Դեղձենու մշակությունը

Գ. Ս. ԵՍԱՅԱՆ

ԴԵՂՉԵՆՈՒ

ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

«ՀԱՅԱՍՏԱՆ» ՀԲԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՅԻՆ

ՖՐԵՎԱՆ-- 1987

ԳՄԳ 42--354

ն

Գբախոս՝

Գյուղմինիստոության

ՀՍՍՀ

ն պտղաբուծության խաղողագաոձության վարչությանպետիտեղակալ

Հ,

ՋԶՄԵԶՑԱՆ

Ա.

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ՍՄեն

ՀՆ,

Հ

ր

նկ

««ԱՄԼ

Համադումարներում

թաշվելհոր, ավելի ռլատա վուն չոռու խնդիրներ՝ դլուլատնատնեսությունը, ինաննաիվուցննլ այն վարել ինդուսոաուսջ

են

մեքոդններովն չետնողականորնն չբարձրացնել բնրբի որակն քանակը, շնշտոակի տվելացենը դյուղաանատհսական ժքերջների, այդ թվում նան պտուղների արտադրությունը, որպեսզի լիհվին բավարարել բնակչության պաճանջմունքը: ն սենդի աճող արղյունաբերությունը առպաճովել բարձրորակ ճոժթուի Բնակչություն սլաճանչը ոլտուղներով բավարարելու դորժում եժ դեր կարող նն խաղաղկորիզավոր պաղատեսավտորը որոնը շուտ են անչնում ապրանքային բնրքաավության շրջան ե բարնասոտ սլայմաններում, ոանը պարբնրակա-

րիալ

ու

չ

.

աան դճռենու

ռ

էջ, նկ.

եր. Հայաստան աշակույունը

Մ

,

:

1983.

առանձնա Փրքույկում ինրված են դեղձենու կենսաբանական ուղիները: նկարագրված դությունները ե ժշակության ինոեեսբվացման կիս նն Հանրապետությանպայմաններում փորձարկվածծառերի ն բույլ եղանակը, եղ էտի լուսարանՀամակարդը տիակ ձեավորման ն ոնրքամավարի աշխատանըների վաժ նն անկարկների խնտմջի -

ւ

մուտ-

է

ն

ճարցորը' ճամալիր մեքենայացման Ե,

եճրի,

ն

3504030400 144... `

ո

Լ

Թ

ԳՄԴ 42.594

681.1

«

:

Քոատառակչություն: Հաղաստան»

ՎԱՇՏ»

Լ

Շ)

Հ

սն մառնավմ

քյան լան արա աղբի տված էչ էլուղատնանսական աան աշխատողներիճամար, կարող է ռղտակար լինել

րաարան աե

|

հություն,

Հողա ՔՈԴԿԲ/

եռում

Մեո անուսնյնատութ Աաաա

/

այուսսլ

ու

ամեն

յուն Համար Ք 21. տար մոք ՔԻ

թի չավորապն տա

հակուքթրոն դեղձենու զանզվածույին Հխումն ինանեսիմ մշակությունը: անեն

'

ս

ն մնժ

նշա

-

ճիշտ ույդիենրի

ու

Այժմ դեղձենի մշակող մի շարք երկրներում մեկ չեչի 2աշկգ դեղձ, որի մի զգալի փով արտադրվում է մինչն 10--Ֆ0 ասը արտաճանվում է: ձայաաոանում ժեկ շնչի Ճաշվով ար |

|

|

|

լ

կաղժում է մուսավորապես 0,5 կիլոգրամ: ձայաստանի,որոլես Պարավային 4անրապետության, Հայրենասիրակա ԷՒ Է արտն բոլոր լրիվ օդատագործել Հենարավորությունները տեղի ն Հլուսիսի արդյունաբերական կենտրոնների բնակչու.

՛

թյանը թարմ դեղձով բավարարելը:

Դա

անճրաժեշյո է

հան

ւպաճանջՃճարաճուն սննդարդյունաբերության ղարդացող արդյումունքները բավարարելու ճամար: Դեղձի վերամշակող

նաբերությունը դարձել է Հանրապետության ժողովրդական տնտեսության եկամտաբեր ճյուղերից մեկը:ներկայումս 2անրապետությունում դեղձենու ճամախառն բնիքը կազմում է Հազար տոննա, մինչդեռ «նարավոմուոավորապնս 30--40 մուռ չուվլագայում լա իություն արտաղրել 100--150ճաաղզաիր տոնն | ավելի: Դոն է կարելի ճասնել ինչպեսեղած այդիէլ ների բերքառվությունը ԵԼ ն որ յուբարձրացնելով, այնպես մ ա Է. բացվող ճողերում ինտենարվ տիպի ղանգվածային այդիներ միջոյ Հիմնե ի պայմաններում դեղձենին կայուն ա բարձր բորը է տայիս առանց օրողաբերման պարբերականության, ն սիստեմ կիրառվող նորմալխնամքի դեպՄ : որ ծախսումներ կաէ, յժո50 2ԱԶ1Խ ցենտներ լավորակ բերք, որը նո ՍՄՎՏ (ժպառստի մայրորան(19842 ք.) պլենումի առաջաղրած ո:

Է

իջոցուի Մեր ւ

չ

'

ի Կար ար /

Ա:

մեժ

ու

պատախանադու

» ֆրադոտ աջող /

յրը '

աան

յ

աԿռան չ

ա

։

՛

ր

,

արտա

լ

-

'

ու

Ն,

ի

7 ,

ԺՈՂՈՎՐԴԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՂԹ:

ՆԽՇԱՆԱԿՈՒԹՅԳԻՆԸ

ԴԵՂԶԵՆՈՒ

Ռ

'

թնդիրների ՐՐ

Է,ԱԻ աոա

ցմ

ա

ւ

ինաազլարենային մ

ի

զոժ

Լ

Դեղձենընժողովրդը կողմից սիրված պտղատեսակնեբ արմ Տ Ւ, ՈՑ Էաոսբնաւթնչունյաննամբողջ տարվա ընթացքում թար է:

ուտուղննս Հ

-

դործում մառտակտրուրելու

մեծ

նշանակություն

մասադ սրողաբճրող կորի վուր: կուլտուրաները, նավորապեսղեռձենին:Դեղձենու բազմաթիվբարձրորակսորՀաաա տե մբ կետի բոն լոոտ ճերքակաե ությամբ Ճւոմունացման ժոոմյլ տի Հէ ոհոխ

ունեն

-

Է

ն-

է պտուղիերն 2ճնարավոր

ն մշակելուդնաջում դարաշիխելու մե

.

Է

-

`

օատաոորժել Հունիսի ժծրջին տասնօրյակից մինչե Հոկտեմոերի վերշը է: ավոլի: 0րինակ՝ Մեղրու Պաճունի սոբոի պտողՑիտո սլաՀվում են մինչն երկու ամիս՝ այսինքն հերը քառյելուց Ժոոչն Ճունյսը (թույլնիկ սովորական մառանի ւայմաններում ):2Դեղձերին որոդաբնսում յ երեթ տարեկան ճասահից, հ, ոբպես կանոն, գարնան ցորմաղում է ժիրաննրուց ճետ սուժում լավ խնամքի ղդեսլքում տարարութ բանննոխըչը մեն տտբր բորձո բեք է տալիտ: Դրան նպաստում է նանս այն, է, ուռի առանց մեղուներիծաղզինոր դեղձենինինքնեաբեղուն ա-

ու

պտղակալում Մոուղների ններընորմոո ինքնասիոշուտվում մեծ մասը ուչառվում է քարմ վիճակում, բայց մի զդալի մասն էլ օգտաղործվում է բարձրորակ կոմպոտներ,մուրաբա, ջեմ, են

ու

դյո, Դյու, ալանին այլ աննդամթերքներպատրաստելու Բացի արժեքավոր սննդամթերք լինելուց,դեղձենու շամոար: նան ունեն Ապնշանակություն: սրռուղինորի դինտիկ-րուժիչ Ճւմային դեղեցիկ տեսքով: վառ դունավորմամըչ ըանքոային ճլութալի, քաղցիանամ բարձր ճատկանիշներով, նուրբ ովի

ու

պտղամսով ն լուրաձատուկբուրմունքով պտուղներըտարբնբվում են բոլոր մյուս պտուղներից: Դրանք աչքի են րնկնում

Հարուսա քիմիական կազմով:

նան

Է, ոլարունակում

նջ

արթուղննիը ՞

եեզչանուր "թար

կերր

7--1Ռ

են

159 ը,

Միջին տվյալներով դեղձի

չոր

յ

այղ

օ 5-13,5--2130,

Հին հլութեր

Թում Լ

նչ մինչե

2"

250. 7. ն Հե

նչուիժի: չ Ք" 79 ր: Դ Մ Զ.Շ--Փյմը արթու, կորաին մ եք կարուսբն 2.2--Ժմյն ս զ Ա ի «րս համրիվիոամիններից ինուցոր ՀԶ4,1--ՏՅՅՈՑմգ:ը, չոլոռէ 06--19145 լնձորաքքու, դինեքմու ն 0,6մին՝ 0,14 մզ, ոռ յո

Ում

յ/

1:

արմ

Արօուր

որո

բուրամրո Բ Բոր:ՅՈու:իը

Քուրո'մ

՛

,

,

,

աս

-

7,800 ընդճանուր սլեկաին,

նպաստում | ուդիրակտարվ

որը

օրգանիզմ, |ժարգու վանմանը մնացորդների քայքայման Դրոձինու ճամեմատաբար շատ են պլարունաե,7"

,

պտուղները (344-ամինաթթուներից առպարաղինաթթու ուտ կում 710 մգ), ալ կրնեմնեիում, նւաորիում ԱԽՆ մգզդ )։ երկար, կալցիում, Ֆոսֆոր հե այլն: ոազենդիում, լումին, Ուսումնասիրությունիերից պարզվելէ, որ նշված Հանքային աղերի տոկայությունը կանխում է մի չարք Հիվանդությունծերաների ղարդացումը ն մարդու օրդանիդմի վաղաժամ ցումը: Դեղձննու ոպաուղներնարժեքավոր հն նան նրանով, որ որը չափազանցկարհոր ւ արունակում են 41--51յ2 մզ 0 յոդ, երնանիբնակիչների Համար, նշանակություն ունի Հաակաաղես որովնետի խմելու չուրը լող չի դարունակում: Դեղձի օդա յոդորձումը հոյասատում Է Հեժողլոբինը ն արյան կարմիր ցրնարդու օրդահիմում: Հայտնի է, որ դիկների առասացմասնը նթե լլարդի դործողուզունկքիան կուսւոթում է լլարդր, ալո յոոկոս, առլա դեղՌլունե աչդ ոադությամը ընշունենը 10 ձնքու պաուդննըի սուղնքությունը Հավասուր կլինի 40 տոկոսի: Շրորտիդճիմնային ոնանդիւսյի, դրանք Խապաստումհն մարդու «եռ թրաճիմնագին որ յուն հ Պլուստածբենըի ան»դրումեշյո Մյ" բոլորը դառսարաէշոության արյանմոանը: բրսրձրացն նում է կննոաբանորենտակտիվ նշանակությունը հյուրերի է Դեղձենու տալիս դինոխկ-բումիչ Հատկություն: սլթուղենրին տուղների բուժիչ «ւատկությունը ճարոնի է Հնագույն ժանչն ժեր Սվաղրությոնը) անտիկ մանակների: Դեռես Ժիր Հռոմում Պլինիոսը իր «Րնության ոլոռ մությունը» Հայտնի աշխատությանմեջ դրել է, որ դեղձի օգաւսգորժումը նպաս տում ն բարելավում Մ 1 Հոդեկան վիճակի չանդստությանը Է

ա

չդ

`

ս

ախորժակը:

իտալաընթացքում քվագրության պարերի

Մեր

Սայերնո Է"Ր

ան ,

բժիշկներն շ ի

բաղա Քաղաք

Հիվանոներին չննդոռի

ենը ինճց

խոր-

օգտագործել, որովճ նոն է ուժեղ փսվումը:Դեղձենու տերնների խադո կանխում է : մ իսկ չուկն օդտադործում էին որսլես ճիճվաթափ ղեղամիչող, ն դնե Գ աղիկներիը որպես լո' օշարակը պատրատտած (շարափ)՝ ժողական: 411 դարի վերջի մասնագիտական դրականության էին տալիս

ուրդ

ւո

չափով եղձ

մեժ

'

՝

ա

ու-

մեջ նշվում է, որ Ջավախքում (Միալթալուր) չռեղի ճայերը, լույժի դեմ օղոագորուբիշ դելոմիջոցների ճետ դուգաձճնո, ՞

՛

՛

՛

՝

.

:

էին

ժում

նան

դեղձի չրի հփուկը: մտե

լ ամալ ամանակակից բժշկությունը

, նս

73.1 ՛

չ .: շանակություն

է

ճատկապես դեղձի պտույների դրական աղդգեցությանը, բաՃար ոժվարամարո, գուռ սնեդամթերթի մարսողությունը բելավելուդորժում:Դեղձնուժնդացնումէ աղիքենրի ԱՏ նա րակծկանըը ըղերիստալտիկան) Է աղպաճովում է դրահց աշժամանակակից խատանքի եռրմալ րեկիսըքը: Բացի այգ, իժշկությունը խորճուրդ է տալիս դեղձենու պտուղներն օդտադործել որսլես մի լամուղդեղամիջոց: Դեղձի կորիղի միջուկը դարունակում է 20-60 օր ճարպ, ռրը նհշենուճարպիՀետ ճավառարազոր կիրառվում է բժշկության դպրակախկայում:

յուլիս

ւ

Աշխարչում պոյություն ունի դեղձենու ավելի քան «ինդ շւսվգարսոլո, որոնել)Ճասունացումը սկսվում է Հունիսի վերջն հ շարունակվում |է մինչն եոյեմբնրի տառուջին տասնօր"Հասունանում է դեկտանը, իսկ չբնոսկան Դաւն-տուտսորտը ն հունչուատ է, ոնմընցին: նշվում որ :չտնտկան Մլսոմի մուռ

ռտորտերըի ինր Հով ութը կատարվում / սեպտեմբերին, բայց սրոուլնենըը սովորական մառանի սրումաննիրում դպաճորւթնվում նն մրեչն փնտրվող- մարտ ումիանեսը, մա ճնարողվոբույուն է աուլիա ոսոնձին ճողակլիմայական որսյմանների ումա

Պոաատուսացման տատրչնըմամկետսի Համառյահ ք ասախուծնայդուիր 4«- ամիսների ընբրոդքում տպոււողենորն Ո ատանարթառել Թոր մ որսույներ, իշկ վերամշակող արդչուն բարձրորա նուղ յունը ուժրոդջ սքղոնում սոաճովել ՀռոՒրոմ: (Րոաժումադուկ չի աբացնում բներքաճավաքի բոորնլ

ճու

այո

ե անանսությունները Հնարավորություն կնրբեռեվաժություւ, -

՛

ավարը կազմակերոլել աստիճանաբար: արա բորքա Հասունացժան

սորտերի /

Ֆ

ու

Դեղձենուշորտերի մի մասը պլուսնիէ քարմ միճակոսի բ ինչոլես հորմ, այնալեսէլ վնրամշակվածվիճակում օգտագործելու Համար: Կան միջակ մեժության (100...150 զ) ն խոշոր (400--600

աղլառելու, իսկ ՀիմնականՒր.»

որոնջ աչքի առաջվում

են

ները:

են

ինկնում

երկրի

բարձր

գ)

պտուղներ,

ն փոլսադրունակությամբ

րդյունաքելակոան Հեռավոր կենտրոն-

Դեղձենին ամենավաղպազարնրողտեսակներիցէ. բարձր ազրոտնխնիկույի պայմաններում սկռում է պաղաբերել ոբնկփան 3-րդ տաթում ն 5--Շ-րդ արում տալիս է աղրանքային րբալձր բերը: Բարենալաու որում

Հողակլիմայական ոլայիան-

լավ խնամբի դեպքում զեղձենին սնի տարի ապառովում 1 րարձր բնրը՝ տոննա 8--10-իցմինն 15-20 մեկ ճեկաարի ց: ա շարթ երկրենրում:

դքղձննին մշակում

են

կան բմոիձր բերբ:

Դեղճննինաչրի

է

(Հ4ոլանցիու, Ֆրանսիա) տապանում ե բավա-

ն ջերմատներում

ընկնում բարձր ըզչողականությամբ ն

Ճամեմատաբար չավ | շամատեզվում մի շարբ Հեւ կալների

րություն է Շատ

(ձիրանենի,խաղլորենի,նշրեի), տալիսաճեցնելչոարբ:եր ճողային

պատվաստաորը

Հնարասիո.

սայմաններում:

ճրկրներում (Ցրանսիայ հալի ո, Սոմորոսլիայ հոդանիտ, Զիյի, Պորտուգալիա, եռրՁելանգիա, մեե Հարավային

իինա, ԱՄԵ, ժում

են

դեղձենու սերմնարույսերն Կանադա) շ«դտագոր-

որպես սյատվաստակալ ծիրանենուՀամար: Մառերը ոտարյվում ին ն փոշրածայոոլ Հեկտարի մրա մեծ թվով բուլաներնն չոնղադրվոսէ, որի

օղրչու շնորճիվ ճողոայինժրավորից ա/եչի բարձր րերք է ստացվում, քան սովորական այդիներից: Դրականմեծ նշանակություն ունի նան դեղձենու ճյուղա-

վորման

կենսաբանական առանձնաճատկությունը: Սորռերի են լալն անկյան տակ, որի շնորճիվլավ ներաճում են մեժ

դի

ժասիկողային Ճյուղերնառաջանում

Հեռ

ն

նելու հարի» շի լինում:

ըստ

ընք ացքում Հաւ վեգետացիայի Հ7 շզտագորժելբանվորական ուժն դյուղատնտեսական տեխնիկան: ն

ուղեկցոկենորոնական

բերքի ծանրությունից չեն ջարդվում,

Հենակներ դո-

:

ընբնարցեքը: Ի

Դլք

դղալի չափով իջեցնում լ բերթի

-

Մասնաղդառներին արտագրության աշխատողները բազեն որ «արա լել, աոոբիվ ուսումնառիրությունները կուց ոողատն սակների մեջ ննամոաաբերությաժբդեղձենին դոչորփն

ավում է առաջնակարգտեղերից մեկը ն բոլորիդ արաղ բարձր է փոխճատուցում կատարվաժ ծախւերը: Այսոդեռ, Արարատյան բջնակ, ըստ Վ. Խ. եղիաղարյանի տվյալների, պայմաններում Հարքավայրի նախալեռնային գոտու ղզոռնրի (Աշտարակիշրջանի «Սասունիկ պետականտնտեսությունը) մեկ Հեկտար դեղձենու փորձնականայդու ճիմնման ն խնամՔի ժայսսեիր կավժել են 5246 ռուբ. իսկ չորո տարվա բերքից ստազված եկամուտները՝ 18476 ռուբ., թվում ղուտ եալդ ռուբլի, Շաճութարնրությանմակարդակբ կամուտը՝ 13930 է տոկոսի: Այդին տնկվել է 5»« 2յ5 մետր խտուճասել Թյամբ, իսկ ծառհրը ձնավորվել են բարելավված բաժակաձն եղանակով: նույնանմանարզյունքներ մենք ստացել ենք Վեր փորձերից նան էշմիածնի շրջանի նորակերտի պնտական չոնտեսությունում, ուր այգին Հիմնված է 9249 մետր սխեհոլով, իսկ ծառերը ձկավորված են կիսատավակ եղանակով: նշենք նան, որ Ճամաշխարձճային շուկայում ժեկ տոննա դեղձի արժեքը Հավասար | երկու տոննա պողպատի կաժ հրեք-չորս տոննա բենդինի արժեքի: Հետագայում, մարզկանը նլուքական ապաճովվածությունը բարնլավելու Հելո մեկտեղ, մեժ ուշադրություն կդարձԺե ժի նտր մաղդասննեղառությանը: Այս տնսակնետից նշայուն ունի դեղձենին որոայնսվաղ արողաբներող չոքում ՊոարաՀանմույին արժեքավոր գաղատնսոակ:ինքնըստինքյան այս տոմանբը կիքանի, որպեսղի ոչ միայն ընգլայնվեն դեղձեհո: ոարածությունները, այլի ինտենսի վաքվի մշակությունը: եյ ոզդուքյամը մեծ անելիքներ ունի նան Հայաստանը՝ որպես դեղձենու ծագման օջախներիցժեկը։ որ

ու

օ-

բաոի

Ի աէ,

ԴԵՂՁԵՆԻ

ՑԵՂԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

|

ՏԵՍՈԿՆԾՈԸ

,

'

ճաքճթված:

մակերեսը

:

բացվում են

մ ինչե

դույնի:Մաղիկները ունեն Տուրաքանչյուր նորմոլ ծաղիկ

բայց

մեծությունը

20--30

տոկոսը» պողամսից մեծ մասի

րաբար

ն.

որոնք ռորտեր։

Հ

կ

մշա

տերնի

կանաչասպ

որսլեսկանոն,մի Պտուղները, թավոտ: երբեմն՝լերկ:

ճամար): բաստելու

բար սորտեր (սակայնոչ պիտանի

կաճամ է,

պտղ ոլտուղներ, երկարավուն Հանդ

ներով

տ ն ակոսներով:արտուղ ո ըն նան ձեեր, որոնք պատաձում

,

աղեղնաձնեն ն, մոտենալով դեղձեն սովորական բար (ինչպես մակերեսը ծածկվա կորիղի գաճեո, իրար ղուգաճնռգնա դասավորված, կորիզի մակե սովորականդեղձենու

վում է մի

կուլտուրական դեղ Միջին Ասիայում:Սովորական Հատկանիշ քանի

տինան ն ի.

ն նկարագրել սակը Հայտնաբերել Սրանից Ռլաբովը:

ու

զբոսայգինկ փողոցների դործել ան դեղձենի (65164 ֆերբգանակ են

բավական

ո'

երբեմն թերթ ծաղիկներով, ցրտադիմ ղերով: Սրանք

ն

սպիտա կարմիր տարատեսակներ՝ ռենու նմա

կան նան քաղցր միջուկովսորտ են նա պատկանում Այս տեսակին

չի անջատվում:Սորտերի

10--12

դրամ:կորիզն ունի մեծության ն կազմումէ պ տարբեր Հեշտութ

նե

ո Նան

ի պտղամսով,ունի պարզ լինում է "ին Պաողամիսը ա դեղին ե նտակ խրա խիստ տատանվո

նան

առէջքներ: մինչն ընտանիրին: րն թյան է վարդազգիների վարսանդը:Պտուղը կորի եռում արտ (որակար):

նան

ԿԱՆ տնեսա-

տողըպատկանում Ա գոՄ է վծըցտեսակ, որից երկուսը մշակության մեջ աճում րածված կուլտուրական տեսակներ են, իսկ չորսը մի շարք տարատեսակներ,

Ն

ԿԱԼՅԱՐԻ

վան դեկորատիվձներ: անան բավական գեղեցիկ

ՀԵՂԱ

ՆՈ

տարի ն ճաս-

կուլյոուրական սորտերը,

է 12--15

մայր ցամաքներում:

բոլոր

Սովոբականդեղձենի(Ի6րտ1ոճ Մալքուտ): Այս

են բոլոր

կից են առաջացել ճամարյա որոնք մշակվում

Սովորականդեղձենինապրում

մեծության

նում է 5--6 ճողակլիմայական մետր բարձրության, բայը տարին բարենպատոպայմաններում ապրում է մինչն 30--40 8-9 Հասնում է բարձրության, իսկ անբարենպաստ մետր է թուփ: Լավ խնամքի պայմաններով միջավայրում մնում է 25--80 սմ-ի, իսկ սաղարթի բնի սորոմադիծը ասնում լիլայնությունը՝ մինչե5--6 մերի: Սաղարթըսովորաբար նում է կոնաձն, լայն փոված, օվալաձն կամ տասփակ-կլորաչ վուն: Բնի ն մայրական ճյուղերի կեղենրմուգ դորշ կամ կարմրավունչդորչ է, մնեժաճասակծառերինը՝ ուժեղ երիտասարդճյուղերը Համեմատաբար բարակ են, միամյա շիվերըլերկ են, փայլուն, կանաչ գույնի, իսկ արնի կողմից՝ կարմրավուն: էլիաաձն ձգված են, լայն կամ նեղ Տերնեները սմ երկարության ն 2--4 սմ լայնության, նշտարաձե, 8--10 եզրերի մանի ատամնաձն կտրտված են, ներքնի բաց կանաչ դույնի, թույլ քավո, իօկ վերնինը՝մուգ կանաչ, լերկ, ունեն կարճ կոթուն։ Սպիտակամիսսորտերի տերնի կենտրոնականջիղը լինում է սպիտակավուն, իսկ դեղնամիս ռորտերինը՝բաց դեղին գույնի Դա սորտային Հատկանիշէ ն է Հնարավոր առանց պտուղների այդ սորտերն իրարից«եշտությամբ`տարբերել:Տերնաբողբոջը սեղմսրածալրէ, ուժեղ վաժ շիվին, ծաղկաբողբոջը,Համարյա իսկ կլորավուն ծայրով ն շիվից փոքր-ինչ անջատված: Մաղիկները երկսեռ են, իրքնափոշուվու, միջակ կամ խոշոր, կարճ ծաղկակոթունով, սպիտակավարդագույնից մինչն ժուգ կարժիր

,

|

բարձր ն ծւցրտադիժացկունությամբ

,

ոնրի փոքրությամբ (ճաճախ լինում է 2--ֆ Մետր թյան քոսի),բարակ, բարձրուճիպուռանժան ճյուղերով: Պտուղները թավուռ են, Ճամարյա դնդաձիպտղամիսը Հյութալի, թթվաշ, պիտանի:

ուտելու ճամարքիչ է

(Լեռնային դեղձենի): Ծառերը

է

դեղձենի: ՏարածվածՉինաստանի Դավիդի նաշանգկոչվում Շան-տառ

են

րում.

շիվերը լերկ

են,

կարմրավուն,ինչպես րալծնու

հն

.-

(մինչն 8--9 մետր), ունեն Խիո սաղարթ, Հաստ բուն ավելի ձրկարակյաց նեն, քան սովորական դեղձենին,միամշիվերը

մեծ ն քա

Ծաղիկները են, վարդագույն

բացվում 2- 3 շաբաթ վելի վաղ, քան սովորական դեղձենուսորտերինը: Պտուղները կլորուվուն են, կանուչ զեղնագույն կամ գեղին, ւլտողամիսը

բարակ է, ուտելու

Պաւմար պիտանիչէ (ճ0շնցնում է նշենու ոողաժիռը), Հեշտությամբ անջատվումէ կորիզից, Ծառն ՞ ն ցրտադիմացկուն եի, չորադիմացկուն

(իճակում

մեր),

սաղարթը խիտ |

կանաչ

Տաբմանալի (տարօոինակ) (5. ԴԱՈՐՃ)։ դեղձենի աճում է Վայրի Տիբեթիարնելյան լեռներու Լ ծովի մակ ինույթիը Ժինչն 3000 մեւր բարձրության վրաոԾառերը մեժ շատ միամյա

են:

չեն (մինչն

շիվեոր լերկ

Տերեները բաց

դույնի են, 9-40ամ երկարության, կենորոնական ջիղը ներքնի կողժիցթավոտ Ծաղիկները խոշոր են,

է

որուն),

.

ու

ապիտակ, Պյութալի

ցածր

սոյհտակ: դնդաձն են Պտուղները խրուռքավուռ տղա մ պտղամիսը ոչ

պատվ

Հետա

կորիզի Հարթ մակերեսունի, ո ձենու մյուս տեսակներից.որոջ չափ րեզ: Բացիայդ, ծաղկում է ավելի ո նան որպես թույլաճ Համար:

ձենին, Միաժամանակ որոչ

նում

ձննու

Սիմոնի դեղձենի:Աճում է մի տեսակներծ

տարբերվում է մյուս

նման (վեր ձղված)ձնով: 8րտադի դեկորատիվնշանակությունունի:

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱԿԱՆ ԴԵՂՁԵՆՈ

ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ

Գյուղատնանսական՝ կուլտուրան ուսնձին պտաղատու տեսակների ծա կարնորնշանակությունունի դրանց տեղաբաշխումը ճիշտ որոշելու գոր

ալաղաբնրում է

որում

նան

այս

ու

Է

պայմա

շող

դեղ

է` ա առանձնաճատուլ՝ ուշադրության

ու

մասնադեւոներ տնում են, որ կլիմայական պայմանների բույս

աճում

վայրերում:Րա

նում է մշտադալարբույս ն ամեն աշո Դեղձենին աշլաարճի ամենատար ներից է: Հավանական է, որ նրա ա ցել են տարբեր ճողակլիմայականպա իվ այն արազ վերափոխվումու Հարմ ջավայրի պայմաններին:

Բ. Պիուորովս

ԵԱ լ դարերին վերաբե դտնվող ուրարտական Թեյշե

Ակադեմիկոսբ.

առաջ

ջում

բլուր) փլատակների պեղումների ժա դեղձիկորիզից տաշված, շատ լավ ւպ

Մ.

Հատիկ: Հետնաբար այստեղդեղձի կո Հեւ առաջ, մինչն Չինաստանի առխո տելը: Այո Հայտնաբերությունի Հետո Վերմիշյանը նս դոնում էր, ո

Ա.

սանում

է կուլտուրականդեղձենու ծագման

մեկը օջախներից

(1966 Թ), ԱնտիկՀունաստանի խոշորագույնմտավորական, բուսաբանությաննախաճայրԹեոֆրաստը (332 թ. մեր թվա-

դրությունից առաչ) նշել է, որ սովորական դեղձենու Հայրենիէ, որի պատճառով ստացել է Քճոտ162 Պարսկաստանն անունը: Այդ ժամանակաշրջանումպարսկականտիրապետությունը ամենախոշորն էր ե գրավում էր ամենաուժեղն կ Թուրքամենամեծ տարածությունը`սկսած Տաջիկստանի Սն ն մենստանիճարավայինմասերից մինչե Միջերկրական ծովերի ավիերը, նույն թվում նակ Հայաստանը: Ուստի այդ տարածքիվրա գտնվող որ երկրից էլ դեղձը տարվեր Հունաստան, պետք է ամարվեր, որ է բերվել: Պարսկաստանից նս մոտ նն, Հնչաբանականտվյալները վկայում որ մեզ դեղձը մշակվում է սկսած շատ ավելի վաղ ժամանակներից: Այսպես, մեզանից վեց Հազար տարի առաջվա ժամանակաշրջանին վերաբերող Շենգավիթ բնակատեղիպեղումներում հա ճայտնաբերվել է դեղձի կորիզ, որը ոչ մի դեպքումչէր կարող Ջինաստանից բերված լինել, քանի որ այդ ժամանակ փակ տնտեսություն էր տիրում նաճաղպետական Հայաստանում ն ընդարձակ առավել ես այդառետրական կապերի մասին, պիսի Հեռավոր ծհրկրներիճետ, ինչպիսին է Չինաստանը, խոսք լինել անդամ չէր կարող: Ուրեմն սովորական դեղձեէ. այդ մասին է վկայում նան նին տեղածին պտաղատեսակ Հայաստանումաճող դեղձենու ձների լայն բաղմաղզանուավելի քաշով թյունը. Չ0--30 գ սկսած մինչն 900 գ-ից ն լերկ (շարալի) ոլտուղներ,խիա թավոտ միանդամայն ոլտուղներ, կորիզից«եշտությամբ անջատվող,քաղցրաճամ ն նույնիսկ դառնամիս պտուղներ, թելոտ ջրալի ն պինդ կրճկրճան պտղամսով, դառնակորիզն քաղցրակորիզ, դեղնամիս ն սպիտակամիս,վաղաճաս ն շատ ուշաճաս պտուղլներ, որոնք քաղելուց Հետո սովորական մառաններում պաճվում հեն մինչն երկու ամիս ն այլն: Կարնորնայն է, ռր մեր տեղական սորտերը ճամարյա չեն կրկնում այլ երկրներում տարածվածսորտերն ձները: Մերազգինճատուկալանի պատրաստելուսովորությունը նս վկայում է այն մասին, որ դեղձենին տեղածին բույս է ն մոտ մշակվում է մեղ շատ ճնադուլն ժամանակներից: Ռրոշ Քե

ու

ու

ու

ալանի բառի մասնագետներ (Պ. 9. Վինոգրադով-նիկիտին) կովեն «ալան» ժողովրդի ճետ: Սակայն ծագումը կապում ե 9-րդ են մեր թվագրության 2-րդ կասյան ալաններըապրել ն բնակվել են ժամանակակիցՊիցունդակուրորտից դարերում Ալանները դեպի Հլուսիս-արնելք, ուր դեղձենիչի մշակվում:

ն անասնապաճությամբ մասամբ գլաավորապես աղբյուրներում 2-րդ դարի գրական Հայ հրկրադործությամբ: դործ է ածվում ի .Հակադրություն «աղուջ «ալանի» բառը

զբաղվել

են

բառի, որն ունեցել է ինչպես աղի, այնպես էլ դառը նշանա-

դակություն: Այս իմաստով ալանի բառով նշանակել են ոչ են Ճետո ալանու սկսել որ, այլ քաղցը իմաստը: Պարզէ, որ մարդը մեջ շաքար ավելացնել, իսկ շատ վաղ ժամանակների որպեսզի միջուկը, ընկուղենու է դեղձն պաճել չորացրել ու

ու

ձմեռվաամիսներին: օգտագործի անբայց կողմնակիորեն, փաստերնս, թեկուզն Միշարք Հաստառոում կերպով ժխւռելի

է

են, որ

կուլտուրականդեղձենին

առաջացել միաժամանակկամ ավելի ճիշտ մի պատմական դարաշրջանումմիանգամից մի քանի երկրամասերում(չբրջաններում), անկախ մեկը ժլուսից, կոր Չինաստանընրա Մ. Գ. Պուովը, որը ծագման միակ Ճճայրենիքը(կենտրոնը)չէ: Միջին Ասիայի ն մասնավորապեսՏաջիկստանի պտղաբուժության լավատեղյակ մասնադետներից է, իր բազմամյա ճետո միանգամայն ճիշտ եզրաուսումնասիրություններից է: կացության է եկել, սր դեղձենին տեղածին պտղատեսակ ալեՀետագայում այդ միտքը Հաստավել է Հնէաբանական

ղեկավարե. Դ. ՍալԱշխատանքների տվյալներով: ղումների

1ենինաբադի տովսկայան (1921) նշում է, որ Տաջիկստանի Ֆերգանա)Հաշտիշրջանի Տուդաի մարզի (2ճյուսիսարեմոյան մեր թվագրությունից Կալոնբնակատեղերի՝ Խուրդ ն Տուդղաի պեղումներում վերաբերող Հայտառաջ 3-րդից 1-ին դարերին ու ն նաբերվել են մի շարք բույսերի անըմեր դեղձի, ծիրանի տարածվածէ Տաջիկստանում բալի կորիզներ: Բացի այղ, հ արտադրության մեջ մշակվում է տեղական ֆերգանական մինչե ալժմ ցինաստանումչի Հարոտնադեղձի տեսակը, ո՛չ էլ վայրի պտղաբուծությունեւմ, ընրվածո՛չ կուլտուրական նան Ադրբեջանի վիճակում: Համարյանույնը կարելի է ասել է, որ մքր 8. ի, Հումելը (1940) Հիշատակում

որը

վերաբերյալ:

այան Ա Խար կանվերջին ԳԸ Ի ճարավ Կիրովաբադքաղաքից) նակատեղի

թվագրություն Գոր առաջին

է

ա

Հ.

"

1 Լ.

են դեղձի կորբիղներ: իա Հայտնաբերել /

Այսպիսով, երեք տարբեր

ո"

ոա Ց,Ա րած սզեղումներում Աա ճու ԳԱԱ ողաշերտերում, բան ավելի ճնադուլն դարձրին վերարնրող ր

«Մետաքսե մեծ

դժվար . Հաեվչ (ը:` Այստեղից

ճան ասապար՞ի».

մ

որ նշված երկրամասերում դեղեզրակացնել, սովորական.

ր

|

Լու վայրի վիճակում

մշակույթի մեջ է մտցվել մտ լավագույն ձների միջոցով: աճող Հ. տնաբար, գոլություն ունի սովորական դեղձենու շատ Ճաորը չկրկնող մեծ գենետիկականֆոնդ, րուստ,իրար Համարյա է դեպքում օդտագդորժելու ստանալ Հնարավոր խելամտորեն դիմացկուն ն բարձրարժեքնոր սորտեր: տեղածինբուլս

է ն

որ

ո

ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ՍՍՀՄ-ՈՒՄ

,

ԴԵՂՁԵՆՈՒ

.

,

տո

տարՀանրապետություններում ները:

միանդամ ժամանակներում

բեր

վեց միլիոնյոոննա դեղձից երկուսը աշլաւրճումարտադրվող Նաճանդները, մուտ մեկ միտալիս են Ամերիկայի Միացյալ 600 ճաղար տոննան՝ Ֆրանսիան:Մյուս լիոնը՝ իյուսլիան, իսկ ննա դեղձըարտադրում. են մյուս երկբիմեկուկեսմիլիոն

ղբաղ-

մշակությամբ ՍովետականՄիությունումդեղձենու ԿովկաՀլոախսալին վոամեն Մոլդավիալում,Ուկրաինայում, Հանրապետուն ժիջինասիական սում, անդրկովկասյան ՝

.1 րու (աղ ) թյուններում

գույքա(ճազ.՝ ճատ) ըստ պետական

քանակը Դեղձի ծառերի բնդճանութ

(1970 թ.) գոմանտվյալների -

Պ ի

Անվանումը

:

ԵՎ ՄՅՈՒՍ

դո զանո յուսիսային լայնության 91206 լայնության Հորիզոնականների որովայնն ստացվածավելի ցրուսդիմացկուն սորտերը աճում ականուժ՝

բայց

է երկրագնդիբոլոր

մայր ցամաքներում,

80--40- 0.

ն

սաճման-

»

երում

ար "ր '

չ ԿՆ

են

այն շրջաններում,

ձմռան

ուր

միցրտերը

ամտիճանից վեգետացիայիընթացքում 2500--3000-ից

ԱՅՆ

չեն իջոոււս իակ ակով բնրտաատիշ

«ու մոմն մանո ագար ապանարամ վվում ուղղաձիգգոտիականությանՀետնանքով: գագա արը: Ղրիմի առափնյա արնմտյան Իրք ատանք դեղձենին սկսած ծովի մակերնուլթից, 22 ո": ժապա Խջնովար ակապ ձլառտահամ 0-ից մինչն բարձրության վրա, Արնչ Բշո Րի

արը

մ

ւս

թ

նան

'

մասում

ա

Է

ւմ

է

աճում

է

մ.

ն

Կոիոային

ու

19552

.2172,6

ՌՍՖՍՀ

քոր

ներկայումս

"1920

.

ապա

Ուզբեկական

աաաա ՍՍՀսկան

'

Հապա

ն

՝

-

Հ

ԷԷ

թ

Ադրբնջանական 1952

`

Հ 3)

2400,6 23,2

`

6,8

այկական

ան

`

Է:

2045,1 123,0 431.1

..3843,9

10296

4991,8

342,2

2783,8 15175,2

460,8

20,2

Ա

826,2.

1.14 2480,5

«մոտ

252,6 324,8

126,27

194,1

2,1

422,8 ,շ

50,4

16,2

59,5

121,3 1261,1

մա ե

289,8

239,2 632,9

`

ար ,

516,9

1066,2

808,0 221,0 293,9 21371 1326,3 2299,0 625,7 242,0

ենթակա ա

Թուրբմ

-

քոմ քաք ո ոռ 106,6 510,5 684,4 52,4 116,5 18876 ,

`

-Ձ

965,5 297.4

կիրգիզակա

Ա»

:

«82 4005 6595 12176

212,0

Տաջիկական

:

ԷՎ

`

ԹԹՏՅՀ|

Հ

ՍՍՀ

ՍՀ

Տ՝

ՏՏ

1952 96.9 աավական 5, ա Ջա

Ս

ոոցոաոմ

մտյան Պաժիրում բարձրանում է մինչն Ր մետր, ինչ 180 0--2000 Հե դկաստանում ճասնում մ է մինչն 3000 իսկ Հլուսի մելոր րարձրոյան, վրա. կակայնտարածման ալ բոր ջաններումէ դեղձենինլավ աճում պտղաբերում: ,

ՍՍՀՄ

-

ԳՐ

ՀՅ`|

ԵՐԿՐՆԵՐՈՒՄ

աճում

Աղյուսակ

Դեղձենու մշակությունը

աա

ա ։

մմ ,

ք

չ

Բնրվաժտվլալներիըհրեռւմ է, որ տնցած օսան սարք ննոշ ըրբացքում դեղձրծառերի բնդճանուր քանակն աճել է հնսգես Սովետական Մբությունում ամբողջովին վնրցրած, այնպես էլ առանձին Հա

նրապետություններում, Հատկապես Մոյդավիայում, Ուկրաին ւժյում, ն ՎրաստաՀայաստանում

"ո

Ռուսաստանյան ՍՖՄՀ: Դեղձենուարդյունաբերական

մշակությունը չ կենտրոնացված

Հիմնակտնում Դաղստանի, ն Չեչհնո-Ինդուշական մասամբ

մարդերում: Այստեղ Հատկապեսլավ բերք են Հասունացման ժամկետի սորանիի, որոնցից ե ր ուշ Չեմպիոն, Ակ-շաֆթուլի ե չ Ցո Տարնաու(թջաղդրակորըո), Մ. Ը Տաշմատովի տվյալների դեղձի Բ '. աաա հրը: Մ

ԻՑ, ամը ն

1"

Քաղ:

.

նւ

Ֆարճադ

որջ

գի/ մաց ա որության Համար ծախսած մեկ ռուբլու հան աշխատանքային եկ մարդչռրը ւՎ է 228,1--96,6 կգ պտուղ կչմ 14 2--Վ19,1 ռուբլի ն բոլոր

չտ ութի, ՆՐ

ր

:

տիտաչ ներդրումները փոխճատուցվում

ԱԱ

/

կո-

ՍաբարդինուՔալկարական ինքնավար 5.4 տարիներիընթացքում: Մ | Հանրապետություններու որոշ չավով՝ կրչսոնոդարի հրկրամասում: Օտուղներն օդտադործում նն քարմ վիճակում, վերամշա-

կրասնողարի հրկրաասում 1970 քվականին եղել է ընդամենը 823 հ դեղձենու ալդի: Դաղատանի ինքնավար Հանրապլետությունում `

դեղձենին

Հոաձառար

14500

հ:

պաղատեսակներից մեկն է ղբաղեցնում ուղղաձիգ գոտիականության,

է

ու

ատ

վունաբերականտնկարկները տարածված են ժովի մակերեվույքից 200-ից մինչն 1000 մ բարձրություն. տեղականբարձրորակԽու դուսամատ ի Խասկիլ առրտերը,ինչպես նաե ննրմուժաժ էյ քնրտա, Ձոլոտոլ լուբիլել, Ալեքսանդըփաւռաձասն ուրիշ

ա աա

սորտեր, Չառովատոր Հիմնականում կառարումեն չի նղձեննու վր, սերմնաբույօերի բայց որալնս պատվաստակող օտոասցործում են նոն շլորենու ն նշչհենու «երմնաբույսերը,Ոճրթը օգտագործվում է դորումշակման (ըոմպու:)ճամարն թարմ միճակում:

ՈւկՐաինական ՍՍՀ։

Դճեղձենին մշակվում է դլիտվորասն Պարամայեն Մոր»չնրում (1ո տմ, Օդեսա, Խերսոն, Դենոյրուպետբովոկ հ այլի) . չեեորոնայած է Հիմնականումլհյուռնոխ. ս

սություններումտնամերձ այդիննրում: Մշակում 7 ն ու

մուծած

հոր սաացվուժ

ներ»

առրտեր։ Ռրոլեւս սհլեկցիոն արաւ փամտակոլօգտագործում ի դեղձենու ն ժասոամբ նշենու (Հոր Ճողերում) անրմնաբույսերու ՍՍչ։ 1970 Ուզբեկական Խվականիգույքագրման տվլրալերով դեղձենին զբաղեցրել է 16,8 ճաղար Հերտար։ Մշակում են Էլբերուս, Աղ-շաֆթալի, Թյայինն ոլա առրռերը: Դեղձենու չրդյունաբնրական ճիմնանանում մշակությունը լ

է Տաշքենոի, կննտրոնացած ն Ֆերգանայի

Սամարղանդի

(կոմպոտ չիր)

ն

Մոսկվա, 1ենինգրադ, է ան կ կենտրոնները: երկրի արդյունարերական մյուս Սերդլովսկ ն աստեղ արդյունաքնրաՂազախականՍՍչ: Դեղձենի ն այդիհեր ն չան խոշոր զանդվածային նշանակություն չունի լ ընդամենը 829,3 Հաղ. ժառ, թ. նեղել եղել Է ընդ չի զրադեցնում, որից 4252:6 2Ճաղարը՝տնամերձ այգիներում: Մակայն Հա ե. կան ղդալի չափով : հ աալնտությունում Հնարավորություններ ընդլայնելու դեղձենու տարածությունը, հ միջին լնոնայլին դոտիներում, ծովի մակնրնհույլթից 7600 մ բարձրության սաճմաններում, նի բաղմադ բազմադարյան ՍՍՀ։ Դեզձենին այստեղ ունի Վբուցական ն ի, ք «րողատո 77 րների ոու ութ չուն այժմ էլ ղբաղեցնում նղշանուր աա տարածության 6զ-ր կամ կորիդղավորպտողաւո ե80 ՕԱ ճում է սկսած Սն ծովի -րսակնեռի տատրածուքյան ն բարձրանում է մինչն 1100 ավերեդ Ժետր։ Գլխավոր ապ րներ: նկարկները են Արնելյան րանքուլին տնկարկները կենտրոնացած կ քն կում

,

են

առաքում

ն

ը

է

աա

ոռի

ւ

աճում

մր

է

մ մ/'աա 1րանննրում դակա

տանի Գորիի ն Մցխեթի մերձ դոտում: Մշակում են ինչպես

տերը

ս

ու

տ

աոա

Վրաս-

' Բա ը

Խխիղիստավիվարդագույն, հոր ռի, որտ Բո այ. սպիատկ, այնպես էլ ներմուծած Ըձրենդ, Ջոլուտոլ լուրիլել, Չեմոլիոն, կամ» թղտագործում նն գլխավորապես վերոմշակմա (պու ճամար ն թարմ վիճակում: ՍԱՀ: Դեղձենու մշակության օջախներիցմեկն է: Վերչին տարիներին, ընդլայնման կապակցությամբ, ապրա կենտրոնացվելեն գլխավորապեսնախիջնա գիները Ք

Արեյանի

թյունների

ր` լավագույն շոր Հ

յրը

ա

Ա խաղողի Բ Ին. -

ն

մասնավորապես 0ր-

հավար Հանրապետության տարածքում, դուբադի

վիճակում, քանի

որ

Համախառնար-

հլլիչհակուշրջաններում: Պտուղները ճիմնականում

օգտագործում են քար տադրանքը մեծ չէ:

ն

ազատ

աճող

ՍՍչ։ Մոլդավական դեղձենին ներկայումս զբաղեցնում է ավելի քան 3000 Հեկտար կ ամեն տարի տալիս է կայուն բերք: Ս. Ա. Սոկոլովան (1927 Թ.) նշում է, որ 26 տարիների (1950--1826 թթ.) ընթացքում դեղձենին նորմալ պտղաբերել է, բացառությամբ 1968 ն 1972. թթ., երբ ծառերը վնասվել էին ձմռան խիստ ցրտերից: կայուն բարձր բնրք սատանալու ճամար ամեն տարի պարարտացնում են Հանքային պարարտանյութերովն երեք տարին մեկ «ճեկտարին տալիս են Յ0-40 տոննա քայքայված դոմաղբ: ՄՍառերը ձնավորում են բապալմետային եղա-

րբելավված բաժակաձե հն նակներով: Հայրենական(Սովետակի, Մշակում Լնբեդն,

ն

այլն:

ապ-

սորտեր՝ Հուլիսյան, Քիշննի վաղաճառ, Մոլդավական օղդտադործումեն թարմ վիճակում Պտուղները

Ուսոլեխ)կ արտասաճմանյան կոլլինս, Ռեդխա(Վարդինալ, Հալե) սորտերը, իսկ վերջին տարիներին նան նոր սելեկ-

վեն, ցիոն

դեղին ն

վերամշակման(կոմպոտ ) Համար: ՍՍՀ: Դեղձի Կիոօիզական արտազրությունը դեռես

րանքային նշանակություն չունի, չնայած դրա ճամար կան Վերջինտասնամյակում ճնարավորություններ: ճանրապլեւոուչ

դողաճովտում ՛իսիկ-նուլի

թյունում ընդլայնվում է դեղձենու տարածությունը, ճատկաւպեռ Չույակի ճարքավայրում, ն

Մայջ-

են

են

ստանում

վի-

են

թար

ճարավային նիրդիզիայում (0շի մարզ):Մշակում

լովվեր,կուռեանիկ, սորտերը ն կամբերլենդ 60--70 գ/ճ- բերք: :զտուղներն օդտադործում

Ճակում:

ՍՍՀ։ Դեղձենու Տաջիկական մշակության Հնագույն օջախներից է: Դեղձի լոյն արտազրությամբաչքի է ընկնում մաս-

են

զուտ

Չ00--500

նավորաղես կենտրոնական | ճարավային Տաջիկստանը: Մշակում են Էլբերոա, յուբիլել, Չեմպիոն, ԱկԶ ոլոտոլ շաֆթալիսորտերը: Բ. Ս. Ռողանովը նշում է, որ առանձին

մինչե 58400ռուբլի

բրիղադներառանում են

ցենտներբերք ն ապաշոեկամուտ մեկ ճեկտարից:

Առանձնաչատուկ նշանակություն ունի պաղատուների,այդ

վում

շրջաններում,

ՍՍՀ: Դեղձննին Թուոքմենական

բայց

աճում

Թվում դեղձենու անջրդի մշակությունը կ ջիկստանինախալեռնային գոտում: Անջ րաղեխոությունումզբաղեցնում նն մուտ չոր որից 1900 ճեկտարը՝ «Ֆախրոբադ պե Դեղձենինմշակում են դարավանդների վ 69-ից մինչե 159 ց բերք: թյան ճամարյա բոլոր

ու

կոլա,Ֆարճադայլ ուզբեկական

էլբերտա, Ալեքսանդր վաղաճառ, Խ

են նան

ու սրողաբերում է Կասպիցծովի ճարա ավփնյաշրջաններում, ուր օդի նվազագո մինուս 14--19 աստիճանի սաճմաններ տիմենտը շատ ճարուստ չէ. պտուղները վորապես թարմ վիճակոմ օղտադործելո

ժած

սորոնրը: Տեղականդեղձենիներիցմշակու րից կարմիրխոշոր սորոը: սելեկցիայով ն ագրոտեխն Դեղձենու եղանակների մշակության ուղղությամբ մ կատարվել Ննիկլոյան բուսաբանական սորտերի վաղաճաս, Մայա (միմֆերուլոլի րնատ) Ռւսպեխ ) ն Սամարղանոի(Ուղբ ձակայանում նեկտարենիների (Լոլա, Վլ ուղղությամբ:

են

ըն

ն ժողովրդական դեմ Սոցիալիստական

ներից դեղձենու մշակությամբ աչբի

Ձինաստանի ժողովրդական չանրա

Հունգարիանն որոշ չափով չարավսլավի կության ասպարեզում միանդամայն ուրու նում

մշակում են տեղական ըբաղզմժաթիվ, «իմն կամիս սորածր: մշակում են եվրուղակ Բուլղարիայում

ն

զբաղեցնում

տեղական նոր սելեկցիոն սորտեր: Տարեկ մինչն 190--150 ճազար տոննա դեղձ, որ արտաճանվում է ուրիշ երկրներ, իսկ մն օդոադործվում է քարմ վիճակում:

վում

դեղձենին Հունգարիայում

՛

չեկտար կամ պտղատու այգիների ընդճանուր տարա թյան 11,7 տոկոսը. ստացվում է 140--150 Հաղար տոլ

ու

միջին բերքը կազմումէ 110--. այտուղ:Մեկ ճեկտարի ցենտեեր՝ կախված սորտից ն խնամքից: Մեկ ցենտներ ղ. ձամար կատարված աշխատանքային ծախու արտադրելու կազմում են 5,6 մարդ-ժամ, որի բացատրվում է աշխատա ների բարձրաստիճան մեքենայացմամբ: 1975 Թ. արտադրվել է մուտ 70 ճաղ. Հաբավսլավիայում տոննադեղձ որի 70 տոկոսը օգտադգործվելէ թարմ վիճ. տոկոսը վերամշակվելէ, իսկ մնացած 5 տոկոկում, 15--20 սը արտաճանվել է ուրիշ երկրներ: Պլանավորվածէ 1985 թ. դեղձի Համախառն բերքը Հասցնել 222 Հազար տոննայի: ԱՄՆ: կապիտալիստականերկրներից դեղձենու մշակությամբ առաջին տեղը զբաղեցնում են Ամերիկայի Միացյալ 4աուր նրա տարածությունը կազմում է 200 նաճանդները, միղար Հեկտար, իսկ տարեկանՀամախառնբերքը՝ 1,5--8 լեոն տոննա: նաճանգներից առաջնակարգտեղը գրավում է իր մեղմ բարենպաստ ճողակլիմայական կալիֆոռնիան՝ Ճաղար ճեկտար կան 40 պայմաններու: Կալիֆոռնիայում

տո-

դեղձենու տնկարկներ, բայց տալիս է ԱՄՆ-ի դեղձի 60 կոսը, կամ ավելի ջան մեկ միլիոն տոննա: Այստեղ մեկ Հեյլտարիմիջին բերքը կազմում է 230--290 ցենտներ: Գլխավորապես մշակվում է ապրանքային արտադրության ճամար

Ֆայ Էլբերուա սորոր:

դեղնաւիսսորոերին,ճատկաղեսվաղաճասներին:

ԱՄՆ-ումարտաղրվող դեղձի 10--15 տոկոսը կազմում են լերկ դեղձերը: Դեղձենին զբաղեցնում է 84 Հազար ճեկտար, Իտալիա: որից 28 տոկոսը կազմում էն մաքրասորտ տնկարկները: տրվում է խոշորաուղ,

ժաշանակներս առավելությունը Վերջին

ւլ

է ամենուրեք,

բայց

Բերքի մեծ Մասը արտաճանվում է ուրիշ երկրներ: Մշակում՝ են գլխավորապեստեղական ն ամերիկյան սորտեր: Մառերը ձնավորում են սովորական ն պալմետային եղանակներով աշխարճում ղբաՖբանսիա: Դեղձիարտադրությամբ Հաղեցնում է երրորդ տեղը ն տարեկանտալիս է 630--650 տոննա: է ղար Դեղձենին զբաղեցնում Հազարից ւսվելի ճիմնական տնկարկ-

ն աճում չեկտար

են Հարավարնելյանն խերը կենտրոնացած

Հա

Հեկտարիցմիջին ճաշվով ատաց շրջուններում: առանձին տնտեսությ ցենտներ, իսկ ցենչոներ բերք:

վաստելու դեպքում Հնարավորություն է ստեղ

ն

ձնավորում: են սովորական ալալմ նառերը հն ւլւո էլ կիրառում նակներով, երկու դեպքում որ Ստացել են քույլաճ պատվաստակ բաքում:

'

Հազար

բե

ցեն ն 950:

տոննա

ՀազարՀեկտար

ն Հողային միավ ոնլ ավելի խիտ տնկումներ են տեղական, ավելի բարձր բերք Մշակում

200--250

մոտ

իտալականսորւոեր: ոալիս է

ճապոնիանունի

գիներհ

են

150--200

տարի միջին բերքը կազմումէ տուսնում ուսնձին ւոնտեսություններ

ճապոն է ներկայացնում Հետաքրքրություն

ն

ներ։ Մշակում են Հիմնականումտեղական չի ն պ գույն սորտերըոՍելեկցիայի ճամար որպես մեժ

ե

ԱՐՏԱՔԻՆ ՊԱՅՄԱ

բարձր

բերքատվո

ՆԿԱՏՄԱՄԲ

ՊԱՀԱՆՋԸ

կողմիցատացվաժթզուկայինդեղձե կանների

ԴԵՂՁԵՆՈՒ

աճման Դեղձենու

ՌԵԺԻՄԸ

չերմ կան դործոններնեն. մշակության շրջանի ն ժիմը, ասլա ճողային միջավայրը բոլոր մյուս

ՋԵՐՄԱՅԻՆ

բավականչերմասեր պտղատես Դեղձենին

այն շրջ ման է կարծիք, որ վրա առաջացել ձմուան կայուն ցրտերը լինում են 22 աստիճա ձննու ապրանքային մշակությունը տնտեսապ ուսումնասիրություննս վետ չէ: Սակայն դր կարծիքը ճիշտ չէ։ Ա. Մ. Վերմժիշյան

այդ

մինչն մինուս 25 աստիճանսառնաման

կարողանում ագրուռնխնիկայի ռլայմաններում

Համեմատաբար ցրտադիմա սորտերը տեղական ռւսն

բերյանի

'

ի, Ռյաբովը (19538.)

կորցծաղկաբողբոջները («Հայաստանի տուղներ»,

շրջանի ս ովխոզների 2 լանջերի առանձին վրա զի» .նրվող ծառերը1949/50 թթ. մինուս 30 աստիճանիդեպքում ռր

էջ81): Հայոնի սնլեկցիոներ ն.

րելեն միայն

ճ.

1,1958, ն

տանձենու

ու

խնձորենու Ճճարա-

դեղձենու բնափայտր ցրտերի նկատմամբ նույն-

դիմացկունէ, որքան

նշում է, քան ու

ծառիվիճակին,

վնասվում

են

-

24.306 ցրտերից:

սոր-

վայինսորտերինը, սակայն ժաղկաբողբոջները, նայած

տին

Դեղձենու Ջրտադիմացկունության մասին միք Հ ետաքրքիր է արտաճայտել նան ամերիկյան Հայտնի ոլտղաբույժ Ու. Հ. (1960 թ.): Հիմնվելով Չենդլերը իր երկարատեուսումնակ ամերիկյանսրտղաբույծների սիրությունների բաղմամվա արտադրական փորձի վրա, նշում Լ, որ դեղձեՉենդլերը նու առանձին սորտեր կարող են օդի ջերմաստիճատանել նի կարճատն իջեցումընույնիսկ մինչե մինուս 355, կրելով միայն բնափայտիաննշան վնասվածք:նա դտնում է, որ

ն

29--3ջ

է

ավելի:

անիմաստ է այն շրջաններում, ուր օդի նվազա-

դեղձենու ապրանքային մշակությունը հոապես արդյումոնտ

նավետչէ

գույն Հասնում ջերմաստիճանը է մինուս

երբ օդի մինուս 30,1

ն

մինուս 28,1

են

1922--

բացարձակ նվազագույնը Ճամապատաս-

ամննացրտաշուն, ձմեռներըեղել

մետր բարձրության վրա), վերջին 82 տարի-

Դեղձենու ցրտաղիմացկունության մասին են նայ վկայում մեր ուսումնասիրությունների արդյունքների: Ը երնանի ազրոօդերեուքաբանական կայանի սովյալների (դտնվում է էջմիածնի չրջանի Մերձավանի տարածքում, ծովի մակերե-

թր.,

ների ընթացրում

վույքից900 19283

խանաբար ձասելէ

ա

աստիճանի: կայանից4-5 կմ դեպի Ճյուսիս-արնելք գտնվող «Սասունիկ» սառվխոզի ճեկտար ե

տարել րել կ

կա-

դեղձանոցում ծառերի դ ցրտերից ժե ն չէինն տուժել Հնտադալյում շարունակում էին

ւու

.

ւա

բարձր բարձի

բերու բերք:

ին կ Սա րա-

մտնելուապրան

Տոլ դեղձենիներաԻ ե, րիտանարդ

այիՀարավ-արնմուտք դտնվող«նորակերոի»

մ

: պտղաբերել: Այս ցրտերը ավելի լ ավ էին

առանձնաղե պես

ոու, որմալ

32111 Ժ--4կմ ղ

Հեկ

(տնկված 1921

աովխողում5

7 անից

րը

լ,

տալիս էր ր

պանվել էր լիարժեքվիճակում, սողարբնրության շրջան, 2)

ն

ն

աճում ու

էին

բա

տաք

էի նախապատրաստ

երկարատն

ծառերի

ցատրվում է առաջին ճերթին նրանով, ո կարճատն

ու

պայմաներում

այգիների տեղանքը այնպիս

լավ կոփվել

Բացիայդ,

դանդվածներչեն կուտակվել: Միաժա Հեն տուժել շնորճիվ տեղական սորտերի

ն

Աշտարակիշրջանի Ջորավ սովխո

կ

լիմոնի,1ոձ)Ճամեմատաբար բարձր ցրտ Անչրաժեշտէ նշել, որ այդ տարիներից րը խիստ տուժել էին «նաիրի» ն Խանջյ ներում, իսկ նույն Հոկտեմբերյանի շիջա ու խողում ն Հուշակերտի Շենավան

րում

մարյա նորմալ սկսել էր վեգետացիանն է տալիս, որ նախալեռնայինդոտու ցույց կլիմայական գործոններնավելի բարենպ

ջապես ճարքավայրի պայմաններում: Ար վայրի ճարավալումտյանՃատվածում (Ղ

է

մեմատաբար ավելի մեղմ ձմնոներ են լ ճյուսիսարնելյանմասում: Ընդճանու ա թե՛ քածրադիրմասի, ն թե՛ նախալեռն կլիմայական պայմանների ապաճովում րանքային մշակությունը ն նրա տնտեսա նավետությունը: նշենք, որ ղրան ղդալի

բարձր

Ճեւոո ղեղձենուա Ջրտաճարություններից Այս դործոն ունակությունը: ման

մ մշկության

ղարամյակներիընթացքում:

Հաջող չող

ն

բա բարձ

՝

Հայաստանի պայմաններում դեղձենուդո

Դեղձենու ղ

ստանալու գործում վճռական նշանակութ գետացիայի ընթացբում կուտակվող ակտ ների գումարը: Սաշմանված է, որ դեղձե ,

տացիայի ընքացքում 5-ից բարձր ջերմաս լինում է 2500 ն ավելի: Այս տեսա ըը

Հիմնական պտղաբուժական շրջանները լրի

դեղձննու կենսաբանականպաճանջը: Մեղրու շրջանում ակտիվ ջերմաստիճաններիգումարը Ճասնում է 4800-ի, որը ա: ամենաուջաճաս Ճասունացումը:

սորտերի արազում ապրանքային դեղձենու պայմաններում Հանրապետության ազդում ճիմնականում վրա պաղարորունյան ճամընկնող ռայինխստաշունչ ցրտերը դրանց են

բացասաբար

ճետ

ն

ցրտաճարությունները,

որոնց պատճառով վաղ աշնանային ձմռան ծառերը լավ չեն կոփվումն նախապատրաստվում առանձնացրտերին: Ուշ գարնանային ցրտաճարություններն ւպես մեծ վնաս չեն պատճառում դեղձենուն, որովճետե: տարբնրհւթյո այն ժաղկում է ուշ, երբ Պիմանցա լինոմ բացասական ջերմաստիճանւ երը: Այդ մասին են վկայում ստորն բերված 62 ն 18 աղյուսակներիտվյալները:

հազար

ոթ

:

Գեղձե

Կ

Աղյուսակ չբջանի «նախշի» սովխոզում՝ ծաղկմանժամանակաշոջանի օդի չեբմաստինանից

Տ

ԿՋ.

-«

'

ՏՅ Հ

«ՅԵ

.--13.7 16.0

.

-15.1 --136 .--Յ275 ..203 --

1965" 19686 19689՝`՞6103

--17.0

-ՎՆ7

.-256

.-.24.8

.--273 .--274 .-Վ51

դեպքում ջերմաստիճանի դեռդրական է նորմալ

ԷՅ Ն Ե

Հ.Հ

ն

ն

1964 թթ.,իսկ այդ Լբեվ զբՐկ148 ցյի բերք: Ուրեմն, եքե դեղձենին է է տալիս, ապա դա լինում բերքից կամ ցածր բերք ն

20.

դել է

վում է ձմռան

խիստ

Հ

՞8Հ

ՀՀ

|

ս. ԷԷ

ՏԱ

Տ

.

16/12--52 թ. 5ր

11/8

5/3

7/2 28/12--62 թ.

24/1

4/2 7|2 3|շ 7|2

5|2

22|ջ 13/2 40|1 19/2 3/2

ՀՅ

"

15/4

.

ւ

,

Հ

-.

ՖՓ ՅՀ«

|Թ`

Հ

29|: 21/4 16|4

Տ Տ

|ՀՏՑ |ՀԵՀ

7.5

0.9

19/: 9.5 2.9

15:

12.շ

5.0

:5

``

ՀՋ

ՀՎ 8 Յ

36.3

164.0

63.0

20.0

148.0 133.0

82.0 15.0

90.3

24|4 42 8.5 38.5 18|4 1235 17/4 6.9 18. :

. Տ

«թ

|ՅՅ| ԷԶԷՏՀՅՀ

-.3

Հ

Դ

ա

(920 192.

30-35

Կ -

Տ

Հ՝

|

12|4,--1.0 2/4,--2.3

19|4

4,--01 29/3,--14

18/4 շմ

21138,-12

28|3,--12

283-033 94,-25 30/3,--15 64-18

24/8,--1.3

3/4,--0.6

3-36 922/5-20 54,-28

10|4,-13 283,-06 263:.--18

23/37,-10 27|3,-39 26/3,--11

ՀԳ 28|4

14|4

44/4

30/4

16/4

յ

22/4

34/4

322|4 10/4 18/4

20/4

8|4

26/3

10/4

Տ

-.Յ

Հ

26/4

30/4 22/4 20/4 15/4 25/4 85.

ԷՏ

Հ.Հ Շ`Ֆ

է|

18/4

-

կա

ՀՀՀՀ-

Հ"Հ-

-

ժաղկումը

ոշոր,

ՏՏ

12/4 .37 13/4 25|4 5.3 16/4

ոչ

ցրտա գարնանային տվյալները: նան 283 աղյուսակի վկայում Աղյուսակ գարնան ժամանակաջոջանում, ծաղկման դեղձենու Սղի չերմաստինանը ժամկետնեւը Ն աշնան ցոտանառության առաջին վեշջին կայան) օդերեութաբանական (Ծբնանի ուշ

Հ

|«4

ՅԱՅ

պատճառով թե վնասվածության ցրտերից Այդ մասին են Հարություններից:

ՏՅ»

-.Հ

Ծաղկման

բերք: ապածովում: դեղձենին՝ եղել է ջերմաստիճանը մամանակաշրջանում ամենացածր տնտեսությունըստատարիներին

վում

Հ.Գ

Հայր (ՀՀՑ :Հ

ՋՀ

ՏԵ-՞

|

ՆՏ. 5-5

2:

19625

`

զ

թ

Հ

`.Հ

ՏՏ Է

|ՀՅՀ Ի

|

ՏՀՏ

ԷՏ ի

աիճանը

4:

|ա

բմաս-

անկամ. դեղձենու այսինքն՝

ւմ

արամանի

ա

ու

երենումէ, որ 17 տարվա ընթացԲերված տվյալներից ծաղկման ժամանակ չե ոլ մի չի եղել: Մինչբացասական ղրոյիցցածը» չեն վնասծաղիկները

'

ՏՀՏ

ՀՀՀ 3 ՆՏ -

Ը

Տ

ՏՊ

`

ՀԱԷԷ,

6--21.0 -

6.9--18. 13.2--20.9

-

5.6--14.4

13.2--19.7 2.0--18.6 8.8--13.8 935-157

11.0--18.6

8.0--12.4 8.5--13:6 8.5--16.2 6.4--11.8 2--17.7

-

-

-

-. -

-

-

-

-

-

83.152

26|10,--0.5

8.7--178

22|10,--2.0

140-186

22|10,--0.6

2.0--13.0 8/11,--0.1 2|5 91-185 31/10--2.3 31|10,--0.9 10.1--16.9 27/4 8.8--16.2 6/10,--1.6 30/4 9.6--17.8 2/11,--3.5 20|4

` որԲարա մատմամբ շրջանի էջմիածնի օդերհութաբանավում նորակերաի արան կան կալանի ակար մորակիերեում Դիտումնե

Մա

են

ն

ե

ՍԴ

"

՛

աշնան ժամկետիճասունացէլ

է

է,

մոր

որ

(1966 ք.)

ին ԱՔ ցրտաՀարությունից արնանա մ 7Իշ (263), (30.3) ծաղկել չեբմառոի77 ճանը տատանվել րում, հրբ ., աւարի

տարիներիընթացբում ժառերը 3--4 օրով

են

շուտ

է

Ոլ

պլլուս

թր

սա

--14-ի

ի,

ծա-

զիկները ցրտաճարվել չէին կարո որովճետի ղիանքտահն կարճատնցիտե մ 2,8 աստիճանը: Ամճնազգայունի նոր է, որե ավ վնասվում է մինուս 111 Մյուս բոլոր տարիներինզեղզձննինծաղկել է բ ցրտան Հարություններիը ուշ բար, ծաղիկներըվնասվել նում

Մինուս : բն աստիճանի բրոն փերմիր Արամի ական»

ԱԱա

-

Ն1:

Ի

դա

-

է.

Հ

տբ

,

չէին կարող:

ԼՈՒՍԱՅԻՆ

Դեղձե ղձենին

է, ր Հրո մ

ՌԵԺԻՄԸ

խիսա պաճանջկուտէ լույսի նկատմամբ. լավ մասերը լինեն Հճավասարաչավի բոլոր լուսա ունեցած դեղձենու բարձր չլա-

վկայում նիա նեղ ու երկաբ, մու4 մ իական կականաչ դույնի տերբնները,ոբոնը իրեն չոն ք ռուցվածքով նռ լավ ճարմարված ե Ղի ունենում ինդունելու ճամար: Առիժիլլացիան ինչպես ցրված րուց Բուի ուղղակի, այնպես էլ ռու

Ա

ան

ավելի խոր (դեպի պսակի դոնվող տերնները, 5-է Հասնումլույսիմնացած աճած տերհներին կենտրոնը) ունը երկար արհափայլը 10 տոկոսը: Մեր պայմաններում ուստի լրիվ բավան բարձր ինտենսիվություն, անողությոն Բավականէ նշել, որ Հունի. պլածաւնջը: է

ներսը

նում բարում դեղձենու ամիսներինմնզ մոտ արնափայլը հ օգոստոս Հուլիս Մոսկվայի պայմաններում՝

1100-1200 ժամ, մինչդեռ լինում ամսվա ընթացքում ան600--700 ժամ, իսկ Հոկտեմբեր դրան, ժամ: ն Ջնայած

է

Համապատասխանաբար դեղձենուո"լսակիխտության է ուշադիր անի Հրաժեշտ հ ոչ սիստեմաՃիշւո ձղադվորման

է

որովչետնոչ նկատմամբ, Հաճախ պսակը իչտակիրառվողէլոի պատճառով ե տիկաբար են բերքատվությունը իջնում ճում Լ, որի Հեւոհահխքով որակը: սյլտուղների

ՊԱՀԱՆՋԸ ՀՈՂԱՅԻՆ

աբեր

այնոր

Իր իՆ է

ո

ՊԱՅՄԱՆՆԵՐԻ ՆԿԱՏՄԱՄԲ

(աղոտ,ֆոսֆոր, կալիում, երեաթ, Հանքայինմարբրերի սրտուղներում ն այլի) ընդանուրքանակը դեղձենու կարնոր ,

են

ար ե,

ԴՈԺ-

կլանում 90-95 տոկոսը իսկ

-

ան ք րմասին տանջեո պորվաժ:

ւ

արի,

պաակիգեպքում լույսը

Միֆածավալ խտությունից: մասի պրոհ է ներքափանցումկենտրոնական վարությամբ Պսակին Հասնող լույսի մուռ են չորանում: շուտ ղաշիվերը մետր դեպի նրա քն մինչն 1,5--2

կի

բոր

մուտ տոկոսը, բայղ նլութերի սլաճանջբավականաչուր նշանակությունունի: Դեղձենին ճա-

կազմում է

կոտ է Հողի

շատ

չոր

կողմի քիմիական

ն

նրա

ջրոֆիղիկական

տարրեր Հողային նկատամբ: կարող է աճել

Միակողմանիդայմաններում: մանչսվանդ։եթե սլատվաստված արում: լույսի կողմը, ն դեսչքում ճյուղերը, բերվում ձնաի նշենի, սալորենի,շլ"վրա (ձիրանծնի, ոլսակը ստացվում է միակողմանի սյատվաստակալների է հ դեքնրում

չույսի

լավ լասավորման

պա

կումները

մու անիաարիտում ո

լ

Լույսի չ առիմիլլացիայի նորմալ ընթացքը, է շիվերի խաացում։

նում

|

քիչ

ծն

թյունը,

օրգանական կա

ՏՐ

ստեղժյվում, թույլմ են լինում լինում ծ ժառիաճն եչ բ պ պտուղնեեիր

վորվում, նր,

սատ

ցվում

են

ախտվում

դոճլքու

մանը

:

ն

ու

ն

ութեր

պտղաբերու-

լավ չեն գունա-

լավ բոլորից այլն): Սակայն

կուլաուր-ոռոգելի, ւեսցող կազմ ունեց

բում:

Թույլ

սլտղաբերում

լճում

Համեմատաբար

մելսանիկական

թեքն

Հողե կավաավագայի ակավային ավա ցածր որակի

է աճում

ն

-

ե

Ղ

վատ

որողաբերում ու

ՃՀողերում ավազայինն ծանր կավային կրաքույլ է Հարմարվում շտկելու ղեպքում:Դեղձենինլավ տանում թքու, սառը ճաճշճային պարունակ Հողերում, բայց չի ճո-

Վոուլոնր

է տալիս

Դեղձենու տերններին Հասնող լույսի քանակը ն որակ Բ" չ ակ կախված են այգու տեղի աշխարՀագրականդի տնկման խտությունից, ձնավորման Բ4ՈՑ «Վոա-

Պր Համակ ռ ո.

ր

րենի ն.

է տարբեր

ն

է, աղակալած ճողերը: Սաշմանված

որ

արմատաբնակ Հ

դաշնրոնրում ժ,10--0,1540 ն

ավելիփնետսակա ' արա բունակվելու դեպքումԺորուն բբ խիստ տուժում

տագայում

են,

ե

նյութեր (թրգանական ատարելուց է

-

իսկ

սկսում

ժախսել մինչ

«ե-

1րիվ գուրսա են դայիս շարքից:Արազիսի Ճողերում դեցձննինկարելի է մշակի իայն նախօրոք ձողը լրիվ դաղերծնլուցՀետո, հեմ այր է Արարա շրջանի մերձարաթոյան

կատարվում Հողամասծրում, ա-

Դճղձենուարմալ

նշանակություն ճամար ունի` նայ, ձողի նեԹաչերտը: էյն աւլնաքԷ չինի դարդացման

փանց, բայց

Ղի

մճժ

լով

ի օղա չրաթավֆանց

գերխոնավ: ն ւդ Քո Ստործիկը

ոչ

«խակերեսից խոր դոնվեն

պ 2 ռք

չրօրը

սզակաս, Քան 1,5--շ

ԿՀ

ո-

Պո է Հո-

մեր

նոսվության առաջաղժան, ՕԴԻ

օղի

տառը

դառհուի

ու

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ԽՈՆԱՎՈՒ ԹՅՈՒՆԸ

ՋՐԱՅԻՆ ԿԱՎՈՒԹ:

գերիխո լ

ընեխ, բալենի, կնուսսենի, գեղձենի, ընեկուղենի, ծիրանենի, նշենի, ձիքննի, պիստակենի ն այլի: ուրը մասնակցում է

իու

Բյչի կորիդի, պլազմայի ն ուրիշ մասերի կառուցմանը, պես նան բջիջների ներսում տեղի ունեցող քիմիական պրո

ԵՎ ՀՈՂԻ

Դեղձենին սպատմականորըն է չոր ցամա ձնավորվե, ային

լիժոյի ոյայմաններում, ուստի

/առսոամությոն այմաններում

օղի

ճաճավխ

ՀՈմանդություններիյ: Մակայնօդիչափից

է

աճի խիստ

ամնչի

Կեղբնական շրջանում. Տոր

ղեղձենին,

հաա Ի

կրոթվան

թրա

արիան

Էյր

"1/9 "

ո:

պաղզարերությանվրայ, որովչնան յուրբ վաշերուխըլրիվ դաւրա Ա հում օզը» որի

պատղաքաւի,

նվաղում ուժեղ խոնավ քամիները ես խիստ դեդձենու մարդա ան ու ինը քավություն

ծրկարատկ սառը

ե

ն

ա իճակում, Հրի սավասի վու տոոքում աոա պրոջոսոորի արեր, ն ազի Տաթ

Աա

երաաը

ունը չորութ նտո է ատճ առու, ճատկադես ածուն չեվերի ժեղ չ վ ազադորեղի դաթզառյմշն հռ

ոտւնեննում շիվերը

ցեսների ընքացբին։ Բույսը, ինչպես

Նար Հարարձրական յօուժմուժ

Միոոր

«սանղդծելուճամար,

նյում

Դենղձենինչորադիմացկուն է, բայց բավական սլաճանջկոտ է Ճճողիխոնավության նկատմամբ: Այտպես, րստ չրի ւրածանջիպաղատու տնսակները կարելի է դառավորել ճետե«նրքականությաժըբ՝անրկնիլենի, խնձորենի, լոյալ

զանգվածներն

աճախ ան ու ցրոաճարման

Իմը"

ե

չոր

ոնլիեֆը:Բոլորդեպքերում պետք էչ խուս այդիներ ճիժնելմածրադիր, ափանաձե, ՀողաՊոսքաղուրկ մասերում, ճավաբվումեն

Ը,պաոնառ

"լ

կոչվում է դոլորշիացմա գործակից: Հակառակ ճարաբեՎերջինս (արանոպիրացիոն) է օգի խոնավությանը: բական

մնասակար աղեր:Դեղձենու ճաջող

րնոր դեր է խաղում նակ Դողամասի Թնջությունների Վրա տնկի

Դիրքը(Հատկապես

ստեղժելույ ): Սառր

ստեղծված սննդանյութերը:Ալո ՍՈՑ ատճառը, որ առացվող բերքի չոր զանգվածիյուրաքանլմնկ կիլոգրամի ճամար ճյուսիսային շրջաններում (ուր Հարաբերականխոնավությունըբարձր է, իսկ գոլորշիա250---300 կգ ջուրչ փոքը)ժախսվում է միջին Հաշվով հույն միավորը անդծելու Համար ծարավի չոր կլիմայի իր ն 500--600 է պաճանջվում ավելի կգ ջուր: պայմաններում Ֆրի այն քանակը, որը գոլորչշիացնում է բույսը մեկ այդ

արմատար ե աա Հո

Հրտնա

բացասարայրոնում է արմատներըշնչառությունը, նոր, ակտիվ արմատաա աաա: ախտա րո, երենը ավ է առ կլանումն մասը, պազարերում վերերկրյա Հոսքի գեպի իր ճերքին առան բամի. նփոշնեցնում երի, երկարաանարեալի եղանակի օդի չափավոր է շիվերի աճը տեղի է ուժեղ Հարաթնրական խոնավության (80--»04,) պայմաններում, Թուր: է , ՍաՀշմանված դաժր ճարարձրակաւ, դեղձենու հորմալ խոնավության Օգի հ:

ազցում

ն

որբ

ու

հ

պայմաններում

ի

խիստ աժեգանում Է շորի ոլորջիացումը աներն կոզմից, քոլ իջնելու գնպքուփ են

խոնավությունը ավելի "

փակվում ն անրկի ճերձանցքները վնրջիններ, դադարում նն

որ

ունենում

պաղա-

աճման

ն

ամե-

հայա բարձի ընրքատվունյան ճամար անձճրաժեշաէ, որ«նութ նրա արմատներիտարածման կ մինչն 1--1,8 մնտը

խորությանՀողաշերտի խոնավությունը վեղետացիայի բն-

ասիմիլլացիախացքումչինի Ճողի դաշտային սաճմանային խոնավունակու47

թյան

20-80

չռոկուխը ոչ

պակաս, ճատկապես ժաղկժան, աճման, պատղալիցի ն գալիք տարվա բնրքի

շիվերիուժեղ Համար

ծաղկաբողբոջների Հիմնադրման շրջանում

Ն աբակալոռ

ԴԵՂՁԵՆՈՒ

ՀԱՍԱԿԱՅԻՆ

ՐՔ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆ:

Դեղձենու կյանքի ընքացքու վում են նրա վերփուիոխ, ճրկրյան ստորերկրյա մազե բի

չոռինիը,փելնտատիվ աճի ն կմախքային ն ճյուղերի աճակալող

աի թ

ու

դեղձենին, կյանքի ինքացքուփանցնում

տասակային շրջան. 1)

է հրեք

Հիմնական

եղնտասիվ մասերի ուժեղ

շրջան, 2) լոիվ պտղաբերման չրջակ

ն

աճման

մ) խոշոր կմախքային ճյուղերի մաճացիուն շրջան: Արտադրական կարնոր նշանակությունունեն առաջին ն եիկրորդշրջանները, երբ 4Հնտատավոր է կ

ագրոտեխնիկական

միջոցառումների որոշնորճխիվ շակրերենդարդավորել դեղձենուվեդեաատիվ աճր, արադացնճչ պտղաբերության շրջանինանցնելը, սմենամապաճովել մա կայուն բայր բնրքը ն որոշ չափով հերկարացնել «ղրան նրւս բնըքոաավության շրջանը:

քային

ջին

Ռոաջինչրջանն ընդգրկում է պատվաստիցմի նչն

աղրասքույին ուլ' ոդաբերումը, այսինըն՝ մինչն

հնրան Դարա

5--Ը

նոնարույլան

ն

շրջունի եզրում,

չ

աոոյ-

օ

ու-

են

շի մերը:ձնավորում (ամառային) են ժա ոի

Հեմեւսկուն ճյուղերով, ինչես

գի «իմնակածմասը`

նան

բունը

աասղարքը՝ արմատային Տամակարն

ն Հաժապատասխս ակտիվ արմատների միասբն: Մառի կմախքըձնավորելուց ճեոր դլթավոր պեւոք է զարձնել ուշադրությունը պատղաբերման ենր ատեղժէլու վրա: նախադրյալԱյս 7րյանում փեդճտատիվ շիվերի առաջընթացաճը որոշ չափովԹուլանում է կ դիա փոխարէն ուժեղանում է աճակալող շիվերի զարգացումը,

Հեռ

կնի

ո ադրոտհխնիկալի Բրո

աան

աո

..

առաջը աաո չ,,ա ամու ն իվերը չորանում պտղաբհրումը Խն աեպսակի ծայրամասերը, որի ճետնանքուվ . ա

.-

են

ն

բ

աստ

նվազում է բերքատվությունը:

`

աե իի - յ արմատները: զարդանում ուժեղ նում, այլնո չեն ալն էլ ճատկապես ծառի բնից աան մատներ Հասակայիներկրորդ շրջանի ն

,

Սակայ

մատներ

լարգանուբա

պռաջա

հ

նո

բավական

աքն:

ւսն նա

են

'

1-175-ից ինչն 2,5 ժետի տարածությունում: Մայրական ճյուսերի առաջընքաց աճի քուլացվան ձամարչա չի մեծանում, իսկ առանձին մ. չորացման Հնտնանքովայն նույնիսկ Պո է ժամանտԱրտադրությանպայմաններում անճրա ե չքողհին կիրուռել թճթն (Ժասնակի) հիի տասախդաց Ղէն անին նել, որ ծառը ճասնի երրորդ «տսակային չիջանի Դդրանով ն ընրքւաՀետրավորչափով երկարացնել նրա առղրբանքալինբերք մուր ում, շրջանը: ղմեն ու կյ ահՀառակային շրջանն ընդգիկում է դնղ ռի վերջին Հատվածը, ռրը շարունակվում է 4-5 տարի: Այս շրջանում ճամժարյալրիվ նական ճյուղերի առաչրնքաց աճը ն ուժեղանում : պ տղա երշիերի մաճացումը, որի ճետնանըովտեղի է ունենում բեր 2շտվության խիստ անկում:

աայ

,

ույ

մինչն 100-150 սմ ամառույին շիվեր):Այ գտագորժելոյւ ուժեղ աճաժ | |, իկրորդական տռաջացնում

լ

'

շնութագրժում մեշնտատիվ մասերի ժեղաճով (առանձին շիվեր Հասնում րն ք

ՀԵ

ազատվում

փոփոխություններն ինքանում որոշակի օրինաչափությափը, կայվածժառիճասակիճեւոչ Բոռ պրոֆ, Պ, Գ, նն

ինչպես

ն աար

|

ի

ճյուղիկների փոխճարարծրությունը, մը պոռակում, պտղաշիվերի դառավոիուկմախքային աճման ճյուղնիի բերթիքանակն ակտիվությունը, որակը:Այդ Շիտտի, մուրաքանչյութ Բույս,

ի տ

ւ

-Խր

որողարեցմունԲնույթը,

ԱՐքայի Հ երի

ն ծառն անցնում է Կն ձառշկաբողրոջննր, ' ն։ Տարհոտարի ուժեղանում է Աիրազախ պտղաշիվերիղարդացուվը, ռիի շնոր րիճանարաթ ավելանումէ նան ժառի արանի երնոոր:չ ճասակային (րեվ ք առաջին ապրանքային մում ի դույն րարձր բերքատվությունը պայմաններում ե է մոտավորապես 6--Ց ստարիչԱյս շրչանի սկզբ է, այսպես կոչված, ֆիզիոլողիական յոլն ուն, հիր վեգետատիվշիվերի աճը դեռնս Բո . ծառը ամեն տարի առատ պտղաբերումէ: ւր ն աճը» : այում թուլանում է մայրական ճյուղերի ճյուղիկննրը ավել կի ծայրամասերում աճակալող ն ստորին մասերում քսկ նրա կենտրոնական

են

ճիժնադրվում

սա

ի" .

սկա

ու

չ

Երրորդ

կ

գի ԼԶ

ր րոտ է

ձավխնամքի ն բարենպաստ ճողակլիմալական պալման-

ներում տեզի է ունենում

դեղձենու ինքնահրիտասարդացուի՝

Հիմքերի Բնա

սաղարթիններքնիմաբ ն ժայրականճյուղերի աչբերից զարգացող Հոռաշիվերի Հաշվին: Ուժեղ վերից ձնավորում են նոր մայրական ճյուղեր՝ չորացածժնեիին փոխարինելուՀամար, իսկ մնացածներըէտկ միջոցով

Հոռաշի-

վըր

նն

աժում

իջին

յա

լինում ջերմաստիճանը

ավում այն

դրա

քան արժատային ճամակարգը:

ԴԵՂՁԵՆՈՒ

ու Արմ

ՎԵԳԵՏԱՏԻՎ ԵՎ ՀԱՆԳՍՏԻ

դրանց ծայրինկաղմակերպվում տեղի է ունեբոտ Աճը լայնության բողբոջը: գագաթնային չնորում ծառի բնի ն ճյուղերի Ճաստացման պրոցեսում" ճյուսվածքը կամբիալ շերտի գործուննության: Հիվ կաժբիալ դտնվում է բնափայտին լուբի միջեն:Այն տարեն ն է վերջիններիցկրանով, որ բջիջները կենդանի

չ

ՓՈՒԼԵՐԸ

դեղձենու կյանքում Ճաջորդաբար կենսական երնույթներ, որոնց :

ոյ

ի

շարք

ա

բողբոջների բացվելը, բ (ելը, շիվերի

գոտատիվ ան տերնակալումը,

ո

լրիվ

ըչ

րտղասաղմերիկազմավորումը, ճունիսյան (ֆիզիոլոգիական) ագախափը, ՓազկաբողրոջներիՀիմնադրումը ն դրանց դին ֆերենցիացիան, պտուղների Հասունացումը, տերնաքավփը Տ պայ ճանդստի շրջանը սերտորեն կապված են ըտաքին չ մանների ե տարվա եղանակի Հետ: կ աշխարՃճագրական դիոբից կար, 1889) ա

Համի (բարձրություն, տարվա նղանակից, փոպէրը ֆենոլոդիական թո

կամ

անցնել, միշտ

ուշ

կան7

բայց

Բոլորպայմաննե նությամբ: բու Է

յ

ւ

սենի ոի աջորգավա-

ծ առն

Մ

առաջին չերթին ծաղ-

են շիվերը, աճում տերհակալում, ոկզբումմ Ճեւոո ճիմնադրում, ծողկաբողիոջների պտուղների Հառսունացումն այլն: Այո փուլերից լուրաբանչ-

կուժ է,

աղա

նոր

տեղի ք

ունննումմ

իր ձմրքին ունի «կիզբ, մասսայական զարգացում ն մերջ: Այոսյնո, օրինակ, առանձին նշվում են ծազկման սկից-

մորն

չական ծառկուժըե ծաղկման վերջը: Ցուրաքան,. ֆենոլողրական փուլ անդնում Էէ արաաքին Ր որոշակի ոլայլմաններու օրվա որեշ միջին ոխդքբում: Սրբնակ, բողբոջների ուոչնլը բնքանում է, երբ բր,

յուր

մառոտ

միջավայրն ջճրմաստիճանի օր:

է

հ

(համբիուժը)

`

'

Ա

գալիո.

չերմաստիճանը

է ըստ երկարու նառն աճումի է 15-ից ավելի բարձր: «ասնում են ծառի Ճյուաճում Րուտ երկարության ն լայնումյան: է նախորդ տաշիվերը ն ւլաղաչիվերը։ Աճը սկսվում բաղվելով ն աղարավումէ, երբ վերբողբոջի մ

երերկրլա

կիրառել լուրարմատ ծառերի նկատմամբ, որոնց Մասը, որպես կանոն, ավելի շուտ է շարքից դուրս

իսկ շիվերի աճը

ժամանակ, երբ օրվա միջին

թյան րր, է դարգացած շնորճիվ բարձրանում պտղաճյուղերի. է շիվերի առը անում

Սա բերքատվությունը: չ Ճճատկապնս հպատակաճարփա

է 8--10,

բերվում

ԼԶ Աճի ւկ պրոցեսում են վեր մեծանալով ըջիջները բաժանվում ն է ածվում բնափայտի կամ լութի: Այս կարնոր երնուլթ

հԽդունաԷ են

բա

մմ վ ԼՈՒ բաժանվե

կամբիում նու

բաղ

ՅԼ

ման Կ ալու

են,

գործում: վերականդնման կան դեղձենու Հանդստի չըրՌողատու ծառերի, ինչպես մասերից: ն բնական աղկազաժ եջ է ստիպողական Արոն

եր Հեղմեն, ղձենու տարբեր

օ

օրգ

ներՀանգատիփուլն

անցնում

ը

ն

իոն րերկր, 1. գալիս տարբերախար Հ է անցնում, քան արմատային մասը շուտ Հանգաւոխշրջան է կոչվում ըբեդկենսաբանական

վերջինից

դուրս

են

Փարա

.

խոր առաչին

Հանուր ճանգատի չրչանի մորգոլոիագեա քրկացու առճան

մասը,

ակարգ

նրբ ժառ

Ա արտաքին փիջավայրի ն

մոտ

բուն կ

հույ իսկ ներ տեղի չեն ունենում երկփուլի Հանգստի ամենաբարենպաստպայմաններում: ռրովշրջան, ողական ճանդգստի բորդ մասը կոչվում է ուտի չի բայց է աճելու, շեւտի վիճակի հ ծառը կենսաբանորեն եթե չէ: նպաստավոր աճում, որովճնոն ջերմաստիճանը եհպասկենսաբանականլոր Հանգուի շրջանում սւնզժվեն տավոր ջերմության սպայմաններ,ծառը կմնա նույն վիճաՀանգստիփուստիպողական կում, իոկ եթե դա կատարենք

լում,

ապա

է, որ կենն աճել:Սաշմանված բացվել շրջանում ցրտերի նկատմամբ խոբ Հանդատի

կսկսի

ոռքանական

Հանդոտի դեզձնեին ավելի դիմացկունէչ քան մռիպողական շրջանում:

ԴԵՂՁԵՆՈՒ

ԿԵՆՍԱԲԱՆԱԿԱՆ

բարձր բերք: Մեր պայմանհ սս յանալ կայուն ւմ) 4/7 «20-սկսվումէ մարտի վերջից-վեղետացիան երում յի դձենու օրերի տածմաննեէ Հ 0--25

ԵՎ ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

ԲՆՈՒԹԱԳՐՈՒՄԸ

ինչպես դեղձենին,բաղկաժուրաքանչլուր բույս, մադած է վերերկրյա ն ստորերկրյա մասերից: Վերծրկրըա ն է հրա ծառի րունն ռր շարունակություն կենորոնական ցողունը, մայրական ճյուղերը, աճակալող ճյուղիկները ն սլաղաշիվերը, որոնք իրենք վրա կրում են տերեներ, ծադիկներ, պտուղներ: Մտորերկրյամասր արմատայինՃամակարգն է, որն իր ճերթին բաղկացած է ճիմնական տրմատնան

ներից ն մազարմատներից: Ծառի վերերկրյա ն տատռորերկըրիո մասերի միացման տեղր կոչվում է արմատավդիվ, կորիզներից աճեցրած դեղձենիներիմուտ առաջանում որբ է սաղմի ենքայաքիլային ծնկիկից: Պաստվաստիմիջոցով սաացվսծ դեզձենիներբ արմատավղիկ չունեն: կենորոնաչ

(պատվաստի կան ցողունի ներքնի մասը՝ արմատոավվիկից կետից) մինչն առաջին ճյուղի կոչվում է բուն, իսկ բնի շարունակությունը մինչն ծժտռիվերեի աճման կոնը (գազգաքնաեն րողրոջը) կոչվում է կենտրոնականուղեկցող, որն իր վրա է կրում ճյուղերը: Անմիջապեսկենտրոնականուղեկցողի վրւս առաջակաժ ճյուղերի կոչվում են առաջին կարդի մայրական (ճիմեական) ճյլուզեր, սրանց վրա տռաջացածները՝երկրորդ կարդի մուլբական տյուղեր, հոկ վերջիններիսվրա աճածները՝ կարգի ճյուղեր ն այլն: Այս բոլոր կարգի ուղերի վրտ իր երթին աճում են աշազալող ճյուղեր ն բաղմաթիվ պաղաշիվեր, իսկ այդ բոլորը միասին կոչվում է ծառի սակ:

որր"

տատանվում

ից ն ոկղզբ ապրիլի

աւնղի բարձրուքյ

ն այդր" վա եղանակին ն ւժ, հաջած տերններիզարգացումը ոո աճի ից: Շիվերի մակերեույթ ջերմա ուր կեսին, երբ օդի միջին ում է ապրիլի առաջին տար

:

սզով

է մաընքանում

իսկ ովոլի ակտիվ առաջին կոսը: Ւ է մինչն Հունիսի է ամ | ին ե շարունակվող 15-20 օրիո Հետո, սկսվում լիս մո տավորապես է կարճ Հիուոմայում: ինչոլես կանո,բնթանում որր աճը, ԴեղերկրորԴ աճր մերի ին ա 1 քար առաջ ե լինում է ավելիքույլ, խիստ նթ ժամկետում շիվեր, որո ում է մբ քանի ճայի »

արմանթլինում է

8--10,

"7

՛

.

,

:

'

մլ

հ պաղաբերությա ձե)Էն առուջացն աճեջողության տյսրրերվում իրարից ում են անցունակությամբ: առաջան անման տ

,

ՇԽ

մ

ՒՄ)

չն

է

կա բնափայտային վրա տարվա բնափոյտի

շիվերն

ձմերած

2ոիյում

բողբոջներից,ուծ

ծածեիվ ամբողջովին են

ն վելի, որոնք մինչն մեկ նտր (եկ. 1) ՍԷգծչուտի զ բոռբոչներոմ

Սրանք

լինում

ժայրագան

Վեգետատիվաճը, շիվեոի տիպեր ե նշանակությունը: աչջի է ընկնում բողբոջներիարքնացմանկ ճյուղԴեղզձեննին առաջացման րարձր ունակությամբ, որի շնորճիվ արագ ճում էտից ու լավ ճյուղավորվում է ն ծրիտասարդացնող

եկ.

1.

Հոռա»իվե

ենրկար

շիվերՀ մեղետատիվ

ա-

ու

պսակն արադ վերականգնում է: Դեղձենու վեգետատիվաճր աղանձնապես ուժեղ է նրա Հասակայինառաջին շրջանում, մինչն 5--6 տարեկանը: Սա) ն կալն լավ խնամքի(ճիշտ էտ, ռռողում, սպտրարտացում

ճետո ց ցրտաճարությունների

կլիմայականրարենպաստպայմաններումկարելի է դեղձենու աճ առրողջ կյանքի ընքացքում ապաճովել չիվերի կորմալ է12

»-

՞4

երիտասարդ ժառհրի մոտ՝

մինչե նրանց պտղաբերության են ծառի պսակը ձնավոօգտագործվում շրջանն անցնելը չրջանում այս տիպի շիընլու ճամար: 1րիվ պաողաբերման վերը ցանկալի չեն, որովճետն իջեցնում են բերքատվությունը: ուստի պետք է Հեռացնել կամ էտի միջոցով վերածել պրտ ն

մակերես արադացնում պլաղարնրոզ ու

մ լրացուցիչ շիվերի ստանու ձամախ վաղաժամ ն սրտղարն Ր ությունը: ոնքայի ոՂ նորմալ որոնք րաղրոջներ են հհ

գեներատիվ զարդանում «ոմ ն պտղակաղվո ուտվում բոշ ։

յ

դր

ղաշչիվերի'

30--40-ից մինչն 50--60 սմ ն ավելի Խառըպտղաշիվեոը հիկարությանմիամյա շիվեր են, որոնք Համաչափ ծածկված հն զիներատիվն վեգետատիվբողբոջներով(նկ. 2): Տարբնր տիոլի տարեկանաճերի մեջ խառր պտղաշիվերըամենաարժեքավորնեն, որբովճետն առաջացնումեն ծաղիկներ որոնք իրենց ճերթին (պտուղներ)ն նոր խառըպատղաշիվեր,

եկ.

3.

Վաղաժամ (ամաաչիվեր, որոնք

ռային )

սաջացնլ

հն

ծերատումիը

Ճեռհւ

նկ.

2.

շիՎեր շիձեր:

՛

Կոր

ՑԵ:

ՎՐԻ

Հ

ոլաղա«Աճեորմալ»

ն

մբամյա խառը»

Մ.՞զ.-

կամ ամառային Վաղաժամ շիվեր առաջանումեն նույն աճած տարվա գարնանը շիվերի կողային վնգետատիվբրողսմ երկաբոջներից ն ունենում են 10--.15-ից մինչե 30--40 բություն (նկ. 3): Հառակային առաջինշրջանումսրանցիցլավ հ ղարդացածները ճարմարդասավորվածներըօգտագործում նն ժառի պոակը ձնավորելու ճամար կամ էտի միջոցով

եղ.

4.

1--Ց

տարեկանփնջաճլուղիկներ:

Մ,

Փն»ս

`

ճո

ելքաը

,.

(«մայիսյան Բա փնջեռ») կարճ պաղ շիվեր բլ նախորդտարվա շիվերի Հարոն 2 թից, ունեն կողայինվելի ՌոԶԲոչն թնջային դասավորված4 ջ բան առում

ր

ի

ԲԱՐ: վ

..

Հո

՛

ւլ

:

,

դրանց կենտրոնում ,իեկ

Հուս

/ բնավ րան» եր: ն

ւո

Եռ

ո

մտի մրոկ կ ամ յռ

(որաբար 125--22սմ

--2

ո

ո

ա ՛

ն

ղող

ոք

ին աճլո Մոջաճյուղ իկնքԲ-ը» ի

են :

լ

ինոք ժ

Ո նրկարության ունենում գագաթին

միայնմեկ մեղնտաոի ները լինում են են

արարո ԱՅՐմարը կարո Հեւոո Կաղզարծրելուց

րանր,

ողբո

ամն աթ» Հմի բայվում (ծաղկակիրներ) էն ճաճախլրիվ

ԹԱ: Պվաջիվեոր

վեգետատիվ բողբոջը Ժիակ

մրա բընսիայտի ..չ"

թյան շո

ծր

անոշ Այասի

նն,

չե:

աճող

ձմեռագ

չի

չո

աճում

բողբոջներից:10-15

Ջ

7-9

ոբոնք ամբողչույի)ծածկվածեն

(եկ. 5)

Տ

Դր Է

աուլ

լոլ ԱԱաեն

սմ

Հեւրո սրանք Պողաբերելուց շիվեր առաջացելեն լավ Խնամբի

ը

աաա

արրցցըն

քրիոասարդ պտղաբերող միջաշամ ռոր նարնջի

որ ժանրի ոտ:

Հժ

ա

որմալ»(կառն) պտղաշիվերը առաջանում

«Անքռոս

«

րում մ

ն

Թանիկայի ն, Բ ՐԱո ԱՐ" չորանում եջ, Ն

պաղաբձրում

1/2

ի

վեզճտատիլ ռ սո Ի

է լուշոռյորության բարձր Չ

ի էթ պատը հիա,առգրում է ինում,

անանրույի

-

Ժեռձրնու ժիմ :-

բ

րո

,

ր- ձալյսից՝ ժագգակիր շիր

առաջանում են Հոռաշիվերն

բաղմասլյա (2 ն ավելի տաբնափայտիքնած ալքերից. սրանք ուժեղաճ՝ ժինչե մ երկարության շիվեր են, Հաճախ միջին մասում 1,5--4 (ամառային)չիվեր, իսկ վերեի մասում սննում էե վաղաժամ ճետ միասին նան լեներատիվ բողբողրոջների մեղետատիվ Արտաբինիցսրանք որոշ չասիով նման նն ուժեղաճ բսջենը: առաջանումեն բազմամյա Հոռաշիվերն պպտղաշիվերին: խաոր նն ուղղտձիգ, ունեն եր բնավարոխ քնած աչքերից, աճում են ն ժծաղկաբողբոջները զարգանում կարմիջճանգույցներ ու մասում ոչ բոլոր այն էլ Մբնչդերւ ո ւժնղդեպքերում: չերնի են միամյա շիվերի կոոճ խառը սպրողաշիվերն աոռւսջչջանում աճում են ունեն սովորաղային բողբոջներից, թեքությամբ, կան նրկարության միջչանգույցներ, իսկ դեներատիվ բողբոջները դարգանում են ամբողջ երկարությամբ Համաչոռի: Ճոռաշխվերառաջանում են երիտասարդացնող Սովորաբար: ճետոյ, ճյուղը կոտրվելու կամ ցրտաճարվելուդեպքում: էտից Սա դրական ճատկանի է հ նպաստում է պսակի արագ վերականգնմաննու ճամալրմանը,իսկ եթե դրա կարիքըչկա, ռյեւոք է էտի միջոցով ճոռաշիվերըվերածել աճակալող ճյուչ

ընկան)

Ղերի։

տիպեորն դասավորումը: Դնղձննու Բողբոջնեբի

ու-

րող-

բոջները լինում են երկու անսակ՝ վեգետատիվ ն դններաչ եվ բողբոջներիարտաքինից իրարից չեն վճգետատիվ են ունենում տարբերվում, րայց տարբեր ննրցին կատոռուցմասն վածք. մի առաջացնումէ տերնայինվարդակ ն կոչվում է տերնայինբողբոջ, իսկ մյուս գերակշռողմասը առաջացնում է տարբեր երկարության շիվեր ե կոչվում է աճման բողբոջ: Դեղձենուդններատիվբողբոջը պարզ տիղլի է ն առաջացնում է միայն մեկ ծաղիկ: Բացի այդչ տարբերվում են սովորական (նորմալ) ն քնած րողբոջներ։ Սովորական բոզբոջները, նն առաջացման ձճաջորդ որպես կանոն, բապվում ն աճում են տարում, իսկ ընաժ րբողրոջներընույն վիճակում մնում են ու երկարտարիներ, սկսում տարրերերկարության աճել շիմեր առաջացնել, նրբ դրանց Համար սնման նպաստավոր պայմաններեն սաւնղժվում խոր էից նսովորականբողբոջների ճնտու Ձրոտաճարումիը Աովորաբարշիվերի ստորին մասի Քույլ դարգացած բողբոջները չեն բացվում ն քնած վիճակում

ի

նն

ո

1ոռ

ըրէ

նր

Է

որոշ

չասիով աճում

է,

բողբոջներըժի մասը մածանույի է, իսկ

հալով կեղնի տւսկ,

Բնուծ

"ո

որոշ

շի-

բայց առաջացնում, երբ նպառտավոր պայմաններեն ստնյծ-

Ըստ

տեղադրության տարբեր-

դրական Հատկանիշէ կ Սակենսաբանական անչրավում: ուույում ք պուսկի արագ. վերադեսքում նապ շթուխյան

ն

ն

կողային բողբոջներ: Գագաթնային

Համալրմանը: մանգետանը դաղաթնային

վու

"

ներա:

է

Հոյդույցի

ն

է

աաա

'

ն

նան

շիվերի ծայրին դրանով ավարտովուժ Մո մագաղում բողբոջը դեղձենու մուռ, որոլես , 2րջի Հ աաա ոտի / արոն, լ րնում գեներատիվ բողբոջը տարան (" ացառված չէ ԷՆ գենեաար)Աոզալին բողբոջները` վտետատիվ ո, ի ո րսոգայինբողբոջները զարգանում

են տվյալ

տերնաժոցում՝ մեկ կ մեկ վեդետատիվ վե.

ռս

ոնտու

ա-

վճռական

սննդա-

րի

մե

.

Բոր մԲողրունը Ճաֆ(նարնչի, է, երբ

(Սիմֆերուլոլակի ռաննի) կամ մեկ գենե

քանի մ

մեկ վեդետատիվ ն գենի մեր դեներատիվ կամ

ն մի

Մրրո

բողբոջ

Դորան գոտատիվ

րանի): ռաջանում են

ն

ունի

եր ու-երեք դեներատիվ բողբոջներ (նկ. (ոգոտատիվ ողբոչների խմբային զարգացումըթեն կապվածէ

նյութերի ավելորդ ծախսումների Հեւո,բայց

ՊՈԼ»

.ոէՑՐԻ՞

:

| կենսաբանական նշան տնտեսական շա ակություն: Ծաղկաբողմիասինչեն բացվում, ուստի մի մասի

Բոջները բոլորը է

խմբավորումներ:

տաճարման դեռլքումւիլուս մասիցստացվում

ն Նկ. 6. Վեղետատիվ գեներատիվ բողբոջների տարբեր

ավելիխոշոր

ն

թիւիկպ

հորմալ բերք. Սովորաբար,վեղլետ գեներատիվբողբոջների մեջտեղում ցից Համեմատաբար փոքր չափով ն 1 շիվին։ Մինչդհո գեներատիվ բողբո րբավուն է,

Ձնբքված: Ըստ շիվերի երկարության, գենե սռտվորմանտիպի, դեղձենու սորտեր (մբի: Առաջին խմբի սորտերի (Դա

Գոբեդիտել, Մայֆլովեր) ծաղկաբող

գլխավորապեսչիվերի վերեի մասու կարդով սրանց շիվերը (ր կամ | հպքում այս սորտերը կ կարող են կ րտերը /

Մար

են ա խմբի մեջ մտնում Երկրորդ Տուրիստ, Գայար 449, Դոմերդ), ո մառամբ զարգանումեն միամյա

մեծ

-

թույլ

`

Սրանց նկատմամբ կատարում են շ ԵՐՐորդխմբի սորտ նոսրուցում: ժաղկաբողբոջների լպարդանումեն ն շիվերի թույ շիվերի միջին մասում փով) դրանց բերքին չի վնասում: կ շիվերե միջին աստիճանի նոսրաց պատկանող սորտերի (նարնջի, Զա .

մոնի, 1ոձ, կրասավիցա, Ռոչես ղարդանում են չիվերի ամբողջ եր կամ շիվերի կենտրոնական մասում կատարումեն ախոխարինման» էտ, տիճանիկարճացում ն նոսրացում:

Բողբոջներիտեղաբաշխման խտ գույցների երկարությունը սորտային որոշ չափով կախված է նան խնամբ վայրի պայմաններից: Այս տեսակ բաժանվում են երկու ճիմնական խ ունեն կարճ միջճան Ճամեմատաբար րոնց միջճանդույցները երկար են,

են

ջեր-

ավելի նոսր են դասավորված: տրվում է Առավելությունը կարճ միջճանգույցներով սորտերին, որոնք ավելի ուժեղ են տերնակալում 1 ասիմիլյացիայի մակերեսն ավելի մեֆ է

լինում: Դեղձենու վեգետատիվ բողբոջները զարգանում

մության Համեմատաբար Ջածր (20--255), իսկ գեներատիվ

ավելիբարձր(25--304)-ին բջջաճյութի բողբոջները՝ բարձր

ծաղկա-

մինչն դեկ-

էւ: ԳեներատիվբողբոջներիՀիմնադրումը

մասերը զարգանում

խտության պայմաններում: բողբոջները ՀիմնաՎեգետատիվ դրվում են շիվերի առավելագույնաճի պուգաընթացքին ճեռ, իսկ դեներաիվ բողբոջները ճիմնադրվում ն դիֆերենցվում են շիվերի Հետո" առավելագույն աճի ավարտից սկսած Ճունիսի առաջին վերջից--Ճուլիսի կեսը, Դեղձենու գեներատիվ բողբոջների Հճիմնաղրման կ դիֆերենցման Հաջողությունն ու տնողությունը կախվածեն մի շարք պայմաններից. առաջին ճերթին՝ սնման, ջերմային, լուսային ու ջրման պայմաններից, որի ճետնանքով տատանվում են լայն սաճմաններում:եՍովորաբար, դեղձենու այս փուլի տնում է մուտավորապես 2,5--3 ամիս ն Հոկտեմբեր--նոյեմբեր ամիսների ընթացքում ծաղկի բոլոր ն

ձմեռում

տեմբերի վերջը են, այդ վիճակում կազմակերպվում

բողբոջը ն

(ավելիերկար)ճանդոտի շրջանը

ու

մնույ

է այղ

վիճա-

դիֆերենցումըսկսվում է շատ ավելի վաղ, քան այդ սովորական աչքով նկատելի է լինում արտաքինից: Դեղձենու՝ կենսաբանորենխոր Հանդատի շրջանը կարմատն է ն այն ավարտվելուց ճետո ծաղկաբողբոջը անցնումէ ստիռլողա-

կան

կում մինչն գարուն: Սաղկաբողբոջը բացվում է, երբ նրա ճամար արտաքին ատեղծվում են նպաստավոր միջավայրում ն պայմաններ: գեներատիվբողբոջներիքանաՎեգետատիվ փովոխվում է ըստ ծառի Ճասակի: կական ճարաբերությունը

ճանաբար

ծառերի երիտասարդ պտլաբերության սկզբնական շրջանում դերակշոուժ են վեղետատիվ բողբոջները, Հետադայում աստիավելանում են դեներաատիվ իսկ բողբոջները, ավելի ուշ արանց քանակը գերազանցում է վեգետատիվ բողբոջների քանակին: Գեներաոիվ բողբոջները չպետք է շատ գերադանցեն վեգետատիվ բողբոջներին,ռրովչետն խիստ կրճատվում ին վեգետատիվ աճրն տերխային մակերեսը, որի ճեւրե-

ՀՀ

վանքով |ջնում է բերքը ն վատանում է Այղ անչրաժեշտ է կարգավորելէտի միջո Ցերեները,ասիմիլյացիոնմակեբեսը

սկղբնաղբյուրը:

գրել է, որ բույսը դա ինքը տերեն է, որ բոմ կյանթի ամենակարնորադույն պր կ ստեղծու օրգանական Այդ ն նյութեր: կենդանական ամբողջ կլանքի Հիմքը,

Սաճմանված է, որ ստացվող բերք 90--95 չոր ոոկոսը ստեղծվո նյութի մնացած 5--10 տոկոսը՝ արմատներիմ ռատ լուսավորության պայմաններում մ տերնային մակերեսը մեկ վեգետացիա է ապաճովել 2--Տ կգ բարձրորակ պտ Պտղաբույծիխնդիրն է էտի ն մյուս ագ ջոցառումների(պարարտացում, ոռոգո

թյամբ ուժեղացնել ծառի աճը ն կարճ առաջացնելմեծ տերնային մակերես: Ու ե՛ քան են մեծ տներեներն ատացվում, 40--50 սմ երկարության շիվերի տերեա սմ ւտոկոսով ավելի մեծ է, քան 10--15 նորմալխնամքիոլայմ տերհաթիթեղը: է 2 սորտերի տերեաքիթեղը տատանվո նքրում, իակ միջինը լինում է մոտ 24-26 ն Հասակային շրջանի, Քի պայմանների է 8--10-ից քանակը ճասնում մինչն 1 առանձին ծառերինը՝նույնիսկ մինչե 20 սպիսով,նայած տնկման խտությանը, մե այգում լինում է 1,5 մինչն 2,5 ճեկտար որը կարող է լավ խնամքի պայմաննե ապաճովել 300 մինչն 500 ցենտներ բեր Փրաժեշտէ մինչե վեղետացիայի վերջը Ճիվանդություններից ու վնա սպլաճղանել վիճակում:

աճը ն զարբգացումը: Ե Արմատների

ընսբ ժառի առաջին ստեղծաղործողլաբ արմատային ճամակարդը նրա երկրորդ

բորատորիան է:

Հողին է

ոչ միայն Արմատները

ջուր

են

ու

ամինաք, Թթուներ

ու

16-ից մինչն

20--22

աստիճանի պա

պայմանները, իսկ ամառվա շող ամ դում է աճը: Տարվաինքացքում դեղ պանում են փոփոխական ձնով, գ շրչանլ, տեղի է տալիս ամառային կվ

են

արմա սպիտակուցներ,Բանից բարձր մատանում

նն

ամրացնում ծառը կլանում նրա մեչ լուծված Հանքային աղեր,

այլն առաջացնում

վերականգնում

ուժեղ

պլաստիկ նյութերովՆոի

ր

Հանքային մինչն շրդգանամիացությունները լն ձների ն այլն:Այստեղից էլ պարզ է, որ ինչքան ն լինի տերնների արմատների փոխադարձ կապը ն որքան իրար ակտիվմատակարարեն կ

մայ.

են

ն

ու

մմ

,

սանատի-

ու

ի

հում

Հասնում

Նր.

ու

է

է

է 4--5

ն

ավելի բարձ

2. Սովորական դեղձենու ծա ձախից՝ վարդանման, աջից՝ղ

լրիվ ծաղկման ժամանակ վարդի նմա են նուրբ. վարդագույն, Համա

Ըւտ ծաղկի տիպի կուլտ տվությունը: տերը բաժանվում են երկու տարատ կավորեերի ն զանդակիկանման ժա կան սորտերը «ամարյա ամբողջ վարդանման ծաղզկավորների ստար ծաղիկները խոշոր են, ունեն ավելի

Ծաղկումնպտղաբեռումը,պ

թյունը

ցրտերի ժամանակ ակտիվ արմատն կամ լրիվ դադարում է: Դրանքնորի ճել գարնան սկզբից, երբ Հողի վեր

սա

լավ կլինի ծառի աճեցողությունը նոր՝ աշնանային որին ճաջորդում բարձը՝ բերքատվություն մինչն ուժեղ շարունակվում

բզստ աճման Արմատներն են լինում երկու տ իպի. 1) րական կամ ճիմնական արմատներ, էե 0.3 որոնք ունենում մինչն 10 ն ավելի մետր ն երկարություն տասնյակ մետր ճաստությունն 2) աճակալող կարճ արմատներ մապարմատննր(մինչն 3--4 մմ

երկարությանն մինչն

ուղ-

են 15--20 լրում Հաստության, օր): Մայրական արփատլինում են Հորիզոնական բնույթի լ

ներն ըստ տարածման

մակն.

Առաչինները ղաձիգ: տարածվում են Համարյա Հողի բնին պագանո, նրա ամենապարարա շերտում, մար 8 րորդները՝դեպի Հողի խոր

ու

շերտերը (մինչե 15--37 է կարնո լինում: կրմա-

օդգտադործում այնտեղի խոնավությունը, որը շատ ամուսնը, երբ վերին շերտը չոր վիճակում է

տայինՀամակարդի տարբեր մասերըկատար

մայրական ֆունկցիա.

ն արմատները չուրը նրա մեջ լուծված անքային աղերըմազարմատների Հճողիցկլանուք միջոցով կոները ն

աճման

նլութերն իրենց Հր-

են փոխադրում դեսլի ծառի վերերկրյա մասը՝ տերնները,իսկ վերջիններից օրգանական

թին

Այս արմատվխկններն մազմզուկներով:

ու

փոխադրում դեպի արմատների մասերը: Բացի աճող ւսյդ»մայրական են արմատները ծառայում որպեսշտեմարան օրգանական նյութերի դյաշարների կուռակման ճամար: Վեդետացիայի ենքացքում մազարմատներն | ուժեղ աճում են, Ճյուղավորվում մեծ առաչացնելով Թվով մանը բարակ արմատիկներ: Արմատիծայրը ամբողջովինծածկված է բա-

րակ

աստիճան,

մազմզուկնեին էլ կատարում են կլանման ֆունկցիան,որի Համար Հաճախ կոչվում են ակտիվարմատներ: Դրանքներժծում են ջուրի ն նրա մեջ լուծված Հանքային աղերը ն Ճճողիածխաթթուն. դրանց գործունեությունը սկսվում է, երբ Հողուփ չերմությունը լինում է 4--5 ավելի ակտիվ է ընթանում 15--

կարմիր վարդի գույնի, Ձանգակիկանման ծաղիկները փոքր են, ւպսակաթերթիկներընս ավելիփոքր են, բայց Հւամեմաւտաբար երկարավուն,լրիվ ծաղկման ժամանակլայն չեն բացվում. լինում են վարդագույն կամ ճաճախ մուգ վարդագույն՝ լուրաճատուկ երանգով: Սրանց առանձնաչատմոռենու

կայուն

ու

ղությունն այն է, որ մինչե ծաղկի լրիվ բացվելը փակ կոկոնից դուրս են գալիս վարսանդն փոշանոթները(նկ. 2): Հայաստանի "դեղձենիների ծաղիկները բավական ցրտադիմացկուն են. դիմանում են մոտավորապեսմինչե մինուս 2 աստիճանի: Բոլոր սորտերնէլ ինքնափոշոտվող (ինքնաբեղուն) են ն լավ խնամքիպայմաններում ամեն տարի տալիս բարձր բերք: Բայց, ընդճանրապես դոյություն

են

ունեն

է 10--15

օր:

նշանակություն

ու-

նան խաչաձն փոշուռվողդեղձենու սորտեր: Արարատյան ճարթավայրի դեղձենին պայմաններում սովորաբարծաղկում է ապրիլի ընթացքում, Բարենպաստ եղանակայինպալմաններում Համարյաբոլոր սորպերի ծաղկումը տեղի է նենում միաժամանակ կամ 3--4 օրվա տարբերությամբ ն Բոլոր ծաղիկները միանգամից չեն բաց-

տնում Դա

է

նան

իսկ Ուզբեկստանու։՝ մարտի 2օ-ին։ Ծաղուղղաձիգ գոտիականության Հետ կապ-

վում. կարնոր կենսաբանական ունի հ պատաճական անցողիկ ցրտերի դեպքում ծառը լրիվ չի զրրկվում պտղակալումից։ Մաղկման ժակետը կախված է սորտից ու տարվա եղանակիցն կապ չունի ծաղկի տիպի, ինչպես նան այդու դիրքի ու տեղի բարձրուաշխարճչագրական թյան Հետ. Այսպես, օրինակ, տեղական սորտերը Մեղրու պայմաններումավելի շուտ են ծաղկում, քան նոյեմբերյանի շրջանում: Միննույն տարում Զաֆրանի միջաճասը ծաղկել է. Արարատյան ծւսրթավայրում՝ ապրիլի13-ին, Դրիմուփ՝ ապրիլի 19-ին,

կումըուշանում

աս-

է, որ յուրաքանչյուր 100 մետր բարձրուված: ՍաՀշմանված թյան դեպքում դեղձենու ծաղկումն ուշանում է մուռ կես օր: Բոլորպայմաններում դեղձենու ծաղկումը բնորոշվում է տեղի ջչնրմաստիճանների գումարով ն օրվա միջին չերակտիվ Տեղական դեղձենիներըծաղկում են, երբ ակմաստիճանով: տիվ ջերմաստիճանների դումարը Հասնում է 2250-ի, իսկ օդի միջին ջնրմությունը օրվա ընթացքում լինում է 15--20

տիճան: Հ8

Հայաստանիպայմաններում դեղձենու րաստ է լինում բացվելու դեկտեմբերիվեր կանոն, բացվում է ուշ դարնանային ցրտ Հետո: Խյուղես, Հոկտեմբերյանիշրջանի «նա ակսած 1958 թ. մինչե 1927 թ. ներառյալ, յական ծաղկման շրջանում օդի նվաղադգո 0,3-ից մինչն ոլյուս տատանվել է ղլյուս ենրում ն ոչ մի անդամ չի եղել բացասա օդի նվապաղույնջերմաստիճանըիչել է Հո խուս 227,5-ի, իսկ ապրիլի 21-ին (մասսա ժամանակ)եղել է պլյուս 0,9, 66 4եկտա միջին ձենիների լուրաքանչյուր Հչեկտարիցը է 148 ցենտներ բերը: Հինգ տարիների ին 1920 թր.) կատարած դիտումները ճաստատ պես նոլեմբերյանի«Զեյթուն» սովխողի, ա խակի շրջանի «Սասունիկ» սովխոզի պայմ դարնանային ցրտաճարություն եին ուշ Ընդշանրապես,Հայաստանի պայմաններո

է ձմռան ցրտաճարո մասամբ տուժում սլես բարձոբերքից ճետո, երբ ցածր ագրո Բառով ծառերը Ճյուծված են լինում: Տեղականսորտերի ծաղկափոշին օժտվ տոկոս եղեգնաշաբա է 60--20-ից մինչն

նակությունը ճասնում

(10 ն 15 նակությամբ

Հատուկ պա

ապաճովումէ այնքան ուժեղ պտղակալու լինում սրոուղների նոսրացում կատարել: բերում է միամյա շիվերի ն ջաշիվերի վրա. տեղական բոլոր սորտե Հիմնականումմիամյա շիվերի վրա: Ուս ստանալու Համար պետք է ծառերը ունենան եռրմալ աճ:

Դեղձենումշակությունը

բնորոշ

Ծաղկաթավից5--6 օր անց պտղասա աճել գլխավորապեսկորիզի մեծացման է սո րունակվում է, մինչն կորիղը Հասնում որից Հետո տեղի է ունենում մալ մեծության, պտղաքավ:Սրանովավարտվում է պտղիզա է կորիզի արագ աճի փով, որին

հրկրորդ փովը բնուքագրվում է աճի կարճատն դադարումով կամ շատ դանդաղ ընթացքով ու միջուկի արագ աճով(մեծացմամբ), այսինքն՝ պտղի արտաքին չափերը շատ քիչ են աճում ն նորմալ չավի ավելանում, բայց միջուկն արագ է ճասնում: Տարբերսորտերի մուռ այս փուլը տարբեր լոնողուտնում է թյուն է ունենում. վաղաճաս սորտերինը շա կարճ, ն ունենում են որի պատճառով սերմերը չեն ճասունանում

տարբերժամանակ: Այուես, վաղաձճաս ծաղկումից սորտերի

իսկ ուշաճաս սորսոերինը շարունակցածր ծլունակություն, զարգացման ծհրրորդ փվովը վում է 50 ն ավելի օր: Պողի ռկավում է լրիվ «ասունացումից15--20 օր առաջ, որի ինթացքում նրա կշիոր ավելանում է 5--30 տոկոսով: Բացի ստանում է այդ, պտուղը սորտին ատուկ գունավորում, ն բուրմունք: Սորտերիծաղկման ն պտուղների քաղցրություն Հասունացման ժամկետներիմիջն որոշակի կաղ գոյություն չունի. դրանք կարող են ծաղկել միասին, բայց Հասունանալ է իջին մինչն ճասունացումը տնում օր, Հաշվով 100--120 ՛միջաճասներինը՝120--135 օր ն ուշաճասներինը՝135--155 օր: Տեղական սորտերը գլթավորապես միջաճաս ն ուշաճաս են: առմամբ վաղաճաս սորտերը, ձամեմատաբար Ընդճանուր ցածր բերքատու են, քան ուշաճասները, բայց վերջինները նո միատեսակ չեն պտղաբերում: Տեղական սորտէրի Հիմնական մասը բարձր բերքատու է, մասնավորապես նարնջիմիջա-

Նոյեմբերյանի Հասը,Լիմոնին, Ճուղուրին: Օրինակ, շրջանի

(500--

սովխոզների առանձին այգիներում Ճուղուրի սորտից ստանում են մինչն 400 ցյի լավորակ պտուղներ: Պտուղներըն կորբիզը:Դեղձը կորիզապտուղ է, բաղկան կորիզից, ցած է պտղակոթունից,պոտղամաշկից, պտղամփսից կազմում է պտղի կշռի 5--2, որը իսկ առանձին սորտերինը՝ 8--10 տոկոսը: Հայաստանի դեղձենիներիՀիմնական մասի ռ"լտուղներըթավոտ են, բայց որոշ սորտերի չկտուղները լերկ քն (չարալիներ կամ նեկտարենիներ)։ Արարատյան Հարթավայրի դեղձերն աչքի են բնկնումվառ դույնովն բիմիական Հարուստ կազմով. պարունակում են մինչե 15 (ն շաքարներ (միջինը մուտ 1040): Պտուղների ձեր բազժազան է՝ դնդաձնից մինչնձգված երկարավուն: 1ավագուն տեղական սորտերի պտուղները խոշոր (200--300 գ) ն շատ խոշոր են

ու

600 գ), իսկ Սալամի ուշաճաս սորտի առ է նույնիսկ մինչն 900--1000 կշիոր Հասնում ունեն դեղնամ շես Ասլանյան ): Գոյություն սորանը, ինչոլնս նան ամուր, կրճկրճան պ րուն, ջրալի բնլավոր պտղամսովսորտե տլլում է ամուր, կրճկրճան ու դեղնագ տերին, որոնք մեժ արժեք են ներկայաց սպառման, այնպես էլ վերամշակման ճա ոլես բարձրորակ կոմպոտներ ստանալու մեչ մասի կորիզի միջուկը դառն է. ուս սլտուղներով կոմպոտը պատրաստելիսճնա դեպջերում միջուկի մեջ պարունակվող միացությունն անցնի պտղամսին կամ կո օգտագործելիս մնաս պատճառի: Գոյութ միջուկովբարձրորակսորտեր (Սալամ

Տեր

ԲԱԶՄԱՑՈՒՄԸ

բակի քաղցրակորիզ նարնջի, Շարալի կար

ԴԵՂՁԵՆՈՒ

Դեղձենինբազմանում է ինչպես կոր ճանասպլարճով), այնպես էլ վեգետատիվ պատվաստ, կտրոնապատվաստ):կորիզն (ի տարբերությունմյուս պտղատեսակնե տաղրում է կուլտուրական մայր սորտի 4 յին ճատկանիշները, բայց տալիս է որոշ ների մեժույյան ն Ճճասունացմանժամկ Ուսի այժմ կորիղներով բազմացնում են տակով ն պատվաստի սերմնաբույսեր ռ այն մշակության նպատակովարտադրա նելու ճամար դեղձենին բազմացնում են վ պարճով ն մասնավորապես աչքապատվա ձերը ցույց են տվել, որ աճի ու պտղա բարձր արդյունքը է, երբ պատվ ստացվում դեղձենու սերմնաբույսերի վրա Որոշ Հո րում լավ արղյունք է ստացվում ինչպես ու ճողերում), այնպեսէլ ծիրանենու նշեն սերմնաբույսերիվրա պատվատոելուդեպ

ոլհտությունում լատվաստը կատարում են դնղձենու սերմնաբույսերի վրա ն նորմալ խնամջի պայմաններում ճեկտարից տատանում են 20--2: ճաղզարառաջին կ երկրորդ կարգի էւոււմն դարտ տոնկիւԴ աոովատտի Համար դեղձենուոնրժնարույսերը աճեցնում են աշնան կանքիկամ ատրատիֆի կացիայի եֆխարկած կորիզների: գարնանային ցանբի միջոցով: ՑՏանքի ճամար պետք է մքերել միջաճաս կ ուշաճաս օորտերի Ճառուն պտուղները կորիզներ: Դեղձենու կորիզները լ տուղ- դ -

աշխատանք բ՝ իրենը օժանդակ սավան կոլտոտիսա

երկրներում (Ֆրանսիա,ԱմերիկայիՄիացբալենու առանձին տեսակնեբից տարատեսակներիցսատցել են ցածրաճ պատվտսոտոլանց վրտ հ կատարում են դեղձենու կուլտուրակալներ, կան սորահրի սառմաստումը:

Այժմ մի ու

ւայմախենրում ճայասոս:նի

պածրաճ ծառեր ստանալու օզտատգործումեն Ճաժար որպես դեղձենու ապլատվաստակալ աճում անտառներում: է Այս աշալեճեր բալենին, որք մեր մեծ խատանքը յնոնս ծավալ չի ստացել, րայց նախնական տվյալները վլալում են, ռր կարող է ունենալ արտագրոկան նշանակություն, Անչրաժելտ:է, որպեսզի պետականտնկաԱլս ուղղությաժը րանները ձեռնարկեն այս տշխաատանքը: /

ու

պտողա-

տնտե-

ԵՎ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

ԴԵՂԶՋԵՆԻՆԵՐԻ

ՀԱՅԱՍՏԱԻՆԻ

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

ՀԱՄԱՌՈՏ

Ան մշակվում

չանրապխոության |

|

ոիքրիք յան. եղ

նե

-

իսկ փորա ող808 5. զաա դեղձենի, թ. եղել բառլետությունում է 2299 ճազար: այսինքն՝ դեղձենինզրաղեցրել ձենին

օծ

թ.՝

Հեկաար

կաղժել է

ը

13,8 րածության

,

ընդչանուր պաղատուների

բոլոր

Աղյուսակ

Տ

Հ -

Ց

Ա

ՏԱԶ

«Արո

52990

ոնբով

|

`:

|

ՅՅ

|

՞

5` Շ-

|

|տոկոս

284.4

Տ ` չատ

հայտ

13763

|

ը

Հ

Ւ

քանակը(հազ. հատ)

`

`

Ր

տա-

տոկոճը:

ԳեղձենինԻրի ընղ ղձենինեւի ընղճանու»

շարք

ռալորենու ն չալ նաճանդներ)

Ա

բուլժներն ռություններում:

չ

ներից անջատելուց ճետոյլ ընդունակ չեն անմիջապեսծլելու: Դրանց նորմալ ծլման ամար դ աճտնչջվումէ բավական երկար նախապատրասաական ժամանակ, որը կոչվում է նաբե ն չոբերքաճավաքայի Ճասունացման չրջան։ կորիզների հորերքաճավաքային ասունացումբ ժամանակին ապաճամար է Հովելու անճրաժեշտ կատարել ստրատիֆիկացիա՝մեկ րաժինկորիգները խառնել Տ մաս լավ լվայած ա՞ն դետի մանրաճատիկ ավազի «Հետ նա բզղերերի մե ջ «լարել ե 3--Տ եկուղներում նորմալ խոնավության աստիճան չերմության պայմաններում (մինչե 100--120 շր): նչպատակաճետո է Հարմար անմիկորիվներինախապատրաստելուց ջապես աշնանը ցանել: Մեկ ճեկուրի ճամար օգաադործում են մոտ. 600 կգ կորի, բայց որովճետն ձմռան ցրտերից ն գարնան ցիրխոնավությունից որոշ չափով կորիզները փչլանում են, ավելի լավ է ցանել մինչհ 700-800 կգ (նայած կորիցնենրի վեճակին |,

կատարելնան սիրող

հն

կարիոր

||տով

տովու

60,0

207.4

5`

Ց `

|

|

|

Է

92431 .2447,0

-

|

:

`

'

Հատ

| |

|

|

վառկոա լորո 30,1

10925

|տոկոս

Հատ

Ց,2

675,7

58,22

280,0

10,16

դեղ երնում է, որ տեղի է ունեցել Քերված տվյալներից նկտեսուձնեիներիղղալի աճ, դլիավորապես են թյուններիՃաշվին, այսինքն Հիմնվել Ի բ գիներ, որոնք կարողեն ապաճովել ապր րգի շեշ Հնարավորությունէ տվել Հանրաետությունում ճի դեղձիՀամախառնբերքը (աղ: ավելացնել |

:

չ ի.արագա .. ԻՆ Ս հոմ Ի »

-

ւ

Աղյուսակ

Դեղձենու տառածությունը, միջին բնոքատվությունը Ն համախառն բերքը սեկտորում ճՔանոային նե պտղա-(գյուղմինիսաբության խաղողագործության բուծությանգլխավոր վառչություն)

պետական տնտեսություններում: «Հաղթանակի» 180-160 10-րդ բրիգադը չ ց/ն,իսկ նույն տնտեսության

քոնի»

ն

«Հաղթանակ»սովխովում միջին բերքը կազմել

ը.

կիղձենիների լուրաքանչյուր եկտարից ստացել յնենաներբարձրորակ պտուղ: Դեղձիբարձր բերք են ստա նում ոյտնտեւու ի Մնդրու շրջկենտրոնի կոլ / ունում, Հոկտեմբերյա նվան պետական Ո" շիջանի «նաիրի», «Արաքս»ն անանսություններիառանձին բրիգադներ "

Հ Տարածությունը, Է, յ

ՊԻ ԶԱԵԸԿԸԸԿԿ

աոան չանակենտկաշոեեանգատտաաաուչրկտատաշաւաթ Հ

ո

4100.

աա

-

-

6206.

1924՝

ՓՅ

աթթն

՛

-

.

89,5

-

Ըն

այդ

:

36204

Ա. -

նվազումը:

տարիների խատաշունչ

ձմեռներով: ԱյժմՀանրապետությո ւնում արտադրվում է ավելի Քան 380 ճաղ. տոննա: Առանձին

ն տնտեմություններում բրիգաղներում դեղձենու միջին բերքատվությունը անճամեմատավելի բարձր է, ինչպես օրինակ շրջանիԱրճիսիպետականտըննոյեմբերյանի .

'

տեսության երկրորդ

1971 թ. բրիգադում.

տնտեսությանժիբնրքատվությունը կազմել է 88,7, իսկ բրիգադայինը՝ 122 ցն: Հաջորդտարիներին նկատվելէ նույնՃճարաբերությունը ն բերքատվությունը. ջին

թ.՝ 102,4

ն

Ք.՝

ւ

ԻՔ

14741246

ց/ճ, 1923 ցլի, 1975 8 ԹՈ

«Դեղձիբարձր բերք

ջանի մյուս

նն

ն թ.՝ 100,6 111,3 ցյն թ.՝ 139,5 լ. 1625 ց|ճ Ք" 17681 848:

ստանում

նակ

իր

ան

ռական

ո

ու

-

ոմ զարանմանիչ.Աջարակի մառոար, երեի, Մասիսի շրջաններում, Տեղի է ,

.

ունեցել

եփ-

տ

բ

նն

դ

ի

ու

թմ ջաիոլի Ր րի ցո էր ո Տեղ պառաւ ամ,, ք ենե» -

կուլտուրայի Համակենտրոնացումն մշակության մաս տացում ինտենսիվացում, որն արդեն տվել է իր արդյունքները, Դա մասնավորապես նկատելի է նոյեմբ ննել յանի շրջանի ն նրա առանձինարա ք մոոակա իւիք, Փոմաեակի արա մեռաւ 1 ունեն 300--400 հա, ահտնսություններն «Սեյթուն», «Հաղթանակ»ն «Արճիս» պետտ սությո աորհիդ լուրաքանչյուրը՝ 500--600 ճեկտար դեղձենու այգիներ ք. դույքագրման տվյալներով ճանրապետությունում եղել է 1623.3 Հազար դեղձենի, որից՝ նոլեմբերյանի շրջանում ընդաժենը 556.6 Ճազար ծառ (ճանրային սեկտորում), բայց ՝

|

345127

բերքի Համախառն

բացատրվում է

ոձէն

Է.

"

Ռալինի

28338

95,0

80,1

Ա

26904

284.

103,4

Միջին բերքատվության|.

19722--1923 թթ.

16203 14559 18489

63,0 55,7

որ

անանսություններում, Հատկապես նոյեմբերյա ի,

տ

21,3

տա

Գույքագրմանտվյալներից երնում է,

10118

,

ՑԹՑՅ8..

Ա

- . ՀՅ

2.

ա.

ցլն

66,1

'

.

Պ

Միջինբերջա-|

| բերքատու | "Վ"Թյուը,

ընդամենը,

-

ի

.

արեթվերը

,

,

ճ

Տ

է

9/"

Նոյեմբերյանի շըր-

ն տնտեսություններում մասնավորապես «Զելյ-

ու

ս

-

Համախառն բերքը եղել է ավելի շատ, քան մյուս շրջաննեբում միասին վերցրած: Այսպես, 1926 թ. 23 Հազար տոննայի

փոխարենշրջանում արտադրվելէ 28,5 Հազար տոննայ իսկ 1972 թ. սկսած տալիս է տարեկան30 Հաղարտոննա պտուղ, որի գերակշռող մասը կազմում է դեղձը: չանրապետությունը թ. Հյուսիսային արդյունաբերականկենտրոններէ առաքել 18 Հազար տոննա պտուղ, որից 11 Հազար տոննան տվել են Նոլեմբերյանի ակնն «Պտղատու ն խաղողի այգիներին՝ առու գերազանց որակ» շարժման նախաձեռնող«Արճիս» սովխողի Ճաջողուդեղձենու մասնագիտացված մշակությունը ուր բարձր արդյունք է տվել: Սովխոզը1920թ. ն 1925թ. պտղի

սրողաբույծները: Առանձնապես

յունները,

|

արտադրման պլանը տոկոսային արտաճայտությամբկատա-բել է նույն չախով՝Համառղատասխանաբայր 149.8 նկ 145.7 տոկոսով, բայց սղեւտությունը ստացել է առաջին դեռլքում 202, իսկ եիկրորդ դեպքում՝ ոնն Տասներորդ ոլաուղ: ճեղամզակի նրեք ուսրվա սդլանովնախատեսված տոն6310 հայի փոխարեն սովխողը այնտությաննէ Հանձնել 10251 տոն-

ուս Լաոուակոլո

որմ համել է

է 2462

ումր

առնու

«Հաղբանակ» սովխուր

(Լ

արոոս-

դեղձ, որի մեկ ցենտներիինքնարմերը

կողեկ։

Ս

Գր Ն ան սավոպների Լկամուսնել,

ո.

բարձլոռոյնլեն Դէ ինքնարժեքը: 1977 2 դասմել են 16 միլիոն

ճացողությունների

՛շնորճիւ

«Հաղզքանակ» ենամուոնեըը սոմխովղի

ռուբլի, միալն դեղձից՝ 1.25 միլիոն ռուբլի, իսկ «Ժեյթուն»սովլխողում, անարար, ճՃամապոատասիխ 2.41 ն 1.78 միլիոն ռուբլի: Շրջանում արտագրված սլողի մեկ

ցննաների միջին ինքնարժեբը կաղմել է 10-11 ոուբլի, ճանրառնատությունու:՝ 15--17, իսկ ՄիությունումԻ 15-20 ոուբլի։ Ձողաղի չրամբարի շինարարությունն տավարտելուց

«եռս

դղանգվաժայինանկարկներ նոլեժբերյանի շրջանի ն այղ ենթաշրջանի մյուս ողսոնսություններում, «ճնարավորություն կուս ատլստեղզ շեշտակի ավելացգեյլձենու

ըՀիմեվեն

մոդում իսկ

դա

նոր

Շավարշուվանի ռով-

ներիր (Հողի), այլ երկինքն (նղանակը) է ստեղժում, ամիսներին օպի առավելագույն ջերմությունը Ղ ամ 4151-ի, իսկ տարվա ակտիվ ջերմաստիճանների ,

ՀՍոՑՅՈՈՈւՄ

500--4000-ի. որս շնորչճիվ այստեղՀասունանում դուժթրը՝ ոո Դիտումներիը ոլարղզբովագույն սորտերը: ըն ամերոուշա ժամա տո ժամանակ Հարքավալրում /, ո: Վոարատյյան

ո:

1Ա.

՛

ն

հորոան Ք:

ԻԹ

:

:

:

մեչ

էակ կկնվող խռուսշունչձմեռների արոր

ժյուժ

յ

ցրոաճարություններից

դեղձենին ճամարյա չի վնասվում կամ ճամեմատաժ Հեա շատ Թույլ է տուժում (ող.6):

Դիկրոշրջահեերիփենչին

է, Աղյուսակիուվյալննրից երեում

ամենացուոո նների ընթացքում

որ

ձմեռները եղել

են

տարի-

1886, 1898,

երբ թվականներին, 26 ն ավելի է մինուս ջերմաստիճանըեղել օգի նվազագույն նղել են 1972 ե 1973 տարիներիյրտնցածր: Խմննախիստր որոնը "նտնանրով վղալի տուժել են «նաիրիի», Խանջրո, յանի ն չուկաշինի անվան սովխողների դեղձանոցները: անս, նաիրիի սովխողը հրե այղ ցրտաճարություններից ա1928,

124,

7952,

1964,

ն

մյ«-

է 702 ց/ն դեղձի միջին բերբ, ապա ռաջ (1971 Թ.) ցրանըի տարիներին միջին բերքի կազմել է. 1922 թ.՝ 35, 1973 Է.՝ մ8,5, իոկ 1974 ք.՝ ընդամենը 18,2 գ/հ: Մինչդեռ

ստացել

նույն Հոկտեմբերյունիշրջանի

Հարավարնմտյան

ժասում

պառստավոր դտնվող «Արաքո»սովլողը ստացել է 1973 թ. (Ղարա-Ղալու) կան լիմ այակա խանն Սյուն ծն են լուն ոլայմանները ողաել| արավորուի են նոր91, իսկ 1924 թ.՝ 100,5 ունեցել ց/ճ է դեղձենիները լիռ առեյնիլու խնչոյւնհս տեղական լավաղուլն սորտերը նե լու

եղձի Ս զեղձի արտադրությունը:

Ա /դ

ն շրջանի

եք

տս

-

(նարնջը, ճաֆրանի, Ճուղուրի), այնանս էլ նիկիտսկիբու-

մար աճ, որի շնորճիվ 1926 ք. յուրաքանչյուր Ճեկտարիցսովիոռր ռտացել է 130 ցենտներ բերք:

վաղաճասները (միմֆերուղոլի վաղաճաս, Մայսկ, Ռագոր, ձառւրնատ, Ռաղպեխ, ճլատողոր):Դեղձի արաալրության երկՀիմնական բազան րորդ ԱրարատյանՀարթաներկայումս վայրի շրջաններն նն հ մասնավոլու պեսչոկտեմժբերյանի շրր13.2 տոէ ջանը, ուր կենտրոնացած դեղձենու տնկարկների Մոտ կոսբ: ապագույում, երբ կավարուլի Ախուրյանիջրանցքի շինարարությունը, Հոկտեմբերյանի ճարավարնմայան ենԹոռջրջանում կշիմեվիդեղձենու նոր, խոշոր (Ղարա-Ղալու)

ան ուլլալները ինքնըստինքյան վկայում են այն մասին, որ Հոկանմբերլանի շրջանը կ մասնավորապես ճարտվարնե՛ մտյան մասը (Ղարա-ղՂալոա) կարող քի ոլետք է դառնա Հան-

ո

մասնավորապես սաբանական սելեկցիայի ռռրտերըՐ այգու

ռնկաբկ (մուչ Չ3500-.-3000ճեկտար),օժանդակ ոնտեսուեն, դեղձի բուրմունըը Թյուններով: Այստեղ, ինչպես ասում ծ

բարձրորակ րառղլետության դան

բազան:

ճիմնադեղձիարտաղրության

հիրորդ բազան Մեղրու շրջանն է. այսԴեղձիմշակության են տեղական յուրօրինակ,բարձրորակ տեզ մշակում սորտեր խոշոուշածաս Սայաժիվաղատճաս Սալամի ծաղզցրակորիղ,

Բոռ

թուղ,

Չաֆրանի դեղին, Մեղրու ն այլ:

Շարալի դեղին՝լերկ

Պաճունի։ Ռուղուրի,

'

կայան)

Հ Տ

»

Է|

ա

Հ

Փ«

|

ա ՀեվԺյ

--26,8

-«-21,9 աո

1905-1

ա17

--17,9

-/52 1969 --13,

1911 --90,7

1902133 1914 0,1 առ» --

ա

(յո6 թ բո27

23:

19398

ռ

տ

14,

ո

27/1

շե ա

տ

տր

ՆՏ

|

Հ

--

Հա

-

ւ16,7

Էջը ա Լ

ա

--

34.8

-

14/1 մ /

ատա.`ա. 1961 ՀՏ ՅՅ ա 1904 22255 1965 2785 70,7

,

2/1:

23,8

Ր

ի

26/1:

ո»

15/

շր

Հ օգ:

ՌԻ 2:23

18/ --

551»

որ "

1.

ոռի

ար 11/5

մի շ

թ

2«յ»

5/2

55.

արտ»:

Հ

--1:

37/1» ոէ.

:

քր 1952 Ի» //2 29"բ ր 1355 282 195: ՅՈՑ յռ 8/2

'

ռ

30,1 --Ֆ ա Է

--19,»

24)

էշ (

ւթ

1525 3627 ար

2424(

չոչ

լա

--ՑՔ

է,

ծ

.

շր

ճահ

ապագայում առավել կընդլայնվի, նրբ արավորությունը գնտի վրա կառուցվող նրկրորդգջրամբարի եդա: (Պառնի)

Տ

չորր"րԴ»

դ,

իճ

«1» 2525 -12:4 թր

շր

Թ

ա12

:

ՀՐ»

«2.2

ՀԶ

22/1

ՈՏ «2,5

յ

Հ

|

1939 --88,3

ա

299.7

|

է

ՀՏ

տա

28/7

«10,3

:

Հ-

Հինգերորդ ն կոշիսովխողեերը, մասամբ. Աշառի չրամրարի սուսկեղաժե հոր կաղզվահեչպետ Սնակիանվան ն ուրիշն. ): Այդ կնրոլվոմսովխուննթը(Պարույր

| .Ձ | Հ

`

Չ

10/1

-«28,5

1955 151 1881 128 185: Էջ «24,8 1891 37 ա ա

ւ

Հ Հ

Հ

`:

|

-:

Հ

ԿՅ

մեծ

ուկնհ

ան

-

ւ

ւսակ

Ա

ճեռանկարներ դեղձենու մշակության ուղղությամբ զղեբնութաբանական Աշտարակիշրջանի նոր կազմակերպվածերկրորդ, եր-

("Ց8.) (եռնանի Սղի նվազագույն ջեբմաստիճանը Է

ությունի շնո Աաաա

կտ ոիան

Մինչե վերջին ժամանակները Ճանրապետությունումմշակում էին միայն դեղձենուտեղականլավադույն սորտերը, այեն Ղրիմից: արժեք վաղաճաս սորտերը ներմուծվել ժբմ բւորձր մեջ տարածված ն մշակվող սորտերի մաԱրտադրության Ի

մաարը

ո մարած վաղաճաս սորտեր Սիմֆերուղոլի վաղաճաս, Մայակ, Ոագոր, Ջլատոդոր։ Աղէե աար» Աեմոա, վերջերս ներմուծվել են ,

մի

կա

փուսուիտվլալները վկայումեն

մի

շարք

նան, որ

Հանրաապետությո

մշակվող դեզձենիներիգերակշոող մասը կաղմում են Միջին ժամկետի Հասունացման սորտերը, որոնք աչքի հն ընկնում բերքատվությամբ ն պտուղների որակով: Սորտերի ռ հում

:

,

ժեջ ամինապռաջնակարգտեղը դբավնցնում է եարեջին (քա-

ճաջորդում են լոձերը, իմոնին, մյուսները: նկատի ունենալով պաԴուղուրին, տածոլի ղործարաններիտշխատանքի սեզոնի երկարացման «ոջամտոյյոնը, Հավանականէ Ցառպայում տոլ ափով ընդլայնվեն նան վաղաճաս ն ուշածճասսորտերի տարադանվող ծությունները, Հատկասլես գործարաններինմոտ այժմ Մինչն , կամասնադիտացված տնտեսություններում: մ դեղձեն են տարվել տվել բազմաթիվսռրտծրիդասակարգմանժի դեղձենու ն որակով), Խակով

ապա

Զաֆրանինն

Հ

Հրաժե

/

էն

ՍԱ7...........-.

:

(ոզիական տիպիկ Հատկանիշներըն այլն, Արտադրության նշանակություն աշխատողների ճամարառաչնաճերք ո:

ունեն

Հատկանիշներն արտադրամորֆոլոգո-կենսաբանական

րոք

Արագ ճիշւռկողմեոթոշցուղանիշներ: Հորւահանսական Համար կարնոր պարզել, քն դեղձենու սլտուղները / ու

`

մե

(ու

ո

է

Բավոտ են, քե լերկ, ղեղնամժիսեն, ըն սպիտակամիս, պրտ-

դատին ի

ՓմղաղոՉ մսզունդմ վմզսոջ մոսկատ

Տ

Ց

Հ ԳՊԳՋՏՑ

Ջո»

Հռ

«ՇՋՏԹծ

լյ,

ԵՖ-

Դլ28

,

-

|

՞

է

ց

ՍզաժքիսքումոււռՏ

--

-

»6Փօ

Յ օ Վի Հ ԼՏ-ծ

ծո

ՇՀածՋ

Հ

արու Հագաջեգը փոխոց| Հեա

ՏՏՏՏՏ

ՏՏ

ՀԱՅՏՆ ն

`

Հ

|

| |

'

-Ջ

ԻՎԻՎ

21138

՞

ԾՀա----

ինԱրո ուժ

մյադուչնղմ

վոջսուց Ռոսկաւռ

ՈՔ Տ

2ՏՀծ

։

լ

ՀՅՏ

լլ

(ՒԷ «Մղաքքիսջումատ |

- Տ -

-՞Հ«ԳՊ ՀՏՅԱՏՑ Տ։ջ

ԼԱՆ

հրի. Լ

5»

Ն`

Հո«-Տ5

Ժմզոդոմ փաղոչեղմ փմսոջ|

|1)|

ՆՍ

հողոս | ,/ վմզստք մոսկատ

-

մաղոչեղմ

||

|

-.

ՀՏՏՏՏ ԵՏՏՏՏՏ

ՀՏ ՀԵՐՏՏ ..«ծ«Հ

-«

Հ

5- Հ ՀՏ -

ԿԺԹՊ

«՞«Տ»՞ՏՖ

Ջ»թՊ`Հ-ՏՏ

«

Ն

Յ| ց

| լ

Օ

Է

ռ

ար

բատ

տադրույյանն

անճր կշրաժեշտ ալդ

( ար անիշների

ու

ցուց

ման ): Դեոձենու պտուղներիմեննաբնոսխեման դասակարն

ար

այտղամսի որակն ու գուլնկ են: Նե Ներկ աշխարձճում Համարյա Հ տրվում ումս առավելությունը ամբողջ ա ՛ 7ին գույնի ն ամուրկրճկրԲան 4 աղամսով սորտերին, է դեղ նն Հատկանիչերրը պ

իշ

մ

արձր լ որոնը բար

գնաճատվում թե՛ թարմ սպառման ՛

են

վրրամշակման

ր

երկու իՄբի՞ 1)

մշակվող Հայաստանում

Հաղար: ճամար

բազմաղան

դողնա

Այդ նղձենինելրը

գ

Թե՛

ոմննո ն

ամսի գույնի բաժանվում նն սպլոոակամիս պտուղնեբով

աեա»)

ՄՈ4 են, սասորոնըը ծաղիկներըվարդանման նր ը սորտերի ժաղկաբողբոջ ՄԶ1 դեզնամիս (բացառությամբ փ Ղ չրջանի Ձաֆրանիկարմիր սոլո) կանոն,

։

ր

յ

ս

:

(

ի բալես չ

չ

են ն սրածայր, իսկ սպիտակաժիսռոր իլիկաձն Վ երիՐՆը Էլոն, զլոր ն Այո «Հատկանիշն առանձնապեռաչբի է ը նկնում ժաղկման ոուդն շիջանում: Բացի ոխ որոշ սոր մեկը մյուսից տարբերնն ո, վում պաակախերիիկների վորման իխնտենսիվությամբ: երկու խմբի րարի արելերն էլ ունեն մոտա8 մինչե 16--18 վորապես նույն երկարությունը ( մմ) ե լինում են են կ այց ' պարող լինել նան ռր

ՏՏՏՊՏ

ըիաջոմոա| 3ա0տռ աղաղրաց ւ

իշ

Տա" -

-

ի

:

::

ՀՀՏՏՀՏ

ՅԱՏՏԵՏ-ծ

«եՆ

ա

| ի

ւնղդ

ՏՏՏՏՏ Հ Հ Տ Հ եք

օՇ՞.

-

ՏՏՅՏՏՅ ՏՏ Ց 5 ՀՏ Տ

Ց

նն ն րա

«որանրիծաղկափոշի թյամբ Սալամի ուշաճաս սոր որտիվ ծաղիկներ ունի ն դա "Ո

-

Բոր ն վրա: բնրքատվությա

2.

-

Տ3

:: 8 ՝

«ՅԼ

Տ

Իրց տարբերերվում են նան

Է

Հ

531 ԹՎ ՀՅ ՀՀՅՅՀՅ

ՏՀՏ 8

ՀՀ.սՏ

Հ

34133

43535

տ ալտուղներ Սպիտակամիս

ով

ի

"ո

ր

ապաճովում

, ում տող

կան

բո-

ծլունակ նն, բացառումնժ բանակոջքյամբ տր ժեղ ուժեղ կերպ ազդում է նրա կերպով ,

դ

եղձենիները դեղնամիանե-

Այս նով:

յ տեր ր Դուք տարրընրությու "ը լազ նկատել ձլի է ճատկապնսամառվա երկրորդ կեսին, ն երբ ձրեները գեղին, իակ ածրեի զլխավոր չիղք՝ վառ դեղին երանգ Մի՞ ն նն ստանում, իակ տերնի տերի տերնները մուգ կանաչ գուլ

ւ

յ

այո

(սակայբոլոր դ Բարձր աստիճանի,ի նռնւռ ոշուռում ): ռ

«մկողոժ մմղսը փաղտչնդովմզսութ Կոո»

՝

արոր վարսանդին թեչ ցածը կամ բարձր ավատար, " հոլքերում /

.

Ց

ա

ա

գ

----Ն

Գ-ՅՊ

«Ե»ա«ՅՏՖՏ

Հ--»-

է,

1Դ

տ

Հ

Սորիզիք

նջատքեն փուխր ալրային, ն այլն: նկատի ունենալով չանջատվող վող մ չո 4 ՄԴՈՏ ենք դոել մենք նպլատակաճարմար 2 / կարնորությունը, ե ունում յերը դասակարգել մշակվող դեղձենու սորտերը բաղ հտությ

մուր

չեղնամիս աորտերի ձր անը

ւ

եր

առանում, Սպիտակամիս

Թե՛ դեղնամիս, ն թե՛ սպիմեջ կան որոնց պտղամիսը կոիոմբերի սորտեր, կատամիս ն նույնիսկ առանձին դեպրիզի շուրջը կարմրություն ունի է այդ մասը ղգալի բռնվում կարմրութնրումպրողամոի է վերամշակման պրոցեսում իջեցնում ստացվող որը թյամբ, որակը: կոմպոտի Հայաստանիդեղձերիբարձր որակիմասին գրել են դեռես «ետաղոտողներ (Վ. Գելճվակիե անցյալ դարի մբ շարք Գ. Շարեր 1886 Թ., Ս. Ջելենսկի 1886 թ., Ա. Ռոլլով 1896 թ. գլ

-

-

Հ

8... 3Հ3ՀՏ.Հ

ՀՀՀՊՅՀՅ Հ Հ. ՅՅ

Կ

Է

Ւ-

ռ՝

`

Տ

ՅՋ

:

ՅԱ -. Հ

՛

ՀՎ

թ"

Տ

ՒՌ

ՀՆ

Ջդ

Ե

Է

ՀԱՊՊաՎ

Հ

ԿՋ

-

ՏՏ

Ր

ԷԷ:

Բ

«Ք

-

Հռ -

Կ

ՏՀՏ

-

Հ Տ ԿՋ `

Հ

-

5. ԹՈՒՆ: Գ Հ

«

ւ.

«

Կա,

«-

1:

Հ.Վ

Է ԿՏ

-

ն

Տ:

Հ

ԷԻԻՅ-

Է, Հ

ՅՅՑ5Յ5ՏԷ.

«-

Զա ՅՅ:

-.Հ

Հ

ՇԸԶ

ԵՀ

ռ

«ոբաար «ար Զ ՞"Զ

Տ

՛-

-

-

Հ

Է

Ի

.

:

Տ:

Հ

5. `

Տ

`

-.

Հ

Հ.

-

-շ..։

-.`Տ ՞

`

ՀՅ

ՏՅ Յ-

-

Յ

Տ

ա

ԼՈՆ-

--Հ

`

Հ. "5:

-

3-Հ

ՀՀ

--

Կ

ՀՀՅ

`

ՀՅՀՅԾ աՋ:. `

Հա

«Լ«Տ

Է

ՅՅ

-

Պ

0ՏՃԽ ՇաՏԵ

Հ

-Հ

ա«:Հ«Հ«Վ.-«Հ«Տ Ա Հ ա ՀՅ

ԿՀՅՅՀ ՀԵ

Յ

ՀՊ`Վ«ՅՀ

ւ

ԹԵՅ

ՏՐԵՏՅՅՅԸՎՏՀԺՅՀ

:

օա

ՊՏ

Ե

4-ա

:-ծ5 ՀՀ «ծ

-

Ծ-

Հ-: Յո `:

Ջա»

«Թ.

Տակը :՝Ճ

ԷՀ

-

աա

`.

Տ

Գ

աՀԲԵՋ

`

Հ

Տ

-

ՀԷ

ԳՅ

Շ

ՏՋ 4:53

ԴՂ-..ԳՏՅՀ՝

թա ՑՎ

-

ե

Է լ

Յ

-

ՏՀՏ «Զ` Գ,-Է, Հա 6

:

Վ

-

Է-)

ու

Է

---ո-.«

-

ՀՀՊ`

Հ

«ՅՅՀՎԳՀ ՑաՅ

Ը

դնաճատվելցարական Ռուսաստանին եվրուլայի շուկանեՌիղայվարշավայ Մոսկվու, Փարիզ) (Ռեձտերրուրգ, Դեոնո 1912 թ. Փարիզիցուցաճանդեսումծալաստանի րում: կոմպոտներըշաճել են ոսկն մրցանակ, իսկ 1914 քվականին երնանի պաճածոներիդործարաններիցմեկի Անգլիայի մայրաքաղաք Լոնդոնից ատացել է դեղձի կոմպոտի մեծ պատժանվեր. 1902 թվականին ԳերմանականԴեմոկրատական Էրֆուրտ րաղլետության պուցաճանդեսումոսկե մրիքաղաքի են ցանակ ստացել չոկտեմբերյանիշրջանի «նաիրիի» սովխողի ներկայացրաժ դեղձերը՝բարձր որակի ն արտաքին դեգրավիչ տեսբի ճամար: նոյեմբերյանի «Զեյթուն», ղեցիկ ն «Արճիս» պետական տնտեսությունները բաղ«Հաղթանակ» միցս պարդնատրվել են մրցանակներով՝իրենց ներկայացքած դնդձերիճամար, Դեղձենիմշակող բոլոր շրջաններումնույն բերքը ն տուղենրի որակը չի ստացվում: Մեղրու շրջանի ցածրադիր գոտու մասում, ձմռանը սառնամանիքներ լեն լինում, ուր ոատորին իսկ վնեդետացիայի ժամանակաշրջանըտաք է ն երկարատե, նն սրողաբերում: առատ եղձենիները երկար են ապրում է տալիս է պտուղներ Դեձենինլավ աճում ն բարձի որակի մ (ժոյի մակերնհույթիցՀաշված)բարձրությանվրա՝ 400--800 մ Ալդարադյուղերի ճողամասեանա նյուվադի, Շվանիձոր հում: Մեղրու շրջանում պաճածոների ճամար պիտանի դեղձերի ձասունացումը, Արարատյանճարթավայրի նկատմամբ, Հուո ժեն ամս չուտ է սկալում ն ավարտվում է ավելի ուշ Մեղբու մեծաճառսակբնակիչները նշում են, որ իրենք ենցել են բաղական խոշոր (Համարյա սովորական դեղձի մեեն

ու

-

Յ Ի

-

-«.Օլ

ԷՋ Է

-

-

Հ--ծԵ«ծ-՞Չ

`

Կռ`

Ճ

«`3 Հ-Յ

`:

`

.

-

Տ

Է|

-.

միշտ էլ ուրիշներ: Դրանցից ռլատրաստած կոմպուտները

բարձր

11111111ՏՏՏԽԵԽՏԵ`ԵՅՑՅՆ Օա ա8

6"

-

6.

Հ Տ:

պա

Ջ

տՅՃ։ՑՅ

ո

`

-.«ք

Յ.

ծ

-

Շ

Տ

Ցա։պտ ՀՅ

-

-

մ

ՏՃԽՀՀՏՃ

Հ

-.

ՏՅՅՀԵ

Վ

ավորջիղը լինում է սլիտակ։

ՀԷ

ծ

ԹԱՌԻ ԵՏՀ --

Ծ

Ֆ

Հ

-

Ը

«Վ

Հ »

Յ

«Հ Է

ՏՅ ՀԻ

տո ՀԵ ՂՎՅ

ՀԵ -ՅՅՅ ԷՀ

յՀ.

ու-

ՆԷ)

Աս-

ձ։ ծության) պտուղներով«ոկլոր» (լերկ, ոչ քավո) դեղ տիճանաբար այդ դեղձը լրիվ շարբից զուրս է եկել, է ոչ ոլտուղներըչի ընդունում:Անշճրաժեշա որ գործարանը միտյնՄեղբուշրջանում, այլ բնդճանրապես ամբողջճանվերականդնելլերկ դեղձենիների,Հատկարապետությունում մաբ՝ ն պես խոշորառլտուղ սորտերի մշակությունը ունենալ Մել մոտ լերկ դեղձենիների րասորտ սորտերը տնկարկներ: ստացել են Շարալի-քարալի անվանումը: Միջին

բանի

Ասիայում չ

որը նշանակում սրանց անվանում են «էյուչակ-շավթալի», «մերկ դեղձ», ճիշտ այնպես, ինչպես ժեր որոշ

շրջաններում

են «տկլորդեղձ: Տվյալները վկաշարալիներինանվանում

յմ

նն,

որ

լերկ դեղձենիներնառաջացել են

սովորական

մուտացիայի միջոցով: բողբոջային դեղձենիներից՝

«ո-

չայաստանում, ինչպես ն այլ վայրերում, տարբեր դեղձեղակլիմայականպայմաններում դարեր շարունակ կորիզպտուղների ընտրովի է լավորակ, նին բազմացվել են մեծ տեղական թվով ներով, որի չնորճիվ առաջացել Բերենք ստանդարտ սորտեր ն սորտատիղելը բարձրարժեք Հիժնակտն ռորտատիպերի ամառոտ ժեր սորտերի ն

բնութադիրը:

"

Ռյաբովը։ Սառը միջին մեՍորտի ինքնամուլ ժության է, Համարյա կլոր սաղարթով: Հետ ճամասորտի եկ է տնկել ուրիշ է, Հետնապես պետք ն առպտճովվի խաչաձն ժիտժամանակ որ ծաղկի

Լաուբհատ:Ստացել է

տեղ

ի.

ն.

են՝

115-150

փոշոտումը: Պտուղները միջին մեծության են Հասունանում կարմիր երանգով, քաշով, կարնջադեղինր առաչին Հուլիսիերրորդ տասնօրյակիցմինչե օդոստոսի

տասնօրյակը:

գ

խրքխրքան,

է, թույլ Գաղասիիսըդեղնանաընջագույն է, կարմիր, ժիջուկը փոքր Կորիզը կորհռից չի անջատվում: են քարմ օգտագործում Պաուղները Հիմնականում դառլւ Պամեանդե միճակում: Սնկային ճիվանդությունների մատաբար դիմացկուն է: աճեՈւսպեխ:Մուսյել է ի. ն. Ռլաբովը:Ծառր միջին ինքնաք, Համուրյա կլոր սաղարթով Սորոր ցողության եկ ուրիշ է, Հնտնապես պեոբ է տնկել ճամատեղ ուլ ն առպաճովվի|լաճետ, որ ժաղիի միաժամանակ սորտի

չաձն փոշոտումը, Պտուղներըմիջին մեծության են՝ 120-120գ թաշով, նարնջաղույն՝ մուգ կարմիր երանգով, ճիմեն քի ն գագաթի մասերում՝ չտավիակավուն,Հասունանում նարնջադեղնավունէ, օղոստոսի ադաջին կեսին: Պողամիսը ամուր,խարքխրթան,կորիլից չի անջատվում: Պտուղները սյիտանի են վերամշակման (կոմպոտ) ն թար վիճակում ոգոաղործմանճամար: Ունիառավել կարնոր նշանակություն» քանի որ առայժմ պաճածոներիարդյունաբերության ճամար տմենավաղաճասդեղնամիսսորան է: ժշակվող դեղձենիների Նարնջի: Հչանթբապետությունում են ընկնումհրենց նարնջի սորտերն աչքի ճամային մեջ Հատկանիշներով, ուժեղ բուրմունքով ն արտաբին գեղեց-

կությամբ.օգտագործվում

են

թե՛ Թարմվիճակումապառ-

Թն՛ վերամշակմանՀամար (բարձրորակ կոմպուռներ, 4յուք ն այլն): Մառը միջակ կամ ուժեղ աճեցողություն ունի, կլորավուն կամ որոչ չափով ձգված պսակով: Տերեվաթիթեղը երկարացածձվաձն է, դեղնամիս սորտերին բնորոշ դեղնավուն երանգով, իսկ գլխավոր ջիղ՝ դեղին, ՎԷդնաւացիայի վերջում կարմրող. Սաղիկները նրկսեռ են ն ոլաողակալումեն ինքնավոչշուսմ ամբ: Թտուղզները միջին մեժու-

ման,

ն

քյան կամ խոշոր են 100--250 գ, կլորավուն, երբեմն քիչ երկարացած, փոբրիկ կտուցով: Մաշկը սլատված է նուրբ Ատվշութոաւվով, ոսկեղեղին էչ ճիմնական ն ողողված մուգ կարմիր ծածկող գույնով: Ստղամիսն ամուր է, կոճիկային, Հրարալի,քաղցը, թուլ թթվությամբ։ կորիզից չանջատվող» կորիղի շուրջը որոշ չափով կարմրադեղին,ոսկեգույն, բայց են առանձին կլոններ, որոնց պտուղներն վուն: ձանդիպում ունեն ամբողջովին ոսկեդեղին, միագույն պտղամիս ն կորիՄու դի գունավորվածությունչի նկատվում: Պտուղների Հասունացումըընդգրկում է բավական երկար ժամանակաշրջան՝ սկսվում է օգոստոսի կեսերից ն տնում է ժինչն Հոկտեմբերի վերջը, որը շատ կարնոր է բնակչությանը թարմ ոտուղներով մատակարարելու ն պաճածոների զոր-

իժարանները Ճումբով աւպաճովելու սեղոնըերկարաձղդելու

ձրիվ Հասունացած մաստով: ձե

ճյութալի

ու

քաղցը

շաքարներ:

ն

վիճակում ոլտուղները լինում պարունակում են 9,5 մինչն 11745

ռսաշմաններում

տա

ՐԲ

ւն

րաթյան նա-

առավելությունը սորտի ամենակարնոր ամայն է, որ պպտղամիսն Համեմատությամբ սորի իննջի ն շուրջը քարմկորիդի միապաղաղ բաց դեղին է բողջովին Դա արդլունաբերության Համար պաճաժոների րություն չունի: Հատկությունէ: բարձր դնաճատելի չափազանց է՝ նայած ՀոասաՍառը ուժեղ կամ միջակ աճեցքողության ունի կլորավուն կամ որոշ պայմաններին, խնամքի կին երկար է, խեղ, սորպսակ: Տերհաքիթեղը չափով վեր ձգված գլխավոր ջիղը՝դեղին: կանաչադեղնավուն, ված դագզաթով, է ինքնափոշոոն պաողակալում Ծաղիկը փոքր է, երկսեռ 20--100 կգ), ժառից է միջակ (մեկ Բերքատվությունը Այս Լիմոնի:

ու

մամբ:

լավ

պայմաններումտալիս ագրոտեխնիկայի

է

ա-

Լավագույնսորտ է թե՛ թարմ սպառման ճուվելի բարձր բերք: պատրաստելու կոմպոտներ թե՛Հատկապեսբարձրորակ ամրության է, կոճիկային,Հաճելի մար: Պաղամիոր միջին

բայց

ն

արտաճայտված բուրմունքով: են՝ 130--225 գ:

ուժեղ կամ մեծության միջակ Պտուղները

Համով քաղցրաքիվաչշ

ն

խոշոր

դեպկամ առանձին (կիտրոնագույն) ոսկեդեղին ամբողջովին կիորոնազոլավոր կարմրավուն, բերում արհի կողմիցթոյլ կան կլոնեման

առանց կտուցի: կլոր զադգաթով, գնդաձե, պտուղներ՝ ունեն լայն ձվաձն կամ էլիլոաձն

ներ, որոնք

Սակայն առավելությունըպետք փոքրիկկտուցովվերջացող: կլոնին,որովճետնկոմոլոտ է տաղ կլորավունպտուղներով ավելի

գնդաձնությունն ճամարպտուղների են սակավ պատրաստելու քիմոնի սորտը Համարում բարձր է

գերադասվում:

այնքան էլ ճիշչոչէ» որովճետն բայց ցրտադիմացկուն, ծառերը չեն տուժել նույնիսկ լավ խնամքիպայմաններում Հիմնականթերությունն 921-192 թթ. ցրտերից: Լիմոնիի ն երկար պաճելու հրկարատն այն է, որ քարմպտուղները են գորշ ժամանակ դրանցվրա առաջանում դա

փոխադրումների են րժեր, որոնք իջեցնում

1)

որակը:

Հան րապետությունումմշակվող դեղձ ղ դեղձենիների մեջ Զաֆոանի:

ն-

իու Ներկալումո Նարնջի սորտատիպի ն Նարնջի ուշա միջաճաս ն արնջի են՝ նարնջիվաղաճաս, րում մեջ, Հաս սորտերը, որոնք մշակվում ն բավարարխնամբիպայմանունեն բարձր որակիպլտուղներ ոոաճովումեն ամենամյա կայունբարձր բերք: ններում սորտը" Ամչնաբարձր գնաչատվում է նարնջի միջաճաս

:

Աաաա իըԱջ տիչինՀաշվու Տրի Տի մեկ առից իսկ բերրի ճողերում ապաճով --90 կգ,

Բարձր բնրքատու Միջաճաս 27.

ն

ե

դ

բա

4ո

ԻՐ քրո ա

պալմաններում՝ մինչն կգ բերք: ուժեղ աճեցողություն, հրիտասարդ ձգված բրգաձն, իսկ Ճասակային երրորդ

եխե խնիկայի

«82 փե Հասակում ն

մեծ է, երկար, ա Կրակում շրջանում` Տերնաթիքեղը մոտամնաձն երե փանաչադեղնավուն, գլխավոր ջիղը խմի դեղին, իս գետացիայի վերջում` կարմրավուն, ծաղիկը

է 12 պտղակալում 1 ինքնափոշոտմամբ: երկսեռ ք

միջակ մեծության նն, առանձին դնպքում տուղները ձգված գ, Հակառակ ձվաձն, Հիմքը

ր

Հո, խոշոր ված, նեղ խոր ձադարով,իսկ դաղաքը՝սրված, ո կտուցով վերջացող (որոչ կլոններինը՝ կլորավուն, ար կտուցով), նարնջչադեղնավուն, պաֆրանի գույնի, ն

ն

ոքի

ուժեղ դունավորված, չձրտավոր կամ ողողված կարմբուլավ փոխադրունակ են. Պտղամիսըշատ Համեղ է, կամ դեղին, պինդ, խիստ կռճիկային, նարնջադեղեավուն

Ար

քթթվությամբ, Արիի 11,5 տոկոս շաքարներ: օգոագոր Պտուղներն ւ լրիււն քարմ վիճակում սպառման վերամշակման չանջատվող, զգալի

պարունակում

ե

ա-

պատ կոմպոտներ

են առանձնապեսդնաճատելի ունեն րաստելու ճամար, սակայն մի «Հիմնականթերություն՝ շուրջը է: Պառուղ ուժեղ պտղամիսը դունավորվում տնում է բավական երկար ժամանավ՝ մինչն Հոկտեմբերի վերջը, որը նպաս-` վերամշակման սեզոնի երկարացմանը: սորտատիի սաշմանենրում տարճաֆրանի ն Ձաֆրանի վաղաձճաս երվ Ձաֆրանի (շուոճասուկ), մ ար։

բայց

կորիզի ԱՐԻ աաոնացուտը ոի" Բրի1119

աւ:

իում»

միո ուշաճայսսռրտերը, ք ո Ն Լմաֆրանի մշակում Զաֆրանիուշաճաս նականում ագ«եքՊր սորտերը, որոնց պտուղներն աչքի Աաաա վ իջորան բարձր որակով: Զաֆրաններիմեջ առարմ է զբաղեցնում Մեղրու Զաֆրանինկամ դեբայց

արտադրու-

են

ն

են

առանձ-

դին Ագան Ն

դեղին (Մեղրու): Զաֆոանի

Այս սորտի ամենագլխավոր

առավելությունն այն է, ռր պաողամիսըմիադույն ոսկեդեկաղին է ն կորիզի շուրջը կարմրություն չունի, ռի չշտտ բնոր է բարձրորակ կոմպոտներ ստանալու Համար: Սառր ունի ուժեզ աճեցողություն, բարձր ն լայն տրամագծով պսակ,կեղեր մուդ շագանակագույն կլորավուն է, ճաքճրքվաժ մակերեսով: Տերնաթիթեզը սղոցտձե եզինրու|է, ծայրը ոչ սուր, սիմետրիկ ե դեպի ցաժ թեքված: Սազիկըխոշոր է» առէջբներնու վարսանդըգտնվում են ժիննույն խարձրության փոքր վրա (մյուս զաֆրանիների ծաղիկը Հճամնմատարաի չ ն վարսանդն էլ առէջքներից ավելի բարձր է), սակայն է ն մյուսների նան երկսեռ աղակալում է ինքնափվոշուռպինդ կոճիկային է, ճաճելիքաղցրամամբ: Գաղզամիսը ե Թավաշ շամով լավ արտաչայոտվածբուրմունքով, կորիզից չանջատվու: Պտուղներըխոշոր են կամ միջակ մեծժուԹյան՝ 140-500 գ քաշով, մեծ մասամբ ձվաձն են, բայց Հանդիում են գնդաձե կլոններ,կարով իաոլտուղներով ժանվում են հրկու ճավասար մասերի, Ստղի վրայով անցնող ակոսը ձռվում է «իմքբիցմինչն գագաթը, որը սովորաբաի կլոր է կոմ փոքր կտուցուի Պտուղներըմիապաղաղ ոսկելեղին են, լոխվ Հասունացման չրջանում պարունաիեն սեպկում են 9--10 ապոկոսշաքարներ, ճասունանում անմբերի նրբկրորդկեսին: կավադույնսորտ է թարմ սպառման, բարձրորակ կոմպոտներ պատրաստելու ն չորացնեչՀամար, բայց, ցավոք, ստանդարտում չկա ն մշակվում լու է միայն Մեղրու շրջանում: Մեղրու դեղին Ձաֆրանին ունի նան այն առավելությունը, որ դեղձի ալբացողով Ճամարյա չե վարակվում կամ ճամեմատարտր թույլ

է վնասվում:

իրենց բուրմունԱյս սոլրտսուռիոլի ւլտուղներն Ճուղուբի: ն Հաճելի բաղցրաքքվաչ Համով չեն բով, ճլուքալիությամբ են ղիչում նույնիսկ նարնջի սորալին. արանցից սատցվում լավագույն բարձրորակ կոմպոտներ,սակայն պտուղները Համար գերադասելի սպիտակում" են, իսկ պաճածոների ստեբիլիղզոցիաեն դեղնամիս սորտերը, որոնց ապտուղները

մին. լավ են դիմանում:Ծառն ուժեղ աճեցողություն ունի, մեծ մասամբ վեր ձոված կանգուն պսակ: Տերնաթիթեղը երկարավուն է, մուղ կանաչ, զլխավոր չիղը՝ սպիտակավուն կանաչ, բայց վեղդետացիայիվերջում կարմրում է: Ծաղիկը

խոշոր է, երկսնո, վարսանդն առքջքներիցցածր է, պաղակալում է ինքնափոշոռմամբ: Բերքատվությունըմիջակ ն բարձր է, ճատկապես Մեղրու Ճուղուրիինը ն Ճուղուրի ուջաՀաառխինը՝ մեկ ծառից 150 կգ, իսկ առանձին դեպքերում` նույնիսկ մինչե280 կգ: Այս սորտատիպիսաշմաններում տարբերում են Մու զուրի միջաշաս (սեպանմբների10-ից Հոկտեմբերի 15-ը), Ճուղուրի ուշտճաս (ճչոկոեմրերի10-ից նոյեմբերի 10-ը) նե Մեղրու Ճուղուրի (Փայրզի)սորտերը, որոնք ավելի բարձրորակեն: մեծ մասամբ լինում են միջակ կամ խոչոր՝ Պոուղները 700--250գրամ կշռով, ձնով անկանոն, անճամասարկիսակարվածքններով,Ճճիմքում սեղմված, նեղ խոր ձագարով, բայն ձվաձն, պաղաթին տարբեր երկարության կտուցով: Դտուղների Հիմնական գույնը կտնաչադեղնավուն է, կիռու չառի ժուծկվաժժոռագույի նրանդովկամ ավելի բուխ շերտավոր կարմրությամբ,բայց լինում են նան միագույն, առանց կարմրության: Պտզամիսըամուր է, ուժեղ խիթխարթան, ու

չանջատվող: կորիղից Մպիտակամիս սորտերիցՃուղուրին ուն), քո՛ բարձրորտկ կուսլուտներ

յոռվաղսոււննէ թե՛ ուա տոանալու ճամար:

էոձեր (Մեղրրում՝ Գյուժդի, եղնդնաձորու՝ Հյուչի): Սորիկից չանջատվող, սպիտակամիս պտուղներով սորտեր շն, որոնք տաարբհիվումեն գույնով (սպիտակ, կարմիր, կանաչ), որտկով ն ճասունացման ժամկետով(սնպտեմբեբի 10-ից մինչե նոյնմբերի 10-ը): Լոձերի խումբը մեծ Հնարավորություններ է ատտեզծում դեղզձերիվնրամշակման սե-

դոնը

երկարացնելու իմաստով:Պտուղները խավոտ

նն, մեժ

մասամբզեղաձն (կամ բիչ սրացած գագաքով) իփոջր կտուցով կամ առանց դրա, միջակ մեժության ն խոշոր (150--200զ ն

ավելի), վաղաճաս

ու

միջաչտասսորոնիքնը՝ վառ դուշ/ մասը, բացի սպիտակ

նուվորված, (պաղի կարմրաքուշ

ոմ

սորտի պտուղներից),իսկ ուշաճասները՝ սպիտակ կամ կարմրությամբ, Հարուստ են չոր

թույլ դեղնականաչավուն,

նյութերովն շաքարներով: Պաղամիսըսպիտակէ կամ դեղնասպիտակ է, ամուր, կռճիկային, Հլութալի, թյվաշաթաղցը, բուրավետ,

սակայն կորիզի

ուժեղ շուրջը,

արտաճուրյոյվված

բարձրԱմեօգտագործվում վիճակում: կոմպոտներ, որակ

ուսացվում դրանցից Չնայած դրան, կարմրությամբ: ն է քարմ են

(ոնն բարձրարժեքըՇնրտավոր

ն կաջատ տարածվածը

ոձը բայցՓաճունի

հս

ոլես ամենաուշաճասսորտ լոձ

ունի կարնորնշանակություն

վիո Շերտավոր:Քարձրորակ կոմպոտների քարմ

սորտ լավագույն գործածության ճակում

Ծառն

ունի ուժեղ

վրա, ալքի

էւ

ձգված-կլորավուն աճեցողություն, փնջաճյուղիկնե(մեկ բարձրբերքատվությամբ

է միամյա պտղաբերում պսակ,

է ինկնում է 100--150կգ ծառիցցտացվում

րի

է,

որ

շիվերի

ե

ավելիբերք),ինբնաբե-

ն

(150-ն խոշոր են ղուն է Պտուղները միջակ մեծության կտուցով:Պողի 200 գ), դնդաձն, կլորավուն կամ սուր մոռադույն, է, լավ արտաճագտված գույնը բաց դեղնավուն Պտղամիսը կորիղից չանչատկարմիրշերտերով ծածկված: քթվաշաքաղցը։ Դ" վող է, սպիտակ,պինդ, կոճիկային, Պառադները փոխագրունակ ու րեկան րուրմունրով ճամու, են սեպտեմբերիերկրորդ տասնօրչակից են, Հասունանում մինչն նոյեմբերի առաջին տասնօրյակը: ամենագլխավորառավելու ՊաճունիԼոձ. Այս «որտի րի 77 բոլոր թյունն այն է, սր Հայաստանի 20-ից Ժե է Հոկտեմբերի ուշաշասն (ճասունանում Հեառ պտուղները 15-ը) ե քաղելուց սովորականմառանի պայ ամիս պաճել

յու

Դոզձ Խր ր որ

է յեմրերի

արու

ո է նան է: պիտանի Սեղանի Իոա լավագույնՀամար, Հատկապես Շում: երության Աո ժոների արդյունաբ Ծառն ուժեղ աճեցողության

մեկից-երկու.

-

սոլո

Համար: երկարացնելու

է,

որ

գլխավորա է խար ինբնապտղակալում շիվճրի ր ի փոշոտմամբ,չնայած վարսանձըԿԱՆ (150-- զ), խավա ոշոր ոճ

է

ձգված պաակով,պաղաբերումն երկսեռ է վրա: Ծաղիկը

են

Հիմնականում Պաուղները մաշկը կամ ձվաձե,երկար կտուցով, երկարավուն պատ, լրիվ իսկ (քաղելուժամանակ), մոռադույն, ո կանաչասպիտակավուն ունացման ժամանավ՝' դեղնավուն-ապիոոոն

թոզամիւը

շերտավորկամ ողողված կարմրությամբ: լուքաինդ: կոճիկային, սպիտակէ դամ դեղնասպիտակ, լավ

թույլ

Լի» Հաճելի ջաղցր»

դուրեկան: ամով

ն

թթվությամբ,

արտաճայտված բուրավետությամբ, կորիղից չ Առշմինե։ Ստացել

Ա.

ն.

չանջատվող: տեղական (ոձ Բեկետովակին՝

փոշոտման կորիզների ցանքից: շերտավոր սորտի աղատ է: Մաղիկները խոշոր հն, փարաճեզողությունը թույլ Ծառի ն դագույն, երկսեռ ինքնափոշուվող: Պտուղները. միջին ժեծության են՝ 200--285գ քաշով, սերուցքադգեղին,ծածժկեն սեպտեժրնրիառավաժ կարմիր կետերով, Հասունանում չին կեսին: Պաղամիսըսպիտակ |, կորիզից չի անջատվում: Պաուղներբպիտանի են քար վիճակում շդտագորմելու ն կուպոտներ պատրաստելուճամար: է օգոստոսի վաղաճասը Հասունանում Մալամի Սալամի: 25-ից սեպ75-ից 23-ր, իսկ Սալաժիուշտաճտասը՝ օդոռտոսի տեմբերի 15-ր. երկուսն էլ սպիտակամիռհն ն կորիղից չանջատվող։ Սալամի վաղատճասըտարածված է Հիմնականում Մեղրուշրջանում, պտուղները միջին մեժության են (109-150 գ), կոնաձն, կլոր կամ ջիչ ռուր դաղաքով, Հողվառար կիսակարվածբով,սպիտակադեդնավունն կարմրավուներանտով ողողված կամ զոլավոր կարմրությամբ. կան դլոնննր՝ առանը կարժիր երանդի պտուղներով: Մաշկը ծածկված է երկար, փափուկ, մետաքսահմահ քավոտությամբ, որբ կա(ուն սորտային ատկանիչ է, որով աարբնրվում է եման է, ոլտուղներով ուրիշ սորտերից: Սառն ուժեղ աճեցողությա ժառիռ մեկ ստացվում է 60-ից ժինչն կգ բերը: Պտղամիսը պինդ է, կոճիկային, կորիղի շուրջը կարմրավուն, բայը կան ի մրաղույն պտղամսով կյոններ, որոնք Հատկապեռ դնաճատելի են պաճաժոների արդլունաբերության ճամար: Արժերավորսորտ է թայմ վիճակում գործաժելու ճամար: Սորտիդլիւավոր առավելություննայն է, որ կորիզի միջուկը է, որի շչնորչիվ կարելի է նույնիսկ ամբողջական Քաղցր կոմպոտ պատոպստել: ոյլւտուղներով Սալամիուշաճասըտարածվածէ Մեղրու շրջանում

չողիծվ Հանդիպում

է Արարատյանճարքամվայրումի

ն

բիչ

տար-

բերություն Սալաժի վաղաճասի, վերջինիո միջուկը դառն է, պտուղները շատ խոչոր են՝ 200-ից մինչհ 600 գ, իսկ բայը առանձին պտուղներ՝նույնիսկ մինչն 900--1000 զ: Սա ամնէ: նախոշորապտուղսորտն Պտուղները տափակ-կլորավուն ճաեն, դագաթիվրա ունեն փոքր կտուց, կիսակտրվածքները ր

ծածկված (պտղի Թի) կանաչասպիտակավուն,

վասար էն,

շերտավոր

է, կորիզի կարմրությամբ:Պաղամիաը սպիտակ

Հյութալիչ քաղցը» կարմրած,

շուրջը

--

թթվությամբ Հաճելի ի

է քարմ վիճակում սոր գորԱրժեքավոր բուրավետությամբ: ցածը Համար, րայց ն

ԲՐԲ Հուրն,

վերամշակման

ժուծության

ն մյուս որովՀնան ստերիլ ծաղիկներունի այլեռ խաչաձնփոշուռմուն 2-38 օր ուշ է ծաղկում, երբ ճիմնելիսնկաչկա: Պետք է նոր տնկարկներ րավորություն Համապատասխան ռի ունենալ ն Համատեղ տնկել ԱՄՆ-ում: Ծառը միջին է յուբիլեյ:Ստացվել Զոլոտոլ

է,

տու

"կա-

փոշի: մե-

ւպոակ: դնդաձն մփոված, Պտուղները միջի

ունի ժության է Ժեժության են՝ 90--120 ն

Հառունանում Թշիկ"վ|։

քաշով: ոսկեղեղին՝մուգ կարմիր

գ

օգոստոսի առաջինտասնօրյակի

էեն

քարմ դործածության դլխավորաես է, Թելուո, կորիղից նարնչջադեղնավուն Համար: Պողամիսը նե բրտտ են անջատվումէ: Ծառերը պտղարերում Հեշտ

պիտանի վերջում,

էն

առատ

արիների Համաչամվի: Դեղձենիներիայս խումբը Ճղովիներ(Մեղրու փխկովի): է ե օգռագործվել ժամանակին մեժ տարածում է ունեցել Ը

ճամար: ալանի հ չիր պատրաստելու վիճակում, թարմ ե ձեի չլտուղներիորակի, գունավորության, ճասունացման Բորը ել են ժամկետի շատ բաղմաղան ճղովիները, բ'"19 իս խիստ բելոտ, փվրուն լողա: բոճամար ուստհ ունեն. արդլունաբերության պլաճածոների միջ չեն ն լորովին ւիոանի չեն այժմ էլ արտադրության են ներկայացԱյս խմբից որոշ Հետաքրքրություն մշակվում: 2:14 Դեղնամիռ ոողոա իշ ք ճղովի նում Համար) Մեղրու նազլու

կոչի թույլբուրուվեւո,

է

(սելեկդիայի

րի առաջինը իչ

որոնըից ճղովի ռորւռերը» ե. Քաղգրակորիղ երկրորդը դույնի ոտղամիս, միապաղաղ սպիտակ է), իշկ երնույթ Հաղվագյուտ մեջ (ճդովիների քաղցիժիչուկով: է

"Է

ա

ճրրորդը

:

որ

ՄերՀարամ (Շարալի-թարսլի)' ՆԵկտաբենիներ ընկել

Խրո ամե որավոք

չեն ձերի կոտջինսրանք աչքի մշակում դրությանմեջ չեն մշակվել, տնա նույնիսկ Այժմ դրանը չեն Հանդիպում որն ունի Քաղցիմիջուկ Շարալի կարմիրը»

պես, Սեդ է որո

զյ ո Գ տո.

ՀումքՔ

կոմպոտին

կոմպ

մեե

Բաքր բիր

բ» բարձրորակ մութարոռյի

ճարոնարերվել է Նախիջնանիինքնավար Հանրաւլետությո Օրդուրադի շրչանում, Շարալի դեղինը՝ Մեղրիում, իսկ Աշմի տնամերձում: քսսրակիՇարալին՝ նույն շրջանի Ուջանգյուղի Այժմ խոշորապտուղ նեկոսրենիները մի շարք երկրներում մշակում են արտադրության մեջ: Մեղրու Շարալի դեղին սորախ կորիզները չատ րարձր ժլունակ ենյ իսկ ծառերը քույլ աճեցողություն ունեն, ուստի նպատակաճարմարէ այս սորսբ օգաադորժելորպեսսովորական դեղձենուպատվաստակալ: Հեւմուծած

Կոոտեր: Հարուսա Հայաստանը 8նռանկաշային

է միջաճաս ն ուշառաս բարձրարժեք սորտնրով, բայց

չունի

վաղ մամկեռի Ճճասունացմանլավ սորոհը, ճատկապես պաՀածոների Համար: Մինչդեռ սպաճածոներիգործարաններն այխատանըը սկսում են դեոնս մալիս ամսից, երը «նարավոր

մքերել կեռաս, բար կանաչ ընկուլղ ն այլն Այդ ոլտողատեսակների մթերումը կարճ ժամանակէ տնում, ուստի վատ չէր լինի երն ոչ մալիսից, ապա գոնե ծունիսիը սկսած դեղձ Ճճունձնվերդործարանին։ Մեղրու պաճաժոների դործարանում սկսած 1979 թվականից ղեղձը ընդունում են Հունիս ամսից: կնուսսի ն բալի վերամշակումից ճետո ընդմիջում չի եթե վաղաճաս դեղձ է ճանձնվում: առաջանում, ե սովետական սելեկցիան ստեղծել են Համաշխարչճային մի շարը արմերսավորվաղաճաս (նան մլաճածոների ճամար է լինում

սորձւերյորոնք այժմ փորձարկվում են մեր ճանրապիտանի) մի շարք սորտեր Դրանցից պայմաններում: ոլեւտությյան ն ճում սյողաբերում են ինչսլես ծյուսիսարնելյա Թւ-

առատ

դ ուռու,

էլլ Արարատյան հծրարատյ

այնպես չն:յ

ճարթավայրի բ ՍԱ ն տնամերձերում:

Մեղրու ղր

տնտե-

սություններում ռաննի):Ծառը Սիմֆերոպոլիվաղաճաս (Սիմջերուլոլսկի Միջին աճեցողությանէ: Պտուղներիսպիտակամիս են, միջին են Հունիսի վերչին--Ճու-. մեծության (150 գ), Հասունանում լիսի աոաջին տասնօրյակում, փոխադրունակեն, պիտանի հն պաճածոների Համար: Սորիղը պտղամսիցչի անջատվում, ու

ժիջուկը դառն է:

դեղին են, Մտյակ: Պտուղները

Հասունանում

են

ուլիսի

միջին մնժության (150 գ), երկրորդ-երրորդ տասնօրյակում

են պաճաժոների«ամար: ապիտանի այն Պտուղնն Չլտատոգոր: լտտոգու դեերըլայ

օվալաձն լ

նն,

150գ

են ճուլիսի 20-ից կշռով, Ճասունանում օգոստուի 10-ը ժամանակաշրջանում: Պտղամիսըդեղին է, ամուր, կոճիկային, կորիկից չանջաստվող, պաճաժծոների ճամար պիտանի արոս Ստացվել ւ " մպիոն: ճամ է աժոննրի խոշոր Է ան առի դեդաձե, երբեմն թեն փովածպսակ: Պառւղներըիջին մե-, մ ժության էֆ՝ 120 զ քաշով, ն բարձրորակ միր լու. ճամար: Պաղամիսը սպ տակ է, կորիզից անջատվումէ։ :

թաի:

է,

ո

Տոր ա» Կագործվում պաորաատ

`

ԴԵՂՁԵՆՈՒ

ԱՅԳՈՒ

ՀԻՄՆՈՒՄԲ

Այգու տեղի ընտբությունը:Դեղձենու ալդին Հիմնվում

է

տարիների «ամար, ուսաի անձճրաժեչաէ տեղն բնտթելիս Ճաշվի առնել ծառերի կպչողականության, աճման ու բերքատվության Հետ կապված բոլոր դորժոնների։ Մասնավորապես պետթ է նկատի ունենալ Ճողամատիդիրքը (Ճարքավայրչ թեբություն)։, երա կողվնաղրությունը, երկարաոն փչող ումեղ քամիների ուղղությունը, Հավասարաչափ իման Հնեարավորությունըն աշխատանքներիՃճամակողմանիմեքեկայացումը: Այդին «իմնելու ժամանակ թույլ արված ամեն սխալ կարող է բացասաբար անդրադառնալ ծառերի աճման ն բերքատվության վրա: Այդ սխալը ճնտագայում դժվար է ուղգել կամ չի ուղղվում, իսկ ուղղելու ճամար էլ պաճանջչվում հն Մեծ ծախսեր: Դեղձենու ճամար նպատակաճարմարէ ընտրել ճարավարնհլլան, Հարավարնեմատյան, Հյլուսիսարնելյան կամ Հյուոիսարնմոչան կողմնադրության լանջերը, որոնց թեքությունը Ց--10 աստիճանից չի անցնում: Հյուսիսային ուղղության ենն, րսկ «արավային կողմնադրությանը լանջերի սառն յնայաժ տաք են, բայց ավելի չորային են ն ունեն ցերեկային ու ուժեղ տատանումներ: գիշնրային ջերմաստիճանենրի Գետքէ խուսափել նան ցածրադիր, ափսնաձկՀողամասերից, որտեղ դարնանը, ծաղկման չրջանում, կուտակվում են սաոի օդն անձրնացուրրն աղաջացնում են ցրոաձճարման ու

Դեղձենին լավ

չրաքափանց

ե

տաք

պաղաբերում է խոր, ավազակավայինկուլտռւր-ոռոգելի Ճո-

աճում

ն

առատ

են ապաճոռվված ոռոգման չրով: Թույլ ֆրաթափանց, ժանր Հողերում դերխոնավ կավային, ԳԱՆ ԱԻ ճ խագ Ճճովված Հողերում ողերում թուլ է պտղաբերում ն տալիս է մանի, ցածրորակ,ոչ Ճյութալի ԱնՀրա պտուղներ: ժեշտչ, ռր Ճողի ձնթաշերտընույն նս բարենպաստլինի որպեսզիդեղձենու արմատները ունենան Հնարավորություն ազատ տարածվելու ն խոր շերտերից նա վերցնելու աննդանյութնր

ջուր: Գետք չ լավ ուսումնասիրել դեղձենուայգիներին Հատկացվողճողերի ֆիզիկականՀատկություններն բեմական կազմը: Սա չատ կարնոր է ինչպես վայրի նրա նախալեռնային գոտու ճամար (որտեղ Հանդիպում են աղակալած ն ցեմենտացաժ շերտերով Հողամա ու

թ Աաաա ու

75--Չ20

վտանգ:

ն ղերում, ավազախճային շագանակադույն. Հողզերում, ծթե

ու

սեր), այնպես էլ լանջերիվրա, ուր տարրեր կողմնադրո Թյան թեքություններում տարբեր են լինում ջերմությունն Հողի տրակը։ Միայն այս տվյալների Հիման վրա է Հնարա վոր ճիշտ այգու տեղը: ու

դեղձենու ընտրել

Հողի նախապատոաստումը: Արարատյան

Հարթավայր

շողերը կ Հյուսիսարնելյան հտւսնկուլտուր-ռռոգելի տառային գուռու

սնաճողնրը պաճանջումեն միանգամայն նաայլ

քան նախալեռնային խապաարաստում, գոտու խոպան 4ո-

ձերը (Ղոճրը):Առաչինտիպի

Հողերինբավական է տալ 80-պարարտացնել ճանքային պարարտահյութերով,ապա աշնանը Հիմնաշրջել50--60 սմ խորությամբ, գարնանը կատարել սովորական վար, Ճճարթքեցնել անդաձնելն այգին Հիմնել:

տոննա

զոմաղբ ն

Նախալնոնային գոտու առապարային ճողերի թե՛ մակեբեռին ն թե՛ խորքում կան մե քանակությամբ քարեր, Հոդերը ճարուստաեն կարբոնատներով (ենթաճողում Հաճախ ճասնում է 40 տռկոսի), որոնք խանգարում են այգու մշա-

ն կությանը բացասաբար

են

անդրադառնում դեղձենուզար-

(առաչացնում Քլորոգ): Հողաշծրտի Ճզորուկ ստրուկտուրայից փոշիացաժ:Ռբոշ խորության վրա Հանդիպումէ վրախառնուրդով կեմենտացած դացման վրա

թյունը քույլ է, լուբկ

են

խճաքարերի շերա,

որը

վուրացման Ճողերի

ճամար անճրաժեշտ չէ մի թանի անգամ

արգելք է Հանդիսանում օդի, ջրի

ն եորքափանցմանը արմատներինորմալ զարգացմանը:Այս

մակերեսային ն խորբային քարերը ճավաքել ե դուրս ինրել կիրառնլկրկնակի (խալաձե) 4իմնաշրջում, այն Համատեդելով լեր փխրեցման ճետ: Խոր փարեցումն անճարժեշտ է, որպեսզի ցեմենտացաժ շերտը լրիվ ջարդվի ն բեկորները Հեռացվեն, րայց ուժեղ կարբոնատայինանբերրի ենթաչողի շերտը միանգամից վերն(մակերես) չճանվի: տիպի Հողերն օրգանական նյութեր քիչ են Առապարային պարունակում, սրանց չրաֆիղիկական «Հատկությունները վաղ բարենպաստ նն դեղձենու նորմալ զարգացման ճամար: Դետք է այդ ճողերը ուժեղ պարարտացնելգոմաղբով (50-100 տոննա Հողի վիճակին ն տնտեսության |ճեկտ.), նալաժ ճնարավորությանը կամ կատարել բաղմամյա խոտախառնուրգների (առվույտ, ողնախոա, տհայգրաս բազմաճար) ն 2--3 «ետո տարի, որից ցանք թողնել աշնանը ճմաշերտը վարածաժկ անել: Գարնանը կատարել սովորական վար հ ճողամասը նախապատրաստել դեղձենու տնկարկ ճիմնելու ճամար: Հարկավորէ վարելուց Ճետո Ճճողամասըլավ ՃարՃետագայում այգին ջիվի ճամաչաի ջրային նշել րողի ա լառաջացնի ՎերջնականՀարթբնեցումիցնառ ոռոլման ցանցը ուճիմնական ճանապարճենրըն ճողամասըոտժանել ալոռադրական նպատակաճարմարէ ճեկտար (նայած դրանք սաշմանել՝ Ճարքավայրում 15--25 ն Հոլլամասի ոնլինֆին), այզու ընղճանուր տարածությանը էսկ ընքությունննրու՝ 8--10 4եկտար: Մեքենալացվածժշակության Համար կարեոր էչ որ արտաղրականճողակտորների չափերը մնժ լինեն ն շարքնիր տեղադրվեն ճոռամասի երկար կողմի ուղղությամբ: Այն լանջերը, որոնց թեքությունը 10-12 աստիճանից ավելի է, կարելի է դեղձենու այդիներ ճիժնելու ճամար օղաադարժել միայն դարավանդելուցնտո: Այգեպաջտպան անտառաչերտերի ճիմեումը: ծրվարատի փչող սառր քամիներից պաշտպանելու, ծառերի նորմալ աճման պայմանները բարելավելուն բարձրիբերք ապաճողելու ճամար սլետք է այգիների շուրջը՝ քամիներին ուղղաճայաց շեղել այլգեպաշտպան անտառաշներտ: Այգեպաշտպանանտա տարի ռաշհրանըը սլետք է անկել այգին ճիմնելում 1--2

Թեջնել, որչնողի

ծառերը որոշ առուջ)որպիսզի յղ ժավփանակարնթացքում ն նորատունկ այգին պաշտպանենքամիներից: աճեն չափով

:

առաջացնում, դեղձենու «ետ

չունեն

ընդճանուրվնասատուներ ճեվանդություններ, Այգճպաշտպան անտառաչերտերը Հիժնվում նն

5--6 1--2

ու

էզրին՝ շարթից ն ներսբ՝ արտադրական Հողակաորների ժիջե, շարբից բաղկացած այգու

(քամերեկգծեր): Անտառաչերտ իրենց բարձրությունից 20-30 անգամ ավելի տարածության վրա, ուստի է «րանք ճարկավոր տեղադրել միմյանցիցմոտավորապես 400--500 ԺետրՀեռավորությամբ: Այգեպաշտպան անտառաչերտնըը լինում են ն Քամաժափանց անթափանց: Քամու

ուժը թովացնում

են

Դեղձենու

Համար պետք չ ճիմեել Քամաթայանց կառուցվածբի ճան անտառաշնրտ, հրհեվանքափանցիկ խիտ շերտերն առաջացնում են

տաճողմ, որն

ավելի բացասաբար

է ազդում

ժառերի պատու-

աին Դազաբերությանվիա: Խորճուրդ է տրվում անտառաչերտու ն Քուրքնստանյան բրգաձի (Բարի), Թթենի, ընկուզենի, նշենի, բարդիներ, ծիրանենի փշատենի,կեռասհնի, չիչխան,բալենի, Հացենի, գլեդիչիա է Դրիմբսոճենի,

անկել

ն

Հողակտորների:

ւս

Այգեղաշտպան անտառաշերտի ճամար ոնտք է ընտրել արագ աճող ծառատեսակներ, որոնք ունեն խիտ-չսաղարթ ե. արմատամացառներ Քիչ են

մշտաղալ

Մլգու

կառուցվածքը տնկմանխտությունը: Այգու կառուցվածքիըե տնկման խտությունիցէ կախվածմիավորՀոդառարածությունից տաացվողոնտնսականարդյունքը: Հոդամա սում ժառերի ճիշւոտեղաբաշխումը պեոք է ապաճուվի դրանց նորմալ աճն ու բնրքատվությունը, Հողի ռացիոնալ օգտագործումը ե Ն

այգու ու Բնրթածավա խնամբի

աշխա թանքենրի Համակողմանի մեքենայացումը, Առաջին

Հերթին է որոշել Հարկավոր շարքերի ուղղությունը, արը աք է Հա-

մազպատասխանի Հողամառիկոնկրետպայմաններինե

քուր ժառերիՀամաչավջրուժն լուսավորությունը: է շարքերն ուղղել Անճրաժեշտ Հողաժա«ի ծրկարությամբ ն ուժզ քամիներիուղղությամբ, որպեսզի միրքնաները արդունավետ օգտագործվեն, ծառծիբ չթեքվեն, ճյուղերըչջարդվեն այտուղներքէլ Քիչ թափվեն Աննչանթամիների դեպքում է չարըծրին նպատակաճարմար ոու: ՊյուսիսիցՀարավկամ Հյուսի«-արեելքից դեպի Հարավարեմուուք այս ուղղությունը. ա ժամը լավ ժամինձրի ուզգությանը,ապաչովի Դ.

ու

քամիների

/մաններում

՛

լուսավորվումամբողչ օրվա ընթացքում: դեղձենիննպահղանակով, որբ Հեատակաճարմարէ տնկել ուղղանկյուն րավորությունէ տալիս ավելացնել բույսերի քիվը ճեկտարի վրան 1,5--2 անդամ բարձրացնել միավոր Հողատարածուքյան եկամտաբերությունը,Խորճուրդ է տրվում կովլտուրե ոռողելի ճողերում տեկել շարքը շարթից վեց կամ Հինգ իսկ ծառը ծառիք չորս կամ երեք մետր Հեռավորությամբ, մ կամ 5502,5 մետր նոր լուրացվողխոպան Հողերում՝5343 մ սխեմայով: Բոլոր նե 423 պայմաններում ն ազատ աճող տափակ կիսատափակ մար է ծառերը ձնավորել եղանակով: եղանակով կամ բարելավվածբաժակաձն Գարնան տնկումների Համար Փոսեւի պատռբաստումը: աշնանը: իսկ աշնան տնեկումպետք է փուերը պատրաստել են

երն ճնարավորչէ Պողամասի երկարությամբ: -

ա

բարերար է ազդում ճողաշերտերիբերրիության վրա: Լավ մշակված կուլտուր-ոռոգելի ողերում սմ խորությամբ հ 60 սմ լայնությամբ, պետք է լինեն 50--60 60 սմ խորությամբ ե 80 սմ լայիսկ ղոնրի պայմաններում՝ ճողերում կարելի է փոսերը նությամբ: Ոչ խիստ քարքարոտ ԿՅՈՒ-100 մեքենայի ժիջոցով: փորել Փոսերբ ձեռքով փորելու դեպքում անճրաժեշտ է վերնի բերրի ն ստորին անբերրի շերտերի Հողը Լցնել փոսի տարբեր կողմերը, որպեսզի տնկման ժամանակ վերեի չերտի լավ Հողի լցնել անմիջապես արմատներիվրա: Սա պարղ միջո ցառում է, բայը զգալի չափով նպատում է ժառերի կպչո

մանը,

որբ

փոսերը

դականությանը:

այգում: Դեղձենին ինքնափոտեղաբաշխումը Սորճտեոի ճնարավորուշուտվող կուլտուրա է, իսկ ինքնափոշոտումը

արտադրականճողակտորներում կիրառելումասնադիտացկնպաստի որը տեղադրելմեկ սորտ: բերբաճավաքը, կՀեշտացնի ված սորտային աղրոտեխնիկա, ն կիջեցնի պտուղշեշտակի կկրճատի բերքի Վվորուստները փոշոտմանճամար բավական ների ինքնարժեքը: էրացուցիչ ճողակտորէ, որպեսզիիրար կողքի զոնվող արտադրական ն միա221 իրար փոխադարձ փոշոտող ներում տեղադրվեն շարքերը ուղղված լինեն ժամանակ ճասունացող սորտեր թյուն է տալիս առանձին

ու

ջ

ն

ն

Ք

ողի իե իննույն ժամկետում աթարի որպ

կորուստներ չառաջանան: սորտից պետք է Ճաջորդաբարտնկել 8--10 որպեսզի երկու սորտից էլ առպաճովելապրանքային

"

Դերձենու տոությունը, Ի"յութի ք օգատագորժել միայն առաջին ըճ

բ

այգի ճիմնելու ճան երկրորդ վարտնկիներ, որոնք ապաճովումեն բարձր կլզնա ն ուժեղ աճ են անցնում ապրանարագ շրջան:Ստանդարտեկին պետք է իմնական ճյուղավորությամբ արմատներ (աաւն Ճիվանդություննեվնասվածքների սմ ' Է) սմ-ից ոչ պակառ երկարության, 40--45 ության բուն, առանց վնասվածքների,սաղարթը Տ0--60 սմ երկարության38--4 ճիմնականշիվ ո" ոխադրման ժամանակ տնկիները պետք է դասավորել Թեք, ավտոմերենայի Թափքի նանի մառում, արմատներ ն վերհից լավ ծածկել բրեզենտով։ նպատալընելծղոտ ն անժիջաէ դեղձենու տնկիները Հանել դարնանը ըթլչողականություն ապաճովելու ճամար: անկել երե տնկիները Հանել են աշնանը ն աշնունն էլ պեոք է որնեՀ

/

,

տանու Արթ

րր աթ

ու

ՊենՊԱ հորան "ել տ

ազան

Տ

ւ

ո4

ու

Պոր յ Նը ո ի ա

ւնենա

7. հարալիարժեթ

մ»

կեն,

թաղել ն թեկուզ ժամանակավոր

Ճարկողվոր է

ապս

րո մ 1 թո արնանը խրամատնե հարության ր/ եյ աին չ նկիները խրամար է ո: վնասված արմատները, ավո Վ ցաոաի թերն ռվա ընթացքում մի քանի իակ թաղն " Իր Լավ : ի վիճակը (որ չորանան անգամ "ի ո" ն լումերբե) ամե 1. ամ Տեկման ցածրադի Հայաստանի ն քախալեռնա ե ննխորը է դեղձեաաա Բ Հ ԱՆ տնկել տնկարանից այգում վաղ եկինձ ե անձրաժեշտ է տնկիները պաճել

1-2:

Լ

ր

Ք

էու

ոք

ջը :

Ղ

ւգ

Է

"

'

բու

նանո՝ անը՝

գար-

լ

Ր

մինչե րողբոջների բացվելը ն,

։

ն

ուլրաքանչյուր

նպատակաճար- ՐՔ: ո

ամռանը Գա նպաստում է ճողի ճողմնաձճարների Համար՝ ե ուժեղ զարգացմանրէների կենսագործուննության մանը

սխեմայով

այս

ճողամասում պետք է տենույն արտադրական նկե րխ րքատվությամբ պտուլների որակով ՃավասարարՆր միաժամաորոնք ծաղկեն Հասունանան : Գ փոխադարձլավ փոշոտվեն, բերքաճավաբը

մինչե ջրանցքներում '

'

անգամ չրել ցիսքողնելը, նորատունկ այգին 1--2 ահոնով, Մեր պայմաններում Հարկադրված ձն լինում տնկարաններից տնկիներըՀանել նան աշնանը:Ուրեմն Հարկավոր է դրանք լավ խրամատավորելն գարնանըտնկել, որպեսղի ձմռան ուժեզ ցրտերից չտուժեն կամ անկել աշնանը, թայց կատարել բուկլից ն բները փաթաթել ստվարաթղթով: Դեղձճնու արմատներըսկսում են աշխատել, երբ աիմատաբնակ ն ավնլի բարձր: ճողաշերուի ջերմությունը լինում է 4 Ռւոռի աշնանը տնկելու դեպքում արմատներիվերթերը կալլուտասլատվումեն, վաղ գարնանը առաջանում են նոր արժատիններ ն ծառերը ժամանակին սկսում են վեզնտացիան ու տալիս նն նորմալ աճ: Հլուաիսարնելյանգոտում Հնարավոր էնպետր էդեղձենին տնկել աշնանը տնկանյութը ստանալուց անմիջապես Հետու նախքանտնկելը անչրաժեշտ տնկիների արմատներիվնասված ժայրծրը ամրուլջությամբ թաթախելգոմաղբակավայինթանձր շաղախիմեջ (մեկ մաս դգոմաղրինխաոնում են երկու մաս կավաճող ն ջրով խառնում են, մինչն ստացվի անձի չաղախ). Մառնրի ուղղություն չարքում ճիշտ պաճսլանելուն աշխատանքը4ճեշտկատարելու Համար նկում են երկու ճոդով, ինդ որում՝ մեկը ձախ ձեռքով ծաոր ուղիղ րոնաժ պաճում է փոսի կենտրոնում ն աջ ձեռքով արմառոներն է ուղղում, իսկ երկրորդ աշխատողի աստիճանարար ճոկր լցնում է արմատների վրա: ծնկին փոսի մեջ ույնպես վիտք է տեղաղրել, ռր առաջին երկու շճիմնական շիվեբը ուղղված լինեն չարքի երկարությամբ ն արմատավզիկը լինի փոսի եզրից Չ--3 սմ ցածր, որպեսզի ճողի նստեՀետո այն Հավասարվի փոսի լուց մակերեսին: Տնկիների բարձր կչչողականությունը ն ակտիվ աճը ապաճովելու Ճափար ։վնետքէ փոսի մեջ լցվող ճողին նախօրոքխառնել 10-15 կզ լավ քայքայված գոմաղբ (ճատկապես, եթե այգին Հիմնվում է առապարային Հողերում), 0,3--0,5 կգ ֆՖոսֆորական ն 0,1--0,3 նգ կալիումական պարարտանյութեր: ծնկին փոսի մեջ տեղավորելուց Ճետո արմատներիվրա |ըցնում են վերին շերտի «ողը կամ նախօրոքպատրաստած 4ոդախաոնուրդը՝ժառի բնից թեթնակի վերն քաշում, որպեսզի Ճողզբլրիվ լովի արմատների արանքները Արմատներիվրա ջուր

բաց

է

Հեռացնել, ապա

Տ0

չափով ճող լցնելուց ուռքերովտրորում Բավարար լավ նստեցնում, արանքներումդատարկ տարածուչմնան, նորից շարունակում փոսը ցնել մինչն Արո մակերճսը Վերջ, ոտքերովչեն տրորում: Փնկելուց Հետո

ողի

են,

որ

ն

բայց

մեկ մետր տրամագծով արո պատրաստել անմիջապես ջրել: " 1եծր (Բոլորն) ճարկավոր է ստուգել ուղղել ան տնկիները ժածկելշողով բայված արմատները, Թեքվուժ

Հրաժեշտ է ծառի

շուրջը

բա-

ն

չրելուց

1--2

առատ

Հետո

օր

ն

ու

որից չճա մեկ անգամ լավ ներժժվի, բայց

նս

լավ ջրել: Պետքէ Հետնել, որ ջուլճացումննր չառաջացնի, որը Հաէ նոր մուրացվող փոշիացածՀողերում։ ճ,ավս ձմեռման: նորատունկծա-չ Սառերի նախապատոաստումը ռերը վնասվում են ձմռան սաոնամանիքներից,Հատրը

նկատվում ճաճախ ճարքավայրի կապես Արարատյան

նիա նախալեռնային գոպսյմաններում:Ցրտաճարությունննրից պաշտոլանելու ն

Տո «ամար Բլ

է տրվում աշնանը տնկիներիշուրջը խորճուրդ 25--30 սմ բարձրությամբ ճող լցնել:

բուկլից՝

կատա-

Բուկլիցը ցրտաճարվելուցպաշտպանում է ծառերի արմատավզիկըե արմատները: հացի այղ, ժառերը ուժեղ քամիներից Քիչ են աատանվում, որը

նպաստում է ղդոալի չափով

դրանց կայչոՀամար սլետք է վերցնել ծառից դանվող ճողը, այլապես մոտակա աչակաս «ողա շերտը կարող է ուժեղ սառչել: որի ճետնանքովարմատրը կվնասվեն ցրտից: Մառի բնի մնացած մասը (բուկլիՑից բարձր) անչրաժեշտ է փաքաքել Հաստ թղթով (Արա-

Հավանովրանը' հոգիի

աի

ն

ոո

Պարքավայրի Սոտյան աններում)» ն

նրա նախալեռնայինգոտու

պայ-

գարնանը,երբ Հնարավորէ Հողը մշակել, Վաղ բները փաքաթաժ

ծառերի ճանել: թուղքը Նոբատունկ ծառեբիէտը: նորատունկդեղձենին պեաք 1 ձտնլ գարնանցրահրից ճետո, բողբոջները ուռչելու նախօրորի չիմնական նպատակնէ վերականգնել դիանց վակին, վերերկրյա մասի ն արմատներիմիջն եղած Ճավասարակըշ ռությունը, որբ խախտվել է տնկարանիցայգի փոխադրելիս: երն տնկին ճյուղավորված է, էտում են Հիմնական շիվերը ն ուղեկցողը, ընտրում են լավ ղարգազաժ, շարքի ծրկարությամբ ուղղված մոտիկ, բայց ոչ կից բողբոջներից աճտժ Բուկը պեոք է բացել

ն

Հակադիր դասավորված երկու շիվ, որոնք կարճացնում են սմ վրա, իսկ երն աճը թույլ է, ապա կարճացնում նն 30--35 ուժեղ (3--4 աչբի վրա), որպեսզի ստացվեն լավ աճած շիվեր՝ առաջիներկու ճիմնական ճյուղերը ձնավորելու ճամար: Մյուս բոլոր շիվերը Ճեռաքնում են ճիմբից ն կենտրոնական շիվերից 2Հ0--30 սմ բարձր ուղեկցողի՝ էտում են թողա տնկին ճյուղավորված չէ, ապա էտում են ն0-(ոկ. 8ի երն

սմ

բարձրությամբ՝լավ զարգացած բողբոչի մոտից: Ամդեպքում, ձնավորում են շարքի երռանը:Հնարավորության կարությամբ ուղղված Հակաղիր աճաժ առաջին երկու շիվը:

ԴԵՂՋԵՆՈՒ ԱՅԳՈՒ ԽՆԱՄՔԸ

Ծառի Հասակի Հետ խիստ փոխվում է նրա պաճանջը Հողի, ջրի, սննդանյութերի, էտի բուժման նկատմամբ: Մառերը երկար տարիներ նույն տեղում են աճում ն լուրաքանչյուր տարի իրենը աճող մասերի (շիվեր, տերնենը, արն բերբի Հես մեծ բանակությամբ սնեղանյութերեն մատենըր) ղուրս օդային բերում ճողից։ վատանում է Հողի ջրային ռեժիմը:երիտասարդժառերի ապրանբային պատղաբերությունը արադացնելու ն պտղաբերող ծառերի ամենամյա կաչուն բարձր բնրքը ապաճովելու ճամաբ անճրաժելշտէ լավ կազմակերպել այգու խնամբը՝ ժամանակին ն բարձր որակով կատարել աղրոտեխնիկական «ամալիրի բոլոր միչոցառումները, Դա չատ կաբնոր է սննդանյութերի պակասը ժամանակին լրացնելու, ճողի միշտ փուխբ վիճակում պաՃելու ն ջրային օղային ռնժիմը լավագույն վիճակում պատպանելու ճամար: ու

ու

ու

ԱՅԳՈՒ

ՀՈՂԻ

ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Դեղձննու այդու ճողի օլաճղանման մի քանի ճամակար22 ելնելով ճողադներղոյություն ունեն, երոնք փոփոխվում կլիմայական պայմաններից: Լավագույնն այն ճամակարդե է, որը ապաճովում է ծառերի ակտիվ աճն պտղարհրուքյունը ն հպաստում է Հողի բերրիության անընդմեջ բարձբացմանը: Այգու միջշարքերիՃողի պաճպանմանՃճամակարդը վերապետք է նպաստի ճողի ստրուկտուրայի(կնեձիկների) կանդնմանը, չրի սնհդանլութերի կուտակմանը ն ծառի արմատների նորմալ խորությամբ ղարդգացմանը:երիտաէ պաճռարդ դեղձենու այգու միջշարքերը եպատակաճարմար սն պանել ցել վիճակոսՐ Հատկապես տնկման առաջին 2-Յ աարջների ընացքում: Սն ցելի սպարհաններումնհրիռասարդ դեղձննիներիարմատներնավելի խոր ն ուժեղ էն զարդանում, որբ նպաստում է դրանց վերերկրյա մասի աճեցոու

|

Հոր

ու

ՐԲ

'

Նկ.

8.

նորատունկ դեղձենու էտբ (գծիկներով նշված հն ճնոացժան թակա չիվերը), ներջնում' ծառերը էոից Հետու

են-

դությանը ն պաղաբերման արագացմանը: Դրա ճամար անՀրաժեշտ է նախտտնկման շրջանում Հողը պարարտացնել

կամ ապագան ջրդանական այգու սլարարտանյութերով

ու նպատակով

տն-

ղում տարի մշակել բաղմամժյա խոտաբույսերն վերջին կանաչ ղանգվածը վարածածկ անել: երե այդ էլ չի Հաջոռվել ն արդեն այդին տնկվել է, ապա պետք է իջշարքեբում ցանել «եղերալ, կազտարաներ՝վանա աոան 2--3

Է

ւ

նպատակով:Մեր պայմաններումորպես սիդերատ լավ արդյունք է տալիս չաբղարը, որբ ապաճովում է կանաչ զանգհ վածի աճր երկու անգամ, տնտեսությունըՀնարավորություն է ունենում առաջին անդամ օզտաղործել որպես անասնակեր, իսկ երկրորդ անգամ տալ վարի տակ: Շաբդարի ցանքը է կատարնլամռանը ե կանաչզանգվածը նպապտակաճարժար

վարի տակ տալ աշնանը կամ վաղ դարնանը: Ո ցել սյտճելու դեպքում միջշարքե Ջշորքորը հւտ. էկ արել որոք ու ե ն աշնանը. դա նպասաում է վնասատուների ճիվանդությունձմեռող ատադիաների դեմ պայքարելուն ե ուժեղացնում

արի

Աոա անարի

աա որ

չ Հարկավոր

օրգանականն ճանքային պարարտանյութեր: փարըդատարել ճատուկ այզու գութանով(ՊԱԳ--4--30 Ա) ն այնոես, որ ծառերի պսակի տավկ՝բնամերձ տարածությունը

սմ-ից ոչ ավելի խորությամբ (որպեսզի Հարի չվնասվեն), իսկ դեպի միջշարքերի կենարոնըվա70--12

որ-

րը

բոզ

խուփնըըխորանն

Քանի

մինչն

18-20

սմ:

դեղձենիների արմատները հրիտասարդ դեռես զբաղեցնում ՀՃճռտկացված ամբողջտաքածությունի,աա որ

չեն կարելի է այն օգտադործել Հողի նկատմամբքիչ պաճանջկուտ կուլտուրաներ մշակելու ճամար, որպեսզի բարելավել Ճողի

ՔՀ

ԱԱ

Այս

(ոլոռ,

Տ

նն

րի

ջել ավելի չատ բոնապությու, աննգանյու Սակայն յունը գեհաամիջշարքերը թորման րագաուի խոխո ն լ Բազմամյ ագո ր հ արու) թրի» րի(արգո, Ա Ծա ախիր .շ աիՆոթարորանար ապ

ոռ

ճողից

ձար

աա

Լ

ն

Է

Ա

Լք

չատ

ու

ն

այդու

Բոզ

րբ

տիզ

ա

որ գ

թոր

րաբավ

ր

դգուտու տնտեսությունների Ճաթավայրի նախալեռնային մար տնոնսւսկան մեծ նշանակություն ունի, քանի որ վեեն ռետայիայի ընքացթում սրանք ստանում մինչե 400-600 ց/ճ կանաչ զունգված, կամ 70--80գ/հ սպիտակուցներով է ճիշել, որ խոտաբույսերըճողից Հարուստ չոր խոտ: Պետք են մեծ քանակությամբ սննդանյութեր ու խոնավուհ որ Թյուն, սրանք ուժեղ աճում են գլխավորապես մայիսՀունիս ամիսներին, երբ ուժեղ աճում են նան ծառերը, որոնք այք շրջանում Ճատկապես պաճանչկոտեն խոնավության ու «ոեզանչութնրի Սեմն այգու միջջարքերում խոտաբույսերմշակելու դեպքում անչրաժեշտ է լրացուցիչ առատ չջրել ն պարարտացնել, որպեսղի կասեցնել դրանց բացասական ազդեցությունը դեղձենու նորժալ զարդացման վրա: նախալեռնայինգոտու ձողերի քարքարոտ

ն

բարձրացնել Բերրիու- Դյանում Հատուկ ցանքաշրջա-

ֆիզիկաբիմիավան Հատկությունները,

թյունը ե տնահսությանը աալ լրացուցիչ եկամուտ: Անձրաժեշտ է ցանքը նախօրոքկազմած նառության Համաձուլյն, որպեսզի օժանդակ կուլտուրաների մշակությունը չվնասի դեղձենիներիաճին: Օրինակ, չի քույվատրվում երիտասարդդեղձենու այգու միջշարքնրումցանել ուշաճոս կաղամբ, ճակնդեղ, պոժիդոր, Հացաղգիներ, որոնք ջրվում են ուշ աշնանը ն ձյձգում եգիպտացորեն,

կատարել

շիվերի փարտացումբկամ նպաստում են կրծողներիբազկլանում նն այգու ճողի խոնավությունը, մաջմանը խորճուրգէ տրվումօգտադործնլ կուլճետնյալ ուրաներբ՝ սեխ, ձմերուկ, սիսնոյ լոբի, վարունգ, իսկ առանձին վաղաճաս կարտաղաճասկաղամբ: դեպքերում տոֆիը հքն անանաությունըՀնարավորություն ունի տալ լրացուցիչ կալիումական պարարտանյութ: Յուրաքանչյուր տբնտեսության Համար, ելնելով նրա ճողակլիմայտկանպայմաններից ն պլանային առաջադրանքներից, անձքաժեչտ է կազմել ձՃամապատասխանցանքաշրջանառություն՝ տարբեր շրջաններիայգիների միջշարքայինտարածություններումալս կամ այն կուլտուրաներըմշակելու Համար: Այդ տեսակետից միջշարքերում մշակելու ճամար արժեքավորեն բանջարեղենը ն շարաճերկ արմատապտուղները, որոնք Համեմատաբար ջիլ խոնավություն ն սննդանյութեր են ծախսում: Դրանց

նկատմամբ:

ծառերը ճ2

ւ

պայմաններումն այն շրջաններում, որոնք բավարարչափով ապաճովված չնն գոմաղբով, միչշարքային տարածություններում խոտարբույսծրիմշակությունը ճողը օրգանականեյութներովճարստացնելու միակ միչոցն է: Բացի այդ, խոտա-չ բույսերը քբարհլավումհն ճողի ֆիզիկական կազմությունը՝ վերականգնում են Հողակեձիկները, միաժամանակ ողը էն Քարստաքնում օրգանական նյութերով ու ազոտով ն օգեն որպես կանաչ պարարտանյութ,ճետնապես տաղործվում Ճճողըպաճպանվումէ էրոզիայից ն փոշիացումից, բարձրանում ն օդաթափանցիկություէ նրա ջչրաքափանցիկությունը նը, որը նպաստում է դեղձենու արմատների խորմալ զարգացմանը: Սակայն նկատի ունենալով, որ այգու միջշարքերում խոտաբույսնրի մշակությունը բացասախաի է անդբաղառնհում ծառերի աճեցողության վր, է խորճուրդ տրվում Հ--3 տարուց չպաճել եղում: նույն ավելի երկուհենք տարի խուռաբույսերիկանաչ զանգվածըոիպես անասնակեր օգտագործելուց ճետո խորճուրդ է տրվում վերջին կանաչ զանգվածը աշնանը տալ վարի տակ ն միջշարբքերը 1--2 տարի պաճհլ սն ցել վիճակում, որպեսզի խոռաբույսերի արմատներն ամբողչ զանգվածը լավ քայքայվեն ն սննդանյութերը փոխանցեն ճողին։ Դրանից Հետո կարելի Է 1--Հ սարի մշակել այլ կուլռուրաներ, ապա նռիից Չ--Ց տարով կիրառել միջշարքերի կուլոուրական ոմակալում բազմամյա խուռաբույսերով։Այգու միջշարքային տարածություններում օժանդակ կուլտուրաների մշակման ժամանակ պետք է բոլոր դեպքերում ծառերի շարքի երկու կողմից, մեկական մետր բնամերձ տարածությունից Հաշված, ազատ թողնել խոտաբույսերիցն առանձինՀողը մշակել ու սարարտացնել: ոթովճեոն ոռոգվող շրջաններում(ենչպողաբուծության ոնա մեզ մոտ) ծառերի բնամերձ գոտին արագ ծածկվում է տարբեր մոլախուտհրով,ն նթե դրան էլ ավելանում են ցանովի խոտաբույսերը,ապա խիստ վատանում են ծառերի, մասնավորապես հրի տասարդ ծառհիի յրային, օդային ն' սննդային պայմանները: Բնամերձտարածությանառանձինմշակությունը, բացի մոլախուռնրից Ճողբ զերծ պաճելուց, նպաստում է խոնավության սննդանյութերիկուտակմանը կ պաՀշպանմանըՀողի ամենախիտ արմատաբնակ շերտերում, բարհլա`

ու

ու

ր :

վում է օդի ն չրի ներթափանցումըդեպի դեղձենու արմատները Բնամերձ տարածությանճողը պետք է պաճպանել

փուխր վիճակում: Դրա Համար անճրաժեշտ է վնեգետա` ամռանը, երկու-երեք անդամ ողը ցիայի սմ խորությամբ մշակել կովտիվատորովկամ այգու 8-70 նոն

ընքացքում՝

սարարֆրեզով։ իսկ աշնանը տալ ֆոսֆորակալիումական ն վարել: Պարզված է, որ այդպիսի վարից ու տանլութեր

Հետո Հայաստանի երկարատն պարարտացումիը

ու

տաք

սշնան սլայմաններում դեղձենու ակտիվ արմատներըՃաԴրա շնորճիվ մարյա ղարնան կման ուժեղ աճ են ունենում: դեղձենիներըլավ նն նախապատրաստվումձմոռանը՝սնինդանլութեր շատ են կուուսկում` ն սառնամանիքներիցջիչ նն տուժում, ծաղկման ժամանակ (երբ դեռես տերններ չկան ն ասիմիլյացիա չի ապաճովսնհդանյութերով կատարվում) ն են են Դեղձենու պտղարհլինում պտղակալում ված լավ լավադույն միջշարքերի պաճպանման րող մեծաճասակ այգու Համակարգը նես սն ցելն է, եթե տնտեսությունը Ճճնարավո(50--60 տոնրություն ունի Չ--Տ տարին մեկ անգամ առատ նայն)պարարտացնելուգոմաղբով կամ կիրառելու սիդերալ կուլտուրաների (միամյախոտաբույսերի)ցանք՝ կանաչ պարարտացման նպատակով: Այս դեպքում այդու միջշարքերը գութանով մշակում են Համատարած, բնամերձ տարածության Հետ ժիասին։ Արեն մատները ուժեղ չկորելու նպատակովվարը կատարում ծառերի մոտ (պոկի տուսկ ) 8--10 սմ, իսկ դնապիմիչշար15--20 սմ բեթի կենտրոնը՝ խորությամբ: նպատակաճաբմար է վարը ն «Հիմնականպարախտացումըդեղձենու այգում կատարել աշնանը ն գարնանը կիկնավար չկատարել, որպեսզի նորից չկտրել ծառնրի ճաստ արմատները, որոնք դժվարությամբ հն վերականգնում, սղ բավարարվել 10-12 սմ խորության կուլտիվացիայու։րնթե որնէ պատճառով չի ճաջողվել աշնանը կատարելվարը, ապա այն կատարու են վաղ գարնանը՝նախքանբողրոջներըուռչելը: Վարից Ճեստո է այգու առանց ուշացնելու Ճճարկավոր սկավառակավոր փոցխով կամ կովլտիվատորով չարդել մեՓ կոշտերը, որ։կնսզի կասեցնելխոնավության կորուստը Հողի մակերեսից: Հողը փլխրեցնելու ն մոլախոտերից մաքուր վիճակում

ամառվա ընքացբում Հարկավոր է սլաճելունոատակով

կա-

տարել կոլախվացիա-վխրեցում (ԲԴՍՏ-2,5մոկնիշի այգու սկավառակավոր Մեր ճողային սուղ պար փոցխուվ): մահնելում իմաստ չունի ճողը երկար ժամանակ պաճղանել սե ցել վիճակում: Տնտնսապես է ավելի հալատակաճարմար աննան Ճճաջորդաբարկիրառել կուլտուրական ճմակոալում, թերի կատարելով պլաճանջվողբոլոր ազրուռեխնիկական է մնեծաճասակ միջոցառումները: ԱուսջինՀերթին ռլաճանջվում դեղձենու այգու միջշարքերում բաղմամլա խոտարույսերը լրացուցիչ նույն տեղումմշակել կարճստն հ ավելի առատ ու է չրել։ Բացի ալդ, պլարարոացնել պետք լոտաբույոնրը ն խուցանել մբջշարքերի միայն կետրոնական մասում տրակտորի ճակատային խոտճնձիչներով, կատարել 42--ՏՑ

Գոա

Անն

որը

ա

տարածությունըխոտաբույսերի ցանքից պետք է ազատ թողսմ ն այն առանձին մշակել նել 100-150 արարտացնել, ամբողջ վեգետացիայիընացքում պաճղանել մոլախոտերիցմաքուր ն փուխը վիճակում: Միայն այսպիսի խնամքի պայմաններում կարելի է թուլատրել դեղձննու մեծաճա-չ տակ պտղաբերողայգու միջշարքերում կիրառել կուրոուրական ճմակալում, որոլեսղի խոտաբույսերի բացասական ավզդեցության ճետնանքով չթուլանա ծառերի աճր նե չնվազի չվատանա ալտուղների որակը: բերքատվությունը միջշարքերում մշակվող Դեղձենու ներիտաւսրդ լգու օժանդակ կուլտուրաներից ստացվում է աճ ունիմ ավելի բարձր եկամուտ, քան մնծաճասակ այգիներից: Այսպես, եթե միջշարքերում ընդունենք, որ դեղձենու երլուսսարդ այգու ցանած բաղմամյա խոտարույլսերի մեկ ճեկտարից վեզետացիայի ընբացքում միջին Հաշվով ստացվում է 450 ցենտ. կանաչ զանդված, ասրս նրնք տարում (չճաշված ցանքի ռաջին տարին) այն կկավմբ 1950 ցենտներ: Այդ քանակի կանաչ առվույտի իրացումը (պետականգնով՝ 1 կգ-ը 2 կուլ.) ռուբլիչ դրան գումարած տնտեսությանըկապաճովի դեղձենու տնկման չորրորդ տարում ստացած 50 գ/1 բերքի արժեքը, որբ պետական զնով 0 կդ-ը 46 կու.) կկաղզժի ռուբլի ալա դեղձենու ոն առաջինչորս այգուտնվլմ ու

ու

աՀ

ճաշվարկով տնանսուօր պարզված է, ռուբլի, ՁՕ0Մինչդեռ ղոհրի դուռու նաիխոսլեռնային Հարքավայրի Արարատյան մ դեղձենումեկ Հիմնած (5»48 խատությաժբ) պարմսններում ծախսերը նրա առաջին չորս տարվա խնամբի այգու ռուբլի: Հետ միասին վերցրած կաղմում էն 4000--4500 է փոխտարում դեղձենինկարող Ուրեմն ։ոնկման չորրորդ Ճեկծախսերը ն նուլնիակ լուրաքանչյուր Հատուցել բոլոր ծ60--1060 Բացի զուտ ռուբլու նկամոււ յարից ապաճովել Հողում սաճմանված է, որ բաղմամյա խուտաբուլւնրը այդ, են տված կանաչ տոկոսի չակշռի ն ճողը ճարատացնում քայքայվում որոնք փով արմատներ,

տարվա իբնքացքում րյունը նատանա 5060

ամենաճամեստ

Հեկտար

Ւ

զանգվածի

բողնում

|

օրգանականհյութնբուի Դեղձենու պողարբնրողմեծաձճասակայգու ժիջշարքերում մշակվող օժանդակ կուլտուրաները տնտեսությանըքիչ եկաեն բերում, իոկ դեղձենին,որպես Հիմնական կուլտուրա, ուտ ժանրերի» ն է, Լր Հովում հկամուս: Բ Մավազա ապաճովում է բարձրձր եկամ են

ազոտով

Գր ակ `

ն Սյոնը"

ու

, Իրանով, Աա բարձը դեղձենու նպաատում

կուրոուրանն

ԾԱՌԵՐԻ

ածալանում

են

ԶԵՎԱՎՈԲՈՒՄԸ

այգու

Ճո

երրիու-

ԵՎ ԷՏԸ

տնկարկներիռնեղծման ազԲարձր բերքատու դեղձենու Համալիրում վճռական րոոնլանիկական միջոցչառումենըի ն էտը: Պողւոունեն ձնավորումը նշանակություն ծառերի ն 3աշխատատար՝ թուծունյան 4ետագա քնտենսիվացումը են դնում մշտվլելծադեւ ոյրոցեսների մեքենալսցումը ինդիր ու բի պաակի կառուցման նոր ձներ, որոնք չիննն սլարզ չռլաճանջեն մեծ բանակությամբ բանվորականուժ ն դրամոկան ժիջոցներ՝ ձնավորման էւոխ ճամար: ու

տտեղծել կայուն սլսակ ն տարածության մեջ Համաչափ դասավորել մայրական ճյուղերը, որոնք ամուր ժիացած լինեն կենտրոնականուղեկցո-

Զնավորմաննղատակն

է

հպաաոեն լուլսի ծանրությանը, ղին, դիմանան սրոուղների են բաշխննրքափանցմանը ձավասարաչաղվի Խուսվելագույն

նորպտղաշիվերի մանըպսակի ապաճովեն բոլորմասերում,

ե բոլոր մալ զարդգացումի ոլոույների ճամաչափ աճի դունավորումն ու միաժամանակ ասունացումը, ոլայմաններ ստեղծեն մշակության ե բնիքաճավաքի աշխատանքների ա-

ռավել մեքենայացման ճամար,

ունենան

կոմպակտ

ու

ցածը

բուժման ն բերքաճավաքի աշխատանքները Հեշտացնելու ճամար, ապաճովեն ծառերի արաց անցումը ապրաւնքույբնպտղարերման շրջան ն նպաստնն բարձր բերքատվությանը: Դեղձենու պսակի ձնավորումը «սկսում են նրա կյանքի առաջին (երբեմն նրկրորդ) տատնկարանում բում ն շարունակում ու ավողտում են այլում: մշտական տելում անկելուց ճետո (2--3 տարվա ենթացքում): Պսակիձեավոբումըտնկառշանում: Տնկարանում դրվում է սմ դեղձենու ասլազա պսակի Հիմբբ։ Թողնում են 40--50 բարձրության րուն ն ամառվա ընքացքում ընտրում են լավ դասավորված ու ուժեղ աճած շիվեր նտադգալում դրանՔաժակաձն ցից մայրական ճյուղեր ձնավորելու Համար հղանակովվձնավորելու դեպքում պնտբ է ընտրել կից բողբոջներից աճած ն Տամաչավ դասավորվածչորս շիվ ն ուղեկցողի շարունակությունն ու մնացած շիվերը ճեռացնել, Բան աղատ բելավվաժ րբրաժակաձն աճող կիսատափակ կամ ափակ եղանակով ձնավորելու դեպքում պետք է կենտորու նական ուղեկցողը թողնել ե, բայի դիանից, ամոտնը ուսնձնացնել «ակադիր դասավորված, մոտ բողրոջներիը (12--15 սմ) առաջացած լայ| լարդացած երկու չլոբ առաջին Ճարեի երկու ճիմնական ճյուղերը ալդում ձնավորելու 4ամար: Միտացած շիվերը պետք է ծնրատել:

պսակ

քտի,

ա-

Պսակե ձնավորումըայգում: ներկայումս դեղձենին տարնն մի շարք եղանակներով: Բաժաղաձն եղանակ:Ռրայհսլոտասնը պտղատեսակղեղձենին նախկինում Համարյա բոլոր երկրներում ձնավորում էին բաժոչկաձն ամակարչով: Այս եզանակի առանձնա Հատկությունն այն է, որ ձնավորման սնբից ծառի ուղեկցոէ: Դո բարելավում է պսակի կենտրոնական դի «Հնոճայցվում մասի լուսավորությունը ն արգելակում նրա վեր ձգվելը: Բաժակաձկ եղանակով դեղձենին ձնավորելիս անկման առաչին տորում Հողի մակնրեսիը չափում են բնի բարձրությունը (40--50 սմ), դրանից վերն թողնում իրար կից բողբոջներից բեր հրկրննրում ձիավոռում

աճած լորս

նում:

չիվ, իսկ ուղեկցողը ն մնացած չիվերը ճեռաց-

կմախքայինճյուղերը ձնավորելու Համար թողած

չորս

ճետնյալ կերպ: Վերից շիվերի առաջին էտը կատարում են սմ առաչին շիվը էտում երկարությամբ: մյուս շիվեիբ առաչին շչիվին Հավասար բարձրությամբ: Տնկման երկրորդ տարում երկրորդկարգի մայրականճյուղերից առաչինի թողնում են առաչին կարդի մայրական ճյուղի Ճիմբից (կճնտրոնականուղեկցող) 20--Տ0 սմ բարձրչ իսկ Ճաջորդը՝ սմ Հեռավորությամբ ե ճակառակ կողմից: դրանից 15--25 ծեկման երրորդ տարում երկրորդ կարգի մայրական ճյուղերի վրա հույն եղանակով առանձնացնումեն երրորդ կարզի մայրական ճյուղերի ն դրանով ավարտում պսակի ձենավորումը: Այս Համակարգի թերությունն այն է, որ Հիմնական չորս ճյուղերը լավ լեն ննրաճում կենտրոնականուղեկցողի ճիտ ե բերքի ծանրության տակ ճաճայ ճեղբվում են, ծառբ լիիվ շարքից դուրս է գալիս: Բացի այդ, պտղաբերողմակերեսը փոքր է ն մայրական ճյուղի չարդվելիս ճնարավոր չի լինում վնբականգնել, ուստի վնասվում է պսակի զգալի մասը: Այդ պատճառով ինչպես ուրիչ երկրներում, այնպես նն բրաժակաձնճաէլ մեր Հանրասետությունում բարհլվիոխել մակարգի Այս ճամակարգի Բաշելավված ձամակաոզ: բաժակաձն՝ այն է, որ ձնավորմանսկզբից կենտառանձնատճատկությունն րոնական ուղեկցողի չի ճեռացվում ե մայրական ճյուղերը ձնավորվումեն ոչ թե կից բողբոջներից, այլ իրարից 10-12 սմ ճնռավորությանվրա աճող շիվերից: Բարելավվածբաժակաձն պսակը պետքէ ձեսվորել Ճետելալ կերպ. տնկմանառաչինգաբնանը (եթե տեկարանումչեն ձնավորել)Հողի մակերեսից չափել բնի բարձրությունը(40-50 սմ), դրանից վերն քողնել 2--9 լավ զարգացած ն ուղեկսմ «ճնուտվորուդողի շուրջի ճՃաջորդաբար իրարից 12--15 յամբ դասավորված շիվեր, իսկ մնացած շիվերի ճիմբից Հեռացնել: Թողած շիվերից վերեից առաջինը կարճացնել 30 սմ վրա, մյուս երկուսը էտել դրան ճավասար բարձրուսմ Սյամբ, իսկ ուղեկցողի շարունակողըէտել դրանից 30--40 Բարձր: Վեղետացիայիընթացքում ամուսն ճիմջից սկզբին են

ու

՛

ճյուղերի Հուաչիվերը մայրական բոլոր տեսակի Հեռացնել Տնկման Երկբորդ մրցակիցները: ուղեկցողի ու կենտրոնական հ

Հ

Է

:

,

'

տարվա գարնաեր քողած ճյուղերից րարձր նախորդ տարում "թողնել լավ վարգացած ն մեկը մլուսից 10--142 սմ Հեռավոչ տարբեր կողմեր ուղղված 8--Յ բությամր շիվ, իսկ վերսմ բարձր էտել ուղեկցողի շարունաջին շչիվի ճիմբից 5--6 20 սմ մրա, իսկ ճոռաշիկողը: Թողած շիվերը կարճացնել ն մրցակից շիվերը Հեռացնել Ճիմքից: Մնացած շիվերը, վերը 6--8--10 հայած աճեղողությանը, էտել աչքի վրա Ճյուղերի աճր կարգավորելու ճամար անճրաժեշո է, որ ներքհի երկու Հետ միկազմեն 45--50, ճյուղը կենտրոնական ուղեկցողի Տ8--60 60--55, աստիճանի իսկ վերնի երկու ճյուղը՝ ջինը՝ անկյու: նախորդ տարում ձնավորված լուրաքանչյուր առաչ լավ զարջին կարգի մայրական ճյուղի վրա ընտրել 2--8 սմ գացած շիվեր. առաջինը մայրականճյուղի ճիմբից 20--30 15--20 սմ նե 4աիսկ րարձր, ճաջորդները՝դրանից բարձր դարնանը կադիր դառավորված: եբբոբդ տարվա Տնկման պռակը ճամալրել այն ճյուղերով, որոնք չի ճաջողվել ձնա վորել նավորդ երկու տարիների ընքացքում հ դրանով ձեավորման աշխատանքները (նկ. 9): Հռռաշիվերը ավարտել ն մրցակից շիվերը «նռացնել ճիմբից, իսկ մնացած. շիվերը էտել թույլ: Հայաստանիբարձր չերմության ն երկարատն վեզետացիայի պայմաններում մեծ նշանակություն ունի շիվերի ծերատումը։ Մայիսի վերջին կամ ճունիսի սկզբին, երթ են 30--35 սմ երկարության, «եռացնել շիվերը Հասնում աճման դրանըդ կոնը՝ երկու կիսազարդացածտնրիների Հետ միասին: Դա նալտռտում է ամառային շիվերի առաջացմանը, որոնք կարելի է օգտագործելպսակը արաղ ձնավորելունլրա պուզիչ սպտղաբնրողմակերես ստեղծելու ճամար: Ամառային շիվերի վրա զարգանում են վելզետատիվն գններատիվ բողու

բոջներ, որոնբ Հաջորդ տարին նորմալ ծաղկում ն պտղաբերում հն: Բարհլավվածբաժակաձն ճամակարգով ձնավորված ծառերի շիվերի տարեկան աճի գումարը 15 տոկոսով, տերհային մակերեսը 11,2 տոկոսով, մեկ ծառի միջին բնրջը 5--10 տոկոսով ավելի են լինում, ճամնմատած սովորական բաժա-չ կաձն պսակի ճետ: Միաժամանակ,մայրական ճյուղերը լավ են ներաճում կենտրոնական ուղեկցողի ճետ հ բերքի ծանրու2

թյան

Հաատակ ինչպես չենճեղբվում, բաժակաձն Սակայն,

ն կենտրոնի մակարգի դեպքում, պսակիծայրամասերի Հասունացման պտուղներն իրենց գույնով, ճթե ժամկետով իրարից խիստ տարբնրվում են:

խոշորությամբ Այսպես: ու

նն.

9.

Բարելավվածբաժակաձե

1-հրկրորդ

4Ճամակարդով ձնավորված ղեղձենեի, հիկրբորդ կարգի կարզի մայրական մքյուղերով, 2--առանց

ճյուղերի: մայրական

րտուղների

սլսակի ծայրամասերում Հառունացումը կաղմում 60--20, է 100 տոկոս, ապա նբա ստորին մասում իսկ կենտրոնոսԻՀաղիվ 40--5040։ Այդ պատճառովստիվոլվածեն լինում նույն դաշտում բնրքաճավաքըկատարել երկու հ ավե լի անգամ: Պսակի կենտրոնի ե ներքեի մասի պտուղները ստացվում են ճամեմատարար փոքր ե վատ զունավորված: Բացի ավդ, բարելավվածբաժակաձն պսակի դեսլբում նս պայմաններ չեն ստեղծվում շարքի մեջ բնամերձ ճողը մեքենաներով մշակելու Համար:

Այո տափակ-բաժակաձն Ցածոաբուն ձեավոբումը: պսակի

գլխավոր առավելությունը ծառերի ճՃամակարգի

ձնավորման էտի պարզությունն է: Բացի այդ, սլսակը ճարմար է՝ Խորը, բերքաճավաքըն բնաժնրձ Հողի մշակությունը լրիվ մեբենաացնելու ճամար Բերքաճավաքը ձեռքով կատարելու դեպջում նս աշխատանքիարտադրողականությունըզգալի բոորձրանում է, որովճետն բերքի մուտ 60--70 տոկոսի «ավաքում են դնոնի վրա կանգնածվիճակում: Միաժամանակ,ալդպիռի պսակի վրա ճամարյլա բոլոր պտուղները ստացվում են հ

միաժամանակ:Տափակ-բաժակաձկեղանակովդեղձենուձնավորումըպետք է կատարհլ Հետեյալ կերպ. ճողբ մակերեսից չափել բնի բարձրությունը (20-30 սմ), դրանից վերն թողնել իրար կից կամ մեկբնդմեջ բողիոջչներիցճակադիրաճած երկու լավ զարգացածշիվ», իսկ ուղեկցողըն մնացածշիվերը ճեռացնել: Այս աշխատանքը է կատարելտեկարանուվ, իսկ եթե ինչնպատակաճարմար որ պատճառովայնտեղչի կատարվել,ապա պետք է կատա-. բել այգուվ՝ տնկման առաջինտաբվադարնանը:Բոլորպայմաններում ծառի մշտական տեղում նրա մայրական երկու ճյուղն էլ պետք է ուղղված լինեն չարքի երկարությամբ: սմ երկարությամբ, իսկ Թողած շիվերը պետք է էտել 30--95 է, նթե մեկը թույլ ապա այն ուժեղ էտել, որպեսզի առաջացնել մյուսին Հավասարբարձրության աճ: ՏնկմանԵՐկոոբդ տարվա գարնանը` նախորդ տարում թողած յուրաքանչյուր մայրական ճյուղի վրա ձեսվորել մեկ-երկու երկրորդ կարսմ բարձր զի մայրական ճյուղ մեկը նրա ճիմքից 25--30 սմ հերսի կողմից, մյուսը՝ առաչինից 15--20 բարձր դրսի կողմից: Թողած շիվերը կարճացնել թույլ, իսկ ճոռաշիվերը, խիստ ուղղաձիգ աճող շիվերը ն մրցակիցներըճեռացնել ճիմՔից: ՏնկմանեբԻոթդտարվա գարնանը մայրական առաջին կարգի (վերնի մասում) ե նախորդտարում թողած երկրորդ կարդի ճյուղերի վրա ձնավործլ երկու-հրեք կիսակմախքային ճյուղեր ու աճակալողճյուղիկեեր ն դրանով ավարտել պսակի ձնավորումը։ Թողաժշիվերը կարճացնել թույլ, մրցակիցների Հեռացնել Ճիմբից,իսկ աճակալող Ճյուղիկները պյաճոլանել պտղարծրման4ամար ն նոսրացնել միայն Հազվադեպ: Պսակի ձեավորումը լրիվ ավարտելուց Հետո երկու առաջին կարդի մայրական մճյուղիհրիծայրերի «եռավորությունը (դրանը միջն եղած տարածությունը)մեկը մյուսից պետք է երկու մետրից ավելի չլինի, իսկ ծառի ընդճչանուրրարձրությունը լինի ոչ ավելի, քան 9յ5--Տ մնտր։ Այս եղանակով առաչին ճերքին ձեավորել միջակ ն թույլ աճեցողուքյուն ննցող (Արմինե, Ձոլոտոլ լուբիլել, Լաուրեատ, Ուսպեխ) սորտերի ժառերը: Տափակ-բաժակաձի ձնավորՃճամակարգով ված ծառի պտղաբերողմակերեսի կամ,ինչպես ընդունված է ասել, պսակի «կանաչ պատիչ» կազմում է Հաստությունը

Համաչափխոշոր, ճասունանում

են

ու-

են.

10.

եղանակովձնավորված դնղձենի Տածրաբուն, տասիակ-բաժակաձե

մետր, իսկ սովորական բաժակաձնդեղձենունը՝5--Յ մետրը: Սաչմանված է, որ պսակի ներսը թափանցողլույսի մետր մոտավորապես90 տոկոսր կլանում է նրա 15--2 ն միայն մնացած մոտ Ճաստությանշերտը, (ճաշվածդրսից) 1,5

տոկոս լույսն է անցնում կենտրոնականմաս: Բացի այդ: առավոտյան ժամերին լզխապրակի գեպքում ծավալային վորվում է նրա արեեհլյանմասը, իսկ օրվա երկրորդ կեսին

.

արեմտյան կողմը,մինչդեռ պսակի կենտրոնականն ներքին մասերն ամբողջ օրվա ընքացբում ջատ թուլ են լոտավորվում, որի Հնտնանքովն շուտ են մաճանում: Պտուղներիմի կդալի մասը ստացվում է մանրը,վատ դունավորված, շարարներիՑածր պարունակությամը ն վատ է իրացվում: Մ քոչդեո, տամիակ-բաժակաձնելասնակով ձնավորված ծառի ոթկի

էտում 30 սմ բարձրությամբ: |

նում

սմ

բար-

ձրըչ իսկ ճաչորղենրը՝ մեկը մյուսից ձեռավորուռոմը (եկ. 11):նախորդ տարում քողած ճարկիճյուառաջին Հ0--Ձ5

զերի

ոմ

երկրորդ կարգի մայրական ճյուղեր. ԷՔ վրա Հակում նն ճյուղի քողնում առոջին մայրական ճյուղի

առաչին

ն Ճոամասերը լուսավորվում հն միաժամանակ,առատ անենում են ժաչափ, բոլոր տերեները ֆոտոսինքեղզիբարձր ունակություն, սինթեզում են մեծ քանակությամբ օրգանաորըանորասիոմ է չեկերի ն հան սոճին, ոլտուդների խոշորացմանը, վառ գունավորմանը,չաքարների կուտակմանը ե ձաջորդ տարվա պտղարողբոջների Հիմնադրմանը: Քացի այկ լիրերքի տապրանբայնությունը նում է բարձր ե պտուղներն իրացվում են բարձր արժեքով: Բաժակաձն ն բարեկիսատափակ պսակիձեավորբումը: ճետ ճամեմատած, դեղավված րաժակաձե եղանակների ձենուձեավորման այս Ճճամակարգի առավելությունն այն է, ոի առաչին երկու մայրական ճյուղերը ձնավորվում են ճակադիր ն անպայման ուղղված են շարքի հիկարությամը: Դա ճնարավորություն է տտեղժում լրիվ մեքննայացնելու մի աշխատատար գործողություն, ինչպիսին է բնատալազիսի մերձ ճողատարածությանմշակությունը: Բացի ալդ, շարբի «կանալ պատի (պսակի) ճաստությունը չի անցնում 180-150 սանտիմետրից. այս պայմաններումինչպես առավույան ժաժերին, այնպես էլ օրվա երկրորդ կեսին ամրողջովին ե Համաչափ տոռատտ լուսավորվում են պսակի րոլոր մասերը: են Հողի ճետնյլալ կեր. կիսատտավակ պսակը ձնավորում մակերեսից չափում են բնի րարձրությունը (30--40 սմ), դրանից մերն թողնում են իրտր կից կամ մուտ րողրոջներից աճած, ճակադիրդասավորված ն շարքի երկարությամըուղիղված երկու լավ ղարդացած շիվ ու կննարոնականուղեկցողը» իսկ մնացած շիվերը Հճեռաբնումեն ձճիմքից:Թողած շիվերը էտում են լավ զարդարած դրսի բողրոչի մոտից 80 սմ րարձրությամը, իսկ կենտրոնական ուղեկցողի կարճացնում են 30--48 սմ ուղեկդրունըիը տարվա րարձրձ զարբնանը Հաջորդ ցողի վրա նորից ընտրում են ուժեղ տճած, տարբեր կողմեր ուղղված ու ճաջորդարար դասավորված երկոււհրեք շիվ ն բոլոր

տուշեր,

ընդ որում, առաջին չիվը քող-

են առաջինՀաբկի մայրականճյուղերից 30--40

2Չ0--80

գարգի

սմ

ոմ բարձր, իոկ ճաջորդը դրանից 15--20 Հեռավորունյաժը, բայց ճակառակ կողմից, ե թույլկարճացԱյդ վրա աճած ո լողաշիվնրը չեն ճեռացնում: բորդ տարբվա անճրաժեշտությանդեպքում պսագարնանը

«ՈՄՔԻՑ

"Վ ճյուղերի

ուժեղ Արորն ները

ԵԶ

Նկ.

11.

Կռատափակեղանակով ձեավորպած վմոնի սորտի ծառ:

Դեղձենումշակությունը

:

"

ւ

'

'

-

ու

կը լիաքնում ձն առանձինճոր մայիականճյուղերովե-վճիջին ճյուղերիս 4--.Ք տէ բարը Հեռացնում ուղնկցողի չարունակողբյ էթի ալն աճում է խիստ ուղջամիղ:Մյուս բոլոր ջիվերը Քույլ կարճացնումեն, իակՀոռայիվվերն մրկակիցնեիըճեհայնում ճիմշիկ, Դեպի միջշաիքերը ուղղված մեղ աճող եւմ շիվերը կետա (Ճյուղերը) Վտի միջոցովուղմեվ ախոուն հր Հոբքի քրեարությամբ, ռոողաջիվերը,որպեգ հանցն, չհե Խոսրացնում:Պսակիձելավոթումը լիիվ Թոլիսբալուր Հեսա Կբամ կանաչ պարտին ճառմեւթյունըոլետքէ կազմի 1յո--2 մետր,

քր.

իսկ ձառի ԲՋ անուր 2յո--Ձ մետր:Հրժիառեի բ արձրությունը՝ րջաղյի պետական տնլեսությունում 1961-Նշրակերտի մեր կտտաքո:փորձծրիըպարզեց, որ ընթացքում

դողձինու նիժոնին ոճ մերտհրիծառերի ավ արդլույը ծն տալիս կիսատափակ եղանակով զլոակբձմօվործլու դիպքում: Այսալես, լոմ ջտրտավորսորտի մեն ձառի առաջինչորո տար-

կիռատափակ պսակիթարբնրակումպաողները

է վա բիթը: հաղմել բաժակուծն բարձլափված դեւլ-. արգավի բում"Հոճ.5 եղ, իսկ կիաստավփակ տաիբնրակու՝Հմ1.5 կգ:

հացի արք

պմող

նն միամամանակ, էն Հատմալափ Հասունաքնլ եղել մբջինմեծումյաննե Համարյա Հարյուրտեկոսոյ|ապրանքային: Ազոտ ունող պսակիձնավոտումը:Վճրջինտռարիտափակ նճրի լայն արտագրության վարձի պարգվելէ, որ ինաձնսիմ տիաի ճղլզիներում դ եղձեխու Գումարի ավելի արդլունավելտ մա ազածրվեւմ աշ տաիակ "ուկր: է

ք աղատ

ռերի ճամաչափլրիմ գուգավորությոմթսոէթոդջօրվա թեքաքքում հ պայմաններ Է ստնղծում Համակողմանի մերննայաքման կիրառվան Համար, է մեավոԱյդպիսի պասկը ոալճուք հել առանց կրամ մեթպկան ձենարան(շյա ժամանակավոր լերա) դինյու Է առանքչիվեիը (ճյուղգերը| կռակեելուու կյո հլու ՄջտականահդումտեկքլուՀեղո չճյուղավորված

տնկիները էածլ (կարճացնել)լավ զարգացած բեղբոլի մոափց` Ճողի մակերեսից Նմ «աշվափ Յ8--04 բարձրություն Զո. 40 սմ վրաց Էրդ տրում՝ որպհա թողնել բուն, իակ ՀաՀԱ--ճն սմ ջոր: քհրկաիության ուղեկցողի ջարունակության դրու ամոսնը ձնավործլառային ճաիկի մայրական երկու

ելի անկիները, Քրուղքն դիոնը աղաջին Գամի ուին ռախկը է տոյհպեց մճվուավորում, անձիպմեշտ տնկել, որ ճլաղեիր

Ն

74.

)

վ (:

պատ

'

:

'

ե

'

|

'

գ

«

ազոդտափակձղարակոմձ

'

Ն Գ լ

ե

ուղզվենջարբի հրկարությամբ առա չա սից մինչն առաջինուժեղ աճած ջիվի փոս աճաֆ բոլսի շիգերը "նոռսցնել ՅԱ սմ բաիմիութ դու ջիվը կարճացնել Յ0--88 կան ուզեկկողբ՝դրանց փայիերից Ագա Հիմբիը ծեսառնել ժեստԷ տմու՞աւնր ու ամաջինճարկի ճյուղերի ժիցակի տառվագարնաերպետք է կենթիծնակ

նր

ժրկրուրդ:

ՀՈ--նը յմ ւգ ոն րա բառաջն «անր բարձի) աոնձհակել եիկոս զով զարգացած չիվ երկոլ զ Հաորկիմայրական ծյուղիրը ձնավարելուՓոմար: Մրյդքաժ շիմերիը եւմեղ-

ճլուկեիը:

կերը (40--ՅՄ ա) կարճացիհլ ն-10 ալքի վրա, հոդ թույլ շիվերի եռորաղհել՝ մեկր փյուսից թողնելով լն. 15 սմ 22. ռավորության վրա Հնաիավղրության Է խու դեպրումվ պպհար Խորգ տարում կողաժ առաջին ճաթկի ճյուղերի մրու ձետվու բեչ երկրորդ կորգի մուլբուկան Աոուջին

ձաոի բերոանուր

բարձրու-

լրացնել ռամապատասիւն

առատ չու եր) երմ աղոաաեիլ բոր քանովութ

կ մատերիբ մեցննայացնեյու

հաւրոչբջանը ե բյորելավել ւրիուղնե Հ Սայմանեհի ափեղծել տյդ

մահի

անմար: Հիեջաացքնելու

յ

18.

պոզա

պաղաթորմա «ին, փիջոիկքծ Գէլճքեու

ամպային

13.

Դիղեներն, բելպես արդեն եչվե քանի ոբալի չիվեր, քայլ լուկավման ձի նորմաղ րնալաւմյա ժածկված Լե թն՛ վեգոլ Համա մորաճբը բոջնենրով:Մեր ատհվական

'

|

վրոուԱտամ Ինոողւբի

8--Մ

|

կարձացնիլՀ--ի կամ

մայրական ճյուղը Թողեն,։ Օ0Օտռոալին կարդի նարդի մայսմ բարձր, թական ոյույի իմիք «Ո--Ձ: հոկ երկրոբզը՝ սմ Կրանից 0--2Ա բուրձի ն նրա «Հակառակ հողմից" է ձեավորելհրրոխիղՀարկի եշթւոդ տառվա ուպբնանը յն»չ մա լրակողն մլուզերը (րրկրորդ Ջրրկից 40 0 սմ բոիձը): փոոտիին նրկրորզ Հայկերըի դոփում ալնետբԷ Համալրել երկբոիդ կաիգի պակաս ճյուղերի, ճիմբիտ եռացնել «ոռաջիչ երբ, խիտու ուդղաձրգ անող շիվիրը ե մրլակիցները: Կենյորոնական ուղենկողի հ մայրական Ցլուղնեթի մրա անա գիվերր

ո.

ու

Ս

երեր մենորի առռվանննիում ապաշպանելուվ (ճն- 15):

քարջում, ինչոչես նախոր տարներին, Հխլքից Հեռտաենի Հրսաջիվերըն մրցակիցները ու ւ դյիթնուր պործնականումմ ավարուհլ ապգուկիձնադորումր իյունը

Հոբբռողտարվա ռոակի գաբեպլել ճյուղեր ովը

Է

Սարերի էր: Հ ոՒրմ արաւ չիրոււարողուտնրակեերի Հիւո. սեձիխին ավելիպաճանջկուն է էի աբ: կին աաի ո:նկարով հորեն ճիշտ. ե ժամանակին կատարված ձար «նտրավաորուալիս.

Խճող ֆեղզձենու

Բլոն մ

1. լ

պնդաբնրող սրիզւոննիրի միջե նպաուժեղացնել դրանց

ե տակազիի բոխաել սննդանյութերը հլանուի):արմատներիկողի:

ն

կնրականդնհլ|ժեխադող ծառերի աճնցողությունն

սլսմաբծրություն ը: ջույին

Մազո ունելարի կան տլուղմրի Համձնթարկվաժությունը, հւմեղաքնել նրիիտաստաւթդ դառերի ճյուղիվաճակալող պավադոյացումներիղարդացումի, արադաքնել դրանց

ենի Հ.

սարան ր

՝

կանում միամյա շիվերի վրա ն մասամբ փնջաճյուղիկների, վաղաժամ շիվերի ու «աննորմալ» պտղաչիվերի վրա (նկ. 13): Լավխնամքի պայմաններում, երրորդ տարում այգում դրանք սկսում են պտղաբերել: ունեժամանակծառերը Այս նում են աճ սմ կն շիվերի ուժեղ (50--60 ավելի), ուստի դրանք պեոք է կարճացնել թույլ՝ երկարության 1/չ չոռիով, սմ երկարության իսկ 30--40 շիվերը չկարճացնել: Պտղաբերման ճամար պետք է թողնել 4--6 նորմալ միաժյա շիվ ն դրանք էտել 8--10 աչքի վրա: Հեմքից ճեռացնել ուղղաձիգ

ն ուժեղ աճող շիվերը, մրցակիցները ավելորդ վաղաժամ շիվերը:Փնջաշիվիկները ոլետք չէ կարճացնել ե նոսրացնել: Մայրական ճյուղերի շարունակողները այդ ժամանակ ունենում են նորմալ աճ ն կարճացում չեն պաճանջում: Տնկման չորրորդ տարում ծառերի պետք է էտել նույն կարգով, բայց բերքի Համար թողնել 14--18 իսկ ճինգերորդտարոսԻ 8--12,պտղաբերող շիվ: Հաջորդ տարիներին ծառին է պետք տալ լրիվ բնոնվաժություն՝ պտղագոյացումները թողնել մեկը սմ Ժյուսից 10--12 ճեռավորությամբ ն ալողաբերող միամ8--10 վա շիվերը էտել կամ 12--14 խումբ ծազկաբողբոջների վրա, նայած ծառի աճեցողությանը:

ն

կայունբերքատվությունը, ստեղծելնպաստավոր սվայ-

ու

1րիվ պաղաբերման շրջանի սկզբում դեռես ծառերը ուժեղ աճ են ունենում. է անճրաժեշո լինում սիստեմատիկաբար կիրառվող էտի միջոցով ճեռացնել Ճիվանդ ն չորացող ճյուղերը, ինչպես նան պսակը ավելորդ խտացնող դեպի ներս աճող ճյուղերը: Միննույն ժամանակ է կատարելերկար պետք սմ: շիվերի թույլ (1/5չափով)կարճացում, թողնելով 50--60 ճյուղերի շարունակողներըչեն կարճացնում, եթե Մայրական դրանցաճը չի անցնում 50--60 սմ-ից: Այս շրջանում էտի ճիմնական խնդիրն է ապաճովել ծառի տարեկան` ակտիվ աճը

մաններ ապսակիկենտրոնում աճող պատղաշիվերի Համար ն ճյուղերի ստորին մասի մերկացումը:

լանխելմայրական Ծառիաճը

դեպքում ալեւտք թուլանալու է խիտ դասավորված

թույլ շիվերի մի մասը նոսրացնել, իսկ մյուսները էտել 2-3 վրա՝ զալիք տարվա բերքի Համար նորմալ աճեցոաչքի ղության շիվեր առաջացնելու նպատակով: դա Հատկապես անձչրաժեշտէ կիրառել մայրական ճյուղերի ստորին ժա102

ու

առատ

ու

սում եղած շիվերի նկատմամբ` դրանց մեր կելու ն սլսակի բոլոր մանրում աճակալող ս Ճամաչավփ տիվ աճն ալլողաբերություն մար: Այս Հասակում անճրաժեշտ է նոսրաց տարեկան ծե ները ն Հիմքից Հեռացնել 4--5 են պաղաբերել, մի որոնք արդեն դադարել ըը, րեկան շիվիկները պետք է լրիվ թողնել (անկ են ն ինչպես ղասավորվա պսակի որ մասում ղուղա նակաշրջանում, էտի աշխատանքներին ռերըառատ ոլարարտացնելն կանոնավոր ջ ն վերերկրյա մասի աճեցողությունը ուժեղա Հոռաշիվերը,որպես կանոն, Հեռացնել Հիմքի էտի ժեշտության դեպքում Համապատասխան վերածել պողաշիվերի՝բերքատվությունըբա տակով: Ծնրացող դեղձենիներինկատմամբ պետք էտ: Մեր բեր աստիճանի երիտասարդացնող տարեկան ճասակում (6-դեղձենին 10--12 Քից ճետո) ցածր բերք է տալիս, թուլանում աճը, մերկանում են մայրական ճյուղերի ս պսակի կենտրոնը, պտղաբերությունն անց մասերը, իսկ երբ մայրական ճյուղերը ճա մետր երկարության, խիստ կրճատվում է դ կողների առաջընթաց աճը (5--10 սմ) ն ս նալ առանձին ճյուղեր: Այս դեպքում նույնի ոռոգումը մաներով պարարտացումը ն առատ կում. ծառերի նորմալ աճն բերքատվությո է. ծառերը մասնակի երի տասարդացնե մայ բի ծայրերը կարճացնել 2--3 տարվա իսկ 1--2 տարվա բնափա յին ճյուղերի ժայրերը՝ ժամանակ պետք է կարճացնելՐրլ6աճակ երկարած ճյուղավորումները: Նպատակա խատանքը կատարել Համեմատաբար թույլ բ ուժեղ պարարտացմանու ոռոգման ճե որպեսզի եհերիտասարդացումը ապաճովի բա Անճրաժեշտության դեպքում կարելի է առա ճյուղեր կարճացնել 84--4 տարվա բնափայտ

ձրի-

երիտասարդացնող Ամելինպատակաճարմար

Հե խորճուրդ տրվում դեղձենու նկատմամբ մասսայական կիրառել խոր էտ:

թյունը

ՐԱԼ Քեքն էրիտասարդացումը, բան կիրառելկոչ տասարդացում, որովճետն տնտեսու

Հնարավորության

1ոհվ զրկվում է բերքից ն ժառերն /լ դժվարությամբ են վերականդնում լիարժեք սյսակ: Ամռանը,

դեքում, է պետք հրիտասարդացած ծառերի նկատմամբ կիրառել էռ. կանաչ Հեռացնել -Սիրցակի ցները ն ավելորդ Ծույլշիվերը, ուժեղ ն ժերատել առաջացնել երկրորդական

շիվերը

էտի

շարունակողները պետք

շիվեր» Մշ է դերաղասելի ունենալ` մեժ նվով միջին (40-50 ձրկարության սմ)շիվեր, քան փոքր թվով շառ: երկար(70-80 սմ ն շիվեր: Մայրական ավելի) ճյուղերի Հէ

ժերատել: Հաջորդ դարնան

ավելորդները

ժամանակՀոռաշիվերը պետք է օգտագործել պսակը Համալրելու|. լրացուցիչ պտղաբերող մակերես ուռեղժելու նպատակով, հսկ

ճեռացնել Հիմբից: Տբտաճարված

,

բացվելուց ցրտաճարության դորշացումը

դեղձենիների էտը: ծրտաճարված ժառերը պետք է էտելվաղ: ճ գարնանը բողբոջները Լրիվ Հետո,երբ Հնարավոր է ավելի ճիշտ որոշել աստիճանը: Դեղձենինօժաված է վերականգնման բարձր ունակությամբ. կեղնի կամ միջուկի դեոես չի նշանակում վերջնական Ջրոաճարում, որովՀեւոլ դրանց միջե գանվող կամբիալ Հյուսվածքի շերը Հաճախ ճում է

կար-

կենղանի, ն ծառըլավ (նամբի պայմաններում վերականգնվում Ցրտաճարված

է:

Թողնելուլ այնպիսի ճյուկնպաստի վերականգնմանը, տերնները

Ճյուղերը, որպես կանոն, պետք է ճացնելմինչն դրանց առողջ մասը, ղերը,որոնց վրա կան բացված տերններ, Դ պսակի արադ Քանի որ

ջրել:

կներ՝ոլչսակը Համա-

եկած Առաջ

«արարատ ացնել,

ֆուռոսինթեռի միջոցով ծառերին կմատակարարեն օրգանական նյութեր: Այդոլիսիծոււծրը պետք է 21 Հատ կապես չողուռական ն «մարարաանյութերուվ ակսաժ վաղ դարնանից ճաճախակի ն առա

ե

արո

ճռռաշիվերից ուժեղ ճՃաժ շիմերից ոյնաք է ընդճանուր կարգով ձնավորել մայրականճյուղեր ու աճակալող ճյուղի

(րելու Հող

որ ու

րի

ճառա

ՈՌՈԳՈՒՄ

պաճանջ ունեն

տարբեր Դեղձենիները

արինը

Հողատեսքից մշակող

ոչ

կլիմայակա պ

պետության դեղձենի

ա

ըճեստա

դ

շատ չեն ն եժ մասը տեղում է ձմ ըին։ Ուստիմեր պայմաններում

ոլտողաբերման ճամար

է: այդու

ճողն

առա

ճա

Դեղձենին կայուն,ամենամյա բ

լիս, երբ

պետք է պ խոնավությունը

նրա արմատների տարածման ամ տացիայի ընթացքում, Ճատկապե

շերտի

խ

պայմ

սմ

ռաճմանային խոնավունակու (Դ մաններում, որի ճամար ամունը

տարբեր շերտերից (20--80

ճողանմուշներ լոբորատոր

մնում

է

սեղ

խոն

խոնավությունը: ԱյդուՃողի տարբեր տեղերում սովորական բաճ րությամբ փոսեր, ապա դրանցից յ վերցնում են մեկ բուռ Ճող ն սեղմ

բացելուցՃետո Ճողը

այգին խոնավությամբ փած ապլաձճու եթե այն ցրվում է, ամա պետք է այ Մճժաճասակ երող դեղ ւպտղաբ նշանակություն ունի ջրման եղանակ քանի եղանակներ՝ոռ ոռողման ի

մերձբնային բոլորակներով,ոռոգում

մամբ,

այգու

ողողմամբ ն կաթիլային ոռոդ նակից,այն սլետք է ջրի Ճամեմա Հողի պաճանջ

առաճովի

ուն

բա

չասիխոնավացումը ամբողջտարա նշված եղանակների մվմեծ մասը չի

ադ պաճանչը կամ դեղձենիների

թողնվում այդու

Օրինակ, ողողմանեղանակով ջրելու է

է

կորչում,Ճող

ամբո ղջ տարածու

թյամբանօդումո ջուր

ու

աճում

է

դուրս, բաժակներիցք

յում վատանում է նրա օդային ու ջրային ոնժիմը, ն ռելիեֆի ալատճառովոչ բոլոր վայրերում է Հնարավորկիրառել: Բաժակներջով ոռոգման նղանակի դնալքում ամբողջ չուրը տրվում է ծառերի բնամերձ տարածության սաճմաններում: Դրա ճամար նախօրոք լուրաքանչյուր ծառի շուրջը բաժակաձն փոս են պատրաստում հ ապա ճողը Ճավասարեցնում են սմ բարձրությամբ թումբ կապում: բոլորակի շուրջը Չ0--25 Բաժակների կողքով ծառերի շարքի ամբողջ երկարությամբ պատրաստում են բաշխիչ առուներ ն առանձին ակոսներով են թողնում բաժակների մեջ: Այս ջուրը բաց եղանակի դեպշատ է ծախավումու միայն բնամերձ Հողնէ Ճադեքումջուր ն ջուրն էլ ներծծվում է միայն նում դեպիխոր ուղղաճայաց շերտերը, ուր Ճաճախառաջ է բերում լճացում, որի Հետնանքով դեղձենու ակտիվ արմատները շնչաճեղզձ են լինում, Քոլորակիցդուրս Ճորիզոնական ուղղությամբ չուրը շատ քիչ է ներծծվում, որի պատճառով այստեղ արմատներ Համարյա չեն աճում, դրանք զարգանում են գլխավորապես բոլորակի ներսում: Այդ պատճառով ծառի սնման մակերեսը նես արՀեստականորենսաճմանափակվումէ նրա շուրջը պատրասէ տածբոլորակի չափով, որը շատ փոքր է ն բացասաբար ազդում նրա աճեցողությանվրա: Սա Ճամեմատաբարլավ է երիտասարդ ծառերի իսկ մեծաճասակ ծառերի ճաՀամար, մար անբավարարէ, որովճեւոն դրանց արմատներիմեծ մաորոնց շատ քիչ ջուր է 4աս-չսը

նում: Այս եղանակով կարելիէ ջրել (ճորիզոնականներով)

նան

Պարն

լանջերի, ինչպես ն դարավանդներիվրա աճող դեղձենիոռոդման եղանակի մի ները:ՔԲաժակներով բացասական կողմըն էլ այն է, որ խանդարում է այգու, միջշարքերում կա-չ տարվող աշխատանքներիմեքենայլացմանը (մշակության ժամանակ` բոլորակները քանդում են ն ամեն անգամ` է լինում նորից վերականգնելձեռքով):

Հարքա-

Ոռոգմանակոսային(ֆիլտրացիայի)եղանակը

մայրի մշակված ճողերի պայմաններում լավագույնն է: Այս եղանակի առավելությունն է, այն որ ջուրի Հավասարաչափ ներծծվում է ինչպես այնպես խորությամբ, էլ ակոսի լայհությամբ՝ Հորիզոնական ուղղությամբ, ջրի կորոատը քիչ է լինում, ոռոգումից ճետո ճողի մակերեսը չի կեղնակալում,ե

աշխատանքներըկարելի է ճամարյ այգու Ակոսներով։ոռոդման Համար թյուններում լուրաքանչյուր ջրման ն կցված բուկլից մեքենայով բացում ե ն 100-սմ խորությամբ ակոս՝ 15--20 Թույլ չրաթափանցկանությունունեց

15--25

սմ

ակո խորությամբ,

սովորաբար պատրաստում են ավելի ջին ակոսը՝ ծառի բնից 80--100--120 ր ոչ խոր (10 նայած ծառի Հասակին, իսկ միջշա ռի արմատները չվնասվեն,

ները՝

մեր

Տան

աղաճո

սմ Հեռավո մեկը մյուսից 20--100 րու միմյանց մոտիկ, իսկ ծանըՃող 1--2 ճետո, երը Հնարավոր է տ օր բուկլից մեքենայով ակոսները ծածկո դոլորշիացումը կանխելուճամար: Այս եղանակով ոռոգվածայգինե Համեմատած բաժակային ն մարդա են ված այգիների ճետ, Անձրնացումը

տվությունը:

ձարկվել է հջնանի դարա շրջանում՝ այգիներում ե այժմ կիրառվում է եղ րում: Անձրնացման հղանակիառ է ծախսվու խնայողաբար ջուրը

ավե

են ջրվում, բարձրանում է օդի Հարա նիչ որը նպաստում է ֆոտոսինքե բարձրացմանը: Բացի այդ, Հնարա ավտոմատացնելչրման աշխատա ների ընքացքում կատարած անձրնա տուների՝ ն ճիվանդությունների վույքներ չեն նկատվել: Ոռոդման կաթիլային եղ երկրների պտղաբուծությ մի շարք դեռես լայն տարածում չունի, չնայա դավական ՍՍՀ, չայկական ՍՍՀ) տ յունք, Հատկապես չրի խնայողաբա

կետից:կաթիլային ոռոգումը կարելի է Համարյա ամբողջոճասցնել նվավին ավտոմատացնելն ձեռքի աշլաատանքները զագույնիչ կաթիլների ճոսքը ճիշտ կարգավորելիս արմատա-

ու

մբշչո

բնակ շերտերի երբեք չեն գերխոնավանում, արմատները են օդ Ն խոնավություն, միջշարքամիաժամանակ ստանում յին տարածությունը չոր վիճակում է ն ճնարավոր է լինում ցանկացած ժամանակ մեքենաներով մշակել Հողը, ծառերը էտել բուժել ն կատարել բերքաչճավաք: Սակայն

ու

դա

չուրը

նս

տալ

կաթիլային ոռողման եղանակի բարդությունն այն է, որ միշտ չի Հաջողվում ջուրը զտել ն Համախժիկլլորը խափանվում է կաթիլների Ճոսքը նորմալ չի ընթանում: Այժմ ոչ թե կաթիլներով, այլ շատ բակատարելագործվածչէ:

առաջարկվում է րակ շիթով, բայց

ռրային

է կաԴեղձենու ալյու ոռոդումները նպատակաչճարմար ու տարել ըստ ծառի աճման զարգացման 4իմնական փուլերի: Առաջինջուրը պետք է տալ վաղ գարնանը, բողբոջների բացվելու ընթացքում, որպեսզի ակտիվացնել ծառի կենսական պրոցեսներըն ապաճովել նորմալ ծաղկումն ու պտղաորը անճրաժեշտ է ԱրարատյանՃարՀատկապես ձմեռներիը ոի 4ճետու ավա

կալումը, բ

ժ /ոի չորայի

.

տրվում է մասսայական ծաղկաքափից ջութբ Նոկոորդ 5--10 օր Հիտո՝ պտոասաղմերի վզարդացմանընպաստելու, շիվերի աճեցողությունն ուժեղացնելու ն արաղ մեծ ասիմիլյացիոն մակերես առաջացնելու ճամար:

շ

ճեւոո, ռո

շրի

սորտե

րի:

-

բերջա2Ր2

երթաու-

ին բաե

տղա պողալրց

միջաճաս

ի

ժանշրջանում խստիվ արգելվում դեղձենու չրել,

ԵՐբոբդջուրը տրվում է շիվերի առավելագույն աճի ն ձնավորման շրջանում, ֆիզիոլոգիական պտղառպողակորիղի քափից առաջ: տրվում է սորտերի Վոբբոբդ վաղաճաս ջուրը ն ուշաճաս բնրքաճավաքից 19--20 օր առաջ միջաճառ ու սորտերի պտաղալիցիշրջանում: Պտուղներիլրիվ ճասունացէ այգին որովճեւոնպտուղներըճաքճքում են, ն իջնում է դրանց որակը: տրվում է վաղաճաս սորտերի

չ

անմժիջասլես

Հինգեբորդջու՞ը.

Ճավաքիդ

Մր էի"ան

վա Ն 6ից

նում`

ծաղկաբողբոջների ճիմնադրման նախօրյակին: տրվում է միջաճաս սորտերի բերքաճա-

Վեցերորդջուր

`

վաքից անմիջապեսճետո ն ուշաճա Քի, 20 օր առաջ: տրվում է ուշաճա ջուր Վեռշջին քից Հետո, աշնան վերջին՝ ձմեռնամ ձմռանը, ն ճող նախապատրաստվեն

ստեղծվի:

Արարա

նշված ժամկետներն րումների ոլես վերաբերում են ԱրարատյանՃա ջանի պայմաններում մշակվող դե դիներին։ նոլեմբերյանի շրջանում դ Քիչ հն ջրում, իմ Հա յին դուսու դոռհրիպայմաններու, ի ճախ են չրում։ Անկախ դրանից, բ ժեշո է չրումների զուգակցել ծա սիուլերի ճետ, ելնելով տվլալ շրջան մաններից, միջշարքերի պաճպանմ ռի ճասակից (աղյուսակ8) Անկախ շրջանիցե ոռոգման ե

ջբման

նոբմաներն

ըստ

մալ է 4ամարվում այն ժամանակ,

Դեղձենուայգու

5500--65

ճառանընորման

թո

Ն պտղաբուծությա (այգեգինեգուծության

տուտի տվյալներով)

գոտիները

Գյուղատնոնաական | կյգու

|

6000--65

Ս

5500--60

--2 աձո 6000--70 տղաբերո ծղեգնաձորի պտղաբերող

|

ԱրարատյանՃարթա-| երիտասարդ | վայրի գոտի '

Մուրի,

Երիտասարդ Արարատյան | Հարթավայրի

դոտի| պտղաբերող| նախալեռնային

այլն)

| պտղդարերող | 4000--50

Շրիտասարդ 3000Հյուսիսարնելյան ն

գոտի (նոլեմբերյան

մեկ մետրից

ոչ

ճագննում է դեղձենու երիտասարդայգու մինչե 60 սմ, իակ պակաս խորությամբ

այգուս՝ պտղաբերող

Մենք պայմանական նշել ենք

Հողաշերտը: Մեղրինն նղեղզնաձորը

ջուր ըստ

պա-

ավելի կպա-

բերքիդեղպ-

ճարքավայրիՀետ մասին, սակայն այնտեղ դեղԱրարատյան ձենիներնառանձին դեպքերում կարողեն ավելի կամ պակաս պաճանջել: Չորային տարիներին ն ուժեղ

ջուր

դեղձենիները1--Չ2 ջում, բնականաբար,

դեպքերումանձճրաժեշտ Ճանջեն: է չրել Այսպիսի

է ծառերի ուժեղ

աճմանը

ն

ցրտադիմացկունության

կենսաբանորեն ճիշւռկիրառվող պարարտացումը նպաս-

ՊԱՐԱՐՏԱՑՈՒՄԸ

ու

Ճանջի,այլապես տեղի կունենա ուժեղ պտղաթավփ ն պտուղները կստացվենոչ Հյութալի շատ մանը:

տում

գլխավորապես սերմերի

ն

ու

դններատիվ օրգանների

կլանում է Համապատասխանա 129.6 կգ. այսինքն՝զգալի չափ նին: Այս պարարտանյութերիմ վերադառնում է ճող։ իսկ մյուս է գնում այգուց. ՃետնապեսՃճո է

ները լրացնելու ճամար պարա

առաջանում: 0Րգանական պաբաբտա

Հճարստացնելուց բացի, բարձրա թյունը ն բարելավում նրա օդա ն Այս տեսակետիցառաչջնակարդ մեր դգյուղատնտեսության մ որը վող 4ճիմնական օրգանական պ դոմաղբի միատարը չէ հ ֆիղիկ կազմով ղգալի տարբ քիմիական Սաճմանվածէ, որ լավ քայք միջին 42աշվովպարունակում է 60

Լ չՆ

ն

շատ

ապա

ոոֆոսֆոր,Բ ա ա է, ն Բնակավայր

ն

են աղուռական, ֆոսֆորակա ծում տանյութերը:

Հանքայինպաբաոտանյու

Քիչ լինի

տակ՝

ները ն դրանով նպաստում սննդ կողմից: Բարձր արդյունք է ստ է մտցվում կիսաքալքայված վ քայված գոմաղբը օրգանականն մեմատաբար քիչ է պարունակո մատներն այրում է: Սովորաբա սմ խորությամբ, Չ20--Չ25 յուրացումը արմատ

են Ճողում ընթա ուժեղացնում

Ա

րու

աղուռ

կգ ֆոսֆոր: Բերված տվյ է, նաարժեքավորը թոչնաղբն բոլորից գոմաղբը պարարտացում), տեսակից,

բարձրացմանը, արադացնումէ ապրանքայինպտղաբերումտնելըն զգալի չափով է բերբարձրացնում

թյանշրջան

ու

ն

Քավությունը: Դեղձենունորմալ ղարդացման ն պտղաբերության ճամար մեծ նշանակություն ունեն ինչպես օրգանական (գոմաղբ, կոմպոստ, տորֆ, կանաչ այնպես էլ Հանքային(ազոտ, ֆոսֆոր, կալիում)պարարտանյութերն միկրոտարրերը (պղինձ, մանգան, մագնեզիում, այլն): Դրանցիցյու-

Ցինկ, երկաթ, մոլիբդեն, կալցիում

դեղձենին

հր ուրույնդերնունի դեղձենու րաքանչյուրն ն կյանքում

է

մեկը մյուսով փոխարինելչի կարելի: Աժխաթթուն է օդից ն ֆոտոսինթեղիպրոցեսում վերցնում լույսի քլոտերններում սինթեզում է օսլա, շաքարներ րոֆիլի միջոցով ն այլ օիգանական նյութեր, որոնցից կառուցվում է բույսի մարմնի Հիմնականմասը: Մինչդեռ ֆոսֆորը կլանում է արմատներիմիջոցով ճողից՝ պատրաստ վիճակում ն օգտադործում

զարգացումը ապաճովելու ճ ամար: Դեղձենին բավական պաճանչջկոտէ պարարտանյութերի նկատմամբ: Այսպես,օրինակ,խնձորենին610 ց/ճ բերք տալու դեպքում մեկ ճեկտարից կլանում է 66.8 կգ աղուտ, 12.9 կգ ֆոսֆոր, 21.5 կգ կալիում, կգ կալցիում, մինչդեռ դեղձենին230 ց/ն բերքի դեպքում

78.4

«Տ

ընչոա-

Տ3Հ.

ՀԶ Է»

մ

| լ

| '

Հ :

| | -

| |

|

Աղյուսակ

| ՀՅ | ՀՀ

Էի

| Տ.» 92500 21.00

չԷ 25.00

Քարմ գոմաղբ ճարդի փոռցի վրա

՞

. 25.00

ծ

31.80

65.00

էՎ

22.00

25.40

` 20.30

0.15

0.60

0.60

0.25

0.08

0.19

Ն

04,

0:45

Ն

0.23

0.67 0.15

.

083՝

0.58

0.23

0.50

0.28 0.64 0.06

(33 (18 245 0:40 0:31 ո ր " Նի

0.02.

Հ

| «

Ել

ւ

-

24.Չ0

-

0.85

Ն

-

.ոռ

--

0.48

Ն

-

ՀՀ. 5

| | |` | : - «| 5

կազմը (տոկոսներով) գոմաղբիքիմիական տեսակի Տարբեր

ուրթ

Բղուտ՝

(ր այոք աժոնրո'

նոթ.

իան

Ապոտ՝

ն

Ֆոսֆոր

թա

իագնեղիու յու կալցիում Ազոտական ամենալայն տարածվածը Վ կ ՛ պարարտանյութերից վ / ամոնիակային սելիտրան է, որի մեջ ազոտի պարունակությունը (գործող նյութր) կազմում է 34:40: Սելիտրանլինում է վարդադույնկամ սպիտակ, ուժեղ կլանում է խոնավություն ն արագ կարծրանում է, ուստի պետք է պաճել չոր տեղում ն պարկերի մեջ' Ամոնիում սուլֆատը ազոտ քիչ է պարունախոնավություն Համեմատաբար քիչ կում (մուտ 21 0), բայ է կլանում ն լավ արդյունք է տալիս ճատկապես կարբոնատային Հողերում:Միզանյութը պարունակում է 40 (0 աղոտ: Դեղձենին մեծ քանակությամբ ազոտ կլանումէ բողբոջների բացման, տերնեների։շիվերի ն արմատների ուժեղ աճման շրջանում,ուստի ազոտական պարարտանյութերըպետք է տալ գլքավորապես վեգետացիայի առաջին կնսին։ Ազուը ն մտնում է կազմի մեչ, դրական սպիտակուցների քլորոֆիլի է է աղդումֆոտոսինթեզի ակտիվության վրա, ուժեղացնում ոչ միայն վեգետատիվմասերի աճեցողությունը, այլե պտղագալիք տարվա բերքի Համար: ՊարզբողբոջներիՃճիմնադրումը ված է, որ բարձի բերք ստանալու ճամար անճրաժեշ է, որպեսղի ամռանը դեղձենու տնհրններիմեջ ազոտի պարունա112

ֆ ռոա

կությունը լինի պակաս: Ֆոս

ն

դրանց

կա

չոր

նլութի

պլարարտա

չոությունում լայն օդտադործվում է սու րունակում է մինչն 18--2040 ֆոսֆորա է ապիտակ փոշու ձնով: Ֆոսֆոր կազմի մեջ, արագացնում է բազմա գացումը, մասնակցում է օրգանակա ուժեղացնում է պտղակալումը: Սա հ

ձին մտցնելու դեպքում ճամարյա չի

քատվության վրա բայց լավ արդյո կալիումի ճետ ճամատեզղպարարտա ֆորը քույլ շարժունակ է, ուստի պե պես արմատաբնակ շերտը, որպեսզ նավետ օռոտտադործեն։ Ազոտի ն ֆոսֆո ն նկ դեղձենին թույլ է պտղաբերում ղաթոասի:Սաճմանվածէ, որ տերններ

նակությունն ուժեղ տատանվում է, բավարար, եթե այն կազմում է դ տոկոսը: 0.1--0.15

կալիումական պարարտան մեջ լայն կիրառում ունեն կալիումակա 30--404Ե0 կալիում), կալիումթլորիդը ծծմբաքթվային կալիումը (45--5040 տակվում է դեղձենու գլխավորապես է շիվերի սերում ն նպաստում փա կլանմանը ն կողմնակիորեն ուժեղաց մեծ չափով ազդում է բջջանյութի ֆիզ թյունների վրա, որի շնորճիվ բարձ դիմացկունությունըՃիվանդություննե

բննպասո. պայմանների նկատմա

Դեղձենումշակությունը

րության դեպքում խիստ թուլանում ների աճը ն շիվերը աննորմալ են ա բում վեգետացիայի վերջում չորանում ների եվրերը դորշանուժ ու չորանում որի ճետնանքով ճաճախ տեղի է ունե Ց

եթե Հուլիս-օգոստոս Օպտիմալ է Համարվում, ընաթավփ: տերններիմեջ կաղամիսներին կալիումի պարունակությունը

ավելի լինելու դեպքում խորճուրդ չի տրվում դեղձենուայգին

տոկոսի ուսճմաննեմում է դրանց չոր նյութի կշռի 1.4--2.2 մեջ 2 տոկոսից ւտերեների րում: կալիումի պարունակությունը

կալիուկալիումականպարարտանյութերով: պարարտացնել

է

Հատկապեսպաճանջնկատմամբ մական պարարտանյութերի կուռ են դեղձենու դեղնամիս սորտերը: Վերջին տարիներինՀայրենական արդյունաբերությունը են որոնք բաղկացած արտադրում է բարդ պարարտանյութեր, հ գործող նյութը պարունակվում Չ--Ց պարարտանյութերից Այսպես, օրինակ, ամոֆոս քանակությամբ: կբկնակի-քառակի

0կ աղու պարունակումէ կոչվող բարդ պարարտանյութը ն թթու, իսկ նրտրոֆոսկանպարունակում ֆոսֆորական 40:00 10.42 թթու, 12.80 նը. գն ֆոսֆորական է 12.24 0ը աղոտ, թողարկվում են ճատիկալիում: Բարդ պարարտանյութերը է ձնով, որը Հնարավորություն կավորված (գրանուլացված) մեքենաաշխատանքների սուսլիս Ճնշտացնելպարարտացման ունեն նան յացումը:Դեղձենու ճամար մեծ նշանակություն են ժիկրուռարրերը, որոնք չնայած քիչ քանակությամբ պաՀանջվում, բայց զգալի դեր են խաղումկենսական պրոցեսմնում է քլորոֆիլի կազմի Ֆերում: Օրինակ, մագնեզիումը

եԵջկա

՝

մեջ, քլորոֆիլի կազմի երկաթի առաջացմանը:

նյութի կշոի 0.23--0.227 չի մտնում

անմիջապես

է նրա

ոխԱնան մար

մեջ ն սրա պակասիկամ բացակայությանդեպքում տերններում քլորոֆիլ չի առաջանում կամ շատ Քիչ, է առաջանում, Ճճեորի Ճետնանքով դժվարանումէ ածխաթթվի յուրացումը, ու օրգանական տնապես ն ֆուոսինքեզի նորմալ րնքացքն Սաճմանվածէ, որ բավարար է Համարնյութերի ուսեղծումը: տերեների մեջ վում, եթե մաղնեղիումի պարունակությունը տոկոսը: կաղմժում է դրանց չոր

բայց

առաջացնում է տերնների պակասը կամ բացակայությունը Հատկապես կարբոՀիվանդությունը, (դեղնություն)

քլորով

նատային ճողերում, ուր այն զոնվում է չլուծվող վիճակում: Դեղձենու քլորոզի դեմ լավ արդյունք Է տալիս երկաթարչասկիրառումը պի ն երկաթ պարունակողայլ միացությունների գ մեկ ծառին):

(եելաքնել՝ նորման 450--900

սյակառ

Բոբ ը նպաստում է դեղձենու բա զարգացմանը,մասնավորավղեսբարձր խա ժլունակությունը:, Բորի փոխանակությունը, առաջացնում է ծ չորացումը, սակայն բորի մեծ քանակո մեկ լիտր ոռոգման ջրի մեջ)կարող է դեղձենու նորմալ աճին ու պողաբերմժա Մանգա նը մեծ դեր է խաղում ք շաքարների կուտակման պրոցեսում, մո է դեղձենու յզողակալումը, նպաստում

ղարդացմանը4ողում ն այլ նկատի ունենալով ճողի առանձնա

ռերի ճասակը, խորճուրդ է տրվում դեղ նել պարարտանյութերի չետնյալ մո

(աղ.10):

ու

Աղյուսակումբերված նորմաները մ ձին գոտիների կոնկրետ տնտեսությու կարելի է ավելացնել կամ պակաս ինչպես նան փոխել «արաբերությո խտությանն ժիջշարքերի պա այդու գին Բնական է, որ 6544 մ (416 ծ ծառն) խտությամբ տնկված ալդու կա խոտաբույսերիցանքի դեպքում դեղձեն նորմաները նույնը լինել չեն կարող: Բ տրվում դեղնամիս ոորտերի (նարնջի ծառերին 20--80 տոկոսի չափով ավե

Ա.

բ

100,

է

Ա-1՝ գ (Վգ/Ճ),

Լ

որտեղ՝ Պ-ն պաճա

պարարտանյութ: պարարտանյութերիքա Պաճանջվող տնյալպարզ օգնությամ բանաձեի ՓՋ-

քանակն ընդճանուր

(Վգ/ճ),իսկ Բ-ն՝ գործող նյութի տոկո նյութի մեջ: Քացատրենքկոնկրետ օ մեկ ճեկտար դեղձենու այդուն պետք է կային սելիտրա դործող նյութի Ճաշվո

:

Տ

|

-

||

ՓԼ

Հ.

Յ

: -

|

|

Լ

յով

յով դ աաա

(ոսկոտ 06) նո

կ

(ախո ց) ատոաղզազեռսը

զո

Տ Փ

ՀԺ Թ

ՀԵ

ՏՏՏ55Տ

ՏՏՏՏՏՏՏՏ

-

տկոյոսվողը̀

դվիոկ

"

Նոաաանշան

06)

Ը

հո

ՐՐ

տոֆ

|

Հ

Տ

Հ

Տ

Ջ

ՏՏՏՏՏՏՏ

ՀՎՀՀ

ջբ

-ծ.

Տ

Տ

ՀՏՀ

Հ«-

.ՏՖՏ

Ձ

Թ

`

զո

Փ

Պ

լ

Տ

ՏՏՏՏՏՏ

:

տ

ԾԵ

ՀԵ»,

-

,Ժ

ՓԳՁ

Գ

բ

Է՞) -ծ

ՏՏՏՖՖՏ

,

ՏՏՋՏՋՏՋՓՋՏ

Գ

ՏՏՏՏՏՏՏ

Հ

Հ

(ՏՏ աաա ոմտվյզո Տ 8 ՀԱՏ

| 2.4 ՀՏՏՏՏՏ

ՅՏՅՏՅՏՅՅ

վրոդովդարը

«ատ

ոսկատ

Ջ

:

»«ՏՏՏՏՏՏՏ

|Տ

ՀՁ

բռ ՏԱԵՏՅՅ5Յ

ԼԸ

առու վժնորսգ

|11111111

մժվմոտ մոտ վխողյ11111111 աո

-ոժ

դվրոկովդարը

տմտվք

(ոթ

աթպհար

ԼՏՀՏՏՏՏՏՏՏ

-՞

արու

ԹՈՆ

"

ւոն (ոկ թո) (ՏՏ ՏՏՏՏՇՏ Կազմգհոսը

""ՒԱՇՃՇՋՏՀՏԾՏ

«`

(ոո դու)դ. ՖՏ) | Ջ Հ ի ` ՝ 11" թփորարը |212222 5:

ԼԱՒ լրատու

|: Յ

Ծ'

ՍՏ

Ռո

Յ ԵԷ Տ

Հ

Է

ՏԵ

Հ.

ՏԱ. 5/3

:

"1: `

|

|

88| ե

Ն

8. :

.|Հ

«մ

8|3 «ց

:

.

,

Հ».

80385 ՀԷ. 6 ՀՏ

ՑԻ

3.

ազոտ.

/

Հ

են 100 ն փազմապատկում տոկոսով բ

կգ տոկոս

սոկու: Այսոլես՝ մեկ

ակի,

ն

,

էլ

կի նո

շարք

Հեկտարի ԾԱ Կրակային աէլիտրա դեղձ ր

Կորմի

Մոր Հանրապ ուլգովյամբ վատարվել Աշ րատյան Ճարթքավայրի, ,

Ր

ններում),որոսքԸ.բոլոլոր

դրակա տիճանի

աո»

է

ուն

`

պ

ավելի բա

որո

արնի

ո

նը ն տոն, ե թի տնսակին, Աշտարակի շրջանի «Սասունի կՖ հ դում 1965 թ. դրվել հլ է դաշ դաշտայինփոր վեց (8246, 6544, 62083, 5544, 5243,

րարտացման երկու

Ա

ե նոններով նախատեսվա ն

-

միաժամանակ են տրվել՝ ֆոսֆորը,

ոգի

ազոտը մտցվել են Հ մեջ վաղ գա ժամանակ, իսկ մնացա ծ 50 տոկոսկ ա ն ք նթացքում սնուցման կարդով (երկու ել են տանյութերըտվել սուպերֆոսֆատի րայի ն կալիոււս կան ԱԶ աղ աղի ձնով, Ագ նքները ակ «իյում աշխատանք երկու տարբերհրա մ իատե ատեմա

ծ

ռ

ամանակ Պարար ըրմիա ա նյուքի Հաշվո բրգոր Բ դեղձե բա (1965--1920 թթ.),

ե

ե ձուսրբերակում90-ից մինչե 200 Գ 135-ից մինչն 300 գ: Հինգ տարիների

-

.

Հեւոո այգին ունեցե աշխատանքներից ակ 11) ցանիշները (աղյուս

1Ռ

Ադյուսակ

նարնդեդձննու ածման, ազդեցությունը ջիորատվության կգ

ԿՊաբաբտացման

Լարրի

վոա տեսական առղյունավետության

շՐջան,

է

Ցուցանիջները

յ

`

|

Յ

Սաղաբթիտրամագիծը (1 տարվա միչինը)

մետր

տոկոս գրամ

աճի գումարը

Մեկ բողբոջին ճասնող

Իիողանգվածը

Մեկ ծառի տերնալին

մակերնար

մպ

կո

ի միչի ՍՏ

Յջ ՀՏ `

100.

113.1

43.8

1.28

0.326

տ

ոջ

115.1 23.7

114.1

202.7

113.0

291.1

140.1

278:4 242:

միջին Հոփտարի թ.

3"

աաաԱրար

ռուր.

ռուր-

ուռւբ.

12290

18924

բնրքը

Մ եհի եկտ

լզու

ա

ովոՄ

արժեքը

Մեկ Հեկտարի

տարվա

եկամուտը

առացված Բթկրարից է

ՄեկԷ Հեկտ

:

չ ամ

նույն քվում պարարտանյուքի

ստացված

զու

Շաճութաբճրությունը

ն Համա կազմելէչ ճանքային պարարտանյութերի դոմաղբրի

աեղ մացնելու դեպքում` 331.2 ց/Բ, լրիվ ճանքային պարարտանյութերի դեպքում` 316.8 ց/8, իսկ առուղիչում (առանց «08.8 սդարարոաացմուն) ց/Բ:Այս օրինակները ցույց եր տալիս, մեժ որ ճանըապնտությունում կան դեղ«եարավորություններ ձննուբնբթասովություն բարձրացման ճամարո

ԴԵՂՉԵՆՈՒ

ՎՆԱՍԱՏՈՒՆԵՐԻ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԵՎ

ԴԵՄ

Մեր ճանրապնտությանդեղձենու այգիներում դեռես Հահդիլում են մի շարք վնասատուներ ե Հիվանդություններ, չ ք ք Հ ն ն որոնք ճաճակխլուրջ վնաս են7 պաոճառում շիտերններին, վերին, աճող պտուղներին ե զգալի իջեցնում նն բերքատվությունը. Վերջին տարիներին շոսո տնտեսություններում կիրառվում են միւսյն պայքարի քիմիական միջոցները, մինչդեռ դելձենու վնասատուների ն Հիվանդությունների դեմ պայքարը Ճաջող կազմակերպելուՀամար անճրաժեշտ Էէ ժամանակին ե որակով ագրոտեխնիկականմիջոցառումկատարել ենրի ամբողջ ճամալիրը: րինակ, Հայաստանի չորային չերմաաոիճանի մեծ տատանումներ ունեցող կլիմայի ոլայմաններում կարնոր նշանակություն ունի դեղձենիների բունը ն մայրական ճյուղերի ստորին մասերը ամբողջ տարին կրակաքովժածկված վիճակում պաճելը, որը նպաստում է դրանց կեղներարհաճարությունից հ ցիտաճարությունից պատու

Գ

ռուի.

տոկոս

12592

4.2.

Ն

Բերված տվյալննիր վկայում են, որ պարարտանլչութնրն ուժեղացնում եհ ծառերի աճեցողություը ն բարձրացնում բերքատվությունը(140.1 ե 112 կամ երկու տարվա միջինը՝ 126 տոկոսով): Պարզվել է, որ Արարատյան ճարքավայրի պայմաններում 100 կգ աղոտ, ֆոսֆոր ն կալիում մոցնելու դեւքում դեղձենու աճն ու բերքատվությունն ավելանում է

տեսապարարտանյութերը (յուրաքանչյուր Հանքային

ՊԱՅՔԱՐ

0.288

տոկոս

արղյունք է ստացվում

կիը։ ներգործող հյութի Ճաշվուվ) վեց տոննա դոմաղզբիՃեւո ճամատեղ շողի մեջ մոցնելու դեպքում: Այսպես, դեղձի բերբը

49.4

19.4

չավ Խաչատրյան)

:

մ2

տոկոս

ԷՅՏ 1:97

1.56

տոկո

արու

Յ

Է

1:81

ց/ն

Մճղ Հնկտարի միջին բերքը 1969 թ.

Մեկ

--

Մետր տոկոս

Մեկ ժարի միամյա շիվերի

Հ

1Հ | 3:38 մետր

ՅԻ | 158 Մ

ՀՆ:

-

Սաղարթի բարձրությունը (4 տարվա միջինը)

|`

պայմաններում (Գ.

:

(4. Գեորգյան), իսկ Թումանյանի տոկոսով շրջանի

36-38

անմանը: կրի շաղախ պատրաստելու ճամար «Հարկավորէ 80 լիոր ջրեն ավելացնել 20 կգ չտանգածկիր, ապա խառնել այնքան կավաճող կամ տավարի թարմ գոմաղը, որպեսզի ստացվի մածուկանման թանձր շաղախ է, որ գարնան էտի ժամանակ Հիվանդ ե կիսաՊարպվել չոր ճյուղերը Ճնռացնելուց բացի, դեղձենու գանդգրոտության ս

դեմ պայբարելու գործում մեծ նշանակություն ունի նան ծառերի կանալ էտր։ երբ ձճեռացվումնն խիաոռվարակված է ալդ կանաչ ձՃատումները շիվերը:նպատակաճարմար կատարել մայիսի վերջին--Ճճունիսիառաջին կեսին, որպեսզի նոր առաջացած չիվերը ճառնեն նորմալ մեծության ն լավ փայուսն անչ Բաղիայդ,Ճճունիսին եղանակըբավական տաքնչոր է, չ է որը հապաստավոր գանդգրոտության տարածման Համար:

Դեղձենիներն առողջ վիճակում պլաճելու տեսակետից կարնոր նշանակություն ունի ծառերի բնամերձ տարածու թյան ճոլի մշակությունը աշնանը կամ վաղ դարնանը կատարաժ բամակափորըկամ այգու գութանով վարը" Այս դեպքում ոչնչանում են արնելյան պաղակերի ն ուրիչ վնասաուների ձմնրող ատադիաները, ինչպես ծակոտկեն բծավորության ն այլ Հիվանդություննքըը ճարուցիչները: Անճրաժեշտ է ժամանակին Հեռացնել արնելրան պտղակերով ն ղոլավոր ցեցով վարակվածշիվերն ճյուղերը, Ճավաքել ն այրել սրոուղները: վարակվածանրեներն նշված ագրոտեխնիկականմիջոցառումներին վուգաճեռ, վերջին տարիներին մեծ ուշադրություն են դարձնում պտղատու ծառերի, այդ թվում նան դեղձենիների վնասատուների գեմ պայքարելու կենսաբանականմեքողին, որը դեռես լայն տարաժում չի գտել: Մեր պայմաններում այոօր վճոդանան

ու

ու

առ

կան դեր է խաղում պայքարի քիմիական մեքոդը, որը Ճատկապես լավ արդյունը է տալիս բարձր աղրոսնեխնիկայիպայ-

մաններում նիրառելու դեպքում: Պեոք է ճիշտ ընտրել բումարդիկ ժանյունի ն բուժման ժամկետը, որպեսզի չասեն ն փոքրթվուլ բուժումներով ճասնել արդյունքի

Գոլունյուն ունի կարծիք,

առավել բարձր

դեղձենիներին վնասում են տեսակ վնասատուներ, բււյը մեր ճյուլմանվելի բան կերում մեծ վնաս են պատճառում Ճիմնականում մի բանի տեսակները: որ

դեղձենու աժննավտանդավորվնաԱբեելյանպտղակեբը տատուն է: Վնասում է նան սերկնիլենուն, 0 տանձենուն,

խնձործնուն, ծիրանենուն, սալորննուն ու կեռասենուն, բայց ամենամեծ որի ճավնասը պատճառում է զեղզձենիներին, մար ճարավսկոչվում է դեղձննու արնելլան պտղակեր, կամ

ուղղակի դեղձենու որողակեր:եթե նկատի ուննեւոնը, որ Հլուսիսարնելյան շրջանների սլայմաններում արնելյան չբոոյաները ուսրեկան տալիս է Հինգ ռհրունղ ն մեկ էդր դնում է մինչն 200 ձու, փսկ վուրութան չյուր Թրքուր իր դկորդացման ընթացբում մնառում է 3-5 շեվ։ ազա կարելիք պատկերացնել որքան մեծ է նրա որատճայւածվնասը: Դեղձենուն վնաեն արնելլան թում պաղակերի քրքուրները, որոնք կրծում հ մանում են Վնաերիտասարդշիվերի սպոուղներինջ օատուի ուժեղ վարակի տարումվուրաքանչլուր թրթուրկաԷ վարակել մինչն 10 ն ավելի պտուղ, բող որոնք սնվում են սրողամսով ն թողնում պաղի մեջ իրենը արտախքորանքը: Այդոյիսիոլուուղները լիտանի չեն ո՛չ թարմ վիճակում սպտու ման ն ո՛չ էլ վերամշակման Համար: Թրթուրներըկրծելով մտնում են դեղձենու երիտասարդ շիվի մեջ ն, բողբոջը սնվեվով նրա միջուկով, առաջացնում են տարբեր նրկտրության (10--15 սմ) անցուղի, այսինքն՝ ոչնչացնում են նրա սնրնի չրատար դարար անոթները: որի Հետնանքովթառամում մամանակից շոսո չորանում են տերեները, իսկ Հետագայում նահ շիվերը: Դա կրճատում է ծառերի ինչսլես ասիմիլլացիոն մակնրեսը, այնպես էլ ալողաբնրող մակերեսը, որը խիստ է անդրադառնում դրանց Հետագա աճեցողուբազասարար թյան ն բերքատվության վրտ: Հատկապեսուժեղ են տուժում տեղական ուշաճաս սորտերը նարնջի ուշաճառ, (Ճյուղուրի, ՋափրանիուշլաՑտս), որոնց ոլտուղներն առանձին սոսիիներ մարակվում են 100 տոկոսով:. ձժեռում Վնասատուն է ճասուն թրթուր վիճակում, իր գորժած մետաքսյա բոժոժում՝ ծատռիբնի ն ճյուղերի ճեղքեբում կիսապոկ, չոր կեղնների տակ, թափված տերնների տանկն մումիացած ստուղների մեջ բնտմերձ տարածուժան ճողի վերին (0--10 սմ) շերտում:Ագրոռեխնիկական (բնամերձ ճողի աշնան կամ վաղ դգարմիջոցառումները նան մշակությունը, վարակված տերնների սրռոուղներիայրումը ն այլն) որոշ չաիով կարող են նվաղեցնել ձմեռող թրթուրների բանակր, բայը պայբարի վճոսկան միջոցը նն ժամանակին հ որակով կիրառվող բիմիական մեմնում կարանտին միջոցառումները: Անկախշրջանից: քողն ձմնոած է սերնհդիըդուրս ճաջին բուժումը ալնտք կատաին ու

..

ս

ու

.

ու

ու

ու

ու

տ-

թիթեոների՛ զանգվածային

եկած թռիչքի սկզբում, որը ոռրոչում են ծառերի վրա (ճողի մակծձրնսից 1,5 մ բարձրության վրա) գրտվչանյութոլ (խաղողի դոշար, ջուր) լցված տայշտակներ կախելու միջոցով: Սա4ճմանված է, որ առաչին թիմուտ 5--6 ճետո թնոր տաշտակը ընկնելուց օր սկսվում է դրանը վանդվածային թռիչքը: նոլնժբերյանիշրջանում կատարած աշխատանքներիըսլարզվել է, եր շենը այդ ժամանակ է անճրաժեշտ սկսել դեղձենու տնկարկննրի առաջին ռրսկումը Ֆֆողալոնի0,2-տոկոսանոց էմուլսիայով կամ գարդոնայի նույն խատությանսուսպենդիայով: Մասնագետները (Է. Հ. Առաքելյան)խորճուրդ են տալիս Հեաադա սրսկումները կատարել 15 օր ընդմիչջումներով, ըստ որում վաղաչճասսորտերը բուժել 4, միջաճասները՝ 6, իսկ ուշաճասները՝8 անդամ: Վերջին սրսկումը պետք է կատարել բերքաճավաբից 30 օր առաջ, առաջ իսկ լուրաքանչյուր բուժումից 2--8 օր ղգուշացնել բնակչությանը, որ պտուղները սրակված են թուհաքիմիկատներով:Անչճրաժեշտէ բուժել ինչպես մեժաճասակ պտղաբերող, այնպնս էլ երիտասարդ չորողարերող այգիներըչ յութաքանչյուր Ճեկտարիճամար օգտագործելով100-200 լիտր լուփույթ, նայաժ ծառծձրի Պասակին: պտղակերի ղեմ լայքարելու ճամար կարելի է օգտադորժել նան սնբնի 0,2-տոկոսանոց խտության (բոտ օ0 տոկոս պրեսարատի) սուսպենդիա: Արնելլսն պտղրսկերըվտանգավոր կարանտին վնասաէ, տատի րացի քիմիական պայքարից, անչրաժեչա է

Արեելյան

տու

Առաջին կարանտինմիջոցառումները: խատիվ ներառել բոլոր Հերթին, Հումաձայի մովնտականՄիությունում դորժող պեծաուս ւթյան կանոնների 30 նե 31 կնտական հարավի տերի, պնաբ Էէ արնենլյան մզտղակերովվարակված օջախնն,

Մասնավոր կարանտին: բով բնակվայրերում Հարտարարել արգելվում է այդպիւի բնակավայրերիցդուրս անձանը խոատվո| բերել կամ փոստով, գնացքով, ինընաքիոով ե սոիոոմեքենաե դեղձենու ւննիներ: կոլններովուղարկել արմ սպաուղներ թույլատրվում է վատնտեսություններին սովխովներին ուրիշ շրջաններ թարմ ղեղձ փոխթադրել րակման օջախներից ն այն էլ ժթերող կաղմակեր«ետո միայնֆումիզացիայից սպառողականկոոպերացիայի միջոցով: պությունների ն

ու

ցեցը Շերտավոր

բաղմանում է ձվերով, որոնցից դուրս եկող թրթուրները, կրծելով նուրը կեղեր, մտնում են կանաչ շիվերի ն պտուղների մեչ ու սնվում: Զմեռում է Թրթուր փիճակում՝դեղձենու ճյուլնրի կիսապոկ կեղեների տակ: Վաղ գարնանը, ղուրս գալով իր թաքստոցից, շարժվում է դեպի հոր աճող շիվերը, կրծում նրանց դեռնա փափուկ կեղեր, մբտնում ներս սնվում շիվի ժիջուկով:Սնամեջ շիվերիը Բրքուրների դուրս են դալիս ե, ճարսնչլակավորվելով,առաջացնում են ըիքեռինր (մոտավորապեսմայիսի վերջին--Ճունիսի աջին տասնօրյակում), որոնք ձվաղրում են շիվերի, տերեւ ների ե պտուղների վրա: երկրորդսերնգի թիթեռների թռիչՔը տեղի է ունենում Ճուլիսին: Հետագայում վնասվա շիվեբը չորանում են, որոնք էտի ժամանակ պետքէ Ճճեռացնել: Բազի այղ, ձմեռային քաքստոցից թրքուրներըբդուրս գալու ժամանակ ն հրկրորղ սերնդի թրթուրների դլորժելու ընթացքում դեղձենիները պետը է սրսկել ֆողզալոնի 0,2-ռոկոստհոց էմուլսիայով: ու

ա-

Դեղձենուցողունայինլվինը

`

ձմեռում

է դեղձենու բնի

ն

մայրական ճյուղերի վրա՝ ձվիփուլում: Գարնանը(ապրիլին) ձվերից ղուրս են դալիս թրթուրները ն սկսում են ժծել դեղձենու բնի ն ճյուղերի Հյութը, ծառի զրկվում է մեծ քանա-

կությամբ սննղանյութերից, մասնավորապես ածխաջրերից, որի Հետնանքով ղզղալինվաղում է աճեցողությունն բնրքասվությունը, Բացի գրանից, լվիճի քաղցրավուն, կպչուն արտաթորանքը, թափվելով պտուղների վրա, սիչացնում է ու

դրանց որակը է

կ

ն

կեղտոանլով տերնների մակերեսը, իջեցնում

որի պատճառով ժա ֆոտոսինթեզիարդյունավետությունը,

-

ոնըը րով չեն հախաղ ատրաստվում ձմնոմանը ն ենթակա են դառնում ուժեղ ցրտաճարմանոԱշնանը,տնընաթավից շետո, դեղձենու բնի ն ճյուղերի վրա լավ երկուժ են լվիճի սն դույնի ձվերի դաղութները: Տնամեձրձումդրանց Ճեշտու-

է ոչնչացնել խյամբ կարելի

մեխանիկական

եղանակով: Տրնտեսություններում անճրաժեշտ է դարնանը՝ բողբոջների բաց-

սկղրին (մինչն ձվերից լվիճների ղուրս դալը)։ դեղձենիհերը սրսկել 4յծատոկոսանոցճանքայուղային էմուլսիայով, ճետո՝ 0,3-տոակոսանոց իսկ լվիճների ձվերից դուրս գալուց ման

անաբաղին սուլֆատի ե 0,9-տոկոսանոց օճառի խառնուրդի լուծույթով կամ թիոֆոսի 0,1-տոկոսանոցըէմուլսիայով:

է, ապրում է տերնի վրա` ծժճելով նրա 4յութը: Աշնանը լվիճը միամյա շիվերի ձվաղրում է բողբոջների արանքներում է ձվի փուլում: Գարնանը այդ ձվերից դուրս վրա ե ձմեռում են դալիս էգ լվիճներ, որոնք սկզբում սնվում են բացվող բող| անրեների բոջներիՀլութով, իսկ ճետադայում, փոխադրվել Վեճը բաղմանում ւուսկ, ոնվում են դրանց ճյութովիԱմռանը է 50--60 յուրաքանչյուր էդ ծնում է կննդանաժնությամբ՝ վեգետացիայիընքտցքում տալիս է Ժինչե ձադ ե ազդպեռչ սնրունը, Վարակված ատհրեներըոլորվում են դլանաձե, չորանումեն, կրճաովում է տերեներիմադեղնում ապա ռեժիմը, որի կերեսը ն խախտվում է պտուղների սնման ունենում մնացած պատղաթաաի, է ուժեղ 2Ճետնանքովսեղի ե նն ցածը որակի: Անճրաժեշտ մանը սվտուվներըառացվում ուռչելը» դեղձենիներն մինչն բողբոջների է վաղ դարնանը, մն 30 րակել ԴՆՕԿ-ի մեկտոկոսանոցլուծույքով կամ պրեպարատի ճ5-տռկոսանոց էմուլսիայով: Մասսայական ծաղկումից ճետո ն անճրաժեշտության դեպքում ումռանը դեղձենիները պետք է սրսկել ֆոսֆամիդի 0,1-:տոկոսանոց էմուլսիայով կամ ւն աբա կամ կարբոֆոսի 0,2-տոկուանոց միջա լվինը կանաչգույհի սիոքը տեբնային Դեղձենու ու

ու

ոո-

ռասո

-

դին սուլֆատի

0,3-ւտոռկուանոց ն

խառնուրդիլուծույթով):

0,4-տոկոսանոց օճառի

ժծող միջատ է, Գնդաձե կեղծվաճանակիոը

առադգիայում,այնպես էլ էգ ն արու թրթուրի Վաղ գարնանը, դուրս զալով ծածՀասակներում: յուտրիեր կոցների տակից: թրքուբները ամրանում են ճյուղերի տակի ճետո մայիսի կողմում ն սկսում են սնվել: Զուգավորումից վնրջերին, էղզերըսկսում են ձվադրել՝լուրաքանչյուրը մինչն ձու: Հունիսի սկզբներին ձվերից դուրս են դալիս քաեն ճյուղնրի վրա փառող թրթուրներ, որոնք նս ամրանում ուռչելը»պետք է դեղմինչնբողբոջների Գարնանը, ճառուն

ու

ոնվում:

լուծույթով:չուձննիները սրսկել ԴՆՕԿ-իմեկտոկոսանոց են դուրս թրթուրները էրբ թափառող կեսին, նիսի առաջին

ու

ու

ու

ու

ու

ու

զգալիվնաս

է պատճառումղեղձենիներինՄեղրու ն փասամբ Արտաշսոոի Ձմեռում է դեղձենու կեղնի ճեղքվածքներում շրջաններում:

ինչպես

եկել ն ամրացել ճյուղերին, ճարկավոր է դեղձենիները բուժել թիոֆոսի 0,1-տոկոսանոց էմուլսիայով կամ նիկոտին սուլիատի 0,9-տոկուանոց ե 0,4-տոկոսանոց օճառի խառ-չ նուրդի լուծույթով: նս մեժ վնաս են Հիվանդությունները դեղձենուն պառոճառում, վարակելով նրա զանազան մասերը (երիտասարդշիվերըչ անրնեները,պաուղները)ն տառտջացնելով տերնների պտուղների բծավորություն, ինչպես ն շիվերի չորտցում վաղաժամ աներնաքասի, որոնց ճետնանքով թուլանում է ղեղձենու աճեցողությունը, ընկնում սլաղի որակը: ոնկոյին ճիվանդություն է Տեբեների գանգբոտությունը ն վնասում է անրեներն ու է միցեշիվերը: Սունկը ձմեռում ձեո չիումի շրվերի մեջ, դեղձենումատղաշ ճյուղերի ինչպես նան ասկոսպորների ձնով բողբոջների թեփուկներում ու կնպեի ճեղքնրում: ժարնանը սունկը ծլում է ն միցելիումի թելերը տարածվում են դեղձենու մատղաշ շիվերի տերնեներիճլուսվածքի միջրջչային տարածությունները(պոաշիըննքիմայում) ն կլանում են սննդանյութերը:Վարակված են, է ծոմովում սկսում իսկ տերեխեժաճոսություն, վերը ները աննորմալ աճում են, Հառտանում,դառնում ղանդգրոա ծալքավոր ն փխրուն, կարմրադեղնաղվուն ժամանակից շուտ թասվում են: Անճրաժեշտէ վարակված տերնները Ճճավաբքելու այրհլ ե էտի ժամանակ ճեռացնել բոլոր «ճիվանդ շիվերը, որոնց մեց, որ(աննորմալ Ճաստացզաժ ծոմովաձ) ձմեռում է սնկի ժիցելիումը: Սակայն ճիվանսլես կանոն, դությունը կանլխելու ն լրիվ վերացնելու ճամար անճրաժեշտ է սրսկել բորդոյան 4ճեղուկով։Առաջինբուժումը սլետք է կատարել դեղձենու բողբոջներըուռչելու ժամանավ՝3-առկոռանոց լուծույքով, երկրորդը`մասսայական ծաղկաքամիից«ետո` օր 0,75-տոռկոսանոցլուծույթով, իսկ երբորդը 10--15 Հետո՝ 1-տոկոսանոց լուծույթով: Դեղձենուալբացողը սնկային Հիվանդություն է ն վարակում է տերնները։ շիվերն պտուղները: Վարակվածպտուղհերիվրա առաջանում է ոպիտակդույնինուրբչիոշի,որը բաբակ վիատիձնով պատում է պտղի առանձին մասերը Պտուղամրանում են, իսկ մաշկը՝ ների ճյուսվածքները ճաքճքում» անորակ: Մեկի որի Հետնանքովսրանք տոացվում են տձնե '

ու

ու

միցելիումը ն սպորները տաիաժվում են տեինների արտաքին մակերեսի վրա, իսկ ճյուսվածքների ներսր թափանցում են են միայն դրանց ժծիչները, որոնք ծծում սննդանյութերը

սրվում աշնանը՝ անպտեմբերի10-ից մինչեճոկտեմբերի 20-լ: դեղձենիները սրսկել 3-տոկոսանոց բորդոյան ճեղուկով՝ նոր կազմակերպվածպտղաբողբոչներիվարակումըկանխելու ճա-

ձմնոում (2/ութբ):Սունկը

է պտղամորմինների ձեուբ քաի"ված տերնների վիա ն Հատկապեսմիցելիումի ձեռվ՝ վարակված երիտասարդ շիվերի վրա Զմեռած միցելիումը դար-

հանը առաջացնում է կոնիդիաներ,որոնք վարակում են նոր բացվող մատղաշ տերնները, իսկ ճետագայում՝ նան չիվերն

սլուուղներըո 1 ճիվանդության Անչտճրաժեշո առաջին նշանները ճայտնաբերելուն պես կատարել առաջին բուժումը՝ սրսկել 0,5 աստիճում խտության կալցիումի սոլիսուլֆիդի լուծույքով կամ կոլոխդ ծծմբի 2-(ոկոսանոց սուսպենդիայով կամ փոշուել ու

աղացած ծժմբուի

Սակոտկեն Հիվանդություն բծավոռբությունը անկային

մարակում է դեղձենու տերեները,շիվերն դարնանի տերեների վրա առաջանում են

ու

է

ե

Վաղ պտուղները: դարչնագույն,

բաց

կլոր բծեր՝ գորշ կարմրավուն եզինրով, որոնք Ճետագայում չորանում ն թափվում ենն: Դրա ճետնանքով տնրեները դառնում էն ծակոտկեն, կրճատվում է կանաչ մակերեսը ն ընկնում է ֆոտոսինքեզի արդլունավետությունը:

վարակվածպատուղ-

ների վրա առաջանում են կարմրավուն փոբի բծեր, պտուղը դարգանում է միակողմանի ն տձն է դառնում, բնկնում է նրա ապլրանքայնությունը։Հիվանդության սունկը ձժմեսլարագիւո ռում է վարակված չիվերի մեջ՝ միցելիումիձեով ն կեղեի

ճնդքվածքներում, քասիված տերեների պոուղներիմեջ՝ կոնիդիաների ձնուի կարելի է ղգալի չասիով կրճատել սնկի ու

ձմեռող սատադիաների պաշարները ն իջեցնել վարակվածությունը ճաջորդ դարնանը, եթե ժամանակին ճեռացնել վահակված ճյուղերը հն ոչնչացնել, իսկ տերեներն ու սպտուղնեբը Ճավաքհլ ն այրել կամ տալ խոր յարի տակ: Բացի ալդ, անձչրաժեշտէ վաղ դարնանը (մինչե բողբոջների բացվելը) դեզձենիները սրակել բորդոյան ճեղուկի մեկտոկոսանոց լուԳույքով ն բուժումը կրկնել բորդոյան ճեղուկի նույն /ոտության լուծույթով՝ մասսայական ծաղկարափից դրանից 75 օր Ճնտո: կարելիէ 1-տոկոսանոց բորդոյան Հեղուկի փոխարհն օգտադործել Այտ-տոկոսանոըցիներ Խորճուրդ է ու

մար: Դեղձենուչոբացումը: Մասնագետները(Մ.

`

րան)սաճմանել

են, որ

`

"

Ս. խաչատըր-` Ճիվանդության Հարուցիչ ռունկը զար-

դանում է դելձենու բնափայտիճյուսվածքներում

ու

չրատար

անոթներում ն, արգելակելովճլուքաշարժությունի, առաջացհում է խեժի կուտակումներ, ծառը չորանում է: ձարուցիչլ է սունկը ծառի ներսն թափանցում կեղնի վնասվածքբէ նրա բնափայտիմեջ: Վորակվածդեղձենիներից հ ձմեռում ններիաճեցողությունը խիստ թուլանում է, տերեները ուռացվում նեն մանը ն շուտով դեղնում են, ընկնում է ֆոտոսինիեէ ուժեղ վարակզի արդյունավետությունը: ձանձնարարվում հ ված ծառնրըըարմատախիլանել այրել, իսկ նրանց տեղում նռրը տնկել մեկ տարի Ճետո՝ Ճճողընախօրոք ֆոբմալինով Ավաղդարնանը (մինչն տերնհաբողբոջների ախոռատճանելոխ բացվելը) գեղձենիները սրսկել կրակաքի ն երկաթարջառալի խառնուրդի լուծույրով (100 լիտր չուր-Է 10 կգ սրարած կիր-ԷՑ կգ ծրկաթարջասոլ): վնասատուների ն «իվանդությունների դեմ բիմիական անձամեմատ պայքարը ավելի բարձր արդյունք է ասպաճովում, եթե դեզձենու այգում նախատեսված բոլոր աղզբոտեխնիկաու

կան միջոցառումները կիրառվում են ժամանակին ն. բարձր որակուր Դրանք մեկը լուսին փոխարինել չեն կարող, ոի չվ հաւր է Համառոեղ կառոարել, որ։լնսդի չեղոբագնել դեղձենուն նրա սղտուղներին «Հասցվողվնասը: ուս-

ու

ԲԵՐՔԱՀԱՎԱՔԸ

սպառողին ճավաքելուց

Բնրքը ժամանակին

որակով ւնվնաս Հասընելուց է կալված ինչպես ծախսումների փոլՀասսւուցումը,այնպես էլ այդու եկամտաբերությունը: 8ուրապետք է ծառեիի խնամքով Լտեն, քանչյուր տնտեսությունում ժամանակինկատարենրոլոք անսակի րուժումները։ սրոյքտկարկտաճարուցյանդեմ, անճրաժելտության դեպքում րի բերքի ծանրությունիցճՃյուՀենակներ.դնեն,որպեսզի առատ ն

ու

ղերը չկոտրվեն

հ

ուժեղ քամիների աղզդեցությունիըսպտուղ-

,

ները չթոիվեն: Դեղձենին ինքնառիոշուտվող պտղատեսակէ, ճնարավոր է ստեղժնելմիասորտ արտադրական Հետնետապես Հուն ւոադիներ ն սղաճովել պտուղների միուժումանակ Դա ցումն միանվադ բերքաճավարը: կլինի բերը: ամա Քի շիջանում բնթրի կորուսաները կասիցմուն ամենունարիոը օղակներից մեկը: Բերքի ղպաճպանմանն օլտուղների բ:որձր մեկն էլ որակի ապաճովման ահճրաժեշչոը միջոցառումներից է: Դեղձենու կենսաբնրքաճավաքի ժամկետի ճիշտ որոշումն մեկն էլ այն է, որ բանական առանձնաճատկություններիըց ճետ Հատկապիսվերջին շրջանում ստուղների ճՃասունացման մեծանում է դրանց ծավալը ն միոչժամանակ ղգայի չափով շարունակվում է շաքարներիակտիվկուտակումը: ժամանակից շուտ Հավաքած դեղձերը փորը նն լինում, շաքարներիցածր ոլարունակությամբ ն ցածը ճամային ճատկանիշներուվ: ունի իր քաղի ժամկետը: Դեղձենու լուրաքավչյուր սոլո որը ճիշտ պառայանելուդեպքում պտուղներըլինում են սորտին ճաւտուկ խոշորության ու գույնի ն ճեշտությամը են անվեզձը քաղում են ջատվում ալսոլաճյուղերից: մոռվորաբար դառնում ալն ժամանակ, երբ դեղնամիս սորտերի սպտուղները նն չավ դեղին, իսկ ոպիտակամժբաների պտղի կանաչ գույնը դառնում է սերուրբադույի՝կարմիր երանգով: Բացառությունէ կավմում Մեղրու պաճունի սորտը, որի լտուղների չրիվ ճասուսլողաքաղիը ճետու Դեղձենու նացումը նդի է ունենում նան անճրաորոդաքադիճիշտ ժամկետը որոշելու ճամար են օոռաժեշտ է իմանալ: քն պտուղներըինչ նպատակով ն ինչ միջոցեն առաքվելու դործվելու, ինչ շեռավորության հնբնաթիոռվ, ներով են փոխադրվելու (առիոոմեքնենոներով, է կադեղձենիների պտղաքաղը Խորճուրդ տրվում դնացքով): ն պովիդլո ստանալու Ճամար՝ տուղռաթել. «լութ, չեմ ների լիրմ Հասունացման ժամանակ, ճնռավոր քաղարբներ առաբելու (ճատկապես գնացքով) Համար՝ լավ դունավոր2ճասնին Ճասունաքածչ, որ ուղառողին ված ե այն ապոտինճան պաորաոտ լրիվ Ճամային ճատկանիշներով պինդ, սակայն Ճաոմար՝երբ ոլչոուղվիճակում, իսկ կոմպոտ ոլատրաստելու են ները մոտ նեն լինում լրիվ Հասունացմանը ն ստանում են ռռրտին ատուկ գունավորում, բայց դնեոնս դանվում ու

.

պինդ վիճակում: հնչոլես դեբճասունացած, այնպես էլ թերՀասունացած ոչ միայն Ճաճելի ոլաուղները չեն քար սղաոման ճամար, այլն պիտանիչեն պաճելու Համար, որովճեւոն առաջինները արագ փչանում ծն, իսկ վերջինները՝ թոամու:

Դեղձի բերքաճավաքը նն ձեւճիմնականումլ կատարում Քով՝ ճատ-ճատ ն (ցնում արկղերը: նպատակաճարմար է ինոննոխվ տիկի այգիներում դեղձի բնրքաճավաքը կատարել օղակներով՝ըստ ծառի պսակի ճարկերիչ Սովորաբար օղակը կազմակերպումեն 3-5 որոնցից1--2 աշխատողից, աշշաբժվում խատող

շարքի յուրաքանչյուր կողմից ն «ավաքում պտուղները. իրենց ձեռքի ճնարավոր բարձրության

չասի(մոտ

2 մ

են

բարձրությամբ),իսկ մլուս աշխատողիչարժ-

վում է դրանցից Ճետո՝

սմ բարձտանելով իր Ճեւտ 100--120 Կովաքում է ժառի վադաթի մասի րության (2 մետրից բարձր)աոուղները:Այս նպատակով ճարմար է օդտաղործել նան առսոռիճաններ: Այս աշխատանքներիՀաշվառումը կատարում են առանձին: Շարքի երկարությամբ դնում նն պադոններ (մեկը մլուսիը 40--50 մ ճեռավորության վրա), որոնց վրա դարսում են դեղձով լիքը արկղերը: Միշշարքերիցսլետք է բնրջը դուրս բերել որակտորայինբեոնամրարձչով նե այղդուց դուրս բարձել ավտոմերենամն:կւրոաարդելվում է ավտոմեքենանմտցնել դեղձենու ալկանապես դու ենղ միջշարքերը, ռրովճետն ջարդում է մեժ քանակու թյամը պտղաբերճյուղեր:

աթոռչսեղան ն

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՄԱԿՈՂՄԱՆԻ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄ

Ը

ներկայումս Սովետական Միուքյան ն եղբայրական սոցիալիստական երկրների արդյունաբերություն արտադրում է մեքենաներ դլուղատնտեսականգործիքներ, որոնց օգնությամբ ճնարավոր է լրիվ մեջենայացնել դեղձենու այու

դիների մշուկության ն բերքաճավաքի աշխատանքները: Սրանց մի մասն արդեն լայն կիրառություն է դտել արտադրության մեջ, իսկ մյուսր դեռա ոչ, որովճետն այգիներում աշլուաեն ներկայացնում տանքներըլուրաճատուկ դժվարություններ տարածություններինեղ անցուղիները, ծառե(միջշարքային

բի սլսակի զածրությունը) ն, բացի այդ, դեռես բիչ են զանգվածային այգիները, որտեղ բարձր կարելիլինի օդաադործել մեքենաները: Սակայնաշխատանըենրը լավ կաղմակերպելու դեպքում Հնարավորէ հղաժ մեքենանձրով ն ագրեգատներովլրիվ մշակել դեղձենու ալգիները: Այսպես, այգին օրինակ, Համար է Հողը նախապատրաստել.կուլտուրչոռոդելի Հողերում դա կարելի է սովորական իոկ ղոհրի քարքարոտ Հողերի պայմաններում խորՀուրդ է տրվում օգտագործել

ԴԳՈՒ-50Ա

պլանտաժի դուքանը, ինչպես նան Ռ-40 հ Ռ-80

անցքից արդյունավետությամը, 3-90Ա

Հիմեելու

անձրաժեչտ

ժիջոցներով,

փիրեցուցիչները: Վարից ն փխրնցումից առաչ ե եՃարկավոր է Հողը մաքրել քարերից, որոլեսվի Հետադալում դրանք չիոանդարենայգու մշակության աշխատանքների Այս նպատակի ճամար կարելի է օշդտամեքենայացմանը: Մ-ԿՈՒՄ-1,2, ԿՈՒՄՍ-100Վ նե ՌԻԿԳ-0,6 քարճավաք դործել է ճողը հախապատրասմեջենաները: նպատակաճարմար տելը Ճանձնարարել մասկավգի տացվածժելիորատիվ չու կատներին, որոնք իրենց ժեքենաներով կկատարեն այս Սակայն պատվիրատու բոչոր աշխատանքները: տնտեսությունբ պետք է խստիվ Հետեի, որ մշակության ընթացքում խորբային բարերը լրիվ դուրս Ճանվեն։ Պլանտաժիցն խոր փիխաբեցումից ճետո ճողը կարելի է Ճարթքեցնելսովորական դրելդերով, որը օդտագործվում է նան դաշտավարության մեջ: Ծառերը կարելի է տնկել ՄՊՍ-1 մեքենայի օգնությամբը որի փորձարկումները ավել են բավարար ասրղյունք, բայց տո

արտ ուդրում ան մեջ լայն տարածում չի չսուսցել:Չեոէ փոստնկելու դեպբում կարելի պատրաստել քով փոսերը 086-100 փորիչ մեքննալով: Ներկայումս պտղաբուծության մեչ ամենաաշասաոո ատար դորժողությունը բնամերձ նե միջբնային տարածության ճողի մշակումն է: Ոռոգումների ճնտնանքով բնամերձ չնրտը են դեղզրագ պոաւվում է մոլախոտերով, որոնք թատնդարում ձենու նորմող ցարդացմանը, իսկ տռասնցփխրեցման «ողը ջրի ոհժիմը, ինչսլես նան կարծրանում է, խախտվումէ օդի Բնամերձ ե ժիջբնա-. արմատային Համակարգի զարդացուժը: ին տարածության ձողի մշակման ճամար ներկայումս Ճայքողարկում է տրակտորի իննական արդյունաբերությունը

դեռես

ա-

ու

ա-

ոյ

:

կ

ավելի քան մեկ մետր դեպի կողք շարժվող ՊՍԳՊՍԳ-4-30

(քարքարոտ

ավգու Ճոռռուկ

ԲԴՍՏ-2,5 դուքանները,

Հողերի ճամար)ԲԴՍ-3,5 ե

այգի(մեծաճասաւկ

ների Համար) սկավառակայինփոցխերը ե ՖԱՆ-0.9Գ այգու փրեղիւԱյս հպատակի ճամար ՔԲովղարական ժողովրդական թողարկում Հանրապետությունը

է ՖՍ-0.26Ա

հս

այգու

ֆրեզը,

փորձարկվելէ մեր նախալեռնային դոտու սյայմանենրում հ տվել է դոՃճացուցիչ արդյունք: Սկավառակաձն որը

տասիանըծանր Էէ ն ԲԴՍՏ-2,5

լավ արդյունք է տալիս քարճողերում, իսկ ԲԴՍ-8,5-ը Հարմար է մեծաճասակ այգիների ճամար, որովճետն տրակտորի առանցքից կողմ-

փարոտ

արդեն կազմում է 8,5 մետր: ՀոկտեմբերհայինՀեռացումը յանի շրջանի Մյասնիկյանիհ Խանջյանիանվան սովխողենրի այգիներում կատարված փորձարկումներըցույց տվեցին,

են մեր տափանները չեխվ Ճամազատասխանում ւաւլմանների ագրոտեխնիկականպաճանջներին՝ բնդճուպ մոտենում են ծառերին ն լավ փխրեցնում են Հողբ ինչպես միջշարքերում, այնպես էլ բնաժերձ տարածություններում Այն այգիներում, որոնց ժիջշարքերըզբաղեցված են բազմամյա խոտաբույսերի ցանքի տակ, լավ արդյունք է տալիս ճակատույին ն այգու ֆրեղի (ՖՄՆ-0,9 Գ) աշխախոտճնձի չի (ԿՖՆ-4,1) տանքի Ճամատեղումը: Ճակատայինխոտճնձիլի առավելությունն այն է, որ նրա 4Հնձիչ ապարատը տեղակալված է մասում, իսկ դա չատ Հարմար է տրակաորի առչջնեի չու միջշարքերի խոտաբույսերը ճնձելուճամար: Միջշարխքերի խոտը Հնձելուց ե դուրս բերելուց անմիջապես ճնտո ճեարավոր է լինում այդու ֆրեղ-կուլտիվատորով լավ փխրեցնել Հողի միջրնային ե բնամերմ տարածություններում: եթե գարնանը, մինչն թոտարույանրիբարձրանալը, նե ամեն անդամ խոտը Հեձելուց ճետո լավ փխրեցվի միջբնային տարածուԺյունը, ապա դա լրիվ բավական է, որպեսզի Հողը պաճպանվի փուխր ն մոլախոտերիցզերծ վիճակում: որ

ւ

այգիները պարարտացնելու ճամար կարելի Պտղատու

է

հ դու ՌՈՌՒ-4-10 օգտագործել կախովիադգրեդուոը աղբացան

ՌՍՇ-6

ագրեղատը, որոնք կողմնային ցանիչ

ունեն,

Սրանք

լավ արդյունք են տալիս, եթե միջշարբերը պաճապանվում ձն ցել վիճակում, իսկ խուտարույսերի կանքի դեպքում 4նա-չ

րավոր է միայն տալ աղլոտական պարարտանյութեր,որոնք ճմակարելի է ցրել Հովի մակերեսին ու ջրել: Արչճեստական կալման ատակւպաճպանելուդեպքում ճնարավորչէ այգու ժիջշարքերը պարարտացնել ակոսներովկամ օջախներով, որպեսղի լաոոաբույսերի պանքը չիչանա, իսկ ուրիշ ճարմար ագրեդատ-մերենաարդլունարերությունը դեռես չի թողարկել: Այդ պատճառովգոմաղբը ն ֆոսֆորականու կալիումական վարի տակ են աալիս խոռւաբույսերի պարարուանյութերը: ցանքի ճամար Ճճոզընախապատրաստելու ժամանակ: նառերի էտի ն պտղաքավի աշխատանքներըներկայումս ղահդվածային ապրանքային այգիներում Հիմնականում կատարվում են մեքենաների օգնությումբ: Այդ նպատակով օգտագործում են 0ԿՄ-4,5 էտոզ մեքենան ն տեղերում ստեղծած մ մի չարք ե մած այլ մերենաներ (Քիշեն, կին, Սարատով): Մեր Հանրասլետությունումգլուղատնտեսության մեքենայաց'

ժման

ն

էլնկտրիֆիկացման

ի

արհա

Տ-16

ւնտնսութ յուն պայլմանքյամը պատրաստելյուրաքանչյուր լավ է կազմամնջ Համեմատաքար Պյողաբուծության ներում: մնքենայացումը: դերայվածծառերի բուժման աշխատանքների թողարկում Համար մեր արդյունաքերությունը մյս նպատակի է մբ

՛

շարք

բարձր

փոշոտիչներ:

բնատիաու-

որոնք վերնից կառավարում են բանվորները: Դրանց մեջ տեղակայված են պնեմատիկ մկրատներ հ ոստաճատիչներ (որոնք խտացված օդ են ստանում կոմպրեսորի օղամղիչենրից) ն արկղեր սլոուղները Ճավաբելու ճամար: ՊաուղՎԱՅ-25 նները Ճճավաբելու ճամար գոյություն ունեն նան «Ստրելա»ե, ՎՍ0-30 «Զոնդ» թասիաչճարմեքենաները, բայց սրանցով դժվար թն «ճնարավոր լինի Ճավաբել դեղձրո Մեր երկրում վերջերս պատրաստելեն ըերքաճավարիմի նոր մեքհնա՝ ՍՊՈՒ-1, օրը նույնպես աշլսուտում է քափաՀարման մերոդով ն ճոռվաքում է նան կորիղավորպտուղների, ինչպես նակ դեղձենու բերքը: Բուլղարիայումթողարկվում է երեք տիպի «Բալկան» մեքենա, որոնք նս նախատեսվածեն մեթոդովբերքը ճավաքելու ճամար: Պտուղթատմաչճարման ննրուվ լիքը արկղերը միջջշարքերիցճեշտությամբ դուրս րերելու ճամար պետք է դրանք չտաբելաձն դարսել ճատուկ պադոնների վրա: Պադոնները տախտակե Հչարքակներ են, 8200-1200 մմ մակերեսով, ճենվում են միմյանցից ճամ աչափ Հեռավորության վրա դրված երեք ուղղանկյունի չորսուների

ու

դու

են ճիդրավչորակտորի շասսիի մրս մոնաուժել ն լիկ ամբարձիչ ԱՍ-2-ը՝ պտուղները քաղելու ծառերն էտելու ճամար: Մեքենան ունի երկու ամբարձիչ զամբյուղ,

տում

թաթերը փտնեն բնռնամբոարձչի այն աշվով։ որ ն պադոնիճեյո միասին բարձչորսուների արանքները այդ կամ տրակավտոմեքենույի բացնեն արկղերն փոխադրեն մե բեռնամբարձիչ Բեռնաթափելիս մեջ: չուորի կցաքարշի չորսուների քենան նույն ձեո թաթերը մոցնում է ռլաղդոնի ու ն իջեցնում ժրջե, բարձրացնում արկղերի Հեւո միասին դնում նախատեսվածանղում: Պոդոնները կարելի է ճնշտումրա

ԴԵՂԶԵՆՈՒ

սրսկիչներ արտուդրողականության

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐԸ

ԱԳՐՈՏԵԽՆԻԿԱՅԻ

ՈՒ

ՍԵԼԵԿՑԻԱՅԻ

ԵՎ

ու

ՆՐԱ

ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

ամենաառաջատար Դեղձենին ժեր ճանը սպետությունում խնդիր է նրա է, կարեոր նանաբար պտղատեսակներից ն ինտենսիվամշակության ինդլայնումը տարածությունների Հանրա ճամար ցումը: Դեղձր արտաղրություննւսվելացնելու ղեռնս կան չօգաագործվածշատ Հնարավոռլետությունում

բնդլայնտարածությունների մասնավորայգես բեւթյուններ,

կուլտուրաներըտեղարաշայլ ուղղությամբ: Պտաղատու թաճմանվում է որոշակի տոկոս, ժամանակ նատվխօրոք (ելու հոկ դեղձենու ճամար դա պեաք է որոշել միայն կլիմայական որովճետեբոլոր շրջաններում չէ հե շրջանի սվայմաններով, ներսում բոլոր մասերում չէ, որ Ճնարավոր է բարձր արդյուեն նավետությամբմշակել դեզձենին: Ուրեմն որտեղ թույլ տալիս կլիմայական պայմանները, այսինքն՝ ուժեղ ցրատՀարման վտան չկա, պետք է ամբողջովինճիժնել տարբեր Պոսունացողդեղձենու այգիներ: ժամկետներում ն նրա նախալնոնալինգոտու Հճարթավայրի Արարատյան կայմանենրում կաքնապրանքային անասնապաճությանը զուգաճեո կարելի է մեծ տարածություններ ճատկոցնել պրոն դրանց միջշարքերի պլաճել բազմամյա Ղորոոճ րի ցանքի տակ կանաչ զանգվածը օգտագորխութաբույս ման

այգիներին ու

որպես անասնակեր: Հոկտեմբերյանի շրջանի Հարավարնմայան մասոււԲ այսպես կոչված Ղարա -Ղալայիտավփա-չ րակում,դեղձենին ամեն տարի կայուն բերք է աաաճովում: կարելի է ն անձճրաժեշտ է ճիմնել դեղձենու մասնաԱյստեղ 4-9 գիուսցված մեժ տնկարկ՝ Հաղար ճեկտարի վրաւ Տընժել

հումները կատարելրստ առանձին սորտերի ն ճասունացման տարրեր ժամկետների՝ ոկսած Հունիսի երկրորդ կեսից մինչն հոյեմբնրի առաջին կեսը, մշակել դիֆերենցվածսորտային ագրոտերնիկա ն ապաճովել ՀՕՕ--Չ50 ց/ն միջին բերք Դեղձննու մշակության ճամար միանգամայն լիարժեք են Փողազի ջրամրտրի տտկ ընկած Շավարշավանի պնատնտեսուչ թյան ճողերը, ուի կարելի է 1000-1500 ճեկտար ղեղձենու այգիներՃիժնել ն ամեն տարի ստանալկայուն բարձի բերք: Այլապես Հնարավորչի լինի Ճումբով ապաճովել ինչպես Այբումի, նույնպես էլ Ախքալայ՝ 55 միլիոն պայմանական ուսի կարողությաննոր կառուցվողալաճածոների դործարանը: Սշտարակի շրջանի ղեկավար մարմինների որոշմամբ մո տակա տարիների ընթացքում շրջանում Ճիմնվելու են Ց00-1000 դեղձենու այգիներ, որոնց գերակշռող մասը՝ «ճեկխոտր ն մասամբ 4/5 նոր կազմակերպված1142, Մ8, Մ4 ռպետ-

անտեսություններում: Գյուղատնանսության մինիստրությունը

աշխատանքներէ ձեռնարկելԱզատիչիամբարի տակ ընկած նոլ լուրացվող ճողերում ծիրանենու ն դեղձենու ղանգվածային այգիներ 4իմնելու ուղղությամբ: Այստեղ ե Աշտահ փոշիացած են, րակում ճողերը քարքարոտ բայց կլիմալական պայմանները բավականաչափ նպաստավորեն: չողի ստրուկտուրան ն բերրիությունը կարելի է ճամեմատաբքար կարճ ժամանակամիջոցումղգալի չափով բարելավել: դեղձենին ավելի արմար է ինտննսիվ եղանակներով մշակելու ճամար, քան մլուս պտղատնստկննիը,առավել ես եքե Ճաջողվում է պատվաստել ցածրաճ պատվաստակալի է աշխատանքներըշարունակել ցաժիանճ վր: Անճրաժեշտ պատվաստակալճայտնարերելուուղղությամբ: Այս նպատոակով պետը է փորձարկել արաքսյան բալենին ն շլորենու ու սալորենու մի շարք ցածրաճ ձներ: Միաժամանակ Ճարկավոր է աշխատանքներտանել ցածրաճ դեղձենու սերմնաբույսեր որը Ճնարավորությունկտաս դեղուան ալու ուղղությամբ, մեծ

ձննին մշակել կիսաքվաձն ե բազմաբուն քփաձն եղանակ ներով: Բայը,քանի որ մեզ մուտ դեռնս ստացված չէ ցածրաճ պատվաստակալ, ապա մշակության ինոննսիվացման ճիմնական միջոցները մնում նն խիտ անկարկներ ստեղծելը ն ծառերի ռացիոնալ ձնավորումը:Մուս ապադայում պեւոք է արտադրականայգիներում ճասնել այն բանին, որ բոլոր դեղձենիներիուժեզ աճող սորտերը ձեսվորվեն կիսատափակ ն աղատ իսկ թույլ ն միջակ աճող ատսփակՃճամակարդով։ աճեցողունյան սորտերը ցածրաբուն տափակչրաժակաձն Դա 4ճնարավորությունկտա մեկ Ճճեկոտարում ճամակարգու: տեղազրելրառաջին դեպքում մինչն 800, իսկ երկրորդ դեպքում՝ 1250 ծառ, որը 1յ5--2 անդամ կբարձրացնի այղու ճոչ ղային ժիավորիցստացվողբերքը: Հիմնվելով կենսաբանականայն առանձնաձատվկության է, պետք է վրա, որ դեղձենին ինքնաբեղուն պատղատնսակ հ ճիմնել միասորտ արտաղրիականայզիներ մշակությունը տանել մասնագիատացված ձնուՐ ըստ տվյալ սորտի կենսաբանական պաճանջների Դա վգալի չափով կնպաստի բերտոկոսով կկրճատի քատվության բարձրացմանը ն 40--20 ժամանակ: Անկարելի է սեբերքի կորուստները պրողաքաղի հան ն սպիտակամիս դանի վերամշակման սորտերը, ինչես ու դեզնամիս սորտերը սլարարտացնելնուլն նորմաներով: Անչրաժեշտէ ըստ այդ խմբավորումների ե ծառերի Հասակի մշակել պարաբտացմանճամակարգ, Ճաշվի առնելով վերամշակվող սորտերի լոբ նյութերի կուտակմանՃուլժ կարնորությունն դեղհամիս սորանրի մեծ պաճանջըկալիումական պարարտանյութերի եկատմամր։ երհանի խմելու ջրի մեյ, չնայած նրա բւսրձրբորակին, լող բոլորովինչկայ մինչդեո մեր դեղձերը, թեկուզ ոչ մեֆ քանակությամբ, բայց լող պարունակում են: Հնաբավոր է ճամապատասխանազրոտեխնիկույի օգնությամբ ն մասնավորապես առանձին պարարաանյութերի տեսակների ու նորմաների միջոցով հեսպղաստել լոդի առավել դեղձենուպաուղների մեջ: կուտակմանը Հաճախ դեղձենին ջրում են գարնանը ն աշնանը, երբ արնու

'

մշակվող դվուղատնոնս ականոուս տեսությունում կուլտուջրի կարիք չունեն կավ Քիչ են պաճանջում:Մինչբաները նորմալ Ճասունացման ն

պտուղների դեռ

դալիք

տարվա

բերքի սլաւղարողբոջներիՀիմնադրման ճամար վճռական նշաամռան նակություն ունեն ամիսների յրումները։ Այդ ժա-

մանակ, օրվա չոդ ժամերին, օդի ճարաբերական խունաղլուն նույնիսկ Տ0 թյունը իջնում է 40--30 տոկոսի: եքն դի չորուքյունը ճասրնկնում է Հողի խոնավության պակասի «ճեոչ ապա խիսա դանդաղում են ծառի ֆիղիոլողիական ն կննսաքիմիական պրոցեսները, իսկ չրի պակասը Հողում ուժեզյոհայու դեսչքում տեղի է ունենում պաղախովի Դեղձենու ջրման ոնժիմը պետք է մշակել ըսու տարբեր ժամկիոի Ճասունացող սորտերի վեդետացիայի փուլերի: Դեղձենիներիկննսարանական պրոցեսների նորմալ ընքացՔր խախտվելուց ճետո տիված չուրը երբեր չի աւ ոճովում անհճրաժեշտարդլունքը հ ծառերը դիա ս աոճառով ղդալի են տուժում ձմռան տառնամանի բներից: ձաւտկապես Դեղձենինկորիզներով բաղմացվում է սկոտժ նավխապտոմական ժամանակներից մինչն մեր օրերը, երբ նոր սորտեր են ստանում աղատ փոշոտումից առաջացաժ կորիղներ աճեցնելոս|:Այժմ, երը գիտության առջիարտադրությունը նոր բարդ խնդիրներ է դնում, դժվար քէ աղատ փոշոտումից առաջացած կոռրբիվներ Հնարավոր լինի այդ սզաճանջաճեցնելով ները բավալուբնլ բարձր մակարդակով Այղ եղանակովդարերի ընքացքում ժողովրդական սելեկցիայի չնորչիվ ստացել նն Ճճաղարտավար սորանիչ Գիտականսելեկցիայի խնդիրն է առանալ րարձր սննդարախ արժեք ունեցող սորտեր, որոնը ալտուղներըկուուսկեն մեծ քանակությամբ շաքարներ հ Հաբուստ լինեն կենսաբանականակտիվ նհլութերով:նոր տոացվող սորտը սլետք է ունենա ընդճանուր բարձի ցրտադիմացկունուքյուն ն մասնավորապես ժծաղկարողբոջներիդիմացկուն լինեն ձժուսն ցածր ջերմաստիճանի ն դարբնանՃետոդարձ ցրտանարությունններինկատմամբ: Սելեկդիոն սորտի պետք է դիմացկուն լինի վնասատուների(արնելյան պտղակեր, շնրտավոր պտղացեց, ցողունալին ն տերնային լվիճալններ)հ 2ճիվանդությունների(ոնրեների դգանդրբուտություն, բացող, ծակոտկեն, բժավորություն) նկատմամբ, ունենա ցաժր ն կուպակտ սակ: արագ անցնի ապրանքայինպողաբերության չրջան։ Պտուղներըպեոք է լինեն խոշոր ն միջակ մեծության, վառ գունավորված,լավ առղբանքոյին տեսքով ու

ն

ճավառար կիսակտրվածքներով

բարձր փոխադրունակության: Յանկալի է, որ պտղամիսըլինի դեզին դույնի, կոբիզից անջատվող, պինդկոճիկային, Հյութալի հ Հաճելի Համով լուրօրինակ բուրմունքով: Շառ կարկոր է, որ վերամշակման ճամար սորտերի պտղամիմը լինի Համատարաժ մի դույնի ն կորիղբ շուրջը դունավորվաժչլինի: նոր սորտի պտուղները։ այդ բոլոր բարձր ճատկանիշների ճետ մեկտեղ, ցանկալի է, որ ունենան բարակ կեղզեովկորի ն լավ զարգացած "քաղցր միջուկ:Սելեկցիւյի /խնդիինէ ստեղծել տարբեր ժամու

ու

կետում Հասունացող բարձրուրժեք ապրանքայինսոլոռեր, ոն լինեն րոնք երկար պաճունակ պտղարաղզից «նտո լրիվ Ճճասնեն, ձեռք բերնն սորտին ճա(ոառման) Ճասունոապման ն ձամ տուկ դունավորում, բուրմունք: Մեծ ուշադրության են արժանի նեկտարենիները անթքավ (երկ) պտուղներով ղեղձենիները՝ ավելի վաղաճաս ն խոսորշորապոուղ, զեղին զույնի, պինդ կոճիկային պտղամմտով տեր ստանալու տեսակն ը:

ՍսայանԳութգենՍողոմոնի

ԴԵՂՋԵՆՈՒ ՄՇԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՔՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

:

ի

,

ի

-

.

.

ւ

-

դշոհամուցյունը

Դելձքինու ժոդովրդատնաոնսական

ը

.

Դեղձենի դեղի տեսակները Դեձենու կուլտուրակուն Դեղձենուվայրի ահսակները կուլաուրական դպիզձննուծազման ե ժյուս Դողձենու մշակությունը ՍԵՀՄ-ում երկրեհրում Դեղձենու սառանջը արաաքին պայմանների նկատմժամը .

.

.

.

.

,

-

-

-

.

.

.

.

.

Օդի չարտյրերական

ԴեղձենուՀատակին

.

-

նկատմամբ պրայմանների

-

-

-

.

.

-

.

-

.

-

-

ն

.

83ե չուՇ)

ՂքՀԵԼԱՇԽԸՃԼ

(18

ՀԵՇ՛ՐՈՕ 11321816:

«ՃԱՅԸ»

Էթետու,

.

.

.

-

.

.

.

.

,

.

.

-

'

.

-

.

-

.

-

,

.

`

.

-

ի

.

-

-

,

Կ

հ վնասատուների

,

-

.

.

-

,

-

-

`

.

:

.

.

.

.

Ց

-

ԱԴԱԳԱԱՐԱՆԿՐԱՆ

սելեկցիայիխնդիրենբը

-

.

-

ու

803Ո1Ղ1ԵԼ84Ճ

Ի1ԼԼ: ՈՒԲԹԸԱԻԵՃ

Համառոտ բռոամիրը՝ ցոսաղարգումը -

քթի Հիվանդությունն Բրբբաճավութ Համակողժանի Աշխսսոանքների Մեքենա լացումը Դեղձենուդարդադման Հեռանկարների հ նհրաաղբոնխնիկալի Պյոյրար դեղձենու

Ր7քո6ե ԸՕՐՕԿԸՄՑՕՌՈՎ

ԼՅԵ

-

.

.

.

ԷՇ

-

բնոքագրումը Մորփոլոգիավան

-

-

-

չն

«եղբ 7"

-

Հանդատի փուլերբ

ն

Սդու «ողի մշակությունը Սառերի ձեավորումը ն էտը

Դարաբառոդումբ

,

-

-

-

1ժ

-

ի

:

հ ձողի խոնավությունը ջրային փոփոխությունները

խնամքը

-

ի

.

.

Դեղձենու

ի

-

-

Դեդձննու կենու բանակուն դ բաղմացումր Հազատոանի դեղմձենիների Դեղձենուայդու Հիմեումը

Ռոսղումը

.

,

Դեղձենու վեզնուսոխվ

Դեղձենոււոյդու

.

-

.

,

-

.

.

ոնսակները պատմությունից .

Ջերմային ոնժիմը քոաաչին ռեժիմբ Պչանջը Ճողայլին

,

ի.

Խմբագիր ոռ ՞. Ղազանչյան մաֆյան նկարիչ Ս, լ.-Հ

լ

Բ.

Գեղ. խմբաղիը՝Հ. Տիլթ. փբազիր՝ Դ. Վերատուղոլ Վ

րշ

'

Ն.

Բ.

ագբիի՝

Մնացականյան Նահապետյան նաԱ

Աբշանյան