Ֆինանսական բացատրական բառարան

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

ՖԻ ՆԱՆՍԱԿԱՆ

Ա. Հ.

ԲԱՑԱՏՐԱԿԱՆ

ԲԱՌԱՐԱՆ

լ4զ

ԱՍՈՂԻԿ

«Ասողիկ»

հրատարակչություն

ԵՐԵՎԱՆ

ՀՏԴ ԳՄԴ

(038) 65.9(2) 26ց2

ՀրատարակմանԷ երաշխավորել

Հայկական գյուղատնտեսական ակադեմիայի ն. «Ֆինանսներ

Բ 260

Սիրովնվիրում եմ առաջինթոոնիկիս

վարկ» ամբիոնը

Հեղինակիկողմից

Տպագրվումէ ՀԳԱ-ի գիտականխորհրդիորոշմամբ

Գրախոսներ`

Բադանյան ո

Լ.Հ.,

Գթ., պրոֆեսոր

տ.գթ.

ԲոստանջյանՎ.Բ., տ.գ.դ., պրոֆեսոր ԴավոյանՍ.Ա., տ.գ.դ., պրոֆեսոր ՍարգսյանԱ.Զ., տ.գ.դ., պրոֆեսոր Բ260

ԲայաղյանԱՀ.Ֆինանսականբացատրական բառարան.-Եր.: Ասողիկ, 2004.- 334 էց:

Բառարանում ամբողջականտեսքով տրված ն պարզաբանվածեն ֆինանսականոլորտին առնչվող ու հաճախակիօգտագործվողտերմինների բացատրություններ:

Այն նախատեսվում Է տնտեսավարող սուբյեկտների, բանկերի, բյու-

ջետայինն հարկային մարմինների,ապահովագրական ընկերությունների, արժեթղթերիշուկայի, հաշվապահական հաշվառմանհամապատասխան մասնագետների,աուդիտորականկազմակերպությունների, ուսանողն դրանով հետաքրքրվողների ների, դասախոսների համար:

բ

46020300002004

ԳՄԴ

(012004

|ՏՑԽ 99941-30-80-3

Օ

65.9(2)2602

Բայադյան Ա.Հ.

2004 թ

Ֆինանսական հարաբերությունների կազմակերպումնու կարգավորումը հատկապես կարնորվում է անցումայինփուլում գտնվող երկրներում, մասնավորապեսնան ՀայաստանիՀանրապետությունում: Տնտեսավարման նոր պայմաններումսկսեցին ձնավորվել ու դեռնս ձնավորման փուլում են գտնվում տարբեր փոքր ու միջին չափի ընկերություններ, տեսակիբաժնետիրական տնտեսավարող սուբյեկտներ, ֆերմերային տնտեսություններ, որոնցգործունեությունըպետք է ընթանատնտեսականզարգացման ժամանակակից կանոնակարգով: Կապված հաշվապահական հաշվառմանմիջազգայինստանդարտներիներդրման,արժեթղթերի շուկայի ու բորսային գործի, դրամավարկայինքաղաքականության, հարկային, բանկային ն ապահովագրականհամափոփոխություններեն կատարվել կարգերիհետ, բավականաչափ համապատասխան բնագավառներում,ինչպես նան դրանցում կիրառվող տերմինաբանությունում:Այդ առումով փորձ է արվել պատրաստել ֆինանսականբառարան,որը բացի համառոտ բացատրություններից,ներառի նան այնպիսիցուցանիշների համակարգեր, որոնք հնարավորությունկտան գնահատելու ինչպես յուրաքանչյուր տնտեսավարողսուբյեկտի, այնպես էլ բանկի ֆինանսատնտեսականդրությունը:Իմ կարծիքով բառարանումընդգրկված յուրաքանչյուր հասկացությունբացատրվածէ պարզ ն հանգամանորեն:Այն իր կառուցվածքովբավականաչափընդգըրկուն է ն կիրառելիտնտեսագիտությար ոլորտին առնչվող հարցերի պարզաբանմանհամար: Բառարանիցօգտվողները, եթե որնէ կհանդիպենանհասկանալիբառերի, տերմինիբացատրությունում ապա դրանց բացատրությունըկարող են գտնել նույն բառարանում:

Նախօրոք իմ խորին շնորհակալություննեմ հայտնումբառարանից օգտվողներին, ովքեր կներկայացնենիրենց կարծիքներն ու նկատառումները, որոնք անպայմանհաշվի կառնվենհետագա աշխատանքներում:

Ա

Գրախոսներիկողմից

ԱԶԱՏ

ռում

է տնտեսագիտության մեջ ն

ԱԶԱՏ

ԱՐԺՈՒՅԹ

ՓՈԽԱՐԿԵԼԻ

-

արժույթ,

որը

կարող է

ա-

երկրների արժույթների հետ ն միաժամաօգտագործվելտվյալ երկրի նակ առանց որնէ սահմանափակման աար Կողքից, քաղաքացիներիու օտարերկրացիների վճարումների իրականացմանժամանակ` ընթացիկ շուկայական

զատ

ր իի

համառոտ ակի բացատրություններ, ր հասկացությունների ցությ են տն ֆինանսների ընդհանուր տեսությանը, որոնք վերաբերվում տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսներին ու վարկավորման գործընթացին, դրամաշրջանառությանը, բանկային ու հարկային համակարգերին, ապահովագրական գործին, հաշվապահական հաշվառմանն ու արժեթղթերի շուկային: Ֆինանսատնտեսական գործունեությանվերաբերյալ համապատասխանմասնագիտական գրականության ներկայիս պակասի պայմաններում, բառարանը հնարավորություն կնձեռնի ուսանողներին անհրաժեշտ մակարդակով ուսումնասիրել այդ ոլորտը: Այն իր ընդարձականվանացանկով օգտակար կլինի նան դասախոսների, տնտեսագիտության բնագավառիաշխատողների ն դրա հիմնախնդիրներովհետաքրքրվող մասնագետներիհամար: Բառարանում ընդգրկված են այնպիսի համալիր ցուցանիշների (ֆինանսական կայունություն, գործարար ակտիվություն, շահութաբերություն, իրացվելիություն) բացատրություններ,որոնք հնարավորությունկտան գնահատելու տնտեսավարողսուբյեկտների, բանկերի ֆինանսականդրությունը:

ների

դիվիդենտ(շահաբաժին)տալու նպատակով:

կիրառվող հաճախակի տերմինր

-

փոփոխումը չի այն արժեթղթերնեն, որոնց սեփականատերերի վերահսկվումդրանց թողարկողիկողմից, այլ կարող է հաշվառվել

Հայաստանի Հանրապետությունն ազատական տնտեսական հարաբերություններինանցման փուլում առնչվեց ստնտեսագիտությունում օգտագործվող ժամանակակիցտերմինաբանականն տնտեսական երնույթների մեկնաբանմանբազմաթիվ խնդիրների հետ: Դրանց լուծման առումով, կարնորելով համաշխարհային

ա աոնե կի հրուը,

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

փոխարկվել

այլ

ճու րԲՅ

ոփոխարժեքով:Ազատ փոխարկելիարժույթներիփոխանակման լորտը տարածվում է ինչպես ընթացիկհաշվի գործառնությունների` (կապված արտաքին առետրայինգործարքների, արտերկրյա տուրիզմի, ոչ առնտրայինվճարումներիհետ), այնպես էլ արտա-

քին վարկերի ն օտարերկրյա ներդրումներիշարժի գծով գործառ-

նություններիվրա: ԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՐԴՅՈՒՆՔ

-

որոշակի ժամանակաշրջանում,սո-

վորաբար, մեկ տարվա ընթացքում տվյալ երկրի տնտեսության մեջ արտադրվածբոլոր ապրանքներիու մատուցված ծառայութ-

|

յունների ընդհանուր արժեքն է դրամական արտահայտությամբ: ն Ընդունված է առանձնացնել համախառն ազգային արդյունքը զուտ ազգայինարդյունքը: Վերջինս հավասար է` համախառնազ-

գային արդյունքից հանած ամորտիզացիոնմասհանումները (հիմնականմիջոցների մաշվածքի արժեքը): ԱԶԳԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՏԻ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ»- այն հաշիվներնեն, որոնք

ինչպես հիմնականմակրոտններառում են տեղեկատվություններ տեսական ցուցանիշների,այնպես էլ տնտեսության տարբեր ճյուաղբյուրնեղերում արտադրության,եկամուտներիկազմավորման

արժեքներիձեռք բերմանհամար րի, գների, ապրանքանյութական կատարված ծախսերի վերաբերյալ:Նշված տեղեկատվությունների հիման վրա հաշվարկվում է երկրի ազգային եկամուտը ն, որի

լայնորեն օգտագործվում են ազգային տնտեսությանզարգացմանմակարդակը գնահատելուհամար: կազմված հաշիվները,

յամբ: Իրենից ներկայացնում է արտադրության բոլոր գործոնների

թացների մասին: Ազգային հաշիվների հիմնական տեսակները խմբավորվումեն ըստ տնտեսական կոնկրետ գործառնություններ մասնակիցների:Այդ հաշիվներից են՝ արտադրութիրականացնող ու յան, եկամուտների կազմավորման, դրանց օգտագործման բաշխմանհաշիվները ն այլ հաշիվներ: Այդ հաշիվների համակարգը Հայաստանում ներդրվել է` ելնելով միջազգայինչափանիշնե-

(աշխատանք, հող, կապիտալ, ձեռնարկատիրություն)բերած եկա-

րից ն գործող մեթոդաբանությունից:

մուտը: Երկրի ազգային եկամուտը հավասար է համախառն ազ-

տարժեքնեի .(դրամանիշեր, որոշակի ն բաժնետոմսեր,մուրհակ, փոխառությանտոմսեր) իրացմանգնի դրանց անվանական արժեքի միջն տարբերությունն է, 2) այլ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏ

-

որոշակի ժամանակաշրջանում,

սո-

վորաբար մեկ տարվա ընթացքում տվյալ երկրում նոր ստեղծված ամբողջական արդյունքի արժեքն է դրամական արտահայտութ-

ԱԺԻՈ

գային արդյունքին` հանած ամորտիզացիոն մասհանումները (հիմնական միջոցների մաշվածք)

ն

անուղղակի հարկերը: Մյուս կող-

մից, ազգային եկամուտը կարելի է որոշել որպես մեկ տարում

աշ-

խատավարձի, կազմակերպություններիշահույթի, ներդրված կապիտալի դիմաց ստացված տոկոսի, հողի ռենտայի, վարձավճարի, սեփական գործով զբաղվող արհեստավարժների, ինչպես նան

երկրների բորսաներում բաժնետոմսի կուրսի գերազանցումն է բաժնետոմսերի կուրսի բորսաներում գործող ազգային

նկատմամբ:

յին

զարգացման կարնորագույն ընդհանրական ցուցանիշներից է ն բնակչության մեկ շնչին ընկնող ընդհանուր կենսա-

ման

| բնութագրում մակարդակը: ԱԶԳԱՅԻՆ

ԽՆԱՅՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

կառավարության կողմից իրագործվող օրագիր է, ըստ որի փոքր ներդրողները կարող խն ել խնայողավան ն սերտիֆիկատների, սե ե մնե են ներդրուցներ ների, շա կատարել --

անալիտիկ (վերլուծական)ն սինթետիկ, պահեստահաշվապահականհաշվառման ն այլ տվյալների համընկ-

ԱԺՈՒՐ

առնտրային կազմակերպություններիկողմից ստացված բոլոր եկամուտների գումար: Ազգային եկամուտը երկրի տնտեսական ոչ

նում:

ու

պարտատոմսերի

հ

ԱԶԳԱ ՅԻՆ Հ

ր

նայլնի

մեջ:

ՄԱԿԱՐԳ ԱՀ (ԱՀՀ)

-

ազատական

տնտեսակարգ ունեցող երկրներում մակրոտնտեսականգործըն-

թացների նկարագրման ն վերլուծության համար կիրառվող փոխկապակցվածցուցանիշներիհամակարգ է: ԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

ՍՏԱՆԴԱՐՏ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

(ԱՀՍՀ) ն դինամիկանբնութագտվյալ երկրի տնտեսական իրավիճակը տվյալների համակարգ է, որը պատկերարող վիճակագրական ցում է տալիս այդ երկրում տեղի ունեցած տնտեսական գործըն-

-

Ընդհանուր առումով` ընթացիկ հաշվապահական ն հաշվետվությունների տվյալների համընկնում:

հաշվառ-

ներդրողի իրավունքների կամ ժամկետայինիրականացմանիրավունքը պարտավորությունների

ԱԾԱՆՑՅԱԼ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

-

(պարտավորությունը)հավաստող արժեթուղթ է (ֆյուչերս, ֆորվարդ, օացիոն այլն):

ն

շա-

հողՆՐ

Ղ.

-

ԱԿՏԻՎ

.

ՃԱՆԱՉՎԱԾ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ-- որոշա-

կի չափանիշների (արտադրանքի տեսակը կամ տեխնոլոգիան իրագործելիություհստակորեն որոշված է, դրանց նը հիմնավորված է,

այդ

տեխնիկական

կամ տեխնոլոգիանարարտադրանքը

չափանիշներ

տադրվելու, վաճառվելու ն օգտագործվելու է ն այլ բավարարող ծախսումներնեն, որոնք բնորոշում են ապագայում

կատարվող ծախսումներիարդյունքում տնտեսությանը եկամուտ բերելու հավանականլինելը:

հաշվապահականհաշվի մի տեսակ է, որի դեբետում գրանցվումեն հաշվետու ժամանակաշրջանում

ԱԿՏԻՎԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

--

տնտեսական միջոցների սկզբնական մնացորդը, դրանց ավելացումները ն այդ ժամանակաշրջանի վերջնական մնացորդը, իսկ կրեդիտում տնտեսական միջոցների նվազումները: Այս հաշվի վերջնական մնացորդը հավասար է սկզբնական մնացորդինգու-

ֆինանսական ներդրումների) վերագնահատումից առաջացած արժեքի աճի ն ոչ ընթացիկ ներդրումներիարժեքի նվազումից չի-

մարած ավելացումները, հանած

րագրվածեն ՀՀՀՀՍ

կրեդիտում գրանցված նվազում-

ները: ՀԱՇԻՎ

ԱԿՏԻՎԱ-ՊԱՍԻՎԱՅԻՆ

-.

հաշվապահական հաշվի

րացված վնասների: Հաշվապահականհաշվառման մեջ ակտիվների վերագնահատումից առաջացած տարբերություններընկա-

«Հիմնականմիջոցներ», ՀՀՀՀՍ 25 «Ներդրումների հաշվառում», ՀՀՀՀՍ 38 «Ոչ նյութական ակտիվներ» ստանդարտներում: ԱԿՏՈՒԱՐ

մի տեսակ է, որում գրանցումներըկատարվում են միաժամանակ ն

դեբետում ն կրեդիտում:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

--

տակ գտնվող տնտեսական միջոցներեն, որոնք հանդես են գալիս.

իրենց բովանդակությամբոչ ընթացիկ ակտիվներին ընթացիկակտիվների տեսքով: Ակտիվներն իրենց արժեքային առումով արտացոլվում են հաշվապահականհաշվեկշռի ձախ կողմում (ակտիվային մաս):

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԶՈՒՏ

ԱՐԺԵՔ

--

տվյալ կազմակերպությանա-

ռանձին տեսակի արժեթղթերի հաշվարկայինարժեքն է` մեկ բաժնետոմսի կամ պարտատոմսի հաշվով: Իրենից ներկայացնում է

կազմակերպությանզուտ ակտիվների արժեքի ն շրջանառության մեջ թողարկված(սեփականատերերիմոտ գտնվող) արժեթղթերի` հասարակ բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի կամ արտոնյալ

բաժնետոմսերի ընդհանուր թվի հարաբերակցությունը:Զուտ ակտիվների արժեքը հաշվարկելու համար անհրաժեշտ է ընդհանուր ակտիվների գումարից հանել բոլոր ոչ նյութական ակտիվները, պարտավորությունները ն այն արժեթղթերը, որոնց գծով դեռես կան նախկինից մնացած պարտքեր: Ակտիվների զուտ

արժեքը

հիմք է ծառայում նան ներդրումները վերադարձնելիս ստացվող

գումարը որոշելու համար:

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏՈՒՄԻՑ

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

արդյունք են ակտիվների (հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակտիվների, ոչ ընթացիկ ֆինանսական ներդրումների, ընթացիկ -

-

մասնագետ է ապահովագրության իրականաց-

մեթոդներ է կիրառումերկարամաթեմատիկական ժամկետ ֆինանսական խնդիրներ լուծելու համար` կապված հիմնականում կենսաթոշակների,կյանքի ապահովագրությանն ներդման

տնտեսավարող սուբյեկտների ենթակայության

գծով,

որը

րումների հետ:

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

|

- անկանխիկ հաշվարկայինգործառնություննե-

րի իրականացման ձն է: Այն բացվում է գնորդի կամ պատվիրատուի հանձնարարությամբայն բանկում, որն սպասարկում է ապրանք վաճառողին(մատակարարին),ծառայություն մատուցողինն

այլն: Ակրեդիտիվի բացումը հնարավորություն է տալիս ակրեդի-

տիվային հանձնարարականումնշված պայմաններով ստանալ ապրանքի, աշխատանքիկամ ծառայությանհամար վճար պարտավորությունն անմիջապեսկատարելուց հետո:

(ՀՈԺԱՐԱԳԻՐ) անկանխիկ հաշվարկային գործառնություններիիրականացմանձն է, երբ պայմանագիրկողմերը փոխադարձհամաձայնությանեն գալիս որնիցե գործարք կամ ծառայություններիմատուցում կատարելու դեպքում: ԱԿՑԵՊՏ

-

պետակածչբյուջեվճարվող անուղղակի հարկ է, որը վճարում ակցիզային հարկով հարկվող արտադրատեսակներից(օրնակ` խաղողի ն այլ տեսակի գինիները, գինենյութը, գարեջուրը, սպիրտը ն սպիրտային խմիչքները, սիգարները ն այլն), Հայաստանի Հանրապետություններմուծող ֆիզիկական, իրավաբանականանձինք ու իրավաբանականանձի

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ՀԱՐԿ

--

են

կարգավիճակչունեցող ձեռնարկությունները,ինչպես նան Հայաս-

տանի տարածքում դրանց արտադրությամբ

ու

շրջանառությամբ

կամ այլ անձանց անունից ն վերջիններիսհաշվին իրականացնում

զբաղվողները: Ակցիզային հարկը վճարվում է հարկման ենթակա ապրանքների իրացման հասույթից համապատասխանտոկոսադ-

է արժեթղթերիառուծախ:

րույքաչափերով կամ հաստատագրված վճարներով, որոնք սահ-

անունից

մանվում են ապրանքի գնի նկատմամբ:

ԱՄՐԱԿՑՎԱԾ

ԳՈՒՅՔ

փոփվում

-

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

-

դրանցում խմբավորվում

ն

ամ-

գործունեության որնէ բնագավառինվերաբերող գործառնությունների ձնակերպման սկզբնական փասեն տնտեսական

տաթղթերը: Դրանցից են՝ գանձապահի ամենօրյա հաշվետվությունը, նյութերիպահեստի վարիչի հաշվետվությունը ն այլն:

ԱՅԼ ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

(ՎՆԱՍ)

-

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ

արդյունք է տարբեր տեսակի գործարքներից ստացվող

եկամուտների յան:

ԱՆԱԼԻՏԻԿ

ն

պատճառվող ծախսերի միջն եղած տարբերութՀԱՇԻՎ

-

այն հաշիվն է, որում տնտեսական մի-

ջոցները (ակտիվ), դրանց կազմավորմանաղբյուրները (պասիվ)

ն

տնտեսական գործառնությունները գրանցվում են ավելի մանրամասն, ըստ առանձին տարատեսակների` արժեքային արտահայ-

տությամբ: ԱՆԿԱԽ

ԲՐՈՔԵՐ

--

Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդ-

րությամբ սահմանված կարգով գրանցված անհատ ձեռներեց, որն իրականացնումէ բրոքերային կամ դիլերայինգործունեություն: ԱՆԿԱԽ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԲՐՈՔԵՐ

իր անունից այլ անձանց հաշվին,

այլ

`

ն

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

անհատ

ձեռներեց, որն անձանց անունից իր հաշվին, -

ԴԻԼԵՐ

անհատ

ձեռներեց, որն իր իր հաշվին իրականացնումէ արժեթղթերի առուծախ:

ԱՆԿԱՆԽԻԿ

մշտական օգտագործելու նպատակով հողին ամրակցված իրերն են: Ամրակցվածգույքն ընդգրկում է շենքերը, շինությունները, կոմունալ ն օժանդակ կառույցները, բազմամյա տնկարկները ն այլ գույքը, որն ամրակցված է հողին ն, որն անհնար է ազատել դրանից` առանց էական վնաս պատճառելու այդ գույքին, դրա որնէ մասին կամ հողին: ԱՄՓՈՓ

ԱՆԿԱԽ

-

դրամաշրջանառությանայնպիսի ձներ են, որոնք կատարվում են առանց կանխիկ դրամի մասնակցության`գումարներըվճարողի հաշվից ստացողի հաշվին փոխանցելու կամ պահանջների փոխադարձհաշվանցման միջոցով: Անկանխիկհաշվարկները հնարավորություն են տալիս զգալիորեն արագացնելու դրամական միջոցների շրջանառելությունը (պտույտը), միաժամանակ կրճատելով դրանց շրջանառությանծախքերը: Այդպիսի հաշվարկները կատարվում են բանկերի, այլ վարկային կազմակերպությունների միջոցով, որոնցում բացված են համապատասխանհաշիվներ: Բանկերի միջն անկանխիկ հաշվարկերը կատարվում են հաշվանցման (քլիրինգի) կամ թղթակցային հաՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐ

-

շիվների միջոցով: Անկանխիկհաշվարկների միջոցներ են ծառայում հետնյալ վճարայինփաստաթղթերը՝վճարման պահանջագրերը,

վճարման հանձնարարականները,ակրեդիտիվները, մուրհակ-

ները, չեկերը, վճարման էլեկտրոնային միջոցները, ինկասո հաշվարկները, վճարային քարտերը: ԱՆՀԱՏ

ՁԵՌՆԵՐԵՑ

ֆիզիկական անձ, որն իր անունից, որպես զբաղմունք, կանոնավորիրականացնում է տնտեսականգոր-

ծունեություն, մատուցում է ծառայություններ Ա կատարում աշխաէ տանքներ: Նա պետական լիազորված մարմիններից ստանում

ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվելու վկայական,որն էլ համարվում է նրա գրանցմանփաստաթուղթը:

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

վագրության այն

ԲԺՇԿԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

ապահո-

որի հատուցվում է բուժման ծախսերը ն դրանով ապահովագրական վկայագրի սեփականատերը հնարավորություն է ստանում բուժվել հիվանդանոցում, երբ նրան ձենն է, ըստ

լ1

նպատակահարմարէ: Այն ընձեռնում Է նան հիվանդանոցի ն խորհրդատուիայլընտրանքայինհնարավորություն:

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ իրավաբանականանձի կարգավիճակչունեցող այն ձեռնարկություննէ, որը պատկանում է անհատին` անձնականսեփականությանիրավունքով:ԱնհատաԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

--

կան ձեռնարկությանհիմնադիր փաստաթուղթըկանոնադրությունն է ն այն կարող է գործել վարձու աշխատողներիընդգրկմամբ: Անհատականձեռնարկությունըկարող է զբաղվելօրենսդրությամբ ցանկացած իր համար չարգելված տնտեսական գործունեության

ձներով:

գործառնությունէ, երբ կառուցվածքայինմեկ միավորը տրամադրում է ապրանքներ,ծառայություններ,ֆինանսականն ոչ ֆինանսականակտիվներ մեկ այլ միավորի`առանցդրանց դիմացապրանքի, ծառայությանկամ ակտիվի ձնով փոխհատուցում ստանալու: Տարբերում են ընթացիկ ն կապիտալ անհատույցփոխատվություններ,որոնք կարող

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

են

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

-

իրականացվելդրամականու բնեղենձնով:

ԱՆՁՆԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

--

ըստ

ո-

րի (ապահովագրականպարգնի) դիմաց, միանվագկամ պարբե-

ապահովագրական գումարը ապահովագրվածանձի կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու դեպքերում: գումար ստանալու իրավունքունի այն անձը, Ապահովագրական ում օգտին պայմանագիրէ կնքվել: Անձնական ապահովագրութրաբար տալու

յան պայմանագիրկնքելիս ապահովագրվողին ապահովագրողի միջե պետք է համաձայնությունձեռք բերվի` ապահովագրված անձի վերաբերյալ. ապահովագրված անձի կյանքում այն իրադարձությանբնույթի վերաբերյալ, որի վրա հասնելու դեպքում իէ ապահովագրությունը, գումաապահովագրական րականացվում րի չափի ն պայմանագրիգործողժամկետիվերաբերյալ:

-- 1)յս

տեսակ կ է, կյանքի ապ պահովագրության վագրությ

ըստ

որի ապահովագրվողըապահովագրողինմի նշանակալից գումար

մուծելով ստանում Է պարբերականեկամուտ` սահմանվածժամանակաշրջանիընթացքում:Աննուիտետներիդեպքում ապահովագրվողը վճարումներ Է կատարում սահմանված ամսաթվից սկսածպարբերաբար,ապահովագրական վկայագրիսեփականատիրոջըամբողջկյանքիընթացքում,2) միաժամանակհամարվում է պետականփոխառությանտեսակներից,ըստ որի յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանումմարվում է այդ փոխառությանգումարի մի մասը ն վճարվում են հաշվարկվածտոկոսները,կամ վերագրվում է այն դրամականմիջոցներին,որոնքվճարվում են վարկառուների կողմից հավասարաչափ ժամկետներում ստացված վարկերի

ն

հաշվարկվածտոկոսներիգծով:

ԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔ

--

հողի, ամրակայվածգույքի

ն

հողի

ու

ամ-

րակայվածգույքի նկատմամբիրավազորությունների ամբողջությունն է: ԱՆՇԱՐԺ

րի մի կողմը` ապահովագրողը, պարտավորվում է մյուս կողմի` ապահովագրվողի համար, պայմանագրովպայմանավորվածվճա-

ԱՆՆՈՒԻՏԵՏ

ԳՈՒՅՔԻ

ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

որոնք զբաղվում են անշարժ գույքի գնահատմամբ ն դրանց հետ կապված առնտրայինգործարքներիֆինանսավորմանապահովմամբ: --

(ՀԻՓՈԹԵՔ) գրավի տեսակ, որի դեպքումգրավ դրվածանշարժգույքը կամ դրա մի մասը թողնվում է գրավատուի կամ երրորդ անձի ենթակայությաննն օգտագործԱՆՇԱՐԺ ԳՈՒՅՔԻ

ԳՐԱՎ

-

մանը:

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

(ՍՆԱՆԿԱՑՄԱՆ)

-

պահան-

ջում է ուշադիր վերաբերմունքհեռանկարայինառումով վտանգից

խուսափելուհամար: Եթե բանկը հատկացրել է չափազանց մեծ ծավալիվատորակվարկերկամ նրափաթեթիշուկայականարժեքը հաճախակիիջնում է, ապա կապիտալը նկատելի կորուստ կկրի դրանք վաճառելիս:Իսկ եթե, դրանզուգընթաց,ներդրողներն ու իմանանայդ մասինն արագ հանեն իրենցմիավանդատուներն

ջոցները, ապա կարգավորող մարմինները ստիպված կլինեն պիսի բանկը հայտարարել անվճարունակն փակել:

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

-

այդ-

1) պարտքերը ժամանակին վճա-

րելու անկարողությունն է, 2) իրավաբանական կամ ֆիզիկական

անձի այնպիսի վիճակ, երբ նրա պարտավորությունները գերա-

ակտիվների արժեքը: Կազմակերպությաննման վիճակը նշանակում է, որ նրա սեփական կապիտալը բացասական մեծություն Է: Անվճարունակ անձն ի վիճակի չէ կուտակված պարզանցում

են

տավորությունները մարելու իր ակտիվների վաճառքի հասույթներից: Անվճարունակությունը հաճախ բերում է սնանկացման կամ

լուծարման, թեպետն ոչ միշտ: Եթե չկա անվճարունակ կազմակերպության ֆինանսական առողջացման իրատեսական ծրագիր,

ա-

դատարանը կարող է անվճարունակ կազմակերպությանը սնանկ ճանաչել ն հսկել դրա լուծարման գործընթացը: Համաձայն պա

ՀՀ

բանկային օրենսդրության, բանկը համարվում Է անվճարու-

նակ, եթե` ա) սպառել է իր հիմնական կապիտալի

տոկոսը

ն

ա-

վելին, կամ` բ) ի վիճակի չէ բավարարել իր պարտատերերի օրի-

նականպահանջները, կամ գ) բանկիցուցանիշների ամփոփ գնահատականը ցածր է Կենտրոնական բանկի խորհրդի սահմանած բանկերի ցուցանիշներիամփոփ գնահատականիչափից, կամ՝ դ) պարբերաբար խախտում է օրենքով սահմանված պարտադիր պահուստավորման նորմատիվը:

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ

ԾԱԽՍԵՐ

նուղղակիորեն կապված

են

դրանք իրենց բնույթով, չնայած աամբողջ արտադրության գործընթացի -

հետ, բայց անմիջականորեն չեն կարող վերագրվել

արդյունքի այս կամ այն տեսակին: Այդ ծախսերից

արտադրվող

են`

վարչական աշխատողների, արտադրամասի պետի, բրիգադավարի աշխատավարձը սոցիալական ապահովագրության հատկացումներով, լուսավորության,ջեռուցման հետ կապված ծախսերը նայլն:

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ

ն բեռը բեռ կրում յին նում

են

ՀԱՐԿՈՒՄ

-- հարկման մի տեսակ է, երբ հարկա-

անձեր կամ կազմակերպություններ:Հայաստա-

հիմնական անուղղակի հարկը ավելացվածարժեքի:հարկնէ

վճարում են ապրանքներ վաճառողները ն ծառայություններ մատուցողները, բայց ԱԱՀ-ի արժեքը մտցվում է ապրանքի ն ծառայության գնի մեջ, այսինքն հարկային բեռը հաղորդվում է վերջնական սպառողին: Անուղղակի հարկերի առավելություններից մեկն էլ այն է, որ համեմատաբար փոքր թվով աղբյուրների հարկումից կաբելի է ստանալ զգալի տնտեսական արդյունք, ինչը (ԱԱՀ),

որը

տեսակետից գրավիչ հարկայինվարչարարության

հարկ է

նան

(տե՛ս ակցիզայինհարկը

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

-

ԱԱՀ ն

է: Անուղղակի

ակցիզային հարկ):

օգտագործվում են

արտադ-

րանքի արտադրությանկամ այլ աշխատանքների (ծառայությունների) վրա գործադրված աշխատանքի քանակը աշխատանքային օրերով, ժամերով, րոպեներով հաշվելու համար:

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ

ներառում է աշխատունակ բնակչության թվաքանակը, որի կազմում ընդգրկված են տնտեսապեսակտիվ բնակչությունը (այսինքն բոլոր աշխատողները ն

գործազուրկները)

տող ն

--

տնտեսապես ոչ ակտիվները (չաշխա-

ն

աշխատանք չփնտրող աշխատունակ անձինք): Աշխատան-

քային ռեսուրսները ձնավորվում են աշխատունակ տարիքի աշխատունակ բնակչությունից (անձինք, ովքեր գտնվումեն այն տարիքային սահմանում,

ազգային օրենսդրությամբ ընդունված է

որ

որպես աշխատունակ, բացառությամբ | ն

|| խմբի չաշխատող

հաշ-

մանդամները ն արտոնյալ պայմաններով կենսաթոշակ ստացող չաշխատող քաղաքացիները) աշխատող կենսաթոշակառուներից ն

աշխատող դեռահասներից:

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԵՎ ԴՐԱՆ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱԾ ԱՅԼ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐ

-

ՀԱՎԱՍԱՐԵՑ-

ներառվում են աշխատած ժամանակի

հաճար դրամական ն բնեղեն արտահայտությամբ հաշվարկված բոլոր գումարները (անկախ ֆինանսավորման աղբյուրներից), ինչպես նան վճարված, բայց չաշխատած. ժամերի համար (օրինակ ամենամյա արձակուրդները) տարբեր պարգնատրումները, լրացուցիչ վճարները, հավելավճարները, նյութական օգնությունը ն սոցիալականբնույթի վճարումները: Բ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

որոշ-

վում է հաշվետու ժամանակաշրջանում վարձու աշխատողներին կատարած աշխատանքների համար գործատուի կողմից դրամական կամ բնեղեն ձեով վճարած բոլոր վարձատրությունների գումարով: Աշխատողների աշխատանքի վարձատրությունը հաշվառվում է հաշվեգրված գումարներով ն իր մեջ ընդգրկում է նան սո-

ցիալական ապահովագրության վճարները, եկամտահարկը ն այլ վճարները, որոնք ենթակա են վճարման աշխատողների կողմից:

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

ՄԻՋԻՆ

ԱՄՍԱԿԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁ

-

այն

ո-

րոշվում Է աշխատանքի վարձատրության ն դրան հավասարեցված այլ վճարումները (դրամական ն բնեղեն արտահայտությամբ) բաժանելով աշխատողների միջին ցուցակային թվաքանակին ժամանակաշրջանի ամիսների թվի վրա: Սոցիալական ապահովագրության միջոցներից ստացված նպաստները աշխատանքի վարձատրության ու դրան հավասարեցված այլ վճարումների ն միջին աշխատավարձի մեջ չեն ներառվում:

սահմանված կարգով կազմված հաստատում է է, ապահովագրական որը փաստաթուղթ ու պատճառը: Գույքային պատահար տեղի ունենալու փաստն ապահովագրության ժամանակ այն հիմք է հանդիսանում վնասի

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱԿՏ

--

ապահովագրվողի ապահովագրական հատուցում ստանալու իրավունքը որոշելու համար: Անձնական ապահովագրության ժամանակ այն անհրաժեշտ է դժբախտ փաստն ու հանգամանքները պատահար տեղի ունենալու հաստատելու համար: մեծության հաշվարկման

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ն

ԱՐԺԵՔ

ապահովագրվող առարկաների իրական (շուկայական)արժեքն է ապահովագրության պայմանագ-

րի կնքման պահին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԲՐՈՔԵՐ

ապահովագրության գծով միջնորդայինգործունեությունիրականացնող, սահմանված կարձեռնարկություն կամ անհատ ձեռներեցն է, գով լիցենզավորված

-

որը

գործում է ապահովագրվողի հանձնարարությամբ

նունից:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԱԼ

-

ն

նրա

ա-

ապահովագրական ընկեհարաբերությունների մեջ

րությունների հետ աշխատանքային գտնվող ֆիզիկական անձ է, որը հանդես է գալիս ապահովագրողի անունից ն նրա հանձնարարությամբ:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

որոնք վա-

ճառում են ապահովագրական պոլիսներ` վարկային կամ ֆինանսական ծառայություններիգծով:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՒՄԱՐ

-

ապահովագրական

պատա-

հարի ժամանակ ապահովագրության պայմանագրով նախատեսված հատուցման ենթակա առավելագույն գումարն է, որը սահմանվում է ապահովագրողի կողմից` ապահովագրության պայմա-

նագրում

նախատեսված յուրաքանչյուրհավանական պատահարի

(պատահարների խմբի) համար: Տվյալ պատահարով առաջ բերված հատուցման վճարումից հետո ապահովագրության պայմանագրով նախատեսված ապահովագրական գումարը պակասեցվում է վճարված հատուցման չափով, եթե ապահովագրության պայմանագրով այլ բան նախատեսված չէ: Ապահովագրական գումարը չի կարող գերազանցել ապահովագրական արժեքին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԴԱՇՏ

-

ապահովագրության ենթակա

ապահովագրական օբյեկտների առավելագույն քանակությունն է: գույքային Ապահովագրական դաշտի մեծությունը ապահովագրության դեպքում հաշվարկվում է` ելնելով գույքի տերերի կամ տվյալ տարածաշրջտնում ապահովագրության ենթակա ապահովագրական օբյեկտների իսկ քանակից,

անձնական ապահովագրության դեպքում այն որոշվում է կարող են կնքվել քաղաքացիների քանակով, որոնց հետ

ապահովագրության պայմանագրեր:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

կյանքի, առողջության, դժբախտ պատահարներից ապահովագրությամբ, վարկերի տրամադրմամբ:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆՀԱՏՈՒՑՈՒՄ

-

այն գումարն է, որն ապա-

հովագրողըվճարում է ապահովագրվողին(շահառուին)`ապահովագրության պայմանագրովնախատեսված ապահովագրական պատահարիհետնանքովառաջացած փաստացի վնասի կամ կորուստների դիմաց:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՆԵՏՏՈ-ԴՐՈՒՅՔ

-

դրույքի

ապահովագրական նախատեսված է

մաս (սակագնի) մի որը ապահովագրական հատուցումները վճարելու համար:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՇԱՀ

ապահովագրությանհիմնական սկզբունքն է, ըստ որի անձը կարող է ապահովագրվելմիայնայն դեպքում, երբ ապահովագրականվկայագրով (պոլիսով) նախատեսված պատահարի տեղի ունենալու դեպքում այդ անձը վնաս է -

կրում:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

կյանքի ն ոչ կյանքի ապահովագրականպարտավորություններիկատարումն ապահովելու նպատակովապահովագրավճարներից ձնավորվածմիջոցեն: ներն

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

--

գրավոր համաձայնան է գիր ապահովագրողի ապահովագրվողի միջն, ըստ որի ապահովագրողը պարտավորվում է ապահովագրականպատահարի -

առաջացման դեպքում իրականացնելապահովագրականհատուցում (ապահովագրվողինկամ այն անձին, որի օգտին կնքվել է

պայմանագիրը),իսկ ապահովագրվողը` սահմանվածժամկետում

կատարել ապահովագրավճարիմուծումներ: Ապահովագրական պայմանագիրըկարգավորում է նան ապահովագրության արդյուն-

քում կողմերի միջն առաջացող

Է

այլ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

զբաղվում են

հարաբերություններ:

տում ման

ՊԱՇՏՊԱՆՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

արտահայ-

-

Է ապահովագրական օբյեկտին հասցված վնասի հատուց-

կարգավորմանհարաբերությունների ամբողջականությունը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

հետնանքովսկիզբ է

ՊԱՏԱՀԱՐ

պատահական դեպք, որի

--

օրենսդրությամբ(պարտադիրապահովագրությանդեպքում) կամ ապահովագրության պայմանագրով (կամավորապահովագրությանդեպքում) նախատեսվածապահոառնում

վագրական հատուցում վճարելու ապահովագրողի պարտավորությունը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

--

1) ապահո-

շահերի ապահովագրության պայմավագրվողի գույքային, նագրով նախատեսվածպաշտպանությանհետ կապված ապահոն այլ

վագրողի իրավունքների ու պարտավորություններիամբողջությունն է, 2) ապահովագրողիպարտավորությունն է` պայմանագրով ապահովագրական պատահարներ տեղի դեպքում ապահովագրական հատուցումը կամ

նախատեսված ունենալու

ապահովագրականգումարը վճարելու:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՐԳԵՎ

րության համար այն վճարը,

որը

-.

համարվում է ապահովագ-

ապահովագրվողը (շահառուն)

պարտավոր է ապահովագրողին մուծել ապահովագրությանպայ-

մանագրում սահմանված կարգով

ն

ժամկետներում: Ապահովագ-

րական պարգնի չափը որոշելիս ապահովագրողը, հաշվի առնելով ապահովագրականօբյեկտի

ն

ապահովագրականռիսկի բնույթը,

իրավունք ունի կիրառել ապահովագրականգումարի միավորից մշակված ապահովագրագանձվող պարգնը որոշող ն իր կողմից: կան դրույքաչափեր:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

(ՎԿԱՅԱԳԻՐ) ապահովագրողի կողմից ապահովագրվողին,նրա գրավոր կամ բանավորդիմումի հիման վրա իր ստորագրությամբմի փաստաթուղթ է, որը հաստատում է ապահովագրողին նպահովագրվողի պայմանագրային փոխհարաբերությունները: ՊՈԼԻՍ

-

լ9

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

տվյալ տարածաշրջանում փաստացի կնքված ապահովագրության պայմանագրերով ապահովագրված օբյեկտների ամբողջությունն է, կամ գործող ապահովագրությանպայմանագրերիքանակությունը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊՈՐՏՖԵԼ

--

-

ՌԵՆՏԱ

ապահովագրվողիամենամսյա կամ տարեկան կանոնավոր եկամուտն է` կապված ցմահ կամ ժամանակավորկենսաթոշակի ստացման հետ: Այն վճարվում է կենսաթոշակային ապահովագրության գծով ապահովագրվողի կողմից միանվագկամ որոշակի ժամանակիընթացքում մաս-մաս մուծված ապահովագրավճարների հաշվին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ

ապահովագրականպատահարի տեղի ունենալու հավանականություննէ: Կապված է գույքի (տուն, կահույք, ավտոմեքենա, գյուղատնտեսական կենդանիներ, հող, այգիներ ն այլն) շահագործման ն տարբեր տեսակի փոխադրումների հետ: -

հաշվարկվում

սահմանված ապահովագրական սակագնին համաձայն: Կախված

ՍԱԿԱԳԻՆ

(ԴՐՈՒՅՔ)

-

ապահովագրա-

կան գումարի նկատմամբ սահմանված ապահովագրավճարի դրույքաչափն է, տոկոսային արտահայտությամբ: Այն կազմված է

հատուցման ապահովագրական

ու

ապահովագրական գումարի

վճարման համար սահմանված նետտո-դրույքից, ն վերջինիս հավելումից, որն է ..կանխարգելիչ իր մեջ ներառում միջոցառումները, ապահովագրողի գործավարման ծախսերն ու շահույթը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՏԱՐԻՔ

քաղաքացիների կամ տնտեսական կենդանիների տարիքային խմբերն են, ենթակաեն ապահովագրության:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

--

գյուղա-

որոնք

ապահովագրական գումարից

ապահովագրութան ապահովագրավճարի պայմաններից, մաս-մաս: գումարը կարող է վճարվել միանվագ կամ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՂՆԵՐ

օրենսդրությամբ սահմանվածկարգով թույլտվություն (լիցենզիա) ունեցող իրավաբանականանձինք -

են, որոնք կարող են ապահովագրությանպայմանագրեր կնքել հա-

մապատասխան տեսակի ապահովագրություն իրականացնելու համար: Ապահովագրողը ապահովագրական պատահար տեղի ունենալու դեպքում ապահովագրվողին փոխհատուցում է պատճառվածվնասը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՎԱԾ

ԱՆՁ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՎՈՂ

(ԱՊԱՀՈՎԱԴԻՐ)

ֆիզիկական անձ, որի կյանքը, առողջությունը, աշխատունակությունը համարվում է ապահովագրականպաշտպանվածությանօբյեկտ:

|

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

է

-

-

ապահովագրողների

ապահովագրությանպայմանագիր կնքած

հետ

ապահովագրավճար անձինք

են,

մուծած

որոնք

ֆիզիկական ռիսկը իրենց

ն

ն

իրավաբանական

փոխանցում

են

ապահովագրողներին:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

կայում են

դա

ԱԿՏ

-

ապահովագրության պրակտի-

պաշտոնական փաստաթուղթ է, որով ներկայացվում

վնասի առաջացման տեղը, ամսաթիվըն պատճառը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԳԱՂՏՆԻՈՒԹՅՈՒՆ

ված է այն իրողությունով, որ

--

պայմանավոր-

իրավունք ապաովագրողն

չունի

հրատարակել իր մասնագիտականգործունեության արդյունքում ապահովագրվողի, ապահովագրվածի ն շահառուի, նրանց առող-

ապահովագրությանհամար նախատեսվող այն գումարն է ըստ որի ապահովագրվողը(շահառուն)ապահովագրության պայմանագրի կամ պարտադիր ապահովագրության դեպքում օրենսդրությանըհամապատասխան պարտա-

ցիական օրենքով նախատեսված համապատասխանհոդվածնե-

վոր է մուծել ապահովագրողին: Ապահովագրավճարի մեծությունը

րով:

-

ջական վիճակի, ինչպես նան գույքային դրության մասին ստացած

Այդ գաղտնիությունըխախտելու դեպքում, ատեղեկությունները: պահովագրողը պատասխանատվություն է կրում ՀՀ քաղաքա-

--

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԺԱՄԿԵՏ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԵՏԳՆԱՅԻՆ

ժամանակահատված, որի ընթացքում ապահովագրված է ապահովագրական օբյեկտը: մար է, որի ստանալու իրավունքն ունի

ԱՐԺԵՔ

--

կանխիկ

ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ

ապահովագրվողը (ապա-

ապահովագրվողի ապահովագրության ենթակա նյութական արժեքներն են, եկամուտը, ինչպես նան քաղաքացիների կյանքը, առողջությունը ն -

աշխատունակությունը:

-

ստանձնում

են

գործունեություն է,

ըստ

որի ապա-

պարտավորություն` հատուցել

ա-

պահովագրության պայմանագրով նախատեսվածապահովագրական պատահարների հետնանքով ապահովագրվողների կրած փաստացի վնասը կամ կորուստները:

ԱՊԱՀՈՎՎԱԾ

ՎԱՐԿ

այն վարկատեսակն Է, որն ապահովԷ ված իրական ակտիվներով ն, որոնք էլ ձաակերպվելեն որպես գրավային միջոց: Փոխառուի (վարկառուի) կողմից պարտքը չվե-

րադարձնելու դեպքում փոխատուն (վարկառուն) իրավունք ունի իրացնել այդ ակտիվները` փոխատվության գումարը մարելու

նպատակով:

օրենսդրության ակտերով սահմանված դեպքերում ե կարգով պետական տնտեսավարող սուբյեկտների ու անավարտ շինարարության օբյեկտների տրամադրումն է --

քաղաքացիներին, նրանց խմբերին, օտարերկյա անձանց՝ վարձակալության, ոչ պետական տնտեսավարող սուբյեկտներ կամ պե-

տական մասնակցությամբտնտեսավարող սուբյեկտներ ստեղծելու համար, առանց պետական սեփականության իրավունքի օ-

տարման:

ԲՈՐՍԱ

-

իրավաբանական անձ հանդիսացող ձեռնարկություն է, որն առետուրն իրականացնում է իր սահմանած

ՎԱՐԿ

որի պայմանավորվող կողմերը

ըստ

--

կարող են կնքել պայմանագիր,

որը

նախատեսում է մի կողմի

պարտականությունը մյուս կողմին տրամադրելու տեսականուն համապատասխան որոշվող գույքը ըստ սահմանված քանակի ն որակի:

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐ

ՀԱՄԱՐ

ԻՐԱՑՄԱՆ

տվյալ կազմակերպութ-

-

յան կողմից վաճառքի համար թողարկված արտադրանք է, վերա-

ված

ն

նան

չօգտագործվաճառքի համար պահվող հիմնական միջոցները այլ ակ-

ն

տիվները:

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

այն իր մեջ ներառում է

արդյունաբերությունը, գյուղատընտեսությունը, անտառային տնտեսությունը, շինարարությունը ն

այնպիսի ճյուղեր, ինչպիսիք

են

ապրանքների արտադրության գործունեության

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

տիպ ամփոփ աղյուսակ է, ինչպես

ն բոլոր

այլ

տեսակները:

ՀԱՇԻՎ

--

ինքնա-

մյուս հաշիվները, այն

նույնպես կազմված է երկու մասից` «ռեսուրսային», որտեղ են

տրվում ապրանքների

ցույց

ծառայությունների թողարկումն

ու

ներմուծումը, ապրանքների ու

ԱՊԱՊԵՏԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ն

վաճառքի համար գնված ապրանքները, ինչպես

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

հովագրողները

ժամանակահատվածում` հրապարակային սակարկությունների ձնով:

գու-

հովադիրը)` կյանքի ապահովագրության գործողության դադարեցվելու դեպքում:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

կանոններով, որոշակի տեղում

ու

ներմուծման հետ կապված հարկե-

լրացուցիչ հատկացումները, իսկ «օգտագործման» մասում սպառման (միջանկյալ ն վերջնական) համար օգտագործվող ապրը

ն

րանքների ն ծառայությունների ծավալները, հիմնական ռու

կապիտալի կուտակումը,

ն

շրջանա-

ն ներմուծման արտաապրանքների

հանումը:

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՐԿԵՐ

--

ներառում

են

այն հարկերը, որոնց

չափերն ուղղակիորեն կախված թողարկված արտադրանքի ն մատուցվածծառայությունների արժեքից: Դրանց թվին են դասվում ավելացված արժեքի հարկը, ակցիզային հարկը ն այլն: Ներեն

մուծման

հարկը դա ներմուծվող ապրանքներիցն ծառայություննեէ: րից գանձվող հարկն ԱՌԱՎԵԼ

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

մասը կազմող

բոլոր

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ընթացիկ ակտիվների մի տեսակի դրամական միջոցների այն գումարն --

է, որը կարելի է օգտագործել անմիջականորենհաշվարկային գոր-

ծառնություններ կատարելու համար: Այս խմբում ներառվում են նան կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումները` արժեթղթերի

տեսքով:

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

-

դրամական միջոցների կար-

ներդրումը հավաստող փաստաթուղթ է, որի սեփականատերը ձեռք է բերում արժեթղթերիթողարկման որոշմամբ սահման-

Ճճատն

ված որոշակի իրավունքներ:

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ

-

|

ոչ

պետական վարկային հիմնար-

կություն է, որն իրականացնումէ տարբեր տեսակի բանկային գոր-

միաժամանակ կազմակերպություններին ն բնակչությանը մատուցում է բազմաբնույթ ֆինանսական ծառայություններ: Բանկի հիմնական գործունեության տեսակներից են՝ ծառնություններ

նե

ընթացիկ հաշիվների վարումը, վճարահաշվարկային գործառնությունները, ավանդների ներգրավումը, կանխիկդրամի ընդունումը

ն

տրամադրումը, առնտրային, սպառողական ն հիփոթեքային փոխառությունների տրամադրումը: Լրացուցիչ ծառայություններից են` գույքի հավատարմագրային կառավարումը, արտարժույթի ն արժեթղթերիառք ու վաճառքը, վարկային քարտերի համակարգը ն անձնական թոշակային հիմնադրամներիկառավարումը:

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

ծագում է ապրանքների իրացման ն

--

ծառայությունների մատուցման գործընթացում:Առնտրայինռիսկի արտադրանքի իրացման ծավալի իջեցումը, նյութական ռեսուրսների ձեռքբերման գների բարձրացումը, շրջապատճառներն

են`

նառության ծախսերի ավելացումը, մրցակցությունըն այլն:

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՆԵՐԻՆ

ՏՐՎՈՂ

ՈՒ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ

ՎԱՐԿԵՐ

--

տրվում

են

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ-

ձեռնարկատիրությամբ

զբաղվող կազմակերպություններին`ապրանքանյութականարժեք-

ների պաշարների ձեավորման համար դրանց գնումների

հետ

կապված ծախսերի, աշխատավարձի վճարման ու հարկերի մարման

նպատակով:

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ԱՌԵՎՏՐԻ

--

հաշվետվություն է, որում

արտա-

միջազգային առնտրում տվյալ երկրի մասնակցության արդյունքները ն արտահայտում է այլ երկրների հետ առնտրական կապերը: Առնտրի հաշվեկշիռը տվյալ երկրի վճարային հաշվեկշռի բաղկացուցիչ մասն է ն հաշվարկվում է որպես ապրանքների ցոլվում

են

արտահանմանն ներմուծման տարբերություն: Հաշվեկշիռը կոչվում է ակտիվային, եթե երկրից արտահանվող ապրանքների արժեքը գերազանցում է ներմուծվող ապրանքների արժեքին, իսկ հակառակ դեպքում այդ հաշվեկշիռը կոչվում է պասիվային: Առետրի հաշվեկշիռը բնութագրում է ազգային ապրանքային տնտեսության զարգացվածության աստիճանը, այն վերաբերվում է միայն իրական ապրանքատեսակներինն չի ընդգրկում ծառայությունները: ԱՌՀԱՇԻՎ

ՏՐՎԱԾ

ԿԱՆԽԻԿ

ԴՐԱՄ

-

գործուղման կամ կազ-

մակերպության անունից վճարումներ կատարելու նպատակով "կազմակերպությանաշխատակիցներին կամ կառավարման մարմիններում ներգրավված անձանց տրված կանխիկ դրամն է:

մուրհակային հանձնարարական է, երաշխիք է, որի համաձայն հանձնարարություն ստանձնած անձն (ավալիստը` ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ) իր վրա է վերցնում մուրհակի դիմաց վճարման պարտականությունը նրա տիրոջ փոխարեն: ԱՎԱԼ

--

Հաճախակիավալ տրամադրվում է բանկի կողմից: ԱՎԱՆԴ

-

1) այն միջոցներն են (դրամական գումար, չեկեր,

մուրհակներ ն կանխիկի արագ վերածվող այլ վճարային փաստաթղթեր), որոնք թողնվել են որնէ բանկում կամ այլ ֆինանսական կազմակերպությունումպ̀ահելու կամ տոկոսներ (տոկոսային եկամուտ)ստանալու նպատակով, 2) այն արժեթղթերն են, որոնք

գտնվում նում

են

բանկում կամ

կամ հանձնվել են

ֆինանսական կազմակերպությումասնավոր անձի` կոնկրետ նպատակով, 3) այլ

այն դրամական գումարն է,

որոշակի չափով տոկոսային եկամուտ ստանալու ներդրողի իրա-

վունքը:

հանձնվել Է բրոքերին կամ դիլերին` հնարավոր առնտրային կորուստներից պաշտպանվածության ապահովման համար, 4) այն դրամական գումարն է, որը մուծ-

համալիր է, ըստ որի կարգավորված է ավանդատուների ներդրած

վել է որպես պայմանագրային պարտավորություններըկատարե-

մակերպության սնանկացման դեպքում: Միջազգային պրակտիկա-

որը

մտադրության ն պայմանագիրը չկատարելու դեպքում հակառակ կողմին պաշտպանելու վկայական, 5) այն դրամական գումարն է կամ արժեթղթերը, որոնք պարտապանը(դեբիտորը) դնում

լու

է դատական կամ վարչական մարմիններում պարտատիրոջը

հանձնելու կամ հայցի ապահովման համար:

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

յում ավանդների ապահովագրության համակարգը ենթադրում է

առնտրային բանկերի կողմից պարտադիր կարգով ապահովագրական պարգնների մուծումներ

դրանք բանկերի,

բանկում այն հաշիվն է, որից ավանեն դուրս

հանվել ավանդատուի առա-

ջին իսկ պահանջով (ցպահանջ ավանդի դեպքում), մինչն ժամկետը

լրանալը (ժամկետային ավանդի դեպքում) կամ մինչն բանկա-

յին ավանդի պայմանագրումնշված պայմաններիվրա հասնելը:

Ա-

վանդային հաշվի միջոցների դիմաց վճարվող տոկոսների մեծությունը կախված է ընթացիկ տոկոսադրույքից, գումարն ավանդադրելու ժամկետից, ավանդը վաղաժամկետ պահանջելու ավանդատուի մտադրությունից, արժույթի տեսակից, ավանդի դիմաց

տո-

կոսներ վճարելու պարբերականությունիցն այլ գործոններից: Ավանդային հաշիվ բացելիս բանկի ն ավանդատուի միջն կնքվում է բանկային ավանդի պայմանագիր:

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

յան փաստաթուղթ, ու

դրա

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ

որը

վարկատու կազմակերպութհավաստում է միջոցների ավանդագրումն -

դիմաց սերտիֆիկատների թողարկմամբպայմանավորված

պար-

տադիր ապահովագրության միջոցով, իսկ օրենքով նախատես-

տեսված է «ՀՀ

դագրված միջոցները կարող

նախատեսում է բանկերի սնան-

քաղաքացիական Օրենսդրության, բանկերը պարտավոր են -

ծառնություններն են կամ այ կերպ ներգրավված ավանդների հաշվին դրամական միջոցների վարկավորումը: ՀԱՇԻՎ

ն

կացումից խուսափման բազմաթիվ տարբերակներ: Համաձայն ՀՀ

ված դեպքերում

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

միջոցառումների

-

միջոցների պաշտպանությունը բանկի կամ ավանդապահ այլ կազ-

վարկային հիմնարկությունների կողմից ավանդների ձնով դրամական միջոցները ներգրավելու ն դրանք տեղաբաշխելու գծով գոր-

-

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՎԱՆԴՆԵՐԻ

նան

այլ

եղանակներով, ապահովել քաղաքացի-

ների ավանդների վերադարձը: Նման մաձայն այդ տավոր

են

եղանակ ներկայումս նախա-

Կենտրոնական բանկի մասին» ՀՀ օրենքով: Հաօրենքի, բանկերը, սկսած 2003թ. հուլիսի 1-ից, պարտվյալ օրենքով սահմանված կարգով երաշխավորել

ֆիզիկական անձանցից ներգրավված բոլոր

տեսակի դրամային ն

արտարժութային ավանդները` Կենտրոնական բանկի խորհրդի սահմանած

չափով: Բանկի կողմից իրավաբանական անձանց ա-

վանդների վերադարձն ապահովելու եղանակները սահմանվում են

բանկային ավանդի պայմանագրով:

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

-ԱՐԺԵՔ

իրացված ապրանքների, կատարված աշխատանքների, մատուցված ծառայությունների արժեքի ն սահմանված կարգով արտադրությանուսշրջանառության ծախսերին վերագրվողնյութական ռեսուրսների, վառելիքի, աշխատանքների

ծառայությունների, հիմնական միջոցների ն տիվներիարժեքի տարբերությունն է:

ու

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՐԺԵՔԻ

ՀԱՐԿ

-

ոչ

նյութական ակ-

անուղղակի հարկ է,

որը

վճարվում է պետականբյուջե՝ ապրանքների ներմուծման, Հայաստանի տարածքում դրանց արտադրության ու շրջանառության, ինչպես նան ծառայությունների մատուցման բոլոր փուլերում: Այն

ակցիզային հարկով չհարկվող ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների)իրացման գնի նկատմամբ սահմանված տոկոսադրույքաչափերով հարկատեսակ է, որի վճարողներ են համարվում տնտեսական (ձեռնարկատիրական) ինքնուրույն գործու-

նեություն վարող ու տարբեր գործարքներ իրականացնողֆիզիկական ն իրավաբանական անձինք, ինչպես նան իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունները: Ավելացված արժեքի հարկը վճարվում է հարկմանենթակա ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների)իրացման հասույթից: մեկ ձեռնարկությանկողմից այլ ձեռնարկությանը փոստային, հեռագրային կամ ինտերնետային ցանցով պաշտոնական հաղորդումը, ծանուցումը կամ տեղեկացումն է փոխադարձ ԱՎԻԶՈ

--

հաշվարկներում փոփոխությունների, կատարված գործառնութ-

յունների, հանձնարարությունների,վճարումների մասին: Ավիզոն ամենից հաճախակի կապված է դրամական փոխադարձ հաշվարկների ն դրամական միջոցների շարժի հետ: Օրինակ, եթե բանկը, համաձայն ավանդատուի հանձնարարության,կատարել է դրամական միջոցների փոխանցում մեկ հաշվից այլ հաշվի, ապա այդ

մասին տեղյակ է պահվում ավանդատուին ավիզոյի օգնութ-

յաճբ:

--

1) ակտիվներ (դրամական միջոցներ, մուր-

հակներ, չեկեր, ակրեդիտիվներ), որոնց հաշվին կարող

են

վճա-

րումներ կատարվել, 2) բանկի միջոցներն են օտարերկրյա արժույ-

թով, արժեթղթերով, ոսկով, չեկերով, մուրհակներով, որոնք գտնվում են օտարերկրյա բանկերի հաշիվներում:

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

մասը կազմող

ն

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

--

ընթացիկ ակտիվների մի

որոշակի ժամանակում շրջանառության համար

պահանջվող այն միջոցներն են, որոնք հանդես

են

գալիս հիմնա-

է կանում դեբիտորական պարտքերի (վճարումներ, որոնք պետք

կատարվեն հաշվետու պահից

ամսվա ընթացքում) ն

այլ

ընթա-

ցիկ ակտիվների տեսքով: Այդպիսիակտիվների իրացվելիությունը տարբերակվում է` կախված օբյեկտիվ

ու

սուբյեկտիվ գործոննե-

մաորակավորումը,

տակարարների հետ փոխհարաբերություններըն դրանց վճարունակությունը, գնորդներին վարկերի տրամադրման պայմանները, մուրհակային շրջանառությանկազմակերպումը):

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ

ջովին

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԾԱՎԱԼ

-

այն ամբող-

ն ըստ

դրա առանձին ճյուղերի որոշվում է արժեքային արտահայտությամբ, որպես իրավաբանական անձանց ն դրանց առանձնացվածստորաբաժանումների(անկախ սեփականությանձ-

նից) թողարկածարտադրանքիու կատարվածարդյունաբերական բնույթիաշխատանքների ն ծառայություններիծավալների հանրագումար: Արտադրանքիծավալի մասին տվյալները բերվում են համապատասխանտարվա գործող գներով: Արժեքային արտահայտությամբ արդյունաբերական արտադրանքի ծավալի ամփոփ տվյալների մեջ ներառվում են խոշոր, միջին, փոքր կազմակերպությունների թողարկած արդյունաբերականարտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունների) ծավալի վերաբերյալ տվյալները: Կազմակերպությանարդյունաբերականարտադրանքի ծավալը որոշվում է առանցներքին շրջանառությանարժեքի:

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ

ԼԻ ԻՆԴԵՔՍ

ԱՎՈՒԱՐՆԵՐ

ԱՐԱԳ

րից (ֆինանսական ոլորտի աշխատողների

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ԾԱՎԱ-

հարաբերականցուցանիշ է, որը բնութագրում է արտադրվող նյութականբարիքներիծավալների փոփոխությունըհա--

մեմատվող ժամանակաշրջաններում:Արդյունաբերականարտադրանքի գնահատումը համադրելի գներով իրականացվում է անմի-

ջականորեն կազմակերպություններումա̀րդյունաբերողներիգների հիճան վրա: Ավելացված արժեքի հարկը ն ակցիզային հարկը հաշվի չեն առնվում արդյունաբերականարտադրանքի ծավալում ն

ֆիզիկական ծավալի ինդեքսի հաշվարկման ժամանակ:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

-

դրանք վկայություն

են

որոշակի չափով ներդրած կապիտալի կամ տրամադրած փոխառությանմասին, որը տալիս Է կանոնավորեկամուտ (շահաբաժին կամ տոկոսային եկամուտ) ստանալու իրավունք:

-.

թողնում իր ա-

իրավաբանական բաց

ԻՐԱ-

ձեռք բերող-

Արթրթրը

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

այն արժեթղթերն են, որոնց սեփականատերերի փո-

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ

ԹՈՂԱՐԿՈՂ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

(էՄԻՏԵՆՏ)

անձ է, որն արժեթղթերըշրջանառությանմեջ է նունից ն պարտավորությունէ կրում այդ

ների առջն: -

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ՎՈՒՆՔՈՎ

ՏԱՐԱԾՈՂ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

որոնք

փոխումը կատարվում է դրանք թողարկողիմասնակցությամբկամ վերահսկվում է վերջինիս կողմից: են

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

նոր տեղաբաշխվող պետական կամ կորպորացիաների

ՇՈՒԿԱ -

որտեղ թողարկողը

այն վերավաճառում են ներդրողներին:

արժեթղթեր(բաժնետոմսեր, պարտքայինարժեթղթեր,դրամական

գնում ն

ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ

շուկայի միջոցներն այլն)

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ներդրողներին է վաճառում նոր թողարկված արժեթղթերը, ն ի տարբերությունարժեթղթերի երկրորդայինշուկայի (որտեղ գնվում վաճառվում են նախկինում թողարկված արժեթղթերը), այն արն

ժեթղթերի իրացման գործընթացի առաջին փուլն է, դրանց առաջին անգամ հայտնվելն է շուկայում, որը գործում է որոշակի կանոններով ն պահանջներով: Արժեթղթերիսկզբնականվաճառքին

ԱՐՏԱԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ՇՈՒԿԱ -

1) ֆոնդային

օգնող միջնորդներիցեն երաշխավորողները, բրոքերները նդիլեր-

ները:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

բորսաների շրջանցմամբ ն բանակցությունների անցկացմամբ, արժեթղթերով կատարվող առնտուր է, ըստ որի մեկ գնորդ ն մեկ շուրջը,

վաճառող իրենց գործակալների միջոցով երկուստեք համաձայ2) շուկա է, որ-

նության են գալիս արժեթղթիընդունելի գնի հեռա-

արժեթղթերի տեղա-

թե

տեղ արժեթղթերովգործառնություններնիրականացվումեն

-

ոչ

ԲԱՑ ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

խոսով ն դիլերներին միացնողհամակարգչայինցանցով, այլ ֆոնդային բորսայիառնտրայինսրահում:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

բաշխումն է անհայտ ներդրողներիշրջանում:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԲԻԶՆԵՍ

տարրեր, ինչպիսիք են բանկե ն ֆինանսական շուկայում վ ժեթղթերի հետ երկրորդային ցումը, ձեռնարկություններիս ծառայություններիմատուցում

ԹՈՂԱՐԿՄ

ձներով:

մուտները ձնավորվում են ա յունների, ծառայությունների մ

ձատրության այլ ն

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

րացման թույլտվություն ստան

ԹՈՂԱՐԿՈ

կողմից ներկայացվող փաստ են թողարկողի գործունեությա ժեթղթերի թողարկման նպատ վերաբերյալ,ինչպես նան այլ տ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՇՐՋԱՆԱ

մեջ արժեթղթեր բաց թողնելն ծառնությունն է:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ունեն

բաժնետ

դրանց առքը, վաճառքը ն այլ գեցնում են արժեթղթերիտիրո կելու իրավունք

կային հիմնարկությունները:Ա րական ընկերություններիբաժ ն

ՇՈՒԿԱ

-

շրջանառությունը

պոզիտային սերտիֆիկատնե րությամբ:

ղարկումը

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

փոխման ն շրջանառությանա բերություններիհամակարգէ:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

անձ

ԹՈՂԱՐԿՈՂ

(ԷՄԻՏԵՆՏ)

--

է, որն արժեթղթերը շրջանառության մեջ է բաց թողնում իր

նունից

ենպարտավորություն

ա-

է կրում այդ արժեթղթերըձեռք բերող-

ների առջե:

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ԻՐԱ-

այն արժեթղթերն են, որոնց սեփականատերերի փոփոխումը կատարվում է դրանք թողարկողի մասնակցությամբ կա -

վերահսկվում է վերջինիս կողմից:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

գնում

ՏԱՐԱԾՈՂ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

որոնք

-

նոր տեղաբաշխվող պետական կամ կորպորացիաների

են

արժեթղթեր (բաժնետոմսեր, պարտքային արժեթղթեր, դրամական

շուկայի միջոցներ ն այլն)

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ն

այն վերավաճառում են ներդրողներին:

ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ

ՇՈՒԿԱ

-

որտեղ օողարկողը

ներդրողներին Է վաճառում նոր թողարկված արժեթղթերը,

ի

ն

տարբերություն արժեթղթերի երկրորդային շուկայի (որտեղ գնվում ն

վաճառվում են նախկինում թողարկված արժեթղթերը), այն

ժեթղթերի իրացման գործընթացի առաջին փուլն է, դրանց ջին անգամ հայտնվելն է շուկայում,

նոններով

ե

որը

ար-

առա-

գործում Է որոշակի կա-

պահանջներով: Արժեթղթերի սկզբնական վաճառքին

ԲԻԶՆԵՍ

տարրեր. ինչաիսիք Կ.

են

ներարում Է անպիսի բաղդրա-

--

բանկերի կողմից արժեթղթերի թողաոնումը էմիտենտների

ֆինանսական շուկայում Կաճառքը. ուրիշ

6-շթոթնրի

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ՎՈՒՆՔՈՎ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

իրավաբանական

երկրորդային. շուկայում գործարքների իրականա-

ոետ

ճեռկարկությունսեոի սետասանաշչռորոսան

ուսո.

ծառայությունների սատուզումը ռուբենբը: ձեւավ ունների,

ր

ուռ

ն

Կ

այն`

ոետ:

Կապված

Այս դեպքում բաննի օշկա-

տարբեոութխայոն,

:սղժեթղռերի վո

ճչատոճւցմանղիմաց կոմիսիոն վար-

մաբարւյուսների

ատրության

ար-

օաերով

այ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԹՈՂԱՐԿՄԱՆ

ԱԶԴԱԳԻՐ

-

արժեթղթերի ի-

ռացման թույլտվություն ստանալու համար արժեթղթեր թողարկողի կողմից ներկայացվող փաստաթուղթ է, որում հաստատագրված են

թողարկողի գործունեության, նրա պարտավորությունների,

ար-

ժեթղթերի թողարկման նպատակի, ներդրողների իրավունքների մերաբերյալ, ինչպես

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

մեջ արժեթղթեր

տեղեկատվություններ:

նան այլ

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ

բաց

թողնելն

ու

(ԷՄԻՍԻԱ)

-

շրջանառության

դրանց առաջին իրացման

գոր-

շառնությունն է:

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ՎՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

-

ոհասկանում ենք

գործառնությունները, որոնք

օգնող միջնորդներից են երաշխավորողները, բրոքերները ն դիլեր-

դրան»

ները:

գեցնում են արժեշղթերի տիրոջ փոփոխմանը: Արժեթղթեր թողար-

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐՏԱԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

բորսաների շրջանցմամբ

ն

ՇՈՒԿԱ

-

1) ֆոնդային

բանակցությունների անցկացմամբ,

արժեթղթերով կատարվող առնտուր է, ըստ որի մեկ գնորդ

ն

ճեկ

վաճառող իրենց գործակալների միջոցով երկուստեք համաձա

նության են գալիս արժեողթի ընդունելի գնի

շուրջը.

2 շուկա Է,

տեղ արժեթղթերով գործաբնություններնիոականագվումեն խոսով

ն

ղիլերներհն ձիաօնող համակարգչային ցանցով,

որ-

հեռա-

այլ ոչ

թե

ԲԱՑ

ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

-

:սրժելսլթերի տեղա-

վաճառքը

կելու հոավունք

ունեն

ն այլ

բաժնետիրական ընկերությունները

ն

հան-

վար-

ռային հիսնարկությունները: Արժեթղթեր են համարվում բաժնետիռական ընկերությունների բաժնետոմսերը, պարտատոմսերը, դեելուիտային սերտիֆիկատները, Դարկուսը

ն.

ե այլն, որոնց մուրհակները:

թո-

շրջանառությունը կարգավորվում է գործող օրենսդ-

Ոոթյամբ:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

փոխման

ֆոնղային բորսայի աշբետրայինսրահում:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

առքը,

ՇՈՒԿԱ

նե շրջանառության

-

արժեթղթերի թողարկման, տեղա-

առնչությամբ բերություններիհամակարգ է:

առաջացող

փոխհարա-

բաշխումն է անհայտ ներդրողների շրջանում:

3)

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ

շրջանառության մեջ

դա

-

ժեթղթերին փոխարինող փաստաթուղթ է,

որը

հավաստում է

ար-

դրա-

նով նշված որոշակի քանակի արժեթղթերի տիրապետման մասին:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

տարումն է վաճառքի,

-

կամ Հայաստանի Հանրապետության

րենսդրությամբ սահմանված

ն

րությամբ նախատեսված

ձներով:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

արժեթղթերի առաջին

այլ

-

ն, որոնց նկատմամբ արժութային օրենսդ-

ոլորտ

րությամբ սահմանված է տվյալ երկրի տարածքում դրանց սահմանափակ ռեժիմը: ՀՀ

նառության հատուկ

արժութային

րենսդրության համաձայն արժութային արժեքներ

ա) արտարժույթը, բ) արտարժույթով արտահայտված արժեթղթե-

դրանց թվին են. դասվում`

րը

համարվում`

են

բաժնետոմսերը, պարտատոմսերը, սերտիֆիկատները, մուր-

հակները ն այլ արժեթղթերը, գ) թանկարժեք մետաղները ոսկի, արծաթ, պլատին ն պլատինի խմբի մետաղներ (պալադիում, իրիդիում, ռոդիում, ռութենիում, օսմիում) ցանկացած տեսքով

(վճարագիրը), բաժնետոմսը, կոնոսամենտը, բանկային վկայագի-

կում, բացառությամբ

(բանկային գրքույկ, բանկային սերտիֆիկատ), երկակի պահես-

տային վկայագիրը, հասարակ պահեստային վկայագիրը

ն

այլ

փաստաթղթերը, որոնք արժեթղթերի մասին օրենքներով դասվում են

-

արժեթղթերի տեղա-

Կ

պարտադիր կարգով

ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

ՓԱԿ

բաշխումն է հայտնի ներդրողների շրջանում:

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

-

դա

սահմանված ձնի

սահմանված պայմանների պահպանմամբ, գույքային իրավունքնեհավաստող ֆինանսական փաստաթուղթ է, որի գործունեութ-

րը

յան իրականացումը կամ

փոխանցումը հնարավոր է միայն

դրա

այն ներկայացնելու դեպքում: Արժեթղթի փոխանցմամբ իրականացվում

են

կան

ն

կենցաղային

դրանով հավաստվող

բոլոր

իրավունքները: Այն

ոա-

վաստում է ընկերության կապիտալի մի մասի նկատմամբ իրավունքի (բաժնետոմսեր) կամ կազմակերպության պարտքի (պար-

ն

լու

գրավ դրվել բանկային վարկ

համար:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԱՐԺԵՔՆԵՐ

ներն են, որոնք ներգրավվում

ստանա-

-

են

դրանք այն նյութական օբյեկտ-

միջազգային արժութաֆինանսա-

ն

ալեքսանդրիա, ինչպես

նան այդ

սու-

մարգաքարերից

ինչպես պատրաստված ոսկերչականկենցաղային իրերի, նան այդպիսի իրերի ջարդոնի, ե) համաշխարհային շուկայում գե-

ղարվեստական գործերը

ն

պատմական արժեք ներկայացնող արվեստի

ու

իրերը:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԳՈՏԻ

րությունների կանոնները նում

են

մի խումբ պետությունների միավո-

-

րում է, որոնք պահպանում

են

փոխադարձ արժութային հարաբե-

ե առաջատար

երկրի արժույթն ընդու-

որպես հիմնական արժույթ իրենց ներսում յուրաքանչյուր

հաշվարկներ իրականացնելու գործընթացում: Առաջատար երկրի արժույթն օգտագործվում Է նան արժութային գոտու կազմի մեջ

պես վճարամիջոց

ն

ջարդո-

ն այլ

կատներ) մասին: Դրանք իրենց սեփականատերերին տալիս են եկամուտներստանալու իրավունքներ: Արժեթղթերը կարող են լինել վաճառքի օբյեկտ

իրերի, ինչպես նան այդպիսի իրերի

մշակված տեսքով, բացառությամբ

չմտնող երկրների

ու

այլ

վիճա-

մետաղներից պատրաստված ոսկերչա-

տակ, զմրուխտ, շափյուղա

տատոմսեր, պարտքային պարտավորություններ կամ սերտիֆի-

առք

այդ

ն

բնական թանկարժեք քարերը (ալմաստ, աղամանդ,

նի, դ

րիտ) անմշակ

դրանց թվին:

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

օ-

օ-

պարտատոմսը, չեկը, հասարակ մուրհակը, փոխանցելի մուրհակը րը

շրջա-

օ-

թողարկողի (էմիտենտի) կանոնադ-

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

կան կապերի

հետ

Արժութային հաշվարկներուց:

նական կանոններն են` առաջատար ն

գոտու

հիմ-

արժույթի օգտագործումը

պահուստային միջոց,

արժույթի օգնութ-

այդ

յամբ «արտաքին վճարումների» իրականացումը, արժույթների զատ

որ-

ա-

տեղափոխումը մի երկրից դեպի մյուսը:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

յուններն են, որոնք կապված

փականության իրավունքի

ն

են` այլ

-

այն գործառնութ-

ա) արժութային արժեքների

սե-

գույքային իրավունքների փո33

խանգման հետ, կապված

են

այղ

ռվում` այնպիսի գործառնությունների, որոնք

որպես վճարման միջոց արտարժույթով վճարման բ) որպես արտարժույթի

փաստաթղթերի օգտագործման հետ,

ողոից`

արտարժույթի. արտարժութային փոխարժեքի. արտար-

ժութային: գործառնություններիվրա փոխազդեցության միշոցով: Աշխարհի մասշտաբով արժութային քաղաքականությունն անց-

նեություն իրականացնելիս Հայաստանի Հանրապետության:ար-

կազմակերպութկացվումէ. միջազգւսյինարժութա-ֆինանսական յունների (Արժույթի միջազգային հիմնադրամ, միջազգային բան-

ժույթի օգտագործման հետ, գ) արժութային արժեքների` արտա-

կեր) կողմից:

վճարման միջոց, ինչպես

արտաքին տնտեսական գործու-

նան

սահմանից Հայաստանի Հանրապետություն փոխադրման, սերմուծման

ն

առաքման, Հայաստանի Հանրապետությունից դրանց

փոխադրման,արտահանման ն

առաքման, ինչպես սան

յին դրամականփոխանցումներիհետ:

միջազգա-

Արտարժույթովն

դրամով

արտահայտված արժեթղթերով կատարվող: գործառնությունները

ստորաբաժանվումեն ընթացիկգործառնությունների,կապիտալի ուղղակի շարժման հետ կապված գորժառնությունների:

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

յունների ամբողջություն, որոնք ձեավորվել պերի միջազգայնացման ման

են

տնտեսականկա-

համաշխարհային:շուկայի

ու

զարգաց-

հիման վրա: Այն իր գործունեություննիրականացնումէ

մանագրային

ու

պայ-

պետա-իրավական նորմերով: Տարբերվում

համաշխարհային,միջազգային

կարգեր:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՇՈՒԿԱ

-

Կ

են

ազգային արժութային համա-

որի օգնությամբ արժույթ վաճառող-

ները ն գնորդներըհանդիպում կամ հաղորդակցվում են միմյանց հետ, որոշում են: արժույթների փոխանակայինկուրսը ն ապահովում դրանցփոխանակումը:

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

-

դա

որը

-

հնարավորությունԷ տալիս, որպեսզի

տար-

բեր երկրներն իր ազգային դրամներով (արտարժույթով) մասնակ-

ցություն ցուցաբերենմիջազգայինտնտեսական հարաբերություններում ն, որոնց հիմքում ընկած Է փոխարժեք հասկացությունը: 4) որեէ արժույթի արժեզրկումն երկրների արժույբներինկատմամբ, երբ այդ որնէ արժույթի

ԱՐԺՈՒՅԹԻ

է այլ

ԱՐԺԵԶՐԿՈՒՄ

--

տվյալ քանակով հնարավոր է ձեռք բերել ավելի քիչ քանակի այլ

դրամավարկայինհարաբերութ-

-

ԱՐԺՈՒՅԹ

տնտեսական, հ-

րավական ն կազմակերպչականմիջոցառումների ու ձների ամբողջությունէ, որոնք իրականացվումեն պետական ձարմոնների, Կենտրոնական բանկերի, ֆինանսական հիմնարկություններին

հնարավոր էր նախկինում, 2) պետության կողմից ձեռնարկվող այն միջոցառումնեոը, որոնք ուղղված են այլ երկրների արժույթների կամ ոսկու նկատմամբ սեփական արժույարժույթ. քան

դա

թի փոխարժեքի նվազեցմանը հաստատագրված փոխարժեքի պարագայում: Արժույթի արժեզրկում է տեղի ունենում, երբ իրավասու պետական մարմինը մեծացնում է ազգային արժույթի քանակը ընթացիկ փոխարժեքի պայմաններում այլ արժույթներով փոխանակելու համար: Կենտրոնականբանկը կատարում է արժեզրկում այն դեպքերում, երբ ազգային արժույթի փոխարժեքը

բարձր, օրինակ, եթե ակնհայտ է, դառնում է արհեստականորեն որ գնաճի բառոձրտեմպերի պատճառով երկրից արտահանվող արտադրանքըկորցրել է իր մրցուսավությունը:Արժեզրկումըկաէ նպաստել երկրի վճարային հաշվեկշռի պակասուրդի րող կրճատմանը` ներմուծվող ապրանքներինկատմամբպահանջարկի փոքրացմանպայմաններումերկրից արտահանվող ապրանք-

կազմակերպույյունների միջազգային առորժութա-ֆինանսական կողմից արժուշային հարաբերություններիբնագավառում: Տվյալ

ների նկատմամբպահանջարկիբարձրացմանմիջոցով:

երկրի արժութայինքաղաքականություննանցկացվում է նրա կառավարության,Կենտրոնականբանկի, ֆինանսակաս մարվինների

րություն է տալիս սահմանելու տվյալ երկրի արժույթի փոխարժեքը

ԱՐԺՈՒՅԹԻ

ԳՆԱՆՇՈՒՄ

-

այն մեխանիզմն է, որը հնարավո-

մնացած այլ երկրներիարժույթներինկատմամբ: ՞-

ԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՓՈԽԱՐԿԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

կամ որնէ երկրի ազգային արժույթը

գծով

երկրների արժույթների հետ կամ ոսկու փոխանակելու հնարավորությունն է: Վերջինս կաէ րող պայմանավորված լինել ինչպես երկրի արժութային կարգաայլ

աստիճանի

արժույթները կարող

մասնակի փոխարկելի

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

րող

ն ոչ

լինել

են

այդ

-

ՌԻՍԿ

կապված է արտադրական տարբեր

-

ն

ծառայությունների

յունների չկատարման

ու-

ՎԵՐԱԴԻՐ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

արտադրության գործընթացի

հետ

կամուտ) կամ

րող

վերագրվել արտադրվող արդյունքի

օգտակար արդյունքներ ստանալու նպատակով:

Այդ ծախսերին են վերաբերվում

Արտադրական կոոպերատիվի հիմնադիր փաստաթուղթը նրա այլ

յուն

են

պետությունների քաղաքացիները, ինչպես չունեցող

անձինք:

ն

ն

գույքը

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ,

անդամի աշխատանքային ներդրումը:

ն

գույն հնարավոր թողարկումն է (տարվա, օրվա, հերթափոխի ըն-

դրա

փոփոխության

օգտագործման մակարդակը բնութագրում է արտադրական հզորության հաշվեկշիռը: Արտադրական հզորության օգտագործման գործակիցը հարաբերական ցուցանիշ է, որը բնուգործոնները

ն

ընդհանուր

ն

այ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԾԱՌԱ-

(ՎՆԱՍՆ) համախառն -

ծախսերի (արտադրական գործընթացի

հետ

է: տարբերույյունն

ԱՅԼ

ՀԱՐԿԵՐ

հարկերից, որոնցով հարկվում :

(ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ,

իրացման (առնտրային) ծախսերի, վարչական

կապ չունեցող) միջն եղած

արտադրանքի առավելա-

թացքում) կամ հումքի արդյունահանման ն վերամշակման ծավալն ըստ անվանացանկի ու տեսականու: Հզորության մեծությունն ըստ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ) ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ

շա-

շահույթի (վնասի)

արտադրանքի որոշակի տեսակի թողարկման,

արտադրական բանվորների

անուղղակի արտադրական ծախսերը:

հույթը (եկամուտը) բաշխվում է` հաշվի առնելով յուրաքանչյուր

-

կամ այն տեսակին:

ներով, նորոգման նպատակով օգտագործվող օժանդակ նյութերը

Արտադրական կոոպերատիվի

ՀԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

այս

քաղաքացիութ-

նրանց համատեղ գործունեությունից ստացված

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ուղղակիորեն չեն կա-

աշխատավարճը սոցիալական ապահովագրության հատկացում-

պատկանում է նրա անդամներին` համատեղ սեփականության իրավունքով,

ն

ն

լինել տվյալ երկրի նան

ոչ

իրենց բնույթով կապ-

--

ված

անդամներ կարող

այլն: Արտադրական

հետ:

ցությամբ գործող ձեռնարկություն է, որը ստեղծվում է շահույթ (ե-

ն

ն

ռիսկը կապված է նան տնտեսավարող սուբյեկտի պարտավորութ-

են

կանոնադրությունն է,

աշ-

Արտադրական ռիսկի

հետ:

յունը, հարկային վճարումների ավելացումը

նեցող, իր անդամների աշխատանքային, պարտադիր մասնակայլ

ժամանակաշր-

վելացումը), նյութական ծախսերի աճը, աշխատողների դժգոհութ-

կոլեկտիվ սեփակա-

նության վրա հիմնված, իրավաբանական անձի կարգավիճակ

ն

ծագման պատճառներն են արտադրության ծավալի իջեցումը (ա-

տարված ծախսերի ամբողջությունը: -

փաստացի թողարկման

արտադրանքի թողարկման գծով հաշվետու

խատանքների

այն ընդգրկում է տնտեսավա-

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԵՐ

աստիճանը:

գործունեություններում արտադրանքի ստացման, կատարվող

փոխարկելի,

սուբյեկտի կողմից արտադրանքի արտադրության վրա կաԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

հգորության օգտագործման

Է որպես արտադրանքի

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

փոխարկելի արժույթներ:

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

թողարկման

ջանում գործող միջին տարեկան հզորության հարաբերություն:

փոխարկելիության

ազատ

արտադրական

Հաշվարկվում

վորմամբ, այնպես էլ նրանով, թե տվյալ երկիրն ինչպիսի դիրք է Ըստ գրավում միջազգային ւտոռնտեսությունում:

տեսակների

առանձին

թագրում է արտադրանքի

տվյալ երկրի արժույթը

--

են

-

բաղկացած են այն

արտադրող

բոլոր

միավորները

ար-

տադրության գործընթացի կամ արտադրության գործոնների օգտագործման հետ կապված, բացի ապրանքների հարկերից: Այդպիսի հարկերի չափերն ուղղակիորեն կախված չեն արտադրության ծավալներից ն շահութաբերությունից: Դրանք չեն ներառում

նան

կառուցվածքային ձիավորների ստացած շահույշի կամ

այլ ե-

կամուտների վրա ցանկացած հարկերը: Արտադրության այլ հարկերից

են

բնական պաշարների օգտագործման հաճար վճարները

(բնապահպանության: վճար). արտադրության մեջ Օգտագործվոդ շենքերի րը.

ու

շինությունների (անշարժ գույք) պարբերական հարկե-

արտոնագրային վճարները ն այլն:

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ

ՆԵՐՄՈՒԾՄԱՆ

ԶՈՒՏ

ՀԱՐԿԵՐ

նե

--

րառում են ապրանքների ն ներմուծման հարկերը, արտադրության այլ

հարկերը:

«Զուտ»

արտահայտությունը նշանակում է,

հար-

որ

կերը ցույց են տրվում առանց համապատասխանլրացուցիչ ՀԱՇԻՎ

-

արտացոլում է անմիջականորեն

Այս հաշվում որոշվում է համախառն ներքին արդյունքի հաշվարկ-

հիմքը հանդիսացող ավելացված արժեքը:

ԾԱՎԱԼՆԵՐ

ԱՐՏԱՀԱՆՄԱՆ

--

ընդգրկված են ինչպես հայրե-

նական արտադրության, այնպես էլ վերաարտահանված

ծա-

վալներում. արտասահմանյան արտադրության ապրանքները, են.

հանրապետություն ներսում սպառման

ն

ո-

վե-

րաարտահանման համար: Արտահանման |. ներմուծման ծավալներում չեն ընդգրկված արժեթղթերը, շրջանառության մեջ գւոնվող թղթադրամները

ն

մետաղադրամները, դրամական ոսկին. հանրա-

պետության տարածքով օտարերկրյա բեռների տարանցիկ փոխադրումները,

ն տոնավաճառների ցուցգառհանդեսների

համար

ԱՐՏԱՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

րավորություն է ւորվում հաշվառելու

դրանց միջոցով հնա-

որնիցս կազմակերպության

հսշվապահական հաշվեկշռում չներառվող, բայց ժամանակավոր օգտագործման կամ պահպանման նպատակով իր մոտ գտնվող նյութական ն. դրամական ակտիվները (միջոցները): Արտահաշ38

արտացոլվում

ն

կանում են,

բայց

կարող դուրս ման

ար-

այլն: Չնայած

ն

են

կազմակերպությունների հաշվեկշիռներում, որոնց դրանք

այն

պատ-

մյուս կողմից էլ, վարձակալների մոտ դրանք չեն

թողնվել հաշվառումից, քանի

դրանց պահպան-

որ

ճիշտ օգտագործման համար պատասխանատվություն են

ու

կրում վարծակալները:

ԱՐՏԱՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ են

-

այն ռիսկն է,

ըստ

որի հնա-

պայմանավորված լինել

արտա-

հաշվեկշռային հաշիվներով:

(ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ)

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

(ՎՆԱՍ)

-

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԴԵՊՔԵՐԻՑ

արդյունք է արտասովոր դեպքերից ն տարբեր իրադար-

ձություններից սպասվելիք եկամուտների

ծախսերի տարբե-

ու

րության

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

(ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ) ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

արդյունք են՝

-

տարերային աղետների, քաղաքական ցնցումների այլ

ե

արտակարգ

իրադարձությունների արդյունքում առաջացած կորուստների

համար ստացված եկամուտների: արդյունք են` տա(ԱՆՆԱԽԱԴԵՊ) ԾԱԽՍԵՐ ռոերայինաղետների, քաղաքական ցնցումների ն արտակարգ այլ

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

-

հրադարձությունների արդյունքում առաջացած կորուստների դիսաց պատճառված վնասների:

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

4) արտար-

9ույռի -

ընթացիկ ակտիվները. ապրանքանյութական

նշված ակտիվներն արդեն հաշվառվում

ու-

ղարկված կամ ներկրված ապրանքները:

կազմակերպությանը

են.

ժեքները. դրամական միջոցները. արժեթղթերը

արտա-

սահմանյան արտադրության ապրանքները, իսկ ներմուծման

րոնք ներկրվել

ոչ

հաշվառվում

րավոր կորուստները կարող

արտադրական գործընթացին վերաբերվող գործառնությունները: ման

հաշիվներով

չպատկանող

հատ-

կացումների:

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

վեկշռային

առք

ու

վաճառքի այն գործառնություններն են, երբ մի

ժույթը փոխանակվում է մեկ

այլ

արժույթի

հետ:

ար-

Արտարժութային

փոխարժեքն արտահայտում է մեկ արժույթի արժեքը մյուս արժույթի միավորներով: ՀՀ

օրենսդրության համաձայն` արտարժույթի

վաճառքի գործառնություններ իրականացնելու լիցենզիա (թույլտվություն) Է տրամադրում ՀՀ Կենտրոնական բանկը. 2) առք

ու

տվյալ երկիր արտարժույթի ներկրումը Ա առաքումը, ինչպես նան տվյալ երկրից արտարժույթի արտահանումըն առաքումը. 3) միջազգային դրամական փոխանցումներիիրականացումը:

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԴԻՐՔ

տվյալ առետրւսյինբանկի կողմից ժամանակի կոնկրետ պահին արտարժույթով ակտիվների ն -.

պարտավորությունների տարբերությունն է: Այն հաշվարկվում է յուրաքանչյուր արտարժույթի համար: Եթե այս կամ այն արտար-

ժույթով ակտիվների ընդհանուր գումարը հավասար է պարտավորությունների գումարին, ապա տվյալ արտարժույթի գծով դիրքը

կոչվում է փակ, հակառակ դեպքում դիրքը բաց է: Արտարժութային դիրքը հաշվարկելիս սովորաբար հաշվի են առնվում նան ար-

տահաշվեկշռային անավարտ (սփոթ, սվոփ, ֆյուչերսային, ֆորվարդային) գործարքների նկատմամբ պահանջներըն պարտավո-

րությունները համապատասխանարտարժույթներով: ՀՀ բանկային օրենսդրությանհամաձայն արտարժութային դիրքը, դա բանկի արտարժույթով ակտիվների ն

պարտավորություններիմիջն եղած

տարբերություննէ` հաշվի առած նան արտահաշվեկշռայինանավարտ գործարքների նկատմամբպահանջներըն պարտավորությունները (սփոթ, սվոփ, ֆյուչերսային, ֆորվարդային) համապատասխան արտարժույթներով:

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

-

դրանք արտարժույթի

են սեփաթավարկային կազմակերպություններում, որոնք պահում կան արժույթը պաշտպանելու, պարտքերը վճառելու Ա միջազգա-

յին հաշվարկները կատարելու համար: ՌԻՍԿ

յում այլ

քավորումը) կարող է դառնալ վնասների առաջացման պատճառ: Արտարժութային ռիսկ պարունակում է միայն արտարժութային բաց

դիրքը, իսկ արտարժութայինփակ դիրքի դեպքում

բացակայում է: Արտարժութային ռիսկը մեծանում

այդ

ռիսկը

է դիրքի երկա-

րությանը ուղիղ համեմատական կարգով: Արտարժույթի փոխարժեքի փոփոխության հետ

կապված արժութային կորուստների

վտանգը կարող է առաջանալ արտաքին առնտրային, վարկային,

արտարժութայինգործառնություններիրականացնելիս:

ցանկացած օտարերկրյա պետության արծառայում է որպես շրջանառության օրինական միջոց

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹ

ժույթն է, ն

որը

-

հաշվառման հիմք տվյալ երկրում: Այս կամ այն երկիրը արտար-

ժույթը կարող է գնել սեփական արժույթով ն օգտագործել ար-

տերկրի

հետ

առնետուր կամ ֆինանսական գործառնություններ

կատարելիս: Արտարժույթըգնվում

ե

վաճառվում է արտարժույթի

շուկաներում, բանկերի կողմից, ինչպես կանխիկ ձնով կամ չեկերով, այնպես էլ այդ երկրների բանկերում արտարժութային հաշիվ-

ների մնացորդների շարժի ձնով: ՀՀ օրենսդրության համաձայն

--

կապված է օտարերկրյա

արժույ-

պայմանավորվածէ ապագաարժույթների նկատմամբ ազգային արժույթի գնի փոփոորը

տահայտված բանկային տոմսերի, գանձատան թղթադրամների ն մետաղադրամներիձնով, որոնք համապատասխանօտարերկրյա մեկ կամ մի քանի պետությունների տարածքում գտնվում են նառության մեջ

ն

շրջա-

օրինական վճարման միջոց են, ինչպես

հանված են կամ հանվում են շրջանառությունից,

բայց

նան

ենթակա են

փոխանակման շրջանառության մեջ գտնվող դրամանիշներով, բ)

թի կուրսի փոփոխության հետ (դոլար, ֆունտ ստեռլինգ, ֆրանկ, իեն, եվրո), ինչի հետեանքով բանկը կարող է վնաս կրել ակտիվների ու պասիվներիգները իջնելու պատճառով: Այն ֆինանսական

ռիսկերի տեսակներից մեկն է,

րենպաստ փոփոխությունը (արժույթի արժեզրկումը կամ արժե-

արտարժույթ են համարվում ա) օտարերկրյա դրամանիշները ար-

պաշտոնական այն պաշարներն են, տվյալ երկրի Կենտրոնական բանկում ն ֆինանսականմարմիններումկամ միջազգային արժու-

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

խության անորոշությամբ: Արտարժույթի փոխարժեքների անբա-

բանկային հաշիվներում

նե

ավանդներում գտնվող օտարերկրյա

պետությունների դրամական միավորներով արտահայտված միջոցները ն վճարման փաստաթղթերը:

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ԳՆԱՆՇՈՒՄ

-

րենսդրական նորմերին, կանոններին

տվյալ երկրում գործող ն

օ-

ձեւավորվածպրակտիկա-

յին համճապատասխան արտարժույթներիփոխարժեքների սահմագլ

է:

նումն

ԿԻ

Արտարժույթների գնանշումը կատարում են պետական կամ խոշորագույն առնտրային բանկերը` ուղղակի կամ

անուղղակի եղանակով:

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՇՈՒԿԱ

-

շուկա, որտեղ կատարվում է

ար-

տարժույթի ն դրանով արտահայտված վճարային այլ փաստաթղթերի (մուրհակներ, չեկեր Ա այլն) առք ու վաճառք` պահանջարկի ն առաջարկի հիման վրա: Դա ոչ ձնական շուկա է, որն ընդգրկում է ամբողջ աշխարհը, որտեղ կապն իրականացվում է հաղորղակ-

ցության տարբեր տեսակի ուղիղ

ն արագ

միջոցների օգնությամբ:

Արտարժույթի շուկայում հիմնականում գործում են արտարժույթի առնտուր անող դիլերները, առնտրային բանկերը ն արտարժույթի առք

վաճառքի բրոքերները (որոնք գործում

ու

ներ):

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

են

որպես միջնորղ-

(ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ)ՓՈԽԱՐ-

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

պետության կողմից պաշտոնապես սահմանվող ազգային արժույթի փոխարժեքն է, որը սովորաբար սահմանում է տվյալ երկրի Կենտրոնական բանկը: Եթե պաշտոնական փոխարժեքը ժԵՔ

-

դա

տարբերվում է շուկայական փոխարժեքից, ապա Կենտրոնական լինի պահելու իր սահմանած փոխարբանկը պետք է պատրաստ ժեքը`

բաց

շուկայում գնումների

ե

վաճառքների միջոցով: ՀՀ

օրնսդրությանըհամաձայն Կենտրոնական բանկը հայտարարում է արտարժույթի ամենօրյա առք ու վաճառքի փոխարժեքները նախորդ օրը ֆինանսական շուկայում ձենավորվածփոխարժեքների

հիման վրա, որոնց միջին մեծությունը համարվում է հաշվարկային փոխարժեքը: ՀՀ Կենտրոնական բանկն առք ու վաճառքի փո-

խարժեքներնօգտագործում է բանկերի ն ՀՀ Կենտրոնական բանկի այլ հաճախորդների հետ գործառնություններիիրականացման փոխարժեքն օգտագործվում 1 հաշվա ընթացքում: Հաշվարկային փոխարժեքն

օգտագործվում հիմք է հանդիսանում պատակներով -

ն

պահական հաշվառման ն ՀՀ գանձապետարանիբանկային սպասարկմանհամար: '

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

միավորի գինն է

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

-

որնիցե մի երկրի դրամական

արտահայտված մեկ այլ երկրի դրամական միա-

վորներով (սովորաբար 1, 100 կաս 1000 միավորի դիմաց) որոշակի ամսաթվի դրությամբ:Այն ցույց է ւոալիս, թե ազգային արժույթի հաթանի միավոր է պահանջվում միավոր արտարժույթ գնելու հաշմար: Հաճախ կիրառվում է ազգային արժույթի փոխարժեքը` էքյուի վարկված միջազգայինարժութային միավորների. օրինակ է նկատմամբ: Արտարժույթիփոխարժեքը ձնավորվում գլխավո-

ն րապես արտարժույթիպահանջարկի առաջարկի հարաբերակներքո կամ սահմանվում է վարչականկարցության ազդեցության են լողացող (ճկուն) փոխարգով ն շատ փոփոխունէ: Տարբերում

փոժեք, անվանական.իրական փոխարժեքներ:Արտարժույթի են հաշխարժեքի վրա ազդող հիմնականգործոններից վճարային վեկշռի վիճակը, գնաճի մակարդակը, երկրների միջե կարճաժամ-

նան քաղաքական կետ կապիտալներիտեղաշարժը, ինչպես ռազմականգործոնները: Սովորաբար յուրաքանչուր երկրում իրավասու մարմնի կողմից սահմանվում է արտարժույթիպաշտոնան

են արտարժույթի կան (հաշվարկային)փոխարժեքը: Տարբերվում փոառքի (գնորդի) ն վաճառքի(վաճառողի)փոխարժեքներ:Առքի խարժեքով բանկը ձեռք է բերում արտարժույթ, իսկ վաճառքի փոխարժեքով բանկը վաճառում է արտարժույթ: Միջին փոխարժեքը

առքի

ն

միջին կշռված թվաբանականն վաճառքի փոխարժեքների

է: ԱՐՏԱՔԻՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԱՐՏՔ

--

պետությանպարտքն է մի-

ջազգայինբանկերին,այլ երկրների կառավարություններին, րերկրյա մասնավոր բանկերին:

օտա-

ԱՐՏԱՔԻՆ է, որը

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

--.Օտարերկրյա փոխառություն

տրամադրվում է միջազգայինվարկի ձեով արտերկրների

վարկատուներիկողմից:

ԱՐՏՈՆՅԱԼ

( ողմից կողմից բանկի

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

--

որը

չափվում է

ցանկա ած Բ բաժնետոմսի անվանական ղդցանկացած թողարկվող թողայ

է արժեքով, որոնց դիմաց շահաբաժինվճարվելու

խոստացված

կայուն դրույքաչափերով:

ԱՐՏՈՆՅԱԼ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍ

բաժնետիրականընկերության կառավարմանը մասնակցելուիրավունքչի տալիս, բայց տալիս է առաջնահերթիրավունք` սահմանված կայուն չափի շահաբաժնի ստացման համար, նույնիսկ այն դեպքում, երբ ընկերությունըհամապատասխանշահույթի գումար չի ստացել: Արտոնյալ բաժնետոմսերի թողարկումը թույլ է տալիս ավելացնել բաժնետիրական ընկերության կանոնադրական կապիտալը սեփական միջոցների ներգրավմանճանապարհով,ի տարբերությունպարտատոմսերի. -

որոնք սեփականության իրավունք չեն տալիս դրանց տերերին ն են հանդիսանում փոխառու աղբյուրներ: ԱՈՒԴԻՏ

աուդիտի ենթարկվողանձի ֆինանսական հաշ-

-

վետվություններումներակայցվածտեղեկատվությանանկախ

ստուգումն է, որի արդյունքում տրամադրվում է

աուդիտորական

եզրակացություն:Ֆինանսական հաշվետվությունների աուդիտի նպատակն է հնարավորություն ընձեռնել աուդիտորին` կարծիք

արտահայտելու այն մասին, թե

արդյոք ֆինանսականհաշվետվություններըբոլոր էական առումներով կազմված են Հայաստանի Հանրապետությանօրենսդրությանը համապատասխան:Աուտիդ անձն իրականացնող ինքնուրույն է ընտրում իր աշխատանքի4ու ներն մեթոդները`ելնելով աուդիտորականգործունեությանմասին նորմատիվիրավականակտերի պահանջներից:

ԱՈՒԴԻՏԻ

ԵՆԹԱՐԿՎՈՂ

ԱՆՁ

իրավաբանականանձն է, հիմնարկը կամ ձեռնարկատերը,որի մոտ իրականացեն վում աուդիտորականծառայություններ: -

անհատ

ԱՈՒԴԻՏՈՐ

պետությանկողմից որակավորված մասնագետ կամ այլ կերպ աուդիտորական ընկերության աշխատակից,որն ընկերության հետ կնքված պայմանագրիհիման վրա ստուգում է --

ընկերության ֆինանսատնտեսականվիճակը` դրա գործունեության օրենսդրությանըհամապատասխանլինելու, ֆինանսաայդ

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

-

ֆինանսական հաշվետ-

վությունների այնպիսի ընթացակարգերի իրականացում է. որը հնարավորությունէ ընձեռնում աուդիտորին` պարզելու, թե արդյոք առկա են այնպիսի փաստեր, որոնք կարող են վկայել այն մասին, որ

ֆինանսական հաշվետվությունները,

բոլոր

էական առումնե-

օրենսդրութրով, կազմված չեն Հայաստանի Հանրապետության յանը համապատասխան:

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

-

աուդիտ իրակա-

նացնող անձի կողմից կազմված փաստաթուղթ է, որում

արտա-

հայտվում է կարծիք` աուդիտի ենթարկվող անձի ֆինանսական հաշվետվություններիվերաբերյալ: Աուդիտորականեզրակացության ձնին ու բովանդակությանըներկայացվող պահանջներըսահմանվում են աուդիտի ստանդարտներով:Աուդիտորականեզրա-

կացությունըգաղտնիք չպարունակողփաստաթուղթ է, որի հրապարակմանանհարժեշտությունըորոշում է աուդիտի ենթարկվող անձը, եթե օրենքով այլ բան սահմանված չէ: Աուդիտորականեզրակացությունըկազմվում է առնվազն երկու օրինակից,ստորագրվում ն (կամ) կնքվում է աուդիտ իրականացնողանձի կողմից: Աուդիտորական եզրակացությանմեկ օրինակը տրվում է աուդիտի անենթարկվողանձին, իսկ մյուսը մնում է աուդիտ իրականացնող

ձի մոս:

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՎՃԱՐ

-

վճարի

չափը, վճարման կարգը ն ձնեըորոշվում են կողմերի միջն կնքված պայմանագրովն չեն կարող կախվածությանմեջ դրվել աուդիտի

որոնք կարող են ազենթարկվողանձի այնպիսի պահանջքծերից, դել աուդիտորական ծառայություններիիրականացմանարդյունքում տրամադրվողեզրակացության(հաշվետվության)բովանդա-

կությանվրա:

կան հաշվետվություններիարժանահավատության մասին եզրա-

կացությունտալու նպատակով:

Բ

ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳԻՐ

ԲԱԶԵԼՅԱՆ

-

դա

Բրիւոանիայի

Մեծ

երկրների միջն 1967թ. կնքված

Արեճուտքի առաջատար

ն

համա-

ձայնագիր է, որով սահմանվեց ֆունտ ստեռլինգի ճգնաժամի ժամանակաշրջանում

Մեծ

Բրիտանիային տրամադրված վարկերի

մարման կարգը: Համաձայնագիրն ունեցավ

քանի

որ

նշանակություն.

մեծ

առաջին անգամ տվյալ երկիրը համաձայնվեց երրորդ

երկրներին տրամադրել դոլարային երաշխիք՝ իր պարտքի դիմաց:

ԲԱԺՆԵՏԵՐ

իրավաբանական կամ ֆիզիկական

--

անձ է, որը

հանդիսանում է բաժնետիրական ընկերության մեկ կամ մի քանի

բաժնետոմսերիսեփականատեր ն, որոնց միջոցով ունի բաժնային մասնակցություն տվյալ ընկերության գույքում: Կան երկու հիմնական տեսակի բաժնետերեր ա) արտոնյալ բաժնետոմսերի սեփականատերեր, որոնք նալու

ն

ունեն

հաստատագրված շահաբաժին

ստա-

բաժնետիրական ընկերության լուծարման դեպքում բաժ-

նետոմսերում ներդրած միջոցները

հետ

ստանալու առաջնահերթ

իրավունք (ի տարբերություն սովորական բաժնետոմսերի սեփականատերերի), բ) սովորական բաժնետոմսերի սեւիականատերեր: Քանի

որ այս

բաժնետերերը ենթարկվում

ավելի

են

մեծ

ռիս-

կի, սովորաբար միայն նրանք ունեն ձայնի իրավունք ընկերության բաժնետերերի ընդհանուր ժողովում, ինչպես

նան

տնօրեններին

ընտրելու իրավունք: Բաժնետերը հանդիսանում է բաժնետիրական ընկերության մասնակից:

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

սի հաշվով ստացված զուտ

մայի)

նե բաժնետոմսի

--

մեկ բաժնետոմ-

շահույթի (բաժնետոմսի շահույթի նոր-

շուկայական գնի ոարաբերակցությունն է`

արտահայտված տոկոսներով:

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ՅՈՒՆ

ԲՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹ-

տվյալ ընկերության կողմից առանձնացված ն իրավաբանական անձի կարգավիճակչունեցող ստորաբաժանում է, որը -

գտնվում է ընկերության գտնվելու վայրից դուրս, ՀՇ

ներկայացնում է

Ներկայանրա շահերը իրականացնումնրա պաշտպանությունը: ցուցչությունը գործում է ընկերությանկողմից հաստատված կանո-

ճնակարգիհիման վրա: Նրան գույքը տրամադրվումէ իր ընկերության կողմից ն այն հաշվառվում է ինչպես իր, այնպես էլ այդ ընկե-

րության հաշվեվշռում:

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ԲԸ)

-

իրավաբանա-

հիմնադրամը (կապիտալը) բական անձ, որի կանոնադրական ժանված է ընկերությաննկատմամբբաժնետերերիպարտավորական իրավունքը հավաստիացնողորոշակի թվով բաժնետոմսերի:

Բաժնետիրական ընկերության հիմնադիր փաստաթուղթը կանոսահմաննադրություննԷ: Ընկերություննիրավունք ունի օրենքով ն այլ պետություննեված կարգով բանկայինհաշիվներ բացել ՀՀ կարող են լինել րի բանկերում:Բաժնետիրականընկերությունները բաց

պետք է արտահայտվի նրա կանոնադրութունեֆիրմային անվանման մեջ: Ընկերությունը չի կարող

կամ փակ,

որը

յամբ ն նալ երկուսից պակաս բաժնետեր:

արժեթուղթ է, որը վկայում Է դրա տիրոջ կողկապիտալ մից բաժնետիրականընկերության կանոնադրական մաս(հիմնադրաձ) ներդնելու փաստը ն իրավունք է տալիս նրան ն նակցելու ընկերության կառավարմանը,ստացված շահույթին

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍ

-

ընկեռության լուծարմանժամանակ մնացած ունեցվածքի բաժանուն մանը: Բաժնետոմսը չունի գործողությանժամկետ գոյություն ըննի այնքան ժամանակ, քանի դեռ կա տվյալ բաժնետիրական

կերությունը:Բաժնետոմսը, որպես փաստաթուղթ, պետք է պարուընկերության նակի հետնյալ ռեկվիզիտները բագնետիրական ֆհրմային անվանումը ն գտնվելու վայրը, արժեթղթի անվանումը, անդրա տեսակը, հերթական համարը, թողաոլման ամսաթիվը, վանական արժեքը, քանակը, շահաբաժնի (դիվիդենտի) վճարման ընկերությանվարչության նախագահի ժամկետը, բաժնետիրական ն ստորագրությունը: Բաժնետոմսերը լինում են անվանական ըստ ներկայացնոռոի:Անվանականբաժնետոմսերիմեջ նշվում է սեփականատիրոջ անունը, այն գրանցվում է բաժնետիրականընկե47

րության հատուկ գրքում,

ուր

նշվում է, թե ով, ինչպիսի

ինչքան

ն

բաժնետոմս է տնօրինում: Ըստ ներկայացնողի տիպի բաժնետոմսում

սեփականատիրոջ անունը չի նշվում,

րությունը բաժնետիրոջ

հետ

դրա

համար էլ ընկե-

չի կարող ունենալ սերտ կապեր,

քանի որ չունի տեղեկատվություն իր փայատերերիմասին:

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

ընկնող այն եկամուտն է, յամբ

դրա

--

մեկ բաժնետոմսին

հիմնված է կոնկրետ օրվա

որը

շուկայական արժեքի ն

այդ

դրութ-

ժամանակաշրջանում վճար-

վող շահաբաժիններիվրա: Սովորաբար այն հաշվարկվում Է բաժնետոմսի տարեկան շահաբաժնի

ն

նրա շուկայական արժեքի տո-

կոսային հարաբերակցությամբ:

ՇԱՀՈՒՅԹԻ ՆՈՐՄԱ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

տիրական ընկերության զուտ

-

ցույց

է տալիս բաժնե-

շահույթի (հարկումից հետո)

ն տար-

վա ընթացքում շրջանառությունում գտնվող հասարակ բաժնետոմ-

սերի միջին թվաքանակի հարաբերությունը: Այս ցուցանիշը մեկ հասարակ բաժնետոմսին ընկնող զուտ

բարձր է դա,

նշանակում է հավասար

արդյունավետ

են

շատ

շահույթի չափն է

ն

որքան

պայմաններում նույնչափ

օգտագործվել բաժնետոմսերը: Այս ցուցանիշը

զգայուն է շուկայի մրցակցությաննկատմամբ,

ն այդ

պատ-

ճառով էլ յուրաքանչյուր բաժնետիրական ընկերության գործու-

նեությունը գնահատելիս հետազոտվում

են

նրա տնտեսական կա-

պերը տարբեր ժամակահատվածներում: ԲԱՆԿ

--

ֆինանսավարկայինհիմնարկություն Է,

որը

դրամա-

արժեթղթերով իրականացնումէ տարբեր տեսակի գործառնություններ, ցուցաբերում է ֆինանսական ծառական միջոցներով

ն

յություններ կառավարությանը, տնտեսավարող սուբյեկտներին, կազմակերպություններին, քաղաքացիներին

ն

այ

բանկերին:

դրամականմիջոցներավանղների ու դեպոզիտների տեսքով, տրամադրում է տարբեր տեսակի վարկեր դրա կարիքը զգացողներին (վարկառուներին, փոխառուներին) ն կա-

Ներգրավում է

ազատ

տարում է բազմատեսակ գործառնություններու ծառայություններ:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԱՎԱՆԴ

1) լայն իմաստով` իրավաբանականն

-

ֆիզիկական անձանց այն դրամական միջոցներն են, որոնք գտնվում են բանկում ժամանակավոր պահպանմանհամար: Բանկում պահվող ավանդները կարող են հաշվառվել հաճախորդի ավանդային կամ ընթացիկ հաշիվներում ն դրանց դիմաց կարող են հաշվարկվել կամ չհաշվարկվել տոկոսներ: Բանկի հաշվեկշռում ավանդներն արտացոլվում են որպես պարտավորություններ, ն ներդրված ավանդի մնացորդը գրանցվում է ավանդային հաշվի կրեդիտում, որն ավանդատուինտալիս է բանկից համարժեք դրամական գումարը ստանալու իրավունք, 2) նեղ իճաստով` դրամա-

կան այն միջոցներն են, որոնք դրվել են բանկում ավանդներիձնով ն, որոնց դիմաց բանկը վճարում է հաշվարկված տոկոսային եկա-

մուտներ (տոկոսներ): Գոյություն ունեն բանկային ավանդների տարբեր տեսակներ` ցպահանջ, ժամկետային, անժամկետ ն պայմանագրով նախատեսված այլ պայմաններով վերադարձվող ավանդներ: Բանկային ավանդի պայմանագիրըկնքվում է գրավոր ն ավանդն առաջին իսկ պահանջով վերադարձնելու (ցպահանջ ավանդ) կամ ավանդը պայմանագրով սահմանված որոշակի ժամկետի ավարտից

հետո

վերդարձնելու (ժամկետային ավանդ)

պայ-

մաններով: այն բանկային օրենսդրության պահանջներին համապատասխանաուդիտային գործունեություն իրականացնելու իրավունք ունեցող աուդիտորական կազմակերԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԱՈՒԴԻՏ

-

պության կողմից բանկերիհաշվապահականհաշվառման վարման ճշտության ու ֆինանսական հաշվետվություններիանկախ ստուգումն է, որի արդյունքում տրվում է համապատասխանեզիակա-

հաշվետվություններում արտացոլված տեղեկատվության արժանահավատությանվերաբերյալ: Բանկային աուդիտի հիմնական նպատակն է գնահատել բանկերի ֆինանսական

ցություն

այդ

ու նրանց կողմից հաշվետվությունների արժանահավատությունն իրականացված ֆինանսական գործառնությունների համապա-

տասխանությունը օրենսդրությանը: Համաձայն ՀՀ բանկային

օ-

րեկսդրության, յուրաքանչյուր չոարի բանկերը ստուգվում

րենքներով ն

այլ

են

իրավական ակտերով սահմանված կարգով

օ-

աու-

ղիտային գործունեությունիրականացնելու իրավունք ուճեգող

ան-

կախ աուդիտային կազմակերպությանկողմից: Բանկերը պարտա:

վոր տում

ֆինանսականտարվա ավարտից հետո վեցամսյա ժամկեմամուլում հրապարակելիրենց հաշվեկշռի ն. աուդիտային

են

եզրակացության համառոտ

ամփոփագիրը, տարեկան ֆինանսա-

կան հաշվետվությունը: հաշվի

ն

-

բանկը երաշխավորում է բանկային

բանկային ավանդի հաշվով գործառնությունների ու

հա-

ճախորդի մասին տեղեկությունների գաղտնիությունը: Բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունները կարող

են.

կություններ կարող

ղրանց են

րին, բանկերին,ֆոնդային բորսաներիմիջնորդներին, բնակչությանը): Պասիվային գործառնություններիմիջոցով բանկերը ձնեավո-

րում են իրենցֆինանսականռեսուրսները,որոնք բանկերըհետագայում օգտագործում են վարկային ն

պաշտոնատար անձանց նման

տեղե-

տրամադրվել բացառապես օրենքով

խատեսված դեպքերում

նա-

կարգով: Բանկային գաղտնիք համար-

այլ

ակտիվային գործառ-

նություններ իրականացնելու համար: Առնտրային բանկերի սեփական, ներգրավված ն

պա-

փոխառու այլ մի-

ջոցների հաշվին: Միջնորդային գործառնությունները բանկերի կողմից տարբեր տեսակի միջնորդական ծառայություններիմա-

կատարումը: տուցում են, հաճախորդների հանձնարարականների

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

տրամադրվել

միայն հաճախորդներինկամ նրանց ներկայացուցիչներին:Պետա-

կան մարմիններին ն

ժամկետային),փոխառուներիտեսակների(կազմակերպություննե-

սիվները գոյանում են

ԳԱՂՏՆԻՔ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

պահովված կամ բլանկային, մարման ժամկետների (ցպահանջ ն

ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ

--

որոնք կարող են իրականաց-

նել բանկերը` բանկային գործառնությունների հետ պես

նան

այլ

միասին, ինչ-

վարկային կազմակերպությունները:Բանկային գոր-

ծարքներին վերաբերում

հետնյալ գործարքները` ա) դրամա-

են

վող տեղեկություններըբանկի կողմից հրապարակվելու դեպքում

կան ձեով պարտավորությունների կատարումը նախատեսող երրորդ անձանց համար երաշխավորությունների տրամադրումը, բ)

հաճախորդը, ում հրավունքները խախտվել են, հրավունք ունի բանկիցպահանջել պատճառված վնասների փոխհատուցում:

երրորդ անձանցից դրամականձնով պարտավորություններիկատարման պահանջի իրավունքի ձեռք բերումը, գ) քաղաքացիների

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

նություններն

Ա

-

բանկերի գործառ-

են

դրամական միջոցների ներգրավման ն տեղաբաշխման, արժեթղթերի ն. հաշվարկների իրականացմանգծով: Տարբերում

են

ակտիվային, պասիվային ն ձոջնորդայինգործառ-

նություններ: Ակտիվային.գործառնությունների Հիջոցով բանկերը տեղաբաշխում են իրենց ունեցած ֆինանսական քթեսուրսները`սեփական ն ներգրավված ձիջոցնեոը: Ռրաես կանոն այդպիսի

ծառնություններնեն

վարկային (հաշվարկավարկային) ն

գոր-

առժեթղ-

թերով գործառնությունները: Բանկերի ակտիվային գործառնություններում ամենաբարձր տեսակարար կշիռը կազմում են վարկային

գործառնությունները, որոնք

Պիմնականում բնորոշ

պառետրային բանկերին: Դրանք ղասակարգվումեն

ըստ

տարբեր

չափանիշների` ապահովվածության բնույթի (ապահովված ն

են

չա-

իրավաբանականանձանց հետ պայմանագրով նրանց դրամական միջոցների ն այլ գույքի հավատարմագրայինկառավարումը, դ) օրենսդրությանըհամապատասխան թանկարժեք մետաղներով ն

ն

քարերով գործառնություններիիրականացումը,ե) փաստաթղթե-

րի

ն

արժեքների պահպանման համար քաղաքացիներին ու իրա-

վաբանականանձանց հատուկ տարլսծքների վարձակալության տալը, զ) լիզինգային գործառնությունները,է) խորհրդատվականն տեղեկատվականծառայություններիմատուցումը:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԵՐԱՇԽԻՔ

-

փաստաթուղթ է,

ըստ

որի բանկը ե-

րաշխավորումէ իր հաճախորդի ստանձնած դրամական պարտապատշաճ կատարումը, այսինքնայդ հաճախորդի վորությունների կողմիցպարտքը չմարելու դեպքում բանկն ինքն է դա իրականացնում: Մի բանկի կողմից տրված երաշխիքը կարող է ծառայել որ5)

պես ապահովում մեկ

մար: Առավել

այլ

հա-

բանկի կողմից տրամադրվող վարկի

տարածված են

վճարային երաշխիքները. երբ երաշ-

խիք տված բանկը պարտավորվում հանողի առջե պատասխան տալ

պարտատիրոջ կամ արտաԷէ

պարտապանի կամ ներմուծողի

կողմից պայմանագրայինպարտավորությունները կատարելու

հա-

մար:

վեգրվող տոկոսները կարող

վում է բանկի

ն

են

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

նորեն ձեավորված

ն

-

այս

կամ այն երկրում պատմակա-

օրենսդրորեն ամրագրված տարբեր տեսակի

փոխկապված բանկերի

ն այլ

վարկային կազմակերպությունների

ամբողջությունն Է, որոնք գործում

են

միասնական ֆինանսա-վար-

կային մեխանիզմի շրջանակներում: Բանկային համակարգը տվյալ երկրի վարկային համակարգի բաղկացուցիչ

մասն

դա

Է: Տար-

բեր երկրների բանկային համակարգերը միմյանցից տարբերվում

գործող բանկերի տեսակներով: Ներկայումս

մեծ

րում գործում է երկմակարդակ բանկային համակարգ, որի

մնացորդի վրա հաշբաց-

հաճախորդի միջն կնքվող պայմանագրի հիման

վրա: Գոյություն ունեն բազմաթիվ բանկային հաշիվներ` ընթացիկ.

հաշվարկային. ցպահանջ, ժամկետային, մեկ անձի, մի քանի

րության համաձայն` ՀՀ

ն այլ

հաշիվներ:

ան-

օրենսդ-

ՀՀ

տարածքում գործող բանկերը կարող են ի-

րենց կողմից սահմանված կարգով ՀՀ ռեզիդենտ

ն ոչ

ռեզիդենտ

հանդիսացող հաճախորդներիսպասարկման նպատակով ցանկացած արժույթով (ինչպես հայկական դրամով, այնպես էլ

արտար-

ժույթով) նրանց կամ նրանց կողմից նշանակվածանձանց անունով բացել

ն

վարել միջազգայինբանկայինպրակտիկայում ընդունված

հաշիվներ առանց սահմանափակումների:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

թվով երկրնեառա-

ն

տարատեսակվել: Հաշիվը

ձանց, ընդհանուր կամ միավորված

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

են

շով: Հաշվում նվազագույն մնացորդները

ՀՈԼԴԻՆԳ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

1) ընդհանուր

-

նշանակությամբ ցանկացած ընկերություն է, որը

տնօրինում կամ

ջին մակարդակում գտնվում է Կենտրոնական բանկը (ԱՄՆ-ում

վերահսկում է մեկ կամ մի քանի բանկերի:

Դաշնային պահուստային համակարգը), իսկ երկրորդ մակարդա-

համարվում այն ընկերությունը,որը վերահսկում է առնվազն երկու

կում. առետրային բանկերի

բանկի ձայնի իրավունք տվող բաժնետոմսերի 25

ն այլ

հաշվարկա-վարկային հիմնար-

սը:

կում է Կենտրոնական բանկը, որն իրականացնում է պետական է-

բանկեր ն

միսիոն, արժութային ն դրամավարկայինքաղաքականություն:

են

ՀԱՇԻՎ

-.

տվյալ բանկի կողմից իրավաբանա-

կան ն ֆիզիկական անձանց համար բացված հաշիվ է, որտեղ գրանցվում են հաճախորդի ավանդադրած դրաձականմիջոցները դրամով կամ պոտարժույթով: Այը արտահայտում է բանկի

Լ.

նրա

հաճախորղի միջն ֆինանսական փոխհարաբերությունները: Հա-

ճախորդի կամ նրա կողմից նշված անձի անունից բանկային հաշհվը բացվում Է, առաջին հերթին, անկանխիկ (չեկերով կամ վճարման

հանձնարարականներով)հաշվարկներ կատարելու. հաշվում

անկանխիկ միջոցներ կուտակելու ն հետագայում դրանք նպատակային օգտագործելու համար: Միջոցներն այդ հաշվից կարող են դուրս

Տշ

գրվել կամ փոխանցվել հաճախորդի առաջին իսկ պահան-

ն

այդպիսին է

ավելի տոկո-

Հոլդինգի կազմակերպումը թույլ է տալիս միավորել տարբեր

կությունների ցանցը: Բանկային համակարգը պարտադիր ընդգր-

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԱՄՆ-ում

այլ

վարկային կազմակերպություններ, որոնք զբաղվում

ինչպես դրամական, այնպես էլ նոր բանկային գործառնություն-

ներով, 2) հիմնականվարկային կազմակերպություն է,

որը

հնարա-

վորություն ունի տնօրինելու մեկ կամ մի քանի վարկային կազմակերպությունների (դուստր վարկային կազմակերպություններ) կողսից ընդունվող որոշումները: Այդպիսիիրավունք կարող է ձեռք

բերվել հիձճնական վարկային կազմակերպության կողմից մեկ կամ մի քանի վարկային կազմակերպություններիկանոնադրականկա-

պիտալումգերակշռող մասնակցության կամ նրանց պայմանագրիուժով:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

-

հետ

կնքված

բանկային գործառնությունների առանձ-

նահատկություններից բխող կորուստների վտանգն է. հայտվումԷ անորոշությամբ

ն

որն

արտա-

շահույթ չստանալու հավանակա53

նությամբ: Բանկերը րող են

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

վարկային կազմակերպություններըկա-

ն այլ

վնասներ կրել երկրում տնտեսականիրավիճակի վատթա-

ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

նը կարգավորող օրենքների

ե այլ

բանկերի գործունեությու-

-

իրավական նորմատիվ ակտերի

թերի գնանշումների. տոկոսադրույքների դինամիկայիփոփոխութ-

ամբողծությունն է: Բանկային օրենսդրությունը մշակում են ինչպես օրեսսղիր իշխանությունը. այնպես էլ Կենտրոնական բանկը ն գոր-

յան. ռեսուրսների կրճատման. արտահաշվեկշռայինգործառնութ-

ծադիր իշխանությունը (կառավարությունը): Օրենսդրական կար-

յունների գօով վճարումների կատարման

գավորումն: իրականացնողները, որպես կանոն, հանղիսանում են Կենտրոնական բանկը ն Ֆինանսների ու էկոնոմիկայի նախարա-

րացման. տրամադրված վարկերի գծով չվճարումների. արժերղ-

հետնանքով: Բանկային ռիսկերը լինում վագրական. արտարժութային.

մանքների ռիսկ)

ն

ն այլ

են

հանգամանքների

արտաքին (ապահո-

անհաղթահարելի ուժի

հանգա-

ներքին (վարկային, ներդրումային. կոնկրետ

րությունը` որպես կառավարության լիազորած մարմին: Բանկային օրենսդրությանմեջ Կենտրոնականբանկին հատկացվում է երկա-

բանկային գործառնությունների ռիսկեր): Ռիսկի մակարդակը վե-

կի դեր. այսինքն` մի կողմից,

րահսկվում Է կոնկրետ բանկային գործառնությունների (ֆորֆե-

դունած օրենքներով, իսկ մյուս կողմից էլ ընդունում է նորմատիվ ակտեր. որոնք կարգավորում են բանկերի ն այլ անձանց գործու-

տավորում. հեջավորում

ն

այլն) կամ դրանց ապահովագրության

օգնությամբ: Բանկային ռիսկերը սահմանափակելու նպատակով Կենտրոնական բանկը սահմանում

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

--

է տնտեսական նորմատիվներ:

վարկային պայմանագրով նյութական

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

յին սերտիֆիկատ է թը, որը

ն

--

նան

բանկային գրքույկ

ն

բանկա-

միաժամանակ համարվում է այն արժեթուղ-

հավաստում է ավանդի գումարն

ու

ավանդատուի իրա-

վունքը` սահմանված ժամկետի ավարտից հետո վկայագիր տված բանկում կամ

այդ

վանդի գումարը

բանկի ցանկացած մասնաճյուղում ստանալ

ն դրա

նկատմամբ հաշվարկված տոկոսային գու-

է

մարները: Բանկային վկայագիրը կարող լինել` ղի կամ անվանական:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

վարկային դրույք,

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

որը

ա-

սահմանում

-

ըստ

ներկայացնո-

1) զեղչադրույք է կամ հաշ-

է տվյալ երկրի Կենտրոնական

բանկն այն պարտքային արժեթղթերի վերահաշվառման գծով,

ո-

րոնցով Կենտրոնական բանկը կատարում է գործառնություններ, 2) տոկոսադրույք, որը սահմանում է տվյալ երկրի Կենտրոնական բանկը

այլ

բանկերինորոշակի ապահովության դիմաց տրամադր-

վող վարկերի զժով:

գործում է օրենսդիր մարմնի ըն-

նեությունը: Բացի դրանից, Կենտրոնական բանկի վրա է դրված բանկերի կողմից իրավական նորմերի պահանջների կատարմանը հետնելը:

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

արժեքների գրավադրմամբ բանկի կողմից տրամադրվող դրամական կամ արտարժութայինմիջոցներ:

նա

ՕՖՇՈՐԱՅԻՆ

ԳՈՏԻՆԵՐ

-

աշխարհագրական

ն

(կամ) իրավաբանական առումով առանձնացված տարածքներ Վերջիններս դրանց մասնակիցներնօգտագործում են ոչ ռեզի-

են:

դենտների

հետ

բանկային գործառնություններ կատարելու

մար, այնպիսի պայմաններով, որոնք տարբերվում

հա-

կապիտալի Կերքին ազգային շուկայում գործողներից: Այդ գոտիներում գործառնությունների վարումը հիմնականում ենթարկվում է օրենսդեն

րական: կարգավորման (գոտիներն ունեն խիստ մասնագիտացված բնույթ. որը բացառում է դրանց մասնակիցներիկողմից զուտ

ֆինանսականգործառնություններիիրչսկանացումը). իսկ մասնացիցներն ամբողջությամբ ազատված չեն հարկեր վճարելուց ն երանց գործնականում արգելում

են

արժեթղթերով գործառնութ-

յունների իրականացումը: ԲԱՆԿԻ

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

-

արդյունք է. երբ

բանկն ունի քանակությամբ վատ որակի վարկեր կամ, եթե «րս պորտֆելի մեծ մասը արժեզրկվում է, ապա դա բերում է բանմեծ

կային կապիտալի նվազման: Եթե ներդրողները ն բաժնետերերը ա

իմանում են

այդ

մասին

ն

սկսում են հանել իրենց միջոցները, ապա

բանկը կարող է անվճարունակ ճանաչվել: Անվճարունակության ռիսկը բանկի երկարաժամկետ կենսունակությանապահովման

չափանիշնէ: ԲԱՆԿԻ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԴԻՐՔ

-

բանկի տվյալ արժույթով ար-

տահայտված ակտիվների ն պարտավորություններիտարբերութ-

յունն է: Երբ տվյալ արժույթով արտահայտված ակտիվները հավասար են նույն արժույթով արտահայտված պարտավորություններին, ապա արժութայինդիրքը կանվանվի փակ, իսկ դրանց անհավասար լինելու դեպքում կանվանվիբաց արժութայինդիրք: ԲԱՆԿԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

-

դրանք են` հաշ-

վարկված ն ստացված տոկոսայինգումարները, մատուցված ծառայություններիդիմաց ստացված կոմիսիոնեկամուտները,հաճախորդների կողմից ճախսերի փոխհատուցումը, արտարժույթային դիմաց ստացվածեկամուտները: գործառնությունների ԲԱՆԿԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

-

դրանք են` հաշվարկ-

ված ն վճարված տոկոսային գումարները, կոմիսիոն ծառայությունների ե արտարժույթային գործառնություններիղիմաց վճարումները, կապի ն փոստի ծառայություններիդիմաց կատարվող

վճարումները: ԲԱՆԿԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԶՈՒՏ

ՄԱՐԺԱ

-

գոր-

ծառնական եկամուտների ն գործառնական ծախսերի տարբերության ու ընդհանուր ակտիվների հարաբերակցություննէ, կամ այլ

կերպ գործառնականշահույթի ն ընդհանուրակտիվների հա-

է: րաբերակցությունն ԲԱՆԿԻ

ԴՈՒՐՍ

ԳՐՎԱԾ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻՑ

ՎԵՐԱԴԱՐՁ

վարկերի հնարավոր կորուստների ծածկման պահուհաշվին արտահաշվեկշիռդուրս գրված վարկեստահիմնադրամի դրանք

են`

մասհանված, րի վերադարձը,այդ նույն պահուստահիմնադրամին բայց դեռես արտահաշվեկշիռդուրս չգրված վարկերի վերադարձը, արժեթղթերիհնարավոր կորուստների ծածկման պահուստա-

հիմնադրամիհաշվին դուրս գրված արժեթղթերիմարումը, ծախն այլ պարտավորությունների սերով դուրս գրված դեբիտորական գումարների(որոնց համար նախատեսվածչեն պահուստներ)վերականգնումը: ԲԱՆԿԻ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

վարկերնեն, լիզինգա-

--

միջոցները ն արժեթղթերումներդրումները յին (վարձակալական)

(ինվեստիցիաները): ԲԱՆԿԻ -

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԵՎ ԾԱԽՍԵՐԻ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

բանկերիկողմիցկազձվող ֆինանսականհաշվետվությունէ, որը բանկի գորբնութագրում է հաշվետու ժամանակահատվածում ծունեությանֆինանսական արդյունքները,որի հետ անմիջականորեն կապված տարրերնեն եկամուտներնու ծախսերը: Համա-

բանկային օրենսդրության,բանկերը ՀՀ Կենտրոնան կան բանկ պետք է ներկայացնենամսական,եռամսյակային տարեկան հաշվետվությունեկամուտների ն ծախսերի վերա-

ձայն ՀՀ

բերյալ: Հաշվետվությանմեջ ներառվումեն ա). բանկի եկամուտները, այդ թվում` տոկոսայինեկամուտները,ոչ տոկոսայինեկա-

մուտները, ն դուրս գրված ակտիվների վերադարձը, բ). բանկի ծախսերը, այդ թվում` տոկոսայինծախսերը, ոչ տոկոսայինծախսերը, հատկացումներակտիվների հնարավոր կորուստների

պահուստներին: տոկոսայինեկամուտների ու տոկոսայինծախսերի տարբերությանն ընդհանուր (կամ է: Այն ցույց է եկամտաբեր) ակտիվների հարաբերակցությունն սպրեդիմակարդակը: տալիս տոկոսադրույքների

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԻ

ԶՈՒՏ

ԲԱՆԿԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՄԱՐԺԱ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

արտացոլվում են հաշմիջոցկանխիկ դրամական -

ներառում են` ները (դրամով ն արտարժույթով),թղթակցայինհաշվի մնացորդը Կենտրոնականբանկումն ռեզիդենտու ոչ ռեզիդենտ բանկերում,

վեկշռի ձախ մասում

ն

հետ գնման ներդրումներն այլ արժեթղթերում,պայմանագրերով արժեթղթերը,այլ բանկերինտրված վարկերը. հավատարմագրա-

յին գործառնություններից ստացվելիք գումարները, վարկային ներդրումները,հաշվարկված տոկոսները,հիմնականմիջոցները ն ոչ

նյութականակտիվները, լիզինգը, կանխավճարները ն. այլ ակ-

տիվները: ԲԱՆԿԻ

(ՀՕՃ)

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

հարկումիցհետո

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

զուտ

հույթի մեծությունըհարկում կատարելուցհետո: ԲԱՆԿԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԾԱԿԻՑ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԳՈՐ-

(ՃՍ) գործառնականեկամուտներին ընդհանուր ակտիվների հարաբերակցությունն է, որը բնորոշում Է բանկի ենթակայության ընդհանուրակտիվներիմեկ միավորին բաժին ընկնող -

գործառնական եկամուտներիգումարիչափը: ԲԱՆԿԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԿԱՊԻՏԱԼ

-

բանկի ընդհանուրակտիվ-

ների ն ընդհանուրպարտավորությունների տարբերություննէ: Անվանվում է նան բանկի սեփական կապիտալ: Բանկի ընդհանուր

կապիտալիցուցանիշն ունի առավել մեծ նշանակություն նրա գործունեությանհամար,քանի որ առաջինհերթին կարգավորողմարմիններըսահմանում են կապիտալիանհրաժեշտ նվազագույնչափը, երկրորդը որքան մեծ է բանկի կապիտալիչափը, այնքան մեծանում

է նան

ներդրողների,վարկառուներիե

հաճախորդների վստահությունընրա նկատմամբ, որովհետե կապիտալի ձեժությունը բանկի հուսալիությանգրավականն է: Այն աջակցում է բանկի եկամուտներիաճին, չեզոքացնում է կորուստները,հնարավորութ-

յուն է տալիս ժամանակինշահաբաժիններվճարելու

նակ ապահովում է բանկի կայունությունը:

վեկշռի

ն

միաժամա-

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

աջ մասում

ե

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

արտացոլվում են հաշ-

-

այն հավասար Է պարտավորություններիու

սեփականկապիտալիհանրագումարին:

բանկերի համար կարնորագույննշանակություն ունի ցանկացած պահին դեպոզիտների վերադարձման,վարկերի տրամադրմանն այլ գործառնութԲԱՆԿԻ

շահույթի ն ընդհանուրակտիվների հարաբերակցությունն է: Այս ցուցանիշը բնութագրումէ առաջին հերթին բանկի աշխատանքի արդյունավետությունը,քանի որ այն ցույց է տալիս բանկի տնօրինությանտակ գտնվող մեկ միավոր ակտիվի օգտագործման արդյունքում նրա կողմիցստացվելիք շա-

ԲԱՆԿԻ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

-

յունների ապահովման համար անհրաժեշտ դրամական միջոցների առկայությունը: Այն բանկը, որի առջն ծառացել է իրացվելիության ռիսկի վտանգը, ստիպված Է լինում շատ բարձր տոկոսներով

ներգրավել դրամական միջոցներ,

ն

որը

կհանգեցնի շահույթի

նվազմանը: Գործնականում բանկերը հազվադեպ են հանդիպում իրացվելիության ռիսկի, քանի որ ներկայումս իրացվելիության պակասըհեշտությամբ համալրվում է միջբանկայինշուկայում: ԲԱՆԿԻ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

-

դրանք են` 1)

ներգրավված ոչ դեպոզիտայինմիջոցների ն ակտիվների հարաբերակցուռյունը,2) վարկերի ն ընդհանուր ակտիվների հարաբերակցությունը, 3) բարձր իրացվելի ակտիվների ն ընդհանուր ակ-

տիվների հարաբերակցությունը,4) դրամական միջոցների ն պետական պարտատոմսերիհանրագումարին ընդհանուր ակտիվ-

ներհ հարաբերակցությունը: ԲԱՆԿԻ ՅՈՒՆ

-

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ԾԱԽՍԵՐԻ

բանկի

զուտ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹ-

շահույթի (մինչն հարկումը) ն գործառնական

եկամուտներիհարաբերակցություննէ,

որը

ցույց

է տալիս բանկի

գործառնականեկամուտներիմեկ միավորինբաժին ընկնող զուտ հետո: շահույթիգումարի չափը հարկում կատարելուց ԲԱՆԿԻ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

-

ֆինանսականհաշվետվություն է, որը

ներառում է բանկի ակտիվների ն պասիվներիվերաբերյալտվյալներ, բացահայտումէ բանկի գործառնություններիչափերն ու կա-

ռուցվածքըորոշակի ամսաթվի դրությամբ: Հաշվեկշռի ակտիվներում բերվում է բանկի ռեսուրսների բաշխումն ըստ գործառնությունների, իսկ հաշվեկշռի պասիվը ներառում է տվյալներ հաճա-

խորդների ն թղթակից բանկերի հաշիվներում (ընթացիկ. ավանդային. խնայողական

ն

այլն) ներգրավված միջոցների. ինչպես

նան

է կարող

սեփական կապիտալի չափերի վերաբերյալ: Հաշվեկշիռը օգտագործվել որպես տեղեկատվության կարնորագույն

աղբյուր-

ներից մեկը բանկի ղեկավարության կողմից կառավարչական որոշումներ ընդունելիս գործունեության արդյունավետության բարձրացման, ֆինանսական ռիսկերի փոքրացման. իրացվելիության գնահատման ն այլ նպատակներով: Բանկերը պարտավոր են պարբերաբար հրապարակել տարեկան հաշվեկշիռը ֆինանսական տարվա ավարտից

հետո

վեցամսյա ժամկետում: Եվ

եռամս-

յակային հաշվեկշիռ մինչն նախորդ եռամսյակին հաջորդող

ամս-

վա 15-ը: Հրապարակվող հաշվեկշիռը պարտադիր պետք է ներառի Կենտրոնականբանկի կողմից սահմանված տեղեկությունները: ԲԱՆԿԻ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ

ՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

մինչն հարկումը

-

զուտ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԱՐԴ-

բանկի զուտ շահույթի (հարկումից հետո) շահույթի հարաբերակցությունն է,

րոշում է բանկի կողմից ակտիվային

ն

որը

ն

բնո-

պասիվային գործարքների

կառավարման հետնանքով հարկային վճարումները նվազագույնի հասցնելու խնդրի լուծման արդյունավետությունը: ԲԱՆԿԻ

ԴՐԱՄՆԵՐԻՆ

ՀՆԱՐԱՎՈՐ

ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐԻ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

-

դրանք

ՊԱՀՈՒՍՏԱՀԻՄՆԱեն`

վարկերի

ն

արժեթղ-

թերի հնարավոր կորուստների ծածկման պահուստահիմնադրամին կատարված մասհանումները, դեբիտորական պարտավորությունների

ն այլ

գումարների (որոնց համար նախատեսված չեն

պահուստներ) դուրս գրման ծախսերը: ԲԱՆԿԻ

ՄԱՍՆԱՃՅՈՒՂ

ժանումը, գրասենյակն է, դուրս

ն

-

որը

բանկի առանձնացված ստորաբագտնվում է նրա գտնվելու վայրից

առաջարկում է բանկային ծառայություններ: Մասնաճյուղը Նա

չի հանդիսանում իրավաբանական անձ: հաստատած

գործում է բանկի

կանոնադրության հիմւսն: վրա: Մասնաճյուղի ղեկա-

վարները նշանակվում

են

բանկի կողմից

ն

գործում

նրա լիազո-

րագրի հիման վրա: Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության`բան60

նրա իրավաբանականանձի կարգավիճակ բանկի գտնվելու վայրից դուրս գտնվող առանձնաց-

կի մասնաճյուղը չունեցող

ե

դա

ված ստորաբաժանումնէ. որը գործում է բանկի կողմից տրված սահմաններում ն նրա անունից բանկային ն լիագորությունների

(կաճ) օրենքով նախատեսվածֆինանսական գործառնություններ է

իրականացնում: ԲԱՆԿԻ

ՆԱԽԱՏԵՍՎՈՂ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՉՍՏԱՑՄԱՆ

ՌԻՍԿ

-

բանկային զուտ շահույթի մակարդակի ստացման վտանգը կոչէ վում Է բանկային շահույթի ռիսկ: Շահույթը կարող անսպասելիորեն նվազել ներբանկայինկամ արտաքին գործոնների ազդեցության ներքո: Բանկային ոլորտում մրցակցությանաստիճանի բարճ-

րացումը բերում է եկամուտներին ծախսերի մարժայի նվազմանը, ունենում նան բաժորն էլ իր հերթին բացասականազդեցություն է նետերերին վճարելիք շահաբաժիններիմակարդակիվրա: (ԿՊՔԻ/) հարկումից հետո զուտ շահույթի Ա գործառնականեկամուտներիհարաբերակցութմիայունն է: Այն բնութագրումէ գործառնականեկամուտներիմեկ վորին բաժին ընկնող զուտ շահույթի գումարի չափը հարկումից ԲԱՆԿԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԶՈՒՏ

ՄԱՐԺԱ

--

հետո:

տոկոսային եկամուտներիու են կամտաբեր ակտիվներիհարաբերակցությանտոկոսային ծախեն տոկոսսերի ու բանկի պասիվների(որոնց համար վճարվում տարբերությունն է: Սպրեդի միջոցով ներ) հարաբերակցության ԲԱՆԿԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՍՊՐԵԴ

-

ն զնահատվում է բանկի կողմից միջոցների ներգրավման տրաաստիճանը: մադրճան գործընթացումբանկայինմրցակցության

արդյունք են` մատուցված ծառայություններից,գանձապետարանիսպասարկումից, փոփոխական շահաբաժնով բաժնետոմսերից.ներդրումնեԲԱՆԿԻ

ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

-

րից, արժեթղթերի վաճառքից, արտարժութային.գործառնություն-

արտարժույթի վերագնահատումից,փոխարժեքային հիմնական տարբերությունից,բանկի շենքի վարձակալությունից, ներից

ն

միջոցների օտարումից

վերագնահատումից, տույժերից ու տուգանքներից ստացված եկամուտների ն այլ ոչ տոկոսային եկաու

մուտների: ԲԱՆԿԻ

ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

-

արդյունք են` վճարված

կատարվող հատկացումների,հարկային վճարումների, բանկի շենքի վարձակալությանդիմաց վճարի, հիմնական միջոցների ամորտիզացիայիվճարումների, գովազդային ու ներկայացուցչական ծախսերի, աուդիտային ն խորհրդատվականծառայության

գծով վճարումների, պատճառված տույժ տոկոսային ծախսերի:

ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ՄԱՐԺԱ

ու

տուգանքներին այլ ոչ

ոչ

-

ու

ԲԱՆԿԻ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

արտացոլվում հաշվեկշռի աջ մասում ն ներառում են` ռեզիդենտ բանկերի թղթակցային հաշիվները, ցպահանջ ավանդները, այլ բանկերից դեպոզիտները, ժամկետային ավանդները, հաշվարկված տոկոսները, գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտները,ներքին ու արտաքին պար-

են

տավորությունները, հետգնման պայմանագրի գծով պարտավորությունները ն այլ պարտավորությունները: ԲԱՆԿԻ

ՏԻՊԼԻԿԱՏՈՐ

ՍԵՓԱԿԱՆ

(ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ)ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԿԱՄ ԲԱԶՄԱՐԿԻՉ

(Էհ/)

ՄՈՒԼ-

ընդանուր ակտիվների սեփական կապիտալի հարաբերակցություննէ: Այն բնորոշում է բանկի սեփական կապիտալի մեկ միավորին բաժին ընկնող ընդհանուր ակտիվների գումարի չափը, որը սովորաբարբանկի համար ունի բավականաչափմեծ դեր ն ի տարբերությունմնացած --

ն

տնտեսավարող սուբյեկտների այն բանկային համակարգումմիջին հաշվով կազմում է մոտավորապես 15 միավոր ակտիվ սեփա02

է 20 Կ ավելի միավորի: Որքան բարձր է

ն հասնում

եկամուտ վճարելու բանկի հնարավորությունը: ՍԵՓԱԿԱՆ

ԲԱՆԿԻ աջ մասում

ն

ԿԱՊԻՏԱԼ

րը,

-

արտացոլվում Է հաշվեկշռի

ներառում Է` կանոնադրական կապիտալը, գլխավոր

պահուստները, եկամուտների

ն

վերագնահատման պահուստնե-

կուտակված շահույթը: ՍԵՓԱԿԱՆ

ԲԱՆԿԻ

(ԲՕԲ)

--

հարկումից հետո

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

զուտ

շահույթի

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ն

սեւիական (բաժնետի-

րական) կապիտալի հարաբերակցությունն է: Այն հանդիսանում է եկամտաբերությանչափանիշ բանկի բաժնետերերի համար, քանի որ ցույց

տոկոսային եկամուտտոկոսային ծախսերի տարբերության ն ընդհանուր (կամ եկամտաբեր)ակտիվների հարաբերակցությունն է: ների

ավելի բարձր է

մուլտիպլիկատորի մեծությունը, այնքան մեծ է իր բաժնետերերին

աշխատավարձի ն դրան հավասարեցված այլ վճարումների, գործուղման հետ կապված վճարումների,սոցիալականապահովագրության, կենսաթոշակայինն. զբաղվածության հիմնադրամներին

ԲԱՆԿԻ

կան կապիտալի մեկ ձիավորի հաշվով: Առանձին դեպքերում այն

է տալիս բաժնետերերի կողմից բանկի կանոնադրական

կապիտալում կատարված միավոր ներդրումի դիմաց ստացվելիք շահույթի գումարի չափը: ԲԱՆԿԻ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

-

բանկի ակտիվների (հատկա-

պես վարկերի) արժեքի նվազման հավանականությունըկոչվում է վարկային ռիսկ: Քանի որ բանկային ակտիվների մեծ մասը ֆինանսավորվում է ներգրավվածմիջոցների հաշվին, իսկ սեփական միջոցների հաշվին ձնավորված ակտիվների տեսակարար կշիռն ընդհանուր ակտիվներում աննշան է, հետնաբար անհուսալի վար-

կերի թեվուզ րող է

ն

չսչին մեծությունը բանկի սնանկացման վտանգ կա-

առաջացնել:

ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔԻ

կերի կողմից տեղաբաշխվող

ՍՊՐԵԴ

-

ներկայացնում է բան-

կ ներգրավվող միջոցների

միջոցնե-

րի տոկոսադրույքներիտարբերությունը` ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

-

արդյունք

են`

ՀՀ

Կենտրոնական բանկում տեղաբաշխված ավանդներից ու դեպոզիտներից, թղթակցային հաշիվներից, բանկերում ն այլ ֆինանսավարկային կազմակերպություններում տեղաբաշխված միջոցներից. տեղաբաշխված վարկերից, օվերդրաֆթից ն. օվերնայթից,

պետական ն

ոչ

պետական արժեթղթերից,վարկայինքարտերից,

ֆորվարդային, ֆյուչերսային ն օպցիոն պայմանագրերից,լիզինգից ն ֆակտորինգից ստացված տոկոսային եկամուտների ն այլ տոկոսայինեկամուտների: ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

-

արդյունք են` ՀՀ

Կենտրո-

նական բանկիցներգրավված միջոցների Ա հետգնման համաձայնագրերի, թղթակցային հաշիվների ն ցպահանջ պարտավորությունների, բանկերից ն այլ ֆինանսավարկայինկազմակերպություններից ներգրավված միջոցների, ներգրավված ավանդներիու

դեպոզիտների,միջազգայինֆինանսականկազմակերպություններից ներգրավվածմիջոցների,օգտագործվածօվերդրաֆտի ն օվերնայթի, ֆորվարդային,ֆյուչերսային ն օպցիոն պայմանագրե-

դրանք բազմաֆունկցիոնալավտոմատներ են, որոնք կառավարվում են վերջին սերնդի մագնիտային պլաստիկ քարտերով, ն որոնց միջոցով դեբետային կամ կրեդիտԲԱՆԿՈՄԱՏՆԵՐ

-

ային քարտերի տիրոօը տրամադրում են կանխիկ դրամականմիջոցներ, որոշակի սահմանաչափով: Բանկի համար բանկոմատը

արդյունավետ միջոց է. որը հնարավորությունէ տալիս կրճատել անձնակազմը ն ստանալ ավելի շատ շահույթ, ինչպես նան միջոցների ներգրավման շուկայում ամրապնդել դիրքերը ն առավելություն ստանալ մրցակցային պայքարում: Բանկոմատների բուռն զարգացումըբացատրվում է

նրանով, որ բանկերը ստանում քարտերով

նան

դրանց օգնությամբ հնարավորություն են

գործարքներկնքել շաբաթ

ն

կիրակի օրերին: Հաճախորդիհամար

րի, լիզինգի դիմաց վճարված տոկոսային գումարների ն բանկի կողմից թողարկված արժեթղթերիգծով տոկոսային ծախսերի ու

բանկոմատից օգտվելու հիմնական առավելությունը այն է, կարող են գործարքներկատարել օրվա ցանկացածժամին:

այլ

արժեքների փոխանակումն ապրանքանյութական է մեկը մյուսով առանց դրամական միջոցների միջամտության ն, այդպիսի համամասնականփոխարկումն իրականացվումէ երկկողմ գրավոր պայմանագրիհիման վրա: Այն գործարքները,որոնք կատարվում են ապրանքներիանմիջական փոխարկմամբան-

տոկոսայինծախսերի: ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԲԱՐՏԵՐ

-

ՄԱՐԺԱ

իրենից ներկայացնումէ բան-

կի տոկոսայինեկամուտներին տոկոսայինծախսերիտարբերությունը: Այն հանդիսանում է բանկայինշահույթի հիմնականաղբյուրը

կոչված է ծածկելու բանկերի կողմից իրականացվողծախսերի զգալի մասը: Տոկոսային մարժայի մեծությունը բնութագրվում է ե

ինչպես բացարձակ մեծություններով,այնպես էլ բազմաթիվ ֆինանսականգործակիցների միջոցով:

ԲԱՆԿՆՈՏՆԵՐ

Կենտրոնականբանկերիկողմիցբանկային տոմսերի (դրամանիշերի)թողարկում, որոնք հանդես են գալիս շրջանառության ն վճարման միջոց: Բանկային տոմսերի թողարկման անհրաժեշտությունը պայմանավորվածէ շուկայական տնտե-

սության առետրային

վարկային գործընթացի զարգացմամբ: Շրջանառությանմեջ բանկային տոմսերը բաց են թողնվում վարկային ն դրամարկղային պլաններիհիման վրա` դրամաշրջանառուն

թյան օրենքի պահանջներինհամապատասխան:

որ

-

վանվում են բարտերային: ԲԱՑ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

(ԲԲԸ)

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

մասնա-

կիցներն առանց մյուս բաժնետերերի համաձայնությանկարող են օտարել իրենց պատկանողբաժնետոմսերը:Նման բաժնետիրական ընկերություննիրավունք ունի օրենքով ն

այլ

իրավականակ-

տերով սահմանված պայմաններով անցկացնել իր թողարկած բաժնետոմսերիբաց բաժանորդագրությունն դրանց ազատ վաճառք: Բաց բաժնետիրականընկերությունը պարտավոր է ամեն տարի, ի գիտություն բոլորի, հրապարակել իր տարեկան հաշվետ-

վությունը ե հաշվապահականհաշվեկշիռը:

ԲԱՑ ՇՈՒԿԱՅԻ ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔՆԵՐ

-

բաց

շուկայում

շրջա-

նառությունկատարողտարբեր տեսակի պարտքայինպարտավորություններիտոկոսադրույքներնեն, որոնք ուղղակիորեն ազդում

:ն

ն առաջարկիվրա: պահանջարկի Բաց շուկայի տոկոսադրույքրը տարբերվում են Կենտրոնական բանկերիկողմից սահման-

Կոն

ԱԱԿՈՒՑ, Հք

կոչված են ազդելու մյուս վորապես առնտրային կողմից 9 տրաճա տրամադրվող վարկերիտոկոսադրույքների վրա: Կարճաժամկետ արժեթղթերի, ինչպիսիք են առնտրայինարժեթղթերը, ն տոկոսադրույքները բանկայինակցեպտները բաց շուկայի տոկոեն: սադրույքներիօրինակներ

բանկերի

ԲԵՌՆԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

(ՏՈՆՆԱԿԻԼՈՄԵՏՐԵՐՈՎ)

-

հաշվարկվումէ փոխադրվողբեռներիյուրաքանչյուրխմբի քաշի (տոննա)ն այդ հեռավորության արտադրյալներիհանրագումարով:

բեռնափոխադրման

ԲԻԶՆԵՍ(ԳՈՐԾԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ)

շահույթ բերող արտադ-

րաառնետրական ծառայության, սպասարկման ն ձն է: յան ցանկացած

ԲԻԶՆԵՍՄԵՆ

որը

այլ

գործունեութ-

(ԳՈՐԾԱՐԱՐ) առետրականձեռնարկատեր, -

զբաղվում է շահույթ կամ այլ շահ բերող տնտեսական գործու-

նեությամբ: ԲՅՈՒՋԵ

առաջացել է միջնադարյանանգլերենի "Եսժյտե,բառից,որով անվանվումէր այն քսակը, որտեղ թագավորը պահում էր հանրային ծախսերիհամարնախատեսվող դրամական միավորները: Բյուջեն որոշակի ժամանակահատվածի -

բառը

համար

ն ծախսերի եկամուտների նախահաշիվէ: Բյուջեում արտացոլվում է, թե ինչպեսեն պետականկառավարման ն. (կենտրոնական) տեղական ինքնակառավարման մարմիններըհայթայթումիրենց գործունեության իրականացման համարանհրաժեշտդրամական միջոցները:Որքան գումար է հավաքագրվելու տարբեր տեսակի հարկերից,օրինակ` ավելացվածարժեքի հարկից(ԱԱՀ), շահութահարկից,եկամտահարկից, ակցիզայինհարկիցն եկամտիայլ աղբյուրներից,թե ինչպեսպետք է պետական(կենտրոնական) ե տեղական կառավարման մարմիններըծախսեն հավաքագրված

գումարները:Ո՞ր ոլորտները պետք է ֆինանսավորվեն:Ինչքան գումար պետք է հատկացվիպաշտպանության,միջավայրիպահ-

պանության,սոցիալական ծառայությունների,կրթության ն այլ ծրագրերին,պետությանկողմից փոխառուիմիջոցների ներգրավման ն

պետականպարտքի մարման քաղաքականությունը:Եթե

ծախսերըգերազանցումեն եկամուտներին,ապա կառավարությունը ստիպված է պարտք վերցնել` քաղաքացիներինմատուցած ն պետականպարտքը վճարելու համար: ծառայությունների

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

մական մուտքերը

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄՈՒՏՔԵՐ

ներառում են

ԵՎ ԾԱԽՍԵՐ

դրա-

-

տվյալ բյուջեի համար օրենքով

սահմանվածեկամուտները,փոխառու ն ներգրավվածայլ միջոցներ, իսկ ճախսերըբաժանվում են կապիտալ ն ընթացիկծախսերի: Կապիտալծախսերըներառումեն պետականն համայնքային

նշանակությանծրագրերի շրջանակներում նախատեսվող այն ծախսերը, որոնք հանգեցնում են հիմնական միջոցների, պահուստների ստեղծման նպատակով ապրանքային արժեքների ձեռքբերմանըկամ դրանցարժեքի ավելացմանը:Ընթացիկծախ-

սերը ներառում են այն ծախսերը, որոնք ընդգրկված չեն կապիտալ ծախսերում:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

-

այն պետական ն տեղական

ինքնակառավարմանլիազորություններնիրականացնողիրավաբանական անձանց համապատասխանաբար պետական ն

հա-

մայնքներիբյուջեների եկամուտների(մուտքերի) ձնավորման ու

ծախսերիիրականացմանկանոնակարգվածգործունեություննէ: Բյուջեներիկատարումնիրականացվումէ միասնականդրամարկղի սկզբունքի հիմանվրա, որը նախատեսումէ բյուջեներիբոլոր եկամուտներիմուտքագրումըն ծախսերիկատարումը` Հայաստանի Հանրապետության Ֆինանսներին էկոնոմիկայինախարարության միասնականգանձապետական հաշվով:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ

--

յուրաքանչյուր բյուջետային

տարվա բյուջեները կազմելու, քննարկելու, հաստատելու

ն

տարելու, դրանց տարեկանհաշվետվությունը հաստատելու

կաուղ67

ղությամբ պետական ու տեղական ինքնակառավարմանմարմին-

ների օրենքով կանոնակարգվածգործունեությունն է: Բյուջեների նախագծերըկազմվում են կառավարությանգործունեության, ինչպես նան համայնքների զարգացման ծրագրերին համապատասխան: Տվյալ բյուջետային տարվա համար բյուջետայինգործընթացը

սկսվում է օրենքով սահմանված ժամկետում

ն

ավարտվում

հաշվին: Բյուջետային երաշխավորագրերիտրամադրմանկարգը սահմանում Է կառավարությունը: Տվյալ բյուջետային տարում եընդհանուր գումարը (բարաշխավորվող պարտավորությունների ցառությամբՀայաստանիՀանրապետությանանունից կնքված միջազգային պայմանագրերովնախատեսվածերաշխիքների)չի կարող գերազանցել նախորդ բյուջետայինտարվա պետական բյու-

տվյալ բյուջետային տարվա բյուջեների կատարման վերաբերյալ

ջեի հարկային եկամուտների10 տոկոսը:

հաշվետվությունը հաստատելու օրը:

բյուջետայինռեսուրսներիհատկացումներնեն, որոնք օգտագործվում են ծրագրերի ն միջոցառումների ֆինանսավորմանհամար:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

--

1) պետական ն համայնք-

ների բյուջեների եկամուտների ու ծախսերի խմբավորումն Է ըստ տեսակների ն ուղղությունների: Այն արտահայտվում Է հետնյալ կառուցվածքով` ա) բյուջեների եկամուտներ

ն

պաշտոնական

տրանսֆերտներ,բ) բյուջեների ծախսեր ն վարկավորում` հանած մարումը, գ) պետականբյուջեի պակասուրդի(դեֆիցիտի) ֆինանսավորման աղբյուրներ ն բյուջեների պարտքեր, 2) բյուջեի մուտքերի ն ելքերի համակարգվածխմբավորումն է` հիմնված այնպիսի հատկանիշներիվրա, ինչպիսիք են օրինակ, ծախսերի տնտեսագիտական բնույթը, գործառնական առանձնահատկությունները, գերատեսչականկառուցվածքը ն այլ բնութագրերը:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

- բոլոր

հարկային, ոչ հարկա-

յին ն այլ եկամուտներն են, որոնք հավաքագրվում են պետական ն տեղական ինքնակառավարմանմարմինների կողմից համաձայն Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության: Բյուջետային կամուտները ներառում են

նան

պաշտոնական ն

այլ

ե-

տրանսֆերտ-

ները (նվիրատվությունները):

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐ

պարտավորությունէ, որով երաշխավորվում է բյուջետային երաշխիք (երաշխավորագիր) ստացող անձի նկատմամբ պարտքայինպարտավորությունների պատշաճ կատարումը` պետականբյուջեի միջոցներիհաշվին: Երաշխավորված պարտքային պարտավորություններիչկատար--

ԾԱԽՍԵՐ

-

բաղկացած է Հայաստանի Հանրապետությանպետականն համայնքներիբյուջեներից, որոնք հիմնվում են ֆինանսական, դրամավարկայինն հարկային միասԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

-

վրա: Բյուջետային համանական պետականքաղաքականության կարգն իր գործունեությունը կարգավորում Է բյուջեների նախագծերի կազմման, բյուջեների եկամուտների(մուտքերի) ն ծախսերի բյուջետային դասակարգման,հաշվառման, հաշվետվությաններ-

կայացման ն բյուջեների կատարման ընդհանուր սկզբունքների հիման վրա:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ

միասնականությունն ապահովվումէ ընդհանուր իրավականհիմքով, բյուջետայինգործընթացիկազմակերպմանհամաձայնեցված սկզբունքներով, բյուջետային դասակարգմամբ,բյուջետային հաշվառման, հաշվետվության ն բյուջեների կատարման միասնական մեթոդաբանությամբ ու դրամականհամակարգով:Բյուջեների ինքնուրույնությունն

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԻՆՔՆՈՒՐՈՒՅՆՈՒԹՅՈՒՆ

ապահովվում է օրենքով ամրագրված եկամտի սեփական աղբյուրների առկայությամբն այդ բյուջեները հաստատող մարմիննեսահմաններում բյուջետային րի կողմից իրենց լիազորությունների ծախսերիուղղություններըորոշելու իրավունքով:

մամբ պայմանավորված գումարները վճարվում են պետական բյուջեռվ նախատեսված պահուստային հիմնադրամի միջոցների

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

-

բյուջեի մասին օրենքով

տայնության

ն

վճարովիության սկզբունքով տրվող միջոցներն

են:

են, բյուջետային միջոցների հաշվին տվյալ բյուջետային տարում

բյուջեից տեղական Բյուջետային փոխատվությունները պետական ինքնակառավարման մարմիններին առանց .վճարովիության

որոշակի չափով ծախսեր կատարելու համար:

սկզբունքի տրվող

սահմանված` ծախսող միավորներին տրված լիազորություններն

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

-

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

դրա

տվյալ բյուջետային տարում վերադարձման

ենթակա առանձին ծրագրերի կամ ծախսերի ֆինանսավորման

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ

բյուջետային համակարգի կազմակերպման,

ն

կառուցվածքի

սահմանման, բյուջեների միջն եկամուտների բաշխման, բյուջետա-

յին դասակարգման ն բյուջեներում փոփոխությունների ն (կամ) լրացումների կատարման ուղղությամբ իրավասու մարմինների`օ-

նպատակով տրվող միջոցներն

են:

Բյուջետային վարկերի

է կառավախատվությունների տրամադրման կարգը սահմանում րությունը «ՀՀ բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի պահանջ-

ներին համապատասխան:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

րենքով իրենց վերապահված լիազորությունների սահմաններում

ՏԱՐԻ

Հայաստանի Հանրապետությունում

իրականացվող գործունեությունն է: Բյուջետային հարաբերություն-

բյուջետային տարին հանընկնում է օրացույցային տարվա

ները կարգավորվում

Այն սկսվում է հունվարի 1-ին

են

օրենքով սահմանված բյուջեների միաս-

նականության, ինքնուրույնության, հաշվեկշռվածության, հրապարակայնության սկզբունքներով:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱՐԿ

-

համարվում

են

պետական

ն

տեղական ինքնակառավարման լիազորություններն իրականացնող իրավաբանականանձինք, որոնց պահպանման ծախսերն ամբողջությամբ ֆինանսավորվում

են

համապատասխան բյուջեների

միջոցների հաշվին: Պետական մարմնին պահպանման ծախսերի նախահաշիվն ընդհանուր հատկացումների սահմաններում հաստատում

է դրա ղեկավարը, իսկ տեղական ինքնակառավարման

մարմնի պահպանման ծախսերի նախահաշիվը, համայնքի

բյու-

ջեով հաստատված ընդհանուր հատկացումների սահմաններում, հաստատում է համայնքի ղեկավարը` օրենքով ն այլ իրավական ակտերով սահմանված կարգով: Պետական

ն

տեղական ինքնա-

կառավարման մարմին չհամարվող բյուջետային հիմնարկի պահպանման ծախսերի նախահաշիվն ընդհանուր հատկացումների

սահմաններում

հաստատում

է կառավարման վերադաս մարմնի

ղեկավարը:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԵՐ

ԵՎ ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

բյու-

ջետային վարկերը տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ն այլ անձանց պետական բյուջեից վերադարձելիության, ժամկե70

փո-

ն

հետ:

ավարտվում նույն տարվա դեկ-

ե

տեմբերի 31-ին:

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ

ՀԱՅՏ

ծախսող միա-

--

վորների կողմից պատրաստվող փաստաթուղթ է, որը ներառում է առաջարկություներ ե համապատասխան հիմնավորումներ առաջիկա տարում տվյալ միավորի գործունեությունը ապահովելու

համար անհրաժեշտ բյուջետային ռեսուրսների վերաբերյալ:

օգտագործվում են նյութական արժեքների (հիմնական միջոցները, պատրաստի արտադրանքը, ապրանքները ն այլն) հաշվառման, ինչպես նան այդ ակտիվների ն ԲՆԱԿԱՆ

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

--

տնտեսական գործընթացների արտացոլման համար: Հաշվառման օբյեկտները կարող ն

են

չափվել քաշով, ծավալով, երկարությունով

հաշվով (հատով, զույգով

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ծնվածների

ն

են

այլն):

ԲՆԱԿԱՆ

ԱՃ

--ովյալտարվա

ընթացքում

մահացածներիթվաքանակներիտարբերությունն է:

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

րառվում

ն

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

բնակչության

բոլոր

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

-

դրանում

նե-

խմբերի աշխատանքի վարձատ-

րությունը, կենսաթոշակները, նպաստները, կրթաթոշակները ն այլ

սոցիալական անհատույց փոխատվությունները, գյուղատնտեսական մթերքի վաճառքից մուտքերը, սեփականությունից եկամուտ71

ները` ներդրումների, արժեթղթերի, շահաբաժինների, տոկոսների տեսքով, ձեռնարկատիրականգործունեությամբ զբաղվածների ե-

կամուտները, ինչպես նան վարկերը, արժեթղթերի վաճառքից կամուտները ն այլ եկամուտներ:

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ՅՈՒՆՆԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԵՎ

ե-

ԽՆԱՅՈՂՈՒԹ-

ներառվում են ապրանքների գնման ն ծառայությունների վճարման ծախսերը, պարտադիրվճարները ն կամավոր մուծումները (հարկեր ն մուծումներ, ապահովագրական վճարներ, հասարակական ն կոոպերատիվ կազմակերպություններին անդա--

մավճարներ, բանկային

ն

ապրանքային վարկերի համար հաշ-

վարկված տոկոսներ ն այլն), ինչպես նան արժեթղթերի ավանդնե-

րում խնայողություններիհավելաճը (նվազումը):

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

բնակչության

օժան-

դակ տնտեսություններն են, կոլեկտիվ այգիները ն բանջարանոցները, գյուղացիական տնտեսությունները, գյուղացիական կոլեկ-

ն

տիվ տնտեսությունները այլն:

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆԸ

ՎԱԼ

-

ՄԱՏՈՒՑՎԱԾ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԾԱ-

արտացոլում է բնակչության կողմից զանազան տեսակի ծա-

ռայությունների սպառման ծավալը

են վիճակագրորեն

չափվում է

մատուցված ծառայություններիդիմաց վճարված դրամական միջոցների գումարով: Ընդ որում, վճարը կարող է կատարվել ինչպես անմիջապես սպառողներիկողմից իրենց սպառածծառայութ-

յունների դիմաց, այնպես էլ այն կազմակերպության միջոցով, րում աշխատում է տվյալ սպառողը (սպառված ծառայությունների ո-

ծախսերի լրիվ կամ մասնակի փոխհատուցման կամ վճարման գումարի չափով): Բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների ցուցանիշը ձնավորվում է կենցաղային, մարդատար տրանսպորտի, կապի, բնակարանային կոմունալ տնտեսության,

ծավալի

մշակույթի, տուրիստական-էքսկուրսիոն, ֆիզկուլտուրայի ն

սպոր-

տի, բժշկական բնույթի, առողջարանային-կուրորտային, իրավա-

կան բնույթի, կրթության համակարգի

ն այլ

ծառայություններից: Բոլոր տեսակի վճարովի ծառայությունների հաշվառումը իրակա72

նացվում է դրանց մատուցման պահին բնակչությունից ստացված փաստացի վճարի չափով (անկախ վճարման ձնից):

ԲՈՆԻՖԻԿԱՑԻԱ

-

1) որակի համար ապրանքի գնի վրա

հա-

վելուրդ, 2) ապրանքի արտահանմանդեպքում երկրի ներսում այդ նույն ապրանքի համար գանձված հարկի գումարի վերադարձ, 3) պետականվարկային սուբսիդիա վարկառուներին` վարկային տոկոսի իջեցման նպատակով, 4) պետական փոխառության պարտատոմսեր տնօրինողների կողմից միաժամանակյա (միանվագ) վճարում, որը կատարվում է պարտատոմսերըայլ արժեթղթերով փոխարինելու դեպքում:

տեսակներում դա` 1) ապահովագրականգումարին ավելացվող գումար է, 2) ապահովագրավճարիցզեղչ է: ԲՈՆՈՒՍ

ԲՈՐՍԱ

--

-

կյանքի ապահովագրությանորոշ

մեծածախ շուկա,

առնտուրը կազմակերպվումէ

ուր

ապրանքի նմուշով (ապրանքայինբորսա), արժեթղթերով (ֆոնդային բորսա), օտարերկյա արտարժույթով (արժութային բորսա): Դա

այն վայրն է, ուր գործարք կնքելու համար վաճառողներն ու գնորդները հանդիպում են իրար: Բորսան ունի անդամների հաստատագրված կազմ ն առետրի իրականացման կանոններ: Բորսաները լինում են պետական ն մասնավոր: Պետական բորսաներում գործարքներ կարող են կնքել ինչպես բորսայի անդամներ,

այնպես էլ անդամ չհանդիսացող տնտեսավարող սուբյեկտներ: Մասնավոր բորսաներըկազմակերպվում են բաժնետիրական հիմունքներով, ուր գործարքներ կարող են կնքել միայն դրանց անդամագրված բաժնետերերը: Բորսային անդամները հանդես են գալիս որպես բրոքերներ, մեծածախ առնտրի միջնորդներ, որոնց բորսան ապահովում է տեղով, կապի միջոցներով, կատարում է գործառնություններիհաշվառում, մշակում օրինակելի պայմանագրեր, քննարկում է արբիտրաժայինվեճեր: ֆոնդային շուկայի գների դինամիկայի ընդհանուր ցուցանիշ է, որն արտացոլում է դրանում

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ

--

շրջանառվող արժեթղթերի ողջ ոլորտը: Այն միջին մեծություն է ն հաշվարկվում է նախկին` բազիսայինժամանակաշրջանի,շուկայական գնահատմաննկատմամբ:

ֆոնդայինբորսաներում շրջանառվողարժեթղթերի(բաժնետոմսեր,պարտատոմսեր)արժեքն է, կամ այլ կերպ դրանցվաճառքիգինը: Ռրոշվում է փոխատվական մա տոկոսի ի մակարդակի մակարդակի տվյալ ժե թղթի ե եկամտաբերության նն տվյա կարդակի հարաբերակցությամբ:Բորսայականկուրսը ուղղակի կախվածությանմեջ է գտնվում շահաբաժնիմեծությունիցն հակադարձ կախվածությանմեջ փոխատվականտոկոսի մակարդակի նկատմամբ: Բաժնետոմսի անվանական արժեքը բորսայական կուրսի վրա չի ազդում, քանի որ բաժնետոմսըենթակաչէ հետգնանանայն թողարկածընկերությանկողմից: Պարտատոմսիբորսայական կուրսը կախված է դրա անվանականգնից ն այն բարձր կլինի այնքանժամանակ, որքան մոտենում է հետ գնման ժամկետը: Սովորական բաժնետոմսերի բորսայական կուրսը ավելի ձ է, քան պարտատոմսերի ն արտոնյալ բաժնետոմսերի բարձր կուրսը, քանի որ սովորականբաժնետոմսիհաշվով վճարվողշաչէ: հաբաժնի մակարդակընախապեսորոշվածՀ":

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

--

ար

|

ի

ԲՈՐՍԱՅԻՆ

ֆոնդային բորսաներումվաճառվող իսկ ապրանքային բորսաներում վաէ: Բորսայինշահույթը բորսայինգնեՇԱՀՈՒՅԹ

Արոր: պահ րի յունը)Գան

տարբերությունն

ԲՐՈՔԵՐ

-

--

ապրանքների

ն(ներառյալմաքսերը, ապահովագրութ-

արի է:

բորսաներումպաշտոնականառետրայինմիջնորդ

է, որը վաճառողի համար փնտրում է գնորդ, իսկ գնորդի համար

վաճառող:Գործարքը կնքվում է հաճախորդիհանձնարարությամբ ն նրա հաշվին, դրա դիմաց ստանալովհամապատասխան չափով

Բրոքերներիդեր կարող են կատարել անհատվարձատրություն: Բրոքերներըդիլերնեները, ֆիրմաները,կազմակերպությունները: են րից (առնտրայինմիջնորդ) տարբերվում նրանով, որ արժեթղթերիառնտուրն անում

են

մեջ գտնվող արժեթղթերի,արհրահանգներըշրջանառության տարժույթի ու ֆինանսականածանցյալ արժեթղթերի(ֆյուչերս, ֆորվարդ, օպցիոնն այլն) առք ու վաճառքիվերաբերյալ: ,

Գ

ԳԱՆՁԱՊԱՀ

-

:

իրենցհաշվին ն իրենց անունից:

ՖԻՐՄԱՆԵՐ -- կատարումեն հաճախորդների

ԲՐՈՔԵՐԱՅԻՆ

1)

-

ծառայող է, կազմակերպության

որը

կատարումէ կանխիկդրամը ն արժեթղթերըհաշվառելու, ընդու-

իր

ն

դուրս ԻՑդոր դրամարկղից Բ

պարտակա

ԴՐ միջոցնեէ դրամական յունները: Գանձապահըպատասխանատու նելու լու

անելու ԱՐՎ

տալու

'

հետ կազմակերպության րը ստանալու Նա պայմանագիր: կնքում է նյութականպատասխանատվության ն

ծախսելու համար

ն

-

ն սահմանվածկարգով ստանում պատրաստումէ փաստաթղթեր Ի պարգնավճարնե ՄԳ Մ նխիկ դր դրամԻբանկերիցաշխատավարձ, կանխիկ ն ելքի գործուղմանն այլ ծախսերը վճարելու համար: Մուտքի գիրք: Կանհիմանվրա վարումէ դրամարկղային փաստաթղթերի խիկ դրամականմիջոցներին արժեթղթերիփաստացիառկայությունը համեմատում է դրամարկղիգրքի մնացորդիհետ, կազմում 2) բանկի ծառայող է, որի պարդրամարկղիհաշվետվությունը, մեջ են մտնում կանխիկդրամովգործառնութտականությունների ն բանկի մյուս հաճախորդներին յունները, ավանդատուներին

է անմիջական կապիմեջ մտնում սպասարկելը:Հենց գանձապահն հաճախորդներիհետ` նրանցից ընդունելով ն նրանց վճարելով ն կանխիկդրամ (օրինակ, ընդունում է ավանդներ վճարում չեիր անմիջակեր): Հաճախորդներիհետ հարաբերություններում

պետք է լինի ճշտապահ,հականդերի պատճառովգանձապահը բանկիմյուս ճախորդներիհետ սիրալիր,ունենա տեղեկություններ ն նրանցկողմից մատուցվող ծառայությունստորաբաժանումների ն համաների մասին: Գանձպահը պարտավորէ տեսակավորել ընդունմանն դրաֆայլերի մեջ մտցնել ավանդների պատասխան

վերաբերյալանդորրագրերը,ստուգել հաճամի տրամադրման

իսկությունը,վերահսկելհաշիվների խորդներիստորագրության

մնացորդը ն օրվա մեջ առնվազն մեկ անգամ որոշել իր դրամարկղի մնացորդը: Բանկերի հաստիքացուցակներում սովորաբար նախատեսվում

գլխավոր գանձապահի (դրամարկղի վարիչ), ելքի մուտքի դրամարկղի գանձապահների հաստիքներ:

Խոշոր բանկերում հաճախ յուրաքանչյուր մասնագիտացված գործառույթի համար նշանակվում է առանձին գանձապահ, 3) կազմակերպության աշխատակից է, որն իրականացնում է կանխիկ դրամի ընդունումը (մուտքագրումը)կազմակերպությանդրամարկղ ն

բացթողումը (ելքագրումը)կազմակերպությանդրամարկղից:

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

--

1) ԱՄՆ-ում

գանձապե-

տարանի կողմից թողարկվող արժեթղթերի ընդհանրականանվաէ: Թողարկվումեն հարկային մուտքերի հաշվին չծածկվող պետական ծախսերի ֆինանսավորման (միջոցների ներգրավման) նումն

նպատակով:Շուկայում շրջանառվող գանձապետականարժեթղթերը հանդես են գալիս մուրհակների ն պարտատոմսերի տեսքով, 2) Մեծ Բրիտանիայում`պարտատոմսերն են, որոնք թողարկվում են գանձապետարանի կողմից արժեթղթերի բորսայի, բանկերի, փոստային բաժանմունքների միջոցով:

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱՐԱՆ

որը

ներդրումային ծրագրերի:

են

դրամարկղին

մին է,

տրամադրում բյուջետային միջոցներ համաձայն հաստատված

գործում է

հատուկ պետական ֆինանսական մար-

-

նախարարությաննառընթեր ֆինանսների

ԳԱՆՁՈՒՄ

1) շրջանառվող

--

ե

վճարման ենթակա ֆինանա-

սական փաստաթղթերը (մուրհակ, չեկ

ն

այլն) վճարման ներկա-

դրանց հետագա վճարումը այն տրամադրած անձի կողմից: Այս տերմինը վերաբերվում է ոչ միայն մուրհակի կամ չե-

յացնելն է

ն

կի գծով հաշվարկների կատարմանը ն վճարների ստացմանը, այլն այնպիսի մասնագիտացված բանկային ծառայություններին, ինչպիսիք են արտերկրներից միջոցների գանձումը, կտրոնների

վերադարձված ֆինանսական փաստաթղթերի գծով միջոցների գանձումը, 2) վճարման համար բանկ ներկայացգծով վճարումը

ն

ված փոխանցելի մուրհակի կամ չեկի գծով դրամի ստացումն է, 3)

ընդհանուր

ֆինանսական

նշանակությամբ`

դեբիտորական

պարտքերի վերածումը կանխիկ դրամական միջոցների, 4) ընթա-

ցակարգեր, որոնք անհրաժեշտ են ժամկետանց վճարումների գծով դրամը ստանալու համար: Այդ ընթացակարգերնընդգրկում են նան վճարման ենթակա ժամկետանց հաշիվների հանձնումը պարտքերը գանձող մասնագետներին կամ մասնավոր ֆիրմանե-

րին: ԳԱՐԱՆՏ

-

երաշխավոր

գալ

անձ

ն, որպես այդպիսին կարող են

պետությունը, վերադաս

կամ նրա կազմում: Գանձապետարանիֆունկցիաներում ներառվում են պետական բյուջեի նախագծի կազմումը ն դրա կատար-

հանդես

նկատմամբ հսկողության իրականացումը (այդ թվում բյուջեի դրամարկղային կատարման կառավարումը), բյուջետային միջոց-

ֆիրմաները, բանկերը, ձեռնարկատերըն անհատ անձինք:

ների ծախսման նկատմամբ հսկողությունը, բյուջե մուտքագրվող հարկերի ն պարտադիր այլ վճարներիհսկողությունը, ինչպես նան

ղային պատկանելիությունից, կատաթումեն գիտական հետազո-

պետական պարտքի սպասարկումըն պետական արժեթղթերիթողարկումն ու դրա կատարման հսկողությունը: Պատասխանատու է

յունները

ման

բյուջետային, հարկային

ամբողջությամբ վերցրած տնտեսական քաղաքականության իրագործման համար, կազմակերպումէ պետական փոխառություններիցեկամուտների ն պետության այլ եկամուտների հավաքագրումը: Բացում է բյուջետային վարկեր ն

ն

մարմինները,

հիմնարկությունները, բաժնետիրական ընկերությունները, ԳԻՏԱԿԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

անկախ իրենց ճյու-

տություններ, ներառելով հիմնավոր կիրառական հետազոտութԱ

գիտության

ճյուղերի մշակումները, ինչպես

բոլոր

նան

գիտատեխնիկականծառայությունները:

պաշտոնատար անձ է, որն անմիջապես ենթարկվում է կազմակերպությանղեկավարին ն պատասխանատվություն է կրում հաշվապահական հաշվառումը վարելու, ԳԼԽԱՎՈՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀ

-.

լրիվ

արժանահավատֆինանսականհաշվետվությունները ժամանակին կազմելու ն ներկայացնելուհամար: Գլխավոր հաշվա-

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ե

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

-

բուսաբուծությու-

պահն ապահովում է իրականացվող տնտեսական գործառնությունների համապատասխանությունը գործող օրենսդրությանը,ի-

անասնապահությունումարտադրված արտադրանքն է դրամականարտահայտությամբ`փաստացի միջին կշռված գնեարտադրանքիֆիզիկական ծավալի ինրով: Գյուղատնտեսական

րականացնում կազմակերպության գույքի (ունեցվածքի) շարժի

դեքսի հաշվարկման համար օգտագործվում է դրա ծավալի ցու-

ն

նում

ն

պարտավորությունների կատարման նկատմամբ հսկողությունը: ապահովում է կազմակերպությունում ե նրա ստորաբաժա-

ցանիշը՝ համադրելիգներով:

նումներում հաշվապահական հաշվառման ն հաշվետվության արդյունավետ կազմակերպումը`հաշվառմանգծով հաշվարկային

նական

Նա

աշխատանքների առավելագույն կենտրոնացման

ու

մեքենայաց-

ման ն

հաշվապահականհաշվառման ու վերահսկողության առաջավոր մեթոդների կիրառմանհիման վրա: Գլխավոր հաշվապահը` կազմակերպությանհաշվապահությանղեկավարն է: ՀՀ հաշ-

վապահական հաշվառման մասին օրենսդրության համաձայն, գլխավոր հաշվապահի պահանջներիկատարումը` կապված հաշվապահական հաշվառման համար անհրաժեշտ տվյալների ն փաստաթղթերի ներկայացմանհետ, պարտադիր է կազմակերպության բոլոր

աշխատողների համար: Առանձին տնտեսական

գործառնություններիիրականացման հետ կապված կազմակերպության ղեկավարի ն գլխավոր հաշվապահի միջն տարաձայնությունների դեպքումգլխավոր հաշվապահը կատարմանէ ընդունում փաստաթղթերը՝կազմակերպության ղեկավարիգրավոր կարգադն րությամբ (հանձնարարությամբ),

նման

գործառնություններիի-

րականացմանհետնանքների պատասխանատվությունըկրում է ղեկավարը: կազմակերպության

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՎԱՐԿ

--

նախատեսված է գյուղատըն-

տեսության զարգացման համար, փոխատվական կապիտալի ներդրման ձն է ն այն տրամադրվում է գրավադրմամբ:Գյուղատնտեսական վարկերը տրվում

են

հողի մշակման, բերքահավա-

քի, անասունների բտմանու խնամքի հետ կապվածաշխատանքներին նպաստելու նպատակով:

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ-- իրավաբահանդիսացող կոլեկտիվ ն խառը սեփականության

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ

անձ

ԿՈԼԵԿՏԻՎ

վրա հիմնված, գյուղատնտեսականմթերքների ապրանքայինարտադրությունապահովողտնտեսավարող սուբյեկտ է, որի գործունեությունը կարգավորվում է նույն օրենքներով, ինչպես

գյուղա-

ցիականտնտեսություններիդեպքումէ: ձեռնարկատիէ, որտեղ ցմահ ժառանգատիրությանհիման վրա կամ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ

րության ձն

-

ազատ

հողի օգտագործման վարձակալությանպայմաններով իրականացվում է գյուղատնտեսականարտադրանքիարտադրությունը, դրա

վերամշակումըն իրացումը:

արտացոլում է իուղիներով ագրարայինհատվածի արտադրանքի

ԳՅՈՒՂՄԹԵՐՔՆԵՐԻ

րացման բոլոր

ԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ

-

գների փոփոխություններիշարժը հաշվետու ժամանակահատվածում բազիսայինիհամեմատ: Այն հաշվարկվում է բուսաբուծութանասնապահությանարտադրանքիգների ինդեքսներիագրեգացիայիճանապարհով:Դրանցիցյուրաքանչյուրնիրենիցներ-

յան

ն

կայացնումէ անհատական ապրանքներիինդեքսների կշռված մեՈրպես անծություն, ընդգրկված միատեսակ ապիանքախմբում:

հատականինդեքսներիկշռման բազա օգտագործվումեն հաշվետու ամսում իրացված արտադրանքիծավալները:

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

-

համախառն ներքին

արդ-

յունքի (ՀՆԱ) արտադրությունն օգտագործումըգնահատվում են ու

այն ընթացիկշուկայականգներով, որոնք գերակշռումեն արտադն օգտագործման ժամանակահատվածում: րանքի արտադրության

Տնտեսությանտարբեր ճյուղերում արտադրության ն եկամուտների ձնավորմանկառուցվածքիվրա հարկերի ն լրացուցիչ հատկացումների դրույքաչափերի տարբերության ազդեցությունը չեզո-

քացնելու համար, ճյուղային ցուցանիշները գնահատվում են հիմնական գներով: Հիմնականգինն արտադրողի միավոր ապրանքի

կաճ ծառայությանգինն է, առանց ապրանքների ն ներմուծման հարկի (ներառյալապրանքներին ներմուծման լրացուցիչ հատկա-

ցումները): Ոչ շուկայական ապրանքներն ու ծառայությունները գնահատվումեն կամ շուկայում իրացվող նմանատիպապրանքների ու ծառայությունների գներով (եթե դա հնարավոր է որոշել) կամ արտադրության ծախսերով(եթե շուկայական գինը բացակա-

յում է), մասնավորապեսայդպես են գնահատվումպետական հիմ-

նարկների առնտրային կազմակերպությունների ծառայությունները: ՀՆԱ-ի հաշվարկներում արտադրանքի թողարկման, միջանկյալ սպառման, շահույթի ն նյութականընթացիկակտիվների ն ոչ

(պաշարների) փոփոխության ցուցանիշները հաշվարկվում են առանց հոլդինգային շահույթի (վնասի), որը ներկայացնում է արտադրանքի այն մեծությունը,որը ձնավորվել է արտադրանքի պահեստում գտնվելու ընթացքում դրա գնի փոփոխության արդյուն-

քում: Սղաճի պայմաններումհոլդինգային շահույթը (վնասը) կարողէ զգալի լինել:

վորված չէ դրանց որակի բարձրացմամբ: երբ փորձում

են

առաջանում է,

Գնաճ

տնտեսական դժվարությունները հաղթահարել

դրամի տպագրությամբ, ստեղծելով ավելցուկային դրամական զանգված` ապրանքային զանգվածի ոչ համարժեք ավելացման պարագայում: Ուղեկցվում է գների աճով, իրական աշխատավարձի անկումով, բնակչությանկենսամակարդակինվազումով: Տնտեսության գործունեության ն բնակչության սոցիալական դրության վրա գնաճի բացասական ազդեցության պատճառով կառավա-

րությունների տնտեսական քաղաքականությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում գնաճի զսպմանը: Գնաճի պատճառները բարդ են, ն ըստ

երնույթին դրանք չեն կարող հանգել ինչ

որ

մեկ գործոնի:

Դրանք կարող են լինել դրամի էմիսիան, բյուջեի պակասուրդը (դեֆիցիտը), վարկերի նկատմամբ պահանջարկի ավելացումը, ձեռնարկությունների ծախսերի աճը, դրամական զանգվածի ավելացումը, առաջարկի նկատմամբ պահանջարկի գերազանցումը: Գնաճի մեծությունը կարելի է որոշել, մասնավորապես, մանրա-

ծախ գների ինդեքսի միջոցով,

որը

ցույց

է տալիս սպառողական

գների հարաբերականփոփոխությունը: Գնաճը սոցիալ-տնտեսական բարդ երնույթ է

ն

այն յուրահատուկ է աշխարհի շատ երկրնե-

րին, դառնալով ժամանակակից տնտեսության զարգացման ամե-

նահրատապ հիմնահարցերից մեկը: Եթե գնաճին ուղեկցում են

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ

տնտեսական միջոցներն ու գործընթացները տնտեսականճգնաժամերը ն այն ունենում է սովորականից բարձր դրամական չափիչով արտահայտելու եղանակ է: Գնահատումը տեմպեր,ապա մենք գործ ունենք ստագֆլյացիայի հետ, այսինքն` հաշվապահականհաշվառման մեթոդի տարրերից մեկն է ն այն գնաճ լճացման պայմաններում: Գնաճի դեմ պայքարելու համար բացառիկ կարնոր նշանակությունունի տնտեսավարողսուբյեկտիջեցնեպետությունը վարում է դեֆլյացիոն քաղաքականություն, ների տնտեսականդրությունը ճանաչելու ու նրա հետագա աշխալով ամբողջ տնտեսությունում գների միջինմակարդակը, շրջանատանքներինճիշտ ուղղություն տալու գործում: ռության մեջ դրամի զանգվածի սահմանափակման միջոցով: Գնաճն ունենում է իր տնտեսական ն սոցիալական հետնանքները: ԳՆԱՃ տնտեսության մեջ գների ընդհանուր Ըստ մոնետարիզմի տեսության, գնաճը դրամական զանգվածի շարունակվող բարձրացումն է կամ դրամաշրջանառության գերշատ բարձր աճի անխուսափելի հետնանք է: Այսպիսով, մոնետահագեցումը դրամով, որը բերում է դրամական միավորի արժեզրկրիստները համարում են, որ շրջանառության մեջ գտնվող դրամի մանը, գնողունակության փոքրացմանըն համապատասխանաբար զանգվածի խելամիտ հսկողությամբ կարելի է սահմանափակել ապրանքների ու ծառայությունների գների աճին, որը պայմանա--

--

մակարդակի

գնաճը: Արտադրանքի (ծառայության) ծախսերի աճը սովորաբար

պայմանավորված է հումքի ծախսերի ավելացմամբ, աշխատավարձի բարձրացմամբ:Գնաճի մեծությունը կարելի է որոշել, մասնավորապես, մանրածախ գների ինդեքսի միջոցով, որը ցույց է տալիս սպառողական գների հարաբերականփոփոխությունը:

ԳՆԱՆԿՈՒՄ

1) գների մակարդակի ընդհանուր անկումն է՝ կապված ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) ա--

ռաջարկվող ծավալի նկատմամբ պահանջարկի ընդհանուր ծավալի նվազման հետ: Գնանկումը, ի տարբերություն գնաճին, բնո-

րոշվում է գների աճի արագության նվազմամբ: Գնանկման պայմաններում ապրանքային պաշար

կուտակած առնտրականները,

որոնց ապրանքների գներն աստիճանաբար նվազել են, արդյունքում կարող են կրել զգալի վնասներ ն հայտնվել սնանկության եզրին, իսկ մյուս կողմից էլ, դրան առընթեր դրամական միջոցներ կուտակած տնտեսավարողսուբյեկտների ֆինանսական վիճակը կարող է կտրուկ լավանալ: Որպես կանոն, գնանկման ն գնաճի

տնտեսական հետնանքներըմիմյանցհակադիր են բացառությամբ հետնյալ երկու կարնոր հանգամանքների` ա) այն գները, որոնք բարձրացել են գնաճի ժամանակ, պարտադիր չէ, որ իջնեն գնանկման

ժամանակաշրջանում, օրինակ` աշխատավարձի դրույքները,

բ) այն դեպքում, երբ գնաճը խթանում է կամ չի խթանում արտադ-

րությունը ն զբաղվածությունը, ապա որոշակի չափով գնանկումը միշտ բացասական ազդեցություն է թողնում դրանց վրա, 2) ապրանքային պաշարի համեմատությամբ դրամական զանգվածի

փոքրացումն է` շրջանառությունից ավելցուկային դուրս

դրամանիշները

հանելու ճանապարհով, որն ուղեկցվում է գների մակարդա-

կի անկմամբ ն դրամի գնողունակությանբարձրացմամբ:Շրջանա-

ռությունից դրամական զանգվածի մի մասի

դուրս

հանումը կա-

տարվում է նրա աճը կանխարգելու ե գնաճի տեմպերը ճնշելու նպատակով: Գնանկումն իրականացվում է. հիմնականում հարկերի ավելացման, աշխատավարձի աճի կանխարգելման կամ նրա սառեցման, պետական բյուջեի ծախսերի իջեցման, վարկերի ծա-

վալների կրճատմանմիջոցով` պետականարժեթղթերիվաճառքի ավելացմանհաշվին: ԳՆԵՐԻ

գների բարձրացմանկամ իջեցման ցուփոփոխություբնութագրումէ գների հարաբերական

ԻՆԴԵՔՍ

-

ցանիշ է, որը Հաշվարկվում է` որոշակի քանը որոշակի ժամանակաշրջանում: որնէ նակի ապրանքների(աշխատանքների,ծառայությունների) միջին կշռված գները, տոկոսայինարտահայժամանակաշրջանի տությամբ, բաժանելով բազիսային ժամանակաշրջանի միջին

10046: Գնեկշռված գների վրա: Բազիսայինտարին ընդունվումէ րի ինդեքսն արտացոլումէ գների ընդհանուր(միջին) մակարդակի հարաբերականփոփոխությունը:Այլ կերպ ասած, գների ինդեքսը ապրանքներիմիջին գնի փոփոորոշակիժամանակահատվածում խությունըբնութագրողինդեքս է: Գների միջին ինդեքսը հաշվելիս են ըստ դրանց տարբեր ապրանքներիգները սովորաբար կշռվում

աստիճանին այն իրենից ներկայացտնտեսական կարնորության հաբազիսայինտարիներիկշված միջինների տոկոսներով: արտահայտված րաբերակցությունը,

նում է

հաշվետու

ն

ունենում գնանԵթե ինդեքսնիջնում է 10096-ից, ապա տեղի է կում, իսկ եթե ինդեքսն աճում է տվյալ տարում, նախորդ տարվա ամհետ համեմատած, ապա առկա է գնաճ: Հաշվարկվում է ըստ (մանբողջ երկրի, նրա մարզերի, ներքին շուկայի, ապառողական

րածախ) ապրանքներիու ծառայությունների,մեծածախ գների: են կողմից պարբերաբարհրապարակվում Կառավարությունների երկու առավել ընդհանուր ինդեքսներ`սպառողականապրանքնեեն

րի գների ինդեքսը ն արտադրողիգների ինդեքսը: Տարբերում գների անհատական ինդեքսը, որը հավասար է ուսումնասիրվող (հաշվետու) տարում ն բազիսայինտարում տվյալ ապրանքիգնեն ընդհանուր ինդեքս, որը հավասար է հաշրի հարաբերությանը, վետու տարում վաճառվածապրանքներիխմբի՝ փաստացիգներով հաշվարկվածարժեքի, ն բազիսայինժամանակաշրջանիգնե-

րի հարաբերությանը:

ԳՆՈՂՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

1) դրամի գնողունակությունն է, որի արժեքը բնորոշվումէ ապրանքներն ծառայություններ ձեռք բերելու ընդունակությամբ: Ցույց է ստալիս,թե երկրի մեկ դրամական միավորովինչ քանակի ապրանքներն ծառայություններ կարելի է գնել: Դրամի գնողունակություննուղղակիորեն կախված է ապ--

րանքներիգների ն ծառայությունների սակագներիմակարդակից (այն ենթադրությամբ, որ այդ գներով ապրանքներն ծառայություններ կան վաճառքում),2) բնակչությանգնողունակությունն է, որը է տալիս ապրանքների ն

ցույց

ծառայություններիայն քանակը,որը բնակչությունըընդունակ Է ձեռք բերել իր ունեցած դրամական միջոցներով`տվյալ երկրում ձեավորված ապրանքներիգների ն ծառայությունների սակագներիմակարդակիպայմաններում:Գնողունակությունըկախված է բնակչությանեկամուտներիմակարդակից ն դրա այն մասից, որն առանձնացվածէ գնումների համար, սակայն ոչ պակաս չափով պայմանավորվածէ նան գների ն սակագների մակարդակով,3) աշխատավարձիգնողունակություն, որը ցույց է տալիս, թե աշխատավարձի տվյալ գումարով ինչ քանակի ապրանքներն ծառայություններ կարելի է գնել: Հաշվարկվումէ երկրում կամ տարածաշրջանում միջին աշխատավարձին ըստ

երկրի (տարածաշրջանի)կոնկրետ ապրանքների գների միջին մակարդակիհարաբերակցությամբ:

ԳՈՐԾԱԶՐԿՈՒԹՅԱՆ ՆՊԱՍՏ

նշանակվում Է այն քաղաքացիներին, ովքեր 16 տարեկան են, գրանցված են տարածքային կենտրոններումն ունեն գործազուրկիկարգավի--

տահամարվումեն հանրապետության րածքում մշտապես բնակվող աշխատունակտարիքի աշխատունակ քաղաքացիները, ովքեր դիտարկվողժամանակաշրջանում աշխատանք (եկամտաբերզբաղմունք) չեն ունեցել, աշխատանք են փնտրել զբաղվածության տարածքային կենտրոններիօգնությամբ կամ ինքնուրույն, պատրաստ են եղել անմիջապեսկամ օ--

ԳՈՐԾԱԿԱԼ

-

ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ է,

լիազորված է կատարելու որոշակի գործողություններմեկ

որը

այլ ան-

ձի (պրինցիպալի)հանձնարարությամբ,նրա անունից ն հաշվին, օ-

րինակ` կնքել պայմանագիրպրինցիպալի ն երրորդ կողմի միջն: Նա հանդես է գալիս որպես միջնորդ, որի հիմնական պարտականությունն է պատշաճ ն բարեխիղճ կերպով կատարել պրինցիպալի հանձնարարությունները:Գորժակալը` միաժամանակ պրինցի-

պալի կողմից հսկվող սուբյեկտ է, ենթարկվում է վերջինիսցուցումներին, չի տիրապետում իր պրինցիպալիսեփականությանտիտղոսին: Իրավասություններըկարող են կրել միանվագ բնույթ կամ

իրականացվել համաձայն գործակալության պայմանագրի: Ենթադրվում է, որ գործակալինլիազորություն տված անձը (պրինցիպալը) միաժամանակհամաձայնությունէ տալիս նրա կողմից իրավաբանական գործարքների կատարմանը: Թույլատրվում է գործակալին իր իրավունքների վերազանցում, եթե արտակարգ իրավիճակներըպահանջում են բացառիկ միջոցառումներ պրինցիպալի շահերը պաշտպանելու համար: Իր մատուցած ծառայությունների համար գործակալը վարձատրվում է: Վարձատրության(գոր-

ծակալի միջնորդավճարի) չափը որոշվում է գործակալի ն պրին-

այն դրույքնեհամաձայնությամբ(առավել տարածված զբաղվածության ցիպալի են վաճառված ապրանքի 2-1046-ի սահրը,

ճակ:

ԳՈՐԾԱԶՈՒՐԿՆԵՐ

րենսդրությամբսահմանվածժամանակաշրջանիընթացքում անցնել աշխատանքի:

են

որոնք տատանվում մաններում): Գործակալի վարձատրություն ստանալու իրավունքը պետք է ուղղակիորեն նշվի գործակալության պայմանագրում:Ֆի-

զիկական անձանց գործակալներկարող են նշանակվել նան բանկերը: Կարող են լինել գլխավոր ն հատուկ գործակալներ: Գլխավոր գործակալին տրվում

են

իրավասություններ՝գործունեության

որոշակի ոլորտին վերաբերող իր պրինցիպալի բոլոր

գործերը

վարելու համար, կամ գործել պրինցիպալիշահերի համար, զբաղվելով իր սովորական մասնագիտական գործունեությամբ: Հատուկ գործակալնիրավունք ունի կատարել միայն որոշակի գործո-

ղություններ, որոնք չեն

նրա սովորական մասնագիտական

մտնում

կան գործունեությունիցմուտքագրվածն ելքագրված գումարների

պարտականություններիմեջ: Շահավետ գործարք կնքելու համար

տարբերությանը:

գործակալը երրորդ կողմին չի հայտնում պրինցիպալի գոյության մասին: Տնտեսական գործառնություններում որպես գործակալներ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

հանդես

են

գալիս բրոքերները, դիլերները, միջնորդները: Համա-

ձայն ՀՀ օրենսդրության,գործակալը կարող է պրինցիպալի հանձ-

նարարությամբ իր անունից, սակայն պրինցիպալի հաշվին կամ պրինցիպալի անունից ն նրա հաշվին կատարել իրավաբանական

գործողություններ:Ընդ որում, երրորդ անձի հետ իր անունից ն պրինցիպալի հաշվին կնքված գործարքով իրավունքներ ու պարտականություններձեռք է բերում գործակալը, իսկ պրինցիպալի անունից ն նրա հաշվին կնքված գործարքով՝ անմիջականորեն տվյալ պրինցիպալը: ն այլ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԵԼՔԵՐ

դրանք

են`

րի մատուցման դիմաց, աշխատակիցներին ն նրանց անունից կա-

տարված վճարումները (վճարված աշխատավարձը, պարտադիր

սոցիալական ապահովագրությանվճարները, եկամտահարկը, ալիմենտը), սոցիալական ապահովագրության

ն.

ապահովության

նպատակով վճարումները, բյուջեին վճարումները (տնտեսավարող

սուբյեկտի կողմից հարկերի, տուրքերի, դրանց դիմաց հաշ-

վարկված տույժերի, տուգանքների ն բյուջե գանձվող

այլ

վճա-

րումների գծով վճարված դրամական միջոցները), գործառնական այլ

գործունեութան

նպատակով վճարումները (անհատույց

տրված, գործուղման, պայմանագրայինպարտավորությունների խախտման համար տույժերի

ն

տուգանքների,

դուրս

գրված կրե-

գործառնականայլ նպատակով վճարված դրամական միջոցները) ն արտասովոր դեպքերի հետ կապված վճարումները: դիտորական պարտքերի

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՋՈՑՆԵՐԻ

ԶՈՒՏ

մարման ն

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՀՈՍՔԵՐ

--

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻ-

հավասար է ընդամենը գործառնա-

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻ-

դրանք են` արտադրանքի,ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների)դիմաց, ընթացիկ այլ ակՄՈՒՏՔԵՐ

ՁՈՑՆԵՐԻ

-

ն տիվների (հումքի, նյութերի, արագամաշառարկաների պաշարն ռոների այլ տեսակների) վաճառքի դիմաց, վարձավճարներից յալթիներից, գործառնականայլ գործունեությունից(դրամական միջոցների համարժեքներհանդիսացող ներդրումներիցստացված

տոկոսները, տույժերը, տուգանքները, դուրս գրված դեբիտորան կան պարտքերի մարումը, նյութականվնասի փոխհատուցումը անհատույց ստացված դրամականմիջոցները) ն արտասովորայլ

դեպքերից:

ՄԻ-

(ԾԱԽՍԵՐ)

նյութերի,ապրանքների ձեռք բերման,աշխատանքներիկատարման ն ծառայություննե-

ՋՈՑՆԵՐԻ

-

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

-

ապրանքների,աշխատանքների,ծա-

արտադրանքի, ռայություններիիրացումից հասույթը (արտադրանքիԿ ապրանքկատարումիցու ծառայությունների վաճառքից,աշխատանքների ների մատուցումից հասույթ), վաճառված արտադրանքի, ապրանքների հետ վերադարձումըն գների իջեցումը, գործառնական

դրանք

են`

եկամուտները(ընթացիկ այլ ակտիվներիվաճառքից,գործառու տուգանքներից, դուրս նական վարձակալությունից, տույժերից գրված դեբիտորականպարտքերի մարումից, կրեդիտորական պարտքերիդուրս գրումից, նյութականվնասի փոխհատուցումից, պաշարների արժեքի փոփոխությունից,ընթացիկ ֆինանսական ներդրումներին ոչ ընթացիկ ակտիվնթրիարժեզրկմանվերագնաայլ

հատումից եկամուտները):

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԽԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ

դա արտադրանքի,ապրանքների (աշխատանքներ (ՎՆԱՍ) իրացումիցշահույթի (վնասի) ն գործառնական ծառայությունների) այլ ծախսերի տարայլ եկամուտներիգումարի ու գործառնական -

բերություննէ:

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԼԻԶԻՆԳ

1) լիզինգի (վարձակալության)

-

ցանկացած ճն է, բացի ֆինանսական լիզինգից, 2) լիզինգ,

ըստ

ո-

վարել հաշվապահականհաշվառում, պահպանել ն կառավարել տվյալները:

րի լիզինգառուն կարող է դադարեցնել իր գործունեությունը: Լի-

զինգը (վարձակալությունը) կարող է շարունակվել, կարող է

նան

չշարունակվել վարձակալվող գույքի շահագործման ամբողջ ժամկետի ընթացքում: Գործառնական լիզինգը, ի տարբերություն ֆինանսական լիզինգի, որպես կանոն, կնքվում է զգալիորեն ավելի կարճ ժամկետով, քան վարձակալվող գույքի ամորտիզացիոն

(ծառայության)ժամկետն է, իսկ լիզինգառուն կրում է պատասխանատվություն

դրա

տեխնիկական վիճակի

ն

սպասարկման հա-

մար: Լիզինգի պայմանագիրնավարտվելուց հետո, վարձակալության օբյեկտը վերադարձվում է տիրոջը: Լիզինգատունստիպված է լինում այն հանձնել ժամանակավորօգտագործման մի քանի անգամ ն նրա համար մեծանում է լիզինգի օբյեկտի մնացորդային արժեքի փոխհատուցման ռիսկը` դրա նկատմամբ պահանջարկի

բացակայությանժամանակ: Դրա հետ կապված լիզինգայինվճարավելի բարձր են, քան ֆինանսական ների չափերն անհամեմատ լիզինգի դեպքում: Գործառնական լիզինգը հնարավորություն է տալիս միննույն տեխնիկական միջոցներովբավարարել մեծ թվով

կազմակերպություններիկարիքները: Լիզինգի այս ձնը անվանում են նան

սպասարկումով վարձակալություն:

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

-

1) կազմակերպությանն նրա

ստորաբաժանումների գործունեության վերաբերյալ հաշվապահական հաշվառման գծով օպերատիվ տվյալների ստացման, դրանց ամրագրման ն մշակման համակարգ է: Այդ համակարգը կարող է գործել ինչպես փաստաթղթայինհիմքով (փաստաթղթերի ստացում

ն

մշակում), այնպես էլ կապի միջոցներով հաղորդվող

տեղեկություններին ծանուցումների հիման վրա: Վերջին դեպքում կիրառվում են տարբեր տեսակի համակարգչայինծրագրերի փաթեթներ,2) ծրագրերի փաթեթ, որոնք կարող են կազմել գծապատկերներ, որոնել ն վերացնել համակարգչայինվիրուսները, իրականացնել տվյալների մուտքագրման ն ելքագրման հսկողությունը, Ջ8

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

--

ստորաբաժանվումեն երեք

հաենթախճբի`կալկուլացիոնհաշիվների, հավաքման-բաշխման շիվների ն համադրմանհաշիվների:

4) բանկի սովորական գործառաննությունների հետեանքով հնարավոր վնասների ռիսկն է, 2) փույթ ն ոչ տեղին կատարվող գործողություններիռիսկն է: Գործառնական ռիսկը կապված է բանկայինգործարքներիկամ հսկոԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ

--

ղության համակարգի խափանմանհետ` ինչպես արտաքինպատճառների, այնպես էլ կազմակերպությաններսում կատարված հետնանքով: Բանկերը կասխալների կամ խարդախությունների զգալի վնասներկրել մատուցվող ծառայություններիորակի հսկողությանհամակարգում հնարավոր ձախողումների, անարդինչպես նան կառավարչականսխալնեյունավետ կարգավորման, րի պատճառով:Նրանք միշտ ենթակա են գործառնականռիսկի այնպիսի դրսնորումներիազդեցությանը,ինչպիսիք են սխալների, րող են

տեխնիկական ն. խարդախությանռիսկերը: ՀՀ Կենտրոնական բանկը սահմանել է այս ռիսկերի կանխմանըկամ իջեցմաննուղղեն ված նվազագույն այնպիսի պահանջներ, որոնք պարտադիր ՀՀ տարածքում գործող բոլոր բանկերիհամար:

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

ԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐԱ-

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)

որն իրենից 1) աշխատանքիարտադրողականությունը,

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

դրանք են`

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

-

հաներկայացնումէ իրացումից հասույթի կամ իրացումից զուտ սույթի Ա աշխատողներիմիջին ցուցակայինթվաքանակիհարաբերությունը: Այն ցույց է ստալիսմեկ աշխատողիհաշվով ստացված իրացումիցհասույթի կամ զուտ հասույթիգումարի չափը: Այս ցուցանիշի մեծությունը կախվածէ ազդող մի շարք գործոններից,այդ

ծառաթվում արտադրանքի,ապրանքների (աշխատանքների, յությունների)իրացմանգները, աշխատողներիորակականաստիտեխնիկականհագեցվածությունըն այլն: ճանը, արտադրության

2) Հոմնական միջոցների հատույցը,

որը ցույց

է տալիս տնտեսա-

վարող սուբյեկտում ներդրված, միջին հաշվով, մեկ միավոր հիմ-

նական միջոցին բաժին ընկնող արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների) իրացումից հասույթի կամ զուտ

տնտեսագիտականմեկնաբանության, հիմնական միջոցների հատույցի կամ նրա պտույտների թվաքանակի ավելացումը վկայում է տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսական կարողությանօգտագործման արդյունավետությանմեծացման մասին: 3) Դեբիտորականպարտքերի շրջանառելիությունը (պպտույտէ ներով) ներկայացնում իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթի հասույթի չափը:

Ըստ

Կրեդիտորական պարտքերի (ընթացիկ շրջանառելիությունը (օրերով), որն իրեապարտավորությունների)

րանքի ստացմանը: 7)

նից ներկայացնում է կրեդիտորական պարտքերի միջին մեծութ-

իրացվող արտադրանքի ինքնարժեքի հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը բնորոշում է իրացվող արտադրանքի ինքնարժեքին բաժին ընկնող կրեդիտորական պարտքերի միջին չափը

յան

ն

տվյալ ժամանակահատվածում կամ կրեդիտորական պարտքերի մեկ պտույտի տնողությունը: Որքան փոքր լինի

այդ

տնողությունը,

կնշանակի տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտն ապահովված է սեփական ընթացիկակտիվներով ն կախվածությունը մեծ չէ կարճա-

ն

դեբիտորական պարտքերի միջին մեծության հարաբերակցությունը: 4) Դեբհտորական պարտքերի շրջանառելիությունը (օրե-

ժամկետ վարկերից, փոխառություններից, հարկային ն այլ տեսակի վճարումներից: 8) Զռոժաշնական փուլի տնողությունը, որը դե-

ոով) ներկայացնում է դեբիտորական պարտքերի միջին մեծության ն իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթի հարաբերակցութ-

բիտորական պարտքերի ն պաշարների շրջանառելիության ցուցանիշների հանրագումարն է` արտահայտվածօրերով: Այստեղից հետնություն, որ որքան փոքր լինի գործառնական փուլի ժամանակահատվածը, կնշանակի դեբիտորական պարտքերի ն արտադրական պաշարների համատեղության յուրաքանչյուր պտույտ արտադրատնտեսական գործունեությունից ավելի շատ ֆինանսա-

յունն` արտահայտված օրերով: 5) Պաշարների շրջանառելիությու-

նք (պտույտներով) իրենից ներկայացնում է իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթի ու պաշարների միջին մեծության հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը

ցույց

է տալիս միջին հաշվով մեկ միա-

վոր պաշարներին (նյութեր, արագամաշ առարկաներ, աճեցվող ն բտվող կենդանիներ, անավարտ արտադրություն, արտադրանք,

ապրանքներ) բաժին ընկած իրացումից

զուտ

հասույի գումարի

չափը կամ պաշարների պտույտների թիվը: Եթե այս ցուցանիշն

ու-

նի նվազմանմիտում, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտի մոտ առաջանում են արտադրական ավելորդ պաշարների կուտակումներ, որոնք չեն մասնակցում արտադրությանգործընթացին ն

ար-

հեստականորեն մեծացնում են ինքնարժեքի գումարի չափը: 6) Պաշարներիշրջանառելիությունը (օրերով) դա նախորդցուցանիշի հակադարձմեծությունն է ն իրենից ներկայացնում է պաշարների միջին մեծության ն իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթի հարաբերակցությունը` արտահայտված օրերով: Որքան փոքր է այդ տնողությունը, կնշանակի այդ պաշարները լիովին մասնակցում են արտադրության գործընթացին ն նպաստում նոր արտադ90

կան արդյունք է բերել: 9) ջենանսական փույի տնողությունը,

որը

կրեդիտորականպարտքերի տնողությունների տարբերությունն է: Ցուցանիշի մեծությունը կախված է տնտեսավարող սուբյեկտի կրեդիտորական պարտքերի մարման տնողության երկարատնությունից,այսինքն՝ արդյոք կուտակվել են կրեդիտորական անհուսալի պարտքեր ն, որոնց հիմնական մասը ժամանակին չի մարվել: 10) (ետական կապիտալի շրջանաշե-

գործառնականփուլի

ն

հությունը (պտույտներով: Այս ցուցանիշն իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթի ն սեփական կապիտալի միջին մեծության հա-

րաբերակցությունն է: Ցուցանիշը բնորոշում է տնտեսավարող սուբյեկտի սեւիական կապիտալի միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթի գումարի չափը. ըրքան բարձր լինի այդ մեծությունը, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտը ցուցաբերել է արդյունավետ գործարար ակտի9|

գտնվում է ֆինանսապես կայուն վիճակում: 11) Օճնդոանուր կապիտալի (ակտիվների) շրջանառելիությունը (ապտույտնե-

վություն

ն

ոռվ), որը իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթի ն ընդհանուր կապիտալի միջին մեծության հարաբերակցությունն է ն ցույց է տալիս ակտիվների միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող

իրացումից հասույթի կամ զուտ հասույթիգումարի չափը: Բերված ցուցանիշների հաշվարկների կատարման համար օգտագործվում են հաշվապահական հաշվեկշռի ն ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության տվյալները:

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅՈՒՆ

--

որի էությունը բնորոշող

ո-

են հա-

մարվում արտադրանքի վաճառքի կազմակերպման շուկաները (ներառյալ`: արտահանման ծավալները), տնտեսական գործու-

նեության հիմնական ցուցանիշների պլանի կատարման աստիճանը ն դրանց աճի տեմպերի ապահովումը, ընդհանուր կապիտալի դրանում ներառվող առանձին տարրերի օգտագործմանարդյու-

նավետությանմակարդակն ու տնտեսական աճի կայունությունը: ԳՐԱՆՏ

դրամական միջոցներ են, որոնք տրամադրվում են բարեգործական նպատակներով` որպես ֆինանսական աջակ-

հացություն գիտահետազոտականաշխատանքներիկատարման

մար, գրքեր հրապարակող հեղինակներին, արվեստի աշխատող-

ներին: Այն տրամադրվում է միջազգային տարբեր կազմակերպություններից ն տվյալ պետությանհամախմբված բյուջեից:

ԳՐԱՆՑՎԱԾ

ԳՈՐԾԱԶՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՄԱԿԱՐԴԱԿ

--

հաշվարկ-

տնտեսապես ակտիվ բնակչության թվաքանակներիհարաբերակցությամբ: վում է որպես գործազուրկների

ն

պարտավորությունների կատարումը ապահովող միջոց է, որի համաձայն գրավով ապահովված հարաբերությունները ԳՐԱՎ

--

կարգավորվում

են

«գրավի մասին» օրենքով

օրենսդրականայլ ակտերով: Գրավի անհրաժեշտությունն առաջանում է գրավի մասին պայմանագիր կնքելու պահից: Գրավի առարկա կարողէ լինել ն

ԳՐԱՎԱԿԱՆ

նում է

-

համարվում է այն գրավը, որի առարկան անց-

գրավառուի տիրապետմանը:

ԳՐԱՎԱՌՈՒ

անձ, որի շահերը հիմնական պարտավորությա-

-

ապահովված են գրավով: նը համապատասխան,

ԳՐԱՎԱՏՈՒ

-

անձ, ում գույքը

կամ գույքի մի մասը գրավ է

դրված: անձնական օգտագործմանշարժական գույքը քաղաքացիներիցգրավ ընդունելն է, ի ապահովումն կարճաժամկետվարկերի, որպես ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնում են դրա համար

ՀԱՆՁՆՎԱԾ

ԳՐԱՎԱՏՈՒՆ

րակական ու քանակական ամենահիմնականչափանիշներ

ն

շրջանառությանմեջ գտնվող ցանկացած գույք, որի վրա օրենսդրությամբ թույլատրվում է բռնագանձումտարածել:

ԳՈՒՅՔԻ

ԳՐԱՎ

-

թույլտվություն (լիցենզիա) ունեցող մասնագիտացվածկազմակերպությունները`գրավատները: Գրավատանը պահվող գույքի գրավի պայմանագիրըձնակերպվում է գրավատան կողմից գրավատոմս

տալու

միջոցով: Գրավ դրվող

գույքը

հանձնվում է գրավա-

տուն:

ԳՐԱՎԻ ՄԱՍԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

-

գրավ սահմանելու մասին

կողմերի գրավոր համաձայնություն:

նյութականակտիվների տեսակ է, որի բնորոշման հիմքում ընկած է ձեռնարկատիրականգործունեությանմիավորումների հաշվառման մոտեցումները: Այն նախատեսված է (ընկերություններ,ֆիրմաներ որոշ խումբ կազմակերպությունների է, իսկ ն այլն) համար, երբ ձեռք բերողը մայր կազմակերպությունն ԳՈՒԴՎԻԼ

--

ոչ

կազմակերպությունը(այսինքն, երբ ձեռք բերվողը դադարում է որպես առանձին իրավաբանականանձ գոյություն ունենալուց): Հետնաբար, երբ մայր կազմակերպությունը կամ նրա ակտիվները ձեռք է բերում դուստր կազմակերպությանը անվանականգնից ավելի բարձր կամ ցածր արժեքներով, ապա առաջացած տարբերությունըճանաչվում է որպես դրական գուդվիլ: Ցածր արժեքով ձեռք բերվածը դա բացասականգուդվիլն է, ձեռք բերվողը՝ դուստր

որը

րաբերվում

իսկ հակառակ դեպքում վնաս:

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

(ԻՆՎԵՆՏԱՐԻԶԱՑԻԱ)

տիվների (հիմնական միջոցների,

ոչ

ոչ

-

ընթացիկ ակ-

նյութական ակտիվների

ն

այլն), ապրանքանյութականարժեքների (նյութականընթացիկ ակտիվների), ինչպես նան դրամարկղում, բանկի հաշվում, դրամական միջոցներին տնտեսավարողսուբյեկտի այլ միջոցների առկա մնացորդների որոշումն ու ցուցակագրումն Է քանակական ն դրամային արտահայտությամբ: Այն հաշվապահական հաշվառման թոդի տարրերից մեկն է: Տնտեսական միջոցների ստուգման վալից ելնելով, գույքագրումները լինում

են

լրիվ

ն

մեծա-

մասնակի, իսկ

դրանց ստուգման նպատակից ն անցկացման եղանակից ելնելով՝ պլանային ն հանկարծակի:

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿ

--

սեփականության իրավունքով տվյալ հար-

կատեսակը վճարող անձանց պատկանող ն հարկվող օբյեկտ համարվող գույքի համար սահմանված կարգով ն չաւփով համապատասխան բյուջեներ վճարվող ուղղակի հարկ է,

որը

կախված չէ

հարկ վճարողների տնտեսական գործունեության արդյունքներից:

Գույքահարկ վճարողներ

են

համարվում ՀՀ-ում

ն

արտերկրներում

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԳՈՒՅՔԱ-ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

մայր կազմակերպության համար հանդիսանում է եկամուտ,

բոլոր

ն

արտերկրյաքաղաքացիները, ինչպես

վճարում` ՀՀ պետական մարմինները, ՀՀ Կենտրոնական բանկը, ՀՀ տեղական ինքնակառավարմանմարմինները ն հիմնարկները: Գույքահարկով հարկվող օբյեկտ են համարվում շենքերն ու շի-

նությունները ն փոխադրամիջոցները: Հարկման բազա է հանդիսանում հարկվող օբյեկտի արժեքային կամ ֆիզիկական մեծությունը ն, որոնց հիման վրա սահմանված դրույքաչափերովու կարգով հաշվարկվում է գույքահարկի գումարը:

հաշիվներին

են

վեն

ակտիվներ) արժեքնեապրանքանյութական (նյութական ընթացիկ րը հաշվառող հաշիվները` շահագործման մեջ գտնվող ն չգտնվող

հիմնական միջոցները,

ընթացիկ ֆինանսական ակտիվները,

ոչ

պաշարները, արագամաշ առարկաները, պատրաստի արտադ-

րանքը, ապրանքներըն այլն: Բոլոր հաշիվներն էլ ակտիվայինեն:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՈՒՅՔԻ

գույքը

-

կարող է ասպահո-

վագրվել հօգուտ այն անձի (ապահովագրվողի կամ շահառուի), ով ըստ օրենքի այլ իրավական ակտի կամ պայմանագրի հիման վրա

այդ

գույքի պահպանման շահ ունի: Գույքային ապահովագ-

րության պայմանագրով մի կողմը` ապահովագրողը, պարտավորվում է պայմանավորվածվճարի (ապահովագրականպարգնի) դի-

մաց, պայմանագրով նախատեսված դեպքը (ապահովագրական

դեպքը) վրա հասնելիս, մյուս կողմին` ապահովագրվողինկամ շահառուին (ում օգտին կնքվել է պայմանագիրը) հատուցելու ապա-

հովագրական գույքին պատճառված վնասները (ապահովագրական հատուցումը) որոշված գումարի (ապահովագրական գումարի) սահմաններում: Դ

նան

քաղաքացիություն չունեցող անձինք, որոնց ՀՀ տարածքում պատկանում է հարկվող օբյեկտ համարվող գույքը: Գույքահարկ չեն

այդ

տեսակի գույքային (ոչ ընթացիկ ակտիվներ)

ստեղծված կազմակերպությունները, միջազգային կազմակերպությունները ն դրանց կողմից ՀՀ-ից դուրս ստեղծված կազմակերպությունները, ՀՀ

-

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԴԱՆԴԱՂ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

դրանց թվին են դասվում

դանդաղ իրացվելի ընթացիկ ակտիվներից` արտադրական պա-

շարները, անավարտ արտադրության ծախսերը, երկարաժամկետ պարտքերը (վճաֆինանսական ներդրումները, դեբիտորական րումներ, որոնք պետք է կատարվեն հաշվետու պահից ավելի քան

ամիս հետո), ապրանքանյութական արժեքների ձեռքբերման

գծով ավելացված արժեքի

ն

ակցիզային հարկերը:

հաշվապահական հաշիվների գծով կազմված աղյուսակի ձախ կողմի անվանումն է, որը հանդես է գալիս երկու իմաստով: Ակտիվային հաշիվներում դեբետը նշանակում է հաշԴԵԲԵՏ

--

վառվող տնտեսականմիջոցների(ակտիվի) գումարներիմուտքագրում կամ ավելացում, իսկ պասիվային հաշիվներիդեպքում ակտիվի կազմավորման աղբյուրների (պասիվի) գումարներիելքագրում կամ նվազեցում:

ԴԵԲԵՏԱՅԻՆ ՔԱՐՏ

բանկի կողմից թողարկված Ա հաճախորդին տրամադրվողպլաստիկ քարտեր են, որոնք կարող են -

փոխարինելչեկերին (որպես ապրանքներիու ծառայությունների վճարման միջոց) ն օգտագործման համարավելի հարմարեն քան չեկերը: Դրանքհաճախորդին (քարտի տիրոջը) հնարավորություն են տալիս մանրածախառետրի որոշակի կետերում ձեռք բերելու ապրանքներու ծառայություններ ն դրանց դիմաց վճարելու անկանխիկ՝նրա հաշվից դրամի ուղղակի դուրսգրմամբ, կամ ստանալու կանխիկդրամ: Այս բոլոր ծախսերն անմիջապես գրանցվում

են

քարտի տիրոջ բանկային հաշվի դեբետում: Դեբետայինքարտերը կարելի է օգտագործել

հանրախանութներում, ինքնասպա-

սարկման խանութներումկամ բենզալցման կայաններումտեղադրված էլեկտրոնային վճարումների

տերմինալներիմիջոցով,

որոնց մեջ մտցվում է դեբետայինքարտը: Դեբետայինքարտերի որոշ տեսակներկարող են գործել նան որպես չեկային քարտ ն կանխիկիքարտ` կանխիկդրամը ավտոմատ մե-

դրամարկղային քենաներիկամ բանկոմատների միջոցովհաշվիցհանելու համար: Կրեդիտային(վարկային)քարտերի հետ միասին այս քարտերը սովորաբարկոչվում են բանկայինքարտեր: Սակայն,

ի տարբերություն կրեդիտայինքարտերի տերերի, դեբետայինքարտերի հաճախորդները չունեն «ֆլոութի» առավելությունները, քանի որ միջոցներըհաշվիցդուրս են գրվում անհապաղ:

ԴԵԲԻՏՈՐԱԿԱՆ

ՊԱՐՏՔԵՐ

.-

տնտեսական փոխհարաբե-

րություններիհետեանքով իրավաբանական կամ ֆիզիկականանձանցից (կրեդիտորից)տնտեսավարող սուբյեկտին,

կազմակեր-

պությանը ն տարբեր հաճախորդներին (դեբիտորին)հասանելիք (կամ չվճարված) պարտքերի գումարն է: Օրինակ,գնորդ (դեբիտոր) կազմակերպությունը մատակարարից (կրեդիտորից)մինչն

ապրանքա-նյութականարժեքների ստացումը, կատարել է գումարի կանխիկ վճարում կամ փոխանցում, ն քանի դեռ ապրանքան-

յութական արժեքներըչեն ստացվել դեբիտոր (պարտապան) կազմակերպության կողմից,

այդ

գումարը նրա համար համարվում է

դեբիտորականպարտք: ԴԵՊՈ

ՀԱՇԻՎ - դեպոզիտարիայիհաշվառման գրանցամատ-

յաններում գրառումների ամբողջություննէ, որն անհրաժեշտ է դեպոնենտի հետ դեպո հաշվի պայմանագիրըդեպոզիտարիայիկողմից կատարելու ն արժեթղթերը հաշվառելու համար: Այդ հաշվում հաշվի

են

առնվում արժեթղթերինկատմամբդեպոնենտինպատ-

կանողիրավունքները: ԴԵՊՈԶԻՏ

--

որպես լատիներենից բառացի թարգմանություն

որնիցե տեղ պահպանմանտրված միջոցներնեն: Այլ առումներով` 1) այն տարբեր հաճախորդներից բանկերում ներգրավված դա

դրամական ավանդներն են, 2) վարկային հիմնարկություններում պահպանման համար տրված դրամական միջոցներն ու արժեթղթերն են:

ԴԵՊՈԶԻՏԱՐԻԱ

1) դեպոնացված արժեքները պահելու տեղ, պահեստարան,գանձատուն, 2) պահառու` կազմակերպութ-

յուն, որն ի պահ է ընդունում դրամականմիջոցներ, փաստաթղթեր, արժեթղթեր,դրանցհավաստագրեր ն

Դեպոզիտարիաներնառաջացել

են

այլ

արժեքավոր ակտիվներ:

որպես հաճախորդներիար-

ժեթղթերիպահառուներ,սակայն ժամանակի ընթացքումընդլայնել են իրենց գործունեության ոլորտը ն սկսել մատուցել արժեթղթերի իրավունքի սեփականատերերիհաշվառման, սեւիականության փոխանցմանկազամրագրմանկամ այդ իրավունքըայլանձանց

մակերպմանգծով ծառայություններ:Արժեթղթերըպահվում

են

դե-

պոզիտարիայիպահեստում, իսկ դրանց նկատմամբ իրավունքները

փոխանցվում են արժեթղթերի սեփականատերերիանձնական

հաշիվներում (դեպո հաշիվներում) գրառումներ կատարելու միջոցով: Դեպոզիտարիաներնպարզեցնումեն արժեթղթերով առնտուրը` դրանք դուրս հանելով շրջանառությունից ն առաջարկելով

մասնակիցներին արժեթղթերի գրանցման հետ կապված գործարքները կնքել ընկերությանռեեստրումգրանցումը փոխելու միջոցով` առանց հավաստագրեր օգտագործելու: Նրանք նան գանեն

շահաբաժիններ ն տոկոսային վճարումներ, իրավասությունների մասին փաստաթղթերնուղարկում են արժեթղթերիիսկական տերերին ն առաջարկում նման այլ ծառայություններ, 3) պեձում

տություն կամ միջազգային կազմակերպություն,որը պահպանում է միջազգային պայմանագրի բնօրինակը: «Դեպոզիտարիա»տեր-

մինը տարբերվում Է «լիազորված

ԴԵՎԱԼՎԱՑԻԱ

տերմինից:

անձ»

դրամական միավորի ոսկու պարունակության իրական պակասեցումն է կամ միջազգային հաշվարկային -

միավորով արտարժույթի նկատմամբ նրա պաշտոնական կուրսի իջեցումը: Դեվալվացիայիեն դիմում ինֆլյացիայի պայմաններում՝ դրամաշրջանառությունը կայունացնելուհամար:

ԴԵՖԼՅԱՑԻԱ

-

ինֆլյացիայի հակառակ գործընթացն է, երբ

ունենում

յան աճմանը:

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԴԺՎԱՐ

նախատեսված

են

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

այն ակտիվներն են, որոնք

համեմատաբարավելի երկարատն

ժամանա-

կաընթացքումտնտեսական գործունեության մեջ օգտագործելու համար: Դրանց թվին են դասվում հաշվեկշռի ակտիվի 1-ին բաժներառված ոչ ընթացիկ ակտիվները` բացառությամբ երկարաժամկետ ֆինանսական ներդրումների: նում

ԴԻԼԵՐ ցող

--

արժեքներիառք քանյութական

ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ հանդիսա-

գործարարության (բիզնեսի) մասնակից է, որն իր սեմփական

վաճառք:

ու

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԻԼԵՐԱՅԻՆ

--

1) արժեթղթերիկամ

տեարտարժույթիշուկայում մասնագիտացված գործունեության է, որը հանդես է գասակներից մեկն է, 2) բանկի գործունեությունն լիս որպես արժեթղթերիգծով դիլեր, այսինքն արժեթղթերիերաշխավորությամբ,դրանց առքով կամ վաճառքով զբաղվող սուբ-

յեկտ: է արավելի շատ կիրառական հասկացությունն ժեթղթերիբնագավառում,որը նշանակում է արժեթղթի իրացման գնի զեղչում նրա անվանականարժեքի նկատմամբ: ԲԻԶՆԵՍ հանդիսանում է բանկի կողմից

ԴԻՍԿՈՆՏԱՅԻՆ

ն այլ դրամական որոշակի զեղչով գնված մուրհակների,չեկերի տապահանջներիբավարարումը:Որպես դիսկոնտայինբիզնեսի գործառնություններատեսակհանդես են գալիս ֆակտորինգային իրը: Վերջիններսկարող են լինել երկու տեսակ` շրջանառության ԴԻՍԿՈՆՏ

ապրանքներին ծառայություններիգնի իջեցում կամ այլ կերպ` այն շրջանառությունիցավելորդ թղթադրամըհանելու միջոցով դրամական զանգվածի պակասեցումն է: Այս գործընթացը երբեմն նախորդում է դրամականռեֆորմներին ն նպաստում ոչ ցանկալի երնույթների` հանգեցնում է տնտեսության զարգացման տեմպերի իջեցմանը, ինվեստիցիաներիծավալի նվազեցմանը, աշխատողների դրության վատթարացմանը ն գործազրկութտեղի է

միջոցների հաշվով իրականացնումէ գործունեություն:Օրինակ, բորսայումդիլերը կատարումէ միջնորդականգործարքներոչ թե նան գործում է որպես հասարակ միջնորդ-գործակալ(բրոքեր), այլ գորիր անունից ն իր սեփական հաշվից, այսինքն իրականացվող ծընթացումներդրում է սեփական դրամականմիջոցները, ինքնուն րույն իրագործում է արժեթղթերի,արտարժույթի այլ ապրան-

--

--

րավունքով Ա առանց շրջանառությանիրավունքի: Առաջին դեպքում բանկը իրավունք ունի գանձել ստացողից վճարողի կողմից Երկրորդ դեպքում բանկն այդպիսի մարված պարտավորությունը: ռիսկի է դիմում ն իր իրավունք չունի ն, հետնաբար, ավելի բարձր Ֆակտոռիսկի դիմաց պահանջումավելի բարձր փոխհատուցում: նվադիմաց բանկի վարձատրությունը րինգային գործառնության զեցնում է մատակարարիեկամուտը գործարքի արժեքի զեղչի չափով: 1) ֆինանսական միջոցների վամուտճառքն է` դրանց անվանականարժեքից զեղչով, 2) ապագա

ԴԻՍԿՈՆՏԱՎՈՐՈՒՄ

--

քերի ընթացիկ արժեքի հաշվարկն է, այսինքն որնէ դրամական միավորի (օրինակ ՀՀ դրամի կամ ԱՄՆ դոլարի), արժեքի որոշումն է, որը պետք է վճարվի ապագայում, որոշ ժամանակահատվածից հետո: Այդ նպատակովկիրառում են ընթացիկ դիսկոնտային ար-

ժեքի բանաձնը` Ըդա

/(1«Տդյո, որտեղ Ըդա -ն ընթացիկդիսԿԸ --ն` ներդրված կապիտալը, Տդ--ն` կոնտային արժեքն է, տոկոսադրույքը, ո-ը` տարիների թիվը: Դիսկոնտավորումըբ̀արդ տոկոսների հաշվարկին հակառակգործընթաց է: Հ

Կն

ԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑԻԱ

-

տնտեսավարողսուբյեկտների կողմից

արտադրվող արտադրանքի տեսականու փոփոխումն ու ընդլայնումն է, արտադրության արդյունավետությանբարձրացման նպատակով դրանց նոր տեսակների յուրացումն է, որոնք կարող են

նպաստել եկամուտների ստացմանը սնանկացումիցխուսափելու

համար:

ԴՈՏԱՑԻԱ

տնտեսավարողսուբյեկտների եկամուտների ն ծախսերի կենտրոնացվածկարգավորմանձն է, երբ այդ սուբյեկտների մոտ պլանային ծախսերըգերազանցում են ստացվող եկամուտներին: Այն տրամադրվում է պետական բյուջեից տրանսֆերտների տեսքով, որպես օգնություն, պլանավորված կատարելու համար: հատուկ ապրանք, որի ընդհանրականհամարժեքի դերի կատարումը ստացել է օբյեկտիվ հասարակականբնույթ ն, որը ձեռք է բերել համընդհանուրնշանակություն: Բոլոր ապրանքների արժեքի ընդհանրականձեն է, որը հանդես է գալիս թղթա--

դրամների, մետաղադրամների, բանկերում հաշիվների մնացորդի տեսքով: Դրամը (փողը) օրինական վճարամիջոց է, որն ազատ կատարում է շրջանառության միջոցի գործառույթ, այն ամենը, ինչ ընդունվում է մյուս իրերի փոխարեն: Հնարավորությունէ տալիս ապրանքները ն այլ ակտիվները գնահատել երկրի դրամական միավորներով,օգտագործվում Է դրանց առուծախի ժամանակ, որպես փոխանակման միջոց: Դրամը (փողը) օգտագործվում է նան փոխառությունների,վարկերի ն ներդրումայինգործառնություննե100

ն

օգտագործել ապագա

համար: Դրամը հաշվարկի միավոր է կամտի հաշիվներում` ապրանքների

ու

ն

վճարումների

կիրառվում է ազգային եակտիվների արժեքը գնա-

հատելու համար: Դրամի (փողի) հիմնական բնորոշ հատկություն-

ներից

են`

հեշտությամբ ճանաչելը, որակական համասեռությունը,

բաժանելիությունը

փոքր ծավալի,

ն

բայց

համեմատաբար նրա

բարձր արժեքը:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԱԳՐԵԳԱՏ

դրամի ն դրամական միջոցների տեսակներն են, որոնք միմյանցից տարբերվում են իրացվելիության աստիճանով, այսինքն կանխիկ դրամի արագ վերածվելու -

հնարավորությամբ: Հանդիսանում

ռուցվածքի

ն

օավալի

են

երցուցանիշոսր:

դրամական զանգվածի կաե երկրներում մ առանձ-ձ

եռ Տարբեր

Ամենից

նացվում են տարբեր կազմով դրամական ագրեգատներ: հաճախ օգտագործվում են հետնյալ դրամական ագրեգատները խ/0

-

ծախսերը

ԴՐԱՄ

րի համար, կարելի է պահել

(կանխիկ դրամ),

ներ),

Ս/2

Խ/1

(կանխիկ դրամ, չեկեր, ցպահանջ ավանդ-

(կանխիկ դրամ, ցպահանջ ավանդներ, չեկեր

ժամկետային ավանդներ),

ԽՄ/3 (կանխիկ

դրամ, չեկեր,

ն ոչ

մեծ

բոլոր

ա-

ավանդներ, արժեթղթեր) կանխիկ ամ,չչեկեր, եկեր, ավանդներ, Լ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

կազմակերպության ենթակայութ-

անդները), Լ վանդները),

(կան

արժեթղթեր):

դր

--

յան

ն այլ

անձանցից ստացվող դրամական միջոցներն են, որոնց

քանակը ամրագրված է կամ որոշվում է որոշակի ապրանքների ն

ծառայությունների ապագա գներից: Արտահայտվում են դրամի, այլ ոչ թե ապրանքի ձնով: Դրամական ակտիվները կազմակերպության հաշվեկշռում արտացոլվում են այն մեծությամբ, որն ակնդրամական կալվում է ստանալ: Ակտիվների սահվլանազատումը` ն ոչ դրամական ակտիվների, է գնաճի ազդեցությունը հաշվի առնելիս:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

կարնոր

ԲԱԶԱ- այն ներառում է ՀՀ

Կենտրոնական բան-

կից դուրս

կանխիկ դրամը, Կենտրոնական բանկում առնտրային բանկերի պարտադիր պահուստները ն ոչ բանկային կազմակերպությունների ավանդները: Այ արտահայտությամբ` դրամական բազան զուտ արտաքին ն զուտ ներքին ակտիվների գումարն է: 10)

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

նում

ԶԱՆԳՎԱԾ

գտնվող կանխիկ դրամը

նարկությունների դրամով

ն

այն ներառում է շրջանառությու-

-

Ն.

ռեզիդենտի (բնակչության.

հասարակական

ն

արտարժույթով

բոլոր

ձեռ-

կազմակերպությունների)

ավանդները բանկային

համա-

տերերին վճարումները: Դրամական հոսքերի պլանավորումն ունի անհամեմատ

միջոցների

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

1) երկրում. դրամաշրջանառութ-

գործունեությանը

պությունների (այդ թվում բանկերի)

ֆինանսական միջոցների

կարող

ամբողջությունն է: Ներառում է տվյալ երկրի դրամական միավորը,

կարող

կանխիկ դրամի (բանկային տոմսեր

ն

մետաղադրամ) թողարկման

կարգը, օրինական վճարամիջոցները, ազգային արժույթը

այլ

պե-

սահմանվում

իրացվելիության

են

պարտա-

դիր պահանչներ (տնտեսական նորմատիվներ), սակայն բանկի

յունն ապահովող իրավական նորմերի, ֆինանսական կազմակերե.

են

առաջ

ոչ

համարժեք դրամական միջոցների հոսքերը

բերել. իրացվելիության հիմնախնդիրներ. որոնք

վերաճել վճարունակության ճգնաժաժի, 2) վճարումների

են

հանդեպ մոււտքագրումների գերազանցումն է, որոնք կարելի է

գործունեությունն ընդլայնելու համար, 3) ներդրումներից

դրամաշրջանառության կազմակերպումը ն. կարգավորումը, արժութային պահուստների կառավարումը: Դրամական համակարգը

վոդ

վերահսկվում է Կենտրոնական բանկի կողմից,

են

դրամավար-

օգ-

տագործել ընթացիկ ակտիվները համալրելու կամ արտադրական

տությունների արժույթներով փոխանակման վերահսկողությունը,

որը

դրա-

բավարար լինելու խնդրին: Չնայած բանկե-

ոչ

ոի համար սովորաբար -

հատկապես այն ժամանակա-

շրջաններում, երբ կազմակերպությունը բախվում է կանխիկ

ական

կարգում:

նշանակություն,

մեծ

դրամական

բաշխված

ապագա

միջոցների զուտ

պլանավորված,

մուտքագրումներն

ընթացիկ իրացվելիությունը պլանավորելու

ժամանակի

ըստ

են:

սւոաց-

Օգտագործվում ներդրումների

ն.

կային քաղաքականության միջոցով կարգավորում է դրամական

հետգնումը վերլուծելու ժամանակ, 4) կազմակերպության դրամա-

գանգվածն

2) համակարգ է, որն օգտագործ-

կան միջոցների շրջանառության ցիկլն է, որի ընթացքում դրանք

վում է մի խումբ երկրների արժույթների փոխարժեքները վերա-

սկզբից փոխարկվում են արտադրական պաշարների, այնուհետն

տոկոսադրույքը.

ու

հսկելու համար: Դրամական համակարգին րենսդրությամբ

են

վերագրվում

նան

օ-

սահմանված դրամային հարաբերությունները

ն

պետական մարմինների կողմից տարվող. դրամաշրջանառությունը:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀՈՍՔԵՐ

-

երբեմն անսանվում

են նան

դրամա-

հաջորդում է արտադրանքի արտադրության գործընթացը, րացումը

րումների են

ն

դրական

դոաճական ձոււոքերի ամբողջությունն է: Տարբերում ն

իը ն

կան վճարումների

դրամական մուտքերի տարբերությունից: Այդ

տարբերությունը կոչվում միջոցների կարնոր

է

աղբյուրների

դրամական հոսք. Դրամական

բացահայտումը

ցանկացած տնտեսական

Դրանց հիման վրա

է զուտ

են

ն

վերլուծությունը

գործունեության

կատարվում աշխատողներին

համար:

ն պարտա-

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

սերի, բնակչության կանխիկ ճը

--

ն

գործառնական ծախսե-

պետության, կազմակերպություն-

անկանխիկ ձնով կուտակված

հեշտությամբ դրամի վերածվող

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

են

մուտ-

պարտքի սւպասարկմանարժեքը հանելուց հետո:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ն

ի-

կատարված գործառ-

հետ

սություններից մնացած եկամուտն է` բոլոր

բացասական դրամական հոսքեր կախված դրաման

դրամական միջոցների վերադարձը վաճառքից`

քագրումների ձնով, 5) անշարժ գույքի

կան միջոցների հոսքեր: Այն` 1) հաշվետու ժամանակաշրջանում տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից կատարված դրամական վճա-

Ա

դրա

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

միջոցներն

այլ

ԳՐԱՎ

-

այդ

դրա-

են:

միջոցները պահվում

բանկի Կամ նոտարի դեպոզիտային հաշվում: Այդ գումարի վրա

հաշվեգրվող տոկոսները պատկանում

են

գրավատուին, եթե

այլ

բան նախատեսված չէ պայմանագրով:

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ների մի

մասն

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

-

ընթացիկ ակտիվ-

են, որոնց թվին են դասվում` դրամարկղը, հաշվար103

կային ն արտարժութայինհաշիվները, դրամականփաստաթղթերը, ակրեդիտիվները,չեկային գրքույկները, դրամական միջոցնեճանապարհին:Բոլոր հաշիվներն էլ ակտիվայինեն: րը

-

90 ն

-

օր

արժեքային արտահայտությամբ

ավելի քիչ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՇՈՒԿԱ

միջոցների այն ազատ շրջանառվող ն եվրոդոլարով ավանդային սերտիֆիկատների, առնտրային արժեթղթերի, բանկայինակցեպտների (հոժարագրերի),կարճաժամկետ գանձապետականմուրհակների, ինչպես նան կառավարական զեղչով մուրհակներին այլ արժեթղթերիշուկա է, որի ընդհանուր գծերն են անվտանգությանն իրացվելիությանապահովումը: Դրամական շուկայի մասնակիցներն են կենտրոնական ն առնտրայինբանկերը, բրոքերայինն դիլերայինընկերությունները, ֆինանսավարկայինայլ հիմնարկությունները,որոնք մասնակցում են վարկայինդրամի, արտարժույթի,արժեթղթերիառք ու վաճառքին: Գործառնություններըդրամականշուկայում կատարվում են, որպես կանոն, առանց ապահովության՝ի տարբերությունսովորական վարկավորման:Խոշոր դրամականշուկաներում գործող դիլերները մշտապես կապ են պահպանում միմյանց, ինչպես նան հիմնական փոխառուների ն ներդրողներիհետ` կրկնագործարքի հնարավորությունիցօգտվելու համար: Դրամականշուկան սովորաբար չունի ձնական կազմակերպում, առենտրիկենտրոնական վայր: Ըստ ընդունվածմիջազգայինկանոնների,ազգայինդրամապետք ավարտվենգործարկան շուկայում գործառնությունները է քի կնքման օրը, իսկ միջազգայինշուկայում` երկու աշխատանքային օրվա ընթացքում:Դրամականշուկայում առետրայինբանկերի գործառնություններիձներից է նան կարճաժամկետ դրամական նների առնետուրը: Դրանք վաճառվում են կարժամկետովն համարվում '

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

բարձրորակվարկեր:

Անն:

են

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

չափում ն արտացոլումեն բոլոր տեսակի տնտեսականմիջոցները ն միաժամանակհնարավորությունեն ընձեռնում համանման ցուցանիշներովկատարելու վերլուծություններ:

-

ԴՐԱՄԱՀԱՏԱՐԱՆ

պ Կենտրոնական բանկին ենթա

ԴՐԱՄԱՆԻՇԵՐ

-

դրամի

վում է մետաղադրամներիհա են պատրաստվում նան մետ դալները, այլ մետաղե տարբ լինում է փոքրիկ տառ կամ հա կում է մետաղադրամըթողա

մը: դրամի տեսակները,որոնք մա նը: Վերջիններս սովորաբար մետաղադրամներիտեսքով: ները սահմանվում են այնպես հովեն կանխիկիգծով հաշվա Գնաճի պայմաններումթողա

թույլ

է տալիս որոշելու շ

ԴՐԱՄԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱ

րով դրամանիշեր: որը

դրամի քանակը: Պարզ տար ապրանքներիգների գումարի տի արագությամբ:

ԴՐԱՄԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈ

շրջանառությանն վճարման ո ոով, որը պայմանավորվա ճարման, մատուցման դիմաց վճար սակի վճարումներին հաշվա տրամադրման,պարտքերի մաշրջանառությունըսպասա նոտներով), մետաղադրամն յին) քարտերով ն այլն: Գոյ երկու տեսակ: Առաջինը դա կ րի (բանկնոտներին մետա

դեպքում որպես վճարամիջոցհանդես են գալիս իրավան դրամանիշերը. որոնք մի սուբյեկտի կողմից փոխանցվումճն Կյուսին՝ ապ-

րանքների, աշխատանքներին ծառայութ յունների դիմաց կամ 6րենսդրությամբնախատեսվածայլ դեպքերում (օրինակ` տուգանքները ն. տույժերը): Երկրորդը` անկանխիկ:դրամաշր"անա-

ռությունն է: Այն դրսեորվում է մի սուբյեկտի բանկային հաշվից ոբոշակի դրամական գումար ղուրս հանելու ն այն (տսյալ բանկում կամ այլ բանկում մեկ այլ սուբյեկտի հաշվին հաշվեգրելուկամ այլ

ձնով, որի դեպքում կանխիկդրաշական միջոցներըորպես վճարամիջոց բացակայում են: Հաշվարկների կանխիկ կամ անկանխիկ ձնի ընտրության իրավունքը պատկանում Է շահագրգիռ կազմակերպություններին, քաղաքացիներին: ՀՀ բանկային օրենսդրության համաձայն` ՀՀ Կենտրոնական բանկի խնդիրներիցմեկը Հայաստանի Հանրապետության արժույթի թողարկումն է,

դրամաշըը:

ջանառությանկազմակերպումըԼ կարգավորումը, 2) դա կանխիկ ն անկանխիկդրամի անընդմեջ շարժն է` արտադրանքի, ապրանքների շրջանառության, ծառայությունների մատուցման, աշխատանքներիկատարմանԼ բազմապիսի վճարումներիորականացման գործընթացում:

ԴՐԱՄԱՊԱՀՈՑ

բանկի մեծ սենյակկամ սեյֆերի սենյակ. որտեղ պահվում են կանխիկ դրամը ն արժեքները. Կ որտեղ տեղադրված են սեյֆեր: Սովորաբարգտնվում է նկուղային հարկում ն

-

է կոտրելով բաց անելուց. պաշտպանված

հրդեհից.հեղեղուներից: ՀՀ բանկային օրենսդրությանհամաձայն` ՀՀ Կենտրոնական բանկը սահմանում է բանկերի Կ նրանց մասնաճյուղերիտարաօքին ն տեխնիկականհագեցվածությանը (այդ բվում՝

ցին) ներկայացվող պահանջները:

դրամապահո-

ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ -

1) շուկայական տնտեսությանը հատուկ ն առավելբարդ ենթակառուցվածք է: Այն դիտվում է որպես` ա) վարկահաշվարկային

հարաբերությունների,

վարկավորմանձների կ մեթոդներիամբողջություն:Վարկայինհարաբերությունները կապված են փոխատվականկապիտալի ժամէՍ6

կետայնության.վերադարձելիությանն վճարելիության սկզբունքներով շարժի հետ: Դրամավարկային համակարգը ներառում է երկրի տարածքում դրամն օգտագործելու համար բնակչությանը դրամով ապահովման, այլ երկրների արժույթների ազգային նան

արժույթի փոխանակման նկատմամբ վերահսկողության,իր

դրա-

մավարկային քաղաքականություննիրականացնելու համար երկրի կոդմից օգտագործվող համակարգերը. բ) վարկային կազսակերպությունների(ֆինանսավարկայինինստիտուտների) ամբողջություն, 2) մի խումբ երկրների արտարժույթի փոխարժեքների

նկատմամբհսկողություն իրականացնելու համար օգտագործվող համակարգ է:

ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

կան բանկի քաղաքականությունն է, որով

նա

-

Կենտրոնա-

ձգտում է ազդել

մակրոտնտեսականպայմաններիվրա մեծացնելով կամ փոքրացնելով դրամական գանգվածը: Դրա նպատակն է նպաստել երկ-

վճարային հաշվեկշռի կայունությանը, զբաղվածությանը, վերահսկել դրամաշրջանառությունը

րում տնտեսական աճին, գների ն

ն.

բանկային համակարգի իրացվելիությունն

նը, ինչպես

Շան

այն, որպեսզի դրամի

ն

ու

վճարունակությու-

վարկային ռեսուրսների ա-

ռաջարկի մակարդակը նպաստի համազգային տնտեսական խնդիրների լուծմանը: Դրաձավարկային քաղաքականությունն անմհջական ազդեցություն է թողնում այնպիսի մակրոտնտեսական գուցանիշների վրա, ինչպիսիք են համախառն ներքին արդյունքը, գնեռի մակարդակը, գնաճը

Լ.

զբաղվածությունը: Այն

հե-

տապնդումէ կազ վարկի ն դրամականէժիսիայի ընդլայնում (վարկամ էլ դրանց սառճանափակում (վարկային նային

ազ ան ունը վարկի ընդլայնման կան րաղրուն,

բեստրիկցիա): Այսպես, տնտեսության: ճգնաժամայինիրավիճաբանկերըփորձում են աշխուժացնել շուկայակում Կենտրոն ն.

տոկոսադրույքի իջեց-

ճանապարհով, իսկ տնտեսական վերել քի ժամանակ. ընդհաեն կառակը, նրանք սահմանափակում վարկը ն բարձրացնում տոման

կոսադրույքը: Նույն կարգի միջոցառումներով պետությունը նպաս107

տում

է դրամական զանգվածի ընդլայնմանը կամ կրճատմանը:

Դրամավարկայինքաղաքականության մեթոդները բաժանվում են 2 խմբի ընդհանուր (փոխատվական կապիտալներիշուկայի վրա ազդեցությունըամբողջությամբվերցված) ն ընտրովի(վարկի կոնկրետ ձների կարգավորում կամ առանձին ճյուղերի, խոշոր ֆիրմաների ն այլ սուբյեկտների վարկավորում): Օգտագործվում են դրամավարկային կարգավորման երեք հիմնական մեթոդներ՝ բաց շուկայական գործառնությունների իրականացում,պաշտոնական հաշվարկային (վերաֆինանսավորման) տոկոսադրույքիփոփոխություն, բանկերի համար պարտադիր պահուստավորման նորմատիվիսահմանում: Իր հիմնական խնդիրն իրագործելու համար Կենտրոնականբանկը թողարկում է նան պետականարժեթղթեր, կառավարումարժութային պահուստներըն ազգային արժույթի փոխարժեքը: Կենտրոնական բանկերը հաճախ վարում են «կոշտ» դրամավարկային քաղաքականություն գնաճը զսպելու նպատակով: Հարկաբյուջետային(ֆիսկալ) քաղաքականության հետ միասին դրամավարկային քաղաքականությունըտնտեսության կայունացմանլ ծակ է:

ԴՐԱՄԱՐԿՂ

-

1)

ձեռնարկության, կազմակերպության,

հիմնարկության ստորաբաժանում է, որն իրականացնում է կանխիկ դրամի ն այլ արժեքների գծով գործառնություններ,2) կանխիկ դրամի ընդունման, պահպանման ն բացթողման համար նախատեսված պահոց (պահեստարան),3) հաշվապահական հաշիվ, որում արտացոլվում է կանխիկ դրամական միջոցների

մուտքագրումը, դրանց փոփոխություններըն ելքագրումը կամ դուրս գրումը:

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ԳԻՐՔ

1) սկզբնական գրառումների (ձնակերպումների) գիրք է, որում գրանցվում են կազմակերպության բոլոր կանխիկ մուտքերը ն վճարումները (ելքերը): Շաբաթը կամ ամիսը մեկ անգամ համեմատվում է բանկային հաշվի քաղվածքի հետ, 2) սկզբնական գրառումների գիրք է, որում գրանցվում

են

-

կազմակերպության բանկային հաշվին կատարված բոլոր

մուտքերը ն դրանիցկատարված վճարումները: Ի տարբերություն ն ն գրառումների մների սկզբնական

մմյուս բոլոր

ե մ գրքերի, դրամարկղի գրքի

արիան Նա ո խիԿՈՏ » տվյալ կազմակերպությանը կամ ընդհակառակը, կազմակերպութգրքերը անվանում

Նր ՆԻՐԱԲՂ»

առդրամարկղային տալիս,

որ

խո

է

պարտք

են

է

մատյաններ:

ան

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

բանկերի դրա-

մարկղների, կազմակերպություններիստորաբաժանումների կողմից իրականացվող գործառնություններն են, որոնք կապված կանխիկ դրամի ընդունման, պահպանման,

հանձնման

ն

են

վերա-

հաշվարկմանհետ: Այդ գործառնություններըսովորաբար կարգավորվում են ֆինանսական իրավունքի նորմերով: Կախված այն բանից, թե որ սուբյեկտների նկատմամբ է իրականացվում դրամարկղային գործառնությունների պետական կարգավորումը, կարելի է այն առանձնացնել երեք տեսակի գործառնությունների գծով` ա) բանկերի ն այլ վարկային հիմնարկությունների, բ) ձեռնարկությունների, հիմնարկությունների ն կազմակերպությունների, գ) բնակչությունից ապրանքների, ծառայությունների ն աշխատանքների դիմաց վճարներն ընդունող ձեռնարկություններին

այլ

կազմակերպությունների կողմից իրականացվող գործառնությունների գծով: Դրամարկղային գործառնություններիվարման կարգավորումը

նան

ապահովում է պետության

ն

կանխիկ դրամաշրջա-

նառությանսուբյեկտներիշահերի օրգանականզուգակցումը:

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ՉԵԿ

-

չեկ

ըստ

ներկայացնողի, որով հաշ-

վի տիրոջը կամ երրրոդ անձին վճարվում է կանխիկ դրամական չեկի օրինականությունըստուգելու: այդ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ՕՐԴԵՐ

միջոց առանց

--

1) ձեռագիր կամ տպագրված

ան-

դորրագիր է, որով կանխիկ դրամի մուծումը գրանցվում է ավանդային հաշվում: Գանձապահը ստուգում է կանխիկ դրամը

ն

այն

գրանցում դրամարկղի օրդերում, 2) դրամական փաստաթուղթ է, որով իրականացվումն ձեակերպվում են կազմակերպությանդրաձարկղի կողմից կանխիկ դրամն ընդունելու ն դուրս գրելու հետ

կապված դրամարկղային գործառնությունները: Դրամը բաց թողնվում դրամարկղի ելքի օրդերով կամ դրան փոխարինող

է այլ

ված կանոնադրություննէ, որում պարտաղիր պետք է նշվի

այդ

հիմնադիրի անվանումը:

փաստաթղթով (վճարման տեղեկագիր, վճարման հաշիվ), իսկ

դրամն ընդունվում է դրաձարկղի մուտքի օրդերով: Համաձայն ՀՀ գործող օրենսդրության, դրամարկղի ելքի օրդերը ստորագրվում է

կազմակերպությանղեկավարի կամ նրա լիազորված անձի, գլխավոր հաշվապահի, գանձաւպահի ն դրամը ստացողի կողմից, իսկ

դրամարկղի մուտքի օրդերը գլխավոր հաշվապահի ն գանձապահի կողմից: ԴՐԱՄԻ

դրամականզանգվա(ՓՈՂԻ) ԲԱՂԱԴՐԱՏԱՐՐԵՐԸ ծի կառուցվածքի ցուցանիշներն են, այդ թվում` Բ/0-ն շրջանառութ-

յունում գտնվող կանխիկ դրամն է: Խ/1-ն ընդգրկում է շրջանառութ-

յունում կանխիկ դրամը

ն

ցպահանջ ավանդները (առանց տեղա-

կան ինքնակառավարմանմարմինների ավանդների): հ/2-ն կում է Մ՛1-ը

ն

ԴՈՒՍՏՐ

ընդգր-

դրամով ժամկետային ավանդները: ԲԱՆԿ

-

այլ

ձնական առումով անկախ առնտրային

բանկեր),

հանդես է գալիս, այսպես կոչ-

որը

ված մայր բանկի (բանկ-հոլդինգի) դերում: Այդպիսի փոխհարաբերությունների համար, որպես պայման, համարվում է մայր բանկի կողմից դուստր

բանկի բաժնետոմսերի (փայերի) հսկիչ փաթեթին

տիրապետելը: ԴՈՒՍՏՐ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

-

իրավաբանականանձ

դիսացող այն ձեռնարկությունն է. որի ամբողջ

գույքը

հան-

սեփակա-

նության իրավունքով պատկանում է իրավաբանականանձի կարգավիճակ ունեցող մեկ

այլ

ձեռնարկության, ինչպես

նան

հասարա-

կական կամ կրոնական կազմակերպության:Դուստր ձեռնարկություն հիմնադրելու իրավունք

ունեն

կոլեկտիվ. սեփականության

վրա հիմնված ձեռնարկությունները,շահույթ ստանալու նպատակ

չհետապնդող կազմակերպություններըն տվյալ երկրի

ու

այլ

պե-

տությունների պետական ձեռնարկությունները: Դուստր ձեռնար-

կության հիմնաղիր փաստաթուղթը հիմնադիրի կողմից

է10

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

րոնք բերում

են

բանկի այն ակտիվներն են,

-

ո-

եկամուտ տոկոսի կամ շահաբաժինների տեսքով:

Դրանք հիմնականումբանկի կողմից տրամադրված վարկերն են, լիզինգը են նան

արժեթղթերումկատարված ներդրումները: Անվանվում աշխատող ակտիվներ: Եկամտաբեր ակտիվներից է բանն

իր եկամուտների մեծ մասը: Եկամտաբեր ակտիվները պետք է տարբերել ոչ եկամտաբեր այնպիսի ակտիվներից, ինչպիսիք են կանխիկ դրամական միջոցները, Կենտրոնական բանկը ստանում

կում պարտադիր պահուստները: Կազմակերպության շենքը, որպես կանոն, եկամտաբերակտիվ չէ, սակայն այլ անշարժ գույքում

ներդրումները կարող են լինել այդպիսին, եթե այդ ակտիվը բերում

բանկ է, որի նկատմամբ իրական հսկողությունն իրականացնում է մեկ այլ բանկ (կաս

Ե

հաստատ-

է եկամուտ վարձավճարի տեսքով:

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

սերը, որոնք ձեռք տաբար

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

-

արժեթուղթն է կամ բաժնետոմ-

բերվել, առաջին հերթին, կայուն

են

բարձր եկամուտ ստանալու նպատակով,

ակնկալել դրանց ներդրման գծով: Դրանք կարող

ն համեմա-

որը

են

կարելի

լինել

հաս-

տատագրված եկամտով պետական արժեթղթերը կամ ցանկացած սովորական (հասարակ) բաժնետոմս է, որն ապահովում է եկամոււոի ստացում:

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿ

--

հարկ վճարողների կողմից օրենքով

սահ-

չափով պետական բյուջե վճարվող ուղղակի հարկ է: Եկամտահարկ են վճարում Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտ ն ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձինք: Ռեզիդենտ է մանված կարգով

ն

համարվում այն ֆիզիկական անձը, որը հարկային տարում (հունվարի 1-ից դեկտեմբերի 31-ը ներառյալ) ցանկացած ժամանակահատվածում գտնվել Է Հայաստանի Հանրապետությունում առնվազն 183 օր ն ավելի, ինչպես նան ՀՀ-ում պետական ծառայութ11

յունում գտնվող. ժամանակավորապես նրա տարածբիմսդուր: խատող ֆիզիկական անձինք: Եկամտահարկը: հարկվում

աշ: սաո-

լ ւ

մանված տոկոսաղրույքաչափերով: ստացկած համախաբրնեկա ւոից.

այդ

Կ

Աշխատավարծըց

վում

վճարումներից, սաղատներում

շահումներով: խաղերից ստացած

եկամուտներից, շահաբաժիններից սահմանված ոո որ

նում

է

--

ելամտահարնի օրենքով

հաշվետու ժամանակաշրշանում ստացված

տնտեսական շահեոի նտեսական շահել

տեսս տեսա

ն.

ռկասուտներիճ՝

այ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ղրան հավսաարեցգմսած աի

աճն գման աճն

է, է,

ստացման

բր-

որբ հանգեցորը հանգեց

սեփական կապիտալի ասելացմանը (բացառությամբ բաժ-

նետերերի կողմից սեփական կապիտալում կատարված ներորումների գումարի չափի): սույթի

ն այլ

Կամ

այլ

կերպ եկամուտը իրազումից

հա-

եկամուտների հանրագումարն է:

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎ

ԲԱՇԽՄԱՆ

-

ար-

տացոլում է ընթացիկ անհատույց փոխաւովությունների ստացման ն

փոխանցման

արղյունքում

կառուցվածքային

ձհավորների

սկզբնական եկամուտների մնացորդի վերափոխումը տոօծրինվող

եկամտի:

են

իրենց սեփական երկրի տարածքից դուրս գտնվող,

գլխավորապես` եվրոպական երկրների բանկերում: Այդ ավանդները եվրոպական երկրներից որնէ մեկի արժույթով է, որը, սակայն տյալ

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ՀԱՇԻՎ

սկզբնական բաշխման հաշվի բաղկացուցիչ լում է անմիջականորեն ապրանքների

ու

մաւն

-

եկամուտների է: Այն արտացո-

Ֆրանսիայի կամ Իտալիայի բանկերի հաշիվներում կոչվում են Եվրոդոլարներ, գերմանականմարկերը Շվեյցարիայի կամ Մեծ Բրիտանիայի բանկերի հաշիվներում Եվրոմարկեր ժույթներն օգտագործվում տրամադրման

ծառայությունների ար-

դենտ միավորների կողմից վճառատ:սկզբնական եկաճուտնեղը համարվում տվյալ օրկրի ռեզիռդեււռ

անձը, եթե այդ տարածքում է զտնվուռ նրա տետեսակար շահերը

կենտրոնը, այսինքն, եթե այն զբառվում: կամ յախատեսում զբաղվել տնտեսական գորտունեության որեէ տեսակով կամ

է

գոր-

օառճություններով երկաո ժամանակահատվածում (սովորաբար հավասարեցված է ձեկ տարվա): -

են

վարկերի

ն

ն

1) տարբեո երկրների ընկերությունների ն

կառավարությունների դրամական միջոցներն են, որոնք ավան-

փոխառությունների

ստացման համար: Դրանով առետրային բան-

ու

են

կերն իրագործում

ավանդափոխատվական անկանխիկ գոր-

ծառնություններ այդ արժույթները թողարկող երկրների սահմաննեՀիմնական վարկատուներն են առետրային բանկերը, խոշոր ընկերությունները ե Կենտրոնական բանկերը, 2) երկրի սահմաններից դուրս գործածություն ունեցող առանձին երկրների րից

դուրս:

ազգային արժույթներն են, որոնցով համապատասխան գործառեն նություններ կատարում օտարերկրյա բանկերը՝ բավականաչափ ծավալներով:

ԴԵՊՈԶԻՏՆԵՐ

հայտված դեպոզիտն է,

որը

-

այլ

արժույթով

արտա-

տարբեր է այն երկրի ազգային ար-

եվրարժույթի շուկայում գործառնություններիրականացնելիս:

ԵՎՐՈՇՈՒԿԱ

-

1) փոխատվական կապիտալների միջազգա-

գործառնություններնիրականացվում են գլխավորապես եվրարժույթով ե եվրոպարտատոմսերով: Ստեղծվել է Եվրոպայում 50-ական թվականներին` մճջազգայինառնետուրըՖի-

յին շուկա

է, որտեղ

նանսավորելու համար: Այն ընդգրկում Է միջազգայինդրամական ու կապիտալիշուկաների մի ամբողջություն, որը ներառում է բոլոր համաշխարհային ֆինանսական կենտրոնները ն որտեղ էլ կաեվրարժույթով գործառնություններ:Շուկայի հիմնական մասնակիցներն են առետրային բանկերը, խոշոր ընկերությունները ն Եվրոմիությանանդամ համարվող Կենտրոնականբանտարվում

են

կերը: Եվրոշուկայում որպես փոխատուներ հանդես է|շ

այլն: Եվրար-

ժույթից, որտեղ գտնվում է դեպոզիտ ընդունող բանկը, օրինակ

տադրության գործընթացին մասնակցող: կարբուցսածքային:թեզիԿառուցվածբային ձիավոր է

դոլարները

երկրի ազգային արժույթը չէ: Օրինակ, ԱՄՆ

ԵՎՐԱՐԺՈՒՅԹՈՎ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԵՎՐԱՐԺՈՒՅԹ

դագրված

են

գալիս

ա-

ռավելապես մասնավոր առնտրային բանկերը, իսկ փոխառուների դերում` միջազգային կորպորացիաներըն այն պետությունները, որոնք

ունեն

վում

են

արտարժույթի կարիք: Գործառնությունները կատար-

Գերմանիա, Իռլանդիա, Իսպանիա, Իտալիա, Լյուքսեմբուրգ, Նիդերլանդներ, Պորտուգալիա ն Ֆրանսիա), որոնք իրականացնում են իրենց տնտեսություններիինտեգրացիան:

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

կարճաժամկետ վարկերի տեսքով: 1960թ. շրջանառութ-

յան մեջ մտան

եվրոդոլարային ավանդային սերտիֆիկատները,

իսկ եվրոշուկայի հնարավորությունները մեծացան եվրովարկերի հայտնվելով: Բացի վարկերից, եվրոշուկան ներկայանում է եվրոպարտատոմսերի փոխառություններով կատարվող գործառնություններով, եվրարժույթի արժեթղթերով ֆյուչերսային գործարքներով: Եվրոշուկան ընդունված է ստորաբաժանել եվրարժույթի, եվ-

րովարկի ն եվրոկապիտալների շուկաների: Խոշորագույն եվրոշուկան Լոնդոնում է, մասշտաբներով ավելի փոքր շուկաները տեղաբաշխված են Փարիզում, Բրյուսելում ն Ֆրանկֆուրտում, 2) Եվրոպական համագործակցությունը, որը դիտարկվում է որպես ապ-

րանքների միասնականխոշոր շուկա:

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

միության (Եվրոմիություն) բաղկացուցիչ

մասն

-

Եվրոպական

է, որը մինչն 1993թ.

նոյեմբերը անվանվում էր Եվրոպական տնտեսական համագործակցություն: Ստեղծվել է 1957թ. եվրոպական միավորման 6

ան-

դամ երկրների` Բելգիայի, Գերմանիայի, Իտալիայի, Լյուքսեմբուրգի, Նիդերլանդների

ն

Ֆրանսիայի միջն

Հռոմում

կնքված պայմա-

նագրի հիման վրա` նրա անդամների միջն առետրի

ե տնտեսա-

կան համագործակցության նպատակով: 1973թ. համագործակցությանը միացան Դանիան, Իռլանդիան ն Մեծ Բրիտանիան: Եվրոպական համագործակցությանհիմնական նպատակն է` անդամ երկրների տնտեսական սերտ միավորումը (ինտեգրացումը), դրա-

մական միջոցների

ն

մարդկանց ազատ

հանուր դրամի (եվրո)

ն

ընդհանուր

հոսքի ապահովումը, ընդ-

ազատ

շուկայի ստեղծումը

ն

Օգտագործվում է համատեղ հաշվարկային արժույթ էքյու, գործում է Եվրարժույթի համակարգը: 1992թ.-ից ԵՀ-ն անվանվում

--

որի երաշխավորը, երաշխաանձի՝ պարտատիրոջ առջն պար-

ըստ

վորությանպայմանագրով,այլ կրել, այդ անձի կողմից իր տավորվում է պատասխանատվություն Ելրիվ կամ մասնակի կատարելու համար: պարտավորությունը պայմանագիրըկարող է կնքվել նան ապագարաշխավորության ապահովմանհամար: Երաշխայում ծագելիք պարտավորության վորության պայմանագիրըպետք է կնքվի գրավոր: Գրավոր ձեր չպահպանելը հանգեցնում է այդ պայմանագրիանվավերությանը կամ ոչ հավաստի լինելուն:

(ԱՆԴԵՐՐԱՅԹԻՆԳ) ֆինանսականկազմակերպության(առնտրային բանկի, ապահովագրականընկեդիրության ն. այլն) կողմից պայմանավորվածվարձատրության

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒՄ

--

ֆինանսականռիսկն իր վրա վերցնելն մաց որնէ գործառնության

Երաշխավորումըա̀րժեթղթերիթողարկման տեղաբաշխման բանկերի ն խոերաշխավորվածներդրումայինընկերությունների, ֆիրմաներիկողմիցնոր թողարկվածարժեթղթերը շոր բրոքերային է: առաջնային շուկայում տեղաբաշխելու տարածված մեթոդն Հնարավոր են երաշխավորմանհետնյալ պայմանները`ա) ներդթողարկողիցգնում է արժեթղթերիամբողջ րումայինընկերությունը ն

է:

է ն այն վերավաճառում քանակությունըհաստատագրվածգնով պարտավորայլ ներդրողներին,բ) ներդրումայինընկերությունը չտեղաբաշխվածքանավում է թողարկողից գնել արժեթղթերի, է կությունը, գ) ներդրումային ընկերությունը պարտավորվում աներդնել բոլոր ջանքերը արժեթղթերիթողարկմանուղղությամբ մասի գծով պարռանց իր վրա վերցնելու դրանց չտեղաբաշխված

այլն:

տավորություն:

է տնտեսական միություն: որն ընդգրկում է 12 արնմտաեվրոպա-

որի երաշխիք տված անձը (բանկը, այլ կազմակերվարկայինհաստատությունըկամ ապահովագրական պարպությունը) այլ անձի (պրինցիպալի)խնդրանքով գրավոր

կան երկրներ (Բելգիա,

Մեծ

Բրիտանիա, Հունաստան,

Դանիա,

ԵՐԱՇԽԻՔ

-

ըստ

տավորություն է ստանձնում պարտատիրոջ (բենեֆիցիարի) հանդեպ, երաշխիքով ստանձնած պարտավորության պայմաններին

պարտավորության

(հիմնական

պարտավորության)

համապատասխան, պարտատիրոջը (բենեֆիցիարին) վճարել դրամական գումար` վերջինիս կողմից գրավոր պահանջ ներկայացնելիս: Երաշխիքն ապահովում է բենեֆիցիարիհանդեպ պրինցիպալի պատշաճ կատարումը: Երաշխիք տալու համար պրինցիպալըերաշխիք տված անձին վճարում է պայմանավորված վարձատ-

րությունը: -

ԵՐԱՇԽԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

այն ենթադրում է հաճախորդներիներաշխիքների ն երաշխավորությունների տրա-

մադրում ն այդ ծառայության դիմաց կոմիսիոն վարձատրության ստացում: Բանկի իմիջի բարձրացման, շահավետ գործնական

--

ն այլ պայմանների դեպփոխհարաբերություններիհաստատման անվճար երաշխավորությունների տրա-

քում հնարավոր է նան

մադրում:

ԵՐԿԱԿԻ

ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

համարվում է օրդերային այն արժեթուղթը, որը հավաստում է ապրանքային պահես-

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

ակտիվներ, որոնք

-

երկարաժամկետ բանկային

ժա-

ար-

ունեն

տի կողմից ապրանքն ի պահ ընդունելը: Երկակի պահեստային վկայագիրը կազմված է երկու մասից` պահեստային վկայագրից ն գրավային վկայագրից (վարանտից), որոնք առանձին-առանձին արժեթղթեր են:

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

մեկ տարուց ավելի ծառայությանժամկետ, օգտագործվում են տադրականգործընթացում ե նախատեսված չեն հաշվետու մանակաշրջանումվաճառելու համար:

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ

ն այլ ոչ

ընթացիկ պարտավո-

վարկերն ու փոխառություններնեն, ֆինանսական վարձակալության գծով երկարաժամկետպարտավորությունները, հետաձգված հարկային պարտավորությունները

ամիս հետո: ՇՈՒԿԱ

րությունները,որոնք ենթակա ե լի քան

ԵՐԿՄԱԿԱՐԴԱԿ

մակարդակ: Սովորաբար առա

ԵՐԿՐԻ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՌԻ

ների ներհոսքի կազմակերպո րարության(բիզնեսի) կարգավ այն վտանգն է, որ արտերկր սպասարկել կամ մարել պարտք յունները՝ փոփոխության հետն կապված է ամբողջ պետութ տնտեսական գործակալների

ՇՈՒԿԱ

նրանց մեծ մասի կողմից արտ

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ

հնարավորությանհետ: ժեթղթերիշրջանառություննէ, կահատվածում նրա առք ու վ

են

արդեն գոյու

կանատիրոջից մյուսին այլ մի յունների համախումբը: Այլ կե շրջանառվում

բերություն առաջնային շուկայի հանվում առաջին անգամ: Այս գործառնություններըկատար չհանդիսացող անձանց ն փոխ ներ հանդես են գալիս ոչ թե պարտատերերը,որոնք նախօ վորությունները:Այդպիսի վաճ ժեթղթերի տիրոջը (ներդրողին

պությանը:Երկրորդային շուկա արժեթղթերիբորսան, քանի ո կրա շրջանառությանմիայն մի

ապահովում արժեթղթերիիրա

ինչպես

ԶԵՂՉ

նան

1) տվյալ պահին արժեթղթերի բորսայում արժեթղթե-

ստեղծում պայմաններ առաջնային շուկայի բնականոն գործունեության համար, 2) վաճառքի կամ վերավաճառքի

րի վաճառքի գնի, ընթացիկ բորսայականփոխարժեքի

գծով ապրանքային գործարքներն են, որոնք կատարվում են միջնորդի, ն ոչ թե սկզբնական վաճառողի միջոցով, 3) շուկա, որտեղ

միջն տարբերությունն է, ֆինանսական միջոցի գնումը մինչն

շրջանառվող դրամական շուկայի գործիքները դիլերների կողմից վաճառվում են նոր ներդրողներին: ազատ

ԵՐՐՈՐԴ

ԱՆՁ

-

կապված մի անձ է, վող, 2) միջնորդ է,

1) ապահովագրական պատահարի

որը ոչ

որը

ապահովագրող է,

ոչ

հետ

էլ ապահովագըը-

կարգավորում Է ֆինանսականփոխհարա-

բերությունները մատակարարի

գնորդի, տարբեր կազմակերառանձին անձանց միջն, ապահովելով իր համար եկամտի ստացում: ն

պություններին

-:

ն

արժեթղ-

թի անվանականարժեքի կամ մարման պահին նրա վաճառքի գնի մարումը այնպիսի գնով,

որը

դրա

փոքր է անվանական արժեքից, 2)

արտարժույթի ֆորվարդային փոխարժեքի (գործարքի կնքման պահին ամրագրված, սակայն գալիք ժամկետներում վճարվող փո-

խարժեքի)

ն

անհապաղ վճարման դեպքում փոխարժեքի միջն

տարբերությունն է, 3 մատակարարման տարբեր ժամկետներով միննույն ապրանքի գների միջն տարբերություննէ, 4) գնից զեղչ հաշվի

առած

շուկայի իրադրությունը, 5) մուրհակի անվանական

գնից իջեցում այն վաղաժամկետ (մինչն մարման ժամկետը

լրա-

նալը) ձեռք բերելու (զեղչելու) դեպքում: Մուրհակը զեղչող (գնող) բանկը կամ մասնավոր անձը վճարում է անվանականից ցածր

գին, սպասելով մինչե մարման ժամկետը շահույթ ստանալու նպատակով, 6) ապրանքի գնացուցակում նշված կամ հայտարար-

Զ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

-

Եվրոպական

ված գնի իջեցում, կապված կանխիկ վճարողի, մեծաքանակ

հաճագործակցությանկողմից կառավարվող հիմնադրամ: Այն զարգացող երկրներինտրամադրում է միջոցներ սուբսիդիաների ն վարկերի տեսքով` ենթակառուցվածքների զարգացման կոնկրետ

գնորդների, մշտական հաճախորդների այլ հանգամանքներիհետ:

նախագծերիհամար:

նական ապրանքների ն ծառայություններիգումարային ծավալն է դրամական արտահայտությամբ հանած հիմնական միջոցների

ԶԲԱՂՎԱԾՆԵՐ

համարվում են ինչպես վարձու (անկախ այն բանից աշխատանքը եղել է մշտական,ժամանակավոր,սեզոնային, պատահական կամ միանգամյա), այնպես էլ ոչ վարձու աշխատող անձինք:

ԶԲԱՂՎԱԾՆԵՐԻ

-

ԹՎԱՔԱՆԱԿ

--

համարվում

են

ինչպես

սություններում, այնպես էլ ձեռնարկատիրական գործունեությամբ ն զբաղվածները ինքնազբաղվածբնակչությունը:

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՐԴՅՈՒՆՔ

-

որոշակի ժամանակաշրջա-

(սովորաբար մեկ տարում) երկրում արտադրված բոլոր վերջ-

նում

համար նախատեսված ամորտիզացիան:Այն որոշվում է որպես

համախառն ազգային արդյունքի (ՀԱԱ) կացումներիմիջն տարբերություն: . ԶՈՒՏ

սե-

փականությանբոլոր ձների հիմնարկներումն կազմակերպություններում աշխատող անձինք` ներառյալզբաղվածները փոքր ն հասարակական կազմակերպություններում, գյուղացիական տնտե-

ԶՈՒՏ

բոլոր

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

--

ս

ամորտիզացիոն

հատ-

կազմակերպությանունեցվածքն է կամ

տեսակի ակտիվներն են. պարտավորություններըհանելուց

Այն իրենից ներկայացնում է տվյալ կազմակերպությանսեփական կապիտալի մեծությունը: Գոյություն ունեն տարբեր կարհետո:

ծիքներ այն բանի վերաբերյալ, թե երկարաժամկետստորադաս պարտավորություններնարդյոք պետք է դիտարկել որպես սեփական կապիտալի տարր

ն

չհանել

զուտ

ակտիվների գումարը հաշ119

վելու ժամանակ, թե դրանք պետք է վերագրել պարտավորություն-

Համաձայն ներկայումս գործող կարգերի,

ներին

պության զուտ

ակտիվների արժեքի ցուցանիշը հանդիսանում է կազմակերպության, որպես ամբողջական գույքային համալիրի,

դրանց գծով կուտակված ամորտիզացիոնհատկացումների գումարի տարբերությունն անվանվում է զուտ հիմնական միջոցներ, իսկ տրամադրված վարկերի ն դրանց հնարավոր

հաշվեկշռային արժեքի որոշման հիմք:

կորուստների ծածկման պահուստի գումարի տարբերությունը

ն

հանել ակտիվների ընդհանուր գումարից: Կազմակեր-

ԱՐԺԵՔ

ԶՈՒՏ

ժեքն է,

արտադրանքի (ծառայության) իրական

-

ար-

ները:

ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

--

հաշվարկվում է որպես ապրանքների

ծառայությունների արտահանման ու ներմուծման տարբերություն ն իր մեջ ներառում է արտերկրների (ներառյալ ԱՊՀ երկրները) ու

հայկական ապրանքաշրջանառությունը: ԶՈՒՏ ն

ԱՐՏԱՔԻՆ

(ԶԱ)

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

բանկային համակարգի

ոչ

-

ՀՀ

Կենտրոնական

ռեզիդենտների հետ փոխհա-

րաբերություններից բխող արտաքին ակտիվների

արտաքին

ն.

պարտավորություններիտարբերություննէ: ԶՈՒՏ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀՈՍՔ

-

որոշակի ժամանակահատվածում

կազմակերպությանդրամական միջոցների մուտքերի

ն

վճարում-

ների գումարների միջն տարբերությունն է: ԶՈՒՏ

ՀԱՍՈՒՅԹ

-

առանց անուղղակի հարկերի (ավելացված

արժեքի հարկ, ակցիզային հարկ

ն այլ,

հաստատագրված վճար-

ներ) ապրաճքների, արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայութ-

յունների),

ոչ

նյութական ակտիվների (արտոնագրեր, ապրանքա-

նիշեր, հեղինակային իրավունքներ, համակարգչային ծրագրեր

այլն)

ն

վարկայիններդրումներ: ԶՈԻՏ

բանկի

Ա

ՆԵՐՔԻՆ

ն այլ

ակտիվների (կարճաժամկետ

ն

ն

երկարաժամկետ ար-

(ԶՆԱ)

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

բանկային համակարգի

տնտեսության նկատմամբ: ՀՀ

ԶՈՒՏ

բանկի

զուտ

որոշվում է արտադրանքի (ծառայության) ընդհանուր

որը

արժեքիցհանելով ամբողջ շահույթը կամ ֆինանսականեկամուտ-

հետ

միջոցների

բանկերի հիմնական

ՀՀ

Կենտրոնական

ՀՀ

-

պահանջներն են

երկրի ներքին

Կենտրոնականբանկի համար ներ-

քին տնտեսությանհիմնական ոլորտներն են` ՀՀ կառավարությու-

առնտրային բանկերը, իսկ ամբողջ բանկային համակարգի համար` կառավարությունը ն. իրական հատվածը: Տնտեսության նը

ն

մյուս հատվածների նկատմամբ պահանջներն ընդգրկվում են զուտ

այլ

ակտիվներում, իսկ կառավարության նկատմամբ պար-

տավորություններնառանձնացվում են պահանջներից: ԶՈՒՏ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ստացված շահույթի ն

մինչն հարկումը

(ՀԱՐԿՈՒՄԻՑ ՀԵՏՈ)

պետական բյուջե վճարվող շահութահարկի -

գումարների տարբերություննէ: ԶՈՒՏ

ՇԱՀՈՒՅԹ

(ՄԻՆՉԵՎ ՀԱՐԿՈՒՄԸ)

ծունեությունից շահույթի (վնասի)

ն

-

սովորական գոր-

արտասովոր դեպքերից

շա-

հույթի (վնասի) հանրագումարն է: Վերջինս արտասովոր դեպքերի

տարբեր իրադարձություններիհետեանքով առաջացած շահույռի կամ պատճառվածվնասի գումարն է:

ն

ԶՈՒՏ

ՎԱՐԿԱՎՈՐՈՒՄ

(«) ԿԱՄ

ԶՈՒՏ

ՓՈԽԱՌՈՒՄ

--

ֆի-

նանսավորմանաղբյուրների գերազաձցումնէ կամ պակասուրդը (դեֆիցիտ) ոչ ֆինանսականակտիվների զուտ ձեռքբերման ծախ-

ժեթղթեր) իրացման դիմաց ստացված դրամականմիջոցներիընդ-

սերի համեմատությամբ: Ամբողջ տնտեսության մակարդակով

հանուր գումարն է:

գուտ

ԶՈՒՏ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ

-

համախառն ներդրման (օրինակ,

հիմնական միջոցների ավելացման)

ցումների տարբերությունն է

ն

ամորտիզացիոն հատկա-

վարկավորումը կամ զուտ փոխառումը ցույց է տալիս ռեսուրսների այն քանակությունը, որը տվյալ երկիրը տրամադրում է

արտերկրին կամ արտերկիրը տրամադրում է տվյալ երկրին:

որոշակի ժամանակահատվածում:

է

ԷԱԿԱՆ

ՍԽԱԼՆԵՐ

ընթացիկ ժամանակաշրջանում

-

հայտված այն սխալներն են, որոնք

ունեն

բացա-

այնպիսի նշանակութ-

յուն, որ նախորդ ժամանակաշրջանի (ժամանակաշրջանների) ֆի-

նանսական հաշվետվություններն իրենց ներկայացման ամսաթվի դրությամբ այլես արժանահավատ չեն կարող համարվել: Այդ

սխալները կարող րի, փաստերի

ոչ

են

առաջանալ թվաբանական անճշտություննե-

ճիշտ մեկնաբանման,խաբեության կամ անփու-

թության հետնանքով:

էԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

-

բան-

կային գործառնություններ, որոնք իրականացվում համակարգչային համակարգերի միջոցով: Դրանք հիմնականում դրամական ն այլ

բանկային ծառայությունները, որոնք ի-

րականացվում են հեռավորությանվրա էլեկտրոնային ազդանշանների (հեռախոսային գծեր, տերմինալներ) օգնությամբ: Իջեցնում են

ծառայությունների արժեքը յունը:

էԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԳՆՈՒՄ

ապրանքների գնումն է,

րանքը

որը

ն

բարձրացնում արդյունավետութհեռուստացույցով ցուցադրվող

-

սպառողը

կատարում է տանը

պատվիրելով հեռախոսով կամ

ապ-

համակարգչով

-

բանկ (որպես կանոն` Կենտրոնական

բանկ), որն օրենսդրորեն օժտված է բանկնոտներ թողարկելու, երկրում. դրամաշրջանառությունը, արտարժույթի փոխարժեքը

ն

վարկը կարգավորելու` երկրի արժութային պահուստների պահպանման մենաշնորհայինիրավունքով: Նրանք իրականացնում են

բանկային տոմսերի (բանկնոտների) թողարկում

ն

վարկային հա-

մակարգի կենտրոնն են: Հայաստանի Հանրապետությունում միակ էմիսիոն բանկը ՀՀ Կենտրոնական բանկն է: ՇԱՀՈՒՅԹ

ԷՄԻՍԻՈՆ են

փոխանցումներն են

ԲԱՆԿ

ԷՄԻՍԻՈՆ

մուտն

-

բաժնետիրական. ընկերության եկա-

է, որը ձնավորվում է ի հաշիվ բաժնետոմսերի սկզբնական

տեղաբաշխման գնի

ն

տարբերության: ԷՄԻՏԵՆՏ

դրանց անվանական արժեքի միջն եղած

անձ, որը շրջանառության մեջ թողարկում է դրա-

-

մանիշեր, արժեթղթեր ն վճարահաշվարկային փաստաթղթեր:

էՔԱՈՒՆԹԻՆԳ

-

գործարարության (բիզնեսի)

ոլորտ,

որը

կապված է ֆինանսական տեղեկատվության հավաքագրման, դրանց մշակման

ն

վերլուծության

ԷՔՍՊԻՐԱՑԻԱ

քարտի

ն

-

հետ:

բնորոշում է պայմանագրի, կրեդիտային

օպցիոնի գործունեությանժամկետի տնողությունը:

(ինտերնետային կապով):

ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԴՐԱՄՆԵՐ

--

լայն առումով

դա

Ը

դրամական ԵԿԱՄՈՒՏ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

հաշվարկների համակարգ է, որի գործընթացում անմիջականորեն օգտագործվում է էլեկտրոնային տեխնիկա: Այսինքն հաշվարկ-

մուտն

ներն իրականացվում են համակարգչային ցանցով

այլե անցած տարիների եկամտի

ն

չեն

օգտա-

գործվում արդեն ավանդական դարձած այնպիսի վճարման միջոցներ, ինչպիսիք են կանխիկ դրամական միջոցները ն չեկերը: էՄԻՍԻԱ

-

տարբեր տեսակի դրամանիշների, արժեթղթերի

է բոլոր

1) հարկատուի համախառն եկա-

--

աղբյուրներից,

ներառում է

որը

ոչ

միայն ընթացիկ,

վրահիմնված

աղբյուրներից

ստացված եկամուտը հարկման տարում, 2) ընդհանուր դրամական հասույթն է, ն դրա

որը

հավասար է վաճառված ապրանքի քանակի

միավորի գնի արտադրյալին:

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

ավանդներն

են ն այլ

թողարկումն է շրջանառության մեջ ն, որի տակ հասկացվում Է ոչ միայն դրամանիշերի տպագրումը, այլ նան դրանց զանգվածի ա-

ջոցները, որոնք որոշվում

վելացումը կանխիկ ու անկանխիկ շրջանառությունում:

ները (նորմատիվը) հաշվարկելու ժամանակ: Ընդգրկում

են

-

բոլոր

ձի-

պարտադիր պահուստների պահանջեն

կենտ-

րոնական բանկում առնետրայինավանդները (դեպոզիտները)

էշ2

ն

կանխիկ թղթադրամներն ու մետաղադրամներ, պահոցում: :

Այնպարտադիր նւ Այո լ

բանկի դրամա-

կային ստների ավելցուկային պահուստների ս

հան

կում

րագումարն է: ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

--

տնտեսական միջոցների (ակտիվի)

մի մասն են, որոնք արտացոլվում ես հաշվապահականհաշմեկը»շռի 2-րդ բաժնում

ն.

որում ներառվում

են

նյութերը, աճեցվող

Լ

բտվող կենդանհները: արագամաշ առարվաները. ապրանքները

տրված ընթացիկ կանխավճարները, առնտրային դեբիտորականպարտքերը ն ընթացին այլ ակտիվնեդրամական միջոցները

րը:

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԲԵՌՆՎԱԾՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

մեժությունն է: Այս գործակիցը ցույց է տալիս մեկ միավոր իրացու-

հասույթինբաժին ընկնող ընթացիկ ակտիսների միշին չափը: Որքան փոքր լինի այս գործակիցը, կնշանակի, որ ընթացիկ ակտիվները, հիմնականումգտնվելով արտադրության ու շրջանազուտ

ռության ոլորտում, նպաստում

են

նոր արդյունքի (արտադրանք,

ապրանքներ) ստացմանը: Այսինքն, ընթացիկ ակտիվների ատույտի տնողությունն ավելի փոքրըժամանակահատվածէ ընդգրկում: ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՇՐՋԱՆԱՌԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

(ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

-

դա

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ)

արտադրանքի.

ապ-

րանքների (աշխատանքների, ծառայությունների:իրագումիցզուտ հասույթի ն

ընթացիկ ակտիվների ձՀիշինմեծության հարաբեր:«կ-

ցությունն է: Շրջանառելիությանգործակիցը ցույց է տալիս հաշվետու

կամ նախորդ ժամանակաշրջասներումընթացիկակտիվնեռհ

կատարած պտույտների թվաքանակը.

Որքան բարձր լինի

պտույտների թվաքանակը, կնշանակի, որ տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտի ընթացիկակւռիվների սեկ միավորը բերել է ավելի իրացումից

զուտ

շատ

հասույթ: Այլ կերա, այդ գործակիցըբնութագրում

է միջին հաշվով ընթացիկակտիվներինբաժին ընկնող իրացումից զուտ

հասույթի գումարի չափը (վերջինիս փոխարեն կարող ենք

օգտագործել նան

արտադրանքի իրացմանծավալը):

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

են

հետնյալ ոիմնական տեսակները եկամտի

ոնռացիկ հւսոկեր

Ն

ընդգր-

-

ն

ունեցվածքի -

այլն, հատկացումներ սոցիալական ապահո-

վագրուռթյանը,սոգիալականոպաստներ, կամավոր մուծումներ ոչ

կապիտալ բնույթի նվերներ. տուգանքներ ՁՆԹԱՑԻԿ

ԱՐԺԵՔ

-

։

ապագա

Կ

ն

այլն:

վճառուսների կաս

սուտ-

ռագրուսների աոժեքն է ներկա պաոռինբերված (ղիսկոնտավոոված) այս կամ այն տոկոսադրույքի (բարդ տովոսների ոաշվարկման

բանաձնի) հիման վրա: Օրինակ

պետք է ստացվի 40 տարի անց, -

ընթացիկ ակտիվների շրջանառելիությանգործակցի հակադարձ մից

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

ԸՆԹԱՑԻԿ

-

ե

այսօր.

դրամ գումարը,

1055 դրույքի

որը

դեպքում, ար-

մոտավորապես 38,55 դրամ, 2) ակտիվի արժեքն է հաշվի

ա-

մաշվածքը, որը երբեմն նշանակում է հաշվեկշռային արժեք, 3 համաձայն ՀՀ հաշվապահական հաշվառման մասին օրենսդրության,ընթացիկ (վերականգնման)արժեքի դեպքում, ակռած նան

տիվները գրանցվում են դրամական միջոցների այն գումարի չափով, որը կվճարվեր, եթե ներկա պահին միննույն կամ համանման ակտիվ ձեռք բերվեր: Պարտավորություններըգրանցվում են դրպմականձիջոցների այն գումարի չափով, որն անհրաժեշտ կլիայլ

ներ ներկա պահին

առաջացող

միննույն պարտավորությունները

մարելու համար: ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

ա)

ար-

տաոժույթիփոխանցումներնօն ՀայաստանիՀանրապետությունն ՀապաւտանիՀանրապետությունից դուոս` ապրանքների, աշխատանքնեռի

ն

ժառայությունների ներմուծման ս. արտահանման

իրականացնելու հավարկնհրն աբանց վճարման հեփաձգման հազար, ինչսյես նան 180 օովանիծ ոչ ավելի ժամկետով` արտահանման ն ներմուծման գորձառնություններիվարկավորմանհետ կապված հաշվարկներն իրականացնելու համար, բ) կարճաժամկետ (180 օրվանից ոչ ավել) ֆինանսական միջոցների ձնով վարկեր ստանալը ն. տրամադրելը, գ) տոկոսների շահաբաժինների

(դիվիդենտների)ն բանկայինավանդներից,ինվեստիցիաներիցն ֆինանսականմյուս գործառնություններիցստացվող այլ եկամուտ155

ների փոխանցումներըՀայաստանի Հանրապեւոությունն. Հայաստանի Հանրապետությունիցդուրս, ներառյալ աշխատավարձի.

մական միջոցներն այդ հաշվից կարող են հեշտությամբ հանվել:

կենսաթոշակների,ալիմենտի, ժառանգությունների,ֆինանսական մարդասիրական օգնության, նվիրատվությունների ն. փոստային

յուններ,

փոխանցումներիու համանման

որում արտացոլվում

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԶՈՒՏ ԱՐԺԵՔ

այլ -

գործառնություններ:

որնէ նախագծի(օրինակ ձեռնար-

կության, ընկերության կամ որնիցե շինարարության) արժեքն է,

հաշվարկվում է նրա

ո-

թե հաշվում արտացոլվում են ապա

փոխատվական գործառնութ-

նան

այն կոչվում Է կոնտո-կորենտային հաշիվ, 2) երկու

կազմակերպությունների միջն. փոխհարաբերությունների հաշիվ է. են

նրանց միջն միջոցների, ապրանքների ն

այլնի շարժը, 3) հաշիվ է, որում արտացոլվում

են

կազմակերպութ-

յունների ստորաբաժանումների միջն ւհոխադարձ վճարումները

գործունեության ընթացքում ստացվելիք եկամուտներից հանելով նախագծի իրականացման հետ կապված ամբողջ ծախսերը: Եթե ընթացիկ զուտ արժեքը

պարտքերը, 4) հաշիվ է, որում գրանցվում

դրական է,

նրա բաժնեմասին, 5) երկրի վճարային հաշվեկշռի մի

րը

ապագա

Ե-

են.

ն

ընկերակցության

որնէ անդամի կողմից կատարված բոլոր գործառնությունները, որոնք անմիջապեսչեն վերաբերում ընկերակցությանկապիտալում

նախագիծըեկամտաբեր է: Ապագա ծախսերը ն եկամուտները պետք է բերվեն տվյալ պահի արժեքի այս կամ այն տոկոսադրույքի (բարդ տոկոսների հաշվարկման բանաձնի) հի-

րում գրանցվում

ման

արտահանումը, միակողմանի փոխանցումները, օտարերկրյա

ապա

վրա: Ընթացիկ զուտ

արժեքի հաշվարկը

բարդ

է ն ոչ հուսալի

տոկոսադրույքների անորոշության պատճառով: Նախագծի եկամտաբերություննավելի հեշտ է գնահատել ծախսերի հետգնման ժամկետը որոշելով: ապագա

ԸՆԹԱՑԻԿ ման

-1) ամենօրյա օգտագործման ն սպառԾԱԽՍԵՐ

են

կապիտալի շարժի

մասն

է,

ո-

չկապված գործառ-

հետ

նությունները: Ընդգրկում է առետրային հաշվեկշիռը, ներմուծումը, ներդրումներիգծով տոկոսները ն ԸՆԹԱՑԻԿ

այլ

եկամուտները:

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

տնտեսական միջոց-

--

ների մի մասի (ընթացիկ ակտիվների) կազմավորսան. աղբյուրներն են, որոնք արտացոլվում

են

հաշվապահական հաշվեկշռի

համար ապրանքների ու ծառայություններիվրա կատարված դրամական ծախսերն են, որոնք արտացոլվում են ընթացիկ հա-

պասիվում ն, որում ներառվում են կարճաժամկետ բանկային վար-

ու շիվներում, 2) տվյալ ժամանակաշրջանում տվյալ պահին իրաու կանցվող վճարվող ծախսերը, 3) բանկերի ն այլ կազմակեր-

հաշվեգրված տոկոսները, առենտրայինկրեդիտորական պարտքե-

պությունների կողմից կատարվող փոքր ծախսերն են, որոնք չեն փոխհատուցվում հաճախորդների կողմից:

դիտորական

ԸՆԹԱՑԻԿ

ՀԱՇԻՎ

--

1) բանկայինհաշիվ է, որտեղից հաճա-

կերը րը,

ն

փոխառությունները, վարկերի

ե

փոխառությունների գծով

ստացված ընթացիկ կանխավճարները, կարճաժամկետ կրե-

բյուջեին

պարտքը

ն այլ

ընթացիկ պարտավորութ-

յունները:

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ

ԲԱԺՆԵՏԵՐԵՐԻ

«ՌԵԵՍՏՐ -

մի ամփոփ

խորդը կարող է ցանկացած պահին դրամ հանել (ԱՄՆ-ում համարժեքն է չեկային հաշիվը): Այդ հաշիվը թույլ է տալիս դուրս գրելու չեկեր, հաճախորդին հնարավորություն է տալիս առօրյա ընթացիկ

փաստաթուղթ է, որում նշվում է բաժնետիրոջ մասին հեւոնյալ

վճարումներ կատարել չեկերի

մար` գրանցման

միջոցներն ազատ

միջոցով, ստանալ կանխիկ դրամ ն

օգտագործել

ձներով: Ընթացիկ հաշիվ կարող է բացվել նան ֆիզիկական անձի, կազմակերպությունների մասնաճյուղերի, բյուջետային հիմնարկություններիհամար: Դրա26

այլ

տվյալները,

այդ

թվում` լրիվ անվանումը (ֆիզիկական անձանց

համար` ազգանունը

ն

անունը): իրավաբանական անձանց

նե փոստային

հասցեն,

նան

հա-

հաշվարկային հաշի-

վը, իսկ ֆիզիկական անձանց համար` անձնագրային տվյալները փոստային հասցեն: արժեթղթերի քանակն

ըստ

ն

տեսակների ն ձճնե-

րի, այդ թվում` լրիվ վճարված: բաժնետոմսերի (այլ արժեթղթերի)

ձեռք բերման ամսաթիվը

հիմքերը: բաժնետոմսերի (այլ արժե-

ն

թղթերի) օտարման ամսաթիվը ման

նս

հիմքերը: ռեեստրի մեջ գրանց-

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ

-

իրավաբանական անձի

կարգավիճակ չունեցող այն ձեռնարկությունն է, որը պատկանում է ընտանիքի անդամներին` նրանց համատեղ սեփականության իրավունքով: Ընտանեկան ձեռնարկության հիմնադիր փաստականոնադրությունն է

կարող է գործել վարձու աշխատողների ընդգրկմամբ: Ընտանեկան ձեռնարկությունը կարող է զբաղն

վել օրենսդրությամբ իր համար չարգելված տնտեսական գործու-

նեության ցանկացած ձներով:

ԸՆՏԱՆԻՔԻ

հաշեկշիռ է,

որը

ԲՅՈՒՋԵ ցույց

-

փաստացի եկամուտների

ն

ծախսերի

Է տալիս մարդկության տարբեր սոցիալա-

կան խմբերի ապրուստի միջին մակարդակը:

քանի

որ

ըստ

ԲԱՆԿ

-

օգտագործ-

1) բանկ. որը թղթակցային հարաբերութ-

յունների պայմանագրի հիման վրա կատարում հաշվարկներ, րությամբ

ն

այլ

գործառնություններ մեկ

այլ

է վճարումներ,

բանկի հանձնարա-

նռա հաշվին: Հանձնարարականները կատարելու

ձար թղթակից բանկերը բացում

են

ներ (հաշվով թդթակից) կամ հաշիվներ

են

բացում երրորդ բան-

կում (թղթակիցներ առանց հաշվի): Թղթակից բանկը մյուս բանկերի գործակալն է, նրանց համառ կատարում է որոշակի ծառայութ-

յուններ,

այդ

թվում պահում է հաշիվ հաշվարկների համար, կա-

տարում է չեկային հաշվանցում, արտարժութային ն

նություններ: Որպես կանոն, տարբերում

են

այլ

թղթակից բանկեր մի-

պետությունում)

թղթակից բանկեր մեկ երկրում (տեղական

ն

գտնվող թղթակից բանկի միջն կարող

են

ն

այ

պետությունում

գոյություն ունենալ երկու

տեսակի հարաբերություններ ա) բանկը ազգային բանկի հաշվի

էության, հանդիսանում են պայմանական դրամ,

կրեդիտին հաշվեգրում է գումարներ վճարման հանձնարարական-

օրինական վճարամիջոց:

դրանց իսկական արժեքը,

որը

չափվում Է դրամանիշի,

սերով

ն

համապատասխանաբար դեբետագրում է իր

կը ն օտարերկրյա բանկը միմյանց փոխանակվում

են

մոտ

հսկիչ փաստաթղթերով, 2) բանկ,

որը

վում են կնքված թղթակցային պայմանագրի հիման վրա

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

-

հանձնարարականով

փոխարժեքով: Շրջանառության մեջ թողարկվում են պետության (սովորաբար Կենտրոնական բանկի) կողմից իր ծախսերը ծածկե-

րոնք ակտիվորեն իրականացնում

նրա հաշվին

հաշվարկները: Բացվում

տիվներ, ինկասացիոն

ն

են

հանդես է

այլ

աստիճաններ: Թղթադրամները շրջանառության մեջ փոխարինում են լիարժեք փողին ոսկուն ն արծաթին, օժտված են հարկադիր

ն

այլ

բանկի նկատմամբ: է, որում արտացոլայնպիսի հաշիվ

մետաղադրամներին: Ունեն

համար, 2) բանկնոտներ ն արժեթղթերի ցանկացած տեսակներ

բաց-

հաշիվներ չեն վարում,

Գալիս որպես ավանդատու մեկ

կեղծումից պաշտպանվելու մի քանի

մոտ

ված օտարերկրյա թղթակից բանկի հաշիվը, բ) տվյալ երկրի բան-

շրջանառություն կատարելու հարմարավետության: Իրենց պատմական զարգացման ընթացքում թղթադրամները փոխարինել են

գործառ-

Թղթա-

են

բանկնոտի պատրաստման վրա կատարված ծախսերով, շատ անգամ փոքր է դրամանիշի վրա նշված անվանական արժեքից: Դրանք օգտագործվում են շնորհիվ իրենց էժանության ն դրանցով

լու

հա-

հատուկ թղթակցային հաշիվ-

թղթակից բանկեր): Հայրենական բանկի

1) հատուկ թղթի վրա տպագրված դրամանիշ-

եր են, որոնք համարվում

դրամները,

են

ջազգային հարաբերություններում (բանկ-գործընկերը գտնվում է

Թ

ԹՂԹԱԴՐԱՄ

կարող

այլն), որոնք

չեն: ԹՂԹԱԿԻՑ

այլ

--

ն

վել դրամի (փողի) փոխարեն նույնիսկ, եթե օրինական վճարամիջոց

ամսաթիվը:

թուղթը

(չեկ. փոխանցելի մուրհակ

այլ

բանկի

տվյալ բանկի կատարած

առավելապես այն բանկերի միջն, են

ապրանքների

ո-

փոխանցումներ, ակրեդիու

ծառայությունների դի-

մաց հաշվարկների գծով այլ գործառնություններ: Տարբերվում են է29

«լորո»

ն

«նոստրո» թղթակցայինհաշիվներ: «Նոստրո» հաշիվը մի

բանկում հանդիսանում է թղթակից բանկի

ցային հաշիվները կարող

հաշիվ: /Թղթակ-

«լորո»

համար տալիս է դեպի մեծածախ ֆինանսականշուկաներ մուտք գործելու հնարավորություն:Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրութ-

բացվել ինչպես փոխադարձության, այնպես էլ միակողմանի հիմքի վրա, որը որոշվում է մեկը մյուսի համար կատարվելիք հանձնարարականներիծավալով, միջազգային հաշվարկներում մասնակցության աստիճանով: Մեկ այլ

յան, բանկերը ն օտարերկրյա բանկերի մասնաճյուղերը պարտավոր են ՀՀ դրամով թղթակցայինհաշիվ բացել ՀՀ Կենտրոնական բանկում: Նրանք կարող են ՀՀ դրամով ն արտարժույթով թղթակ-

բանկի դեպոզիտները (ավանդները) պահող բանկը դրանք հաշ-

սարկվող բանկը պարտավոր է հինգ բանկային օրվա ընթացքում

են

վառում է իր հաշվեկշռում որպես պարտք

հաշվով (տվյալ

«լորո»

բանկում թղթակցային հաշիվների ձնացորդ): Այդ բանկերում

ա-

վանդներ ունեցող բանկը դրանք հաշվառում է որպես ակտիվներ «նոստրո» հաշվով (թղթակիցբանկերի մոտ): Թղթակցայինհաշիվներով վճարումները կատարվում են կամ հաշվի մնացորդի սահմաններում, կամ էլ հաշվի մնացորդի գերազանցումով` հաշվի գծով վարկ (օվերդրաֆտ) տրամադրելու հաշվին:

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

1) բանկերի միջն

պայմանագրայինհարաբերություններ են, որոնց նպատակը կողմերից որնիցե մեկի կողմից մյուսի հանձնարարականովվճարումներ ն հաշվարկներ կատարելն է: Հաստատվում են ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ նրա սահմաններից

դուրս

գտնվող բանկերի

ցային հաշիվներ բացել

ն

վարել: Հաշվի բացման մասին

գրավոր տեղեկացնել ՀՀ Կենտրոնական բանկին, 2) երբ մի բանկ վճարում է որոշակի տոկոսավճար այլ բանկին` իր մոտ բացված թղթակցայինհաշվում պահվող դրամականմիջոցների մնացորդի դիմաց: Ստացվելիք եկամտի մեծությունը կախված է ինչպես տոկոսադրույքի չափից ն տոկոսադրույքի հաշվարկման ձնից, այնպես էլ թղթակցայինմիջոցների չափից ն դրամական մնացորդը

պահելու ժամկետից:

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ

(ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ, ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ)

հաշվարկների արժույթը, երրորդ երկրների հաշիվներին միջոցների մնացորդի փոխանցման կանոնները, հաշվի լրացման կարգը, միջնորդավճարիչափը ն այլ պայմաններ: Բանկերը պայմանավորվում են նան, թե ինչպիսի հաշիվներով պետք է տեղի ունենան փոխադարձ հաշվարկները, փոխանակում են պաշտոնատար անձանց ստորագրությունների նմուշների ն կնիքների քարտերը, հեռագրական բանալիները, կոմիսիոն վարձատրության սակագները ն այլ փաստաթղթեր:Միմյանց միջն թղթակցայինհարաբերություններ հաստատած բանկերը միմյանց անվանում են թղթակիցներ:Թղթակիցներիցանցի առկայությունն ազատում է օտարերկրյա մասնաճյուղեր (բաժանմունքներ) ստեղծելու անհրաժեշտությունից, իսկ փոքր բանկերի

են

--

ի-

րենից ներկայացնումէ հաշվետու տարում տնտեսությունում, ընկերությունում,ֆիրմաներումարտադրվածապրանքներին ծառա-

յություններիընդհանուրարժեքը:

միջն թղթակցայինպայմանագրիհիման վրա: Վերջիններիս միջոցով, մասնավորապես, որոշվում

սպա-

Ժ

ՆԵՐՄՈՒԾՈՒՄ

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ

ՏՈՒԹՅԱՆ

ՏԱՐԱԾՔ

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԵՎ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ

ՀԱՆՐԱՊԵԱՐՏԱՀԱ-

ներմուծումը Հայաստանի Հանրապետությանմաքսայինտարածք՝ այդ տարածքից հետադարձ արտահանման պայմանով, ն արտահանումը Հայաստանի Հանրապե-

ՆՈՒՄ

ԱՅԴ

ՏԱՐԱԾՔԻՑ

տության տարածքից`

այդ

-

տարածք հետադարձ ներմուծման պայ-

մանով:

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

ԱՎԱՆԴ

-

1) ավանդ, որը ներդրվում է բան-

կում (ավանդային հաշվում) որոշակի ժամկետով: Ավանդատուն կարող է հաշվից հանել ավանդը պայմանագրով սահմանված ժամկետը լրանալիս կամ նախնականծանուցումից հետո (սովո131

րաբար

ն

ընդունվում

ավելի

օր

առաջ):

ԱՄՆ-ում

ժամկետային ավանդներն

դրանք հաշվից հանելու մասին առնվազն

են

օր

ա-

ծանուցման պայմանի առկայության դեպբում: Գործնականում

ռաջ

ժամկետային ավանդները հաճախ ներկայացվում

են

որպես նախ-

նական ծանուցմամբ ավանդներ: Ժամկետային ավանդների տոկոսադրույքներն ավելի բարձր են, քան ցպահանջ ավանդներինը:

վանդի վաղաժամկետ

վերցնելը կարող է հանգեցնել տոկոս-

հետ

ների (տոկոսային եկամտի) կորուստի: Այն դեպքերում, երբ կետային կամ

այլ

Ա-

ավանդը,

պա-

հանջով վերադարձվում է մինչն ժամկետի ավարտը կամ մինչն

բանկային ավանդի պայմանագրում նշված հանգամանքների վրա հասնելը: Ավանդատուին տոկոսները վճարվում

են

բանկի կողմից

ցպահանջ ավանդների համար սահմանված չափերով, եթե կոսների

այլ

տո-

չափ նախատեսված չէ պայմանագրով: Այն ղեպքե-

րում, երբ ավանդատուն ժամկետի ավարտից

հետո

չի պահան-

ջում վճարել ժամկետային ավանդի գումարը կամ պայմանագրով

նախատեսված հանգամանքները երնան գալուց

հետո

վերադարճ-

նել այլ պայմաններով ներդրված ավանդի գումարը, ապա պայմա-

նագիրը երկարաձգված է համարվում ցպահանջ ավանդի մաններով, եթե

այլ

պայ-

ճնակերպվող ավանդներն

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

ն

սովորաբար ենթակա է մարման,

կամ

օր հետո:

Տրամադրված վարկի

գծով հաշվարկված տոկոսը սովորաբար գանձվում է նախօրոք փոխատվության տրման պահին րից կատարելով հանում

ԺԱՄԿԵՏԱՆՑ

ն

ներկայացնում է վարկի գումա-

կամ զեղչ:

ՊԱՐՏՔ

--

1) իրական կամ պայմանական (այս

կամ այն պայմաններից կախված) ֆինանսական պարտավորութ-

յուն է,

ժամկետային առումով դարձել է չկատարված: Հասկա-

որը

ցությունը հաճախ կիրառվում Է սպառողական վարկի, գրավականների, ռենտային վճարների գծով պարտավորությունների այլ

պարտավորությունների նկատմամբ, որոնք կարող

են ն

ն

պետք

է մարվեն որոշակի օր, 2) դրամական միջոցներ են, որոնք պետք է

վճարվեն, սակայն ժամկետային առումով վճարումը տեղի չի

ու-

նեցել, 3) ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների կողմից մատակարարներին, վարկային կազմակերություններին, ֆինանսական մարմիններին, աշխատողներին ժամանակին

չկատար-

ված վճարումներն են:

-՛

արժեթղթերի, արտարժույթի վա-

որի գնորդը

ստանում

է արժեթղթերը,

կատարում է որոշակի ժամանակ անց` գործառոքիկնքման պահին

ամրագրված գնով կամ փոխարժեքով:

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

միջնաժամկետ (1-ից րի) վարկերը: Նշված

--

Ի

ԻՄԻՋ

արտարժույթը գործարքի կոքման պահին, իսկ դրանց վճարումը

1) կարճաժամկետ (մինչն

տարի).

տարի), երկարաժազկեւո (3-ից բարձր

տա-

վարկերը ժամկետային առումով յուրահա-

անցումային տնտեսություն վարող երկրներին, իսկ

գացած երկրներում միջնաժամկետ վարկերը 1-ից Է32

որը

որոշակի ժամկետով

են:

ԳՌՐԾԱՐՔ

ճառքի գործարքն է, ըստ

են

տրման պահից

30, 60, 90

ժամանակով

բան նախատեսված : է պայմանագրով, 2) բան-

կերում հաճախորդների կողմից ներդրվող

տուկ

6-ից բարձր տարի, 2) որոշակի

տրամադրվող վարկ է,

ժամ-

ցպահանջ չէ, ավանդատուի

որը

կարաժամկետը՝

գար-

տարի է, եր-

ապրանքի, տնտեսավարող սուբյեկտի, երկրի

-

կերի նկարագիրը, հեղինակությունը

ն

պատ-

վարկանիշը բնորոշող

հաս-

կացություն է: ԻՆԴԵՔՍ

--

տնտեսական

Ա

հարաբերական վիճակպգրական

ցուցանիշ է, որն արտահայտվում է ժամանակային (դինամիկ ին-

դեքսներ)

ն

տարածական առումով: Ինդեքսի տարրերն

են

ա) ին-

դեքսավորվող մեծությունը (գնի, ինքնարժեքի, արտադրանքի ֆիզիկական ծավալի, աշխատանքի արտադրողականության Ա այլն), բ) ձեր (ագրեգատային ն միջին թվաբանական, հարմոնիկ, երկրաչափական ինդեքսներ

ն

այլն),

գ) կշիռները (պարզ ն կշռված կա-

յուն

ն

ն փոփոխական). դ) հաշվարկման ժամկետները (բազիսային

շղթայական):

ԻՆԴԵՔՍԱՎՈՐՈՒՄ

ների վերահաշվարկ է

դրաձական պահանջների Ն եկասուտգների ընդհանուր մակարղակի բարձրաց-

վճարումների ն կենսաթոշակներիբարձրացում:

Նման

քաղաքա-

կանությունը նպատակ է հետապնդում մեղմելու գնաճի (սղաճի) է բացասականհետնանքները: Ինդեքսավորման պայմանը կարող

ներառվել պայմանագրիմեջ որպես հատուկ վերապահում: Գերգն աշխատ նաճի պայմաններումինդեքսավորումը հղի է գների

վարձերի մրցավազքով: Իրական կյանքում լրիվ ընդեքսավորումը գործնականում անհնարին է, ն գնաճի հետնանքով ճիշտ որնիցե մեկը մյուսներից շատ է տուժում (օրինակ պարտատերերը,որոնք խնայում են դրամը), իսկ ինչ որ մեկ ուրիշն էլ շահում է սփոխառուները): կամ իրավաբանականանձ, որը

ֆիզիկական իր իրավունքը. նրա հակամեկ ուրիշ անձի տալով մուրհակի գօով ռակ կողմում նշում է «Փոխանցման համաձայնություն» մակագԻՆԴՈՍԱՆՏ

րությունը:

որի

ֆիզիկական կաս իրավաբանավանանձ, ն այլո) օգտին փոխանցվում է փաստաթուղթը (մուրհակը, ԻՆԴՈՍԱՏ

|

|

|

-

չեզը

Ս

ին

դոսամենտի միջոցով առանց հետադարձ պահառշի իրավունթրո).

ձեռնարկությունների..ոոենարկությունն»րի, կազմակերպո,օյունների դրամարկղներումեղատՎաք|ոիզդրասին արժեքների հավաքագրումնու դրանք վարկայիս ների (բանկերի) դրամարկղուս տեղավորելու ծառայություսների

ԻՆԿԱՍԿՑԻԱ

-

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻԱ

սում

ն

բանկային գործառնության տեսակ է, ըստ որի բանկը մատակարարի հանձնարարությամբ իր վրա է վերցնում ԻՆԿԱՍՈ

-

-

շահույթ ստանալու նպատակով երկրի ներ-

արտերկրում կապիտալի երկարաժամկետ ներդրումն է

տարբեր ճյուղերի տնտեսավարող սուբյեկտներում, ձեռնարկատիրական

ու

նորամուծությունների նախագծերում

ն

սոցիալ-տնտե-

սական օրագրերում:

ԲՐՈՔԵՐԱՅԻՆ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

կություն, որն իր կամ նում

այլ

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ

անձանց անունից

ն

ձեռնար-

--

հաշվին իրականաց-

է արժեթղթերի առուծախ:

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

արժեբղթերի թողարկ-

-

մամբ, տեղաբաշխմամբ, վերավաճառքով զբաղվող

ն

իրավաբա-

նական անձի կարգավիճակ ունեցող տնտեսավարող սուբյեկտ է, որը

հիմնադրվում է սահձնանափակպատասխանատվությամբկամ

բաժնետիրական ընկերության կարգավիճակով:

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ

--

նարկություն, որն իրականացնում է արժեթղթերի թողարկման, ղաբաշխման

ն

ձեռտե-

շրջանառության վերաբերյալ խորհրդատվական

ծառայություններ:

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

--

իրավաբանական անձի

կարգավիճակ ունեցող սուբյեկտ է հիմնադրված սահմանափակ պատասխանատվությամբ կամ

բաժնետիրական

ընկերության

ձնով. որն իրականացնում է ներդրողի դրամական միջոցների

հա-

վաքագրում ն արժեթղթերում այդ միջոցների ներդրում:

ԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

րանքների հիժնարկություն-

մատուցումն է:

դրամական միջոցների գանձումը

հաշվարկային փաստաթղթերի հիման վրա:

-

համամասնամանը զուգընթաց, գների ինդեքսի փոփոխությանը աշխատավարձի, հարկերի, սոցիալական բար տեղի է ունենում

--

գնորդից վճարման ենթակա

-

դրամի արժեզրկումն է,

Ա. ծառայությունների

գնի աճմամբ

չէ դրանց որակի բարձրացման հետ:

Կամ

դրսնորվում է

որը

այլ

ն

ապ-

պայմանավորված

կերպ,

դա

շրջանա-

ռության ոլորտի գերլցումն է թղթադրամով, որն առաջացնում է դրա

բար

արժեզրկում: Այդ թղթադրամի ավելցուկի հայտնվելը սովորակապված է բյուջեի դեֆիցիտի հետ,

երբ. պետությունն իր

կտրուկ աճող ծախսերը (կապված պատերազմների, սպառազի-

է34

ԻՐԱԿԱՆ

նությունների մրցավազքի, տնտեսական ճգնաժամերի հետ) ի վիճակի :է ծածկելու եկամտի սովորական աղբյուրներից դրամ է թողարկում: Ինֆլյացիայի

ված լրացուցիչ

ն

ստիպ-

հետնԿանքով

կաշրջանի դրամական եկամուտներն

յին շրջանառության սպասարկմանն անհրաժեշտ ոսկե դրամի

ԻՐԱԿԱՆ

նակը: Ինֆլյացիայից ավելի

շատ

քա-

է աշխատավորությունը.

տուժում

որի իրական աշխաւոավարձն իջնում է մեց

չափերով կապված

սպառման ապրանքների գների բարձրացման

հետ:

ԻՆՖԼՅԱՑԻԱՅԻ

(ԱՐԺԵԶՐԿՄԱՆ)

ՌԻՍԿ

-

պայմանավորված

է այն հավանականությամբ, որ կարող են բարձրանալ ապրանքնե-

րի

ու

ցուցաբերվող ծառայությունների գները ն, որի պատճառով էլ

հանկարծակի կարող է իջնել սպասվելիք շահույթի մեծությունը դրան առընթեր բաժնետերերին վճարվելիք շահաբաժինների

ն

գու-

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ

ԻՆԴԵՔՍ

սական անվանական աշխատավարձի

--

ն

որոշվում է միջին

ապրանքների

ու

ամ-

ծառա-

յությունների սպառողական գների ինդեքսների հարաբերակցությամբ: Երկու ինդեքսներն էլ պետք է վերաբերվեն միննույն Ժամա-

նակաշրջանին: ԻՐԱԿԱՆ

ԱՐԺԵՔ

ակտիվի, աշխատավարձի, շահույթի

-

ն

որնէ բազիսային տարվա

հաստատուն

(սղաճի): Արտահայտվում Կ ոչ

է

թե ընթացիկ գներով.

Այսպես, անվանական աշխատավարձը կարող է ավելացված լինել, մինչդեռ իրական աշխատավարձը մնացած լինի (ույնը, եթե

աշխատավարձն

աճում

նական աշխատավարձն

է գնաճի աղաճի) չափով: Իսկ եթե անվաաճում

է սղաճից պակաս չափով, ապա ի-

րական աշխատավարձը նվազում է, այսինքն փոքրանում է

խատավարծի գնողունակությունը:

աշ-

ժամանա-

ճշգրտված սպառողա-

կազմակերպությանզուտ արժեքն պարտատերերի (դեբիտորների) առումով երկԱՐԺԵՔ

ԶՈՒՏ

..

գումարած ոորդական պարտքերը: նան

է`

ԻՐԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

արտահայտվում կամ ճշգրտվում ԻՐԱԿԱՆ

են

են

-

անփոփոխ գներով ծախսեր

անփոփոխ գնողունակությամբ.

են.

որոնք

արժույթով

որնէ ինդեքսի միջոցով:

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

-

գնաճից (սղաճից) մաքրված

հավասար է անվանական տոկոսադրույքի ն գնաճի (սղաճի) ձակարդակիտարբերությանը: Դա այնպիսի տոկոսադրույք Է, որով անձը ձեռք Է բերում դրամական ակտիվների

տոկոսադրույքն է,

որը

գնողունակությունը: Իրական տոկոսադրույքը հանդես է գալիս երկու ձնով ա) մինչն ենթադրվող գնաճի (սղաճի) ժամանակաշրջանի վրա հասնելը ն, որին սպասում են պարտատերերն ու փոխառուները փոխատվությունների տրամադրման պահին, բ) իրական, փաստացի, կայացած: ԻՐԱԿԱՆ

այլնի արժեքն է, որը ճշգրտված է ըստ գների մակարդակի փոփոխության, մասնավորապես գնաձի

ընթացիկ

ապագա.

մարի չափը: ԻՐԱԿԱՆ

են

-

կան ապրանքների ս ծառայություններիգների ինդեքսով:

թղթադրամը ոսկու նկատմամբ արժեզրկվում է այն չափով, որքա-

նով շրջանառող թղթադրամիքանակը գերազանցում է ապրանքա-

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

--

որն արտացոլում է տարբեր ար-

ժույթներով արտահայտված միննույն ապրանքների գների հարաբերակցությունը.որով կարգավորվում է երկրների միջե ապրանքափոխանակությանհամամասնությունը: Կախված է անվանական փոխարժեքից, արժույթների փոխարժեքների հարաբերակգներից: Իրացությունից ն ազգային արժույթներովարտադրանքի

կան փոխսչրժեքն իրենից ներկայացնումէ անվանական փոխարժեքի ն տարբեր երկրների գների մազարդակների հարաբերակ-

ցությանարտադրյալ:

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԱՆՁԱՆՑ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

նել իրենց գործունեությամբ շահույթ

-

ստանալու

ա) կարող

են

նպատակ

լիհե-

տապնդող առնետրայինկազմակերպությունները,բ) շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող ն ստացված շահույթը մասնակից37

ների միջե չբաշխող

ոչ

առնտրային

Առետրային կազմակերպություն անձինք կարող ն

են

կազմակերպությունները:

հանդիսացող

իրավաբանական

ստեղծվել տնտեսական ընկերակցությունների

ընկերությունների ձնով: Ոչ առնտրային կազմակերպություն

հա-

մարվող իրավաբանական անձինք կարող են ստեղծվել հասարակական միավորումների, հիմնադրամների, իրավաբանական

ձանց միությունների, ինչպես

նան

օրենքով

ան-

նախատեսված.

ձներով: Ոչ առնետրային կազմակերպությունները կարող

են

այլ

ձեռ-

նակատիրական գործունեություն իրականացնել միայն այն դեպքերում, երբ

ծառայում է այն նպատակների իրականացմանը,

դա

որոնց համար նրանք ստեղծվել

են ն

համապատասխանում

են այդ

նպատակներին: Ձեռնակատիրական գործունեության իրականացառնտրային կազմակերպություններն իրավունք

ման

համար

նեն

ստեղծել տնտեսական ընկերություններ կամ լինել նրանց

ոչ

ու-

մասնակիցը: ԱՆՁԻ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՍԱՎԱՐՈՂ

ՍՈՒԲՅԵԿՏ

-

ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ

ՉՈՒՆԵՑՈՂ

ՏՆՏԵ-

այն չի համարվում իր սեփականատիրո-

ջից առանձին իրավունքի սուբյեկտ: Այդպիսի սուբյեկտի սեփականատերը պարտավորությունների համար պատասխանատու Է իր ունեցած այն գույքով, որի նկատմամբ օրենսդրությամբ

սահման-

ված կարգով կարելի է բռնագանձում կատարել: ԱՆՁԻ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՍԱՎԱՐՈՂ

ՍՈՒԲՅԵԿՏ

--

ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ

ՈՒՆԵՑՈՂ

իրավունքի ինքնուրույն սուբյեկտ է, որի

պարտականությունները առանձնացված

գույքը,

իրավունքներն

են դրա

սեփականատիրոջ (սեփականատերերի)

վունքներից

ու

գույքից, իրա-

այլ

պարտականություններից: Տնտեսավարող

ե

ՏՆՏԵ-

սուբյեկ-

տի պարտավորությունների համար պատասխանատու է իրավա-

բանական իր

այլ

անձը, իսկ սեփականատերը պատասխանատու չէ

այդ

գույքով:

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

կերպությունն է, ված

գույք

ն

որը,

ԱՆՁԻ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

-

այն կազմա-

որպես սեփականություն, ունի առանձնաց-

իր պարտավորությունների

հաճար պատասխանա-

ձեռք բերել է այդ գույքով. կարող է հր անունից

տու

ու

իրականաց-

իրավունքներկրող պարնել գույքայինն անձնական ոչ գույքային որպես հայցվորդ յուններ ու դատարանումհանդես գալ տականուլյ անձը պետք է ունենա կամ պատասխանող:Իրավաբանական ինքնուրույնհաշվեկշիռ:

գրավի առարկան օտարման ենթակա շինության, բնակելի իրավունքն է` ներառյալ հողաճասի, շենքի. իրավունքը, տան (բնակարանի)նկատմամբ վարձակալության գույքում բաժնեկամ ընկերության

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

տնտեսական

ԳՐԱՎ

-

ընկերակցության

իրավուն-

ժամկետային մասի իրավունքը, պարտքի պահանջները: է լինել միայն մինչն դրա գործողության քը գրավի առարկա կարող պարտապանը ժամկետի ավարտը: Գրավ դրված իրավունքի մասին: պետք է անհապաղ տեղեկացվիգրավի 1) սեփական արտադԻՐԱՑՎԱԾ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԾԱՎԱԼ --

ժամանակաշրջանում րության արժեքն է, ըստ որի հաշվետու (ներառէ սպառողներին փաստացիբեռն առաքվել կաճ հանձնվել տեղում հանձնվել է նան այն արտադրանքը,որն ակտով

յալ

2) պատվիրատուհն),

աշխատանքներն կատարված ու

ծառայութ-

անկախ նրանից յուններն են. որն ընդունել է պատվիրատուն, հաշվին. թե ոչ: վճարը մուտքագրվել է արտադրողի

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ (ՏՆՏԵեն` 1) սեփականլչնթացիկ

ՍՍՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ) դրանք

կապիտալը, որը բնոակտիվների(ՍԸՎ) մեժությունը կամ ցործող իրացվելիությունը: րոշում է տնտեսավարող սուբյեկտի ընդհանուր -

գործոն-

է մի շարք կվյխված Գործող կապիտալըփոփոխությունը բանկերի վարներից. այո թվում: ճյուղայրնպատկանե՛իությունից.

աշխատանքն կավորմասպայմաններից,շահութաբերությունից, մակարդակիցն այլն: Այդ ցուցանիշը ընթացիկ րի կազմակերպման գումարների ն ընթացիկ պարտավորությունների գոր է: 2) Գռրժող կապհտալիշարժունակության տարբերությունն (տարհ. եժամանակաշրջանի ժակիցը, որը ցույց է տալիս տվյալ նյութականընթացիկակռամսյակ) սկզբի կամ վերջի դրությամբ

ակտիվների

հարաբերակցությունն ընթացիկ պարտավորությունների երբ Տնտեսապես զարգացածերկրներում նորմալ է համարվում,

ների

է:

ն

ՍԱՐ Աա Ար աի ընորը ւ տական Ա ռնռաօիկ ակտիվներիարաբերակզուռյամբ: ընթացիկ իրացվելիության Գործո գործակիցը Այն արտահայտվու

ատմամբ:

կերի

յութական

ընթացիկ

ակտիվ-

ն

Որքան տվյալ ցուցանիշի մեծությունը փոքրանա, այնքան

սահմաններում: Եթե

տնտե-

կստեղծեն ավելի

շատ

կգտնվեն արտադրության ոլորտում ցույց

է տալիս, թե

(կարճաժամկետ) փոխառու պարտավորությունների,

որ

է

ռելիությունը, մեծանում

ընթացիկ

նե

բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի ապահովվածության է ընթաաստիճանը ընթացիկակտիվներով: Այն արտահայտվում հարաբերակցությամբ: ցիկ ակտիվների ն. ընդհանուր կապիտալի ակտիվների Այս ցուցանիշը միաժամանակցույց է տալիս ընթացիկ ոտեսակարար կշիռը ընդհանուր ակտիվների հանրագումարում,

ընթացիկ պարտավորությունների

հարաբերակցությունը: Այս գործակիցն արդյունավետ է համարվում այն դեպքում, երբ փոքր չէ 0,25-ից կամ 25:6-ից: Այսինքն

րի մեծությունը կախված է ճյուղային

տնտեսավարող սուբյեկտը տվյալ պահի դրությամբ ունի մեկ միավոր կարճաժամկետ պարտքի մարման դիմաց 0,25 միավորից պակաս դրամական միջոցներ

ներդրումներ արժեթղթերի տեսքով: 4)

գոոժակիցը որ

րի

ցույց

ոչ

բաժինը:

Առագ հրացվելիության

է տալիս, թե ընթացիկ պարտավորությունների,

մասը կարող է մարվել

ոչ

ապատնտեսավարող. սուբյեկտի արտադրականպաշարներով ընէ հովվածությանաստիճանը: Այն արտահայտվում նյութական հարաԿ թացիկ (շրջանառու)ակտիվների ընթացիկ ակտիվների

միայն ունեցած դրամական միջոցնե-

կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումների, այլն սպասվող են

դեբիտորական պարտքերի

ն այլ

ընթացիկ ակտիվների ձուտքերի

Այս ցուցանիշը բնութագրում է բերակցությամբ:

տվյալ ժամանասկզբում կամ վերջում ընթացիկ ակտիվների մեկ

-

կաշրջանների

հաշվին: Այն արտահայտվում է նշված ցուցանիշների մեծությունների գումարի

ն

բաժին ընկնող մհավորին

ընթացիկ պարտավորությունների հարաբերակ-

ցությամբ: Այս գործակիցն արդյունավետ է համարվում 0,8-1,0

միավորից պակաս չլինելու դեպքում: 5) Ընթացոն հոաժվելիության գործակիցը նով Է

ցույց

պատրաստ

տիվներով մարել

է տալիս, թե տնտեսավարող սուբյեկտը որքա-

իր տրամադրության տակ եղած ընթացիկ ակբոլոր

տեսակի կարճաժամկետ պարտավորութ-

յունները (կարճաժամկետ բանկային վարկերն ները, կրեդիտորական պարտքերը

ն

ու

փոխառություն-

այլն): Այն ընթացիկ ակտիվ-

ն պատկանելիությունից

(պտույտներով):Վերջիններիս թվադրանց շրջանառելիությունից արդյուքանակի ավելացումըվկայում է, որ ընթացիկ ակտիվներն նավետ են օգտագործվել:7) Ընթացիկ ակտիվներում արտադրացույց է տալիս Սան պաշարներիտեսակարար կշիռը կամ

կարճաժամկետ ֆինանսական

ն

է անհուսալի

ոում)

մասը կա-

դրամական միջոցների, կարճաժամկետ ֆինանսական

ներդրումների գումարների

դա

դեբիտորականպարտքերի գումարի չափը: ն այլն: 6) Ընդհանուր. կապիտալում(ակտիվնեընթացիկ ակտիվների տեսակարար կշիռը կամ բաժինը`

ն

րողէ մարվել անմիջապես տվյալ պահի դրությամբ: Այն ներկայացնում

ապա

անարդյունավետ

նոր ապրանքային արժեքներ: 3) Բացար-

ժակ իրացվելիության գորժակիցը, որը

:

վկայում է ընթացիկ ակտիվների օգտագործմանմասին. այսինքն դանդաղում է արտադրականպաշարների,դեբիտորականպարտքերիշրջանա-

քանի որ նյութական ընթացիկ ակտիվները (արտադրական պա-

անընդհատ

2.0-3,0-

անցում գերազանց

աճու

այս

սահմանված նորման,

սավարող սուբյեկտը ֆինանսապես ավելի կայուն վիճակում կլինի, շարները)

ԻՑ

|

պաշարների գումարի արտաղրավեն

տնտեսաչափը: Որքան փոքր լինի այդ մեծությունը, կնշանակի են արտադրական գորվարող սուբյեկտի պաշարները գտնվում են պատրաստի արտադրանք:8) ծընթացի փուլում ն ստեղծում ծածկման գործակիցը բնութագրումէ տնտեսավա-

Պաշարների ակտիվների մեկ միավորին րող սուբյեկտի նյութական ընթացիկ գումարի չափը: բաժին ընկնող սեփական ընթացիկ ակտիվների

Այս ցուցանիշն արդյունավետ է համարվում, եթե մեծ է 1,0

գոր-

ծակցից` Հեւոնաբար., որքան բարձր լինի այն. կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտն ի վիճակի է ժամասակին ձեռբ բերելու տադրականպաշարներ.

Ցուզանիշները հաշվարկելու ժամանակ: օգտագործվում հաշվապահական հաշվեկշռի

ն

ար-

են

ֆիսանսականարդյունքների մա-

սին հաշվետվության տվյալները:

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

-.

միջոցառումների ամ-

բողջություն է, որոնք իրականացվում են ընկերությունների,բանկերի ն ֆիրմաների կողմից` իրացվելիությանցանկալի մակարդավ ապահովելու նպատակով, այսինքն` ձեռնարկության,բաննի ունա-

կությունն է ցանկացած պահին բավարարելու իր ժազկետային ժամա-

պարտավորությունները:Իրացվելիության կառավարման նակ ընկերությունները ձգտում են իրենց ակտիվները տեղաբաշխել պասիվների գումարներին ն ժամկեւոներին համապատասխան, ապահովել կանխիկ դրամական միջոցների կամ բարձր ի-

րացվելի արժեթղթերի (պետական արժեթղթերհ, հայտնի ընկերությունների բաժնետոմսերի) որոշակի մակարդակի առկայություն, կնքել առնտրային բանկերի հետ վարկային գիծ բացելու

մա-

սին համաձայնագրեր ն այլն:

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

վարկերը տրամադրելու

ն այլ

-

ավանդները վերաղարձնելւու,

գործառնություններիրականացնելու

բաշխված միջոցների ըստ ժամկետներին գումարի անհավասարակշռվածտեղաբաշխմամբ,ավանդներիանսպասելիարտահոսքով: Բանկերի իրացվելիությանռիսկը սահմանափակելու համար մի շարք երկրներում, այդ թվում ՀՀ-ում բանկային օրենսդրությամբ սահմանվում են հիմնականտնտեսականնորմատիվներ:

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

հետ

բախվող բանկերը հաճախ ստհպված

են

լինում կան-

պահանջները բավարարելու խիկ միջոցների նկատմամբ ըսԿթացիկ համար

շտապ

ջոցներ,

որը

նե:

րավել շատ

հանգեցնում

յան ռիսկը դրսնորվում

Է

ւ: նան

բարձո. տոկոսադրույքներով մի-

շահույթի փոբրացման` Իրացվելիութանհրաժեշտ պահին պարտավորութ-

յունները կատարելու համար ակտիվների վերաֆինանսավորման,

վաճառքի անհնարինության մեջ: Իրացվելիության անբավարարությունը հաճախ պայմանավորված է ներգրավված ն տեղա17

տնտեսավարող սուբյեկտի ընդունա-

կություննէ ժամանակինկատարելու իր պարտավորությունները օրինականդրամականպահանջներըկամ ֆիիրեն ներկայացված հանանսավորել` իր ենթակայությանակտիվներնավելացնելու ն մար: Կախված է տվյալ սուբյեկտի ակտիվների պասիվներիընաստիճանից:Իրացվելիությունը թացիկհավասարակշռվածության ն շահութաբերությունը սովորաբար իրարամերժնպատակներեն, ն

քանի

որ

բարձր իրացվելի ակտիվները, որպես կանոն, ցածր

ե-

կամտաբերեն կամ եկամտաբերչեն:

եկամտի կազմում ներառվող այն են արտադրանքիիդրամականմիջոցներնեն, որոնք ստացվում րացումից, ապրանքներիվաճառքից, աշխատանքներիկատարՀԱՍՈՒՅԹ

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ

-

մատուցմանդիմաց վճարներից: ծառայությունների ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ (ՎՆԱՍ) արտադրանքի,ապրանքնե-

ման ն

-

իրացումիցզուտ ծառայությունների) րի (աշխատանքների,

հասույ-

ն

թի (առանց անուղղակիհարկերի այլ հաստատագրված վճարնեէ: րի) ն լրիվ ինքնարժեքիգումարներիտարբերությունն

համար անհրաժեշտ պահին կանխիկ դոամականԿ ներգրավսած միջոցներիանբավարաոության հավանականությունն է: Նման ռիսկի

--

լ

ԼԵՎԵՐԻՋ

-

/)

է, որն արտահայտումէ ըն-

համամասրություն

արտոնկերություններիկողմից. թողարկվող փոխառությունների, (ֆիքսված շահաբաժինապահովող բաժնեյալ բաժնետոմսերի տոմսի արժեքը) ն սովորական կամ հասարակ բաժնետոմսերի միջն (ֆիքսված շահաբաժինչապահովող բաժնետոմսիարժեքը) 2) ընկերությանսեփականկապիտաեղած հարաբերակցությունը, է, ն որքան լի ու փոխառու կապիտալի հարաբերակցությունն

բարձր լինի

հարաբերակցության մեծությունը. կնշանակի տսյալ ընկերությունըգտնվում է ֆինանսապես կայուն վիճակում: այղ

ԼԵՎԵՐԻՋԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

7) կազմակերպության:հա»-

-

վեկշռի առանձին խումբ ցուցանիշների հարաբերակցութուններն որոնք ցույց են տալիս սեփական (ե ոչ բե փոխառու) կապոտալի հաշվին կազմակերպության ֆինանսավորման աստիճանը են,

Այս գործակիցներին առաջհն հեոթին վերաբերում է սեւլիական ն փոխառու կապիտալներիմիջն հարաբերակցությունը:Համաճայն ՀՀ

բանկային օրենսդրության, բանկերի գործունեության վերլուօության համար օգտագործվում է ընդհանուր կապիտալի ն ընո-

հանուր պարտավորություններիհարաբերակցությունըորպես կապիտալի լներիջի ցուցանիշ, 2) լրացուցի: փոխառու կապիտալի

ներգրավման ճանապարհով լրացուցիչ եկամուտների ապահովում: Լներիջի գործակիցները կազմակերպությանվճարունակության մակարդակը բնութագրող կարնոր ցուցանիշներից են:

ԼԻԱԶՈՐԱԳԻՐ

(ՎՍՏԱՀԱԳԻՐ)

համարվում գրավոր վստահություն (լիազորություն). որն անձը տալիս է այլ անձի՝ երրորդ անձանց առջն ներակայցվելու համար: Ներակայցվողը ներկայացուցչի կողմից գործարքներ կնքելու համար կարող է գրավոր համաձայնություն տալ անմիջականորեն հաձապատասխան.երրորդ անձին: Նոտարական ձե պահանջող գործարքներ կնքելու համար լիազորագիրը պետք է վավերացնի սոտարը, բացառությամբ օրենքով նախատեսվածդեպքերի: ԼԻԲՈՐ

-

է

միջին տոկոսադրույք, որով Լոնդոնի բանկերը 6-վրարժույթով կարճաժամկետ (սովորաբար 3-6 ամիս ժամկետով)

վարկեր

--

են

տրամադրում մյուս առաջնակարգ բասկերին: Լիբոր-ն արտացոլում է. փոխատվական կապիտալների միջազգային շու-

կայի պայմանները ե առետրային բանկերի կողմից որպես հիմք է ծառայում հաճախորդներին տրամադրվող փոխառությունների

տոկոսադրույքը սահմանելու համար: Լիբոր-ի տոկոսադրույքի սանդղակի պաշտոնական սահմանում գոյություն չունի ն յուրաքանչյուր խոշոր լոնդոնյան բանկ այն սահմանում ն փոխում է դրաԷԼ

մական իրավիճակից կախված: Գործնականում ավանդույթ է տոկոսադրույքները վորվելհիմնական

ձնա-

սահմանել յուրաքանչյուր

11"-ին: Այդ դրույքները

գործարար օրվա առավոտյան ժամը

սո-

վորաբար կիրառվում են որպես հիմք տատանվող տոկոսադրույքի

պայմաններով միջնաժամկետ բանկային վարկեր տրամադրելիս:

(ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ) շենքերի, փոխադրամիջոցների, մեքենաների, սարքավորումների երկարատն վարձակալումն է: Այն սեփականատիրոջը հնարավորություն Է տալիս եկամուտ միջոցներից, իսկ ստանալ ժամանակավորապես ազատ վարձակալին նվազագույն կապիտալի ներդրումով սկսել կամ ԼԻԶԻՆԳ

-

ընդլայնել արտադրությունը:

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

--

որոնք սեփականութ-

յան իրավունքով ձեռք են բերում տարաբնույթ ակտիվներ ն վար-

ձակալական հիմունքներով տրամադրում են հաճախորդներին:

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄ

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

-

այս

դեպքում բանկը

ձեռք է բերում սարքավորումներ կամ մեքենաներ ն վարձակալութան հիմունքներով դրանք տրամադրում է իր հաճախորդներին,

լիզինգավճար ստանալու ակնկալիքով:

(ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ) ՈՒՂՂԱԿԻ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈփոխառու միջոցների հաշվին հաստատագրված ակտիվ-

ԼԻԶԻՆԳԻ

ՐՈՒՄ

-

ռերի (հիմնական միջոցների) ձեռք բերման ժամկետային ֆինանսավորման ձն է: Վարկատուի ն պարտապանի միջն հարաբերությունների տեսանկյունից վարձակալությունը (լիզինգը) նման է վարկերին, քանի որ վարձակալությանդեպքում նս հաշվի են առնվում

վարձակալի դրամական հոսքերը, գնահսԽտվում նրա վարկային պատմությունը, կառավարման մակարդակը ն ապագա գործառնությունների նախագծերը:

ԼԻՑԵՆԶԻԱ

-

1) արտահանման, ներմուծման ն արժույթի շար-

ժի վերահսկման նպատակով պետական մարմինների կողմից տրվող թույլտվություն արտահանման-ներմուծման գործառնութ-

յուններ, սահմանափակ քանակներով ապրանքների ներկրում

ն

ՒՃ5 -

արտակրում իրականացնելուհամար, 2)

այլ

անձանց կամ կազմա-

կերպություններինտրվող իրավունք` որոշակի ժամանակաշրջանի ընթացքում պայմանավորվածվարձատրությանդիմաց օգտագործելու պատենտներովպաշտպանված գյուտերը, տեխնոլոգիաները,

տեխնիկական գիտելիքները

ն

արտադրական փորձը,

ար-

տադրությանգաղտնիքները, ապրանքանիշը, արտադրության համար անհրաժեշտ առնտրային ն այլ տեղեկատվությունը,3) պետական իրավասու մարմինների կողմից կազմակերպությանըկամ անձին ընձեռվող իրավունք չզբաղվելու գործունեության որոշակի

տեսակներով, որոնք կարիք ունեն սահմանափակման:Օրինակ՝ վաճառելու ոգելից խմիչք կամ ծխախոտ, կրելու զենք, եթեր արձակելու հեռուստատեսային հաղորդումներ, իրականացնել բանկային գործունեություն ն այլն: Սեփականատերըկոչվում է լիցենզոր,

իսկ ձեռք բերողը՝ լիցենզիստ:

(վերջինը ընդունված, առաջինը սպասարկված) 1) ապրանքային պաշարների, արժեթղթերի ն այլ ակտիվների հաշվառման մեթոդ է, ըստ որի դրանք հաշվապահականհաշվեկշռից դուրս են գրվում դրամական արտահայտությամբժամանակաշրջանի վերջում ձեռք բերված դրանց գներով, 2) ժամկետից շուտ բանկային ավանդի դուրս բերման դեպքում տոկոսների (տոկոսային եկամտի կամ տոկոսային ծախսի) հաշվարկման մեթոդն է, որն իրականացվում է ավանդատուի կողմից բանկում վերջինը ներդրված ամբողջ գումարի նկատմամբ: Երբեմն լիֆոն անվանվում է նան լայֆո: ԼԻՖՈ

ԼՈՂԱՑՈՂ

-

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

--

1)

որոշ

պարտատուճսերի,

ա-

վանդային սերտիֆիկատների ն այլնի տոկոսադրույքն է, որը փոխվում է շուկայական տոկոսադրույքինզուգընթաց ն հիմնված է

բազայինտոկոսադրույքիվրա, 2) միջնաժամկետ ն երկարաժամկետ վարկերի տոկոսադրույքը, որի չափը չի ամրագրվում վարկի ամբողջ ժամկետի ընթացքում, այլ պարբերաբար (պարտատիրոջ ն փոխառուի կողմից փոխհամաձայնեցվածժամանակահատված-

է՝ ներում, օրինակ ամիսը, եռամսյակըմեկ անգամ) վերանայվում կախվածվարկայինշուկայում ձնավորվածիրադրությունից:

փոփոխվող, տատանվող փոխարժեքէ, որի մեծությունը որոշվում է շուկայական իրադրությամբ,պահանջարկիու առաջարկի հարաբերակցությամբն շուկայականայլ գործոններով,2) ազգայինարժույթի փոխարժեքիտատանումներնեն, երբ դրա արժեքը չի ամրագըրԼՈՂԱՑՈՂ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

-

1) արժույթի ազատ

վում ոսկով կամ մեկ այլ ազգայինարժույթովն, որը ձնավորվում առուշուկայական տատանումների հետնանքով` արտարժույթի

է

ծախի ազատ շուկայի պայմաններում:

1) հեշտ իրացվող շարժականգույողկար մա կարճաժամկետվարկ է: 17-18-րդ մ տրամադրվող քի գրավի դիմաց դարերում լոմբարդայինվարկեր սկսեցին տրամադրել բանկերը: ն ապրանքները: Գրավ ծառայում էին թանկարժեք մետաղները

ԼՈՄԲԱՐԴԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

--

Գրավի արժեքը սովորաբար գերազանցումէր վարկի մեծությունը: Փոխառուն պահպանումէր պարտատիրոջմոտ գրավ դրված գույիրավունքը: Եթե վարկը ժամաքի նկատմամբ սեփականության իրավունքնանցնում նակին չէր մարվում, ապա սեփականության

ստացված հասույհետ միաթից պահում գրավի գումարը՝ հաշվեգրվածտոկոսների վարկի ժամանակակիցձնը՝ բանկումդեպոնացսին: Լոմբարդային է: ված արժեթղթերիգրավի դիմաց տրված բանկայինվարկն Որէր պարտատիրոջը, որն իրացնում էր գույքը

ն

ն պես գրավ սովորաբար ընդունվում են պետական արժեթղթերը

ֆոնդային բորսայումգնանշվող արժեթղթերը,որոնք վարկավորման ընթացքումհանձնվում են բանկին:Վարկի գումարը կազմում վարկը աստիճանաբար է գրավի արժեքի 50-9096-ը: Լոմբարդային այլ ձների կողմից, 2) իրենից ներդուրս է մղվում վարկավորման կայացնում է ՀՀ տարածքումգործող ռեզիդենտ բանկերի կողմից (կարճաժամկետ իրացվելիությանկարգավորմաննպատակով)

վարկավորում` պետականարժեթղթերի,բանկայինոսկու, թանկարժեք մետաղների,արտարժույթիգրավադրմանդիմաց:

ԼՈՄԲԱՐԴԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

-

դիմաց տրամադրված վարկերի տոկոսադրույքնէ, 2) տոկոսադրույք, որով Կենտրոնականբանկը արժեթղթերի գրավի դիճաց

վարկեր է տրամադրում առնետրային բանկերին: ԼՈՐՈ

որնիցե բանկի թղթակցային հաշիվն է տվյալ վարկային հիմնարկությունումն, որի միջոցով արւոացոլվում են փոխադարձ վճարումները: Սովորաբար այս հաշվի բացման դեպքում --

նախատեսվումէ` ինչպիսի արժույթով պետք է տւսրվի այդ հաշիվը. անհրաժեշտ է արդյոք որպեսզի վճարումները կատարվեն հաշվում եղած ամբողջ գումարի սահմաններում,հաշվարկվելու են

տոկոսային գումարները ն կոմիսիոն կատարվածհանձնարարությունների դիմաց: արդյոք

ԼՈՐՈ

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

--

վարձատրությունը

1) հաշիվ, որը տվյալ բանկը

բոլոր

գործառնությունները,ստացվող կամ տրվող

գումարները, 2) թղթակցայինհաշիվ. որը բացվում է երրորդ բանկի կողմից տվյալ բանկի թղթակից բանկի մոտ:

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

վճարում է ապահովա գրվողը ապահովագրողին`լրացուցիչ կամ վտանգի բարձր աստիճանով ռիսկերի ապահովագրությանպայմանագրիմեջ ընդգրկվելու դեպքում:

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ

--

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

..

իրակա-

նացվում է այն դեպքում. երբ գույքը կամ. ձեռնարկատիրական ռիսկն ապահովագրվել է ապահովագրականարժեքի մի մասով: Այդ դեպքում ապահովագրվողն (շահառուն) իրավունք ունի կա-

ԿԱՊԻՏԱԼ

արդյունք է տեղաբաշխված

-

գնված բաժնետոմսերի վաճառքի

ն հետ

դրանց անվանական արժեքի

ու

տարբերությունը դրական է. ապա լրացուցիչ կապիտալը կարող է հանդես գալ որպես կանոնադրական տարբերության: Եթե

այդ

կապիտալի գումարի չափի ավելացման աղբյուր:

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

կի ապրանքների

ս.

-

պետական բյուջեից

որոշա-

ծառայությունների արտադրության նպատա-

կով ձեռնարկություններին տրամադրվող անհատույց ընթացիկ

վճարներն են:

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

ԼՐԻՎ

սուբյեկտի են

բացում է իր թղթակից բանկի անունով (նրա հաշիվները մեր բանկում) ն, որում արտացոլվում են այդ բանկի հանձնարարությամբ

կատարված

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

1) արժեթղթերի գրավի

բոլոր

միջոցները

բոլորո

այն ընդգրկում է տնտեսավարող

-

ն

պարտադիր կերպով հաշվառվում

հիմնական միջոցները. նյութական պաշարները,

վարտ արտադրության

ն.

շինարարության ծախսումները,

րաստի արտադրանքը, դրամական միջոցները

ն

անապատ-

այլն: Լրիվ գույ-

քագրումը սովորաբար կատարվում է տարեկան հաշվետվություն կազմելու նախօրյակին ն անհրաժեշտությունից ելնելով`

որոշ

այլ

դեպքերում: ԼՐԻՎ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

-

տնտեսական կատեգորիա է,

որը դրա-

մական ձեով արտահայտում է ապրանքի արտադրության ման

ն

վրա տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից կատարված

իրացբոլոր

ծախսերի ամբողջությունը:

ԼՈՒԾԱՐՈՒՄ

-

գործընթաց, որի միջոցով կազմակերպությունը

դադարեցնում է իր գոյությունը որպես իրավաբանական

անձ:

կարող է կապված լինել այն ժամկետը լրանալու հետ, ստեղծվել է կազմակերպությունը՝ ման

Դա

որով

կառավարկավմակերպության

բարձրագույն մարմնի (մասնակիցների ընդհանուր ժողովի),

տարելու լրացուցիչ ապահովագրություն` (ներառյալ այլ ապահովագրողի մուո), սակայն այն չափով, որպեսզի ընդհանուր ապահո-

վերադաս մարմնի (պետական ձեռնարկությունների համար) կամ

ապահովագրականպայմանագրերով չգերազանցի ապահովագրական արժեքը:

կամավոր լուծարում (ինքնալուծարում),

Կագրական գումարը

բոլոր

դատարանի որոշման ընդունման

որն իրականացվում է

կազմակերպության մասնակիցների ընդհանուր վոա,

Ընդունված է տարբերել

հետ:

ն

հարկադրական լուծարում,

որը

ժողովի հիման

նախաձեռնվում է պարտա-

ԼՎ9

տերերի կամ համապատասխանիրավասու պետավան սարսնի ճանաչվում է անվճարուսակ: Օկողմից, եթե կազմակերպությունը

րենսդրությամբ սահմանված կարգով մշակվում Է լուծարային կառավարիչ, որը վաճառում է կազմակերպությանակտիվները ն վաճառքի հասույթով մարվում են պարտքերը: Առաշին հերթին բա-

վարարվում րելուց

հետո

են

պարտատերերի պահանջները: Պարտքերը վճա-

մնացած հասույթի ավելցուկը բաժանվում է սովորա-

կան բաժնետոմսերիտերերին, բաժնետոմսերըքանակին համա-

պատասխան:Համաձայն ՀՀ բանկայինօրենսդրության,բանկի լուծարում տեղի է

ունենում

հետնյալ դեպքերում ա) լիցենզիան ան-

վավեր ճանաչելու, բ) լիցենզիան ուժը կորցրած: ճանաչելու. գ)

բանկի անվճարունակության հետնանքով բանկը օրենքով սահմանված կարգով այլ բանկի հետ միաձուլելու կաս լուծարելու, դ) բանկի ինքնալուծարման, ե) օրենքով նախատեսվածայլ հիմբերով: Բանկը կարող է ինքնալուծարվել,եթե առկա է թույլտվությունը: նական բանկի ԽԱՌՆ

ն

Կենտրո-

Խ --

միջոց Է ապագայի համար

միաժամանակֆինանսականպաշտպան-

վածություն ձեռք բերելու համար: Ապահովագրավճարներնապահովագրվողների կողմից մուծվում են սահմանված ժամանակաշր-

վնայագրի"եւրակաջանի վերջում, իսկ. եթե ապահովագրական: նատերը մահանում է ժամկետի ավարտից առաջ, ապա ամբողջ ապահովագրականգումարը վճարվում Է ըոճւտանիքին,առանց մուծելու. լրացուցիչ ապահովագրասճարներո

դրամականմիջոցներ են. որոնք դրվել են խնայողականհաշվում որոշակի ժաճվետով (մի քանի շաբաթով, ամսով կամ տարով): Խնայողական ավանդի տարբերակիչ առանձնահատկությունն ավանդի առկայության մասին

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԱՎԱՆԴ

-

վկայականնէ, որը տրվում է ավանդատուին: Որոշ երկրներում տարբերվում են երկու տեսակի խնայողություններ միջոցները դուրս հանելու վերաբերյալ ծանուցմանօրենսդրորեն սահմանված

մասնագիտացվածբանկ է. որը ավանդներէ ընդունումհիմնականումբնակչությունից.առաջարկում տարբեր հաշիվների բացումն վառում, ներղրումԼ խնայողական (այդ թվում պետական նեո է կատարումհուսալի արժեթղթերում ինչպես նան առաջարնումէ հաշվարկային պաոտատոմսեոում),

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԲԱՆԿ

-.

ծառայություններ.վարկեր. վարկային քարտեր, բանկայինփոեն ն այլն: Խնայողական բանկերը նպաստում խատվություններ ն ազատ դրամականմիջոցների բնակչությանխնայողությունների կամ որբանկայինհամակարգ ներգրավմանը:Կարող է ստեղծվել ընկերությունկամ որպես փոխադարձխնապես բաժնետիրական են խնայբանկերի մի քանի յողական բանկ: Ներկայումս գործում փոխադարձ հավատարմագրային-խնայողական, տեսակներ -

ն փոստա-խնայողական բանկեր: խնայողական բանկի կողմից. հաճախորդին

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ ԳՐՔՈՒՅԿ

-

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

կուտակումներանելու

ՀՀ

ժամկետով, ե խնայողականավանդներ ծանուցման պայմանագրային ժամկետով:

են տրվող հաշվառմանգրքույկ, որտեղ արտացոլվում խնայողահաշվից հանվող գումարներըն հաշկան հաշվին ավանդաղրվող,

վարկվածտոկոսները:

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎ

--

հաշիվ բանկում, որը

նախատես-

խնայողությունների ված է. որպես կանոն, բնակչության թիվը ն գումարներըսովոԱյդպիսիհաշվով գործառնությունների են. այսինքն հաշվում միջոցները րաբար սահմանափակված ժամանակաշրջաեն կանոնավորկերպով երկարատն ներդրվում նում, ոչ մեծ գումարներովն չեն կարող օգտագործվելչեկերի համար:

ն վճարման համար: Կարող են լինել ցպահանջ ժամկետային: հաշիվներըսովորաբար բերում են տոկոսայինեկաԽնայողական հաշիվմուտ, ն որոշ բանկերտոկոսներեն գանձումխնայողական հանելու համար. ներից` միջոցներըչափազանցհաճախակի դուրս դրանք վարկայինհիմԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏՆԵՐ են ավաննարկություններիգրավոր հավաստագրեր միջոցների -

Ր)

դագրման մասին, ն հաստատում

լրանալուց

հետո

են

տիրոջ իրավունքը ժամկետը դեպոզիտի գումարի ն դրա տոկոսի ստացման

վերաբերյալ: Խնայողական սերտիֆիկատները կարող են տրվել ինչպես պետական, այնպես էլ առնտրային բանկերի կողմից: Տարբերվում

են 2

տեսակի խնայողականսերտիֆիկատներ`անվանական ներկայացնողի:Վերջիններս առք ու վաճառքի ենթակա են, իսկ առաջինը՝ ոչ: Ըստ ներկայացնողիսերտիֆիկատը կան ըստ

րող

է հաշվարկների միջոց հանդիսանալ դեբիտորների ն կրեդի-

տորների միջն: Սերտիֆիկատի տոկոսները վճարվում դեպոզիտի ժամկետը լրանալուց հետո:

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

տրամադրում յան

ն

ՖԻՐՄԱՆԵՐ

--

են

միայն

ցպահանջ պարտավորությունների, ՀՀ ներգրավված

միջոցների, բանկերից

Կենտրոնական բանկից ն

այլ

ֆինանսավարկային

կազմակերպություններից ներգրավված միջոցների, ներգրավված ավանդների, օգտագործված օվերդրաֆտի, օվերնայթի, ֆորվարդային, ֆյուչերսային, օպցիոն պայամանագրերի, լիզինգի, դաս

ստորա-

փոխառությունների դիմաց վճարված ծախսեր, բանկի կողմից

թողարկված արժեթղթերի գծով տոկոսային ծախսեր), բ) սային

ոչ

տոկո-

ծախսերը (աշխատավարծ, դրան հավասարեցված

այլ

վճարումներ, գործուղման ծախսեր, հատկացումներ, ապահովագրություն, կենսաթոշակայինն զբաղվածության հիմնադրամներին,

որոնք հաճախորդներին

են

խորհրդատվություններդրումայինգործունեութակտիվների կառավարման հարցերի վերաբերյալ:

հարկեր, հիմնական միջոցների ամորտիզացիոն ծախսեր, բանկի շենքի վարձակալության վճար, գովազդային կան, աուդիտային վճարված տույժեր,

ն

ն.

ներկայացուցչա-

խորհրդատվական ծառայության ծախսեր, տուգանքներ

ծախսեր), գ) հատկացում-

ն այլ

ները ակտիվների հնարավոր կորուստների պահուստներին:

ԾԱԽՍԵՐ

(ԾԱԽՔԵՐ) 1) գումար, որը ծախսվել է որնէ բանի, օրինակ ապրանքներ ու ծառայություններգնելու վրա: Ծախսը կարող

--

է եկամուտների ն ծախսերի վերաբերյալ հաշվետվության

ծախսի հոդված դառնալ կամ չդառնալ կախված նրանից, թե ծախսը կազմակերպությունումորնէ արժեք ստեղծել է, թե ոչ, 2) որոշակի նպատակի հասնելու համար կատարված ծախսեր (սովորադրամական), օրինակ` ապրանքների արտադրության, ձեռնարկությանկառուցման կամ մասնաճյուղըփակելու վրա կատարբար

ված ծախսեր, 3) համաձայն ՀՀ հաշվապահական հաշվառման մասին օրենսդրության, ծախսը հաշվետու ժամանակաշրջանում

ակտիվների արտահոսքն է ն նվազումը կամ պարտավորությունների առաջացումը, որոնք հանգեցնում են սեփական

կապիտալի

փոքրացման բացառությամբ մասնակիցներիմիջն սեփական կապիտալի բաշխման հետնանքով դրա փոքրացման դեպքի: Բանկի

ծախսերնեն ա) տոկոսային ծախսերը(թղթակցային հաշիվների լ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ԾԱԽՍԵՐԻ

Ծ

բաժին,

որը

-

հաշվապահական հաշվառման

նվիրված է ընթացիկ ն գալիք օախսերի դասակարգ-

մանը, գրանցմանը, ամփոփմանը

հաշվետվության կազմմանը:

ն

Ծախսերի հաշվառումը այն միջոցն Է, որի օգնությամբ կառավարիչը

կարող է վերահսկել ինքնարժեքը: Դրա հիմնական խնդիրն է

ծախսերի լրիվ

ն

անընդհատ բացահայտումը արդյունավետութ-

յան վերլուծության նպատակով: Ծախսերի հաշվառման համակարգերը դասակարգվում են` կախված հաշվառման ժաճանակից (պլանային, բնականոն, փաստացի)

ընդգրկմանչափից (լրիվ ԾԱԽՍԻ

ն

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ն

հաշվառված ծախսերի

ձասնակի ծպխսերի հաշվառում): ՕՐԴԵՐ

-

փաստաթու սկզբնական

է. որը հավաստում է դրամարկղից դրամական միջոցների վճարու-

մը: Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության, ծախսի դրամարկղի

օրդերում պարտադիր նախանշվում

ներ:

են

ստանդարտ ռեկվիզիտ-

ն

ԾԱԽՍՈՂ

ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

այն միավորներն են, որոնք հա-

-

մաճայն բյուջետային օրենսդրության իրավունք սելու բյուջետային ռեսուրսներ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՄԱՏՈԻՑՈՒՄ

են ստանում

ծախ-

ձի կարգավիճակ

բնակարանային ու կոմունալ տնտեսության. արսեստի առոոօապահության. կենցաղային. բանկային (ն այ: ֆինանճսասառկայհը: Ն

ծառայություններ:Այն պայմասագրայրնաշխատանքները տարում է համաձայնեցված ժամկետներում: այլ

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

առանձին հաշսարկային հաշիվ.

լիազոր-

բայց

նեություն:

պորտի. կապի, առետրի. նյուռատեխնհկականձատասառառման

ԾՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ւ

ված են իրականացնելու ինքնուրույն ձեռնարկատիրականգործու-

ընդգրկում է տրանս-

--

ինքնուրույն Կազմակերպություն չեն. չունեն իրավաբանական ան-

կա-

բնութագ-

-

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԳԱՂՏՆԻՔ

-

տվյալ

Կազմակերպությանկանոնադրությամբ, գործուկեության կանոնակարգով կամ այլ փաստաթղթերով նախատեսված սախագծերը, ճմուշները, արտոնագրերը, սյուս այն տվյալնեռը, որոնց հրապարակումը, փոխանցումը կամ այլ ձնով կողմնակի անձնաց հայտնի դառնալը կարող

են

վնաս հասցնել ձեռնարկության շահերին կամ

րում են յուրաքանչյուր տարիքային խմբի կանանցծնելիության միջին տարեկան մակարդակը ն հաշվարկվում են տվյալ տարիքա-

գործարար ակտիվությանը:

յին խմբի կանանց մոտ

տարվա ընթացքում ծնվածների թվաքանակը բաժանելով ընթացիկ գնահատման արդյունքներով ստաց-

կերպության անվանումն է, որի ներքո վերջինս իրականացնում է իր գործունեությունը: Լրիվ ֆիրմային անվանումը պետք է ներառի`

ված

տարիքի կանանց միջին տարեկան թվաքանակի վրա: Մինչն 20 տարեկան տարիքային խմբի համար ծնելիության գոր-

կազմակերպությանանվանումը, կազմակերպա-իրավականտեսակը, գտնվելու վայրը, ինչպես նան այլ տվյալներ, եթե սեփակա-

ծակցի հաշվարկման ժամանակ որպես հայտարար ընդունվում է 15-19 տարեկան կանանց թվաքանակը, իսկ 15-49 տարեկան տա-

նատերը կամ հիմնադիրը համարում

այդ

րիքային խմբի համար համարիչում հաշվի

դանաօինները, ներառյալ ինչպես մինչն

են

առնվում բոլոր

կեն-

տարեկան. այնպես էլ

տարեկանից բարձր մայրերի մոտ:

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ՆՇԱՆՆԵՐ

--

օրենսդ-

րությամբ սահմանված կաոգով գրանցված գծանկարայինկամ այլ նիշեր են, որոնք հիմք են տալիս ձեռնարկությանկողմից թողարկված ապրանքը

այլ

տնտեսավարող սուբյեկտների արտադրանքից

տարբերակելու համար:

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ՆԵՐ

-

ԱՌԱՆՁՆԱՑՎԱԾ

ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄ-

կազմակերպությանտարածքային առանձնացվածբաժան-

մունքները, մասնաճյուղերըն ներկայացուցչություններն են, որոնք ՐՀ

են

ԱՆՎԱՆՈՒՄ

-

կազմա-

անհրաժեշտ: Կրճատ ֆիր-

մայի անվանումը պետք է ընդգրկի ձեռնարկության անվանումը ն կազմակերպա-իրավականտեսակը: Լոիվ ն կրճատ անվանումնե-

օրենսդրությամբսահմանված կարգով պետք է գրանցվեն պետական լիազորված մարմնի կողմից: րը

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

Կ

ՀԻՄՆԱԴԻՐ

ՀԻՄՆԱԴԻՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

-

ելնելով

կազմակերպա-իրավականտեսակետից, ձեռնարկության հիմնադիր փաստառղթեր կարող են հանդիսանալ` հիմնադրման, վարլիազորագրային կառավսրման մասին պայմանագճակալությածն, րեոր, կանոնադրությունը. գոոծունեության կանոնակարգը կամ արձանագոությունը(ակտը) ն օրենսդրությամբ Կախատեսված այլ փաստաթղթեր: Հիմնադիր փաստաթղթերում նշվում են ձեռնարկության անվանումը, գտնվելու վայրը, գործունեության նպատակները, խնդիրներն ու բնագավառները, գույքի կազմավորմանն եկամուտների գոյացման ու բաշխման կարգը, հսկողության ն. կա-

|55

ռավարման կազմակերպումը, վերակառուցման(վերակազմավոր-

ման) ն գործունեությանդադարեցմանպայմանները:

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԳՐԱՆՑՈՒՄ

.-

հա-

թվում` գրանցման մասին դիմումը` ստորագրվածհիմնադ-

րի կամ հիմնադիրներիկողմից, հիմնադիր փաստաթղթերը, անհ-

րաժեշտությանդեպքում տվյալ գոծունեությամբ զբաղվելու թույլտ-

վությունը (լիցենզիա)Կ

կազմակերպության տվյալ կազմակերպա-

իրավական տեսակը գրանցելու համար օրենսդրությամբպաՀՀ-ում ձեռնարկությունը հանջվող այլ փաստաթղթեր: ստեղծվածէ համարվում անհրաժեշտ բոլոր փաստաթղթերը ներկայացնելուն գրանցամատյանումգրառում կատարելու պահից` 30 օրվա ընթացքում: Եթե ձեռնարկության հիմնադիրըբոլոր փաստաթղթերը

ներկայացնելու մասին գրանցամատյանումնշում կատարելուպա-

հից

օրվա ընթացքում գրանցման պաշտոնական մերժում չի

ստանում, ապա այդ

ձեռնարկությունը համարվումԷ գրանցված:

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱ

արտադրության գործընթացում պատրաստվող արտադրանքիմեկ միավորի կամ շինարարության,նո-

րուգումների ն այլ

աշխատանքներիու ծառայությունների միավորի վրա կատարածծախսումների ն հաշվարկման ինքնարժեքիորոշման գործընթացն է դրամական արտահայտությամբ:Ավելի

համառոտակի,կալկուլյացիան արտադրանքի(աշխատանքների, ծառայությունների)միավորի ինքնարժեքի հաշվարկն է դրամական արտահայտությամբ: Կալկուլյացիանհաշվապահական հաշ-

վառման մեթոդիտարրերիցմեկն է:

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻՈՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ն

տաղրանքի, կառուցվող շենքերի ինքնարժեքը, կամ նոր ձեռք բերվող հիմնական միջոցների սկզբնական արժեքը: Կալկուլացիոն հաշիվների կրեդիտում գրանցվում է թողարկված պատրաստի արտադրանքի կամ ավարտված օբյեկտի փաստացի ինքնարժե-

յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանիվերջում, կամ աշխատանքնավարտելուցանմիջապեսհետո, փոխանցվում է պատրաստի արտադրանքըկամ ավարտվածօբյեկտը հաշվա-

քը,

որը

հաշիվներին:Կալկուլացիոն հաշիվներն ակտիվային են, ուստի դրանց մնացորդը կարող է լինել միայն դեբետայինն բնութագրում է դեռես թերավարտ կամ չավարտված օբյեկտի վրա կառող

տարվածծախսումներիգումարը:

այն ապահովագրության ձնն է, որն իրականացվումէ կողմերիազատ կամքով կնքված ապայմանագրիհիման վրա: պահովագրական ԿԱՄԱՎՈՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

համարվում են սեփա(ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ) ՊԱՍԻՎՆԵՐ կան կապիտալից կանոնադրական(բաժնեհավաք) կապիտալի տարզուտ գումարը, լրացուցիչ կապիտալը, վերագնահատումից ԿԱՅՈՒՆ

--

բերությունները,կուտակվածշահույթը, պահուստները (բացի շահաբաժիններիգծով կանխավճարներից),ինչպես նան ոչ ընթացիկ պարտավորություններհցնպատակային ֆինանսավորումն ու մուտքերը ն գալիք ժամանակաշրջանիՓախսերիու վճարումների պահուստները:

դրանց միջոցովիրականացվում է արտադրանքիինքնարժեքիհաշվարկումը:Հաշիվներիայս խմբինեն պատկանում«Հիճնականարտադրություն», «Օժանդակ -

արտադրություն», «Ոչ ընթացիկնյութականակտիվների (հիմնական միջոցների)կառուցման կամ ստեղծմանծախսումներ»ն այլ

հաշիվները, որոնց դեբետում հավաքվում են արտադրվող

Է56

նյութերը, վառելիքը, աշխատանքիվարձատրությունը սոցիալական ապահովագրությանհատկացումներով ն այլն), որոնց ամբողջությունըկազմում է պատրաստվողարծախսումները(հումքը

մապատասխան մարմնի (պետական ռեգիստրի) կողմից գրանեն հետնյալ փաստաթղթեցում ստանալու համար ներկայացվում րը, այդ

տադրանքի կամ նոր կառուցվողօբյեկտի վրա կատարվածբոլոր

ԿԱՆԽԱՄՏԱԾՎԱԾ

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

--

չպարտատերերիօրի-

ռականպահանջներիլրիվ կամ մասնակիկատարումիցխուսափեու նպատակով պարտապանի կողմից կազմակերպված, այդ թվում օրինականճանապարհովսնանկացումնէ:

արՅ1

ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ

--

1) ընթացիկ ամսվա համար հաշվարկված

աշխատավարձի հաշվին կազմակերպության աշխատակիցներին ամսվա կեսերին վճարվող միջոցներն են, 2) ծառայողական գոր-

ծուղումների կամ

այլ

վայր աշխատանքի անցնելու հետ կապված

ծախսերը հատուցելու, տնտեսական գնումներ, տրանսպորտի

ն

կապի ծառայությունների դիմաց վճարումներ կատարելու համար կազմակերպության աշխատակիցներին տրամադրվող գումար-

ներն են, 3) որնէ ծառայության (նյութական արժեքների ձեռք բերման, աշխատանքների կատարման, ծառայությունների մատուց-

ման) դիմաց համաձայնեցված վարձատրության (առաջիկա վճա-

րումների) այն մասը, որը գնորդը վճարում է մինչե աշխատանքը սկսելը պայմանագիրնստորագրելուն պես, 4) դրամի այն գումարն է, որը տրվում է կանխավճարը ստացողին (օրինակ, գործակալին,

վստահված անձին) հանձնառությունների կատարման հետ կապված ծախսերը ծածկելու համար, 5) միջազգային առնտրում լայն տարածում ստացած, այսպես կոչված, գնման կանխավճարները որպես ներմուծողների կողմից արտահանողների վարկավորման ձն

է: Կանխավճարի չափը սովորաբար կազմում է պայմանագրի

գնի 10-15Չ6-ը: Կանխավճարը հաշվի է առնվում ամբողջությամբ

ապրանքների, աշխատանքների

ն

ծառայությունների գծով վերջ-

նահաշվարկի ժամանակ կամ

մաս-մաս

ապրանքի առանձին

խմբաքանակներիկամ աշխատանքների փուլերի համար վճարում կատարելիս: Պայմանագրի պայմանները չկատարելու կամ կան-

խավճարը

ստացողի

կողմից

իր

պարտականությունները

ժամանակին չիրականացնելու դեպքում կանխավճարը սովորաբար

վերադարձվում 1: Կանխավճար ստացած անձը ներկայաց-

գումարի վերաբերյալ համապատասխան հաշվետվություն: Կանխավճարը, ինչպես նան նախավճարը, ծառայում է որպես ապացույց պայմանագիրըկնքելու համար, սակայն ի նում

է ծախսված

տարբերություն նախամճարի, չի հանդիսանում պարտաորութ՝ յան կատարման ապահովման եղանակ, քանի

որ

պարտավորութ-

յունը չկատարելու դեպքում այն ենթակա է վերադարձման:

ԿԱՆԽԻԿ

ԴՐԱՄ

ՀՀ արժույթը ն

--

արտարժույթը թղթադրամ-

ների կամ մետաղադրամներիտեսքով: ԿԱՆԽԻԿԻ

ԴԻՐՔ

--

ընդհանուր

զուտ

ակտիվներումկանխի-

կի բաժինը տոկոսայինարտահայտությամբ:

ձեռնարկությանկողմից ստացված կամ վճարված կանխիկ դրամականմիջոցների գումարներնեն, որոնք հաճախ վերլուծվում են ըստ տարբեր հոդվածների: Բնորոշում է կատարման ունակությունը: ընթացիկ ։պլարտավորությունների ԿԱՆԽԻԿԻ

ՀՈՍՔ

--

արտահայտում է տվյալ ժամաԿանխիկի հոսքի կանխատեսումն նակաշրջանում սպասվող բոլոր վճարվելիք ու ստացվելիք գումարների չափը: Շահույթի ն. վնասների պլանի համեմատ. ունի շատ մեծ կարնորություն,քանի որ կանխիկի շարժի կանխատեսման (պլանի) հիման վրա ղեկավարները կատարում են աշխատողների ն պարտատերերիժամանակինվճարումները:

որի ձնա(ԲԱԺՆԵՀԱՎԱՔ)ԿԱՊԻՏԱԼ վորման կարգը կարգավորվումէ ՀայաստանիՀանրապետության օրենսդրությամբե կազմակերպությանհիմնադիր փաստարղթեԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ

-

րով: Կանոնադրականկապիտալի գումարի չափը հայտարարվում մեջ: Կանոէ այն հիմնադրելիս ն ամրագրվում կանոնադրության

նադրականկապիտալը ձնավորվում է բաժնետերերիներդրումներից ն նրա գումարը հավասար է բաժնետերերի կողմից տեղաբաշխված բոլոր տեսակի բաժնետոմսերիանվանականարժեքնեձնեարի գումարին: Կանոնադրական կապիտալի գումարի չափը վորվում է շահագործմանմեջ գտնվող ն չգտնվող հիմնականմիոչ ընթացիկնյութաջոցներով, բնական ռեսուրսներով,անավարտ կան ակտիվներով, ոչ նյութականակտիվներով, նյութերով, արան գամաշ առարկաներով,ապրանքներով, հողամասերով այլ նյու-

կերպ` կանոնադրական այլ ակտիվներով: Կամ կապիտալը նախօրոք որոշված դրամաչափ է, որն օրենսդրությամբ սահմանված կարգով պետք է բաժնետերերիկողմից մուծվի ընկերությանը մասնակից դառնալու համար որպես ներդրում իթական

րենց հասանելիք բաժնետոմսերի գումարի չափով: Կանոնադրական կապիտալն արտահայտվում է ՀՀ դրամով: --

ԿԱՊԱԼԻ ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ըստ որի մի կողմը (կապալառուն) պարտավորվում է մյուս կողմի (պատվիրատուի) առաջադրանքով կատարել որոշակի աշխատանք ն դրա արդյունքը սահմանված ժամկետումհանձնել պատվիրատուին, իսկ պպտվիրատուն պարտավորվում է ընդունել աշխատանքի վերջնական արդյունքը ն

-

1) գործարարության մեջ ներդրված դրամական

վարձատրությունկատարել դրա դիմաց: Կապալի պայմանագիրը կնքվում է գրավոր: ԿԱՊԻՏԱԼ

միջոցներն են, որոնք օգտագործվում են նրա գործունեության համար անհրաժեշտ գույք ձեռք բերելու ն գործունեություն սկսելու նպատակով: Կարող է ընդգրկել բաժնետիրական կապիտալը

(բաժնետոմսերիիրացման արդյունքում ստացված դրամականմիջոցները) ն փոխառու կապիտալը (փոխառություններիցստացված միջոցները), 2) շահույթ ստանալու համար օգտագործվող ապրանքների, գույքի Ա ակտիվների հանրագումարը կամ հավելյալ արժեք բերող արժեքն Է, 3) հաճախ օգտագործվում է «կազմակերպությանգումարայինակտիվներ» նշանակությամբ,4) կազմակեր-

պությանմասնաբաժինները(դրամական արտահայտությամբ)ակտիվների մեջ՝ հանած մասնակիցներիպարտավորությունները,այլ

այս

տերմինն ունի

կերպ ասած, կապիտալը արտասահմանում ընդունված տերմիններով` դա իրավաբանականանձի մնացորդայինշահն է ակտիվներում, 5) տնտեսագիտությանտեսության մեջ մի քանի նշանակություն՝ա) արտադրությանգործոն, որը սովորաներկայացված է մեքենաներով, սարքավորումներով ն արբար

տադրական շենքերով (ֆիզիկական կապիտալ) կամ դրամական միջոցներով (ֆինանսական կապիտալ): Սակայն այս մոտեցումը կիրառելի է նան մի շարք այլ ակտիվների նկատմամբ (օրինակ, «մարդկային» կապիտալի նկատմամբ): Կապիտալը սովորաբար

օգտագործվում է արտադրությանմյուս գործոնների արտադրողականության բարձրացման համար (օրինակ, պարարտանյութերը

են հողի բերրիու բարձրացնում

են նան

կապիտալներդրումների

տանքի արտադրողականո միջոցներինե կան ն դրամական

րից ստացվող ապագա շահույթի համար օգտագործվողդրամ լու

կազմակե

գյուղա արդյունաբերական,

ԿԱՊԻՏԱԼ ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

նություննԷ, ե) կազմակերպութ ժեքն է, 6) բանկայինոլորտում ա պարտքգումարածմասնակիցն գումարիչափը: կան կապիտալի

ծող այլ

ընդլայնման վերակառուցման,

առնտրայինն

ն մշա ծախսերը, բնակարանային յան ծախսերը: Կապիտալ ներդ աշխա տեսակի շինարարական

րության նախահաշվովնախա

տաժի, մոնտաժման կարիք ունե

--

1)

կա

նախահ ների, շինարարության յան գործիքներին տնտեսակա հաշվի մեջ չմտնող մեքենանե ման ծախսերը, այլ կապիտալ ա

ԿԱՊԻՏԱԼԱՑՈՒՄ

ռուցվածքն է, օրինակ` բաժնե դրաճականմիջոցներիկամ սո

մասնակիցների(բաժնետերե

միջն ե տոնյալ բաժնետոմսերի

միջոցն ված բոլոր դրամական ղամաս, ձեռնարկություն,արժ տումն է դրանից ենթադրվող

սպասվելիքեկամ կաշրջանում

տվյալ ժամանակաշրջանումկատարված ծախսերի

վերագրումը երկարաժամկետակտիվներին, 5) ընկերության կապիտալի ընղհանուր գինն է, որը հաշվարկվում է բաժնետոմսերի ընդհանուր բանակը բազմապատկելովդրանց շուկայական գնով, 6) պահուստների վերածումը է բաժնետիրական կապիտալի:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ.

իրենցից ներկայացնումեն ակտիվների(բացի կանխիկ դրամի ն նյութական ընթացիկակտիվների) կամ դրանց ձեռք բերման համար միջոցների սեփականության իրավունքի անհատույց փոխանցումըմեկ կաթուցվածքային միավորից մյուսին: Կապիտալի անհատույց փոխատվությունները սովորաբար լինում են միանվագ ն. որոշակի` ըստ գործառնության իրականացմանմեծության, կապված մասնակիցների կողմից ակտիվների օգտագործման կամ դուրս գրման

հետ:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

հանումն

ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

-

մի երկրից կապիտալիարտա-

ներդրումների,վարկերի, սուբսիդիաների, արժեթղթերի գնման ձներով: Կապիտալի արտահանում են համարվում նան ավանդագրված միջոցները

օտարերկրյա

բանկերում:

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

այն ներառում է` ա) պետական,

-

համայնքային սեփականություն

համարվող հիմնական միջոցների օտարումից մուտքերը. այդ թվում` լուծարված պետական ճեռնարկությունների, բաժնետիրա-

կան

ընկերությունների մնացորդայինգույթի ճտարումից մուտքե-

բ) բյուջետային հիմնարկների հաշվեկշիռներում հաշվառվող գույքի օտարումից մուտքերը. գ) պետական, տեղական ինքոաըը,

կառվարման պահուստներում պահվող ապոանքամարմինների նյութական արժեքների իրացումից մուտքերը, դ) պետական սեփականությունհամարվող հողի, ինչպես նան պետական, համայնքային սեւիականությանոչ նյութական ակտիվների վաճառքից մուտքերը, ե) բանկերի, ապահովագրական ընկերություններին

կազմակերպությունների

ֆինանսավարկային

պետական

սե-

ւփականություն համարվող բաժնետոմսերի օտարումից մուտքերը:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՅԻՆ

ԵՎ

ՎԱՐԿԻ

ՀԵՏ

ՇԱՐԺԻ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

բոլոր

-

ԿԱՊՎԱԾ

ԱՐԺՈՒԹԱ-

այն արժութային գործառ-

սություններն են, որոնք չեն հանղիսանում: ընթացիկ արժութային

գործառնություն,

այդ

թվում` ա) ուղղակի ինվեստիցիաները,

այ-

սինքն ներդրումներ ձեռնարկության կանոնադրական կապիտաում`

եկամուտ ստանալու ն ձեռնարկության կառավարմանը մաս-

նակցելու իրավունք ձեռք բերելու նպատակով, բ) պորտֆելային

ինվեստիցիաները, մասնավորապես արժեթղթերի ձեռք բերումը, գ) շենքերի, կառույցների

ն այլ

գույքի (ներառյալ հողի, ընդերքի)

սեփականության իրավունքի ձեռք բերման համար որպես վճար կատարված փոխանցումները:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

է մեկ այլ երկիր ուղղակի

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

այլ

ՀԵՏ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎ

-

արտա-

ցոլում է հիմնական կապիտալի համախառն կուտակմանն նյութական ընթացիկ ակտիվների (շրջանառու միջոցների) պաշարների

փոփոխության ֆինանսավորումը, տույց

փոխատվությունների

տնտեսության հատվածների

ներառյալ կապիտալ

ձնով հարստության վերաբաշխումը ն

արտերկրի միջն: Կապիտալի

գործառնությունների ֆինանսավորման հիմնական դիսանում

անհա-

է խնայողությունը, որը

աղբյուրը

հետ

հան-

փոխանցվում է եկամուտների

օգտագործման հաշվից: Այդ գործառնությունների ֆինանսավորսան

տույց

մյուս

աղբյուրը

համարվում

են

ստացած կապիտալ անհա-

փոխատվություններն առանց փոխանցվածների:

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՇՈՒԿԱ

-

ֆինանսակժն շուկա է, որտեղ կորպո-

ոացիաները ն. կառավարությունները առավելապես երկարաժամկետ ներդրողներին վաճառում են բաժնետոմսեր, պարտատոմսեր ն

ներդրումների այլ տեսակներ: Այս իձաստով, կապիտալի շուկան բնութագրվում է նան որպես երկարաժամկետ կապիտալների շուվկա,որտեղ կատարվում է կապիտալի (փոխատվական կամ բաժ-

նետիրական) առետուր: Կապիտալի շուկաներում ընդգրկվում են փոխատվականն բաժնետիրական կապիտալի տեղաբաշխման

ՌԻՍԿ --

նան

կազմակերպվածշուկանե-

ռիսկ, որը ծագում է այն դեպքերում, երբ

մասնավոր աղբյուրները, ինչպես բորսաները: րը ն

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

-.

նախատես-

բանկը, կնքելով գործարք, ստիպված Է գործընկերոջը(պարտնյորին) վճարել միջոցներ ն վստահ չէ, որ այն ի վիճակի կլինի կատարելու իր պայմանագրայինպարտավորությունները:

ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

--

պետա-

ված են արտադրական ծախսումներին արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների)ինքնարժեքիվերաբերյալ տեղեկատվության ընդհանրացմանհամար: որոնք օգտագործվում են կազմակերպության ներքին կարիքների համար` կառավարչական որոշումներ ընդունելու նպատակով:

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

կան բյուջեում նախատեսվումէ կառավարությանպահուստային հիմնադրամ, որը տվյալ տարվա պետական բյուջեում չկանխատեսված, ինչպես նան բյուջետային երաշխիքներիապահովման

ծախսերի ֆինանսավորմանաղբյուրն է: Պետական բյուջեի ծախսային մասում` կառավարությանպահուստայինհիմնադրամըներկայացվում է առանձին հոդվածով: Կառավարությանպահուստային հիմնադրամիմեծությունը չի կարող գերազանցել տվյալ տարվա պետականբյուջեի մասին` օրենքով նախատեսվածծախսերի

ԿԱՄ

ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՑԻՉ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

.-

5 տոկոսը: Պահուստայինհիմնադրամի միջոցներիցծախսերը կատարվում են կառավարությանորոշումների հիման վրա:

ԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ

հիմնավորում են արդեն ավարտված տնտեսականգործառնությունների կատարված լինելու փաստը: Այդպիսի փաստաթղթերից

-

են` ապրանքանյութական արժեքներիմուտքի ն ելքի բեռնագրերը, որոնք վկայում են դրանց ընդունման կամ բացթողնման փաստի

մասին: են

ԿԱՐԳԱԴՐՈՂԱԿԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

դրանց միջոցով առաջադրանքներ տնտեսական գործառնություններ

տրվում

կատարելու համար: Այդ փաստ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

շումները, օրդերները,կարգագր

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ

են այն դեպքում, երբ անհրաժե յեկտների տնտեսական միջոցն աղբյուրներիորնէ խումբն արտ

հաշվեկշ կամ հաշվապահական ներով: Օրինակ, հիմնական միջ րը` նրանց սկզբնականարժեքո րանքները` գնման գներով ն մա է ա համար անհրաժեշտություն ռընթեր ունենալ մի երրորդ հա տնտեսական միջոցների կամ դ գնահատումըճշտելու համար: միջոցների, արագամաշ առար

ԱԿՏԻՎՆԵ

յան հաշիվը, իսկ ապրանքներ հաշիվը:

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

րն են, այդ թվում՝ մինչն մեկ տա տատագրված ն լողացող, փոփ բ այլ

ՊԱՍԻՎՆ

րն ու լիզինգները, առանց (ընթացիկակտիվներ):

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ՎԱՐԿ

--

յուններից բանկերի կարճաժա ձերք ՎարկերիՆ. փոխառութ ները, ինչպես նան այլ ընթաց երրակրւեն մեզրմանհառվեւոի

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

մեկ տարի մարման ժամկետո նաղ

յունների շրջանառու միջոցներ կետ վարկը կարող էլինել

է տրամադրում մյուսին`

րելու

վերջինիս բանկային ռեսուրսներըհամալ-

նպատակով:

(կամ) իրացվելիությանխնդիրներըլուծելու Կարճաժամկետ վարկի տեսակ է նան օվերդրաֆտը (հաշվի վարն

կավորումը):

ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ

ԲԱՆԿ

երկրի գլխավոր բանկն է, որն օժտված է բանկնոտներիմենաշնորհային թողարկման, դրամաշրջանառությանկարգավորման,բանկերի ն այլ վարկային կազմակերպությունների գործունեության կարգավորման ն վերահսկման, -

ԿՅԱՆՔԻ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ապահովագրության տե-

-

սակ է, որի դեպքում հատուցումը վճարվում է ապահովագրված անձի մահվան դեպքում, երբ լրանում է ապահովագրվածանձի ա-

պահովագրության պայմանագրով սահմանված տարիքը, երբ

ա-

պահովագրության պայմանագրով ապահովագրված անձի (շահառուի) համար նախատեսվում

կուտակելի ռենտա,

են

կենսաթոշակայինհատուցումներ`

տարեվճար, ընթացիկ հատուցումներ

ապա-

հովագրության պայմանագրի գործողության ժԺամանակահատվա-

դրամավարկայինն. արժութային քաղաքականությանմշակման ն իրականցման,երկրի պաշտոնական միջազգայինպահուստների

ում:

պետական բյուջեն սպասարկելիս ն. իրականացնումէ կառավարության բանկային սպասարկումը: Պատասխանատուէ երկրի օ-

տարիքից մյուսն անցնելիս, մահացությունը յուրաքանչյուր տարի-

պահպանման

կառավարմանիրավունքով: Այն հանդիսանում է «բանկերի բանկ» կառավարությանֆինանսական գործակալը ն.

րինական վճարամիջոցի՝թղթադրամի ն. մետաղադրամիթողարկհամար, որի միջոցով ստանում է մշտական իրացվելիություն ն առնտրայինբանկերի համար դառնում է իրացվելիության աղբյուր: Իրականացնում է դրամավարկայինքաղաքականություն, օգտագործելով հետնյալ գործառնությունները բանԿենտրոնական կում տեղաբաշխվող պարտադիր պահուստների նորմատիվի, պաշտոնական տոկոսադրույքներիսահմանումը, բաց շուկայաման

կան գործառնությունները, բանկերին վերավարկավորումը ն կառավարության վարկավորումը, արժութային ինտերվենցիաները,

պետական արժեթղթերովգործառնությունները, դրամական զանգվածի աճի նպատակայինկողմնորոշիչների սահմանումը, քանա-

կական վարկային սահմնափակումները: Տարբեր երկրներում կենտրոնականբանկերին անվանում են տարբեր կերպ` ազգային. պետական, ժողովրդական:Մի շարք երկրներում կենտրոնական

բանկի կապիտալիմեծ մասը (կամ ամբողջությամբ)պատկանում է պետությանը, թեպետ դրանց բաժնետեր կարող են լինել նան առնտրայինբանկերը ն ֆինանսականինստիտուտները:

ԿՅԱՆՔԻ

ՍՊԱՍՎԵԼԻՔ

ՏԵՎՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

-

տարիների այն

թիվն է, որի ընթացքում ծնվող սերունդը, միջին հաշվով, պետք է ապրի: Այն պայմանով, որ այդ սերնդի ողջ կյանքի ընթացքում մի քում հավասար կլինի բնակչության մահացության տվյալ

ժամանա-

կահատվածիմակարդակին:

ԿՈՄԲԻՆԱՑՎԱԾ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

արտացոլում

-

են

կարգադ-

րողական, կատարողական կամ արդարացուցիչ, հաշվապահական ձնակերպման փաստաթղթերից կամայական երկուսի կամ երեքի գործառույթները (ֆունկցիաները) միաժամանակ: Այդպիսի փաստաթղթերիցեն` դրամարկղայինմուտքի րոնք միաժամանակհանդես

են

ն

ելքի օրդերները,

ո-

գալիս նշված երեք փաստաթղթե-

րի տեսքով:

ԿՈՄԻՍԻՈՆ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

բանկի կողմից մատուց-

վող ծառայություններիդիմաց գանձվող վարձավճար է: Նրա հիմհամար կատարվող ծախքում ընկած է ծառայության մատուցմպի

սերի մեծությունը

ն

բավարար շահույթի ապահովումը: Սակայն

ծառայության տվյալ ոլորտում, առաջարկի ն պահանջարկիհարաբերակցությունից կապված, ծառայության գինը կարող է գտնվել իր ինքնարժեքից բարձր կամ ցածր մակարդակիվրա:

-

ԿՈՄՊԻԼՅԱՑԻԱ

օգտագործելու համար առավել հասկանալի Ա հարմար տեսքի բերելու նպատակով ֆինանսական տեղեՎԱՐԿ --

կատվության հավաքագրումը, դասակարգումնու ամփոփումն է:

ԿՈՄՈՒՆԱԼ

կոմունալ տնտեսության ն բնակարանա-

ապրանքը տնօրինելու մասին մփմաստա-

վում է պայմանագրիժամկետը արժեթղթերի վաճառքի կազմա ձավճարն է: ԿՈՇՏ մոտ`

-

գրավ

ԳՐԱՎ -- համարվու

վում է գրավատուի ԲԱՆԿ

մասին վկայող նշաններով:

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎ

պա-իրավականձնով հիմնադր

-

է, որը հավաստում է դրա տիրապետողի իրավունքը, այ-

ԿՈՆՈՍԱՄԵՆՏ

յին շինարարության կարիքների համար սահմանված տոկոսադրույքաչափերով տրամադրվողվարկ է: թուղթ

մասնակիցները (անդամները)

ն

կապիտալում իրենց մասնակց

սինքն տնօրինելու

ներ-

ըստ

րավունք: ՀՀ օրենսդրությամբ ված չէ որպես բանկերի հատու

Կոնոսամենտը կարող է լինել

փաստաթղթում նշված բեռը ստանալու

այդ

նի առնվազն երեք մասնակից:

այն փոխադրելուց հետո:

կայացնողի, օրդերային կամ անվանական:Կոնոսամենտ համարվող փաստաթուղթըկարող է մեկ անձից անցնել մյուսին, ըստ որի

-

-

վի կանոնադրությամբ:

--

հա

նա

րատիվի կանոնադրությանը նրա անդամների վրա ըստ պարտավոր է մինչն կոոպեր մուծել փայավճարը, եթե այլ բ

Կոոպերատիվի սեփականութ

նպատակի մասին, ինչպես

պետք է ցուցում պարունակի

վաբանականանձանց անդամ ների գույքային փայավճարնե ների նյութական ն այլ կարի ստեղծված կամավոր միավո

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԵՐ

մանվում է կոոպերատիվբանկ

բեռը տիրապետողը հանդիսանում է կոնոսամենտում նշված անձը

տարբեր

ներ վճարելու, նոր մասնակից ցությունը դադարելու, ինչպես բանկի կապիտալը մասնակի

-

ներկայացնում է

ն այդ կոնոսամենտը փոխանցման ենթակա չէ: Կոնոսամենտին պարտադիր կցվում է ապահովագրականպոլիսը:

ԿՈՆՍՈՐՑԻՈՒՄ

իրենից

առնտրային միավորների (այդ թվում` բանկերի) միջե պայմանագրային հիմունքներով համատեղ գործունեություն իրականացնելու

համագործակցություն:

ԿՈՆՏՈԿՈՐԵՆՏ

ակտիվապասիվային հաշիվ է, որի դեբետային մասով կատարվում են տնտեսավարող սուբյեկտի բոլոր վճարումները, իսկ կրեդիտայինմասով հաշվեգրվում է այդ սուբԿոն-

յեկտի արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառա-

տոկորենտի հաշվեմնացորդը (սալդոն) կարող է լինել դեբետային

յությունների) իրացումից կազմավորված հասույթի գումարը: կամ կրեդիտային:

ԿՈՆՑԵՍԻԱ

1) ազգային ռեսուրսների(երկրի ընդերքի) յուրացման նպատակով որոշակի չափով օտարերկրյա կապիտալի ներգրավման ձն է, որն իրականացվում է պայմանագրայինհի-

մունքներով: Համաձայն միջազգային իրավունքի, պետությունը կարող է ընդհատել կոնցեսիայի գործունեությունը, երբ ավարտ168

ԿՈՎԵՐՆՈՏ

-

փաստաթուղթ է.

դա

աւպահովագրականվկայագրի

պատրաստ

որը

ժամանակավոր` մինչ լինելը, ապահովագրո-

ղի կողմից տրվում Էէապահովագրվողին (ներառում է ւոեղեկատվություն այն մասին,

ապահովագրության պայմանագրով

որ

հովագրվողի ցուցմունքները իրականացված են) ի

ապա-

հաստատում

կնքված պայմանագրին: ԿՐԵԴԻՏ

աղյուսակի

-

աջ

հաշվապահական հաշիվների գծով կազմված

դա

կողմի անվանումն է,

որը

հանդես է գալիս երկու ի-

մաստով: Ակտիվային հաշիվներում կրեդիտը նշանակում է հաշվառվող տնտեսական միջոցների (ակտիվի) գումարների ելքագրում կամ նվազեցում, իսկ պասիվային հաշիվների դեպքում ակտիվի կազմավորման աղբյուրների (պասիվի) գումարների

մուտ-

քագրում կամ ավելացում:

ԿՐԵԴԻՏԱՅԻՆ

ՔԱՐՏ

-

պլաստիկ քարտի հիմնական

կներից է, համարվում է դրամական փաստաթուղթ,

որը

տեսա-

թողարկ-

վում է բանկի կամ մձասնագիտացվածհիմնարկությունների կողմից ն

այն

դրա

տիրապետողին հնարավորություն է տալիս ձեռք

բերելու ապրանքներ

ումնե,

ն.

կատարելու:

սահմանվում

ծառայություններ առանց կանխիկ վճարՔարտի

յուրաքանչյուր

է վարկային հաշվով

չափեր: Քարտը տրամադրելուց

տիրոջ

վարկավորման

համար

սահմանա-

բանկը կամ քարտերի

թող-

արկմամբ զբաղվող հաձապատասխան կազմակերպությունը

հա-

առաջ

ճախորդին տալիս է հատուկ բլանկներ, որոնք ներառում են նրա ֆինանսական վիճակին ն վարկային պատմությանը վերաբերող մի

շարք

հարցեր: Եթե հաճախորդի ֆինանսական վիճակը բավա-

րարում է բանկին,

ապա

այն տալիս է կրեդիտային

քարտ

նով գործառնությունների որոշակի սահմանաչափ է

Կրեդիտային այցեքարտին,

քարտը,

ն դրա-

սահմանում:

որն իր չափերով համապատասխանում է

պարունակում է հաճախորդի վճարունակության

մասին տեղեկատվություն` քարտի տնօրինողի անունը, բանկային հաշվի

համարը,

բանկի

անվանումը,

բանկի

գաղտնագիրը, քարտի օգտագործման ժամկետը

բաժանմունքի

ն դրա

հակառակ

կողմում` մւսգնիսական շերտի

վրա. հաճախորդի ստորագրու-

թյունը: Կրեդիտային քարտերի գործունեության մեխանիզմները տարբերվում են դեբետային (վճարային) քարտերի օգտագործման

ընթացակարգերից:

ԿՐԵԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ՊԱՐՏՔԵՐ

-

դրանք լայն առումով

տնտե-

սավարող սուբյեկտի, կազմակերպության ն տարբեր հաճախորդների (դեբիտոր) պարտքերն են իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց նրանց մատակարարած ապրանքանյութական արժեքների, կատարած աշխատանքների ն մատուցված ծառայութ-

յունների դիմաց, ինչպես

նան

բանկային վարկերն

սակի պարտավորություններն

կերպության պարտքերն մարմիններին

ն այլ

են:

ու

տարբեր

տե-

Նեղ առումով: դեբիտոր կազմա-

մատակարարներին, ֆինանսական կազմակերպություններին`ընթացիկ ու ոչ ընեն

թացիկ տարբեր տեսակի պարտավորությունների դիմաց: Օրինակ գնորդ (դեբիտոր) կազմակերաությունը մատակարարից (կրեդի-

տորից) ստացել է ապրանքանյութականարժեքներ, բայց գումարը դեռնս չի վճարել: Քանի դեռ գումարը չի վճարվել դեբիտոր կազմակերպության կողմից,

այդ

նրա համար դառնում է կրեդիտորա-

կան պարտք: ԿՐԿՆԱԿԻ

ԳՐԱՆՑՄԱՆ

ԵՂԱՆԱԿ

-

փաստաթղթերում

ար-

տացոլված տնտեսակւսն գործառնություններըգրանցվում երկու տարբեր հաշվապահական հաշիվներում միաժամանակ, այեն

սինքն սի հաշվի ղեբետում ն մյուսի կրեդիտում միննույն գումարի

չափով: Նպւստակը

բոլոր

հաշիվների դեբետում

ն

կրեդիտում կա-

տարվող գրանցումների հավասարությանպահպանումն է, որով ստուգվում է հաշվապահական հաշվառման աշխատանքների

ճշտությունը: Կրկնակի գրանցման եղանակը յուրահատուկ է միայն ռաշվապահական հաշվառմանը ն հանդիսանում է նրա մեթոդի զարնորագույն տարրերից մեկը: ԿՈՒՊՈՆ

տատոմսի) մի

(ԿՏՐՈՆ) մասն

-

1) արժեթղթի (բաժնետոմսի կամ պար-

է, որը կտրվում է նրանից ն իրավունք է

տա-

լիս տիրոջը կտրոնի վրա նշված ժամկետը լրանալիս ստանալ շա-

հաբաժին կամ տոկոսային եկամուտ: ՎԿուպոնըսովորաբար ամրացված է լինում պարտատոմսին, սակայն երբեմն կարող ւ: շրջանառվել (գնվել

վաճառվել)

ն

ինքնուրույն: Բոլոր դեպքերում:

նա

պետք Է նույնացվի այն պարտատոմսի հետ, որին վերաբերում է.

Լ

պետք է պարունակի համապատասխան պարտապան կազմա-

կերպության անվանումը, կուպոնի գումարը. պարտատոմսի վանումն ու համարը, վճարող բանկի անվասումը. կուպոնի գոր-

աս-

ծունեության ժամկետը, հերթական համարը հաշվարկված տվ)յւս:

սերիայի առաջին կուպոնից: Կուպոնները սովորաբար կցվում են. ներկայացնողի, պարտատոմսերին, 2) կուպոնային տոկոըստ այսինքն պարտատոմսի թողարկման պառին

սադրույք,

սահման-

ված տոկոսադրույքի չափով հաշվարկվում Է տոկոսային եկամուտ: Օրինակ 5 տոկոսանոց կուպոնը նշանակում է, որ պարտատոմսը բերում է 555 եկամուտ: Ելնելով կուպոնային տոկոսից,

ներդրողը ԱՊՀ

մի

է պարտատոմսերի գծով տարեկան վճար, 3)

ստանում

անդամ երկրների ժամանակավորդրամական բաշ-

շարք

խողական միավորն է,

որը

շրջանառվում էր ռուբլու

հետ

միասին:

-

ՀԱՄԱԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

մի քանի ապահովագրողների

-

կողմից նույն ռիսկից կամ ռիսկերի խմբից ապահովագրություննէ:

ապահովագրականգումարների հանրագումաչի գերազանցում ապահովագրվող առարկայի ապահովագրա-

Այս դեպքում րը

բոլոր

ՏՈՒՄ

--

(ՆԱԽՈՐԴ ՏԱՐՎԱ)

կատարվում է ինչպես

ըստ

քին արդյունքի (ՀՆԱ), այնպես էլ

ԳՆԵՐՈՎ

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱ-

արտադրված համախառն ներ-

ըստ

դրա

օգտագործման ցուցա-

նիշների: ՀՆԱ-ի արտադրության ցուցանիշների վերագնահատու-

է72

օությունը ստացվում է որպես համադրելի գներով գնահատված

ռողարկման

ն

ձիջանկյալ սպառման մեծությունների տտարբերութ-

'ուն: Թողարկման

ն

միջանկյալ սպառման վերագնահատումը հա-

ճաղրելի գներով կատաոսում

է ճոկու

եղանակով. 1) հաշվետու

ժամանակաշրջանի տվյալները նեռկայացնել ոնթացիկ գներով ն ռաշվարկներ կատարել համապատասխան գների ինդեքսներով ապառողական գների ինդեքս, կապիտալ ներդրումներիգների ին-

դեքսըն այլն), 2) բազիսայինտարվա տվյալները ներկայացնել ըն-

հաշվարկներ կատարել ֆիզիկական ծավալի ինդեքսներով կամ բնեղեն չափիչներով (ինդիկատորներով)հարթեցթացիկ գներով

ն

ենթարկելով: ՀՆԱ-ի օգտագործման ցուցանիշները համադրելի գներով վերագնահատման դեպքում կիրառվում են համապաման

տասխան գների ինդեքսները ն բնեղեն ինդիկատորները:

ՀԱՄԱԴՐՄԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

-

նախատեսված են

արտադրութ-

շրջանառությանգործընթացիհետնանքներն ի հայտ բերելու համար: Այս հաշիվների թվին է պատկանում «Իրացում» հաշիվը,

յան

ն

ըստ

որի համադրված են դեբետային ու կրեդիտային մնացորդնե-

րը, ն

վերջնական արդյունքում որոշվում է շահույթը կամ վնասը:

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

յի

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՐԺԵՔ

--

մակարդակով որպես ապրանքների

հաշվարկվում է ճյուղան

ծառայությունների

թո-

ղաոկման ու միջանկյալ սպառման տարբերություն: «Համախառ0Ա» արտահայտությունը ցույց է տալիս, ցուցանիշն իր մեջ ներառում

է հիմնական կապիտալի

որ

արժեքի"սպառումն արտադրության

գործընթացում:

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

կան արժեքը:

ՀԱՄԱԴՐԵԼԻ

կի եղանակի կիրառումով, որի ժամանակ ավելացված արժեքի մե-

|

իրավաբանականկամ ֆիզիկական անձ, որն օգտվում է կազմակերպության(օրինակ բանկի) ծառայություններից, այսինքն` մշտական գնորդներն ու պատվիրատուներնեն:

ՀԱՃԱԽՈՐԴ

մը համադրելի գներով իրականացվում է կոկնակի վերահաշվար-

ԵԿԱՄՈՒՏ

-

1) ֆիզիկական կամ իրավաբանա-

կան անձի եկամուտն է (մուտքերը) նախքան

դրա

ստացման հետ

կապված ծախսերը հանելը, 2) ապրանքների ն ծառայությունների իրացումից ստացված դրամական հասույթի ն դրանց արտադրության վրա կատարված նյութական ծախսերիտարբերությունն է: Այն հավասար է աշխատավարձի ն

զուտ

եկամտի (շահույթի) գումա177

րին, 3) հարկատուի համախառն եկամուտն է բոլոր աղբյուրներից` մինչե հարկերի վճարումը: Ներառում է ոչ միայն ընթացիկ, այլն անցած տարիների եկամտի վրա հիմնված աղբյուրներից հարկման

տարում ստացված եկամուտը: Եկամուտների շատ

ների գծով հարկերը կարող

են

պահվել աղբյուրի

ւին թողնելով մաքուր գումարը, 4) բոլոր

տեսակ-

հարկատո-

մոտ`

աղբյուրներից ստացված

եկամուտների ընդհանուր գումարն է, 5) արժեթղթերում կամ

ան-

պետական հիմնարկներն կող

ե հատ-

կացումների կատարումը: Համաձայն ՀՀ հարկային օրենսդրության, համախառն եկամուտը հարկային կամ հաշվետու տարում հարկատուի ստացած բոլոր եկամուտների հանրագումարն է կախ դրանց ստացման աղբյուրներից:

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

(ՀՆԱ) մակրոտնտեսաբնութագրում է երկրի տնտեսության բոլոր

ՆԵՐՔԻՆ

կան ցուցանիշ է,

որը

ԱՐԴՅՈՒՆՔ

ճյուղերում արտադրված ապրանքների

-

ու

ծառայությունների

ժեքը նախատեսված վերջնական սպառման, կուտակման ն

արտահանման համար: ՀՆԱ-ն

է երեք

հաշվարկվում

արտադրական, եկամուտների ձնավորման

ն

տացվում է որպես ապրանքների ն

Լ

զուտ

եկամուտների

ծառայությունների

ար-

եղանակով

տագործման (Ժժախսային):Արտադրական. եղանակով. ման

ան-

ՀՆԱ-ն.

ողջ

ս-

թողարկ-

միջանկյալ սպառման տարբերություն, կամ որպես '

օգ-

տնտե-

սության ճյուղերում ստեղծված ավելացված արժեքի հանրագու-

մար: Ընդ որում, հաշվարկվում րանքների

ն

րանքների

ն

են

ըստ

ճյուղերի ավելացված արժեքի ծավալները

հիմնական գներով, որոնք չեն ներառում

ներմուծման հարկերը, սակայն ներառում

են

ապապ-

հատկացումները: Շուկայական գներով ՀՆԱ-ի հաշվարկման համար անհրաժեշտ է ավելացնել ապրանքների ն ներմուծման զուտ (առանց լրացուցիչ հատկացումների) հարկերը: Ըստ եկամուտների ձնավորման աղբյուրների ներմուծման լրացուցիչ

արտացոլում է անմիջապես արտադրական գործընթացին մասնակցող միավորների, ինչպես նան համախառն ներքին արդյունքն

առնտրային կազմակերպությունների

կողմից

սպասար-

ստացած

սկզբնական եկամուտները: Եկամուտների օգտագործման եղա-

նակով (ծախսային) հաշվարկված համախառն ներքին արդյունքն իրենից ներկայացնում է ապրանքների ն ծառայությունների վերջնական սպառման ծախսերի, համախառն կուտակման տահանման

շարժ գույքում կատարված ներդրումների գծով եկամուտն է, որը

հաշվարկված է լրիվ տեսքով` մինչն հարկերի վճարումը

ոչ

տնային տնտեսությունները

ու

ն զուտ

ար-

թողարկված արտադրանքի,

ապ-

հանրագումար: ՇԱՀՈՒՅԹ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

-

րանքների, կատարված աշխատանքների

յությունների իրացումից

զուտ

ն

մատուցված

ծառա-

հասույթի (առանց անուղղակի հար-

կերի` ավելացված արժեքի հարկ

ակցիզային հարկ),

ն

ն

դրանց

կապված ծախսերի միջն եղած տարբերությունն է: Երբ զուտ հասույթի գումարի չափը գերազանցում է ծախսերին, արդյունքում

հետ

ստացվում է համախառն շահույթ, իսկ հակառակ դեպքում` վնաս: Վերջինիս գումարը «Ֆինանսական արդյունքների մասին» հաշ-

վետվությունում

ցույց

ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ

է տրվում փակագծերի մեջ:

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

1) ամփոփ հաշվապահական

հաշվետվություն է, որում ներառված

մայր

են

ն դուստր

ընկերութ-

յունների հաշվեկշիռները: Այն արտացոլում է ընկերության

ն

նրա

ընկերությունների ամփոփ ֆինանսական վիճակն ամբողջությամբ: «րկնակի հաշվարկից խուսափելու նպատակով հադուստր

մախմբված ուսշվեկշռից հանվում է ընկերությունների միջն փոխա-

դարձ (միջխմբային) շրջանառությունը: Համաձայն

ՀՀ

բանկային օ-

րենսդրության, այլ անձանց կանոնադրական կապիտալում (հիմնադրամում) բանկի մասնակցությունը

գերազանցելու 50օ6-ից

դեպքում, բանկը տվյալ անձանց հաշվեկշիռը միավորում է իր

հաշվեկշռում`

բանկի կողմից սահմանված կարգով, 2) ամփոփ հաշվետվություն է, որն արտացոլում է ընկեՀՀ

Կենտրոնական

րության ն նոա մասնաճյուղերի գործառնությունները:

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

տատումից

հետո

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

համայնքի ղեկավարը

տարման եռամսյակային

--

համայնքի բյուջեի

սահմանում

համամասնությունները,

հաս-

է բյուջեի կահաստատում

բյուջետային հիմնարկների պահպանման ծախսերի նախահաշիվ-

նի: Համայնքների բյուջեների վարչական մասը (վարչական

ները: Համայնքի ղեկավարը համայնքի բյուջեի կատարումն ապա-

ջեն) ներառում է համայնքներիբյուջեներին օրենքով իրավական այլ ակտերով ամրագրվող եկամուտները, այդ թվում` հարկային ե-

հովելու նպատակով. ա) համայնքի ավագանու հաստատած

տա-

րեկան բյուջեն եռամսյակային համամասնություններով ն բյուջե-

կամուտները

տային հիմնարկներիպահպանմանծախսերի տարեկան ն

նական տրանսֆերտները:

եռամս-

յակային բաշխմամբ հաստատված նախահաշիվները տրամադրում է համայնքի բյուջեի կատարման սպասարկումն իրականացնող

ՀՀ Ֆինանսների ն

էկոնոմիկայի նախարարության համապա-

տասխան տեղական գանձնապետական բաժանմունքին, բ)

ստո-

րագրում Է ֆինանսական փաստաթղթերը, գ) աջակցում է հարկային մարմիններին` համայնքի բյուջե հարկերի մուտքագրման գործում, դ) իրականացնում Է օրենքով սահմանված այլ լիազորութ-

յուններ:

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

ՂՈՒԹՅՈՒՆ

ժողովը

ՆԱԽԱԳԻԾ

տուրքերը,

ն

ոչ

հարկային եկամուտները,

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

պաշտո-

ՎԵՐԱՀՍԿՈ-

իրականացնում են համայնքի ավագանին, Ազգային կառավարությունը` օրենքով իրենց վերապահվածլիզո--

րությունների շրջանակներում: Համայնքի ավագանին համայնքի բյուջեի կատարման վերահսկողություննիրականացնումէ իր անդամի (անդամների) ն (կամ) աուդիտորական մասնագիտացված կազմակերպության միջոցով, ավագանու որոշած պարբերականությամբ, բայց ոչ պակաս` քան տարին մեկ անգամ:

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ն

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

Համայնքի բյուջեի կատարման պատասխանատուն համայն-

քի ղեկավարն է:

բյու-

ն

--

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

հիմնական սկզբունքներն

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

են`

ՍԿԶԲՈՒՆՔ-

համայնքի զարգացման ե-

հիմնախնդիրներիլուծման համար անհրաժեշտ ֆինանսական մի-

ռամյա ծրագրի հիման վրա համայնքային նշանակության հիմնախնդիրներիլուծման համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցների պլանավորումը, պահուստային հիմնադրամի ստեղծումը որ-

ջոցների պլանավորման հիման վրա: Համայնքի բյուջեի նախագի-

պես տվյալ տարվա համայնքի բյուջեում չկանխատեսված, ինչպես

ծը կազմում է համայնքի ղեկավարը` բյուջետային համակարգի

փոխառու միջոցների օգտագործմանվճարների (տոկոսների) գծով ծախսերի աղբյուրի ն կապիտալ ծախսերի ֆինանսավորման հիմնական երաշխիք, համայնքի բյուջեր հաշ-

--

այն կազմվում է համայն-

քի զարգացման եռամյա ծրագրով` տվյալ բյուջետային տարվա

միասնականություննապահովող բյուջետային գործընթացի կազմակերպման համաձայնեցվածսկզբունքների, բյուջետային դասակարգման, հաշվառման

ն

հաշվետվության միասնական մեթոդա-

բանության հիման վրա:

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐ

--

համայնքների բյուջեների

կառուցվածքը, տեղական ինքնակառավարմանմարմինների կողմից իրականացվողլիազորությունների ն դրանց ֆինանսավորման

համապատասխանության ապահովման անհրաժեշտությունից ելնելով, բաժանվում է հետնյալ բաղկացուցիչ մասերի` համայնքի բյուջեի վարչական

մաս

(վարչական բյուջե), համայնքի բյուջեի

հիմնադրամային մաս (հիմնադրամային բյուջե): Համայնքի բյուջեի բաղկացուցիչ մասերիցյուրաքանչյուրը պետք է հաշվեկշռված լի176

նան

վարկերի ն

այլ

վենշռվածությունը,ընդ որում յուրաքանչյուր բյուջետային տարվա համար համայնքի բյուջեով նախատեսված ծախսերի հանրագու-

մարը չպետք է գերազանցի տվյալ տերվա բյուջեով նախատեսված եկամուտների (մուտքերի) հանրագումարին, /սնայողականությունը, երբ կատարված ծախսին համապատասխանումէ դրան նյութական ակտիվների ձեռքբերումը, արդյունավետությունը,երբ ապահովվում է կատարված ծախսի ն համայնքի համար դրա օգտակարության միջն պատշաճ հարաբեհամարժեք նյութական

ն ոչ

րակցությունը, հավաստիությունը ե հստակությունը, որը հնարավորություն է ընձեռում ապահովել բյուջեի կատարման ն բյուջե177

տայինգործընթացի նկատմամբ

իրականացվող վերահսկողության ստեղծվեց երկարաժամկետվարկավորմանն մասնավոր փոխաարդյունավետությունը` բյուջեի հոդվածներիհիմքում դրվող ռություններիերաշխավորմանճանապարհով2-րդ համաշխարհահստակ հաշվարկների միջոցով,որապարակայնությունը, ահետո որն

պահովում է համայնքի բյուջեի ձեավորմանն կատարմանվերաբերյալհամայնքի անդամների

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ՐԱՄ

-

իրազեկությունը:

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱԴհամայնքիտվյալ տարվա բյուջեում չկանխատեսված, ինչ-

պես նան

մաս կատարվող հիմնադրամային հահատկացումների,

մայնքների բյուջեներիկողմիցվարկերին

այլ փոխառու միջոցների օգտագործման վճարների (տոկոսների) գծով ստանձնված պարտքային պարտավորությունների

կատարմանապահովման ֆինանսական աղբյուր է: Պահուստային հիմնադրամի միջոցներից համայնքիբյուջեում չկանխատեսված ծախսերի

գծով ֆինանսավորումն իրականացվում է համայնքի ավագանուորոշումներիհիման վրա:

ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆԲԱՆԿ այս

անվանումով հայտնիեն Վեն րակառուցման զարգացմանմիջազգային բանկըն նրա մասնաշյուղերը, Զարգացման միջազգային ասոցիացիանն Միջազգային -

ֆինանսական կորպորացիան: Այս երեք միջազգային ֆինանսական ինստիտուտներից յուրաքանչյուրն ունի Միավորված ազգերի կազմակերպության (ՄԱԿ-ի) ինքնուրույնմասնագիտացված հիմնարկության կարգավիճակ: Համաշխարհային բանկը(ՀԲ) ստեղծվել է Բրետոն Վուճի համաժողովում (1944թ.) ն սկսել գործել 1946թ.ից:Բանկիանդամները պարտադիր պետք է լինեն Արժույթի միջազգային հիմնադրամի (ԱՄՀ) անդամներ:ՀԲ-ի բարձրագույն մարմինըկառավարիչների խորհուրդնէ, որում

յուրաքանչերկիր ունի իր ներկայացուցիչը: Ձայները.որոշվում են ըստ ԱՄՀ-ում առանձին երկրներիքվոտայի:Օպերատիվ աշխատանքն իրականցնումէ 20 տնօրեններից բաղկացածտնօրինությունը, ընդ որում ամենամեծ քվոտայով երկրներիցյուրաքանչյուրըներկայացված է մեկականտնօրենով,իսկ մնացած 15 տնօրեններն ընտրվումեն մյուս երկրներիկողմից 2 տարի ժամկետով:ՀԲ-ն յուր

ԱրնմտյանԵվրոպայի տնտեսության վեյին պատերազմից րականգնմանըաջակցելու նպատակով:Հետագայում բանկն անցավ գլխավորապեսշուկայական պայմաններովվարկայինգոր-

ծառնություններին:Վարկերը տրամադրվումեն միայն կառավարություններինն կենտրոնականբանկերին երկրի տնտեսական

զարգացմանհամար նախատեսվածնախագծերի(ծրագրերի)ֆինանսավորմանհամար` պետության երաշխավորությանդեպքում: Դրանցօգտագործումըխիստ կենտրոնացվածէ ն կատարվումէ փուլերով՝նախագծիիրացմանըզուգընթաց:ՀԲ-ի վարկերիտոկոսադրույքները հաշվարկվում են` ելնելով կապիտալներիմիջազՀԲ-ի ռեսուրսներըգոյագային շուկաների տոկոսադրույքներից: նում են անդամ երկրների մուծումներից,ինչպես նան կապիտալ-

փոխառությունների միջազգայինշուկաներումպարտատոմսային ների(10-ից 30 տարիժամկետով) թողարկմանմիջոցովստացված

համարվումեն փոխառու միջոցներից:ՀԲ-ի փոխառությունները մեկը: մենաապահովվածներից

ՀԱՄԱՏԵՂ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

--

ա-

նմանատիպգործունեութ-

յան պայմանագրովերկու կամ ավելի անձինք (մասնակիցները) պարտավորվումեն միացնելիրենց ավանդներըն առանց իրավագործել համատեղ` շահույթ ստաբանականանձ կազմավորելու, նալու կամ օրենքին չհակասող այլ նպատակի հասնելու համար: գործունեությանհամար կնքված համատեղ Ձեռնարկատիրական են լինել միայն անպայմանագրիկողմերկարող գործունեության հատ ձեռնակատերերըն (կամ) առնտրայինկազմակերպություն-

ները: Մասնակցի ավանդ է համարվում այն ամենը, ինչ նա ներդնում է ընդհանուրգործում` ներառյալ դրամը, այլ գույքը, մասնա-

ու հմտություննեգիտականն այլ գիտելիքները, ունակություններն րը, ինչպես նան գործարարհամբավը ն գործարարկապերը:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

-

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԺՈՒՅԹ դրանք են. ա)

շրջանառությանմեջ գտնվող, ինչպես

նան

շրջանառությունից

հանվածկամ հանվող, փոխանակմանենթակա ՀայաստանիՀանրապետության դրամները ՀՀ Կենտրոնականճանկի բանկային տոմսերի (ռղթադրամների) տեսքով, ինչպես նան մետաղադրամները ե գանձատան տոմսերը, բ) ՀՀ բանկերի ն այլ ֆինանսավարԿայինկազմակերաությունների հաշիվներում առկա միջոցները արտահայտվածՀՀ դրամով, գ) ՀայաստանիՀանրապ լետության արժույթը որպես վճարձան օրինական մհջոց օգտագործելու մասին ՀՇ կառավարությանն Կենտրոնական բանկի կողմից օտարերկրյա պետության համապատասխան մարմինների հետ կնքված համաձայնագրերի հիման վրա տվյալ պետության տարածքում գտնվող բանկերի ն ֆինանսավարկային այլ կազմակերպություններիհաշիվներումառկա միջոցները` արտահայտվածՀՀ

դրամով:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ ՀԱՄԱբաղկացածէ պետականն համայնքների բյուջեներից:Պետական ն համայնքներիբյուջեները պետության ն. ինքնակառավարման մարմինների գործունեության իրականացմանհամար անհրաժեշտ դրամականմիջոցներիձնավորմանն ծախսման դրոշակի ժամանակահատվածի ֆինանսական ծրագրերնեն: ԿԱՐԳ

-

ՀԱՅՏԱՐԱՐՎԱԾ

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՊԻՏԱԼ

կանոնաղրական կապիտալ,որն ընկերության մասնակիցների կողմից հայտարարվում Է այն հիմնադրելիս ն ամրագրվումէ նրա Կանոնադրությամբ: Նախկինում հայտարարված Կանոնադրակ լյան կապհիհալն ամբողջությամբ համալրելուցհետո

-

)

ները Լկարող կիցները

մեօություն,որը1 ուք

Վ,

ընկերությանմասնպ'

հայտարարել կանոնադրական Կապոտաւհնող ւԱ է մա սաւ ։ հաստատվում նակիցների ԳԿԿ ըոդուսնո գոանուր յժողոեն Ւ:

ե

տն

կ

վո որոշմամբ: Այն օրենսդրությամբ սահմանված )

կարգովգրանցեմասնակիցները կարող են համալրելնոր հայտարարծ կաք ված կանոնադրալյան կապիտալըօրենքով սահմանված լուց

հետո

՝

տում:

՝

ժամկե-

ՀԱՆԿԱՐԾԱԿԻ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

-

այն անցկացվում Է նյութա-

կան պատասխանատու անձերի համար անսպասելի ժամկետներում անհրաժեշտությունից ելնելով. ՀԱՇԻՎ

1) գնորդի

-

ն

վաճառողի միջն պայմանագրային

ոա-

րաբերություններ են, որոնց համաձայս վճարումը կատարվելու է հաջորդ ժամանակաշրջանում: Առնտրական հարաբերություններում հաշիվ (ապրանքագիր) է անվանվում այն ապրանքային փաստաթուղթը. նունով

ն

վաճառողի կողմից դուրս

որը

է գրվում գնորդի ա-

հավաստում ապրանքի մատակարարումը կամ

յության մատուցումը, այսինքն` մեկ անձի

պարտքը

ծառա-

մյուսի

հան-

դեպ: Մասնագիտական ծառայություններ մատուցող անձը կարող է հաշիվ դուրս

գրել իր հաճախորդին կամ գնորդին: Օգտագործ-

վում են նան «բաց րը,

հաշիվ» կամ

հաշվով վարկ» տերմիննե-

«բաց

կախված այն բանից. պայմանագիրը կնքվել է առետրային

գնումները սպասարկելու սպառողական բանկերի կամ ֆինանսական կազմակերպություների

նպատակներով. թե առումով, 2)

կողմից կատարվող

բոլոր

գործառնությունների գրանցումն է

դրանց կատարման պահի դրությամբ (արտահայտված դրամով կամ արտարժույթով): Այդ գործառնություններնառնչվում են ակտիվների, պարտավորությունների,եկամուտների, ծախսերի կամ

հրավաբանական ն ֆիզիկական անձանց հաշիվներում ընթացիկ դրամական մնացորդի հետ: Հանդիսանում Է հաշվապահական հաշվառման համակարգերի մեջ տվյալների խմբավորման ն պահոմնակս պարտավորությունԱկտիվների,պար պանման հիմնական միավորը:: Անտիվների, ն ների սեփական կապիտալի յուրաքանչյուր տեսակին համապա:

տասխանում է իր ոաշիվը: Կրկնակի գրանցման համակարգում (աջ) ձ կրեդիտային (աջ) մասեր: հաշիվներն ունեն դեբետային (ճախ) Կն կրեդիտային երում Հաճախ հաշիվը պատկեր

բաժանում

են

աջ

ու

են «1»

տառի

ի տեսքով, քանի

որ

ձախ մասերի, որոնց վերնում ընդգծու

էջը

հաշվի անվանումը: Մուտքը գրանցվում է մի սյունակում, ելքը մյուսում: Հաշիվները կարող են վարվել գրավոր ձնեով`հաշվապա|

հական գրքում, առանձին քարտի վրա կամ համակարգչում` տեԼ50

ղեկատվության մագնիսական կրիչի վրա: Գոյություն ունեն

Ազատ համապատասխան: կություններին

ցպա-

այլ թե քարտարկողում,

հանջ, ժամկետային, համատեղ, հավատարմագրային կառավարման, հատուկ. հաշվարկային, ընթացիկ նայլ րը

պատասխանատու

են ոչ

թղթապանակներում: առանձին

նպաստում են. տնտեսավարող հաշվառմանը.նրանց սուբյեկտներիտնտեսականգործունեության ն ոչ ընթացիկ տակ եղած միջոցների (ընթացիկ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

հաշիվներ: Հաշիվնե-

վարելու գծով վարչական պարտականությունները կատարում

է հատուկ անձը, որը

թերթերը պահվում

գործառնութ-

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

-.

դի միջն փոխհարաբերություն է, որի դեպքում ընկերությունն իր

ենթակայության ն աշխատանքիծավալը ոակտիվճերի)մեծությունը: կատարված լինում են երեք տեոոշեւուն` Հաշվային չափիչները հիմնականում ն որոնց միջոցով սակի` բռական. աշխատանքային դրամական, տնտեսական միջոցների (ակբնութագրվումԷ տվյալ սուբյեկտի այլե որակաոչ միայն քանակական. տիվների) ն գործընթացների

գրանցված ներկայացուցչությունների միջոցով գործում է որպես

կան կողմերը:

է հաշվով

յունների համար, 3) ներդրողների շրջանում տեղաբաշխելու

հա-

մար արժեթղթերի համատեղ ձեռք բերման կապակցությամբ կողմերի միջն ֆինանսական

պայմանագրային

Լ.

հարաբերություն-

ներն են, 4) բրոքերային, դիլերային ընկերության

արժեթղթերի

առք

ու

վաճառքի գծով գործակալ

նրա հաճախոր-

ն

պատշաճ ձեով կազմված,

ՀԱՇՎԱՅԻՆ ՌԵԳԻՍՏՐՆԵՐ

հիման վրա ստուզված, հաստատված ն մշակված փաստաթղթերի արտացոլվումեն կատարձնի աղյուսակներեն, որոնցում Ըստ ձնի դրանք ստորավող տնտեսական գործառնությունները: ն ա-

իրականացնում

Կ

-

է հաձապատասխան կառավարչական հսկողություն: ՀԱՇԻՎ

ՖԱԿՏՈՒՐԱ

-

ֆինանսական փաստաթուղթ է,

վկայում է ապրանքների կամ ցուցաբերվող ծառայությունների տակարարման մասին: Այն լրացվում րարի, վաճառողի կողմից գնորդի

ն դուրս

ծառայության

կւս-

ն

են

կող-

հասցեները, ապրանքների (աշխատանք-

ների, ծառայությունների) Ճշգրիտ անվանումը, գինը, քանակը այլն: Հաշիվ ֆակտուրան համարվում է հաշվարկներ

ն

ն

վճարում-

ներ կատարելու հիմք:

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

ԴԱԿՈՒԹՅԱՆ

-

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄՆ

ԸՍՏ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ֆինանսական, կառավարչական ԱԶԱՏ

ԹԵՐԹԵՐ

-

ն

ԲՈՎԱՆ-

արտահաշ-

են:

են ն

են:

դրանց միջոցով ձեակերպվում գործընտնտեսավարող սուբյեկտներիկողմից իրականացվող

ՀԱՇՎԱՅԻՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

են

հաշվային ռեգիստրների

ձնե-

օգտագործվում

ղեկագրեր: Նրանք կարող

են

են

որպես օրագիր-օրդերներ

ու

տե-

ունենալ տարբեր կառուցվածք`

զա-

նազան հաշիվներում կատարվող գրանցումների

-

ու գործառբազմաբնույթ թացներումտեղի ունեցող բազմաթիվ նշվում են դրանց կատարման նություններ: Այդ փաստաթղթերում քանակականու արժեու ժամանակը, բովանդակությունը

ինչպես քային ցուցանիշներով,

իրականացվումեն

նան

այն անձինք, որոնց միջոցով

Փաստաթղթ գործառնո: թյունները:

այդ

նրանց ստորագրությունները: են, հաշվային ռեգիստրներիձներից

ՀԱՇՎԱՅԻՆ ՔԱՐՏԵՐ

նշվում

րից են, որոնք ի տարբերություն հաշվային քարտերի, ավելի մեծ

չափսերի

վում -

տեղն

վեկշռային հաշվառման հաշիվներն

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

մատյանների, քարտերի բաժանվում են հաշվապահական ձեով ն արտաքին տեսքով տարբերզատ թերթերի. որոնք իրենց

Է գրվում մատակա-

տարվող աշխատանքի գծով: Այդ փաստաթղթում նշվում ու

մա-

տեսակի անունով յուրաքանչյուր

ապրանքի (ապրանքախմբի), ցուցաբերվող մերի անվանումներն

հստակ

որը

են նան

--

Գրանցումներիժամանակ կարող

որոնք ունեն աղյուսակի տեսք: ձնով ն դրանցումկաեն տեղադրվել ու դասավորվելցանկացած ու մեքենայացպատճենահան տարել ոչ միայն սովորական,այլե

առանձնահատ-

Լ82

ված գրանցումներ: Դրանք պահվում են հատուկ պատրաստված քարտարկղերում` օգտագործումըհեշտացնելու նպատակով:

ՀԱՇՎԱՆՑՈՒՄ

ապրանքների,արժեթղթերի ն մատուցված ծառայություններիդիմաց անկանխիկհաշվարկներիհամակարգէ, որը

-

հիմնված է պահանջների ու պարտավորություններիփոխա-

դարձ մարման (հաշվանցման) վրա: Հաշվանցման նպատակն է փոխադարձպարտքերի կրճատումը, հաշվարկների արագացումը

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՊԼԱՆ

-

նույն

տնտեսական գորկազմակերպություններում ծառնությունների միանման ձնակերպումն ապահովելու նպատակով, տարբեր տեսակի հաշվապահական հաշիվների (ակտիվա-

համակարգի բոլոր

հիման վրա կազմված մի յին, պասիվային,ակտիվա-պասիվային) պլան է, որտեղ ծածկագրերիհերթականությամբլուսաբանվում են

ն

յուրաքանչյուր հաշվի բովանդակությունը:Հաշվային պլանն ըստ տնտեսականբովանդակությանկազմվածէ հաշիվների դասերից, հաշիվների խմբերից. առաջինկարգի հաշիվներից (սինթետիկհա-

տուկ հաշվանցմանկազմակերպությունների՝ հաշվարկայինկենտ-

շիվներ) ն երկրորդկարգի հաշիվներից (ենթահաշիվներ):

վճարային միջոցներիխնայողությունը:Կարող է լինել երկկողմ ն բազմակողմ: Հաշվանցումն իրականացվումէ բանկերի կամ հա-

րոնների, պալատների,տների միջոցով: Առավել տարածված են երկկողմ հաշվանցումները: Կախված մարման եղանակից, ստորաբաժանվում են փոխարկվող մնացորդով (մնացորդը ամբողջությամբ կամ մասամբ մարվում է ոսկով կամ ազատ փոխարկելի

արտարժույթով)ն ոչ

փոխարկելի մնացորդով հաշվանցումների

(մնացորդը ծածկվում է ապրանքներիմատակարարումներով):2) ֆինանսական ոլորտում` տարածքային հաշվարկների կենտրոնի

(կենտրոնների) անդամների միջն շրջանառվող կան միջոցների գծով դրամիընդհանուր շարժը:

բոլոր

ֆինանսա-

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՁԵՎԵՐ

ընթացիկ հաշվա-

--

ռումը կազմակերպելուն վարելու համարկիրառվողհաշվային ռեգիստրներիու նրանց միջն գոյություն ունեցող փոխադարձկապի մի որոշակի համակարգէ: Հաշվառմանպրակտիկայումկիրառվել

հետնյալ ձները` մայր մատյանային, մեմորիալ-օրդերային,օրագրա-օրդերային, աղյուսակա-պերֆոքարտային,իսկ այժմյան

են

հաշվառման պայմաններում`համակարգչային-ավտոմատացված ձնը: ՄԵԹՈԴ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

-

այն փաստարղ-

ՀԱՇԻՎ -- տնտեսավարողսուբյեկտի միատեսակ բովանդակությամբտնտեսականմիջոցների, դրանց կազմավորմանաղբյուրների, տնտեսական գործընթացներիու դրանց ֆինանսական հետնանքներիընթացիկ հաշվառման միջոց է, որը հաշվապահականհաշվառման մեթոդի կարնորագույնտարրերից

թավորման

մեկն է:

հիմնարկութկազմակերպությունների, ների (ձեռնարկությունների, յունների, ընկերություններին այլ տնտեսությունների) տնտեսա-

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

Ըստ

հաշվառման օբյեկտի տնտեսագիտականբովանդա-

կության, հաշվապահական հաշիվները լինում են ակտիվային, պասիվային ն ակտիվա-պասիվային,իսկ ըստ ձնի հաշվապահական հաշիվը երկկողմ աղյուսակ է, որի ձախ կողձը կոչվում է դեբետ, իսկ աջ կողմը կրեդիտ: Հաշվապահականհաշիվներն ըստ

նշանակմանն

կառուցվածքի դասակարգվումեն` հիմնական,կարգավորող, գործառնական, ֆինանսահետնանքայինն արտահաշվեկշռային հաշիվների:

ն

գույքագրման, հաշվապահական հաշիվների

ն

կրկնակիգրանցման,գնահատմանու կալկուլացիայի,հաշվապահական հաշվեկշռի ն հաշվետվություններիուսումնասիրմանամէ: բողջականությունն

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

տնտեսավարող սուբյեկտ-

--

կան միջոցների (ակտիվ), դրանց կազմավորման աղբյուրների (պասիվ) ու դրանցով կատարվող տնտեսական գործընթացների

փաստաթղթայինհիմնավորվածհաշվառումն է:

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

հաշվեկշռային հաշվետկառուցվածքիերկկողմանիաղյուսակ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

վություն (ձն Խ/01),որն ըստ

-

արժեքային արտահայտությամբ.որի ձախ մասը (ակտիվ) որնիտնտեցե ժամանակաշրջանի պահի դրությամբ արտահայտում է ու տեղասավարող. սուբյեկտի տնտեսական միջոցների կազմն է

բաշխումը, իսկ

աջ

մասը (պասհս)

այդ

տնտեսական միջոցների

սկզբում, դրանց կազմի վրա նշվում է տնտեսավարող սուբյեկտի

անվանումը, մատյանի անվանումը է

ն

վերջին էջի վրա

ն

տարեթիվը: Այն էջակալվում

է տրվում. մատյանի օգտագործման

ցույց

նպատակը, որը հաստատվում է գլխավոր հաշվապահի րությամբ

տնտեսավարող սուբյեկտը պետթէ

կան արժեքների հաշվառման գրքերի

իր տրամաղոութան

տաս

Ու-

կազմավորմանաղբյուրների գուսարին համապատասխան տնտեսական միջոցներ: Հաշվեկշռի ցուցանիշները կազմվում ել հաշվապահականհաշվառման տվյալների հիման վրա: Ըստ հաշվապահականհաշվառման գործող ստանդարտների. հաշվեկշիռը բաղկացած է հինգ բաժիններից, ընդ որում, ըստ ակտիվի ոչ ընսեթացիկ ակտիվներ ն ընթացիկ ակտիվներ, իսկ ըստ պասիվի ն ընթացիկ փական կապիտալ, ոչ ընթացիկ պարտավորություններ

նենա

պարտավորություններ:

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

-

նակահատվածում(ամսում, եռամսյակում, տարում): Կազմվում է հաշվապահականհաշվառման տվյալների հիման վրա:

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՁԵՎԱԿԵՐՊՄԱՆ

--

կազմ-

տնտեսավարող սուբյեկտի հաշվապահությունում տար6բեր տեսակի տեղեկանքների, տեղեկագրերի, ամփոփոգրերի նով կամ այլ փաստաթղթերովընդգրկված տնտեսական գործառվում

են

նությունների ձեակերպման նպատակով: Այդպիսի փաստաթղթերից են` հիմնական միջոցների ամորտիզացիոնհատվացումների հաշվարկման տեղեկագրերը, հայտնաբերվածսխալներն ուղղելու համար կազմվող տեղեկանքները ն այլն:

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՄԱՏՅԱՆՆԵՐ

--

հաշվային ռեգիստրների

ձներից են, որոնցում կատարվում են տնտեսական գործառնությունների գրանցումներ թեսինթետիկ. ն թե անալիտիկ հաշիվների վերաբերյալ: Մատյանները բացվում են յուրաքանչյուր տարվա |86

ՀԱՇՎԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ

1) դրամական միջոցների

--

ն

ն

նյութա-

տեղեկագրերի վարումը

փաստաթղթավորման որոշակի կանոնների

ն

ձների պահպան-

մամբ: Հաշվապահությունը առավել լայնորեն տարածված է ձեռ-

նարկություններում,կազմակերպություններում, ֆիրմաներում, կայն կարող է կիրառվել

նան

սա-

ընտանիքում, երկրի մասշտաբով:

Հաշվապահությունը կազմակերպության ինքնուրույն առանձնացված ստորաբաժանում է

չի կարող մտնել կազմակերպության

ն

մյուս ստորաբաժանումների մեջ: Սովորաբար ղեկավարում է

գլխավոր հաշվապահը: Հաշվապահությունը պարտավոր է կազ-

ցուցանիշներիհամիջոցների վիմակարգ է, որը բնութագրում է կազմակերպության գործունեությունըորոշակի ժամաճակը ն ֆինանսատնտեսական

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ստորագ-

կազմակերպությանկլոր կնիքով:

հանկազմավորմանաղբյուրները: Հաշվեկշռի ակտիվի ն պասիվի րագումարներն իրար հավասաո են լինելու. քանի ոռ տվյա.

ու

մակերպել ն վարել ամբողջ հաշվապահական հաշվառումը, կազմել ֆինանսական հաշվետվությունները, վերահսկել

բոլոր

տնտե-

սական գործառնությունները դրանց օրինականության ն տնտեսական նպատակահարմարության տեսակետից, իրականացնել հսկողության նախահաշվային ն ֆինանսական կարգապահության պահպանման նկատմամբ ման

ն

այլն, 2) հաշվապահական հաշվառ-

վարում:

ՀԱՇՎԱՐԿԱ-ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ

-

բանկերի

ն

ֆինանսավարկային հիմնարկությունների միջոցով տարբեր միջն փոխադարձ ձեռնարկություններիու կազմակերպությունների այլ

հաշվարկների սպասարկումնէ: Հաշվարկադրամարկղայինսպասարկման մեջ մտնում են բանկի հետնյալ գործառնությունները՝ հաճախորդի համար հաշվարկային հաշվի բացումը, նրա հաշվին մուտքագրվող միջոցների հաշվեգրումը, հաճախորդի հաշվում

բո-

միջոցների պաշտպանվածությանապահովումը, հաշվում եղած միջոցները տնօրինելու համար հաճախորղի կարգադրությունների կատարումը, հաճախորդի հաշվում եղած միջոցների լոր

է57

սահմաններում նրան կանխիկ դրամական միջոցների տրամաղրումը, բանկի կողմից սահմանված սակագներին համապատասխան հաշվում եղած միջոցների սկատմամբ տոկոսների հաշվեզ-

րումը այլն: ն

ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

հաշիվներն օգտագոր:-

այս

-

կազմակերպություններկամ տնտեսա վ'սեն մտնում միսրող սուբյեկտներ փոխոարաբերություններիմեջ յանց միջն ապրանքանյութականարժեքների տեղաւիոխման. դոամի կանխիկվճարման, անկանխիկ փոխանցումներին այլ տեսակի վում են, երբ տարբեր

ժամանակ` Հաշվարկային հաշիվները լինում գործառնությունների են՝ ակտիվային, պասիվային ն ակտիվա-պասիվային:

ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

1) տոկոսադրույք, որով (զեղչում են) մուիհակները

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

--

առնտրային բանկերը հաշվառում դրամականշուկայում: Զեղչի գումար

են -

մուրհակի գումար

զեղ-

չատոկոս մարմանը մնացած օրերի թիվ, 2) տոկոսադրույք, որով կենտրոնականբանկը պատրաստ է հաշվառել կամ վերահաշվա2

վարկեր տրամադրել առետրային բանկերին: Այն նպաստում է դրամավարկային կարգավորման գործընթացին: ռե

առաջնակարգ

ՀԱՇՎԵԿԵՌԱՅԻՆ

մուրհակները

ԱՐԺԵՔ

--

կամ

1) որնէ ակտիվի կամ պասիվի

կազմակերպությանհաշվեկշռի, 2) ակտիվի արժեքն է, որպես երկարաժամկետակտիվի սկզբնական արժեք կուհաշտակված մաշվածքը հանելուց հետո: 3) կազմակերպության ընդվեկշռային արժեքն է, զուտ ակտիվները (կազմակերպության արժեքն է

ըստ.

հանելուց հետո). հանուր ակտիվները պարտավորությունները փական կապիտալը, 4) բաժնետոմսերի հաշվեկշռային արժեքն է, սե-

որը որոշվում է կազմակերպությանհաշվառման փաստաթղթերի հիման վրա կազմակերպությանընդհանուր ակտիվների ն ընդհատարբերությանը ավելացվում է արնուր պարտավորությունների

տոնյալ բաժնետոմսերի լուծարային արժեքը, ստացված գումարը շրջանառության մեջ գտնվող սովորական բաժնետոձմսերիթվի

վրա բաժանելիս ստացվում Է սովորական բաժնետոմսերի հաշվեկշռային արժեքը:

ՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

--

նախատեսված

կերպության ակտիվների, սեփական նապիտալի

կազմա-

պարտավո-

րությունների հաշվառման համար: Յուրաքանչյուր հաշվետու մանակաշրջանի վերջում հաշվապահական ձաշվեկշռում ցոլվում

են այս

հաշիվների (դեբետային

ժա-

արտա-

կրեղիտային) ձնացորդ-

ն

ները:

ՀԱՇՎԵԿՇՌԻ

լիս, են

որ

ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄ

--

հավասարում, որը ցույց է

տա-

կազմակերպության ընդհանուր ակտիվները ձնավորվում

ընդհանուր պարտավորություններից ն սեփական (ընդհանուր)

կապիտալից: Ընդհանուր ակտիվներ

րություններ

Ւ

ՀԱՇՎԵԿՇՌՈՒՄ

դրանք կախված կությունից չորս

ն

ընդհանուր պարտավո-

-

սեփական կապիտալ: ՏԵՂԻ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

տնտեսական գործառնությունների բովանդա-

են

իրենց

ՈՒՆԵՑՈՂ

հետ

հաշվապահական հաշվեկշռում բերում

են

տիպի փոփոխություններ` ակտիվային, պասիվային, ակտի-

վա-պասհվային ավելացումով

ն

ակտիվա-պասիվային նվազեցու-

մով: Ակտիվայինի դեպքում փոփոխություն է առաջանում միայն հաշվեկշռի ակտիվում, այսինքն` կատարված գործառնության գումարի չափով ակտիվի մի հոդված ավելանում Է, իսկ մի ուրիշ հոդված` նվազում: Վերջնական արդյունքում հաշվեկշռի ընդհանուր գումարը

մնում

Է անփոփոխ

ն

ակտիվի

միաժամանակ պահ-

պանվում Է նրա հավասարությունը պասիվի հանրագումարի հետ: Ի տարբերություն ակտիվայինի, պասիվային փոփոխության դեպքում տնտեսական գործառնությանը ձասնակցում

վային հաշիվներ,

ե

են

միայն պասի-

պահպանվում է նույն օրինաչափությունը,

այ-

սինքն` միննույն գումարի չափով պասիվի մի հոդված ավելանում է, իսկ մի այլ հոդված` նվազում, պահպանելով հաշվեկշռի պասի-

վի ընդհանուր գումարը նախկինի չափով: Ակտիվա-պասիվային

ավելացումով կամ նվազեցումով փոփոխության դեպքում սական գործառնությանը մասնակցում

ն

են

են

տնտե-

ինչպես ակտիվային,

այնպես էլ պասիվային հաշիվներ: Նայած գործառնության բովան-

դակությանը, հաշվապահական հաշվեկշռի ակտիվի

պասիվի

ու

համապատասխան հոդվածներում միաժամանակ կատարվում է

ավելացում կամ նվազեցում, ռի ակտիվի կում

ն

ն

վերջնական արդյունքում հաշվեկշ-

պասիվի հանրագումարները միաժամանակ ավելա-

կամ նվազում են միննույն գումարի չափով:

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

յուրաքանչյուրում

աղյուսակների համակարգ է, որոնցից ամփոփվում է ընթացիկ հաշվառման մեջ ար-

տացոլված տնտեսական գործունեության որնէ ցուցանիշ

ն

այն

ներկայացվում է կառավարման որոշակի մարմիններին (համապատասխան նախարարություններին, հարկային տեսչություններին

ն

այլն). որոնց օգնությամբ կառավարվում, կարգավորվում

վերահսկվում է տնտեսավարող սուբյեկտների

ու

ն

առանձին օղակ-

ների գործունեությունը:

ՀԱՇՎԵՏՈՒ

ԱՆՁ կազմակերպությանաշխատակից կամ կա-

ռավարման մարմիններում ներգրավված անձ, որին գործուղման կամ որոշակի նպատակներով կազմակերպության անունից վճարումներ կատարելու համար տրվել է կանխիկ դրամ: -է տալիս մասնակցեՀԱՍԱՐԱԿ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԵՐ

իրավունք

լու

բաժնետիրական ընկերության կառավարմանը, շահաբաժնի

(դիվիդենտի) ստացմանը, որի չափը որոշվում Է բաժնետերերի

ժողովում` հաշվետու ժամանակաշրջանի ավարտից

ն

ընկերութ-

յան գործունեության ֆինանսական արդյունքները որոշելուց ՀԱՍԱՐԱԿ տում

ՄՈՒՐՀԱԿ

-

գրավոր փաստաթուղթ է.

որը

հետո:

հավաս-

է մուրհակ տվողի (մուրհակլատուի) որեէ բանով չպայմանա-

վորված պարտավորությունը մուրհակում նշված ժամկետում

նո-

րոշված տեղում որոշակի գումար վճարել մուրհակը տիրապետո-

ղին: Այդպիսի մուրհակին մասնակցում տվողը.

որը

երկու

անձ

մուրհակ

պարտավորվում է ուղղակիորեն, առանց որնէ պայմա-

նի վճարել իր կողմից տրված մուրհակը

են

ն

առաջին ձեռք բերողը

(ուրհակի

տորապետողը). որհն պատկանում է մուրհակի դիմաց վճարը ստանալու իրավունքը: ՀԱՍԱՐԱԿ

ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

ներկայցնողի այն արժեթուղթն է, որը հավաստում: Է ապրանքային պահեստի կողմից ապրանքն հ պահ ընդունելը: Գրավի տեսակներն են` գրաՎականը, գրավատուն հանձնված գույքի գոավը, ըրավունքների դրավը, դրամական միջոցնեոի գրավը, կոշտ գրավը, շրջանառության մեջ գտնվող ապրանքների գրավը, հիփոթեքը:

ՀԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ

ՎՃԱՐ

--

ըստ

օրենքով նախատեսված չափեժամկետներում վճարողների (ֆիզիկական, իրավաբանական անձինք ե իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունների)կողմից պետական բյուջե վճարվող ավելացված արժեքի հարկին ն (կամ) շահութահարկին (եկամտահարկին) փոխարինող պարտադիր ն անհատույց հաստատագրվածվճար ե: Վերջինիս հարկվող օբյեկտ են համարվում գործունեության հետնյալ տեսակները. առետրի իրականացման վայրի կազմակերպման ն. հանրային սննդի ոլորտում իրականացվող գործունեությունները, ավտոտրանսպորտայինն ավտոկանգառների գորօունեությունները, արտարժույթիառքու վաճառքի գործունեութրով

--

նե

յունը, խաղատների, վիճակախաղերիկազմակերպձան ն նատոպ գործունեության տեսակներ:

ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ

ԾԱԽՍԵՐ

այլ նմա-

կատարվող այն ծախսերն են, որոնք Սախված չեն արտադրության ծավալների մեօությունից: Այդ ծախսերին են վերաբերվում ժաճանակավարձովաշխատողների աշսատավարծը` սոցիալական ապահժվագրության հատկացումռերով, շենքերի ամորտիզացիոն հատկացումները, լուսավորութ-

յան, ջեռուցման, շենքերի նորոգման ն այլ ծախսերը: ՀԱՍՈՒՅԹ

եկամտի այն մասն է, որն առաջանում է սովորական գործունեության ընթացքում նս արդյունք է տարբեր տեսակի վաճառքներից, գանձույթների,տոկոսների, շահաբաժինների ն ռոյալթիների: -

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՎԱՔՄԱՆ-ԲԱՇԽՄԱՆ

--

օգտագործում են ար-

տադրության կամ շինարարության ընդհանուր բնույթ կրող ծախսեհամար: Այդպիսի ծախսերն ամբողջ հաշվետու

հաշվառելու

րը

ժամանակաշրջանում հավաքվում վի դեբետում

հավաքման-բաշխման հաշժամանակաշրջանի վերջում բաշխելով ըստ

ն այդ

պատկանելության, փոխանցվում

են

են

համապատասխանհաշիվնե-

րին` դրանցից յուրաքանչյուրին վերաբերող չափով: Հաշիվների այս խմբին են պատկանում` օրինակ, «Վարչական ն ընդհանուր այլ

ծախսեր», «Գործառնական այլ ծախսեր» հաշիվները: Հավաք-

ման-բաշխման հաշիվները մնացորդ չեն ՀԱՐԿ

-

հաստատուն

րում ֆիզիկական

ն

րից պետական

ն

չափերով

ու

ունենում:

սահմանված ժամկետնե-

իրավաբանական անձանցից

ու

վճարողնե-

այլ

հասարակական կարիքների բավարարման

նպատակով գանձվող պարտադիր

ու

անհատույց վճար է,

որը

մուծվում է պետական բյուջե:

ՀԱՐԿԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

--

կարելի է քննարկել երկու կտրվածքով.

1) ձեռնարկչատիրականհարկային ռիսկ,

որը

կապված է հարկա-

յին քաղաքականության հնարավոր փոփոխությունների (նոր հար-

կատեսակների առաջացում, հարկային արտոնությունների կրճատում

կամ վերացում

ն

այլն), ինչպես

փերի մեծության փոփոխության հետ,

նան

հարկային

դրույքաչա-

2) պետական հարկային

ռիսկ, երբ հարկային քաղաքականության փոփոխության արդյունքում կարող են կրճատվել պետբյուջե մուտքագրվող գումարները:

ՀԵՋԱՎՈՐՈՒՄ

(ԿՈՐՈՒՍՏԻՑ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒՄ) երկու միմ-

յանց հակադիր միաժամանակյա գործարքների (առք

ու

վաճառք)

կնքումը, որոնց նպատակն է հումքի, արժեթղթի կամ արտարժույթի գների

Կատարվում է

տատանումների չեզոքացումը: (ֆորվարդային, ֆյուչերսային) շուկայում

ապագա

ժամկետային

արժեթղթի կամ արտարժույթի

ֆյուչերսային

հումքի,

պայմանագրերի

կնքման կամ օպցիոն ձեռք բերելու միջոցով: Օրինակ, գնելով որնէ ապրանք, այն միաժամանակ վաճառում է որպես ֆյուչերս կամ օպցիոն:

ՀԵՏ

ԿԱՆՉՎՈՂ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

համարվում է այն ակրեդի-

--

տիվը, որն էմիտենտ բանկը կարող է փուիոխել կամ վերացնել

ա-

ռանց միջոցներ ստացողին նախապես տեղյակ պահելու (ծանու-

ցելու): Ակրեդիտիվի

հետ

կանչելը էմիտենտ բանկի համար որնէ

պարտավորություն չի ստեղծում միջոցներ ստացողի հանդեպ: Կատարող բանկը պարտավոր է վճարել կամ

այլ

կանչվող ակրեդիտիվով

հետ

գործառնություններ կատարել, եթե դրանց կա-

տարման պահին ծանուցում չի ստացել ակրեդիտիվի պայմանների փոփոխության կամ վերացման մասին: ՀԵՏ

տիվը,

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

ՉԿԱՆՉՎՈՂ

որը

համարվում է այն ակրեդի-

-

չի կարող վերացվել կամ փոփոխվել առանց միջոցներ

ստացողի համաձայնության: էմիտենտ բանկի խնդրանքով ակրե-

դիտիվային գործառնությանը մասնակցող կատարող բանկը կարող է հաստատել հետ չկանչվող ակրեդիտիվը (հաստատված ակրեդիտիվ):

հաստատումը նշանակում է էմիտենտ բանկի

Նման

պարտավորութւան հանդեպ կատարող բանկի կողմից ակրեդիտիվի պայմաններին համապատասխան իրականացնելու լրացուցիչ ստանձնում:

պարտավորության

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԱՅԻՆ

առաջանում

են ոչ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

-

այն հաշիվներն են, որոնք

միայն տնտեսավարող սուբյեկտին ամրացված

կազմավորման տարբեր աղբյուրներից ն միջոցներից, այլ զուտ շահույթի բաշխումից: Այս հաշիվներին են պատկանում կանոնադրական (բաժնեհավաք) կապիտալը, պահուստային ն լրանան

ցուցիչ կապիտալները

վային են,

ե

ե

այլն: Նշված բոլոր

հաշիվներն էլ պասի-

դրանցում. համապատասխան գումարների ավելա-

ցումները գրանցվում են կրեդիտում,

իսկնվազեցումները`

դեբե-

տում:

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

--

համարվում է քաղաքացիների

ե

(կամ) իրա-

վաբանական անձանց կամավոր գույքային վճարների հիման վրա ստեղծված

ն

անդամություն չունեցող կազմկերպությունը,

որը

հե-

տապնդում է սոցիալական, բարեգործական, մշակութային, կրթական կամ

այլ

հանրօգուտ նպատակներ: Հիմնադիրների (հիմնադի193

րի)

հիմնադրամինհանձնած

գույքը

հիմադրամի սեփականութ-

յունն է: Հիմանդրամն այդ գույքն օգտագործում է իր կանոնադրությամբ սահմանվածնպատակներով: Հիմնադրամըպարտավոր է ամեն

տարի հաշվետվությունհրապարակել իր գույքի գործման մասին:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԱԿՏԻՎՆԵՐ

են

-

օգտագործել

օգտա-

ակտիվներ,որոնք նախատեսվում

ձեռնարկատիրականգործունեության մեջ որոշակի ժամանակաշրջանի ընթացքում, ի տարբերությունշրջա-

նառու

(սպառվող) ակտիվների: Այս ակտիվներն օգտագործվում են ապրանքներին. ծառայությունների ստեղծման նպատակովն նախատեսվածչեն, առնտրային գործունեությանընթացքում, վերավաճառքի համար: Ճյուղերի մեծ մասում հիմնական

ակտիվներին են վերաբերում հողը, շենքերը, արտադրական շինությունները,մեքենաները,սարքավորումները,փոխադրամիջոցները, կահույքը ն այլն: Գտնվելով դիլերների մոտ, թվարկվածակ-

տիվները հանդիսանումեն շրջանառվողկապիտալ:ԱՄՆ հարկային օրենսդրությամբ հիմնական ակտիվներ են համարվում նան արժեթղթերում ներդրումները:Հիմնական ակտիվների վրա կատարված ծախսերըդրանց ծառայությանսպասվող ժամկետի ըն-

թացքում աստիճանաբարդուրս

են

գրվում

շահույթից` հաշվեկշռային արժեքից տարեկան հանումների ն դրանց ամորտիզացիոն մասհանումների վերագրելու միջոցով: Հիմնական ակտիվներնանվանվում են նան հիմնականմիջոցներ:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ԿՈՒՏԱԿՈՒՄ

իրենից ներկայացնումէ ռեզիդենտ-միավորների կողմից ապագայում նոր եկամտի ստեղծման համար միջոցներիներդրում հիմնականկապիտալի օբյեկտներում արտադրության մեջ դրանք օգտագործե-

լու

--

ճանապարհով:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

չորս

ենթախմբի` գույք-նյութական, դրամական,

հաշվարկայինն հիմնադրամային:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

են, այդ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ընթացիկակտիվների մի մասն թվում` շենքերը, կառույցները, մեքենաներն ու սարքավո--

ոչ

րումները (բանվորական ն ուժային մեքենաներն ու սարքավորումկարգավորիչ փորձասարքերնու հարմարանքները,

ները, չափիչ

ն

լաբորատոր

սարքավորումները, հաշվողական տեխնիկան), փո-

խադրամիջոցները ն հիմնական միջոցների այլ տեսակները: Հիմ-

նական միջոցների մեջ

են

ներառվում նան պետական ն

վոր հատվածների կազմակերպություններիբոլոր

ջոցները, ինչպես

նան

մասնա-

հիմնական մի-

ֆիզիկական անձանց սեփականության ի-

րավունքով պատկանողհիմնականմիջոցները:Այդմիջոցների մեջ ներառվում

են

բնակելի տները, բնակչության անձնական օժան-

դակ տնտեսությունների, ինչպես նան գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսությունների(տնտեսական շենքեր, բազմամյա տնկիներ, բանող ն մթերատու անասուններ, գյուղտեխնիկա) հիմնական միջոցները:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՆՈՐՄԱՏԻՎՆԵՐ

-

կենտրոնա-

կան բանկի կողմից բանկերի գործունեությանկարգավորմանհիմնական չափանիշներն են: Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության, կենտրոնականբանկը բոլոր տեսակի բանկերի համար մանում

սահ-

է հետնյալ հիմնական տնտեսական նորմատիվները. ա)

կանոնադրակւսն կապիտալի (հիմնադրամի) նվազագույն չափը, բ) ընդհանուր կապիտալի նվազագույն մեծությունը, գ) ընդհանուր

կապիտալի ն ռիսկով կշռված ակտիվներիգումարների միջն նվազագույն հարաբերակցությունը,դ) հիմնական կապիտալի ն ռիսկով կշռված ակտիվների գումարների միջն նվազագույն հարաբերակցությունը ե) բարձր իրացվելի ակտիվների ն ընդհանուր ակտիվների գումարների միջն նվազագույն հարաբերակցությունը ,

հաշվապահական հաշվառման այն հաշիվներն են, որոնք օգտագործվում են տնտեսավարող սուբյեկտին պատկանող բոլոր միջոցների դրությունն ու շարժը հաշվառելու ն վերահաշվելուհամար: Հիմնական հաշիվները ստո194

րաբաժանվում են

-

(ընդհանուր իրացվելիությաննորմատիվ), զ) բարձր իրացվելի ակ-

ցպահանջ պարտավորություններիգումարների միջն նվազագույն հարաբերակցությունը (ընթացիկ իրացվելիության տիվների

ն

է95

նորմատիվ). էյ մեկ փոխառուի գծով ռիսկի առավելագույն չափը. ը) բանկի հետ կապված մեկ անձի գծով թիսկի առավելագույն չափը, թ) բանկի

հետ

կապված

բոլոր

անձանց գծով ռիսկի առավելա-

գույն չափը, ժ) բանկերի կողմից ներգրավված միջոցների դիմաց ՀՀ կենտրոնական բանկում պարտադիր պահուստների նվազա-

գույն չատը, ի) արտարժույթի տնօրինման նորճատիվի առավելագույն չափը: ՀՀ կենտրոնականբանկը, ըստ օրենքի, կարող է սահմանել նան բանկի պարտատերերի գծով ռիսկի առավելագույն չափը, որը սակայն ներկայումս սահմանված չէ:

ՀԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

-

րեկան տեմպերը կազմում

տեղի է ունենում, երբ գների միջին են 10026

տա-

ավելի: Տվյալ մակարդակի, ինչպես նան. սուպերինֆլյացիայի դեպքում, տնտեսությունը դառնում է անկառավարելի: ՀԻՓՈԹԵՔ

ն

1) երկարաժամկետփոխատվություն ստանալո նպատակով անշարժ գույքի (գլխավորաւվես հողի ն շինությունների) գրավադրման տեսակ է: Հանդիսանում Է արտադրական ն --

բնակելի շենքերի շինարարության ֆինանսավորման հիմնական տեսակներից մեկը: Հիփոթեքի առարկան անշարժ գույքն է, որը

մնում

է գրավատուի տիրապետման ներքո, այսինքն` գրավադրու-

մը կատարվում է առանց

այդ

գույքը

գրավային պարտատիրոջ

(գրավառուի) տիրապետմանը հանձնելու: Միննույն սեփականությունը կարող է գրավադրվել կրկնակի հիփոթեքի տակ. (հաջորդող գրավ) պայմանով, որ այդ սեփականության արժեքը գերազանցում է նախորդ հիփոթեքային վարկի արժեքը: Հիփոթեքային վարկը կարող է ծառալել նոր շինարարությանֆինանսավորման աղբյուր, եթե այդ օբյեկտը հանդիսանում է հիփոթեքի առարկա: Հիփոթեք

համար բնորոշ

են

գույքի թողնելը պարտապանի (գրավատուի) տիրապետման ներքո. նույն գույքի գրավոր լրացուցիչ հիփոթեքա-

յին փոխատվությունների ստացման հնարավորությունը երկրորդ, երրորդ գրավականներով ն այլն, գրավի պարտադիր գրանցումը:

գույքի հաշվին գրավի գրանցման հերթականությամբ: Հիփոթեքի հիմնական տեսակը շրջանառու հիփոթեքն է. այսինքն հիփոթեքի գրավի վկայականը հանձնումը, որը հեշտացնում

է. այդպիսի հի-

փոթեքի շրջանառությունը առնտրային շրջանառության մեջ. 2)

գրավաթուղթ է բանկի կողմից փոխառուին տրվող պարտքային վկայական անշարժ գույքի գրավի մասին. 3) անշարժ գույքի գրավի դիսաց փոխատվություն է, 4) համաձայն ՀՀ քաղաքացիական

օրենսգրքի, հիփոթեք է համարվում գրավը, որի առարկան, կախ նրանից այն անշարժ, թե շարժական գույք տուի կամ երրորդ անձի տիրապետման

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ

ն

Է, մնում

է գրավա-

օգտագործման ներքո:

մասնագիտացված բանկ է,

-.

ան-

որը

զբաղվում է հիփոթեքային վարկերի (անշարժ գույքի գրավի դիմաց վարկերի) տրամադրմամբ անշարժ գույքի ձեռք բերման, հի-

փոթեքների վերավաճառքի, տարբեր տեսակի տեխնիկական ծառայությունների մատուցման գործունեությամբ: Հիփոթեքային բանկի կողմից տրամադրվող վարկերը սովորաբար

ունեն

երկարա-

ժամկետ բնույթ: Որպես բանկի դրամական միջոցների աղբյուրներ հանդես

են

գալիս առավելապես այն հաճախորդների ավանդները,

որոնք ցանկանում

են

ստանալ հիփոթեքային վարկ

ն

բանկի

փական կապիտալը: Նրանք հավաքագրում են ռեսուրսներ

սեար-

ժեթղթերի հատուկ տեսակի գրավաթղթերի թողարկման միջոցով, որոնց համար որպես ապահովություն ծառայում է բանկերում

վադրված անշարժ

գույքը:

Կախված վարկավորման ուղղություն-

ներից, հիփոթեքային բանկերը բաժանվում որոնք վարկ են տրամադրում տիվ բանկերի, որոնք վարկ

գրա-

են

են

հողային բանկերի,

գրավի դիմաց, մելիորահողամակի տրամադրում մելիորատիվ (հողա-

բարելավման) աշխատանքների համար, կոմունալ բանկերի, որոնք վարկ են տրամադրում քաղաքի անշարժ գույքի գրավի դիմաց: ՀՀ օրենսդրությամբ հիփոթեքային բանկը առանձնացված չէ որպես բանկերի հատուկ տեսակ:

Պարտապանի (գրավատուի) անվճարունակությանդեպքում վարկատուի պահանջների բավարարումը տեղի է ունենում իրացված

Է97

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

դրանք տրամադ-

րում են կարճաժամկետ վարկեր անշարժ գույքի ձեռք բերման

նպատակով:

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

1) փոխատվություն է անշարժ

--

գույ-

քի գրավադրմամբ: Ազատ մրցակցության ժամանակաշրջանում հիփոթեքային բանկերը 10, 15,

Ա

ավելի տարով վարկեր

տրամադրում հողամասերի, բնակելի շենքերի

են

կառույցների

ն. այլ

գրավի դիմաց: 2) երկարաժամկետ փոխատվություններ են, որոնք են

սովորաբար տրամադրվում կան ման

ու

անշարժ գույքի` հողի

բնակարանային նշանակության կառույցների գրավադր-

դիմաց: Դրանք տրվում

են

հող, շենքեր (սովորաբար` տներ)

ձեռք բերելու կամ տներ կառուցելու համար

ն հետ

գնվող կամ կառուցվող անշարժ

են

վերադարծ-

Գրավ կարող է լինել

վում երկարատն ժամանակաշրջանից հետո: նան

Կ արտադրա-

Վարկը ժամանակին

գույքը:

չմարելու դեպքում վարկատուն (փոխատուն) իրավունք ունի

ձեռ-

նարկել օրենսդրությամբ նախատեսված միջոցները` ակտիվը վե-

րականգնելու համար: Եթե գրավադրված տարբեր շարժական

գույք

է, ապա

գույքը

արժեթղթերից

այդպիսի հիփոթեքը անվան-

վում է շարժական գույքի դիմաց հիփոթեքային վարկ: 3) անշարժ գույքով (հողատարածքով, շենքերով,

վարկերն

են`

շինարարության

այլ

գույքով) ապահովված

հողաշինության համար կարճա-

ն.

ժամկետ վարկերը, գյուղատնտեսական հողատեսքերի, շենքերի

բնակարանների, առնտրային կառույցների

ու

գույքի գնման

ն

հա-

մար վարկերը:

ՀՀ ԱՐՏԱՔԻՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

րերկրյա պետություններից

ն

ՊԱՐՏՔ

-

այն ներառում է

Օտա-

միջազգային կազմւսկերպություննե-

րից ՀՀ կառավարությանն ու ՀՀ ԿԲ-ին տրամադրված վարկերը, ինչպես նան վարկեր` տրամադրված ՀՀ կառավարությանը

ն ԿԲ-

ին երաշխիքներով:

ՀՀ ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ

ԲՅՈՒՋԵ

-

այն ներառում է ՀՀ պետական,

համայնքների ն սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամի բյուջեների

ԻԻ:

ցուցանիշները: Նշված

բյուջեների

մախմբման ընթացքում կրկնակի հաշվառումից խուսափելու համար հաշվի չի առնվում դրանց միջն ներքին տրանսֆերտները: ՀՀ

պետականբյուջեի ծախսերից հանվում են համայնքների բյուջեներին տրված տրանսֆերտները(դոտացիա, սուբվենցիա, փոխատվություն), սոցիալական ապահովագրության պետական հիմնադրամին

ապահո-

պարտադիր սոցիալական հատկացումները վճարները: ՀՀ. համայնքների բյուջեների ծախսերից ն

Արո հանվում

մուծումները սոցիալական ապահովագրությանպե-

են

տական հիմնադրամին: ԻՆԴԵՔՍ

ՀՆԱ-Ի

-

ի տարբերություն

ապ-

ծառայությունների գների ինդեքսի, ՀՆԱ-ի դեֆլյատոբնութագրում Էէաշխատանքի վարձատրության,շահույթի (նե-

րանքների ոը

(ԴԵՖԼՅԱՏՈՐ)

րառյալ

ն

խառը եկամուտները), հիմնական կապիտալի

սպառման

փոփոխություններըգ̀ների փոփոխմանարդյունքում:

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

ՀՆԱՐԱՎՈՐ

--

տնտեսավարող սուբյեկտների

ձեռներեցների այնպիսի վիճակն է, որի շարունակումը կարող է հանգեցնել սնանկացման, եթե ժամանակին չսկսվի այդ գործընթացիգծով դատական քննություն:

կամ

անհատ

ճեռկորպորացիա, ընկերություն, առաջատար նարկություն է, որը կառավարումն հսկողություն է իրականացնում ձեռնարկությունների, ընկերությունների գործունեության այ|

ՀՈԼԴԻՆԳ

-

նկատմամբ: Տարբերվում են հոլդինգի երկու տեսակներ` 1) որոնք չեն գբաղվում արտադրական,առետրային կամ բանկայինգործունեությամբ, 2) որոնք տարբեր ոլորտներում զբաղվում են ձեռնար-

կատիրությամբ: պետական սեփահողի սեփականատերերից, կանություն հանդիսացող հողի մշտական ն. ժամանակավոր օգտագործողներից պետական բյուջե գանձվող պարտադիր վճար է:

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿ

--

Այն ուղղակի հարկ է ն գանձվում է հողի կադաստրայինգնահատմամբ որոշված հաշվարկային զուտ եկամտից. իսկ ոչ գյուղատնտեսական նշանակությանհողերի համար` կադաստրայինգնա-

հա99

հատման

արժեքից, «Հողի հարկի մասին» օրենքով սահմանված

տոկոսադրույքաչափով:

ՀՐԱԺԱՐԱԳԻՆ

կողմերի համաձայնությամբ պարտավորությունը կարող Է դադարեցվել, եթե գործընթացի կատարման -

փոխարեն հրաժարագին տրամադրվի (դրամ վճարելով,

հանձնելով

ն

այլն): Հրաժարագնի չափը, ինչպես

մադրելու ժամկետները

ն

կարգը

սահմանում

են

նան

գույք

այն

նեություն: Վերջինս կարող են իրականացնել տվյալ երկրի ն այլ պետությունների քաղաքացիները, քաղաքացիություն չունեցող անձինք ե իրավաբանական անձինք ու իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող տնտեսավարող սուբյեկտները (ձեռնարկությունները):

հենց իրենք` կող-

մերը:

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

առանձին դուստր

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

են

ՄԻԱՎՈՐՈՒՄ

-

կազմակերպությունների (ձեռնարկություն, ընկե-

րություն, ֆիրմա) միավորումն է մեկ տնտեսական միավորի մեջ:

են

ձեռնարկատիրական գործունեության միավորման

ձներ ա) ձեռնարկատիրական գործունեության միավորումն է,

ո-

րի համաձայն կազմակերպություններից մեկը ձեռք բերողը (մայր

կազմակերպությունը), վերահսկման իրավունք է ստանում

այլ

կազմակերպության ձեռք բերվողի (դուստր կազմակերպության) զուտ

ակտիվների

ն

գործառնությունների նկատմամբ ակտիվների

փոխանցման, ւպարտավորություններիստանձնման

կամ բաժնե-

տոմսերի (բաժնեմասերի) թողարկման դիմաց, բ) բաժնեմասերի (շահերի) միացում, այսինքն` ձեռնարկատիրական գործունեության միավորում, որտեղ ձիավորվող կազմակերպությունների բաժ-

նետերերը միավորում

են

իրենց

բոլոր

զոււռ

ակտիվների

ն գոր-

ծառնությունների նկատմամբ վերահսկողությունը, միավորված կազմակերպությանը հատուկ ռիսկերը ն օգուտները համատեղ ու շարունակաբար կրելու նպատակով: Դա արվում Է այնպես, որ ոչ ճի կողմը չի կարող համարվել որպես ձեռք բերող:

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ

րող

--

տնտեսավա-

սուբյեկտների (ձեռներեցների) կողմից իրականացվող.

րենսդրությամբ չարգելված

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

օ-

տնտեսական ցանկացած գործու-

-

որի պայմանագրով կարող է ապահովագրվել միայն ապահովագրվողի (ապահովադրի) ձեռնարկատիրական ռիսկը ն միայն նրա օգտին:

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ըստ

Ձ

Տարբերվում

ՌԻՍԿԻ

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ

տրա-

լինել տվյալ երկիրը

(ՀԻՄՆԱԴԻՐ)

կարող պետություննեայդ պետությունները,

ՍԵՓԱԿԱՆԱՏԵՐ

ն այլ

-

րի իրավաբանական անձինք, իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունները, քաղաքացիները, քաղաքացիություն չունեցող անձինք, եթե օրենսդրությամբայլ բան նախատեսված չէ:

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹ-

հաշվարկա

ՅՈՒՆՆԵՐ-- օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ն այլ հաշիվներ բացելն է ցանկացած բանկային հիմնարկում իր դրամական միջոցները պահելու, հաշվարկային, վարկային ն դրա-

մարկղային բոլոր տեսակի գործառնություններ իրականացնելու համար: Ձեռնարկության ֆինանսական գործառնությունները, այդ թվում նան աշխատավարձի վճարումները, կատարվում են բանկային հիմնարկների միջոցով սահմանված ժամկետներինհամա-

պատասխան:

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

--

կազմակերպականմիավոր է, որն ի-

րեն պատկանող կամ սեփականատիրոջ (հիմնադրի) կողմից

հատկացված գույքով հրականացնումէ ձեռնաոկատիրականգործունեություն ն պատասխանատվությունէ կրում ստանձնած պար-

տավորություններիկատարման համար:

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՈՎ

-

ՀՀ

օ-

րենսդրությանը համապատասխան ստեղծված ցանկացած կազ201

մակերպա-իրավավան տեսակի ձեռնարկությունէ, որի հիսնադիրը

կամ մասնակիցնօտարերկրյա ներդրող է:

ՄԱՆՐԱԾԱԽ

|

ՋԵՌՔ

ԲԵՐՄԱՆ

ԱՐԺԵՔ

-

1) դրամի գումարը. որը վճարվել է

անշարժ գույքի նկատմամբ սեփականությանիրավական փաստաթուղթը ստանալու համար մինչն հիփոթեքային վարկի ձեակերպումը, 2) երբեմն այս տերմինը օգտագործվում է շենքերի Լ սարքավորումների հաշվեկշռայինարժեքը նշելու համար, 3) ազորը ճշտգրտված է գները ընդհանուրմակարդակի

ԱԻ տիլ աշվառմամբ:

--

որոշ

կոմիսիոնվճար են գանձում:

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ

ԱՂՅՈՒՍԱԿ

գաբնակչության մահացությունըն

-

տարբեր հասակներում ազ-

մեկ հասակից մյուսին անցնելու

ընթացքում կյանքի սպասվելիք տնողությունը բնութագրող հաշվարկային ցուցանիշներպարունակող վիճակագրականաղյուսակ

է: Այն օգտագործվումէ հիմնականումակտուարային հաշվարկնե-

րում:

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ

են

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

-

բնութագ-

յուրաքանչյուր տարիքային խմբում մահացությանմիջին մակարդակը:Հաշվարկվում են, տարվա ընթացքում տվյալ տարիքային խմբում մահացածներիթվաքանակը բաժանելով ընթացիկ

գնահատման արդյունքներովստացված այդ տարիքի անձանցմիջին տարեկան թվաքանակիվրա:

դա

անձնա-

կան սպառմանկամ տնային տնտեսությունում օգտագործմանհամար բնակչությանը կանխիկ դրամով վաճառված սպառողական

ապրանքներիարժեքն է: Մանրածախապրանքաշրջանառության ծավալի ցուցանիշը ձենավորվումԷ խանութների, կրպակների(տաղավարների), հանրային սննդի օբյեկտների, սպառողական ապրանքների շուկաների (տոնավաճառների), գյուղատնտեսական արտադրանքի շուկաների

ե

առնտրի իրականացման համանման

կան ապրանքներիշուկաներում (տոնավաճառներում)վաճառված

տեսակներում: Նրանք միավորվում են մակլերային գրասենյակներումն. ֆիրմաներում, որոնք միջնորդ ծառայություններ ցուցաբերելու համար բորսային կոմիտեի կողձից սահմանված

րում

-

օբյեկտների միջոցով իրականացվածապրանքաշրջանառության հիման վրա: Պարենային, ոչ պարենայինն խառը սպառողա-

ֆոնդային կամ ապրանքայինբորսաներում գործարքներիկնքման միջնորդ: Գործում է հաճախորդիհանձնարարությամբ ն նրա հաշվին: Ունի իրավաբանականանձի կարգավիճակի իրավունք ն մասնագիտանում է բորսային գործառնությունների

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

այլ

Մ

ՄԱԿԼԵՐ

ԱՌԵՎՏՐԻ

ապրանքներիծավալը որոշվում Է վիճակագրականհաշվետվությունների տվյալներով նե փորձագիտական լրացուցիչ հաշվարկի հիման վրա: Գյուղատնտեսականարտադրանքիքաղաքային շուծավալը որոշվում է վիճակագկաներիապրանքաշրջանառության րական հաշվետվությունների տվյալների ն կատարված դիտար-

կումների արդյունքներով: Ապրանքայինպաշարները յուրաքանչյուր տարվա հունվարի 1-ի դրությամբ, հաշվարկված ապրան-

քաշրջանառություննէ օրերով, որը որոշվում է առետրականկազմակերպություններիապրանքայինպաշարների միջին ամսական ծավալի ն տվյալ ամսվա ապրանքաշրջանառությանմեկ օրվա ծավալի հարաբերությամբ: ՄԱՍՆԱԿԻ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

-

այն ընդգրկում Է տնտեսական

միջոցների որնէ խումբ կամ դրա տեսակ, տնտեսավարողսուբյեկտի որնէ տեղամաս ն այլն: Օրինակ, դրամարկղի ամենամսյա ստուգում, կամ պահեստում նյութերի գների փոփոխման կապակ-

ցությամբդրանց մի քանի տեսակներիգույքագրում ն այլն:

ՄԱՍՆԱՎՈՐ

ԱՆՁԱՆՑ

ՏՐՎՈՂ

ՎԱՐԿԵՐ

--

ներառում են ավ-

տոմեքենաների, շարժական տների, էլեկտրակենցաղայինտեխնիկայի ն այլ սպառողականապրանքներիապառիկ գնման, տնե-

վերանորոգման ու արդիականացման, բուժսպասարկման ծախսերը փոխհատուցելու ն այլ անձնական ծախսերի ծածկման րի

համար տրվող վարկերը: Սովորաբար այս տեսակի վարկերը հատկացվում են անմիջականորենքաղաքացիներին կամ. ձանրա-

ծախ դիլերների միջոցով. անուղղակիորեն.

ՄԱՏԱԿԱՐԱՐՄԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

որի ձեռնարկատո-

րական գոոծունեություն իրաիանացնող մատակարաո-վաճառողը

պարտավորվում է իր արտադոած կամ գնած ապրանքները պա.մանավորված ժամկետում (ժամկետներում) հանձնել գնորդհս

ձեռնարկատիրականգործունեություն իրականացնելու Կամ անձնական, ընտանեկան. տնային կամ այլ նմանօրինակ օգտագործ-

այ

գործառնություններ. ապահովելու

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

բառացի նշանակում է շուկայավարություն, որի նպատակն է առավելագույն շահույթի ստացումը կապված նոր -

արտադրատեսակների մշակման, դրանց թողարկման, իրացման ծառայություններիմատուցման հետ: Հիմնական ֆունկցիաներն

վճարման համար ուղղված դրաձական միջոցների ն շրջաառությունում գտնվոո բաժնետոմսերի ընդհանուր քանակի հա-

ռաբերակցությամբ: պետությանը, ձեռնաոկությանը, վազմաիվերպությանը կամ ֆիզիկական է` որնէ գործուսեությամբ զբաղվելու ռամար: ՇուկայաԿՃԵՆԱՇՆՈՐՀ

1.

-

բացառիկ տրամադրված անձին

ոավունք

(կամ) դրանց միավորումներ (կարտելներ, տրեստներ, կոնցեռներ, կոնսորցիումներ, կոնգլոմերատներ), որոնք իրենց ձեռներ)

ն

քում են կենտրոնացնում ապրանքների ու ծառայությունների ար-

իրացման զգալի մասը,

տադրության

են

գերիշխող դերք գրավել շուկայում

պահանջարկի, գնագոյացման,գովազդի, իրացումը խթանելու, ապրանքատեսակներիպլանավորման հարցերի մշակումը ն այլն:

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՏԻ

Հայաստանի Հանրապետության պետական սահմանի անցակետերի տարածք, կամ մաքսային հսկողության ենթակա ապրանքների ն. այլ առարկաների մաքսային պահպանման տարածք:

ՄԱՔՍԱՏՈՒՆ

--

տվյալ երկրի սահմաններով առաքվող ապրանքների, փոստային առաքումների Ն բեռների Կուտքը վերահսկող պետական հաստատություն է: Այն իրագործում է բեռնեոի -

ստուգում, գանձում Է մաքսատուրք, իրականացնում է

հավելյալ

մաքսային վճարումներ ն այլ գործառնություններ:Մաքսատուրք գանձվում Է մաքսային հայտարագրերի հիման վրա: Այն միջոց է

ազգային շուկայի մրցակցության ապահովման, ներմուծվող ապրանքների մրցունակությանփոքրացման, ներմուծման ու արտահանման ծավալի ու կառուցվածքի կարգավորման,բյուջեի համար

որոշվում է շահաբաժին-

եոի

ու

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

-

ցությանը, 2) խոշորագույն կազմակերպություններ (ընկերություն-

մե

ՄԱՐԿԵԹԻՆԳ

ն

ամար: ՄԵԿ

ըստ

--

ճհջոցների հայթայթման

ն

ն

որը

նրանց

թույլ

է տալիս

իրենց պայմանները թելադրել

սպառողին, ընդհուպ մինչն մենաշնորհային գնի սահմանումը: Երբեմն անհատական ֆիրմանները կնքում են մենաշնորհային համաձայնագրեր գները, արտադրության ծավալները վերահսկելու,

կամ շուկաները միմյանց միջն բաժանելու նպատակով: Համարվում է շուկայի անարդյունավետ կառուցվածք, քանի որ մրցակիցսերի բացակայությունըապրասբի արտադրությանծախսերն իջեցկելու նախադրյալներ չի ստեղծում: Ավելին, մենավաճառը շուկայում չարաշահում է իր իշխանությունը սպառողների նկատմամբ ոշանակելոմ չափազանց բարձր գներկն(կամ) պակասեցնելով ար-

տադրանքը, րընչպեսնան

հնարավոր մրցակիցների նկատմամբ

ստեղծելով արգելքներ շուկա մուտք գործելու համար:

ՄԵՏԱՂԱԴՐԱՄ

մետաղի դրամահատած կտոր,

որը

պե-

տությունը հայտարարում է դրամ (փող): Մետաղական դրամանիշը սովորաբար պատրաստվում Է ազնիվ մետաղներից, ունի ոչ

արժողություն:Ներկայումս առավելապես կատարում է դրամի մանրման ֆունկցիա, այսինքն` թողարկվում է երկրի պաշտոնամեծ

կան դրամականմիավորից ցածր անվանականարժեքով

յում է այն մանրելու համար: Մետաղադրամի մեջ տարբերվում

դիմերեսը, հակառակ երեսը

են

կողը (եզրը): Մանր վճարումները

ն

սպասարկելու համար օգտագործվում Է մանրադրամը, որը գլխա-

վորապես պատրաստվում է պղնձա-նիկելային,պղնձա-ցինկային ն

ալյումինե ձուլվածքներից: Ավելի բարձր որակի մետաղներն 6օգ-

տագործվում ման

հոբելյանական

են

ն

հուշադրամների

պատրաստ-

համար:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ

--

օտարերկրյա ներկայացուցչություններիլայն ցանց:

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

-

բանկային գործառնություններ, որոնք կապված են արտարժույթի,

արտասահմանյանվարկերի տրամադրման կամ որպես ներդրումային բանկերի աշխատանքի հետ. որոնք սպասարկում

են

ար-

տասահմանյաներկիրներին, տարածքներին, ընկերություններին:

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

պես

նան

ՎԱՐԿ

--

1) որնէ երկրի, նրա բանկերի, ինչ-

կազմակերպությունների կողմից

այլ

դրանց բանկերին, իրավաբանական

այլ

երկրների,

ֆիզիկական անձանց

ու

տրամադրվող վարկ: Միջազգային վարկի համար միջոցները

վաքագրվում

են

փոխատվական կապիտալներիմիջազգային շու-

կայում, ազգային շուկաներում, ինչպես

ծաշրջանային

ն

նան

պետական,

տարա-

միջազգային կազմակերպություններիռեսուրսնե-

րի օգտագործման հաշվին: Լինում է կարճաժամկետ (մինչն

րի), միջին ժամկետ (1-5 տարի)

ն

երկարաժամկետ(5

վելի): Ապահովման տեսակետից լինում

են

տա-

տարուց

ն

վարկերը լինում

ա-

ապահովված (ապրան-

քանյութական արժեքներով, առատրական փաստաթղթերով ն

արժեքներով)

հա-

այլ

չապահովված (բլանկային) վարկեր: Իրենց ձնով են

արտարժութային

ն

ապրանքային: Կախված

այն բանից, թե ո՞վ է վարկատուն, տարբերվում են մասնավոր, կա206

-

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

տալների շուկայում գլխավոր միջնորդներն են, որպես կանոն,

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

մակերպությունները:

հա-

մաշխարհային շուկայում: Այդ բանկերը փոխատվական կապի-

ն

սական ռեսուրսների ն. արտարժույթի տրամադրումն է վերաղարձման, ժամկետայնությանն տոկոսի վճարմանպայմաններով: Նճան վարկեր տրամադրումեն մասնավոր ֆիրմաները, բանկերը, օտարերկրա պետությունները, միջազգային ֆինանսականկազ-

ունիվերսալ ֆինանսավար-

խոշոր

կային հիմնարկություն, որը գործում է մի քանի երկրներում ն

ունեն

տարածաշրջանային կազմակերպություններիվարկեր: Ըստ վարկավորմանօբյեկտի. միջազգային ն վարկերը ստորաբաժանվումեն ֆինանսականի առնետրայինի,2) միջազգայինտնտեսական հարաբերություններիոլորտում ֆինանռավարական. միջազգային

ն օառա-

են, կազմակերպություններ միջազգայինարժութա-վարկային րոնք ստեղծվել են միջպետականհամաձայնագրերի հիման վրա հարաբերութերկրների միջն արժութայինն ֆինանսավարկային ո-

այունները կարգավորելու.երկրների տնտեսական զարգացմանը ջակցելու. վարկային օգնություն ցուցաբերելու նպատակով: Այդշարքին են դասվում Միջազգային պիսի կազմակերպությունների

հաշվարկներիբանկը. Արժույթի միջազգային հիմնադրամը.Վերակառուցմանն զարգացմանմիջազգային բանկը. Զարգացման միջազգային ասոցիացիան. Միջազգային ֆինանսական կորպորացիան. Եվրոպական ներդրումայինբանկը. զարգացման տարածաշրջանայինմիջազգայինբանկերը:

ՄԻՋԱՆԿՅԱԼ

ՍՊԱՌՈՒՄ

-

կազմված է այն ապրանքներիու

ծառայություններիարճեքից, որոնք հաշվետու ժամանակաշրջանում ամբողջությամբսպառվում կամ սերափոխվում են արտադրությանընթացքում`Միջանկյալ սպառմանմեջ չի ներառվում հիմանական կապիտալի սպառումը`Միջանկյալ սպառմանկազմում ռանձին դիրքով ներառվումէ ֆինանսականմհշնորդների(բանկերի) անուղղակիորենչափվող ծառայությունները:

ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

դրամական միտեղաբաշխումն է բանկերի միջն: Այդ

ՎԱՐԿԵՐ

-

դրանք

ազատ

ջոցների ներգրավումնու ապահովման, վարկերը համարվում են բանկերի իրացվելիության աթղթակցայինհաշիվների համալրման ն ֆինանսականշուկայի

ռավել եկամտաբեր ոլորտներում գործառնություններ իրականաց-

ցուցիչ մասի, վերլուծությունը: Օրինակ. ֆինանսական շուկաների ն ֆոնդային բորսաների տեխնիկական պարամետրերինհետնելը

նելու համար անհրաժեշտ միջոցների հայթայթման հիմնական

աղբյուրներ:

դրանց հիման վրա վերլուծական գործունեության ծավալումն՝ առավելապես համակարգչայինհաձակարգերի օգնությամբ: ն

ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

-

հաշվարկային պալատի անդամները գնում

որով

տոկոսադրույք. են

կամ ներկայացնում

ՄՈՒՆԻՑԻՊԱԼ

տարբեր ֆինանսական ինստհտուտներից,. անհապաղ մատակարարումով, հետ

ԱՄՆ

գնելու բառեխիղճ հայտ`

դուար

այ

փոխանակելու համար: է

գնորդի կամ վաճառողի անունից կատարած որոշակի ծառայության

դիմաց: Վճարվում

հաստատագրված

կամ փոփոխվող

հի մոտ,

րանքային շուկաներում) ժանվում է գնորդի

ն

ներդրումային

ն

են

միջնորդական գործառնություններ: Բացի

նից, առնտրական բանկերը, կարող նալ

նան

են

միջնորդավճարնեռ

դրաստա-

գործառնությունների, խորհրդատվական ծառայությունների, իսկ

յունները միջնորդավճար

են

վերցնում ապահովագրական ռիսկերն

ընդունելու համար դրանք հետագայում ապահովագրական ընկեփոխանցելով: րություններին րին փոխանցելով

ՄՈՆ

ԻՏՈՐԻՆԳ

տնտեսական օբյեկտներին անընդհատ հետնելը, դրանց գործունեության որպես կառավարման բաղկաԴ

)

-

հավաստում Է մուրհակատուի

ըստ

վճարել նրանում նշված

տավորվում

հա-

մար: Ապահովագրական գործում հատուկ բրոքերային ընկերութ-

որը

կողմանի դրաճական պարտավորությունէ, ըստ որի մուրհակատերը ոչ մի պարտավորությունչունի, այլ մուրհակատուն է պար-

թղթակցային հարաբերություններ վարելու, տրաստային

ներդրումային բանկերը խորհրդատվական ծառայությունների

արժեթուղթ է,

մուրհակի կատարվում է ոչ թե անմիջապես, այլ ոէ րոշ ժամանակ անց, որի ընթացքում մուրհակի գումարը գտնվում մուրհակատուի տրամադրության տակ: Մուրհակը պարտքի միավճարումը

առնտրային բանկերին, բրոքերային ընկերություններին, որոնք իրականացնում

-

պարտավորությունը սահմանված ժամկետում մուրհակատիրոջը որոշակի գումար վճարելու մասին: Մուրհակը ոչ միայն հարմար հաշվարկային ձն է, այլ նան առնտրային վարկի տեսակ, քանի որ

յան մեջ միջնորդական վարձատրությունն իրենից ներկայացնում է են

հանձնվում Է դրամը դրամարկղ

անձին: Համաձայն ՀՀ բանկային օրենսդրության,մուտ-

ՄՈՒՐՀԱԿ

բա-

վաճառողի միջն: Գովազդային գործունեութ-

արժեքից զեղչ: Միջնորդավճարներ վճարվում

որը

է դրամն ընդունող գանձապա-

դարտ ռեկվիզիտներ:

ապ-

միջնորդավճարը հավասարաչափ

անդորրագրից,

-

քի դրամարկղի օրդերում պարտադիր արտացոլվում են ստան-

վաճառում է հաճախորդի արժեթուղթը, միջնորդավճարը վճարում որոշ

Կ

հւսնձնած

միջնորդավճարը վճարում է վաճառողը (օրինակ, երբ բրոքերը դեպքերում (օրինակ,

ՕՐԴԵՐ

քի դրամարկղի օրդերից, որը մնում

սանդղակով կախված գործարքի պայմաններից: Երբեմն ամբողջ

է հաճախորդը): Սակայն մի շարք

մունիցիպալ կառուցվածքների սեփա-

սկզբնական փաստաթուղթ, որը հավաստում է դրամը դրամարկղ մուտքագրվելու փաստը: Մուտքի դրամարկղի օրդերը կազմված է անմիջապես բուն մուտԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ՄՈՒՏՔԻ

ՄԻՋՆՈՐԴԱՎՃԱՐ-- միջնորդական գործառնությունների հա-

է

--

կանության նեռքո գտնվող բանկ է: ՀՀ օրենսդրությամբ մունիցիաալ բանկը առանձնացված չէ որպես բանկերի հատուկ տեսակ:

արժույթների

մար վճար կամ վարձատրություն: Այդ վճարը միջնորդը ստանում

ԲԱՆԿ

հասարակ |

|

ն

Գոյություն ունեն գումարը:

հ փոխանցվող մուրհակներ:: Հասարակ մուրհակում : հ մուրհակատերը ԴԱ

ԱՐսահմանաՆր

ո

-

ուրհակատուի բացարձակ պարտառորությու՝ նը մուրհակում նշված անձին (մուրհակատուին)գումարը որոշակի ժամկետում վճարելու մասին: Փոխանցվող մուրհակը տրվում է վարկատուի կողմից: Այն պարունակում է մուրհակատուի հրամանը վճարողին սահմանված ժամկետում որոշակի գումար վճարել ղ

նա

ՎԱՐԿ --

1) գնորդներին վաճառողներիկող-

կնշի մինչն մուրհակի ժամկետիլրանալը:

մուրհակ ներկայացնողին կամ մուրհակում նշված անձին, կամ նրան, ում

ՄՈՒՐՀԱԿԱՅԻՆ

մից միմյանցտրամադրվող առնետրային վարկի հիման վրա առաջացած բանկային վարկի տեսակ է, որը ձնակերպվել է մուրհակով: Օգտագործելով պարտքային հանձնառությունները փոխադարձ հաշվարկներում, նրանք, վերջին հաշվով, օգտագործում են մուրհակները նան բանկի հետ գործարքներում,դրանք հանձնելով որպես ստացվող փոխատվություններիապահովում: Արդյունքում

մուրհակը` վարկային պայմանագրիպայմաններով:Մուրհակային

տեղի է ունենում պարտատիրոջ փոխարինում, ընդ որում նոր կապն անցնում է մուրհակի տիրոջ միջոցով, որը մուրհակը ներկայացնում է բանկ՝ հաշվառմանհամար: Բանկը ակցեպտավորում է

վարկ տրամադրելու դեպքում բանկը պարտավոր է մարել իր կողմից ակցեպտավորված մուրհակը վճարման ժամկետը լրանալիս կամ հաճախորդ-փոխառուից` նրան տրամադրված մուրհակային վարկի մարման նպատակով ստացված միջոցներից,կամ սեփական միջոցների հաշվին, այդպիսով ձնափոխելով մուրհակային վարկը սովորականի: Մուրհակային վարկ տրամադրելու համար

վաճառում է բանկին կամ գրավ դնում բանկում: Այսինքն`մուրհա-

բանկը գանձում է հաշվարկված տոկոսային գումար: 2) վարկատեսակ Է, որն առաջացել է առնտրային վարկի զարգացման հիման վրա, երբ ձեռք բերված ապրանքներիդիմաց դրամի կամ արտարժույթի փոխարեն օգտագործվել է մուրհակը, որի տերը այն կի գրավադրմամբ փոխատվությունը միաժամանակ վարկային

ժամկետի լրանալուն պես:

գործառնություն է: Բանկի կողմից տրամադրված փոխատվությունները պետք է վերադարձվեն գրավադրված մուրհակի վճարման -

չափը, կախված մուրհակի որակից ն խատվականկապիտալի տոկոսադ

զեղչմանեն ընդունումմիայն այսպե հակները, այսինքն` նշանավոր ֆիրմ րով մուրհակները, որոնց վճարունա ցում: Խոշոր բանկերի երաշխիքներ ավելի ցածր տոկոսադրույքներով (բանկային ավալ) չունեցող առնտ

ֆիրմաների մուրհակները:Փոքր ն ֆիրմաներիպարտավորությունն

մից զեղչման չեն ընդունվում, կամ

Ն

խիստ բարձր տոկոսադրույքով:

--

ՆԱԽԱՎՃԱՐ

համարվում է պայմանավորվող կողմերից մեկը վճարների հաշվին տալիս է մյուս

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

-

կնքմանապացույց ն դրա կատարմ անկախ ն մասին համաձայնությունը, պետք է կնքվի գրավոր:

ՆԵՐԳՐԱՎՎԱԾ

(ԻՆՎԵՍՏՈՐ)

--

ֆ

որոնք չեն պատկանումկազմակե կավորապես,մինչն դրանց վերադա նության ներքո: Շուկայական տնտե րավված միջոցների ամենա հիմնա վարկայինռեսուրսներնեն: ՆԵՐԴՐՈՂ

կան անձինք, որոնք իրենց սեփա

ԶԵՂՉՈՒՄ

բանկի կամ մասնագիտացվածվար-

ՄՈՒՐՀԱԿԻ

նե

կամ ա նախագծերում,ֆինանսական

ներգրավված միջոցները

կային կազմակերպությանկողմից մուրհակների գնումն է, մինչն դրանց ժամկետը լրանալը: Զեղչման դեպքում բանկը մուրհակատիրոջը ժամկետից շուտ վճարում է գումարը՝ հանած տոկոսը, որի

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

թական

ն

ոչ

1) կապիտալի ներդրումն է (դրամական, նյունյութական ձներով) ձեռնարկատիրականգործու-

նեություն իրականացնող օբյեկտներում եկամուտ (տոկոս կամ շահաբաժին) ստանալու, կապիտալն ու ակտիվներն ավելացնելու

կամ

նպատակներ իրագործելու համար, այսինքն` դրամի օգտագործումն է` ավելի մեծ քանակությամբ դրամ ստանալու նպատակով: Ներդրումներին վերաբերում են դրամական միջոցները, նպատակային բանկային ավանդները, փայաբաժինները, բաժնետոմսերը ն այլ արժեթղթերը, տեխնոլոգիաները, մեքենաները, այլ

սարքավորումները, լիցենզիաները, վարկերը, ցանկացած այլ գույն գույքային իրավունքները, Քը մտավոր արժեքները, որոնք են ներդրվում ձեռնարկատիրականգործունեություն իրականացնող օբյեկտներում: Հաշվառման, վերլուծության ն պլանավորման

նպատակներով ներդրումները դասակարգվում են ըստ տարբեր հատկանիշների՝ ա) ըստ միջոցների ներդրման օբյեկտների` իրական ն ֆինանսական: Իրական ներդրումները կապիտալ ներդրումներն են որնէ արտադրանքի արտադրության մեջ: Դրանց

արդյունքն է իրական կապիտալի (շենքեր, սարքավորումներ, ապրանքանյութական պաշարներ ն այլն) հավելաճը: Ֆինանսական ներդրումներն արժեթղթեր ձեռք բերելու համար կատարված ծախսերն են, ինչպես նան բանկային ավանդները: Այս դեպքում իրական կապիտալի հավելաճ տեղի չի ունենում: Անհատների, կազ-

մակերպությունների հաստատություններիկողմից ն ֆինանսական

կատարվող փաթեթային ներդրումները ծառայում են շահաբաժնի, տոկոսի, վարձավճարի ն կապիտալի աճի ձնով եկամուտ ստանալու նպատակով, բ) ըստ ներդրման մեջ մասնակցությանբնույթի ուղղակի ն անուղղակի,գ) ըստ ներդրման

կարճաժամկետ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

--

ն

ժամանակաշրջանի

երկարաժամկետ, դ) ըստ ներդրումային ռեսուրսների սեփականության ձների` մասնավոր, պետական ն համատեղ ներդրումներ,ե) ըստ տարածքային հատկանիշի՝ ներքին ն օտարերկրյա ներդրումներ:

մեժ

բանկ, որն ամբողջությամբ կամ

-

չափով գործում է արժեթղթերի շուկայում, մասնագիտացված

է տնտեսության տարբեր ճյուղերի, գլխավորապես արդյունաբե-

րության, առնտրի

վորման

ն

տրանսպորտի երկարաժամկետ ֆինանսա-

ն

վարկավորման, բաժնետիրական կապիտալի մեջ ներդ-

րումներ կատարելու

բաժնետիրական ընկերություններին փո-

ն

խատվություններ տրամադրելու մեջ: Հանդես է գալիս որպես ն

պարտատոմսերի

բաժնետոմսերի նոր թողարկումների երաշխա-

վոր, գործում է հիմնականում տարբեր ընկերությունների արժեթղթերի սկզբնական տեղաբաշխման

ինչպես

նան

նացնում

են

ն

վերավաճառքի ոլորտում,

իրենց հաճախորդների հանձնարարությամբ իրակաբրոքերային գործառնություններ: Առնտրային բանկե-

րից տարբերվում

են

նրանով,

որ

սովորաբար չեն ընդունում (կամ

գրեթե չեն ընդունում) ավանդներ, չեն վարում հաշվարկային

ծառնություններ

ն

գոր-

չեն տրամադրում կարճաժամկետ վարկեր, ի-

րենց ռեսուրսների Ճնշող մասը հավաքագրում

են

սեփական բաժ-

նետոմսերի, պարտատոմսերին փոխառու այլ պարտավորությունների թողարկման, ինչպես նան առնտրային բանկերից վարկերի ստացման ճանապարհով: Դրա հետ միասին նրանք ակտիվ դեր են խաղում արդյունաբերական ն այլ ընկերությունների բաժնետոմսերը թողարկելու

ն

տեղաբաշխելու գործում: Այսպես`

ԱՄՆ-

ներդրումային բանկը` մասնագիտացած է արժեթղթերի թողարկման կազմակերպման, դրանց տեղաբաշխման ն առնտրի մեջ, իսկ իրենց հաճախորդներին մատուցում է տարբեր ֆինանսական հարցերի գծով խորհրդատվական ծառայություններ, հիմնաում

կանում կողմնորոշված է դեպի մեծածախ ֆինանսական շուկաներ, Մեծ Բրիտանիայում ներդրումային բանկը մասնագիտացված է մանը ն միջին ընկերություններում միջնաժամկետ ն երկարա-

ժամկետ ներդրումներ կատարելու մեջ (վարկերի տրամադրում, բաժնետոմսերի ձեռք բերում):

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՋՈՑՆԵՐԻ

ԲԱՆԿ

ԵԼՔԵՐ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

(ԾԱԽՍԵՐ)

-

դրանք

են`

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻ-

ա) հիմնական միջոց213

ների,

ոչ

նյութական ակտիվների

ձեռք բերման. բ)

ոչ

ընթացիկ ակտիվների

կազմակերպության սեփական կապիտալի

այլ

ոյն)

ռք

ն այլ

ն

պարտքային արժեթղթերի

բերման. գ) փոխատվությունների

ստացման գծով, դ) ներդ-

րումային

այլ

միջոցների

գործունեության նպատակով, ե) արտասովոր դեպ-

քերի հետ կապված վճարումների գծով ծախսեր:

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

-

ՀՈՍՔԵՐ

ԶՈՒՏ

ՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

գործունեությունից

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻ-

հավասար է ընդամենը ներդրումային

մուտքագրված

ելքագրված

ն

գումարների

տարբերությանը: ՄՈՒՏՔԵՐ

միջոցների, ակտիվների

ոչ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

(ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ)

նյութական

վաճառքից,

-

դրանք

ակտիվների

բ)

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ն

են` այլ

ՄԻ-

ոչ

ընթացիկ

կազմակերպության սեփական

այլ

պարտքային

արժեթղթերի

այլ

մարումից,

դ)

տրամադրված փոխատվությունների վերադարձումից, ե)

րաոր

ն

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ժեթղթեր

ն այլ

նի

որ

ՇՈՒԿԱ

(տոկոսային

-

վայր, որտեղ վաճառվում

են ար-

ՊՈՐՏՖԵԼ

(ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՓԱԹԵԹ)

--

քա-

ֆինանսական Լերդրումներից ամենատարածվածը արժեթղ-

թերում ներդրումներն են,

պորտֆել անվանում

են

ուստի

շատ

հաճախ ներդրումային

արժեթղթերի փաթեթը, ֆիզիկական կամ

իրավաբանական անձին պատկանող արժեթղթերի ամբողջությունը: Արժեթղթերի փաթեթի կազմի մեջ կարող են մտնել բաժնետոմսեր, մասնավոր ս պետական պարտատոմսեր, ֆինանսական միջոցներ: Արժեթղթերի ընտրությունը կախված է դրանք ձեռք բերողի (իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձի) նպատակից արդյոք

ձեռք բերել տարբեր արտադրաճյուղերի

ցանկանում է արժեթղթերի

առք

ու

վաճառքից շահույթ

ստա-

աշխա-

ընկերություն-

հարաբերակցության փոփոխությունը (մի տեսակի արժեթղթերի վաճառքի ն մեկ տեսակի արժեթղթերի ձեռք բերման միջոցով) նշանակում է արժեթղթերի փաթեթի կառավարում: Փաթեթը համարվում է հավասարակշռված, եթե այն այնպես է կազմված, որ նեդրողը ստանում է անվտանգության,եկամտաբերության,կապին

իրացվելիության միջն լավագույն հարաբերակցութ-

յուն:

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

1) կապված է տնտեսավարող

-

սուբյեկտի ներդրումային պորտֆելի արժեզրկման հնարավորության ն սպասվելիք եկամտի ստացման հետ, 2) պետական իշխա-

կառավարման մարմինների գործողությունների կամ այլ պատճառների հետնանքով կապիտալ ներդրումների արժեզրկ-

նության ման

եկամուտների)

ներդրումներ:

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

են

ն

ների արժեթղթեր արժեթղթերի գների տատանումների վտանգը նվազեցնելու. նպատակով: Տարբեր տեսակի արժեթղթերի միջն

ա) հիձնական

կապիտալի (բաժնեմասնակցության) միջոցների վաճառքից, գ)

կազմակերպության

տում

տալի աճի

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՋՈՑՆԵՐԻ

նալ. թե ներդրում կատարել: Ներդրողները, սովորոբար

ն

ռիսկն է:

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

--

մեկ անձի (ներկայացուցչի) կող-

մից ուրիշ անձի (ներկայացվողի) անունից լիազորագրի, օրենքի կամ դրա համար լիազորված պետական մարմնի կամ տեղական

ինքնակառավարմանմարմնի ակտի վրա հիմնված լիազորությունների ուժով կնքված գործարքը քաղաքացիական իրավունքներ ն պարտականություն է ստեղծում, փուրոխում ու դադարեցնում է է անմիջականորեններկայացվողի համար: Լիազորությունը կարող այն իրավիճակից, որում գործում է ներկայացուցիչը (մանրածախ առնետրում`վաճառողը, գանձապահը ն այլն): Ներկայացուցչություններչեն այն անձինք, ովքեր թեն գոր-

ակնհայտորենբխել

նան

ուրիշի, սակայն իրենց անունից (առետրային միջնորդները, սնանկության ժամանակ` մրցույթային կառավարիչնեն այլն). ինչպես րը, ժառանգության ժամանակ` կտակ անողները

ծում

են ի շահ

ապագայում հնարավոր գործարքների վերաբերյալ բանակցություններ վարելու լիազորությամբ օժտված անձինք: Ներկայանան

ցուցիչը չի կարող ներկայացվողի անունից գործարք կնքել ձամբ իր նկատմամբ կամ մեկ

ան-

անձի նկատմամբ, որի ներկայա-

այլ

ցուցիչն է միաժամանակ, բացառությամբ առնտրային ներկայացուցչության դեպքում:

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ներկայացուցիչ է համարվում ձեռնարկատիրականգործունեության ոլորտում ձե--

նարկատերերիանունից պայմանագրեր կնքելիս նրանց մշտապես ն ինքնուրույն ներկայացնող անձը: Առետրային ներկայացուցիչը պարտավոր է այդ ոլորտում իրականացվող գործարքների մասին

հայտնի դարձած տեղեկությունները գաղտնի պահել տրված հանձնարարությունը կատարելուց ՊԵՏԱԿԱՆ

ՆԵՐՔԻՆ

ՊԱՐՏՔ

նան

իրեն

հետո:

է

տնտեսավարող սուբյեկտներին բնակչությանը, որոնցից ներգեն րավվել դրամական միջոցներ պետական օրագրերի ն պատն.

վերների կատարման, շրջանառությունում արժեթղթերի բացթողնման

ու

այլ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐՔԻՆ

նպատակների համար:

պետական պարտքային

-

պար-

տավորություն է, որը փոխառության տոմսի տեսքով շրջանառվում է տվյալ երկրի ներքին շուկայում: ֆիզիկական կամ շոշափելի (նյութական) ակտիվներն են, ի տարբերություն անշոշափելի (ոչ նյութական) ակտիվների: Նյութական ակտիվ են համարվում, ՕրիԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

նակ

-

տեսակի հիմնական միջոցները` սարքավորումները,

բոլոր

շինությունները մեքենաները, շենքը. նայլն:

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

պետության պարտքն

-

բազմաթիվ հարաբերականորենինքնուրույն ստորաբաժանումներ (մասնաճյուղեր) ունեցող խոշոր կազմակերպություններիհամար:

ՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ

ՓՈ-

ընդգրկում Էէարտադրական պաշարների, անա-

--

վարտ արտադրության, պատրաստի արտադրանքի ն վերաւլաճառքի համար նախատեսված ապրանքների պաշարների փոփո-

խությունը: Տվյալ ժամանակահատվածում պաշարների արժեքի փոփոխությունը հաշվարկվում է որպես այդ ժամանակաշրջանի

տուկ ստորաբաժանման կողմից իրականացվող հաշվապահական

սկզբին առկա պաշարների արժեքների տարբերություն գնահատված դիտարկվող ժամանակահատվածի միջին շուկայա-

հաշվառման վիճակի վերահսկողություն է, նրա ֆինանսատնտե-

կան գներով:

սական գործունեության համալիր վերլուծության անցկացումն է

(ՆՊԱՍՏԻ) ՄԻՋԻՆ ՉԱՓ

հաշվարկվում է աշխատանքի ն սոցիալական պաշտպանվածության մարմիններում հաշվառման կանգնած բոլոր կեն-

ՆԵՐՔԻՆ

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

-

կազմակերպության

հա-

արդյունավետության բարձրացման ուղիները նախանշելու, կազ-

մակերպության

ն

նրա ստորաբաժանումների զարգացման հնա-

րավորությունները բացահայտելու, կառավարչական տեղեկատն վության արժանահավատությունը ստուգելու ակւտիվները պաշտպանելու նպատակով: Ներքին վերահսկողությունը ներառում

է նան

միջոցները:

վերոհիշյալ նպատակներին հասնելու եղանակները Նման

միջոցներից

են

ն

որոշակի փաստաթղթերի վրա

մեկից ավելի ստորագրության պահանջը, արժեթղթերով գործառ-

նությունների անվտագության կանոնները, ծառայողների պարտա-

կանությունների տարանջատումը, հսկիչ հաշիվների վարումը, տուկ նշանաբառերի օգտագործումը

ն

հա-

այլն: Հատկապես կարնոր է

վերջին

Ա

ՆՇԱՆԱԿՎԱԾ

ԱՄՍԱԿԱՆ

ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ

--

սաթոշակառուներին(նպաստ ստացողների) նշանակված ամսական կենսաթոշակի (նպաստի) ընդհանուր գումարը նրանց թվաջանակի վոա հարաբերելով:

վարկային հիմնարկության հաշիվն է՝ ռղթակից բանկերում գտնվող, որում արտացոլվում են փոխադարձ վճարումներ: Սովորաբար հաշվի բացման դեպքում նախատեսվում է` ինչպիսի արժույթով պետք է տարվի այդ հաշիվը, արդՆՈՍՏՐՈ

-

տվյալ

վճարումները պետք է կատարվեն հաշվում եղած ամբողջ գումարի սահմաններում կամ օվերդրաֆտի ձնով, հաշվարկվելու են

յոք

տոկոսային գումարները

արդյոք

ն

կատարված հանձնարարութ-

յունների դիմաց կոմիսիոն վարձրատրությունը: ՀԱՇԻՎ

ՆՈՍՏՐՈ

բացվում Կամ

են

--

հաշիվներ

են

թղթակից բանկում. որոնք

բանկի անունից օտարերկրյա թղթակից բանկերում:

ռեզիդենտ բանկի արտարօույթով թղթակցային հաշիվն է

տարերկրյա բանկում, որում արտացոլվում վարկները (օրինակ այլ

ՀՀ

են

փոխադարձ հաշ-

տարածբում գործող բանկի հաշիվը մեկ

երկրի բանկում): Նոստրո հաշիվը բացվում

րաբար

օ-

այն երկրի արժույթով, որտեղ պահվում

ն

վարվում է սռովո-

են

դրամական մի-

ջոցները: Այդ բանկի համար, որն ունի նոստրո հաշիվ,այն ակտի-

վային է, քանի

արտացոլում է միջոցների տեղաբաշխումը բան-

որ

ձար որնէ մեկի թույլտվություն կամ համաձայնություն չի պահանջ-

վում:

ՆՈՒԼԻՖԻԿԱՑԻԱ

-

դրամաշրջանառությանկայունացման

ձեթոդ է: Այն կիրառվում է, երբ խորը ինֆլյացիայի հետնանքով փողի գնողունակությունըչափազանց ընկնում է

ե

թղթադրամին

արժեքը գործնականում հավասարվում է նան են դեպքում, այն դիմում Նուլլիֆիկացիայի ճեռկայացվող

զրոյի: երբ

անհրաժեշտություն է դառնում շրջանառությունից հանել ուժը կորցրած թղթադրամները (հատկապես կապված տվյալ երկրի իշխանության փոփոխության հետ): Երբեմն այն համընկնում է դեվալվացիայիհետ:

կային ավանդի ձնով: Մյուս բանկի համար հաշիվն ունի պասիվաՇ

յին բնույթ, արտացոլում Է ներգրավված ռեսուրսները ն կոչվում է լորո հաշիվ: Նոստրո հաշվի վարման պայմանները սահմանվում են

երկու բանկերի միջն թղթակցային հարաբերությունների

մանագրում: ՆՈՎԱՑԻԱ

-

1) բանկային վարկի զիջման ձն է, ըստ

է իր իրավունքները փոխանցել երրորդ

վարկային

2)

փոխարինումն

է

պայմանագիր

կողմերի

մեկը

որի մի

պայմանագրով

մյուսով

վարկառուների

նրանց համաձայնությամբ,

փախադարձ

3)

պայմանավորվածության

համաձայն նախկին (հին) պարտքի չափի փոխարինումն է նորով:

ՆՎԻՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

ճանաչվում է գույքի կամ իրավունքի

նվիրատվությունը հանրօգուտ նպատակներով: Նվիրաբերություններ կարող

են

արվել քաղաքացիներին, բուժական, ղաստիարակ-

չական հիմնարկներին, սոցիալական պաշտպանության նանման ու

այլ

ու

նույ-

հաստատություններին, բարեգործական, գիտական

ուսումնական հաստատություններին, հիմնադրամներին, թան-

գարաններին կական

ն

տությանն

ու

մշակույթի

այլ

հաստատություններին, հասարա-

կրոնական կազմակերպություններին, ինչպես ու

նան

համայնքներին: Նվիրաբերությունն ընդունելու

պեհա-

(ԴԻՎԻԴԵՆՏ)

-

զուտ

շահույթի (հարկումից հե-

բաժնետոմսին ընկնում յուրաքանչյուր

բաժին է ենթակա է բաժնետերերիմիջն բաժանման:

տո) մի մասն է, ն

կողմը պարտավորվում

անձին,

պայ-

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆ

որը

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻ

ԳԾՈՎ

ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ

-

արդյունք է

զուտ

(հարկումից հետո) ըստ յուրաքանչյուր բաժնետոմսի (արտոնյալ ն հասարակ) տրամադրման: Շահաբաժնի ձնով չվճարված կամ այլ եղանակով չօգտագործված շահույթը տեղաշահույթից

բաշխվում է. տնտեսավարող

ղությամբ.

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻ

սուբյեկտի (ընկերության) հայեցո-

ՎՃԱՐՄԱՆ

շահույթի,

թե հարկումից հետո

զուտ

կում գտնվող (մինչն

5096 զուտ

ՑՈՒՑԱՆԻՇ

որ մասն

--

ցույց

է տալիս,

է ուղղված շահաբա-

ոոնների վճարմանը: Բաժնետիրական ընկերություններիհամար վիճաայս ցուցանիշը, կախված նրա տնտեսական զարգացման ն կից, ունի տարբեր իմաստ: Այսպես, նորաստեղծ արագ զարգաունեն շատ ցածր կամ նույնիսկ զրոյական ցող ընկերություններն արժեք ապահովող ցուցանիշ: Իսկ ֆինանսապես բարվոք վիճա-

շահույթ ապահովող) ընկերություն-

ները ձգտում

են

իրենց կողմը գրավել բաժնետերերին բարձր

ն

կայուն շահաբաժինների վճարման հաշվին:

ՇԱՀԱՌՈՒ (ՎՃԱՐՈՒՄԸ ՍՏԱՑՈՂ)

1) երրորդ անձ (ֆիզիկա-

--

կան կամ իրավաբանական անձ), որի օգտին կամ որի հրամանով

կատարվում է վճարումը, կամ որի անունով մուրհակ կամ վճարային

այլ

է գրվում չեկ,

դուրս

փաստաթուղթ: Սովորաբար վճարա-

յին փաստաթղթի վրա նշվում է «վճարել հրամանը» մակագրությունը, որի օգտին կամ որի հրամանով կատարվում է վճարումը:

Օգտագործվում է փաստաթղթայինակրեդիտիվների, ինկասոյի, երաշխիքի իրացման կամ ավանդային սերտիֆիկատ գնելու

ժամա-

նակ: Ակրեդիտիվներով հաշվարկների ժամանակ թողարկող բանկը պետք է շահառուի օգտին վճարում կատարի հաճախորդի խնդրանքով կամ ակցեպտավորի փոխանցելի մուրհակները, րոնք դուրս

են

ո-

գրվել իր շահառուի կողմից: Ինկասոյի դեպքում

պետք է վճարել փոխանցելի մուրհակը շահառուի օգտին: Երաշ-

խիք տրամադրելիս երաշխիք տվող անձը պատասխանատվություն է կրում շահառուի առջն երաշխիքի պայմաններին համապա-

գումարի սահմաններում: Ավանդային սերտիֆիկատ գնելիս շահառուն թողարկող բանկից կամ ցեսիոներից (նրան

տասխան

ն դրա

ցեսիայի իրավունք

տալու

գումար, 2)

ստացողը,

ռենտա

հասանելիք

դեպքում) պետք է ստանա

3) կտակով ճառանգորդը, 4)

հովագրական պոլիսով փոխհատուցում

ապա-

5) անձ, որի

ստացողը,

օգտին խնամակալը կառավարում է ֆինանսական ռեսուրսները:

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)

-

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

դրանք են՝1) քոացվող

ար-

տադրանքի շահութաբերությունը, որն իրենից ներկայացնում է իրացումից շահույթի

ն

իրացումից հասույթի կամ

զուտ

հասույթի

հարաբեակցությունը: Այս ցուցանիշով բնորոշվում է իրացումից զուտ

հասույթում

այդ

շահույթի

մեծությամբ է պայմանավորված մուտների կազմավորումը

ն

նան

տեսակարար ՀՀ

կշիռը,

որի

պետական բյուջեի եկա-

ավելացումը: 2) Մեւտալյան կապիտա-

չի շահութաբերությունը, որը որոշվում է շահութահարկի վճարու220

մից

հետո

զուտ

շահույթի

Կ

սեփական կապիտալի միջին մեծութ-

Այս ցուցանիշն իր էությամբ կարնորնեյան հարաբերակցությամբ: տնտեսարից մեկն է, քանի որ նրա մեծությամբ է արտահայտվում վարող սուբյեկտի տնտեսական կայուն վիճակը: Յ) Հոմնական

գործունեության,շահութաբերությունը,որը հաշվարկվում է իրացումից շահույթի Ա իրացված արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) լրիվ ինքնարժեքի հարաբե-

րակցությամբ: Այս ցուցանիշը բնորոշում է մեկ միավոր լրիվ ինքնարժեքին բաժին ընկնող իրացումից ստացվող շահույթի գումարի չափը, ն որքան բարձր լինի կատարվող ծախսի հատույցի չափը: կնշանակի տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտն աշխատել է արդյունավետ ն ապահովել է բարձր շահույթի ստացում: 4) Օճնդոհանուր

կաւյիտալի շահութաբերությունը,որն արտահայտվում է հարկումից հետո զուտ շահույթի Կ ընդհանուր կապիտալի միջին մեծութԱյս ցուցանիշը բնորոշում է միջին հաշյան հարաբերակցությամբ: վով ընդհանուր կապիտալի (հաշվեկշռի հանրագումարի) մեկ միավորին բաժին ընկնող զուտ շահույթի (շահութահարկիվճարումից հետո) գումարի չափը, այն ցույց է տալիս նան ընդհանուր ակտիվների հատույցի մեծությունը: 5) Ընթացիկ ակտիվների շահուհետո թաբերությունը, որն իրենից ներկայացնում է հարկումից

շահույթի ն ընթացիկ ակտիվների միջին մեծության հարաբերակցությունը: Այս ցուցանիշը բնորոշում է նույնը, ինչ-որ ընդհա6) Ներդրումների շահութանուր կապիտալիշահութաբերությունը:

զուտ

բերությունը, որը որոշվում է սովորական (ֆինանսատնտեսական) գործունեությունիցշահույթի ն սեփական ու ոչ ընթացիկ պարտավորություններիմիջին մեծությունների գումարի հարաբերակցութէ յամբ: Հատկապես այս ցուցանիշը հաշվարկելիս շատ կարնոր ոչ նպատակայինօգտագործումը ընթացիկ պարտավորությունների

ն

դրա միջին հաշվով մեկ միավորի գծով շահույթի ապահովումը: Հակառակ դեպքում անիմաստ է ներդրումային.քաղաքականութ-

սո7) Շահույթի նորման, որը հաշվարկվում է յան իրականացումը: գործունեությունիցստացված վորական (ֆինանսատնտեսական)

շահույթի

ընթացիկ ակտիվների (հիմնական միջոցներ ն այլ ներդրումներ) ու նյութական ընթացիկ ակտիվների (պաշարների) ն ոչ

միջին մեծությունների գումարի հարաբերակցությամբ: 8) Կաճտառքրի ժավայիր շահութաբերություսը, որն իրենից ներկայացնում է

հարկումից

հետո

զուտ

շահույթի

ն

իրացումից հասույթի կամ

հասույթի հարաբերակցությունը: Այն

զուտ

է տալիս

հարկային տնտեսավարող սուբյեկտների ենթակայության տակ գտնվող զուտ շահույթի տեսակարար կշիռը իրացումից ստացված հասույթում կամ զուտ հասույթում: Նշված բոլոր ցուցա-

վճարումներից

ցույց

հետո

նիշներն էլ հաշվարկվում

են

հաշվապահական հաշվեկշռի ն ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվության տվյալների հիման

վրա:

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ

մանված կարգով

ն

հարկ վճարողների կողմից օրենքով սահչափով պետական բյուջե վճարվող ուղղակի --

հարկ է: Շահութահարկ են վճարում Հայաստանի Հանրապետության ռեզիդենտները (պետական գրանցում ստացած իրավաբանական անձինք

իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունները), որոնց համար հարկվող օբյեկտ է համարվում ՀՀ տարածքում ն նրա սահմաններից դուրս ստացվող հարկվող շահույթը,

ն

ռեզիդենտները (օտարերկրյա պետություններում ստեղծված իրավաբանական անձինք ն իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունները, ինչպես նան ն ոչ

միջազգային կազմակերպություններնու դրանց կողմից ՀՀ-ից դուրս ստեղծված իրավաբանական անձինք ե իրավաբանական անձի կարգավիճակչունեցող ձեռնարկությունները),որոնց համար հարկվող օբյեկտ է համարվում հայաստանյան աղբյուրներից ստացվող հարկվող շահույթը, բացառությամբ ՀՀ բյուջետային հիմնարկների Կենտրոնական բանկի:

նՀՀ

ՇԱՀՈՒՅԹ ՍՏԱՆԱԼՈՒ

ՊՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՊԱՏԱԿ

ՉՀԵՏԱՊՆԴՈՂ

ԿԱԶՄԱԿԵՐ-

իրավաբանականանձի կարգավիճակ չունեցող այն ձեռնարկությունէ, որի սեւիականատիրոջըկանոնադրությամբ ար-

գելված է ներդրված գույքից շահույթ ստանալ: Նման

կազմակեր-

պություն կարող է համարվել մեկ անձի (ընտանիքի) կողմից որպես իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող ձեռնարկությունը, ինչպես

նան

պես դուստր

ձեռնարկության կամ կազմակերպության կողմից

ձեռնարկությունը

ն

մի քանի անձանց (այդ թվում

որն

ի-

ոավաբանական) կողմից որպես սահձանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը: Այդ կազմակերպությունը չի կարող անդամակցել տնտեսական այն միավորումներին, որոնք շահույթ ստանալու նպատակ

են

հետապնդում: Միաժամանակ

այդ

կազ-

մակերպությունն ստացած եկամուտը կարող է ծախսել միայն իր

կանոնադրական գործունեության հետ կապված նպատակներով: Կազմակերպության հիմնադիր փաստաթուղթը նրա կանոնադրությունն է, իսկ որպես սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն` նան հիմնադիր պայմանագիրը: Կազմակերպության անվանումից պետք է տակ չհետապնդելը

ն

լինի նրա շահույթ ստանալու նպաԹույլատրվում է գործունեության ոլորտը:

պարզ

նշել հիմնադրի (հիմնադիրների) անվանումը (անունը), "Հիմնադրամ" կամ "Բարեգործական հիմնադրամ" բառերը, եթե դրանք հա-

մապատասխանումեն շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող կազմակերպության կանոնադրական գործունեությանը:

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԿԱՊԻՏԱԼԱՑՈՒՄ

--

1) ֆիրմայի տնտեսական ար-

ժեքի գնահատումն է, ապագայում ենթադրվող

զուտ

շահույթի

գումարի չափը ներկա ժամանակի բերելու միջոցով, 2) տվյալ ընկերության չբաշխված շահույթի վերածումն է կանոնադրականկա-

պիտալի: յան

- գույք,

ՀանրապետութՀայաստանի սահմանված չէ որպես օրենսդրությանը համապատասխան

ՇԱՐԺԱԿԱՆ

ԳՈՒՅՔ

որը

անշարժ գույք:

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ԱՐԱԳՈՒԹՅՈՒՆ

-.

որոշակի

ժամանա-

կաշրջանում, սովորաբար մեկ տարում, դրամական միավորի կա-

տարած պտույտների միջին թիվն է: Այն հաշվարկվում է համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) Կ դրաձական ագրեգատներից որնէ մեկի հարաբերությամբ: Իրենից ներկայացնում է դրամական

զանգվածի

ն

ապրանքների

ծառայությունների վրա ծախսերի

ու

գնել: Կազմակերպության հաշվեկշռում

նման

ունեցվածքը գրանց-

միջն հարաբերակցությունը գնահւստելու ցուցանիշ: Շրջանառութ-

վում է սկզբնական արժեքով, թեպետն շուկայական արժեքը կա-

յան արագության ավելացումը նշանակում է տնտեսական

րող է

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

համարվում է գոավատուի

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԳՏՆՎՈՂ

ՄԵՋ

աճ

ԳՐԱՎ

գրավատուին իրավունք վեոապահելով փոխե գոամ դրված

գույ-

քի (ապրանքային պաշառների, հումքի, նյութերի, կիսաֆաբոի-

կատների, պատրաստի արտադրանքի ձեը, պայմանով,

այլն) կազմը

ե

ն

բնանան

դրանց ընդհանուր արժեքը չնվազի գրավի

որ

ՌԻՍԿ

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

-

թողնված ապոանքների գրավը՝

մոտ

էապես տարբերվել արտահայտելով ընթացիկ գինը: --

1) կապված Է ապրանքների ն

ծառա-

յությունների շուկայական գների տատանումների, ինչպես նան սեփական ն օտարերկրյա արժույթների փոխարժեքների ու փոխատ-

վության շուկայական տոկոսադրույքների տատանումների հետ, 2) տոկոսադրույքների, փոխարժեքների ն գների աճի կամ անկման հետնանքով հնարավոր վնասների հավանականությունն է: Բանկը

գրավ դրված ապրանքների արժեքի նվազեցումը թույլատրվում է

կարող է զգալի վնասներ կրել ցանկացած ակտիվի գծով, որը նա պետք է վաճառի կամ ձեռք բերի, կամ ցանկացած միջոցների

գրավով ապահովված պարտավորությանկատարված մասին

գծով, որոնք պետք է փոխ առնվեն կամ վճարվեն: Տոկոսադրույք-

մասին պայմանագրում նշվածից: Շրջանառության մեջ գտնվող հա-

ներն աճելիս հաստատագրված եկամուտով արժեթղթերի (օրի-

մաչափ, եթե այլ բան նախատեսվածչէ պայմանագրով:

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

1) ապրանքային արտադրությանը

-

բնորոշ աշխատանքի արդյունքների, դրամի այլ

օբյեկտների

առք

ու

ն.

սեփականության

վաճառքի միջոցով փոխանակությանձն է,

2) բանկի կողմից թողարկված

ն

շրջանառության մեջ գտնվող

բանկնոտների ընդհանուր արժեքն է ի տարբերություն բանկային

նակ պարտատոմսերի), հաստատագրված տոկոսով վարկերի

շուկայական արժեքը փոքրանում է: Բանկը, որը հարկադրված պետք է վաճառի նման ակտիվները, տոկոսադրույքների աճի պայմաններում կկրի վնասներ: Շուկայական ռիսկը փոքրացնելու նպատակով կիրառվում են հեջավորման տարբեր մեթոդներ:

ՇՈՒԿԱ

-

ապրանքների ու ծառայությունների առկա

վոր գնորդների սած

ու

շուկան գնողունակ պահանջարկով տարբերակված

ղական առանձին խմբերի ամբողջություն է

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

այդ

հնարա-

ն

ձենավորվումէ

Ո

ՆԵՐ

ապրանքների (ծառայությունների),

թվում` բորսայական ապրանքների, արժեթղթերի որը

ն արտար-

ն.

վաճառել ունեցվածքը, իսկ մի

շարք

առաջարկի հարաբե-

գնորդներ պատրաստ

են

արդյունք

րումների,

է

այն

ոչ

եք

հիմնական միջոցների, ֆինանսական ներդ-

ընթացիկ

այլ

ակտիվների, գործունեության ընդ-

կապված ակտիվների, փոխարժեքային տարբերությունների, անհատույց ստացված ակտիվների, ֆինանսական ներդրումների (շահաբաժիններ, տոկոսներ), կապակցված կազմակերպությունների շահույթի բաժնեմասի, ֆինանսական վարձահանտման

որոշվում է շուկայում յուրաքանչ-

պահին ձնավորված պահանջարկի

-

ԵԿԱՄՈՒՏԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՈՉ

ՆՈ

ԱՐԺԵՔ

որոշ-

րի կանոնավոր գնանշումների հիման վրա:

տնտե-

'

-

տոկոսադրույք, որը

սպառո-

րակցության հիման վրա: Այդ գնով սեփականատերըպատրաստ

ա-

--

վում է իրական գործարքներին մասնակցող: շուկայի մասնակիցնե-

աժ

ժույթի ընթացիկ արժեքն է, յուր

ն

վաճառողների ամբողջություն է: Այլ կերպ

Ան

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

պահուստներում գտնվող ամբողջ դրամի:

հետ

կալության:

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՈՉ

արղյունք

են

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԾԱԽՍԵՐ

-

հիմնական միջոցների, ֆինանսական ներդրումների,

ընթացիկ այլ ակտիվների ձեռք բերման հետ կապված, փոխարժեքային տարբերությունների,վարկերի Կ փոխառությունների, կաոչ

պակցված կազմակերպությունների վնասի բաժնեմասի, ֆինանսական վարձակալության: ՈՉ

ԸՆԹԱՑԻԿ

տիվի) մի

մասն

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

տնտեսական ձիշոցների (ակ-

-

են, որոնք արտացոլսում են հաշվապահական

հաշվեկշռի 1-ին բաժնում,

ն

նրանում ներառվում

են

հիմնական մի-

ջոցները, ֆինանսական վարձակալությամբ ստացված հիմնական

միջոցները, լությունում

ոչ

նյութական ակտիվները, ֆինանսական վարձակա-

ներդրումները Կ

զուտ

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

այլ ոչ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ընթացիկ ակտիվները:

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

գործման մեջ գտնվող հիմնական միջոցները (շենքեր, կառուցվածքներ, փոխանցող հարմարանքներ, մեքենաներ ն սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ, արտադրական

սական գույք

ն

գործիքներ, բազմամյա տնկարկներ, բանող

տնտեն

ձթե-

անասուններ, այլ միջոցներ), շահագործման մեջ չգտնվող հիմնական միջոցները (շահագործման չհանձնված հիմնական միրատու

թոցներ, ժամանակավորապես հիմնական միջոցներ

ե

շահագործումիցհանված

դրանց մաշվածություն, շահագործումից

հանված ն օտարման նպատակով պահվող հիմնական միջոցներ), հողամասեր, բնական ռեսուրսներ ոչ

ն

դրանց սպառումը, անավարտ.

ընթացիկ նյութական ակտիվները (կառուցման ըոնփացքում

գտնվող հիմնական սիջոցներ, տեղակայման ենթակա սարքավոհետագա ծախսումներ), ֆինանսակաս

դումներ, կապրտալացվող վարձակալությամբ ստացված հիմնական միջոցները,

ոչ

ընթացիկ

կյութականակտիվների արժեզրկումից կորուստները:

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

տնտեսականմի-

ջոցների (ակտիվի) կազմավորման աղբյուրների (պասիվի) մի մասն

են, որոնք արտացոլվում

պասիվում,

ն

են

նրանում ներառվում

հաշվապահական հաշվեկշռի են

հարկային պարտավորությունները

երկարաժամկետ բանկային

ն ոչ

ընթացիկ

այլ

պարտավո-

րությունները:

ՈՉ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

են

յամբ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

ակտիվներ, որոնք դժվարութ-

իրացվում, այսինքն կարելի է առանց դրանց

արագ

սկզբնական արժեքի էական կորստի փոխարկել կանխիկ դրամական միջոցների միայն երկարատն ժամանակաշրջանի ընթացքում, ի տարբերություն բարձր իրացվելի ակտիվների: Ոչ իրացվելի ակ-

տիվները կարող մեծ

են

փոխարկվել կանխիկ դրամի, սակայն արժեքի

կորուստներով: Հիմնական միջոցները, օրինակ, հանդիսանում

են ոչ

դրանք են` շահա-

ու

վարկերն ու փոխառությունները, ֆինանսական վարձակալության գծով երկարաժամկետ պարտավորությունները, հետաձգված

իրացվելի ակտիվներ: Անվանվում

են նան`

«դանդաղ» ակ-

տիվներ: ՈՉ

ԼՐԻՎ

ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

կատար-

վում է այն ժամանակ, երբ գույքի կամ ձեռնարկատիրականռիսկի

ապահովագրության պայմաններում ապահովագրական գումարը սահմանվել է ապահովագրական արժեքից ցածր: Այդ դեպքում ա-

պահովագրողն, ապահովագրականպատահարը վրա հասնելիս, պարտավոր է ապահովագրվողին (շահառուին) հատուցել վերջինիս կրած վնասների մի մասը` ապահովագրական արժեքի նկատ-

մամբ ապահովագրական գումարին համամասնական չափով:

Պայմանագրով կարող է. նախատեսվել ապահովագրական հատուցման առավել բարձր գումար, սակայն ապահովագրականարժեքից

ոչ

ավելի չափով:

ՈՉ ՀՐԱՏԱՊ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

--

րից կրեդիտորական պարտքերն

ընթացիկ Ճկարտավորություննեեն

(առետրական կրեդիտորա-

կան պարտքեր, կարճաժամկետ կրեդիտորական

պարտք

բյու-

ջեին, պարտադիր սոցիալական ապահովագրությանգծով պարտքեր ն այլն), շահաբաժինների գծով կանխավճարները, այլ կրեդիտորական պարտքերը, որոնք սահմանված ժամկետում չեն վճար-

վում:

ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

մասն են.

.-

ո:

ՈՉ

ընթացիկ ակտիվների այն

որոնք չունեն ֆիզիկական մարմնավորում, սակայն ունեն իրական արժեք առաօին հերթին ակտիվը տիրապետողի համար: Այդպիսի ակտիվներից են կազմակերպության վարկանիշի ն գոր-

ծարար կապերի պայմանական արժեքը, մտավոր սեփակամությունը, արտոնագրերը, հեղինակային իրավունքները, առետոան-

րության,

ԱԿՏԻՎ

ՍՏԱՆԴԱՐՏ

ոչ

ստանդարտ

րոնք չաշխատող

են

91-180

են

հաձաձայն

--

ՀՀ

բանկային օրենսդ-

դասակարգվում այն ակտիվները.

ո-

ն, որոնց գծով պայմանագրային

օր

պարտավորությունները չեն կատարվում կապված փոխառուի (պարտապանի)ֆինասսական վիճակից կամ նրա պարտքը մարելու.

ունակությունից: Ոչ ստանդարտ ակտիվների մեջ ներառվում ա) ժամկետային ակտիվները, որոնց մարումը ժամկետուս

շանները ապահովագրականպոլիսները, օրագրային ապահովումը, հողի ու բնական ռեսուրսների օգտագործման իրավունքը ն այլ

են

ոչ

անբավարար հոսքի պատճառով,

յունը չի ամրագրվում որնէ փաստաթղթում ն դժվար է գնահատել դրանց առնտրական արժեքը: Սակայն դրանք հաճախ. շահույթի

աստիճան ունեցող փոխառուի (պարտապանի) վարկերը, կան-

նյութականակտիվները: Ամենից անտեսանելի ն անշոշափելի ոչ նյութական ակտիվները, հավանաբար, կազմակերպության վարկանիշն ու գործարար կապերն եզ, քանի որ դրանց առկայութ-

կարնոր գործոն ՈՉ

են

ՊԵՏԱԿԱՆ

դառնում:

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

--

ոչ

պետական

են

համարվում այն ձեռնարկությունները,որոնց գույքի 505:6-ից ավելին քաղաքացիների կամ կոլեկտիվ սեւիականությունէ: ՈՉ

ՌԵԶԻԴԵՆՏՆԵՐ

-

դրանք են.

ա) արտասահմանում

մշտական բնակության վայր ունեցող ՀՀ քաղաքացիները, օտարերկրյա քաղաքացիություն չունեցող անձինք, այդ թվում ՀՀ տարածքում ժամանակավորապես գտնվող ֆիզիկական անձինք, բ) անձի կարգավիճակ ունեցող կամ իրավաբանաիրավաբանական կան անձի կարգավիճակ չունեցող այն. ձեռնարկություններըե

են օտարերկրյա կազմակերպությունները, որոնք ստեղճձվատ պեն տությունների օրենսդրությանը համապատասխան գտնվում Են Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս, ինչպես նան դրանց մասնաճյուղերըն. ներկայացուցչությունները, որոնբ գտնվում են Հայաստանի Հանրապետությունում,գ) Հայաստանի Հանրապե-

տության տարածքում գտնվող Օտարերկրյա դիվանագիտականն պաշտոնական այլ ներկայացուցչությունները,ինչպես նան միջազ-

ն. Օտարերկրյա ֆիրմաների ներգային կազմակերպությունների

կայացուցչությունները:

հնարավոր չէ փոխառուի (պարտապանի) դրամական միջոցների

բ) սեփական կապիտալի Լ ներգրավված միջոցների միջն հարաբերակցության բանկի կողմից սահմանված ներքին կանոնակարգին համաձայն, անբավարար խավճարները

ն

փոխառուի (պարտապանի) նկատմաճբ այլ

պա-

հանջները, գ) այն ակտիվները, որոնք փոխառուն (պարտապանը) չի կարող մարել նախնական պայմանավորվածությանհամաձայն ն, որոնք փոխառուի ֆինանսական ոչ բարվոք վիճակի հետնան-

քով վերանայումների ու դրանց

շուրջ

տարվող բանակցություննե-

րի առարկա են: Այսինքն` ակտիվի մարման առաջնային աղբյուրները բավարար չեն

ն

բանկը պետք է դիմի

դային աղբյուրներին, որպիսիք

են

դրա

մարելու երկրոր-

գրավի, գույքի վաճառքը.

պայ-

մանների վերանայումը (վերաֆինանսավորումը) կամ կապիտալի

նոր աղբյուրների հայթայթումը ն այլն: Ոչ ստանդարտ ակտիվներն ունեն

ակնհայտ թերություններ,որոնք վտանգում

են

պարտքի

ամ-

բողջությամբ մարելը:

Զ

վարկ, որը տրվում է

(ԲԼԱՆԿԱՅԻՆ) ՎԱՐԿ

առանց որնէ ապահովման փոխառուի լավ համբավի դիմաց:

ՉԱՊԱՀՈՎՎԱԾ

ՉԱՐԱՇԱՀՈՒՄՆԵՐԻ

--

ՌԻՍԿ

--

հիճնականում ներբանկային է

առաջանում է բանկի տերերի, նրա ծառայողների

ն

նեճ հաճախորդ

րի կողմից օրենքը խախտելու պատճառով, այսինքն` թույլ

են

տրվում խարդախություններ, չարաշահումներ, յուրացումներ, կատարվում ներ,

են

գողություններ, հակաօրենսդրական գործողություն-

պայմաններում բանկը վնաս է կրում:

ն նման

ՉԲԱՇԽՎԱԾ

սը, որը

ՇԱՀՈՒՅԹ

ներառում է զուտ

--

չի վճարվել որպես շահաբաժին

ն

շահույթի այն

մա-

թողնվել է ներդրումային

նպատակով:

ՉԳՆԱՆՇՎՈՂ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

-

արժեթղթեր (բաժնետոմսեր ն

պարտատոմսեր),որոնք չեն վաճառվում կամ չեն գնանշվում ոչ մի տեսակի ֆոնդային բորսայում: Այդպիսի արժեթղթերով առնտուր են

անում

ոչ

մեծ

պահանջարկ ունեցող բորսայականշուկայում

կամ արտաբորսայականշուկայում: Լոնդոնի արժեթղթերիբորսայում գոյություն ունեն

կանոններ, որոնք կարգավորում

են

ոչ

մեօ

ընկերությունների չգնանշվող արժեթղթերի հետ պատահական գործարքները: Չգնանշվող արժեթղթերը սովորաբար հաշվեկշռում արտացոլվում են դրանց անվանական արժեքով կամ շուկայական արժեքով (եթե այն կարելի է գնահատել):

ՉԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑՎՈՂ

(ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ)

ՌԻՍԿ

--

չդիվերսի-

ֆիկացվող կամ պարբերական ռիսկը կապված է այնպիսիերնույթ-

ների հետ, ինչպիսիք են գնաճը, քաղաքական իոադարձությունները, որոնք կարող են իրենց ազդեցությունը թողնել ոչ թե ներդրումային առանձինձեռնարկումների, այլ դրանց բոլորի վրա: Ցանկացած ներդրող կարող է նվազեցնել դիվերսիֆիկացվող ռիսկն ընտրելով իր համար արժեթղթերի դիվերսիֆիկացված պորտֆել, այսինքն` ռիսկը, որի կառավարձանը հարկ է մեծ. ուշադրություն դարձնել, չդիվերսիֆիկացվող ռիսկն է: Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ, եթե ակտիվների պորտֆելում ընտրվեն 8-15

դիվերսիֆիկացվող ռիսկը կարելի է նվազագույնի հասցնել, սակայն մյուս կողմից, արժեթղթի յուրաքանչյուր տեսակ իր հետ կբերի չդիվերսիֆիկացվող ռիսկի որոշատեսակի արժեթուղթ,

ապա

իրաանկանխիկ հաշվարկայինգործառնությունների տերը գրավոր համականացման փաստաթուղթ է. ըստ որի չեկի միջոցներ վճարելու այնություն է տալիս իր հաշվից դրամական չափով: Չեձատակարարի հաշվին, չեկուս ցույց տոված գումարի ՉԵԿ

-

անձի կարգավիճակու՝ են իրավաբանական կերն օգտագործվում կազմակերպությունների կեցոդ Կ. չունեցող ձեռնառկու»թյունների, ոիմնարկություններիմիջն փոխադարձհաշվարկներիիրակասացճան ժամասակ:

ավանդ առնտրային բանկում, որի հիվերաձան վրա կարելի է չեկ դուրս գրել: Այդպիսիավանդներին ստ ներկայացնոբերում են անժամկետ (ցպահանջ)ավանդներըը̀ հաշխնայողական ղի չեկ դուրս գրելու իրավունքով, միջոցները ն այլն: վին ավտոմատ փոխանցելու իրավունքովավանդները մեկ գրքույկի տեսքով (սովորաբար

ՉԵԿԱՅԻՆ ԳՐՔՈՒՅԿ

են, որոնք բանկի կողմից թերթ) միացված չեկերի ձնաթղթեր ժամանակ: Չեկային տրվում են բանկումչեկային հաշիվ բացելու է բանկում չեկային հաշիվը տնօգրքույկն իրենից ներկայացնում ն. այն բաժանելով ոհնելու միջոց: Օգտագործելովչեկային գրքույկ վճարման,հաճախորառանձին չեկերի ու դրանք ներկայացնելով է կանխիկ դրամ ստանալ իր դը չեկերի միջոցով ոչ միայն կարող հաշվարկներ ընթացիկ հաշվից. այլ նան դրանցով անմիջապես ԶԵԿԱՅԻՆ

ԱՎԱՆԴ

-

--

անձանց հետ: Չեկերը,

կատարել ֆիզիկականն իրավաբանական են ձեաթղթերի վրա, որոնք որպես կանոն, ձճեսկերպվում հատուկ եղանակովհատուկ թղթի վրա ն են տպագրական պատրաստվում

են հաջորդական ապահովվում համարակալումով: է բանկում,որի հիման վրա կարեհաշիվ ՀԱՇԻՎ ՉԵԿԱՅԻՆ --

լի է չեկ դուրս գրել, իսկ վեգրվում է տոկոս:

այդ

հաշվի մնացորդին սովորաբար հաշ-

կի տեսակ, որը գնահատելու համար օգտագործվում է Բետտա

ֆակտորը (գործոնը):

ծոններից յուրաքանչյուրի ազդեցությունը կհանգեցնի պահանջար-

Պ

ՊԱԿԱՍՈՐԴ

-

դրամական միջոցների, ապրանքների

ն

այլ

արժեքների փաստացիի նկատմամբ պակաս չափով լինելու բացահայտումն է: Այն կարող է տեղի ունենալ սահմանված նորմաներից ավելի կորուստների, հաշվառման մեջ

ապրանքանյութական արժեքների հափշտակման

ն

թույլ

տրված սխալների,

դրամական միջոցների

ու

գողության հետնանքով: Պակասորդը հայտնա-

բերվում է գույքագրման միջոցով` հաշվապահական հաշվառման մեջ արտացոլված ն առկա արժեքների քանակային համեմատութ-

յամբ:

ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ

-

1) կազմակերպության պարտավորությունների

կի կորի փոփոխությանը:

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

1) արդյունք են տնտեսավարող սուբյեկտնե-

--

րի ենթակայությանտակ գտնվող

զուտ

շահույթից

մասհանումնե-

րի, որի գումարի չափը որոշվում Է կանոնադրական կապիտալի գումարի նկատմամբ սահմանված տոկոսադրույքի չափով (156):

Պահուստային կապիտալն օգտագործվում է պատճառված կորուստները ծածկելու, ինչպես նան ընկերության պարտատոմսերը բաժնետոմսերը հետ գնելու համար: Պահուստային կապիտալը չի կարող օգտագործվել այլ նպատակների համար, 2) այն միջոցներն են, որոնք կոչված են չնախատեսված ծախսեր կամարելու

ն

չհայտարարված շահաբաժինների վճարպարտավորություններիմարման համար: նան

եկամուտներին, 2) տվյալ

տարելու, ինչպես

բյուջետային ժամանակաշրջանի փաստացի պարտավորությունների ու ծախսերի գերազանցումը այդ ժամանակաշրջանի համար

ման

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

սահմանված բյուջեին, 3) որնէ նպատակի (նպատակների)

համաձայնությունը, որն ուղղված է քաղաքացիական իրավունքներ ն պարտականություններիսաոհմանմանը, փոփոխելուն կամ

գերազանցումը նրա ակտիվներին

ու

հեւ

կապված պարտավորությունների կամ ծախսերի գերազանցումը այդ նպատակի համար նախատեսված նախահաշվային գումա-

ն

համարվում է երկու կամ մի քանի անձանց

--

րին, 4) բյուջետային ծախսերի գերազանցումը եկամուտներին

դադարեցմանը: Երկուսից ավելի կողմերի միջն կնքված պայմանագրերի նկատմամբ պայմանագրի մասին ընդհանուր դրույթները

(բյուջեի պակասուրդ):

կիրառվում են, եթե

ՊԱՀԱՆՋԱՐԿԻ

ԿՈՐ

--

կոր,

որը ցույց

է տալիս ապրանքի (ծա-

ռայության) պահանջարկի կախվածությունը

դրա

գնից: Այլ կերպ

ասած, ապրանքի (ծառայության) շուկայական գնի ն գնորդների

կողմից

գնով գնվող քանակի միջե փոխկապվածությանգրա-

այդ

ֆիկական պատկերումն է: Եթե պահանջարկի կորը թեքված է դեպի ներքն,

ապա

արոյունքում ստացվում է,

որ

ապրանքների

ու

ծառայությունների գների իջեցմանը զուգընթաց դրանց գնումների

քանակն

աճում

է, իսկ հակառակ դեպքում, գների աճին զուգըն-

գնվող ապրանքների

ծառայությունների քանակն արդեն կկրճատվի: Պահանջարկի վրա, գնի հետ միասին, ազդում են նան թաց

մի

շարք

այլ

գործոններ,

ու

այդ

թվում` սպառողների եկամուտների

միջին մեծությունը, շուկայի չափը, փոխարինող ապրանքների գները,

նախասիրություններն ու

նախապատվությունները: Այս

գոր-

դա

չի հակասում

նման

պայմանագրերի բազ-

մակողմանի բնույթին: Քաղաքացիները ն. իրավաբանական անձինք ազատ են պայմանագիրը կնքելիս: Պայմանագիր կնքելուն հարկադրել չի թույլատրվում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ պայմանագիր կնքելու պարտականությունընախատեսված է կապարտավորությամբ: Կողմերը կարող են կնքել ինչպես օրենքով կամ այլ իրավական սսկտերովնախատեսված, այնպես էլ չնախատեսված պայմանագիր: մովին

ստանձնած

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

-

դրանք

են`

ա)

օտա-

րերկրյա պետությունների Ա միջազգային կազմակերպությունների տրամադրածտրանսֆերտները,այդ թվում` ընթացիկ ն կապիտալ տրանսֆերտները, բ) այլ աղբյուրներից տրամադրված տրանսթվում` ընթացիկ ն կապիտալ տրանսֆերտները, գ) համայնքների բյուջեներին` պետական բյուջեից ֆինանսականհա-

ֆերտները.

այդ

սառարթեցմաս սկզբունքով տրամադրվող դոտացիաները. դ)

հա-

մայնքների բյուջեներհն պետական բյուջեից տրամաղրվող նպա-

նալ պատասխանատվության Կ պատասխանատվության ապահո-

վագրության այլ տեսակներ:

տակային հւստկացումները` սուբմենցիաները:

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

խարժեքն է,

որը

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

որոշում

(ԿՈՒՐՍ)

-

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

արտարժույթի փո-

է տվյալ եոկրի հրավասու պետական

ՀԱՐԿ

-

օրենքով սահմանված չափերով

ու

ժամկետներում ձեռնարկատիրական գործունեության համար պետական բյուջե վճարվող, ավելացված արժեքի հարկին

(եկամտահարկին

մարմինը (սովորաբար Կենտոոնանան բանկը): Եթե այն տաոբեր-

շահութահարկին

վում է շուկայական փոխարժեքից,

Առետրային կազմակերպությունների համար պարզեցված հարկը փոխարինում է ավելացված արժեքի հարկին ն (կամ) շահութա-

պետք է

լինի պաշտպանելու պաշտոնական փոխար-

պատրաստ

ժեքը, որպեսզի

Կենտրոնավւան բասկը

ապա

այդ

երկու փոխարժեքները համընկնեն: Այդ

հարկին, իսկ

առու-

մով պետք է իրականացնի բաց շուկայական քաղաքականություն:

ՊԱՍԻՎԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

-.

հաշվապահական հաշվի մո տեսակ

է, որի կրեդիտում գրանցվում են հաշվետու ժամանակաշրջանում

տնտեսական միջոցների կազմավորման աղբյուրների սկզբնական մնացորդը, դրանց ավելացումները

ն

այղ

ժամանակաշրջանի

անհատ

փոխարինող

(կամ)

ն

հարկ

է:

ձեռնարկատերերի համար փոխարինում է

ավելացված արժեքի հարկին պարզեցված հարկ վճարող

ն

են

(կամ) եկամտահարկին: ՀՀ-ում համարվում իրենց հաշվառման

վայրի հարկային մարիններին սահմանված ժամկետներում

ն

կար-

գով հայտարարագիր ներկայացրած առնետրայինկազմակերպութ-

յունները,

անհատ

ՊԱՐՏԱԴԻՐ

վերջնական մնացորդը, իսկ դեբետում կազմավորման աղբյուրնե-

ձեռնարկատերերը:

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ապահովագրության

-

որի կողմերը օրենսդրորեն պարտավորվում

են

րի նվազումները: Այս հաշվի դեպքում վերջնական մնացորղը հա-

այն

վասար է սկգբնական մնացորդին գումարած ավելացումները

մտնել ապահովագրական հարաբերությունների մեջ: Օգտագործ-

հանած

ն

ՊԱՍԻՎՆԵՐ-- տնտեսավարող սուբյեկտների ենթակայության տակ գտնվող տնտեսական միջոցների կազմավորման աղբյուրներն են, որոնք իրենց բովանդակությամբ հանդես են գալիս սեփաոչ

ընթացիկ պարտավորություններո

ն

ընթացիկ

պարտավորությունների տեսքով: Պասիվներն իրենց. արժեքային առումով արտացոլվում մում

են

հաշվապահական հաշվեկշռի

աջ

կող-

(պասիվային մաս):

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

-

ապահո-

վագրվողի կողմից երրորդ անձանց հանդեպ` նրանց կյանքին, ռողջությանը, գույթին

ե

ա-

այլնին պատճառած վնասից առաջացող

պարտավորությունների ապահովագրություն է: Հայտնի

են

փո-

խադրամիջոցների սեփականատերերի երրորդ անձանց հանդեպ պատասխանատվության, բժիշկների, կառուցողների պրոֆեսիո-

է, ըստ

վում է, մասնավորապես, սոցիալական ուղղվածություն ունեցող,

դեբետում գրանցված նվազումները:

կան կապիտալի,

ձեն

ինչպես

նան

պատասխանատվության. ապահովագրության

տե-

սակների գծով: Պարտադիր ապահովագրությունն ապահովագրողի

հետ

ապահովագրության պայմանագիր կնքելու միջոցով իրա-

կանացնում է այն անձը (ապահովագրվողը),

ում

վրա դրված է

այդպիսի ապահովագրության. պարտականությունը: Պարտադիր

ապահովագրությունն իրականացվում է ապահովագրվողի հաշվին, բացառությամբ ուղեորների պարտադիր ապահովագրության, որն օրենքով նախատեսված դեպքերում կարող է իրականացվել նրանց հաշվին:

ՊԱՐՏԱԴԻՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

վում է քաղաքացիների սոցիալական շահերի

ն

--

սահման-

պեւոության շահե-

րի ապահովման նպատակով, որոշակի կատեգորիայի պետական ծառայողների կյանքի, առողջության ու գույքի գծով: Նման տեսակի ապահովագրությունն իրականացվում է նախարարությունների

ն

գործադիր իշխանության

մարմինների (ապահովագրվողնե-

այլ

րի) համար պետական բյուջեից տրամադրվող միջոցների հաշվին.

ՊԱՐՏԱՊԱՆ

(ԴԵԲԻՏՈՐ)

իրավաբանական անձի կարգա-

-

վիճակ ունեցող տնտեսավարող սուբյեկտներ, ներ

անհատ

ձեռներեց-

իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող տնտեսավարող սուբյեկտների սեփականատերեր(մասնակիցներ).որոնք ե

վիճակի չեն կաս հրաժաովում

են

ժամանակին կատարել

ՊԱՐՏԱՏՈՄՍ

-

արժեթուղթ է.

է դրա տիրոջը

որը հաստատում

սրժեբղթի անվանական արժեքը սահմանված տոկոսաղրույքով

հաշվարկված տոկոսային եկամտի

հետ

միասին վերադարձնելու

պարտավորությունը:Պարտատոմս ունեցողն այն թողարկող բաժնեւոհրական ընկերության վարկատուն է: Պառտատոմսերը կարող

ո

պաո-

են

ռողարկվել անվանական ն

անտոկոս,

ազատ

ըստ

ներկայացսողի. տոկոսային ն

շրջանառող կամ սահմանափակ շոջանառե-

տատիրոջ (կրեդիտորի) հանդեպ ունեցած պարտավորություննե-

լիությամբ: Բաժնետիրական ընկերությունը պարտատոմսեր է

րը.

ղարկում միայն թողարկված

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

պարտավորվում է մեկ

--

այլ

ըստ

որի մի անձը (պարտապանը)

անձի (պարտատիրոջ) օգտին կատա-

րել որոշակի գործողություն. այն է` վճարել դրամ, հանձնել գույք. կատարել աշխատանք, մատուցել ծառայություն ն այլն, կամ ձեռնպահ մնալ որոշակի գործողություն կատարելուց. իսկ. պարտա-

տերն իրավունք ունի պարտապանից պահանջել կատարելու իր

պարտականությունը:

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ռիսկն է,

ՉԿԱՏԱՐԵԼՈՒ

ՌԻՍԿ

--

1) այն բանի

որի կազմակերպությունը սահմանված ժամկետում չի կատարի պայմանագրովամրագրված վճարումը, 2) այն բանի որի հիմնական պարտքը կամ դրա գծով տոկոսները ժամանակին չեն վճարվի կամ կվճարվեն միայն ըստ

մասամբ, 3) այն բանի ռիսկն է, ըստ որի պարտատոմսեր թողարկողը ի վիճակի չի լինի կատարելու դրանով վճարումներպարտա-

տոմսերինհամապատասխան:

ՊԱՐՏԱՏԵՐ

(ԿՐԵԴԻՏՈՐ)

ֆիզիկական անձինք. անհատ ձեռներեցներ, իրավաբանականանձինք, իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող տնտեսավարող սուբյեկտների սեփականատերեր (մասնակիցներ), ՀՀ պետական մարմինները, ինչպես -

միջազգային կազմակերպություններ,որոնք պարտապանի (դեբիտորի) հանդեպօրինական պահանջներ ունեն:

բաժնետոմսերի լրիվ վճարու-

կանոնադրականկապիտալի

հետո

25 «.

-ից

ոչ

ավելի գումա-

րով: Սեփականությանցանկացած ձնի տնտեսավարող սուբյեկտ-

ներ կարող

են

թողարկել պարտատոմսեր, որի իրացումից

ստաց-

ված գումարները օգտագործվում են միայն այդ սուբյեկտի զարգագման նպատակներով: Պարտատոմսերով տոկոսները վճարվում են կամ պարբերաբար դրանց թողարկման ժամանակի ընթացքում, կամ էլ միանվագ աարտատոմսի ժամկետը լրանալուց հետո:

ՊԱՐՏՔ

ըստ

հավանականությունն է,

նան

մից

բոլոր

թո-

ակտիվ,

որը

-

դրամականմիջոցների որոշակի գումար է կամ այլ որնէ ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձ փոխ է

վերցրել մեկ այլ անձից ն, որպես կանոն, պարտավոր է վերադարձնել սահմանված ժամկետում որոշակի պայմանների կատարմամբ: Պարտքն առաջանում է վճարման ուշացման կամ վարկի տրամադրման հետնանքով: Առնտրի գործառնություններում պարտքերը սովորաբար մարվում են ապրանքագրի ստացման օր-

կամ պայմանագրովնախավանից սեսած մեկ ամճվա ընթացքում, լուսնալուց հետո պարտքի տեսված ժամկստում: Այդ

ժամկետը

գումարիս կարող է հավելագովել հաշվարվված տոկոսային գուձար: Երկարաժամկետ պարտքը կարող է ձեակերպվել փոխանցվելի մուրհակով, որը օտարվող (շրջանառվող) ֆինանսական մի-

գործառուի ն վարկատուի միջն իրավաբանոհամճաձայնագիրէ, որը սովորաբար նախատերեն ձեաակերպված սում է պարտքի վճարման որոշ երաշխիքներ: Երկարաժամկետ ջոց

է: Այղ պաոտքը

արժեռղթերի թողարկման հետնանքով առաջացած

պարտքը

ուղղվում է կարճաժամկետ արժեթղթերիթողարկմանմարման համար: Տարբերում

ներքին ն արտաքին պարտք:

են

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՐՏՔԱՅԻՆ

-

փաստաթուղթ, որը փո-

խառուն տալիս է պարատիրոջը` փոխատվություն ստանալու մանակ: Պարտքային պարտավորության մեջ նշվում գումարը

են

վարկի

մարման ժամկետը: Ստորագրվում է վարկը

ն դրա

ժա-

ստա-

ցած ֆիզիկական անձի կամ իրավաբանական անձի վստահած լիազորած անձի կողմից:

ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ

ՊԱՐՏՔԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

-

երկրի արտաքին

պարտքի սպասարկմանը հատկացվող գումարի (կատարվող

վճարումների) հարաբերությունը տվյալ երկրի արտահանումից ստացվող տարեկան եկամուտներին, արտահայտված տոկոսներով: Տվյալ գործակիցը երկրի արտաքին պարտքի ծանրության կարնոր ցուցանիշ է:

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ

ՊԱՐՏՔԻ

-

այն համաձայնեցվածժամանակա-

ցույցին համապատասխան, պարտապանի կողմից հիմնական պարտքերի

ն

հաշվարկված տոկոսային գումարների ժամանակին

վճարումն Է պարտատիրոջը: Ընթացիկ պարտքի ապասարկումն

այն վճարումների իրականացմանգործընթացն է, որոնք անհրաժեշտ են տոկոսների, հիմնական ընթացիկ պարտքի գումարի պարտքի մարման պահուստներին հատկացումներ կատարելու համար: Փոխառության սպասարկումըփովճարման, ինչպես

նան

խառությաանպայմանները ժամանակին ն լրիվ ծավալով կատարելն է, տոկոսային պարտատոմսերի գծով տոկոսների կանոնա-

վոր վճարումը

ն

պարտատոմսերի գնումը, զեղչով պարտատոմսե-

րի գծով դրանց հետ գնումը անվանական արժեքով, նպատակային պարտատոմսերիգծով պարտատոմսերը մարելիս ապրանք-

տրամադրումը: ծառայությունների ն ՊԵՏԱԿԱՆ ԲԱՆԿ

ներին րի

օծ

:

-

բանկ,

որը

գտնվում է պետության սեփա-

կանության ներքո, այսինքն, որի կապիտալն ամբողջությամբ

են կենտրոպատկանում է տվյալ երկրի պետությանը:Տարբերում ն նական, առնետրայոն,պետական հատուկ պետականվարկային

հնստիտուտներ: ԲՅՈՒՋԵ

ՊԵՏԱԿԱՆ

-

մեկ տարվա (հունվարի 1-ից

դեկտեմ-

եկամուտների բեռի 31-ը ներառյալ) առումով տվյալ պետության են եկամուտների ծախսերի սախահաշիվն է, որում ներառվում Պեկազճավորմանու նախատեսվողծախսերի ուղղությունները: կողտական բյուջեն կազմվում է տվյալ երնոի կառավարության ու հաստատվում է բարձմից ն վերջնականտեսքով ընդունվում րագույն օրենսդիրմարմնի (Ազգայինժողովի) կողմից: ն

ԴԵՖԻՑԻՏ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

(ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ)

-

են

յունք է, երբ նախատեսվողծախսերը գերազանցում եկամուտներին: ԲՅՈՒՋԵԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՍԱՎՈՐՄԱՆ

ԴԵՖԻՑԻՏԻ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

-

դա

արդ-

սպասվելիք

ՖԻՆԱՆ(ՊԱԿԱՍՈՒՐԴԻ)

դրանք ներքին

ն

արտաքին

աղբ-

են՝ 1) ներքին, այդ յուրներից ներգրավվածփոխառու միջոցներն ՀՀ առնտրային բանթվում` ՀՀ Կենտրոնական բանկի միջոցներ, կերի միջոցներ, պետականարժեթղթեր (պարտատոմսեր,մուր-

անավարտ շինապետականկազմակերպությունների մուտքեր, այլ ներրարությանօբյեկտներիսեփականաշնորհումից կազմաքին աղբյուրներ, 2) արտաքին, այդ թվում` միջազգային կերպություններիմիջոցներ (վարկեր), օտարերկրյա պետությունների ձիջոցներ (վարկեր), այլ արտաքինաղբյուրներ: ն

ակներ),

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

-

դա-

տուրքերի սակարգվումեն ըստ` ա) հաոկային«եկամվուտների գ) (պետական,տեղական),բ) ոչ հարկային եկամուտների, կաեկամուտների,դ) պաշտոնական գործառնություններից պիտալի ն

մուտքագրումների: տրանսֆերտներից

են ավելացվածարժեքի Հարկայինեկամուտներն տուրքերն գույհարկը, ակցիզայինհարկը, շահութահարկը,եկամտահարկը, քահարկը, հողի հարկը, հաստատագրվածվճարները, մաքսային

պետական

տուրքը,

տուրքը

(բացառությամբ օրենքով

սահման-

ված` համայնքների բյուջեներ մուտքագրվող պետական տուրքի տեսակների),

հարկային օրենսդրությունը խախտելու

գանձվող տուգանքները

ն

համար

տույժերը (բացառությամբ օրենքով

սահմանված համայնքների բյուջեներ մուտքագրվող

հարկերի

գծով չվճարման համար գանձվող տուգանքների նտույժերի):

/

հարկայրն եկամուտներն են. Հայաստանի Հանրապետութ-

յան Կենտրոնական բանկի ծախսերի

մասհանումների նկատ-

ն

մամբ եկամուտների գերազանցումից մուտքերը, դիվիդենտները (շահաբաժինները), պետական ձեռնարկությունների մայնքների վարչական տարածքից հուստի հողերի վարձակալության

դուրս

ն

ն

գույքի,

հա-

գտնվող պետական պա-

օգտագործման վարձավճար-

ներն ամբողջությամբ, պետության տված վարկերի օգտագործման դիմաց վճարները (տոկոսները), բռնագրավված, տիրազուրկ

ն

ժառանգության իրավունքով պետությանն անցած գույքի իրացումից մուտքերը, պետական վիճակախաղերի անցկացումից ստացվող եկամուտները, իրավախախտումների համար գործադիր

ն

դատական մարմինների կողմից կիրառվող պատժամիջոցներից մուտքերը, ճանապարհային վճարը, օրենքով

ն

իրավական այլ

ակտերով սահմանված պետական բյուջե մուտքագրվող

այլ

ոչ

հարկային եկամուտները:

Կապիտալի գործառնություններից եկամուտներն

ենճ

ապե-

տությանը պատկանող հիմնական միջոցների օտարումից մուտքերը,

դասակարգվումեն ըստ. ա) մարպետականկառավարմանն տեղական ինքնակառավարման մինների գործառնությունների՝ֆունկցիոնալ կամ գործառնական ՊԵՏԱԿԱՆ

պետական բյուջեի միջոցների հաշվին պահվող բյուջետային

հիմնարկների հաշվեկշիռներում հաշվառվող գույքի օտարումից

ն հանքային հանածոնեյան, լեռնահանքայինարդյունաբերության րի (բացառությամբվառելիքի), վերամշակող արդյունաբերությա տրանսպորտին կապի, շինարարությանն. բնապահպանության,

ճանապարհայինտնտեսության ն պետական բյուջեի ծախսերի հիմնական.ուղղություններինչդասվող այլ ծախսերի, այդ թվում` կառավարությանպահուստայինհիմնադրամ, համայնքների բյուսկզբունքով տրվող դոտացիաներ,հաջեներին համահարթեցման համայնքների բյուջեներին պատվիրակվածլիազորությունների մար տրամադրվող հատկացումներ, համայնքների կապիտալ

նպատակովպետականբյուջեից ծախսերի ֆինանսավորման մայնքների բյուջեներին տրվող նպատակային հատկացումներ՝ հա-

սուբվենցիաներ:

թական արժեքների իրացումից մուտքերը, պետական սեփակա-

գը սահմանում

նյութականակտիվների վաճառքից

մուտքերը: Չւաշտոնական սերտիֆիկատներ

յունների

ն

ենճ

օտարերկրյա պետութ-

միջազգային կազմակերպությունների տրամադրած

տրանսֆերտները, այլ աղբյուրներիցստացվող տրանսֆերտները:

-

անվտանգության,կրթության ն գիտության, առողջապահության, ն սոցիալականապահովության, սոցիալականապահովագրության ն կոմունալ տնտեսության, մշակույթի, սպորտի բնակարանային անկրոնի, վառելաէներգետիկհամալիրի, գյուղատնտեսության, ն. ձկնաբուծութտառային տնտեսության, ջրային տնտեսության

ՊԵՏԱԿԱՆ

ն ոչ

ԾԱԽՍԵՐ

բովանդակության: բ) տնտեսագիտական դասակարգման, են Պետական բյուջեի միջոցով ֆինանսավորվում պետական նշանակությանծրագրերը ն ծախսերը հետնյալ հիմնական ուղղություններով`ընդհանուր բնույթի պետական ծառայությունների, ն պաշտպանության,հասարակական կարգի պահպանության

մուտքերը, պետության պահուստներում պահվող ապրանքանյունություն համարվող հողի

ԲՅՈՒՋԵԻ

բյուջեի կատարմանկարկառավարությունը,որի կատարմանընթաց-

ԲՅՈՒՋԵԻ

է ՀՀ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

-

քում պետական կառավարմանհամապատասխանմարմինների տնտեսաղեկավարներըկարող են պետական բյուջեի ծախսերի գիտական դասակարգմամբնախատեսված հոդվածների միջն

կատարել վերաբաշխումներ,որոնց հանրագումարըբյուջետային տարվա ընթացքումչի կարող գերազանցելտվյալ տարվա բյուջեի

մասին օրենքով սահմանված :ափաքանակը: Ազգային ժողովի հաստատած պետական բյուջեում փոփոխություններն (կամ) ւրացումներ կարող են կատարվել Ազգային ժողովի պատգամավորների, կառավարությանառաջարկությամբ,օրենսդրականՍախաձեռնության կարգով: Պետական բյուջեում այն փոփոխությունները ն

լրացումները, (կամ) որոնք նվազեցնում ենպետական բյուջեի ե-

Կամուտները կամ ավելացնում ծախսերը, Ազգային ժողովը Քննարկում է միայն կառավարության եզրակացության առկայությամբ ն ընդունվում է պատգամավորներիընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ: Պետական բյուջեում փոփոխությունները ն (կամ) լրացումները կատարվում են օրենքով: Պետական բյուջեի

կատարման պատասխանատուն կառավարությունն է ն յուրաքանչյուր եռամսյակի ավարտից հետո` 40 օրվա ընթացքում, Ազ-

է ներկայացնում գային ժողով տեղեկատվություն:

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԵՎ ՎԵՊԵՏԱԿԱՆ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՐԱՀՍԿՈՂՈՒՅՈՒՆ

նացնումէ

ՀՀ

-

բյուջեի կատարման հոսկողությունն իրակա-

կառավարությունը` իրսահմանած կարգով, իսկվե-

րահսկողությունն իրականացնում Է Ազգային ժողովը` տվյալ տարվա պետական բյուջեի մասին օրենքով սահմանված պահանջների կատարման նկատմամբ, օտարերկրյա պետություններից ն միջազգային կազմակերպություններից ստացված ւիոխառությունների ու վարկերի օգտագործման նկատմամբ, բյուջետային պարտա-

վորությունների կատարման, բյուջետային միջոցների ծախսման օրինականության ն. հաստիքանախահաշվային կարգապահության

պահպանման ուղղությամբ: ՊԵՏԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԳԻԾ ԲՅՈՒՋԵԻ

--

է` ՀՀ ներառում

կառա-

վարության բյուջետային ուղերձը, պետական բյուջեի մասին օրենքի նախագիծը, պետական բյուջեի նախագծի վերաբերյալ ՀՀ կառավարություն ներկայացված Կենտրոնական բանկի պաշտոնական եզրակացությունը:

Կառավարության:բյուջետային ուղերձը ներառում Է` կառավարության զեկույցը բյուջետային տարվա սոցիալ-տնտեսական

հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնական ուղղությունների մասին, իսկ անհրաժեշտության դեպքում՝ նան բյուջեի կատարումն ապահովող օրենքների նախագծերը,

զարգացման

ն

պետության սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը բնութագրող հիմնական ցուցանիշների կանխատեսումն առաջիկա երեք տարվա

համար, պետական բյուջեիմասին օրենքի նախագծի բացատրաօրենքի նախագիծը հիմնավորող փաստաթղթերի ամբողջություն է, որը ներառում է` պետական բյուջեի մասին

գիրը: Վերջինս

այդ

օրենքի նախագծում նախատեսված եկամուտների, ծախսերի ն դիֆիցիտի (հավելուրդի) հիմնավորումը, այդ թվում` դիֆիցիտի

ֆինանսավորման նպատակով ներգրավվող վարկերի տոկոսանան ն հատկացման դրույքները ժամկետները, ինչպես

այդ

ցուցա-

նիշների համեմատական վերլուծությունը նախորդ տարվա

ն

ըն-

ն տարվա հաշվարկային թացիկ բյուջետային սպասվելիք համա-

ցուցանիշների նկատմամբ:

ՊՐՈԴԵՖԻՑԻՏ

ԲՅՈՒՋԵԻ

պատասխան

(ՀԱՎԵԼՈՒՐԴ) արդյունք է, երբ սպասվելիք եկամուտները գերազանցում են նախաՊԵՏԱԿԱՆ

-

տեսվող ծախսերին: ՊԵՏԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

--

պետական գործակալների կող-

մից ստացվող եկամուտներ (հարկեր, սակագներ, տարիֆներ), տուրքեր ն ոչ հարկային այլ վճարումներ: Ոչ հարկային պետական վճարումները լինում են պարտադիր ն կամավոր: Պարտադիր վճարումների հիմք է հանդիսանում իրավասու մարմինների կողմից իրավաբանականն ֆիզիկական անձանց օգտին որոշակի գործողություններիկատարումը (այա կամ այն իրավունքների

աշխատանքների, տրամադրումը,

ծառայությունների կատարումը): Ոչ հարկայինպետական եկամտի մեջ մտնող կամավոր վճարումների մուծումը հիմնված է իրավաբանական ն ֆիզիկական անձանց կամքի ազատ արտահայտման վրա: Ոչ հարկային վճարումներին բնորոշ է մուտք եղած գումարների օգտագործման նպատակայընությունը:

ՊԵՏԱԿԱՆ ն

ԵՎ ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐ

-

պետությանը

տեղական ինքնակառավարման ձարմիններին Սահմանադրութ-

յամբ

ն

օրենքներով վերապահված լիազորությունների իրակա-

նացման համար անհրաժեշտ դրամական միջոցների ձնավորման ն

ծախսման ֆինանսական ծրագրերն

են

որոշակի ժամանակա-

հատվածի համար: Բյուջեները կազմվում, քննաոկվում տատվում

են

ն

հաս-

Սահմանադրությամբն օրենքով սահմանված կար-

գով:

ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ուղղված

են

անհատական պահանջմունքների բավա-

րարմանը, կազմված

են

պետական հիմնարկների անհատական

-

սպառման համար նախատեսված սպառողական ապրանքների

ն

-

ըստ

անձի. իսկ պետական պատվիրատուն պարտավորվում է վճարել մատակարարված ապրանքների համար: Պետական պայ-

մանագիրը կնքվում է պետական կարիքների համար

վրա:

1) կառավարությանն Կենտրոնական են, ներառյալ կան այն բանկի ընդհանուր պարտավորություններն որոնք արդյունք են տրամադրված երաշպարտավորությունները. խիքներից, օրենսդրությունիցու համաձայնագրերից,2) պետութՊԱՐՏՔ

-

ծառայությունների համար կատարած ծախւերից: Այդպիսի ծախ-

յան ընդհանուր պարտքն է արտաքին

սերը ֆինանսավորվում են պետական բյուջեի

(կրեդիտորներին):

ն

արտաբյուջետա-

յին հիմնադրամների հաշվին: Պետական հիմնարկների վերջնա-

կան սպառման ծախսերն ուղղված լինելով կոլեկտիվ պահանջմունքների բավարարմանը տարբերվում որ

դրանցում հաշվի

են

են

նախորդից նրանով,

առնվում պետական բյուջեի հաշվին կազ-

մակերպությունների կողմից մատուցվող ծառայությունները, որոնք բավարարում

են ոչ

թե առանձին տնային տնտեսությունների,

այլ

ամբողջ հասարակության պահանջմունքները (պաշտպանության,

կառավարման, ճանապարհայինտնտեսության, բյուջեի

ն արտաբ-

յուջետային հիմնադրամների միջոցների հաշվին վճարվող գիտա-

կան գործունեության, կոմունալ տնտեսության, զյուղատնտեսությանը սպասարկոո կազմակերպություններիծախսերը:: ՊԵՏԱԿԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

-.

իրավաբանական անձի

կարգավիճակ ունեցող ւ տնտեսավարողսուբյեկւռ է, որի միակ հիմնադիրը պետությունն է Լ(կառավարությունը)կամ վերջինիս կողմից լիազորված պետական կառավարման (իշխանության տեղական) մարմինը: Այն ստեղծվում է պետական միջոցների հաշվին

ն գոր-

ծունեության հիմնական փաստաթուղթը համարվում է նրա կանո-

նադրությունը: ոի

ապրանքնե-

րի մատակարարման պետական պատվիրատուի պատվերի հիՊԵՏԱԿԱՆ

ՍՊԱՌՄԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

այլ

ման

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

որի մատակարարը (կատարողը) պետական պայմանագրովպարտավորվում է ապրանք(երը հանձնել պետական պատվիրատուինկամ նրա ցուցումով ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅԱՄԲ

ն

նեքին վարկատուներին

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

են. համարվում պետական: մասնակցությաձբ:ձեռնարկություններ այն ձեռնարկությունները, որոնց գույքի կազմում պետության (իշ506 ն խանությանտեղական մարմինների)սեփականությանմասը

դրանից ավելին է:

վարկային հարաբերություններիհամակարգ է, որում կողմերից մեկը պետությունն Է: Պետական վարկի հիմնական ձներն են պետական փոխառությունները,խնայդրամարկղերում բնակչության ավանդները, որոնց միջոցով վերջինՊԵՏԱԿԱՆ

ՎԱՐԿ

--

ներս ձեռք են բերում պետական արժեթղթեր: Պետական վարկերը ն հանդես են գալիս երկու առումով նեճքին միջազգային:Ներքին վարկի դեպքում, երբ վարկատուներըբանկերնեն, ապա պետութ-

յունը կատարում է վարկառուի(փոխառուի) դեր, իսկ երբ վարկան ռուները տեղականմարմիններնեն (մարզ, համայնք այլն), ապա պետությունն իրականացնումէ վարկատուի դեր: Միջազգային ն վարկառու, վարկի դեպքում պետությունը, որպես վարկատու մեջ փոխհարաբերությունների

է մտնում

այլ

երկրների հետ:

պետականմարմինների (դատարան, նոտարական գրասենյակ ն այլն) կողմից իրականացվող որոշակի ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔ

-

ծառայությունների համար իրավաբանական

ձանցից

ու

այլ

ն

ֆիզիկական

վճարողներից կանխիկ դրամով, տուրքային

ան-

դրոշ-

մանիշով կամ վճարողի ունեցած հաշվից գանձվող գումար է,

որը

սահմանվում է բազային տուրքի նկատմամբ տոկոսավճարով կամ հաստատագրված վճարով: ՊԵՏԱԿԱՆ

-

ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

այն ֆինանսներն են, որոնց վիճա-

վարկի գուձարի սահմանաչափ է, որը տրամադրվում է բանկի կողմից կոնկրետ վարկառուին կամ այլ առումով ն բնորոշում է վարկառուի ֆինանսականդրությունը վարկատուի ՊԼԱՖՈՆ

-

վստահությանաստիճանը: ենթարկվում է փակման կամ սնանկացման վտանգի ն գտնվում է վերահսկողությունիրականացնողպետական մարմնի (սովորաբար Կենտրոնական բանՊՐՈԲԼԵՄԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ

-

բանկ,

որը

կի) հսկողության ներքո:

կագրության տեղեկատվական բազան ձնավորված է ՀՀ Ֆինանսների

ն

էկոնոմիկայի նախարարության կողմից ՀՀ Ազգային վիճա-

կագրական ծառայությանը տրամադրած պետական ն համայնքային բյուջեների կատարման մասին, ինչպես

նան

ՀՀ

սոցիալական

պետական հիմնադրամի հաշվետվություննեապահովագրության րի հիման վրա:

ՊԼԱՆԱՅԻՆ

որոշված

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

-

այն անցկացվում է հրահանգով

ժամկետներում: պարբերականությամբ, սահմանված

ՊԼԱՍՏԻԿ

ՔԱՐՏԵՐ

--

տվյալ բանկի

տրված պլաստիկ քարտն է,

որը

հանդես է գալիս քարտի տիրոջ

անվանմամբ, ստորագրությամբ ն ծածկագրի համարով: Պլաստիկ քարտի ցանկացած տեսակ սպառողի կողմից օգտագործվում է

որպես վճարման մեխանիզմ: Պլաստիկ քարտերի կիրառմամբ է ն

ներառում է ավտոմատ գանձման սարքերի միջոցով կատարվող գործառնությունները,

այդ

թվում` առնտրային կազմակերպություն-

ներում բնակչության համար էլեկտրոնային հաշվարկների իրականացում, տարբեր հաճախորդների համար տանը

ն

աշխատանքի

վայրում բանկայոն սպասարկում: Պլաստիկ քարտերը համարվում են

անկանխիկ հաշվարկների կազմակերպման ամենահիմնական

եղանակներից մեկը: Օգտագործվող քարտերի տեսակները սովորաբար

նկարագրվում

մական քարտեր:

են

որպես դեբետային, կրեդիտային,

դրա-

ստեղծվում է տվյալ երկրի օանրենսդրությամբսահմանված կարգով ն գործում է այդ երկրում կախ այն բանից, թե ովքեր են տվյալ բանկի մասնակիցները ռեզիԲԱՆԿ

ՌԵԶԻԴԵՆՏ

-

բանկ,

որը

դենտ կամ ոչ ռեզիդենտ: ա) Հայաստանի ՀանրապեՀՀ քաղաքացիտությունում մշտական բնակությանվայր ունեցող

ՌԵԶԻԴԵՆՏՆԵՐ

կողմից հաճախորդին

պայմանավորված էլեկտրոնային հաշվարկների համակարգը

Ռ

դրանք

-

են.

ները, օտարերկրյա քաղաքացիները քաղաքացիությունչունեցող անձինք, այդ թվում ՀՀ-ում մշտական բնակությանվայր ունեցող, բայց ժամանակավորապեսարտասահմանումգտնվող ֆիզիկան

անձի կարգավիճակունեցող ն կան անձինք, բ) իրավաբանական անձի կարգավիճակչունեցող այն ձեռնարկութիրավաբանական որոնք ստեղծված են ՀՀ օյունները ն. կազմակերպությունները,

համապատասխանն գտնվում րենսդրությանը ինչպես

նան

ՀՀ

են ՀՀ

տարածքում,

սահմաններից դուրտ գտնվող մասնաճյուղերը ն գ) ՀայաստանիՀանրապետությանդի-

ներկայացուցչությունները. ն այլ պաշտոնական այն ներկայացուցչություննեվանագիտական րը,

որոնք գտնվում են ՀՀ սահմաններից դուրս:

ոորոնց օգնությամբ փաստաթքղթերում: կատարմանտեղը, ոռշվում են տնտեսական գործառնությունների բովանժամանակը, կատարողներնու այդ գործառնությունների

ՌԵԿՎԻԶԻՏՆԵՐ

--

դակությունըն դրանով իսկ փաստաթղթինհաղորդում են ապացուցողականբնույթ: Փաստաթղթերիհիմնական ն կարնորագույն ռեկվիզիտներնեն

կազմակերպության կամ տնտեսավարողսուբ-

ՌԵՆՏԱ -

1) հողի, գույքի, կապիտալիօգտագործումից սեփա-

կանատիրոջ ստացած եկամուտն է,

որը

նրանից չի պահանջում ի-

յեկտի անվանումը,որտեղ կազմվում է տվյալ փաստաթուղթը, այդ

գործունեություն կամ կատարականացնելուձեռնարկատիրական րելու լրացուցիչ ծախսեր: Այդպիսիեկամուտ կարելի է ապահովել,

փաստաթղթիանվանումն ու հերթականհամարը, գործառնության

օրինակ, եթե հողը կամ շենքերը տրվում

կատարմանթվականը(օր, ամիս, տարի), գործառնությանըմասնակցողկողմերը, գործառնությանբովանդակությունը ն այլն:

վարձավճարստանալու ակնկալիքով, 2) ապահովագրականըն-

ՌԵԿՎԻԶԻՑԻԱ

-

ըստ

որի տարերային աղետների, վթարնե-

րի, համաճարակներիդեպքում

ն

արտակարգ բնույթ կրող

այլ

հանգամաքներումգույքը օրենքով սահմանված կարգով, պետական մարմիններիորոշմամբ, կարող է վերցվել դրա սեփականա-

են

վարձակալության`

կերությանկողմիցապահովագրականվկայագրով (պոլիս) ապա-

հովագրվածանծին կանոնավորվճարվողդրամականգումարն է: ՌԵՊՈ

--

համաձայնագիրէ, որն իրենից ներկայացնում է կար-

ճաժամկետ փոխառության տեսակ: Այն երկու կողմերից բաղկացած ֆինանսական գործարք է, որի մասնակիցներիցմեկը

ար-

տիրոջից` ի շահ հասարակության,դրա արժեքը վճարելու պայմանով: Սեփականատերըիրավունք ունի նե կարող է դատարանում

ժեթղթերըվաճառում է մյուս կողմին ն միաժամանակիր վրա պար-

վիճարկել հարկադրաբարվերցված գույքի հատուցման արժեքի

ված ժամկետում (ամսաթվին)կամ երկրորդ կողմի պահանջիդեպ-

չափը:

քում:

ՌԵՅԹԻՆԳ

-

այն վարկառուի (փոխառուի)վարկունակության,

արժեթղթերիթողարկողներիվճարունակությանգնահատմանցուցանիշ է բառերի համակցությանկամ թվանշաններիձնով: Հաշվարկվում է փոխառուի նախկին վարկային պատմության, տարբեր ֆինանսականցուցանիշների, ըստ հուսալիությանարժեթղթերի գնահատման պայմանականցուցանիշներիհամակարգիհիման վրա: Պետություններիվարկայինռեյթինգընրանց վարկունակության գնահատումն է` կախված վարկերը չվերադարձնելու ռիսկի

աստիճանից:Առավել հաճախ ռեյթինգը կիրառվումէ արժեթղթերի, գլխավորապես,պարտատոմսերինկատմամբ:Իրագործվում է հատուկ մասնագիտացվածֆիրմաների կողմից կազմակերպության մասին հանգամանալից տեղեկատվությանհիման վրա: Ցան-

կացած ռեյթինգի որոշման համար օգտագործվում ցուցանիշներ

են մեծ

թվով

տնտեսական բնույթի տեղեկատվություններ: Ռեյթինգըմիաժամանակունի կողմնորոշման բնույթյուրաքանչյուր ն ոչ

ներդրողիհամար:

տավորություն է վերցնում հետ գնել նշված արժեթղթերը`սահման-

երկրներիարժույթինկատմամբազգային Այն դրամական միավորի կուրսի բարձրացումնէ: հնարավորություն է տալիս տվյալ երկրին ձեռք բերելու ավելի

ՌԵՎԱԼՎԱՑԻԱ

-

այլ

էժան օտարերկրյա արժույթ (արտարժույթ), որը

կապիտալ արտահանողների ն

համընկնում է

ապրանքներ ներմուծողների

Իջեցնելով ներմուծվող ապրանքների գինը (ազգային արժույթով արտահայտված), ռեվալվացիան բարձրացնումէ դրանց նկատմամբպահանջարկըն ավելացնում շահերի

հետ:

ներմուծումը: Ռեվալվացիաննպատակահարմարչէ ապրանքներ

արտահանողներիհամար, քանի որ ալն բերում է տվյալ երկրի արժույթին համապատասխանիրացումից հասույթիփոքրացում: ՌԻՍԿ

(ՎՏԱՆԳ)

-

որոշակի վնաս կրելու, եկամուտը բաց

է, կամ համապատասխան եկամութողնելու հավանականությունն տը ստանալու անվստահությունն է: Եթե հնարավոր է

բացահայտելկորուստներըն հաշվել դրանց տեղի ունենալու հավանականությունը,ապա այդպիսի ռիսկը կոչվում է ապահովագրելի ռիսկ: Օրինակ` հրդեհը, կողոպուտը, ճանապարհատրանս249

պորտային պատահարը. ապահովագրելի ռիսկեր են, քանի որ ահավանապահովագրականընկերությունը կարող է հաշվել

դրանց

կանությունը ն ապահովագինը: Եթե ռիսկն այնքան հազվադեպ է. որ հնարավոր չէ հաշվել դրա հավանականությունը,ապա ոչ մի աայն, այդպիսի պահովագրող չի համաձայնվի

ե ապահովագրել իրենց գործուԲանկերն են հետ,

ռիսկը կոչվում է անապահովագրելի ռիսկ:

նեության ընթացքում

առնչվում

մի շարք

ռիսկերի

այդ

թվում անվճարունակության(կամ սնանկացման), իրացվելիության, վարկային, տոկոսային, արտարժութային, գործառնական, վճարային համակարգի, շուկայական, քաղաքական, գնաճի (սղաճի), ինսայդերական(բանկի հետ կապված անձանց), շահույթ չստանալու, չարաշահումների, օրենսդրական դաշտի փոփոխության ռիսկի: Ըստ ռիսկի գործունեության միջավայրի ն ազդեցության ոլորտի բանկային ռիսկերը կարելի է բաժանել երկու խմբի արտաքին ն ներքին: Արտաքին ռիսկերի խմբում ներառվում են բանկի

այն ռիսկերը. որոնք կապգործունեությանընթացքում առաջացող ված չեն բանկի ներքին կազմակերպչական աշխատանքների,

գործունեության կազմակերպման հետ, սակայն թողել են իրենց ազդեցությունը բանկի ֆինանսական գործունեության արդյունքների վրա: Ներքին ռիսկերն առաջանում են բանկի գորժունեության ընթացքում ն պայմանավորված են նրանց կողմից իրականացվող գործարքների տեսակներով:

ՌԻՍԿԱՅԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

-

1) բանկային

բոլոր

ակտիվներն

են, որոնք տվյալ երկրի օրենսդրությասը համապատասխան չու-

ռիսկի զրոյական գործակից: Համաձայն ներկայումս գործող օրենսդրության, ՀՀ տարածքում գործող բանկերի համար ռիսկի նեն

զրոյական գործակիցներ

ունեն

ՀՀ

Կենտրոնական բանկի կանո-

նակարգ 2-ով սահմանված համապատասխան ակտիվները, 2) բանկայինակտիվներն են, որոնց արժեքը ենթարկվում է շուկայա-

կան

իրավիճակների ն

ակտիվների որակական փոփոխություննե-

րի ազդեցությանը:

ՌԻՍԿԻ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

ընկերությունների, բանկերի ն ֆիր-

--

մաների կողմից կիրառվող մեթոդների, միջոցառումների

ն

գործո-

ղությունների ամբողջությունն է` ռիսկը նվազագույնին հասցնելու համար: Գործում

տարբեր տեսակի ռիսկերի փոքրացման ըն-

են

ռացակարգեր, որոնց

բանկը, ընկերությունը

հետ

ն

վում է իր գործունեության ընթացքում: Գոյություն

ֆիրման առնչունեն

ռիսկերի

կառավարմանհետնյալ հիմնական մեթոդները` ռիսկի դիվերսիՖիկացիա, ռիսկերի վերլուծության

ն

մոնիտորինգի տարբեր մեթոդ-

ների կիրառում, մարքեթինգային հետազոտությունների իրականացում, ռիսկի հեջավորում

ն

ապահովագրում:

(ՎԵՐԱԿԱՆԳՆՈՒՄ) 1) վարկի ժամկետի երկարաձգումն է` նոր վարկի (այդ թվում նոր պայմաններով) տրամադՌՈԼՈՎԵՐ

-

րման ճանապարհով, 2) միջին

ն

երկարաժամկետ վարկերի

րատեսակ է, որոնք տրամադրվում են

լողացող

տա-

տոկոսադրույքով:

Ռոլովերի առանձնահատկությունըկայանում է նրանում,

որ

վար-

կային պայմանագրի (համաձայնագրի) մասնակիցների միջն վարկի ընդհանուր ժամկետի համաձայնեցման պայմաններում դրա

օգ-

տագործման ժամանակաշրջանը բաժանվում է ժամանակահատվածների, որոնցից յուրաքանչյուրի համար տոկոսադրույքը սահմանվում է նորից. ելնելով կապիտալի շուկայի իրավիճակից. որտեղ. որպես կանոն, վերաֆինանսավորվում

լովերի ի հայտ

գալը.

են

ռոլովերները:

Ռո-

մի կողմից. կապված է, ժամկետային

առումով, վարկերի նկատմամբ պահանջարկի ավելացման. իսկ մյուս կողմից վարկերի կորստյան ռիսկը բարձրացնող տոկոսադ-

արտարժույթի փոխարժեքների ուժեղացման հետ. 3) միջոցների փոխադրումնէ ներդրումների մի ձնից դեպի մեկ այլ ձն. ոույքների

ն

4) ժամկետայինավանդ կամ ավանդային սերտիֆիկատ, որի ժամկետը լրանալուց հետո նորացվում է տվյալ պահին ձնավորված

տոկոսադրույքով.5) արտարժույթի առքը

ՌՈՅԱԼԹԻՆԵՐ

-

ն

վաճառքը մեկ օրում:

տվյալ կազմակերպության րպությ

ոչ չ

նյութական նյութակ

ակտիվների օգտագործմանդիմաց կատարված վճարներն են տոկոսների ն շահաբաժնի տեսքով: Կամ այլ կերպ, գյուտերից 25|

(հայտնագործություններից), արտոնագրերից (պատենտներից), համակարգչայինծրագրերից, նորամուծություններիցն այլ ոչ նյութական ակտիվներից օգտվելու թույլտվության իրավունքի դիմաց պարբերաբար վճարումներն են: Վերջիններս հաշվարկվում են

Ս

դրանց վաճառքի արժեքից սահմանվածտոկոսադրույքաչափով:

--

ԸՆԿԵՐՈՒԹ-

ՍԱԿԱԳԻՆ 1) ներմուծվող ապրանքներիցգանձվող հարկն է կամ ներմուծման մաքսը: Ներմուծման մաքսը հաշվարկվում է ապրանքների արժեքի (հաստատագրվածտոկոսադրույքով ապրանքի արժեքից) կամ քանակի (գանձվում է որոշակի գումար ապրանքի յուրաքանչյուր միավորից) հիման վրա: Սակագինը հանդիսանում է պետական տնտեսական կարգավորմանքաղաքականության կարնորագույն գործոն ն կառավարություննայն օգտագործում է հատկապես ներքին արտադրողների շահերը պաշտպանելու, վճարային հաշվեկշիռը բարելավելու ն բյուջեի եկամուտներն ավելացնելու համար, 2) ապրանքի կամ ծառայության սպառման դիմաց վճարն է, օրինակ՝ կոմունալ ծառայությունների

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՄԲ

(գազ, էլ.էներգիան այլն), 3) գնացուցակ է:

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ

--

ՅՈՒՆ (ՍՊԸ) համարվում է մեկ կամ մի քանի անձանց կողմից հիմանդրված ընկերությունը, որի կանոնադրականկապիտալը բաժանված է բաժնեմասերի կանոնադրությամբսահմանաված չա-

փերով: Սահամանափակ պատասխանատվությամբընկերության

մասնակիցները պատասխանատու չեն նրա պարտավորությունների համար ն իրենց ներդրած ավանդների արժեքի սահմաննե-

«սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն»

րում կրում են ընկերությանգործունեության հետ կապված վնասների ռիսկը: Սահամանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության ֆիրմային անվանումը պետք է պարունակիտարբերակող նշանակության հատուկ, հասարակ ն (կամ) այլ անուն, ինչպես նան`

բառերը: Սահամանափակպատ մասնակիցներիթիվը չպետք է տասխանատվությամբընկերո

ժամկետը լրանալուց հետո`

մանված քանակը: Հակառակ դ քում վերակազմավորվում է բա այդ

եթե նրա մասնակիցներիթիվը չ ված քանակը: Սահամանափա

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

--

րությունը չի կարող որպես միա կազմված այլ տնտեսականընկ

ՍԱՌԵՑՎԱԾ

իրացվել առանց զգալի կորուս կամ այն պատճառով ժամանա տագործել կամ վաճառել, մինչ

բեմն սեփականատերը չի կար ՀԱՇԻՎ

--

1) բ

վերադաս մարմիններիարգելմա

ՍԱՌԵՑՎԱԾ

ները դադարեցվելեն մինչն դա պահը, երբ օրինական գործողո կլինի հաշվից գումար հանել: Հ հաշվետիրոջ սնանկացման կա

մարդու բանկային հաշիվը սառ րոշմամբ մահացածի գույքը բա րոշում են հաշվի նոր օրինակա

կային հաշիվ է որնէ երկրում հաշվում եղած միջոցները կարո րի ներսում, 3) հաշիվ է, որի օգ վում է այն դեպքում, երբ հաճ նախկինում ձեռք բերված ար

վճարում չի կատարվել), բայց հասույթը դուրս հանել հաշվից,

--

որը

որ դրա

օգ-

նա-

պայմանավորված է

պետական բյուջեի ծախսային մասի գծով

րող օգտագործվել, հիմնականում այն պատճառով, տագործումն արգելված է կառավարությանկողմից:

ՍԵԿՎԵՍՏՐ

խատեսված գումարների կրճատումն է, Դա

հաշվարկվում

ՄԻ-

եկամտային հոդվածների գծով պլանների չկատարմամբ: է

--

(ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ

հետ

քայլ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ԱԿՏԻՎՆԵՐՈՎ

երկրի տնտեսապես վատ վիճակի

հարկադրված

կապված: ՍԵՓԱԿԱՆ

ՋՈՑՆԵՐՈՎ) ԱՊԱՀՈՎՎԱԾՈՒԹՅԱՆ

հա-

է որպես սեփական ընթացիկ ակտիվների ն կազմակերպությունում

--

առկա ընդամենը ընթացիկ ակտիվների փաստացի արժեքի

րաբերակցությամբ: ոչ

ընթացիկպարտավորություններիհան-

ՍԵՓԱԿԱՆ ԸՆԹԱՑԻԿ

հաշ(ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ) ԱԿՏԻՎՆԵՐ

են երկու եղանակով. 1) հաշվապահական հաշվեկշռի

վարկվում սեփականկապիտալի ն ընթացիկակտիվների գումարի միջն եղած տար-

ոչ

րագումարի ու

ԿԱՊԻՏԱԼ -

տնտեսական միջոցների (ակտիվի)

ընթացիկ պարտավորությունների գումարների տարբե-

ընթացիկ ակտիվ-

բերությունն է, 2) ն

հաշվեկշռի հաշվապահական

ների

րությունը է: ՍԵՓԱԿԱՆ

են`

կանոնադրական (բաժնեհավաք) կապիտալը, լրացուցիչ

կազմավորման աղբյուրների (պասիվի) մի մասն է, որն արտացոլված է հաշվապահական հաշվեկշռի պասիվում: Նրանում ներառվում կապիտալը, պահուստները, կուտակված (չբաշխված) շահույթը,

շահաբաժինների գծով կանխավճարները:Սեփական կապիտալը ամենահիմնականցուցանիշն է: ՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

--

ՀՀ կա-

տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական կայունությանգնահատման

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

են

սահմանվում դրանք ձեռք բերող

ան-

ռավարությանկողմից թողարկված արժեթուղթ է, որով պետական պարտավորություններ

ման

ձանց նկատմամբ` սեփականա

--

ծրագրերի իրագործման ըն

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՈՒՄ

ձներով պետական տնտեսավ շինարարությանօբյեկտների օտ պետական տնտեսավարող սու

ձանց: ՍՏԱ

ցությամբ տնտեսավարող սուբ

ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

մուտներն են, որոնք վճարվու կողմից օգտագործմաննպատա

ն

ՀԱՇԻՎ

--

որ

հողի ն այլ ոչ ֆինանսական ակտ տիվներ, արտոնագիր այլն) օգ

ՍԻՆԹԵՏԻԿ

տիվ), դրանց կազմավորման աղ ցով իրականացվողտնտեսակա ընդհանրացված տեսքո են

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

արտարժույթով) արտահայտութ

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

վում է եկամուտների սկզբնակ

ռուցվածքային մասը: Այն բնութ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

վածքային միավորների) միջն ա սեփականությունիցստացած ս

մը:

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

թագրում է այն եկամուտները, ո լուց

ն

ունեցած սեփականությո

քային ռեզիդենտ միավորների որպես ռեզիդենտ միավորնե

սկզբնականեկամուտների տար

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

վում

են

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

-

դրանց միջոցով ձնակերպ-

առանձին տնտեսական գործառնություններիկատարման

փաստերը: Այդպիսի փաստաթղթերը կոչվում են սկզբնական, քանի որ դրանք տեղի ունեցած տնտեսական երնույթի դրսնորման

առաջին գրավոր արձանագրություննեն ն. գործառնությունների կատարման առաջին վկայությունը: Այդպիսի փաստաթղթերիցեն`

երթուղային թերթիկները, կատարված աշխատանքների կարգագրերը ն այլն: փորձագետ, որն ապահովագրողի ն (կամ) ապահովագրվողի խնդրանքով զննում է ապահովագրված կամ ապահովագրությանենթակա նավերը ն (կամ) բեռները` դրանց արժեքի ն (կամ) կրած վնասների չափի վերաբերյալ եզրակացություն

ՍՅՈՒՐՎԵՅԵՐ

տալու

-

նպատակով:

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

(ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ) պարտատիրոջ --

կասեցումն է դատարանի որոշմամբ:

պարտապանի անկարողությունն է կատարելու կամ վճարելու իր պարտավորությունները (պարտքի վերադարճն է), դրամական միջոցների բացակայության պատճառով: Երբեմն ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձի ֆինանսական -.

վիճակը դառնում է այնպիսին, որ այն կարելի է բնութագրել որպես փաստացի կամ իրավաբանորենանվճարունակ(սնանկ): Կազմակերպության սնանկությունն ամենից հաճախ առաջանում է այն

պատճառով, րը

երկարատն ժամանակահատվածումնրա ծախսեգերազանցում են եկամուտներին վնասների ծածկման աղբոր

յուրների բացակայության պայմաններում: Պաշտոնապեսիրավաբանական կամ ֆիզիկական անձը ճանաչվում է սնանկ՝ սնանկության մասին դատարանի որոշմամբ: Գոյություն ունի սնանկության

երկու տեսակ. ա) կամավոր, երբ իր անվճարունակությանմասին դատարան է դիմում հենց ինքը պարտապանը, բ) հարկադիր, երբ

անվճարունակ պարտապանի մեկ կամ մի քանի պարտատերեր

չի վերադարձվել) հայց են ներկայացնում

պարտքը

դատա-

րան պարտապանին սնանկ հայտարարելու մասին: Դատարանի

որոշմամբ անվճարունակ

կազմակերպությունը կարող է վերա-

կազմավորվել, այսինքն նրան ժամանակ է տրվում սնանկության վիճակից ցույց

դուրս

գալու,

պարտքերը մարելու համար, իսկ երբեմն էլ

է տրվում օգնություն այդ հարցում: Սակայն հնարավոր է նան

կազմակերպության լուծարումը նրա գույքի վաճառքով պարտքերը

մարելու համար: Կազմակերպության լուծարումից (ունեցվածքի

վաճառքից) ստացված միջոցների հաշվին պարտապանի

պար-

տավորությունների կատարման հերթականությունըսահմանվումէ օրենքով:

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

-

որի արժեքը

չափվում է բանկի կողմից թողարկվող սովորական բաժնետոմսե-

(պարտատերերի)հանդեպ պարտապանի (պարտք վերադարձնողի) ստանձնած գույքային պարտավորությունների կատարման

ՍՆԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

(որոնց

րի անվանական արժեքով:

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ

ՇԱՀՈՒՅԹ

(ՎՆԱՍ)

-

գործառնական գործունեությունից շահույթի (վնասի), ֆինանսական ծախսերի (ֆինանսական վարձակալության ն վարկերի ու փո-

խառությունների

հետ

կապված ծախսեր), կապակցված կազմա-

կերպությունների շահույթի (վնասի)

ն այլ

ոչ

գործառնական

գոր-

ծունեությունից շահույթի (վնասի) հանրագումարն է:

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

ԳՆԵՐԻ

ԻՆԴԵՔՍ

-

բնութագրում է բնակչութ-

յան անձնական սպառման համար ձեռք բերված ապրանքների

ն

ծառայությունների գների (սակագների) ընդհանուր մակարդակի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում: Գների գրանցումն իրականացվում է մայրաքաղաքի

ն

տարածաշրջանայինկենտրոնա-

կան քաղաքների որոշակի շրջանակի առետրային ու ծառայության ոլորտի սեփականության տարբեր ձների կազմակերպությունների

ընտրանքային համակարգում: Գների ինդեքսների հաջորդական փոխկապակցված հաշվարկի (ագրեգատային) համար օգտագործվող կշիռների համակարգն

ըստ

տնային տնտեսությունների

հետազոտությունների ծախսերի, հաշվարկվում է նախորդ

տար-

վա տվյալների հիման վրա: Հանրապետության միջին գների

մա257

կարդակըորոշվում է որպես առանձին տարածաշրջաններիգների մակարդակներիկշռված միջին թվաբանական

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎ

մեծություն:

կոոպերատիվսեփականության վրա հիմնված, իրավաբանական անձի կարգավիճակունեցող, իրենց անդամներիանձնական,աշխատանքայինն գույքային մասնակցությամբ գործող ձեռնարկություններն են, որոնց անդամներին կանոնադրությամբ արգելվում է շահույթից բաժնեմաս ստանալ: Սպառողականկոոպերատիվիհիմնադիրփաստաթուղթը նրա կանոնադրությունն է, որի անդամներ կարող են լինել ինչ--

պես քաղաքացիներ, այնպես էլ գյուղացիական տնտեսություններ:

Նմանատիպ կոոպերատիվները ստեղծվում

գործունեությանն

օժանդակելու ն

են

իրենց անդամների նրանց ծառայություններ մաուցե-

համար: Սպառողականկոոպերատիվները չեն կարող հիմնադրել որնէ ձեռնարկություն,ինչպես նան բաժանմունքներ,մասնաճյուղեր ն. ներկայացուցչություններ: Սպառողական կոռպերատիվների գույքը պատկանում է նրա անդամներինհամատեղսեփականության իրավունքով: լու

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

ՎԱՐԿ

բանկի կողմից տրամադրվում է բնակչությանըսպառման ապրանքներ գնելու կամ կենցաղային ծառայությունների դիմաց վճարումներ կատարելու համար: Որպես կանոն, սպառողական վարկ տրամադրվում է մինչն 3 տարի ժամկետով` սահմանված տոկոսադրույքաչափերով (տարեկան միջին հաշվով 14-16 ն ավել տոկոսադրույքով):Տրամադրված վարկի դիմաց վճարումներչկատարելիս, վարկառուի գրավ դրած գույքի սեփականությանիրավունքն անցնում է բանկին ն վաճառվում աճուրդով կամ այլ ձնով: ՍՊՐԵԴ

-

-

1) մատակարարման տարբեր ժամկետներումֆՓյու-

միաժամանակյա

չերսային պայմնագրերովապրանքատեսակների

վաճառք է, 2) տարբեր ժամանակահատվածների ընթացքում կամ տարբեր գներով մեկ տեսակի ապրանքի միաժամանակյա առք ու վաճառք է օպցիոն պայամանագրերով, 3) առք ու վաճառքի գների միջն տարբերություննէ: առք

ու

ՍՎԻՖՏ

-

միջբանկային հեռահաղորդակցությունների ն.

արի Ար

գներ բարն ատար արար ավտո

աց.

կ համանարո է: ա

հա-

ու

ր

ԱԿ

վճարո

ատ

ու

ավտոմատաց-

:

1) ֆինանսափոխանակային գոր(ՓՈԽԱՆԱԿՈՒՄ) ծարք է, որի ժամանակ անհրաժեշտ ակտիվը չի գնվում, այլ փոխանակվում է առկա գտնվող մեկ այլ ակտիվի հետ` փոխադարձ համաձայնության հիման վրա, 2) փոխանակում կամ բարտեր (պարտավորությունների կամ ակտիվների փոխանակման գործառնություն), որը կատարվում է.դրանց կառուցվածքը բարելավելու, ռիսկերը ն ծախքերը շահույթ ստանալու նպատակով, 3) ժամանակավոր գնում՝ հետագա վաճառքի երաշխավորությամբ, 4) արժեթղթերով միաժամանակյա փոխանակմանգործառնություն, 5) ազգային արժույթը արտարժույթով փոխանակելու գործառնություն որոշակի ժամանակ անց հակադարձ փոխանակման պարտավորությամբ:Սովորաբար իրականացվում է կենտրոնական բանկերի միջն, 6) փոխանակում արտարժույթի շուկայում, այսինքն արտարժույթի գնում կամ վաճառք «սփոթ» պայմաններով` միաժամանակ կնքելով հակադարձ ֆորվարդային գործարք (օրինակ՝ արտարժույթի ռիսկը ծածկելու համար), 7) նույն Ժամկետով երկու արժույթների գծով տոկոսադրույքների տարբերությունն է: ՍՎՈՓ

--

նվազեցնելու,

ՍՎՈՓԻ

երկու կողմերի միջն համաձայնագիր է դրամական միջոցների հոսքերի փոխանակմանմասին,

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

-

որով

առաջին հոսքն ուղարկվում է հաստատագրված, իսկ հակադարձը լողացող

կուրսով (փոխարժեքով):

տնտեսական ցուցանիշների դանդաղաճման կամ գործարար ակտիվության նվազման միտումն է:

ՍՏԱԳՆԱՑԻԱ

-

ստագնացիայի համակցումն է, 2) տնտեսության վիճակն է, որի ընթացքում տեղի է ունեՍՏԱԳՖԼՅԱՑԻԱ

-

1) ինֆլյացիայի

ն

նում

միաժամանակ արտաղրության անկում, գների

աճ

ն

ճոր-

ՍՓՈԹ

ծազրկություն:

ՍՈՒԲՍԻԴԻԱ

որը

օգնություն` դրամական կամ բնեղեն տեսքով.

-

տրամադրվում է պետական, համայնքների բյուջեների միջոց-

ներից կամ հատուկ նշանակության հիմնադրամներից ֆիզիկական իրավաբանական անձանց,

ն

մարմիններին ու

տեղական ինքնակառավարման

դրամական օգնություն է,

-

է վերադաս մարմինների կողմից որպես

որը

րադարճման նույն վերադաս մարմիններին:

ՍՈՒՊԵՐՀԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

-

տնտեսական այնպիսի իրա-

վիճակ, երբ գների ամսական աճի տեմպերը կազմում

են 5046 ն

ա-

պայմաններում տվյալ տնտեսությունն դառնում է

ա-

ռավելավերիչ,վտանգավոր

ն

ապրանքի կամ

1) կանխիկ. առձեռն, 2) առձեռն

սայական գործարք է,

որը

ար-

արտաբոր-

նախատեսում է արագ մատակարարում

վճարում: «Սփոթ» պայմաններով արտարժութային գործարքի

ժամանակ վաճառողի կողմից արտարժույթի հանձնումը գնորդին կատարվում է գործարքը կնքելուց

հետո

երկրորդ աշխատանքա-

յին

օրը

(կամ երկու աշխատանքային օրվա ընթացքում): Ժամանա-

կի

այդ

գործոնը սահմանված է միջազգային պրակտիկայում

կան փաստաթղթերի քաղվածք, վճարային ծարքներով

տարբերվել ՍՓՈԹ

ն

ծանուցող հեռագրե-

այլն) անհրաժեշտության

հետ:

«Սփոթ»

գոր-

կարող

գործարքների գծով փոխարժեքից:

ԳԻՆ--

արժեթղթի) այն

ն

Լ.

արտարժույթի փոխարժեքի մեծությունը այլ

:

այն

գոր-

սփոթ: Վ

ՎԱՏ

ԿԱՄ ԱՆՀՈՒՍԱԼԻ

կանխիկ վաճառելիս ապրանքի (արտալժույթի,

ՊԱՐՏՔ

--

1) սահմանվածժամկետում

փոխառուի (վարկառուի) կամ հաճախորդի կողմից չվճարված 2) պարտքն է այդ գումարը տրամադրող կազմակերպությանը, է, կամ դեբիտորականպարտքն որը ցանկացածկրեդիտորական հան չի մարվել պայմանագրովսահմանված ժամկետներում շատ վանականէ, չի վերադարձվի,օրինակ պարտապանիանվճարու-

նակությանպատճառով:Նման պարտքը կորուստ է ճանաչվում հաշվեկշռից դուրս է գրվում որպես գործառկազմակերպության նական ծախս: Այդպիսիպարտքերիծածկման համար ստեղծվում են պահուստներ: Պահուստի մեծությունը որոշվում է յուրաքանչ-

յուր

վատ (կասկածելի) պարտքի գծով կախված

է

պարտապան

ժամկետանցօրերի ֆինանսականվիճակից, վճարունակությունից, հաթվից ն պարտքն ամբողջությամբկամ մասնակորեն մարելու

գնահատականից: վանականության ՎԱՐԱՆՏ

կապված է կնքված գործարքը բանկերում ձնաներպելու (սկզբնարի պատրաստում

են

ն

անկառավարելի:

տարժույթի վաճառքի վերաբերյալ բորսայական կամ ն

են

նպատակայինֆինանսա-

վենցիան նպատակային չօգտագործման դեպքում ենթակա է վե-

-

համարվում

ծառնությունները,որոնք նախատեսումեն հաշվարկներիանմիջական իրականացումգործարքից հետո ոչ ավելի, քան երկու բանեն հանկային օրվա ընթացքում: Այն փոխարժեքները, որոնք հիմք կնքման համար անվանվում ղիսանում սփոթ գործառնությունների

տրամադրվում

վորում որոշակի միջոցառումների իրականացման համար: Սուբ-

ՍՓՈԹ

-.

պետություններին:

այլ

ՍՈՒԲՎԵՆՑԻԱ

վելի: Նման

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

(ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅՈՒՆ)1) արժեթղթինկցվող վկայա-

է կան կամ փաստաթուղթ է, որը դրա տիրոջը տալիս լրացուցիչ ի2) հաշվում ոչ բավարար միջոցրավունքներ ս արտոնություններ, ների դիմաց վերադաս որնէ մարմնի կողմից չեկեր դուրս գրելու

ամեն է: միջոցով կարճաժամկետփոխառությանեղանակ Չեկերն դեպքում պետք է վճարվեն տրասատ բանկի կողմից` վերջինիս 3) հետ համաձայնեցված պայմաններովն. տոկոսադրույքներով,

է, որը ապրանքի անդորրագիրԿ (կամ) պահեստայինվկայագիր հավաստում է ապրանքայինպահեստի կողմից ապրանքն ի պահ

ընդունելը: Փաստաթուղթըդուրս է գրվում կոնկրետ ապրանքների դիմաց ն կարող է փոխանցվել փոխանցագրի փնդոսամենտի)մի-

ջոցով. 4) դրամական վճարումը թույլատրող ՎԱՐԿ

ռարճնելու

-:

ն

փաստաթուղթ է:

օգտագործվում է մի քանի իմաստներով. 1) վերասովորաբար տոկոս վճարելու պայմանոմ տրամադր-

Վող դրամական կամ ապրանքային փոխատվություն է. որր գործընթացում վարկատուի ն վարկառուհ (փոխառուի) միջն առաջա-

նում

են

տնտեսական որոշակի հարաբերություններ,2) ֆիզիկական անձի կամ կազմակերպության վարկանիշ է Կ ֆինանսական

դրություն, 3) ֆինանսական միջոց, որը

ֆիզիկական անձին կամ

տնտեսավարողսուբյեկտին հնարավորությունէ տալիս դրամ փոն այլ նյութական ար-

խառել փոխատուներից ապրանքներ, հումք

ժեքները

գնելու

համար`

սահմանված

ժամկետում

հետ

վերադարձնելու սկզբունքով, միաժամանակվճարելով տոկոսներ: Տարբերվում են բանկային վարկեր, ոչ բանկայինկազմակերպութ-

յունների կողմից տրամադրվող ֆինանսական Կարկեր, տնտեսական գործընկերների կողմից տրվող ապրանքային (առնետրային) վարկեր ն այլն: Վարկի դիմաց գանձվող տոկոսադրույքը կարող է լինել հաստատագրվածկամ փոփոխական (լողացող) կախված վարկի պայմաններից: Վարկ հասկացությունըտնտեսագիտության

տեսանկյունիցներկայացնումէ փոխատվականՎապոտալիշարժ, 4) գրառում կամ ձեակերպում է, որը կատարվում է կրկնակի գրանցմամբհաշվապահականհաշվի աջ ճասում ն ապրտագոլում. կազմակերպությանակտիվռերի նե ծախսերի նվազումը: (գեբե-

տում) կամ պարտավորությունների, սեփական կապիտալի ն եկամուտների ավելացուծը: (կրեդիտույ), 5) հողված ւ. տվյալ երկրո

վճարային հաշվեկշռում, օրինակ արտահասումը, որն արտարԺույթ է բերում: Վարկերի տարբեր տեսակների միասնական դասակարգում գոյություն չունի: Այնուհանդերձ,դրանք կարող են դասակարգվել ըստ տարբեր հատկանիշների ըստ ժամկետների (կարճաժամկետ` մինչն 1 տարի, միջնաժամկետ` 1-3 տարի ն եր-

կարաժազկետ` 3-ից ավելի տարի առումով վարկեր),

ըստ

ապա-

ամ ՝ պահովվա չապահովված կամ բլան հովության տեսակճերի (ապահովված, Հ

Լ

որ

Կային վարկեր).

ըստ

բ

-

պառոտատեռերիտեսակների (բանկային.

պետական. ապահովագրական ընկերությունների, մասնավոր ան-

ձանց. առետրային.. կոնսորցիոնալ վարկեր), ըստ. փոխառուների

տեսաննեռի գյուղատնտեսական, արդյունաբերական. կոմունալ. անձնանան:

մաով), ըստ |

օգտագործման (սպառողական,

արղյու-

սաբեոական. ոնկեռությաս միջոցները ձնավոոման. ներդրուսային.

սեզոնային.

ժամանակավոր

ֆինանսական

դժվարություննեոի

հաղթահարման. միջանկյալ, արժեթղթերով գործառնությունների համար, ներմուծման. արտահանման վարկեր).

ըստ

չափերի

(փոքր. միջին, խոշոր վարկեր): Վարկայրն պայմանագոով

առա-

հրավահարաբերություններիէությունը սահմանված է

ջացող

քաղաքացիական օրենսդությամբ,

ըստ

որի, բանկը կամ

այլ

Վային կազմակերպությունը (վարկատուն) պարտավորվում է

ՀՀ

վարպայ-

պայմաններով դրամական միջոցներ (վարկ) տրամադրել փոխառուին, իսկ վերջինս էլ պարտավորվում է վերադարձնել ստացված գումարը ն վճարել տոկոս-

մանագրով նախատեսված չափերով

ն

ներ դրանից:

ԱՍՈՑԻԱՑԻԱՆԵՐ

ՎԱՐԿԱԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

կում

են

(առավելապես մասնավոր անձանց

-

Կ

որոնք առաջար-

ընտանիքներին) մի-

ջոցնեոի խնայողության պլաններ` խնայողական կամ կենսաթոշակային ավանդների տեսքով, ինչպես նան տրամադրում են հիփոթեքային վարկեր:

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ԲԻԶՆԵՍ

-

վաբանական ն ֆիզիկական այլ

առնետրայինբանկերին

ներառում Էէհաճախորդներին (իրա-

տրամադրման վարկերի անձանց) դրամական միջոցների ժամա-

ն

ազատ

նակավոր փոխանցման գործընթացները` որոշակի վարձավճարի դիմաց: Վարկային բիզնեսի մյուս տեսակը կարող է հանդես գալ

միջբանկայինվարկի, կամ ուրիշ բանկում Ժամկետային դեպոզիտի տեսքով: Վարկային բիզնեսի զարգացման համար պայման է դրամական միհանդիսանում ինչպես տնտեսությունում ազատ ջոցների առկայությունը ն այդ միջոցների նկատմամբ կարիք ունե3

Դ

ցող

սուբյեկտների առկայությունը, այնպես էլ վարկային հաստա-

վորությունները ե նրան վարկ տրամադրել վարկային գծի վերա-

տությունների միջն ընթացիկ կապի առկայությունը, բանկային շու-

բերյալ համաձայնագրինհամապատասխան:Վարկայինգծերը սո-

կայում ռեսուրսների վերաբաշխման վրա մասնագիտացված ն

վորաբար օգտագործվում են խոշոր կազմակերպություններիկողմից ապագա պարտավորությունները ֆինանսավորելու ն ապրան-

բա-

վարար վստահություն ներշնչող միջնորդների առկայությունը: ԳԻԾ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

--

վարկառուի (փոխառուի) հանդեպ բանկի

ունեցած իրավաբանորեն ձենակերպված պարտավորությունն է,

քանյութականպաշարներ գնելու համար: ԳՈՐԾ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ո-

հավանական վարկառուի կամ փոխա-

--

րոշակի ժամանակաշրջանում, սահմանված առավելագույն գումա-

ռուի (ֆիզիկական կամ իրավաբանականանձի) ֆինանսական վի-

րի սահմաններում նրան վարկեր տրամադրելու: Երբեմն վարկա-

ճակի, նրա գործունեության վերաբերյալ փաստերի

յին գիծ բացելու մասին պայմանագրում ամրագրվում է պայման,

հավաքումն է: Այդ տեղեկությունները հատկապես վերաբերվում

ըստ

որի փոխառուն, պարտավոր է բանկում պահել ավանդ վար-

կային գծի

ն

ընտրված վարկերի գումարի որոշակի տոկոսի

չա-

են

վատթարանում է, փոխառուն վարկային գծի միջոցները չի գործում են

ըստ

օգտա-

նշանակության (պայմանագրում սովորաբար նշվում

միջոցների օգտագործման նպատակները) Կ. պայմանագրով

նախատեսված այլ դեպքերում: Փոխառուն իրավունք ունի ընտրել վարկային գծի միջոցներն ըստ

անհրաժեշտության ն

վճարել հաշ-

վարկված տոկոսներ միայն փաստացի ընտրված վարկի համար: Երկրաչափական պատկերմամբ, միանվագ վարկային համաճայ-

նագիրը կարելի է ներկայացնել որպես կետի, իսկ վարկային գիօը ոատվածի ձնով: Վարկային գիծը միանվագ վարկային պայմանագրի դեպքում ունի առավելություն երկու կողմերի համար էլ: Այն փոխառուի համար ստեղծում է առնտրային գործունեության իրա-

կանացման ավելի որոշակի հեռանկարներ, վերադիր ծախսերի ն

ժամանակի տնտեսում,

որոնք անմիջապես կապված

քանչյուր առանձին վարկային համաձայնագրի շուրջ յուններ վարելու տու

ն

կնքելու

բանկին: Դրա

հետ

հետ:

Նույնը վերաբերում է

են

յուրա-

բանակցութնան

վարկա-

մեկտեղ, բանկն իր վրա է վերցնում փո-

խատվական կապիտալների շուկաներում իրադրությունների

բարենպաստտատանումների ռիսկը, քանի

որ

անկախ իրավիճա-

կից պարտավոր է կատարել փոխառուի նկատմամբ իր

ոչ

պարտա-

կարծիքների

փոխառուի (վարկառուի) ֆինանսական պարտավորություննե-

րի կատարմանը:

փով: Բանկն իրեն իրավունք է վերապահում չեղյալ համարել պայմանագիրը, եթե հաճախորդի ֆինանսատնտեսական վիճակը

ն

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

-

հիմնականում ունի երկու իմաստ.

լայն առումով սոցիալ-տնտեսականայս

կամ այն ֆորմացիայի

(կազմավորման) շրջանակներում գոյություն ունեցող վարկային հարաբերությունների, վարկի ձների ու մեթոդների ամբողջություն է, իսկ նեղ առումով պատմական որոշակի ժամանակաշրջանում

կամ այն երկրի վարկային հարաբերություններ կազմակերպող ինստիտուտների ն. վարկային հարաբերությունների ամբողջութայս

յուն է: Տնտեսապես զարգացած երկրների վարկային համակարգի մեջ մտնում են բանկերը ե մասնագիտացված ոչ բանկային ֆի-

նանսավարկայինկազմակերպությունները,այսինքն` ապահովագրականընկերությունները,թոշակային հիմնադրամները, խնայողական դրամարկղները, որոնք մասնագիտացված են ն. հասարակության տարբեր շերտերի խնայողությունները փոխարկում են ն այլն: փոխատվականկապիտալի, գրավատբերը

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

-- հաշիվ, որտեղ բանկերը հաշվառում են ՀԱՇԻՎ

վարկերի տրամադրումը

ն

դրանց վերադարձը: Վարկը տրամադ-

րելիս վարկային հաշիվը դեբետագրվում Է, իսկ հաճախորդի հաշիվը կրեդիտագրվում: Վարկային հաշիվները ստորաբաժանվում հատուկ հաշիվների: Պարզ հաշվով կրեդիտագրումը, որպես կանոն, կատարվում է ըստ մնացորդի, իսկ հատուկ հաշ-

են պարզ

ն

վով կրեղիտագրումը`իրականացվում է

ըստ

շրջանառության:

-

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

իրենցից ներկայացնում են բանկային համակարգի կողմից տնտեսությանըկամ դրա կարիքը

ն

դրանով բանկը կամ վարկային

երկարա-

զգացող իրավաբանականանձանց տրամադրվածվարկերիգծով միջոցներ: Վարկայիններդրումները բաժանվում են կարճաժամկե-

պակաս ժամկետով, -

ավել ժամկետով:

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

տարուց

տի` տրամադրված մեկ տարուց

ժամկետի` մեկ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

այլ կազմակերպությունը(վարկատուն) պարտավորվումէ պայմանագրով նախատեսված չափերով ն պայմաններով դրամական

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

-

կամ արտարժութային վարկ տրամադրել վարկառուին (փոխառուին), իսկ վերջինս էլ պարտավորվում է սահմանված ժամկեվերադարձնելստացված գումարը ն վճարել տոկոսներ: տում

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

-

ՌԻՍԿ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

1) վարկատուի կողմից վարկառուին (փոխառուին) տրամադրված վարկի գումարի ն հասանելիք տոկոսների չվերադարձման հավանականություննէ սահմանված ժամկետներում, օրինակ` վարկառուի սնանկացման պատճառով, 2) այն գործընթացիհավանականությունն է, ըստ որի վարկատուի գործընկերը (վարկառուն) չի կարող կատարել համաձայնեցված պայմաններովնախատեսվածիր պարտավորությունները:

որոշակի ժամանակով տրա-

մադրվող վարկի օգտագործման համար հաճախորդի կողմից բանկին վճարվող հաշվարկայինգինն է: Վարկային տոկոսադրույդասակարգման հիմքում ընկած են` վարկի տեսակները (առնետրային,բանկային, սպառողական ն այլն), վարկային կազ-

քի

մակերպությունները(ԿԲ զեղչատոկոս, բանկային,լոմբարդային ն այլն), վարկի ժամկետները (կարճաժամկետ, միջնաժամկետ, երկարաժամկետ), վարկի օգտագործման ուղղությունները (ընթացիկ ակտիվների համալրմանն ուղղված, օվերդրաֆտ, մուրհակների

զեղչում, նպատակայինվարկեր ն այլն), գործառնություններիտեսակները (տրամադրված վարկերի, ներգրավված դեպոզիտների,

միջբանկայինվարկի տոկոսները, արժեթղթերի գործառնություննե-

ն

այլն), տոկոսա

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

տոկոսներ):

րից տոկոս պարզ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ջոցառումների իրականացմա տագործում է տնտեսական ն

-

ՔԱՐՏԵՐՈՎ

կարճաժամկետ վար

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

րի հասնելու համար: Այն տն նության տարրերից է: ՆԵՐ

(ՓՈԽԱՌՈՒ

մասնավոր անձանց ն տնտ ծախ առնտրի խրախուսման ն

ՎԱՐԿԱՌՈՒ

ն

մի կողմն է, որն օգտագործ պարտավորվում է

(վարկ) միասին:

ՍՈՒԲՅԵ

վերադարձնել վարկատուին հետ

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ

ՕԲՅԵԿՏ

վարող սուբյեկտներն են, ինչ նը ն բանկերը:

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ

են, որոնց համար տրամադրվ

յին պայմանագիր:Օրինակ կ նյութական ընթացիկ ակտիվ երկարաժամեկետվարկերը` երկարաժամկետայլ նպատ

րարության, վերակառուցման ն

--

ՎԱՐԿԱՏՈՒ

համարվո անձինք, որոնք իրենց ժամա միջոցները որոշակի ժամկե

(փոխառուին):

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԿԵՐԻ

--

տրամադրված վարկե-

րի գծով հաճախորդների (փոխառուների կամ դեբիտորների) անվ-

ճարունակ դառնալու հետնանքով առաջացած ծախսերի փոխհատուցումն է: ՎԱՐԿԵՐ

ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

նեւին ութ աա

ոագրանան

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

տրամադր-

ֆինանսական կազոա

ո

-

ըստ

որի վարձատուն

պարտավորվում է վճարի դիմաց վարձակալի տիրապետմանը

ն

(կամ) օգտագործմանըժամանակավորապեսգույք հանձնել: Վարձակալության կարող են հանձնվել հողամասեր ն մեկուսի բնական այլ օբյեկտներ, շենքեր, շինություններ, սարքավորումներ, տրանսն այլ գույք, որոնք օգտագործման ընթացպորտային միջոցներ քում չեն կորցնում իրենց բնական հատկությունները: Վարձակալության պայմանագրում պետք է նշվեն տվյալներ, որոնք թույլ են տալիս որոշակիորեն սահմանել այն գույքը, որը որպես վարձակալության օբյեկտ հանձնվում է վարձակալին: Պայմանագրում այդպիսի տվյալների բացակայության դեպքում վարձակալության օբյեկտի մասին պայմանը համարվում է չհամաձայնեցված, իսկ համապատասխան պայմանագիրը` չկնքված: «Վարձակալության պայմանագիրըկնքվում է գրավոր:

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ

-

վարձատուն որոշակի վճարի կամ

վճարների դիմաց վարձակալին է փոխանցում ակտիվի մի մասի (մասնավորապես հիմնական միջոցների) օգտագործման իրավունքը` պայմանագրայինժամանակաշրջանիընթացքում:

ՎԱՐՁԱՎՃԱՐ

--

ըստ

որի վարձակալը պարտավոր է ժամա-

նակին մուծել գույքն օգտագործելու համար սահմանված վճարը: հմանվում է 6 հանձնված Վարձավճ հանձնմած ամ-ամ արձավճարը սահմանվում վարձակալության բողջ երաՐ բերյալ

գույքի կամ ա

դրա

երա ա)պարբերաբար

է

յուրաքանչյուր բաղկացուցիչ մասի վերամ կամ

միաժաման ճ միաժամանակվճարվող

որոշակի

կայուն գումարով, բ) վարձակալված գույքն օգտագործելու

արդ-

յունքում ստացված արտադրանքի կամ եկամուտների համար

սահմանված բաժնով, գ) վարձակալի կողմից որոշակի ծառայություններ մատուցելով, դ) վարձակալի կողմից պայմանագրով պայմանավորված գույքը վարձատուի սեփականությանըկամ վարձակալությանը հանձնելով, ե) վարձակալված

բարելավելու

գույքը

համար պայմանագրով նախատեսված ծախսերը վարձակալի վրա

դնելով: Կողմերը վարձակալության պայմանագրով կարող են նախատեսել վարձավճարի մատնանշված ձների համակցություն կամ դրա այլ ձներ:

ՎԱՐՁԱՏՈՒ

--

կարող են լինել գույքը

վարձակալության հանձ-

նելու համար օրենքով կամ սեփականատիրոջկողմից լիազորված

անձինք: Գույքը վարձակալության հանձնելու իրավունքը

պատ-

կանում Էէդրա սեփականատիրոջը:Ֆինանսական վարձակալության (լիզինգի) պայմանագրով վարձատու կարող է լինել բանկը կամ օրենքով սահմանված կարգով լիցենզիա (թույլտվություն)

ստացածմասնագիտացվածկազմակերպությունը:

ՎԵՐԱԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

--

մեկ ապահովագրողի կողմից

ապահովագրության պայմանագրով որոշված պայմաններով ապահովագրվողի նկատմամբ ունեցած իր բոլոր կամ մի շարք պարտավորությունների կատարման ռիսկի ապահովագրումն է մեկ

այլ

ապահովագրողի մոտ (վերապահովագրող): Վերապահո-

վագրությունը համակարգ է, որով ապահովագրողները կարող ն նե ընդլայնել

են

նքն են հ ն հիմն ն սկզբունքն ռիս հիմնական իրենց ապահովագրության -

կերը վերաբաշխելով:

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ի ոչ

ՍՊԱՌՄԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

--

ձնավորվում

րին յի առնտրային կազմակերպությունների, ինչպես

են տնա-

րկող սպսպասարկո

ն տնտեսությունների, թ Թ րիտնային տնտեսություններին

նան

կոլեկտիվ

ապրանքների համար կատարված պետական հիմնարկների վերջնական սպառման ծախսերից: Այսպիսի խմբավորումը ցույց է տալիս, թե

ծառայությունների,անհատական ծառայությունների

ու

ով է ֆինանսավորում վերջնական սպառմանծախսերը:

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

-

դիտարկում, ուսումնասի-

րում, գրանցում, խմբավորում ն ընդհանրացնումԷ ոչ միայն տնտեսական, այլն հասարակական կյանքում տեղի ունեցող մասսայական, որակապես միանման երնույթներն ու գործընթացները, տալիս է դրանց քանակական,որակականարտացոլումը ոչ թե մեկը մյուսից առանձնացված ն անջատված, այլ նան դրանց միասնության մեջ՝ որակապես նույնանման հատկանիշներով:

ՎՃԱՐԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

-

վիճակագրական հաշվետվութ-

յուն է, որում համակարգված տեսքով արտացոլվում են ամփոփ

տվյալներ հաշվետու ժամանակաշրջանում(եռամսյակ,տարի) այլ երկրների ն միջազգային կազմակերպություններիհետ ՀՀ արտաքին տնտեսական բնույթի գործառնությունների մասին: Տնտեսական բնույթի գործառնությունները,որոնք կատարվում են ՀՀ ռեզիդենտների ն ՀՀ ոչ ռեզիդենտների միջն, իրականացվում են ապրանքների ն ծառայությունների,եկամուտների հոսքերի, ընթացիկ անհատույց փոխատվությունների տեսքով: Կատարվում

են նան

գործառնություններ,որոնք կապված են ֆինանսական միջոցների պահանջի ն պարտավորությունների հետ: Վճարային հաշվեկշիռը

կազմված է երկու հիմնականհաշիվներից՝ ա) ընթացիկ,բ) կապիտալի ն ֆինանսական: Ընթացիկ հաշվում գրանցվում են ապրանքների, ծառայությունների, եկամուտների ն ընթացիկ անհատույց փոխատվությունների հետ կատարված գործառնությունները, իսկ կապիտալի Ա ֆինանսական հաշվում` ֆինանսական ակտիվների ու պարտավորությունների շարժը, ինչպես նան անհատույց փոխատվությունների գծով կապիտալը: Մեթոդաբանական առումով ընթացիկ հաշվի մնացորդը բացարձակ մեծությամբ հակառակ նշանով պետք է հավասար լինի կապիտալի ն ֆինանսական հաշվի մնացորդին, սակայն իրականում միշտ առաջանում են տարբերություններ,ինչը միջազգայինպրակտիկայումընդունված է անվանել «սխալների ն բացթողումների» հոդված: Վճարային հաշվեկշիռը կառուցվում է հաշվապահական հաշվառման հետնյալ սկզբունքով. ամեն մի գործառնություն գրանցվում է

կրկնակի՝ որնէ հաշվի կրեդիտում

ն

մեկ

այլ

հաշվի դեբետում, ընդ

որում ակտիվային հաշվի ավելացումը գրանցվում է դեբետում, իսկ նվազումը կրեդիտում, պասիվային հաշվի ավելացումը

գրանցվում է կրեդիտում, իսկ նվազումը` դեբետում: Կրկնակի գրանցման մեթոդի կիրառմանպատճառն այն է, որ տնտեսական գործառնություններն իրենցից ներկայացնում են տնտեսական արժեքների փոխանակում:

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԳԻՐ

ՎՃԱՐՄԱՆ

-

անկանխիկ հաշվարկային

գործառնություններիիրականացմանփաստաթուղթ է, ըստ որի գնորդը (վճարողը) հանձնարարություն է տալիս իրեն սպասարկող բանկին, իր հաշվից որոշակի գումար փոխանցել մատակարարի (ստացողի) հաշվին` արդեն ստացված ապրանքանյութական արժեքների դիմաց: Այս փաստաթղթով վճարումները կարող են կատարվել ժամկետային,վաղաժամկետ ն հետաձգված՝ըստ կողմերի պայմանավորվածության: այն բնութագրելիս հաշվի են առնում կանխիկ դրամի գումարի չափը տնտեսավարող սուբյեկտի դրամարկղում կամ նրան սպասարկող բանկային հաշվում: Այսինքն,

ՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

նա

-

ի վիճակի է ամբողջ ծավալով կատարել կարճաժամկետ(ըն-

թացիկ) պարտավորություններիգծով հաշվարկներ, օրինակ աշխատողների հետ՝ աշխատանքի վարձատրության, մատակարարների

հետ`

ստացված ապրանքանյութականարժեքների ն

ցուցա-

բերված ծառայություններիդիմաց, բանկի հետ՝ վարկերի ու տոկոսավճարների ն հաշվարկային այլ փոխհարաբերությունների գծով:

Տ

ՏԱՐԱՆՑԻԿ

ՅԱՆ

ՓՈԽԱԴՐՈՒՄ

ՏԱՐԱԾՔՈՎ

ապրանքների

-

ն այլ

ՀՀ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹ-

տարածքով մաքսային հսկողությաններքո

առարկաների տեղափոխումն է ՀՀ պետական

սահմանի երկու կետերի միջն՝ առանց բեռնագիրը փոխելու: Ա

ՏԵՂԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔ

-

տեղական ինքնակառավարմանմարմին-

ների լիազորությունների իրականացման դիմաց «Տեղական

քերի

Կ

վճարների մասին» օրենքով սահմանված կարգով

ն

տուր-

չափով

համայնքի բյուջե գանձվող պարտադիր գանձույթ է: Տուրք վճարող են

համարվում ֆիզիկական, իրավաբանական անձինք

իրավա-

ն

բանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունները:Տեղական տուրքեր գանձվում են` համայնքի տարածքում շոնարաքաղաքաշինական այլ (ներության, շենքերի, շինությունների նան ժամանակավոր) օբյեկտներն ամրացնելու, վերարառյալ ե.

կանգնելու, արդիականացնելու, արտաքին տեսքը փոփոխող խատանքներ սկսելու թույլտվություն

ն

աշ-

ստանալու նմանատիպ այլ

նպատակների համար: Համայնքի տարածքում բոլոր վճարների համար սահմանվում են տեղական տուրքերի միասնական դրույ-

քաչափեր:

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄ

ՍԱՀՄԱ-

առարկաների ներմուծումն է ՀՀ մաքսային տարածք, արտահանումը այդ տարածքից կամ տարանցիկ (տրանզիտ) փոխադրումը ՀՀ տարածքով` ցանկացած տեսակի

ՆՈՎ

-

ապրանքների

ն այլ

փոխադրամիջոցով, ներառյալ խողովակաշար փոխադրամիջոց-

ներըէլեկտրահաղորդմանգծերը: ն

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՏՆԱՅԻՆ

ՐԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

-

ՍՊԱՍԱՐԿՈՂ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

են:

են նան

իրենց աշխատողներին կրթութ-

ԾԱԽՍԵՐ րը,

--

ՍՊԱՌՄԱՆ

ներառում են տնային տնտեսությունների այն ծախսե-

որոնք ուղղված

առնտրային ձեռնարկություններում,

են բոլոր

քաղաքային շուկաներում

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ն

ոչ

կրթության վճարովի հիմ-

սպառողական ապրանքների

ն

ծառայությունների

ձեռքբերմանը, ինչպես նան, տնային տնտեսությունների կողմից սեփական սպառման համար արտադրված ն որպես աշխատանքի վարձատրություն ստացած ապրանքների

ու

ծառայությունների

բնեղեն տեսքով սպառմանը (բնակչության անձնական օժանդակ

տնտեսություններիգյուղատնտեսականարտադրանքը, սեփական կացարանում ապրելու պայմանականորենչափվող ծառայությունները):

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱ-

ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ

կազմակերպությանեկամուտների ն ծախսերի հաշվառման համար: Յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում այս հաշիվների զուտ շրջանառությունը (դե-

ՇԻՎՆԵՐ

--

նախատեսված

բետային` ծախսերի գծով

ն

են

կրեդիտային` եկամուտների գծով)

հույթի կամ վնասի տեսքով արտացոլվում է «Ֆինանսական

շա-

արդ-

յունքների մասին» հաշվետվությունում:

ԸՆԿԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ն

--

կոլեկտիվ կամ խառը

սեփականատերերի աշխատանքային

մաս-

չունեցող ձեռնարկություն է: Տնտեսական ընկերակցությանհիմնադիր փաստաթուղթը հիմնադիր պայմանագիրնէ, որտեղ նշված են

յունների կողմից մատուցված անվճար ծառայությունները:

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

նարկների

ն

նակցության վրա հիմնված, իրավաբանականանձի կարգավիճակ

յան, առողջապահության, մշակույթի ոլորտում կազմակերպութՏՆԱՅԻՆ

րի, մշակույթի, առողջապահության

ՍՊԱՌՄԱՆ

ծառայություննեոի համար կատարած ծախսերն

Դրանց մեջ ներառվում

բնակարանային-կոմունալ

ՈՉ ԱՌԵՎՏ-

կերպությունների կողմից անվճար տրամադրվող սպառողական ու

ն

սպասարկման, ուղեորատար տրանսպորտի. կապի, հյուրանոցնե-

սեփականության

տնային տնտեսություններին հասարակականկազմա-

ապրանքների

առնտրի վայրերում, կենցաղային

կազմակերպված (փողոցային)

ընկերակցության անդամները, գրանցվում են նրանց աշխատանքային Կ գույքային ավանդները, որոնց հիման վրա որոշվում են նրանց մասնակցության բաժնեմասերը: Տնտեսական ընկերակցության անդամներ կարող են լինել իրավաբանական անձինք (բացի պետական մարմիններից) կամ իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող ձեռնարկությունները, քաղաքացիները ն

քաղաքացիությունչունեցող անձինք:

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԿԱՅՈՒՆ

ԱՃԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

-

ցույց

է տալիս

բաժնետիրականընկերության հնարավորությունները հաջորդ

ն

տարում ավելացնելու իր ակտիվները ներքին ֆինանսավորման հաշվին, այն պայմանով, որպեսզի պահպանվի ինչպես սեփական պարտավորությունների համամասնությունը, այն-

կապիտալի պես էլ` նույն չափով շահաբաժինների վճարման բաժինը հաշվետու տարում: Այս գործակիցը, որն ավելի ճիշտ կլինի անվանել ներքին ֆինանսավորմանաղբյուրների հաշվին կայուն աճի տեմպի ապահովման գործակից,որոշվում Է շահաբաժիններիվճարու-

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

--

թվային ցուցանիշների ստաց-

մից հետո զուտ շահույթի մի մասի ն սեփական (բաժնետիրական) կապիտալի միջին մեծությանհարաբերակցությամբ:

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ման ն հաշվարկման մի ամբողջականհամակարգ է, որով իրականացվում Էէտնտեսական գործընթացներիքանակականարտացոու որակականբնութագրումը ե միաժամանակհետապնդում

լումն

ԱԿՏԻՎ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

-

--

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

համարվում են ն գործազուրկները, որոնք ունեն

է այդ գործընթացները վերահաշվելու ու ղեկավարելու նպատակ: Տնտեսական հաշվառման տեսակներն են` վիճակագրականհաշվառումը, օպերատիվ հաշվառումը ն հաշվապահական հաշվա-

ռումը:

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

ՈՉ ԱԿՏԻՎ

աշխատունակ բնակչությունը գործազուրկիկարգավիճակ:

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

համարվում են

աշխատունակտարիքի սովորողները,արտադրությունիցկտրված սովորող անձինք, տնային տնտեսությամբզբաղվածները, երեխաներին, հիվանդ հարազատներին խնամողները, ինչպես նան այն անձինք, ովքեր չունեն աշխատելու անհրաժեշտություն`անկախիրենց եկամտի աղբյուրներից, ե միաժամանակ այլ կատեգորիայի

քաղաքացիները: տնային տնտեսություններին սպասարկող ոչ

առնտրայինկազ-

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

ԵԿԱՄՏԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՀԱՇԻՎ-- ցույց է տալիս, թե տնային տնտեսությունները,պետական հիմնարկները

ն

ինչպես են մակերպություններն ԵԿԱՄՈՒՏ

խում վերջնականսպառմանծա

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

սպառման կամ խնայողությա վածքային միավորը: Այն հավա տից հանած որպես ընթացիկ ա մարվող փոխանցվածեկամու ցիկ անհատույց փոխատվու ռեզիդենտ միավորների տնօր վասար է համախառն ազգա գործման փուլում համախառն

որպես ապրանքների ն ծառա համախառնկուտակմանն զուտ --

կազմակերպո

ման) հանրագումար: ՏՈԿՈՍ

մից դրամականմիջոցների կ գործման դիմաց վճար է, որը

սային եկամտի (տրամադրվա դեպոզիտի) ն վճարվելի տոկ

ավանդի կամդեպոզիտի)տես ն

ՌԻՆԿ այն

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

գործառնականծա

մուտների

այլ

րինակ` տոկոսադրույքիբարձ թի բանկայինմարժայի իջեցմ պասիվների կառուցվածքնա ման ծախսերն աճ տոկոսային ակտիվների տոկոսայի ու

մարժայի վրա տոկոսադրու կոչվում է տոկոսայինռիսկ:

ՏՎՅԱԼՆԵՐ

վում

են

ՄՇԱԿՈՂ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

--

տվյալների համակարգչային մշակմամբ

ն

որոնք

զբաղ-

տեղեկատվութ-

յան տրամադրմամբ:

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏ

--

1) հաճախորդի հաշվից մեկ ուրիշի հաշվին

դրամական փոխանցումն է, 2) էլեկտրոնային համակարգում քլիրինգային հաշվարկների միջոցով իրականացվողբանկային վճար է, 3) փոխառուների (վարկառուների) իրավունքների կամ պար-

տականությունների տրամադրումն է այլ անձանց, 4) վերաբաշխման ենթակա դրամական վճարներ են, որոնք կապված չեն ապրանքների

ծառայությունների առքուվաճառքի հետ, 5) դրամա-

ն

կան միջոցներ, որոնք տրվում

են

պետական բյուջեից անվերա-

դարձ նպաստների, կրթաթոշակների, կենսաթոշակների, սոցիա-

լական ապահովագրության, դոտացիաների

ն

օգնության

այլ

վճարների տեսքով: ՏՐԱՍԱՆՏ

--

ըստ

որի, ով չեկ Է

գրում, պարտավոր է

դուրս

ՏՐԱՏՏԱ

ՄՈՒՐՀԱԿ)

(ՓՈԽԱՆՑՎՈՂ

-

արժեթուղթ, որն իրենից

ներկայացնումէ մուրհակապահի (տրասանտի) գրավոր հանձնարարությունը վճարողին (տրասատ)` մուրհակում նշված գումարը երրորդ անձին վճարելու համար: համարվում է օրենքով կամ

(ՏՈՒԳԱՆՔ, ՏՈՒՅԺ)

պայմանագրով որոշված այն դրամական գումարը, որը պարտապանը (դեբիտորը) պարտավոր է վճարել պարտատիրոջը (կրեդիտորին)` պարտավորությունը չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կարՏՈՒԺԱՆՔ

--

գով կատարելու դեպքում: Տուժանք վճարելու պահանջով պարտատերը պարտավոր չէ ապացուցել, որ իրեն վնաս է պատճառ-

վել: Տուժանքով ապահովվում է միայն իրական պահանջը: Պարտատերն իրավունք չունի պահանջել վճարել պատճառված տուժանքը, եթե պարտապանը պատասխանատվությունչի կրում

պարտավորությունըչկատարելու կամ կատարելու համար:

ոչ

պատշաճ կարգով այն

ներկայացնել փոխանցելի մուրհակ: ՏՐԱՍԱՏ

Ց

մուրհակատերը կարգադրություն է տալիս վճարո-

-

ղին` կատարելու վճարում նշված գումարի չափով: ՏՐԱՍՏ

--

իրավաբանական փաստաթուղթ է կամ իրավաբա-

նական գործողություն,

ըստ

որի բնորոշվում է սեփականության

վստահ (հավատ ներշնչող) կառավարման գործընթացը:

բանկերի կամ ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից իրականացվող գորՏՐԱՍՏԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ծառնություններ են, որոնք ուղղված

են

-

հաճախորդների (կլիենտ-

ների) կամ օրենքի սահմաններում նրանց վստահված անձանց

(ֆիզիկական, իրավաբանական անձինք

ն

առնետրայինբանկը)

գույքի կամ տարբեր ծառայությունների կառավարմանը:

ո(ՎՍՏԱՀԱՐԱՅԻՆ) ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

րոնք կառավարում են կազմակերպությունների կամ մասնավոր անձանց սեւիականությունը:

ՏՐԱՍՏԱՅԻՆ

պարտատեր, որը փոխանցում է մուրհակով դրամ ստանալու իր իրավունքը, կամ այլ կերպ` դրամային պարտավորությունը տալիս է մեկ այլ անձի: ՑԵԴԵՆՏ

--

հաճախորդների բանկերիպահպանմճանըհանձնված ն որնէ գործարք իրականացնելիս բանկից պահի դրությամբ (առանց ժամկետը նշելու) հանվող միջոցներն են: ՑՊԱՀԱՆՋ

ԱՎԱՆԴՆԵՐ

-.

Նմանատիպ ավանդները բանկի կողմից ներգրավվում

են

սովո-

ականից ավելի ցածր տոկոսադրույքով:

--

ՈՒ

ՈՒՂՂԱԿԻ

կապված են

նորեն իրենց բնույթով անմիջականոր արտադրված արդյունքի տվյալ տեսակի հետ ն վե-

ԾԱԽՍԵՐ

-

րագրվում են դրան: Այդ ծախսերիցեն արտադրական ին քնարժեքում ներառվող հիմնական բանվորների աշխատավարձը սոցիալական ապահովագրությանհատկացումներով, հումքի ն

տեխնոլոգիական վառելանյութիժախսերընայլն: ՈՒՂՂԱԿԻ

ՀԱՐԿՈՒՄ

նյութերի,

հարկատու հանդիսացողանձերից կամ կազմակերպություններից հարկումն է, ըստ որի սահմանազատվում են ուղղակի ն անուղղակի հարկերը: Առաջինի լավա-.

գույն օրինակն է եկամտահարկը,երբ եկամուտ վաստակած անձը վճարում է հարկ, որի արդյունքում իր կամ իր ընտանիքիեկամու-

նվազում է: Հարկման երկրորդ տեսակի օրինակ կարող է հանդիսանալ ավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ): Այս դեպքում հարկը

եթե մասնակիցների թիվը չնվազի մինչն օրենքով սահմանված

քանակը:

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄ

են հարկատեսակներից

նան

հարկը:

շահութահարկը,գույքահարկը ն հողի

հաշվապահական հաշվառման

թոդի տարրերից է, որի միջոցով բնորոշվում

րի գրանցումը փաստաթղթերի ձնաթղթերի (բլանկների) մեջ, իսկ տնտեսական

լուծման

վեճերի

այն

ժամանակ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

(ՓԲԸ)

վում Է փակ բաժնետիրականընկերություն: Նման ընկերությորնն իրավունք չունի անցկացնել իր թողարկած բաժնետոմսերիբաց

բաժանորդագրությունկամ անսահմանափակ թվով անձանց առաջարկել այլ ձնով ձեռք բերելու դրանք: Փակ բաժնետիրականընկերության մասնակիցներիթիվը չպետք է գերարզանցի«Բաժնետիրական ընկերություններիմասին» Հայասատանի Հանրապե-

տության օրենքով սահմանվածքանակը (երկու կամ ավելի բաժնետերեր),հակառակդեպքում, այն մեկ տարվա ընթացքում ենթակա է վերակազմավորման բաց բաժնետիրականընկերության,իսկ

ժամկետը լրանալուց

հետո`

է

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

են

երկու տեսակի՝

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԸՍՏ

սկզբնական ն ԸՍՏ

ԾԱՎԱԼԻ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ

--

լինում

ամփոփ փաստաթղթեր:

ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ

--

լինում

են`

կարգադրո-

ղական, կատարողական կամ արդարացուցիչ, հաշվապահական

ձնակերպման ն կոմբինացված:

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

-

իրենց կազմման

ըստ

արտաքին փաս-

ե

են

տվյալ կազմա-

կերպության կամ ընկերության ներսում, նրա գործունեության ըն-

ընկերությունը,որի բաժնետոմսերըբաշխվում են միայն նրա հիմնադիրներիկամ նախապեսորոշված այլ անձանց միջն, համար-

այդ

ունենում

ապացուցողական բնույթ կամ համարվում է ապացուցման միջոց:

տաթղթերի: Ներքին փաստաթղթերը կազմվում ՓԱԿ

տնտեսավարող

են

է պայմանավորված տնտեսական գործառնությունների տվյալնե-

տեղի բաժանվում են երկու խմբի` ներքին Փ

մե-

սուբյեկտի տնտեսական գործունեության բոլոր կողմերը: Նրանով

տը

վճարում է վաճառողը, սակայնհարկի արժեքը մտցվում է գնի մեջ, այնպես որ հարկային բեռը հաղորդվում է վերջին սպառողին, ով գնում է տվյալ ապրանքը կամ ծառայությունը: Ուղղակի

-

դատական կարգով լուծարման,

թացքում տեղի ունեցող տնտեսական գործառնությունները ձնա-

կերպելու համար: Այդպիսիփաստաթղթերիօրինակ են` դրամարկղային մուտքի

ն

ելքի օրդերները, ապրանքանյութականարժեքնե-

րի գույքագրման տեղեկագրերը կազմվում

են

ն

այլն: Արտաքին փաստաթղթերը

ուրիշ տնտեսավարող սուբյեկտներում ն այդ փաս-

տաթղթերի միջոցով արտացոլվում են այդ սուբյեկտների ղի ունեցող տնտեսա-ֆինանսականֆյապերն

րությունները: Այդպիսիփաստաթղթերիցեն`

ու

հետ

տե-

փոխահարաբե-

բանկայինհաշիվների

հաշվարկների ձներընայլն: քաղվածքները, անկանխիկ

տնտեսավարող սուբյեկփաստաթղթերի ամբողջ շարժն է, սկսած տնտեսական գորփաստաթղթայինձնակերպումից կամ արտաքին օառնությունների

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՇՐՋԱՊՏՈՒՅՏ

-

տում

փաստաթղթերի ստացման պահից մինչն դրանց գրանցվելը հաշ279

վապահական հաշիվներում

ն

հաշվային փաստաթղթերի արխիվ

հանձնվելը:

ՌԵԿՎԻԶԻՏՆԵՐ

--

հաշվային ռեգիստրնե-

րում կամ փաստաթղթերում ներառվող տարբեր բովանդակութու

ցուցանիշներ են, որոնց օգնությամբ որոշվում

են

տնտեսական գործառնությունների կատարման տեղը, պայմանները,

ժամանակը, մասնակցող կողմերը.

բովանդակությունը

ն

այդ

գործառնությունների

դրանով իսկ փաստաթղթինտրվում Է ապա-

ցուցողական բնույթ:

ՓՈԽԱԴՐՎԱԾ

ՎԱԼ

-

ԲԵՌՆԵՐԻ

(ԲԵՌՆԱՓՈԽԱԴՐՈՒՄՆԵՐ) ԾԱբնութագրում Էէփոխադրված բեռների փաստացի քանակը,

հաշվի առնելով տարայի կամ կոնտեյների քաշը: ՓՈԽԱՌՈՒ

ԿԱՊԻՏԱԼ

-

դրամական կապիտալ է,

յունների ստացման, ինչպես

նան

որը

կւսզմա-

վարկային տոկոսների դիմաց

վճարման, փոխառության տոմսերի թողարկման այ

ու

վաճառքի

ն

պարտավորությունների միջոցների ստացման

գծով: Այլ կերպ, այն ոչ ընթացիկ ն ընթացիկ պարտավորությունների հանրագումարն է:

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

րումներն ու տը

այլ

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ

--

այլ

գույք

հանձնելու

կնքվում է գրավոր

ու

որակի

գույք:

տոկոսների դիմաց վճա-

ծախսումներն են, որոնք տնտեսավարող սուբյեկ-

Փոխառության պայմանագիրը

պահից:

ն նման

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ձեը չպահպանելը հանգեցնում է փո-

որոշակի ժամկետում, որպես պարտք,

--

դրամական միջոցների կամ նյութական արժեքների տրամադրումն է մեկ անձից (փոխատուից) մյուսին (փոխառուին) հետ

վերա-

դարձնելու պայմանով. փոխատուին օգտագործված միջոցների դիմաց վճարելով փոխատվական տոկոս: Փոխատվությունը տրվում է փոխհամաձայնեցվածպայմանագրի հիման վրա: ԾԱԽՍԵՐ

--

ծախսեր են, որոնք փոփոխվում

են

արտադրությանծավալներին համամասնորեն, օրինակ, եթե արտադրության ծավալներն աճում են երկու անգամ, ապա այս ծախսերը նույնպես ավելանում են նույնքան անգամ: Այսինքն` ընդհանուր փոփոխական ծախսերը գծային կախվածություն

ունեն

ար-

տադրության ծավալներից: Այս ծախսերը միավոր արտադրանքի

հաշվով համարվում սերից

են

են հաստատուն

մեծություն: Փոփոխուն ծախ-

հիմնական բանվորների աշսատավարձը սոցիալական

ապահովագրությանհատկացումներով, հումքի, նյութերի, տեխնոլոգիական վառելանյութի ծախսերը ն այլն:

(կազմակերպությունը) կատարում է կապված փոխառու կաՔ

պիտալի ստազման հետ (օրինակ փոխառությունների դիմաց հաշ-

վեգրված տոկոսները, փոխառությունների ստացման

հետ

կապ-

ված օժանդակ ծախսումները. ֆինանսական վարձակալությանը

վերաբերող վճարները):

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

--

ոստ

որո սեկ կողմը (փո-

խատուն) մյուս կողմի (փոխառուի) սեփականությանն է դրամ կամ տեսակային հատկանիշով որոշվող

այլ գույք,

հանձնում

իսկ փո-

խառուն պարտավորվում է փոխատուին վերադարձնել միննույն գումարի դրամ (փոխառության զումարը) կամ փոխատուից ստաց-

նույն տեսակի

խառության պայմանագրիոչ հավաստի լինելուն:

ՓՈՓՈԽՈՒՆ

վորվում է որոշակի ժամկետում ի հաշիվ վարկերի, փոխառութ-

դրամական

ն

Փոխառության պայմանագիրը կնքված է համարվում դրամ կամ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

յամբ տվյալներ

ված գույքին հավասար քանակի

հավականությունն է այն բանի, թե օրենսդրական: կամ կարգավորող ակտերի փոփոխությունը երկրի ներսում կամ ճրա սաոմաններից դուրս ինչպիսի բացասական ազՌԻՍԿ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

--

դեցություն կունենա շահույթի, կատարվող գորածրքների

ն հեռան-

կարի վրա:

ապրանքների, կատարվող աշխատանքների, ցուցաբերվող ծառայությունների, արժեթղթերի գծով ֆիզիկական ն ՔԼԻՐԻՆԳ

-

իրավաբանական անձանց միջ,

առաջացած փոխադարձ

պա-

հանջների

ու

պարտավորությունների հաշվանցումն Էէանկանխիկ

հաշվարկների միջոցով.

է մնում

պարտք

ժամկետում Օ

ԼԻԶԻՆԳ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

ի տարբերություն: ֆինանսական չր-

-

զինգի, օպերատիս լիզինգի ժամանակ լիզինգատուն: հիձնական միջոցը (մեքենաներ, սարքավորումներ ն այլն) ծեռք է բերում նախօրոք, նախքան լիզինգառուի

հետ.

պայմանագիր կնքելը: Օպե-

րատիվ լիզինգի պայմաններում վարձակալությանժամկետն ավեւի փոքր է, քան տվյալ հիմնանան միջոցի Բարոյականմաշվածության ժամկետը: Օպերատիվ լիզինգի Ժամանակ լիզինգավճարների չափը սովորաբար ավելի բարձր է, քան ֆինանսական լիզինգի

ժամանակ:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

տացոլում

է

տնտեսավարող

-

դիտարկում, խմբավորում

սուբյեկտի

նեության առանձին գործառնություննեոն ու գործընթացները հենց

բավականաչափ դրանց կատարման պահին սեղմժամանակում: Օպերատիվ հաշվառման տվյալները կարնոր նշանակություն ունեն

տնտեսավարող սուբյեկտների կառավարմանգործում: ՕՊՑԻՈՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

-

արժեթուղթ

նակի ապրանք, արժույթ

ն

արժեթուղթ.

այդ

բվում. ֆյուչերսային

կամ ֆորվարդային պայմանագիր` բանկի կողսից հաճախորդին կարճաժամկետ վարկի տրամադրման հատուկ ձն է, երբ այդ գումարի մեծությունը գերազանցում է հաճախորդի հաշվում եղած դրամական միջոցնեՕՎԵՐԴՐԱՖՏ

-

րի մնացորդին: Տվյալ դեպքում բանկը հաճախորդի հաշվին

բողջությամբ

դուրս

է գրում վարկային միջոցներ, այսինքն`

տրամադրում Է կարճաժամկետ վարկի գումար նավորում է դեբետային մնացորդ (քանի

որ

ն

ամ-

նրան

արդյունքում

ձ-

օվերդրաֆտը ակտի-

հետագայում պայմանավորված

որը

(ժամկետներում)

գումարի չափով

մարվում է: Օվերդրաֆտի

օգտաա-

վելի հուսալի հաճախորդների` պայմանագրային հիմունքներով,

ո-

րում սահմանվում է օվերդրաֆտի առավելագույն գումարի չափը, վարկի տրամադրման պայմանները

օվերդրաֆտով

կարգը:

ՕՎԵՐՆԱՅԹ

-

մարման

Կ

բանկի կողմից վարկի տրամադրման

տարա-

տեսակ է, որի գործարքը կատարվում է նրա օգտագործման հից (սովորաբար ուրբաթ

պա-

օրվանից մինչ հաջորդ երկուշաբթի ըն-

կած ժամանակահատվածում): Այն համարվում է բանկի համար

տոկոսային եկամուտ ապահովող կարնորագույն գործարք: ՆԵՐԴՐՈՂ

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

օտարերկրյա պետություն, ցան-

-

կացած օտարերկրյա իրավաբանական անձ, քաղաքացի, քացիություն չունեցող

վող ՀՀ

անձ, ՀՀ տարածքից դուրս

ինչպես քաղաքացի,

նան

քաղա-

մշտական բնակ-

կազմակերպություն, միջազգային

որն իր գտնվելու վայրի օրենսդրությանը հաձապատասխան ներդ-

րում է կատարում Հայաստանի Հանրապետությունում:

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

է, որով մի կողմը (որո-

շակի գրավի դիմաց) մյուս կողմին իրավունք է տալիս սահձանված բակամ վաճառել որոշակի ժամկետով ն իր անունից ձեռք բերել

բանկին,

այդ

գործման կանոններով, վարկը տրամադրվում է բանկի կողմից

ն ար-

տնտեսական գործու-

է): Այսինքն` հաճախորդն

վային հաշիվ

այդ

թվում

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

-

գույքի ցանկացած տեսակ է,

ֆինանսական միջոցներ ն մտավոր արժեքներ, որն

նան

օտարերկրա ներդրողի կողմից անմիջականորեն ներդրվումէ ՀՀ տարածքում իրականացվող ձեռնարկատիրական կամ

այլ

գործու-

նեության ոլորտում շահույթի (եկամտի) ստացման կամ օգտակար այլ

արդյունքի հասնելու նպատակով. ՕՖԵՐՏԱ

-

մեկ կամ մի քանի կոնկրետ անձանց հասցեագր-

ված առաջարկն է,

որը

որոշակիորեն արտահայտում է

առաջար-

կողի մտադրությունը: Ընդ որում պայմանագիրը կարող է

րվել կնքված. եթե

այդ

համա-

առաջարկն ընդունվել է հասցեատիրոջ

կողմից: Օֆերտան պետք է ներառի պայձանագրի էական կամ կարնոր պայմանները:

րն

ռաբաժինների, վճարված տոկոսների (տոկոսային ծախսեր), ե) ֆինանսական այլ գործունեության նպատակով ն արտասովոր

Ֆ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳ

-

միջազգային պրակտիկայում ֆակտորինգ

սելով հասկանում են բանկի (ֆակտորի)

ստանձնած

պարտւսվո-

րությունը` ստանալ իր հաճախորղի դեբիտորական պարտքը, այլ

կերպ

դա

ա-

կամ

տնտեսավարող սուբյեկտների միջն ապրանքների ն

ծառայությունների իրացման ժամանակ առետրային վարկի

պայ-

ե դեպքերի

կի (ֆակտորի) կողմից, որը զուգակցվում է տեղեկատվական, ապահովագրական

ն

է բան-

նան

հաշվապահական,

այլ

ծառայությունների

մատուցմամբ:

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

դրամական

պահանջի զիջման դիմաց ֆինանսավորման (ֆակտորինգի) մանագրով մի կողմը (ֆակտորը) մյուս կողմին

պայ-

հանձնում

պարտավորվում է հանձնել դրամական միջոցներ` ի հաշիվ

կամ հաճա-

ՋՈՑՆԵՐԻ

որը

բխում է հաճախորդի կողմից երրորդ

անձին ապրանքներ տրամադրելուց, նրա համար աշխատանքներ

ֆինանսական գործակալին զիջում է կամ պարտավորվում է

զիջել դրամականպահանջը:

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ներ, որոնք գնում

ընկերություն-

ընթացիկ ակտիվներ` ժամանակավոր ֆի-

են

նանսավորումով:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՋՈՑՆԵՐԻ

ԵԼՔԵՐ

տալի միջոցների

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻ-

հավասար է ընդամենը ֆինանսական

--

նե

ելքագրված

գումարների

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՋՈՑՆԵՐԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻ-

(ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ) դրանք են ա) սեփական կապիտալի (բաժնեմասնակցության)միջոցների թողարկումից ն վերավաճառքից (կազմակերպության կողմից թողարկված կամ հետ գնված բաժնետոմսերի վաճառքից կամ վերավաճառքից ՄՈՒՏՔԵՐ

-

ստացված դրաձական միջոցները), բ) ստացված վարկերից ն փո-

խառություններից, գ) պարտքային արժեթղթերի թողարկումից, դ) ֆինանսական այլ գործունեությունից ն արտասովոր դեպքերից մուտքերը:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

-

ընկերություններ,

որոնք տնտեսավարող սուբյեկտներին տրամադրում են. կարճա-

ժամկետ

ն

երկարաժամկետ կապիտալ:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

սում

ԼԻԶԻՆԳ

-

համաձայնագիր, որը նախատե-

է իր գործողության ընթացքում լիզինգավճարների հատու-

ծածկվում

որով

սսրքավորման

ծախսերը

ս

ն

են

հիմնական միջոցի

(մեքենայի,

այլնի) լրիվ ամորտիզացիայի արժեքը, լրացուցիչ

լիզինգատուի շահույթը:

Ախլիզինգը բնութագրվում է

հետնյալ հիմնական առանձնահատկություններով. ա) երրորդ կողԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

(ԾԱԽՍԵՐ)

հետ

-

դրանք

են

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻ-

ա) սեփական կապի-

գնման (կազմակերպության կողմից

թո-

ղարկված բաժնետոմսերի հետ գնման դիմաց վճարված դրամա-

կան միջոցները), բ) ստացված վարկերի

ն.

փոխառությունների

մարման, գ) պարտքային արժեթղթերի մարման, դ) վճարված

ՀՈՍՔԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ցում, -

ԶՈՒՏ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

տարբերությանը:

կատարելուց կամ ծառայություններ մատուցելուց. իսկ հաճախորդը

-

Դործունեությունից մուտքագրված

խորդի (վարկատուի)` երրորդ անձից (պարտապանից) ունեցած դրամական պահանջի.

կապված վճարումները:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

մաններով առաջացած պարտավորություսների (վճարային փաս-

տաթղթերի), պահանջատիրոջ իրավունքների ստանձնումն

հետ

մի (հիմնական միջոց արտադրողի կամ մատակարարի) մասնակ-

ցությունը, բ)

լիզինգի

րատնությունը

(այն

պայմանագրի համեմատաբար երկա-

մոտավորապես

հավասար

է

հիմնական

միջոցի ծառայության ժամկետին), գ) լիցինգի առարկաները հիմ-

նականումթանկարժեք սարքավորումներ են:

շա-

ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՐԱԿԱՆ

դրանք որը

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

են.

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՀԱՐԱԲԵ-

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐԻ)

(ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ

ժակոցը. որը -

1) սեւուսկան Սապիտայի կենտրոնացման գործակիցը,

բնութագրում Է տնտեսավարող սուբյեկտի սեփական կապի-

տալի տեսակարար կշիռը հաշվեկշռի պասիվի հանրագումարում կամ ընդհանուր կապիտալում: Որքան բարձր լինի ցը,

այս

գործակի-

կնշանակի տնտեսավարող տվյալ սուբյեկտը ֆինանսապես

կայուն վիճակում է

ն

կախվածության մեջ չէ արտաքին

վարկատուներից: Հետազոտությունները

ցույց

են

ու

ներքին

տալիս,

որ

տնտեսավարող սուբյեկտը ֆինանսապես կայուն վիճակում է, եթե այդ գործակիցը կազմում է 0,6 (6075) կամ ավելի: Այսինքն սեփա-

կան կապիտալի տեսակարար կշռի նվազագույն չափը 6076-ից ցաօր չպետք է լինի, հակառակ դեպքում տնտեսավարող սուբյեկտն աստիճանաբար կհայտնվի ֆինանսապես անկայուն վիճակում: 2) Փո/սառու կասյիտայի (ոչ ընթացին

ե.

վորություններ) կենտրոնացման գործակիցը,

ընթացիկ

որը

պարտա-

բնութագրում է

տնտեսավարող սուբյեկտի փոխառու կապիտալի տեսակարար

ների. Որքան բարձր լինի

այլ

այն փոքր է 0,4

(4046)-ից: Նշված երկու գործակիցների միջն կա

փոխադարձ կապ, այսինքն դրանց գումարը հավասար է 1,0 միավորի կամ որը

1005-ի: 3) Ֆոնանսական Սախվածության գործակիցը,

բնութագրում է սեփական կապիտալի կենտրոնացման

գոր-

ծակցի հակադարձ մեծությունը: 4) Սեւհանան կայուուսյի շարօու-

նակության գործակիցը, որը

ցույց

է տալիս, թե դրա որ մասն

է օգ-

գործակցի մեծությունը, դրան համասուբու

տեսակի ներդրումներն օգտագործի խիստ նպատակային: 6)

Երկարաժամկետ ներգրավվող պարտամորությունների գործակիբնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից ներգրավվող ոչ ըսթացիկ չ։պարտավորությունների (երկարաժամկետ

ցո.

որը

վարկերի

ն.

փոխառությունների) բաժինը ընթացիկ ակտիվների

լրացման նպատակով: Նշված գործակիցը միաժամանակ

է

ցույց

տալիս երկարաժամկետ ներգրավված պասիվների տեսակարար

կշիռը տնտեսավարող սուբյեկտի սեփական կապիտալի

ըն-

ն ոչ

թացիկ պարտավորությունների հանրագումարում: Այս ցուցանիշի

մեծության աճման

միտումը կարող է տնտեսավարող սուբյեկտին

էլ ավելի կախվածության մեջ դնել արտաքին ներդրողներից: 7) Փոխառու կապոտալի կառուցվածքի գործակիցը, որը

պիտալում:

գործակցի, այս գործակիցը համարվում է արդյունավետ, եթե

է

ընթացիկ պարտավորություն-

յեկտն իր տրամադրության տակ եղած հիմնական միջոցներն

ոում է

ման

այս

ոչ

պատասխան էլ անհրաժեշտ է, որպեսզի տնտեսավարող

ռու

տարբերություն սեփական կապիտալի կենտրոնաց-

է տալիս, թե ոչ ընթացիկ ակտիվների որ մասն

վերաֆինանսավոովում ի հաշիվ

կշիռը հաշվեկշռի պասիվի հանրագումարում կամ ընդհանուր կաԻ

ցույց

ոչ

բնութագ-

ընթացիկ պարտավորությունների բաժնի չափը փոխա-

կապիտալի հանրագումարում: Նշված գործակիցը կարող է

ա-

նընդհատ տատանվել կախված տնտեսավարող սուբյեկտի կրեդիտորական պարտքերի գումարի չափհց, արտադրական ընթա-

ցիկ գործունեության վարկավորման կարգից 8) Սետակառ գորժակրցլ.

ն

ն այլ

գործոններից:

փոխառու Սապրուռալների,հարաբերակցության

որը ցույց

է տալիս տնտեսավարող սուբյեկտի

ֆինան-

սական կայունության գնահատման ավելի իրական պատկերը: Նշված ռործաւցի մեծության աճո վկայուճ Է տնտեսավարող սուբ-

տագործվում տնտեսավարող սուբյեկտի ընթացիկ գործունեութ-

եկտի ֆինաոսական կայունության էլ ամելո բարելավում, այսինքն

յան ֆինանսավորման համար, կամ այլ կերպ` ներդրվում ընթացիկ

հավասար պայմաններում սեփական կապիտալն ավելանում է,

ակտիվների (շրջանառու միջոցների) ձեռք բերման համար, իսկ

իսՎ փոխառու կապիտալը նվազում:

որ

մասը` կապիտալացվում: Դրա մեծության փոփոխությունը կախված է տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտի: ճյուղային պատկանե-

լիությունից: 5) Եռոնարաժամկետներդրումների կառուցվածքի

ԶծԵՇ

գոր-

Նշված

ցուցանիշների

հաշվարկները

կատարվում

հաշվապահական հաշվեկշռի ն ֆինանսական մասին հաշվետվության տվյալների հիման վրա:

են

արդյունքների

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ենք,

որ

թացքում

ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅՈՒՆ

-

այն ասելով հասկանում

տնտեսավարող սուբյեկտներն իրենց գործունեության ընապահովում

են

եկամուտների

կայուն

աճ.

կատարվող

ծախսերի նկատմամբ, դրամական միջոցների նպատակային օգ-

տագործում, արտադրության գործընթացի անընդհատություն արտադրված

արտադրանքի

ժամանակին իրացում:

տադրատնտեսական գործընթագի բոլոր

փուլերում

ն

ար-

համարվում

է տնտեսավարող սուբյեկտի ընդհանուր կայունության ամենահիմ-

նական ցուցանիշը:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ֆինանսական հարաբերութ-

-

յունների տարբեր ոլորտների ամբողջությունն է, որոնց միջոցով իրականացվում

են

դրամական միջոցների կազմավորումը

ն օգտա-

գործումը, կամ այլ առումով տվյալ երկրի ֆինանսական հիմնարկների համակարգ է,

որը

ֆինանսավորման

ն

վարկավորման

գոր-

ծընթացում իրականացնում է դրամական միջոցների համախմբումն

ու

բաշխումը, ինչպես նան՝ ֆինանսական հսկողությունը:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

նում

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ներառված հաշվեկշռային

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

հաշվային

--

պլա-

տնտեսական գործունեության

ն

արդյունքների հաշիվներն են, որոնք օգտագործվում

ֆինանսա-

են

կան հաշվետվություններում արտացոլման ենթակա տեղեկատվության ընդհանրացման համար: Ֆինանսական հաշվառման հա-

շիվներն ընդգրկում

ընթացիկ ակտիվները. ընթացիկ ակտիվները, սերիականկապիտալը, ոչ ընթացիկ պարտավորությունները ն

են ոչ

ընթացիկ պարտավորությունները:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ման

բաղկացուցիչ մասն

կան ռեսուրսների

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ն

է, ըստ

-

հաշվապահական հաշվառ-

որի հաշվառվում

դրամական միջոցների առկան

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ու

են

ֆինանսա-

շարժը:

ՁԵՎԵՐ

-

հաշվապահական հաշվեկշիռը (ձն Վ1), ֆինանսական

կան միջոցների հոսքերի մասին հաշվետվությունը

(ձն Խ4),

ըստ

արդ-

ֆինան-

սական հաշվետվությունների կից ծանոթությունները (ձն Խ5):

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

վերահսկողության

--

ձն

է,

որն իրականացվում է դրամական միջոցների կազմավորման, բաշխման

օգտագործման գործընթացում կապված ֆինանսա-

ու

կան փաստաթղթերի ճիշտ ձնակերպումների հետ,

օրենսդրութ-

յամբ սահմանված նորմերին համապատասխան:

ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

դրամական

-

միջոցների

կենտրոնացված (պետական բյուջեն, արտաբյուջետային, կենսաթոշակային

ու

զբաղվածության հիմնադրամները

ն

այլն)

ն ապա-

կենտրոնացված (հարկումից հետո զուտ շահույթը, ամորտիզացիոն հիմնադրամը ն այլն) հիմնադրամներ են, որոնց ձեավորման ն

օգտագործման գումարները նախօրոք հաշվարկվում

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ

-

են:

դրսնեորվումէ տնտեսավարող սուբ-

յեկտների, բանկերի ու ֆինանսական

այլ

բնույթի կազմակերպութ-

յունների միջն տեղի ունեցող փոխհարաբերությունների ոլորտում: Ֆինանսական ռիսկը կապված է բյուջեի մշակման, եկամուտների ն

ծախսերի կազմման, ֆինանսական միջոցների բաշխման

ու

Օօգ-

տագործման, երկարատն ֆինանսական ներդրումների պլանավորման, ինչպես հետ:

նան

չնախատեսված ծախսումների կատարման

Ֆինանսական ռիսկի պատճառներն

են

փոխառու

ն

սեփա-

կան կապիտալի հարաբերակցության մեծացումը, կրեդիտորնե-

կապիփոխառուներից)" կախվածությունը

րից (վարկատուներից, տալի պասիվ օգտագործումը ն այլն:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

որի վարձատուն պարտավորվում է վարձակալի նշած

հաշվապահական հաշվառման նոր ստանդարտների համարվում են`

լում փոփոխությունների մասին հաշվետվությունը (ձն ԿՅ), դրամա-

ն

Այդ իսկ

պատճառով էլ ֆինանսական կայունությունը ձնավորվում է

յունքների մասին հաշվետվությունը (ձն ԿՎ2),սեփական կապիտա-

--

գույքը

ըստ սե-

փականությանիրավունքով ձեռք բերել վարձակալի կողմից որոշված մատակարարից (վաճառողից) ն վճարի դիմաց այդ գույքը հանձնել վարձակալին` նրա ժամանակավոր տիրապետմանը: Այդ

դեպքում վարձատուն պատասխանատվություն չի կրում վարձա-

կայացման ն

կալության համար որոշված առարկայի

դրամի միջն ընկած ժամանակահատվածն է, 3) արժույթի կուրսերի տատանման համարժեքության համաձայնությունն է:

ն

համար: Ֆինանսական վարձակալության նախատեսվել.

որ

վաճառողի

ն

վաճառողի ընտրության պայմանագրով կարող է

ձեռք բերվող գույքի ընտրությունը

կարող է կատարել վարձատուն,

ե

միաժամանակ, վարձակալված

վարձակալության ժամկետի ավարտից

գույքը,

հետո

կամ մինչն

ավարտը. կարող էանցնել վարձակալի ենթակայության տակ

դրա

որպես սեփականություն` վարձակալի կողմից պայմանագրով խատեսված վարձավճար

տալու

նա-

պայմանով:

ՖԻՆԱՆՍԱ-ՀԵՏԵՎԱՆՔԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

-

այն հաշիվներն

են, որոնք արտացոլում են տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսա-

կան գործունեության ֆինանսական հետնանքները` շահույթը կամ

վնասը:

ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

-

առաջանում

նակության պայմաններում

ն

են

ապրանքադրամային փոխա-

իրենցից ներկայացնում են

միջոցների կենտրոնացված

ապակենտրոնացված համապա-

տասխան հիմնադրամների ձնավորման ն օգտագործման գործընթացում:

(առաջինը ընդունված, առաջինը սպասարկված)

ՖԻՖՈ

ապրանքային պաշարների, արժեթղթերի վառման մեթոդ է, դուրս

են

ըստ

ն այլ

--

1)

ակտիվների հաշ-

որի հաշվապահական հաշվեկշռից դրանք

գրվում դրամական արտահայտությամբ` ժամակաշրջա-

նի սկզբում ձեռք բերված գներով, 2) ժամկետհց շուտ

ավանդի մի մասի

ղուրս

բանկային

բերման դեպքում տոկոսների (տոկոսային

եկամտի կամ տոկոսային ծախսի) հաշվարկման մեթոդ, որն իրա-

կանացվում է ավանդատուի կողմից բանկում առաջինը ներդրված ամբողջ գումարի նկաւոճմամբ: Երբեմն ֆիֆոն անվանում

ֆայֆո:

ՖԼՈՈՒԹ

քանակն է,

-

որը

են

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՖՅՈՒՉԵՐՍԱՅԻՆ

-

գրված

արժեթուղթ է. որով մի

կողմը պարտավորվում Է (որոշակի գրավի դիմաց) սահմանված քանակով, հաստատագրված գներով ն ժամկետներում մյուս կողմից ձեռք բերել կամ նրան վաճառել որեէ ապրանք, այդ թվում

ար-

ժեթուղթ կամ արժույթ:

ՖՈՆԴԱՅԻՆ

ԲՈՐՍԱ

-

իրավաբանական անձի կարգավիճակ

ունեցող սուբյեկտ (ձեռնարկություն) է, հիմնադրված սահմանափակ պատասխանատվությամբկամ բաժնետիրական ընկերութ-

յան ձնով,

որը

որոշակի տեղում

ն

սահմանված ժամկետներում իր

կողմից հաստատված կանոններով կազմակերպում է արժեթղթերով հրապարակայինսակարկություններե կատարում արժեթղթերի գնահատում:

արտադ-

րատնտեսական հարաբերությունների ամբողջություն դրամական ն

դիմաց բանկի հաշվից փաստացի դուրս

դրա

նան

1) ընկերության բաժնետոմսերի այն ընդհանուր թողարկվում է արժեթղթերի շուկայում, 2) չեկի ներ-

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

նությունների կնքումից որոշ

--

սփոթ գործառ-

ժամանակ անց հաշվարկների իրա-

կանացում նախատեսող գործարքներ են, որոնց կատարման օրը որոշվում է ֆորվարդային պայմանագրի ժամկետին ավելացնելով նս երկու օր: Այսինքն, ֆորվարդային օրերի քանակին ավելացվում է սփոթ գործառնություններով հաշվարկների համար նախատես-

ված երկու

օրը:

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

կողմը պարտավորվում է (որոշակի

ժամկետներում մյուս կողմից

-

արժեթուղթ է, որով մի

գրավիդիմաց) սահմանված

կնքման պահին շուկայում գործարքի

ձնավորված գնով ձեռք բերել կամ նրան վաճառել որնէ ապրանք, այդ թվում արժեթուղթ կամ արժույթ:

վճարա(ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՄԻՋՆՈՐԴ)

յին պարտավորությունների ձեռք բերում, սովորաբար մուրհակի

ՖՈՐՖԵՏԱՎՈՐՈՒՄ

--

տեսքով, առանց վճարողի նկատմամբ հետադարձ պահանջի իրավունքի, այսինքն գործարքի կատարման ժամանակ ֆինանսա291

կան կազմակերպությունը (ֆորֆետողը), գնելով վերոհիշյալ վճա-

ԱՆՎԱՆԱՑԱՆԿ

րային պարտավորությունները, անվերապահորեն հրաժարվում է պահանջներ ներկայացնել վճարային պարտավորությունների

նա-

խորդ սեփականատերերի նկատմամբ,

«ա-

ձենակերպվում է

որը

ռանց հետադարձ պահանջի իրավունքի» գրառումով: Ֆորֆետավորումը միջազգային վարկավորման տեսակներից մեկն է: ՖՐԱԽՏԻ

(ՉԱՐՏԵՐԻ)

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

--

ըստ

որի մի կողմը

ս ԱԶԱՏ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՍԶԱՏ

ՓՈԽԱՐԿԵԼԻ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԱՐԺՈՒՅԹ

(ֆրախտ տրամադրողը) պարտւսվորվում է մյուս կողմից (ֆրախտ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԱՐԴՅՈՒՆՔ

ստացողին) բեռների, ուղնորների

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՏԻ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԽՆԱՅՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

ՍՏԱՆԴԱՐՏ

ն

ուղեբեռների փոխադրման

համար վճարի դիմաց տրամադրել տրանսպորտային միջոցի բողջ

տարողունակությունը կամ

դրա

մի մասը` մեկ կամ մի քանի

չվերթի համար: Ֆրախտի պայմանագրի կնքման կարգը վում է օրենքով

ն այլ

ամ-

սահման-

իրավական ակտերով:

ՖՐԱՆՉԱՅԶԻՆԳ

-

համալիր. ձեռնարկատիրական. գործու-

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

նեության թույլտվություն է, ըստ որի, պայմանագրով մեկ կողմը (ի-

ԱԺԻՈ

/

րավատերը) պարտավորվում

վարձատրությամբ, ժամկետի

ԱԺՈՒՐ

/

մյուս կողմին (օգտագործողին) իրա-

ԱԾԱՆՑՅԱԼ

նշումով կամ առանց

դրա,

է

վունք տրամադրել իր ձեռրարկատիրական գործունեության մեջ օգտագործելու իրավատիրոջը պատկանող բացառիկ իրավունքների համալիրը, ներառյալ` իրավատիրոջ ֆիրմային անվանման,

օրենքով պահպանվող առնտրային տեղեկատվության, ինչպես նան

պայմանագրով նախատեսված բացառիկ իրավունքների

օբյեկտների` ապրանքային նշանի, սպասարկման նշանի

այլ

ԱԿՏԻՎ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

ՃԱՆԱՉՎԱԾ

ՍԿՏԻՎԱՅԻՆ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ԱԿՏԻՎԱ-ՊԱՍԻՎԱՅԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԶՈՒՏ

նկատմամբ իրավունքները: Համալիր թույլտվության պայմանագ-

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏՈՒՄԻՑ

ն անհատ

են

լինել առետրային կազմակերպությունները

ձեռնարկատեր քաղաքացիները:

ՀԱՇԻՎ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

րով կողմեր կարող

՛

ՀԱՇԻՎ

այլնի

ն

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ

ԱՐԺԵՔ

ՏԱՐԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

՛

ԱԿՏՈՒԱՐ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

լ

ԱԿՑԵՊՏ

ԱԿՑԻԶԱՅԻՆ

ՀԱՐԿ

ԱՄՐԱԿՑՎԱԾ

ԳՈՒՅՔ

ԱՄՓՈՓ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԱՅԼ ՈՉ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԱՆԱԼԻՏԻԿ

ՀԱՇԻՎ

ԱՆԿԱԽ

ԲՐՈՔԵՐ

ԱՆԿԱԽ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԲՐՈՔԵՐ

ԱՆԿԱԽ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԴԻԼԵՐ

ԱՆԿԱՆԽԻԿ

ԱՆՀԱՏ

ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐ

ՁԵՌՆԵՐԵՑ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ԲԺՇԿԱԿԱՆ

ԱՆՀԱՏԱԿԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՁԵՈՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

ԱՆՁՆԱԿԱՆ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԱՆՆՈՒԻՏԵՏ

ԱՆՇԱՐԺ

ԳՈՒՅՔ

ԱՆՇԱՐԺ

ԳՈՒՅՔԻ

ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՆՇԱՐԺ

ԳՈՒՅՔԻ

ԳՐԱՎ

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ

ԾԱԽՍԵՐ

ԱՆՈՒՂՂԱԿԻ

ՀԱՐԿՈՒՄ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԱՅԻՆ

ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՎԱՍԱՐԵՑՎԱԾ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

ՄԻՋԻՆ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՄՍԱԿԱՆ

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁ

ԱԿՏ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԱՐԺԵՔ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԲՐՈՔԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԱԼ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԳՈՒՄԱՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԴԱՇՏ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՆԵՏՏՈ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՇԱՀ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՇՏՊԱՆՎԱԾՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՏԱՀԱՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊԱՐԳԵՎ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊՈԼԻՍ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՊՈՐՏՖԵԼ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՌԵՆՏԱ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՍԱԿԱԳԻՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ՏԱՐԻՔ

-

ԴՐՈՒՅՔ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

ԴՐԱՆ

ԱՅԼ ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐ

ԱՇԽԱՏՈՂՆԵՐԻ

Չ9գ

ԵՎ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱԿԱՆ

ԿՊԱՀՈՎԱԳՐՈՂՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՎԱԾ

ԱՆՋ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՎՈՂ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԱԿՏ

ԱՎԱՆԴՆԵՐԻ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԳԱՂՏՆԻՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՐԺԵՔ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ԺԱՄԿԵՏ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՐԺԵՔԻ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԵՏԳՆԱՅԻՆ

ԱՎԻԶՈ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ

ԱՎՈՒԱՐՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐԱԳ

ԱՊԱՀՈՎՎԱԾ

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԾԱՎԱԼ

ԱՊԱՊԵՏԱԿԱՆԱՑՈՒՄ

ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ՖԻԶԻԿԱԿԱՆ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ԲՈՐՍԱ

ԾԱՎԱԼԻ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԹՈՂԱՐԿՈՂ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ՍԱՀՄԱՆԱՓԱԿ

ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐ

ԱՐԺԵՔ

ՎԱՐԿ

ԻՐԱՑՄԱՆ

ՀԱՄԱՐ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՐԿԵՐ

ԱՌԱՎԵԼ

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՀԱՇԻՎ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ՀԱՐԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԻՆԴԵՔՍ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՏԱՐԱԾՈՂ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՇՈՒԿԱ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԱՐՏԱԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԲԱՑ ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԲԻԶՆԵՍ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՈՒ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐԱԿԱՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԹՈՂԱՐԿՄԱՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՇՈՒԿԱ

ԱՎԱԼ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ

ԱՎԱՆԴ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՆ

ԱՌԵՎՏՐԻ

ԱՌՀԱՇԻՎ

ՏՐՎՈՂ

ՎԱՐԿԵՐ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ՏՐՎԱԾ

ԿԱՆԽԻԿ

ԴՐԱՄ

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՓԱԿ

ԱՎԱՆԴԱՅԻՆ

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

ՇՈՒԿԱ

ԱԶԴԱԳԻՐ

ՏԵՂԱԲԱՇԽՈՒՄ

Յ0

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԱՐԺԵՔՆԵՐ

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԳՈՏԻ

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ԳՆԱՆՇՈՒՄ

4՛

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՇՈՒԿԱ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՇՈՒԿԱ

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐՏԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ԱՐԺՈՒՅԹ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՐԺՈՒՅԹԻ

ԱՐԺԵԶՐԿՈՒՄ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐԺՈՒՅԹԻ

ԳՆԱՆՇՈՒՄ

ԱՐՏՈՆՅԱԼ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԱՐԺՈՒՅԹԻ

ՓՈԽԱՐԿԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐՏՈՆՅԱԼ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

ԱՈՒԴԻՏ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԵՐ

ԱՈՒԴԻՏԻ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ՀԶՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՈՒԴԻՏՈՐ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԴԻՏԱՐԿՈՒՄ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

ՎԵՐԱԴԻՐ

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ,

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԱՈՒԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԾԱԽՍԵՐ

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԵՎ ՆԵՐՄՈՒԾՄԱՆ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՇԻՎ

ԱՐՏԱՀԱՆՄԱՆ

ԶՈՒՏ

ՇԱՀՈՒՅԹ ՀԱՐԿԵՐ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ՊԱՐՏՔ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ԵՆԹԱՐԿՎՈՂ

ԱՆՁ

ՎՃԱՐ

բ

ԲԱԶԵԼՅԱՆ

ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳԻՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԲԱԺՆԵՏԵՐ

ԱՐՏԱՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

ԴԵՊՔԵՐԻՑ

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐՏԱՍՈՎՈՐ

ԾԱԽՍԵՐ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍ

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԴԻՐՔ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՐՏԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԱՐՏԱՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԾԱՎԱԼՆԵՐ

ՆՈՐՄԱ

ԲԱՆԿ

ԲԱՆԿԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԱՎԱՆԴ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԱՈՒԴԻՏ

ԲԱՆԿԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԳԱՂՏՆԻՔ

ԲԱՆԿԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՐՔՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԵՐԱՇԽԻՔ

ԲԱՆԿԻ

ԾԱԽՍԵՐԻ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

ԲԱՆԿԻ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՀՈԼԴԻՆԳ

ԲԱՆԿԻ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱՆԿԻ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

ՊԱՀՈՒՍՏԱՀԻՄՆԱԴՐԱՄՆԵՐԻՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ԲԱՆԿԻ

ՄԱՍՆԱՃՅՈՒՂ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՕՐԵՆՍԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԱՆԿԻ

ՆԱԽԱՏԵՍՎՈՂ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՕՖՇՈՐԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԶՈՒՏ

ԲԱՆԿԻ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՍՊՐԵԴ

ԲԱՆԿԻ

ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՈՏԻՆԵՐ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ԿԱՌԱՎԱՐՄԱՆ

ՎՃԱՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐԻ

ՀՆԱՐԱՎՈՐ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՉՍՏԱՑՄԱՆ

ՌԻՍԿ

ՄԱՐԺԱ

ԲԱՆԿԻ

ԱՆՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԲԱՆԿԻ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԵԿԱՍՈՒՏՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ

ՌՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԲԱՆԿԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԲԱՆԿԻ

ՈՉ ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ՄԱՐԺԱ

ԲԱՆԿԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ԲԱՆԿԻ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ

ԴՈՒՐՍ

ԲԱՆԿԻ

ՍԵՓԱԿԱՆ

ԲԱՆԿԻ

ԵԿԱՍՏԱԲԵՐ

ԲԱԶՄԱՐԿԻՉ

ԲԱՆԿԻ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԲԱՆԿԻ

ԶՈՒՏ

ԲԱՆԿԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԲԱՆԿԻ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՌԻՍԿ

ԴԻՐՔ

ԳՐՎԱԾ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻՑ

ԶՈՒՏ

ՄԱՐԺԱ

ՎԵՐԱԴԱՐՁ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԵՎ ԾԱԽՍԵՐԻ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԱՐԺԱ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ,

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՄՈՒԼՏԻՊԼԻԿԱՏՈՐ

ԿԱՍ

ԲԱՆԿԻ

ՍԵՓԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ԲԱՆԿԻ

ՍԵՓԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԲԱՆԿԻ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔԻ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՌԻՍԿ ՍՊՐԵԴ

ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՏԱՐԻ

ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԲՑՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ

ԲԱՆԿԻ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ՄԱՐԺԱ

ԲՆԱԿԱՆ

ԲԱՆԿՆՈՏՆԵՐ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԲՆԱԿԱՆ

ԲԱՆԿՈՄԱՏՆԵՐ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԲԱՐՏԵՐ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԽՆԱՅՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅԱՆԸ

ԲԻԶՆԵՍ

ԾԱՎԱԼ

ԲԻԶՆԵՍՄԵՆ

ԲՈՆԻՖԻԿԱՑԻԱ

ԲՅՈՒՋԵ

ԲՈՆՈՒՍ

ԲԱՑ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԲԱՑ

ՇՈՒԿԱՅԻ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔՆԵՐ

ԲԵՌՆԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

ՄՈՒՏՔԵՐ

ԵՎ

ԾԱԽՍԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԵՐԱՇԽԻՔՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՄԻԱՍՆԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԻՆՔՆՈՒՐՈՒՅՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

7՛

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

ԱՃ

ՄԱՏՈՒՑՎԱԾ

ԵՎ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԲՈՐՍԱ

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ԻՆԴԵՔՍՆԵՐ

ԲՈՐՍԱՅԱԿԱՆ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԲՈՐՍԱՅԻՆ

ԲՐՈՔԵՐ

ՖԻՐՄԱՆԵՐ

ԲՐՈՔԵՐԱՅԻՆ

օ

ԳԱՆՉԱՊԱՀ

ԵՎ

ՀԱՅՏ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԳԱՆՁԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԳԱՆՉԱՊԵՏԱՐԱՆ

ԳԱՆՉՈՒՄ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ

ԳԱՐԱՆՏ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱՐԿ

ԳԻՏԱԿԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԵՐ

ԳԼԽԱՎՈՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀ

ԵՎ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՎԱՐԿ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ

ԿՈԼԵԿՏԻՎ

ԳՅՈՒՂԱՑԻԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՐԱՆՏ

ԳՆԵՐԻ

ԳՐԱՆՑՎԱԾ

ԳՐԱՎ

ԳՅՈՒՂՄԹԵՐՔՆԵՐԻ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԻՆԴԵՔՍ

ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

ԳՈՐԾԱԶՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՄԱԿԱՐԴԱԿ

ԳՆԱՀԱՏՈՒՄ

ԳՐԱՎԱԿԱՆ

ԳՆԱՃ

ԳՐԱՎԱՌՈՒ

ԳՆԱՆԿՈՒՄ

ԳՐԱՎԱՏՈՒ

ԳՆԵՐԻ

ԳՐԱՎԱՏՈՒՆ

ԳՆՈՂՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՐԱՎԻ

ԳՈՐԾԱԶՐԿՈՒԹՅԱՆ

ԻՆԴԵՔՍ

ՆՊԱՍՏ

ԳՈՐԾԱԶՈՒՐԿՆԵՐ

ԳՈՐԾԱԿԱԼ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԶՈՒՏ

ԳՈՒԴՎԻԼ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՈՒՅՔԻ

ԳՐԱՎ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄՈՒՏՔԵՐ

Դ ԴԱՆԴԱՂ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԼԻԶԻՆԳ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ՌԻՍԿ

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԴԵԲԵՏ

ԴԵԲԵՏԱՅԻՆ

ՂԵԲԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԴԵՊՈ

ՀԱԷԻՎ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՔԱՐՏ

ՊԱՐՏՔԵՐ

ՂԵՊՈԶԻՏ

ԴԵՊՈԶԻՏԱՐԻԱ

ԴԵՎԱԼՎԱՑԻԱ

ԴԵՖԼՅԱՑԻԱ

ԳՈՒՅՔԻ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀՈՍՔԵՐ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՄԱՍԻՆ

ԳՈՒՅՔԱ-ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԵԼՔԵՐ

ՀԱՆՁՆՎԱԾ

ԴԺՎԱՐ

ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ԴԻԼԵՐ

ԴԻԼԵՐԱՅԻՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԻՍԿՈՆՏ

ԴԻՍԿՈՆՏԱՅԻՆ

ԲԻԶՆԵՍ

ԴԻՍԿՈՆՏԱՎՈՐՈՒՄ

ԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑԻԱ

ԴՈՏԱՑԻԱ

ԴՐԱՄ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԱԳՐԵԳԱՏ

10՛

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԲԱԶԱ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԶԱՆԳՎԱԾ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

"102

ՀՈՍՔԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՐԱՎ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՇՈՒԿԱ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

ԴՐԱՄԱՀԱՏԱՐԱՆ

ԴՐԱՄԱՆԻՇԵՐ

ԴՐԱՄԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՕՐԵՆՔ

ԴՐԱՄԱՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԴՐԱՄԱՊԱՀՈՑ

ԴՐԱՄԱՐԿՂ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

ՉԵԿ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ԳԻՐՔ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ՕՐԴԵՐ

ԲԱՂԱԴՐԱՏԱՐՐԵՐԸ

ԴՐԱՄԻ ԴՈՒՍՏՐ

ԲԱՆԿ

ԴՈՒՍՏՐ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ե

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԵԿԱՄՏԱԲԵՐ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԵԿԱՄՏԱՀԱՐԿ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ԵՎՐԱՐԺՈՒՅԹ

ԲԱՇԽՄԱՆ

ՀԱՇԻՎ

ՂԵՊՈԶԻՏՆԵՐ

ԵՎՐԱՐԺՈՒՅԹՈՎ

ԵՎՐՈՇՈՒԿԱ

ՀԱՇԻՎ

ՀԱՄԱԳՈՐԾԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՈՒՄ

ԵՐԱՇԽԻՔ

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ԵՐԱՇԽԻՔԱՅԻՆ

ԵՐԿԱԿԻ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԴՐԱՄԱՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԿԱՐԱԺԱՄԿԵՏ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ԵՐԿՄԱԿԱՐԴԱԿ

ԵՐԿՐԻ

ՇՈՒԿԱ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԵՐԿՐՈՐԴԱՅԻՆ

ԵՐՐՈՐԴ

ՌԻՍԿ

ՇՈՒԿԱ

ԱՆՁ

ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԷՄԻՍԻԱ

ԷՄԻՍԻՈՆ

ԲԱՆԿ

ԷՄԻՍԻՈՆ

ՇԱՀՈՒՅԹ

Զ

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ԵՎՐՈՊԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ԶԲԱՂՎԱԾՆԵՐ

ԶԲԱՂՎԱԾՆԵՐԻ

ԹՎԱՔԱՆԱԿ

ԶԵՂՉ

ԴՐԱՄՆԵՐ

ԷՄԻՏԵՆՏ

ԷՔԱՈՒՆԹԻՆԳ

ԷՔՍՊԻՐԱՑԻԱ

Ը

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

ԶՈՒՏ

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԶՈՒՏ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԶՈՒՏ

ԱՐԺԵՔ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ԲԵՌՆՎԱԾՈՒԹՅԱՆ

ԶՈՒՏ

ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՇՐՋԱՆԱՌԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԶՈՒՏ

ԱՐՏԱՔԻՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ԶՈՒՏ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

ԶՈՒՏ

ՀԱՍՈՒՅԹ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՐԺԵՔ

ԶՈՒՏ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԶՈՒՏ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԾԱԽՍԵՐ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ՀԱՇԻՎ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ.

ԶՈԻՏ

ՆԵՐՔԻՆ

ԱՐԴՅՈՒՆՔ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՀՈՍՔ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԶՈՒՏ

ՇԱՀՈՒՅԹ

(ՀԱՐԿՈՒՄԻՑ ՀԵՏՈ)

ԶՈՒՏ

ՇԱՀՈՒՅԹ

(ՄԻՆՉԵՎ ՀԱՐԿՈՒՄԸ)

ԶՈՒՏ

ՎԱՐԿԱՎՈՐՈՒՄ

ԿԱՄ

ԶՈՒՏ

ՓՈԽԱՌՈՒՄ

12՛

|

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅԱՆ

ԸՆՏԱՆԵԿԱՆ

Է ԷԱԿԱՆ

ՍԽԱԼՆԵՐ

ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԷԼԵԿՏՐՈՆԱՅԻՆ

ԳՆՈՒՄ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԸՆՏԱՆԻՔԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱՐԺԵՔ

ԲԱԺՆԵՏԵՐԵՐԻ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՅՈՒՋԵ

ՌԵԵՍՏՐ

ԹՂԹԱԴՐԱՄ

ԹՂԹԱԿԻՑ

ԲԱՆԿ

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԹՈՂԱՐԿՈՒՄ

ժ

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ

ՆԵՐՄՈՒԾՈՒՄ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ՏԱՐԱԾՔ

ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

ԵՎ

ԱՅԴ ՏԱՐԱԾՔԻՑ

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

ԱՎԱՆԴ

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՐՔ

ԺԱՄԿԵՏԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

ԺԱՄԿԵՏԱՆՑ

ՊԱՐՏՔ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ՌԻՍԿ

ԻՆՖԼՅԱՑԻԱՅԻ

ԻՆԴԵՔՍ

ԻՆԴԵՔՍԱՎՈՐՈՒՄ

ԻՆԴՈՍԱՆՏ

ԻՆԴՈՍԱՏ

ԻՆԿԱՍԱՑԻԱ

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ

ԻՐԱԿԱՆ

ԱՐԺԵՔ

ԻՐԱԿԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԻՐԱԿԱՆ

ԶՈՒՏ

ԻՐԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԻՐԱԿԱՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ԻՐԱԿԱՆ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ԱՐԺԵՔ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԱՆՁԻ

ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ

ՉՈՒՆԵՑՈՂ

ՍՈՒԲՅԵԿՏ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԱՆՁԻ

ԿԱՐԳԱՎԻՃԱԿ

ՈՒՆԵՑՈՂ

ՍՈՒԲՅԵԿՏ

ԱՆՁԻ

ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՐԱՎ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԾԱՎԱԼ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ՌԻՍԿ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆ

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՀԱՍՈՒՅԹ

ԻՐԱՑՈՒՄԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԱՆՁԱՆՑ

ԻՐԱՑՎԱԾ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻԱ

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԻՐԱՎՈՒՆՔԻ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ԲՐՈՔԵՐԱՅԻՆ

ԻՆԴԵՔՍ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԻՆԿԱՍՈ

ԻՆՎԵՍՏԻՑԻՈՆ

ԻՐԱԿԱՆ

ԻՐԱՎԱԲԱՆԱԿԱՆ

ԻՄԻՋ

ԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

ՏՆՏԵՍԱՎԱՐՈՂ

Ի

ԳՐԱՍԵՆՅԱԿ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

Խ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԽԱՌՆ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԱՎԱՆԴ

ԼԻԱԶՈՐԱԳԻՐ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԲԱՆԿ

ԼԻԲՈՐ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԳՐՔՈՒՅԿ

ԼԻԶԻՆԳ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎ

ՍԵՐՏԻՖԻԿԱՏՆԵՐ

ԼԵՎԵՐԻՋ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

ԼԵՎԵՐԻՋԻ

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ԼԻԶԻՆԳԱՅԻՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄ

ԽՈՐՀՐԴԱՏՎԱԿԱՆ

ԼԻԶԻՆԳԻ

ՈՒՂՂԱԿԻ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՈՒՄ

Ծ

ԼԻՑԵՆԶԻԱ

ԼԻՖՈ

ԾԱԽՍԵՐ

ԼՈՂԱՑՈՂ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ԾԱԽՍԵՐԻ

ԼՈՂԱՑՈՂ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ԾԱԽՍԻ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ԾԱԽՍՈՂ

ԼՈՄԲԱՐԴԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ԾԱՌԱՅՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԾՆԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԹՂԹԱԿՑԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐԱՎՃԱՐ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԳՈՒՅՔԱՅԻՆ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ

ՕՐԴԵՐ

ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

ՎԱՐԿ

ԼՈՐՈ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ԼՈՄԲԱՐԴԱՅԻՆ

ԼՈՐՈ

ՖԻՐՄԱՆԵՐ

ՄԱՏՈՒՑՈՒՄ

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

Կ

ՆՇԱՆՆԵՐ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՊՐԱՆՔԱՅԻՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԱՆՁՆԱՑՎԱԾ

ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐ

ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՄՆԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԱՂՏՆԻՔ

ԼՐԻՎ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ԼՐԻՎ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՆԱԴԻՐ

ԱՆՎԱՆՈՒՄ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՆԱԴԻՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԼՈՒԾԱՐՈՒՄ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԳՐԱՆՑՈՒՄ

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱ

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻՈՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԿԱՄԱՎՈՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿԱՅՈՒՆ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ԿԱՆԽԱՄՏԱԾՎԱԾ

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ

ԿԱՆԽԻԿ ԴՐԱՄ

ԿԱՆԽԻԿԻ ԴԻՐՔ

ԿԱՆԽԻԿԻ ՀՈՍՔ

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ ԿԱՊԱԼԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ԿԱՊԻՏԱԼ ԿԱՊԻՏԱԼ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԾԱՎԱԼ 16՛

ԿԱՊԻՏԱԼԱՑՈՒՄ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԱՆՀԱՏՈՒՅՑ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ 162

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԱՐՏԱՀԱՆՈՒՄ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ162

ԵՎ ՎԱՐԿԻ ՇԱՐԺԻ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԵՏ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԱՇԻՎ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՇՈՒԿԱ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՌԻՍԿ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԿԱՌԱՎԱՐՉԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ԿԱՄ ԱՐԴԱՐԱՑՈՒՑԻՉ

ԿԱՏԱՐՈՂԱԿԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԿԱՐԳԱԴՐՈՂԱԿԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՂ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ԿԱՐՃԱԺԱՄԿԵՏ

ՎԱՐԿ

ԲԱՆԿ

ԿԵՆՏՐՈՆԱԿԱՆ

ԿՅԱՆՔԻ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՅԱՆՔԻ

ՍՊԱՍՎԵԼԻՔ

ՏԵՎՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՈՄԲԻՆԱՑՎԱԾ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ԿՈՄԻՍԻՈՆ

ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՈՄՊԻԼՅԱՑԻԱ

ՎԱՐԿ

ԿՈՄՈՒՆԱԼ

ԿՈՆՈՍԱՄԵՆՏ

ԿՈՆՍՈՐՑԻՈՒՄ

ԿՈՆՏՈԿՈՐԵՆՏ

ԿՈՆՑԵՍԻԱ

ԿՈՇՏ

ԳՐԱՎ

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎ

ԲԱՆԿ

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎՆԵՐ

ԿՈՎԵՐՆՈՏ

ԿՐԵԴԻՏ

ԿՐԵԴԻՏԱՅԻՆ

ՔԱՐՏ ՊԱՐՏՔԵՐ

ԿՐԵԴԻՏՈՐԱԿԱՆ

ԳՐԱՆՑՄԱՆ

ԿՐԿՆԱԿԻ ԵՂԱՆԱԿ

ԿՈՒՊՈՆ

17՛

Հ

ՀԱՃԱԽՈՐԴ

ՀԱՄԱԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՆԵՐՈՎ

ՀԱՄԱԴՐԵԼԻ

ՎԵՐԱԳՆԱՀԱՏՈՒՄ

ՀԱՄԱԴՐՄԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ՆԵՐՔԻՆ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ

ԱՐԺԵՔ

ԱՐԴՅՈՒՆՔ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՌԵԳԻՍՏՐՆԵՐ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՔԱՐՏԵՐ

ՀԱՇՎԱՆՑՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇԻՎ

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՀԱՄԱՅՆՔԻ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ՆԱԽԱԳԻԾ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ՍԿԶԲՈՒՆՔՆԵՐ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐԻ

ՊԱՀՈՒՍՏԱՅԻՆ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄ

ԲԱՆԿ

ՀԱՄԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ

ՀԱՄԱՏԵՂ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՐԺՈՒՅԹ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԲՅՈՒՋԵՏԱՅԻՆ

ՀԱՅՏԱՐԱՐՎԱԾ

ՀԱՆԿԱՐԾԱԿԻ

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ՀԱՇԻՎ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՁԵՎԱԿԵՐՊՄԱՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՄԱՏՅԱՆՆԵՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ

ՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆԱՐԺԵՔ

ԸՍՏ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵԿՇՌԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԵԿՇՌԻ

ՀԱՎԱՍԱՐՈՒՄ

ՀԱՇՎԵԿՇՌՈՒՄ

ՏԵՂԻ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՈՒՆԵՑՈՂ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԱՆՁ

ՀԱՍԱՐԱԿ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԵՐ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ԱԶԱՏ

ՀԱՍԱՐԱԿ ՊԱՀԵՍՏԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԱՅԻՆ

ՉԱՓԻՉՆԵՐ

ՀԱՍՏԱՏԱԳՐՎԱԾ ՎՃԱՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ

ԹԵՐԹԵՐ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՀԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՖԱԿՏՈՒՐԱ

18՛

ՀԱՇԻՎ

ՄԵԹՈԴ

ՀԱՇՎԱՐԿԱ-ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

18՛

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ՁԵՎԵՐ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ՊԼԱՆ

ՀԱՍԱՐԱԿ ՄՈՒՐՀԱԿ

ՎԿԱՅԱԳԻՐ

19՛

ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ՀԱՍՈՒՅԹ

19:

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԱՎԱՔՄԱՆ-ԲԱՇԽՄԱՆ

ՀԱՐԿ

ՀԱՐԿԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

ՀԵՋԱՎՈՐՈՒՄ

ՀԵՏ

ԿԱՆՉՎՈՂ

ՀԵՏ

ՉԿԱՆՉՎՈՂ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

ԱԿՐԵԴԻՏԻՎ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԻՄՆԱԴՐԱՄՆԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՀԻՍՆԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԽԱՌՆ

ԿՈՒՏԱԿՈՒՄ

ՆՈՐՄԱՏԻՎՆԵՐ

ՀԻՓՈԹԵՔ

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԻՓՈԹԵՔԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

ՀՀ ՀԱՄԱԽՄԲՎԱԾ

ՀՆԱԻ

ՀՆԱՐԱՎՈՐ

ՊԱՐՏՔ

ԲՅՈՒՋԵ

ԻՆԴԵՔՍ

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

ՀՈԼԴԻՆԳ

ՀՈՂԻ ՀԱՐԿ

«ԲԱԺԱՐԱԳԻՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ

ՌԻՍԿԻ

ՄԻԱՎՈՐՈՒՄ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՍԵՓԱԿԱՆԱՏԵՐ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՖԻՆԱՆՍԱՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԲԵՐՄԱՆ

ՁԵՌՔ

20՛

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՈՎ

ԱՐԺԵՔ

Մ

«ԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ՀՀՀ ԱՐՏԱՔԻՆ

Ձ

ՄԱԿԼԵՐ

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ

ԱՂՅՈՒՍԱԿ

ՄԱՀԱՑՈՒԹՅԱՆ

ՏԱՐԻՔԱՅԻՆ

ԱՌԵՎՏՐԻ

ՄԱՆՐԱԾԱԽ

ՄԱՍՆԱԿԻ

ԳՈՐԾԱԿԻՑՆԵՐ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՆՁԱՆՑ

ՎԱՐԿԵՐ

ՏՐՎՈՂ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՄԱՏԱԿԱՐԱՐՄԱՆ

ՄԱՐԿԵԹԻՆԳ

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

ՄԱՍՆԱՎՈՐ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՏԻ

ՄԱՔՍԱՏՈՒՆ

ՄԵՆԱՇՆՈՐՀ

ՄԵՏԱՂԱԴՐԱՄ

ՄԵԿ

ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԻ

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԲԱՆԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ԲԱՆԿԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

1"

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՎԱՐԿ

ՄԻՋԱԶԳԱՅԻՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՄԻՋԱՆԿՅԱԼ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՍՊԱՌՈՒՄ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆՌԻՍԿ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՐՏՔ

ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԵՐ

ՆԵՐՔԻՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՄԻՋԲԱՆԿԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՆԵՐՔԻՆ

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՄԻՋՆՈՐԴԱՎՃԱՐ

ՆԵՐՔԻՆ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ՄՈՆԻՏՈՐԻՆԳ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒ

ՄՈՒՆԻՑԻՊԱԼ

ՄՈՒՏՔԻ

ԲԱՆԿ

ԴՐԱՄԱՐԿՂԻ

ՕՐԴԵՐ

ՄՈՒՐՀԱԿ

ՄՈՒՐՀԱԿԱՅԻՆ

ՄՈՒՐՀԱԿԻ

ՎԱՐԿ

ԶԵՂՉՈՒՄ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՇԱՆԱԿՎԱԾ

ՆՈՍՏՐՈ

ՆՈՍՏՐՈ

Ն

ՆԱԽԱՎՃԱՐ

ՆԵՐԳՐԱՎՎԱԾ

ԲԱՆԿ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՄՈՒՏՔԵՐ

ՆՈՎԱՑԻԱ

ՆՎԻՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՆՈՒԼԼԻՖԻԿԱՑԻԱ

Շ

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻ

ԳԾՈՎ

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆՆԵՐԻ

ՎՃԱՐՄԱՆ

ՇԱՀՈՒԹԱԲԵՐՈՒԹՅԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԿԱՆԽԱՎՃԱՐ

ՑՈՒՑԱՆԻՇ

ՇԱՀԱՌՈՒ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ՍՏԱՆԱԼՈՒ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ

ՆՊԱՏԱԿ

ՉՀԵՏԱՊՆԴՈՂ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՇՈՒԿԱ

ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՊՈՐՏՖԵԼ

ՇԱՐԺԱԿԱՆ

ՉԱՓ

ՀԱՇԻՎ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀՈՍՔԵՐ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՄԻՋԻՆ

ՇԱՀԱԲԱԺԻՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԶՈՒՏ

ԿԵՆՍԱԹՈՇԱԿԻ

ԱՄՍԱԿԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ԵԼՔԵՐ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՆԵՐԴՐՈՒՄԱՅԻՆ

ՊԱՇԱՐՆԵՐԻ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՄԻՋՈՑՆԵՐ

ՆԵՐԴՐՈՂ

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԿԱՊԻՏԱԼԱՑՈՒՄ

ԳՈՒՅՔ

321)

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ԱՐԱԳՈՒԹՅՈՒՆ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՄԵՋ

ԳՏՆՎՈՂ

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ԳՐԱՎ

ՇՐՋԱՆԱՌՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՒՍԿ

ՕՉԴԻՎԵՐՍԻՖԻԿԱՑՎՈՂ

ՉԵԿ

ՕԵԿԱՅԻՆ ԱՎԱՆԴ

23՛

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ ԱՐԺԵՔ

ՉԵԿԱՅԻՆ ԳՐՔՈՒՅԿ

ԶԵԿԱՅԻՆ ՀԱՇԻՎ

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ ՌԻՍԿ

ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

ՇՈՒԿԱ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

Ը

ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ՈՉ ԳՈՐԾԱՌՆԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԾԱԽՍԵՐ

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ՈՉ ԸՆԹԱՑԻԿ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՈՉ ԻՐԱՑՎԵԼԻ

ՈՉ ԼՐԻՎ

ՈՉ ՀՐԱՏԱՊ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԱՊԱՀՌՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԳՈՒՅՔԱՑԻՆ

ՊԱԿԱՍՈՐԴ

ՊԱԿԱՍՈՒՐԴ

ՊԱՀԱՆՋԱՐԿԻ ԿՈՐ

ՊԱՀՈՒՍՏՆԵՐ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏՆԵՐ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ՊԱՇՏՈՆԱԿԱՆ

ՓՈԽԱՐԺԵՔ

ՊԱՍԻՎԱՅԻՆ

ՊԱՍԻՎՆԵՐ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

Պ

ՀԱՇԻՎ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՆ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՐԶԵՑՎԱԾ

ՊԱՐՏԱԴԻՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՉ ՌԵԶԻԴԵՆՏՆԵՐ

ՊԱՐՏԱԴԻՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՈՉ ՍՏԱՆԴԱՐՏ

ՊԱՐՏԱՊԱՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՉ ՊԵՏԱԿԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆ

ԱԿՏԻՎ

Չ

ՉԱՊԱՀՈՎՎԱԾ

ՎԱՐԿ

ՉԱՐԱՇԱՀՈՒՄՆԵՐԻ

ՉԲԱՇԽՎԱԾ

ՉԳՆԱՆՇՎՈՂ

ՇԱՀՈՒՅԹ

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐ

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՉԿԱՏԱՐԵԼՈՒ

ՌԻՍԿ

ՀԱՐԿ

ՊԱՐՏԱՏԵՐ

ՌԻՍԿ

ՊԱՐՏԱՏՈՄՍ

23/

ՊԱՐՏՔ

ՊԱՐՏՔԱՅԻՆ ՊԱՐՏԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԱՐՏՔԻ

ՍՊԱՍԱՐԿՄԱՆ

ՊԱՐՏՔԻ

ՍՊԱՍԱՐԿՈՒՄ

ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ոԼԱՖՈՆ

ԲԱՆԿ

ՊՐՈԲԼԵՄԱՅԻՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲԱՆԿ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԴԵՖԻՑԻՏ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԴԵՖԻՑԻՏԻ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԾԱԽՍԵՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԿԱՏԱՐՈՒՄ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ԿԱՏԱՐՄԱՆ

ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԵՐԱՀՍԿՈՂՈՒՅՈՒՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ՆԱԽԱԳԻԾ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԲՅՈՒՋԵԻ

ՊՐՈԴԵՖԻՑԻՏ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԵՎ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՅՆՔՆԵՐԻ

ԾԱԽՍԵՐ

ԵՎ

ԲՅՈՒՋԵՆԵՐ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ՍՊԱՌՄԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԱՅՄԱՆՍՇԻՐ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՊԱՐՏՔ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅԱՄԲ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՎԱՐԿ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՈՒՐՔ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

ՊԼԱՍՏԻԿ

32Վ ո

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

ՔԱՐՏԵՐ

Ռ

ՌԵԶԻԴԵՆՏ

ԲԱՆԿ

ԴԵԶԻԴԵՆՏՆԵՐ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՊԵԿՎԻՋԻՏՆԵՐ

ՊԵԿՎԻՋԻՑԻԱ

ՌԵՅԹԻՆԳ

ՌԵՊՈ

ԴԵՎԱԼՎԱՑԻԱ

ԴԻՍԿ

ՂԻՍԿԱՅԻՆ

ԻՍԿԻ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

ՊՈԼՈՎԵՐ

ՂՈՅԱԼԹԻՆԵՐ

ՊԼԱՆԱՅԻՆ

վ

ՍԱԿԱԳԻՆ

ՍԱՀՄԱՆԱՓՍԿ

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՎՈՒԹՅԱՄԲԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՍԱՌԵՑՎԱԾ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՍԱՌԵՑՎԱԾ

ՀԱՇԻՎ

ՍԵԿՎԵՍՏՐ

ՍԵՓԱԿԱՆ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ԱԿՏԻՎՆԵՐՈՎ

ԱՊԱՀՈՎՎԱԾՈՒԹՅԱՆ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ՍԵՓԱԿԱՆ

ԸՆԹԱՑԻԿ

ՍԵՓԱԿԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ԱԿՏԻՎՆԵՐ

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ԱՐԺԵԹՈՒՂԹ

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՈՒՄ

Վ

ՊԱՐՏՔ

ՎԱՏ ԿՈ

ՎԱՐԱՆ»:

՛51

ՎԱՐԿ

ԱՍՈՑԻԱՑԻԱՆԵՐ

ՎԱՐԿԱԽՆԱՅՈՂԱԿԱՆ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ ԲԻԶՆԵՍ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ԳԻԾ

ՍՆԱՆԿԱՑՈՒՄ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ԳՈՐԾ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ՍՆԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՀԱՇԻՎ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՌԻՍԿ

ՍԵՓԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՍԻՆԹԵՏԻԿ

ՍՏԱՑՎԱԾ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐ

ՀԱՇԻՎ

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ԲԱՇԽՄԱՆ

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ

ՍԱԼԴՈ

ՍԿԶԲՆԱԿԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐ

ՀԱՇԻՎ

ՍՅՈՒՐՎԵՅԵՐ

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ՇԱՀՈՒՅԹ

ԿԱՊԻՏԱԼ

ԿՆՀՈՒՍԱԼԻ

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

ԳՆԵՐԻ

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

ԿՈՈՊԵՐԱՏԻՎ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՏՈԿՈՍԱԴՐՈՒՅՔ

ՍՊԱՌՈՂԱԿԱՆ

ՎԱՐԿ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՔԱՐՏԵՐՈՎ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՎԱՐԿԱՌՈՒ

ՍՏԱԳՆԱՑԻԱ

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ

ՎԱՐԿԱՎՈՐՄԱՆ ՕԲՅԵԿՏՆԵՐ

ՍՏԱԳՖԼՅԱՑԻԱ

ՎԱՐԿԱՏՈՒ

ՎԱՐԿԵՐԻ ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐԿԵՐ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅՈՒՆ

ՎԱՐՁԱՎՃԱՐ

ՎԱՐՁԱՏՈՒ

ԻՆԴԵՔՍ

ՍՊՐԵԴ

ՍՎԻՖՏ ՍՎՈՓ ՍՎՈՓԻ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՍՈՒԲՍԻԴԻԱ

ՍՈՒԲՎԵՆՑԻԱ

ՍՈՒՊԵՐՀԻՊԵՐԻՆՖԼՅԱՑԻԱ

ՍՓՈԹ

ՍՓՈԹ

ԳԻՆ

ՍՓՈԹ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԶԲԱՂՎՈՂ

ՍՈՒԲՅԵԿՏՆԵՐ

ՀԻՄՆԱՐԿՆԵՐԻՆ

ՎԵՐԱԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՈԿՈՍԱՅԻՆ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ՏՎՅԱԼՆԵՐ ՄՇԱԿՈՂ

ՏՐԱՆՍՖԵՐՏ

ՍՊԱՌՄԱՆ

ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ

ՎՃԱՐԱՅԻՆ

ՎՃԱՐՄԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԳԻՐ

ՎՃԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Տ

ՏԱՐԱՆՑԻԿ

ՓՈԽԱԴՐՈՒՄ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒՄ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՏԱՐԱԾՔՈՎ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՏՆԱՅԻՆ

ԱՌԵՎՏՐԱՅԻՆ

ՏՆԱՅԻՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՍՊԱՍԱՐԿՈՂ

ՍՊԱՌՄԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ՏՐԱՍՏ

ՏՐԱՍՏԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՏՐԱՍՏԱՅԻՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՏՐԱՏՏԱ

ՏՈՒԺԱՆՔ

ՏՈՒՐՔ

ՑԵԴԵՆՏ

ՑՊԱՀԱՆՋ

ԱՎԱՆԴՆԵՐ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐԱԿՑՈՒԹՅՈՒՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԿԱՅՈՒՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

ԱԿՏԻՎ

ՏՆՏԵՍԱՊԵՍ

ՈՉ ԱԿՏԻՎ

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

ԵԿԱՄՏԻ

ՏՆՕՐԻՆՎՈՂ

ԵԿԱՄՈՒՏ

ԱՃԻ ԳՈՐԾԱԿԻՑ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԲՆԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՀԱՇԻՎ

ՈՒ

ՈՒՂՂԱԿԻ

Ց

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՏՈԿՈՍ

ՈՉ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՍՊԱՌՄԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՎԵՐՋՆԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՏՐԱՍԱՆՏ ՏՐԱՍԱՏ

ՏԵՂԱԿԱՆ

ՍԱՀՄԱՆՈՎ

ՌԻՍԿ

ԾԱԽՍԵՐ

ՈՒՂՂԱԿԻ ՀԱՐԿՈՒՄ

Փ

ՓԱԿ ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԸՍՏ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԸՍՏ

ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՇՐՋԱՊՏՈՒՅՏ

ԾԱՎԱԼԻ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԵՐԻ

ՈԵԿՎԻՔԻՏՆԵՐ

ՓՈԽԱԴՐՎԱԾ

ԲԵՌՆԵՐԻ

ԾԱՎԱ:

ԿԱՊԻՏԱԼ

ՓՈԽԱՌՈՒ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ֆԻՆԱՆՍԱԿԱՆԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻԵԼ

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

28:

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

28:

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԾԱԽՍԵՐ

ՓՈՓՈԽՈՒՆ

ՌԻԱԿ

ՔԼԻՐԻՆԳ

ԶՈՒՏ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՀՈՍՔԵՐ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՄՈՒՏՔԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԼԻԶԻՆԳ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

Ք

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ

ԴՐԱՄԱԿԱՆ

ՔԵՐ

ՓՈԽԱՌՈՒԹՅԱՆ

ՓՈԽԱՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՄԱԿԱՐԳ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՖԻՆԱՆԿԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՕՎԵՐԴՐԱՖՏ

ՕՎԵՐՆԱՅԹ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐ

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՆԵՐԴՐՈՂ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՕՏԱՐԵՐԿՐՅԱ

ՆԵՐԴՐՈՒՄ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՎԱՐՁԱԿԱԼՈՒԹՅԱՆՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱ

-ՀԵՏԵՎԱՆՔԱՅԻՆ

Օ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

ԼԻԶԻՆԳ

ՕՊԵՐԱՏԻՎ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

ՕՊՑԻՈՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՕՖԵՐՏԱ

Տ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳ

ՖԱԿՏՈՐԻՆԳԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐ

ՁԵՎԵՐ

ՌԻՍԿ

ՖԻՆԱՆՍՆԵՐ

ՖԻՖՈ

ՖԼՈՐՒԹ

ՖՅՈՒՉԵՐՍԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՖՈՆԴԱՅԻՆ

ԲՈՐՍԱ

ա

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

թջի

ՖՈՐՎԱՐԴԱՅԻՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

1...

ՀՀ

օրենսգիրք,Երնան. 2003, քաղաքացիական

ՖՈՐՖԵՏԱՎՈՐՈՒՄ

շ...

ՀՀ

տեղեկագիրք, Երնան. վիճակագրական

ՖՐԱԽՏԻ

Յ

ՊԱՅՄԱՆԱԳԻՐ

ՖՐԱՆՉԱՅԶԻՆԳ

4.

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

.

Բայադյան ԱՀ. Ֆինանսականհամառոտ 2002, 117 էջ բառարան,Երնան, 2002, Բայադյան

ԹՈՅԼՕՈՅՆՈՒՃ.

տ

էջ

2003, 582 էջ

բացատրական

.Ձեռնարկությունների ֆինանսական

ԱՀ.

դրությանգնահատումը,Երնան, 2002, 5.

ոք.

-.

էջ

Փ/.ՅԱՇՕՑԵԼՆ

ՇՈՕՑՅքԵ.

Փ/հՅոՇօ0806

--Մ., 1999.

6.

ՈօոօԻօՑ 8.ԷԼ

տ

ոք.

-

/ Ոօղ քճո.

ՇՈՕՑՅքԵ-ՇոքՅՑՕՎԱԵՄԿ

Օ.ԷԼ

ՇՅԵԿՕՑՇԿՕ6

(օք6/ոօ8օ7.

ոքՅտօ. -

Մ,

1997, 2776

ԲայադյանԱշոտ Հակոբի «Ֆինանսներ ն

վարկ» ամբիոնիվարիչ. տնտեսագիտության դոկտոր

ԵՅՑՈՑԻՃաօ1 ՃԵՕՈՕՑՄՈՎ

Յ88. ԷՅՓճղքօտ«Փ/ՒՅԻՇԵԼ ոօմօք

ՅԿՕԻՕԽՄՎԲԸԱՄ

Մ

«քոմ»,

ԻՅՄԵ

բառարան Ֆինանսականբացատրական

ՓժԽՅԻՇՕՑԵԼՐ ՕՈՒՕՑԵլ

Համակարգչայինձնավորումը՝

տՇՈՕՑՅՁքԵ

Սոնա

Դարբինյան

Աննա

Բայադյան

Հանձնվածէ տպագրության09.04.2004թ.: Տպագրությանեղանակը`օֆսեթ, Ֆորմատ` 605484 1/16, թուղթ օֆսեթ, Է, Տպաքանակ 300: