Ֆինանսական կայունության, գործարար ակտիվության և իրացվելիության գնահատման ցուցանիշներն ու դրանց հաշվարկման մեթոդիկան

ԱՇՈՏ

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԿԱՅՈՒՆՈՒԹՅԱՆ,

ԵՎ

ԳՈՐԾԱՐԱՐ

ԱԿՏԻՎՈՒԹՅԱՆ

ԻՐԱՑՎԵԼԻՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱՀԱՏՄԱՆ

ՈՒ ԴՐԱՆՑ

ՑՈՒՑԱՆԻՇՆԵՐՆ

ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՄԵԹՈԴԻԿԱՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ԱՇՈՏ

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

Ֆինանսականկայունության, գործարարակտիվությանն իրացվելիությանգնահատման ցուցանիշներն ու դրանց հաշվարկմանմեթոդիկան

Էշ

ՀՐՎ:

ԱՍՈՂԻԿ

«ԱՍՈՂԻԿ»

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ

ԴՏՀ ԳՄՂ. Բ

-

65.9(2)26

Տղագրւլումէ Հայկական գ/ուղատնտեսական որոշմամբ

ակադեմիայի Գիտական խորհրդի

Գրախոս`

Վարդան

Բոստանջյան Խմբագիր՝ բ.գ.թ. Անուշավան Զաքարյան տ.գ.դ.

-

Բ-260

Բայադյան Ա. (ԳԱ-ի ն «Ֆինանսներ

վարկ» ամբիոնիվարիչ), Ֆինանսական կայունության, գործարար ակտիվության ն գնահատման ցուցանիշներնիրացվելիության ու դրանց հաշվարկման մեթոդիկան, Ուսումնական ձեռնարկ, էջ: Եր., Ասողիկ,-2001,

Աշխատանքում են լուսաբանվում տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական դրության կայունության, Գործարարակտիվության, իրացվելիության գնահատման ցուցանիշների համակարգին դրանց հաշվարկման մեթոդիկայի հարցերը տնտեսավարման նոր հարաբերու-

Երկու խոսք

ոի Բում իրեն, ՐԳԻ

երում Տնտեսավարման նոր հարաբերությունների նանսական մենեջմենթի ն աուդիտի Ն նակությամբ ու կիրառական առումով մեծ տեղ հատկացվում տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության ֆի ւնությանը, գործարար ակտիվությանը ն իրացվելիությանը: ն դրանց հաշ ֆի-

նահանցուցանիշների համակարգի Սրանց կանէ ներկայումս, երբ խթանվումէ

նեությունը:

նանսակ :

ձեռնարկչ

թյուններիպայմաններում:

Ներկայացվածմեթոդիկան կարող են կիրառել տնտեսավարող սուբյեկտները, աուդ իտորական կազմակերպությունները,այն օգտակար կլինի նան

ուսանողների,

դասախոսական կազմիհամար:

0605010204 (01)-20012001

Բ

ԳՄԴ. 65.9(2)26 |

1ՏՑԻՒՎ 99930-74-41.լ

Ծ

Բայադյան Ա., 2001

Գլուխ

Ֆինանսականկայունությանգնահատումը Ղ.Ղ.

Ֆինանսականկայունության էությունն ու նշանակությունը

/

Տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական կայունություն ասելով հասկանում ենք, որ դրանց գործունեության ընթացքում ապահովվում է եկամուտների կայուն աճ կատարվող ծախսերի նկատմամբ, դրամական միջոցների նպատակայինօգտագործում, արտադրության գործընթացիանընդհատություն նե արտադրված արտադրանքիժամանակին իրացում':Այդ իսկ պատճառով էլ ֆինանսական կայունությունը ձենավորվում է արտադրատնտեսական գործընթացիբոլոր փուլերում ն համարվում է տնտեսավարող սուբյեկտի ընդհանուր կայունության ամենահիմնական ցու-

ցանիշը/

Տնտեսավարող սուբյեկտի ընդհանուր կայունությունը բնորոշվում է դրամական միջոցների այնպիսի շարժով, որն ապահովում է այդ միջոցների մուտքագրման (եկամուտների) անընդհատ գերազանցումը դրանց ելքագրումների (ծախսերի) նկատմամբ: Ֆինանսական կայունությունը, կախված ազդող գործոնների էությունից, լինում է երկու տեսակ` ճերքին ն արտաքին Սրանց թվին են դասվում ընթացիկ ն ոչ ընթացիկ ակտիվներովապահովվածությունը, դեբիտորական ն կրեդիտորական պարտքերի վիճակը, ապրանքային շուկայում որակյալ արտադրանքի մրցակցու-

-

-.

թյանապահովումը, արտաքին ներդրողներից(ինվեստորներից)ն կրեդիտորներից (վարկատուներից)կախվածությանաստիճանը, տնտեսական ու ֆինանսականգործառնություններիարդյունավետությունըն այլ գործոններ:/ -

-

է

ՃԾքօյայճ

ԽԼՇ.,

ԽՕ91 ՃՇՏԻԻԸՊԵՒԼՇՇԼ

1998, Շ. 211.

/Ճ.8. ԸքճՎզ6ծ

Փարա ԸԾԻՉԻՕ5. 0110ԽՌԹՎՇՇՈՕՇՕԾԱ6).Ի,

(7ՎՇԾԽօ-ՈՅԻՂԱԿՇԸԽՕՇ

ոճոճ՝

ՈքթԲՆԱքԻՅՐՐՈԸ

--

Ներքին կայունությունը բնութագրվումէ տնտեսավարողսուբյեկտի ֆինանսականդրության այնպիսի իրավիճակով. ե արտադրատնտեսական ճիշտ ապահովվում է ֆինանսական բարձր, կայուն արդյունք լ

Լա ործունեաը

(շահույթ):

Արտաքին կայունությունը է տնտեսավարող պայմանավորված

սուբյեկտի տնտեսական կայուն միջավայրով, որի շրջանակներում իրականացվում է նրա գործունեությունը: Շուկայականտընտեսավարման կառավարման համակարգումարտաքին կայունությունը դրսնորվում է բոլոր երկրներիմասշտաբով: /

ժույթային հաշիվներ), ե կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումները: Նշված ակտիվները պետք է ունենան սահմանված չափի մեծություն: Այսինքն, մի կողմից, որքան շատ լինեն դրամական միջոցները համապատասխան հաշիվներում, կնշանակի տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտը մեծ հավանականությամբ կարող է ժամանակին իրականացնել ընթացիկ հաշվարկներ ն վճարումներ: Մյուս կողմից էլ, ոչ բավարար չափով դրամական միջոցների առկայությունը դեռես չի նշանակում, թե տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտն անվճարունակ է, քանի որ առաջիկաօրերի ընթացքում կարող են դրամական միջոցներ մուտքագրվել դրամարկղ, բանկային հաշիվներ ն կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումներ (արժեթղթերի տեսքով), ն դրանով ապահովել վճարունակությու-

Ելնելով կայունությանվերոնշյալ բնորոշումներից՝ է ասել, որ ֆինանսական կայունություննիր առանձնահատուկ տեղն ունի տնտեսավարող սուբյեկտի համար, ն նրա գծով այս կամ այն ժամանակահատվածի համար վերլուծությունկատարելիս, տրվում են մի շարք հարցերի նը: պատասխաններ,այդ թվում` թե որքանով կամ քանի տոկոսով են Որպես ֆինանսական կայունության բացահայտման կարնորատնտեսավարող սուբյեկտի ենթակայության տակ գտնվող ֆինանսականռեսուրսները գույն օղակ, վճարունակության վերլուծության ժամանակ տնտեճիշտ կառավարվելտվյալ ժամանակահատվածում՝ սավարող սուբյեկտը կազմում է վճարային օրացույց ամսվա նախորդհամապատասխան հետ ժամանակահատվածի կտրվածքով, որտեղ ըստ տողերի նշվում են օրերը, իսկ ըստ սյուհամեմատած, անհրաժեշտէ, որպեսզի ֆինանսականռեսուրսների նակների՝ այդ օրերում դրամական միջոցների մուտքագրումները վիճակը համապատասխանի (իրացումից հասույթ, դեբիտորական պարտքերի մարումները, արտադրության զարգացման ն շուկայի կողմից ներկայացվող պահանջներին,քանի որ ֆինանսականոչ կարճաժամկետ ֆինանսականներդրումները ն այլն), պարտավոբավարար կայունությունը կարող է բերել տնտեսավարող րություններիկատարումը (հարկատեսակներիվճարում, վարկերի սուբյեկտի անվճարունակության, հետ վերադարձ, ստացված վարկի դիմաց տոկոսի վճարում, աշիսկ հետագայում նույնիսկ նրա սնանկացման: խատավարձը` սոցիալական ապահովագրությանհատկացումնեԱյստեղիցհետնում է, րով նայլն): կայունությունը որոշէ ֆինանսականռեսուրսների Վճարայինօրացույցի օրինակելի տեսքը արդյունավետ կազմավորամբ, օգտագործմամբն բաշխմամբ, իսկ ան հետնանքէ ֆինանսական Օրերըմուտքագրումը (վճարումների)կատարումը Մնացորդը Թ Ընդհանուր առմամբ, իվճարունակությունը տնտեսավարող սուբյեկտի ունակություննէ սահմանված ժամկետներում կատարելու իր վճարայինպարտավորությունները` կապված առետրաին, վարկայինն այլ բնույթի գործառնությունների Վճարուհետ:| նակությանհաշվարկներն իրականացվումեն կոնկրետ ամսաթվի դրությամբ, ն որպեսզի պարզվի՝ արդյոք այն ճիշտ է կատարված թե ոչ, անհրաժեշտ է ստուգել դրամական միջոցներիառկան՝ դրամարկղում,բանկայինհաշիվներում(հաշվարկային ն արտարԱմսվա կտրվածքով դուրս են բերվում կատարվածդրամական միջոցներիմուտքագրումները,պարտավորություններըն մնացոր-

կարելի

-

-

մում

որ/ ֆինանսական

րյան ո որկունակությունը յունր ՄիջոցներիՊարտավորությունների

Կ

ՈԸՊ

ԱԻՆ

ԻՈ

ՈՐ

եւիական ընթացիկ

ՈԱ

ոչ

կամ

'

(ՊԿԱ)լ

Հ

-

Պ(/)

«

ՍԸԱ

-`

ՍԸԱ,

ԸԱ-ԸՊ»

են:

տի

ա) բ) -

նախորդ տարվա վերջիդրությամբ «116507

(2-0

--106400

հազ. դրաս,մ

45129 (ՊԿԱ)ւօ5177778 «116507 դրամ, հազ. (ՊԿԱ)ւս 235561 119054 դրությամբ վերջի տարվա հաշվետու 86049 --135416 205059 մ դրաս, Գ -

ա) (ՊԿԱ). 52544258

Հ

բ) (ՊԿԱ).«356082 --

151023

205059

հազ.

հազ.

դրամ:

հար Նո Ե 507)

կ տարբեր եղանակներով Երկու տարվա համար էլ. ներում,ստացվում է միննույնարդյունքը. հաշվետու տու նախորդ տարվա փական ընթացիկակտիվները Աս 88552 հազ. դրամով(205088 թյամբ ավել է եղել Նայ զուտ ը ի բնորոշումէ տնտեսավարող սուբյեկտի

ին ավե՞ գումարի կապիտալի) (շրջանառու ակտիվների որո չափը, նախորդ ժամանակաշրջանի -

ցուցանիշը

հետ

ացումը,

համեմատած,

այում

"ա ման

արդյունավե արրաբանո եծությունն

հետագա գործունեության ավելի ու տնտեսագիտական սին: Եթե տանք

է նրա ապա

(/ՎՇՇԷՕ6

(1.22)

-

րիպ

անհրաժեշտ է նշել, որ ինչքանբարձր լ սուբյեկտը ե տեսքով, կնշանակիտնտեսավարող ն

պայմաններում նպաստավոր Է,տնտեսապես ե իր վում տեսակի տրամադրության պարտքերը, Ք յ :նար աղաները թական դրամա մանակին ի վիճակի է մարելու բոլոր իսկ իր

կրե

արժեքները տագործել նպատակների ակբ: առադիկԸրջանառու) սեփական Արդեն հաշվարկված հանրաու

ազատ այլ

տիվների(ՍԸԱ)

ջոց

ընթաց

2.

ՀԱՅՑ

'

նեն՝

են, պարտավորություններն

Ճքոծաճիաօ8.Ը., ԵոճոՇշոոքքԽԼՑ. Փոճճոոօրրմ ՈՇՇՕ6Թ6).Խ1., 1997, Հ. 30.

բա

ընթացիկպարտավորություններն տվյալ ների հաշվեկշռի Ըստ հավելված 1-ի հաշվապահական հավասար Կլ տարիների ըստ սեփականընթացիկակտիվներն ԸՊ

ՈԲԱ- ոչ ընթացիկակտիվներնեն

(ՊԿԱյլ Ա()

-

է կապիտալն

-

(ը նթացիկ

Է

իո

Հ

-

"ո

պասիվի Մ (ընթացիկպարտավորություններ)

որտեղ են, ԸԱ ընթացիկակտիվներն

Ֆինանսական կայունության գնահատման բացարձակ ցուցանիշները բնութագրում են տնտեսավարող սուբյեկտների տնտեսական գործունեությունը արտադրական պաշարներով ն կատարվող ծախսումների կազմավորման աղբյուրներով ապահովԻսկ պարզելու համար, թե որքանով է վածության աստիճանը": ապահովված տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտը պաշարներով, անհրաժեշտ է կատարել հաշվարկներ՝ հիմք ընդունելով հաշվապահական հաշվեկշռի ամփոփ տվյալները: Պաշարների ն ծախսումների կազմավորման աղբյուրների (ՊԿԱ) բնութագրման համար ընդունվածԷ երեք հիմնականցուցանիշ: Դրանք են` 1. Սեփական ընթացիկ(շրջանառու) ակտիվները (ՍԸԱ), որոնք հաշվարկվում են երկու եղանակով. ա) ՍԸԲԱ ն հաշվապահականհաշվեկշռի (տե՛ս հավելված 1) պասիվի 11 (սեփական կապիտայ) ն Ի7 (ոչ ընթացիկպարտավորություններ) բաժինների հանրագումարիու ակտիվի 1 բաժնի (ոչ ընթացիկակտիվներ) գումարի տարբերություննէ: Ավելի արտահայտիչ լինելու համար դա ներկայացնենքբանաձների տեսքով ՆԹՀՆՐՆ

ն

մինների

Ֆինանսականկայունությանգնահատման բացարձակ ցուցանիշները

ՀԻԴ):

-

ն

դը: Եթե ամսվա վերջում մնացորդը դրական է, նշանակում է տնտեսավարող սուբյեկտը դեռես ի վիճակի է հաջորդ ամսվա ընթացքում վճարումներ կատարել: Իսկ եթե մնացորդը բացասական է, ապա տնտեսավարողսուբյեկտին պետք է մտահոգի ֆինանսականանկայունությանհարցը:

1.2.

հաշվեկշռի ակտիվի հաշվապահական

ակտիվներ) րությունն գումարների ՍԸԱ

ն ոչ

պարտավորությունների ընթացիկ

թուն

(ՊԿԱ)շՀ ՍԸԱ

Հ

ՈԸՊ

ՍԸԱ

-

Ժ

(.2:3)

Պ(ՃԴ:

Ըստ հավելված 1-ի տվյալների, պաշարների ն ծախսումների կազմավորման աղբյուրներն ըստ տարիներիհավասար կլինեն` նախորդ տարվա վերջի դրությամբ՝ (ՊԿԱ)շօ Հ116507 Հ 45129 Հ161636 հազ. դրամ, հաշվետու տարվա վերջի դրությամբ՝ (ՊԿԱ)շ., «205059 Է 86049 «291108 հազ. դրամ: Ի հաշիվ հաշվետու տարվա ոչ ընթացիկ պարտավորությունների 40920 հազ. դրամով ավելացման (86049 45129), աճել են նան պաշարների ն ծախսումների կազմավորման աղբյուրները՝ 129472 հազ. դրամով (291108 161636): 3. Պաշարների ն ծախսումներիկազմավորմանմյուս կարնոր աղբյուրը (ՊԿԱ)չ ավելի ընդհանրացվածտեսքով իրենից ներկայացնում է (1.2.3) բանաձնում արդեն հաշվարկվածի ն ընթացիկ պարտավորությունների(ԸՊ) հանրագումարը՝ -`

-.

|

-

-

(ՊԿԱ):Հ (ՊԿԱ)չ

-

ԷԸՊ-

-

ՍԸԱփՊՈԱԿԽՀՊԸՑ

(1.24)

Տեղադրելով հավելված 1-ից ն (1.24) բանաձնից համապատասխան տվյալները, կստանանք՝ նախորդ տարվա վերջի դրությամբ` է 119054 «280690 (ՊԿԱ)յց 161636 հազ. դրամ, հաշվետու տարվա վերջի դրությամբ՝ (ՊԿԱյ: 5291108 Հ: 151023 «442131 հազ. դրամ: Հաշվետու տարում պաշարների ն ծախսումների կազմավորման աղբյուրը նախորդ տարվա համեմատությամբաճել է 161441 հազ. դրամով (442131 280690), ընդ որում ի հաշիվ ընթացիկ 31969 հազ. դրամով (151023 119054): պարտավորությունների՝ Անհրաժեշտ է նշել, որ պաշարների ն ծախսումների կազմավորման աղբյուրների գծով ներկայացվածերեք ցուցանիշներից յուրաքանչյուրին համապատասխանում են պաշարներովապահովվածությանմակարդակը (ավելցուկը կամ պակասորդը), այդ

ման տեսքով՝ է հետնյալ հավասար

Հ(ՊԿԱ).,

որտեղ՝

,

-

-

թվում՝ պաշարների կազմավորման

համար սեփական ընթացիկ ակտիվների ավելցուկը (Հ) կամ պակասորդը (-) արտահայտվում 1.

են: պաշարներն

Պ-ն

այն հավասար Այսպես,ըստ հավելված1-ի տվյալների,

տարվա վերջի դրությամբ՝ նախորդ 26665 «89842 հազ. դրամ, 52116507

լ

կլինի :

(ՊԿԱ)լօ Ն հաշվետու տարվա վերջի դրությամբ՝ հազ. դրամ: 329758 5-124699 գտ (ՊԿԱյլ ։ «205059 վերջումպաշարտարվա հետնում է, որ հաշվետու

ո

-

--

Այստեղից

է կազմավորման աղբյուր հանդիգերազանցում Տվյալ ակտիվներին: սեփականընթացիկ ունի, քան

ների մնացորդը սացող

Աա

Գոր,

պաշարներ սավարող սուբյեկտնավելի շատ մ չէ երնույթ դրական է, որը աղբյուրն վորման յեկտի համար, քանի որ այդ պաշարները կամ շրջանառությանոլոր տում, այլ ոչ թե արտադրության հա մար սեփականն ոչ ընթա2. Պաշարների կազմավորման աղբյուրներիա աամկետ) պարտավորությունների է վելցուկը (») կամ պակասորդը() հավասար

Մր

ՂԻ աար գտնվո :

արարատ գիշ

լ

(1.26)

Պ:

44(ՊԿԱ)չ (ՍԸԱ՛չ ՈԸՊ)-

|

Հ

-.

-

(125)

Պ,

ՍԸԱ-

Հ

նե տվյալները, Տեղադրելովհավելված 1-ից համապատասխան

կստանանք՝

նախորդ տարվա վերջի դրությամբ

`

26665 հազ. Պ/(ՊԿԱ)շօ«161636 հաշվետու տարվա վերջի դրությամբ ամ: 329758 «-38650 հազ. դ Հ'(ՊԿԱ)չ:։ «291108 ում պաշարԱյստեղիցհետնում է, որ հաշվետու է գեր աղբյուրներ ների մնացորդը կազմավորման 38650 հազ. դրամով: ուռնեաղբյուր համար 3. Պաշարներիկազմավորման (:) հավասար րի ավելցուկը(Հ) կամ պակասորդը «134971

-

տ դրամ,

ւ

--

ազանցում հոն եր

ընդհանուր

աՊԿԱ)ք

»

Հ

(ՍԸԱ

ՈԸՊ

ժ

ԸՊ)-Պ։

.

(2

2.7 )

Տեղադրելովհամապատասխան տվյալնե

կստանանք դրությամբ

նախորդտարվա վերջի ՀՃ(ՊԿԱ),. Հ280690 26665 «254025 հաշվետու տարվա վերջի -.

--

:

րը,

,

կս

տահայտվում է հետնյալ անհավասարության տեսքով

հազ. դրամ

հազ. դրամ: Արա:ի տարբերություննախորդերկու տեսակ կազմավորանի հաշվետու տարվա վերջում արտադրական Աարիրների, համեմատությամբ ընդհանուր աղբյուրների (սեփաըրջչրի կան ակտիվներ, ընթացիկ ընթացիկ պարտավոու Էւններ) ԵՑԻՎ ավելցուկ գրանցվել հազ. դրամի չափով: Քր սուբյեկտներիֆինանսական իրավիճակը բնուոէ արող տարատեսակով: Հ442131

112393

քն՝

պաշա

ր

ոչ

է

բա

ն

112393

1. Ֆինանսական դրոն վայունության հետնյալ

Այսինքն՝տնտեսավարող սուբյեկտըտվյալ իրավիճակում չունի դրամական այնքան միջոցներ, կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումներ (արժեթղթեր),դեբիտորական պարտքեր ն այլ ընթացիկ ակտիվներ,որպեսզի կարողանա ծածկել (մարել) նույնիսկ կրեդիտորականպարտքերն ու այլ ընթացիկ (կարճաժամկետ)

պասիվները:

Բացարձակ կայունություն ռար

կ

տահայտվումէ

տեսքով»

անհավասարության

ՊՀՍԸԱՀՎ

որտեղ՝

Վ-ն

1.3.

լ

(1.2:8)

'

(1.2.11)

Պ»ՍԲԱՀՎ:

դրությամբ` 329738

--

-

բանկի վարկերն են, որոնք օգտագործ Գտագործվում են ապրանքանյութականարժեքներիհամար: 2. Ֆինանսական դրության ճոռ, մայ կայունություն, որի դեպքում է տնտեսավարող սուբյեկտի "իա ,

Ֆինանսական կայունությանգնահատման հարաբերականցուցանիշոորը

Տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական դրության ամենահիմնական բնութագիրը դրանց գործունեության կայունության ապահովումն է երկարատն ժամանակահատվածում՞: Ֆինանսատնտեսական կայուն վիճակի ապահովումը պայմանավորված է տնտեսավարող սուբյեկտներիընդհանուր ֆինանսական կառուցվածքով, արտաքին ու ներքին վարկատուներից ն ներդրողներից (ինվեստորներից) կախվածությանաստիճանով ու այլ բնույթի ազդող գործոններով: Այսպես, եթե տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական կառուցվածքում «Սեփական կապիտալ ն փոխառու կապիտալ» հարաբերակցությունումփոխառու կապիտալն ունի աճման միտում (դեպի պարտքային` ընթացիկ ն ոչ ընթացիկ պարտավորություններիկողմը), ապա տվյալ իրավիճակում տընտեսավարող սուբյեկտն անմիջապես կսնանկանա, եթե միաժամանակ մի քանի վարկատուներ հետ պահանջեն իրենց հասանելիք պարտքերը: Այդ իսկ պատճառով, մեծ նշանակությունունի սեփականկապիտալի աճի ապահովումը փոխառու կապիտալի նկատմամբ,որպեսզի տնտեսավարողսուբյեկտը մնա ֆինանսապես ու տնտեսապես կայուն վիճակում: Ուստի, ելնելով տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական կայունությանկարեորությունից, խիստ անհրաժեշտ է, որպեսզի ֆինանսատնտեսականյուրաքանչյուրվերլուծություն իրականացնող կարողանազնահատել

որ վճարունակություը: շխավորվում է հետեյալհավասարման արտահայտվում տեսքով՝

Պ 3.

«ՍԸԱՀՎ:

(1.29)

որը բնորոշվում անկայուն դրություն, է տնտեսավարո ռությեն: վճարունակության Նման իրախախտումով: Բյ լի վտի վիճակի պաշարների գծով

Ֆինանս

ն

հավասարակշռության պահկորն է ի հաշիվ սեփական միջոցների աղբյուրարարոր ների սեփականընթացիկ ակտիվներիավելացման: մրց այտվում է հետնյալհավասարման տեսքով՝ պանում

Ա

ի

որտեղ՝

ՖՎԿԱ-ն

են:

Պ-

-

ՍԲԱ՛:

Վ

ՖՎԿԱ,

(1.2.19)

ֆինանսական վիճակի կարգավորման

աղբյուրներն

4.

Ֆինանսական ճգնաժամային դրո իճ դրություն, որի դեպքում տընտեսավարող սուբյեկտը գտնվում Է

սնանկացման եզրին: Դա

ար-

Թո

(օք.

Մշո. Բ. ՕՇաօտել

Մոթոււ

ճուտ

Փոոճի«ճիոԼ. Ի/., 2000,

Շ.

133.

տվյալ պահի դրությամբ այդ սուբյեկտի ֆինանսական վիճակը՝ հիմք ընդունելով հետնյալ հարաբերական ցուցանիշները (որոնք ենթականեն հաշվարկման). 1. Սեփական կապիտալի կենտրոնացման գործակիցը (Գ), որը բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի սեփական կապիտալի (ՍԿ) տեսակարար կշիռը հաշվեկշռի պասիվի հանրագումարում (չՊ) կամ ընդհանուր կապիտալում (ԸԿ): Որքան բարձր նի ա այսգործակիցը, ծ լինի կնշանակի տնտեսավարող տվյալ սուբյեկ տը ֆինանսապես կայուն վիճակում է ն կախվածության մեջ չէ Այս ցուցանիշը հաշվարկլ բանաձնով տնյալ -

"րներքին կարկատուներից: Աոեբեն Գա 2

ՍԿ

2-Պ

-

ՍԿ

Ը"

'

1.3.)

տալիս, որ տնտեսավարող սուբյեկտը Հաշվարկները ցույց ֆինանսապես բավարար չափով կայուն վիճակում կլինի, եթե Գ սկկ » 0,6 (6056): Այսինքն` սեփական կապիտալի տեսակարար կշռի նվազագույն չափը 6076-ից ցածր չպետք է լինի, հակառակ դեպքում տնտեսավարող սուբյեկտն աստիճանաբար կհայտնվի ֆինանսապես անկայուն վիճակում: 2. Փոխառու կապիտալի (ոչ ընթացիկ ն ընթացիկ պարտավորություններ) կենտրոնացման գործակիցը (Գի, որը բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի փոխառու կապիտալի (ՓԿ) տեսակարար կշիռը հաշվեկշռի պասիվի հանրագումարում: Այս ցուցանիշն արտահայտվում է հետեյալ բանաձնով՝ են

ակ»

ՓԿ

չՊ

ՓԿ

ԸԿ

`

(3.2)

ւ ոդյունավետ: ան

տարբերություն սեփական կապիտալի կենտրոնացման ծակցի, այս գործակիցը համարվում է եթե Հ փոքր չէ 0.4 (4056)-ից, այսինքն` Գույ 0,4 (409է): Նշված երկու գործակիցներիմիջն կա փոխադարձ կապ, այսինքն՝ դրանց գումարը հավասար է 1,0 միավորի կամ 10096-ի՝ Է Գ իկ ՁՂ կամ Դ0092: Գսկկ Յ. Ֆինանսական կախվածությանգործակիցը(Գ), որը բնութագրում է կապիտալի կենտրոնացմանգործակցի հաԻ

գոր-

սեփական

է հետնյալ արտահայտվում

կադարձմեծությունը: Այս ցուցանիշն տեսքով՝

`

«Ը:

գյլ-3ՍԿ

(13.3)

ՍԿ

:

մեծությա զործակքի աճնան Արո աաիտալի ն

նշված կապիտալի նվազեցոատբ ը մոտ լինի 1,0 միաԱյսինքն,որքան այս գործակից ավելացմամբ: սուբյեկտը գրտԱո ազին կամ 1004-ին, կնշանակի է ն խիստ կայուն վիճակում ապահովված նվում է ֆինանսապես Այսպես, ըստ աղյուսակ 1.3.1-ի, պարզսեփականկապիտալով: տնտեսավարող սուբյեկտիֆինանվում է, որ հաշվետու տարում նաավելի բարձր է եղել (1,932), քան սական կախվածությունն է եղել ցածր խորդ տարում (1,924), քանի որ հաշվետու6, նախորդ տար51.8 տեսակարար կշիռը՝ սեփականկապիտալի վա 52,096-ի փոխարեն: շարժունակության 4. Սեփական կապիտալի տ

հավաքող

,

'

տարում

որը

ցույց

մասն է է տալիս, թե դրա որ

ժ։ գործակիցը իի

ՀԱՐ

ման ֆինա սավոր գործունեության սավարող սուբյեկտի ընթացիկ ակտիվների(շրջանահամար կամ այլ կերպ ներդրվումընթացիկ Այս ցուռու միջոցների)համար, իսկ որ մասը է հետնյալ բանաձնով արտահայտվում

կապիտալացվում:

ցանիշն

ԵԱՒՐՑԱ-

Գա

ՈԸԱ

--»-լկ՝

ՍԸԱ

:

(134)

կախվածէ տվյալ տնտեսաԴրա մեծությանփոփոխությունը վարող սուբյեկտիճյուղայինպատկանելիությունից: գործակիցը ներդրու մների կառուցվածքի 5. Երկարաժամկետ (Գաս),որը

որ ընթացիկակտիվների

ե ցույց է տալիս, Թ ոչ

մասն է

ի հաշիվ ոչ ընթացիկ վերաֆինանսավորվում պարտավոր բանաձնով է հետնյալ

ների: Այս ցուցանիշնարտահայտվում Օկ

ՈԸՊ

"ՈՇԱ

(39)

համագործակցիմեծությունը,դրան տնտեսավարող սուբէլ անհրաժեշտէ, որպեսզի պատասխան

Որքան բարձր լինի

այս

է5

յեկտն իր տրամադրության տակ եղած հիմնական միջոցներն ու այլ տեսակի ներդրումներն օգտագործի խիստ նպատակային: Դրա համար էլ երբեմն հնարավոր չէ պարզել, թե ոչ ընթացիկ պարտավորությունները, որպես ակտիվների կազմավորմանաղբյուր, արդյոք լիարժեք են օգտագործվում տնտեսավարող սուբբազայի ընդլայնմանգծով ֆինանսաորման համար: Իրականում երկարաժամկետ ներդրումներըկարող են նույնիսկ նպատակայինչօգտագործվել, ն տնտեսավարող սուբյեկտը կանգնի սնանկացմանուղու վրա: 6. Երկարաժամկետ ներգրավվող Շ պարտավորությունների է տնտեսավարող սուբյեկտի որը գործակիցը (Գեա), բնութագրում կողմից ներգրավվող ոչ ընթացիկպարտավորությունների(երկարաժամկետ վարկերի ն փոխառությունների) բաժինը` ընթացիկ Այս ցուցանիշն արտահայտակտիվների լրացման վում է հետնյալ տեսքով

տնտեսավարող սուբյեկտիՖի-

գորժակիցը (Գավ), որը տալիս է գնահատմանավելի նանսական կայունության է հետնյալ րը: Այս ցուցանիշնարտահայտվում

ԳափՅ Փս.

Գոա»

-ՍԱրող՝

(1.3.8)

:

վկայումէ տնտեսավարող էլ ավելի բարելավում, սեփականկապիտալնավեայսինքն` հավասար պայմաններում նվազում: լանումէ, իսկ փոխառու կապիտալը՝ ավելի հստակ պատկեէ ությունն ցուցանիշների նշված որում կարտացոլվեն րացնելուհամար կազմենք աղյուսակ(1.3.1), գնահատկայունության տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական ցուցանիշներըերկու տարվա ն հաշվարկային ման ելակետային ենք Աղյուսակի ելակետայինտվյալները վերցրել

Քաւնութան Գարանմական գիտի մեծության աճը

Վերը

նպատակով:

կտրվածքով: 3-ին ն 2-րդ հավելվածներից: Աղյուսակիտվյալներիցպարզվումէ,

(1.36)

:

տեսքով

ՍԿ

րանյոթատեխնիկական

պատկեիրական

որ

Բոր համապա -

տեսակարար կշիռը համապա ն 51,896: Այսինքն`երկու տարում էլ "այդգործակիցըցածր է եղել 60-ին, վի իր ֆինանսական կայունու տվյալ սուբյեկտը

ԻԻ ազմե րանաբար զո: ան: ոչընռացիկ ական կայունո սավարող ոայեկտի կապիտալի ն. պար. Կեփական ընթացիկ տավորություններիհանրագումարում: Այս ցուցանիշի մեծության սեփական պետք Մ իաժամանակ թյան կարգավորման հազ. միտումը կարող տնտեսավարող սուբյեկտին էլ ավելի (88552 հետնանքով ՆԻ ար: արտաքին մեջ դնել ներդրողներից: կախվածության շարժունակուփական կապիտալի նո ատու տարում Փոխաշու կապիտալի կառուցվածքի գործակիցը (Գ), միավորով (0,808 0,655) կամ ուց ներով Հրաաանակ Ատ

է տալիս երկարա-

Ժ

-

՝

աճման

ական

|

հա

է

7.

որը

բնութագրում է ոչ ընթացիկ պարտավորություններիբաժնի չափը Այս ցուցանիշն արփոխառու կապիտալի (ՓԿ) տահայտվում Է հետնյալ տեսքով

հանրագումարում:

գ. ԿՀ '

ՈՊ. ՓԿ

Նշված գործակիցը կարող է անընդհատտատանվել`կախված տնտեսավարող սուբյեկտի կրեդիտորականպարտքերի գումարի չափից, արտադրական ընթացիկգործունեությանվարկավորման կարգից նայլ գործոններից: 8. Սեւփական ն փոխառու կապիտալների հարաբերակցության

դր

ն

՛

կապիտալի

ծակիցն աճել է

ման

0,151

-

էեղել: Իսկ ինչպիսի՞ն 23Ղաեովնե ո.տարում էլարդյունավետ սեփական փոխառուկապիտալնեուբյեկտի է Իւ ավարող տարում այն ավեն

պարզվումէ՝ նախորդ րի հարաբերակցությունը. քան հաշվետու տա՛ լի բարձր է եղել ն կազմել է 1,083 միավոր, նախորդ տարում րում` 1,073: Այստեղիցն̀ույնպես հետնություն. ավելի կայուն տնտեսավարող տվյալ սուբյեկտը ֆինանսապես վիճակումէ եղել, քան հաշվետու տարում: ներառվածֆինանսական Անհրաժեշտ է նշել, որ աղյուսակում

գնահատման ցուցանիշների կայունությանհարաբերական որ դրանցից քանի չափանիշներ, մար չեն գործում միասնական գործոններից մեծությունը կախված է մի շարք յուրաքանչյուրի հա-

Ադյուսակ 1.3.1

Ֆինանսականկայունությանգնահատմանցուցանիշները ն դրանցհաշվարկմանմեթոդիկան

վար-

ելիություն, պատկան (տնտեսավարողսուբյեկտի ճյուղային աղբյուրնեկավորմանսկզբունքներ, ակտիվներիկազմավորման միջոցների) (շրջանառու րի կառուցվածք,ընթացիկակտիվների ն այլնի

շրջանառելիություն

(հազ. ղրամյվ 2Շեղումը (.-) Պայմ.|Գումարը

է

Ելակետային

ՍԿ

|

2.փոխառու կապիտալ (ոչ ընթացիկ ե ՓԿ | ընթացիկպարտավորություններ) Յհաշվեկշռի հանրագումար (ընդհա չ ույ| նուրկապիտալ)

4. ոչընթացիկակտիվներ 5.ոչ ընթացիկ (երկարաժամկետ)

ՈՐՍ պար

|"

տավորությւններ

|

177778

|

164183

341961 106400.

|

|

45129

կենտրոնաց)

կշիռը (տ.2:: տ.3) ծության 8.ֆինանսական կ աի արանը ոթն

Գոր

զոր:

գավ

9.սեփականընթացիկ(շրջանառու) ակ-

ւդիվներ (տ.1

չ

տ.5

-

ւ

.4լ հազ.դրամ"

10.սեւիականկապիտալի շարժունակու

գործակիցը (տ.9 տ.1) :

Ի

իծորղը211

Հարա

1Ն924

ՍԸս

116507

Գ Կկշ.

Աո»

երկարաժամկետներդրումների կաի

թոՑՆոՑ

-Վ--

ա

ունեոոոյակից արտազորու կտտ) իր)(տ.4 0. ւ

Գ Նավ

ԳոժցԱ

թի

|

13.փոխառու կապիտալի կառուցված

Բիգա Նոա ա. սեփակա

ու

գլ

Վ-Վ--

|

43.7

237072

|

72889

|

|149537|

491498 135446

|

|

29046

40920

|-0,002 |

0,518

0,482

30.4

90,7

0,4

|

0008|

|

205059

|

88552

վ

ԳՅ

|

|

-0,4

0,002

|

02ո1

76.0

|

Թ"

|

0,054

|

|

|

"

:

:

երբ

նոր պայմաններում, հարաբերությունների Շուկայական են

մե

միջին արդեն ձնավորվել ն ձնավորվում փոքր է հաշվարկել դրանց անհրաժեշտ վարող սուբյեկտներ, արդյունավետու» նեությունըկարգավորողսեփականկապիտալի որոնցհիմցուցանիշները, թյունըբնութագրող եկամտաբերության քում ընկած են տնտեսավարող ն տալ կազմող հասարակ արտոնյա կողմից թողարկվողարժեընկերության բաժնետիրական որնէ արտոնում է լինել այդ ընկերության թուղթ է, որը որոն, որպես կանոն, տալիս է եկամտի մասի բաժնետերը Եթե մասնաբաժինստանալու իրավունք: ու

Աու

աերոԻ Բաժնե-

ո

տիր

ներդրողին սեփականատերը

ւ

շակի իսը է բաժնետո չէ եկամտիչափով,կարող վաճառել վարարված բաժնեՈրպ գներով: ներով: Որպեսզի -

.

եռկրորդական շ շուկայում` շուկայական րկրորդական անհրաժեշտ տոմսերը լինեն եկամտիստ ացմանհուսալի տնտեսավա ապահովող է դրանք ներդնել արդյունավետություն `

աղբյուր,

կ

րկր

է ինչպես սուբյեկտում:Նման խնդիրմշտապեսծագում ի են ազդեցությու իրենց առջն, որոնք ընդլայնում րությունների այնպեսէլ ներդրման, հաշիվ մեծ չափերիհասնող կապիտալների մի են իրենց առջն, որոնք ծախսում մանը ներդրողների գնմանհամար: արժեթղթերի ջոցներնաննշանքանակությամբ սեկարելի է գնահատել Բաժնետոմսերի եկամտաբերությունը

րող

խնայած

:

կատա-

վերլուծություն փականկապիտալիարդյունավետությանէ ցուբազմաթիվ իրականացվում րելով: Այդպիսի զնահատումն ցանիշներով,որոնցից ամենակարնորը

ցուշահութաբերո ցուցանիշներից `

ւ.1:: տ.2):

|-0,010 |

-0,9

է: Ադ վերլուծությունն

ցանիշների

Սու ՆՏ

(4.2.1) բանաձեը:

ՀՕԲՃո6Ծ

ւ

ասը ՀՆ

/.Խ/.,

սթծճոթյաոր ց. Ի.,

|

Է

0,235

կապիտալ-

ների հարաբերակցության գործակիցը| Գատի|1,083 'Տես

76648

86049

կապիտալի ման 0,820 Գվ) զործակիցը կամ տեսակարար ՆԱԿԱ կշիռը (տ.1: տ.3) 7ափիոխառուկապիտալի կենտրոնաց-| ման զործակիցը կամ տեսակարար|Գրկվ| 0,480

11.

|

Հաշվարկային

ծսեփական

յան

254426

արդյունավետության կապիտալի Սեփական համակարգը 9 ուցանիշների :

՛

1.սեփական կապիտալ

յ.

1.4.

նշա-| նախորդ| հաշվետու| բացար- | հարանակ.| տարվա| տարվա| ձակ, | բերասկզբին | սկզբին |հազ.դը.| կան, «6 5(ս4-ԱՅ)|6(Ա5:ԱՅ)

Ցուցանիշների անվանումը

ՀՀՀ»

Ոքոօեոօտ 8.1. 1997,

Շ.

ՃՈՅՃՈ

117-119.

Փու

ՀՕ8ՕՐ

Օ

ՇՕՇՂՕՑՂՈՎՆ

1.

բաժնետոմսիշահույթի նորման. ցույց է տալիս բաժնետի րական ընկերությանզուտ շահույթի (հարկումիցհետո) ն տարվա ընթացքում շրջանառությունումգտնվող հասարակ միջին թվաքանակի հարաբերությունը.

Բաժնետոփ շահույթի նորման

Զուտ

.

բաժնետոմսերի

:

"Ր

(41

2.

(սեփական

կապիտալիշահութաբերություն). ցույց է տալիս զուտ շահույթի (հարկումիցհետո) ն սեփականկապիտալի հարաբերությունը, թե որքանով է բաժնետիրական ընկերությունումարդյունավետ տագործվում բաժնետերերի կողմիցներդրվողսեփական կապի-

օզ-

Բաժն

աան

շահույթի նորման

Զուտ շահույթ

ւ.(հարկումից Սեփականկապիտալ հետո).

դրու

կապիտալ

Աշ (4-2)

Ընդհանուր `

Սեփական (43 ապիտա

կապիտալ

Կիրառելով այս բանաձնը, վերլուծություն կատարող յուրայքանոք կարող է կողմնորոշվել, թե սեփականկապիտալի շահութաբերությունը (բաժնետիրական կապիտալի շահույթի նորման) ավելի շատ որ գործոնից է կախված, քանի որ դրանցից յուրաքանչյուրն ունի էական ազդեցություն: 3. Բաժնետոմսի ն առաջարկուրսըորոշվում է պահանջարկով է կով՝ տվյալ պահի շուկայական գնով: Վերջինս իր ազդեցությունն ունենում ն մեստացվող շահույթի շահաբաժինների(դիվիդենտ) ծության վրա: Այսինքն, որքան բաժնետոմսի շուկայական գինը բարձր լինի նրա անվանական արժեքից, այնքան բարձր կլինի նան ստացվող շահույթի ն շահաբաժնիչափը: Բաժնետոմսի կուրսը հաշվարկելիս կարնոր է նան հաշվի առնել ներդրվող բաժնետոմսերի դիմաց վճարվող հաշվարկային միջին տոկոսադրույքի չափը (փոխատվական տոկոս): Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ բաժնետոմսի կուրսը ուղիղ համեմատականէ ստացվող շահաբաժնի չափին ն հակադարձհամեմատական՝վճարվող փոխատվական տոկոսին: Դա արահայտվում է հետնյալ բանաձնով՝ Շահաբաժին Բաժնետոմսի ո. (դիվիդենտ) » 10092: (1.4.4) Փոխատվական տոկոս չյուր

կուրսը .

Նշված ցուցանիշն ավելի լիարժեք է բնութագրում բաժնետիրական ընկերության սեփականկապիտալի արդյունավետությունը, որի մեծության վրա ազդում են մի շարք գործոններ: Այս ցուցանիշը գնահատվումէ հետնյալբանաձնի միջոցով`

ըանու հասու

մրարմուռից

Բարու Իր Իրացնան ավալ ասույթ)

Գորտ

Իրացման ծավալ

Այս ցուցանիշը մեկ հասարակբաժնետուսին ընկնող զուտ շահույթի չափն է: Եվ որքան բարձր է դա, նշանակումէ, հավասար պայմաններումնույնքան արդյունավետ են օգտագործվելբաժնետոմսերը: Այս ցուցանիշը շատ զգայուն է շուկայի մրցակցության նկատմամբ,այդ պատճառով էլ յուրաքանչյուր բաժնետիրական ընկերությանգործունեությունըգնահատելիս հետազոտվումեն նրա տնտեսականկապերըտարբեր ժամանակահատվածներում: Բաժնետոմսերի լրացուցիչ թողարկումը,առանց զուտ շահույթի որոշակի աճի, բերում է բաժնետոմսի շահույթի նորմայիիջեցման որը ձեռնտու չէ տվյալ բաժնետիրոջը: ՈՒստի,դրա պահպանման համար, դրանց լրացուցիչ թողարկման դեպքում, համապատասխան կապիտալըպետք է աշխատիայնպես, որպեսզի շահույթ բե-

րի: ԲաժնետիրականԿապիտալիշահույթի նորման

-

շահույթի նորման

շահու

միջին թվաքանակը

տալը.

կապիտալի

բաժնետոմսերի

(հարկումից ետո) րակ Հասա

Բաժնետիրական

4. Շահաբաժինների

վճարման ցուցանիշը. գույց է տալիս, թե շահույթի (հարկումից հետո) որ մասն է ուղղված շահաբաժինների վճարմանը: Դա արտահայտվում է հետնյալ բանաձնով՝ զուտ

|

Շահաբաժինների

Շահաբաժինների Զուտ

ումա

-

վճարմանցուցանիշ

(14.5)

:

շահութ (հարկումիցհետո)

`

երոտեւոկրութունների կախված համար Ր ե ցուցանիշը` վիճակից,ունի տարբեր զարգացող ընկերությունայս

իմաստ: Այսպես, նորաստեղծ

կամնիսկ Արան ֆինանսա յ

ներն ունեն շատ ցածր նու արժեք ապահովող ցուցանիշ: Իսկ ահա վիճակում գըտնվող (մինչ, 509: ձգտում են իրենց կողմը տերերին՝ բարձր կայուն շահաբաժինների վճարման Մեկ բաժնետոմսիշահաբաժինն ընդհանրապես որոշվում է շահամարուղղված դրամական միջոցների առությունում գտնվող բաժնետոմսերիընդհանու նաԱԱ կի հարաբերությամբ՝

բաժնետոմսերի եկամտաբերության մասին տեղեկատվություն կարելի է ստանալ մասնագետներիվերլուծական համապատասխան հետազոտություններից,որոնց արդյունքներըգրանցվում են ֆոնդային բորսաներում: Բաժնետոմսի եկամտաբերությանմասին ավելի հստակ պատկերացում կազմելու համար գծապատկերով (1.4. ցույց տանք դրա կախվածությունը շրջանառությունում գտնվող բաժնետոմսի շուկայական գնից: Ըստ գծապատկերի, բաժնետոմսի եկամտաբերությունը, դրանց շուկայական գնի բարձրացմանդեպքում (այն կարող է կապված լինել բաժնետոմսերի լրացուցիչ թողարկման կամ դրանց կուրսի բարձրացման հետ), պահպանելու համար պահանջվում է, որ զուտ շահույթի աճի տեմպերը լինեն շրջանառությանմեջ գտնվող բաժնետոմսեԱ Ա Ա Ա Ա ն Ի

ա էբարվոք զուտ. շահու ընկերությունները գրավել, աժնեւ առող) ե հաշվին:

նշրացինների վճարման Մեկ բաժնետոմսի

շահաբաժինը

:

աշվով ման) ն

ր

որն րման Շրջանառությունում046) `

բաժնետոմսերի քանակ

եկաժտաբերությունը.բաժնետոմսի տարական (բաժնետոմսի թ բաժնետոմսի ստացված

մեկ շահույթի շահույթի գնի հւս րաբերություննէ շուկայական գնի

զուտ

տահայտված տոկոսով`

ԲաժնետոմսիԲաժնետոմսի 10095 շահույթինորմա եկամտաբե- տ. Բաժնետոմսի րությունը ,

նորի

ար-.

բաժնեւոոմսիշուկայական Բաժնեւոուսիեկամւտաբերությունը՝ զուտ շահույթի հավասար աճիտեմպերիդեպքում

բ

գնի ն

:

Հ

շահույթիոոիրանը ւ ուխ զում շահու անփոփոխզուտ

գումարիդեպքում

Շրջանառությունում գտնվող (14.7)

-ի»-

Գծ.

14.1.

եկամտաբերությանկախվածությունը Բաժնետոմսի ուվայավան ԳՈՑ

Որքան բարձր է բաժնետոմսի եկամտաբերությունը, այնքան ավելի շահաբերէ ներդրումներ կատարողների համար,մյուս կողմից էլ, որքան ռիսկայինեն այդ ներդրումները, այնքան մեծ կլինի եկամտաբերությունը ներդրողներին գրավելու համար: Զարգացածշուկայական տնտեսությունվարող

երկրներում

Բ

բաժնետոմսիշուկայականգինը

շուկայականգին

բաժնետոմսի

Ա

մ

6. Կայուն աճի գործակիցը.ցույց տալիս բաժնետիրական ընէ կերության հնարավորությունները՝` հաջորդ տարում ավելացնելու իր ակտիվները ներքին ֆինանսավորմանհաշվին, այն պայմանով, որպեսզի պահպանվիինչպես սեփականկապիտալի ե պարտավորություններիհամամասնությունը,այնպես էլ, նույն չափով, նան շահաբաժիններիվճարմանբաժինը հաշվետու տարում: Այս

գործակիցը, որն ավելի ճիշտ կլինի անվանել ներքին ֆինանսավորման աղբյուրների հաշվին կայուն աճի տեմպի ապահովման գործակից,որոշվում է շահաբաժինների վճարումից հետո Հ շահույթի մի մասի ն ելակետային (սկզբնական) տալի հարաբերությամբ՝

Գլուխ 2

կառի. բաժնետիրական

շահույթ (հարկումիցհետո)Շահաբաժիններիվճարման գումար գործակիցը Բաժնետիրական կապիտալ (նախորդ տարվա) Զուտ

Կայուն աճի

`

:

(148) `

Արհրմիրաբաժինների նու շահու ցուցանիշ)

ավելի բե ացիությունն լու համար կաոա լի նորման թյան բաժնետիրական կազ2000թ. շա ույթի շահա աժիննե ջր Նեջ, կպարզվի, ընմել է 096,

հստակ պատկերացնեաօնատիրականընկերու-

իսկ

ցուցանիշը` 3046: Այս

որ ելով տեղադ տվյալները ն. Վն ւ: ոի հ րքին ֆինանսավորման, հաջոր կերությունը եան, ակտիվներն ընդամենը կունենա հնարավորություն Ե 7ո.-ով |0.1 1 -.03)-0.07 կամ7076): ա

լ

'

'

,

2.1.

Գործարար ակտիվությանէությունը

Տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսականդրության կայուե է դրանց կողմից ձեռնարկվող իրանությունը պայմանավորված կարգավորմանմակարդագործարար ակտիվության

Որոշակի ձնափոխումներից հետո նշված գործակիցը կարելի է արտահայտելհետնկյալտեսքով՝ (1-շահաաճի Կայուն (14.9) վճարման գործակիցը մա ր ի Բ

շը

գնահատումը Գործարարակտիվության

``

կանացվող ու ամենակով, որի էությունը բնորոշող որակական քանակական վ աճառքի հիմնականչափանիշներեն համարվում՝արտադրանքի ծավալնեշուկաները (ներառյալ արտահանման կազմակերպման պլացուցանիշների հիմնական րը), տնտեսական գործունեության ապահովումը, նի կատարմանաստիճանըե դրանց աճի տեմպերի տարրերի ընդհանուրկապիտալիե դրանումներառվող առանձին տնտեսաու մակարդակն արդյունավետության օգտագործման կայունությունը: աճի կան գործուՏնտեսավարող սուբյեկտներիֆինանսատնտեսական որոննեությունը կարող է բնութագրվելմի շարք ցուցանիշներով, են՝ ա պրանքների (աշցից ամենահիմնականներն արտադրանքի, իրացմանծավալը կամ դրանց ծառայությունների) խատանքների, անուղղակիհարկերի ե հաս(առանց իրացումիցզուտ հասույթը շահույտատագրվածվճարների), հաշվետու ժամանակաշրջանի Դրանց դինամիթը, ակտիվների կամ պասիվների մեծությունը: է հաճադրել յուրաքանանհրաժեշտ կան գնահատելու համար, երեք Այդ ցուցանիշների չյուրի աճի տեմպի փոփոխությունները: լավագույնտարբերակնարտահարաբերակցության' միջն

եղած

տեսքով` հայտվում է հետնյալ անհավասարության

(2.1 7)

» ՏԻԶ» Տըս» 10092, ՏՀԺԸ

որտեղ՝

հաշվետու ժամանակաշրջանումսովորական շահույթի, իրացումից գործունեությունից (ֆինանսատնտեսական) տեմպի փոփոխուաճի ե ընդհանուրկապիտալի զուտ հասույթի

ՏՀԿԸ, ՏԻՋՀ, ՏըԿ

-

թյուններնեն:

ՍՕԽՃՆԸՑ

8.8.

ԼԱռւքօո 8.8.

ԽՃ:

ԿԱրո՞Ե

ԾՃՈԳՒԼԸ. Ի/.,

1998,

Ը.

252.

Ներկայացվածհարաբերակցությունում յուրաքանչյուր ցուցանիշ ունի իր իմաստը՝ 1-ինը նշանակումԷ, որ հաշվետու ժամանակաշրջանի շահույթն ավելի արագ տեմպերով Է աճել, քան արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների)իրացման ծավալը կամ զուտ հասույթիմեծությունը,որը վկայում է արտադրության ն իրացման ծախսերիհարաբերական նվազման մասին: 2-րդը բնորոշում է, որ իրացման ծավալը կամ զուտ հասույթի մեծությունն ավելի արագ է աճում, քան տնտեսավարող յեկտի ակտիվները (տնտեսականմիջոցները), այսինքն՝ բոլոր ռեսուրսներն օգտագործվումենարդյունավետ: Յ-րդը ցույց է տայիս, որ տնտեսավարողսուբյեկտի տնտեսական կարողությունը(պոտենցիալը) նախորդ ժամանակաշրջանի համեմատ ավելի արագ է աճում: Քննարկված հարաբերակցությունը համաշխարհային պրակ-

հասույթի ն ընդհանուր կապիտալի (ակտիվների) գծով կատարվել են ըստ հավելված 1-ի ն 2-ի տվալ-

Ներյարկները

յոթ)

տարում՝ նախորդի Հաշվետու

Սովորական ովորակա (իինանսատնտեսական) անսատնտեսական

գործունեությունից շահույթ Իրացումիցզուտ հասույթ

"ե համեմատությամբ,

(119667: 26790 » (794709: 517481

«

Հ

446,7) Հ

153.6)

»«

»

143,7)

տոտաավա ապահովել կատ

օրինաչափո

Գործարարակտիվությանգնահատման ցուցանիշների համակարգը

2.2.

Տնտեսավարող սուբյեկտի գործարար ակտիվությանգնահատցուցանիշները լինում են` Բացարծակն հարաբերական. Այս ցուցանիշներից ամենակարնորն ընդհանրացնողբացարձակցուցանիշը իրացումից զուտ հասույթի մեծությունն է, որի հիմքում ընկածէ արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառայյությունների) դիմաց ստացված դրամական միջոցները (առանց անուղղակի հարկերի ն հաստատագրված այլ վճարների): Գործարար ակտիվության գնահատման հարաբերական ցուցանիշներն են՝ 1. աշխատանքի արտադրողականությունը(Ա). իրենից ներկայացնում է իրացումից զուտ հասույթի (ԻԶՀ) ն աշխատողնեման

րի միջին ցուցակային թվաքանակի

(Ա.)

հարաբերությունը: Այն

է տալիս մեկ աշխատողի հաշվով ստացված զուտ հասույթի է հետնյալ բանաձնով՝ ար յտվ գումարի չափընն արտահայտվում ցույց

Աա

նանսատնտեսական) գործունեությունիցշահույթի, իրացումից

զուտ

341961

Հաշվարկային տվյալներից պարզվում է, որ սուբյեկտը հաշվետու ժամանակաշրջանում, բազիսայինի է աճի տեմպ՝ համամամբ, երեք ցուցանիշներիգծով պատասխանաբար3468,7, 53,6, ն 43,7Չ6-ով, ն իր թյամբ համապատասխամումէ 2.1.1 անհավասարությանը:

ուր»

տիկայում ստացել է «Տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսության ոսկյա կանոն» անվանումը: Սակայն եթե տնտեսավարողսուբյեկտի գործունեությանհամար պահանջվում են զգալի չափով կապիտալ ներդրումներ,որոնք կարող են հետ գնվել ն բերել տնտեսությանը շահույթ ավելի երկարատն ժամանակում, ապա այդ դեպքում հավանականշեղում է նկատվումայդ «ոսկյա կանոնից»: Նման շեղումների ծագման պատճառներիցեն` գործող տնտեսավարող սուբյեկտների վերակառուցմանն նորացման, արտադրանքի արտադրության, դրանց վերամշակմանու պահպանման ոլորտում նոր տեխնոլոգիաներիգծով կապիտալի ներդրումը: Այսպես, ուսումնասիրվող տնտեսավարողսուբյեկտի համար հաշվետու ժամանակաշրջանում,նախորդի հետ համեմատած, ստացվել են հետնյալ հարաբերակցությունները սովորական (ֆի-

(491498։

Ընդհանուր կապիտալ

ԻԶՀ

Հ-Ա-:

22: .2-

,

որցուցանիշի մեծությունը կախված է ազդող մ միշարք գոր այդ թվում արտադրանքի,ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացման գները, ան հազեց ածուտեխնիկակ արտադրության եխն

Այս

ծոններից, Աա

որ աան հաաենկ

|

Հիմնական միջոցների հատույցը (ֆոնդահատույց). ցույց է միջին հաշվով տալիս տնտեսավարող սուբյեկտում ներդրված 2.

մեկ միավոր հիմնական միջոցին բաժին ընկնող արտադրանքի, ապրանքների:(աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից հասույթիչափը: Համաշխարհայինպրակտիկայում հիմնականմիջոցների հատույցը (ՀՄ), ստացել է ներդրված հիմնական կապիտալի շրջանառելիությանանվանումը", որն արտահայտվում է հետնյալ բանաձնի տեսքով`

(ՀՄ).-հ

ԻԶՀ

(2.22)

ՀՄ'

ա

որտեղ`

Դեբիտորականպարտքերի (առնտրականդեբիտորական ընթացիկդեբիտոպարտքեր,տրված ընթացիկկանխավճարներ, հետաձգված ակտիվներ րական պարտք բյուջեի գծով, ընթացիկ պտույտներով ն օրերով. հարկերիգծով) շրջանաշելիությունը՝ պտույտա) դեբիտորականպարտքերիշրջանառելիությունը (ԻԶՀ) է ներով (ԴՊ),ս. ներկայացնում իրացումիցզուտ հասույթի ն դեբիտորական պարտքերիմիջին մեծության(ԴՊ) հարաբերակցությունը:Այն արտահայտվումէ հետնյալ բանաձնով 3.

(ԴՊ),պ.ԻԶՀ. ԴՊ

ԻԶՀ-ն

արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից զուտ հասույթի չափն է, ՀՄ -ն հիմնականմիջոցների միջին մեծությունն է: Ըստ տնտեսագիտական մեկնաբանության, հիմնական միջոցների հատույցի կամ նրա պտույտների թվաքանակի ավելացումը վկայում է տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսական կարողության օգտագործմանարդյունավետությանմեծացման մասին: Վիճակագրությանընդհանուր տեսությունից հայտնի է, որ եթե ուսումնասիրվող ցուցանիշները (ակտիվների, այդ թվում` հիմնական միջոցների, դեբիտորական պարտքերի, պաշարների,՝ դրամական միջոցների ն այլն) տրված են որնիցե ժամանակաշրջանի սկզբի կամ վերջի դրությամբ, ապա դրանց միջին մեծությունը հաշվարկվում է միջինժամանակագրականի շվարկվ կագրականի բ բանաձնով՝վ իջի Վ«-

ՀՈՆ

որտեղ՝

ՐՊ

«.ՀՊ

ԹՐ

«

ո

ո

(2-23)

շի

7-ըուսումնասիրվող ցուցանիշների միջին մեծությունն է

են ցուցանիշների մնացորդայինարժեքներն ո-ը ժամանակաշրջաններիթվաքանակն է (եթե մնացորդային արժեքները տրված են ըստ եռամսյակների,ապա ոՀՏ, իսկ եթե Բ ըստ ամիսների՝ո»13): Եթե ների մնացորդային արժեքները տրված են տարվա ն վերջի դրությամբ, ապա այդ ցուցանիշի միջին մեծություսկզբի նը () հավասար է այդ արժեքների կիսագումարին:

ՍեՔ..ՀՐռ

"Ս:

Ոլ,

Բ-ը ո

,

՛

ՍՕրճր6թ

8.8.,

լ1որքօռը8.Ք.4ՃՊՒ

ՎԵԼԻ

ՇՅՊՅՒԸ,

Ը.

256,

(2.2.4)

Լ

Այս ցուցանիշը բնութագրումէ տնտեսավարող սուբյեկտի միպարտքին բաժին ընկջին հաշվով մեկ միավոր դեբիտորական պարտնող իրացումից զուտ հասույթի չափը կամ դեբիտորական քերի պտույտներիթիվը. որքան բարձր լինի պտույտներիթիվը, այնքան արդյունավետկլինի դրա օգտագործումը: օրերով բ) Դեբիտորական պարտքերի շրջանառելիությունը է. (ԴՊ),».. նախորդ ցուցանիշի (ԴՊ), հակադարձմեծությունն Է

(ԴՊ).2":

(2.2.5)

(30,90,180,270,360)օր (ԴՊ), պ

մեկ Այս ցուցանիշը բնորոշում է դեբիտորականպարտքերի պտույտի տնողությունը օրերով. որքան փոքր լինի այն, կնշանաէ միկի իրացումիցզուտ հասույթի մեկ միավորինբաժին ընկնում ջին հաշվով ավելի քիչ դեբիտորականպարտքի պարտքիյուրաքանչյուր ինքն՝ դեբիտորական շրջանառությունում,

ար մնացորդ,

միավոր, գտ( րիխ

տնտեսավարող ե ԴԵՈ ծ (դեբիտորի) սուբյեկտի լի

Նա ընթացիկ (2Րջանառու) ակտիվների (արտա-

շատ հասույթ 4. նյութական

:

մ նս դրական պաշարների)շրջանառելիությունը հաշվարկվու ԿԱ

Է

(Պ,.). պտույտներով ների շրջանառելիությունը ներկայացնում արտադրանքի

իրե(ԻԱԻ) ինքնարժեքի է իրացվող նից որն ու պաշարների միջին մեծության (Պ) հարաբերակցությունը, արտահայտվումէ հետնյալ տեսքով՝ |

Պ

չպ.

ԻՍԻ Պ :

(2.2.6)

Այս ցուցանիշը ցույց է տալիս միջին հաշվով մեկ միավոր պաը Բւովող րտ արմ Աու

ն կեն: թյուն յանինե ընկած: րանքներ) բաժին իրացվող ա

..

իրացվող:ինքն

անավա

արտադրանքի,

րժեպ -

ընկած արտադրանքի ինքնարժեքի չափը կամ պաշարների պտույտների թիվը: Եթե այս ցուցանիշն ունի նվազման միտում, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտի մոտ առաջանում են արտադրական ավելորդ պաշարների կուտակումներ, որոնք չեն մասնակցում արտադրության գործընթացին ն արհեստականորենմեծացնում են ինքնարժեքի գումարի բ

չափը:

բ) Պաշարների շրջանառելիությունը օրերով (Պ,շ) նախորդ ցուցանիշի (Պչսպ)հակադարձ մեծությունն է ե արտահայտվում է հետնյալ բանաձնով՝ Պ ՛"

(30,90,180,270,360)օր

»

Պ,չպ

(22.7)

Այս ցուցանիշը բնութագրում է իրացվող արտադրանքի ինքնարժեքին բաժին ընկնող պաշարների մնացորդայինգումարի չափը ուսումնասիրվող որնիցե ժամանակաշրջանի վերջում կամ այլ կերպ՝ ցույց է տալիս պաշարների շրջանառելիությանտնողությունը օրերով: Որքան փոքր է այդ տնողությունը, կնշանակի այդ պաշարները լիովին մասնակցում են արտադրության գործընթացինն նպաստում նոր արտադրանքի ստացմանը: 5. Կրեդիտորականպարտքերի (ընթացիկսպյարտավորությունների) շրջանառելիությունը (ԿՊ),... իրենից ներկայացնում է կրեդիտորականպարտքերի միջին մեծության(ԿՊ) ն իրացվող արտադրանքի ինքնարժեքի (ԻԱԻ) հարաբերակցությունը.

օրերով

ե»

(ԿՊ),.

-

Փֆ

պարտքերի միջին չափը տվյալ ժամանակահատվածում կամ կրեդիտորական պարտքերի մեկ պտույտի տնողությունը:Որքան փոքր լինի այդ տնողությունը, կնշանակի տվյալ տնտեսավարող

փոխառո կախվածությունը: մեձ ՀէԿարճաժամկետ վարկերից թյուններից,հարկային տեսակի վճարումներից: Գորժառնական տեողությունը փուլի (ցիկլի) դրական պաշարների դեբիտորական պարտքերի շրջանառեուբյեկւռն

հ

ծ

սն

ընթա

ակտիվնե

ն

|

,

6.

ն այլ

,

(ԳՓ),..արտա-

նե

հանրագումարն րրէ լրութ) իության (օրերով) ցուցանիշներ ր ցուցանիշների

(ԳՓ) ո Հ(ԴՊ),..

Գ

:

Պո:

(.2.9)

Այստեղից՝ որքան փոքր լինի գործառնական փուլի ժամանակահատվածը, կնշանակի դեբիտորական պարտքերի ն արտադրական պաշարների յուրաքանչյուր համատեղ պտույտ ֆինանսատնտեսական ավելի շատ արդյունք է բերել: 2. Ֆինանսական փուլի տնողությունը (ՖՓ)ս.. այս ցուցանիշը գործառնականփուլի տնողության ն կրեդիտորական պարտքերի շրջանառելիության(ԿՊ),. տարբերություննէ. (ՖՓ)տ

Հ

(ԳՓ)ս- (ԿՊ),օ:

(2.2.10)

Ցուցանիշի մեծությունը կախված է տնտեսավարող սուբյեկտի կրեդիտորական պարտքերի մարման տնողության երկարատնությունից, այսինքն` կուտակվել են կրեդիտորական անհուսալի մասը ժամանակին չի մարվել: պարտքեր, որոնց հիմնական 8. Սեփականկապիտալիշրջանառելիությունը(այտույտներով) (ՍԿ),ս. այս ցուցանիշնիրացումիցզուտ հասույթի (ԻԶՀ) ն սեփական կապիտալիմիջին մեծության(ՍԿ) հարաբերակցություննէ.

(ՍԿ),

Ցուցանիշը բնորոշում (2.2.8) լլր.00:90:180,270:360)օր: կապիտալի

Ինչպես դեբիտորական պարտքերի շրջանառելիության (օրերով) դեպքում էր, այս ցուցանիշը նս բնորոշում է իրացվող արտադրանքի ինքնարժեքին բաժին ընկնող կրեդիտորական

ե

-

ԻԶՀ

ԾԵ:

(2.2.11)

է տնտեսավարող սուբյեկտի սեփական

միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող իրացումից զուտ հասույթի գումարի չափը. որքան բարձր լինի այդ մեծությունը,կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտը ցուցաբերել է գործարար արդյունավետ ակտիվությունն գտնվում է ֆինանսա31

պես կայուն վիճակում: 9. Ընդհանու Ո կապիտալի(ակտիվն վների) Ռ րով) (ԸԿ),ս.. ա յսս ցուցանիշն իրացումից (պրոույոնե, Պամութի (ԻԶՀ) ն ը կապիտալիմիջին մեծ ության (ԸԿ) հ արաէ, որը ցու ակտիվներիմիջին աշվո վ մ եկ միավորինքաժին իրա ող րացումից զուտ հասույթի

շրջանառել

աոյունք զուր

կ ընդհանուր բերակցությունն ընկնը Սամն պ.-

(ԸԿ), պ

«ԵՏ: ԻԶ

(2.2.12)

(տե՞ ծակիցը բանաձն երը): Վերոնշյալ նե շների ցուցանի էությունն ավելիհ ստակ պատկերաց-

գոր-

ն2.3.1

նելու համար կազմենք աղյուսակ (2.2.1), ո որում կարտացոլվեն Ղ սուբյեկտի գործարա ակտիվությանգնահատման ցո ոն ն դրանց րկման մեթոդիկան:Ա ղյուսակի տային տվյալները վե րցրել ենք 1-իննեշ2-րդ հավելված1),

մ հաշվա

ակտը" րից:

ներից:

Աղյուսակիտվյալների րից պարզվում

կանոթ աու, ատանքի ուանը ավեհաշվետու արա դասով կաշե

դրողակա

արտա-

ն

ապերն 8ժեհագ հիմնական տորական ատա աաագծով: Վերտապանա այսինքն` պտուլտով, քերի րհազ. ա ան միջին հաշվով Բերել Է28 դրամ իրամի Կո յը Հո ասույթ:Դրան հակառակ, նյութական րի (արտադրա ակտիվնե պաշարների) լիություն բոցին նվազելէ Կ է, չնայած հաշվետու պտույտով ժամանակա շրջանում որա

է

,596-ով: Ավելա:

նան

միջո

յտ)

պարտ-

մե

,

ն

3,8

:

Պատճառն այն յն

շրջանառե

որ

յ

ը

իրացումիցզուտ նախորդ տարվա համեմատ ությամբ աճե լ է, այնուհանդերձ, նյութականընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների (արտա դրական նկե մնապաշա րների) ցորդը մոտ 3 ան գամ ավելի արագ է աճել, քան նախորդտ արում հ ասույթը

նշա-

Ցուցանիշների անվանումը

`

կոր կարողանա, ւ ռո սուբյեկտը ոտն

տնտեսավարո

ալմ. Գում

յ լավ

բն Ցուցանիշը մ իաժամանակբնութագրում րու է ընդհանու ր ակտիվայն է)զը. որքան յն բարձր լինի, կնշանակի տնտեսավատն րող սուբյեկտը գտնվում է տնտեսապեսկայուն վիճ Որպեսզի տնտե ողմնորոշվել, արդյունավետ դյոք իրականացնում իր գործունեությունը թե ոչ, անհրա ժեշտ է հաշվարկել սական կայուն աճի

1.4.9

Հվարկոան ԱՐԸ

ոտ

նե րի հատո

ս

Աղյուսակ2.2.3 Գործարար ակտիվության գնահատման ցուցանիշները ն մեթոդիկան դրանց հա

Շլակետային՝ ԻՃՀ-|

է աակ

Լ:

ճակ. |

րատ կաին թիվ --:ն. Է աշխատողների ւտ

հայ

տարի

րրճնական՝ ծիշոցնե ցների միջին ճ եծու- 2Մ թյունը պարտքերի րի միջիվ

4.դեբիտորական

գեծությունը ակտիվների Մեթ, միջին ՎՇՇԺ ինքնարժեք Անան

6.իրացվող ար

պարտքերի

մեծությունը.

8սեփական

կապիտալի լի

թյունը Ց հաշվեկշոք՝

85145

|

ԻՍԻ

միջին

դ

ձ ճիջին մեծուվ

հանրագումարի

միջին մեծու նուրկապիտալի)

յսԿ

Ը

Ան դհավ

|

480486

|

205555 33 9055

բս

արան Պոաղանուվ կոո ԱԶ հատույցըի միջոցների Ա

տ.1:տ3) ան գեբիտորական պարտքերի շրջանա

քեխոթունը` Հաաթաաւա»

|

117028

|

112675

|

|

:

Ա

13.նյութական

ըն

| 162342.

|

216102

|

10547

|

5.1

|

416730

|

97675

|

30.6

լյ

6.19

2.12

:

խա (տե: «| արետույտներով (ո:

օրերով տ)36014.կրեդիւոորական պարտ

քերի ԴՑՅՐՆ շրջա

օրե.

(ԳՓյո| օրե Ա2բ 13բ), րերով տնո 16-ֆինանս: անսական փուլի ղությունը .ջ Փ)յո| տ.15 տ.14) օրերով կա. Է նեփական`` ը ՍԿ), բով լտ.1 տ.8) 1) ւր կապիտալի շիջանառե18.ընդհանո

:

«Պեշ|

րար ոո ողությունը

նառելիությունը ՍԱ

ե

Պե».

-

շբջանառե արու ությունը աներով (ԸԿ), ութունը պտույտներով (տ.1::

ԲՅ-ի»:

Յ

ա

տ.9)

|

|

|

ԱՏ -Յ.ծ. :

ա:

34041 Իր |5.

2.5

|

|

18,8

.

,

33.8

29475

պ

Հ2611:7356

178212 642828.

վ

,

|

արան| Դ

|

.23987

բոլ

55,6 7.0

12.

ՐԱՄ»

|

|շ77225

Աս

|

ւ

135039

108582

Հաշվարկա բ

794795

րոնը

տարիՅԱ կուկր ռ.

51748:

110727

հարա-

ո-|

ւ

.-

Հ

15: Անն Հոու բ

'

15,4

է եղել. դա էլ նպաստել է նախորդտարվա համեմատությամբհաշվետու տարվա գործառնականփուլի տնողության7 օրով մեծաց-

մանը:

Միաժամանակ, չնայած կրեդիտորական պարտքերի շրջաՍառելիությունը նախորդ տարվա համեմատությամբնվազել Է 3 օրով, այն ազդեցություն է ունեցել ֆինանսական փուլի տնողու-. թյան վրա, որն ավելացել է 10 օրով կամ 15,496-ով: Պարզվում է նան, որ հաշվետու տարում սեփականկապիտալի շրջանառելիությունընախորդ տարվա համեմատությամբ ավելացել է 1,2 պտույտով կամ 4846--ով,որը դրականերնույթ է: Ավելացել է նան ընդհանուր կապիտալի (ակտիվների) շրջանառելիությունը0,3 պտույտով, այսինքն` դրանց հատույցն ավելացել է 0,3 միավորով: 2.3.

Տնտեսական կայուն աճի վերլուծությունը

Համաշխարհայինփորձը վկայում է, որ տնտեսավարող սուբյեկտների գործարար ակտիվությունը պայմանավորված է դրա տնտեսական աճով ն զարգացման աստիճանով: Հենց տնտեսական կայուն աճն է վկայում, որ տնտեսավարող սուբյեկտը կարող է չկանգնել լուծարման կամ սնանկացման եզրին: Միարժեքորեն ակնհայտ է նան, որ տնտեսությանանկայուն զարգացումը նրան բերում է հավանական սնանկացման: Դրա համար էլ տնտեսավարող սուբյեկտների ղեկավար անձնակազմըպետք է մտահոգ լինի մի կարեորագույն խնդրով, այն է` ապահովել տնտեսության զարգացման կայուն աճի տեմպեր: Իսկ ինչպե՞ս ն ինչպիսի՞ մեթոդներով կարելի է պահպանել տնտեսության զարգացման կայուն աճի տեմպերը: Հայտնի է, որ տնտեսական գործունեության ծավալների (արտադրանթիթողարկմանն իրացման)ավելացումը հիմնականումկախված է տնտեսական միջոցներիկամ այլ կերպ՝ ակտիվների աճից, որոնք միմյանց նկատմամբ գտնվում են ուղղագծայինկախվածությանմեջ: Դրան հասնելու համար պահանջվում են ֆինանսական լրացուցիչ ռեսուրսներ, որոնք կարող են ապահովվել ի հաշիվ ներքին ու արտաքին ֆինանսավորմանաղ-

բյուրների: Ներքին ֆինանսավորման աղբյուրներին են

ամենից առաջ վե-

րագրվում տնտեսավարող սուբյեկտի ենթակայությանտակ գըտնվող շահույթը (շահութահարկի վճարումից հետո), որն արտադրության զարգացման համար ուղղվում է կուտակման հիմնադրամի կազմավորմանը,ինչպես նան հաշվարկված(կուտակված) ամորտիզացիոն հիմնադրամները:Նշված ֆինանսավորման աղբյուրները լրացնում կամ ավելացնում են սեփական կապիտալի գումարի չափը: Արտաքին ֆինանսավորմանաղբյուրները դրսից ներգրավվող ֆինանսական ռեսուրսներն են, բանկային ու միջազգային կազմակերպություններիցստացվող վարկերը, փոխառություններըն այլն: Այստեղ անհրաժեշտ է նկատի ունենալ այն կարնոր հանգամանքը, որ արտաքին ֆինանսավորմանաղբյուրների ներգրավումը պետք է լինի սահմանափակ,քանի որ դրանք տրամադրվում են հիմնականում հետ վերադարձմանպայմանով, իսկ սեփական կապիտալի նկատմամբ փոխառու կապիտալի(ոչ ընթացիկ ն ընթացիկ պարտավորություններ) գումարի չափի ավելացումը կբերի տնտեսավարող սուբյեկտի սնանկացմանհավանականության մեծացման: Հետնաբար, առաջին հերթին անհրաժեշտ է, որպեսզի տնտեսավարող սուբյեկտը ապահովված լինի սեփական կապիտալի անհրաժեշտ չափով, այսինքն` սեփական ֆինանսական միջոցներով, որի մեծությունը կախված է մի շարք ազդող գործոններից, այդ թվում` ընթացիկարդյունավետությանցուցանիշներից (իրացվող արտադրանքի շահութաբերություն, սեփական միջոցների շրջանառելիություն ն այլն) ե ֆինանսական գործունեությունից (շահաբաժինների վճարման քաղաքականություն, ֆինանսական ռազմավարություն, կապիտալի կառուցվածքի ընտրություն ն այլն): Ելնելով սեփական կապիտալով ապահովվածության անհրաժեշտությունից ն շահաբաժիններիվճարման քաղաքականությունից, հաշվավերլուծական պրակտիկայում,որպես գործարար ակտիվության գնահատման ամենահիմնական ցուցանիշ, հաշվարկվում Է տնտեսական կայուն աճի գործակիցը (Գտսա): Այն արտահայտվում է հետնյալ տեսքով՝

Գոա

ՀՄՇ

ՀԾ,10056,

(2.3.1)

որտեղ՝

ԶՇ տնտեսավարող սուբյեկտի ենթակայության տակ մնացած զուտ շահույթն է, ՎՇ բաժնետերերինվճարվող շահաբաժիններնեն, ՍԿ սեփական կապիտալի միջին մեծությունն է: Տնտեսական կայուն աճի գործակիցըցույց է տալիս, թե միջին հաշվով ինչպիսի տեմպերով է ավելանում տնտեսավարող սուբյեկտի տնտեսական կարողությունը(պոտենցիալը): Տնտեսական կայուն աճի վրա ազդող գործոններիգնահատման համար, որոնք բնորոշում են ֆինանսատնտեսականգործունեությանարդյունավետությունը, սովորաբար օգտագործվումէ մաթեմատիկական հետնյալ արտահայտությունը (մոդելը)" -

-

-

Դ

Գոկա կամ

ԻԶՀ

ԶԵ

ԶԵ

ՆՇ

ՀԵՀ-Ը»

Գտկա Գեչ Հ

որտեղ՝

»«

ԻԶՀ ԸԿ

Թ

ԸԿ ՍԿ

«10096

Գաշ 2 ԳրվկոՀ Գֆլ «10096,

Օ2.3.2) (.3.3)

ներդրվող շահույթի (ՆՇ) տեսակարար կշիռն է զուտ շաԳս հույթի (հարկումից հետո) գումարում, Գաչ- իրացվող արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) շահութաբերություննէ ըստ զուտ շահույթի, Գրվո-- ընդհանուր կապիտալի(ակտիվների) հատույցի գործակիցն է, ֆինանսականկախվածությանգործակիցն է: Գ. Ներկայացված բանաձներում1-ին հարաբերակցությունը(Գե) բնութագրումէ տնտեսավարող սուբյեկտի շահաբաժինների քաղաքականությունը,այսինքն, թե զուտ շահույթից որքան գումար է հատկացվումարտադրությանզարգացմանհամար յուրաքանչյուր բաժնետոմսիհաշվով (շահաբաժնիվճարումիցհետո): 2-րդ հարաբերակցությունը (Գա) բնութագրում է իրացվող արտադրանքի շահութաբերությունըկամ իրացումից հասույթում շահույթի տեսակարարկշիռը, որտեղ (ԻԶՀ)-ն արտադրան-

--

զուտ

քի, ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների)իրացումից զուտ հասույթիգումարն է: 3-րդ հարաբերակցությունը(Գրվո) բնութագրում է ակտիվների կամ պասիվների միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող իրացումիցզուտ հասույթի գումարիչափը, որտեղ (ԸԿ.)-նհաշվապահական հաշվեկշռի նախորդ ն հաշվետու տարիների (ժամանակաշրջանների)ակտիվների(ընդհանուր կապիտալի)միջին մեծությունն է: 4-րդ ազդող գործոնը ֆինանսական կախվածության գործակիցն է (Գբ), որը բնութագրում է փոխառու ն սեփական կապիտալների միջն եղած հարաբերակցությունըն միաժամանակցույց է տալիս միջին հաշվով մեկ միավոր սեփական կապիտալին բաժին ընկնող ակտիվների (ընդհանուր կապիտալի)գումարի չափը: Այն համարվում է սեւրռականկապիտալի կենտրոնացման գործակցի հակադարձ մեծություն: չա Վերը նշված բանաձներում (2.3.2 կամ 2.3.3) ազդող գործոնները բաժանվում են երկու խմբի՝ 1. ֆինանսական (1-ին ն 4-րդ գործոնները), 2. արտադրական (2-րդ ն 3-րդ գործոնները): Վերն ասվածից հետնում է, որ տնտեսավարող սուբյեկտը նախ հնարավորությունունի օգտագործել տնտեսական որոշակի լծակներ՝ ազդելու տնտեսականկայուն աճի գործակցիվրա, այդ թվում՝ ի հաշիվ վճարվող շահաբաժինների գումարի չափի նճնվազեցման, ակտիվների հատույցի ն արտադրանքիշահութաբերության ավելացման, միաժամանակ` ուղիներ փնտրել ստանալու տարբեր տեսակի վարկեր ու փոխառություններ`հետագայում սնանկացումիցխուսափելու համար: Բերված գործոնային բանաձները կարելի է ավելի ծավալուն եթե դրանում ներառենք տնտեսավարող սուբյեկներկայացնել", տի ֆինանսական դրությունը բնութագրող այնպիսի կարնոր ցուցանիշներ, ինչպիսիք են` սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվներով ապահովվածությունը,ընթացիկ ակտիվների իրացվելիությունը, ընթացին(շրջանառու) ակտիվներիշրջանառելիությունը, սեւիական կապիտալին ընթացիկ(կարճաժամկետ) պարտա1

Լ

ՀՇԲՈո6Ց

Ի:

8.ք., Ոուքօտ 8.Է. -

ՇՅԴՅԼՇ,

ՀոՂ5

Շ.

իլ

ճքեճքԻցւ Ը.117.

254.

3.Ճ.,

օք տւՇուօ

Ի.11

Փտոճաօօտուք

ձոռոք3.

Ի/., 1997,

.

հարաբերական ցուցանիշների համակարգից, տնտեսական կայուն աճի գործակցի հաշվարկի համար կարող ենք օգտագործել գործոնային մոդել, որը կարտահայտվի հետն-

անքո ն 2)

(2)

Ց

ՆՇ

ԶԵ

ԻՋՀ

Գտկա ԶԵ" ԻՋ2 -

կամ Գվ տվա

(6

ՍԸԱ

Թ

ԸԱ

ՍԸԼ՝ Ըմ բ

ԹՓ Թ

ԸՊ ԸԿ

(2.34)

բն ՍԿ

բաժինն է (տեսակարարկշիռը): ընթացիկպարտավորությունների

Տնտեսական կայուն աճի գործակցի (Գտվա)գործոնային վերլուծությունը կատարվում է 1-ին ե 2-րդ հավելվածների ելակետային տվյալների հիման վրա (աղյուսակ 2.3.1): Աղյուսակի տվյալներից պարզվում է, որ տնտեսական կայուն աճի գործակիցը հաշվետու ժամանակաշրջանում ավելացել է 14,9696-ով: Դա, ի հաշիվ արտադրությանզարգացմաննուղղված շահույթի, տեղի է ունեցել հետնյալ գործոններիազդեցությանար-

դյունքում.

Գա» Գրչ»«

Գսրաչ»

Գրիշ Գ,Գրպր» Գ Գվ, ըաաճ « Գրիշ Գրա. բ»

կ,

(2.3.5 )

որտեղ՝

1-ին, 2-րդ ն 7-րդ ազդող գործոնների իմաստը նույնն է ինչ-որ նախորդբանաձների դեպքում էր: 3-րդ հարաբերանցությունը սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների շրջանառելիությանգործակիցնէ (Գսրաշ), որը բնութագրում է սեփական ընթացիկ ակտիվների միջին հաշվով մեկ

բաժինընկնող արտադրանքի, ապրանքների միավորին (աշխա-

տանքների, ծառայությունների)իրացումից զուտ հասույթի գումարի չափը, որտեղ (ՍԸԱ )-ը սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների միջին մեծությունն է: 4-րդ "արաբերակցությունըսեւմիականընթացիկ ակտիվներով ապահովվածությանգործակիցն է (Գսրաս), որը բնութագրում է ընթացիկ ակտիվների միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների գումարի չաԸԱ )-ն ընթացիկակտիվների միջին մեծությունն է: փը, որտեղ (ԸԱ 5-րդ հարաբերակցությունը ընթացիկ իրացվելիությանգործակիցն է (Գրի), որը ցույց է տալիս ընթացիկպարտավորությունների միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող ընթացիկ ակտիվների գումարի չափը, որտեղ (ԸՊ)-ն ընթացիկ (կարճաժամկետ) միջին մեծությունն է: պարտավորությունների 6-րդ հարաբերակցությունը(Գրպբ)ցույց է տալիս ակտիվների (ընդհանուր կապիտալի) միջին հաշվով մեկ միավորին բաժին ընկնող ընթացիկ պարտավորություններիգումարի չափը կամ այլ կերպ` այն տնտեսավարող սուբյեկտի ընդհանուր կապիտալում

արտադրությանզարգացմաննուղղված շահույթը հաշվետու Միաժամանակ տարում ավելի շատէ եղել, քան նախորդ տարում: տարում հաշվետու բաժինը իրացումից զուտ հասույթում նրա ն ավելի բարձր է եղել, նախորդ տարվա համեմատությամբ աճել է 0,075 միավորով, ն արդյունքում տնտեսական կայուն աճի գործակիցն ավելացել է 0,0071 միավորով կամ 0,7146-ով: 1.

ԷՃԳտված ԷՃԳսչ

Գա

"ճ

ճ

լյ

.

ԳրպբԹ» Գջվ ԹՓՏ0,075

«

1,938

»«

0,331

շ

Գսրատ(յ

Գսրաշ (0)

1.552

Հ

3,802»

0.0377

»

Գրի 0)»

"

0,665»

0,0071 (0,716):

(2.3.6) Իրացվող արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունների) շահութաբերությանմակարդակի0,071 միավորով բարձրացումը նպաստել է տնտեսական կայուն աճի գործակցի մեծացմանը 0,0835 միավորով կամ 8,35Չ5-ով: 2.

ճԳտկաչ ԷՃԳիչ

Գոշ

«

Գրպրյ

«

1,938

»

«

(Դ

Գվ

» Գերաջ

Հ

0,071

0,331 «1,552

Հ -

(դ »

Ճ

Գրի»

Օխրաս9"

»

3,802

»

0,665

».

0,0835 (8,3546): օօ):

(2.3.7)

ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների շրջանա1141 միավորով ավելացումը

կտոյաների թիվը) եիության Յ. Սեփական

Աղյուսակ 2.3.1 Տնտեսական կայուն աճի գործոնայինվերլուծություն դրամ| Գուծարը(հազ.

Շեղումը Լ) Նախորդ|Հաշվետու| բացար- | հարա-

Ցուցանիշներիանվանումը

տարի տարի

1.զոււո

Ելակետային

շահույթ հարկումից հետո

զարգացմաննուղղված 2.արտադրության

շահույթ

Յ.արտադրանքի, ապրանքների (աշխ-րի, ծազուտ ռայությունների) իրացուճից

հասույթ

ղրա մարին

հան

Տընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների ձիջիվ

մեծությունը

19484

86398

66911

40358

32715

519055

|

Ցոնթացիկ

(կարճաժամկետ) պարտավո- 105582 միջին մեծությունը րությունների .Հաշվարկային 9զուտ շահույթի կագմում արտաղրությունում ներդրված շահույթի բաժինը կամ| 0,392 տեսակարարկշիռը ,), տող2 տող՛

78409

շօ52շ2

|

216102

|

160183

|

135039

ՒՃԳտՈվՎաԾ ԷՃԳաըաշ »« Գր, «

Գֆվկօյ Հ1141

Գրպբ(յ

«1,938

շ«

0,331 «1,882

10.իրացվողարտադրանքի(աշխ-րի, ծառ-րի) 0,03/77| (Գա,),տոդ1 : տող3 շահութաբերությունը 11.սեւփականընթացիկ(շրջ-ռու) ակտիվների 3,802 շրջանաթելիությունը (Գսո.աչ),տող3 : տուլ7

343.4

97875

|

ցօ2

|

Սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվներով ապահովվածության աստիճանի 0,121 միավորով նվազեցումը հանգեցրել է տնտեսական կայուն աճի գործակցի պակասեցմանը 0,0302 միավորով կամ 3,0246-ով:

շք

'

10547

5,1

|

24672

18,1

|

29475

|

« ԷՃԳտկաՀ ԷՃճԳա րապ. «

19,1

0,1087

0,071

188,3

4,943

1,141

30,0

1,938

2,191

Գրաբթյ

«1,938

»

Գ,

Գոշ

յ»

Գջվ ց Հ-0121 0,331

«

16.տնւտեսական կայուն

|

|

աճի գործակիցը

» 40096 (Գտկա) ա) տողշ: տողծ

»

բ) տոգ1 : տողՑ 10056

»

Գր

1,552 «-0,0302

(յ

աշ

Գրբ.5»

0,1087» 4,943».

(3,029ե):

|

|

Ընթացիկ ակտիվների իրացվելիությանբարձրացումը0,253 միավորով նպաստել է տնտեսական կայուն աճի գործակցի աճմանը 0,0177 միավորով կամ 1,77Չ6-ով: 5.

`

ԷՃԳոկած ԷՃԳրի Գյ. «

«

Գրպք.

յ Գաշ.

յ

Գվ

լ

ՀՕ,253

Գոլը

Գորաշ.ՊՀ 0,467

«

«

|

0,253

|

39979

|

|

03/6

|

|

|

ի

13,1

-0,007

|

-2.

0,1087 «4,943»

-

հանրագումարում ընթացիկ ձհաշվեկշռի պարտավորություններիբաժինը կամ տեսա 0,331 արո

00383 (3,8322):

4.

ԼՆատա,

Ն ռամ.

»

(.3.8)

21224

0,075

0,544

(Գշ),տողձ: տողծ

0,467». 0,1087 20.665

428.0

0,467

12.Սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակմտիվներումապահովվածությանգործակիցը|0,665 (րաս), տող7 : տողծ

ԱՏ

Հ

2»

(.3.9)

:

(Գոի), տողտ: տողՑ

Գոը.աա. օյ Հ Գրի.Թյ»

Գոշ. յ»

-

|

| 416130 |

շ,257|

205555 6.սեփական կապիտալիմիջին մեծությունը 7.սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակ136111 չոիվների միջին մեծությունը

(Գ,

3`

ձակ, բերահազ. դր. | կան, 56 սշյ խաՅ-սշիծլամ՝

նպաստել է տնտեսական կայուն աճի գործակցի աճմանը 0,0383 միավորով կամ 3,830Չ6-ով:

(.3.10) Ընդհանուր ակտիվներում (կապիտալում) ընթացիկ (կարճաժամկետ) պարտավորություններիբաժնի նվազեցումը 0,007 միավորով բերել է տնտեսական կայուն աճի գործակցի պակասեկամ 0,3246-ով: ցում0,0032 միավորով 6.

ԳԳ

ԷԶԳրպբ ովաՀ

Գնշ (յ

Գաչ (յ

«

Գերաչ(դ

Գսրասլյ

«

Գրի 6)

Գֆվ օյ Հ-0,007

.

0544»

2,191

».

1,552

0,467

»

»

0,1087» 4,943

5-0,0082(0,326)1. օ«

--

վերլուծություններկարելի է կատարել նան զուտ շահույթի (մինչե հարկումը) հետ կապված` նախքան շահաբաժինների վճարումը, երբ զուտ շահույթի ամբողջականգումարը ծախսվումէ արտադրությանզարգացման նպատակով: Նման

(2.3.11)

Ֆինանսական կախվածությանգործակցի 0,376 միավորով մեծացումը բերել է տնտեսական կայուն աճի գործակցի փոփոխության0,0364 միավորով կամ 3,6496-ով: 7.

ԷՃԳտկա: ՃԳֆվ :

Գշ

"

Գաշ ր)

(յ

Գրի(դչ Գրպր(50,378

«0544

».2,191

».

Գսրաշր)

"

».

»

Գարաա զյ

»

0,1087

4,943»

0,324 »0,0364 (3,649.):

(2.3.12) Տնտեսական կայուն աճի գործակցի մեծությունը, բոլոր ծոնների գծով, ընդհանրացվածտեսքով կազմում է` 0,0071 Է

Ւ

0,0835

0,0364 -0,1496

Է

0,0383

--

0,0302

Է

0,0177

-

գոր-

0,0032

կամ 14,966:

Այստեղիցհետնում է, որ (2.3.5) բանաձնում ընդգրկված բոլոր գործոնների ազդեցությունը` 14,9656-ը, համընկնում է տնտեսական կայուն աճի գործակցին (տե՛ս աղյուսակ2.3.1, սյունակ 3): Ուսումնասիրվող տնտեսավարող սուբյեկտում տնտեսական կայուն աճի գործակցի մեծացումը հաշվետու տարում նախորդի համեմատությամբտեղի է ունեցել ի հաշիվ 1-ին, 2-րդ, 3-րդ, 5-րդ ու 7-րդ ազդող գործոնների ավելացման ն 4-րդ, 6-րդ գործոնների նվազեցման: Հատկապես վերջին 7-րդ գործոնը կարնոր նշանակություն ունի տնտեսականկայուն աճի կար գավորման գործում, այսինքն` որքան բարձր լինի սեփական ն փոխառու կապիտալի (ոչ ընթացիկ ն ընթացիկ պարտավորությունների) հարաբերակցության գործակիցը կամ սեփական կապիտալի տեսակարար կշիռը ընդհանուրկապիտալում,կնշանակիտնտեսավարողտըվյալ սուբյեկտըգտնվում է ֆինանսապեսխիստ կայուն վիճակում ն կարող է գալիք ժամանակաշրջաններումապահովել տնտեսական աճ:

Գլուխ 3

Իրացվելիությանգնահատումը

Տնտեսավարող սուբյեկտների բոլոր ակտիվները, կախված իրացվելիությանաստիճանից (այսինքն, թե ինչ արագությամբեն այդ ակտիվները փոխակերպվում դրամական միջոցների), պայմանականորեն կարելի է բաժանել 4 խմբի: 1. Ամենաշատ իրացվելի ակտիվներ (Աւ) ընթացիկակտիվների մի մասը կազմող բոլոր տեսակի դրամական միջոցների այն գումարն է, որը կարելի է օգտագործել անմիջականորենհաշվարկային գործառնություններկատարելու համար: Այս խմբում ներառվում են նան կարճաժամկետֆինանսականներդրումները՝ արժեթղթերիտեսքով: 2. Արագ իրացվելի ակտիվներ (Աշ)-- ընթացիկակտիվների մի ճասը կազմող ն որոշակի ժամանակումշրջանառության համար պահանջվողայն միջոցներն են, որոնք հանդես են գալիս հիմնականում դեբիտորականպարտքերի (վճարումներ, որոնք պետք է կատարվենհաշվետու պահից 12 ամսվա ընթացքում) ն այլ ընթացիկ ակտիվների տեսքով: Այդպիսի ակտիվների իրացվելիությունը տարբերակվում է` կախված է օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ գործոններից (ֆինանսական ոլորտի աշխատողներիորակավորումը, Ա դրանց վճամատակարարներիհետ փոխհարաբերությունները րունակությունը,գնորդներինվարկերի տրամադրմանպայմանները, մուրհակայինշրջանառությանկազմակերպումը): 3. Դանդաղ իրացվելի ակտիվներ (Աչ) ավելի քիչ իրացվելի ընթացիկ ակտիվներն են` արտադրական պաշարները, անավարտ արտադրության ծախսերը,երկարաժամկետֆինանսական ներդրումները, դեբիտորական պարտքերը (վճարումներ, որոնք պետք է կատարվեն հաշվետու պահից ավելի քան 12 ամիս հետո), ապրանքանյութական արժեքների ձեռքբերման գծով ավելացված արժեքի ն ակցիզայինհարկերը: 4. Դժվար իրացվելի ակտիվներ (Ան) ակտիվներ, որոնք նախատեսվածեն համեմատաբարավելի երկարատն ժամանակաընթացքում տնտեսականգործունեությանմեջ օգտագործելու համար: Դրանց բվին են դասվում հաշվեկշռի ակտիվի 1-ին բաժնի՝ ոչ ընթացիկ ակտիվները` բացառությամբ երկարաժամկետ ֆինանսականներդրումների: Առաջին3 խումբ ակտիվները,4-րդի հետ համեմատած, ավելի -

3.1.

Հասկացությունիրացվելիությանմասին

Տնտեսավարող սուբյեկտների ակտիվների իրացվելիության (վճարունակության)վերլուծություննամենից առաջ վերաբերում է են այն տնտեսավարող սուբյեկտներին, որոնց տրամադրվում Քանի առնետրայինվարկեր: որ առնտրային վարկերը հիմնականում կարճաժամկետեն, հետնաբար այդ տնտեսավարող սուբյեկտները պետք է ի վիճակի լինեն ժամանակին վճարել (մարել) այդ պարտքերը՝ գնահատելով իրենց հնարավորությունները կարճաժամկետ պարտավորություններինկատմամբ, այսինքն` նախապես պետքէ կատարեն իրացվելիությանվերլուծություն: Իրացվելիությանհարցը կարելի է քննարկել երկու առումով. պետք է որոշել ամենաարդյունավետ այն ժամանակամիջոցը, որի ընթացքումկարելի է իրացնել բոլոր տեսակի ակտիվները, պետք է որոշել սպասվելիք այն գումարի չափը, որը առաջանալու է ակտիվներիընդհանուր վաճառքից: Սրանք փոխկապակցվածեն, այսինքն՝ ակտիվների որոշ մասը կարելի է վաճառել ծառայությանժամկետիցշուտ, թեկուզն իրացման գինը սահմանվածից(շուկայականից)փոքր-ինչ ցածր լինի: Իրացվելիությունը, ընդհանրացվածառումով, տնտեսավարող սուբյեկտներիունակություննէ իրենց տրամադրությանտակ գըտնվող ակտիվները դրամական կամ արտարժութայինմիջոցների փոխարկելու ն դրանով սահմանված ժամկետներում ծածկելու անհրաժեշտ բոլոր տեսակի վճարումները: Տնտեսավարող սուբյեկտների ենթակայությանտակ գտնվող ընթացիկ ակտիվների կազմում գերակշռում են դրամական միջոցներն ու կարճաժամկետ դեբիտորական պարտքերը, որոնք սովորաբար համարվում են ավելի իրացվելի, քան եթե այդ ակտիվներում ավելի մեծ տեսակարարկշիռ ունենայինարտադրականպաշարներըկամ ընդհանուր ակտիվներում ամենամեծ բաժինն ընկներ ոչ ընթացիկ -.

-.

ակտիվներին:

-

-

իրացվելիեն:

ձնով հաշվեկշռի պասիվները, ըստ պարտավորությունժամկետների, խմբավորվում են ըստ հետնյալ մարման ների Նման

հատկանիշների՝

ընթացիկ ամենահրատապ. պարտավորություններ(Պ:) կրեդիտորականպարտքերը(առնետրապարտավորություններից կան կրեդիտորականպարտքերը, կարճաժամկետկրեդիտորական պարտք բյուջեին,պարտադիրսոցիալականապահովագրության գծով պարտքեր ն այլն), շահաբաժիններիգծով կանխավճարները, այլ կրեդիտորականպարտքերը,որոնք սահմանված ժամկետում չեն վճարվում: 2. Կարճաժամկետ պասիվներ (Պշ) -- ընթացիկպարտավորուու վարկերն փոխառությունթյուններից՝բանկերիկարճաժամկետ ն գծով հաշվեգրվածտոկոսները, վարկերի փոխառությունների որոնք ները, ինչպես նան այլ ընթացիկ պարտավորությունները, ամսվա ընթացքում: են պահից մարման հաշվետու ենթակա երկարաժամկետբան3. Երկարաժամկետպասիվներ (Պչ) կային վարկերը ն փոխառությունները,ֆինանսականվարձակա1.

--

--

հետա-

լության գծով երկարաժամկետպարտավորությունները, ձգված հարկային պարտավորությունները նայլ ոչ ընթացիկպարեն մարման հաշվետու պատավորությունները, որոնք ենթակա հից ավելի քան 12 ամիս հետո: սեփականկապի4. Կայուն (հաստատուն) պասիվներ (Պ.) տալից` կանոնադրական(բաժնեհավաք) կապիտալիզուտ գումարը, լրացուցիչ կապիտալը, վերագնահատումիցտարբերությունները,կուտակվածշահույթը, պահուստները(բացի շահաբաոչ ընթացիկ ինչպես նան ժինների գծով կանխավճարներից), ու ֆինանսավորումն ւպատակային պարտավորություններիցն̀ մուտքերը ն գալիք ժամանակաշրջանիծախսերիու վճարումների --

պահուստները: 3.2.

Հաշվապահականհաշվեկշռի իրացվելիությունը

Տնտեսավարող սուբյեկտը կարող է լինել մեծ կամփոքր աստիասճանի իրացվելի: Այդ սուբյեկտներիիրացվելիությանիրական տիճանը գնահատելու համար անհրաժեշտ է կատարել հաշվաագվելիության վերլուծություն: Հաշվեհաշվեկշռ հական շվեկշռի իրացվելիութ) պահակ

կշռի իրացվելիության որոշման համար հարկ է համեմատել ակտիվի ն պասիվի համապատասխանխմբերը: Հաշվեկշիռը համարվում է բացարձակ առումով իրացվելի, եթե այդ խմբերի միջն կան հետնյալ հարաբերակցությունները՝ Ալ» Պ. Աշ» Պշ Ալ» Պո ա Այս խմբերից առաջին երեքն են, որ հստակ պատկերացում են

ՀՊ.

տալիս հաշվեկշռի իրացվելիության վերաբերյալ, իսկ 4-րդը հիմնականում ապահովում է ակտիվի ն պասիվիհավասարակշըռվածությունը: Եթե կատարվում են առաջին Յ անհավասարությունները,ապա նշանակում Է, որ տնտեսավարող սուբյեկտն ունի ընթացիկ ակտիվների այնքան բացարձակ մեծություն, որը գերազանցում է ընթացիկ պարտավորությունները, բայց միաժամանակ պետք է պահպանվի 4-րդ անհավասարությունը:Այսինքն` անհրաժեշտ է ունենալ այնքան սեփական կապիտալ, որ հնարավոր լինի ժամանակին փոխհատուցել ոչ ընթացիկ ակտիվները ն մնացած տարբերության (Պ. կ » 0) գումարի հաշվին ապահովել սեփական ընթացիկ ակտիվները (սեփական միջոցները): Դրանով էլ կապահովվի տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական կայունության նվազագույն պայմանը: Իսկ եթե չի կատարվում առաջին 3 անհավասարություններիցթեկուզ մեկը, նշանակում Է հաշվեկշռի իրացվելիություննարդեն տարբերվում է բացարձակ իրացվելիությունից, այսինքն` տնտեսավարող սուբյեկտը ֆինանսապես կայուն չէ: Ասվածն ավելի հստակ պատկերացնելուհամար կոնկրետ օրինակով ներկայացնենքհաշվապահականհաշվեկշռի իրացվելիության վերլուծությունը(աղյուսակ 3.2.1): Աղյուսակի տվյալները ցույց են տալիս, որ ուսումնասիրվող տնտեսավարող սուբյեկտի հաշվեկշիռը չի համարվում բացարձակ իրացվելի, ինչպես տարվա սկզբի, այնպես էլ տարվա վերջի դրությամբ: Այսինքն՝ հաշվարկներիցպարզվում է, որ՝ տարվա սկզբի դրությամբ` -

-.

աՀ.

Աա-Պ

ԱաՀՊ

աՀՊ

-.

տարվա վերջի դրությամբ՝ Այ

Հ

Պ., Աշ Հ Պշ, Աա» Պ., պ

Հ

Պյ:

Տարվա սկզբի ն վերջի դրությամբ է միայն դժվար իրացվելի ակտիվների (Լն) ն կայուն պասիվների (Պչ) գծով համաչափությունը պահպանված: Այսինքն`տնտեսավարողսուբյեկտն ապահովված է սեփական կապիտալովն ոչ ընթացիկ ակտիվների (դժվար իրացվելի ակտիվների)նկատմամբ ունի ավելցուկ` հա71378 ն 119010 հազ. դրամի չափով: Մյուս մապատասխանաբար կողմից էլ տնտեսավարող սուբյեկտն ապահովված չէ այնքան դրամական միջոցներով, որ կարողանա ժամանակին կատարել ամենահրատապ պարտավորություններիմարում: Արագ իրացվելի ակտիվների ն կարճաժամկետ պարտավորությունների համադրումիցպարզվում Է, որ տարվա սկզբին դեբիտորականպարտքերի ավելցուկ է եղել 164166 հազ. դրամի չափով: Այդ գումարը պարտատիրոջ (կրեդիտորի)կողմից`դեբիտորին (տնտեսավարողսուբյեկտին) հետ վերադարձնելուդեպքում տնտեսավարողսուբյեկտը ի վիճակի կլինի ժամանակինմարել կարճաժամկետվարկերն ու փոխառությունները: Նույնը չի կարելի ասել տարվա վերջի դրությամբ, քանի որ պակասորդը կազմել է 26569 հազ. դրամ: Հաշվեկշռի իրացվելիությունըգալիք ժամանակաշրջանների համար կարելի է որոշել, դանդաղ իրացվելի ակտիվները համեմատելով ոչ ընթացիկպարտավորություններիհետ, քանի որ վերջինս առնչվումէ երկարաժամկետ բանկային վարկերի, փոխառությունների ն տարբեր տեսակի ներդրումների հետ: Հաշվեկշիռների իրացվելիությունը գալիք ժամանակաշրջանների համար պատկերացում Է տալիս տնտեսավարող սուբյեկտի ֆինանսական դրության փոփոխությանմասին: Ֆինանսական պլանի կազմման համար տեղեկատվության ամենահիմնականաղբյուրներից մեկը հաշվեկշռի իրացվելիությունն է: Հաշվեկշռի իրացվելիության օգնությամբ կարելի է կանխատեսել տնտեսավարողսուբյեկտիսնանկացմանվտանգը:

ընթացիկիրացվելիության գործակիցը, ընդհանուրակտիվներում (կապիտալում)ընթացիկ ակտիվների տեսակարարկշիռը կամ բաժինը, ընթացիկ ակտիվներում նյութականշրջանառու ակտիվների տեսակարարկշիռը կամ բաժինը, պաշարներիծածկմանգործակիցը: Գնահատման վերոնշյալ գործակիցների հաշվարկմանհամար ելակետային տվյալներ կարող են հանդես գալ տնտեսավարող սուբյեկտի տրամադրությանտակ եղած դրամական միջոցները, կարճաժամկետ ֆինանսականներդրումները,սեփական կապիտալը, ոչ ընթացիկ (երկարաժամկետ) ն ընթացիկ (կարճաժամկետ) պարտավորությունները,ոչ ընթացիկ ն ընթացիկակտիվները, նյութական շրջանառու (ընթացիկ) ակտիվները ս հաշվեկշռի հանրագումարը(ընդհանուրկապիտալը),որոնք արտացոլված են հիմնականում հաշվապահական հաշվեկշռում: Տնտեսական ծանր վիճակում գտնվող երկրներում արտադրություն կազմակերպելուկամ տնտեսականհամատեղ գործունեություն իրականացնելուհամար խիստ անհրաժեշտություն է դառնում երկարաժամկետներդրումներ ն վարկային միջոցներ (դրանք ոչ ընթացիկ պարտավորություններնեն) ներգրավելու հարցը: Այդ ներգրավված միջոցները դառնում են ակտիվների կազմավորման աղբյուր: Անհրաժեշտէ, որպեսզի տնտեսավարող սուբյեկտն իմանա արդյոք ի վիճակի է Ժամանակինմարելու ընթացիկ (կարճաժամկետ) պարտավորությունները, այսինքն, նախօրոք պարտքի ձեով վերցված բանկային կարճաժամկետ վարկերն ու կարճաժամկետփոխառությունները,տարբեր տեսակի կրեդիտորականպարտքերը (աշխատանքի վարձատրություն, սոցիալական ապահովագրությունն. ապահովություն,բյուջեին պարտք հարկերի գծով այլն): Միաժամանակչպետք է մոռանալ, ն որ այս ամենովհանդերձ,տնտեսավարող սուբյեկտը իր տրամուդրության տակ պետք է ունենա որոշակի սեփական ընթացիկ (շրջանառու)ակտիվներ, որն անվանվում է նան գռռժող կաւպի-

-

3.3.

Իրացվելիությանգնահատմանցուցանիշները

-

Տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական դրությունը, ինչպես նշվեց, կարելի է գնահատել ինչպես կարճաժամկետ, այնպես էլ երկարաժամկետ՝`հեռանկարայինկտրվածքով: Առաջին դեպքում ֆինանսական դրության գնահատման չափանիշը տնտեսավարող սուբլեկտի իրացվելիությունը կամ վճարունակությունն է, որի դեպքում նա ի վիճակի Է ամբողջ ծավալով կատարել կարճաժամկետ (ընթացիկ) պարտավորություններիգծով հաշվարկներ: Օրինակ, հաշվարկներ աշխատողների հետ` աշխատանքի վարձատրության, մատակարարներիհետ` ստացված ապրանքանյութական արժեքների ն ցուցաբերված ծառայություններիդիմաց, բանկի հետ` վարկերի ու տոկոսավճարներին հաշվարկային այլ փոխհարաբերություններիգծով: Իրացվելիության գնահատման ցուցանիշները" պատկերացում են տալիս ոչ միայն տնտեսավարողսուբյեկտներիվճարունակության մասին կոնկրետ ամսաթվի դրությամբ, այլ նան արտասովոր կամ անկանխատեսելիդեպքերի Ժամանակ:Այսպես, վճարունակությունը գնահատելիս հաշվի են առնում կանխիկ դրամի գումարի չափը տնտեսավարող սուբյեկտի դրամարկղում կամ նրան սպասարկող բանկի հաշվարկային հաշվում: Նշված ֆինանսական միջոցները, համեմատած, օրինակ, ապրանքանյութական արժեքների հետ, ավելի շարժունակ են ն հեշտությամբ կարող են ներգրավվել ֆինանսատնտեսական գործունեության մեջ յուրաքանչյուր պահի դրությամբ: Իրացվելիությունըգնահատվում է տարբեր գործակիցներիօգնությամբ: Դրանց թվին են դասվում՝ սեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների մեծությունը կամ գործող կապիտալը, գործող կապիտալիշարժունակությանգործակիցը, բացարձակ իրացվելիությանգործակիցը, արագ իրացվելիությանգործակիցը, -

-.

-

-.

'

111օքՇԽ6

/./1., 11Թոռւղ6թ Ք.8. (460ԽՕՇ ՈՇԸՇՇԾՔՏ).ԽԼ, 1999,

ԽՂօ-օոր իճ փոէողԸօ801-0

Ը.162.

41118138

-.

տալ

Այժմ համառոտակիներկայացնենքիրացվելիությանգնահատ-

ման ցուցանիշները: 7.

Սեփականընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների(ՍԸԱ)մեժծու51

թյունը կամ գործող կապիտալը բնորոշում է տնտեսավարող սուբյեկտի ընդհանուր իրացվելիությունը,որի փոփոխությունը կախված է մի շարք գործոններից, այդ թվում` ճյուղային պատկանեշահութաբելիությունից,բանկերի վարկավորմանպայմաններից, ն մակարդակից րությունից, աշխատանքների կազմակերպման ն այլն: Այդ ցուցանիշը ընթացիկակտիվների(ԸԱ) ընթացիկպար(ԸՊ) գումարներիտարբերություննէ՝ տավորությունների ՍԸԱ ՀԸԱ

-

63.)

ԸՊ:

Գործող կապիտալի շարժունակությանգործակիցը (Գզսչ) տվյալ ժամանակաշրջանի (տարի, եռամսյակ) է ստտալիս ցույց սկզբի կամ վերջի դրությամբ նյութականընթացիկ ակտիվների շարժունակությունըսեփական ընթացիկակտիվների նկատմամբ: ն Այն արտահայտվում է նյութականընթացիկակտիվների(ՆԸԱ) սեփականընթացիկակտիվների(ՍԸԱ) հետնյալ հարաբերակցու-

քի մարման դիմաց 0,2 միավորից ոչ պակաս դրամական միջոցներ ն կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումներ` արժեթղթերի տեսքով: 4. Արագ իրացվելիության ցույց է տալիս, թե գործակիցը (Գար) ընթացիկպարտավորություններիոր մասը կարող է մարվել ոչ միայն ունեցած դրամական միջոցների ն կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումների,այլն սպասվող դեբիտորական պարտքերի (ԴՊ) ն այլ ընթացիկ ակտիվների (ԱՇԱ) մուտքերի հաշվին: Այն արտահայտվում է հետնյալ հարաբերակցությամբ՝

2.

թյամբ՝

գ «Հ

-

(3:3.2)

ՆԸԱ

ՍԸԱ

Ռրքան տվյալ ցուցանիշի մեծությունը փոքրանա, տնտեսավարող սուբյեկտը ֆինանսապես ավելի կայուն վիճակում կլինի, քանի որ նյութական ընթացիկակտիվները (արտադրականպաշարները) անընդհատկգտնվեն արտադրությանոլորտում ն կստեղծեն ավելի շատ նոր ապրանքներ: Յ. Բացարձակիրացվելիության գործակիցը (Գչ ի) ցույց է տալիս, թե ընթացիկ(կարճաժամկետ)փոխառու պարտավորությունների որ մասը կարող է մարվել անմիջապեստվյալ պահի դրությամբ. այն ներկայացնումէ դրամականմիջոցների (ԴՄ), կարճաժամկետ ֆինանսականներդրումների(ԿՖՆ) գումարների ն ընթահետնյալ հարաբերակցությունը՝ (ԸՊ) ցիկ պարտավորությունների Գ.» թի

Դ̀ՄՀԿՖՆ ԸՊ

.

(53.3) ո.

Այս գործակիցն արդյունավետէ համարվում այն դեպքում, երբ փոքր չէ 0,2-ից կամ 2056-ից: Այսինքն՝տնտեսավարողսուբյեկտը տվյալ պահիդրությամբունի մեկ միավոր կարճաժամկետպարտ52

Գոախ Հ

կամ

Գաի

ԴՄ

փ

ԿՖՆ

Հ

ԴՊ ՓԱԲԱ

ԸՊ ԸԱ-Պ

(3.3.4)

(3.3.5)

Հոդ:

Այս գործակիցն արդյունավետ է համարվում 0,8-1,0 միավորից պակաս չլինելու դեպքում: 5. է տալիս, Ընթացիկ իրացվելիության գործակիցը (Գի) ցույց թե տնտեսավարող սուբյեկտը որքանով է պատրաստ իր տրամադրության տակ եղած ընթացիկ ակտիվներով մարել բոլոր տեսակի կարճաժամկետ պարտավորությունները(կարճաժամկետ բանկային վարկերն ու փոխառությունները,կրեդիտորական պարտքերը ն այլն): Այն ընթացիկակտիվների (ԸՍ) ն ընթացիկ պարտավորություններիհարաբերակցություննէ`

Գգ.»-ԸԱ. ռի ըՊ

՛

(336) եք

Տնտեսապես զարգացած երկրներում նորմալ է համարվում, երբ ընթացիկ իրացվելիության գործակիցը տատանվում է 2,0-3,0-ի սահմաններում: Եթե այս գործակիցը աճում ն գերազանցում է սահմանված նորման, ապա դա վկայում է ընթացիկ ակտիվների՝արդյունավետ օգտագործմանմասին, այսինքն` դանդաղում է արտադրական պաշարների, դեբիտորական պարտքերի շրջանառելիությունը,մեծանում է անհուսաչի դեբիտորական պարտքերի գումարի չափը այլն:

ն

Ընդհանուր ակտիվներում ակտիվ(կապիտալում) ընթացիկ ների տեսակարար կշիռը կամ բաժինը (ԸԱ), բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի ապահովվածությանաստիճանը ընթացիկ ակտիվներով: Այն արտահայտվում է ընթացիկակտիվների ն ընդհանուր կապիտալի (ԸԿ) հարաբերակցությամբ՝ 6.

(ԲԱՀ

ԸԱ

(3.3.7)

-ըա՞:

Այս ցուցանիշը միաժամանակ ցույց է տալիս ընթացիկ ակտիվների տեսակարար կշիռը ընդհանուր ակտիվների հանրագումարում, որի մեծությունը կախվածէ ճյուղային պատկանելիությունից ե դրանց շրջանառելիությունից(պտույտներով): Վերջիններիս թվաքանակիավելացումը վկայում է, որ ընթացիկ ակտիվներն արդյունավետ են օգտագործվել: 7. Ընթացիկ ակտիվներում նյութականշրջանառու ակտիվների տեսակարար կշիռը կամ բաժինը (ՆՇԱ), ցույց է տալիս տնտեսավարող սուբյեկտի արտադրական պաշարներով ապահովվածության աստիճանը: Այն արտահայտվում է նյութական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների (ՆՇԱ) ն ընթացիկ ակտիվների հարաՆՇԱ

(ՆՇԱ

:

-րկլ

(.3.8)

Այս ցուցանիշը բնութագրում է ւտվյալ ժամանակաշրջանների սկզբում կամ վերջում ընթացիկ ակտիվների մեկ միավորին բաԺին ընկնող արտադրականպաշարների գումարի չափը: Որքան փոքր լինի այդ մեծությունը, կնշանակի տնտեսավարող սուբյեկտի պաշարները գտնվում են արտադրականգործընթացիփուլում ն ստեղծումեն պատրաստի արտադրանք: 8. Պաշարների ծաժկման գործակիցը(Գպճ) բնութագրում է տնտեսավարող սուբյեկտի նյութական ընթացիկ ակտիվների (ՆԸԱ) մեկ միավորին բաժին ընկնող սեփական ընթացիկ ակտիվների (ՍԸԱ) գումարի չափը: Այն արտահայտվում է հետնյալ

բանաձնով՝

Գամ

ԵՐԱ Ս

(3:39)

Այս ցուցանիշն արդյունավետէ համարվում, եթե մեծ է 1,0 գործակցից: Հետնաբար,որքան բարձր լինի այն, կնշանակիտնտեսավարող սուբյեկտն ի վիճակի է ժամանակինձեռք բերելու արտադրական պաշարներ: Իրացվելիության գնահատման թվարկված ցուցանիշների իմաստն ավելի հստակ պատկերացնելուհամար կազմենք հաշվարկային աղյուսակ (3.3.1): Աղյուսակիելակետայինտվյալները վերցրել ենք հավելված 1-ից: Աղյուսակի տվյալներից պարզվում է, որ բացարձակ իրացվելիությունը, ըստ նախորդ ն հաշվետու տարիների, բավականին ցածր է (0.2 գործակցից)ն համապատասխանաբար կազմում է 0,041. 0,020 միավոր: Այսինքն՝տնտեսավարող սուբյեկտը չունի դրամական այնքան միջոցներ ն կարճաժամկետֆինանսական ներդրումներ, որպեսզի կարողանամարել ամենահրատապ կարճաժամկետպարտավորությունները: Արագ իրացվելիության գործակիցը նախորդ տարվա սկզբի դրությամբ բավականինբարձր է ն կազմում Է 1,755 միավոր՝հաշվետու տարվա 0,174-ի փոխարեն (վերջինս նվազել է 90,156-ով): Սա վկայում է, որ տնտեսավարող սուբյեկտն ունի դեբիտորական

ն

վրա էլ կարող է մարել կարճաժամկետ պարտավորությունների մի մասը: Նույնը չենք կարող ասել հաշվետու տարվա վերջի դրությամբ, քանի որ նյութական ընթացիկ ակտիվների (արտադրական պաշարների) մեծությունը11,4 անգամ գերազանցումէ նախորդ տարվա մակարդակը:Այսինքն` հաշվետու տարվա ընթացքում սպասվելիք գումարների մուտքագրումները ավելի քիչ են ն, ըստ այդմ էլ, արագ իրացվելիության գործակիցըկազմումէ 0,174 միավոր,որը բավականինցածր է 0,8 գործակցիցն համարվում

է

անարդյունավետ:

Ինչ վերաբերում է ընթացիկ իրացվելիության գործակցին,

է

ապա այն բավականաչափմոտ 2,0-3,0 սահմանայիննորմային, որը հաշվետու տարվա սկզբում կազմել է 2,358 ն նա-

միավոր խորդտարվա մակարդակը գերազանցել19,256-ով: հետնում Է նան, որ նախորդտարվա Հաշվարկներից սկզբում սեփական ընթացիկակտիվներովպաշարների ծածկմանգործակիցը4,396 միավոր է ն հաշվետու տարվա մակարդակըգերա-

զանցում է 3,747 միավորով:

Աղյուսակ 3.3.1 Իրացվելիության գնահատման ցուցանիշները ն դրանց

հաշվարկմանմեթոդիկան

տնտեսավարող

Պայմ. |Գումարը(հազ.դրամվ Շեղումը(-:)

Ցուցանիշներիանվանումը

մարվա |«Հա |տարվավ |ձակ»բերա.

՝

|

եկզբին| սկզբին Դ

շ

լ. Ելակետային

1.դրաճմական միջոցներ 2.կարճաժամկետֆինանսական ներդրումնեռ

սեւիականկապիտալ 4.ոչ ընթացիկ(երկարաժամկետ)պար| Դ

տավորություններ

ԴՄ ԿՖՆ

Ն

|

ՍԿ

17778

Տ

ա

|

| | | 106400 | 45129

ոՊ

|հազ.դր.|

5.ոչ ընթացիկ (հիմնականմիջոցներ | դոկ արտաշրջանառու) ակտիվներ ԲԱ (շրջանառու) ակտիվներ 238867 5.ընթացիկ 7.նյութական ընթացիկ (րջանառու) արտադրական)ՆԸԱ ակտիվներ կամ 266688 պաշարներ 8.ընթացիկ (կարճաժամկետ) պարԸՊ 119054 | տավորություններ 9.հաշվեկշռի հանրագումարը (ընդՀ(ԸԿ) | 341961 հանուր կապիւոալ)

254426 86045

135416

կան,«6

ա

|

| |

76648 40920 29046

Ամփոփելով վերոշարադրյալը, կարելի է ասել, որ աշխատանքում լուսաբանված ֆինանսականդրության գնահատման ցուցանիշների համակարգը մեծապես կնպաստի,որ

սուբյեկտներն օգտազործելուլբերված բանաձներնու

ելակետադրանց հիման վրա: օբյեկտիվորեն գնահատեն

Իո իրւոյալները, ֆինանսականկայուն գործարարակտիվության վիճակը,

շահութաբերության մակարդակները:

-37.0 Ն

|

| |

43.1

'

386082

|

420521

|

329/58

|

303093

|

«11,4

151023

)

31969

|

26,9

491498

|

14958371

30,4

||. Հաշվարկային

10.սմեփական ընթացիկ (շրջանառու) ակտիվների մեծությունը (գործող կավ պլիտաչ.տ.3 Հ տ.4 -տ.8 կամ տ.6-.8)

14.գործող կապիտալի շարժունակու-

թյան գործակիզը (ա.7 : տ.10)

ՍԸԲԱ

|

116507

գով

|

12.բացարձակ իրացվելիության գոր Գի բ: ծակիցը |(տ.1 Հ տ.2): տ8| 15.արագիրացվելիությանգործակիցը գաի (տ8-տՌ:տ8 14.ընթացիկ իրացվելիության գործա զ » կիցը (տ.6: տ8: 15.ընդհանուր կապիտալումընթացիկ (Ըմ. ակտիվներիբաժինը(տ.6 : տ.9) 16. ընթացիկ ակտիվներում ճյութա(ՆՇԱ),| կան շրջանառու ակտիվների բաժինը| ճո./ : տ.6) 17.պաշարներիծածկման գործակից գ, (տ10:տ.7

|

փ,

|

|

|

205069

|է88552 |

0,228

1,608

0,020

1755.

0,174

1 979

2,358

0,379

19,2

0,889

0,724

0,035

5.1

0,113

0,926

|

628,4

|-3747

|

,

|

|

76,0

«60

| 0,021 | 512

|

-90,1

լի

1-ի շարունակությունը Հավելված

Հավելվածներ

Հավելված

հաշվեկշիռ Հաշվապահական

եկ միջոցներ

՛

ակտ է ԲշՈչ ըն կտիվներ ընթացիկ

Լ Հիմնական

Բացասական գուդվիլ բ րքշ--ժաորապած հաշվառված « բաժնեՈչ ընթացիկ ներդրումներ մասնակցությանմեթոդով» կաՈչ ընթացիկ ներդրումներ կանոնադրական պիտալումհաշվառվածայլ մեթողճերով Ալ ոչ ընթացիկներդրումներ ներՖինանսական վարձակալությունում զուտ

դրումներ

40782

46608

(

(

)

Պահուստներ

ը

"

լ

օը

Սա

Վ

106400

ռո1

Անավարւո արւոադրություն

Արտադրանք

Ապրանքներ

պարտքեր Առնտրական դեբիտորական Տրված ընթացիկկանխավճարներ Ընթացիկդեբիտորականպարտք բյուջեիգծով Ընթացիկակտիվներհետաձգվածհարկերի գծով

ներդրումներ Դինանմական

Ընթացիկ

Դրամական միջոցներ

համարժեքներ Դրամականմիջոցների Այլ ընթացիկակտիվներ Ընդամենըընթացիկակտիվներ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

Ն

ենդանինե

Յ0

|

շը

|

ց

Երկարաժամկետպարտավոբություններ ֆինանսականվարձակալության գծով` |Հետաձգված հարկայինպարւոավորություններ Այլ ոչ ընթացիկպարտավորություններ Ընդամենըոչ ընթացիկ պարտավորություններ

ա 77065

10799

րաոր:

|

235561

|

341961

Կարճաժամկետկրեղիտորականպարտք բլուջեին Հետաձգված ընթացիկ պարտավորություններհարերի գծով Կարճաժամկետ կրեդիտորականպարտք ւպարտադիր սոցիալական ապահովազրության զծով անձնակազճին աշխատանքի

|

|

491498

լ :

70551 15498

45129

86049

16848

12276

12445

|

10839

10115

26000

64928

59935

չյց '

|

ցը

|

տքը

5շց

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

254426

177778

|

Ընդամենը ընթացիկպարտավորություններ

13178

Կարճաժամկետկրեդիտորական պարտք հիճնադհրներին(մասնակիցներին) Նպատակային ֆինանսավորու ն ճուտքեր Գալիք ժամանակաշրջանի ծախսերիե վճարումների

աահուստ Այ ընթացիկպարտավորություններ

86248

|

արձատրութ)նյ ն գծո

420 6458

կանխավճարներ.

Աո

155000

Առետրականկրեդիտորականպարւոքեր

|

Յար

356082

ոխառուՎոր

|Ստացված ընթացիկ

լ

Ն

տոկոսներ

25 1838

ոխառու-

20130

34376 40753

Վարկերի ն փոխառություններիգծով հաշվեգրված

20553

202299

|

պարտավորություններ ն

ջրկարաժամկեւո ո բանկա աղարն Վարերի արկեր թյունների կարճաժամկետմաս

|

238443

16570

Ն

Ընթացիկ Կարճաժամկետ բանկային վարկեր

|

155000

Նր

Կանխավճարներ շահաբաժիններիգծով Ընդամենը սեփականկապիտալ ո/. Ոչ ընթացիկ պարտավորություններ բանկային վարկեր ն փոխառու-

Մ.

որթ5

|

|

կենդանիներ ն Արագամաշառարկաներ

Աճեցվող բտվող

Ատ

)

Ընթացիկակտիվներ

զ զուտ

շահույթ Կուտակված

|

ոմա րացուցիչ իՎերագնահատումիգ տարբերություններ

.

Հետաձգվածհարկային ակտիվներ Այլ ոչ ընթացիկակտիվներ ընթացիկ ակտիվներ Ընդամենը Վ ըոչոչըրթացիկ Լ

Նյութեր

97469 116146

1.

կապիտալ

ցշը

տարվա

շ

՛

| |

Հաշվեւոու տարվա վերջին վերջին

Նախորդ

Տող

Սեփականկապիտալ տալի` ԻԿանոնադրական դրական (բ (բաժնեհւս վաք) կապիտալի

:

՛

:

|

ստացված վարձակալությամբ | Ֆինանսական հիմնականմիջոցներ ոչ ընթացիկնյութականակտիվներ Անավարտ |Ոչնյութականակտիվներ(ներառյալգուդվիլի)

|.

Հազ. դրամ

Նախորդ տարվա Տող | տարվա | աա վերջին | վերջին

Ակտ կտիմ

Պասիվ

| |

|

16576

25125

119054

151023

341961

|

491498

Հավելված 2 Հազ դրամ մասին հաշվետվություն Ֆինանսական արդյունքների Նախորդ

Ցուցանիշների անվանումը

Տող,

միջանկ: իարմալ |(րքանկալ| |իջանկալ

յալ ժամա-| ցատանակա-|ժամանակա-| նակաշրջան՝ աճո- շրջան աճո-|

|

ղական) ղական)

ապրանքների Արւոադրանքի,

(աշխատանքների, ծառւսյություն-Վ ների) իրացումից զուտ հասույթ Իրացված արտադրանքի, ապրանքնեի (աշխատանքների,|20| ծառայությունների)ինքնարժեք

(վնաս) Համախառն շահույթ

Վարչական

նե

ծախսեր

ընդհանուր

811481

294709

-480486

642828

40|

այվ,ը

Արտադրանքի, ապրանքների (աշխատանքների, ծառայություն|60| շահույթ (վնաս)

ների) իրացումից

Գործառնականայ եկամուտներ| 70

80| Գործառնականայլ ծախսեր Գործառնական գործունեությու 90 նիցշահույթ(վնաս) 100| Ֆինանսական ծախսեր

Կապակցված կազմակերպուխյունննրի չահութը (վնասը). ներդրումները «բաժնեմասնակգությանմեթոդով» հաշվառելիս

շահույթ (վնաս)

Արտասովոր դեպքերից շահույթ|լ չը (վնաս) Զուտ (վնաս) մինչն շահութ շահութահարկի գծով ծախսի|150

մից հետդ

Մեկ

բաժնետոմսինբաժին

ընկնողբազայինշահույթ

(

կաշրջան

)

(

|

(

) )

|ւ

(15380 | )

|

.

օրաօութում

ոօրեռ:

119667

26190

119667

33272

19484

86395

ԽՇՆՕոԱԵՎ

ԾՕՃԵԼԱՇՇ

)|

զ

)

(

)

:ԼՇՇՐԾ

-

ՃՕ5Ց81Շ1808ՃՒՅՎ

ջում,

ՖոճճԱԸրՇ:լ

`

Բարու

8ԵԼԱԲՄԱԾԻՐԼ8ՆԻՏր:

10884)

քմՇՎճրՅ

ՆԱքզցանճեԾԻՐ7 ֆաաճոօօ8օ 7ՇՆՕԾՎԻ-

ո"

ոօՅաու 1014, նմ,

:

ՄՇՂՕԵՅՆՈԼ

ՀՆՔՈԼՄՃւթՕԲՃ:ւ

ՃԲՏՈՐՇՂԵՒԼՕՇ'131,

ՇԽՇՊՇԵԸ

Աօ

տ ոհճոօ8օ1 ՅԵՐՈԱԱԼՔ

(ՇՐՅԾՔՈԲԱՕԾՇՐՔ),

ՃՇԱՆՇԴԵԼԾՇՐՔ

Ճօ34167871ԾԱԼ6ԻՕ

ՇՄԾՖՇՔՂՁ.

ԱՇՔՅՅՅՆԾ ՆԵ օպոմոատ ՂքօՀոխմոմբ ՀԱՇՆՇԽԵԼ

աատոուՕՇՐք ռ

Ցօոքօօոօտ

ԾՕՊՇԸ

մ ոքոդաթոււմ

Հաա ՂԵ

ՀՈՇՐՄԳՆԵԼԿՃ

»

ՆԱՆ ՅԾ

քճծօրը «ՀՏՇՐՇ Օպ

Ն ԱՇՔՅՅՅՆԸԴՇՆ

ՇՕՇՐՕաաւՑ Վո Փոճճոշօ8օրօ

ՀԱՕՇՕՇՇՐՑՇՂՐ

օրր,

ՇՄԾՓՇԹՆԻԼ

ՃՕ341Ը18օԹՅԱՑՆ

ո ոքտոճշրճաւաւբ Սճոօուտյ:պ Փօքիրոու Օ«ոճգժաւոճմ

ՍՇՕՃԱԵԼԹՏ

ՃՅՒԱՎ6,

ՇՂՅՇԱԴԵԽՇՇ

լ

Վ4ՕՐ7Ը

ՅՅ

9:

օտօճ փխ

օՇԱՕՏԸ

ՇՕՇՐՕՒած,

քորԴՅՇԾ6ՂԵՑՕՇՐԴ.

26790

ք40Վ614

ԲՕՇՐՔ

ԳԵՐԱԹԻԾՇՐՔ

ՆԻՇՔ ՃԱՈՀՏՔ

ՓճոճքՇՕՏՕօԻՕ 1ՇԱԼՇԽԼ ԻԸ Ա1ՎՂ

12840

լ

Ծ ճում

161085 108,

/0(890 )

Փուատշօտօն 7ԸՂօՅՎ:8ՕԸՇՆՔ,

ղմ

ՅՒԱՎՇՅՒՒՇ

136586

26178

ամ

Ք

34506

յը

գործառնական գործու- 120 ոչ նեությունից շահույթ (վնաս) Սովորական գործունեությունի 130

նվազեցումը

(

13384 (

(գ300)

օղճ:

ՃՇՊՕՏՕ11ԳԵՐԱԼՑԵԾԸՆԸ,

ԸՏօ6

ալ

Շահութահարկիգծով ծախս Զուտ շահույթ (վնաս) հարկու-

|

11968381628

ժանանա-

ԽՂՈՃՎԱԱԼ

ԲՀԾԻԼԸ

)

(

շրջան

|

151881

38995

Իրացճան(առետրային)ծախսեր|

ԱԾՆ

Հաշվեւոու | Նախորդ| Հաշվետու

Մեկ բաժնետոմսին բաժին 190 ընկնող նոսրացված շահույթ

օԾԵՇԹՑՐԼՅԻՕ

քօր

օղա

ե

ոոճօտ011

"ՏԻՕԼ

ԲլՈոՅոօ8| ՏԾԵԼհէ/,ԵսՏյՈՇՏՏ իզացլե/ՈՈՇՅՏԱՐՇՈՇՈՒ Յոժ

Ձոժ Լոժ/ՇԹՏ Օք ՁՇԱխ/է/ Ո՛ճէհօժօ/օց7Օէ 1Ի61/

ՈՂՇՅՏԱՐԲՈԲՈՒ

ՏՍԽԽՈՔ/ լո էհ

Օգտագործվածգրականության ցանկ

ԲՃՄՃՕՎՎ

օօոմեօոտ

օք ՈՑ ծստոծտտ օԾՏտ ՅԵԱտոնօո Տ քոց 16 Եստյոծտտ Տածտծ/, Ձօես/է/Յոժ կզաժե/ օք Եստո6Տտ 6ոնն6Տ Լիհռ Տյ/յաթտ օք Ձասժնեոցտոմ հոոցոլ տոտցտոօու

ՄՅՈՂՕՈՏԱՁկօո Օ/ էհ6 (86ՇէօԲՁՏՏ6ՏՏՈՇՈՒ

օք Տյտէօո Ձոժ Ոո6էհօժօ1օ97/

հոոժ| ո Էհ»

տփԽհռոէո Շօսոկոց օշսմտո/ Տ ԿՇԲՈ/ ՅՇխտյ, տքի, Տոէ՛6ք/ԹՈՇԱՐՏԻլք ՅՇԱԽԵ/15 ԵՇՅյոցՏեոս|2է64. Մ/Շ ՇՁո օք ՏՅյ/ Յէ ստոց էհտտտ Փզսմեօոտ Ձոժ 1ոթոթտացօո

6ՏԱՌՁԱԾՈ

ՊՈ ՅՏՏԼՏէ ՏերոՅէթ հօ օԵյօօիխօի/

ՌՈՅոՇԼՁՅԱ

ՏՈաՅեօո |ԹԽ6|01 հ6լ հՈՅոՇԼՅ| ՏէՅԵՍԵ/,ԵսՏյոճՏՏ ՅՇեսե/ Յոժ քթոօհէՀելնե/. էհո

Բադանյան Լ. Կարճաժամկետ ֆինանսական կանխատեսումը արտադրական կազմակերպություններում,Երնան, 2000.1.

215 էջ:

քԲայադյանԱ. Տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության ֆինանսական վերլուծության անհրաժեշտությունը, Երնան, 2.

1899.-

Էջ:

Բայադյան Ա. Տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության ֆինանսական արդյունքների վերլուծությունը, Երնան, 3.

2000.-

էջ: ֆինանսների նախարարության հրամանը «Կազմակերպությունների տարեկանֆինանսական հաշվետվությունների ձները ն դրանց լրացման հրահանգը հաստատելու մասին».- ՀՀ գերատեսչական նորմատիվ ակտերի տեղեկագիր, Խ2 20, 1999.- 152 էջ: 5. Ճուղուրյան Ա.Գ., Բայադյան Ա.Հ. Ֆինանսական հաշվաԵրեան, 2000.- 96 էջ: ագրոբիզնեսում, ռումը 6. Յու. Սուվարյան Ռազմավարական կառավարում, Երնան, 1996.- 150 էջ: 7. ՃծնքթօրաոռԽԼԸ., ԼՐքոստրճ4.8. /Ճոճաատ ֆոոաճողօօտօ-Յ:01ՕոՈ1ՎՇՇԽՕ1 Ճ6ՑՐԲՃԵԽԼՕՇՆՅ (7Վ6686-ոքձողքգ6ՇԽՕ6 դքճոճմքքու:::մ ՈՇՀօ65ճ). Խ/(., 1998.- 2556. 8. /Ճքոճխճոթւօ8... Քճրշւրաք ԽԼ8. Փոասճճշօրամւ Հոաո:Յ 126 Շ. (7Վ6611(0ՇԲ ԱՇՇօ6856).Ճ/., 1997.-9. Եճռոռ: Ճ.11. ՕՀաօտեւչ փաոք օ8օՐօ Շ. քետաոճ.խ/1., 1999.-230 10. ոճա 1.Ճ. ՊՅԲՏԱԽՃ Շքոդճրո Մաքճտոծամ ՓֆարոոՀՀ

4.

ՇՅԵԼԼ.

11.

2000.12.

1997.13.

Թոր:

Ը,

«օքու /շթ. Է.

Օօղօրեւ

ՒԼԵ.,

Փաշճաուօ

ԽԼԻ.

1ճոօքոտֆատճուօօ8. ԽԼոԸթ,

Ը.

8.11 Ճոռճս»յ Ճ.խԽԼ,11լքոտոոօտ Խ/., 1997.- 117-119 6. ոքոռոքաջորւտ.

ԽՃՕԲՅՇՑ

Ը,

7ՄոաքճտոճաատՓոաճե«օճրու, ԽԼ,

Շ.

Յոչու

ՇՕՇՓճաաճաշօրօրօ

ԽօԲոոՇՑ 8.8. ՓաաճոշօտեւմՀոտ, Մաքճտոժճք աբ ԽՅԱՒՐՐՅԽ/1., 1996.- 432 Հ. 8ուլ6օք 1ոճճՇտուք. /Ճ:աՆ83 ՕՂՆՎՇՆԵԼԾՇԼ.

15. ԼՇՅՅՃԲՑ

ԽԼ., 1998.8.8., Լ18ոքօտ8.8. Հճ» ՎԱՂՅՐԵ ՇՃՅԵՇ.

14. ՃօԵ.

1Ա6Ց, 1996.-

հ1ճքոռքեչջաւ Չ.Ճ.,

16. ճատ.

Ի1., 1997.-

17.

18.

/.4Ճ..

116թ. Ը

հ1., 1998.- 576 19. ՓաոճոՇՕՑԵԼ

21. 22.

ԱՅԽԵՅՃ

23.

հ,

ԽԼ. 3.

Փաոճատշօտերմ Հոճ-

Ճթուշումա. էքօ-

ԲճԱԱՆՅՈՅ

քում

Ըքաատոքր

ՅԱՐղ.

ՈօՃ

շոռ. Շքորօրաօ«տամ 86ԸՕտօրօՃ.Ի. Յոտաաոռ, 111.

Ճ.

քօր.

Շ.

ԻՐԱՇՃՀՀԻ(ՅԲՐ

հ, 2000.- 576

քօր. Է,Շ. Շդօտուօոօգ.

ՇճճԵՇՏՕՐԾ

20. Փռում

ոքօֆ.

Լ.Ա.

Ը.

ՂՇԽՇՕ

81ԸԽՀԽՇԲԼԼ,

8օ.

Լոքոշտխոմուօ

ԱԱՅոորօղոծ.

(»շօթու

Ք

ոքձուտազ). 116

օ.

«ՕՅՑՏԱՇԲՅ

ԽԼ., 1992.- 397

(7ՎՇՇԵՑԻԽ).11քր քոր.

Ճ.Ա.

ո

ՇՂողոո

Երկու խոսք Գլուխ 1

Ֆինանսական կայունության գնահատումը 1.1. 4.2.

Շ.

ճք. Հոքզօտոօ ն. ԼԱՇքՇԽ6ր Ճ.տ.. ԷԼՐԹոճուտ Ք.8. ԽՈօռւտռ (7ՎՇԾԵՕՇԱօՇօ6տ6). ԽԼ., 1999.- 162 օ.

Ա1ՇքՇԽՐԻ

/Ճմ, ԸՇճնֆյուո Ե.Ը. Փոոռոշըը

1999.-

Բովանդակություն

Ը.

ԼԱքօճոծոու թմրում

1999.-

ԹՅք,

ԽԼ, 1999.-

Ֆինանսականկայունությանէությունն ու նշանակությունը Ֆինանսականկայունությանգնահատմանբացարձակ ցուցանիշները Իան ԿԱՑԱ ԶԱՅԱՑԱ ԱՎԱԿԱԱԿ ԱԱ, Ֆինանսական կայունությանգնահատմանհարաբերական ցուցանիշները մու... ԱԼԼԱ ԱԱ ՂԱ ԴԱԳ ԱՎ Սեւլիականկապիտալի արդյունավետությանցուցանիշների համակարգըւ... ԿԱՎ

ԱԿԱԱԱԱԱԱԱԳԱՂԱԱ

ԱՂԱ ԱԱԿ ԱՌԱ Ան

Լ...

6.

1.3.

Փփռոճոօշօոօրօ

եո.

մե...

Ա

Զ

Լ...

1.4.

ոքորոքաուու.

Լեն

ԱԼԸ

ո...

Ն...

ն

ԱՆԱԳ

ԱԱԱՂԱԱԱԱՑԱՑԱԱԿԱՂԱԿԱԱ,

ՂԱՂ

ԱՀԱ

ն

ԱԿԱ

Շ.

Գլուխ

Գործարար ակտիվությանգնահատումը

2.1. 2.2.

Գործարարակտիվությանէությունը Գործարարակտիվությանգնահատման ցուցանիշների համակարգը

ԱԱԿՎԱՑԱԱԱԱ

ԼԱ

ԱԱԱԱԱՑԱԱԱԱԱ

ԱՂ ԱՂ նԿ ՎԼ.

Լ...

2.3.

Գլուխ

ԼԻԱ

ԻԶ

Ա

ԿԱՂԱ

Տնտեսական կայուն աճի վերլուծությունը

Լ...

Ա

ունեն

Իրացվելիությանգնահատումը

3.2.

Հասկացությունիրացվելիությանմասին Հաշվապահականհաշվեկշռիիրացվելիությունը

3.3.

Իրացվելությանգնահատմանցուցանիշները

3.1.

Լ...

Հավելվածներ

ւ...

ոո...

ե...

Ա ԱՂԱԼ

ԱՎԱ

ԱԱ

ՆՎԱ

ոո

նան Անան

Վ...

«1...

Վե

ենենն ո

ՂԱՂ ԱՎԱՂ ԱԱԱԱԱ ԱՂԱՎՆԻ աա, ԱՂ

Ամփոփում(ռուսերեն ն անգլերեն) Օգտագործված գրանայնությանցանկ...

Բովանդակություն

աննա ննոնան

ԱՇՈՏ

ՀԱԿՈԲԻ

ԲԱՅԱԴՅԱՆ

Ֆինանսական կայունության, գործարարակտիվությանն իրացվելիությանգնահատման ցուցանիշներն ու դրանց հաշվարկման մեթոդիկան

ԱՍՈՂԻԿ

«ԱՍՈՂԻԿ»

հրատարակչություն

Ստորագրվածէ տպագրության 06.12.2001թ. Տպագրությանեղանակը՝ռիզոգրաֆիա Ֆորմատ 60»:84/16, Թուղթ՝ օֆսեթ Պատվեր 7: 132, Տպաքամակ՝200: Տպագրված է «ԱՍՈՂԻԿ» ՄՊԸ-ի տպարաճում Ք. Երնան, Ավան, Չարենցի 9/22 Հեռ. 58.22.99, 40.49.82

Է-լոո)`

ոողւ(մ)ոՇէ575.Յող