի վիճակիչէ նկարագըրելու ՃՏՊ-ի հաջորդականությունըն վերականգնելու դրա մեխանիզմը: Անհրաժեշտէ հաշվի առնել նան քննիչի ակամա սխալները, նրա անբավարարիրավասություննավտոմոբիլներիտեսության ն շահագործման մասնագիտական հարցերում, ինչպես նան գործի նյութի ն վարկածների քննարկման կանխամտածվածաղավաղումը: իրական գալիս այն եզրակացության,որ մե խանիզմըտարբերվում է նկարագրվածից,ապա նա շարադրում է իր վարկածը տալիս առաջացած տարբերությանբացատրությունը:

Եթե փործազետը է

ՁՏՊ-ի

810. Ավտոտեխնիկ-փորձագետիեզրակացությունը

նյութերն է փորձագետնօգտագործել, ինչպիսի իրեղեն ապացույցներ, նմուշներ ն այլ օբյեկտներեն հետազոտվել,ինչպիսիհետազոտություներ են կատարվել,ինչպիսի մեթոդներ են կիրառվել, առաջադրված հարցերի հիմնավորված պատասխանները,գործի համար նշանակութուն ունեցող այն հանգամանքները,որոնք պարզվել են փորձագետի նախաձեռնությամբ: Փորձագետի եզրակացությանը պետք է կցվեն հետազոտված իրեն ղեն ապացույցները,նմուշները այլ նյութեր, ինչպես նան փորձագետի հետնություններըպարզաբանող լուսանկարները,սխեմաները: Եթե ներկայացվածնյութերն անբավարար են կամ հարցի լուծումը դուրս է փորձագետիհատուկ գիտելիքների սահմաններից, փորձագետի եզրակացությունըպետք է բովանդակիառաջադրվածբոլոր կամ մասին հիմնավոորոշ հարցերինպատասխանելուանհրաժեշտության րում (13 ՔԴՕ հոզ. 250): Շսո կառուցվածքի` փորձագետի եզրակացությունը բաղկացած է երեք մասից` ներածական, հետազոտական ն եզրափակիչ, (հավելված2): Եզրակացության ներածական մասում ցույց է տրվում փորձան փորձաքննություն քննության անվանումը, հաջորդական համարը է տվյալ փորձաքննությունը նշանակող մարմնի անվանումը: Նշվում ինչպիսին է` հանձնաժողովային, լրացուցիչ, կրկնվող թե համալիր: Տեղեկություններ է հաղորդվում փորձագետի մասին (ազգանունը, անունը, կրթությունը, ընդհանուր ն փորձագիտականմասնագիտությունը, գիտականաստիճանը,գիտականկոչումը, գրաված պաշտոնը), նշվում է նյութերը փորձաքննությանհանձնելու ն եզրակացության ստորագրմանօրը, ներկայացվումէ փորձաքննությանվարույթի հիմքը կողից լ արված Թվարկում են մրի րոշումը հր Նու ասրս գաները, որոնք նշանակությունունեն եզրահանգմանհապժաք,ինչպես նան փորձագետիկողմից հայտարարվածմիջնորդությունըլրացուցիչ նյութերի ներկայացմանն այդ միջնորդությանքննարկման արդյունքների մասին: Բերվում են այն ելակետայինտվյալները, որոնք նշանակություն ունեն հետազոտմանն եզրահանգման համար` պարտադիր (օրինակ՝ կերպով ցույց տալով օգտագործած գրական աղբյուրը «քննիչի որոշումից», «պատահարի տեղի զննման արձանագրությունից» ն այլն): Թվարկվում են փորձաքննությանժամանակ օգտագործած նորմատիվային-տեղեկատվական փաստաթղթերը(որոշումը, հրա-

որ

եզլակացուոը Տրհագեաի գութան տեխիկար, ավա ի

տեղ, ում կողմից (անուն, ազգանուն, հայրանուն, կրթությունը, մասնագիտությունը, մասնագիտականաշխատանքնայինստաժը, գիտական աստիճանըն կոչումը, զբաղեցրած պաշտոնը) ն ինչի հիձան վրա է կատարվելփորձաքննությունը,ովքեր են մասնակցել,քրեական գործի

են իրեն առաջադրված հետնություններն գրավոր հիմնավորված թյ մամբ ր մեր ը ը որը ես նան իր ղ անի հարցերի րցերի, ոնչ շ մտըր այն ուասգամանքինչպես իրավասությա գործի համապատասխանԱնյուՍԱ ների կերաբեր)ալ հանգել բ ո).114) լով հ րը արագու( որփորձագետը արեւ կա ւմ հետազոտությունն է Գո նշանակող թյամբ որն վաղարկվում փորձեաննություն Փորձա Ք է 0 շ ած երբ, որեզրակացու լ ինի՞ Գ տի զր ցութ) հիմեջ պետք նան

հանգը, հրամանը, ուղեցույցը, ձեռնարկը, մեթոդական տեղեկագրերը, ձեռնարկները), տրվում է դրանց անվանումը,համարը,ժամանակը ն հրատարակմանտեղը: Ներածականմասիվերջում բերվում են լուծման համար առաջադրված հարցերը, որոնց ձնակերպմանփոփոխումչի թույլատրվում: Փորձագետը կարող է միայն խմբավորելդրանք այն հաջորդականությամբ,որն առավել նպատակահարմար է փորձաքննության վարույթի համար: Եթե փորձաքննությունը կատարվում է կրկնակի անգամ կամ լրացուցիչ, ապա եզրակացության մասում նշվում են փորձագետի անուն, ազգանուն, հայրանունը, հիմնարկի փորձագիտական անվանումը, նախկին փորձաքննությանեզրակացությանհամարը ն ամսաթիվը,ինչպես նան շարադրվում է եզրակացությունը: Բացի դրանից, նշվում են կրկնակի ն լրացուցիչ փորձաքննության նշանակման

շարժառիթները:

Փորձագետիեզրակացությանհետազոտականմասն ընդգրկումէ. հետազոտմանպրոցեսին դրա արդյունքներինկարագիրը,ինչպես նան հաստատված փաստերի գիտականհիմնավորումը:Փորձագետի կողմից լուծվող յուրաքանչյուր հարցի համար հետազոտմանմասում հատկացված է որոշակիբաժին: Իրար հետ սերտ կապված մի քանի հարցերի հետազոտմանժամանակարդյունքներըկարող են շարադրվել նույն բաժնում: Նկարագրվում են նան հետազոտվող օբյեկտների վիճակը, ու մեթոդները ն փորձագիտական հետաքննական փորձերի անցկացման պայմանները: Եթե փորձաքննությանվարույթի ժամանակ օգտանորմատիվայինփաստաթղթեր(որոշում, գործվել են տեղեկատվական, հրաման, հրահանգներ) կամ գրական աղբյուրներ, ապա բերվում են դրանց ռեկվիզիտները (աշխատանքի անվանումը,հեղինակի ազգահրատարակմանտեղը ն թիվը, էջի համանունը, հրատարակչությունը, ն օրը): Այնուհետն ներկայացվումեն հետաքնրը, կարգային համարը նական գործողությունների (հարցաքննության,զննման, փորձերի) արդյունքները, որոնք եզրակացությանհամար կարնոր են: Հետազոփորձագիտական տական մասը վերջանում է ստացվածարդյունքների գնահատմամբ: Եթե առաջադրվածորոշ հարցերիպատասխաններչեն տրվել, հետազոտականմասում փորձագետըբերում է դրա պատճառհետազոտման ները: Համալիր փորձաքննությանդեպքում փորձագետի ն արդյունքները շարադրվումեն առանձին: եթե առաջնային կրկնակի են, ապա տ արբեր արդյունքները հետազոտման փորձաքննությունների են տարբերման պատճառներըշարադրվում եզրակացությանհետազոտականմասում: է նրա առաջ դրված շարադրվում Փորձագետի եզրակացությունը Յուրահարցերի պատասխաններիձնով ըստ հաջորդականության: պետք է լինի ըստ էության կամ պետք է քանչյուր հարցի պատասխանը

չբվ|ի այն լույջելու անհնարինությունը: Եթ Խեռազոտմանպրորը նպաստել է ՇՏՊԽոււփո՞րձագետլ|պարզում է որնէ պարագա, ի ն,բաց դյրա մասի հարց չի առաջարկվել, ապւ ն աայդ պարագային վ րաբրոող հետնությունը շարադրում է վերջում: ՎրոՒհիշյալ կանոններով ձնակերպվում են դատարանում անցկպվւած փորձաքննությանարդյունքները: 6:ռսայողական փորձագետի եզրակացությո սը կազմվո է ամասկսան ձնով: Այդ կապակցությամբ պաշտոնա ան երաշխ ոխագրերըսովորաբար բացակայում են: Ծառայողաէ Ը փորձաշ տի առրակացուլյյուն, դատական փորձագետի ակտից տալբեւր փւմ | Աայաճով, որ քննիչի կողմից բ ան հարցեր չեն առաջադրած, որոնջ պյտք է պատասխանի: ՀայաստանիՀանրապե տւթյան կապի ն տրանսպորտինւախարա ծառայողական փրձագետի եզրակացության Խսմար ընոթյունում ր է ծառայողական հետաշանության դ ոնված որոշակի ձն, այն է ՏՊ-ի ակտ: Որպեսկանոն ակտը բաղկացածէ հինգ բաժիններից. Առաջին բաժինն ընդգրկում է հետաքննությունը վարող կազմի մասին ցուցմունք, տեղեկություններտրանսպորտայինմիջոցի մակնիշի, մոդելի ն համարների,դրանց պատկանելիության,փոխադրումների տեսակի,վարորդների(ԱԱՀ), ինչպես նան ճՏՊ-ի տեղի, հետնանքների ն պարագաներիմասին: Երկրորդբաժնում բերվում են տեղեկություններ ճանապարհային պայմանների(լայնության, ճամփեզրերի,ծածկույթի, տեսանելիության, շինարարականնորմաներինճանապարհի համապատասխանության, դրա թերությունների), ինչպես նան երթնեկության կարգավորմանմիջոցներիառկայությանմասին: Երրորդ բաժնում ներկայացվում են տեղեկություններ վարորդի մասին Լոարիքը, դասը, աշխատանքայինստաժը տվյալ ձեռնարկութու նու.յ ն տվյալ մակնիշի ավտոմոբիլըվարելիս, վերապատրււստման Փումանակը, առողջական վիճակը ՃՏՊ-ի պահին): Ցույց է տրվում՝ աշխասնցել է նա բժշկական քննություն գիծ դուրս գալուց առջ, տայնքի ո, ժամին է պատահարը եղել, մինչն այդ պատահարը ՊԱՏ-ի կողմից ձ.նեցել է արդյոք նկատողությունԱ մասնակցել է արդյոք այլ ճՏՊ -ի: Չորրորդ բաժնում բերվում ենտե ղեկություններ տրանսպորտպին միջոցի մասին՝ (տեսակը, մակնիշլ մոդելը, թողարկմանտարին, վազքը՝ ընդհանուրն հերթականսպաարի լումիցհետո, նշելով օրը), ինչպես նան ներկայացվումեն տվալներ տլսսնւՆպո տային մի: 'ցի տեխնիկակայնվիճակիմասին:

ց ռյց ց

Եզրափակիչ բաժնում ընդգրկվում է եզրակացությունը,որում ձնակերպում է ճՏՊ-ի պատճառները ն առաջարկում հանձնաժողովը միջոցառումներ` կատարվածծառայողական հետաքննության պրոցեսում թերություններիհետ: Ցույց է տրվում նան, տվյալ ճՇՏՊ-իփաստով գործը: Ծառայողական հետաքննության ակտն ուղարկվու տաքննություն անցկացնողկազմակե Օնե Գժազերպություններին ն վերադասմարմիններին: պարագաներիմասին տեղեկությունները ր տ ն ձեռնարկո աղորդ բոլոր վարորդներին ն այլ աշխա րկության

րական արկա

ԱՆ լրդվեն վ բորեր աներին: Ձեռնարկության

ղեկավարնանձամբ,5-օրյա ժամկետում,պետք է քննարկիբոլոր այն ճՏՊ-ները, որոնցում կան տուժածներկամ նյութական կորուստներ:Բացառություն են կազմում այն դեպքերը, երբ տվյալ ձեռնարկության վարորդները պարզապես մեղավորչեն:

ԳԼՈՒԽ

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼԻ ՇԱՐԺՄԱՆ ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՐԿԸ

Տ1. Ղավասարաչամփշարժում Ի՞նչ է նշանակում ավտոմոբիլիշարժման հաշվարկը: Ավտոմոբիլի շարժման հաշվարկ կոչվում է դրա շարժման հիմնական պարամետրերի՝արագության, անցածճանապարհի,ժամանակին հետագծի որոշումը: Ավտոմոբիլի շարժման պարամետրերի որոշումը ՃՏՊ-ի փորձագիտական հետազոտմանանբաժան, հաճախ բարդ ն պատասխանամասն է: Շարժման հաշվարկների հիմք են ծառայում տեսական տու մեխանիկայիե ավտոմոբիլի տեսության դրույթները, փորձնական ն էմպիրիկ տվյալները, ինչպես նան մասսայական դիտարկումների մշակումը: արդյունքներիվիճակագրական ՇՏՊ-ի պրոցեսումավտոմոբիլըկարող է շարժվել հավասարաչափ (հաստատունարագությամբ)դանդաղեցումովն արագացումով (թափառքով): Շարժման վերջին ռեժիմը հետագայումչի քննարկվում, քանի որ պատահարներիժամանակ այն հազվադեպէ դիտվում: Ավտոմոբիլի շարժման արագությունըկարելի է նվազեցնել տարբեր եղանակներով, նվազեցնելով վառելիքի մատուցումը գլաններին (արգելակում շարժիչով), անջատելով կցորդման ագույցը կամ փոխանցումը (գլորում), միացնելով արգելակման համակարգը (ծառայողական կամ շտապ արգելակում): Եթե ավտոմոբիլը6ճՏՊ-իպրոցեսում շարժվել է ուղղագիծ ն հավասարաչափ, ապա դրա արագությունը բնութագրող օբյեկտիվ տվյալները, որպես կանոն, բացակայումեն: ՇՏՊ-ի փորձաքննությանժամանակ առավել ճշգրիտ տվյալներ կարող են ստացվել քննչական փորձի միջոցով, սակայն գործնականում մեծ աշխատատարության պատճառով դրան հազվադեպ են դիմում:

Հավասարաչափ ուղղագիծ շարժումների ժամանակ օգտագործվում է հետնյալ տարրականհարաբերությունը՝

Տե-Խոք

(7),

որտեղ Տ.-ն ն ք -ն համապատասխանաբար ավտոմոբիլիանցածճանաու պարհն ժամանակն է:

Տ2. Արգելակումը շարժիչով

շարժումը գլորումով

թիվն է, տուփի փոխանցումների որտեղյ -ն փոխանցման Շշ ն՝ ավտոմոբիլիլրիվ քաշը: Գլորմամբշարժմանժամանակ 7-0. ն 1Ւ 0,03 ճանապարհի դիմադրության ուժը կազմումէ ծ,-

ՃՏՊ-ի ընթացքումավտոմոբիլիարգելակումըշարժիչով ն շարժումը գլորումով, որպես շարժման ինքնուրույն ռեժիմներ հանդիպում են հազվադեպ:Ավելի հաճախդրանք կամ նախորդումեն շտապ արգելակմանը կամ հետնում դրան: Առաջին դեպքում վարորդը, գիտակցելով վտանգավոր իրադրության առաջացմանհնարավորությունը(օրինակ` տեսնելով հետիոտնին երթնեկելիմասի եզրին), ոտքը վերցնում է դրոսելայինփականիկառավարմանոտնակից կամ անջատումէ փոխանցումըն արգելակում, եթե վտանգավորիրադրությունն արդեն առաջացել է (հետիոտնը սկսել է երթնեկսելիմասով): րկրորդ դեպքում ավտոմոբիլը դեռ չկանգնած վարորդը բաց է թողնումարգելակմանոտնակը,(օրինակ`հետիոտնինվրաերթիենթարկելու պահին), որից հետո ավտոմոբիլը,մինչն կանգնելը, շարժվում է գլորմամբ: Գլորումով ավտոմոբիլի շարժման (անջատվածշարժիչով) հաշվարկի համար օգտագործվումէ ուժային հաշվեկշռի հետնյալ հա-

շարժումն վասարումը՝

թ, - թջՀ Ե«ԼԻ,,

2),

որտեղ Ե,,-- ն ավտոմոբիլիիներցիայիբերված ուժն է, թ, -ն ն թ, -ըԸ համապատասխանաբար ճանապարհի ն օդի դիմադրությանուժերը, ն պարապ ընթացքում (առանց բեռնվածության)տանող թ... անիվներինբերվածտրանսմիսիայիդիմադրությանուժը, Դիտարկենքայդ ուժերը: Ավտոմոբիլի իներցիայի ուժը՝ -

թ-Օջ --Ժ8 Մ

պտտվողզանգվածներիհաշվառմանգործակիցը, ծ.-ը մ/վրկ, ո-ն ավտոմոբիլիդանդաղեցումը 2.

ջ-ն

գլորմամբ շարժվելիս,

ծ,

անկմանարագացումը,Ք Հ9,81մ/վրկ՞: մեծությունը որոշվում է հետեյալ բանաձնով ազատ

ծ,» -

ամե

22.

1ՒԷ(0,03-0,051.) Ծ

4),

(5),

Տլոզ)- Շ-Գշ

գործակիցնէ, որտեղ՝Էը գլորմանդիմադրության Օ-ն ճանապարհի երկայնական թեքության անկյունը, աստ: (չ նշանը, երբ ավտոմոբիլըշարժվում է վերելքով, նշանը,երբ ավտոմոբիլը շարժվումէ վայրէջքով): ընդհանուրգո ծակից Վ/ -ն ճանապարհիդիմադրության -

ժշ

Տոժ.

Օդի դիմադրությանուժը հավասար

թշՀԳՄ,-Պը

2.2

(6),

ավտոմոբիլիշրջհոսելիությանգործակիցնէ, նվ՛/4՛: դիմադԳլորումով ավտոմոբիլիշարժման ժամանակ տրանսմիսիայի է րությանուժը որոշվում հետնյալ էմպիրիկբանաձնով որտեղ Մ.-ն

թ.-(2:0,009)-Օ,-105.

(Դ:

ակնթարթային (2) դանդաղեցման ընթացիկարժեքի դեպքում մեծությունըարագության -

(7) բանաձներիցստանում են

Ի, ԺԷ.

ե-Ը.-

9-38 -

Օ ծ

(8),

գործաորտեղ Փշչ -ն շարժմանը գումարային դիմադրությունների է կիցն է, որը որոշվում հետնյալ բանաձնով ց

(3),

Փո

որտեղ Շ -ն ավտոմոբիլիփաստացիքաշն է, ոա

թ,-(ՇՇ0Տ0

«յոր» --ՏՀ-ա--Օ ծ,

ա): (Յա)

են Տալով արագության մի քանի արժեքներ՝ հաշվարկում դանդաղեցմանակնթարթայինարժեքները, իսկ միջին դանդաղեցման որոշումից հետո` արագությանյուրաքանչյուր միջակայքում (օրինակ' Մ,-ից մինչն Ճ,) միջին դանդաղեցումը՝ 9) (9): յ)Փ- 05 Ս.-)շ) ճանապարհը Որոշում են նույն միջակայքումավտոմոբիլիանցած .

..Ը

ՏՀ

Մ. Պ/ջՃՄ, )Փ

լ.

աՀ6

-Պշ

(10), |

որտեղ ՛չջ ությունն

վո,

7՛,

արագության յուրաքանչյուր միջակայքում միջին արահավասար ի է Մ,Գա ն Մ արագությունների է, որը նն բորան կիսագումարին,

-ն

ԽՈՀ

-ը

նույն միջակայքում արագությանաճը, մ/վրկ:

գ-

Գումարելով Տ -ի արժեքներըկառուցումեն Տ Հ Ը/չ) կորը, որից օգտվելով կարելի է որոշել ճանապարհիմեծությունն արագության փոփոխման ցանկացածմիջակայքում: Օրինակ Ճ՛լ -ից մինչն Պ՛չ ավտոմոբիլի արագության փոփոխմանդեպքում ճանապարհըհավասարէ Տ)յ-ի Տ

(նկ.1):

5,4

Խն,

որտեղ

Հ---«Հ

ՖչՄ

Պոն

Նկ.1 Ավտոմոբիլիշարժման պարամետրերիորոշումը

Իմանալովճանապարհիերլլարությունըն սկզբնական(կամ վերջնական) արագությունը՝կարելի է նան որոշել վերջնական (կամ սկըզՄ բնական) արագությունը: Օրինակ`

նա րիիցուն Արան թ սկզբնակա

(11):

Այնուհետն, գումարելով է-ի առանձին արժեքները,որպես արա-

գության ֆունկցիա կառուցում են Ժամանակի կորը (նկ.1): Շստ կորի՝ որոշում են ժամանակիմեծությունը` արագության հայտնի անկումների

համար:

Թ. ՛,

(13),

որտեղ 7, -ն տանող անիվներիշառավիղնէ, Էք-ըտրանսմիսիայիփոխանցմանթիվը: Շարժիչի արգելակային ուժը, բերված ավտոմոբիլի տանող անիվներին,որոշվում է հետնյալ բանաձնով՝

նական

արագության ն Տչ ը բիլը գլորման ընթացքում),դեպքում վերջնականարագությունը հավասար է Ճ/լ -ի: Ավտոմոբիլիշարժման ժամանակը որոշվում է նան գրաֆոանալիտիկ եղանակով` արագության փոփոխմանյուրաքանչյուր միջակայքում ժամանակիաճը հաշվարկելու միջոցով

ՃՄ7

(12),

էմպիրիկգործակիցներեն, որոնք կարբյուրատորային

՛-

բնութագիրը

ի1-(ռ-Օ:Ւե)Դ

Թ.

Նկ.2 Շարժիչիարգելակային կայի

ՃէՀ----5

6-0 ն Ե-ն

5-2:4, դիզելային շարժիչներիհամար հավասար են` .-0,035:0,045, ն ԾՀ2,5:4,5 շարժիչներիհամար՝ Հ0,06:0,08 Մ, -ը շարժիչի աշխատանքայինծավալը: Ծնկաձն լիսեռի պտտման հաճախականությունիցավտոմոբիլի արագությաննանցնելու համար օգտագործվումէ հետնյալ բանաձնը՝

Ինչպե՞սորոշել շարժմանպարամետրերըշարժիչով արգելակման դեպքում: Շարժիչով արգելակմանդեպքում, ավտոմոբիլիշարժման պարամետրերիհաշվարկը կատարում են օգտվելով շարժիչի արգելակային բնութագրից շարժիչի դիմադրության (արգելակային մոմենտի ոչ ծնկաձն լիսեռի պտուտաթվերից՝Թ, Շ4. 2): Փորձնակախվածությունը կան արգելակային դիագրամը (բնութագիրը) ցույց է տալիս շարժիչի դիմադրությունըդրոսելայինփականի լրիվ բացվածքի ն անջատված բռնկման համակարգի դեպքում: Այղ բնութագրի բացակայության դեպքումկարելի է օգտվել հետնալ էմպիրիկբանաձնից՝

ԽՄջ լ

ք տծ

Խ.ք լ

(14),

որտեղ Խ17չ-ը ն Ե7»-ը համապատասխանաբարտանող անիվներին բերված տրանսմիսիայիմոմենտն ու շփման ուժն են, որոնք որոշվում են փորձով: ն 7-ի Փորձնական տվյալների բացակայությանդեպքում Պ/17ր-ի է կախվածուհետնյալ կարելի օգտվել էմպիրիկ համար որոշման թյունից՝ (15), ոԷյջ ե Լ՞-|ԻՆչ Ո-Ֆժ) Ժ ոով որտեղ` ղս

-ը

բեռնվածքի ազդեցության գործակիցնէ, գ,

0.97":0,98-0.99"

որը

որոշվում է՝

(16),

որտեղ` 8-ն, 1-ը, ու-ը կոնաձն, գլանաձն ատամնանիվների զույգերի ն կարդանայինհոդակապերիթվերն են, որոնք փոխանցումեն բեռնվածքը շարժիչով արգելակելու դեպքում: Իմանալով առանձին ուժերը ավտոմոբիլի տվյալ արագության դեպքում կարելի է որոշել ակնթարթային դանդաղեցումը՝

7՛

Քարից էիլ

(17):

Օծ,

Ավտոմոբիլիարագությունը, ժամանակըն ճանապարհնայս դեպքում հաշվարկում են այնպես, ինչպես հաշվարկում են ավտոմոբիլը գլորումով շարժվելու դեպքում, այսինքն սկզբից որոշում են դանդաղեցման ակնթարթային, ապա միջին արժեքները:Ըստ (10) ն (11) բանաձների գտնում են ճանապարհին ժամանակիաճը: Այնուհետն կառուցում են ՏՀՏ (Ճշ) ն ՄՀ7ԸՀ) կորերը, ըստ որոնց որոշում են անհայտ պարամետրերը (նկ.1): Տ ի նՄ-ի որոշման նկարագրված մեթոդը հենվում է ավտոմոբիլի տեսության հայտնի դրույթների վրա ու հնարավորությունէ տալիս պարամետրերըորոշել ցանկացածճշտությամբ: Սակայն մեթոդի օգտագործումը բարդեցված է հաշվարկներիկրկնությամբ ու ճանապարհի ն ժամանակիկորերիկառուցմամբ: ճՏՊ-Ի պրոցեսում արգելակումը շարժիչով կամ շարժումը գլորումով կարճատն է, իսկ արագության անկումներըսովորաբար` մեծ չեն: Այդպիսիդեպքերում կարելի է ավտոմոբիլիշարժումը հաշվել հավասար դանդաղեցմամբ(համաչափ դանդաղեցմամբ)ն (6) ու (7) բանաձներում տեղադրել արագությունների միջին արժեքները առանց գրաֆիկների գծման: Վերը բերված բանաձներումտեղադրելովավտոմոբիլի ն ճանապարհիհայտնիպարամետրերի մեծությունները՝գտնում ենք Խա, Թջ ն Ք ուժերի արժեքները որպես միջին արագության Մ. ֆունկցիա: Այնուհետն,օգտագործելով (8 կամ 7) բանաձնր, որոշում են դանդաղեցումը՝ որպեսմիջին արագության Մք ֆունկցիա: Ավտոմոբիլիշարժման սկզբնական(7), վերջնական(,) ն միջին արագությունների(Գ/.ջ)միջն կախվածությունը հետեյալն է :

Մ -.-

Ռ/«ԷՄ1

ԽՀ-2ՄՓ-Մյ

Ը 257 ց-Մ 0,5

(18ա)

(18բ)

(18գ)

Խհվտոմոբիլիվերջնական արագությունը կարելի է որոշել, եթե ավտոմոբիլըշարժիչով արգելակելուց կամ դրա գլորումից հետո տեղի կունենա արգելակում արգելակային համակարգով:Սկզբնականարա48

գությունը կարող

րեցնելու:

ԱԱ

է որոշվել,

եթե ինտե իվ արգելակումը դադատեղաշ սրժւ լ է գլորումով կամ շարժի-

Պրի

չով արգելակմամբ: Ճ Պ-ի ձաճգամանքներիարագությունԿախված նրա ց, ներից (Մ կամ Ճ՛,) որն է հայտնի կիրառվում է 18-րդ բանաձներիցորնէ մեկը: ն ՃՄ,-ը: Դիմադրությանուժերը ն միջին դան1. Վայտնի են Պ-ն են անմիջապես, այնուհետն (10 -ն 11) բանաձնեդաղեցումը որոշվում րով որոշվումէ շարժճան ճանապարհն ու ժամանակը: 2. Վայտնի են ճանապարհիերկարությունըՏ ն վերջնական արագությունը Մ, գլորմամբ շարժվելուց կամ շարժիչով արգելակելուց, (10 ն 18բ) բանաձներից՝

ՏՏ

Դ,

Մ -

արգելակման ԱԱ Աո

կամ Շարժիչի հետո դաղեցման որոշումից սկզբնակա Ան նէ թյան որոշումը դժվարությունչի ներկայացնում:Եթե հայտնի բնականարագությունը, ապա վերջնականարագությունը

եթե հայտնի է 7,

-ը, ապա

ՄՇՊՄ,

օ-

ՉՏ)

լոն

ո սկըզ4՛,

ԱՑ յ

Մ.- ՎՊ, ՉՏ)

Տ3. Արգելակումը հաստատուն դեպքում

(20): կցման գործակցի

Ինչպիսի՞ գործոններից է կախված անվադողի ն ճանապարհի կցման գործակիցը: Ավտոմոբիլիտեսությունից հայտնի է, որ տանող անիվներիվրայի շոշոփողքարշիչ ուժը հավասարէ՝ .Ք-"

Խ/Լ, Ի

(21): է

Այս ուժի մե թյունը սահմանափակվումէ դողի ն գետնի միջն եղած կցման ամրությամբ: Անվադողի ն գետնի հպման ամրությունը, հետնապես ն իրացվող քարշիչ ուժի մեծություըը համաչափ են այն նորմալուժին, որ սեղմում է անիվը գետնին, այսիքն՝ 2 ոու (22) Փ 7 - Փ Շա -

որտեղ Շս -ն մեքենայի ծանրության ուժի այն մասն է, որն ընկնում է տանող անիվների վրա (կցման ծանրություն), 7. -ը գետնինորմալ ռեակցիան, կցման գործակիցը, որը հավասար է տանող ուժի նորմալ հակազդման հարաբերությանը. Փ -ն

թ.Ճ

Փ-ջ-Շ.

ԵՑ

գետնի ՛

(23):

Կցման գործակիցը (Փ) կախված է բազմաթիվգործոններից, այդ թվում գլխավորապես ճանապարհի ծածկույթի տեսակից ու վիճակից, անվադողի տիպից, դրա ներքին ճնշումից ու դողածածկանի պահպանաշերտի նախշերից, անիվի գլորման արագությունից, դրա սահքից, տեղապտույտիցայլն: Թաց ու սահուն մակերնույթի վրա կցման գործակիցըզգալիորեն փոքրանում է, որովհետն հենման մակերնույթի վրա եղած հեղուկային թաղանթնունի յուղման հատկություն: Լրիվ սահքի («յուզ») ե, տեղապտույտի ժամանակ կցման գործակիցը փոքրանում է: Կցմանգործակցիմեծությունը փոփոխվում է 0,7:0,8 (չոր ասֆալտ) մինչն 0,1:0,2 (սառցապատճանապարհ)ն 0,30:0,4 մինչն 0,05:0.1 (նույն ծածկույթի թաց վիճակում): Արգելակային դիագրաման: Եթե վարորդը, ՃՏՊ-ի ընթացքում, արգելակել է մինչն ավտոմոբիլի կանգնելը, ապա սկզբնական արագությունը բավարարճշտությամբ կարելի է որոշել ճանապարհային ծածկույթի վրա սահքի («յուզ») հետքի երկարությամբ, որը մնում է ճանապարհի վրա անիվներիլրիվ բլոկավորմանդեպքում: Եթե ՃՏՊ-ի տեղի զննման ժամանակ գրանցվել են ավտոմոբիլի անիվների (աջ ն ձախ կողմերի) տարբեր երկարության հետքեր, ապա հաշվարկներիժամանակվերցնում են երկարհետքը: Դիտարկենքավտոմոբիլի շարժման առավել պարզ դեպքը հարթ հորիզոնականճանապարհիվրա, երբ կարելի է անտեսել ճանապարհի ն օդի դիմադրության, տրանսմիսիայումշփման ուժերը (նկ.3) ն պը-

տըտվող զանգվածների իներցիան(ծոշ),որի ազդեցությունըհակառակ է շարժման դիմադրողուժերին: Սկզբնականպահին (Օ կետ) Մ արագությամբ շարժվող ավտոմոբիլի վարորդը նկատում է վտանգը:Նա որոշում է ընդունում արգելակել, անջատում է կցորդմանագույցը ն ոտքը տեղափոխումարգելակի ոտնակին(ՕՃ տեղամաս):

բ)

ա) Մ

օԷ-4-Ժ-լ '

Նկ.

ման ելակման Ավտոմոբիլիարգելակմանդիագրամա

Վտան գը երնալու պահի մասին ազդանշանիպահից մինչն տրանս -

պորտային միջոցի կառավարմանօրգանի վրա ազդեցության սկզբի միջակայքըկոչվում է վարորդի ռեակցիայի ժամանակ (Ո): Արգելակ ման սկզբից մինչն արագությաննվազմանսկիզբը (ԲՑ կոչժամանակ Այդ (2): է ուշացման հաղորդակի վում արգելակային (կամ ժամանակիընթացքումճնշումը գլխավոր արգելակային գլանից արգելակային ծորանից) փոխանցվում է անվային գլաններին (արգելակայինխցերին)ն տեղի է ունենում արգելակային հաղորդակի -ք ժամանակից հետո մասերի միջն եղած բացակների հանում: են ն ավտոմոբիլի արագությունը սկսում է արգելակները միացվում փոփոխությունը,ըստ ժամանակի ունի բարդ նվազել: Դանդաղեցման բնույթ (ինչպես ցույց է տրված դիագրամի վրա շտրիխներով): նախ Վաշվարկների պարզեցման համար ընդունում են, որ 8Շ աճում է (8), ապա օրենքով հատված ուղիղ գծի դանդաղեցումն չափի՝ մնում է հաստատուն (կայունացված)ն հասնելով առավելագույն հավասարվում7-ի: Արգելակման վերջում (Ծ կետ) դանդաղեցումը ակնթարթորենընկնում է՝ հասնելով մինչն զրոյի: /5 ժամանակըկոչվում է դանդաղեցման աճի ժամանակ, իսկ արգելակման սկզբից մինչն դանդաղեցմանկայունությանհասնելու պահի միջակայքը (/չ-ի ն 8-ի գումարը, ՃՇ տեղամասը)՝արգելակային համակարգի գործարկման ժամանակ: Ավտոմոբիլի կայունացված դանդաղեցումով շարժման ժամանակը՝(հզ)կոչվում է լրիվ արգելակման ժամանակ: կախվածեն բազմաթիվգործոնքլ, եչ Բ ժամանակահատվածները են ն փորձարկումներով: ներից որոշվում .

միջակայք

Վարորդի ռեակցիայի ժամանակը կախված է սեռից, տարիքից, որակավորումից, առողջական վիճակից ն այլ բազմաթիվ գործոններից: Փորձագիտականհետազոտություններիժամանակ վերցվում է միջին վիճակագրական մեծությունը, օրինակ` Անգլիայում ՃՏՊ-ի փորձաքննության ժամանակ հլ 0,68վրկ հաստատուն, նախկինԽՍԴ-ում դ ՀՕ8 վրկ: Վարորդիռեակցիայի ժամանակը հաստատուն ընդունելը ճՏՊ-ի բոլոր իրադրություններումարդարացվածչէ, այն վերցվում է ՑՒ/44ՇՅ կողմից առաջարկված դիֆերենցացված մեծություններով (|3) հավել-

դանդաղեցումը փոքր է հաշվարկայինից: Որպեսզի հաշվի առնվի դանդաղեցմաննվազումը, (24) բանաձնում երբեմն օգտագործվում է (արգելակման արդյունավետության) ճշգրտման գործա ՀԱ ՞ ' թյան) Գործակիցը Դ

ԹԵՑ քում

ված):

Բոլոր ճանապարհատրանսպորտային իրադրություններն առաջին մոտավորությամբբաժանված են երկու խմբի վտանգավոր ն ազատ: Վտանգավոր ՔՏՊ-ի ժամանակ ճանապարհային հանգամանքների տարրերը ստանում են վտանգի բնույթ ն վտանգավոր հետնանքների վրա հասնելու հավանականությունըպահանջում է ճՏՊ-ն կանխելու միջոցառումներիկիրառում: Ազատ ճՏՊ-ի դեպքում վարորդի տեսադաշտում օբյեկտի երնալը, որին պետք է արձագանքի(ուշադրություն

է անմիջական ԼԴ դարձնի) կար մոտալուտ վտանգից: կապված: է, ավելի փոքր խոչընդոտ Աթա ոնեաՎԸ քան

երնա-

Վարորդի ռեակցիայի դիֆերենցված արժեքները օգտագործվում ինչպես տրանսպորտայինմիջոցի արգելակման,այնպես էլ խուսավարման հետ կապված հաշվարկներում: Արգելակային հաղորդակի գործարկման ուշացման ք ժամանակը գլխավորապես կախված է հաղորդակիտիպիցն դրա տեխնիկականվիճակից (հավելված 9): Դանդաղեցման աճի ժամանակը (ո) կախված է արգելակային հաղորդակի տիպից, ճանապարհային ծածկույթի վիճակից ն հաղորդակի դեպքում այն ավտոմոբիլի զանգվածից:Պննեմատիկական ավելի մեծ է, քան հիդրավլիկական հաղորդակի ն աճում է կցման. գործակցի ու ավտոմոբիլիզանգվածի մեծացմամբ: միջոցի կայունացված դանդաղեՏեսականորոն տրանսպորտային ցումը ավտոմոբիլի բոլոր անիվներիկցման լրիվ օգտագործմանդեպքում կլինի են

-Փ.քջ

(24),

որտեղ Փ.-ն անվադողերի ն ճանապարհիերկայնականկցման գործակիցն է ն չափվում է ՃՏՊ-ի տեղում, «5-րդ անիվի» կամ շարժական սար-

քերի միջոցով: Միաժամանակ բոլոր

անիվների կողմից կցման լրիվ օգտագործումը հազվադեպ երնույթ է, ուստի սովորաբար (24) բանաձնը փորձնականորենչի հաստատվում, քանի որ, որպես կանոն, փաստացի

Փ.Ք

(25): |

Քանի որ այդ բանաձնումկան 2 կամայականորենը նռրվող Փ. ն 8, գործակիցներ,որոնցօգտագործումով դանդաղեցման հաշվարկները (ըստ երկու տտլ| բեր փորձագետների)տարբերվում ելն 0-4042 -ով ն փաստացիդադ"աղեցումը կարող են այդ նորմատիվնլերխ մեծ լինել, ապա փորձաքն|ության գործընթացում օգտագործվոււմ շն ավտոհոբիլների զանգվածայինփորձարկումներիցստացված / մեծությունները (հավելված 10): Ավտոմոբիլիշարժման հաշվարկի ժամանակկարելի է օգտագործել տարբեր ելակետային տվյալներ: Այսպես, եթե հայտնի է ավտոմոբիլի շարժման սկզբնականարագությունը` Ճ՛չ-ն, ապա լրիվ արգելակման սկզբի պահին սահքի արագությունը ՄՃ,յչ-նկարելի է հաշվել ընդունելով,որ ավտոմոբիլը շարժվումէ 0,5 յ -ին ժամանակամիջոցում հավասար դանդանղեցումով ՖօՀԽզ- 0587 (26): Ավտոմոբիլիանցած ճանապարհըՈլ-Ւ/շ ժամանակումկլինի՝

Տ ՒՏչ-(ո՞ՒՉ)Դ«

(27): Դանդաղեցման աճի ժամանակամիջոցումավտոմոբիլի անցած ճանապարհըկազմում է՝ Է

ՏՀՄ:3

մե

(28)

իսկ լրիվ արգելակմանժամանակ անցած ճանապարհը՝

ՄՀ

Տ--25»2)

(29)

Մ՛

Տ.--»--ՕԿԽ5Մ.հ 2)

կամ

(29ա):

Ըստ

պետականստանդարտիայն հեռավորությունըորն անցնում է ավտոմոբիլն արգելակային ոտնակը սեղմելու պահից մինչն լրիվ կանգնելըկոչվում է ավտոմոբիլի արգելակման ճանապարհ՝ Տ,"Ր

ՏչՒՏ,-ԷՏ,

ՀՊր ՄիԺ2-25-05Մ.11 2Վ

ԴՈՑ2

26.

Հ-

(ԷԷ 058)Կ.

«.

Մշ

Է05.ՄԷ-ՐՀ"34

2յ

(30):

վարորդիարձագանԱվտոմոբիլ ի ւնցած ճանապարհը վտանգին կլինի' Հանապարհը) քելու բլահից մի նչն կանգնելը(կանգառման Մ (31):

Տ, -ՏՒ Տ,ՒՏ:ՒԷ

Հ-(ԻՒն

-շյ

համար նշանակելով հ-Ւե-Ւ0,5Թ-՛1 Դակիրճության

կստանանք՝

ՏՂԱ

պրոցեսում, Ավտոմոբիլիշարժմանժամանակը լրիվ արգելակման մինչն կանգնելըկլինի՝ ---»-ռ

թ.

Վե

(33):

ցք 5ն

կազմումէ

ժաման

Ավտոմոբիլիլրիվ կանգառման

Ն-հԻոՒկինքԼՒ -

նորը ԱՅ:

ՏՀՂՎԱՒ-"22-2) «

(-ՂԻԵ-Զ--՛

ՄԱ-Պ.

(34): :

արագությունը

(36): .

սահքի («յուզ») երկավրա թողած արգելակմանհետքի՝ անվադողերի որոնք առաջացել հետքերը, սահքի է որ րությամբ:Ընդունված հաշվել, շրջաեն մնում արգելակման լրիվ միայն են անիվներիբլոկավորմամբ, է կայուհամընկնում պահը ն ախնական նում, իսկ հետքի առաջացման է փորձառաջացմանպահի հետ (պահանջում նացվածդանդաղեցման նական հաստատում): ըստ Ավտոմոբիլի արագությունը լրիվ արգելակմանսկզբում գտնում են (29) բանաձնովընդունելով սահքի հայտնի երկարության Տլ" Տո. այսինքը՝

ՊՎԶՏո)

(37):

ՊՏ»)

արտա-

(38):

Դանդաղեցմանաճի ժամանակ ավտոմոբիլի անցած ճանապարհը ().թ: 05) դեպքում) կազմումէ՝ )

Տ.Համաձայն (29ա) ճանապարհրկլինի՝

Մ,

ը՛

ՀՈՎ2Տ,») 0--Հթ

Տո

(40),

ՊՈՒԵՒԾ

շարժման Ավտոքոբիլի է

կազմում

(39):

(31) բանաձների ավտոմոբիլի կանգառման

Տ-(ՈՒՔՒՑՈ)ՊոՒՏօՀՆլՊոժ

ժամանակը լրիվ արգելակման պրոցեսում եշ

Լրիվ կանգառմանժամանակը:

(35),

հաշվարկներում,հատկապես դրանց առաջՓորձագիտական առաջ նային փուլերում, ավտոմոբիլիարագություննարգելակումից ծածկույթի են ճանապարհային ն է այն որոշում սովորաբար, անհայտ

ՄՀ

որտեղ

Եթե ավտոմոբիլը արգելակելուցչի կանգնել դրա ճանապարՄ. -ից նվազել է մինչն Մ, -ի, ապա ավտոմոբիլիշարժման տեսքը՝ մոն տանում են հետնյալ լ ՊոնՔը նաձնե ժաման հիի ն ժամանակի բանած

Մ .-05հ)Է

(32):

Է--5 2յ

Ավտոմոբիլի սկզբնական արագությունը համաձայն (29ա) հայտությանկլինի՝

25.

ար

|2Տ

Ն-ՊԻ.Պ--5

(42), (43):

ելակետային նյութերը հնարավորուկանգառման ճանապարհի երկարությունը: Ըստ (32) բանաձնի ավտոմոբիլի սկզբնական արագության կողմնորոշիչմեծությունը կլինի ե ե Մ ի շարք դեպքերում գործի են տալիս որոշելու միայն թյուն

Մ Հ-յՂէ

Վ7Ը425.յ

(44):

Այս բան սձնով որոշված արագությունը կլինի հնարավոր առավելագույնը, քա սի որ ճանապարհի նույն հատվածում կարելլԷէ կանգ(ե ցնել փոքր ա ագությամբ շարժվող ավտոմոբիլը ինտենաիվարգելակ-

մամբ:

Հետի տնի՝ վրաերթի Փորձագիտականվերլուծությո ճների ժ մանակ հաճախ անհրաժեշտ է որոշել ավտոմոբիլի Ճ՛, արագությունը հարվածի պահին: Հնարավոր են ՃՏՊ-ի մի քանի տարբերակներ: Վրաերթը հետիոտնին կարող է տեղի ունենալ ավտոմոբիլի հավասարաչափ շարժման շրջանում (այսինքն նկար 3-ի վրա Ց կետից առաջ):

դանդաղեցման աճի ժամանակ (8Շ հատված) ն ավտոմոբիլի լրիվ արգելակման(ՇԾ տեղամաս)ժամանակ: Ավտոմոբիլի դիրքը հետիոտնին վրաերթի ենթարկելու պահերին տարբերակներըբերվում են նկար 4-ում, որտեղ հոծ գծերով ցույց է տրված սահքի հետքերը, իսկ գծիկներով ավտոմոբիլիՏո ճանապարհը Բ ժամանակում: Եթե վրաերթից հետո ավտոմոբիլի տեղաշարժը (Տ,,) փոքր է սահքի հետքի երկարությունից (Տօ) (Լ տարբերակ), ապա ավտոմոբիլի արագությունըվրաերթի պահին կլինի

Ավտոմոբիլիարագությունը վրաերթի պահին` ՛, -ն, որոշելու հա՛ հի (Բկե նղանանք ն նկար3բ-ինվե ճարր վերադառնանք պահի -ին: Ո Որոշակի 3Յբ ճ. (Բ կետ)դանդա ղ եցմանմիջանկյալ. մեծությունը կլինի:

7, -

(45):

Պ2Տույ

5,շ-ից, ապա նախօրոք անհրաժեշտէ որոշել ավտոմոբիլի Տ: ճանապարհըդանդաղեցմանաճի են Տու-ը ժամանակ |լտես(39) բանաձնը) որից հետո համեմատում » (ՏաԴՏ3) գումարային հեռավորությանհետ: Եթե Տող (ՏօՒՏ3), ապա վրաերթը տեղի է ունեցել երբ ավտոմոբիլը դեռ արգելակված չէր ու դրա արագությունը հավասար էր Ճ՛չ-ին (ԼԼ տարբերակ): Այս դեպքում ավտոմոբիլինախնականարագությունը որոշում են (38) բանաձնով: Եթե ավտոմոբիլի տեղաշարժը (Տո)

ճեծ է

տն

ԴԷ

Է Ո

Տո.

լ Ւ-

Ւ-

Հ.

5 նե)

Նկ.4 Ավտոմոբիլիարագությանորոշումը հետիոտնինվրաերթի ենթարկելու պահին, Լ- ւ-- ՃՏՊ-ի տարբերակներ Եթե Տո տեղաշարժը փոքր է (Տօ 53 գումարային հեռավորու-

թյունից, սակայն մեծ է սահքի Տ հետքից (ՏօՒՏ:)» Տող«Տօ, ապա վրաերթը տեղի է ունեցել դանդաղեցմանաճի պրոցեսում, (երբ արագությունը արդեն նվազել է), սակայն դեռ 4/ջ մեծությանըչի հասել (11

տարբերակ):

7ք

(46):

0-ը ժամանակիմիջակայքումմիջին դանդաղեցումըկլինի՝ Ը

05-ք

(47,

05)

(48):

Այդ միջակայքիվերջում արագությունըկլինի՝

Մ,-Մ,ք.

կազմում ավտոմոբիլիանցած ճանապարհը ժամանակում 22, (49): թո Տ.- Մ,-05) է`

կամ

»5.

(

եսե Անտեսելով 48ն49)

-Տո-ՏՅ-

Տու

1. Տ,կու

նաձնե ք.- -ը բանաձներից

Մ անի».Մ-

նենան արք

(50): `

(51):

Վերջին բանաձնում հայտնի են բոլոր ցուցանիշները բացի փնտրվող արագությունից: Այսպիսով,եթե հետիոտնին վրաերթիենթարկելու պահին ավտոմոբիլի անիվներըարգելակվել են, բայց բլոկավորված չեն ու դանդաղեցումը չի հասել առավելագույն մեծությանը, ապա արագության հաշվարկը կատարումեն հետնյալ հաջորդականությամբ. 1.Գտնում են Ճ՛, ն Տլ մեծությունները: 2.Ըստ գործի նյութերի (50) բանաձնեով հաշվարկում են ավտոմոճանապարհը դանդաղեցման սկզբից մինչն հեբիլի անցած տիոտնինվրաերթիենթարկելուպահը: 3.Որոշում են Մ, արագությունը (51) բանաձնով:

Տ4. Արգելակումը փոփոխական կցման գործակցի

դեպքում

Երկու տարբեր կցման գործակիցներ ունեցող ճանապարհիհատվածներում ավտոմոբիլն արգելակելու դեպքում ինչպե՞ս որոշել դրա

դանդաղեցումը:

Գործնականումհազվադեպ չեն այն դեպքերը, երբ արգելակված ավտոմոբիլը հաջորդաբար տեղաշարժվումէ տարբեր կցման գործակիցներով ճանապարհիերկու հատվածներով: Օրինակ` չոր ասֆալտբետոնի վրա սկսած արգելակումը շարունակվում է ձյունածածկ կամ սառցապատ տեղամասում:Նման երնույթ տեղի է ունենում, երբ արգելակված ավտոմոբիլը դուրս է գալիս ճանապարհի անցանելի մասի սահմաններիցն կանգ առնում հողային ճամփեզրին(կողնակին): Քննարկենք ավտոմոբիլի շարժումը նշված ճանապարհայինպայմաններում: Ընդունենք, որ ՇՏՊ-ի պրոցեսումճանապարհի Փյ կցման գործակցով հատվածում ավտոմոբիլի արգելակային հետքը կազմել է Տօ1, իսկ մյուս՝ Փշ կցմանգործակցովտեղամասում՝Տ,շ (նկ. 5): Փորձագիտական պրակտիկայում ավտոմոբիլի նախնական արագությունն այդպիսիդեպքերում որոշում են հետնյալ բանաձեով՝

Մ. /լ-ը որտեղ

051)

(52),

Վ2(ՏուիՒ Տու») .

յչ-ը ավտոմոբիլի դանդաղեցումներնեն առաջինն երկ-

տեղամասերում: Եթե 5շլ ն 5օչ ճանապարհներիերկարությունները ունեն նույն կարգն, ինչպիսինավտոմոբիլի բազան է, ապա (52) բանաձնիցօգտվելը կարող է բերել խոշոր սխալի: Արգելակված վիճակում ավտոմոբիլի շարժման ամբողջ գործընթացը բաղկացած է երեք փուլերից: րորդ

ա)

Տու

բ)

Գ)

ջկե-Յջ

3»

թի

լ :

կէ Տա.

)

|ք ո

Ձ .Վ.

«Հ վ

ոն

բ,

ի,

Տա-Լ

Արգելակմանհետքերը

Առաջին փուլը սկսում է ավտոմոբիլի անիվներիբլոկավորման (նկար 5ա-ի վրա 1 դիրք) ու վերջանում՝ առջնի անիվները2-րդ տեղամաս մտնելու պահին(Լ դիրք): Այդ փուլում ավտոմոբիլըշարժվում է/լին հավասար դանդաղեցումով, իսկ ճանապարհի երկարությունըհավասար ԷՏ,լ- Լ: Երկրորդ (անցողիկ) փուլը սկսում է առջնի անիվները այդ

(Է|

Համաձայն հավասարակշռությանպայմանի(նկ. 5բ).

բ,-

ՕԵՀԻ,հ, Ն

Տ ՈՔ» կլ

Նկ.5. բ) ավտոմոբիլիվրա ազդող ուժերը, գ) դանդաղեցմանգրաֆիկը

Տ,չ Հ

Նկ.

տեղամաս մտնելու պահին ու շարունակվումմինչն ավտոմոբիլիհետին անիվները տեղամասերիսահմանի հատելը: 2-րդ փուլում ավտոմոբիլի դանդաղեցումըհավասար է /լ.շ -ի, իսկ տեղաշարժը՝Լ, -ի: Երրորդ փուլը վերջանում է 2-րդ տեղամասիվերջում ավտոմոբիլի կանգնելուպահին(111դիրք): 3-րդ փուլում ավտոմոբիլի դանդաղեցումը հավասար յշ -ի, իսկ տեղաշարժը՝Տ,շշ-ի: Պարզության հ համարընդունում են, որ ավտոմոբիլն առջնի անիվներով տարբեր կցման գործակիցներ ունեցող տեղամասերի սահմանը հատելու պահին դանդաղեցումը փոխվում է ակնթարթորեն ու մնում փուլում: հաստատուն յուրաքանչյուր

Օգ-

ր,»2

63)

Է,հ,

Օյ

Խ--ջ-

, `

64),

որտեղ ԽՃ.-ը ն Ճ.շ-ը ճանապարհինորմալ, ԽՃ.լ-ն ու Ճ.չ-ը շոշոփող հակազդումներն են ասվտոմոբիլիառջնի ն հետնի անիվների

վրա,

ճ-ն,

ՖԵ-ն ն փլ-ն ավտոմոբիլի ծանրության կենտրոնի

կոորդինատներն.են:

Ընդունելով միջանկյալ փուլում.ավտոմոբիլի բոլոր կցման օգտագործումը,կարելի է գրել`

ԽՍ

-ք

լՓ,: ծ:

անվադողերի լրիվ

-- ծ.

(55): ՐՔ Զ.չ-ի արժեքները որոշում

Տեղադրելով (54) բանաձնում Խ.լ-ի ն իներցիայիուժի մեծությունըշարժման միջանկյալ փուլում`

են

(ՇԵՀՒՔ հ)

թ.-ՔՓ.-ԷՔՓ`

ԾԵՓ,

Փ.

Օգգլէհ,

երրորդ փուլոմ

Օ(ՓՓ, օգ) ԼՆ-ի(Փ-Փ)

թ."

ոգթ

դա Ադաղեցում

66):

նենա հետն արոտա

ւ-----ՎՔ

Վերը նշած նկատառումների հիման վրա գտնում են ավտոմոբիլի շարԺմանժամանակը,ըստ փուլերի, հետնյալ արտահայտություններով.

եսքը՝ նքը

Մ,-ՊՉՏ,ո)չ

(58): |

Դ ԹՅԱՆ Լյւշ Վ2(Տ)չ

(59):

Ավտոմոբիլիարագությունն առաջին փուլի սկզբում (ճանապարհային ծածկույթի վրա սահքի հետքի առաջացմանպահին)կազմումէ

-Վ՛լա

(60):

ԷՑա-էյ|

ՒՆ

Ավտոմոբիլի սկզբնական արագությունը, հաշվի առնելով նրա դանդաղեցումըԲ ժամանակիընթացքում,հավասարէ.

Պե -05իյ Ն

215,» -

ԼյոԻ(Տա՞Լ)),) -

(61) .

Հաշվարկներըցույց տալիս, որ նույն պայմաններում(61) ն (52) բանաձներով ստացած մեծություններն տարբերվում են իրարից առնվազն 13 96-ով,ինչը կարող է ազդել փորձագետիեզրակացությանվրա: Առավելնպատակահարմար է (61) բանաձնիօգտագործումը: են

Ո2՞

արաջին փուլում`

Է-

Մշ

աաա

(62) (63), (64):

Ավտոմոբիլիկանգառմանժամանակըկլինի՝

Ավտոմոբիլիարագությունըանցողիկ2-րդ փուլի սկզբումկլինի

ՊՀ

Նշ

ՇԵՐ

երկրորդ փուլում՝

|57:

Լ-մլ(Փ.-Փժ

Ինչպես երնում է (57) բանաձնից7լ.չ դանդաղեցումըկախված է ճանապարհիերկու հատվածներիկցման գործակիցներիցն ավտոմոբիլի պարամետրերից: Ռրոշենքավտոմոբիլիշարժմանհիմնականչափանիշները: Ավտոմոբիլիարագությունը 3-րդ փուլի սկզբում կլինի՝

Մ.

Ֆչ

որտեղից՝

(Փ.Փ.)

Հ աշվի առնելով նե յլ. 54)-ը (54)-ը յ/-շ

հ)

(Օօ-Ք

ՀԻՇՄա

Ը-ՆՎԱՎՀաՇ

` Խ. ով հ

(65):

Տ5. Ավտոմոբիլի շարժման հաշվարկի արգելակման ժամանակ առանց անիվների բլոկավորման

առանձնահատկություններն

Ֆ զփհառշվարկման երը բերված բանաձներըե բադրում ենճաւ սվտոմոբիլ բոլոր անվադողերի միաժա 1անակյաու լրիվ նալյլկարհ|ն ւմ: կցման ոժի օգտագործ Կարգավորիչների ն հակաբլոկավո ման սարքերի:աճցակայությս դեպքում արգելակային ուժերը բաշխվո մ են

ավտոմոբլի կամրջակնԾ)իմիջն՝ ուղղահայաց բեռնվածքներինանհավասարանփ ընդ որոկ- առջնի ն հետնի կամրջակների անիվները միաժամտմակ չեն բլոկավորվում: Անվադողերի ու ճանապարհի լավ կցման դեպքում առաջ բլոկավորվում են հետին անիվները: .,-ի փոքր արԺեքի դեպքում առաջինը կարող են բլոկավորվել` ինչպես առջնի այնպես ն հետնի անիվները: Հետին անիվներիբլոկավորումը կարող է բերել ավտոմոբիլի ընդլայնական կայունության կորուստի, իսկ առջնի անիվների բլոկավորումը՝ դրա կառավարմանխանգարմանը: Արգելակային ուժի բաշխման գործակից ( ա) կոչվում է առջնի կամրջակիարգելակայինուժի հարաբերություններկու կամրջակների արգելակայինուժերի գումարին, այսինքն ,

իու

8.- ք. Ք ոօք1

(66) ,

ոլօք2

որտեղ` Ի,ոջւ-ը ն Խ,ոշքշ-ըհամապատասխանաբարառջնի ն հետնի կամրջակներիարգելակայինուժերն են: Եթե հաշվի չառնենք Ի,, Թ, ն Բոց դիմադրողուժերի հաղթահարման էներգիայի կորուստներն, ապա հետին կամրջակի անիվների բլոկավորման սահմանագծում (կայունության սահման) արգելակման դեպքի համար ավտոմոբիլի հնարավորառավելագույնդանդաղեցումը կլինի գՓջ 7՞ 67:

Շտապ արգելակման դեպքում ավտոմոբիլի անիվների արգելակային ուժերը չեն կարող գերազանցել անվադողերիու ճանապարհի կցման ուժին: Ուստի չբլոկավորված անիվներով, ավտոմոբիլի շարժման հաշվարկը տալիս է դանդաղեցման փոքր, իսկ ժամանակի ն ճանապարհի մեծ արժեքներ, քան ըստ կցման ուժի լրիվ օգտագործման պայմանիհաշվարկը:

ղի

ԼՇ-Տ8Ժհչց,

Առջնեի անիվներիբլոկավորմանսահմանագծումավտոմոբիլի արգելակմանդեպքի համար դանդաղեցումըկլինի

ա.Լր,-ՏԵՓՔ իլ,

(68):

Պարզելու համար, թե վերը բերված բանաձներից որն է անհրաժեշտ օգտագործել, գտնում են կցման (Փոռ) գործակցի, այն մեծությունը, որի դեպքում երկու կամրջակներիանիվները միաժամանակ հասնում են

բլոկավորման,այսինքն.

ԼՑ,- Ե յթծ9Ն,ԽՒ5»ծ ԴՎԿ

հւ

(69):

Եթե փաստացի կցման գործակիցը մեծ է Փշոու-ից.ապա ավտոմոբիլի արգելակման ժամանակ, սկզբում բլոկավորվում են հետին անիվներն ու դանդաղեցումը որոշում են (67) բանաձնով: Եթե փաստացի կցման գործակիցը փոքր է Փշոռ -ից, ապա արգելակման ժամանակ բլոկավորվում են առջնի անիվներն ու դանդաղեցումն

որոշում են (68) բանաձնով: էք է Փշա-ի մեծությունը ստացվում է զրոյին մոտ կամ բացասական, ապա ցանկացած պայմաններում ավտոմոբիլի շարժման ժամանակ բլոկավորվում են միայն հետին անիվները: Առանցանիվների բլոկավորմանարգելակելու դեպքում, ավտոմոբիլի կանգառմանճանապարհըորոշում են ըստ (31), (32) ե (40) բանաձների,օգտագործելովդանդաղեցմանհամապատասխան արժեքնեը:

Եթե ավտոմոբիլի սկզբնական արագությունն անհայտ է, ապա առանց անիվներիբլոկավորմանարգելակմանդեպքում, արգելակային ուժն ի տարբերություն սահքի հետքի երկարության, կարող է որոշվել միայն զգալի մոտավորությամբ,որն ազդում է ստացվողարդյունքների հավաստիությանվրա:

ԳԼՈՒԽ 3

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼԻ ՎՐԱԵՐԹԻ ԺԱՄԱՆԱԿ ՀԵՏԻՈՏՆԻ

ՀԱՇՎԱՐԿԸ:

ՇԱՐԺՄԱՆ

81. Ղետիոտնիշարժման չափանիշները Փորձագիտականհետազոտմանճշտության ն ստացած եզրակացությունների արժանահավատությանհամար անհրաժեշտ է, որ հաշվարկի հիմք ընդունած բոլոր տվյալները, որքան հնարավորէ ճշգրտորեն համապատասխանենհետազոտվող ՃՏՊ-ի փաստացի հանգամանքներին: Այդ պահանջներին,մասնավորապես,պետք է համապատասխանի,հետիոտնիշարժման արագությանմեծությունը: Հետիոտնի արագությունը որոշում են հետաքննական փորձ կատարելով կամ նմանատիպպայմաններում հետիոտնիպահվածքինհետնելու բազմաքանակ դիտումներիհիման վրա: Հետաքննականփորձը, որպես կանոն, կատարում են 6ՏՊ-ի տեղում: Եթե դա հնարավորչէ, ապա ձգտում են ստեղծել իրականինառավել մոտ ճանապարհային իրադրություն: Փորձի ժամանակ տարվա եղանակը (ձմեռ, ամառ), ինչպես նան օրվա ժամը նույնպես պետք է համապատասխանենպատահարիպայմաններին:Համաձայնբազմաթիվ հետազոտությունների իրադրության մանրամասնություններիականատեսըլավ հիշում է մոտ 10 օրվա ընթացքում, որի սահմաններում համոզված կարող է ցույց տալ հետիոտնի շարժման ուղղությունն ու արագությունը: Ուստի առավել ստույգ արդյունքներ են ստանում երբ փորձըկատարումեն ՃՏՊ-ից անմիջապեսհէտո: Քննիչը կամ դատավորը փորձի մասնակիցներին բացատրում է նպատակը, դրա կատարման մեթոդիկան, յուրաքանչյուր մասնակցի դերը ն նախազգուշացնումնրանց ոչ ստույգ տեղեկություններհաղորկրելու մասին: Հետաքննական դելու համար պատասխանատվություն փորձիժամանակՃՏՊ-ի յուրաքանչյուրմասնակիցն ականատես գըտնըվելով այնտեղ`որտեղից նա հետնել է վերարտադրվողիրադրությանը, անցումային մասի վրա ցույց է տալիս տուժածի շարժման ուղղությունն ու գտնվելու տեղը: Առավելարժանահավատ տվյալներ,սովորաքսք, հաղորդումեն հետիոտնիվրաերթիտեղին մոտ (20-306) հեռավորությանվրա գտնվող ականատեսները: Վկան քննիչին հաղորդում է վրաերթիենթարկվելուցառաջ տուժողի շարժմանմոտավորտեմպը,որից հէտո, ըստ հասակի, մարմնակազմի ու շորով տուժածին նման ընտրած ցուցադրողը անցնում է վկայի ցույց տրված ուղղությամբ: Ցուցադրողի առաջին անցումից հէտո քըննիչը պարզաբանումէ ականատեսից,թե ՃՏՊ-ի ժամանակհետիոտնը նույն տեմպով էր շարժվում արդյոք: Բացասականպատասխանիդեպ64

քում քննիչը ցուցում է տալիս ցուցադրողին նորից անցնելու այդ հատվածը փոխելով արագությունը ականատեսի ցուցմունքի համապատասխան: Դրական պատասխանիդեպքում ցուցադրողը նույն արագությամբ կատարում է ես մի քանի ստուգողական անցումներ: Այնուհետն փորձըկրկնում են ուրիշ ականատեսիհետ: Ցուցադրողիշարժման ժամանակըչափում են վայրկյանաչափով: Մի քանի չափումների արդյունքովգտնում են միջին թվաբանականժամանակըն իմանալով ցուցադրողի անցած ճանապարհիերկարությունըորոշում են ՃՏՊ-ի ընթացքում հետիոտնի մոտավոր արագությունը: Երբեմն հետիոտնի արագության որոշման համար կատարումեն կինոնկարահանում,որն հնարավորություն է տալիս արձանագրելհետաքննականփորձի ամբողջ ընթացքը: Սույն մեթոդիթերությունն այն է, որ հնարավորչէ բացարձակապես ճշգրտորեն վերարտադրելՃՏՊ-ի բոլոր հանգամանքները(օրինակ ավտոմոբիլին հետիոտնիմիաժամանակշարժումը վրաերթիցառաջ), որը ազդում է ականատեսիկողմից ճանապարհային իրավիճակիընկալման ու չափվող չափանիշների ճշտության վրա: Բացի դրանից, փորձի կատարումըկապված է ժամանակի մեծ ծախսի հետ: Ուստի փորձագիտությանպրակտիկայումհետիուտնիարագությունը հաճախ որոշում են սահմանվածբնակչության զանգվածայինհետազոտման արդյունքում կուտակած միջին վիճակագրականտվյալների մեծությամբ (հավելված 11): մեթոդի առավելություննայն ե որ հետիոտնի Վիճակագրական արագության որոշման ԺամանակՃՏՊ-ի ականատեսըչի ասում դրա չափը թվերով, բավական է հետիոտնիշարժման տեմպի ցուցադրումը («քայլ», «վազք» ն այլն): Սույն մեթոդի թերություն այն է, որ ճՏՊ-ի պահին հետիոտնիարագության որոշած մեծությունն իրականը չէ, այլ միայնհնարավորը: Յուրաքանչյուր մարդ ունի իր կանգառման ճանապարհը:Գոյություն ունեցող հետազոտությունների հիման վրա հետիոտնիկանգառի ճանապարհիերկարությունը մոտավորկլինի.

Տո

Ձո

Մո-եռ

(70),

որտեղ զ, -ն ն Ֆ, -ն էմպիրիկգործակիցներեն (աղ. 4.2 |3)): Հետիոտնկանանցարագությունը5-1095-ով փոքր է, իսկ նրանց կանգառման ճանապարհը8-1225 -ով մեծ՝ տղամարդ հետիոտներից:

Տ2. Ավտմոբիլի

հետիոտնի անվտանգ

արագությունները

Արագությունը ճանապարհային երթնեկության կարնորագույն ցուցանիշ է: Վարորդը, ավտոմոբիլը վարելու ժամանակ,սովորաբար, շարժման ռեժիմն ընտրումէ ելնելով երկու չափանիշներիցժ̀ամանակի նվազագույն ծախսից ն առավելագույն անվտանգ երթնեկությունից: Այդ ցուցանիշները հակասականեն ն թույլատրելի արագության սահմանի գերազանցումըհանդիսանում է ճՏՊ-ի առավել տարածված պատճառներիցմեկը: Դրա հետնանքի ծանրությունն ու կանխարգելման հնարավորությունը նույնպես կապվածեն տրանսպորտային միջոհետ: ցի արագության Քննարկենք,թե ինչպես ավտոմոբիլիհամապատասխան արագության ընտրելու միջոցով կարելի է խուսափել հետիոտնինվրաերթիեն-

թարկելուց:

Վաշվարկներիպարզեցման համար հետիոտնիընդլայնականչափերը անտեսում են նրան պատկերելովկետի տեսքով: Ավտոմոբիլը պատկերումեն ուղղանկյանտեսքով,որի չափերըհավասարեն գաբաու րիտայիներկարությանն լայնությանը:Ընդունում են, որ ավտոմոբիլի ու հետիոտնի շարժումն ուղղագիծ է, իսկ հետագծերըհատվում են ուղիղ անկյան տակ: Հետիոտնի արագությունն ընդունում են հաստատուն, իսկ անվտանգմիջակայքը անտեսում: կոչվում է այն ճանապարհային Վտանգավոր իրադրությունը, որում հնարավոր է տրանսպորտայինմիջոցի հպումը (վրաերթ, մ կամ անշարժ) ե կարող է առաջ բերել

Վտանգավոր իրադրությանառաջացմայնպահին հետիոտնի ն ավտոմոբիլի միջն եղած հեռավորությունը (չափված վերջինիս շարժման ուղղությամբ) կոչվում է ավտոմոբիլիհեռավորություն (հեռացություն) ն նշանակվում է 5): -ով: Այն նվազագույն արագությունը, որով շաարժվելովվարորդըկարող է ժամանակին`շտապ արգելակելով, ավտոմոբիլըկանգնեցնել հետիոտնի հետագծին մոտ կոչվում է ավտոմոբիլի առաջին անվտանգ արագություն (Ճշլ): Վրաերթիտեղից ավտոմոբիլի հեռավո րության ն կանգառմանճանապարհի հավասարության պայմանից ա ռաջին անվտանգ արագությունը կլինի՝

ՄԷ)

Ր) ՀԷ25»)

(71):

Ինչպես երնում է (71) բանաձնիցառաջին անվտանգարագությունը կախվածէ միայն վարորդին ավտոմոբիլնու ճանապարհըբնութագրող ցուցանիշներից: Հետիոտնի շարժման չա փանիշները (71)-ի մեջ չեն մտնում: Եթե ավտոմոբիլը կանգնում է Տ, հեռավորությանվրա, ապա անկախ երթնեկելի մասով հետիոտնի շարժումից անվտանգությունը ապահովումէ: Այն նվազագույն արագությունը, որովլ ավտոմոբիլը լիովին անցնում է հետիոտնիհետագիծը,երբ վերջինս: մոտենում է դրա երթնեկելի ոտուն կոչվում ավտոմո է գ կոչվ վ բիլի երկրորո, երկրորողանվտանգ Գգարագություն Ռճ):

հրում իա ասար

Անվտանգ կոչվում ավտոմոբիլի այն արագությունը, դրով շարժվելով վարորդըճանապարհայինվտանգավորիրադրության առաջացման պահինտեխնիկական հնարավորությունունի կանխելու վրաերթը: Վարորդը ուղղագիծ շարժման ժամանակ անվտանգությունը կարող է ապահովելհետնյալեղանակներիցմեկով. ավտոմոբիլըկանգնեցնելմինչն հետիոտնիհետագիծհւսսնելը, հետիոտնիհետագիծըհատել ավելի շուտ քան նա կհասնի ավտոմոբիլի երթնեկությանգոտի, հետիոտնինբաց թողնել ավտոմոբիլիցառաջ, որի ժամանակվերջինս մինչն հետիոտնիհետագծին հասնելը, հետիոտնը՝անցնում է ավտոմոբիլիերթնեկելիգոտին: Ընդունում են, որ վտանգավոր ճանապարհայինիրա դրությունն առաջանում է վտանգավորգոտու (օրինակ երթնեկելիմասի ) սահմանը ու պահին: հատել

ԴՎ

աաա:Հ

է,

է' )

Թ ««

Տ 16

77777777 Հ

«Վ

|-Վ«

Տ-

Նկ.6. (ա) երկրորդն (բ) երրորդ անվտանգլարագություններիորոշման սխեման

Ինչպես երնում է նկար 6 ա-ից, երկրորդանձ'վտանգ արագությամբ շարժվող ավտոմոբիլըէ ժամանակում կտեղափոխվի հավասարաչափ ՏԻՆ,

ը-

տարած րածություն:

ՈրտեղԼչ-ն ավտոմոբիլիգաբարիտասյին երկարությունն է: Նույն ժամանակում հետիոտնը անցքնում է /Ճյ-ին հավասար Տ, .

հեռավորություն:Վետնապես.

Տ»՞ՒԼ,

Խ--- Զ

որտեղից

թյունը, որով շարժվելով ավտոմոբիլն ավելի վաղ բաց կթողնի հետիոտնին, քան ինքը կհասնի նրա հետագծին: Ե միջակայքը բնութագրում է այն արագությունները, որոնց առկայությանդեպքում` ավտոմոբիլի հավասարաչափ շարժման ժամանակ հետիոտնին վրաերթի ենթարկելն անխուսափելիէ:

(Տո Լ)

(շշ):

Տվյալ դեպքում անվտանգությունը պահպանելու համար պետք է կատարվի հետնյալ պայմանը`Ճ., 2 շշ:

Երկրորդ անվտանգ արագության արժեքը մեծանում է Տյօ-ին հետիոտներիարագության մեծագմամբ,ճ, միջակայքիփոքրացմամբ:

Ճյ-ի

մեծ

արժեքների դեպքում,որը բնութագրականէ քաղաքի ն բնակավայրերինեղ փողոցներովշարժմանը,Մշշ արագությունը զգալիորեն բարձր պետք է լինի: նշված եղանակովանվտանգությանապահովումը անցանկալիէ, իսկ ՃՃյ-իփոքր արժեքներիդեպքում` անհնարին, քանի որ Ճ/շշ--ըկարող է գերազանցելոչ միայն սահմանափակումները, այլ նան տվյալ ավտոմոբիլի հնարավորառավելագույնարագուոչ

թյանը: Ավտոմոբիլի երրորդ անվտանգ

արագություն (73) կոչվում է արագությունը, որով ավտոմոբիլը հասնում է երբ վերջինս արդեն հեռացել է դրա երթնեկելի

ոյնառվելագույց

գոտու ԳԾԻԿ» (Ակ, ճոր Տ

Որտեղից՝

Մ-

նկ.7. 4/շշ

Ճ.ՀԲ

Մօտարագությունների կախվածությունը/ճյ կողային միջակա իջակայքից

ՎՒՑ,

ՃՏ

Ավտոմոբիլի մ անվտանգ արագություն (Մշգ) կոչվում է այն որրորդ ր առավելագույն արագությունը, որով շարժվելով վարորդը ժամանակին շտապ արգելակելով հասցնում է բաց թողնել հետիոտնին: Ընդ որում ավտոճոբիլը կանգ չի առնում հետիոտնի հետագծի մոտ ն հատում է այն, ինչ որ Մ7՛,արագությամբ: ԱվտոմոբիլիարագությանՊ/.-ից մինչն Մ, միջակայքում փոփոխ-

Տ» Մո

ժամանակը՛Ւ հավասար է հետիոտնի Ճյժ8 այսինքն անցնելու ժամանակին, Ղ-

(73:

որտեղ 8զ-ն ավտոմոբիլիգաբարիտայինլայնությունն է: Այս դեպքում անվտանգությանպայմանըկլինի Մ ՀՊԹ: Ինչպես երնում է նկար 7-ում բերվածգրաֆիկից, ավտոմոբիլիերկրորդ ն երրորդ անվտանգարագություններըկախված են Ճչ կողայինմիջակայքից: Ճ միջակայքըբնութագրում է այն արագությունը, որով շարժվելով ավտոմոբիլն ավելի շուտ կանցնի հետոտնի կողքով, քան նա կհասնի վտանգավորգոտի: 8 միջակայքը բնութագրումէ այն արագու68

ման

Այդ արագությունը գտնում են ելնելով հետնյալ պայմանից.

25...

Մշ Մ

Ե Ց

Մ .-Պչ յ

ւ -

ՃյՒՑ, -Մ

Մո

հեռավորությունն

(74),

որտեղ Պ-ն արգելակված ավտոմոբիլի արագությունն է, որով հասնում է հետիոտնիհետագծին.

Ֆ-Մ«-(ո-Ղ)7 փոփոխմաննույն Արագության

պարհըկլինի

ՏԿՆ.

դա

ԱՏ):

միջակայքում ավտոմոբիլի ճանա-

Պ -Պ (76):

"Վերջինհավասարմանմեջ (75) բանաձնիցտեղադրելով Ճ., ղադրելով Մ, -իաղ-ար ժեքն ու լուծելով այն, Մ, -ի նկատմամբկստանանք ավտոմոբիլիչորրորդ անվտանգ արագության համարհետնյալ արտահայտությունը` -ի

Մ."

աան

Մ.

2է,

(.-3՛)

7ր(77:

դեպքումչորրորդ անվտանգարագությունը հավասարէ երրորդին,իսկ Մ, 0 դեպքում՝առաջին անվտանգ արագությանը:Որքան փոքր է վարորդիկողմից ավտոմոբիլիարգելակման ինտենսիվությունը (այսինքն,որքան փոքր է յ-ն), այնքան փոքրպետք լինի ավտոմոբիլի սկզբնականարագությունը,որպեսզիհետիոտնառաջինն անցնիփողոցը: Երբ արագացումըբացակայումէ, չորրորդ անվտանգարագությունը է Ճ/չ5-ին: հավասարվում եւ Տ 1

համեմատենք անվտանգության պահպանման տարբեր Որպեսզի րպ եղանակներնավտոմոբիլիուղղագիծ շարժմանժամանակ,տեղադրենք բոլոր անվտանգարագություններիհամար ՃՄՀՃ(Ճյ)կորերը գրաֆիկի վրա (նկ.8): Գրաֆիկիամբողջդաշտը կարելի է բաժանել ութ գոտու (1-7 11յ: Յուրաքանչյուր գոտու համար բնութագրականէ անվտանգության ն իր եղանակը: ավտոմոբիլիկանգնելուց հետո դիրքն ատպահուլման Այսպես`Է| գոտիներով բնութագրվողՃյ միջակայքին արագության զուգորդմանդեպքում, վարորդը կանցնի հետիոտնի մոտով, առանց արագություննիջեցնելու: Առաջինգոտում (Ճ կետը) ն երրորդ գոտում (Շ կետը) նմանապեսկարելի է կիրառել շտապ արգելակում: Ն՛

Ավտոմոբիլիհինգերորդ անվտանգարագություն (Մ) կոչվում արագությունը,որով ընթանալով վարորդը, նույնիսկշտապ արգեվտանգիառաջացման պահին հասցնումէ անցնել հետիոտնի

է այն

ղավ

ողքով:

Հինգերորդանվտանգ

արագությունը

որոշվում է օգտագործելով (36) բանաձնըն Լ ՀՄ.ՂՀ (Մշ՛3/2)արտահայտությունը: Արտաքսելով այդ արտահայտություններից վերջնականարագությունը (Մ), ինչպեսայդ արվել է 7 գ-ի որոշմանժամանակ, կստանանք`

Տ,

Ն-6-

որտեղք,

-ն

2(Տ» Է Լ)

ՀԱՐԱ

0-37

ՀՀ

ՄղՒ

հետիոտնի շարժման ժամանակն է՝

ձ տ.

Մ,

(.-Պ))

շր»

(78),

ն հա-

լագույս

ն ՃԼ դեպքում 75-ի կորը ձուլվում է Մ/62-ի հետ, իսկ Մ,-0 քում անցնում է ուղիղ գծի՝ զուգահեռ աբսցիսների առանցքին: լ

՞է

50Մ

Մ,՛ ւ

Նկ.8 Ավտոմոբիլիանվտանգարագությանամփոփ գրաֆիկ

Առաջինդեպքում արգելակվածավտոմոբիլը, անցնելով հետիոտ-

ձյՒՑ, Աաաա ճանապարհ: անցնի թվային մեծէ ճախ ոտավտոմոբիլի արժեքը առավելա, արագության մեծությանը: '

նի մոտով, կկանգնի նրա հետագծից հետո, իսկ երկրորդ դեպքում

Անհրաժեշտէ նկատի առնել որ (78) բանաձնում ք,տեղադրված, ժամանակըզգալիորեն փոքր է (77) բանաձնում բերված է, ժամանակից, քանի որ առաջին դեպքում հետիուոն անցնում է միայն նրան վտանգավոր գոտուց բաժանող4Ճ,կողային միջակայքն,իսկ երկրորդ

«Ե.

դեպ-

մինչ հետագիծը: 11 գոտում` (8 կետ) շտապ արգելակումը կբերի վրաերթ հետիոտնին:ԸնդհակառակնԹ՛ ն ՊԱ գոտիներումանվտանգության ապահովման միակ միջոցը շտապ արգելակումը է (Ծ ն Շ կետերը): Այդ գոտիներով ընդգրկված միջակայքի ն արագության դեպքում, ավտոմոբիլի հավասարաչափ վանխում վրաերթը հետիոտնին: Վարորդը չի կարող ոչ բաց թողնել հետիոտնին (7չ» /չ), ոչ էլ անցնել նրա մոտով (Մշ»Ճշշ): Մ (Բ կետ) ն 71 (Բ կետ) գոտիներումհետիոտնը հասցնում է անցնել ավտոմոբիլի շարժման գոտին Ճ.--Շօոտէ դեպքում: ժամանակինշտապ արգելակման դեպքում ավտոմոբիլըկանգնում է կաճ հետիոտնի հետագիծը հատելուց հետո (71 գոտի) կամ մինչն այն (47 գոտի): Վերջապես4111 գոտին (Է կետ) բնութագրում է շարժման այնպիսի պայմաններիհամակցում,

մեծությունների

չի շարժում

որոնց դեպքում վարորդն առանց ավտոմոբիլիշարժման ուղղությունը չունի ճՏՊ-ն կանխելու տեխնիկական հնարավորություն ոփոխելու կանխել լ րավորություն չունի խնիկակ

հորի

Քննարկված գոտիներից առավել հետաքրքրություն է ներկայացգոտին: Այդ գոտուն բնութագրական միջակայքին արագության դեպքում, ի հակակշիռ ստեղծված կարծիքների,ավտոմոբիլի շտապ արգելակումը, ոչ թե կապահովի պահանջվողանվտանգությունը,այլ Այդ դեպքում կհանգեցնիհետիոտնինվրաերթիանխուսափելիությանը: ՕԵԿ-ի ցուցումները, որոնք նախատեսնում են խոչընդոտի երնալուց արագությաննվազեցում,կատարող վարորդը չի վերացնում, այլ սԽստկացնում է վտանգավորճանապարհայինիրադրությունը: Ինտենսիվ արգելակումով արագությաննվազեցումն ընդառաջումէ վտանգավոր ճանապարհայինիրադրությանըվթարայինինանցնելու ու հետիոտնին վրաերթիենթարկելըդառնում է անկանխելի: ու վարորՔննարկելով ավտոմոբիլի անվտանգարագություններն դի գործողությունը, անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ հետիոտնը մոտեցող ավտոմոբիլը տեսնելու շատ հնարավորություններունի, քան վարորդը կտեսնի հետիոտնին, քանի որ ավտոմոբիլի արտաքին ինֆորմատիվության պարամետրերը (չափերը, ձայնը, աղմուկը, ազդանշանը)մի քանի անգամ բարձր են, քան մարդու մոտ: Բացի դրանից, հետիոտնը կարող է զգալիորեն հեշտ փոխել իր շարժման ուղղությունն ու արագությունը,դրանովիսկ ինքն իրեն պաշտպանելով վտանգից,քան ցանկացած տրանսպոտայինմիջոց: Եթե հետիոտնիգործողություններըբերել են ՃՏՊ-ի, ապա համաձայն գործող օրենսդրության, նա ենթակա է պատասխանատվության, որը կիրառում են ծայրահեղ դեպքերում: Այժմ որոշենք այն պայմանը, որի դեպքում ուղղագիծ հաստատուն արագությամբ ավտոմոբիլի շարժման ուղղությանը Հ անկյան տակ շարժվող հետիոտնկարողէ խուսափել վրաերթիենթարկվելուց,(նկ. 9): նում |7

ՕՏ

հետիոտնիր անվտանգությունըկարող

երկո: ) եղանավով: դանդաղ շարժվել,

որպեսզի ավտոմոբիլը րոն իր ն դիպչելուկարողանաանցնել, ց առավելագույն արագությամբ շարժվել, որպեսզի հասցնի

ավտոմոբիլից առաջ անցնել: Հետիոտնիառաջին անվտանգ արագություն (Ճ/լ)՝ կոչվումէ այն առավելագույնարագությունը,որով շարժվելով հետիոտնըմոտենում է ավտոմոբիլի երթնեկելիգոտուն այն պահին, երբ վերջինս հատում է նրա հետագիծը: Համաձայննկար9-ում բերված հաշվարկայինսխեմայի

ՏՒԼ,ԷճՃՕՕ,

Մ,

ՃՃ Ա-Ի

ՏԱՄ,

ՐՀ--

4ջ6050(Տ,»-ԷԼ,)51.

791. (9):

Ինչպես երնում նկար 10-ում բերված գրաֆիկից հետիոտնիառաջին անվտանգարագությունըկախվածէ Օ. անկյունից: ԳՀ-0 դեպքում՝ Ճ.Ճ "`

"2 Տան,

լ՞

իսկ անվտանգությանպահպանմանպայմանը կլինի` ոՀ :

Մոլ

Մո

ՀՀՀԿարո

Մու Ճ

ոու

Նկ.9. Վետիոտնի առաջինանվտանգարագությանորոշման սխեման.

Ճ տ.

որտեղից հետիոտնիառաջին անվտանգարագությունը կլինի՝

Ավտոմոբիլիշարժումը նմանապես ընդունում ենք ուղղագիծ հավասա-

է ապահովել

հա

առա

-----ՎԳՑԼ

-ծ-----Վզ

Լ,

րաչափ: Ակներն է, որ

Նկ.10. կ

Գետիոտնի իոտնի ան հո

ֆ-

ճչ ն

թն կունի

կախվածությունը6.

Գտնենք այն

Ալ

նվազաանկյունը, որի դեպքումՊոլ արագությունը (79) բանաձնըըստ Գ-ի ն ածանցյալը հավա-

գույնն է: Դիֆերենցելով սարեցնելով0-ի, կստանանք`

ջայ-----

(79 Վերջին երկու հավասարումների

կունենանք

80) համատեղ լուծումից

ճն,

առ

ՕԹ

Վճ(ՏԻՆԷՆ

(81):

կոչվում է այն Հետիոտնի երկրրորդ անվտանգ արագություն (Գոշ) է որով շարժվելովհետիոտնը հասցնում նվազագույնարագությունը, մոտեերբ վերջինս թողնել ավտոմոբիլիշարժմանգոտին այն պահին, նում է նրա հետագծին: որոշմանսխեմայի(նկ. 11) Համաձայնարագության

«----(Ոզ

Տւջ

(ՃԴ8094

Մ.

ՃյՒՑ,

կլինի` որտեղիցհետիոտնիերկրրորդ անվտանգարագությունը

Հոգ-90" դեպքում՝

(ՃյՒՑՄ,

Տյ5 ՈՑ (Ճյ-Ւ8,)6050՞Ւ շշ

(82).

Ի8)9,

Լ,

Նկ.11. Հետիոտնիերկրորդանվտանգարագության որոշմանսխեման

Հետիոտնի երկրորդ անվտանգ արագությաննվազագույն թյունըկլինի`

Դար

5»-

(30):

ՏԼ,

Թ1Վ։4

ռշաաաաաաանանաանննա220

(ՃյՒՑՄ,

Ր(ՃՒՑ2 ՀԱՇՏ ԺՏ».

մեծու-

(83):

Ստացվումէ, որ անվտանգությանպահպանմանհամար հետիոտնը պետք է շարժվի երկրորդ անվտանգարագությունից ոչ պակաս արագությամբ, այսինքն ՄՀ ոշ: Այսպիսով, սեփականանվտանգություննապահովելու ն ավտոմոբիլի վրաերթից խուսափելու համար, հետիոտնը պետք է շարժվի կամ Ֆու-ը չգերազանցողարագությամբ(Ճ գոտի) կամ ոչ պակաս /,չ-ից (Շ գոտի, նկ. 10): 8 գոտուն բնութագրականարագություններովշարժվելու դեպքում ավտոմոբիլի վրաերթը հետիոտնին անխուսափելիէ: Եթե հետիոտնըմտադիրէ բաց թողնել ավտոմոբիլին, ապա առավել վտանգավոր կլինի նրա շարժումը Օլ անկյան տակ, քանի որ այդ դեպքում թույլատրելի արագությունընվազագույնն է: Եթե նա ուզում է անցնել ճանապարհըավտոմոբիլից առաջ անցնելով, ապա առավել նպատակահարմար կլինի նրա շարժումը ճշ անկյան տակ, քանի որ այլ ցանկացած անկյան դեպքում նա ւպետքէ արագ շարժվի, որպեսզի անցնի ճա-

նապարհը:

Տ»

ա նվտանգ արաԻնչպես հետիոտնիառաջին,այնպես էլ երկրորդ (նկ.10): Դա ուղղությունից գությունը կախվածէ հետիոտնիշարժման որոշում ենք նվազագույննէ 0.2 անկյան դեպքում, որի մեծությունն լ

արտահայտությունից՝ հետեյալ Եռ,

ՃյՒՑ,

ԳԼՈՒԽ 4

ճՏՊ -Ի ՄԵԽԱՆԻԶՄԻ ԵՎ ԱՅՆ ԿԱՆԽԵԼՈՒ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ՀԵՏԱԶՈՏՄԱՆ

ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ ՓՈՐՁԱՔՆՆԱԿԱՆ

ՄԵԹՈԴԻԿԱՆ

81. Փորձագիտական հետազոտման ընդհանուր

մեթոդիկան

Ցանկացած ճՏՊ կարելի է քննարկել որպես բազմաթիվ գործոնների, այդ թվում պատահական,ազդեցությանտակ տեղի ունեցող իրադարձություններիմիասնական իրացում: Յուրաքանչյուր վրաերթ ունի Ա տարբերվում է իր բնութագրականառանձնահատկություններն նմանօրինակպատահարներից:Միաժամանակհետիոտնինվրաերթի հետ կապվածՃՏՊ-ն ունեն մի շարք ընդհանուր գծեր, որոնք հնարաեն մշակելու փորձագիտականհետազոտմանմիասվորություն տվել նական մեթոդիկա: Մեթոդիկայիհիմքում ընկած է պատահարիժամանակհետիոտնին տրանսպորտայինմիջոցի շարժման համաժամությունն ու փոխադարձ

կապը:

փորձաքննությանվարույթի Վրաերթիդատաավտոտեխնիկական համար փորձագետիտրամադրությանտակ պետք է լինի ՃՏՊ-ի լրիվ ու օբյեկտիվ հետազոտմանհամար անհրաժեշտծավալով նյութեր (գլ.1

Տ5.):

Փորձագետնուսումնասիրելովներկայացվածնյութերը,մշակում է

ճՏՊ-ի մոդելը, ընտրում տվյալ պատահարիհամար առանձնահատուկ պարամետրերը,որոնց թվին են պատկանում`հետիոտնինվրաերթի տեղի դիրքը ճանապարհի ն հարվածիտեղն ավտոմոբիլի վրա, սահքի

հետքի երկարությունը, հետիոտնի շարժման արագությունը: Եթե վարորդը ժամանակինչի արգելակել ն ավտոմոբիլըշարժվել է հաստատուն արագությամբ,ապա վերջինս պետք է որոշի փորձաքննություն Աշանակողմարմինը: Փորձագետը ուսումնասիրելով ՃՏՊ-ի հանգամանքները,մտովի վերականգնում է պատահարի իրադրությանծավալման հաջորդականությունը, տրանսպորտայինմիջոցների շարժման բնույթը, դրա մասնակիցների գործողությունները ե արդյունքում մշակում ՃՏՊ-ի նախկազմելով առաջիկա հենական ինֆորմացիոնմոդելը, միաժամանակ տազոտմանօրինական պլան՝ ճշտելով առաջադրվածխնդրի լուծման

գործողությունները:

ՄեթոդականտեսանկյունիցՃՏՊ-ի հետազոտման ժամանակ փորձագետ-ավտոտեխնիկի գործունեությունը ընդգրկում է երկու տեսա76

կետ: Առաջինը`հիմք ընդունելով հետաքննությամբհաստատվածհաննա վերականգնում է պատահարի մեխանիզմըն օգտագամանքները իր հատուկ գիտելիքներն որոշում ժամանակիտարբեր պագործելով

միջոցների տրոշո կերը: ավանի հեր իրական ճործընք հավանականությամբ բնուն

-ի

իրակա

թացն ամենաբարձր

թագրող պարամետրերիթվային արժեքները: Այլ կերպ ասած, հետազոտման այդ փուլում փորձագետըպատասխանումէ. «Ի՞նչ է եղել» հար-

ցին: Ընդ որում անալիտիկ հաշվարկները, գրաֆիկական կառուցումներն ու տրամաբանականեզրակացությունները հաստատում ն ճշգըրտում են ՃՏՊ-ի առաջնայինինֆորմացիոնմոդելը կամ հակառակը`այն հերքում են, առաջացնելովայլ մեկնակերպիմշակման անհրաժեշտություն: Երկրորդ տեսակետնայն է, որ փորձագետնօգտագործելովՃՏՊ-ի իրականգործընթացիընդունված մոդելը քննարկում Է դրա հավանական մեկնակերպերը,որոնք կարող էին տեղ գտնել, եթե փոխվերգործի որոշ հանգամանքներ:Մոդելում կատարելով համապատասխանփոփոխություններփորձագետըհետազոտում է ՃՏՊ-ի նոր մեխանիզմի ընթացքնու որոշում հնարավոր հետնեանքնները: Այլ կերպ ասած այդ է. փուլում փորձագետըպատասխանում «Ի՞նչ կլիներ,եթե ...,» հարցին, հետազոտում արդեն ՃՏՊ-ի ոչ իրական, այլ միայն հավանական մեկնակերպը,որը կարող է լինել մի քանիսը: Այդ երկու տեսակետները փորձագիտականպրակտիկայումհաճախ չեն առանձնացվումինքնուրույն բաժիններովն հետազոտվումեն միաժամանակ: ՇՏՊ-ի փորձագիտական հետազոտմանհաջորդ փուլը ճանապարհային վտանգավորիրադրությանառաջացմանպահի որոշումն է: Եթե այդ պահը որոշվել է հետաքննությամբկամ դատարանով,ապա փորձագետը դա ընդունում է իր հետազոտությունների համար որպես ելակետային:Վակառակդեպքում փորձագետըօգտագործելով գիտության, տեխնիկայի ն վարորդականարհեստի բնագավառումիր ունեցած գիտելիքներնայդ պահը կարող է որոշել ինքնուրույն: Որոշել վտանգավոր իրադրության առաջացման պահն, ելնելով ՇՏՊ-ի մեխանիզմից,նշանակում է` գտնել այն ակնթարթնորում ճՃՏԻ-ն տարրերից որնէ մեկը ձեռք է բերել վտանգի աղբյուրի հատկություն, իսկ իրադրությանհետագափոփոխությունը բնութագրվումէ վթարային հետնանքների այնպիսի աստիճանով,որը պահանջում է ՃՏՊ-ն կանխելու շտապ միջոցներիձեռնարկում: Հետիոտնինավտոմոբիլիվրաերթից առաջ վտանգավորիրադրությունը հաճախ առաջանումէ հետնյալ դեպքերում. հետիոտն գտնվում է ավտոմոբիլի երթնեկելի գոտում կամ չնկատելով մոտենում է դրան,

ավտոմոբիլիերթնեկմանգոտուն մոտ գտնվողհետիոտնիրեն պահում է անվստահ,փոխում է շարժմանընթացքնու ուղղությունը: Նրա հատկաանորոշ են, հաճախ ոչ տրամաբանական, գործողությունները պես հարբած վիճակումգտնվող մարդկանցմոտ, կամ զուգընհետիոտնձգտելով խուսափելիրեն հանդիպական է գալիս ավտոմոդուրս վրաերթից ավտոմոբիլի թաց շարժվող ուրիշ բիլի երթնեկելիգոտի, են երեխաներ երթնեկելիմասում կամ դրանից ոչ հեռու գտնվում այնպիսիտարածությանվրա, որը չի բացառումավտոմոբիլիմոտեցհնարավորուման պահին նրանց վտանգավորգոտի դուրս գալու

թյունը:

վտանորպես ճանապարհային պրակտիկայում Փորձագիտական են հետնյալներից գավոր իրադրությանառաջացմանպահ ընդունում

մեկը.

ընդունվողվտանգավոր հետիոտնի հատումը պայմանականորեն գոտու սահմանագիծը, շարժմանսկիզբը կամ նրա տեմպի ն ուղղությանփոփոխությունը, հետիոտնիհայտնվելըվարորդիտեսադաշտում: է Այսպես, եթե հետիոտն ավտոմոբիլիհամեմատ շարժվում աջից իրադրուձախ. ապա հաշվում են որ ճանապարհայինվտանգավոր հատման պաթյունը առաջանումէ երթնեկելիմասի սահմանը դրանց աջ շարժձախից Հետիոտն մայթեզրը: կամ ճամփեզրը հին, այսինքն են առանցքային գիծը: վելուց վտանգավորգոտու սահման հաշվում Եթե հետիոտնկանգնել է երթնեկելիմասում, իսկ այնուհետնանսպաէ սելի շարժվել, ապա ընդունումեն որ վտանգնառաջանում նրա շարժումն սկսելու պահին: Եթե երթնեկելիմասում գտնվող հետիոտնփոեն որ խել է շարժման արագություննու ուղղությունը,ապա հաշվում առաջացել է հետիոտնի վտանգավորիրադրությունն ճանապարհային շարժմանբնույթը փոխելուպահին: տեսանելիությանկամ դիտելիությանպայմաննեՍահմանափակ վտանգավոր րում ավտոմոբիլիշարժմանժամանակ ճանապարհային են վարաորդի նույնացնում հաճախ իրադրությանառաջացմանպահը հետ, այպահի հայտնվելու տեսադատում հետիոտնիհանկարծակի ավտոմոժամերին մութ սինքն խոչընդոտիհետնից դուրս գալը կամ լոյւսայինկոնի մեջ ընկնելը: Եթե ճՏՊ-ի ընթացքում բիլի լապտերների առջացել են թվարկածպահերիցմի քանիսը,ապա որպես ճանապարհի սկիզբ ընդունումեն դրանցիցվերջինը: վտանգավորիրադրության առաՓորձագետը ճանապարհայինվտանգավորիրադրության ն է մեխանիզմը հետո ՃՏՊ-ի վերականգնում ջացմանպահը գտնելուց ու հետիոտնիզբաղեցրած դիրքեորոշում տվյալ պահին ավտոմոբիլի

Վերջինիսհամար ավտոմոբիլ ու հետիոտնմտովի հետ են քաշվում վրաերթիտեղից դրանց շարժման հակառակ ուղղությամբ: Այնուհետե հաշվարկներով որոշում են ԾՏՊ-ի ընթացքում տրանսպորտայինմիջոցի ն հետիոտնի շարժումը բնութագրողպարամետրերիթվային մեծուրը:

թյունները:

Քննարկելով վթարի ենթադրվողմեկնակերպըփորձագետըհետազոտուձ է հետիոտնինվրաերբըկանխելեւ տարբերեղանակներ,որոնց հաշվարկներիմեթոդականհաջորդականությունը կարող է տարբեր լինել: Այսպես` փորձագետը հետազոտմանմեկ հաջորդականությամբ որոշելով շտապ արգելակման նպատակահարմարությունը պատասխանումէ հետնյալ հարցերին. շտապ արգելակումովտեխնիկականհնարավորություն վարորդը ունե ր արդյոք ավտոմոբիլը կանգնեցնելմինչե հետիոտնիհետագծին

հասնելը,

եթե ավտոմոբիլը, նույնիսկ ժամանակին արգելակման դեպքում. մինչն հետիոտնի հետագիծ հասնելը չի կանգնել, ապա այդ Ժամանակամիջոցում հետիոտնը չեր կարո՞ղ արդյոք դուրս գալ ավտոմոբիլի շարժման գոտու սահմաններից: Այլ հաջորդականությանդեպքում փորձագետըպատասխանումէ

հետնյալ հարցերին.

տվյալ արագությանժամանակինչպիսի՞նէ ավտոմոբիլիկանգառճանապարհիերկարությունը, ի՞նչ հեռավորությանվրա է գտնվել հետիոտն վրաերթիտեղից այն պահին, երբ ավտոմոբիլըգտնվում էր այդ տեղից կանգառման ճանապարհին հավասար տարածությանվրա: Այսպիսով,առաջին դեպքում որպես ելակետայինվերցնում են ճանապարհայինվտանգավորիրադրությանառաջացմանպահը, իսկ երկրորդում` ավտոմոբիլըմինչն հետիոտնիհետագիծ հասնելը կանգնեցնելու, վարորդիտեխնիկականհնարավորությունունենալու պահը: Ավտոմոբիլի շարժմանգոտին անվտանգանցնելու պայմանըտվյալ դեպքում չի քննարկվում,որըփոքրացնումէ հետազոտմանշրջանակներըն աղքատացնումփորձաքննության եզրակացությունը: Սույն գլխի հաջորդ բաժիններում կլուսաբանենք շարադրված ու հարցերի պատասխաններիառանձնահատկություններն դժվարուման

թյունները:

կերնույթովկամ հետիոտնվազելովդիպչել է ավտոմոբիլի կողայինմակերնույթին:

Տ2. Վրաերթի դասակարգումը

ն ՃՏՊ-ի փորձագիտության վերլուծության Լ զտոտեխնիկական մեկը վտանգավոր իրադրության առաջացման մոր փուլերից հից մասնակիցների փոխադարձ դիրքիորոշումը է: պատահարի դրի լուծումը հատկապես է դժվարհետիոտնին ավտոմոբի վրամոխ վերականգնելու ժամանակ, քանի

Շատ դեպքերում փորձագետիառաջ խնդիր է դրվում հետազոտել ճանապարհատրանսպորտային պատահարիերկու հիմնականհանգա-

որ

մանքներ, 1. Պարզել

պահետազոտել ճանապարհատրանսպորտային տահարի մեխանիզմը(ընթացքը): 2. Հետազոտելճանապարհատրանսպորտային պատահարըկանխելու տեխնիկականհնարավորությունները: պատահարի մեխանիզմի ն այն ճանապարհատրանսպորտային կանխելու տեխնիկականհնարավորությանփորձագիտականհետազոտման արդյունքները հիմք են ծառայում նշված պատահարի կոնկրետ պայմաններում տրանսպորտայինմիջոցի վարորդի գործողությունների մասին եզրակացություններիհամար: Գործնականումառանց պատահարի մեխանիզմի օբյեկտիվ վերլուծության հնարավոր չէ բացահայտել դրա առաջացմանպատճառը: պատահարիմեխանիզԱյսպիսովճանապարհատրանսպորտային մի հետազոտումն ու վերլուծությունը, ինչպես նան այն կանխելու տեխնիկականհնարավորությանորոշումը կազմում են փորձագետի եզրակացությանհիմնականբովանդակությունը: Փորձագիտական պրակտիկայիցհայտնի է, որ պատահարներից առավել տարածվածտեսակըվրաերթն է հետիոտնին: Ըստ ՃԵԿ-ի «հետիոտն» տրանսպորտայինմիջոցից դուրս` ճանապարհինգտնվող ն դրա վրա աշխատանք ներին են հավասարեցվումայն անձինք որոնք տեղաշարժվու աշարժիչի հաշմանդամայինսայլակներով, տանում են հեծանիվ, մոպեդ, մոտոցիկլետ ն քաշում սահնակ, բեռնասայլակ,մանկասայլակ կամ հաշմանդամայինսայլակ: Փորձագիտականհետազոտմանժամանակճանապարհինն դրան մոտ աշխատանքով զբաղված անձինք չեն առանձնացվում հատուկ հաշվում նց հետ իասին միասին կատեգորիայովն այլ մ մարդկանց հաշվ են հետիոտներ: ի մասում է գտնվող մարդը Պատճառը կայանում նրանում, որ երթնեկելի տվյալ պահին պարտավորէ հոգալ սեփական անձի անվտանգության մասին, անկախ դրանից թե նա աշխատումէ ճանապարհիվրա կամ շարժվում ըստ կարիքների: Ըստ այդմ հետագայում հետիոտնկոչվում է տրանսպորտային միջոցից դուրս ճանապարիվրա գտնվող անձը: Ավտոմոբիլիվրաերթը հետիոտնինհաշվում են այնպիսի ճՏՊ-ն, որի ընթացքում նա մարմնական վնասվածք է ստացել կամ մահացել այն բանից շարժվող ավտոմոբիլինսերտ հպվելու արդյունքում,անկախ թե ավտոմոբիլը հարվածել է հետիոտնին առջնի ճակատային մաու

չկատարող ացվՀետիոտ-

ռանց

պա-

ի տարբերքի մեխանիզմը ոբիլի, հետիոտնը կարող շարժվել ամենաանորոշ որ ագծով արագությամբ: Քանի հետիոտնի ի ական հեւ,րիմփոփոխվող փաստացիարագությունը, որպես կանոն, րըողվումո ազի սովորաբարենթադրումեն, չի երթնեկելի Սե»հա սովնրա շարօումը հավասարաչափ ուղղագիծ որ

հե-

որ

ու

րա

բ)

մա-

որ

է:

' լ

լ, ա)

նկ.

12.

բիչ

-Հ

Վրաերթի դասակարգման սխեման.

ավտոմորիլիե հետիոտնիշարժման վեկտորների միջն կազմվածանկյան մեծության,բ) արագությունների ըստ ընտ,

վրա հարվածիտեղի դիրքի

Վրաերթերը րանրթերը, կկախված դրանց մեխանիզմը

հիմնական երեք խմի բնույթի` Ճ-վրաերթ Դ

է բաժանել կանիշներից, կարելի 1.

Ըստ

որոշող

հատ-

ավտոմոբիլի շարժման

չափ շարժման ժամանակ, 2.

ավտոմո բիլ իլի

հավասարար վրաերթարգելակմանընթացքում:

Ըստ

ն ավտոմոբիլի հետիոտնի շարժման արագութ ) ուննե րի Մ վեկտորների միջն կազմված ռ անկյանմեծության (նկ. 12ա)՝ 1վրաե (0. 0 ), համընթաց 9 վրաերթ 1-թեք համընթաց վրաերթ (05Հօ.Հ90»), Աւվրաերթ(օ. 90»),Ո7-թեք հանդիպական վրաերթ(90-Հ 0.180"), Մ- հանդիպական վրաերթ 0.» 1805): Երբ (զ. ու

Մ,

ռ լայնակի

սովորաբա

է անկյուն 8 1805- 0 օգտագործվում լրացուցիչ աոատ

համապատասխան) Սվտոմոբիլը հետիոտնին ավտոմո

ԴԱՈ

որձա

տեղիիրթի (կար

է հարվածել 8.,Ժ: 2 առջնի

հեռավորառջնի անկյունով(ՀԸ

թին

մասովՕՀԵՀԽ)

3) մոտակա անկյունով (է.»մ, -0), 4) կողային մակերնույթով(0ՀԷ.ՀԼշ), ՈՐ: 5) հեռավոր անկյունով(մ. Նշ): ՝

որտեղ հ.-ն ավտոմոբիլիառջնի (ճակատային)մասից մինչն կողային մակերնույթի վրա հետիոտնիհպմանտեղի հեռավորությունն է, է,-ն ավտոմոբիլիկողքից մինչն առջնի մասի վրա ամենամոտ հպմանտեղի հեռավորություննէ: Անվտանգ երթնեկությանհամար կարնոր նշանակությունունի վարորդի տեսողությունն ու ժամանակին հետիոտնին նկատելու հնարավորումաթյունը: Վարորդը վարելով ավտոմոբիլըշրջակահանգամանքների ստանում է շնորհիվ: տեսողության սին տեղեկություն Տեսանելիությանվատթարացումը,երբ վարորդը չի հասցնում վերամշակել ստացվող ինֆորմացիան,բաց է թողնում այն կամ չափից ավելի ուշացումով վճիռ կայացնում, բազմաթիվՃՏՊ-ի պատճառ է լինում: Շրջակա հանգամանքներիտեսանելիությունըհաճախ վատանում է տեղումներից(անձրն,ձույն, մառախուղ): Տեսողականինֆորմաբազմաթիվգործոններով,դժվացիայի վատացումը, պայմանավորված րացնում է դրանց հետազոտումը, նվազեցնումփորձագետիեզրակացության հավաստիությունըն վթարայնությանդեմ միջոցառումների

հետիոտնին

արդյունավետությունը:

ն լուսավորվածությամբ Տեսանելիություն կոչվում է առարկաների հանպայմանորվածշրջակա օդային միջավայրի պարզունակությամբ տարբերելու հնարավորուգամանքների առանձնահատկությունները

թյունը:

իրադրությանառանձին տարրերվարորդի կողՃանապարհային մից տարբեր ձնով է ընկալվում, որի հետ կապված գործնականում

տարբերումեն՝ ընդհանուր ն կոնկրետ տեսանելիություն: Ընդհանուր տեսանելիությունը՝ ճանապարհայինհանգամանքների մանրամասերըհստակ զանազանելու, վարորդի կողմնորոշումը ն տրանսպորտայինմիջոցը ՃեԿ-ի համապատասխան թեթենացնող հնարավորություն է: Կոնկրետ տեսանելիուվարելը թույլատրող թյունը, ըստ բնութագրականհատկանիշների, խոչընդոտի հստակ է: ճանաչելու հնարավորություն ն օդերնույթաբանական պայմաններից, ճանապարհային Կախված հեռվություննու տեսանելիության բնութագրերնեն ւտոեսանելիության

աստիճանը:

Տեսանելիության հեռվությունն այն առավելագույն ւռարածությունն է, որի վրա դիտարկվողօբյեկտը կարելի է տարբերել դրան առարկաներիֆոնի վրա: Տեսանելիության աստիճան է շրջապատող կոչվում դիտվող առարկային բնութագրական առանձնահատկությունները(դրա գույնի, ձեի ն այլն) տարբերելուհնարավորությունը:

Ընդհանուր ւոեսանելիության հեռվությունը (հեռավորությունը)

սո-

խոչընդոտիտեսանելիությունից: Տեսանելիության հեռվությունը որոշվում է հետազոտվող ՃՏՊ-ի պայմաններում՝ փորձնականորեն: Մ այմաններինառավելագույն մուռ է վարորդիհամար իր շարժման գոտում ն դրա երկու կողմերում ճանապարհայինիրադրության, ինչպես նան ավտոմոբիլիցորոշ չափով բարձր տարածության տեսնելու հնարավորությունը: Առավել ուսումնասիրված են օրվա մութ ժամերի ՃՏՊ-ն: Գիշերը ավելի ուժեղ աճում է հետիոտնին,հեծանվորդին ն անշարժ խոչընդոտինավտոմոբիլիվրաերթիհավանականությունը,այսինքնայնպիսի ՃՏՊ-ն, որոնց համարտեսանելիությունն ունի վճռորոշ նշանակություն: ՀաճախՃՏՊ-ի անմիջականպատճառ է լինում վարորդի կուրացումը հանդիպականավտոմոբիլիլապտերներիլույսով: Օրվա մութ ժամերին վարորդի մոտ թուլանում է հեռավորությանզգացումը, կորչում գույների զանազանումը, իսկ լուսավորվածության կտրուկ փոփոխությունը ժամանակ է պահանջում տեսողական ապարատիադապտացիայի համար: Պեւոք է հաշվի առնել նան վարորդի հոգեբանաֆիզիոլոգիական գործոններըն աշխատանքիառանձնահատկությունները: Վարորդը ցերեկը կարող է առարկան նկատել մեծ հեռավորության վրա ն նախապատրաստվել հանդիպման:Խոչընդոտինմոտենալուցվարորդը նախ տարբերումէ առարկայի արտաքին գծերը, այնուհետն առանձին մանրւսմասերը:Գիշերը չլուսավորված տարածությունից խոչընդոտը հանկարծակիերնում է լուսավորված գոտում: Խոչընդոտի հայտնվելուն սպասող վարորդը դա ճանաչում է մոտ երկու անգամ մեծ վրա քան հանկարծակի հայտնվելուց:Ըստ այդմ օրվա հեռավորության երբ մութ ժամերին տեղի ունեցած ՃՏՊ-ի վերլուծության ժամանակ, խոչընդոտընվազ նկատելի էր վարորդի ռեակցիայի հաշվարկային ժամանակնավելացվում է 0,6 վրկ-ով: Գիշերային ժամերին վթարայնության հիմնական ապլաատճառը շրջակաիրադրության մասին վարորդին հասնող ինֆորմացիայի նվազելն է, որին նպաստումեն հետնյալ գործոնները. երթնեկելիմասի անբավարար,իսկ ճանապարհներիմեծամասնությանհամարլուսավորվածությանլրիվ բացակայությունը, տրանսպորտայինմիջոցների լուսավորման համակարգի անբավարար տեխնիկականվիճակը, գիշերը վարորդիհոգնածությանբարձրանալը: դիտելիությունից, Կախված տեսանելիությունիցն ավտոմոբիլիվրաերթը հետիոտնինկարողէ լինել` անսահմանափակ խոչընդոտով տեսանելիությունը տեսանելիության, անշարժ սահմանափակելու, շարժվող խոչընդոտուլլ տեսանելիությունը վորաբարմեծ է

Աճարաւա) իտելություն կոչվում

հմանափակելու

դեպքերում: սահմանափակտեսանելիության

համար վրաերթի հարմարության աի շարադրանքի տարո դասավարգմու «երմ նկարագրված ենք

ըստ տեսակներընշանակում ՇՕոՏ) (, շարժումով Է հավասարաչափ Ճ-1-3. նշանակում Օրինակ՝ մ հար վածը հասցվել է մոհամընթացվրաերթ(Օօ. -- 0"), որի ընթացքու Ար (1--Խ--0) կամ Թ-1-3 ավտոմոբիլի ոանց տակա անկյունով հարվածը 0"). որի ընթացքում (4, -» 0) համընթաց վրաերթ 0): վել է մոտակաանկյունով(մ. -), -

բվով. իսկ ավտոմոբիլիդիրքը կանգնելուց հետո`

(0.--

Քանի որ վարորդը վրաերթից առաջ չի արգելակել. ապա ավտոմոբիլը կանգնելուց հետո կարող է գրավել երթնեկելի մասի վրա ցանկացած դիրք: Ըստ վարորդին հետիոտնի գործողություննե ճՏՊ-ի մեխանիզմին հետազոտմանմեթոդիկանունի հետնյալ հաջորդականությունը:

ո Ը

Տ3. Վրաերթ անսահմանափակ տեսանելիության ժամանակ

գոյությունունեցող տարբերակներից Փորձաքննության լայնակի վրաերթին, է հատկացվում ավելի) առավել ուշադրություն

Թ-1/1-4 տարբերակներին,

ն 5-11-2 Ճ-ՈԼ-4, ն համար որպեսելակետայիընդունում որոնցքննարկման

այսինքնՃ̀-11-2,

ենք

պահը, տեխնիկական հնարավորությու

առաջացման իրադրության վտանգավոր 1) ճանապարհային

ովածը տարբերակ (նկ. 13ա): Հետիոտնինհարվածը ավտոմոբիլիառջնիմասով: Ճ-11-2

2) այն պահը,որի ժամանակ վարորդը հետագծինմոտ: հետիոտնի կանգնեցնելու յ ուներ ավտոմոբիլը վրաերթները Այսպես գրավումավտոմոբիլի Մեծ տեղ են դեպքում: ն դիտելիության տեսանելիության անսահմանափակ ունենում այն է 607Փ-ըտեղի

22222222

հետիոտներին

նրա ն ճիշտ գնահատել հետիոտնին առանց արագությունը նվազեցէ շարժվել ճախ վարորդը շարունակում առաջ. անմիջապես է վրաերթից նելու ն արգելակումմիայն փորձագիտական Քննարկենքվրաերթիտարատեսակների հաջորդականությունը: հետնյալ ընդունելով մեթոդիկան զոտման շարժարագությանբ ավտոմոբիլի հաստատուն Նախ նկարագրենք Ճ-տարբերակ), դասակարգման՝ ընդունված ման (համաձայն վրաերթի ժամանակ (Թ- տարբերակ) դրա արգելակման քննության կառԴել մանրամասնորեն ավելի Ե դեպքերում Երկու հարվածովվրաերթը հետիոտնին մասով առջնի ավտոմոբիլի ու հետիոտնի ենք, որ ավտոմոբիլի րակ2): Բոլոր դեպքերումընդունում են 111, լայուղղահայաց (գ-905, տարբերակ

աի

(ՄորէՐ

նակի վրաերթ): է տրվածճՏՊ-ի Նկար 13ա-ի վրա ցույց տուն

եվտոմորիլի ն

(ո) նին

ա Խաչով Ատոր փոխադարձ տագայում) շարժող հպման տեղը Նհետիոտնի

արագությամբ

ԱԱ

եո

ով:

եոթնեկելի երթնեկելմասի վրա: Ավտոմոբիլի հարվածելու տեղը: Ավտոմոբիլի

(վրաերթիտեղը) վրա շեղ խաչովԿշում ենք հետիոտնին պահին առաջացման իրադրության դիրքը վտանգավոր ն հետիոտնի

Տ,

Նկ.

հասցվել ցվել է

--Վ

լ,

Ավտոմոբիլիհավասարաչափշարժման ժամանակվրաերթերի սխեման. ա) Ճ 11 2 տարբերակ,բ) Ճ Ու - 4 տարբերակ

13.

Տվյալ դեպքում հաշվարկն ունի հետնյալ օրինակելի հաջորդա-

կանությունը.

Որոշում են. 1. Ավտոմոբիլիհեռացումըվրաերթիտեղից: Վրաերթի այս տարբերակի դեպքում հեռացումը համընկնում է վտանգավորիրադրության առաջացման պահից մինչն վրաերթը ավտոմոբիլիտեղաշարժման (Տ,,) հետ, այսինքն՝ Ն

(84),

ՏԵ 2 Տ ո

որտեղ՝ 7,

-ն

ԱՄ, -ն համապատասխանաբար ավտոմոբիլի Ն

հետիոտնիշարժմանարագություններնեն, մ/վ,

Այստեղ

ին վրաերթիպա հին

ռաաա22

բ)

հետա-

այնոր

ՀՊՎ

պայմաններում,

մինչն բոլոր վրաերթներից վրա նկատել մեծ հեռավորության չի խանգարում ոչինչ վարորդին երբ Սակայնհագործողությունները:

փոխադարձ հետագծերը

արաներն Ակա հարաթյան

շանակում եք թվով:

պահից ինինիանգած Հն հեոու ռավորությունը, վրաեճքը (31) |

2. Ըստ

հետիոտնի

անցա

մ:

կամ (40) բանաձնիավտոմոբիլի կանգառմանուղու երկա-

րությունը: Ստուգում են, մինչե հետիոտնի ընթացուղի հասնելը, ժամանակին

արգելակմանդեպքում ավտոմոբիլի կանգառմանպայմանը՝

Տօ

ու համեմատում ավտոմոբիլի ժամանակն լրիվ

(85):

Տյժ

Եթե հաշվարկների արդյունքում պարզվում է, որ Տը ՀՏյօ, ապա այդ ուղղությամբ հետազոտություններըավարտում են, այսինքն, ավտոմոբիլի վարորդը տեխնիկականհնարավորություն ուրներ վթարը կանխելու համար: Իսկ եթե Տց Հ 5յշ, ապա հաշվարկներըշարունակում են հետնյալ կերպ. Որոշում են. 4. Վետիոտնիընթացուղինհատելուց հետո այն հեռավորությունը, որը կարող էր անցնել արգելակված ավտոմոբիլը (եթեվարորդը տեխնիկապեսճիշտ գործեր ու ժամանակինարգելակեր)

Տ0-Տա,

Տ աշ

(86):

Վետիոտնիընթացուղին հատելու պահին (ժամանակին արգելակման դեպքում) ավտոմոբիլիշարժման արագությունը

(87):

«Վ2Տ7,

Մ»

Վտանգավորիրադրությանառաջացմանպահից մինչն հետիոտնի հետագիծը հատելը ավտոմոբիլի շարժման ժամանակը, (Ժամանակին արգելակմանդեպքում) ր

(88):

ք12ՂՀԻ------ի ծ

ժսմանակամիջոցում հետիոտնիանցածճանապարհը`

(85): ավտոմոբիլիերթնեկությանգոտին հետիոտնիանցնեՏոՀ ոք

լու

Ստուգումեն

(ԽՀՏԻՃԽ)

-ն ավտոմոբիլի կողային միջակայքնէ, որտեղ` /4Ճյ

Ճշ-ն

հանածո անվտանգ

միջակայքը, իջակայքըորն

Ճ-

000518, ,

Վարորդիտեսադաշտում հետիոտնի շւսրժման

«8,

(90),

10.

Մ.

(97):

Երբեմն, փորձաքննության ժամանակ հարց է ծագում «Տվյալ ճանապարհային իրադրությունում վարորդը տեխնիկական հնարավորությունունե՞ր սկսել արգելակումը»: Այդ հարցին պատասխանելու համար որոշում են վարորդի տեսադաշտում հետիոտնի շարժման (հյ),

Ա)

ԷՍ

՞-

արգելակումն վյսե լու

ժամանակը`

ՃյՒէ, վ.

շ: (92/:

Պո

սկսելու անհնարինությա պայմա

Ստուգում են արգելակումը

ՏՆ

(93):

Եթե հաշվարկների արդյունքում պարզվում է,

որ չ, Հր, ապա կարելի է եզրակացնել, որ վարորդըտեխնիկապես հ նարավորություն չի ունեցել վրաերթը կանխելու: Նույնիսկ ժամանակինարգելակելով

դեպքում,վարորդինչէր հաջողվիխուսափել վրաերթիցիր տրամադրությանտակ գտնվողժամանակիսղության պատճառով: »՛Ը դեպքում ք, կարելի է եզրակացնել,որ ճՏՊ-ն կանխելուհաճար, վարորդըչի օգտագործել իր բոլոր տեխնիկական հնարավորությունները,այսինքնտեխնիկական տեսանկյունից սխալ է գործել: հարվածըհասցվել է յ րնույթով: Տ -ի հետազոտմանժամանակ հաշվարկները կատարում են վերոհիշյալհաջորդականությամբ, (84-91) բանաձներով, հետեյալ բացառությամբ, հ, Տ 1

ավտոմորիւի տարբերակ (0կ.13թ): Հետիոտնին մԱ վյալ

նվտոմոբիլիհեռացումըՏ-ն միշտ փոքր դրա տեղաշարժից՝ Տոո-ն. այսինքն`

5» ՀՏ-ե

է /,

ժամանւսկաճիջոգմ

Հ -է,

(94):

Վարոծդիտեսադաշտու հ ետիոտնի շարժմա ժամանակը կլին

ՏՖ

մ.

որոշվում է հետնյալ էմպիրիկ

Տ,

ՀԵՀ արն

ն.

անվտանգությանպայմանը՝

Տո

համար անհրաժեշտ(3) ժամանակիհետ:

Վերը կատարած

Վհ

Ն Տ Մ. Պ

Ց)

հաշվարկներում ենք ն հետիոտնի ավտոմոբիլի դիրքը ճանապարհային վտանգավորիրաղառաջացման պահին: ՃՏՊ-ի վերլուծության մի այլ եղանակի դ վրաերթիտեղից ավտոմոբիլն ու հետիոտն իրենց փաստացի ման հակառակ '

որպես ելակետ ընդունում

իության բում ուղղությամբ մտովի հետ քաշվում լրիվ նան ճանապարհին (Տո) հավասար, Գառման որոշում ի Այս դեպքում հաշվարկնունի հետնյալ օրինակելիհետիոտնի հաջորդակաթը: ությունը. են

ապա

Ճ7

Որոշում

են.

ժամանակը

վ |

(97):

(96):

մլ ճանապարհի ՅԱ շարձղան

Մօ

ժամանակում հետիոտնիանցած ճանապարհը

Էլ»

Տ,

Ավտոմոբիլիկանգառմանճանապարհը (32) կամ (40)

բանաձներով:

ՏՊ-ի ընթացքում (5) (այսինքն հաստատուն արագությամբ)

Յ.

Տ«ն... ԱԾ.

ԱԻ ԱՈհեատել տանամեր

(98):

4. Ստուգում են մինչն հետիոտնի ընթացուղին հասնելը ավտոմոբիլի կանգառմանպայմանը` Տ ւՀՏո

ավտոմոբիլը

են

մեծէր

ԱԱ Եթե վերջին հին, երբ ավտոմոբիլը էր ճանահավասար հեռավորության վրա, պարհի երթնեկելի մասի սահմանը ն գտնվում էր վտանգավորգոտում:ՐԻ ՀՎետնապես, երբ հետիոտնգտնվում էր վտանգավորգոտու սահմանին կանվրաերթի տեղից զատող հեռավորությունը գառմանուղուց ու վարորդը շտապ արգելակելով`կարող էր խուսափել հնարավորությունըչուներ: »

Տ, Տո դեպքում նա այդ վրաերթից:

են

ն ման ժամանակում կ կանգառմա

Մո 19

(99):

(1ջ) հետիոտնի

բա-

հետնյալ կերպ. հնարավորությունըորոշում աոցնելու Անվտանգ ավտոմոբիլի կանգառման ժամանակը (34)

Հաշվարկում

նրան ր

նաձնու:

Ընմանիր Գարուն ՏՅ

1 Մո-(Խ Ւ8 ճշ

(101),

(100):

Ավտոմոբիլի երթնեկելի գոտին անվտանգ անցնելու պայմանը

անցած ճանապարհը

կլինի. Տո

Մ,

«5-5

ՏՆ

հետիոտնիանցած ճանապարհը ժամանակամիջոցում կլինի

Այն դեպքում, երբ հարվածը հասցվել է ավտոմոբիլի կողայինմակերնույթով, ապա շարժման ժամանակի բանաձեր (96) ընդունում է հետնյալ տեսքը` իսկ այդ

Այժմ քննարկենք ավտոմո

8. Վրաերթըկանխելու հնարավ Ավտոմոբիլիառջնի մասի քում հաշվարկների վերը օգտագործվող բանաձներըչեն կարելի է դիտարկել որպես է մոտակաա հարվածը հասցվել ն հետիոտնի շար է.-ԽՀ0 բանաճնով,իսկ տեսանելիությ Եթե հարվածը հասցվելէ րակ), ապա հետիոտնիշարժմ նաձնով`ընդունելով 7, 8,:

նե

երթը

եր նիամեր որդի գո մալ

մնում

է նույնը սույն բացա

Փորձագիտական հետազո

Տվյալ տարատեսակիվրա համար փորձագետինանհրաժ մ ե ժը(Տո) (Տո) ավտոմոբիլի տեղաշարժը գետնի վրա մնացած արգ

տո

Տ»): նում

արագությունները,իսկ այնուհե

տոսոբրիլ

դիրքից

որք ոին ոիաո Ի7 ի ա

հետիոտնիուղին (Տո) անցնելու բիլը 1- Ո հատվածիվրա շարժվ վածում՝ դանդաղեցումով նվազե Ավտոմոբիլի հեռացումըկլի

որտեղ Ծո -Ա անվտանգության մ դի կողմիցուշացման ժամանակ Ժամանակինավտոմոբիլնարգե Միաժամանակ ունենք որ՝ ԱԵ,

ՏՄ,

Ե "

Վետնապես՝ Տ»-

Ց. ՆՑ

)

(Ր.-ՊՄ)Մ

ՏՄ. Ը

(Ր.-

ո.

Մ)

ւ յ

---Ք

(104),

(105).

որտեղից ավտոմոբիլի վրաերթի տեղից հեռացությանորոնելի մեծությունը կլինի՝

Տ»-

:Վ2

-ՀԶՏայ) Ւ՞2Տո)

(106):

Մշ ն Մր արագությունների մեծություններն արտահայտելովՏ,, ն Տո հե-

ՏՆ.

ռավորություններովկարելի է գրել` (058)

ՀՐ«-(Թչ-ՎՏ.)

(107):

2) 39 Մ. Անտեսելով փակագծի առաջին անդամը վերջին արտահայտությունը կստանա հետնյալ տեսքը՝

ոա

Ն):

ՍՏ»-ՀՏո)-ն

(05):252/-Տա))

Տ» ՅՐ ՏՄ. -

ՏՄ,

ՅՊՄ

լ, Լ,

(107ա):

(106)

(105ա)

Երբ հարվածը հասցվել է հետիոտնին ավտոմոբիլիկողային մակերնույթով (5-11-4 տարբերակ), հեռացության հաշվարկման:բաոո նաձներըընդունում են

Տ»5

ՏՄ

տեղից ավտոմոբիլի հեռացության ստացածմեծությունը Վրաերթի են կանգառմանճանապարհիհետ: համեմատում Եթե տեղի է ունենում Տց ՀՏ,» պայմանը,ապա եզրակացնումեն, որ վարորդը տեխնիկականհնարավորությունէ ունեցել ավտոմոբիլըկանգնեցնելու մինչն հետիոտնիհետագծինհասնելը, եթե Ժամանակիննա ուշադրություն դարձներհետիոտնիգործողություններին:Եթե ՏօՀ-Տ,ծ, կարելի է հանգել հակառակբնույթիեզրակացության: ապա

Անվտանգության պայմանի ստուգում են ժամանակինավտո կելի մասից հետիոտնիհեռանալ

մոտենալը:

Փորձագետը նմանապես պ «արդյոք վարորդըժամանակի՞ն է վերլուծել այն տարբերակը, երբ արգելակելայլ շարունակելէ շար Քննարկենք հիմ տվյալ ՃՏՊ-ի Ե-ԼԱ-2 տարբերակ: Հա ավտոմոբիլի առջնի մասով:

Արարում ր "

Տ ւ-Տա

պահին( վրաերթի

երք հոտն

տիոտնի վ ավտոմոբիլ դիրքե ջացման պահին,11 թվով՝ ավտոմո իրոք սկսել է ուշադրություն դա մոբիլի դիրքը հետիոտնին հարվա Աա րոշենք հետիոտնին վրաեր դի տեխնիկական հնարավորո հետնյալհերթականությամբ: 1. Որոշում են արգելակվածվիճա դիրքերիմիջն հեռավորությո

2. Գտնում են

ՄՎՏ

բանաձն

Հաշվարկում են ավտոմոբիլի

արագությունը (38) բանաձնով:

Որոշում են արգելակմանը նախ

արագությունը Յ. 4.

(105) կամ(105ա)

արագությունը(87) բանաձնով: 8. Հաշվարկում են մինչն հետիոտնի հետագիծ հասնելն ավտոմոբիլի շարժմանժամանակը(88) բանաձնով: 9. Որոշում են հետիոտնի անցած ճանապարհը ք, ժամանակում(89) բանաձնով: 10. Ստուգում են ավտոմոբիլիերթնեկությանգոտին հետիոտնիանվըտանգանցնելու պայմանը`(90) արտահայտությամբ: Տվյալ պայմանիապահովումըցույց է տալիս, վարորդի տեխնիկական հնարավորությունըհետիոտնինվրաերթիցխուսափելուհամար: Պարզելու համար, թե արդյոք վարորդըչի հապաղել ավտոմոբիլն արգելակելուց,հաշվարկըտարվում է հետեյալ հաջորդականությամբ: Որոշում են (88) բանաձնովմինչն հետիոտնինվրաերթիենթարկելը ավտոմոբիլի շարժման ժամանակը(2): Այս դեպքում հետիոտնի է շարժմանժամանակը(քո) հավասար (92) բանաձնովորոշվող տեսանելիությանժամանակին: ժամանակինվարորդիկողմիցձեռնարկածարգելակմանպայմանը

22222222

ա)

Նկ. 14.

Կրե

արգելակման Ավտոմոբիլի ա) Ճ-11-2 տարբերակ, բ) են

Ստուգում

սխեման

Ե-11-

հասնելն ավտոմոբիլի մինչն հետիոտնի հետագիծ պայմանը հնարավորության Լ

կանգնեցնելու

(110):

Տ2Հ- Տն

վրաերթի հետիոտնին

հնարավոռրությունն՝ պայի տեխնիկական միջոցով: հեռավորության կանգնեցնելու իովտանգ

Տվյալ

տում է

եա ոմոբիլն ուսա

վրա Ար ժամանակին նույնիսկ

Բրքը անին վրաերթըհետիոտնին տալու) կալ Աա հաշվարկը ճանապարհ շարունակում Եթե ՏՍՀՏյ» ՆՄ

դի

ել

ապա

ուսափելն

նարավորության դեպքում արգելակելու ր ժամանակին հետիոտնի, հետաավտոմոբիլի

ոի

նաձնով:են

են

ականությամբ: հետո

անցած ճանապարհը(86)

վարոր-

տեխնիկակա

գիծըհատելուց

Լ:

անհնար

Գտնում

ծը հատելու հետիոտնիհետագի

հին պահին

ավտոմոբիլի

կլինի 1 Հ 1ր: Վերջինիս կատարումը նշանակում է, որ վարորդը հետիոտնին նկատել է կամ ճանապարհայինվտանգավորիրադրությանառաջացման պահին (երբ Ս-ն. դեպքում) կամ փոքր ինչ առաջ (19, » 1, դեպքում): Վերը կատարված հաշվարկում (1-10 կետ) բերված բանաձների օգնությամբ նմանապես կարելի է որոշել, թե վարորդը կարող էր ժամանակին շտապ արգլակելով կանգնեցնել ավտոմոբիլը մինչե տիոտնի հետագիծ հասնելը: Հարցը պարզելու համարորոշում են ժամանակիայն միջակայքը, որը վարորդի ուշացման հետնանքով երկարել է՝ ԾոոչԽ-ԽԾո, (111): վ. Ավտոմոբիլիանցածճանապարհը(1 դիրքից 1 դիրք) Քոս ժամանակում կլինի

հե

ՏՅ ՀՄ

խոռ,

մ.

(112):

Ստուգում են մինչե հետիոտնի հետւսգիծ հասնելն ավտոմոբիլը կատարումը, որը հավասարարժեք է (111)

կանգնեցնելու պայմանի արտահայտությանը

Տո

Հ Տու

(1:3):

Ավտոմեքենանչարգելակելու ն նույն արագությամբ շարժումն շարունակելու դեպքում հետիոտնին վրաերթի ենթարկելուց խուսափելու

նակելու դեպքում հետիոտնին վրաերթի ենթարկելուց խուսափելու հետնյալ պայմանի՝ Տ

«Լլ

22.9 Մ

Խ-ի

կամ

Մ,

Մ»-Թ5

Հր

Ճ-Ճշ

(144): `

ապահովումնխոսում է այն մասին, որ վարորդըշարունակելովշարկարող էր խուսափելհետիոտնինվրա-

թի ԱուԳությանի ենթարկե րկելուց:

տարբերակ: Հարվածը հասցվել է հետիոտնին ավտոմոբիլի կողային մակերնույթով (նկ. 14բ): Հաշվարկներըտարվում են Ք-11-4 տարբերակիհաջորդականությամբ,հաշվի առնելով հետնյալ տարբերությունները. 1. Գամաձայննկար 14բ-ի արգելակածվիճակում հետիոտնիհետագիծը հատելուց հետո ավտոմոբիլի տեղաշարժն որոշվում է հետնյալ բաԵ-ՀՎ-4

նաձնով՝

մ Տու-ՀՏուՒնյ-ե, (115), ՃՏՊ-ի ընթացքումհետիոտնիշարժմանժամանակըորոշվում է հետնյալարտահայտությամբ` Ճ

է--ՉԷ, Պր "

(116):

Վրաերթիայս տարբերակումհետիոտնիշարժմանժամանակըմեծ

վարորդի տեսադաշտում նրա գտնվելու (հո) ժամանակից, քանի որ ավտոմոբիլըհետիոտնիհետագիծըհատելուց հետո տեղափոխվել է Մ, հեռավորությանվրա: `Գամապատասխանաբար ավտոմոբիլիհեռացությունը փոքր է մինչն վրաերթըդրա տեղաշարժից: է

Տ4. Վրաերթ անշարժ խոչընդոտով սահմանափակ տեսանելիության ժամանակ Գործնականումզգալի են այն ՁՏՊ-ները, երբ հետիոտնըմիշտ չէ երթնեկելի մասով շարժվելուց գտնվել է վարորդի տեսադաշտում: Այդպիսի դեպքերում ճանապարհի դիտելիութիունն ամվտոմճոբիլից ն կողքերից սահմանափակ է: Հետիոտն որոշ առաջ ժամանակ շարժվում է մնալով անտեսանելի ն հայտնվում վերջինիս համար հանկարծակի:Նման ՃՏՊ-ն հաճախ առաջանում են նեղ փողոցներով հին քաղաքների բարդ պայմաններումն հետիոտներիանկարգապահության հետնանքով: Տեղանքում տեսանելիությունը սահմանափակում են անշարժ (բարձր պարիսպ, տան անկյուն, անցանելի մասում կանգնած տրանսոր

պորտային միջոց)ն շարժական (համընթաց կամ հանդիպականշարժմիջոց) առարկաները: վող տրանսպորտային Քննարկենք անշարժ խոչընդոտով սահմանափակ տեսանելիությանդեպքում ավտոմոբիլիվրաերթըհետիոտնին,երբ վարորդըչի արիսկ հարվածը հասցվել է ավտոմոբիլի առջնի մասով (նկ. ա):) Ճ-Ա-2 տարբերակ: Հարվածը հետիոտնին հասցվել է ավտոմոբիլի առջնի մասով՝ առանց այն արգելակելու (նկ. 15ա):

գելակել, ա) »-Հ-ՀԱՑ

-Չ

բ)

17777777777777 Հը

«Լ.

ՀԻԼՑ

ոէ ԴԲՏՀՀՀԱ | շշ

Ճգ

«5

Ճճ..

Նկ. 15. Անշարժխոչընդոտովտեսանելիությունըսահմանափակելու դեպքումվրաերթիսխեման:ա) Ճ -111-2 տարբերակ, բ) Ճ-ու-4 տարբերակ

վերլուծությանժամանակ, վտանգավորիրադրության պահը սովորաբար, նույնացնում են տեսանելիությունը սահմանափակող խոչընդոտիհետնիցվարորդիտեսադաշտ հետիոտնիդուրս գալու պահի հետ: Այդ պահը չի համընկնում հետիոտնի կողմից վտանգավոր գոտին (մայթուղու եզրը կամ ճամփեզրը,ճանապարհի առանցքային գիծը) հատելու կամ նրանց շարժման ուղղությունների ն տեմպի փոփոխմանպահի հետ: Խոչընդոտի հետնից հետիոտնի երնալու պահը ն ավտոմոբիլի համապատասխանդիրքը ճանապարհի վրա հաշվարկվումէ.ելնելով ՃՏՊ-ի երկու պայմանից, այն է՝ երկրաչափականն կինեմատիկական: Ըստ որում նշում են վարորդի տեղը ավտոմեքենայում (կոորդինատնեու հետիոտրը բերվում են հավելված 12-ում): Այնուհետնավտոմոբիլն են հետ քաշվում վրաերթի տեղիցայնքան մինչն վարորդն (8 ճը մտովի կետ) ու հետիոտնը(Ո կետ) կգտնվենտեսանելիությունըսահմանափաայսինքն կող օբյեկտի անկյան (Ք կետ) հետ մեկ գծի վրա(նկ. 15ա), այնպիսի դիրքում, որը նրանք զբաղեցրել էին վտանգավոր իրադրության առաջացմանսկզբում: Դրանիցհետո հաշվարկներովորոշվում է. 1. Ավտոմոբիլիհեռավորությունը վրաերթիտեղից այն պահին, երբ վարորդըհնարավորությունուներ հետիոտնինտեսնելու: ն ԲղՈ ուղղանկյուն Ըստ վրաերթի սխեմայի (նկար 15ա) 8ԸՔ եռանկյունների («տեսանելիության եռանկյուններ») նմանությունից Նման ՁՏՊ-ի

պայմանըկլինի` երկրաչափական

ՏՒՑ-Ճ Ճ

Էզ

Ճ, Հ

(117),

Տ-/:.-Վ »

որտեղ՝ /.-ը հետիոտնիհետագծին տեսանելիությունը սահմանափակող առարկայիմիջն եղած հեռավորություննէ, մ, Ճ,-ը ավտոմոբիլի ն տեսանելիությունըսահմանափակողառարկայի միջն եղած հեռավորություննէ, մ, վարորդիտեղից մինչն ավտոճ.-ն ն զչ-ը համապատասխանաբար մոբիլի առջնի մասը ն կողային կողմը տեսանելիությունըսահմանաեն, մ: փակողառարկայիցունեցած ամենամոտ հեռավորություններն են հավասարաՔանի որ ավտոմոբիլնու հետիոտնըշարժվում է 5ո անցնում չափ, ապա ժամանակի նույն միջակայքում հետիոտն է (5յջ) հեռավորության ճանապարհ, իսկ ավտոմոբիլը այսինքն վրա, («կինեմատիկականպայման»),

տեղափոխվում

Տ»

ՄՅ

Տ,

(118):

Ստացվածբանաձներից(117) ն (118) հեռացնելովՏ-ն նանք մեկ (Տ,ջ) անհայտովերկրորդկարգի հավասարում՝

(Տ» Էճ.-

են

Ճ(7- Տ-Ճյ-ն) «

Ճ,(Ճ, Է 4,)

կստա-

(119):

Քանի որ վերջինհավասարմանմեջ մտնողմյուս բոլոր պարամետրերը հայտնի են, ապա հաշվարկներիկրճատմանհամար նպատակահարմարէ դրանքմիանգամիցտեղադրել (119) բանաձնում,որից հետո որոշել Տ,շ-ն: Նկար 15ա-ում բերված հաշվարկայինսխեմայիհիման վրա ված (119) հավասարումը բնութագրումէ Ց, Ո, ։ կետերի փոխադար Դրանք կարող են գտնվել մեկ ուղղի վրա երկու դեպքում` 1) երբ ավտոմոբիլնու հետիոտն իրենց շարժմամբչեն հասել խոչընդոտի անկյանըն 2) երբ նրանքարդենանցել են այդ: է Մեզ հետաքրքրող առաջինդեպքի համար համապատասխանում (119) հավասարմանդրականնշանով արմատը: Տ,օ-ն որոշելուց հետո հետազոտումըշարունակում են նման անսահմանափակտեսանելիությամբվրաերթիհաշվարկի հաջորդակա-

ստաց-

իրքերը,

նությանը:

Վրաերթիսխեման(Ճ

1-4

տարբերակ),որի ժամանակհարվածը

հետիոտնինհասցվել է ավտոմոբիլիկողայինմակերնույթով բերվում է նկար 15բ-ի վրա: Գարվածիպահին հետիոտնըհասցրել էր անցնել Տո հեռավորություն: ճՏՊ-ի վերլուծության այս դեպքում նս հաշվարկը սկսվում է հետիոտնինվրաերթի ենթարկելու տեղից, վերջինիս երնան գալու հնարավորպահին, ավտոմոբիլիհեռավորությանորոշմամբ: ն պայՏվյալ դեպքում ճՏՊ-ի երկրաչափական կինեմատիկակա տեսքը կունենանհետնյալ մաններըհամապատասխանաբար

ՏոՒՑԾ-Ճ,

ՇԱԽԳը )

Ճ, 6ՏՑ-որ. 7

(120),

Տ» 1. Մ,

(127):

Վերջինբանաձներիցհեռացնելով Տ, -Ա կսատանք՝

ՏոՒՑ-Ճ, Ճ,Հ

Ճշ

(Տ

(22):

1)Մ,-ՃյՄ,

Տեղադրելով (122) բանաձնումբոլոր հայտնի ցուցանիշներիթվային արժեքները ստանում ենք անհայտ Տյշ-ի նկատմամբքառակուսի հավասարում, որի լուծման ժամանակ, ինչպես Ճ-11-2 տարբերակի դեպքում,արմատիցառաջ վերցնում են դրականնշանը: Տյօ-ի ստացած մեծությունը համեմատում են կանգառմանճանապարհի (Տօ) հետ,որոշելով ժամանակինհետիոտնիերնալուն վարորդի արձագանքելու դեպքում, մինչն հետիոտնիհետագծինհասնելն ավտոմոբիլըկանգնեցնելուհնարավորությունը: Ստուգում են ավտոմոբիլի երթնեկելիգոտինհետիոտնիանվտանգ անցնելու պայմանըհետնյալ անհավասարությամբ` ՏոՖոքա .

Տորո

ճշ

(123):

Անցնենք ավտոմոբիլի դանդաղեցումովշարժման ժամանակ հետիոտնին վրաերթի ենթարկելու վերլուծությանը,որոնց փորձագիտական հետազոտումնառավել աշխատատարու բարդ են, սակայն մեթոդական տեսանկյունովվերը քննարկած տարբերակներիցառանձնապես չեն տարբերվում: Նախ որոշում են ավտոմոբիլիշարժման պարամետրերը,այնուհետն ելնելով տեսանելիության պայմաններից գտնում հետիոտնըվարորդի տեսադաշտումերնեալուպահինավտոմոբիլիհեռավորությունը: Քննարկենք վրաերթը հետիոտնին (Ծ-ԱԼ-2 տարբերակ),որի ըն97

թացքում հարվածըհասցվել ավտոմոբիլիառջեիմասով: հաշվարկային սխեմայի(նկար 16ա ) Դրան համապատասխանող վրա նշանակվածեն. Լ թվով` վտանգավորիրադրուավտոմոբիլի (հետիոտնի)դիրքը. Ա թյան առաջացմանպահին, թվով հետիոտնի երնալուն վարորդի արձագանքմանպահին, 111 թվով` վրաերթի պահին, 1" թվով` կանգնե|

լուց հետո:

Առանձնակի բարդություն ունի վրաերթի տեղից ավտոմոբիլի հեռավորությանորոշումը:

այ

բ)

(417

նաձնով:

Վաշվարկըեզրափակումեն պարզելով, թե վարորդըկարող էր ապահովել անվտանգությունն առանց ավտոմոբիլնարգելակելու, այսինքն՝ հաստատուն արագությամբ հետիոտնիկողքովանարգել անցնել: Վերջինիսհամար անհրաժեշտէ հետնյալ պայմանիկաարդյոք

«Հ

Համաձայն նկար 16-ի տեսանելիության պայմաերկրաչափական նը մնում է նույնը,յինչոր հաստատուն վրաարագությամբ արտահայտվումէ (117) բանաձեով՝ երթի ժամանակ,այսինքն Շա նշված բանաձնիհետիոտնիտեղաշարժըկլինի

ակիբյ ,

են Մյուս կողմից համաձայն (105) բանաձնի ունենք,

-Ն"Տ,- ՄԺ Մ

Մ.

(125): .

Հավասարեցնելով(124) ն (125) արտահայտություններիաջ մասերը ն լուծելով ստացված հավասարումնգտնում ենք ավտոմոբիլիհեռավորությունը (Տյջ) հետիոտնինվրաերթիտեղից: Ռրոշում ենք ավտոմոբիլի արագությունն արգելակումից առաջ (այսինքն 11 դիրքում) (38), իսկ վրաերթի պահին Ող դիրքում) (109)

բանաձներով:

Հաշվարկում ենք հետիոտնին տեսանելիությանհեռավորությունը

-ՏԵ--

(126):

դենակովնան

տարբերակում:

Տվյալ դեպքում տեսանելիության երկրաչափական մ րողա փականպայմանն ունի (120) բանաձնիտեսքը:

Հետնապես,

ԴՃ.(յ Է ճց ւ

Տ»-Ւ4.

-ճ,

(127:

Բացիդրանից(105ա) արտահայտության համաձայն

Տ,-

(124):

որ

Տ-ՒԼ,

ՇՏՊ-ն ,որի Դիտարկենք ընթացքում հարվածըհասցվելէ հետիոտնինավտոմոբիլի կողմայինկողով(Ե-11-4 տարբերակ, նկ. 16բ). մնում է նույնը, հաջորդականությունը ինչոր նախորդ

շարժվելուց

Հո

սահմանափակելու

Օյ

Ստուգում ենք ավտոմոբիլը կանգնեցնելու ն հնարավորության երթնեկելիգոտին հետիոտնի անվտանգ անցնելու պայմանները (90 եՂ10 ) արտահայտություններով:

Տ -Ե-ձ,

Նկ. 16. Անշարժխոչընդոտովտեսանելիությունը ժամանակ ավտոմոբիլիարգելակմանընթացքումվրաերթիսխեման ա) Ճ-ՈԼ-2 տարբերակ,բ) 5 1-4 տարբերակ

ՏօՒզ,-Ը 4. ծ

դրա

Հա--

հավասարումների համատեղ լուծումովԲԻՈՈՅ կամ (119

Տ. ՀՈո

018)

տարումը՝

Ճ,(ձյ

Պ".- Մ)

Տո

Ջր),

Մ Ին ՀՄ,

ունենք` (128):

(127) ն (128) հավասարումների համատեղ լուծումը տալիս է վրաերթիտեղիցավտոմոբիլի հեռավորության (Տ,) փնտրվողմեծությունը: Ինչպեսվերըքննարկածդեպքերումայստեղ ես հնարավոր դ րավոր է Տ -ի ցասական կ արժեքի րժեքի ստագում: ցու

բա

էՏ,

Տ5. Վրաերթ տեսանելիությունը շարժվող

խոչընդոտով սահմանափակելու ժամանակ

Ինչպես ցույց

են

տալիս վիճակագրական տվյալները,կողքի ավտոմեքենայից դուրս եկող հետիոտներին վրաերթերը հաճախ տեղի է ունենում տրանսպ որտային միջոցների համեմատաբար փոքր շարքի

ինտենսիվությամբ ե ցածր արագությամբ շարժման ժամանակ: `Վատկապես խանգարում են խոշոր գաբարիտային չափերով տրանսպորտայինմիջոցները սահմանափակելովտեսանելիությունը: Շարժվող ավտոմոբիլի հետնից դուրս եկող հետիոտնին վրաերթի հաշվարկային վերլուծումը կատարվում է վերը քննարկված ՃՏՊ-ի

հաջորդականությամբ:

Ա Արե

Ն հավասարաչափշարժման ժամանակ Վրաերթը (Ճ տարբարակներ): հետազոտմանհաշվարՆկար 17-ում բերվում է փորձագիտական կային սխեման, երբ Ճ ավտոմոբիլը վրաերթի է ենթարկել հանդիպական շարժվող Ե ավտոմոբիլիետնիցդուրս եկածհետիոտնին:

22222222

ա)

թ---

ՀԼ

ՑՎ

՝չ

ԷՏ

Տ,

ԷՋ

Է ր

թ"

Էք

Էի ՄՀ

Դ-

Քանո

անցած Տո ն Տչ համապատասխանաբար

կլիներ

եք

-Տազ:

Մշ

(29):

հեռավորությունները

(330): Մ.

(Ե-ՏՉ-Մ«(ՃԱ -7.-Տ»Մ. ,

031,

Ճ-ն երթնեկելի մասի սահմանից մինչն Ճ ավտոմոբիլի երթնեկության գոտին եղած հեռավորությունն է, մ: ն ՏեղադրելովՏ,,-ի Տչ-ի արժեքները(129) բանաձնում Ա կատարելով հանրահաշվական որոշ գործողություններ կստանանք՝

Տ,

Է-Ր/-(ՀԱ) ի: ԱՀԹ

ՃԻ

ԷՃՀԱ-Տ ՊԻՆ

Էգ,-ձ րա

երբ

վրաերթի(Ճհարվածը հասցվել

ՃՇ Տեսանելիության

երնում է որ

Տ--ձյ-ն Մ.

ճ,

թյունը կար բ-ում բերվում

կային սխեման, կողայինմասով:

Տն,

հավասարումը, որի լուծումովգտնում ենք (5,շ) վրաերթիտեղից:

Սխեմայիվրա Ճ ավտոմոբիլի վերաբերյալցուցանիշներընշանակված են 1 ինդեքսով,իսկ Ե ավտոմոբիլինը՝2-ով: Վտանգավորգոտում հետիոտնի շարժմանսկզբին համապատասխան՝ երկու ավտոմոբիլներիդիրքերը նշված է 1 թվով: Ճ ավտոմոբիլի վարորդի համար հետիոտնըտեսանելիդառնալու պահին,ավտոմոբիլի

հետիոտնին ավտոմոբիլների,շարժումն հավասարաչափ է,

որ

Նկ. 17. Տեսանելիությունըհանդիպականտրանսպորտային միջոցներովսահմանափակելուդեպքումվրաերթիսխեման ա) Ճ-ԼԱ-2 տարբերակ,բ) Բ -11 «4 տարբերակ

հասցվել

(ՏՒճ.-Ճ-ՏՉ(Տ,-ՃԽ-Ն-(ԽԻՏ)(ԽՀօ)

Մ) Ֆ»--«Է

Տեսանելիությանեռանկյունների նմանությունիցստանում ենք.

որտեղ`

տա

ոբիլի ավտո.

Տ,-

մա Ակ աԼԷրի գրանհարվածը

Ճ-Ա1-2

ապա

)

ա112222/7 լ

է 11 թվով: Ժամանակի որոշ դիրքերընշանակված միջակայքում հետիոտնը շարժվում է անցանելի մասով Ճ ավտոմոբիլի հետնում 5 ավտոմոբիլի վարորդի համար մնալով աննկատ: Շարժման արագություններինհամապատասխան Ճ ավտոճոբիլըտեղափոխվում է Տ: հեռավորոթյանվրա, իսկ Ք ավտոմոբիլը՝Տշ: Այդ ժամանակՃ ավտոմոբիլին հետիոտնիհետագծիմիջն եղած հեռավորությունըհավասար է Տ,» -ի:

ԾԲՑ

(132)

ավտոմոբիլիհեռավորու-

տարբերակ)հա շվարհետիոտնինավտոմոբիլի -

եռանկյուններինմանությունից

Ճ.-Տշ)(Տո-Ճ)-(Ճ.ԻՏչ) (ՏԹ-Ւճ:-

(Ճ-ճ3

(133):

Իսկ հետիոտնին ԵԾ ավտոմոբիլի 1 դիրքից Ղ դիրք տեղափոխվելիս վրաերթի համար (130) ն (131) բանաձները,կընդունեն հետնյալ տեսքը՝

Տ -( Տան)

ՃՆ/

(134):

Տ--Մ(-Տ0-Մ-Յաէն-զ-: մ

(435)

Տեղադրելով Տո-ի Տչ -ի արժեքները(133) կատարելով համապատասխան փոփոխություններ կստանանք հետիոտնին տեսանելիության հեռավորության (Տյջ) հաշվարկման հետնյալ հավա-

սարումը՝

«22 22222222222222224222222222222222222222222շ, 222222222222այ7/27

բ)

Տն

աիրիա-Ճոնր մ) արեխ.Պ.Վ(136): ե

-՝ -

ԿՈ

ՃԻԳ,

(Տոն)

Մ -ձյ լ

Հ լ Իպ-8

--Լ««

տարբերակ,բ)

վ ազանցի զ ցի ժամանւս կ

ԱՐ

Ճ-1Ո-4

տարբերակ.

միջոցով

111-2

դեպքում տեսանելիության Վազանցի եռանկյունների նմանությու-

հառաբերակցությունը ունի հետնյալտեսքը՝ |

Ե) որտեղ`

Է ճ.-

Տչ

ՃՃ.-Ցշ)(Տ Է

-ն

յ -Վփ) (Ճշ Ի Ց2) (Ճչ Ի 4) -

(137:

երթնեկությանզուուց հետիոտնիդուրս գալու համար անհրաժեշտժամանակամիջոցում համրը լամիջոց սերսթաց ավտոմոբիլիտեղաաոաԱ Ր 2

)

որ:

Առաջինկիկինեմատիկական իկականհ հարաբերակցությունը `

յն

Տ,Հ(Տ.-Ճ.-1 մեն

նկարագրում1 դիրքից5

Դիրք:

138): (138):

ավտոմոբիլի վ բիլի ն հե տիոտնի

ՇՏ:

Հ-ԼՅՎՎ

սահմանափակելու դեպքումվրաերթիսխեման: ա) Ճ

նից ուսող

հարվածը

Նզ.18 Տեսանելիությունը համընթացտրանսպորտային

Այժմճքն րկ նք վազանցի դեպքում վրաերթի փորձաքնճությունը,երբ հարվածը հետիոտնինհասցվել է ավտոմոբիլիառջնիմասով (Ճ-11-2 հե է. վտանգաՎրաերթիհաշվարկայինսխեմայի(նկ.18ա)վրա նշանակված վոր իրադրության առաջացման պահին ավտոմոբիլների ն հետիոտնի դիրքը 1 թվով, Ե ավտոմոբիլի երթնեկության գոտուց հետիոտնիհեռանալու պահը 11 թվով, վրաերթի պահին հետիոտնի ն ավտոմոբիլի դիրքը 111 թվով: Ճ ավտոմոբիլիարագությունը (Գլ) մեծ է Ե ավտոմոբիլի արագությունից (Մշ):

մեթոդներով:

Վրաե ր րթ

հի

Կատարվածհաշվարկներովտեսանելիությանհեռավորություննորոշելուց հետո ենթադրվողտարբերակներիհետազոտումնառանձինդժվարություն չի ներկայացնում ն կատարվումէ վերը (881-3) շարադրված

86.

Սց

բանաձնումն

տեղափոխվելը

(139):

Երկրորդկինեմատիկական

ցությունը` հարաբերակ

ն հետիոտնի ավտոմոբիլի 1 դիրքից տեղաշարժը

բնութագրում Գո Է դիրք: `

(138

ենք հիման վրա ստանում 139) ար տահայտությունների որոշմանհետնյալ բա-

հեռավորության տեսանելիության հետիոտնին

նաձեր Մ

Ա-ի

ա-ձժ(ԽԻ4, -2

ՏՄ

ի Ր

ՃԻ

Մ.

97, (140):

ՀՀՎՈ,-(ՃԽՊԾԾ`

ԽՐՇ» Յ/

ՏՄ,-ճյ-յ

1յ

(ՃԺ հետիոտնի միջն եղած հեռավորությունը ժեքը մեծանշանակելչի կարելի,քանի որ Տյօ

Ավտոմոբիլին

որ Տ

Չ-

կամայականորեն

Քզ է սահմանվի է դրանից:Ճ.-ի չափը պետք մասամբ կախված (1-2 մ) կարող' փոփոխությունը նական ուղիով,քանի որ դրա աննշան եզ2-3 անգամն փոփոխմանը

անդրադառնալ փորձագետի

Տյօ-ի բերել

ակացությանվրա: րակ Ի

ժամանակ վրաերթը.երբ վազանցի քննարկենք հարվածը կերջո կողայինմակերնույթով հասցվել ավտոմոբիլի (Ճ-Ո1-

է հետիոտնին 4 տարբերակ,նկ. 18բ): մանոկլինի. կլինի պայմանը երկրաչափական Այս դեպքումտեսանելիության

(Տո ) Խ

ճ.-(ա-Տ)(-Ճ)-(ԻՏ) :

ավտոմոբիլին հետիոտնի

տեսքը

Մ,

( 142):)

ն հետիոտնիտեղաշարժը դիրքից Ճ ավտոմոբիլի -

դիրք

հետնյալ ունր Ար ցուն ունի ոց

(Խ-Ճ ՆՄ.

Տ-

հարաբերակցութ)

կինեմատիկակա նկարագրող ն

(141):

(Խճ

եք

Ցար ՄՄ, Հո,

Հ ֆիսաավա-Ց| «025

նսպորտային Սույն

հագեցվածտրա են համարյա

շարժվում որտեղավտոմոբիլները հոսքում,

Քննարկենք ավտոմոբիլի երթնեկելի գոտում դրան զուգահեռ շարժվող հետիոտնինվրաերթը: Ավտոմոբիլիարագությունը հաստատուն է: Ըստ վրաերթի դասակարգման, հետիոտնիհանդիպակացշարժկՊՖանԿ՝Պո,կտորների միջն կազմված անչյունը համ,-7-2 տալ երակ), իսկ համընթացշարժման ժա մանսկ՝ ՝ սար զրոյի (Ճ-1տարբերակ Վերակւ նգնելով վրւ րթի մեխանիզմը,որի ժամանակ հա րվսծը տիոտնին մոմոբիլի առջնի մասով, որոշենք դրա լիրքը այն պահին,երբ վարորդ տեխնիկւկան հնարավորությունէ ո նեցել նլկատել կոնկրետ տեսանելիության Տչ հեռավորության վրա (1 դիրք): ԱվտոմոբիլըՄ, արագությամբ շարժվելուց, հետիոտնը երկայնակիուղղությամբ անցնում է ՏղճանապարհՄ, արագությամբ: Վրաերթի պահին հանդիպական(դեմից եկող) հետիոտնը մոտ կլինի ավտոմոբիլին,իսկ համընթացը հեռու (նկ.19 1 դիրք):

ժանՅԱՐ

հասցվել էհ

ա հետիոտնին

Տ,

ավտո-

Անհրաժեշտ է հաշվի առնել. որ

Վրաերթ սահմանափակ տեսանելիության դեպքում

(143):

Տ Վ1---ձ անին

դիրք կազմումէ՝

(142:ն 143) ն Տշ-ի արժեքները Տ, Տեղադրելով(141) բանաձնում -ի տեղից Ճ ստանում ենք հետիոտնինվրաերթի բանաձներից Տյժ որոշող հետնյալ հավասարումը մոբիլի ունեցած հեռավորությունը ՝. Ցի " ձ (Տ ««աած-ան Ն` ԼՄ, Կ եք Մյ (144): Ճ,Իճ ւ.

արագությամբ, տեղի ունեցած վրաերթի քննարկումը (140 ն 142) բանաձներիօգնությամբ կարող է բերել սխալների: Ուստի վրաերտի այդպիսի տարատեսակներիհաշվարկը պետք է կատարել միպլն անսահմանափակ նսահմանափակտեսանելիության տեսանելի բանաձներով:

«5.

Տը

ւ.,

,. Նկ. 19. Հավասարաչափշարժմանժամանակավտոմոբիլի վրաերթիսխեման:

Այս դեպքումավտոմոբիլիհեռավորությունըվրաերթիտեղից կորոշվիհետնյալ արտահայտությամբ`

որտեղից

ՏՏՀՏ,ԷՏ-Տ

ոՐՋ-

ՏՄ Վ

(45 (145),

լը5

Տ» )9

(146):

ՏՄ.

.ՔՆՄ, Պր Մ

ժամանակը կլինի շարժման Վետիոտնի

Տ,

Տ,» -

մնհրաժեշտ

նշանը վերաբա նաձներումվերին Վերը բերված(ն հետագայում) իսկստորինը երթին, ի շարժվողհետիոտնիվրաերթին, է -

աածտեղի համընթաց բերվում ժամաԻնչ է ավտոնորինի վերաբերվում րարավոր մանրամճասերով կողային ավտոմոբիլի զուգահեխփվել ոո է շարժվել ավտոմոբիլն տեղի ունեցել ընթացքում հետիոտնիմոտեցման արո հ հետիոտնի տեղաշարժ, բերելէ հարընդլայնակի կ

ԿԱ ն

չԷ Եթե ՇՏՊ-ի մասի չեն հետիոտնըզուգահեռ

1.0,

ու

կա կամորիլի ւ

վածի:

Մ.

ո լ

Ա Նկ. 20. ՆՐ

որը

Հ-Վ---

(|Մ---Ն-

| ՀՀՇ

ճասապ

պահիննշանակված է| թվով. առաջացման

ը-

ժամերինլապտերների թերային շարժվելուց լուո

հետնյալ

«1

Ամ

ԵՒ.

ՄԼ|

ՄԼ ծո

Այս

քննարկենք մանրամասնորեն (նկ. 21). հարցը տանգավորիրադրությանառաջացմանպահին (1 դիրք) կոնկրետ

տեսանելիությանհեռավորությունըՃ ավտոմոբիլի ն համընթաց հետիոտնի Ո միջն հավասարէ Տչ. -ի։ Ժամանակինվարորդը հե հետիոտնին արձագանքելուդեպքում ՛ ժամանակամիջոցումավտոմոբիլըկտեղափոխվի ՊաՂ հեռավորություն, իսկ հետիոտնը կանցնի Մո ճանապարհ (1 դիրք): Այնուհետն ավտոմոբիլը սկսում է շարժվել դանդաղեցումով(/) ե սկսած արգելակման սկզբից ժամանակի ավտոմոբիլի Ճշ. ն հետիոտն Ճ,

ժամանա հեոուարբանաձեր

ավտոմոբիլը դաղեցումով (նկ. 20),

Նկ. 21. Վամընթացվրաերթիվերլուծմանսխեման:

րըճանապարհային հետիոտնիդիրքերը

որ 22պահին՝ Նար իրադրության թվով վր երթի

սխեման.

Մ.

Մոր աար:

որ շտապ

ՏՔ.

ավտոմոբիլին

7-0

ավտոմոբիլի վրաերթհ գործընթացում Արգելակման

չունենա:

ն հետիոտարգելակմանժամանակավտոմոբիլի բիլ իո են փոխադարձկապի մեջ, որն նի շարժմանպարամետրերըգտնվում անտեսել չի կարելի, ապա համընթացհետիոտնին վրաերթիցխուսափել անհնարէ, քանի որ կանգառմանՏօ ճանապարհիու վրաերթիտեղից ավտոմոբիլիհեռավորության (Տ,ջ) որոշման ժամանակներըտարբեր են, հետնապեստարբերպետք է լինի ն հետիոտնիճանապարհը: անի

ապա ային մասով հարվածին,

հանդիպական:

( 149):):

Երթնեկելիմասի վրա հանդիպականհետիոտնիառկայության դեպքում ավտոմոբիլըկանգնեցնելով վրաերթից խուսափել չի հաջողվում: է, որ հետիոտնընս կանգնի: Եթե հետիոտնըշարժվում է դիր համընթաց ուղղությամբ, ապա ավտոմոբիլիկանգնեցնելըպարտադի ի հար-հար չէ, այլ բավականէ արագությունընվազեցնելմինչն Մ,, որպեսզի

(147:

Է,-ՄԲՄ,

շվ ՏՆ«(Ո-Մ)' ՄՏ,

ն ունի

հեռավորութ) տեսանելիության տեսքը Տ

-ՏՏՖՏո

Ց (148)

կստանանք

(105) բանար

ն տեղադրելով որտեղիցորոշելովՏս-Ա՛

երը). արի ացած

որդրնատները

2 ՀԵՂ ԱՄԱ-նեն

..2

ՀՏՒԿՈԼՒՎ,Ո

Վրաերթիպահին Ճ,

Ճո

(151:

--գ4

ւմ

ղետ|

(11 դիրք) ,ոետնապես )

է՛-- 247 25441). /

` 52),

)

տարբերությունն

ՃՍ -Ֆո-Ճ,

կստանանք ՃՄ2(Տ--ՃՄ 1) |

Լուծելով վերջին հավասարումը ՃՄ )

Պ/

ՋՈ

ՏԱՐ

(1531: 7"

է, ապա Եթե արմատի տակ արտահայտությունըբացասական

ավտոմոբիլը

արմատ. այսինքն հավասարումն ունի երկու կոմպլեքս կկանգներ չհասնելով հետիոտնին ն վարորդը կարող էր խուսափել մեծությունը հավասար է զրոյի. ապա վրաերթից: Եթե արմատատակի ն հեհավասարումնունի ժեկ արձատ` հպման պահին ավտոմոբիլի տիոտնի արագություններըհավասար են ն հարվածը կլինի նվազամեծություցը դրական է ապա հավասագույնը: Եթե արմատատակի րումը կունենա երկու իրական աոմատներ. որոնցից գործնական իմաստ ունի փոքր արժեքը: Այս դեպքումփորձագետըկարող է եզրակացնելոր Սույնսիսկշտապ արգելակելով վարորդո չեր կարող կանխել վրաերթն, որը տեղի Ղ-՛ք ժամակունենա վտանգավորիրադրությանառաջացման պահից նակից հետո:

ի»

Եջ

աաա

ասա.

Տ8. Վրաերթ կամայականանկյան տակ շարժվող

ման

22222ոռ 77

ԻԼ, ՀՈ«ւ

(154)

ճանապարհ: Նույն ժամանակում ավտոմոբիլը տեղափոխվել է՝

Տ կ

(Ճյ էե |

ՅՊ

ՏՈՄ,

(155:

հեռավորության վրա: ԿՏՊ-ի ընթացքում վտանգավոր իրադրության առաջացման պահից սկսած մինչն հետիոտնինվրաերթի ենթարկելու ժամանակը կլինի՝ Ճ.ՒԼ 5.

ջոց

Համաձայն հաշվարկայրըն սխեմայի(նկ.22), վտանգավոր իրադրու-

նի

ԱՂ

Ավտոմոբիլոշարժվել է առանց արգելակման ն հարվածել հետիոտնին ճակատային մասով: Տեսանելիությունը ն. դիտելիությունն առսահմաափակ է, ՕՀՋՕ" Լ4-Ո-2 տարբերակ, նկ. 22): Յետիոտնըվտանգավորգոտու սահմանից մինչն վրաերթիենթարկրվելն անցել Է՝

ՆՄ

Վերը դիտարկվածվրաերթներիտարատեսակներըընդլայնա(ա-180) ն վոր ) մասնավո կան (ռ 90), համընթաց (6-0) ե հանդիպական (օ են: դեպքեր ԿԱ Աո Քննարկենք վրաերթիփորձագի ս) ավտոմոբ արագություններ րագ Ը/դ) ն որի Ժամանակ հետիոտնի(Պ՛,) ՝ են ոբոշ (0.»: 0) անկյան տակ: վեկտորներըհատվել -

ա.

հետիոտնին

Նկ. 22. զետիոտնինշեղ վրաերթի սխեման, ' , ա) «ՀՑ0', բ) մեկնակերպ, նեջոթրաան ենթադրվող 90"«ԱՀ180" գ) պՎ

ՅՐ

ԱՐ

որտեղ ՃՊ՛ -ն արագությունների

ի ՏՐԱ

2:22

ա Ց

ների

թյան առաջացմանպահին ավտոմոբիլի ս հետիոտնի միջն եղած հեռա-

(կոնկրետհետիոտնին տեսանելիությանհեռավորությունը) վորությունը, չափված ավտոմոբիլի շարժմանուղղությամբ կլինի՝

Տ-Տո-

Տո 6050»

Պլ ՇՕՏԱ)Ը,

Սույն պայմաններում ժամանակին շտապ արգելակելով ավտոմոբիլը, վարորդն անվտանգությունը կարող է ապահովել երկու եղանակով՝

1) եթե ավտոմոբիլի արագությունը փոքրանամինչե, ՇՕՏԸ-ի, 2) եթե արգելակմանժամանակավտոմոբիլնմոտենալու պահին հետիոտնը հասցնիդուրս գալ նրաերթնեկելիգոտուց: Քննարկվող ՃՏՊ-ի ենթադրվող մեկնակերպը պատկերված է նկար22 -ում: Եթե վարորդըսկսի ուշադրություն դարձնել հետիոտնին վտանգավորգոտու սահմանը հատելուց (1 դիրք), ապա Լ ժամանակամիջոցում ավտոմբիլըառաջ կգնա չԷ հեռավորությամբ,իսկ հետիոտն ը կանցնի նզնի Մ.ո ճ հմ (ո դիրք): Այնուհետն ն աբտոմոբիլը կսկսի շարժվել դանդաղորեն:ք ժամանակիմի որոշ պահի Ճ կետի, որը գըտնվում է ավտոմոբիլի աջ կողմից 3/ հեռավորության վրա, տեղաշարժը

անապար

կկազմի

ԷՄ,--շ-

Տ.Վ.

ժամանակիցհետո հետիոտնիանցած ճանապարհի(Տո) պրոյեկցիանավտոմոբիլիշարժմանուղղությամբ կլինի՝

Եթեավտոմոբիլը,

բեն առին տիոտնի

չնայած հորած

Տո

Ը0ՏՕ

(1ԷՒՑ

հեարգելակմանը, ու ջ մտնիմոմ արգելա ցանը, հպման մեջ

Տց-Տ՛ոՇ0Տ0

(156):

տե ն Տե-ի արժե «-ի, 5չո՞ի Տշի Վերջին հավ արժսքրջ ավասարմա անմեցջ տսղադրելով ելով5Տ"շ-ի, Գ ն ները կատարելովհամապատասխան ափոիւցներ կունենանը՝

Ւ-

2(Մ7,.-Պ,օօ50)1 ) ՞

2Ը7,Մ, Ըո-ՅԻ

յա-).

օօտ0)(.-Ղ :

ման

«յ արմատը: փոքր Սակայն,իրականարմատներիգոյությունը դեռես հիմք չի հանդի-

սանում եզրակացնելուվրաերթիկանխմանանհնարինությանմասին,

քանի անաաա է

ունի Աոա

ժամանակում

(153:

Եթե վերջին հավասարման լուծումից ստացվեն կոմպլեքսային արմատներ,ապա ավտոմոբիլի նե հետիոտնի հպումը հնարավոր չէ՝ ավտոմոբիլըվաղ կկանգնի,քան դրա առջնի մասը կհասնի հետիոտնի հետագծին: Հետնապես,կարելի է եզրահանգել, որ վարորդըկարող էր խուսափել հետիոտնինավտոմոբիլիվրաերթից վերջինիս արգելակումով: Իսկ, եթե ստանանքմեկ արմատ, ապա կնշանակիոր արգելակված ավտոմոբիլի արագությունը հետիոտնի հետ հպման պահին կնվազի մինչն Մ, Շ0ՏՃ-ի ն հարվածի ուժը համեմատաբարփոքր կլինի: Վերջապես հավասարման երկու իրական արձատները (ոլ ն 2) այն մասին, որ նույնիսկ ավտոմոբիլը, ժամանակին վկայում են

դուրս գալ դրա

կարող

օր երթնեկման երթ

ան

հետիոտնըՊլ

գոտուց:

Շարունակելով հաշվարկը ստուգում ենք ավտոմոբիլի անվտանգ անցնելու հնարավորությունըհետնյալ կերպ: Որոշում ենք հետիոտնիանցած ճանապարհըավտոմոբիլիշտապ արգելակմանդեպքում հետնյալ արտահայտությամբ`

ՀՄ Տո՛Ը0Տ50

արգելակելուց,կանգ չի առնի հետիոտնի հետագծին մոտ, այլ այդ կհատիորոշակի արագությամբ:Ֆիզիկականիմաստ ունի հավասար-

Մո(ԼՒո)

ենք ՃՏՊ-ի ենթադրվող մեկնակերպումավտոմոբիլիաջ գաբարիտայինկողից մինչն հետիոտնիհետ դրա հպման կետը եղած հեռավորությունը Գտնում

ըԻՈ5

Ժո) «Ն.ՈԳո)

Տոց-

ո»

ք-ի չափը չի կարող փոքր լինել հ. հեռավորությունից,քանի որ

արգելակվածավտոմոբիլի շարժման ժամանակըմեծ է դրա հավասարաչափ շարժման ժամանակից: Մյուս կողմից հաշվի առնելով անվտանգությանմիջակայքը, այդ չափի առավելագույն արժեքն հավասար ճ է Թո-Է/:

ՀԼ'Հ(ՏԻՃ

վրաերթը1,.Հ դեպքում ան (Թշ-Ւ/Ճշ)պայմանի Ռ'Հ Է Եթե տվյալ պայմանըչի կատարվում ն 7/ Հ (ԹշՒձճջ),ապա հետիոտն ավտոմոբիլը մոտենալուպահին, արդեն կգտնվերվերջինիս շարժման գոտուց դուրս: Այս դեպքում կարելի է եզրահանգել, որ վարորդը կարողէր խուսափել հետիոտնինվրաերթից, եթե ավտոմոբիլըժամանակինարգելակեր: Վերջին (157) հավասարումըկարելի է Օգտագործել նան շեղ հանդիպակացվրաերթի համար, որի ժամանակ հետիոտնը չի հեռանում ավտոմոբիլից,այլ մոտենում Է դրան: Այդ դեպքում 90"Հ։.Հ180" (նկ. 22գ.): Սակայն,գործնականումհարմարէ 8--180"-Օլրացուցիչ անկյան օգտագործումը,որի դեպքում (157) հավասարումըկընդունի հետնյալ տեսքը՝

Բ-ին: Հետնապես

ԳՊղօօտ8)է 2(ՐՄ )

2(7Հ

Մ. օ0Տ5թ)(, -1) )

(158):

Առջնիանիվի վրա արգելակ ունեցող հեծանիվի համար կանգառն ժամանակի հաշվարկային բանաձներն ունեն տեսքը հետնյալ

Վարջինհավասարմանլուծման արդյունքի վերլուծումը դժվարություն չհ ներկայացնում.քանի որ Օ-Ք-90" դեպքում գալիս ենք ընդլայնական վրաերթի տարբերակին, Օռ-0

(8-180")

ման

դեպքում համընթաց

ճանապարհի

վրաերքին ն Օ»180" (8-0) դեպքում՝ հանդիպակացվրաերթին:

Տ-Մ,ԼՒ

Տ 9. Վրաերթը հեծանվորդին ն մոտոցիկլետավարին Երկանիվ տրանսպորտայինմիջոցները (մոտոցիկլետները,մոտոռոլերները, մոպեդները, հեծանիվները) աշխարհում զգալիորեն գերազանցում են ավտոճոբիլայինշարժակազմի թվաքանակը: Այդ տարբերությունը մշտապես աճում է, քանի որ երկանիվ տրանսպորտային միջոցների արտադրությունը զգալիորեն գերազանցում է բոլոր տեսակի ավտոմոբիլներիարտադրությանը:Վատկապես.կապվածվառելիքային ճգնաժամի ն շրջապատի կեղտոտվածությանդեմ պայքարի հետ. կտրուկ աճել է հեծանիվներիարտադրությունը: Հեծանվորդներին մոտոցիկլետավարներիմասնակցությամբԾՏՊն տարբերվումեն ծանր հետնանքներով:Դրանց նպաստում են վարորդի անպաշտպանվածութունը բարձրությունիցընկնելուց, շարժման մեծ

անը իւխդողներին Ր ԱՖԻ, ոզների մեծամազնությունը,

արագությունն

ու

(երկանիվ

ցածր որակավորումը

տրանպորտային մի-

սիոնալներին,որոնց մեջ պակաս չեն մանկահասակները): Բոլոր երկանիվ տրանսպորտային միջոցների շարժումները, անկախ դրանց կառուցվածքային տարբերություններից, նկարագրվում են միանման կառուցվածքի հավասարումներով, ուստի ստորն տրվում է այդպիսի փորձագիտատրանսպորտային միջոցների մասնակցությամբ ՏՊ-ի կան հետազոտմանընդհանուրմեթոդիկան: Բոլոր անիվների վրա արգելակներ ունեցող հեծանիվի արգելակային դինամիկան,հաշվարկվում է ավտոմոբիլի համար Օգտագդրծվող բանաձներով:Հետին անիվի վրա արգելակ ունեցող հեճանիվների համար կանգառմանճանապարհը որոշվում է հետնյալ բանաձնով' ՏՄ 5.

ի)է.8

Մ:(ԼՀՓՈ)

ԴՆԵ Օք

294,Փ,

իսկ կանգառմանժամանակը՝ Է» "

որտեղ ',

-ն

ԼԻ--

(159) :

Մ.

(ԼՀՓ,հ)ի,5 ԱՀ Ք0ճ. Փ,

հեծանիվիարագություննէ,

(160),

լա Խ- ԼՒ

ԿԼ. -ԻջԷՑԻՑ

Մ.Ն- -Փ, 0) ջեւՓ

Ց"9

«ք

(161),

(162):

Հեծանվորդի ռեակցիայի ժամանակը փորձով որոշված չէ ն փորհաշվարկներում այն ընդունում են հավասար վարորդի ձագիտական

ռեակցիայիժամանակին: Հեծանիվի արգելակային հաղորդակի ուշացման ժամանակամիջոցը` /2-ը սովորաբարընդունում են հավասար0,2 վրկ, իսկ արգելակման էֆեկտիվության գործակիցը(մշ) չոր ասֆալտբետոնի համար ընդունում են հավասար` 1,1:1,2: Մնացած տիպի ծածկույթների համար հ, ԷՂեծանիվի հաճար պտտվող զանգվածներիհաշվառման գործակիցը ծ.»1,05: Փորձերով հաստատված են, որ հետին անիվի վրա արգելակ ունեցող հեծանիվի արգելակմանժամանակ, չոր ասֆալտբետոնյաճանապարհիվրա (0,-0,8) առավելագույն դանդաղեցումն/̀,--2,7մ/վրկ՛, որը ՑՒԷԼՈ կողմից երաշխավորված է, որպեսնորմատիվային: 1115-ի Շստ հեծանիվի դանդաղեցմանաճի ժամանակի (Թ) շտապ արգելակման ղեպքում նույնպես հուսալի փորձնականտվյալներչկան: Ըստ կողմնակիտվյալների կարելի է ենթադրել,որ նա մեծ չէ 0,1:0,2 վրկ-ից: Բոլոր տեսակի շարժիչային տրանսպորտայինմիջոցների համար արգելակայինհաղորդակի ուշացման Ժամանակըընդունում են հավավրկ-ի: Պետական ստանդարտներինհամապատասխան, հարթ,

սար ք ՀՕ,05

հավասարչոր ցեմենտ կամ ասֆալտբետոնյա ծածկույթի վրա առանց սայլակի մոտոցիկլների համար, կայունացված դանդաղեցման (,) է նորմատիվայինարժեքըկազմում մոտոցիկլների համար` մ/վրկ՞:

մյվրկ՞՛, սայլակով

Հեծանվորդին(մոտոցիկլետավարին) ավտոմոբիլի վրաերթի վերլուծության ժամանակ հաշվի է առնվում միայն հեծանիվի (մոտոտրանսպորտային միջոցի) գաբարիտային երկարությունը անտեսելով դրա լայնությունը:Վտանգավորճանապարհայինիրադրության առաջացման պահը որոշվում է նույն հատկանիշներով,ինչ-որ հետիոտնին

ավտոմոբիլիվրաերթիժամանակ: Ավտոմոբիւի ընդլայնական վրաերթը հեծանվորդին փորձագիտական հետազոտումըկատարվում է նույն հաջորդականությամբ,ինչ որ հեւոիոտնին վրաերթի դեպքում: Ավտոմոբիլոը կանգնեցնելու հնարավորության պայմանն ու ժամանակինարգելակմանպայմանըմնում է անփոփոխ: Հեծանիվով (մոտոցրկլով) ավտոմոբիլի շարժման գոտին հատելու պայմանըժամանակին,ավտոմոբիլի վարորդիկողմից արգսլակման դեպքում, որոշակիորեն ձնափոխվում ն ընդունում Լ հետնյալ

տեսքը

Տ.» (ԽՈՒՑ,

Ւձջ

(163),

որտեղ՝ Տ-ն հեծանրվի(մոտոզիկլի) հավասարաչափշարժումով անցած անզած ճանապարհն է ավտոմոբիլիշտապ արգելակման ժ. դեպքու

Նմանապես որոշում են, մոտոցիկլետավարիհնարավորությունը ժամանակինշտապ արգելակումովբաց թողնելու ավտոմոբիլը: Վերջինիս համար անհուսժեշտէ հեւոսյալ պայմանիպահպանումը՝

Տ» Ազ

Ս,ԻԼՆոՒ ո)

որտեղ` Տչ'-Օ ավտոմոբիլիհավասարաչափշարժումով աշցած ճանապարհնէ մոտոցիկլի շտապ արգելակմանդեպքում,

Ճա -ը մոտոցիկլիգաբառիտայինլայնությունն է:

(164):

ԳԼՈՒԽ 5

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼԻ ԽՈՒՍԱՎԱՐՄԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՄԱՆ

ՄԵԹՈԴԻԿԱԼ

31.Ավտոմոբիլի կրիտիկական արագություններ

ճՏՊ-ի տեխնիկականպատճառկարող է լինել ավտոմոբիլի վաւո կայունությունը:Վարորդնանկայունավտոմոբիլըվարելով ստիպվածէ ուշադրությունըկենտրոնացնելդրա վրա, մշտապեսճշտելով շարժուհետնելուց: մը ն շեղվելովշրջակաիրադրությանը Անկայունտրանսպորտայինմիջոցիվրա երկարատնաշխատանքը բերումէ վարորդի գերլարմանու արագ հոգնեցման,ավտոմոբիլըվարելուց բարձրացնումսխալներիհավանականությունը: Ավտոմոբիլի կայունության խանգարումն երնան է գալիս դրա շարժմանուղղության կամայական փոփոխմամբ(ընթացուղուց այս ու այն կողմ թեքվելով), ճանապարհիվրա անվադողերիսահքով ու չրջվելով: Ավտոմոբիլիմտնելը հարնան շարք, երթնեեկելի մասի հանդիպակաց կողմը, անբավարարկայունության հետնանք է: Այդպիսիիրադրությամբ ճՏՊ-ի վերլուծության ժամանակ փորձագետներըսովորաբար որոշում են ավտոմոբիլի կրիտիկականարագությունը, այսինքն` այն առավելագույն արագությունը, որի ժամանակ դեռես պահպանվում է

ԿանոնՍԱ առավել ճանապարհի հավանական հարթ ծածկույթով տրանսպորտային միջոցի ր

շարժման

կայունությունը:

ան-

լպրծուն հատվածներում(տոփանածձյուն, սառցակալած ասֆալտբետոնկամ գետաքար, սալահատակ)ու կտրուկ վերելքներում: Եթե քարշային ուժը մոտավորապեսհավասարվում է կցման ուժին, ապա նույնիսկ ոչ մեծ ընդլայնակիուժը կարող է առաջ բերել տանող անիվներիսահք ճանապարհիվրա: Այդպիսիգրգռիչ ուժեր կարող են առաջանալ ճանապարհիանհարթություններինհարվածներից, կողային ուժեղ քամիներից ն այլ պատճառներից:Առջնի կամրջակի անիվներիտեղապտույտըչի անցնում աճող կողասահքիու վտանգ չի ներկայացնում: Առավել վտանգավորէ հետին կամրջակի անիվներիտեղապտույտը: Ավտոմոբիլիուղղագիծ շարժման ժամանակ որպես կայունության ցուցանիշծառայումէ տանող անիվներիտեղապտույտիկրիտիկական հարթ ճանապարհովշարժմանժամանակ արագությունը` (Պշջչ):Այսպես, հետինտանողկամրջակովավտոմոբիլիարագությունը կլինի՝ Ս.

Հզ|

Ս. ՀՌ-/1 ԼԱ-(Փ,Էհ,Կ,

(165),

իսկ առջնիտանող կամրջակովավտոմոբիլներիհամար`

Օ(Ե(Փ.-/-/1)

Փ"

(Լ-(Փ ՀՈհ 7 շ

Հ`"':

(166): :

Տանող անիվներիտեղապտույտը միշտ չէ, որ բերում է կողասահքի, առավելես ՃՏՊ-ի: Վարորդը նկատելով ՛։տտեղապտույտը. սովորաբար, հնարավորություն է ունենում փոքրացնելու քարշի ուժը: Շատ դեպքերում սկսվող տեղապտույտըվտանգավորէ դառնումմիայն տրանսպորտային միջոցի վարորդի գործողությունների սխալ կամ անժամանակզուգակցմանժամանակ: Ավտոմոբիլիուղղագիծ շարժումը գործնականումշատ հազվագյուտ է դիտվում: Նույնիսկ ճանապարհիուղղագիծ հատվածներումվարորդն ամբողջ ժամանակ, շրջում է ղեկանիվն ուղղելով տարբեր պատահական գրգռիչներիազդեցությունից շեղվող ավտոմոբիլը: Վտանգավորն կրիտիկականճանապարհայինյլշադրություններում ճՏՊ-ն նախորդող գագաթնակետայինփուլում, ավտոմոբիլի կորագծային շարժումը հաճախ կապված է կենտրոնախույսուժի ազդեցության տակ ընդլայնակի կայունությանկորուստի հետ: Ավտոմոբիլիտեսության մեջ հայտնի էն ըստ լայնակի սահքի ն շրջճան պայմանների առավելագույն թույլատրելի (կրիտիկական) արագության(7) որոշման բաաձ՝ները: Եթե շարցվոււմէ Գգլորումով,ասպա կարելի է հավել որ անվադողերին ճանապւսրհի հպման տեղումերկայնակի ուժրը բացակայումեն ու ամբողջ կցումն օգտագորգվումէ միայն լայնակ ու: ղղությամբ: Այդ ժամանակավտոմոբիլի կրիտիկականարագություը ը ստ անվադողի ն ճանապարհիլայնակի սահքի պայմանիկլինի՝ .

ազտոմըլ իլը

ՔՔ(9,3էջ 8.)

1էՓ,է8,

(167:

ձախին:

Առանցլայնակիթեքության(8-0) ճանապարհիվրա՝

«ֆՔՓ. ՊՏԵՓ,

անհայտ

1681. (168):

աՏՊՔԱ(Փ,-7)

Մ-

որտեղ :/-ն արգելակային(կամ քարշային) ուժի գործակիցն է, հավասար արգելակային(կամ քարշային) ուժի հարաբերությանը անիվին ընկնողքաշին:

Անիվնե

որվէ ջացման աարի

ոկավորման

ԱՆ որձամե իրական: դեպքում

2.Փ,

կողասահթի

առա-

որոշելով կրիտիկականարագությունը (7. արգելակման ռեժիմի հահանում են մար չեն 1.-ն, այլ փոքրացնում լայնակի սահքի գործակիցն, ընդունելովՓ̀յ

որտէղ` Ջ-ն ավտոմոբիլիհետին կամրջակիկեսից մինչն շրջապտույտի կենտրոնըեղածհեռավորություննէ, Փ,-ն անվին ճանապարհիլայնակիկցման գործակիցնէ, 8չ-նճանապարհիլայնակիթեքությանանկյունն է Երկլանջ պրոֆիլով ճանապարհներիվրա (167) բանաձնում վերին նշանները համապատասխանումեն աջ շրջադարձին, իսկ ստորինը՝

Մա

գործակիցըկախված է նույն գործոններից,ինչ-որ Փ, -ը: Ճանապարհայինծածկույթներին անվադողերիցմեծամասնության են: Գոյություն ունեցող համար Փչ-ի թվային արժեքներն են: տվյալները հակասական Գրական փորձնական աղբյուրներում բազ մաթիվտեսակի անվադողերին ճանապարհայինծածկույթներիհամար երվում են լ լայնակի կցման գործակցի մեծությունները, թ ինչպես բնր ինչպ մեծ այնպես էլ փոքր Փչ-ից: Ուստի կոնկրետ ԾՏՊ-ի փորձագիտական է ավտոմոբիլըգլորմամբ հաշվարկներիժամանակ,նպատակահարմար շարժվելուցընդունել Փ. Հ Փչ: Քարշայինուժի կամ արգելակայինուժի ազդեցությանտակավտոմոբիլիշարժվելուց անվադողին ճանապարհի հպման կետում գործում են զգալի երկայնական հակազդումներու լայնակիկայունությանհամար կարողէ օգտագործվել կցմանմիայն մի մասը: Դրան համապատասխան նվազում է կրիտիկականարագությունը ըստ լայնակի սահքի պայմանի,այսինքն՝ Փչ

0,8 Փչ:

ավտոմոբիլիկողաշրջման պայճանի, առավելագույնթույլատրելի արագությունըկլինի Ըստ

օոք``

Պջ

Լ1:72 2)

(169):

որտեղ Պոք-ը կենտրոնախույսուժերի ազդեցության տակ ճկուն էլեմենտներովկախոցովավտոմոբիլների ենթազսպակայինզանգվածների լայնակի կողաթեքմանհաշվառմանգործակիցնէ: Թեթն մարդատար ավտոմոբիլԸէրի համար` դյջ-025 09 բեռ տար ավտոմոբիլներին ավտոբուսների համար` դբ 0,85:0,95: Պ՛օոք-ին արագության դեպքում ավտոմոբիլիմի կողմի անիվները կտրվում են գետնից, որն ոչ բոլոր է բերում ավտոմոբիլիկողաշրջման:Օրինակ, ատրակցիոնդեպքերում ներում մարզվածվարորդներըերկու անիվներիվրա զգալիորեն երկար

ժամանակ

կարող

են

վարել

ավտոմոբիլը

(այս

սպորտում

ման մայմաններում հաճախ, չիհասցնում Ավազեցնել րուվարորդը արաՈեկանիվը ավտոմոբիլիկողաշրջումըդառնում աաիշՐՏԼ Ար Լ

պայսա

աս

ԱԱ

ու

(Բ) չի կարելի նույնացնել ճանապարհի կորուռավորությունը շառավղի (թ) կարող հարթ, :

հետ: Ավտոմոբիլը է թյան ուղիղ ճանապարհի վրա շեշտակի շրջվել, իսկ ճանապարհիկորության վրա ընդհակառակը շարժվել ուղղագիծ: Հետին կամրջակի հետագծի կորությունը համընկնում է ճանապարհիկորության հետ միայն այն դեպքում, երբ մն վարորդը կտրուկ խուսավարումներ մոբիլը է վաէ րում ճանապարհիառանցքինզուգահեռ: ուտ այն որոգործի նյութերումգտնվող տեղանքի պլա

չիմատարու ավտո ում Տո ԲԱՐՈ դ Ն մեջ չափերիզով ի: ՃՑ ղ

ի շելու ժամանականհրաժեշտէ նշել Տթիտաղ տեղում (Շ կետ) չափել սեգմենտի (7) կորությանշառավիղիորոշմանբանաձնըկունենա հետնյալ

Ր ձն

բարձրությունը: Նուձնով

ոլ

6-2, որտեղ 6լ-ըՃՇ

տեսքը

Իջ

(170): 170):

կիսաղեղիերկարությունն է:

պում: Շատ հաճախավտոմոբիլը շարժվում է

ենշարժման ուղեկցում դիր ճանկացած կորերը փի մեցողին ոտոխմանը: ՈՒղղագիծ պարտ շարժումից դիր ուղեկցու

շարժմաս

ավտոմոբիլն ակնթարթորեն

շրջադարձի կոորդինատական

ՄԻՋ -

ԻՋ

ՎՆԼ/,

Նկ. 23. Կորությանշառավիղի

որոշումը

ԵԷ

պակասը, ոոի հետեանքովվարորդը չի հասցնում անկյունովպտտել ղեկանիվը(0 անկյան առավելագույն արժեքները` հավել 13): ված

«.

տապ

5-ից,որը

Նկ. 24. Ավտոմոբիլիշրջադարձի սխեման

շարժումը աունշառավղով կորությամբ ավտոմոբիլի հազվագյուտ հանդինակի սահմանայինդեպք

ետում:

մաս-

գործնականում

(171):

ցեօ

Զ5ՏՊ-ն նախորդող վտանգավոր իրադրությանհամարբնութագրաԿան Լ ժամանակի

Կորության շառավիղը (ք) կարելի է որոշել նան ճանապարհիվրա անիվներից մնացած ճոճման հետքերով, որոնց կորությունը մոտաէ: Եթե հետքերի կորությունը նկատելիորեն վորապես հաստատուն են, փոխվում որը վկայում է վարորդի կողմից ղեկանիվի պտտման մասին, ապա (ք) շառավիղն բնութագրում է հետագծի կորությունը է ն

ցանկացա

չի կարող անցնել հաստատուն ոո շառավղովաղեղով շարժմանը: ւ Այդ երկու փուլերի միջն միշտ տեղի է ունենում անցողիկկորովշարժում: Նշված պրոցեսը քննարկենքավելի մանրասնորեն, դարձնելով ավտոմոբիլիշրջադարձի սխեմային(նկ. 243,ուշադրություն որտեղ 1 թվով նշանակված է ավտոմոբիլիդիրքը կորագծովշարժման սկզբնական պահին, երբ առջնի անիվներըգտնվում են միջանկյալ դիրքում (դրանց անկյունը հավւսսար է զրոյի): Կառուցենքուղղանկյուն համակարգը այնպես, որ սկզբնակետը համընկնի հետին ավտոմոբիլի կամրջակիկենտրոնիհետ, իսկ օ»« առանցքըդրա երկայնականառանցքիհետ 1 դիրքում: Ժամանակի/՞0 պահին վարորդո սկսում է շրջել առջնի անիվներնու ավտոմոբիլիշարժումը վեր է ածվում կորագծայինի: Անիվներըորոշ անկյան տակ պտտելուց հեւտո ԺԼ դիրք) Օձ առանցքիհամեմատ շրջվում է ավտոմոբիլն անկյան կյուրսայինանկյուն) տակ: Կոշտ անվադողերով մուո ավտոմոբիլների ասվր կենտրոնիարագության վեկտորըհաձճընկնում է դրա հարթության ԴՐ Որիցելնելովկարելի

փոփոխական փոքրացող

խուսավարման ժամանակ0 անկյունո չի գերազանցու է

թույլ

050520 ն.գրել`

տալիս հաշվել. որ

--Էշրջադարձից

(122):

հեւտինկամրջակի Ավտոմոբիլի կենտրոնըկգծի (Տ) թմ աղեղ: հավասար կ -ի: Վաստատուն (2) ավտոմոբիլիշարժման ժամանակ (ԺՏ) աղեղի երկարություն նլինիԱՏՀՆ,ՀԷ Հաշվիառնզ ով կունենանք՝

եմենտար

հետո

արագո

(172) հավասարումը

Ժ--«Տ Ք Լ ը

Պ/ Փգ/ .

ժամանակի8 անկյան փոփոխմանօրենքը կախվածէ վարորդից ն սովորական շահագործական պայմաններում կարող է խիստ բազմազան լինել: Սակայն փորձնական հետազոտություններովսահմանված է, որ վարորդը վտանգավոր ճանապարհային իրադրությունում ձգտելով կանխելճՃՏՊ-ն ղեկանիվը կտրուկ պտտում է, սակայն ոչ մեծ անկյամբ:Այդ դեպքում առջնի անիվներիշրջադարձիանկյունային արագությունը (թ) գործնականորեն հաստատուն է (Փ Հ ՇՕոտի ն Ըստ

ան-

կյունը (8) փոխվում է մոտավորապեսժամանակին համեմատական Ց-ՓՒ

Այս վարկածի դեպքում ՛/ կուրսային անկյունը ուղիղ տականէ ժամանակիքառակուսուն՝

Պ.ՓԲ

Մ.Օլ..

/--Լ--իաչՀ-3լ-

համեմա-

Ը051»0Տ:

Ճ/-ՀՏ Տո»

Մ «մէ

ՀՎետնապես՝ հետինկամրջակիկենտրոնի(8 կետ) կոորդինատները ժամանակի2 պահին կկազմեն՝

(174),

ՀՏՀ

ԽՏԽ,Փ

21Լ-

(17,

իսկ այդ պահինՑ կեւտիկոորդինատները կլինեն`

Մշ Թռ: Խ--Տը

ՀՆ

(173):

ճանապարհատրանսպորտային վտանգավոր իրադրությանը բնութագրական անկյան (8) ոչ մեծ արժեքների դեպքում ն ժամանակիկարճ միջակայքերում,կուրսայինանկյունը սովորաբար կազմում է 10-12:,21 ն Տլտո՛ր»յ:Այդ ժամանակ որոնց համար կարելի է ընդունել` Շօ57/ ն 7 (մ) ժամանակահատվածում2». ն 7 կոորդինատներիվերաճը անսահման փոքր կլինեն՝ Փ«Հ-ԱՏ

Այսպիսով,ավտոմոբիլիհետագիծըհավասարաչափշարժման ն անկյունային արագությամբ շրջադարձի ժամանակ իրենիցներկայացնումէ խորանարդպարաբոլա: Անիվների շրջադարձից(«լ ժամանակից)հետո ավտոմոբիլիկուրսայինանկյունը հավասարէ՝ ի անիվներիհաստատուն առջնի

Թ):

ՄԼ

(078):

82. Անշարժ խոչընդոտի շրջանցումը. Վարորդը,երթնեկության պրոցեսում, վրաերթիցխուսափելուհամար կարողէ կատարելտարբերխուսավարումներ: Հատուկ ուշադրության են արժանի խուսավարման հետնյալ հիմնականտեսակները՝ «մուտք ոլորան», «մուտք-ելք»ն «երթնեկության գոտու փոխելը»: «Մուտք ոլորան» խուսավարման հաշվարկը կատարվում է հետնյալհաջորդականությամբ՝ են. 1. խոչընդոտն անվտանգության միջակայքը շրջանցելիս (91) կամ հետնյալբանաձնով

Որոշում

Ճ.-ԹԼ, գործա 2.Խուսավարմանգործակիցը

մ 18)-7000«

(179):

2Ն

իշ

Ւ-

Մշ ՓԾ 6Ն

ԱՑ)

Բանաձները(173-175) թույլ են տալիս գտնել (հետին կամրջակի կենտրոնի)2 ն 7. կոորդինատները ու կուրսային (/) անկյունը ժամանակի ցանկացած պահին ն դրանցով որոշել ավտոմոբիլի յուրակետի դիրքը շրջադարձ մտնելու պրոցեսում,երբ ՛/Հ15'-0.126

Բանան:

(176)

(180)

ԽՆ

որտեղ` ճ,յ-ն նծ,,-ն կախվածճանապարհային ծածկույթիվիճակից` էմպիրիկգործակիցներնեն ն ունեն հետնյալմոտավոր թվայինարժեքները|3| չոր թաց

Տեղադրելով (175) արտահայտությանմեջ 24-ի արժեքը ստանում ենք հետին կամրջակիկենտրոնիհետագծի հավասարումը

,--5. 6Մ.Լ

Խճ

ասֆալտբետոն (Փ.-07-08

ասֆալտբետոն(Փ,- 0,35--0,45,

սառցակալած (Փ.- 01:02)

.է-00050

.ա-12 6,

Ե,

ե,

0,0050 00035

Խուսավարման վերջում ավտոմոբիլի ընթացքիկուրսային անկյունը՝

ՔՓՃ.

»նճ

Հոբ Լ

նո

րեա»,

2»

ման

վերջում

որտեղ`

Ին

Տշչօ-ըղեկային վարման մեխանիզմի ուշացման ժամանակամիջոցում ավտոմոբիլիանցած ճանապարհը(Տշ, ՛. 12), մ, Փ, -ն անվադողիընդլայնականկցման գործակիցըճանապարհային ծածկույթի հետ: Եթե ՛/, անկյունըփոքրէւ պա Հ

քում հնարավորառավելագուն լպնալան տեԻՎշարժը

Քգ2

Աք

ՇՕՏՀ)Ժ(ԽԸՏ

(184)

դեպ:

Ֆե, Հ(8,ջ-ՀԽ)

պայմանը (185):

«Մուտքոլորան» խուսավարման ժամանակայսինքն` ավտոմոբիլի լայնականտեղաշարժի որոշման (182) բանաձնն ընդունումէհետնյալ տեսքը`

".«Երթնեկության գոտու

ՈՃ: գ

(186):

փոխելը» խուսավարման

համար 0, հետնապես՝ ն ՖՀՖոՀ Ճ-Ճ-Խյ Ֆա ու հաշվարկները են: Այդ դեպքում պարզվում հաշվարկման հաջորդ ականությունը թողնելով նույնը կունենանք :

Խ-Տո-Տ-Տ,. Մ.Հ

տօ ւ: -- բօէ: ` :

(182)

առջնի մասի

վերջին

Ց -Տ2ք

Ճջ հեռավորությամբավտոմ ոռիլ ի երկայնլլյանտեղաշարժի ՖՐ

-058.(1-

ըստ

«Մուտք-ելք» խուսավարման հաշվարկման հաջորդականությո նույնն է, ինչ որ

անցած Մ, ճանապարհը,

Տոր,

8, -Ա ավտոմոբիլի գաբարիտային լայնությունը,մ: անկյան փոքր արժեքներիդեպքում

(181)

վթարի համար վտանգավորխոչընդոտիցավտոմոբիլի հեռավորություննէ, մ, Տ -ը վարորդի ռեակցիայի ժամանակամիջոցումավտոմոբիլի

Ճո

մ, երկարությունը,

Է 1Ի--շՄոք .

Տճ-ն

(183),

-ը

Նլ -ն ավտոմոբիլի հետինկամրջակից մինչն

ր աստացիերկայնականտեղաշարժը

(058, Ճգ,

ռադիան

որտեղ`8,ք-ը խոչընդոտի լայնություննէ, մ,

խուսավարման տեսականուղու երկարությունն է, մ: Ստուգումեն խուսավարման հնարավորության պայմանն

ԴՀ|Ցջ-

ավտոմոբիլիգաբարիտայինկետերի

Տ,.-Տյ-

շթ.

հետնյալ անհավասարության`

ՀՀՀ

Փ»

ՀԱատները ԿՆ ԱՍԻԱՆ Տվյալ ճանապարհայինիրադրությունումավտոմոբիլիհնարավոր

ՍՈՒՄՆԱ Յ.

Լ|

որտեղ` Ճ,,

ՔՓջ

ֆՄք «թ:

Ֆե. Հ(ՏրջՀմ)

ոտդ մ

(188):

(189):

Տ3. Վետիոտնի շրջանցումը

ջորդականությամբ: Որոշում են. 1. (91) բանաձնովանվտանգ միջակայքը: 2. Դինամիկականմիջանցքի լայնությունը`

Վտանգավոր ճանապարհայինիրադրությունում հետիոտնիվարվելակերպիմասին հիմնավորվածտվյալների բացակայությանպատհետագոտուվրաերթըկանխելու փորձագիտական ճառով հետիոտնին են: Երբ հետիոտնը հայտնվում է ավտոմոբիլի թյունները դժվարանում առաջ, նրա մոտ ինքնապահպանման դրդապատճառը, ըստ երնույթին. Շսոո չի դեր չի այդմ առաջնային խաղում: կարելի վստահաբարորոշել. թե ինչպես հետիոտնը կպահիիրեն նկատելով մոտեցող ավտոմոբիլը: Հետիոտնի գործողությունները կլարողեն տարբերլինել. ավտոմոբիլը տեսնելուց նա կարող է արագացնելկամ դանդաղեցնելընթացքը,հանկարծակի կանգնել դրա շարժման գոտում կամ փոխել իր շարժման ուղղությունը:Ուստի, հետագա բոլոր հաշվարկներըբխում են ենթադ-

ՍՂ0Լ,Ժ36)Մ

8Ց,Հ-

(190): Խուսավարմանգործակիցնըստ (180) բանաձնի: 4. կատարման հնարավորության պայմանըճանապարհային իրադրության հաշվառմամբ, հետնիցշրջանցելիս` Ց «ՀՏ, (191), առջն ն ջնից շրջանցելիս .

Խուսավարման `

ոք

ուղղությունը:

պրոցեսում

Յ.

պահպանում որտեղ` 8, րություններից, փետիոտնը ունեցաավատնոբիլի շարժման շրջանցելուց ընթացքը

ՇՏՊ-ի

հԿեն ստորն ներկայացվող կատարվում Հաշվարկները

դեպք.

Փորձաքննությանակտիմեջ անհրաժեշտ է նշել վերջին պայմանը: Որոշենք ավտոմոբիլի շարժման ուղղությամբուղղահայաց շարժվող հետիոտնինհնարավոր անվտանգ շրջանցումըհետնյալ դեպքեհարվածը հետիոտնինհասցվել է ավտոմոբիլիառջնիմասով, րում` լ Ո-հարվածը հետիոտնինհասցվել է ավտոմոբիլիկողային մակերնույթով, ԱԼ-վրաերթըտեղի է ունեցել ավտոմոբիլիարգելակման ընթացքում ն 1-հետիոտնը շարժվում է ավտոմոբիլինզուգահեռ, հանդիհաշվարկպակաց կամ զուգընթաց: Բոլոր դեպքերի ւիորձագիտական են «Երթնեկության ները կատարվում գոտու փոխելը» տեսակի խուսավարմանհամար, որպես առավել գործնականնշանակությունունեցո-

Տա)

8,ՀԹ-Տ-ն

վրաերթիգոտում անցանելիմասիլայնություննէ, (,

(192) ,

անցածլրացուցիչ հետիոտնի ՏԺօո-Ա շրջանցմանժամանակ է է, որն որոշվում հետնյալբանաձնով ճանապարհն

Լ--| Ի:

բ)

777777շշշշշշշ717727777

«Վ3): ավտոմճ

(196) ԹԻ ՔՓ լ,Վետիոտնինշրջանցեցելիս խուսավարելու համարանհրաժեշտ երկայ

Ճ..

շտ եոկալնական ուղղությամբ ավտոմոբիլի փաստացի տեղաշարժը`

Վետիոտնինշրջանցելուսխեման(հարվածըհասցվելէ ա) հետնից, բ) առջնից ավտոմոբիլիճակատայինմակերնույթով). Նկ. 26.

Հետիոտնինհարվածը հասցվել է ավտոմոբիլիառջնիմասով (նկ. 26):

Հ-Ի-

Լ, Մ,

շրջանցելուհամարանհրաժեշտ անվտանգ Հետիոտնին լայնակիտեղաշարժը. (194) հետնից(նկ. 23ա)՝

ՖՀՏԺԻՃԽ-Ն,

Մ մ (195) առջնից(նկ. 23բ)՝

Մ,Հ'ՃԻԽՆԻՏ,,

6. երկայնական տեղաշարժը, անհրաժեշտ տեսականորեն Ավտոմոբիլի վրա տեղափոխելու վերջինսլայնակիուղղությամբ`, հեռավորության համար` 5.

ղի: պ

օո

Տ.

Ավտոմո բիլի

Ճ-ՃոԽ,,

հե հեռավորությունը

(197)

վրաերթիտեղից ' վտանգա գավոր իրա առաջացմանպահին (84) բանաձնով:

ցլյԲյանեն

անվտանգ հետիուոնին շրջանցելու պայմանը հետնյալ ՒարտաիԳուն իտահայտությամբ

ՃՏՀ(ՏԹ-Տ.-Տա)

ՀՄ

մ կամ

ՃջՏ

թ Տ

ՊԵՐՄ

-Վ

Ռ-ն

(198):

դեպք.Հարվածըհետիոտնինհասցվել է ավտոմոբիլիկողմնային կողով մակերնույթով նկ. 27): Փորձաքննության վերլուծության ն հաշվարկմանհաջորդականությունը1-3, 6, 7 կետերով մնում են անփոփոխ:Մնացածկետերով հաշվարկըկատարվումէ հետնյալ հեր||

(կոդային

թականությամբ.

խուսավարմանհնարավորությունը (191) նաձնով հետնիցշրջանցելիս ն առջնից շրջանցելիս՝ Ստուգում են

բա-

8,Հ|Թ,-Տ.-(,-Է)տ(199): Մ

Որոշում են ավտոմոբիլի լայնակի տեղաշարժը հետիոտնին անվտանգշրջանցելու համար 5.

հետնից (նկ.24 ա)

ԳԵՇ-թ-Է

առջնից (նկ. 24բ)՝

Ֆո

8. Գտնում

Խո

Ճ7/,մ

200), (200)

(201),

Տծո՞ ձ:,մ

ավտոմոբիլի հեռավորությունը վրաերթի տեղից վտանգավոր իրադրությանառաջացմանպահին՝ են հետիոտնին 9. Ստուգում լու պայսասը անվտանգ շրջանց են

ոնբանաձնոզ :

ՃԵՏՏ»-Տ-

Տ-ն

կամ

բանաձներով: ա)

Հճ

Յ,

Հր

(202) ՃՀՄ.Տ--ո-ո)-Ը

ՅԵՏ

հա ում գոկրւթյան Անին եո Լու

ստ

գո

Որո

ոմ

(38

ա ռսջ թյունը արգե լակումից

աձնով ավտոբու

հ.

Մ.-0,5:0,2:5,5 ՒԷՎ2-20-5,5 15.4 մ/վ. -

(179) բանաձնովնվազագույնանվտանգմիջակայքը (Ճշ 51մ): (190) բանաձնովդինամիկական միջանցքիլայնությունը(8,,-4,5 մ): 4. Խուսավարման գործակիցը(180) բանաձեով`՝(Խ,, -1,2) 5. Վաշվիառնելով ճանապարհային իրադրությունըմ̀աներիհնարավորության պայմանը հետնիցշրջանցելիս (191) բանաձնով`(4,5 մ Հ5 ն առջնից շրջանցելիս (199) բանաձեով ՝ 451»

լ կամ 45մ»24մ |9-55ԹԶ2-15)-15| լ 15,4

)

Նկ. Վետիոտնինշրջանցելու սխեման (հարվածը հասցվել է ավտոմոբիլիկողայինմակերնույթով. ա) հետնից, բ) առջնից 27.

Եթե հետիոտնին վրաերթը տեղի է ունեցել ավտոմոբիլի արգելակման ընթացքում, ապա փորձագիտականհաշվարկներիհաջորդա126

Որո

Հէ.

77777777 27.

արգելակել

Յ.

շն

Վ---

կանությունը որոշակիորենփոխվում է, քանի որ խուսավարումը հաշԿարկում ենք հավասարաչափ շարժման համար: Հաստատուն արագության դեպքում ավտոմոբիլիշարժման ժամանակը նույն ճանապարհի վրա փոքր է, քան արգելակման ժամանակ: Գետնապես ենթադրվող մեծ է ՃՏՊ-ի ընթացքում մեկնակերպում հետիոտնիճանապարհը նրա փաստացիա նցած ճանապարհից: Աէ դեպք.Վրաերթըտեղի է ունեցել ավտոմոբիլի աոգելակման ընթացքում` Քանի որ նախորդ բաժիններում կատարված հաշվարկներից արդեն հայտնիեն այս դեպքիքննարկմանհամարբոլոր անհրաժեշտ բանաձները,ապա հաշվարկմանհաջորդականությունը բերվում է միայն օրինակիտեսքով: Օրինակ.7143 - 697 ԷԼավտոբուսըհարվածելովտապալել է անցուղին 1,5 մ/վ. արագությամբ հատող հետիոտնին՝Ավտոբուսի վարորդը է 5,5 մ/վ.` դանդաղեցումով: Արգեւակմանհետքի երկարությունը ճանապարհի ծածկույթի վրա 20 մ է: զետիոտնինվրաերթիտեղը գտնվում է կանգնեցված ավտոբուսիառջնի մասից 1.5 մ հետ: Ուշացման ժամանակը0.2 վ. է: Դետիոտնը երթվեկելիմաը հստել է առանցքայինգծին ուղ ղդ ղահայսց 5,5 մ հեռավորությամբ, սյդ թվում` ավտոբուսիերթնեկու.-յւսնգոսում 7-1,5 մ չել` կարողէ ովարորդը խուսափելվրաերթից,փոկցած տվյալները վերցնել /մաւպա-

Դետնապես վարորդըկարողէր շրջանցելհետիոտնինմիայն հետնից: շարժման արագությունը՝

զգոիոտնին ՄԸ միաակտոբումի

բանաձնո

2:15-5,55-4,

Ավտոբուսի հեռավորությունը հետիոտնինվրաերթիտեղից (105)

նաձնով` յաձնով

բա-

ՀԶԾ.

Տ»

Հ-Ե-շ--

15:2չ

աաաե, » ը

-ՏոՒՆ»Փ35-55Ի1Ն5-035

(205)

աար

(203)

5,5-15,4 (15,4:4,0)՛ մ «44 Տ, 15-35 Ավտոբուսի շարժման ժամանակը Տօ 44,7 մ ուղին անցնելիս, դեպքում, հետնյալ արտահայտությամբ՝ «Օոտէ

ԵՄ զանգ Աաաա օ'Սղհ

Վետիոտնիանցած ուղին ք ժամանակամիջոցում՝

Մ --

ՀՏ

10.Վետիոտնիանցած ուղին ավտոմոբիլիերթնեկելիգոտում՝

(Մ

Յ.

ցելիս.

ՏՏՀ Ար.

«Է

ձախից`

նշ

ն զուգընթացշարժվող հետիոտնին Նկ. 28. Հանդիպական շրջանցմանսխեման Ըստ (91) բանաձնիորոշում են անվտանգմիջակայքը՝ միջանցքիլայԸստ (190) բանաձնիորոշում են դինամիկական նությունը: հնարավոր պայմաններըշրջանՍտուգում են խուսավարման 8, 8,Հ (206),

7777շշշշշշ7շշ77շ77777շշ77777777777777777777

«շ-

ռԶ

Եթե վերջին (205) բանաձնովկատարվածհաշվարկի արդյունքում օօոտէ դեպէ՛-ի արժեքը բացասականէ, ապա նշանակումէ, որ /չ-քում, հետիոտնը չէր հասցնի հասնել մինչն ավտոմոբիլի երթնեկլի գոտի այն պահին, երբ վերջինիս առաջամասըհասել էր հետիոտնի հետագծին: Խուսավարման հետագա վերլուծությունըկատարվումէ ելնելով Տ",-ի հայտնի մեծությունից,որըդժվարությունչի ներկայացնում: դեպք (նկ.28): հաշվարկըունի հետնյալ հաջորդականությունը. 11118810 22222222

Ցոջ-ն հետի անցանելիմա

Աո աեախից

ազատ 4. Ավտոբուս

որտեղ` 8,-ն չ

ուք ոքյուը

մեծ

հետնյալ արտահա

ենհետիո ուզում

Հա աջից` որտեղ յք-ը ն էչ-ը ավտոմոբ ներն են, համապատասխանա 5. ԱվտոմոբիլըՖ,, չափո անհրաժեշտերկայնա 6. Խաուսավարման գործա 7. -Ավտոբոմոբիլի փաստ բանաձնով: Ավտոմոբիլի հեռավո

Այսպիսով,կարելի է եզրա րելով տեխնիկականհնարավ աջից (կամ ձախից), եթե վերջի

ԳԼՈՒԽ 6 ՎՐԱԵՐԹԻ

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼՆԵՐԻ ԱՆՇԱՐԺ ԽՈՉԸՆԴՈՏԻՆ

ՄԵԹՈԴԻԿԱՆ

ԲԱԽՄԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ

Տ1. Վձարվածիտեսության հիմնական դրույթները Ավտոմոբիլայինպարկին տրանսպորտայինհոսքի խտությանաճի հետ միասին ավելանում է անշարժ խոչընդոտներինավտոմոբիլների վրաերթին բախումներիքանակը:Մի շարք երկրներումայդպիսիՃՏՊ-ի թիվը կազմում է բոլոր պատահարների50 2 -ը: Ավտոմոբիլներիբախումների ն դրանց անշարժ խոչընդոտներին վրաերթերիհետ կապվածպատահարներնընդհանուր շատ բան ունեն: Բախումներին վրաերթերի ընթացքումավտոմոբիլներնու վարորդները ժամանակի կարճ ենթարկվում են զգալի մեծությունների հասնող հարվածայինուժերի ազդեցությանը:Տեսական մեխանիկայում հարված կոչվում է մարմինների փոխազդեցության պրոցեսն, որին կից ժամանակի անսահման փոքր միջակայքում արագությունները փոխվում են մինչն վերջնական արժեքները: Հարվածի ժամւսնակ հպվող մարմիններիվրա ազդող ուժերն այնքան մեծ են, որ մնացած ուժերը կարելի է անտեսել: Հարվածային ուժերը կարող են քայքւսյել ավտոմոբիլի ամենից ամուր ն զանգվածայինդետալները` շրջանակի լանժերոնները, թափքի կարկասը, կամրջակների կարտերները ն հեծանները,գլանների բլոկը: Մարդը, առանց վնասի կարող է դիմանալ կարճ բեռնվածությունների (0,05»0,1վ. ընթացքում) մոտ 40-50ց: Որոշ վարորդներ կարծում են, թե հանդիպակացբախումներիժամանակ հենվելով ղեկանիվի վրա կարող են փոքրացնել հարվածի ուժը: Վերջինիս անճշտությունն ակնհայտ կլինի, եթե համեմատվի ճակատային հարվածի ժամանակ վարորդի վրա ազդող իներցիայի ուժը (8-40կն) ձեռքերի ն ոտքերի մկանային ուժի (0,6 -- 0,8 կն) (1,0 -- 1,5 կն) հետ Առջնի ուղնորը ձեռքերի համար հենարան չունի ն ուշադիր չի չի

ատամն

հետնում իննախան հարկին, իավել Պատի խորն երին ավտոմոբիլիվրաերթն բախումըուղնորի համար աճախ վերջանում ծանր ամանա

ախապատրաստվել

հարվածին:

Ուստի

խոչընդոտներ

ու

մահացությամբ: Հարվածի պրոցեսըընդունված է բաժանել երկու փուլերի: Առաջին փուլը տնում է մարմիններիհպման պահից միճչն դրանց ամենաշատ մոտեցման պահն: Երկրորդ փուլը տնում է առաջին փուլի ավարտից մինչն մարմինների բաժանման պահը: Առաջին փուլում մարմինների կինետիկ էներգիան անցնում է մանրամասերի քայքայման ն դեֆորմացիայիմեխանիկականէներգիայի, ինչպես նան պոտենցիալ

վնասվածքով ն

էներգիայի ն ջերմության: Հարվածի երկրորդ փուլում մարմինների մոտեցմանընթացքում դեֆորմացվածճկուն էլեմենտներիպոտենցիալ էներգիան նորից անցնում է կինետիկականիընդառաջելովմարմինանշարժխոչընդոտժամանակ րաերթի առաջ ուլի տնողությունը կազմում է 0,05-0,10 վ., իսկ երկրորդինը՝0.02::0,04 վ. է վերաէներգիայի կորուստը գնահատվում կանգնման գործակցի (Ճչց) միջոցով, որն իրենից ներկայացնում հարվաօից հետո մարմինների հարաբերական հարաարագությունների բերությունը հարվածիցառաջ արագություններին

երին վրաերթի Ին դրանց արանի րնժամանակ

Մ,-Պլ

-ՄՇՄ.

(211)

որտեղ ՛լ-ը ն Ճչ-ը 1 ն Ս մարմիններիարագություններն են մինչն հարվածը (նկ. 29ա): Պ/լ"-ը ն 7-ը նույն մարմիններիարագություններն են հարվածիցհետո (նկ. 29բ): ա

«ԲԵ «Տ ՀՀ

Դող Նկ.

ի, ,

մշ

/՛

/՛շ

29.

Ռշ

Մարմինների շարժման սխեման. ա) մինչն հարվածը, բ) հարվածիցհետո

Հարվածըկոչվում է բացարձակապես ճկուն, երբ յյ «0 ն բացարձակապեսոչ ճկուն, երբ Խ,ջ51: Բնությանմեջ՝ ինչպեսբացարձակապես ճկուն այնպես էլ ոչ ճկուն մարձիններգոյություն չունեն, ընդ որի միշտ 0

ՀԽՀՂ Վերականգնման գործակիցը(Իշ) որոշվում է փորձով: Որոշ նյութերի հարվածիժամանակԽ,»-ի օրինակելիարժեքներնունեն հետնյալ մեծությունները՝ ալյումինն ալյումինին` ԽՏ 0.23. բրոնզը բրոնզին` 0.40, չուգունը-չուգունին`0,860. պողպատը--պողպատին՝0,70.պոլիստ-

րոլը

պողպատին՝ 0,45:

Հարվածիուսումնասիրման ժամանակ (201) բանձեն օգտագործ-

պրո

վում է համակաոգիշարժմանքանակի ոսվասարման հետ համատեղ` ուղ

ՆՄ ՄՀ :ՄղԻոռ: Մտ

լ:4ղԻ

ՖՃյ,

Մ-՛շ

թյունը ու ամրությունը բավականինմեծ: Միաժամանակ բախման ցեսում ավտոմոբիլները հպվում եռ ոչ միայն մ հն ետով, քնցարկվում է հարվածի տեսության մեջ, դեպքում ընդունում են, որ բախվող մարտեղամասերով: Իդեալական հարթ են: Ըստ որի բախվողմարմինների փոմինների մավերնույթները խազդող ուժերս ուղղված են երկու մարմիններիսկզբնականհպման կետից տարված շոշոփողի նորմալով: Իրականում ավտոմոբիլի վրա գործու: են տարբեր մեծության, ուղղության, տնողությանն վիրառման մհ կետի քանիուժերն ճիաժամանակկարող են հպվել մի քանի մասրամասեր: Արդյունքում բախման իրական հետնանքները,մասճաոստ հարվածի տեսության կատարվածհաշվարկների, վորապես` ավարագություններըու տեղաշարժերըկարող են տոմոբիլների չհամընկսել կոնկրետ ՃՏՊ-ի չափանիշներիհետ:

տրարի որվագծո փե

(212)

զո

համապատասխանաբար1 ն 7 մարճինների են: զառգվածներն Եթե բախվող 1 Կ Ա մարմիններիվերակառգնմանգործակիցները ապա իմանալու հարվածից հետո (5/7 հավասար են (ԽՀ Խ92-1Խ9), ն Ը/շԴ արագությունները,կարելի է գտնել դրանց սկզբնանան մեծությունները հետնյալ արտահայտություններով՝ որտեղ`

ալ-ը

ռ-ը

(ում'--

ՄՀ

(ու լէ Է

Սակայն Խյյ-ի

Մ...

(ուլԼ-թո) չմ: (ոէ

-ոոմ, -Պ/Դ| Ե,

անր

ու)8,

յ -

82. Վրաերթ անշարժ խոչընդոտին

մասին ստույգ տվյալներ ավտոմոբիլների արժեքների են են մեծ քիչ համար, ե ադ ուղղությամո պահանջվում ցամոք,

աշխատանքներ կատարել: Տարբեր աղբյուրներում եղած տեղեկությունները հաճախ հակւսսանան են: Այտպես,ամերիկյան ավտոմոբիլային ինժեներների ընկերության (ՏՃԷ) չովյալներով Խ.յ-ի արժեքները թեթն մարդատառր ավտոմոբիլների հանորպակացբախումների ժամաէ 0...0,089 նակ գտնվում սահմաներում, որը հնարավորությունէ տալիս գնահատելու այդպիսի բախումները, ոուվես բացարձակ ոչ ճկուն: կախմած է Գերմանացիհետազոտող Ռ. էբեյան գտաւ: է, որ յ-ն բախմողավտոմոբիլներիհարաբերականՃ՛ աոադությունոց՝ ՊՊ՛Հ 8,3 Ց/մոկ-իդեւպքումԹ. -ն մոտավորապես0,7 է, իշկ /Ն' :: 15 .Մմրն-ր դեպքում ոտ 0,1: Հարսատի տեսության անմիջական կիրառումը ՃՏՊ-ի փորձագիտության մեօ ժի շար, պարագաներու դժվարանում է: Տեսության մեջ դիտարկվում է պարզ ձնի (գնղաձն, հառթ: ն միատարր մարմինների բախումն որոճց ճկունության ն ամոության հատկանիշները ճարմնի յուրաքանչյուո կետում ռույճն են: Իսկ ավպտոծոբիլներե իրենցից ներկայացնումեն բարդ մեխանիկականհամակարգեռ,տաոբոր արտառինգծերով ն տարբերներքին Սառուցվածքուղ: Այդպիսի ոամակարգերի մեխանոկական հատկանիշկերը դրա առանձինտեոեոում կարող են Բւոր"ւս տարբեր ւինեւ: Այսպես ռադիատորի Լամ առջի թեւի ե՞՞տություկն ու ամրությունն աճնշառ եդ, հս շոռանակհ կաճ աոյնի սառրօակի հեծանի սոշ-

Բացարձակկոշտ անշարժ խոչընդոտինավտոմոբիլիվրաերթը կարող է ուղեկցվելկենտրոնակած նոչ կենտրոնականհարվածներո Կեռւորոնական հարվածիժամանականշարժ խոչընդոտի ն ավտոմոբիլի մակերնույթների սկզբնականհպման կետում տարված պԽ ձորր մալր անցնում է ավտոմոբիլի ծանրությանՇ կենտրոնով(նկ ՅՇ) ՏՄ

Նկ.

1 32

ւզ

ԱՐԸ.

26.

Կենտրոնական հարված

զանգվածը ն առն խոչընդոտի անշարժ Հ

դու ՈՍԿ

կոշտությունն անհամաչափմեծ

քայքայումը վրաերթի Իետնանքովառնշան (տաճ պաէլ. հոսանքի գծհ սյունը). ապա կարելի Է ընդուհենարաքը, Պշ"-Ս: Այդ ժամանակ(211) բանաձնից

Պոյփանրջի

Հել որ ԿՀ

Պ»--«-Ցույց «7աշացը Մինուս Հասասակ արագությաշ ՄԻՈ

կունենանք`

տալիս մարճինո խոչընդոտոցհեւոզատկի «Լ

ուղղության

փոփոխումը: ԱՎվտոմոբիլ ը

ամաան ակենոուը արժումը. մինչն

խոչընդոտին դոտին

կարո վրաերթը.կարող է լինել հավասարաչափ վրաերթը.

Եթե վարորդի տեսադաշտում վատ տեսանելիությանպատճառով խոչընդոտի երնալը անսպասելի էր կաճ. եթե վարորդը չի կարողացել ժամանակին արգելակել, ապա ավտոմոբիլիարագությունըմինչն վրաերթի պահը մնում է համարյա անփոփոխ:Հնարավոր են դեպքեր, երբ վարորդը հասցնում է ուշադրություն դարձնել խոչընդոտինու ժամասակին սեղմել արգելակային ոտնակը: Սակայն ավտոմոբիլի բարձր արագության, տեսանելիության փոքր հեռավորության կամ արգելակային համակարգի անբավարար արդյունավետության հետնանքով չի հաջողվում ավտոմոբիլիարագությունընվազեցնել մինչն զրոյի ն դա արգելակված վիճակումհարվածում է խոչընդոտին: Եթե մինչե հարվածն ւմվտոմոբիլի արագությունը համեմատաբար մեծչէ. իսկ վրաերթիցհետո վնասվածքըաննշան է, ապա վերջինս խոչընդոտից ազատ գլորվում է հետ: Եթե արագությունը համեմատաբար մեծ է, ապա հարվածիժամանակ հնարավորէ շարժիչի ու փոխանցման տուփի տեղաշարժ դեպի հետ, ինչը սեպում է կարդանային փոխանցումը, որի հետնանքով հետին անիվները բլոկավորվում են: Վթարից հետո առջնիանիվներին սեղմում են ծռված թները, ցայտապաշտպանիչները, թափարգելները ն այլ մանրամասեր, որի հետնանքով առջնի անիվները նմանապես կորցնում են պտտվելու հնարավորուէր մեծ որը մինչն վրաերթը շարժվում ետ րագությամբ, է տեղափոխվում բլոկավորված անիվներով: Եթե հարվածին նախորդող ժամանակահատվածում, վարորդը հասցրել էր արգելակել, ապա հարվածից հետո ավտոմոբիլը կարող է շարժվել միայն «սայթաքումով», քանի որ շատ կարճ ժամկետու:ժարգելակային հւսմակարգը չի կարող ապաբլոկավորելանիվները. եթե նույնիսկ վարորդի ոտը սահեր ոտնյակից: Ըստ հարվածի տեսության, անշարժ կոշտ խոչընդոտինվրաերթի ժամանակ.ավտոմոբիլի շարժման պարամետրերիփոփոխումըտրված է նկար 31-ում: Ավտոմոբիլը,վրաերթիցառաջ, շարժվում է հաստատուն Ֆո արազությամբ: Ավտոմոբիլի արագությունը խոչընդոտին հպվելու

բյումը: էրդյումքում ավտոմոբիլը,

պահին ակնթարթորեննվազում է Պ/լ-ից մինչն Յ՛լփոխելով նշանը : Ավ-

տոմոբիլը լ" արագությամբ հետ է գլորվում խոչընդոտից ու դիմադրության ուժերի ազդեցությանտակ կանգ առնում: Այսպիսով ոարվածի երկու փուլերին ավելանում է նան երրորդ փուլը՝ հետգլորումըկամ խոչընդոտից«հետցատքը»: Հարվածի ժամանակ ավտոմոբիլի տարբեր մանրամասեր ունեն տարբեր արագություններն տեղաշարժեր: Ավտոմոբիլիագրեգատների ե հանգույցների դեֆորմացիայի ու տեղաշարժերի հետեանքով

ծանրությանկենտրոնըփոխումէ իր դիրքը Սդ պատճառովէլ ավտոմոբիլներիփորձարկումֆենների ժամանակ որոշում են դեֆորմացիայի թների հետին (օրինակ թարկվածմանրամասերի արագություննու կամ հետին թափարգելների) տեղաշարժըհարվածի պրոցեսում,դրանով իսկ ամբնութագրելով ավտոմոբիլի շարժումը | բողջությամբ: Անշարժ խոչընդոտինավտոմոբիլիվրաեր0 : 32-ում: Խոչընթի պրոցեսը պատկերվածէ նկ. 32.ա) ՛ դոտին հպվելու սկզբնական պահին (նկ. -: հավաավտոմոբիլիընդհանուրերկարությունը հետնանքով ճմլելու մասի է Առջնի 1,,-ի սար Նկ.31 Ավտոմոբիլի մոտենում է ավտոմոբիլը դանդաղ շարժվելով արագությանփոփոխոչընդոտին:Կանգ առնելու պահին խումն անշարժ ձյ (նկ.32-բ): ցիան հասնում է առավելագույնին խոչընդոտին վրաերթիժամանակ: կվյրուհետ. հարվածի ժամանակ սեղմված մասնակիորեն մանրամասերըառաձգականուժերի ազդեցությանտակ հակառակ շարժվել սկսում արագությամբ ուղղվում են ն ավտոմոբիլը է բաժանվելու պահին ավտոմոբիլի Խոչընդոտից ուղղությաձբ: Լ.'-ի (նկ.32.գ): Խոչընդոտից բաժանվելուց երկառությունըհավասար է հետոավտոմոբիլը դանդաղ շարժվելով հետ է գլորվում (Տո)

ԼՐ

| |

դեֆորմ

(նկ.32. դ): հեռավորությամբ է Չափերի (Լ, -Լո՛) տարբերությունըբնութագրում (Ճ3) մնացորիրենից ներկայաց3) տարբերությունն իսկ (Ճյ ղային դեֆորմացիան, -

դեֆորմացիան: (Ճշ) առաձգական Առավելագույն դեֆորմացիայիհարաբերությունըմնացորդայի գործակից կոչվում է ավտոմոբիլիառաձգականության դեֆորմացիային մ:մա ուժ

նում է

ԽՆ.

ճլ

աԱվտոմոբիլի արագություննանշարժ խոչընդոտինվրաերթից է հայտնի (Ճ1) մնացորռաջ կարելի է որոշել երկու եղանակով.այն : ն ճանապարհով դային դեֆորմացիայով հետցատկի (Տոս) են վրաերխոչընդոտին չափելով գտնում դեֆորմացիան Մճացորդային

թից հետո ավտոմոբիլիԼշ' երկարությունը:

թից հետո ավտոմոբիլի1,չ' երկարությունը : Ըստ ղեֆորմացիայի ավտոմոբիլի արագության հաշվարկը կատարվում է հետնյալ հաջորդականությամբ. Որոշում են. 1. Ավտոմոբիլիառջնի մասի մնացորդայինդեֆորմացիան

Ճ3»ն,-նչ'

(213)

2.Ավտոմոբիլիառջնի մասի լրիվ դեֆորմացիան՝

քք

ՃյՀ/Յ-

(214)

3.Ավտոմոբիլիառջնի մասի առաձգականղեֆորմացիան`

ՃԱ-Ցար)

Ճ-ձյ-/3-

(215)

4.Խոչընդոտից ավտոմոբիլիբաժանմանպահինարագությունըհայտնի Աշ, 12. ոշ, Փշ մեծություններով հետնյալ ճանաձնով (216) Հ» Ճ.00 4 :0:):6-" Տո(2,/6չ Եթե վարորդը մինչն վրաերբըչի արգելակել,ապաավտոմոբիլի սկըզբնական արագությունըկլինի՝

Մո»

ակ

(217

Եթե վարորդը արգելակել է ու ծածկույթի վրա մնացել են արգելակային հետքեր (Ց) երկարությամբ,ապա ավտոմոբիլի սկզբնական արագությունն որոշվում է հետնյալ բանաձնով՝

Մ.-

Վ2ՏոՒ

ՈԾԺ.

(218) Վետգլորման(Տոս) հայտնի մեծության դեպքում հաշվարկներըավելի պարզ են: 1. Որոշում են

խոչընդոտիցբաժանվելու պահին ավտոմոբիլի արագությունը հետնյալ բանաձնով՝

Մ-ՊՎՉՏ. յ.

2. Գտնում

ամա

(219):

առանց արգելակմանվրաերթիդեպքում ավտոմոբիլի սկզբնականարագությունը (217) բանաձնով: 3.Վաշվաոկում են ավտոմոբիլի արագությունըարգելակմամբ վրաերթի ժամանակ (218) բանաձնով: են

ՀՀ Նկ. 32. Անշարժխոչընդոտինավտոմոբիլիվրաերթիսխեման ճակատայինհարվածիցհետո ավտոմոբիլիտեղաշարժը սովորաբար մեծ չէ: Ոչ կենտրոնականհարվածիդեպքում ընդհակառակը,կարող է բավականինմեծ լինել: Ոչ կենտրոնական հարվածի դեպքում ավ,

տոմոբիլը պտտվում է հորիզոնական հարթությունում որոշակի(ճչ) անկյունով: Դրա ծանրության կենտրոնը տեղաշարժվում է (ռչ) շառավղովաղեղով(նկ.33), իսկ դողերը սայթաքում են ծածկույթի վրա լայնակի ուղղությամբ: Ընդունելով, որ ամբողջ կինետիկ էներգիան հետո անցել է ճանապարհի հետ դողերի շփման հարվածից աշխատանքին, գտնում ենք հարվածից առաջ ավտոմոբիլի արագության նվազագույն արժեքը,հետնյալբանաձնով՝ ,

71Մ,

-ՕֆցյՏ,-ՕՓյզբ,

(220):

որտեղ Տլ

-ն

Օ-ն

այդպիսիաշխատանքիփորձը առայժմ

աղեղով չափված ծանրության կենտրոնի տեղաշարժն է, հարվածի ժամանակ ավտոմոբիլիպտտմանանկյունն է,

ձազետը

Թ.-ն ավտոմոբիլի ծանրության կենտրոնից մինչն խոչընդոտը եղած հեռավորություննէ: Հետնապես,ավտոմոբիլիշարժման սկզբնականարագությունըկլինի՝

ԽՈ- ՎԶՔՓյօ,

Ք,

(221):

Բ.

--.-»-// |

օս

տառա վ-

|Ը

ԳԱԱ ՆԱ:33.

ին

հարվածը

ճՏՊ-ի տեղը զննելուց պետք է որոշվի խոչընդոտիտեսանելիու-

էհետաքննական եշտ որոշել այդ: հեռավոհությունը, փորձով նման ,

պայմանների (եղանակային, ժամանակային ն այլն) դեպքում, որից հետո, իմանալով ավտոմոբիլի սկգբնական արագությունը հաշվարկվում է կանգառմանճանապարհը:Վերջինսհամեմատելովտեսանելիության հեռավորության հէո, որոշում են շտապ արգելակումով կամ խուսավարումովվրաերթիկանխմանտեխնիկականհնարավորությունը: ,

Տ3. Ավտոմոբիլների բախումը բախման տեղը: Ավտոմոբիլներիբախման հետ կապվածՇՏՊ-ի մեխանիզմիվերականգնմանհամար, անհրաժեշտէ որոշել բախման տեղը հարվածիպահին ն դրանց դիրքը ճանապարհիվրա, ինչպես նան հարվածից առաջ ավտոմոբիլներիարագությունները:Նման դեպքերում փորձագետիններկայացվող ելակետային տվյալները, սովորաբարկիսատ են լինում, իսկ անհրաժեշտ չափանիշներիորոշման համար հիմմեթոդիկաները բացակայում են: Ուստի բախումների նավորված վերլուծության ժամանակ ծագող բոլոր հարցերին սպառիչ պատասխան տալ, որպես կանոն, չի հաջողվում: Առավել ճշգրիտ արդյունքներեն տալիս երկու մասնագիտություններիւիորձագետների՝ քրեագետի ն ալվտոտեխնիկիհամատեղ գործունեությունը: Սակայն

Օ:հաճախ

ստիպված

պարտականությունները:

չէ ե ավտոտեխնիկ-փորկատարելու նան քրեագետի մեծ

Ավտոմոբիլներիբախման տեղը, ճանապարհին երթնեկելի մասի վրա դիրքը, երբեմն որոշում են ելնելով 6ՏՊ-ի մասնակիցների ն ցուցումներից: Սակայն վկաների ցուցումները, որպես ականատեսների կանոն, ստույգ չեն, որը բացատրվում է հետնյալ պատճառներով.ճՏՊի մասնակիցների սթրեսային վիճակով, բախման պրոցեսի կարճատնությամբ, ՃՏՊ-ի գոտում անշարժ առարկաների բացակայությամբ՝ ըստ որոնց վարորդներնու ուղեորները կարող են հիշել բախմանտեղը, վկաների կողմից: պարագաների ակամա կամ կանխամտածված աղավաղմամբ: Բացի դրանից ճՏՊ-ի վկաներ կարող են չլինել: Ուստի բախման տեղն որոշելու ժամանակ անհրաժեշտ է հետազոտել բոլոր օբյեկտիվ տվյալները, որոնք պատահարի արդյունք են: Ավտոճանապարհիերթնեկելի մասի վրա ավտոմոբիլներիբախման տեղը որոշելու համար անհրաժեշտտվյալներ կարող են լինել. փորձագետին բախմանգոտում տրանսպորտայինմիջոցների կողմից թողնված Ն հետքերի (գլորման, անրամաս սայթաքումներ,տրանսպորտայի թի վրա ճեղքվածքներու քերծվածքներ)մասին տեղեկությունները, թափվածհեղուկների (ջուր, յուղ, անտիֆրիզ), ապակու ն պլաստբեկորների տակից թափված փոշու, ցեխի մասնիկներիդիրքի մասի

ա ճասապարոի ոսնեկի՞մ ամանի:կու -

բախման յույտերի, ժամանակ տրանսպո աարի նահետտոնի կաների լարի կամ բվոր մարգինը), բափված ոեռներ

աաա :

տրանսպորտային միջոցներից պոկված մանրամասերիհետքերի սին տեղեկություններ, լ

մա-

դիրքը եր: միջոցների տրանսպորտային ասվածքների բացեատիրը ախման

ոցեսում

տրանսպորտային

միջոցների ստացած վը-

թնեկելիմասի վրա ՃՏՊ-ից հետո: Թվարկած ելակետայինտվյալներից փորձագետինամենից շատ են տալիս անիվների թողած հետքերը ճանապարհիվրա, տեղեկություն որոնք բնութագրումեն տրանսպորտայինմիջոցների իրական դիրքն երթնեկելի մասիվրա ն դրանց տեղաշարժըՇՏՊ-ի պրոցեսում: բախման ն ՃՏՊ-ի տեղի զննման միջե ընկած Ավտոմոբիլների նման հետքերը սովորաբար չնչին են փոխվում: ժամանակամիջոցում Մնացածնշաններըմոտավորությամբբնութագրում են բախմանտեղի դիրքը, իսկ դրանցից մի քանիսը կարող են կարճ ժամանակում զգա139

լիորեն փոխվել: Օրինակ` ամառվա օրը մինչն ճՏՊ-ի վայրը ավտոտեսուչի գալը ռադիատորիցթափվածջուրը չորանում է: Անվադողերիառավել բնութագրական հետքերից են` սայթաքման, գլորման ն լայնակի սահքիհետքը: Տրանսպորտայինմիջոցների բախման տեղն ու դիրքը հարվածի պահին երբեմն կարելի է որոշել անվադողերիհետքերի փուիոխման բնույթով: Այսպեսոչ կենտրոնականհանդիպակաց ն լայնակի բախումների ժամանակբախմանտեղում դողերի հետքերը տեղաշարժվում են լայնակիուղղությամբդեպիավտոմոբիլիշարժմանկողմը: Հանդիպակացբախումներիժամանակդողերի հետքերը կարող են ընդհատվել կամ դառնալ աննկատ:Եթե արգելակվածանիվի վրա գործող հարվածայինուժերը ուղղված են վերնից ներքն, ապա դակարող է ակնթարթորենապաբլոկավորվել,քանի որ կցման ուժը գերազանցում է արգելակային ուժին, իսկ եթե հարվածայինուժն ուղղված է ներքնից վերն, ապա անիվը կարող է կտրվել գետնից: Երբեմն հակառակը,հարվածի պահին դեֆորմացված մանրամասերիմիջոցով սեպվում է` դադարում պտտվելուց, ճանապարհիվրա թողնելովթույլ հետք: Հարվածից քանդվող ավտոմոբիլիթափքի, ընթացքայինմասի ն տրանսմիսիայիմանրամասերըճանապարհիծածկույթի վրա` փոսի, ակոսի, քերծվածքի տեսքով,կարող են հետքեր թողնել, որոնց սկիզբը, որպես կանոն,գտնվում է բախման տեղից ոչ հեռու: Նման ձնի հետքեր են թողնում նան մոտոցիկլի ոտնյակը, ղեկը, ոտնատեղը:Ակոսներըն քերծվածքներըծածկույթիվրա սկսում են քիչ նկատելիհետքից, այնուհետն դրանց խորությունը մեծանում է ն հասնելով առավելագույնի կտրուկ ընդհատվում: Ասֆալտաբետոնյածածկույթի վրա ճմլվածքի վերջում զանգվածի պլաստիկ դեֆորմացիայի հետնանքովառաջանում է

թմբիկ:

Մի շարք դեպքերում ծածկույթը վնասող ավտոմոբիլի մանրամասերի վրա մնում են դրա զանգվածիմասնիկները,որոնց նույնականացումը հնարավորություն է տալիս ճշտելու ծածկույթի հետ քսվող ման-

րամասը:

Բախմանտեղի մասին որոշակի պատկերացումներկարող են տալ բախման պրոցեսում մեքենայից շպրտված առարկաներիհետագծերը, որոնք կախվածմանրամասիձնից ու զանգվածից,ինչպես նան ճանապարհի բնույթից կարող են տարբեր լինել: Կլոր, դրանց մոտիկ ձնի առարկաները(անիվները, թասակները,լապտերներիշրջօղերը) ընկած տեղից գլորվելով կարող են մեծ հեռավորությանվրագտնվել: Առարկայի տեղաշարժման համար ծածկույթի վրա փոսերը կամ թմբերը տեղական դիմադրություն են ստեղծում, ընդառաջելով շրջադարձին ն հետագծի ծռվելուն: Սակայն հետագծի սկզբնական հատ40

ուղղագծին անկյան տակ դասավորված վածներըսովորաբար է մի քանի հետքերիառկայությանդեպքում, կարելի ընդունել, որ բամոտ: հատման կետին խումըտեղի է ունեցել դրանց միջոցներիբախումից հետո հաճՏՊ-ի գոտում տրանսպորտային մոտ են

թափվածհողից, չոր կեղտից, փոշուց չոր մասդիրքը բավականինճշտորեն համնկնումէ այն մանրանիկներ.որոնց մասի դիրքին,որի վրա բախմանպահին հող կար: Հողը միաժամանակ նան ավտոկարող է թափվել մի քանի մանրամասերից,այդ թվում մոբիլներիսկզբնականհպման տեղից հեռու գտնվողներից: Օրինակ բախումներիժամանակ կեղտի մասնիկներըկարող են հանդիպակաց թափվելհետին թափարգելիցկամ հետին կամրջակի կարտերից: Ուստի փորձագետինանհրաժեշտ է բախման տեղի որոշման ժամանակ պարզել, թե որ ավտոմոբիլից ն որ մանրամասիցէ անջատվել հողը: Քրեականհետազոտմանօգնությամբ ստացած այդ հարցի պատասխանըկօգնի ճշգրտորեն սահմանելու տրանսպորտայինմիջոցների փոխդասվորություննու դրանց դիրքը հարվածի պահին ճանապարհիվրա: Շատ հաճախ ավտոմոբիլների բախման ժամանակ փշրվում են ապակիներնու պլաստմասայիցպատրաստածմանրամասերը,որոնց բեկորներըցրվում են տարբերկողմերիվրա: Բեկորներիմի մասն բնկնում է ավտոմոբիլի թափքի մասերի (ծածկոց, թներ, ոտնատեղեր) վրա ն դրանցից հետ շպրտվում կամ շարժվում դրանց հետ, ընկնում ճանապարհին: Հպման մեջ չմտած մասնիկները շարունակում են շարժումը իներցիայովնույն ուղղությամբ Ա թափվում գետնին բավականին հեռու: Քանի որ հանդիպակացմեքենայի մասերին անմիջապեսհպվող ապակուկտորներնունեն բացարձակփոքր արագություն,ապա դրանք ընկնում են բախման տեղից մոտիկ: Բացի դրանից. ապակիների ն պլաստմասաներիոչ մեծ կտորները պատահարիցհետո, մոնչն տեղի զննումը, կարող են տեղափոխվելքամու ազդեցությամբ, անձրնի, տըրանսպորտային միջոցների կամ հետիոտնի միջոցով: Արդյունքում ստացվում է բեկորների տարածման.բավականին լայն գոտի (երբեմն դրա մակերեսըկազմումէ մի քանի մ2),ըստ որի հարվածիճշգրիտ տեղի գտնելը հնարավոր չէ: ՇՏՊ-ի գոտում, որպեսկանոն մնում են բազմաթիվնշաններ, որոնցից յուրաքանչյուրը յուրովի է բնութագրում բախմանտեղի դիրքը: Սակայն դրանցից ոչ մեկը, առանձին վերցրած, վերջնական եզրակացության համար որպես հիմք լինել չի կարող: Միայն տեղեկությունների ամբողջությանհամալիր հետազոտումը փորձագետին հնարավորություն կտա պահանջվող ճշտությամբ լուծելու առաջադրված խնդիրները:

մարյա միշտ մնում են

միջոցների բախումների բոլոր տարատեսկները, կախված դրանց արագության վեկտորների միջն կազմված 7 անկյունից, կարելի է բաժանել հետնյալ տեսակների, այն է հանդիպակաց, համընթաց, խաչաճն,շեղ, ուղիղ ն սահող: Բախումը կոչվում է հանդիպակաց (նկ. 34 1 ն ո) ն.,ո-180: դեպՔում, իսկ երբ ավտոմոբիլներըշարժվում են զուգահեռ կամ դրանց մոտ ուղղությամբ (ՆողՀ0:) համընթաց (նկ.34. 111 ն 7): Բախումն անվանում են խաչաձն (նկ. 34. Մ) Նեղ -90: դեպքում, իսկ երբ 0ՀՆ.աՀ90'(նկ. 34. Մ) ն 90"ՀՆշաՀ180" (նկ. 34. Մ1ը` շեղ: Եթե բեռնվածքըգործում է ավտոմոբիլի ճակատայինմակերնույթիվրա (նկ. 34. 1 ն լա), ապա հարվածը կոչվում է ուղիղ, իսկ եթե դա ընկնում է կողային կողերին՝ սահող (նկ. 34. 1 ն 7: է

Նկ.

34.

Բախումներիտեսակները

հետնանքով առաջացած դեֆորմացիաների,հետաքննական խման ե ավի ողա եոմյու իմո աո խանները րուրի ժամանակհպվող տեղամասերը(նկ.35 ա): պահին ավտոմոբիլներիդիրքը հաճախորոշում են

ըստ

բախման

չքան

կարել

Վերջինիսանհաջողությանդեպքում ավտոմոբիլներըդասավորում այնպես, որ դեֆորմացածտեղամասերիսահմանները դասավորված լինեն մեկը մյուսից նույն հեռավորությանվրա (նկ.35.բ): Քանի որ այդպիսի փորձ կատարելը կապված է զգալի բարդություններիհետ, ապա երբեմն, ըստ մասշտաբի, գծում են սխեմաներնու նշելով դրանց վրա վնասված տեղերը՝ ավտոմոբիլների բախման անկյունը: Նշված մեթոդները լավ որոշում գրաֆիկորեն են խաչաձն բախումներիժամանակ, հանդիպակաց տալիս արղյունք հարվածի պրոցեսում տեղամասերը հպվող երբ ավտոմոբիլների ն բախումների անկյունային Շեղ չունեն: հարաբերականտեղաշարժ ժամանակ, չնայած հարվածի կարճատնությանը, ավտոմոբիլները տեղաշարժվում են մեկը մյուսի նկատմամբ, որը բերում է հպվող մասերիսահքի ու դրանցլրացուցիչ դեֆորմացիաների: Որպես օրինակ 36.ա նկարում պատկերված է թեթն մարդատարն բեռնատարավտոմոբիլներիմբջն ոչ կենտրոնականբախումը: Սկզբնական հպման տեղում հարվածի արդյունքում առաջանում է (Ի,ջ) ուժ, որը է մոմենտ հետ առաջացնելովձգտում շրջել թեթն մարիներցիայիուժի դատար ավտոմոբիլըժամացույցի սլաքի պտտմանուղղությամբ: Ավտոմոբիլըհաջորդաբար պտտվելովգրավում է 1-Թ՛ դիրքերը, միջոցների (պայմանականորեն որը բերում է երկու տրանսպորտային ընդունում ենք որ բեռնատարավտոմոբիլը կանգնած է) դեֆորմացիայի լայնգոտու գոյացման:Եթե չա անկյունը որոշենք վերը նկարագրած է գալ սխալ հետնության, որ ավտոմեթոդներով (նկ.Յ6.բ),ապա մոբիլնե հ սկզբնական պահին դասավորված էին 35 են

հեմ

Նկ.35 շա -անկյան որոշումը

մյուս

ոտ,

ձգտելով

համատեղել

հարվա

ԱԱՐԻ

կարելի

հետո ավտոմոբիլների դիրքերը: ստանալ ուսումնասիրելովհարվածից

ն.

ՆՀՇ2-/

ՀՔ

Նկ.36. Ավտոմոբիլիոչ կենտրոնականբախումը ա) բախմանպրոցեսը, բ) 7շո-ի որոշման սխալ սխեման: "

Երբեմն 7 անկյունը որոշվում է վնասված տրանսպորտայինմիջոցների նկարներով:Վերջինս լավ արդյունքներ է տալիս միայն այն դեպքում, երբ ավտոմոբիլի տարբեր կողմերից նկարահանումներըկատարված են նույն հեռավորությունիցուղիղ անկյանտակ: Բախվող ավտոմոբիլներիարագություններիփոխադարձկապի ու դրանց շարժման ուղղությունների մասին կարելի է պատկերացում կազմել հետազոտելովներկված մակերնույթներին մետաղականմանրամասերիվնասվածքները:Վնասվածավտոմոբիլի մակերնույթի վրա հետքերը, որոնց լայնությունը մեծ է քան խորությունը, իսկ երկարությունը մեծ` քան լայնությունը կոչվում են քերծվածքներ: Քերծվածքները վնասված մակերնույթինզուգահեռ են ընթանում: Դրանք սկըզբում ունենում են ոչ մեծ խորություն ու լայնություն, վերջում լայնանում ն խորանումեն: Եթե լաքաներկայինմակերնույթիհետ վնասվում է նան ներկաստառը,ապա նա շերտավորվումէ 2--4 մմ երկարությամբլայն կաթիլանմանքերծվածքների: Կաթիլային եզրը ուղղված է քերծվածք առաջացնող առարկայի շարժման ուղղությամբ: Կաթիլը վերջում կարող է շերտավորվել առաջացնելով մոտ 1մմ երկարությամբլայնակի ճեղքեր: Քերծվածքի խորությունը սովորաբարմեծանում է սկզբից դեպի վերջը` հնարավորություն տալով որոշել քերծող առարկայի շարժման ուղղությունը: Քերծվածքի մակերնույթին հաճախ մնում են սուր ծլեպներ, որոնք ծռված են քերծող մանրամասիշարժման ուղղությամբ: Իմանալովքերծող առարկայի շարժմանուղղությունը փորձագետը որոշում է թե ավտոմոբիլներից որ մեկն է մեծ արագությամբ շարժվել համընթաց սահող հարվածի ժամանակ: Դանդաղ շարժվող ավտոմոբիլների մոտ քերծվածքների հետքերը ուղղված են հետին մասից դեպի առջնի մաս, իսկ վազանցողներիմոտ հակառակուղղությամբ: ՃՏՊ-ի մեխանիզմի մասին կարնոր տեղեկություն կարող ենք

ուղիղ հարվածի դեպքում ավտոմոբիլներիարագուՎանդիպակաց ու մարվում են: Եթե դրանց զանգվածներն փոխադարձաբար թյունները են մոտ միատեսակեն, ապա դրանքբախմանտեղին արագությունները են, ապա տ արբեր ու արագությունները Եթե զանգվածներն կանգնում: հետ է շաժվող կամ ավելի թեթն ավտոմոբիլը արագությամբ փոքր Շատ դեպքերումբւսխումիցառւսջ բեռնատարավտոմոբիլի շպրտվում: փականի կառավարման վարորդնոտքը չի հեռացնում դրոսելային է դրան: Այդ դեպքում սեղմել շարունակում ոտնյակիցայլ շփոթվելով է գլորումով քարշ կարող ավտոմոբիլը բախմանվւսյրից բեռնատար զ գալի հեռավորուավտոմոբիլին մարդատար թեթն տալ հանդիպական թյանվրա: ոչ մեծ Սահող բախումներըուղեկցվում են կինետիկ էներգիայի ու դեֆորթափքիհամեմատաբար զգալի քայքայումով կորուստներով, ապա Եթե մացիաներով: վարորդներըբախումիցառաջ չեն արգելակել, դրանքկարող են բախմանտեղից շատ հեռանալ: հարվածիպահին հպվող մանրամասերիարագուԱվտոմոբիլների տեղամասերը են ն փոխհարվածող թյունները (Մլն Ճշ) գումարվում որոշժամանակ շարժվում են գումարայինարագությանբաղադըրիչի նս (:) ուղղությամբ: Ավտոմոբիլներիծանրության կենտրոնները շարժվումեն նույն ուղղությամբ:Չնայած հարվածայինբեռնվածքների են վերացումիցհետո ավտոմոբիլներըշարժվում արտագործողության քին ուժերի ազդեցությանտակ ու հետագայումերկու ավտոմոբիլների հետագծերըկարող են փոխվել, բայց ն այնպես ծանրությանԼլենտրոնէ ների շարժման ընդհանուր ուղղությունը հնարավորություն տալիս դիրքը բախմանպահին: որոշել ավտոմոբիլների ավտոմոբիլի շարժման արագության Հարվածից առաջ վրա որոշումը: Քրեական գործում եղած տվյալների հիման դ ժվար, բավականին որոշումը ավտոմոբիլիսկզբնականարագության իսկ երբեմն

անհընար է:

Վերջինիս պատճառը ունիվերսալ

ու ելակտեային հաշվարկային մեթոդիկայի բացակայությունն Նման վերականգնման է: դեպքերում տվյալների պակասությունն փորձերըդրականարդյունքներիչեն բերում, գործակցի օգտագործման համար դրա հավաստի արժեքների մասին քանի որ բախումների չեն: տեղեկություններհրատարակված բախումներիհետազոտմանժամամ իջոցների Տրանսպորտային նակ չի կարելի օգտագործելԽչշ-ի փորձնականմեծությունները,որոնք գործում են ավտոմոբիլըկոշտ խոչընդոտինվրաերթիժամանակ: Երկու դեֆորմացիայիպրոցեսներըտարբեր են, դեպքերումէլ մանրամասերի տարբեր պետք է լինեն ն գործակիցները: համապատասխանաբար

Ճապոնական հետազոտողներ՝ Տակեդան, Սատոն ն ուրիշները առաջարկել են գործակցի որոշման համար հետնյալ վերականգնման էմպիրիկբանաձնը

103966

Խ,-0,5746

"5"

որտեղ զ -ն ավտոմոբիլիարագություննէ: Սակայնայն ճշգրիտ տեղեկությունչի պարունակումն օգտագործելիէ ճիայն արտասահմանյանավտոմոբիլներիհամար: Վերականգնման գործակցի մասին հուսալի տեղեկության բացակայությունըհաճախ ստիպում է փորձագետներին քննարկել սահմանային դեպքը, հաշվի առնելով, որ հարվածը բացարձականորենոչ առաձգականէ (6-0): Ողիղ բախման չափանիշներիորոշումը (նկ.34. Լն "ող կարելի է միայն այն դեպքում, եթե ավտոմոբիլներիցմեկը մինչն հարվածը եղել է անշարժ (4չ-0): Վարվածիցհետո երկու ավտոմոբիլները շարժվում են Մլ արագությամբ որպես մեկ ամբողջություն (նկ.37): ,

-խ րոն »-| | ոո

(| ն

ու

Հա.

Բրո

գլորվումեն (նկ.37.ա.) սկզբնական(4/յ") արագությամբ:

Տվյալ դեպքում կինետիկականէներգիան, որը ծախսվում է հարվածից հետո ավտոմոբիլները (Տոս) հեռավորությամբ տեղաշարժելու հաճար կարտահայտվիհետնյալ արտահայտությամբ՝

(ուլ-Է ու)ԸԴ"

որտեղ Տ, -ը ավտոմոբիլիտեղաշարժնէ հարվածից հետո, Մ2օ-ն շարժմանգումարային դիմադրություններիգործակիցնէ, որը որոշում ենք (Յա ) բանաձնով՝ 9.

Նախավերջինբանաձնիցկունենանք՝ ի

Մլ

9Մ/:Տո»

բացի դրանից,համաձայն(212) բանաձնի,եթե ավտոմոբիլի(2) արագությունը հավասար էզրոյի (Ճշ Հ0) ն (1) ու (2) ավտոմոբիլներիարագությունները հարվածիցհետո իրար հավասար են (/լ/ Հ ՄշԴ, ապա (1) ավտոմոբիլիարագությունըհարվածիցառաշ կլինի՝

Ժո)

Նկ.37. ԿանգնածավտոմոբիլիԸ ավտոմոբիլիվրաերթիսխեման. ա) երկու ավտոմոբիլներնարգելակվածչեն, բ) երկու ավտոմոբիլներն արգելակվածեն, գ) առջնի ավտոմոբիլնարգելակված է, դ) հետին ավտոմոբիլնարգելակվածէ:

Հարվածիցառաջ ավտոմոբիլներիարագություններիորոշման համար ։ննարկենքհնարավորհետնյալտարբերակները. Է Երկու ավտոմոբիլներն արգելակված չեն ու հարվածիցհետո

Մ2.-Մ.-Ւ Օծշ

(222):

էլ

Երկու ավտոմոբիլներնարգելակվածեն ն հարվածից հետո միասին տեղափոխվում են (Տոկ) հեռավորությոանվրա (Պլ) սկզբնական արագությամբ(նկ. 37,բ): Հարվածից հետո ավտոմոբիլների, որպես մեկ ամբողջի, արագությունը որոշում ենք հետնյալարտահայտությամբ՝ վ.

(46

-(ող-է ոո)ՏՄՏո

Մո-Վ2ջՓ,Տա որտեղ Փ.-ը երկայնական կցման գործակիցնէ: (1) ավտոմոբիլիարագությունըհարվածիպահինգտնում ենք (222) բանաձնով,իսկ արգելակման ճանապարհիսկզբում կլինի` մրա Նւ-Վ29գՓ,Տո՞ Մլ) "

(223),

որտեղ Տ-ը (1) ավտոմոբիլի սահքի հետքի երկարությունն է հարվածից առաց:

Ռւնենալով (1) ավտոմոբիլիարագությունը(7օլ) արգելակմանճանապարհի սկզբում, հաշվարկում ենք դրա արագությունն արգելակումից առաջ

Նուշ 05890,

(224):

լ. Կանգնած(2) ավտոմոբիլնարգելակվածէ, իսկ (1) ավտոմոբիլն արգելակված || (նկ. 374): Երկու ավտոմոբիլներըհարվածից հէոո տեղափոխվումեն միննույն (Տո) հեռավորությանվրա սկզբնական(Թ7լ) արագությամբ: Այս դեպքում կինետիկականէներգիայի հավասարումը կունենա հետնյալ

տեսքը՝

(ուէ ո)Ը7 լ

որտեղից

--Չ---

|29

ՄՀլ

«(ոլզ,Ւ

(Եւ.ՏուՒրն Մ ոՏո)

Նկ.

ավտոմոբիլնարգելակվածչէ: Հետնի (4) ավտոմոբիլն արգելակված վիճակում հարվածից առաջ տեղափոխվելէ (Տ) տեղա Ժ մրա: Հ Հարվածից ն վրա: հե ռավորության ծից հէտո ( (1) ավտոմոբիլի Բիլ դաշչարօը հավասար է (Տաու), իսկ (2) ավտոմոբիլի տեղաշարժը`՝(Տո): Նախորդ դեպքի համանման սկզբնական արագության հ համարկունե :

նանք

(7Փ, ՏույԾե Մ, Տուշ) ուլ ող, |2ջ

Ֆղ, Մոլ ն Մց արագություններն որոշվում են համապատասխանաբար (222 224) բանաձներով: Հանդիպակաց կամ համընթաց բախումների, որոնց ժամանակ երկու ավտոմոբիլները շարժվել են, վերլուծության համար վերը շարադրված մեթոդիկայի օգտագործումը հնարավոր է միայն, եթե հետաքննությամբ կամ դատարանովորոշված է ավտոմոբիլներիցորնէ -

Հաա ժամանակ (նկ. 38ա) երկու ավտոմոբիլները րագՆ բախումների

մեկի արագությունը

կատարում են բարդ շարժում, քանի որ արդյունքում դրանցից յուրաքանչյուրը սկսում է պտտվել իր ծանրության կենտրոնիշուրջը,որն իր հերթին տեղաշարժվումէ շարժման սկզբնականուղղության նկատմամբ որոշ անկյանտակ:

ուՓ,)8Տ,

ԻՄ. Կանգնած(2)

ամաշ:

Մ'-1`

այ

38.

Ավտոմոբիլներիբախմանսխեմաները.ա) խաչաճն,բ) շեղ

վարորդներըբախումիցառաջ (1) (2) ավտոմոբիլների Ընդունենք արգելակելեն ն սխեմայիվրա նշված է (Տ.) ն (Տ») արգելակայինհետ|

քերի եոկարությունները: Բախումիցհետո (1) ավտոմոբիլիծանրության կենտրոնը տեղաշարժվելէ (5լ) հեռավորությամբ(Փլ) անկյան տակ, իսկ (2) ավտոմոբիլիծանրությանկենտրոնը(Տ»') հեռավորությամբ(Փշ) անկյամբ: Ավտոմոբիլների (1) ե (2) շարժման սկզբնականուղղության համապատասխանամբողջ համակարգիշարժման քանակը կարելի է բաժանել երկու բաղադրիչների: Քանի որ ցույց տրվածուղղություններիցյուրաքանչյուրումշարժման ան մ, ապա քանակըչի փոխվում, ւբ

ուլՊ ոռ

լող

Հուլ

Պլ Ը05Փյլ ,:

Տո

Խն

ՊշԸ05 Փշ

ՓլՒուշ72 ,:

Տո

Փշ

(225), (226),

են հարն (2) ավտոմոբիլների արագություններն վածիցհէոո: Այդ արագություններըկարելի է գտնել ենթադրելով,որ հարվածից հէտո Տող: ն (Տոռշ) հեռավորությամբ առաջընթացշարժման ն ծանրության կենտրոնի շուրջ 6զ (6շ: անկյունով պտտվելու ժամանակ յուրաքանչյուր ավտոմոբիլիկինետիկէներգիանվեր է ածվում դողերի ու ճանապարհի շփման աշխատանքին:

որտեղ Պո՛-ը՛շ'-ը (1)

Անվադողերին ճանապարհի շփման աշխատանքը(1) լի առաջընթացշարժման ժամանակկլինի`

ավտոմոբի-

Ճ'ՀՈյլք ՏուՓյ

ՊՇ

իսկ ծանրությանկենտրոնինկատմամբդրա

կունենանք`

Ճ'-Տ,

Քլ|

պտտվելու անկյունով մ ատտելուց

Գլ ծլ Փ,ԷԽ,ԵլՏլՓյ,

ռ,-

ուք Շ

ե,

ուք

»-Ե-

որտեղ Լ՛-ը (1) ավտոմոբիլիբազանէ: Գումարելով Ճ/ ն Ճ'՛ աշխատանքները կունենանք՝

ՃՒ

ՃՈՀյ

2գԵ6

ջ|ՏուԻՓյԻ ,

Լ՛

Ց.

ոլ

Ըդ

Իշ

որտեղից կստանանք(1) ավտոմոբիլիարագությունը բախումիցհետո՝

Մ՛-

2Փ,(Տ,Ւ20.Եւ6

ՀԿ-Ը

(227):

ՈՐոչուն միիմո, այսին:

ենք (2) ավտոմոբիլիարագությունը բախու-

այսինք

Մ,» որտեղ Լ՛-ը

ն 82-ը

ՀԱԱ ար նԹղծմ, Տ Ւ 20.ե,6

(228),

համապատասխանաբար (2) ավտոմոբիլիբազան ն պտտման անկյունն է: 42-ը ն Եշ-ը ( 2) ավտոմոբիլիծանրությանկենտրոնիհեռավորուէ թյունն առջեի ն հետեիկամրջակներից: Տեղադրելով (227ն 228) բանաձներից՝7լ՛-ի ն Մշ/՛-իստացված արժեքները(225 ն 226) բանաձներում,որոշում ենք անմիջապես բախումիցառաջ (11)ն (2) ավտոմոբիլներիարագությունները`

2գլե -

Դոլօ05

24չե,

Փ,դ) Տոռ՞Լ»

6՛

Մոլ

264.եւ6 վնՀ Տա լո ի Դջգիչոծ ք ՀուտոՓծ,՛

Մ.

որտեղ 41-ը ն Ել-ը (1) ավտոմոբիլի ծանրության կենտրոնի հեռավորությունն է առջնի ն հետնի կամրջակներից, Ց, -ը ն 8-ը ճանապարհի նորմալ հակազդումներն են ավտոն մոբիլի առջնի հետնի կամրջակներիվրա, 1-ը (1) ավտոմոբիլիպտտմանանկյունն է, ռադ.: Ընդ որում՝

ջալթյուծ,"Ր իու

24չե,

անմիջապեսբախումիցառաջ ավտոմոբիլների՛լ նչ արաԻմանալով գություններըն օգտագործելով (213), (214) արտահայտությունները, գտնո'մենք արագություններնարգելակմանճանապարհի սկզբում ն մինչն արգելակումը: Դաշվարկներիժամանակ պետք է հաշվի առնել, որ Տոլ ն Տո ու Փլ ն Փչ անկյունները բնութագրում են ավտոհեռավորություններն ն Տող հեռամոբիլներիծանրության կենտրոնների տեղաշարժը: Տ, են զգալիորեն տարբերվել ճանապարհի վրա վորություններըկարող Փյ ն Փչ անկյունթողած հետքերի երկարություններից: անվադողերի են նմանապես դողերի կարող տարբերվել ները թողած հետքերի թեքությանանկյուններից:Ուստի ինչպեսհեռավորությունները, այնպես էլ անկյուններնավելի լավէ որոշել մասշտաբովկառուցված սխեմայով վրան նշելով ՃՏՊ-ի մասնակից յուրաքանչյուր ավտոմոբիլի ծանրության կենտրոնիդիրքը: Գործնականումոչ հազվագյուտ են պատահարները,երբ ավտոմոբիլները բախվում են ուղիղ անկյունից տարբերվող Ճո անկյան տակ: իամակն շարադանհրաժեշտ այն համակարգի շարժման րաժից չի տարբերվում, քանակը պրոեկտել համապատասխանաբար (1) ն (2) ավտոմոբիլների սկզբնականուղղությունների բաղադրիչների վրա: Վերջինս ր հետ բերում է (215) ն (216) բանձների բարդացմանը: Այդ ժամանակ համաձայն նկար 38. բ-ի կունենանք`

ԱԱ ածի անիրաժետ նէմիայն Արն ոԱրժնան ոո

ուլ 1ԸՕՏՆ ՒՄ

ունդ 60Տնա-

ՀՈԾ

ու11605 Փլ-Էրոն:

ԴԱՄ: լ/005(ո -ՓՒոԻԶՆ

6059:

(223

(230) Ը0Տ0Մ-Փ)

որտեղ Ճ՛լ՛ ն Մշ/ արագություններնորոշվում են (216) ն (217) բանաձներով: Փլ ն Փ, անկյունների հաշվարկման ուղղությունները ցույց են տրված նկար 38-ում: Նշանակելով(229) ն (230) հավասարումներիաջ մասերը համապատասխանաբարՃ.-ով ն 8յ-ով ն կատարելով համապատասխան ՛,

ձնափոխություններորոշում ենք հարվածից առաջ (1) ն բիլների արա

Մ»

ճլ-

(2) ավտոմո-

ՀոՅՑՏՈրո ոլՏո 7.

(233)

Մշ8--Հ--Ծ շոտ.

(232)

7, ոոչտ1Ո

ԱԱ ԱԱ

անո Ի

աչաձն Նկարագրվածեղանակովավտոմոբիլնե առաջ արագությունները գտնելու նվազագույնի, քանի որ հաշվարկներում հաշվի չեն առնվում երկու պտտման վրա ծախսված էներգիան ու փաստացի արագությունները են 10-20 ավել լինել հաշվարկայինից:

Կանգ ազդ

մին ավտոմոբիլի լած» երբեմն օգտագործվում որի ժամանակ ավտոմոբիլը վրաերթիենթարկելով ան-

արագությունը,

վն ու դեֆորմացիա շարժ խոչընդոտին ոյն ' ստանում է նույն նապաժքները ները, ինչ որ բախումներիժամանակ: Նման չափանիշի օգտագործումը սկզբունքորեն բնական է, սակայն դրա որոշմանստույգ եղանակները -

կան խարգելման տեխնիկական հնարավորությունբախումների րին ե

ու

գործում է վարորդիկողմից արգելա-

կլինի հեռավորությունը

նի Շվազագույն

Հ.Հ Պ(թ ԻՎ

Ւ05(3-ՆԵԱՒՒՑՑԷ)ԶԵ

Շե) շր

չափանիշէ տրված առջնի ավտոմոբիլի որտեղմեկ շտրիխովցույց ետնի: ները, իսկերկու շտրիխովհ̀ շարժվումեն հավասար արագությամբ Եթե երկու

ԳԱ

ԱԳԱՀ Հա

ավտոմոբիլների կարող 26

է, այսպես կոչված

անշանը սարքին է

ավտոմոբիլները ապա

"լթշի

Ի(-ՎՌՒ05(Մ:-ն "Լ

Մլու(ո-ը

ՏՀԿ

)ի

բեռշարժսելու ժամանակ հեռաանվտանգ ւ

հետնից Թեթն մարդատար ավտոմոբիլի ամենամեծ ունենա է նատար ավտոմոբիլըպետք քանի որ այդ դեպքում1/»Ք': 1/8:

վորությունը, միջոցներըմիատիպեն, պորտային կլինի` Տ ՀՊ«1ւ: վորությունը է եզոււուն յ եթե ԼՏբ2

ապա

թ տրանս յ" Եթե Պ','--Պ/ո"շ:/ո դեպքումհեռա-

վ հետն բախումից, ավտոմոբիլի աափելու

իսկ

Տ»)կարելի Աաաա արանը Էճանապարհային այդ. կասկա կտանգապոր՝ իրադրության "անզ՝ ազդանշանիվառվելը չի ավտոմոբիլների ճանապարհով: հեռավորությանմիորո» որոշման Փորձագիտական, րաե սկզբին: Ուշացումը կաարգելակային ոտնյակի ռակորության որոշումը դժվար իսկ հաճախանհնար, քանի հետաքննության լինել: պատճառ էոմ 0 Լր նԾՏՊ-ի փաստաթղթերիմեջ եղած տվյալներ, կիսատ կամ հակասական: հաջողվում հանդիԲախումը

կանխարգելմանհնարավորու

մոտ

հետ:

շումը

դժվար

է, է,

իսկ

են

որ

ամոնկնում

րող

Առավել 6շգրիտ տվյալներ ստանում են ՏՊ-ի տեղում կատարած հետաքննականփորձով: Նախ քննարկենքհամընթացբախումը: Եթե բախումը արդյունք է առջնի ավտոմոբիլի անսպասելի արգելակման, ապա հետնի ավտոմոբիլի արգելակների սարքին կարող են լինել միայն երկու պատճառներ`կամ հետին ավտո-

վիճակի

աարի

մե 0,557, կազմել

սեղման

Մեկականգոտիով շարժվող վարորդներին եթե երկուսն էլ պակաց բախումը կանխել միայն այն դեպքերում, Եթե ավտոհասցնում են արգելակելն կանգնեցնելավտոմոբիլները: է: ՇՏՊ-0 անխուսափելի մոբիլներից թեկուզ ն մեկը չի կանգնում,ապա հնարազորուՔննարկենք հանդիպակաց բախման կանխելու

ինատների հ-ժամանակ» կկոորդիսատենը թյունը: վրա«ճանապարհ-ժամանակ» պրոցեսը: մ ոտեցման ավտոմոբիլների համա

(4) 2) վարգում ցույց ար տրված ժամանակին վրա հռոմեական թվերովնշանակված գրաֆիկի դետի ավտոմոբիլի հեռավորության) սխալ ընտրելը Նկար բերված գելակման հեռավորությանճիշտ ընտրելու ժամանակ, ակճերն Ա երբ ավտոմոբիլներիհետնյալ դիրքերը. այն պահն, Բ վարորդ խումը բացառվում իրադրությունը կարող էին գնահատելստեղծվածճանապարհային չեզո` որպես վտանգավորի ձեռնարկեինանհրաժեշտմիջոցներ յուրաքանչյուրը Աոախոց նի խա ոաԿԱ Սան դիտ» քացնելու համար, -այն պահերը,երբ վարորդներից աաա -այն պահերն,որոնք ոբիլի

վարորդի ուշանալը

կամնրա

առ

ճան

39-հ

է՝ րու

39-ում

են

Եթե ավտոմո

ժեշտ նվազագույն յն

այդ

ու

է,

ինի

ՏչՏշ հեռավո վորության

հետ:

Եթե առջեի ավտոմոբիլի

իրականումսկսել զգալ

առաջացող

վտանգը,

համապատասխանումճանապարհային ծածկույթիվրա անվադողերի սահքի հետքերի առաջացման սկզբին, 17 ավտոմոբիլների բախման պահը, Մ ավտոմոբիլների դիրքերն, որոնցում դրանք կկանգնեին, եթե չբախվեին այլ շարունակեինշարժվել արգելակված վիճակում (ենթադրվողմեկնակերպ): են

50շ Հոոմ Մ

Մ Ժ

| Ժռշ մ

Փ,

Նկ.

39.

Գանդիպակաց բախման ժաման Կոն

գրաֆիկը

մ Խոլոոմոբիլների շարժման

Վտանգավոր իրադրությանառաջացման պահին ավտոմո բիլների միջն եղած հեռավորությունը հավասարէ Տ,-ի: 1-1 տեղամասըհաէ ՛Րլ (1) գումարային ժամանակում մապատասխանում ների հաստատուն արագությամբ շարժմանը:Սկզբնականավտոմոբիլպահին բախ-

ե ետարերը ետը ԵՂՒՑ բառանող

Տու ն Տսշ հեռավորությունները, որոշել ձաետաքնական ճանապարհով աՏյնպես, ինչպես ըՑ սկզբնական Պ,լ եՄ,, արագություն Բախումըկանխելուհնարավորպայման է՝ տեսանելիության հեռավորությունըպետք է լինի ոչ պակաս երկու րի կանգառմանուղիների երկարությունների գումարից`

տրանսաորային միջոցնե,

5-որտեղ 1

(Ցո

Տ)Հ(Տզ

Տո)

ինդեքսները վերաբերվումեն համապատասխան ավտոմո-

բիլներին: Այս պայմանիիրացման

համարվարորդները պետք է միաժամա-

արձագանքեներթնեկության համար առաջացած վտանգավոր պահը ն առանց դանդաղելու սկսեն շտապ արգելակումը: Սակայն, ինչպեսցույց է տալիս փորձագիտականպրակտիկան,այդպես հազվա՞եպէ լինում: Սովորաբար վարորդներըորոշ ժամանակ շարունակում են մոտենալ առանց արագությաննվազեցման ն արգելակում են զգալի ուշացումով,երբ բախումն անհնար է կանխել: Վատկապեսայդպիսի 6ՏՊ-ն լինում են գիշերային ժամերին,երբ վարորդներիցմեկը դուրս է նակ

գալիս ճանապարհի ձախ կողմը, իսկ անբավարար լուսավորվածությունը դժվարեցնում է հեռավորության որոշելն ու տրանսպորտային միջոցի տարբերելը: հետնանքների Վարորդների գործողություննեի նե առաջացող աատճառական կապի հաստատման համար անհրաժեշտ է պատասխա ն ել հետնյ ս հարցն. «Վ արորդներից յուրքսանչյուրը տեխնիկաոթյունույլենը արդյոք բախումըյասնխել, անկախ մյուս կա՛քն Ւէնարավոր վվյ ոորդի սխսալ Փրծոուչյույ ններից»: Այլ կերպ` ավտոմոբիլների բախսւ ւմը տեղի կուննա՞ր, թե» վարորդներիցմեկը Ժամանակինուշադարգելակեր ավելի վաղ, քւն արել է րույ բյոն դա րձնեով վտ պրիփն ճՏՊ-ի ընռրրդը գործել է այնպես,ինչպես իրս սկ սնում, իսկմյուս թացքում: Այդ հարցին պատասխանելուհամար որոշում են ավտոմոբիլներից մեկի կանգնելու պահը, օրինակ` առաջինի, այն պայմանով, որ դրա վարորդը ժամանակին ուշադրություն կդարձներ վտանգավորիրադրությանը. որից հետո գտնում են երկրորդ ավտոմոբիլի դիրքը կանգնելու պահին, եթե նա բախմանժամանակչի պահվել:

Նանկանխելու ՄԱՏ աջ Բ

մ ավտոմոբիլի վարորդի

արՏ (2) ավտոմոբիլիվարորդիհամար` 1)

հա

շշ

մ.

Հ (Տօշ 4 Տու:

արնԳոլբախման: աան Էղից րգա ավտոմոբիլ հաշ գնահատմ լարի ահետնյալ վտոմոբիլի օրինակելի վարորդի զործողույունն ու

րի անցա

ռավորություններ

արկըունի

եթեչպա

1ն:

հաջորդականությունը.

Որոշումենք.1. Լրիվ արգելակմանսկզբի պահին (2) ավտոմոբիլի

արագությունը

ԾՄշ- 0,5 13")

որտեղ 8՛՛-ը երկրորդ ավտոմոբիլիդանդաղեցմանաճի ժամանակն է, 7"-ն նույն ավտոմոբիլի կայունացվածարագացումնէ: 2. Երկրորդավտոմոբիլիլրիվ արգելակման ճանապարհը՝ '

Տո1

.շ

Երկրորդ ավտոմոբիլի անցած ճանապարհը վրաերթի տեղից մինչն կանգնելն,եթե բախումտեղի չունենար՝ Տուշ ՏՎ" Տաշ 3.

որտեղ Տ»շ-ը ճանապարհայինծածկույթիվրա, բախմանտեղից առաջ, երկրորդ ավտոմոբիլի սահքի հետքի երկարություննէ: 4. Առաջինավտոմոբիլիկանգառմանճանապարհը՝

Տո

(Տ 01

Տուշ):

Եթե վերջին պայմանըպահպանվումէ, ապա առաջինավտոմոբիլի վարորդը տեխնիկականհնարավորությունուներ ժամանակին արձագանքելու հանդիպակացավտոմոբիլի երնալուն, կանգնելով բախումը բացառող հեռավորությանվրա: Նման երկրորդ ավտոմոբիլի որոշում են հաջորդականությամբ վարորդիտեխնիկականհնարավորությոնըբախումը կանխելուհամար: Օրինակ. 4,5 մ լայնությամբ ճանապարհիվրա տեղի է ունեցել ն թեթն մարդատար երկու ավտոմոբիլների`բեռնատար 3211-130-76 ԸՐՃ3-3102 «8օուձ» ճակատային բախում: Ինչպես պարզվել է հետաքնՅՆԼՂ-130-76 ավտոմոբիլիարագությունն եղել է մոտ 15 մ/վ., սկ ՐՃ3-3102 «8օուռ» ավտոմոբիլիարագությունը՝25 մ/վ.: ՃՏՊ-ի տեղի զննման ժամանակ գրանցվել են արգելակայինհետքեր: Բեռնատարավտոմեքենայիհետին անվադողերիսահքի հետքի երկարությունը 16 մ է, իսկ մարդատար ավտոմոբիլիհետին անվադողերի սահքի հետքի երկարությունը 22 մ: ՃՏՊ-ի տեղում հետաքննական փորձով որոշվել է, որ այն պահին երբ վարորդներից յուրաքանչյուրն տեխնիկականհնարավորություն ուներ նկատելու հանդիպակացավտոմոբիլն ու գնահատելու ճանապարհային իրադրությունն,որպես վտանգավորի,ավտոմոբիլներիմիջն եղած հեռավորությունըմոտ 200 130-76 ավտոմոբիլիհեռավորություտեղից 31211 «Թ ոտ իսկ 143-3102 «Ցօուճ» ավտոմոբիլի հեռավորությու ր, իսկ

ՈՑ

է Ընդ որում բախման ոը դ

Հաշվարկի համար որպես ելակետային տվյալներ տված են. ավտոմոբիլիհամար՝Ղ՛Հ1,4.վ., 8՛ Հ0,4 վ., 7՛'Հ4մ/վ.

ճանապարհը. կանգառման Որոշումենք ավտոմոբիլների

ՅԵԼ1-130-76-իհամար

Դաշ

3211-130-76

Դո 2)"

9»

մ գ25. 2:5 «925

Տոլ 1" Մա

2-15

15:14 -

Լ/Ճ3-3102 «Թօոոշ»-ի համար՝ -

12:25

ենք բախումը հնարավորության պայմանը կանխելու 2. Որոշում

(49,5:92,5)մ

Տո) (Տ. ՀՏո 200 մ. այսինքն

142 մ

2006.

ճանապարհնե Ինչպես երնում է, ավտոմոբիլների ունեցած տեղից հեռավորություն է գումարըփոքր դրանցբախման ստեղօված գնահատեին. Հետնապես, եթե երկու վարորդներըճիշտ կայացլուծում ճիշտ ու միաժամանակ իրադրությունն ճանապարհային կանգնեկարելի էր խուսափելբախումից:Ավտմոբիլները նեին, ապա այսինքն 58 մ տարածություն, լուց հետո դրանցմիջն կմնար ՃՏ-

կանգառման

(ՏոլԻՏա)-(ՏաՒՏա)-

Տ-Է92.5) "Ր

80"170-045.

հնարավոր ն վարորդիհնարավո ավտոմեքենայի

րի որոշում ործքուններն, ավտոմոբիլի Նախ

Դ. ՐՃ3-3102

քննարկենք 3:11-130-76

համար

«ԹՕոՐՅ»

ենք. արգելակման արագությունը արագությունըլր լրիվ

սկզբի բ պահին՝

Մռ-Խշ-058)"-25-05-02:5-24»5 4.

Որոշում ենք

«Թորա»

ճանապարհը "

մ/վ.

արգել վ արգելակման լրիվ ավտոմոբիլի

Ը43-3102 Մ. (245:

10. Տ 2յ" տեղից ԸՃ3-3102 «Թօուշ» ավտոմոբիլի Որոշում ենք բախման դեւմքու վիճակում,բախմանբացակայության շարժը արգելակված «4

ոբ-Հ

Լուծում.

Տ»

5.Ստուգում ենք առաջին ավտոմոբիլիվարորդի համար բախումը կանխելու հնալդս որության պայմանը,չնայած երկրորդ վարորդի ոչ ժամանակինարգ /ակմանը՝

նը ավտոմոբիլների 4.

Պաշ)

հնարավորությունչյուրիտեխնիկական

յուրաքա վարորդներից Որոշել բախումըկանխելուհամար:

Մշ

)"-51վ՛

512 վ. 8"-02վ..

համար ավտոմոբիլի Վ

"43.302

տեղ

Տուշ

Տ4-- Տո

60-22-38

ավտոմոբիլի վարորդի համար բախումըկանխելու պայ-

32Մ1-130-76

մանը՝

80 մ

Տուշ),

ՏուՀ(ՏուՒ

(49,5Է38) մ. այսինքն՝ 87,501»

80մ:

ԼԻ ե

Ինչպես երնում է վերջին պայմանըտեղի չունի, հետնապես՝321Ո130-76 ավտոմոբիլիվարորդը տեխնիկականհնարավորությունչուներ կանխելու բախումը, ռույնիսկ ժամանակին 1Ր4Ճ3-3102 «օտ» ավտոմոբիլի երնալուն արձագանքելուց: 7. Վամանման հաշվարկներ ենք կատարում Լ/Ճ3-3102 «8օուո» ավտոմոբիլի վարորդիգոծողությունների համար՝

ՄՏ

ղ-0587/7)'-15-05:02:4»-14,:6

Մու.046)

ԳՇ Տոլ

Տլ

26,5

Տոշ- (Տ 02

(92,5Գ10,5),

Տու),

120.4»

մ/վ.

26.5--16Հ10,5

Պարզվում է, որ ԼՃ3-3102 «Թօոոո» ավտոմոբիլիտեղաշարժըվարորդիուշացման հետնանքով(65,5 մ) մոտ 1,5 անգամ մեծ է 3յղ-130:76 տեղաշարժից(41 մ): Ուստիդրա վարորդըտեխնիկական ավտոմոբիլի ուներ վրաերթիցխուսափելու,իսկ հնարավորություն տոմոբիլիվարորդըզուրկ էր այդպիսիհնարավորությունից:

103 մ:

«Ցօոոճչ» ավտոմոբիլիվարորդի Հաշվարկներըցույց են տալիս 143-302 տեխնիկականհնարավորության առկայությունը կանխելու բախումը, չնայած, որ 3211-130-76 ավտոմեքենայիվարորդը ուշացել էր շտապ արգելակելուց: Այսպիսով թեպետ երկու վարորդներ վտանգի առաջացմանը ժամանակին չեն արձագանքել ն ավտոմոբիլներն արգելակել են որոշակի ուշացումով, ստեղծված իրադրությունումբախումը կանխելու տեխնիկականհնարավորություն ուներ նրանցից միայն մեկը, իսկ երկրորդը չուներ: Կատարած եզրակացությունը պարզելու նպատակով, որոշենք վարորդների կողմից ժամանակի երկարացմանհաշվին յուրաքնչյուր ավտոմոբիլիտեղաշարժը.

3811Ո-130-76

ավտոմոբիլիհամար՝

Տ)ոոլՀՖոլՒ ԻՃ3-3102

«8օուշ»

10,5

-49,5-41

ավտոմոբիլիհամար՝

ՏՅոոշ Ֆո

Տոու -Տցլ

Տոսչ--Տ

120-38-92,5-655

ԳԼՈՒԽ 7

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ

ՎՁԵՏԱԶՈՏՈՒՄԸ

վիճակի միջոցի տեխնիկական Տ1. Տրանսպորտային

արատորոշումը

ճեղքվածքը, այ Արաֆոագմաները

մը:

շամիջոցնկյի տեխկհկական ՏԴիԱՑԵԿ-ի ուտրանսպորտային հետ կապվսծ քլնականգործերի հառր« ծան կանոնների խախտման պահան-ում են ճանապարհեասք քնությունն ու դատաքննությունը ւ վրա ազդոլ տսրերիտեխնիլէլաայնվտանգության հայն է եթնեկության հետազոտում: կա վի իակի պարտադիր են տեխնիկականվիճակը մեծ' ամայմբ որոշում Ավ վտմոբիլների աշխս տսկփցները, երբեմն տեղում պեո ավտոտեսչության ճՏ-ի գրաԹցումեն տրանսպորքննչի մասնակցությ մբ: Արդյունքները արձատասԼիկւականվիճակիստուգման զննման տարն քըջոցների նագր Լթուններում: փորձը ցույց է տալիս, որ տրանսԴատական փորձաքննության Գու վիճանի մասին արձ պորտայինմիջոցների տեխնիկական ն սպառիչ տեհիմնավորված են թյունները հազվադեպ պարունակում կոնկրետ արժեքներիկատարԱռանց պարամետրերի ղեկություններ: տեղեկություններ օբյեկտիվտեխնիկական ված եզրակացություններն հետաքնՃՏՊ-ի նախնական չեն պարունակում,որն առաջ է բերում վիճակի լրացուցիչ տեխնիկական նության ժամանակ ավտոմոբիլների ճՃ

է տրանսպորպայմանավորված ԲազմաթիվՃՏՊ-ի առաջացումը կառուցվածանսարջություններով. տային միջոցներիտեխնիկական Շատ հաճախ թերություններով: քային Ա արտադրատեխնոլոգիական են ԲՏՊ-ի պատճառներն հեղուկի կամ աղ 11 արգելակայինփամ սկարգումարելւաԼայ ն արոլլ' ճ ղակների խ կափոերդի, ծ հոսքը, խողովակների, աչը ֆիկյցիոն ակադրակնձրի բաշխոմմը, ուժերի անհավասարաչափ կամյուղոտումը,արգելակային մեծացումը,ղե2) ղեկային վարմանղեկանիվիազառ ընթացքի ի ամրալ/ ան մանրամասե ւմը, նջառռ կային վարման ձգաձողերի Կոն: լապտերների համակարգիլամպերի փչացումը, Յ. լուսավորման սխալ կարգավորումը. մասում դողերի պայթումըն ծակումը, պահպանա4) ընթացքային դողի ամրացմանթուշերտի նորմայից ավել մաշը, անվագոտու վրա կոտրուխախտումը,գամասեղների լացմանհետնանքով Աստեցվածքի

հանդիսանում,

ստուգմանանհրաժեշտություն: Ավտոտեխնիկ փորձագետի առաջ ծառացած խնդիրներինկատմամբ ավտոմոբիլներիտեխնիկականվիճակի ստուգում նշանակում է՝ որոշել երթնեկությանանվտանգությանվրա ազդող համակարգերիաշխատունակությունը:ՃՏՊ-ի տեղերում այդպիսի ստուգումը կատարվում է ճեպընթաց արատորոշմանմիջոցով: Տրանսպորտայինմիջոցներիտեխնիկականարատորոշումնառանց քանդելու, ըստ վերհանածարատորոշմանպարամետրերի,մեխանիզմների տեխնիկականվիճակիորոշմանն գնահատմանգործընթացնէ: Ավտոմոբիլներիերթնեկությանանվտանգությանվրա ազդող հիմնական համակարգերինեն պատկանումարգելակային (աշխատանքային պահեստային,կանգառմանն օժանդակ), ղեկային վարման,արն համակարգերը,ինչպես նան լուսավորման տրանսմիսիանն ընթացքայինմասը:

շարային

Տ2. Տրանսպորտային միջոցի տեխնիկական վիճակի

փորձաքննությունը

Տրանսպորտայինմիջոցի փորձագիտականհետազոտմանհիմնական նպատակըդրա տեխնիկականվիճակի ն ՃՏՊ-ի մեխանիզմիմիջն պատճառա-հետնանքային կապի հաստատումն է: Տրանսպորտայինմիջոցի տեխնիկականվիճակը բնութագրվում է դրա թողարկող ձեռնարկություններիկողմից տրվող հրահանգներին, տեխնիկականշահագործման կանոններին, պետական ստանդարտասռերին ն այլ ներմատիվայինակտերին համապատասխանության

տիճանով:

Թվարկած փաստաթղթերովսահմանված ցուցանիշներիցտեխնիեն որպես անսարքությունկականվիճակիշեղումները որակավորվում

ներ:

Երբեմն հետազուտմանգործընթացումընդգրկվում են այլ մասնագետներ`քիմիկներ,մետաղագետներ,տրանսոլոգներ,փորձագետներ: Տրանսպորտայինմիջոցի փորձագիտականհետազուոման ժամանակ նշված նպատակինհասնելու համարանհրաժեշտէ պարզել տեխնիկականանսարքությանառաջացմանպատճառնու ժամանակը,որոշել վարորդիկամ այլ անձանցկողմից այդ անսարքությանբացահայտման հնարավորությունըե անսարքությունըբացահայտելով նա կարող էր արդյոք կանխելՃՏՊ-ն: Դիտարկենքերկու` բեռնատարն թեթն մարդատար ավտոմոբիլների բախմանժամանակտեխնիկականվիճակիփորձաքննությունը: Զննման պրոցեսում թեթն մարդատարավտոմոբիլի մոտ բացա161

թյան պրոցեսում անհրաժեշտէ ձգտել, որ հետազոտման օբյեկտը վնասվածչլինի: Գործովմիշտ կարելի է անցկացնելկրկնակիփորձավքճրակչիոի բճիգնիր արկի աժան աան եզա ե տության ստուգումը: Առաջնայինփորձաամանակ հետազոտման օբյեկտի փչանալըզրկում այդ պոսի օբյեկտիվ ստուգման հնարավորությունից: Ուստի անհրաժեշտէ

հայտվելէ առջնի անիվի արգելակայինճկափողի անսարքություն:Ճը-

ագ պզորավվրապաց ակի դապորատիճանաանտաե Ան նմարդատար ավե ավտոմոբիլիվարորդը փորձելով խուսաբոթացքի արդյունքների փե. կտրուկ արգելակել Բարձր ճնշումից ճկափողը ախումից է քնսության ել Ն ակա ին հեղուկը թափվել, իսկ ավտոմոբիլի եիվազել: օգտագործելու վարորդի փորձը յունը Ձեռքի արգելակը առանց. ահազարգը Սոււնիսկ մասնա եռազոտվող դրական չի տվել, ամբող արդյունք է, Խուսափելի անհրաժեշտ զգու քանի ԳԱԱ աին ԱԱ չավորություն կկրի չափճշգրտորեն մինչն օբյեկտի վիճակի հետազոտումը Յա գրանցել, օրինակ: հանգույցի մանրամասերի նկարահանման.արտաքին տեսքի նկաարաջադրվել եանի մաշման պատճառը: մենբիրը րագրման միջոցով: է ւ

է:

պա-

արագու-

որ

լու: է

Եթե

համակար

ան-

Ի՞նչնէր արգելա

Ե՞րբ

ճկափողի

չափին:

բացահայտել ճկափողի

ը:

վստահ

խանում: Նմանապես հայտնի են դեպքեր, երբ ավտոմոբիլի տերը ձգտելով ավելացնել վնասվածքի հատուցման գումարը ՇՏՊ-ից հետո մտացածին իր ավտոմոբիլի որոշ մանրամասերհասցնում է անպիտանկիության կամ փոխում է պիտանիմաճրամասերըանպիտանիներով: Եթե փորձագետը նշում է, որ ավտոմոբիլը կամ մեխանիզմն որպես փորձաքննությանօբյեկտ փչացած է, ապա նա պարտավորէ այդ մասին տեղեկացնելու փորձաքննություն նշանակող անձին: Փորձաքննու162

ապա

առաջացել այդ տեխնիկական անսարքությունը, մասնավորապես ավտոմոբիլը ձեռնարկությունիցդուրս գալուց մինչն ճՏՊ-ի պահը կարո՞ղէր մաշը հասնել այդ 3. Հնարավո՞ր էր մաշը մինչն ավտոմոբիլըգիչ բաց թողնելը: 4. Կարելի՞ էր արդյոք կանխել ավտոմոբիլների բախումը, եթե թեթն մարդատարավտոմոբիլիարգելակայինհամակարգըտեխնիկապես սարքին լիներ: 5. Կարելի՞էր կանխելճկափողիքսվելը այլ մանրամասերի: Փորձագետըսկսում է հետազոտումըմիայն որոշմանառկայության ծամանակ,որում թվարկվածեն փորձաքննությանօբյեկտները: Դատարանիկամ հետաքննությանորոշմամբհետազոտմանենթակա օբյեկտների (տրանպորտային միջոցները, դրա ագրեգատները, սարքերը, հանգույցներն ու մանրամասերը)կցվում են գործին: Սկսելով լինի, որ հետազոտման հետազոտումներըփորձագետըպետք է օբյեկտը գտնվում է նույն վիճակում, ինչ որ` բախումից անմիջապես հետո: Այսպես, եջե ավտոմոբիլը ՃՏՊ-ից հետո չի կապարակնքվելու գտնվել է տիրոջ ավտոտնակում,ապա չկա ոչ մի երաշխիք այն մասին, որ կանգնելու ժամանակդա չի նորոգվել:: Նման դեպքերում փորձաքննությունն, առնվազն,անիմաստէ, իսկ հաճախ ն վտանգավոր,քանի որ փորձագետն.ուսումնասիրելով նորոգված ավտոմոբիլը կարող է գալ այն եզրակացության, որն իրականությանըչի համապատաս2.

Դատական նիստի ժամանակկարող են կասկածի տակ առնվել փորձագետիփաստերիիսկությունը:Օրինակ, հետազոտելով ավտոմոբիլի տեխնիկական վիճակը փ որձագետը որոշել է ղեկանիվի դուրս ազատ ընթացք,որն ըստ ճրա կարծիքիդժվարեցրել է ավտոմոբիլի վարումըն կարողէ դիտարկվող ՃՏՊ-ի հիմնական իմնականպ պատճառներից տեկը լինել: Ավտոտեսուչի սխալի հետնանքովտրանսպորտա զննման ու տեխնիկական միջոցի վիճակիստուգման արձանագրությա ռասապատասխանսյունակը չի լրացվել. որը մեղադրվողվարորդ Դաճարպատճառ է դարձել դատարանում պնդելու, որ ճՏՊահ ղեկային վարումը

չափի

է եղել տեխնիկապես ի իր սարքին վիճակում:

փորձագետնայդ փչացրելէ: Նման դեպքերից խուսափելուհամար անհրաժեշտէ փորձաքննությունը վարել քննիչի ներկայությամբ, որը լրացուցիչ զննման արձանագրությունում հաստատում է փորձագետի կողմիցբացահայտվածտրանսպորտային միջոցի տեխնիկական անսարքության առկայությունը,նկարահանումէ արատավոր մանրամա-

սերը ն այլն:

Կախված

փորձաքննության ն լուծման համար առանպատակից ջաղրված հարցերիցտրանսպորտային միջոցն ու դրա մեխանիզմը է հե տազոտել րել ե տարբեր կարելի եղանակներով: Այդ հետազոտութ Ք) ը ներըմասամբնախատեսումեն. օբյեկտիարտաքինզննում, դրա նկարահանում, զննման ժամանակ վեր հանած անսարքությունների (ճաքեր, ջարդվածքներ, ամրա` րդվածքներ ր ցումներիթուլացում, փոսեր այլն) ագրեգատիքանդում, ճանրամասերի զննում ն չափում, բարձր մաչերի ն դեֆորմացիաների վեր հանում, քերծվածքների, Փլեպների, ճածերին այլ վնասվածքների բացահայտում, բացահայտած արատների առաջացման պատճառներիու մեխանիզմների որոշում, -

Ը:

րառո՞:Ը

արատների առաջացմանենթադրվող մեխանիզմը հաստատող հաշվարկներիկատարում, փորձերին ստուգողական հետազոտությանարդյունքներիհամեմատումը փորձագիտական ու տվյալներիհետ, հանգույցներիպատրաստման նորմատիվային պայմաններ,մանրամասերինորոգումհավաքմանտեխնիկական սպասարկմանտեխնոլոգիատեխնիկական ներին խոտանման, գծագրեր նայլն: կանքարտեր, թողարկողգործարանի միջոցն ու տրանսպորտային Հաճախ ավտոտեխնիկ-փորձագետը հետ միասին: Ավդրա տարերը հետազոտումէ քրեագետ-փորձագետի շահագործդ րա է կառուցվածքը, ավտոմոբիլի իմանում տոտեխնիկը Քրեագետը մանրամաման ռեժիմներնու առանձնահատկությունները: առաջացման է անսարքության որոշում սերի վրա մնացած հետքերով Անսարքության ու ուղղությունները: դրանց ժամանակ գործող ուժերն ն հետազոտվողՃՏՊ-ի կոնկրետպայառաջացմանհանգամանքների են որոշվել բավականին կապը մանների պատճառական կարող ճշտուհամատեղ դրանց թյամբ հետազոտման արդյունքում:տեղը փորձաճՏՊ-ի կամ ավտոմոբիլիպահման Ներկայանալով է. Ճետըպարտավոր ցննիչի մոտ պարզել ՃՏՊ-ի եսա |ի ն հիմնաիանհանգամա քնե-

րը,

գնույթը գրանցելու համար, անհրաժեշտության դեպքում նկարահատեղը,

դրա մասերը, վնասվածքի առանձնահատկությունները, դրանց նկարագրելով ու որոշել փոսերի չափերը, տեղաբաշխումը,քերծվածքներն

միջոցը, նել տրանսպորտային -

վնասվածքները,

այլ

պարկատարվածզննման հիմանվրա արտաքինհատկանիշներով նպատակահարմարությունը, զել ճեպընթացարատորոշման որոշելով համակատարել ավտոմոբիլիճեպընթաց-արատորոշում, կարգի տեխնիկականվիճակի ելքային պարամետրերը,ընդ որում վրա ազդող անվտանգության անհրաժեշտ է զննել երթնեկության վարման (ՃՏՊ-ի հաշվառումով), համակարգերի տարրերը սկսելով կատարողօրգաններով: օրգաններիցվերջացնելով տարրերի շեղումների ու վնասվածքառանձին Նորմալ վիճակից

շփումների

չափել ու նկարագրել: հանելդրանք,

Օոինակ` բանվորական արգելակային համակարգի տեխնիկական վիճակիստուգմանհաջորդականությունըհետնյալն է.

-։ համակարգի կառուցվածքի փոփոխության առկայությունը,

հանգույցների ու մեքենամասերիարտաքին վնասվածքների առփոկի ճմլվածքը, կայությունը,կոմպրեսորիհաղորդակի կոմպրեսորիաշխատանքը`առավելագույն ճնշումն ու դրան հասնելու ժամանակը, , հսկիչ սարքերի աշխատանքը,ճնշման 0,5 կգ/սմ՛-ով անկման ժամանակը՝միացվածն անջատվածհամակարգիդեպքում, առջնի ու հետին անիվների արգելակային մեխանիզմներիխցերի (գլանների)կոթերիընթացքը, պննմատիկականհամակարգի բալոններում նստվածքի առկայու-

թյունըն քանակը,

արգելակայինհեղուկի արտահոսքը, արտահոսքիտեղը, գլխավոր արգելակայինգլանի մեջ հեղուկի մակարդակը, բանվորականարգելակմանհամակարգիոտնյակիընթացքը, առջնի ու հետին արգելակային մեխանիզմներումարգելակային միջն եղած բացակը, թմբուկի ն մակադրակների արգելակային ճանապարհի երկարությունը՝ 40 կմ/ժ արագության կամ կայունացվածդանդաղեցմանժամանակ, արգելակայինհաղորդակիուշացման ժամանակամիջոցը: Անսարքությանառաջացմանպատճառն ու ժամանակը պարզելու համարփորձագետըպետք է որոշի անսարքության բնույթը (շահագործական,հոգնածության,վթարային), դրա ի հայտ գալու ն զարգացման պայմանները,մանրամասիվրաշահագործման ընթացքում ու ճՏՊ-ի ժամանակգործող ուժերն ու դրանց ուղղությունները: Ավտոտեխնիկ փորձագետըկարող է չհամաձայնվելքրեագետի եզրակացությունների հետ ն բերել իր տեսանկյունից ավելի հավանականպատճառ: Պատասխանելովայն հարցին, թե ավտոմոբիլի անսարքության առկայությանդեպքում, որը բացահայտվել է ՃՏՊ-ից հետո, վարորդը հնարավորություն ունե՞ր արդյոք կանխելու բախումը (շրջումը կամ վրաերթը),փորձագետըհամեմատում է սարքին ու անսարք ավտոմոբիլներիշարժման պարամետրերը: Եթե հաշվարկներիարդյունքում պարզվում է, որ վարորդը կարող էր կանխել ՃՏՊ-ն, չնայած ավտոմոբիլի անսարք վիճակին, ապա է եզրակացնել բացահայտվածանսարքությանն առաջաանհրաժեշտ ցած հետնանքներիմիջ, պատճառականկապի բացակայության մա-.

հետ միասինապահովելավտոքն-իչի ու ՊԱՏ-ն աշխատակիցների որպես մոցիլի պահպանվածությունը, իրեղենապացույց, միջոցների համակարգերիստուգման ստուգել տրաքսպորտայիԸ ն մոտ սարքերնու սարքավորումները համար փորձագետի գտնվող դրանք, դեպքումվերակարգավորել անհրաժեշտության ինֆորմացիա մասին վիճակի քնել ավտոմոբիլըդրա ընդհանուր չափերը ն նան տեղը, վնասվածքի արտաքին ոտանալու, ինչպես

ների բացահայտմանդեպքում (արգելակային հեղուկի, յուղի հոսքի, ճաքերի, մաշերի, հետքերը ն այլն) նկարաճեղքվածքների,

որ վարորդը չէր կարող խուսափել ՃՏՊ-ից առկայության դա դեպքում, բայց կարող էր կա-

սին: Եթե հաստատվի,

մաին ապա տեխնիկապես ավտոմոբիլի րա, եզրաաար կարելին կացնել նշված կապի առկայությանմասին: անսարքության

տվյալ

Ներկայումս չկան հաշվարկման մեթոդներ, որոնք հնարավորություն կտային պահանջվողճշտությամբ որոշելու, ավտոմոբիլիայս կամ այն անսարքության ազդեցությունը դրա շարժման պարամետրերի՝ արագության,ճանապարհի,ժամանակին հետագծի վրա: Այս դրույթը վերը թվարկվածբոլոր անսարքություններինկատմամբ: իրավացիէ| Օրինակ՝ բացակայում են անսարք ղեկայինվարումով, օդը թողնըված անվադողերով կամ ջարդված զսպակով ավտոմոբիլիշարժման հաշվարկի, արգելակային մեխանիզմներիմեկ կամ մի քանի անսարքության դեպքում ավտոմոբիլի հետագծի որոշման հիմնավորվածմե-

թոդները:

Փորձագետը հնարավորություն չունենալով ավտոմոբիլի տեխնիկական վիճակի ն դրա շարժման բնույթի միջե քանակականկապի հաստատման համար, հաճախ չի կարողանում պահանջվող ճշտուն որոշակիությամբ թյամբ պատասխանելբացահայտվածանսարքուու թյան ՃՏՊ-ի միջն եղած պատճառական կապիառկայության մասին

հարցին:

Փորձագետը շատ դեպքերում ստիպված սահմանափակվում է ՏՊ-ի մեխանիզմի որակական վերլուծությամբ ն եզրակացություն տալիս պայմանական հավանականությանձնով: Օրինակ «ղեկային կարող էր պատճւսռ դառնալ ավտոմովարման տվյալ անսարքությունը մասի ձախ կողմըմտնելուն» կամ «հետիոտնին վրաերբիլը երթնեկելի թի մեկը կարող էր լինել արգելակային ոտնյակի մեծ ազատ ընթացքը»: Սակայն այն դեպքում, երբ որոշված է ավտոմոբիլիտեխնիկական անսարքության ն շարժման կոնկրետ պարամետրերիմիջն քանակական կապի առկայությունը, փորձագետըկարող է կտրուկպատասխանել հիմնավորելով այդ տեխնիկականհաշվարկներով: Եթե, օրինակ հաստատվել է, որ արզելակայինմակադրակներիյուղոտման հետնանքով ավտոմոբիլի առավելագույն դանդաղեցումը նորմատիվային արժեքից փոքր է եղել, ապա մեծ ճշտությամբ կարելի է որոշել այդ կապը հետիոտնինվրաերթիհէ: Դրա անսարքությանպատճառական համար` սկզբում հաշվարկներումօգտագործելով անսարք ավտոմո-

պատճառներից

Արան գուվոր պարամետրերը, պահին ոնեկելի Արո աքը ավտոմոբիլներինբնութագրական երիմեջ մտցնում ենսարքին որոշում վրաերթից խուսափելու վարորդի տեխնիկարամետրերն

բիլի

լի մասի

վրա:

Այնուհետն

հաշվարկ-

պա-

ու

ՊոՀ0,51)ՒՊՎ2Տոջ"05:0,4-:5-ԺՎ2:16-5-13,6 մվ.

Վետիոտնինվրաերթիպահին 8.Ճ3

Մինչնվրաերթը843

Դ:

ավտոմոբիլիարագությունը`

ժթՀ«ԶՉ.5.57,1

ՄՇՊՎՀՏոա

, Փ ՀՈՒՈՒՕՏ/

ԲԱՐ

ան առաջացման

կանհնարավորությունները: Ստորն,օրինակի տեսքով, քննարկենք հաշվարկների կատարման հաջորդականությունը: Օրինակ. Ղետիոտնինվրաերթի ենթարկած 843 2106 "աայ" թեթն մարդատարավտոմոբիլիզննման ժամանակ պարզվել է, որ հետին արգելակային մեխանիզմներիանսարքության հետնանքով 11,1 մվ. (40 կմ/ժ) արագության դեպքում կայունացված առավելագույն ՃՏՊ-ի տեղըմնացել է 16 մ երկադանդաղեցումըկազմել է /»-5 մ/վ.7: սահքի հետք: րությամբ Հարվածը հետիոտնին հասցվել է 8/3 ավտոմոբիլիառջնի աջ անկյունով: Յետիոտնըշարժվել է ավտոմոբիլի շարժմանուղղությանն ուղղահայաց ե 1,9 մ/վ. արագությամբ անցելէ ճանապարհիերթնեկելի մասով մոտ 4,7 մ. ճանապարհի ծածկույթն ասֆալտբետոնէ, չոր վիճակում, պրոֆիլը` հորիզոնական:Վրաերթից հէոռո ավտոմոբիլնանցել է 5 մ ճանապարհ: Փորձագետինառաջադրվածհարցերն են. 1. Պատճառականկապ կա՞րարդյոք հետին արգելակայինմեխւսնիզմների անսարքություններին հետիոտնինվրաերթի մեջ: 2. Սարքինմեխանիզմների դեպքումվարորդըկարո՞ղէր արդյոք կանխել վրաերթը: Տրված հարցերին պատասխանելու համար ընդունենք հետնյալ պարամետրերի արժեքները. Տվյալ ճանապարհայինպայմաններում սարքին ավտոտեխնիկական, է 7Հ6,7 մ/վ.՞, մոբիլի համար դանդաղեցումըհավասար արգելակային մեխանիզմիուշացմանժամանակը 125 0,2 վ., դանդաղեցմանաճի ժամանակը՝8-04 վ., վարորդիռեակցիայիժամանակը`1-08 վ.. Լուծում. Որոշում ենք. 1. ՃՏՊ-ի ընթացքում 843 2106 ավտոմոբիլի ը սկզբնականարագությունը

Երթնեկելիմասով

ավտոմոբիլիշարժման ժամանակը՝

Նրա -08:02402813.6--7,1 Ո

7»

ԱՏ Հ

ԴՐ

ժամանակը

Մ-- 1.- 25

Հետիոտնի շարժման ժամանակը գործնականումհավասար է վտանգավոր իրադրության առաջացման պահից մինչն վրաերթը ավտոմոբիլի շարժման ժամանակին: ՈՒստի փորձագետըհիմք չունի հաստատելու, որ վարորդնարգելակելուցուշացել է: առաջացմանպահին, 5. ճանապարհայինվտանգավորիրադրության արագության՝4՛չ 13,6մ/վ. դեպքում, ավտոմոբիլիհեռավորությունը հետագծից հետիուտնի չ Հ

ՏՄ

ՏՅ,

Ը-Խ)

136417 .

(3,6-71)

«2981,

2:5

ճանապարհը7/,, Տեխնիկականսարքինավտոմոբիլիկանգառման դեպքում` նույնությանեյ, 6,7 մ/վ.Հ հ, ե, հ պարամետրերի 6.

Մշ (13,6)-:30,1մ ՞13,6(0,8-0,2--0,2)Ւ

Տ-Պ,(ԻԷԻեԵՀԵՒ

2:67 7ս ,

Տեխնիկապես սարքին արգելակայինմեխանիզմներովավտոմոբիլի կանգառմանճանապարհը (Տյ»30,1մ) մեծ է, քան վտանգավոր իրադրությանառաջացմանպահինհետիոտնիհետագծիցավտոմոբիլի հեռավորությունը(29,8 մ): Այդ պատճառով,նույնիսկ սարքինարգելակային մեխանիզմների հնարավորուդեպքում, վարորդը տեխնիկական թյուն չուներ ավտոմոբիլը կանգնեցնելով,խուսափելհետիոտնինվրաերթից: Այսպիսով՝ավտոմոբիլիբացահայտված տեխնիկականանսարնվում ն վրաերթի պատճառական կապիմեջ չի գտնվումհետիոտնին

բությունը

Հավելված

փորձաքննություն ավտուտեխնիկակա նշանակելումասին

Հանձնաժողովային ղովայ ք.

Երնան

հոկտեմբերի1999թ.

Երեան քաղաքի դատախազիօգնական Պ.Պ.,քննարկելով թիվ քրեական գործի նյութերը ըստ մեղադրանքի Դ.Դ.-ի 33 քրեականօրենսգրքի 173 հոդվածի 1-ին մասի Պարզեցի 2003թ, մայիսի 19-ին Մաշտոցի պողոտայի ն Ամիրյան փողոցի խաչմերուկումԴ.Դ.-ը լիազորագրովիրեն վստահված մակնիշի ավտոմեքենայովվրաերթիէ ենթարկել20.05.88թ. ծնված Ն.Լ.-ին, պատտճճառելով նվազ ծանրմարմնականվնասվածք: Փաստի առթիվ Երնանի քննչական վարչությունում 20.05.2003թ. հարուցվել է քրեական գործ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 173 հոդվածի1 ին մասով: Նախաքննությամբհիմնավորվել հետնյալը. 2003թ. մայիսի 19-ին, ժամը 15.30-// սահմաններում,Դ.Դ.-ը սարքին վիճակում գտնվող 8843-2106 մակնիշիավտոմեքենայով,առանց բեռի ն ուղնորի, ընթացելէ Երեանի Մաշտոցիպողոտայով կենտրոնական կողմից դեպի Մատենադարանիկողմը` 3-րդ ձախ շարքով: ասնելով Մաշտոցի պողոտայի ն Ամիրյան փողոցի խաչմերուկին լուսացույցի կարմիր լույսի տակ կանգնել է իր առջնում կանգնած, մակնիշի ավտոմեքենայիհետնի մասից Կն երկրորդ չպարզված843 շարքում կանգնած"Լ143-672"մակնիշիավտոբուսից մոտ 1 մետր վրա, այնպես որ, "8Ճ3-2106" մակնիշի ավտոմեքենայի հեռավորության առջեի աջ անվաթնի առաջնային մասը հավասարվել է ավտոբուսի հետնի մասի հէտ: Ավտոբուսըկանգնած է եղել հետիոտնային անցում չհասած՝ 2 մետր հեռավորության վրա: աջ թեքվող Առաջին,դեպի շարքում, մեքենաներչեն եղել: Այդ ժամանակՆ.Լ.-ն`՝ առանց ուշադրություն դարձնելու լուսացույցի ազդանշաններիվրա, ճանապարհիաջ կողմից մտել է խաչմերուկ ն հետիոտնայինանցմանգոտու ձախ եզրային մասով, հանգիստ քայլով, փորձել անցնել Մաշտոցի պողոտան:Երբ անցել է 4,5-5 մ. ն հավասարվելավտոբուսի առջնի սք անկյունային մասին` լուսացույցի կանաչ լույսը երկրորդն երրորդ շարքերի համար վառվել է: Ավտոբուսի ն 88Ճ3-2106 մակնիշիավտոմեքենայիցառաջ կանգնած ավտոմեքենաներն անցել են խաչմերուկը: Պատրաստվել էր շարժվել նան ավտոբուսը: Այդ Ն.Լ.-ն է ժամանակ շարունակել հանգիստ վազքով հատել պողոտան: 000000010

մայի

շու-

Նա ավտոբուսի առջնից 2մ. հեռավորությանվրա անցել է մոտ 3,3 մ., սակայն երրորդ գծում վրաերթիէ ենթարկվելԴ.Դ.-ի կողմից 10-20 կմ/ժ. արագությամբ, առանց արգելակման, վարած 8:43-2106 մակնիշի ավտոմեքենայիառջնի աջ անվաթնիկողային (առջնի աջ հենակից դեպի աջ 10-20 սմ.) մասով: Վթարի տեղում պողոտան ասֆալտապատ է, հարթ, 1,2 աստիճան երկայնական թեքությամբ, ուղեմասի 10մ լայնությամբ, բաղկացածէ 3 շարքից, որոնց լայնություններն են` առաջինը 4 մ,երկրորդըն երրորդը՝ 3Յ-ականմետր: Առկա են ելագծումներ, աջ շարքում՝ «միայն աջ» միջին ձախ շարքում` «միայն ուղիղ»: Տեղադրված է նան «Գլխավոր ճանապարհ» նշանը: «Կանգ» գիծը գտնվում է հետիոտնայինանցումից 4,5 մ. հեռավորությանվրա: Հետիոտնայինանցումի լայնությունը 4մ. է: Դեպքի պահին եղանակը պարզ էր, արնոտ, տեսանելիությունը500մ. ն ավելի, ասֆալտը` չոր: Վրաերթիպահիներթնեկությունըկարգավորվել է լուսացույցով, որը գործում է երեք ցիկլներով: Լուսացույցի վրա տեղադրվածէ երթնեկությունըմիայն աջ թույլատրող, 26 վրկ տնողությամբ գործող լրացուցիչ սեկցիա: Լրացուցիչ սեկցիայի կանաչ լույսի վառվելու դեպքում հետիոտների համար անցումն արգելվում է: Այն 26 վայրկյան վառվելուց հետո, նոր` միայն ուղիղ ընթացող մեքենաների համար, վառվում է լուսացույցի կանաչ լույսը 34 վայրկյան տնողությամբ, որի ժամանակ նս հետիոտներիանցումն արգելվում է: Հաջորդ՝ երրորդ ցիկլում, երբ ուղիղ ընթացողների համար վառվում է կարմիր լույսը, իսկ սեկցիայի լույսը չի վառվում, երկրորդփուլում` 20 վայրկյան տնողությամբթույլատրվում է հետիոներիանցումը: Վրաերթին նախորդող պահին 84Ճ3-2106 ավտոմեքենանգտնվել է տեխնիկապեսսարքին վիճակում:Արգելակմանհամակարգըգործել է նորմալ: 2003թ. հուլիսի 10-ին նշանակվածդատաավտոտեխնիկական փորձաքննությամբփորձագետը հանգել է այն եզրակացության, որ 8/432106 մակնիշի ավտովարորդըխախտել է ՃԵԿ-ի 15.4 ն 1.6 կետերի պահանջներըայն առումով, որ նա խաչմերուկից առաջ, կանգնած տեղից, պետք է երթնեկությունը վերսկսեր թափառքի այնպիսի ինտենսիվությամբ` արագացմամբ,որով կկարողանար այդ ավտոբուսի առջնով ճանապարհը հատող հետիոտներիներթնեկելի մասի անցումը շարունակելու հնարավորությունտալ, որոնցից հետո համոզվելով հետագա երթնեկությանանվտանգությանմեջ, նոր միայն՝շարունակերայն: Փորձագետըհետիոտնիարարքում խախտումչի արձանագրել:ՀՀ քրեական օրենսգրքի 173 հոդ. 1-ին մասով մեղադրյալ Դ.Դ.-ն իրեն մեղավոր չի ճանաչել, իր ցուցմունքում ինչպես նան Երնան քաղաքի դատախազինհասցեագրվածդիմումում ու լրացուցիչ տված ցուցմունքում հայտնել է, որ ծանոթ չի եղել քննիչի կողմից ներկայացվածելա-

կետային տվյալներին ու կազմ հիման վրա տրված փորձագետ դել է նշանակել կրկնակի փոր հնարավորությունէ ունեցել վր խախտելէ, թե ոչ: Դեպքը տեղի է անցումում, ինքը չի տեսել ն չէր տոբուսի առջնից կարող էր իր շա վիճակում, երբ վերջինս խախտ ինքը տեխնիկապեսհնարավորո Փորձագետնիր եզրակաց տախազությունէ ներկայացրելք

բերություններըչկարգավորվո

որոնց մեկնաբանություններից, որ դրանքվերաբերվումեն ՃԵԿ տերին, որոնցով կարգավորվո

հոդվածներով

կան գործով անհրաժեշտ էր վարորդիու հետիոտնի վարքա ձագետիկողմից: Հաշվի առնելով, որ դրանց հատուկ գիտելիքներ ն ղեկավա 243-251

ՈՐՈ

Նշանակել կրկնակի հանձնա փորձաքննություն,որի կատար տնտեսական Ակադեմիայիավ ամբիոնին,պա փոխադրումների օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով վունքներն ու պարտականութ համարառ Պարզաբանման 1.Որոշմամբ առաջադրված իր կանոններովպետք է ղեկավա Ն.Լ.-ն:

2.ԱվտովարորդԴ.Դ-ն վրաերթ թյուն ունեցե՞լ է, թե՞ ոչ: ճԵԿթյունների մեջ մտնող որ գործ ներկայացվածելա 3.կՀամաձայն շի ավտոմեքենանկանգնած արագությունկարող էր զարգ

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

Հավելված

ՊՊ.

Փորձագետները կարող են իրենց նախաձեռնությամբ պարզաբանել չառաջադրվածորոշ հարցեր: ամ Փորձագետինտրամադրել ե Մ դրոլ ամբողջ քրեական գործը բաղկացած« » քաղաքի դատախազիտեղակալ`

թերթից» Երեան

ԴԱՏԱԱՎՏՈՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՓՈՐՁԱԳԵՏՆԵՐԻ

ըստ քրեականգործ թիվ 00000010 նյութերի: Փորձաքնությանհիմքը` Երեանքաղաքի դատախազի օգնականՊ.Պ-ի 4 հոկտեմբերի 003թ. որոշումը: Փորձաքննությունը սկսվածէ 23.10.2000., ավարտված է 10.11.2003թ. Տեղեկություններփորձագետներիմասին. Ազգանուն,անուն, հայրանուն, աշխատանքի վայրը, պաշտոնը, մ գիտականաստիճանը նկոչումը

ստորագրություն ,

քրեադատավարական օրենսգրքի85-րդ հոդվածիհամաձայնմեզ է փորձագետիիրավունքներն պարզաբանված ու պարտակառնությունՓորձագետներԱ̀. Ա. Հ.

ները: 1.

2. Փորձագետներին առաջադրվածհարցերը. 1. Որոշմամբ առաջադրված իրադրության պ այմաններում ՃԵԿ-ի ո՞ր կանոններովպետք է ղեկավարվեին Դ.Դ.-ն ն հետիոտն ավտովարորդ

Դ.Դ-ն վրաերթըկանխելու Ավտովարորդ տեխնիկական հնարավորու-

Ն.Լ.-ն: 2.

թյուն ունեցե՞լ է, թե՞ ն ոչ: ՃԵԿ-ովնախատեսված իր պարտականություններիմեջ մտնողոր նա չի գործողությունները կատարել: 3. Վամաձայններկայացված ելակետայինտվյալների`8443-2106 մակնիշի ավտոմեքենանկանգնածտեղից մինչն վրաերթիենթարկելըի՞նչ արագությունկարողէր զարգացնել:

ԵԼԱԿԵՏԱՅԻ

2003թ.-ի մայիսի 19-ին, ժամը 15 8Ճ3-2106 մակնիշիավտոմեքեն կում՝ առանցբեռի ն ուղնորների տայով կենտրոնականշուկայի կո թյամբ երրորդ ձախ շարքով: Հա իրյանփողոցիխաչմերուկինլ̀ուս է իր առջնում կանգնած,չպար հետնիմասից ն երկրորդ շարքու բուսից մոտ մեկականմետր հե 2106 մակնիշի ավտոմեքենայիա հավասարվելէր ավտոբուսիհետ էր, չհասած հետիոտնայինանցմա Առաջին՝դեպի աջ թեքվող շարքո Ն.Լ.-ն, առանցուշադրությունդա ճանապարհիաջ կողմից մտել է գոտու ձախ եզրային մասով հա ցի պողոտան:Երբ անցել էր մոտ առջնի աջ անկյունային մասին վառվելէ լուսացույցի կանաչ լու ավտոմեքենայիառջն կանգնած րուկը, պատրաստվելէ շարժվե շարունակել է հատել պողոտա առջնից 2 մ հեռավորությանվրա գծում վրաերթի ենթարկվել Դ.Դ առանց արգելակման վարած առջնի աջ անվաթնիկողային(ա մասով: Վթարի տեղում պողոտա ճան երկայնականթեքությամբ,ո ցած է Յ շարքից, որոնցլայնությ երրորդը` 3-ական մետր: Առկա ե աջ», միջին ձախ շարքում` « «Գլխավորճանապարհ»նշանը նային անցումից 4,5 մ. հեռավո լայնությունը 4մ. է: Դեպքիպահի նելիությունը 500մ. ն ավելի, աս կությունը կարգավորվելէ լուսա րով: Լուսացույցի վրա տեղադր 26 վ. տնողությամբգո լատրող,

սեկցիայիկանաչ լույսի վառվելու դեպքում հետիոտներիհամար անցումն արգելվում է: Այն 26 վայրկյան վառվելուց հետո, նոր՝ միայն ուղիղ ՆԱ

Ար ավան մեքենաների ացոՂ Ա իմոցաւ Լոյսը վայրկյան

տնողությամբ,

որի

ժամանակ

արգելվումէ: Հաջորդ երրորդ ցիկլում, երբ

հետիոտների անցու ուղիղ ընթացողների հա-

փուլում՝ այրկյան տնողությամբ թույլատրվու տրոներ անցումը: Վրաերթին նախորդող պահին 8473-2106 ավտոմեքենան գտնվելէ տեխնիկապեսսարքին վիճակում: Արգելակմանհամակարգը րորդ

է նորմալ: գործել Լ 2.

Օգտագործվածգրականություն

Ղքճեօոօք,

3. ՄՕՐՐՇ. ՔոՇՇՈՇՈՕ88

բ,

ոքօաւԱծ81ր.

Ի. ոքօտ1Ա66181ւ.

Շ,

1. Ք. Եղեւ, 4.

Ոքճտտոճ 10քօ2ԻԻԾՐՕ դ5ԵՍԻ6ՒՌԼՅ. Քքօորի, Սոշքոօաօտ8. /Ճ. Չ6ՇՈոՇքոոՅՅ դՕքօշրօ-քՅաՇոօքոււծւ բ.

Խ/Լ. ՛Լքճոշոօք1,

ղ0ք02Թ0-7թ2ԲՇՈ0թՈի 1989 Ր. 288 6.

ԵՐ:

քքուճում 480ոօ6.ՈԵՒԵԼԼ ՇոքճտօԿ Բու.ԽԼ. Ղքճոօոօթր,1982 ր. 464 6. 1. ՇոքոտօԿԻ մք ոօ 8ԵՇ 161 ԽողՇԽ Ւ ՆՇ,1. Փ/3:ԹՆՐՈՅ.

5. ԹաՐԾոՇաոմի.

ո.

783..

ՀՊԵՏԱԶՈՏՈՒՄ

Օգտվելով քրեական գործում բերված տվյալներից` պարզվում է, որ 843-2106 ավտոմոբիլըՄաշտոցի պողոտայի ն Աճիրյանփողոցի խաչմերուկումկանգնած է եղել երրորդ շարքում: 843-2106-ի վարորդ Դ.Դ.ի տեսադաշտումկանգնած վիճակում գտնվում էին նրանից առաջ 8/3 մակնիշիթեթն մարդատարավտոմբիլ ն աջ /երկրորդ/ շարքում 1143 մակնիշի ավտոբուսը, այնպես, որ 8/:3-2106 ավտոմոբիլիառջնի մասը հավասարվելէր ավտոբուսիհետնիմասի հետ: Մինչն 84Ճ3-2106 ավտոմոբիլի շարժումն սկսելը, հետիոտն Ն. Լ.-ն ուշադրություն չդարձնելով լուսացույցի ազդանշանների վրա, ճանապարհիաջ կողմից մտել է խաչմերուկ ն հետիոտնային անցմանձախ եզրային մասով հանգիստ քայլքով փորձել անցնել Մաշտոցի պողոտան:Երբ անցել է 4,5-54 ու հավասարվելավտոբուսիառջնի աջ անկյունային մասի` երկրորդ ն երրորդշարքի համար լուսացույցի կանաչ լույսը վառվել է, տալով /Ճ3 Ա ավտոբուսի ն 8,:3-2106 ավտոմոբիլի ուղիղ երթնեկությունը թույլատրող լույսային ազդանշան: Մինչն երկրորդն երրորդ շարքերի համար կանաչ լուսային ագդանշանիպահը հետիոտն Ն.Լ.-ն շարժմանմեջ է գտնվել, որի ժամանակը կազմում է

"Ն

նս

լույսը լույսը, իսկ սեկցիայի մվառվում վառվում կարմիր երկ

մառ

որտեղ`4,5-5 մ-ը հետիոտն

45-5

լգ

3,12-:3,47

հետիոոնեցած ճանապարհն հանգիստ տ ոն ամեն Գործող ուսումնասիրվ շարքերում ա"ՂԱից

մյվ-ը ժամանակ |2լ: Հիմք ընդունելը մ քային փուլերը, հատվածի երկրորդն երրորդ

է, է,

գությունն

քայլելու

լուսացույցի աշխատան-

մ համար երթնեկությունը թույլատրող տրվում է լուսացույցի աշխատանքի միայն առա խորդումէ լուսացույցի աշխատանքի երրո

լույսային կացա ոմոբի ազդանշան ջին հն

փուլում, որին նա-

վում է հետիոտնային փուլը. արգել անցման տեողու որում

հետիոտնիմուտքը

բիադ Անհրաժեշտ փ փաստը, այնուլի իր մուտքն լուսացույցի լուսային արգելող "տակ՝ հային երթնեկությանազդանշանի ճանապար չկատարելով /ՃԵն/ կանոնների թյունը 26 վ. է (քր. գործ էջ 110): հետիոտնՆ. Լ.-ը մտել է ան ցում հետիոտնային

որի.

կետի

շել

որ

ըստ պահանջները

երթնեկությունը կարգավորվում ետք որտեղ երուն րվեն կարգավորողի կամ լուսացույցի հետիոտ

րով»:

ազդանշանե-

Շարունակելով

անցումներր

տեսադաշտը մահման աոած

տոմոբիլիվարորդԴ. Դ.-ի առջնեիցհանգիստվազքով տոբուսի մտնելովե չարք Ն.Լ-ն չի կատարել ՃԵԿ-ի5.6. կետի «Գետիոտներին արգելվում է դուրս գալ կանգն

ավ

ության երրորդ նեկո: պահանոնե Նանա Ն տրանսպորտայի միջոցի կամտեսանելիությունը սահմանափակող, հետնիցհ̀ամոզվածչլինելով խոչընդոտնե մոտեցողտրան արավ

Ղ այլ

րասսպորտային

միջոցների մեջ»: ցակայության րոշումով վահորդԴ.Դ.-ն պարտավորէր կատարի արության կետի այեներո հատանջը, որի`«Կարգավորվող իո

առացա

իում,

հետիոտնային անցումնե ոմ կարգավորողի կամ լուսացույցի թույլատ ե

ըստ

խաչմերուկնե-

դեպվարորդըպարտավոր է քում, տոազդանշա հետիոտնին տվյալ արավորությ ուղղությամբերթնեկելի նպարտելու ան մասի ճանապարհատրանսպորտային սինչե պատահա իուըտը»: րղող ժամավարորդԴ.Դ-ի գործողութ կամահատվածում ուննե րը մեկնաբանելը նախավթարային ն ե Ինի իրավիճակի ոատարենք բոլոր մասակիցների

գործողությունների տեսական

լուծության

լուսացույցի ազդանշանիտրման պահին ՃՏՊ-ի մասնակիցների դիրքերը բնութագրվումեն Ճ (ավ (ավտոմո բիլի վարորդ)ենՑ(ե (հետիոտն) կ ետե նՑ Բո Ինչպես երնում է բերված սխեմայից,երրորդ շարքով ու երթնեկություն թույլատրող լույսային ազդանյանը տըն գտնվելովՑ կետում չէր կարողտեսանելիլինել Ճ կետում գտնվող վարորդ Դ.Դ.-ի համար, երկրորդ շարքում կանգնած143 ավտոբուսի -

անա ոՎ բԱ

իր

պատճառով:

Եթե հետիոտն Ն.Լ.-ն շարունակեր անցումն հանգիստ վազքով, սկսած 843-2106 ավտոմոբիլիուղիղ երթնեկությունըթույլատրող րող լ լուտալու պահից, ապա վարորդ Դ.Դ.-ի տեսաա կհայտնվեր , սկսած այն պահից, երբ շարժվողհետիոտն Լ.-ի ու վարորդԴ.Դ.-ի փոխադարձդիրքերը բնորոշողՃ ն Ց կետերը գտնվեն ՊԱԶ ավտոբուսիառջնի ձախեզրայինՇ կետի հետ մեկ ուղիղ գծի վրա: 843-2106 ավտոմոբիլիվարորդԴ.Դ.-ի դիրքը 204 համակարգումբնութագրվումէ Ճ կետով 7( ն. կոորդինատներով 0ԿՀ0,Ո՛Հ10,95 -Մ. ք) Ց կետի (հետիոտն Ն.Լ.-ն) կոորդինատներնեն՝ յօ, ե՝/, ՕՕՀ44-Խ.,/ 7-0): Շ կետի (կանգնած ավտոբուս) ր 3շՀ2 մ), որոնք ճՏՊ-ի ընթացքում հաստատուն են, ԾօՀ10-20 կմ/ժ (2,77-5,55 մ/վ.) ավտոմոբիլիշարժման արագությունն է, իսկ Ճ,»18 մ/վ. հետիոտնիարագ քայլի, կամ Ճ, »2,77 մ/վ. հանգիստ վազքի թյունն է: Եթե հետիոտնին ավտոմոբիլիշարժման սկզբիի պահը պահը համընկնում համընկ է, ապա 4, Ց ն Շ կետերինույն ուղղի վրա գտնվելու պահին հետիոտնի ն ավտոմոբիլի շարժման մեջ գտնվելուժամանակները (հ, ն ք) հավասար կլինեն իրարչայսինքն՝ Ճ, Ց ն Շ կետերը մեկկ ո ուղղիվրա գտնվելու պայմանըդետերմինան տի տեսքով

մացույցի դաշ ոազդանշան

համար. 1. Մշ «10 կմ/ժ. (2,77 մ/վ.),Մ՛, 2,77 Սվ. (հանգիստ վազք), ք «1.89վ., ինչը նշանակումէ, որ 10 կմ/ժամարագությամբ շարժվող 843-2106 ավտոմոբիլիվարորդԴ.Դ.-ի տեսադաշտումհետիոտնՆ.Լ.-ն կգտնվի շարժումնսկսելու պահից 1,89 վ. կամ Տ, ՀԾ "է, Հ2.77-189»-523մ անցենլուց հետո կամ ընդհարմանտեղից 5.23 մ-3,3 մ 1,93մ հեռավորությանվրա, այսինքն` հետիոտնին ավտոմոբիլիընդհարումը վրաերթիկետում տեղի չէր ունենա: Համանման լուծումներ ստացվել են նան հետնյալ 3 դեպքերիհամար` 2. Մշ Հ15 կմ/ժ (4,16 Մ/վ.),,, «2.77 մ/վ.,ք Հ1.74վ.: Յ. Մ՛զ «15 կմ/ժ (4,16 ՄԱ.), Մ Հ1.8 ՄԱ.,ք Հ0185 վ.: 4. Մզ Հ20 կմ/ժ (5,55 մ/վ.), Մ «2.77 մ/վ. ք ՀՕ.57 վ.: Ստեղծվածճանապարհատրանսպորտայինիրավիճակնառավել հավանականէ երթնեկությանմասնակիցներիշարժմանարագության հետնյալարժեքներիդեպքում՝47, «20 կմ/ժ (5,55 մ/վ.), Ճո Հ18մ/վ. (արագքայլ): Տվյալ դեպքում 7 Հ0,77 վ.: Ստացվում է, որ հետիրտնՆ.Լ.-ն կհայտնվի վարորդ Դ.Դ.-ի տեսադաշտում նույն պահինշարժումն սկսելուց 0,27 վ. կամ մ ճանապարհն քայլով անցնելուց Տը Հ0.77:1.8 հետո:Այդժամանակավտոմոբիլըկանցնի՝ 4.27 մ ճանապարհ: Տ, «0.77:5.55 էր. անցնել Մինչե ընդհարման տեղը հետիոտնին մնում մ ճանապարհ, որի 3.3 մ-1,38 մ2192 համար անհրաժեշտ է՝ քՀՂ92:1,821.06վ. ժամանակ, իսկ 584Ճ3-2106 ավտոմոբիլն 10,954,27Հ6,68 մ ճանապարհ անցնելու համար պահանջվումէ 1,2 վ. ժամա5

կոորդինատական

Չ 0-21 կոորդինատները արագու-

1,«Լ. --1 Է կլինի: 242-2«

2Կ

Մչ-Մ7

»-Կ 1-7 Դետերմինանտը ն ավտոմոբիլի լուծելով Հ-ի նկատմամբ,հետիոտնի շարժման նշված արագություններիհամարկունենանք՝

ԽոԽոք-(2:3ՄԷ8,95Խ,)1-Ւ 16,39-0 Վերլուծենք ստացված հավասարման ավտոմոբիլի շարժման

1.38 Հ

Ստված տացված 8/Ճ3-2106

հե

հնտնուս նքներից հետնում արդյունքնսրից

որ վթարին նախ ախորդող վթար է,է, որ

պա

հին

ավտոմոբիլը շարժվելով կմ/ժ (5,5 մ/վ) իսկ հետիոտն՝ արագ քայլով 1,8 մ/վ. արագությամբ, ընդհարմանտեղում հայտնվելու ժամանակները( ԽՀ1.2վ.ն հ1,06 վրկ) համընկնումեն բավականին մեծ ճշտությամբ, քանի որ դրանց տարբերությունը կազմում է` 1,2է ավտոմոբիլի ն 1.0620,14 վ., ինչը գործնականում հաստատում հետիոտնի ընդհարմանփաստը դեպքի վայրում: Նշվածից հետնում որ վթարին նախորդող ժամանակամիջոցում843-2106 ավտոմոբիլը շարժվել է մինչն 20 կմ/ժ արագությամբ, իսկ հետիոտնՆ.Լ.-ն, արագ քայլով՝ 1,8 մ/վրկարագությամբ: Լրացուցիչ պարզվում է, որ հետիոտնըշարժվել է ոչ թե հանգիստ վազքով, այլ արագ քայլով, որն ակնադիտորեն իրարից տարբերել

ւարագությունների հետեյալ րց արբերակների լուծումները

արագ

բավականաչափդժվար է: Առաջադրվածհաջորդ հարցը, այն է ավտովարորդԴ.Դ-ն վրաերթը կանխելու տեխնիկականհնարավորություն ունեցե՞լէ, թե՞ ոչ: ՃԵԿ-ով նախատեսված ն իր ապարտականություններիմեջ մտնող որ գործողությունները նա չի կատարել: Քննարկենք 8743-2106 ավտոմոբիլի վարորդի կողմից վթարային արգելակման գործընթացն այն պահից, երբ նրա տեսադաշտում հայտնվել է հետիոտնՆ.Լ.-ն, անկախայն բանից, թե վարորդընրան նկատելէր, թե ոչ: Որոշում ենք 84Ճ3-2106 ավտոմոբիլի կանգառման ճանապարհն հետնյալ բանաձնով|2)

Վոսերթի տեղը

Հ.Զ

ԶԱ

5.5

ԻՏ

ԼԶ...

»-

/, Տ

Աղ

Րր

Ավ 21 Որ

որտեղ` Բ-ը վարորդիռեակցիայիժամանակնէ՝ 0.8 վրկ, ք-ը արգելակայինհաղորդակիուշացմանժամանակնէ՝ 0.2 վրկ, 8Բ-ը դանդաղեցմանաճի տնողությունն է՝ 0.4վրկ, 7-ն արգելակմանդանդաղեցումնէ որը 843-2106 -ի համար 2| նդունվում է հավասար՝ ընդունվ ր 6.7 մ/ վ

է Հ

գաց

Աա

655-6,66-Է2,29--8,95

Նկ.

2:67

1. ճՏՊ-ն

Լք

Տ-(լ-ԷԵՒԷ0,58)Մ,Ւ

Եթե 84Ճ3-2)06 ավտոմոբիլի վարորդ Դ.Դ-ն իր տեսադաշտում հետիոտնի հայտնվելու պահին շտապ արգելակեր, ապա լրիվ կանգառմանճանապարհը կլիներ հավասար 8,995 մ-ի, Սակայն վարորդ Դ.Դ.-ի տեսադաշտում հետիոտն Ն.Լ.-ի հայտնվելու պահին 84Ճ3-2106 ավտոմոբիլն ընդհարմանկետից գտնվում էր 6,68 մ հեռավորության վրա, որը (8,95-6,68)Հ2,27 մ-ով փոքր է կանգառմանճանապարհից: Հետնաբարստեղծված իրավիճակում8.,3-2106 ավտոմոբիլի Դ.Դ.-ն վարորդ շտապ արգելակումովվրաերթից(ՃՏՊ-ից) խուսափելու հնարավորությունչուներ: Ստեղծված ճանապարհատրանսպորտային իրավիճակում 8432106 ավտոմեքենայիվարորդ Դ.Դ.-ի կողմից խուսավարմանմիջոցով հետիոտըՆ.1--ին զրանրթի ենթարկելուց խուսափելու տարբերակըչի քննարկվում տեխնիկատրանսպորտային հնարավորություններիակնհայտ բացակայությանպատճառով:

Տ -(0,840,2Հ0,5-0,4)5,55-

ԳԸ

օո

| | |

7.15

խո

30,|. 40

նախորդող իրավիճակում երթնեկության մասնակիցներ փոխադարձ դիրքերը (չափերըմետրերով)

(չ.յ Ճկետի կոորդինատները

0: )/:

10,95.- Մ, մշ),

(2.9 4,4 Ճ/, մ. 3 Ց կետի կոորդինատները՝ Շ կետի կոորդինատները՝ 04շ 2,1: 7շ 2,0): Հ

0),

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

.843-2106 ավտոմոբիլի վարորդԴ.Դ.-ն ճԵԿ-ի 15.4 կետի

Լ աավաա պահանջներով: Հետիոտն 5.5 ն պարտավոր

էր

դե

5.6 կետերի կավարվեր ՃԵԿ-ի պահանջներով: 8/43-2106 ավտոմոբիլի վարորդԴ.Դ.-ն շտապ արգելակումով տն Ն.Լ-ին վրաերթը կանխելու րությո

չուներ: 2.

յո մ տեխնիկական հնարավը

հե տիո -

Համաձայն որոշումով ներկայացվածելակետաին տվյալներ ավտոմոբիլը կանգնածտեղիցմինչն վրաերթիտեղը շարժվել

843-2 106 է մոտ 20

կմ/ժ միջին արագությամբ:

ՓՈՐՁԱԳԵՏՆԵՐ

Պաշտոնը, անուն,

ՊՃ

Վրաերթիպահին ավագ աղջկա դիրքը

ստորագրությունը

ազգանունը

հաստատումեմ՝

ստորագրությունը Փորձագետների բաժնիպետ կադրերի

կնիք Երեխաներիդիրք մինչն նրանց շարժվելը

Հավելված3. չոր ասֆալտբեշարժվելով

Օրինակ 1. Է43-53-Ճ ավտոմոբիլը փողոցը է առանց բեռի, վրաերթի ենթարկել ճանապարհով, է, տոնային պարզվել աղջկան:ՀՎետաքննությամբեն 6 տարեկան անցնող վազթով վազքով անցել մոտովճանապարհը Մինչ այդ որ շարժվողավտոմեքենայի տարեկան: 41. տարեկան,փոքրը՝ ավագը աղջիկ. երկու լավ էլ կանգնած ը երկու աղջիկներն արորդ մա մայթիրա: աջ .

սխեման Նկ.1. ՃՏՊ-ի

ը ուրան կամ փորձն ստանալ

ւ ուծում: ԷԱրգելակման մ խուսափելու վարորդի տեխնիկական Առաջադրված հարցերինպատասխանելուհամա ա տվյալներ, որոնք պետք է ակամ օգտվելով հաամապատասխանգրականուվ կամ անապարհով

ԱԱԱ

ելակետային կանք տեսանելի, համար էին վարորդի յունից: միջոցներ ձեռնարկել

աջ թյամբ ընթացքիուղղությա ավտոմոբիլի անմիջապես ին, տեսնելով վազող երեխաներ

էն

Ուշացել համար, սակայն փոքր աղջիկն շտապ արգելակման իսկ ավագ թափարգելով.

ավտոմոբիլի վրաերթիենթարկվելմոտեցող աջ մայթ): է փողոցը (հասել է փողոցի անցել ե աղջիկը վազքով հեռավորություն անցել է 5,4մ հետո Լ43-53-Ճ ավտոմոբիլն 25կմ/ժ Վրաերթից արագությունը` ա ռաջ դրա շարժման Արգելակումից կանգնել: ն հետքեր չկայիր: էր: Անցանելիճասի վրա արգելակմա բանվորական նշվածէ, որ ավտոմոբիլի զննմանարձանագրությունում սարքին: արգելակը ձեռքի իսկ էր, անսարք համակարգն արգելակային

որտեղ` մլ Ավտոմեքենայի Տը

Անհրաժեշտ որոշել. սկսել են վազքովանցնել ճանա4. Այն պահին,երբ աղջ իկները ավտոկին կանգնեցնել պարհը՝կարո՞ղէր արդյոք վարորդը ժամանա համակարգը եթե արգելակային վրաերթից, մեքենանխուսափելով է

խու նե՞բանվորական տեխնիկականարավորություն տեխնիկակա Կար ա ռորդը արգելակելով միաժամանակ սափել վրաերթից, .

Վարորդը

ունե՞ր արդյոք

հն

անսարք

արգելակներով խուսավարումով: սարքինկենտրոնական ՑԵԿ-ի ո՞ր պահանջները ընթացքում 3. Վարորդներթնեկության չի կատարել: կաս

ԾՏՊ-ի

մ է ստորն: որ բե սխեման բերվու

որոշում գությամբ, Աորրի պահը, հե-տիոտնի

Ավտոմոբիլիշարժմանհայտն ենք` վտանգի առաջացման պահից մինչն շարժմանժամանակըհետնյալբանաձնով՝ Սյսպես` 1.

Տ,

ժամանակն ա վրաերբը,

(յ

է, վ. հետիոտնիշարժման ո-Ա հետիոտնի անցած ճանապարհը երթն ե կության հոամար վտանգավորպահիցմինչն դ -ն հետիոտնիշարժմանարագությունը, մ/վ. Նշված բանաձնումմեզ անհրաժեշտեն Տղ-ի ն Մո-ի արժեքները ւ են: Ա որոնք ըստ ելակետայինտվյալներիբացակայում ունենալուհամար կամ պետք է անցկացնենը րձաքննական էքսպերիմենտ կամ հաշվի առնելով ՃՏՊ-ի մասն ասնակից հետիոտներիսեռն ող տարիքըընտրենք հետիոտնիարա հավելված 1 -ից, ըստ է 1.72 որի փողոցն արագ անցնելուց ոտ հա է ողոցը մվ.: Ինչպես երնում 6ՏՊ-ի ե շեղանկյան տակ: Այդ դեպքում այն ճանապարհը`Տո ջիկըմինչն վրաերթը,հավասար է ՈՇ հատվածին:ՌՇ հատվածի մեծ ու-ն

փորձաքննակ էքսս

նարար

այն հետի կրակն սխեմայից: ոն ՛

րար

թյունը որոշում ենք ըս տճՏտՊ-իսխեմայի նմանությունից,ըստ ո րի

էռանկյունին էրի

Լ ն ՑՈՇ

104-34891

Ո ո6' ա Ո6,

ժամանակը

6:41

Է- ՎՉշ

Եթե տեղի ունի ԽՀ(ոՈՒԶԻՑ5Տո)

(2)

ՍՀՂՊյլ

ենք Որոշում

վրաերթից

եթե տեղիունի՝ ,» (լ ԷԵՒ058) կամ 2» պայմանը, ապա անհրաժեշտ է շարունակել հետազոտումը: Վերջին

նենանք.

(3)

կամ որոշում: ենք այն րարում հաճապատասխան գրականությունից բոլոր

մեծություննե

ացակայում

են, հետնապես

Ո-ը վարորդի ռեակցիայի ժամանակն է, որն ըստ դիֆերենցված նորմաների(|Յ) հավելված 3) ընդունում ենք հավասար 0.8 վ.: ռ-ը արգելակային հաղորդակի ուշացման ժամանակն է, որը Եշ

կատեգորիայիշարժակազմիհամար, որոնց թվին 53-Ճ ավտոմոբիլը,չոր ճանապարհայինծածկույթի վրա հավասար է 0.3 վրկ (հավելված 9): 8-ը ավտոմոբիլնարգելակելուցդանդաղեցմանաճի ժամանակնէ, որը հավասարէ0.6վ. (հավելված 9): է

ն չունի

`ՈՀՇ-Դ Ո ՒԶ-Ի058-Ղլ-Ղլ-08:03Հ0,5.06Հ14վ. Հետնապես`

Անի Հայանոր ղի

ու

պայասնը

վարորդը

պատկանումԷՃ3-

վ:ւրնկ խե »

կրաերթը

կանխելու

բոլոր

խնի -

կական հռարավորություններըչի օգտագործել, այսինքն շարունակում ենք հետազոտումը 2. Վարորդի ռեակցիայի ն արգելակային հաղորդակի ուշացման ժամանակամիջոցումավտոմոբիլը 25 կմ/ժ արագությամբշարժվելուց անցել է 7,6մ ճանապարհ՝

(5)

գումն

որտեղ` ՏուՀ5:4մ

բերված

ավտոմոբիլիշարժման արագությունը վրաերթի

որտեղ` /ո-ն ավտոմոբիլի կայունացվածառավելագույն դանդաղե է արգելակմանժամանակ, մ/վ.՞: յուս ուսն կողմից վրաերթի պահին ավտոմոբիլիշարժման արագությունը կարող ենք որոշել հետո անցած ճանապարհի մեծությամբ հետնյալբանաձնով

պայմանը, ապա 14Ճ3-53-Ճ ավտոմոբիլի վարորդը տեխնիկականհնարավորություն չի ունեցել վրաերթը կանխելու, քանի որ հետիոտնի շարժման ժամանակըայնքան փոքր է, որ ավտոմոբիլիլրիվ արգելակումը կարողէր սկսվել միայն վրաերթիցհետո:

անաձնում

(4)

ՖՀՖ-յպ'Ղ

35 վրկ

կամ

7-7Փ-(1Ւր)Հ35-(08:03)-24վ

76 մ,

որից հետո տեղի է ունեցել ավտոմոբիլիարգելակումը: Յ. Որոշում ենք ավտոմոբիլիարգելակման սկզբի պահից մինչն հետիոտնինվրաերթիպահը անցած ժամանակը`

պահին

ՇԽ -ՈՒՈՇ »-10,4 4,29»6,11 մ: Այսինքն ստացԱյդ դեպքում Տ է վում որ հետիոտնիանցածճանապարհըհավասար է 6.11մ, իսկ -

Տ-(ՈՒՋՇ)Յ-(08Հ0,3).69-

(6)

Պ-ՊՎ2/,Տ ԲՈՐ»

հետո ավտոմոբիլի անցածճանապարհն է: վրաերթից

Հավասարումների՝ (5)ն (6) ձախ մասերի հավասարությունից կու2)

ՑաՊո-յո

(7)

երկու կողմերըբարձրացնելովքառակուսի ն հավասարման

7-րդ այն լուծելով /,,-ի

Մ-

2( Տա

ԼԴ» 14(54:-694-2,4)-4(2.4/694: Հ-1,32 մ/վրկ Մ

նկատմամբ կստանանք` 1ԴՎ4( Մ ՏոՄԴ -4(17Ճ77 -

2,4)2(5,46,94

(24

Ստացվածդանդաղեցումը 4,32 անգամ ծության, Ի/3-53-". ավտոմոբիլի

9հն «նվազագույն, թոլաարե ցումից բավելված լինել ինչպես արգեւակային տակադրակելոի Նանան այնպես վարորդի կողմից ավտոմոբիլի րգելակման

էլ

փոքր

է, առանց

բեռնվա-

9):

արդյունավետության

արգելակմանարդյունք: Սակայնփաստըմնում ելակետային տվյալներով ավտոմոբիլի

ոչ

արդյունավե

է փաստ, որ

ընդունված

արգելակումը կատարվել է

հատկապեսայդպիսիէֆեկտիվությամբ: Այժմ մենք հնարավորություն ունենք որոշելու ավտոմոբիլի շարժման արագությունը վրաերթի պահին (5) բանաձնով, ինչպես նան այն հեռավորությունը,որն անցել է ավտոմոբիլնարգելակվածվիճակում 3,8 մ/վ.): մինչն վրաերթիպահը (Մ,Հ-6,94--1,3-2,4 5.Որոշում ենք այն հեռավորությունը, որն անցել է ավտոմոբիլ տոմոբիլն արգելակվածվիճակում`

Որոշում ենք հետիոտնին շրջանցելու անվտանգ Լ վ Գ հետնյալբանաձնով` Մ.

ձ, -(5Լ, 18)

38:2,4412,92»13 2.4-13225)Ա).-38 ոշ

Տ».-

Գ,Ն-Է) Կ"

Որոշում ենք ավտոմոբիլիհեռավորությունըվրաերթի այն տեղից, պահին,երբ երեխաներըսկսել էին փողոցըվազքովանցնել

6.942-Վ54| Է-----

26:13

(8)

-2085մ.

Որոշում ենք ավտոմոբիլի լրիվ կանգառման ճանապարհը կմ/ժ արագությամբ շարժվելուց այն պայմանով, որ կային համակարգըսարքին է ն ապահովում է ճանապարհայ րթնեԱԱ կության ոոհորիզ ակա ծա կույթով, չոր, չոր, մ/վ. 7.

Ան Գերի

նախատեսված կանոններով (ասֆալտ-բ տոնյա -

վրա): Տ.օօ

(լղ Մ

Ւռ

Ի05ղ)-Մ,

Մշ

(6,94)-

ըրիի

) Է-ճ-Հ(08-03:05-06)-694Հ----7-»4 2.57

Տո

-Տը

6,85 մ:

Հաշվարկներըցույց են տալիս որ` ՏոՀՏ, այսինքն ժամանակին՝ շտապ արգելակելովվարորդը տեխնիկականհնարավորությունուներ

ի ԱԱ աաաքային պայմաններում շտապ ուսափելու

վրաե

խուսավարման միջոցով վրաերթից խուսափելու տեխնիկական հնարավորության որոշումը

դ ր

0,35մ

Մ (101,ա 36). Տ

-զ--"-

լզ.թ .

Որոշում ենք

Աա

Մ«-11240,005.6,94»1.15 լ

որտեղ` ճ,-ը ե ծ, -ը էմպիրիկ գործակիցներեն հային ծածկույթիտեսակիցու Փ..-

ճ»ՀՆ12

արտահայ

0,7) ՓՀ ն ծ,

: -

(17)

Դաալմակ վիճակից

ունեն

Ստուգում ենք

(10)

խուսավարման գործակիցը հե ր գործակիցը հետնյալ

ԽԽ-ճաՒ ծս:

չոր,

. (0:6395. 36)-6,94 238-305

տությամբ` '

գաբարիտային լայնություննէ, |5|:

Այսպիսով,սարքին ավտոմոբիլիկանգառմանճանապարհը զգալիորեն փոքր է այն հեռավորությունից, որի վրա գտնվում էր ավտոմոբիլը վրաերթի տեղից, երբ երեխաներըսկսել էին փողոցիհատումը

է |5):

մմ, ավտոմոբիլի

6.94 «Հ-Տ6Վ1-|

Որոշում ենք դինամիկական միջանցքիլայնությունը ը հետն յալ

որտեղ 8,-2380

են

երկարությունն գոուոբիլի գաբարիտային )

բանաձնով՝

ԹԸ

2.6),

ԼՀջ

ձ, Հ(-6,395-18).-Ը-

Տ օ``

որտեղ`ԼչՀ 6395 մմ, հ

ո`2

մ միջակայք

0,005:

կա

հետնյալարժեքները:

տվյալ

ճանապարհային

պայմաններում ր ավտոմոբիլի խուսավարման հնարավորության պայմանը,

1) հետիոտնին շրջանցվումէ

հետնից՝

երբ.

8. ՏՏ ՀՏ

(12)

2) հետիոտնին շրջանցվումէ առջնից`

(5, 5,

ՀԹ.-ՏՀ

Տո)

9,2 մ, որտեղ »ծօո-ն ճանապարհիերթնեկելիմասի լայնություննէ, Ք.

շրջանցման ժամանակհետիոտնիանցած

Տ անապարհնէ,

այն

(13)

լրացուցիչ

ժամանակահատվածում, երբ ավտոմեքենան

անցել էր նրա մոտով: Այն որոշվում է հետնյալ արտահայտությամբ

հետիոտնին վրաերթիտեղից ավտոմոբիլի հեռավորությունը ՝

չը այե" 6395-1112 6,94 Մ ՛

ՑՈ ա

(4)

30» 5 Այսինքն,

(12) որոնց

ըստ

ՃԻՀ Տ»

պայմանները`3,05 մ Հ6,1մն ն

ղաշ

Խ-ԽՀ-23840,35-2:38»0,35մ

(14)

վրա աին

որտեղ Խ-ը ավտոմոբիլիկողքից մինչն առջնի մասի հեռավորություննէ վրաերթի ժամա ակ, 8, 2738 մ: ենք լայնակի ուղղությամբ, Մ. հեռավորությամբ,ավտո6. մոբիլը տեղափոխելու համար տեսականորեն անհրաժեշտ երկայնական տեղաշարժը`

Որոշում

8Ծ1.Ն

Ք.-Լ-«-«

Փչ

ջ-Փ,

(15)

սար ր երկայնական գործակցին, այսինքն չոր, կզնան եղ

-ը

լայնական

նք հավակցմանգործակիցնէ, որն ընդունում ենք ասֆալտապատ

Վար Փ, Փյ ճանապարհիհամար` Հ 0.-

Ճ,-

Հ0508: 0,8:

.0,35 8.(6,94)

ՑացՑ

Հ4.1

րօ,

7Որտ մ ենց հ-տիուռնին շրջանցելիս, խուսավարման համար անհրաժլեչո, երկայնական ուղղությամբ ավտոմոբիլի փա տացի տեղաշարժ ը` -

Ճ՞ 8.

Ճ. 1:27 4,14:1,15 -

(16

4,76 մ

Որոշում ենք վտանգավոր իրադրության առաջացման պահին

ող

(18)

որտեղ` Ռ-ն թ ավտոմոբիլիղեկային վարման մեխանիզմի ուշացման ց (ռեակցիայի)ժամանակն է, որն առանց ղեկայինվարման ուժեղարար ավտոմոբիլների համարհավասար է 0.4 վ.: Այդ ժամանակ կունենանք

անցելու

ամենամոտ հպման

«2465

-Տո-Տ,չ)

Ց. Նե»

ՃՀՄՀ-

կամ

հետիոտնինշրջանցել հնարավոր է

համար հետիոտնին վի բանածեով՝ տեղաշարժը հենել ՒԷ

հետնից,ն առջնից: 5. Որոշում ենք անհրաժեշտավտոմոբիլիլայնակ

ԵՑ,

6.94 .6,11

-----Է

Ստուգումենք հետիոտնին հետնիցանվտանգ շրջանցելու պայմանը,հետնյալանհավասաությամբ՝

-Տո-Տս,«92-6.11-158-1510 ն (13)

Գ"

Այդդեպքում կունենանք`

կատարվումեն

ՀՏ,Հ--5-Տ

Տ»

"Մ-08.6,94Հ5,55մ

Տ» Հ-Զջ:Պ.-0:4-6945278մ

4,76մ Հ(24,65

5,55-- 2.78) ՀՀ6,32 մ

Հ-16.32մ: Վարորդը Այսինքն,պայմանըտեղիունի 4,764 կարող խուսափել հետիոտնին վրաերթից խուսավարումով՝ շրջանցելով նրան հետնիմասով: Ո. Վարորդի կողմից ճանապարհային երթնեկությանկանոնների պահանջներիկատարմանորոշումը. 1. Ճ3-53-Ճ ավտոմոբիլի վարորդըբնակավայրով շարժվելուցչի գերազանցել ՃԵԿ-ի 10.1 կետովնախատեսված 60 կմ/ժ արագությունը,վա25 կմ/ժ րելովավտոմոբիլը արագությամբ. 2. ԻՃ3-53-յՃ ավտոմոբիլի վարորդըչի կատարել ՃԵԿ-ի 2.3.1 կետի պահանջները, այն է. «գիծ դուրս գալուց առաջ ստուգեր, գծում աշխատելուց ապահովեր, ավտոմոբիլիտեխնիկական վիճակը համապատասխանշահագործմանվերաբերյալ հիմնականդրույթների». է

(17)

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

երը րեն հին, եերարմոբիլի ԱՑ: ենարունվրաերթի կարող ՏշՀ20.:85մ. որք արոխաները սկսել

վազքով անցնել

փողոցը

Ավտոմոբիլի լրիվ կանգառման ճանապարհը

այն պաէր լ լինել` լ

էր լինել14մ: կարող

տեխնիակականհնարավորությունուներ խուսափելու Վարորդը

սարին երտրոնական արգելակներու:. խուսափել դոտիուդոին պրտերթից րջւսնցելով նրանիեւնի կողմի» խախեւանե հե

5 ԸՃ3-53-

անվորական

անսա ԻՄ

վրաե

նին

շրջ

վարորդը թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 2.31 ավտոմոբիլի նությունները»

Տվելատարկոկ ոն Իաար

աաա

շարժման եսված շար նախատեսված

տարն

արագությունը: ր

կետի

պաճառաոի

ինակ2. ՐՃ3-13 «Կոո» ավտոմոբիլի վարորդը շարժվելով 72 կմ/ժ արագությամբվրաերթի է ենթարկել իր ընթացքի ուղղությամբ Նաում

առջնի ավոհատող որից հեռավորությամբ: սխեմանբերվում (նկ. 1): 311/-130-76 կանգնած

/ոտմոբիլի կետից2մ հե: եզրային րության վրաանցանելիմասըռճՀ90: անկյան տակ Դետիոտնը շարժվումէր 2 մ/վրկ արագությամբկանգնածավտոմոբիլից 0,5մ ճանապարհըանցնում է բնակավայրով:ճՏՊ-ի ա

Որոշել ավտոմոբիլի վարորդը տեխնիկականհնարավորություն ունե՞րխուսափելու վրաերթից. 2. ՃԵԿ-իինչպիսի՞պահանջներովպետք է ղեկավարվերվարորդը Լ. համապատասխանու՞մ էր արդյոք նրա գործողությունները դրանց

»| ն

(43-13Ա86Խ8"

ա»

-130-76

|0:5մ

Նկ.1 ճՏՊ-ի սխեման Լուծում

Վրաերթից խուսափելու վարորդի տեխնիկական հնարավորության որոշումը. Քանի որ ըստ խնդրի պայմանի վարորդի տեսանելիությունը 130-76 Է երթնեկելի մասում կանգնած32171 սահմանափակում ավտոմոու բիլը, ապա հաշվարկն վերլուծումը կատարումենք 4-րդ գլխի 53 հաջորդականությամբ (Ճ-111-2 տարբերակ):

Խոչընդոտի հետնից հեւտիոտնիերնալու պահը

ավտոմոբիլի

դիրքըճանապարհի վրա հաշվարկումենք ելնելով համապատասխան 65-ի

երու ար իթերկրաչափական

կինեմատիկակա Վտանագավոր պա առաջացման սկզբում, ավտոմոբիլի ն հետիոտնի դիրքը որոշելու համար, նախ նշում ենք վարորդի ն

տեղը

ավտոմոբիլի ր րացբորրոմաը մինն հետիո տ

են

քաշվում

վրաերթի տեղից

այնքա

լնչե

որ

վարորդն

ու

աան կոնի հղլերոի այք գառառնկկիեր ամար ոա գծի վրա, որը սահմանափակում է վարորդի Ըստ տեսանելությունը: ելակետայինտվյալներիկառուցումենք ՃՏՊ-ի մասշտաբայինսխեճան՝ հետիոտնիե անշարժ խոչընդոտի (ավտոմոբիլի)

լելով ոգիի

դիրքերը

(նկ.1):

Որոշում ենք ավտոմոբիլի ն ի հեռավո րությունը թ) օգտվելովհետնյալբանաձնից,

(ՏԱՀճ.-ձՃ 9:46.

Ց,

.Մ

»-Ծ

տե ղից վրաերթի ր

Ը, էօ,)Ճ.,մ

որտեղՏ,ջ-ն ավտոմոբիլի է վրաերթիտեղից, մ, հեռավորությունն Մ.

2.20,ճյ-14մ,

Ճյոչ0.6մ, վարորդի տեղի կոորդինատներն մակնիշիավտոմոբիլիոամար(հավելված12), 4Ճ.-0,5մ, հետիոտնիհեռավորությունն է խոչընդոտից(ըստ ճՏՊ սխեմայի), Ծո» 2 մ/վ., հետիոտնի շչսրժման արագությունն է (ըստ ելակետային տվյալների), ԳզՀՄ2 կմ/ժ (20 մվ.) ավտոմոբիլիշարժման արագությունն է մինչն վրաերթը, Ճ.Հ2մ, ավտոմոբիլի աջ կողի հեռավորությունն է խոչընդուտիգ Ն,ՀՂ.5մ, հետիոտնի անցած ճանապարհնէ ավտոմոբիլի երթնեկության գոտում: Տեղադրելով նշված մեծությունների թվային արժեքները (1) բանաձնում ն կատարելով որոշակի փոփոխություններ կստանանքերկրորդկարգի մեկանհայտով(Տ,) հետնյալհավասարումը՝ են ԸՐ43-13 «ԳոԱոո»

2.67

նր րտեղից

Տ.--

-Է2,95 295-0 -- 2,675. ԴԺ,

0,157 ԻՐ

Է ՏՍ

/2,67՞--0,1.2,95

0,1

---ՀՏ54մ

մաս, երթնեկելի

ճանապարհըմինչն վրաերթքը՝ Որոշումենք հետիոտնիանցած ՏԸ

"ՐՊ

ՏաՊո Ո«--«Տմ

կատարում ճանապարհիորոշումիցհե տո վերլուծումը Վետիոտնի տ եսանելիուանսահմանափակ ինչ որ ենք նույն հաջորդականությամբ, թյամբվրաերթիդեպքում: հետնյալ ճանապարհը կանգառման Յ Որոշումենք ավտոմոբիլի

բանաձնով

Մո

Կու ար

ԴՊ»

Տո -(ՈՊՈՒՑՏԸ)

ուներ,

Կազմում ենք մասշտաբային սխեման, դրա վրա նշելով ՃՏՊ-ի ու ավտոմեքենայի տեղը հետիոտնըերթնեկելու մաս մուտք գործելու պահին ն արգելակումից ,

առաջ

(նկ.2):

Տլք»54

8»... թ

Պ/2

10351

»"ԿՅԱԽՔ"

(Խ) մեքենայիհամար չոր ճանապարհային հավասար է 04 վ. (հավելված9),

7 ԲԱհավասարՏ) ավիոԽան ։

Տ.

ծածկույթի

-(06:02-05.04):20:.2շ-55 մ '

ժամանակին Ստուգում ենք հետիոտնի երնալուն վարորդը հասնելն հետագիծը դեպքում մինչն հետիոտնի արձագանքելու պայմանը հնարավորության ավտոմոբիլըկանգնեցնելու Կ)

Տ.

Տ9 54ՄՀ55Մմ, չի կատարվում (4) պայմանը հաշվարկներից արձաժամանակին վարորդը այսինքն, 14Ճ3-13 «Գոռոճ» ավտոմոբիլի հնարատեխնիակական գանքելով հետիոտնի գործողություններին համար, մինչն հետիոտկանգնեցնելու վորությունչուներ ավտոմոբիլը նի հետագծին հասնելը: մտել էր ավտոմոբիլի Ստացվումէ, որ այն պահին,երբ հետիոտնը

Ինչպես երնումէ

շի

մ»

աճի ժամանակնէ, որը տվյալկատեգորիայի դանդաղեցման ծածկույթի դեպքում

ամար

ուշացման հաղորդակի արգելակային Է-ն ավտոմոբիլի 9), 0.2 վ. (հավելված ժամանակնէ, որն ընդունումենք հավասար

կունենանք Այսպիսով

3ՈՊ-130-76

ենք ռեակցիայիժամանակնէ, վրկ., որն ընդունում որտեղ հլ-ը վարորդի հավասար0.6 վ. (հավելված3),

ւՀ

Բ» վ".

եշ"

երբ դրա վարորդը մրաերտը

ություն

բոլոր մասնակիցների ն իրերի դիրքն

ավտոմեքենանգտնվել է 54 մ հեռավոկանխելու տեխնիակական ն ավտոմեքենան վրաերթի տե տեղից կգտնվեր

«Վոճւտ»

550 հեռավորությանվրա:

կամ

1-ը

ՐՃ3-13

Ն կ. 2. 6. Գտնում

անԽԽ,,,/

ե հետիոտնի հետագիծը հատելուց հետո հնարավորտեղափոխման գործեր տեխնիկապեսճիշտ ն ժաման ակին արգելակեր ավտոմո-

են ք

ավտոմոբիլի իշ դը

բիլը)

Տ, ,

Տո-Տյ-55-54-1մ -

ամանակին արեանոջիլ

հետիոտնի հետագիծը հատելու արագությունը, վերջինիս ր շարժման .

ր Որոչումենք

քում

Խ/:

25.,-7-

231537

ու

-Ո

ՀԺ.

պահինավտոմ

մվրկ

մ իրադրությանառաջացմանպահից Որոշում ենք վտանգավոր րադրության մինչն հատելը ավտոմոբիլիշարժման ժամանակը, անակինարգելակելու դեպքում

ԳԱՆ հ

Լլ

Մե-ո) .

)

Վրկ

որտեղ Ն-

Ուն

05էյ

Հ06:02:05-04--1վրկ

ՏՏ

ուր.

11.

վրկ

«391

Տ.»

(', Հ.

44)

Ճչ Հ0,005-Լ,:Ծ,

որտեղԼ.

-ն

ավտոմոբիլիբազան է մ.:

Ճշ

0005:56:20-

Մ)

բանաձնով նախատեսված պամանար տեղի չունի կարելի է եզրակացնել,որ վարորդըչի օգտատեխնիկականհնարավորությունները

կանխելու վրաերթ

10.1 ն 10.2

տի.

«բոլոր

ե-

որ արագությունըմինչն վրաերթը (արզելակելուց առաջ) եղել է 72 կմ/ժ (20 մ/վ.), ապա տվյալ կետիպահանջները վարորդը չի կատարել:

համար վտանգիառաջացման 3ամաճայն որը ալ վարորդը է բացահայտել ոիի «երքնեկության վիճակի է (նկատել)նա նի

պետք

սռի հնա մ միջոցներ կիրսռի հնարավոր արագությունը նվազեցնելումինչն իսկ տրսնսպորտային միջոցիկանգնեցնելը»: Վարորդը հետիոտնին նկատելուպահից մինչն վրաերթը ավտոմոբի շարժման ժամանակը կազմելէ՝

ԹՓ-նՒն

Որոշում ենք վարորդի տեսադաշտումհետիոտնիշարժման ժԺամանակըհետնյալ բանաձնով `

պայմանը`

դաջում,

Կատարված հաշվարկներից երնում է, որ տեղի ունի (7) բանաձնով նշված պայմանը` 782 մ » 456 մ, այսինքն հետիոտնը, անվտանգ, առանց կրանրթի ենթարկվելու կարող է անցնել ավտոմոբիլիերթնեկման գոտին: Որպեսզի պատասխանենքայն հարցին, թե տվյալ ճանապարհային պայմաններում վարորդը տեխնիկական հնարավորություն ունե՞ր սկսելու արգելակումը, որոշում ենք վարորդի տեսադաշտումհետիոտնի շարժման Ժամանակը (էչ) ե համեմատումարգելակմանսկզբի համար անհրաժեշտ ժամանակի (1) հետ, հաշվարկը շարունակելով հետնյալ հաջորդականությամբ. 10.

կանոնների» կետերով: ագայ Հսմաձայ 012 ոի ն կության տեսակիտրանսպորտային րին բնակելի վայրերումթույլատրվում է չիցավ շարժվելու, 60կմ1Ժ արսգությամբ»:Քանի ավտոմոբիլի

Ճ,փԹո-Ճ, Հ2:240,564,56 Հ

վկ

Ա.Վսրորդիկողմից ԵԿ-ի պահանջներիկատարման որոշումը: 1. 13-13 «Գոռ» ավտոմոբիլի վարորդը պետք էր ղեկավարվ

ՇԻ5

էտուգում ենք արգելակումնսկսելուանհնարինության

ար

Ի254. ԼՑմ.ապա

որտեղ` 8,-ն ավտոմոբիլիգաբարիտայինլայնություննէ, որը 13-13 «Վոհւճշ» համար հավասար 2000 մմ, իսկ երկարությունը է մմ, երկայնականբազան Լ,, «3250 մմ, ք,-5600 խոչընդոտիցավտոմոբիլիկողային միջակայքնէ, ՃՃ,,-ն -2) ճջ -ն ավտանգմիջակայքնէ (ինտերվալը), որը որոշվումէ ԱԱ ԱԹԱՆ

2:05

-ծ

Քար"ր9-րդ

գոտինհետիոտնի երթնեկության

Ստուգումենք ավտոոմբիլի անվտանգանցնելու պայմանը

է " ՀՂ

Որոշում ենք վտանգավորիրադրությանառաջացմանպահիցմինչե հետիոտնի հետագիծնավտոմոբիլիհատման պահը, (717) հետիոտնի տեղաշարժը՝ 6) Տ ւբ ո 2391-782մ

ՃՒ

Տ.

աշ

Է0,51

քւ Հ06-0,2-0,5-0,4 Տո՞8

ճանապարհի վրա Մոշ ժամանակը կազմում է` զ Ո

Է-՝---

(10)

ո -

Ի----5,7

«3.91

վրկ

մ/վ. արագությամբհետիոտնիշարժման Տ

ՇՏԻ»Հ.25վրկ Մ 2

ԷԻՃ3-13 «Վոմոո» Հեռնապես ավտոմոբիլիվարորդըսկսել է արձագաել հետիոտնին ճանապարհային վտանգավոր իրադրության ստեղուներ համապատասխան տեխակս ո խուսափելու համար:

եհնարավորություն կենառաջ կիկ վմեկի անտե 102կԱԼ րածրթից -

ը:

Եզրակացություն 1.ԷՃ3-13 «Մշու» ավտոմոբիլի հեռավորությունըվրաերթիտեղից կարողէ լինել հավասար 54մ: 2.Է43-13 «Առոտ» ավտոմոբիլիլրիվ կանգառիճանապարհըկարող է լինել 55մ: 3.Ավտոմոբիլիվարորդըկարող էր խուսափելվրաերթիցեթե ժամանակինարգելակերայն: 4.ԻՃ3-13 «Վոաւշ» ավտոմոբիլիվարորդը շարժվելով բնակավայրով տվել ՃԵԿ-ի պահանջներիխախտում,չկատարելով 10.1 կետը: թույլ

Օրինակ 3.

բնակավայ-

84Ճ3-2121 Ժատշ» ավտոմոբիլը շարժվելով անհավասարազոր 1-աձն խաչմերուկովգլխավոր ճանապարհովընդհարվել է երկրորդական ճանապարհովընթացող 5՛Ճ3-4528 ավտոմոբիլի հետ: Ընդհարու«Էլոռռ» ավտոմոբիլի արգելակայինհետքի երկամից առաջ 8/3-2121 րությունը ճանապարհի ծածկույթի վրա 16 մետր էր, իսկ 3՛43-4528 6,0 մ: 7'Ճ3-4528 ավտռոմոբիլինը` ավտոմոբիլը «Զիջիր ճանապարհը» նշանի մոտից մինչն ընդհարմանտեղը անցել չ:29:1 ճամապարհ, որից 6 մ արգելակվածվիճակում: ճանապարհըհարթ, ասֆալտապատ, չոր, կահավորվածէ համապատասխաննշաններով, անցնում է րով, երթնեկելի մասի լայնությունը 15 մ է, մայթերինը1,5-ականմետր: 10մ հեռա«Զիջիր ճանապարհը» նշանը տեղադրված է խաչմերուկից վորությանվրա, իսկ գլխավորճանապարհինշանը՝ 150 մ վրա: Որոշել.1. 8Ճ3-2121 «ԷԽոո» ն 7Ճ3-4528 ավտոմոբիլներիարագություն-

արգելակումից

առաջ:

2 Յոնկանխելու արուըների

տեխնիկականհնարավորությունները: 3. ՃԵԿ-ի պահանջներիկատարումըվարորդներիկողմից: Բերվում է ՃՏՊ-ի սխեման:

Գեն

թայն աաա

շշջ-

Լուծում. Արգելակում ավտոմոբիլների արագո 1. Որոշում ենք 8743արագություններըմինչն երկարության հետնյալբա

արգելա

որտեղ15-ն ավտոմոբիլի ա որը 843-2121 մակ մա իսկ 743-4528

Տ,շ-ն

անիվները,մ.: Քանի որ Տջ» 2Լ-ից, ապա

ուղ

Տջ -ն. ՍԱ Ճ3-2121 «ւտ» ավտոմ ավտոոմբիլբհ 5:Ճ3-4528

0,5

ավտոմոբիլի հա

Մու0

ավտոմոբիլիհա

սարումը կընդունիհետնյ

8Ճ3-2121

5.Ճ3-4528

շշ

8483-2121 ն 3743-4528 որտեղ` Լլ-ը ն Լչ-ը համապատասխանաբար ավտոմոբիլներիերկայնականբազաներն են, որոնք ըստ լ|5) կազմում են՝ Լ.լ- 2200 մմ 22 մ, Նչ- 2300 մմ 2,3մ Հ

ո-ը :

8843-2121 /՛ո-ը համապատասխանաբար

Աաաա մ

մներն ը են, որոնք րն են,

նե

ԱՎ

«ց

ազտոմոբիլի Ական

Ստացվումէ, որ արագությունը,ըստ դեպքի մ թողնվածարգելակմանհետքի,հավասարէ 53 կմ/ժ. (14,7 մ7վ.). վայրու 27 կմ/ժ (75 մ/վ), որոնք ելնելով իսկ `"/ՃԲ3-4528 -՛ավտոմոբիլինը` հետնանքով մեքենաների հարվածի վրա Փախվսած դեֆորմացիաների ցածր են քան իրականում կինետիկէներգիայի զգալի կորուստներից, կար: 2. Որոշում ենք երթնեկության համամք վտանգավոր պահին ավտոմոբիլներիհեռավորությունըբախմանտեղից, ընդ որում գտնում ենք այն ժամանակը,որի ընթացքում7/Ճ3-4528 ավտոմոբիլնանցել է «Զիջիր ճանապարհը» նշանի մուտիցմինչնընդհարմանտեղը՝ Պոչ 20-6 Տ-Տփ. 3.3 վրկ օ(9)

ծածորտեղ` Փ-ն անվադողերիկցման դործակիցնէ ճանապարհային կույթի հետ: Քանի ոք ըստ ելակետային նյութերի ունենք որ ճանապարհայինծածկույթը ասֆալտ է, չոր վիճակում, ապա՝ ՓՀ0,7:048 (հավելված 6): Ընդունումենք Փ Հ 0,8: զ-ն ճանապարհի երկայանկանթեքության անկյունն է, որը տվյալ ճանապարհայինպայմաններիհամար հավասար է

(Օ-ժ), զրոյի ը

արգելակմանարդյունավետությանգործակիցն է, որը թեթն մարդատար ավտոմոբլների համար տատանվում է 1,15:1,2 սահմաններում, իսկ մինչե 10տ լրիվ զանգված ունեցող բեռնատար ավտոմոբիլների նս ավտոբուսների համար` 1,5-:1,6 |4 Ընդունում ենք 8843-2121 ավտոմոբիլի համար՝ Բչ«1,5: Տեղադրելով հմժաք' Խ,լՀՂ,2, իսկ ՝(Բ3-4528 համապատասխանթվային արժեքները (5-3) բանաձներում կստանանք`

Տո

7.-Ք:-84Ճ3-2121

ավտոմոբիլիհամար`

յ. Պօ՞ /Ճ3-4528

0,8

ավտոմոբիլիհմճխք' ք

մվրկ'

«14,7մ/

Ւտշ՝

1.:Մլ «33147»46,53

(10)

Այսինքն,երբ 5743-4528 ավտոմուիլը «Զիջիր ճանապարհը»նշանի չկանգնելով մուտք է գործել երջնեկելի մաս, վտանգ ստեղծելով երթնեկության համար` 8/:3-2121 ավտոմոբիլն է` Տ)Հ

Ցֆւ

անցել

4853 -16

30,5 մ

(13)

ճանապարհ, որը հավասար է ընդհարման տեղից եղած հեռավորու-

թյանը: 4.

Որոշում ենք 8743-2121 ն 343-438 ավտոմոբիլների լրիվ կանգառհետնյալ բանձերով՝ ճանապարհները

«րի (8)

մոտ

0,8 մ/վրկ՞ 2-81. -52 շ

ման

98112«66 -8-Թ-

0,5:0,4:6,5-.|2Ա6-2,2)-6,5 յ Ք(

յ.-

(6)

Ճշ

Այսինքն, երթնեկությանհամար վտանգավոր պահից մինչն. 743-4528 ավտոմոբիլիընդհարումըՑ/43-2121 հէ, անցել էր 3,3վ.: 3. ավտոմոբիլի ժամանակում տճ3շլշլ Որոշում ենք մ' ավտոմոբիլի անցած

Է,ն

հաշվարկվում

էճոռ|

Խ. 0056. -5-.

ն 7/3-4528

մ/վրկ |2(6-23)-52

Մոչ-05-05-52-

բ1,

ՀՀմ

Հ(

Տո

«Է

փԱՒՑՏյ.).,«2 Էմ

62)

)

(13)

8743-2121 ն 743-4528 ճ"-ը համճապատասնանաբար ավտոմոբիլների վարորդնեի ռեակցիաներն են փ'Հ10վ.,

որտեղ` հ՛-ը ւլ,

«05«).2

հ »06վ. (3 հավելված 3): ռ'-ը ն Ռ"-ը յեր ավ տոմոբիլների 0,2 (հավելվաա» են` վ. Զ/» ՔՀ 9): ժամանակներն

ԱԱ լակայ ՆԱԱ արգ

Տո

շաց

Մ,2.մ (10:02:05-04)147-7 : -

`ր մ -(06:02:05-05)75: 25133 75.

արգելակման վրաերթը. ժառանամնն

5. Ստուգում ենք մինչն միջոցով աւլտոմոբիլներիկանգնեցնելուպայմանը

Տո Հ

Ինչպե ս

ցույց

են

Տ)յծ

տալիս հաշվարկները843-212

(14)

| սվտոմոբիլի մոտ

այդ պայմւանըտեղի չունի Տ,» Տօ. քանի որ 37.5 ւ»30,5մ, այսինքն 8/3-2121 ւսվտոմոբիլի վարորդը տեխնիկական հնա՝ավորություն չու-

ներ վթարից խուսափելուհամար: Ինչ վերաբերվում է 343-4528 ավտոմոբիլրվա՛ր'րդին, ապա հաշկանգառան ճանապարհը աար է, (Տօշ»13.3 1) զգալիոր ոքր է այն հնռավորությու(-ց, որտեղ տեղադըրվածէ ««Զիջիրճանապարհը»նշանը, այսինքն,եբ կետերիպսհանջներն,ապա

ՀԱՅԱՑ Աի որրարի ՐԾ Նաում աուոն եվաՃԵԿ-ի արող

Լր Լլանյել

որոշենք Այժմ

րը: 343-4

սթարը (բախումը). որ պահանջները չեն թե

էՂրակացություն

ավտոմոբիլ"արագությունը մինչե ընդհարումը կարող էր լինել (4՛, «53կմյժ) «մ/վ: ՄՃ3Յ-4528 արագությունը մինչն ընդհարումը կարող ավտոմոբիլի /2մ/վ: նել -27կմ/ժ) Վ առաջացման պահին վթարի տեղից գտնվում էր Տ,չ-30,5 մ հեռավորությանվրա: 8843-2121 լրիվ կանգառմանճանապարհըհավասար

84Ճ3-2121

ՀԱՆ

3. 4. 5.

ատանգի աաոկեքերյն

ավտոմոբիլի

է37 5.

5743-4528

ավտոմոբիլ լրիվ կանգառման ճանապարհը հավա "

սոյք է 13.3մ.:

նաժամանակինծ

բեն ախումից ամար: որնափելու

ՊՎՃՅ-4528

1վարորդը

տեխնիկական իվակ

՛ հնարավորություն

վարորդըկարող էր խուսափել ընդհարուավտոմոբիլ|

է առաջնորդվելճԵԿ-ի

կանոններովն ժամանակինկանգ-

20)հեռավորությանվրա, արգելակելով այն: ներ ավտոմոբիլը վարորդը չի կատարել

մից, էք

Լյտարել վարորդ-

(ՄշչՀ 2Ր )/ժ) չի գերազանավտոմոբիլիարագությունը ԾԵԿ-ո 10.2 կետով նախատեսված, բնակելիՎսյրերումթույլատցում րելի շարժման արագությանը6̀0կմ/ժ, իսկ արագուչյունը սահմանափակողայյ. նշաններչկան: 2. նե ճանաՀաշվի առնելով 1-կետում նշված ՃԵԿ-ի պահսնջները 8753-2121 նս ավտոմոբիլի պարհային,պայմանները վւսորդը արագության գերազանցումչի կատարել (4՛ցլ-53կմ/ժ): 7483-4528 Յ. ավտոմոբիլիվարորդն առավելությսննշանի՝«Զիջիր ճանապարհը» ցուցմունքը անտեսելով չի կատարե ՃԵԿ-ի 1.3 կետի հաճա Նա միաժամապահանջը, վտանգ ստեղծելով երթնեկության ճանանակ չի կատարել 14.10 կետիպահանջները«անավսսարազոր երկրորդականճանալարհով պարհների խաչմերուկներում շարժվող 1.

ճանապարհով շարժվող զիջիգլխավոր ճանապա՛հը միջոցին սնկախ նրանց հետագա շարժման ուղղուտրանսպորտային բյուններից»,չգիջելով գլխւվոր ճանապարհովշարժվող 8743-2121 ավտոմոբիլին, իրեն զրկելով բախումըկասեցնելու տեխնիկականհնարավորությունից: ավտոմոբիլիվարորդը տվյալ պայմաններում ավտոմե. 843-212. քենան վարելով թույլատրել"արագությամբ ն արգելակելովայն մինչե չուներ բախումը կանխեընդհարումը,տեխնիկական նարավորություն նա ՃԵԿ-ի ոչ մի պահանջչի խախտել: լու համար: Այդ իսկ պատճա՞ով վարորդը պետք է

Նն ԱԱԾ :

ՊՃՅ-4528

ավտոմոբիլ

կետերի պահանջները

8ճ3-2121

ՃԵԿ-ի

1.2 ն 14.10

ավտոմոբիլէվարորդըՃԵԿ-ի պահանջների խախտում

չի կատարել:

Օրինակ 4. խաչմերուկում տեղի է ունեցել Հավասարազոր չկարձավորվող ն 84Ճ3-2101 մվտոմոբիլներիընդհարում: ԼԷՃ3-54 «8018» «8օոոճ» ավտոմոբիլում գտնվող երէ՞ւ ուղնորներն էլ մարմնական վնասվածք են ստացել: Ճանապարհայի, ծածկույթը ասֆալտապատ է, քսց: 1. Որոշել ավտոմոբիլներիչարժման արագություններըընդհարումից 1 43-24

առա:

ունեին ընդհնարավորություն տեխնիկական ինչպիսի՞ Վարորդները

հարումից խուսափեուհամար: ԲԵԿ 3.Վարորդները

րել:

Լուծում.

են ինչպիսի խախտումներ

պահանջների

կատա-

բերվումէ նկար 1-ում: ՃՏՊ-ի սխեման 13-94

ավտոճոբհլներնընդհարումիցհետո շարժվել են միասին, ապա գալիս ենք այն որպես մեկ ամբողջ նույն արագությամբ, վության, որ դրանցբախումըկրել է ոչ առաձգականբնույթ ն եղել Դրներնում է ՃՏՊ-ի սխեմայից:նախ պարզենք բախապակենտրոն, ման մեխանիզմներ:, հարցերի իսկ այնուհետնանցնենքառաջադրված պատասխաններին:

Քանի

որ

Հի"

հետեւ

-Ջ

|1-շ

»-

ն Հ Նկ.2. Ա.

Ավտոժոքիլների

բեխումիժթ

ու,

ն 8432101

Նկ.1. ՃՏՊ-ի սխեման

ճշգրիտ

Խնդրի լուծումը Արմե անակե Այդ կետը: Սենքում

ու,

(ոլ Դ ու): ուշ, Ի ուլի, (ոլ փուլ): ուշ Ի

ուի,

(1)

(2)

ընդհարումիցանմիջապես առաջ Ր43-24 «Թօոոշ» ավտոմոբիլի արագություննէ « առանցքիուղղությամբ, 7,-0, ընդհարումիցանմիջապես առաջ 843-210) ավոտմոբիլի արագություննէ 24 առանցքիուղղությամբ Դ չ-0, ընդհարումից «8օոոռ» ավտոանմիջապես առաջ 43-24 մոբիլի արագությունն է / առանցքիուղղությամբ, Ֆշչ-ը ընդհարումիցանմիջապես առաց, 843-2101 ավոտմոբիլի արագություննէ, / առանցիուղղությամբ, Ֆշ»-ը նդհարումիցհետո ՐՃ3-24 «Թօոոգ» ն 843-2101 ավտոմոբիլների համատեղշարժման սկզբնական արագությունն է կամ Աշված ավտոմոբիլների ամենամեծ մոտեցման պահին արագությունը24 առանցքի ուղղությամբ, Ֆւ2.-ընդհարումից հետո Ը/Ճ3-24 «Ցօոոճո» ն 8473-2101 ավտոմոբիլների ամենամոտ մոտեցմանպահին կամ ընդհարումից հետո շարժման սկզբնականարագությունն է "/ առանցքի ուղղությամբ: հու-ը ՐՃ3-24 «8օուզ» ավտոմոբիլի զանգվածն է՝

որտեղ ՛,-ն

Անհրաժեշտէ նշել, որ ոչ առաձգականբնույթ կրող հարվածները, քննարկվողՃՏՊ-ն, ենթարկվումէ որոնց թվին է պատկանում հաշվարկման,քանի որ տվյալ դեպքում վերականգմանգործակիցը հավասար է զրոյի: ելու նպատակով, տանենք կոորդինատային հպմանՕ ավտոմոբիլների Հ առանցքըհամընկնումէ ԷՃ3-24 «Ցօոոտ», իսկ Պ-ը՝ (նկ. 2): 843-2101 շարժմանուղղություններին ավտոմոբիլների

«8օու»

առաջ

հետքոոը Է9մ

--| |

ՐՃ3-24

ավոտմոբիլների ընդհարումից արագությունների որոշումը. Շարժման քանակի պահպանմանօրենքի հիման վրա ԷՃ3-24«Թօոոճ» ն 8Ճ3-2101 ավոտմոբիլների համար 2 ն" առանցքներիվրա արագություններիվեկտորների պրոյեկցիայիցկունենանք`

կման արգե

Շյ

"լ

»161Մ

9.81

(3)

կգ.

որտեղ Շյ-ը ՐՃ3-24 «8օոոշ» ավտոմոբիլիքաշն է պատահարիժամանակ, որը հավասար է (Շ,-1420 կգ) ավտոմոբիլի սեփական քաշի, վարորդի ն երկու ուղնորիքաշերի գումարին (յուրաքանչյուր մարդու քաշը 75 կգ հաշվով)

Շլ ՀՇ,լ Է3:0, ոռ-ը

-1420:--3:75

ավոտմոբիլիզանգվածն է՝

84Ճ3-2101

Շ.

ոււ---Ի»«---ջ

Հ«Ղ105կգ.

9,871

կգ

(4)

(5)

Փջ Հ0,35-0,85-

ՇԻ, կգ (6) Շյ Տվյալ դեպքում շարժման քանակի պահպանման օրենքը կունենա հետնյալ տեսքը՝ 1. (7 ու. Հ(ղ Մու Հ

տչ

955:75»-1030

փու) «(ոլ ու,)-տեն Է

(8)

Որոշում ենք ԸՃ3-24 «Թօոոո» ն 843-2101 ավոտմոբիլների բախումից հետո շարժման արագություններն ընդունելով, որ մնացած կինետիկէներգիանծախսվել է ավտոմոբիլներիշարժման վրա: Է )- Ծր -(ուԻտոչ)-9:Փ6:Տ(2) լ.

(ու

բ", ՀՎ299»-5 մվ )

Ուշ

օ050Հ12ջ-9,-5-ՇՕՏՕ, մ/վ ուշ, Հփրտո. ՀՎ29-թ-5-Տոռ, մվ

Հրլադրելով ԷՃ3-24

«8օոոչ»

Փճ |

ավտոմոբիլիհամար՝

ւ-

ՕՀՇչ.

(085 :0,9)Փ

(10)

որտեղՓ-ն անվադողին ճանապարհիերկայնականկցման գործակիցնէ, որը թաց, ասֆալտապատճանապարհիհամար տատանվում է 0,35:0,45 սահմաններում(հավելված 4): Ընդունում ենք՝ Փ -0,35:

Տլո02ջ:գ,-5,

)

843-2101

մ/վ

(14):

ավոտմոբիլիհամար՝

ոՀ

ՇՀ...

որտեղ րտսղ գն 4 առանցք քին ման ուղղության միջն

ԷՏոճվշք-Փ,-"5., մվ

(15),

նդհարումից հե

աինն է որը կազմված նորՅԱՅ գտնում

սխեմայիցելնելով այն պայմանից,որ ընդհարման տեղից մինչն կանգնելնավտոմոբիլները են տեղաշարժվել մ ուղղությամբ`

2.75

2,/529-(3:3,25):

եռանկյունի ՃՕՑ-ից կունենանք՝ 8,

(16)

--ՋՀՋՏՎՈԱՑԼ

ճՃՕ

որտեղ

ԲԲՔՀ275մ: /ՕՀ12մ ,

(12)

(3): (7) ն (8) բանաձներում արագության արժեքները(12) ն (13) արտահայտություներից, ստանում ենք ավտոմոբիլների ընդհարումից առաջ ունեցած արագությունների որոշմանբանաձները.

հետո,

Փչ-ն կողային սահքի գործակիցն է թաց, ասֆալտապատ ճանապարհիվրա ն որոշում ենք հետնյալ արտահայտությամբ՝

67)

աար

որտեղ ՊՄյչն ավտոմոբիլների համատեղ շարժման սկզբնական արագությունն է ընդհարումից հետո, մ/վ., ՏՀ12 մ, ավտոմոբիլներիանցած ճանապարհն է ընդհարումից

0.3

Լուծելով (9) հավասարումը ստանումենք՝

որտեղ Օշ ավտոմոբիլի սեփական քաշի ե վարորդի քաշի գումարն է, 101 ավոտմոբիլիքաշը՝ Շշչ-955 կգ |5): 8Ճ3-2 Շշ

0,2975

2.75

«0288 ՀՈՅ-աՀշ Շ050գ-

18'

Տոթ: օ)- Ցոթօ 0,9732 13018:)--

Այսպիսով,տեղադրելովհամապատասխան թվայինարժեքները արժե թվային (14 15) բանաձներում կստանանք`

Գ,

1645-1030

ՆՐՎԱՏ

09:

2-:9,81-0,3-12 «133

Մվ,

1645-1030

Պ-------

5 մ/վ, -02291|2-9,81-0.3-12

Մ,

Ինչպես երնում է ՃՏՊ-ի սխեմայից 1Ճ3-24 «8օուո» ավտոճոբիլը մինչե վրաերթը արգելակված վիճակում շարժվել է թողնելով 7,9մ արգելակայինհետք: Այդ դեպքում դրա շարժման արագությունը մինչն արգելակումն որոշում ենք հետեյալ բանաձնով`

Ֆ Հ05:Խյղ

2Տյյո-ՒՄց -

(17),

Սվ

«8օոոշ» որտեղ Բ-ը դանդաղեցման աճի Գամա ակն է, որը 15-24 ճ ավտոմոբիլի համար նշված Բնապարհային պայմանների

ւեպքում (թաց, ասֆալտապատ) (հավելված 8),

մր արի Խո որը գտնվ

ցումն

/-Տ

յալ բա

դանդաղե ագաԳՈՅ |

է,

հավասարէ՝0.Յվ

ՅՅ

է Տո

Ձ|,

Սվ

(18).

ազատ անկմանարագացումնէ, ք 9,817մ/վրկշ որտեղ -

արգելակման արդյունավետությանգործակիցն է, որը թեթե մարդատար ավտոմոբիլներիհամար ընդունվում է հավասար 1.15-12 (4, սակայն թաց ճանապարհային պայմանների

Է-ն

երբ ՓՀՕ,4-ից,ընդունվումէ հավասար ժամանակ, 1-ի (5-1), Օ-0",ճանապարհիերկայանականթեքության աննյուննէ: -

Տ-- 9815 0.

Ու»

մտ

Տ-ն

ավտոմոբիլիարգելակայինհետքի երկարություննէ,

որը

գտնվում

փաստացիթողնվածհետքի երկարությամբ:5, Հ 21, դեպքում՝ ՏԵ Տ-2.-79-28-51մ ԻՃ3-24 «8օուռ» 1, ավտոմոբիլիբազան է, Լ.- 284 |5| Տջ 7.9 մ, ավտոմոբիլի հետքի փաստացի երկարություննէ ըստ ՃՏՊ-ի սխեմայի, 7օգ-նավտոմոբիլիշարժման արագությունն է բախումից առաց, որը Լ/Ճ3-24 «Թօոոշ» ավտոմոբիլիհամար ըստ վերը կատարված հաշվարկների հավասար է ՊՄլ-տ48կմ/ժ, կամ133Յ մ/վ: Տեղադրելով համապատասխանթվային արժեքները (17) բանաձնում կստանանք`

որտեղ -ը

-05-03-34:Վ2-5,1:3441332 15ավ (54 կմժյ -

Հետնապես ավտոմոբիլի շարժման արագություն գությումը մինչն արգելակումըմոտ 54 կմ/ժ էր: Ավտոմոբիլներիդիրքն ընդհարումիցհետո (նկ.1) խոսում է այն ճասին, որ դրանք միասին շարժվելով շրջվել են որոշակի անկյանտակ, այսինքն` բախումից հետո շարժման ժամանակգծային արագության հետ ունեին նան աննշան անկյունային արագություն: Սակայն,նույնիսկ էներգիայի ծախսի մանրազնինհաշվառմանդեպքում, ոչ փոքր շրջաղարձի վրա, այղ արագություններըփոխվում են ոչ ավել քան 0.5 Ինքնինհասկանալիէ որ, եթե դրանց շրջման կմ/ժ-ով: ապա շրջման վրա ծախսվողէներգիայի քանակը .

13-24

Ն անունը է ավի պետք

ԷՄ.

«8օոոռ»

ավտոմոբիլների

հաշվի առնել: ՐՃ3-24«Խօուռ»

Ա 843-101 ավոտմոբիլների վարորդների կողմից «ճանապարհային երթնեկության կանոններ»»-ի պահանջների կատարման որոշումը: 1. Քանի որ, ըստ ՃՏՊ-ի սխեմայի, 1Ճ3-24 «Ցօոոռ» ավտոմոբիլի վարորդը շարժվում էր հավասարազորչկարգավորվող խաչմերուկով ճանապարհովն. արագության սահմանափակողայլ նշաններ չկային, ապա նա պետք էր բաց թողներ իր աջից՝ նույն հավասարազոր ճանապարհից մտնող 843-2101 ավոտմեքենային: Սակայն նա չղեկավարվելով ՃԵԿ-ի 13.11 կետի պահանջներովմտել է խաչմերուկ՝ստեղծելով վթարային իրադրություն: 2. 843ավոտմոբիլիվարորդըՃԵԿ-ի պահանջներիխախտումչի

տարե

Եզրակացություն

«8օոո» ավտոմոբիլի շարժման սկզբնական արագությունը մինչն արգելակելըեղել է մոտ 54կմ/ժ (15մ/վ) 2. ԲՃ3-24 «8օոոշ» ավտոմոբիլիարագությունը բախումից առաջ հավասար էր մոտ 48կմ/ժ (13,3 մ/վ) 3. շարժման արագությունը բախումից առաջ լ մոտ 18կմ/ժ (5 մ/վ) «Ցօոոշ» ավտոմոբիլի վարորդը չի կատարել ՃԵԿ-ի 13.11 կետի պահանջները, ճանապարհը չզիջելով 84Ճ3-2101Լավոտմոբիլին որը շարժվում էր իր աջից մտնող հավասարազոր ճանապարհով: 1. ՐՃ3-24

932101 ավոտմոբիլի րն մարող

Կցմանգործակիցը|3.4| ճանա-

նապարհիվիճակը

պարհի ծածկությիտեսակը Ասֆալտբետոնյա կամ

ցեմենտբետոնյա Խճուղի Գրունտային

ճանապարհ Կավ Ավազ Ձյունապատ

անապարհ

Սառցապատ

ճանապարհ

վիճակում 0,7-0.8

0.6-0,7 0,5-0,6

0.5-0,6 0.4-0,5

0,2-0,3 0,1-0,2

մակերնույթի

բնութագիրը

Ասֆալտբետոնյա ծածկույթովճանապարհ՝ լավ վիճակում բավարարվիճակում

Խճուղի

Քարե ճանապարհ Գրունտայինճանապարհ` չոր վիճակում թաց վիճակում

Ավազ (լողափ) չոր վիճակում թաց

վիճակում

Սառույց

Ձյունապատ ճանապարհ

Ը/Կ

վիճակում

թաց

0,2-0.4

2. Յ. 4.

0,1-0,2 0,5-0,6

5. ծ.

0,2-0,3

7. 8. 9.

0,05-0,1

Հավելված

0,014-0,018 0,018-0,020 0,020-0,025 0,023-0.030 0,025-0,035 0.050-0,150 0,040-0,250

0,025-0.40 0,018-0.020 0,025-0,03

մակնիշըՆ

0,3-0,4

Գլորման դիմադրության գործակիցը

Ավտոմոբիլի

մոդելը

0,35-0,45

Գլորմանդիմադրությանգործակիցը|4) Հենման

կենտրոնների կոորդինատները Ավտոմոբիլների ծանրության |2)

կցմանգործակիցը չոր

Հավելված

Հավելված4

10. 11.

12.

13.

14.

"ՅՅՈՕքՕԲԼԼ"

մմ

առանց բեռի բեռնվ լրիվ ած

ՐՃ3-24

"ԹՕԲՐՅ"

3/Բ3-4514

3/Ճ3-450

8/Պ3-2106

43-69 ՐՃ3-534 ՈՃ3-514Ճ Ր/Ճ3-63

ՅՄ/-130

Ո/Ճ3-66 Խ/Ճ3-200

ԽՃ3-500

ԽՅԽՃՅ-5320 ՄքՅո-355 3ք8ո-375 Խքճ3-219

«քճ3-222

/1Ճ3-699Ք ՄճճռքյՇ

Ոճ3-3201

ԽՅ83-685

Ո/Ճ3-13 "ՎՅՁԱ:Յ"

Ո/Ճ3-12

ՅՈՐ-157 (Ճ3-5204

21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. Լ 30.

առանց բեռի

17.

19. 20.

առջնիսռնին,

Լրիվ բեռնված

ծանրության

կենտրոնիցմինչե

մմ

"ԽՇՇատսԿ"-407 600 "Մ/օՇԵճսԿ"-430 661 "ՍՕՇԵՑԱԿ"-412 475

311-164

18.

ենորինի բարձրությունը,

383-965

15.

16.

Հեռավորույթունը

Հ անրության

Հավելվածք. կոորդինատները ` Մոտոցիկլետներիծանրության կենտրոնների |2) Ծանրության

տս| 1. `

Մոտոցիկլետիմոդելը

մինչն հետին| նի անիվի սռնին | բարձրությունը եղած հեռավո| ճմ

րությունը,

Թ-125 վարորդի միասին /0ԿԷՅՏ0 վարորդիհետ

|Խ--Ճ

հետ

կենտորնից կենտորնից

միասին

լ առանց սայլա ի վարորդի հետ միասին |/-72

Ծանրության

հարթությունը

եղած հեռավո րությումը, մ

ը/Կ

միջոցի | Տրանսպորտային Ե ժամանակը, դանդաղեցումը կատեգորիան | ե ժամանակը ԱՐԱ, ), մ/վրկ՛, արգելակայինվրկ, չոր կամ | ծածկույթի վրա թաց հաղորդակով

հիդրավլի-| պնեմատի-

խ/

1. -

Խր

4. 5.

Հավելված Տրանսպորտայինմիջոցների դասակարգումը|3|

բ |

Ը/Կ 1.

3. 4.

5. 6.

մոդելները

Տրանսպորտայինմիջոցի տեսակը |Ուղեորատար 8-ից ոչ ավել տեղերի քանակով

|Նույնը8-ից ավել տեղերի քանակով մինչն 5տ լրիվ

Մշ

|Նույնը՝5տ-ից ավել լրիվ

Խո (283,

զանգվածով անգվածով

/թեթնմարդատար "3ՅՁոօքօ)ւ6լլ",ԹՃ3, "7ՀԱՐՄՈՍ",

"ԻԱՑՅ", "//ՇՇՏՑԱԿ",ՃՅ "8ՕՈուՅ"

ՅՄՄԻ, «Ոյ/3", 1/3-469, ՄԿ ԲԲՓ,"ՈՅՈՑսց", 783-452, 2Յ/Շ

ՒխԽՇՁ-5220

ՈՃՅ, ՈՃ3, Ռսոճ3,ՄՅքյօ

|Միայնակբեռնատար ն 3.5տ-ից ոչ| 1| |Ե/ՇԲ-52111, ՀԻՕո«-406,/834518, -451.1Խ/, -452, -452.1, ավել զանգվածով Բքճ3-7628 ավտոգնացքներ Ւլշ |(Բ3-82-03, -53/, Յ/ՂՐ-130 -76 |Միայնակբեռնատարն 3.5-12տ լրիվ զանգվածու|ավտոգնացքներ ՄքՅ/-3777, ՃՅԽԻՅ-5320, |Միայնակբեռնատւարն 12 53212, -5410, -547112, Մ՛Ճ3տոննայիցավել լրիվ զանգվածով

ԽՄ» -

0.3

Աշ Կ: (միայնակ)

Օ:3

0.3

(ավտուն համարիչում ացք )

0.3 0.3

0.3

Ի Իշ

վրա

ծածկույթիվրա

ծածկույթի

կական

|Խ/-72սայլակով

վարորդիհետ միասին, առանց ուղնորի | Մ/-72սայլակով վարորդին երկու ուղնորի հետ միասին

ն ցեմենտբետոնյա Ասֆալտբետոնյա ծածկույթովճանապարհների վրա (դատարկ)չբեռնավորված տրանսպորտային միջոցներիարգելակային ափանիշներիփորձնահաշվարկային արժեքները(ՑՒՂ/ՇՉ) |3|

մինչն մոտոցիկլետի միջին

Հավելված 9.

0.4 :

չոր

թաց

չոր

թաց

04 0.3 6164 ՛

0.6

0.4 0.6

0.5

0.4

0.4 | 04 |

0.6

5.3

5.0 4.5 4.0 4.0

5.1

4.0

ուժեղարարով ավտոմոբիլների համար, իսկ հայտարարում առանցուժեղարարի 10, Հավելված

Տրանսպորտային միջոցներիբեռնավորվածվիճակում արգելակային ափանիշների փորձնա-հաշվարկային արժեքները(ՑՒՄՄ/ՇՅ)|3|. իջ| Տրանսպոր Ե, վ., երբ Փ ժամանակը ավշերբջ դանդաղեցումը, Էյ տային միջոցի

| կատեգորիան 0.60|0.55|0.45| 0.8| 07

Խկ

Խշնեխչ Ի-Իշ

|06|05

04|03|02161|661051041931921Ծ1

2|0.

0.4 | 0.3 |0.25|0.15| 0.1 |5.20|4.90|3.90|290120110 լ(805/095|080|0.65/0.55|0.40|0.25| 0.1 (4.50|4.50

|լ

(միայնակն

դաո գնացքներ)

ջ/լ

օ5|:900.775

10451030

0.15/4.00|4.00

ավտոգնացքներ

5007, -5168, -5335, -53352, Խքճ3-257Ե1, ԼԲ3-52-06, 31/1Ր13081-76

Հավելված

11.

Հավելված12.

Հետիոտնիշարժման արագությունը,(ԼենինգրադյանԷՈՂՈԸՅ |2.31)

իք

Ը/Կ 1.

3. 4. 5.

6. 7. 8. 9.

10. 11. 12.

Վետիոտներիսեռը, բնութագիրը

|տղա,

| Դպրոցականներ,| տարեկան.

14. 15. 16.

17. 18.

8-իցմինչն10

10-ից մինչն 12

12-ից մինչն 15

7-ից մինչն

կ կ

երիտասարդներ 15-20 տարեկան

| 20-30

տարեկան

|Միջինհասակի 30-40 տարեկան 40-50 տարեկան

| |

Տարեց հասակի 50-60 տարեկան | 60-70 տարեկան

| 70 տարեկանից մեծ ծերեր

Որոթեզային ոտքո

13.

կլկոհոլով արբե-լ ցած վիճակում Երեխայինտանող| ձեռքը բռնած Երեխան գրկին

(ձեռքերում) |Ծանր(ճեծածավալ) իրերով |Թնանցուկ արած

|Մանկական այլակով

կ տ

Քայլ

1.0 1.00

1,1

1.2 1.08

0.92

կ տ

0,83 06:

| | |

| | | | |

0.72

| | |

|329 |328

1167| |153| 11721 |161| |180| |169| |189| |175| |1192| 1183| 1189|

2Թ

|180| |1183|

1.08

1167| |156|

1.41 |136|

1.94

|117| |144| |1125|

| | Է | |

|164| |147|

չ :

կ կ

| |

0,94

1.05

Ը/Կ

կին|դանդաղ հանգիստլվարագլիանգիստ|վարագ 0,86

11561 -

|152| |144|

|147| |142| 11651

|153|

1.11

|1167| |167| 1,44

| |

| | |

|3753 |347 |33 |3,72 Լ414

| |

2.92

|242

Ավտոմոբիլիմակնիշը 383-965

Աա

ՕՕԿՑԱԿ

ՐոՑ

11. 12. 13.

2137.-2138,-

ԱՏ Ն

ՆՅ

ԱՆ

ւջ"

ՔճՓ-977

ՄՁՈՂՅԱՔ"

Ո63-652, Յ//-155 //Ճ3-695 983-450-481 "452 "

Ը/3-51/.-53ու, Յ//-150,

Ո63.653

-164/, -585

ՅՈՈ-130-16

14.

Խ/Ճ3-501,-502

15. '"

"3Յոօքօյւծս"

ԼԲ

Դեռավո

1.45

ո ՅՑՈ0թԹ:ն: 883-2101.2103.-2106,

| ԳԱԱՈԾՑ»

|391

էք83-214, 219, -221, ավտոմոբիլիձախ կողմից ավտոմոբիլիաջ կողմից

|278

Լ325 |336

2.0

0.5 0.5 0.6

2:2

1.0

2.05

2.5

2.4

2.8

ՅՅ,

Ւ051.1

1.05 1.32 1.4

1.4

0.5

2.0

Հավելված13 Առջնիանիվներիոո

խուսավարման փականը ԿՎ աիճան ,

0.5

խ1ճ3-500,-503.-504 1.1

17.

մ ությունը,

1.8

| 278 186 | -

|397

Վարորդի կոորդինատները տեղի

Վա

Շարժման արագությունը Սաբետոնյա 22.2 16,7 պույթի 11,1 փոր 4,8 4,5 կմ/ժ

Թոր աց

4.6

3.8

4.2

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. 2. Յ. 4. 5.

6. 7.

Ֆոր»տորԷ., 70-Շ Ե. ՔՅՇՇՈՇԱՕՑՅՒՄԼՇ

ոօքօշժոօ-Ք81Շոօքուեւ: ոքՕքուսՇօորոմ. Խ/Լ.: Ղքճոօոօքը,1978, 288 ծ.

ՔՇԽՅԸՕ8 8./Ճ. Բ ղք. Ճ8ՈՕՐԾԱԱԼՐԿՇՇԻՅՑ

5էՀՇՈՇքՅ2.- հ1.: էՕքերոԿՇՇոճտ 1967, 255 6. ւղՇք437ք4,

Խ/1.: քոճքիծեօտ8.Ճ. Չէւօոծքոոյճ ըօքօշաօ-1ք28Շոօքւ եւմոքօտլաՇՇրտայ. 1989, 255 6. Ղքճոօոօքը, ՄաքսապետյանՀ.Վ. Ավտոմոբիլի ն տրակտորիտեսություն, Երնան,Լույս, 1989, 352 էջ: Ճ8րԾուօճմտերելն Շոթմրօզումթ. ԱՆՃՂ.Խքաուտմ ԽԼ:՛1քճոօոօքը,1984. ճանապարհային երթնեկության կանոններ,Երնան, 2002, 96 էջ:

Ձ8ՈՂՕՈԾՀԻԱԿՇՇԵՅՑ

Օ/ՈՇԾԵՅՔ

ՈքօԱՅՔՕՈՇոՂՑՕօյ 1980, Շ.154

ՅՃՇոօքողսՅՁ. ԼԱՅՇՈԵ |. ՒԼՅՅՈՅԿՑԻԱՑ ս

ՁՑողՕողօ«ԿԱԿՇՇԻՕԱ ՅՃՇոծքոս3Ել. /ՕՇԵՔՅ

Ղ66է/օԱ

Վ,Վայաստանի Հանրապետությանքրեականդատավարության օրենսգիրք(ընդունվել է ՎայաստանիՎանրապետության Ազգային ժողովիկողմից 1988 թվի հուլիսի 1-ին):

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ԱԱ ԱՎԱՆ ԱԱ Աա ԱԱ ԱԱ նաԱ Ան Աննան ննա

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ

ԱՎՏՈՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ԳԼՈՒԽ 1.0

ՆՇԱՆԱԿՈՒՄՆ ՈՒ ՎԱՐՈՒՅԹԸ

ւ...

"Ը`

ու...

81.

նպատակն փորձաքննության Ավտոտեխնիկական ու հիմնական խնդիրները տարաԱվտոտեխնիկական փորձաքննության տեսակներնու դրանցհամառոտ նկարագիրը փորձաքննության Դատաավտոտեխնիկական նյութը ն օ բիկտները փորն Դատաավ ածննության դասակալ գոմն ու նշանակումը Փորձաքն յուրան ժամանակօգւռւագործվող ելակետայինԱյութերը նանա իրավասությունները, Փորձագետ-ավտոտեխխնիկի իրավունքներն ու պարտականությունները Ծառայողականփորձագետիիրավասությունները, իրավունքներնու պարտականությունները իրավունքները, Ավտոտեխնիկ-մասնագետի ու մասնակցությունը պարտականություններն .. հետաքննական փորձին ոու...

Տ2.

83.

մոտեխնիկական

84. 85.

ու...

Լու.

86.

Ձ...................

87.

Ձ................

Տ8.

փորմածննության Դատաավտոտեխնիկական

89.

Լ...

510.

նննն նա

գործընթացիփդւլերըո եզրակացությունը Ավտոտեխնիկ-փորձագետի ւ...

ԳԼՈՒԽ 2.0

ՏՂ. Տ2. 83.

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼԻ

ՇԱՐԺՄԱՆ ՉԱՓԱՆԻՇՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՐԿԸ....

Հավասարաչափշարժում Վն նե նանան Արգելակումըշարժիչով ն շարժումըգլորումով Արգելակումըհաստատուն կցմանգործակցի ՌեպլքՈԼմ Ա ԱԱ ԱԿԱ ՂԱՆ ՎԱ ԱԱա Ա նկան Արգելակումըփոփոխականկցմանգործակց դեպքում Ավտոմոբիլիշարժմանհաշվարկիառանձնահատկություններնարգելակմանժամանակ առանց անիվներիբլոկավորման Լ...

ոու.

Տ4. ՏՏ.

ունե

ԳԼՈՒԽ 3.0

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼԻ ՎՐԱԵՐԹԻ ԺԱՄԱՆԱԿ ՀԵՏԻՈՏՆԻ

ՇԱՐԺՄԱՆ ՀԱՇՎԱՐԿԸ

«ԼԼ

ՏՂ. 82.

Հետիոտնիշարժմանչափանիշները Ավտոմոբիլին հետիոտնիանվտանգ արագությունները

Լեւ...

ւո...

ււ...

ւ...

Վնաս

ԳԼՈՒԽ

4.0

ՄԵԽԱՆԻԶՄԻ

ԵՎ ԱՅՆ ԿԱՆԽԵԼՈՒ

ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ

ՀՆԱՐԱՎՈՐՈՒԹՅԱՆ

ՓՈՐՁԱՔՆ-

ՃՏՊ-Ի

ՆԱԿԱՆ ՀԵՏԱԶՈՏՄԱՆ

ՄԵԹՈԴԻԿԱՆ

Փորձագիտականհետազոտմանընդհանուր

ԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԼՆԱԱԱՂԱԱԱԱԱԱԱՂԱԱԱԱ

մեթոդիկան ՆԱՎԱ ԱՆԱ ԱԱ աակ նանան Վրաերթիդասակարգումը նանան Վրաերթանսահմանափակտեսանելիության Յ5 ժամամՕակ ւ... ԱԱ նանա Վրաերթանշարժ խոչընդոտովսահմանափակ տեսանելիության ժամանակ Վրաերթտեսանելիությունըշարժվող խոչընդոտով սահմանափակելուժամանակ Վրաերթ վազանցի ժամանակ Վրաերթ սահմանափակտեսանելիության ժամանակ ՆԱՆԱ ՂԱՆ ԱԱԱ ՂԱ ՆԱԱԱ ԱՆՎԱՆՆ Վրաերթկամայականանկյանտակ շարժվող հետիոտնին ԱՂԱ Վրաերթհեծանվորդինն մոտոցիկլետավարին

Տ1.

82. 83.

Լու

ւ...

84.

ու...

ԱՂԱՆ

ե.

Ան

Անան

ԲԱԶԻԿՅԱՆ ՆՈՐԻԿ ԱՎԵՏԻՍԻ

ԲԱԼԱՅԱՆ ՌԱԶՄԻԿ ՄԱԿԱՐԻ

Ձ...................................

85.

.»

86. 87.

ԳԼՈՒԽ

5.0.

իյա

ԽՈՒՍԱՎԱՐՄԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՄԱՆ

աաաա աաա

Լւ

Ավտոմոբիլիկրիտիկականարագությունները Անշարժխոչնդոտիշրջանցումը Հետիոտնիշրջանցումը ե...

82. Տ3.

Լ...

6.0

81.

(Ուսումնականձեռնարկ)

ՃԴԱԲՑԵԼ1ՕՔՈՂՒՀ

ւ...

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼՆԵՐԻ

ԱՆՇԱՐԺ ԽՈՉԸՆԴՈՏԻՆ

Եվ ԲԱԽՄԱՆ ՎԵՐԼՈՒԾՄԱՆ

ՄԵԹՈԴԻԿԼԼՆ

ՎՐԱԵՐԹԻ

ու...

ՎՊԵՏԱԶՈՏՈՒՄԸ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԼՃԻՃԻՕՑԻՐ/

ՈՕԲՕ25ԷԼՕ-ԼԻՃԻՇԱՕՔՂԻԵԼՃ

1128712112641:171: ՈՕՇՕ0686) (5/Վ66Ե0Շ

Վ.Վ,

ւ...

Լ...

ՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ

5թՀՇՈԲՔԼԱՅՃ

թՃՅԽՈՂԻ

ՃԲԲԼՂՈՇՕՑԱՎ

Ձ.................

Հարվածիտեսությանհիմնականդրույթները Վրաերթանշարժ խոչնդոտինւ... Ավտոմոբիլներիբախումը ոո...

նա

ԽՃԱՃՅՒԼ

81. 82. 83. ԳԼՈՒԽ

ԱՎՏՈՄՈԲԻԼԻ

ՄքթԴիԿԱՆ

ՊԱՏԱՀԱՐՆԵՐԻ

ՓՈՐՁԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

81.

ԳԼՈՒԽ

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ

ՎԸ

ու...

ԱԱԱԱԱՎԱԱԱՄԱԱԱԱԱՄԱԱԱԱԱՎԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱա

89.

Վա,

Լ...

88.

ո...

ե...

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՎԱ ԱԼԼԱ անապա160

ոու.

Տրանսպորտայինմիջոցի տեխնիկականվիճակի արատորոշումը նենա ԼԱՎԱ ՂԱ ԱՆԱԿԱ

Ա ԼՆԱՆԱՆ

միջոցի տեխնիկական վ իճակի Տրանսպորտային փորձաքննությունը աաան ոու...

82.

Ըն

ւ...

ՀԱՎԵԼՎԱԾՆԵՐ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1-18... ու...

Վ...

ԼԱՎԱ

ԱԱ

նաԱ

ԱԿԱնն 169 Ա Աաաա Ական աԱ նանան Ա

ԱԱ

աԱ