Գործարարության հիմունքներ

Նունե Հայրապետյան Նաիրա Հայրապետյան

Գ Ո Ր Ծ Ա Ր Ա Ր ՈՒ Թ Յ Ա Ն

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐ

ՖԻՆԱՆՍԱԲԱՆԿԱՅԻՆ ՔՈԼԵՋ

ԵՐԵՎԱՆ

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Ֆինանսաբանկային քոլեջի հիմնադիրներ ՀՀ կրթության ն գիտության նախարարություն ՀՀ կենտրոնական բանկ Հայաստանի բանկերի միություն Հայաստանի Հանրապետություն ք. Երնան 2, Ամիրյան 26 Հեռ. (3 741) 537788 Հեռ./ֆաքս (3 741) 537767 WՄb6sitՄ: http//:www.fbc-edu.am E6mail: [email protected]

Ձեռնարկի տպագրությունն իրականացվել ¿ «Բանկ ն ոչ բանկ ֆինանսական հաստատությունների ուսուցանում ն թրեյնինգ» ծրագրի շրջանակներում, «Շորբանկ» խորհրդատվական ծառայություններ կորպորացիայի դրամաշնորհի միջոցներով՝ ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության (USAID) ֆինանսավորմամբ: հհօ քսԵlոօճէոօո օf էհօ mճոսճl ոՏ մօոօ wոէհոո էհօ “Bճու ճոմ Nօո Bճու Fոոճոօոճl 1ոՏէոէսօոՏ Խօոէօrոոg ճոմ հrճոոոոg” քrօgrճm Տսքքօrէօմ Ե7 ՏհօrօԵճու /մvոՏօr7 ՏօrvոօօՏ 1ոօ. grճոէ fսոմօմ Ե7 Սոոէօմ ՏէճէօՏ /gօոօ7 fօr 1ոէօrոճէոօոճl Թօvօlօքmօոէ (ՍՏ/1Թ)

Հրատարակչի գրանցման համարանիշ Օ ՖԲՔ (Ֆինանսաբանկային քոլեջ)

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Հարգարժան ընթերցող Հայաստանի Հանրապետությունում գործող բանկերի մրցունակությունը բարձրացնելու, դրանք ժամանակակից գիտելիքներով զինված մասնագետներով համալրելու նպատակով ստեղծվեց Ֆինանսաբանկային քոլեջը: Առաջնորդվելով ուսումնական գործընթացի կազմակերպման միջազգային փորձով` Ֆինանսաբանկային քոլեջը կիրառում է ուսուցման ժամանակակից մեթոդներ, այդ թվում` քոլեջի դասախոսների կողմից ստեղծված ուսումնական նյութեր, որոնք ստացել են Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսաբանկային ոլորտի մասնագետների հավանությունը ն արժանի են համարվել որպես դասագիրք տպագրվելու: Դասագրքերի առավելություններից մեկն այն է, որ դրանց հեղինակները հանրապետության բանկային ոլորտի լավագույն մասնագետներ են: Ողջունում ենք Ֆինանսաբանկային քոլեջի ուսումնական նյութերի տպագրությունը ն հուսով ենք, որ դրանք լայն օգտագործման նյութ կդառնան ոչ միայն քոլեջի ուսանողների, Հայաստանի Հանրապետությունում բանկային գործի մասնագետներ պատրաստող մյուս ուսումնական հաստատությունների, այլն ֆինանսաբանկային ոլորտի մասնագետների համար:

Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի խորհուրդ Ֆինանսաբանկային քոլեջի դասախոսների կողմից ստեղծված ուսումնական նյութերը համահունչ են ժամանակի պահանջներին ն լիովին համապատասխանում են բանկային մասնագետների պատրաստման միջազգային չափանիշներին: Դրանք արդիական են ն ներառում են իրավիճակային օրինակներ ֆինանսաբանկային ոլորտի առօրյայից, որոնց ուսումնասիրությունն էլ ավելի է նպաստում մատուցվող նյութի ընկալմանը: Ֆինանսաբանկային քոլեջի դասախոսությունների տպագրությունն հանրապետության կրթական ոլորտի բարեփոխումների գործընթացում:

առաջընթաց

քայլ

է

Կարծում ենք, դրանք սեղանի գիրք կդառնան ն° բանկային գործն ուսումնասիրողների ն° ընթերցողների ավելի լայն շրջանակի համար:

Հայաստանի բանկերի միություն

Բարի երթ

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Առաջաբան Բիզնեսը կամ ձեռնարկատիրական գործունեությունը մարդկանց այն գործելակերպն է, որի վրա կառուցված է տնտեսավարման շուկայական մոդելը: Անհնար է պատկերացնել բիզնեսն առանց շուկայի (կամ շուկայական միջավայրի) ն շուկան առանց բիզնեսի, քանզի դրանք անբաժանելի են, միմյանցից անօտարելի ն հանդիսանում են մարդկության զարգացման օբյեկտիվ օրինաչափությունների տրամադրման արդյունքը: Որպես տնտեսական գործունեության յուրահատուկ տեսակ, ձեռնարկատիրությունն անցել է բավականին երկար ճանապարհ՝ այդ ընթացքում կրելով բազմաբնույթ փոփոխություններ: Սակայն, չնայած իր պատմական բնույթին ն կրած փոփոխություններին, ձեռնարկատիրությունը մնում է տնտեսավարման ամենաարդյունավետ ն դեռնս չգերազանցված ձնը, ինչի մասին վկայում է մարդկության զարգացման ողջ պատմությունը: Ժամանակակից բիզնեսն իրենից ներկայացնում է տարատեսակ օբյեկտների ու սուբյեկտների, իրավունքների ու պարտականությունների, ազատությունների ու սահմանափակումների, ինչպես նան անհատականության (նախաձեռնության) ու փոխհարաբերությունների մի բարդ համակարգ՝ օժտված հասարակության սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա ազդեցության մեծ հնարավորություններով: Հենց վերջինս էլ, ի թիվ մի շարք այլ գործոնների, պայմանավորում է բիզնեսի հսկայական դերն ու նշանակությունը ոչ միայն առանձին երկրներում կամ տարածաշրջաններում, այլն ամբողջ աշխարհում: Հետնաբար, անհնար է գերանգնահատել ժամանակակից գործարարության հիմունքների ուսուցման կարնորությունը՝ բարձորակ ու բանիմաց մասնագետների պատրաստման, մեր հանրապետությունում ընթացող սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների ճիշտ իրականացման, տնտեսական գործունեության ռիսկի նվազեցման ն մի շարք այլ տեսանկյուններից: Հայաստանի Հանրապետությունում շուկայական հարաբերություններին անցման փուլի սկսբից ի վեր, ցավոք, դեռնս պատշաճ ուշադրություն չի դարձվել ձեռնարկատիրական ոլորտի բարձրորակ մասնագետների պատրաստման հիմնախնդրին ն այս առումով շատ ողջունելի է տ.գ.թ., դոց. Նունե ն Նաիրա Հայրապետյանների կողմից մշակված դասախոսությունների շարքի հրատարակումը: Չնայած ծավալային առումով սահմանափակ հնարավորություններին, դասախոսությունների այս շարքն ընդգրկում է այնպիսի կարնորագույն հարցերի բացատրություններ ն մեկնաբանություններ, ինչպիսիքն են՝ հիմնական հասկացությունները, բիզնեսի ներքին ն արտաքին միջավայրը, դրանց վրա ազդող գործոնների համալիրը, ձեռնարկատիրական ֆունկցիաները ն մոդելը, ոլորտի կարգավորման հարցում պետության դերն ու լծակները, մարքեթինգի, ռիսկի կառավարման ու ապահովագրության մեխանիզմները, ֆինանսները ն մարդկային ռեսուրսների կառավարումը, ինչպես նան ներկայումս շատ կիրառվող բիզնես պլանների կազմման ձները, սկզբունքները, բաժինները ն այլն: Կառուցվածքային առումով դասընթացը բավականաչափ արդյունավետ է ն թույլ է տալիս ինքնաստուգման հարցերի միջոցով ամրապնդել ստացած գիտելիքները, ինչպես նան առաջ քաշել բազմաթիվ հարցեր՝ գործնական քննարկումների համար: Այս կապակցությամբ հարկ է նշել, որ «Գործարարության հիմունքներ» դասընթացը առաջիններից մեկն է ն իր համալիր կառուցվածքով խիստ օգտակար կլինի ԲՈôՀ-երի ն միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների ուսանողների, ինչպես նան վերապատրաստում անցնող մասնագետների համար:

ՀՀ ԱԺ Տնտեսագիտական վերլուծության վարչության պետի տեղակալ տնտ.գիտ. թեկ.

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ա. Թամազյան

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Ֆինանսաբանկային քոլեջի հիմնադիրներ .............................................................................2 Հարգարժան ընթերցող..............................................................................................................3 կենտրոնական բանկի խորհուրդ...............................................................................................3 Առաջաբան .................................................................................................................................4 Բիզնեսը կամ ձեռնարկատիրական գործունեությունը մարդկանց այն գործելակերպն է, որի վրա կառուցված է տնտեսավարման շուկայական մոդելը£ Անհնար է պատկերացնել բիզնեսն առանց շուկայի (կամ շուկայական միջավայրի) ն շուկան առանց բիզնեսի, քանզի դրանք անբաժանելի են, միմյանցից անօտարելի ն հանդիսանում են մարդկության զարգացման օբյեկտիվ օրինաչափությունների տրամադրման արդյունքը£...........................................4

ԹԵՄԱ 1. ԳՈՐԾԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԱԶԱՏ ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ 6

Ինքնաստուգման հարցեր ............................................................................................................................8

ԹԵՄԱ 2. ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ ԲԻԶՆԵՍԻ ՎՐԱ............9

Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................11 ԹԵՄԱ 3. ԲԻԶՆԵՍԻ ՖՈՒՆԿՑԻԱՆԵՐԸ ԵՎ ԲԻԶՆԵՍԻ ՄՈԴԵԼԸ ................................. 12 • Մակրոմակարդակում բիզնեսի ֆունկցիաները՝..................................................... 12 • սպառողական ֆունկցիա ........................................................................................ 12 • փոխանակային ֆունկցիա, ..................................................................................... 12 • սոցիալական ֆունկցիա .......................................................................................... 12 • հասարակական ֆունկցիա: .................................................................................... 12 3.1. Բիզնեսի մոդելը ............................................................................................................................12 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................13

ԹԵՄԱ 4. ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԴԵՐԸ ԲԻԶՆԵՍԻ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԳՈՐԾՈՒՄ.................... 14

4.1. Կանոնների ն սահմանափակումների սահմանում...................................................................14 4.1.1. Հասարակական բարիքների ն տրանսֆերտային վճարների տրամադրում բնակչությանը .....14 4.1.2. Մրցակցության աջակցում................................................................................................................14 4.1.3. Տնտեսության կայունացման նպաստում ........................................................................................14 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................14 ԹԵՄԱ 5. ԲԻԶՆԵՍԸ ԵՎ ԱՐՏԱՔԻՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԸ.......................................................... 15 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................16

ԹԵՄԱ 6. ԲԻԶՆԵՍԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՁԵՎԵՐՆ ՈՒ ԴՐԱՆՑ

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ....................................................................................... 17 Ինքնաստուգման հարցեր .........................................................................................................................19 ԹԵՄԱ 7. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ ........................................................................................................ 20 7.1. Ձեռնարկության հնարավորությունների վերլուծություն ..........................................................24 7.2. Ապրանքի առաջմղումը ն մարքեթինգային կոմունիկացիան ..................................................27 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................28

ԹԵՄԱ 8. ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ ՌԻՍԿԻ ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ:

ՌԻՍԿԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ...................................................................... 29 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................31 ԹԵՄԱ 9. ԲԻԶՆԵՍԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ (ՄԵՆԵՋՄԵՆԹ)..................................................... 32 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................35 ԹԵՄԱ 10. ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ....................................................................... 36 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................37 ԹԵՄԱ 11. ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ ........................................... 38 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................39

ԹԵՄԱ 12. ԲԻԶՆԵՍ ՊԼԱՆԻ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

................................................................................................................................................... 40 Ինքնաստուգման հարցեր ..........................................................................................................................42 ԱՌԱՋԱՐԿՎՈՂ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ ....................................................................... 43 ՀԱՆԳՈՒՑԱՅԻՆ ԲԱՌԵՐԻ ՑՈՒՑԻՉ ................................................................................... 44

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 1. ԳՈՐԾԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ ԱԶԱՏ ՇՈՒԿԱՅԱԿԱՆ

ՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Թեմայի նպատակը. պարզաբանել “բիզնես„ (ձեռնարկատիրություն) հասկացությունը, բիզնեսի մասնակիցները, հատկությունները, ազատ շուկայական հարաբերությունները, ինչպես նան շուկայի ձնավորման համար անհրաժեշտ պայմանները ն կարգավորման մեխանիզմները: Բիզնեսը (ձեռնարկատիրությունը) սեփական ռիսկով ն նախաձեռնությամբ, շահույթի ստացման նպատակով մրցակցային միջավայրում իրականացվող գործունեության ձն է: Ձեռնարկատիրությունը շուկայական էկոնոմիկայի տնտեսական մեխանիզմի իրականացման այնպիսի ձն է, երբ տնտեսավարող սուբյեկտը (ձեռնարկատերը, պետությունը, ֆիրման ն այլն) շահույթ ստանալու նպատակով սեփականության որոշակի ձնի հիման վրա շուկայական մրցակցության պայմաններում կազմակերպում ն իրականացնում է արտադրության (ծառայությունների մատուցման) գործընթացը` գործելով ինքնուրույն, սեփական ռիսկով ն նյութական պատասխանատվությամբ: Բիզնեսը միաժամանակ հարաբերությունների ամբողջությունն է նրա բոլոր մասնակիցների միջն, որոնք կազմում են համախոհների խումբ՝ նպատակ ունենալով ստանալ շահույթ (եկամուտ), միաժամանակ ֆիրմայի, ձեռնարկության, կազմակերպության զարգացման համար անհրաժեշտ պայման: Բիզնեսի մասնակիցների առաջին խումբը ձեռնարկություններն են, այսինքն՝ անձինք, որոնք իրականացնում են գործունեություն որոշակի ռիսկով ն պատասխանատվությամբ, ինչպես նան ձեռնարկատերերի (ձեռնարկությունների) համախումբ, որոնք կոչվում են միություններ ն ասոցիացիաներ: Առաջին խմբի մասնակիցների գործարար հետաքրքրությունը շահույթի ստացումն է, որը հնարավոր է ձեռք բերել արտադրանքի արտադրության ն իրացման միջոցով: Այս խումբը ի վերջո իրենից ներկայացնում է ձեռնարկատիրական բիզնեսի ոլորտը, որը բաղկացած է երեք մասերից՝ արտադրանքի արտադրություն, առնտուր ն առնտրային միջնորդություն: Երկրորդ խմբին պատկանում են ձեռնարկությունների կողմից թողարկվող արտադրանքի անհատ ն կոլեկտիվ սպառողները, ինչպես նան սպառողների կոլեկտիվները, որոնք կազմում են միություններ ն ասոցիացիաներ: Այս խմբի գործարար հետաքրքրությունը ապրանքներ ն ծառայություններ ձեռք բերելն է, որոնք վաճառվում են արտադրողների (ծառայություն մատուցողների) կողմից փոխշահավետ հիմքի վրա: Եթե ձեռնարկությունների համար շահը շահույթն է, ապա սպառողի համար` ապրանքի կամ ծառայության միջոցով իրենց պահանջմունքների բավարարումն է: Այս խմբի մասնակիցները, հետապնդելով սպառողական շահերը, կազմում են սպառողական բիզնեսի ոլորտ: Երրորդ խումբը այն աշխատողներ են, որոնք աշխատողներ ներգրավելու, վարձելու ն պայմանագրեր կնքելու միջոցով իրականացնում են աշխատանքային գործունեություն, ինչպես նան նրանց արհմիությունները: Այս մասնակիցների գործարար հետաքրքրությունը աշխատելով ֆիրմայում, կազմակերպությունում, ձեռնարկությունում պայմանագրային կամ այլ հիման վրա եկամտի (աշխատավարձի) ստացումն է: Եթե ձեռնարկատիրոջ համար գործարք կատարելու ընթացքում շահավետությունը ֆիրմայի վերջնական շահույթի ստացումն է, ապա վարձվող աշխատողների համար` անձնական շահույթը, որը նրանք ստանում են աշխատանքը կատարելու ընթացքում: Այս խմբի մասնակիցները կազմում են աշխատանքային բիզնեսի ոլորտը: Չորրորդ խումբը պետական մարմիններն են, հաստատությունները ն կազմակերպությունները, երբ նրանք հանդես են գալիս որպես գործարքների անմիջական մասնակիցներ (կառավարական պատվերների ներկայացում ձեռնարկատերերին, գնի որոշում, արտոնությունների, ծավալների ն կազմի հաստատում): Այս դեպքում պետական մարմինները բիզնեսի այլ մասնակիցների հետ հավասարազոր գործընկերներ են: Այս խմբի մասնակիցների գործարար հետաքրքրությունը համապետական ծրագրերի (գիտատեխնիկական, գիտաարտադրական, սոցիալական ն այլն) իրականացումն է` նպատակ ունենալով բավարարել ինչպես պետության, այնպես էլ քաղաքացիների պահանջմունքները: Պետության կողմից ֆիրմաները, կազմակերպությունները ն ձեռնարկությունները խթանվում են, որպեսզի մասնակցեն ծրագրերում, իսկ պետությունը հնարավորություն է ունենում իրականացնել այն գործնականում, կազմելով վերջապես պետական բիզնեսի ոլորտ: Բիզնեսի հատկությունները: Բիզնեսը մի երնույթ է, որն օժտված է չորս հատկություններով՝ նպատակահարմարություն, ամբողջականություն, հակասություն, ակտիվություն: Նպատակահարմարություն՝ նշանակում է, որ բիզնեսը իր յուրաքանչյուր տարրին տալիս է ռացիոնալ ուղղվածություն, որոնք համախմբվում են մի նպատակի՝ շահույթ ստանալու շուրջ: Բիզնեսի գլխավոր նպատակները հաճախ դուրս են բերվում այն պահանջներից, որոնք հիմնվում են ազատ մրցակցության օրենքի վրա: Գլխավոր նպատակները բաժանվում են ավելի կոնկրետ նպատակների, որոնք հանդիսանում են միջոցներ առաջինների ստացման համար: Օրինակ՝ եթե ֆիրմայի գլխավոր նպատակը շահույթի ստացումն է, ապա դրա իրականացման համար պետք է զարգացնել տեխնոլոգիան: Այս դեպքում ֆիրմայի տեխնոլոգիական զարգացման նպատակը դառնում է շահույթ ստանալու միջոց:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Ամբողջականություն` նշանակում է, որ բիզնեսը ներխուժում է տնտեսության բոլոր ոլորտների, հատվածների, տարածքների ն տարրերի մեջ, այն չափով, ինչքան անհրաժեշտ է որպեսզի իրականացնի իր գլխավոր նպատակը` ավելացնի շահույթը ն եկամուտները: Այլ կերպ ասած, բիզնեսը պետք է ազատորեն ներթափանցի այն ոլորտներ, որոնք տվյալ կոնկրետ պայմաններում ապահովում են իր կենսունակությունը: Սահմանափակումները ն արգելքները ձեռնարկատիրոջ գործունեության համար պետք է ունենան խելամիտ չափեր ն մակարդակ: Բիզնեսը չի կարելի պատկերացնել առանց իր միջավայրի ն գլխավոր մարմինների (մրցակիցների, ենթակառուցվածքի՝ բորսա, բանկ, տեղեկատվության համակարգ ունեցող ֆիրմաների, խորհրդատվական ն աուդիտորական ծառայությունների ն այլն) մենեջմենթի, մարքեթինգի ֆինանսական համակարգի, իրավունքի ն այլն: Ðակասություն` նշանակում է, որ բիզնեսը պետք է «հյուսված» լինի հակասություններից, քանի որ կարելի է նկատել տարբեր հակասություններ ձեռնարկատերերի ն վարձու աշխատողների, սպառողների ն արտադրողների, ձեռնարկատերի, արհմիությունների ն պետական կառավարման մարմինների միջն: Նորմալ պայմաններում բոլոր այս հակասությունները ծառայում են իբրն բիզնեսի զարգացման աղբյուր ն ամրապնդում են նրա ամբողջականությունը: Բայց վիճահարույց իրավիճակները, որոնք դուրս են հասարակական վերահսկողությունից, կարող են խախտել բիզնեսի համակարգը: Դրանք են՝ սոցիալքաղաքական հեղաշրջումները, քաղաքացիական պատերազմները ն այլն: Ակտիվություն` նշանակում է, որ բիզնեսը սոցիալական երնույթ է, սերտ կապված սոցիալական համակարգի ն մարդկային գործունեության հետ: Յուրաքանչյուր ձեռներեց պետք է ազատ ն իրավական հիմքերի վրա ընտրի իր գործը, չխանգարելով մյուս ձեռներեցներին զարգացնել իրենց բիզնեսը: Գործնականում բիզնեսը ոչ միայն «վարդերն է» այլ նան «փշեր»: Բացի պաշտոնական, օրենքի կողմից թույլատրվող բիզնեսի, կա նան ստվերային բիզնես հասկացությունը՝ օրինակ, թմրանյութերի, զենքի անօրինական վաճառքի ն այլն: Այսպիսով հասարակությունը պետք է հնարավորություն ընձեռի յուրաքանչյուր մարդու դառնալ գործարար, ձեռներեց: Կախված այն բանից, թե բիզնեսի հիմքում ինչ չափանիշներ են դրված, բիզնեսն ընդունում է այս կամ այն ձնը: Օրինակ՝ վերարտադրության չորս փուլերը (արտադրություն, բաշխում, փոխանակում, սպառում) տարբերակում են. արտադրական բիզնես (ապրանքների ն ծառայության արտադրություն) շրջանառության ոլորտի բիզնես (կոմերցիա, մեծածախ ն մանրածախ առնտուր, բորսային առնտուր, բանկային ծառայություն) » բաշխման ոլորտի բիզնես (կոմերցիոն միջնորդություն, աշխատանքային բորսա ն այլն) » սպառման ոլորտի բիզնես (ծառայություններ, որոնք մատուցվում են տնային տնտեսությունների շրջանակում): Ի՞նչ են ազատ շուկայական հարաբերությունները: Շուկայական հարաբերությունները տնտեսության կազմակերպման մինչ օրս գոյություն ունեցող, ամենաարդյունավետ ն ամենառացիոնալ մոդելն է, ինչը հնարավորություն է տալիս ապահովել տնտեսության տարբեր ոլորտների ինքնազարգացումը: Սակայն, առողջ ն ազատ շուկայական հարաբերություններ կարող են լինել միայն այն դեպքում, երբ տվյալ երկրում պաշտպանվում են շուկայական սուբյեկտների միջն ազատ մրցակցության ձնավորման ն խթանման համար անհրաժեշտ պայմանները: Հակառակ դեպքում, շուկայական հարաբերությունները ստանում են խեղաթյուրված ձներ, հանգեցնելով սոցիալ-քաղաքական կործանարար հետնանքների: » »

Նշվածն առավել հստակ պատկերացնելու համար պարզաբանենք, թե ովքե՞ր են ազատ շուկայական հարաբերությունների սուբյեկտները ն ինչպիսի պայմաններ են անհրաժեշտ ազատ ու արդարացի մրցակցությունը երաշխավորելու ն դրա զարգացումը խթանելու համար: Շուկայական հարաբերությունների սուբյեկտ է հանդիսանում ցանկացած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ (ինչպես նան պետություն), որը զբաղվում է ձեռնարկատիրական գործունեությամբ կամ բիզնեսով: Այժմ տեսնենք, թե ինչպիսի պայմաններ են անհրաժեշտ ազատ մրցակցությունը խթանելու համար. ա) բոլոր տեսակի ռեսուրսների (բացի միջազգային նորմերով արգելված ռադիոակտիվ նյութերի, թմրադեղերի ն այլն) ազատ առք ու վաճառք բ) նույնը վերաբերում է ապրանքներին ն ծառայություններին գ) առանց սահմանափակումների հեղինակային իրավունքի նորմերը

ֆինանսական

միջոցների

առք

ու

վաճառք`

պահպանելով

դ) տեղեկատվության առք ու վաճառք` պահպանելով հեղինակային իրավունքի նորմերը ե) մարդու իրավունքների ն սեփականության իրական պաշտպանություն (իրավական պետություն) զ) հակամենաշնորհային օրենսդրության առկայություն ն փոքր ձեռներեցության խթանման համար համապատասխան արտոնությունների սահմանում է) բաց արտաքին տնտեսական քաղաքականություն՝ ցածր մաքսատուրքեր ն քանակական փոքր սահմանափակումներ, անհատների ազատ մուտքն ու ելքը երկիր ը) ընդունելի ն կանխատեսելի հարկային քաղաքականություն:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Վերը թվարկված պայմաններից հետնում է, որ ցանկացած շուկայական հարաբերություններում պետական կարգավորման անհրաժեշտություն է առաջանում: Պետական կարգավորումը հիմնականում իրականացվում է օրենսդրական ակտերով (բաժնետիրական ընկերությունների մասին օրենք, հարկային օրենսդրություն, բանկային օրենսդրություն, արժեթղթերի մասին օրենք, քաղաքացիական օրենսգիրք ն այլն):

Ինքնաստուգման հարցեր 1.

Ի՞նչ է բիզնեսը, ովքե ՞ր են բիզնեսի մասնակիցները:

2.

Որո՞նք են բիզնեսի ոլորտները:

3.

Ի՞նչ է շուկայական հարաբերությունները:

4.

Որո՞նք են դրա ձնավորման համար անհրաժեշտ պայմանները:

Քննարկման հարցեր Քննարկել Հայաստանում ազատ շուկայական հարաբերությունների ձնավորման ճանապարհին առկա հիմնախնդիրները:

Առաջադրանք Դուրս գրել շուկայական հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված որքան հնարավոր է ավելի շատ օրենքներ ն իմանալ ՀՀ տարածքում գործող հարկերի տեսակներն ու դրույքաչափերը:

Հանձնարարություն 1 ա) Լրացնել բացթողումները. գին – 100 դրամ – գին – 120 դրամ –

ծախքեր 120 դրամ ծախքեր 100 դրամ

-

Չ - 20 դրամ Չ 20 դրամ

բ) Ավելացնել գրված տերմինների հակառակ իմաստով հասկացությունները 1. Բիզնես 2. Պաշտոնական բիզնես 3. Շահույթ 4. Մոնոպոլիա 5. Առաջարկ 6. Տնտեսության աճ

գ) Նշել ճիշտ պատասխանը Հարցեր Բիզնեսի ոլորտներ բնագավառները:

են

հանդիսանում

Այո միայն

Ոչ

տնտեսության

Ապրանքը մարդու աշխատանքով ստեղծված արդյունքն է: Ազատ շուկայական հարաբերությունների սուբյեկտ կարող հանդիսանալ ցանկացած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձ:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

է

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 2. ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԻ ԱԶԴԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԲԻԶՆԵՍԻ ՎՐԱ

Թեմայի նպատակը. պարզաբանել ի՞նչ գործոններ են ազդում բիզնեսի վրա ն ի՞նչ է իրենից ներկայացնում բիզնեսի միջավայրը (տնտեսական, քաղաքական, իրավական դաշտ, սոցիալ-կուլտուրական, տեխնոլոգիական, աշխարհագրական, ինստիտուցիոնալ միջավայր): Բիզնեսի ն գործարար ակտիվության խթան է հանդիսանում շահույթը, որն իրենից ներկայացնում է արտադրանքի արտադրության ն իրացման վրա կատարված ծախսերի ն գնի միջն տարբերությունը, որը վճարում են մարդիկ այս կամ այն ապրանքի դիմաց: Շահույթը այն գումարն է, որը մնում է ապրանքի իրացումից ստացված հասույթից ծախսերը փոխհատուցելուց ն հարկերը վճարելուց հետո: Ինչպես գիտենք, շահույթը ձեռնարկատիրական գործունեության գլխավոր նպատակն է: Շատ կարնոր խնդիր է ֆիրմայի համար արտադրել այնպիսի ապրանքներ (մատուցել ծառայություններ), որոնք պիտանի կլինեն ն կսպառվեն: Ռեսուրսների սահմանափակությունը նս տնտեսական գործունեության վրա ազդող գործոններից մեկն է: Մենք ունենք մեր տրամադրության տակ որոշակի քանակությամբ հող, կապիտալ, աշխատուժ: Սահմանափակ է նան պոտենցիալ սպառողների քանակը, ինչպես նան փողի քանակը այդ սպառողների մոտ (այսինքն՝ գնողունակությունը): Ռեսուրսների սահմանափակությունը, մարդկանց ն ֆիրմաներին ժամանակ առ ժամանակ ստիպում է լուծել բարդ տնտեսական հիմնահարցեր՝ կապված ծախսերի հաշվարկման, արդյունավետ գործունեության իրականացման ն այլնի հետ: Մրցակցությունը տնտեսական կյանքի հիմքերից մեկն է: Եթե դուք ուզում եք վաճառել ինչ-որ ապրանք կամ ծառայություն ազատ ձեռնարկատիրության հասարակությունում, ապա հավանական է, որ որնիցե մեկը նս կուզենա դա իրականացնել: Պոտենցիալ սպառողները ազատ են ընտություն կատարելու հարցում ն հնարավորություն ունեն գնել իրենց դուր եկած ապրանքը, ն այսպիսով ի հայտ է գալիս մրցակցությունը: Մրցակիցները պայքարում են գրավելու համար սպառողների հետաքրքրությունը ն նախապատվությունը, այսինքն՝ մրցակցությունը արտադրության ն իրացման լավագույն պայմանների համար բազմաթիվ տնտեսավարող սուբյեկտների միջն մղվող պայքարն է, որի ընթացքում օբյեկտիվորեն սահմանափակվում են ապրանքի գնի ն իրացման պայմանների վրա նրանցից յուրաքանչյուրի ազդեցության հնարավորությունները: Մրցակցությունը լինում է երեք տեսակի. գնային՝ ազատ (կատարյալ), որակի (ոչ կատարյալ) ն նորույթ (մենաշնորհային) ապրանքների միջն: Առաջարկ ն պահանջարկ ազատ շուկայական համակարգում գները սահմանվում են մրցակից ֆիրմաների մրցակցության ազդեցությամբ: Գների մակարդակը որոշվում է ոչ թե (ն ոչ միայն) տվյալ ֆիրմայի մենեջերների կողմից որոշումներ ընդունելու, այլ առաջարկի ն պահանջարկի հարաբերակցության արդյունքում: Եթե փորձենք սահմանել առաջարկը, ապա այն իրենից ներկայացնում է ապրանքների ն ծառայությունների այն քանակը, որն արտադրողները կարող են տրամադրել գնորդներին՝ որոշակի գնով ն որոշակի ժամանակահատվածում (օրինակ՝ 1 տարում): Պահանջարկ հասկացությունը բնորոշում է ապրանքների ն ծառայությունների այն քանակը, որը կարող են ն ուզում են գնել սպառողները՝ տվյալ գնով, տվյալ ժամանակահատվածում: Առաջարկի ն պահանջարկի տեսության հիմքում ընկած է մի պարզ ճշմարտություն. սպառողները ցանկանում են գնել ավելի շատ ապրանք ցածր գնով ն ավելի քիչ ապրանք բարձր գնով, իսկ արտադրողները ձգտում են վաճառքի ներկայացնել ավելի շատ ապրանք բարձր գներով ն ավելի քիչ ապրանք՝ ցածր գներով: Այլ խոսքերով, առաջարկի ն պահանջարկի հարաբերակցությունը պետք է հավասարակշռված լինի ն ցանկացած ժամանակ իր արտացոլումը գտնի շուկայական (ընթացիկ) գների մեջ: Լայն իմաստով, ազատ շուկայի պայմաններում առաջարկի ն պահանջարկի գործոնները շահույթի հետ մեկտեղ ազդում են արտադրության ծավալների ն կառուցվածքի վրա որպես կարգավորիչ (օրինակ՝ եթե հանդիսատեսը նախընտրում է սերիալներ, ապա նկարահանող խմբերը փոխում են իրենց ուղղվածությունը…): Շուկայական գինը տվյալ ապրանքի ն ծառայության համար որոշվում է առաջարկի ն պահանջարկի ազդեցության տակ: Դա կարելի է տեսնել նկ. 1-ում:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

գին Ք

S

E

D

Q քանակ

Նկար 1. Հավասարակշռված գին որտեղ՝

D - ն պահանջարկն է S - ը առաջարկը E - ն այն կետն է, որտեղ առաջարկն ու պահանջարկը հավասարակշռում են միմյանց (հավասարակշռված գին) Ք - ն գինն է Q - ն՝ իրացման քանակը (որոշակի ժամանակահատվածում ապրանքների ն ծառայությունների գնի ն իրացման քանակի փոփոխության պայմաններում հավասարակշռման կետը կարող է փոխվել): Բավականին մեծ դեր է կատարում նան ապրանքների շրջապտույտը, որպես տնտեսության մեջ անընդհատ կատարվող գործընթաց (ապրանքների ն ծառայությունների փոխանակումը տնտեսական համակարգի սուբյեկտների միջն), ռեսուրսների շարժը տնտեսությունում, դրամաշրջանառությունը ն այլն: Այդ շրջապտույտը կարելի է համեմատել մարդու օրգանիզմում արյան շրջանառության հետ: Ձեռնարկատիրության միջավայրը ներառում է սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը, քաղաքական իրավիճակը, իրավական դաշտը, սոցիալ-կուլտուրական, տեխնոլոգիական, աշխարհագրական, ինստիտուցիոնալ, կազմակերպատեխնիկական միջավայրը ն այլն: Տնտեսական իրավիճակը բնութագրվում է բազմաթիվ մակրոտնտեսական ցուցանիշներով՝ գնողունակության մակարդակ, գործազրկություն, ինֆլացիա, ՀՆԱ-ի աճ ն այլն: Տնտեսական իրավիճակի վրա ազդում են նան մի շարք գործոններ՝ քաղաքական իրավիճակը, կառավարությունը, որն ընդունում է քաղաքակական որոշումներ, երկրի աշխարհագրական դիրքը ն այլն: Բիզնեսը ն նրա մասնակիցները գործում են համապատասխան իրավական միջավայրի շրջանակներում, որն էլ հադիսանում է պետական կարգավորման հիմնական գործիքը: Սոցիալ-կուլտուրական միջավայրը բիզնեսի վրա ազդում է այնքանով, որ գնորդի որոշումը կախված է իր ճաշակից, հոգեկան դրսնորումներից, սոցիալական խավի պատկանելությունից, կուլտուր-կենցաղային մակարդակից ն այլն: Տեխնոլոգիական միջավայրը արտացոլում է երկրի գիտատեխնիկական զարգացման մակարդակը, որն ազդում է ձեռնարկատիրության զարգացման վրա: Աշխարհագրական միջավայրը բնության պայմաններն են, որտեղ գործում են ձեռնարկատերերը: Ինստիտուցիոնալ միջավայրը բնութագրվում է տարբեր ինստիտուտների առկայությամբ, որոնց միջոցով բիզնեսը կարող է գործնական փոխհարաբերություններ հաստատել կամ իրականացնել որոշակի գործարքներ: Այդ ինստիտուտների թվին են դասվում՝ » » » » » »

բանկերը բորսաները մասնագիտացված ֆիրմաները ն հաստատությունները (իրավաբանական, աուդիտորական ծառայությունները ն այլն) ուսումնական հաստատությունները շուկայի ուսումնասիրության (մարքեթինգային) գործակալությունները գովազդային գործակալությունները

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

հաշվապահական,

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան » » »

«Գործարարության հիմունքներ»

տրանսպորտային կազմակերպությունները ապահովագրական ընկերությունները կոմունալ ն արտադրության գործընթացը սպասարկող այլ ծառայությունները ն այլն:

Ինքնաստուգման հարցեր 1.

Ի՞նչ գործոններ են ազդում բիզնեսի վրա:

2.

Ի՞նչ դեր է խաղում մրցակցությունը ազատ շուկայական համակարգում:

3.

Ինչպե՞ս է առաջարկի ն պահանջարկի փոխհարաբերակցությունը ազդում գների

4.

Թվարկեք մրցակցության երեք տեսակները ն բացատրեք դրանց էությունը:

սահմանման վրա:

Հանձարարություն 1 Ներկայացրեք այն գործոնները, որոնք խոչընդոտում են բիզնեսի զարգացմանը ՀՀ-ում :

Հանձարարություն 2 Բիզնեսի արդյունքը. Այո

Ոչ

գործունություն է, որը շահույթ է բերում արտադրության գործոններն են ապրանքների ն ծառայությունների առաջարկն է սպառողներին բիզնեսի սուբյեկտներն ու օբյեկտներն են

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 3. ԲԻԶՆԵՍԻ ՖՈՒՆԿՑԻԱՆԵՐԸ ԵՎ ԲԻԶՆԵՍԻ ՄՈԴԵԼԸ

Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել բիզնեսի ֆունկցիաները, մակրոմիջավայրը, միկրոմիջավայրը, ինչպես նան «բիզնեսի մոդել» հասկացությունը: Բիզնեսի ֆունկցիա ասելով հասկանում ենք գործունեության այն տեսակները, որոնք իրականացնում են ձեռնարկատերերը ն տնտեսական միջավայրի մյուս տարրերը՝ արտադրության ն փոխանակման գործընթացում: Այսպիսով, բիզնեսը ենթադրում է հետնյալ ֆունկցիաները միկրոմակարդակում՝ Ֆինանսական հաշվառման ֆունկցիա. Կապիտալի մոբիլիզացում (համալրում)` ներդրողների միջոցով կամ վարկատուների: Եկամտի կուտակում վաճառքի միջոցով: Կապիտալի ն եկամտի օգտագործման կառավարում բիզնեսի շրջանակներում ն նրանից դուրս: Կադրային ֆունկցիա. Բիզնեսի պահանջմունքներին համապատասխան աշխատողների ընտրություն ն ընդունում, բոլոր աշխատակիցների օգտագործում ն որոշումների ճիշտ ընդունում: Նյութատեխնիկական ապահովման ֆունկցիա. Հումքի, մեքենաների, սարքավորումների մատակարարումներ, որոնք անհրաժեշտ են տնտեսական գործունեության համար:

ն

այլ

Արտադրական ֆունկցիա. Հումքի ն այլ մատակարարումների օգտագործում արտադրանքի արտադրության գործընթացում ն պատրաստի արտադրանքի ստացում ձեռնարկության հաճախորդներին վաճառելու համար: Մարքեթինգ. Սպառողների պահանջմունքների որոշում ն փոխանակման գործընթացի կառավարում ձեռնարկության ն նրա գնորդների միջն: Թվարկված ֆունկցիաներին կարելի է ավելացնել հետնյալ ենթաֆունկցիաները. ձեռներեցության աջակցում՝ ձեռներեցության, մտահաղացումների, փորձի կառավարում, որը մենեջմենթի ֆունկցիաներից է: Գիտահետազոտական ն փորձագիտական աշխատանքներ. Նոր տեխնոլոգիաներ ն նոր արտադրանքի մշակում ն իրականացում, ձեռներեցության լավացման, արդյունավետության բարձրացման, նոր արտադրանքի առաջարկի ընդլայնման համար: Ðասարակության հետ կապ. Հասարակական կառույցների ն տեղեկատվության միջոցների հետ հարաբերության հաստատում, կառավարում ն իրականացում: • • • • •

Մակրոմակարդակում բիզնեսի ֆունկցիաները՝ սպառողական ֆունկցիա փոխանակային ֆունկցիա, սոցիալական ֆունկցիա հասարակական ֆունկցիա:

3.1. Բիզնեսի մոդելը Այս թեմայում շարադրված հիմնադրույթները կարելի է ներկայացնել հետնյալ պարզ մոդելի տեսքով, որը երկու մասից է բաղկացած. 1. Մակրոմիջավայրի` գործունեության տնտեսական, իրավական, քաղաքական, սոցիալ-կուլտուրական, տեխնոլոգիական, աշխարհագրական գործունեության պայմանները: 2.

Միկրոմիջավայրի, որը ներառում է ինստիտուցիոնալ համակարգը: Տես` նկար 2

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Աշխատուժի շուկա Մենեջերներ ն բանվորներ

Փողի շուկա Բանկեր Ներդրողներ

Ֆինանսական հաշվառման վարման ֆունկցիաները

Եկամուտներ

ԲԻԶՆԵՍ

Կադրերի կառավարման ֆունկցիան

Արտադրական ֆունկցիա

Գին

Մարքեթինգի ֆունկցիա

Բաշխման ինստիտուտներ

Նյութատեխնիկական ապահովման ֆունկցիա

Փոխանակում

Փոխանակում

Ձեռնարկության շուկայական կոնտրագենտներ

Մարքեթինգի ն գովազդի գործակալներ

Մատակարարման շուկա, նյութերի, մեքենաների ն այլ մատակարարումների

Տեղեկատվություն

Նկար 2. Բիզնեսի մոդելի սխեմա Ներկայացված մոդելը ցույց է տալիս բիզնեսը իր հինգ հիմնական ֆունկցիաներով: Յուրաքանչյուր ֆիրմայի կամ ձեռնարկության շրջանակներում յուրաքանչյուր հիմնական ֆունկցիա պետք է փոխադարձ կապ ունենա մյուս ֆունկցաների հետ:

Ինքնաստուգման հարցեր 1. 2.

Որո՞նք են բիզնեսի ֆունկցաները: Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում «բիզնեսի մոդել» հասկացությունը:

Քննարկման հարցեր 1. ՀՀ ֆիրմաների բիզնեսի կազմակերպման գործում մակրո ն միկրո միջավայրի գործոնների ազդեցության բացահայտումը:

Հանձնարարություն Ձեր ապրանքի շուկայական հնարավորությունները որոշվում են հետնյալ գործոններով, ընտրել ճիշտ տարբերակը՝ 1. 2. 3. 4.

առաջարկով ն պահանջարկով աշխատողների աշխատավարձի մակարդակով ֆիրմայի մրցունակությամբ ապրանքի որակով

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 4. ՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԴԵՐԸ ԲԻԶՆԵՍԻ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՄ Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել պետության դերը բիզնեսի կարգավորման գործում: Չնայած շուկայական համակարգը հիմնականում գործում է անխափան, բայց դա կատարյալ չէ: Տնտեսական գործունեությունը կարգավորելու գործում պետության միջամտությունը շատ անհրաժեշտ է ն դա կարող է ընդունել չորս ձն՝ կանոնների ն սահմանափակումների սահմանում, հասարակական բարիքների ն տրանսֆերտային վճարների տրամադրում բնակչությանը, մրցակցության աջակցում, տնտեսության կայունացմանը նպաստում:

4.1. Կանոնների ն սահմանափակումների սահմանում Տարեցտարի կառավարության կողմից սահմանվում են տասնյակ կամ հարյուրավոր կանոններ ն սահմանափակումներ: Միաժամանակ դրանց թվին ավելանում են Ազգային ժողովի կողմից ընդունվող օրենքները: Ձեռնարկատիրական գործունեության բոլոր տեսակների հիմնումը ն ստեղծումը կապվում են տարբեր տեսակի թույլտվությունների, սերտիֆիկատների, լիցենզիաների ստացման, ձեռնարկության գրանցման, պետական տուրքերի վճարման ն այլ գործողությունների հետ: Շուկան չի ենթադրում ազատ գործելու անսահմանափակ հնարավորության տրամադրում ձեռներեցներին (օրինակ՝ դուք չեք կարող զբաղվել մասնավոր գործով, կամ վաճառել բաժնետոմսեր, կամ տաքսի ունենալ առանց տվյալ գործունեությունն իրականացնելու համար լիցենզիա ունենալու: Բացի այդ, ֆիրմաները ն մասնավոր անձինք պետք է վճարեն որոշակի հարկեր ն հատկացումներ կատարեն պետությանը իրենց շահույթից (եկամտից)):

4.1.1. Հասարակական բարիքների ն տրանսֆերտային վճարների տրամադրում բնակչությանը Պետք է նշել, որ բնակչության մեծ մասը չի սիրում հարկեր վճարել, բայց նան նշում են, որ դա անհրաժեշտ «չարիք» է: Հասարակական բարիքները այն ապրանքներն ու ծառայություններն են, որոնք պետությունն ի վիճակի է արտադրել մեծ արդյունավետությամբ, քան անհատ ձեռներեցները, կամ ուղղակի չեն կարող արտադրվել մասնավոր ձեռնարկատերերի կողմից: Օրինակ՝ ոստիկանության հրշեջ ծառայությունը, ճանապարհների կառուցման ֆինանսավորումը ն այլն: Տրանսֆերտային վճարները կառավարության կողմից բնակչությանը կատարվող վճարներն են, որոնք չեն փոխանակվում ապրանքների ն ծառայությունների հետ, այսինքն՝ անվերադարձ տրվող գումարներ են՝ որոշակի նվազագույն կենսաապահովման մակարդակ ապահովելու նպատակով (թոշակ, նպաստ, կենսաթոշակ ն այլն):

4.1.2. Մրցակցության աջակցում Տեսականորեն շուկայի իդեալական մոդել կարող է հանդիսանալ զուտ (կատարյալ) մրցակցությունը, որի ժամանակ ոչ մի ֆիրմա կամ ֆիրմաների խումբ, որնիցե ճյուղում չի կարող հասնել մեծ չափերի, որոնք կազդեին գների վրա, ն որոնք կսահմանափակեին ազատ շուկայական համակարգի գործունեությունը: Գործնականում զուտ մրցակցությունը կարող է աշխատել ոչ բոլոր ճյուղերում ն որպես այդպիսին գրեթե չի գործում: Օրինակ, վերցնենք բիզնեսի երկու ձն` հագուստի քիմիական մաքրումը ն մեքենաների արտադրությունը: Առաջինի դեպքում անհրաժեշտ է ունենալ փոքր ձեռնարկությունների, ֆիրմաների առկայություն տարբեր քաղաքներում, շրջանում, իսկ երկրորդի դեպքում պետք կլինեն ավելի մեծ արտադրող ձեռնարկություններ, այսինքն՝ օլիգոպոլիաներ: Այսպես, նան անհրաժեշտ է, որ պետությունը թույլ չտա մենաշնորհի հաստատում մեկ ձեռնարկության կամ ֆիրմայի կողմից, որը թելադրում է գները ն այլն: úլիգոպոլիան փոքրաքանակ արտադրողների կողմից շուկայի վերահսկողության սահմանումն է: Մոնոպոլիան մեկ արտադրողի կողմից շուկայի վերահսկողության իրականացումն է, որտեղ չի գործում նորմալ մրցակցության դաշտը:

4.1.3. Տնտեսության կայունացման նպաստում Տնտեսական գործունեության մասշտաբները երբնէ չեն կարող մնալ հաստատուն, անփոփոխ: Այդ մասշտաբները ընդլայնվում ն կրճատվում են որոշակի գործոնների ազդեցության տակ, (նոր տեխնոլոգիաների ի հայտ գալ, ներդրումների կառուցվածքի շարժ, սպառողների ճաշակների փոփոխություն, տնտեսական ուժերի ներգործություն ն այլն): Չնայած նրան, որ տնտեսության անկումը ն աճը հայտնի են որպես տնտեսական ցիկլեր, տնտեսության զարգացմանը կարող են խոչընդոտել՝ » զբաղվածությունը ն գործազրկությունը » ինֆլացիան ն դեֆլացիան » տնտեսական «եղանակի» փոփոխությունը ն այլն:

Ինքնաստուգման հարցեր 1. 2.

Պետությունը ինչպե՞ս կարող է միջամտել բիզնեսի ոլորտը կարգավորելու համար: Ներայացրեք մրցակցության տեսակները ն նշեք յուրաքանչյուրի թերությունները:

Քննարկման հարցեր 1. 2.

Ի՞նչ է տեղի ունենում տնտեսությունում արժեզրկման հետնանքով: Ի՞նչպես է ազդում հարկային քաղաքականությունը բիզնեսի վրա:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 5. ԲԻԶՆԵՍԸ ԵՎ ԱՐՏԱՔԻՆ ՄԻՋԱՎԱՅՐԸ

Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել պետության ն բիզնեսի փոխհարաբերությունները, բացատրել, թե ինչպես է բիզնեսը ազդում պետության վրա, բացատրել պետության կողմից բիզնեսի աջակցման ձները, սահմանվող հարկերը, բիզնեսի կարգավորման իրավական դաշտը, պայմանագրի էությունը ն պայմանները՝ իրավական ուժ ունենալու համար: Ինչպես հաճախ ենթադրվում է՝ բիզնեսը ն պետությունը հակառակորդներ են, սակայն իրականում դա այդպես չէ: Պետության հիմնական նպատակներից է բիզնեսի զարգացման աջակցությունը, քանի որ երկրի տնտեսական բարեկեցությունը կախված է առանձին ձեռնարկությունների հաջողություններից: Երբ ֆիրման շահույթ է ունենում ն ստեղծում է նոր աշխատատեղեր, դրանից շահում են երկրի քաղաքացիները: Պետության կողմից բիզնեսի աջակցությունը կարող է ունենալ մի քանի ձն՝ 1.

տնտեսական աճի խթանում

2.

բիզնեսին ֆինանսական ն կառավարչական աջակցություն

3.

ենթակառուցվածքների ստեղծում

4.

արդյունաբերական ապրանքների (արտադրանքի) գնում ն այլն:

Պետությունը, բացի նրանից, որ անընդհատ հոգ է տանում ազատ շուկայական համակարգի անխափան գործունեության իրականացման ն ազնիվ մրցակցության զարգացման համար, միննույն ժամանակ հետնում է հասարակության շահերի պահպանմանը ն այլ միջոցառումների իրագործմանը: Այս կտրվածքով իշխանությունները պետք է պաշտպանեն սպառողների շահերը, վարձու աշխատողների, ներդրողների, շրջակա միջավայրի ն այլնի անվտանգության ապահովումը: Պետության կողմից նան պետք է սահմանվեն բոլոր ապրանքների համար ստանդարտներ ն սերտիֆիկացման համակարգ, որը կստիպի արտադրողներին արտադրանք արտադրել սահմանված նորմերին համապատասխան, անվտանգ ն առողջության վրա բացասական ազդեցություն չունեցող ապրանքներ: Պետությունը նան վերահսկում ն պաշտպանում է հեղինակային իրավունքի տարր հանդիսացող ֆիրմային անվանումները, ապրանքանիշերը ն այլն, որոնք գրանցված են պետական ռեգիստրում, սահմանելով մակնիշավորման համար տվյալ տարածաշրջանում կիրառվելիք նորմերը: Պետությունը, մի կողմից աջակցելով ն կարգավորելով բիզնեսի ոլորտը, մյուս կողմից սահմանում է որոշակի սահմանափակումներ ձեռնարկատիրական գործունեության վրա: Քննադատները նշում են, որ պետական կարգավորումը մեծացնում է բիզնեսի ծախսերը, խոչընդոտում է դրանց զարգացումը, խանգարում է տեխնիկական նորամուծությունների ներդրմանը, ոչնչացնում է տնտեսական խթանները ն դրա ծանրությունն ընկնում է բնակչության որոշակի խմբերի ուսերին: Վերակարգավորման գործընթացն իրենից ներկայացնում է կառավարության կողմից գոյություն ունեցող սահմանափակումների թուլացում: Մի կողմից դա հանգեցնում է բիզնեսի զարգացմանը, մյուս կողմից՝ կարող է առաջացնել մի շարք խնդիրներ՝ հատկապես մրցակցության, օրինականության պահպանման ն այլ ոլորտներում: Նախ ն առաջ պետք է նշել, որ պետությունը հանդես է գալիս իբրն հարկեր հավաքող մի «մեքենա», որը մի կողմից ավելացնում է իր եկամուտները, մյուս կողմից՝ խրախուսում է որոշ գործողություններ ձեռնարկելու հնարավորությունները: Սահմանելով հարկային արտոնություններ, պետությունը խթանում է մի շարք ոլորտների ն ձեռնարկությունների գործունեություն, բայց ն այնպես բնակչությունը ն ֆիրմաները կարողանում են ավելի հարմար «սողանցքներ» գտնել շրջանցելու հարկային օրենսդրությունը՝ ավելի շահավետ պայմաններ ունենալու նպատակով: Այսպիսով, մի կողմից պետության տարվող քաղաքականությունը, մյուս կողմից՝ որոշ ֆիրմաների անբարեխիղճ հարկատու լինելն ու ծանրությունը նս ընկնում է անհատ հարկատուների ուսերին, այսինքն՝ բնակչության վրա: Միջազգային պրակտիկայում պետական ֆունկցիաների ֆինանսավորման համար գոյություն ունեն մի շարք հարկատեսակներ ն տուրքեր. 1.

եկամտահարկ

2.

գույքահարկ

3.

ավելացված արժեքի հարկ

4.

ակցիզային հարկ

5.

շահութահարկ

6.

մաքսատուրքեր ն այլն:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Հաշվի առնելով բիզնեսի վրա պետության ունեցած ազդեցությունը, անհնար է չնշել նան հակառակը, թե ինչ միջոցներով բիզնեսը կարող է ներազդել պետության վրա: Ամենատարածված միջոցներից է լոբբինգային խմբերի ստեղծումը: Լոբբին մարդկանց խումբ է, որը ճնշում է գործադրում օրենսդիրների վրա, որպեսզի վերջիններս տարբեր հարցերի քննարկման ժամանակ պաշտպանեն նրանց շահերը: Ամենատարածված գործիքը, որի օգնությամբ պետությունը ներազդում է բիզնեսի վրա՝ իրավական համակարգն է: Օրենքները պաշտպանում են նան առանձին մարդկանց ն ֆիրմաներին այն անձանցից, որոնք սպառնում են հասարակությանը: Իրավական համակարգը հետնողականորեն իրականացնում է բիզնեսի ոլորտի վերահսկումը, նրա իրականացումը սահմանված նորմերի ն օրենքների շրջանակներում ն միաժամանակ սահմանում է տուժեր ն տուգանքներ այդ նորմերը խախտելու համար: Այլ խոսքերով, ֆիրմաները, ինչպես նան մարդիկ, պետք է կրեն որոշակի պատասխանատվություն՝ օրենքները չկատարելու ն խախտելու դեպքում: Հիմնական իրավական հիմքերն են՝ սահմանադրությունը, օրենքները, նախագահի կառավարության որոշումները, գերատեսչական նորմատիվ ակտերը ն այլն:

հրամանագրերը,

Գոյություն ունեն օրենքներ, որոնք պատասխանատվության են ենթարկում ապրանքի վատ որակի (հատկապես միջազգային պրակտիկայում) ոչ ազնիվ գովազդի ն այլնի համար: Ապրանքի որակի համար հիմնականում պատասխանատվության են ենթարկվում ոչ ճիշտ տեղեկությունների, երաշխիքների տրամադրման դեպքում: Որակը վերահսկող ն լիցենզիա տրամադրող գերատեսչությունը՝ Սերտիֆիկացման ն Ստանդարտացման Վարչությունը պետք է կարողանա չափագիտական լաբորատոր հետազոտությունների միջոցով որոշել ապրանքի համապատասխանությունը սահմանված չափանիշներին: Ապրանքի որակի խախտման ն նրա բացասական ազդեցության հետնանքով տուժած սպառողը օրենքի շրջանակներում կարող է փոխհատուցում պահանջել արտադրողից ն որոշ դեպքում ֆիրմաները նախօրոք ապահովագրում են պատասխանատվությունը ապրանքի որակի համար՝ «խելացի» կամ ողջամիտ գնով: Բիզնեսի ոլորտում հաճախ կարելի է հանդիպել «պայմանագիր¦ հասկացությանը, որն իրենից ներկայացնում է համաձայնություն աշխատանքի արդյունքների փոխանակման համար, կողմերի միջն ձնավորվում են որոշակի տնտեսական կապեր: Այս տնտեսական կապերի հիման վրա ն դրանք կարգավորելու նպատակով կնքվում են պայմանագրեր: Պայմանագիրն ունի իրավական ուժ ն գործարք կնքող կողմերը այս դեպքում միմյանց նկատմամբ ստանձնում են որոշակի իրավունքներ ն պարտավորություններ: Պայմանագրի խախտման դեպքում ծագած վեճերը լուծում է արբիտրաժային (տնտեսական) դատարանը: Այն քայլերը ն գործողությունները, որոնք կատարվում են, պետք է ելնեն գործող օրենսդրության շրջանակներից կամ նախատեսեն միջազգային կազմակերպությունների կողմից նախատեսված պատժամիջոցների կիրառում:

Ինքնաստուգման հարցեր 1.

Բացատրել,թե ինչպե՞ս է բիզնեսը ազդում պետության վրա:

2.

Թվարկել պետության կողմից բիզնեսի վրա ներազդելու միջոցները:

3.

Նշել պայմանագրի յոթ բաղկացուցիչ տարրերը, որոնք ունեն իրավական ուժ:

4.

Նշել պետության կողմից բիզնեսի աջակցման մեթոդները:

Քննարկման հարցեր 1.

Պետության կողմից բիզնեսի աջակցման ուղիների նախանշում:

Հանձնարարություն 1 Ներկայացնել այն միջոցները, որոնք կարող են նպաստել բիզնեսի բարելավմանը ն հասարակության բարեկեցության բարձրացմանը: Թվարկել ՀՀ-ում գործող օրենսդրական ակտերը, որոնք պաշտպանում են սպառողին անորակ արտադրանք ձեռք բերելու ն օրենքի շրջանակներում արտադրողին պահանջ ներկայացնելու առումով:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 6. ԲԻԶՆԵՍԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ ՁԵՎԵՐՆ ՈՒ ԴՐԱՆՑ

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել տնտեսության երկու կազմակերպաիրավական հիմնական ձները ն բացահայտել տարբերությունները ն առանձնահատկությունները:

գլխավոր հատվածները, դրանց միջն գոյություն

բիզնեսի ունեցող

Ֆիրմաների ն ձեռնարկությունների մեծամասնությունը կարող են դասվել տնտեսության այս կամ այն հատվածին, այսինքն, նրանք արտադրում են հիմնականում ապրանքներ կամ ծառայություններ: Այդ իսկ պատճառով տնտեսության իրական հատվածը բաժանվում է երկու ոլորտների՝ արտադրության ն ծառայությունների ոլորտի: Արտադրության ոլորտը ֆիրմաներն են, որոնք արտադրում են նյութական բարիքներ: Օառայությունների ոլորտը այն ֆիրմաներն են, որոնք արտադրում են ,,անտեսանելի’’ ապրանքներ կամ մատուցում են օգտակար ծառայություններ: Արտադրություն ոլորտը իր մեջ համախմբում է վերամշակող ն արդյունահանող ադյունաբերությունը, շինարարությունը, գյուղատնտեսությունը ն այլն: Օառայությունների ոլորտը իր մեջ ներառում է մեծածախ ն մանրածախ առնտուրը, բանկերը ն ապահովագրությունը, տրանսպորտը, կոմունալ ն այլ տեսակի ծառայությունները: Արտադրող ն սպասարկող ոլորտների միջն չի լինում մրցակցություն տնտեսությունում գերակշռող մաս կազմելու համար, որովհետն նրանք իրար լրացնող ն իրարից կախված ամբողջություն են (օրինակ՝ եթե ֆիրման արտադրում է հագուստ, նա պետք է օգտվի առնտրի կետի ծառայությունից արտադրանքը վաճառելու համար, իսկ եթե ծառայություն է մատուցում համակարգչային որնիցե հաճախորդի, ապա պետք է ձեռք բերի համակարգիչ արտադրողից): Վերջին ժամանակներում ծառայությունների ոլորտի զարգացումը մեծ թափ է ստացել արտադրության ոլորտի համեմատ: Տնտեսական համակարգում ֆիրմայի տեղի որոշումն ընդհանուր պատկերացում է տալիս նրա բնույթի վերաբերյալ: Մյուս մեթոդը ֆիրմայի առանձնահատկություններին ծանոթանալու համար ձեռնարկության կազմակերպաիրավական ձնի տեսանկյունից վերջինիս յուրահատուկ գծերի դիտարկումն է: Ամենամեծ տարածում են ստացել կազմակերպաիրավական ձները՝ Անհատ ձեռներեց: Կարող է լինել 18 տարին լրացած ցանկացած ֆիզիկական անձ՝ ստանալով անհատ ձեռներեցի հատուկ սերտիֆիկատ: Քաղաքացին, որպես անհատ ձեռնարկատեր գրանցվելու պահից իրավունք ունի, առանց իրավաբանական անձ կազմավորելու, զբաղվել ձեռնարկատիրական գործունությամբ: Քաղաքացին իր պարտավորությունների համար պատասխանատու է իրեն պատկանող ամբողջ գույքով, բացառությամբ այն գույքի, որի վրա օրենքով բռնագանձում չի տարածվում: Անհատական ձեռնարկություն: Անհատ ձեռներեցների ջանքերի ն միջոցների միացումն է, երբ երկու ն ավելի ֆիզիկական անձինք միասին զբաղվում են ձեռներեցությամբ՝ շահույթ ստանալու նպատակով, անհատական ձեռնարկությունը պետք է ունենա իրավաբանական հասցե ն կնիք: Àնկերություն ն ընկերակցություն: Տնտեսական ընկերակցություններ ն ընկերություններ են համարվում իրենց հիմնադիրների (մասնակիցների)՝ բաժնեմասերի բաժանված կանոնադրական (բաժնեհավաք) կապիտալ ունեցող առնտրային կազմակերպությունները: Հիմնադիրների ավանդների հաշվին ստեղծված, ինչպես նան տնտեսական ընկերակցության կամ ընկերության գործունեության ընթացքում արտադրված ն ձեռք բերված գույքը նրան է պատկանում սեփականության իրավունքով: Տնտեսական ընկերակցությունները կարող վստահության վրա հիմնված ընկերակցության ձնով:

են

ստեղծվել

Տնտեսական ընկերությունները կարող են ստեղծվել ընկերության կամ բաժնետիրական ընկերության ձնով:

լիակատար

սահմանափակ

ընկերակցության

կամ

պատասխանատվությամբ

Լիակատար ընկերակցությունների մասնակիցներ ու վստահության վրա հիմնված ընկերակցությունների լիակատար գործընկերներ կարող են լինել անհատ ձեռնակատերերը ն կազմակերպությունները: Տնտեսական ընկերությունների մասնակիցներ ու վստահության վրա հիմնված ավանդատուներ կարող են լինել քաղաքացիները ն իրավաբանական անձինք:

ընկերակցության

Տնտեսական ընկերակցության կամ ընկերության գույքում ներդրված ավանդը կարող է լինել դրամ, արժեթղթեր, այլ գույք կամ գույքային իրավունքներ, ինչպես նան դրամական գնահատում ունեցող այլ իրավունքներ: Դուստր տնտեսական ընկերություն: Տնտեսական ընկերությունը համարվում է դուստր, եթե մեկ այլ (հիմնական) տնտեսական ընկերություն նրա կանոնադրական կապիտալում իր գերակշռող մասնակցության

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ուժով կամ նրանց միջն կնքված պայմանագրին համապատասխան՝ հնարավորություն ունի կանխորոշել նման ընկերության որոշումները: Լիակատար պատասխանատվությամբ ընկերություն: Լիակատար է համարվում այն ընկերությունը, որի մասնակիցները (լիակատար ընկերներ), կանոնադրությանը համապատասխան, ընկերակցության անունից զբաղվում են ձեռնարկատիրական գործունեությամբ ն իրենց պատկանող գույքով պատասխանատվություն են կրում նրա պարտավորությունների համար: Անձը կարող է լինել միայն մեկ լիակատար ընկերակցության մասնակից: Լիակատար ընկերակցության յուրաքանչյուր մասնակից ունի մեկ ձայն: Լիակատար ընկերակցության շահույթը ն վնասները բաշխվում են նրա մասնակիցների միջն ընկերակցության բաժնեհավաք կապիտալում նրանց բաժնեմասերին համամասնորեն, եթե այլ բան նախատեսված չէ կանոնադրությամբ կամ մասնակիցների համաձայնությամբ: Լիակատար ընկերակցության մասնակիցն իրավունք ունի նրա մյուս մասնակիցների համաձայնությամբ բաժնեհավաք կապիտալում իր բաժնեմասը կամ դրա մի մասը փոխանցել ընկերակցության այլ մասնակցի կամ երրորդ անձի: Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն: Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն է համարվում մեկ կամ մի քանի անձանց հիմնադրած ընկերությունը, որի կանոնադրական կապիտալը բաժանված է կանոնադրությամբ սահմանված չափերով բաժնեմասերի: Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության մասնակիցները պատասխանատու չեն նրա պարտավորությունների համար ն իրենց ներդրված ավանդների արժեքի սահմաններում կրում են ընկերության գործունեության հետ կապված վնասների ռիսկը: Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության մասնակիցների թիվը չպետք է գերազանցի սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին օրենքով սահմանված քանակը: Հակառակ դեպքում այն մեկ տարվա ընթացքում վերակազմավորվում է բաժնետիրական ընկերության, իսկ այդ ժամկետը լրանալուց հետո՝ դատական կարգով լուծարվում է, եթե նրա մասնակիցների թիվը չպակասի մինչն օրենքով սահմանված քանակը: Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության կառավարման բարձրագույն մարմինը նրա մասնակիցների ընդհանուր ժողովն է: Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության մասնակիցն իրավունք ունի ընկերության կանոնադրական կապիտալում իր բաժնեմասը կամ դրա մասը վաճառել կամ այլ ձնով զիջել տվյալ ընկերության մեկ կամ մի քանի մասնակիցների: Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության մասնակիցը, անկախ մյուս մասնակիցների համաձայնությունից, իրավունք ունի ցանկացած ժամանակ դուրս գալ ընկերությունից: Êառը բաժնետիրական ձեռնարկություն կամ պետական ձեռնարկատիրություն: Խառն են կոչվում այնպիսի ձեռնարկությունները, որոնց կանոնադրական հիմնադրամում պետությունն ունի փայաբաժին: Ðամատեղ ձեռնարկություն: Համատեղ ձեռնարկությունը օտարերկրյա կապիտալի մասնակցությամբ հիմնադրվող ձեռնարկություն է, մեծամասամբ՝ սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերություն: Տարբեր երկրներում տարբեր չափի փայամասնակցությունն է համարվում համատեղ ձեռնարկություն: Ամենատարածվածն այն տարբերակն է, երբ օտարերկրյա մասնակցությունը կանոնադրական հիմնադրամում լինում է նվազագույնը 302 : Կոոպերատիվ: Կոոպերատիվ է համարվում քաղաքացիների ն իրավաբանական անձանց անդամության վրա հիմնված ու իր անդամների գույքային փայավճարների միավորման միջոցով մասնակիցների նյութական ն այլ կարիքների բավարարման նպատակով ստեղծված կամավոր միավորումը: Կոոպերատիվ սեփականության ներքո գտնվող համապատասխան, բաժանվում է նրա անդամների փայերի:

գույքը

կոոպերատիվի

կանոնադրությանը

Կոոպերատիվի կառավարման բարձրագույն մարմինը նրա անդանմերի ընդհանուր ժողովն է: Կոոպերատիվի անդամն իրավունք ունի դուրս գալ կոոպերատիվից: Այդ դեպքում նրան պետք է վճարվի նրա փայի արժեքը կամ տրվի դրան համապատասխան գույք, ինչպես նան կատարվեն կոոպերատիվի կանոնադրությամբ նախատեսված այլ վճարներ: Բաժնետիրական ընկերություն: Բաժնետիրական ընկերություն է համարվում այն ընկերությունը, որի կանոնադրական կապիտալը բաժանված է որոշակի թվով բաժնետոմսերի: Բաժնետոմսեր թողարկելու իրավունք ունեն միայն բաժնետիրական ընկերությունները: Բաժնետիրական ընկերության մասնակիցները պատասխանատվություն չեն կրում նրա պարտավորությունների համար ն իրենց պատկանող բաժնետոմսերի արժեքի սահմաններում կրում են ընկերության գործունեության հետ կապված վնասների ռիսկը: Բաժնետիրական ընկերությունն իրավունք ունի բաժնետերերի ընդհանուր ժողովի որոշմամբ բաժնետոմսերի անվանական արժեքը մեծացնելու կամ լրացուցիչ բաժնետոմսեր թողարկելու միջոցով ավելացնել կանոնադրական կապիտալը: öակ բաժնետիրական ընկերություն: Բաժնետիրական ընկերությունը, որի բաժնետոմսերը բաշխվում են միայն նրա հիմնադիրների կամ նախապես որոշված այլ անձանց միջն, համարվում է փակ բաժնետիրական

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ընկերություն: Նման ընկերությունն իրավունք չունի անցկացնել իր թողարկած բաժնետոմսերի բաց բաժանորդարություն կամ անսահմանափակ թվով անձանց առաջարկել այլ կերպ ձեռք բերելու դրանք: Փակ բաժնետիրական ընկերության մասնակիցների թիվը չպետք է գերազանցի ‘’Բաժնետիրական ընկերությունների մասին’’ ՀՀ օրենքով սահմանված քանակը (49 բաժնետեր), հակառակ դեպքում, այն մեկ տարվա ընթացքում ենթակա է բաց բաժնետիրական ընկերության վերակազմավորման: Փակ բաժնետիրական ընկերության բաժնետերերն ունեն այդ ընկերության այլ բաժնետերերի կողմից վաճառվող բաժնետոմսերը ձեռք բերելու նախապատվության իրավունք: Բաց բաժնետիրական ընկերություն: Բաժնետիրական ընկերությունը, որի մասնակիցներն առանց մյուս բաժնետերերի համաձայնության կարող են օտարել իրենց պատկանող բաժնետոմսերը, համարվում է բաց բաժնետիրական ընկերություն: Նման բաժնետիրական ընկերությունն իրավունք ունի օրենքով ն այլ իրավական ակտերով սահմանված պայմաններով անցկացնել իր թողարկած բաժնետոմսերի բաց բաժանորդագրություն ն դրանց ազատ վաճառք: Կորպորոցիա: Սովորաբար գործում է միաժամանակ հասարակական կյանքի մի քանի ոլորտներում ն ներգրավում է բաժնետերերի տարբեր պայմաններով (կախված տվյալ ոլորտում արտադրական ցիկլի բնույթից ն նպատակահարմարությունից): Կորպորացիան ինքը կարող է հանդիսանալ այլ կազմակերպությունների բաժնետեր: Ðոլդինգային ընկերություն (ֆիրմա): Այն ֆիրման է, որին պատկանում է մյուս ֆիրմաների բաժնետոմսերի մեծ մասը: Ժամանակակից պայմաններում այն խոշոր բիզնեսի կազմակերպման ամենահայտնի ձնն է: Հոլդինգ կարող են լինել, ինչպես արդյունաբերական, այնպես էլ առնտրական ն ապահովագրական ֆիրմաները, այդ թվում նան բանկերը: Կոնցեռն: Ձեռնարկությունների միավորման տեսակ է, որոնք իրականացնում են համատեղ գործունեություն, կամավոր հիմքի վրա` կենտրոնացնելով գիտատեխնիկական ն արտադրական զարգացման ֆունկցաները, ներդրումային, ֆինանսական ն այլ գործունեությունները: Ասոցիացիա: Ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների պայմանագրային միավորումն է, որոնք ստեղծվում են, նպատակ ունենալով համատեղ իրականացնել մեկ կամ մի քանի արտադրատնտեսական ֆունկցիա: Ձեռնարկության մասնաճյուղեր: Մասնաճյուղ է համարվում իրավաբանական անձի գտնվելու վայրից դուրս տեղակայված նրա առանձնացված ստորաբաժանումը, որն իրականացնում է նրա բոլոր գործառույթները կամ դրանց մի մասը՝ ներառյալ ներկայացուցչության գործառույթները: Ձեռնարկության ներկայացուցչություններ: Ներկայացուցչություն է համարվում իրավաբանական անձի գտնվելու վայրից դուրս տեղակայված նրա առանձնացված ստորաբաժանումը, որը ներկայացնում է իրավաբանական անձի շահերը ն իրականացնում դրանց պաշտպանությունը: Ներկայացուցչությունները ն մասնաճյուղերն իրավաբանական իրավաբանական անձի հաստատած կանոնադրության հիման վրա:

անձինք

չեն

ու

գործում

են

Ներկայացուցչությունների ն մասնաճյուղերի ղեկավարները նշանակվում են իրավաբանական անձի կողմից ու գործում են նրա լիազորագրի հիման վրա:

Ինքնաստուգման հարցեր 1. Նշեք տնտեսության երկու կարնոր ոլորտները: 2. Որո՞նք են բիզնեսի կազմակերպական ձները, դրանց նմանությունները, տարբերությունները ն առանձնահատկությունները:

Քննարկաման հարցեր 1. Նշել լիակատար ընկերակցության ն սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության միջն տարբերությունները: 2. Ի՞նչպիսի առավելություններ ն թերություններ ունեն անհատական ձեռնարկությունները, բաժնետիրական ընկերությունների համեմատ:

Հանձնարարություն 1 Ֆիրման ունի հետնյալ առանձնահատկությունները՝ » Ֆիրմայում վերահսկումը կատարում են աշխատողները: » Աշխատողն իրավունք ունի մասնակցելու կարնոր որոշումների ընդունմանը՝ ղեկավարներին նշանակելու ն հեռացնելու հարցին: Ôեկավար կարող է նշանակվել աշխատողներից կամ հրավիրվել դրսից իբրն վարձու մենեջեր: 1. Ինչպե՞ս է կոչվում այդ ֆիրման: 2. Կարելի է արդյ՞ոք այդ ֆիրմաները համարել ձեռնարկատիրական: 3. Գոյություն ունե՞ն այդպիսի ֆիրմաներ մեր հանրապետությունում:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 7. ՄԱՐՔԵԹԻՆԳ

Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել մարքեթինգի էությունը ն նրա դերը ձեռնարկության գործունեության իրականացման ընթացքում, բացահայտել մարքեթինգի բաղադրիչները (ապրանք/քոօժսօt, գին /քոiօe, տարածման եղանակներ/քlaօe, առաջմղում/ քոօոօtiօո), բաշխման ուղղությունները, իրացման համակարգը, կոմունիկացիոն համակարգը ն այլն: Ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվող ամեն մի սուբյեկտ, լինի դա առանձին գործարար, թե պետական կամ ոչ պետական կազմակերպություն, պետք է ուսումնասիրի շուկան, որը արագ փոփոխվում է ն բազմաթիվ հիմնախնդիրներ է առաջացնում այդ հետազոտությունների ընթացքում: Գործարարության հաջողությունը կարող է ուղեկցել այն ֆիրմային, որտեղ հստակեցված է գործունեության հիմնական նպատակը, բացահայտված է առկա ն հնարավոր /պոտենցիալ/ սպառողների պահանջարկը, որոշված են նպատակային շուկան ն դրան համապատասխան թողարկելիք արտադրանքի կամ ծառայությունների անվանացանկն ու տեսականին, դրանց մրցակցային առավելությունները, շուկայի տարողունակությունը, մասնաբաժինը շուկայում, ապրանքների գները, արտադրության կազմակերպման ն իրացման ձները, եղանակները ն միջոցները, գովազդը, իրացման խթանման մեթոդները ն այլն: Մարքեթինգի հիմնական նպատակը՝ գործարարի, ձեռնարկության կամ կազմակերպության համար շահավետ երկարաժամկետ ն կայուն փոխհարաբերությունների ու տնտեսական կապերի ստեղծման միջոցով սպառողների պահանջմունքների բավարարումն է: Մարքեթինգային գործունեության ավանդական ֆունկցիաները՝ շուկայի հետազոտումը ն պլանավորումը, վաճառահանման քաղաքականությունը, վաճառքի խթանումը, գնային քաղաքականությունը, վերահսկման համակարգը, համախմբված լինելով մեկ միասնական համալիր համակարգում, ապահովելով նպատակային շուկայի ցանկալի արձագանք, որակվում են որպես մարքեթինգի համալիր /ոaուetiոց ոiժ/: Վերջինը, հաշվի առնելով նան առկա ռեսուրսային ներուժը, կոչված է ծառայելու ձեռնարկության առջն դրված հիմնական նպատակի իրականացմանը: Մարքեթինգը մարդկային գործունեության մի տեսակ է, որն ուղղված է սպառողների պահանջմունքների ն կարիքների բացահայտմանը ն բավարարմանը, իրացաման, բաշխման, վաճառքի ճիշտ կազմակերպման ն փոխանակման միջոցով շահույթի ստացմանը: Մարքեթինգը արտադրանքի արտադրության ն վաճառահանման կառավարման, որդեգրվող սոցիալական քաղաքականության իրականացման մի այնպիսի յուրահատուկ համակարգ է, որն անընդհատ փոփոխվող շուկայի համակողմանի հետազոտման ն կանխատեսման, կազմակերպությունների ներքին ն արտաքին միջավայրերի ուսումնասիրման, նրանց ռազմավարական գործունեության ծրագրերի մշակման հիման վրա կոչված է բավարարելու կոնկրետ սպառողների ն ամբողջ հասարակության բազմաբնույթ պահանջմունքները, միաժամանակ այդ կերպ ապահովելով գործարարի, կազմակերպության առավելությունը ն իրականացնելով հիմնական նպատակը՝ որոշակի շահույթի ստացումը կամ սոցիալական խնդիրների լուծումը: Մարքեթինգը մի գործընթաց է, որն իրականացնում է հետնյալ քայլերը՝ 1.

սպառողների որոնում

2.

սպառողների պահանջմունքների բավարարում

3.

սպառողների շրջանների պահպանում: Մարքեթինգի հիմնական նպատակը (խնդիրը) սպառողների պահանջմունքների բավարարումն է: Ձեռնարկությունները պետք է կողմնորոշված լինեն կամ դեպի ապրանքը, կամ դեպի շուկան:

Երբ ֆիրման կամ ձեռնարկությունը կողմնորոշված է դեպի ապրանքը, նա պետք է իր ուշադրությունը բնեռի ներֆիրմային գործունեությանը, որակյալ ն լավ ապրանքի արտադրությանը, հնարավոր նվազագույն ծախսերով, առավել շահավետ կերպով ապրանքի վաճառքի իրականացմանը: Երբ ֆիրման կողմնորոշված է դեպի շուկան, այս դեպքում՝ ուշադրությունը ուղղված է ֆիրմայի արտաքին գործունեությանը, սպառողների կարիքների ն պահանջմունքների բացահայտմանը, մրցակիցների, առաջարկի ն պահանջարկի, շուկայի մասնաբաժնի ուսումնասիրությանը ն այլն: Շուկայի կողմնորոշումը առաջին հերթին ենթադրում է հետազոտությունների իրականացման գործընթացը: Մարքեթինգի հիմնական ֆունկցիաները ն ենթաֆունկցիաները՝ Վերլուծական ֆունկցիա.

1. » » »

»

շուկայի ուսումնասիրություն սպառողների վարքագծի ուսումնասիրություն ֆիրմայի կառուցվածքի ուսումնասիրություն ձեռնարկության ներքին միջավայրի վերլուծություն:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Արտադրական ֆունկցիա.

2.

» նոր ապրանքի արտադրության կազմակերպում, նոր տեխնոլոգիայի մշակում » նյութատեխնիկական մատակարարման կազմակերպում » պատրաստի արտադրանքի որակի ն մրցունակության կառավարում: Իրացման ֆունցիա (վաճառքի ֆունցիա).

3.

» » » » »

ապրանքաշարժի համակարգի կազմակերպում սպասակման (սերվիսի) կազմակերպում պահանջարկի ձնավորման ն իրացման խթանման համակարգի կազմակերպում նպատակաուղղված ապրանքային քաղաքականության իրականացում նպատակաուղղված գնային քաղաքականության իրականացում:

Կառավարման ն վերահսկման ֆունկցիա.

4.

» ձեռնարկության ռազմավարական ն օպերատիվ պլանավորման կազմակերպում » մարքեթինգի կառավարման ինֆորմացիոն ապահովում » կոմունիկացիայի համակարգի կազմակերպում » մարքեթինգի վերահսկման կազմակերպում: Բոլոր ֆիրմաներին անհրաժեշտ է ապագայի համար մշակել երկարաժամկետ ռազմավարություն, որը հնարավորություն կտա օպերատիվորեն արձագանքել շուկայում գործող պայմաններին: Յուրաքանչյուր ֆիրմա պետք է գտնի իր գործելաոճը, լավագույնս հաշվի առնի պայմանների, հնարավությունների, նպատակների ն ռեսուրսների յուրահատկությունները: Մարքեթինգը կարնոր դեր է խաղում ռազմավարական պլանավորման գործում: Մարքեթինգային ծառայություններն իրենց հերթին առաջնորդվում են ռազմավարական պլաններով ն մյուս բաժիների հետ աշխատում են ռազմավարական հիմնական նպատակին հասնելու համար: Մարքեթինգային պլանավորման ռազմավարության երեք փուլերն են. 1.

ռազմավարական պլանի կազմում կամ մշակում

2.

կառավարում

3.

պլանների իրագործում:

Ռազմավարական պլանավորումը մշակվում է ֆիրմաներին, իրենց շահերից ելնելով, անընդհատ փոփոխվող միջավայրում հնարավորությունների ճիշտ օգտագործմանն օժանակելու համար: Դա մի գործընթաց է, որը սահմանում ն պահպանում է ֆիրմաների նպատակների ն հնարավորությունների միջն ռազմավարական համապատասխանությունը, մյուս կողմից՝ նան հաշվի է առնում շուկայական հնարավորությունների փոփոխությունները: Ռազմավարական պլանավորումը ֆիրմայի մյուս տեսակի պլանավորման իրականացման հիմք է հանդիսանում: Հետագայում, ավելի կոնկրետ նպատակների համար հավաքվում է լրիվ տեղեկատվություն ձեռնարկության ներքին միջավայրի, նրա մրցակիցների, շուկայում տիրող իրավիճակի ն այլնի մասին, այսինքն՝ այն ամենը, ինչը կարող է խանգարել ֆիրմային աշխատելու համար: ՏWՕT (ՏtոeոցtհՏ-ուժեղ կողմեր, weւոeՏՏeՏ-թույլ կողմեր, օքքօոtսոitieՏ (հնարավորություններ) aոժ tհոeatՏ (վտանգներ)) վերլուծությունը թույլ է տալիս բացահայտել, գնահատել ֆիրմայի ուժեղ ն թույլ կողմերը, տեղեկանալ այն հնարավորությունների ն վտանգների մասին, որոնք կհանդիպեն ֆիրմային տվյալ շուկայում ռազմավարական աուդիտի իրականացման ընթացքում: Մարքեթինգով կառավարումը ֆիրմաների (ձեռնարկությունների) նպատակներին հասնելու համար (շահույթի, իրացման ծավալների աճի, շուկայի մասբաժնի ավելացման ն այլն) այնպիսի միջոցառումների վերլուծությունն է, ներդրումը, պլանավորումը ն վերահսկողությունը, որոնք պետք է ստեղծեն, ամրապնդեն, ն աջակցեն արդյունավետ փոխանակումների ն իրացման կազմակերպմանը սպառողների շրջանում: Մարքեգինգով կառավարման գործընթացն իր մեջ ներառում է. 1.

շուկայական հնարավորությունների վերլուծությունը

2.

նպատակային շուկայի ընտրությունը, այդ թվում՝ » » » » » » » »

պահանջարկի գնահատումը ն կանխատեսումը շուկայի սեգմենտավորումը նպատակային շուկայի ընտրությունը ապրանքի դիրքավորումը շուկայում: Մարքեթինգի համալիրի մշակում, այդ թվում՝ ապրանք գին իրացման մեթոդներ ապրանքաշարժը շուկայում

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Մարքեթինգային միջոցառումների ներդրումը ն իրագործումը, այդ թվում՝ պլանավորում կազմակերպում » վերահսկում: Ðնարավորություններ ն վտանգներ: Այս փուլում անհրաժեշտ է, որ ձեռնարկության մենեջերը կարողանա կանխատեսել ն բացահայտել ապագայում ֆիրմային սպասվող վտանգները ն հնարավորությունները, որոնց տնօրինում է կամ կարող է ենթարկվել ֆիրման: » »

Հնարավորություններ՝ Տնտեսական իրավիճակ: Տնտեսական վիճակի բարելավման արդյունքում սպասվում է արտադրության աճ: Դեմոգրաֆիկ փոփոխություններ: Բնակչության թվաքանակի, կազմի ն մարդկանց զբաղվածության աստիճանի փոփոխությունները (աճ) կարող են ավելացնել արտադրության ծավալները: Շուկա: Շուկայում տեղի ունեցող բոլոր տեսակի փոփոխություններն անմիջապես արձագանք են գտնում ֆիրմայի գործունեության մեջ: Տեխնոլոգիա: Տեխնոլոգիական փոփոխությունները, որոնք իրականացվում են հետազոտողների կողմից, կարող են դրական ազդեցություն ունենալ ֆիրմայի սպառողների վարքագծի վրա ն ավելացնել ապրանքի իրացման ծավալները: Վտանգներ՝ 1.

Մրցակիցների ակտիվ գործունեությունը:

2.

Առնտրի ցանցի կողմից ճնշումների առկայությունը:

3.

Դեմոգրաֆիկ փոփոխությունները:

4.

Տնտեսական ն քաղաքական գործոնները ն այլն:

Ուժեղ ն թույլ կողմերի գնահատումը ֆիրմայի կողմից, ամեն մի արտադրական ձեռնարկության ն ապրանքի (ծառայության) բնույթից ելնելով, տարբեր մոտեցումներ կարող է պարունակել:

úրինակ. Այս օրինակի միջոցով կարելի է պատկերացում կազմել, թե ինչպե՞ս է իրականացվում մրցակցային առավելությունների գնահատումը: Ֆիրմայի հաջողության գործոնները Ուժեղ ն թույլ կողմերը մրցակիցների համեմատ

ԳՈՐԾՈՆՆԵՐ

Ձեր ֆիրման

Ճ մրցակից

մրցակից

Սպառողների պահանջմունքների փոփոխության հանդեպ զգայուն լինելը ն արձագանքի արագությունը Գնման գործընթացի իրականացման դրդապատճառների իմացությունը Նպատակային շուկային հասնելու հնարավորությունը (գտնվելու տեղը) Ֆիրմայի հեղինակությունը ն ճանաչվածությունը Գները Գնի իջեցման հնարավորությունը Որակը Գովազդի արդյունավետությունը Իրացման ուղիների ներգրավումը Իրացման խթանման միջոցառումների արդյունավետությունը Տեղեկատվության համակարգը

. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 0. 1.

ԳՈՐԾՈՆՆԵՐ

2. 3. 4. 5. 6.

Ձեր ֆիրման

Ճ մրցակից

մրցակից

Անձնակազմի որակավորման աստիճանը ն նրանց կառավարումը Անընդհատ վերլուծությունը Անձնական կապերը Ֆինանսական հնարավորությունները Կազմակերպական արդյունավետությունը

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան 7. 8.

«Գործարարության հիմունքներ»

Ֆիրմայի փոխհարաբերությունը մյուս կազմակերպությունների հետ Ապրանքի (ծառայության) առաջշարժման համակարգը ն այլն

Մրցակցության գործոնները՝ 1.

Ապրանքի համար. » » » » » » » » » » » » » »

2.

Գնի համար. » » » »

3.

որակ ոճ առնտրային մակնիշի հեղինակություն յուրօրինակություն տեխնիկական չափանիշներ օգտագործման հարմարավետություն կիրառման բազմազանություն փաթեթավորում չափեր արտադրանքին փոխարինող տարբերակի իրավունք վերանորոգման ծառայության մատուցման մակարդակ օգտագործման ժամկետ հուսալիություն պատենտի պաշտպանվածություն:

գնի վրա զեղչի տոկոս արտոնյալ գին. վճարման ձնը ն ժամկետը վարկի պայմաններ:

Իրացման ուղիներ. » Իրացման ձները՝

-

միանգամից առաքում սպառողներին

-

առնտրային միջնորդներ

-

արտադրող ձեռնարկության միջոցով

-

մեծածախ միջնորդներ

-

դիլերներ

-

շուկայի ներգրավվածության աստիճան: » Արդյունավետությունը

-

պահեստային ցանցի տեղաբաշխվածություն

-

պաշարների նկատմամբ վերահսկման համակարգ

-

փոխադրման համակարգ:

4.

Ապրանքի առաջշարժումը շուկայում » Գովազդ

-

սպառողների համար

-

առնտրային միջնորդների համար: » Անհատական վաճառք

-

սպառողների համար խթանների սահմանում

-

ցուցադրական առնտուր

-

արտադրանքի փորձանմուշի ցուցադրում

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

անձնակազմի պատրաստում ն կրթում:

-

» Ապրանքի առաջմղումը իրացման ուղիներով -

արտադրանքի ցուցադրում

-

առնտրային միջնորդների պարգնատրում

-

մրցակցային հիմքի վրա վաճառք

-

կուպոններ

-

հեռուստամարքեթինգ:

5.

Ձեռնարկության մարքեթինգային ռազմավարության մշակումը:

Ֆիրմայի արդյունավետ գործունեության իրականացումը մեծամասամբ կախված է նրանից, թե ինչքան ճիշտ ն հաջող է որոշված նպատակը, նպատակին հասնելու օպտիմալ մոդելը, կոորդինացնելով ն բաշխելով ունեցած ռեսուրսները, այսինքն՝ ընտրելով մարքեթինգի ռազմավարությունը:

Մարքեթինգի ռազմավարական տարբերակների համակարգը Շուկայի ընդլայնման ռազմավարական տարբերակները Գոյություն ունեցող արտադրանքի օգտագործում

Նոր կամ մոդիֆիկացված արտադրանքի օգտագործում Գոյություն ունեցող արտադրանքի օգտագործում Նոր կամ մոդիֆիկացված արտադրանքի օգտագործում

Անփոփոխ շուկայում Շուկայի մասնաբաժնի ավելացում՝ ի հաշիվ ցածր ծախսերի ն գովազդի: Արտադրանքի օգտագործման ոլորտի ընդլայնում (սպառման ծավալի ն հաճախականության ավելացում): Հարակից ծառայությունների համալիրի տրամադրում: Արտադրանքի բարելավում ն հատկանիշների ընդլայնում: Նոր արտադրանքի ներդրում նույն շուկայի համար: Մոդիֆիկացված արտադրանքի ներդրում: Նոր շուկաների դուրս բերում: Սպառման աշխարհագրության ընդլայնում: Նոր սեգմենտների ընտրություն նույն ռեգիոնում: Նոր շուկաների ձեռքբերում նոր ռեգիոնում, նոր արտադրանքի համար: Շուկայի նոր սեգմենտների ձեռքբերում հին ռեգիոններում, նոր (մոդիֆիկացված) արտադրանքի համար:

7.1. Ձեռնարկության հնարավորությունների վերլուծություն Մատակարարների, միջնորդների, մրցակիցների ն շրջակա պայմանների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու ֆիրմայի հնարավորությունները մարքեթինգային նպատակներին հասնելու համար: Արտադրության, ֆինանսների, սարքավորումների, կադրերի ն ֆիրմայի այլ ռեսուրսների վերլուծության հիման վրա կարելի է բացատրել, թե ինչ ռեսուրսներ ունի ֆիրման իր տնօրինության տակ, ինչպիսի ռեսուրսներ է անհրաժեշտ ձեռք բերել ն ինչ գնով, ինչպես նան կարող է արդյո՞ք ֆիրման արտադրությունը կազմակերպելու ընթացքում ապահովել ապրանքի համապատասխան քանակ ն որակ: Ըստ էության, ձեռնարկության հնարավորությունների ուսումնասիրությունը ենթադրում է ձեռնարկության ներուժի, գոյություն ունեցող ն հեռանկարային շուկայական պահանջմունքների միջն համեմատական վերլուծություն: Վերլուծությունը հիմնականում կատարվում է հիմնվելով ձեռնարկության հաշվետվությունների վրա ն լրացուցիչ տեղեկատվության աղբյուրների միջոցով: Ձեռնարկության ներուժի (պոտենցիալի) վերլուծությունը նպատակահարմար է իրականացնել հետնյալ բաժիններով՝ 1.

Արտադրություն. արտադրության ծավալը, կառուցվածքը, տեմպը ձեռնարկության արտադրանքի ասորտիմենտային անվանացանկը, նորացման աստիճանը, տեսականու խորությունը ն լայնությունը, հումքի ն նյութի ապահովվածությունը, պաշարների մակարդակը ն նրանց օգտագործման արագությունը » սարքավորումների առկայությունը ն դրանց օգտագործումը, ռեզերվային կարողությունները, տեխնոլոգիական նորույթը » արտադրության գտնվելու վայրը ն ենթակառուցվածքի առկայությունը

» »

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

արտադրության էկոլոգիան: Արտադրանքի բաշխում ն իրացում. » արտադրանքի տեղափոխումը, տեղափոխման հնարավորությունները ն ծախսերի գնահատումը » ապրանքային պաշարների պահպանումը, պաշարների մակարդակը, նրանց տեղաբաշխումը ն շրջանառության արագությունը: Պահեստային տարածքի ն պահեստների առկայությունը ն տարողունակությունը » ապրանքի վերամշակման, տարավորման, փաթեթավորման հնարավորությունները » վաճառք` ելնելով առանձին ապրանքներից, իրացման տարածքներից, արժեքից, սպառողների խմբից, միջնորդներից ն իրացման ուղղություններից: 3. Կազմակերպչական կառուցվածք ն մենեջմենթ. » կառավարման համակարգը ն կազմակերպումը » աշխատողների մասնագիտական կազմը ն քանակը » աշխատուժի արժեքը, կադրերի հասունությունը, աշխատանքի արտադրողականությունը » մենեջմենթի մակարդակը » ֆիրմայի կուլտուրան: 4. Մարքեթինգ. » շուկայի ուսումնասիրությունը » ապրանքի իրացման կանալների ուսումնասիրությունը » իրացման խթանում ն գովազդ, գնագոյացումը » նորամուծությունը » տեղեկատվությունը ն կոմունիկացիոն կապը » մարքեթինգային բյուջե ն դրա օգտագործումը » մարքեթինգային պլանը ն ծրագիրը: 5. Ֆինանսներ. » ֆինանսական կայունություն ն վճարունակություն » շահութաբերություն ն եկամտաբերություն (ապրանքների, տարածքների, իրացման ուղիների, միջնորդների կտրվածքով), » սեփական ն վարկով վերցված միջոցները ն դրանց փոխհարաբերությունը: 6. Մարքեթինգի համալիրի մշակումը, իր հերթին բաժանվում է հետնյալ փուլերի՝ որոշման ընդունում. » ապրանքի » գնի » տարածման եղանակների » շուկայում ապրանքաշարժի վերաբերյալ: Ապրանքն ըստ Ֆ.Կոտլերի, ֆիզիկական օբյեկտներն են, ծառայությունները ն այլն, որոնք կարող են բավարարել սպառողների կարիքները ն պահանջմունքները, ինչպես նան տալ որոշակի շահավետություն սպառողների համար (վաճառվելով ն գնվելով, վերավաճառվելով ն այլն): Յուրաքանչյուր ապրանք ունի շուկայական կայունություն, որոշակի ժամանակաշրջան, այսինքն՝ շուկայում ապրանքը գոյատնում է որոշակի ժամանակ: Վաղ թե ուշ այդ ապրանքը կարող է փոխարինվել մեկ ուրիշ ապրանքով: Մշակելով մարքեթինգային ծրագիր` անհրաժեշտ է պարզաբանել մի քանի հարցեր՝ 1. Որքա՞ն ժամանակ Ձեր ապրանքը կգոյատնի շուկայում: 2. Կենսապարբերաշրջանի ո՞ր փուլում է գտնվում Ձեր ապրանքը: Տնտեսագիտության մեջ պարբերական տատանումը ապրանքի արտադրության ն իրացման ծավալների ն ժամանակահատվածի միջն կոչվում է ապրանքի կենսապարբերաշրջան: »

2.

Իրացման ծավալը

Իրացման ծավալ

Շահույթ

I

IIՆկար 3. Ապրանքի III կենսապարբերաշրջան Iպ

որտեղ՝ I - ապրանքի դուրսբերում շուկա

պ

ժամանակ

II - աճ III - հասունություն I/ - հագեցում / - անկում:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Ապրանքի կենսապարբերաշրջանի հիմնական բնութագրերը ն արտադրողի արձագանքը նրա նկատմամբ Շուկա դուրս գալու փուլ

Աճման փուլ

Հասունության ն հագեցման փուլ

Անկման փուլ

Բնութագիրը Իրացում Շահույթ Սպառողներ Մրցակիցների թիվը

Թույլ Չնչին (ոչ էական) Նորի սիրահարներ Ոչ շատ մեծ քանակի

Արագ զարգացող կամ աճող

Դանդաղ աճող

Առավելագույն Մասսայական շուկա Անընդհատ աճող

Ընկնող Մասսայական շուկա Մեծ թվով մրցակիցներ

Ընկնող (անկում ապրող) Ցածր կամ զրոյական Հետ ընկնող Քիչ քանակի մրցակիցներ

Արտադրողների համապատասխան արձագանքը Հիմնական ռազմավարական ջանքերը Մարքեթինգի վրա կատարված ծախսերը

Շուկայի ընդլայնում

Ավելի խորը ներթափանցում շուկա

Բարձր

Բարձր, բայց ցածր տոկոսային հարաբերակցություն Աճման փուլ

Շուկա դուրս գալու փուլ

Շուկայում իր մասնաբաժնի պահպանում Կրճատվող

Արտադրության շահութաբերութ յան ավելացում Ցածր

Հասունության ն հագեցման փուլ

Անկման փուլ

Մակնիշի նկատմամբ բարյացակամ վերաբերմունքի ստեղծում Ինտենսիվ

Սելեկտիվ ազդեցություն

Ամենացածր Դիֆերենցված

Աճող Շահութաբերությ ան ավելացումը

Արտադրողների համապատասխան արձագանքը Մարքեթինգի հիմնական ջանքերը

Ապրանքի մասին տեղեկատվության ստեղծում

Ապրանքի բաշխումը Գին Ապրանք

Անհավասարաչ ափ Բարձր Հիմնական տարբերակ

Մակնիշի հանդեպ հարաբերական առավելության ստեղծում Ինտենսիվ Ցածր Կատարելագործված

Սելեկտիվ

Երբ ֆիրմայի կողմից շուկային ներկայացվում է նոր ապրանք, հին ավանդական ապրանք, սեզոնային, մոդայիկ ն այլ ապրանքներ, ապրանքի կենսապարբերաշրջանը կարող է ունենալ տարբեր գրաֆիկական տեսք: Նոր ապրանքի մշակման համար անհրաժեշտ է անցնել մի քանի փուլ՝ 1.

մտահաղացման ձնավորում

2.

մտահաղացման արդյունավետության նախնական գնահատում

3.

մտահաղացման հիմնադրույթի ստուգում

4.

առնտրային պլանավորում ն գնահատում

5.

հետազոտություն ն փորձնակոնստրուկտորական մշակում, մարքեթինգային հետազոտություն

6.

նոր ապրանքների փորձանմուշների փորձարկում

7.

շուկայական պայմաններում փորձարկում

8.

ռեգիոնալ շուկայի համար ապրանքի դուրսբերում:

Մարքեթինգի համալիրի մշակման հաջորդ փուլը գնի պլանավորումը ն սահմանումն է: Գինը միաժամանակ երկակի բնույթ ունի (ինչպես գովազդը) ն հանդիսանում է ֆիրմայի ապրանքը գնելու պահանջարկը խթանող միջոց ն միաժամանակ մի գործոն է, որով ֆիրման շահույթ է ստանում: Սովորական պայմաններում (իրավիճակում) պահանջարկը ն գինը գտնվում են հակադարձ կախվածության մեջ, այսինքն՝ եթե գինը իջնում է, ավելանում է պահանջարկը, իսկ հակառակ դեպքում՝ իջնում է պահանջարկը: Գնի ձնավորման վրա ազդում են հետնյալ գործոնները՝ » »

շրջակա միջավայրը սպառողը

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ֆիրմայի ռազմավարությունը շահութաբերությունը ինքնարժեքը մրցակիցները: Գնի հիմքում ընկած են ապրանքի արտադրության ն իրացման վրա կատարված ֆիրմայի համախառն ծախսերը, որով որոշվում է ապրանքի նվազագույն գինը, որովհետն գինը պետք է ծածկի կատարված ծախսերը ն շահույթ ապահովի : » » » »

Գնի սահմանման ընթացքում պետք չէ մոռանալ մրցակիցների ն նրանց գների մասին, ունենալ տվյալներ նրանց գնագոյացման վերաբերյալ: Պետք է հիշել նան, որ գնի ճիշտ սահմանման գործընթացում ամենամեծ դատավորը սպառողն է: Այդ իսկ պատճառով անհրաժեշտ է ճիշտ կանխատեսել նպատակային շուկայի արձագանքը գնի փոփոխման ընթացքում ն ուսումնասիրել ֆիրմայի սպառողների հոգեբանական ընկալումը: Մարքեթինգի մյուս փուլը բաշխումն ¿ կամ տարածման եղանակները: Բաշխման ֆունկցիաներն են՝ պահպանումը ն տեղափոխումը, տարավորումը, պայմանագրերի կնքումը, գործարքների իրականացումը, տեղեկատվության ապահովումը, սեփականության իրավունքի փոխանցումը արտադրողից սպառողին ն այլն: Բաշխման համակարգի ինստիտուտները կարելի է դասակարգել հետնյալ կերպ՝ 1. անկախ մեծածախ առնտրականներ 2. մեծածախ ձեռնարկություններ 3. մանրածախ առնտրականներ 4. արտադրող ձեռնարկության առնտրային բաժիններ 5. ֆրանշիզ 6. գործակալներ 7. բրոքերներ 8. դիլերներ 9. առնտրային գործակալներ ն այլն: Ապրանքի առաջմղման ֆունկցիան, իր հերթին, բաժանվում է մի շարք ենթաֆունկցիաների՝ 1. անհատական վաճառք 2. գովազդ 3. իրացման խթանում 4. առնտուր 5. բարեգործություն:

7.2. Ապրանքի առաջմղումը ն մարքեթինգային կոմունիկացիան Ապրանքի առաջմղումը տարբեր գործողությունների ամբողջություն է, որոնք ուղղված են պոտենցիալ սպառողներին ապրանքի վերաբերյալ տեղեկատվության տրմադրմանը, ինչպես նան ապրանքի իրացումը ավելացնելու համար վերջինիս խթանմանը: Ապրանքի առաջմղման դերը կայանում է նրանում, որ դրա օգնությամբ ն միջոցով իրականացվում է հաղորդակցության ստեղծումը առանձին անձանց ն մարդկանց խմբերի, ինչպես նան կազմակերպությունների միջն՝ ուղղակի ն անուղղակի միջոցներով: Գրականության մեջ հաճախ օգտագործվում է "ФОССТИС" տերմինը, որը կարելի է բացատրել որպես պահանջարկի ձնավորում ն իրացման խթանում: Ապրանքի առաջմղման հիմնական տարրերը կարելի է դասակարգել հետնյալ կերպ. 1. գովազդ, 2. իրացման խթանում 3. անհատական վաճառք 4. հասարակության հետ կապ: Գովազդը ապրանքի ներկայացումն է ն մտահղացման առաջմղումը, որի համար պատվիրատուն վճարում է գովազդային գործակալությանը տրամադրած ծառայության դիմաց: Գովազդը կարելի է դասակարգել, ելնելով հետնյալ հատկանիշներից . 1. սպառողական գովազդ 2. համազգային, ռեգիոնալ, միջազգային գովազդ 3. զանգվածային լրատվության միջոցներով գովազդ 4. հեղինակային գովազդ 5. Առնտրային գովազդ ն այլն: Նպատակային լսարանի վրա ազդեցություն ունենալու արդյունքից ելնելով, գովազդը կարող է լինել` 1. տեղեկատվական 2. համոզող 3. համեմատական 4. Հիշեցնող: Եթե ապրանքն առաջին անգամ է ներկայացվում շուկային, ապա տրվում է ինֆորմացիա ապրանքի վերաբերյալ: Հետագայում համոզող գովազդը ավելի մանրամասն ինֆորմացիա տալով, համոզում է գնել ապարանքը, հետո համեմատություններ են տարվում մյուս ապրանքների (պայմանական ապրանքների) հետ:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Եթե ապրանքը բավականին ժամանակ արդեն գտվում է շուկայում, ապա մերթ ընդ մերթ անհրաժեշտ է հիշեցնել դրա մասին, որպեսզի սպառողը մոռացության չմատնի այն: Իրացման խթանումը միջոց է կամ միջոցառումների ամբողջություն, որը հնարավորություն է ստեղծում խթանելու ապրանքի վաճառքի ն գնման գործընթացը սպառողների մոտ՝ շնորհիվ խթանների սահմանման, զեղչերի ն այլն: Խթանում են գնելու ապրանքը ինչպես սպառողներին, այնպես էլ միջնորդներին ն վաճառող կազմակերպություններին: Զեղչերը լինում հաճախորդներին:

են՝

զեղչ

քանակից,

զեղչ

գումարից,

սեզոնային

զեղչեր,

զեղչ

մշտական

Խթանները, իրենց հերթին, կարող են լինել նվիրատվությունների տեսքով, անվճար մեկ այլ ապրանքի տրամադրում, շահումների կարգով, խաղարկությունների, անվճար ծառայությունների տրամադրման ն այլնի ձներով: Վաճառող կազմակերպությանը կարող են տրամադրել լրացուցիչ ծառայություններ, անվճար սառնարաններ, ստելաժներ, անձրնանոցներ ն այլ միջոցներ: Անվճար փորձանմուշների տրամադրում, բուկլետների ստեղծում, կատալոգների, ցուցահանդես վաճառքի ն տոնավաճառների կազմակերպում ն այլն: Անհատական վա×առքի իրականացումը ֆիրմաների կողմից կարնոր միջոցներից մեկն է, որն անմիջապես թույլ է տալիս վաճառողին շփվել սպառողի հետ առք ու վաճառքի վայրում: Անհատական վաճառքի ընթացքում սպառողը սպառիչ պատասխաններ է ստանում ապրանքի վերաբերյալ անմիջապես հարցում կատարելով վաճառողից: Միաժամանակ վաճառողը նս բավական ինֆորմացիա է ստանում սպառողի պահանջմունքների վերաբերյալ: Դա թույլ է տալիս ֆիրմային անընդհատ փոփոխել իրենց սպասարկման մակարդակը ն ապրանքի որակական հատկանիշները, որը նան մարքեթինգային գործունեության նպատակներից մեկն է: Հասարակության հետ կապը օգնում է ֆիրմային բարձրացնել իր իմիջը ն որոշակի կարծիք (դրական) ստեղծել սպառողների մոտ ապրանքի նկատմամբ: Ստեղծելով բարյացակամ վերաբերմունք, ֆիրման շահում է՝ գրավելով սպառողների մի խումբ: Հասարակության հետ կապը հիմնականում արտահայտվում է պարբերական հրատարակչության, հատուկ ամսագրերի ն այլնի միջոցով: Թերթերի, ամսագրերի, հեռուստատեսության ն ռադիոյի հետ փոխհարաբերությունները կոչվում են զանգվածային լրատվության միջոցների հետ կապ: Մամուլի ասուլիսներն իրենից ներկայացնում են ֆիրմայի կողմից նորույթի ներկայացման ն նորության հայտարարման ամենատարածված միջոցը:

Ինքնաստուգման հարցեր 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Բացատրել մարքեթինգի էությունը ն հիմնական նպատակը: Նշել ֆիրմայի հաջողության գործոնները, հնարավորությունները ն վտանգները: Բացատրել ապրանքի կենսապարբերաշրջանի էությունը: Նշել ապրանքի առաջմղման ձները: Թվարկել ձեռնարկության ներուժի վերլուծության բաժինները: Նշել մարքեթինգի ֆունկցիաները:

Հանձնարարություն 1 Ա) Ի՞նչ է ուսումնասիրում մարքեթինգը (թվարկվածներից ո՞րն է ավելորդ)՝ 1. Սղաճի պայմաններում գների ընդհանուր մակարդակը: 2. Ապրանքների տարողունակությունը շուկայում: 3. Սպառողի պահանջները ն կարիքները ապրանքի նկատմամբ: 4. Ապրանքների մակնիշավորման ն փաթեթավորման համակարգը: Բ) Ո՞ր գործոնը փոփոխելով չի տեղափոխում պահանջարկի կորը. 1. 2. 3. 4.

Ապրանքի գինը: Սպառողների ճաշակները ն նախապատվությունները: Ազգային եկամտի չափը ն բաշխումը: Սպառողների քանակը կամ տարիքը:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 8. ՁԵՌՆԱՐԿԱՏԻՐԱԿԱՆ ՌԻՍԿԻ ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ ԵՎ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ:

ՌԻՍԿԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ ԵՎ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄԸ

Թեմայի նպատակը՝ Բացահայտել ձեռնարկատիրական ռիսկի էությունը ն ռիսկի տեսակները: Ռիսկը այնպիսի համալիր հասկացություն է, որի հետ մարդկությունն առնչվել է դեռնս հին ժամանակներից ի վեր ն ներկայումս բավականին մեծ տեսական ու գործնական փորձ է կուտակվել այս բնագավառում: Տվյալ հասկացությունն օգտագործվում է տնտեսագիտության, իրավագիտության, հոգեբանության, փիլիսոփայության ն մի շարք այլ գիտությունների կողմից: Ամենակարնոր բնագավառներից մեկը, այս տեսանկյունից, մարդկանց տնտեսական գործունեությունն է ն, մասնավորապես՝ ձեռնարկատիրությունը: Վերջինիս մեջ ռիսկն ունի կողմնորոշիչ նշանակություն ն հանդես է գալիս որպես ձեռնարկատիրական գործունեության հիմնական ու բաղկացուցիչ տարրերից մեկը: Ձեռնարկատիրական ռիսկն իրենից ներկայացնում է ձեռնարկատիրական գործունեության կամ դրա միջավայրի իրավիճակային բնութագրումը: Այն արտահայտում է անորոշության պայմաններում ձեռնարկատիրական գործունեության իրականացման ենթադրվող արդյունքներին հասնելու /հաջողություն/, չհասնելու /անհաջողություն/ կամ նպատակից շեղվելու հավանականությունը: Ռիսկային իրավիճակներում ձեռնարկատերերն, ըստ իրենց գործունեության, բաժանվում են երկու խմբի` ակտիվ ն պասիվ, ն ըստ դրա էլ որոշվում է նրանց կողմից ռիսկի դիմելու հակվածության աստիճանը: Ձեռնարկատիրական ռիսկի վերաբերյալ համեմատաբար ամբողջական պատկերացում կազմելու համար անհրաժեշտ ենք համարում շատ հակիրճ բնութագրել դրա հիմնական հատկանիշները: Ռիսկի ամենաառաջին հատկանիշը նրա օբյեկտիվ բնույթն է: Ռիսկը գոյություն ունի միշտ ն անկախ մարդկանց կամքից, ն այն հանգամանքից, թե որ բնագավառում են նրանք գործունեություն իրականացնում: Այս փաստի անտեսումը շատ հաճախ ձեռնարկատերերի մոտ այնպիսի մոլորություն է ստեղծում, թե գործունեության ընթացքում հնարավոր վնասներից խուսափելով կարելի է չենթարկվել ռիսկի ազդեցությանը: Նման մոտեցումը, որպես կանոն, բերում է բացասական հետնանքների, քանի որ ռիսկից խուսափելը գործնականում անհնար է: Եթե նույնիսկ համարենք, որ ռիսկը ձնավորող բոլոր գործոնների ազդեցությունը չեզոքացված է, միննույն է, ռիսկի առկայութունը չի վերանա, որովհետն գոյություն ունեն այնիպիսի անհաղթահարելի ուժեր, որոնց նկատմամբ մարդկությունն անզոր է (օրինակ` տարերային աղետներ, պատերազմներ ն այլն): Ուստի, պետք է ոչ թե խուսափել ռիսկից, այլ փորձել որքան հնարավոր է ճիշտ ն իրատեսորեն գնահատել դրա մակարդակը, որը հնարավորություն կտա ճիշտ կողմնորոշվել իրադրության մեջ ն հնարավորինս մեղմացնել նրա վնասակար հետնանքները: Օբյեկտիվության հետ միասին ռիսկն ունի նան սուբյեկտիվ կողմ, որը շատ գիտնականների կողմից բացարձակացվում է` ռիսկը բնորոշելով որպես գործողության տարբերակի ընտրություն: Մյուս կարնոր հատկանիշը ռիսկի հավանական բնույթն է: Այսինքն, բացարձակապես ճիշտ երբեք հնարավոր չէ հաշվարկել ռիսկի մեծությունը, որի պատճառը վերջինիս վրա ազդող գործոնների բազմազանությունն ու դրանց կոմբինացիաների բազմատարբերակությունն է: Բացի այդ, հիշյալ գործոններն այնքան դինամիկ են, որ կարող են փոփոխվել շատ կարճ ժամանակահատվածում ն նույնիսկ ժամերի կամ րոպեների ընթացքում (օրինակ. արժութային կուրսերը, գների մակարդակը, վարկային տոկոսադրույքները ն այլն): Այս ամենը հանգեցնում է նրան, որ ռիսկի աստիճանը դառնում է ոչ միայն հավանական (մոտավոր), այլն հարաբերական մեծություն, այն իմաստով, որ տնտեսավարող սուբյեկտներից մեկի համար ռիսկի նույն մակարդակը կարող է բարձր լինել, իսկ մյուսի համար՝ լիովին ընդունելի: Հետնաբար, ռիսկն ունի ոչ միայն հավանական, այլն հարաբերական բնույթ: Ռիսկի մյուս հատկանիշն այն է, որ այն արտացոլում կամ գնահատում է գործունեության միջավայրի անորոշությունը: Ինչ վերաբերում է ձեռնարկատիրական միջավայրի անորոշության աղբյուրներին, ապա դրանք բազմազան են, սկսած սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական, բնական ն այլ գործոնների պատահական կոմբինացիաներից մինչ նույն բնագավառում նմանատիպ որոշումներ ընդունող սուբյեկտների թվի անկանխատեսելիությունը: Ռիսկի ն անորոշության ուղղակի կապը շատերի մոտ այն տպավորությունն է ստեղծում, թե դրանք վերջիվերջո նույն հասկացությունն են. 1.

անորոշությունն իր բնույթով ավելի լայն հասկացություն է, քան ռիսկը

2. ռիսկի տակ հասկացվում է միայն անորոշ վիճակը, որտեղ անհայտ դեպքերի, երնույթների ի հայտ գալը լրիվ հավանական է ն կարող է գնահատվել: Մյուս հատկանիշը, որն անհրաժեշտ ենք համարում առանձնացնել ռիսկի բնութագրման համար, դա վերջինիս այլընտրանքային բնույթն է: Այս հատկանիշը հատկապես ցայտուն է դրսնորվում որոշումներ ընդունելու ժամանակ, այն իմաստով, որ որոշում ընդունելուց հրաժարվելը (կամ անգործությունը) նույնպես որոշում է: Այս պատճառով ռիսկը նս դառնում է այլընտրանքային հասկացություն՝ կապված յուրաքանչյուր գործունեության (անգործություն) ն որոշում ընդունելու (դրանից հրաժարվելու) դեպքում համապատասխան ռիսկ առաջանալու հետ:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Վերջապես հարկ է նշել ռիսկի այն հատկանիշը, որի չիմացությունը այս բնագավառում հերթական մոլորության պատճառ է հանդիսանում: Բանն այն է, որ շատերը ռիսկը նույնացնում են «վնասի», «վտանգի», «հավանականություն» ն նույնիսկ «գործունեություն» հասկացությունների հետ: Իրականում ռիսկը գործունեության միջավայրի քանակական ն որակական բնութագրումն է ն արտացոլում է այս կամ այն իրավիճակի վտանգավորության կամ օգտակարության աստիճանը: Սա նշանակում է, որ ռիսկը բացի վերը նշված հատկանիշներից, ունի նան իրավիճակային բնույթ: Վերը շարադրվածից կարելի է հանգել այն եզրակացությանը, որ ռիսկը ձեռնարկատիրական գործունեության իրականացման համար ունի շատ կարնոր նշանակություն, հատկապես այդ գործունեության ռացիոնալացման տեսանկյունից: Ինչպես արդեն նշվեց, ռիսկ հասկացությունն օգտագործվում է տարբեր գիտությունների կողմից ն ամենատարբեր ասպեկտներով: Նույնիսկ այսքանից արդեն կարելի է ենթադրել, որ գոյություն ունեն ռիսկի նի քանի տեսակներ, որոնցից մենք կանդրադառնանք միայն ձեռնարկատիրական ռիսկի տարատեսակներին: Ըստ որում, կներակայացնենք դրանցից այն հիմնականները, որոնց հետ ձեռնարկատերերն առնչվում են իրենց առօրյա գործունեության ընթացքում: Ռիսկի հիմնական տեսակները հետնյալն են. 1. Ձեռնարկատիրոջ ռիսկ: Սա բնորոշ է ձեռնարկատիրության բոլոր սուբյեկտներին ն ուղեկցում է նրանց ձեռնարկատիրական գործունեության իրականացման ողջ ընթացքում: Ռիսկի այս տեսակն առաջանում է այն ժամանակ, երբ անհատը /ֆիզիկական անձ/ կամ ձեռնարկությունը /իրավաբանական անձ/ շրջանառության մեջ է դնում իր դրամական կապիտալը ն որոշակի կասկածներ է ունենում նախատեսված օգուտի ստացման հավանականության առումով: Խուսափել ռիսկի այս տեսակից նշանակում է ընդհանրապես չզբաղվել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ: 2. Վարկատուի ռիսկ: Ի տարբերություն նախորդի, ռիսկի այս տեսակը բնորոշ է միայն վարկավորող ձեռնարկատերերին /բանկեր, գրավատներ ն փոխառություն տվող այլ կազմակերպություններ/ ն ծագում է վարկավորման մեխանիզմի կիրառման ժամանակ: Այս դեպքում ռիսկի առկայությունը կապված է վարկավորողի այն կասկածների հետ, որ վարկ ստացողը կարող է սնանկանալ կամ որնէ այլ պատճառով չկատարել իր պարտավորությունները: Ինչպես ձեռնարկատիրոջ, այնպես էլ վարկատուի ռիսկն ավելի շուտ սուբյեկտիվ է ն ունի ընդգծված այլընտրանքային բնույթ, քանի որ դրանցից կարելի հենց սկզբից հրաժարվել, բնականաբար, հրաժարվելով նան դրանցից ակնկալվող օգուտներից: Սակայն գործնականում, կապված կապիտալի շրջապտույտի արագացման, դրամական ռեսուրսների անբավարարության, շտապ վճարումների իրականացման ն մի շարք այլ հանգամանքների հետ, ձեռնարկատերերը հիմնականում օգտվում են վարկերից, որն էլ բարձրացնելով փոխատվական կապիտալի նկատմամբ պահանջարկը, շահագրգռում է վարկատուներին դիմելու ռիսկի՝ շահույթ ստանալու ակնկալիքով: 1. Դրամական միավորի արժեզրկման /ինֆլացիոն/ ռիսկ: Ռիսկի այս տեսակը կապված չէ տնտեսավարող սուբյեկտների կամքի ն ցանկությունների հետ, չնայած կայուն տնտեսություն ունեցող երկրներում այն փուլային բնույթ ունի: Ձեռնարկատիրական ռիսկի կառուցվածքում, ընդհանուր առմամբ, սա համեմատաբար քիչ վտանգավոր ռիսկի տեսակն է, որովհետն դրամի արժեզրկման տեմպը հիմնականում կանխատեսելի է, բացի այդ, գոյություն ունեն մի շարք միջոցներ ու լծակներ դրա վնասակար հետնանքները մեղմելու կամ նույնիսկ որոշակի օգուտներ ստանալու համար (օրինակ՝ բորսային առնտրում ն այլն): 2. Արժութային կուրսերի փոփոխման (արժութային) ռիսկ: Սրա ազդեցությանը ենթարկվում են հիմնականում այն ձեռնարկատերերը, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի ձնով իրականացնում կամ էլ մասնակցում են արտաքին տնտեսական գործունեությանը: Արժութային ռիսկի առաջացումը կապված է արտարժութի նկատմամբ ազգային դրամական միավորի արժեզրկման հետ, որն էլ վերջին հաշվով պայմանավորված է ընդհանրապես ամբողջ տնտեսության վիճակով: Այս ռիսկի վնասակար հետնանքները մեղմելու գլխավոր երաշխիքն արտադրության ն շրջանառության գործընթացների արագացումն է, ընդ որում այնքանով, որ այդ արագության հաշվին փոխհատուցվեն արժութային կուրսերի տատանումից առաջացած վնասները: Վերջինիս համար էլ անհրաժեշտ է ունենալ աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման ն գների իջեցման որոշակի հնարավորություններ: 3. Սեփական գործ սկսելու կամ ներդրումային ռիսկ: Այս ռիսկն առաջանում է ինչպես առաջին անգամ ձեռնարկատիրության ոլորտ մուտք գործողների, այնպես էլ լրացուցիչ կապիտալ ներդրումներ իրականացնող ձեռնարկատերերի մոտ ն կապված է նրանց կողմից շուկայական իրավիճակի ու ներդրման հեռանկարների ճիշտ գնահատման հետ: Սակայն, ի տարբերություն ձեռնարկատիրոջ ռիսկի, ներդրումային ռիսկը ավելի շատ օբյեկտիվ բնույթ ունի քան սուբյեկտիվ, քանի որ արտացոլում է այն բոլոր գործոնները, որոնք ազդում են ներդրումային գործընթացի վրա՝ ամբողջ տնտեսության մասշտաբով: Այսինքն, սա ոչ թե կոնկրետ որնէ ձեռնարկատիրոջ ռիսկի մակարդակն է արտահայտում, այլ ցույց է տալիս ընդհանրապես տվյալ ժամանակաշրջանում ներդրումներ կատարելու կամ օգտակարության մակարդակը: 4. Սնանկացման կամ լրիվ հաջողության հասնելու ռիսկ: Սա շատ նման է ներդրումային ռիսկին, սակայն տարբերվում է դրանից նրանով, որ արտացոլում է ձեռնարկատերերի նպատակը: Վերջինս կայանում է նրանում, որ յուրաքանչյուր ձեռնարկատեր ձգտում է իր գործունեության արդյունքում ներդրումներ

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

կատարելու ժամանակ, կամ այլ կերպ ասած՝ հասնել լրիվ հաջողության: Ռիսկի այս տեսակն առաջանում է այն ժամանակ, երբ գործունեության ընթացքում դրված նպատակին հասնելու համար լրացուցիչ ծախսեր կատարելու անհրաժեշտությում է առաջանում: Ռիսկն այստեղ կայանում է նրանում, որ այդ ծախսերն անվերջ չի կարելի մեծացնել ն անհաջողության դեպքում ձեռնարկատերերը կարող են սնանկանալ, եթե նրա ընդհանուր ծախսերը հավասարվում կամ գերազանցում են ձեռնարկատիրոջ ունեցվածքային կարողության գումարին (ֆիզիկական անձանց համար) կամ էլ ձեռնարկության կապիտալի մեծությանը /իրավաբանական անձանց համար/: Շուկայական ռիսկ՝ կապված արժութային կուրսերի (անվանում են նան արժութային ռիսկ) ն վարկային տոկոսադրույքների տատանումների հետնանքով վնասների առաջացման հնարավորության հետ: Դինամիկ ռիսկ, որն իրենից ներկայացնում է կառավարչական որոշումների հետնանքով կամ շուկայական ու քաղաքական իրավիճակների փոփոխման արդյունքում ֆիրմայի հիմնական կապիտալի արժեքի չնախատեսված փոփոխության հնարավորությունը: Ստատիկ ռիսկ, որն իրենից ներկայացնում է իրական ակտիվների կորստի կամ եկամուտների չստացման հնարավորությունը՝ սեփականությանը հասցված վնասի կամ կառավարման անգործունակության հետնանքով:

Ինքնաստուգման հարցեր 1.

Բացատրել ռիսկի էությունը ն բնութագրել ռիսկի հիմնական հատկանիշները:

2.

Նշել ռիսկի տեսակները, նրանց միջն էական տարբերությունները:

Քննարկման հարցեր Քննարկել ՀՀ-ում ապահովագրական գործի առաջացման նախադրյալները ն զարգացման միտումները:

Հանձնարարություն 1 Նշել այն ռիսկերը, որոնք պատկանում են տեխնիկական ռիսկերին՝ 1.

Թափոնների պահեստավորում:

2.

Սարքավորումների մաշվածություն:

3.

Արտադրության թունավորության աստիճան:

4.

Պատվիրատուի վճարունակություն:

5.

Շրջանառության միջոցների առկայություն:

6.

Ռեզերվային հզորությունների բացակայություն:

7.

Նորագույն տեխնոլոգիաների առկայություն:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 9. ԲԻԶՆԵՍԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ (ՄԵՆԵՋՄԵՆԹ)

Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել բիզնեսի սկզբունքները, մեթոդները, ձներն ու եղանակները:

կառավարման

հետ

առնչվող

հիմնախնդիրները,

Բիզնեսով զբաղվող ցանկացած կազմակերպություն իր գործնեության ընթացքում առնչվում է լուծում պահանջող բազմաթիվ հիմնախնդիրների ու հարցերի հետ: Սակայն որոշում կայացնելը միշտ չէ, որ դյուրին է: Յուրաքանչյուր կազմակերպություն բազմատեսակ ու բազմաբնույթ կապերով կապված է արտաքին միջավայրի ն ներքին իրավիճակի հետ: Արդյունավետ որոշումներ կայացնելու համար մենեջերը պետք է տիրապետի որոշակի տեղեկատվության: Կազմակերպությունների համար գոյություն ունի 2 տեսակի միջավայր՝ արտաքին ն ներքին: Արտաքին միջավայրի գործոններից են շուկայական իրավիճակը, կառավարչական որոշումները, գործընկերները, մրցակիցները ն այլն: Ներքին միջավայրի գործոններից են տեխնոլոգիաները, աշխատուժը, աշխատանքի արտադրողականությունն ու արդյունավետությունը ն այլն: Կազմակերպության օպերատիվ կառավարումն իրականացնելու համար անհրաժեշտ է, որ մենեջերն անընդհատ տեղեկատվություն ստանա արտաքին ն ներքին միջավայրի գործոնների վերաբերյալ: Առանց նման տեղեկատվության, մենեջերը կնմանվի մի մարդու, որը մութ ն անծանոթ սենյակում փորձում է խարխափելով գտնել իրեն անհրաժեշտ իրերը: Կապի ն հաղորդակցության այն միջոցները, որոնց շնորհիվ իրականացվում է տեղեկատվության հաղորդումը մենեջերներին, կոչվում են կոմունիկացիաներ: Անհրաժեշտ է նշել, որ տեղեկատվությունը սովորաբար մենեջերին հասնելուց առաջ «մաքրվում է» մանրուքներից: Նման «ֆիլտրման» նպատակը հաղորդվող տեղեկատվության տեսակավորումն է, թույլ չտալով կրկնություններ ն ավելորդություններ, բացի այդ, քանի որ յուրաքանչյուր կազմակերպությունում իրականացվում է աշխատանքի ն կառավարման ֆունկցիաների բաժանում, ապա ստացվող տեղեկատվության մի զգալի մասը պարտադիր չէ, որ հասնի գլխավոր մենեջերին: Այն կարող է բաժանվել կազմակերպության համապատասխան հարցերը կարգավորող մենեջերների միջն: Կազմակերպության մենեջերի կարնորագույն ֆունկցիան որոշումների կայացումն է: Մենեջերը որոշումն ընդունելու համար պետք է ունենա առավել ամփոփ տեղեկատվություն տվյալ հարցի վերաբերյալ: Ցանկալի է, որ տեղեկատվությունը լինի տարբեր (միմյանց հետ որնէ կապ ն առնչություն չունեցող աղբյուրներից): Բացի այդ, մենեջերը պետք է ունենա լսելու ունակություն: Ոչ ոք չի կարող միաժամանակ լավ մասնագետ լինել մի շարք բնագավառներում: Մինչդեռ մենեջերները հաճախ հարկադրված են կառավարել այնպիսի կազմակերպություններ, որոնք բաղկացած են բազմաթիվ բաժիններից ն ուղղություններից: Ուստի, սխալ որոշումներ չընդունելու համար մենեջերը պետք է ունակ լինի որոշումն ընդունելուց առաջ ուշադիր լսելու տվյալ բնագավառի լավագույն մասնագետներին ն միայն դրանից հետո, հիմնվելով նրանց կարծիքի վրա, տվյալ հարցի կապակցությամբ կայացնի վերջնական որոշում:

Հիմնախնդրի ախտորոշում

Սահմանափակումների ն չափանիշների ձնավորում որոշման ընդունման համար

Այլընտրանքների բացահայտում

Այլընտրանքների գնահատում

Վերջնական որոշման ընդունում Նկար 4. Որոշումների ընդունման գործընթացը Կառավարման (մենեջմենթի) հիմնական ֆունկցիաներն են՝ » » »

պլանավորումը կազմակերպումը մոտիվացիան

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

վերահսկողությունը: Պլանավորման նպատակն է որոշել, թե որոնք են կազմակերպության առաջ դրված խնդիրները ն ինչ պետք է անեն կազմակերպության աշխատակիցներն՝ այդ խնդիրներն առավել արդյունավետ լուծելու համար: »

Պլանավորման ն մասնավորապես՝ ռազմավարական պլանավորման գործընթացը կարելի է սխեմատիկորեն ներկայացնել հետնյալ կերպ՝

Կազմակերպության առաքելությունը

Կազմակերպության նպատակները

Արտաքին միջավայրի գնահատումը ն վերլուծությունը

Ուժեղ ն թույլ կողմերի կառավարչական հետազոտում

Ռազմավարության գնահատում

Ռազմավարության իրագործում

Ռազմավարութան ընտրություն

Ռազմավարական այլընտրանքների վերլուծություն

Նկար 5. Ռազմավարական պլանների մշակման գործընթացը Կազմակերպումը կազմակերպության կառուցվածքի ձնավորման գործընթացն է, որը հնարավորություն է տալիս աշխատակիցներին արդյունավետ աշխատել միասին՝ առաջադրված նպատակներին հասնելու համար: Լիազորություններ` որոշակի իրավունքների ն պարտականությունների համախումբ, որով օժտվում են կազմակերպության ստորաբաժանումները, առանձին օղակները ն մենեջերները՝ իրենց առջն դրված խնդիրները լուծելու նպատակով: Գործի արդյունավետ կազմակերպումը պահանջում է իրականացնել լիազորությունների բաշխում կազմակերպության կառուցվածքային ստորաբաժանումների միջն: Լիազորում: Մենեջմենթում իրավասությունների փոխանցում պատասխանատվությունը:

գործածվող այս հասկացությունը մեկ այլ անձի, որն իր վրա է

նշանակում է խնդիրների ն վերցնում դրանց իրագործման

Սահմանադրական օրենքներ Մասնավոր սեփականության ինստիտուտ

Բաժնետերեր Լիազորությունների փոխանցման ուղղությունը

Տնօրենների խորհուրդ

Նախագահ Բարձրագույն օղակի ղեկավարներ

Միջին օղակի ղեկավարներ Ստորին օղակի ղեկավարներ Շարքային աշխատակիցներ

Նկար 6. Կազմակերպական լիազորությունների դասական հայեցակարգը Սակայն կատարյալ չի լինի ձեռնարկության կազմակերպական կառուցվածքը ն հնարավոր չի լինի ապահովել կազմակերպության արդյունավետ գործունեությունը, քանի դեռ լուծված չեն նան մոտիվացիայի

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

հիմնախնդիրները: Մոտիվացիան անհատի ն աշխատանքային անձնակազմի արդյունավետ գործունեության շահագրգռումն ու խթանումն է՝ անհատի կամ կազմակերպության նպատակին հասնելու համար: Անհրաժեշտ է նշել, որ մոտիվացիայի ճիշտ կազմակերպումը ն իրագործումը կարնոր նշանակություն ունեն ցանկացած կազմակերպության (այդ թվում՝ նան պետության) առջն դրված նպատակներին հասնելու համար: Ստորն ներկայացված է պահանջմունքներով պայմանավորված մոտիվացիայի պարզեցված մոդելը: Պահանջմունքներ (անբավարարվածություն)

Դրդապատճառներ կամ մոտիվներ

Վարքագիծ (գործողություններ)

Նպատակ

Պահանջմունքների բավարարման արդյունքը 1. Բավարարում 2. Մասնակի բավարարում 3. Բավարարման բացակայություն

Նկար 7. Պահանջմունքներով պայմանավորված մոտիվացիայի պարզեցված մոդելը Վերահսկողությունը կազմակերպության առջն դրված նպատակներին հասնելու ապահովումն է: Միայն բազմակողմանի ն խիստ վերահսկողությունը կարող է ստեղծել երաշխիքներ, որ կազմակերպությունը շարժվում է դեպի իր նպատակների իրագործումը կամ հասել է դրան: Հակառակ դեպքում ստեղծվում է անորոշ իրավիճակ, որն ավելի վատ հետնանքներ կարող է ունենալ, քան կազմակերպության իրավիճակի վերաբերյալ թերի իմացությունը:

Նախնական

Ընթացիկ

Եզրափակիչ

վերահսկողություն

վերահսկողություն

վերահսկողություն

ժամանակ

Նկար 8. Վերահսկողության ձները ժամանակի մեջ

II փուլ արդյունքները ստանդարտների հետ

Պլանավորում, Նպատակներ ն ռազմավարական պլաններ

III փուլ գործողությունները

Սահմանեք թույլատրելի շեղումների մասշտաբները

Գնահատեք տեղեկատվության ճշտությունն ու նշանակությունը

Ձեռք են բերված արդյոք նպատակները

Համեմատեք արդյունքները ստանդարտների հետ

Հաղորդեք ստացված արդյունքները աշխատակիցներին

Իրական են արդյոք ստանդարտները

Այո

Ոչինչ մի ձեռնարկեք

àչ

Այո

Վերացրեք շեղումների պատճառները

àչ

I ÷áõÉ ստանդարտների որոշում Արգասաբերության ցուցանիշների որոշումը

Վերանայեք ստանդարտները

Վերացրեք շեղումները

Նկար 9. Վերահսկողության ամբողջ գործընթացի մոդելը

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Սակայն վերոհիշյալ մոդելով վերահսկողության ֆունկցիաները չեն սպառվում: Վերահսկողության կարնորագույն խնդիրներից է ընթացիկ ճշգրտումների իրականացումը, որն անհրաժեշտ է դինամիկ շուկայական իրավիճակում կազմակերպության նպատակների իրագործման համար:

Ինքնաստուգման հարցեր 1.

Ի՞նչ է մենեջմենթը:

2.

Որո՞նք են մենեջերների հիմնական հիմնախնդիրները:

3.

Որքանո՞վ է կարնոր տեղեկատվության առկայությունը մենեջերների համար:

4.

Ի՞նչ են կոմունիկացիաները:

5.

Ինչպիսի՞ն է որոշումների ընդունման գործընթացի հաջորդականությունը:

6.

Որո՞նք են մենեջմենթի հիմնական ֆունկցիաները:

7.

Ինչպե՞ս է իրականացվում պլանավորումը:

8.

Որո՞նք են կազմակերպման ֆունկցիայի հիմնական նպատակները ն ձները:

9.

Ի՞նչ է մոտիվացիան, որքանո՞վ է այն կարնոր ն որո՞նք են հիմնական մեթոդները:

10. Ինչո՞վ է բացատրվում իրականացվում:

վերահսկողության

անհրաժեշտությունը

ն

ի՞նչ

մեթոդներով

է

այն

Քննարկման հարցեր Որո՞նք վորված:

են մենեջմենթի առանձնահատկությունները Հայաստանում ն ինչո՞վ են դրանք պայմանա-

Հանձնարարություն 1 Մշակել մասին):

մենեջմենթի սեփական ծրագիր որնէ բիզնեսի համար (խոսքը գնում է էսքիզային ծրագրի

Հանձնարարություն 2 Հարց 1.

Այո

Ոչ

Մենեջմենթի հիմնական նպատակը շուկայի ուսումնասիրությունն է: Որոշումներ կայացնելու համար ամենակարնորը մենեջերի հայեցակետն է: Կոմունիկացիաները ֆիրմայի տրանսպորտային հնարավորություններն են: Մենեջերի հիմնական ֆունկցիան հրահանգներ ու հրամաններ տալն է: Մոտիվացիան անհատի ն աշխատանքային անձնակազմի արդյունավետ գործունեության շահագրգռումն ու խթանումն է՝ անհատի կամ կազմակերպության նպատակին հասնելու համար: Վերահսկողության միակ ֆունկցիան աշխատակիցների կողմից թույլ տրված սխալների բացահայտումն է:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 10. ՖԻՆԱՆՍՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել ֆինանսների կառավարման նպատակը ն հիմնական սկզբունքներն ու եղանակները բիզնեսում: Բիզնեսի արդյունավետ կառավարման համար կարնոր նշանակություն ունեն կազմակերպության ֆինանսական ցուցանիշները: Ֆինանսների կառավարման գործընթացում օգտագործվող կարնորագույն ցուցանիշներից (գործոններից) են՝ Իրացվելիության գործակիցները (ընթացիկ իրացվելիության գործակիցը, ժամկետային իրացվելիության գործակիցը, բացարձակ իրացվելիության գործակիցը ն գործող կապիտալը): » Գործարար ակտիվության կամ միջոցների արդյունավետ օգտագործման գործակիցները (ակտիվների շրջանառելիությունը, դեբիտորական պարտքերի շրջանառելիությունը, պաշարների շրջանառելիությունը ն գործառնական փուլի տնողությունը): » Շահութաբերության գործակիցները (կազմակերպության ակտիվների շահութաբերությունը, իրացման շահութաբերությունը, սեփական կապիտալի շահութաբերությունը): » Կապիտալի կառուցվածքի գործակիցները (ինքնավարության գործակիցը, ֆինանսական անկախության գործակիցը, պարտավորությունների ն սեփական կապիտալի հարաբերակցության գործակիցը): » Շուկայական ակտիվության գործակիցները (մեկ բաժնետոմսին բաժին ընկնող շահույթը, բաժնետոմսի շուկայական գնի ն մեկ բաժնետոմսին բաժին ընկնող շահույթի հարաբերակցությունը, բաժնետոմսի շուկայական գնի ն անվանական արժեքի հարաբերությունը, մեկ բաժնետոմսի եկամտաբերությունը): Սրանք այն հիմնական ֆինանսական ցուցանիշներն (գործակիցներն) են, որոնք թույլ են տալիս ֆինանսական գծով մենեջերներին ունենալ օպերատիվ տեղեկատվություն կազմակերպության ֆինանսական վիճակի մասին, որպեսզի ֆինանսների կառավարման նպատակով կարողանան կայացնել արդյունավետ որոշումներ: »

“Ներդրումները„ (ինվեստիցիաները) միջոցների ներդրումն է` ներդրված միջոցների մեծությունը գերազանցող միջոցներ ապագայում հետ ստանալու ակնկալիքով: Ներդրումները, բնականաբար, կատարվում են հնարավորինս մեծ շահույթ ստանալու նպատակով, սակայն ինչպե՞ս գնահատել ներդրումների արդյունավետությունը: Գոյություն ունի ներդրումների արդյունավետության գնահատման ունիվերսալ չափանիշ, որն օգտագործվում է ամբողջ աշխարհի ներդրողների կողմից՝ իրենց կատարած ներդրումների արդյունավետությունը որոշելու կամ նախատեսվող ներդրումների նպատակահարմարությունը գնահատելու համար: Այդ ցուցանիշն ունի ROI անվանումը (Retսոո օո iոveՏtոeոt): Այն հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնով. RՕ| -ԱՔ/ ՏհՔ ժ 100, որտեղ՝ ԱՔ -ն զուտ շահույթն է, ՏհՔ-ը՝ բաժնետիրական կապիտալը: Այսինքն, RՕ| գործակիցը ցույց է տալիս, թե միավոր բաժնետիրական կապիտալին քանի միավոր զուտ շահույթ է բաժին ընկնում: Սակայն, անհրաժեշտ է նշել, որ սովորաբար, բացի սպասվելիք շահույթից, ներդրումներն առնչվում են նան ռիսկերի հետ: Ռիսկերը լինում են տարբեր մակարդակի ն բնույթի` սկսած ներդրումներն ամբողջովին կորցնելու ռիսկից ն վերջացրած ֆինանսական ռեսուրսների պահպանման այլընտրանքային արժեքների փոփոխության հետ առնչվող չնչին տոկոսներ կորցնելու ռիսկով: Սովորաբար, որքան ավելի բարձր են լինում սպասվելիք շահույթներն այդքան ավելի մեծ է լինում դրանք կորցնելու ռիսկը: Բիզնեսի, ն հատկապես՝ միջազգային բիզնեսի, բնագավառում լայն տարածում է գտել “հնարավորություններ-ռիսկ„ մատրիցան, որը հնարավորություն է տալիս ֆինանսական մենեջերներին դիագրամի վրա բացահայտել ամեն մի հնարավոր տարբերակի կոորդինատները ն առավել ակնհայտորեն տեսնել, թե դրանցից ո՞րն է առավել նպատակահարմար իրագործելու համար: Ցանկացած կազմակերպության գործունեություն իրականացնելու համար անհրաժեշտ են ֆինանսական միջոցներ: Գոյություն ունի ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման երկու հիմնական եղանակ՝ փոխառու միջոցների ներգրավում (վարկերի, փոխառությունների ստացում) ն բաժնետերերի ներգրավում, այսինքն՝ կազմակերպության բաժնետոմսերի վաճառք ն այդ ճանապարհով բաժնետիրական կապիտալի ներգրավում: Ներկայումս արդյունաբերապես զարգացած երկրներում կազմակերպությունների մոտ 852-ը բաց բաժնետիրական ընկերություններ են: Դառնալով կազմակերպության բաժնետեր (խոսքը սովորական բաժնետոմսերի մասին է), ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձն ինքնակամ իր վրա է վերցնում կազմակերպության գործունեության շահութաբեր լինելու հետ առնչվող ռիսկերը ն համաձայնվում սպասել որոշակի ժամանակ՝ շահույթ ստանալու ակնկալիքով: Ֆինանսական շուկան սովորաբար առաջարկում է ֆինանսական միջոցների ներգրավման բազմաթիվ տարբերակներ ն ֆինանսների արդյունավետ կառավարման գրավականներից մեկն էլ ֆինանսական մենեջերի ունակությունն է՝ օպերատիվ կողմնորոշվել ֆինանսական շուկայում տիրող իրավիճակում ն կարողանալ ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման այլընտրանքային տարբերակներից ընտրել այնպիսիները, որոնք կարող են կազմակերպության արդյունավետ գործունեությունն ապահովող նախապայմաններից մեկը դառնալ (սովորաբար դրանք առավել էժան ն մարման նպաստավոր պայմաններ ունեցող՝ երկարաժամկետ ֆինանսական ռեսուրսներ են):

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Սակայն բացի ֆինանսական ռեսուրսներ ներգրավելու հիմնախնդրից, ֆինանսների կառավարման մյուս կարնորագույն հիմնախնդիրը կազմակերպության ակտիվների արդյունավետ կառավարումն է: Ակտիվների կառավարման հարցում (հատկապես՝ ֆինանսական շուկայի սուբյեկտների, որպիսիք են նան բանկերը) կարնորագույն խնդիրներից մեկն արդյունավետ ներդրումային պորտֆելի ձնավորումն է, այսինքն՝ այնպիսի պորտֆելի, որում ընտրված կլինեն տվյալ պահին առավել շահութաբեր արժեթղթերը: Այս գործընթացը չափազանց դինամիկ է ն ֆինանսների կառավարում իրականացնող մենեջերները պետք է անընդատ իրազեկ լինեն ֆինանսական շուկայի իրավիճակին: Ներկայումս տեխնիկայի ն հատկապես՝ հեռահաղորդակցության միջոցների ու համակարգչային տեխնոլոգիաների զարգացման շնորհիվ ֆինանսական մենեջերները հնարավորություն ունեն հետնել ֆինանսական շուկայի ն միջազգային ֆոնդային բորսաներում արժթղթերի գների տատանումներին հենց իրենց օֆիսներից ն ծավալել այնտեղ ակտիվ գործունեություն՝ իրականացնել արժեթղթերի ն արտարժույթի առք ու վաճառք:

ճ Ռիսկի առավել բարձր մակարդակ

Ե

օ

մ

Առավել մեծ հնարավորություններ

Նկար 10. Հնարավորություններ-ռիսկ մատրիցան որտեղ՝ Ընթացիկ վիճակը բնութագրող միջինացված ցուցանիշ, Ապագա (օրինակ՝ 3 տարի հետո) վիճակը բնութարող միջինացված ցուցանիշ, Սլաքը ցույց է տալիս տվյալ տարբերակի տեղաշարժը ժամանակի մեջ (տվյալ դեպքում a, b, օ, ժ կետերը 3 տարի հետո կլինեն համապատասխան սլաքների ծայրերին): Բերված օրինակում նախընտրելի տարբերակը միանշանակորեն d տարբերակն է:

Ինքնաստուգման հարցեր Ի՞նչ է ֆինանսների կառավարումը ն ինչի՞ համար է այն անհրաժեշտ: Ի՞նչ է ներդրում հասկացությունը: Ինչպե՞ս կարելի է չափել ներդրումների արդյունավետությունը: Ի՞նչ է ֆինանսական ռիսկը: Ի՞նչ կապ կա շահույթի մակարդակի ն ռիսկերի միջն:

1. 2. 3. 4. 5.

Քննարկման հարցեր Ինչպիսի՞ գործիքներով են իրականացվում ներդրումները (համեմատական վերլուծություն):

Հանձնարարություն 1 1.

Հարց Ֆինանսական մենեջմենթի գլխավոր նպատակը կազմակերպության ֆինանսների նկատմամբ վերահսկողության սահմանումն է:

Այո

Ոչ

Ներդրումները ֆինանսական միջոցների կարճաժամկետ տեղաբաշխումներն են: RՕ| գործակիցը ցույց է տալիս, թե միավոր բաժնետիրական կապիտալին քանի միավոր զուտ շահույթ է բաժին ընկնում: Սովորաբար շահույթի բարձր մակարդակին համապատասխանում է ռիսկի ցածր մակարդակ:

Հանձնարարություն 2 Մշակել ֆինանսների կառավարման մոտավոր ծրագիր Հայաստանում գործող որնէ կազմակերպության համար:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 11. ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒՄ

Թեմայի նպատակը. պարզաբանել մարդկային ռեսուրսների կառավարման հիմնական սկզբունքներն ու եղանակները: Մարդիկ խմբավորվում են ըստ սեռի, տարիքի, սոցիալական ծագման, կրոնական դավանանքի, ռասսայական պատկանելության, մասնագիտության ն այլն: Մարդու աշխարահայացքի, ինտելեկտի ն կուլտուրայի, ինչպես նան վարքագծի վրա նշանակալի ազդեցություն են թողնում դաստիարակությունը ն կրթությունը: Տեղեկատվության ընկալման, դրա վերլուծության ն որոշումների ընդունման տեսանկյունից մարդիկ բաժանվում են 2 հիմնական խմբի՝ Իդեալիստներ, որոնք սկզբում լուծում են էական նշանակություն ունեցող կարնորագույն հարցերը, հետո միայն ուշադրություն դարձնում երկրորդական ն երրորդական նշանակության հարցերի վրա: Պրագմատիկներ, որոնք սկզբում լուծում են ոչ նշանակալից հարցերը, ձգտում են ամեն մի լուծված փոքր հարցի արդյունքում ունենալ կոնկրետ շոշափելի արդյունք: Վերջիններս իդեալիստներին համարում են տեսաբաններ: Մարդկանց միջն գոյություն ունեն հաղորդակցման ն փոխըմբռնման հետնյալ ձները՝ լեզվական, ժեստիկուլացիոն, տելեպատիկ, էմպատիկ: Գոյություն ունի մոտիվացիայի 2 հիմնական խումբ գործոններ՝ ուղղակի կամ ֆիզիոլոգիական ն անուղղակի կամ սոցիալ-հոգեբանական: Ֆիզիոլոգիական մոտիվացիային են դասվում ֆիզիոլոգիական պահանջմունքները, անվտանգության ն պաշտպանվածության զգացումը: Սոցիալ-հոգեբանական գործոններից են ինքնադրսնորման արժեքավորումը, գնահատումը, նյութական խրախուսումը:

հնարավորությունը,

աշխատանքի

Սովորաբար մարդիկ աշխատում են առավել նվիրված, երբ » »

տվյալ աշխատանքի հաջող ավարտի դեպքում նախատեսված է բարձր պարգն գոյություն ունի որոշակի անորոշություն հաջողության հասնելու ճանապարհին: Այն մարդիկ, որոնք կյանքում նպատակադրված են բարձր արդյունքների ձեռքբերման, աչքի են ընկնում՝

ստանձնած գործի համար անձնական պատասխանատվություն կրելու պատրաստակամությամբ խելամիտ հաշվարկված ռիսկի գնալու պատրաստականությամբ՝ հաջողության հասնելու ակնկալիքով բարձր մակարդակով կատարված աշխատանքի դիմաց համապատասխան վարձատրություն ստանալու ձգտմամբ: Բացի այս տիպի մարդկանցից, գոյություն ունեն նան կատարողներ, որոնց սովորաբար միշտ պետք է ղեկավարել: Վերջիններս խուսափում են պատասխանատվությունից ն որպես հետնանք՝ որոշում ընդունելու հնարավորությունից: » » »

Մարդկային ռեսուրսների կառավարման կարնորագույն ֆունկցիաներից է աշխատակազմի պլանավորումը ն հավաքագրումը: Այս գործընթացը սկսվում է աշխատակազմի մարքեթինգից: Աշխատակազմի մարքեթինգը մասամբ տարբերվում է ապրանքային շուկայում իրականացվող մարքեթինգից նրանով, որ այս դեպքում գործ ունենք առավել նպատակային ընտրության հետ, այսինքն՝ նախապես ֆիրմայի տնօրինության կողմից առաջադրված են այն որակական ու քանակական բնութագրերը, որոնց պետք է բավարարի աշխատակազմը: Նշված բնութագրերն անմիջականորեն բխում են ֆիրմայի ռազմավարական զարգացման պլանից, այսինքն՝ կախված նրանից, թե ֆիրմայի գործունեության ո՞ր ուղղությունն է նախատեսվում զարգացնել ն որքանով, անմիջականորեն բխում է նան, թե ինչպիսի քանակական ն որակական բնութագրերի բավարարող աշխատակազմ է անհրաժեշտ: Ի դեպ, աշխատակազմի հավաքագրումը կարող է կրել կարճաժամկետ, միջին ժամկետայնության ն երկարաժամկետ բնույթ, ինչը նույնպես բխում է ֆիրմայի ռազմավարական զարգացման պլանից: Աշխատակազմի մարքեթինգն անհրաժեշտ է սկսել այն աղբյուրների բացահայտումից, որոնք կարող են մատակարարել ֆիրմային համապատասխան աշխատակիցներ (ռեքրութինգային գործակալություններ, ուսումնական հաստատություններ ն այլն): Կախված նրանից, թե ինչպիսի ժամանակահատվածում է անհրաժեշտ իրականացնել աշխատակազմի ընտրությունը, ֆիրմայի ղեկավարությունը կարող է դիմել հավաքագրման տարբեր մեխանիզմների: Օրինակ՝ աշխատակազմի երկարաժամկետ հավաքագրումը, սովորաբար, առնչվում է ուսումնական հաստատություններում բարձր առաջադիմություն ցուցաբերած ուսանողների ընտրությամբ ն նրանց հովանավորչությամբ (ուսման վարձերի վճարում, հատուկ թոշակի սահմանում ն այլն):

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Աշխատակազմի հավաքագրումն ընդհանրապես իրականացվում է 3 հիմնական ձներով՝ հեռակա, հատուկ թեսթերի ն հարցազրույցների միջոցով: Հեռակա ընտրությունը կատարվում է այն դեպքում, երբ անհրաժեշտ է աշխատակից հավաքագրել մեկ այլ աշխարհագրական վայրում: Այս դեպքում ֆիրման մանրամասնորեն մշակում է այն բնութագրերի ցանկը, որոնց պետք է բավարարի տվյալ աշխատակիցը ն աշխատակցի հավաքագրման պատվեր է ներկայացնում այդ երկրի կամ շրջանի աշխատակիցների ներգրավմամբ մասնագիտացող որնէ գործակալության, որն էլ իրականացնում է աշխատակիցների հավաքագրումը: Թեսթերի միջոցով ընտրությունն իրականացվում է այն դեպքում, երբ աշխատանքը պահանջում է հատուկ (առավելապես տեխնիկական կամ յուրահատուկ) գիտելիքների ու ունակությունների առկայություն: Թեսթերի միջոցով ընտրությունը կարող է իրականացվել հարցազրույցների հետ: Ներկայումս զարգացած երկրներում կիրառվող՝ աշխատուժի հավաքագրման առավել տարածված ձնը հարցազրույցներն են: Այս ձնի առավելությունը կայանում է նրանում, որ հնարավորություն է ստեղծվում անմիջական շփման միջոցով ծանոթանալ ապագա աշխատակցի հետ: Զարգացած երկրներում աշխատակազմի հավաքագրման նշված երեք ձների կիրառման դեպքում էլ կարնոր տեղ է տրվում բնութագիր-երաշխավորագրերի առկայությանը: Վերջիններս տրվում են այն կազմակերպությունների կամ անձանց կողմից, որոնք լավ են ճանաչում ապագա աշխատակցին ն բնութագրում են նրան որպես մարդ ն անհատականություն, բացահայտում բնավորության գծերը, նախասիրություններն ու ունակությունները: Աշխատակազմի հավաքագրումից հետո, եթե իհարկե նախքան բուն աշխատանքին անցնելը նախատեսված չէ հատուկ ուսուցման շրջան, աշխատակիցների հետ կնքվում է աշխատանքային պայմանագիր, որում հստակ սահմանվում են կողմերի իրավունքներն ու պարտականությունները: Աշխատանքային պայմանագրում հստակ սահմանվում են տվյալ աշխատակցի լիազորությունները ն պարտականությունները: Այս մեխանիզմը, փաստորեն, հնարավորություն է տալիս հստակ կանոնակարգել փոխհարաբերությունները գործատուի ու աշխատակցի միջն, իրականացնել աշխատանքի բաժանում ն մասնագիտացում: Ժամանակի արդյունավետ տնօրինումը ցանկացած աշխատանքային գործունեության ռացիոնալացման կարնորագույն ուղի է: Ժամանակային մենեջմենթի էությունը կայանում է նրանում, որ իրականացվում է աշխատանքային օրվա ժամերի խստիվ հաշվեգրում, որը հնարավորություն է տալիս կրճատել անտեղի ժամանակային պարապուրդները ն վերլուծելով ժամանակի արդյունավետ տնօրինման ճանապարհին գոյություն ունեցող խոչընդոտները, մենեջերները, սովորաբար, հայտնաբերում են բազմաթիվ դեպքեր, երբ ոչ առաջին կարնորության աշխատանքները հնարավոր է լինում բաշխել ենթակաների միջն, տալով վերջիններիս դրանք իրագործելու ն իրականացված գործի համար պատասխանատվություն կրելու համապատասխան լիազորություններ: Այսպիսով, հնարավորություն է ստեղծվում իրականացնել ինքնավերահսկում: Գործարար աշխարհում հաջողության հասած մենեջերների գերակշռող մեծամասնությունը գտնվում է ինքնատիրապետման բարձր մակարդակի վրա ն կարողանում է հասնել ֆիզիկական, մտավոր, հոգնոր, գործարար հատկանիշների ներդաշնակ զարգացման:

Ինքնաստուգման հարցեր 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Ինչպիսի՞ հիմնական մարդկային տիպեր կան: Ի՞նչ սկզբունքներով կարելի է խմբավորել մարդկանց: Որո՞նք են մոտիվացիայի երկու խումբ հիմնական գործոնները: Որո՞նք են աշխատակազմի հավաքագրման մեխանիզմները: Ի՞նչ է ժամանակային մենեջմենթը: Ինչպիսի՞ք են դրա իրագործման ուղիները:

Հանձնարարաություն 1 1.

Հարց Տեղեկատվության ընկալման, դրա վերլուծության ն որոշումների ընդունման տեսանկյունից մարդիկ բաժանվում են 2 հիմնական խմբերի

Այո

Ոչ

Բարձր արտադրողական աշխատանքի խրախուսման միակ եղանակը ֆինանսական շահագրգռումն է: Ժամանակային մենեջմենթի միակ նպատակն է հետնել բոլոր իրականացվելիք միջոցառումների ժամանակին իրագործմանը:

Հանձնարարաություն 2 Մշակել մարդկային ռեսուրսների կառավարման սեփական մոտեցման մոդելը, ելնելով Հայաստանի առանձնահատկություններից:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԹԵՄԱ 12. ԲԻԶՆԵՍ ՊԼԱՆԻ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏՈՒԹՅՈՒՆԸ, ԷՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԸ

Թեմայի նպատակը՝ պարզաբանել բիզնես պլանի անհրաժեշտությունն ու նշանակությունը, ներկայացնել դրա կառուցվածքն ու բովանդակությունը: Բիզնես պլանը տվյալ կազմակերպության արտադրատնտեսական ն ֆինանսական ապահով գործունեության պլանն է: Այն հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում ունենալ կազմակերպության առկա ներուժի ն հնարավորությունների վերաբերյալ, հաշվարկել ն քանակապես արտահայտել հեռանկարները: Բիզնես պլանը բաղկացած է հետնյալ հիմնական բաժիններից. 1. Ներկայացում: Այս մասում ներկայացվում են կազմակերպության անվանումը, հասցեն, հեռախոսահամարները, գործունեության սկիզբը, աշխատակիցների քանակը, հիմնական բաժնետերերը, ղեկավար անձնակազմը, կազմակերպական կառուցվածքը, կադրային քաղաքականությունը, կազմակերպության գործունեության տեսակները ն դրանց տեսակարար կշիռն ընդհանուրի մեջ, ապահովագրությունը, հարկային արտոնություններն ու քաղաքականությունը: 2. Նախագծի նպատակը ն նկարագիրը: Ներկայացվում են առաջադրվող նախագծի հիմնական նպատակն ու խնդիրները, դրանց իրականացման փուլերը՝ ժամանակահատվածներով, կատարվելիք աշխատանքների ծավալներով ն ծախսերով: 3. Մարքեթինգային պլան: Բնութագրվում է շուկան, որտեղ վաճառվում են ապրանքները կամ ծառայությունները ն դրա տարողությունը, շուկայի սահմանները՝ աշխարհագրական ն բնաիրային առումներով, շուկայի հագեցվածության մակարդակը, պահանջարկի փոփոխության աստիճանը տարվա ընթացքում՝ պարբերականությունը, արտադրանքի տեսականու փոփոխությունը տարվա ընթացքում, արտադրանքի արտադրությունը կարգավորող օրենսդրական ն նորմատիվ ակտերը, իրացումն ու տեխնիկական սպասարկումը, կանխատեսվում են պոտենցիալ շուկայի չափերն (ըստ սպառման ծավալների ն վաճառվելիք արտադրատեսակների միավորների): Ներկայացվում է շուկայական սեգմենտը՝ հիմնական գնորդներն ըստ տեսակարար կշիռների, վճարման պայմանները ն փոխհարաբերությունների տնականությունը: Գնային քաղաքականություն: Ներկայացվում են այն հիմնական չափանիշները, որոնք հիմք են ընդունվում գնորոշման համար: Ինչո՞վ ն ինչքանո՞վ են հիմնավորված գնային որոշումները: Մրցակցություն: Նկարագրվում են ապրանքների կամ ծառայությունների նմանակները, որոնք վաճառվում են տվյալ շուկայում, հիմնական մրցակիցները: Համեմատվում են արտադրվելիք ն մրցակիցների ապրանքները՝ գների ն որակի առումով: Ներկայացվում են հիմնական մրցակիցների իրացումների ծավալներն ըստ ընդհանուրի մեջ ունեցած տեսակարար կշիռների, գները ն որակը, շուկայում կազմակերպության գրաված դիրքը: Մանրամասնորեն ներկայացվում են այն հիմքերը, որոնց միջոցով կատարվել է գնահատումը՝ վիճակագրական տվյալներ, վերլուծական հետազոտությունների արդյունքներ, հրատարակումներ, հարցումների արդյունքներ ն այլն: Գնահատվում են հիմնական մրցակիցների գործողությունները՝ ի պատասխան կազմակերպության կողմից շուկայական սեգմենտի ընդլայմանն ուղղված քայլերի: Գնահատվում է, թե որքանով է հեշտ (դժվար) շուկա մուտք գործելը ն գնային “պատերազմի„ հնարավորությունը: Ապրանքի տեղաշարժը շուկայում: Սխեմատիկորեն պատկերվում են տեղաշարժի ծրագրվող ուղիները, մանրամասնորեն նկարագրվում է ֆիրմայի գովազդային քաղաքականությունը: Գնահատվում են ծախսերը՝ կապված շուկայում գովազդի ն ապրանքների տեղաշարժի հետ: 4. Արտադրության պլան: Նկարագրվում են արտադրական մակերեսները ն դրանց գտնվելու վայրը: Ներկայացվում են հիմնական մատակարարները ն ձեռքբերումների տեսակարար կշիռներն ըստ յուրաքանչյուր մատակարարի, վճարման պայմաններն ըստ մատակարարների ն տվյալ մատակարարի հետ աշխատելու ժամկետը: Հաշվարկվում են ապրանքների վրա կատարվելիք նյութական ծախսերը (ինքնարժեքն ըստ հումքի, նյութերի ն դետալների): Ներկայացվում են այն տեխնիկական ու որակական պահանջները, որոնք առաջադրվում են հումքի, նյութերի ու դետալների նկատմամբ, ն դրանց վերահսկման ձները: Վերլուծվում են սեզոնայնության գործոնները մատակարարման առումով: Նկարագրվում է ապրանքի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացը: Ներկայացվում են ապրանքի արտադրության հետ կապված բնապահպանական պահանջները ն նորմերը (անհրաժեշտ է ներկայացնել համապատասխան տեղեկանքներ ն փաստաթղթեր առ այն, որ ապրանքն ամբողջապես բավարարում է սանիտարահիգիենիկ պահանջներին ու նորմատիվ-տեխնիկական պահանջներին): Ներկայացվում է աշխատանքային անձնակազմը, որն անհրաժեշտ է տվյալ ապրանքի արտադրությունը կազմակերպելու համար: Նշվում է, թե յուրաքանչյուր առանձին գործընթացում ինչ որակավորմամբ քանի մարդ է ներգրավվելու: Հաշվարկվում է աշխատանքային անձնակազմի աշխատավարձը:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Նկարագրվում են ռիսկերը, որոնք առնչվում են արտադրական գործընթացի հետ, որքանով է նոր առաջադրվող արտադրությունը փորձարկված, ում կողմից ն երբ: Նշվում է, թե ինչպիսին է ֆիրմայի փորձը՝ կապված նմանատիպ ապրանքների արտադրության ն իրացման հետ: Նշվում են էլեկտրաէներգիայի, ջրի ն գազի ստացման աղբյուրները, բնութագրվում են փոխհարաբերությունները այս կազմակերպությունների հետ (ցանկալի է հիմնավորել համապատասխան փաստաթղթերով): Գնահատվում են բոլոր ռիսկերը՝ կապված էլեկտրաէներգիայի, ջրի ն գազի մատակարարման դադարեցումների հետ, ն թե ինչպես է ֆիրման պատրաստվում նվազեցնել այդ ռիսկերը: Նկարագրվում է, թե ինչպիսի այլընտրանքային արտադրանք կարելի է արտադրել նշված տեխնոլոգիական գծի վրա ն ինչ արագությամբ կարելի է վերապրոֆիլավորել արտադրությունն այդ ապրանքներն արտադրելու համար: Նշվում է, թե որքանով է անփոխարինելի հումքի մատակարարը, ն թե հումքի ձեռքբերումը կատարվում է անմիջապես արտադրողից, թե միջնորդ կազմակերպությունից: Առաջարկվում են տարբերակներ, թե ինչպես կարող է ֆիրման նվազեցնել ռիսկը կապված մատակարարման հնարավոր կասեցման հետ (այլընտրանքային տարբերակներ ու հնարավորություններ): Եթե նախատեսվում է հումքի ն նյութերի ձեռքբերում արտերկրից, ապա անհրաժեշտ է գնահատել փոխանակային փոխարժեքների փոփոխության հետ առնչվող ռիսկերը ն առաջարկել դրանց նվազեցման քաղաքականություն: Եթե ֆիրման ունի օտարերկրյա մատակարարների հետ աշխատանքի որոշակի փորձ, ապա անհրաժեշտ է նկարագրել այն: 5. Ֆինանսական պլան: Նկարագրվում են հաշվապահական հաշվառման վարման հիմնական սկզբունքները (օրինակ՝ դրամարկղային մեթոդ, հաշվեգրման մեթոդ): Անհրաժեշտ է կցել վերջին հաշվետու ժամանակաշրջանի (տարվա, եռամսյակի) հաշվապահական հաշվեկշռի ն ֆինանսական արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվության պատճեները: Իրականացվում է հաշվետվության վերլուծություն ըստ ակտիվների ն պասիվների ՝ Ակտիվներ՝ հիմնական միջոցներ (մեքենաներ, սարքավորումներ, տրանսպորտային միջոցներ ն այլն) հումք ն նյութեր, անավարտ արտադրություն, պատրաստի արտադրանք գնորդների դեբիտորական պարտքեր ն դրամական միջոցներ այլ ակտիվներ: » Պասիվներ՝ սեփական կապիտալ երկարաժամկետ ն կարճաժամկետ վարկեր ն այլ փոխառու միջոցներ այլ պարտավորություններ: »

Ֆինանսական պլանի կարնորագույն մասն է դրամական հոսքերի հաշվետվությունը, որն ըստ էության ցույց է տալիս կազմակերպության ամբողջ ֆինանսական միջոցների շարժը ծրագրվող ժամանակահատվածում: Դրամական հոսքերի հաշվետվությունը կազմելու համար նախ հաշվառվում են բոլոր դրամական հոսքերը՝ գոյություն ունեցող վաճառքից հասույթ, պլանավորվող վաճառքից հասույթ, այլ պլանավորվող հասույթներ (օրինակ՝ վարձակալական վճարներ, խորհրդատվական գործունեությունից հասույթ ն այլն), հիմնական միջոցների, այլ ակտիվների (բաժնետոմսեր, այլ կազմակերպությունների պարտքային արժեթղթեր ն այլն) վաճառքից հասույթներ, շահաբաժիններ, տոկոսներ, նոր բաժնետոմսերի տեղաբաշխումից, փոխառու միջոցների ներգրավումից ներհոսքեր: Այս ներհոսքերն արտացոլելիս անհրաժեշտ է իրատեսորեն հաշվի առնել իրացումների սեզոնայությունը, իրացված ապրանքների կամ ծառայությունների դիմաց վճարումների ուշացումները ն այլն: Անհրաժեշտ է նան հաշվի առնել հաճախորդների կողմից փոխհատուցվող անուղղակի հարկերը: Նշվածին հաջորդում է դրամական արտահոսքերի մասը, որն ընդգրկում է՝ հումքի, նյութերի ն դետալների ձեռքբերման համար կատարվող վճարումները, աշխատավարձի, կենսաթոշակային ն այլ ապահովագրական ֆոնդերին վճարումները, վարձակալության վճարները, ստացված այլ ծառայությունների (կոմունալ, տրանսպորտային ն այլն) դիմաց վճարումները, հարկերի, տուրքերի վճարումները, նոր արտադրատեխնիկակն միջոցների ձեռքբերման, տոկոսների, շահաբաժինների վճարման, վարկերի, փոխառությունների մարման գծով արտահոսքերը: Որպեսզի կարողանանք պարզել, թե որքան ֆինանսական միջոցներ կմնան կազմակերպության տնօրինության ներքո իրականացված գործունեության արդյունքում ընդամենը ներհոսքերից (ամսական կտրվածքով), հանում ենք ընդամենը արտահոսքերը: Կազմվում է նան ֆինանսական արդյունքների կազմակերպության ակնկալվող զուտ շահույթը:

մասին

հաշվետվությունը,

որտեղ

որոշվում

է

Կազմակերպության զուտ շահույթն ունի օգտագործման երկու հիմնական ուղի՝ մի մասն օգտագործվում է ներդրումներ (ինվեստիցիաներ) կատարելու համար, իսկ մյուսը մասը՝ շահաբաժիններ (դիվիդենտներ) վճարելու համար (այս մասերի միջն միջոցների բաշխման չափի ն ձնի հետ առնչվող բոլոր իրավունքները պատկանում են կազմակերպության բաժնետերերին): Կազմակերպության զուտ շահույթի այն մասը, որը չի օգտագործվում տվյալ տարում ներդրման կամ շահաբաժինների բաշխման համար, արտոցոլվում է որպես կազմակերպության տնօրինության տակ գտնվող կուտակված շահույթ:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Ֆինանսական արդյունքների մասին հաշվետվությունը հանդիսանում է բիզնես պլանի կարնորագույն բաղադրիչը: Այն հնարավորություն է տալիս առավել իրատեսորեն գնահատել ն կանխատեսել կազմակերպության եկամուտները ն ծախսերը պլանավորվող ժամանակաշրջանի համար, ուստի անհրաժեշտ է հատուկ ուշադրությամբ ու մանրամասնորեն կազմել վերջինս: Վերհսկողության քաղաքականություն: Այս մասում ներկայացվում է սույն պլանի իրագործման նկատմամբ վերահսկողությունը իրականացնող մարմինը ն վերահսկողության ձներն ու վերահսկողության արդյունքների գծով հաշվետվության ներկայացման հաճախականությունը: Վերահսկողության հիմնական նպատակը բիզնես պլանի իրագործման գործընթացին հետնելն է ն հետադարձ կապի ապահովումը: Հետադարձ կապ հասկացությունն ունի կարնորագույն նշանակություն, քանի որ բիզնեսի միջավայրը (առավելապես արտաքին) չափազանց դինամիկ է ն այն որոշումները կամ քայլերը, որոնք արդարացված ն ճիշտ են հիմա, կարող են վեց ամիս կամ մեկ տարի հետո ճիշտ չլինել: Այդ իսկ պատճառով չափազանց կարնոր է կարողանալ ժամանակին համապատասխան ճշգրտումներ կատարել կազմակերպության մարտավարական, իսկ առանձին դեպքերում՝ նան ռազմավարական ծրագրերում: Այդ խնդրին է կոչված ծառայելու վերահսկողությունը:

Ինքնաստուգման հարցեր 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Ինչի՞ համար է անհրաժեշտ բիզնես պլանը: Ինչպիսի՞ն է բիզնես պլանի կառուցվածքը: Ի՞նչ բովանդակություն ունի «Ներկայացում» մասը: Ինչպիսի՞ն է «Նախագծի նպատակը ն նկարագիրը» մասի բովանդակությունը: Ի՞նչ բովանդակություն ունի «Մարքեթինգային պլան» մասը: Ինչպիսի՞ն է «Արտադրական պլան» մասի բովանդակությունը: Ի՞նչ բովանդակություն ունի «Ֆինանսական պլան» մասը: Ինչպե՞ս է կազմվում դրամական հոսքերի հաշվետվությունը: Ի՞նչ նշանակություն ն բովանդակություն ունի «Վերահսկողության քաղաքականություն» մասը:

Քննարկման հարցեր 1. Ինչպիսի՞ք են բիզնես պլանի կազմման առանձնահատկությունները՝ կապված առանձին ապրանքատեսակների հետ:

Հանձնարարություն 1 Հարց

Այո

Ոչ

«Ներկայացում» մասում դիտարկվում է շուկան ն դրա տարողությունը, որտեղ վաճառվում են ապրանքները կամ ծառայությունները: «Մարքեթինգային պլան» մասում ներկայացվում են կազմակերպության անվանումը, հասցեն, հեռախոսահամարները, գործունեության սկիզբը ն այլն: «Արտադրության պլան» մասի նպատակն է նկարագրել ապրանքների գները ն ապրանքային հատկանիշները: «Ֆինանսական պլան» մասում նկարագրվում հաշվառման վարման հիմնական սկզբունքները:

են

հաշվապահական

«Ֆինանսական պլան» մասի կարնորագույն բաղադրիչն է հանդիսանում դրամական հոսքերի հաշվետվությունը: «Վերահսկողության քաղաքականություն» մասի միակ նպատակը բիզնես պլանի իրագործման նկատմամբ վերահսկողության իրականացումն է:

Հանձնարարաություն 2 Մշակել բիզնես պլան (մոտավոր) որնէ գործունեության ն ապրանքատեսակի համար:

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ԱՌԱՋԱՐԿՎՈՂ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ

1. Գործարարության պլան: Մեթոդական ձեռնարկ, Նահապետ - Երնան, 1999 թ. 2. Դրաքեր Փ. Ձեռներեցը ն նորի ստեղծումը: ՀԱԱ, Ապոլոն,Երնան, 1993 թ. 3. Մենեջմենթ: Յու. Սուվարյանի ընդ. խմբ. - Տնտեսագետ, Երնան, 1999թ. 4. Սուվարյան Յու. Ռազմավարական կառավարում. մեթոդաբանությունը ն արդի հիմնահարցերը: - ԵրԺՏԻ, Տնտեսագետ, Երնան, 1996թ. 5. Սուվարյան Յու., Սուվարյան Ա. Գործարարության ծրագրի մշակման հիմունքները. - Ապոլոն, Երնան, 1996 թ. 6. Ансофф И. Стратегическое управлние. – М/ Экономика, 1989 г. 7. Балабанов Т. Основы финанансого менеджмента. – М/ Финанси и статистика, 1995 г. 8. Беренс В., Хаверанек П. Руководство по оценке эффективности инвестиций. – М/ Информ М, 1995 г. 9. Брейли Р. Майерс С. Принципы корпоративных финансов. - М/ Олимп - бизнес, 1997 г. 10. Брайн Л., Шриваста С. Финансовый анализ и торговля ценными вумагами. – М/ Дело, 1995 г. 11. Ван Хорн Дж. Основы управления финансами. – М/ Финанси и статистика, 1996 г. 12. Васильев Ю. Управление развитием производства/ опыт США. – М/ Экономика, 1989 г. 13. Вейлл П. Искуство менеджмента. – М/ Новости, 1993 г. 14. Вудкок М., Френсис Д. Раскрепощенный менеджер. – М/ Дело, 1994 г. 15. Гитман Л., Джонк М. Основы инвестирования. – М/ Дело, 1997 г. 16. Долан Дж., Кэмпбелл Д. Денги, банковское дело, денежно-кредитная политика. – М/ Санкт Петербург, 1993 г. 17. Драккер П. Управление нацеленное на успех. – М/ Техн. Школа бизнеса, 1994 г. 18. Йеннекенс Ж. Менеджмент в условиях рыночной экономики/ теория и практика. - ИМСР, 1992 г. 19. Как составить бизнес-план производственной компании. Пер.с англ. - М/ Дело, 1997 г. 20. Каору И. Японские методы управлния качеством. – М/ Экономика, 1988 г. 21. Карлофф Б. Деловая стратегия/ концепция,содержание, символы. - М/ Экономика, 1991г. 22. Карнеги Д. Как завоевать друзей и оказыватьвлияние на людей, как выработь уверенность в себе и влиять на людей, выступая публично, как перестать беспокоится и начать жить. – М/ Прогрес, 1989 г. 23. Коно Т. Стратегия и структура японских предпрятий. – М/ Прогрес, 1997 г. 24. Кохно П., Микрюков В., Комаров С. Менеджмент. – М/ Финансы и статистика, 1993 г. 25. МакЛафин Дж. Как добится большего. – М/ Дело, 1997 г. 26. Майрес Д. Социальноя психологияю – С-П/ Питер пресс, 1987 г. 27. МакМиллан Ч. Японская промышленная система. - М/ Прогрес, 1988 г. 28. Матук Ж. Финансовые системы Франции и других стран/ Банки. – М/ Финстатинформ, 1994 г. 29. Мексон М., Адьберт М., Хедоури Ф. Основы менеджмента. – М/ Дело, 1992 г. 30. Монден Я., Сибакава Р., Такаянаги С., Нагао Т. Как работают японские предприятия. – М/ Экономика, 1988 г. 31. Мороз О. Прекрасна ли истина. – М/ Знание, 1989 г. 32. Москаленко А., Сержантов В. Смысл жизни и личности. – Новосибирск/ Наука, 1989 г. 33. Нидзол Б., Андерсон Х., Кодуелл Д. Принципы булхгалтерского учета. – М/ Финанси и статистика, 1993 г. 34. Оучи У. Методы организации производства/ теория - японский и американские подход. – М/ Экономика, 1984 г. 35. Павлов С. Фондовая биржа и ее роль в экономике современного капитализма. – М/ Финансы и стотистика, 1991 г. 36. Паркинсон С . Законы Паркинсона. – М/ Прогрес, 1989 г. 37. Первозванский А., Первозванская Т. Финансовый рынок/ расчет и риск. – М/ Информ, 1994 г. 38. Петерс Т., Уортман Р. В поисках эффектного управления. - М/ Прогрес, 1996 г. 39. Рид Э., Котлер Р., Гилл Э., Смит Р. Комерческие банки. – М/ Космополис, 1991 г. 40. Роберт Н., Лирер П., Производительность труда «Белых воротничков». – М/ Прогрес, 1989 г. 41. Робертсон Дж. Аудит. - М/ Контакт, 1993 г. 42. Роджерс Ф. Дж. 1BԽ. Взгляд изнутри/ человек, фирма, маркетинг. – М/ Прогрес, 1990 г. 43. Роуз П. Банковский менеджмент. – М/ Дело, 1995 г. 44. Рэдхед К., Хьюс С. Управление финансовыми рисками. – М/ Инфра М, 1996 г. 45. Санталайнен Т., Воуилайнен Э., Порнне П. И др. Управление по результатам. – М/ Прогрес, 1993 г. 46. Стерлин А., Тулин И. Стратегическое планирование в промышленных предприятиях США. - М/ Наука, 1990 г. 47. Составление Бизнес – Плана. Пособие. – М/ Джон Уайад & Санз, 1995 г. 48. Финансовое управление компанией. Под ред. Е.В. Кузнецовой. – М/ Правовая культура, 1995 г. 49. Форд Г. Моя жизнь мои достижения. – Ер/ Айастан, 1990 г. 50. Фостер Р. Обновление производства/ атакующие выгрывают. – М/ Прогрес, 1987 г. 51. Фрейд З. Избранное. – М/ Внешторгиздат, 1990 г. 52. Четыркин Е. Методы финансовых и коммерчиских расчетов. – М/ Дело, 1992 г. 53. Шарп У., Гордон Дж., Бэйли Дж. Инвестиции. – М/ Информ - М, 1997 г. 54. Шонбергер Р. Японские методы управлния производством. – М/ Экономика, 1988 г. 55. Эддоус М., Стэнефилд Р. Методы принятия решений. – М/ Аудит, 1997 г. 56. Энджел Л., Бойд Б. Как покупать акции. - М/ Пайс, 1992 г. 57. Якока Л. Карьера менеджера. – М/ Прогрес, 1991г.

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

ՀԱՆԳՈՒՑԱՅԻՆ ԲԱՌԵՐԻ ՑՈՒՑԻՉ

Գործարար ակտիվություն, 61

Ա Ազատ շուկայական համակարգ, 23 հարաբերություններ, 9 Ակտիվներ, 71 Ակտիվություն, 9 Ամբողջականություն, 8 Անհատ ձեռներեց, 27 Անհատական ձեռնարկություն, 27 վաճառք, 48 Աշխատակազմի ընտրություն, 66 հավաքագրում, 66 պլանավորում ն հավաքագրում, 66 Աշխարհագրական միջավայր, 15 Ապրանք, 38 առաջմղում, 46 տեղաշարժ շուկայում, 70 կենսապարբերաշրջան, 40 Առաջարկ, 13 Աոցիացիա, 30 Արժութային ռիսկ, 52 Արտադրական բիզնես, 9 ֆունկցիա, 17, 34 Արտադրության ոլորտ, 27 պլան, 70 Արտադրող ն սպասարկող, 27 Արտաքին միջավայրի գործոններ, 55

Բ Բաշխման կանալներ, 33 ոլորտի բիզնես, 9 Բիզնես, 7 աշխատանքային ոլորտ, 8 արդյունավետություն, 61 կարգավորում, 20 կառավարման հիմնախնդիրներ, 55 հատկություններ, 8 մասնակիցներ, 7, 15 միջավայր, 13 մոդել, 17, 19 պետական ոլորտ, 8 պլան, 69 պլանի հիմնական բաժինները, 69 ֆունկցիաներ, 17 Բիզնեսը ն պետությունը, 23

Գ Գին, 39 ձնավորման գործոնները, 45 Գիտահետազոտական ն փորձագիտական աշխատանքներ, 17 Գնային քաղաքականություն, 69 Գովազդի հատկանիշներ, 47 Կոոպերատիվ, 29 Կորպորացիա, 30 Կրեդիտորի ռիսկ, 52

¸ Դեմոգրաֆիկ փոփոխություններ, 37 Դինամիկ ռիսկ, 53 Դրամական հոսքերի հաշվետվություն, 71 Դուստր տնտեսական ընկերություն, 25

¼ Զբաղվածություն ն գործազրկություն, 21 Զեղչ, 47 Զուտ շահույթ, 72 մրցակցություն, 21

À Ընկերակցություն, 28 տնտեսական, 28 Ընկերություն, 28 բաժնետիրական, 29 դուստր տնտեսական, 28 լիակատար պատասխանատվությամբ, 28 հոլդինգային, 30 սահմանափակ պատասխանատվությամբ, 28 փակ բաժնետիրական, 30

 Թույլտվություն, 17

Ի Իդեալիստներ, 65 Ինստիտուցիոնալ միջավայր, 15 Ինֆլացիոն ռիսկ, 52 Իրացման խթանում, 47 ուղիներ, 39 ֆունկցիա, 34 Իրացվելիության գործակից, 61

È Լիազորություն, 57 Լիազորում, 57 Լիակատար ընկերակցություն, 28 Լոբբինգային խմբեր, 24

Ì Ծառայությունների ոլորտ, 27

Կ Կադրային ֆունկցիա, 17 Կազմակերպաիրավական ձները, 27 Կազմակերպում, 57 Կապիտալի կառուցվածքի գործակից, 61 Կառավարման ֆունկցիա, 56 Կառավարման ն վերահսկման ֆունկցիա, 35 Կողմերի գնահատում, 37 Կոնցերն, 30

Ն Նախագծի նպատակ ն նկարագիր, 65 Ներդրում, 61 ռիսկ, 53

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

Հ Հասարակության հետ կապ, 17 Հակասություն, 8 Հաղորդակցման ն փոխըմբռնման ձներ, 65 Համակարգ իրացման, 30 կոմունիկացիոն, 30 սերտիֆիկացիոն, 23 Հարկ, 20 Հարկային օրենսդրություն, 24 Հնարավորություն ն վտանգ, 36 Հնարավորություններ-ռիսկ, 62

«Գործարարության հիմունքներ» Ներքին միջավայրի գործոններ, 55 Նյութատեխնիկական ապահովման ֆունկցիա, 17 Նոր ապրանքի մշակում, 44 Նորմեր, 23 Նպատակահարմարություն, 8

Շ Շահույթ, 13 Շահութաբերության գործակիցներ, 61 Շուկա, 37 ակտիվության գործակից, 61 Շրջանառության ոլորտի բիզնես, 9

Պ Ò Ձեռնարկատիրական բիզնեսի ոլորտ, 7 գործունեության հիմնում, 17 ռիսկ, 50 ռիսկի հատկանիշները, 46 Ձեռնարկատիրոջ ռիսկ, 52 Ձեռնարկատիրություն, 7 Ձեռնարկություն խառը բաժնետիրական, 29 համատեղ, 29 մասնաճյուղ, 30 ներկայացուցչություն, 30 ներուժ, 41 Ձեռներեցության աջակցում, 17

Մ Մակրոմիջավայր, 14, 18 Մարդկային ռեսուրսների կառավարում, 65 Մարդկանց խմբավորում, 61 Մարքեթինգ, 17 ¾ություն, 33 կառավարում ն գործընթաց, 36 համալիր, 33 համալիրի մշակում, 36 համալիրի մշակման փուլեր, 42 ֆունկցիաներ, 34 Մարքեթինգային միջոցառումների ներդրում ն իրագործում, 36 պլան, 69 ռազմավորության փուլերը, 35 Միկրոմիջավայր, 17, 18 Մոնոպոլիա, 21 Մոտիվացիա, 65 ֆիզիոլոգիական, 65 Մրցակցություն, 20, 69 գործոններ, 38

Պայմանագիր, 25 Պասիվներ, 71 Պրագմատիկներ, 65

Ռ Ռեսուրսների սահմանափակություն, 13 Ռիսկ, 50

Ս Սոցիալական ֆունկցիա, 17 Սոցիալ-կուլտուրական միջավայր, 15 Սոցիալ-հոգեբանական գործոններ, 65 Սպառող կարիքների բացահայտում, 34 պահանջմունքների որոշում, 17 Սպառողական բիզնեսի ոլորտ, 7 ֆունկցիա, 17 Սպառման ոլորտի բիզնես, 9 Սնանկացման /հաջողության հասնելու/ ռիսկ, 53 Ստանդարտ, 23 Ստատիկ ռիսկ, 53

Վ Վերահսկողություն, 58 քաղաքականություն, 72 Վերլուծական ֆունկցիա, 34 Վտանգ, 37

î Տեխնոլոգիա, 37 միջավայր, 15 Տեստային ընտրություն, 66 Տնտեսական իրավիճակ, 36 Տնտեսության իրական հատված, 27 Տրանսֆերտային վճարներ, 20

ö

ü

Փոխանակային ֆունկցիա, 17 Փոխառու միջոցների ներգրավում, 62

ú

Ֆինանսական հաշվառման ֆունկցիա, 17 Ֆինանսական շուկա, 62 Ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավում, 62 Ֆիրմայի հնարավորությունները, 37

Օլիգոպոլիա, 21 Օրենք, 24

RՕ| ցուցանիշ, 61

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»

Ն. Հայրապետյան, Ն. Հայրապետյան

«Գործարարության հիմունքներ»

Նունե Հայրապետյան Նաիրա Հայրապետյան

Գ Ո Ր Ծ Ա Ր Ա Ր ՈՒ Թ Յ Ա Ն Հ Ի Մ Ո Ւ Ն Ք Ն Ե Ր

Êմբագիր՝

Լարիսա Նադարյան

Համակարգչային ձնավորում՝

Յուլյա Ստակյան

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՆՅՈՒԹԵՐԻ ՑԱՆԿ

Օ Շօքոrջիhւ «Ֆինանսաբանկային քոլեջ»