Երկրագործության հիմունքներ գյուղատնտեսության մեքենայացում մասնագիտությունների համար

անրակՍարարվի

ԳԱԼՍՏՅԱՆ

ԵՐԿՐԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ

ԼԻՄՈՒՆՔՆԵՐ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ՄԵՔԵՆԱՅԱՑՈ

ԱԱԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՈՎԻ

ՀԱՄԱՐ

ԵՐԵՎ

ՄԱՍՆԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԵՐԿՐԱԳՈ ԼԻՄՈՒ

ԳԱԼՍՏ

Ցոլակ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏ

ՀՏԴ

63(479.25)(07)

ՄԴ

4(2Հ)ց

Գ 206

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

Դասագիրքը

ԳՅՈՒՂ

ԸԿԱԴԵՍԻՑԻ

ԱՏՆՏԵՍԼԿԱՆ

գիտական խորհրդի որոչմայր

Գալստյան Ց., Երկրազործությանհիմունքներ.-Եր.., ՍարՎարղ Հրաւ., 2003.-154 էջ

Մասնագիտական խմբագիր՝ ՀԳԳ ակաղեմիայի ակադեմիկոս, գյուղատնտեսական գիտություններիդոկտոր. պրոփեսոր Մ. Ա. Գյուլխասյան

Ուսումնական ձեռնարկը սրարունակումէ հիմնական տեղեկություններ մշակաբույսերի կյանքի անհրաժեշտ գործոնները նշառակության, ղրանց արդյունավետ օգտա-գործմամ ու ցլայմանների ստեդժման, հողի մշակության, ժանքաշրջանառությունների կիրառման, մոլախոտերի, դրանց ղեմ պայքարի հարցերը, որոնք բխում են գյուղատնտեսության մեքենայացման գծով մասնագետներ պատրաստելու ուսումնական ծրագրերից: Որպես լրացուցիչ գրականություն` այն կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական այլ մասնագետների. ինչպես ճան հողօգտավործողների համար:

ԳՄԴ

Թ

|ՏՑԽ 99941-908-0-6

ՀԵՂԻՆԱԿԻ

է հրատարակվի

««ՍԱՐՎԱՐԴ ՀՐԱՏ

»»

4(2Հ)ց73

ՍՊԸ, 2003

ԿՈՂՄԻՑ

Վերջին ավելի քան 70 աւսրվա ընբացթոմ հրատարակված զյուղատնտեսականվրականությունն ուղված է եղել համայնական սնանսավարմանը:Գրնեթնբացակայում է զրականությունը՝ազարակատիրոջ կողմից գյուլասնանսության վարման ժասին: Գյուղամւնսւնսական արատղրության վերակառուցումն ու հողի սեփականաշնորհումըսչահանջում նն հողօգտազործմանն մշակաբույսերի աճնցման անխնոլսզիաներիկիրառմաննոր մոտնցումներ: Նվ քաճի որ մեր հանրապետությունըսակավափողԼ ն ունի շուրջ 494 հազար հեկաար վարելահող,ուստի այն, որսլես գյուղատնտեսական արսմաղրությսաչն հիմնական միջոց ու նյութական բարիքների արարման աղբյուր, պետթ է պահպանել ն օզաագործելարղյտնսւվես:: Հողի ոչ ճիշտ օվաավործումը կարող Է պատճառ դառնալ անցանկուլի

երնույքների:

Հանրապետաթյան վարնլահողերի վնրակշչռող մասը զսչնվում Լ ռելիեֆի քեքութրոնների վրա, ուսուի ն ավելի շատ | ենթակա ջրային հողատարման: Այդ երնույքի դեմ պայքարի միջոցներիցմեկը հողւսմ«շակ վործիքննրի կատարնլազորռոումնէ: Այղ իսկ պասճառով ւլյուղատնանեսականմեքննաներ ե սարքավորումներ (մնքենաշինություն) մսննազիտոթյամր սովորող ուսանոդները սլետք Լ |իարժնք պատկերացումունենան հողի՝ նրա ֆիզիկական ն ջրային հատկոթյունների, ռելինֆում անդաղրվածության ն հզորության հիմնական հարցերի մսւսին, անհրաժեշտությանղեսլքում կարույանանստեղծել անհրաժնշա հոդամշակ մնքենաճեր ու զործիքննր: Քանի որ ղնռես լխվին ձենավորվածչնն ֆերմերային այնպիսի խոշոր անանսություններ, որոնք կարողանային կիրառել հողամշակման արղդյունավնսւեղանակներ, ուսսւի սահմանավակ հողատարածաթյուն ունեցող յուրաքանչյուր հողատեր ինքը պեաք Է մաահոզված լինի իր հողի պահպանմամբ: Երկրազործության հիմունքներձեռճարկըուղեցույց Է զյուղատնանսության մնքենայազումմասնագիտությամբսովորող ուսանողնեե րի համար: Այն կարող է օզտակար լինել նան ազարակատներերին չուննն հոդսզտազործմանփորձ: Գյուղասւնայեայն անձանկ, ովքեր

-3.

վարման տարըսկան կանոնների իմացությունը կօզնի աաթյան նրանց՝ ճիշտ օվսուսգործելու սրահպանելհողը, իմանալ մշակաբույ իջսերի աճնվողության ու ն վողություն բերքի արտադրության հիմնական պահանջ

ի

ւ

հիմն

ՆԵՐԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

լ

ու Դիտողություններն ցանկություններըկրնդունվեն շնոիհակա-

բությաձր, որոնթ անղ կզտնեն հետազա հրապարակումներում:

ՀայասատանիՀանրապնսության անկախ սլետականության վերականգնումը նորանոր ոնղիրներ Լ առաջադրում ժողովրղի բարնկեվություն բարերսվման ուղդոթյամբ: Սննդամթերքներինկատամամբ ազզաբնակչության պահանջը հողօգաազործողին պարաավորեցճամ Լ կիրառել միջոցառումմերիայնսլիսիհամակարզ,որը նսյասաի միավոր աւսրածութրոնից ստայվող առավել բերքի ապահովմանը: հււմար յուղասնանսական մշտկարույսերի աճի ն ղզարվացման նպաստավոր պայմանների սանդժման կարեոր զործընթացներիվ մեկը հողի ձիշտ մշակումն ու արդյունավետ օգտավործումն Է: Հողն այն միջավայըն է, ուր աճում, սլաղարնրում ու բազմանում նն զյողատնտեսականմշակարույսերը, ուսսւի բրերքասովությունը մեծապես պայմանավորված Լ հողնւյին սյայմայլններով: Սեփտկանաշնորհումըհողօգսոսզործողիառջն լսնղիր ղրեց այն սզսազործել զիսւականորեն հիմնավորված րարձր ազրոտելնիկայի պահանջներին համապասաասխան,որի համար անհրաժեշմւ Լ արտաղրությանմնջ ներդնել նւսե փոքրածավալ հողամշակ մնքենաձեր ն սարթավորումներ,հողի մշակությունն իրականացնել այնպիսի սկզրունքննրով, որոնբ նպասուեն հողի պահպանմանըու նրա հաակությանների բարելավմանը: .

.

ԲՈՒՅՍԵՐԻԱՃԻԵվ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ԳՈՐՍՈՆՆԵՐՆ ՈՒՊԱՅՄԱՆՆԵՐԸ

Ն

ՄԱՍ

նակ: Գյուղատնտնսությունն իր արաադրանքիբնույթով, ինչսլես նան արտաղրությանպայմանների բարղությամբու յուրահատկությամը, միանգամայն տարբերվում Է արտաղրությանմյուս ձներից: Այն միակ արտաղրությունն 1, որր մարդկությանըկարով Լ մեաակարարել

Բույսերն օժտված են արեի Լներզիան կլանելու ն օրգանական նյոք ստեղծելու տարբեր յւնակոաթյուններով.նրանք արնի կինետիկ Լներզիան փոխակերպում են սլոռաննցիալէներզիայի, որն արստսհայավում | բրերթիձեով: Այս առումով էլ մշակարայսերը հանղես են զալիս ոչ միայն որպես մարդու աշխատանքի արդյունք, այլե որսլես արապղրամիջոց: Ի տարըերություն բույսնրխ զյուղատնտեսական կենղլանիներն օզտավործում են բույսերի կողմից օրգանական նյութերի ձեով կուտակված արնվակնային էներզիան: Քիչ պահաւնտկն ցածրարժեք օրվանականնյութերը /օղլոտ,մղնդ, խոս: Է այլն/ վերածում են ավելի բարղ ն արժեթավոր ձների՝ կարազի, պանըի, մսի, կաքի ն այլն: Եքն ցանկացած արտաղրություն կազմակերոլելու համար հողը հանղիսանում է որպես անհրաժնեշապայման, զյուղատնանսոաթյան մնջ այն հանղես |, զմոյիս որպես արտադրամիջով: Հողի սահմանափակ լինելը, առավել ես մեր հանրապետություճում, պարտավորեզնումԼ իսնամքով վերարնրվել, սլահսյանել ն բարելավել այն՝ որպես մեր զոյատեմանհիմնակուն սլայմանի: Բուսական օրվանիզմի պահանջմունքներինկատմոյմը միջավայրի պայմանների անհամապասւասլխանությունըառաջ է բերում րույսերի աճի ն զարզազման բնականզործրնքացի լնալասւում, նույնիսկ ղադարում, մինչդեռ համապատասղրանց կենսագործուննեության խանության ղնեպքումբույսերը կարող են լիովին օգաավործել իրննց հնարավորություններնու կազմակերպել բերքի առավելավույն թա-

ԸՆՂՀԱՆՈՒՐ

՛

ն անփ տադրությանմյուս ճ Գյուղատնտնսու որ Լներզիայի աղբյուր վի այղ, զյուղատնտ ունենում կենսակա ազղում Լ ղրանց պի կությունը: Այղ պաս ման ցմամկետ, որի րնղհատվի: Բնության մնջ պո Լ տարբեր ուղիներո ծունեության համար տենցիալ էներգիայ սպառող օրգանիզմի

պարտավորեցնումե րել ագրոտնեխնիկ տասխան,որոնվ խ զում:

Սշակաբույսն սսւ Բույսն է, որ էներ րի վրա տնղի ունեցո բի շնորհիվ է, որ մշա րամիջոց: Մշակարույսի կո անմիջապես օզատ կամ տեխնիկական մասը համարվում Լ ջանառության մեֆ: Արեզակնային Է վա ընթաւյթում, երկ ղատնանսության մե ժամկետների անհ

աղբյուր:

ՆԱ

անհրաժնշտ

Մշակարույսերից բարձր արդյունք ստանալու զործում կարնոր նշանակությունունի նան միավորտարածության վրա ղրանց համաչափ բաշխվածությունը: Տարրեր մշակարույներ օժտված են արնզակնային Լներզիա կլանելու, հանքայինսննղատարըերյուրացնելու ատրբրնրունակություններով: Հեսւեաբար,մշակաբույսերըկարող են սինթեզել տարբեր քանակությամբօրզանականնյութեր: Արնի էննրզիայիկյանման աստիճանը պայմանավորված1ոչ միայն տարածքով, այլն ղրանց Ցորմալ գործունեությունըապահովող կյանքի անհրաժեշս:զործոնների ապահովվածությամը,որքանով որ կանաչ բույսերի կենսազործուննություննիրականանումԷ այդ պայմանների միաժամանակյան միատեղ առկայության պայմանննրում արդյունքը լինում է բարձր: Ընուրյունը մարդու կննսագործուննությանլայնածավալ մի աղբյուր Լ, իսկ կանաչ բույսերի դերը բնության մնջ՝ շատ մեծ: Բույսերն օրզանական նյութ. սինթեզող միակ ն անփոխարինելի օրզանիզմներն նն, որոնք կեննղանականաշխարհին ապահովում են ոչ միայն սննդով, այլն պայմանավորում են մքնոլորտիկազմը: Բույսերը կարզավորում են միջավայրի կլիմայական պայմանները, ջրային ռնժիմր, բարելավում հողի կազմը, հետնաբար ն բերրիությունը: Երկրազնղիայն մասը, որում ապրում ու զոյատնում նն կենդանական օրգանիզմները,ընդունված Լ անվանել կենսոլորտ(բիոսֆերա): Այն ընղզըկում է մթնճոլորսյի ստորին շերտերը, երկրի կեղեի վերին շերտերը ն ամբողջ ջրոլորտը: Այղ կերպ. կյանքը կենտրոնացվածէ երկրակեղնի մթնոլորտի ն ջրոլորտի փոխազղնեցությանշրջանում, որտեղ կան գոյւստնման անհրաժնշս: պայմտններ (խոնավություն, լույս, ջերմություն, սննճղատարըրեր, օղ): Կենղանի օրզանիզմննրիշնորհիվ է, որ տեղի Լ ունննում քիմիական տարընրի շրջապտույմ:ը հող-րույս-հող համակարգում: այղ զործընթացում Կանաչ բույսերը կատարում են ֆուտոսինբեզ. քլորոֆիլի հատիկներըկլանում են արեզակնայինԼներզիան ն այն կուտակումօրգանականմիացություններիմնջ՝ անջամոնլովմոլնկուլյար թթվածին,դրանով իսկ հարստացնելովմթնոլորտը: Կանաչ բույսերի շնորհիվ օրզանականաշխարհնասլահովվում 1 սննղանյութերով,արեզակնայինԼննրգիանմուսւք 1. զործում կննսոլորտ ն կուտակվում այնտեղ: Մսհացած բույսերի հես) միասին հող |

տարընը ե լույս), բույսեր խիսս:անհրաժեշտչեն, ս աճի ու զարզացմանվրւս Տարըեը բույսեր ար ցուցաբերում են տարր տվյալ բույսի ժառանզ Բույսերում տեղի ու արդյունավետ են որոշ կարող են բացասական զացման վրա: Բույսերի բնորոշվում է զոյության սահմանային կետերով, վանել գիտական օրենք առավելագույն: Նվազ ցածը պայմանում բույսե ները ն, ի վերջո, մահանում վետ կենսազործուննու Առավելագույնը` երը ղր է այս կամ այն կենսազ դուրս բույսն ի վիճակիչ ակի դիմադրություն,հա սատնսակների դիմաց պայմանավորվածէ միջ թյամբ: Միջավայրի հնտ զ

տեսքր, այնպեսԼլ դրան րը՝ հարմարվելովմիջավ ներից բացի, որոնքանփ

ղնպ տեղափոխության

վերադառնումոչ մի տից կլանվածմիացուքյ դանին անկենդան բնու Մեր մոլորակի բնակ բազմազանԼ նան բաս զործընթացումրույսնրը են

սնրն, իրենց հերթին, ազղում նն միջավայրի վրա ն փոլսում այն: Դիմացկունության ձենրից Է ցրտաղիմացկունությունը, որը րույսերի աճի ն զարզացման զործում երբեմն որոշիչ ղնր Լ խաղում: Ցրտեղի է ունենում, երբ սառնության շնորհիվ ըջջից ատահարությունը ջուրը զուրս Լ քաշվում ն լցվում միջրջջային սարածություններ ու սառչում: Բույսը ցրտահարվում է իր աճի ու զարվացման որոշտկի ժամկետներում, ուստի տարրերում նն՝ ուշ զարնանային ն վաղ աշնանային ցրտահարություններ:Այս առումով էլ կարնոր նշանակություն ունի ցտնքի կամ սածիլմամճժամկետներիբնարությունը: Գյուղատնտեսական արտաղրության կազմակերսլման վրա ուրույն ազդեցությունունի նան կլիման: ՀայաստանիՀանրապետությունը, լնռնային երկիր, հայտորպես

նի Լ կլիմայական պայմաններիբազմազանությամբ: Քանի որ լեռնային երկրներումայն օրինաչափփոփոխվումէ ըստ բարձրության, ոստի զյուղատնտեսական մշակարույսերի տեղաբաշխումը հանրապնտությանսւարածքում իրականացվումԼ ուղղաձիզ գոտիականությանսկզբունքով: Մեր հանրապետություննաչթի Լ ընկնում արեոսւ, սլարվկա եղանակների զերակշռությամբն արեգակնային էներզիայի առատությամբ, որը կարնոր է առավել արժեքավոր մշակտրույսերի մշակուքյաւն համար: Այղ տեսակետիցավելի նպաստավորեն Արարատյան հարթավայրը ե նրան հարող ճախալնռնոոյին,հյուսիսարնելյան գոտիները, ինչպես նան Մեղրու տարածքը: Հայտսսւանում եղանակի փոփոխություններնավելի նկատելի են գարնանըն աշնանը: Կլիմայական առանձնահատկությունննրիձնավորման գործում որոշակի դեր ունի ոելիեֆը: Լեռների ն հովիսւննրի անհամաչափ տաքացման հետնանքով առաջանում են լեռնահովսւային քամիներ: Լեռոերը պատճառ են ղառնում նան ամպամածությանն տնդումների անհամաչափ տեդաբաշխման՝ առաջացնելով հողային ե օղային ջերմաստիճանների տարբերություններ: Մշակարույսերի համար առավել կարնոր նշանակությունունեն ջերմությունը ն խոնավությունը (կախվածԼ ռելիեֆի բնույթից): Ջերմաստիճանիլրա ազդում են ծովի մակերնույքիցունեցած բարձրուքյունները:Ռրպես կանոն, յուրաբանչյուր 100մ բարձրության վրա այն նփովում Ւ- 0.5 0.85, ընղ

ընթացթումավելի նկասւելի է: Լ: Ամենատաթ վայրը Մեղրու տարածթի ցածրադիր գոտին է րնայբից: ռելինֆի կախված Խոնավության ռեժիմը նույնսլես ում բաշխվումեն անՄրնոլորաայինտեղումներըհանրասլետություն 200-300 մմ, Լ համաչավ` Արարասւյանդաշտումկազմում տարեկան վարվումԷ միայն ջրովի սլայմանննդրա համար երկրավործությունը տեղում մթնորորտային վոտիներում միջին րում: Հանբքասլեսմության մեմմ: 400-700 Տեղումները մմ են, իսկ րարձրաղիրում` ները 300-500

որում

ամռան

աշնանը ն վարնանը: Ըստ բարձրությունների նն նան տարվա նյլանակներիանլությունը ն բնույթը: փովավովում հա5 Ցածրաղիր շրջաններումտմառը անում Լ ամսից ավելի, ղրան բարձրաղիրվայրերում՝ նույմթան, երբնմն Լչ ավելի շատ

ծ

մասամը լինում

են

կառակ, տերում 1

ձմեռը:

շնորհիվ հւսնրասլետությունը Կլիմայական բազմազանության մի շարք վուսիների: է ազրոկլիմայական կարելի բաժանել ւրոնթ զսանվում Լ տարածքները, այն ընղգրկամ Առաջին գուին ցրզարճանային մ վոտում 11յս են մինչն բարձրություններում: ն Լ7սկգբին: նն մայիսի վերջին ապրիլի տահարություններըլինում հիմունը տնական|ն սաթ: 'Լաղ աշնանայինցըրաւահարությոննները Մբնոլորսանականումլինում նն նան հոկանմրերի նրկրորդ կեսին: գումարը` լին տնղումները՝200-300 մմ, 0"-ից բարձր ջերմասաիճանի Լ սլայոռովովի միայն վարվում 4000-50005 է: Երկրագործությունը մանճնրում: Երկրորդ գույն

է մինչն լմղվրկում

է300

մ

ուր բարձրությունները,

դադարումեն ասլրիլիվերջերին գարնանայինգրտահարությունները 0"- ից բարձր ջերմաստիճանների կամ մայիսի երկրորղ կեսերին: 1: 3500-40005 բարձրադիր տարածքներում, Այս գոս զումարը առանց ոռովման,կարելի Լ մշակել հայահատիկ: գուռինընղվրկում է մինչն |700մ. Նավոադեոնեյյին

բարձրություն-

ձյրանածածկույները: Ձմեռը համեմատարար ցուրս: Ցրաահակեսերը: ապրիլի մինչե Լ նսյեմբերից տնել թով, որր կարող ջերմասսւիեն 05-իցրուրձը վերջին: րություններըդաղարում մայիսի է գումարը3100-3800" է: Ռռովումը ղրական տզղում մշակաէ` հաստատուն

ճանների

բույսերի վրա: Էեռնային գոտին ընդգրկումԷ

-1Դ-

մետրից բարձր տարածքնե-

սաիճանը

ո

աաոոիի»: ԵՐՆ

Դիտումների

ի

'

է

՛

դ ՝

որիա ջերմոատիճասը

չհլկայան ւ

ջա. Է

վ

ա

ար

ափակ

Վ

Արմավիր

Փ.

՝

Նա Գա

Վ

րատոր Տ

Ներոն ար

աատւնի -

Մ

Հրակրրան ՏՏ

հորարան ա

Գորիս

՝

ՀԱՍ

Ց. Ց

Ն

ՀԱՐ Լ

Իա.

Ի

Վ...

ա

|

է

պլ

թղ աղ

ն

3010.

տա

տտ | Թ

ՑՆ Ց

ֆ1

| ց.

ոպ. ոտ

լ

ՀԱՏ

ի

:Վ

ԹՈ

|

|

Կ-ի ՅԵ Ղ այ '

ԵՀ: Հար | |

ՁԵՆ

14... :ո

Թ:

|

աո ԳԱՂ

-

|Վ

ՆԻ-Վ-ԱԵՑ-եհ

Է

ՏՏ

ՏՈՒՆ

րծուննությանը:

ՀՅ

-

գործում: վարզացման Մնծ Լույս.|, որ արդպայմաններում Բավական Լ նշել, որ լույսի առկայության պաշտպանում որը բույսնրին |. ընթանում Վոլորշիացումը, .

ր

Լ լույսի դերը բույսերի աճի .

յունավնա

Լույսը ազդում է զերտաբացումից:

ու

բույսերի արտտթինտնսթի աճող բույսերի պայճաններում

նան

վրա. անբավարար լուսավորության լինում են երկար, տերենեաարածությունները մեջ միջհանզուցային նն թույլ ն (քիզարգանում հյուսվածքները քր մանը, մնյսնանիկական ազեն արսւաթին միջավայրիանբարենպաստվործոնների

լանում նն փոփոխության: բույսերը հեշտությամբ ղեցությաձրը. րույսնրիձնջ հակառակ, ապահովված լուԴրան լավ: Միջավայրի աճն ու զարգացումը ընթանումեն բավականին հարմարվածուԻ)ան տնեսակնտիկ րույսավորությանպայմաններին մ ) ն սաթ) նն՝ լուսասերների սերն՝ րստ իրենց պահանջի,լսմրավորվում կաճ պակաս լուսասերննրի: վերասերների

ենթարկվում

լոսավորվածությածր

|

|

(

.

|

Է

ատ 1 ԸԹա՝

«97`

|

Հ

։

|

ՀՀԱ-ի ԱՎ

Ն

-1--

Լ2.:1

.

.

.

:

յա

յն |

|

չել

Լ

այկ

.

-

-

-

|

վալ

աշճանային

Վ-

ւՎ-

Է

24.0:

46 Ի

|

.

ՀԱՎԱՏՈՎ

Ի

Լ

ա.

Հ

զարսանաի ՝

տ

Տեն

ոշ

գջ

| իումրարուիլուններ -

Հո----Է-Ի

|

ՅՆ

Վ.

բավար րիկ.

ե ՅԵ:

լլ 7: Հվ 66... տապա ա

..

|

ՐԻ՞

6. 6062.|

յ

ա».

Վ.

ց

ավն

Լաւ

Սանփառա Կնսճաձր

Արոն

ԻՐ

ՏՎ

Բել

։

Ւ

Ր

որթ

ա

ուչ

մ.

--

Լ.

դ»

-

ԲՒորՂ

տեզլամճերը.

12,

ՈՎ

:

Աա

Մբնդարտաչիռ

ը

2.

Լար

աւ

աստիճանը ինչպիսիբարձրության ն կան ի՞նչ յայնության օռվի մակերնույթից վրա Է զանվում: բու սերի աճին ն գա յ 'զացմանը բույսնը լ ի՞նչ ե են իրենցիպ ըննցից ներկայացնում են անպայմանները(վործոնները),որոնք համարվում անհրաժնշտա են դրանք նպաստումբույսերի կնենսուվոփոխարինելիե ինչպե՞ս

'

'

Վործոնիամենամեծ

արղյունավետությունն

հաշվարկների միջին ավյալները

ե

ն

Բույսի կյանքին անհրաժնշայարաթանչյուր երբ ի հայտ է գալիս միայն այն դեսլքում, նան | Շատ կարնոր րույսն ապահովվածԼ մյուս բոլոր գործոններով: կասլված աճի ս լահանջը՝ ղրանց նկատմամրբույսերիքանակական փուլերի հետ: ն ջն ըմությանառիռսմուն Բերքի մեծության վրա ազդուդ լույսի որոշվում|. նրանով,քն տվյալ տտրաձքը աշիւչարհազրա-

ատսրածթիկլիմայսկան պայմանների վերաբերյալ Հայասատանի բոզմաթիվ տարիների միջին ավյայներըբերված են աղյուսակ | ում:

աղուստկ

են ունենում

վրա մեց ազղեցություն գարգացման է անընդունված միջավայրիմի շտրթ գործոններ, որոնք արաւաթին բաժանվում Դրանթ անհրաժեշտ գործոններ: գործոններն վանել բույսի կյանթին Տինզերական են երկու |ոմբի՝երկրայինենտիեվերական: ն սննդատարըերը: ջարը նրկրայինը՝ իսկ են լույսր ն ջերմությունը, նան ըճթացթում,ինչսլես Բույսերն իրենցամբողջ վեգետացիայի ու անհրաժնչազործոնների սյայ՝ աճի տարրեր փուլերում,կյանթի մանների նկաաճամբունեն սւարրեր պահանջներ:

Բույսերի աճի

|. իր: Սթնղլորաային տնյրումներիթանակը համեմստաարարրարձր |: 16-19" ամառը չափոաւվորտաթ Լ, ամսվա միջին ջերմաստիճանը բություններ կարող են լինել նույնիսկ Բո Ու) գարնանային ցրտահա յլ առջին կլ ոսֆին կեսերին: նեի (Մունը վով Լ, առաջին ցրաահարությունները կարուլ են լինել հռկնույնիսկ առաջին կեսերին, իսկ փաղցրտահարությոնները՝ աեմբերի Ս"- ից բարձը ջերմաստիճանների գումարը 2400-

լ

լ

,

ւ

-Ղ14-

Էյյսի

սնկի

առկարոթյան պայմաններում Լ առաջանում թյորոֆիլը նւ

ունենում

ֆոսուսինթեզ: Ֆոտոսինթեզի արղյունավետությունը Է նան պայմանավորված լույսի առկայությամը.լավազույն լուսավորությանդեպքում ֆոտոսինթեզը մի թանի անգամ ուժեղ | արտահայտվում, քան շնչառյւթյունր: Օրվա տնդդությաննկասմամբունեցած վերարերմունթով բույսնրր լինում են ճարճօրյան նրկարօր րն: Չնայած լույսի պնրը մնծ Լ բույսերի աճի ու գարգացման զործում, սակայն տաայն

բույսնրի րածման սլայման չԼ, քանի որ ամենուրեքկան այնսլիսի պայմանճեր, որոնք կարոդեն բավարարելբույսերի աճի ու զարգացման նվազազույմ սրսհանջները:Լույսի

նկատմամբ ունեցած տահանջների հաշվառումըկարեորնշանակություն ունի միավորտարածքում ցանքի նորմային սնման մակերեսների ստհմանման գործում:

2երմություն.- Ինչպես լույսի, այնսլնս էլ ջերմության նկատամամը պահանջը տարընըԷ: Բույսերիկենսավզործուննության բույսերի նորմալ ընբացքիհամարանհրաժեշս:է որոշակի ջերմություն, որի նվաՎազույն թանակիցն առավելազույնիցընկնում |, բույսերի արսչաղրո-

ղականությունը:

Ջերմության նկատամամբ ունեցած վերարերմունքի տնսակետից բույսերը սաորաբաժանվում են ջերմակայունե սյակաս ջնրմակա-

յունխմբերի: Ըսսւ

այղ

են ցրտակայուն ե հաականիշների, ատարընրում

ոչ ցը-

տակայուն Ցրսլադիմացկունությունը պայմանավորված բույսեր: Լ մի

հանզամանբներով. որքան բիչ ջուր պարունակնն, այնքան հեշա կղիմակայնն ցածր ջերմասսւիճանի պայմաններին:Բուսական օրգանիզմների համարկարնոր ճշանակությսւնունի նան հողի ջերմաստիճանը: Ամռանըհողի վերին շերտերի ջերմաստիճանն ավելի բարձր է, քան օղինը: Այն պայմանավորվածԼ հոդի աիպով, մեխանիկականկազմովն ղրանում եղած խոնավությամբ: Բույխերնիրենց աճի աարբնը վ.ուլերում պահանջում են ջերմության որոշակիքանակություն, իսկ ամրողջվեզետացիանանցկացնելուն բերք ձնեավորնլու համար՝ջերմության որոշակի գումար, որով պայմանավորվում Է չարք

տեղարաշխումն ըստ զոաիների: Կտրնոր է նան տաք ժաբույսերի մանակաշրջանի անողությունը՝կապվածբույսերի աճի փուլերիհնս:

Բույսերիարմասմների գործումմեծ ղերունիջերկրոնողականության

արմամսների ղեսլթում,

կյապայմաններում Հողիգածը ջնրմասաիճաւնի մությունը: նիր նողականությունընկատելիորեննվազում Լ նույնիսկ այն Նման պայԼ իանավություն: քանակի համապտաասխան հողում առկսւ ջուր մատակարարել չեն հասցնում մւսններումարմատները գերակշռելովտրմատննվերզնաճյաօրգաններին,ուսսյի գոլորշիացումը ն բույսերիմնջ է հաշվեկշիռը, րի կլանունակությանը, խախտվում ն վրա: բ երթի կազմավորման անղրադառնում բացասական որը Լ Բույսերի կյանքի կարնորագույն գործոններից ջուրը: Հողում եղած ջրի պաշարի նկատմամբբույսերի առանձին |սմրերիպահանջը խիսա սւարբերԼ, որն առաջինհերթինսլայմանավորվածէ րի աճի փուլերի տնողությամը ն այդ փուլի ընթացքում ջրի նկատմամը ունեցած պահանջով: Յուրաթանչյուր սերմ՝ ընկնելով հողի մեջ, ծլճան համար արտաքին միջավայրից կլանում էջուր, որի քանակը տարըեր բույսերի սերմերի մեջ կարող է կազմել իր քաշի25-է5076-ը: ծլման համար հողում չլինի խոնավության նվազավույն Եքն սերմի քանակ, ապա այն չի ծլի: Մշակաբույսերի ջըի պահանջըհիմնականումպայմանավորված է ղրանգ վեգեսսացիայի ժամանակաշրջանի տնողությամբն րնդհամշակարույսերովգրաղեցնար անրնային մակերեսով: Հետնեարար, ված մեկ հեկտարիջրի գործնական պահանջը պայմանավորվածէ տերնային ընդհանուր մակերեսով ե գոլորշիացման ուժգնությամբ: Տերնային մակերեսից ջրի գոլորշիացումըպայմանավորված Լ արառկաաաքինմիջավայրի մի շարք գործոններով՝ջերմություն, քամու յություն, օղի խոնավության աստիճան, խոնավությանասլահովվածություն, միավոր չոր նյութ պատրաստելուհամար ծալնսվող ջրի թանակ (տրանսպիրացիայիզործակից), մշակաբույսերի կենսաբանական առանձնահատկություններ,կիրառվող ազրոտնխնիկան այլն: Բույսերի զոյատնություննապահովվածկլինի այն դեսլքում, երը բույսը կարողանա,գոլորշիացած ջրի քանակին համապատասխան

բույսերի

ջրային

բույսն-

:

հողից: վերցնել ջրի զոլորշիացմանշնորհիվ մեծանում Բույսերի կողմից

ջուր

Լ

բջջահ-

յութի լսաությունը, որն իր հերթին նպաստում է օսմոտիկ ուժի մնն հողից ջուր կլանելու ու բարձրացնելու ուժին: Շացմանը, որպես կլիմաճ բնութագրողկարնոր գործոն, մնծ

հետնաբար Խոնավությունը,

ություն ազղեց

ունի բույսերի

ն տարածման կննսազործուննության

վրտ: Անջրղի պայմաններում|սոնավության

ղնրը սլայմանավորվում|

նրանով,քն տեղումներըտարվա ընթացքում նան ի՞նչ հաճախականն

տեղարաշխվում:

նությամբ Հողի տարբեր շերտերում կուտակվող խոնավությանքանակը Լ: Այն առավելապես Է հողի տարրեր պայմանավորված փոծքով, մեխանիկական կազմով,ֆիզիկականհատկություններով, ռելիեֆով, ստորգետնյաջրերի մակարդակով ն այն: Բույսերիկենսագործուննության վրա որոշակի ազղնցությունունի

կառուց

Գոլորշիացումը

ռդի խոնավությունը, հատկապեսհ̀արարերական: բույսերի կողմից ավելի արագ ե արղյունավետ է կատարվում, երբ օդը քիչ է հազեցածջրային գոլորշիներով,այլ կնրպ ասած՝ յածը | օդի հարաբերական խոնավությունը: Առանձինբուսատեսակներ, էվոլյուցիայիընթացքում,խոնավության նկատմամբ ձեռք են բերել տարբեր ն հարմարվոՄիավոր չոր նյուք ստնղծելու ղականություն: համար դրանք ծախսում նն տարրեր քանակի ջուր: Այդ է պատճառը,որ տարբեր բույսեր ունեն տրանսպիրացիայի տարրեր Ջրի պակասը կաբող Լ խիստ բացասական ագղնցությունունենալ բույսերի աճի ն վրա. որն արտահայտվումԷ երկու ձնով՝ Օդույինն հոզարգացման

սլահանջներ

զործակիցներ:

Դայիճ: Օդային երաշտի թողած

ազդեցությունն ունի ժամանակավոր բնույթ: Այն առավել ուժեղ է արտահայտվումչոր քամիների ն օղի `

Նոա

բույսերի ժամանակ մոր դային զրաշտի ի անգամ: Նույնիսկ հողում բավարար քանակի խոնավու րո առկայության

պայմաններում

թյամ

մատնե ի վիճակի չեն լինում հողից կլանելու որի ա արմատները բույսերի այնթան

պահանջները: պատճառը, Գր անանզոլորշիացման թառամել,ընկնում արդյունաֆոտոսինթեզի սկսու վետություն Դա Լ

է

ո

Առավելվտանգավոր է հողայիներաշտը:Հողի երկարատն չորուխիստ է ազդում ինչպես բույսի բացասական թյունը աճի ն զարզացբուն, այնպես էլ բերքի կազմավորմանվրա: Վիճակնավելի է վատթարանում, երբ գարնանը բույսերն ունենում են փարթամաճ, իսկ

ամռանը, հողում խոնավություն պսմկասի սլատճառով, ասիմիլյացիմակերեսր չի կարողանումստանալ համապատասխանթամակի ջուր: Հնանանքը լինում Լ այն, որ բույսերը մահանում են ն բերթ

ոն մեծ

չեն ձնավորում: Հողում ջրի երկարաան բացուկայությանղեսլքում բուխերի մեջ տուրզորն ընկնում Է գրեթն րոլոր օրգաններում, այղ թվում նան ջուր կլանող արմասյային մագիկներիմեջ, որոնք, նուրբ կառուցվածքունննալու պատճառով, ոչնչանում նն: Բույսերի թասամելու ժամանակ պակասում Է ասիմիլյացիան.եթն ջրի պակասը լինում Լ պայդի,սնրմի հասունալման ժամանակ, ասզա ստացվում Լ մանը ն ցածրորակ ըերթ, երբեմն էլ` սւյն չի կազմա-

վորվում: Օդը Ղոյության կարնոր պայմաններից է: Մթնոլորտը կարզտվորում Լ կլիման, ջերմությունը, խոնավությունը ն այլն: Մթնոլորտը միաժամանակ կենդանի օրգաճիգմներին անհրաժեշս: թթվաճնի աղրյուր է, որը ֆոսյւսինքնգի արղյունք է: Ուսումնասիրությոններով 78.08 հւսսսւաւոված 1, որ մքնոլորտի չոր օղի ծավալի բաղադրությտն 5» ավոււն Լ, 20.95 52 -ը՝ թթվածինը,0.9356-ը՝ արգոնը, 0.03 Չ» -ի՝ ածխութթու զազը, իսկ մնացածը իննըտզազեր նն (ննռն, քսենոն ն այլն): Թթվածինը մասնակցում Լ հողում ն ջրում տեղի անեցող բոլոր զործրնթացննրին,ղրա պակասի դեպքում խախտվումէ կենդանիօրզաԱզոտի առկայությունը հիմնանիզմների կննսազործուննությունը: կանում մանըԼների կենսազործուննության արղյունք 1: Սնծ է ճան ԸՕ, ի նշանակությունը: Հողում ԸՕ» ի աղբյուրը բույսերի արմաաճն.-

Հաշարդյունք

Լ: րի ն հողում ապրոդ բակտերիաների շնչառության ժամում բերրիությամբ հոդերը մեկ վարկննրով պարզվել է, մեկ հնկաարից կարող ենմթնոլորտ արտաննտել շուրջ 4-6 կվ ածխաթքթուգազ: Փոշին ն մուրը՝ կուտակվելով բուսածածկույթի վրա, ն րացասարար ազդում բույսերի ֆոսոփակում նն հնրձանցյքնները ո օղը շնչառության վրա: սինթեզի, գոլորշիացման կյանքի անհրաժեշս: գործոնն Լ, որը սլարունակում է բույսերի սննտարրերը՝թքամենտզյխտավոր ղառությանու կննսազործուննության ն վածին, ածխածին ազոտ: Հողի օդային ռեժիմի վիճակով նն պայմսնավորված հոլում ընբացող ֆիզիկաթիմիականու կենսաբանա-

որմիջին

Հողի բույսերի

կան հիմնականերեույթների բնույթն ու

Հողում թթվածինն

Դրա

աաա

աառիճանը:

եարն նը ի րան սերմեր խամար: անոր րմՄն

անհրամժն:

'

'

ր

հիմնական մասը պատկանում աերիաների է ր ։ իոնց համար Օ։ ըր համա ր վում Է կյանքն սն կյանթի անհրաժնշագործոն. նիտրատացնողբականրիաներն իրենց ցործուննություն (ամոնիակի օթսինությունը ղացումը ազոտական ոլ ազոտ ն կարողեն իրականացային միայնբրվածնի յությամբ, դիա անընդհատ մուտթի ղեպոու: աի

:

առկայթթուների)

նել

վրա վավափոլսանակության ազղեցուոա ինոթրաի Կարնոր նշափոփոխությունը: ունեն նակություն Սան արննանն կառուցվածքը: Այղ ու մասին մանրամասն համություններն (կխոսվի բաժիններում: ատաւխան Սննդատարրեր. տ Ր.

մնծ

ա

թյուն ունեն նաե

մից ծառայում|

Մայակ

վրա ազղելյուզարգացման հող ընարի րօոաին իր:

է ուն որս

մեծ

ա

Հողըբույսերիհամար մի կողխորանալով հողում՝

բույսը պահում ենող հայաց: վի(արմաուները արտաքին ակում ե դիմակայում միջավայրի աո անբարենն ոա մյուս կողմից` համարվում Լ բույսերի առու մԱ անդ մներին), աւ Բույսերի նորմիջավայր: մալ աճի զարգացման արն են հզորությունն Քա " որՀԱ կարնորվարելաշերտի վիճակը: ունեցող ուտի կառուցվածք հողերում բույսերի արմատն Արոր դժվար նն հողի խոր ներթափանցում շերտերը, ղրան հակառակի ւուխրը տարաճհողերում վում են ղեպի խոր շերիտորը Ն արմատները օգաավործում եյրած խոնավությունն ն սննդատարըերը: ը

,

ու

ու

ու

Բույսերը հողից վերցնում նեն մ վել մեծ կարիք ունեն թ թր թ»

տարրեր. Ս Մ շիի իճիական որոնբ են Իօ Խ համարվում մակրոսւտրրեր ան բացի ից անհրաժեշայ նան միկրոբույսերին Խո 9 ո նայն: տարրեր` ԲՈՐ Ըս

|

առա-

Գ:

են

Օ:

Բույսերինանհրաժեշա այղ աարրերը հողում զտնվում են ջրի մն , լուծված կամ միացությունների ձեսվ: վիճակում `

Հողում եղած սննղասյարըերի շուրջը 02 550 Վ, որ գտնվումէ լուծված վիճակում,մնացած մասը կապված Լ օրգանական ի հատկապես հումուսի,դժվարլուծվող միացությունների ն

նյութն

հանթատե`

սակների հետ: Հանթային նյութերը բույսերի մեջ ներթափանցում են իոնների

ձեով: Բույսերի աճի

զարգացման վրա ազղող գործոններից է նանհոԵ) |է: Միջալուծույթի դային աին իի սնակցիան, որի Ցոցուցանիշը ոովք ՐՈՐ "որի 2)միջավայրի » Է7-ի վայրի ռնակցիանչեզոք Լ համարվում, երբ Ել տատանվում ե է՝ սահմաններամ,թվային 7-ից գածրի դեպքում հիմնային` 7-ից բարձրի ղնսլքում: Հույսենրիզերակշռող մասր լավ է աճում չեցոքթն չեզոքին մոտ միու

ւ

ՄԸ

Բ

ւ

:

ջավայրում:

չուսականության վրա մնծ ազղեցությունԼ զործում նան ռելիեֆը, որն առավել նկատելի է այն վայրերում, ոթտեղ առկա Լ ուղղաձիզ զոտիակամություն: Ռելինֆն ազղում է նան կլիմայական պայմանների

վրա:

Երկրազործության վարման պայմաններում կարեոր ղեր ունի միկրոռելիեֆը,որը պայմանավորվածԼ երկրի մակերնույթի վրա տեղի ունեցսղ փոքր փոփոխությունննրով:Միկրոռելինֆի փոփոլւսությունները կարող են առաջ ընրել մքնոլսրտայինտնղումների ու ոռովող ջրերի վնրարաշլնում,որը ն էական ացղնցություն է ունենում ջերմային ռեժիմի ն բուսականության աճի վրա: լեռնային շրջաններում տաբերղիրթաղբությանն տարրեր թեթություն ունեցող սարածքներում արնի ռաղիացիանբաշլսվում է տարբեր ձեռովն քանակով, որի հետեանքսվ էլ ստեղծվում են տարբեր ջրաջերմային պայմաններ. այն իր ազղեցությունն է ունենում բուսականության վրա: Այղպիսի պայմաններում տարբեր կերպ Լ ընթանում բուսական մնացորդներիտարրալուծումը, հետնաբար ե օրգանական նյութերի կուտակումը:Նույն քանակի տնդումների դեպքում ստվերահայացլանջերում հուլլի խոնավությունն ավելի բարձը է լինում, բուսականություննաճում է վարթամ, հողր լինում Լ համեմատաբար րերրի, հողատարումն ասրտահայտվումԼ ավելի քույլ, քան արնահայաց լանջերում: Լանջի ղիրքադրսւմովԷէպայմանավորված ճան հողի հասունացմանաստիճանը, սրը էական նշանակություն ունի հողի մշակության, ցանբի ժամկետներիորոշման զործում: Հողի կարնոր րաղադրիչներիցեն օրգանական նյութերը, որոնցով ն պայմանավորվածէհողի բերրիուբյունը, սրտեղ գտնվող օրզանանան

կան նյութերը հանդես նեն զալիս երկու` բուսական ե

կենդանական

մնացորդներիու հումուսիձնով: Առավելքանակի օրգանական նյութերի կուաակման հիմնակսն աղբյուրը բույսերի մեռած մնչսցորդներն նն: Այդպիսիթկարող են լինել նան բույսերի վերզնանյա գանզվածն ու արմատայինհամակարգը: Հողում կուտակվածբուսական,ինչսլեսնան մեռած կեննղանական մնացորդները մի շարք գործոններիազդեցության տակ ենթարկվում ւեն ձեափոխությունների ու սարրադուծման: Բուսականմնացորղնեըր հիմնականում քայքայվում նն ստորին կարգի րի միջոցով/րտկսւերիաննը, սնկնը ն այլն): Օրգանական նյութերիինտենսիվքայքայումը տեղի Լ ունենում երբ 5022-ի սահմաններում է, ջերմությունը՝ խոնավությունը իսկ միջավայրիռնակցիան մոտ է չեզոթին: նյութերի Օրգանական տարրալուծման արազության վրա կարողեն ազդել նան հողի մեխանիկականկազմը, ֆիզիկաթիմիական ե հատկությունները

միկրոօրզանիզմնն-

25-30»-ի,

միկրոօր-

կենսազործունեությունը գանիզմների պայմանավորող այլզործոն-

ներ:

Օրգանական նյութերիքայքայումը, կախված քքվածնի առկայուօղակյաց /անրոր/ն անօղդակյազ /անան-

թյունից, տեղի Է ունենում րոր/ սլայմանննրում:

Օդակյացքայքայումը ինտենսիվԼ ընթանում,երբ հողի մեջ ներքափանցումԼ թթվածին, ն առկա են ջերմային ու ջրային համապատասխան պայմաններ:Օրզանականնյութերի քայքայմանը զուզընքաց տնդի է ունենում նան հումուսի հանքայնացում: Հայտնի է, որ մշակարույսնրը սնվում են հանքային տարրերով հետեաբար հողում օրգանականնյութերըպեսւք է վերածվեն յին տարըերի, որոնք լուծվելովջրում` են բույսերի յուրացվում Սերոբ քայքայումըառավել ինտենսիվէ կասարվում հողի մակեբեսին մուտ զտնվողշերտում ն փուխրհոդերում, որտեղ կան օղաբա-

հսւնքակուլմից:

փանցելիության ավելի մեծ հնարավորություններ: Եքե հողում խոնավությունը մնծ մասը|ցբարձը է, ե ծակոտիների է

ված ջրով, ապա արգելակվումԼ օղի մուտքը,ե տնղի է ունենում օրգանականնյուքերիանօղակյաց քայքայում, որի ժամանակ առաջանում են մի շարք քթվածնազուրկ միջանկյալ բացասարար են ազդում միկրոօրգանիզմների, ինչպես նան յսերի

միացություններ որոնք բու

վրա: կննսազործուննեության Անաերոր պայմաններում, օրգանական նյութերի թայթայման շնորհիվ, կուտակվում է համեմատարարմեծ քանակությամբ հումուս: Նրը միջավայրումբարձրանում Է խոնավությունը, օրգանական նյուքերի քայքայումը ղանղաղում Լ, ն բուսական մնացորդներըկուտակվելով՝ վերածվում են տորֆի, ինչսլես լինամ Է ճահճային զանզվածներում: Հումուսըհողի րբերըիությունը պայմանավորողկարնոր գործոնն մեռած մնացորղննէ: Այն առաջանում է բուսական ն կենղանական րի քայքայման պրոցեսում՝ բարձըմոլեկուլային բալլաղվերածվելով րության, քայքաւյմյդն տեսակետից՝համնմամյաբար կայուն միացուբյան: Հողում հումուսի քանակի ավելտզումն ու արղյունավենտ օզտազործումը ենրկրազործությանվարման ն առավել րարձր արղյունքի հասնելու հիմնական պայմաններիզ են: Հումուսի քանակի ավելացումը կարելի Լ իրականացնել հողի ճիշտ ն նպատակային մշակմամը, հողի ռեժիմների կարզավորումամը, մշակաբույսերի ճիշտ հաաշլսաջորղականությաւնկրրտռմամր,խնամքի համապատամկխան ն կազմակերսդմամը այլն: տանքների Բույսերի աճի ու գարզացմանվրա ներզործում են հողի ֆիզիկական ն ֆիզիկամնեխանիկական հատկությունները, որոնցով մնծապես պայմանավորփոծ են վարի որակը, հողի մշակության տեխնոլոզիական երեույթները՝ ծավալսչյին զանգվածը, ծակոսյկենությունը, կապակցականությունը,կպչողականությունը, ղիմաղրոթյունը, ուռչելու հատկությունը: Ստրուկտուրային ե փուխր կառուցվածք ունեցող հոգերում ընդհանուրծակոտիներըկարող են տատանվել60-65 Չօ սահմաններում, իսկ փոշիացած, ամուր կառուցվածք ունեցող հողերում՝ ձոտավորսպեսկրկնակիպակաս: Հողում առանձնացնում են երկու տիպի ծակոաիներ՝ մագական /կապիլյար/ն ոչ մազական /ոչ կապիլյար/: Հողի մշակման ե փլխբեցման ժամանակ, ի հաշիվ ծակոտիների, ծավալը մեծանում 1, հնտեարար ն ուժեղանում Է օղաթավանցելիությունը /աերացիան/: Ծակոտկենությունըուրույն ձեով է ազղում հողային ռնեժիմճերի վրա: Դրանով են պայմանավորվածհողի խոնավությանպարունակությունը, ջրի մուտքը ն ելքը, օղափոլսությունը, հոդում զսւնվող միկրոօրզա"

-20-21-

ճիզմների գործուննության ինաննսիվությունը ն այլն: Այղ Լ պատճառր, որ բույսերի նորմալ աճի ն զարզացման համար սլահանջվում Լ, որսլեսվի հողը լինի փուխը: Լավ ծակոտկենությամր օժաված հողնրում բույսնրի արմատների համար նղտասաավորպայմաններ են ստեղծվումղեպի խոր շերտերը տարածվելուհամար, րացի այղ հնարավորություն նն ունենում ավելի խոր շնրտերից վերցնել խոնավություն ն սննդատարրեր:Փուխր հողերում մշակող վործիքներինցույց տրվող թույլ ղիմաղրությանշնորհիվ հեշտանում նն հողի մշակության աշխատանքները,ն նյութական ավելի քիչ ծախսեր են պահանջվում: Դիմաղրությամբ են պայմանավորվումվառելանյութիծալոսը, հողի մշակությտն համար անհրաժնշամեքենաներիրճարությունը, ինչպես նան աշխատանքի արտադրողականուրյանհաշվառումն ու սրանավորումը: Ծանը մնլտանիկականկազմ ունեցող հովերում ղիմաղրությունը լինում է մեծ ն հակառակը: Կպչուն հողերում մշակությանը ցույց արվող դիմաղրությունը մեծանում է, ղրա համար հողը պետթ Լ մշակել այն ժամանակ, երբ

ղրանումխոնավությունն այնքան է, որ մշակությանժամանակլավ է փշրվում, չի սվաղվում ն չի կպչում մշակող զործիքների բանող մասերին: Այդպիսի ժամկետ համարվում Է հռղի ֆիզիկական հասունացման՝ քնշի վիճակը: Գործնականում այն որոշելու համար վերցնում են մի բոտ հող, ափի մեջ սեղմում ն կողքից ննաում զեսնին: Եթե զունղը չի փշրվում, ապա նշանակում է դեռես հերկի ժամանակը չլԼ, եքն փշրվում է՝ մշակության ժամանակն է, իսկ նթն ափի մեջ զունղ չի առաջանում, ուրեմն ժամանակն անցել 1: Հողի ֆիզիկական հասունությունըհիմնականում պայմանավորված1 խոնավությանորսշակի քանակով: Հողի ծավալի փոփոխությանդնպքում առաջանում են անցանկալի երնույթններ՝ճաթեր, որոնց պատճառով կարող նն կարտվել մշակաբույսերի արմատներն ու արմատամազիկները, ն փոքրանալ դրանց սնման մակնրեսննրիծավալները: շնորհիվ երբեմն ճաքերը Մշակովիհողերումծավալի փոքրացման նն ե լինում խոր, տաք օղը ճաքերով ներթափանցելովլսսր շերտնը՝ առաջացնում է լսոնավությանգոլորշիացումու հողի չռրացում: Բույսնրը հոդից վերցնում են մի շարք սննղաաարընըր, կազմակերսում օրգաններ: Գործընթացըկոչվում Լ սննդառություն,իսկ րույսի մնջ ղրանց կուտակումն ու քաշի ավելազումը՝աճ:

.ԶԶ.

`

Բարձր րերթ կարելի Է սսւանայ, եթե բույսերն ապահովվածյինեն

նղած ոչ բոլորսննդատարբարձը րերթ ասլահովել: Անհրաժեշս սննդակերնեն, որ կարո Տն իք. են էե Է, (02, համսւրվում՝ տրրեր են կարող մյուսները կարեոր ղեր կատարել նրւթավոլսանակության գզիրձում: Մնկ միավոր րերք ձնավորելու համար սարբեր բույսեր պահանկամ ջում են տարբնր քաճակի սնճղասարընր: Սնկ տոննա հատիկի սննդատարրընձեավորման համար բույսերի պահանջը է սաորեն. նկատմամբբերվում իի

սնճղասչարընրով:Հողում անհրաժնշա են

կանոնավորմա |

վալարների

:`

Աղյուսակ

Ըներքիձնավորման համար սննղատարրի մոտավոր ծախսը /կգ/տ/

Հբմնական Մշակաբույսերը արտադրանքը ը տ

հտ

ը

Վեզետացիայի ընթացքում, աճի տարրեր փուլերում, բույսերի նկատմամբ տարբեր է: Նթե այն ժամապահանջը սննղատարըերի ապա բացասական է անղրաղառնումբերքի նակին չի ապլահովվում, քանակի ու որակի վրա: մեծ պաշարներ,սակայն Հողում զոյությունունեն սննդատարրերի նն անմատչելի վիբայսերի համար դրանթհիմնականում գտնվում հիմնական լսնդիրն է այդ սննղատարրնճակում: Երկրագործության բույսնրր մաաչնլի դարձնել բույսերին: Այս առումով էլ վերլուծենք րին խիստ անհրաժնշս: սննդատարրերիդինամիկան: Ազոտ Ազոտր հողի մեջ կուսւակվում է հիմնականումմիկըոօր.-

ինչք

զանիզմների ն բույսերի կենսագզործուննությաւն զործրնթացում, սլես նան ամաւնիակն ազոսոային թթուներ պարունակող անղումնեԼ րից, լեկտրական սլարսլումներից: Տեդումներիհես, մեկ տարվա րն թացթում մեկ հեկտարում կարող է կուտակվել 3-16 կվ ազոս:: Սզոտի կուտակման զործում կարեոր ղեր են խադում հողում ն համուկեցոլթյան մեջ ասլրքող միկրոօրզանիվմները հատկապես ազո, սլարունակոլ անրոր բակտերիաների լսումբը, որոնցից առավել հեսւաթրքրաշարժ են ազոտաբակաերները:Նպաստավոր սլայ)մանների առկայությամբ այն կարող է կատակել այնքան, բերթիհես: ղուրս| գալիս հողից: Ազռաաբակաերըսսւացվում Լ գործարանային եղանակով ն օվՎապզործվում Լ հողր կամ սերմերը ցանթից առաջ վարակելով: Համակեցությանմեջ զանվոդ բակտերիաներիցհայսչնի են պալարարակտերիանելը,որոնք հիմնականում վարվանում են րակյավՎի բրնաանիքին պասւկանողբույսերի արմատների վրա:

կարում Լ վեզետացիան,ձզձզվամ Լ հատիկի հասունացումը, բույսնհնշտությամը են ենքարկվում հիվանդություններին վճասատուների ազդեցությանը, ցողուններըլինում են թույլ ն արտաքին ազղակնն-

րր

որոն

'Դարզվել Լ, ոլւ սմալարաբակտերիաներըմեկ հեկտար հողում կակուտակել 50-300 կվ ազոսւ: Հողում ազոտի կուաակման ադրյուր են նան օրգանական ու հանթային սյարարտանյութերը: Ազոաով ապահովված հողերում արազանում1 բույսերի աճը: նթե բույսը միաժամանակ ասլահովված Լ նան ջրով ն այլ սննղասչարընստարով, ասլա զոյանում է ասիմիլյացիոն մնծ մակերես,տներեներն նում են մուգ կանաչ զույն: Ազոտի ավելցուկը կամ պակասը վփովաւմ Է բույսերի արտարին անսքը, աճը, զարգացումը, բույսերի տարբեր օրգանների քանակական հարարերակցութրունը,բերքի որակն ու քանակը: Ազոտի սյակասի ղեսլքում բույսերի աճն ընքանում Է ղանղաղ, գդյայցնում են թիչ ն մանը, բաց կանաչ գունավորմամը ապերենեը, երբեմն դրանք ղեղնում ու ժամանակիցշուս: քափվում նն: Ազոտով չապահովված հողերում, մանրահատիկսերմերի՝ հողում ծլելուց հետո, էնղոսսլերմիմնջ եղած չնչին քանակի ազոտի սսլառվնԷ անդրալուց ծիլերն զզում են ազոտի պակաս, որը բացասարար դառնում բույսերի աճի ու գարզացման,հետեարարն բերթիձետվորման վրա, հատիկներըլինում են մանրըու չմշակված: Բացասական| ազդում նան ազոտի միակոդմանիավելցուկը՝ երրող են

.,

: |

'

բից սլառկամ են, պակատումԷ բույսերի ցթքսւադիմացկունությունը: Բացի այդ, բույսերի արմտաները շատ խոր չեն սչաթածվումե հաճայս տուժում են եքաշտից: Ֆոսֆոր.- Հողում կան ֆոսֆորի մեծ սյաշուրներ, հատկապես հումուսույին հորիզոններում: Ֆոսֆորը աթազացնում Լ բույսերի աճն ու զարգացումը, ռրի շնորհիվ վեզետազիան կարճանում |: Ֆոսֆորը դրական Լ ազղամ հատիկի քանակի, շաքարի ճակնդեղի արմաաապաղի մեջ` շաքարի, կարտոֆիլի պալարների մեջ՝ օպայի տվելացմանը: Այն հանդես Է զալիս օրզսմնականն անօրզանակաճմիացէմթյուններիձեով: Ընդ որում օրզանական միացության ձենըը բույսերին մատչելի չեն: Ֆոսֆորի ղինամիկանկախված Լ կենսաբանաակտիվությունից,հոդի մշակությունից,մշակական զործընքացնների առանձնահաւակություններիցն այլ զորբույսերի կենսարանմսւկան ծոններից: Ֆոսֆորի պակասիղեսլթում նվազում Լ բերթր, վասւանում՝ որակը: Կերի մեջ ֆոսֆորի պակասը բացասական է անդրադառնում նան կենդանիների մբերատվության վրա: Ֆոսֆորի նկատմամը բույսերի պարանջը, աճի աարբեր փուլերում, սարբեր Լ: թն սկզբնական փուլերում բույսերը ֆոսֆորի պակաս նն զզում, ասլա նվավում է վերջնական բերքը: Ի տարբերություն Կ ի, Ե-ի պակասը բույսերի արտաքին աեսքի վրա զրեթն չի անդրաղառնում, իսկ եքն անղըուդառնում|, այն զրեթն հնարավոր չէ վերացնել: Ֆոսֆորի քաղց վզացող հացաբույսերի մնեջ՝ սկսած երկրորղ տերեից, աճի փուլերն անցնում են լ ւսնդաղ, տերեները վորշ կանաչ շաքար թիչ է կուտակվում: գույն են ստանում: Արմատապատուղննրում Եզիպտավորննի, պոմիղորի նդր տերեները լինում են մանը ե բրացվտմ են դանղաղ, ցողունների ներթին մասերն ստանում են մուց կանաչ զույն, երբեմն |լ՝ մանուշակազույն: Հողում ֆոսֆորի սլակասը լրացվում է միայն պարարտանյութերտալով: Կաղիում- Բույսերի համար այս սննղատարրը չափազանց կարնոր նշանակություն ունի: Եթե սննդարար միջավայրում կալիումը բացակայում է, բույսերը մահանում են: Հոդում կալիումի քանակր

լինում Է աարբեր. որքան շասւ է կավային ֆրակցիաների քանակը, այնքան շատ Լ կալիումը, ն հւսկառակը: Բույսերի համար կալիտամն առավել մասւչեյի |, նեթնզանվում է կլանվածձեով: Մոխրային աարբաժինն ընկնոամԼ կալիումին, որի պակասի ընրի մեջ ամենամեծ ընկդնպթում բույսերի կողմից Օշ -ի կլանման ինսւաենսիվությունն ճում

Լ, ձվձզվում Լ սպիսասկուցներիսինթեզը:Կազիումընպասսւում|

բույսերի մեջ տեղի ունեցողօքսիղացմանզործրնթացինու օրգանական թթուների կուտակմանը, բարձրացնումբույսերի զրստաղիմացկունությունը: Կալիումիչափավոր քանակությունը լավացնում է բերքի որակըն կայունությունը՝ պահելու ն փռխաղրելուժամանակ/կարտոֆիլ, ճակնղեղ, բանջարեդեն/: Կալիումի օպտիմալ քանակի առկայուբյունն ասլահովում Լ կայունություն՝ /րույսերի սլառկելու, ինչսլես ճան բարձրացնում է ղիմացկունությունը մի շարք հիվանղությունների /ալրացողվիլսւ, բակաերիոզն այյն/ նկատմամբ: Կալիումի պակասն առավել սուր Լ արսւատհայսվումտերեճերի վրա՝ տալով ղրանց մետաղական փայլ, անրնաթերթերիվրա երնում են սպիտակավուն կամ վորշավուն բծեր, որոնք չորանալիս դառնում են ծակոակեն, իսկ մակերեսը`խորդուբորդ: սիլիկասւննՄազնեգխումըհողում հանդես է զալիս սուլֆառտների, նան րի, կարբոնատննրի,ինչսլես կլանված վիճակում: Մազնեզիումը կուտակմասնակցում է ֆոտոսինթեզիզործրնթացին:Մնծ մասւասմը վում է սերմերի ե հատկապես սաղմի մնջ: Մազնեզիումի պակասը տվեյի նկատելի Լ արուսհայտվում բույսերի զենենրատիվ օրզվանների վրա՝ խիստ սլակասնցնելովբերքր: Մազմեգիումի նկասյմամը բույսերի պահանջը փովոխական է: Այն .սլայմանավորվածԼ բույսերի անսակով, հողի առանձնահատկություններովն այլն: Մազնեզիոմի սլակասից րույսնրի սմճրկանզ Լ առնում, տերեներիվրա առաջանում են սպիտակավունրծեր, իսկ ուժեղ արստոսհայտված լինելու դեպքում` միավորվումն առաջ են բերում թյորոզիերնույթներ: Կայղցիում-Կալցիումի քանակր հողում բավականինշատ Լ: Բերհնտ թի մեկ հեկտարհողից կարող Լ հեռանալ 30-120 կզ կալցիում: Կալցիումը հիմնականում կարելի Լ հող պարարտանյութի վերաղարձնել նյաթերի օզտավզործմանձեով: Կալցիումի առկայուբյունը նվազեցնում է հողի բթվությունը, կարզավորումմշակաբույսերիսնն-

տալիս ջրի նկատմամբկայունուղային ոնժիմը, սուրուկաուրային է աճր: բյուն ն այլն: Ըճ-ի պակասիղեսթում ձգձգվում բույսերի Հողում վտնվող կայցիումիլուծվոդ ադերը՝ (ՅԱ1ԼԸՕ»», (ոՕ»», ԸՏԸե նայն, հեշտությամբ են յուրացվումբույսերի կոդմից:

նշանակությունունեն (րույն

միկրոտարրերը,որոնզ առկայու1 ազդումբույսերինորմալ աճի ու զարգացմանվրա, դրական թյունը նն բույսերի կյանքի պայդեպքումվ̀ատանում բացակայության ինտենսիվությունը: է նյաքափոխանակության իջեցնում մոլիրղենը, կոբալեն՝ պղինձը, ճանզանը, բորը, Միկրոտարրերից

իսկ

ձանները, տը ն

այլն:

առավել սւուժում դեսլթում Քորի պակասի Լ

բույսերիգեներատիվ Լ ծաղկաառաջանում օրզանները՝ծաղկափոշինծլում ոչ նորմալ, ղուրս եկած վիժում, ապա պտղավիժում:Բացի այդ, տերնեածոցերից թփի նոր բոդրոջներըչեն զարգանում,որի հեսւնանքով էլ բույսերը են ձեափոխությունառաջանում Մ են մեջ Բույսերի տեսք են

անում:

ներ, ի վերջո՝ բերքի անկում: վրա, պակասը բացասականԼ ազղում ֆոտոսինքնեզի Մանզանի կեռասը, սալորը, նն բայր, պաղատուները՝ որիզ ավելի շատ սյուժում 1` հանվելով: ե զունաբափովում (ոայսերը այլն: լսնձորը Լ, Դ ինձ.Բույսերի մեջ պդնձի պակասիառուջին նշանը թլսրոզն

քլորոֆիլի քայքայմանհնսւեանքըԼ: Պակասի ղեպքում տերեների ն տերնածոցերից սպիտակումնն, աճման կոնը մահանում են: Հացահաառաջացած բողբոջները արագորեն հիվանդանում ղեպթումհսւսկը դուրս չի գալիս, ցոտիկներիմեջ այղ հիվանդության են ղունը աստիճանաբարչորանում է, կամ բույսերը կազմավորվում ե 'ղղնձի պակասիցսպլտղաշատ քիչ, անորակ չմշակվածհատիկներ: նն: չորանում մասերը տու ծառերի զազաքային

որր

ծայրերը

.-

.-

.-

ինտրուզիվկամ խորքային: հնֆուզիվ ապարննը են համարվում՝ բազալյաները,արախիտննրը, անդեզիտոբազալտները, ղիաբազալտննրը,սուֆը: Իճտրուզիվ,- ապարներից են՝ զրանիտները,սիենիսները, դիոմրիտները, զաբրոնն այլն: Նստվածքային Առաջանում են մեխանիկական,թիմիական ն օըրզանական (կննսաբանակաճ)ճանապարհով: Մնխանիկականգործոններիներգործությամբ`հողմնահարումից առաջացած փխրուկը (քամի, ջուր) անղավոխվում ու կուտակվում է շերտերով, գնմենտվումկրով, սիյիկաքթվովու առաջացնումկոնզլոմերունտներ, շեղջաքարեր, ավազաքարեր, այխուվիալ, դելյուվիալ բնրվածքներն այլն: Քիմիական՝ կրում լուծված քիմիական միացությունները բյուրնղանայով ն նստելու ճանապարհով(զիպս,քարաղ, դոլոմիտ ն այլն): Օրգանական(կենսարանական) Առաջանում են բուսական ն օրզաճականմնացորղներիկուտակմանճանասյարհով (կավիճ, թարածուխ, տորֆ, կրաքարնայլն): Մետամորֆիկ Առաջանում են հրաբխայինն նստվածքային ապարննրից՝բավականինխորությանվրա՝բարձըճնշման ն ջերմության ազդեցությանտակ (կվարցներ,մարմարիոններ,սիլիկաթթվային թերթաքարերն այլն): Բնության մնջ ատրրեր զործոնների ազղեցության տակ (ջուր, քամի, ջնրմություն, քիմիակաճտարըեր,բուսականություն,կենդանի

.-

Հրաբխայինապարներ Առաջացելեն հրարույսների ժայբքումների ընթացքում:Երկրի մակերես դուրս եկած հրահեղուկ լավայից առաջացածները կոչվում Էէ ինֆուզիվ, իսկ խորքում մնացածները

(ձեափոխված):

՝

Շրկրի կեղեր կազմված Է ատարբեր ապարննրից, որոնց հողմճահարվածփլսրուկի վրա առաջանում է հողը: Ապարները հանդես են զալիս զանզվածային ն շերտավոր ձեերով, որոնք կարող են լինել պարզ (կազմվածլինելով մեկ հանքատեսակից) ն բարդ (մի քանի հանքատեսակներիբաղադրությամբ): Ըստ ծւազմանլինում են՝ հրաբխային, նստվածքայինն մնտամորֆիկ

ԼՈՂԱՌԱՑԱՏՄԱՆ

ԳՈՐՍԸՆԹԱՑԸ

նակը: կր

սլ Հողասաջացման մեծ է ն կուտակվում ք է բույսերիարմատնե վածը, քանի ոլր: հողի սլ զանզվածըպակասու

ակի պրոֆիլ:

օրզանական,օրզան (միզրացիայ արժման

տարուսային: Բուսական յուրա որոշակի տիպի, որոշ օժտված հող: Հողավո

Հողմնահարումիցա վերածվումԼ կռլոիդայ ձեռք Լ բերում հանքայ թյուն, քանակականփո բերրիության,որը հողի Այսպիսով, հողը մ նրանով,որ պարունակ ժեշտ տարրեր ն պայմ է, օժտված րե շերտն հատկությամբ:Հողակ կարգիբույսերի ն ստոր մակցության` բուսակ որում` քլորոֆիլակիրբո քլորոֆիլիցզուրկ միկր Ֆորմաց Բուսական ծառաբուսա խմբերով`

կամ մյուսը:

օրգանիզմներ,մեխան ապարներիհողմնահա տարբերվումեն հողմն ան ն կննսարանական ո ն սլայմանների վոր չէ

Տարբեր մնլխանիկականտարրերիքիմիականկազմր,ֆիզիկամնեն այլ հատկությունները տարբեր են ն խանիկական,ջրաֆիզիկական

են:

Մսրֆսլոգիական կարնորհատկանիշներ են առանձին հորիզոնների գույնը, հզորությունը, կառուցվածքը, ստրուկաուրան,խոնավուքյան վիճակը, մեխանիկական կազմր ն այլն: Հոդի հզորությունը պայմանավորվածէ Ճ ն Թ հորիզոններիզումարով: եթե Ճ.ն 3 հորիզոնների Այսպես, հողը համարվում է սակավավզոր, զաւմարը սմից պակաս է, միջին հգորության՝ երր այն 30-50 սմ 1, հզար՝50-80 սմ ՛ն գերհզոր՝ 80 սմ-ից բարձը: Հողի գույնով սովորարտը կարելի է դատել հողի որակի մասին. ինչքան հոդը սն է, այնքան բարձը է բերրիությունը: Հողի խոնավության վիճակը որակը ընութագրող կայուն լաւլյանիշներից չԼ, քանի որ այն կալսված Է օդերնութաբանականպայմաններից, ստորզետնյա ջրերի մակարդակից, բուսականության րնույն այլն: թից, կիրառվող ազրոտեխնիկայյից Հողի մեխանիկականկազմը կարնոր հատկություններից մեկն Լ: Մեխանիկականտարրերն են՝ քարեր (3մմ-ից մնծ տրտմագիծուննեցսղ մասնիկներ), խիճ (3-1 մմ), ավազ (-0.01մմ), փոշի (0.01-0.001 մմ) ն տիղմ (0.001-0.0001 մմ), ղրանից փոքր մասնիկներըկոլոիղներ

նշանակվում լատիներեն տառով: Հումուսակուսւակիչհորիզոնին հաջորդող հորիզոնըանվանվում է անցողիկ ն նշանակվում է 8 տառով: Երրորդ հորիզոնը, որը զուրկ Լ հումուսից,անվանում են մայն րատեսակ նշանակվումԷ Ը տառով: հորիզոններիսահմաններում անջատում են ճան Գենետիկական ենթահորիզոնննը՝Ճլ, 42, 43, Թչ, 82, 81 ն այլն:

մեծ քանակ, կոչվում է հումուսակուտակիչհորիզոն հումուսի առավել ն / է

հորիզոններ: գենետիկական Հոդի վերին շերտը, որտեղ կուտակվումէ օրգսւնական նյուքերի՝

պրոֆիլի

Օրգանական նյութերի կուսակման, դրանց վերափոլսման,հողի նյութերի տեղաշարժման ն վնրաղասավորսահմաններում ման, դրանում տեղի ունեցող հոդային սլրոզեսների ացղեցությտն տակ հողը ձեռք է բներումարսւաքին ձեարոաւնական (մորֆոլոզիական) հաակսւնիշներ,որտեղ կարելի Լ անջատելիրարից տարբերվող

Այսպիսիմելսանիկ հատկությունները բար կանությունը` թույ, տվ մշակվում: Ավազակավայինհո սակայն վատ: ջրասլա տռչելու ն սնդմելու հա րեր թիչ են սլարանակ Ավազային հողերը ցույց նն տալիսթույլ ղի Կմայսքային հողեր րի մնծ ըեկորներիպար ըերից մաքրելու ղեպք մելսանիկականկավմ ո Հողի մեջ կմալսքի ծիքների հնա շվաւմը, կմախքի քանակըչատ

ջերմային ռեժիմներ, պրոց կենսարանտկան որի շնորհիվ էլ սանպծ

Կավաավագային

.-

Հողի մեխանիկ ֆիզիկական կավի (0.0 կակաճ պարունակությ կական կազմի սառրա Այսս Կավային` ժեշտ տարրերով, ունեն թյանը արտահայավա օղային ռնժիմներ, ֆի թյունների պատճառով դիմադբություն,ուսաի շիչ ուժ: Գերխոնավ վ առաջանում են |սոշսր մշակության աշխատա

կարեոր նշանակությու

ծում:

ճալ ջրային հատկությունների վրա, իսկ կավային հողերում` րա

ա աու արան լինում հարը արման

որոշակի ի

քաճակն ունի

դրական

ազղեցություն:

10-2054, ուժեղ՝ 20-509» միջակ` քային՝ մինչն 1054, Ո ւ

են

կմալս-

քույլ

ուժեղ՝ 505--

ելի: Ք Քարերի առկայությունը երբեմնհնարավորությունչի աա ից ավելի: լիս իրականացնելանհրաժեշս: ազրոսեխնիկականմիջոցառումներ: Ավելի փոքը քարերը չնն խանցարում մշակության տշլխատանթքնե-

-

րին. երբեմնղրականազդեցության են ունենում ն դաշաից հնռացնելու կարիթ չի զգացվում: Խիճը, զլաթարերըն ոշոր քարերը անհրաժնշա Լ հեռացնել: .Քարերը կարող նն լինել հողի մակերեսին,կիսաթաղվածվիճակում ն ամրողջությամը թաղված: Բասս: քարքարոտության ասաիճանի 1 հա վրա ռտ,եթե ր առանձնազվումեն հետնյալ |սմբերը` ոչ շարքա ոտ" ճինչե 5-20մա կան մինչն 50» քարեր, թոոյչ թայ ավն ուժեղ տվեարդա ա, :

ա իջա

ր

301001շատ ուժեղ 20-50 մա, քա ուժեղ քարքարատ ուժեղ

100նա: որան '

30-100մ",

'

Քարքարոտություն մելսանիկական կազմն իմանալու աճհրաժնեշտություննայն Ն, որ ազրոտելխնիկականայնպիսի միջոցառումճեր, ինչպիսիքեն սերմերը քաղելու խորությունը,ցանքի ձեն Խա ժամկետները, հողի մշակության ձնն ո գործիքների ընտրությունը,հողօզտավործումը, մեքենայացված բերքահավաթըն այլ աշխատանքմեծապես պայմանավորված են նան այղ ցուցան

Աաաա

Հողի աաւըրերչափերի աղի ստրուկառւրան

ձենրի առաձնուեն առանձին մասնիկների՝ թյուններն են սրանք Ըսսւ չափերի լինում |՝ մակսոսնձվելու կամ կապակցվելումիջոցով: ն րո միերո ստրուկտուրա: Մակբոսսրուկսուրա անվանում են այն առանձնությունը, որի մեծությունը տատանվում Լ 0.25-1004-ի, իսկ միկրոստրուկտուրա՝0.25-0.01 մմ-ի սահմաններում: 10մմ րարձր մեծությամբառանձնություններնանվանում են կոշսմեր: ն հինական հողի Ստրուկտուրան սչալը հնարավորինս է: կառուցվածթ կայուն կնձրային մեկն Հողին Լ թիչ փողիանցնելով,համարվում հողի մշակման առավել կարնոր ն -

»

ձեավորվել որոնք

ն

՝

.

:

-

Լո

ր

հասկություններից

կարնոր

Լ

հիմը ն խնդիրը: խն իմնական լ

Օզտավզործելովերկրազործության վարսան համաշխարհային

զոտություններով

.

ւր

ն շատ

"

ձեռթրերումները,ի մի բերելով պրակաիկփորձը ե զիտական հնտա-. օրինաչապություններն ու ուսումնաապացուցված սիրությունների արդրանավետ.ավյալները, ժամանակակից երկրավործության վարման հիմնական խնդիր են ղառնում՝ հողում կայուն ն նբա սլահպանումը մշակակննձրայինին| կառուվվածըի | ստեղծումը ամբողջ ժամանակաշրջանում: բուլսեքի սննղառության Մշակարույսերի սննղառության համար հումուսի քայքայման հնտ միասին թայքայվում Է ճան սարուկաուրայիամրությունը, որի հնտնանքովառանմ Լ միջն յցվում ն րի մեջ ձեոք է բերում անսարուկաութ հատկություն: Փոշու այլ թա22-2 29 թ ը ի հոդի ծակոտիների Այսսւնդից էլ ըխում է նրկրազործությաներկրորդ հիմնական խնղիրր՝ պարբերաբար վերականվզնել հողի սսւրուկսյուրայի ամրությունր Հողում ամուր ստրուկստւրայի պահսյունումը պայմանավորվածԼ

փոշիացտծ ջացած հողը

ծակոտին եղած կնձիկների ծավալի :

-

գրավել ակր կարող

ւ

.

'

ւ

-

:

.

Ր

ը

-դ-

-

հ աաննե աակ ոոիարում ոուս ոյա աակ: ն

մամբ

ն

մն

)

:

նրան

-

րը Սա

ա

վոյոց

սանղծմամր:

ման

ր

'

Աաանենորյ Ն ուրին ար ւ. աստրճանչ է չեն արտահայավա խիա ռակոտիներն ները ղասավորված հնտնապես, ծուն

ի

0ն

.

Լւ

ւո

մ

-

նն

թույլ,ապա

ղժվար նն օնրթավւանցումհող, ն նման հողերի զզալիորեն իջնում է: ազրոնոմիական Ջրի ողողիչ ազդեցության նկատմամը սարուկսյուրայի կայունություջուրր,

օղը

նշանակությունն

Աա Աաաա երն որե աւր կլանող հաճալի ստրուկտուրան ն

ծ

յան

լ

-

ջրի քայքայիչ գործուննությաննկատմամբ կայուն Լ, ի ոգուն Աւյեցվտծ է Իտհողեր), ԱԱ ԱԱ "

ր Իրավա եթե

:

՛

յ

Լ

թայ

«ատա յե

-

|

Մարուկտուրայի սատնղծումնու պահսանումը ազրոնոմիական զիսւության կարնոր խնդիրներից են: Քանի որ բույսերի կյանքին անհրաժեշտ զործոններն իրենց դրական հնարավորությունների ստրուկտուրային իրականացումնառավելազույն ձնով նն դրսնեորում ։

:

ՈԼՐԸ

|

ւը,

ւ

.

.

արի

|

հողերում:

ւ33-

:

-

Հողը սարակտուրայինվիճակում պահելու զռրծնական նշանակությունն առավել կարնորվում Լ ջրովի հողերում, որովհնան ոռոզումից հնտո հոլի գրավիաացիոն ծակոտիներըչեն փակվում ն նպաստում նն ջրաթափանցեյիությանը: Ստրուկտուրացման հես: միաժամանակ տեղի Լ ունենում նան ստրուկտութայի թայթայում` մելսանիկական,ֆիզիկաքիմիական ն կենտաբանականճանասըարհով:Ստրուկաուրայինհողերում ջրաքափանցելիությունըբարձր Լ, զոլորշիացումը՝ թույ, ն հակառակը: Սարուկտուրագոյացմանկարնոր պայմաններից Լ ըագմամյա բակրազզի դաշտավայրային խոտարույսերի համատնդ մշակումը, ռրը նպասաումէ հոդում օրգանականնյութերի, հատկապես հումուսի ավելացմանը: Հայասսւանի աարածթի խայտարդետ րնական պայմաններն իրենց սզղեցությունն են թողել հողազոյացման վրա, ոքի հնաեանքով նույնիսկ նույն համայնքի տարըեր տարածքներում ձեավորվել են աարբեր աիպի ն ննթսւտիսլի հողեր: Տեղանթի ռելիեչիրմեր հանրապնաությունում հողերի բնույթի, մասամբ ն զյուդատնանուսկանւսրտաղրության զարզացման ուղղության որոշուլն Լ: Քանի որ Հայաստանըլնռնային երկիր Լ, հողերը ղասավորվածեն ուլղաձիզ զուտիս:Ասնությամը՝ հողային սւիսլերը մեկր միւսին հաջորդում են հարբավայրային շրջանննրից ղեպի բարձրաղիր լնռնազագաքթննը: Հայաստանի տարածքում առանձնացվում են մի շարթ հոզլատիսլեր, որոնց համառոտ ընտթազիրը արվում Լ ստորն: Կնիսաանալաամաւյլին զուտու հողեր Այս զոտու հողերն րնղվզրկումեն ծովի մակերնույթից մինչն 1250մ բարձրությունները:Ամառը շոզ ու տնական Լ, ձմնռը՝ ցուրտ, անկայուն ձյունածածկով, սւարվա միջին ջերմությունը 10-115, արղյունվետ ֆնրմությունը՝մինչն 50005: Մթնոլորտայինանդումների տարնկան միջին քանակը 273 մմ Է: Գոյորշիացումնգզալի մեծ Լ, քան սւնղումների քանակը: Այղ իսկ պատճառով, առանց ոռովման երկրագործության վարումն անհնար Լ: առանձնացվումեն կիսաանասլատաԱյս գոտու սահմաններում յին զորշ, ոռոզելի մարզազեանայինզորշ (կուլտուր ոռոզելի), սյլուտալկալի հողեր: Կիսաանասյլատալյին հոդեր գոլ

մարգազետն

հարթավայրի րաստյյան վանում են նան հնազույ հողի վերին շերտերում ՈՒնեն բավականին հզո 100-120 սմ: Կարբոնա վել, տարվել են խոր շեր առաջացել են կիսաա ման պայմաններում ձե ու հաականիշներ,հան կա Մելխանիկական ջրալույծ աղերի քանա անհրաժեշտ սննղատ (.5-0.25 52): Ստրուկա Նշված հատկությու

Ոռոգելի

վությունը թույլ է, աղքատ: ֆորի ն կալիումի որոշ պ

Կիսաանապա մանը:

զոտում: Կիսաանապա հիմնականումթույլ կար են րերվածքայինկարբ նապատայինզոսմու չոր նվազ բուսականությու քայքայվում ու հանքայն Այս հողերինյուրահ 2.05. թույ, հզորություն որոշ ղեպքերում, նույնիս Մեխանիկականկա վածի մնծ պարունակու փոշեհատիկային,հիմն վածթ: Ենքավարելաշե տված միջաշերանը,որո ցումը հողի լսոր շերտե

Այս հողերը տարած

հարող Թալինի, Աշտար

անբարենպաստանխնոլոզիականհատկություններ: Չոր վիճակում մշակելու դեպքում, բարձր կապակցությանշնորհիվ հանդես են ընրում տնսակարար ղիմաղրություն, իսկ զերսոնավ վիճակում մշակնլիս՝ ուժեղ կսլչողականություն:Երկու ղեպքում է|սսւացվում | կոշսյավոր ն անհարթ մակերեսով վար: Այղսպիսիղտշանրում րբարղություններ են առաջանումինչպեսցանքի, այնսլես էլ մշակության հետազա աշխատանթներիժամանակ: Այս հողերի զյուղատնաեսական արժեքն զզալիռրըենրարձր Լ. հիմնականումզբաղեցվումեն սպատաղատու բազմամյա (խոշոր պաուղներ), բանջարանոզային,բոստանայինն աեխնիկական մշակարույ-

սերով:

Ճիշտ ոռոզման, պարարտազման, ընղհանրապես ազրոսնխնիկական միջոցառումներիժամանակին կիրառմանղնսլքում կարելի Լ ստանալ բավականինբարձր ըերթ: Ադում: հողեր.- ղուտ հողերը պտրունակում են բույսերի համար թունավոր քանակի հնշա լուծվող աղնը՝ մինչն 3-5, նույնիսկ 20-30 52: Դրանք հիմնականում Իո, հմջ, Ըճ -ի քլորիդներ նեն,սուլֆատներ, ն թունավոկարբոնատներն րիկտրրոնատններ: Ամնեճաներզործունը է: ըը սողան Աղուտ հողերի առաջացումը հիմնականում պայմանավորված է խորքային ջրերի բարձր մակարղակի ն դրանցում լուծված աղերի առկայությամը,որոնք ուժեղ զոլորշիացման հնտնանքով կուտակվում են հողի մակերեսին ու պրոֆիլում: Բնչսկան պայմանննրում աղուտ հողդնրումրուսականություն չի աճում, կամ մասամբ աճում են ղիմակայուն րույսնր: Աղուտ հողերը պարունակամ են չնչին քանակությամբհումուս, քիչ է հանթտյին սննղատարրերի, հատկապես ազոաի քանակը: Արարատյան հարթավայրի աղուտ հողերի կյանոդղհամալիրում մեծ տնղ է զրավում ԻՃ իոնը, որի հետեանքով ձեռք բերելով ուժեղ հիմնային ռեակցիա, հանղես են զալիս որպես աղաւա-ալկայիհողեր: ԼԸնռնատավանսւանույին

գուու

հողեր

Այս զոտին տարածվում է ծովի մակերնույթից 1250-1500մ,240025004 բարձրությանվրա: Ընղզրկումէ Շիրակի ստրահարթը,Սնանի ավազանը,Լոռվա տափաստանը,Ապարանի, Հրազդանին Զանզեզուրի եռարլուր զանզվածները:Զրադեցնում ՒԷհանրապետության ընդհանուր տարածքի 36 տոկոսը ն համարվում

է

վարման հիմնական բազա: նրկրազործության ՀՇազունակմոգույն հողեր հոդերին: Ընդզրկում են Հաջորղում են զորշ կիսաւսնապատային

Թալինի, Կոտայքի, Եեղեզնաձորի,Վայքի տարածքները,Արարասւի մ բարձրության Ն Զանգեզուրի մի մասը: Տարածվում Է 1500-1600 սահմաններում:Աչքի են ընկնում ռելիեֆի կարտվածությամը: Բնորոշ է չափավոր տաք ու չոր կլիմայական պայմաններով, 05-ից րարձր արղյունավնա ջերմության զումարը մինչն 40006 է, մթնոլորՉմեռր, տային տնդումների տարնկան միջին քանակը` 400-600մմ: են, երձյունածածկ: Քարքարուսթ շատ քիչ րացառություններով, Լ: հանեն քարակույստեր:Շազանճակազույնհողերը բնմն հանդիպում ղես են զալիս երեթ ննթատիպով՝ բաց շագանակագույն, շսգանակագույն Ն մուգ շագանակազույն, որոնց առաջացումը պայմանավոր-

ված Լ բնականպայմանների փոփոխությաններով: Շազանակազույն հողերում կուտակվում է մինչն 3-4 ո հումռա: Հոդաշերտիհզորությունը կարող է տատանվել 30-50, իսկ ռնյինչֆի ցածրադիր մասերում՝ մինչն 60-70 սմ սահմաններում: Մեխանիկական կազմը միջակ ն ծանը կավաավազայինէ, հարուստ նն հռղայկալիմետաղներով(Ը, Ի/ջ, Ե): Ստրուկտուրան խոշոր կնձիկային է, իսկ վարնլաշերտիվերին մասում այն փոշիացած Լ: Աչքի եռ ընկնում ամուր կառուցվածքով:Նկատվող հողերի տարածման գոտում ուժեդ զարզագած նն Լրոզիոն պրոցեսները:Առաջին շրջաններում Լրոզացված նն ավելի քան 60 աոկոսը: Լեռնային սնահոդեր- Ընկած են ծովի մակերեսից 1400-1500մ, 2400-25004 բարձրության վրա ն տարածվածեն Լոռփո տափասսչանում, Շիրակի սարահարթում, Հրազղան- Ապարան զգանզվածում, Սնանի ավազանում, Զանզեզուրում: Շազանակազույնհողերի համեմամաւթյամբ,տարածքիկսւրտվածությունն ավելի մեղմ Է: Օղի սւարեկան միջին ջերմաստիճանըտա-

06-իցրարձրջերմությունըմինչն 30006 տանվումէ 4-86 սահմանննըում, է: Մթնոլորտայինաեղումներիտարնկան միջին քանակը 450-5504մ է: Գոտուն բնորոշ է կյուն ձյունածածկը:Բուսականությունը փարքամէ, մեծ | հումուս, քաճնակությամը ղրանցքայքայումիցհողում կուտակվում 1.0մ: ճան 70-80, երբեմն 5-6-ից մինչե տատանվել որը կտրողԼ վարելաշերտի սարուկտուրան Մշակովի հողերում, հատւակապես

ծանր արտահայտված: Մնլխսանիկական կազմը նն Լ, զճլիս կավաավազային հաճալ կավային: Սնահողերը հանդես ներեքննթատիպով՝կարբոնատի, տիպիկն կրազերծված: թույ

Լ

Պահճային հոդեր Տարածվածնն

Վարղենիսի,Գուզարթի, Ստնփանավանի, Տաշիրի, Աշոցթի առանձին զանզվածննրում,կան նան Մասիսի տարածքում, ճահճային հողերի հիմնական բուսականությունը բաղկացած Լ բոշխերից ու մամուռներից,որոնք զերլխոնավության պայմաններում կուտակվում են օրգանական նյութերի ձնով՝ տեղիթ տալով ճահճացման: Չնայած այս հողերը հարուստ են օրզանական նյութերով, սաԼ: կայն ղրանց արղյունավնտությունը(բերրիությունը)ցածը 200-2000մ գոտու հոդեր.- Այս գոտին բարձԼեռնաանատասային րության վրա հիմնականում ընգրկում է հյուսիս- արնելյան շրջանների` Իջնանի, Նոյնմբերյանի, Թումանյանի, Տավուշի, Զանգեզուրի անտառածածկ աարածքները: Ռելինֆը լեռնային է, խիսա կտրաված ձննրով, ձորակներովու կիրճերով: Ձմեռը մեղմ է՝ հաստ ձյունածածկով: Այստեղ տւորածված են զորշ անտառային ղարչնավույն ն կարբոնասմայինհողերը: տարածված Լեռնային գրը» անտառայինհոդեր Հիմճնականում են ծովի մակերնույթից 1300-1700մ բարձրության վրա ն ձնավորվել նն ստվերահայաց լանջերում, տաթ ու խոնավ պայմաններում: Հողի ստրուկտուրանընկուզակնձիկայինԼ, հումուսի քանակը՝ 7-12 տոկոս: Մնծ տարածքներովհանղիպում են Դեբեղ, Աղստն,Հախում, (Թովուզ, Խնձորուտ ն այլ զետերիջրհավաքներում: Էնռնային դարչնացուլն անտառայինհոդերը տարածված են ծովի մակերեույթից700-1700մ բարձրության սահմանննրում ն ձեավորվել են չափավոր տաք անտառային կլիմայի պայմանննրում: Տարածման զոտւումմիջին ջերմատոիճանը9" է, մքնոլորտայինանղումները՝ մինչն 600մմ: Գլխավորապեսզրաղեցնումենն լեռնային սեահողերի ն գորշ անտառային հողերի միջանկյալ տարածքները: Հումուսը բարձը է` 5-6, 7-8 «2, մեխանիկականկազմը` կավաավազային: Դարչնագույն անտասային տափաստանայինհողերում կարելի է մշակել տարրեր պտղատուներ`|սաղող,շարահերկմշակաբույսերն այլն: Ստորին ննթազոտում կարելիէ մշակել նան մերձարնաղարձային մշակաբույսեր՝ թգննի, նռենի ն այլն: --

անսառային հողերն զրաղեցնում ճմժակարբոնատային սահմանափակ աարածքներ: Ձնեավորվել են կարբոնտաային մայրատնսակների վրա, հանդիպում են Տավուշի, Իջնեանի,Նոյեմբերյանի տարածքներում,որաեղ առկա նն կարբոնատային մայրաանսակներ: հողեր Գնտահռվաաղդարավանդալին են Հանղիպում զրեքե ամննուր: Դրանց առաջացումըկապված Լ մշտապես հոսոդ զեսւերի հնս, որով ն պայմանավորվում Լ բերրիության աստիճանը: Այս հոդերն ունեն շերտավոր կառուցվածք, մեծ հզորություն, բարձր արաաղրողականություն:Հումուսի քանակը:կարող է հասնել մինչն 5-6 օ2: Ռւնեն բարելավված տնխնոլոզիական հատկանիշներ:Հիմնականումզբաղեցվում են պտղատու ն բանջարանոցային մշակարույսերով:Ճիշս: օզտազդրծման ղեսլթում կարնլի է ստանալ բարձր արդյունք: Լեռնային

են

.-

ԵՎ դր-նն2 ՌԵՍ

ՄՈԼԱԽՈՏԵՐԸ

ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՉՈՃՆԵՐԸ

Գյուղատնատնսական մշակարույսերիցբարձը արղյունը»սսւաւնմսլուն մեծապես խանգարումեն մոլախոտերը,որոնք մշակարույսերի հնա զանվելով միննույն պայսաններում խոչընդուտումեն ղրանց նդրմալ աճին ու գարզացմանը: Մոլալսոավածդաշսւերիւլհնարավորչէ սսւանալ րարձր րերթ: Դա բացատրվում է նրանով, որ մշակարույսերի ն մոյալխոտերիգերակշռող տեսակներիկյանքի անհրաժնշագործոններնու պայմանները նույնն են, հնտնարարն հողում նղած մատչելի սննդաաարրերը,խոնավությունը, ջերմությունն օգաազործվումեն նան մոլալսոսերի կողմից: Դյուղատնտեսությանըմոլախոտերիհասցրած վնասը ժամանակավոր ընույք չի կրում. մի ղեպթումսւյն կարող | հասցնել մեծ վնաս, մյուս ղեպքում՝ համեմատարար փորը: Բսս: տարածվածության բնույթի մոլալսոսւերը կարելի է ստորաբաժանել հնեսւնյարխմրերի՝ ա՛/ ցանքային, որոնք աճում են ն աղաոտում մշակարույսերի ցանքերը, ը արոտամարգագնանային, որոնք նն հանդես զալիս արոտավայրերում, մարզազեաիններում,րճական խոահարքներում: Նշված |սմրերիմնջ կան մոլախոսերի աեսակներ, ռրոնթ կարուլ նն հանղես զալ ամենուրեք, ն այնպիսիները, որոնք հանղես նն զալիս միայն որոշակի մշակարույսերի ցանթերում ն համարվում նն ուղեկցող մոլայսոանը: Մոլախոս, հասկացությունը մեկնարանվում Լ աարբեր ձներով, սակայն ոչ րոլոր մոլախոսւերնեն համարվում վնասակար: Դրանց օժտվածննր, մեջ կւսն շասւ օզտակար տսանձնահատկություններով որոնք օգտաազործվումեն որպես դեղարույսեր,համարվում են արժնքավոր կերարույսեր ն այլն: Այս առումով հիմնականում ընղունելի պետք Լ համարել այն տնսակետը, որ մոլախոտ հասկացությունը համարվում են մոլախուսւեր բնութազրվում Լ հետնյալ ձեակներպմամբ՝ այն բույսերը, որոնք մարղու կողմից նպատակայինձնով չեն մշակվում, սակայն, հանղես գալով մշակարույսերիցանքերում, վնաս են պատճառում դրանց: Արոտավայրերումն մարզազնտիններումմոլայսոտնր համար.ռ

:

Լ.

,

վում են այն բույսերը, որոնք անասունների համար որպես կնը սլիտանի չեն ն ղարձյալ բազմակողմանիվնաս են պասճառում: Մոլախոտային բուսականության խմբավորումը հնարավորություն Լ տալիս պայքար կազմակերպելղրանց ղեմ: Ըստ: լխմրավորման, մոլախոսւային բուսականությունը բաժանվում Լ երկու մեծ մրի, որոն համար հիմնականումհիմք են ծառալել մոլախոտերիկյանքի տնողությունը ե սնման ձեր, այն 1՝ պարա-

ն ոչ պարավգիսւների: զիսւների

Պարազիտ մոլախոտերեն համարվում այն բույսերը, որոնք ինքչեն կատարում, այլ սնվում են տեր րույսի լինում են ցողունային ն արմատահաշվին: մոլախոտերը յին: Ցողունային պարազիտներիներկայացուցիչէ համարվում գաղձխ իսկ արմատայինինը՝ճրագախոտը: ոչ Սնծ խումը են պարա լիտները որոնք կանաչ բույսեր են ն աճի ու համար պահանջում են այն բոլոր պայման-

նուրույն սննդառություն 'Դարավիտ

կազմում զարգացման

մշակարույսերը: ները. ինչսովորական

ե բազմացման առանձնահասկության կյանքի սւեողության պարազիտներըբաժանվում են երկու մեծ |սմրի՝սակավամյանն

Ըսա:

ոչ ն

բազմամլաննը:

Սակավամյաներըայն մոլախոտերն են, ռրոնք բազմապտղարեր են, իրենց ընթացթումպաղարերումեն մեկ անզամ ն րազմանում նն

կյանքի

միայն սերմերով:

կյանքի անողության լինում են մոնոցիկլային /մեկ շրջան ունեցող /ն դիցիկլային/ երկու վեզնտացիոնշրվեզեսացիոն իրենց հերթին սմրավորվում են Մոնոցիկլայինները ջան ե ուշ գարնանայինների: Լ վաղ Դրանք,

ըսա

ունեցող:: զարնանայինների ֆեմերների,

Էֆնմերները- կարճ վեգետացիոն շրջան ունեցող բույսեր են, որոնք նպաստավորպայմանների առկայության ղեպքում կարոդ նն տալ 2-3 սերունղ: Տիպիկ ներկայացուցիչներիցէ աստղածաղիկը: են, որոնք աճում են Վաղ գարնանայիններ.այն մոլախոտերն վաղ զարնաճըցանվող մշակաբույսերից առաջ կամ ղրանց հետ ն աղբոպում են ցանքերը:Ներկայացուցիչներից են՝ խրպուկը, մանանեխը, փաթաթվողհնղկացորննըն այլն: Ուշ զարնանայիններ.- մոլախոտերըիրենց աճի ն զարզացման -

համար պահանջումնն համեմատարար րարձր ջերմություն,աճում նն ջերմասնը մշակարույսերի ցանթերում: Ներկայացուցիչներն են` հելուկը, հավակատարը, ղանդուռր, ն

խոզանուկներըայն: ես բաժանվում նն Դիցիկլայինները երեք խմբի՝ աշնանայիններ,

ն ձմետողներ երկամյաներ: Աշնանալիններիրենց աճի ն բազմացման ԱռանձնահասւկուԲյուոնրով նման են աշնանացան մշակարույսերին: Անկախ ծլման ժամկետից,առաջին տարում դրանք պաղարնրող ցողուններ չեն առաջացնում, սերմեր առաջացնում են հաջորղ տարում: Ներկայացուցիչներիցնն` ղաշաային ն աշորային ցորնուկները: Այս խմբինպատկանողմոլախոտերը, նքն ծլում նն զարնանը,նույն տարում ավարտումնը ն իրենց վեզետացիան, իսկ նթե ուշ նն ծլում, ապա ձմնռում նն ն վեզետացիանավարտում հաջորղ ատրում: Ներկայացուցիչներից են՝ շնկոտեմը, աղրուկը, նրիցուկի, տերեփուկը,արգնեղըն այլն: -Երկամյաներ-այն մոլախոտերնեն, որոնք անկալս ծլման ժամկետից,կյանքիառաջին տարում առաջացնում են հզոր արմառսչային համակարզ,ձմնռում են ն հաջորղտարում արմատներում կուտաասկված սննդատարրնրի հաշվին առաջացնում փարթամ վանզված: Ներկայացուցիչներից սիրնխը, օշինդրը,կռատուկը, նն՝իշառվույսոը, բանզին այլն: ն Սնծ խումբ նն կազմումբազմամյա մոլախոտերը, '

-Ձմեռողներ.-

բազմացման առանձնահատկությունների բաժանվում են

որոնթ ըստ երկու մեծ

խմրի՝հիմնականումսերմերովն մասամբ վեզետապիվճանապարհով բազմացողներն հակառակը՝հիմնականում ն մավեզետատիվ սամբ սերմերովբազմացոդներ: Հիմնականում սերմերով ն մասամրվեզնտատիվճանապարհով բազմացողններն ընղզրկումեն ներթոհիշյալննթախմրերը: նջարմատավոր մոլախոտերը չունեն լսոր զնացողարմատներ, գլխավորառանցքայինարմատըկարճ Լ ն ղրա շուրջն աճում են մեծ թյու պողայինարմատներ,որոնք փնջի ձն ունեն ե հիմնականում տարածված են վարելաշերտում: են ներկայացուցիչներից Գոր զու մեծը, գորտնուկլնոնայինը: ն

:

Տիպիկ

որք

ունեն զլլսավոր ատանեքարմատավորննըառանցքայինարմատ,

1 հողի խոր շերտեր, մնրթափանցում առաջացնում

Է նան

կողա-

յին արմատիկներ: Առավել մեծ տարածում ունեն ավելուկը, ճարճան տուկը լխաստւաիկ սովորականը: Սնացած` սւենրնապալարավոր ճմային ենթալսմբերը մեծ սւարածում չունեն: Հիմնականում վեզնտատիվ ն մասամբ սերմերով բազմացողները բաժանվումնն հետեյալ ենքախմբերի. Սոագողներ.- «ՎԼնրզնանյացոդունները լինում նն սլառկած, ն հանզույցները ձնափովվում են արմասւներ: Առաջանում են ցող բեդիկներ,որոնք տարածվումեն ցիչներից նն՝ զորտնճուկսոդացոդր, երեքնուկ սռղացողը, մատնունի

սողավարելաշերաում: Ներկայացու-

սազի ն այլն: ոխուկավոքներ.- Հողում արմատավվիկիշուրջն առաջանումեն սոխուկներ,որոնք բազմացմանօրզաններնն:Ներկայացուցիչներից են՝ սոլս ղաշաայինը, սոլս կլորը /ղաշտասոխ/,գորսանուկը, սոխուկա/ն /սոլս այգու ճահճայինը, դանձիլը արնղախոսս յինը, այլն: ծլարմատավորներ Համարվումեն ամենատարածվածն ամենավնասակար ենքախմբերիցմեկը: Մկզբնական շրջանում առաջանում են սնրմերից, ապա ղրանց բազմացումը սւեղի Լ ունենում վեզեեն վրա արմասւննրի առաջանում Ցրուկներ տասւիվճանապարհով: մեծ են նման կենսուընկնում մոլախոտերն աչքի եղած բողբոջներից, ճակությամը` բողբոջ ունեցող ամենափոքր արմատի հատվածն ընղունակ է առաջացնելու ցրուկ /ծլարմամ/: ՈՒնեն հզոր խոր գնացող արմատայինհամակարզ, որր տարբեր խորությունննրումառաջացնում է կողային հորիզոնական արմատներ, որոնք մայրը արմատից որոշակի հեռավորության վրա ծռվում են ղեպի ներքն ն խորանում հողի մեջ: Ծռված մասերում առաջանում են բողբոջներ, որոնցից էլ: ցրուկներ, որոնք կարող են դուրս գալ հողի մակերես: Անհրաժեշտ պայքարի բացակայությանդեպթում մայր բույսերի շուրջը կարող են առաջամալբազմաթիվցրուկներ ն զբաղեցնելմնծ մակերես:Առավել են՝ փուշ ղաշտայինը,պատատուտարածված ներկայացուցիչներից կր, վարդագույնդառնախոսւը,իշամառոլներըն այլն: Այս խմբի մոլախոտերիարմասւներնընԿոճղարմատավորներ,Լ դունված համարել ձնափոխվածցողուններ կամ կռճղտրմատներ, որոնք իրենց հանգույցներումսաղմնային տերեննրի տակ կրում են բողրոջներ (աչթեր): Չնայած բողբոջներիթիվր կարող է շատ: լինել, սակայն ղրանցից կարող Լ ծյնլ փոթր մասը, մնացածները մնում են .-

տ

առանց ծլելու

բնրՄոլախոտված տարածքներիցստացված մշակաբույսերի ն Մոլախոտերի այլն: ճարսլնրը քում պակաս են սպիտակուցները, պահնսմյավորելուղեսլթումխսբնրթր պաբունակող կանաչ սերմեր տորնն իջնում է սլահունակությունը: խանզարումն ղժվարացնումնն զյուասնտնսաՄոլախոտները փչացնում կան մերեճաներին զռրծիքներիաշխասւանքըճույնիսկ

անվանվում են «քնած» րողբոջներ: Երբ կոճղարմատներն այս կամ այն պատճառննրով կտրավնեն,ասպա արմատի վրա նղած քնկուվ մեկ բողրոջը կարտղԼ ծլել ն առաջտցնել նոր րույս: Այս հանզամանթը նս մեկ ապացույց Է, որ մոլախոտերը սերունդ ալու համար ձեռք են բերում հարմարվելու ն զոյատնելու հաս:կունե

թյուններ:

Կոճղարմատները հիմճականում տարածվումնն վտրելաշերսյում, սակայն ղրանք կարող նն հայտճվել նան ավելի խոր շերսնրում: Այս խմրին պատկանող մոլախոտերըհամարվում նն ամեճավնասակարները,որոնքմիաժամաճակ նպաստում են հիվանղություններին վնասատուներիտարածմանը:Ներկայացուցիչներն նն՝ մոլասորգոն, արվանաակր,սողացող սեզր, ջրեղեզը, ձիաձետ:ղաշաայինը ն այլն: Գյուղատնանսսությանը մոլախոտերիվնասր ավելի մնծ 1, քան հիե վանղություններիսը վնասատուներինը միասին վերցրած, որովհեսւն ղրանք հիմնականումժամանակավորրնույթ են կրում, իսկ մոլախոտերինը՝մշտական: Մոլախոտերիհասցրած վնասը կարող է արտահայտվելտարրեր ձներով, սակայն ինչսլիսի ձն էլ այն կրի, հիմնականում վատանումնն մշակաբույսերիկյանքի պայմանները: Փորձարարականաշխատանքննրով պարզվել է, որ միավոր չոր նյութ սաեղծելու համտր մոլախոանրն ավելի մեծ քանակությամը նն ջուր ծախսում, քան մշակարույսնրը: Մոլախոտերը հոդից վերցնում են ավելի շատ սննճղատարընր, քան, ասենք, հացահատիկները:Կոճղարմատավորն ծյարմատավոր 2-2.5 անզամ ավելի շասւ մոիախոտերհողից վերցնում նն շուրջ ազոտ ու ֆոսֆոր ն շուրջ 3 աճգամ ավելի կալիում, քան հացարույսնրը: Այստեղից էլ` բարձր բերք ապահովելու համար հողին տրված պարարտտնյութերիմեծ մասը կարող Լ օգտագործվել մոլախոտերի կողմից, որը որոշակիորեն բարձրացնումէ արտադրվողբերքի ինքնարժեքը: Մոլախոտերիառկայությանսլայմտններում,շնորհիվ ինտենսիվ գոլորշիացման ն ստվերման,իջնում է հողի ջնրմոյթյունը, որը բացասականԼ ներզործումմշակարույսնրիաճի ու զորզացման վրա: Մոլախոտերնստվերում նն մշակաբույսերը`ղրանց գրկելով լույսից. բույսերը պառկումեն, քուլանումէ ասիմիլյացիան,ն հնշսյությամբ վարակվումեն վնասատուննրովու հիվանդությունննրով:

ղրանթ:

թունավորմոլախոտեր,որոնք մարղկանցն կենղանիների կաթմոլախոտեր որոշ նն անցած մնջ պատճառ ղառնում։Կերի |

Կան

ման

նամթնրքինտալիս նն ահաճ համ ո՛ հույ: ս զոյատնման համար շատ մոլախոանը Տեսակի պահպանության հարմարվելու պայմաններին նն միջավայրի բերել արտաքին ձեռք մի կենսաբանական յուրահատկություն,

շարք

առանձնահատկու-

բագմապլաղարներո թյուններ. այղ ն մոլալատեր՝ հավակասւար, թելուկ, օշինդը այլն, որոնց մեկ հատիկ: բույսը կարող է տալ մինչն մեկ միլիոն րազմանալուց բացի, րազմասերմերով մասը, մի Մոլախուտերի որն էլ ավելի Լ նպաստում նան ճանապարհով, նում Լ վեզեստւատիվ պայքաու դրանց տարածմանն դժվարացնումղրանց ղնմ աարվող է յուրահատկություններից

Կան

|

ըը:

սերմերնօժտված են մեծ կենսունակությամբ: Կան Մոլախոտերի նն ծլունակությունը պ ահպանել կարող սերմերը մոլախուտնր,որոնց ղրանքհաերկար տարիներ, ն նույնիսկ յավտգույն պայմաններում

-

հասունացած, է մերաշխչեն ծլում: Նույն բույսի վրա կարելի նկատել Ավելին, ն սերմեր: հասունացման շրջանում գտնվող նոր առաջացող կաճ մոլախոտեր,որոնց սերմերը նույնիսկ կաքնայինհասունացման Եքն մշավիճակումիվիճակի են ծլելու ն առաջացնելունոր բույսեր: վնհեառ կարող չեն այլես կարույսերիսերմերըմեկ անզամ ծլելուց այղ մնջ րականգնվելե ծիլ տալ (ծլել, ապա որոշ մոլախոտերի երնույթը կարող է կրկնվել: ու հաստ Կան մոլախոտեր,որոնց սերմերի կեղնն այնքան ամուր հետո ոչ է, որ նույճիսկ աճասուններիսաամոթսովանցնելուց միայն մեծանում են: այլն ծլունակությունը, իրենց Դրանում չեն կորցնում են թարմ գոմաղկարելի է համոզվել,երր դաշտերըպարարտացվում ստամոքսումսերմերի րով: Պատճառներիցմեկն այն 1, որ կենղանու

ե թարմ կեղեները փափկում են, բարակում, քերծվածքներ ստանում հետ վոմաղբի սչեղափոխվելովղաշա՝ կարճ ժամանակ անց ծլում նն: Շատ մոլախոսչեր տարածվելու համար ձնռք են բերել մի շարք հատկությունննը՝ կպչելու, թռչելու, ջրի միջոցով տարածվելու ն այլն:

Մոլախոսւերիտարածման պասմճառներիցմեկն էլ ղրանց առսչգասսւայճություննէ՝ մարմնի ամենամեծ հատման մակերեսի (մ քառ. սմ) ե իր կշռի հարաբերությունը, որը կարելի ԼԷ արաահայուել սմ: հետեյալ ձեով` Ա մ կ զր Որքան մեծ լինի առազասսւայնությունը (Ա), այնքան մեծ կլինի սերմերի տարածմանհնարավորությունը, ն հակառակը: Կան մոլախոտեր,որոնց պտուղը պայթելով՝ սերմերին նետում Լ որոշակի հեռավորությանվրտ ն ստւարածվում այղ միջույով, իսկ որոշեն ները տարածվում կպչելու հատկությամբ: Մոլախոտերիորոշ տեսակներ` խիստ հարմարվելով մշակարույսերին, կարող են աճել միայն ղրանց ցանքերում (ուղեկից մորախոանր): Այղպիսիներիղեմ պայքարելու համար պետք է պարբերաբար փոխել նույն դաշտում մշակվող բույսերը: թռչուննեկարող են տարածվել նան կենղանճիների, Մոլախուտերը րի, ոռոգման ֆրի, քամու, հողի, տարաների ն այլ միջոցներով:Դրանց տարածմանընպաստումեն նան ոչ կոնդիցիոն սերմերով ցանքը,հողի մշակության տեխնոլոգիայի՝ նորմաների խախտումը, մշացանթի կաբույսերի հաջորդականության խախտումը, բնրթահավաքի սխալ կազմակերսլումնու այլ աշխատանքներ: Մոլախոտերիղեմ արդյունավես: պայքար կազմակերպելու համար, ըստ իրենց յուռահատկությունների ն կյանքի տնսդության, դրանք դասակարգվել են առանձին խրմբերում: Դրա համար անհրաժեշս: է ցանքերում հաշվառել տարածվածմոլախոսւերն ըստ տեսակային կազմի ն քանակի: Ցանքերում: մոլախոտերի հաշվառման մեքողները- Դրականության մեջ ընդունվածէ մոլախոււռերիսարածվածության աստիճանն արտահայտել4 բալով, հետեյալ ձեով. Եթե մոլախոտերի տարածվածությունըցանքերումքիչ է (հատ ու կենտ), այն գնահատվում է 1 բալով (միավոր տարածքում մոլախոտերը կազմում են մինչն5 տոկոս): 2 բալ, եթե մինչն 25 տոկոս Է կազ-

մում, 3բալ մինչն

տոկոս, 4 բալ, ներր50 տոկոսից րարձր Է:

Ընդունված Լ ցանքերում մղախոտերի սւարածվածության հաշվառման երեթ մեբող. մեթող.- որի ժամանակ հաշվառիչն անցնում Լ չքաչափային ղաշաի անկյունագծով ե դիաման միջոցով որոշում մոլալսոտերի աարածվածությանասսւլիճանը: Թնն այս մեթոդր մոլախոսչվածուԼ ու ոչ բյան վերարերյալտալիս Լ մոտավոր ավյալներ, սակայն հեշտ

աշխատատար: Սոլախոտերի քանակի հաշվառմանմեթոդ.- որի մամանակ ղաշն տի տարընը մասերում վցում են մնարովկաներ հաշվառում ղրանն վում եղած մոլախոտերի քաճակը լսմբավորում ըսա աեսակային ավարտելուցհետո դուրս են կազմի: Տվյալ դաշտում հաշվառումնեըն ընրում միջին քվարանականըն արդյունքներնարտահայտումրալնըսվ: Հաշվաքկակշռայինմեքոդ.- այս ղեսլքումյուրաքանչյուր մետրովեւ ըստ կայում եղած բույսերն արմատավվիկիցկարում նն, հաշվում խմրերի` առանձին-առանձինկշռում, որոշում կանաչ, ասյա սսվնոում չորացնելուցհնտո՝ օղաչոր զանգվածը: Այս մեթռղն ավելի ճիշս: մասին, սակայն աշխասլատկերացումէ տալիս աղրոտվածոթյան է անհրաժեշտության խիստ տատար լիննլու պատճառով կիրառվում սլասոկնհամակողմանի դեպքում: Դաշտի աղբոավածությանմասին նան վարելաշրացում կազմելու համար անհրաժեշա Լ հաշվի առնել որ մոլախոսյնՔանի քանակը: սերմերի երտում եղած մոլալսոսւերի րի սերմերը հոդում կարոդ են գտնվել տարրեր շնրտանրում,ուստի դրանց քանակըվարնլաշերսւումհաշվարկելու համար հողի նմուշնն"

ամ-

«(աւրելաշերտի պեւոք Է վերցնել 2-ական սմ |լսորություններից: սւռկոսը լիբոյլջ խորությամըմիջին նմուշ վերցնելու դեպքում սխալի նամ 1 մեծ: Նմուշները վերցնելու ամենահւսրմւասըսարթրը Կալննսւեի կամ Շենլյովի հողային բուրն է: Որքան շատ տեղերից վերցվեն սխալի տոկոսը կլինի փոքր: «Լնրցված ն Լաիկե՞ նմուշներ, աայնթան

րը

սլավորված հողի նմուշները (ըսա խորությունների)տնղափոխվում

5-0.2 օղւոչոր վիճակիբերում, ապա տեղափոխում լարորատորիա, վրա ն տնդավորումջրով մմ տրամագիծ ունեցող մաղերի կոմայլլեկտի լցված վաննայի մեջ: Նմուշը ձնռքթովլվանալով կամ մաղերը րարձմահոդր լվանում նն այնքան, որ մադնրից հոսի րացնելով-իջեցնելով են

Մաղնրի վրա մնացած սերմերը, արմասւներըն օրգանական այլ մնացորյննրը լցնում են ալյումինն թասի մեջ, չորացնումչորացնող պահարանում, ասլա անջատում սերմերն ու վեզեսատիվ բազմացման օրգանները, որի համար օգտագործում են ծանը յուծույբներ ն րսսւ ղրանց տեսակարարկշռի՝ անջատում լուծույթի մակերեսինկուտակվածմոլախոտերիսերմերը: Որոշիչների, նկարների ն կոլեկցիաների միջովով որոշում են ղրանց տեսակայինկազմը. նթն հողոչմմնալով սերմերըզունազրկվել են, հիմք են ընդունվումդրանց մեծուբյուննու ձեր: Իմանողովբուրի ծավալը,հաշվում են մոլախոտերի թանակրմիավոր տարածությունում, ապա այն արտահայտում հեկաարի հաշվով: Կարնորէ հաշվառմանժամկետիճիշս ընմորությունը, որպեսզիծլած բոնսյալոր մոլախոսւերը հաշվառվնն:Այղ առումով,ըստ մշակարույսերի, է հաշվառումները տակահարմար կատարելվնզեսւացիայիրնճթազթում հեանյալ ժամկետներում. առնվազներկու անզամ, մոտավորապես քուր ջուր:

Սղյոսակ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՄՈԼԱԽՈՏԵՐԻ

ԺԱՄԿԵՏՆԵՐԸ

են մռլախոանը, Նքն հաշվառումներիժամանակ հայսնարերվել որոնք անճանաչելի են, պետթ Լ արմատախիլանել, պատրաստել

հերբարիում, (ղարկել համապատասխանմասնազիտացվտծզիտական օջայսներ՝տեսակը որոշելու համար: Մոլախոտերիհաշվառմանարղյունքներով սովորաբար կազմում նն զանքերիաղբոտվածության քարտեզ, ղրա հիման վրտ մշակում

ու մոլախոտերիդեմ պայքարի համալիր միջոցառումներ իրականացմանժամկնսւներ: Մոլախոտերիդեմ պալարի եղանակները.-Հաշվի առնելով մոլան աճի ու զտրզ ացման առանձնահատխռանրիբազմազանությունը Լ երկու մեծ խմրի՝նախազզուշսլայքարը բաժանվում կություննճերը՝ ական ն ոչնչացնող: Նալսազգուշական պայքարինպատակնԼ կանխել մոլախոտերի նասոսրածումըայն վայրեր, որտնդ դրանք չկան: Այղ նպատակով խազզուշականպայքարն ավելի շատ կրում է կազմակերսյչական բնույթ ն վրա իրականացումըհնշսւ է ու էժան: Նախազզուշական պայքարի մնջ մտնում նն՝ սերմերի զտումը, հասունացած զոմաղրի օզտազործումը,ոռոզելի ջրի, տարաների,հոդր մշակող զործիքների ծավավնասազերծումը,կալանաին ծառայության զործուննեության

րումըն այլն:

Պո աաա

ՀԱՅՑԻ

աարարեթ

ացա Հազահ

ա

ՀԱԻ

մ' ամբշչելրն

Բան

ԱՑ»

մ

ս

Սերմերի զտում- Մալախոտերիշատ սերմեր՝ զտնվելով մշակաբերքի սլահբույսերի բերթիմեջ, ղմվարացնումեն պահնսսւավորվող պանումը:Դրանցիվ ազատվելուհամար վաիչներիմիջոզով սերմերը

ՍԱ"

'

ՊՈՐ» աթ: ո

ՊԱ

-

լ

զտում նն, :

Ծիլերը

Ծաղկման Տո

մ

եզի Ա

տացորնն

աւտոթմորի ե արնա ա3

աոան

Հ

որիաա

աաաաաան

ական

նճանգինազանիոպնւն -3տԻ երիկա

որոն Հուրա

ժամանակ Հաաա ա

ՀԱ ազրաիաաանեկ "

Ա)

ոաթազրո ԱԱՐԻ

Աաաա

Հաաա

-

աի

ԱՎԱ ե -

Ք

ար

.

Է

հասմասյա-

:

:

ի

աաա» :

:

աայ

'

:

թ

սերսր պետթ համար օզտազործվող մշակաբույսերի դասի) (համապատասխան մաթրությանը սահմանված աասխանի »ույնք թույ չի ցանք սերմացուռվ մորսխոանըպարունակող

հողի մակերե նակաբւսեր | գալթկամսադիլամից առաջ նային

«ամար մատի րարըաԱ Արար

«զ

ուր

ս

ր

լատրվում:

ն մոլալսուռերիսերմերն իրար շատ ենճ նման Եքն մշակարույսնրի ն սովորական զտիչներովհնարավոր չԼ անջատել, այղ դեսլքում ո են սերձին տագործում ն դաշտով):յդպ երկաթի փոշի անցկացնում անջատումառվույաւիսերմը զադձի սերմից:Երկաթի փոշին ընկնելով զաղձի սերմիվրա զաճվող փոսիկի մեջ՝ ձզվում է մազնիսի կողմից: օգտագործում .- Ինչպես նշվել Լ, կան մոՀասունացած գոմադիի պ".

ար

գտներ (ամբողջարեն մագնիսական ազնճիսակա տ

թ

թ

Ը

»

Աո»

լախոտներիսերմեր, որոնք անասունների սսւամոթսով անցնելուց հետո էլ սլահպանում նեն իրենց ծլունակությունը: Այդպիսի սնբմերին օլունակությունից զրկելու համար թարմ գոմադրը կուտակում նն զոմաղբամրարննրում կամ կայտներեն կազմում ն ծածկում հոդի շնրատվ:Անօյլ միջավայրում զոմադրը քայքայվում Լ, որի ընթացրում միջավայրում առաջանում է րարձը ջերմություն: Մոլախոսւերիսերմերը կորցնում են ծլունակությունը կամ, ինչողեսասում են՝ ննթարկվումեն ջերմային ախաահանման: Գոմադրը պեսյք Է օզտագոլրծելառնվազն կիսաքայքայված վիճակում, այլապես պարարաացումը կարալ է նպաստել ղաշտերի ադրոտվածությանմեծացմանը: Ոռոզովի ջրի, տարաննրի,հողը մշակող զործիքներին մեքենաների վնասազերծումը նսպսոռակունի կանխելու մոլախոսւերիսւարաեն տեղափոլւսվել ծումը: Ջրի հետ ղաշտ կարող մոլախոտերի սերմեր, պտուղներ: Ռրսչեսվի կանխվի կամ նվազազույնի հասցվի ղրանց աարածումը,ջրանցքների, մայր առուների վրա տեղաղրում նն շիթեր, մաղեր, ուր կուսակված մոլախոտերի սերմերը պարրերարար հավաքում, ոչնչացնում են: Տարաններիօզաւազործմանժւսմանակ մոլախտանրիսերմերը կարող նն կպչել ն ղաշտից դաշս: սնղդափոյսվել:Նույնը վնրարերում է նան զյուղատնտնսական մեթենաներինու զործիքթներին,հատկապես նթն հողի մշակությունը կատարվում Լ խոնավ վիճակում (ցեխի հետ մոլախոտերի սերմերըկպչում են մշակող գործիքներինն տեդափոխվում այլ վայրեր), որը կանխելու համար յուրաքանչյուր ղաշտ մշակելուզ հետո սլետք Լ մեբնանեըն ու զործիքներըմաթրել հողից, հնատո միայն տնեղավախելայլ ղաշտ: Նախազգուշական պայքարի մեջ Լ մտնում նան ջրանցքների ն առուների շրջապատում աճող մոլալստտերիոչնչացումը, մինչն մորախոսւմերի սերմերի հասունանալը՝ ղրանց զրկելով սերմ տալու ունակությունից: Կարանտին միջոցառումների նպատակը մոլայխստաների տարածումը կանխելն |: Այդ ծառայությունը լինում է ննրքին եՆարտաքին: Ներքին ծառայությունը հիմնականում իրականացնումէ յաշտերի, զյուղատարածքներիմիջն սերմանյութի որակի սաուզումըն սենրմացոյին առաջադրվող պահանջներիասլահովումը:

Արտաքին կարանտին ծառայությունն

այդ

աշխատանքներն

է միջպետականմակարդակով: իրականացնում հնտառ մոյանքն նախազգուշականմիջոցների իրականացումից նն ոչնպայթարի նն, այդ դնպթում կիրառում խոտերը պահպանվում | չացնող մեթողը: Վերջինս ստորարաժանվում երեք խմրի՝ ազրո-

անլսնիկական,կննսարանական ն քիմիական: հիմնականում իրականացվումէ. պայքտրը Ագրոտելխնիկական կիրառումամբ:Ծլած մոլախուտնհոդի մշակությանմիջոզառումների հողի նն, ըր ոչնչացվում միաժամանակ |սորշնրաւնրումնղած մոլաեն րարձրացվում, որոնթ լատերի սերմերը մշակությանմիջոցով վեր ն են հաջորղ մշակման ընկնելով նսլաստավոր պայմաններ`ծյում ժամանակ ոչնչացվում:

է իրականացՄոլալխոսւերիոչնչացումն առավել արղլյունավնետ պույվում զելերի ճիշտ մշակության դեպքում: Ազրոտնլսնիկական քարի մեջ է մտնում ճան ցանքերի խնամքի ճիշտ կազմակերպումը, մոլալսոտերի մելսանիկականքաղհանը, կրակային կուղտիվասարեն ննրի կիրառումը:Վերջինս հիմնականումօգտագործում անմշակ տարածքներում`միջնակննրում աճոդ մոլախոտերը ոչնչացնելու

ճպատակով: մեթոդր հիմնված Լ րույսերի միջն Պայքարի կննսալբանական Սնծ ուշաղրությունսլետք է ղարձնել այնեղած մրցակցությանվրա: պիսի միջոցներին, որոնց կիրառմամր հնարավոր լինի ոչնչացնել աճր՝ ղրանց կյանքի կամ կանխել մոլախոտույինբուսականության համար ստեղծելով անբարենպաստ պայմաններ: Այղպիսիմիջոցննրի խմբին են պատկանումցանքի նորմաների, ձենրի մամկնտների, կիրառումը,մշակաճիշտ սահմանումը, ցանքաշիջանոառությունների ն այլն: Բացի այդ, կննբույսերի նախորդներիճիշտ ընտրությունը

նանորոշսաբանականպայքարիհամար հնարավոր է օզգտազործել ակի միջատներ, որոնք սնվում նն մոլախոտերիծաղկափթքությունԿենսարաներով ն զրկում սերմ առաջացնելու հնարավորությունից: մնծ ն ունի կիրառման նական պայքարնանվնաս է, արդյունավես: հեռանկար:

Մոլախոտերիղեմ սլայքարիճսլատակով Քիմիական պայքար օզտագործվոդքիմիականբոլոր նյու թերն ընղունված1 աճվանելհերՄոլալխորիժիդներ/լատինականրառ է, նշանակումէ րուսասպանք: է տերի ղեմ քիմիականսլույքարի կիրառումը հարկադրականբնույք .-

Շփճամբ Տեզաշարժվող

Ընտրողական

-Լ

ն

-

Լայն

այսպիսի հերթականությամբ:

Նեղ

Ֆիզիոլոգիական

Անօրգանականծագում ունեզող հերբիգիդներըսինթեզված նն անօրգանականնյութերից, կիրառվումեն մեծ ճորմաներով՝ մինչե է000կգհա,արդյունավետությունը համեմսւմւարար ցածը է մեծ կիրառություն չունի: Այն խորհուրղ է տրվում օգտազործելցելաղաշտնրում, անմշակ տարածքներում: Օրգանական հերրիցիղճերըսինթեզվելեն օրզածագումունեցող նական նյութերից, օգտագործվում են փոքր նորմաներով,արղյունավեաությունըբարձր է ն ունի մեծ կիրառություն: Համատարածազդեցությամբ հերրիցիդներընրանք նն, որոնք հավասարապնսոչնչացնում նն բոլոր բույսերը, անկախ ղրանց սյեսակային կազմից: Այս խմրին պատկանողներնօզտազործվում են

Յուրաքանչ յութ խումբն օժտված Լ

Մորֆոլոզիական

) (կոնտակտ) (սիստեմային

Համատարած

առո

.-Ն Անօրգանական Օրգանական

Հերբիցիդներ

Հաշվի առնելով հերրիցիդներիծազումը ն ազդեցության ընույթը, այն կարելի է ղասակարզել:

նավնաությունը:

կրում: Դրա կիրառումը նրկրազործությանցածը կուլսւուրայի արղյունք Լ: Այժմ, երբ մոլախոտային բուսականությունըմենծ աարածում է ստացել, ստիպվածղիմում ենթ քիմիականպայքարի մեթողին: Վերջինս ունի մի շարթ առավելություններ`հնարավորության է տալիս մնքենայացնելմոլախոտերիդեմ սւարվող ւսշխատատար զործընթացը, հներրիցիդներիազղեցությամը մոլախոտերըոչնչանում են հնշտ ու արազ: Համնմասւաբար րարձր Է նան տնտեսականարղյու-

Աիստե ք

լով բույսերի որն մյուս օրգաններ սության համար առ րր, քանի որ կարուլ կանխել դրանց վեգե

ազղման բնույթը առ տաքին անատոմիակ միաշաքիլ ն երկշա շնորհիվ, տարրեր կե նր: Միաշաքիլավորն մամը կազմում են սուր է, պատված մոմային ամենազգայուն օրգ ճակում (տերնճելրից չի տալիս ենթարկվել Ի տարբերություն խոշոր տերեներ, որո

Սորֆոլսգ

ճան

ն

Առվույտի սերմե հ ղաշտեր: Ընտրորդականա նն տալիս կատարել նել որոշակի խումբ րում ոչնչացնել երկշ Շփմամբ (կոնու որոնթ ոչնչացնում են որոնց հետ զանվում ջրային լուծույթն ըն մասը, որի հետ շփվել մալ աճը: Որպեսզի հ յին լուծույթի նորման

անմշակ տարածքնե րի եգըերին աճող մո աի ղաշտում, առաջի

անկյուն ն ավելի շառ: հորիզոնական, փուլւծ ղիրքում նն: Վերնամաշկը ճուրր է, սվատվածմոմային թույլ շնրաով, տնրնաքիթեղը՝ երբեմն խորղուրորդ: Աճման կոնը զսւնվում է բաց վիճակամ, հիմնականում՝ ցողունի զազաթում: Ցանքերում հերբիցիղի ջրային լածույք օգտագործելիս երկու խումբ բույսերն էլ ննքարկվումնն հերբիցիղներիազդեգությանը,սակւսյն նրկշաքիլավորբույսերը ոչնչանում նն, իսկ միաշաքիլավորննրը` ոչ: Դա բացատրվումէ նրանով, որ հերբիցիդիջրայինլուծույթի կաթիլն ընկնելով միաշաքիլավորբույսեքի վրա, անմիջապեսչի ճնրթքավւանցում բույսի մնջ՝ այլ մինչն հաղթահարում Լ մոմույին շերտը, վերնամաշկի արգելքննըը, ջրային լուժույթը գոլորշիանում է: Բացի այղ, ջրային լուծույքի մանը կաթիլներըմիավորվելով`խոշոր կաթիլներ են դառնում ն անըեներիուղղահայաց դիրքի շնորհիվ զլորվում ընկնում են: Ինչպես նշվեց, աճման կոնն էլ, փակ չիճելու պատճառով, չի ննքարկվում հերբիցիղի ագղեցությանը: Դրան հակառակ, հերբիցիղներն ընկնելով երկշաթիլավորների վրա՝ հնշաությամըեն հաղթահարում բուի մեջ քափանցմանըխանվարող ացղակներըն ներթափանցելովսւերեներ՝ տարածվում ենն դեպի մյուս օրցանննրը, ոչնչացնելով ղրանց: Աճման կոնր լինելով բաց վիճակում, հնշաությամը է ենթարկվում հնրրիցիղի ազդեզությանը: Այսպիսով, արտաքին մորֆոլոզիականկառուցվածքիշնորհիվ միաշչեն տուժում, իսկ երկշաթիլավորները ոչնչանում նճ։ աքթիլավորները Դրանում համոզվելու համաը, վնրցնենք ն հնիբիցիդային լուծույթի մեջ ընկղմենք երկու խումբ բույսերի արմատննը: Որոշ ժամանակ անց երկու բույսերն էլ կոչնչանան, որովհնան արմատների միջոցով հերրիցիղներըկբափանցննբույսերի մեջ: Փասաորնն, բույսերի արտաքին մորֆոլոգիական կառուցվածքիշնորհիվ է, որ հնարավորություն Լ ստնղծվում միաշաքիլավոը բույսերի երկշաքիլավորներիդեմ, ն հակառակը: ֆիզիոլոգիական ընտրողականությամըօժաված նն այն հերրիցիղները, ռրոնք ննրբավւունցելովբույս, ենքսւրկվումնն կառուցվածքային փուրոխության ն կարող են ունենալ վնասակար կամ ոչ վնասակար ազղեցություն: Այսալես,հսւյտնի սիմտրազինային(սիմազին, ատրազին ն այլն) հերբիցիղները, ճնրքափանցելովբույս, ոչնչացնում նն ղրանց, սակայն չեն վնասում եզիպտոյցորենին, նրրեմն նույբուք

ցանքերում պայքարել

-5ձ-

նիսկ նպաստում են դրա սճեցոդությանը: Ինչո՞ւ, որովհնան նգիպասցդրենի մեջ կան ֆերմենտներ, որոնք ձեայոխում նն հնրրբիցիդի կառուցվածբը ն այն ղարձնում աճվնամս: Եթն հաջողվի ստանալ ւսյնսչիսի հերբիցիդներ,որոնք անվնաս լիննն միայն մեկ մշակարույսի համար, ասլա մորսխոտնրիդեմ պայքարը ավելի կհնշսանա: ընտրողականությամբ հերրիցիղների ազդնցություՖԵնդ օժաված է շատ քիչ բույսերի կամ առանձին նը սահմանափակվում բույսի շբջանակներում: Օրինակ՝կարրին,ավաղեկս հնրբիցիդներըբացասական ազղեցություն նն ունենում միայն խրփուկի վրա, մնացած բրույսերի համար անվնաս նն: Կամ սիմարազինույին միսցությունները, րացի նզիպտացորննից, վնասում նն մնացած բույսերին: Այս հերբիցիղների բացասականն այն 1, որ հողում իրենց ազդեցությունը սլահպանում են մի քանի տարի, որի համար ն ցանթաշրջանառություններում զրեքն կիրառություն չունեն: ընարողականությամը ազղող հերբիցիդների շրջանակը Լայն փոքրինչ ավելի մեծ Լ. այն կարող Լ կիրառություն ունենալ մի լսումը բույսերինկատմամբ՝միաշաթիլուվորների,երկշաքիլավորների,խաչածաղկավորննըի, բարդածուդկավորներին այլն: Այլ կնրպ՝ կարող են ազղել շատ ընսւանիքի պատկանող բույսերի վրա: Վերը նշված խմբավորումներըմասամբ պայմանական բնճույքունեն, քանի որ ղրանց ազդնցութրոնը կարող Լ արսչահայտվել նան տարրեր ձներով, այղ պատճառով էլ կարելի է լսմրավորնլ նան հնանյալ ձնով. Բույսերի

վնրգնսնյա

զանգվածի սրսկմումը,

Լ. Շվմամբ ազդեցության րնարոդականհատկությամբօժաված հերրիցիղննր ե այլն: Չափազանց կարնոր նշանակությունունի հերբիցիղննրի օգտազործման ճիշս: նորմաներիսահմանումը,այլապես կարոդէ ղըսնորել ույլ հատկություններ`ընարողականության փոխարեն համաստարաւծ ազղեցություն ն այլն: Ներկայումս այս խմրինսլատկանող հերբիցիղդնեթիզ են հանքային յուղերը, նիսմրոֆենը,ԴՆՕԿ-ը, պենաաթլորֆննոչային նասչրին, սոյանը, օկսիրենգոլաբթվիմիազությունները ն |.

այլն:

1.2.

Տեղաշարժվող (սիստեմային) ընտրողական ազդնցությամբ

օժաւված հերբիցիդների ներկայացուցիչներից են ղալապոնը: 2.4-ղի աղերը ն սքերները, կարբինի, բանվելղ ն այլն: Որպես հսմամւարած ազղեցություն ունեցող հներբիցիլլներ, այս խմրից հայսւնի են նատրին ումի թյորատր, ղալապոնը, տորյոնը այլն: Հերբիցիղններ, որոնք բույսերի վրա ազդում են հոդ ներթաւիանցնելովբույսի արմատների միջոցով: Այս խմրին պապկանող հերբիցիղների տնսականինբավականինշատ |. տրիչֆլանը,ԻՀԿ-ն (իզոս|րոպիլ ֆենիլ կարբոնատ) թլոր-ԻՖԿ, Լպաամը, տիլամը, ղիքլորալ միզանյութը, մոնուրոնը, սիմազինը, ասյրավինը ն այլն: Որսլնս համատարած ազդնյության հերրբիցիղներհայտի են տրիսրեն-200-ր, ղիուրոնը, սիմազինըն այլն: Նկատելի Լ, որ մի շարք հերբիցիղներ օժաված են ընտրողականե համատարած ավղեցությամը, ինչպես նան կարող են օգտավործվել նան րույսերի վերգետնյա զանզվածի սրսկմամը ն հոդ մայցնելով: Սրսկմամը օգաավործվող հերրիցիղները կիրառում են տարբեր խառնուրդներով,լուծվող հնրբիցիդներն օզգաազործվումեն ջրային լուծույթի ձնով: Կան հերբիցիլնեը, որոնք չեն լուծվում ջրում, սակայն լուծվում նն հանքային լուղերում, այղ ղնեպքում՝լուծում նն վերջինիս մնջ, ասլա խառնելով ֆրին, օզաւազործումԼմուլսիայի ձնով: Արտաւղրական պայմաններում, աշխատանքննրը հնչ տացնելո ճպատակով, հնրրիցիղներըթողարկում են ՕՈ-7 (հանքայոոլի) մածուկի ձնով: Կան հերրիցիղննր, որոնք չեն լուծվում ոչ ջրում, ոչ էլ նանքայուղնրում: Այղպիսիպատրասաուկներնօգաազործվում են սուսպննվիայի ձեով, որն ստացվում Լ ժանը փոշի ղարձրած սլատրասսուկը ջրի հնա լառննչիս: Հողային հերրիյցիղներըհող կարելի Լ մտցնել նալսքան ցանքը, ցանքից հետո կամ մինչն մշակաբույսերի ծիլերը հողի մակերես կասարզուրս զալը, իսկ բույսերի վերգետնյա վանզվածի սըսկոաւմը վում Լ՝ ելնելով մշակաբույսի ն մռլախտանրիաճի փուլերից: Այսպես,

հացահատիկային մշակաբույսերի ցանքերում սրսկումներն ավելի արդյունավնա նն, նքն ղրանք կատարվենբույսերի թվմակալմանվուլի ավարտմանշրջանում: Բոլոր դեպքերում,քիմիական պայքար կազմակերպելիս,պեսյք Լ հաշվի առնել մշակաբույսերը, որոնց ցանթերում կիրառվելուեն հերբիցիղներ, ինչպես նան շրջապատի մշակաբույսերը,քանի որ կան

ուննն ն կարող վնասել հերբիցիղննը,որոնք ցնդելու հատկություն շրջապատի մշակարույսնրին: նորԿարնոր նշանակությունունի հերբիցիդներիօվտաագործման ն օգտագործվույ սանքերում մերի սահմանումը ավյալ մշակաբույսի ոնրրիվիդներիընարությունը:Այս ոարզում թույլ արված յուրաքանչն նյութական միջոցնեյուր սխալ կարող է մշակարույսի ոչնչացման րի ավնլորղ ծալսսերի պատճառղառնալ: ենրբիգիդներիօզհրահանվներումն տնեղեկաս:ուններում լոր նն տազործմաննճորմաննրըտահմանված ազդող նյութի հաշվով, որը կրում է մոսչավոր բնույթ: Նորման սահմանելիս, ուղնվույց ունենալով տրված ցուվանիշները, յուրաքանչյուր ղեպքում պեսյք է ելնել տեղի առանձնահաս:բնակլիմայական պայմաններից,մշակաբույսերի կություններից, մոլախոտերի տեսակային կազմից, աղբոավածուե թյան աստիճանիվ, հսսակային վիճակից, սրսկող սարքերից այլն: են բազմամյա Նքն ցանթերի աղրոսվածություննուժնղ է, վերիշխում ուրեմն են ն փսլերում, բարձր հասակային մոլայստաերը գտանվում է համեմատաբար լինի համար, սլնաք հերրիվիղի ճորման, հնկսարի են նարը ն զզայուն, րարձր: Խոնավ պայմանննըումբույսերը լինում Ոզսըսսւ այղմ |լ շուտ են ենթարկվումհերբիցիղներիազդեցու թյանը: նորմերըկալեյի է վերցնել ցածր: Եքն սպասվում տի օգտավործման նն անձըններ, ապա լխորհուրղչի տրվում նույն օրր, ինչպես նան ցողով պատված ն ուժեղ քամիների ժամանակ կասսարելսրսկումննը: միատարր չեն, ղրանք պարունակում Թողարկվող հներրիցիղները են կողմնակի նյութերի խառնուրդներ,որոնթ չունեն հնրրիցիղային ակտիվություն, սակայն որոնց առկայությունը նպաստում է հնրրիգժիղներիակտիվացմանմնծացմանը: Խառնուրղները միաժամանակ նպասսում նն բույսերի ձետ հերբիցիղներիշփման մեծացմանը՝ հատկապեսՕՈ-7 տիպի լուծիչները: նան տրվող Թողարկվող ենրբիվիղներիտարաներիվրա, ինչպես մեջ ազղող նյութի նշվում է տվյալ պատրաստուկի վասատայթղքնրում են

տոկոսը: Հաշվի առնելով, որ սւարրեր հերբիցիղներիմեջ ազդող նյութիքաճակը տարբեր 1, ոստի օգտագործման նորմաները, ազղող նյութի հաշվով, սահմանելու համար կատարում են վերահաշվարկհ̀նտնյալ ձեով.

::

մեկ հեկտարի

թողարկվողսպատրաստուկի յի

Աւ-ն՝ .

ազղող

նր

մեջմեջ ազղո ազդողն նյութիքանակը`ւո.այո

։

0.5

«100

Եցկգզ)

Շատ

մեկ կգ անխնիկական պատրաստուկ: կպահանջվի Լ,

(Ն

եղ Խ-ն "Բոդսլոծույթի

(Ոծ

խտությունն է՝ տոկոսներով, տա

լիտրերով:

նորման, ըստ աեխնիկական պասչրասսյուկի, մեկ հեկտարիհամարսահմանվածջրի քանակը,

Ջ.

.Ն»100

Եթն ընդունենք,որ սրսկումներըկասոարվելու են տրակաորային սրսկիչներով,ու ջրի ծախսի նորման սահմանվածԼ 300 լիտր, ապա կստացվի, որ պետք Լ պատրաստվի0.33 տոկոս ստության լուծույթ:

Ջ-ն՝

Ն-ն՝

Խ

.

սարապես բաշխել

կարնոր քն սահմանվածնորման ինչ՞պեսպետք Լ հավահնեկաւարի վրա: Այն իրականացնելու համար, հաշվի առնելով սրսկիչ ստրքը ն հերբիցիդի ազղեցության բնույթը, օգտագործում են տարբեր թանակի լուծույթ: Շվմամբ ազդոդ հերրիցիղներիջրային է համնմատարար լուծույթի քւսնակր վնրցվում շատ` բույսերի հետ շփումը մեծացնելուհամար: Ավիամրսկիչներ օզաագործելիս,ջրի ծալսսի նորմաճ վերցվումԼ իսկտրակտորաքարշ սրսկիչներիդեպքում` շուրջ 300 լիսը: փոքր, Ծախսվող հերբիցիղայինլուծույթի խատության փոփոխությունը կամ անհամաչավ: բաշխումըմիավոր տարածության վրա կարսղ լ ունենալ նույնիսկ կործանարարնշանակություն: Մնծ քանակությամբ լուծույթ պատրաստելուն օգտագործելու համաը սլետք է իմանալ լուծույթի խտության աստիճանը.

տո

հեկ-

Օրինակ,աշնանացանցորենիցանքերում մորսխոտնքի ղնմ սլայքարի համարկարելի 1 օզայազործել2,4-1 ե ամինայինաղ, մեկ տարի համար սահմանվելԼ 0,5 կգ նորմա: Թողարկվող սչատրաստուկի մնջ ազդող նյուքը կազմում| 50 տոկոս: հեՎերահաշվարկից

կոսով:

հտշվով,

ա-ն՝

ր

մեկ հեկտարիհաճարօգտազործ-

ամար տահա աուվԻ, նյութի

որտեղ Ն-ն

Լ, ըստ: մմնխնիկական

ա

ա»100,

ող նորման նորման

զող

Ն

0.

իմանալով օգա

-

Դ-ն

.

ՀԲՅ0--

).

կարգավորվու

4.10

2.8.1060

ծույթ:

ծայրապանակիցդարս հեկտար տարածքի հ ծույթ. մեր օրինակում նականում օզտազործ կի՝ սովորական ե խն տարբեր ծայրապան

Դա

նշանակում Լ, ո ոսաի պեսթք Լ կամ ա

Ջ.

որսեղ Ջ-ն մեկ հե քանակն է, լիսլրերով, Ծ-ն՝ մեկ ծայրապա նակը, լիսչրերով, Ք-(՝ ծայրապանա Ա-ն՝ սըսկիչիշարժ Է-Ը՝ սրսկիչիընղզր Ընդունենք, որ մեկ շ լիտը լուծույթ: Ծայր արագությունը՝ 4 կմ/ժ վարկները ցույց կտա հեկսւար տարածք սրս

սարքը,

սլետթ Է սրսկիչ սարքը մար ծալսսվի սահման

Խ

Սըսկիչ սարքը

նը

:

սրսկիչը լիցքավորելուհա-

:

-

՛

-

-

բաճքը որմայի վրա:

:

-

|

Լ

՝

Այսպես. եթն սահմանվածէ մեկ հնկտար տարածքր սրսկելու համար ծախսել 300 լիտը լուծույթ, իսկ բւռքի տարողությունը 2.4 տոննա է, ապա կսրսկվի Տհա /: 8 հեկտար տարտծք /2400:300.: օգտագործման ժամանակ պնտք է պահպանել Հերբիցիղների անվտանգության համար նախատեսվածայն բոլոր կանոնները ն հ րահանգները,որոնք իրակաճացվում են թունավորնյութերի օզտազործման ժամանակ:

:

`

սրսկիչը լիցքավորելուց հետո որքան տարածք կարող նենք սրսկել սըսկիչի բաքի տարողությունը պեսք Լ բաժանննք մեկ հեկտար տասրսկելու համար սահմանված բանվորականլուծույքի ծալսսի

լիցքավորում:Ռրպեսզի իմտնանք, թե մեկ անգամ կատարել սրսկիչի

)

.

մար օգաագործում նն նախօրոքպատրաստածլուծույթ: Աշլխատանքի արտադրողականության բարձրացմանհամար, մեծ տարածքներով սրսկումներ կատարելու նպատակով, պատրաստի լուծույթը ղաշտ կարելի է տեղափոխելղրա համար նախատնսվածմեծ տարողություն ունեցող ավտոգլանակատակառով /ցիստեռներ/ու անղում

կարգավորելուցհետո

լ

Ծայրապաճակի Առցքի տրամագիծը,

Բանվորականլուծույթի ծախսը՝ կախված սրսկիչի ծայրապանակի տիպից ն ճնշումից

Աղյուսակ

Բ

Է

վ

«

՞

:

ի

.

է

Թա

թ

-

ԷՒ 12

Տոպիկ

|

Ն

գ.

գքալին

Էպտամ

|

|

լ

-

40-5

/իքոր ' միզանյութ:

-Ե-

ատրազին

-մազին,

ասպմնակեմնամե

-

Ապադեկս

"Ն

Կարքին Նո

ԴՔՄ

Է

50-7

Է2) Մ

ո

31828

Ֆոճագո

երոիր

Ր

աար

«Կոխ

2գղաղերը24դ|

Հէ

նատրիումակւսճ Բո 2.4

Զճռ

3:

1:

1.

վոճղագխայխն|

58 ո

3.

Հ: Է

լ

ն

դր օգտագործվողհե Ցանքնրում

Թ

ք -լ

|

|

ճ

-

| 7Յ

-

| |Ջ

|

:

'

:

|

|

ծ

է| Բ

|

'

ւ

լ

:

'

:

ւար

|

.

|

:

,

ազ.

40-60

ճո

աաա

.-

|

:

«0

հփԿ

ԷՖԿ

Քոր

Ավաղեկս40

Սվադնկս

ԻՖԿ

-

|

|

:

յ:) |

|

|

լ

ի

|

ագ

:

|

:

|

Կարբնն 12.5

ԼԶ

"դրոմետրին

ագ

ի

Անտազին Սուլֆազին

ս

րոմհարին

ԼՖովսվալը,

/

ւ.

:

լ

.

Լւ

|

|

լ

Հավահատիկ- | «յին մշակա- | | բույսերիյանթերումօգտաԳործվողհերբիկիդները՝նախքան կարտոֆիլի ծիլերի: նողի մակերես

Դաղանլոս'

Լ

ՏՔԻ:

նամ

ազետատ

Ճրիքոր

Դրոմեաըին

-

ԷԼ2

ԹԵՐԸ

2-4

Լ...

1 52

4-8

16-15

լ

|

|

|

|

|

սարքա

ՀՈՒՅՍ:

-

|

|

:

:

-|

|

ւ

Բ.

|

|

կ

:

ւ

|

,

|

վ.

Հ.

վոր

յ

|

մինչնծխեյի

`

հեա կազմակեյպ-

--

|" Խրփուկի

Հ«Ի----

տողմտգնելով

|

:

լ

|

Ւ.

....Է

ա

ե րի

ՆՄ

տն,

-

Ն|

-

'

րար.

Մինչն ծիլերի

-

|

փ.

|

Սիաշաքիյա-

հացիՄարիո ն

ամանա՝

աի

Ցանքիթեետո | Միաշաբիլան

|

՝

'

.

հորփուզի

:

վոր

Միաշաքիլա-

աք

վոր

վոր

քային կամ հետցանբային. | ձդոսշաքիլա-

դորգա Նախացաս-

|.

ճան շրջանում լ...

ՊԵրր

հետցամբային.| Միաշաքիյամիճչնծիլերի

ՍրսկմամբՄի ափ

-

Նախալյանկամ քային

Տոնգա,

մինչն ծերի

կամ ցանքի հետ

ակեր

| մտզնելով

Իանու հար Խո

Ջթայից ուծո-

քային կամ

Վ.գուն զա | Հանքիզ առաշ

մտցնելով Լ.

գայր.

Նախազան-

մքորս

ճինչնծիլերի

վոր

`

:

Մթայսբիյա-

-

Սիաշաբիլահետցանքա-յին

մտցծելով Աե Ջրայիոգատուոլ թի ձնով

բային կամ

վայր

հետվանքայլն.

ջիձառվհող |

Ջրայինլուծույ-

ւան

մսւցնելովլ

Ջրային լածույթիձառզեռղ

-

Փացնելով

Լաշա

:

գաս

մինչե ծիլերի

| Խախացան-

ավ

Ջրային լուճույթիձնով հող

200-300

200-300

--

200-400

2ԱՅՍՍ

200-506

աա

|

ագե

.ս

աաա:

։ Ջրային լուծեւ)թի ձավ ճայ

:

: Լ

Ջրային ածույթիձավհոՓ | ստցներով .

|

Նախացան-

թայիկ կամ Սիայաջկյամոցննլով հետցաճքային վու

րային լուծույբի ձնով հող

ավեւաա

ԴԱՍ-170

200-398

| 200300

' |

«ԱԼԸ

|

:

լ

200-390:

Բ

Ճ.

-

"

լ

է

:

'

|

12.|

| 8.

ՀՈՎԱ

թ:

ՅՅ

-

Ն

ՏՍ

ՀՏ|

սա

Ց

| |

յ

|

:

լ

:

է

։

վ

:

Ե

-

`

ն

գ0

4.

Ա

ըա

Մաբուրքելադաշտե

Ֆեսոլ

Նատրիումի"6

|

յ

|ն

լ

|

|

պենտւսքլոր

հն լիիտրոֆեն

առար

ԴՆՕԿ

Արո տի

Գնեոս

Տ.Ա

ԳԴ իուրոմ 80

Նվ

եժ

7:

էռո

"րօ

ավ

ժ

Ի

եճ.

ր

ա եր

հետնաքալր

քե տվյալ տարածքումինչ մպախոտերի դեմ պայքար

|

-

'

ւ

:

Մոնուրդն

աը

Սիճազին

ԾԵԾԵՐ

սխպապոն

'էակտալ

արա

Էպաաճ

ՏՔ

Վղորաղին

Տարրեր մշակարույսերի գանթնրում օգզտավործվողհերբիցիղնեիի նորմաները սահմանված նն մոսւավորկարզով. այն սլնտք է ճնշնլ անդում՝ նլննլով պայմաններից մոլալսոանրի տեսակային կազմից, հասակից ն տարածվածության աստիճանիվ` հաշվի առճնլով մշակարույսը ն օզաազործվող հնրրիցիղը:

Բուսաբուծականմթ միջոցառումներիհամ նի, որը բարելավելովվ ղի ջրաֆիզիկականհա րոօրգանիզմների կեն զտնվու միկրոօրգանի տարրալուծմանը, այն բույսերի համար մարս ումի, մանգանի,երկա Հողի մշակումը մոլ ների ղնմ պայքարի, հո զետատիվ օրգանների րուցիչների ոչնչացման շնորհիվ հնարավոր Է տանյուքերը վարածա վերաբաշխել սննղաա մշակաբույսերի նորմալ Հողի ոչ ճիշտ մշ հետեանքների: Այսպե ման ժամանակ աեղի է ստրուկտուրայի քայք րից, հողի տիպից ն ռել որոշակի մշակման ձն ն Ռրոշակի աիպի հող մշակումը առաջ է բեր հանքայնացում, նվագ ները: Հողի մշակությունն նիկական համալիր մի կցասարքերինվազագ Լ.Ա. Իզմաիլսկինմի

ԼՈՂԻ Մ

չե յարաքանչյուր առանձին մարղու ոտքին հարմար երկարաճիտ կոշիկ կարել, առավել ես հնարավոր չէ մտածել ե առաջարկել հողի մշակման միասնական համակարգ, որն ընդունելի լինի տարրեր բնակլիմճայականպայմաններ ն հողատիպեր ուննցող աարածքնե-

րում:

Հողի մշակության խնդիրները տարբնր բնակլիմայական սլայմաններում տարբեր նն: Չորային շրջաններում նպատակներիցմեկր հողում խոնավությանկուտակումն ու սլահսլանումն է, իսկ ղրան հակասակ՝գերխոնավհողերում՝ավելորղջրի հեռացումն ու վարելաշնը-

ջրաջերմային ռեժիմների կարգավորումը: Մշակությունը պայմանավորված Լ հողը բնութազրող մի քանի ցուցանիշներով, որոնցից առավել անհրուժնշտ ենթ համարում նշել կասուցվածթը՝ հողի մեխանիկականկազմր, ջրային, ջերմային, ֆիզիկաքիմիական, կննսարանականհատկությունները ե այլն: Նայած պայմանննրին, վերը նշված հաակություններից որնէ մեկը կարոդ Լ ունենալ առաջնային նշաճակություն: Հողի մշակության զործում կարնոր ղեր ունի նան մշակության ժամկնտիճիշտ ընտրությունը: Այն պետթ Լ կստարել հողի հասունացման առավելագույն վիճակում: Թեթն ավազային հողերում աշխատանքներըկարելի Է սկսել ավելի վաղ, քան կավային ծանը հողներում: Հողի մշակման ժամկետի ճիշտ ընտրությամբ Լ սլայմանավորված նան կատարվող վարի որակը: Մշակման ժամկետներիընարությանը պայմանավորված Լ հողում եղած լխւնավության ն ջերմության քանակով: Բարձր խոնավության պայմաններում կատարվող վարի ժամանակ սանղծված լաստերը՝ կորցնելով իրենց մեջ եղած խոնավությունը, վերածվում են կոշտերի ն հնարավոր չի լինում կատարել նորմալ ցանք, իսկ կոշաերը վերացնելուհամար պահանջվողլրացուցիչ նյութական միջոցների ծախսից բացի, կնձիկներր վերածվում են փոշու՝ ղրանիվ բխող րոլոր բացասական հնանանքննրով:Խոնավության մեծ կորստիցհնտո հողը չորանում ն ձեռք է բերում ամրություն. նման վիճակում մշակելուց կոշտեր են առաջանում:Այղ իսկ դարձյալ պատճառով մշակությունը պետթ Է իրականացնելլավազույն պայմանննրի առկայության ղեսլթում: Գործնականում, երբ բացակայում է գիտականորենհիմնավորված ժամկետներիորոշման հնարավորությունը,որոշում են նրկաաում

րատե տարիների փորձով: Ավելի շատ կիրառում նն հնտեյալ ձները. են մի րուռ հող, սեղմում ափի մնջ ե կոնքի բարձրությունից վերցնում Եթե հոդր փշրվում ե ասրածվում է` արձակելով շպրտում զնետանին: Լ փոշի, նշանակում հողի մշակման ժամկետն անցել է: Նթն գունդը ումնում Լ առանց փոփոխության,կամ թույլ չափով է փովփոլսվում, րեմն մշակության հւսմար հողր ղնռես հւսսունացած չէ, իսկ նքն զունղր ցրվում է առանց փոշու, նշանակում է հողի մշակման ժամանակն Լ: Արտադրությանմեջ հողի մշակման ժամկետը համարամ են թնշի (հասունացման) վիճակը: Հողի վարնլաշերաի կառուզվածքը Տարընրում նն հողի նրնք ն ֆազեր՝ կարծր, հեղուկ գազային: Միավոր ծավալում նշված ֆազնրի համամասնությունները մշաասլես վտխվում նն: Արաաղրական տնսակնաից կարնոր նշանակություն ունի, թե միավոր ծավալի մեջ այղ համամասնություններն ի՞նչ հարաբերությամբ են: Հողի կարծր ֆազր կազմում Է նրա հանքային մասր, հեղուկ ֆագը՝ ջրով հագնցված, իսկ զազանման ֆացը՝ օղով լզված ծակսակնեններնեն: Միջին հաշվով հողի կարծը ֆազին ընղհանուր ծակոակննության նորմալ համտմասնությունը ցանկալի է, որ լինի 1:1 հարարերությամբ, կամ հողի ընղհանուր ծակոտկննությունը որոշ չափով զնրակշռի կարծր ֆազին: Հոդր մշակելուց հնտո, ծանրության ազդեցությանտակ, մթնոլորտային տեղումների, ոռոգման ն մեխանիկակունհարվածներից նսաում Լ, ն միավոր ծավալի մեջ կարծր ֆազի ծավալն ավելանում 1: Կարնոր Լ նան մազական ն ոչ մազական ծակոտիների համումասնությունը: Այսսւեղ ես ցանկալի է, որ այն լինի հավասար` 1:1, կամ մազական ծակոտիները որոշ չավով զերակշռեն: Միավոր ծավալբ հողի կարծր ֆազի հարաբերությունը ընդհանուր ծակոակննությանը կամ կարծը ֆազիհարաբերությունըմազական ն ոչ մազական ծակոտիներին, կոչվում է հողի կառույվածթ: Վերջինս պայմանավորվածէ ու ճան հողի կնձիկների մասնիկներիփոխադարձդասավորությամբ: Միավոր ծավալի մեջ վարելաշնրտիկառուցվածքի կայունությունն .-

առաջին հերթինկախված Է հոդի ստրուկաուրայիկայունությունից: Մշակությանընթացքումտեդի Լ ունենում հողի վարելաշերաիկառուցվածքի փոփոխություն, որը պայմանավորված| նան հողի մի

շարք

այլ

հատկություններով:

հատկությունները Հողի ֆիզիկական ն ֆիգզիկամնելսանիկական են հոդի ֆիզիկական ե ֆիՀողի որակը բնորոշող ցուցանիշներից զիկամեխանիկականհատկությունները, որով ն մնծասլես պայմաաճն ո զարգացումը: նավորված նն վարի որակը, բուխխերի Ֆիզիկական հասկանում սենն)հողի սակարար կշիոր, որր միավոր ծավալում նդած հողի կշիռն Լ՝ առանց ծակոտիներիկամ, ինչպեսընդունվածԼ անվանել՝ Լսմահողում եդած ՝

-

ասելով հատկություններ

հոդի րտպինդ փուլի կշիոր, զրամներով:Ծավալային կշիռը սմա ցարձակ կշիսն 1` բնական վիճակով: Ինչպես աեսակային, այնպես էլ են հոդում եղած օրզանակշիռներըպայմանավորված ծավալային կան եհանքային կազմով: նյաքերի ծՇակուտկննություն .- Հողի մեխանիկականտարրերի ն առանձնուբյունների միջե եղած ծակոտիներն նն, որոնք հողի ընղհանուր ծավալի նկասւմամր արաահայավում են տոկոսներով: Սարոչկտուրային ն փուլխըկառուցվածթ ունեցող հոդերում ընղհանար ծակոտիները կարող են տատանվել 60-655օ-ի շուրջ, իսկ փոշիացած ամուր կառացվածք ունեցող հողերում` մոաավորապես կրկնակի պակաս: Հողում ծակոտիները անհրաժնշա նն առաջին հերթին խոնավություն ն օղ պարունակելու համար, այղ նպատակով էլ առանձնացնում են երկու տիպի ծակոտիններ՝մազական (կապիլյար) ե ոչ մազական (ոչ կապիլյար): Մագական ծակոտիներըլցված նն լինում ջրով, իսկ ոչ մազականը՝ Հողի մշակման ն փվխրեցման ժամանակ միավոր ծավալի մեջ ծակոսւիներիծավայր մեծանում ն ումեդանումէ օղաքատփանցելիությունը (անրացիան): Լ, հենանարար Ծակոակենությունը ուրույն ձեով Լ ազդում հողի ռնժիմների վրա: Դրանով է պայմանավորված հոյլի լսռնավության պարունակումը, մուտքը Սողուրզ սնվող նշվեց՝ 249 օղավոխությունը, իյունի, հողում Իրն ելքը,«Ե. ինչսլես ԲՈ: ն Այղ միկրոօրգանիգմներիզործուննությանինտենսիվությունը ո է պատճառը, որ բույսերի նորմալ համար պաաճի զարգացման Ն որ լինի փուլսր: հողնհողը խոր առաջանում են նպաստավորպայմաններ: Բացի այղ, հնարավորուբյուն Է ատեղծվումավելի խոր շերտերից վերցնել խոնավությունն

պարունակությամբ

Ս

.

:

ԶՈՂ

ԼԱՐ

օղով: `

,

ջրի

-

Դ

:

այլն:

օժաված Ծակոակննությամը հանջվում շերտեր հաձար արմատների ներթափանցման րում բույսերի սննդատմարբեր: Փոթր հողերում մշակվող զործիքներինցույց ԱՅՐ

ւՀ

տրվող դիմադրու .

Աաայոն աի հարարա ռ իչ ծախաունննլ ա ր մ մմ Իլ կական) պիր Ն ո բ) լ ԱՈ վաէ

ԼՈ

-

.

ՅԱյԹ

Ը

Ո

)

"զ

ուննե դլ

ԱԱ

ս

ր

աե

առաձսա-

ւն.

հասունու-

ուռչելու հատկություն, կանություն, կպչողականություն, ե դիմադրություն տարբեր հատկուբյունները Նշված այն: բյուն, նան վտրի տեխնոլոգիականերնույթների, ինչպես Է կատարել հոՀամառոտակինշենք, քն ինչ ղեր -

-

՝

ձեով Աա նթ կարուղ որակի վրա: ղի այղ վիճակր: Կապակզականությոն Հողի այն հատկությունն Լ, որբ ցույց Կապակցա բաժանելիս: անն աար կասլակցված ր մասնիկները ՛

:

-

կանությունը առաջին հերքին կախված է հողի մելսանիկականկաղզքիչ պարունակող հողերում, ռրոնցում մից: Կավային, խոնավություն մեծ է կլանված նատրիումի քանակությունը, այնթան մնծ է կասլակգականությունը, որ այղսլիսի հողերի մշակությունն ռւ վարիորակը լինում են ցածը: Կապակցական պայմանավորված Լ նան հողում պարունակվող օրզանական նյութերի քանակով, ստրուկտուրայով, այլն: մր ն ի" ն եր Հողի այն 7 հատկությունն ու վիճակն |,ման Ք) ԼՆ ն ձն ես է: հաակուայն պահպանվում Այղպիսի որել նրան տալիս ը մ խոնավությու ը ը որոշակի քանակությամը թյուն հոդը կարող է են ու չոր հողեքը զրկված պարունակելու ղեպթում: Գերխոնավ

Աա անորյում -

'

աա

ունենալ ո

:

ում ակա ոլի» աին կակա: եխնիկական ածենան հողը ո ծի խատան ան վա ր տբլվողդիինին Ար ար ի ակո ծի Դիմա ր

ն

նից:

ն

յ

ուլն

ոոսեորում

րՄ

ն

Առաձ

ն

-

Իրա

| զո ի

ի

րո

9 ցա

0 մնշփման որբ պայմանավորված մադրությանն հատկությունն ծությամբ, հողում նղած խոնավությամբ, ինչպես նան հողի մելխանիկական կազմով: Հողի դիմաղրությամը Լ պայմանավռրվում վառելանյուքի ծախսի որոշումը, հողի մշակության համար անհրաւ

մն

է,

է

ժեշտ մեքենաներիընտբությունը, ինչպես նան աշխատանթի արհաշվառումն ու պլանավոբումը:Որքան ծանք տադիողականության Լ հողի մեխանիկական կագմր, այնքան մեծ Է ղիմաղբությունը, ե

հակառակը:

՛

'

`

Կպչողականություն - Հողի այն հատկությունն 1, երբ կպչում է հող մշակող զործիքներին:Հողի կպչողականությունըպայմանավորված

ն

կոլոիղների

քա-

Հղանվածնատրիումով հարուսաւհողերն ավելի շատ են ուռչում: Հումուսով հարուստ կավային հողերի ուռչելու հատկությունը նույնպես մեծ է: ՈՒռչելու հակառակ երնույթը՝ ծավալի վոքրացումն Լ կամ նսառմը: Հողի ծավալի փոփոխություննառաջացնում է անցանկալի երեույքներ՝ ճաթեր, որոնց շնորհիվ կարող նն կտրավել մշակարույսերի արմատները, արմասամաղիկները ն փոքրանալ դրանց սնման մակերեսներիծավալները: Հողի ուռչելու ն ճաքեր առաջացճելու լավագույն օրինակ կարող են ծառայել զրունտային ճանապարհննրի վրա եղած փոս տարածքները, որոնք անձրեներից հետո լցվում են ջրով ն քանի ղեռ խոնավությունեն պարունակում՝մակերեսը հարթ է, իսկ խոնավությունըզոլորշիանալուց հեաո առաջանում են ճաքեր, որոնց խորությունըտարբեր է չինում: Մշակովի հողերում հողի ծավալի փոքրացմանշնորհիվ ճաքերը երրեմնճլինում են խոր, որի բացասական համսկություններիցէ նան այն, որ տաթ օղը ճաքնրով ներթափանցում է խոր շերանր՝ նպաս-

նակով:

մանավորված է կլանված կատիոնների բնույթով

նալ տարբնր վզործոններիազղեցության տակ /հատկապնես լխոնավության ն սառչելու/: Հողի ուռչելու հատկությունը մեծասլես պայ-

.-

Է իր բարձր աստիճանին,եթն հողում խոնավությունըկազմում է շուրջ 6026, այսինքն լրիվ խոնավությանվիճակում: Դրանից հնտո, նթն խոնավությունն ավնլանում Լ, կպչողականության աստիճանն աստիճանաբար թուլանում Լ ն հողի սորուն վիճակամ՝ գրեթե վերանում: Ձոր հողերը կպչողականություն չունեն, խոնավությանավելացմանը վուզրնթացմեծանում Լ կպչողականությունը: Այն մեձ Լ կավային հողերում ն հակառակը:Կարնոր նշանակություն ունի նան հողի մեխանիկականկագմը: Կպչուն հողերում մնծանում է մշակությանը ցույց տրվող ղիմուղրությունը, ղրա համար հողը պետք է մշակել այն ժամանակ, երբ հողում խոնավությունն սչյնքան4, որ մշակության ժամանակլավ Լ փշըվում, չի սվաղվում ն չի կպչում մշակող զործիքների բանող օրգաններիճ: Այղպիսի ժամկես, համարվում է հողի ֆիզիկական հասունացման վիճակը, որն անվանվում է քեշի: Ուռչելը Հողը մնծացնում է իր ծավայը, որը կարող է տեղի ունն-

Լ հողում եղած խոնավության քանակով, այն հասնում

ջրային

հես:

Հողում եղած

ներում:

ա

պարունակությամ հողի ստրուկտուր Հողի մեջ եղա հազնցած միջավ դի կողմից ադսոր Է անվանել մաքս ղից կարնլի է հեռ պիկ ջուրր տարբն

այն համարվում Է Տարրեր հողեր նավորված Է հողի

Հողում, սովոր ված ն ազա: Կա պիսի ուժով, որ բ

հողի

նակության ոչ մի րող: Բույսերի կե թյունն ու կննսազ թյունները, մշակու կությունները ն ա Վտնվող ջրի սլտրո Հողի մնլսանի նահատկությունն համակարզ, որոն վտծութքյանբնույք նրանով, թն ջուրը

Հողի

ղերում:

այսինքն՝ հողի մ նավանալու ն ար արտահայսէվում

անլով լսոնավութ ուռչելուն ցուզրըն

մազական ն գրավիտացիոն, կարոդ է տեդաշարժվել՝ կախված խոնավության քանակից, հողի դիրքաղրությունից ն այլն: Մազգական ջուրը բույսերի համար լիովին մատչելի Լ ն համարվում Լ արղյունավես: խոճավության հիմնական պաշար: Լ1յն լցված Լ լինում հողի մազական ծակոտիների մեջ ն նրկար ժամանակ ննթարկվելով մենիսկային կում կապիլյար ուժի ազղեցությանը, պահվում է ղրա մնջ: Հողի մակերեսից, ջրի գոլորշիացմանըզուզընթաց, խորշերաներից, մազակուն ծոաւկռոտիներով ջուրը բարձրանում Լ ղեսլի վերն: Դրավիտագիոն ջուր րը հողի մեջ նղած մազական բոլոր անցքերը լցվում են ջրով (կամ հազենում նն), ավելացած ջուրը լցվում Լ ոչ մազական ծակուռիների մնջ ն ննթարկվելով իր ծանրության ուժի ազղեցությանը, թափանցում Լ ղեպի հողի սաորին շերտեր: «-րավիաացիոն ջուրը հողի մասնիկների հնա կառլված չԼ ն իր հասւկություններով գբնթն նման է սովորական ֆրին: Ավելի խոր շնրտեր թափանցնլով՝ ծառայում Լ որպես խորքային ջըերի սնման աղբյուր: րավիտացիոն ջուրը մեծ շարժունակության շնորհիվ մատչելի Լ բույսերի համար, սակայն բույսերը կարող նն օգտվել ղրանից,եթն այն զտնվում Լ արմատարնակշնքտերում: Ջրաքավփանցելիություն .- Հողի այն ընդունակությունն է, երը վնրին շերտերից ջուրը տեղափոխվում է հողի ստորին շերտեր: Ջրի ճներթսչփանցումնիրականացվում Լ աղսորբցիոն ն մուզական ումնրի շնորհիվ, իսկ ֆիլտրացիան՝ զրավիտացիոն ուժերով: Հողի ջրաբավանցելիությունը որոշվում Լ միավոր ժամանակամիջոցում ջրի ներթափանցմանխորությամբ: Որքան ծանը Լ հողի մնխանիկական կազմը ն պարունակում է մեծ քանակությամբ տիղմային մասնիկներ ու ունի ամուր կառուցվածք, այնքան թույլ է ջրաքավանցելիությունը ն հակառակը: Ջրաբափանցելիության վրա մեծ ազղդեցություն Լ բողնում հողում օրգանական նյութերի պարունակությունը ն հողի ստրուկտուրային վիճակը: Ջրաթափանցելիությանարտաղրական նշանակությունը մեծ Լ, քանի որ դրանով Լ պայմանավորված մթնոլորտային տեղումների ներծծման աստիճանը, որն անջրղի երկրազործության համար համարվում Լ բերքի ստացման հիմնական պայման: իյտրացիա Երր հողը՝ ներծծելով ջուր, մոտենում է հազեցման .-

.-

վիճակին, սկսվում Լ ֆիլտրացման (քամվելու) երնույքը, ն ջրաթափանցնելիությանաստիճանը որոշվում Է ֆիլտրացման զործակցով, որը շատ բն քիչ կայուն բնույթ է կրում: օժտված նն ույն հողերը, որոնց Բարձը. ջրաքափանզելիությամբ մնջ առաջին ժամում ջուրը թափանցումէ 15սմ |սորությամը,իսկ թույլ

ջրաթավանցելիություն՝մինչն5սմ խորությամբ: Դա ջրաքափանցնլության Ջուր ըարժրազնելու հտուկություն հակառակ ներնույքն1, նրր հողի խոր շնրտերից ջուրը բարձրանում Լ դեւզիվերինշերտեր: տակ ջուրը ներքաշվումէ մազաՄազական ուժերի ազղեցությասն ն կան անցքերի մեջ բարձրաձումղեպի վերն: Ջրի ղեպի վերն բարձրանալու արագությունը կալսված Լհողի բնույթից, |սորքայինջրերի ռեժիմից, մթնոլորտիջերմային վիճակից, օղի հարաբերականխոնավությունից, հողի մեջ եղած ձակոտիննրիլայնությունից: Որքան ծակոսմիներընեղ են ն ունեն փոքր տրամազիծ, այնքան մեծ է ջրի րարձրացման մակարղակը ն հակառակը: ՈՒժեղ արտահայսւվածմազականությունը ցանկալի չէ, քանի որ հողից ավեյի շատ ջրի կորուստ տեղի կունենա: ո հասկությունը ուր գոլորշիազնելու Հողի մեջ մուտք զործած ջրի մի մտսր ենթարկվում| կորստի. սմարըերճանապտրհներով այն գոլորշիանում է: Գոլորշիացման վրա ազղում նն ինչպես հոդի հատկությունները, այնտես էլ ւսրսւաքին որոշ պայմաններ:Ստրուկտուրային, թնթքնմեխանիկականկագմ ունեցող ն փուխր հողերում գոլորշիացման աստիճանը բույլ է: Որքան օղը չոր Լ ն ջերմությունը բարձր, զոլորշիացումը ումնղ է, ն հակառակը: Ղոլորշիացման վրա ազղում են նան քամիները, հողի մակերեսինմեռած ու կենղանի ծածկոցի առկայությունրընայլն: Հողի լոնավունակություն Այն ընղունակությունը,որ կարող Լ լունավություն կլանել, կատակել ն պահպանել,ընդունված է անվախոնավունակությանմի ճել խոնավունակություն:Տարբերում են հողի քանի ձննր՝ լրիվ, մազակտն, դաշտային, հիղրոսկոպիկ Ն ույլն: Գ-յուունի ղաշտույին համար նշանակություն առավել ղատնտեսության է, որ քանակն խոնավունակությունը,որը ջրի այն առավելագույն Լ պահվում հողի կողմիցբնական պայմաններումզրավիսացիոնջու.--

.-

.-

հետո, զրունտային հոսելուց ջրերի ն զո լորշիացման հաշվին մաՀյուց ։ զական խոնավացմանրբրացակայութրան պայմաններում:Դաշտային րը

յան

1ՈՂԻ ՄՏԱՂՄԱՆ

1)

զրո

բույսերին ջրի ամենարարձր սահմատչելի խոնավունակությունը Լ հողի մեխանիկական որը կախված է, կազմից, սսչրուկտումանն րային վիճակից, հումոյսի քանակից, ղաշտերի ված վիճակիցԵ այլն:

Հողի

կոդաուրականաց'

վերհիշյայ հատկությունները են նան հոպայմանավորված եղած առանձին սննդատարրերի դում պարունակության ն վովոլսման ընթացքով:

ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԸ

Հողի մշակության ժամանակ իրականացվում նն անխնոլոզիա-

կան մի շարք

ձեերով.

զործողություններ, որոնք բնուբազրվում

են

հետեյալ

Հողի շրջում Վարնլաշնրտում հղած արմատային զանգվածի քայքայման հետեանքով աարըներխորություններում առաջանում են իրարից սւարբերվող հորեզոններ: Հողի երկարաժամկնա չմշակելը, տարբնը մշակարույսնրով զրաղեցնելը, ինչպես նան հողում տեղի ունեցող ֆիզիկաքիմիական ն այչ զործոնների ներզործությամը՝ վարելաշերտի կառուցվածքը փոխվում է, հետնապես փոխվում Լ նան միավոր ծավալում եղած կւործը ֆազի ն ընղհանուր ծակոտիների համամասնությունը: Սովորաբար, վարնլաշերտի վերին մասր հաճախակի մշակռոթյունների ն այլ զործոնների ազղեցության տակ ավելի շատ է փոշիանում, քան խոր շերտերը: Հողին ներզործելու հիմնական տեխնոլոզիական զործոններից մեկր հողի շրջումն է, որի նպատակն է՝ վարելաշերտի տարբնը հորիզոնների ուղղահայաց տնղափոլսումը՝ հողի վերին շերտր իջեցնել ակոսի հատակ, իսկ ստորին շերտը բարձրացնել մակերես: Հողի վերին շնրան ընկնելով ակոսի հատակին, ձեռք Լ բերում ղրական փոփոխություններ`խոզանի մակերեսին եղած ամբողջ մնացորդները վերածածկվում են, մոլախոտերի սերմերը, հիվանդությունների հարուցիչները, վնասատուները ոչնչանում են, կամ դրանց հասցրած վնասր խիստ նվազում է: Ոչ բոլոր դեպքերումէ, որ հողի շրջումը տալիս Լ դրական արղ.-

յունք: Այսպես, եթե Լրոզիայի չենթարկվող հողերում շրջում: ունի դրական նշանակություն, ապա էրոզիայի ենքակա հողերում այն կարող է նույնիսկ բացասական դեր խաղալ: Բացի այղ, խոր շերաերի խոնավ հողը մակերես փոխադրելու դեպքում` հատկապես գարնան վերջին ն ամառվա ընթացքում, եդած խոնավությունը սվելի արագ է զոլորշիանում, որը չորային շրջաններում հողում

ստեղծում Է անբարենպաստ:ջրային ռնժիմ: Հողի վվսրեցում.- Հողի խլսրեցման նպատակն 1 վարելաշերտի կառուցվածքումավելացնել ընդհանուր ծակոտիների քանակը, ուժեղացնել օդափոխանցելիություննու օրզանական նյութերի քայքայումը, ավելացնել մատչելի սննղատարըերի քանակը: Հոդի փլխրնյման միջոցով ոչնչացվում է հոդի մակերեսային շ7երսմումւառաջացած կնդեր, խախավում մազականությունը,որի հնտնանթով նվազում Լ հողից ջրի զոլորշ ացումը: Խոնավության անարղյունավետ կորստի մեծ մասը անդի Լ ունենում հոդի մակերեսից ջրի զոլորշիացմամը: Գոլորշիացման ինտենսիվությունը պայմտնավորված Լ մի շարք զործոններով. ա) օղերնութարանականսյայմանները (քամիներ, ջերմություն, օղի հարարերական խոնավություն ն այլն), ր) ֆիզիկական հատկությունները,հատկապես ստրուկտուրան Ն կառուցվածքը, զ) հողի մակերեսի վիճակը` անհարքությունները,բուսականության առկայությունը,մեռած բուսական ծածկոցը, հողի փլսրունության աստիճանը Լ այլն: Փլխրեցումը նպաստում է ճան հոդի մեջ մշակարույսերի արմատներիներթափանցմանը:Բնակլիմայական պայմաններից, հողի տիպից ն մշակաբույսերի կենսաբանական առանձնահատյվություններից ելնելով, հողի փլսրեցումը կատարվում Է տարբեր լխորություններով: Երբեմն այն իրականացվում է ցանվող սերմերի խորությամը կամ քնթեակի ձնեով` նպատակ ունենալով խախտել ն ոչնչացնել հողի մակերեսին առաջացած մազակաճնճությունը կնեղեր:Հոդը՝ ծանրության ուժի, մթնոլորտային տեղումների, ոռոզման ն այլ զործոնների ազղեցության սակ՝ ամրանում Լ, առաջ րերելով ֆիզիկական հատկությունների վատացում: Այղ իսկ պատճսմռովպահանջվում Լ փլսրեցումը կրկնել շանակը կախված էհողի տիպից, բնակլիմայական պայմաններից, մթնոլորտային տնդումների հաճախականությունից, մոլախոտերի աարածվածության աստիճանից ու բնույթից, մշակվող բույսերի առանձճահատ-

կություններից):

Հողի փխրեցման համար, տնհրաժեշտությունից ելնելով, կւարեյի է օգաազործել տարրեր զործիքներ ն կցասարթեր՝ փոցյննը, կուլ-

աիվատորներ, սկավառակավոր ն թեավդր երեսվարիչներ, :ֆրեզներ, հաղուրազներ, չիզել-կոլտիվատորներ, մեխաթարշուկներ ն այն: Հողի ամրացզում-տսոիանում 1ռաջին հայացքից թվում Լ, թե հուլի ամրացումը կարող Է առաջ բերել ղրանում տնդի ունեցող ֆիվիկական, կենսարանական հատկությունների վատացում: Սակայն երբեմն անհրաժեշտություն է առաջանում հողն ամրացնել ն պայմաններ ստեղծել վարելաշերտումղրա կառուցվածքի փոփոլս.-

ման

համար: Արղյոք ճիշտ Լ հողի ամրացումը: Ուսամնասիրություններըն զի-

տական փորձերը ցույց են տվել, որ դրա անհրաժնշտությունը է որոշակի սլայմաններում: Այսպես, եթե աշնանը կաառաֆջատնում տարվելու է աշնանացան մշակարույսերի ցանք, սակայն հոդը զրաղեցնող նախորղմշակաբույսի բերքահավաքը կատարվելԼուշ ժամկետում ու վտանվզկա, սը վեգետացիոն շրջանը չի բավարարի մշակարույսերը ձմռան նախապատրասաելուն, պնաք Լ հնրկված հողն ամրացնել, հետս միայն կատարել ցանք: Նպատակը՝ հերկված հսղի ծավալի հաշվին ծակոտիների փոքըրացումնԼ: Այն ամրացնելու համար պահանջվում Լ որոշտկի ժամանակ: Եքն հոդը հերկվի ե անմիջապեսկատարվի ցանթ, ապա ցանված սերմի խորությունը չի պահպանվի՝ հոդի նսանյուց հետո կփոխվի սերմերի թաղման խորությունը: Առավել բացասական ազդեցություն կարող է ունենալ հատկապես աշնանացան հացահատիկների համար, թանի որ ծլելով՝ թփակալման հանզույցը չի մնա անհրաժեշտ խորության մնջ, հետեարար, ձմռանը կցրտահարվի: Մյուս կարեոր պատճառներից մեկն էլ այն է, որ թեթե ն մանը սերմերը ցանքից հնտո ընկնում են փուր շերտի մեջ ն թույլ շփում ունենալով հողի մասնիկների հետ, ղժվարությամը են կլանում հողում եղած խոնավությունը, որի պատճառով կամ չեն ծլում, կամ ծլում են ուշացումով: Հողի ամրացումըմեծացնում 1 սերմերի Ե հողի մասնիկներիշփումը: Կա միայլ հարց. հողը ամրացնել ցանքից առա՞ջ,թե՞ հետո: Այս հարցը միաճշանակ պատապսան չունի, որը ընղունելի լինի րոլոր պայմանների համար: Այղ իսկ պատճառով պետք է ելնել տեղի պայմաններից, հողի տիպից, մշակարույսերի սերմերի առանձնա-Ժ-

.-

Հողի հարթեցում Հողի հարքթնցումըկատարվումէ տարբեր սակայն առավել մեծ նշանակություն ունի չորանպատակներով, յին շրջաններում զոլորշիացնողմուկերեսի կրճաւոման,անհարթությունների վերացման, ցանվող սերմերը հավասար խորությամբ թաղելու, ինչպես նան բոլոր գոտիներում ջրովի սլայմանններում ոռովման աշխատանքները հեշտացնելու համար: Անհարբղաշտում ցանվող սերմերն ընկնեյով տարբնը խորություններիմնջ, հավասարաչափչեն ծլում, ստացվումԼ լսայտարղնտություն,որն Լլ բացասական ազղնցություն է ունենում մշակաբույսերի հետագաաճի ենզարզացման վրա: Այն հանզամանքը, որ անհարթ,ալիքաձն, կատարավոր մակերեսը, շնորհիվ ստեղծված մեծ մակերեսի, ավեյի շատ ջուր 1 զոլորշիացնում, անհրաժեշտություն է առաջացնում կատարելհարքնցում, որպեսզի մշակության ընթացքումստեղծված մեծ մակերեսը փոքրաճա: Վերջինս հատկապեսկարնոր միջոցառում է չորային շրջաններում հողի գարնաճային ն ամառային մշակությանժամանակ, որտեղ պետք 1 վարն աշխատանքները կատարելմիաժամանակ: հարթեցում Մեր հանրապնտությանխիստ չորային շրջանների անջրղի տարածություններում, որտեղ թիչ նն աշնան մթնոլորտայինտնղումները,աշնանավարիցհետո կարելի է ղաշտր հարթեցնել ջրի

կաժամից:

Հողի ամրացման համար օվտազործոաւմ նեն տարրեր ձների գլաններ, որոնք կարող են լինել ձողանման, հարթ, օղակով, օղակավորատամնային, համակցվածն այլն: Յուրաքանչյուրղեսլթում հողի ամրացմանհամարպետքէ ընտրել համասպասասխան զյան: Կարնորնշանակությունունի նան զլանի միավործավալի կշիռը ն զիանի շարժման ըճթացթիարագությունը, որր չսլետթ է անցնի 12

մակերեսը:

մանրասերմերի համար: Հողի ամրացման ժամանակվերացվում են վարի ժամանակ առաջացած կատարները՝ փոքրացվումգոլորշիացմանընհանուր

մնթենաննրըն այնպիսին են, որ կարող նն ապահովել սերմերի թաղման նախատեսված է հողն խորություն, սպտ նպատակահարմար ամրացնել, հետո կատարել ցանթ: Հարցն ավելի է կարնդրվում

ն ղրանց ցանթի հատկություններից Եթն ցանքի խորությունննրից:

ղաշար

նացմաճ ժամանակ այն չափի խառնում, ճեր, սատկայնհիմնա միատարրության ստ

.-

ընտրելիս պետք Է հո որակը, հողի տիպը ն Հողի լսառնում լիարժեք, ինքնուրույն բանի որ հոդի մշակո

տակն Լ հարթեցմանը ղի փխրեցում: Հարթ

ճան հաղթահարել այ րացվում են մեխեր,

խապատրասանել Փրե են տարբնը զործիքն գլաններն այլն:.Քա ճնրից, որոնք իրար մ կոշտնրի կամ մնծ ա

կյանքից առաջ

ստնղծված մեծ մակե Ոռոգովի երկրազ րում, ջրման ժսմման թյունննը, որտեղ բույ կարսղ են ոչնչանալ:

աշխատանքներից մ

ժամանակ ակոսներ ված լինեն, այնքան ձմնռային ու վադ զա վնն ու կսլահվեն հող մնջ՝ խտանում Լ ն քա ճանը, ջերմություն բ բար հալվում ն ներծ

խորհուրդ չի տրվում: նսցան մշտկարույս

վոլորշիացումը փոք

բաշխվածությունն առաջ է բերում մշակարույսերի աճի լսայտաբդետություն, որը կարող է րացգասականազդեցություն ունենալ բերքահավաքթիժամկետների որոշման ն ստացվող ըերքի քանակի ու որակի վրա: Չնայած վերը նշված հանգամանքներին,միշտ չէ, որ պետք է կատարել հողի խառնում, քանի որ մոլախուերի սերմերի ն վնեզնտատիվաճի ընդունակ խոր վարածածկված օրգանները կարող նն ընկնել նպաստավորպայմանների մեջ ե հանղես բերել իրենց բացասական հասկությունները: Տեխնոլոգիական նշված զործողությունները, ինչպես նան խոնավությամը ապահովված վայրերում ավելցուկային խոնավությունը հեռացնելու, հողի օդաջերմային ռեժիմը կարզավորելու,ձնհալից, անճձըրեներից առաջացած ջրերը լանջերում պահպանելու, հողատարումը կանխելու նպատակով ղաշտում ստեղծում են կատարննը, ակոսներ, քմբեր, որի համար օգտագործում են ակոսահան կամ թմրավորողգործիքներ: Ակոսի խորությունը ե թմբերի բարձրությունն ու լայնությունը որոշվում է տեղանքի պայմաններից ելնելով: Տեխնոլոզիական գործողություններից է նան մոլախոտերի արմատների կատրտումը, որի հտմար օգտազործում են այղ ճպատակով նախատեսվածթաթիկավորածելիներ, տարրեր տեսակի ղանակավոր կուլաիվատորներ: Հողմնային էրոզիայի ենթակա սյարածբնեըումհողի մշակման իրականացմանտեխնոլոզիական կարեոր գզործողություններիցԼ հողի մակերեսին ծղոտի պահպանումը: Այս ղեպթում հողը մշակվում Լ առանց շրջելու, ծղոտը ամբողջությամբ չի վարածածկվում՝ մնալով հողի մակերեսին՝հողատարման արզելք է սաեղծում: Բացի այղ, քամու ուղղությանը հակառակ, կատարվում Լ շերտային վար, որի լայնությունը պայմաճավորված է տեղանքի պայմաններով ն քամու արազությամբ: Որքան ուժեղ են քամիները,այնքան փոքր շերտերի լայնություն են ստեղծում: Փաստորեն, չհերկված շերտերը պաշւուլանիչ ղեր են կատարում հերկվածի համար: Այդպիսի մշակությունը հիշեցնում Լ ցանքաշրջանառությանղաշտ՝ ավելի նեղ շերտերով: Ծղոտի կամ խոզանի մնացորղներըհողի մակերեսին պահպանելու համար օգտազործում են տարբեր տեսակի զործիքներ կամ

կյասարքնր՝ հարթահասմիչներ,կողաիվապորննր, փոցխներն այլն: Հողի մշակության անլխնոլոզիականնշված զործողություններից ուքաթանչյուրն ունի իր ղերն ու նշանակությունը, որոնց արղլյունավետությունը սրաւյմանավորվածԼ մի շարթ հանզամանքներով՝ առավելապես բնակլիմայական սլայմաններով, հողի տիսյով ն վիճակով, մշտկարույսերովվրաղեցննեյու համար՝ հողի մշակման նախապատրասաման նպատակներով ն այլն: Մշակության ժամկետը ն իրակաճազվող անխնոլոզիական վործողությունների ընսչրությունը պայմանավորված Լ ոչ միայն այն Է հողի, այլն հոմշսւկարույսով, որի համար նալխասլատրաստվում ղի վիճակով: Նթն հոդր զգանվումէ այնպիսի վիճակում, որն ւասլահովված Է մշակաբույսերին անհրաժնշսա:սննդատարրերով, մոլախոտերով աղտոտվածությունը շասւ չնչին Լ, ասյա անհրաժնշսյություն չկա, թեկուգ առանձին մշակաբույսերի համար, հողի մշակումր կասմարելավանղական ընդունված ձննրըով՝հիմնական մշակություն, կուլաիվացիա, սկավառակում, փոցխում, հողի նախացանքային մշակումննը ն այլն: 1Լյղ ըյպորը կարելի Լ կատարել ցանքի ժամանակ, նշված զործողությունների միաժամանակյա ապահովմամը: Հողի մշակությունն իրականացվում Է վարի միջոցով` նախորդ մշակարույսների բնրքահավաթից հնտո: Մշակության ժամկեսւների հարցը պայմանավորված է նրանով, բն ինչ նպատակի պնսք է ւսյն ծառայի, իսկ վերջինիս համար` հիմնականը առաջադրվուլ ազրոանխնիկական պահանջներն նն: Պայմանների համաձաւյց0 վարը կատարվում Է տարբեր նեղանակներով, գութանի միջոցով: Չափազանց կարնոր նշանակություն ունի կասչարվոդ վարի խորությունը: Վարնելաշնըտրորքան խոր լինի, այնքան ավելի շատ խոնավություն կկուտակվի ն սննղատարր կռավաթվի: Ամենամյա նույն խորությամր կատաբրվողվարի ժամանակ հերկված ն չհնրկված մասում սունղծվում Լ ամուր շերտ, որը դժվարացնում| ջրի ներթափանցումը ավելի խոր շերսչեր՝ թեթ լանջերում առաջացնելով ջրի մակերեսային հոսթ: Վարելաշերսի խորացմամը ղրանոչմ սանդիուննցող կննսարանական պրոցնսներնընթանում են ակաիվ, որը ն ճպաստյւմ է մշակարույսերի նորմալ աճին ու վարզացմանը: Վարի խորացումը

սլարբնրարար պետք Լ կրկնվի: Մշակաբույսերի առանձնահատկություններից, ազրոսչելսնիկականմիջոցառումների նպատակային կիրառումը մեծասլես պայմւսնավորված է Լողի մշակման ժամկետի ն անհրաժնշտ կցասարթերի ու վործիքների ճիշտ: ընարա-

թյամբ: Հողի մշակման հետ կապված, յուրաքանչյուր ազրոանխնիկական միջոցառում կիրառելիս, սպնտքէ հաշվի առնել հնտազղեցությունը, քն այն որքանո՞վ կարող է նպաստել կլիմայի, հողի, մշակարույսի ն ազրոտեխնիկական միջոցների ճիշտ փոխհարաու արղյունավեսությանը: բերությունների հաստասմանն Ազրոտնեխնիկականպահանջներին համապատասխան, մշակարույսերի նորմալ աճի ն զարգացման համար նպաստավոր պայմաճներ ստեղծելու նպատակով հողի մշակման, ինչպես նան մշակարույսերի խնամքի ժամանակ հողի մեխանիկական մշակումննրի թվի կրճատումը (ոչ ազրոտեխնիկականպահանջներին վնասնլու հաշվին) կնսլասաի ղրա արղյունավետության րարձրացմանը: ն գործիքԱյղ նպատակովկիրառվում Լ հողը մշակոդ կցասարքների ճերի համակցված օզտավործում: Հոդի նվազավույն մշակության առավելությունն այն Լ, որ ստրուկտուրանթիչ է քայքայվում, մնեքննաների մելսանիկական ծանրության տակ հուր բիչ Լ ամրանում, վարնլաշերաում ծավալի փոփոխությունը մեծ չի լինում, ն նյութական միջոցներ թիչ են ծախսվում: Բացի այղ, հաձալս լսռսթ է գնում ճան հողի զրոյական մշակության մասին: Եթն հողի նվագազույն մշակության ժամանակ հողի մեխանիկական մշակման քանակի կրճասւում Լ լինում, ապա զրոյական մշակման ժամանակ հողի մշակումննր չեն կատարվում, այլ ցանքին զուգահեռ շարքացանննրի խոպիկներըրացում են ակոսներ, ցանվող սերմը ընկնում Լ ակոսի մեջ՝ որոշակի խորությամը: Միաժամանակ,ելնելով ղաշտերի աղբոտվածությանաստիճանից ու մոլախոտերի տեսակային կավզմից, հողում օզսւազործում են անհրաժեշահերրիցիղննը: Այս եղաճակը ամենապլարվեցվածձեն Լ, որի դեպքում սերմն անմիջապես մտցվում է չմշակված հողի մեջ: Ցանքի այս ձենըհամեմատաբար արղյունավետ Լ, երր նախորղները միամյա խսանը են, շարահերկեր, րանջարարոստանայինմշակարույսներ,ընղեղեն: Հինզղաշսյա ցանքաշրջանառությունում,որսւեղ կատարվել Է ամննամյա վար, կամ 1,3,5 ղաշսւերը հերկվել են, 2 ն 4 դաշտերը

չեն հերկվելրն ցանել են մի շարք մշակարույսեր՝ կարաոֆիլ, աշնանացան ցորեն, վարսակ ն այլն, մեկ հեկտարից ստազված րերթի աարբնրությւնը տտաանվել | միջինը Լ-1.5 ց սահմաններում: Երը շաքարի ճակնդնլիզ հնտո, 4 տարի անընղմեջ, կատարվել Է 20սմ խորությամը հոդի մշակում, մյուս դնպրթում մշակումները կատարվել նն 2-րղ ն 4-րղ տարում 20սմ խորությամր, իսկ մեկ այլ ղնեպքումոչ մի մշակում չի կասւարվել ե բոլոր տարրերակննրում բույսերի լսնամքը կատարվել Լ միատեսակ, ապա աշնանացան ն զարնանացան ցորնեններին աշորայի ընրքատվության մեջ նկատվել նն չնչին տարբերություններ: Միջին րերթը չորս տարվա ընթացքում առաջին տարբերակում կազմել Լ 37.2 ց հա, երկրորդում` 38.6, նրրորդում` 37.6, իսկ չորրորղում` 35.1: Տնտեսական արղյունավետության վերարներյաի կատարած հաշվարկներով սյարվվել Լ, որ հոդի վրոյական մշակման ձնը ավելի արղյունավնա Լ: Հաշվի առնելով այղ, այսօրվա պայմաններում ելնելով իրենց հնարավորությունններից ն ղաշավզարակատներերը, աի վիճակից, կարոդ են կիրառել նան հոդի մշակման զրոյական ձնր: Հողամշակող վործիքնելրը երբեմն խմրավորում են ըստ նշաճակության կամ կատարվող տշխատանքննրի: Այս առումով, սովորարար, այն խմրավորվում է հնանյալ ձնով. Մեքենաներ ն գործիքներ, որոնթ նախամւեսվում նն հողի հիմնական մշակության համար, գործիքներ, որոնթ նախատնսվում.նն լրացուցիչ ն նալսացանքային մշակությունների համար ն մեքենաներ ու գործիլններ՝ մելիորատիվ աշխատանքներ կատարելու համար: Հողում կատարված օրգանական նյութերի քայքայման ն մշակարույսնրի սննդառության համար րավարար սլայմանների ստնղծման զործում կարնոր նշանակություն ունեն հողի ճիշա, ժամանակին ու նպասւակային մշակումները: Երկրագործության փսըրմանպատմությունը առաջին հերթին նան հողի մշակումների զարգացման պատմությունն է: Հողի մշակումն իր կատարելությանն 1. հւսսել 19-րդ դարի վերջում ն 20-րղ ղարի ընթացքում, որն անշուշտ կասլված է նախազու.83-

գութունով կատարո

վարի հնա: քտնիկ ունեցող ռես չ չի Նախացութանիկ ունեցող ցութանով կատարվող վարը դնոնմ խորացման, վարելաշերտի առավելությունները իր բացահայանլ հողում սննղատարրերիտեղաբաշխման, կնձիկային ստրուկաոո»

-

ստնղոման, համար խոզանի սյայմանների վերականգնման րայի ոչնմոլախոտային թայքայման, այլ բուսականության մնացորդների

կուտակման մ: չացման, խոնավության հարցերու Գ. խ ոսառվանում զիանական Կոնսը է. «Թնավոր Ռերմձանացի ի կամ դժվար լրիվփոխարինող գանել գործնտկանորեն գաթանին մաթրումը կարող է Լ, որ «Հողի մակերնույթի նացանում անհնար» ն

տեղի ունենալ մակերեսային շերտի շրջումով»: Դժվար Լ չհամաձայնել զիտնականի կարծիթին,սակայն հարցն այն 1, որ վարի այղ ձեի կիրառումը պահանջում Լ ավեյի մեծ

էներգիա ր աշխատանքային ծավալի ը աոճոաննր: կաչավական Լ նշել, որ

ռ նախագութանիկ Վր թ ացո

տարվոդ վարի դեպթում միայն հողի մշակման վրա 1ներգա այսսումները կագմում են 4052, իսկ աշխատանքայինը՝2576: Վերջին շրջաններում առաջարկվում են հողի մշակման մինիարի

պետք 1 լինի մալացված անխնոլոգիաներ, որոնցնպատակը առանց բույսերի աճին կական միջոցառումներին վնաս պատճառերո խատանքի ն Լներզիայի խնայողություն, միաժամանակապահովել բարձր արղյունթ: այնսլիսի Այղ նշանակում Լ կիրառել հողի

անհրաժեշտ ագրոանլանիցարզացմանն իրականացնել

անլսնոլոսլահպանմանը, իսկ մասնագիտական առանձնահապկությունների, բույսերի պայմանների անհրաժեշաուկերսյ մշակել կյանմշակաբույսի մշակման տն

զիաներ, որոնք կնպաստեն հողի բերրիության զիտելիթններ ղրա համար անհրաժնշտ Լ ունննալ աճհողի, մշակաբույսերի ն ու ման նրանց ունեցած սլահանջների փուչերում հողր այլ հարցերի վերաբերյալ: Այլ թյան դեսլթում, եթն պահանջվում Լ բարելավել ստացման համար: թի պայմանները, ե

բերքի ծրագրավորված օգտագործումնն խոփտվոր Հողի հիմնական համար մշակման կարելի է սկավառակավորզութաններ, որոնցից առանձնացնել մշակման հա-

վարելաշերտի ն կի-

գութանննը, որոնթ նախատեսվում են այղ թվում՝ կցասարքով,կախովի մար, ն շրջվոդ գութաններ,

կատարվող վարի խորության, տարբերում են նան սոռվորբականներ, սկավառակավոր գութաններ, մելիորատիվ ւնն դրոնթոն հոդր մշակումնննն 40 աշյսատանքննը կասաք ող զուքաններ, սմ-ից ավելի խորությամը: ՐԲոՌացի այղ, օզտազործվում են նան ծանը կուլտաիվատորներ: լոր ղեպքերում, հողի հիմնական մշակման ազրոսնխնիկական պահանջներիիրականացումըընդհանրացվումէ հիմնականում երկու ցուցանիշներով՝ լխորության ն ընդգրկմանլայնությամբ: են տտրբեր աիսյի զորՀողի մշակման համար օզտաազորճվում ծիթներ, սակայն այժմյան հիմնական վարր կատարվում Լ զութաճով: Հիմնական վարը այն Լ, երբ կասոսրվում Լ նախորդ մշակաբույսերի բնրքահավաբից հնաո: Նայած առաջաղրվու պահանջների, հողի մշակման համար ընտրվում Լ համապատասխան զործիք: Գութանը համարվում Է հողի մշակման հիմնական գործիթ, որի միջոցով իրականացվում են հողի մշակման մի շարք |սնղիրներ՝ ճմաշերաի գրկումը կենսունակությունից,հողի վերին փոշիապարարտանյուանի մնացորղների, նան ինչպես նան Ս շնրտի, ինչպես ցորդների, պարալ խոցան| ցած ծ շերտի, ն բերի վերածածկումը այլն: Գութանը կագմված է կանգնակից, թենիցե խավից: ԳԴութանով կատարվող վարի սրակը բնորոշող հիմնական ցուցանիշներից մնկր պայմանավորված Լ թեր ձեվ: Այն լինում Է զրանային, կիսազպտուտակային, կիսապատաակային ե համակցված լանային, Բստ

սակալառվի:

.

ԼՄ

աձ է

ան,

պատրասա-

ան տանա ալի բենի րական տոնվել մարեր հավի ամ,

ինչպես

ընդուն

ասել՝

կուլտուրա

նն

որի

ե

բացասական կոդմերը: Նայած թն հողի մշակման ժամանակ ինչ են հնսառլնդվում, ըսա այղմ Էլ օզաազործում են հաճպատակներ մապատասխանբնի ձն: Այսսյլես, եքն անհրաժեշտ է ճմաշերսձը զրսլտուտակել կենսունակությունից, այղ դեպքում պետք է կիրառել ք 1805-ի տակ: Գլանաձն թնի ղեպկաճենթե, որը հողր կարող թնի, հողը լավ Լ փշրվում, թում, ի տարբերություն պաուտակաձն բայց շրջումը լիարժեք չի կատարվում: դաշաերում հողի մշակումը հիմնականում հարԼ հզոր տրակսորների կիրառմամը մեծ ընդգրկում մարեցված ապահովող կցասարթի օցտազործմամը: Այն ավելի արղյունավետ

7րջել

ՆՐ

Համայնական

ղարձնելու նպասակով,

յուրարանչյուր 8.

զութանից

առաջ,

շրջա-

ճակների վրա ամրացվում Լ նախազաքանիկ: Վերջինիս նպատակն Լ հողի մակերեսային 10-12 սմ շնրտր, որում զսմնվոյմ են խոզանի մնացորղներ, մոլախոտերի սերմեր, հիվանդությունների ն վնասատուների սսլոքներ, հարուցիչներ, շրջել ե լցնել ակոսի հոտակը: Գութանի հիմնական իրանը, նայած վարի խորությանը, հողի մնտցած շերտը շրջում ն լցնում Է նախազութանիկով մշակված հողաշնրտաի վրա. կարծես ստացվում Լ երկշերտ վար: Կիրառվում Է նան անթն վար, որի ժամանակ հողը չի շրջվում, Լ: Հողի մշակման այս ձեր ամենուրնք չէ, որ կարեայլ փխրնեցվում յի է կիրառել: Չորային շրջաններում առանց շրջելու վարը թերես կարող է ավելի արդյունավետ լինել ջրային ռեժիմի կարգավորման գործում՝ հողից համեմատարար քիչ ջուր է գոլորշիանում: Գութանից բացի, հողի հիմնական մշակման համար օգատգործվում են նան հատուկ զործիքներ՝ ֆրեզերներ, շրջվող զութաններ, հողի հիմնաշրջման համար հատուկ զութաններ ն այլն: Հողի ֆրեզերային մշակում հիմնականում կիրառում են տորֆային ն խիսա ճմակալված հողերում: Շրջվող գութանննրով կատարվող վարն անվանվում Լ հարք վար: ԼԼյն առավելապես կիրառվում Լ թեք լանջերում՝ առր միակողմանի շրջելու համար: Շիջվող զութանները մնկ դեպքում առը շրջում են աջ, իսկ շրջադարձի ղեպքում՝ ձայ, ն այղսիսով ստացվում Լ նրկկողմանի գործողությամբ վար: 'Ղտղատու այգիննը հիմնելու համար տարածքը թփուաներից, ծառերի կոճղերից ագատելու նսրստակով կատարվում Լ հողի հիմճաշրջում՝ միախով զութանով: Գութանի ինդգրկման լայնությունը կարող Լ լինել 55-60 սմ, իսկ հերկի խորությունը`70 սմ ն ավելի, նայած, քն ինչ նսլատակով է կատարվում հողի մշակումը: Ջնհալի ջրերը ն տնղումներըհռղ ներմուծելու ն հողատարման ղեմ պայքարելու համար երբեմն օգտագործում նն փոսփորիչներ: Տեղանքի վրա որոշակի հնռավորությամբ ջրերը լցվելով այղ փոսնըրիմնջ՝ կուտակվում ն ներծծվում են հողի մեջ: Վար կատարելու համար հիմնականում ն ամենուր օզտազործում նն խոփավոր գութաններ, իսկ սկավառակավորզութաններ՝ սահմաճափակ ղեպքերում` խոպան ն քարքարոտ հողերում: Դա արղարացվումԼ նրանով, որ բույսերի արմաաներըլավ է կարսում ն քարնրի հանղիպելիս՝ սահում կամ գլորվում է դրանց վրայով:

Սանը կուլտիվաառորներից առավել գործածական են չիգել կուլտիվաաորները,որոնց թաթերը լինում նն աարընը ձեերի, ն դրանցով վարնլաշերտրկարելի 1 փխրեցնել 40 ե ավելի սանտիմեսյը խորությամը:Խոցանի մշակությունը խորհուրդ Լ արվում կատարել ամուր թաթիկներ ունեցող չիզել կոււաիվատորննրով՝8-10

սմ

խռրությամը: Մնլիորատիվաշ խատանքների իրականացման հսմար օզտան զործիթների լսնդիրն Լ կատարել հոդի լոր գործվող մնքնենաների սմ փխրեցում սահմաններում ն ղաշտերից թարնրիհեռացում: Վարի համար հողատարածքը բաժանում են գործերի, ընղ որում՝ վարի որակի զնահասմման ցուցանիշներից Լ նան ակոսների ուղիղ լինելը, կատարայնության տսլահովումը նե այլն: Որպնսգի ակոսներն ուղիղ ստացվեն ն մշակության ժամանակ խարակներից Հմշակված տարածքներից) ցերծ մնան, առաջին ակոսի ուդդու-

նան թյունը երբնմն ուղղում են թեռլւլիաով, որր կարելի Լ միախովւ գութանով: Դաշար գործերի վերածելուց հնտո, որի լայնությունը պայմանավորված Լ դաշտի երկարությամը ն մեքենաների հզորությամը, կատարվում է վար: Նքթնվարն սկսվում է գործի մեջտեղից ե շարունակվում է ղեպի զործի եզրերը՝ անվանվում է կույաավար կամ գործավար: Քանի որ հերկի ժամանակ գութանով հողը շրջվում է աջ՝ զործի մեջտեղից սկսելով՝ առը շրջվում է աջ, շրջադարձից հնտո նորից հոդը շրջվում է աջ ն կննտրոնում սսւացվում է թմբաձն կատար կամ կույտ: Երկու զործերի արանքում սւռաջանում է փոս կամ լաղարակ: Նքն վարն սկսվում է ցործի եգրից դեպի զործի կենտրոն, այս ղեպթում կենտրոնական մաճում, թմրի կամ կույտի փոխարեն, առաջանում է լաղարակ (փոս): Ամեն տարի վարը նույն ձնով կատարելու դեպթում հարթ դաշար շատ կարճ ժամկետում կվերածվի անհարթության: Այղ երնույթը կտնլխելուհամար կույտավաըրը, ըստ տարիների, սլեաք է փոխարիննլլաղարակավարով ն հակառակը: Ելնելով հողահանղակի ձեից, վարը պետթ Լ համասլատասխանեվնել դրան` շրջանաձն կամ ձեավոր: Այսպիսի վարը կատարման աեխնիկական դժվարություններիցբացի, ունի նան որակական ցածը մակարղակ:

կատարել

-Ք7-

Այժմ, երր համայնական հողասւարածթները սեփականաշնորհվելենն գրեքն չկսն զանգվածային հողատարածրներ, յուրաքանչյուր հողատեր կիրառում Լ հողի մշակման ուրույն ձն, ելնելով իր հնարավորություններից, նան նրանից, թն հողի մշակման ի՞նչ մենքննա կամ վործիք կարող Լ ձեռք րերել ն օվտազործել: Անկալս այղ ամենից, հողի մշակությունն ունի իր առանձնասհասյկյյթյունները,ն հողօզաագործողը, եքն ուվում Լ հասնել առավել րարձը արդյունքի, անպայման պետք Լ հաշվի առնի այղ ամենը, որոնց հիմնական առանձնահասկություններն են՝ վարելաշերոաւիկառուցվածքի բարնլավում, այն հաշվով, որսպլեսցի հողում ստեղծվեն օղաւյին,ջերմային նպաստավոր ռնժիմներ, հիվանդությունների հարուցիչների, վնասատուների ոչնչացում, հողի ֆիզիկամեխանիկականհասկությունների բարելավումը, ստրուկտուրայի պահպանում, վարելաշերտում սննղատարրերի վերարաշխման ն մշակարույսերի արմատների ներթափանցման համար հողի վւլխրունության ապահովում, ինչսլնս նան դաշտի նախապապրաստում` սերմերի ցանթի ոռոզման կամ սածիլման համար: Վերոհիշյալների ճիշս ն նպատակային իրականացմամբ էլ պայմանավորված կլինի մշակարույսնրից բարձը ե կայուն բերքի ստացումը: Ինչ խոսք, միշտ չԼ, ոը անհրաժնշա Լ լինում կատարել խոր մշակումներ: Ելնելով տվյալ մշակարույսի աճի փոյյերի անցկացման ազրոտնխնիկական սպահանջներից, միջոցառումների ճիշտ անցկացման համար կարելի 1 կատարել հողի մակերեսային մշակումներ: Ախ առումով, կարնորվում է հողի մշակման ձնի ն մշակվող զործիթի ճիշտ ընտրութրոնը. յուրաքանչյուրի կիրառման ժամանակ իրականացվում Լ որոշակի վզործողություն,որն առաջին հերթին պնտք Լ ըխի մշակարույսի սլահանջներից ն համապաաասխանի ղրան: Հողի մակերեսային մշակումները կատարվում են տարրեր նպատակներով,որոնց համար օզաազործում են մչարըեր զործիքներ: Սովորարար, մակերեսային մշակումները կոչվում են այն անվաձր, ինչպիսի զործիքով կատարվում են աշխատանքները. այն 1` եհրեսվար,կուլլաիվացում, փոցխում, հարթեցում, մոլախոտերի արմասյննրի կտրաում, հոդի ամրացում, ակոսավորում, թմրավորում ն

այլն: Հողի մակերեսայինմշակումներն ամրոդջությամբ չեն կարող փոխարինելհիմնական մշակությանը: Մակերեսային մշակումների չի գերազանվում 14-86 սմ ժտմանակ վարելաշերտի վլվսրըեցումը

խորությունը: Մակերեսային մշակման հիմնտկան նպատակր հոդի մակնըե|էցանքին: սային շերտի փլսրեցումն ու հողի նախապատրաստումն 16սմ Լ լսորությամբ` քնավոր Երեսվար ԿՍասպարվում մինչե /վուսկավառակավորնընսվարիչներով: Թնավոր ներեսվարիչներ հողը շրջվում |: Նրեսվար կարելի թանննր/օզաագործելու ղնսպլքում է կատարել շարահերկ ն րանջարաքոստանայինմշակաբույսերից հետո, ինչսլես նան այն դետքերում, նրբ հիմնական վարը կատարվել Լ անորակ, առկա են խարակներկամ սահմանված խորությու.-

ն

այլն: լյկավառակավոր երեսվարիչնեքովկատարվածվարի դեպքում խորությունը կարգավորում նն սկավառակիդիրթի փոփոխման միջոցով, ն հողի շրջումը կարող Լ լինել աննշան, սակայն երեսվարիչներն ավելի շատ արմաաներ ու կոճդարմատներ են կտրտում: Բազմամյա մոլախոտերի կարաման ն հյուծման միջոցով, ղրանց նից սաղր վար

ոչնչացման գործում, սկավառակավոր երեսվարիչների արղյունարարձը Լ: վետությունըբավականին Մկավառակավորերնսվարիչնեքն առավել մեծ կիրառություն ունեն լխոզանի երեսվարի ն հողի նալսացանթային մշակումների երեսվար կատարելու համար, պեք ժամանակ: Բոլոր ղեսպլքերում, Լ հաշվի առնել դրա անհրաժեշաո»թյունը: Կուլաիվացիա Կուլտիվացիայի ժամանակ ծախսումները համեմատարար թիչ նեն, արսւաղրողականությունը`բարձր ն ազրոտեխնիկականպահանջների իրականացմամբ չի զիջում երեսվաբին: Կուլտիվացումը կատարվում Լ կուլտիվատորների միջոցով, որոն թաթերիձեր կարող Լլինել սչարբեր ն հողը փխրեցնել մինչն 14 սմ լսորությամբ: ԼԼվելի փխրեցման համար օզտավործում են հատուկ տիպի չիգնլկուլաիվատորներ: Կուլտիվատորներիթաքերը /րանող հիմնական օրզանները/ կարող են լինել զսպանակավոր, սկավառակային, արմատահատիչ, եռանկյունաձն եզրերը սուր ն այլն: Զսպանակավոր կուլտի.-

Ր

.

այլն: Կոարթատնըը Ձ/սում Նպատակ վփասընլաշերտի վերինմմասի վլսրեցումն

հավաքելը ն

.-

Լ

րից տարբեր նալվսորդնե

լաշ

փսըն

ր

յ

ր

ւ

Ֆի

-

կանության

ւ

`

Ր

միլքրեցնում առրությամը: ուլխերը ում

ՀՆ

ԱՐ |

ասւամն

ավոր,

Դ.

բար ությամը դրանց (

Ար ու

րությունը:

ձնով

Լ

ար

հաջ» ԿԱՆ

աազը

)

.

Հրաման այր ր ոնի գործիքներ լ

վար գոլորշիացումը մակերե: ».

|

յ

|

Դենտ ռ

կայ կարա

-

անմարել դարայի 7իումբ Հուրաթան

կոշ անր ա տի ու մանր սն

Ը

2.

Գարնանալյան | հա օ

իկնել ահատի '

1ր

նից: -

է

:

`

|

մու ֆոեւ |

ո ւ

աշչանը, գութան

Հարքայան

ռրքամ մշա.

հեավոր կամ /անհրամնչազարաԿոոբյան երագել դեպքու գառան

դա

ապան,

ջա րարկ արահերկեր,

Կր '

չազքացաս :

խառեր

զյա Հանա

կաբույսեբ

Հացահատիկներ

ՀովանՀա զան

միջապես հեռո

Խոր Վար

|

22-25

|

Արեավարի կե

աշուն "

էմջ 7 Նւշոո աշուն

՝

| կեան ակա-

35-20

մրջան

ի

Բոռ ցանված անհրաժեշտո

գութան

| Վարման: | ծա անքից | | Ք6 |

Պարում

ամրացմանը, արընգման)

նպաստում|

թա

ոա"

ցանքից Ցանը

ոու վալ

ո

| | վատակա

քիզ

վաճք

խոր խոտեր

աղմտոյոա Բաղմզոմ

ապար

ղաշսւի մակերեսի ր րն այլն: ՛Կսշէ կասւարել ճան ցանթից ինտ ինթե : հոդի հես: մեծացնելու դեպքում պնաք Լելնել ղրա Նոա"

ր,

Բե

հետո

ո ղվաում

'

-

Իտ:

կաս | քերքահավա-|

չիզելոմ

յ

ն

22-25

:

իզա

հատ |

՝

նը: ի Գյանում Այս զ ործողությունը ) թյունը

թաս

աշոտ

լազ

| աթ | Հե

Բե

են

առաջացած

| մմ

Գործիքները

առ

՝

՝

ԴՏ

Լ

վաո

Հե

.

ԻՍ

հարբեցում թողի ճակնրեսիՊարթ ցումը հավաաԱ յամբ ցանք ասլահռվելու ն ո ռոզմսն մամանակ ջրի հավա անղդաբաշխմանհամա ր ղաշտր նախասա յատրասժաման անլ ո: Հարքնցմւան անակ ղաշսյում վ վերանում րանումեն վարի ժամանա կ կատարնն որի| խորղուբորդությունները հնանսանթով փոքրանում| ծ Օավալր, ն օրի կատարվումէ հաճեմ փոքր առան օզաագործվում են տարրե բնր մես կի առա նյմ մեծ ցրց վել կիրառություն ունի հարթագն գնրԱ-

Դ

|

զսպա-

պայմանա վորված փխրնցմուն |լսոԼ

:

|

աալ ա Ի աինմիանա Սաքութ փոզխամ, | աշուն Հ դախագան բորջառա-| Կա արքա իյարգար | «կաո վաժդնեռ |ջաորվա "Ր կավառակա: |. խր Էն | կուլտ աւ

չ

ն

«7

Ժապեատ

հայախ՝ ցայ Ին գջակաբույսեր

ո

աա

Չա

Բազաա ԳԱԱ

Աջնամացան

հնտո

մշակության ն ցանքի Հողի "րի

ՐԼ

ՐՐ

Նաիորը

զրա

ի

'

առակավոր: Ըսա նպատակի՞ն սլանակավոր Է հանջների՝Եգն: ամապատանաան ւոց, փով քանի որ քամ Ը

--

|

զազարակավոր: Բատ նար կոշտ

Դաշտր

-

չ

:

|

ր

շն (հողի մակնրեսային շերտի կեւլետկալման ն մազական կան ան խախտում կամ խում): Փոցխման միջոցով կատա որվում Լ նոն մո Ա մակերեսիորո 2 կի հարքնցյում ոչնչացում: մոլախոտերի աի ը յունքն ծ են: ած առավելապեսբարձր նթն մոլախոտերը նոր է խա ծլման րնքթացթումնն: նում են՝ Բսա նշանակության փոցլսն սրը հողր քնքե, որր Է մինչն 4 սմ խորու թյամբ, րը միջակ ծան6-8 սմ ըության՝ 4-4 :

ի

աշուն, խռշարաթ հեղու

225 5

զանավարիգ 3-4

թեավոր կամ

սկավառա-

երեվի գեր ՞ գութան

Լ.

Կարտոֆիլ

Շաքարի

Փեկնճղեղ

փռկխում գարուն

փոխ

միջակ

ծւա6-

վաճք կամ

տածիլււմ

ծ

ԻԷ

շարքագան

վանք

խոր վար

թյան

Աշան. բերքահավաքից

22-25

մեքենա

| ակոսավոլալլմ

.

-

վ-|ն

է

կան

Ծութաս

Կուղտիվ. յ

վաց

ակռսահչս-նրչ

Ըսդեղեմ

Կութան

-Է Է

միամյա խրաեր

խոր վար

չարահեքկերփոցխում Քանջուրաբոսկուլտի-

կարձոոֆիլ տկկող մեքենա կամ ձեռքով ճակնդեղացան մե-

4-6

տանայիճ

ձեռքով ամառ

-Վ-

Լ

6-14

4-1

Ե-12

12:14

|

Է

գամք կամ

գութան փոցխ. կուլւոիվատոլ: թնավոր կամ սկավաոռակավռո երեսվարիչ

շարքացան հճարա-

--

սանկ տճկոյլ

՛

մեջեն

միջշար-

6-է0

կուլտիվատոր

Վ

ՎԻ

բերքահա- 22-25

վաքից հետո կարում

վազում

մշակաբույսեր ՄԱՂՂՎ

երեավար

քեսա

սածիլում ամառ

-Է

վոր է նան ձեղթով

քերի

ԻԷ

րբերքահա-4-ճ

վաքիցւան-

միջապես հեւտո

2-| |երեսվարից

22-30

3 շաբաթ

միջակ ֆյամ

Լ.

ին կարելի

կատարել

չարքայան չարքերի

հետռ

կաբույսեւ

վորում

-

Վ-

./

8-մ

մշակում

թնավորկամ սկավառակավորհրեսվարիչներ գուքան

ամառ

լ

աշուն

կուլտիվատոր

6-10

-Է

բերթահա- 4-8

ՀալցահատտիկԽոզանի ներ

թնավորկամ սկավոաւոակւն-

վաքիցան-

Երեսվար

միջապես

վոր Երեսվաւ-

հետո

փոցխում կուլտի-

խոզանի

2:3 շաբաթ հետո

ռածիլում

կուլտիվա-

22-25

եբեսվարիվ պարուն Է

վազում

6.10

նիչ. բացի այն վաջրերիմռրտեդ հնարավո 2 ն ավելի բերք դութան

փտցխ խոր վար

ակոսահանիչ

գութամ կարտոֆիլ տնկող մեք

կառ

ելչնավուր

-Վ-Լ

Վանք կամ

ամւայէ

նայած

սածիլ տճկող | տարածք-

բու-

Բեղեղեն

Միամյախոտեր,

ԲանջարաըՌսփոցխում գարում ծառը

տանայինմչաՇարահերկեր

տնկում

կամ

ցանք միջշ:աբային տարած փխրեցում 3

Հազահա- Խոզամի տիկներ երեսվար խոգվալ

հետո

փռցխում գարուն

նան.

րու-

ակոսատճկում միջշարային տարա-

ծուրյունծերի մըՀակամ է

ակի

Լ

Է

շ

ծանր

ոցի կողլտիվաւոռր

8-12

երեսվարիչ շարքագան սածիլ տնճկող

12-14 -

մեքեմա

-

միջշա-

Լի

րային

տարա-

ՐանջաքաքթԱտազային

ճշակաբույսեր

Բազմամյա

22-25

աշուն

խոր վար

փոցվաւմ գարուն

խոտեր

ծանք կաճ միջակ

Վ-

ծՊչբյուն-

գութան փոցխ

ների մշակում յ

|մաքթարցել

կուտիվեուտոր

4-10

Վ

ամառ

Հացահաւռիկ-լագանի ճեր

երեսվար

աշուն

կուլտիփաւռոր

6-19

Ի

քերքահւս-

գ.6

բեավոր կամ սկավառա-

վարիչներ գութաճ

22.24

երեսվարից 2-3

կավորերեսփորիով

'

կավոլ: նրես-

վաքիվ հետո

խոզանի

խոր վուր

Քեավոր կամ

Սկավառա-

12-14

-Է

չ

կոտի-

վացիտ կամ հրեսվար

Վ...

չաքաջ

աԼավ

հետդ

։

լ

Շարահերկեր

ԱԽոզանացան վարսակ

|

Վ ԼԷ Վ ամառ

Վ-

Վ-Է

Է

լ

վացիա

կուլտի-

կամ

փոզխում Կարում երեսվար

-

խոր վար

ակոսա-

վորում

Եա

լ

մշակում

վացիա

կուլտի-

բյունների

բածճու-

տա-

արա«իք 1իճ

ցանք

ւիոցխում

յ

Ի.

պարուն

Վ շում

-Է

փոցխում

քանք

վացիտ

-Է

-Վ-

ՎԻ

ամառ

Ի.

Վ-

ամառ

Կալտի-

երեսվար վաղանաս կամ

կարտոֆիլ

8-10

ճ-Ե

22-25

4-4

5-10

10-12

-

՛

:

.

`

-

1-2

-

ա

ճեքետճղող

կամ սածիլ

ֆարքացաւն

ազոսահանիչ

գութան փոխ.

բխ

վոր երեսվա-

ձեռքով չարքացան

թնավորկամ սկավաք. երեսվարնչ

փոցխ

Է

-ՎՎգութամ

"

քննա

փոցխ

|

։

կողտիվա-

Հճկող սաջի

լ

փոցխ

ակոսահանիչ | հնաթավող է Ցան

գութան

| կուլտիվատոր

|

ծանը`

2-25

6-10 -

-

-

-

մաճմբ

դի կիրաո-

աաա մոր. հերբիցի

գիան կա-

կուլոիվու-

մեկ

թյանը՝

մղախոտվածա-

ճայած

ճ

սկավառակա-

ինավոր կամ

կավոր

սկավաոռւ:-

փոցխ. բեավոր կամ

կտչտթվատտր

ծանը

22-25

ամառ 618

ն

Կածիլում "Ւ

կամ

վորում

փոցխում

ակճսաշ

| յանք

|

-Վ-

-ԷԼ

սածիլում

ցաք կամ

խոր վար Հացահատիկ

Միամյախոտեր

կաթույսեր Շարահերկեր Ընդեղեն

Ֆան աի

փոցխում զարուն ծանը

բերքահավաքից հետո

երեսվար

ՔԲանջաքաբոս| խոր վար մամային մշա-

Սեր

խոզամի աչուն Հացահատիկ-

լ

Ֆ.

:

---5

հա

Վազանւաս կար-

տոֆիլ

կաք

տանայ

տորահ

բանջ

հե

հազ

տաճայ կարբու ամյա խ

չարահ

բանջ

հացա

կա

վա

Խգիպրտացոր

| Րճղալնն

|

Ա

Խոզանացան

ՂՈՂԻՄՇԱԿՄԱՆԼԱՄԱԿԱՐԳԵՐԸ

Մշակարույսերի կյանքին անհրաժեշա:բոլոր զործոններիմիաժամանակյա բարելավում զընքն հնարավոր չէ, իսկ առանձին վերցրած նդանակըկարող Լ նսլաստել միայն որոշակիզործոնի րարնլավմանը: Այղպիսի եղանակներիթվին է պատկանում նան հողի մշակումը, որը անխնոլոզիակաւնցործողություններիիրականացմանշնորհիվ մշակարույսերիհամար կարսղ | ստնդծել նպտսասչվորպայմաններ, նքն, իհարկն, իրականացվի որոշակի հնրթականությամը: Բնղ որում` հողը մշակվում 1՝ ելնելով ղրա նպատակից, նախորյլներից,բնակլին այլն: մայական պայմաններից, անհրաժնեշտությանից վալ) հու (աշնանավար, հիմնական գրտահերկի Հողի մշակման մակարգ.- Ցրսահերկրըկատարվում է աշնանը, հիմնական մշակաբույսերի բերքահւսվաքից հեաո: Այն կազմված Լ երկու օղակից՝ խոզանի նրեսվարիցն |սորվարից: Սակայն ամենուր չԼ, որ դարտաղիր պետք է իրականացնելայղ երկու օղակները: Խոզանի երեսվարիկատարումը հիմնականում սչայմանավորված Լէ բնակլիմայական սլայ-

մաններով:

Խոզանի երեսվարիմիջոցով իրականացվումեն ազրոտնեխնիկական մի շարք խնղիրներ, որոնց արդյունավետություննավելի րսրձր Է նրկարատն ու տաք աշուն ունեցող տարածքներում,ինչսլես նան բազմամյա կոճղարմատավոր ն ծլարմատավոր մոլախոտերով աղբռաված ղաշսւերում: Հայտնի Լ, որ հացահատիկներով զբաղեցված ցանքերում հողի մշակման աշխատանքներ զրընթնչեն կասւարվում, նթն հաշվի չառնենք աշնանացանի զարնանայինփոցխումը: Այդ պատճառովէլ հսցահատիկներով զբադեցված ղաշտնրում հողն ամրանումէ, մազականությունը՝ մեծանում, նղած խոնավությունըզոռլորշիանումԼ հիմնականում բույսերի միջոցով: Երր կատարվումԼ բերքահաւիսք,հոդի մակերեսը րացվում է, ջերմությունը մակերեսում մեծանում, որի պատճառով հողում եղած խոնավություննարազորննզոլորշիանում է: Հաշվարկններով պարզվել |, որ բերքահավաքիցհետո, նույնիսկ խոզանիերեսվարըմեկ օր ուշացնելու ղեպթում,մեկ հնկասւլրիմակնըեսից կարող է զոլորշիանալ մինչն 422 խոնավություն:Հողից խոնավության զոլորշիացւոմը կանխելու կամ նվազազույնի հասցնելու հա-

մար անհրաժեշտ:|, որսլեսզի հողի մակերեսայինշերար փլխրեցվին խալստվիմազականությունը: Խոզտնի երնսվարըխոզանի մնացորվճերի լրիվ վարածածկման նպատակ չի հնտապնդում:Դրա հիմնամեկը բերքահավաքից հնտո |լսոնավությանվոկան նսպասչակներից լորշիացման կանխումն Լ: Հողի մակերեսինամենամեծ քանակի մոլալսոտերի սերմեր լինում են ընրքահավաթից հետո: Արտաքին միջավայրի պայմաններին հարմարվելու ն սերունղթողնելու համար մոլախոտերն իրենց սերմերը թավում են նախքան բերթահավաթրկամ բերքահավաքիժամանակ: Երբ կոմբայնի պտուտակըհասկերըմոսյելյնում է կարող ապարատին, այդ հարվածներիազդեցության տակ մոլախոտերիսերմերը է ծլարմատաքավվում նն հողի մակերեսին: Եքն դաշաը աղրոտված վոր ն կոճղարմատավորմոլախոտերով,ապա դրանք լավ նն օզտագործում ամառվա վերջի ն աշնան սկզբի հնարավորություններն ո կազմակերպումեն մեծ զանզված, իրենց մեֆ կուսւակնլով զայի քանակությամբ սննղապաշար: Ուսցի այղ, բերքահավաքից հետո աճի լավազույն պայմաններ են ստեղծվում նան նոր ծլած մոլախոտերի համար, որոնք սկսում նն արազորենաճել: Խոզանի նրեսվարիմիջոցով հնարավորէ ղառնում պայքար կազմակերպելոչ միայն կանլսնլու ջրի զոլորշիացումը, այլն արմասւակսիլանելու մատղաշ ծիլերը ն, կտրտելու միջոցով, վւռքրացնել (հյուծել) ղրանց սնման մակերեսը: Խոզանի երեսվարի միջոցով հողի մակերեսին թափված սերմերը ննրմուծվում են հողի մեջ ն ընկնելով նպաստավորպայմանննը՝ ծլում նն ն հնտազա մշակումների ժամանակ նորից արմատախիլ արվում: Վնասասուները ձմեռելու հւսմար, իրենց ձննրը, թրթուրները, հարսնյակները հիմնականում պահպանում են հողի մակերեսային շերսէերում կամ խոզանի մնացորդների տակ, նույնը վերաբերում է նան հիվանդություններիհարուցիչններինն սպորներին:ԽոզանավաԼ այդ վիճակր, ենթարկվելով աշնանային րի ժամանակ լխսախուվում ցրտերի ազղեցությանը՝ղրանք ոչնչանում կամ վնասվում նն: պայմանավորված է Խոզանի երեսվարիարղյունավեստությունը

բերքահավաքի ժամանակաշրջանի լարվածության քուլացմամը, քանի որ տեխնիկանհիմնականումզբաղեցված է լինում բերքահավաքի աշխատանքներով: հնտո կատարվում Է լոր Խոզանի երնեսվարից շուրջ 3 շարաթ նան

'

-

նացվեն առաջաղրվողխնդիրները: Ակոսների ե կատարների արտահայտվածությանշնորհիվ ստեղծվում Լ մեծ մակերես, ն մթնոլորտայինտեղումները կլանվում են մեծ մակերնսով: Բացի այդ, ձյունը կուտակվելով ակոսննրիմեջ՝ ասաիճանաբար նսմղում, ամրանում|. ու քամիների կողմից ղաշտից չի տարվում: Գարնանը, ջերմությանբարձրացմանըգուգրնթաց,կյո տակված ձյունն աստիճանաբարհալվում ն ներծծվում Լ հողի մեջ: Այն տարածքներում,որտեղ մթնոլորտայինտեղումների մուտքը հող ավելի շատ: է, քան զոլորիացումը,խորհուրղ չի արվում խոր վարից հետո դաշտը հարթեցնելկամ փոցխել, նույնիսկ խոշոր զուղձերի ւսռկայության պայմաններում, որոնց գոյությունը մասամբ կարող է կանխել ձյունատարումը: Այն վայրերում, որտեղիշխում Լ հակառակ երնույքր, հոդում եղած խոնավությւսնմեծ կորուստ չունենայու համար, սոր վարից հետո պետք է փոցխել կամ հարթեցնել: Ինչ վերբեհողի մշակուրում է հողատարմանենթակա տարածություններում թյանը, ապա առաջին հերթին այն պայմանավորված1 ռաշտի քեքության աստիճանով:Մեր հանրասլետությանլեռնային շրջաններում առավել վսւանզավորէ ջրային հողատտրումըայն վայրերում, որտեղ հողը բուսապասւվածչէ: Հողատարմանդեմ պայքարի նպատակովթնթ սուսրածությունննրում հողի մշակումը պետթ Լ կատարել թնքության հակառակ ուղղությամբ: Կարեռր հակաէրոզիոնմիջոցառումԼ ղաշտի ակոսավորումը, մշակության նսլատակը միկրոկլիմաների ստեղծումը: Նման ն անձրեներից ձնհալից ւսռաջազած ջրերի կուսւակումն ու մակերեսային հոսքի հողատարումն է: Եքն դաշտի թեքությունըփոքրըէ՝ հերկի ժամանակ գութաններիցմեկի թեր երկարացնումեն, որպեսզի մշակության ժամանակ առաջացնի որոշակի բարձրությամր թմրեր, որոնք արզելք կհանղիսանանջրի հոսքին,ն այն կներծծվիհողի մեջ: Աշնանը կատարվոդվարի եղանակը պայմանավորվածէնան այլ նախորղներով, որոնց րերթահավաքիցհեսւո նպատակահարմարչի

ֆոսֆորա-

վար, որի ժամանակ հողը շրջվում Է ն ղրա մակերեսին եղած բոլոր մնացորդները,հողին տված օրզանական,կալիումականն կան պարարտանյութերըվարածածկվումեն: Խոր վարը կատարվում Լ գութանով՝22 սմ-ից ոչ պակաս: Աշնանավարըորքան խոր լինի ե ակոսներն ու վարի կատարներնընդգծված, այնթան լավ կիրակա-

Այլապես, րույսերը Եքն բազմամյա խո ճացան մշակարույսերի (բազմամյա խոտերի բե կեսից, վարի ուշացումը կարելի է կաստարելվա առաջ, խոսւերիվերաճի կանաչ զանգված,որր կ տտղլյուրիհամար կամ ա մշակարույսերով զբաղե լինում: նացած նախորդն պայմանավորված Լ ղաշ րով ն ղաշտը զբաղեցնո րով:

երեսվ ն

Մակերեսայինմշակ խ րից ն առաջաղրվ ավելի խոր, ների,տափանների ա Այս հսմակարզը կարելի

ժեշտ 1 կատարել խոր վ տեղ, ունի նան բացասա վությունը մակերես դյսրս լու, անտեսական ծախս

Հողիմակերես

ման:

հերկը սկսել խոզանի եր եքն նախորղըրբազմ ված Լ ասել՝ ճմուս: Լ ն ղ ճացաւնն գարնանացա տերի բներքահավաբիցհ նի երեսվարի: Այստւեւ| տարման ժամկեսւը:Եք վար սի տակ, ապա լսոր կատարվի աշնանացա որսլեսզի մշակաբույսեր

նը: Ցրտահերկից հետո զարնանըերեսվարի կատաքումը սլայմանավորված Լ աշնանը կատարված վարի որակով, դաշտի վիճակով ն այն մշակաբույսերով,որոնց զարնանը հատկացվելու | դաշտր: Բոլորովին Լլ անհրաժեշտչէ որակյալ կատարված ցրաահերկից հնտո զարնանը, մինչե հացարույսերի ցանթը, կատարել երեսվար, կուլտիվացում: Կարելի Լ բավարարվել միայն փոռցլխումով` վաշտի անհարբությունները վերացնելու ե այն ցանթի նախապատրասսելու համար: Եթն ղսւշսւը հատկացվելու Լ ուշ ցանվողմշակարույսերի ցանթի կամ սածիլման համար, ցրտահերկի վաղ զարնանային փու լխումով զուցնն հնարավոր չլինի րավարարվել: Նման ղեսյքում, ելնելով անհրա-

ժնշտությունից, կարելի է մակերեսային մշակումները շարունակել մինչն մշակարույսերի ցանքը կամ սածիլումը: Գուցն անհրաժեշտլինի նան կատարել ակոսավորում կամ թմրավորում: Ցրաահերկ կատարած դաշտում հնարավոր Է նան խույս աալ հոլի մակերեսային մշակումներից ն կիրառել հողի մշակման զրոյական կամ նվազազույն մշտկությանտարբերակ:Ամեն դեպքում, սլետք է հաշվի առնել պայմանները, մշակությսն հնարավորությունները, ինչպես նան ասաջադրվող |սնդիրները: Ինչ խոսթ, ելնելով ազրոսւելխնիկական

սլահանջներից:

Հողի մակերեսային մշակումների հիմնական նպատակր հողում խոնավության պահպանումն |Լ, մազականության ն կելնակալման վերացումը, մշակարույսերի աճի ու զարվացման համար նճպասաավոր պայմանների ստեղծումի: Ցելերի մշակությունը.- Իրենց նշանակությամը ցեյերը լինում են տարընր մւեսակին կախված ղրանց կիրառմանպայմաններից` մշակությունն էլ լինում Լ սսըըեր: Սովորաբար, ցել քուղնվումԼ այն ղաշտերում, որոնք հիմնականում զբաղեցվածնն եղել համատարած ցանվող մշակարույսերով՝հասլկասյեսհացարույսերով,սննղատարըերով աղքատացած նն, |սիսամոչալսոսյված, ունեն անբավարարֆիզիկական հատկություններ:Ցելերը հիմնականումլսմբավորվումնն՝ առաջին խումբ՝ ժաքուր, որոնք ամրողջ ժամանակաշրջանում ստանում են միայն մշակումներ, երկրորդ լխումբ՝զրադեցված,որոնք զբաղեցվում ենճ կարճ վեզետացիոնշրջան ունեցող մշակաբույսերով՝այն օզտազործնլով որսլես կանաչ զանզված, չոր խոս, սննդի մեջ ե այլն:

Սաքուր ցելեր Լինում են` սե ե վաղ: Սն ցելի մշակությունն սկսԼ վում աշնանավարով (ցրտահերկ): Վաղ զարճանը, երբ հնարավոր .-

է դաշտ

ղուրս զալ, ցրաավարը պետք Լ փոցլխնել, նախ ղաշտր հարքեցնելու (զոլորշչիտցմսատ մակերեսի փոքրացնելու նսլատակով) ե վաղ գարնանըծլած մորսխոտերիերիտասարղծիլերը արմատախիլ անելու, ինչսլես նան մազականճությունը խախտելու համար: Նայած ղաշաի վիճակին, փոցխումրըկարելի է կատարել սչարրեր ծանրություն ունեցող փոցլխերով: Գարնանային աշխատանքներիլարվածության քուլտցմանը զուՎզրնթաց,ելնելով ղաշսյի վիճակից ն հստկասլես մոլալխոմվածության աստիճանից,կատարվում է առաջին կուլտիվացիան կամ երնսվարը: Ցելի հետազա մշակությունը պայմանավորված է մքճոլորտային տեղումների հաճալսականությամբ, մոյախոանրի ն ւլրանց անսակային կազմի առկայությամը: Այղ ամենից ելնելով` որոշվում է ինչպիսի մշակություն իրականացնել: Կարելի է, որոշակի ընղմիջումներով, բավարարվել միայն փոցյսումով կամ կոլտիվացիաննրով, իսկ մոլախոտերի ոչնչացման համար ղրանք փոլսարինելով համապատասխան հերբիցիղների կիրառումով:Քանի որ ցելաղաշտր հիմնականում հատկացվում Լ աշնանացան հացարույսերին, ոյստի, ցանքից առաջ այն պեաք Է փոցխնլ ծանը վոցխով, այսինքն` այնպիսի խորությամբ, ինչպիսին ցանվելու են աշնանացան հացա-

հատիկները: Սն ցելից տարբերվում է նրանով, որ հիմնական մշաՎաղ ցել կությունը կատարվումԼ ոչ քն աշնանը, այլ գարնանը: Նախորղ մշակարույսի բերքահավաքից հնառ ղաշսւը մնում Է առչսնց մշակության՝ մինչե զարուն: Հեմւազամշակությունը նույնն |, ինչ սն ցելինը: Զբաղված ցելեր | ինում են համատարած, շարքերով զբաղված, կուլիսային ն սիդերալ: Դրանցից յուրաքանչյուրի կիրառման ժամաէ հւսշվի առնել բնակլիմայականպայմանները,-նպատանսկ սպլնսյթ կր, պահանջարկըն այլն: Զրաղված ցելերի հողի մշակուքյունը նույնպես սկսվում է աշնանավարի կատարմամբ,նույն սկզբունքով, ինչ մաքուր ցելինը: «Լաղ զարճանը, երը հնարավորէ ղուրս զալ ղաշա, անհրաժեշսյության ղնպթում, կատարվում Է վտցխում կամ անմիջապես ցել զբաղնցնող մշակաբույսի ցանթ կամ անկում: Ցելադաշսաում հողի մշա.-

.-

կության աշխաաանքննրընորից իրականացվում են ցել զրաղեցնող մշակարույսի րենրքահավաթիցհնտո: Նայած մշակաբույսի, ընրքահտվաքից հետո կատւորվումէ խոր վար, երեսվար կամ կուլտիվացիա: Շարահերկնրով զրաղեզվածությանղեսլթում, նքե վեվետացիայի ընքացքաւմմիջշարային տարածություններըլավ են մշակվել, կարնլի Լ բավարարվել նան փոցխով։ Ամենուրեք չԼ, որ հնարավոր է կիրառնելզրաղված ցելեր: Դրանք կիրառվում նեն այն վայրերում, որանդ ապահովվածեն խոնավությամբ ն ցել զբաղեցնող մշակարույսերի բերքահավաքիցհեւոո ցանվող ինչպես աշնանացան, այնպես էլ այլ մշակաբույսերընորմալ աճի ու զարգացման համար պետթ Է ապահովված լինեն անհրաժեշտ խոնավությամը: Կուլիսային ցելերի կիրառման հիմնական ճպատակը ղաշտում ձյան կուտակում` է: Այս ղեսլքում դաշտում, որոշակի ձնով ն հեռավարությամբ,ցանում նն բարձրացսղունմշակարույսեր՝ արնածայիկ, եզիսլաացորեն ն այլն: Ընրքահավաքի ժամանակ հավաթում են արնածաղկիզամբյուղները,եզիսլաացորնենի կողրերը, իսկ ցողունննրը չեն հավաքում: Տեղացած ձյունը կուտակվելով ցողունների շուրջը, քամու միջոցավդաշտից չի տարվում ն աստիճանարար հալվելով ներծծվում է հողի մնջ: Նման ղեր կարող են կատարել նան ծխայոտի ցողունները: Սիդներալ ցել (կանաչ պարարսացում) Այսպիսի ցելի նպասյակր հողում օրգանական նյութերի քանակի ավելացումն Լ: Դրա համար դաշան զբաղնցնում են վերզետնյա մենծ զանզված առաջացնող մշակարույսերով ն այն վարածածկում: Կանաչ զանզվածը քայքայվում Լ ե հողը հարսսչացնում բույսերին անհրաժեշտ սննղատարընրով: Որպես սիղերասւ կարելի Լ օզտազործելցանկացած մնծ քաճուկի վերվետւնյագանզված առաջացնողմշակարույս: Հետցանքյա մշակություն Մշակարույսերի աճի ն զարզացման համար լավազույն պայմաններ սանղծելու նպասւակով անհրաժեշտ է կատարել նան հողի հետցանթյա մշակումներ, որոնք տարըերմշակաբույսերի համար տարընը են: Այսպես, համատարած ցանվողհացահատիկային մշակարույսերի ցանքերում հնտցանքյա մշակումը է աշնանացաններիվաղ զարնանայինվւոց|սուսահմանապտակվում մով: Այն պետք է կատարել թնքն ծանրության փոցիխներով, այնսլես որ հնարավորինսքիչ մշակաբույսեր ոչնչանան (սրմատախիլ արվեն): .-

Ցանկալի է,

ռր

րածքներով:

փոցլսի ասւամներն անցնեն շտրքերի չցանված

աա-

.

Հետցանքյա մշակուքյունը այլ է շարահերկ ե. բանջարաբոսսւանային մշակարույսերի ցանքնրում, որտեղ միջշարթերի մշակությունը, ելնելով մշակարույսերի առանձնահատկություններից, կարելի է կատայլրելմի քանի անզամ: Միջշարքային տարածությունների փլխրեցումը յուրաթանչյուր դեպքում կատարվում Է ոռոզումից հնտո պարարտանյութերը հող ներմուծելու համար կամ սնուցումներ կասարելուց հնտո: Միջշարքերի վլվսրեցումներըպետք է կատարել անհրաժնշաությունից ելնելով, չմոռանալով, որ յորաքանչյուր մշակության ժամանակ հողը փոշիանում է, որը ն վատազնում է հողի ֆիգիկական հատկությունները: Միջշարքային ւռարածությունների վլխընցումներըկատարում են նախատնսված երեսվարիչներով,միաիրան կամ երկիրանգութաններով, կուլտիվատորներով,իսկ վւոքր տարածքներ զբաղեցնողմշակաբույսերի ցանքերը՝ հողուրագներով: Նքե ցանթի ժամանակ հողը շատ փուխր է, ե սերմերի շփումը հռղի հետ քույլ Լ, ցանքից հետո կատարվումէ զլաճում՝ նպատակ ունենալով մնծացնել սերմերի շփումը հողի հետ, ստեղծել որոշակի ամրություն՝ սերմերի կողմից ջուր կլանելու համար: Գլանում կարելի Լ կատարել նան այն ժամանակ,երբ կա մշակաբույսերի թվակալման, արտամղման վաանզ: Գլանման շնորհիվ հողում ամրացվում է թփակայման հանգույցը: Հեացանքյա մշակումները պետք է կատարել մինչե մշակարույսերի աճի այն փուլերը, երբ ղրանք այլես չեն խանգարի մշակող գործիքների աշլսատանքին: Որակով ն ժամանակին կատարածմիջշարքային աարածությունների մշակումը նպաստավոր պայմաններէ ստեղծումմշակաբույսեուժնեդացրի աճի ու զարզազմանհամար, ոչնչացնելով մռլախտտերը, բարելավելով զործող միկհողի մեջ օղաթափանցելխությունը, նելով րոօրզանիզմներիզործունեությունը: Հողի մշակումը կրկնացանկամ խոզանացան մշակաբույսերի համար Այն վայրերում, որտեղ աշունը երկար է ն տաք, հողատարածություններն արղյունավետ օգտազործելու նպատակով առաջին .-

մշակաբույսի բերքահավաքից հնտո զբաղեցնում են ենրկրորղմշակարույսերով: Այղպիսի պայմաններում հողի մշակությունը առաջին մշակարույսիհամար նույնն 1, այսինքն՝ կատարվում է աշնանավար նե զարնանը, մշակարույսի առանձնահատկություններիցն դաշտի վիճակից ելնելով, կատարվում նն համապատասխանմշակումներ: Մնր հանրասլնտության պայմաններում կրկնացան մշակարույսեր ն հացահատիկմշակում նն հիմնականում վադահաս կտրատոֆիլից ներից հետո: ՆԵքննախորդըվաղահաս կարտոֆիլ է, ասպա հուլիսին կտտարվոդ ըերքահավաքից հետո անմիջապես կարելի Լ կատարել երեսվար կամ կուլտիվացիա, ապա խոզանացուն մշակաբույսերի ցանք: Հացահատիկային մշակարույսերի նախորղի դեպքում, բնրքահավաքից հետո, նսլասչակահարմարէ ղաշտը ֆրել ն հողի հասունացման վիճակում (քնշի) հերկել, որից հետո կատարել խոզանացան մշակաբույսերի ցանք: Եթն հոդը մշակվի հացարույսերի բերքահավաքից անմիջապես հեաո, ապա կարող նն առաջանալ խոշոր կոշտեր, որոնք ոչ միայն կխանզարենցանքի աշխատանքներին, այլն ղրանց մանրացնելու համար կպահանջվեն լրացուցիչ աշխատանքներ ն նյութական միջսցննը,բացի այղ, հողը կփոշիանա: Ոռոզումից հեաո, դաշտի վիճակից ելնելով, խոր վարի փոխարեն կարելի Լ կասչարել ներեսվարկամ կուլտիվացիա, ապա խոզանացան մշակարույսի ցանք: Որպես խոզանացան մշակաբույսեր հիմնականումօզտազործում են եզիպաացորնն ն վարունգ: ԾԵթննգիպտացորննը ցանվում Լհուլիսի առաջին տասնօրյակում, ապա նպաստավոր պայմանների առկայության ղեսլքում կարելի է ստանալ հասուն կողրեր,իսկ նքն ժամկետը ուշացվի, կաթնամոմային հասունացման վիճակում կօգտագործվի որպես սիլոսի հումթ: Խոզանացանվարունզի մշակությունը, հատկապես Արարատյան հարբավայրում,դարձել Լ հիմնական մշակաբույս: Հողի նախագանքային մշակություն Երբեմն հողի նախացանքային մշակություններընույնացնումեն մակերեսայինմշակումների հես: Ճիշտ Լ, նախացանքային մշակումներըհիմնականում կատարվում նն մակերեսային որոշ մշակումների ձեով, սակայն հետապնղվող նսլասակներըմիանգամայնտարրեր են: Հողի նալսացանքային

մշակության հիմնականնպատակըդաշտր ցանքի նախապատրաստելն ու ցանվող սերմերը պահանջվոդխորությամըթաղելու խորու-

թյան ապահովումնէ: Հաշվի առնելով, որ սւարբեր մշակարույսնրիսերմեր ցանվում, սածիլվում կամ սւնկվում նն սւարըներխորությամբնախացանքային մշակումները կատարվում են այդ պահանջներինհամապատասխան, օզտազործելովհողր մշակող տարրերգործիքներ:Այսսլես. Աշ են նանացաններիցանքից առաջ դաշտր փոցխում ծանըփոցխերով ղեսլ6-8 սմ խորությամը,զարնանացան հացահատիկների ցանքի 4-6 սմ, որոշ մշակաքում` միջակ ծանըություն ունեցող փոցխերով՝ ակոսավորում, բույսերի համար էլ կարելի Լ կատարելկուլտիվացում, |

զլանում ն այլն:

Նախացանքայինմշակումների խնղիրներիցմնկն էլ այն Է, որ այն կատարվիայնպես, որ սերմերը հողի մեջ աեղաղրվեն փխրեցված ն ամուր շերտերի սահմանազծում, որսլեսզի զաւնվնն դրանք սլայմաններում: ն ջրակալմաննճսլասմւավոր օղաթավյանցելիության Բացի այղ, կարոդ Լ հետապնդել աճած մռլախոտերնարմատախիլ անելու նպատակ՝մինչն ցանք կատարելը:

.-

ջամ, մանրացում ու փշրում, լնոզանի,մոլախոտերի,ճմաշերտի, սլալրիվ վարածածկում: րարաանյութերի Որակինառաջադրվողպահանջները Նախատեսվածմամկես:(հտվարի խորությունը,հավասարաչաւիությունը ների պահպանումը, վմսրունություհապակի հավասարությունը, ճմի, մոլալսոտերի, կասչարայնությունը, առկայությունը, որ, աստիվարածածկման սլարարտանյութերի

ԼՈՂԻ ՄՇԱԿՄԱՆՈԲԱԿԻ ԳՆԼԱՍՏՄԱՆ2ՈՒՅՍՆԻՇՆԵՐԸ

|

.-

Ն`

Ինչպես արդեննշվել է, հողի մշակմանորակը պայմանավորվածէ. մի շարթ տեխնոլոգիականզործոններիկատարման որակով, ինչսլես նան մշակվողգործիքներիկառուցվածքով,օգտազործմանառանձնահատկություններով,հողի տեխնոլոգիականհատկություններով:կահասուպակցական,ամրության,ղիմաղրության,առաձզականության, ն նության, կպչողականության այլն: Վերջիններսհիմնականումպայկամանավորվածեն հողի մեխանիկականկազմով, վարերաշերտի ն օրզանականնյութերի ռուցվածքով,ստրուկտուրայով,լսոնավության պարունակուքյամբն այլն: Ինչպիսիպայմաններումէլ կատարվի հոդի մշակումը՝ որակական ցուցանիշներըհիմնականումպայմանավորվածեն աշխատանքների իրականացմանորակով,մշակությանժամկետննրի,հոյլը մշակող զործիքներիու մնքենաներիճիշտ ընտրությամբ,կատարման տելսնիկայովնայլն: Հողի մշակման ժամանակ քույլ տրված ամնն մի բացթողում կամ սխալ կարողէ հանզեցնելանցանկայիերնույթների:Օրինակ, |սարակսահմանվածվարի իտրուներով կատարվողվարը, ագրոտեխնիկայով քյան չպահպանումը,մշակության ժամկետճերի|սալստումներըկարոդ են նպաստավորպայմաններստեղծելմոլախոտերի,հիվանդությունների հարուցիչների,վնասա ների արազ ւռարածմանհամար: Յուրաքանչյուրմշակությանժամանակպնաթ է հաշվի առնել ազրոանխնիկական պահանջները, որոնթ սւարբեր պսւյմաններում, ճույնիսկ տարբերմշակաբույսերիհամար, կարոդեն լինել տարբեր: Հողիմշակմանորակի հսկողությունըպետք 1 իրականացվիաշլսաու դրանց կատարմանամրողջ ժատանքներինախապատրաստման համար,որպեսզիժամանակինկանխվեն հնարամանակահատավածի վոր սխալներն ու բացթողումները: Դաշտայինաշխատանքների իրականացմանորակըպահպանելու է պահամար անհրաժեշտ ելնել առաջաղրվոլ ագրոտեխնիկական մուռաւվորապեսկարելի է հանջներից, որոնք, ըստ աշխատանքների, բնութագրելհետնյալձեով. Հիմնականվարին առաջաղրվոդպահանջննը Շնրաերի լավ շր.-

ակոսի մաչափությունը), կոշտերի

մնացորդների, խոզանի ճանը ե

խորությունը:

(շրջաղարղաշտերիծայրամասերի Խարակների յակայությոնըն բս: նան մնջ պեսւթ1 դասել ցուցանիշների լինելը: Կարնոր

վագետման աստիճանը, ընղզրկմանլայնուվլկատարների ակոսննրի ուդիղլինելը, ակոսների թյանպահպանումը, ն այլն: ա սլահովումը մամանակիտրության վելիոթյունը,շրջաղարձերի են առնվում. Ռրակիզնահատմանժամանակ հաշվի Լ Ժամկնսյը Լավ ժամկետ Լ համարվում, երր այն իրականացվում Լ սահմանված ժամկետներում,առավելազույն`երը իրականացվում առաջինկեսում: սահմանվածժամկետների նն Խորությունը Չավվում են հասուկ սարքերով,որոնք կոչվում Լ կատարելնան քանոնիօգնությամբ: ակոսաչանը: Կարելի Ակոսաչափըփայտյա ձողաթանոններեն, ամրացվածուղղահաորն ուղեկցող ամրակովմիացվումԼ հենաձողիկի յաց ձողաքանոնը կաայնպես, որ առանց ղժվարության ձողաքանոնին Լ /զազաքաանշարժ որն մասր, այն շարժվել: Ձոդաքանոնի րոդանա Լ /նախօեն եզրին ակոսի նշված սմ-եր/,ղրվում յին մասից դեսլիներքե չհնրկվածլխոզանը/,ասլա շարժականձողիկը րոք ուննլ բողնվում, որն իջնում 1 մինչն ակոսի հատակը. ցուցիչներ րաց սմնեկատարվածվարի խորությունը վրա կնկատվի ցող ձողաթանոնի անհկատարվումեն վարի ընթացքում:Երբեմն րով: Այս հերկվածդաշտումկատարվածվարի խորուրաժնշսւ Լ լինում որոշել ձող, ղրվումէ Լ նան հորիզոնական որի համար օզտազործվում

ձերի) չվարված րի ժամանակ

հողաշերտերի

.-

|

հննաձողիկով,

հավասարեցնելով

չավումները

թյունը,

հավրա, ապա ակոսիհոդը հնռացվումմինչն ակոսներիկատարների խորությանչափում: տակը (մշակված շերտ), այնահետն կատարում փոք|սորությունը ստացված Նայածվարիկատարմանժամկետի, 10-15 տսկոսից րացվում1 20 տոկոսով,եթն հոդի նստելու ասսիճւոնը

չի անցնում:

Աճշարժ

աաա

ձողաթանոն:

Վարի ժամանակ առաջացած կոշտերի քանակը են ղրանց մեծոյթյունը որոշելու համար տարրեր մասերում զցում նն մեւտրովկաներ են հաշվում 5 ն

Ձհերկվածավելիսանսյի-

մետրմեծություն |

դաշտ

Դոշտ

:

ունեցող կոշտերի

քանակն ու զրաված ծավալը մետՈՅ Բոլոր բովկայում: Ապոսիհատակ մետրովկաների միջին հաշվարկներովորոշում են կոշտության աստիճանը: Հողի մշակման ժամանակ միշտ չէ, որ կոշտերի առկայությունը սլեաւքԼ համարել բազասակա)ն երնույթ: Այսպես, աշնանը կատարած հերկի ժամանակ կոշտերը մնծ ղեր են խաղում ձնապահպանման զործում: Բացի այղ, ստեղծելով մեծ մակերես, կյանում է ավելի մթնոլորաային տեղումներ: Գարնանային մշակումների ժամաշասյ նակ կոշանըը կզոլորշիացննն ավելի շատ լսոնսովություն, որոնց վերսւցման համար կսլահանջվի ճյութական միջոցների լրացուցիչ ծախսեր: Ընդհանուր առմամբ,սահմանված վարի խորության |կախտումներըչպնաք է զերազանցեն 10 մտոկոսը:Սովորաբար, այն որոշվում Է հնանյալ բանաձենով՝

Մ-Տ

«100,որտեղ Կ-

ն՝

խորությանտատանման

աոկոսն Լ,

ը՝ չափումների տարրերությանմիջինը, սմ,

աար

Այսպես. եթե ընդունենք,որ /-

22սմ,

2100:

Տ 3սմ,

տոկոս

Նշանակում Լ՝ վարի խորության տատանումները կազմել են 14 տոկոս: Ռարձրորակ Է համարվում այն վարը, որի խորության տատանումները չեն անցնում 5 սւտոկոսից: Գութանի մեկ խոփի վարի ընդզրկմանլայնությունը պետթ Լ համապատասլխանի գործարանի կողմից ստհմանվածչափին. ույն է` 35 սմ: Քանի որ յուրաթաունչ յուր քարշիչ ուժին կցվում են տարրեր քանամեկ ընթացյթիժամանակ, հերկված աակի զութաններ, հետնեարար, րածքի լայնությունը պայմանավորվածկլինիշրջանակի վրա առրացված զութաններիքանակով: Հերկված տարածքիտարրերանղերում կատարվումեն չափումներ ն այն րաժանում 35 սմ ընդգրկման լայնության վրա՝ ղրանով որոշում ընղզըկմանլայնության Կուլաիվացիայի ն փսցխմտոնազրոտելսնիկւսկանպահանջներն այն են, որ հողի մակերնսային շերտր փլսրնցվի այնպես, որ համապատասխանի կատարման նպատակին` ելնելով մշակարույսերի առանձնահատկություններից,սերմերի քադման խորությունից ն հողի վիճակի): Մոլախոտնրի արմատները պնտք Լ կտրտվննայնպես, որ նպասանն մոլախոտնրիոչնչացմանը, իսկ նոր ծլած կամ թույլ աճ ունեցող մոլախոանըը արմատախիլ ենն արվում: Այղ նպատակով, կուլսւիվատորներիթաթիկներըկամ սկավառակներըպետթ է հարմարնցնել այնպես, որ դրանց զործուննությունը մեկը մյուսին չխանզարի, ե կրկնակի հետքեր չստեղծվնեն: Կւմտարման ցուցանիշների թվին նն պատկանում ժամանակի, խորության, հավասարաչափուվերին շերտի մակացմանաստիճաթյան պահպանումը,փխրնեցված նը, խոշոր կոշտերի ն |սարակների րացակայությունը, մռլալոսյերի արմատներիհասումը ե այլն: Հողի հատկություններիցն վիճակից ելնելով, սահմանվում նն կատարվող փոցխումներիքանակը ն կատարման ձեր: Մոտավոր հաշվարկներ են կատարում նան վարի մյուս ձեերի որակի գնահատմունտենկատմամբն կազմում համապատատաս|սաց ղնկանթ:

պահսլունումը:

ապա

այի ողի

գրական մակի գահա տարար ասկեիք ն

տմ

լ

տարրեր նդ

մշ

հետեյալ ցուցանիշներով: |

"109-

մերի

հիման

վրա

--

ՊԱՐԱՐՏԱՆՅՈՒԹԵՐ

Հողի բերրիությանրարձրացմանմիջոցառումներիկարնոր օդակէ: Այն սլնտք է իրականատզնել ներից մեկը պարարսմացումն արդյուն մշտանավետ, այնպես, որ նպաստիհողի րերրիության, հնետնեապես կարույսերի բնրքատվության բարձրացմանը: Բոլոր այն նյութերը, որոնք հողին տալով բարելավում են հողի սննղային ռեժիմը, նպաստում բերքատվությանբարձրացմաննու ստացվող բերքի որակի լավացմանը կամ բարելավում են հողի ֆիզիկաթիմիական համկուկոչվում են պարարսւանյութեր: թյունները, ճիշս: օգտագործման ղեպքում բարձրանում Պարարսաանյութերի Լ մշակաբույսերի ղիմացկունությունը ցրտի, երաշտի, հիվանղությունների նկատմամբ:Ամեն ղեպթումմշակաբույսերից բարձր բերք ստանալու հիմնական պայմանը՝ հող, բույս, սննղանյութեր վւոիսաղարձ կասյն ու ներգործուքյունն է, որը գտնվում է մշտական փովոխության մեջ: Այս առումով, պարարսացնելիս սյետք է հաշվի առնել հողի տիպը, սննղատարրերովն խոնավությամըասլահովվածությունը ե այլն: Անհրաժեշտ է նան իմանալ, որ պարարտանյութերիսխսղ օգտագործումը կարող Է բացասականազղեցություն ունենալ մշակաբույսերիբերքատվությանու բերքի որակի վրա: Բույսերի կենսագործունեության համար հողը միջավայր է, հսնքային սննղատարրերին խոնավության մասւակարարման հիմնական աղբյուր: Հողում տեղի ունեցող կննսարանականպրոցեսների հետեանքով ձնավորվումԼ որոշակի սննդայինռեժիմ: Հայաստանը սակավահող հանրապեսություն է, որտեղ զյուղատնտեսականնպատակներովօգտագործվող տարածքներըհամեմատարար քիչ են, ուստի նոր հողերի հաշվին ցանքատարածությունների ավելացման հնարավորությունները սահմանափակ են: Հետնաբար,միավոր տարածքիցբարձր բերք ստանալու հիմնական պայմաններիցմեկը պարարսյացումնէ: Բազմաթիվուսումնամիրություններով ն փորձարարականաշխատանքներովապացուցվել է, որ մշակաբույսի կյանքի անհրաժեշտ գործոններիապահովմանդեպքում, պարարտացման միջոցով, բերքատվուքյունըկարելի Լ կրկնապատկել,երբեմնէ̀լ ավելի:

«112-

Հաշվի անելով, որ տարրեր մշակարույսեր սննդատարրերի նկատմամր ունեն տարըեր պահանջներ,ուստի պարարտանյութերի օզտնալգործմանղնպքում սլետք էելնել այղ սլահանջներից: Բոլոր մշակարույսերը սլարունակումեն ջուր ն չոր նյութեր: Ընդ որում, տարբեր բույսերի մեջ ղրանց քանակական համամասնությունր տարբեր է: Սովորարար,բույսերի կանաչ գանգվածումջուրը կարող Լ կազմել մինչե 95 տոկոս, իսկ չոր ճյութերը՝ մինչն 80 աոկոս: Օրվանական նյութերը չոր նյութերի մեջ կարոդ են լինել շուրջ 80-90 սւոկոս: Օրգանական հիմնական նյութերը ածլսաջրերը, ճարպերը ն սպիտակուցներնեն: Հացահատիկներիհամար րերքի որակը բնոկարտոֆիլի հարոշող ցուցանիշ կարող նն լինել սպիտակուցները, մար՝ օսլան,շաքարի ճակնդեղի արմասւպտուղներիհամար՝ սալվսարովը, յողատու բույսերի համար՝ ճարսյը ե ւսյլն: Եքն չոր բույսը այրենք, նրանից կհեռանանօրգանական նյութերը, ղրանց հեւդ նան Ը, Օ, 1է Տ, Ի, ն կմնա մոյսիրը: ՛էրանք հւսնքային այն նյութերն ենն,որ բույսերը վերցրել են հողից: Բույսի սլահանջը հանքային տարըերից առավել մեծ Լ ԻՆ Ի, Ի, ՇՏ, 1ջ, Իօ նկատմամբ, որոնք ե կոչվում են մակրոտարըեր,իսկ 13ռ հ/ո, Ըս, /ո, Ըօ՝ միկրոտարրեր: են հետեյալ Ըստ ծագման պարարտանյութերըղասակարվզվում խմբերի՝ օրգանական,հանքային, բականըիալ : Հայտնի է, որ մշակարույսերը յուրաքանչյուր տարի բերքի ու նրան ուղեկցող զանգվածի հետ հողից վերցնում են որոշակի քանակությամբ սննղատարըեր: Հետեարար,տարիների ընթացթում դրանց Լ ազդում հողի բերրիության վրա: ՈՒստի, հեռացումը րացասարար Լ պարարտացումըկարող մեղմացնելայղ երնույթը: Պարարտանյութերի օգտագործումը պայմանավորված է այս կամ այն սննդամւարրերինկատմամրմշակարույսի ունեցած պահանջով: Սննդատարը լինելուց բացի, պարարտանյութերըազլլում են նան հողի ֆիզիկաքիմիականհատկությունների վրա: Այդ տեսակնտից առավել բարերար ազդեցություն են ունենում օրգանտկան պարարտանյուքերը: Բուսական ե կենդանական Օրգանական պարարտանյութեր նյութերը համարվում են օրգանականպարարծավզումունեցող բոլոր .-

թռչնաղբ, կենսահուտանյութեր (զոմաղր, տորֆ, զոմաղրահեղուկ, ն հանն սննղատարրեը մուս ե այլն), որոնթ սլարունակում մի շարթ մարվումեն լրիվ կամ լիարժեք պարարսւանյութեր: սլարարաանյութերի ունեցող օրգանական Առավել կիրառություն է հնտեյսլ ննրկայացնում պարունակությունը մնջ սննդատարրերի երը: պասմկերը

Աղյուսակ8

օրգանական պարունակությունը Սնճղատարրերի

տոկոսներով պարարտանյութերում,

Գգ

(ւ. )4 '

որտեղ Գ-ն օրվա ընքացքում ստացված զոմադրի քանակն է, կզ Զ-ն չոր կերի քանակր, կզ Ց-ն չոր ցամքարիքանակը, կզ 4-ն ն 2-ը գործակիցներեն

Ընդունենք, որ մեկ զլուլն խոշոր եղջերավոր անասունին օրական տալիս են 10 կզ կուլիտ կեր, իսկ որպես ցամքար օգտագործվում Լ ծկզ: Այս տվյալների հիման վրա կարելի է հաշվել օրվա ընթացքում

քանակը: ստացվածզգոմաղրի

:

Գ-

ցամքարիխառնուրդ Գոմաղրը` անասուններիարտարորանթի ծղոռ:ր, մղեղը, թեԼ Լ: Որպես ցամքար կարելի օզաագործնել տոր-ֆը, Լ, այն նպատակն այլն: Ցամքարի օզատգործման փըրե մեջ եղած հեղուկը: Կարեոր սունների արտաթորանքի կազմը: նան ցամթարիքիմիական թյուն ունի շատացնումԼ սունների առողջությանընպատաելուց, գոմաղբիքանակը,այն հարստացնում գոմադրի մեջ ջուրը Անկախ կենղանտ տեսակից» 75 սոկոս, իսկ մնացած 25 տոկոսը չոր Լ մոտավորապես ն

ներձծի անանշանակու-

բացի անաՑամքարլ, միաժամանակ նյութերով: օրգանական հասունացած

կազմում նյութեր են: մեծ միկրոօրԳոմաղըի հետ հող են մտնում նան վերածելով են այն զանիզմներ,որոնք քայքայում գոմաղբը՝ համար մատչելի միացությունների:

բանակությամբ |

|

բույսերի

կալիումը՝մեծ

Սնճդատարրերից

սություն, ինչպես նան անհաս, եքե զբաղվում նն ւսնասնապահումիջոցով կարող են պարզել, թն մսուրային թյամր, հաշվարկների պահվածքի ընքացքում որքան վռմաղբ կարող է սսւացվել: Հաշվարկներըկատարում են հնանյալ բանաձնով.

մասամբ

զանվումկենղանու |

ՍՈՐ

է

ազուոը ֆոսֆորը՝պինդ արտաթորանթում, հեղուկ արտաթորանքում,

ամբողջ արտաթորանքում:

սնանկոլեկտիվ ե ֆերմերային Յուրաքանչյուր գյուղացիական |

(ռ 6)4-44կզ: է

Նշանակում է մնկ լսոշոր եղջերավոր անասունից օրական կստացվի 44 կզ զոմաղբ: Այղ քիվը բազմապասւկելովմսուրային շրջանի տեողությամբ, կստանանք տարվա ընքացրում մեկ առասնագլխից զոյացող զոմաղրի քանակը: Ստացված թիվր բազմապասոկնլով անասունների զլլխաքանակով,կսաւսցվի տարվա ընթացքում գոյահաշվարկներովկարելի Լ որոշել նան ցող գոմաղրի քանակը: Նման տեսակներից ստացվողգոմաղբիքանակը: կենղաճիներիմյուս Այսպիսի հաշվարկներով կարելի է որոշել, քն մոտավորապեսորքան գոմաղբ կարելի է կատակել: Հաշվարկները վերաբերում նն քարմ զոմաղբին,բնականէ, հեսչագայում տեղի է ունենում ջրի ն օրկշռի գանական նյութերի կորուստ, որը կարող է կազմել ընղհանուր մոտավորապես տոկոսը: Գոմաղբի որակը կախված է անասունների տեսակից, կերի որակից, օգտագործվողցամքարից ու նրտ որակից, իճչպես նան գոմաղ-

բի պահսպյաճումից: Օրվա ընքացքում մեկ անասունից միջին հաշվով հնարավոր է ստանալ հետնյալ քանակությամբզոմաղը: «115-

Աղյուսակ

Մնկ անասունից մեկ օրում ստացվող գոմաղբիքանակր, կգ Աճասուճիտեսակը

Պինդ արտաթորանք | Հեղուկարտաթորանք

լ

ՍԵԿ

ԱՆԱՍՈՒՆԻՑ

ՇՐՋԱՆՈՒՄ

ԳՈՄԱՂԸԻ

ՄՈՏԱՎՈՐ

ատսակ

ՍՍՈՒՐԱՅԻՆ

ՍՏԱՑՎՈՂ

ՔԱՆԱԿԸ,

Անասնատեսակները

ՏՈՆՆԱՆԵՐՈՎ

Սնուրայինշրջանի տնողությումը )

Սսուրային շրջանի տնողուրյունից ելնելով՝ դժվար չԼ հաշվարկել մեկ տարվա ընթացքումսպասվողզոմաղրի թանակը:

ՑԱՄՔԱՐԻ

ՋՈՒՐ

ԿԼԱՆԵԼՈՒ

Աղյուսակ

ՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ցամքարիձեր

տոկոսը, Կլանունակության ըառ չոր

ՄՍՈՒՐԱՅԻՆ

ՊԱՀԱՆՋՎՈՂ

ՇՐՋԱՆԻ ՑԱՄՔԱՐԻ

ՍՆԵԿ ՕՐՈՒՄ

ՔԱՆԱԿԸ,

Աճասնատեսակըհամաը ի

«ոա

ճյութերի

Աղյուսակ || կգ

Ւր8

թ

Գոմաղբի արղյունավետությունըմեծապեսկալսված է ղրա պահպանման ձկից ն ժամկետից:Երկարատն պահպանման ղեպքումայն կորցնում Լ իր մեջ եդած սննդատարրերի պարունակության զզալի մասը: Սննղատարրերի կորուսար պայմանավորված1 նան նրանով, թն ինչպիսիցամքար Լ օգտազործվել: Որպեսզի թարմ զոմաղբր վնրահաշվարկվի կիսաթայքայվածզոմագրի, դրա քանակը բազմապատկվում է 0.8 զործակցով, իսկ զնրհասունացած զոմաղրինը՝ 0.5 գործակցով: Խորհուրղ չի արվում քարմ զոմաղբըօզտազործել որպես պարարտանյութ, քանի որ այն կարող է պարունակելմոլախոտերիծլունակ սերմեր,որոնթ զոմաղրի հնտ ղաշտ տնեղափոլսվելով կարող նն աղտոտել մշակարույների ն ցանքերը,բացի այդ, հոդի զոմաղրիմեջ նդած միկրոօրգանիզմններն օզտազործելով զոմաղրի մեջ նղած օրգանական նյութերը, արագորեն րազմանայով՝ կարող են յուրացնել հողում նղած մատչելի սնն-

դատարրերը: Այղ նկատառումովնպատակահարմար Լ զոմաղիը, որպես պահետո՝ կիսաքայքայված րարսյանյութ,օզտազործելհասանճացումից կամ քայքայված վիճակում: Գոմադրի հասունացմանհամար կան մի շարք եղանակներ:Մի ղեպքում այն պահվում է զոմում, որի համարզոմը սարքում են գետնափոր ն հատակըամրացնում այնպես, որ մեզը ներծծվի: Այնուհետն հատակինփռում նեն մոտ 30-50 սմ հաստությանցամքար: Կենղանու թրիքր ն մեզը թափվում նն ցամքարինն անասունի ոտքերի

տակ, մասամբ էլ տարածվումամբողջ զոմամ: Երը ցամքարի շերտն արղեն հագեցնում է կենդանուարսւաթորանբով,ասլա վւռում են երկրորղ շերտը ն այղպես շարունակ, մինչե դաշտ: տեղափոխելը: Այս

դեսլքում կննդանիներըպահվում նն ազատ, կամ կիրառվումեն շարժականմսուրներ: Քիչ անասուններունենալու ղեսլյքումգոմաղբը կարելի Լ պահել կույանրով, ղրանք ծածկելով մինչն 20 սմ հասաության սոորֆովկամ հողով: Կյւյտին պետք Լ տալ թեքություն,որ ջուրը հոսի ն չներծծվի կույտի մնջ: Հաշվի առնելով, որ գոմաղբիմեջ ֆոսֆորի քանակությունը թիչ է, ֆոսֆորի նկատմամբմնծ սրսհւոնջ ունեցող մշակարույսերը պարարտազնելիս, օգտագործումից առաջ գոմուղբին կարելիէ |սառնելֆոսԿալիումի սլահանջը կարնֆորական հանքային պարարտանյութեր: լի է լրացնել զոմաղբին մոխիր խառնելով: Գոմաղբր հասունացնելու համար այն կույսւերով սլահվում Լ առնամեվազն երկունընթամիս: Հասուն զոմաղբը ղաշս: տեղապփոլսելու են: նալավ ժամանակը աշնան կամ գարնան վերջին օրերն Պարարտացման նորմաները տարբերբույսերի համար տարբեր ն են: Սովորաբար, մեկ հնկտարի հաշվով տրվում Է 30-40 տոննա ավելի գոմաղը, որն իր ազղեցությունըհողում կարող Լ պահպանել 34 տարի: Այն շրջանննրում, որտնղ կլիմայական սլայմաններն այնպիսին նն, որ օրգանական նյութերը արագ են ջւսյքայվում, ցանկալի Լ զոմաղբը հողին տալ երկնվազ: Գոմաղրահնղուկը (ժիմժա)միջին հաշվով պարունակում է 1.55» ազուդ, մուռավորապնս 1.5 26 կալիում: Գոմաղբահնդուկըկարելի է կուտակել ն պահպանել չներծծող պասւնրով վակ հորերում, որը անամերձեր են տնղափոխումգնցուղով, իսկ մեծ սւարածություններ՝ ատակառննրով: Գոմաղբահեղուկը արագ ազղող պարտրտանյութԼ, ուստի այն պեաք Լ օգտագործել նախացանքայինսլարարտացման ն սնուցման ձնով: Հողում նրկար ժամանակ մնալու ղնպքում մւնղի Լ ունննում ազոտի կորուստ ն արղյունավետության նվազում: Գոմադբահնղուկը հողի մակերեսինցրելուց հեաո անհրաժնշու Լ անմիջաԷ աղքատ պես վարածածկել: Հաշվի առնելով, որ զոմաղբահեղուկր ֆոսֆորով, ղրա հնտ ցանկալի է խառնել սուպնրֆոս:ֆաս): Ֆեկալ.- Այն գոմաղբինհավասարագոր է, իսկ ճիշս: սյահպանելու

ղնպթում նույնիսկ գոմաղբից լավ պարարաանյութ ԼԷ համարվում (ազոտլրմիջին ուսշչվովկազմում է 0.5-0.9, ֆոսֆորը՝ 0.4-0.5, կալիումը՝ 0.1-0.3 տոկոս): Մարդու մեկ տարվա արաաթորանթում ազուլ միջին հաշվարկներով կազմում է 5.2, ֆոսֆորը 1.2, կալիումը Էծ կց: Ֆնեկալիսահպանման լավազույն ձեր փոսերում պահելն է: Օզտագործվում Լ զոմաղրի նման: ավեյի հարուստ պաԹռչնադը.- Համարվում1 սննդասմարրերով է 0.5-18, 0.6-1.7, ԻԷր կազմում րարսւանյութ, Խ2Օ-ի՝ 0.6-1.0 ԵշՕ5-ը՝ `

-

տոկոս: Չորազնելուց հետո սննղատարբերի պարունակությունը մեծանում Լ 4-5 անզամ: Սնկ թռչունից տարեկանկարելի է կուտակել 5-10 կգ քռչնաղբ: Թռչնաղրին կարելի Լ խառնել տորֆ կամ չոր հող, որպեսզի անդիք չարվի ամոնիակի կորսսւի: էյն համարվում Է արազ քայթայվող ն ներգործող պարւսրսանյութ: "Ղարարսացման առա2ջին տարում բույսերն օգտագործում նն 60 տռկոս սննուստարրեր, րղ տարում` 30 առկոս: Թսչնաղրով կարելի է պարարտացնելթոլոր մշակարույսերն ու հողերը: Ատավել բարձր արղյունթ է ստացվում, նրբ ղրանով պարարտացվում նն րանջարբւստանային բույսերը, պտղատու ծառերն ու ծաղիկները: Թարմ թռչնաղրբի1մ' կշռում | 0708, իսկ չորը՝ 04-05 սւոննա: Աղյսսակ 13

ԹՌՉՆԱՂՐԵՐԻ

ՔԻՄԻԱԿԱՆ

ԿԱԶՄԲ

ՏՈԿՈՍՆԵՐՈՎ

Ձվատվության հասած մեկ հավից սւարվա ընթացքում ստացվում Է շուրջ 80 կզ կղանք, իսկ բաղից ն սագից՝ մոտավորապնսկրկնակի ավելի: Թռչնաղբը պարունակում| շուրջ 30-40 տոկոս օրգանականն 4-5 տսկոս հանթային ճյտթեր, ինչպես նան մի շարք միկրոաարընը՝ պղինձ, ցինկ, կոբալա, բոր ն այլն: Թարմ թռչնաղբն ամոնիումականազոս: զընթե չի պարունակում,

այն զոյանում Լ պահպանության ընթացթում: Ոչ ճիշտ սպլահսլանու-

թյան ղենպթում1.5-2 ամսվա ընթացքում ազոտի ընղհաճուր կորուսսյը կարող Լ կազմել ավելի քան 50-60 տոկոս, որից խուսափելու համար

պնաք |էթռչնաղրին լսառնել ցամթար.այն կարող Լ լինել ծղոս,, թեվ., տորֆ ն այլն: Առվույտի կշռային մեկ մասին ավելացնում են 3-4 մաս ցամթար: Խառնուրղը չպետք Լ անցնի 70 տոկոսից: Առանձին մշակարույսերի պարարտացման նպասակով թոռչճաղրընօգտագործելու ղեպթում սլետքԼ րացել ջրով. կարտոֆիլիհամար` 1:5, վարունզի համար` 1:12: Կաղամբի, կերսյյին արմատասլաուդների ն ճակնդեղի համար` |:7, տեխնիկական մշակարույսերի համար 1:6 հարարբերությամը: Թռչնաղըն օգտավործվում Լ նան սնուցման նպատակով,հատկապես ջերմոցներումաճեցվողսածիլներիհամար: Այս ղեսլքում այն պնսք է նոսրացվի ֆրով՝ 1:10 հարաբերությամբ: Կոմպոստ Նման պարարաանյութ սաանալու համար բոլոր անսակի օրգանական մնացորդներից կազմված նյութերը` գոմաղբը, բույսերի մնացորդները, տճւռեսական աղբը, վերամշակումիցզոյացող մնացորդները՝ հավաքում-կարտում(ծղոտ, լխոտ ն այլն), խառճում նն: Անհրաժեշտության ղեսլքում ստացված գանզվածին|սառնում նն նան որոշակի քանակսթյամրը հանքային պարարտանյութեր ե պահում ինչպես զոմաղրը, ապա օգտազործում: Մոլյնիր Բույսն այրելիս անջասւվում են ԻՆԷՆՇչՕ պարունակող օրգանական նյութերը, մնացած սննդատարրերը մնում են մոլսրի մնջ: Տարրեր բույսերի այրումից հետո սննոստարրերի թանակը աարբնը է: Այսպես, արնածաղկի ցողուններում ն տերեներում կալիումը կարող | կազմել մինչն 3,04, ֆոսֆորը՝ 2.5: Առավել տարածված է ւսքարի ճոլխիրը,որը պարունակում է 10-12 տոկոս ԽշՕ, շուրջ 5 տոկոս Ե2Օ5 ն 8-10 տոկոս կիր: Աոխրով սլարարասցումը լավ արղյունթ Լ տալիս հատկապես այն հողերում, ռրոնթ ապահովվածնն ազոտով: առաջին հերթին պետթ է լխնամՅուրաքանչյուր ազարակատներ ն քով հավաքի, պահպանի օգտագործի անտեսաւլես արդյլունավես: .-

.-

օրգանական պարարտանյութեր: Հանքային

է1յս լնմբին պատկանողպարարտանյութերն օրգանականիցտարբերվում են նրանով, որ բույսերին պարարտանյութեր

ՍՈՐ

.-

"-120-

աճնհրաժնշտ սննղատարըերը զանվում նն հանքային վիճակում: սննղատարըներըզանՄինչղեռ, օրգանական պարարտաանյութերում վում են ղժվար մատչելի վիճակում: Օրզանականնյութերը միկրոօրզանիզմներիկողմից թայթայվելով՝ վերածվումեն հանքային ձների ն բույսերի համար դառնում մատչելի: Այղ պատճառով |լ բույսերը

յուրացնում: բազմաթիվ սննղաԲացի այղ, օրզանական սլարարտանյութերը տարըեը պարունակող պարարտանյութերեն, իսկ հանքային կամ զործարանայինպարարտանյութերըկարող նն պարունակելմեկ կամ մի քանի սննղատարըեր՝րարղ ն համակցվածսյարարսյանյութնր: Հանթային պարարսան:ութերը խմբավորվում նն` ազոտական, ֆոսֆորական, կալխւմակաճն,բարղ, համակցված Ն միկրոպարարտանյութերի: պարարատանյութեր. Ազոտական Ամենատարածվածննրից է ամռնիումական սելիարան(ԳՒկԻԾՕչ)):Այն պարունակում է33-34 սյոմյուս կեսը՝ նիտրատակոս ազոտ, որի կեսը զտնվում է ամոնիտամի, է: Ջրում լավ է լուծվում, հիդյին ձեով, սպիտակ հատիկավորվածաղ րոսկոսլիկ 1, օդից կլանելով լսոնավություն` ամրանում ե առաջացնում է կոշանը: Հողում լուծվում է արագ ն հնշտությամը: (Վ114). ՏՕշ Ամոնիումի սուլֆատ Սպիտակ կամ զորշ գույնի, Լ մուզ, չոր բյուրեղներով նրոբ է, լավ լուծվում ջրում, պարունակումէ 19-20.5 սչոկոս ազոսո, ննըծծվնլով հողում ամոնիումըտեղաշարժվում Լ ղանղաղ, որի համար ն ազոտի լվացման վտանգըփոքրանումէ: Կալցիումի ցիանիդ (ԸոՇ Ճշ) Ազոտի պարունակությունը20-21 տոկոս է, սն զույնի, ջրում զընքն չի լծվում, բույսերին մապչեյի Լ ղառնումհողում համապատասխան փոփոխությանենթարկվելով: Դարունակում է 46 տոկոս ազոտ ն հաԿարբամիղ (ԸՕ(ԿԼԵ)շ) մարվում է ամիղային ազռաական պարարաանյութ: Ջրում լավ է լուծվում, համեմատարար քիչ խոնավությունէ կլանում, քան ամոնիհանքային պարարտանյութերն ավելի շատ

են

-

.-

.-

.-

ումի նիտրատը: Ամդնիումի

քլորիղ

ՈԸՎԵՇՌ ՊարունակումԼ .-

:

24-25

տոկոս ազոտ

(սպիտակ կամ դեղնավունփոշու ձնով է) Ամոնիումի թլորիդով պարարտացնելիս՝հող է բափանցում ճան մեծ քանակությամըթլոր, որի նկատմամբ զգայուն են որոշակի մշակարույսեր, հսակապես՝ կար-

Է նան

.-

որ

կազմում

Ր

:

.-

.-

Պարունակում

է մինչն 23

տոկոս

պարարաանյութն

9Խ,0::

Առավել

քթու ն լվացված հողերում: Դժվարալույծ ֆոսֆորականպարարսանյուքեր

վում քույլ

կոս: Կիրառվում Է հիմնական վարի ապակ: Լավ արղյունք Լ ապահո-

արդյունավետէ թթու հողերում: ւիրառվում է հիմնական պարարտացման համար: ՊրիցիպիտապաՍպիտակ փոշի է, Քչ0:-ը կազմում է 25-30 տո-

Թոմասշլակ

տնդափոլման Ջրում կիսալուծելի ֆոսֆոքական

մտն

ԱՐ.

տոկոս, մնացած հատկություններով օզսազործբնույթովնման նն հասարակսուսլերֆոսփատին:Պահսլանմսյն, ծախսերը 1-3 անզգամպակաս նն:

|

է որ զիպս չի ֆոս-ֆատը տարբերվում պարունակում, նրանով, ֆատիզ ն է 38-40

նով

ֆոսֆորի իոնները հողի կողմից ենթարկվում են թիմիական արազ կլանման, այնքանով դրանց արղյունավնտությունըբարձրազնելու նպատակովայն հատիկավորում են: Կըկնակի սուպերֆոսֆատ, (Ը6ՌՆնԵՕ«»).-Հասարակ սուպերֆոս-

նման

արտաքին տեսքովզաջի սպիտակավունկամ մոխրավուն փոշի 1, խոնավություն կլանելիս ղառնում է ցեխանման,չորանալուց հնտո առաջանում են կոշտեր: 5,Օ: ը կազմում է 18-21 ստռկոս:Որքա-

.-

սւոկոս Լ, հտյանի Ձիլիական սելիտրա անունով: Հիղրոսկոսլիկ չէ, ջրում լավ 1 լուծվում: Առավել տրլյունասվես:Լ կներիարմատապաուղներիսլարարտացման համար: Նիտրասւտյին ձնի ազոսւ պարունակող պարարսաանյութերի արդյանավնատությունը բարձր Լ կերի ճակնդեղի,րանջարնղենի ն կարճ վեգզնտացիոն շրջան ուննցող մշակարույսերիհամար: Նքն հնորավորություն չի եղել ազոտական պարարտանյութերը տալ հողին նալսքան ցանքը, ապա այն կարող Է արվել սնուցման ձնով՝ բույսերի աճի սկզբնականշրջանում: Ֆոսֆորական պարարաանյութեր Ըստ ջրում լուծվելու աստիճանի, ֆոսֆորւսկան սլարարսանյութերը րաժանվումնն ներեքխմրի: Ջրտլույծ.ֆոսֆաաննը Սուպնրֆոսֆատը՝Ը«(1եիՕ.)2) 20850.

16- 16.5

.-

տոֆիլը, բանջարեղենը,հատապտուղներըն այլն: Նտտբիումական նիսրատ ՌՔԻՕ:) Ազոտիպարունակությունը

ալյուր

.-

պարար

աղ

|Լ

Ճշ

Միկրոպարարտանյ

քացքը:

թերի նկատմամբ մեծ պ է անդրաղ բացասարար ման վրա՝ խախաելով բո

Միկրոպաբարաանյ

'

րունակող պարարտանյ րարտանյութերըցանկալ

.-

-ն

սելիտրա

ՔշՕ

Պոտաշ (ՔշԸՕ))

յին նյութ Լ, որում

Կալիումական

թերում՝ կարսոֆիլ, հնղկ

Քանի որ թլոր չի պարուն րառվում է թլորի նկատմ

ներով, ջրում լավ լուծվող

վարղազույնբյուրեղներո լիս առաջացնումէ կոշտե Կալիումի սուլֆաս: (Ռ

Կալիումական

Լ լուծվամ, ադի, դառը հա Լ կոշտեր, որոնք փշրվում

նի մանը բյուրեղներովաղ

Կալիում քլորիդ ՈՀԸ

Կալիումական

գույների երանզավորում կոս: Կիրառվում Լ միայն Հողին ֆոսֆորականպ օզտազործվում Լ ֆոսֆ հետա պարարատազնելիս՝ է տարում հ առաջին վում արմատների կողմիցլրիվ

Ֆոսֆո

բույսերին կարող են պաշտպանել սւարըեր տեսակիհիվանղություններից, արագացնել կամ ղանղաղեցնելպաղակաղրոմը, սլսւղի հասունացումը, սննդատարընրի յուրացումը, մասնակցելրույսերի մեջ ածխաբթթվի տեղտշարժնրինն այլն: Նշված սննդաաարերիթվին են պատկանում բորը, ցինկր, մանզանը, պղինձը, մոլիրղենըն այլն: Բոր Նպասաում Լ անըեներիցայլ օրգաններ ածխաջրերիտեղաշարժին, սպիտակուցների սինթեզին:Ղոմիղորի,ծաղկակաղամբի, վարունզի ն այլ բանջարայինմշակաբույսերիմեջ բորի քաղցր առաջացնում է նան երիտասարդաերեների կնճռոտում, կոպատ.-

ցում, աճման

կոնիմահացումն այլն: Բորի բավարար քանակի ղեսլքում ավելանում | արմասապաղի բերթը, շաքտրի ճակնդնղի մնջ՝ շաթարի քանակը, իսկ կարտոֆիլի մեջ՝ օսլան: Բորսայինպարարտանյութերըլինում են ջրալույծ ն դժվար լուծելի: Ջրալույծներիցեն, օրինակ` բորաթթուն, որը սլարունակում է 17.5 տոկոս րոր: Կիրառվում ջրային լուծույթի ձեով՝ արտարէ մատայինսնուցմամը կամ հողին տալով: Մոլիբդեն Պակասի դեպքումձզձզվում է սսլիսչակուցներիսինթեզը: Ընղեղենին բակլացզի խոտարույսերի մեջ նկատվում Լ աճի ղանդաղում ն երիտասարղտերեների գունաթափում: Մոլիրդենը մասնակցումէ նան պալարարակտնրիաների ն հողում ազատ ասլ.-

են սերմերի բակտերիաներիզործունեությանը:Օզտազործում նախացանքային քրջման ն արմատայինսնուցմանհամար: Որսլես ջրալույծ մոլիբղենականպարարտանյութ, հայանի | հաակասլնս րող

ամոնիումիմոլիրղատը: Ցինկ Մաւնում է ֆերմենտների կազմի մեջ՝ նպաստելովշնչառության ակտիվացմանը:ԱզդումԼ սաղմի ն պտղակալման վրա, մասնակցում է նան օքսիղավերականգնման գործընթացին,ղրական Լ ազղում Ը: ն Բ վիսւամինների առաջացմանը:Բացի այդ, բույսերի վրա ունի աճի խթանիչազղեցություն:Սերմերինախացանքայինմշակության ժամանակխորհուրղէ տրվում օգտագործել օծմրաթթվային ցինկի 0.1-0.3 տոկոս լոյծույք: Պտղատու ծառերի համար նպատակահարմարէ կիրառել հող մտցնելով: Մտնում է օքսիդացնող Մանգան ֆերմենաներիկազմի մեջ, մասնակցումԼ Շ վիսւամինիսինքեգին:Մանզանիբացակայյությունը .-

.-

երիտասարղտերնների վրա առաջացնում Լ թլորոզ: Մանզային միկրոսյարարտանյուքերինլավ նն արձազանթումհացահատիկային ն բանջարանոցային մշակարույսերը, ինչպես նան շաթտրի ճակնդեղն ու ոլոռը: Արատաղրությունում օզաազործվսմ նն ճանգանիսալֆատր ն մանգանացված սուսյերֆոսֆատր: Բականըիականպաբրարըսանյուքեր Դրանք միկրուօրզանիզմներ սրսրունակոդպարարտանյութեր են, որոնք հողին տալուց հետո մշակարույսերիարմատարնակշերաերում արազ բազմանում են ն իրենց գործողության ընթացքում օղի մոլեկուլային ազոտի հաշվին սինթեզումազոտ սլարունակող օրգանական միացություններ, որոնցից էլ սնվում նն տվյալ տարվա ն հաջորդ տարիների մշւսկարույսնրը: Դրանք միաժամանակ լավացնումեն մշակարսույսերի աճի ն զարՎացմմուն սլայմաննները: Բակտերիական պարարտանյութերից նն նիարազինը, ազոտոբակսյերինը. ֆոսֆորարականրինը: Նիտրագին Օգտազործվում Լ բակլազգի ն հատիկարնդեղնն բույսերը պարարտացնելու համար: Օղի ազոտիյուրացումը պայմանավորված Լ մի շարք գործոններով: Նպաստավոր պայմաններում բազմամյա ընդեղեն խոտարույսերըմեկ տարում, մեկ հնկաար տարածության վրա, միջին հաշվով, կարող են կուսւակել ավելի թան 150 կզ ազոտ, իսկ միամյաները՝ շուրջ80 կզ: Նիարատգինը պատրաստումեն ստերիլիգացվածհողր վարակելով պալարարականրիաներով:Մնկ հեկտարիհամար օգաագործում են մեկ շիշ (0.5 լիսչրանոց) նիտրագին: Շջի վրա նշվում նն պահունակության ժամկետներըն մշակարույսերի տեսակները:Մեկ շիշ նիտրազինըրացում նն մնկ լիար ջրի մեջ ն այն խառնում 100 կզ խոշորահատիկ(ոլոռ, վիկ, լյուսյին) սերմի հետ, իսկ եթն սերմերը մանը են՝ 50 կզ սնբմի հետ (առվույտ, երեթնուկ):Սերմերը թեթեակիչորացնելուց հնտո զանում են: Օզտազործում են առավելապեսարմատապԱզոտաբականերին.ն տուղների բանջարեղենի սերմերի վարակման համար: Բույսերի վրա այն թողնում է բազմակողմանի ազղեցություն՝ օղի ազոտը կարնորԼ ն կուտակվումէ հողում (շուրջ 10-15 կզ): Չնայած, նիտրազինի համնմատությամը, հողում ազոտի կուտակումըքիչ Լ, սակայն ազուաբակտերինը նպաստում է բույսերի ասիմիլյացիոնմակերեսի .-

:

.-

ու սերմերիծլման էներզիայիմեծազմանը,հզոր արմատայինցանցի զոյացմանը ն այլն: Սնկ հեկտարիհամարսահմանվումեն հնտնյալ նորմաները.կարառֆիլ ն բանջարանոցայինմշակարույսեր` 4, նցիսպատացորնն` 3, մյուս մշակարույսերիհամար՝ 2 շիշ, ցանքի օրը 100 կզ կարտոֆիլի սերմիվարակմանհամար ազոտարակաերինի նորմանբացվում Լ 20 լիտրը,իսկ մնացած մշակարույսերի սերմերիվարակման համար` լիտը ջրում: Ֆոսֆորաբակաերին Փաթեթավորումեն ստվարաթղբնտուփնրի մեջ՝ 50-250 զ քաշով, կիրտոման վերարերյալհամապասւասխան հրահանգով:Ֆոսֆորարակտներինը կարելի Է օգտազործել ինչպես սածիլների աճման, այնպես Էլ ղրան տնկմանժամանակ:Մեկ տոննա տորֆահումուսային խառնուրդինտրվում է 16-20 զրամ չոր փոշի: Երկրորդ դեպքում` 10000 սածիլի համար վերցնում են 5 զրամ պատրասսակկ,խառնում 5 լիտր ջրին, որով ն, սածիլումից առաջ, քրջում են սածիլները:Եքե հողը հարուստ է օրգանական սննղատարրերով, արղյունքրը,համեմատարար, ստացվում Լ բարձր: խառնում են նյութական ծալստումները Պարարսանյութերը նվազեցնելունպատակով: Սակայնմիշտչէ, որ բոլոր տեսակիպարարաանյութերը հնարավորէ խառնել: Երբեմնայն կարող Լ վճասակարլինել: Հանքային համալիր պարարտանյութեր. Պարունակումեն մեկից ավելի սննղատւարընր, որոնց քանակականպարունակությունը կարողԷ լինել տարբեր:Այսսլիսիպարարտանյութերիօգտագործման Լ նան այն, որ պարունակում նն մշակարույսնառավելություններից րին անհրաժեշտմի շարք սննդատարրեր,խիսս: կրճատվում են տնղափոխմաճ ն հողին տալու ծախսերը:Համալիրպարարտանյութերը կարող են խմբավորվելբարդ ն համակցված պարարտանյութերի: Բարդ պարարտանյութերըպարունակում են 2-3 սճնդատարրերն գրեքե զերծ են կամ քիչ են պարունակում կողմնակիխառնուրդներ, օժաված են բարձր սննդատարրությամը: Այս խմբիննն պատկանում կալիումիսելիտրաճ,ամոֆոսը,դիամոֆոսըե այլն: Համակցվածպաբարսանյութերն ստանում են միենույն տեխնոլոզիականպրոցեսում ն բարդ պարարտանյութերից տարբերվումեն ճրանով,որ ամբողջական քիմիական միացություն չեն (հատիկներըպարունակումեն մի քանի սննդասարրիաղեր, որոնք հավասարապեսբաշխվում են պա-

մեջ՝ սլահպանելովղրանց միասնոռությունը): րարտանյութների Ստորն բերվում են համալիր պարարտանյութնրիգուցանիշննրը, որոնք պետք Լ հաշվի առնել դրանցօվտտզործման ժամանճւաակ՝ նլնելով հողի բերրիությունիցն մշակվող մշտկարույսերի առանձնահատկություններից: ԲԱՐԴ

.-

Պարարոաճյութ

Ամոֆոս

ՊԱՐԱՐՏԱՆՅՈՒԹԵՐ

Քիմիական

քանաձեը

|

պարուՍըճդատար. նակությունը,46

Հատկությունները, Գգտագործումը

'.

ՒՌՆԻՆԻՕ:

հ

Ջրում է րավ, մպահաաա մորեն

լուծվում

Բչ03 58-60

Բորորո

ՀՎ

Գիամոֆու

ՕՌԽՒԹՇՎ

Ի

Լազճան շաքարի ճակծէ

թայի զակաուսե

"3630

ո

:

եր

ոՀ»

խարան "

Կա տ

էօ

ա

«6

աաա աան Է

Ի

ՒՌԱԲՕ».

մետոգուֆատ գուոնիումի Օդեխթօ

Մ

ԴՏ»

՛

Ի

պոլիսուլֆատ :

Ի:05 60-65

՝

արե

.

վագամդարաա

աօ.

լ

Ամոճիումի

Արաիկ,խոհա, ՝

-թչօ: 8

-

.-

|4

Աղյուսակ

ՄԽ Ջրում հանվեն

բո էո փո գրավա

ե

ոթ

անիրպ

Տարրեր հողերում հիմնական սննղատարընրով ապահովվածությունը տարընըէ: Հանրապետության հռղազիտության ու ազրոքիմիայի զիտահետազոտական ինսաիտուտի կողմից սահմանվել է ՒՆԸ,Ճ-ի ապահովվածությանհնտնյալ ցուցանիշները:

ո

մինչն

մինչ

|Բոլոր հողերում մինչե

15:

|Ռլկարբոնատային հողեր մինչն

հողեր | Կարբռնատային

.

ազ

Աղյուսակ

|

շ

ից բար ՝

մ

12-ից ից բարձր

36-իցքարծր

բարձր 15-30 30-ից

բ ծ

8-12

ակ

Սննդատարրերով ապահովվածությունը

նչեճ հաա հողատեանրի

Հողի իտիպը

:

(100 զը հողում՝ միլիզրամներով)

ՀՈԴԻ

նում

Հետցանքյակամ սնուցմամը պարարտացմանհամար հիմնակաօգտազործում են հնշտ լուծվող ն արազ ներգործող սլարարտանյութեր` հողում պակաս սննղատարըերիքանակն արազորեն լրացնելու համար: Յուրաքանչյուր հողօգտագործող պեսթ է նան իմանա, թն մեկ հեկտարին որքա՞նպարարտանյութ պետք է տրվի: Ուսումնասիրությունների հիման վրա հաշվարկված է, թե մնկ տոննա ըերք տտանայու համար որքա՞նսննղատարըեր են անհրաժնշտ ն հողում եղած սննդատարրերըկարո՞ղնն արդյոթ ապահովել

տիկավորվածպարարայանյութերով:

Կախված մշակաբույսի պահանջից, սրսրարտացումը կարելի է կատարել միանվազ կամ մի քտնի ժամկեաներով` հիմնական կամ նախացանքային,ցանքի հետ միասին, հնացանքյա կամ սնուցման ձնով: Հիմնականպարարտացման ժամանակ պարարտանյութըփռում են հողի մակերեսին, ասպա կատարում վար, որի ձեր ընտրվում է՝ ելնելով տեղի սլայմաններից ն նպատակից: Ցտնքի հետմիասին պարարտացմակն հիմնական նպատակըբույսերի աճի սկզբնական վուլոմ անհրաժեշտ սննղատարրներով ապահովումն է: Այն կատարում են ցանքի հետ կոմբինացվածշարքացան մնքննաներիմիջոցով, հա-

Կալիում (20)

Ֆոսֆոր0)

Ֆոսիոր (Ք»0)

Լ

Ազոտ (Գ)

Սն նդատարրեր արրե

բ-------

ՍՆՆՂԱՏԱՐԸԵՐՈՎ

ԱՊԱՀՈՎՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՄԱՏՉԵԼԻ

Ը

պարարտանյութի

սական արղդյունավնտու Այս ամենի հիման վրա սերի ցանքերում օվտազո պարարտանյութնր.

անդափոխման,ինչպես նա

ծածավալ պարարտա

Նշանակում է պեաք է 60 կզ մաքու կպարունակի մյուս պարարտանյութերի Հիմնական խնղիրն է. որոնց մեջ սննղատարրիպ

Մեթ օրինակում կստազ

Բ

-ն

րք

ոնիումի

Ք -ն մեկ հեկտար տար վող պարարսաանյութի քան չա -ն մեկ հեկտար տար ված նորման, ազղող նյութ

ոն՝

Հէ

պահանջները(տնս

Հողինտրվուլ սյարար անհրաժնշտ Լ իմանալեր րերի նախատեսվող պահ ղդատարրիպարունակոչթյ Բ նակ մեկ հեկտար աշնա սահմանվումԼ օզտագոր զործվելու է ամոնիումի ն կագմում Է 34 տոկոս: Հտշ նիտրաս:պնտք է վերցնել, Հաշվարկիհամար օզա ա59... չորանղ

ն

այղ

ասասակ

ՏԱՐԲԵՐ

ՍՇԱԿԱՐՈՒՅՍԵՐԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎՈՂ

)0

ՄՌՏԱՎՌՐ

ՊԱՐԱՐՏԱՆՅՈՒԹԵՐԻ

ՆՈՐՄԱՆԵՐԸ

Մշակաբույս

պարարտաՀանքային Օրգանական

տետ պարարտանյութեր,

|

նյութեր, ազդող նյութի

Կ

Ծանոքություն` Գոմաղրի փոլսարեն կարելի 1 նույն նորմայով հուլին տալ օրգանականթափոններից,կոմպոսսւ կամ տորֆ: Թռշճաղը կիրսաչելուդեպքում հողին տրվում 1է-2 տ/տա չոր կամ 4-6 տ/հա Խորհուրդ է արվում առվուլաւվ եչ կորնգանիդաշսը քարմ գանգվոաօգանքի առաջին տարում: սյարարապացնել

ՉԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՑԱՆՔԵՐՈՒՄ

Հողի բերրիության բարձրացման, սրսհսլանման ն մշակաբույսնբից բարձր բերքի ապահովելու Վործում (հսմսմկապեսներկա պայմանններւոմ) բացառիկ դեր ունի զիտականորեն հիմնավորվածցանթաշրջանառությունների կիրառումը: Ցանթաշրջանաաոթյունների կիրառումը, երկրազործությանվարման կողտուրույի բարձրացումից բավի, նպաստում | զյուղատճտնսության հույժ կաբեդր մի շարք հարյերի լուծմանը: Ցանթաշրջանառությունըլոկ ազրոմտելսնիկական մեկ կամ մի քանի միջոցառումներիկիրառումչէ, այն ընոզրկում1 միջոցառամճերիմի ամրողջ համակարգն բնոթազրվում Է հետեյալ կերպ. Ցանքաշրջանառությունը գյոատնանսության զարվացման հեռանկարաւյինպլանի հիման վոս սահմաճված մշակտրույների ն զնչերի ճիշտ ուսջորղականոււթյուոն Լ ժամանակի ն տարածության մեջ, որն ուղեկցվում Է բնակլիմասական պայմաններին համսայասասխան` հոդի մշակմամբ ն պարարտագմամբ,սյայքար Լ տարվում մոլախուսերի. Խիվանղդությունների, վնատոտուներիղեմ, ճսլասսւում հռդի բերրիության ըսւրձրացյմանը,սնմտեսության րոլոր ճրսդերի համաչափ զարվացմանը: Յյարաքթանչյուրզրաւդացիականտնանսութթոն, լինի պետական. քն մասնավոր, շահազրվռված է ստանալու բարձր ու կայան բերք: Տնտեսության դնկափորը, ավաբահավարը պետք Լ լիարժեք պապկնրացում ունենա իր տնաեսության հետազա վարգացմաս առաջթնաճն ապաթացի Գաուինն զործադըի հսումւվորի: իր անտնեսոաթյոց հովելու ոտմար: Եթե ամնեո տարի նույն նռդահսմդակում մշակվի մինճնույնբույսը, ասլա բեիքատավությունն ամտիճանաբաքռ կնվազի, հնտնապես, ղա կանխելու համար սլետք | հնրբափոխելմշակալույսերը, այլ կերպ՝ կիրառել բռւսերի հաջորղականությունը: Իսկ ինչ են նշանակում ժամանակ ե տարածուրրւն հասկացաթյունմեիը ժու. մանակը սյյն Լ, նրբ ցանքաշրջանառությաւն մեջ գրսոլեցված մշսղլաբույսերը ն գելերը նույն ղաշտյւմ, ըստ տարիների,հաջորդումեն մեկը մյուսին. նթե ցանթաշքջանառությանմեջ եղած մշակարույսերը կամ լելերը ժամանակիրնթացքում անցնում նն ցանքաշրջանառու(ռուտացիսդ, նթն թյան բոլոր ղաշտերով, անվանում են շրջապաույս

մշակաբույսերը կամ նրանց հեկտարային տարածությունները չեն փոփոխվում,տսլաայն նույնաթյամը կրկնվում է: Տւսրածություն.եթե յուրաքանչյուր ղաշաում եղած մշակաբույսերը կամ ցելերը սվյալ ժամանակաշրջանումզբաղեցնում են որոշակի դաշտեր՝ ըսա: սահմանված չափաքաւնակի: Յուրաթանչյուր մշակարույսի բերքահավաթից հետո ղաշսւը պետթ Լ հտակացնել մեկ այ մշակարույսի կամ թողնել ցելի սակ: Ուստի ելնելով հետնորդմշակարույսի պահանջներից,անհրաժեշ է իրականացնելհռղի մշակման համապատասխանեղանակներ: Նույնը վերաբերում Լ նան սլարարաագմանը, քանի որ սննղատարընրի նկասմամը մշակաբույսերի պահանջը տարբեր է: Ցանքաշրջանառություններում, մշակարույսերի փոփոխման շնորհիվ, է սարվում սւվյալ մշակարույսի աճի ն զարգացման պդայսլայքար մաններին հարմարված մոլախոսմերի,վնասատուներին հիվանդությունների դեմ: Ցանթաշրջանառությունններում կիրառվողխոտարույսերի, ինչսլես նան մշակաքույսերիմնսւցորղներիօզտազոբծման միջոցով անասուններինապահովում են կոշտ, հատիկային, կանաչ ե հյութալի կերերով: Այս ամենով հանղերձ, ճիշտ ցանքաշրջանառությունների կիրառումը նպաստում Լ ճան հողի բերրիության րբարձրացմանն ու տնտեսությանրոլոր ճյուղերի զարզացմանը: Ցանքաշրջաւնառությունը ներառում է հիմնական 4 (քիմիական, կենսարանական,ֆիզիկականն տնտեսական)զործոն, ռրոնթ սերտոընենկապված նն մեկըմյուսին ն պայմանավորվումեն մեկը մյուսով: Հողատարածքների մնծությունից անկալս, մշակաբույսերի հաջորուսկանության ճիշտ կիրառումը բարձր րերքի ստացման հիմնական զրավականներիցմեկն է: Ներկայումս, երը ղժվարացել Է սյարարտանյոլթերիձեռքբերումը,հողում մշակարույսերինանհրաժեշտ սննղատարըերիհավաթազրումըհիմնականում պետթէԼ լուծել ճիշտ ցանքաշրջանառություններ կիրառելով: Ցանքաշրջանառությունների կիրառումը տեսականորեն հիմնավորվում է նրանով,ռր սւարրեր մշակարույսերտարբեր կերպ են ազդում հոդի ֆիզիկական հատկությունների վրա ն տարբեր քանակի բուսական զանզված են քողնում հողում: Մշակարույսերիարմատնները՝ տարածվելովհողում, ամրացնում են այն ն վերածում սորուկսմուրային առանձնությունների: Արմատներիմահանալուց հնտո ղրանց

միկրոօր

Քանի որ տարբե քանակի օրգանակ հողում կկուսակվեն Հայտնի Լ, որ տա մատային համակա թյուններում, հետնա րերն ու խոնավությո Յուրաքանչյուր առանձնահատկությ սննդատարրեր, հնե դեպքում հողբ կարո րերից: Օրինակ, ս ավելի շատ ազոտ են կողներիհակումը ա րի հաշվեկշոի խախ ինչպես նան որակա Միավոր չոր նյու բեր քանակի ջուր են բույսերով զբաղեցն խոնավության նկա մար ծախսվածֆրի

մնացորդներիհանք Այլ Լ վիճակը, ն խոտաբույսերով:Ն վանցում են լսոր, հ թյունների: Ի տարբ բակլազգիների,ինչ լա ն այլն) արմատ որոնք օղի ազոտր կ նալուց հնառ՝ կապվ չելի միացություննե մալ խոտածածկու տարում կարող է կու

նում են

գրաղեցրածտեդեր

այի գործակից: Տրանսպիրացիտյիարղյունավետությունը տարըեր բույսերի մեջ տարբնը է. տյն արտահայտվումԷ մեկ ժամում մեկ քառակուսի մետր տերնային մտկերեսից վոլորշիացած ջրի քտնակով: Տրանսպիրացիայի վրա կարող են ազդելբազմաթիվվզործոններ՝ջերմությունը, իամիները,օղի հարաբերականխոնավությունը,հոդի խոնավությունը,բույսի արմատներիկողմից ջուր կլանելու ակտիվու-

թյունը ն այլն: Մշակաբույսի ցտնքերում աճում են յուրահատուկ մռլախոտեր, զարգանում որոշակի հիվանղություններ ու վնասատուներ: էեքն անընդմնջ նույն բույսը մշակվի, ասլա ազրոտեխնիկականինչպիսի միջոցառումէլ կիրառվի,միննույն է, նույն տեղում լիարժեք պայքար չէ, եթե չկիրառվի մշակաբույսերի ն ցելերի իրականացնել հնարավոր հաջորղականություն:Այսպես. եթե ղաշան զրաղեցված է ծլսախոտով, ն առկա է արմատայինպարազիտ՝ճրազախոտ,ապա ղրա ղեմ լիարժեք պայքար կարելի Լ կազմակերպել, եթե տվյալ ղաշտում ծխախոտի փոխարեն մշակվեն այնպիսի բույսեր, որոնց վրա ճրազախոտր պարագիտել չի կարող: Այղսլիսին կարող են լինել հացահատիկները: Ավելին, այղ մոլալխոտնայնպես Լ հարմարվելտեր բույսի աճին ու զարգացմանը,որ երեան 1 զալիս, երբ հողի մշակության աշխատանքները զընեթեավարտվում են: ու վնասատուներին: է նան հիվանդություններին Նույնը վերարնրում Բացի վերը նշվածներից, մշ ակարույսերիփոփոխության միջոցով հնարավորէ վատագնել մոլալսոտերի աճի պայմանները ն ղրանց ն սերմ տալ զրկել նորմալ աճից, հետնեարար հնարավորությունիզ: Նշված առանձնահակությունների շնորհիվ է, որ մոնոկուլտուրայի կիրառման ղեպքում մշակաբույսերից ստացվում է ցածը բերք, որը երբեմն վերազրում են հողի «հոզնածությանը»: Երկարամյա ուսումմասիրություններով հաստատված ՒԷ,որ բարձր բերը ապահովեյու հիմնականսլայմաններից մեկր ցանքաշրջանառությունների կիրառումն է՝ մշակաբույսերիե ցելերի ճիշտ հաջորդականությամը: Ըստ նշանակությանցանքաշրջանառությունները չինում են դաշն տային, կերային հատուկ: Դաշտային ցանքաշրջանառուքյուններ.Ցանքաշրջանառության մեջ հիմնականում ընղզրկվումեն ղաշտային մշակաբույսեր,իսկ տեղի պլաայմանների առանձնահատկություններիցելնելով` նան ցելնր:

Ղաշտային ցանքաշրջանադությունն անվանվում է ընդհանուր տաւրածքում մեծամասնություն կազմող մշակաբույսի սկցրնանունով, իսկ նթե հավառսը սւարածքներ են վրաղեցնում՝սկգբնասնունը որոշիչ լինել չի կարող: Օրինակ, ասենք ցանքաշրջանաությունն ունի երնեթղաշտ ն ղրանք վբաղեցված են հնտնյալ կառուցվածքով. ցել, հացահատիկ,հացահատիկ:Նշանակում է՝ ցանթտշըջանառությունը պնաք Լ անվանել հսցահաստիկային:Իսկ եթն երկղաշտյա Լ, ն մեկն զրադնցված է ցելով, մյուսը հացահատիկով, ապա նշանակություն չունի. անվանել ցելայի՞ն, քե" հացահատիկային:Նքն ցանքաշրջանառությունը կազմված լինի` ցել, հացահատիկ, հազահատիկ, սոսա տարի, օգտագործմանառաջին

լսոտ՝

օգտագործման երկրորդ

սչա-

ապա այս դեպքում ցանթաշրջանառությունը կանվաճվի հավահասւիկախոսչացելային: Դաշսային պանքաշրջանառություններըմեծ կիրառություն ունեն նճախալեռնային ն լնռնային շրջանների անջրղի տարածքներում: Ըսս, նշանակության լիԿերային ցանքաշրջանառոյթյուններ նում նն ֆերմայամերձ ն մարզագետնաարուտային:Ֆներմայամերձ ցանքաշրջանառությունների կիրառման հիմնական նպատակը անասուններին հյութալի ն կանաչ կերերով ապահովելն1: Ֆերմայամերձ ցանքաշրջանառության մեջ բրացմամյաիկոտերիառկայությունր պարտադիրչէ, սակայն ցանկալի Լ որպես կանաչ կեր օզտազործելու համար: չՖերմայամերձցանքաշրջանառուբյումներում մշակաբույսերը կունենան մոսավորապես հետնյալ հաջորդականությունը՝ եգիպտացորեն, կերի ճակնղեւ, զոնգեղ, կերի ձմերուկ, շարդար (միամյւս երեքնուկ), վարսակ: Մշակաբույսերի այսպիսի կառուցվածքի ղեսլթում նզիպսչացորննը,շաբղարի ն վարսակը կօզաազործվենորսյես կանաչ կեր, իսկ կերի ճակնդեղը, գոնզեղը ն կերի ձմերուկը՝ որսյես հյութալի կեր: Արոսւամարզավզետնայինցանքաշրջանառությունների կիրառման նպատակնէ` անասուններին մսուրային շրջանում ապահովել կոպիս, կերերով,իսկ ամռան ընթացքում`բարձրորակլխոսւով:

նի. հագահատիկ,

հացահատիկ,

.-

Արոսյամարվազնտնային վանքասշրջանառությունննրումրբազ-

մամյա |սոտերի առկայությունը պարտադիր է, եքն մնացած ցանքաշըջանառություններինբազմամյա խոտերին, հսմտկացվումԼ 2-3 ղաշտ,

ապա

մարզազետնսւարոտայինցանքաշրջանառություննե-135-

րում սպնտքԼ հատկացնել ոչ պակաս, քամ 4 ղտշս, ընղ որյսմ՝ առաջին երկու դաշտերում կոպիսւ կեր սսանալու, իսկ մնացած ղդաշտնրում` կողտուրական արոտճեր կազմակերպելու համար: Այղ նպատակով ղաշտրը բաժանում են վանդակների,որոնց շուրջն անցկացնում են մնտադալարնը: Հաշվարկների միջոցով որոշում են, թն մնկ օրվա ընքացքում քանի անասուն կարող Լ արածել տվյալ վանդակի տարածքում, այնուհնտն անասունները բաց նն թողնում վանղակի մեջ ն մետաղալարին հաղորղում էլեկտրական թույլ հոսանք: Անասուճներն արածելով մոսւնենում են մետւսղալարին, շփվեյով ղրան, ենթարկվելով թույլ հոսանքի ացղնցությանը,մեխանիկորենշրջվում են ե արածում տվյալ վանլակի սահմաններում: «Վանդակումխոսածաձկը պակտսելու ղեսլքում անասուններին փոխադրում նն մյուս վանղակը ն այդպես շարունակ: Այղ ընթացթում նայլնորյ,)արածնցէ ն անասունննված վաճղակներում խոտածածկը վերականվճնվում րին վերաղարձնումեն նորից արածեցնելու նախկին վանդակներում: Հատուկ ցանքաշրջանառություններ.- Կիրառում նն՝ հնսւապնղդելով որոշակի ճղատակներ: Բստ նշանակության լինում նն առաջատար մշակարույսերիանունով, հողասլաշտպաննպատակ հնտապնն այլն: ղող, տնկարանաույին Առաջատար մշակարույսերի անունը կրող ցանթքաշրջանառուբյան հիմնական նպատակն է ցանքաշրջանառությանմեջ ստեղծել առավել նպաստավոր սլայմասններայն մշակաբույսերի հւսմար, որոնք համարվում են արժեքավոր, որսլեսգի ստացվող բնրթր լինի

հնարավորինսբարձր: Այղպիսի ցանքաշրջանառությունները կարող են լինել ծլսախոխորղենիացան,բանջարատացան, ճակնղդնեղացան, բամրակացան, բոստանային (առավելապես քաղաքամերձ շրջաններում) ն այլն: Ցանքաշրջանառուբյան մեջ ամննալավազույն ղաշտր հաակապվում Լ րարձրարժնքմշակարույսին: նպատակն է հողը Հողապաշսոլան ցանքաշըջ անառությունների համար օգաագորպաշտպանել հողատարումից(Լրոգիայից): Դրա ծում են այնպիսի մշակարույսնր, որոնք ի վիճակի նն դաշտր պաշտպանել հողատարումից,որն ավեյի Լ կարեորվումքնք սարածքների համար: Հողասլաշտպան ցանքաշրջանառությունննրումառավել մնծ կիրառուբյուն ուննն բազմամյա միաշաքիլավոր ն նրկշաքիլավոր

լոմւարույսերի լսառնուրդներովկասւարված զանքնըը: Տնկարանային ցանթաշրջանառության նպատակը բազմամյա մշակարույսերի հսւմար աճկիներ աճեցնելն |. ընդ որում՝ նրեք ղաշտ վրաղնցվում Լ տնկիների համար բացմամյա ծառատեսակների վայ-

րի սերմերի ցանթով ն վայրտզներիսատվաստակալներով: Աշնանը կամ զարնանը, տճկիներըրհողից հանելուց հետո, ղաշտր հատկացվում է միամյա մշակարույսերին: ելՏնտեսության պահանջներից ն նպղատակահարմարությունից է կարելի համատնվել: նելով՝ նշված ցանքաշրջսմնառությունները Ցանքաշրջանաթության մեջ, ելնելով մշակաբույսերի կառուցվածքից, կարելի Էէ առանձնացնել առանձին օղակներ, որոնք, ըսա նշանակության, կարող են տարբեր ղեր կատարել: Ըսա հողի բերրիության վրա ուննզած ազղեցության,առանձնացվում են բազմամյա խոտեր, շարահերկեր, ցելեր, ընղեղեններ,հացահատիկճեր նայլն: Այժմ առանձին-առանձին ուսումնասիրենք, քն ի՞նչ ղեր կարող են կատարել տվյալ օդակները: խոտերը (առվույտ, կորնգան, երեքնուկ ն այլն) ցանքաշրջանառության մեջ Բազմամյա լոտերի օղակր մեծ դներԼ կատարում հողի ինրրիուքյան բարձրացմանգործում. բարելավում ( հռղի ֆիզիկական հսւտկությունները, ավելացնում ջրակայուն կնձիկների քաճակը, լավացնում վարնլաշերտի կառուցվածթը: Նվ քանի որ հողում բողնում են բուսական մնացորղննրի մեծ կնընսագանզված,արմատճերի վըրա զործունեության շճորհիվ հողը հարսնղաձ պալարարակտերիաների տանում է մատչելի ազոտով: Նորմալ աճի պայմաններում ստվերում Բազմամյա

ճնշում են մոլախոտայինբուսականությունը, վատացնում ղրանց կյաճքի պայմանները:Բազմամյա խոտարույսնրը ցանքաշրջանառության մնջ թողնումեն 2-3 տարի, այղ ընքացքումհողում կուտակհետո վում են այնքան սննղատարրեր, ռր բազմամյա |լսխոտերից նն 2-3 է Այղ բավարարել տարի: պատճամշակվող բույսերին կարող ռը, որ բազմամյա խոտերիցհնսո աճնցվող մշակարույսերից ստացվում Լ բարձր բնրք: Սովորաբար, բազմամյա խոտերից հետո նպատակահարմար է ղաշտը հատկացնել տնտեսությունում մշակվող առաջատար մշակարույսին: ն

|

դրանց` պաշտպանում են բարձը ջերմության ազդնցությունից, այլ կերպ ասած՝ ծածկոցի դեր են կատարում: Հացաբույսերիբերքահավաքիցհետո պեսչք Լ արզելել անասունների մուտքը ենթացանք կատարած դաշտ, որպեսզի կճղակներով արմատախիլչարվեն հողում դնռնսլավ չամքացված խոտաբույսերի արմատները: Ինչպես նշեցինք, բազմամյա խոտերի /հատկապես առվույտի/

`

Բազմամյա լսոտերը կարելի Է ցանել երկու ձնով՝ մաթուր ն ծածկոցով: Անկալս նրանից ծածկոց հանղիսացողմշակաբույսը աշնանացա՞նէ, թքե՞գարնանացան,նսլատակահարմարէ րազմամյա |սոտերի ցանքը կատարել զարնանը՝ ենթացանքիձնով: Ըւսցառություն կարող են կազմել այն շրջաններում, որտեղ տշունը նրկարատնեԷ են առկա Լ համապատասխանջերմություն, ն խոզանացանմշակաբույսերի հնտ ցանելիս լսոտաբույսերը հոդում կարուլ են կազմակերպել այնպիսի արմատային համակարզ, որր չի ցրտահարում: Մեր հանրապետությունում այղպիսիք կարող են հանղիսանալ ծովի մակերնույթից մինչն 1200 մ բարձրությանտարածքները: Բազմամյա |սուտերիմաքուր ցանք կատարվում է այն ղեսլքում, երբ որոշակի նպատակ Լ հետապնղվում /նոր սերմերի բազմացում, զիտահեսազոտական աշխատանքներիկատարում, ինչպես նան՝ համեմատաբարչորային շրջաններում, որան անասնակերի |սիսա կարիք Լ զգացվում: սերմերըցանվում Ցանք ծածկովով այն |, երբ բազմամյւս |ստմտւերի են որեԼ համատարած կամ շարահերկ մշակարույսերովզբաղեցված դաշտում, աշնունացան հացաբույսերի վրա կամ զարնանացան հացահատիկներիցանքից անմիջասլես հնսա, կամ ղրան զուվահնռ: Բնղ որում` սկզբում հացահատիկը, ապա |սոտերի սերմերը: Խորհուրղ չի տրվում միասին ցանել, քանի որ ղրանց սերմերի ձեր ն մնծությունը, ինչպես ճան սորունության ասսիճանը տարբեր են, որի պատճառովհավատարցանք չի ստացվում: Աշնանացան հացահատիկներովզրաղեցված դաշսում զարնանը ենթացանք կատարելիս պետք է աշխատել ցանքը կատարել աշնանացանճիշարքերի միջն / միջշարային տարածքներում: Բազմամյա լոտերի ծիլերը շատ գզայուն են ն արնի ջերմությունից կարող են ոչնչանալ: Աշնանացանհացարույսերը սավնրելով

քաշրջանառությանմեջ հետեյալ հաջորղակ ջերմահավաքիցհետո մ ցան եզիպտացորնն, ա րառել վաղահաս կարտ Խոզանացան եզիպյ տի բույսերը բավակա հնձվում ու եզիպտաց նպաստավոր տարիներ հավաքից հետո աշնան Անասունների համա Արարատյանղաշտավ ցաբույսերիվրա կարելի տոստանալ առվույտի Քանի որ բազմամյ քանակությամբազոսւ, մշակել շաքարի ճակն քանակութ Ազոտի մենծ ցասականազդեցությո կան ցուցանիշներիվրա Ցելե անքաշրջա ռում են այն ղեպքերու սին են, որ մշակաբույ տել, կամ մթնոլորտ է գ անհրաժեշտություն պայքար միաժամանակ թյան ղեմ: ցելի տակ թ Դաշտար

Այն տարածքներում սեր աճեցնել ն միավո րանթ, պետք Լ օզտազո Արարատյան հարք սեր, մեծ կիրառություն

ղաշտում:

ենթացանք կարելի Լ կ

բայցվերը նշված պատճառներովերրեմն հարկադրաբարմայնկիրա-

դում

են:

Ջրովի երկրավզործությանպայմաններումցելեր չեն կիրառվում, իսկ մթնոլորտային տնղումներովասլահովված վայրերում անհրաժնշսության ղեպքում, պետթ է կիրառել զբաղված ցելեր: Ցել թողնվում Լ մոլախոտերովաղտոտված,սննղասարրերով աղքատ, նվավազույն |սոնավություն ունեցոդ, մի քանի սարի անընդմեջ համատարած ցանվող մշակարույսնրից (հատկասլես զարնաճացան հացւսբույսերից)հնառ: Մաթուր ցել քողնված ղաշսմումհողի մեջ եղած ոչ մատչելի միացությունները ղանղաղորեն քայքայվելով, վերածվում են մատչելի ձեերի ն հողը հարստացնումսննդատարըներով: Ցելաղաշտի ճիշտ մշակումը պահանջում Լ տեական ժամանակ, յուրաքանչյուր մշակման ժամանակ ոչնչացվումեն ծլած հնտնաբար, մոլալատանրը:Միաժամանակկյանքի նն կոչվում նդր սերմեր, որոնթ ծլելով արմատախիլ են արվում հաջորդ մշակության ժամանակ: Այլ կերպ ատած՝ մոլախոտերիդեմ լավացույն պայքար իրականացվում է ցելաղաշտի մշակությանժամանակ: Ցելադաշսի պարբերարարմշակության շնորհիվ հողի մակերնսային շերտր միշսւ լինում է փուխր, մազականությունը՝ խախտված (կապիլյարականությունը),ն հողից համեմատարար քիչ ջուրէ զոլորշիանում: նպաստում է նան խքնավության կուտակմանը: Ցնլաղաշտում բարելավվում են նան հողի ֆիզիկական հատկու-

Փաստորեն, ցելաղաշսւը

թյունները: Զբաղված ցելեր կիրառում են

՝ այն վայրերում, որոնք ապահովված են խոնավությամը:Վաղ զարնանըցելաղաշտ թողնված ղաշսւն զբաղնցնում են կարճ վեզեսւացիայի տնողություն ունեցող մշակաբույսերով՝ հիմնականում ընդեղենով,վարսակով, եզիպտացորննով: Վերգետնյա զանզվածը հավաքում, օգտազործումեն ռրպնեսկանաչ կեր կամ սիլոսի հումք, ապա ղաշտը նախապատրաստում աշնանացան մշակաբույսերի ցանքին: Երկու բերքի հաշվարկով տնաեսական արղյունավետոչւթյունն ավելի րարձր Լ զբաղվածցելերում, քան մաքուրում: Շարահերկե անքաշրջանառությանմեջ (ծխախոսս,ճակնդեղ, |

ն

արմյոֆիլ,

բանջարաբոսաանային

ացորնեն,

ն

ույլն) Շարահերկերը արղյունավետությամբ ճիշտ մշակության մոտենում են ցելերին: Որովհեսւե ղրանց հնսչցանթյա մշադետթքում, կության միջոցով պա քարԼ տարվում մոլախոտային րուսականուԼ պահվում թյան ղեմ, հողի մակերեսայինշերտր: Վասն այն Լ, որ պարրերաբարփլարեցնելով՝հոլի ստրուկտուրանքայքայվում ու փոշիանում Լ: Շարահերկնրիցրարձր բերք ստանալու համար՝ պարարտացնում են բարձր նորմաներով,որոնց մի մասը մշակաբույսերի կողմից չի օվտավործվում ն կուտակվում Լ հողում: Ընղդեղենների, հացարույսնրի ճիշտ մշակության դեպքում նույնԼ պես կարելի պահպանել ն բարձրացնել հողի բերրիությունը,սակայն ոչ բարձր մակարղակով: Այս առումով, բազմամյա |սոսւերի,ցելերի ն շարահնըկերիօղակները ցանքաշրջանառությունումհամարվում են առաջնային, ն դրանց որակը: առկայությամբԼլ պայմանավորվում1 ցանքաշրջանառության ն ազտարրեր Հաշվի առնելով, որ տարբեր մշակաբույսեր ցելեր ն նն ունենում հողի րերրիության հետնորղ մշակաբույսնղնեցություն րի բերքատվության վրա, մեր հանրապետության պայմաններում խորհուրղ է տրվում սւարբեր ցանքաշրջանառություններումմշակաբույսերը տեղաղրել ներքոհիշյալ նախորդներիցհետո: (աշնանացան ցորնն, աշորա, գահացահատիկները Աշնանացան բի) տեղաղրելմաքուր ցելերից,բազմամյա խոտերից, րնղնդենից,ինչպես նան բազմամյա լսոտնրից, ցելերից ն շարահերկերիցհետո մեկ տարի մշակած հացահատիկներից հետո: Շարահերկերից ու բանմշակաբույսերից հետո մշակելու ղեպքում պետք ջարաբոստանային է հաշվի առնելրերքահավաքի ժամկետները,այն հաշվով, որ հնարացանթի աշնանացաննների համար հողը նախապատրաստել վոր լինի Դա անհրաժնշս: է, որպեսզի հերկից հետո նդրմալ հողր նստի, սերմերը պահպանվեն սահմանված խորությունում, ու քվակայմանհանգույցը հողից դուրս չմղվի ե, ցրտահարվի:

փուլսր

`

ժամկետներում:

բույսերի

հազահատի

Գարնանացան

սակ)

տեղադրել

հետո:

Ցելնլերից հնաո

"

լնն

որեն.

գա

հաճա

աՈ-

րազմամյա խոտերից, շարահերկերից, ընղեղենից ՝

մշակելզարնանացանհացախորհուրղչիչիտրվում խորհուրդ տր շակել

մշակաբույսեր

.-

"

"

Ր

հատիկ, բանի որ ցելի մշակության ժամանակր երկարում է: Առանձին ղեպթելում, երբ հնարավոր չէ մշակարույսերը այլ մշակարույսնրով ընղմիջել, ասիպվածայն պետր Լ իրականացնել ցելի միջոցով: ՀՇՀարահերկ մշակաբույսերը տնղաղրել հացահատիկներիցհնսւո, նն որոնց նախորղը եղել բազմամյա |սոտեր, ցելեր ն շարահերկեր: Է Շարահերկեր կարելի մշակել նան շարահերկերիցհետո մի թանի սարի, ինչսլես նւսն բանջարաբոստանայինմշակարույսերիցհես: Րանցատրրոմեաւնաւլին մշակաբույսերը տնեղաղըել՝ բազմամյա ն միամյա |Կոտերից,ընղեղենից, շարահերկերից,նացահատիկներից, բանջարարոստանայինմշակաբույսերից հետո, սակայն նույն բույսերից 2-4 տարուց ոչ ավելի: Բազմամյա ն միամյա խոտերի ննթասցանիըկատարել աշնանագան, գարնանացան հացաբույսերի ն իոզանացան եզիսլասցորենի ցանբերում: Ցանքթաշրջանառություններումմշտկաբո լսերի հաջորդականությունը սահմանելիս պետր Լ նկատի աճեն. Հազցահատիկները ցանկալի է 2 տարուց ավելի հաջորդեն ոեկր մյուսին, ճ Բազմամյա խոտերը միննույն յրաշսսսմ թողնել 2-3 սւարի. Ճ Բազմամյա իտտերից հնտտ ղաշտր չհատկացնել ընդնեդենին, քանի որ դրանք նույնպես հողում կուտակում են ազո: Պետթ Լ մշակել այնսյիսի մշակարույներ, որոնք ազսաի կարիք շաս) են զզում, Ցել թողնել միայն երկու ն ավելի տարիներ աճնրնղմեջմշակվող հացահատիկներիցհեսա: Յորաթանչյուր սնունսություն, անկախունեցած հողատարածության չափիզ, պետք է կարողանա ատրածքիօզաազործումը կազմակերպել այնպես, որ միոււյոր տաբածությունից արասդրանթի մեկ ժիավորի վրա միջոցներինվազազույն ծախսումներովստասնտ առավելագույն արվյունթ: Յուրաբանչյույմ մշակութույսից կարելի Լ բարձր արդյունք սատնալ այն դեսյքում, երբ հողակլիմայական պայմաններինհամասլատասխան, կիրառվում են ազրոստեխնիկական համալիր այնպիսի միջոցառումներ, որոնք առավելավույն չափով են համապատասխանում բույսի պահանջներին: Ցանքթաշրջանառություն կազմելու համար առաջնային նշանա-

քան

հան

ցանքթաշրջանառությունն ղրա կարիքն զգացվումէ տն վածքն ու համամասնություն ճում, շահույթի ապահովու հնարավորություններըն այլ հա մշակաբույսերի ն ցելերի պահանջներինհամ կական

մար կարող Է հիմք

ցանքաշ Այսպիսով,

կարեոր

Մասնազիտալյմանընտր վորված լինի արտաղրանքի կայական հարաբերություն է, որպեսզիյուրաքանչյուր տ մակերպի նախօրոթ կնքված գտնի իր շուկան, սրաեղ կա Առաջնային նշտնակությ պայմաններին համասատա ցանթաշրջանառությունննր ունի նշանակությու արտաղրվող մթերթի Պետթ Լ ճիշտ հարար սերի տարբեր սճրերի միջե, արղյունավնս ն բարձը շահու սորտի սահմաններում" չան կական ցույանիշները: Ցանքաշրջանառության պայմանավորված Լ վարել քանակով, արտադրվող մթ քանակն ավելի շատ է, քան է աճնցննլ մի քանի մշակ տարածք ն անվանել հավ ղաշա: Եքն ղաշտերի քանակ ապա նույն մշակարույսով կ

կություն ունի տնտեսությա թյունների փսխհարաբերությ

սխնման կազմելուց հնսո, այն պեսւթ Է իրականացնելբնության մնջ: Ռրթան կարճ ժամանակահատվածում մանղաղրվիայն, արդյունքն այնթան բարձը կլինի: Իրացված են համարվումայն ցանթաշրջանառուըբյունները, որոնցումմշակարույսերիսւեղադրումըդաշտում համապատասխանում Է նախատեսված սինմային: Ցանքաշրջանառդության իրացման համար պեսւք Լ կազմել վւվսանցյմանպլան, որի նսլատակն Լ՝ միննույնդաշտում մշակվող տարբերմշակարույսնքկամ ցե|նալստման, լեր 2-3 տարվա ընթացքում, առանցագրոտեխնիկայի ն հնարավոր լինի այնպես, որ միավորել դաշտր ղառնա միատարը զբաղեցնել մեկ մշակարույսով: Անհրաժնեշառչթյան դեպքում հավաքական, միանմանագրոտնլխնիկապահանջող մշակարույսերով: Քանի որ գյուղացիական մւնտեսություններում հոդատւսրածությունները փոքր նն ն մեկ ղաշտում անհրաժեշտ է լինում մշակել մի քանի մշակարայս, զրեքն հնարավոր չէ դրանք խմրավորնլ ն ցրաղեցնել մեկ մշակարբույով` հնտնեապնս,նույն ղաշտում, յուրաքանչյար առանձին մշակարույսով զբաղեցված տարածթ անհերթափոլս չպետք Լ զբաղեցնել: Անհրաժնշս: Լ կիրառել մշակաբույսերի որոշակի հաջորդականություն: Այսպես, եթե Արարատյան հարթավայրի որեէ զյուղացիական անտեսությունում կիրառվող ցանքաշրջանառությանղաշտերից մնկում, ռրի տարածությունը մեկ հնկտար Լ ն այղտեղ մշակվելու է 0.3հա վարունզ, 0.4հա լոլիկ ն, ննքաղրըննք,0.3հմ բաղրիջան, ապա պետք Լ ճիշտ հարաբերություն սահմանվի նան տարրերմշակարուսերի տւսրբնը |սմբերիմիջն, մշւսկության համար ընտրելով առավել արղյունավես ն բարձր շահույթ ապահռվողմշակարույս /ճույնիսկ սորտի սահմաններում"չանանսելով նան արտադրվող մթերթի որակազամ Ջոցանիչոնիը: Հաջորղ տարին խորհուրղ չի տրվում մշակաբույսերն սճենցնել նույն անղում, նպատակահարմարէ ղրանց տեղերը փոփոկխել:5վյալ մշակարույսը նույն տեղը կվերաղառնա երնք տարի հետո, այլ կերպ ասած 2) բաղրիջան, լոլիկ, վարունզ, 3) լոլիկ, վարունզ,րաղրիջան: Հաջորղ՝ 4-րղ տարում, հնրթականությունընույն ձնով կկրկնվի, նթե բույսերի կառուցվածքը փոփոխությանչենթարկվի: Հաշվի առնելով հանրապետությանբնակլիմայականպայմաննն-

ե շուկայի պահանջները, տարբեր րի առանձնահատցկությունները զոաիներումպետք Լ կիրառել ցանքաշրջանառությանտարբեր աիպեր ն սխնմաներ:

Ալյսպես,Արարասւյան հարթավայրիպայմաններումկարելի է կիրառել մշակաբույսերիհնանյալ հաջորղականությունը՝ յ. 2. 3.

:

Դ. 1. 2.

3.

Դ

Բանջարեղեն Միամյա երեքնուկ (շարդար) Բանջարեղեն

Իսկ եթն անտեսություննունի անասնապահականուղղվածություն, անհրաժնշակլինի հռզալ նան անասնակերիմասին ն կիրառել հնանյալ սխեման` 1.

2. 3. 4.

Խոզանացած եզիպաացորեն| առվույտի նճթացանք Առվույտ, օզտազործմանառաջին տարի Առվույսւ, օգտազործմաներկրորղ սարի

Բանջարարոստան

աառեսին յան հարքավայրումմշակարույսնԱրարատ Վերջին 5. Ըանջարեղնն

-

հերթափոխությունը կլինի 1)վաբուռգ, բաղրիջամ, 1ոլիզ,

կարտոֆիլ Է լսոգանացանմշակարույս Բանջարեղեն Բանջարեղեն

է. Վաղահաս 2.

իլՐ

մ

Բանջարեղեն Բանջարեղեն զիպտացգորեն

(հավաքական)

է հետեյալ սխեմաները, լականուքյան

որոշակի տեղ զրավում աշնանացանհացահա-ի կառուցվածքում

տիկ

այղ

իսկ

մշակարույսերի էլ կարելի 1 կիրառել պատճառով

հա-

"7Աշնանացան հացահատիկ խոգանացան մշակարույս 2.Բանջարեղեն ղ

-

1.Բանջարեղեն կամ լ.

`

ԱշնանացանՒ առվույտի ենրացանք

Աաաա ինում Առվույտ, օզմւազործմսւն երկրորղ տարի 4. բանջարեղեն 5. Բանջարնդնն ճ. Վաղահաս կարտոֆիլէ լխոզանացած մշակաբույս Այս սխեմայի կիրառումը հնարավորություն կստաաշնանացան հացահատիկիբերքահավաքիցհեստ առվույտից ստանալ 1-2 հար կոսլիտ կեր կամ մեկ հար կոպիտ կեր ն մեկ հար կանաչ զանզված՝ որսչես հյութալի կեր: Նալսալնռնային ն լնռճային գոտիների անջրղի պայմաններում խորհուրղ Լ տրվում կիրառելհետնյալ սխեմաները. է. Ցել 2. Աշնանացանհացահատիկ 3. Գարնանացան 3.

լ. 2.

Ցել Աշնանացանհացահատիկ

Ցել Աշնանացանհացահատիկ 3. Գարնանացան Է կորնգան 4. Կորնզան, օզտազործման 1 տարի Տ. Կորնզան, օզտազործման2 տարի 6. Աշնանացան հացահատիկ 7. Գարնանացանհացահատիկ Ռազմամյա խոտերըցանքաշրջանառության մեջ կարելի Լ պահել 4 ն ավելի տարի՝ ճպատակունենալով առաջին 2 սւարիներինսսւանալ կոպիտկներ,իսկ մնացած տարիներինօզտազործելորպես կուլտուրական արոտներ: Նշված բոլոր սխեմաներըուղեցույց են, քանի որ մշակաբույսերի կառուցվածքը ն զբաղեցրած տարածքները պայմանավորվածեն ն ֆերմերը ինքր ֆերմերային սւնտեսություններիուղղվածությունիգ, պետք Լ որոշի, քե որ սխեման կիրառի: լ.

2.

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՆԱԽԱԳԾՈՒՄԸ

Ցանթաշրջանառությաննալսազծումըընղունվամ Լ երեք Լտապով` ւսռաջինը ցանքաշրջանառության նալխազծումն|, երկրորդը` ընդունումը, երրորդը` ընդունված նախավզծիներդրումը(իրազումը) բճության մեջ: Նախազծման համտր հիմք նն հանդիսանումտնսւեսությանկողմից նախազծողկազմակերպություններին տրված սլահանջները: Ցանքաշրջանառաթյան նախագծումն սկսվամ Լ ճալսապատրաստականու նախազծմանաշլսատանքներով:

Նախապատրաստականաշխատանքներիմեջ մանում են ճախազծող կազմակերսլությունների կողմից ստացած առաջաղրանքները, որում պետք Լ արտահայտվեն ճախազծիհիմնավորումը,հեռանկարային մասնազիտացմանցուցանիշները, արտաղրության կազմակերպման ն կառավարմանկառուցվածթը, աճասնապահական, բազմամյա անկարկնեքիտեղտղիման վայրերը, զյաղաաճաեսական մշակաբույսերի կառուցվածքը ն զբաղեցվող տարածքների չափնրը, ճավոսսեսվող միջին բերքատվությունը: Նախազծող կազմակերպությունըկսարզաբանման է ենթարկում հողատարածքները, կատարում Է հետագոտականուսումն ասիրուբյոններ, հավաքում ն մշակում Լ հողատարածքներիբերրիության վերաբերյալ տվյալներ, րստ մշակարույսերիկառուցվածթինախազծում ն սահմանում է դաշտերի արդյունավետ սահմաններ: ՆախավզծումբուղեկցվումԼ զրաֆիկական ն բացատրական մասերով. զրաֆիկական մասում արտահայտվում Լ հողազծազրման քարտեզազրումը՝հողային, ազրոտեխնիկակոսն, հակաՒրոզիոնթարտեզներովն զրուֆիկական այլ նյութերով: Տեքսմւույին մասում մանրամասվումէ անտեսությանզործունեությունը, նրա վարումը ն եղած իրական վիճակը: Տվյալներ, որոնք անհրաժեշտեն ցանքաշրջանառությաննախազծման համար: Լ ազրոնոմ մասՑաճթաշրջանաւությանընդունումըկատարվում են նազետի ղեկավարությամբ, որին մասնակցում տնտեսության անօրենը ն փռրձված աշլաստողներ`հաշվի առնելով հետնյալ ցուվանիշները,պայմանները ն լուծման ենթակախնդիրները.

աաթիների ապահովելու տնտեսությունում մշակվող մշակարույսերի ցանքի պլանի կատարումը, 2. Տնտեսության համար պլանավորված անասնատեսակննրի, նրանց մթերատվության բարձրացման կերի անհրաժնշտ րազայի

Աղյուսակ18

Լ. Ըստ

ստեղծմանառաջաղրանթներիկատարումը, 3. Տնանսության հողատարածքի արղյումցավնատ օզաազործումը, նոր հողերի իրացումը, ցանքաշրջանառությունննրիցանքաստարածությունների նպատակահարմարհարաբերակցությանսահմանումը, անհրաժեշս: կերի բազայի ստեղծումըն այլ ճյուղերի զարզացու-

մր,

4.

Հողապաշտսյանանտառաշնըտնրիե

պլատդատու

ՍՇԱԿԱՐՈՒՅՍԵՐԻ

ՍՎ

ԶԲԱՂԵՑՐԱԾ

ՑԵԼԻ

/հա, աոկոս/

(թիվ

Տ

Մշակաբույսերու ցելեր ան կացան

անազան

սա

մ

տնկարկների

տ

տեղաղրումը,

Մշակաբույսերի ագրոտնխնիկական հաջորդականության ճիշտ ն նպատակայինսահմանումը, 6. Պլանավորված համախառն բերքի ստացման ապահովումը, 7. Տնանսության նյութաստեխնիկական րազայի արղյունավետ

52.0

5.

օզաազործումը

ն

այլն:

Վերոհիշյալների հիման վրա առանձնացվում են այն հողստարածքներր, որոնթ դրվելու են ցանքաշրջանառությանմնջ: '

Ցանքաշրջանառության նախագծման համար մշակարույսերը ն պեսլքթԼ խմբավորել ցնելերնըստ նրանց առանձնահատվկությունննրի ն որոշել զբաղեցրած տարածքները, ասլա հաշվարկել ն որսշել, թն որ խումբը քանի դաշտ: կարող Լ զբաղեցնել ն յուրաքանչյուր ղաշտի մեծությունը ինչքան կլինի /աղյուսակ 19/: Աղյուսակ 19

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

Նլնելով սլայմաններից ն հնարավորություններից,ձեկ տնանսության մեջ կարելի Լ ճալխագծելցանքաշրջանառությանմի քանի սփ-

ԵՎ ՑԵԼԵՐԻ

ԽՄՐԱՎՈՐՈՒՄԸ

Զբաղված

Խումբը

պեր:

Ընդունենք նախալեռնային զուռու որնէ հողատարածքից ցանքաշրջանառության մեջ սպլեսքԷ ըճդզրկել 52 հեկտար տարածք, որաեղ մշակաբույսերը ն ցելերը սլնտք Լ զբաղեցնենհետնյալ բանակի տարածք (աղյուսակ 18)

ՏԱՐԱԾՔԸ

| Գարճանացաճ

Է4,7

«

Դաշտերի

28.3

Դաշտի միջին մեծությունն ընդունում ենք խմբի մեջ մտնող ամննափռքրը հեկտարայինտարածությունզրաղեցնողղաշտիմեծուբյունը: Մեր օրինակումայղպիսիղաշտ զբաղեցնում է ցելը՝ 7.2 հեկտար: մոտ 7.2 հա ղաշտ, եքե ստացվածտասնորղական 52ի : 7.2 թիվը 0,5-ից ցածը է՝ անտեսվումԼ, իսկ եքն 0,5-ից մեծ է, կլորացվում է: -

Մեր օրինակումցանքաշրջանառությանղաշտերի թիվր կլինի 7 (աղ:) ուրեմն պետք Լ կազմվի 7-ղաշսոյացանքաշրջանառություն: Վերոհիշյալ տվյալների հիման վրա սլեսյք Է սահմանվի մշակաբույսերին ցելերի ճիշտ հաջորղականությունը: Սովորաբարցանքաշրըջանառության մեջ մշակարույսերիհաջորղականությունըսահմանելիս այն սկսվում Է ցելով կամ բազմամյա խոտերի ննքացանքով,նթն դրանք բացակայում են՝ ցանկացածմշա-

կարույսով: Մնը օրինակումայն կունենա հետեյալ տեսքը` Լ

տարիներինսլետք Լ պահսլանվենյուրաքանչյուր մշակաբույսիսյյաճավորված հեկտարային մոտավոր սմարածքը՝այն հաշվով, ոի ազրոսւելսնիկայիճիշտ:կիրառմանշնորհիվ ապահովվիպլանավորված համախառն րերքի ստացումը, ցանքաշրջանառությանիրացումը կատարվի հնարավորիշատ կտրճ ժամկեսյում: Այժմ ցույց տանք փոլսանցմանպլանի կազմմանօրինակըաղյու-

սակում.

Ցել

Աշնանացանցորեն 3. ցորենն| խոտի ենքացանթ 4. Բազմամյա խոտ, օգտագործմանԼ տարվա Տ. Բազմամյա խոտ, օգտագործման 11 տարվա 6. Աշնանացանցորեն 7. Գարնանացան(ցորեն, վարսակ) Ցանքաշրջանառության սխեմայի կազմմամըբ ավարտվումէ ցանքաշրջանառությաննախազծումը: ւ: ԵրկրորդԼաապը նախագծվածցանքաշրջանառությանսխեմայի անդաղրումն Լ բնության մեջ, այսինքն՝ դրա իրացումը որ Հաշվի դաշտերը տարը չեն լինի, քանի որ է, որ այնտեղ լինեն մշակված տարրեր մշակաբույսերկամ զրաղեցված լինեն ցելով /ույն էլ տարրեր հեկտարային տարածուբյուններով/,ուստի պետք է կազմել փոխանցման պլան, որի նպատակնէ միննույն դաշտը զբանախկինում ղեցրած մշակարույսերըն ցելերը 2-3 տարիների ընթքացթումխմրավորել ըստ հաջորդականությանայնպես, որ դաշտր ղառնա միասար ն զբադեցվիմեկ մշակարույսովկամ ցելով: Եթն ղաշաւերիթիվը ավելի թիչ է, քան մշակարույսերն ու ցելերն են, ապա այս դեպքում մի քանի դաշա կարելի Լ զբաղեցնել մեկ մշակարույսովկամ ցելով: Իսկ նքն մշակաբույսերիկամ ցելերի քանակն ավելի շատ Լ, քան դաշտերիթիվն է, ապա մի քանի կենսաբանական մոտիկառանձնահատկություններ ունեցող մշակարույսերկամ ցելեր կարող են մշակել մեկ ղաշտում ն անվանել հավաքական: Ցանթաշրջանառությանիրացման նպատակով փոխանցման

ՑԱՆՔԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

2.

Գարնանացան բազմամյա

: առնելով այն, ցանթաշրջանառության միահնարավոր

Աղյուսակ 20

«|

Փոխանցման տարիճերը զբաղեցվելու Է Նախորդ տարում

413» 1 | 23 -

ՊԼԱՆ

ՓՈԽԱՆՑՄԱՆ

|Վարտ

ա|

28.

350 Ցել

|

| ԲԱ վա 13 բ Ա բոա 5-5Բազխոտ Աման

հա

|

2083թ.

Աշճ.

| |

Իրացմաճտարի

հա

2.

Ցեւ

Գաբք-

ՒՅՑ

Կա

|

ծել աւ. 33 3.3 | տարա | Քազխոլգ Լտարփա. | | 26| | Խոտ 3 Ի73: | Խտ տարվա Աչ. | Գար.» | աո || "պ" |53| գաւ || ՀԱԱ |1 Ւ| ԱԱ Ե հրա ր ՀԱ ն խան ո աա Ւ Անան աա -Իջ Վարսակ. 21| հատ տարվա175|վ Տոր վ|վ " աոա սաա 1 Արո" ը, ա ար «ա Ինա Ւ» Յա Խդտ 1տարվա35| ԹՎԵՐ» | 35 Աշ.

հա

Լր

1"

ոռ

տա

|Թ

ցորեն

Ւռ

Խաոո

Ցանքաշրջանառությանիրացումից հետո յուրաքանչյուր ղաշտի համար /նույն զբաղվածությունից նլնելով/ կազմվում Լ հոդի մշակման ն պարարտացման, մոլախոտերի,վնասասւուներին հիվանղությունների դեմ պայքարի նախագիծ,ընդ որում՝ փոխանցմանյուրաիսկ իրաքանչյուր սւարվա համար կազմվում Է առանձին-առանձին, հետո է կազմված նալազիծր կարող օգտակար լինել նան ցումից մյաս տարիների համար:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ

ԲՈՎԱՆՂԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ազրոթիմիա(Բ.Ա. Յագողիճիլխմբազրությամը),Մոսկվա, Կոլոս,

|989թ.

Աղաջանյան Հայասսյանի մոլախոտայինրուսականությունը ն պայքարը նրա ղեմ: Հատոր 1,2,3,4, Երնան, 1957-1968թթ. Աղաջանյան Գ.Խ., Մաբնոսյան ԼԼԱ.- Դաշտային կուլտուրանեն նրանցազրոտնխնիկան,հատոր 1, 2, Երեան, 1958թ. րը Արարատյան Ա.Ա.- Հտյասաանիմոլախոտերը:Նրնան, 1963թ. Բարայան Գ.Վ.- Ազռաի,ֆոսֆորի, կալիումի հաշվեկշիռը հանրապետությաներկրագործությունում,Երնան, 1980ք. Գյուլխասյան Մ. Ա. ն ուրիշճեր.- Ազրոնոմիայիհիմունքներ: Գ.Խ.-

Շրնան, 1973թ.

Հեղինակիկողմից Լ... աաա ւ.3 Ներածություն ւՏ ԼԼ Ընդհանույ մաս Բույսերի աճի ն գարգացմանզործաններնու պայմանները Հողազոյացմածգործընթացը. սաա 28 Մոլախոտերըն սյայքարի միջոցներըղրանց ղեմ ե խնդիրները Հողի մշակման ճշանակությունը Հողի մշաւման տելխնոլոգիական զործոնները Հողի մշակման համակարգերը Հողի մշակման որակի զնահատման ցուցանիշները 'Դարարսչանյուքեր Լաւ

1974քբ.

անայ

.ււ...ււււ......ւ..ն

.............ե............

ԼԼ...

ւ...

աւա

աան

աադաակկ Յանքաշրջանառություցննը մա աաա աաա անա, 13) Ցանքթաշրջանասության նախագծումը. աաակկաաավա ականա, ապան

Հայրտպետյան1-.Մ., Պետրոսյան Հ.Պ.- Մելիսրատիվ հողագիտություն: Նրնան, 1987ք. Միրիմանյան Խ.Պ.- Հողագիտությանհիմունքներ:Երեան,

նկանակ

Օգաագործվածգրականություն

1971)ք. Մովսիսյան Ե.Մ.- Ագրոքիմիայիհիմունքներ:Երեան, 1971թ. Վիլյամս Վ.Ռ.- Հողազիտություն,երկրագործությունհողագիտության հիմունքներով:Երնան, 1940թ. Վորոբյով Ս.Ա. ն որիշներ.- Երկրագործություն:Երնան, 1976թ. հ/0Շ.ռ4. Լայօոտոօծ 1111. ռ 3ՇՍԼՇՈՇ)186. Խ16ղքօբողՂաթոօՇ

ոթյոօ.

19765.

8 ՇՇՂԵՇԽՕԽ

թյուաոօո 8.1. 1979բ,

աաա

Շվսեյեվա Ի.Ի.-.Քիմիան զյուդատնտեսությանմեջ: Երնան,

աաա

ո

24034866. ոք.

հ/օՇաոտ. 19645. 6 Շ օօոօոճխ

3օԽտՇՈ

ԷՕԳՈՕԾՇՈՇՈՒ»Ը

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

է ««ՍԱՐՎԱՐԴ ՀՐԱՏ»:

ՍՊԸ

տպ.

մամուլ: տպարանում:

9.75

ՀԱՄԱՐ

ՍՆԵՔԵՆԱՅԱՑՈՒՄ

60:84 1/16: Ծաւլալը՝ Տպաբանակը՝ 280 օրինակ:

Չափը՝

Տպագրլլել

Թուղթ օվսեթ:

ԵՐԵՎԱՆ

ՄԱՍՆԱԴԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԼԻՄՈՒՆՔՆեր

ԵՐԿՐԱԳՈՐԾՈՒԹՅԱՆ

ԳԱԼՍՏՅԱՆ

Ցոլակ Մաղաքի

ԵՍԱԿԱՆ ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏ