Գինեգործական ձեռնարկությունների տեխնոլոգիական սարքավորումների հաշվարկ

ՀՀ ԿՐԹՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԳԻՏՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

Ա.Վ. ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ,

Ն.Ռ. ՍԻՄՈՆՅԱՆ, Ռ.Ա. ԲԱԿԼԱՉՅԱՆ, Ռ.Ա. ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

ԳԻՆԵԳՈՐԾԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՐԿ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈԴԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ

ԵՐԵՎԱՆ ՀՊԱՀ

ՀՏԴ 663.2/.3 (07) ԳՄԴ 36.87 ց7 Գ 590 Աշխատանքը հավանության է արժանացել ՀՊԱՀ պարենամթերքի տեխնոլոգիաների ֆակուլտետի մեթոդական խորհրդի կողմից (17.06. 2008 թ., արձանագրություն 7): Գրախոսներ՝

տ.գ.դ.

Ա.Մ. ՍԱՄՎԵԼՅԱՆ

(Պտղա անջարա ուծության, խաղողագործության ն գինեգործության գիտահետազոտական ինստիտուտ)

Կ. ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

(«Անիվ» ԲԲԸ գլխավոր ինժեներտեխնոլոգ)

Տեխ. խմ ագիր՝ տ.գ.թ., դոցենտ Խմ ագիր՝ Ս.Ռ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Գ 590

Ֆ.Զ. ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ

Գինեգործական ձեռնարկությունների տեխնոլոգիական սարքավորումների հաշվարկ. ՈՒսումնամեթոդական ձեռնարկ / Ա.Վ. Մնացականյան, Ն.Ռ. Սիմոնյան, Ռ.Ա. Բակլաչյան, Ռ.Ա. Ստեփանյան: - Եր., ՀՊԱՀ, 2010. -140 էջ: Ձեռնարկում ներկայացված են խաղողի ն պտղահատապտղային հումքի վերամշակման, գինիների պատրաստման ն պահպանման, գինեգործական մթերքների ջերմային մշակման, գինիների շշալցման սարքավորումների ն դրանց վերա երող ոլոր անհրաժեշտ հաշվարկները: Այն նախատեսված է «Գինեգործության ձեռնարկությունների տեխնոլոգիական սարքավորումներ» առարկան ուսումնասիրողների համար:

ԳՄԴ 36.87 ց7 ԼՏ8Ի 978-9939-54-167-9  Ա.Վ. Մնացականյան ն ուրիշներ, 2010 թ.  Հայաստանի պետական ագրարային համալսարան, 2010 թ.

ՆԱԽԱԲԱՆ Գինեգործությունը վերջին տարիներին վերածվել է սննդարդյունա երության խոշոր ճյուղի, զգալիորեն ավելացել են արտադրության ծավալները ն արտադրանքի տեսականին: Գինենյութերի ն գինիների արտադրության տեխնոլոգիական սխեմաները ն դրանցում կիրառվող սարքավորումները ներկայումս դասվում են առաջավոր տեխնոլոգիաների ու սարքավորումների շարքին ն կարող են ապահովել ավականին լավ որակի արտադրանքի ստացում: «Գինեգործական ձեռնարկությունների տեխնոլոգիական սարքավորումներ» առարկայի խնդիրներն են ճյուղի տեխնոլոգիական սարքավորումների ուսումնասիրությունը, դրանց ընդհանուր ն մասնակի հաշվարկման եղանակները ն այլն: Այս ձեռնարկի նպատակն է լրացնել գոյություն ունեցող գրականությունը ն օգնել ուսանողներին ճյուղի սարքավորումների հաշվարկները կատարելիս: Այստեղ գինեգործության տեխնոլոգիական սարքավորումները խմ ավորված են ըստ տեխնոլոգիական նշանակության՝ ֆունկցիոնալ հատկանիշներին համապատասխան, ներկայացված են սարքավորումների հաշվարկման մասնագիտական հարցերը: Ընդհանուր նույթի հարցերին (ամրության, հիդրավլիկական ն այլն) ուսանողները ծանոթանում են համապատասխան առարկաներն անցնելուց հետո: Մասնակի ացառություն է արված ծավալային սարքավորումների (տարողություններ) ջերմային հաշվարկների համար, որոնք ներկայացվում են ավականին մանրամասն, քանի որ շատ հաճախ դրանք անհրաժեշտ են լինում գործնական խնդիրներ լուծելիս: Ընդհանուր առմամ , ձեռնարկում, հաշվի առնելով ճյուղի արդի վիճակը ն զարգացման հեռանկարները, գինեգործության տեխնոլոգիական սարքավորումների հիմնական տեսակների հաշվարկման եղանակները ներկայացված են այնպես, որ նյութը օգտակար լինի ոչ միայն առարկան ուսումնասիրող ուսանողների, այլն արտադրությունում աշխատողների համար:

____________________ԳԼՈՒԽ 1. ԽԱՂՈՂԻ ԵՎ ՀԱՏԱՊՏՂԱՅԻՆ

ՀՈՒՄՔԻ ՎԵՐԱՄՇԱԿՄԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

1.1. ԼՎԱՑՈՂ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐ (ՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ)

Ցանկացած տեսակի օդաշիթային լվացող, այդ թվում՝ նան միասնականացված մեքենաների արտադրողականությունը որոշվում է փոխադրող սարքերի արտադրողականության ընդհանուր անաձնով.   8հv, կգ/վ, (1.1) որտեղ 8-ն ժապավենի լայնությունն է, մ, --ը՝ մթերքի շերտի արձրությունը, մ, -ն՝ մթերքի շերտի կտրվածքի լցման գործակիցը.  - 0,60,7, -ն՝ ժապավենի շարժման արագությունը, մ/վ. - 0,120,16, -ն՝ հատապտուղների ծավալային զանգվածը, կգ/մ3: Քամհարի արտադրողականությունը ն համակարգ մուտք գործող օդի անհրաժեշտ էջքը կարելի է որոշել ջրի հայելային եզրաչափերով ն լվացող մեքենայի տաշտակում դրա մակարդակով: Քամհարը պետք է ապահովի 1,5 մ3/րոպ օդի մատուցում 1 մ2 ջրի հայելու վրա: ՝ փոխադրիչի ժապավենի տակ, տեղադրված օդատարի մեջ, հաշվարկվում է հետնյալ անաձնով. 1v 2 1       2 gհ , Պա, (1.2) որտեղ 1-ը օդի խտությունն է, կգ/մ3, 2-ը՝ ջրի խտությունը, կգ/մ3, -ն՝ օդի արագությունը, մ/վ. - 23 մ/վ, Ք-ն՝ ծանրության ուժի արագացումը, մ/վ2, --ը՝ ար ատյորի վերնի մասում գտնվող ջրի շերտի արձրությունը, մ, -ն՝ օդատարի տեղային դիմադրությունների գումարը: Այդ մեքենաներում էներգիան ծախսվում է մթերքով եռնված փոխադրիչը տեղափոխելու ն քամհարով օդը մատուցելու համար: Փոխադրիչի հաղորդակի համար էլեկտրաշարժիչի անհրաժեշտ հզորությունը որոշվում է այնպես, ինչպես այլ փոխադրիչների համար՝ հաշվի առնելով նան ջրի դիմադրությունը. p

N1  k

 g ( H  Լ) , կՎտ, 1000

(1.3)

որտեղ

-ն գործակից է, որը հաշվի է առնում հզորության աճը գործարկման պահին. 1,2, Է-ը՝ մթերքի վերելքի արձրությունը (ժապավենի թմ ուկների մակարդակների տար երությունը), մ, Լ-ը՝ փոխադրիչի երկարությունը, մ, -ն՝ ջրի դիմադրությունը հաշվի առնող գործակից. -6, -ն՝ հաղորդակի օ.գ.գ-ն.   0,85: Էլեկտրաշարժիչի հզորությունը, որն անհրաժեշտ է քամհարի շարժա երման համար, որոշվում է՝ Մp , կՎտ, անաձնով, (1.4) N2  1000

որտեղ Մ-ն օդի ծախսն է, մ3/վ, -ն՝ օդի ճնշումը, Պա, -ն՝ քամհարի օ.գ.գ-ն.   0,5: Պար երա ար գործողության թմ ուկային լվացող մեքենաների արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Օ   , կգ/վ, (1.5) 0 որտեղ Օ-ն միաժամանակ թմ ուկ եռնվող հումքի քանակն է, կգ, 0-ն՝ լվացման տնողությունը՝ ներառյալ օժանդակ գործողությունները, վ: Անընդհատ գործողության թմ ուկային լվացող մեքենաների արտադրողականությունը կարելի է հաշվարկել հետնյալ անաձնով.   Fv , կգ/վ, (1.6) որտեղ Է-ը թմ ուկի լայնական կտրվածքի մակերեսն է, մ2, -ն՝ հումքի շարժման արագությունը թմ ուկի երկարությամ , մ/վ, -ն՝ հումքի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ թմ ուկի՝ հումքով լցման գործակիցը.  - 0,10,2: Այս անաձնում F 

D 2 (որտեղ Ծ-ն թմ ուկի ներքին տրամա4

Լ (որտեղ Լ-ը թմ ուկի երկարությունն է, մ, -ն՝ թմ ուկի  երկարությամ հումքի անցման ժամանակը, վ): գիծն է, մ), v 

ան որոշման առավել ճշգրիտ անաձնը, որը հաշվի է առնում ջրի միջոցով հումքի հեռացումը, ունի հետնյալ տեսքը. kDtgո v , (1.7) որտեղ -ն գործակից է, որը հաշվի է առնում հումքի հեռացումը ջրով. - 1,52,0, -ն՝ թմ ուկի թեքության անկյունը.  - 230, -ը՝ թմ ուկի պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ: Թմ ուկային մեքենաների հաղորդակի էլեկտրաշարժիչի հզորության կողմնորոշիչ հաշվարկը կատարվում է հետնյալ անաձնով. kԼ N , կՎտ, (1.8) 1000tg որտեղ

-ն գործակից է, որը հաշվի է առնում գործարկման ժամանակ 1,2, -ն՝ ջրի դիմադրութառաջացող դիմադրությունը. յունը հաշվի առնող գործակից.  - 4, -ն՝ հաղորդակի օ.գ.գ-ն: Առավել ճշգրիտ հաշվարկ կարելի է կատարել գրականության մեջ 6 ներկայացվող մեթոդիկայով:

1.2. ՋԱՐԴԻՉ-ՉԱՆՉԱՆՋԱՏԻՉՆԵՐ ԽԱՂՈՂԻ ՀԱՄԱՐ

ԵՎ ՄԱՆՐԱՑՆՈՂ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐ ՀԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ

Գրտնակային ջարդիչների արտադրողականությունը () հիմնականում որոշվում է գրտնակների թողունակությամ : Գլանային գըրտնակների օգտագործման դեպքում այն ուղիղ համեմատական է մթերքի շարժման արագությանը, գրտնակների երկարությանը ն որոշվում է հետնյալ անաձնով.   vÙÇç.    l     , կգ/վ, (1.9) որտեղ

միջ.-ը

մթերքի շարժման միջին արագությունն է գրտնակների միջն եղած ճեղքով անցնելիս կամ գրտնակների միջին շրջանային արագությունը, մ/վ, -ն՝ ճեղքը գրտնակների միջն, մ. միջին հաշվով՝   0,006 մ, l -ը՝ գրտնակի երկարությունը, մ, -ն՝ խաղողի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ ուղղման գործակից, որը հաշվի է առնում մթերքի մատուցման անհավասարաչափությունը, ճեղքի լցնումը ն այլ գործոններ.  - 0,70,8: (1.9) անաձնը կարող է ունենալ նան այլ տեսք.



Dո ÙÇç.

  l     , կգ/վ, (1.10) որտեղ Ծ-ն գրտնակի տրամագիծն է, մ, միջ.-ը՝ գրտնակների պտտման միջին հաճախականությունը, պտ/րոպ. ո  ո2 ո ÙÇç.  1 , (1.11) որտեղ 1-ը 2-ը՝ համապատասխանա ար առաջին ն երկրորդ գըրտնակների պտտման հաճախականություններն են: Այլ կերպ ասած՝ (1.9) ն (1.10) անաձները ճիշտ են միայն կլոր ն հեղուկ չպարունակող նյութերի ջարդման համար: Իրականում, եր պտուղն ընկնում է գրտնակների միջն, պտղի մաշկի փոքր-ինչ ճաքի դեպքում անջատվում է հյութ (քաղցու), որը, առաջ անցնելով խաղողի հիմնական զանգվածից, անցնում է գրտնակների միջն: Հետնա ար՝ գրտնակային ջարդիչների փաստացի արտադրողականությունը տարերվում է (1.9) ն (1.10) անաձներով հաշվարկված արժեքից (ավելի մեծ է): Բացի դրանից՝ անաձներում հաշվի չի առնված գրտնակների պրոֆիլը: Օրինակ՝ թնավոր գրտնակների ճեղքի աշխատանքային լայնությունը մի քանի անգամ մեծ է, քան հարթ կամ պրոֆիլային գրտնակներինը՝ միննույն երկրաչափական գործոնների դեպքում (արտաքին տրամագիծ, կենտրոնների միջն հեռավորություն): Ս.Ս. Մեսարկիշվիլիի առաջարկությամ այդ գործոնները կարելի է հաշվի առնել՝ (1.9) ն (1.10) անաձների մեջ մտցնելով Ճ1 ն Ճ2 գործակիցները: Ճ1-ը հաշվի է առնում գրտնակների աշխատանքային մակերնույթի երկրաչափական նութագիրը ն որոշվում է թնավոր գրտնակների Էթ միջգրտնակային աշխատանքային տարածության մակերնույթի ուղղահայաց կտրվածքի մակերեսի հարա երությամ հարթ գրտնակների Է նույն մակերեսին՝ միննույն Ծ ն  արժեքների դեպքում, այսինքն՝ FÃ K1  (պետք է նշել, որ հարթ գրտնակների համար՝ Ճ1 - 1): Ճ2-ը հաշF վի է առնում քաղ 0 քանակությունը, որն անջատվում է խաղողի ջարդման դեպքում ն «առաջ է անցնում» փլուշի հիմնական զանգվածից.

K2 

: 100  զ 0

0-ն

վերցվում է տոկոսներով՝ մթերքի ընդհանուր զանգ-

վածից: Ընդ որում՝

  FÃ  F0  հ  D  հ   S ,  z

(1.12)

F0  0,5D 2 siո 1  օԷs     ,

(1.13)

որտեղ

Է0-ն փորվածքների լայնական կտրվածքի մակերեսն է երկու հարնան ելուստների միջն, մ2, --ը՝ ելուստի արձրությունը, մ, Տ-ը՝ ելուստի լայնությունը, մ, -ը՝ ելուստների թիվը, -ն՝ գըրտնակների եռնման անկյունը, այսինքն՝ գրտնակների կենտրոնական գծերի ն պտղի ու գրտնակի շփման կետում շառավիղվեկտորի միջն ընկած անկյունը, -ն՝ համամասնության գոր- 4, 6, 8, համապատասծակիցը -ից. խանա ար՝  - 0,75, 1,00, 1,25: Հաստատված է, որ 0-ն հիմնականում կախված է գրտնակների միջն եղած  ացվածքից (աղ. 1.1): Աղյուսակ 1.1 Քաղցուի , մմ 0, 

32,2

31,4

քանակությունը

30,3

28,7

24,3

14,2

7,5 8,1

Չանչանջատիչների թողունակությունը ն օպտիմալ երկրաչափական պարամետրերը որոշելու համար Վ.Դ. Եմելյանովն առաջարկում է հետնյալ անաձները.

  /D 2,5  8D1,5  ՇD 0,5 , ԼD

4,5

ԷD

3,5

 FD

2,5

 ՕD  H



1

(1.14) ,

(1.15)

որտեղ -ն չանչանջատիչի արտադրողականությունն է, կգ/վ, Ծ-ն ն Լ-ը չանչանջատիչային գլանի տրամագիծն ու երկարությունը, մ, Ճ-ն, 8-ն, Ը-ն, Է-ն, Է-ը, Օ-ն ն Է-ը՝ հաստատուններ, որոնք կախված են վերամշակվող խաղողի տեսակից (այսպես՝ Ռքացիթելի խաղողի վերամշակման դեպքում՝ Ճ-6,8, 8-3,9, Ը-1,26, Է - 0,121, Է - 4,362, Օ - 1,21 ն Է - 0,086):

Գրտնակային ջարդիչ-չանչանջատիչում էներգիան ծախսվում է գրտնակների պտտման դիմադրությունը հաղթահարելու ն պտուղը չանչից անջատելու համար: Գրտնակային ջարդիչի հաղորդակի շարժիչի հզորության կողմնորոշիչ հաշվարկի համար կարելի է օգտագործել հետնյալ էմպիրիկ անաձնը.

N  0,119  l Dո (120d  D 2 )K , կՎտ,

(1.16)

որտեղ d-ն պտուղների միջին տրամագիծն է, մ, Ճ-ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում խաղողի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, գրտնակների պրոֆիլը ն այլն. գլանային գրտնակների համար՝ Ճ - 0,1940,338, պրոֆիլայինների (թնավոր) համար՝ Ճ - 0,1360,164: Մյուս նշանակումները տես (1.9) ն (1.10) անաձներում: Ի օգտակար հզորությունը, որն անհրաժեշտ է պտուղը չանչից անջատելու համար, ըստ Վ.Դ. Եմելյանովի մեթոդիկայի, որոշվում է՝ «g N , կՎտ, անաձնով, (1.17) որտեղ -ն ջարդիչի արտադրողականությունն է, կգ/վ, «-ն՝ չանչանջատիչի տեսակարար աշխատանքը, Նմ/կգ.

«  /v 3  D , կՎտ, (1.18) -ն՝ թիակի վերջնամասի շրջագծային արագությունը, մ/վ, Ճ-ն ն Ծ-ն՝ թվային էմպիրիկ գործակիցներ. Ճ - 0,161, Ծ - 59,5, Ք-ն՝ ծանրության ուժի արագացումը: Էլեկտրաշարժիչի պահանջվող հզորությունը որոշելու համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել հզորության պահեստային գործակիցը, որը հավասար է 1,2: Փոխանցման օ.գ.գ-ն արձրացման կարիք չունի. օգտագործվող ջարդիչներում այն տատանվում է 0,600,85 սահմաններում: Կենտրոնախույս ջարդիչ-չանչանջատիչի  արտադրողականությունը կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով. (D թ 2  d 2 )հ siո  ո    զ, կգ/վ, (1.19) Ծթ-ն թեք թիակների պայմանական տրամագիծն է, մ, d-ն՝ ջարդիչի միջին գլանի արտաքին տրամագիծը, մ, --ը՝ թեք թիակնե

որտեղ

րի միջին արձրությունը, մ,  -ն՝ թիակների թեքության անկյունը.  -15180, -ը՝ թիակների պտտման արագությունը, պտ/րոպ, -ն՝ փլուշի ծավալային զանգվածը չանչի հետ միասին, կգ/մ3, -ն՝ աշխատանքային տարածության՝ փլուշով լըցման գործակիցը.  - 0,85, -ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում շրջագծային արագության նվազումը ն դեպի ջարդիչ խաղողի մատուցման անհավասարաչափությունը.  - 0,7, -ն՝ փլուշի ն քաղցուի այն մասնա աժինը, որը հեռացվում է մեծ գլանի հատակի անցքերով՝ շնեկով խաղողի մատուցման տեղում.  0,083 կգ/վ - 0,3 տ/ժ: Այս անաձնը գործնականորեն որոշում է ջարդիչի արտադրողականությունը չանչերի համար՝ ըստ եռնաթափող թիակների թողունակության: Կենտրոնախույս ջարդիչ-չանչանջատիչի փորձնական հետազոտությունների ացակայության պատճառով հնարավոր չէ մշակել հաշվարկի առավել ճշգրիտ եղանակ: Նույնը վերա երում է նան էներգիայի ծախսի որոշմանը: Հատապտղային գինեգործությունում օգտագործվող միաթմ ուկ դանակային ջարդիչների  արտադրողականությունը կարելի է հաշվարկել հետնյալ անաձնով. (D  հ )ոհԼ  , կգ/վ, (1.20) որտեղ Ծ-ն թմ ուկի տրամագիծն է, մ, --ը՝ ատամների կամ դանակների արձրությունը, մ, -ը՝ թմ ուկի պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ, Լ-ը՝ դանակային թմ ուկի երկարությունը, մ, -ն՝ մթերքի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ փորձնական գործակից, որի մեծությունը փափուկ մարմինների համար ընդունում են 0,40,8, կոշտ մարմինների համար՝ 0,10,4: Այդպիսի ջարդիչի հաղորդակի էլեկտրաշարժիչի Ի հզորությունը կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով. p N , կՎտ, (1.21)  որտեղ p-ն հումքը ջարդելու համար անհրաժեշտ էներգիայի տեսակարար ծախսն է. խնձորի համար՝  2,162,88 կՋ/կգ, -ն՝ շարժա երի օ.գ.գ-ն.   0,80,9:

1.3. ՀՈՍԻՉՆԵՐ

Պար երա ար գործողության ցանկացած հոսիչի  արտադրողականությունն ըստ քաղցուի, առանց հաշվի առնելու սարքավորումների օգտագործման գործակիցը, կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով. Մզ  , դալ/վ, (1.22) 1000 որտեղ -ն զամ յուղի, խցի, տարողության լցման աստիճանը հաշվի առնող գործակիցն է.   0,80,9, Մ-ն՝ խցի, զամ յուղի, տարողության ծավալը, մ3, -ն՝ փլուշի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ 1000 կգ խաղողից ստացվող քաղցուի քանակը, դալ, -ն՝ ցիկլի տնողությունը, վ.   1   ա   2 , (1.23) որտեղ 1-ը, ա-ն ն 2-ը՝ համապատասխանա ար եռնման, ինքնահոսի հանման ն հոսիչի եռնաթափման տնողությունները: Հաշվի առնելով հերթափոխի տնողությունը՝ (1.22) անաձնը կարելի է ներկայացնել հետնյալ տեսքով. Մզ1  , դալ/հերթ, (1.24) 1000 որտեղ ՛-ն հերթափոխի տնողությունն է, օր, վ: Անընդհատ գործողության հոսիչների արտադրողականությունն ըստ փլուշի կամ խաղողի կարելի է որոշել սնող կամ փոխադրող մեխանիզմի թողունակությամ : Միննույն ժամանակ, իհարկե, համապատասխան անաձներում անհրաժեշտ է մտցնել ուղղման գործակիցներ՝ կախված հումքը, աշխատանքների կատարման ռեժիմները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները ն աշխատանքային օրգանի երկրաչափական պարամետրերը նութագրող տար եր գործոններից: Օրինակ՝ շնեկային հոսիչների փաստացի արտադրողականության հաշվարկի համար կարող է օգտագործվել մի անաձն, որն առաջարկել է Վ.Պ. Տիխոնովը՝ հիմնվելով փորձնական տվյալների մշակման վրա.  Çր.   տեë.K v K չ K աëտղ.K d K 0 K Ù , կգ/վ, (1.25) որտեղ

տես.-ը շնեկային հոսիչի տեսական արտադրողականությունն է, որը որոշվում է ըստ (6.82) անաձնի, Ճ -ն՝ գործակից, որը նութագրում է քաղցուի փաստացի ելքը. 4065 դալ/տ ելքի

դեպքում՝ Ճ - 1,060,86, Ճչ-ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում արտադրողականության նվազումը՝ փլուշը չանչերի հետ մշակելու դեպքում. Ճչ - 0,960,98, Ճաստղ.-ը՝ գործակից, որը հաշվի է առնում աստղիկի առկայությունը հոսիչում ն խոչընդոտում է փլուշի հակադարձ հոսքին. քաղցուի նվազագույն ելքի դեպքում՝ Ճաստղ.-1,0, իսկ 5570 դալ/տ ելքի դեպքում՝ Ճաստղ.- 1,001,27, Ճd-ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում գլանի անցքերի ձնը. 10 -ից ոչ պակաս կենդանի կտրվածքի ն անցքերի՝ 0,62,5 մմ տրամագծի դեպքում՝ Ճd - 0,750,94, ճեղքային անցքերի դեպքում՝ Ճd - 1,0, -ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում փլուշի հակադարձ հոսքի մեծությունը պտուտակային վաքի երկարությամ ն շնեկի ու գլանի միջն շառավղային ացվածքով. շնեկների՝ - 110 պտ/րոպ հաճախականության դեպքում՝  - 1,00,65, ընդհանուր դեպքում՝  - -0,181, Ճ0-ն՝ գործակից, որը հոսիչի արտադրողականությունն ըստ փլուշի վերափոխում է արտադրողականության ըստ խաղողի. Ճ0 - 1,75, Ճմ-ն՝ գործակից, որը նութագրում է արտադրողականության փոփոխությունը՝ կախված կառուցվածքի երկրաչափական չափսերից. գործող հոսիչների համար գլանի՝ մինչն 800 մմ տրամագծի դեպքում՝ Ճմ - 1,0: Հոսիչները շարժա երելու համար պահանջվող Ի հզորությունը որոշում են՝ հաշվի առնելով դրա կառուցվածքը: Շնեկային հոսիչների համար կարելի է առաջարկել խիստ մոտավոր էմպիրիկ անաձն՝ հիմնըված գործնական փորձերի վրա. N  0,4  0,5 , կՎտ, (1.26) որտեղ -ն հոսիչի արտադրողականությունն է, կգ/վ:

1.4. ՄԱՄԼԻՉՆԵՐ

Պար երա ար գործողության մամլիչների  արտադրողականության հաշվարկը կատարվում է հետնյալ անաձնով.

D 2 H , կգ/հերթ (տ/հերթ), (1.27) k -ը մամլիչի զամ յուղների թիվն է, D-ն՝ զամ յուղի ներքին տըրամագիծը, մ, H-ը՝ զամ յուղի արձրությունը (հորիզոնական մամլիչների համար՝ երկարությունը), մ, ρ-ն՝ մամլվող մթերքի

m

որտեղ

ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն գործակից է, որը հաշվի է առնում զամ յուղի լցման աստիճանը. խաղողի համար՝   0,75, փլուշի համար՝   0,86, ՛-ն՝ հերթափոխի տնողությունը, րոպե, -ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում մամլիչի անխուսափելի պարապուրդը եռնման ու եռնաթափման ն զամ յուղի տեղափոխման դեպքում. զամ յուղային մամլիչների համար, եր - 1, - 1, երկու զամ յուղով մամլիչների դեպքում, եր - 1,2, երեք զամ յուղի դեպքում՝ - 3, - 1,3, -ն՝ մամլման մեկ ցիկլի տնողությունը, րոպե.   1   2   3 , (1.28)

1-ը՝ այն ժամանակը, որն անհրաժեշտ է զամ յուղները փլուշով լցնելու համար, 2-ը՝ սեղմող մեխանիզմի ն փլուշի շերտաշրջման աշխատանքների ժամանակը, 3-ը՝ մամլիչի եռնաթափման ժամանակը: Միապատիկ մամլման դեպքում զամ յուղային մամլիչում՝  -120, իսկ պննմատիկ մամլիչում՝  -100 րոպե (1-25 րոպե, 2-65 րոպե, 3-10 րոպե): Սակայն խաղողը կարող է մամլիչ մատուցվել ինչպես ողկույզներով, այնպես էլ հոսիչներում քաղցուն փլուշից նախապես անջատելուց հետո, այսինքն՝ ինքնահոս-քաղցուի պարունակությամ : Հետնա ար՝ (1.27) անաձնի ճշգրտված տար երակը կունենա հետնյալ տեսքը. ուղղահայաց մամլիչների համար՝  D 2  1 H  Օ ի.-ք. ի.-ք.  , կգ/հերթ (տ/հերթ), (1.29)   m  4  2 k հորիզոնական մամլիչների համար՝   D2  d2  1 Լ  Օ ի.- ք. ի.- ք.  , կգ/հերթ (տ/հերթ), (1.30)   2 k որտեղ d-ն պտուտակի տրամագիծն է, մ, Լ-ը՝ զամ յուղի երկարությունը, մ, Օի.-ք.-ն՝ ինքնահոս-քաղցուի գումարային ելքը զամ յուղի եռնման վերջում (մամլման սկզ ում), մ3, ի.-ք.-ն՝ ինքնահոսքաղցուի խտությունը, կգ/մ3 (տ/մ3):





(1. ը հաշվի չի առնվում, քանի որ ազմազամ յուղ մամլիչներ գոյություն չունեն: Խաղողի ամ ողջական ողկույզների մամլման դեպքում Օի.-ք.-ն հավասար է 0: Պար երա ար գործողության մամլիչներում էներգիան ծախսվում է մամլող մասի շարժա երման համար: Այն որոշում են մամլման համար անհրաժեշտ ճիգով՝ հաշվի առնելով մեխանիզմի ն փոխանցման օ.գ.գ-ն.

D 2 H, Ն(ԿԳ), (1.31) -ն տեսակարար ճնշումն է մամլվող մթերքի վրա. այդ մամլիչների համար ընդունում են մինչն 0,3 ՄՊա (3 ԿԳ/սմ2): Մեխանիկական մամլիչներում այդ պտուտակային ձգողական մեխանիզմը որոշվում է մամլող մեխանիզմի պնդօղակի վրա գործադըրված մոմենտով: Պտուտակի պարույրի վրա գործադրվող ուժը՝ թ  թ- tg(  ), (1.32) թ-  զ

որտեղ -ն պտուտակային գծի վերելքի անկյունն է.   200, -ն՝ պտուտակի պնդօղակի հետ շփման անկյունը.   8,5170: Պնդօղակը պտտելու համար անհրաժեշտ պտտող մոմենտը՝ dÙÇç. Խթ , (1.33) շ որտեղ dմիջ.-ը պարույրի միջին տրամագիծն է: Ըստ շփման ուժի՝ լրիվ մոմենտը որոշվում է հետնյալ արտահայտությամ . dÙÇç. dÙÇç. Խ Éր.  թ  թ-f : (1.34) Ե1 ուժը, որը գործադրվում է վրա, որոշվում է հետնյալ անաձնով. d ÙÇç. թ-d ÙÇç. tg(  )  f  , թ1l  թ- tg (  )  թ-f   (1.35) թ-d ÙÇç. tg(  )  f  թ1  : (1.36) 2l Հիդրավլիկական մամլիչներում էներգիան ծախսվում է հիդրավլիկական համակարգում ճնշում ստեղծելու համար:

Մամլիչի սուզակի վրա աշխատանքային հեղուկի ճնշմամ ստեղծվող Ե օգտակար ճիգը՝

D 2   Օg  pf8d, Ն/ԿԳ, (1.37) որտեղ -ն աշխատանքային հեղուկի տեսակարար ճնշումն է մամլիչի սուզակի վրա, Պա (ԿԳ/սմ2), Օ-ն՝ ոլոր շարժվող մասերի (սուզակի ն մթերքով եռնված զամ յուղների) զանգվածը, կգ, Ք-ն՝ ծանրության ուժի արագացումը. Ք - 9,81 մ/վ2, -ն՝ գործակից, որը նութագրում է խտացման կառուցվածքը, Է-ը՝ սուզակի շփման գործակիցը թեզանօդային խտացման հետ, 8-ն՝ խտացման լայնությունը, մ, d-ն՝ սուզակի տրամագիծը, մ:  ն Է գործակիցների արժեքները ներկայացված են աղյուսակ 1.2-ում: Աղյուսակ 1.2 թ-  p

 ն Է գործակիցների արժեքները Գործակիցը

խցովի (լցովի)

 Է

0,15 0,20

Խտացման տեսակը խցօղակային տաշտակաձն անկյունով, աստ. Ս-աձն 1,0 0,4 0,5 0,7 0,71,0 0,71,0

(1.31) անաձնը հաշվի չի առնում էջքի կորուստը սուզակին արագություն հաղորդելու համար, ինչը լիովին թույլատրելի է փոքր արագությունների դեպքում: (1.31) ն (1.37) անաձների համատեղ լուծման դեպքում ստանում ենք՝ D 2   Օg զ թ , Պա (ԿԳ/սմ2): (1.38) D  f8d Հիդրավլիկական մամլիչներում՝ - 0,4 ՄՊա (4 ԿԳ/սմ2): Աշխատանքային հեղուկի Օ ծախսը՝

Օ

d 2 v ս , մ3/վ,

(1.39)

ս-ն սուզակի վերելքային արագությունն է մամլման դեպքում, մ/վ: Սուզակի վերելքային օպտիմալ արագությունն ընտրելիս հաշվի են առնում մթերքի առանձնահատկություններն ու հատկությունները: Շնեկային մամլիչների  արտադրողականությունը մոտավորապես որոշելու համար անաձնն ստանում է հետնյալ տեսքը.   Fv 0 , կգ/վ, (1.40)

որտեղ

որտեղ Է-ը մամլման խցի ներքին խոռոչի ընդլայնական կտրվածքի մակերեսն է՝ մթերքով զ աղեցված շնեկի առաջին գալարի տեղադըրման տեղում.

(D 2  d 2 ) 2 , մ, (1.41) որտեղ Ծ-ն շնեկի արտաքին տրամագիծն է, մ, d-ն՝ շնեկի ներքին տրամագիծը, մ, 0-ն՝ մթերքի փոխադրման արագությունը շնեկի երկարությամ , մ/վ. ոS v0  , մ/վ, (1.42) Տ-ը՝ շնեկի առաջին գալարի քայլը, մ, -ը՝ շնեկի պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ, -ն՝ փլուշի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ շնեկի կտրվածքի ն ամ ողջ մամլիչի լցման գումարային գործակիցը.   0,250,80:  գործակիցը կախված է մամլիչի ելքում հիդրավլիկական կարգավորիչի կողմից ստեղծվող զ 0 հակաճնշման մեծությունից, որը հավաF

սար է՝

, Պա (ԿԳ/սմ2), (1.43) F որտեղ ՛-ն կարգավորիչ կոնը սեղմելու համար անհրաժեշտ ճիգն է, Ն (ԿԳ), Է-ը՝ մամլող խցի ընդլայնական կտրվածքի մակերեսը, մ2 (սմ2): Փորձնականորեն ստացվել են զ 0 -ի ն -ի հետնյալ արժեքները զ0 

(աղ. 1.3):

Աղյուսակ 1.3 Հակաճնշման 0 մեծության ն  գործակցի արժեքները 0,1 (1,0) 0,8

0, ՄՊա (ԿԳ/սմ2) 

0,15 (1,5) 0,7

0,2 (2,0) 0,6

0,25 (2,5) 0,5

0,3 (3,0) 0,4

0,35 (3,5) 0,3

մեծությունը տատանվում է 0,050,15 ՄՊա (0,51,5 ԿԳ/սմ ) սահմաններում: Շնեկային մամլիչների արտադրողականության առավել ճշգրիտ հաշվարկ կարելի է կատարել Լ.Լ. Գելգարի առաջարկած եղանակով, որը հիմնված է փորձնական հետազոտությունների վրա ն հաշվի է առնում մամլման պրոցեսի շատ գործոններ.   Մտեë.K 0 K ë ո ն K տ K é K ո K i K d , (1.44)

0-ի

որտեղ Մտես.-ը փլուշի տեսական ծավալն է մեկ քայլի երկարությամ մատուցման գոտում, մ3, -ն՝ փլուշի խտությունը մատուցման գոտում, կգ/մ3, Ճ0-ն ն Ճս-ն՝ գործակիցներ, որոնք հաշվի են առնում մամլիչի իրական արտադրողականությունն ըստ խաղողի՝ 75 դալ/տ քաղցուի անվանական հանրագումարային ելքի. խաղողի պայմանական (հաշվարկային) սորտի դեպքում՝ Ճ0 - 1,65, Ճս-0,87 (միջին նշանակությամ ), ն-ն՝ մամլող շնեկի պտտման հաճախականությունը, պտ/վ, -ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում փլուշի հակադարձ հոսքը պտուտակային վաքի երկարությամ . մամլիչի գլանի ու շնեկի միջն շառավղային ացվածքով շնեկի 2-10 պտ/րոպ պտտման հաճախականության դեպքում՝   0,90,5, Ճտ-ն ն Ճռ-ն՝ գործակիցներ, որոնք հաշվի են առնում մամլիչի տիպը ն աշխատանքային ռեժիմը, միաշնեկային մամլիչների համար՝ Ճտ-1,0, Ճռ-1,3, երկշնեկային մամլիչների համար՝ համապատասխանա ար 0,85 ն 1,4, Ճ -ը ն Ճ -ն՝ գործակիցներ, որոնք հաշվի են առնում՝ համապաո տասխանա ար քաղցուի ելքը ն i  o գործոնը. քաղցուի ոո 6880 դալ/տ ելքի դեպքում՝ համապատասխանա ար 3,0 Ճ -1,31,7 (75 դալ/տ ելքի դեպքում՝ Ճ -1), Ճ -1,0 -ն -ը համապատասխանա ար փոխադրող ն Է մամլող շնեկների պտտման հաճախականություններն են),

Ճd-ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում երկրաչափական նմանության հաստատունը. D K d  1,053 , (1.45) որտեղ Ծ-ն մամլիչի գլանի տրամագիծն է, մ: Էներգիան, որը գործադրվում է շնեկային մամլիչի աշխատանքի դեպքում, ծախսվում է շնեկները շարժա երելու, մթերքը սեղմելու, ճզմելու ն տեղափոխելու, շփման ուժը հաղթահարելու համար: Բացի դրանից՝ հիդրոկարգավորիչի առկայության դեպքում էներգիան ծախսվում է նան հիդրոպոմպի աշխատանքի համար: Շնեկային մամլիչները շարժա երող էլեկտրաշարժիչների հզորությունը (երկու հաջորդա ար տեղադրված շնեկներով) կարելի է մոտավորապես հաշվարկել հետնյալ էմպիրիկ անաձներով. N  1,22  20,7զ 0 , կՎտ, (1.46)

N  1,22  2,07զ 0 , կՎտ:

(1.47)

(1. 0-ն չափվում է ՄՊա-ներով, իսկ (1.47) անաձնում՝ ԿԳ/սմ2: Մամլող շնեկի վրա օգտակար հզորությունը որոշելու համար (առանց հաշվի առնելու փոխադրող շնեկը, ռեդուկտորի ն շարժիչի օ.գ.գ-ն) կարող է առաջարկվել հետնյալ անաձնը.

N  0,816  10 4 զD3 , կՎտ,

(1.48)

որտեղ -ն շնեկի պտտման անկյունային արագությունն է, վ , -ն՝ ճնշումը շնեկի վերջին գալարի վրա, Պա, Ծ-ն՝ շնեկի արտաքին տրամագիծը, մ: 0 ճնշման մեծության՝ կարելի է որոշել հիդրոկարգավորիչ կոնի կողմից ընկալվող ՛ առանցքային ճիգի մեծությունը (1.43), այնուհետն հիդրոհամակարգում յուղի աշխատանքային ճնշումը: Փականային կոնի տեղափոխման առավելագույն արագությունը կարելի է ընդունել 0,152,0 սմ/վ սահմաններում: Ճնշումը հիդրոհամակարգում, որպես կանոն, կազմում է 1,52,0 ՄՊա (1520 ԿԳ/սմ2): Հիդրոհամակարգի պոմպերի հաղորդակի հզորությունը կախված է դրանց արտադրողականությունից, էջքի մեծությունից (զարգացվող ճնշումից) ն օ.գ.գ-ից: Այն որոշվում է հետնյալ անաձնով.

N կամ

ՕgH , կՎտ 1000

N

Օթ , կՎտ, 1000

(1.49) (1.50)

որտեղ Օ-ն պոմպի արտադրողականությունն, մ3/վ, -ն՝ հիդրոհամակարգի աշխատանքային հեղուկի խտությունը, կգ/մ3, Ք-ն՝ ծանրության ուժի արագացումը. Ք - 9,81 մ/վ2, Է-ը՝ էջքը, որը զարգացնում է պոմպը, մ, Ե-ն՝ ճնշումը, որը զարգացնում է պոմպը, Պա, -ն՝ պոմպի ընդհանուր օ.գ.գ-ն: Պոմպերի հաշվարկման մեթոդիկայի վերա երյալ առավել մանրամասն նյութեր կարելի է վերցնել գրականությունից 9, 15:

1.5. ՀՈՍՔԱԳԾԵՐ

Հումքի վերամշակման գծերի հաշվարկի ժամանակ առաջին հերթին որոշում են առանձին տեսակի սարքավորումների քանակը, որին հաջորդում է վերամշակվող խաղողի քանակության որոշումը ն դրա մշակման տեխնոլոգիական պրոցեսի սխեմաների ընտրությունը, այնուհետն հաշվարկում են մեքենաների թիվը՝ հաշվի առնելով դրանց առավելագույն եռնվածությունը: Այդ նպատակով, հաշվի առնելով վերամշակման փուլի ՛ ընդհանուր տնողությունը, նախ որոշում են գործարանի առավելագույն արտադրողականությունը մեկ օրում. 8ûր  0 , տ/օր, (1.51) որտեղ 80-ն վերամշակվող խաղողի ընդհանուր քանակությունն է, տ, ՛-ն՝ վերամշակման փուլի տնողությունը, օր (ըստ նորմի՝ 20 օր): Առաջնային գինեգործական գործարանի ժամային թողունակությունը՝ 8օր 8Å  K, (1.52)  որտեղ -ն խաղողի ընդունման տնողությունն է մեկ օրում (ըստ նորմի՝ 10 ժ), Ճ-ն՝ օրվա ընթացքում խաղողի մատուցման անհավասարաչափության գործակիցը (ըստ նորմի՝ Ճ-1,4), այսինքն՝ 8Å  0 K : (1.53) 1

Այս կամ այն սարքավորման պահանջվող թիվը՝ ո ժ ,  Çր.

(1.54)

որտեղ իր.-ը միավոր սարքավորման ժամային փաստացի (հաշվի առնելով օգտագործման գործակիցը) արտադրողականությունն է: Հաշվարկի ընթացքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել նան սպիտակի ն կարմիրի եղանակով վերամշակվող խաղողի նորմատիվային հարա երությունը՝ 0,7:0,3, ինչպես նան մի շարք այլ պայմաններ (սարքավորման մաշվածության աստիճանը, շահագործման հուսալիությունը ն այլն), ինչը, իհարկե, որոշակի ազդեցություն է գործում սարքավորումների արտադրողականության վրա: Այս ամենն արտահայտվում է օգտագործման գործակցով: Նախագծային հաշվարկներում այն կարելի է ընդունել 0,7, չնայած հնարավոր են զգալի շեղումներ: Այդ գործակցի որոշման մեթոդիկան ներկայացված է գլուխ 6-ում: Ինչպես հումքի վերամշակման գծերի, այնպես էլ դրանց մեջ մըտնող առանձին սարքավորումների արտադրողականությունը հաճախ որոշվում է ըստ վերամշակվող հումքի, առանձին դեպքերում՝ նան միջանկյալ մթերքների (քաղցու, փլուշ, չեչ) քանակության: Դա անհրաժեշտ է, օրինակ, օժանդակ սարքավորումների հաշվարկի համար: Աղյուսակ 1.4-ում ներկայացված են ելակետային հումքի՝ համապատասխան միջանկյալ մթերքի վերահաշվարկման գործակիցների միջին նորմատիվային արժեքները, որոնք գործնականում տատանվում են լայն սահմաններում՝ կախված կոնկրետ պայմաններից:

Աղյուսակ 1.4 Միջանկյալ մթերքի վերահաշվարկման գործակիցները Մթերքի անվանումը Փլուշ (95,4 ) Չանչ (4 ) Կորուստները խաղողի վերամշակման դեպքում (0,6 ) Պղտոր քաղցու (81,2 ) այդ թվում՝ քաղցու ինքնահոս (1-ին ֆրակցիա) (54,2 ) քաղցու մամլային (2-րդ ֆրակցիա) (16,2 ) քաղցու մամլային (3-րդ ֆրակցիա) (10,8 ) Չեչ (թափոն) (13,5 ) Կորուստները քաղցուի ստացման դեպքում (0,5 ) Պարզեցված քաղցու (76,7 ) այդ թվում՝ քաղցու ինքնահոս (1-ին ֆրակցիա) (51,2 ) քաղցու մամլային (2-րդ ֆրակցիա) (16,3 ) քաղցու մամլային (3-րդ ֆրակցիա) (10,2 ) Սուլֆիտավորված նստվածքներ (թափոնները) (4,5 ) այդ թվում՝ քաղցու ինքնահոս ստանալու դեպքում (1-ին ֆրակցիա) (3,0 ) քաղցու մամլային (2-րդ ֆրակցիա) (0,9 ) քաղցու մամլային (3-րդ ֆրակցիա) (0,6 )

Գործակիցները 0,954 0,040 0,006 0,812 0,542 0,162 0,108 0,135 0,005 0,767 0,512 0,153 0,102 0,045 0,030 0,090 0,006

______________________ԳԼՈՒԽ 2. ԳԻՆԻՆԵՐԻ ՊԱՏՐԱՍՏՄԱՆ,

ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ԵՎ ՓՈԽԱԴՐՄԱՆ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

2.1. ԽՄՈՐՄԱՆ ՏԵՂԱԿԱՅԱՆՔՆԵՐ. ԱԿՐԱՏԱՖՈՐՆԵՐ

Պար երա ար գործողության խմորման տեղակայանքների  արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով. Մû·.1  , դալ/սեզոն, (2.1)  որտեղ Մօգ.-ը ապարատի օգտակար ծավալն է, դալ, ՛-ն՝ սարքավորման աշխատանքի ժամանակը սեզոնում, օր, -ն՝ խմորման ցիկլի տնողությունը, օր (աղ. 2.1):

Մû·.  ՄK ,

(2.2)

որտեղ Մ-ն ապարատի լրիվ ծավալն է, մ3, Ճ-ն՝ ռեզերվուարների օգտագործման գործակիցը (քաղցուի խմորման դեպքում՝ 0,85, փլուշի խմորման դեպքում՝ 0,80): Արտադրողականությունն ըստ խաղողի որոշելու նպատակով կատարում են համապատասխան վերահաշվարկ: Օրինակ՝ Ե/-1 տիպի անընդհատ գործողության տեղակայանքի հաշվարկային տնողությունը կարելի է հաշվարկել հետնյալ էմպիրիկ անաձների օգնությամ (Պ.Դ. Բաժենովի մեթոդ).  Մû·. , դալ/ժ (2.3)   2,63 Շ1 կամ

  63 որտեղ

 Մû·. Շ1

, դալ/օր,

(2.4)

Մօգ.-ը գլխամասային ռեզերվուարի օգտակար ծավալն է, դալ, Ը1-ը՝ խմորման մատուցվող քաղցուի շաքարայնությունը, : Ժամանակը քաղցուի մատուցումների միջն՝  Մû·.   60 , րոպե, (2.5) 

 -ը հոսունահաղորդման ծավալն է, դալ (90-91 դալ), -ն՝ որտեղ՝ Մû·. տեղակայանքի արտադրողականությունը, դալ/ժ: Աղյուսակ 2.1 Խմորման հաշվարկային տնողությունը, ժամ Խմորման եղանակի հաշվարկային տնողությունը, ժ քաղցու, ըստ փլուշ, ըստ Գինենյութը Ծանոթություն սպիտակի կարմիրի պար ե- անընդ- պար ե- անընդրա ար հատ րա ար հատ Սեղանի ն շամպայնի 125-150 100 125-150 100 Թերխմորված քաղցուից ներկող, դաԿիսաքաղցր աղային ն ուրմունԱղանդերային քատու նյութերի լուԹունդ ծամզմամ գինեՊորտվեյն սպիտակ նյութերի արտադըրՊորտվեյն կարմիր ման դեպքում լուծաՄադերա մզման տնողությունն ընդունում են 14 ժ, Կոնյակի 125-150 100 իսկ խմորումը հոսքում՝ 50 ժ

Գործնականում ցիկլի տնողությունը կազմում է մոտ 20 րոպե: ման աստիճանով: Այդ հաշվարկը կարող է կատարվել ոչ միայն նոր տեղակայանքների նախագծման դեպքում, այլ նան գործող տեղակայանքների շահագործման դեպքում՝ անհրաժեշտ թերի խմորումներ ստանալու նպատակով. 8զ ո , (2.6) 1 որտեղ 8-ն սեզոնի ընթացքում գործարան մուտք գործող նույն սորտի խաղողի քանակությունն է, տ, -ն՝ 1 տ խաղողից ստացվող քաղցուի քանակությունը, դալ/տ, -ն՝ խմորման տեղակայանքի արտադրողականությունը, դալ/օր, ՛-ն՝ սեզոնի տնողությունը, օր: Խմորման ընթացքում անջատվում է մեծ քանակությամ ջերմություն, որի ավելցուկային քանակն անհրաժեշտ է հեռացնել: Ջերմության այդ քանակը կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով.

Օ

Մզx , Վտ (կկալ/ժ), 100 100

(2.7)

որտեղ Մ-ն քաղցուի ծավալն է խմորման ապարատում, մ3, -ն՝ քաղցուի խտությունը, կգ/մ3, -ն՝ ջերմության քանակությունը, որն անջատվում է խմորման ժամանակ 1 կգ շաքարից. միջինը՝ 586 103 Ջ (140 կկալ), -ը՝ խմորվող շաքարի քանակը քաղցուում,  զանգվածի նկատմամ , -ն՝ շաքարի քանակը, որը խմորվում է 1 վ (ժ),  քաղցուում շաքարի ընդհանուր քանակի նկատմամ : Խմորման ժամանակ անջատված ջերմության մի մասը կորչում է շրջակա միջավայրում՝ խմորման ապարատի մակերնույթով (Օ1), մյուս մասը, մասնակիորեն հեռացվում է խմորման ժամանակ անջատված գազերի հետ (Օ2): Ապարատի մակերնույթով հեռացվող ջերմության Օ1 քանակի հաշվարկը ներկայացված է գլուխ 4-ում: Ածխաթթու գազի ն ջրասպիրտային գոլորշիների հետ հեռացվող ջերմության քանակը որոշվում է գազի այն քանակությամ , որն անջատվում է 1 ժամում՝ ուռն խմորման փուլում: 1 կգ շաքարի խմորման ժամանակ անջատվում է 0,48 կգ ածխաթթու գազ ն 0,49 կգ սպիրտ: Այդ դեպքում ածխաթթու գազի հետ հեռացվող ջերմության քանակը կլինի՝ Մ  0,48tօ Օ2  , Վտ (կկալ/ժ), (2.8) 100  100 որտեղ -ն առաջացած զանգվածի գոլորշիացման ջերմաստիճանն է, Ճ (Շ), օ-ն՝ ածխաթթու գազի ջերմունակությունը, 880 Ջ/(կգՃ) կամ 0,21 կկալ/(կգՇ), Մ-ն, -ն ն -ն նույնն են` ինչ նախորդ անաձնում, -ն՝ խմորման տնողությունը, ժ: Ջրասպիրտային գոլորշիների հետ հեռացվող ջերմության քանակը որոշվում է ըստ գոլորշիներում սպիրտի քանակության. սպիրտային գոլորշիների համար՝ Օb ëå. Օ ëå.  , , (2.9) ջրային գոլորշիների համար՝  100  b  (2.10) Օ ջ  Օ ջ ջ  Օ    ջ , ,  100 

որտեղ Օ-ն ն Օջ-ն ջրասպիրտային ն ջրային գոլորշիների քանակություններն են, կգ/վ (կգ/ժ), Ե-ն՝ ջրային գոլորշիների քանակը, , սպ.-ն՝ սպիրտի գոլորշիացման ջերմությունը, Ջ/կգ (կկալ/կգ), ջ-ն՝ ջրային գոլորշու գոլորշիացման ջերմությունը խմորվող քաղցուի ջերմաստիճանի դեպքում, Ջ/կգ (կկալ/կգ): Ջերմության գումարային քանակը, որը հեռացվում է ջրասպիրտային գոլորշիների հետ՝ Օ 3  Օëå.  Օ ջ : (2.11) Ջերմության այն քանակը, որը ենթակա է հեռացման խմորվող հեղուկից՝ Օ 0  Օ  Օ1  Օ 2  Օ 3 : (2.12) Այս տվյալների հիման վրա ընտրում են համապատասխան սառնարանային տեղակայանք: Խմորասնկարանի ծավալը որոշում են հետնյալ անաձնով. Մխ / 3 (2.13) Մ ,մ, 100 որտեղ

Ճ-ն տրվող խմորասնկային լուծույթի քանակությունն է,  խմորման ռեզերվուարների աշխատանքային ծավալի նկատմամ , Մխ-ն՝ խմորման ռեզերվուարների աշխատանքային ծավալը, մ3, -ն՝ խմորասնկարանի լցման գործակիցը.   0,750,80:

2.2. ՌԵԶԵՐՎՈՒԱՐՆԵՐ

Գինեգործական ձեռնարկությունների արտադրական հզորության՝ ըստ արտադրական տարայի միաժամանակյա տարողության հաշվարկման ժամանակ, որպես առկա տարողություններ, ընդունվում են անշարժ տարաները, ինչպես նան նորոգվող տարողություններն ու տակառային տարաները, որոնք պահվում են փակ տարածքներում: M հզորության հաշվարկը կատարում են հետնյալ անաձնով. ԷK Խ , տ/սեզոն, (2.14) Է1 որտեղ Է-ն արտադրական տարայի միաժամանակյա ծավալն է, Ճ-ն՝ տարողությունների լցման (օգտագործման) գործակիցը, Է1-ը՝ տարողությունների պահանջարկը 1 տ խաղողի հաշվով:

Առաջնային գինեգործական գործարանների (կետերի) համար Էի հաշվարկման դեպքում, որպես կանոն, հաշվի չեն առնվում գինիների ն սպիրտների երկարատն հասունացման համար զ աղեցված անշարժ տարողությունները, իսկ կուպաժային ռեզերվուարները ն ջերմային մշակման տարաների ծավալը որոշելու համար օգտագործվում է ուղըղման գործակից, որը հավասար է 0,7: Ճ-ի արժեքներն ընտրվում են ըստ տարողություններում իրականացվող տեխնոլոգիական գործընթացների նույթի. - տարողությունների կամ պարզարանների քանակի հաշվարկի դեպքում՝ Ճ-1,00, - խմորման ռեզերվուարների հաշվարկի դեպքում՝ Ճ-0,85 (քաղցուի խմորման դեպքում) ն Ճ-0,80 (փլուշային խմորման դեպքում), - գինեպահեստարանի ռեզերվուարների հաշվարկի դեպքում՝ Ճ-1,00 (գինիները պահելու դեպքում), Ճ-0,85 (ջերմային մըշակման դեպքում), Ճ-0,80 (էգալիզացիայի ն կուպաժի դեպքում): Տարողությունների պահանջարկը 1 տ խաղողի վերամշակման համար, կախված թնդեցրած գինենյութերի տեսակարար կշռից, մոտավորապես կարելի է ընդունել ըստ հետնյալ տվյալների. Թնդեցրած գինենյութերի տեսակարար կշիռը,  Պահանջվող ծավալը, դալ

76,0

78,7

81,4

84,2

86,9

89,5

Երկրորդային գինեգործական գործարանների համար ընդունում են անշարժ տարայի եռապատիկ շրջանառությունը, իսկ տեսակավոր գինիների երկարատն հասունացման համար կարող են նախատեսվել լրացուցիչ տարողություններ: Նկատի ունենալով երված չափաքանակները (նորմեր), գինեպահեստում ռեզերվուարների անհրաժեշտ քանակը հաշվելու համար կարելի է օգտագործել հետնյալ անաձնը. 1 / 3Օ  0,7 N Ï Է Ï  N ç Է ç N , (2.15) Է որտեղ Օ-ն պահպանման համար նախատեսված գինենյութերի ընդհանուր քանակն է, դալ, Իկ-ն ն Իջ-ն՝ ռեզերվուարների քանակը՝ համապատասխանա ար կուպաժների ն ջերմամշակման հա-





մար, Էկ-ն ն Էջ-ն՝ դրանց տարողունակությունը՝ համապատասխանա ար կուպաժների ն ջերմամշակման համար, դալ, Է-ն՝ ռեզերվուարի տարողունակությունը, դալ: Գործարանի հզորության կամ տեխնոլոգիական որնէ գործընթացի համար նախատեսված տարողությունների քանակի հաշվարկի նման մոտեցման դեպքում հաշվի են առնում հետնյալ նորմատիվային տվյալները. 1. Պարզարանային ռեզերվուարների արձրության հարա երությունը տրամագծին ընդունում են 1,0-ից ոչ ավելի, իսկ արձրությունը՝ 4,0 մ-ից ոչ ավելի: Քաղցուի պարզեցման տնողությունը՝ 12-18 ժամ: 2. Գինու պահպանման ն կուպաժների համար նախատեսված ռեզերվուարներն ուղղահայաց են՝ պատրաստված երկաթ ետոնից մետաղական կողապատվածքով, հավաքովի երկաթ ետոնից: Ջերմային մշակման համար գերադասելի է օգտագործել մետաղական, մեկուսացված շապիկներով ռեզերվուարներ: Կոնյակների պահպանման համար առաջարկվում են մետաղական արծնապատ ռեզերվուարներ, կիսաքաղցր գինիների պահպանման համար՝ մետաղական գլանաձն ուղղահայաց մեկուսացված ռեզերվուարներ՝ հովացնող շապիկներով: 3. Շինմոնտաժային աշխատանքների դեպքում առաջարկվում են հետնյալ հեռավորությունները (մ, ոչ պակաս). Ռեզերվուարների միջն, մեկ շարքում Ռեզերվուարների երկու շարքերի միջն Ռեզերվուարների շարքերի միջն անցումը Ռեզերվուարների շարքերի միջն անցումը Ռեզերվուարի վերնի ն դուրս եկող ծածկող ու փակող կառուցվածքների միջն Ռեզերվուարի վերնի ն սալի ներքնի մակերնույթների միջն

0,1 0,5 1,5 1,8 0,4 1,0

4. Գինիների հնացման ռեզերվուարների քանակը որոշում են ըստ հնացման տնողության (սովորա ար՝ 2-3 օր սառեցվող գինիների համար, 5 օր տաքացված գինիների համար): Տար եր տեսակի տարողությունների տեխնիկատնտեսական ցուցանիշները ներկայացվում են աղյուսակ 2.2-ում:

Աղյուսակ 2.2 Տեխնոլոգիական տարողությունների տեխնիկատնտեսական ցուցանիշները Գինիների, գինենյութերի ն սպիրտի պահպանման տարողությունների տեսակները Տակառներ՝ 0,4 (0,5) մ3 տարողությամ , տեղադրված երեք շարահարկով Տակառներ՝ 0,5 մ2, տեղադրված երկու շարահարկով Բուտեր՝ 7 մ3 տարողությամ Մետաղական ռեզերվուարներ՝ 15 մ3 տարողությամ , տեղադըրված հորիզոնական մեկ շարահարկով Նույնը՝ երկու (երեք) շարահարկով Մետաղական, կոնաձն հատակով ռեզերվուարներ՝ 15 (20) մ3 տարողությամ , տեղադրված ուղղահայաց ոտքերի վրա Երկաթ ետոնե գլանաձն ռեզերվուարներ՝ 15 (20) մ3 տարողությամ 30 (50) մ3 տարողությամ 60 (100) մ3 տարողությամ 140 մ3 տարողությամ Երկաթ ետոնե ուղղանկյուն ռեզերվուարներ՝ 10 մ3 տարողությամ , մեկ շարահարկով Նույնը՝ 15-24 մ3 տարողությամ , երկու շարահարկով

Գինեպահեստ- 1000 դալ գի- Պահեստային ների 1 մ2 մակե- նենյութերի շենքերի օպրեսի վրա տե- տեղա աշխը- տիմալ արձղա աշխվող գի- ման համար րությունը՝ հանենյութերի քա- պահանջվող տակից մինչն նակը, դալ մակերեսը, մ2 առաստաղ, մ 42 (50)

24,0 (20,0)

3,5 (3,5)

30,0

2,5

15,4

4,0

13,5

3,5

150 (225)

6,7 (7,4)

6,5 (90)

90 (125)

11,1 (840)

5,0 (6,0)

90 (125) 130 (140) 165 (225)

11,1 (8,0) 7,7 (7,1) 6,1 (4,4) 3,4

4,5 (6,0) 4,5 (5,5) 6,0 (6,5) 8,5

10,0

4,0

4,2

7,7

Առանձին ռեզերվուարների մոտավոր ծավալի որոշման անաձները, ինչպես նան դրանց մակերնութային մեծությունները, որոնք անհրաժեշտ են ջերմային հաշվարկի, պաշտպանական նյութերի ծախսի որոշման դեպքում, ներկայացված են աղյուսակ 2.3-ում:

Աղյուսակ 2.3 Ռեզերվուարների ծավալներն ու մակերնույթների որոշման անաձները Ծավալը, մ3

ՈՒղղանկյուն

Ռեզերվուարի տիպը (ձնը)

r 2 հ 

d 2 հ

r 2 հ 

 2 r հ1

r 2  2rհ  rl 1

r 2 l 

l 1r 2

2rl  2  2rl 1

2 3 r  d 3 / 12

2r 2  d 2 / 2

Բաց կիսագնդային

Գլանաձն, երկու ուռուցիկ հատակներով

Գլանաձն, հարթ հատակներով, d - 2r

2( l b  bհ  l հ )

Գլանաձն, մեկ կոնաձն հատակով

l bհ

Մակերնույթի մակերեսը, մ2

2r (r  հ )   d (d / 2  հ )

Ավտոցիստեռն՝ էլիպսաձն

Գուռ (չան) վերնից աց

Ձվաձն ուտ

Տակառ, կլոր ուտ

Աղյուսակ 2.3-ի շարունակությունը

0,262հ (2D 2  d 2 )

-

0,214հ (2 l 1  2l 2 

-

 l 3  l 4 )2

հ 2 (r1  r22  r1r2 )

(r12  r1l  r2 l )

(d օ / 2) 2 l  2m 2 l 1 d օ l  2ml 1   d 02 / 2

[d օ  (d1  d 2 ) / 2,

d 0  (d 3  d 4 ) / 2,

m  (d օ  d 0 ) / 2]

Շամպայնի արտադրության սարքավորումների ընտրության դեպքում կարելի է հաշվի առնել հետնյալ առաջարկությունները. - ընդունվող մարտկոցների քանակը պետք է համապատասխանի ընդունվող գինենյութերի սորտերի թվին, - յուրաքանչյուր սորտային մարտկոցում ռեզերվուարների Ի քանակը կախված է դրանց տարողությունից ն շրջանառությունից, տեղակայանքի արտադրողականությունից, կուպաժների կազմից ն մշակումից, կուպաժում տվյալ սորտի տեսակարար կշռից:

Հաշվարկը կատարում են հետնյալ անաձնով.  Մզթ N , (2.16) ԷK որտեղ Մ-ն ոլոր սորտերի գինենյութերի քանակն է, որն ընդունվում է մեկ ամսում, դալ, -ն՝ տվյալ սորտի գինենյութի քանակը, որն ընդունվում է մեկ ամսում, %, Ե-ն՝ գինենյութերի ընդունման անհավասարաչափության գործակիցը (ընդունվում է՝ Ե - 1,2 1,5), Է-ն՝ ռեզերվուարների տարողունակությունը, դալ, Ճ-ն՝ ռեզերվուարների շրջանառության թիվը: Ճ գործակիցը հաշվարկում են ըստ՝ ոt անաձնի, (2.17) K որտեղ -ը գինենյութերի ընդունման օրերի թիվն է մեկ ամսում, օր, -ն՝ գինենյութերի ընդունման ժամերի թիվը մեկ օրում, ՛-ն՝ մեկ ցիստեռնի (տարողություն) շրջանառության տեխնոլոգիական ցիկլի տնողությունը, ժ: Տեխնոլոգիական ցիկլի ՛ տնողությունը որոշում են՝ 1  t1  t 2  t 3  t 4 անաձնով, (2.18) 1-ը մեկ ռեզերվուարի եռնաթափման ժամանակն է, ժ (ռեզերվուարի ծավալի հարա երությունը գինենյութի ժամային ծախսին), 2-ը՝ ռեզերվուարի նախապատրաստման ժամանակը հերթական եռնմանը, ժ (լվացում ն պրոֆիլակտիկ զննում, մոտավորապես՝ 2 - 57 ժ), 3-ը՝ ռեզերվուարի լցման ժամանակը, ժ, 4-ը՝ քիմիական անալիզի ն ԴԱԱ լուծույթի մտցման ժամանակը, ժ (մոտավորապես՝ 3 4 - 24 ժ): Մշակված գինենյութերի միավորված հոսքը մտնում է մարտկոց հաջորդա ար միացված ուղղահայաց ռեզերվուարներով, որոնց քանակը հաշվարկում են հետնյալ անաձնով. 24ո N  N լր. (2.19) Է որտեղ -ն հոսքում գինենյութերի մշակման տեղակայանքի արտադրողականությունն է, դալ/ժ, -ը՝ սոսնձող նյութերի հետ գինու

որտեղ



Այդ անաձնով որոշում են նան ցանկացած գինենյութի ընդունման համար անհրաժեշտ ռեզերվուարների քանակը:

շփման տնողությունը, օր (մինչն 3 օր), Է-ն՝ ռեզերվուարի տարողությունը, դալ, Իլր.-ն՝ ռեզերվուարների լրացուցիչ քանակը, որն անհրաժեշտ է մարտկոցի անխափան աշխատանքի համար՝ հաջորդա ար լվացման ն պրոֆիլակտիկայի դեպքում: Իլր.-ն հաշվի է առնվում մեկ գծի առկայության դեպքում ն կախված է լվացման գործողության ու պրոֆիլակտիկ զննման տնողությունից (Իլր. - 12): Պարզեցված կուպաժը մտնում է մարտկոցի հասունացման հսկիչ ռեզերվուար, որի քանակը հաշվարկում են՝ 24ո անաձնով, (2.20) N Է որտեղ -ը ստուգիչ հասունացման տնողությունն է, օր: Այն կարելի է ընդունել 1015 օր: Թթվածնազրկման ռեզերվուարների անհրաժեշտ քանակը որոշում են՝ (  Մխ )1 անաձնով, (2.21) N ԷK որտեղ Մխ-ը թթվածնազրկման համար աճեցված խմորասնկերի քանակն է, դալ/ժ, ՛-ն՝ թթվածնազրկման ն գինին կենսա անական ակտիվ նյութերով հարստացնելու գործընթացների տնողությունը, ժ (շուրջ 10 ժ), Ճ-ն գործակից, որը հաշվի է առնում պահամանների ծավալի նվազումը լցանյութերի հաշվին (պոլիէթիլենային լցանյութի համար՝ Ճ - 0,82): Որպես թթվածնազրկման ռեզերվուարներ կարող են օգտագործվել խմորման կամ ընդունման ապարատները, սակայն առավել արդյունավետ են 0,51,0 մ տրամագծով հատուկ ռեզերվուարները: Լցանյութերի անհրաժեշտ քանակը հաշվարկում են ըստ տեսակարար մակերնույթի (20 մ2 1 դալ/ժ-ի համար) ն թթվածնազրկման տըրվող կուպաժի քանակի: Ռեզերվուարների քանակը, որն անհրաժեշտ է հոսքում կուպաժների պահուստը կայունացնելու համար, որոշում են՝ 24ո   24Մո   Օ , (2.22) N Է որտեղ -ը գինենյութերի ընդունման տնողությունն է, օր, Մ-ն՝ շամպայնացման մատուցվող կուպաժի քանակը, դալ/ժ, Օ-ն՝ մշակված

շամպայնի գինենյութերի անցումային մնացորդը, դալ: Օ-ի մեծությունը կախված է գինենյութերի մշակման տեխնոլոգիական գործընթացի տնողությունից ն որոշվում է՝ Օ  24Մո1 անաձնով, (2.23) 1-ը

գինենյութերի մշակման տնողությունն է, օր (այն կարող է ընդունվել 45-60 օր): Շամպայնացումից առաջ կուպաժը ենթարկվում է ջերմային մշակման: Շամպայնացումից առաջ հոսքում տաքացման ջերմաստիճանում կուպաժը կայունացնելու համար անհրաժեշտ ռեզերվուարների քանակը որոշում են՝ Մ1 անաձնով, (2.24) N Է որտեղ ՛-ն կայունացման տնողությունն է, ժ: Հոսքում խմորասնկերի աճեցման տեղակայանքում խմորման սարքավորումների (ֆերմենտատոր) քանակը հաշվարկում են հետնյալ անաձնով. 24Մխ t N , (2-25) ԷK որտեղ Մխ-ն խմորասնկային լուծույթի ընդհանուր ծախսն է (թթվածնազրկման ն շամպայնացման համար), դալ/ժ, -ն՝ գեներացման (վերականգնման) տնողությունը, օր (կարող է ընդունվել՝ 2 օր), Է-ն՝ խմորման սարքավորման տարողությունը, դալ, Ճ-ն՝ լցման գործակիցը: Խոշոր հզորության գործարանների համար խորհուրդ է տրվում օգտագործել երկհոսքային տեղակայանք (յուրաքանչյուր հոսքում՝ չորս խմորման սարքավորում), ունենալով կրկնակի տարողությամ ընդհանուր գլխամասային խմորման սարքավորում: Կուպաժի կրկնակի թթվածնազրկման համար անհրաժեշտ ռեզերվուարների քանակը որոշում են հետնյալ անաձնով. ( Մ  Մխ )  t N , (2.26) ԷK որտեղ Մխ-ն շամպայնացման մատուցվող խմորասնկային լուծույթի քանակն է, դալ/ժ, -ն՝ կրկնակի թթվածնազրկման տնողությունը, ժ (կարող է ընդունվել մոտավորապես 0,51,0 ժ), Ճ-ն՝ գործա33

կից, որը հաշվի է առնում ռեզերվուարների ծավալի նվազումը լցանյութերի հաշվին: Լիկյորները կայունացնելու համար անհրաժեշտ ռեզերվուարների քանակը որոշում են հետնյալ անաձներով. ռեզերվուարային լիկյորների համար՝ զ  զ1 241 , N (2.27) Է որտեղ -ն խմորվող խառնուրդի պատրաստման համար լիկյորի ծախսն է, դալ/ժ, 1-ը՝ սնման միջավայրի պատրաստման համար լիկյորի ծախսը, դալ/ժ, ՛-ն՝ լիկյորի կայունացման տնողությունը, օր, Է-ն՝ կայունացման ռեզերվուարի տարողունակությունը, դալ: էքսպեդիցիոն լիկյորների համար՝ 24զ 2 1 N , (2.28) Է 2-ը լիկյորի միջին տարեկան ծախսն է, դալ/ժ: Շամպայնացման յուրաքանչյուր գծում պետք է լինի 8-ից ոչ պակաս խմորման ռեզերվուար, որոնց արտադրողականությունը հաշվարկելիս հաշվի է առնվում հոսքի գործակիցը. Մ K  0 100  0,245, (2.29) Մ1 որտեղ՝ Ճ-ն հոսքի գործակիցն է, Մ0-ն՝ խմորվող խառնուրդի քանակությունը (կուպաժ + լիկյոր + խմորասնկեր), որը մատուցվում է խմորման ռեզերվուարներ, դալ/ժ, Մ1-ը՝ խմորման ռեզերվուարների ն իոգեներատորների ընդհանուր տարողությունը, դալ: Բիոգեներատորների, ինչպես նան հովացման ջերմաստիճանում հոսքում շամպայնացված գինու կայունացման ռեզերվուարների քանակը որոշում են հետնյալ անաձնով. Մ1 N 0 , (2.30) ԷK որտեղ Մ0-ն շամպայնացման գծերի գումարային արտադրողականությունն է, դալ/ժ, ՛-ն՝ իոգեներատորներում շամպայնացված գինու գտնվելու տնողությունը, ժ (մոտավորապես 2024 ժ), Ճ-ն՝ գործակից, որը հաշվի է առնում ռեզերվուարների ծավալի նվազումը լցանյութերի հաշվին:

Որպես իոգեներատորներ կարելի է օգտագործել խմորման կամ ընդունման ռեզերվուարները, այց առավել արդյունավետ են 0,51,0 մ տրամագծով հատուկ ռեզերվուարները: Ընդունման ռեզերվուարների քանակը որոշում են հետնյալ անաձնով. (  զ 2 )24K N ո, (2.31) Է որտեղ -ն շամպայնացման գծերի գումարային արտադրողականությունն է, դալ/ժ, 2-ը՝ էքսպեդիցիոն լիկյորների ծախսը, դալ/ժ, Ճն՝ ռեզերվուարների շրջապտույտի գործակիցը, օր, -ը՝ անընդհատ ոչ աշխատանքային ն տոնական օրերի թիվը մեկ տարում (3-ից ոչ պակաս): Ճ-ի արժեքը որոշում են՝ K անաձնով, (2.32) t1  t 2  t 3 1-ը

2-ը

3-ը

ընդունման ռեզերվուարի՝ համապատասխանաար լցման, կայունացման ն դատարկման տնողություններն են: Ռեզերվուարների թողունակության ն աշխատանքային ցիկլի հաշվարկի դեպքում կարնոր է նան դրանց դատարկման տնողության որոշումը: Ինքնահոս դատարկման դեպքում արտահոսքի տնողությունը որոշում են հետնյալ անաձներով. - ուղղահայաց ռեզերվուարների համար՝ 2Է  , (2.33)   f 2gH - հորիզոնական ռեզերվուարների, այդ թվում՝ նան փոխադրամիջոցային ցիստեռնների համար՝ Է  , (2.34)   f 2g  0,649R որտեղ Է-ն ռեզերվուարի տարողունակությունն է, մ3, -ն՝ արտահոսքի գործակիցը.   0,60,8, Է-ը՝ արտահոսքն ապահովող կցախողովակի կտրվածքի մակերեսը, մ2, Ք - 9,81 մ/վ2, Է-ն՝ հեղուկի սյան սկզ նական արձրությունը ռեզերվուարում, մ, R-ը ռեզերվուարի շառավիղը, մ:

Պոմպով հեղուկի արտամղման դեպքում արտահոսքի տնողությունը կախված է դրա արտադրողականությունից: Փոխադրամիջոցային տարաների (ավտոմո իլային ն երկաթուղային ցիստեռն) քանակը որոշում են՝ հաշվի առնելով փոխադրման ենթակա գինու քանակը, վազքի տնողությունը, այդ թվում՝ նան պարապուրդները, լցման ու դատարկման տնողությունը ն այլ գործոններ: Այս դեպքում հաշվի են առնվում հետնյալ նորմատիվային գործակիցները. ա) ավտոմո իլային փոխադրամիջոցով գինենյութերի ն կոնյակի մատակարարման անհավասարաչափության գործակիցը՝ 1,5, երկաթուղային փոխադրամիջոցով մատակարարման անհավասարաչափության գործակիցը՝ 1,2, ) գինենյութերի ն գինիների եռնման դեպքում անհավասարաչափության գործակիցը՝ ավտոմո իլային փոխադրամիջոցների համար՝ 1,2, երկաթուղային փոխադրամիջոցների համար՝ 1,5: Գինով եռնման նորմատիվային տնողությունն ավտոմո իլային ցիստեռնների համար ընդունվում է 20 րոպե, երկաթուղային ցիստեռնների համար՝ 1,5 ժամ: Տարողային ապարատուրայի ամրության հաշվարկները կատարում են ջերմային ն հիդրավլիկական հաշվարկներից հետո, եր որոշված են ապարատուրայի հիմնական կառուցվածքային չափերը: Այդ հաշվարկները կատարում են հայտնի մեթոդիկաներով (6, 11, 12 ն այլն): Ռեզերվուարների, մասնավորապես՝ գրունտե հիմքի վրա տեղադրված երկաթ ետոնե ռեզերվուարների համար կատարվում է հիմքի մակերեսի հաշվարկ՝ հետնյալ անաձնով. F

Օg  Օ p g  Օ  g զ

,

(2.35)

որտեղ Օ-ն, Օ -ն ն Օ-ն՝ համապատասխանա ար անոթում գտնվող հեղուկի, անոթի ն հիմքի զանգվածներն են, կգ, -ն՝ գրունտի վրա թույլատրվող ճնշումը, Պա: -ի մեծությունը կախված է գրունտից, որի վրա հենվում է հիմքը: -ի մեծությունը չպետք է գերազանցի ծածկի վրա թույլատրվող ծանրա եռնվածությունը: Եթե ռեզերվուարը տեղադրված է երկու կամ երեք հենարան36

ների վրա, ապա ծանրա եռնվածությունը աշխում են յուրաքանչյուր հենարանի վրա: Հենարանները պատրաստվում են աղյուսներից, ետոնից ն երկաթ ետոնից: Նախնական հաշվարկների համար կարելի է ընդունել՝ ԿԳ/սմ): Երկաթ ետոնե ռեզերվուարների տեղադրման դեպքում, որպես մեկուսացնող նյութեր, օգտագործում են խճաքար, շլակ, ավազ: Մեկուսացման հաստությունը որոշելիս հաշվի են առնում այն հանգամանքը, որ գրունտը չպետք է սառչի: Հաշվարկը կատարում են 4րդ գլխում ներկայացված մեթոդիկայով: Ջերմափոխանցման Ճ գործակցի հաշվարկի դեպքում գրունտից ջերմատվության գործակիցն ընդունում են՝ գր.- , գրունտի հաստությունը` 20 մ, իսկ գրունտի ջերմահաղորդականությունը` կամ որտեղ

միջ.-ը

 ·ր.  0,29  2,72t գր. , Վտ/(մ Ճ)

(2.36)

 ·ր.  0,25  2,33t ÙÇç. , կկալ/(մժ 0Ը)

(2.37)

գրունտի միջին ջերմաստիճանն է, Ճ (0Ը).

t ÙÇç. 

t Ñաëտ.  t ·ր.

, (2.38) հաստ.-ը՝ գրունտի ջերմաստիճանը 20 մ խորության վրա (ընդունում են հաստատուն ն մոտավորապես հավասար օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանին տվյալ շրջանում), Ճ (0Ը), գր.-ը՝ գրունտի ջերմաստիճանը ռեզերվուարի տակ (հաշվարկներում ընդունում են՝ գր.-250Ը): Փոխադրամիջոցների մեկուսացման հաշվարկը կատարվում է ըստ ջերմաստիճանի թույլատրվող արձրացման: Նախ որոշում են ջերմության քանակը, որն ընդունում է մթերքը պահպանման կամ տեղափոխման ժամանակ, իսկ հետո հաշվարկը կատարում են գլուխ 4-ում շարադրված ընդհանուր մեթոդիկայով: Ցիստեռնի կաղապարից դեպի շրջակա միջավայր ջերմատվության գործակիցները հաշվելու համար կարելի է օգտագործել ցիստեռնի կանգառման ժամանակը. * ՝

Այդ նույն անաձները կարելի է օգտագործել անշարժ ռեզերվուարների ջերմային մեկուսացման հաշվարկի դեպքում:

1  1,194

t å  t ûդ d

, Վտ/մ2K

(2.39)

կամ

 2  1,024

t å  t ûդ

, կկալ/մ2ժ 0Ը,

(2.40) d պ-ն պատի արտաքին մակերնույթի ջերմաստիճանն է, Ճ ( Ը), օդ-ը՝ շրջապատի օդի ջերմաստիճանը, Ճ ( Ը), d-ն՝ ցիստեռնի արտաքին տրամագիծը, մ: Ցիստեռնի՝  5 մ/վ արագությամ շարժման դեպքում՝ 1  1,163(5,3  3,6 v) , Վտ/մ2Ճ (2.41) կամ

1  5,3  3,6 v , կկալ/մ2ժ 0Ը,

(2.42)

1  7,8v 0,7 , Վտ/մ2Ճ

(2.43)

1  6,7 v 0,7 , կկալ/մ2ժ 0Ը:

(2.44)

 5 մ/վ դեպքում՝ կամ Ընդունված վարկածը թույլ է տալիս ենթադրել, որ այդ անաձներում հաշվի չեն առնված քամու արագության փոփոխությունները: 1-ի նշանակություններն այստեղ միջինացված են: -ն օդի միջին արագությունն է շարժվող ցիստեռնի նկատմամ , կամ առավել ճշգրիտ՝ ցիստեռնի շարժման միջին արագությունը: Ինչ վերա երում է ռեզերվուարի պատից մթերքին ջերմատվության 2 գործակցին, ապա այն մոտավոր (առանց հաշվի առնելու ջերմատվությունը ճառագայթումով) կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով.

 2  0,75Շ4 t å  t Ñ , Վտ/մ2Ճ

(2.45)

 2  0,64Շ4 t å  t Ñ , կկալ/մ2ժ 0Ը,

(2.46)

կամ պատի ջերմաստիճանն է, Ճ (0Ը), հ-ն՝ հեղուկի ջերմաստիճանը, Ճ (0Ը), Ը-ն՝ գործակից: Մեկուսացման հաշվարկի դեպքում կարելի է ընդունել՝ Ը-150200: Բացի դրանից՝ սովորա ար հաշվի է առնվում նան պահեստային գործակիցը, որը հավասար է 1,151,20: պ-ն

2.3. ՉԱՓԱՄԱՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՇՎԻՉՆԵՐ

Գինու ծավալը որոշում են 200Ը պայմաններում: Եթե չափումը կատարվում է այլ ջերմաստիճանում, ապա արդյունքի մեջ մտցվում է ուղղում՝ որնէ այլ ջերմաստիճանում (Մ ) չափված ծավալը 200Ը-ում չափված ծավալի (Մ20) երելու համար: Այս դեպքում օգտվում են հետնյալ անաձնից. Մ20  Մt K , (2.47) որտեղ Ճ-ն ուղղման գործակից է, որը որոշվում է ըստ աղյուսակ 2.4-ի: Աղյուսակ 2.4

Ջերմաստիճանը, Ը

ՈՒղղման գործակիցներ

Սպիրտի պարունակությունը,  ծավալի նկատմամ Էքստրակտի կամ շաքարի պարունակությունը, գ/100 սմ3

1,00231,0032 1,0044 1,0067 1,00201,0028 1,0039 1,0054 1,00181,0024 1,0032 1,0041 1,00141,0018 1,0023 1,0026 1,00081,0009 1,0013 1,0013 1,00001,0000 1,0000 1,0000 0,99900,9987 0,9986 0,9985 0,99780,9974 0,9970 0,9969

1,0055 1,0047 1,0036 1,0025 1,0013 1,0000 0,9985 0,9969

1,0062 1,0051 1,0039 1,0026 1,0013 1,0000 0,9985 0,9968

1,0068 1,0055 1,0042 1,0027 1,0014 1,0000 0,9984 0,9967

1,0067 1,0054 1,0042 1,0028 1,0014 1,0000 0,9983 0,9969

1,0068 1,0056 1,0044 1,0030 1,0015 1,0000 0,9984 0,9968

1,0069 1,0060 1,0047 1,0032 1,0016 1,0000 0,9984 0,9967

1,0070 1,0057 1,0044 1,0032 1,0016 1,0000 0,9984 0,9966

Ռեզերվուարների նվազագույն տարողունակության որոշումը դրանց լիտրաժավորման դեպքում նույնպես կատարում են 200Ը-ի դեպքում: Եթե չափումը կատարում են այլ ջերմաստիճանում, ապա նույնպես մտցնում են ուղղման գործակից.

Մ20  Մt ո ,

(2.48)

որտեղ Մ20-ը ն Մ -ն ռեզերվուարի տարողությունն է՝ համապատասխանա ար 200Ը-ում ն չափման ջերմաստիճանում, -ը՝ ուղղման գործակից, որը կախված է չափման ջերմաստիճանից ն ռեզերվուարի նյութից (աղ. 2.5):

Աղյուսակ 2.5 ՈՒղղման գործակիցներ Ջերմաստիճանը, որի դեպքում չափվում է ռեզերվուարի ծավալը, Ը

արժեքները տար եր նյութերից պատրաստված ռեզերվուարների համար պողպատ պղինձ ալյումին երկաթ ետոն 1,0005 1,0008 1,0011 1,00018 1,0004 1,0006 1,0002 1,0001 1,0003 1,0004 1,0006 1,0001 1,0001 1,0002 1,0003 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 1,0000 0,9999 0,9998 0,9997 0,9999 0,9997 0,9995 0,9994 0,9998 0,9996 0,9993 0,9991 0,9998 0,9994 0,9991 0,9988 0,9997 0,9993 0,9989 0,9985 0,9997

ՈՒղղման գործակիցների առավել ճշգրիտ արժեքները ներկայացված են գրականությունում 6,19: Հաշվիչների ճիշտ ցուցմունքները որոշվում են հետնյալ անաձնով. Խ 1  100  1 100, (2.49) Խ2 որտեղ M1-ը հեղուկի այն քանակությունն է, որն անցնում է հաշվիչի միջով (ըստ հաշվիչի ցուցմունքի), մ3, M2-ը՝ հեղուկի այն քանակությունը, որն անցնում է հաշվիչի միջով՝ չափամանի (տարա) չափավորման ժամանակ, մ3:

2.4. ՀԱՂՈՐԴԱԿՑԱԿԱՆ ՈՒՂԻՆԵՐ (ԿՈՄՈՒՆԻԿԱՑԻԱՆԵՐ)

Խողովակների (կամ ցանկացած այլ հաղորդակցական ուղիների) թողունակությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով.   Fv, մ3/վ, (2.50) որտեղ Է-ը խողովակաշարի կտրվածքի մակերեսն է, մ2, -ն՝ հեղուկի շարժման արագությունը, մ/վ: հայտնի), ապա կարելի է որոշել խողովակաշարի տրամագիծը.

4   1,13 , մ: (2.51) v v Ցանկալի չէ տեղադրել 25 մմ-ից պակաս տրամագծով խողովակաշարեր, քանի որ դժվար է դրանց լվացումը ն մաքրումը: Ընդունում են խողովակներում մթերքի շարժման հետնյալ արագությունները (մ/վ). d

գինիների համար՝ քաղցուի համար՝ փլուշի համար՝

0,52,0, 0,52,5, 0,51,5:

Հաշվարկներում անհրաժեշտ է հաշվի առնել հիդրավլիկ դիմադրությունները հաղորդակցական ուղիներում: Խողովակաշարի լրիվ հիդրավլիկ դիմադրությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. (2.52) թ   թß   թտ.դ. , Պա (ԿԳ/մ2), որտեղ շ-ն շփման գումարային հիդրավլիկ դիմադրություններն են (խողովակի ուղիղ հատվածներում), Պա (ԿԳ/մ2), տ.դ.-ն՝ տեղային գումարային դիմադրությունները (հոսքի շրջման, նեղացման կամ ընդլայնման, մուտքի, ելքի դեպքում ն այլ տեղերում), Պա (ԿԳ/մ2): Շփման հիդրավլիկ դիմադրությունը (ուղիղ խողովակի) պայմանավորված է հեղուկի մածուցիկությամ ն որոշվում է հետնյալ անաձնով.

l v 2 , Պա (ԿԳ/մ2): (2.53) d 2 Տեղային դիմադրությունները որոշվում են հետնյալ անաձնով. թß   ß

թտ.դ.  

v 2 , Պա (ԿԳ/մ2),

(2.54)

որտեղ 1-ը խողովակի երկարությունն է, մ, d-ն՝ խողովակի տրամագիծը, մ, -ն՝ հեղուկի շարժման արագությունը, մ/վ, շ-ն՝ հիդրավլիկ դիմադրության գործակիցը, -ն՝ տեղային դիմադրությունների գործակիցը, -ն՝ հեղուկի խտությունը, կգ/մ3:

Լամինար ռեժիմով հեղուկի շարժման դեպքում (R6 < 2300), եր հեղուկի շարժման նկատմամ դիմադրությունը պայմանավորված է ներքին շփման ուժերով (մածուցիկությամ )՝ ß  : (2.55) Re Տուր ուլենտ ռեժիմով (R6-2,3103108 սահմաններում) հեղուկի շարժման դեպքում, եր սկսում են մեծանալ իներցիայի ուժերը՝ 0,3164 ß  : (2.56) Re Այդ անաձներում R6-ն Ռեյնոլդսի թիվն է. vd Re  , (2.57)  -ն հեղուկի հոսքի շարժման արագությունն է, մ/վ, d-ն՝ խողովակաշարի համարժեք տրամագիծը (կլոր կտրվածքի խողովակաշարի համար՝ ներքին տրամագիծը), մ, -ն՝ հեղուկի կինեմատիկ մածուցիկությունը, մ2/վ: Աղյուսակ 2.6-ում երվում են առավել հաճախ հանդիպող տեղային դիմադրությունների գործակիցների արժեքները: ՝ Շփման ն տեղային դիմադրությունների գումարով է պայմանավորված ճնշման անհրաժեշտ անկումը խողովակաշարում ն, հետնաար, ացարձակ ճնշումը հաղորդակցական ուղիների տար եր հատվածներում: Ըստ լրիվ հիդրավլիկ դիմադրության ընտրում են համապատասխան պոմպ:

՝

Արժեքները երված են ջրի համար: Գինենյութերի համար այդ գործակիցներն անհրաժեշտ է ազմապատկել   4  /  ջ մեծությամ , որտեղ -ն ն ջ-ն՝ համապատասխանա ար գինու ն ջրի դինամիկ մածուցիկության գործակիցներն են, Պավ (ԿԳվ/մ2):

_________________ԳԼՈՒԽ 3. ԳԻՆԵԳՈՐԾԱԿԱՆ ՄԹԵՐՔՆԵՐԻ

ՖԻԶԻԿԱՄԵԽԱՆԻԿԱԿԱՆ ՄՇԱԿՄԱՆ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

3.1. ՊԱՐԶԱՐԱՆՆԵՐ

Պարզարանի արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Fհ 3 , մ /վ,  (3.1)  որտեղ --ը հեղուկի սյան արձրությունն է, մ, Է-ը՝ նստեցման մակերնույթը կամ ռեզերվուարի կտրվածքի մակերեսը, մ2, -ն՝ պարզեցման տնողությունը, վ: Ակնհայտ է, որ պարզեցման տնողությունը կախված է մասնիկի նստեցման արագությունից, այսինքն՝ հ   , վ, v հետնա ար՝   vF, մ3/վ: (3.2) Լամինար ռեժիմի դեպքում, եր Ռեյնոլդսի թիվը՝ vd մ vd Re    2 (d-ն գնդաձն մասնիկի տրամագիծն է, մ, մ-ն, մ-ն մ մ ն մ-ն՝ համապատասխանա ար միջավայրի խտությունը, կգ/մ3, դինամիկ մածուցիկությունը, Պավ, ն կինեմատիկ մածուցիկությունը, մ2/վ), մասնիկի նստեցման արագությունը որոշվում է ըստ Ստոքսի անաձնի. v

d 2 (   մ ) g, մ/վ, 18

(3.3)

որտեղ -ն մասնիկի խտությունն է, կգ/մ3, Ք - 9,81 մ/վ2: Ոչ գնդաձն մասնիկի համար իր. արագությունն ավելի փոքր է, ուստի՝ v Çր.  v, մ/վ, (3.4) որտեղ -ն ուղղման գործակից է, որի արժեքները կախված են մասնիկի ձնից. կլորավուն՝ 0,77, անկյունաձն՝ 0,66, երկարավուն՝ 0,58,

թիթեղաձն՝ 0,43: Անկանոն մասնիկների համար որպես նորոշ գծային չափ ընդունվում է համարժեք տրամագիծը, որը որոշվում է հետնյալ անաձնով.

d համ.  1,243

m , մ, 

(3.5)

-ը մասնիկի զանգվածն է, կգ, -ն՝ մասնիկի խտությունը, կգ/մ3: Կախված կախույթում պինդ ֆազի աղադրությունից՝ տար երում են նստեցման երկու տեսակ՝ ազատ, եր պինդ ֆազի աղադրությունը (պարունակություն) չի գերազանցում 10 -ը, ն սեղմված, եր դրա քանակը 10 -ից ավել է: Արագության ստացված անաձները ճիշտ են պինդ մասնիկների ազատ նստեցման համար, որոնք կախված չեն մեկը մյուսից ն սահմանափակված չեն միջավայրում: Սեղմված նստեցման դեպքում սղ. նստեցման արագությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. v ëղ.  v ա½.  20,25Շ 0 1  Շ 0   4,5Շ 0 , մ/վ, (3.6)   որտեղ ազ.-ը ազատ նստեցման արագությունն է, որը որոշվում է ըստ (3.3) անաձնի, Ը0-ն՝ մասնակի ծավալային կոնցենտրացիան կախույթում: Եր Ը0-10 , սղ.-ն մեծ է ազ.-ից 2 անգամ, իսկ եր Ը0 - 25 , գրեթե 6 անգամ: Աղյուսակ 3.1-ում երված են նստեցման եղանակով խաղողի քաղցուի պարզեցման տնողության հաշվարկային նորմերը:

Աղյուսակ 3.1 Նստեցման եղանակով խաղողի քաղցուի պարզեցման տնողության հաշվարկային նորմերը, ժ Գինենյութը Շամպայնի ն սեղանի Կիսաքաղցր Թնդեցված Կոնյակի

Խաղողի քաղցուի նստեցման տնողությունը ինքնահոս մամլային

3.2. ՖԻԼՏՐԵՐ

Գինեգործության նագավառում օգտագործվող պար երա ար գործողության ֆիլտրերի արտադրողականությունը հիմնականում որոշում են՝ հաշվի առնելով ֆիլտրացիայի ամ ողջ ցիկլի տնողությունը. Մ   , մ3/վ, (3.7)  որտեղ Մ-ն ֆիլտրվող մթերքի քանակն է, մ3, -ն՝ ֆիլտրացիայի մեկ ցիկլի տնողությունը, վ.   Çր.  ûÅ. , (3.8) որտեղ իր.-ը ֆիլտրացիայի ուն պրոցեսի տնողությունն է, վ, օժ.-ը՝ եռնաթափման ն ֆիլտրի նախապատրաստման տնողությունը, վ: հաշվի առնելու օժ.) ֆիլտրի արտադրողականությունը կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով.   Fv, մ3/վ, (3.9) որտեղ -ն ֆիլտրացիայի արագությունն է, մ/վ, Է-ը՝ ֆիլտրացիայի մակերնույթը, մ2: Ֆիլտրացիայի արագությունը կախված է ճնշումից, նստվածքի շերտի հաստությունից, դրա կառուցվածքից կամ նույթից, ջերմաստիճանից ն ֆիլտրվող հեղուկի կազմից, օժանդակ ֆիլտրվող նյութերի հատկություններից ու տեսակից ն այլն: Ֆիլտրացիայի արագության որոշումը դժվար է. գինենյութերի ֆիլտրացիայի դեպքում այն տատանվում է 0,00007-ից մինչն 0,00025 մ3/մ2վ սահմաններում: Թիթեղների թիթեղավոր տիպի ֆիլտրերում որոշվում է հետնյալ անաձնով. F (3.10) ո , f0 որտեղ Է-ը ֆիլտրացիայի ընդհանուր անհրաժեշտ մակերնույթի մակերեսն է, մ2, Է0-ն՝ մեկ թիթեղի ֆիլտրող մակերնույթը, մ2.

f 0  «  2b  , մ2,

(3.11)

որտեղ « -ն սալի քառակուսի կողմի կամ փեղկի արտաքին չափերն են, մ, Ե-ն՝ սալերի կամ փեղկերի շփման մակերնույթի լայնությունը, մ:

Խցի լայնությունը պետք է նվազագույնը երկու անգամ ավելի լինի նստվածքի շերտից, հակառակ դեպքում պետք է ավելացնել խցերի թիվը:

z 0-ն

ո ո0

անաձնով,

(3.12)

թիթեղների (սալեր) կամ խցերի թիվն է մեկ ֆիլտրում:

Ֆիլտրացիայի ճնշումը, որը, որպես կանոն, որոշվում է փորձնական եղանակով, փոփոխվում է 0,10,2 ՄՊա-ից (12 ԿԳ/սմ2) մինչն 0,30,4 ՄՊա (34 ԿԳ/սմ2) սահմաններում: Առաջարկվում է ֆիլտրացիան իրականացնել ավելի արձր ճնշման պայմաններում: Սալի վրա հեղուկի առաջացրած ճնշման ուժը որոշվում է ըստ՝ Օ1  pFարդ. , Ն, անաձնի: (3.13) Սալերի հպման մակերեսի ճնշման ուժը՝ Օ 2  p Ï FÏ , Ն,

(3.14)

-ն ֆիլտրացիայի ճնշումն է, Պա, Էարդ.-ը՝ սալերի մակերեսը, որոնց վրա ազդում է հեղուկը, մ2, կ-ն՝ նվազագույն ճնշումը շփման մակերեսի վրա, որն անհրաժեշտ է ծայրակցվածքը հերմետիկացնելու համար, Պա, Էկ-ն՝ սալերի միջն շփման մակերեսը, մ2: Փորձնական տվյալների համաձայն՝ կցաշուրթերի համար, որոնք հպվում են երկու միննույն հարթ մակերնույթներով, պետք է պահպանվի հետնյալ պայմանը. (3.15) կ3 : Ակնհայտ է, որ Ե ուժը, որով սեղմող մեխանիզմը ճնշում է գործադրում սեղմող սալի վրա, պետք է գերազանցի Ե1+Ե2 գումարը, այսինքն՝ (3.16) Ե  Ե1+Ե2: Ե ուժը սեղմող մեխանիզմի հաշվարկման ելակետային (սկզ նական) մեծությունն է: Թիթեղավոր ֆիլտրերի կրող մասը հեծան է, որը կապում է առջնի ն հետնի հենակետերը: Այդ հեծանի ամրության հաշվարկը կատարում են սովորական եղանակով: Այս դեպքում ծանրա եռնվածության մեջ մըտնում են սալի, փեղկի, մնացորդի ն հեղուկի ծանրության ուժերը: Ան47

հրաժեշտ է հիշել, որ հենարանների ռեակցիան ն լարվածությունը պետք է որոշել ծանրա եռնվածության տար եր սխեմաների դեպքում: Գործնականում սովորա ար ծանրա եռնվում է հեծանի այն մասը, որը հատվում է դիմադիր սալին:

3.3. ԶՏԻՉՆԵՐ ԵՎ ԿԵՆՏՐՈՆԱԽՈՒՍԱԿՆԵՐ

Կենտրոնախույս դաշտում մարմնի վրա ազդող ուժի հարա երությունը ծանրության ուժին (ն, որ նույնն է, կենտրոնախույս արագացման հարա երությունը ծանրության ուժի արագացմանը) անվանում են աժանման գործոն: Այն թվապես հավասար է՝ 

mv 2 v 2 2 r   , rmg rg g

(3.17)

որտեղ

-ը պտտվող մարմինների զանգվածն է, կգ, -ն՝ պտտման շըրջագծային արագությունը, մ/վ, -ը՝ պտտման շառավիղը, մ, Ք - 9,81 մ/վ2, -ն՝ թմ ուկի պտտման անկյունային արագությունը, վ-1: Բաժանման գործոնը կարնոր է հատկապես տար եր տիպի մեքենաների համեմատության ն ընտրության դեպքում: Կոնաձն ափսեներով զտիչների համար մշակված է կառուցվածքամեխանիկական ն շահագործման գործոնների որոշակի հարա երություն: Դրանց աժանման գործոնը մեծությունների համալիր է, որը որոշվում է հետնյալ անաձնով.    z2 tg(R 3առ.  R նվ. ), մ3/վ2,

(3.18)

-ը ափսեների քանակն է, -ն՝ թմ ուկի պտտման անկյունային արագությունը, վ-1, -ն՝ ափսեի թեքման անկյունը, աստիճան, Rառ.-ը ն Rնվ.-ը՝ համապատասխանա ար ափսեների առավելագույն ն նվազագույն շառավիղները, մ: Հեղուկի մեջ կախված մասնիկները հեռացնելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի աժանման գործոնը թվապես հավասար լինի մասնիկների անջատման դիսպերսիոն միջավայրի դիմադրությանը. 2 ( 2  1 ) 2  r , (3.19) 

որտեղ 1-ը ն 2-ը՝ համապատասխանա ար դիսպերսիոն միջավայրի ն դիսպերս ֆազի խտություններն են, կգ/մ3, -ն՝ դինամիկ մածուցիկության գործակիցը, Պավ, -ը՝ անջատման ենթակա դիսպերս ֆազի մանր մասնիկների համարժեք շառավիղը, մ: Ափսեաձն զտիչների  արտադրողականությունը հաշվարկելու համար կարելի է օգտագործել հետնյալ անաձնը.     2 zd 2 R 13  R 32 tg, մ3/վ, (3.20) 





որտեղ -ն ռոտորի անկյունային արագությունն է, վ-1, -ը՝ ափսեների քանակը, հատ, d-ն՝ մասնիկի տրամագիծը, մ, R1-ը՝ ափսեի առավելագույն շառավիղը, մ, R2-ը՝ ափսեի նվազագույն շառավիղը, մ, -ն՝ դիսպերս ֆազի ն դիսպերսիոն միջավայրի խտությունների տար երությունը, կգ/մ3.   1 - 2, -ն՝ դինամիկ մածուցիկության գործակիցը, Պավ (ԿԳ/մ2), -ն՝ ափսեների թեքման անկյունը, աստիճան, -ն՝ զատիչի տեխնոլոգիական օ.գ.գն, որը նութագրում է զտման իրական գործընթացի շեղման աստիճանը տեսականից.   0,2  0,5: Սակայն շատ հաճախ նոր զտիչի ն արտադրողականությունը որոշում են կամ փորձնական ճանապարհով, կամ վերահաշվարկի միջոցով: Վերահաշվարկման հիմքում դրված է հետնյալ հարա երակցությունը. ն ն  , (3.21) Ñ Ñ որտեղ ն-ն ն հ-ն՝ համապատասխանա ար նոր ն հայտնի զտիչների արտադրողականություններն են, ն-ն ն հ-ն՝ համապատասխանա ար նոր ն հայտնի զատիչների աժանման գործոնը: Բազմախուց զտիչների արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ մոտավոր անաձնի միջոցով. 1,16

  2 r02 3 , մ /վ, (3.22)   4,46 2  d 2, 22 Լ0,78     որտեղ Լ-ը ռոտորի աշխատանքային արձրությունն, մ, 0-ն՝ առաջին (պտտման առանցքից հաշված) նստեցման գլանի շառավիղը, մ, -ն՝ կինեմատիկ մածուցիկության գործակիցը, մ/վ2:

Մյուս նշանակումները տես (3.20) անաձնում: Նստվածքի պար երա ար եռնաթափմամ զտիչի փ փաստացի արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնի օգնությամ . փ   1   , մ3/ժ, (3.23) որտեղ -ն զտիչի արտադրողականությունն է անընդհատ աշխատանքի դեպքում (հաշվարկվում է ըստ (3.20) անաձնի), մ3/ժ, -ն՝ զտիչի աշխատանքային ցիկլի մի մասը, որը ծախսվում է օժանդակ գործողությունների վրա ( եռնաթափում, մաքրում): Նստվածքի ա ախող եռնաթափմամ զտիչի փ արտադրողականությունը, որն առավել հարմար է գինեգործությունում օգտագործման համար, որոշվում է՝ փ   1  tո  , մ3/ժ, անաձնով, (3.24) -ն այն ժամանակն է, որի դեպքում ընդհատվում է զտման գործընթացը՝ նստվածքը եռնաթափելու համար (սովորա ար՝ 60-120 վ), ժ, -ը՝ եռնաթափումների թիվը 1 ժամում.  k1 ո , (3.25) Մß100 1-ը

կախույթային նյութերի պարունակությունն է սկզ նական կախույթում, , Մշ-ն՝ շլամային տարածության ծավալը, մ3: Ինչպես ձեռքով, այնպես էլ ավտոմատ եռնաթափվող զտիչներում շլամային տարածության ծավալը էական գործոն չէ, քանի որ մեքենայի արտադրողականությունից ն կախույթակերպ նյութերի պարունակությունից կախված՝ փոխվում է միայն եռնաթափումների միջն ընկած ժամանակահատվածը, որը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Մß100 : (3.26) 1  k1 Այս նույն անաձնով որոշվում է նան պար երա ար եռնաթափվող զտիչի աշխատանքի տնողությունը: Զտիչների հաշվարկման ն ընտրության ժամանակ անհրաժեշտ է որոշել մի քանի յուրահատուկ պարամետրեր: Այսպես՝ զտիչում անջատվող մասնիկի նվազագույն չափը որոշվում է հետնյալ անաձնով.

d նվ. 

2,93  , մ:  z(R 1  R 2 )( 2  1 ) tg

(3.27)

Նշանակումները տես (3.20) անաձնում: Զտիչի թմ ուկում մթերքի գտնվելու տնողությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. ՄÃ Ã  , վ, (3.28)  որտեղ Մթ-ն թմ ուկի ծավալն է, մ3: Պարզեցված հեղուկի ճնշումը, որն ստեղծվում է էջքային սկավառակներով, որոշվում է հետնյալ անաձնով.

թ  2 (R 2  0,5R 02 ), Պա,

(3.29)

որտեղ -ն ճնշման կորուստը հաշվի առնող գործակից է.   0,350,40, -ն՝ մթերքի պարզեցված ֆրակցիայի խտությունը, կգ/մ3, -ն՝ թմ ուկի անկյունային արագությունը, վ-1, R-ը՝ էջքային սկավառակի արտաքին շառավիղը, մ, R0-ն՝ պտտվող հեղուկի օղակի ներքին շառավիղը, մ: Ե ճնշումը հաճախ ավարար է լինում պարզեցված հեղուկն առանց պոմպի մատուցելու համար: Հեղուկի ճնշումը թմ ուկի պատի վրա որոշվում է հետնյալ անաձնով.

2 Ñ շ (R ն  R 02 ), Պա, (3.30) որտեղ հ-ն հեղուկի խտությունն է, կգ/մ3, Rն-ն՝ թմ ուկի ներքին շառավիղը, մ, R0-ն՝ պտտվող հեղուկի օղակի ներքին շառավիղը, մ: Լարվածությունը թմ ուկի պատին՝ թÑ 

2 R ա R   (3.31)  2նÛáõÃ  Ñ ա , Պա,   2  որտեղ Rա-ն թմ ուկի արտաքին շառավիղն է, մ, նյութ-ը ն հ-ն՝ համապատասխանա ար թմ ուկի նյութի ն հեղուկի խտությունները, կգ/մ3, -ն՝ թմ ուկի պատի հաստությունը: Զտիչին մատուցվող էներգիան ծախսվում է արտանետվող հեղուկին կինետիկ էներգիա հաղորդելու, առանցքակալներում ռոտորի օդի հետ շփումները հաղթահարելու, ռեդուկտորում կորուստները նվազեցնե-



լու համար: Արտանետվող հեղուկին կինետիկ էներգիա հաղորդելու համար անհրաժեշտ հզորությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով.

 4 2 ո 2 R 2 , կՎտ, (3.32) 2  1000 որտեղ -ն զտիչի արտադրողականությունն է, մ3/վ, -ը՝ ռոտորի պտըտման հաճախականությունը, պտ/վ, R-ը՝ ելքի անցքի հեռավորությունը պտտման առանցքից, մ, -ն՝ հեղուկի խտությունը, կգ/մ3, -ն՝ շիթի շառավղային արագությունը հաշվի առնող գործակիցը.  - 1,11,2: Օդի հետ շփումը հաղթահարելու համար անհրաժեշտ հզորությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. N1 

N 2  1,8  10 6 ûդ gFvÃ3 , կՎտ,

(3.33)

որտեղ օդ-ը օդի խտությունն է 200Ը-ի դեպքում, կգ/մ3, Է-ը՝ ռոտորի կողային մակերնույթի մակերեսը, մ2, թ-ն՝ ռոտորի շրջագծային արագությունը, մ/վ: Ռոտորի հենակային առանցքակալներում շփումը հաղթահարելու համար անհրաժեշտ հզորությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Շ N3  (3.34)  զ i d i , կՎտ, որտեղ -ն ռոտորի պտտման անկյունային արագությունն է, վ-1, -ն՝ ծանրա եռնվածությունը առանցքակալի վրա, Ն, d -ն՝ դարձյակի տրամագիծը, մ, Ը-ն՝ գործակից (կարող է ընդունվել՝ 0,002): Գումարի նշանը ցույց է տալիս ոլոր առանցքակալներում կորուստների գումարային անհրաժեշտությունը: Նստվածքի ա ախող եռնաթափմամ զտիչներում եռնաթափման ճեղքերով նստվածքի արտանետման համար անհրաժեշտ հզորության ծախսը որոշվում է հետնյալ անաձնով. N4 

Օ նëտ. v Ãշ

, կՎտ, (3.35) 2  1000 որտեղ Օնստ.-ը դատարկման ժամանակ եռնաթափվող նստվածքի քանակն է, կգ/վ, թ-ն՝ թմ ուկի շրջագծային արագությունը, մ/վ: Ռեդուկտորում կորուստների հետ կապված հզորության համար հաշվի է առնվում ռեդուկտորի օ.գ.գ-ն, որը կախված է վերջինիս կինեմատիկայից.  - 0,40,6:

Գումարային հզորությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. N  N 2  N3  N 4 N Áնդ.  1 , կՎտ: (3.36)  Աշխատանքային քայլի ընթացքում էներգիան ծախսվում է շարժա երող մեխանիզմի շփման (25 ), օդի հետ ռոտորի շփման (50 ), արտանետվող հեղուկին կինետիկ էներգիա հաղորդելու ն հիդրավլիկ դիմադրությունները հաղթահարելու (25 ) համար: Թափառքի ժամանակ էներգիան ծախսվում է նան ռոտորին կինետիկ էներգիա հաղորդելու (30 ), շարժա երող (40 ) ու հաղորդակային մեխանիզմներում (20 ) ն օդի հետ ռոտորի շփումների (10 ) համար: Գործարկման սարքերը կալանդներով կամ լայնական ռունցքներով շփական կցորդիչներ են: Թափառքի ժամանակ գործարկման մեխանիզմի աշխատանքի համար ծախսվում է առ երվող հզորության 100 -ից (աշխատանքի սկզ ում) մինչն 0  (թափառքի վերջում): Այլ կերպ ասած՝ թափառքի ժամանակ անհրաժեշտ է մոտ 1,5 անգամ ավելի հզորություն, քան աշխատանքային քայլի ընթացքում: Սակայն էլեկտրաշարժիչի (սովորա ար 10-20  պահեստային հզորությամ ) ընտրության ն կարճատն գերծանրա եռնվածության թույլատրման հաշվին այդ հանգամանքը հաշվի չի առնվում: Ի դեպ՝ դա թույլ է տալիս հաշվի չառնել նան Ի4 գումարելին (3.36) անաձնում: Խիստ մոտավոր հաշվարկների համար Իընդ. հզորությունը կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով. N Áնդ.  KH Ã ո 3 R 4 , կՎտ,

(3.37)

որտեղ Ճ-ն գործակից է. Ճ - 0,0160,018, Էթ-ն՝ թմ ուկի արձրությունը, մ, -ը՝ թմ ուկի պտտման հաճախականությունը, վ-1, R-ը՝ թմ ուկի առավելագույն շառավիղը, մ: Գինեգործության նագավառում օգտագործվող պար երա ար գործողության ֆիլտրող կենտրոնախուսակների արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Մ  , կգ/վ, (3.38)  որտեղ Մ-ն թմ ուկ եռնվող նյութի քանակը, կգ/վ, -ն՝ կենտրնախուսման մեկ ցիկլի տնողությունը, վ.

   Ï  ûÅ. , վ,

(3.39)

որտեղ կ-ն կենտրոնախուսման ուն գործընթացի տնողությունն է, վ, օժ.-ը՝ օժանդակ գործողությունների տնողությունը ( եռնում, եռնաթափում ն այլն), վ: Թմ ուկ եռնվող նյութի ծավալը (կգ) որոշվում է հետնյալ անաձնով.

Մ  (R 2  R 02 )H,

(3.40)

որտեղ R-ը ն R0-ն՝ համապատասխանա ար թմ ուկի ն մթերքի օղակի ներքին շառավիղներն են, մ, Է-ը՝ կենտրոնախուսակի թմ ուկի արձրությունը, մ, -ն՝ մթերքի խտությունը (ծավալային զանգված), կգ/մ3: Նստվածքի շնեկային եռնաթափմամ անընդհատ գործողությամ պարզեցնող կենտրոնախուսակի արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով.

  0,96  10  3

D 2Ã ԼÃ (  ÙÇç. )d 2 ո 2 

, մ3/վ,

(3.41)

որտեղ Ծթ-ն ն Լթ-ն թափող գլանի տրամագիծը ն երկարությունն են, մ, -ն ն միջ.-ը՝ մասնիկի ն միջավայրի խտությունը, կգ/մ3, d-ն՝ նստեցվող մասնիկների նվազագույն տրամագիծը, մ, -ը՝ ռոտորի պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ, -ն՝ միջավայրի դինամիկ մածուցիկությունը, Պավ: Կենտրոնախուսման դեպքում ֆիլտրացիայի ճնշումը (ֆիլտրող կենտրոնախուսակների օգտագործման դեպքում) որոշվում է հետնյալ անաձնով. թÏ թ  , Պա, (3.42) Է որտեղ Եկ-ն կենտրոնախույս ուժն է, Ն, Է-ը՝ ֆիլտրացիայի միջին մակերնույթի մակերեսը, մ2: Այս անաձնում՝ թÏ  m2 R , Ն,

F  DH, մ ,

(3.43) (3.44)

-ը մթերքի զանգվածն է թմ ուկում, կգ, -ն՝ թմ ուկի պտտման անկյունային արագությունը, վ-1, R-ը՝ պտտման շառավիղը (հե54

ռավորությունը մարմնի ծանրության կենտրոնից մինչն պտըտման առանցքը), մ, Ծ-ն՝ թմ ուկի ներքին տրամագիծը, մ, Է-ը՝ թմ ուկի արձրությունը (պար երա ար գործողության կենտրոնախուսակներում) կամ ֆիլտրացիայի գոտու երկարությունը (անընդհատ գործողության կենտրոնախուսակներում), մ: Պարզեցման նպատակով կենտրոնախուսման դեպքում ճնշումը որոշվում է հետնյալ անաձնով. p  p ÑÇդր.Fr , Պա, (3.45) հիդր.-ը հեղուկի սյան հիդրոստատիկ ճնշումն է այնպիսի արձրությամ , որը հավասար է թմ ուկում մթերքի շերտի հաստությանը, Է -ը՝ Ֆրուդի չափանիշը, որը մթերքի օղակային շերտի միջին շառավղի աժանման գործոնն է: Մթերքի օղակային շերտի միջին շառավիղը որոշվում է հետնյալ անաձնով. R  R0 rÙÇç.  , մ, (3.46) որտեղ R-ը թմ ուկի շառավիղն է, մ, R0-ն՝ հեղուկի օղակի ներքին շառավիղը, մ: Հեղուկի սյան հիդրոստատիկ ճնշումը որոշվում է հետնյալ անաձնով. p ÑÇդր.  g, Պա, (3.47)

որտեղ -ն հեղուկի շերտի հաստությունն է թմ ուկում (R R0), մ, -ն՝ հեղուկի խտությունը, կգ/մ3, Ք - 9,81 մ/վ3: Կենտրոնախուսակի թմ ուկում մթերքի օղակային շերտի հաստությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով.

  R  R2 

m , մ: H

(3.48)

Նշանակումները տես (3.43) ն (3.47) անաձներում: Պար երա ար գործողության կենտրոնախուսակները շարժա երելու համար անհրաժեշտ հզորությունը սկզ ունքորեն որոշվում է այնպես, ինչպես ն զտիչների համար: Անընդհատ գործողության կենտրոնախուսակին առ երվող էներգիան ծախսվում է կախույթի զանգվածին ռոտորի պտտման արագությունը հաղորդելու, ռոտորի կազմիչի երկարությամ նստվածքի փոխա55

դրման, շնեկի գալարի հետ նստվածքի շփումը հաղթահարելու, ռոտորում կախույթի տեղափոխման ն հիդրավլիկ կորուստները, առանցքակալներում ն օդի հետ ռոտորի շփումները հաղթահարելու, ռեդուկտորում առաջացող կորուստների համար: Կենտրոնախուսակը շարժա երելու համար պահանջվող հզորության ճշգրիտ հաշվարկը ավականին դժվար է ազմաթիվ փորձնական տվյալների ացակայության պատճառով: Նկատի ունենալով գինեգործությունում կենտրոնախուսակների սահմանափակ կիրառությունը՝ այդ հաշվարկը չի ներկայացվում, սակայն անհրաժեշտության դեպքում կարելի է օգտվել գրականությունից 18:

3.4. ԽԱՌՆԱՐԱՆՆԵՐ, ԽԱՌՆՈՂ ՍԱՐՔԵՐ

Խառնիչներով պար երա ար գործողության խառնարանների արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով. Օ (3.49)   , կգ/վ (մ3/վ),  որտեղ Օ-ն խառնարան եռնվող մթերքի քանակությունն է, կգ (մ3), -ն՝ խառնըման ցիկլի տնողությունը (հաշվի առնելով եռնումը), վ: Անընդհատ գործողության խառնարանների արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով. Օ (3.50)   ա , կգ/վ (մ3/վ), տր. որտեղ Օա-ն խառնարանի աշխատանքային եռնումն է, կգ (մ3), տր.-ն՝ խառնման տրված տնողությունը, վ: Խառնող սարքի լիսեռի վրա հաշվարկային հզորությունն ընդհանրապես որոշում են՝ N1  k1k 2 k  1N ѽ. , կՎտ, անաձնով, (3.51) որտեղ

1-ը գործակից է, որը հաշվի է առնում խառնվող մթերքի՝ ապարատ լցման աստիճանը, 2-ը՝ գործակից, որը հաշվի է առնում պահանջվող հզորության աճը գործարկման դեպքում,  -ն՝ գործակիցների գումար, որոնք հաշվի են առնում հզորության աճը, որն ի հայտ է գալիս ապարատում օժանդակ սարքերի առկայության հետնանքով (հաշվի է առնվում միայն   0,1 Պավ

(0,01 ԿԳվ/մ2) մածուցիկությամ խառնվող միջավայրերի համար), Իհզ.-ն՝ հզորություն, որն անհրաժեշտ է ապարատում հաստատված ռեժիմում առանց օժանդակ սարքերի միջավայրի խառնումն ապահովելու համար, կՎտ: 1 գործակցի արժեքը՝ H k1  Ñ , (3.52) Dն որտեղ Էհ-ն ապարատում կամ տարողությունում խառնվող հեղուկ միջավայրի շերտի արձրությունն է, մ. Էհ - 0,81,2Ծն, Ծն-ն՝ ապարատի կամ տարողության ներքին տրամագիծը, մ: Հեղուկի շերտի արձրությունը գլանաձն ապարատի տրված ծավալում հավասար է. հարթ հատակի դեպքում՝ 1,27Մ HÑ  , մ, (3.53) Dնշ գնդաձն, օվալաձն կամ կոնաձն հատակի դեպքում՝ 1,27(Մ  v) HÑ  , մ, Dնշ

(3.54)

-ն հատակի ծավալն է, մ3: 2 գործակցի արժեքը շատ դեպքերում կարող է ընդունվել 1, քանի որ շարժա երման համար օգտագործվող էլեկտրաշարժիչների (ՃO տիպի) համար սովորա ար թույլատրվում է մոտավորապես 30  գերծանրա եռնվածություն՝ 1,0-1,5 ժամ տնողությամ : Բացի այդ՝ գործարկման ժամանակ պահանջվող հզորության աճը փոխհատուցվում է էլեկտրաշարժիչի պահեստային հզորությամ :   0,5 Պավ (0,05 ԿԳվ/մ2) մածուցիկությամ միջավայրերի խառնման դեպքում պտուտակային խառնիչների համար՝ 2  1,3:  ր գինեգործության նագավառում օգտագործվող խառնող սարքերում ացակայում են լրացուցիչ օժանդակ սարքավորումները: Իհզ. հզորությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. N ѽ.  K N ո 3d 5 , կՎտ,

(3.55)

որտեղ ՃԻ-ը հզորության չափանիշն է, -ն՝ միջավայրի խտությունը, կգ/մ3, -ը՝ խառնիչի պտտման հաճախականությունը, պտ/վ, d-ն՝ խառնիչի տրամագիծը, մ: Պտուտակային խառնիչների տրամագիծը, որպես կանոն, ընդունում են՝ 0,300,33Ծն: Խառնիչների տրամագիծը ն պտտման օպտիմալ հաճախականությունն ընտրում են ըստ դրանց կառուցվածքի՝ աղյուսակ 3.2-ի տըվյալներից: Պտտման նպաստավոր հաճախականությունը՝ v ո ûåտ.  , պտ/վ: (3.56) d ՃԻ հզորության չափանիշը տար եր տիպի խառնիչների համար որոշվում է շատ արդ անաձներով՝ կախված Ռեյնոլդսի կենտրոնախույս չափանիշից (R6կ). Re Ï 

ոd 2 , 

(3.57)

որտեղ -ն դինամիկ մածուցիկությունն է, Պավ: Մյուս նշանակումները տես (3.55) անաձնում: Հզորության չափանիշը կարելի է որոշել գրաֆիկի օգնությամ (նկ. 3.1), որտեղ երված են աղյուսակ 3.2-ում թվարկված խառնիչների կորագծերը:

Նկ. 3.1. ՃԻ (կամ ՃԻ) հզորության չափանիշի որոշման գրաֆիկ. 1. երկթիակ խառնող սարքերի համար, 2. խարսխային ն փեղկային խառնիչների համար, 3. տուր ինային խառնիչների համար, 4. պտուտակային խառնիչների համար:

Աղյուսակ 3.2 Խառնիչ սարքերի նութագրերը Խառնիչի տիպը Երկթիակ

Քառաթիակ

Խարսխային

Փեղկային

Չափսերի հարա ե- Խառնիչի վերջավորությունրակցությունը ների օպտիմալ շրջագծային արագությունը, d/Ծ - 0,5 0,7 -/d - 0,1  0,3 -1/d - 0,14  0,20 1,5-3,0 Ե/Ծ - 0,08

d/Ծ - 0,2 0,4 -/d - 0,2  0,4 -1/d - 0,4  0,8 Ե/Ծ - 0,08

1,5-3,0

Էհ/Է - 0,75  0,85 -/Է - 0,56 Ե/d - 0,07  - 2540 մմ

1,0-3,0

Էհ/Է - 0,75  0,85 -/Է - 0,6 -0/Է0 -0,56 -1 - 190  275 մմ  - 25  40 մմ Ե/d - 0,07

1,0-3,0

Աղյուսակ 3.2-ի շարունակությունը Տուր ինային,

աց

Պտուտակային, եռաթիակ

d/Ծ - 0,3 Էհ/Է - 0,75  0,85 -/d - 0,2  0,3 1/d - 0,25 -1/d - 0,5  1,5 d1/d - 0,65 b/Ծ - 0,08

3,0-8,0

d/Ծ - 0,25  0,5 d/ Էհ - 0,25  0,5 -1/d - 0,7  1,6 Ե/Ծ - 0,08  2 (պտուտակի քայլը)

5,0-17,0

Ընդ որում՝ տուր ինային կամ պտուտակային խառնիչների համար՝ R6կ  300 դեպքում ՃԻ-ի փոխարեն տեղադրում են՝ m

 g  K N  K N  2  , (3.58) ո d «  1g ReÏ որտեղ՝ : (3.59) m b Տուր ինային խառնիչների համար (կորագիծ 3) « - 1, Ե - 40, պըտուտակային խառնիչների համար (կորագիծ 4) « - 2,1, Ե - 18: Հզորությունը, որը ծախսվում է խցիկում շփման ուժը հաղթահարելու համար, որոշում են հետնյալ անաձնով. N 2  1,48fոd 2 l p, կՎտ,

(3.60)

որտեղ Է-ը խցուկի լցման հետ լիսեռի շփման գործակիցն է. Է  0,2, -ը՝ խառնիչի լիսեռի պտտման հաճախականությունը, պտ/վ, d-ն՝ խառնիչի լիսեռի տրամագիծը, մ, 1-ը՝ լիսեռի երկարությունը, մ, -ն՝ աշխատանքային ճնշումը ապարատում, Պա: Էլեկտրարժիչի լիսեռի վրա անվանական հաշվարկային հզորությունը՝

N

N1  N 2 , կՎտ, 

(3.61)

որտեղ -ն շարժա երի օ.գ.գ-ն է. -0,90,95: Առանձին դեպքերում Ի2-ը կարելի է անտեսել՝ (3.61) անաձնի համարիչում մտցնելով 1,2 ուղղման գործակիցը: Խառնիչի անող օրգանի ամրության հաշվարկը կատարում են սովորական մեթոդիկայով, ընդ որում՝ լարվածությունը որոշվում է առավել թույլ կտրվածքում (ավելի հաճախ՝ լիսեռի վրա թիակի ամրացման տեղում): Այդ նպատակով որոշում են միջավայրի դիմադրության Ե ուժը, որն ազդում է խառնիչի թիակի առանձին տարրի վրա: Մոտավոր հաշվարկների համար՝ Խ åտ. (3.62) թ , Ն, r0 z որտեղ Mպտ.-ն պտտող մոմենտն է խառնիչի լիսեռի վրա, Նմ, 0-ն՝ հեռավորությունը խառնիչի պտտման առանցքից մինչն Ե ուժի կիրառման կետը, մ (գինեգործությունում կիրառվող խառնիչների 0-ն կարելի է ընդունել թիակի տրամագծի 0,5-ը, այսինքն՝ ընդունել, որ Ե ուժը գործադրված է թիակի վերջում), -ը՝ թիակների քանակը լիսեռի վրա: Պտտող մոմենտը՝ N Խ åտ.  0,163 1 , Նմ: (3.63) ո Այնուհետն հաշվարկում են ծռող մոմենտի մեծությունը, թիակի կտրվածքի դիմադրության մոմենտը ն առաջացած լարվածությունը: Խառնիչի լիսեռի տրամագիծը՝

d  1,713

Խ åտ. թ

 Շ,

(3.64)

որտեղ Mպտ.-ն պտտող մոմենտն է լիսեռի վրա, Նմ, թ-ն՝ լիսեռի նյութի պտտման թույլատրելի լարվածությունը, Պա, Ը-ն՝ նյութի կոռոզիայի ն էրոզիայի ավելացումը, մ: Խառնիչի տարրերի առավել մանրամասն հաշվարկները երված են գրականությունում 11, 17:

_________________ԳԼՈՒԽ 4. ԳԻՆԵԳՈՐԾԱԿԱՆ ՄԹԵՐՔՆԵՐԻ

ՋԵՐՄԱՅԻՆ ՄՇԱԿՄԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

4.1. ՏԱՔԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐ, ՀՈՎԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐ, ՊԱՍՏԵՐԻԶԱՏՈՐՆԵՐ

Ջերմափոխանակման ապարատների ջերմային հաշվարկի հիմնական մասը կազմում են հետնյալ հավասարումները. ջերմային հաշվեկշիռը՝ Օ ç   օÙÃ.t ÙÃ. ,

(4.1)

ն ջերմափոխանակման հաշվեկշիռը՝ Օ ç  kFt ÙÇç. ,

(4.2)

օÙÃ.t ÙÃ.  kFt ÙÇç. ,

(4.3)

այսինքն՝ ջ

որտեղ Օ -ն փոխանցվող ջերմության քանակն է (ջերմային հոսքը), Վտ (կկալ/ժ), -ն՝ ապարատի արտադրողականությունը, մ3/վ (մ3/ժ), օմթ.-ն՝ մթերքի տեսակարար ջերմունակությունը, Ջ/(մ3Ճ) կկալ/(մ30Ը),  մթ.-ն՝ մթերքի ջերմաստիճանների տար երությունը, Ճ (0Ը), Է-ը՝ ջերմափոխանցման մակերնույթի մակերեսը, մ2,  միջ.-ը՝ միջավայրերի ջերմաստիճանների միջին տար երությունը ջերմահաղորդման մակերնույթի երկու կողմերի միջն, Ճ (0Ը), -ն՝ ջերմափոխանցման գործակիցը, Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ ժ Ը): (4.3) հավասարումից որոշում են անհայտ ցուցանիշը: Ջերմաստիճանների  միջ. միջին տար երությունը հաշվարկվում է ըստ պայմանների՝ որպես միջին լոգարիթմական մեծություն. t ëÏ.  t íերç. t ëÏ.  t íերç. , Ճ (0Ը) (4.4) t ÙÇç.   t ëÏ. t ëÏ. 2,3 1g 1ո t íերç. t íերç. կամ  սկ./ վերջ.  2 դեպքում որպես միջին թվա անական մեծություն՝ t ëÏ.  t íերç. , Ճ (0Ը), (4.5) t ÙÇç.  որտեղ  սկ.-ն ն  վերջ.-ը՝ համապատասխանա ար ջերմակրի ն մթերքի ջերմաստիճանների սկզ նական ն վերջնական տար երութ62

յուններն են (զուգահեռ հոսքի դեպքում): Հեղուկի հակահոս շարժման դեպքում ջերմաստիճանների միջին տար երությունը որոշվում է այնպես, ինչպես ուղղահոսի դեպքում, ընդ որում՝ որպես ջերմաստիճանների սկզ նական տար երություն ( սկ.) ընդունվում է առավելագույն ( առ.), իսկ վերջնական ( վերջ.)՝ նվազագույն ( նվ.) արժեքը: Ապարատում մի քանի աժանմունքների առկայության դեպքում  միջ. մեծությունը որոշում են յուրաքանչյուր աժանմունքի համար առանձին:  միջ.-ը նպատակահարմար է որոշել ջերմաստիճանների փոփոխության գրաֆիկի օգնությամ , ինչը թույլ է տալիս խուսափել սխալներից: ըստ կրիտերիալ կախվածությունների կոնկրետ պայմանների՝ հետնյալ անաձներով. միաշերտ հարթ պատի համար՝ k , Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), (4.6) 1     R աղտ. 1   2 միաշերտ գլանաձն պատի համար՝ k

 1  1 d արտ.   R աղտ. d ÙÇç.  1ո    1d ն 2 dն  2 d արտ.  

, Վտ/(մ Ճ)կկալ/(մ ժ Ը), (4.7)

որտեղ 1-ը ն 2-ը ջերմատվության գործակիցներն են պատի երկու կողմերին, Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), -ն՝ ջերմափոխանցող պատի հաստությունը, մ, -ն՝ պատի ջերմահաղորդականության գործակիցը, Վտ/(մՃ) կկալ/(մժ0Ը), dարտ.-ը, dմիջ.-ը, dն-ն՝ գլանային պատի՝ համապատասխանա ար արտաքին, միջին ն ներքին տրամագծերը, մ, Rաղտ.-ը՝ ջերմային դիմադրությունը, որը հաշվի է առնում պատի երկու կողմերի աղտոտվածությունը (նստվածք, մթերքի այրում ն այլն), (մ2Ճ)/Վտ (մ2ժ0Ը)/կկալ: Բազմաշերտ պատերի առկայության դեպքում (4.6) անաձնում /-ի փոխարեն տեղադրում են  / , իսկ (4.7) անաձնում 1/2 արտ./dն-ի փոխարեն՝ 1/2 ./d :

dմիջ.-ի հաշվարկման դեպքում ղեկավարվում են հետնյալ կանոնով. եթե 1  2, ապա dմիջ. - dարտ., եթե 1  2, ապա dմիջ. - 0,5 (dն + dարտ.), եթե 1  2, ապա dմիջ. - dն: Բարակ պատերով խողովակներ ունեցող ապարատների հաշվարկման համար՝ dարտ. / dն  1,5 դեպքում կարելի է օգտվել (4.6) անաձնից: Որոշ կառուցվածքային նյութերի ն ջերմամեկուսիչ նյութերի ջերմահաղորդականության գործակիցների միջին արժեքները ներկայացված են աղյուսակ 4.1-ում: Աղյուսակ 4.1 Ջերմահաղորդականության գործակիցները Նյութի անվանումը Ալյումին Աս եստ Աս եստաստվարաթուղթ Աս ոզուրիտ Աս եստացեմենտային սալ Բետոն Բրոնզ Ապակյա ամ ակ Թաղիք Փայտ (սոճի) Փայտաթելային սալ Արույր Պղինձ Հանքային ամ ակ Փայտի թեփ Փխրուն ետոն Խցանային սալ Պողպատ Ապակի Տորֆասալեր

Ջերմահաղորդականության գործակիցը, , Վտ/(մՃ) 0,28 0,156 0,190,23 0,086 1,1 0,04 0,052 0,110,25 0,055 0,058 0,060,09 0,099 0,058 0,75 0,068

Հաշվարկների ժամանակ, կախված ջերմակրի տեսակից, կարելի է ընդունել աղտոտվածության Rաղտ. ջերմային դիմադրության հետնյալ մոտավոր արժեքները. Ջերմակիր Ջուր թորած ջրախողովակային, արտեզյան, լճի գետի, մաքուր՝  0,9 մ/վ արագության դեպքում  0,9 մ/վ արագության դեպքում գետի, աղտոտված՝  0,9 մ/վ արագության դեպքում  0,9 մ/վ արագության դեպքում Օրգանական հեղուկներ, ֆրեոններ, աղաջրեր ն այլն Գոլորշիներ ջրային՝ յուղի խառնուրդով օրգանական հեղուկների սառնազդակների Օդ

Rաղտ. (մ2Ճ)/Վտ 0,00009 0,00090,00018 0,000350,00053 0,000180,00035 0,000530,00071 0,000350,00053 0,00018 0,00018 0,00009 0,00035 0,00035

Աղտոտվածության ազդեցությունը կարելի է հաշվառել՝ մտցնելով ջերմափոխանակման մակերնույթի մաքրության  գործակիցը: Այդ դեպքում ջերմափոխանցման իրական գործակիցը՝ k Çր.  k , (4.8) որտեղ 0,70,8: Ջերմափոխանցման գործակիցների հաշվարկման դեպքում առավել դժվար է ջերմատվության 1 ն 2 գործակիցների որոշումը: Դրանց մեծությունները կախված են հիդրոդինամիկ (արագություն, ջերմակրի շարժման նույթ ն այլն), ֆիզիկական (մածուցիկություն, խտություն, ջերմունակություն ն այլն) գործոններից, ինչպես նան ջերմափոխանակման մակերնույթի երկրաչափական պարամետրերից: Ջերմատվության գործակիցների որոշման համար սովորա ար օգտվում են նմանության տեսությունից ն նմանության չափանիշների միջն հաստատված կախվածություններից.

d l կամ Nխ  ,   vd vd  , Ռեյնոլդսի՝ Re   

Նյուսելտի՝ Nխ 

(4.9) (4.10)

l 3gt , (4.11)  36000օ օ Պրանդտլի՝ թr  կամ թr  , (4.12)   որտեղ -ն ջերմատվության գործակիցն է, Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), -ն՝ ջերմահաղորդականության գործակիցը, Վտ/(մՃ) կկալ/(մժ Ը), d-ն, 1-ը՝ որոշող գծային չափսերը՝ համապատասխանա ար խողովակի տրամագիծը կամ երկարությունը, մ, -ն՝ ջերմակրի շարժման արագությունը, մ/վ, -ն՝ կինեմատիկ մածուցիկության գործակիցը, մ2/վ, -ն՝ դինամիկ մածուցիկության գործակիցը, Պավ ԿԳվ/(մ2, -ն՝ ջերմակրի խտությունը, կգ/մ3, -ն՝ ջերմակրի ծավալային ընդարձակման գործակիցը, Ճ-1,  -ն՝ ջերմաստիճանային էջքը, Ճ (0Ը), Ք-ն՝ ծանրության ուժի արագացումը. Ք - 9,81 մ/վ2, օ-ն՝ տեսակարար ջերմունակությունը, Ջ/(կգՃ) կկալ/(կգ0Ը): Եթե ջերմակիրը շարժվում է խողովակներով կամ ոչ կլոր կտըրվածքով առվակներով, ապա Ռեյնոլդսի չափանիշի որոշման դեպքում տրամագծի փոխարեն տեղադրում են համարժեք տրամագծի մեծությունը. 4F dÑ  , (4.13)  որտեղ Է-ը հոսքի կտրվածքի մակերեսն է, մ2, -ն՝ հեղուկով թրջված պարագիծը, մ: Ջերմափոխանակման ընթացքում R6 ն Ե որոշում են ջերմային նմանությունը, իսկ դ փանիշը համարվում է հաշվարկելի, որի միջոցով գտնում են ջերմատվության գործակցի արժեքը.    Nխ (4.14) d Գրասգոֆի՝ Օr 

 Nխ : (4.15) l Այսպիսով՝ ջերմատվության  գործակցի հաշվարկի համար անհրաժեշտ է որոշել ը՝ նիշներից: Ջերմային ն հիդրոդինամիկ նմանության չափանիշների ֆունկցիոնալ կապն ունի հետնյալ տեսքը. կամ



Nխ  օ Re m թr ո , (4.16) որտեղ օ-ն -ը -ը գործակիցներ են -ը -ը՝ աստիճանային), որոնք հաշվի են առնում գործընթացի նույթը: Ստորն ներկայացվում են ջերմատվության գործակիցների որոշման մի քանի մասնակի դեպքեր: 1. Տուր ուլենտ շարժման դեպքում՝ խողովակով հոսող ջրի համար՝   1,16/v 0,8d 0, 2 , Վտ/(մ2Ճ)

(4.17)

(4.18)   /v 0,8 d 0, 2 , կկալ/(մ2ժ0Ը), միջ., միջ.-ը՝ ջրի միջին ջերմաստիճամիջ.նը, 0Ը, -ն՝ ջրի շարժման արագությունը, մ/վ, d-ն՝ խողովակի տրամագիծը, մ: 2. Փոքր արագությունների դեպքում՝ խողովակներով շրջահոսող ջրի համար՝    0,58 Re 0,6 թr 0,3 , Վտ/(մ2Ճ) (4.19) d    0,5 Re 0,6 թr 0,3 , կկալ/(մ2ժ0Ը): (4.20) կամ d 3. Գոլորշու կոնդենսացման դեպքում՝ էմպիրիկ կախվածությունը՝ կամ որտեղ

  2326 p  1, Վտ/(մ2Ճ) կամ

  2000 p  1, կկալ/(մ2ժ0Ը),

(4.21) (4.22)

-ն գոլորշու ճնշումն է, Պա (ԿԳ/սմ ): 4. Ազատ կոնվեկցիայի դեպքում ջերմակրի կամ մթերքի առանձին մասնիկների շարժումն առաջանում է սառը ն տաք մասնիկների խտությունների տար երության հետնանքով: Մասնիկների շարժման

նույթն այս դեպքում գնահատվում է Գրասգոֆի ն Պրանդտլի չափանիշներով.  500).

Nխ  1,18Օr թr 

0,125

,

(4.23)

անցումային ռեժիմի համար 

20)10 .

Nխ  0,54Օr թr 

0, 25

,

(4.24)

 2010 ).

տուր ուլենտ ռեժ

Nխ  0,135Օr թr 

0,33

:

(4.25)

Այս անաձներում հաշվարկելի մեծություններ են համարվում ուղղահայաց գծային չափսը ( ) ն սահմանային շերտի միջին ջերմաստիճանը, որը որոշվում է որպես պատի ն միջավայրի (մթերքի) ջերմաստիճանների միջին թվա անական մեծություն: 5. Խառնիչով հեղուկը խառնելու դեպքում. շապիկով անոթում՝ Nխ  0,36 Re 0,67 թr 0,33 , գալարախողովակով անոթում՝

(4.26)

Nխ  0,87 Re 0,62 թr 0,33 : (4.27) Այս անաձներում հաշվարկելի մեծություններ են համարվում R6-ի համար՝ -ի համար՝ անոթի տրամագիծը: Հաշվարկելի ջերմաստիճան է համարվում միջավայրի (մթերքի) ջերմաստիճանը: 6. Խողովակներով գինու շարժման դեպքերի համար ստացվել են հետնյալ կախվածությունները՝

լամինար ռեժիմ (R6  2400). տաքացման դեպքում՝ Nխ  0,504 Re 0, 286 թr 0,9 ,

(4.28)

սառեցման դեպքում՝ Nխ  0,1086 Re 0,7533 թr 0,0622 ,

(4.29)

տու ուլենտ ռեժիմ (R6  2400). տաքացման դեպքում՝ Nխ  2,79 Re 0,5462 թr 0, 4497 20 դեպքում), (R6 - 610317103

(4.30)

սառեցման դեպքում՝ Nխ  1,31  10 2 Re 0,8972 թr 0,1781 (4-31)

20 դեպքում): (R6 - 410-316103 Աղյուսակ 4.2-ում ներկայացված են ջրի ն օդի ջերմատվության գործակիցների մոտավոր արժեքները (կլորացված)՝ հաշվարկված կոնվեկտիվ ջերմատվության հիմնական դեպքերի համար, իսկ աղյուսակ 4.3-ում՝ ջերմափոխանցման գործակիցների մոտավոր արժեքները՝ հաշվարկված ջերմափոխանակման տար եր դեպքերի համար: Աղյուսակ 4.2 Ջերմատվության գործակիցների մոտավոր արժեքները, Վտ/(մ2Ճ) Ջերմատվության Ջուր պայմանը Ստիպողական տուր ուլենտ շարժում Խողովակներում ն առ12005800 վակներում առանցքային գծի երկարությամ

Օդ -0,1 ՄՊա)

3560

Խողովակների լայնական 310010000 շրջահոսման դեպքում Լամինար շարժում խողո- 300430 վակի առանցքային գծի երկարությամ Ազատ շարժում 250900 Ջրի եռում 200024000 Հագեցած ջրային գոլոր- 930015000 շիների կոնդենսացում հորիզոնական խողովակների արտաքին մակերեվույթի վրա

70100 3,510 39 -

Ծանոթություն

Խողովակի տրամագիծը՝ 30 մմ, ջրի շարժման արագությունը՝ 0,21,5 մ/վ, օդի շարժման արագությունը՝ 815 մ/վ Խողովակները տեղադըրված են շախմատաձն Մթնոլորտային ճնշում Գոլորշու ճնշումը՝ 0,4 ՄՊա (4 ԿԳ/սմ2), խողովակի տրամագիծը՝ 30 մմ

7. Գոլորշիացնող մարտկոցների մակերնույթի հաշվարկների ժամանակ ջերմափոխանցման գործակիցը կարելի է որոշել հետնյալ կերպ. անմիջական գոլորշիացման մարտկոցների համար՝

k  3,65 t ÙÇç. ,

(4.32)

աղաջրային հովացմամ մարտկոցների համար՝

k  3,2 t ÙÇç. ,

(4.33)

որտեղ  միջ.-ը խցում օդի ջերմաստիճանի ն սառնազդակի (աղաջուր) գոլորշիացման ջերմաստիճանի միջին տար երությունն է: Առանձին աժանմունքներից (պաստերիզացման, ռեկուպերացման, ջրային ն աղաջրային հովացման) աղկացած պաստերիզատորների հաշվարկը կատարվում է այնպես, ինչպես սովորական ջերմափոխանակիչների համար: Ընդ որում՝ յուրաքանչյուր աժանմունք հաշվարկվում է որպես առանձին ջերմափոխանակիչ: Պաստերիզատորների նորոշ առանձնահատկությունը ջերմության ռեգեներացիայի  գործակիցն է, որը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Օօ( t é  t ëÏ. ) t é  t ëÏ. Օ  1   , (4.34) Օ 2 Օօ( t å  t ëÏ. ) t å  t ëÏ. որտեղ Օ-ն գինու քանակն է, օ-ն՝ գինու միջին ջերմունակությունը, ռ-ն՝ գինու ջերմաստիճանը ռեկուպերացիոն խցի ելքում (անհայտ է), սկ.-ն՝ գինու սկզ նական ջերմաստիճանը, պ-ն՝ գինու պաստերիզացման ջերմաստիճանը (տրվում է): Պաստերիզատորի որոշակի տիպի համար -ը հաստատուն մեծություն է: Իմանալով -ը, (4. ռ-ն: Գալարախողովակային ջերմափոխանակիչների ջերմային հաշվարկն ունի իր յուրահատկությունը: Այս սարքերում ջերմափոխանցման գործակիցն ավելի մեծ է, քան ուղիղ խողովակներում: Դրա մոտավոր հաշվարկը կատարվում է հետնյալ անաձնով  R  1  1,77d / R  , Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), (4.35) որտեղ -ն ջերմատվության գործակիցն է ուղիղ խողովակի համար, Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), d-ն՝ խողավակի տրամագիծը, մ, R-ը՝ գալարախողովակի գալարի կորության շառավիղը, մ Թիթեղավոր ապարատներում ջերմափոխանցման գործակիցը հաշվարկում են ըստ կրիտերիալ կախվածության՝ հաշվի առնելով մթերքի շարժման արագությունը, որը կարող է փոփոխվել 0,33,0 մ/վ սահմաններում: Մթերքն ալիքաձն մակերնույթով թիթեղներով շարժվում է

մինչն 1,5 մ/վ արագությամ : Պաստերիզացման աժանմունքի (պաստերիզատորում) գոլորշային տաքացման դեպքում ջերմատվության գործակիցն ըստ գոլորշու կարելի է ընդունել մոտավորապես 70009300 Վտ/(մ2Ճ) 60008000 կկալ/(մ2ժ0Ը): Ջերմափոխանցման գործակիցների մոտավոր արժեքները ներկայացված են աղյուսակ 4.3-ում: Աղյուսակ 4.3 Ջերմափոխանցման գործակիցների մոտավոր արժեքները, Վտ/մ2 Ջերմափոխանցման տեսակը Կոնդենսացվող գոլորշուց գազին Հեղուկից հեղուկին (ջուր) Կոնդենսացվող գոլորշուց հեղուկին Կոնդենսացվող գոլորշուց եռացող հեղուկին (գոլորշացուցիչներ)

Ստիպողական շարժում 1060 8001700 8003500

Ազատ շարժում 612 140340 3001200

-

3002500

ները շատ մեծ են: Ջերմափոխանցման գործակցի փաստացի արժեքները տատանվում են հետնյալ սահմաններում. Բաժանմունքները Պաստերիզացման Ռեկուպերացման Ջրային հովացման Աղաջրային հովացման

Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը) 925-1320 1400-2000 1160-1740 1000-1500 1160-2090 1000-1800 930-1740 800-1500

Ալիքաձն հոսքերով մեկհոսքային թիթեղների օգտագործման դեպքում ջերմափոխանակման գործակիցները 30-35 -ով արձր են երվածից: Տար եր ջերմային հաշվարկների դեպքում պետք է հաշվի առնել նան ջերմության կորուստն ապարատի պատի տաքացած մակերնույթի ն շրջապատի օդի միջն ջերմափոխանցման հետնանքով: Հետնա ար՝ ջերմային հավասարակշռության հավասարումը ( անաձն 4.3) պետք է հաշվի առնի նան ջերմային կորուստները, որոնք որոշվում են հետնյալ անաձնով. ՕÏ   2 F( t ա  t ûդ ), Վտ (կկալ/ժ), (4.36)

որտեղ 2-ը ջերմատվության գործակիցն է պատից օդին, որը հավասար է կոնվեկցիայով (կ) ն ճառագայթումով (ճ) ջերմատվության գործակիցների գումարին, այսինքն՝ 2 - կ + ճ, Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), (4.37) ա-ն՝ արտաքին պատի ջերմաստիճանը, Ճ, օդ-ը՝ շրջապատի օդի ջերմաստիճանը, Ճ: Կատարվում է կրիտերիալ հավասարումների խիստ հաշվարկ՝ հաշ Պատի 50-3500Ը ջերմաստիճանի դեպքում կիրառելի է հետնյալ անաձնը. 2 (4.38) պ, Վտ/(մ Ճ) կամ 2 (4.39) պ, կկալ/(մ ժ Ը): Սովորա ար ջերմության կորուստները ջերմափոխանակիչներում կազմում են 5-10 , ն դրանք կարելի է հաշվի առնել 1,05-1,10 գործակիցների դեպքում: Արտաքին պատի ջերմափոխանակման մակերնույթի կամ ապարատի պատյանի միջին ջերմաստիճանը կարող է մոտավոր հաշվարկվել հետնյալ կախվածության միջոցով. t å  0,5( t ÙÇç.  t ÙÇç. ç å ),

(4.40)

միջ. -ը ջ

ջերմակրի միջին ջերմաստիճանն է, Ճ, պմիջ.-ը՝ պատի միջին ջերմաստիճանը, Ճ: Իսկ մթերքը ն ջերմակիրը (երկու ջերմակիրները) աժանող պատի միջին ջերմաստիճանը որոշվում է հետնյալ անաձնով.  t   t  t ç  t ç  Ù ,  Ù (4.41) t ÙÇç.  å  0,5     մ-ը մ-ը մթերքի (առաջին ջերմակրի)՝ համապատասխանաար սկզ նական ն վերջնական ջերմաստիճաններն են, Ճ, ջ-ը ջ-ը՝ ջերմակրի (երկրորդ ջերմակրի)՝ համապատասխանաար սկզ նական ն վերջնական ջերմաստիճանները, Ճ: Պատի մակերնույթի ջերմաստիճանն ավելի ճշգրիտ կարելի է որոշել հետնյալ անաձներով.

որտեղ

ներքին մակերնույթի համար՝  t  /t 2 t å`  1 1 , 1  /

(4.42)

t å`  t åշ  զ /  ,

(4.43)

արտաքին մակերնույթի համար՝ t   2 8t 2 t åշ  1 , 1  28

(4.44)

t åշ  t å`  զ /  ,

(4.45)

1-ը 2-ը միջավայրերի ջերմաստիճաններն են՝ համապատասխանա ար պատի ներքին ն արտաքին կողմերից, Ճ, 1-ը ն 2-ը՝ ջերմատվության գործակիցները՝ համապատասխանաար պատի ներքին ն արտաքին կողմերից, Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), -ն՝ ջերմության քանակը, որը փոխանցվում է պատի 1 մ2 մակերնույթին, Վտ/մ2 կկալ/(մ2ժ), -ն՝ պատի հաստությունը, մ, -ն՝ պատի նյութի ջերմահաղորդականության գործակիցը, Վտ/(մՃ) կկալ/(մժ0Ը), Ճ-ն ն 8-ն՝ մեծություններ, որոնք որոշվում են՝

/   /   1 /  2  ,

(4.46)

8  1 / 1   /  անաձներով:

(4.47)

1

Այս մեթոդիկան կիրառելի է նան ազմաշերտ մեկուսացված պատի (հարթ կամ գլանաձն՝ 2 մ-ից ավել տրամագծով) արտաքին մակերնույթի ջերմաստիճանի որոշման համար: Այդ դեպքում  հասկացվում է որպես՝ : Բերված հաշվարկներում հաշվի չի առնված գործարկման փուլում ապարատի տաքացման համար ծախսված ջերմության գործակիցը: Այն կարելի է հաշվի առնել որպես ջերմային հաշվեկշռի աղադրիչ, եթե հայտնի են ապարատի տաքացվող մասերի զանգվածը, մետաղի տեսակարար ջերմունակությունը ն ապարատի տաքացման ժամանակը: Ըստ պահանջվող իրական ջերմության Օջիր. քանակի (հաշվի առնելով կորուստները) որոշվում է ջերմակրի Օջկ (Ծ) ծախսը:

Ջրի ն այլ հեղուկ ջերմակիրների համար՝

Օ çÏ 

ç Օ Çր.

օ çÏ t çÏ

,

(4.48)

որտեղ օջկ-ն ջերմակրի տեսակարար ջերմունակությունն է, Ջ/(կգՃ) կկալ/(կգ0Ը),  ջկ-ն՝ ջերմակրի ջերմաստիճանների տար երությունը, Ճ (0Ը): Գոլորշու համար՝

D

ç ՕÇր.

i  iÏ

,

(4.49)

որտեղ Ծ-ն գոլորշու քանակն է, կգ, -ն կ-ն՝ համապատասխանա ար գոլորշու ն կոնդենսատի ջերմապարունակությունը, Ջ/կգ (կկալ/կգ): Ջերմափոխանակիչների հիդրավլիկ հաշվարկը կատարվում է դրանց հիդրավլիկ դիմադրությունների որոշմամ : Դա հատկապես կարնոր է թիթեղավոր ապարատների համար, որոնց հիդրավլիկ կորուստները ավական շատ են: Այս դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել թիթեղների միացումը ծրարների, այսինքն՝ հեղուկի զուգահեռ հոսքը թիթեղներով ն հաջորդական անցումը ծրարից ծրար: ՈՒստի նախ որոշում են դիմադրությունն առանձին ծրարում.  l ո v2 v2 v2  թ    ß  ո  g , Պա (ԿԳ/սմ2), (4.50) 2g 2g   d ÑաÙ. 2g որտեղ 1-ը վաքի երկարությունն է թիթեղում, մ, -ը՝ ծրարների թիվը աժանմունքում, dհամ.-ը՝ թիթեղում վաքի համարժեք տրամագիծը (հավասար է թիթեղների միջն ճեղքի կրկնակի մեծությանը), մ, -ն՝ հեղուկի հոսքի արագությունը, մ/վ, Ք - 9,81 մ/վ2, շ-ն՝ թիթեղների մակերնույթի հետ հեղուկի շփման գործակիցը, որը վերցնում են 0,2-0,6 սահմաններում, սակայն այն կարելի է նան հաշվարկել ըստ (2.56) անաձնի, -ն՝ տեղային դիմադրությունների գործակիցը (տես գլուխ 2.4), -ն՝ հեղուկի խտությունը, կգ/մ3: Բաժանմունքի համար պահանջվող էջքը ոլոր ծրարներում դիմադրությունների գումարն է: Բաժանմունքում հիդրավլիկ դիմադրությունների գումարման արդյունքում ստացվում է անհրաժեշտ ընդհանուր

էջքն ամ ողջ ագրեգատի համար: Ըստ ճնշման կորստի մեծության՝ ընտրում են համապատասխան պոմպ: Ջերմափոխանակիչների կառուցվածքային հաշվարկը. խողովակային սարքերի համար մեկ տարրի ջերմափոխանակման խողովակների քանակը որոշվում է խողովակների ներսում հեղուկի հոսքի անխզելիության հավասարումից (ծախսի հավասարում). Մ

Օ dն2  ոv , մ3/վ, 

(4.51)

որտեղ Մ-ն հեղուկի ծավալային ծախսն է, մ3/ժ, Օ-ն՝ ապարատի արտադրողականությունն ըստ ելակետային հեղուկ մթերքի, կգ/վ, -ն՝ մթերքի խտությունը, կգ/մ3, dն-ն՝ խողովակի ներքին տրամագիծը, մ, d2ն/4-ը՝ մեկ խողովակի անցման կտրվածքի մակերեսը, մ2, -ը՝ խողովակների թիվը, -ն՝ մթերքի շարժման արագությունը խողովակի ներսում, մ/վ: Այստեղից խողովակների թիվը կլինի՝ 4Օ (4.52) ո շ : dն v Ապարատի ջերմափոխանակման մակերնույթն ստացվում է ոլոր խողովակների մակերնույթների գումարումից. F  d Ñաßí.ԼÑաßí.ո , մ2: (4.53) Այստեղից մեկ խողովակի հաշվարկային երկարությունը (մեկ ընթացքի դեպքում)՝ F ԼÑաßí.  , (4.54) d Ñաßí.ո որտեղ dհաշվ.-ը խողովակի միջին հաշվարկային տրամագիծն է, որը որոշվում է ըստ 1 ն 2 ջերմատվության գործակիցների հարա երակցության: Խողովակի Լհաշվ. երկարությունն առաջարկվում է ընդունել 4 մ-ից ոչ ավել: Ջերմափոխանակման մեծ մակերնույթների դեպքում (300 մ2 ն ավելի) օգտագործվում են 6-7 մ երկարությամ խողովակներ: Եթե անհրաժեշտ է օգտագործել ազմաքայլ ջերմափոխանակիչ, ապա խողովակային տարածության ընթացքների թիվը կազմում է՝

z

ԼÑաßí.

: Լ Բազմաքայլ ապարատում ընդունված Լ երկարությամ վակների ընդհանուր քանակը՝ ո 0  zո :

(4.55) խողո(4.56)

Ցանկալի է ընդունել քայլերի զույգ թիվ, քանի որ այս դեպքում մթերքի մուտքն ու ելքն իրականացվում է ապարատի մեկ կափարիչից: Գալարախողովակային սարքերի հաշվարկի ժամանակ որոշում են գալարների ընդհանուր երկարությունը, գալարների թիվը ն արձրությունը: Կլոր գալարախողովակի համար ընտրում են գալարի տրամագիծը ն գալարների միջն եղած հեռավորությունը կամ քայլն ըստ ուղղահայացի (ընդունում են գալարախողովակի 1,5-2,0 տրամագծերի չափով): Գալարախողովակի մեկ գալարի (պտուտակային գծի) երկարությունը հավասար է՝ l  (d ·աÉ. ) 2  հ 2  d ·աÉ. , մ:

Գալարախողովակի ընդհանուր երկարությունը գալար դեպքում կազմում է՝ Լ  ոl  ոd ·աÉ. , մ, որտեղից՝

ո

Լ : d ·աÉ.

(4.57)

(4.58) (4.59)

Գալարների ստացված թիվը կլորացնում են (մինչն կլոր թիվ): Գալարախողովակի ընդհանուր արձրությունը, հաշվի առնելով կառուցվածքային ավելացումը, հավասար է՝ H  ոհ  հ կ , մ, (4.60) որտեղ -կ-ն հեռավորությունն է խողովակների միջն, մ: Քանի որ ջերմափոխանակիչները ներքին ավելցուկային ճնշման տակ գտնվող ապարատներ են, ապա դրանց հիմնական տարրերի (իրաններ, կցախողովակներ, կցաշուրթեր, հատակներ, կափարիչներ ն այլն) հաշվարկը կատարվում է համապատասխան մեթոդիկայով 6, 11, 12, 17 ն այլն: Թիթեղավոր ջերմափոխանակիչների հաշվարկի առանձնահատկությունը թիթեղների սեղմման ճիգի որոշումն է: Պոմպով ապահովվող

հեղուկի հոսքը՝ ազմապատկած թիթեղի մակերեսով, թիթեղի մակերնույթի կողմից ընդունվող գումարային ուժ է, որը հասնում է մինչն (1015)104 Ն (1015 տուժ): ՈՒժը, որն ընդունվում է հենոցի հենարանային ուղղորդիչ մասերի կողմից, կարելի է հաշվարկել հետնյալ անաձնով. թ  Fp  l p , Ն (ԿԳ), (4.61) որտեղ Է-ը թիթեղի մակերեսն է, մ2 (սմ2), -ը՝ հեղուկի առավելագույն ճնշումն ագրեգատում, Պա (ԿԳ/սմ2), 1-ը՝ թիթեղի վրայի ռետինե միջադիրի երկարությունը, մ (սմ), -ը՝ տեսակարար ճնշումը ռետինի վրա՝ ագրեգատի աշխատանքային վիճակում, Ն/մ (ԿԳ/սմ). - 510 կՆ/մ (5-10 ԿԳ/սմ):

4.2. ՋԵՐՄԱՄԵԿՈՒՍԱՑՎԱԾ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

Սարքավորումների ն խողովակների ջերմամեկուսացման հաշվարկը սկզ ունքորեն կատարվում է ջերմային հաշվարկների ընդհանուր մեթոդիկայով (գլուխ 4.1): Միննույն ժամանակ կան նան որոշ առանձնահատկություններ՝ մասնավորապես առանձին պարամետրերի որոշման դեպքում: հ օդ ջերմաստիճանների միջին տար երություն ասելով հասկանում են. հ-ն օդ-ը հաստատուն են՝  միջ. հ - օդ , (4.62) հ-ն օդ-ը՝ հաստատուն, ն տեղի է ունենում հեղուկի անընդհատ մատուցում ն հեռացում. t մ  t ւի t ÙÇç.  , (4.63) t 2,3 1g մ t ւի հ-ն

հաստատուն, ն տեղի է ունենում հեղուկի հաստատուն քանակի տաքացում, գործընթացի սկզ ում ջերմաստիճանների տար երությունը՝ սկ.- օդ վերջ.- օդ, ապա՝ 

օդ-ը՝

4.2. աժնի անաձների չափման մեծությունները չեն երվում, քանի որ դրանք կան 4.1. աժնում:

t ÙÇç. 

t íերç.  t ëÏ. : t íերç.  t ûդ 2,3 1g t ëÏ.  t ûդ

(4.64)

2. Ջերմության կորուստը շրջակա միջավայր 1 մ2 մեկուսացված միջավայրից՝ զ   2 ( t 2  t ûդ ) , (4.65) ո

2-ը մեկուսացման մակերնույթի արտաքին ջերմատիճանն է: 3. Ջերմափոխանցման գործակիցը՝ զ k : (4.66) t ÙÇç.

4. Հարթ պատերի ն 2 մ ու ավելի տրամագծով գլանային մակերնույթների համար մեկուսացման հաստությունը՝ 1 1   (4.67) ÙեÏáõë.   ÙեÏáõë.     1 ,  k 1  2  1  որտեղ մեկուս.-ը ն 1-ը՝ համապատասխանա ար մեկուսացման շերտի ն ապարատի պատի նյութի ջերմահաղորդականություններն են, 1-ը ն 2-ը՝ համապատասխան ջերմատվության գործակիցները, 1-ը՝ ապարատի պատի հաստությունը: 5. Գլանային պատերի (2 մ-ից ոչ ավելի տրամագծով), ինչպես նան խողովակաշարերի մեկուսացման հաստությունը՝ 1  d ÙեÏáõë. d արտ.  2ÙեÏáõë.     2,3 1g 2,3 1g , (4.68) d ն 1 d ÙեÏáõë. 2  d արտ. dն  k 21 որտեղ dմեկուս.-ը մեկուսացման արտաքին տրամագիծն է, dարտ.-ը ն dն-ն՝ մեկուսացման մակերնույթի՝ համապատասխանա ար արտաքին ն ներքին տրամագծերը: 6. Տար եր նյութերից պատրաստված մեկուսացման երկու ն ավելի շերտերի առկայության դեպքում մեկուսացման մի շերտի հաստությունն ընտրում են նախապես, իսկ մյուսները որոշում են հաշվարկների միջոցով: 7. Նորմատիվային նյութերում երված են մեկուսացմանը ներկայացվող հետնյալ պահանջները:

Ապարատի կամ խողովակաշարի տրամագծից կախված մեկուսացման սահմանային հաստությունը չպետք է գերազանցի՝ Տրամագիծը, մմ Սահմանային հաստությունը, մմ

Կորագծային ն հարթ մակերնույթների մեկուսացման հաստությունը չպետք է գերազանցի 150 մմ: Աղյուսակ 4.4-ում ներկայացված են 1 մ2 մեկուսացման մակերեվույթից առավելագույն թույլատրելի կորուստների արժեքները՝ կախված ջերմակրի ջերմաստիճանից: Աղյուսակ 4.4 Ջերմության թույլատրելի կորուստները 1 մ2 մեկուսացման մակերնույթից Մակերնույթը Գլանային Հարթ

Թույլատրելի կորուստները, Վտ/մ2 կկալ/(մ2ժ)

________________ԳԼՈՒԽ 5. ՇՇԱԼՑՄԱՆ ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

5.1. ՇՇԱԼՎԱՑ ԱՎՏՈՄԱՏՆԵՐ

Աշխատանքային օրգանի ընդհատվող (պար երա ար) գործողության շշալվաց ավտոմատների արտադրողականությունը, ինչպիսին են ժամանակակից թրջող-սրսկող տիպի ավտոմատների մեծ մասը, կախված է կինեմատիկ ցիկլի տնողությունից, որի ավարտից հետո տեղի է ունենում շշերի եռնաթափում հերթական շշակրից, ն շշակիր հոսքերի թվից (կամ շշերի քանակից): Եթե որպես հիմնական ցիկլային մեխանիզմ ընդունենք շղթան (որի աշխատանքի ցիկլը համընկնում է ավտոմատի ցիկլի հետ), ապա ավտոմատի կինեմատիկ ցիկլի ՛կ տնողությունը աղկացած կլինի երկու շ ն կանգառման կ ժամանակներից: Տվյալ դեպքում կինեմատիկ ցիկլի տնողությունը հավասար է աշխատանքային ցիկլի ՛ա տնողությանը: ՈՒստի ավտոմատի  արտադրողականությունը կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով. m m , շիշ/վ: (5.1)   1ա t ß  t Ï Լվացման օգ. օգտակար ժամանակը որոշվում է այն ժամանակից, որը ծախսվում է թրջման ն սրսկման համար, այսինքն՝ û·.  Ã  ë , վ: (5.2) Թրջման ժամանակը կախված է հեղուկում միաժամանակ գտնըվող շշակիրների թվից. pm Ã  1Ï p  , վ, (5.3)  -ն լվացող հեղուկում միաժամանակ գտնվող շշակիրների թիվն է: Քանի որ շշակիրների պար երա ար գործողության ավտոմատներում սրսկումը կատարվում է անող օրգանների կանգնելու պահին, ապա սրսկման ժամանակը կարելի է ներկայացնել հետնյալ կերպ. sm ë  Ùնs  , վ, (5.4)  որտեղ -ն ցիկլի այն մասն է, որը ծախսվում է կանգնելու համար, վ, -ը՝ յուրաքանչյուր շշի սրսկման ժամանակը:

Այսպիսով՝

m (s  p), վ: (5.5)  Շշալվաց ավտոմատի նութագրման մյուս կարնոր ցուցանիշը տեխնոլոգիական ցիկլն է, այսինքն՝ լրիվ ժամանակը, որի ընթացքում շշերը գտնվում են ավտոմատում՝ սկսած ավտոմատի մեջ դրանց եռնման պահից մինչն ավտոմատից դուրս երումը: Տեխնոլոգիական ցիկլի ՛տ տնողությունը՝ ոm 1տ  1Ï ո  , վ, (5.6)  -ը մեկ հոսքում շշերով եռնված շշակիրների թիվն է: Ավտոմատում միաժամանակ գտնվող շշերի տեսական քանակը՝ Խ  1տ , հատ: (5.7) û·. 

Շշալվաց ավտոմատի արդյունավետությունը նութագրվում է օգտակար գործողության գործակցով, որն արտահայտվում է հետնյալ հարա երությամ . û·.  , (5.8) 1տ կամ ըստ կրողների օգտագործման գործակցի. ո  1 , ո2 որտեղ

(5.9)

1-ը թրջման աշտարակներում գտնվող ն սրսկվող շշակիրների քանակն է ավտոմատի աշխատանքի հաստատուն ռեժիմի դեպքում, 2-ը՝ ավտոմատում գտնվող շշակիրների ընդհանուր քանակը՝ շշերի հետ միասին: Երկու հարա երությունները ցույց են տալիս, թե ավտոմատում գտնվելու ընդհանուր ժամանակի որ մասն է ծախսվում լվացման համար: Իսկ շշակիրների օգտագործման գործակիցը որոշում են հետնյալ անաձնով. ո ßÏ  2 , (5.10) որտեղ 8-ն կրողների ընդհանուր թիվն է շշալվաց ավտոմատում:

Ջերմության Օ ծախսը, որը մտցվում է շշալվաց ավտոմատի մեջ գոլորշու միջոցով տրված ջերմաստիճանային ռեժիմը պահպանելու համար, կարելի է որոշել փակ կոնտուրի միջոցով: Այս դեպքում կազմըվում է արտաքին ջերմային հաշվեկշիռ, այսինքն՝ որոշվում են ջերմության հոսքերը, որոնք մտնում ն դուրս են գալիս ավտոմատի կոնտուրից ստացիոնար աշխատանքի ժամանակ 1 վ (1 ժ) ընթացքում, իսկ ավտոմատի ներսում տեղի ունեցող ջերմափոխանակման արդ գործընթացները հաշվի չեն առնվում: Հաշվեկշիռ կազմելու արդությունն այն է, որ շշալվաց ավտոմատներում տնտեսման նպատակով ջուրն օգտագործվում է հնարավորինս ռացիոնալ (սրսկումից հետո ջուրն օգտագործվում է վաննաներում ն այլն): Ջերմային հաշվարկը կարելի է կատարել պարզեցված 8, 22 կամ ստորն երված առավել ճշգրիտ տար երակներով: Օգտվելով շշերի ջերմային մշակման սխեմայից (նկ. 5.1), որը երված է ՃMM, ՃMԷ տիպի ավտոմատների համար, կարելի է որոշել ջերմության ծախսն ըստ առանձին տարրերի (նման հաշվարկներ կատարելիս մեթոդապես նպատակահարմար է նախ կազմել սխեմաներ): Սխեմայում երված ջերմաստիճանները վերջնական ջերմաստիճաններն են շշերի մշակման տվյալ հատվածում: Դրանք են՝ մատուցվող ապակյա շշերի միջոցով ավտոմատի մեջ տրվող ջերմությունը (Օ1), առաջին վաննայում շշերն ու շշակիրները տաքացնելու համար ծախսվող ջերմությունը (Օ2), երկրորդ վաննայում (որտեղ դրանք տաքացվում են մինչն սրսկման ջերմաստիճանը) շշերն ու շշակիրները տաքացնելու համար ծախսվող ջերմությունը (Օ3), ջրի հետ մատուցվող ջերմությունը (Օ4) ն շրջանառվող ջրի տաքացման համար ծախսվող ջերմությունը (Օ5): Ավտոմատից ջերմությունը հեռացվում է լվացված շշերի (Օ6) ն ջրի ավելցուկի հետ միասին (Օ7):

Նկ. 5.1. Շշերի ջերմային մշակման սխեմա. 1. շշերի մուտք, 2. շշերի նախնական տաքացում, 3. շշերի վերջնական տաքացում, 4. շշերի միջանկյալ հովացում խառնակազմային ջրով, 5. շշերի վերջնական հովացում թարմ ջրով, 6. շշերի եռնաթափում:

Կատարենք հետնյալ նշանակումները. -ն՝ մեքենայի արտադրողականությունը, շիշ/վ (շիշ/ժ), շ-ն՝ մեկ շշի զանգվածը, կգ, օշ-ն՝ ապակու տեսակարար ջերմունակությունը, Ջ/(կգՃ) կկալ/(կգ0Ը). օշ - 670 Ջ/(կգՃ) 0,16 կկալ/(կգ0Ը), շկ-ն՝ շշակրի զանգվածը, կգ, օշկ-ն՝ մետաղի տեսակարար ջերմունակությունը, Ջ/(կգՃ) կկալ/(կգ0Ը). պողպատի համար՝ օշկ - 460 Ջ/(կգՃ) 0,11 կկալ/(կգ0Ը), ալյումինի համար՝ օշկ - 920 Ջ/(կգՃ) 0,22 կկալ/(կգ0Ը), -ը՝ նիկների թիվը շշակրում, -ն՝ շշերի սկզ նական ջերմաստիճանը, Ճ, սկ. վերջ.-ը՝ շշերի վերջնական ջերմաստիճանը, Ճ, շշերի թրջման ջերմաստիճանը առաջին վաննայում, Ճ, թ-ն՝ -ն՝ շշերի սրսկման ջերմաստիճանը, Ճ, ս Մ-ն՝ թարմ սառը ջրի ծախսը, կգ/վ (կգ/ժ), օջ-ն՝ ջրի տեսակարար ջերմունակությունը, Ջ/(կգՃ) կկալ/(կգ0Ը).

Ըջ-4186,8 Ջ/(կգՃ) 1 կկալ/(կգ0Ը), ս.ջ.-ն՝ սառը ջրի ջերմաստիճանը, Ճ, 8-ն՝ տաք ջրի ծախսը, կգ/վ (կգ/ժ), տ.ջ.-ն՝ տաք ջրի ջերմաստիճանը, Ճ, խ.ջ.-ն՝ խառնակազմային ջրի ջերմաստիճանը, Ճ: Այդ դեպքում՝ (5.11) Օ1 -  շօշ սկ., (5.12) Օ2 -   շօշ շկ շկ թ - սկ.), (5.13) Օ3 -   շօշ շկ շկ ս - թ), Օ4 - Մօջ ս.ջ., (5.14) (5.15) Օ5 - 8օջ տ.ջ. - խ.ջ.), (5.16) Օ6 -  շօշ վերջ., Օ7 - Մօջ խ.ջ.: (5.17) (5.11)-(5.17) անաձներում Օ-ի չափման միավորը Վտ (կկալ/ժ) է: Այսինքն՝ որպես ջերմության ծախս պետք է հաշվի առնել Օկ կորուստները շրջակա միջավայր, որոնք մասնակիորեն փոխհատուցվում են լուծույթի հետ մատուցվող ջերմությամ ն այլն: Սկզ ունքորեն Օկ-ն կարելի է հաշվարկել հետնյալ անաձնի օգնությամ . (5.18) Օկ - Է պ - օդ), որտեղ Է-ը պատերի մակերնույթի մակերեսն է, մ2, -ն՝ ապարատի պատերից շրջակա միջավայր ջերմատվության գործակիցը, Վտ/(մ2Ճ) կկալ/(մ2ժ0Ը), պ-ն՝ պատերի ջերմաստիճանը (միջին), Ճ (0Ը), օդ-ը՝ օդի ջերմաստիճանը, Ճ (0Ը): -ն չեն հաշվարկվում: ՓորձՍակայն գործնականում ոչ Օկնական տվյալների համաձայն՝ Օկ-ն ընդունում են լվացման համար անհրաժեշտ ջերմության քանակի 10-15 , իսկ -ն ընդհանրապես չի հաշվարկվում: Ավտոմատի ջերմային հավասարակշռությունն արտահայտվում է հետնյալ կերպ. (5.19) Օ1 + Օ2 + Օ3 + Օ4 + Օ5 6 + Օ7 + Օկ, Ջերմության Օ քանակը, որն անհրաժեշտ է ավտոմատի աշխատանքի համար, որոշում են հետնյալ անաձնով. (5.20) Օ - Օ2 + Օ3 + Օ5 6 - Օ1+ Օ7 - Օ4 + Օկ

կամ

Օ-

շօշ վերջ.

սկ.)

+ Մօջ խ.ջ. - ս.ջ.) + Օկ: (5.21) վերջ. սկ., ստանում ենք՝ (5.22) Օ - Մօջ խ.ջ. - ս.ջ.)+ Օկ, իսկ հաշվի առնելով Օկ-ի փաստացի ընդունված արժեքները՝ (5.23) Օ - 1,15Մօջ խ.ջ. - ս.ջ.): Եթե որպես ջերմակիր օգտագործվում է գոլորշի, վերջինիս հետ մուտք գործող ջերմությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. (5.24) կոնդ.օկոնդ.), Վտ (կկալ/ժ), որտեղ Ծ-ն գոլորշու քանակն է, կգ/վ (կգ/ժ), -ն՝ գոլորշու ջերմապարունակությունը, Ջ/կգ (կկալ/կգ), կոնդ.-ը՝ կոնդենսատի ջերմաստիճանը, Ճ (0Ը), օկոնդ.-ը՝ կոնդենսատի տեսակարար ջերմունակությունը, Ջ/(կգՃ) կկալ/(կգ0Ը): (5.23) ն (5.24) հավասարումների համատեղ դիտարկումը հնարավորություն է տալիս ստանալ գոլորշու փնտրվող ծախսը՝ Ծ: (5.19), (5.21) ն (5.23) հավասարումների ձնափոխությամ կարելի է խ.ջ. արժեքը ն գտնել տաք ջրի օպտիմալ ջերմաստիճանն ավտոմատում՝ տ.ջ. խ.ջ. պայմանի դեպքում, այսինքն՝ եր տաք ջուրը տաքացնելու համար ընդհանրապես ջերմություն չի ծախսվում: Գործնա տ.ջ.-ի խ.ջ.-ի միջն տար երությունը կազմում է մոտա0 վորապես 2-6 Ը: Ըստ ջերմափոխանցման հավասարումների (գլուխ 4, աժին 4.1) որոշվում են վաննաներում տաքացման մակերնույթի անհրաժեշտ մակերեսները ն տաքացնող տարրերի չափսերը: Այդ նպատակով յուրաքանչյուր վաննայի համար կազմում են ջերմային հաշվեկշիռ կայունացման ռեժիմի դեպքում. ՕÁնդ.  Օß  ՕÙ  ՕÉ.É.  ՕÏáր.  D·áÉ. (i  t Ïáնդ.օÏáնդ. ), (5.25) որտեղ Օընդ.-ը ջերմության այն քանակն է, որն անհրաժեշտ է վաննայում տրված ջերմաստիճանային ռեժիմը պահպանելու համար ն ստացվում է տաքացնող տարրերից, Վտ (կկալ/ժ), Օշ-ը՝ շշերի տաքացման համար անհրաժեշտ ջերմության ծախսը, Վտ (կկալ/ժ), Օմ-ը՝ ջերմության ծախսը շշակիրների շղթայի մետաղի տաքացման համար, Վտ (կկալ/ժ), Օլ.լ.-ը՝ ջերմության ծախսը վաննայում լվացող լուծույթի տաքացման համար, Վտ (կկալ/ժ), Օկոր.-ը՝ ջերմության կորուստները վաննայի պատերից շրջակա միջավայր, Վտ (կկալ/ժ):

Օշ, Օմ ն Օլ.լ. ջերմության ծախսերը որոշվում են ըստ ընդունված մեթոդիկայի (գլուխ 4), իսկ կորուստներն ընդունվում են 10-15 : Շշերի շ զանգվածն ընտրում են ըստ դրանց տեսակի ն տարողության (աղ. 5.1): Աղյուսակ 5.1 Շշի զանգվածը Շշի տեսակը Լ. Գինու ԼԼ. Շամպայնի ԼԼԼ.Կոնյակի

ՄԼԼԼ. Ռեյնի

Տարողությունը (նվազագույն), մլ

Զանգվածը, կգ 0,57 0,46 0,98 0,53 0,45 0,26 0,115 0,07 0,57

Շշալվաց ավտոմատների աշխատանքի ժամանակ ջրամատակարարման ցանցից վերցվող ջրի քանակը ստացվում է վաննաների ու ֆիլտրերի նախնական լցման ն լվացված շշերի վերջնական սրսկման ու պարզաջրման ծախսերի գումարից: Մեկ կցափողի միջով շշի մեջ մտնող հեղուկի իրական քանակը որոշվում է հիդրավլիկայում հայտնի անաձնով.

Խ

d 2 2p /  , մ3/վ

(5.26)

կամ

d 2 2gH , մ3/վ, (5.27) որտեղ M-ը հեղուկի ծախսն է մեկ կցափողի միջով, մ3/վ, -ն՝ ծախսի գործակից (մոտավորապես՝ 0,65), d-ն՝ կցափողի տրամագիծը, մ,  -ն՝ հեղուկի ճնշումը սրսկման խողովակում, Պա 0,2-0,3 ՄՊա (2-3 ԿԳ/սմ2), Է-ը՝ հեղուկի սյան արձրությունը սրսկման խողովակում, մ, -ն՝ հեղուկի խտությունը, կգ/ մ3: Շշերի մեջ մտնող հեղուկի ընդհանուր քանակը կախված է անցքերի ու Այն որոշելու համար (5.26) ն (5.27) Խ

անաձներում մտցվում է ո ազմապատկիչը: Ջրի ծախսը շշալվաց ապարատի աշխատանքի ընթացքում կախված է շշի չափսերից: Սառը ջրի տեսակարար ծախսը մեկ շշի հաշվով մոտավորապես ընդունվում է՝ Շշի տարողությունը, լ 0,25 0,5 1,0, Ջրի ծախսը 1 շշի հաշվով, լ 0,4 0,5 0,7: Շշալվաց ապարատներում էներգիան ծախսվում է հիմնականում հեղուկի սրսկիչներին հեղուկի մատուցման, այսինքն՝ պոմպերի աշխատանքի (գլուխ 6, աժին 6.3), ն ապարատի մեխանիզմները շարժա երելու համար: Շշալվաց ապարատը շարժա երելու համար անհրաժեշտ հզորությունը՝ Nß N Áնդ.   N աÏ. , (5.28) 12 3 որտեղ Իշ-ն շշակիրներով եռնված երկշղթայական կոնվեյերի շարժաերման համար անհրաժեշտ հզորությունն է, կՎտ, Իակ.-ը՝ եռնման ակումուլյատորի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորությունը, կՎտ, 1-ը, 2-ը ն 3-ը՝ շշալվաց ավտոմատի ( եռնման սեղանի, սրսկման փեղկի ն այլն) մեխանիզմների փոխանցման օ.գ.գ-ն: Կոնվեյերի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորությունը՝ 2ՄÉր. v (5.29) Nß  , 1000 որտեղ Մլր.-ն լրիվ քարշային ճիգն է, Ն (ԿԳ), -ն՝ շղթայի արագությունը, մ/վ, -ն՝ միջանկյալ փոխանցումների օ.գ.գ-ն էլեկտրաշարժիչից մինչն շշակիրներով եռնված փոխադրիչի տանող աստղիկը: Լրիվ քարշային ճիգը որոշվում է «ըստ կոնտուրի» հաշվարկի մեթոդով՝ շղթայավոր փոխադրիչի հաշվարկի նման 22: Քանի որ կանգառումների միջն ընկած ժամանակահատվածում փոխադրիչը շարժվում է անհավասարաչափ, ապա մոտավոր հաշվարկների համար (5.29) անաձնի մեջ կարելի է մտցնել միջին արագության արժեքը՝ մեծացրած 20-25 -ով: Հզորության ծախսի այդ աղադրիչը, որպես կանոն, կազմում է

0,6-4,0 կՎտ: Բեռնման ակումուլյատորի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորությունը՝ Խ ß ոm (5.30) N աÏ.  , 60  1000 որտեղ Mշ-ն շփման մոմենտն է տատանման առանցքակալներում, Նմ (ԿԳսմ), -ը՝ ակումուլյատորի գրտնակների պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ, -ը՝ գրտնակների թիվը, հատ, -ն՝ փոխանցման օ.գ.գ-ն. -0,8: Շփման մոմենտը որոշվում է հետնյալ անաձնով. d· Խ ß  թß , (5.31) որտեղ Եշ-ն շփման ուժն է առանցքակալներում, Ն (ԿԳ), dգ-ն՝ գրտնակի տրամագիծը, մ: Շփման ուժն առանցքակալներում որոշվում է ըստ Եշ- ԻԷ անա-ը՝ ձնի, որտեղ Ի-ը ճնշման ուժն է հենակների վրա, Ն (ԿԳ). Ի-Օծ շփման գործակիցը սահքի առանցքակալներում. Է - 0,1, Օծ-ն՝ մեկ շշի ծանրության ուժը, Ն (ԿԳ), -ը՝ շշերի թիվը մեկ գրտնակի վրա: Այս աղադրիչը նույնպես համեմատա ար փոքր է: Տար եր կառուցվածքի ն արտադրողականության շշալվաց ավտոմատների որակը կարելի է որոշել ըստ համեմատական ցուցանիշների: Դրանք են՝ գոլորշու, ջրի, լվացող հեղուկների տեսակարար ծախսը՝ 1 կամ 1000 լվացված շշի հաշվով, տեսակարար մետաղատարողությունը (ավտոմատի մետաղական մասերի զանգվածի հարա երությունը ժամային արտադրողականությանը), ջերմաստիճանաժամային գրաֆիկը (լվացման ինտենսիվացման ցուցանիշ) ն եզրաչափային գործակիցը -ը, Ե-ն ն --ը ավտոմատի չափսերն են, մ, -ն՝ ար( / . տադրողականությունը, հազ.շիշ/ժ,  .-ը՝ լվացման ընդհանուր օգտակար ժամանակը, րոպե): Լվացող (խիտ) հեղուկի Ե քանակությունը, որը պետք է ավելացնել ավտոմատի մեջ աշխատանքային լուծույթի կոնցենտրացիայի նըվազման պատճառով, որոշում են հետնյալ անաձնով. «b Մ , մ3 , թ (5.32) Շb

որտեղ «-ն լուծույթի անհրաժեշտ կոնցենտրացիան է, , Ե-ն՝ նոսրացված լուծույթի կոնցենտրացիան, , Ը-ն՝ թարմ, ավելի խիտ լուծույթի կոնցենտրացիան, , Մ-ն՝ վաննաների տարողությունը, մ3: Ավելացվող լուծույթի կոնցենտրացիան (հայտնի քանակության դեպքում)՝ Մ («  b ) Շ  b , : (5.33) թ Շշալվաց ավտոմատների առանձին մեխանիզմների կինեմատիկ հաշվարկը կատարվում է սովորական մեթոդիկայով՝ ավտոմատի կինեմատիկ սխեմային համապատասխան:

5.2. ՇՇԱԼՑՄԱՆ ԱՎՏՈՄԱՏՆԵՐ

Շշալցման ավտոմատների տեսական արտադրողականությունը կարելի է հաշվարկել հետնյալ անաձնով. m   mո  , շիշ/վ, (5.34) 2 որտեղ -ը շշալցման սարքավորումների թիվն է, -ը՝ կարուսելի պըտըտման հաճախականությունը, պտ/վ, -ն՝ կարուսելի անկյունային արագությունը, վ-1: Այստեղից՝ կարուսելի մեկ պտույտի տնողությունը կլինի՝ 1 m 1   , վ: (5.35) ո  ՛ ժամանակահատվածում Տ շրջագծի երկարությամ պտտվող կարուսելի վրա իրականացվում են մի շարք գործողություններ: Ցիկլոգրամմայի կառուցման ժամանակ ոլոր աղադրիչ գործողությունների տնողությունը որոշվում է հետնյալ հարա երությունից. 3600 ________ ՛ (9,6 վ)  , որտեղ -ն այն անկյունն է, որի վրա կատարվում է այս կամ այն գործողությունը (ընդունվում է կամ հաշվարկվում): Ավտոմատի արտադրողականությունը կարելի է ներկայացնել հետնյալ անաձնով՝ կախված շշերի լցման ժամանակից.



1 SÉó. m շ. , Éó. S

(5.36)

որտեղ լց.-ն շշի՝ հեղուկով լցման ժամանակն է, վ, Տլց.-ն՝ շրջանաձն ճանապարհահատվածի երկարությունը, որի վրա իրականացվում է շշի լցման գործողությունը, մ, Տ-ը՝ շրջանաձն ճանապարհի երկարությունը, մ: Ավտոմատի արտադրողականությունը կախված է լցնող սարքերի թվից, (Տ ): Այդ դեպքում (5.36) անաձնն ընդունում է հետնյալ տեսքը. m Éó.  , (5.37) Éó. լց.-ն միաժամանակ աշխատող շշալցման սարքավորումների (վերելքային սեղանիկ) թիվն է: (5.37) հավասարումից կարելի է որոշել շշալցման սարքավորումների թիվը կարուսելի վրա. (5.38) լց. -  լց.: Միաժամանակ աշխատող շշալցման սարքավորումների թվի հարա երությունը կարուսելի վրա դրանց ընդհանուր թվին կոչվում է լցնող սարքերի աշխատանքային դիրքերի օգտագործման գործակից: Հեղուկի ծավալային չափավորմամ կարուսելային ավտոմատների համար այդ գործակիցը հավասար է 0,3-0,6: Չափիչ աժակի դատարկման տնողությունը որոշվում է փոփոխվող մակարդակով անոթից հեղուկի հոսքի անաձնով (չափավորում ըստ ծավալի). 2Օ1 Éó.  , վ (5.39) p f 2 

կամ Éó. 

2Օ1 f 2gH

, վ,

(5.40)

որտեղ Օ1-ը գինու չափա աժինն է չափամանում, մ3 (սմ3), -ն՝ ծախսի գործակից, որը նութագրում է թափող տրակտի դիմադրությունը. -0,50-0,65, Է-ը՝ լցավորիչի ելքային անցքի մակերեսը, մ2

(սմ2), Է-ը՝ հեղուկի սյան արձրությունը չափիչ աժակում, մ (սմ),  -ն՝ հեղուկի սյան ճնշումը չափիչ աժակում, Պա, -ն՝ գինու խտությունը, կգ/մ3, Ք - 9,81 մ/վ2: Փոփոխվող մակարդակի դեպքում չափիչ աժակի դատարկման տնողությունը երկու անգամ մեծ է հաստատուն մակարդակի դեպքում նույն քանակությամ գինու հոսքի տնողությունից, այսինքն՝ ըստ մակարդակի լցման դեպքում շշալցման տնողությունը որոշելիս (5.39) ն (5.40) անաձներում հաշվի չի առնվում 2 գործակիցը: Նույն կերպ է որոշվում նան վակուումային շշալցման տնողությունը: Այս դեպքում ճնշման անկումը կամ էջքը շշի մեջ առաջացած ճնշման ն հակազդող հիդրոստատիկ էջքի տար երությունն է (եթե ռեզերվուարում հեղուկի մակարդակը գտնվում է շշալցման սարքի մակարդակից ցածր) կամ դրանց գումարը (եթե հեղուկի մակարդակը ռեզերվուարում ավելի արձր է): Սիֆոնների թողունակությունը՝

կամ



d 2

p , մ3/վ դ

(5.41)



d 2

gH 3 , մ /վ, դ

(5.42)

որտեղ d-ն սիֆոնային խողովակի տրամագիծն է, մ,  -ն՝ ճնշման անկումը, Պա, -ն՝ հեղուկի խտությունը, կգ/մ3, Է-ը՝ մակարդակների տար երությունը ռեզերվուարում ն շշում, մ, դ-ն՝ հիդրավլիկ դիմադրության ընդհանուր գործակից, որը հավասար է սիֆոնի ամողջ երկարությամ շփման կորուստների ն տեղային դիմադրությունների գործակիցների գումարին: Լցնող ավտոմատի կողմից ծախսվող հզորությունն օգտագործվում է սուզակի հոլովակները վերագլորելու ն ավտոմատի կարուսելը պտտելու համար: Կարուսելի շարժման սեղանիկների դիմադրությունը կարելի է որոշել հետնյալ կերպ: Կատարենք հետնյալ նշանակումները. -ը՝ կապիրի հորիզոնական հատվածով միաժամանակ փոխադրվող սուզակների թիվը, -ն՝ հոլովակի առանցքակալի տատանման շփման գործակիցը, մ (սմ),

Է-ը՝ լիսեռի վրա երված առանցքակալի շփման պայմանական գործակիցը, d-ն՝ շրջանագծի տրամագիծն ըստ առանցքակալների գնդիկների կենտրոնի, մ (սմ), Ծ-ն՝ գնդային առանցքակալի տրամագիծը, մ (սմ), Օ1-ը՝ սեղմված զսպանակի ճիգը, Ն (ԿԳ), Օ2-ը՝սեղանիկի կոթի ծանրության ուժն առանցքակալի, հոլովակի ն դատարկ շշի հետ միասին, Ն (ԿԳ): Այս դեպքում կապիրի հորիզոնական հատվածով հոլովակների վերագլորման Ե1 դիմադրությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. (2k  fd) թ1  mՕ1  Օ 2  , Ն (ԿԳ): (5.43) D Դիմադրությունը կոթի վերելքի հատվածում՝ հաշվի առնելով կապիրի վերելքի անկյունը.  (Օ  Օ 3 ) siո   օԷs (2k  fd)  թ2   1 (5.44)  օԷs , Ն (ԿԳ), D   որտեղ -ն կապիրի պրոֆիլի վերելքի անկյունն է, Օ3-ը՝ կոթի, առանցքակալի, հոլովակի ն հեղուկով շշի ծանրության ուժը, Ն (ԿԳ): Դիմադրությունը հոլովակի շարժմանը կապիրի հատվածում կարելի է անտեսել: Գումարային դիմադրությունը կապիրի հետ միաժամանակ շըփման մեջ գտնվող ոլոր հոլովակների շարժմանը՝ (5.45) Ե - Ե1 + Ե2, Ն (ԿԳ): Ի1 հզորությունը, որը ծախսվում է կապիրով հոլովակների վերագլորման համար՝ թv N1  , կՎտ, (5.46) -ն սեղանիկների գլորման գծային արագությունն, մ/վ: Ի2 հզորությունը, որը ծախսվում է կարուսելի պտտման համար, առանց հաշվի առնելու հոլովակների դիմադրությունը՝ Օ fd  N 2  4 1 , կՎտ, (5.47) որտեղ Օ4-ը գլխավոր լիսեռի ն դրան ամրացված մասերի ծանրության ուժն է, Ն (ԿԳ), Է-ը՝ գնդառանցքակալի շփման պայմանական գործակիցը (լիսեռի վրա երված), d1-ը՝ շրջանագծի տրամա92

գիծն ըստ գլխավոր լիսեռի հենարանային առանցքակալի գընդիկների կենտրոնի, մ (սմ), -ն՝ կարուսելի (գլխավոր լիսեռի) անկյունային արագությունը, վ-1: Գումարային հզորությունն ավտոմատի գլխավոր լիսեռի վրա՝ N  N2 N 1 , կՎտ, (5.48) Ճ որտեղ ճ-ն ճոճման առանցքակալի օ.գ.գ-ն է. ճ - 0,98: Էլեկտրաշարժիչի ընտրությունը (Իէլշ) կատարում են սովորական մեթոդիկայով՝ հաշվի առնելով փոխանցման օ.գ.գ-ն (փոխ.) ն գործարկման պահեստային գործակիցը (Ճ): Իէլշ - ՃԻ / փոխ., կՎտ: (5.49) Շշալցման ավտոմատների մոդուլը (ըստ շշալցման սարքավորումների կենտրոնների՝ կարուսելի տրամագծի հարա երությունը դրանց թվին) 35 մմ է, ճշտությունն ըստ ծավալի շշալցման դեպքում՝  0,4 , ըստ մակարդակի շշալցման դեպքում՝  10 մմ նվազագույն արժեքից: Ըստ ծավալի լցված առանձին շշերի համար թույլատրվում են շշերի անվանական ծավալի հետնյալ սահմանային շեղումները (200,5 0Ը ջերմաստիճանում). Շշի տարողությունը, լ 1,0, 0,8 0,76, 0,7 0,5

Շեղումը, մլ 6 5 4

Շշի տարողությունը, լ 0,25 0,2 0,1 0,05

Շեղումը, մլ 3 2 1,5 1

Ըստ մակարդակի լցված շշերում շրջանակի վերին եզրից (ուղղահայաց կանգնած շշում) գինու մակարդակի հեռավորությունը 200,50Ը ջերմաստիճանում պետք է կազմի. Շշի տարողությունը, լ 1,0 0,8 0,76 0,7 0,5 (տիպ 1) 0,5 (տիպ 2)

Հեռավորությունը, մմ 745 805 495 705 605 945

Շշի տարողությունը, լ 0,25 (տիպ 1) 0,25 (տիպ 3) 0,2 0,1 0,05

Հեռավորությունը, մմ 545 644 504 503 393

Ըստ ծավալի կամ մակարդակի շշալցման ամ ողջականության ստուգման ժամանակ միջին շեղումները նվազագույն տարողունակությունից (մլ) 200,50Ը ջերմաստիճանում 25 շշի համար չպետք է գերազանցի՝ 1,0, 0,8, 0,76, 0,7 լ տարողությամ շշերի համար՝  3, 0,5 լ տարողությամ շշերի համար՝  2, 0,25, 0,2, 0,1 ն 0,05 լ տարողությամ շշերի համար՝  1:

5.3. ԽՑԱՆՈՂ ԱՎՏՈՄԱՏՆԵՐ

Խցանող ավտոմատների  արտադրողականությունը որոշելիս հաշվի են առնում դրանց տիպը: Միադիրք ավտոմատների արտադրողականությունը՝ ըստ ցիկլի տնողության.  - 1/1կ, շիշ/վ, (5.50) որտեղ կ-ն ավտոմատի կինեմատիկ ցիկլի տնողությունն է, վ. 1կ - խց. + օժ., վ, (5.51) որտեղ խց.-ն շշի խցանման համար անհրաժեշտ ժամանակն է, վ, օժ.-ը՝ օժանդակ գործողությունների համար անհրաժեշտ ժամանակը, վ: Բազմադիրք ռոտացիոն ավտոմատների արտադրողականությունը, ինչպես ն լցնող ավտոմատներինը (գլուխ 5.2), կլինի՝ m   mո  , շիշ/վ, (5.52) 2 -ը խցանող կափարիչների քանակն է, -ը՝ կարուսելի պտըտման հաճախականությունը, պտ/վ, -ն՝ կարուսելի անկյունային արագությունը, վ-1: Խցանող կափարիչներով կարուսելի մեկ պտույտի տնողությունը, խցանող կափարիչների թիվը ն մյուս պարամետրերը որոշում են այնպես, ինչպես ն լցնող ավտոմատների համար: Նույնը սկզ ունքորեն վերա երում է նան ավտոմատների շարժա երման համար անհրաժեշտ էներգիայի ծախսի հաշվարկին (գլուխ 5.2): Միննույն ժամանակ խցանող ավտոմատների հաշվարկն ունի մի շարք առանձնահատկություններ: Բունկեր-սնիչում պետք է լինի խցանների որոշակի պաշար.

 - Ճպ, հատ/վ, (5.53) որտեղ  -ն ն -ն՝ համապատասխանա ար եռնող սարքի ն ավտոմատի արտադրողականություններն են, հատ/վ, Ճպ-ն՝ խցանների պահեստային գործակիցը. Ճպ - 1,4-1,8: Խցանների համար նախատեսված ունկեր-սնիչի աշխատանքային ծավալը որոշվում է խցանների պահեստային քանակով՝ ապահովելով սարքի աշխատանքը հաշվարկային ժամանակահատվածի ընթացքում՝ առանց դրանց ավելացման. ՄԵ 1 Ե 3 Մխ  ,մ , (5.54)  որտեղ Մ -ն խցանի ծավալն է, մ3, ՛-ն՝ աշխատանքի տնողությունն առանց խցանների ավելացման, ժ,  -ն՝ եռնող սարքի միջին արտադրողականությունը, հատ/ժ, -ն՝ տարողության՝ խցաններով լցման գործակիցը. սովորա ար՝  0,4-0,6: Պտտվող աշխատանքային օրգաններով ունկերային եռնման սարքերի արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով.  , հատ/վ, (5.55) որտեղ -ը սկավառակի պտտման հաճախականությունն է, պտ/վ, -ն՝ ռնող օրգանների (ցցաձողերի, մատերի) թիվը, -ը՝ միաժամանակ ռնվող խցանների թիվը (խորշային տիպի ռնիչներով  1), -ն՝ ռնման գործակիցը, որը սահսարքերի համար՝ մանվում է էմպիրիկ եղանակով՝ կախված աշխատանքային խորշերի թվից, ռնող օրգանի արագությունից, խցանի ձնից ն այլն: Բռնող օրգանի պտտման հաճախականությունը՝ v ո , պտ/վ, (5.56) D -ն ռնող օրգանի արագությունն է, մ/վ. -0,3 մ/վ, Ծ-ն՝ սկավառակի տրամագիծը ռնող օրգանների հետ, մ: Սկավառակի տրամագիծը որոշվում է եռնվող խցանների չափսերով. mk D , մ, (5.57)  -ը ռնող օրգանների քայլն է, մ: Խորշերով սարքերի համար՝

1 + 1 + , մ, (5.58) որտեղ 1-ը խորշի եզրաչափերն են, ըստ որի իրականացվում է կողմնորոշումը, մ, 1-ը՝ ճեղքը խցանի ն խորշի միջն, մ, -ն՝ կապի չափսը կամ մատի տրամագիծը, մ: Վի րացիոն սնիչի արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. v  ëն.  ëն. , հատ/վ, (5.59) l որտեղ սն.-ն խցանի շարժման արագությունն է վաքով, մ/վ, 1-ը՝ խցանի երկարությունը (տրամագիծ), մ, -ն՝ լցման գործակիցը, որը հաշվի է առնում խզումները վաքում շարժվող խցանների հոսքում: Ավտոմատի անխափան աշխատանքն ապահովելու համար հաշվարկում են վի րացիոն սնիչի աշխատանքը գերլարման պայմաններում, այսինքն՝ սնիչի սն. արտադրողականությունն ընդունում են ավելի մեծ, քան ավտոմատի  արտադրողականությունը, այսինքն՝ սն.  սն. , (5.60) որտեղ սն.-ն գերլարման գործակիցն է, որի մեծությունը կախված է սնիչի հաստատուն աշխատանքից ն խցանախողովակում տեղադրված խցանների քանակից. միջին հաշվով՝ սն.  1,1-1,3: (5.59) անաձնից որոշում են պահանջվող սն. արագությունը, այս դեպքում՝ -ն ընդունելով 0,5-0,7: Վի րացիոն սնիչի տարրերի կառուցվածքային չափսերն ընդունելիս հաշվի են առնում հետնյալ պարամետրերը: Գալարային վաքի քայլը պետք է լինի այնպիսին, որպեսզի վաքի մեջ միաժամանակ երկու խցան չընկնի: Այն որոշում են՝ , մ, անաձնով, (5.61) որտեղ --ը խցանի արձրությունն է, մ, -ն՝ վաքի հաստությունը, մ: Վաքի լայնությունը՝ 8 - Ե + (0,002+0,003) մ, որտեղ Ե-ն խցանի լայնությունն է (տրամագիծ), մ: Գալարային վաքի նվազագույն միջին տրամագիծը որոշում են ըստ գալարի քայլի ն անկյան վերելքի. t DÙÇç.  , մ: (5.62) tg   20 միջին արժեքի դեպքում՝ Ծմիջ. - 9 , մ:

Թասի նվազագույն միջին տրամագիծը՝ , մ: (5.63) Մյուս կողմից՝ լցման արձր գործակից ապահովելու համար թասի տրամագիծը պետք է լինի՝ (5.64) Ծ  (8  խց., մ, խց.-ն խցանի առավելագույն չափսն է, մ: Թասի արձրությունը նախա ունկերի առկայության դեպքում սովորա ար տատանվում է՝ Է - (0,20,4)Ծ սահմաններում: Որպեսզի նախա ունկերում ծածկոցներ չառաջանան, այն պետք է հավասար լինի ելքում ձագարի տրամագծին՝ Ծթ - (34) d, որտեղ d-ն խցանի տրամագիծն է, մ: Խցանող մեքենայի անխափան աշխատանքը, հաշվի առնելով եռնող սարքի արտադրողականության անհամաչափությունը, հիմնականում կախված է կուտակիչ-խցանախողովակի չափսերից, որտեղ կենտրոնացված են պահեստային խցանները՝ k (հատ) քանակությամ : Կուտակիչի երկարությունը որոշում են հետնյալ արտահայտությունից՝ Լկուտ. - kdխց., (5.65) որտեղ dխց.-ը խցանի առավելագույն տրամագիծն է, մ: Սովորա ար խցանախողովակը պատրաստում են վաք-սկլիզների տեսքով: Այս դեպքում վաքի թեքության անկյունը պետք է ընդունվի նվազագույնը 1,5-2,0 անգամ ավել շփման անկյունից:

5.4. ԻՆՍՊԵԿՑԻՈՆ ՄԵՔԵՆԱՆԵՐ

Բանող օրգանի պար երա ար գործողության ինսպեկցիոն մեքենաների արտադրողականությունը կախված է կասետում միաժամանակ դիտարկվող շշերի քանակից ն կինեմատիկ ցիկլի տնողությունից, որի ավարտից հետո տեղի է ունենում շշերի հերթական խմ աքանակի եռնաթափում.  կ, շիշ/վ, (5.66) -ը շշերի թիվն է կասետում, կ-ն՝ մեքենայի կինեմատիկ ցիկլի տնողությունը, վ: Ինսպեկցիոն մեքենաների հիմնական նութագիրը էքսպոզիցիայի է ժամանակն է, որի դեպքում դիտարկվում է գինով լցված շիշը. է  կ - շ, վ, (5.67)

որտեղ շ-ն կասետի շրջման ժամանակն է, վ: Գործնականում է-ն ընդունում են 3-5 վ սահմաններում: Բանող օրգանի անընդհատ գործողության (այդ թվում՝ նան լուսային էկրանների տիպի սարքերը) ինսպեկցիոն մեքենաների արտադրողականությունը որոշում են՝  , շիշ/վ, անաձնով, (5.68) որտեղ 2-ն հեռավորությունն է շշակիրների առանցքների միջն, մ, -ն՝ շղթայի շարժման արագությունը շշակիրների հետ միասին, մ/վ.  , մ/վ, (5.69) որտեղ Ծ-ն տանող աստղիկի տրամագիծն է, մ, -ը՝ տանող աստղիկի պտտման հաճախականությունը, պտ/վ: Ռոտացիոն ինսպեկցիոն (ֆոտոէլեկտրոնային ն այլն) մեքենաների տեսական արտադրողականությունը՝   , շիշ/վ, (5.70) -ը ռոտորի պտտման հաճախականությունն է, պտ/վ, -ը՝ ընդունող սեղանիկների քանակը: Հայտնի (կամ տրված) արտադրողականության դեպքում ինսպեկցիոն մեքենաների կինեմատիկ հաշվարկում շարժա երային լիսեռի պտտման հաճախականությունը որոշվում է ըստ մեքենայի տիպի՝ (5.66), (5.68) ն (5.70) անաձների միջոցով: Ընդհանուր փոխանցման թիվը՝ ո ոÉß i Áնդ.   i1 , i 2 , ..., i ո , (5.71) ո էլշ-ը էլեկտրաշարժիչի պտտման հաճախականությունն է, պտ/վ, -ը՝ մեքենայի մեխանիզմների փոխանցման հարա1-ը 2-ը երակցությունները (որոշվում են ըստ կինեմատիկ սխեմայի): Պար երա ար գործողության ինսպեկցիոն մեքենաները շարժաերելու համար անհրաժեշտ էներգիայի ծախսի հաշվարկման դեպքում պետք է հաշվի առնել, որ էներգիան ծախսվում է հիմնականում կասետը շրջելու համար: Ընդհանուր դեպքում անհրաժեշտ հզորությունը՝  , կՎտ, (5.72) Ի-M որտեղ M-ը կասետի շարժման ժամանակ առաջացած մոմենտն է, Նմ, -ը՝ կասետի պտտման հաճախականությունը, պտ/վ, -ն՝ մեքենայի օ.գ.գ-ն. - 0,75:

Կասետի լիսեռի վրա ազդում է իներցիայի ուժի մոմենտը, որի առաջացման պատճառն ատամնավոր փոխանցման ոչ հաստատուն անկյունային արագությունն է: Կայունացված շարժման դեպքում էլեկտրաշարժիչի լիսեռի վրա երված մոմենտը՝  Խ  Խխ  I , (5.73) t1 որտեղ M -ն կասետի շարժմանը հակազդող ստատիկ դիմադրության մոմենտն է, Նմ, Լ-ն՝ կասետի իներցիայի մոմենտը, Նմվ2, -ն՝ էլեկտրաշարժիչի լիսեռի կայունացված անկյունային արագությունը, վ-1, 1-ը՝ թափառքի ժամանակը. փոքր զանգվածով դանդաղընթաց մեքենաների համար՝ 1 - 1 վ: Ստատիկ դիմադրության մոմենտը՝ թD Խխ  , (5.74) որտեղ Ե-ն կասետի ծանրության ուժն է շշերի հետ միասին, Ն, Ծ-ն՝ կասետի տրամագիծը, մ: Սկավառակային ինսպեկցիոն մեքենաներում կասետի իներցիայի մոմենտը կարելի է որոշել հետնյալ մոտավոր անաձնի օգնությամ . I

թD 2 : 7g

(5.75)

Անընդհատ գործողության կոնվեյերային ինսպեկցիոն մեքենաները շարժա երելու համար անհրաժեշտ հզորությունը՝ Մv NK , կՎտ, (5.76) 1000 որտեղ Ճ-ն պահեստային գործակիցն է. Ճ-1,11,2, Մ-ն՝ լրիվ դիմադրությունը շղթայի շարժմանը շշակիրների հետ միասին, Ն, -ն՝ շղթայի արագությունը, մ/վ, -ն՝ միջանկյալ փոխանցման օ.գ.գ-ն:

5.5. ՊԻՏԱԿԱՎՈՐՈՂ ԱՎՏՈՄԱՏՆԵՐ

Անընդհատ գործողության, պիտակափոխադրիչների վակումային թմ ուկով պիտակավորող ավտոմատների  արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով.

  mո, շիշ/վ

(5.77)

կամ   60mո, շիշ/ժ, (5.78) -ը սեգմենտ-պիտակափոխադրիչների քանակն է, -ը՝ վակուումային թմ ուկի պտտման հաճախականությունը, պտ/վ (պտ/րոպ): Հետագա հաշվարկը կատարում են սովորական մեթոդիկայով՝ մեքենայի կինեմատիկ սխեմային համապատասխան: Եթե տրված է մեքենայի արտադրողականությունը, ապա ըստ (5.77) անաձնի որոշում են վակուումային թմ ուկի պտտման հաճախականությունը, այնուհետն ընդհանուր փոխանցման հարա երակցությունը. ո ոß iÁնդ.  , (5.79) ո էշ-ն էլեկտրաշարժիչի լիսեռի պտտման հաճախականությունն է: Նախագծային հաշվարկի դեպքում ընդ.-ի աժանումն է մասերի կամ փոխանցումների փոխանցումային հարա երակցության ընտրությունն ըստ ավտոմատի սխեմայի: Շնեկի օգնությամ շշերի տեղափոխման արագությունը՝ tո ß v , մ/վ, (5.80) որտեղ -ն շնեկի քայլն է, մմ (ընդունվում է շշերի ամենամեծ տրամագծի համար), շ-ն՝ շնեկի պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ. շ - /60 (այս դեպքում -ն վերցվում է շիշ/ժ): Թիթեղավոր փոխադրիչի շարժման արագությունը՝ võÇ  kv, մ/վ, (5.81)

որտեղ

-ն գործակից է, որը հաշվի է առնում շշերի սահքը փոխադրիչի վրա. 1,2-1,3: Վակուումային թմ ուկ-հարթեցնող փոխադրիչ համակարգի փոխանցման հարա երակցությունը որոշում են ըստ հարթեցնող փոխադրիչի գծային արագությունների ն ռետինե արձիկով շշերի տատանման գծային արագությունների հավասարության պայմանի: Ընդ որում՝ շշի շարժումը պետք է դիտարկել որպես պտույտ իր ակնթարթային առանցքի շուրջը: Այս դեպքում արագությունների հարա երակցությունը կունե100

նա հետնյալ տեսքը.

v ß.Ù.  2 v ß.Ï. ,

(5.82)

շ.մ.-ն

հարթեցնող փոխադրիչի հետ շփվող շշի մակերնույթի կետի արագությունն է, շ.կ.-ն՝ շշի կենտրոնի արագությունը, որը հավասար է (ըստ պայմանի) թիթեղավոր փոխադրիչի արագությանը: Քսող հոլովակի շրջագծային արագությունը պետք է համապատասխանի Ծթ տրամագծով վակուումային թմ ուկի շրջագծային արագությանը: Գծային տիպի պիտակավորող ավտոմատների հզորության հաշվարկը կատարվում է յուրաքանչյուր մեխանիզմի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորության ոլոր ծախսերի որոշման միջոցով. N  NÙ  N տ  N ÑարÃ.  N ë  N Ã  NõÇ , կՎտ, (5.83) որտեղ Իմ-ն պահեստատուփերի տատանման մեխանիզմները շարժաերելու համար անհրաժեշտ հզորությունն է, կՎտ, Իտ-ն՝ պահեստատուփերի տեղափոխման մեխանիզմները շարժա երելու համար անհրաժեշտ հզորությունը, կՎտ, Իհարթ.-ն՝, հարթեցնող փոխադրիչի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորությունը, կՎտ, Իս-ն՝ սոսնձային մեխանիզմի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորությունը, կՎտ, Իթ-ն՝ վակուումային թմ ուկի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորությունը, կՎտ, Իփ-ն՝ թիթեղավոր փոխադրիչի շարժա երման համար անհրաժեշտ հզորությունը, կՎտ: Պիտակավորող ավտոմատը շարժա երելու համար ծախսվող ընդհանուր հզորությունը որոշելիս հաշվի է առնվում փոխանցումների օ.գ.գ-ն. N N Áնդ.  , կՎտ, (5.84) Áնդ. որտեղ ընդ.-ը փոխանցման ընդհանուր օ.գ.գ-ն է (գլանային փոխանցման օ.գ.գ-ն՝ 0,98, շղթայավոր փոխանցման օ.գ.գ-ն՝ 0,97, կոնային ատամնավոր փոխանցման օ.գ.գ-ն՝ 0,97): Սակայն հզորության ծախսի աղադրիչների հաշվարկն ըստ (5.83) անաձնի գործնականում շատ դժվար է 22: Թմ ուկի վրա պիտակը ամուր պահելու համար անհրաժեշտ նոս101

րացման մեծությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. 16mg (pÙÃն.  pÙն. )  , (5.85) fd 2 z մթն.- մն.)-ն նոսրացումն է մթն.-ն՝ մթնոլորտային ճնշումը, -ը՝ պիտակի մն.-ն՝ մնացորդային ճնշումը թմ ուկի ներսում), զանգվածը, կգ, Ք - 9,81 մ/վ2, Է-ը՝ շփման գործակիցը պիտակի ն սեգմենտի մակերնույթի միջն, d-ն՝ ներծծման անցքի տրամագիծը, մ, -ը՝ ներծծման աշխատանքային անցքերի քանակը: Ըստ նոսրացման մեծության՝ ընտրում են համապատասխան արտադրողականությամ վակուում-պոմպ: Վակուում-պոմպի պահանջվող վ արտադրողականությունը որոշում են՝ հաշվի առնելով հաշվարկային նոսրացում ստեղծելու համար անհրաժեշտ ժամանակը, ինչպես նան օդի ծավալը պոմպում ն ներծծող խողովակում. Մխ  Մå pÙÃն.k , մ3/ժ, վ  (5.86) (pÙÃն.  pÙն. ) որտեղ Մխ-ն օդի ծավալն է ներծծող խողովակում, մ3, Մպ-ն՝ օդի ծավալը կենտրոնախույս պոմպի իրանում, մ3. Մպ-0,1, -ն՝ պահեստային գործակից, որը մտցվում է թույլ խցուկների միջով օդի հնարավոր արտահոսքերը հաշվառելու համար -1,1, -ն՝ հաշվարկային նոսրացում ստեղծելու համար պահանջվող ժամանակը, վ. Ճ8Է մակնիշի պոմպերի համար՝ -35 րոպե:

D 2 l , մ3 , (5.87) որտեղ Ծ-ն ներծծող խողովակի տրամագիծն է, մ, 1-ը՝ ներծծող խողովակի երկարությունը, մ: Մխ 

5.6. ՀՈՍՔԱԳԾԵՐ

Հոսքածերի արտադրողականության ն դրանց կազմի մեջ մտնող սարքավորումների առանձին տեսակների հաշվարկման դեպքում հաշվի են առնում հետնյալ տվյալները՝ - շշերի մեջ լցվող գինու տարեկան 8 քանակը, - արտադրամասի աշխատանքի հերթափոխերի Ը տարեկան քանակը (ըստ նորմատիվների՝ 249 հերթափոխ 5-օրյա աշխատան102

քային շա աթի ն 8-ժամյա աշխատանքային հերթափոխի դեպքում, 285 հերթափոխ՝ 6-օրյա աշխատանքային շա աթի ն 7-ժամյա աշխատանքային հերթափոխի դեպքում), - արտադրամասի աշխատանքային ժամերի ՛ թիվը հերթափոխում, - առաջատար սարքավորման օգտագործման Ճ . գործակիցը, - Ճթ գործակիցը, որը հաշվի է առնում շշերի առավելագույն թույլատրելի կորուստը գծում, որն առաջանում է առաջատարից հետո տեղադրված սարքավորումներում: Այս դեպքում արտադրամասի ժամային արտադրողականությունն ըստ առաջատար սարքավորման՝ 8K Ã / : (5.88) Շ1K û·. Յուրաքանչյուր գծի արտադրողականությունը որոշվում է ըստ արտադրամասի գծերի թվի: Այս կամ այն տեսակի սարքավորման օգտագործման գործակիցը որոշվում է գլուխ 1-ում ( աժին 1.5) ներկայացված մեթոդիկայով: Արտադրական հզորության հաշվարկների դեպքում սարքավորման օգտագործման գործակիցն ըստ նորմատիվների վերցնում են 0,9-ից ոչ ցածր: Սակայն գործնականում հնարավոր են զգալի շեղումներ՝ կախված տար եր պատճառներից: Այն դեպքում, եր սարքավորումն աշխատում է ծառայության ժամկետից երկար, անհրաժեշտ է մտցնել ուղղման գործակից՝ կախված սարքավորման փաստացի վիճակից: Վերահաշվարկ կատարում են նան ձեռնարկության այլ յուրահատուկ աշխատանքային պայմանների դեպքում: Այսպես՝ երկարատն հերթափոխի դեպքում (8 ժ 12 ր կամ 8 ժ 15 ր) մտցվում է 1,03 ուղղման գործակից, սովորական գինիների լցման համար նախատեսված սարքավորումներով տեսակավոր գինիների ն կոնյակների լցման դեպքում՝ 0,9 գործակից: Հոսքագծերի հաշվարկման հաջորդ քայլը կուտակիչի ( ուֆեր) տարողության որոշումն է. Է  t å.աé. ó , (5.89) որտեղ Է-ն կուտակչի տարողունակությունն է մթերքի միավորներով, պ.առ.-ը՝ գծի հատվածի թույլատրելի առավելագույն միաժամա103

նակյա պարապուրդը, ց-ն՝ արտադրողականության նվազումը ցիկլային կորուստների հաշվին: Որքան արձր է առանձին ավտոմատների աշխատանքի հուսալիությունը, նականա ար, այնքան փոքր կարող են լինել կուտակչային տարողությունները: Չնայած հաճախ անհրաժեշտ է լինում գինիների լցման հոսքագծերում տեղադրել կուտակիչներ: Հնարավոր պարապուրդները մասնակիորեն փոխհատուցելու համար օգտագործում են ճկուն ն կիսաճկուն կապեր. այսինքն՝ յուրաքանչյուր հաջորդ ավտոմատ պետք է թողարկի հաջորդից ոչ քիչ արտադրանք, այսինքն՝ Օ1  Օ 2  ....  Օ ո (5.90) կամ

Օ1' 1'  Օ '2 '2  ...  Օ 'ո 'ո ,

(5.91)

որտեղ Օ1-ը, Օ2-ը, ..., Օ -ը գծի մեջ մտնող մեքենաների իրական արտադրողականությունն է, Օ1°-ը, Օ2°-ը, ..., Օ °-ը՝ այդ մեքենաների տեսական արտադրողականությունը, 1°-ը, 2°-ը, ...,  °-ը՝ ընդհանուր օգտագործման համապատասխան գործակիցները: Լցնող գծերի արտադրողականությունը որոշվում է լցնող ն խցանող ավտոմատների սկզ ունքով: Որպես գծի մյուս ոլոր մեքենաների ն ավտոմատների նվազագույն արտադրողականություն (-ներով՝ լցնող ն խցանող ավտոմատների արտադրողականությունից) կարելի է ընդունել հետնյալ արժեքները. Արկղերի ծրարները ապաձնավորող սարք Արկղերից շշերը հանող սարք Շշալվաց մեքենա Պիտակավորող մեքենա Շշերն արկղերում դասավորող ավտոմատ, տարան մատուցող սարք Արկղերի ծրարները ձնավորող սարք

_________________________ԳԼՈՒԽ 6. ՀԱՏՈՒԿ ԵՎ ՕԺԱՆԴԱԿ

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐ

6.1. ԹՈՐՄԱՆ ՏԵՂԱԿԱՅԱՆՔՆԵՐ

Թորման տեղակայանքների տեխնոլոգիական հաշվարկների մեթոդիկան խիստ յուրահատուկ է ն կախված է դրանց գործողության սկզ ունքից: Շարանտական տիպի ( ՃC) տեղակայանքների համար, ըստ հեղուկի Օսկ. սկզ նական քանակության սկ. կոնցենտրակոնցենտրացիայով մնացորդի Օ քանակությունը. ցիայի, վ վ Օ ëÏ. x ëÏ.  « bx ëÏ.   « «  1g    1 1g 1g , (6.1) Օ í 1  « x í  1  «  1  «  bx í որտեղ «-ն դեֆլեգմացիայի գործակիցն է. «-0,67, Ե-ն՝ գործակից. Ե-0,0104: սկ.  8  վ  0,1  ծավ.: Թորվածքի (դիստիլյատ) քանակը՝ D  Օ ëÏ.  Օ í , (6.2) իսկ դրանում պարունակվող սպիրտի կոնցենտրացիան՝ Օ ëÏ. x ëÏ.  Օ í x í xդ  : Օ ëÏ.  Օ í

(6.3)

Հիմնական թորվածքի հավաքման դ-ն սովորա ար կազմում է ծավալի մոտ 72 , իսկ վերջում՝ 45 , միջին հաշվով՝ դ- 65  ծավ. (կոնյակի սպիրտ): Նույն կերպ որոշում են նան սպիրտահումքի (սպիրտի պարունակությունը՝ մոտ 24,5  ծավ.), ինչպես նան դրա թորազատման մթերքների քանակը: Թորման համար ծախսվող ջերմության Օ քանակը որոշում են հետնյալ հավասարումով. Օ  Di դ  Օ í օí t í  Օ ëÏ.օëÏ. t ëÏ. , կՋ, (6.4) -ն ջրասպիրտային գոլորշիների ջերմապարունակությունն է, կՋ/կգ, օվ.-ն ն օսկ.-ն՝ համապատասխանա ար մնացորդի ն սկզ նական հեղուկի տեսակարար ջերմունակությունները,

կՋ/(կգՃ), վ-ն սկ.-ն՝ համապատասխանա ար մնացորդի ն սկզ նական հեղուկի ջերմաստիճանները, Ճ: Փակ տաքացման դեպքում (գալարախողովակի միջով) թորման համար անհրաժեշտ գոլորշու քանակը՝ Օ R , կգ, (6.5) i  t Ïáնդ.օÏáնդ. -ն տաքացնող գոլորշու ջերմապարունակությունն է, կՋ/կգ, կոնդ.-ը՝ կոնդենսատի ջերմաստիճանը, Ճ, օկոնդ.-ը՝ կոնդենսատի տեսակարար ջերմունակությունը, կՋ/(կգՃ): Ջերմության ընդհանուր հաշվեկշռում պետք է հաշվի առնել նան գինեհումքի տաքացման համար անհրաժեշտ ջերմության ծախսը սկզ նական ջերմաստիճանից մինչն թորման ջերմաստիճանը (մոտ 600Ը), հաշվի առնելով ջերմության կորուստները (մոտ 15 ): Նույն կերպ որոշվում է նան ջերմության ծախսը գլխամասային, հիմնական ն պոչային թորվածքների ստացման համար: Ջերմության Օկոնդ. քանակը, որն անհրաժեշտ է հեռացնել սպիրտահումքի ջրասպիրտային գոլորշիների կոնդենսացման դեպքում, որոշվում է հետնյալ անաձնով. Օ Ïáնդ.  r· D, կՋ, (6.6) գ-ն խառնուրդի գոլորշիացման ջերմությունն է, կՋ/կգ (կարելի է ընդունել՝ 1970 կՋ/կգ): Սպիրտահումքի գոլորշիների կոնդենսացման սկզ նական ջերմաստիճանը սովորա ար կազմում է 97,60Ը, վերջնականը՝ 870Ը: Սպիրտահումքը 870Ը-ից մինչն 170Ը սառեցնելու համար պահանջվող ցրտի Օ0 ծախսը որոշվում է սովորական մեթոդիկայով: ՈՒստի սառեցնող ջրի Մ ծախսը կարելի է որոշել ըստ ՝ Օí  Օ 0 Մ , կգ, անաձնի, (6.7) ( t í  t ëÏ )օ սկ.-ն

վ-ն սառեցնող ջրի՝ համապատասխանա ար սկզ նական վերջնական ջերմաստիճաններն են, Ճ (սովորա ար՝ վ - 50 Ը), օ-ն՝ ջրի տեսակարար ջերմունակություսկ.-1720 նը, կՋ/(կգՃ): Միապատիկ թորման պար երա ար գործողության տեղակայանքների ( -500 տիպի) հաշվարկի ելակետային տվյալներն են ջրա-

ն

սպիրտային գոլորշիների քանակը (Օգ), ֆլեգման () ն թորվածքը (Ծ), ինչ գ ֆ ն թոր.): Խուլ գոլորշիով տաքացման ժամանակ՝ Օ ·    D, (6.8) իսկ նյութական հաշվեկշիռն ըստ սպիրտի՝ Օ · 7 ·  x ý  Dx Ãáր. , որտեղից՝

7· 

x ý  Dx Ãáր. Օ·

:

(6.9) (6.10)

հարստացնող Եթե նշանակենք  աշտարակի աշխատանքային գծի հավասարումը (նկ. 6.1): x Ãáր. v 7 xý  , (6.11) v 1 v 1 -ն ֆլեգմայի թիվն է, -ը -ը՝ համապատասխանա ար հեղուկի ն գոլորշու աղադրությունն ըստ դյուրաեռ աղադրիչի՝ աշտարակի ցանկացած կտրվածքում,  մոլ: Պոչային ֆրակցիայի ստացման փուլի համար ֆլեգմայի թվի մեծությունը որոշում են առանձին:

Նկ. 6.1. Հեղուկ ն գոլորշի ֆազերի թնդությունների կախվածության դիագրամ (ֆլեգմայի թվի նվազագույն մեծության որոշման համար):

Ըստ նկ. 6.1-ի գրաֆիկի՝ որոշում են նան հարստացնող աշտարակի ափսեների թիվը: Այդ նպատակով սկ.-ի արժեքին համապատասխան ուղղահայաց գիծ, այնուհետն հորիզոնական ն ուղղահայաց գծեր՝ սկ. տիրույթում: Ափսեների տեսական թիվը համապատասխանում է հորիզոնական աստիճանների թվին: Նշված տիպի տեղակայանքներում հարստացնող աշտարակի խտացման մասում ափսեների տեսական թիվը 2,5 է: Այս դեպքում աշխատանքային գծի թեքության անկյունը կկազմի 35-380, հիմնական թորվածքի ստացման համար իրական ֆլեգմայի թիվը՝ 2,53 (պոչային թորվածքի համար՝ 3,87): Թորման համար անհրաժեշտ գոլորշու ծախսը որոշում են գլխամասային, հիմնական ն պոչային պագոնների ստացման, ինչպես նան ֆլեգման գոլորշիացնելու համար անհրաժեշտ ջերմության գումարային ծախսով  Օ ý  Dvrý ֆ-ն ֆլեգմայի գոլորշիացման ջերմությունն է, կՋ/(կգՃ) ն հաշվի առնելով ջերմության կորուստները (8-10 ): Գոլորշու ժամային ծախսը սահմանվում է ըստ գինենյութի 10,5-11,0 ժամային թորման հաշվարկի: Կոնյակի սպիրտի թորման տնողությունը 4,5-6,0 ժամ է: Այդ պայմանների համար հարստացնող աշտարակի կտրվածքով անցնող գոլորշիների Մ ծավալը որոշում են ըստ հետնյալ հավասարման՝ (D  vD)22,4թ0 1 3 Մ , մ /ժ, (6.12) Խ ÙÇç. 273թ որտեղ Ծ-ն թորվածքի քանակն է, կգ/ժ, 22,4-ը՝ 1 մոլի ծավալը 00Ը ջերմաստիճանի ն 0,1 ՄՊա ճնշման դեպքում, Ե-ն՝ գոլորշիների ճնշումը ապարատի դիտարկվող կտրվածքում, Պա. Ե-(1,151,3)10 Պա, Ե0-ն՝ մթնոլորտային ճնշումը, Պա, ՛-ն՝ ջըրասպիրտային գոլորշիների ացարձակ ջերմաստիճանը, Ճ, Mմիջ.-ը՝ ջրասպիրտային գոլորշիների մոլեկուլային զանգվածը: Աշտարակի կտրվածքի մակերեսը որոշում են հետնյալ հավասարումից. Մ F , մ2, (6.13) 3600 որտեղ -ն գոլորշիների արագությունն է, մ/վ.  - 0,4-1,0 մ/վ:

Աշտարակից դեֆլեգմատոր մտնող ջրասպիրտային գոլորշիների քանակը կազմում է՝ D( v  1) Օ·  , մոլ/ժ, (6.14) Խ ÙÇç. , կգ/մոլ, (6.15) x 100  x  -ը էթիլ-սպիրտի պարունակությունն է ջրասպիրտային խառնուրդում,  զանգ., 46-ը ն 18-ը՝ համապատասխանա ար սպիրտի ն ջրի մոլեկուլային զանգվածները, կգ/մոլ: Գոլորշիների մի մասը, այսինքն՝ Ծ/Mմիջ., կոնդենսացվում ն հեռացվում է թորվածքի հետ: Աշտարակից մտնող ջրասպիրտային գոլորշիների քանակն ընդունելով 100 , որոշում են դեֆլեգմատորում կոնդենսացված գոլորշիների քանակը (): Այդ պայմանների համար, օգտը 6.2ա), կարելի է որոշել դեֆլեգմատոր մտնող ջրասպիրտային գոլորշիների կոնցենտրացիան: 65,0  ծավ. թնդությամ (57,2  զանգ., 34,2  մոլ.) միջին ֆրակցիայի (կոնյակի սպիրտ) դեպքում, եր , այն կլինի 12,0  մոլ (26,0  զանգ., 31,5  ծավ.) (նկ. 6.2 ): Անընդհատ գործողության թորման տեղակայանքներում (Ճ-5 տիպի) կարնոր է ֆլեգմայի թիվի ընտրությունը: Դա կարելի է անել դիագրամի օգնությամ (նկ.6.3): սկ. ն կոնպարունակության վերա երյալ, կետից կետով թոր. տանում են ուղիղ՝ մինչն օրդինատների առանցքի հետ հատվելը ն ստանում 8առ. հատվածը: Ըստ դրա մեծության` որոշում են ֆլեգմայի նվազագույն թիվը. x Ãáր.  8 առ. (6.16) vնվ.  : 8 առ. Խ ÙÇç. 

իր.

արժեքը գտնում են հետնյալ արտա-

հայտությունից.

v Çր.  vնվ.,

(6.17)

որտեղ -ն ֆլեգմայի ավելցուկի գործակիցն է. անընդհատ գործողության ապարատների համար՝  - 1,22,5:

Ըստ ֆլեգմայի թվի իրական արժեքի՝ դիագրամի վրա գտնում են դրան համապատասխանող 8 հատվածը (կետ 4). x Ãáր. 8 : (6.18) vÇր.  1 Անընդհատ գործողության աշտարակում ափսեների թիվը որոշում են վերնի (հարստացման) ն ներքնի (կորզման, թորման) մասերի համար առանձին: Առաջինի դեպքում դա կատարվում է այնպես, ինչպես պար երա ար գործողության տեղակայանքների համար, այսինքն՝ գրաֆիկորեն՝ ըստ (6.7) հավասարման ն նկ. 6.3-ի:

Նկ. 6. ն օրինակի ացատրությունը ( ):

Նկ. 6.3. Ճ-5 տեղակայանքում փոխանցման միավորի օպտիմալ մեծության ն կոնցենտրացիոն տարրերի թվի որոշման դիագրամ:

Կոնյակի սպիրտը պահանջվող կոնդիցիայի հասցնելու համար պահանջվում է 1,8 տեսական ափսե: Այդ ափսեները Ճ-5 տեղակայանքում ներկայացված են դեֆլագմացիայի ն կոնդենսացման մասերով: Ներքնի մասի համար՝ աց գոլորշիով տաքացնելու դեպքում (ինչպես Ճ-5 տեղակայանքում) ափսեների թիվը որոշում են հետնյալ հավասարումից. Օ 7  Ñ ( x  x Ï ), (6.19) Օ·

որտեղ Օհ-ն ն Օգ-ն՝ համապատասխանա ար հեղուկային (գինենյութֆլեգմա) ն գոլորշային (ջրասպիրտային գոլորշիներ) հոսքերի մեծություններն են, կմոլ/ժ, -ը -ը ունեն նույն նշանակությունները, ինչ ն (6.11) անաձնում, կ-ն՝ դյուրաեռ աղադրիչի պարունակությունը կու ային մնացորդում,  մոլ: Խուլ գոլորշիով տաքացնելու դեպքում՝  Օ  Օ 7  Ñ x  1  Ñ  x Ï : (6.20)   Օ·  Օ·  Այս դեպքում օգտագործում են նույն գրաֆիկը (նկ. 6.3), այց ցանկալի է ա սցիսների առանցքը վերցնել ավելի մեծ, քանի որ աշխատանքային գծի սկիզ ը դրա վրա համապատասխանում է աշտարակի վերնի մասի աշխատանքային գծի վերջին: Ափսեների տեսական թվի գրաֆիկական որոշման օրինակը երված է նկ. 6.4-ում:

Նկ. 6.4. Ափսեների թվի որոշման գրաֆիկ:

Կորզող մասի համար ափսեների թվի որոշման գրաֆիկական եղանակը կիրառվում է սպիրտի կոնցենտրացիայի՝ սկ. - 2,36  մոլ-ից վ - 0,2  մոլ փոփո սկ. - 0,2  մոլ-ից մինչն վ-0,004  մոլ միջակայքում կիրառվում է անալիտիկ մեթոդը, այսինքն՝  x ëÏ.  Օ · k   1g 1   1 x í  Օ Ñ  , (6.21) ո Օ·k 1g 1 Լ

-ն սպիրտի գոլորշիացման գործակիցն է 0,2  մոլ-ից մինչն 0,004  մոլ միջակայքում. - 13: Ափսեների ընդհանուր տեսական թիվը որոշվում է աշտարակի առանձին մասերի ափսեների թվերի գումարումով, իսկ իրականը՝ հաշվի առնելով դրանց  օ.գ.գ-ն. ո ո Çր.  : (6.22)  Ճ-5 տիպի ապարատի համար անհրաժեշտ է ունենալ 6,5 տեսական ափսե: Մեկ գլխադիրով գոլորշիացման ափսեների օ.գ.գ-ն ընդունելով 0,5, ստանում ենք` իր.-13: Իմանալով կոնյակի սպիրտի հետ ապարատից վերցվող անջուր սպիրտի ժամային քանակը, որոշում են ապարատ մտնող գինու հումքի քանակը: Այնուհետն դիագրամից (նկ. 6.2) գտնում են դեֆլեգմատորի մեջ ուղղված ջրասպիրտային գոլորշիների կոնցենտրացիան: Ըստ մըթերքների հաշվեկշռի հավասարման՝ որոշում են ֆլեգմայի թիվը, այնուհետն թնդությունը (սպիրտայնություն): Հաշվի առնելով դեֆլեգմատորում կոնդենսացված գոլորշիները՝ այդ նույն գրաֆիկի օգնությամ որոշում են նան ջրասպիրտային գոլորշիների կոնդենսացման սկզ նական ն վերջնական ջերմաստիճանները: Թորման համար գոլորշու ընդհանուր ծախսը գտնում են աշտարակի նյութական (աղ. 6.1) ն ջերմային (աղ. 6.2) հաշվեկշիռների հավասարումներից: Հավասարեցնելով ջերմության մուտքն ու ծախսը՝ որոշում են գոլորշու ծախսը. Օ Օ ·  Օտ  Օ Օ ëÏ.  Օ ý R : (6.23) I R  IÏáնդ. Բացի դրանից՝ հաշվի են առնում ջերմության լրացուցիչ ծախսերը գինին մինչն եռման ջերմաստիճան տաքացնելու համար: Սառնարանի, կոնդենսատորի ն դեֆլեգմատորի ջերմային ծանրա եռնվածությամ որոշում են սառեցնող ջրի ծախսը, ինչպես նան ջերմափոխանցման մակերնույթի մակերեսը, ընդունելով, որ սառեցնող ջուրը հաջորդա ար անցնում է սառնարան, կոնդենսատոր ն դեֆլեգմատոր: Աշտարակի հարստացնող մասի կտրվածքը որոշում են այնպես, ինչպես պար երա ար գործողության տեղակայանքներում՝ ըստ (6.13) անաձնի, իսկ ներքնի կորզող մասինը՝

F

թi1 , մ2 , 3600 i 2

(6.24)

որտեղ Ե-ն գոլորշու ծախսն է աշտարակում, կգ/ժ, -ն՝ գոլորշու արագությունը աշտարակի ազատ կտրվածքում, մ/վ, 1-ը 2-ը՝ տաքացնող գոլորշու ջերմունակությունը՝ համապատասխանա ար 1,275105 Պա ճնշման ն աշտարակում 1,08105 Պա աշխատանքային ճնշման դեպքում, կՋ/կգ, -ն՝ գոլորշու խտությունը, կգ/մ3 (ընդունում են ըստ տեղեկատվական տվյալների՝ կախված ճնշումից): Աղյուսակ 6.1 Աշտարակի նյութական հաշվեկշիռը Մթերքի անվանումը

Գինենյութ

Ֆլեգմա Տաքացնող գոլորշի Ընդամենը

Թնդությունը Պարունակությունը, կգ/ժ (սպիրտայ- անջուր ջրի ընդամենը նություն), սպիրտի  զան. Մուտք x ՕëÏ .Օ ëÏ. (100  x ՕëÏ. )Օ ëÏ. x ՕëÏ. Օսկ. x ý

(100  x ý )

-

R -

7·Օ ·

(100  7 · )Օ ·

-

-

Օսկ. - Ծ

Ե - Օսկ. - Ծ

-

-

R

R

-

-

-

Օսկ. ++ R

xý -

 R Օսկ. + + R

Ծախս Գոլորշիներ, որոնք մուտք են գործում դեֆլագմատորի մեջ ն առաջացնում են ֆլեգմա ն թորվածք Հեռացվող տակուցք (առանց կոնդենսատի) Տաքացնող գոլորշու կոնդենսատ Ընդամենը

գ

Օգ -  + Ծ

Աղյուսակ 6.2 Աշտարակի ջերմային հաշվեկշիռը Մթերքի Տեսակարար Ջերմաս- Ջերմապա- Ջերմության Ընդամենը, անվանումը ջերմունակու- տիճանը, րունակութ- քանակը, կՋ/ժ թյունը, յունը, կՋ/կգ կՋ/ժ  կՋ/կգ   Մուտք Գինենյութ օՕ tՕ օՕ t Օ I Օ .Օ ëÏ. ՕՕ ëÏ.

Ֆլեգմա Տաքացնող գոլորշի 105 Պա) Ընդամենը

ëÏ.

ëÏ.

ëÏ.

ëÏ

ëÏ.

օý

tý

օý t ý

I ý

Օý

-

R

ԼR

IR R

IR R

-

-

-

-

ՕՕëÏ.  Օý   IR R

Ծախս Դեֆլեգմատոր մտնող գոլորշիներ Հեռացվող տակուցք Տաքացնող գոլորշու կոնդենսատ Կորուստները շրջակա միջավայրում Ընդամենը

Օ Օ· - Օý +

-

t Օ·

IՕ ·

IՕ · Օ ·

օտ

տ

օտ տ

ԼտԵ

Օտ

օկոնդ.

կոնդ.

Լկոնդ.

Լկոնդ.R

Լկոնդ.R

ՕÏ

-

-

-

5  նախորդ մեծությունների գումարից

-

-

-

-

ՕD

Օ Օ · + Օտ + +Լկոնդ.R + ՕÏ

Գոլորշու արագությունը որոշում են էմպիրիկ հավասարման միջոցով. 0,305հ  0,012z, (6.25) 60  0,05հ որտեղ --ը հեռավորությունն է ափսեների միջն, մմ. խմորման աշտարակների համար՝ --280 մմ, իսկ ռեկտիֆիկացիոն աշտարակնե

րի համար՝ --170 մմ, -ը՝ հեղուկի մակարդակն ափսեների վրա ( ար ոտաժի խորությունը), մմ. խմորման աշտարակների հա 60 մմ, իսկ ռեկտիֆիկացիոն աշտարակների համար՝ -37,5 մմ: Աշտարակի արձրությունը՝ H աշ.  հ (ո Çր.  1)  հ Ï  հ í  հ Ñ , մ, (6.26) որտեղ --ը հեռավորությունն է ափսեների միջն, մ, իր.-ը՝ ափսեների իրական թիվը, հկ-ն՝ կու ային մասի արձրությունը, մ, հվ-ն՝ աշտարակի արձրությունը վերնի ափսեի վրա, մ, հհ-ն՝ հենարանի արձրությունը (դրա առկայության դեպքում), մ: Որպես կանոն՝ հ-ը կլորացնում են միչն որոշակի թույլատրելի մեծություն, իսկ հկ-ն, հվ-ն, հհ-ն ընդունում են ըստ կառուցվածքային նկատառումների (սովորա ար՝ 1-1,5 մ): Աշտարակի տրամագծի արժեքը նույնպես կլորացնում են մինչն որոշակի թույլատրելի մեծություն: Թորման տեղակայանքների հաշվարկման եղանակները մանրամասն ներկայացված են գրականության մեջ 19:

6.2. ՉՈՐԱՑՄԱՆ ՏԵՂԱԿԱՅԱՆՔՆԵՐ

Գինեգործական արդյունա երությունում չեչի վերամշակման նըպատակով առավել հաճախ օգտագործում են թմ ուկային չորանոցները, որոնց հաշվարկի համար անհրաժեշտ ելակետային տվյալներն են Օ1 չորացվող ն Օ2 չորացված մթերքի քանակությունները (կգ/վ), մթերքի 1 սկզ նական ն 2 վերջնական խոնավությունները ( զանգ.), մթերքի մ′ սկզ նական ն մ″ վերջնական ջերմաստիճանները (Ճ), չորացնող ազդակի տեսակը ն պարամետրերը: Նյութական հաշվեկշռի հավասարումը նյութի ամ ողջ քանակության համար արտահայտում են հետնյալ անաձնի տեսքով. Օ1  Օ 2  Մ, (6.27)

Օ11 Օ 2 2   Մ, որտեղ Մ-ն գոլորշացվող խոնավության քանակն է, կգ/վ. (   2 ) Մ  Օ1 1 , 100  2

(6.28)

(6.29)

Օ 2  Օ1  Մ :

(6.30)

Չորացնող ազդակի նյութական հաշվեկշիռն ըստ խոնավության՝ Լx1  Մ  Լx 2 , (6.31) որտեղից՝

Լ

Մ , x1  x 2

(6.32)

որտեղ Լ-ը օդի ծախսն է, կգ/վ, 1-ը 2-ը՝ օդի խոնավապարունակությունը չորանոցի մուտքում ն ելքում, կգ/կգ: Օդի 1 տեսակարար ծախսը 1 կգ խոնավության գոլորշիացման համար կկազմի՝ Լ l  : (6.33)  Մ x1  x 2 Չորացման գործընթացի համար կազմված ջերմային հաշվեկշիռը թույլ է տալիս որոշել ջերմության այն քանակը, որը մատուցվում է մթերքին չորացնող ազդակի միջոցով միավոր ժամանակահատվածում. Լ(I1  I 2 ) Օ , Վտ, (6.34) 0,5 որտեղ Լ1-ը ն Լ2-ը օդի ջերմապարունակություններն են՝ համապատասխանա ար թմ ուկի մուտքում ն ելքում, Ջ/կգ (կկալ/կգ), 0,5-ը՝ շրջակա միջավայրում ջերմության կորուստները հաշվի առնող գործակից: Թմ ուկային չորանոցների աշխատանքային ծավալը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Մ ՄÃÙ.  , մ3, (6.35) / որտեղ Ճ-ն թմ ուկի լարվածությունն է ըստ խոնավության, այսինքն՝ խոնավության քանակը, որը հանվում է չորանոցի 1 մ3-ից միավոր ժամանակի ընթացքում, կգ/մ3վ: Ճ-ի մեծությունը կախված է մթերքի հատկություններից ն պարամետրերից. Ճ0,030,05: Թմ ուկի տրամագիծը, հաշվի առնելով օդի արագությունն ու ծախսը, որոշվում է հետնյալ անաձնով.

DÃÙ.  1,13

Մûդ  1   , մ,   ûդ  1   

(6.36)

որտեղ Մօդ-ը չորանոցից հեռացվող օդի ծախսն է, մ3/վ, օդ-ը՝ օդի արագությունը, մ/վ. օդ - 1,02,5 մ/վ, -ն՝ թմ ուկի՝ նյութով լցման գործակիցը.   0,050,15: Թմ ուկների ստանդարտ տրամագծերն ընդունվում են 1000, 1200, 1600, 2000, 2200, 2500 մմ ն այլն: Թմ ուկի երկարությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. ՄÃÙ. ԼÃÙ.  , մ: (6.37) 0,785D ÃÙ. Երկարության ստանդարտ մեծություններն են՝ 4000, 6000, 8000, 10000, 12000 մմ ն այլն: Թմ ուկը պտտելու համար անհրաժեշտ հզորությունը որոշվում է հետնյալ մոտավոր անաձնով. N  0,078D ÃÙ. Լ ÃÙ.ÙÃ.ո , կՎտ,

(6.38)

որտեղ մթ.-ն մթերքի ծավալային զանգվածն է, կգ/մ , -ն՝ գործակից, որը կախված է լցվածքի տեսակից ն թմ ուկի լցման աստիճանից.   0,040,05, -ը՝ թմ ուկի պտտման հաճախականությունը, պտ/վ: Իր հերթին՝ ԼÃÙ. ո , պտ/վ, (6.39) «D ÃÙ. tg որտեղ «-ն գործակից է, որը կախված է լցվածքի տեսակից ն թմ ուկի տրամագծից. « - 1,2, -ն՝ թմ ուկի թեքության անկյունը. -1-40, -ն՝ թմ ուկում մթերքի գտնվելու տնողությունը, վ. ՄÃÙ.ÙÃ.  , վ, (6.40) Օ ÙÇç. որտեղ -ն թմ ուկի լցման գործակիցն է.  - 0,10,3, Օմիջ.-ը՝ թմ ուկով անցնող մթերքի միջին զանգվածը, կգ/վ. Օ  Օ2 Օ ÙÇç.  1 , կգ/վ: (6.41) Էլեկտրաշարժիչի հզորությունն ընտրում են ընդունված եղանակով՝ հաշվի առնելով հաղորդակի ն գործարկման ծանրա եռնվածությունների օ.գ.գ-ն:

Թմ ուկի պատի հաստությունը, որպես կանոն, ընդունում են ըստ ուղղահայացի (նորմալ) կամ որոշում են՝   0,0070,011Ծթմ. հարաերությունից, այնուհետն ստուգում են ամրությունը ն այլ չափանիշներ: Թագանիվի ծանրության ուժը դիտարկվում է որպես կենտրոնացված ուժ: Թմ ուկի ամրության պայմանը՝ Խ Ñաß.   դ , Պա, (6.42) Մ որտեղ Mհաշ.-ը հաշվարկային ( երված) ծռող մոմենտն է, Նմ, Մ-ն՝ թմ ուկի դիմադրության մոմենտը, մ3. Խ Ñաß.  0,35Խ Íé.  0,65 Խ Íé.  Խ åտ. , Նմ,

(6.43)

որտեղ Mծռ.-ն գումարային ծռող մոմենտն է, Նմ, Mպտ.-ը՝ պտտող մոմենտը, Նմ. Խ åտ.  Խ1  Խ 2 , որտեղ M1-ը ծռող մոմենտն է հենարանների միջն հավասարաչափ աշխված ծանրա եռնվածությունից, Նմ, M2-ը՝ ծռող մոմենտը կենտրոնացված թագանիվից, Նմ.

(Օ ÃÙ.  Օ ÙÃ. ) Լ զԼÃÙ.

Խ1   , Նմ, (6.44) Օ ÃÙ.Լ Խ2  , Նմ, (6.45) որտեղ Օթմ.-ն, Օմթ.-ն ն Օթ-ն՝ համապատասխանա ար թմ ուկի, մթերքի ն թագանիվի ծանրության ուժը, Ն, Լ-ը՝ հեռավորությունը հենարանների միջն, մ. Լ - 0,586 Լթմ.: Պտտող մոմենտը՝ 1000 N Խ åտ.  , Նմ, (6.46) ո որտեղ Ի-ը հզորությունն է, կՎտ, -ը՝ պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ: Թմ ուկի դիմադրության մոմենտը՝ Մ  0,785D ÃÙ. ,

(6.47)

Թմ ուկի ծռումը ստուգում են համեմատա ար երկար թմ ուկների դեպքում. 1 մ երկարության վրա ծռումը պետք է լինի 1/3 մմ-ից ոչ ավելի, այսինքն՝ (6.48) f  0,0003Լ : Հավասարաչափ աշխված ծանրա եռնվածությունից՝ 5զԼ f1  , (6.49) 384ԷI կենտրոնացված ուժից՝ f2 

Օ Ã Լ3

, (6.50) 48ԷI որտեղ Է-ն նյութի ճկունության մոդուլն է, ՄՊա, Լ-ն՝ իներցիայի առանցքային մոմենտը թմ ուկի լայնական կտրվածքի համար, մ4: f  f1  f 2 : (6.51)

(6.48) պայմանին չհետնելու դեպքում ավելացնում են թմ ուկի հաստությունը: Թմ ուկի անդաժը հաշվարկվում է որպես ծռմամ աշխատող թեք քառակող գերան, այսինքն՝ Խ  Í  առ.  Í.Ù. , (6.52) Մ Rl Խ առ.  , (6.53) Մ

bԵ հ Ե2

, (6.54) թ R , (6.55) 2 օԷs  2 Օ թ  օԷs , (6.56) z որտեղ ծ-ն ծռման մոմենտն է, Պա, Mառ.-ը՝ կորության առավելագույն մոմենտը հենարանային հոլովակի ն անդաժի հպման տեղում, Նմ, Մ-ն՝ հեծանի ուղղանկյուն կտրվածքի դիմադրության մոմենտը, մ3, R-ը՝ հեծանային հոլովակի ռեակցիան, Ն, 1-ը՝ հեռավորությունը անդաժների (հենարան) միջն, մ, Ե -ն ն - -ն՝

համապատասխանա ար անդաժի լայնությունն ու արձրությունը, մ, Ե-ն՝ ծանրա եռնվածությունը մեկ անդաժի վրա, Ն, -ն՝ անկյունը հենարանային հոլովակների միջն, աստիճան. սովորա ար՝ 600, Օ-ն՝ թմ ուկի ծանրության ուժը մթերքի հետ միասին, Ն, -ը՝ անդաժների թիվը, -ն՝ թմ ուկի թեքության անկյունը, աստիճան: Բանդաժների d ն հենարանային հոլովակների dհ տրամագծերը սովորա ար ընտրում են կոնտակտային ամրության ստուգմամ : Բանդաժի ամրությունը՝ R bԵ  , (6.57) զí վ-ն

թույլատրելի տեսակարար ծանրա եռնվածությունն է, Ն/մ. Ն/մ: վ Հոլովակների լայնությունը պետք է լինի անդաժի լայնությունից 30 մմ ավելի: Հարա երակցությունը հենարանային հոլովակների dհ ն անդաժի d տրամագծերի միջն պետք է լինի՝ 0,25d Ե  d Ñ  0,33d Ե : (6.58) Կոնտակտային ամրության պայմանը՝

ë  0,48

R (rԵ  rÑ ) Է  Ã.ë. , Պա, bԵ rԵ rÑ

(6.59)

որտեղ ս-ն ն թ.ս.-ն՝ համապատասխանա ար սեղմման ն թույլատրելի սեղմման լարվածություններն են, Պա. պողպատյա ձուլվածքների համար՝ թ.ս.-300-500 ՄՊա, թուջի համար՝ 350 ՄՊա, Է-ն՝ հոլովակների նյութի ճկունության մոդուլը, Պա, -ն հ-ն՝ անդաժի ն հենարանային հոլովակների արտաքին շառավիղները, մ:

6.3. ՊՈՄՊԵՐ

Մխոցային պոմպերի տեսական արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով.   iKFSո, մ3/վ, (6.60) որտեղ -ն պոմպի գործողության ազմապատիկությունն է, Ճ-ն՝ շտոկի ազդեցությունը հաշվի առնող գործակից, որը կախված է պոմ120

պի ազմապատիկությունից. սովորական ն դիֆերենցիալ գործողության պոմպերի համար՝ Ճ-1, կրկնակի գործողության

1d  պոմպերի համար՝ K  1   0  , որտեղ d0-ն մխոցի տրամա2 d  գիծն է, d-ն՝ շտոկի տրամագիծը, մ, Է-ը՝ մխոցի կտրվածքի մակերեսը, մ2, Տ-ը՝ մխոցի ընթացքը, մ, -ը՝ մխոցի կրկնակի ընթացքի թիվը, վ-1: Կենտրոնախույս ն ազմապտույտ (մրրկային) պոմպերի տեսական արտադրողականությունը կարելի է որոշել հետնյալ անաձնով.   D8օ օԷs , մ3/վ, (6.61) որտեղ Ծ-ն անիվի արտաքին տրամագիծն է, մ, 8-ն՝ թիակի լայնությունը, մ, օ-ն՝ հեղուկի ելքի ացարձակ արագությունը, մ3/վ, -ն՝ ացարձակ ն շրջագծային արագությունների միջն անկյունը ելքում: Այդ պոմպերի արտադրողականությունը փոփոխվում է ըստ անող անիվների պտտման հաճախականության, այսինքն՝ 1 ո1  : (6.61ա) 2 ո2 Կենտրոնախույս պոմպի զարգացրած էջքը՝ H  ÑÇդ.

2 D 2ո 2 D2ո 2    , ÑÇդ. g 60 2

(6.62)

որտեղ հիդ.-ը հիդրավլիկ օ.գ.գ-ն է. կախված թիակների տեսակից՝  - 0,5-0,8, -ն՝ էջքի գործակիցը.   0,70,9, Ք -9,81 մ/վ2, 2/Ք  1, -ը՝ անող անիվի պտտման հաճախականությունը, րոպ-1: Պոմպի զարգացրած էջքի ն պտտման հաճախականության միջն կախվածությունն արտահայտվում է հետնյալ հարա երակցությամ .

H1 ո12  : H 2 ո 22

(6.63)

Պոմպերի օգտագործած հզորությունը նույնպես կախված է պըտըտման հաճախականությունից.

N1 ո13  : N 2 ո 32

(6.64)

Պտուտակային պոմպի տեսական արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. 4eDոS 3  , մ /վ, (6.65) որտեղ 6-ն աշխատանքային պտուտակի լայնական կտրվածքի ապակենտրոնավորությունն է, մ, Ծ-ն՝ պտուտակի կտրվածքի տրամագիծը, մ, -ը՝ պտուտակի պտտման հաճախականությունը, րոպ-1, Տ-ը՝ պտուտակի քայլը, մ: Փաստացի արտադրողականության նվազումը տեսականի համեմատ հաշվի է առնվում ծավալային օ.գ.գ-ով. մխոցային պոմպերի համար՝ 0,8-0,9, կենտրոնախույս ն ազմապտույտ պոմպերի համար՝ 0,3-0,5, պտուտակային պոմպերի համար՝ 0,6-0,7: Պոմպերը շարժա երելու համար շարժիչի հզորությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. gH N , կՎտ (6.66) 1000 կամ

N

թ , կՎտ, 1000

(6.67)

որտեղ -ն պոմպի արտադրողականությունն է, մ3/վ, -ն՝ մթերքի խըտությունը (ծավալային զանգվածը), կգ/մ3, Ք - 9,81 մ/վ2, Է-ը՝ պոմպի զարգացրած էջքը, մ, Ե-ն՝ պոմպի զարգացրած ճնշումը, Պա, -ն՝ պոմպի ընդհանուր օ.գ.գ-ն՝ աղկացած մասնակի օ.գ.գ-ներից.   Íաí.ÑÇդ.Ùեխ. , (6.68) որտեղ ծավ.-ը ծավալային օ.գ.գ-ն, հիդ.-ը՝ հիդրավլիկ օ.գ.գ-ն, որը հաշվի է առնում հոսուն մասի տարրերի հիդրավլիկ կատարյալությունը. հիդ.  0,80,9, մեխ.-ը՝ մեխանիկական օ.գ.գ-ն, որը հաշվի է առնում կորուստները շարժիչում ն փոխանցումներում. մեխ.  0,80,9:

6.4. ՏՐԱՆՍՊՈՐՏԱՅԻՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐ 

Հումքի մատակարարման միջոցների ընդհանուր եռնատարողությունը հաշվարկում են մեքենաների քանակի ն դրանց իրական եռնվածությամ , մեկ ժամում երթերի քանակով, աշխատանքի տնողությամ ՝ հաշվի առնելով օրվա ընթացքում երման անհավասարաչափության գործակիցը: Մեքենայի իրական եռնատարողությունը խաղողի տեղափոխման դեպքում որոշում են ըստ դրա անվանական եռնատարողության՝ հաշվի առնելով օգտագործման գործակիցը (աղ. 6.3): Աղյուսակ 6.3 Օգտագործման գործակիցը Խաղողի փոխադրման եղանակը Ճ8Ճ եռնարկղերով Կույտերով՝ ավտոկցորդիչներում Կույտերով՝ ավտոինքնաթափերում Զամ յուղներով

Օգտագործման գործակիցն ըստ տրանսպորտի եռնատարողության 1,5 տ 2 3տ 4 5տ 0,75 0,9 0,8 0,7 0,9 0,8 0,7 0,7 0,6 0,6

Երթերի քանակի հաշվարկման դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել տեղային պայմանները, գործարանի տեղադրվածությունը ն ավտոտրանսպորտի պարապուրդի ժամանակը եռնման (աղ. 6.4) ն կշըռման դեպքում: Աղյուսակ 6.4 Տրանսպորտային միջոցների պարապուրդի ժամանակը Խաղողի փոխադրման եղանակը Ճ8Ճ եռնարկղերով Կույտերով՝ ավտոկցորդիչներում Կույտերով՝ ավտոինքնաթափերում Զամ յուղներով

Տրանսպորտի պարապուրդի ժամանակն ըստ եռնատարողության, րոպ 1,5 տ 2 3տ 4 5տ -

Ծանոթություն: Պարապուրդի ժամանակն իր մեջ ընդգրկում է մեքենայի մուտքն ու ելքը: 

6.4. ենթագլխում ներկայացված են միայն տրանսպորտային միջոցների արտադրողականության որոշման անաձները: Հաշվարկային մյուս նյութերին կարելի է ծանոթանալ գրականությունից 6, 9 ն այլն:

Ավտոկշեռքով կշռելու դեպքում պարապուրդի նորմաներն են՝ ավտոմեքենան՝ 2 րոպե, ավտոկցորդիչը՝ 2,5 րոպե: Ժապավենային կոնվեյեր: Սորուն եռների փոխադրման դեպքում ժապավենային կոնվեյերի արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով.   vF, կգ/վ, (6.69) որտեղ

-ն ժապավենի շարժման արագությունն է, մ/վ, Է-ը՝ ժապավենի վրա նյութի լայնական կտրվածքի մակերեսը, մ2, -ն՝ մթերքի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3: Արտադրողականությունը մոտավորապես կարելի է հաշվարկել նան այլ կերպ. հարթ ժապավենի համար՝

  42b 2 v, կգ/վ,

(6.70)

կիսախողովակային ժապավենի համար՝

  80b 2 v, կգ/վ,

(6.71)

որտեղ Ե-ն ժապավենի լայնությունն է, մ: Արտադրողականությունը տ/ժ-ով հաշվարկելու դեպքում այս անաձները կընդունեն համապատասխանա ար հետնյալ տեսքը.

  150b 2 v, տ/ժ,

  300b v, տ/ժ:

(6.72) (6.73)

Եթե ժապավենային կոնվեյերները տեղադրված են թեք դիրքով, ապա դրանց արտադրողականությունը նվազում է: Այդ դեպքում՝  Ã   Ñáր. (1  0,02), (6.74) որտեղ հոր.-ը կոնվեյերի արտադրողականությունն է հորիզոնական դիրքում, -ն՝ կոնվեյերի թեքության անկյունը, աստիճան: Հատային եռների փոխադրման դեպքում արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով. Օv  , կգ/վ (6.75) « կամ Օv   3,6 , տ/ժ, (6.76) «

որտեղ Օ-ն մեկ եռի զանգվածն է, կգ, -ն՝ ժապավենի արագությունը, մ/վ, «-ն՝ եռների միջն հեռավորությունը, մ: Փոխադրվող եռների քանակի որոշման դեպքում զանգվածը հաշվի չի առնվում, ն անաձնն ընդունում է հետնյալ տեսքը. v   , հատ/վ (6.77) a կամ v   3600 , հատ/ժ: (6.78) a Այս դեպքում ժապավենի լայնությունն ընտրում են ըստ եռի չափերի: Թողարկվում են հետնյալ լայնությամ ժապավեններ՝ 300, 400, 500, (600), 650, (700), (750), 800, (900), 1000, (1100), 1200, 1400, 1600, 1800, 2000 մմ: Փակագծերում երված չափսերը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել: Քերիչային կոնվեյերներ: Քերիչային կոնվեյերների արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. Մ vՇ  1 , կգ/վ, (6.79) « որտեղ Մ1-ը նյութի ծավալն է երկու քերիչների միջն, մ3, -ն՝ նյութի ծա0,6 վալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ արագությունը, մ/վ. մ/վ, -ն՝ ծավալի լցման գործակիցը.  - 0,3-0,8, «-ն՝ քերիչների միջն հեռավորությունը (քայլ), մ, Ը-ն՝ կոնվեյերի թեքության անկյունից կախված գործակից. 10 անկյան դեպքում՝ Ը - 0,85, 20 անկյան դեպքում՝ Ը - 0,65, 30-ի դեպքում՝ Ը - 0,5: Այլ կերպ՝   bհvՇ, կգ/վ, (6.80) որտեղ Ե-ն ն --ը՝ համապատասխանա ար քերիչի լայնությունը ն արձրությունն են, մ:

Թիթեղավոր, շղթայավոր, սկավառակային, ճոպանային, կախովի ն հոլովակային կոնվեյերներ: Այս կոնվեյերներն ավելի հաճախ օգտագործվում են հատային եռները (արկղեր, շշեր ն այլն) փոխադրելու համար: Դրանց արտադրողականությունը հաշվարկում են այնպես, ինչպես ժապավենային կոնվեյերների համար, այսինքն՝ ըստ (6.77) ն (6.78) անաձների:

Հոլովակային ն սկավառակային (չշարժա երվող) կոնվեյերների հաշվարկների առանձնահատկությունը դրանց առավելագույն երկարության որոշումն է. H Լ  , մ, (6.81) i որտեղ Է-ը կոնվեյերի արձրության տար երությունն է դրա սկզ ում ն վերջում, մ, -ն՝ կոնվեյերի թեքության մեծությունը. գնդային ա0,03, սահող ռանցքակալների օգտագործման դեպքում՝ 0,06: առանցքակալների դեպքում՝ Այդ կոնվեյերների շարժա երման հզորությունը սկզ ունքորեն որոշվում է այնպես, ինչպես ժապավենների համար: Պտուտակային (շնեկային) կոնվեյերներ: Դրանց արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով.

(D 2  d 2 ) SոՇ, կգ/վ, (6.82) 4  60 որտեղ Ծ-ն շնեկի արտաքին տրամագիծն է, մ, d-ն՝ լիսեռի տրամագիծը, մ (մոտավոր հաշվարկների դեպքում այն կարելի է հաշվի չառնել), Տ-ը՝ շնեկի քայլը, մ. Տ-0,8Ծ, -ը՝ շնեկի պտտման հաճախականությունը, պտ/րոպ, -ն մթերքի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ շնեկի կիսախողովակի կտրվածքի լցման գործակիցը.   0,20,4, Ը-ն՝ շնեկի թեքությունը հաշվի առնող գործակից. 15-30 անկյան դեպքում՝ Ը  0,80,9: Փոխադրիչային շնեկները թողարկվում են 2-ական մ երկարությամ առանձին օղակներով (աջ ն ձախ պտտման): Փոխադրիչների ընդհանուր երկարությունը չպետք է գերազանցի 30 մ: Ստորն երվում են շնեկների չափսերը. 

Շնեկի տրամագի- 100 125 160 200 250 320 400 500 650 800 ծը, մմ Պտուտակի քայլը, 100, 125, 160, 200, 250, 320, 400, 500, 650, 800, մմ 80 100 125 160 200 250 320 400 500 650

Շնեկի պտտման անվանական հաճախականությունը (պտ/րոպ) խորհուրդ է տրվում ընտրել հետնյալ շարքից՝ 6, 7,5, 9,5, 11,8, 15, 19, 23,6, 30, 37,5, 47,5, 60, 75, 95, 118, 150, իսկ թեթն նյութերի համար (խաղող, պտուղներ, կնճեռ, փլուշ) կարելի է ընտրել հետնյալ սահմաններում.

ո



(Ծ-ն վերցվում է մ-ով): (6.83) D Իներցիոն կոնվեյերներ: Այս կոնվեյերների արտադրողականությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով. 8հvÙÇç.  , կգ/վ, (6.84) որտեղ 8-ն վաքի լայնությունն է, մ, --ը՝ նյութի շերտի արձրությունը, մ, միջ.-ը՝ կիսախողովակով նյութերի շարժման միջին առաջընթաց արագությունը, մ/վ, -ն՝ տեղափոխվող մթերքի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3: vÙÇç.  0,23ոrftg, մ/վ, (6.85)

D

-ը կորաշիպի պտտման հաճախականությունն է, պտ/րոպ. 400, -ը՝ կորաշիպի շառավիղը.  0,01-0,025, Է-ը՝ շըփման գործակիցը. Է - 0,35-0,7, -ն հենարանային թիթեղների թեքության անկյունն ուղղահայացի նկատմամ .  - 1530: Սովորա ար՝ միջ. - 0,1-0,3 մ/վ: Ժապավենի վրաշերտի - արձրությունը կախված է նյութի ձնից ն մասնիկների չափսերից: Այն կարելի է ընդունել մոտավորապես 0,04-0,05 մ: Շերեփային էլնատորներ: Շերեփային էլնատորների արտադրողականությունը սորուն մթերքի փոխադրման դեպքում որոշվում է հետնյալ անաձնով. ivz  , կգ/վ (6.86) a 3,6ivz  , տ/ժ, (6.87) կամ a -ն շերեփի երկրաչափական ծավալն է, մ3, -ն փոխադրվող մթերքի ծավալային զանգվածը, կգ/մ3, -ն՝ շերեփների լցման գործակիցը.  - 0,60,75, 2-ն՝ շերեփների առանցքների միջին հեռավորությունը, մ, -ն՝ ժապավենի (շղթա) արագությունը, մ/վ, -ը՝ շերեփների թիվը 1 մ ժապավենի (շղթա) երկարության վրա: Էլնատորի արտադրողականությունը հատային մթերքների փոխադրման դեպքում որոշվում է ըստ (6.77) ն (6.78) անաձների:

Հիդրավլիկական փոխադրիչներ: Հատապտղային գինեգործությունում օգտագործվող հիդրավլիկական փոխադրիչների արտադրողականությունն ըստ խառնուրդի (ջուր+մթերք) սկզ ունքորեն կարելի է հաշվարկել հետնյալ ընդհանուր անաձնի միջոցով.   Fvk, կգ/վ, (6.88) որտեղ Է-ը կիսախողովակի ընդլայնական կտրվածքի մակերեսն է, մ2, -ն՝ գործակից (օգտագործվող կտրվածքի հարա երությունը հիդրոփոխադրիչի ընդհանուր մակերեսին).   0,40,7, -ն՝ մըթերքի ն ջրի խառնուրդի խտությունը, կգ/մ3 (մոտավոր հաշվարկների համար այն կարող է ընդունվել հավասար ջրի խտությանը), -ն՝ խառնուրդի հոսքի շարժման արագությունը, մ/վ. 1,5 մ/վ, -ն՝ փոխադրիչի վրա մթերքի մատուցման անհա1,5: վասարաչափության գործակիցը. Սակայն հիդրավլիկական փոխադրիչների հաշվարկն ունի մեկ առանձնահատկություն. քանի որ դրանով տեղափոխվում է ջրի ու պտղի խառնուրդը, ապա մեծ նշանակություն ունեն դրանց կառուցվածքի հիդրավլիկական նութագրերը (հիդրավլիկ շառավիղը, թեքությունը ն այլն): ՈՒստի խառնուրդի ծավալը որոշվում է որպես՝ wզ Մ , (6.89)  -ն ջրի վայրկենական ծախսն է, կգ, -ն՝ պտուղների վայրկենական քանակը, կգ: ն անվանում են ջրի ծախսի ազմապատիկության գործակից կամ ազմապատիկություն: Այն ցույց է տալիս, թե խառնուրդում ջրի քանակը քանի անգամ է մեծ պտուղների քանակից: Այսպիսով՝ զ (m  1) Մ , (6.90)  Պտուղների քանակը 1 մ3 խառնուրդում՝ F å  , (6.91) 1 m Ջրի ծախսը հիդրավլիկական փոխադրիչում կազմում է մոտավորապես մթերքի զանգվածի 400-600 , այսինքն՝  46:

Քանի որ հիդրավլիկական փոխադրիչը ունը՝

աց վաք է, ապա (6.88)

v  Շ R ÑÇդ.i ,

(6.92)

որտեղ Ը-ն խորդու որդության գործակիցն է, որը կարելի է որոշել էմպիրիկ անաձնով, Rհիդ.-ը՝ հիդրավլիկ շառավիղը, որը հավասար է լցված կտրվածքի Է մակերեսի հարա երությանը թրջված պարագծի թրջ. երկարությանը, մ. Rհիդ. - Է / թրջ.: Rհիդ.-ի մեծությունը կախված է փոխադրիչի կիսախողովակի ձնից ն չափսերից (նկ. 6.5): -ն կիսախողովակի թեքությունն է 1 մ երկարության վրա, մմ/մ. 12 մմ/մ:

ա

գ

Նկ. 6.5. Հիդրոփոխադրիչի հիդրավլիկ շառավղի որոշման սխեմաներ կիսախողովակի տար եր չափսերի դեպքում. ա. կիսակլոր, . սեղանաձն, գ. ուղղանկյուն:

Խորդու որդության գործակիցը որոշվում է հետնյալ էմպիրիկ անաձնով՝ 6m(m  1,1) Շ : (6.93) m  1,1 6 դեպքում՝ Ը - 1420: Գործնականում՝ Նախագծային հաշվարկների դեպքում գերադասելի է օգտվել (6.92) ն (6.93) անաձների արդյունքներից, իսկ հիդրավլիկական փոխադրիչների արտադրողականության հաշվարկի դեպքում կարելի է համապատասխան չափումներ կատարելուց հետո սահմանափակվել (6.87) անաձնում երված թվերով:

Ըստ մթերքի (պտուղ) արտադրողականության հաշվարկի դեպքում (6.87) անաձնը կունենա հետնյալ տեսքը. FK  : (6-94) m Հիդրավլիկական փոխադրիչների շահագործման փորձը ցույց է տալիս, որ կիսախողովակի լայնությունը պետք է 350 մմ-ից ոչ պակաս լինի, որպեսզի պտուղները կարողանան ազատ շարժվել, իսկ հիդրավլիկական փոխադրիչի կտրվածքի արձրությունը պետք է մոտավորապես 2 անգամ մեծ լինի լայնությունից: Հիդրավլիկական փոխադրիչի կորացման շառավիղը պետք է 3 մ-ից ոչ պակաս լինի: Ջուրը պետք է տրվի փոխադրիչ 2,5 մ/վ-ից ոչ պակաս արագությամ , որպեսզի ավազի ն հողի կտորները չնստեն կիսախողովակի ամ ողջ երկարությամ ն չկուտակվեն դրա մեջ (այդ նպատակով տեղադրում են քարի ն ավազի հատուկ որսիչներ): Հաղորդակցական ուղիներ: Խողովակաշարերի (կամ ցանկացած այլ հաղորդակցական ուղիների) թողունակությունը որոշվում է հետնյալ անաձնով.   Fv, մ3/վ, (6.95) որտեղ Է-ը խողովակաշարի կտրվածքի մակերեսն է, մ , -ն՝ հեղուկի շարժման արագությունը, մ/վ: նը հայտնի է (կամ ընդունվում է հայտնի), ապա կարելի է որոշել խողովակաշարի տրամագիծը. 4   1,13 , մ: (6.96) v v Ցանկալի չէ տեղադրել 25 մմ-ից փոքր տրամագծով խողովակաշարեր, քանի որ դժվարանում է դրանց լվացումն ու մաքրումը: Մթերքի շարժման արագությունը խողովակներում ընդունում են՝ գինիների համար՝ 0,5-2,0 մ/վ, քաղցուի համար՝ 0,5-2,5 մ/վ, փլուշի համար՝ 0,5-1,5 մ/վ: Խողովակաշարի լրիվ հիդրավլիկ դիմադրությունը՝ p   p ß   p տ.դ. , Պա (ԿԳ/մ2), (6.97) d

որտեղ  շ-ն շփման հիդրավլիկ դիմադրությունների գումարն է (խողովակների ուղիղ հատվածները), Պա (ԿԳ/մ2),  տ.դ.-ն՝ տեղային դիմադրությունների գումարը (դիմադրությունները հոսքի

տեղային շրջադարձերի, նեղացման կամ լայնացման տեղերում, մուտքում, ելքում ն այլն), Պա (ԿԳ/մ2): Շփման հիդրավլիկ դիմադրությունը (ուղիղ խողովակի) պայմանավորված է հեղուկի մածուցիկությամ ն որոշվում է հետնյալ անաձնով.

l v 2 , Պա (ԿԳ/մ2): (6.98) d 2 Տեղային դիմադրությունները որոշվում են հետնյալ անաձնով.

p ß   ß

v 2 , Պա (ԿԳ/մ2), (6.99) որտեղ շ-ն հիդրավլիկ դիմադրության գործակին է, 1-ը՝ խողովակի երկարությունը, մ, d-ն՝ խողովակի տրամագիծը, մ, -ն՝ հեղուկի խտությունը, կգ/մ3, -ն՝ հեղուկի շարժման արագությունը, մ/վ, -ն՝ տեղային դիմադրությունների գործակիցը: Հեղուկի շարժման լամինար ռեժիմի դեպքում (R6  2300), եր հեղուկի շարժման դիմադրությունները պայմանավորված են ներքին շըփման ուժերով (մածուցիկությամ ). շ - 64 / R6: Հեղուկի շարժման տուր3 108, եր սկսում են գերակայել ուլենտ ռեժիմի դեպքում՝ p տ.դ.  

իներցիայի ուժերը, անաձնը ձնափոխվում է՝   0,31544 Re : Այս անաձներում Ռեյնոլդսի (R6) թիվը որոշվում է հետնյալ արտահայտությունից. vd Re  , (6.100)  -ն հեղուկի հոսքի շարժման արագությունն է, մ/վ, d-ն՝ խողովակաշարի համարժեք տրամագիծը (կլոր կտրվածքի խողովակաշարերի համար՝ ներքին տրամագիծը), մ, -ն՝ հեղուկի կինեմատիկ մածուցիկությունը, մ2/վ: Տեղային դիմադրությունների գործակիցները ներկայացված են աղյուսակ 2.6-ում: Ըստ լրիվ հիդրավլիկ դիմադրությունների ընտրում են պոմպ: Ներքին ճնշման տակ գտնվող մետաղական խողովակների հաստությունը որոշում են հետնյալ անաձնով.



թD ա  Շ, 2,3Ã   p

(6.101)

որտեղ Ե-ն ճնշումն է խողովակի ներսում, Պա (ԿԳ/մ2), Ծա-ն՝ խողովակի արտաքին տրամագիծը, մ (սմ), թ-ն՝ ձգման թույլատրելի լարվածությունը, Պա (ԿԳ/մ2), -ն՝ եռակցման կարի ամրության գործակիցը.   0,8, Ը-ն՝ կոռոզիայի ավելացումը Ը 1 մմ, -ն ճնշումը խողովակաշարի ներսում, Պա (ԿԳ/մ2): Ապակուց կամ այլ դյուրա եկ նյութերից խողովակների համար, Ծ /   3,2 դեպքում՝



Dն

Ã  p Ã  p

 1,

(6.102)

որտեղ Ծն-ն խողովակի ներքին տրամագիծն է, մ (սմ): Ապակու համար ձգման ժամանակ թույլատրվող լարվածությունը կարող է ընդունվել 20-25 ՄՊա (200-250 ԿԳ/սմ2) սահմաններում:

Աշխատատար գործընթացների մեքենայացման հատուկ միջոցներ: Սայլակների, ինքնամ արձիչների ն նմանատիպ տրանսպորտային միջոցների արտադրողականությունը հաշվարկվում է հետնյալ անաձնով. զ3600  , կգ/ժ, (6.103) S t1  t 2  v -ն տրանսպորտային միջոցի եռնատարողությունն է, կգ, 1-ը ն 2-ը՝ համապատասխանա ար տրանսպորտային միջոցի եռնըման ու եռնաթափման ժամանակները, վ, Տ-ը՝ տրանսպորտային միջոցի անցած ճանապարհը երկու ուղղությամ , մ, -ն՝ տըրանսպորտային միջոցի շարժման միջին արագությունը, մ/վ. -1,5 մ/վ: Այս անաձնով կարելի է որոշել արտադրողականությունը ծավալային կամ հատային ցուցանիշներով՝ -ի փոխարեն տեղադրելով մեկ անգամ փոխադրվող մթերքի ծավալը կամ քանակը: Տար եր ամ արձիչների, այդ թվում՝ նան վերելակների, ազմաճախարակների (ամ արձիչ մեքենաներ) արտադրողականությունը որոշում են հետնյալ անաձնով.



3600զ

, կգ/ժ, (6.104) 2հ v որտեղ --ը եռի վերելքի արձրությունն է, մ: Մյուս նշանակումները տես (6.103) անաձնում: ն ընդունում են 0,1-1,5 մ/վ սահմաններում: t1  t 2 

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1.

2.

3.

4. 5.

6. 7. 8.

/ոåêՇååâ Շ.Ո., ÊàՅàêօâ /.Խ., Êօոօòèոօâ Ւ.Ւ. ԵօքՇ6à Շ այìօì è âè6քàւèåé â ìàաèíօՇòքօåíèè. – Խ.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1970. – 208 Շ. /íոքåéԿèêօâ Ւ.Ո., 8èօոåíòօâ 8.Ւ., Êàéքօâà 8.Խ. Շ6օքíèê ՅàոàԿ ոօ ýêօíօìèêå, օքãàíèՅàւèè è ոոàíèքօâàíèþ ոքåոոքèտòèé õèìèԿåՇêօé ոքօìեաոåííօՇòè. – 2-å èՅո. – Խ.: 8եՇաàտ աêօոà, 1980. – 200 Շ. Եàոàաօâ 8.է., 8åքõօâՇêèé /.Շ., ԽօՅãօâօé 8.Շ. ԽåõàíèՅàւèտ ոօãքյՅօԿíօ-քàՅãքյՅօԿíեõ òքàíՇոօքòíեõ è ՇêոàոՇêèõ քà6օò â ոèâօ-6åՅàոêօãօոՇíօé ոքօìեաոåííօՇòè. – Խ.: Ոèաåâàտ ոքօìեաոåííօՇòՇ, 1978. – 144 Շ. ԵàքàíօâՇêèé Ւ.Ւ. ՈոàՇòèíԿàòեå òåոոօօ6ìåííèêè ոèաåâօé ոքօìեաոåííօՇòè. – Խ.: ԽàաãèՅ, 1962. – 328 Շ. 8àՇèոՇåâà /.Շ., Խèõååâà Ւ.Շ., Լåéí /.է. ՈքօւåՇՇե è àոոàքàòե ոèաåâեõ ոքօèՅâօոՇòâ. .àՇԿåòե è ՅàոàԿè ոքօւåՇՇօâ ոåքåãօíêè. – Խ.: ԽԼÈՈՈ, 1977. – 128 Շ. Լåíêèí /... Օ6օքյոօâàíèå õèìèԿåՇêèõ Յàâօոօâ. – 3-å èՅո. – Խ.: 8եՇաàտ աêօոà, 1978. – 272 Շ. Äօìàաíåâ /.Ä. ÊօíՇòքյèքօâàíèå è քàՇԿåò õèìèԿåՇêèõ àոոàքàòօâ. – Խ.: ԽàաãèՅ, 1961. – 624 Շ. ՅàéԿèê Լ..., ՈèՇàքíèւêèé /.Ô. ԼåõíօոօãèԿåՇêօå օ6օքյոօâàíèå Յàâօոօâ ոոօոօâօ-տãօոíօãօ âèí. – Խ.: Ոèաâàտ ոքօìեաոåííօՇòՇ, 1974. – 120 Շ.

9. ՅàéԿèê Լ... 8íյòքèՅàâօոՇêօé òքàíՇոօքò â âèíօոåոՇԿåՇêօé ոքօìեաոåííօՇòè. – Խ.: Ոèաåâàտ ոքօìեաոåííօՇòՇ, 1971. – 112 Շ. 10. ÊàíòօքօâèԿ Յ.Ե. Խàաèíե õèìèԿåՇêօé ոքօìեաոåííօՇòè. – Խ.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1965. – 416 Շ. 11. ÊօՅյոèí Ւ./., Շօêօոօâ 8.Ւ., Լàոèքօ /... Ոքèìåքե è ՅàոàԿè ոօ êյքՇյ օ6օքյոօâàíèտ Յàâօոօâ õèìèԿåՇêօé ոքօìեաոåííօՇòè. – Խ.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1966. – 492 Շ. 12. 7àաèíՇêèé /./., ԼօոԿèíՇêèé /... ՕՇíօâե êօíՇòքյèքօâàíèտ è քàՇԿåòà õèìèԿåՇêօé àոոàքàòյքե. – 2-å èՅո. – 7.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1970. – 752 Շ. 13. 7յíèí Օ.Լ. Լåոոօօ6ìåííեå àոոàքàòե ոèաåâօé ոքօìեաոåííօՇòè. – Խ.: Ոèաåâàտ ոքօìեաոåííօՇòՇ, 1967. – 216 Շ. 14. ԽàêօâօՅօâ Խ.È. Լèոքàâոèêà è ãèոքàâոèԿåՇêèå ìàաèíե. – Խ.: ԽàաãèՅ, 1963. – 428Շ. 15. Ոօոօâ 8.È. Ոքèìåքե քàՇԿåòօâ ոօ êյքՇյ òåõíօոօãèԿåՇêօãօ օ6օքյոօâàíèտ ոքåոոքèտòèé 6քօոèոՇíօé ոքօìեաոåííօՇòè. – Խ.: Ոèաåâàտ ոքօìեաոåííօՇòՇ, 1969. – 150 Շ. 16. ՈքåՇՇե ոèաåâեõ è êօքìօâեõ ոքօèՅâօոՇòâ / Շօêօոօâ /..., Êàքàâàåâ Խ.Ւ. è ոք., ոօո քåո. Շօêօոօâà /... – Խ.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1973. – 288 Շ. 17. Շօêօոօâ 8.È. ՕՇíօâե քàՇԿåòà è êօíՇòքյèքօâàíèտ ոåòàոåé è յՅոօâ ոèաåâօãօ օ6օքյոօâàíèտ. - 2-å èՅո. – Խ.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1970. – 424 Շ. 18. Շօêօոօâ 8.È. Շօâքåìåííեå ոքօìեաոåííեå ւåíòքèյյãè. – 2-å èՅո. – Խ.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1967. – 524 Շ. 19. Շòà6íèêօâ 8.Ւ. Ոåքåãօíêà è քåêòèյèêàւèտ Շոèքòà. – Խ.: ՈèաåոքօìèՅոàò, 1962. – 504 Շ. 20. Õàքոàìօâ Շ.8. Ոքàêòèêյì ոօ êյքՇյ “.àՇԿåò è êօíՇòքյèքօâàíèå ìàաèí è àոոàքàòօâ ոèաåâեõ ոքօèՅâօոՇòâ”. – 7.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1971. – 200 Շ. 21. Լյâàոօâ 8.Ւ. Խàաèíե-àâòօìàòե è ոօòօԿíեå ոèíèè. – 2-å èՅո. – 7.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1973. – 544 Շ. 22. .քìօոèíՇêèé Ä./., ՅàéԿèê Լ... .ոåìåíòե êօíՇòքյêւèé àâòօìàòօâ ոèíèé քօՅոèâà âèí. - - Խ.: ԽàաèíօՇòքօåíèå, 1974. – 256 Շ.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈՒԽ 1.

1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5.

ԳԼՈՒԽ 2.

2.1. 2.2. 2.3. 2.4.

ԳԼՈՒԽ 3.

3.1. 3.2. 3.3. 3.4.

ԳԼՈՒԽ 4.

4.1. 4.2.

ԳԼՈՒԽ 5.

5.1. 5.2. 5.3. 5.4. 5.5. 5.6.

ԳԼՈՒԽ 6.

6.1. 6.2. 6.3. 6.4.

Նախա ան Խաղողի ն հատապտղային հումքի վերամշակման սարքավորումներ

էջ

Լվացող մեքենաներ (պտուղների համար) Ջարդիչ-չանչանջատիչներ խաղողի համար ն մանրացնող մեքենաներ հատապտուղների համար Հոսիչներ Մամլիչներ Հոսքագծեր

Խմորման տեղակայանքներ: Ակրատաֆորներ Ռեզերվուարներ Չափամաններ ն հաշվիչներ Հաղորդակցական ուղիներ (կոմունիկացիաներ)

Պարզարաններ Ֆիլտրեր Զտիչներ ն կուտակարաններ Խառնարաններ ն խառնող սարքեր

Գինիների պատրաստման, պահպանման ն փոխադրման սարքավորումներ

Գինեգործական մթերքների ֆիզիկամեխանիկական մշակման սարքավորումներ

Գինեգործական մթերքների ջերմային մշակման սարքավորումներ Տաքացուցիչներ, հովացուցիչներ, պաստերիզատորներ Ջերմամեկուսացված սարքավորումներ

Շշալցման սարքավորումներ

Շշալվաց ավտոմատներ Շշալցման ավտոմատներ Խցանող ավտոմատներ Ինսպեկցիոն մեքենաներ Պիտակավորող ավտոմատներ Հոսքագծեր

Հատուկ ն օժանդակ սարքավորումներ Թորման տեղակայանքներ Չորացման տեղակայանքներ Պոմպեր Տրանսպորտային միջոցներ

Գրականություն

Մնաóականյան Ալ երտ Վեր¹իի Սիմոնյան Նունե Ռու իկի ´ակլաչյան Ռու իկ Աթա եկի Ստեփանյան Ռոմիկ ԱÕվանի

ԳԻՆԵԳՈՐÌԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹÚՈՒՆՆԵՐԻ

ՏԵÊՆՈÈՈԳԻԱԿԱՆ ՍԱՐøԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ

ՀԱÞՎԱՐԿ

ՈՒՍՈՒՄՆԱՄԵԹՈ¸ԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ

ԵՐԵՎԱՆ 2009

Мнацаканян Альберт Вердиевич Симонян Нуне Рубиковна Баклачян Рубик Атабекович Степанян Ромик Агванович

РАСЧЕТЫ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИХ

ОБОРУДОВАНИЙ ВИНОДЕЛЬЧЕСКИХ

ПРЕДПРИЯТИЙ

УЧЕБНО-МЕТОДИЧЕСКОЕ ПОСОБИЕ

ЕРЕВАН 2009

ՍտորագրվաÍ ¿ տպագրության 28.09.2009թ. ԹÕթի չափսÁ 60x84 1/16 , 8,5 տպ., 6,8 հրատ. մամուլ, äատվեր 307: Տպաùանակ 200: Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանի տպարան Տերյան 74