Գրաբարի ձեռնարկ

`

մասե արե է

ՌԵՒՂԱՑՊԵԼՐԿՃԱՆ

գրկբլյրի

ՂԵՌե բ |

11111121Դ11111121111111112

Հ. Ծ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ,

Ռ.

0.

ՂԱԶԱՐՅԱՆ

ԳՐԱԲԱՐԻ ՁԵՌՆԱՐԿ

8-րդ ճրատարակություն

ԵՐԵՎԱՆԻ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՁՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ 1992

--

17714 եչ"

Հ. Մ., ՂազաշյանՌ. Մ. Ավետիսյան Գրաբարի ձեռնարկ: (Ուս. ձեռեարկ բումերի ճամար յերնանի

Ա 291

պետ Համալո.-.

1992...

3-րդ

եր.

Հրատ.-.

եծինանի Ճճամալս. ճրատ.,

էջ:

ետ. Վերնախորադր-՝ երնանի

Գամալս.: գոաբաի ճեչյօւնաբանության, ձեաբանությանե դ ասընթացը: տովում ԼԱ շարահյուսության ամբողջական Քերականական եյութեորը Ջեռնաոկն ընդգրկումէ

տանձին դասերով,ռբոնէ ունեն համապատասխան վարժություններու բնագրեր ն թաշզմանության ճամաշ: բնթեբրգանության Զեռնաբկինկցված են բառարանե 5-212-րդ դառերիմատենազբությունից ճտմառ: 7աղվածնատվածնեւ՝լոացուցիչընթերզանության ա.

առ

«-9ջ

ԳՄԴ 88.3

Ճոժութւ Ֆրի

լ78

Ըճրթոս ՀՈՅՇՏԵօ:պ

Ռոյոթոււ ԾրՇՀԻ ԸՀբոաօույգ Բժե

Լ10ԸՇՍԵԵ

լօ

ՐԲՆՃԵԽՔ7

(զքճրինցթոտաշխօվն ՈԲՅԵԹՆ) էր

տքխուքոմ

ՏՅԵԹՇ

1տորյԲԴԵՐՂԻՄ ԻԹԲԹՔԱՇՆԾԼԸ աաոճքԸու`ռ

ՖԵքորճ ի

(ՏԹԽ

Տ5-8084-0208-3

--

Շ) Հ.

Մ.

189չ Ռ. Ա, Ղազարյան Ավնաիխալան,

ԱՌԱՖԱԲԱՆ

ներկա ձեռեարկի Հիմնական բաժիններն եջ՝ «Հեչլունների աղրոասանությունը ե գրությունը. Հնչլունափոխություն», «Զնաբանություն», «Շարաճլուսություն:,«ԳրաբարիՀատընտիր" կ «Բառարան» Ջնեաբա-

նության բաժնում տրված են եան չթեքվող խուքի մասերից մակբայը, չաղզկապըն ձայնարկությունը: Դասագրքումինդդիկված նլութերը տրված են առանձինդասերով, որում յուրաքանլյուր դասում ճաղորդվող տեսական գիտելիքներին ըստ նն դրանը Համապատասխանվարժություններ ն անմիջավես Հեւտնում բնքերցանության Հատվածներ քաղված գրաբարի միայն դասականշրրջանի (5-րդ դար) ինքեուրույն ն թարգմանական գրականությունից: Փեղի խեալոդության պատճառով եչշված են միայն քերականական գիտե լիքներին վերաբնրող բնադիային օրինակների աղբյուրները, իսկ վարժությունեերում բերված օրինակների աղբյուրները չննե նշվում: Ընդճուեն քնրականականկամ հուր առմամբ ամեն մի դասում րացաստրրվում այլ կարգի բոլոր ալն ձրնույքները, որոնց մասին նախապես ոլինչ լի ասվել, Դասերում ընդգրկված նյութերի ծավալը պայմանական է, ըստ «սյդմ էլ դրանք կարելի է անցնել մեկ կամ ավելի դասերի բնքացբքում: ՛

Զնռնարկի Հեղինակենւրը հնպատակաՀչարմարեն Համարել թոսքի Մասձիի ուսուցումը սկսել բալից, որըչ սակավն, չի խանգարում, որնլութնրի Հաջորդականությունը: բաժնում Շարաչյուսության

եախադրություն), Հոդերի, ջարատլուսական այլ ճարցեր: դիի

ն

քենվում են գրաբարի կապերի (նախՌԻ Ճարաբերականիկիրառությունը ն

իրենց ունեցա բոլոր նշանակություններով, բոնք Ճանդիպումէն դասագրքում:

այլ

այն իմաստներով,

Ե-

ՀԱՄԱԹՈՏԱԳՐՔԻԻՆՈՒՆՆԵՐ

ա.

ամական

ձայոք, Հվղիո,1ջեֆ Ազ.,ԱզաքանդեղալՓատմութիւե Բ ուզանգացսոլ Գատմուքիւն Հայոք, Թիֆլի», Փաւոտոսի Բուվ-,

զերանուն ձր. քղանակիչ բար փղերին, Եղզերկայ վարդապետիԿողրարւոյ եղժ աղանդոց:Թիֆլիս, 1814 ն վասն Վարդանայ երնան, 987 Հայոց պատձրազմիե, եւի21, եզիչձի թ. Քմազան Թոռն.. Ֆոճննան ԹԻ. ժառրնտիր ընքմրցուսմք ի մատննացրուքեւնը հախնքաք, Վիքնզ.

նա, Ա. 42,, 1891,

Ք.

4.,

131ն

Խոր., ՄովաիօիԽորձնացոլ Պատմութիւն Հայոց, Ճփղիս, 74941 ՎարբՄաշտոլյի, կոր.,կորիւե, երձախ, կբ. կրավորական ձ.

Հասարակ բայ

4.

ձայնարկություն

մ.

մակբայ

է. Խերգործակածբալ եխ. նախդիր,նախադրություն ՆՀԲ, ֆոր չ. 1'

Ա բառրիրթՀայկազեան 1էղուի,վոնձոիկ,

Հ., 1884,

Ք 4.,

Էջ

զաղկապ չեզոք բայ

պի. պատճառական բալ Փարպ.,Ղազարայ ՓարպերւոլՊատմութիւն Հայոք, Սվղիս, 1804

փե. փոխանակ Մնացաժ Համառորագրությունները վերարձրում էեն ԱստվածայելիՀամապատասխան զլուխնէրքե'

ք. Վիեննայումճրատարակվավ

ԴԵն

լ.

ԱՌՏՋԻՆ

ՀՆԶՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԱՅԲՈՒԲԵՆԸ.

ԵՎ ԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՐՏԱՍԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԳՐԱՃԱՐԻ

Տ-րդ դարից մեզ ավանդված դրաիարի այբուբենն ունի ԵԽ ճ, մ, /՛ ն, էն թաղ՝ ՓԽ ՍՓերխԽ ա, բ, Խ դ, ն, Կ է, ր Ք, էչ, պ» Խ Ղչ ԺՄ, վ, տ, րս ք, Հ (յուն), փ, Ք Ռի.ն, կրրնեոն' ւառերի կապակցություն, այբուբենի մէյ տեղ չի գտնը,իռոկօն ֆ տառերն ավելացել Են միչին դարերում, Հին Հայնրե-

ՏՈ

ծոմ հ-ով, ինչպես՝ դաֆնէ-ղդալինի (փոխ. Հունարենից ), ֆրաշանը-ճրան Հանգ (փոխ. պարսկերենից) այլնւ ֆ 2. ֆրիաքարի ձայնավորներնԵ1՝ ա, ե, է, ը, ի, ո, ու Հ. Տ 5-րդ դարում, երբ ճայհրենը ցրի առնվեց, գիությունը Ճչտոինն շամապատասխանում էր արտասանությանը, այսինքն ամեն մի է նույնը, սակայն արտացաբծրում գրությունը Հիմնականում մնում նությունն, աստիճանաբարփոփոխություններ կրելով, Ճեռանում է դրու Քլունից, որի ճետնանքով ձնավորվում են արտասանության նոր կամ ավանդականկանոններ Այժմ գրաբարյան բնագրերը կարդում ենթ ոչ Քե չին կամ գրային, այլ փոփոխված,ավանդականարտասանությամբ: Փրաբարճիշտ կարդալու ն գրելու Համար պետք է իմանալ ավանդաբար մեջ Դասա արտասանությաննե ուղղագրության ձճետկլալ կանոնները, ն ածանցվան մեչ ար3-ն 84. բաղասկզբում, այլե բարդության տասանվում է հ, օրինակ լայտնի«ճայտնիչ անյլալո-անճարոլ լա-

տակ-ՀՀատակ, աայայատակ»»սալաճատակ: Քառավնրջումտ

գիվում է |, թայը չի արքա, արոասանվում, օրինավ՝արքայ»երեկոլ--երեկո: Քառավերչի յ-ն արտասահվումէ մի քանի միավանկ բառծրում՝ բայ, զոր խոյ, ռախ ճայ, նայ («-իոնավ, թաց), նոյ, վալ/ ն

ո

ձայնավորեերիը Հետո

Բաղավերջումմ

ձայնավորներիցՃետռ | չի գրվուվ՝ ա) բալերի եզակի 2-րդ դեմքում՝ ասա՛, ապիեցո՛,Է) սա, դա, բուն Հրամալականի նա դերանունեերի ուղղական, Հայցական,սեղական ե որական,դու անձեական դերանվան սեռական (ջո) Ճոլովաձնծրում, գ) ահա, ապա բառերում, դ) օտար ճատուկ անունների ուղիղ ձնձրում՝ Անկա, Յուդայ հղեսիա, Օեսարիան այլն: Ց 5. հւ) տառի գրվում է բառամիջումերկու ձայնավորներիմիչն Հետո, ինլպես նան տ քան բաղավերչում այ է, ի ձայնավորներից ավազ, փւսպակցությանմեչ ն արտասանվում է վ, օրինակ, աւազ"» ճարավ, ւիղ տավիղ,առաւել-առավել,մրգաւէտ«մրգավետ, ՀարաւՀտերեւ տերեվ, անիլ» անիվ,ուկւով ոսկվով: ւ տաղով ոչ մի բառ չի սկսվում: Գրաբարում լ ն

ո

Հ

՞-

6,

Ե

բառավերջումմիշտ զրվում տառիփոխարեն

է է,

օրինավկ՝

քէ, եթէ, բազե, ափաէ, բոպք, իսկ բառամիջում գրվում է է այն դեպե 11 Հնչյունավոխություն, օիինակ՝ քում, երբ կարող է լինել է-ի

Մովսէս-Մովսեսի: վէճ-վիճնլ,չէն-շինական,

աբառամիչում ձայնավորիցառալ արտականվումէ վ՝ "արվեստ, պատուէր-«պատվեր, բուծատ լեզուիլեզվի»աիբժուոլ-արծ-

Տ

շ.

Ուն

վուՌի.ն

ՌԻ լծորբառաժիջումձայնավորից առաջ ու է արտասանվում ռության բայերբ անցյալ անկատարիձննրում՝ թողու, թողուիր, Ձոռուաք, քողուիք, թողուին։ 98. Բացի Հիշյալ կանոններից,պետք է իմանալ, ոի զ նախդիրը բաղաձալնից աղաջ արտազանվում է ըզ՝ զգնտ-իզգնտ, ղնաՀ բզնեաս 89. 3. ձայնավորներիկապակցուձայնորդների ն ա, 8, իչ կ են Գրաբարիերկնռաբարբառներ: երկբարբառներ քլամբ կազմվում են՝ նա, եաւ, եայ, ու աւ ծւ, իւ բարբառներին եռաբաիրառներբն այ, ոլ, տ

ւոյ'

Ոյ իկբարթառը բաղաձայնից առաջ արտասանվումէ ույ՝ դոյն" դույն,յոյս բոյս»-բուլսյ ճույս: Ոյ կապակցությունըով է արնան ն ս, դ, Հոդերից ադաջ՝թոցոյ-բոցոյնբոցույն: Սասաենվում

10.

Աւ երկբարբառի բաղաձայնից աղաջ գրվում օ տառով աւձ»:օձ, աւր-

արտասանվւմ է

օր,

տապես աղաւնին նալթ բառէրում բացառություն Իւ ծրկբարբառը

բաղաձայնիցառաջ

կարաւռՀ

Ա-ն

օ

ն

բնեդչան-

կարօտ:Որպես

արտասանվում է ավ:

արտասանվումէ

յու՝ կորիւե»

կորյուն, սիւն՛- սյուն, արիւնարյունս եւ երկբարբառն արտասանությամինույնացել է իւ ծրկբարբառին է իւ-ով, Բեն մի շարք հ զրության մծջ էլ Հիմնականումարտաչճայտվում Հ

Ե

թառձրումպաճպանվումձն ձեր` ալեւրկալիսբ " ալչուր, հղչյուր:

գրության զուգաճեդ երկբարբառների եղջեւրինղչիչրՀարքի ՀարիւթՀարյուր, այդ

է պաճապանում '-բ ի. կապակքություննջրի ն Հայցականի ք բառավերջիվ արտասանությունըճոդնակիուղղականի պարդեւամասնիկներից ու ս, դ: ն Հոդնրիցառաչ՝ կաքաւք-"կացավք,

Ա, եւ. Ծաճոթություն.

ս

Հովիվդ, ՀովիւնՀովիվն եղե: է յա՝ պատեան» պաթյան, ծրկբարբառնարտասանվում

Հովի» պարագեվս, նա

ամձ--հղյամե,սիրեա՛-Հռիրչա՞։ նտլ

արտասանվումէ յո ե բընդտառերով` բնտանեաւք (ընտանեօթյ" "ընտանյոք,

ղոսբախրառր բաղաձայնիցառաչ

Հանրապես դիվում եջ կղզճաւք(8օք) կղզվոք: եայ քռաբարբաոր բաղաձայնիը աղաջ Հ

ճրյայք,

արտասանվումէ

յայ՝ Հիե-

անդնայց(-«նախիր)բ"անդլայք, բառավերջում" յա՝ տօննայ- պաշտոնա:

այք

չ վույ` առայ ալրսդասանվում Իռյ ձդաբարբառը բաղաձայնից տեղոլն-«տեղվույն' տանւոլն-պատանվույել

պալ-

պաշ

Վարժություբ 1. Կարդալավանդականարտասանությամբ. ա) յիշատակ, յարգել, լաղազս ("Շմասին, ճամար), յանցանք, անփայտ, լաճախ, լատուկ, անյուսալի, լորդ, անյապաղ, չուշարար, անյիշելի, լիսուն, յանդիման,լայտեի, լազքանակ, յաջորդ, լաւեու

Ք) ծրձխայ--քրծխայք, կոփածոլ, արքալ--արջայի,

պոզոտայ,

ճայ,

շգքալ--շղթայս, գոյ, Տիգրանալ,գետր, բալ, սկալ (ճսկալ), անձճանով, բրաժոյ, Վռամշասպծոլ, վկայ, փնսալ--փեսայն, եբեկոյ գ) աւազանի, շառաւիղ,անիւ,արժաւենիչ կաւ,հւ--նաւդ--եաւն.-նաւք, լուսաւոր, տիւ (ցերեկ), Հաւ--Ճալս--Հաւթ, տաւիղ,աւազ, տերեւ, խոնաւ,

ազդաւ,

սակաւ, արեւ, բեաւ:

դ) արունստ, դժուար, նուիրական, պատուական,զինուռր, առեղծուած, զուաթակ ("հղ, Հորք), թշուառ, ունական, քունաւոր, ճովուռկան, նուազ, մեղու,

անուանել, սրուակ, կղուել,

Դովն:

Վաթժություն 2. Գրարարլան ուդղագրությամբգրել վանդականարտեանանությամը:

ն

կարդալ

ա-

Աբեղա, կռածո, Տիգրանա, արտաքո, ընծա, մեծարգո, բացակա, ներքո, փիլիսուխա,արմառո, թուրա, զազանաբարո նա, նոքա, նոցա,

այս ա՞,ւպատմնա՛, Ասիա: Սառա,Անանիա,նրձմիտ,

Վարժություն 8. Որոշել, թե վ Բնչլուռնը գրաբարյան թյամբ որ բառում ի՛նչ տառով պետք է գրել՝ վ, ւ, թե՛ ու:

ուղղագրու-

Արտասվել,գավառ, քիվ, սով, Հարավ, թվական, վիրավոր, վնաս, անվանի ազնիվ, անվախճան,կավիճ, Հովիվ, քավ, լեզվի, անվարժ, բովանդակ, Հարված, ավազան, կատվի, նվաճել, Հոզվով, Դավթի, Աղվանը, Վարժություն 4. Ավանդական արտասաճությամբ կարդալ.

ա)

ալաղ,

անբաւ,

այդ

ամաւք,

ծնաւտ, Հարույտալն,ցաք, պաշտալն,

աւր,

գաւաղ

ամ,

կաիաւտյ, ալան,

արալւոլ ժանաւք, չդաղք,արթաւիս Հաճոյանալ, դոյլ, գոյութիւն, ղայրոյք, ուրոյն, բաբ) ապացոյցչ առոյվ, ողչոյն, բոլական, ողկոյվ, նշովլ, կոլտ, ախոյնան, քոյր, լոյս անյոյս, բոլսս զ) նիւք, ջաչութին, սիւն, իւրաջանչիչր, ձիւք, անկիւն, Հիչսիսի, իւղ, իր, ճիտ, աղիա, միա-մեւս, գիա, Ճարիւր--ճարեւի, քեւր--բիւր, ալեւր--ալիւբ: դ) ցորեհան,մատեան, լեառն, վե՞ծան, դարձեալ, վայրկեան, որդնակ, անցեալ, ծննդեան, աճնակ (մախ), ղզեակ, առաքեալ,կորհակ,

Մամիկոնհան, աղաբթեա՛ւ

,

բնտաննաւք, կարծեաւք, տեղնաւք, սիրելեե) պատանձաւթ(նեօք),

«սւք- Հրծայ--Հրեայբ, քաւդծալ--քաւդնայք,այտօենայք, տարլոլեյ երանելւոյն, ալկեստանւոյնչճոզւոյս, ալգւոլն: Վարժություն

5.

լռելեայն.

Գրաբարյանուղղագրությամբ գրել.

ա) կապույտ, ճկուլք, անգույն, կույկ, բույն, ծերնույք,թույն,

վզղույլ,

սաղույց,

Հաամբուլր,

վա-

ե) արչուն,Հլուսն,դյուրին,Տյուք, մրջյուն,հղջյուր,կորյուն,բազ-

մություն, ելութ, իմաստութլուն,լուր, լուրովի, Քլոր" դ) մանյակ, այծլաժն, լլարդ, տասելակ, կղզլակ, արքայության, Փբմաքայան, իշխանության, արննլլան, տեւյալ, գրյա՞ւ

2. ՀՆԶՅՈՒՆԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆ

Գրաբարիչհչտադրությունը ն չեշտից կախված ճնլյունափոխությունըՀիմնականում նույնն հե, էնչ արդի գրական ճալերհնում: Շեշտը սովորաբար րնկնում է բառի վէրչին վանկի ձայնավոբի Հ«րամալե՞լ: վրա, օրինավ՝ 2րամա՞ն,Հրամանի՛,Հրամանա՞՛ց, ծքն բառի վերչին վանկի ձայնավորնէ լգրվող ը, ապա չջան բնկ11.

վերջընթերվանկի վրա, օրինակ՝ ա՛ստ(բ)ղ, կա՛րծ(ր)ը,ձմծ՛ն: ո(ը)ն, Հարցո՞ւմ(ը կցականբարդությամբ կազմվաժ մի քանի բառերում չեշտվում է ա չսչավի, նախավերջինվանկի ձայնավորը, օրինակ ո՛րպես, նո՛լեպէս, ո՞րչափ,աճա՛ւասիկե այլեւ 9 12. երբ բառերը վերչից նոր վանկ էն ստանում, շեշտն անցնում է այդ վանկի վրա. շծշտազրկվածժ վերջին վանկի ի, Ե, ու, է ձայեան վորները, ճ), եա, իւ ճրկբարբառները եայ նռաբարբառը սովորաբար ձնքարկվում նե Հնչլունավոխութքյան: Ի ձայնավորը փակ վանկում չնչտից զրկվելով դառնում է ր, որբ չի զրվում՝ սիրտ--սրտի, խինդ--խնդալ, Քազմավանկբառերի վերջիե վանկի ի-ն սղվում է՝ վերին--վերնոլ, Դաւիթ--Դաւթի՛ւ մարմին--մարմնոյ, դաչտային-դամշտայնոյ, Քազմավանկբառերի վերչի ի ձայնավորըո-ից առաջ դառնում 1 ում

է

՝

եի

էակ ա-ից աղաջ Ե

ե,

տարի-- տարւոյ-շրինակ՝ տարհաւ:

ձայնավորը սզվում է ղ հն ո բաղաձայններիցառաչ մի ջանի բառերում՝ ասեղն--ասղան, թիքեղե--քթիքղան, Կիւրեղ-- Կիւրղի, լիսեռե-Դեւ է լիսռան, թիթեռե--քիթուն: բառում այն փոխվում ի-ի՝ դեւ--դիչի--դիւական, մ ր-ի: որը Ու ձայնավորը փակ վանքում շեշտաղզրկվելով՝ փոխվում անասուն-չի գրվոսԲ ճուր--ճիոյ, չուրքն--շրքան, վ' կամ սղվում անասեոլ, ճեղուլ--Ճեղլոյ: Փակ վանկի է ձայնավորը փոխվում է ի-ի, իսկ որոշ դեպքերում` Ե-ի՝ աէր--սիրձլ, պարտէզ--պարտիղպան, էչ--իջանել, էղէգն--եղեգան,

աղուէս--աղունսու, Միջայլ--Միթայելի' դառնում է Աւ՝ լոյս--լուսոլ, Ոյ ծրկբարբառը

--կուրանալ:

ողջոլն--ողյջունել, կոչի

իւ նիկրարիառը ձայնավորիք աղար դառնում չ է` սեկիւն--անկենան,մրջիւն--մրջեան, բառավերջիիչ-ր դառնում է ու անիւ--անու՞ոյ, ա

թրւ--քուոլ, պատիւ--պատուոյւ եա ծրկբարբառրըդառնում է կե՝ մատնան,չ-մառտձնագիր,սենեակ.աննեկապեւտո, պատեան--պատենաղէես Բառավերջիեայ էհռաբաիբառըդառնում է է` սպաշտօնկայ--պաջաշնէի, Հիեայ--Հրէականկ ՊԷո.:

Վարժություն 6. Բացատրել, թե ինչ ճնչլունափոխության են ենթարկվել ձայնավորներնու երկբարբառները բերված բառերի փոփոխված ձներում:

զարուն--զարնաետյին,ձուկն--ձկնորս, միրզ--մրգաբեր, տէր--թի-

բանալ, պատանի--.զատանւոլ,ամիս--ամսօրնավ,բարի--բարնաւ, վր-

բԲէժ--վրիժառդու,գետին--զետնափոր,թոյե--թունաւոր, լոյզ--լուկել, ատեծան.-ատնեակալ, սխւն--սնան, Հայիւշ-Ճաշուհլ, սիսծոռե--սիսոան, պճեղն--պեղան,«ին--ճՀնութիւն, անասուն--անասնական, թոչուն--թԹրոչնոյ, էդ--իզական, թքողուլ--թողլոլ, Կալն--Կայնեի, վլպ--վիպասան, վարագոլր--Վվարադուրել,մնծութիւն--մեշիւ--չուռ:, կնանջ--(ենաց, ժութեան, մեշծան--մէկ՞ննական:

ՉԵՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ա. ԽՈՆԱՐՀՈՒՄ

ԴԱՍ

ԵՐԿՐՈՐԴ

1. ԴԵՐԲԱՅՆԵՐ

83. անցյալ դերբայներըչորսն Ռ2 ապեռիոշ, ապրանքի, Գրաբարում ննենքակալական (կամ ներկայ, 9 14. Անորոչ դեիբալը կազմվում է -ալ, -ել,.-իլ, -ուլ վծրչավոգրել, խոր"իլ, թողուլ:( հախորդող րություններով աղալ, ու են խոհարձթլներ ա, ե, լծորդ ձայլկոչվում ի, ձայնավորնհրը կամ Բ ատ եավորեեր: խոնարձճիլների գրաբարում բայն ունի լորս լծորդու-

Հնլյունին

Քյուն՝Ա,

ե, Ի, Սի,

Անորոչ դերբալում ի խոնարչճիչըսովորախարփոխվումէԵ-ի՝ Բոր» Հիլ--խորճել, ուսանիլ--ուսանելչ թոչիլ--Ձոլել, Այղ է պատճառը,որ դրարարում բայերն անվանելիս սովորաբար Հիմբ ձե ընդունում ոչ քե անորոշ դերբայի ձեր, ալլ սաշմանական հղանակի ենրկա ժամանակիէզակի առաչին դեմբը՝ աղամ, գրեմ, խոր"իմ, Թո-

մարտնչիլ-մարտնչել

ղում:

Ծանոթություն.Գրաբարիհ

ՌԻ

լծորդության բայերը ժամանակակից արկելաճալ գրական լեզվում ճանդես ծն զալիս որպես ն լժորդության բայնր, օրինակ՝ նայիմ--նալել, զարքնուլ--զարքննլ ե այլն 915. (ստ անորոչ դերբայի կազմության, բայերը լինում ձն պարզ ն աժանցավոր: Գրաբարումբայական ածանցներըբաժանվում են հրեք Խժմբի'սոսկական, բազմաղատկական են պաղճաղական: ն

Աոսկաժանցներնհն. ան՝ դզող-ան-ալ, Ճարց-ան-ել, ժն-աե-ել(իմ), յազ-նն-ալ, ն` առ-ն-ուլ, չ՝ փախ-չ-ել(իմ), նլ` ծրկ-նչ-ել(իմ), աջ՝ ճան-այշ-էլ, անչ՝մեղ-անչնը են՝

Ի

Գրաբարումմէկ

ունենալ)'

րալ

պաճպանվե է

ռ

խոնարձճիչովդոլ

(լինե,

զոլ" դ

տ`

էն. Քազմապատկական աժանքեերն

ատ՝

կրճատել:

ի

ոտ` անձատել, Խորոոել,

Փատճառականածանքն է ուցան՝Հաս-ուքան-ել, Փատճառակախ հայերի մասին տե՛ս 9 166. 9 16. Ցուրաքանլչլուր լձորդություն ունի թե՛ պարզ, թէ՛ աֆանլավոր բայնր: չ 12. Ապառնի հիբ դերբայը կազմվումմ -ոզ վերջավորությամբ, դիվում է անորոչ դերբայի վրա, օրինակ՝ սթանալ--ստահալոկ, չարժել--չարժելոց, թոչել--Թուելոց. ՈՒ լձորդության բայերում ու խոնաբՀիեչբօղվում է՝ Ճեղուլ--Ղեզլոց, ջեռնուլ--չեռելոր: Ապառնի դերբայն իմաստով ճամապատասխանումէ արդի ճայեիննի նույն դերբային՝գրելոց"- գրելու: ջ 18. մեցյալդերբայը կազմվում է -խալվերջավորությամբ ե աշԽարչախար քարդմանվում է վաղակատար, Հարակատարդերբայնէրով, անորոչ գերբայի գործիական Հոլովով կամ դիմավոր բայով, օրինակ՝ զտավ: դտեսը»-զտել,ղտաժ,դտնելով,

ենթակայականդերբայի կազմվում է -ող (ող) վերջավորու Քյամբ ն իմաստով ճամապատասխանում | աիդի Հայհրենի հույնդծրբալին՝ ժնանողի|ժնող--Փնող.ենթակայականդերքայի իմաստ կարող ձե արտաճայտելնան. ածականներն ու զոլականեները՝ ալրիչա) -Իչ ածանցով բայանուն ե այրող, անիժիչ անիծող, տվիչՀտվեղ այլե, բ) ներգործական սեռի բալերի անորոշ դերբայից -ի (ճոգնակի՝ ծնաիք) մառնիկով կազմվածբայանուն ածականենինու գզոյականները՝ կրող, ուտելիՀ-ուտող: նելի Հ ծնող, կրծլի-Շ«դ) երկրորդական նախադասութլյուններիՈՐ Հարաբերականովն դինման կիրառություններում բայի վիա սռվոբաբար դիրմավոր բալով: ն Հոդր, օրինակ' որ է վում սիրէ(ն)զքնզ-նա, որ սիրում է քեզ, կա" Քեզ սիրողը. որ ունէին-- նրանք, ովբեր ունեին, կամ՝ ունեցողները: 19.

20.

Հատուկ

ձն

ճամաի Դերբալներըկրավորականիիմաստ արտապճայտելու չունեն, ներգործականսեռի բայնրը նույն դերբայականձե-

Վով կարող

են

արտաձալտելնակ

կրավորականնշանակություն, բացի

ենթակայականդերբալից, որն արտաճալտում է միայն ենթգործական ն չեղոբ սեոի իմաստենր, օրինակ՝ տեսանել տեսնել կամ տեսնվել, տեսանելոցՀ տեսնիլու կամ տեսեվելու, տեսեալ--տեսել կամ տեսնվել, աեսած կամ տեսնված, տեսանողիտեսող տնսնող: Հ

2. ՓՈԽԱՆՑՈՒՄՆԵՐ

ԲԱՅԵՐԻ

ՄԵՋ

չ 21. Գրաբարում կան բայեր, որոնթ զուգաշեղարար ճանդես

եՖ

դալիսերկուկամ աղելիձներով:Այդ ձեծրումփոխանցումը ինում 1 Հետկյալ կերպ. ա) փոխվում են խոնարճիլեերը,օրինակ' բնակեմ|քբնա-

Բ) աղելանումեն աժանցներ զիմ, ժոլորիմ|ժոլորնմ, կիզումկկիզեմ. կամ փոխվում էն կղած աժանցնքիը,որոնց «էտ միաժամանակ կարող են փոխվել նան խոնաիճիչները, օ«րինակ՝ ըզձամվրղձանամ,քաֆլիժ|

ավելի Հին է թաջնում, Բայերի փոխանցվածձերից մեկը աովորաքար հ տարածված, իշկ մլուսը կամ մյուսնեիր վկայված էն Համեմատաշրջանից ն տակավ գործածական են. նկատելի են ճիոնյալ պար ուլ Հիմնականփոխանցումների, է, եմ, իմ. դադարէմկղադարիժմ, ճեպեմկքեպիմ,լաճախիմկլաճախիք, պատկառնմվպատվառիմ. փայլնմիփայլիմն այլն: 2. ԻՄ եմ. քաւալիժիքաւալեմ,Համարիմիչամարեմ, ենմիմկճեմեմ,

մոլորիմիժոլորքմն այլն, Հ. Ում, Եմ. արգծլումվարգելիմ,զենումկզեննմ, յալելումվյաւելեմ Ճ

այլն: 4.

եմ, կամ, ամ, իմ. ատեմլատծամ, խնայեմիխնայճամ, այխոր-

ն այլն։ ժեմկախարժամ, բովեմվրովամ,գոբովաժկվգորովիմ

5.

Ամ, տնամ.

Փուլանամ ե 6.

քաղձամկրաղձանամ,էրթամլերքանամ, ժուլամի

այլն,

եմ, անեմ.

մերկեմիմեբկանեմ, տարաժեմի շատեմյվզատանէեմ,

տարածանեմն այլեւ շ. Եմ, ում, անեմ.

(այլն՝ դիղանամ), կիգիզեմկդիզումկդիվանքմ

զեմ|կիզոժվկիզանեմ,«երձեմկշերձում|չհրձանեմ ե այլե՛ 8. Ում, անեմ, ում, անիմ. պերծում|զերծանեմ,Հեղձում|«ծղձան այլեւ ՖեմկիՀշձղձանիմ, ճեղում|ճեղանիմ 9. նում, անեմ. նում, անիմ. Հճրձնումի|Հշերձանեմ, Հեծնում|45Ժա-

ն եիմ, չնոնում|ջչեռանիմ այլե:

նում,

10.

ուռչիժ 11. նում

ն

ն

ուռնումի չիմ. զարքեամիզարթչիմ, ոատնումվոստչիմ,

այլն:

Գիմ,

նում.

թոյիմկքոնում,

սառչիմիաառնում, փախչիմկվփախ-

այլն,

Ց. ԲԱՅԻ

ԵՂԱՆԱԿՆԵՐ

ՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐԸ

8 25. Դրաբարում բայն ունի հրեթ։ նղանավկ՝ Կաճմանական, ն րբաղդասական ճրամայական: կյոռրագասականը Համապատասխանում 4 արդիճայերենի ըղձական, պայմանականե Հարկադրական եղանակոտո-

ներին, Ց 23.

Քայի ժամանակեւըն բստ կազմության. լինում են պարզ ե Համւաբաղադրյալ, Պարը ժամանակները կազմվում են բալաջիմբից՝ պատասխան դիմային վնրչավորությունենրով:Քաղաղրլալժամակակներր կազմվում ծն անցյալ ու ապառնի դերբայներով ե եմ, լինիմ «ժանդակ բալերով (տե՛ս8 125)

ՍաՀմանականեղանակի պարզ ժամանակնեւրկեք ներկա, անցրալանկատար, անցյալ կատարյոլ,, առոնադասական եղանակինը՝ ապոռսջին ապառնի, երկրորդ ապառնի,Հրամալական եղանակիեր՝ արգելական Հրամալական, բուն ճրամայական (կամ ճրամ. եղանակիեծր(աժ րամ, ձղանակի )։ Հրամայական կա),Հոթգորական ապառնի 8 25. Քայլիպարզ ժամանակեերըկազմվում են հրկու ճիմքից՝ ներկալի ե անցյալ կատարյալի նծրկայի «Հիմբիըկաղմվում են ներկան, 24.

անցյալ անկատարը,առային ապառնին, արգելական ճրամայականը: իսկ անցյալի «իմքից՝ անցյալ կատարյալի, երկրորդ ապառնին,բուհ ՀրաՃոիդորական Հրամայականիւ մայականը,

4. ԽԵՐԿԱՅԻ

ՀԻՄՔԸ ԵՎ ՆՐԱՆԻՑ

ԿԱԶՄՎՈՂ

ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐԸ

Տ

Քայի ներկայի Հիմքը որոշելու ճամար պետք է նրա անորոշ դերբայից անլատել դերբայականվերչավորուքյունը Այդ նչանակում ծն նան բալածանցները: է, որ ներկայի ճիմքի կազմության մել մտնում Այսպես, օրինակ՝մնալ, իմանալ,գործել,անցանել,բազմել(իմ),մաշտրնչել(իմ),աոգելով,բնթեռնուլբայքրի ներկայի Հիմբերն ծե՝ մե, իման, գործ, անցան,բազմ,մաոտնչ,աոզել,ընթեռն: 8 27. Ներկայի Հիմջից կազմվող ժամանակներով բալը խոնարճելու Համար նրա ներկայի Հիմքի վրա պետջէ ավելացնել դիմային վերՀամապատասխան խոնարձիչով: չֆավորությունները՝ 26.

նձիկայի ճիմբից կազմվող ժամանակների դիմային վերջավորու-

թյունները խոնարչիչենրի կում.

Հետ

միասին

սրվումձն

Հետեյալ տախտա-

ՀՀ

՞

Է

ՀՈ

|Հ

Հ

Ճ

Տ|

հիվ

ձ.

1:

Ի

|

-

5258:

Լ

ՀՅ

Հի

`

"1 «Է. ԳԱԻ

-

ՀՊ|0

«5.

Տ: «Ֆ3 |

մԷ՞

Փ

հ

|

-.

|

Հպ

Յ85Ց

|

«ա. 3-1

|

ՀԻ.«Է. ՄԱՅՐ

'

Վ

"Է.

"2

Հ

ՉՅ.

՝

մ

«-

Հ

|

ձ-

ՀԵ «Ա

"74

ՀՀ.

"ՀՀՅՅ Հո«Ջ

ՅՅ

Հ Տ

-

-

Հ:

:

Ի

'

'

ՀՑ

յ-

Տ

Հ "Ե

--

Ի

| |

Ւ

'

:

'

|

Գ. ՀՏ «ոառ «ո

ՀՅՀՏ Ւ

.

՝

«56 Թ5

.

Հ "

-

«3

«Վ.Հ

Հ

Յ: `.

ՀՏՀ .

Ա

է

|

.

«ե

"Հ

| ՀՎՀՅ «զ

ՀՀՅ|

Հ

«դ «դ «ր `

.

«ռո

'

:

||(ՏՀՅՏ|555|) Հ3ՅՀ "358

Տ '

:

|

Ջա

ՀՏՏ|ՀՀՀ|

«պ-

«ՀՀՏ

ՅՅ 5`

5-5

ւ

ՀՏ

զ

-ծ-

"յ"

--

Հ

Հ"

'

Տ

Տէ

ՇՀ

|

ռօռտ.

«ԷՏ ս

|

ՀՀՀ

:

«Հ

Է

ԳՏ: լ

գ

"Ֆ

յ

5Ա

ՅՅ:

`

»|5| 535 Բ. ԽԻ.

ՀԷ Թագ

ՀՅ. ՐՊԷ-

5:

:

| ԿՇՑԻ

-«.ՀՏՀ-Հ

.

Ե.

"ՏՊ

Տ: Հաջի

ԵԷ

134525 |

հ.

-Էւ

մ

3:25 Ւ

Յուը

Իվ

ՂՈՋԳՈՂՈՈ»Ոռ

.

ւ.

'««Թ՞

ՀՏ ՀԵ

Ղեձենը

-

Հ

ԱԼ ոռ

ատ

«ՀՏ «4«ՎԻ -

Ղոձնճ

-ԶՆՈԺՍՏՈԼ-ՈՈՈՄ7

ՆԵՐԿԱՅԻ

ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԿԱԶՄՎՈՂ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄ

5. ԿՐԱՎՈՐԱԿԱՆԻ

ՀԻՄՔԻՑ

Գրաբարումկբավորականսեռի առանձինբայեր լկան: «իմքից կաղժվող ժամանապներումկբավորականիմաստն ներկայի արտաճայտվում է ներգործական սեռի րայերի խոնարձչմանձեներում հ լծորդի փոփոխմամբկամ նույն բայամեենրով: երբ ն լժորդուքյան ներգործական սեռի բալերը ղործածվում են 28.

իմաստով,ննրթկա/ կրավորականի ցամանակում, առաջինաւպառնիում

(այս ժամանակումնան Ա լծորդության եերդործականսեռի բայերը) ն արգելական են ձեձրի վերչնավանկի խոնարՀչմտն Հթամայականում է ձայնավորների փոխվում են ի-ի, օրինակ՝ եմ, սիրիմՀ սիրնմ-»ճիրում

սիրվում եմ, սիրէՀ ռիրումէ, սիրիթսիրվում է. սիրիցեմՀսբրեմ, կսիրեմ, պիտի սիրձմ, սիրիցիմ-սիրվեմ, կսիրվեմ, պիտի սիրվեմ. աղայցէ ազա, կաղա, պիտի աղա, աղայցիչաղացվի, կաղացվի, պիտի աղացվի. մի՛ սիրձր--մի՛ սիրիր, մի սիրիր-մի՛ «իրվիր ն այլն: նչվաժ ժամանակներումԱ, Ի, ՌԻ լծորդության, իսկ անցլալ անկատարում բոլոր լծորդությունների ննրգորժական սեռի բայերը խոնարձման նույն ձննրով կարող են արտաչայտել Թե՛ ներկործական, թե՛ .րավորական իմաստ: Այգ կարգիբայերը, որոնց ներգործական ն կրաարտավորական նշանակություննիրը որոշվում են հախագաւության են Հայտաժ իմաստով, կոչվում Հասարակ ԸՐ-ինդճանուր)բալեր, օրիէ նրան. դատի ի նմանկ-« է նրանակ գատի զնա դատուէ դատվում եմ կամ մոռացնից (նբա կողմից). այսպես էլ՝ մոռանամ --մողանում ժնում էր կամ ժեվում է կամ չցվում է. ժնանէրչվում եժ. լնուլցնում ե էր այլն: ԴԱՍ

ԵՐՐՈՐԴ

ՆԵՐԿԱ,

29.

ԽոնարՀչման պատկերնԷ՝

1-ին

2-րդ Ձ-րդ 1-ին

2-րդ 3-իդ

եզակի նայիմ դրեմ

դ.

աղամ

Ֆ

աղաք

Ֆ»

աղալ

գրես գրէ

Փե.

աղլամբ

գրեմք գրէ գիեն

»

աղայք

Ֆ

աղան

նայիս

նայի

Հսգնակի

նայիմք

է

Քողում քոդոտ

քոզու

թողումք

նայիք

քողոք

նային

թողուն

0 30. ներկա ժամանակն իմաստով ճիմնականումՀամապատաս խանում է արդի ճալերձեի սաճմանական եղանակի ներկային՝ դրե

զրում էմ, է նան արՍաշմանական էղանակի ներկան «ամապատասխանում ն դի ճալերենիըղձական պայմանականեղանակներիապառնուն՝գրեմ» գրեմ, կգրեմ: Սրթնավ՝ժորժամ աբգելուսն փակեսզամենեսեան ի 6էռաւոր ժտարբուքննան, կատարինխռրճուրդք կամաց քոց (նեղիչէ, 1-ին, ու չչ 9)-երբ բոլորին արգելես պահեսՀեռավորօտարության մեջ, Փո կամջն խորճուրդը: կկտտառվեն ու

Վարժություն 2. Ներկա ժամանակով խոնարճել ճետնլալ բալերը՝ ա) խաղալ, գողանալ, մնալ, իմանալ. բ) դորժել, գտանել, ասել, խչանել.գ) բազմէլ(թմ), կոթելել(իԺ), նստել(իմ), ուսանել(իմ). ղ) կիզոլ,

չհռնուլչ Հեղուլ։ ընթենռնուլ:

Կտնռն

եզակի Հայցականը ձնով նման է եզակի ուղլղականին:Հոգնակի ուլղականը կազմվում է եզակի ուղղականից՝ավելանալովԷ վերչավ»-

բությունը,օիինակ՝տուն--տունք("«Ժներ), այգի--այգիք:Հոգնակի

Հայցականըկազմվում է Հոգնակի ուղղականից՝Է-ն փոխարինելովոով տունբ--տունս(տներ), այդիք--այդիս: Ռրոշլալ առման դեւպբում եզակի ն Հոգնակի չալցականը սկզբիք ստանում է զ նախդիրը՝զԱրչակ--Արչակին, զդնու--գնահրի' որոշլալ ը Հոդ չկա, ալլ կա միայն ն, որն ունի արդի Գրաբարում Հայերենին կամ ը Հողի նչանակությունը: Վարժություն 8. Թարգմանել, որոշել ներկա ժամանակով դրված բալերի լծորդությունը, դեմքն ու թիվը:

թողու զոչխարսն ն փախչի: Ժուրթ զճող երկրի ողողանեն ն ապականնն:Սուտ խօսիսդոււ Շիջչանին լապտերք մեր։ Ցալնժամխաւարի արեգակն, Ոչ պատրիմք իբրն զտղալա, ն ոչ մոլորիմբ իբին զանտեղեակս,ն ոչ խարիժք իբին վտզետս. Այժմ Հաւատա՞լք։Առաքեմ առ ձեզ մարդարես ն իմաստունն ն դպիրո: Ոչ նե իբրե գիտեմքյո երթաս: իբին ճաւատալրսիրէ. ն իբրն սիրէ՝ լուսալ. յուսալ արդարանալ: Զաստուածս անարգէք ն զկրակ սպանանէք ն բզջուրս Ռչ նորոգի, զի ոչ Հնանայպղժէք: Սնանի զորդի իւր զԱմասիոս

իբրն տեսանկ զղայլլն զի

գայ,

|

2--

"

Ժ

արեգակն

մանկանալ, զի ոչ ժէրանալ։ Աճաւասիկ տեսանեմբ վզի Տիկգնայ. լուսին ն աստեղքընթանան, ամպք օլացեալք տարածանին, Փին պատառին ն գինին ճեղու, ոչ

Հիրե--նրբ,

ղի-որ։

յ

այլնմամ--այն մամանակ ալ պատրիմը--չննը խաբվի

բելանտ

որովշնան

Վարժություն 0. խմբավորել Տ-րդ վարժության պարզ վոր բայերը ն որոշել դրանց ներկայի ճիմքը։

ն

ածանցա-

Վարժություն 10. Կազմել 7-րդ վարժության բայերի ապառռի դերբայը:

Սրինակ՝ գործել, ապառնիգերբայ՝ գործելոց:

նտեռե

Հետո՝

ՖրաբարումՀատկացուրիլր սովորաբար դրվում տունք մեր»մեր

մանները:

է

ճատկաջյալի

տները, զշրամահս թագաւորիՀ քազավորի ճրա-

ն շատկացլալիկապակցությանմձջ ճոզը դբվում Հատկացուցչի Հատկացուցչիվրա, օրինակ՝ պարիսպքաղաքին,վաշտն Գեքլոյ:

է

Վարժություն 11. Թարգմաճել գրաբար:

Հրամարումէ յինել ջաղացեծր ն ավաններ Սիրում ենք մեր բաբեկամնհրին։ Հայրի խրատում է որդուն, երեխաները խաղում ձն ն ուրախանում, Ինչո՞ւ (բնգէ՞ր) էք դատում անմեղեերին: Մարդրժեվում է ն մմոնում: Սիրամարգի փետուրներըգեղեցիկ են, Աչքեր (աչ) ունիս, բայց

լես

տճնսեում

լեզու ունես,

բայց

Գետերըոռոգում

(ոչ տեսանես), ականջներ ուննս, բայց լես լսում, լնս խոսում: Ընթերցումծն թքազավորիՀրովարտակը:

հն

դաշտերը:

դոտէլ--դատել(իմ)

ունեն

լ--ունել( իմ)

փոսկլ--խԽոսել(իմ) ժեվել--Ժետնելը իմ) մեսնել--մճոանել(իմ) Ընքերընլ--բնքէոնուլ ԵՐԳ

գեղեցիկ, աշալադիկ կաս գեղեցիկ կո. զերամակս այծից:, աղաւնիջ. իբրն

Աշտաւադիկ աչք

քո

ԵՐԳՈԾ

վարսթ

մճրձաւոր իմ,

քո

Ատամունքջո Ք լեռնէն Գաղաադումւ, լ8

որջ

երնեցա

իբրն վզերակամսկտրելոցը,

որ

հլանեն ի լուսլեացք: հրրն ղթել որդան են շրթունք քո, ն թօռռք բո զիՂեցիկջ.ԻԲՐն զնեղն նռան են այտք թո, իբրն ղաչտարակն Դաւքի պաբանոց քո. Երկու տռինք թո իբրն ղերկուս ուլմ հրկուռրիս ալծեմանձ, արածին ի մէչ շուշսնաց: Ամենեին գեղեցիկ հս, մերձաւոր իմ, ն որք Արտակաթք արարերզմեզ միով ակամբ բովճ արատ ինչ ոչ գոյ ի քեզ ն միով քառամանեկաւ պարանոցի քու Մեղր կաքեցուցանեն լրքունք մեղր կ կաթն ի Ններթոյլեզուի թո, ե Հոտ չանդերձից թոց իբրն քու

զշուտկեղրկի'

իբրն դերավակս այծից--

(է)

Ֆման

(Եգ Երգոց, Դ, այժերի Հոտի

ի (նոկվե Գաղատղդու-.Փաղաաղլեռիը իբրե զերամակս կարձլոց-- խուզաժ ոչխարնձրի Հոտի եան (ձե)

ԷՔ լոալնաց--

եիջ)

երթկուռրիս այֆե-

վակ) նրկու ձագերի նման (ձե) արատ ինչ որ կոյ ի բեղզ-- որնէ արատ լկա Ժ" մլ 7արտակաքարարքր զմեղ-- չէիմ »իբ"վ ճամակել էպ մեզ միով ակամբ բքով-- բո մի նայվածքով

ԴՈՐԲՈՐԴ

ԱՆՑՅԱԼ 37.

ուլմ

Համածին(Քոնվորարժյամի

"

լողարանից ((վոցարա-

ԴԱՍ

էբԻնՆ զերկոս ման.

1--11)

ԱՆԿԱՏԱՐ

ԽոնարՀման պատկերն|՝

եզակի 1-ին

դ.

2-րդ

»

3-րդ

»

աղայի

աղալիր

գրէի

ցրէիր

աղայր գրէր

նայէի

նայիր

Խազեր

Քողուի

թողուիր Քողոյր

Հոգնակի

1-ին դ2-րդ Յ-րդ 5»

աղայաք

գրէաք

աղայիթ զրէիք աղային

գրէին

նայէաք նայէիք Նայէին

Քողուաք

Քողուիբ

թողուն

ծ լՓորդուքյան բայերն Ծանոթություն,

անցյալ անկատարի եզակի Մ-րդ դեմքում երբեմն խո վերչավորությունը կրավորականի իմաստու՝ կոչի բՀկոչվում էր, գտանիւրՀ-գտնվում էրս Տ 32. Անցյալ անկատար ժամանակն իմաստով Հիմնականում ճաէ արդի Հայերենի սաշմանական ձղանակիաեցյալ մապատասխահում ունեեում

են

աղալի աղում ձի: Սաճիանական եղանակիանցյալ ւսեանկատարին՝

Հաճախ դորժաժվում է հան, ա) Փատմականժամանակի բմաստով, որն աշխարչարարթարգՃարցանէր-մանվում է անքլալ կատարյալ կամ Ներկա ժավփանակնիրով՝ առաւուրն Հարցրեց կամ ճարցնում է, Շրինակներ- Իսկ իբրն ժազետը։ Քասանէրփաշտն Գնելուէ բանակն արքունի (Քու-ո 4-րդ, Ժե)-- հսկ ձրթ լուվլսը բացվեց, Գենլի խումբը հասավ արքունի բանակը Ապա ժո6պովէր («Հավաքում է) զօրավարն ձայոց Վասակ զամննալն վզվորան Հալոց (Բուզ-, 4-րդ, Թի ր) Ըղձականե պալմանականհղանակների անցյալ ժամանակոլՐ կկարողանար:Սրինակնձր.նոյնպես ն վիշապն ոչ կարձր"ճ կարողանար, ն Միխաանգամ ժարդակձրպ շձամկ ԽոնէՒ, մի անգամ (Եզնիկ,1-իե, ֆե) -"Այպնս ձլ վիչապի մի անդամ օձաձն չեւ ենա, մի այլ անդամ" մարդակերպ: Քայց քէ գիտէի... մփժապէո մծծարանջք Ճրձակէի գնա Խաղազուքնծամբ յիւր այխարչն (Բուզ... 4-րդ, ՄԴյ-Բայլց եթե գիտենայի... շա» մնծարանքնիրովնրան խաղաղությամր կարձակեիքր տչՔբճր: ատարը

Վարժություն 12. Անցլալ անկատար ժամանակով խոնարճել տնլալ բալերը՝

Ռե-

ա) դթոալ, սսանալ, չանալ, մերձենալ, թ) բերել, ճատանել, երգել, Հասանել. գ) Հալել (է), մեռանել(ԻԺ), խորճել(Իմ), անանել (իմ). ռատնուվ: աբգելուլ, լնուլ: Հեծնուլ, դ) Կանոն են Գրաքարում եղակի սնոական ե տրական Հոլովենիի ունենում ն ան, ի, ոյ, այ, ին. ԵՐ, եղ, բակ Հոգնակի սեռական տրականՀոլովՆէրը՝ ից, ուց, ոց, աց, անց, երց, եղց վերջավորություեները,օրինակ. ձզակի սեղ.-տր.՝ ձայնի, ցանձու, ժառոյ, տիտանայ, ձկան, Հարսին դստեր, աստեղ. Հոդնակի սհո.-յր.՝ ձայնից, զանհձուց,Փծառոք, տիոտ: ու,

նաց, ձկանք, դոտերը, աստեղը: Վարժություն 18. Թարգմանել, որոշել անցրալ անկատար ու թիվը: նակով դրված բայերի դեմքն

ժամա.

Մանուկն աճչր ն զօրանալր: Քանզի վատասիրտքն լքանկին, ջայք խիզախէին ն նաճատակքն գոչէին: Գնայր գայր ն ուտէիչ Վարէիք բա Ձ0

ժոզովէիթ սակաւ հսկ նա բազում անգամ կշտամրէր ն լանդիազվբ զթագաւրն Արշակ:եթէ լէր չարագործայրն ալն ապա ոլ մատաք զնա բեր Վասն ճշմարտութեաննմինլն ի մաՀ մարտնչէր։ նաէին սպանանելզԱրտաչկսարքայ: հքրե արեն չեռնոլը, Հալեր։ Աղզանկր իբրն վզթագաւորի մէլ զօրականաը: Աոյր «չէկս ոսկեզսծս, Բնակեէի ձրկիրն Աղձնեաք վաներով:Շանթէր զալարէր իբրն զօձ քունաւոր: Փանն Ք էռչէի, ող լսէրթ: ւմ

ն

վաներօվ--վանքերոմ

վասն--ճամաթ

13-րդ վարժության անցյալ անկատարով գորճերկա ժամանակով՝պաճպանելով դեմբնճ բալերը փոխարինել ածված Կ Թիվը: Վարժություն

14.

Կանոն են ՀայցականՀոլովի Հետ, ճախդիրներըՀաճախգործածվում է Փրբ Վերջինսցոյց տալիս այն տեղը կամ առարկան,դէպի ուր, դեպի մոտ ոիի կամ որի ուղղվում է գործողությունը(ուղնորման Հայցական), բեակութեանն Հայկայ (Խորբ., շբինակ՝ ՓփուքայրՀասանել ի սաճմանս 2-թե, ԺԱ)--Շտապում էր Հասնել Հալկիբնակության սաշմանեքրը: Սոիս ինն արքայի ոտ, մ8ս զիս աբքայ (Ա Քաղզ.,2, 14)» Կանչում

Ին

առ

առ

Վարժություն 18. Թարգմանել գրաբար:

Վարում էինք դալտերը

ն

տնկում այգիներ, Քաղում էի ծառերի

Հր պտուղները: Վերցնում (Թթառոք)

սպանծլ երան (զնա), Ասում

էինք,

քնարը նե նվազում: կամենում էին ն չէիք լսում (ոչ կանչում լսէիք),

4ինք, ն չէիք դալիս: Թողնումէին ավարը ն փախչում, Ինքը(ինքն) չէր շարժվում ն չէր փոգիոխվում։Ինչ որ (զոր ինչ) Որժիզդն էր ստեզժում։ բարբիէր ն լավ, Յանում էին, Հնձում ն լցնում շտեմարանները,Յուղով Հասնում .օժում էին Հիվանդներին: Գալիս էին չայոցաաճմանների:

Սծրջնել առնուլ

կամենալ --վամել(իմ)

ապանեչ--սպանանել կանլել- կոչել

Քողեւլ--բողույ

փախչել--փարլ1լ(Էժ)

ստեզծքլ--ռռնել ջեել--լեուլ օժել-- ոՓածել Ճապոնձլ--Ճասանել

ԵՎ ՇԱՊՈՒՀ

ՎԱՍԱԿ

ծղն ի վաղիւ անդր հտ Հրամանք Շապուճ արքայ, ածել զառա: չջեաւ իչր զվասակ Մամիկոնեան զզօրավարե' սպարապետն ՀալոցՄէ. ծաց. սկսաւ պատունասեծլցնա, քանզի էր Վասակ անձամբշ փոքրիկ ասէ ցնա աիքալն Պարսից ՇապուՀ. «Աղումա,դո՞ւ էիր խանդարիլ՝ ոլ եւ

այսչափ աշխատ արարեր զմեզ. դո՞ւ ծս այն՝ որ կուտործցերզմրի' այսչափ ամս, ն զի՝ դործեսն զմաճ աղունեսուսպանից զքեզան,իսկ Վա. փոք սակ տուեալ պատասխանի, ասէ. «Այմմ քոձ տեսնալ ղիս անձամբիս բիկ, ոչ առէր զլավիմեժուքեան իմոլ. զի ցալմմ ես բեզ առեւժ էի, ն ար աղուէու Բայց մինչ ծս Վասակնէի, նս սկալ էի. մի ուռնամ ի միոլ լերի

կայր, ն միչս ուռնս իմ թ միոյ լերին կայր. լհրժամ յաջ ոտնս լենուի զաջ լեառն ինդ գետին տանի. լորժամ ի ձախ ոտնն յենուր, զմախլնառ բեղ գետին տանէիո։ Ապա Հարցանկր թագաւորն ՊարսիցՆապուծ ն ասէ ւԱղվ՝ տուր ինձ գիտելը, ո՞վ են լերթբնքեայնոքիկ՝ զորս դուն բնդ ուն տանէրըսւ: եւ ասէ Վասակ.«(երինքն երկուք, մի դու էիր, ե մի քագաւոր,

Յունաց...հ:

կ

վաղիւաֆղբ

եզն ՛

իսկ Հաջող ՛

Հ

Փաստոս

մայնց)

րի

նո

Ճճրաման--

ձեքական անքյալ դերբայիմոտ

արարձբ-- չարչարքքիր, նքլու-

"

Ք

Քյուն »ղվեքիր

զխածլ տալ-

--

գիաննացտալ,

ղի՞ զործես-- ինչպե՞ս էմ զմաճ աղոձնսու սպանից վպիեզվ--ազ-

վեսի Մաճով սպանի թեզ

ԴԱՍ

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

ԱՌԱՋԻՆ

33.

ԱՊԱՌՆԻ

ԽռնարՀմանպատկերնէ`

եզակի 1-ին 2-րդ Յ-րդ

դ. » ս

աղայցեժ

աղաչցես աղայցէ

գրիցեմ Գրիցես

գբիցէ

գ"

վաժ է սեռական Հոլովով թո ատնհսես զիո-- դու ինձ ոնանձլով ՐԴ" ատաքական Հոդ է ք միոյ ըէրին կայր ժի լեռան փրա|

Հրաման տվեց (Հրա

այստեղ՝ մարփեով

աշխա

Բուզանդ,4-ոդ, ՍԴ

նայիցիմ

նայիցիօ

նայիցի

Քողուցում թողուքում

Թողուջու

իման

Հոգնակի ին 8-րդ

6 դրիցեմք 6 նայիջիմթ աղայցէք գրիցէջ նայիցիր աղալցեն գրիցէն նայիցին աղայցնմք

դ. »

3-րդ

6թողուցումթ թողուցութ

թողուցուն

8 34. Ստորադասական եղանակի 1-բն ապառնին իմաստով Ճամաէ պատասխանում արդի Հայերենի բղձական, պայմանականհ Հարկանադրական եղանակներիապառնուն՝նալիցիմ-«նալեմ, կնայեմ, պիտի յեմ: Վարժություն 18. Առաջին ապառնի ժամանակովխոճնարճելԲետնբալ

բայերը՝

ա)

ողքալ,

զարմանալ,բանալ,"ագենալ. բ) կաջաւել, «ռպլանանել,

ճանքլ, մտանել. գ) կամժլ(իմ), սառանել(իմ),ժիժաղել(իմ), մար»եչել (իժ). դ) լաւելուլ,, հրգնով, զգէնուլ, զբօանուլ:

Կանռե

է մի նախԳրաբարումբացառականՀոլովը սկզբից միշ ունենում դիք, սովորաբար'ի նախդիրը, որը ձայնավորովակավողբառից առար փոխվում է յ-ի ն գրվում բառին կից: է է, ոյ, այ, իսկ ճօգնակի բազա եզակի բացառականը ունենում ռականը՝ իգ, ոց, ուց, աց, անզ, Երգ, եղց մերջավորություննքրը, օրինակ ի ձայնել «ձայնից, ի ֆառոլ, ի տիտանայ. ի ձայնից ձայներից, ի ծառոց, ի գանձուց,ի տիտանաը,ի ձկանը, ի դատեիը,լաստեզը:

Վարժություն 17, Թարգմանել,որոշել 1-ին ապառզի ժամանակով դրված բայերի դեմքն ու թիվը: լաջտիցեմք զարեզակեւ ԵքՀ Հաա Զիա՞րդ

տնաւ

զոաԽնդրիցեմբ,

նիցեմբ։ Մեղզբլորժամ դտանիցես,որդեակ, չափով կերիչիր, ցուցէ յագիցի« ն փախիցես։ Ո՞ է սա, որ փրկիվէ զ4ծզ։ (փեիքի՞ինձ "րդի Ռրմիզդ, եՔէ ի վուր ինչ ջանայցեմ: Ընդէ՞րոչ խորճիցիմբ ն ասիցեժջ: Յորժամ կամիցիս վառիցեւ ն ցորժամկամիցիս՝ խափուցանիցնա:Համտիրե ն կոյրինխօսիցի ն տեսանիցեւ Յորժամ զուստր զմայր անարգիցէ, ն հու զկեսուր իւր: Արդ առնուցում զճչացիմ ն զզինի իմ. Քանի փողաՀարք ի մէչ գնգին ձայնիցեն, Վիա"րդ թուի ձեզ. եթէ լինիցի մարդոյ

Հարեւր ոչխար ն մփոլորթցիմի ի նոցանէ, ո՞չ թողուցու զիննաուն ն զինն ոչխարնի լերինս, ն երթիցէ խնդրիցէ զմոլորհալնս ինչո՞ւ զիա՞րդ--իեչպե՞ս, ո --ո՞զ

է երցանվ--նրանքի ր փ լձրինա-.լեռների վրա

Վարժություն 18. Թարգմանել

գրաբար:

ծրբ (լորժամ) դալլերբ տեանեն Հովիվներին, կթողնեն ոլխարները ն կփախլեն։ Ֆարունը կգա այգիները կժաղկեն, Ինչ (զինլ) ցանե, ն անսամ: այլն կմնձես: Դու չես կարող ոտեր Մի՞քն միշտ պիտի լոմ Երբ դա ն տեսնի այդ, կսկսի ծեժել իր (իւր) ծառաներին, ի՞նչ պիտի ուտեջ կամ ի՞նչ պիտի ըժպեք, Քաջությամբ կկովեն, կճաղթքենթյեամինձրին ն էրբ մեռենն, անուն ն Հիշատակ կթողեեն։ Մէկին (զմին) կատի ն մյուսին կոիրիչ կամ մեկին կմեծարի ն փլուսին կարճամարճի'Չեն ճանդգնիմերձենալ մեր սաՀչմաններին, ն

կարոզանալ--կարել ածսնել--ոմսանել

ակսէլ--ակսանելըիմ) ժնծել- չարկանել

ԱՇԽԱՏԱՍԻՐՈՒԹԻՒՆ

ե՛րք: մրչիւնն ե նախանձեա՛ց2ըեդ ճանապարՀնորա ն լե՛ր նս քան զնա: Ջի նորա ոչ գոյձ Հողադորժութիւն ն ոչ Հարփմաստնագոլն առ

կադիր:

ն

ոչ

ըեդ տերամբք վճ

ն

պատրաստէ ամարանի զկերակուր, ն ե՛րթ առ մեղուն ն ուսի՛ր զիարդ

բազում ճամբւսրս դնէ ի դորժշն 3, ն գործ նորա որպես պաիկեշտութնամբգործի. զորոլ զվասէ տակն քագալորք ն տնանկք ի բժշկութիւն մատուցանեն, Ցանկալի ն ն ամենեցուն տկար է զօրուքնամբ, պատունաց մեժարոյն, զի եպ: զիմաստութիւն ն լարդեցաւ: Միելն լձ՞րբ լորսալսնալ կասՀ ո՛վ վատ, Հունձա:

Կամ

կամ ծ՞րբ ի քնոլ ղարթիցքս։ Փոջր մի ննջիցես, փոջր մի նատիցիս,փոմի նիրչիցես, փոքր մի ճանգուցանիցնես դձծոն քո ի վերալ լանչաց Փոցն, սպա ալնուճետն ճասանիցէ ի վերայ քո իբրն զչար ուզնոր տնանկութիւն ն կարօտութիւն իբրն ղժիր սուրչանդակ։ Ապա եք անդանդաղ նե կարօտութիւն իբրն քո, չինիցիս, չասանիցէ իբրն զաղբեւր ամառն լինիցի: այր մի լար ինջնաճալած

ՓԻր

(Առակք,Ց, 6-11) |

.՛րթ--գնա՛ Սոլխառձեա՛լ--ՏՖախանձչ՛ր

ձ

ր, լք՛ր-եզի կորա

ոչ

դարձի՛ր կոլ-նա չունի

թեղ տնրամթթ 1-ոչ էլ էնքակա է ոհրձրին, ոլ էլ ձեթ ունի ժիփարոլ --ԼարգիՀարգված, գնաճաանլի ն

սչ

ԳԱԾ

2-րդ

35.

դ.

2-թգ

դ.

լորսալսնաը կաս--Մմելրիվրտ պառկած ետա

Է վերայ (Փեչաք Բոր

--Բ" կբժջի վետ

ՎԵՑԵՐՈՐԴ

ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆ

ԱՐԳԵԼԱԿՍՆ

ֆ

Խոնարչման պատկերնվ՝

Եզակի

ժմի՛ աղար

մի՛ գրբ

մի՛ նայիր

մի՛ թողուր

մի՛

Հոգնակի ժմի՛գրբ մի՛ նայիջ

մի՛ թողոջ

աղաք

Տրամալականն

Տ 36. Արզելական իմաստով Համապատասխանումէ արդի Ճայերենի նույն ճրամայականին՝ մի՛ թողուր--մի թողնիր, մի՛ թողութ Հմի՛ թողնեք: Վարժություն 19. Արգելական հրամալականով խոնարճելՃետելալ

բայերը՝

ա) լալ, լոանալ, ջանալ, սլանալ. բ) արչաւել, զարկանել, չերձել, ցուցանել. գ) ողորմել(իմ), անկանել(իմ), շրչել(իմ), փախչել(իմ) դ) կասուլչընկենուլ, Ճնզձեուլ,ուտնուլ: աաա

Կանոն

Գրաբարումեզակի զործիական Ճոլովր

ունենում

է

իչ, ով,

ու,

.ւ

հաւ, ամբ. երբ,եղբվերչավռրությունեերը, իսկ Ճողնակիգործիականում այդ նուլն վերջավորություններինավելանում է Ր իւք, ովք, ուք, ամ ՀՌՈ,էաք (օք), ամբք,եբբՐ,եղբք, օրինավ՝ձայնիւ ձայեով,ժառով, գանձու, տիտանաւ,կղղզնալ,ձկամբ, դստնրբ, աստեղբ, ձայնիւթՀձայներով, ծառովք, գանձուց, տիտանաւթ (օթ), կղզեաւք (եօց), ձկամբֆ, դուռծրբք, աստեղիք:

Վարչություն 20, Թարգմանել, որոշել արգելական ՃԲրամայակաճով դրված բայերի լծորղությունը ն թիվը` եզակին դարձնելով ճոգճանի, իսկ ճոգնակին՝ եզակի։ Օրինավ՝մի՛ զողանար-մի՛ գողանայք,մի՛ ջննէք-մի՛ քններ: Մի՛ արձամարչեր ղճծրութիւն մշր թու Ամենեին ի մաճուսնէ մի՛

երկնչիք։ Մի՛ սպանաներ, մի՛ դողանար, մի՛ սուտ վկալեր։ Մի՛ մոռանայք... զառատաձիղնպաիգեսն, որ շնորչի ձեզ յաիթունուստ: եք ղաչիցէ զքեզ թշնամին. ն ի ձայն բարձի ազերաիցէ,մի՛ Հաւատար նմա: Մի՛ արկանէք զմարգարիտսձեր առայի խոզաց: Զրարեկամջո ն զբարեկամ Հայրենի մի՛ թողուր: Դութ մի՛ ջենէք զղզորժսնիմ. Աակալնն Մի՛ կարծեր. զի ոչ ստէ մեզ այրն այեւ Ի դու մի՛ անիծաներ այլոց: մի՛ սիրէք: պիղծս մի՛ մերձենայք: Ձերդումն սուտ ա-

է ձայն--ձայնով

նմա--նրան

Կանոն

դրվելով Հայցականի ն ղակի տրականիվիա, Ընդնախդիրը» խմաստր, օշրինավ՝ խօսի ընդ որմս

տաճացտումէ հետ

ԻԱ),բնգ որմսՀ-պատերի Հետ. Մի՛ ԻԳ, 8), բնդ եմա նրա Դետզ

ար-

(եզնիկ,2-րդ,

ուտիցջեսզՀշացքո ինդ նմա

(ակ.

Մբ չարք բայհրի մոտ (նախանձել, զալբանալ, նալել(իմ) ն այլե) րնդ նախդիրի ՀայցականՀոլովի ետ աիտաճալտումէ տրական չոլովի իմաստ, օրինակ նալէր ընդ պեսպմս ամբոխ զուսանացե (Բուզ., Տ-րգս 18)- նայում էր գուսանենրիխայտաբղետխմբին: Վարժություն 21. Թ-արգմաճելգրաբար: Մի՛

խոսի, մի վարմամի՛ անարգիր ծերերին, եթե թո եզբալիր կամենա գալ քեզ ճետ (րնդ թեղ), մի՛ արդելիր։ Երբ առնեք քաղաքը, գեՀետ եմ. բիներին մի՞ սպանեք: Մի՛ վախենա, որովճետե քեզ Մի՛ խոսիր մեզ ճետ, Մի՛ութիի ն մի՛ ըմպիր ճաթբեցողների«եո: նաք:

մոռանա

Մի՛

իմ պատվերենրր: եքն

սուտ

փոխենալ--երկեչել(իմ)

արպեչնլ-- Կրդելու՝

Ճարբնցու--արբելբոզ

առնել -շառնուլ

ԽՐԱՏՔ Ա.

նա

անպատվիի ե

Մի՛ ուտեր Հաց հեղ

առել

-: «ստ...

Վ

չաբականյ,ն Ժի՛ ցանկանար կերակբոլ

զի հողկացուցանկ զեա ն ապականէ զբանս քո բարի: Յականչա անիզդամի ավեննին մի՛ խօսիր, զի մի՛ անգոսնեսքք զիմաստուն բանս քո: Մի՛ փոխեր ղսաշմանս յաւիտննականս:ն ի ստալքուաժս որիոց մի՛ մտանիցես,

չ

Մի՛ խնայնը խրատել ղտղալ. զի թէ ճարկանես ղնա զայազանաւ՝ մեռանի, Դու Հարկանեսզնա գաւազանալ,րայց զանձն նորա փրկես

փաճուանք, ծք իմաստուն լինիցի սիրտ քո, ուրախ ապրասՈրդճակ, զիմ սիրտս:Լո՞ւրտ, որգեակ:ա ոի ժնաւ բեղ, ե մի՞ իճաարձչեր զժերութիւն մօր բու Զճշմարաութիւնստացիր, ն մի՛ Քողուր ծաշն

հմաստութիւն ե զարատս

(Առակք,ԻԳ, 6--23)

Ռրդնակիմ, մի՛ նախանձիրընդ լարս,

մի՛ ցանկանայցեսկալ շինի տուն եգ նոսաՀ, զի ստութիւն խորճի սիրտ նոցա: իմաստութեամբ է ն աւ է կանգնիչ քան Հանճարով իմաստուն զծզօոր, Հանճարեզ՝ քան Մի' մատուցաներզամպալայն որ ունիցի դաստակերաս մեծամեծս, վիշտնլարօտս աիդարոց, ն մի՛ խաբիր լբուքնամբ որովալեի: Մչ՛ խինչլաի ընդ լաիագոիծս, են մի՛ նախանձիր բեդ մծղաւորա: Մէ՛ ինքր վկայ յուտ' ընկերի քում, ն մի՛ խարբծր չրքոմբք ջովջ: ԻԴ, 1.-28) (Առակք, Ք.

բեղ առն--մարդու ճետ ուրավ: արասքնա--կուրախարքնքս ԴԱՍ

1.

47.

'

ն

ուր--լաի՛ր ընդ նոջա--երանը

Հետ

ՅՈԹԵՐՈՐԴ

ԱՆՑՅԱԼ ԿԱՏԱՐՑԱԼԻ ՀԻՄՔԸ ԵՎ ՆՐԱՆԻՑ

ԿԱԶՄՎՈՂ ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐԸ

Անցյալ կատարյալի ձիմջե

ըստ

կազմության լինում Ը ա)

Տ 18. արզ կամ արփատականՀիմքր Համրնկնում է բայլարմատին, օրինակ` ճասանել, ծնանել(իմ), մարտնչել(իմ). թողուլ, չեռնուլ բալերի անցյալ կատարըալիճիժքերն են՝ Հաս, ծին (անչքշտ' ծն), մարտ, թող, ջեո, ե Ռի Արմատական Հիմբ ունեն ե, Ի լծորդության ածանցավոր լժորդության բայերն ընդճանրապես,օրինակ՝ անցանել-անց, հլանել-ել Հատանել ճատ, իչանել-էլ(իչ), տեսանել-տես, մտաննլ-մուտ|մտ), անկահի-անկ, մեռանիմ-մեղ, ադանիմ-ազ, բուսանիմ-բելս(բուս), քՔոչիմ-քո, թողուլ-Քող» կիքրկնչիմ-երկ, արդելով-արգել: զենույ-զեն, ճեղով-ճնղ, Ճեծնուլ-Հեժ, Հեղձնուլ-ՃԵզՎ, զարքնուլ-վարք, ոստնուլզով-կէ«(48Ի1): ոստ:

ցասկուլ-ցաս

ե

այլն:

Բաղադրյալկամ ցոյական ճիմքը կազմված է լինում. ն աց ածանցից: Ալսպիսի ճիմբ ունեն Ա լժորդուա) Բայլարմատից

39.

լալաժանցավորբայծրը՝ զթալ-գթաց, գողալ-դողար, գզողանալ-գողաց,զարխաղալ-խաղաց,մՖալ-մնաց, սգալ-սդաց, ստանալ-ստացն այլե մանալ-զարմար, Հեդռանալ-Հեռաց, թ) Բայարմատիցն հաց (անչնչտ՝ եց) ածանցից, ԱյսպիսիՀիմբ Ի լծորդության պարզ ունձն Ե լծորդության պարզ ն բազմապատկական, ե Ա լծորդության են ածանցավոր բալերը առաքել-առաթեաց, գորժելդորժնաց, կարժել-կարժծաք, չաիմել-շարմնաց, սիրել-սիրնեաը, էքրգելէրգեձաց, վազքլ-վազեաց, խոցոտել-խոցոտնաց, դատիմ-դատհաց,խորՀիմ-խորձեաց, հայիմ-նալեաց, 2ՐիԺ-շրչեաց, ողորմիմ-ողորմեաց, ժիժաղիմ-«ժիծաղնհաց, յազքնալ-յագնաց, մերձենալ-մերձնաց ն այլնւ գ) Քայարմատիցկամ կատարյալի ցոլական ճիմքիցջն ոյց (ան282ա՝ ուց) ածանցից, օրինակ թաթոլց, ուսոլք, ճեռացու Այսպիսք Հիմք ունեն պատճառականբայերը (տք՛ս ծ 162) 8 40. նչված կանոնենրիըց եկատելի էն Հետելալ շեղումները. բաա) Ա լժորդության բառնալ,դառնալ,բանալ,թանալ(«Քրյձլ) երի անցյալ կտտարլալի «Հիմբերն բարն,դարձ,բագ, թաց. բ) Է ունեն լծորդության Հինգ պարզ բայեր ազ բաղադրիչով անցյալ կա-

թյն

ն աէ

արլ

չա,

«իմք՝ապնլ-ասաց, տարյալի ցիտել-զիտաց, կարելՈ-զարողանալ)--կա-

մարթել-Մարթքաց, մեձրկել-մերկաց,իսկ չոր» պարզ բայնր ունեն արմատական Հիմք ածել- աժ, բերել-բեր» Հանձլ-Ճան, «իեղուսել (-Հ՛դամել, միացնել) -ճեղոլո. գ) Ի լժորդության նստիմ, զգաձիմ( Հազեվել) պարզ բայերն ունենն արմատական Հիմբ՝ նիստ(նտո), զգած., իսկ դիպիմ «արզ դորժաժվում է ե՛ ցոյական,ձ՞ արմատական «իմբերով՝ բայը գոսլեաց(դիպեց), դիպ. յ) ՈՒ լծորդության վեց բալեր ունեն ցոլական Հիմջ՝ ընթեռնու-ընթերց, ընկննուլ-ընկեաց(նց), զգենուլ-զդեաց (ճը), 11ոՎ-1Ի8(18), Խնով-խից (Խջ), յենուլ-լեց։ րաց,

-

2. ԽՈՆԱՐՀՄԱՆ

ՀԻՄՔԻՑ

ՏԻՊԵՐՆ

ԿԱԶՄՎՈՂ

ԱՆՑՅԱԼ

ԿԱՏԱՐՅԱԼ

ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐՈՒՄ

Ինչպնաեշվել է (ոծ՞ս ծ 24), անցյալ կատարյալի Հիմբից` կազմվում են անցյալ կատարյալր, երկրորդ ապառնին, բուն Հրամայականը, Հորդորական ձիամայականը: Անցյալ կատարյալի Հիմջրիը կազմվող ժամանակներումբայերը խոեարչվում էն եծրգորՓաձն,կրավորաձնն խառն վերջավորություններով: ատ այդմ բայն ունի երեր տիպի խոնարձում՝ներգորժաձն, կրավորամձե հ խառն, Անցյալ կատարյալիՀիմքիը կազմվող մամանակեձրի խոնաիրչ8

մն

41.

վերչավորությունները տրվումեն Հիտնյալ տախտակում,

-.Է

ռոԵ «ոմ

ՁԳ

.5 լ

Հլ

ԹՎԻ

(Պ ՛

Տ

Տ.

՞

Հգ|5

ՊՊՅՊպՊ «ՀԾԵ ԼԱ

`

:

Լ

Հ)

ԵԷ

թՏ» '

-Պ

ԼՏ Է:

ՀՅ

'

ո.

«ղը

Ւ

ՏՏ Է

Վ

-պ

'

Է

,ծ

թ

--Հ

-

'

«

Տ

Ճ -Ճ

Տ

--

-Է-

.

'.

,

«Հ

աԼ:

--

«4

ՀՏ

Հ:ՀՏ

|

`

.-

ՀԵԱ

աան 7.)

|

-

Ջ

Գ

`

.-

|

.

-

«Չ

.

Տ.Տ

4.15

|ՏՏՅՅՏ

Հ ՏՏ -Փ

Հ

|

ՀՅՏՀՀ»Ջ -զ՞Տլ ՀՏ ՀՏՀ

Հ

Տ

| "ջ

՞

ՀԵՏ

|

-ԵՏ

-

Հ

Հ:

Ա

»ՈՀՀՇ ՀՆ

ՏՆԵՑ

Է.

|. ,

լ

Հ.ՎԵ.՞Ձ "`

։

ՀՐ

Էս

Հ:

ե

«ւռ Հ

-

Վ

'

'

7"

Հ

Է

Է

-

"Ի

|

Է

ա

ՏԵ

ՏՅ ՞.

-

:

'

ՏՏ

'

Հ

ՀՏ

-.

ԷՎ

«15Յ ե

Ի

ե

ՀՅ

Է

Հ.Գ ի

:

'

'

Ա

Է,

Է-

-

Հ

ՒպՎ

ՀՅ

ՒԷ: -

ՅԵ.

Տ

ԷՀ

.8

՝

Թ-՝ »Տ|4 |

Հ Տ

"

դ

Ե.

'

-

Է:

`

--

«Էւ

ՈՖ| |-«Տ -Ջ 9.

ծ.

«ՅՅ. -

|

յ

ւ

զ. «Է:

ք ՊԻ ծ-ծ-

.

|

Տ

.

՛

իմ

ԵՑ ՀԷ.Վ.

է

Հ-ծ| Է

Շ-

--2-1

Է

»

՝

Ւ

ՀՏ -

1.54 Տ»

5.»

«Է6 Հ

Հ.:5 ՀՏ

Է

Տ

5Հ Տ

Հ.

8 42. ներգործաձնխոնարչումժունեն. ա) ծ (ժորդութլան պարզ ն աժանցավորբայերը: Բազառությունեն կազմում յանցանելն մեղանչելբայերը, որոնցից առայչինըխոնարձճվում է խառն ձկով (լանցեար չանցեար, լանցեաւ ն այլն), իսկ երկրորդը՝ ն անցյալ կատարլալում երկրորդ ապառնու եզակի առաչին դեժքում՝ խառե վերչավորություններով(անց. կրավորաձն. մնացած ձերում կատ: մեղալ, մեղար, մեղաւ, 2-րդ ապ. մեղալց, մծղիցես, մծղիցէ ն

այլն):

բ) Ա չծորդության պարդ բալերր:Բազառություն կազմումգթալ: բուն քայձրը, որոնք (բացի եզակի 2-րդ փութալ, լուսալ Հրամալականի են դեմքից) խոնարչվում միայն կրավորաձն՝գքացայ, փուքացալ, լ"ւ-

ծռացալ, գոռալ-զոռացայիգոռացի, դողալ-դողացայկդողացի, ողքալ-ոզբացիկողբացայ,Հոգալ-ճոգացայկճոդացի,որսալ-որսացայիորսացի, ջչանալ-չանացալիջչանացիր սզալ-սգացայիսգացին այլես գ) Ու լծորդության սյարզ բայերը: Ֆ 43. կրավորաձն խոնարչում ունեն, հ ա) լժորդությանպարղ ն սն աժանցունեցող բայնրը: բ) Ա լժորդուցյան ածանցավոր բալերը) Բացառությունեն կազմում ննիգործական ռծոի մի քանի բալեր՝ բարալ,բառնալ,թանալ: լուանալ, մեբկանալ,ռրոնք կարող են խոնարչվել ն նքրգործաձն, նե՛ կրավորաձե, Մոռանալ,իմանալ,ընթանալբայերը բուն Հրամայականի ճզակի 2-րդ դեմքում մոռացի՛ո, կանոնավորձնհիմացի՛ո, ընթագցի՛բ մոռա՛, ընթա՛կրեթա՛զ ձները: րից բացի, ունենում են ետ իմա՛կիմա՞ց, գ) Ու լժորդուքյան այն ածանցավոր բալերը, որոնք չունեն փոխանքումներ, օրինավ՝ լենույլչլեքաց, զգենուլ-զդեցայ, ինկլնուլ-ընկլայ ն այլն: Բացառությունեն կազմում նջրցործական սերի մի ջանի բոարեր՝ ե՛ եծրգորլեով, խնուլ,որոնք կտիող են խոնարչվել առնուլ,բնկենուլ, ե՛ կրավորաձեւԹԻ ժաձն, փոխանչծորգության նում-անեմ,նում-անիմ ցումով աժանցավոր քայլերը, օիինակ՝ կլնում-կլալ, վբօսնում-զբօսայ ն այլն: 8 44. Խառն խոնարչճում ունեն, ա) Ի լծորդության չ ն նչ ածանցավոր բայնրը. բ) ՈՒ լծորդության նում-լիմ փոխանցումով ածանցավոր |

ոստնում-ոստնալ, ցառնում-յաբալերը,օիինակ՝ղզարքնում-դարքեալ, ե սծալ,Փաղցնում-բաղցեայ այլն: 9 45. Պետք է եկատի ունենալ, որ անցյալ կատարյալի Ճիմքից կազմվող ժամանակներումներդորժամե վերչավորություններովիոնարտ-

ՅՑ

վող եձրդործակահսեռի բալերը կարող են խոնարչճվելնան կրավորաձե՝ սռանալով կիավորականսեռի նշանակություն, օրինակ՝ դրեցի» գրեջի, ն գրեցայ- զրվեցը այլն» սեռի այն բայերը, որոնք խոնարչվումեն միայն կրաներգորժական Քե՛ եեձրվորաձնյ հույն վերջավորություններով կարող հն արտաՃճայտել գործական, թե՛ կրավորական սեռի իմաստ, Այդ կարդի բայերի ներորոչվում են հագործական ն կրավորական սեռի նչշանակուքթյունները խադասությանաիտաճայտածիմաստով, օրինակ դղատեցայզնա--դատեցի նրան, դատեցայբ նմանէ--դատվեցինրանից (նրա կողմիցի 9 46. Անցյալ կատարյալի Հիմթից կազմվող ժամաճակներովբայր խոռնարձճելուճամար նրա անցյալ կատարյալի Հիմքի վրա պետ է ավելացնել Համապատասխանդիմային վերջավորությունները, ԳրաբարիՀեչչունափոխության կանոնների ՃամաՍանոթություն. ձայն, վծրչավորությունենրից առաչ կատարյալի ճիմքի չնչտազրկված եա ձրկբարբառր դառնում է ե՝ գրեաց գրեցի, բազմեացգայ»բազեն բ, ռրը չի մեղայ, Ու ե ի ձայնավորներըդառնում գրվում՝մուտ-Ի-իէ է մտի, ժին- այ" նայ, ձայնավորը դառնում ի՝ 3-ի Հիչի, լէր «յՀ

ի-

չիջայ'

ԴԱՍ

ՈՒԹԵՐՈՐԴ

ԱՆՑՅԱԼ

Ց

47.

ԿԱՏԱՐՅԱԼ

Անցյալ կատարյալի վերչավորությունեճընէն՝ կրո վորաձն

ներգործաձե

եզակի 1-ին

.ի

դ.

2-իդ Յ-րդ

-.ձր

տ

ս

-

ձողնակի -աջ

էք, իք չին

խառն

եզակի ճոգնակի եզակի ճողեւկի ւա

Կար "ոլ

-ուք «սքչ «ան

Հարութ

-հալ -հար -Քալ

-Քաք

-եայք

-ձան

եզակի 8-րդ դեմքում բայր որնէ ններգործաձն խոնարչվան վերջավորություն չունի. լչեչլունափոխված կատարյալի «Հիմքը Հանդես լ)

վանկ է, բաղաձայնիը առաջ կարող է ստանալ ե, իսկ ձայնավորիցւսդայ՝ է նախաչճավելվածֆը, օրինակ` անց. կատ, Հիմց՝ Կիրեաց,գիտ,անց, անց. կատ. էզակի 3-րդ դեմք՝ սիւհազ, գիտ կամ եգիտ,խեց կամ էանց: Տ 49. հոնարչման օրինակներ.

նֆրգորաձնխոնարՀում

1.

գոել

ապալ

անցանել թողով եզակի

1-ին

2-իդ 3-րդ

դ. »

»

աղացի

աղացեր աղաց

գրեցի գիեցեր

` գրեաց

անցի անցեր

Թողի թողեր

անց, էանց

քող, եթող

Հոգնակի

1-ին 2-րդ

3-րդ

դ. »

»

6 գրեաց

աղացաք

աղացէք գրեցէք աղաջցիքգրեցիթ

անցաք

անցէք

`

թողաթ Քողէջ

անցիթ

աղացին դրեցին անցին 2,

Թուիջ

թողին

Կրավորաձն խոնաբճում

ձեռանալ նայել(իմ) ուսանել(իմ) ջչեռնուվլ եզակի. 1-ին

2-րդ Չ-րդ

դ. ջ

Հեղացալ

նայնցայ եալյեցաի նայնցաւ

ճեռացար

Հեռացաւ

`

ջնռայ ջնռար ջեռաւ

ուսայ

ուսար ուժաւ

Հագնակի 1-ին 2-րդ

3-րդ

դ. ս: .

«իռացարք նայնցաք Հեռացայթ հայծքայք ճեռաքարութ

Հեռացան

4.

նայնեցարուք

նայլհցան խոն

ումաթ

ուսայբ ուսարութ

ուսան

Հ-րդ

»

փախեաւ փախձար

փախեաւ

չնռան

ղարքնու

Եզակի Հոգնակիեզակի դ.

չեռայթ

չնռարութ

խոնաբճում

փախչելիմ) 1-ին 2-րդ

ջեռաթ

փախնաջ փախեայք փախեան

`

զարթնայ զարթնար ղարքեաւ

Հոգնակի զարթնաք ղարթեայթ

ղզարքեան

ում է

Անցյալ կատարյալիժամանակն իմաստով Համապատասխաարդի Հայերենի անցյալ կատարյալին,օրինավ՝ աղացի--աղաքիչ

ջն.

է՛

Վարժություն 22. նյալ բալերը՝

խոնարճել անցլալ կատարլալ ժամանակով

ճե-

ապ)որսալ, գողանալ, կարդալ, մոռանալ: բանալ. բ) սիրել, ասել, տանել, առաքել, աժել. գ) թոռրչել(իմ), հազմել(իմ), անկանել(իմ), ոչել(Էմ), երկնչել(ԻԺ).դ) կիզով, արզքլով, «եժնույ, ոստնուլ, լնուլ:

Վարժություն(23

Թարգմանել, որոշել անցյալ կատարլալ ակով դրված բայերի դեմքն ու թիվը:

ժամա

խաղացաբգնացաթլերկիրն Ցունաց:հիրն զայլս ի վեր երբարձ՝«աՄիժարնեցաւի եմաել ցաւ բնդ քազաւոին, սկսաւ խոսել ընդ եմա: ազում պատուի Թողեր, (Քեր զինծապատիւշքեղաշուք ոսկիակուռ զաոդն քո ճայրենիւ Աղ կ քացախ խառնեցին ն արկին ի վերայ մարմնոյ: րկճցան սիրելիք քու ծս բազում անգամ կամեցայ սիրել զերշակ արվասն ճաիցանելոյ ի ջնոլ իւրմէ: Այս ասացաւ այ Հայոց: Ձարքջետւ Ի վօսրաջնՑուդու ի ժերունի ճօրէ թումմէ, Սպանաւ մանց:երկեա՞ր հմ ես որ փախնկալ աց: այսօր Աեկանկորժանձցանապարանքնոցա: ուսոեհրամլելԱքշորնաց ղնոսա ն բեկկց լաշխաիչս օտարաւ Ուստի" ձն՝ զոր սատանայկոլչէք՝ իմացաւ զճանցամանսլարին: եւ զամենայն աստը ի ժամանակին կատարեաց րատ կամաց նորա ն արգել հի ինչ հա ի բազում բարկուքթենկն։Հեժալ արի արքայն Արտաշկսի սեճտւն ծղեցիկ: էֆգ

ալը

Նմա--

նրա

ճետ

Է... 4օրք ցումմէ--

թո

Հորիր

Վարժություն 24. Կազմել 28-րդ վարժությանբալերի անորոշ դերն անցլալ կատարյալի հիմքը:

նբինակ' կեբարմ--անորոչդերբայ բառնալ, անց. կատարյալի ճիմք՝ արձ:

Վարժություն 25. 29-րդ վարժության ներգործական սեռի բայերը վոնարճել կրավորաձն՝ պաճպանելովդեմքն ու թիվը: Վարժություն 28. Որոշել 28-րդ վարժության բալերի սեռր ւարճման ճնը:

ն

խո33

Վարժություն 22. Թարգմանելգրաբար: մարտնչեցին ն Հաղքեցին, Քաջությամ:բ Տինր 1ՏԻԷց ֆրով'Գրավե-

ցին ն ավերեցին Տիգրանակերտ բաղաթր։ Սիրեցիր արդարությունը ն ատեցիր անօշրենությունը։ Փրկեցիրմել մաՀից (ի մաճուանք), Թողեցիթ

Հայրենի

քաղաբը

ն

փախաք, Ինչո՞ւ (բնդէ՞ր) պատոնցիր

քո

ճանդերմ-

ները: Գնացի կ տեսա թմ սիրքլիներին, Սւրացավկ ասաք. ձլեմ ճանադատեց մեղավորներին: ծնվեցեռթ չում նիանս (զնա), Արդարությաժբ արքա,

մարտելել--մարոնլել( իմ)

դրավել--ասնուլ

Ճաղքել--լաղքել

պառողել--պատաոծլ

ՄՇԱԿՔ

Այր մի էր տանուտէր,

ԱՅԳԻՈՅՆ

տնկնացայգի ն ցանկով պատեաց զեա հ փորեաց ի եմա) ն չինհաց «նձան այտարակ, ն ետ ղնա ցմլակսն ն առաքեաց գնաց ի տար աշխարճչ8:իբին մերձեցաւ ժամանակ պտղոյ, առ եւ հորա: կաչէալ մչակացնձ զծառայս իւր մշակսն' առնուլ գպտուղս շժառայս նորս զոմն տանչեցին, զոմն սպանին, զոմե ջարկոծեցինս որ

Դարձեալառաքնաց այլ ծառայս բազումս քան զառաչինսն, ն արարին նոսա եոցա նոլնպէս, Յնտոլ աղաքնաց զորդի իւր ն ասէ. "Թերենս ամայեսցեն լորդւոլ աստի իմմվոտ, իսկ մյշակբն իրն տեսին զորգին, աղ

ընդ միտս. «Աա է ժառանգեն,եկայք սպանցուք զսա ն կալցուքը ել առնայ Հանքն ղնա արտաքոյ քան զայդինք ղժառանդգութիւնսորառ: ասծն

սպանին: Արդ որա

ն

այնոցիկ: մշակաց,

Ասեն որք

եկեսցէ8 տէր այգւոյն, ղի՞նլ արասցէնմշակացն

ցնա. «Զչարսն չարա

տանեն

եմա

զպտուղս

կորուսցէ

ի

ժամու

ն

ղայգին տացէ:

այլոր

իւբհանցո:

(Մատբէռս,ԻԱ, 98--4Լ) ի Լմա--նրա Հ

տ

ք

մեջ

մշակներին տմշակա--տվեք

տար

կիր կալել

այխարձ--Փտար'Հեռավոր ձր-

վչակացն--մչակենրը բոնելով

մոսչնե իմ

Ի թաց

ամալմադւն

լորդտլ

այս

աստի իմմլ-.

որդու

կալցութ--տիրենք բան զայզին--այզուց արտաքոլ (կնսդէ--գ»

արասցմ-կանի կտա

.-

ԴԱՍ

ԻՆՆԵՐՈՐԴ

ԱՊԱՌՆԻ

ԵՐԿՐՈՐԴ

ՆԵՐգոոծաձն

ԿՐբավորաձե

եզակի Հոգնակի եզակի 1-ին

դ.

2-իդ 3-րդ

»

-ից

«յեա -ցվ

-Ցուք -չիջ «ցեն

6 ձոգնակի

-ասյը

-ցի« -2ի

խառն

ծզակի

Հոգնակի

-ցուք

-հայց

-Ցին

-ԻՏ4

-իցուբ -իջիջ -իցեն

չիք

-իցես

կ կրավորաձն 3 54. ննրդորժաձեն դեպբում անցյալ Խոնարձուժների կատարյալի "իմբի վ-ն վներչավորությունեերի զ ե ց Հելյուններից առաջ

դառնում է

ս,

օրինակ՝շաիժնաց Է ցեօ--շարժեսըես,շարժնաց-ջիջ»

չարժեսչիք: ծթե կատարյալի ճիմջի ց-ն արմատի կամ երա տարբերակի Հարց-Էչի է, Հի դառնում ս, խինչպես՝ Հեյյուեն ՀարցՀ-ցես«աիցցես, Ճարջչից: 9 53. խոնարչմանօրինակներ. 1.

աղալ

Ննրգործաձնխոնարձում

գրել

տնցանել թողով

Եզակի -ին

դ.

2-րդ

»

3-րդ

Ց

աղացից գինցից անցից

աղասցնե աղաց

դրքաղես զրեսցէ

անցցես անցը

թողից քողցես քողցք

Հոգնակի (-ին

2-րդ րդ

դ. »

աղասցուքգրեսցուք անցցութ անցջիք աղզասչիջդրձսջիք աղասցեն

-.

զրեսցեն

թողցուք թողչիք թուցեն

անցցեն

կրավորաձն խոնարչՀում

1.

հեռանալ նայել(իժ) ուսանել(իԺ)լեռնուլ -ին դ.

-րչ 1-րդ

.

ծզակի Հեռացայց հայհցայը ուսալը Հեռասցիս նալյեսցիս ուսցիս ուսցի «եդռասցի նայնացի

ջեռայց ջերցիս ֆեռցի

ՅՏ

Հոգեակի

4-ին դ:

2-րդ Ժ.իդ

մ

Հեռասչիթ նայեսջիք ուսչիջ Հեղասցին նալեսցին ուսին խան

ելակի

3-րդ

չեռցութ

չեռչիք չեւցին

խոհարչում

փախչել/իժ) գ-

--ծ--

Հեռասցուք հալեսցութ ուսքուք

7.

հ-ին 2-րդ

.

Հոզնաի

փախնալց ՓՖախիցուՆ փախիցեձւ 6 փախիչիք

զաշթնով նզակի զարթնալց զարքիցեւ

Հոգնակի զարքիցուջ

6 զարթիչիթ փախիցէփախիցենզարթիցէ զարթիջեն

8 54. Ատորադասական 2-րդ ապառնինիմաստով Հւաւիւսեղանակի պատասխանում է արդի «Հայերենիըղձական,պայմանականկ ճարկադրական եղանակնեիի ապառնուն, օրինակ՝ թողիՀթողնեմ, կրողենմ, պիտիթողնեմ:

Սանոթություն.ծրկրորդ ապառնինկարող է քարդմանվել աշխարմտիք-ձաբարնան մածմակական եղանակիապառեկի մամանակով՝

մտնելու հմ։ մաշմանականապաղնուիմաստը, սակայն, գրաբարումմեծ մասամբ աիտադայտվում է ապառնի դերբայով ն եմ օժանդակ բալով էմ, դատելոց ԵԺկաղմժվաժբաղադրյալ ժամանակով`դալող հմ ալու Հ

դատելու եմ: լալ

Վարժություն 28. Խոնարձել երկրորդ ապառնի ժամանակով ճեւոնբայերը՝

դոճանալ, գարմանալ. բ) վազել, հլանել, շարժել, Ճատանել. գ) ճայլէլ(իմ), նատել(իմ), սկսանել(իմ), մարտելել(իմ) գ) զենուլ, ճեղուլ, ընքեոնուլ, զբոսնում ա) խաղալ,

լալ,

Վարժություն 28. Թարգմանել, որոշել երկրորդ ապառնի նակով դրված բայերի դեմքն ու թիվը:

ժամա-

իլչից անդրն խօսեցայց բնդ թեզ: Զենցես ղխոյն ն առեալ զարիւն նորա Հեղցես չուրչ զսեղանովն, Խցցին բերանք ալեոցիկ ոյթ խօսէին զանիրաւութիւն, ծւ առցքս լիւղոլ անտի օծման, հ արկցես ի գլուխ նորա ն օծցնս զնա, Անուն թաջութնան երկրի թքողցուբ:Մարտիցութ իբրն ըզն ն տկարը: Ճէր, իմ Հակայո մի՞ կորիկութ իբբն կնանք իմ, էս լոլս եւ

ծե

ումմէ՞ երկեայց։ եքէ բըաղաջնայն չինեսցի ն պարիսպք նորա կանվենեացին, ճարկս ցեզ ոչ ոք տայ եւ Հրապլարակք Քաղաքին լցցին պատանեկորե աղվկամբքոր խաղայըենի Հրապարակս նորայ ծլջեն այմուճիտե գունգք ձեր տալ րեդ եմա պատերազմ: ես արկից զթեզ ի տանի ֆաանս: եքչ հւս զքեզ լաղքաճարեցից՝Յոյնք ինձ ճնազանդեսցին ն մեր թեզ թէ դու ինձ լաղքնսցես՝ կնանքս նուաճեսցին: զայութիւն, հոջիք"զնոսա առ եղեր գետոյն: ծրամանտուի նեժոյգմատուքանել, թող ի վերալ քյչնամեացն,եւ մտցուք ի քաղաքն ն չնժայց: Ցարձակնացուք ելցուր: Խղնսքուքզկապանսնոցա, ն բնկեսցուք ի մէնչ զլուժ եռցա՛ ելով չովփյիք ն ժի՛ իմասչիք, ն տեսանելով տծոչիջե ժի՞ տեսջիք: Ռչ Քողացուցից ձեղ, մինչն կատարհաչիցզամենայն կամս Հիամանաց եմոց: փ մէնչ--մեզնից

գում մ՞--ումի՞ջ առ

էզեր--էղէրքին, ափին

լուիչիթ--կլոքք րն

Վարժություն 80. 29-րդ վարժության բալերի 2-րդ ապառնու ձեվերո փոխարինել 1-ին ապառնիով՝ պարպանելով դեմքն ու թիվը:

Վարժություն31. 28-րդ վարժության կրավորաձն խոնարճման

ԵԾ

լծորդության բալերը խոնար(սլ ճերգործաձն:

Վարժություն 32. Թարգմանելգրաբար: Շքով ե պատվով կմտնենք Քաղաքը:Տրտմությամբ կձեն» որդիՆեր: Անթիվ զորքեր կուղարկեմ ձեր ալխարծը,Զեզ կփնտրենցն կգրտելեջ։ ՈՌ:ոք չի գտնվի, ոբ փրկի մեզ։ Ձեր անունները չեն մռռացվի' Գինով(դինծաւ) կլցնեք ձեր ամանները: նրը (յորժամ) տեսնեն ձեղ, կվախնեան ն կփախչեն: Ցանապարձին (ի ճանապարձի) կժոլորվի ե կյանքը(զկեանս) պիտի պատմեմ բեղ:

Գեձլ--ԺԼանել(իմ)

փախչել --փայեչելք իմ)

դոնել --գտանիլ

մոտենալ«-Մերձենալ

փերեչ--խնդրել

ՎԱՍ

("Րչել--կ"րնչել( իմ)

ԹՈՂԼՈՑ ԶԲԻՒԻՐ ՔՋԱՆՔԱՐԽ

եմանհցաւ արքայութիւն երկնից առն թագաւորի1, որ կամեզալ ճա մար առնուլմ ի մէչ ծառալից իւրոց: եւ իբրն սկսաւ առնուլ. մատուցամ առ նա պարտապան մի բնր քանքարոլ։ հբրն ոչ ունէր Հաուցանել,

մենայե,

ունիցի, ն Հատուցանել։եւ անկնալ ծառայն երկիր Հաա ն աէր. պաղանկր իաձ, ն զամենայն «երկայնամիտլեր սովր ծառային այնորիկ արձակեացզնա ն րզուցից թեզը: Գքացնալ եմա: եւ փոխն եթող ելեալ ծառայն այն եգիտ ղմի ի ծաղայակցաց իւիոցյ որ պարտէր նմա ճարեւր դաճեկան, ն կալնալ զնաճխեղդէր ն ասէր. ո Հատո՞ճ նոինձ, զոր պարտիսղոն Արդանկեալ ծառայակցին զինչ

որ

ն

եմա

առ

առ

ուս

աղալկր ղնա ն ասէր. «երկայնամիտլեր իս, ն դամենոայնՀանա եւ ռուցից ջեղզչ։ ոչ կամէր. այլ լոգամ արկ զնա ի բանտ, մինչ ծապուսցէզպարտսն: իբրն տեսին ծաղալակիցքն նորա, որ ինչ եղնն՝ տրտմեցան յոյժ ն եկեալ ցուցին տնարոն իւրեանցն զամենայն, որ ինչ եղեն, Յայնժամ կոչեաց լեա տէրն իւր հ ասէ. «Սառա՛լչար, վամենալն զպարտսն թողի բա,

առ

զիս: հսկ ւսրդ ո՞չ էր պարտ ն քեզ ողորմել թեզ, վառն զի աղաչեցեր

տէրն ժառայակցին ջում, որպէս ն քս քեղ ողորմեցալ»: նւ բաարկացեալ մինչն Հաոուսցէ զամենայն հորա մատնեաը զեա դաճճաց, զպարտան,

(Մատթէոս,ԺԸ, 24--24)

ասի`

քաղաւորի---քաղավոր մարդու Կամար առնուլ--Հաչիվ տեսնել Հատուքալչ-քԼոտ բերվեց, մունցավ Հ մրկայնամիտլեր առ իս--Համբերող զիր իմ նկատմաբ

բ

Ե

առն

Նրան կանալզնա--բոնելով

ԴԱՍ

ԲՈՒՆ

մ

ճամող --Հատուցի՞ր, վճարի՞ր գոր

ե-

պարտիսդ-ինչ

որ

հ.

պարար

Բ

ողա--դնաջ

Ց

իչրնանջ--իրչեց տիրոջ ե պարտ թեզ ողոր ել-չաիտի՞ Եեղոսյիր

՞

տնառն

ո՞: ձր

էլ

դու

ՏԱՍԽԵՐՈՒԴ

ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆ

(Հրամայական եղանակի ճերկա) Ց

Հրամայականնունի միայն 2-րդ դեմք, եզակի ակի քիվ: Այս ժամանակի վերջազորություններնեն՝ ոն.

Բուն

ներգործաձն.կրավորաձն

ն

Խառն

եզակիՀոգնակիԵզակի Հոգնակի եզակի Հոգնակի 2-րդ

դ.

-

-Վք

-իր

Լ-այթ-արուք

-իր

Հոգ-

6.

հայք» ճրուք Ե

56.

ներգործաձնխոնարչման կզակի թվի 2-րգ դեմթր վերջավո

թությունչունի.

նքչալ

ճիմթբ շնշտված Հանդեսէ կատաիլալի

դայիս

որպես դիմավոր ձեյ օբինակ՝ սպանանել, անց. կատ. Հիմբ՝ սպան, թուն մտանել--մո՛ւտ, իչանել-Հատանել--Ճա՛տ, րամ. եզակի թիվ սպա՞ն,

է՛ջ, Քողու--Քո՛ ճեղուլ--ճե՛ղ ն այլն, Հիմբի գ-ն հզակի թվի Աց ն հաց աժանցներով անցյալ կատարյալի 2-իդ դեմբում ընկնում է,

ասել--ասաց-աղզալ--աղաց--աղա՞, օրինակ՝

եթե ց-ն արմատի կամ երա տարշարժել--շարժհաց--շարժեա՛. բերակի Հնլյուն է, չի ընկնում, օրինակ՝ խանալ--բա՛ջ, լնով-լ ք խնուլ--խի՛ջ ն այլն: առա՛լ

8 67. ԿկԿրավորաձն խոնարձչման դեպքում Ծ ն Ի լծորդության պարզ. հայերը եզակի թվում --ի" վերջավորություն չեն ստանում, անցլալ կաէ տաիյալի «իմքր չեշտվաժ ճանդես դալիս որպես դիմավորիձն, օրինակ՝ Ք օսիմ--ի«Խոռրծիմ--խորձեաց--խորՀեա՛ց, սրրէլ--օիրնաց--օիրհա՞ց, ՞Վ

սեաց--խօսեա՛ց,նսաիմ--նիստ--նի՛ստ ե այլն:

Սանոթություն.Ի /ժորգության

պարզ բայերի կատարյալի 4իժբի եաց աժանցի գ-ն էղակի քվում Հաճախ կարող է ընկնել, օրինավ՝ Հակամ չամարքա՞,ողորմիմ--ողորմնա՛ց կամ ողորմարբմ--Համարեա՛ց մեա՛, խօսիմ--խջսեա՛ց կամ խօսծա՛լ նայիմ--նալծա՛ց կամ նայնա՞ ն

այլն:

58.

ԽոնարՀման օրինակներ. է,

2-րԴ դ2-րդ

դ-

ներգոիժաձնխոնարիճում

աղալ

գոել

անցանել

թողով

աղա՛

գրնա՛

ա՛նջ

Ք"՛ղ

եզակի

Հոգնակի

աղացէ՛ջ ԳՐեցէ՛ջ անցէ՛չ

թողէ՛թ

Հ. կրավորաձնԽոնարբ՝ում

ճեռանալ նայել(իմ)

ուանել/իմ) ջեռնուլ

Եզակի

Հ-րդ

դ.

2-րդ

դ.

ճիռագի՛ր նայա ց ուսի՛ր Հոգնակի Հեռացա՛յջ նայեցա՛լք ոաջ

Հեռացարո՛ւք նայէցարո՛ւքուսարութ

չեռի՛ր

եռա չնտաիո՛ւք

Տ

3.

խառե

խոնարձճում

զարթնով

փախչել(իմ)

եզակի

Հոգնակի

եզակի

փախնա՛յք զարքի բ փախի՛րփախերո՞ւք

ման

Հոգեակի զարքնա՛յ,,

զարքերո՛ւթ

է արդի ծ 59. Բուն Հրամայականնիմաստով Համապատասխանում Հայերենի նուլն ճրամայլականին,օրինակ՝ գրեա՛««դրի՛ր, զարքի՛ր"" զարքնի՛ր,զարթնեա՛յք կամ զարքերո՛ւք-«զարքննցե՛ջ: մ

.

Վարժություն 88. Խոնարճել բուն ճրամայականովճետնլալ բայերը՝

ա) դքալ,դրսալյտանալ, մերձենալ,իմանալ,Է) խեղրել,երգել, Հանել. գ) ողորմել(իմ): բազմել(իմ), փախչել(իմ), մատնել:ռօպանանել, առեուլ, դ) արգելուլ, զենուլ: ցասնուլ, կոբեչել(իմ). բնմարտնելել(իմ), Քեռնուլ: աթ ար

Վարժություն 84. Թարգմանել, փոխելբուն ճրամալականովդրր-

ված բայերի բթիվը՝եզակինդարձնելով հոգնակի, իսկ Բոգճակին՝ եզակի:

ժրինակ՝ է՛7--իֆէ՛ք, լի189է՛ջ---յիչծա՛' 221138. զամենայնզծրավարսն զառաչինսն, Խի՛ց զականչս թու Ընտրնա՛դու քեզ արս զօրաւորաւ Զարթիր, ընդկր ննյնա: էջ ի տուն ն լուա՞ քո զոտս քու Ողորմնա՛ցինձ, որդնակ իմ: Զղհա՛ զսուր բոն

զիս խոցձա՞

դովաւ:

գաղեղունս Փշրեցէ՛ք.Ընկեցէ՛ք

ձեր: Վաճառեա՛ ամանով: Մո՛ւտ

տո՛ւր աղքատացս ինձ սակաւ մի ջուր բո, փակնա՞ղզդուրս ջո, քաքի՛ր առ ժամանակ մի Քաբալձրեցարո՞ւք,սիրելիք իմ, զի աճա մոռացայք զվչտալի կնանսդ: ԽորՃեա՛ց բնդ միտս քո Չէ զինչ գորժեսցես. Ա՛ղ հրկան, աղա՛ ալքչր, ինկեա ղքեղ թո.... բա՛ց զսրունս քո, ա՛նք ընդ գնտու զինչս բո

ն

Ա՛ռ դու

ի չտեժարանս

դովաւ -«տբանով

բեղ միու

«փտում

Վարժություն 85. Յ4-րդ վարժության բուն Բրամայականով դրված արգելական ձրամայականով՝պահպանելովթիվը: բայերը փոխարինել Վարժություն 86, Թարգմանել գրաբար:

Խուծցե՞ք, ինչո՞(զի) եք լռում: Փատվի՛ր քո Հորն ու մորր։ ՄիԶորք ժողովի՛ր,գունդ կազմի՛ր, չարժվի՛ր գնա՛ րծցէ՛ջ ձեր Հայրենիքը: ւ

ն Ք ուխարը նատի՛ր մորքեցե՛ր։ ) քիկիրը:Բերծ՛ Փուչ:եներք (Քուշանաց ն ճրչն գրի՞րնամակ: նրանցից(ի նողան) արդարություն Սոմորեցե՛ք

մՄարտություն Մոռացի՛ր իմ ասածները(ղասացեալս), Թաջնվի՛ր, Ժինչն անցնեիքո Հոր բարկությունը: Աճնցե՛ք, քաղմացե՞ջն լցրե՛ք երկիրը:

սովորել--ուսանել(իմ)

չարժվել--խաղալ

Քաջնվել--Քարչել(իժ) անյնել--անլչջանել

մորքէլ--ղենուլ

նոտել--Ֆատէլ/ իմ)

ՎԱՍՆ

ՋՏԱՂԱՆՏԱՆ

ՏԱԼՈՑ

Այր մբ գնացեալ ի տար այխարձ, կոչհաց զծառայս իւր ն հտ նոետլ պա ղինչս իւր: Ումեմե երկուս. ե ումեմե՝ Հինգ քանքար, ն ումեմն' ե մբ, իորացանյիւր բատ իւրում կարիչ, գնաք Ձոդգաւվաղվաղակիոյ ղձիեզն, ղզործնացնոքօք ն չաշեցաւ այլ ես ճինգ։ նոլնպէս ն որ զերկուսն՝չստեցաւ այլ հո ծրկուու Յւ որ ղմին առ՝ դնաց, փորնացքզհրտեառն իւրոյ. Յետ բազում ժամանակիգայ տէր կիր ն թաջոյց ղզարծախք ն այեսցիկ առնէ Համար ի մէլ նոցա եւ մատուցեալ, որ ծառալիցն զչինգ քանջթարն առ՝ մատոյց այլ եւ Հինգ քանքար կ ւսաէ. «Տվ՛ր, Հինը փանքարծտուր ցիս, արդ աճաւասիկ, ճինդ այլ նս ցանքաի ի վերայ շաճեցալու Ասէ ցնա տէրն իւր. «Ազնի՛183,ծառայ բարի ն Ճաւատարիմ, առ

որովճետն ի սակաւուղ Ճաւատարիմ հսձ, ի վերայ բազմաց կացուցից՝

զքեզ. Ժո՛ւտ լուրախութիւնտեառն

քոռ:Մատուքնալն

որոյ

զերկուսքան-

ատէ. «Տէ՛ր, երկուս բանբքարսետուր կիս, աճաքարան աղհալ էրճ, ւասիկ հրկուս ես այլ քանքարս, զոր ի վերայ շաճեցալ», Աէ ցնա տէրն ն

իւր. «Ազեք՛ւ, ժառայ բարի ն Հաւատարիմ, որովչետենի սակաւուդ Հազատարիմ ես, ի վերա բազմաց կացզուցիցզքեզ. մո՛ւտ ուրախութ տառն ն որոյ քում ատուցեալ զմի բանքարն առեալ էր, ն ասէ. «Տէ՛ր,

գիտէի: զի այր մի խիստ էա, ճնձեռ' զոր ոչ սերմանեցեր,ն ժողովիո՝ ուստի ոչ սփոհցերն. երկեայ, գնացի ն քացուցի զթանքարնքո յերկրի ետ տէրն ն ասէ ցեա. "Մաարդ աճալասիկ քոլդ ցբեզո:. ԳՓատասխանի

վատ, դիտէիր, եթէ ճնձեմ' ուստի ոչ սերմանեցի, ն Ժողովեվ՝ ոլ սփռեքի. պարտ էր քեզ արկանել զարծաթդիմ ի սեղանաւդրա, եկեաց նս տոկոսնօք պլաճանյչէի զին, Արդ'առվ՛քի դմանչ0 ցքման-

ռայ

չար

ն

ուստի ն

զարդ

ն

տո՛լք այնմ,

որ

ունիցի զտասն քանցարե: Ջի ամենայնին,

ո4.

հչն ունիցի, ն զոր ունիցին՝ բարձցի Ւ նմանէ: ծւ զծառայդ անպիտանձանլք ի խաւարն արտաքին. անդ եղիցի ալն րմ կրճնլատամունց»:

ունիցի՝տացի ե լաւելջի.ե

ոթ

Ին, 14--301 (Մազոթէոս,

ձո-- մէկիե

ումեմե

տվեր

իւրաքանչիւր ըոտ էւրում կաիի--լուրաբանլլուրիհ իր կարողության լափ առնէ Հափարս--Հայիվ է ածսնում

տութ կիա--տվելիր ինչ ապրեո աղնի՛վ--ջանո լավ, ջա ի սակաւուց Ճաւատարիմ նռ--քիլ Ֆերի մել Հավատարիմ ձժ

է

ԴԱՍ

կնչանակեք կարուցիքը--ԱՊնէմ, էր--նա,

անալ

որոյ

ժողովնս՝ ուստի այնտեղիք,

քմ Ք

բո

ոլ

ուր

որ

առել էր

«փներ --ժոգովում

լցանեջիր

ի զմանվ--գրանիչջ

այնմ--նրահ

ամեջայեի--ամենԼիի

ՏԱՍՆՄԵԿԵՐՈՐԴ

ՀՈՐԴՈՐԱԿԱՆ

ՀԲԱՄԱՅԱԿԱՆ

(Հրամալական եղանակի ապառնի) Ք 60. ՀԺորգորական ձրամայականն ունի միայն Հ-րդ դեմը, հզակի Հոգնակի քիվ. Այս ժամանակում ներգորժաձն ե կրավորաձե խոնարձ-ջիր ընդՀանուր վերչավորուվող բայերն ունեն եղակի-ջիո, Հողդնակի իսկ խառն Թյունները, ձնով խոնարձվողբալերը ՀամապատասխանաԲար -իլիր, -իչիք։ -Ճիր. իք ձքրչավորություններից առայ անցյալ կատարյալիճիմքի ց-նլ եքծ արմատի կամ նրա տարբձրակի ճնչյուն լե, դառնում է ս, օրինավ՝ առաքեաց-Էջիր»- առաթեսլի՛ր,բազմեաց ջիջ լից ԻՐ 191ի՛ր: բաղզմեաջի՞թ։ 8:61. հոնարձմանօրինակներ ն

-

աղալ

զշել

ճայել(իմ)

թողով

Եզակի 2-րդ

գ.

աղասչիր

`

գրեսչիր

նայնեաջիր` Քողի՛ր

Հոգնակի 2-իդ

դ-

աղասջի՛ք

6 գրձաչի՛թ `

փախչել(էմ) Եզակի Հոգնակի

2-րդ

դ-

փախիչի՛րփախիչի՛Ք

Ֆայեսջիք

`

թոլչի՛ք

զաշթնով օղակի

Հոզնակի

զարթՏիչի՛բ` զարքիջի՛ջ

չորդորականՀրամայլականնիմասթով Ճամապատառխանում արդի ճայծրենի բղմական, պայմանական,ճՃաբկաղրական եղանակիի ապառնուն ն թուն Հրամալականին,օրինակ` գրեսչի՛րչ գրես, կգրա րչտք զրետ, գրի՛բ' « Վարժություն 07. Խոնարճել ճորդորական Ռրամալականովճետնսլ բայերը՝

62.

Կ") գրալ, փուքալ, մոռանալ. Բ) սիրել, շարժել, տեսանել. զ) ել(իմ.), Քաջչել( ԻԺ),ուսանել(իմ). դ) կիզով, խնուլ, ուտնուլ:

բազ-

Վարժություն 88. Թարգմանել, փոխել ձորդորական ճրամայակաով դրված բալերի թիվը՝ եզակին դարձնելով հոգնակի, իսկ Բոգնաին` եզակի։

Թաբիչի՛րն եւստիչջի՛բր ի քաքատետն։Եւ

արգ գիտասչի՛ք, եթէ սրով սովով ե մաճուսմբ սատակեսլիջ. Մեծարհսջի՛րգնա պատուով ըստ սռաջին կարգին: Միրեսջի՛քզխաղաղութիւնխնամե՛գութ սիրովն։ Թօպվոչին լոտից ձերոց, գերն մի՛ պատուծասիցես, այլ մխիյափեսչջի՛ք Ձաշարծսչիի իբրն պճայր: Քաւովթ ն տրտմութեամբ որդիս Փնջի՛ր: ջրոց խջֆի՛ջ: 1ենայն ծառ վազնիւ կոտորեսչի՞ք,ն զամենայն աղզբետրա չ

Վարժություն 89. 38-րդ մարժության Մորդորականճրամայականուվ րված բայերը փոխարինել բուն ճրամալականով՝թիվը թողնելով նուլնը:

Վարժությոն 40. Թարգմանել

գրաբար:

գալ Շտապի՛ր

ինձ մոտ (առ իչ): իմացածեզի՛ի,ոի Քե սիրումԼի կզբոսնեւսծաղկավետ Հովիտներում (ի Հովիտս): Կկորժանեքմեշյանները ն կփլրեք կուռքծրի (կռոց) արձանները: Ջեր ջոաությամբ պիտի Հաղթեք նրանց (զնոսա), Գիտի դատվեք ձեր գոիժերի Համեմատ (բոռ գործոց ձերոցի կփախլեջ ն կթաքնեվեքանտառներում( րանտաոս տապել-

փուքալ

զթունծլ --գբ«անուր

իմացած լինքլ--գիտել

Թգնվել-Քաբչել(

ԱՌԱԿ

ՈՐՈՄԱՆ

իժ)

Հո"

նմանեցաւ արքայութիւնն ծրկնից առն, որ սերմանիցէ սնիմն բարի վազարակիիւբում։ եւ ի ջուն լինել մարդկան եկն թչեաժի նորակ ցա43

նաց ի վերայ որոմն ի մէջ ցորէնոյն ն գնաց: եւ իբրն բուսաւ խոսուն կ արար պտուղ, ապա նրնեցաւ ն որոմնն, Մատուցեալ ժառալք տանուասեն տնառնն ցեա. «Տէր,ո՞չ սձրժն բարիսերմանեքեր լագարակին Քում, արդ ուստի՞տ ունիցի զորոմննո։ եւ եա ասմ ցնոսա. «Այր թչնայի արար զայնս, Ասձնե ցնա ծՓառայթն.շկաժի՞ս զի նրթիցութ, ջաղեսքութ պայնի բացն: եւ նա ասէ ցնոսա. «Մի՛. դուցէ մինչ բաղիցէք զորոժնն հ ղցորեհաննընդ նմին բ բար խլիցեքն Թոլը տութ երկոցունց: աճել ի փամիասին մինչե Է ճունձա, ն ի ժամանակի Հնձոց ասացից ցՀնձոզսն. ն բզն ի խրձունս ի Ղեկեր նախ զորոմնդ, կապեցէջ զայղ այրել", քորնձաննժողովեցձքի շոնմարանս իմս: առ

թես, Փֆ, (Մատ մարդիկն

1ի բուն լինել մարզկահ--եիր ՛

ուսի --ա՞րոնլից բաղեսցՓ ոքե/

'

,

ի բար--ցազներ գէն

րեդ նմին--Խրա

"Բ

ցեաձ Լին

ճետ

խլիցէր-դուրս ճանն,

րար

ձլ ձրվորունյ-նրկուսե առ

գր-

ի

--8Ց)

պոկնչ

Համար այրելշալբելու

ի՛.-տԴչ

ՏԱՍՆ

ՎԱՍՆ

ԿՈՒՍԱՆԱՑ

Ցալնժամնմանկսցի արքայութիւն երկնից տասն կուսանաց, որոք ն ճարսին։ Հինգն աղալ զյապտերաիւրեանց՝ ելին բնդ առաջ փեսալին ն Ք նոցանէ լիմարը էին, Հինգն իմաստունը, Ցիմարբնառին զլապանրսն, ն 149 բնդ իւրեանս ոչ բարձին, իսկ իմաստունքն առին 4էք ամանովք ընդ լապտհրս իխւինանց, եւ ամեենքնեանն ի քուն մտին, Եւ ի

մէչ գիչծրի եղն

բարբառ.

«Աճա փեսայ գայ,

Ֆորաո: Յալնմամլարհան ամենայն հբէանը, աճա ասեն,

Ասեն

«Դուցէ

ոլ

իցէ մեզ

այլ

արի՛քնընդ

ն

Սատասխանի

ետուն

ձեզ բաւական,

այլ

կոտանքն հ

նմա

ասծն.,

ի ճարսանիսն,

«Տր,

տէր,

ն

բաց

առաջ

կազմեցինզլապտերս ձերմէ, զի

իմաստունքն

ն

երքա՞յք ի վաճաղա-

դննաջի՛քձեղս: իրըն նոքա գնացին գնել, եկն փնսայնյ

իաստքն մտին բնդ ն

կուսանքն ն

լիմարքն ցիմաստունսն. «Տո՛ւք մեզ յիւղոյդ

չիչանին լապտերքս մերս

կանանհ

ի յամել փնւայինն, ներրչերին

ն պատ-

փակեցաւ դուռնն: Ցետոլգան

մեղ»: նա պատասխանիէւ

չ

ասէ. «Ամլենձասեմ

լիութ զօրն

հրո

ե ոչ

ձեզ, թէ զժամես:

ոչ

փոնմ զձեզ. Արթուն կարեց, Ժ

(Մատթէոս,Ին, է--13)

առնկալ--տրոնը վէրբնելով

փ լոմձլ Հար.Վ

փեսային--հրր

ոի

փեսան

ԴԱՍ

Վ

ու-

Հ

աթիթ-Վեր կարեր ամմե-.ստուլվ, ճիշտ, արարի

ՏԱՄՆԵԲԿՑԻԵՐՈՑՐԴ.

1. ԱՆՑՅԱԼ

ԴԵՐԲԱՑ

Անցյալ գէրբայի վէրչավոր» թյունն է -Ֆալ, որբ դրվում է «Հիմնականում էլ՝ ներկայի ՀիմթիՎիաւ անցյալկատարլալի, մասամբ ծ 64. Անցյալ կատարյալի ճիմջից կազմվում է. ա) Ա լժորդության Փէ՛ պարդ, Ք0՛ աժանցավորբայէրի անցյալ դերբալը՝ աղալ--աղաջ-963.

աղացեալ, դքալ--գքաց--զքացեալ, ղարմանալ--զարմաց--զարմացնալ, լուանալ--լուաք--լուացեալ ն այլե, Բշ Ե լծորդուքյան ափանցավորբա-

գերի նը՝ անցանել--անց--անցետլ, գտանել--դիտ--գոծալ, Հատանեիլ--

ալլե. դ) հ (ռրդության ան աժանց ունեցողբալերինը՝ ծնանիմ--ժիե--ժեհալ, անկանիմ--անկ--անկեալ, բուսանիմ--բուս--բուահալ, մեռանիմ--մճու-մեռծալ, ուսանիմ-Ձէ՛ ածանցավոր Խւմ--ուսկալ ն այլն. դ) Ոհ լժորգության Քե՛ պարզ, բայծրիենը՝արգելուլ--արգել-քողուլ--Քող--քողնալ, կիզով-արզելհալ, ն կեղզ--կիղնալ,Ճեժեուլ--ՀԵԺ--Հեժեալ, լնոլ-լից--լցնալ այլն: 65. ԹԱ՛ ն կտզմվում անցյալ կատարլալի թե՛ ներկայի «իմբթերից է ն ն Ի լժորդության պարզ բայերի անցյալ դերբայի, բոտ որում ն Հաժ--Հատնալ,

անջանել--տես--տեվծալ

ե

լժորդության բայնրինը Հիմեականումկաղզժվումէ ներկայի Ճիմբից, իսկ Ի լժոթդությանբալերինր՝ Հավասարապես թե՛ նեիկալի, Թե՛ անցյալ կա-

աֆելչ--աժնալ։ աիրձլ-տարյալիճիմբերիջ.օրինակ՝Հանել--ճանեալ, աիրեալկսաիրեցեալ, գորժել--զորժնալիգործծցեալ, բաղմիմ--բազմձալի

բաղմեցեալ, խորճիմ--խոր"հալիխորճեցեալ,Հալիմ--Հայհալկշալեցեալ

այլե" ֆ 66. հ լժորդության1, նչ ածանցավորկ ՌԻ լձորդությաննում-չիմ փոխանցումովբայերի անցյալ դերբայը կազմվում է այդ նուլն բալերի պպատճառականի անցյալ կատարյալի Հիմբիը. օրինակ մատչիմ, պատն

ճառականիանց. կատ. ճիմք՝ մատոլը, անց. դերքալ՝ մատուցնալ, փար-

պրեչիվ--մարտոյց--մարտուցեալ,ցաւնուլ--ցասոյց--ցասուցեալն այլն, Բացառությունէ կազմում(աղցնուլ բայր, որի անցյալ գերբայն 1|՝

։Փազցնեար

Վարժություն 41. Կաղմել ճետնլալ բալերի անցլալ դերբալը՝

ա) փուքալ, սզալ, ստանալ, սլանալ, ի) առաքել, զարդարել, ար). վանել, իչանել. գ) կաժել(իմ), սնանել(իմ նատել( իժ), ուսանել(իմ), դ) զենույ: Հեղուլչ ընթեռնուլ, խնուլ'

2. ԵՆԹԱԿԱՑԱԿԱՆ

67.

ԴԵՐԲԱՅ

է ող (կամ՝ ենթակայական դերբայի վերչավորությունն

օղ-Հ

աւղ), որի դրվում է Հիմնականում անցյալ կատարլալի, մասամբ էլ՝ Տչրկայի Հիմջի վրա, 8 68, ԱնցյալկատարյալիՀիժբից կազմվում է Ա ն Ռի լժորդության բայերի ենթակայականդերբայը. օրինակ՝ լալ--լացող, գնալ-գնացող, քանկանալ--ցանկացող,զենուլ--վենող, պիգելուլ--աիզելող ն այլն, Բացառությունեն կապմում ոբսալ, մութալ, լուսալ, ճոգալ բայձրը,

որոնց ենթակայականդերբայը կարող է կազմվել նան ներկայի «իժբից՝ ձե իբրե սրանք առվերաբարգորժածվում ՌՐսող, մուբող, ուտող, հոգող.

գոլական, 9 69. Որոչ բացառություններովներկայի Հիմջից կազմվում էն ն Ի լծորդության պարզ բայերի ենթակայական օբ.՝ զիկել--զբբգերբայը. լաղթել--լաղքող, ասէլ--ասացող (կամ` աող), խօկող, գնել--զնող, ն սիմ--խօսող, կամիմ--կամեցող(կամ՝ կամող) ալլեւ Տ 70. Զուգաճնռարբար քթե՛ ներկայի, քե՛ անցյալ կատարլալիՀիմՔից կարոզ է կազմվել ե ե Ի լժորդութլյան ան աժանցավորբալերի էնթակայական դերբայը. օրիինակ՝տեսանել--անսողիաեսանող,սպանածնանիմ--ծեողկժնանող.ուսանիմ--ուսողկունել--ոպլանողիսպանանող, ն սանող այլն: 9 71. Ի լծորդության լ, նչ ածանցավոր ն Ռի լծորդության նում-լիմ էի կազմվում: փոխանցումովբայերից ձեքակայականդերբայ Վարժություն 42. ԿազմելԲետնլալբայերի ենթակայականդերբայը՝

ա) խնդալ, բարկանալ, աղալ, ստանալ. Բ) շինել, «ատանել, սիրել, արջանել. գ) բազմել(իմ), չիջանձլ( իմ), Հայձլ(իմ), պատծրազմէլ(իմ). ) առնուլ, բնքէոնուլ, «եղուլ:

ԽՈՆԱՐՀՈՒՄ

2. ՕԽՏԱԿԱՆ

Տ յն

ռչ

բայի ժխտականխոնարչման ձններըկազմվում Գրաբարում կ Ն ձաց ոչ ունն մխտակակով չ ժաեիկով, օրինակ՝ (Մարկ... 22.

)յուՀացչեն

Ռչ եթէ լկարձմ առնել բարի ինչ, այլ չկամիմ եղզեիկ,2-րդ, Ըյ--Ոլ թն բարի բան ստեղծել չեմ կարողանում,այլ լեմ չամենում: 4 մի՛բառ-մասնիկի, ամվ ժո ուտանում Արգելական Հրամայականը եան ռական իմաստով կաբող է դրվել ապառնի ժամանակների, երբեմե էլ անորոչ դերբայի վիա. օրինակ՝ Մի երդնուցուս սուտ (Մատք., Ե, ուտում:

3) Սուտ չերդվնս: Ձի մի՛ արչամարշեսցէ զեղբարսն (Թոռռն.,Բ, էլ ք32)-Որ լարձամարճի եղբայրներին. Մի՛ Հպարտանալ ի մեծութիւն սնոտի (Ա Տիմ., Ձ. 17)» Ջ4պարտանալ (լպիտի Հպարտանալ)սնոտի

մեժությամբ: դչ ժխտականըն մի՛

արգելականը Հաճախ բաժանվում են բայերից ուրիչ բառնրով, օրինավ՝ Ոչ երբեմն ի կնո կնրպարանս եինէր (եղնիկ, քին, հեյ-Հ-Երբեմնկնոչ կերպարանքովչէր ճրնա։ Զի մի՛ ծրբէթ Հարցս զքարի զոտն թոռ (Մատթ., Դ, 6--2)-Որ ծիբեք քո ոտջը լխփես քարի:

ԱՆԱՌԱԿ Առն

միոչ էին երկու որդից:

սժա՛լր, տո՞ւր ինձ բաժին, ցա

զկեանւն։ եւ լետ

ոչ

ՈՐԴԻՆ

Ասէ կրտսերն ի նոցանէ ցշայրն.

անկանիյրճչիցղչՀ: նւ նա բաժանեաց նորաղում աւուրք, ժողովեալ զամնեայն կրտսեր որ

որգւոյնԸ գնաց լաշխարճ Հեռի

ն

անդ վատնեաց զինչ» իր, զի կնայր

անառակութնամբ: եւ իբին սպառնաց զամենայն, ծղլն սով սաստիկ

խարչին յայնմիկ:

ն

լայ-

սկսաւ ինջն չքաւործլ: եւ գնացծալ լարեցաւ ի մի

ի ջաղաքացւոցնաշխարձին այնորիկ. ն յղեաց զնա ագարակ իւր արածել խոզ, ծւ ցանկայր լնուլ զորովայն իւր լնղջերէն, զոր խոզջն

ոմն

ուոէին.

ն ոլ

կանք իցեն ի

ոբ

տայր

տան

նմա:

եւ եկեալ ի միտւ

Հոր րմոլ ճացալիցը,

ն հս

իւր" ասէ. ճԲանի՛ վարմսովամած կորնչիմ: աստ

ասացից ցնա. Հա՛յր, մեղայ երկինս եփ արժանիկոչել որդի թո. առաջի քո, նե ո՛չ արա՛ղիս զմի ի վարձկանացբոքս: եւ յարուցեալ եկե առ Հայր իւր: եւ մինչդեո ճեռագոլն

Ցարուցեալ գնացիցառ Հայր իմ ն

ն

նս

զնա Հայրն ե դգքացաւ,լարեամ ն ընքացաւ ընդ առայ անկաւ զպարանոցաւննորա ն Համբղդւրեացզնա եւ ասէ ցնա որդին. ոժա՛յր, մեղայ լերկինս ե առայիթո, ո՛չ ես եմ արժանի կոչել որդի ջու. Ասէ ճայրն ցծառայս իւր. «ՎաղվաղակիՀաֆվ՛ք պպատմունանն առային ն էի

ետես

եմա, ադուքէ՛ք

տո՛ւք11դմատանին ն

նորա ն կոշիկս լոտս եւ ածք զեզն պարարակ, զենէջ. կերիցուք ն ուրախ լիցուք: Վի

րա:

ն

որդի իմ մեռհալ էր լինել:

ն

ձեոն

էկեաց1։, կորուսծալ էր

ե գտաւ»:

էր երէց որդի նորա յագարակին. ն մինչդեռ

եւ

եւ

եռ-

այս

սկսան ուրախ

դալի

ն

մերձէղն

եւ կոչեցեալ առ ինքն զմի ի լուսմճ զձայն երգոց զպարուց: ի ժառայիցն Հարքանէր, քէ ղի՞նչիցէ այն: եւ նա ասէ ցնա, «Զի եղբայր տունն

ն

հկնալ է,

Քո

ն

հզեն Հալր

Քարկացալե ոչ

հտ Պատասխանի

քո

վեղն պարարակ,զի ողջամբ ընկալաւ ղնա

կամէր մտանել, ն Հայրե հլեալ արտացքս՝աղաչէր (նաս ն աւէ ցճայրն. «Այս ջանի՛ ամք էն, ղի ծառայեմ քեղ

քով ոչ անցին. ուլ մի երբէք ռլ ետուր ինձ, ն նիրէջ պպատուիրանաւ զի ուրախ հղէց1 ընդ բարեկամս իմ, Յորժամեկն որդիդ քո այդ, ոի հկերճ զկեանս քո ընդ պոռնիկա, զեներ դմա զեղն պարարակոսւնեւ ասկ ցնա. «Որդճակ,դու ճանապազ ընդ իս ես ն, ամենայն ոթ ինչ իմ 4՝ Փո

է,

չր

ն

`

ք

Ց

Այլ ուրախ լինել

ն

հկնաը, կորուսեալ էր

խնդալ պարտ էր, զի եղբայր ն գտաւ:

միոչ ձին էրկու որդիթ--մի մարդ ուներ Խրկու որդի 1րնչիցդ--քո ունեցվածքից գէ ոչ բազում աւուրց --ոչ շատ ռինբից «Քո ժողովնալ ոբդւեյն--ոխղինժողովելով տաչխարչինլայնմիկ--այն աշխարչում րարեջաւ ի ժի ոմն ի թաղաքացւոի-քաղաբաքիներիիըմեկի մոտ մտավ Խալ ի միտոիր զգալով Մեղայ Վէոն/ Ն: ե առալի քո--մեղավար էմ երկնքի ն թո առչն առն

-խելցի

քո

այս

մծոհալ

(Ղուկաս,ԺԵ, 11-32) յն

Մ.

յարծա.--վեր

ազուցվք

կաքավ

Հագցրե՛ջ նրան

հմա

տուք--թվե՞ջ (ճագցրե՞ր))

էկենաց--վենդանացավ

վազարակի --ազարակում լուաւ--լթոեք

զապրրաուիրանաւ քով պատվերից դուրա չեկա

ռչ

հտուր--չավհքիր նզգը--լինեմ եկքր--կերուվ ոչ

դմա-դրաֆ,

դրա

բնդ իո--ինմ

4եո

Համար

անքի--քո

Բ. ՀՈԼՈՎՈՒՄ'

ԴԱՑ

ՏԱՍՆԵՐԵՓԵՐՈՐԴ

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

ԱՆՎԱՆԱԿԱՆ

Ք

ֆրաբարումՀոլովվում

23.

են

գոյական անունները, դերանուննան անորոշ, անցյալ ն էն-

ձրը, աժականեերը,թվականները, ինլպես

ակայականդերբայները: 9 24. Գրաբարնունի վեց Հոլով ուղղական,Հայցական, սփռական, չրական, բացառական ն դորմիական, նձրգոլական Հոլովի իմաստը բսնորվում է տրական ճալցական Ճոլովներով ն ի նախղդրով(տե՛ս ու

0)

9275. Անունեճրի Հոլովվում էե Համապատասխան Հոլովիչներով, րոնք գործաժվում ծն թեք Ճոլովներում ն ցուլց ծն տալիս ճոլովումը: Հինգնձն՝ ա, ե, ի, ու, Ու: նիաբարում Ճոլովիչները

1. ՊԱՐԶ

ԵՎ ԽԱՌՆ

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Գրաբարում անունները Հոլովվում

ձն մեկ կամ երկու Հոլոայդմ Հոլովումը լինում է պարը ն խառն, ֆ 77. Պարզ Հոլովման զեպջում թառլ, եզակի ն Հոգնակի թվի րբոր ունի Հինգ պարզ քեջ Հոլովեերումուննեում 1 Ժեկ Հոլովիլ, Դրաբարն Ա, ծ, հ, Ո, ՈՒ: ձոլովուվ՝ Խառն ճոլովման դեպքում բառն ունենում է երկու Հոլովիլ, որոնցից մեկը Հանդնս է դալիս եզակի սեուսկան, տրական կ բացառականՃոլովներում, իսկ մյուսը հղակի դործիականումն ծոգնակիքվի բոլոր Քեր ծոլովներում: ունի էրկու խառն Հոլովում՝ Ի-Ա. Ո-Ա, դրաբարն Ա, ել հ, Ո, Ոհ, Ի-Ա, Ո-Ա գրաբարումկա լոք Հոլովում՝ Այսպիսով, մր Գթաբարում,նքե Հաշվի լառեննք քանի դեպջեր, ապա որոշակի կանոններչկան իմանալու Համար, քն որ բաղր որբ Ճոլովմանն է պատկանում: Դիա ճամար պետք է դիմել չրաբարի բառարաններին,որտեղ ամեն մի Հոլովվող անվան դիմաց միշտ տրվում են երա հզակի ն Ճովնակի սեռական կամ հղակի սեռականն դործիական Ճոլովաձները: 76.

(իչով: Ըստ

2.

մամբ:

28.

ԱՐՏԱՔԻՆ

ԵՎ ՆԵՐՔԻՆ

ԱնուններըՓոլովվում

ծե

ԹԵՔՈՒՄ

կամ արտաքին, կամ ներքին քնք-

Սանոթություն.Արտաքին

ներքին քեջում անվանումներիցբացի, ձն այլ անվանումներ՝ ձայնավոր որաբարի դասազրբերում ե ներդրական, Հետմասնկավոր ն միջմասերն բաղաձայն,վերջադրական կավոր Ֆոլովումներ: ԱրտաջինքՔեջման դեպքում ճոլովիչը դրվում է բառի վերջում, օրիՃոլոքեջման դեպքում ծավ՝ձայն-ի, դւսնձ-Ռրլ, արմատ -Ռյ: նեճրթին օրինակ՝ գագախն-վիչը գրվում է բառի վերչին բազաձայնիը առաչ, դապաքան,աստղ--աստեղ, Հարոն--Հարսին: ի, Ռ, Ռի պաիզ ն Թ-Ա խառն ճոլովումնքերնունեն միայն արտաբին, Ե պլարզ Հոլովումի՝ միալն նձեիեթին, իսկ Ա պարզ ե Ի-Ա խառն Հոլովումն՛ ե՛ արտաքին, ներբին քեքում, հերը՝ ու

դորժածվում

3. ՀՈԼՈՎՆԵՐԻ

ԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սզակի ուղղականըբառի ուղիղ, սկղբնականձեն է, օրինավ՝ ախտան,աիրա, արմատ, ծով, ձուկն,դառն, ոսկր, աստղ, հա՞ոնգ, պաչ տանի: ք Հո9 ջ0. Հոգնակիուղղականը է ձղակի ուղղականիը՝ կազմվում

29.

լովակերտ մասնիկով, օրինակ՝ տիտանբք,սիրտք, արմատք, ծովբ, նաՀանցք, պասանիք։ ներբին քնքման ննքարկվող այլն բառերը, որոնք վերչանում են այդ Հոգնակիուղզղականում բաղաՀ(ոյն, (րը: (ո)դ բաղաձոցեներով,

ձայնեերիը աղաց աստանում նե ու, ի, ե ձայնավորները, իստ որումն-իը առաջ` ու կամ ի, իսկ Ը-ից ե ղ-ից առաչ եյ օրինավ՝ ձուկն--ձկունք,

դառն--դառինբ,ուկր--ոսկերք, առմող--սատեղք, Գրաբարում կան | մասնիկով կազմված բարեր, որոնը ճամապատասխւն հզակիձն չունին լ կոչվում Ն անեղականանուններ, շրինավ՝ հ այք, կառք, խելք, չարիք, զարմանք, Հայը: Վիրք, Սուչանք բարք, հ են ճոզեսսկի քՔվով փմաստովիմայլն: Անեղականբառերը ճոլովվում բռնվում են որպես հղակի կոմ չոգնակի: կող աա

Սունորսւթյուն,Փեսդչարում զոիժաժվում ձնեՀոգնակիություն հշանաայլ

կարդը մասնիկներ, որոնք դրվելով մի

են ճավաբականիմ ասու չարայում

չարբ

բառերի վրա,

աի-

ա) -ական՝զօրական ձիան, իչան կամ իչանք (»«էչեր)։ ինվորեեր), գուսանական,բ) սեի՝ ալագանի, երիցանիյ ազատանի, համավանի, դ) -Լան՝ նսվոտձան, բերդեան, ըղինան, մողեան, խոզեան (ռ-խովեր), ե) -նար, վանձարիվանհր(վանքեր), բանհար (խոսքեր, բանավեճ), զ) բարձկննար (--բարմարդիկ,ձ) -եհաբ՝ եաչկննար (-- նավակներ), եր), ը)-- հԿի՝ ոսկրոտի (չ-ոսկորներ), փորոտի, թ)-- ոբեայ, ոբայ՝ րեալ | արտորալ վանորայ (- վանքեր), (արտեր), վանորկայ|| տի՝ մահկարի(«մանուկների ջ 81. եղակի Հայցականը ձեով նման է նլակի ուղղականին, իսկ Բ-ե փոխաոսկիՏազցականըկազմվումչ Հոգնակիուղդականից՝ մասնիկներն Համատրթական-Հողեակերտ

են

-ան՝

չով

Հալովակերտ մասնիկով, օրինակ՝ սիրտթ--սիրտոս, ձկուհթ-աստեղք--աստեղա: ս

նս,

Ռրոչլալ առման

դիրը՝

87.

դեպքում ՃալցականՀոլովը սկզբից

ստանում

է զ

զտղալ--ղտզայս:

ելակի սնռականը կազմվում | էղակի ուլլականից։

Աիտաջին թեբմախ ղեպքում նղակի սեռականը ստւահում է ի, ու, Ռ, ոլովիչները, բնդ որում ո ն ա Ճոլովիչներիվրա ավելանում է նան նաշանդ-նարանցգի, ժով--ժովու, բինակ, արրու--սրատվխ, ատոլ,

պատանի --պատանւոլ,տիտան»տիտանլայ:

աիմաա--

Ֆերջին քնջման դեպջում եզակի սծռականը բառի վերչին բաղաց (ոռ բ: ղ) աղդաջ ստանում է Լս. ի, Ե Հոլովբշները, փոտ որում նքը բ ա կամ ի, իսկ 6-ից ն ղ-ից առայ' ե, օրինակ, գա--պաղին, ոսկր--ուկեր,

ձ

84.

աստղ--աստեղ:

ձուկնՎկան,

Հոդնակիսեղականըկազմվում է եզակի անեռականիք՝ զ ՃՀալոբառավերջի|-ե ընկնում է, օրինակ՝

երա մասնիկսվ, որից տոաջ

արմաժովու--ծովուց, ձկան--ձկանց, ուկեր--ուկերց, -«Խբմատոց, տիտանավ--տիտանաց: խատե Հոլովումնծրի դնոլբում եզակի սհղականի ի ն ո Հոլովիչները

ի-սրոխը,

ակի սեռականում փոխարինվում են ա Հոլոփիչուրնայշունդի--հոդը, գառին--զառանցը, պատանլոլ--սլատաննացք:

ֆ 84. եյակի տրականը Հիմնականում կառմվումէ ծղակիճնուսայն է, եր ՈուԱ խառն Հոլովման մր քանի ի նման: Ցարբերությունե վնրջավորությունիը բաք, վնրջավորություեր, օրինակ` տեղւոյ կամ տնղաջ,

եր նդակի տրուկանում ոլ ոջ

ուքննում այդ

էն

կում

Բացի այվ, Ք Ճոլովման որոշ անուննկիեզակի տրականումըսէն ում Հոլովակնրտ մասնիկը Հին-.ճՃնում, աջ--աջում, իմ-փժում, մի--միբում ն այլեւ Ց 85. Հոգնակիտրականը ձնով նման է Ճոգնակիսեղականինւ է սովորաբար Տ 86. Բացաղական «ոլովր սկզբից ունենում ի հախդիրբ (այլն զ, առ, բեդ, ըս նախդիիննի), ոիը ձայնավորովսկսվող բառից առաջ դառնում է | ն գրվում իառին միացած, ծզակի բացառականըկազմվում է եզակի տրականից։Արտարին Թեջման Ա, 8 է Ո-Ա չճոլովումներիլեպքում կզակիբացառականըկազմփում է եզակի տրականի վրա սկզբից ի նախդիր ավելանալով՝ տիտաԽայ--ի օիտահայլ, արմատոլ--լարմատոլ, պատանւոյ--ի պատանւոլ: եզակի բացադականը Մուս Հոլովումեերի դեռլքում սկզբիցունենում 4 ի հախդիրը, իսկ Վերչից՝ է Հչոլովակերտ մասնիկը, ընդ որում է-ից առաջ ի ն ու Հոլովիլները սղվում ձն՝ ձկան--ի ձկանկ, աստեղ--լասայգզւոչ: տանում

անզ, սրտի--ի սրտէ, նածանգ--ի նաճշանգէ, ծովու--ի ծովէ: ՌԻ ճոլովիչը որոշ դէպքերում պաճպանվումէ՝ ի խրատուէ,ի դուվ:

Ծանոթություն.եզակի տրականում ոջ-ով

զար-

ում-ով վերյացող բատերիհցակիբացառականումստանում են է՝ տեղւոջ--ի տեղւոչէ, աջում.լաջմէ: ջ 87. Հովլնակի բացաղականըկազմվում է Հոգնակի տրականիվրա սկզբից ի նախդիր ավելանալով՝ սրտից--ի արտից, ժովուց--ի ծովուը, յարվատոց, տիտանաց--ի տի ոտանաց, ձկանց--ի ձկանը, ասպաբմատոց-Խեղց--լաստեղը. հաճանգաց--ի հնաչանդաց, պատանհաց--ի պատանեաց, Հ 88. ծլակի գոռրծիականըկազմվում է հզակի սծռականից՝ ւ վ, բ Ճոլովակնեիտմասնիկնիրով: եզակիսնռականում ա ն ո Հոլովիչներըը Պետո եղաժ |-ն ընկնում է, ե

ւ-ր դիվում է ա ն ի Հոլովիչներիը Հետո՝ տիտանաւ, սիտիւ, վ-ն՝ ո ն. ո, ճոլովիչից ճնսո՝ բաղաձայեներով վեիչացող արմատով, բ-ն՝ ղ մ՝ ն-ն է Ճիմքի վրա, ընդ որում բ-իը առաջ դառնում ձկան--ձկամբ, ոսկեր--ոսկերբ, աստեծղ--աստեղբ:

Ռի

Ֆինկչի

4ոլովման դեպքում եզակի դործիականըորեկ Հոլովակերտ մասստանում.

Խառն

սեղ.՝

ծովու, զործ.՝ ծովու

Հոլովումննրի դեպջում ի

ե

ո

ճոլովիչները փոխարինվում են

ա-ոփ նաճանգի--նհաճանգաւ, գառին--զառամբ, պատաեւոլ-պատանե«ւ

5Զ

9 89. Հոգնակիզործիականըկազմվում է հղակի գործիականից՝ ՀոլովակերտմասնիկուՐսրտիւ--սրտիւք, արմատով--արմատովբ, Ժո-

ւ--ժովուք, ձկափբ--ձկաժբբ, տիտանալ--տիտանաւք(օթյ: աստծղք--

տեղքթ պատանկաւ--պատանձաւք((ծեօթի յ

ելակի ներգոյականիիմաստն արտաչայտվումէ ի()) նախկզակի տրականով՝ի նաճանդի--նաճանգում,ի տան, թ ծովու, ավ դատեր,լաստել: ԱրտացինքնեջմանԱ, Ո ն Ո-Ա Հոլովման բառերի ելակի եերգոկանի իմաստը դրանորվում է իկ) նախդրովն հզակի անորոչ Հալօկանով՝ի տիտան մէջ, ի զետ, ի փոշի՛ տիտանի 1. Ո ԾՄանռոթություն Հոլովման մի շարք բառերինզակի ներգոյականի մաստն արտաճայտելուճամար ինդունում էն ի ՀոլովիչՐ Ի ՔՈՔԻղքում, ի տղժի, յերազի'

90.

ն

Սանոթություն1.

Ո

Հոլովման մի լարք բառեր հակի ներգոլականի արտաճայտելու Համար բնդունում էն ի Հոյովիչը՝ ի ՔՂՔԵղթում, ի տղմի, չէրազի:

Մաստն

իմաստն արտածայտվում է Ա) ներգոլականի Հոգնակի

նախդթավ Հոգնակի անորոչ Հայցականով՝ի տունս"" ի Փովսչ չաղատոներում, ակս, ի պատանիս: ճաժուկ անուններինկիգոլականի իմաստը մեժ մասամբ Գրարաիում լսնորվում է իկ) նախդրով ն ՃայլականՀոլովով ի Տարօն, չԱրչակ, ։

չը

Ծոփու Ֆ 91. Ներգոլականի իմաստն աիտաՀայտող ի(լ) նախդրովտրական

Հճայցականըգրաբարի

որոչ

բերականեւը ճամարել

էն

առանձին

չոլով՝ ներգոյական:Բացիներգոյականից, գրաբարիճին քերականներից են հակ ոմանք ընդունել պատմական, պարառականն կոչական Հոլովներ, որոնք, սակայն: Ճոլովական Հատուկ վեիջավորություններչունձե,

ՓատմականՀոլով ձր Համարվում բացառականի Հետ զ նախդրի դործածուքյունը, որե արտաճալտումէ մասին կապի իմաստը՝ վմումասին: չեզէ-»Մուչեղի մասին, զնոցանի-նրանց Փարատական Հոլով էր Համարվում գործիականի ճետ զ նախդրի 1 ջուՐչ կայի իմաստի զատամբ"որե արտաճարտում դորժաժուքյունը, Կոան չուրը,

զպարս

գաթ

(օթ)

շուրջը: պարիսպների

կոչականՀոլով էր Համարվում ուղղականի Հետ օ՛վ միջարկության Ցորժածությունը՝ ո՞վ կին, ո՛վ մարդիվ, ո՛վ փելիսոփայթ:

|

Տ

|

|

ՊԼարժություն 48, Կազմել ճետնյալ բառերի Ռոգնակի ուղղականնճ հայցականը:

ա) Արտաքինքեքում' ամոլ, ժամանակ, պատանի, այժ, զերիչ։ ար-

զէն, ձայն, գետ, ղարդլ, սաճմանլ ատամն Բ) ներքին թեքում" Ա Հոլովում-անձե չումե. Ե-- դուստր, Ի-Ա.-.տարը: անզղ. մ,

(ատամունք), չուրթն,

(անձին),դառն,դայն,

Վարժություն 44. Կազմել ճետնլալ բառերի եզակի կանն

ու

ն

ճոգնակի սե-

տրականը:

ա) Արտաքինթեջում՝ Ա-. Արչակ, Հայկ, Տիդրան(միայն եղակի)ռաշ, ենտ, սիրա. Ո.-- թոչուն,արժաք,Խոո. Ռի.- գանմ,կարաւ: Ի-Ա-ւեւժ. ագարակ, ճշրաման,պատերազմ. 2-Ա-- պատանի(պաՀ անւոլ--պատաննաց),կէեղանի, աղաւնի, Բ) երջին քեքում՝ Ա-- ձուկն, գազաթե, Հարցումն. կ-- աստղ, ոռ-

փ.

վաղր.

Ի-Ա--

ճարսն, բեռե,

մասե,

Վարժություն 45. Կազմել Բետնյավլբառերի եզակի ն Ռոգնակիբա-

սռականը: չ). ատ,

Ա. ա) Արտաբին քեբքում՝

գենի, Բ) նճրջին քեթում՝ զր.

Վարդան, երասի,Սաչակ(միոյն եղզա-

ճադաս, բախտ, խորչ, սրա, Ո-- արջառ, բոյս, Հողմ. ՌԻ. Ի-Ա-Ո-Ա-Հաւ. նախարար, զատո, քաղաք. թշնամի, դարի,

Ի--

Ի-Ա-.

Ա-.

դառն, Հարսն,

Վարժություն 48, ործիականը:

քաջութիւն, արիւն, սկիզբն. Ե--

ազդի,

կոճզ,

մատե'

Աազմել ճձետնյալ բառերի եզակի

ն

Բոգնակի

քեջում" Ա-. Արամ, Վոամ, Անաչիտ(միայն եզակի). ա) Արտաքին նախանձ,վրէժ, փայտ, Փսղայ, բազկ. Ո-- գործ, ճաշ, սուր. ՈՒ-. Ք-Ա-. ապակի, էղենի, Հայրենի: Ի.1.դաշտ, ազան, կտակ. ւտ. ծ-. Ա-տուն, Համր, երդումն, բազմութիւն. Բ) ներքին թեքում՝ Ի-Ա.-ափն, էլն, ողես ւոր, շիցղ (-- կԻՃակ, զարդ). --

47. Հետելալ բառեիր դնել տրական ու ճայցական Վարիձճություն նախդրով՝ եզակի ս Բոգնակի ներգոյականի նշաչոլովներով ն ի)

կությամբ:

ա) Արտաքինթեքում

Ի--

բանտ, ճառագայք, որովայն. Ո--

դէ, ՋՑ

Ի-Ա-առալոտ. գերեզման, ճանսոպարչչ ժով, ցուլ, այգի (լայզւոչ), կղզիչ գինի: Ա-բ) ներքին Քեբու՝ շարժումն,կայծակն, եղէգն. ծ-. վազը: հ-Ա-. մասն, անձե, դաշն, արկզ, դուստր.

չուր,

պութ.

ՌԻ--

աշտարակ.0-Ա--

Կտենոռճ

եթե զրաբքարումզոլականն ունինախադասլրացում, նրա հախդիրԽերը սռվորախարդրվում նեն վերջինիս վրա, օրբինակ՝ Ատրուչանս չինէին ի բազում տեղիս (Բուզ., 8-րդ, ՄՔ): Թողոլր զբարի ն զբնիկ ժառանպութիւննախնձացքիչրոք (Պարպ., 1-ին, է,

ու

Վարժություն 48. Թարգմանել, որոշել գոլական անունների ճոլովճ թիվը: գետք Ամճնացյն

վտակք ի ծով մտանեն, ն ժով ոչ լնու։ Ռրսլէտ Հուր զի այրէ զանտաղ, հրպէս բոց որ կիզու զլերինս: Ձի ոչ երբեք տեռաջ՝ թէ կովք էչս ծնան, ն էշքս եզին», ն ոլ գայլք մաբիռ, ն ոլ մաբիֆ ն

աղուէսս, ն ոչ առիւժք ձիս, ն ոլ ձիք օձա չրամալէ զսաշմանս գիւղից ն ագարակաց որոջել: Եւ ոչ կամեցաւ արքայն Հայոց ունկեդիր լինել

բանիցն պատպամաւորացն քազալորին Պարսից Շապճչոլ, Միքէ ջազիպեն ի փշոց խաղող, կամ ի տատասկվ քուզ: Հրամանտայի այնուճետե արքայն Վրաց՝ ի կողմանց կողմանց ն ի խառնաղանչգաւառաց իչխանութեան Բբոլ ժողովել մանկունս: Առաքէ ճրեշտակս առ Արալնզեղե-

բազում աղաչանք Ցիկ՝ ընժայիչք ե պատարազօք, գնաց: Կերակինցիզնոսա Հացիւ ն չրով: Յաւանհս

ն ն

խոստմամբ պարլագարակս չինէր

հկեղեցիս։ Տանդիմոն եղե թագաւորինԽոսրովու լՈւտի գաւառիյ ի խաղխաղ քաղացի: ի ձմերոքս արքալութնանձալոց'

ՅԱՂԱԳՍ

հ

ՔԱՂԱՔԱՑՆ

ՀԱՅՈՑ

ԱՒԵՐԵԼՈՅ

եւ լետ ալսորիկԼ եկին ի քաղաքն մեժ լԱրտաչատ,կ առին կորժանծցին պարիսպ նորա. առին անտի զգանձս մթերնալս՝ որ

զնա, կա-

լԱրտաչատի գքրէջին տուն Քաղացփէ ինե Հազար երդ ձրեայա,զոբ ածնալն էր դերի Տիգրանայ վին,

ն

զամքնալն քաղաքն նւ խաղացուցինի

ն քառասուն Հազար քայլի Արչակունոլքլնիկրչն Պաղեստինացոց. 1 Հայ, պոր լԱրտաշատ ջաղաքլէխաղացուցին: եւ զամենալն շինուած պարին ճրձիվ արարին զփայտակերտն,ն ղքարակերտն քանդեցին.

արիսպն

ըստ

նմին օրինակի

չիմունանապականնցին,ե ոչ անմարդի

բալ.

ն

զամենայն չինուաժ քաղաքին մինլե

ն

թողին մի,

դե

ն

թանդեին բրէին ղջազաքի ի

խաղացուքանէքինլյալեմ

Ճառլաբն:Բնդ ամենայն քաղաքն

ատակ ափոնալ՝ զամենայն այր զորդիս ի գերութիւն վարէին.

սլան:, 1եժ ազար

նչ

քաղաքէն իննետասն

Քոլին ամեննին շինաժ. զի

ոչ

սմենայն մտտապալկին, քակետալքանդէին.

ն

քողին բնաւ ջար ի բարի

թափուր լամենայն բնակչաց իւրոց կացուցանէին։

Առնուին ն Վաղարշապատքաղաց, ժունը տաւալէին)

ն ոչ

ն

ընդ ամեեայն երկիրն

աս-

ի չսսի Ճասնալ կռոտորէին, զկանայս ն

զբերդս ամենայն թագաւորին Հալոց

լցեալ բազում ամրբարօց՝ բերդակալս թողուին, Առնուխնե

քաղաքն զերուանդաչատ,

Հայ,

հ

են

խաղացուցանէին անտի երդս քսան

հրդս երեսուն ճազար Հրեալ, հ զքաղաքն ի Հիմանը

առդալնալբբնալ լատակէին, Ապա առնուին ն զքաղաբնԲաղրնանդալ արհչալան,

ն

խաղացուցանէին անտի ճինգ Հազար երդ Հալ,

ն

ութ

Հա-

երդ Հրեայ,ն զքաղաքնի ճիմանց տապալէին լատակէին: Առնուին ղբաղաքն մեծ Ձարիչատ՝ որ էր ի ղաւառինլԱղոլչովտի, լորեքտասան ազար: երդ Հրեայ, ն տասն Հաղար երդ ժալս. ն զնա ի Հիմահց քանհալ ապականէին։ Առին ն զամուր քաղաքնեՎան, որ է ի դաւառին ն ճրձիգ արարեալ,քակվին զճիմունս հորա. ն խաղացուջանէին ոզբայ. նտի հրդս Հինդ «ազար Հայ, ն ութ ն տասն ճաղար երդաՀրէայա: ար

Բուզանդ,4-րդ, Մե) (Փաւստոս լե»

ալտորիկ--արանից«նտո,

այնու-

«

Հետկ

ածձալն էր պերի Տիգրանայ արբայի Ճիլրան քաԱրչակունւտոյ--Արջակունի գավորը դերի էր բերջլ

Ի«ղաջուցանքին լույն

կհա

քազարվ--

այն բաղաբից 11 դքբի տարաֆ

մի. իննետասնՀազար էրգո--տառնինը

դար ոռուն Հես ՞

ձ Ա

բազաջա-ամբողչ

րեգ ամկնայն քաղաջում ըալան- «շուն ՀաՀ"րծթաասան Հաղար --տասնչոխս չար

ե

4.

ԴԻՏՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀՈԼՈՎՄԱՆ

ԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

ԵՎ ԱԾԱԿԱՆ

ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ

ԳՈՅԱԿԱՆ

կան բառեր, որոնք զուցաձեդաբ Գրաբարում ար »ոլովվում ձեն ի դանձի, գանձից. օրինավ՝ գանձ.դանձու ավելի ոլովմամբ, խաղ--խաղուկխաղոյ,խաղովլխաղի, խազից, կամ եղակիում Ճոլովվում են մի »ոլովիչով, իոկ Հողնակիում` այլ Ճոլովիչով՝ քար--բարի, են Փորիւվքարանց, թարավբք, կամ առանձին Հոլովննիում ունննում աարբեր ձենր՝ աղբիտ--աղբերբ|աղբերաւ, աղքերբթկաղբերօբ: կան բառեր էլ, որոնք ճաճախ Ճոլովվում էն այլ Պոլովմամբ, ծրբ ճանդնեսեն գալիս որպես բարդ կամ աձանցավոր բառերի վերչին բաղադրիչ, օրինակ՝ սէր--սիրով, բայց՝ մարդասէր--մարդասիրի, մարդասիբաց, գործ--զորժոլ, բայց՝ ւանդորժ---անցորժի, անդործից, վլն--զիէու, բայց`պատենազէն-պատենազինացն այլե: սլատենազինի, մեջ նկատվող ալդ կարդի բնոիոչ փոխանցումները Հալովումների Ցույց կտիվեն Ճոլովմանճամապատասխանբաժիններում: 9 93. ֆրաբարումկան գոյական ն ածական անուններ, որոնք չէն 2ճալովվում:Դրանցիցեն՝ ա) Իտ վերջածանցով կազմված ձայն նչանակող բառերը' գոչիւն, Ենդիւն, գղրդիւն, «նչիւն, շաղաչիմնն այլե բ) Կրկնակի փոջրացուցիչ իկ ածանց ունցող բառերը պատանեկին, Ֆաւակիկն այլն: ժունր, կազմ, Ճանոյ, գոՀ, ձիգ, զ) Մի չշարթ այլ բառձր՝ արտօսր, ն Ճաշտ այլեւ դոլզն ( Հչեչլին), ֆ

92.

մեկիը

ԳՈՅԱԿԱՆ

ԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

ԴԱՍ 1.

ՏԱՍՆԶՈՐՍԵՐՈՐԳ

ՊԱՐԶ ՀՈԼՈՎՈՒՄՆԵՐ

Ա ԱՐՏԱՔԻՆ

Տ

24.

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Հոլովմանպատվերնէ`

ԹԻ.

չ. մ.

Բ.

ՀՈԼՈՎՈՒՄԸ

5,

Հոգնակի եզակի տիտանք տիան

(Սիրան

տիտանալ

ի տիտանայ

տիտանաւ

(զյտիոան»

տիտանաը ի տիտանաց տիտանաֆ/(օբ)

ԱյսպեսՀոլովվում նն.

95.

ա) հաճի

տ

հ անեզականՀատուկ անուններիմեծ մառլը՝Աղդամ, Անչոգնական Հալ Հբ), Արամ,Արշակ, Քէլ, երասխ, երուանդ, (էնաճատայ

Մեսրոպ, Սաճակ, ՎարդանյՏիրան, Տրդատ, Ալանք, Քուլանք, Ծոփք, Հոնք, Մարք, Մոկք, Վիրք (Վրաց), Տաշյիրք ն այլն: օրինակներ. դովման վմ,

ուգարք,

ՌԻ.

4.

բ.

-

Սրանք (զ)մյանս Ալանաց յԱլանաց

Տրդա (զ)Տրգատ

Տրդաւույ

ի ֆրդատալ

Ալանասք(օթ)

Տրդատաւ

բ) Որոշ բացառություններով աս, կաս, էոս, էս, իոս, իս, լունակապակչություւննրով վերջավորվող ճասոուկ տունեհըը, ու

ոմ,

ս

բաղադրիչները քնեք "ոլովննրում

են

Հրե-

որոնք սնկնում, իսկ ւ

Դուկաս-Սնդրեայ, Տիւոթէոս--Տիմոքնայ, Հերակլէս--մնրակԱնդրքաս--

ի ձայնավորներըա ուկայ:

դուրս

ոս

ճոլովիչիըառաջ

վերաժվում

ե-՝

Հոմեձրու--Հոմնրայ հայ, Տիբերիոս--Տիբերեալ,Արաոնմիս--Արաեմնալ, յլեւ

ՆՍանոթություն,Ոս-ով վերջավորվող մի բանի Հատուկ անուններ են եալ` Փաւսառա--Փաւս/եռական ն տրական Հոլովներում ստանում սնա Կադմոս--կաղժեայ,իոկ էս-ով վերջավորվողիերը՝՝ ալ Վրթանքէս--

վրթանայ: լոն

գ) Ա-ով կ

ն

իա-ով վերջավորվող Հատուկ անունննրը, որոնց

տրական Հոլովները կաղմվում

են

ուղղումանին լ

սեռա-

ավնլանալու՝

ձննա--Աննալ, Յուդա--Ցուդալ, Ասիա--Ասիալ, Մաոկեղոնիա-Մակքչռոեիալհ այլե:

Մանոթություն.հավ վերջավորվող մի քանի Հատուվ անունների Կեսարքա-ի-ն թեք Հոլովներում գառնում է ե՝ Գալիլիա--Դալիլնալ, կամ Սամարիայ սարայ կամ կիսարբայ, մամարիա--Աամարհայ ի-ով վերջավորվող ճՃատուկ անունները, որոնց կ-ն կ Հռլովիչիը առաջ վնիածվում էն ե-ի՝ չոիփսիմէ--Հոիփսիմեսյ,

դ) է-ով

ի-ն

ա

ն

Վառէ-.Վառմայ,եսայի--նսայեսյլ ն Չայիանէ--Գայիանետը,

այլն ճծ

Վարժություն 49. Հոլովել Ա արտաքին ճոլովմամբ ճետնյալ

բա-

ռերը՝ պաս:

Անակ, ապ, Մաժակ,Վազարչակ,Շամիրամ, Փառանձեմ, ԱգրիպԱթիլլէս,եղիա, Հեզինէ, Մժբին, Միլազետք,Քուշանջ:

Վարժություն 50. Թարգմանել, որոշել Ա արտաքին ճոլովման բառերի ճոլովը: ,

ԱճապարէինՀասանձլի բանակե երուանդղալ Ապստամբեցին լԱրՁխաղզաղութիւն խընդշակայ պրբայէն Հայոց ամուր գաւառն Արձախալր բէր արքայն Ալանաց: իսկ նախարարբե մեր խնդրէին ի վՎռամալ այլ աքոռակալ: Առաք ի ձայս Հանդերձ մեփաւն Վրքանաւ Ի Վազարչար առնու գքազաւորութիւննԽոսրովորղի նորա, ֆայի Հճասանէր դեսպան Խաղա՛ գեա՛դու յերկիրն Քուշանաց: Ինթնմեաց ժաւոլ Արամժանեկալ: մանակսինչ լԱսիաւ Վարժություն

51.

Թարգմանել գրաբար:

կանլեց Արշակ արքային, Ատեպ-ատեպպատգամավորներէին գալիս

Օապի կողմից Հայաստան: մառակի ն Մեսրոպի ետ միասին (ճանդերձ) յչրյում էր ավաններում ե չծնջրում. Հրամայում է Ալաննձրին ավերել գեղեցիկ դաստակլրտեերը: էերիներին կքողնես Ծոփքում:

ԴՓԱԲՈՒՆ Ձմեռն էանց, անձրնք անցին ե դնաջեալ մեկնեցան, Մաղիկբ երէւծցան յերկրի մերում. ժամանակ հճաս լատանելոյ,, ձայե տատրակի

լալի եղեն յծրկրի մերում. թզենի տրձակնաց զբողբոջ իւր. որթը մեր Փաղզկեալքետունծ զճոտս իւրեանց: Արի եկ, մերձաւոր իմ, դեղեցիկ իմ,

առաւհի իմ.

զի

երնձքո՛ժինձ զերեսս

բարբառ փո քաղքր

է

ն

տեսիլ բո

լսելի գեղեցիկ: քո

շ

ճ0

արա

ինձ

զբարբաղ

Քո.

(Երգ եշգոց, Բ, 1է--14)

ո :

ն

յատանելոյ--քաձլու եղե--քղավ

'

տվին էտուն-երնեցո--քուլց

տուր

էՀ.

ՈԲՈՋ

ԱՂՔԱՏԻՆ

Աբբ րկու էին հ փաղաքիմիում, ժին մեֆատուն

ե

միւանաղատ:

էինշչ «Հօտբն անդնայթ բազում յոլմ, ն աղբատին ն ոչ նման ն ընդ որՔայց ռրոչ մի փոքր. ն ռրոչն Հաստատհալ էր ինդ ն նորա ի միասին. ի շացէ նոթա ուտկր ի բաժակն նոիա ըմպէեր եւ եկնձ անցաւոր աղ ժոց նորա նեջէի, ն էր հերա իբրն զդուստր: ն խնալեաց մժժատունն մնժատուն առնու ի ծօտից իւրոց ն լանն կ կառ զորոջ աղքատին արարձաղեն եկելոյն կերակուր: իւրող.

ՄեՓֆատանն ,

ն

ց

ԺԲ, 1--4) (Բ Թագավոոութեանց,

էրկու էին ի չջազաթի միում-ժաղաքում երկումարգ կսյին ձփատանե էին--Հարուստն ուներ նդ նմա--նթա Հետ Բի

՝

հ

ՎԱՍՆ

Տ

Վկն--հկավ արար--պատրասանը աղեն

եկելոլ--հվափմարդու Համար

ՄՐՋԵԱՆ

Նմանեսցութգոնէ մրջչեանն,ոի ամարալեւոյն պատիաստէայխասրնհամբ ղչամբարսշչ ձմերայնոյ, Թէպետն ռչ է մօտ նեղուքիւն ձմնդչնոլ, ոչ ծուլանալ ն ոչ ճեղգայ ի պատշաճիցպիտոյիցնքնեղութեան նի սմսնահիի. այլ ժեծաւ փուքով անցանդաղտայ զանձն ի ղո սառակք մինչն ժողովեսցք դիցէ5 Ճամբարսի չտջմարանս'բաւակած րոլ դարմանիքն: եւ զկերոսկուրն՝ ղոր ժողովէ,ոչ ժուլութեամբ Հու ն ոթե, ուլ) փժամտուն խորագէտ Հկարիւթ զարժան իբաղն կատարէծ Հասո մում ղկործզ իրիք: յորժամ տանիի ժակն, ընդ մէյճ կտրէ ն դնձ, ե մի բուսցին ի Հիւքոց խոնաւտուքենք,ե վրիպնալ ելանիցեն ի գերեթ վիտոյից կերակրոց, 0ւ դարձեալ էթէ խոնաչասցինՀտտքն, ճանէ առ յերի մրջիւնոցին, արկանէ տարածոցլ1 կ ցամաքնցուքանք: Բայց ոչ Սէ ՀանապազՀանկլ այլ յորժամ գիտէ քէ արնկայ ն պարզ իցեն (օգբ) ռչ անձր Վասն վեցօբեայ (Բաբսեղ Կեսաբացի, տե՛ս Թոռն., Ք, էչ 36--87) աբաոչութեան. ամապալեւոյն --ամոանր Հոփլշարս«յաջ

ությպարեն

Ք պատչաճիցկպիտոլիցն--անչրաժելտ ՀոդաղուՀամար փարիքները

զանձն ի գորձ աշթաում Լ տայ

դիրէ--դեի

ե

է փառոագ--

զարժ,Ն

արժանի իխրացեկուռարվ--

գործ Լ կատարում '

հրիք--որեէ բանի

Հեզ Ժ1չ--ԺԻջանիք

էմի...

րիպնալ

նլանիցեն ի

դերե--

չփչանչն թ

արկանէտարաժոք--փոում է

`

Ա ՆԵՐՔԻՆ

ֆ

96.

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Հոլովմանպատկերն է՝

Եզակի ԹԻ. իշ

Մ, Տ.

Բ. Գ.

սղոլն

(զյողլեղե աղեղան զաղելանք աղեղամբ

Հոգնակի

սղելունը

(ղյաղեղունո

աեղանց

վաղեղանց աղեղամբբ

Այս Հոլովման ենքարբկվող այն բառերի, որոնք վերջանում հն (բ)ն բազաձալնով, Հոգնակի ուղղականում ալդ բաղաձայնից աղաչ ստանեն ու Նու Մի բանի բառեր ու-ի իոխարծե առտանում են ձայնավորը: (գոճարհղենի իմաստով),կողմե--.կոգձայնավորը՝ակն..-ականք մժանք։չերմե--չնրմանք, սերմն-անրմանք (այլե' սնրժունք, սերմանիթ): չՀոգեակի ուղղականում ա է ստանում նան անուն բառը՝ անուանք, Տ 97. Ալս ճոլովմաժբ Հոլովվում են՝ ա) եւով ն նրան նախորդող որեէ ալլ բավաձայնով վնիչացող բա ոնրի մեժ ժաւի՝ ակն (ճոգն. ուղղ, ակունք :- աղբյութի սկ)» ալծեամն (ալծեմն), ասհիղն,ատամն, բուրդն, զազաքն, դիակն, դուռն, եզեռե, երկն, թիթելե, կայծակն, Հիմն, ձմնոն, ձուկն, ձպուռե, մուկն, նուռն, շուրքն, որդե, ունկն, ռունզն, սհրմն, սկիղբն, փայլակն, բիրոն ն այլնւ ա

լ. Մի քանի բառերի մել բաղաձայնը, ն.ից ՀԵՍանոթություն Ի` ամառն է դանալով, -- ամարան-աժարունք,դուռն--դրան-դառնում «մատրան. մատրունջ, ձմնեոն--ձմներան--ձմժծրունթ, դիունք, մառրուռն ո

հղզեռո--հշհրանկամ հղնռահ--նղերունը կամ եղեիր:

2, Ունկնբառը «ականջս աղումով գործածվելիս 4ողՍանհոթություն

նակք ուղղականում ունենում աքին Հոլովմամբ (սեռ.

է

տր.

«կանք» առումով՝ունկունը:

ականջըձեր,

որը Հոլովվում է Ի-Ա արականչաց, գործ. ականջչավզ(օբ)),իսկ

աժանցով վերջացող բառերը՝աղզդումել 2ձիդեգերումն, ն այլե, ճձոլովման օրինակ` հարդումն, խոստումե, շարժումն, ուսումն գումն. սեո. տր. ճարցման, բաց.՝ի ճարցմանէ, դորժ.՝ Ճարըմամը, սեո. տբ. ճարցմանց, բաց. ի ճարցմանց, Ճճոգե. ուղվ.՝ Հաիրըցմունբ, գորժ.՝ Հարցմամժբթ: Ում եմանակությամբ չ ձելովվում հան պաչճ-ո/ վերջացողբառերի

բ) Ումն

ճշ

ն բառը.

տի. պաշտաման,բաց ի պաշտամանէ, գործ.՝ պաշմամբ, Ճոցն. ուղղ. պաշտամուն, սնու. տր.՝ պայտամանց,բաց` պաշտամանց,գործ.՝ պաշտամամբթյ 4) Մւթիւն-ովն իմ-ով վերջացող բառձրը՝ բազմութիւն, գիտութիշժ, աստուքիւն, մեժուքիւն, անկիւն, կորիւն, ժրջիւե, ձիւն, սիւն ն ալլե: կարգի բարձրի իւ ձրնբարբառը քերթ չոլովներում ա ՃՀոլովիչիցաեա.Ֆ /ջ դառնում է ե, իկ եզակի բացադականում շնծշտազրկվելով՝ է փոխվում Ե-ի:Հոլովմանօրինակներ. վորաբար սհո.ւ

ս

ՀոգնակիԵզակի

Եզակի

քաջութիւն

5.

ում

(գ)բաջութիւն Քաջուննւն ի բքալութենձ

Փաջուքիւնք

(դյբաջութիւնս բաջութեանց ի քաջուքնանց բաջոլքեամբ քաջուքնամբբ

ունզ, ուստ,

ուղ

արիւն

(զարին

Հոզճակի արիւնք

(զիորինս արհանը ւսրծան արծեէ արձանը չսինամբ արձամբք

վերջածանցներովմի քանի բառեր՝

ծերնձնուեդ,

ի ժենդենէ, ծենդնամը, Հողհակին սովորաբար Պոլովիչով 1՝ նդգոց,ժննդավք(այլն՝ ժենդեամբք). սերնդեանկամ սերնդոլԿերուեղ, ա,

ո

մունդ, անհցեան (այլն` սենդի). փախուստ, փախատնան (այլն` փաըստի), փախստնամբ, թաուստ, Ժաջատեան (այլն: քաքստի), քաշ սատնամբ.գալուստ,

գալսանան. կոթուստ, կորատեան,ի կորատենք,

յրոակամբ. ժոզովոււդ, ժողովրդեան(այլն' ժողովրդիկամ ժողովրդոլ),

մաղովրգենք,մողովրդնամբ կամ ժողովրղով, ժողովիդեանց կամ ժո«վրգոց. խտրնոււղ,խործրդնան (ազլն՝ խոր«րգոլ, խորչրդի), խոր՞երհամբ, բնլպես նան Հելոնչալ բառերը տեսիլ, տնօլեւան։տեսլեամբ, տեելք, անսլեանը, տնալնամբք (այլե տնալիւք, տեսլեաւք(եօբ)). ամիս, մանառոն,սովորաբարլինում է

ո

Հոլովիչոլ ամսոլ, ամսոց. բանգիստ,

անգոտեան(այլն` Հանգատիյճանգստից):

դ) Ուն. օվ վերչացող մի քանի բառեր' տուն, տան, ի տանէ, տամբ, չունք, շանց, ունը, տանը, ի տանց, տամբք. շուն, շան, ի չանք, չբ, հռ, չումբ". ձեղուն (Տառատազ), ձեղուսն, ի ձեղուանէ, ձեղուամբ,

նյլունը, ձելուանը, ի ձեղուանց, ձեղուամբք, տնուն, անուան, Կնուամբ, անուանք, անուանը, լանուանց, անեւամբքս

եյս բառերի նմանակությամբչոլովվում

են

յանում նէ,

ն մար աշուն,գարուն

մաճծւբառերը անան, գարնան, մաճուան, ի մաճուանէ, մաճուտամըբ, Ման նան ու է անթ կամ մաճունք: Հոլովիչով՝ մաճու, բառթ Հոլովվում մաճք, մաճուց, մաճութ 5) Իկ-ով, ուկ-ով վերչացող մի չարք խառձր' ձաղիկ, ծաղկան ի ժաղկանեկ, ծաղկունք ժաղզկի, (այլն՝ ծաղկոյ), (այլե' ժաղիկք),Ժաղկանց (ալլն՝ Փաղկաց, ժաղզկոց)ոաղչիկ, աղջկան, աղյկամբ կամ աղյկաւ, աղչկունք, աղչկանց. անղոանիկ,անդրանկան(այլի՝ անդրանկի), անդրանիկք, անդրանկաջ.խցիկ,խցկան (այլն՝ խցկի), խյկունք. շնիկ, շեկան, չեկունք-. ընչիկ չնչին, աննչան ունեցվածք), լնչկան. փորիկ, փոքրկան, փոքրկունք, փզոքրկանց.մասուկ, մանկան, մանկունը, մանկանց, Հատուկ անուններից՝Աստզիկ,Առտղկան.Յուսիկ, Յուսկան.Սաքէնիկ։ Աացինկան.Զուիկ, Ջրւկան (Ջուբկան) ն այլն: Մառշղբառը, որր պատկանում է Ո Հոլովման, իկ մասհիկսվ գործաժվելիս, չոլովվում է այս բառեիի նմանակությամը՝ միայն եզակի ձնով մարդիկ, մարդկան, ի մարդկանէ, մարդլկամբկամ փարդկաւ

ՎարժությունՅՀ. Հոլովել

Ա ներբին Բոլովմամբ

ճետնյալ քառերը՝

արեգակն, բաղեղն, եղէղն (եղեզան), Թկկն կամ թեկն (Թիկան), տրոմն, կնճիոն, սիսնռն (սիսոան), փալյծաղն,ներնումն,.խոտորումել ճազժութիւն, զօբուքիսն, սիւն: Վարժություն

,փ ճոլովն

ու

88.

թիվը

Թարգմանել, որոշել Ա ներբին ճոլովման բառեն

կազմել դրանց եզակի

0րինհակ՝մանկանց-- Ճոդն. մւսնկունք:

սեռ.,

ն

հոգնակի ուղղականը.

եղ. ուղղ. մանուկ, Հողն.

ուղղ.՝

Ռչ է բարւոք առնուլ զճաց մանկանց ե արկանել շանց: Յանխնայ կոտորելով: նախճիրս արեան գործէին, Առնոլը աւարի բազում ի կողմանքն Ասորւոց: Տապալնաըզլերինս ի Հիմանէլ Դիակամբջ քշնաժեաց զին ղղաշտն ամենայն: Քանղի մարղոյ մարժին ի չորից տարերը խաղխի չերմուքենէ, ենալ էյ ի խոնաւութենեւ,ի ցամաքութենէ, ի պրաութենք մեժտւ: Ձնոյն չշեջիւն լսէին լաՋոքտնչ Սիժովնի չոազնամէր ջերմամր մենայն չրքանց: ՊաՀշանչմավրվրիժուցն ղզվնասնկարճէ, Այրէին կիպուին զտունս սաշտամանկրակի: Կատժութուն 54. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված բառերը դճել ձամապատասխանհոլովով ն թվով:

արեգակն. եղ. Սրինավ՝

ր.

կալծակունք-ճոդն.

արձղական, տուեք-.

ձողն.

բաք.

նք, դորժ.՝ կայծակամբք, կողմանց-- ի նախի Ճճոդն. Ճոգն. ճայց.՝ կողմանս ներգոյականի նչլանակությամբ: Մատուցանեներկրպագութիւն(արեգակե)։ Մա շինէ աւան մեժ ղանծնունդ) իւթոլ: Տինզերք ամքնայն ղկնի (ուսմունք) նոցա գնային, էր իշխան ն Հրամանատարամենայն(տէրութիւն)-ն Պարսից: ՄԵն: Արայ ի պատերազմին (մանկունք)-ն Շամիրամայ: Ամենայն քան երերէր ) շարմմանցն։ Բարի է մարդոյ առնուլ զլուժ (պաշարումն արձութեան (մանկութիւն) իւրմէ: Մի՛ Հանէք բեռնիս (տունք) ձեեփնաց (կայծակունք) հորա Հազ նե խորովնաց միս: Ջականչջն ամունք)-ն ի բաց կտրէրի:(ծրգումե) Ճաաւոատեմքայսօր առաչի քո , ոունք)երնսաց Փոք կնրիոես դրաց Քո' ԶոՀէիքվորդիս ձեր... ((ողբ) ձորոցն, Ոչ (անկիւն) ուրեք աշխարձիթարոզի/Տեսաներ (տեսիլ) այգի մի էր մէժ ն վայելուլ: Արգելուսն փակես զամենեսեան ի 4եոր

(ռտարութիւն),

Վարժություն 55. Թարգմանել գրաբար: Տեսնում

էինք, որ տանիցծուխ էր ելնում, Ամրարտակըբոլոր կողից պատեցին կրով ն խճով Սուտ երղումով ե սնոտի խոստումով մոտ (առ ինքն) (կանչեցՀալոց նախարարներին,Աղեղներիլարերի նից խլանում (իհ ականջները, Որսում էր ձկներ պղտոր չբերում: նը շան միս չի ուտի:Օրվա (աւուր) Ճարը քրտինքով նենքՀայլքայմ, կմեռնեինջ,բայց մեր Հայրծեիթիչենք Քայությամբ կկռվենք թշնամիներին. Մեղր էր կաքում նրա (նորա) չրրունջներից։ Արչբ ռում էր մրջյունի բույնը, լեզվով (լձղուաւ) ժողովում ն ուտում: կաղ(կաղեւոլ) փայտից կշինես դռներ: ուսինն է պատճառը արեդակի "վարման, Խարսխավորսյուներով չինում է եկեղեցի գմբեթաչարկ՛ ու

ՎԱՍՆ

ՄՇԱԿԱՏՆ

ՎԱՐՋԿԱՆՈՒԹԵԱՆ

ել ընդ առաչ ի վարձու ունելն մշակս չայգի արկ վարձա մշակացն աւուրն «եկանձ ն առաքնաց ղնոսա լայգի իւր նւ քլեալ վերրորդ ժամու ծս Աս ն ցնուտ, «երղի կային դատարկք ի Հինպարակ այլս, եժան

է արքայութիւն երկնից

ս

առն

տանուտետոն

ռր

իւր: եւ

հ ինչ արման իջէ՝ տաքն ձ4եզս:Չնեաքին ժամու ն ժամու զինն արար նոլնպէս թա: դարձեալ ելեալ զվեց զմնտասաներորգ ժամու էլնալ՝ եգիտ այլս, վի կային դատաիկք:

սյջ

Ը

ծւ

գուք

իմ փալգի

ն

որ

՛

ասէ

«Ձի

ցնոսա, «Ընդէ՞րկայք աստ զորս ցերեկն դատարկքյ: Ասեն ֆետա. ոք կալաւ զմեզ ի վարձում: Ասէ ցնոսա. «նրքալք ն գութ լաչգին, փեչ արժան 4՝ առնհուցութու եւ իբրն ձրեկոլ եղն, ասկ տէր այգւոյն ցկալաղապյետ իւր. տնոչեա՛ ն

ոչ

հ որ

պմչակս ն տուր նորա վարձա՝ ի յնտնոցն մինչե ցառայցինսես, սկսծալ իբրն եկին որք զմետասաներորդ ժամունջց, առին մէն մին դաշնկան: եկալ ն առաչինքն՝ Համարէին, քէ աւծլի առնուցուն, ն առին մէն մի ղաճեկան ն նոքա: իբրն առին, տրտեչին զտանուտնառեԼել կ ասէին, ՔՀ «Դոջա լէտինջդ մի ժամ գործեցին, ն Հասարակորդամեզ արարձր2 ոի զժանրութիւն աւուրն բարձաք ն զտօքո, նա պատասխանի զդոսա, քտ միում ի նոցանէ ն ասկ. «Ընկեր, չզիկեմ զքեզ, ո՞չ դաճնկանի միոր ռակ արկերտընդ իս։ Ա՛ռ զքոյդ ն երք: Եքէ կամիմ յճանոցս տալ, որպէս ն քեղ՝ եթէ լիցձ՞ ինձ իշխքանութքի նձ լիմաս առեճլը ինչ ն կամիմ. եմ», Այսպէս եղիցին յետինք կամ քե ակն բո չա՞ի է, զի ձո առատաս են ն կոչեցծալց, ն «ակաւք առաջինք, առալինց՝յետինք, զի բազումք ճն

Է

ընտրնհալքո:

ատն

.

(Մատթէոս,Ի, 1--16)

տանուտեառն--տանսածի մարդու,

տր

ձ

Փ

ի վարձու ունել-- վարձելու

ղաճեկան--օրըմի դաձնվան դՏրրորդ ժամու--ժամը էրերի մոտ տացկտամ ժամու--մամի աասներզմետառաներորդ մեկի մոտ դրա ցերեկ--ալս օրը Սերնկով որբ դմետասաներորց մամուն-նրան,

Զ

արկ վարձա--վարձ նշանակել աւուրն

ժամի տասեմեկի մոտեին մինեդգնա-

տոլ

տանուտերի

մքե

մեկի միե--ամեձն

միլ որ-մի

դտանուա նոն էե-- տանուտնրիը

Համտարակորդօա... արարեր--ճավասաչ-

Բեջրիր

սակ արկեր --,ակարկեցիր, դին դրեցիր' «Վր. իա" լմ իշխանութիւն --մի՞քե

իրավունք վունիմ ՍԼԱԱ «ռնքլ-ունեցափենրս (ուենրվաժբա) անձ (տեւրինել)

ձա

ԴԱՍ

ՏԱՍՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

Ե ՀՈԼՌՎՈՒՄ

94.

Հոլովմանպատկէրբն1՝

Եզակի Հոգնակի

ի.

կայսը

Է Տ.

(Վար քայսեր

).

ի կայսերէ

`.

կայսծրբ Ե

կայանըջ (զյկայսերս

Եզակի

արկղ (Պարկ

կայսերց

արկեղ

կայսնրաց ի կայսերը

իկայլսերաց կայսերբք կամ

կայսերաւք(օՔ)

մարկեղ, 6

արկեղբ

Հոգնակի լ

արկեղթ

` ՐՍարկեղն արկնղը

արկեղաց

լարկեղց

զարկեղաց արկեղբք կամ արկեզաւջ(օթ)

Ճոլովփան բառերը Ճողնակիթերթճոլովներում մեֆ մասամբ վզուդրվում է ե Ճոլովիչով Հո-

լաճնռաբար ճոլովվում են ա Ճոչովիչով, որը օվված եզակի սեռական-տիականի վրա

Հ

9թ. Այս Հոլովման ենթարկվում2Դ ա) Այն բառերը, որոնք վերջանում են Ը-ով կամ ղ-ով ե նրանը կախորդող որեէ այլ բաղաձարնով՝ազդր, դուստր, եզր, լիտր (լճեր), սակր, ուստր, կամ տագր, աստղ, անգղ, կոճղ, վագր, տարր, տայզր սկուտզ(սկտեղ) ն այլն։ Բ) ԻԿ(ե.ր)-ով վերչացող մի ջանի բառեր՝ ալիւր (ալեւր), աղբի ՛աղբեւր), եղչիւր (ճղչեւր), էղտիւր (եղտեւրՀ ճաճիճ), Այս բառերըՀանդես նն գալիս նան չծոլովական տարբեր ձներով, օրինակ՝ ալիտ-- սեռ. տր.՝ ալիչրոլ. աղբիւո-- գործ.՝ աղբնրալ, Ճոդե. ուղղ. աղբիւրթ. եղչիւ»-- գորժ.՝ նղջիւրի ւ, Հոգն. ուղղ.՝ ծղչիւրք։ ԳԻՐԺ-՝ծղչիսրովթ:

Վարժություն 58. Հոլովել Ե ճոլովմամբ ճետնյալ բառերը՝ Համր, աղբիւր, հտղ (Հտեղ), զարգ), կուպր, սիկղ ("-ծանրության

կողը (Հճյուղ), շիգղ (-կոճակ, չափ ն գրամական միավոր)

Վարժությու

ու

Թարգմանել, որոշել Ե ճոլովման բառերի ճոլովն թիվը՝ եզակին դարձնելով Բոգճակի, իսկ հոգնակին՝ եզակի: ճ7

ի Թիլն յաղատեթնԱրամազգալ ուրախութեամբյլաղբերացն: Ունէինզգէնսն ոչատրաստ, ի ձագելոլառալոտուն մինչն վելանել աստեղեւ Մէ՛ կասկաժեր Ի կայսհրկ: Սկսանինփոքրկանալ ստունրք տարերց երկրի: հսկ ժի ոմն ի գզինուռրացնմտեալ եւար վաղերբ զգլուխ նրուանդայ:Պղուստիք» մի՛ տաուցնսուստեի նորա, Տալրդլափ արկեղացն։ Զի իմաստութիւն եբաց դբեբան Համերց: Ձերբակալառնէ պվատչումրնլնզեր չամբին կոգալովտի: Զանդեին զնանկականմեչեանն

գանի:Առէջ

ջուր

Կանոճձ

Աե, անորոշ դերբայի ճայցական Հոլովի նախդիրի, զործաժվելով

ի

արտածայտումէ ժամանակի իմաստ, օրինակ՝ հսկ ի լինել մարտին Հարկանիզօրն Արայի(Խոր., 1-ին, ԺԵ)Հ-հսկմարտի ժամանակ Արայի ֆարդվում է'

զորքը

Վարժություն 58. Թարգմանելգրաբար:

կայսրի Հարկաչանները

Հասան

Առլուծր վագրիգ Գարսկաստան,

չի վախենում: Աղբյուրներիակունքները չեն

տուք)

տանում

փակի

Ուղտերով(ուղ-

ձին զանձերով լի արկղեր: Դաշտըլի էր մարդկանց

ոս-

կորներով։ Արծղակիժագելու ժամանակ (ի Փադել արեղական)խավաբում

են

աստղերը: Սնողեերբ ուրախանում

ուստրերի ն դուստրերի

են

պարկեշտ վարքով (վարուք): Անթաղդիակները անդղների կերակուր

են

էն դետի (դգետոլ) լինում: Քետակվում եղզերթում:

.

Յաղագս թէ որպէս զդիթսն ն զգքապդեայսնճարցեալ Շապճու: փորձէր զմիտս Արշակայ, ն տայր: զնա :Անուչ բերդն...

Ապա կոչեաց թագաւորն Պարսից Շապուճ զդիւքսն ն զաստհզագտան ն զքաւդնայան.խօսէրձընդ նոսա ն ասէր նքէ «ես բազում անգամ կամեցալ սիբել զԱրյակ

Հալոց,

Համակ անարգնաց նդի բեդ նմաճ ուխտ խաղաղութեան, ն երդուս: ինձ յիւրեանց օրէես քրիստոնվութնաննի դլխաւորուքիւն այնմճ, լոր աւնտարանն կո-

զիս: եւ ճն

արքայ

ն

նա

ես նմա բեւրբարիս խորճեցալ որպէս նախ այն երդմանն ատեաց: ե նա ինձ չար Հատոյց: իս նմայ ընդ բարւոլը կատարել ալբ որդւոյ նոն կոչեցի ղերիցունս եկեղեցոյն Տիփոնի քաղաքի, կարծեցիքէ նենդութեամըինչք հտունձ նմա զնրդումն ն ետուն ինձ ստելւ եւ պաուճասնալ զնոսա որպէս զմաճապարտս. իսկ ասաց ցիս Մարի երէց տուաք նմա գզերդումն. վնաւորն նոցա. ասէին' թէ մեջ արդարութեամբ ձեր: եւ, ես ածէլն զնա այց եքէ նա ստնաց,նոյն ամմտարանն ն ետու Ճրամաֆ՝ հւքանասուն ցնոսա ի մի գուր փողո ոչ լուալ. որա ել, ն պուսումնակիցս եռցա ճանել ընդ սուր, Զաւետարանն՝ լոր երե.

ա

առ

ուաւ

անն,

ոտս

Արշակ ռրքավ ոի է զլխաւորութիւնուսմանը նոցա Փրիստոնէուկապեցի չղբսլիւք. ե կալ ի զանձի իմժում։ Բայց բանքն Մա-

հալ երիըոյ ուչ եղեն ինձ. ն լիչծցի զի ասէր՝ ՔԱ մբ սպանանէրզմեղ, ոլլլ2 նս գիտեմ՝ զի նոլն աւետարանն ածն զԱրշակ արքայ ի ծունկս

Աճտաւասիկ բանք արդարութեամբ կատարծցան, զոր ասէրն: Բայը Հայոց ալս երեսուն ամ է Արձաց՝ զի ետունճք ընդ նմա ակատա,ն լազքել ն ոչ մի ամ ոչ կարացաք. ն ելեալ է եկեալ ոտիւք երովր: Քայց թէ գիտէիԻՀթէ լալա ձեվ կայցէ լուխաին իմում ե ի յո,

էրշակարքուլ

եաղանդուցեան րբրարծաւուխտիւ, մեծապէս մեծարանք չնա խաղտղունամբ միր աշխարչերս

Իսկ քաւղնայքն

արձակէիծ

պատասխանի ն ասննծ, «Թող մեզ վաղիւն սլապասխանիարասքուք այսօր, քեզ»: Իսկ ի վաղիւ անդի ժողովեցան եկին ամենայն քաւդեայթն ն աստեղագէտքնե ասենք ցարհռուն

եմա

ն

«Այժմ զի էկեալ է առ բեզ թագաւորն Հայոց Արշակ,զիա՞րդխօ«ի բայ. ընդ քեզ, կամ զի՞նչձայն ածէ, կամ զիա՞րդունի զանձնոյտ: Ասէ արայն.

օիքրն զմի ի ծառայիցն իմոց Համարի զինքել Հող ոտից իմոլր

ջանույ (ինել»։ Ասէն

նոքա. «ԱռոՓ

արա

զոր

ասեմքբսթեզ, պաչնա

դու

զնուա աստէն. ն աաքնա դու դեսպլանսերկիրն Հայոց,նե տուր բերել անտի Հող ի սաճշմանացն ծալոց իբրն բճոինս երկուս, ն կաճոլր մի

եւ Հրաման տաքիս ձարկանել զկկս խորանի լատակ ի բերեալ Հողոլն Հալոց. ն առցես ջեղէն զձեռանէ արքայինն Հայոց Արչակալ,ն ջուր,

տախցեսնախ յայն տեղԴ ուր բնակ իսկ իցէ Հողեճ. ն Հարցցես ցնա բանս: կւ դարձեալառցես դու զձեռանվնորայ, կ տարցձս ի Հալատակսն

ի ճաինալ Ճողոլենճ,ն լոփքես դու բանս ի եմանէ, դու եքէ կա՞լ լուխտի բո ն պաճք՞ ղզդաշինսցո Թէ

ն

ապա

գիտասցե

յետ արձակելոլ քո նա ի Հայս: Ապաթէ ի վերալ Հայ ճողոյն խիստ ինչ քարբառեսցիչ դիտասջիր՝ղի որ օր Հասանք լեիկիրն Հայոց, զնոյն ձայն ածէ ընդ ոչ,

քեզ, ն վեոյլն պատերազմ նորոզէ ընդ քեզ, զնոյն ճակատս Թշետմութիւն լուղէ»,

ն

պնոյն

(ՓաւստոսԲուզանդ,4-ող, ԾԴ) կապի Ինդիրը՝այեոշիկ. արտածայտված չ1՝ այն մասին

)

չի իմառտով՝ բանտարկ եը

(Քղի

ընդ

ֆրա

ծ

ճետ

նմա-

կապեջի՝ Հաստատնյի

իր եանց օրէնս քրիստոնէութնանն ի Փրիստոգյխաւորութիւն այնմ--իրենք նձականկրոնի զլիավոր որբության վրա բեգ Նախղդիրըսնտ. Հոլովի Հետ արտածայտում է փոխառշեն, ղիմազիմաստը

.

,նռական «Հոլովով ենցակա՝ անջյայ գերբայի ժոտ՝ Հարքեալ Շապոլ-ճեապումը Հարքցնելով անցյալ անկատարը անցյալկատարչա-

ծ

Քարմատար է, լի քարգմանվում

Տ

Հ

ետուն--տվեջին

ւ...

ՏՐԻ

ուաթ--սովէջինք կերկան ապառնու իմաստով` կբերի ուչ եղեն ինձ.--միտքս նեկան,Հիշեցի ար. այստել՝ որովճետկ

փի- Ֆտ՝ տվեց անցյալ անկատարը բվմական ապառճաուծ.

նու

իմաստով՝իմանայի

անջյալաֆկատարթ պայմանական

ա-

պառնուիմապտով'կարձակի ներկան աֆրյալ կատաթյալի իմաստով ասացին

Բբ Բ

Թ.

վաղիւ անդր--Հարորդ

զիա՞րդ ոնի Հում իրեն առ.

րբ

զանձն--իլպես

է

պա-

ղե, Հապա այստեզ՝

մտռացես--կտաս

առջեւս փեղլե ղձեռսեվ արքային--դու ինցդ կրոնես արքայի ձեռիիք փխ. տեղի Ց ութ բնակ իսկ իլ ճաղն-ար բուն փակՀողն է ք Հայատականի Հարճալ Ճողոլնպի այկական ձողով փակված «ա-

-գե-

տափը

Ի ՀՈԼՈՎՈՒՄ

ջ

100.

Հոլովմանպատկերն Վ՝ Ռի.

Հ. Մ. Բ, Գ.

101.

5.

եզակի ճառագայթ

Հոգնակի

ճառաղայթք

(զյճառագայք(զյճառադայքս ճառագայթի Քճառագայքն ճառա

գայթիւ

ճառագայքից

ի ճառագայթից

ճառագայթիւթ

Այս ձնով Հոլովվումեն՝

բառձր՝ աղտ, ատաղմ, բանտ, բառ, զայո (ՀՇցեխ), դատ, երկիւղ, խրամատ, ծերով, ժեօռտ, կած, Հանդէս (ճանդիսի), ձայն, ճառ,

ա)

Շատ

օմ ն այլն: Անֆզականբաոստայն, օիիտ, վռանգ, աշն, փայտ, բից՝ աղօթք, առք, արնելք, արնմուտք, գաճոյթ (գաճոյից), գնացք, ւրժք, Հմալք, ցեորթ ն այլն: ունին բ) Թբոչ բացաղությունեիրովալն բառերի, ռրոնք վերչում եայ, Խան, եստ, է- ոյ, ոյբ՝ արթայ, չզքայ, իմաստ, պալթ աստ, վայրկեան (վայլրկենի), գովնատ, բազէ, մարդաշենալ (պաչատօնէի), երեկոյ, սովորոյք (ւովորութի ) հ այլե Մատքոս (Մատ. անուններ՝ րիգոր,Մաշտոց, գ) Մբ շարթ Հատուկ ւի), Մովսվս (Մովսեսի կամ Մովսիսի), ներաէ», Վաչէ ն այլն, Անէսկան Հատուկ անուններից՝Աղուանք,Կասպք, Փարոքն ալլնս չո,

չ

Վարժություն 50. Հոլովել

Ի

Բոլովմամբ Բետնյալբառերը՝

բան, Հաց, որովայն, վկայ, ժառայչ նպաստ, 104, (մատենի), փախատեալ (փախստէի), անէժջ աղց, ափաէ, սնիժից), Արտաշէս(Արտաշիսի): այժ,

արո

արջտյ

մատեան

Վարժություն 80. Թարգմանել, որոշել Ի Ճոլովման բառերի ճոլովն թիվը՝ դուրս գրելով առանձին սյունակներումանեզական ն անբհոգսկան անունճերը:

գիտեմ զճղարտութիւն Փո ն զլարութիւն սրտի քոս Հայցէին եմ արքայն մանկունս մատաղս: Կոյր զիկի ի ձճառագալքիցարեզական, նս

ապէ

Արչակալ երկաքեղէն շղթայիւք: Հրամալէ դնել վնա ի վերապարանից: Ամենալն ճանապարչ լի էր Հանդերձիւ ե կաճի:

զոտս

ատանն

լարեմտից լարնելս: մա պահաջ պաիսպաւ ե ղզօզօիաւանկ վաիգդեսի,Ձնչան տէրունականխա. ւե ե դիՎէր ի դուռն մհշհնին, Տեսանէր աղնոչրը զսուրբեպիսկոպոսն դուանիը. Առեոյր Մուրթբէ զթագաւորութիւնն նիտաշիսէ. Ամէննին չ առնու լանձն լսել ն ճաւանել այսպիսի բանից: Տուղարկէթագաւոապէսզբոյրիւր Տիգրանումիմեծ ամբոխիչ ի Հայս. նախ ինքն տեձկանայր ի Դանիէլէ նշանազրացն.Աճապարէր կուտվր զօրսն առ ինքն

ՔԱ լարնելից լարեվուտս գնան'

ալլ

բրն երեսուն Հաղաի, Ճանդերձ զօրավարաւն Վալէիւ: Սպրեսցիսորպէս

այժծամն ի Հաղբից: Քորբոթեցէքաղաւել քան զճնոցն

Կատշգամք«Հինզ՝առանցիւք

ե

խորչիւք բնլ

արտի բացում վիրաւոիք անկանէին, Յամենայնատեանս ուանս

նոցա: /չ տեսանեմք այնչափմեժ

աստղ

Քաբելովեի:

կողմն Հիւսիսոյ, Յայնմ

լիշեցին

զա-

լերկինու 7)

Վարժություն 0Լ. Կազմել գրաբար ռի եզակի ն ճոգնակի հոլովաձներով:

սիրտ բանախադասություններ

'լարժծություն 82. Թարգմանել գրաբար: փչում Գաղտնիխոսքնրով պրգոում էին թագավորին: Արեմուտքթից էր մեղմ քամի' Հրամայեց կապել չղքաներով գերիներին: Բժշկեցին

Հիվանդներին պեսպես ախտերից:Ո՞վ եմ ես, որ լինեմ արքայի փեսա: էին Քրիստոնլաների ունեցվածքի (լամծնկայն չափշտակում ինամբողջ չբա), Հայոց աջշխարճիարննլլան կողմը տալիս է Պարսից արքային: ԱՀից ն նիկլուղից կքուլանան երանց (նոցա)որտերը:Ընդունելով(րն-

են (սում են Արուրախանում կալեալ)ՀաբելիցՀայոցնչանագրերը՝ ն ծեծով էր իր պաշտաշնսիմաճվան բոթ: Քաղզցով (գանիւ)տանջում

պանյաներին:

Յաղագս թէ որպէս Վդիւթսն ն զքաւդեայսն Բարցեալ Շապճոլ փորձէր զմիտս Արչակալ, ն տայր զնա Անուշ բերդն...

ԱպաՔապաւորն Փանզի զայս Պարսից,

լունալ ի քաւդեիցել տաճիկ ղզճողոլ ն զջրոլմ, զի եկեսըեն բարձցեն նմա աւուրս եկին բերին զայն ինչ, զորմէ յբնացն: Ապա ճիաման տայր քազաւորն Շապում, զկէս լատակինիւրոլ խորանին ճՀարկանելի բեիծալ չողոլն Հայոց,ն զջուրն ցանել ի վերայ նորա. ե զկլսն ի նոլն Հողն զիւրոլ բնակութեան երկրին քողուլ. Եւ նատ աձելձ զԱրջշակ արքայ Հայոց ղառաչե իւրով, ն զայլ մարդիկն ի բաց ճրամալնեացկացուցանել. ն զձնեռանվառեալ շրյէր Ճեմելով: եւ եբթեվեկս առճալ ընդ խորաննձ, ասէ ցնա յորժամ ի պարսիկ բ Հողոլն ի վերան քնմէին՝ քէ -Ընդլ՞ի հղեր իմ քշնամի, Արշակ աիջայ Հալոց. իմ ի չդի ծս որպէս զորդի սիրեցի զքեղ, ն կամձցայ տալ թեզ զդուստր ն որդի ինձ առնել զֆեզ. իսկ դու խստացար ընդ իս, ն քովջ է (նութիւն, կամօք՝ առանը իմոց կամաց՝ եղեր ընդ իս թշնամի, նե այս լի երեսուն ամ է, ղի պատերազմիցար ընդ իս: Ասէ Արշակ արքայ, քէ «Մծղայ բեզ ն յանցնեայ. զի հս եկի ն կո. տործցի, ն լաղքեցի քչնամեաց ջոց. ն ակն ունէի ի ցեն պարգն կենաց, ն քլնամից իմ «րապուրեցին զիս, ն արկին երկիւղուկոն ի քէն, ն փաածն զիա. ե խուգին ի ՔԼն, եւ երդումն իմ, զոր երդուալ քեց, յառաչ արձակէ ի Հայսարս զշմայան: նւ ընդ սակալ

ուղտուք

եկի ալսժիկ աղայի Բո

Ա2

եւ

ալասիկժառայՔո

ի

ձեռս

քո

կամ. զինչ ե

դքտբ է քեզ, արա զիս, զինչ ն կաժ իցէ. սպան զիս, զի սղ բեզ կարիանցաւոր եմ, մաճապարտեմ»:

ես.

ծառարթ»

հսկ Շապում իթա

առհալ զձեռանվկորալ 2ԻՖէրճեմելով, ի էիջառծձալն Մեղս ղնա ածէր ի Հայակողմն ի ճողն Հարհալ լատակն: հսկ

բբն այե

տհղի

ն ճապանէր, զրայՃողե կոխէր,մեժամեժա

իմբուտա-

ճպարտացձալ՝այլ ձայն շրջէրո. սկշանէր խօսել ն ասել. «հ բաց չաց յինէն, ծառայչարագործ, տիրացեալ տերանցն ջոց. այլ ոչ թոլիո զբեղյ2 ն որդւոց քոց զվրէժ նախնեաց իմոց, ն զմաչն Արոնանայ արքայի:Ճի այժմիկ ձեր ծառայից զմեր տերանց ձերոց զրարձ կալնալ հալ

է12, բայց

ոչ

թողից, եքէ

ոչ

տեղիդ մեր

առ

մեղ եկեսքէու

հսկ դարձեալ առնոյր զձեռանվ, դարձեալ տանէր լայն Հող Փարսից. ապա աշխարէի զասացնալան,խոնարՀկր բուռն Ճարկանկր5զռտից նորա, մեծապէս ապաշխարելով զղջմամբ զասացնալ բանսն, իսկ

ի Հալ ճողն կս խստաղոլն քան լորժամ առնալ ղձեռանկ զնա սնել պառայինսնբարիարէր, իսկ դարձեալ մեւսանգավմ ճանկր յայնմ չո-

ղոյն, բանիւք լապաշխարութիւնդառնայր։ Ցայգումն

նրեկոյն ալնպէս չատ փորձ փորձեացը զնա. զի իբրն ի վերայ ճաբնալ Պողոյն ոաԵր, խստացնալ ամբարտաւանէր.իսկ ի վերայ բուն գետնոյն լատակին՝ ն կայր, ի դղչումն դառնալր: հսկ փբբն երեկոլ եղն ժամ ընքինաը թագաւորինՓարսից,քանզի

էր Հալոք քագաւորին բազմական անդէն ընդ նմին առ նմա ռԿովորութիւն ի նորին տախտինտարկանքլբազմականն, օրկնք էին զի թագաւորն

Պարսից ն թագաւորն Հայոց ի միում տախտի բազմէին ի միում գաՀոլս: իսկ այն օր նախ զտող բազմականացնթաղաւորացն, ոի տեղե ձին, ղամենեցունց կարգեցին. Հուսկ լետոլ զկնի ամենեցունց ի ներբոլ բոլորին գԱրշակայբազմականն առնկինց, ուր Հայ Հողն լատակն Հարեալ էր. նախ ամենեցեան իբրն բազմեցան լիլրաքանչիչբ լչաուշՆ լետոլ աժէինջ8բազմեցուցանեինցզարքայն Արշակ:Արդեկաց բաղմեալ ուռուցեալ վայր մի. իսկ'տճյոտն եկացքը, ասէ ցթադաւորն Շապուճ. «իմ4 այչ տելի, ուր դուղճ հս բազմել. լոտն կաց ալդի, քող հա այդր է. բազմեցայց, զի տծղի ազդիմերոյ այդ լեալ ապա էթէ լաշխարձն իմ Հասից, մեծամեծ վիէժս խնգրեցիցի բնո . Ապա տայրծ ճրաման Շապուճ արքայ Փարսից,բերել շղթայա ն արկանելի պարանոցնԱրշակայն լոտս ն ի ձեռս նռիա ծրկաքաց, ն 7.

խաղացուցանել զնա ի լԱնդմոչն՝ զնա մինչն անդէնմեոջի...:

Անուշ բերդն կունն,

ղոր

ն

պեզեալ

(ՓաւստոսՔուզանղ,4-ոդ։ ԾԴ) Հ

տաքիվ--արազավազ

)

խախդիիը բացառական ճոլովի Հովի ն չրի (ճանսատակի փմաստով՝

վերացակահը քանգվրարականիփոխա

Ս

Հե

Էզ

Ա

մար)

բէն՝ բնական, բուն մո

Հե բեղ եախդիրը Հայցական Հոլավի

տելի իմաստով զաշլիճում ծի նախիրը կրկնված 4` փե. բ վէրայ պարսիկ Հաղոյն Ի իցեն քեզնից ձրվիւդուվ» արկահել--վալե ներշնչել ի չբմնղա առեալ--ահմեղ՝ մլավիտ մէ-

-

վանալով

յճ

ձայն չրջել--մայն

Հանել,

լյիելԽ--ինձանիը

ի

խոսել

է լներ

արական Հոլովով, առանը զ-ի մառայիի զմձր տքիանը Վերոթ ցրարձ կաղնալ վ--դաց' Ֆառաներց, միր ծր տերերի թարմը (աստիճանը) գրավել եջ 1ձր

(1

փորն փորմել--Հարքուվփորմ անել

այատեզ՝ «էնենցշր կանգնում էթ նմա ի Եաթիե ռեղվեն րներ նմին առ տոայխտին --այնտնզ,նրա Հետ. երա մուռ, հուլհ թախտի վրա թաղմական արկանձլ--իաղմձլու անզ պատրաատել

Թ

Ք

այատզ՝ չարք իմաստով այատել՝ անցյալ կատարյալի փժաս-

տով

յիրաքանչիչր

«-լուրաքանչլութն չավիու

իր լափով, իի ասաիճանով

եկաց քազմնալ ուղուրեալ վալբ վիժի սլաքմեը նոտա ուդափ-փջվաֆ

այստել՝Ճո իմաստով լուռն ձկաց--ոտրի կանգնեց է սժանգակ րայր զեղչված է դ-ն դիմորոշ Հող է այստեղ նշանակում 4` կապահչ

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Հոլովման պատկերն է՝

Թի. ճ.

Ս.

Բ.

Գ.

լ դուրձեալ Հոմանիչ մակբային մենւ էմաստով արստեղ՝

ՏԱՍՆՎԵՑԵՐՈՐԴ

ԴԱՍ

102.

աքը

2»

Հահղմանանուղղակի եղիր ձ. պետը

արգ

աժել--բերֆլ տվեք

Հ

`

Հողը ցոյական իմաստով թաւղե Հարկանէլ--բոնէլ դ

5.

Եզակի աթմատ

(լյարմատ

արմատոլ վարմատոյ արմատով

Հոգեակի ախմատք

(զարմատա արմատոց

արմատոը

արմատովբ,

հնչլես նչվել է (8 90), Ո Հոլովման բառերի եզակի ն Հչոզնակի չզոչականիիմաստր դրսնորվում է ի(լ) նախդրով ն անորոչ Հայցաեվ: ծզակի ներգոյականիիմաստն արտաճայտելինորոշ բառեր վերեն ստանում ֆրրի 2ոլովիչր՝մարմիե--իմարմնի,ձրազ--չերաղի, ,--ի ջբձորի, տօք--ի ոօթի ն այլն, Տ 103. Այս ՀոլովմամբՀոլովվում են՝ ա) Շատ բաղեր' ածուխ, աղիւս, ամպ, ահասուն, աիծաք, բոյն ունով), բոյս, բոց, գետ, գետին, գոմ, գուբ, երգ, երկաթ, էշ (Էշո,), ղք, թոլուն, թուք, ժողով, իւղ, խոտ, ծար, ծուխ, կչիու Ճողմ, ձոի, չչ մոխիր, երկ, ողբ, որս, պտուղ, ջուր (զոր. չրով կամ չուրբ, Հոգն. 1. տապ, քուն ն չրոց կամ ջուրց), սեխ, սէր, սեղան, սողուն, սուղ, լն։ Անեզականբառերից՝ դժոխք, կուռք (կռոց), Հունձք, տիջ(-տա5,

ն Հասակ) այլե: բառերբ՝ Բ) Ցի-ոմ վերջավորվող

Հելլենացի (ճելլենացւոլ), Հռովվեցի, ջաղաքացի: եբրայեցի, քաղդեացի, կողբաջի,Խորենացին այլես ։

գ) Ի-ով վերջավորվող մի քանի միավանկ դի, 4ի, ոգի, որդի։ Հոգի, ոսկի:

ն

բազմավանկ բառնր՝

Սանոթություն,Բազմավանկ բառերի վերչին ի-ն թ Հոլովիչից առաջ. ոնում է '՝ ջաղաքացի--քաղաքաղւոլ, ոբդի--որդւոյ: դ) րլւածածանցովկազմված բառերը՝ Հարուաժ, կալուաժ, շինուած, ն այլեւ ն անեզականՀատուկ անուններ Շապուճ ե) Մի շաիք անձճոգնական ապճոլ), Սանատրուկ,կարին, Տարօն, Հայք (Հայոց), Վայք, ֆայք,

լուա:

դուք ե այլն:

Վարժություն 88. Հոլովել Ո Բոլովմամբ Բեւոնյոլ բառերը՝ 1,

աքոռ, մարմին, ամբար, բերան, արտ, գլուխ,Հուր, գիտուն, պղինձ, դիպուած, սափոր, որդի, Փարպեցի,պաճք, Վոամշապում,Հայք:

Վարժություն 64. Թարգմանել, որոշել Ռ Ճոլովման բառերի ճոլովն ՝ թիվը` առանձնացնելովանեզական ն անձոգնականանունները:

Քանզի ոզւոյ

ն

ճողմոլ

անուն

երբալեցերէնն լունարէե

ե

ասորերէն Մի՛ նսայք եիազոց ձերոց ղոր դուք տեստնկր: դուրս տաճարացկոոցն եւ ի սրոյե բերանոլ ապրեցուցին, ե վզկապետլա ակեցին։ արձեկեցին, վն է,

ւ ն աշխարձնառատութեամբ ամենայն Մջանչելի պտղոց:

.25

ի զբոյ Ճանին, Ջայսուժամանակաւ կատարէ Տրդատ զչինուած ավբոցին ֆառեոլ։ եւ բ բոցոյն վազէր խարտեաշ պատանքկիկ,Ատճաց կինե զարքայն Արշակ. ասէլով՝ քէ քաւ է մարմեով հն քուխ է գունով: եւ էին ւուրք Հեձոը ցորենոլ,:Արտռարալիր ուբովք ճառադրեմքզբաղում Հարուածաւ Գտանէրզնոսա լամուրս այլխարձինՏայոց: Շատ լամառնաց այրն իջանել ի ձիոյնւ եր այն կամ ի չատ ուրելոլ ն ըմպելոյ լինի, կամ ի սաստիկ պածոցւ: ծլանլ Հրաման ի ՇապճորՎաճէվաննան մեչեանն մնացեալ է վերկրինՏարօնոյ: ն

Վարժություն 65. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված բառերը ա ն ենթակետինը սեռական տրական, թ-ինը՝ բացառական,գ-ինը՝ դճել՝ գործիական հոլովներով, իսկ դ-ինը՝ ի(չ) նախդրով ճալցական հոլովով՝ ներգոլականի նշանակությամբ:

ա) Քանզի ընդդիմակացէ (ճուր) չուր, ն (լոյս) խաւար, ն (ցուրտ) ջերմ, Այս էե անուանք(որդիք) նորա Ոլ կամէին անսալ (խորճուրդթ) նման խմոց: Անվեչճեր զաչաբար (թոլուն) լերիվարն Հնժանէր, Ոմն քաջ (իմաստունք)-ն ո) Առնուն ջերմութիւն (տապ) արհղզականկ։ ասքեն՝ քթլ Հծըղձեւ զխոզէ ասար: Ժողովնացհզանասուն այր (ժերթի `. անու (ճոտ), գ) Կապեցինզոտսն ն պմեռսն, ն մնծաւ (ուժ) պրկնցին. Խօսէր ճավակ (ողոք), ն աղաչլր վզԱրչշակ արքայ Հայոց: Աա շինէ զՄաժար

ե սայծառ զՀալատացեհալա ընդարձակագոյն (շինուածք):Մխիքարէր

՞ լավփտենական իլոյո): դ) ժողովեցէֆ հղ (ամանփ) ձեր: Որք հն նմանէ կճրակրինն (4-ը) հորա ճանգլին: Տեսանէի այլօք իմովջ (երազի Փայտւսպաճանգս դնէին

(որմ.)-եւ Վարժություն 06, Թարգմանել գրաբար: Քեռնակիր անասուններովյուր

Հին կրում ջրճորներիը, Աղյուսները

Քրժեցեջ «րով. Փետերիչրերը գնում ժառեձրիարմատները:

Ան

են

Փովերը, Ջորացանպտղաբեր

է նրանց մարմնի մորթը, Սառը պտուղից է

ճանալվում, երբ քնից պիտի արքնանաս: Բիլերով ն ողբերով սգում էին ճարաղատներին:կուռքեր էին կռում ոսկուց, արծաքիը, պղնձից ն էրկաթից: Թացեվեցինձորերում, գոմերում ն չրբճորներում: Մի խմեք լուր պղտոր գետից, Մափորիմեջ չուր լնա (ԻԼ գոլ)" 7Ե

Յաղագսմաճուան Արչակալ թագաւորինՀալոց, թէ զիարդ մեռաւ երկրինԽուժաստանիլ(Անդմբշնբերդիճ ինքն ինթեամբ ձեռօք, ն Դրասհամատն էր պատճառբ: մաբուն: ես Այլ յալեմ ժամանակի գեռ սդակաւինչ կայի կննդանի Արշակ ի կոզքագաւորուքեանՊարսից արքայՀալոցյերկրին իշխանությանն մանս Խուժաստանի լԱնդմըչնբերդին. այս ինջե որ անուն Աելուշնբեր-

դրե կոչեն։ եւ զալնու ժամանակաւ խաղաղացաւ պատերազմտալ Պարսփ ընդ չայսք. զի ԱրչակունինքաղաւոինՔուշանաց, որ նստէր ի Բաղխ

պատերազմընդ ՍասանականինՇապճոյն Պղծրսե Փարսից Շապուծ թագաւորն զամենայն պումարծալխաղացոլց տալ պատերազմ րնդ նմա, ե զորե միանգամ ածեալ էն գերութիւնլերկրէն Հայոց զամենալնայրեձի զուժարհալ՝խադացոլց ընդ ինքեան, ե զներթինին անգամ թագաւորինչայոց Արշակայ

Փաղաբի,

նա

լարոյց

տալ

եւ թագաւորինՓար«ից:

տանչր բենդինքեան ի գործ պատերազմին եւ էր ներքինի մի Հայոց քագաւոռիին ոստիկանՀալա Արչակալ, տարիմ լնալք, ենրքինի սիրելի մեժի իշխանութեանե մեժի պատուի,

ե

շանաց ն ընդ քազաւտրնՊարսից,չարաչար տարաժէիննզվօրսենՊարսից վօիքն Քուշանաց, ն զբաղումս կոտորեքին ի զօրացն Պարսիցզորքն Քուշանաց, ե պվրազումսձերբակալ արարին, ն զկլս փախստականս առեձինն,իշկ Դրաստամատն ներքինին,որ յամս Տիրանայ ճՀալաՓավան նորա քագաւորբին քաղատրին Հալոց ե Արշակազ սրդւոյ Հայոց չնալ էր խշխահ տան գաւառին հ Հաւատարիմգանձուց Անգեղ բերդին, ն ամվե-

նայն բնրդացնաբբունի՝ որ ի կողմանս լայնսճն.սոյեպէս ն յերբկրինՄոփաց ի Ռնտբեղքնրդին գանձքն լեալ էին բնգ Եշվաւք,ն բարձ նորա Ք վելը բան զամենայն նախարարացն:եւ քանզի այս գորժակալութիւն ն մարդպետութիւն,որում Հայրն կուէին եքրիքինեաց՝ ղզործլեալ Լր թ բնէ ժամանակաց ն թաղաւորութնանն Արչակունոլ, ե ղայս Դիասպամատն տունն դերեալ տարեալ էր լերկիին Պարսիը ննրքինի զիջխանն ղԱնգեղզն բ ժամահակին՝ լարժամկալն ղԱրշակարթայն Հալոց:

(ՓաւստոսՔՃուզանդ, 5-ոդ է) '

դոոծածվածէ էաք, փժասաավի ճամ անի) է դեռ մոնի չին

խաղաց ւայնու ժամանակաւ

Բոձրազվ աալ

Փաիարցբնգ

աւ

ա-

Հայո--այն

պարաինները զաղարծջրին

ժամանակ

« Տ

Հայերի ւեւ պատերազմները լինիմ բայի անքյալ դերբայն է անցյալ անկատարըանցյալ կատարյալի իմաստով տարածվինններին,ալա ժական առֆվին--Հալաժեցին

Տ

Բ

որ

ի կողմանս ցալնա--որ դտնվում լէն

այն կողմերում ընդ նախղիրի զործիական ճոլովի ճն տակ, քեթարկվել իմաստով` նրա տեսբինուքյան տան էին օժանդակ բայը (4ր) զեղչված 1 Խախդիրըկրնեված է

ՈՒ ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Ց

ձոլովմանպատվերնէ՝'

104.

Եզակի Հոգնակի Ֆզակի

ՌԻ.

Հմ.

ժովք

ծով

(գով

(զ)ժով«

ի ժովէ

փ ծովուց

ծովուց

ժովու

Տ.

ք.

ծովու

4.

Հոգնակի

խրատ

խրատք

խրատու

խԽրատուք ի խրատուք խրատուք

6 (զյխրատ

ժովուք

(զխրատ

ի խրատուվ

խրատու

եզակի բացառականում է Հոլովակկրտիցառաջ սղվում է, իսկ

որոչ

ու-Ջ

տովորարար

բառերում կարող է պաճպանվել կամ չպաճպանվել՝

ի դասէ--ի դառուէ, ի դանձլ--ի գանձուվ, Տ 705. Այս Հոլովմամբ Հոլովվում ԱԶ

ա) Մի

բառծր՝

չարք

առաւօտ,

արն, գանձ,

դաս,

զարդ,

զէն (զի-

հու), ժամ, ծով, ճակատ, նախանձ,չաբաք, ուրբաք, պար, վրէժ ն ալլն: բառերից՝ բարք (բարուց), պարտք, վարք, Անձղզական բ) Կենդանիներին թոչունենիի որոչ անուններ' ազուկս (աղունսու), պղեւծ, արջ, գրաստ, ինձ (բնձու), կաքաւ, կով, ճաւ, որք (-ճորի), ուլ, ուղտ,

ցուլ

գ) Մի

ն

այլն:

շարք

Հատուկ անուններ Աբգար, Արրաճամ,Խոսրով, Տոնն

(Յոճանու), Յովճաննէս(Յռվշաննու), Մոկրատէս(Սոկրատու), Ցորդահան,

Մարիամ (Մարեմւու)ն այլն:

Աասբ,ծաղ»» մեղբ բաղերը,որոնք ունեն Հոլովմանպատկանող ներքին քնջման որոշ առանձնաչատկություններ, Հանդնաեն դալիսՀոՌի

լովական տարբերիձեներով,օրինակ` ամր

սեռ.`

տսրոլ,

ասիու,

բաց,՝

ասբոլ,

լեդո,

դործ. ասրով, ասերբ. ծաղճ,

սծճղ.՝

ժաղույ ծաղներ,ժաղրու,

մծղծը, զորժ. մեղերբ, մեղուաւ: Այս բառերի չոդնակի Ճոչեն: Ուղիղ Հոլովման պատկերն 1՝ ասր, Հայը, ովամներըգզորժաժական օճոռ.՝

կ()ասը: սեղ.

տր.

ասու,

բաք.

լացուէ, գորժ.

ասու

Վարժություն 67. Հոլովել ՈՒ ճոլովմամբ ճետնյալ բառերիը՝

զած, զգեստ, աղիւժ,

ազ:

թինու),վարք,Յովսէփ:

դաիչ

սպաս,

Համբալ, սակաւ, ձագ, ւն

Թարգմանել, որոշել ՈՒ ճոլովման բառերի ոթիվը` եղակին դարձնելով հոգնակի, իսկ ճոգնակին՝ եզակի:

Վարժություն 48.

լովն

ու

Մի՛ բանայցէք վաղվաղակի զդղիունսնմինչն ի ծաղել արնունհւ եւ Զանղի Ճակատուն շինէ դաստակեր»: եւ չբրդարդարնցիզքեզ զարդու ջր ի մէչ առիւժուց: վարէ զիչր իշխանութիւնն որինաքմոգուց։ Ձեիկիրե առձալ ի գանձուքել Սիւնեացդասուք վանականացլնոյի: Իսկ Խոսրով նա կորեաւ. այխարչն ժաՀանէ մասն ՇապՀոլ: եւ ի քո խրատուէ ալի Յլուք սպիտակը ե դիսաւոր նոխազօք առատացոյց երկն ի ծովուն ունէր ն զկարմրիկն եղեգնիկ,

գոց,

Վարժություն

զղուս կրակի,

08.

Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված բառերը դնել ճամապատասխանքԲոլովովու թվով: մեզ զպատճառս(վնաս)-ն։ Մեժբ (ծաղր) արժանի է, Թեբազում (գանձք) տէր նն՝ աղքատ էն ոզւով։ Զոր ծննդեանհրաեքլոյն լիչէիե յերկրորդ (ժամ) աւուրն, Աեկան(զսր) ծառայիցն Դաւքի։ Թուի՝ քւ (ժով) ելանիցձ։ եւ սկսաւ կարդալ զեա (առատ) յորժամ ժագէր արեգակեւ ի էր (նախանձ) ն (թէն): կերայ զճաց իմ (մեղր) փմով Յառաջ խաղային իւրեանը (զէնջ)-ն ժաժուկ վադհալ: Ս է արԱսա՛

դու

«վետն

ժեն

գորժել (շաբաթ):

Վարժություն 20. Թարգմանել

գրաբար:

Հարդ ն խոտ էինք տալիս ուղտերին:երկիրը լուաավորվում է արնի լույսով, երգերով ն պարերով կմտնձթ ջաղաթը: կողմերում լսվում Ցուլի միս ուտելը դարման է մարմնին, Հորդանանի Ծովի չրեիը աղի

նն,

էր ճովճաննեսի ձայնը, Խոսիովի գանձերից տալիս էր իչխանենրին

ե

զորավարներին, իբբն արծիվ խոլանում էր ղեպի կաբավների էրամը:

Աղվեսը կուտի ագռավի ձագերը: Հիվանդներինկձրակրում էինջ մեղբով:

Շատ

կենդանիենրէն ապրում(բնակին) ձովերում ն գնտնրում,

Յաղագս մաճուան Արչակալ թագսոորին Հայոց, թէ զիարդ մեռաւ յերկրին Խուժատոանի Անդմըչ6 բերդին ինբն ինքեամբ ձեռօք, ն Դրաստամատն էր պատճառք մաճուն:

եւ

Դրաստամատ էր յայլեմ ճակատու, յորում վատթարեցին Փուշանքն պՇապումարքայն Պարսից: եւ ԴրաստամատվպործնացանՀնարին քայուքիւն այնչափ կռուաւ նս ի վերալչ Շապչոլ արքայի, ն ապրեքոլը ղնա ի մաճուանվ, ն բազումս ի Բուչանաց անտի կոտորնաց, ն պրաղում Քաղգլովսս բերէր ղզառաջեաւ:եւ զեապուծ զախոյանիցը ի անտի, գաւորն Պարսիցփրկեր նճեղուքեեէնպատերազմինքշնամեաց ուր արդելին լնա թ խուռն պատերազմինի զօրաց անտի: հսկ իբրն եզն որժամ դարձաւ Շապուծ քաղզաւորնՊարսից լերկիրն Ասորեստանի,ե մեժ չնորձակալութին առնէր ներքինւոլն Դրաստամատայն վաստակոցե, ն ասէր ցնա նՇապուն դու ինչ քագաւորն Պարոից. ճխնդրեա լինէն, զինլ ն խնդրեսցես, տաց քեղ ն ոչ արդելիք»: եւ ասէ Դրաստամատ ցքադաչերն. «ինվ ի քէն այլ ինչ որ պիտի, բայց տուր ինձ Հրաման, զի երմի օր, իբրն քայց տծսից զբնակ տէրն իմ ղԱրչակարքայ Հայոց: նւ ալս

առ

եշխեցից լուսանալ զգլուխ նորա

օժանել, ն ազուցանելեմա պատմուՔան, արկանել նմա բազմականս, ն դնիլ առաջի նորա խորտիկս, ն նմա տալ գինի, ն ուրախ առնել ղնա արունս տականօքնմի օր ճիշդ»: եւ ասէ քագաւոին Շապուճ.ճխիստեն խնդրուաժքդ, զոր խնդինգերդ". ղի լաւուրց ժամանակացլորմէն քադաւորութիւնս Պարսիցկանգնքալէ, ե բերդն այն Անյուշ բերգ կոչեցեալ է, չիջ ոք մարդ եղեալ ի մարդկանէ: ն

ն

իչշխեցեալ է լիշեցույանել թագաւորաց զոր յայնմ բերդի հդնալ զոք է Քազաւորաց, լիչելով վայն մարդ՝ որ յայնմ բերդի զոք եդեալ է, քող որ

Թէ ղնա զտլր թագաւորն վիմ ինկեր կապեալ եղեալ լայլնմ բերդի զճա-

եդիր ն լիլեցուցեր զԱնյուչն, որ ոչ էին լեալ ծրբէջ օրէնք թազաչորուքնանս ԱրեացԷ սկզբանէւ Բայց զի վասն քո մեծ վաստակք են առ իս, զոր ինչ խնդրեցերն՝ ծ՛րք տուհալ լիցի ջեզ. բայց քեզ արժան էր պօղուտ քո անձինդխնդրել կամ աչխարչս կամ դաւաոս կամ գանձս: Բայց յորժամ դու զայդ խնդինցեր, անցեալ լիցիս զօրինօֆմԱրհարթագաւորութեանա. է՛րթ տունալ լիցի բեզ որ ինլ յինչնս խնդրեցեր փոխամաճ

նակացթոցու ձ0

ն փուշտիպանմի Հաւատարիմ, ճրովարտակ՝ արբուհի նա է ն զիարդ ե դՂոտաանիկաւել նխ դնացետլը երքիքէ բերդեվմնդմըշն, ամք իցէ նորո, զոր օրինակ ն խնդրհացն՝ արաացէկապելոլն Արլաազ ոբ լառաջ քագալործալն էր ի Հայս: եւ չոգաւ Դրաստամաթնճանձրձ փշտիսլանաւն ե ճրովարտակաւնարքունի Անու բերդն, ն հտես ւորն բնակ, հ արձակեաց զԱրչակի կապանացեիերկաքեաց ի ձեղա. ապացն ն լոտիցն երկաքոց ն լանրոց պարանոցէն չզթալիցն սարհացեն, լուաց ղանձնենոիա: եւ ագոյց նմա պատղդլութ նորա. ն լոլացոյց Կոնան նմա ն բաղզմեցոլըզնա, ն եղ կ աղնիս, էարկ բաղզմականայ ն եդ առաջի նորա գինի աջի հորա բնքրիս բոտ օրինաց թաղզաւչորացյ րպէս օրէն էր թագաւորացն.սքավփեաց ղեան մխիթարնաց,ն ուրախ սոնքր ղնա դումաւնօք: եւ ի ժամ աղանդերմատուցանելոյ՝ եդին առաջի նորա միրգ, խընոր ն վարունգ ն ամիճ, զի կերիցէ. ն եդին դանակ նմա, որպես ղի ն կերիցէ զիարդ ն կամնսցիչ եւ Դրաստամատ ացք մեժապէս ութախ ն առնէր զնա. կայր յոտն, մխիթարէր զնա: հսկ յորժամ արբեցաւյ է լինին եկն զակամբոննորա, արբեցաւ Հպարտացալն ասէ. շՎա՛յ ինձ Վրշակալ, այս ն այս, ն լայմ չափու ն այս անցք անցին ընդ իսջն 2: զայլս ասացեալ, զդանակն՝ որ ունէր ի ձեղինե, որով զմիրգն կամ լամիճն կամէր ուտել, Հար ի սրտի իւրում. ն անդն սատակեցաւ, ն 1եռաւ անդէնի նմին ժամուն մինչ գեռ կայր ի բազմականին: հսկ լոր-

եւ

ետ

նմա

ա-

լանակ,

լայնք:

ն

նճար լիւրում կյտին.

նախդիրը կրկնված Հ է է

է

'

դ.ն դիմորոչ 4«դ ձ Հոգնակի ճարաբերյալի մոտ ՈՐ Հարաբնրականբ ղակի Ձվով որը զրարարոսմ սովորականէ մխ. վասն զի անցեալ լիցիս զժրիեօք--Քող օրենջիք դուրս եկած լինես, այսինքն՝ թող բաթառուքյաւնլիննա օրձերիը նույծանիչ է էրթալ բային

ե.- 187

ն

անդն

մեռաւ

ն

նա

ի նմին ժամուն

(ՓաւստոսԲուզանդ,5-ոդ, է)

հ

չ"զաւ--գնաց

րանրոց պարանոցն

չղթայիցն տարկ-

արք--վղի օվակնձրիցու չղքանձրիք 1գ--զրքց օինի ղակամբդալ--Հարբել վա՛յ էն Արչակալ. ալա հս ն այո, ն յայսմ չափու ն ախ աեցք անջին ընդ իա--վա՛լ ինձ, Արչակիո. որտեղի՛ջ ուր ըեկա ն ի՛նչ օրի Ճասա

ջ.

ԽԱՌՆ ՀՈԼՈՎՈՒՄՆԵՐ

ԳԱՍ

Ի-Ա

106.

ՈՒ. Ս.

Տ.

Բ.

Գ, 10-.

ԱՐՏԱՔԻՆ

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Հոլովմանպատկերն 1՝

Հ.

Ք

ՑԱԱՆՑՈԹԵՐՈՐԴ

Եզակի

Հոզեակի

այշխարձճ

այխարճթ

(զայչխարձ աշխարչի լաշխարձճէ աշխարչաւ

ԱյսպեսՀոլովվում

(ղյաշխարծս

աշխարձաց լաչխարձաց աշխարձճաւ(օթ)

էն'

ա) Քազմաքիվբառնր՝ ազգ, ամ (""թարի), ամպրոպ, ինհո, դաղանյ գալառյ գերեզման, գուսան, դաշտ, դեւ (դիւի), դպիր, Իմբիչ, իր, ճՀիաման,ճանապարճ,նախարար, հաճանղդյ,ոչխար, պատկեր, պարիսպ, պարտէք (պարտիզի), սաճման, վաճան, վիշապ, փիղ ե այլն, Անձղական բաղերից՝ խելք, կառք, կնանց (կենաց), արտասուք (արտասոլաց ), աղաչանք, բաղձանք, յանցանք, զարմանք, Հանդամանք, տառապանքն այլն: Բ) Որոչ բացառություններով այն բառերը, որոնք վերջում ունեն՝ ոկ, ական, արան, եակ, իկ, իչ, ոոգ, ոց, օւ, ուկ, պան, ստան, ոո կտակ, կամ առո, ազարակ, ամբարտակ, այտանակվ,բանակ, օրինավ՝ շինական, գանձարան, դատարան,դալնակ (դայնկի), սննձակ(«ձեեկի), մրրիկ, բրի, գրիչ, որսորդ, փողոց, լեզու, մեղու, բազուկ (բազկի), դեղյլուկ, պարտիզպան: բուրաստան, զինուոր,

սպասալոր,

դատար

է

այլն։

Վարժություն 71. Հոլովել Ի-Ա արտաքին Բոլովմամբճետնյալ

ռերը՝

:

բա-

դաւազան, վէմ (վիմի), աղաղակ, բաժակ, լծակ, փաիխլբստական, ժամանակ, լաղքանակ, սլաճարան,դղեակ (դղեկի), կօշիկ, գոբժիչ (դործլի), եղջերու, ստրուխ պաճապան, աղզանդալոր,սպասաւոր, աբ, կամթ, անարգանք: աղքատ,

Վարժություն 22.

Թարգմանել, որոշել Ի-Ա

արտաքինճոլովման

ռերի Բոլովն ու թիվը, առանձնացնել անեգական բառերը՝ դիմացը լով նրանց ուղղական Բոլովաձնը:

Գինի սրակեն մեղուտնոցացն, զի պարան որ էլանիցէ՝ վաղվաղակի իջանիցէ։ Հրաման տալ բնակլաց աշխարՀին՝ ուսանել զխօսասն զուս ճայկական,Գովութնանարժանի է ն մեժարանաց: իջանէրլերիրէն, Հանհալ զսուսերն իւր յաիձակկէրի վերայ փղին, Քաղզումբի ուխտիե վասակայր ականացն ոչ կարէին Հաւատալ ծրապուսց զմարդպետն իջչանել ի կառաց անտի ն Հեժանել ի նժուգիւ Բնդդեմ էր սուրբ եպիակոպոսացեւեւ չատ ցալմեցոյցզմէչք փափուկ օրիորդին: ժամ գամ` արձակեմ ի կապանաց. Ապաչխարէրմեծաւ տառապաՌրք բազում թոչակսք ե չեոադնաց ճանապարՀծեքմային դաւուրս նանը ի դպրոցս ասորի գիտուքեան, եւ դիւր նննգաւոր խորչուրդե մակաւ ծանուքանէրնմա Աղաղակաւարտասուօք զտաճարն լնուին։ դ

սուտ

ի գաւառ ուր հ ընքեռնուին զչրամանս արքունի ուրախութիւն լինէր: Հատինվզլուխ սրբոյն սուսերաւ: ի դուքիւն ցէ նորա ուտէր ն ի բաժակէ նորա ըմպէր: մենայն

ն

քաղաքս

ե

-արգմանել

Վարժություն

գրաբար:

Պատնրազմովկամենում էր գրավել

քաղաքը: Հայլոք քաղավորնիստացան դգլուվեր,ազարակնիրն գանձեր, Գարեղի դուռը բաց է» յում ձին Հիապարակներումտւսվիղներով ե քնարներով։ Գեում էին ղաքից քաղաք ե գավառից գավառ ն չէին գանում իրենց (իւրեանց) փյիներին. եվ այս է Հրովարտակի պատճենը: Մեժփ անարգանքովկ նջանքովնեղում էր ճավատացլալներին,Քայաբար «արձակվեցին դաջների ն բերդերի վբա (ի վերայ): Զենք կամենա ողբալ մեր ազդի Է

սեվում Թոլունները յաղությունը: Խտ

էմ

ես օտար

հիկրումի:

էն

(ռնանին)միջատներով, Պան.

Գաղագս զօրավարին Մուշեղալ Հալոց, թէ որպէս անկաւ ի վեբանակին Շապհոյ թագաւորին Պարսից ն եճար զնա ի ճարուածս ճնարինսք,մինչ զի միաձի Շապուք ճողոպրէր: գ

Ապա Մուշեղ որդի Վասակայ, ստրատելատն ճմայոցՄեժաց ընոիւր արս ինտիրս միամիտսծազատա աղգայինս քառասուն Հաղար, սիանս միակամս, ն կաղմեաց զնուտ ձիով ն քոշակաւ ն զինու, ն ծալ զեոսա բեդ իւր, երքալ նստելն ի սաշմանս Ատրպատճացնն Հել դայխարձն Հայոց:Ապայայնմ ժամանակիկազմքաց պատրասցաւ Շապում արքայ Պարսիցամենայն կաղզմութնամբզօրովք իւրովբ, օք

ն Մերուժաննե առաչեորդ գնդին ձկն ձշաս յհրկիին Ատրպատականի, բանակի նորայ ն բուն բանակն ուրեմն բքադաւորինի Թաւրէշն բանափծոլ էին: եւ Հասանէի սպարապետնզօրավարնՀայոը Մուշեղ, անկանէր ի վերայ բանակինքառասուն Ճաղարալ, ն անդէն ձեռն ի գործ արարեար կոտորիէր.Ապա միամի մաղապուր թաղաւորն ՓարսիցՇապուՀ ճողոպբանակինառ Ճասարակընդ սուր բնալ փախչեր. ն զամենայն կարենան Հանձր Մուլեղ Հանդերձ վօրօքն ձայոց:Ձի բազումս կուռորէին, ն զրաղումս լաւագանոյն Պարւշից ձերբակալս առնկին, ն առնուին զգանձս Քգաւորին Պարսից յաւարի. ն ըմբոնէին ղտիկնաց տիկինն ճանգերձ մաշկաւաիղան ի բուռն արկանէր Մուայլովթ կանամբքնեւծւ ղզամինայն ն շ8ղ սոպլարապքտն,զամենայնաւագանին՝արս թբին վեց Հարիւր՝ ճՃրտմայր մորքել վլօրավարն Հայոց Մուշեղ, ե լնուլ խոտով. կ աայր թերել Փապարքայե Հայոց:Առնեկրպայմ ի վրէժս Հօրն իչբոլ Վասակալ: Բայց վկանայսն Շապչոլ քաղաւորին Պարսիցոչ ումեք ինլ թոյլ տայր Մուչեղ զօրավարնՀայոց անարգելինչ զնոսա ումեք. այլ չաեսւարս տալրբ նոքա կազմել ամենեցուն, ն չաննալ արձակի լսմենեահան ղետ առն հեողաձՇապճո) սիայի եւ ի պարսկացն բեղ նոսա ողջչս նե- անազի երթիցննչալ Շապուճ արձակձր, քագզաւոին Պարսից Պարսիցզարմացնալ ըեդ բարեբարութիւեն Մուբատուհսկ քադաւորն շեղի ն ընդ թայչութիւննե ընդ ազատութիւնն, զի ոչ արար ինչ նմտ լողաղս կանանցն թյեամանս։ ծւ էր ի ժամանակին յայնմիկ երիվարն Մուշեղին, ճնրմակ ձի մի. բսկ քագաւորն ՊարսիցՇապաճլորժամ առ

առ.

մատունսն իմպելք, լորժամ ուլրախութեաննիչբոլ խրախոՔիւնս առնէր զօրացն իտրոց, ասէր. «Ռերմակաձինգինի արբցէան, նւ հտ նկարել զտայշտ ի պատկեր զմուշեղ ճերմակաւն. ն ի ժամ ուրավոուքնանե իչբոլ դնէր դտաշտն առաջիիւր, ն յիշէր Հանապաղզնոյն բանս ասելով քէ «Ճերմակածին գինի արբցէ»:

քոլր գինի ի

Այլ Մուշեղ ն ամենայն զօրքն Հալոց անչափ առին լուար թ րան անչափ լցան գանձցք ն ստացուածովք. հ բազում ծակէն Փարռից, աւարամասն Փապայլ պաճկինքաղաւորին իւրեանց. ն ղօրացն Հուլոց ռր անդկե թաղաւոիին Պապայէին մնացեալ ճանին աւորամտսն ն զօրավարացնՅունացոր էին թագաւորինՀայոը. սոյնպէս հ ումծնաւլյն զօրացն տային բաչխել ի մեժամեժ աւարացն աժելոցն, Այլք իրրն դարձան վօթթն Հայոց լալխարչճնիւրեանց, բազումք ի զօրացն Հայոց ամՊապալ Էւ ընղէր խասատանէին քագաւորին 111: զաղաիապետքեյ, արձակեաց զկանալս թազաւորին Պարսիցզիշնամւոլն մնրոլ ե թագաառ

առ

աղ

սրին Հալոց Պապայ,վասն այսր իիացձ ոչ ինչ սակաւ լինէր թյնաուքնամբը բնդ Մուշեզիմինչն բ բաղում ժամանակս:

(ՓաւստոսՔԲուզանդ, Տ-Իդ, Բ)

ալատեզ՝Հարձակվնը

զեա ի Հաղրուափաանձնաթին» -սոսկալի Հարվաժներովարդ տվեր նրբան ալտանդ՝ճավատաքիմ պործաժվաժկն դիմավոր բայի նլագնար, Ճոտնք Խավությամբ՝ Հայցականով նպատակի չվաիացա՝ Համար պաճխգանձլու ձեոն ի գորժ արտրհալ--սկսեր Խար

Ի-Ա

Ֆ

108.

.

Ւ

1.

ձ-

տնից չր

2)

Մուչեղի--Մաչեղհ ուներ

արբքէ--Քոզ թմի ալատել՝ իոկ այստեղ բայ դասե

այսր

ճառով

այր բրաք--

բանի

պատ-

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Հագնակի

եզակի

Հոզեակի

անձն

անմինթ

թոռն

Թոռոուեր

անձին

անձանց

(դյանձն

(ղյանձինս

լանձեվ լանձանց ուղղականը բառի Հոգնակի

է

ումեթ--որել մեկին աղե նրքա.-իրձնը ամուսնու ղես

Հոլովմանպատկեին1՝

հակի

Ի,

ՆԵՐՔԻՆ

:

(զյթոռե

(«/Քոռունս

Թոռանը ի քոռնէ կամ ի թոռանց քոռին

է քոոանէ

վերջին բաղաձայլնիըք առաջ

ստանում

փամ ու ձայնավորները՝վերչավորվելովինք-ով կամ ունէ-ով։

է

ֆ 109. Այս Հոլովմամբ ճոլովվում նն ն-ով ն Եապթորղող որել այլ Հողն. կաղաձայնովվերչացող մի չարք բառեր՝ ազե ԸՏքեղ, անրբունդ, ուղղ. ազինք), ազն (-ազնվականյ ձողն. ուղղ. ազունք), ափն (ափունք), բեռն (բեռինք), բուռն (բռունք), գառն (դառինք), դաշն (դաչինջ), եզն (նզինք), եղն (-"եղնեիկ, ճոդն. ուղզ.՝ եղինք), լետոն (մեռ. տր.՝ լերին, բաց.՝ ի լեռնէ կամ ի լնառնէ, Պոգն. ուղլ.՝ լերինք), խաշն ՛խաշինք), կամն (կամունք), Հարսն (չարսունք), մասն (մասունք), մալար, Հողի. ուղղ՝ տին (մատունք), ողե (ոզունթ),տոռն (պարան, տոդունը) ն ալլե: Մանռքություն1, Հողնակիուղզականումինք-ովվերջացողմի քանի բառծի բարդություններիմեջ վերչավորվում են ունք.ով, օիինակ, ազն-Յ5

ազինք, բայը՝ դիւցազն--դիւցաղունք.բեռն--բեռինք, բայց՝ մեժարհոն-մեժաբեռունք ն այլես Ծանոթություն2. Ջերն ն ռտն բառերը եզակի թում Հոլովվում ձե չս Հոլովմամբ, իսկ Հողնակիում՝ արտաքին թեքման Ի-Ա է Ի Ճոլովմամբ" ձեռն. սեո. տր.՝ ձեռին, բաց.՝ ի ձեռանէ, զործ.՝ ձեռամբ, Հոդն. ուղղ. ձեռք, սեղ. տր.՝ ձեռաց, բաց. ի ձեռաց, զորժ.՝ ձեռաւք(ռք). ոտն,

սեռ.

որ-՝ ուին, բաց. լոտանէ,գորժ.՝ուտամբ, Հողե.ուղղ:՝ ուք,

ւնո, մոր. ոտից,գործ.՝ոտիւք: Փար բառր եզակի թվում Հոլովվում է Ի Հոլովմամբ (սհոռ.տր. բաիի, բաց.՝ ի քարէ, գորժ,՝ քարիւ կամ քարամբ), իսկ "ոգնակիում ունեհում է այս ճոլովման սյատկանող բառհրի նույն ճոլովական ձները (ուղղ.՝ քարինք, սեռ. տի. քարանց, բաց. ի բարանդ, զորժ.՝ քարամբթ): Վարժություն 24. Հոլովել

Ի-Ա

ճերբին ճոլովմամբճետնլալբառերը՝

(ննռինը),առն (առիեք-վայրի արու ոչխար)» կառավին/(կառափունքՀ գլուխ, գանգ), դիւցաղե: վեչանձե, կարն, սառնյ ենռե

որոշել Ի-Ա ներքին Վարժություն 25.Թարգմանել,

ռերի ճոլովը եզակի:

ու

ճոլովման բաթիվը` եզակին դարձնելով ճոգնակի, իսկ Բոգնակին՝

Թագաւորնտեսանէր զքաք ձեռինն որ գրէր: Մատամբքիրեանք ն կերակրելան։ ԻչանԼր Մովաէսի լեռնէն Մինալ:Յարձակլին ի վերալ գառանցն, Ցանձա՞նցինչ ունիցին զալնպիսի չարժունս, Դեէին ի վերայ ողինհ Ցոչանու: րային մասամբ ջեռուցանք զամենայն դոլացեալո: եւ եա գնաց զկնի նորա... իբրն զշուն տոռամբ: Փոշոտեցանն ծխոտհեցանսրաճակքն շրսկապանք նորեկ «արանց: վաստակեցին

Վաթժություն 206. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված բառերը դնել ԲամապատասխանԲոլովով ու թվով:

Արշակ տիրէ երրորդ (մասն) աշխարճիս: Որ եդեր զանձն քո ի վե(խաշին) բոց: հչեալ էին յամրոցացն (լեառն)-ն Պարխարայ նս փրկեցի զքեզ (ձեռք) Մաւուղայ: Ցորժամ(թարինը) ոք շինուսժս առնիդէ: (Դառինք)-ն լինելոց ենե գայլք։ Մէ՛ ոք իշխեսցէ մտանել (բեոն). Աորնոլր Դաւիք զքնարն կ նուապէր(ձեռն) իւրով Արբի զզինի իմ ((աքն) իմով: ետես մեժե Սաճակ զայս ամենայն չարիս (մասն)-ն Պարսից: Ո՞չ թողուցու... ոլխարն (լերինք): րայ

եդիր-«դրեքեր

արբի--խմելի

Վարժություն 27. Թարգմանելգրաբար: կոփածո թարերովչինում էին տներ: հալձրում կալսում վին ցորհեր է Հայաստան, ամով, Ռրդիներով ն քոռներով գալիս ճասնում Նավը է, որ այլնս լի խախտի եռեերից ծանրացավ ն խորտակվեց: երգվում բուրդը լվաաշինքը: կաթից պանիր է լինում, Գառեերիհ ռլխարնկերի ում էինք գետում: նցի լուծր ծանր է, Շրլում ձին լնոնձրում ե լէին մտնէլ չեները: արողանումմ (ինել --լինել(իմ)

կալսել--կառով

Յաղագս թագաւորին Պապալ, թէ որպէս խոտորեցաւն ի հրէՁ Յունաց. ն կամ որպէս սպանաւ ի զօրացն Ծունաց:

թագա-

չրլեացն միտ իւր քաղաւորն Գաղ ն խոտորեաց զսիրտ իւր թագաւորէն Յունաց, ն կամեցաւ խառնել զսձր իւր ե առնել միաբաութիւն ընդ թագաւորին Պարսից: եւ սկսաւ թիկունս իչր առնել զարյայն Պարսից, ն արձակել անդրէն Հրեշտակսվաղադս միաբանութեանւ հ աղաքկր Հրեշտակս աղ քագաւորն Տունաց, նք շկեսւարիաւՀետ ն ծւ

ռասե

քաղաք

մեր լեալ է,

արդ

ի

բաց

տուրն.ե զՈւոճա քաղաք

չինձալ

նախնեացն մերոց. արդ եքէ ոլ կամիս խանգար ինչ առնել, տուր ի չաց. ապա թէ ոլ, կռուիմք մեծաւ պատերազմաւ: Այր Մուշեղ ն ամեձյան իշխանքն Հայոց չատ եդին ի մտի" արքային, զի մի ջակեացէ լուխտ յերկրէն քաղաւորութենէն Յունաց. ն ոչ անսաց եոցա, ն յայտ

Այլ իշխանքն Յունացն զօրքն նոցին տակաւին էին լերկրինն Հա-

իշխանացն ժիումն Տէրձնտ, մբաումն Ադէ։ եւ լղեաց դգեսպան մի գաղտուկ թագաւորն մունաց իշխանսն զօրացն իւրոց՝ որ ոց.

ն

անուն

առ

Հրաման տայր սպանանել զքագաւլորն Հայոք եղն իբբն ընկալան զայս Հրաման ի թազաւորէե Յունաց իշ-

ֆեն յերկրին չայոց,

29. ր

ծւ

ն

Խանքե իւր՝ որ ձին ի Հալոցերկրին, սպասկին մաճու ի դէպ՝սպանաւ կել զթագաւորն ձայոց զՊապ։ եւ եղն ի դիպան ժամանակի իբրն գի-

ուսկին Տէրէնդն ն Ադլն վօրավարքն զօրացե Յուհաց՝ՔԼ միայն է քագաւորնձՀալոց Գառ,ն ամենայն մեժամեժքն ն ցօրքբե Հայոցչէին անդ. ն էր թագաւորն ձայոց Պապքանակնալ ի դաշտին ի Բագրաւանդզաւառի ի Խու անուն տեղւոյն, ն բանակ զօրացն Յունաց բանակնհալէր

անդն ժօւտո առ բանակին ձայոց արքային. ապա զօրավարն Յունաց ճաց մեծապես գորժեար: յընքրիս Հրաւիրեալ կոչեցին զմեժ քագաւորն

Հայոց ղՊապմեծապես ըստ քառղալորի Հաց քենոոնտ: զայր

մեծ

արժանաւորութնաննորա, որպէս օրէն էր կոլել ն առնկին կաղմութիւն պատրաստու-

եկեալ թագաւորն Պապ լընքրիս, մտնալ բազմեցաւ լուտել ն 1ոժպելի: եւ իբրն տանէր արջայն ի խորանն Տէրէնդի զօրավարինՅուհաց ն լեզէոն սպարակիր ճետնակն վաճան ի ձեռն, սակուր զգռտւոլ, եւ

ի նեծրբոլզորմովք խորանին պատեալ պսակէինը. սոյնպեաե արտաքոլ կազմէինի ներքոլ կուռ վառեալք ն ի վերոյ ճանդերձ զգեցծալք

շուր

պատրաստէինքնհսկ թագաւորն Պապ Ճաժարէր ի միտս իւր քէ ի պատիւ ինչ նորա զայն առնիցեն։ եւ մինչ դեռ յընթրիսն ուտձր, սակբաւոթ շուրջ զնովաւ զօրքն ի քիկանց կուսէ նորա կարգծալքպսակքալք կային ամենայն կուսէ իբրն ընդ գինիս մտին, տրպես զառայչինուրախու-

թնանցն նուագնք մատուցին արքային Պապալ,ն տառ ճասարակ թոմբկաճարք ն սրնգաճարքքնարաձարք ն փողաճարք, իրաքանլիւր արուհատօք ոլէսպէս ձայնիւք բարբառեցան ետուն.

ման

ն

նւ

վաճանաւոր լեզկրեին ճրա-

մինչ դեռ քազաւորն Պապ գուրախութնանգինին ունթ

ի մատունս իւր, ն նայէր ընդ պէեսպեսամբոխ գուսանացել աճնակ 48հռամին լարմուկն՝ լոր լեցեալ բաղմեսլ էր՝ ունէր տաշտ ոսկի ի մատունս

իչր, իսկ

աչ

ձեռնն

եդնալ էր ի դաստապաննրանին՝ զոր

կա-

մինչ դեռ բերանն ի բաժակինէր ազդեինիչրում, րմպելն, այօքն լառաց կոյս պչուցնալ ճար ընդ պեսպեսամբոխս դուսանացն, Հրաման լինէր ակնարկելով լշրակն Յունաց: եւ լհղէոն սակրաւորբն երկու ի թիկանց կուսէ կային ի ապասու ոսկիկմբէ վաչանշքն յանկարժօրէն կից ի վեր առեալ ղաակուրսն,ղզարկանկին թագզան նս սակւորին Պապայ.մին կշիռ զուլն ճարկանէր 4 սակրաւն, միւսն նբանին' ճարրաւորն զաջ քաթ ձեռինն' որ կայր ի վերոլ դաստապանի ն կտրեր ի բար Անդէն ի բերանս տապալէր թագականէր, ընկծնոյր, ւորն Պապ. ն դինին տաշտիւն ն արիւնն պարանոցիննովաւ Ճանդերձ պետլն էր

լալու

հ

ն

Ի վնրալ բսժակակալ սկրտծղլն անկանէր առ

ճասարակ.

ն

անդէն

սա-

տակեր քազաւորն Պապ Ընդ չփոթելոլ տաճարինխորբվութեանըԳել տէր դաւառին Անձնացնաց լոտն կացնալ լիւրմէ բալմականլն, ճանջալ

զիւր սուսերն՝ ճարկաներզմի ի լնգէոնացանդի սպանանէր, լայնցանէ՝ ոի

ճարինլճ զթագաւորն:ԱպաՏէրէնդ զօրավարինՅունացզիւր սուսերծ

Հանեալ ածէր,

տարակացի գլխոյն Գնծլոլ զսկաւառակնգլխոլն ի վե-

աչացն ի բաց

լ ւ

թնդ

նռսա

կ ոչ

ընկենոլո8:

0.

ալլ

ինչ

ոք

ոչ

ինլ:

կարաց լանդդննլ տոնել

(Փաստոսքուզանդ,3-բգ, ԷՔ) վաանղ՝երես դարձրեց հրծաժված է փոխել, չուռ ով

Է

տալ իմաս-

բաք տոր--հտ Թուր «տնգար ինչ աղնել-«խոնվություն

ա.

փենրել յստեղ՝227 քեան աջ

Ց

դին ր մշոբ--Հորդորնքին աց...

գործնալ-Հացկերեք

ին ռելին

ստրթն-

կից հ վն րարձրացնելով

կշիռ

բուն կազմել սլատրաաաել Հիհ նախդրով ն Հայցականով անորոլ ծիբայր նաատակի պարազա՝"ուտելու

բմպելու

»

Տ

ներբոյ ղորմով առբաքին ատձալ պատկէին-ֆերոը, աենլակի իառեիի մոտ, շիջապատելովպրոծցլաում էին

Ո-Ա 110.

բեգ

զուլն

աոռնավլ-միտաինվեր

ճտրկոնկր--ուղիզ

պիղն

իչոովուքնան շի"քելոլ ատճարին

«-Խրբ անղանհատանը սվմուկ

ի

ղգնատ «ոզււծ Րփնվորներ) օռովորսւկան բաժակ, զուվաք ազսոհղ՝

կազմումիւե սլատրատտութկան փորեց

-ամեն

չուր

աոլեպքսհ արսոոթոլ կողմին ի երրկու վոոռհալքե բ վերոյ Հանցելրմք գղդնցնալք պարերատոքիե-նույնդես ն (աենլոնիը) դուրս սլատրաոտ կանդնոժ վին լավ սոլառազինվաժ,իսկ վրայի

թոլ

ն

չփո-

Քություն բնկավ րայեցանլ՝ որ Հարին--նրանցից (զինվորներից) մոկին, որը խփնլ էր այստնը՝ խփեց

Բի

քաք

ինկննոլր --չուռ տվեր

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Հովոլմանսլատկերե1՝

Ռի. Հ.

Ս. Տ. Բ. 9.

Եզակի

մատանի (1շմատանի

մասրանւոլ

իմատոսնւոլ մատանեաւ

Հոգնակի մատանի

(զյմատանիս մայտանելոը ի մատաննաց

ատանհաւք/օթ)

Այս Հոլովման լեպքթումբառավերջի ի ձայնավորիո Ճոլովիչից ոջ դառնում Կ իսկ ա-րց առաջ`ե: իմառան արտաճայտվումէ ի(յ) նախգրով ն ելակի ներգոյականի լակի անորոչ Հալցականով, իսկ Հոգնակին իը) նախդրովն Հոգնակի նհորոչՀայցականուՐի քշնամի-«քշչնամու մեչ, ի Բշնամիս-թշնամիլրի ժեջ։ ա-

Մի թանի բառերի ղակի ենրգոլականի իմաստը, որոնբ տրակաունենում էն նան ոջ վեիչավորությունի, սովորախար դրսնորվում է Ւ) ֆախդրով ն ոջ վերչավորությամթտրականով՝տեղւոլ--ի տեղւոչ»տեղում, այզտչկղզտչ--ի կղզոչ ն այլն: լայդւոչ, ֆ 111. Այս Հոլովմամբ Հոլովվում են՝ ա) Ւ.ով վերջացող բազմավանկ քառերը (բազառություն են կազմում գի վերչաժաեց ունեցող ն հոգի, ոգի, ոսկի, որղի բառերը, որոնք տե՛ս 9 103)՝ աղաւնի, այպի, անդրի ենքաիկվում ձն ՈՌպարզ "ճոլովման, (-շ-արձան), ապակի, արքունի, զարի, գերանդի, պերի, զինի, գոլորչի, գտի, քկեղնջի, թշնամի, Հերունի, մորթի, չոգի, ոզնի, սատանի, փոշի ե այլն, բ) Ենի, ոտի, ուհի վերջածանցովբառերը՝ առիւժենի, ձիքենի, ըղեն նի, ցեցոտի, թագուծի, տիրուշի, Սմբատուչի, այլն: Տիգրանուչի գ) Ռոնի Հատումանոլնները՝ Ամատունի, Արչակունի, -ով Վեիջչացող Բագրատունի,Մանդակունի,Խոռխոռունին այլե: վերյացող մի չարբ անհղականՃճասարակն «Հատուկ դ) ԻՐ. նունեեր՝ արգասիթ(արգասձարը ), երախտիք, ընթրիք, Հարսանիք, տանիք» կեղծիք, չարիք, Ճմորից(Տմորձաց), Աղձնիք, Սիւնիք ն այլե, ում

ա-

Վարժություն 78. Հոլովել

Ո-Ա

Բոլովմամբ ճետնլալ բառերը՝

եղենի, մորի, կենդանի, մրի (էգ քոչուն), արմաւէնի, կարծիք, Աղձնիք, խանի, չորի, Արժրուեի,Տաճատուծի

պատաս-

Վարժություն 78, Թարգմանել, որոշել ՌՈ-Ա Բոլովման բառերի լովն

ու

ճո-

թիվը:

(ուանային ղ4ծոս ն երեսս ի փոշւոլ, Ո՞ւր է տերեն թզենւոլ, ո՞ւր Պատրաստկր զրմպելիսն արքայի յբնտիր ն Համեղ ն, Ճրովարտակինզոր կնքեալ էր մատանծաւ դիննաց: այս էր պատեէկն քագաւորին։ եւ աքաղաղ՝որ շրջի ի մէչ մարնաց սիդալով: եւ քաղաքն էր ոսկի Ժաքուր՝ նման սուրր ն սպիտակ ապակւոյ։ Փանալինն ո) կաբէին ճանել զվնասակար խոզան լալգւոլ անտի Ոլ ի մորենւոյ կրեն ն խաղո Թազ կապետք ի գզլուխնորա ծիրանեռք ղզարդարնալմեժան ասեմ, ծւ աղաքնաց զծառայս էւր ցոլկ զեա: Ամուրեացն ալրեացն կոչել զՀրաւիրեալանի Հարսանիս: է ողկոյզն այգւոլ,

Վարժություն 80. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված բառերը դնճել՝ա ենթրակետինըսեռական ն տրական, բ-ինը՝ բացառակաձ, գ-ինը՝ գործիական հոլովներով, իսկ դ-ինը՝ իը) նախդրով ն Բամապատասխան Բոլուվով՝ներգոլականի նշանակությամբ:

ա) հսկ ավբրազգաւտ քաղաւորն պատդամ լզէր (պատասխանի )-ն պռրավարն Մանուէլ: ելէ՛ջ ի լեառն ն բերձ՛ք տքրես (4իքքնիթ), ն եւ ռերես (արմաւծնրք): լարձակմամբ լալարի առնուլփուքաանզգայ աո

փե զգանձասուրբ (քկեղեցիք)-ն: ո) մրկանչ կալ (գարի): Փատմեացմի ոմն (մանկտի) անտի: Որք ունչին զկանայս (այլազգիք)-ն, գ) Մի՛ արբենալք (գինի): Սկսան ալնուճետն պատրել զոմանս (կաասի) ն զոմանս ողոքականբանիւք, Միով (գօտի) ճշմարտութեանպբնեցին զժէչս: (կղզիճ) «8դ) Ատրուչանսլինին ի քագում (տեղիք): Պատմեքեջ ն դեէին ի սուրբ (եկեղեցի)-նւ ւղաւորու Քերէին

Վարժություն 51. Թարգմանել

գրաբար:

էին արնի ճառագայթներից, ԹագավորըՀրսվարտակըկնջեցջ մառանիով: Ամբարներբպիտի լցնեն գարիով ն ցորենով, Փայալերում էր դատանիներինքաջաբար մարտնչել։ Սերունիներից լսում էին իմառտուն սրատնվր։ Մանգաղներովն գերանդիներովկշնձեք արտերբ։ Քաղում չին զալիսԱրշակավան: երգում ն պառեղերից դողեր ն ավազակներ ում

,ում

էր

Հեւո: պատանիների

Ցաղագս եանն

ն

Յոճաննու

շաղաշուտ

եպիսկոպոսի,

խոսիցն

վերալ նորա եղեն:

Այլք

Տոշան

ն

ե

գործոցն,

վարուց նորա, նե անմտունշանացն որ լաստուծոլ

ն

աջա»:

Հայրապետի, Հինաւուրցը. եպիսկոպոս, որդի Փատինալ

թէ արժան իցե գնա կոչել եպիսկոպոս: եւ էր լնցուցանէր ինքն զանձն իւր մարդկան պա՞ող

այր

սա

կեղժաւոր,

ն

ծրծ-

խորգաանդերձա,մինչ լի մոլզս անգամ ոչ աղաներ, այլ զավառնձճճեսկով պատվր, կ զճմեղնճ կեմով։ հւ յադաճուքեան առանք յափոլ էր եղեալ, ե ոլ կարէի տալ լագաճութիւնիւր ընդ երկիսլին աստուժովն.այնչափինչ զի զիիս անարժանս ն

ն

լճաւատալիսզորժր,

Ձի էր երբեմն դիպեալ ի ճանապարճի ուրեմն, զի եստէր նա ի չրաստու վերալ ն գայր. եկն դիպեցաւսմա օտար պատանիմի աշխար-

Հական Հեժեալէ ձի, սուսեր բեդ մլ, Թուր զգօտւոյլ, աղեղեակապարն միջով. լուացծալ զմերս իւր օծեալ մերձնալը, վարաակալ եդեալ ի գիուխ իւր, ն օդիկ արկձալ զուսովք իւր. ն զայր զճանապարծա իւր. Թերենս (աւազակութենէ: Իսկ ձին՝ յորում Հեծնալ՝ մեծ Հասակալ, ն էր գունա9:

զձին դեաքող,ինչ զի ի բաջէ տեսաներ եպի«կոպոսն ՏՔոճան մեծապէս զարմացեալակնակառոյց լինէր, Ապա իբրն եկն մերձեջաւ Հեծնալե մօտ ի նատ ահդր, ապա սպասնալ ՓոՀաննու՝ բուռն Ճարկանէթ դերասանակացձիոյն, ն ասէր. «է՛ջ դու վազվաղակի ի միոլ այտի, զի բանք են ինձ ընղ բեղաածյՍԱ այրն. «Ջի ոլ դու զիս դիտես ն ոլ եւ զքեղ, զինչ այն բանք իցեն, ղոր դու ընդ իս իցես խոսելուս1: Մանաւանդ. դի այրն արբնալ նս դիպեցաւ, ն չատ լյամառեացայրն իջանելի ձիոյն: Ապաբռնադատնացզնա Յոճան, իջոյց ի Ճիոլ անի. ր աղ տարաւ զնա. մեկուսի ի ճանապարչէե: եւ առնն խոնարչել Հբամայկր ն ասէր. «Զեձեռն դնեմ ի վերայ քու: իսկ նո: տայր պատասխանի ղաեձրբիցութեան ենե, ճա «Այր աւազակ սպանող չարագործ ն խառնագնաց լնաչ ի մանկութենէ իմմէ, հա ոլ ինչ նմ արժաներայդպիսի իրաց. նհ այժմ դեռ թ նմքն լորձ կամ»: եւ չատ ի վեչ եկճալտլամառէր, ն նա հս չար քան ղեւ: Ապաբոնտբարղետննալ զայրն, դնէր Յոճանզձեռն իւր` առեել էտի,

եւ ասէր. օե՛րքի գեւղ քո, ե իջի՛րդու անդ աղատբողոնս նառ: եւ անդամ ոչ դիտէր զայրն քէ յորմէ գեվջէ իցեւ ինքն Յոչան մատուցեալ բուռն «արկանէր զձիոյն, ն ասէր. «Այս ինձ կօշիկք լիցին, փոխանադզի երեց արարի զեղ»: հսկ այրն լամառծալ ի վնրալ ձիոյե չառնոյր լանձն տալ. ապա բոռնաբարյինքն ճանեալ4 զձին,ն ղայրն արձակնաց:եւ ափո ամիհայնհրքս վասն ձիոլն եղեն։ Ապա տլրն թէ ռչ կամօջ՝ աղէրողոն արկնալ, զնալր ի տուն իւր» կ երթեալ մտտնէր ի մէջ բնդանհացիմոց, ասէ ցկին իւր ն ցբնդանիս«Արի՛քվաղօքս կամբույ եւ նոքա առեե. շՄոլիս դու, դե՞ւ ուրեմն Հարու ե Քն»: հակ հա աէ. «Արի՛ջ կամք լազօքս,վասն ղի էրէց եմո։ հսկ նոքս: ղարմացքալ, ժերք չիկնէին, մերթ ծիժաղէին. մինչն բազում անհզամլավմառեալք,աստ ուրեմն Հճաւանեցանկալ լաղօթա ընդ նժայ Ապա ասէ կինն ցայրն իւր. «Ո՞չ դու հրախալ էիր, ն չէիր ժկրտնալու մաէ այրն կկիննեիւր. «Ապչեցոյց, չետ լիչել. ն ոչ ես լիշնցի զայդ ասել ն ձին սանձաւ ցնա. վիս երեց արար, թամբաւ առ ն անց: եւ աւեն եպիսկույոսն, զգալն ընդանիքն իւր. «Յարիցեսծ անդրէն գետսցեւ ն ասաացես. Հէի' ղի՞ արարեր երէց»: հսկ նորաւշ լազիս «Մկրտնալ առ ասէ ցնա, շես րուզնալ դնացնալ եւվիսկուուն, մկրտնալ չէի, ղի՞ եւ Յոճան. ասէ տրարեր զիս հրէըո։ «Սափորովմիով ջո՛ւր բերէքու եւ ն ասկ. «ե՛իք, մկրտելի զքեզ». եւ անալ ղջութն կարկ դգլխով հորա, սրձակէր դոյրն վաղվաղակբլիւրմէս

արկանել

նմա

հրէց դեղչջն՝աստի

առ

(ՓաւստոսԲուզանդ,6-ոդ, Ը)

Է

Ֆշանարն--սյե Հրաշրների

2:

գմսնդակ

բայր

ՕՐ) «ճզվոժ 4'

ալլ

էբ

Քոխկին ազատնգ՝

յը

բսեձն ր իրնե բամարն--Համուանը. դնձմեղն--ձմռաեր ոչ կարէր ռայ զացաճութիւն հիւրընգ րնիղին էոուոուժոլ --Բոռացի՝չէր կայողոնում իր ազաձությաւնըտաղ ու հրկյուղի փոխարեն, ալսինքն՝ իր արատությունիը ռուսոծուցերկյուղ չուներ մի 14ր հնրբնմն դիդեալ ի ճանասարչի ւր ժի ռեղաժ պատածնեը մի ճաաստ-

նի.

կապարճիվրա մճրձնալ, այտոնղ՝ Հարդարափ ակնակատոյց լինէր--աչջը վրան մնաց

ԴԱՍ

ՍՆԿԱՆՈՆ

էն

թանք ռելիթ

ունեմ

րնձ բնգ թեղ--քնզ

Հեռ

խո»

լիխ. խցանլոց

ս

զանձնվե-իր Դասին փ վէդ գալ--վբճել,Հակագակվել, դեմ կոնդնել յինքն ճՃանհլ--խլել, Հասիջտակել եճիկն ապառնու իմաստովաջոքթ

անձնը

թ

Հարիցեռ--վեր կկինատ սծռտկան Հոլովով ենքակա՝ անցյալ դերրութ մոռ. Պնաբ է քարգմանել ուղդականուլ եա

ՑԱՍՆՈՒԹԵՐՈՐԴ

ՀՈԼՈՎՈՒՄՆԵՐ

Անկանոն կամ զարտուղի Հոլովման բառերը, չնայած ունեն յլախխոն ռիհչ օրինաչավփություննեեր, չեղվում են ճոլովման սովորաչ սն կանոններից ն ճանդես եհ գալիս ճոլովականճատուկ ձներով: ԱնկանոնՀոլովման ներարկվող բառերն 22 այո (--տղամուրդ): ձո, Քայո, մայո, եղբայ, քյո, կին, տիկին,գիղ (գեղ), աո" (օր), խ Ո-ցնրեկ), Այո ըառեիի մեջ Հոլովիչներն պոանձին կամ բսլոի 5ո/վներում նուլնանում են պրբմատականձայնավորների ճեոչ ներդոյականՀոլովի իմաստը դրսնորվում է բնդչտնուր ձնով' հղաին եզակի տրականով, բակ ճոգնակին՝ ճոգնակի Հայդակոնով ն ին) աիխդրուի Ց

712.

ՀՈԼՈՎՄԱՆՕՐԻՆԱԿՆԵՐ

1.

Այր

Չ.

եզակի Հազնակիեզակի ի, Ա Ւ

ւ

"Կ

ոյր

(ոյր տղի

առե արամբ

արք

(լյար

արանց արանք արամբք

տէր

ձէր

Հոգնակի մնարք

(լար 6 (լյանարս հ չոյւն ճարը: ուհթամոը ի տերանց ի տեպունվբ տերանց, տերամբ

տանրամբջ

ԵՐ)

Այո,տէր բառերինեմանՀոլովվումնե

նրանցով բարդված բառերը:

ակեսրայր--ռկեսրառե (հան՝ ակեսրայրի, ի «սկեսրայիք), քեռայր.-քետանուտկր--տանուտեարն, սպարտատէր--պարտատեառե (նան ապլարտատիրի, պարտատիրաց),գաւաղատէր:

դաղե,

Հայր

3.

եզակի

ՈՒ.

Հայի (զյ"ողի Հաւր(օր)

Ս. 5.

Բ.

4.

ՈՒ. մ. Բ.

Գ.

Հարք

(զյճարս

Հարց, Ճաբանց

ի Հաւրէ (ի օրէ) Հաիբ, Պարամի

Գ.

Հ.

Հոգնակի

եզակի

Մայր

ի Հարց, իճարանց ճարբք) ճարամբթ

ծղրայր

Տ.

Հոգնակի ծզակի մարք (զյմարս

մայր

(1յմայր 5. մաւր(մօր) ի մաւր (ի մօր)

մարջ

իթմարց մարբբ

մարբ

Հայր, մայը, եղբայոբառերի

Հոգնակի

ծղբայր

եղբարք

(զեղբայր

(եղբօր)

(Լ)եղբարս

եղբաւր

եղբարց

եզբարք

եծղթարբք

լեղթաշրէ (յեղբորե) յիղբարը եման

ճոլովվում

նեն

նրանցով

ված բառեծրը՝նախաճայր, նախամայր,տիրամայր, ճօրեղբայր 6.

Քոլր

Եզակի

Ոհ. Հէ.

5.

Բ.

3,

2.

Հոգնակի Քորջ

(դ բորսա քեր (բունրք)

(գ)կին կնոչ

է բնո Քերբ

ի բերց Քերբջ

ի (դոչէ

(«)ջոյր Քեր (թուծր)

Քոյր բառի եման Հոլովվում են (մօշրաբեռ)բառերը, իսկ կին քառի

կին

նան

նման՝

բարղ-

այլեւ

Կին

եզակի

Քոյր

ն

Հռգնակի կանայք (զ)կանարս կանանց,

կանաց ի կանանց, ի կանաց կանամբ կամ կանամբք կեաւ

իՓբաքոյր («օրաբեռ),մօբաքոյ» առնակինբառր

8.

Տիկին

եզակի Հգնակի

Ի.

տիկին

Տ.

(լյտիկին տիկնոլ

ի տիկնոջ:

տիկնամբ

մտիկնաւ

Ֆ.

եզակի

գի«Ղ տիկնայք (զյոիկնայս (Վյգիղ գեղ տիկնալց, տիկնաց ի տիկնայց, "ի գեղ ի տիկնաց կամ տիկնամբջ գիւզիւ

10. Աւր (6ր)

եզակի

աւի(օԻ)

ի, ՒԼ 5.

(դ)աթ(դ5ր) աւուր

յաւրէ(լօրէ)

ե

աւուրբ

Տիւ

ռառը

«վամնձրը:

Դիւղ

1.

Հոգնակի գիւղք

6 (լ)/գիւղա գիւղից ի զիզից

Գիւղիւք

Տի

եզակի

Հոգնակի

աւուրթ

մոիւ

տիւք (գիոիչս

աւուրք

տուրբնջեան

Հովնակի (ղիթուր: լաւուրըց աւուրբք

.(դզ)տիւ

--

ի տուբնչեեէ

--

տուրնջեամբ

ճողնակի թվում ունի միալն ուղղական

ն

-ծ-

Հայցական Ճո-

Վարժություն 82. Թարգմանել, որոշել անկանոն ճոլովման թառեի Բոլովն ու թիվը: Ի

մարց իւրեանց պաճանյէին Հաց ն գինիւ Կանայք լարանց իւՔանց, ն մանկունք ի Հարց իւրեանց, ն մաիջ ի ինրանոլ տղայոք իւձանց լափշտակէին զկերակուրն։ Մինչն ղուկերս անդամ Հարցն բրեաց՝ Սի ոք կարէ ծրկուց տերանց ծառայել: նման 4 առն, զերեձզմանաց: տուն Բ չինիցէ ի վերայ Հողոլ առանց Հիման, Շունք կերակրին ի շրանաց անկելոց ի սեղանոյ տեառն իւրծանց։ Բայց մեաց Աքանաճնի որդի ի Բամբբչնք ի բեուէ քագաւորին հսկ քագաւորն Տրդատիոս անդերձ միաբանուքեամբ կնտ. իւրով Աշխին տիկնաւ, ն քերի բխւրով ամեյուրովիդխտով, Հրաման հտ ի ժողով կոչհլ միարբրանուքեամբ այն զօրաց իւրոց: Որ էր ի գալառվն Քազրնանդայ,ի գեղջէն որ կոչի ղՂեգնակ: Յայն աւուրսն հձրկիրնի չարժժանե ոչ դագարձր: հքրն զանւժ այեպկախորտակեաց զամենալն ոսկերս իմ, զի ի տուրեջենլ մինչն

Է գիչեր փատննցար ելէ՛ք ամձնայն կ լաժենայնգեւղս վանս չինել:

արք

Հրամայլնաց պատնրաղժողբ:

Վարժություն 88. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված բառերը դնել ճամապատանխանաբարսեռական ն տրակամ, բացառական, գործիական հոլովներով:

ա) նւ արկանք դրզռութիւն ի մէչ (եղբարք):Պատմեաց(ճայր) իւրում, ն (եղբարք) իւրոլն եւ էր նա կին Գարեգնի(տէր)-ն Ոշտունետը հ ղապարանջանան Փոես զղիեդան ի ձեռան (Քոյր) իւրոյ: նրգաւառին, ն ն քային նիի տասարդք կուսանք ամննայն բազմութիւն (արք) ե (լանայքի նմաննցու արջայութիւնն երկնից (այր), ոի սերմ անիցք սնրփի բարի լագարակիիւրում: բ) Յովբ(դիւղք)ճարկս առնոյր, Աբչմնն Ռրմիւլդ (Հույր) Գենան նեա (Ժայր)։Մր՛ ստանար հախատինոը (արբ) չարաց: Գնային (զիադ)-ն

(ոծլնայն:

դ) Տունն 1ի էր (արք) ե ((անայբի մյր ոմե մնանիա սահուն ճանդերձ (կին) իւրով Սափիրաւվաճառնաց ազարակ: կոյսք է կռւսատասոանաղ (մարք)-ն Հանդեին ի Հրասլարակս ճասանէին, մատակլ զամծհայն ժեունդս Արզամոալ ճանդերձ (ճայր)-ն:

Վարժություն 84. Թարգմանելգրաբար: իմ

քույրերն ու նեղբալինեիիբնակվում են գյուցում: ծրեխաներին խլեցին մայրերի գրկից, Սպարապետը եղբայրներով ե թուվրերով ճանդերձ վերաղարձավիր (իւր) երկիրը:Հալտնի՛ր Փոռ(Քում) Հորն ժորը: կանայքբաժանվում էին իրենց (իւրեանց) ամոսիններից: Մշակումէր Քո (ժորոլ) տիրոչ այգին, Որդին սիրվում է ճոր ն մոր կողմից: կաեանը ն տղամարդկանցը,ժերերին ն հրեխաներին դերի էին տնում: Ուրալությամբ անցան իմ (իմոց) կլանքի օորեիլ չրաման ունեին դչու ղերում շինել ատիուշաններ: դէ

վերաղառնալ-անալ ՅԱՂԱԳՍ

անքցնծչ-անցանել ՆՈՐԻՆ

ՅՈՀԱՆՆՈՒ

ծրբեմեչ սոլն Տոչան անցանէր առ այզգնօքուրումմք. ն էր ժամտնա այր ժի լուլզաոյն, ն ասկ. աղ նայն վայգիսն տաոելոլ:Աղազակէր4 ն «Օրչնձա՛, տէր հպիսկուլոս, զմեղ ղալցիսա: Ասէ ծաշան. «Փուշ ն տատասկբուսցի": Ասէ այրն. «Ի փարմինդթո րուսցի փուշ ն տատասկ,

ոխանակ զի. տարապարտուց անիժաննս զմեզ», եւ եղեն եշանք լասուծոլ. զի իբին չիգալն եպիսկոպոսն ի վանս իւր, Հասին Հարուածք վերայ նորա, սկսաւ ընդ ամենայն անդամս մարմնեոլնռիա որպէս

փուչ Ճարկանձլը,եւ մեժապէս չշտապեալ անկեալ ի տանքան, լարաարս բազումս: Ապա Հարուաժոք, ն ի մեծ տագնապի կայր ալուբս լնաց կոչնաց ինջն չալգորդն, աղալհաց զնա առնել ի վերալ նոաք սսղօթս,զի փրկեսքի նա ի ցաւոցն, Ալգորդն ասէր.շիսկ նս ո՞վ եմ, ի կարեմ զոք Հշրճնել կամ անիծանել. Թող թէ' զայր եպիսկոպոս»: սկ նա բոնադատէր զնա լայնմամ. մինլն լյառնկր այգորդն կայր լաօքս ն ասէր. ոծէի աստուաժ, ղու գիտես՝ զի ես այր մեղաւոր եմ ն նարժան, ոչ գիտեմ դաղմուկս՝ լորում իմբոնեցալսր, դու փրկեա՛ զիս քէ լայր պիսկոպոս դու անիժեր, ն ասեն աս ր լարէսո, զի ասեն՝ բանիւ եղե: Պի լաւ էր ինձ մաճ, բանղի չզիտեմ զայսմ՝զոր ինչ եւ զայլս ասացեալ անդէն բժյշկեցաւ հպիսկոպուն, ն ենքե12 ասեն», կսաւ լամենայն մարմնոցն փուլն ի բաց թափել. ե էր իբրե զփուշ ոտոք. վաղվաղակիլարուցեալ ողջացաւ լախոկեւ առ

ռո

ՎՓաստոսԲուզանդ,6-ող, Թ) նշրին--Ֆույն մի անգամ առ

այգեճք ուրումե--մեկի

մուով

այգիների

Ք

գարծաժված է անք. կատարյալի իժաօտով մայն տվեց

Հ

զոր-մեկին

Քոլ ՔԷ-այե

չոզաւ--գնաջ

ոլ

գրտեմ

էլ

պաղժուկա՝ վորումԸՇՄբոնե-

Ջայս-«լզիտեմ ինչեր

սկսաւ ընդ ամենայն անչլամո մարմերյ հորա որպես զփուչ ճարկանել--երա

ՀԱՄԱՆՈՒՆ

2 113.

մարմնի րոլոր անդամներն սկսերիե ծակժկվել, կարժես փշիջ ալատել նչանակում է՝ իր

ԲԱՌԵՐԻ

ձ ո

ընկա

այա

փորբ-

եքի մէյ

Ֆախզիրը կրկնված է զինՎՆ.-իԺ մասին

ՀՈԼՈՎՈՒՄԸ

Համանուն

քառերն ընդանրապես ենքարկվում են տարբեր ոլովումների, իսկ որոչ ղեւղքերում Ճոլովվում են նույն «ոլովմամբ: Հոլովում ուենցող Համանուն բառերի օրինակներ. ա) Տարբեր յր, առն, արամբք տղամարդ) գր, այրի, այրիւ (Հ-քարանձավ) այլ, Փայլոյ, գայլով (Հ գայլ գազանը) այլ' գայլի, դայլիւ ( բերանակաս) ար, դարու |Հ1ՕՍ տարի)

("Հ Հ

-

եխ

Դար, դարի, դարիւ («բարձր տեղ, դարավանդ) Խաղ,խաղու կամ խազոլ, խաղով (խաղալը, այլն՝ ֆաղր, կատակ) խազ,խաղի, խազիւ(ՀՇ։խազաղ՝ժանժֆաղ ջուր ճաճիճ) Սար, կաբոյ, կարով( կարելը, այլն պարան ) կար,կարի,կաբիւ(- կարողություն) Հ

Հազար, Հաղարոյ, Հաղարով ԸՀժառոլբույար) Հազար, ճաղարի,ծազարաւ(10090) ՃՀոի,ճոբոլ, ճորով(-փոս) Հոր, Հորի, Հորիւ (փեսա) Մայր, մա (4օր), Ժարբ ( Հայր) Մայր, մայրի, Ժարիչ («մայրի Փառը) Որք, "րքոյ, որք"վ (:-խազողի տունկ) Քրթ, որքու (Հճորթ)

կամ սանի ՈԸ»՞սան, սանիկ) Սոն, սանի, սանիւ(»կաքսա) Փող, փողի, փողի«(-պարանոց, վիզ) Փող, փողոլ, փողով (մանր դրամ) Օդ, ոդոլ, օդով ( օդ) Օդ. օոդի,օգիւ («ուռնաման) բ) նույն Հոլովում ունեցող Համանուն բառերի օրինակներ. Քայ, թայի, բալից («՛խոսքի մասը) Սան,

սանու

Հ

նուագ, նուազի, նուագաց ( ծրդ, տաղ) Նուագ, հուագի, նուազաց (Տ զավաթ, բաժակ) Սարդ, սարդի, սարդից("դափնի ժառր) Սարգ, սարդի, սարդից(սարդ միչատր) Սարգ,տարգի,սարգից(շ«ռարյակ թոլունը) -

Վարժություն 85. Թարգմանել, գտնել ճիանց հոլովումը, Բոլովնու թիմը: խնում

Քամանուն

բառերը՝ որոշելով

վզակունս, աղբերացը: Մի՛ մերժեր խրատ մօր

Առնուն մջուիս դաինաց զտուննակամբբ պլատուականօք: ղին ն կղառնե, արկանեն ի սանս: կերս սանին. Աճա հս բնակեմ ի

թու

եւ

զար-

ծովունդա-

բովանդակ ղամէնալն ժողովէր

ոս-

մայր փայտիք: Բազում գայլք՝ 2րչին ի Հանդերձս գառանց: նւ էտ կապել զնա ձհռս լետս, ն արկանել է՝ այի Ճաւատարիմպտանել: Փպայլ ի բերան նռրա։ Գոիծ մի մծժ արկանչ լափուր այթս ի դաւառղինՄանաձաղոյլ։ 04 ի բոյն խԽրոտեայո Հաւուց ձագուց դիժեսցմ:ԲայցՏիրան Հաւն նորա պատգամսԹիստտ

տահ

զղնաց

առ

Քագարաի Թինանց կուաք լեԱշխադարալ:

որդի իւր Արշակ, ԱռաքէդԱմբատասպետ, զՀայր

տայ աժել զկոյսն Աշխէն" դուստր բինն Մասեացշինեաց ձեռակերտւ ձո

ՅԱՂԱԳՍ

կապլ-կապել

տվեք

ՅՈՀԱՆՆՈՒ

ՆՈՐԻՆ

քւՄոյն ոճան հպիսկոպոս՝ որդի Ֆառինալյորժամ ծրքայր ցաւոինք ժալոց, խաղակատակ լինէր: նոցա. որպէս խաղալով զանձն Բր կրքէր լազաշութեան, որում ծարաւեալ պասքեալ փափաքէրն աղ

սա-

կայե միաճանքը այն էին նորան

ի չորք

անկեալ

լոտս

ն

ի

ձեռան

սողէր

ն զուղտուդձայնշ աժէրկաղաչելով, զօրքն ուղու աղայիթագաւորացե, տպա մի մի բան խառնելով առեէր այեպէս փարելով Ընդ կառաչելնջ

ի ձայն կառայելոյն, ասելով` թէ «միղտ եմ, ուղտ ծմ, ն դարքայի զմեղո բառնամ. իջ ի վերայ իմ զմեղ արքայի, թող բառնամո։ հսկ թագմուրճակս գիչղաց կամ զագարակաց գրեալն կեքնեալ դելին դաւլոիքն ի վերայ ողինն Յոճաննեու րեդ մեղաց իւրեանց.ե է քագափոխանակ ւորացն Հալոց ստացաւ իւր գեւղս ն ագարակսն գանձս յուղտն լինելոյ ն դմեղան ըաոնալոլ ըստ էր այրս Ցոշանա կապեալ բանիցե: Այսպիսի

լրոժդութնանը ն լազաճութեան զամենայե աւուիս կենաք իւիոց. որ չէր արժան, պիսի գործս զոիժէի վասն աղաձճուքծան,

զայս-

(ֆաատոսԲուզանդ, 6-ոդ.ժ)

փխ. քազաւորսն խաղակատակ լինել -- խեզկատակություն՝ միմուուքյուն անել. խաղալ այոչ տեղ՝ ծամածոություն միմոսություն

Ւ Ց

ա-

նել այա

նղ՝ այլապես,օրինակ

որում փարաւնալպասքձալ փավացրէր-որբն անչադարար փափագում էր

նար Բ

սակայն միսձանք

այն էին նորա--ե (ւյդ խեղկատակություննէրը)Նրան իբբն միչու էին ժառայում ԴԱՍ

Ց 7114.ԳրաբարումՊոլովվում "ան դերբայները,

ըստ

Ս

դիր--ղրեջ կապեալ յրոժդութնան--վարակված4ջամբ" կժժիությաժբ չատուք

ՏԱՍՆԻՆԵՐՈՐԴ

ՀՈԼՈՎՈՒՄԸ

ԴԵՐԲԱՅՆԵՐԻ

ի չորբթ անկեալ յոտա Կ ի ձնու--ոտՓերի ն ձեռթերի վրա րեկաժ, լորեջբաք Ջախղդիրըկրկնված է շրջեյով, ման գալով րեղ նախդիրով ե Հայցական ոլովով աքորչ դերբայն իբրն ժամանակի պաբազա կատռալելիս,կառալելու ժամա

ԵՎ ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

անորոշ, աեցյալ ն ննքակայաորում անորոշ դերբայը Հոլովվում է միայն եեն

Չ9

վակ Քվով, էսկ անցյալ ն ձնքակայական դերբալնքր:՝ ե՛ եզակի, 1՛ Հոգնակի թվով, Անորոչ ե անցյալ դերբայներըՀոլովվում են արտաջին քոճբմանՈ պարզ, իսկ ենքակալականը՝Ի-Ա խառն Հոլովմամբ: ՌԻ լժորդության քայլերիու խոնարձիչլբ Թեք »տոլովներումսղվում է (թողով-Քողլոյ), իսկ անցյալ դերբայի եա նրկբարքառը դառնում է ե (մնա-

ցնալ--մնացելոլ): Հոլովմանօրինակներ.

եզակի

ՈՒ.

տեսանել

Հ.

0.

Տ.

Բ.

պատերակմող (զյպառտհրաղմող

Ճնացեալ

(«)տքսանել (կյճնացեալ մչատերազփողի ածսանելոլ Հեսցելոլ ք տեսանելոլ

Գ.

տնսանձլով

ԻՀնացծլոլ

Հեաքելով

ի պատերաղվողվ

պատձրազմողաւ

Հոգնակի

ՌԻ.

Հ.

Մ, 5. Բ.

Գ.

ծ

ճեացեալք

պատերաղզվողթ

ի ճնացելոց

ի պատերազմողաց

(զյչնացհալս (զյպատծրազմողռ պատերազմողաց Հեացելոց օբ) Հնացելովթպատծրազմողաւք(

Դքիրբայներիի անորոշը

միայն անկախ անցյալ ենթակալական դերբայլեերը կարող են գործածվել ե՛ գոյական անուններիճետ, ե՞ անկախ' Անցյալ ե ենթակայականդերբալների գոյական անունների Հետ Վործածվում նն քե՛ նախադաս, թն՛ ծտադաս: նախադասգործածվելիս այս ղեիբայեճիր Հոլովով ու թվով սովորաբար չեն ճամաձայնուվ իրենց զոլական լրացլալների «ետ, իսկ նտադառգոիծաժության դեղէեն, օրինակներ՝Մի՛ ընկղմեսցի հաւ Հաւատոց մփբում Համամձայնում թոց ի մէչ ալեկոծեալ ծռվու մծղար (ծզիշք, էչ 152): Կանթեղիմ՛մ վառելովք.., զաուրթն յուղարկքցին (Բուզ., 5-րդ, ԻԴ): Ո իջին ի դժոխս պատեբազմօղ զինուլն իւրձանց (եզեկ., 1. 26): Մի՛ լինիք ընկեր առն բառկացողի,ընդ բաբեկամիզայբացողիժի՛ բնակեր (Առակ., ԻՔ, 24): Տ 176. երբ ճրկու կամ ավելի բալեր ունքնում նեն նուլն հնթական, սովորաբարնրանցից առաչինը դրվում է անցյալ դերբայով, որը թարգժանվում.. այլխարճաբարկամ անորոչ դերբալի վործիական Հոլովով: կամ Հայորդ դիմավոր բայի դեմբով ու թվով, օրինավ՝ եւ մտնալ ի նաւ եց յայնկոյս ն էկն ի ցաղաջ իր (Մատթ., Թ, 1)-եվ նավ մտավ 115.

իսկ դործաժություն,

ն

ն

ապառնին

ունեն

(կամ մտնելով) անցավ այն կողմը ե եկավ իի թաղաբը: Այս դեպքում հ թարգմանվումաչխաիֆնքական Հաճախդրվում է սեռական Հոլովով եւ լունալԱրտաշիսի զայսպիսի Հաբաի ուղղական ճոլովով, օրինակ՝ Հ-րգ, Արտաշեսը ծԵ)--եվ իմաստուն բանս, զնաց յեզր գետոյն (Խոր., լսելով այսպիսի իմաստուն խոսքեր, գնաց զետի անիր: Նոգա թողեալ վաղվաղակի զնաւն ե ղզշայրիւրհանց, կնացին շես, նորա (Մատթ., ն իրենց չոիր' ցետցին նրա հտհից: մ թողնելով եասվը Դ, 22)-Հնշանք որոշել անորոշ, անցյալ ն ենթակայական դերբայների ճոլովն թիվը. դուրս գրել անցյալ ն ենթակալական դնրբալներն իրենց գոլական լրացյալների ճետ միասին` բացատրելով, թե ինչպես են Բամաձալնելնրանք վերջիններիս Բետ: Վարժություն

88.

Թարգմանել, ու

Զոիւ ն զգիշծր ոչ դադարէր ի խրատելոյ ն ի բողոքելոլ, Արձգակն ժագելովն ե վերանալովե ի մուտս դառնալով, ն լուսին անմամբ լելով ն հուաղելով: ԶռրավարնՎաչէ կատարէր վաղվաղակի զասացեալան արքայի: Տացէ ինձ չաց ուտելոյ ն ճանդերձ զգենկլոլ: նւ արք պատե բազմօողքոր ածին աւար: Զամննալն մքերնալ քոլեսն քափեաց ի բաց: էառ իւր Արշակ զկիեն սպանծլոյն զՓառակձեմն, Թունից ե սպանող դեղոց աղբիւրս քղխիցէ: Զորս բաժանձաց Մովսէսլարանցեպատերազմողաց:։ Ա՛բբ սրտիւ զուաիճացելով զգինի քոչ եւ ի բազմութեել դիականացն անկելոը՝ յստակ ջուրբ գետոլն լարիւն դառնալին։ եւ նեղելոց հ տարակուսելոց օգնական կ վերակացու, հ ջատագով ամեկայն վիկեն զցերիվ՝ թարցմանեաը զկտակաիանա լոց լինէր նաւ Ձանալով զցալգ Դչ ոք արկանէ կապերտանքաւիի վերայ «նաքնալ ձորձոյ» ամենալն, Վարծություն 82.

Հոլովել ճետնլալ կապակցություննեիը՝դրանք

Յճասապձալնեցնելով գոլական անունների թյան կանոններին ճամապատասխան: Քնալ

ձետ

դերբայների գործածու-

Այր պատերազմող, ծնեալ մանուկ, Ճայլր ծերաքեալ, ճուր

բորբոչ

Վարժություն 88. Թարգմանել, ընդզեված քայլերը դնել անցլալ դերբայով, իսկ ենթակաները՝սեռական Բոլովով:

իսկ

ճ իմանալ գխորչուրդն նորա, դարան զորԱշտաւազդ Տիջան

եալ լորս սպանին զՄաժան, զոր տարեալ քաղեցին ի Բագնացնաւանի էր զքրմապետ: մոնուլլ ալնուճետե Ե-անելին զճաւատացնալս իւր, դիմեալ իջանկր լանկարդ ն լանդարման տեղիս Փողքան. ծւ իմանալ եղթարք իջուցին զնա ի ննտարիա: եւ մտանելկաթողիկոսնՀայոց Հան101

Զայս տեՄաշտոցիւ քագաւորն Վռամշապում, ոչ սանելթազայոոն ելանել բնդ առաջ երա Քուշանաց՝ Հանդուրժէր դերձ երանելեաւն

առ

եւ նա (նորա) հրավայել կոչել զմոգան հ զամենայն սլատծրաղզմալւ: չական դրանն։ եւ նա սիրով րեկալուլ ղնա, եւ նորա (նոցա) տեսանել ղճազաիապետնն ղզօրականսե, դադարեցին ի Հարկանելոլ զՊասզուս եւ նոքա լռել (լուհալ) զայս ի քագաւորէն՝'փութացուցանԼինզնա: ա-

Վարժություն 89. Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծված բայերը դնելով

անցլալ ղերբայով, իսկ ենթակաները՝սեռական հոլովով:

(առ ինքն) կանչելովնախարարներինառատ պարգեներ տվեց (ձատ)նրանց (նոցայ։ եշանելին առնելով իր աշակերտներին,գնում է Սամոսատ քաղաքը: ասպատակեցին Թշնամիները ավերեցին երկիրը: Նախաբաոներր ստանալովկայսրի ճրովարտակը. բնքերցում են այն գորքերի առջկ (առաջի )։ Հովսեփըտեսնելովհր ձղճրամայնց գլխատել բայբներին՝ ուրախացավ: իսկ նա բառշկանալով, Նրանք երկիրի, Ճայրենի փախանօտար այնրանց (զնոսա: թողնելով իր Թագավորն

մոտ

խար.

ՅԱՂԱԳՍ ԱՊՍՏԱՄԲՈՒԹԵԱՆՆ

«Այ,

աս

ՀԱՅԿԱՅ

կ անձենալ, բաջազանհգուր, է2, Հայկ դեղապատյան խայ-

Սա ի մէլ սկայիցն քայ ն երնելի լեալ ն «ճաստաբազուկ: ավծեծցուն, ոիք ավբառնայինզձեռն՝ միապետելի վեընդգդիմակաց րայ ամենայն սկայիցն Կ դիւցավանց: Սա խրոխտացնալ ամբարձ ղձեռն

տակն

ն

ընդդմ բոռնաւորութնեանն Բելայ, ի տարածանել ազգի մարդկան րնդ լայնութիւն: ամենալն երկրի, ի մչլ բազմակոլտակալիցն, անչուն խօկ ուժալորաց: Քանի անդն մոլեգնեալ այբ իւրաքանչիւր, սութ ի լաց կող ընկերի իւրոլ ձգելով ջանային տիրել ի վերայ միմեանց. ուր պաւ.ամունք ի դեպ ծլանէին Քելար7շբռնանալ ունել զամենայն եիկիր: Ռրբումճ ոչ կամեցնալ ճնաղանդլինել ժայկայ, լետ ծնանելոլ զորդի իւր ի Բարելոնի՝ չու գնայ երկիրն Արարադայ, վԱրամանծակ արաինհալ նե դստերօք ե ռիղոր էի կողմանսՀիւսիւոյ, Հանդերձորդւովջ իւրովք ւոց թուով իբրե էրեքՀարիւի, ն այլովք որդւովք, արամբք զօրաւորօջ, ե եկօբ յարեցելովք ի նան կ բոլոր աղխիս երթեալ բնակէ ընդոժնօք Բ լեոնոտին միում ի դայտավայիի, լորում1 սակաւք ի մարդկանէյառաջաղոլնըրունլոցն դադարեալրնակէին. զորս Հեազանդիւր արարնալ ձայ շինէ անգշ չուն բնակութեան կալուաժոցն այ ի ժառանգու102

թիւն Կագմնալ՝ որդւոյ Հին ասացեալ գրոյցու

Արամանէկայ»։ Այս արդարացուցանէղանգիր

ռել ինջն խաղալ, ւսավ2,այլով աղխիւն բնդ աինմուտսնն Հիւաիսոյ. գալբնակէ ի բաիձիաւանդակդատի Ժիում,ն անուանկզանունլնեոնագաշտին Հարք, այս ինքն թէ չարք ծն աստէն բնակեալց՝ ազգի տանն Թոռրգոմայ:Շինէ ն գիւղ մի, ն անուանկ լիւր անուն՝ չալկաչէն»: Յիշի աստանչր ի պատմուքնեանս՝ի Հարաւոլ կողմահէՎ դայտիս այ-

հրկայնանստիւ միով լերամբ1, բնակեալ լառաջացոյն արբ ն այս: սւսկաւթ, ինքնակամ«ճնազանդեւլ դիւցաղզինե, Արդարացուցանէ զասաքնալ զրոյցա անգիրո: սորիկ,

առ

(ՄովսէսԽորենացի,1-ին, ժ)

)

Հ

ծ

/ Ք 1:

այկ բատոնլրացումն 1` այո մայկթ միջանկյալ եախադասություն է բայր (Ար) բացակայում է թժանհղդակ ներմ քայլի անցյալ դձրքայն է, դորժափվաժ է դիմավոի բայի (էր) իմաստոմ րնդ լայնուքին- լայնությամբ անդ--այն ժամանակ պատաչմունեքի վէպ ելանէին ԲելայԲելին սրատաճարարճալողվեց որումոին հրրն, կշի

աֆղ--այնտեղ րնդ նախդիրը Հայցական Հոլովի Հեռ արտածարտում վ ուղեորման իմառտ՝ դեպի ձլուսիս-արնմուտք,կամ կարելի 1 խմբոնել Հյուսիս արեմուտթով նեչա-

Ֆակությամբ Ս

բաքառական Հոլով այլա

աղ

մոտ ան

գործիականՀոլովիՀեռ նախդիրը իմաստով

մլ

ձրկայնհաիատ լե-

մուտ

Հնտգանդեալ--Հհազանգվքքին

ՔՍԱՆԵՐՈՐԴ

ԴԵՐԱՆՎԱՆԱԿԱՆ

ՀՈԼՈՎՈՒՄ

Գրաբարիդերանունները ուք տեսակ

1/7.

նձրգոյականի ի-

դաշտի Հաթավայինկող-

փում

այտտնղ՝մոտ, մոտավորապես լարեքելովք ի նա--ՆԵրան Հարած

ԴԱՍ

յորում-- հիտձղ

մաստով՝

ծկվորնեերով

Ց

նն՝

անձնական,

ցու-

ցական, ստացական, փոխադարձ,Ճարցական, Հարաբձրական, անորո),

ոթոչի ավ

Ճոլովմամբ՝ դերանուններճոլովվում ձն անվանական ՀամապատասխանՀոլովիչնեծրով,իսկ որոյ դերանունենր առղանցՀո(ովիչնէրի՝ արմատների լորաձասուկ փոփոխություններով, նկատի ուԳրաբարիորոշ

նենալով

այդ

փոփոխությունենրը, դերանունների Հոլովումը, ի

տար-

Հոլովում: բերություն անվանականՀոլովման, կոչվում է դերանվանական

ԱՆՁՆԱԿԱՆ

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

էե՝ ես, դույ իտ, 7 118. Անձնականդերանուներն են Ճոլովվում Հետելալ կերպ.

Հոգնակի Եզակի Հոգնակի ԾԽզակի Աւ. ես

Հ. Ս.

5. Ք. Գ.

մեբ

(ի.

իմ ինձ

փեր մեզ

յինէն ինե

ԹԻ. Հ2

ի մէնջ

մեւբ(մեշբ)

Բ. Գ.

դու

ղուբ

թո

ձեր ձեզ ի ձէնչ ձեք (48օք)

11: Ի բէն թն

եզակի

Հոգնակի եզակի

ինքն

ինքեանք -(պյինքեանս ինքեսեց իւր իբ ինջեանց ինքեանք իւրմէ

(«յինքն

ինքեան ինքեան գինքենի

Տ.

Եզակի Հռգնակի

(1)Թ84 (1/4եգ

(ղյմեզ

բեջնամբ Ես

--

ինքնամթք

ինքն,իչ", որոնբ

նա

երք

(զնա

(զյեոռա

հորս

.

նոցա

նոցա ինմանէ ի եոցանէ նրվա. նոքաւք եմա

(նոքռր )

Հոգնակի իչրեանք

(լ)իլրեանս

իչրնանը իչրեանց իւրեանց իւրն, խրհաւ, խւրնամբք

իւրնամբ

լ

լ-

եր

դերանվան եզակի ննիգոյականիիմաստն արտաձճայաովբա է ին) նարդրով ն քլավի ճայցականոլ լիս, իշկ Հոջեակին՝ 4ոցհակի Հայցականով՝ ի մեզ: (լուս անձնական դերանունների ներգոլական Ճոլովի իմաստն աիտաճայտվում է ընդճանուր ձիռվ՝ իկ) նախդրով, ծղակի տրական ն ճողեակի Հայցականճոլովեկրով: Տ 120. Ինքն դերանունը կարող է գործածվել առաչին դեմքի նշանակությամբ հնեթնանք ի նմին կաւոլ եմք (Ցովբ,Դ, 19)-«Մքէեջ (բնջներա) նուլն կավից ենց: Ինքն դերանունը (առանձին կամ իսկ բառի Հետ միասին) Հաշտ դործաժվում է մյուս դերանունեերի, ինչսյես ն գոլականների Հետ սառգոկական հլահակությամըբ՝ես ինքն, դու ինքն, նա խնթն, մեբ ինբետնր, ժ, Խոյն ինքն, իեբն թագաւորել Սրինակ՝եւ նւ Ինջե մարդեւ /Ժորժ., էա եմ, Դու ծս էլ (ինքո էլ) մարգ ՀԵ)--Հենց ինջե թագաւտիիմ ն տուտժ հա իմ (մաղմ., ԽԳ(ԽԴ), ինքն գրաժ էր (մաղմ.,22 5): Այլ (Հն), 28): եռ հնջն իսկ ծմ, ասէ. կամիմ ի ներքո մտանել ն անսանել »

ռո

119.

պձեզ (նղիչէ, Հլ 148): Այլ ն ինքն քազաւորն Հիամանի նորա անսայի ձե անօրիիսկ Հաիքն մեր Հոլարտաքան (հղիչէ, էչ 48), եւ ինթեւսեք նեցան (Ն1էէմ., Թ, 16), ԻԼ ԷԻ դերանվան փոխարեն անձնականդերանունների, այլն գոյականների Հետ սաստկական նշանակությամբ կարող է գործաժվել իքճին բառի (առանձին կամ իսկ բառի շետ միասին) Դուք ինջնին գիտէք դիտեք, ծս ինքեին իսկ, (ԴորՀ., ժ, 28)-«Հենց դուք (դուք ինքներդ) երկիրն ինքնինբերէ զպտուղ

(Մարկ., Դ, 27):

Ինքը դերանվան ապեսանձնականդերանունների Հետ տատրկական նշանակությամբ կարող են դորմաժվել ինձէն, մեզէն (հրբեվն՝մեղոյն |,

քեզէն (ծրբեմն՝ Փեզոյն |, ձեզեն (Ֆրբեմն՝ձեզոյն)բառերը(առանձին կամ իսկ բառի «ետ միասին), ռրոնք բաքառական «ճոլովի մքադնված ձենր ձն. օրինակ' Դուջ ձեզվն իակ բաջ գիտէր (եղիչէ, էչ 135) Հենց

հուքնամբ (եղիշէ, էչ 8): Ձել գիտեմ (եսալի, Այ 28)

Այս բառերը կարող

ե

զմուո

ճանապարՀչացքոց

ես

ինձէն

պորժածվել առանձին` դերանվան նշանաձեզէե իսկ արժան ձր անդէն դատաստան առնել վասն այդպիսի անարժանուսմանց (եզիչէ, էջ 22)-Չէ՞ որ դուբ ինքներդ պետք է դատաստանանեիք այդպիսի անարժանուսմունքների

Ո՞չ կությամբ,օրբինավ՝

են

ածա

ճամար:

Տ

Անձն գոյականը գրարարում Հաճախ գործածվում է (աղան. ձին կամ իմ, էո, մեր, ձեր, իւո, իւտրեանը բառձրի Հեւ միասին) անձ121.

նեականդերանվան նշանակությամբ՝իսկ նա տայր պատասխանիզանձնե (Քուզ., 6-րդ, Ը)-Հիսկ եա պատասխան տվեց իր մասին, Քանզի անձամբանձինռգնել ոչ կարէին կորեան(5ովբ,Դ, 20)- Ռորովճետք փրենթ իիննը չէին կարողանում օգնել. կորան, Փրկեցեր զանձն իմ | մաճուանէ (Սաղմ., Ծե(02), 18)5-Փրկեցիրինձ մաճից։ Վարանէրլանձն էւր (Ագ., Բ, 24)--Վարանում էր ինքն իր մեջ:

Վարժություն 00. Թարգմանել, որոշել անձնական դերանունների Բոլովն ու թիվը` եզակին դարձնելով Բոգնակի, իսկ ճոգճակին՝ եզակի։ ես ն եղբարք

իմ Հարազատայսօր Հրաժարիմբ ի քէն: հսկ ես ո՞վ եմ, զի աղաչես դու զիս, Հանդերձ հոքոք լառաջ խաղայր սպարապետն ՀայլոջՎասակ:ծւ աղալկի զնույա մարդասէրս լինել, 9իթ ի նմա նեն դուքիւն:ծւ իւր անդէն քաղաք բնակութեան չինձաց, դչ ունի արմատ ինքեան,Չովիչք իմ ինն երդնուին, Սառք բողբոչեն պտղովք իւրեանը:

ի նմանէ զոի յօգնականութիւն ինքեան, նոքա ոլ ճաւատացին Գորժովք իւրեանց ուրացեալ են ի նմանէ, նւ ինքեանց դառնային, ն ի մի վայր Ժողովին: Մեռաւ լերկրին խԽուժաստանի յԱնդմոչն բերի ձէնջ չին ինքն ինքնամբ ձեռօք, Բաղզումջ լաւագոյնք էք թան զիս ն ի արութնամբ։ քէն տանջանք ի մէնջ լյանձնաղութիւնք:նովաւ էհկեչեցիքն պարծին իբրն քաջ ն կատարալ զինուոր: Քեւ փրկնցայց ի փ»րԱռնու

ւշա,

ձութքծել,

Վարժություն 01. Թարգմառել, փակագծերի մեչ առնված անձնա» կան դերանունները դնել ճամապատասխանհոլովով ու թվով: ն մեծամեժքն ոլ կամեցաւ ծնանոս: Թագաւոին էրբնջ մեկնէին (Նա), Ոլ էթէ (էնջն) Հակառակ էր, այլ ընկերին, Քանզի պատուէր ընկալայ (դույ Ճա՞յս ամենայն կամենալիթ լածլ գուք լնս)։։ Ուսան դռպրութիւն Հայրենի աշխարչին (իւրնանք): չանէր զզէն իւր (ինջն),Ոչ ունիմ ինձ օգնականբաց (դուի եւ նոլն պատմեմ (գութ)

Ապստամբել (դու)

Համակ անարդնաց (էա), (Դու) ղքչնամիս մեր Ճարքուք,ն աւք Փով արձճամարձեսցութ ի վերալ մեր: դգլաբուցեալսն

եւ ետ

Վարժություն

82.

Թարգմանել

ախու-

գրաբար:

իրենք իրենց ձեռքերով այրեցին կրակատնկերը:հորամանկությամը պատվում էր նրանց, Մենք ձեզ երքեք չենք լսի: Թագավորիխնդրում է խեդրում էր նրանից սեր ն խաղաղություն: Ձեր ընկերը ի՞նչ (ի՞նչ) ինձեից։ Մի լքիր ինե Քեզանից ենթ կամենում ուսանել ճշմարիտիւ ն ընժաներո: երանցից ոմանց (զոմանս)մեծարում ր պարգեներով ուսուցանեն նան իրբննցորդիներին: Մենք չենք երկնչում ձեզանից: Վարժություն 88. Թարգմանել ուշադրություն բառի ընդգծված ձների նչանակությանվիա:

դարձնելով անձն -

ծքէ ասիցեմք եթէ մեղս ինլ մեջ ոլ ունիմք, զանձինսխաբեմց: Եկայք, զանձինսանձամբ մխիթարեսցութ: Փրկեցերի վշտաց զանձե իմ: ծւ. ամենայն պատրաստութեամբ զանձն զարդարեալ, ճՀարկանէր զիչխանացն սպասաւորութիւնսն։ Անձամբանձին այբ իչիաքանյիւրվվիճիռ վատ մաճու... տնսանկր: հ տագեապիզկառավարնն զանձինսկաՌչ ոթ կարէ լինել հրայխաւոր անձին ցուցանեն: իւշում:Բազումանգամ ողորմիմ անձանց ձերոց:Մէժաւ տրտմութեամբ խոովեսը տարակուսէր յանձն իւո: Անձամբ անձինաոքք զբեռն ծանրութեան:

ՅԱՂԱԳՍ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

ԵՎ ՄԱՀՈՒԱՆՆ

ԲԵԼԱՅ

Տիտաասն, քւ Է Հաստատվել ամծնեսեանչ աղ ի կողմն խր առացէ Բելայ զքագաւորութիւն առ ոմե ճաւատարմօբ, գայ խրոց Հայկ արամբք ժիւաիսոլ զմի լորդւոց եմա ի Հնաղանդութիւն ն կեալ խաղաղութեամբն «Բնակեցեր,.ամէ, ի մէջ ցրտութնեան սառեամանհաց. այլ չեձոուցնալ մէղկնեա՛զցրտութիւն ն «Հեսղանդեսլ ինձ' սառուցեա: քո Ճողարտացնալ բարուցղ, կեա՛ցի ծւ ո՛ւթ ճաճոլէ Քեզ երկրիս իմում բեակութեան»: Պանդարտութեան, եւ

վառայ

ենանն

զբանս իւր մատուցեալ

բաք դարձուցեալ Հայկայ դպատգամաւորսնԲելալ՝ խստութեամբ պատասխաննաց:Դառնալ աղաքձալն անդրէն ի Բարելովն: Ապա դօրաժողով լինի ի վերայ եորա Տիտանեաեն Բէ ամբոխիւ ճասանէ ի ճիւսիսի, երկիրն Արարադալ: մերձ ի Հետեակ զօրաց. գալ լինի կաղմոս աղ ձակ, քայըեքաղիկս ւոունն կադմձայ: Փախստական ու 8 ո՛վ մեծդ դիւցազանց։ զի դիմծալ աղաջի իւր առաց. օՎիտեա՛, գայ ի վերայ քո Բէլ յաւնրժիւք քաջոք ն էրկնադիզօք ճառակօք սկայիւթ մրզողօքչ եւ իմացեալ իմ ղմերձ լինելն հորա ի տուն իմ` փախնալ, կ դամ աւասիկ տապեապաւ: Արդ աճապարձա՛խորձճելղոր ինլ գորժե-

թ

լոց

հա:

ձան

հսկ Բէլն, լանդուդն ն անճոռեի զօրութեամբ ամբռխինլ որա լորինչ սաստիկընդ զառ ի վայր բեղեղեալ՝ փուքայր Հաւանել ի սառ: բնակութեանե Հայկայ, ի սիրտ ն ի մարմին վոտաՀացեալ աիանց

մանս

Աստ ուշիմ ն խոչեմ ակայն քաջազանգուին ն խայաակնն, աճապարհալ Ճաւաքէ զորդիս իւր ե զթոռունսյ արս թայս ն աղեղեսւորս, քուով լոյժ եհուազունս, ն զայլսն նես որ ընդ իւրով ձեռամբ. Ճասան յեզր ծովակի միոյ, ոիոլ աղի էն լուրթե, մանունաձ ունհլով լէՆքեան ձկունս: նւ կոլեցնալ զզօրս իւր՝ ասէ ցեոսա. «ծելանելն մեր Հանդէպ ամբոխին Բելալ, դիպել լանասցուք տեղւոյն, ուր անցեալ կայցէ" Ք մէլ խոան քաջացն ՔԲէլ:Զի կա՛մ մեռքուք, ն աղխ մեի ի ծառայութիւն Քելայ կարցէ, կամ զաջողութին մատանց մերոց ի նա ցուքեալ ցրունսցի ամիքոխն,ն մեք եղիցուք լաղքութիւն ստացնալք»: հւ յառաջ կոյս անցեալ բովանդակ ասպարէզս' Հասանեն ի միչոց ինլ դայտաձե՝ լձրանց բարձրագունից:նւ լաջմէն ջուրց Հոսանացի բարձրաւանդակում կուռ կալով ի տեղւոչ, ի վեր զերեսս ամբարձեալ՝ հրենեցաւնոցա բազմուքիւն անկարգ ճրուակի ամբոխոյն Քելայ, ցան ն պիր յանդուգն լարձակմամբ ընդ ձինսս հրիկրբին սուբալով.իսկ ԲԼլ Հեզ ե Հանդարտ ամբոխիւչ մեծաւ ի ձախմվրնջուրցն ի վերալ ոռտոյը Հայկ զթումբ վառելոլն չոկատին, միոյ, իբրն ի դիտանոցի: Ծանձաւն զօրալորաց:

107.

վորում Բել առաչի ամբոխին եկեալ Հշասհալլլ ընտրիւք ն վառելովք ընդ նա ն ընդ ամբոխն: եւ ինքն մամբթ- ն ծրկար միչոց ճանապարձճի զլխանոց աղուքնալէրկաթի,նշանալորսքվերչիւջն,նե տախտակս ղբնձիս թիկանց ն լանչաց, ն պաճպանակսբարձիցմ կ բազկաց. գճտնորեալ զմեյան, ն լյաճեկն զսուրբն հրկսայրի. ն նիզակ անարի ի ձեռին իւրում աջոյ ն յաճեկումն վաճան, ն ընտիրք յայլմէ ե ի ձախմէ, եւ տեանալ Հալկին զֆիտանեաննկուռ վառնհալ, ն զարս բնտիրս ընդ եմա աջին, ն աճշեկինս"կարդէ զԱրամանեձակն երկու եղրարբք բնդ այլմվ3, է, զի արք կորովիր նռղկաղմուկ զայլս երկուս 2 Դւոը հւրոց է ձախմ ճրոսսկին զկնի իբ էին յաղեղն ե ի սուսեր. ն ինքն առղաչի,ն զայլս մատուկարգեաց. երհքանկիւնիիմն կարգեացձնով, Ճանդարտյառա ո-

ցեալ:

եւ Հասնալ ծրկռցունց կողմանց սկալիցն ի միմեանս՝ աճագին դբղիրդմունս ի վերալ երկրի առնեին չաճատակհլով, հ աճը պակուքանողս տարազուք6 լարձակմանցնսկալազունքնզմիմծամբք արկանքին։Անդ ոչ սակաւք նրկոցունց կողմանց արք յաղքանդամբ բերանոյ սրով գիպեալք՝ տապալ լերկիր կորժանէին, ն մարտն լերկոցունց կողմանց մբանակնունելի դիպուաժ տաբրակուսանաց Ծայր անպարտելի ՁԶայսպիսի զարձուրեցաւ, ն ի նոյն բլուր ուստի էյջն՝ ւոեահալ արքայն Տիւտռանեձան վերչուտնեալ ձլանէթճ. ջանզի խորճչէր ի միլոցի ամբոխին ամրանալ, մինչն Ճասցկ բովանդակ զօրն, զի միւսանգաժ ճակառ 1օՐինեսցէ,Ձալա մօտ Հասանկ լարիմացեալ աղեղնեաւորին վառաջ վարէ զինքն, Հչայկար քայն, լի քանչ զլայնալիճե, ղիպեցուցան: զերեքքնեանն կրից տախտակին, ե չելտ ընդ մէչ իիկանցն թափանցիկ լնալ՝ լնրկիր ճարատի սլաքն. ն այսպես Ճոխացեալն Տիտաննանկործանի լերկիր զարկուցեալ, ն փչէ գովին: իսկ ամբոխն տեսհալ զայսպիսի աճագին գործ թաջութնան՝ փախեան իւրաքանչիւր դէպ երեսաց իրեանց: եւ վասն այսորիկ այա: չափ բաւականլիցի ասել: Քայց զտեղի ճակատուն չինէ դաստակերտյե անուն կոչէ ձայք, ն դաւառն այժմ վասն յաղթութեան պատերազմին. այսորիկ աղագաւ անուանի Հայոց Զոր: իսկ զբլութն, ուր քաչամարտկոքնանկաւ Բէլ՝ հի աժ հուսննաց ՀայկԳերեզմանս, աին ժերծզմանակք: Քայջ զդիակբե Քելալ պաճուննալդեղովք, աէ, ՀրամայէՀայկտանել ի Հարք, ք. քաղել ի բարձրաւանդակտեղւոլ, ի տեսիլ կանանց ե որդւոց փրոց։ իսկ աշխարձսմեր կոչի լանուն նախեւոյն մերոլ չալկալ ժայթ: (Մովսէս Խոբենացի,1-ին,ԺԱ) ա-

)

եչատի ունի Մար Աբաս կատիետյին

առ

Լախդիրը Հայցական

ՀոլովիՀետ

վբա իմաստով ամենքի վրա

Է է

ճ

Ք

դերբայական երկրորդական ետխաղաառւթյուն է, տրի եիքական դրվաժ է տրական Հոլովով, լոկ ատորողյալեերը՝ ակորոշչդերբայով Գկունս բառի որոչիչլն է՝ մանթ ութ անցեալ կայցվ--ուր անջափ կանգՖաժ կլինի բաջառականը եձրգոլյականի իմաստով ուռ կալով ի տեզոչ--աժուր գիրք 3ե-

բավելով

վերչերով բարձթ. այատեց՝ազդրեր րֆդ նախդիրը բաջաղակաֆիճն

Խճ

Բ

փմաստոավ զոյ««կանի

ալսածղ՝ ձեծրով նախդիրը գործիականի չճէտա վ

փմաստով

վառետլ-Կղառազինված

իեր-

զ

մներջոտննաչ ձլանիլ--էտ

լ:

բարձրանալ

ԳԱՍ

բայվելով

ՊՄԱՆԺԵԿԵՐՈՐԴ

ՑՈՒՑԱԿԱՆ

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

Ցուցականդերանուննեքե են՝ ռոլն, դոյն, նոյն, որոնց Հիմքում ընկած լունեքրը: ե

կեզյչվաժ է

փոկ

իմաստով ժանծաւ--ճանաչեք

բայր

Օբ. Ֆախադասությանսատարոցյալբ կայր) չի ալհաճալավոաժ Ֆշանաւորօք վերչիր--նչանեերունե

այստեղբ̀լուր

ժանդակ

Ւ

122.

դա, նա, այս, այդ,

սա,

են

ս,

ն

դ,

այն,

արմատականՀրն-

Մանոթություն.Այս, այդ,այն, սոյն, դոյն, նոյն դերանուններով քան պէս (պիսի),լափ, բառհրով կազմվում էն նան Հետեյալ ցուքա-

կան դերանունները՝այսպէս: այդպէս, այնպէս, սոյնպէս, դոյնպէս, նոլնՊէս, այսպիսի, այդպիսի, այնպիսի, նոյնպիսի, այսքան, այդքան, այնան, եոլեքան, այսչափ, ալդլափ, այնչափ, նոյելափ: 3 123. Սա, դա, նա

ՈՒ, :.

Մ.

5.

Բ.

Գ,

ՌԻ. 2.

մ.

5. Բ. գ.

սամ (զսա

եզակի («դա

սորա

դորա

ամա

դմա ի դմանէ

ի սմանլ սովաւ

ես

դա

(զնա ճոր

դովաւ

եմա

ի նմանէ

նովաւ

Հոզնակի Խե

(զիոոսա

դոբա

(զ)գոսա

սոցա

դոլա

սոցա

դոքա

ի սոդան

իհդոցանէ

հոջա

(նոսա

կոցա նորա Քնոցանէ

Եօոթաւ(օթ) դոքաւք(64) նոջաւթ( օբ)

Է09

-՛

՛

.

Վարժություն84. Թարգմանել,որոշել սա, դայ նա ցուցականդերանունների ճոլովն ու թիվը` եզակին դարձնելով հոգնակի,սկ Բոգնակին՝ եզակի: Ջչաղաւիզ արմատոյ դորա թողէ՛ջ լերկրի' Զի սոջա աւելի վնասակար են դաղանացն' քան քէ կաղանքն սոցա: Չիք Հալատբ ի սմար ն Զներքին ղարտաբին աղտեղութիւնս մեր նոբօք որբեմբ։ Ի նմանէ կնբակրին ն ի ժոց նորա «ճանգչին:կամ նա զսա ապականվր, կամ սա ծե արտասուօք պետսԱչք մերդիչացեալ ի կժուքենէ ժխոյլ դորաւ

Վարժություն 36. Թարգմանել, գրաբար: դրան նրանք ուրախանում հե սրանցով, Չենք վաՀավատացե՛ք խձճնումսրանից: Դրանով կնքեց Հրովարտակները:Դրա միսրբ չի ուտե խովելր: Դրա մեջ չկա (ոչ գոյ) վում: Դրանցից կկոնն մանդաղենը Խոնավություն: ֆ 124. Այս, այղ, այն Այս, այդ, այն դերանունները Հոլովվում են երկու ձեով կարճ ն էրկար: երկար ձեծձիրճանդես էն գալիս ձղակի թվի թեջ ն «ոգնակի թվի բոլոր ճոլովներում։

ՌԻ.

Հ.

Մ. Ֆ. Ն

3. ԹԻ.

ՀՄ,

5.

Բ. 3.

Եզակի

մաս

(զայս

աչսորիկ այսմ, այսմիկ յայսմ, լայսմանէ այսու, ալսուիկ ալսի,

այլոք,

այդ այդր, ալգորիկ ալդմ, այլդմիկ

լայդմ, լալդմանէ այդույ

այդուիկ

Հոգնակի

արդթ։

աջնք,

(()ողդ»

(զ)այնս, (չյայնոսիկ այնց, այնոցիկ

այաոքիկ (զյոյս, (զայսոսիկ

(զ)այդոսիկ

այսոցիկ այսց, այսոցիկ

այդոցիկ այդց, այդոցիկ

այսք,

վավաց,

չալսցանվ

այդոքիկ

այնոջիկ

այգը,

լայդց,

յալդցանիէ

կամ լայսոցիկ

կամ յայդոցիկ

(ալսոքիմբ ք)

(ալդոքիմբթ)

այսոքիւք

այն (զյայն այնր, այնորիկ այնմ, այեմիկ յայնմ, լայեժանէ այնու, այնուիկ :

(«այդ

այդոքիւք

այնց, այնոցիկ լայնց, յայնջան| կամ յայնոցիկ այնոքիւք

(այնոքիմբթ) «Ա.

Հայցականում այս ժոգնակի ՆՍանոթություն.

կարճ ձները

ս

ն

այղ

դերանունների

ժոգեակիդզործիականումայց միայն քրկար ձներով՝ այսոՒիւք,այգոքիւք,

Հոլովակերտ չեն

ստանում,

դերանուններըՀոլովվում են այեոքիւք: Տ 125, Այս,այղ, այե դորփաժվումէն զոյական Հետ ն` ն՛ նախադաս, նունների հտադասս ւ) Հոլովով նախաղասդործաժվելիւ այս: այդ, այն դերանունեերը՝

դերանունները

ա-

քիվով ճամաձալնում նե գոլական անունեերին, բացի Հոգնակի ուղղական նե Հայցական, մասամբ էլ՝ գործիական Հոլովներից, որտեղ մըրու

կզակի, բ) Հոլովվում նախդիրները, գոլականննրի նում

էն

ծն

կարք ձնով, դ) իրձնց վրտ էն կրում

օրինակ ճՃոլովման

Եզակի տի, Հ.

Լ)

Տ. է.

Գ,

Հոգնակի

այսմժամանակ (զայս ժամանակ

այս

ժամանակթ

(զայս

ժամանակի այսմ ժամանակի յայսմ ժամանակէ ժամանակաւ այսու այոր

այց այոց վայոց

ժամանակա

ժամանակաջ ժամանակաց ժամանակաց

ժամանակաւք(օր) կամ այռոթիւք ժամանակաւց(օթ)

այսու

1. եչմաժ կանոնենրն ունքն շեղումներ. ա) երբեմե ԾՄանոթություն այս, այդ, այն դերանունեձրըՀանդես են դաղիս էրկար ձեծրով՝ այնորիկ գրչի (Կոր., Ը), այսսքիկ քազուորց (Ա. Մնաց., Ա, 43). բ) Հոլովով Քվով կարող քն լչամաձալնչ| գոլականներին' այն սեռմանէ (ծզեիկ, 2-րգ, Ժ), այս գործով (Բուզ., 4-րդ, Դ), այս սեաից/Ազ., ՃԲ, 232). ու

գ) գոյականը կարող է ստանալ Համապատասխան դերանվան ճոդլԻ

ԻՋ). այսմ ժամանակիս(Բուզ., 5-րդ, Դ)։ ետադասգործածվելին այս, այդ, այն դերանուններըա) «Ճոլովով թվով «ամաձալնում են գոյական անուններին. Բ) Հոլովվում ճե հր-

2-րդ, այդ Հրամանիղ(Փարապ., ու

կար ձնով. գ) գոյականի նախդիրները (բացի հն

առ

վրա. գ) զոլականեերը ուտանում դերանունենրի

խան դերանվան Հոդը՝

ս,

դ

նախդրից) կրկեվում էն ձամապատապ-

ե: էէ)

Հոլավման օրինւսկ

Մի. Հ. Մ,

5.

Ք.

ւմ

եզակի

ժամանակա

այս

(լյմամանակս զայս ժամանակիսայսորիկ

ժամանակիս այսմիկ փժամանակէս լալսմանլ ժամանակաւաայսուիկ

Ծանոթություն2.

Հոգնակի

ժամանակքս այսոքիկ

((յժամանակա վայսոսիկ ժամանակաց այսոցիկ ասողին ժամանակացս ի ժամանսթկացալալսքանվ

այսոքիւք ժամանակամք(օք)ս

նշված կանոններն

ունեն

մասնակի շեղումներ.

Հոլովվում նն կարճ ձեով՝ բաայն դերանուննեիր նասկի այնո(Փարպ.,Ժ-րդ, ՀԷ), ի մեժ ղաճոյսյայսմ (Եղիշէ, էչ 42). բ) Հոլովով թվով կարող են լշամամձայնել զոլականներին՝աոքս այս այն (/Բուզ., 4-րդ, (Ը), ի խոոհբգիս յայս /Փարպ., (7ործ.,Ժ2, 17) բանքն 3-րդ ԿԶ). գ) նախդիրներըկարող են չկրկնվել դերանունների վրա՝ բատ բանիդ այդմիկ (Մննդ. ԽԴ, 8), զքաղաքօքն այեոքիւք(3նռու, ԺԹ, 8). ղդ) կոյականի կարող է չատանաչ Համապատասխանդերանվան Հոդը՝ ի տեղւոչէյալդվանէ(0ննդ., ժէ, 14), ի ժամանակի անդվայնփիկ (Բուզ., 4-րդ հե), լամբարիչտ ալխարհէաստի լայսմանէ (Քուզ., 5-րդ: ԻԴ),

ա) էրբեժն այս,

այդ,

ու

Վարժություն 90. Թարգմանել, որոշել առկախ գործածված ալս, այլն ցուցական դերանունների ճոլովն ու թիվը՝ եզակին դարձնելով ճոգնակի, իսկ ճոգնակին՝ եզակի:

ալդ,

Փատիւս ն պարտեսայթոցինկշնորձէր։ ծրանի իցէ ալնմ, որ Հաւաայնոքիկ էին, որ իբրն յիս Այդմ ծս լինիմ երաշխաւոր: Քաղումք ոչ լաէին՝ գավլին զպատասխանիսե։Այնմ էր տեղեակ, Ռչ այնու միայն եւ զարմանադիէ: լայնմանի խնդրէր Սաճակ փախչել լԱրչակայ։ Փըբկեա՞ զիս յալնցանէ, ոլք գործեն զանօրէնութիւն։ եւ այնու ցուցանէ՝ թէ տկար էր Զրուանես Այս4 Հաւատացնալ Արչակ, յղէ ղնոլն իսկ ղՎարդան տալ

առ

Դեէլ:

Վարժություն 92. Թարգմանել, որոշել գոլականների ճետ գործածված արս, այղ, ալն դերանունների հոլովն ու թիվ բացատրելով ճոդերի ու նախդիրների կիրառությունը: է ինձ միս՝ դալ ամենայն այսմիկ: Թաւոզամա մողովրդեւսնս Ուստի" մղեր օրինակաւս այսուիկս Միթէ ի վիմէ՞ս լայսմանէ Հանիցեմք ձնզ

եւ

մինչ դեդ պատասխանիայսց քՔղքոցոլ ձր ընկալեալ, վախճանի Արգարիոս Շինծաց նորոգեաց զամենայն եկեղեցիս կողմանցն այնոցիկ. Անկանէրի պատերազմին լալնմիկ մեծ սպարապետնՀայոց Վաչէ, իրին ելանիցէբ ի տանէն կամ ի ջաղաքէն լալնմանէ։ Դու ես սպան իմ ի նեղութենք յայսմանէ: եւ պատմեաց նմա Յովնաքան զա ն մենայն բանս պալսոսիկ։ Մի՛ ուտիցէք լալդմ ծառոյ: Տայն քազաջս ջուր:

մին սրբոյն Դանիելի ընդ «ողով, Այսու օրինակաւ խորչեցաւ առնել զիշխանութիւնս Պարսիցյանապատ աւերակ:

Վարժություն 98. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված դերանունները դնել գոլականի պաճանջած ճոլովով ու թվով: եւ

մխիքարնաց զթեզ տնալնամբ (ալդ): Այսուճիտն մխիքարեցէթ ղժիմեանասբանիւքս (այսոքիկ): մշժարեցին դաիքայրլփոլթ առնել վասն պիտոյիցն (այնոջիկ): եւ տալ պատերազմինդ նախաբարսն(այնոջիկ): եւ ի ժամանակին (այն) լիշհաց քագաւորն Պապ ղճին գրոյցսն, Դու կարող ես փրկել զիս ի պղծութենէս (այս): եւ (այնք) ժամանակաց մինչե ի քոռ Հայինենիաքոռդ՝ մեք զեոյն ծառայութիւն ծառալելացք: Ի վերալ (այդ) վիմի չինեցից զեկեղեցի իմ, Զ(այն) ժամանակաւ ծրքնալ ճասանկր եպիսկուոսապետն Վրթքանկս ի մեծե լառաչին ի մայրն եկեղենացն Հայոց,

Վարժություն 98. Հոլոլվել Ճետնյալ կապակցութլունները: Այս ճանապար, աւին(օրն) այն, ծառայդ պարիսպ. ալդ քան:

այդ,

Վարժություն 1400. Թարգմանել գրաբար՝ այս, ները գործածելով գոլականների ճետ նախադաս:

դուստրս

ալդ,

Ալո քարերով կշինեմ իմ տունը: Զենք Հավատում

Այն մատանիով կկնեքես«իծհվարտակը:Խմում

էին

այս

այս,

այն

ալն դերանունայդ

խոսքերին:

գնտի չրից:

Էդ

չենք պատերաղմում կշճաղթեն իրենց Քշնամիներին։ Այս պաստվերներլ: մոռանա: նս կլինեմ միջնորդ ալդ գործիչ Օիրստօրձ գեղեցկացան այժ քաղաքները: Այդ դերիներից չատնրը մեռահ ճանապարձին, Չէր կամենում այն գինուց ըմպել: Այգիներ էին տնկում այս դաշտերում: 104.

Թարգմանել գրաբար՝ ալս, ները գործածելով գոլականների ճետ ետադաս: Վարժություն

Այդ

րբ

այդ,

կխավարի արեզակր: Այս գետերը սկիզբ

այն դերանունեն

առնում

այն

8--

՛

հոների բարձունքներից Այդ դեղերով բուժեցին վիրավորներին: Մի՛ Ճանեք ջուր ալն լրշոիից։ Այդ քաղաքը Թշնակոչվեց երա անունով: մու զորքերը այլե կողմից էին Հարձակվում: Այղ Հիամանեեքըանմիչա-

արաղեծրումգաղաններ են բնակվում, Հեռացեքայս այն

քազարբը:

Ց

146.

Սոյն, դօյն,նայն

գնացեք Քաաժիջ:

Եզակի

Ռի.

աայն

(դյսոյն

Հ.

սորին

5.

ամբե

Բ.

ի սմին

Գ.

սովիմբ սովիբե,

դոյն (1յդոյն

նոչն

(լյրոլե

դոիին դմին ի գմին դովին, դովիմբ

։

հորին, նորու նժիե

ինմժին եովին, ենովիմբ

Հոգնակի Սի.

Հ.

սոքիե, սոյնք

(լյսոյնն (պշսուին,

դոթին, դոլնք

կոքին, հոլնք (զնոսին, (գ)նոլն» նոցին, նոքուն, նոցունը

Խոցին, սոլուն,

(զմդոսին,(զյդոյհս դոցին, դոցքուն,

Տ.

առցունց սոցին, սոցուն,

դոքունը

դոցին, դոցունյ

նոցին, նոցուն,

Ք.

իխսոցունը

ի նոցունց

Գ.

գոքիմբք, սովիմբբ

ի գոցունց

մ.

սոցունց

դոցունը

նոցունց

դոթիմբք, դովիմբթ

նոքիմբք, նովիմբք, նռքումբք

1. Դոյն դերանուննիմաստով Համապատասխանում Սանոթություն

աշխարծաքար դրանցՀէէ դա, այղ դերանունեերին հ քարդմանվում մապատասխան ձներով, օրինակ Ըոատդմին օրինակի կորիցեն (Ա., ԺՐ, 198)--Դրա կման (այդ ձնով) կկորչենւ 2. Խիստ ճՀազվադեւ,ելակի սեղականում սոյնդերաՍանոթություն նունն ունենում է սորուն, ճողեակիզործիականում՝ սոԼումբէ ձները, 1 ձեր, ճգեւկի իշկ դոյն գերանունը գործիականում՝ դոքումբ Հետ դործաժՑ 122. Սոյն,դոյն,նոլն դերանուններըգզոլականեքրի

քՔվով Համաձայնումերբանը: Հոզնակի այդ դերանունները գոուղղականում Ճայլգականում ականների ճետ գործածվում են սովորաբար եղակի թվով կամ սորին, վում

էե

եախադասն սովորաբարճոլովով ն

ու

դոքին, ճոքին,զսոսին,զդոսին,զնոսին ձնձրով, իսկ Հոգնակի գործիաձե կանում ՀՃամաձայնում միայնՀոլովով Քվով մետալով եզակի: Հոլովման Փիինակ

եզակի

ՌԻ,

Հոգնակի

նոյն ճակապարձ նոլյնկամ նոքին ճահապարծք (ոյնոյն ձճանապարչ (ւյնոլն կա (լյնոսին ճանապարձա նհռրինճանապարչի նոցին ճանապարչաց

Հ.

Մ. 5.

նմին ճանապարճի Խոցին ճանապարձաք ի նմին ճանապարչէ փ նոցունց ճանապարձաց նովին ճանապարձաւ նովին ճանապարճաւքի|օբ)

: Գ.

Նկատվում են Հետելալ չեղումնները նշված կանոն Սանոթություն. ենրից- ա) Խիստ Հաղվաղեպսոյն,դոյն,նոյն ղերանուննեիիղիվում են Հետո՝ եւ սոքա աստուածա զեռլնա բթարողեն(եզնիկ,4-րդ, գոյականից

Բ), Զօրէնս ն պաշտօն զնոյն ունի (Փարպ., Հ-իղ, ԻԱ). բ) Հաճախ Հո-

լովով թվով չեն Համաձալեում զոլականին՝ ի սոյն ժամու (Դ Թաղզ., ժթ, 2), ի նոյն ամսեանն (Կոի.,ԻԴ, 15), նոյն չաւլօթ (Խոր.,Հ-իդ,ԶԲ), ու

Վարժություն 102. Թարգմանել, որոշել սոյն, դոլն, նոյն դերանունների Ցոլովն ու թիվը:

բառնալ քարինս՝ նոքիմբբ չարչարեսցի' եւ որդոյն պատուի-հնաց վասն իւր նմին լաշտ առնել, նովին կապանք ղհախարարանն եւ

որ

զքաճանայսնՃրամայհաըքպաՀել, Կին քագաւորին ես դիգոլի զքագաւորն սովին բանիւք: Վաշվադակի ի քիկունս Հասանէին... Օղուսնց... ն

ալլ

նո

ռի

ի սմին կողմանց,

նորին Ցաղագս

ՏոՀշաննու։

ի

նմին ամի

վախճանեցաւԱրչէզ: նովիմբ լմաղձս Հնացնալս «նարին բժիշկք «ատանել: Դովին մարմնովն պարտաւորեաց զմեղան աստուածախառն մարմնովն նովին իսկ անուամբ անուանին: Որ փորէ խորխորատ՝ի նոյն անկցի: Վարժություն 108. Հոլովել Բճետնլալկապակցությունները: Սոլն Հրաման, նոյն գետ, դոյն օրինակ, նուլն դերառունները չփիոոխարինել ճամապատանխանաբար սոլն, դոլն, նոլն դերաճունճներով՝`Բամաձալնեցնելով իրենց լրացլալներին նշված կանոնների ճամաձալն:

Վարժություն 104.

Թարգմանել

գրաբար.

այս,

այդ,

,՛

ճրամանի ճնեռացան այդ թաղաքից, երանք խփվումէին չրից: Այդ քարերով կյինեք ամբարտակը:Բնակվում էինը նույն աս վակում. Սրանով պատժում էր նրանց: նույն նշաններից ճանաչում է նրան, Առաչնորդվում էին եուլն ցուցումներով: նույն զետի չրերով ոռոզում էինք դաշտերը: Նուլն ծովն են գնում այս պետերը, նրանք նույն Փրոկրիցէին ն նույն լեղվով էին խոսում: Պատմում 1 հույն քագավորի Բատ

այդ

ա-

ն

իշխանների մասին (լաղագա): ՅԱՂԱԳՍ

ԱՐԱՅԻ, ԵՎ ՄԱՀՈՒԱՆ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԻ

ՆՈՐԱ

Ի ՇԱՄԻՐԱՄԱՅ

Արալսակաւ ամօք լաղաջ քան զվախճանելեննինուի խԽնամակագեացմէւրոց Ճալրծննացն,նոյնպիսում չնորչի արժանաւորհալի նինուվ՝ որպէս ն Հայրն իւր Արամ, Բայց վաւայշն այն կ բոիբորիտոհնՇամիրամ փ րազում ամաց լունալշ ղզղեղեցկութեն: երրա՝ ցանկալր Ճասանել. այլն ոչ ինչ լյայտնապձս ղայսպիսիս իչխէր գործել: իսկ լետ վախճանելոյն, կամ փախստական լինելոյն նինուի ի Կրետէ, որպես ճայլաննալ եմ', Համարձակ պատունլով Շամիրամայլր զախտն՝ առաքէ Հրեյտակս ն ԱՎրայնգեղեցիկ՝ ընժալիչջ պատարազօք: բազում աղալանօք հ խոստնած առ մամբ պարգնաց, ղալ ի նինուլ, կամ առնուլ կնուքնան ն թազաւորհլ ի վերալ ամենայնի՝ որոք տիրէր ն նինու, հ կամ կատարել ն խաղաղուզկամս ցանկութեան: նորա նկ դառնալ մեծաւ պատարազոք քնամբ ի տեղիիւր: եւ ի բաղում աեզամ երթնեկութեան«րեշտակազնացութետեն լինելը, առ

ճանի պատգամալորուքնանն առնու զբազմութիւն կօրաց իւրոց, ն փուՔայ ծրքալ ճասանել յերկիրն Հայոց ի վերայ Արայի, Բայց որչափ դիմացնջ եր եշանակեալ, ոլ այնչափ ի սպանանելըըղնա ն ի ճալաժելը թան քէ ի նուաճել կամ զբոամը աժել1, վի լցցէ զկամս ցանգիուքայր, կութեան փորոլ: ի բանսն մոլնեգնութեանելշ, զի առ լոլժ ցանկականի տր զնմանչ որպէս ի տքսութիւեւճԼչամբյութեամբ վառեալ էր, Գայ Հասանէ տազնապաւի դաշտն Արայի, որ ե լանուն նորա անուանեսդ Այրարատ։ եւ ի լինել ճակատուն՝ պատոււմլրտայ զռշրապետացիւրոց, Ք դէպ լինիցի՝ «նարեձլապրեցուցանել զԱրայն։ հսկ ի լինել մարտին՝ Հարկանի զօրն Արայի,մեռանիե Արալհ պատերազմին ի մանկանցն ճամիրամայ: Դիակապուրսաղաքէ տիկինն լետ լաղքութնեաննի տեղի Ճակատուն,խնդրել ի մէջ դիականացն անկելոց զբղձալին իւչը ն զտարե ձրամալկ փածուն:ՊւրանենզԱրայն մեռձալի մէչ քաջամարտկացե, դնել զնա ի վերնատանապարանիցե:

բենդ տիկեոչն Շամիրամայ, քինախնդիրլինել մաճուանն Արայի, ասէ. օշրալիայեցիաստուաժոցն լեզուլ զվլրս նորա, ն կենդանասցիս: Միան պամայն ն ակնե ունէր դիւքութնամբ վշկութնան իւրոյ կենդանացուպանել զԱրայ, քնորեալ ի տուփականըանկութենէն, հսկ իիրն ենխեցաւ դի նռրա՝ Հրամայվ ընկենուլ ի վիճ մեծ ն ծաժկել. զմի ոմն ի ճոմանհաց փւրոց զարդարեալ ունելով ի ժածժուվ՝ Համբամ ղզնմանլ այսպէս. «վին պեալ աստոլածոքն զԱրալ զին ղիավփագ մեր ե կենդանացուցեալ զմեչտութիւն, վասն որոյ առաւել լայլսմ «Հեաէ պաշտելիք են ի մէնչ ն ե եոր փաղաւորեալք, իբրն Հեյլտացուցիլք ն կամակատարքոյ:Կանգելլտճ իմն պատկհր18լանուն դիք, ն մեժապկս վոչիւք պատում: ցուցաենլով ամենեցուն, իբր Ք այս զօրութիւն աստուածոցն կենդանացուցին զԱրայ: եւ այսպվս Համքբաւնայզնմանլ ի վերայ երկրիս Հայոց,ն Պաւանեցուդաղարեցուցաեքլխաղժել ծեալպամեենեսիան՝ եւ որ ինչ յաղագս Արայի կարճառօտիւհ այսչափ յատ լիցի լիչաամս՝ ժեպւ զկարդոս, Աա կեցեալ սղակել։

Խորենացի,1-ին, ժե) (Մովսէս

'

ճ

իմաստով այստեղ քազավարել

Խի Ֆախդիրն անորոչ պերբայի Հետ հրպատակի իմառտով

լուծալ--լսծլով

իմասաով եմ--ձՃամազվածէմ ձաւանեալ նքական դրվաժ է սեռական Հոլովով ահորոչ դերբայի գործիական Հոլովի մոտ, որը Հազվադեպ կիրառություն Վ գործածված է բայց

ար

տնվ՝ 121

դերանվան

Ք

Խ

իմաստով՝

էր մոտ աեղականովավելագրություն 1 ի թողու անդամ երքնեկութնանՀրեյտական ացութեանն լինիլ--երբ պատդամավոիներըչատ անզամ գֆազին եհան ճնթական դրված է սեռական Հոլովով ահջյալ դերբայի մոտ' դեմբե էր չուն սոսլիս, ղեմցից երեում էր

ԴԱՍ

զբուամբ ափել--4քոթը գրել ոյժ ցանկականիմոլէգեուքնանն -պատճաՄոլքզին ցանկության (կրի) աղ

ռով

այսինջն՝ չամրյուքնամբ վառնալ էր փ բանսն, որ զեմանվ--տողլկանթով սի բաձարվել կր այն զրույցներին, որ նրա մապքն (պատժում էին) որպկս ի տեսութիւն--իեյպես տեսհնլիս լիներ

ր ՃԲ

այցանհզ՝զինվոր իմառասվ այատեղ՝ կանդեվջնումէ իմն ինչ-որ, մի այստեղ: արձան իմասասվ -

ՔՍԱՆԵՐԿՈՒԵՐՈՐԴ

ՍՏԱՑԱԿԱՆ

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

Տ 158. Ստացականղերանունեերեէն՝ իմ, 1ո (քոյ), մեո, ձեր, իւբ, տրոնք առաջացել են անձնականդերանունների սեռական Ճոլովաձեննրիցը

Հոլովվում էն տարբեր ձնով՝ արտաթին ըբեջմանՈ պարզ Հո(ովմամբ. են թվ, եզակի տրականում ստանում իսկ եզակի բացառականում՝ ե Հոլովակերտ մասնիկները. ներդոյակահի իմաստն արտաճչալտվում է ըեդճանուի ձնով՝ իկ) նախղդրով, եզակի տրական ն Հոգնակի Հալցան

զան Ճոլովներով.

եզակի ՈՒ.

Հ. մ.. Տ. Բ.

գ,

իմ ԻՎ իմոյ իմում

իմմէ

իմով

քո,

(Թ, Քո,

քում,

ի թում, ՔԻմ,

քոյ

մեր

(ՀԱքոլ

(1)մծր

քբոլոլ

(իրո

խոլում (բոլոյ) ի բոլոլ

Փոյով

էներ

իւր

(զյիթ իւրոյ

:Ղ/ճ48բ

ձերոյ

մէրում ի մերմէ վերով

ձերում իձնրմէ

մերք

ձերք

իւրում

լիչբմէ

ձերով.

րով

Հոգնակի ՌԻ.

իմք

Քոլք

Հ.

(իմշտ

Տ.

իմոը

Բ. 3.

(դ/մծրս

բոց,

յիմոց

խմովջ

Ց

(յոյս ի քոց' քովը,

(յձերս

մերող ` ձերոց իմեիոց ի ձերոց մերով, ձերովջ

քոլոց

ի թոլոց ֆոյովջ

հւրք

(1)ի» իտոց յիւրոց

իւրովջ

Ատացականղերանունեերը ղորժածվում հն դոլականների շիտ ն նախադաս, ե՛ հտադաս՝ սովորաբար Ճոլովով ու վով Համաձայնելով նրանց, բաքի ".ոդնակի ուղղական ճչայցական, մասամբ էլ դործիական Ճոլովներից, որտեղ դիվում նն եզակի քվոն 128.

Հոլովման օրինակ

Ռի.

եզակի Հոգնակի եզակի

իմ

տուն

Հ.

վիմ

Ս.

իմոյ

Բ. Գ.

տուն տան

իմմէ տանք իմով տամբ

իմ տունք զիմ տունս իմոց տանքը

իմոց տանց իմովք տամիք

Քոռ ոյ) Ծանոթություն.

տուն

իմ

տուն իմ տան

իմոյ

ի տանէ իմմէ տամբ իմով

Հոգնակի տունք իմ զտունսիմ տանց իմոց

ի տանց իմժոր տամբքիմովք

ացական դերանունը նախադաս ուտ

կզոր-

Ժաժվելիս սովորաբար Հոլովվում է քոլ, իսկ ծտադաս՝' քո Հիմբերով՝ տան, քոյում տանյ տան քոյ, տան քում կ այլես Փոլոյ

Վարժություն 105. Թարգմանել, որոշել ստացական դերաճունների Ցոլովն ու թիվը` եզակին դարձնելով Բոգնակի, իսկ Բոգնակին՝ եզակի: եւ

առաքէրլիրմէ

նմա

պատարագս

Հայտութեան, գաւառն

ն

զփո-

վըն անուանք իւրով անուամբել Ռրոեէ Հովիւ ցշանդէրձաիւր: Հող ոտից

իժոց լանայ լինել: եւ մաղ մի ի գլխոյ ձերմէ ոլ կորիցձ: Որ է ի էտեսի, եւ կծրակրես ղամենեսան բուքնան քում: Զգիրողջունի քոյոյ զերեսս Հօր իմոյ, իմովք ականչօք կամովք քովք. Հանապազտեսանձն ի Գնքլար: ի ընդունիմ ի տանէ քումմէ լուարակս, ն ոչի Հուռի լուայ քոց նոխազս, Յայխարձի ձերում փառաւորեցան: Վարժություն 108. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված ցական դերանունները դնել ճամապատասխանհոլովով ու թվով:

ստա-

Ամենայն մարդ զսձրմն վաստակոց (իւրք) ժողովէ, Ի ձայնէ որոտալոյ (ջո) սարսիցեն։ Ինջն (իւրթ) ձեռօքն լուսնայր զամենեսեան: (Ջեր) խորՀչրդիւգորժեն վալն անօրէնութեանչարիս մտրզպանն ն մոգպետն, Հչաւաքէզորդիս (իւր) ն զքոռունս, իսկ այխարչօ (մեր) կոլի լանուն եախնւոլն (մեր) Հայկայ Հայք:Տգետ" ձեռամբ(թոքգաւազանը (Փո) ի վերայ գետոյն Տայր ՀրամանՎասակայ(իւր) զօրավարին զօր ժողովել,(Իւրթ) ձեռոք խորտակնաց ղճաստատուն կնիք մատանւոյնսւ Վարժություն 107. Հոլովել ճետնյալկապակցությունները:

Քոյր իմ, մեր գիւղ,

քո

ճրաման, ճայբ ձեր, եղբայր իւր:

Վարժություն 104. Թարգմանել գրաբար, գոլականների ճետ գործածված դերանուննեիը դնել նախադաս կամ ետադաս համաձալնեցռելով Բոլովով ու թլով ըստ ճնշվածկանոնների:

Թոքափումէր իր ոտջերի փոշին, ԹագավորըՀբամայեց իր ղորավարին, Քո ձեռքով կզրես այդ: Իր կամջով իշխանությունը թողնում է Հայոջ նախարարներին: Դնում է Հայոց ձրկիրբ իր որդիներով ն թռոներով Հանդերձ: Ջեր խոշքնրով ըքշնամություն եջ գրգռում, Գրի՛ր մեր է ձեր փրկության ժամանակը` ազդի պատմությունը, Աշա մոտենում են ԱՄճե մեզ: ինչ կլինի թո կամջի Համաձայն Մձր ձայնից ճանաչում (բոտ), Քազում ազգեր են ապրում մեր երկրում: Մեր այլդիներն առատ

բերք (տանս

ՓՈԽԱԴԱՐՁ

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

8 190. Փոխադարձ դերանունենրն են՝ միմեանց, իրեբաց, որոնթ էն Ճոլովվում անվանական Հոլովմամբ՝ ա Հոռլովիչով,բոտ որում միալն չոգեակի թվով ն չունեն ուղղական Հոլով աճեց

Ռի. --

Հ.

Մ. 5. Բ. Գ.

.(լ)միմեանս միմճանց միմեանց ի միմեանը միմեամբբ

.-

(1)իրճարս իրերաց իրերաց

միրերաց

հրերաւթՈօթ)

Վարժություն 109. Թարգմանել, որոշել փոխադարձ դերանունների

Բոլովը:

կորիւնթ ադիւծու չքին զմիմեանս: Ձիարդիցեն թշնամիք միմեանց երկու չակառակք իրնրաց՝ միմեանց ծախիչք են, Գազանացնալզօրուքնամըբ յիրեծարսլարձակէին, Անդ պատաչեցին մին մեանց եզչնրուք տնսին զերեսս իւբնհանց:Մեկնիցանի միմեանց նակինն ե կոլան: Որ բեդ միմեանս կռուին, ն միմեանց Հակառակ են, նան ղմիմնամբք խառնաձաղանճ ամբոխիւն ճանդերձ, ազատակոլտել դիզանէին ի միմեանց վերար եւ Հրաժարեցաք ի միմեանց ն ծլաք ի ն Արչմնն, Սրմիղդն

աո-

նաւն,

Վարժություն 110. Թարգմանելգրաբար:

Հայրն

որդին բաժանվեցին միմլանցից, Մխիթարում էին միմնրանց իրաՈղջույն էին տալիս միմյանց: Չկարողացավ բից բաժանել, Հարգում ն սիրում էին իրար, ձդարտանում ն ուրախանման հում իե միժյանցով: նրանք իբթար չին: խլում էին եվարբ իրաբ Ժանում էին տիրել միժյանց վրա (ի վերալի Դեսպաններէին ձեռքից: աղաքում միմլանց ժու

անց

ու

ն ասում,

Յաղագս Շամիրամայ. թէ Էր աղագաւ կոտորեաց զորդիս իւր, թէ ո՛րպէս փախստական լինի ի Ջրադաշտէ մոգէ ի Հայա, ն մեռանի ի Նինուասալ որդւոյ իւրմէ: ն

Հանապազվամառնայինսն1 ի խաղալն իւրումի կողմանս Ճիւմ պիսոլ ի քաղաջնամարաստանիյզոր չինեաց ի Հայս կողմնապետ դ մոք' նածապետ Ասորձատանի եինուէիՔողու զջրաղդաշտ վերուկչոքու Մա

Մարաց: եւ ամեննին Հւ

ղայս

այսպես բազում ժամանակակարգեալն Շամիրամալ

Նմա մւատայ զարդարելը զիւրիշխանութիւնն:

վաւաշ պոռնկական բարուց իւրոցը՝կուտորէզամենեսեան, ե ապրի կրբտանրազոլնեժիայե, որ է նինուասս Բարհկամաց ն Հոմանձաց իւրոց պարպնելով զամենայն իշխանութիւն ն զգանձս՝ ոչ ինչ վասն որդւոց իւրոց փոյք լանձին ունէր Քանզի ն ալբն նոթա նինոս ոչ, որպես ասի, ժեդնաչ մաղեցաւի նմանվ ի նինուէվարբքունիսն, այլ իմացեալ զախն աասկի բաիս նորա զլարասէր, թողեալ զիագաւորութիւնն՝'փախստական անկանւր ի Կրձտմւիսկ ի Հայակ ե ի միտս «ասնալ որդւոց եհիա՝ նմա զեա միշնցուցանեն ղայս ափենայն, կարժելովքաժուցանել

ի դի-

սական պակչոտութենն, ն աւանդել զիշխանությիւննն զղանձս՝ որդւոց փւրոց: էնդ ոի առաւել գալբագնձալ մատակ զամենեսեան. ն մնալ

միայն,ոի

էս վերբազոյնն ասացաք,նինուաս: հսկ ի լինել սխալանաց ինչ Զրադաշտի տիկինն, ե Հճակառակուքեան ի ներքս աեկանելը,պատերաղմի վերալ նորա լարուցանկ|Շամիրամ, քանզի բռնանալ ի վերայ ամենայնիխորճէր արեւ եւ ի սաստկանալ պատերազմին՝ փախստականլինի Շամիրամ լերեսաց Զրադաշտի ի Հայս, Աստ ժամանակ վիէժխեդրութեանպատեճ ցգտհալնինուասայ սղանանկ զմայրն ն ինջն թագաւորէ ի վերայ Ասորեստանին ենին լաղազս մաճշուանն Շամիրամայ, քէ ուստի՛ ն նուէի. Աշա ասացաք ո՞րպէս: առ

(Մովսէս Խորենացի, Լ-ին,ժէ)

Է Ջ

Տ Հ Է

ծ

անն ամառ, ամառները ամառանոքային

այստեզ՝կարդավորհլով այստծզ՝ վարքը, դեկավարքը

փոյք լանձին ունել--Հոգ տանել

ԴԱՍ

ՔՍԱՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴ

ՀԱՐՑԱԿԱՆ-ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

Տ

իսկ ի լինել սխալ նաց ինչ Ջրադաչ"ո տիկիեն, ն Հակառակութեան ի Ներջա անկանել--իսկ քրբ Ճրագաչար տիկնոչ դեմ մի ս»խալանջզորքնց, ե մէջտեղը Հակապ"«վուքյունբնկավ տի

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

Հարցականդերանուններն են' ո՞, ո՞վ, զի՞, զի՞նչ, Րտնի՞, որքա՞ն, ե՞բբ, ինչպիսի՞, ո՞ւռ, յո՞ (-- ո՞ւր), ո՞Րպէս,ո՞Իչափ. ոատի՞ դերանունները նուլն այս դեԸ-որոքձղի՞ց), ո՞բպիսկի: Հարաբերական փանուններնեե առանց ժարքականի: Հարցական.Հարաբերական դերանուններից ճոլովվում են միայն ո", 121.

ո՞Տ,

ո՞վ, զի՞, զի՞նչ,ո՞ժ, Լանի՞, ըստ որում ո՞, ո՞վ, զի՞, զի՞նչ դերանունենրը Հոլովվում էն դնրահվանական, իսկ ո՞ր, Րանի՞ դերանունները՝ եզակի տրաւսնվանականՀոլովմամբ: Ո՞Շ-ր,ոլովվում է ոռ Հոլովիչով, է ում, մասնիկները» Հոլովակերտ բացառականուվ՝" կանում մժտանալով խսկ Լանի՞-ն՝ Ո/-Ա խառն Հոլովմամըս

Եզակի ո՞, ո՞վ

ՌԻ.

Հ.

զպո՞զով

Ս.

ո՞յր

Տ. Բ,

չոգնակի հզակի

ո՞յք

զո՞լա

զի՞, զի՞նչ զի՞, զի՞նչ

ո՞չ ը

իէ ճի՞մ, էրո՞ւմ միժէ՞, իմէ՞, զմէ՞

ո՞լց ո՞ւը

ո՞ւմ

չումէ"

Գգ...

-

է՞ր

առ

իտ

ծն նանե Ո", ո՞վ դերանուններըեզակի բացառականումՀանդիպում յումմէ՞ձնով, իսկ ղորժիական Հոլովում նրանը սզլակասաժ ձներիփո-

խարձն գործածվում

են

դՐո՞վր:

ո՞ր

դերանվան Համապատասխանձները՝

Զի՞, զի՞նչ դճրանունների զ-ն նախդիր է, որը լ գալիս նան ցառական,ոլովում,ոխտեղՀանդես

առ

Դի՞, զի՞նչ, էո,

ի՞մ, ճի՞մ, էոո՞ւմ, յիմէ՞,

առ

ռՐո՞վ,

պածպանվումէ

բա-

նախդիրը:

իմէ՞, զմէ՞ նյանա-

կում են ի՞նչ, ինչո՞ւ, ինչո՞ւ Դամար, ինչի՞ց, ինլպե՞ս։ Ալս իմաստներով դործածվում էն նան ընդէ՞ր, վասն է՞ր, է՞Ր աղագաւ, զիա՞Րդ Հարցական բառերը:

կզակի Հոգնակի ծզակվի ՌԻ. ո՞ր

Հ.

Մ. `.

Բ. զ.

պոր որբո՞լ որո՞ւմ գորմէ՞

որո՞վ

ո՞րք

զո՞րս

որո՞ց

քանի՞ զքանի՞

քանւո՞լ կամ քանո՞լ

Հոգնակի

քանի"՞ք

զքանի՞ս քանծա՞ըք

Քանւո՞լկամ քանո՞լ բաննա՞ց կամի Փանո՞ւ ի Քանեա"ց վոբո՞ց է քանւոոլ որո՞վք քանհա՞, մամ բքանո՞վ բանեա"ւթ

ոխո՞ց

(թանեօ՞ք)

Հե Հարցական-Հարաբերական դերանուններից գոլականի ձն' որքա՞ն, դորժածվում ինչպիսի՞, զի՞նչ,Բանի՞,ո՞ր, ո՞րչափ,ո՞րպէս, ոիոնք լինում են միայն նախադաս: Ո՞Ր դերանուեր «Հոլովով ռւ թվով սովորաբար ճամաձայնում է իր լրացյալին, բացի Հոզնակի ուղղական ն ճայցական ճոլովներիը, իսկ մյուս Հարցական-ճարաբերական դերա-

ջ

132.

Յորում տեղաջ Ֆուններե ըեղշանրապես չեն շամաձայնում, օրինակներ՝ ն ինեջեիշկ արժանի եղն առնուլ զկատարհալ նաձճատակուքիւեն (Եղիշէ, սանս Ո՞Ր զաւր չյպաշարիցքե ի, ձր 118): Վոբո՞ց 293): (եզ., վկայից դոպիս նոքա (Թոռն., Ա, էչ 102): Տեսէք որպիսի գոով գրեցի առ ձեղ

փմով կոտը

(Գազ.,Հ,

11)

ե

այլն,

Վարժություն 111. Թարգմանել, առանձնացնել Բարցական ն րաբերական դերանունները` որոշելով նրանց Բոլովն ու թիվը:

Ո՞ր

ճա-

ուստի"դաս կամ յո՞ ձրքաս: Ո՞վ է ի զաւիքու Ո՞ գիտասցէ զինչ գործիցեմբ Ուստի սակաւ մի կասկածձոտնէր, անտի անէրեիւղ Հաստատեցսու Զմէ՞ դարձուցաննս զերեսս թո ի մէնջ: Ցումմէ՞ առնուն զմարկո: նւ էթէ զայլ էր, զգառնն գորմիզղդՀի՞մ ծնանչր։ Ո՞րչէս բնթեռնուս։ Արարին՝ որպէս ուսանն: նր եսն էրթամ, ղուր ոչ կաՐէք գալ: Ո՞ւր առեր զլաշտն կամ ի՞ւ։ Որո՞վ իշխանութեամբ առնն Զի՞ խորչիջ ի միտս ձեր: ի՞նչ է այս, զոր լսեմս զջէն։ ճինչ զադ: Խնդրեսցես: տաց քեզ: ե՞րբի ջնոյ ղարթիցնս: Ո՛րքանէ զօրութիննջո, արա՛ ձրհշտակք երբ լսնն զանուն աստուժոլ, ուրախ լինին, Բաշխեաց, ո՞րչսվխն կամեցանես ես

ղու

ն

Վարժություն 112. Թարգմանել

գրաբար:

ԻնՈ՞ր քաղաքիցես գալիս: Ո՞ւմ խոսջերով եք դա Հաստատում: ձմ չո՞ւ չանսացիր իմ խոսթերին:Ո՞վ է նրա Հայրր: Ռրւտեղի՞ց ճանաչում ինձ, Ումբ՞ց էն վախենում քո որդիները: Ո՞ւր են դնում նրանք: Ինչո՞ւ այս ծառը սվտուղ չի տալիս: Ո՞վքեր են արժանի այդ մեծ պատվիես Ո՞ւմ է կամենում արքան փառավորել, եթե ոլ ինձ, Ինչո՞վ պիտի մխիքարեմ բել: Ո՞ւմ պատկերնէ Քանի" տարով մեծ նս նրանից: Ի՞նչ հս խորճում նրա մասին, Ո՞ւմ պիտի տաս այդ ընծաները: սա:

ՅԱՐԶԱԿՈՒՄՆ

ԵԻ

ԱԼԱՆԱՑ

ԽՆԱՄՈՒԹԻԻՆ

Ի ՄԵԶ

ԱՐՏԱՇԻՍԻ

ԵՒ

ՊԱՐՏՈՒՄՆ,

ԸՆԴ

ՆՈՍԱ

Ալանջ լեռնականոջն միաբանեալ Զայսուժամանակաւ ամենայնիւ,

յինքեանս արկանելով ն զկլս Վրաց ախարչին, մեծաւ ամբոխիւ տարբաձծալինդ այխարձամեր: ժողովէ ն Արտաշէս դիւրոլ զօրացն բազմութիւն, ն լինի պատերազմ ի մէջ կթկրիս էրկոցունց ազգացն քաջաց ե աղեզեաւորաց: Սակաւինչ տեղի տաք ազգն Ալանաց,ե գետցեալ պեցանէ ընդ գետն մեժ Կուր,ն բանակի առ նզերբ գետոյն ի ճիւսիւոյ. հ Հասնալ Արտաչիսիբանակի ի Հարտւոյ, ն գետն ընդ մէլ նոցա

զճիացն ՔայջզանգիզորդիԱլանաց արքային ձերիակալ արտրեհալ Արտաշէս, զխաղաղութիւն խեդրէր արքայն Ալանաց, Հայոց ածեն տալ Արտաշիսիզինչ ն խեղրեսցէ. հ հրդմունս ն դաշինս ասէր Հազտատել մշտնջենաւորս, որպես վի մի ես մանկունք Ալանաց ասպատաառ

կաւ չինիցմ ելցնե լաշխարձե Հայոց: եւ հ աղնով յանձնԱրտաշիսի աղ քոյր ի ւոալ զպատանին, գայ ափն գետոյնի դարապատանւոյն ւանդ մի 1նժ, ն ի ձեռնենքարդմանլաց ձայնէ ի բանակն Արտաչիսի.

Քեզ սեմ, այր քաջ Արտաշս, Ռրյաղքեցեր բաջ ազգին Ալանաց. ե՛կ «աւանեա՞ցբանից դստերս Ալանաց՝ Աչագեղոլւ Տալ զպատանիղդ. Զի վասն միոյ բինու ոլ է օրէն դիւցազանց՝ Զայլոց դիգջազանց զարմից Բոռնալ զեննդանութիւե, կամ ժառայեցուցանելով ի

.տրկաց կարգի պաճել.

ծւ քՔշիամությիւնլաւիտեձնական ի

մէլ նիկոցունց ազզաը քաչաք Հաստա իլ: եւ լունալ Արտաշիաի զայսպիսի իմաստուն բանս, գնաց լեղր գնն տեսհալ զկոյսե դեղեցիկ, ն լուբալ ի նմանլ բանս իմաստուոլն, քնան, ցանկացաւկուսին, եւ կոլեցեալ զդալնակն իւր Սմբատ,լայտնէ նմա զկամս սրտի խրոյ, առնուլ զօրիորդե ի կ(եութիմ իչր, ն դաշրես հ

ուխտս Հաստատել ընդ ազգի բաջացե,

ն

զպարանին արձակել ի իա-

զտիկին օրիորդե Ալանաց զմաքինիկի կեռ թիւն Արտայիսի, եւ ասէ արքայնԱլանաց. տոս

ուստի՞տացէ քայլն Աիտալէս ձաղարսի Հաղարացն բիւրս ի բիւբուք էնդ քաջազգոոյ կոյս օրիորդիսքԱլանաց: Զայատեղի աղասպելաբանելով վիպասանջնլերգելն իւբետնց ասեն. Հեծաւ արի արքայն Արտաշէսի սեաւն գեղեցիկ, հւ

եւ Հաննալ վոսկէսղ շիկափոկ պարանն,

սրաթն ըեդ գետն, զարծուի զոսկէօղ ձդնալ չիկափոկ պարանն, Սեկէցի մէչ" օրիորդին Ալանաց. եւ անցեալ որպէս

եւ

եւ

չատ

ցաւեցոլց զմէչքն փափուկօրիորդին, ի բանակե իւր:

ԱրաղՃասուցանելով

Դր ե ճշմարտութեամբ ունի այսպմո: Քանզի պատուհծալէ աղ Ալանժ առեու. մորթ կարմիր, լայքա շատ ե ռսկի բազում տուհալ ի վարձանոչն, տակին օրիորդն Սաթինիկ, Ալս է ոսկէօղ չիկափոկպարան, Դոլնաէս զծարսանեացաղասպելենալհրդեն, այսպէս ասելով. Տեղ ոսկի տեղայրը ի փեսայութեանն Արտաչիսի. Տեղալր մարդարիտի Հարսնութեսն Սաթինկանեւ

ղել իբրն դՀիւպատեանն դաճեկանսՃասզա գուռնտաճարինՀասանել՝1 Հռովմալէցւոց. սապես ն թազոււնեացնքլաղագաստին'մարգարիտ, Այտ ի

է ճշմարտութիւն բանրցա: ինքեանս

|

ծ

(ՄովսէսԽռբենացի,2-ոդ, 7)

արկաֆելով-իրեեջ

կողմր

մգծլով տեղի տալ--նաչանչում է աապատավ:ու Հիեիջ ավազակային Հարմակմամբ առի տալ--տալու ուատի՞տացկ--ո՞րտեղիը պիտի թեղ... օրի«րդիս--այս օրիորդի վոխարէն

է մկ»

ԱՆՈՐՈՇ

132.

(մծա), Ոմն,

ծ

ո

որ

134.

ՈՒ.

ոմե

Հ.

լումն

տել

ոսկի տեղալր--ոծկի

տեղում

անձրն էթ

պեսայութնամբ ի դուռն տաճարին Հասանձլ--իրրե նա` դածլիճի գուբ ճասեելի» սապլիս

հ

քադուշմաքնե--Նունպես

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

իմն, ին., այլ, միա խառն դերանվանականն միա-ը՝ անվաինչ-ը՝ դերանվանական, այլ-ը ոք,

ոմն,

դճրանունները Հոլովվում

Ամե, օք

են

իմե,

ինչ

եզակի Հոգեակիեզակի

ուրումն

ումեմն

լումեժնէ ոմ ահք

ոք

(1)»Ք

ոսանը

(զոմանս

ուրութ ոմանց ոմանց ումներ գումներ ոմանց

--

ե

Բագուծիները

ՃՍԱՆԴՈՐՍԵՐՈՐԴ

Անորոչ դերանուններն են

անվանական, իմն-ր կ նակոն Հոլովումներուն

Դ,

ատալեալի վարձանհա--վաբձանչ տալոփ

տա

ԴՈՍ

5. Բ,

փխ. զմելս

--

Բե.

մ.

"

ուամբք

իմն

(դ)իմն

էնչ

(«28Նչ

երիր իմրք վիմեմեվ յիմնքէ .իւիք

Որ

չ ոմն

դերանունը եզակի գործիական Հոլով լունի. պակասը լրացվում դերանվանգործիական Հոլովաձեռվ՝ոմամբ:Հոգնակիթվում ոմն,

Լ1) դերահունները Հոլովվումեն նուլն ձնով: իմն, ինչդերանունեեիրՃոգնակիքվով չեն Հոլովվում: Տ 195. Ոմն, ոք դերանուններիվերաբերյալ պետբէ իմանալ

«հւտն-

մալը:

նշանակում են մաոդ,մի մառդ,մեկը, դորժաժվելիս Ւ, իսկ «ոգնակին՝ ռոման մի Ւանիսր. օրինավ՝ Ասէ ոմն (Ը-մեկը, մի ա) Անկախ

ըմպիջէ՝ ժարդ) ցնա (1ոսկ., ԺԳ, 28): նթե զարիւնն ոք (մեկը) կտ ճինգ քանքար տակի (նղնիկ, 1-ին, Ժե), Ռոմեմն (մեկին) (Մառի., Ը, 4 հե, 15): Զգոլչլեր, մի՛ ումեք («որեէ մեկին) ասիցես (Մառտք., նմա Փառքնզումերէ"(Հ ո՞ւմ կողմից) այողնալ էին (եզնիկ,2-րդ: 4): եւ ոմանց յերկուացան (Մառթ.,ԻԸ, 17), ե) Ռրպես որոշիչ գորժաժվելիս նչանակում են մի, իսկ Հոգնակի դոլականի ճետ՝ մի էանի. օրիեավ՝ եյ ոմն ծրիտասարդ(՛--մի երիտասարդ)զետ երթայրնորա (Մարկ-,ժԴ, 31)։ ի կնոջ ումեմեէ (Հմի կեռջից)ժեաւ (ծղիչէ, էջ 26 )։ Ծառայ ոք (Հմի ժառա) իլէ (Թոռն.,Բ, էջ 445): " բռնաւորէ ումեցք («մի բոնակալի կողմից) վտարանդի վաԲէսղ (Թոռն. Ա, էչ 289), ծւ կանայք ոմանք (մի քանի կանայք) որ բժշկեալ էին լայսոց լարազ ն ի Հիւանդութեանց (Ղուկ., Ը, 8): գ) ՈՐ դնրանունըՀիմնականում դործածվում է Հարցական, ժխտական, թեական (պայմանական),իսկ ոմն-ը՝ Հաստատականնախագաօրինակ՝ էր ոմն ի վեր բան զնա զօրագոլյն ե փաղառություններում, ւորագոյն (ծզեիկ, 2-րդ, Գ), Առաքէ ի կողմն Հիաիոոյ զմի ոմն յորդւոց իւրոց առ Հայկ (Խոր., 1-ին, ժԱ): ծէ ուոէր ոջ՝ չվնասէր (եզնիկ, 1-ին, ժն )։ ծւ ոչ ոք տայր եմա (Ղուկ., Ժե, 16)։ Չիք ոբ մարդ եղեալ ի մարդկանէ (Բուզ., 5-րդ, էյ/ Մի՞թէ ն ղարալիզէ՞ննս ոք կարիցէ ասել (ծզնիկ,1-ին, հե), Մէ՛ ոք օսուսր Հաղորդեսցէ Քեզ (Ռռակ.,ե, 12): Ց 136. Իմն, ինչ դերանուններիվերաբերյալ պետք է իմանալ ճետեսա-

1«ռը-

ա) Անկախգործաժվելիս նշանակում են բան,մի բան,ոբեէ բան, օրինակ՝ եւ ինչ (--բան, որեէ բան) ոչ ունէին ուտել (Մարկ., Ը, 1), Ռչ իմիք (Հմի բանի) ազդիցէ այնոււծտնկ (Մատթ., ն, 13): Չիք ինչ (Հորեէ բան) որ բնութնամբ լար է (նեզելկ, 1-ին, մե): Քանզի ն ոչ արարիչ իրիջ ("որեէ բանի) էր (եղնիկ, 2-րդ, Ճ)։ Զի ր լարժին հ փովոխի՝ լէ էական. այլ կամ լեալ յումեքէ ն լիժեքէ (-մի բանի կոզմից), ն կամ Հաստատքալ ի չգոյէ (նզնիվ, 1-ին, Բ), Բ) Որպես որոչիչ գործաժվելիս նշանակում հն մի, ոբեն, ինչ-որ,

մի քանի. չշրինակ՝ եւ զօրուքիչն իմն ժաժուկ կառավար (եղնիկ, 1-ին, Դ)-եվ (կայ կառավարող մի գաղտնի զորություն: Ձի ոչ ոթ ունէր

նշանակ ինչ յայտնի (որեէ

բաջաճչայտ օրինակ) բարերար կոչելոլ արուհստագէտ միալե երիլքոլ իմիջ (հնչ-որ եյուքի) զնա Համարիջին (եզեիկ, 3-րգ, Ժէ): Ապա էթէ իբր ի պղժոյ իմեքէ արարածոց (ինչ-որ պիղժ արաիաժից) ճրամայէր Հրաժարել (եզնիկ, 3-րդ, ժԱ), Հաչ զ) չաճախ գորժ 4 ածվում արպեսԹարմատար, ինչդերանունը կապես Հարցական ժխտական ե թեական (պայմանական) նախադա արտատայտելովանորոչություն կամ սապտվկացնելով, սությունեերում՝ մեղմացնելով խոսքի իմաստը Այս զեպքում այն այչխարչարաի կամ որնէ, որնէ ձեով,կերչի քարգմանվում, կամ քարցմանվում է ինչ-ԹՐ, պով, եբբեք, ամենեին, բնավ, բոլորովինբառերով. օրինակ՝ Կարժեցի նմա զերդումե (Քուզ., 4-րդ, եՂ)Ք: նոքա եննգուքնամբ ինչ տուն

զԱռստուաժ (եզնիկ,1-ին, ԺՂ): եւ

կարժեցիքն երանք նձնզությամբ երան երդվեցրին: ժորժամ վնաս ինլ առնեիցեն(նդիչէ։ էլ 63)-նրբ որեէ վնաս Հասցեն Ապա թէ ի վերայ Հայ ճողոյն խիստ ինչ բարբառծցի (Բուզ., 4-րդ, ՍԴ)--Իսկ ձն ճայկական Հողի վրա խիստ ձնով խոսի, Քանդի լմարքի բնութեան իմժից՝ առանց կամաց՝ մերթ բարի լինել, մճրթ չար (ծզեիկ, 1-ին, Ժ4)Ռրովչետնինչ-որ (որեէ) էություն առանցկամբի լի կարող ժէրթքբարի (ինձլ, մերք՝ չար: Ռչ ինչ ղանգիտնացզալ լատեան Հրապարակին(ծղիջէ, մչ 129)ՀԱմէեեին Հրապա(բեսվ) չվախեցավ գալ եհրկագանալ բակային ատյլանին։եւ արատ ինչ ոչ դոլ ի թեզ (երգ., Դ, 2) «շեվ ամեքնին (բնավ, բոլորովին) արատ չկա ջո մնլ'

դ) Իմն դերանունի Հաճախ գործածվում է անունների գործիական Հոլովի, ձնի պարագալի պաշտոն կատարող բառերի ն բայերի Հնտ՝ արաադազտհլովանոթոչություն, ստանալով ինչ-որ, մի տեսակ, մի ձեով, կարծեսբառերիիմաստր.օրինակ՝ Փակնալ զերկինս հրե սրաճակաւ իմե (4գ., ԿԲ, 549)--Փակեց Էրկինջը կարծես իել-որ (մի տեսակ) վաբազույլրով: երեէր իմն ի վերայ ամենեքուն աստուաժայլին չնորճք (նեղի10, էչ 69) Կարծես մի տեսակ աստվածայինլնոիձ էր ծրնում բոլորի վրա, (թադեւթիմն անսացիք անմտացն (Ա Կորեթ., ԺԱ, 19)Հնարժես Սանասիրով (Հոժարբությամբ)լսեցիք անմիտեձրին։ Յետ մաճուանն տբրկոյ արջայի չփոքի իմն թագաւորութիւնն (Խոր.. 2-րդ, 14)-Սահաւրուկ արքալի մաճից Հետո թագավորության մեչ ինչ-որ (ինչ-որ 4էվով) խառնաչփոցություն է բեկեում։ են կիկնությամբը՝ ե) Իմն, ինչ դերանունները երբեմն ղզործաժվում իմն իմն, ինչ ինչ, իոորիոիք, իմիք իմիք,իւիք իւիք, որոնք ունեն ճոգ27

նակի նշանակություն աթտաճայտելով տարբեր, զանազան, պեսպես, մի քանիիմաստներ. շրինակ՝ Վասն իրիք իրիք տեստեսակ-տեսակ,

չութնանց (նզեիկ, 1-ին, իՍԴ)--Զանազան բաներ կատարելու ճամար: եւ ըստ եմանութնան ձկանցն օրինակիգտանէզնոսա իւիք իւիք (-տեսակ(Թոռե.,Ք, էջ 68): տեսակ) Ց 137. ձաճախ ոէ, ինչ դերանունները ծենՀարցական գործածվում դերանուններիճետ ն Հոլովվում միասին.

ՊԻ.

ո՞

ծ.

դո՞

Ս.

Ֆ. Ք. Ֆ.

Հոգնակիօգակի

եզակի

ո՞յք զո՞չո

հջ ոք

ոյր

յը

ուրուք

ո՞ւմ

ո՞յց րո՞յց

ուժեք ումեքվ մամբ

չում է՞

(որո՞վ)

դի՞նչ

ոմանք

զի՞նչ

ոմանս

ոմանց

ոմանց ոմանց

(ռրո՞վք) ոմամբջ

է՞ր ի՞մ առիմէ՞ ի՞ւ

Զի՞նչինչ կապակցությունըՀոգնակիթվշվ չի 8 138. Այլ, միա եզակի

Հոգնակի

Ռի. այլ (Սայլ

Հ... Լ2

արդոլ

5, Ք.

Վ. Այլ

այլում չայլմէ ալով

իրիք հմի իմերէ իւիք

Հոլովվում,

եզակի Միւս (2)միա միւսոլ ւիչսում

այլք

(զ)ոյլա ազլ"ջ այլոց

րայլոց

ի միւամէ

այլովբ

միա դձրանուններըՀոլովվում

ինչ

ինլ

միւսով

«ոլովիչով, եզակի տրականում ստանալով ում, իսկ բաքառականում՝ է Ճոլովակերտենրը, Միւս դերունվանՀոդնակի ձներբ սովորական չեն: անորոչ նչանհակությամբգորժուժվում է ոմն, աճախ այլ դերանունն ճ.

ոՒ, իմն. ինչ դերանուններիշետ այլում

ուրումն, ոմանք,

Հ գրվում էջը

այլոց

129. նն

ումեմն...

հմանց...

են

ո

Հոլովվում մբասին՝ ալլ ոմն, «ոյլոլ ուրուք, աղլում ումեք... այլք ալլ ոք, այլոլ իմն, այլոլ իրիք, այլում իմիր...։ տյլ ինչ, այլ ն

դործածվելքս դերւնունները զոլականնիիիՀեռ ՀամաձայնելովՊոլովով Բվով։ Հրմնականում հտաղամ՝ Ոմն,

ոէ

սւ

Եզակի քհ. աշակերտոմն

Հ.

Ս.

աչակիրտոք

Ք. Ժ.

աշակերտ ոմանք

(գզյաչակերտ

ոմն (1աշակեր»տ

5.

Հոգնակի ուան (Ղալակերոս

ոջ

աշավներտի ուրուք ոմանց աջակերտացը աշակերտի ումեք աչակերտացոմանք լվալակերոէ ումեքէ լաշակերտաց ոմանք աշակեձրտաւ ոմամբը աշակձրտաւք(օթ) ոմամբք

աչակերոի ուրում աշակերտի ումեմն յայլակերտէ ումիմեէ աչակերտաւ ոմամբ

որ) աճախ դիվում ի գոյականից օրինակ՝ էին ուրումն Սկճւեայ Թվովսսռաջ՝Համաձայնելով ճոլովով Հրէի ջաշանալապնաի նհւքն որդի (Գորժ., ԺԹ, 14), Եւ գտանել զոմանս ուլն դերանունը (մասամբ էլ՝ ու

զաշակերաա (7ործ., ԳԹ, 2). 9 140. իմն, ինչդերանուններըսովորաբարդրվում

գոլականիք Ձվով, բացի ճողնակի Հոլովով ճամաձալնում ընդանրապես նն անփովոիխ, եզակի ուղիղ ձեով: Թվե Հոլովներից, որտեղ մնում Պետո

հ

են

ու

եզակի ՈՒ.

տունկ իֆլ

2.

(զյտունկ ինչ

ՄՍ.

տեկոյ իրիջ

9.

տեկոյ իմիջ խտնկոլ իմեիէ տեկով իւիջ

Բ.

4.

Հոգնակի տունկք ինչ (ղյտունկս ինչ տնկոց ինչ տնկոց իել իանկոց ինչ տնկովք ինչ

9 141. Այլ դճձրանունըսովորաբար նախադասվում գոյականին ե Հոլովով ու թվով ճամաձալնում նրան, բացի Հոգնակի ուղղական Ճայցական ճոլովներից, որտեղ ընդճանրապեսմնում է ձզակիչ հ

նղակի ՈՒ.

Հ.

այլ

այլ

ազգ

(դ)ալլ

«զգ

Ք.

ազգի այլում ազգի լայլմէ ազգէ

Գ.

այլով

Ս. Տ.

Հոգնակի

այլոլ

ազգաւ

ազգք

(գյոլ

ազգա

այլոց

ազզաք

այլոց

ազգաջ

այլոց

ազգաց

այլովք ազգաւք(օթ)

թվով մնում է Հաճախ այլ դերանունը նախադասվելիս Հոլովով «խարղննալընդ այլ դեղոչ» (եզնիկ,1-ին, ժե), «այլ անչամաձայն՝ ու

օ.-

հե) կամ Համաձալնումէ Հոգնակի ուղղական Հոլովներում՝ «այլքն Ճնախօսբ»(Խոր., 1-ին, 2), «զալ... Հայցական գունդսո (հոր., 2-րդ, է). կամ ճանդես է գալիս Խրադաս զորՓաժուՔլամբ՝ ռազդի այլում» (Դան.,Բ, 44): 9 142. Միւս դերանունը դրվում է գոլականից առաջ ն ճՃամաձայճետ լի Նուվ Հոլովով գործածվում: քով. ՀոգեակիՀոլովաձների տումմես (Փարպ., 2-րդ,

ե

ու

եզակի ՈՒ.

Հ

Տ.

ք.

զ.

միւս կողմն

(ոյմիա կողմն միւսոյ կողման միչսում կողման

Ի միւսմՎ կողմանէ

միւսով կողմամբ

երբեմն միւս դերանունը ծանդիպումէ քՔտադասգործածությամբ՝ ամին միւսոլ» (Ագ., Բ, 23) կամ հախադաս գործածվելիս չի «ի միւս կողմանէս (Խոր., 1-ին, 1)։ Համամալեում՝ Հոլովով «ի

գալուստ

րոչ

Վարժություն 118. Թարգմանել, որոշել անկախ գործածված դերանունների Բոլու|ն ու թիվը:

անո-

Ոչ լումեքէ առի զճաց բոնի Այլք ճատանկին ոստս ի ծառոց: Չգոյր ինչ ժամանակակից Աստուծոլ։ 0լ իմիք կարօտանալ: Ուժեմն ետ Հինդ քանքար ե ումեմե րկում նե ումեմն մի, իչրաքանչիւը ըստ իրբում կարի ն զնաց, Թ կարօտ եղե լայլմէ եիւք մուրանալ: Ցորժամ էլե ոք ուրուք ըշնամի։ ծրամայկ ոմանց ի նոցանէ երքալ ի գաւառն Աղիովտի։ Ոչ այլ իւիք խոշտանգել Բայց զկանայսն Շապճոյ թաղդաւորինՊարսից ոչ ումեջ ինչ թոյլ տայր Մուչեղ զօրավարն Հալոց անարգել: Թէ որպէս Քիիք ոչ երբեք ճնոսնայ լիմեքէն, ատուհի Վարժություն 114. Թարգմանել քացատիելով,. թե նախադաս ն ետադաս անորոշ դերանունները Բոլովով ու թվով ինչպես են համաձաչնել իրենց լրացլսղներին: ձՃիւանդացեալ՝մէրձ էր ուրումն ծառայ չարալար Հարիւրապետի ի վախճանչլ: Ի կնեոչէումեմնէ ծնաս ի չարէ ումնբէ արարչէ կարծիցին: Առացէ բաղում «ամարձակութեամբ, Հանդերձ Սանատրկաւոմամբ: կաե ի «ճիւանդուքնանց։Քանետյք ոմանք որ բժշկձալ էին վայսոց չարաց ղի չմարքի բնութեան իմիք առաեց կամաց՝ մերթ բարի լինել, մերք

ինքն խաղալ, ասէ, այլով աղխիւնեընգ արնժուտա Դիաիաոլ: չէ կարօտ այլում օգնականի: հսկ ի միսում աւուրն ընդ սղգն րնգ առաւգոն ճրամագնացարկանել ծիիանիս: Մասամբ միսվ ուրվա ողրմու, ն միւսով նց մասամբ տրտմեցաւմինչն ի մա: ոյլովք Ձնոյն բաջալղլունս լինէր ոմանց եղբարք ի Հայաստան սվատմուքնամբք կարկատեցիե: Դպ աշխարճէս,Քանզի ոչ ուրուք մեծ քագաւորի կայր ի նմա ձնռեարկուՔիչնք այսպիսիք: Թէ եե ինչ ցաւբ՝ որ վասն մեղաց լինին: նւ ի մոոլ Հրաժարծքոլցիբրե ի պղծոլ ն ի խոտան իմեքէ: չար:

եւ

եւ

Վարժություն 115. Հոլովել ճԲետնյալ կապակցություննեիըա̀յր կին ոմն, ծառ ինչ, այլ թագաւորութիւն, ազգ ավ, միւս աւր (օր):

ոք,

Վարժություն 116. ԲԲարգմանել գրաբար: իր բարեկամներիցմեկին չէր ճանաչում: նրանցից ոմանց չէր Հավատում: Ժե ճարցուրապեւոի ծիվանդ էր: Ռրեէ մեկի կողմից դուստրը էր սիրվում։ Մի՞թե ինչ-որ բանի կարիք եբ զգում: Հետո երնաց ուրիշ կնրպաիանքով:եկան մի ինչ-որ տեղ ինչ-որ բույսից դեղ էր պատրասսում: Կգա երանց տերը ե այդին կտա ուրիչ մշակների: Մճկին կսիրի. փոկ մյուսին կատի։ հակ մյուս օրի Հիամայհց ապանծլ նրան: Մուս դոնով (բեղ գուռն) ենրս մտեր: կարիթ զզալ-

ՅԱՂԱԳՍ ԵՎ

ՄԵԾԻ

ՍԱՏԱԿՄԱՆ

կարօոանալ

ՊԱՑԵՐԱԶՄԻՆ՝

ԱՄԲԱՐՇՏԻՆ

ՈՐ

ԵՂԵՎ Ի ԶԻՐԱԻ,

ՄԵՀՐՈՒԺԱՆԱՅ

Ազդ արարեալ Մեճրուժանայլյնրկիրն Խոիասանալառ Շապուճզտմմինայն օգեականութիւն Թէոդոսի զոր արար աղ Պապ նհլանէՀրաման ի Շապոոլ՝ ամենայն զօրացն Ռարսիցերթալ ըեդ Մեչրուժանայի Հայս տիանու զնապչոլ, թէ ամենայն զօրացն ձրամայնաց ելանել ի վերայ մեր, բայց ի դրանկացն։ Ապա ն ԱւգոստոսնԲԼէոդու Հրամայնաց Ադդէի կոմսին մեծի երքալ լօդնականութիւն Պապայ, առնուլ զամենայն զօրա Յունաց,ոչ զոք թողուլ ղոր ոչ առցէ. այլն ցմետնակս պաճապան քաղացքացելորք զմետաքսնայսն ունէին զվիշապար եւ խմբեցաւ պատերազմնի դաշտին որ կոլի Ձիբաւ, ե մատեան ճակատ առ ճակատ: եւ մանկունք քաչ նախարարացն Հայոց, ինքնա կամ հառատակնալք,մտին ի մէջ ճակատուքե, առաջեորդութնամըբ սպա որձ լազփապետինիւրեանց Սմբատայ ասպետի, որդւոլ Քագարատալ,

ելին պեն Քազրատունեաց:

ի զօրացն ՓարսիցՀամատիք նոքա, ն խաղացին ի մէջ ճակատուցն. ն ցիրք ընգ ցիրս լինէին: Եւ ի դառնալ մանկանցն Պարսից, բեղ Հոտը դարձեալ մերոցն զճետ նոցա' օրինակ իժն որպէս փոքորիկ լանտառէ տերնաքավփ,այնպէո ձրագլյերիվարացն առնալճ նիզակօք, դի ցուրտ լեիկիր ընկենուին, ոչ կարելով նհոքածլիրնանց ճՃակասոն նոքա մտանել:հսկ որժամ սաիսիկքն զմերն 2րֆէին՝Չ ի վաճանափակն ՒԲԻ վամուի քաղաջ Ցունաց մտանկին, ոչ բնչ վեսանլոլ, Ցանցի այնպես արարի Գորգոնուսիշխան Հետնակ զօրուն, իքի ռպլարսպալ պատնաց վաճանօք զճակատն Գապայ Քանզի զօրքն Յունաց մառհայլ էին ի զէնս ոսկւտոլն արժաքոյչ ե ն էր տնսանելն իբբն զպարիսպ ինլ, հրիվարք նոցա նոյնպէս զարդու ն վորոց յոլովք ի չղեայ ի կաչնալ պաճպանակացզզեստուն զկարժն

առ

նանք արձակնալքիրր զսաղարքս ինչ Հովանաւոր ծառոց: Բալց զվիչապացն մանուածոլլ, աչագին բերանաբացուքնամբ ուռուցնալ ի փըչմանկ օղոլնՀ, ոչ ինչ ուրեր կաթեմ եմանեցուցանել, այլ միայն իրրե զլէառն ինչ աղամանդեայխոնաիչիլը ի ծով--բովանդակ Ճակատն Ձունաց ի պարսկականզօրան:Քանզի ն զնոսա էի տեսանելիբրն զճզօր ինչ գետ ի կողմն ի լայն ժաւալնալ, արդարն վյրոյ գոլն զրաճաչզգեստացնբերէր ոնսութիւնո հակի ժազել արեգականն ընդղեմ մերոց զօրացն, ի պղնձապատ վաճանացն եյոլլք զլերամբքն փայլատակէին իբրն լամպոլ մեժէ, նթ Խոցանէի դուրս ոստչէին ի մերոց նախաիարացնքաջ ղզրաչաւորք՝որպէս փայլատականց որոց միայն ի տեսութեեԼն զանգիճառագայթքք. տնալ պարսկականգունդել սակաւ ինչ ն մերն, վասն ոչ կարելո5 Պարել ընդդէմ արեգականն ծագման: հսկ ի բաղխել զմիմեանս եղե ի վերալ Հովանի ամսոյ, ն Հողմ սաստիկ ի մերոցն կուսէ ընդդեմ պարսկականին փլեալ: եւ ի խառնակել մարտին:պատաճլ կամսաբականն Սպանխմբի մծժի, լորում էր քաե Շերգիր դարատ Դիկաց արբավ, զգլուխ կալնալնծ, եւ արձակեալ միչինգնդին պնդուցնամբ զտեղի ճակատուն ն Հերձեալ զխումբն, ռիպկս զշանքաչար յերկիր կործաՍպանդախատյ ն նէր զքայն, խումբն պտուտեալի փախուստդարձուցանէր: եւ այսպէս բ վերին օդնականութենէնզօրացեալ աղ Հասարակ զօրքն Ցունաց հ Հալոց, դիակամբք քչնավծացն լցին զդաշտն ամենայն, հ զմնաքորդան ամենայն ի փախուստչիչնալ Հալաժեցին, Ընչ որս ն զուռնայր Աղուահնիցարբալ խոցոտնալի Մուշեղայ որդւոլ ԱասակալՄաժիկոնենի,Հաեին ի պատերազմէն: Քայլ ամբարչտինՄեճրուժանայվիբաւարեալձին ոչ կարաց նրաառ

Հալոը որում աճադարքալ Հասանք սպարապետն դել ընդ փախատեայան. առնչ նե զվատչուէրն ձերբակալ էին կոտորձալ Ամբատ, զորս ինդ նմայն զետ եզեր չշամբին կոդալովտի՛ւծւ զմտաւ ածեալ, Բէ գուցէ քափիրէւ՛ մեծն այնորիկ աղագաւ ոչ ածէ ի բանակվե.ալլ զոնղեօքն գիներակա,

ի կորուստ ամբարչտին զոմանս խորանաշամփուր էրկաթի՝ միս խորովելոյ. զոր չեռուցեալ' չորս Հուր լուցեալ, արտաչէկ արարնալ, ասէ. կիկնեաց բոլորհալ որպես պսակ, ե լոյ «Պսակեմ զբեզ, Մերուժան, բանի ի խնդիր էիր քաղաւորել Հայոց, ն ինձ ասպետիս պարտ է զբեզ ։վսակել ըստ սռվորականիշխանութեան Եւ իմոյ ճայրենհաց»: մինլ դեռ տաջն էր իբրն զչուր՝ եղծ ի գլուխն ն Մէճշրուժանալ, այնպէս սատակեցաւչարն: նւ յայնվ 4Հետլ խաղաղեքաւ երկիրն, ընդ ձեռամբ Պապայ նուաճեալ: տանէ պատրաստականառ ն

(ՄովսէսԽոշենագի, Ջ-ոդ,Ա)

Հ Հ

չ Գ

այստեղ տեղեկացնելու իմար ոալու իմաստով դմնտաբսնայոն ունէին պվիշապա--կբրում ին մետարսյա վիչապանկար դրոչեծր

բանեձիր

չին

չկաբողացան

այլատեղհտ դարձնելու իմաստով Հր տեսանիլ--կարէլի էր տծանել ք զկարձրութնան վիմաց բերէին երնոլՔրո--կարժր թարհրի տաք էին ոտանում ժատիոգյալը (կալին) զժղյվաժ է ի

ԳԱՍ

ՈՐՈՇՅԱԼ

Ց

Կ

սծռական Հոլովով գրվաժ ենքական անորոչ դերթայի գործիական Հոլովի նոպեք

(վիշապի նկարով դրոշակներ) գալարումեերը աճացիե բերանաբացությամբուռուցեալ ի փլմանչ գղոյե--թամուց ուռլել"վ աճագին կերպով թացել էին րե-

Նո-

ած դրելու վաստով այունեղ

մոտ` Ւ

է

ատորոցյալը (էի) դեղչված ընդ ուղ դարձեալ մերոցե նետ քա--մերոնջ անմիջապեսՀասնում նրանց ձիտնից

1) կվիչասյայնմաֆուպժո--պիլապենր

Ի

անգրոչ դծրբայլը իլ մասնիկով 5-րդ դարում խիատ Հազվաղեպ է Հահցիպում

տեսի: սոեսութիւե. այատեղ՝ րություն

տպավո

կարելու զգլուխ միջին զեդին պնդուքնամբբզ» ոոնդիճակատուն կալհալ-.-ճակայիի մելջտեղում ամուր կեզնաժ էր իլին գնդի ցլունն անցաժ այստեղ` ազատել, փրկել մի.

Էդ--զթեք

ՓՍԱՆՀԻՆԳԵՐՈԲԳ

ԴԵՐԱՆՈՒՆՆԵՐ

Տ 143. Որոչլալ դերանուններնեն՝ ամենեքին, ամենեքեան /»«ամքեՔը։ բոլորր: ամենքն էլ, բոլորն էլ), բոլուեքին,բոլոբեքեան(»բոլորբ, բոլորն էլ), ամենալն,այլն՝ ամէն, բոլոր, իյշբաքանչիւ, համայն,ճա-

նռլո|ց),ողջոլն:

քին բոլոբերեան, Ամենեին ամենեքեան, ամենայըդծրաբոլորե -

-

նունները Հոլովվում

են

անվանականՃոլովմամբ,

ըստ

որում

ամենեին-

ամենեքեան, դերանունեերըՀոլովվում են միայն Րին-բոլորեքետն բոլոբէ Ճճողդնակի թվով ու ՔՎով՝ ի Հոլովիլ"վ։ ՍԻ.

Հ.

Լ2 Ֆ.

Ք.

Գ.

Հոլովիչով, իսկ

դերանունը՝ միալն ամենայն

եզակի

ամենեքին, ամենեքեան

բոլորեքին, բոլորնքնան («յամծենսին, (զամենեսեան (զյբոլորեսին, (զյբոլորձսնան

ամեեծցուն, ամքնհցունը

բոլորեցուն,բոլոինցունց

յամճնեցունը

ի բոլորնցունց

բոլորհցուն, բոլորեցունց

ամնինցուն, ամննեցունը

ամենեքումբբք

բոլորեքումիբ ՌԻ.

Հ. Ս. Տ. Բ.

Գ.

ամծնայն

(դյամենայն

"ո

`

ամենայնի ամենայնի լամենալել ամենայնիս

Սանճթություն. երբեմնբոլոր դճրանունը Հանդիպում է Հոլովված հ գործիական Հոլովներով. Քոլոբումս չայոը եզակի տրական 4նով՝ օտար ազգաց խորՀչէր տիրել (հոր., 7-րդ, Գ) եք: Հաւագօրութեամըբ տաս

բոլոբով՝սրտիւ քով (Գործ.. Ը, 2): Տ 144, իւոաքանչիւո դերանվան Հոմանիշ ձներն

որոնք խիստ սակավ անցնիւ»,

կամ անձնիւո դեիլբաքանչիւբ ե

գործածություն նան թեջ չոլովների իմաստով աշխարճաբար լուա քանչյուոն իո, ամեն մեկս մեր, աքարգմանվելով ունեն,

բանունն ուղիղ ձնով կարող է գործածվել

իրենց,տղեն մեկդ ձեր

իմաստներով. շրինավ՝Ռւմեմն եւո Հինգ ջանքար էրկուս մի, բոտ իւրաքանչիւր կաին, իր կարողության չափ), ն գնաց (Մատթ., Բի (Հ բքուրաբանչյուրին մեեքն

ե ումուն

ն

եման ե

ումեմե

15), Ապա արձակնաց զմարզիկսն յիչրաթանլիւր տեղիս (եղիչէ, էչ 14) «Հետո վինվորեերինուղարկեց ամեն մեկին իր տեղը: քետը դերանունը մ գոլականի Ց 143. Ամեներին-ամենե գործաժվում ճետ նե՛ հախադաս, ե՛ նտադաս՝ Ճճոլովով թվով Համաձայնելովիր լբացյալին. օրինակ` Վասն զի արձճաւիրիի Տեառնէ անկան ի վերայ ամենեցուն բնակչաց զաւաղացն(Բ Մնաց. ժծ, 5խ ՑայնժամՔ մի վայր ժողովեալ նախարարացնավեենցուն (Փարպ.,Հ-րդ, ԻԼ), Մի ի Հարիւ(Խոր., 2-րդ, կե), բոց յամննեցունցպիտանձացնառնու պատանդա ու

է-4

դոյական աեվան ճետ նախան ետադաս, սակայն տարածվածը նախադաս դործածություննէ' դաս Այն Հոլովով ու թվով լի շամաձայնում իր լրացյալին. օրինակ՝ Թաքսեւ տճամբ աւպրէր Հանդերձ ամենայն զօրօքն իւրովք (նիշն, էչ 18),

գործածվում չ դերաեուեր Ամենալի

ամենայն լի մում ձեռին են (Փարպ., 2-րդ, խե) պորժակալք Սանոթություն.երբեմն ամենայն դերանունը,մանավանդփտադաս

դորժածվելիս,ճամաձայնում է միալն Հոլովով «անդրանիկ ամենայնի ամենայնիւ» (թոր., 2-րդ: փեռելոցեր(Բուզ.. 4-ՐԴ, ե), սլձեռոնականօքն (4 Քաց.,Բ, 14): Ա), «ի ժողովրդենէն լյամենայել» 8 1Վ6. իւբարանչիւբդերանունը դործածվում է գոլականի Հետ ձ՛ հե՞ ետադաս, իսկ մլուս որոշլալ դերանունները՝միայե նանախադաս, խադաս, որոնք Հոլովով թվով չեն Համաձալնում իրենց րացչալեքեն բեն. շրինւվ՝ Այս »շրդիջն իարալելի՝ ըստ իւրաքանլիւր տեղեացն էչ 15): (եզր, ք, 1), Քոլոր մարմնոյս «ողի է կենդանութիշն (էղի, Քոլոր ընտանեօքն (նԽոր.. 3-րդ, ՎԱ) ձանուրց մարդկութեանս (կոր., 1-ին, Դ)/ Ի վերայ ողջոյն ազգի (եղիչէ, էչ 90): ու

Վարժություն 112. Թարգմանել,որոշել

որոշյալ

դերանունների ճո-

լովը:

այսպկո՝ է ամենեցուն լայտնի է. ոի կամին ուսանել եւ դու տիրես ի վերայ ամէնայնի։ Այսջ էին ամենեքեան, որ ունէին զկանայս լալլազգնացն: հսկ այն ո՞վ էր որ որսացաւ ինձ որս ն հբեր ման կերայ տոլը լամենայնկ, Առատ ոոճկօք ուրախ առնէր ղամենեսեանլ հ տեղեկացալ յան զուաիքագինզինքն ցուցանէր ամենեցուն: Ուսաւ մենծցունց մարզպանն։ Դարձեալփութայ ամենէքումըք "անդերձ: Այե է ճշմարիտ Առտուաժ՝ բոլորեցունը մէր արարիչ, եւ զայս իբրն ասաց, էկաց յաղօքս Անարգս ե վատքաիս լայս եդեալՓունի ամէնեքումբք՝ ամենքիցունզնոսա ցուցանէին: Քանզի ոլ բոլորեցունց դիի մարտիրոսութեան վիճակնԱյ ռրպվայամենայնի մոլորեցան Ճերձուաժողք: եւ

ի

այս

Վարժություն 118. Թարգմանել, բնսւցատիել,թե որոշլալ դերանունու թվով ինչպես են ճամաձալնել իրենց լրացյալներին:

ները Բոլուլով

եկին ամենեքեան ժերքն հարայելի: Զդուռննքաղաքին ։պաճէթ ն զօրացն եւ սպան զամենեսնան է մինչն գալն Արտաշիսի ամքննցուն, ղեղբարսն իւր սրով. Ձկեե իսկ հեհլոց, մարգարէիչքն ամենեքումբթ սրտէ բումմէ: Սոյնօրինակ ե ժանօքս տայ: Միրեսցես... յամենայն մենայե գիրք ճողեպատումք նշանակնալ ունին զքաջութիւնս ամենայե ղօրար։ Ձայսու ժամանակաւ միաբանեալ Ալանք լեռնականոքն ամե եւ

ա-

նայնի:... րոք

մեծաւ ամբոխիւ տարածեալ ինդ այլխարՀսմեր լամենեցունց պիտահնացե աղնու պատարա

ձանսքս տալ--իր մառին

Մի ի Հարիւ-

տալ ժանոքություն

Վարժություն 110, Թարգմանելգրաբար: Առատ պարԲերում էին գրքերը ե այրում բոլորի առչն (առաջի): Ամեն նրանից: ինչից Հարկ -"կեջր կտա բոլորին: Ամենքը վախենում էին ազգերին, Ամեն ձն պաճանջում: Ռղչույն ճղեց իր տերության բոլոր ինչում դու արդար եւ: ձանդիմանվումէ բոլորի կողմից: Բոլոր գէրիներին գլխատեցինքաղաքի Հրապարակում: Այգու բոլոր ծառերը ժաղկեցին, Ամբողջ սրտով սիրում էր իր որդիներին: Ամենքին ճայտնի է, թաղաջը: որ նա բաջ է: Քոլոր կողմերից պաշարեցին ախ Ս

ԱՐՏԱՒԱԶԴԱՅ

ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆ,

ԵՎ ՀԱԼԱԾԵԼ

ԶԵՂՐԱՐՍ ԻԻՐ ԵՎ ԶՔՈՐՄ, ԵՎ ՄԱՀ

ՀԱՆԴԵՐՋ

ԱՅԼԱԲԱՆԵԼՈՎ

Արտալիսի թագաւորԱրտաւազդորդի նորայ ե Հալաժէ հնԿհ հղբարս Իտ է դաւառա բաիատոյզամենայն Առբերանոլ, Աղիովոայ Յետ

Հի մի բնակեսցենլԱլբարատի կալուափսարքայի,բայց միայն ղՏիրան պաշ փոխանորդիւր, զի որդի ոչ գոյր հորա: Որ յետ սակաւ ինլ ւուրք Թագաւորեձլոյնիւրոյ, անցեալ զկամրյչաւն Արտաչատքաղաքի՝ որսալ կինճա ն իչավայրիս զակամբջ Գինալ, աղմկեալ ի ցնորից իմն խելագարանացնք, ինդ վայի լածելով: երիվարաւն, անկանի ի խոր իմն մեժ, ն խորասոյզլեալ անձ ետի: Ձամանէ հրգիչքե Գողթան առասպելաիանենայսպէս, եք ի մաա-

Ճուանն

Արտաշիսիբաղում կոտորածք լինէին

դժուաթին ասեն, Արտաւազդասելով ցճայրն.

Վասն

րստ

որինի Հեթանոսաց:

Մինչ գու գնտցեր, եւ զերկիրս արենաչե ըեդ բեղ տարար, ե, աւծրակաքսո՞ւմ քազաւորեմ,

որոյ

անիծնալ զեա Արտաջիսիասաց այսպէս.

եք: դու յորս «Հեժցիսն յԱզատնի վեր ի Մասիս, կալցին Զբեղ բայր, ՏարջինլԱզատնի վեր ի Մասիս, Անդ կայցես, ն զլոյս մի տեսցես:

պառաւունք: երէ աիգելեալ կալ լյայրի մբում՝ ե կապեալ երկաքի չղթյիւջ. էրկուշունք Հանապազկրծելով զշզթայան, ն առնել աշխաիճի. այլ ի ձայեք կռանարկուե լանել վախճուն չանայ թեան դարբնաց զօրանան, ասճնյ կապանքն: Վասն որոյ ն առ երով իսկ ժամանակաւ բաղումք ի զարբնաց, զճետ ձրթալով առասպելին, հրիցս կամ չորիցս բախենվսալն, զի զօրասցին, չաւուր միաչշարբաթւոչ ասեն, շղթայքն ԱրտաւազդարԲայը է ճշմարտութեամբ այսպէս, որպէո ասացաքս վերագոլես

Զիուցեն լսման

մյլ ոմանք

զոր"

ամեն

ե

ն

ի ծնանելե

զսա

ճամարքցանկախարդելլսա

իմն. դիպնալպատաճարաց վասն Աժդաչակայ.

կանանց զարմիցն որոյ զնոսա բազում չարչարնաց Արտաշէս: եւ զայս դասպհլին ասեն այսպէս, եթէ.

եոյն Ցրգիչջն մա-

Արտաւազգ, ղողացան Վիչասղազունք զմանուկե եւ դն փոխանակ եդին,

Բայց ինձ արդարացնալչ թուի լուրն այն, քէ ի

լուքնամբ լեալց, մինչ եովիմբ: րութիւննՏիրան հղբայր նորին, )

ն

փաստով աղալ թագավոոելը աղմկեալ ի ցնորից իմե խելագարահաջ--ինչ-որ ջնորջիք չփոքվում, իխե-

վախճանեցաածւ

ԴԵՐԱՆՎԱՆԱԿԱՆ

առնու

զթազաւ-

Խորենացի, 2-Րդ,ԿԱ) (Մովսէս |

լազարվում

րեգ վայի լաժել--Վալր ընկնել ' եքդանում վ արօտծղ՝ է եթէ դու յորս դու (47. Հիժցիա--քե «Հեժնես որաիցնաս Տ ուղիկ խնդիրը կրկեված է (զոր, զոայ)-

նեք մոծնեդենչե

պետք է թարգմանել որնվ մեկը անորոջ դերբալի մոտ ծնեթականդբրված է տրական Հոլովով. Համարեքան

կախարդել զաս կանանչ-կարժում ՔՏ սրան կախարդելեն կանայք

այաեղ'ճշմարիտ, արդարաքի Ժոլուքեամբ դքալ--լխէլազար է եղէլ դօ այսինքն' Խույն նովիմր--նույեով,

`

ծե,

վահգությամբ

Հի-

ԱԱԿԲԱՑՆԵՐ

9 147. Գրաբարումմի չարք բառնր՝ աստ, անդ, այսո, ալդո, անդո, աստի. այտի (այդի), անտի, անկախ գործածվելիս ճանդես են պալիս որպես մակբայներ. օրինավ՝ եւ անդ (-ալնտեղ) պաճծեցէջ զնոսա զգու չուքնամբ (եղիչէ, էջ 146), Զիա՞րդմտեր այսր (- ատել) (Մառտք., Իբ, 12): Թողկէքանդր (-այնտեղ) վառաչին լանցանս ձեր (եղիշվ, 165): Քանզի անդ - այն ժամանակ)մոլեգնհալ այր իւրաքանչիւր,ռուր ի կող բեկերի իւրոյ ձգելով չանասհն տիրել Ի վերայ միմհանը (Խոր..

Է Դուին մտանէրիե (այնտեղի) չուծալ՝լոստանն Լ(Փարդ.,3-րդ, էչ 157): 8 148. Դերանվանական մակբայենրը ճաճախ գորժաժվում հն նան Այս դեպքում պետք է նկատի ունենալ Հջտեպոյականանունների չեւ

1-ին, ժ)։

Սենի

եւ անտի

Դրանքնշանակությամբ

փոխարինում հն այս, այդ, այն Փուջրինավ՝ է՛չ քական դերանուննձրին կամ ՍԽ, գլ ն ցուցական Ճճոդեձրին. դու վաղվաղակիի ձիոլ այտի (Բոզզ., 6-րդ, Ը), ՓԻ. է՛լ դու վազվաղակի ի ձիոյդ լալդման(Հ«ցաժ իքչիրիսկույն այդ ձիուց (կամ՝ ձիուցդ)' Մաշխարչէաստի չեն (8ովՀ.,ժէ, 16), փխ. Յաշխարչէսլայսմանէ չեն-ի դաշտի աստ այս սեխարչից չեն: Թացեձայց (Ա Թագ., հ, 5). փխ. Թարէալցի դաշտիս յալսմիկ-կքաջեվեմ այս դայլտում: եւ ոչ ի տար աշխարՀ ալսր զշետ նոցա գնայաք (նղիչէ, էլ 144), փի. Եւ ոչ ի տար աշխաիրաայո ղճծւրնոցա գեայաք-ն ոչ էլ նրահց չետնիջ այս գտար աշխարը կգային (բառացի՝ գնում էինք)» Հ. Հաճախ չեն արտաձ ցուցական ղդերանունէլ ազդ բառերը արտում ների կամ ողերի նչանակություն ն չեն թարգմանվում այխարձճարբաի Համապատասխանդերանունեէրով Հոդերով. օրինակ՝Ի պտղոյ անտի մ.

ու

ծառե

ճանալի

(Մատք.,ժԲ, 34)- Պողիցէ

ծառը ճանաչվում: Ասա

իմացեալ Ձրուանալ, տավ, "երկու որդիք են լորովայնի անդ» (եզնիկ, իմանալով ասում է՝ «երկու որդիներ կան ռրոՀ-ՐԴ,Ա)- ԱպաԶրվանն վայեումս, Ջարթոլց զսուրբսն ի քնոյ անտի (նղիչէ, էլ 151)ՀՔեից ղարբնեցրեց սրբերին կքէ որպես նոքա ի բանտի անդ անիծանէին զթեզ (եղիչէ, էչ 143) Թե բնչպիս երանք բանտում անիծում էին քեզ: Տ 148. Դերանվանական մակբայներն ունեն նան զորժաժուքյան Ճիտնլալ ադղանձնանատկությունները. 1. Աստ, անդ, այղո բառնրը գորժաժվումեն հերգոյականիիմաստ իկ) հախդրով տրականի ճետ. օրինակ՝Գտաեէր արտաձճայտող վամբրոցի անդ (Բուզ., Տ-րդ, Ը): Արնէբ ղղա ի զուբ մի լանապատիաստ (նենգ., Լէ, 22): Գրքցի ձեզ ի Քղթի այդր (Ա Կորնք., է, 9), ե Էյսո,անդոբառծրը գործածվում էն ին) եսխդիր ունեցող ուղփվորման Հայցականիճետ. օրինակ՝եթէ ո"չ գայցէ ի տօն այսր (Ցովշ., ժԱ, ի սենեակ անդր՝ ելաց (Ծննդ.. ԽԳ, 30), Գայր «ա56), Մատհալ սանէր ի տեղի անդր (Թոռն., Բ, էչ 01), երբեմն անղոբառր կարող է գործածվել ներդոլաԾանոթություն. կանի իմաստ արտաճայտողիկյ) նախդրով Հայցականի Հետ. շրինավ՝ եւ ձնունր, որ ի գետ անդր ձին՝ սատակեցան(ելք,է, ՀԼ): 3. Աստի,այտի (այդի), աճտիբառերը գորժածվում են բացառա-

Հանին զճովսէվ ի զբոլ անտի (ծննդ., Ա. կան Հոլովի ճետ. օրինակ՝ Ձ8)։ Առաքեցից զմի լաշակերտաց աստի իմոց (հոր., 2-րդ: Լ8)։ ելեԸ, 16 արտի(եննդ., ատենքանտի(Թռոն.,Ք, 1ջ 502): Ե՛լ ի չտացրանէ ն

Վարժություն 120. Թարգմանել, որոշել, թե ո՛ր ճոլովների ճետ ինչ նշանակությամբ են գործածվել դերանվանական մակբայները:

իբրե մերձեցան ի բանտի անդ: ծ. դնա ի ջի՞որռոյ անտի:Զախոռապետն արթայիեԳարսից դբլդարձուցին խատէր ի ներքս լասպաստանի անդ, Ոչ Հաւանէր նա խանել յանապատէ անտի: եմուտ այրն ի տուն անդր: նռքա ծկեալ ցուցանէինի բաանտի: ությ դաբի անդ, Ոլ կարէին Հանել զվնասակար խովսն յայզւոլ աստ ն առ ւոի ամաչհսքեն ջո ի դրախտի երկեր, Թերնա զձայն լորդւոյ

(ուարո՛ւք (»լօնցե՛ք)վազգականացայտի

ի բանակ անդր: Աժէ՛ք

այսր

հ

ի կապելոցի,

դորա

որք

են

իմմէ.

Վարժություն 121. Թարգմանել բաց թողած բառերի տեղ դնելով համապատասխանդերանվանական մակբալներ:

երթայր վաղվաղակի ի դաշտ... Հոսէր արիւնն ի վիրէ... Ինքն կեբակրնաց ի սակաւ ճացէ ղժողովուրդն լանապատի.... Սկն եմուտ ի խոես

աւասիկ ախոյնան հլանեմ քեզ ի մերոց

զօրաց...

ն

Գել: նականաց,.« ԸԲնկենուին երիվար... զպատանհակն

դու

հ

Ի ձոր... ըեկենուիե նուա

ինձ ի

յու-

Հպ արսպե..-

Վարժություն 122. Թարգմանել գրաբար, ընդգծված բառերի վոխարեն գործածել ճամապատասխանդերանվանականմակբայներ:

Այն աղբյուրից էին

ջուր

տանում:

կմտնեքայն

քաղացջը:

Այս տնո-

քաղզավորըփախչում էր այս պասոնՇապում են (ջնրազմից:Ոչխարներե աթածում այղ դաշթում:նավրընկղմվնցք այս ժծռվիմն), Այն տեղում տնկում էին այգիներ: Այո զ/կբղմեցաւ) ն նուց էինք ոմպում: Կվերցնեքայդ ալլուիը կլցննք այդ ամանիմիլ» պատում էին բնակվում:

Այդ գյուղից Հարկ էին պաճանչում: ՎԱՍՆ

ՁԵՌԱԿԵՐՏԻՆ,

ՈՐ ԿՈՉԻ

ԵՐՈՒԱՆԴԱԿԵՐՏ

Քաղցր է ինձ ասել

կերտի,

զոր

ե լտղագս դնեղեցիկդաստակերտին երուանդալօրինեաց նոյն ինքն Երուանդդեզեցջիկն չքնաղ լօբինուա-

ժովք, Քանզի զմիջոց Հովտին մեծի լնու մարդկութեամբն պալծայ 2է1

ֆուաժովք` լուսաւոր որպէս ական բիբ. Իսկ չշուրչ զմարդկութեամբե' ն ժաղկոցաց ճոտարանացկազմութիւն, որպէս շուրչ զբբովն զայլ բոլորակութիւեծական: փակդրազմութիչն ալզեստանոլմիրի զարտնանանը Խիտ ն գեղեցիկ ծիր". որոլ Հիտիսային կողմանն դիր կարակնաձն՝արդարն գեղաւոր կուսից վշնից դաիալանդացՀամեմ աշոտ, հսկ ի Հարաւոլ Հարքուքիւե՛ դաշտաց՝ ժնեօտիցը պարդութնանգեղեցկութիւնը, հակ գետն բերանացեալ դարաւանհդօք ափանցն' զերկքէծրքիսննշանակէ չրթունսն: եւ այսպիսի գեղեցկութեան դիր՝ անջիթելի իմն գոգցես ի բարձրաւանդակ քագաւորանիատն ղճալեցուաժան ունին.

գաւորականդաստակերտեւ

ե

արդարն բնրիի

ն

քա-

պարգեւ մեծե Տիդատ Զայսամենայն զզորժեցեալան երուանդալ ե արեւսն կցոբորպէս մտներմաց մարդկան ազգինկամսարականաց, զոր յիւրում տեղւոջն դաց ազդինԱրշակունեաց. պատմւեսցութ...

(ՄովսէսԽոբենացի, 2-Րդ, ԽԲ)

ալստեվ՝կառութէջ, լինեք

չուր

զմարդկուքնամբն բնակության Ալս ն Հաջորդ մի բանի նա--

ջութրբ

ր

դաշտաց --ճարթ դաչխեն.Հաթթութիւն

մաղասուցյունենիում բավ-"տփրողյալր կամ բաղադրյալ

ստորողյալի Հանդույցն տթաաՀայտվածյեն բոլորակ աղյոտեղ՝

տերը

ժնշտից պարզութնան գղեցկութիւն--

րշեջնում վին)

գնղեցին ժեորթենրի

աղորկությունը ամբող նախադասություն, պար

է

քարգմանել այսպես. որի Հլոավաային Հակողմի կամարաձն դիրջը իսկառպնա

(կի

փի բերան, իր էրկու Հրթունթեերով լը կարծես անքարք Հայացջն ուղղել է քազավորանիստբարձրավանդակի վրա Ո

ՑԱՂԱԳՄ ՇԻՆՈՒԱԾՈՑ

|

քարգմանել այսպես, իսկ գետը ազէրի

բարձրություններով պատկերահում

գեղելիկ գժին

պետք ամթաողը հախաղասությունը

Ց

Ր

այգնատանու--այգինէրի Տիրբ ղարտնանանց խիտ» ն գեղզեյիկ ձիր--նվաեվում էր թիտ արտնանունքի ճ

մեմատվում (ր գեղեցիկ կուրսերի ՃոիՔերին ճրացականը թանձրաքականիփոխա-

արեան

կցորդ--արյունակից

ԱՄՐՈՑԻՆ ԳԱՌՆՈՑ

Հ.

Զալսուժամանակաւ կատարէ Տրբատ ղշինուաժ ամրոցին Գառոլ, զոի որձաքար ն կոփաժոլ վիմօբ, երկաքագամ ն կապարով մաՓուցնալ. լորում չինեալ ն տուն Ճովանոց|, մաճարբձանժքն,աբանչելի դիցշուածովք բարձր բանդակաւ, ի ճամար քեղ իւրոլ Խոսրովիդխտոլ, ն դինալ ի նմա զլիշատակ իւր Հելլենացի գրով... ս,

(ՄովսէսԽորենացի, 2-ոդ, Ղ) Է

աուն

Հովանալ--Հովանհոր

մաճարձած

արձան

Դում

ԱԾԱԿԱՆ

150.

ՏՃՍԱՆՎԵՑԵՐՈՐԴ

ԱՆՈՒՆՆԵՐԸ

ԵՎ ՆՐԱՆՑ

ածականեքնրըլինում Գրաբարում

ՀՈԼՈՎՈՒՄԸ

ծն

երկու տնսակ՝

որա-

ունեն Որակականածականները Համեմատության երեք աստիճան՝ գրական,Ճամեմատական,գերադրականւ Ք 151. Աժականի Ճճամեմատականկամ բաղդատական աստիճանը է կազմվում երկու ձեով ա) (ա գոյն վերջածանցով, Բ) քան նախաՀ

գրությամբ:

ա) Գոլն աժանցը դրվում է ածականի ուղիղ 4նի վրա, «րինավ՝ մեծ, Հղօր--Հզգրագոլնչճզոր, լաւ--լաՄիժ--Մնժագոյնավելի ավելի ն ձացոլեՀավելիլավ այլն: ժարկէ կարծել թէ էր ոմե ի վեր քան եա է կարծել, թե զօրագոլյն ն փառաւորագոյն (եզեիկ,2-րդ, Գ)յ)-«ՊՓետք նրանից վեր ավելի զորեղ

փառավոր մեկը կար: երբնմե գոյն ածանցով կազմվափ ածականներնարՍանդթություն, աաճշայտում են դերադրականիմաստ. օրինակ՝ Ապրի կրտսերագոլնե է միայն ամճնամիայն, որ է եինուաս(Խոր., 1-ին, ժէ)--Ազատվում ն

փոքրը՝նրեվասբ' 2 ֆան նախագդրությունը դրվում է սովորաբար դրական աստինանից: երբեմն էլ գսյն ածանցով կազմված աժականենրից Ճետո ալնուՀետն՝ Համեմատելի բառի Հայցական ճոլովով ն զ նախդրով. օրինավ՝ մեծ ջան զերկիր-երկրից ավելի մեժյ բարձրագոյն բան զնա «նիանիցը ավելիբարձր ն այլե, Մէձ քան զաոստ ալլ պատուիրան ոչ զոլ (Մարկ. ԺԲ, 31)-Մրանցից ավելի մձժ պատվիրանչկայ Քաղցր է նա քան զմեդու խորիսխ (Սաղմ., 11)-նա մեղրի խորսխից ավելի թաղցր

ԺԸԱ/ԺԹ),

չ. Մին բարձրագոյն էր քան ղմիւան (Դան., Ը, 3)»»Մեկր մլուսից ավելի բարձր էր: Ձի՞նչ Հզօիագոյն թան զառեւժ (Դատ., ԺԴ, 18)»-Ի՞նչե է առչուծից ավելիՀղոր: ջ 152. Գրաբարում ածականի գերադրական աստիճանր ճատուկ Վե չունի։ մլդ իմաստե արտաճալտվում է կաճի, լոյժ, սաստիկ,աներհ սաստկական իմաստ ունեցող այլ մակբալեերիմիչոցով, որոեջ նաբին գրվում ձե սովորաբար ածականի ուղիղձեի վրա. օրինավ՝ Ծածկեալ բարակ (Փարվ., էչ 29)--Մաժկձլով չատ բարակ կտավով: վոլմ կտաւով Սանոթություն.Բարդ բառերի կազմության մեչ «անդիպող ամեն բառի արտաձալտում է ոլ Թե գերադրական,ալլ ամեն ինչ բմաստը. տրինուկ՝ Թողոլբ... զգաւառն Այրարատու...զամենաբոյսն. զամենաբուղ141

խըն, զոմենային... (Փարպ., էչ 9)-Թողեց (բառացի՝ թողնում էր) մեն րնչ բուսեցնող, ամեձե ինչ բխեզնող, ամեն ինչով լի Արարատյան ա-

դավառրը: 517194. Ածականներե ունեն անվանական ձոլովում, Հոլովվում արտաքինթեքման ի, Ո, Ի-Ա, Ո-Ա, մասամբ էլ ՈՒ ճոլովմամբ: նում

Սանոթություն. Մե ջանի ածականներիեզակի տրականում են ում Հոլովակերտ՝4Հին.-չնոյ--Ճնում, նոր--նորոլ--նորում,

են

ստա-

վե-

բին--վերեոլ--վերնում այլե։ ա) Ային, ին վերջածանց ունեցող աժակտեներըճոլովվումձե Ռ ծոլովմամբ՝ դաշտայիե--դայտայնոլ, ամաղնայիե--ամառնալնոլ, վերին --վձրնոլ, վերչին--վերչնոլ ն այլե: Բ) հ-ով վերչացող բազմավանկ ածականները Հոլովվում էն Ո-Ա խառն Հոլովմամբ՝ ոիբելի-սիրելւոլ--աիրելետւ, բարի--բարւոլ--բարեււ, իմանալի--իմանալւոյ--իմանալեառաքինի-առղաքինւլոյ--առաքցինեաւ, աւ, գեղաննաւ, պիտանհի--պիտանւոլ--պիտանեաւ գնղաիկի--գեղանւոյ-կ

ն

այն:

դ) Ֆոլն վերչածանը ունեցող ածականները Հոլովվում են Ւ Հոլովմամբ` մքժագոյն--մեծագունի--մեձծագունից,լաւագոյն--լալագունի-լաւագունից, վնճագոյն--վեճազունի--վեՀշագունից, աղզնուազոյն--ազն այլե' եհուագունի--ազնուազունից ն դ) Բ-ով նախորդող որնէ բաղաձայնովվերջացող թնձր, կարծո, մանր, ծանբ, փոքր, ՐաղցբածականներըՀոլովվում են ՈՒ Հոլովմամբ Ն ունեն ներքին թեքման ռրոչ առանձեաճատկություններ։ եղակի թվի թեջ ճոլովնէրում ուն բնկնում է, իսլ Հոգնակի ուղղականի վերլավոիվում է

ունք-ով//

ժոլովմանօրիեակ. ՈՒ. ՀՄ.Տ. բ.

Գ,

եզակի

Հոգնակի

.(Լ/Քոքր

փոքունջ (1/4"ջունս

փոքու

փոքումբբ

փոբի

վոբու ի փոթուէ

փոբունեց Է փոքունց

Բարձր եզակի թվում ածականը Սանոթություն.

ով վերջացող բառերի

Հոլովմամբ:

նման,

Ճոլովվում է (ի"իսկ "ոզնակի թվում՝ ներքին թեման Ա

լ

ՈՒ.

բարձր

Հ. Ս. Տ.

Ք.

(պյբարձր բարձու ի բարձում

փարձու

զ.

բարձունք

(զյբարձուն» քարձանը ի բարձանց բարձամրթ

Մնացած աժականներիՀոլովման վերաբերյալ որոշակի կանոեներ չկան, նրանց չճոլովումն իմանալու Համար պետք է դիմել գրաբարի բադարաններին:

ԱԾԱԿԱՆՆԵՐԻ

ԳՈՅԱԿԱՆ

Տ ե՛

ՀԵՏ

ածականներըդրվում Գրաբարում

154.

ե՛ Հետո,

առալ,

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

Քլունն է,

են

գոյական անուննեերիք

սակայն ավելի տարաժվածընախադասգործածու-

Որպեսընդճանուի կանոն, եախադաս ածականներըՀոլովով Համաձայնում գոյականներին, նախգրավոր«Հոլովեերում նախգիրներըդրվում են ածականիվրա Հոլովմանշրինակ. Ք

ու

155.

թվով չեն

ՈՒ.

Հ. մ.Տ. Ք.

Գ.

եզակի

Հոգնակի

սիրելի եղբայր

սիրելի եղբարք

(պյսիրելի եղբայր սիրձլի ծղթա(քզբօր) թաիրծլի եղբաւրէ(ծղթօրէ) աիրելի եղբարբ

(պ)ճիրելի եղբարա աիրծլի ձղբարը ի«իրծլի եղբարք սիրքլի էղբարբթ

Ծանոթություն,երբեմն նախադաս աժականները ճոլովով

Համամայնում

են

իրենց լրացյալեերին. ռրինավ՝ ի

ձեռե

ու

Թվով

պատուուռրի

(եղիչէ, է, 44), ի ձեռաց կոբովեացաղեղնաւորաց զօրագլխի (մգ., էչ 10), ի մեծի ոտն (եզ(խոր.,2-րդ, Կե), սիբելեացվկայիցն եին, 1-ին, Գ), ի ճնդոգ (/Բուզ., 4-րզ, ծ), ի չարէ արաշչեէ ժամանակաց (եզեիկ, 1-ին, ժե) ն այլեւ ուշուք

Այս դեպքում անեզական ցոլականներիճոգնակի զործիականի ճն են աժականեհիր սովորաբար ՃճՃամաձալնում միայն ճոլովով. օրինակ` մեծաւ թշնամանօՒ (Բուզ., 3-րդ, Դ)» բացաւ աշօէ (եղիչէ, էջ 125) ն այլն: 8 156. ետադաս ածականները, որպես կանոն, Հոլովով քՔՎ"վ են դոլականներիե,Հոլովմանօրինակ. Համաձաղրնում ու

Հոգնակի

եզակի ՈՒ.

ազգ

Հ.

քայ

ազգք

Ս.5. Ք.

Գ.

ազգաւ

քաք

(զազգս

.(ղյազգ քաջ ազգի ջաֆի յազգէ ջաջէ

ազգաց

ազգաց

քայս քաջաց

քաջաց

ազգաւք(օթ)քաջաւք( օթ)

ջաջաւ

չեն Ծանոթություն.ծռադաս ածականների խիստ Հաղզվադնպ

Հա-

մաձալեում իինեց լրացյալնեերինՀոլովով թվով. օրինավ՝ ի քաղաքի մի փոք" /(Խռր., 2-րդ, ՂԱ), թաղեաւկաճեայ /Ֆոր., Ժ-բդ, Թ), զպա»ու

ղատանսաշտասուալից/օռոր.,Ը) հ այլես բառը քե հոխագաս ն ք: նտադաս զործաժվելիս միչ ԱՐՐունի

ժեում է

ամ2աւ

աձայն:

ածաՎարժություն 128. Հոլովել Բետնյաչ կապակցությունները՝ կանները Բոլովով ու թվով համաձալնեցնելուվգոյականներին:

Բարեկամ սիրելի, ֆիմ,

մեէ

ալի

առաքինի, ղշրավար քաչ,

ընկեր Հաւատա-

քաղաք:

Վարժություն 124. Թարգմանել, բացատրել, թե ճախադասն դաս

ածականները

ոլովով

ու

թվով ինչպես են

լրացյալներին:

ետա-

Բամաձայնել իրենց

կանայք շինեցին տունս, իսկ անզգամջն ձեռօք իւրնաենց կործանեցին. խնդուքնամբ րնդունկին զլարչարանան: Սայլայն մեռանի ի ձեռաց կոիովնաց աղեղնաւոիացք: զկուռո Վաղարչ Փաշտէք ե անչունչուԱյսօր քազաւորք ճՃամերս արիք տիրեն ի վերայ մեր: Յորժամ ղաներեւութէն ն զնորին մշտնջենաւոր զօրութենէն ճառիցէ ոթ. Ամիս վեց օժանէին իւղոմք անույիւք։ Ախտք մաճաբերք Հանապազ Հիաման տայր վառն առաքինւոլն Փայիամարդիկ: Դարձեալ ոոանչեն եհա: Եւ հդ զիս ի վերայ լերին միոլ րարձու լովժ: իմաստուն

Մէծաւ

օտ

Վարժություն 125. կանները Բոլովով

ու

Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված ածաթվով համաձալնեցնել ընդգծված լրացլալներին:

ածին զիչխանսնթագաւորին (զճաւատարիմ)։ Բայց (ամբավիրաւտորեալձին՝ ոչ կարաց երազել ընդ փաՄեբուժանայ զամնենենանան: (Մեժ) տատեջվր Հոգով իւրով խրստեայան: անաշգանօք ի եանապարքաց (ռուրր) մխաիքարհսցէղձեզ Հանապազ: Դարձարո՛ւք իս րամախ այն միլ (դատուական) ձերոցՌար)։հրեայՀասանէր եւ

բիշտ/է))

առ

եւ զօոքն(կայսերական) զօշութեամբ նեղեայքն յայսոց (իզ) (բազում) ռայինվկայութիւն աղաքեայլքն, եւ բժչկ էին:

Յովածփկոլեցելոյ: ժասանեե

ն

Վարժություն 126. Թարգմանել գրաբար՝ ածականները ճոլովով ու թվով Բամաձալնեգնելովինդգծված լրացլալներին, ըստ որում առաջին

երեք նախադասությունների ածականները գործածել նախադաս, հսկ

հետադաս: մլուսներինը՝ Մեծ

սիոով սիրում էր նրան, Ըստ ճին ավանդությանտոչեր էին մատուցում իրենց պատվաժննրին: Սպանվում է իր Հարազատ եղբոր կ անչեն տներում: Սրբուկողմից։ կԿբնակվենավերակ քԼաղաքնեջում թյամբ նե սպառում առաքինի ճիշատակըԲազում վիրջտվոր-մաշդկանց ներ ընկան այն մեծ պատեբազմում: Ուղարկում է պատգամավորներ իրենք Օգնություն էին տակում ձայպօտան Հավատարիմ մառշդկաեցով: սիրելի բաշեկամնեբից:Ինչո՞ւ եբ քշնամություն զցում իմ երկու Հարազատ եղբայբներիմեջ: Փոքր ամաններովչուր էին ճանում խոր չրոինձ ատում քե' դուրս ելիր (ել արտաքս) այս գեղեցիկ այգուց: հորից: ՄՔծ ն Հղոր զորքովՀարձակվում է Ձշնամու բանակի վրա Միչնաբերդն դջել--արկանել

ՎԵՐԱՑԱԿԱՆԸ

8 152.

ԹԱՆԶՐԱՑԱԿԱՆԻ

ՓՈԽԱՐԵՆ

ստանում1 ութիւն ածանցը՝ ճաճախ ածականը Գրաբարում

վերաժվելով վերացականգոյականի, որը սովորաբար դրվում է սեոկան Հոլովով ն գործածվում ածականի իմաստով: Այդ բառերը դլնտթ է Թարգմանել աշխարձաբարորպես աժական, օրինակ՝ Քասմասցի ի ձել տանս ձեղ վր ողջոլն մարղասիրութեան մերոյ (եզիչէ, էչ 9)-Բող Հայ մեր մաիդասիրականողչույեր:ՔԲետկեցեր, ասէ, ի մ՛1ջ գոտութնան 1ԼԱ

ԺԱյ-«Բնակվեցիր,ասում

նամանեաւց(Խոր. 1-ին, ցուրտ մանիքները ժեջ: ծրընմի այսպիսի վերացականդոլականներըդրվում են ուղիղ 4Եվով, իսկ նրանց Հատկացլալները՝սնուսկան Հոլովով: Սրահը եուլնոյես ոբոշլալի կառղակյուայշխարճաբարպետք է քարգմանել իրբն որոչիչվասն ալնորիկ լանձն իչր տարբաբերէլր,եթէ լո՞ քաթյուններ. օիինավ՝ նեփեցից զդառնութիւե թիւնից,կամ ո՞ւր բացատրեցիը զբազմութիւն տիզն(Եղիշէ, էչ 72)--Այգ պատճառովէլ ինքն իր մեչ սղեկեծվում էր: է,

սառնա-

էն

--

(87

Ւ:

ում վրա քափեմ դառն թուլենրս կամ ո՞ւր արձակեմ բազմաթիվ

Նձտերու

Վարժություն 127.

Դուրս գրել սեռական ճոլովով

ե

ուղիղ ձնով

գործածված վերացական գոլականներն իիենց լրացլալների ն լիաքումների հետ միասին՝ դիսացը տալով աշխարհաբար թարգմանությունը:

Պարտ է մեզ, ասկ, լալսպիսում բարեխառնուքնանշդոց ն մաֆն երկրի, թաղաք ե իուքեան լուրը Զմի արքունիս շինել բնակութեան, առաջինութիւն Հաւատռոլ զգեցանլՊատուճասէր եա բանիւք խստուքեսեւ Այլ ն մարմնոյն նեղութնամըք առաւել նս բարձին զբնեոն ժանփուքնան,Բայց զտեղի ճՃակատուն չինչ դաստակերտ, ե անֆունկոււ Հայք, վասն լաղթութեան պատերազմին:Ապաքէնզայդ կամիս՝ զի ժաֆվեսցի խորճուրղ ամբարչտութնանգ: եւ երդուաւ ինձ լիւրհանց «րն Փրիստոնկութեւանն:հսկ անօրկն իշխանն իբբն գիտաց երէ լայտնեցաւ Զայն աժձնայե ոյժ պեդութեան տեսձալ Խորամանկութիւն խորչրդոլն: եւ Հրաժարհալք ի միմեանց Ճամբուրիչ սրբուՎիկիանէս զարմացաւ: քեանն՝ խաղայլբ գնայր... ի քաղաքս նրկուս Ասորոց. Մատակարար արամբք ն ընտանքէօթ,զանհանհքաւբազմութեամբ յուտանն, կանամժբց, ե գինւոյ, զանուլաճոտ զմեղրաճամ ջաղցրութիւչն դակասուքին Հացի բանջարացե: ԵՂԾ

ԱՂԱՆԴՈՑ

(Հատուած) Մինչ չն քնաւ ձր ինլ, աւեն, ոչ երկինք ն ոչ երկիր ն ոչ ալլ ինչ արարածջ՝որ յերկինս կամ յերկրի, Զրուան ոմն անուն էրչ, որ թարգարար զի թերնս որդի մանի բախ կամ փառք:ՁՀազար ամ աշտ անուն եմա, որում մբ լինիցի Որմիզց, ոբ զերկինս ն զերկիր ն զաժեն նոսա՝ հայն ռր ի առնիցէ. յետ Հազար ամի լատ ակտաւ առնելոլ՝ աժել ղզմտաւն ասէ. «0գո՞ւտինչ իցէ լաշտա զոր առնեմ, ն լինիցի՞ ինձ որդի Որմիզդ, հքէ ի զուր ինչ ջանայցեմ»: եւ մինչ դծռ նա զայս խոր51ր, Որմիզդ ն Արշմն յղեցան լարգանգի մօր իւրծանց. Որժիզդնի յաչտըն առնելոյ, ե Արչմե ի լյերկուանալոյ անտի Ապա իմացեալ Ձրուանայ, ասէ. «ծրկու որդիք են յորովայնի անդ, որ ոք ի նոցանէ վաղ աղ իս Հասցվ՝ զնա քաղալոր արարիք»ն. ն ծանուցեալ Որմբզդիգիաորճուիդրս Հօրն՝ յայտնեաց Արչմենին. ասէ. «Զրուսն Հայր մեր խորՀձեցաւր՝ նա երքիցէ, զնա քազաւորնցուսցվուեւ զայն թէ ոջ ի մէեչ վաղ ե ել ծկաց: առաջի զորովայնե, լունալ Ար«ժներե Փակնաց ճօրեւեւ տեառ

անալ զնա ծս

դուս,

ոչ զիտաց էքէ Ջրուանայ,

եւ

տաձ.«ես

նա

եմ

իցէ. ն Հարցանէր՝ Եթէ «Ո՞լ որդին քո»: Աչ ցեա Զրուանն, չիմ որդին եսո: եւ մինչ դու խալարին ն ժանդաճուտ ո՛

ոք

է, ն անուշաճոտ ն լուսաւոր դեռ նոքա զայս ընդ միմեանս խոսէին, ժնեալ Որմզդի ի ժամու իւրում ն նւ լուսաւոր տեսեալ զնա անուշաճուռ, եկն եկաց առաջի Ճրուանայ: Ջրբուանալ,գիտաց՝ Եթէ Որմիզդ որդի նորա է, վասն որոլ զյաչտն առղոի ի ձեռին իւրում ունէր,ռիովբ զլաշտն նէր. հ առհալ զբարամունսն՝ առեէր, ծտ ցՈրմիզդ ե ասէ. «Տալժմ ես վասն ջո լալտ առնէիլ լալարմչետէ դու վասն իմ առնիցես»: եւ ի տայ Ջրուանայճ գբարամուեսն ասէ պՈրմիվդե օրչնել ղնա, մատուցեալ ԱրՀմենիաղաջիԶրուանալ՝ ցնա. "Ո՞չ այնպէս ութւռնցեր՝ քէ ո՛ք երկուց որդւոցն իմոց լաղաջ տո իս Հասցէ, ղնա քագաւտր արարիցս։ եւ, Զրուանն առ ի չլրելոլի ղուատի՝ ն չարագործ, տուհալ լիցին թեզ քադղդաւորուասէ ցԱրչմեն. «Ա՞յսուտ ե թիւնն ինն Հազար ամի, զՈրմիղդ ի վերալ քո աիքայլ կացուցնալըք, նհ յետ ինն Հազար ամի Որմիզդ քաղաւորհացէ, ե ղինչ կամիցի առնել՝

արասցէ Յայնժամսկսան Ռրմիզդ ե Արձմնե առնել

մենայն ինչ՝

ղոր

գործէր՝ չար էր

ն

Որմիզդ առնէր բարի էր

ն

թիւր:

ուղիղ,

ԴԱՍ

ն

փմանալով հլ եկացնլավ-կանգնեց

եր յ

տալ

Ջրուանալ--ճրբ Ջրվանըտվեր

Ք 1"

սղ

Է--էՂրժելուՀամար

Թուաղ լիցի --Քող տրվի կացուքնալ--եչանակա լինեմ

ԱՆՈՒՆ

8 158. Գրաբարում թվականները երեք տեսակ դասական կ ակձենրական,

159.

ա-

ՔՍԱՆՅՈԹԵՐՈՐԴ

ԹՎԱԿԱՆ

Տ

ն

ինչ Արչմնե

(հզնիկ Կողբացի,2-ոդ Ա)

դեռ րով մինչ չե բնաւ ձր փնչ--քանի ոչինլ դոյություն չուներ Ջրուան ոմն անուն ձր--Ջրվան անուհով Ժենթ կար արար--պոճ արեք աշա ափել զմոաւ--մատաֆել արարիջ--կանէմ

ՔԱՆԱԿԱԿԱՆ

արարաժս.

ե ղոր

ԹՎԱԿԱՆԽԵՐԸ

ԵՎ ՆՐԱՆՑ

ապա

քանակական,

ՀՈԼՈՎՈՒՄԸ

Քանակական թլականներնձն՝ մի, երկու,

վեց, եհւքն (եոքն), ուք, ինն, տասեյ

նն

երեք,

չորք,

Հինդ,

11-ից մինչն 16-ը մասնակի

փփոփոխություններով միավորների սկզբից բարդվում են տասն թվտասան Ջանի ձնին' մետասան, հիկոտասան, երեբտասան, լորեքտաաան, Հնզետասան, այնուճետն 12-ից մինչն 19-ը միավորը վեշյոասան, ն տասնավորըմիասնումհե Ն շաղկապով՝ եւքենտասն,ութնաասն (կամ ուքուտասե), իննետասե, իսկ ԷսանիցակսաժմիավորներըՆ շաղկապով Հարադրվում հն տասնավորնեիինվերչիլ՝ քսան ն մի, քսան ն երվու...յ վավսխունհ հրեսուն ն երեք..., քառասուն ն ուք.... յիսուն ն չորբ..., ն ե Հինգ..., հւքանասուն ն ինն..., ուքաունվեց..., իննսուն էւքն..., ճաբեւր, ճարեւր ն մի..., երկերիչի, երեքճարիւը, չորեքոարիւր, Դինգճարիչւր, վէցճարիչր, եւթնչարիչր, ուցճարիչր, իննճարիչը, ճազար, րհր (րիր) ն այլն: Ծանոթություն1, Հարյուրավորներին,Հաղարավորներին ն բիւր-ին ակվբից ավելացող թվականները կցվում կամ ճարադրվում են ռուսե) ջաղկապի՝ ճինգճարիչ կամ Հինգ ճարիւր, երկու ճազար, երկու բիւր ե այլն: ե 2. Հաիլուբավորներին բարդվող Հազարավորեծրթին Սանդթություն

միավորները միանում են ն շաղկապով, իսկ միավորներից րարձրերը՝ Քճ՛ չաղկապով, թն՛ առանց չաղկապի. օրինակ՝ երկերիւր ութսուն ն էւքնս, ն այլ ես եւն Հարեւր ն քառասուն այր (եղիէ, էջ 120): Հարք ձինք Հարեւր ն ուքնաասն (խԽոի.,2-րդ, Ղի Հազար ն եինսուն նե վեց (նդիչէ, էչ 120): Տերկերիւր ե ի Հնղզետասան բիւրոց ամաց (Բոռն., Ա, ն Հյ 332): Զորք Հազարբ Հինգ Հարեւր չափովն (եզեկ., ԽԼ, 33) ն այլ 9 160. Քանակականթվականները Հոլովվում են անվանական Հոլովմամբ՝ ենթարկվելով տաիբերձոլովումների, 1. Մի քվականը Հոլովվում է ո Հոլովիչով միայն եզակի թվով, է նեան ոջ վերջավորությունը, անռականում ստանում իշկ տրականում՝ ում Հոլովակերտը'սեռ.՝ միոյ. միոջ, տր.՝ միում, բաց.՝ ի միոջէ, ի Ժիոյ, դորժ.՝ միով: 2. Սբկու, եբեք, չորք թվականները "ոլովվում են միայն Հոգեակի Քվով. ըստ որում երկու քվականը ճոլովվում է ու, իսկ ժլուսները՝ ի Հոլովիչով:

Ռի. ծիկու

հրեթ

Հորս

Ս. 5.

երից երից

չորից ի չորից չորիւք

Ք. 3.

երկուց

լերկուց ծրկուք

էրիւք

Մ

Մանոթություն.Ծբկու թվականը ամղզականճոլովում խիստ Ճազ148

վադեպ ճանդիպում է 4-րդ, ԾԴ): 7.

կի,

1՛

սկսա Հինգ-ից Հոգնակիթվով

ե՞կուքձեռվ.

շրինավ՝ Արինքն Էրկութ(Քուզ..

փլուս բոլորՔվականները «Հոլովվումեն ե՛ հզա-

Հինգ, վեց, ռւթ, ինն, մետասան, եբկռտասան,ե՞եքտասան, չո"երտասան, ճնգետասան, թվականները ն բոլոր տասնավորվեշտասան նքի, սկսած քսանից՝ ճսան, երեսուն, Բառասուն, լիսուն, վաթսուն,եւբանասուն,ութսուն, իննսուն, Հոլովվում ծն Ի պարզ Հոլովմամբ։ Թեր 4.

Ճոլովներում տասնավորների վերչնավանկի ու-ն ն ռասնի այլես

Եզակի ՈՒ.

Հինդ (Սինգ

Հ.

Բ.

իճնգէ Հնգի

ձ.

ինն (ինն յըննէ Օ0բննիւ

սղվում 4՝ հրեսնի,

քա-

ձոգնակի

Փոան (գյջսան

Հինգ» ինունթ թսանթ (պյճինգա (զյինունս (թ)ջոանս

րջսանչ աանի.

իշնգից Հեգիք կամ ճեգծք

լրննի,

բենիւք

է Հոգնակի քվում իննքվականը Հոլովվում

նան

ու

իքսանից բանիւք րճոլովիչով՝

հունք, ինունը, լինունց, իննուք(կամ՝ իննամբքի 7. Ծւթն (4-քն) թվականը Հոլովվում է ներքինթեման Ա Հռլովմամբ` սծուչտր.՝ հւքան, բաց. լեւթանվ, գործ. եւքամբ, «ոգն. ուղղ: մւթանք, սճո.-տր. եւթանց, բաց.՝ լեւքանց, գործ.՝ եւթսմբբ: ճ. Տասն, ելթննտասն, ռւթեւտասն, իննետասնթվականներըճոլովտասն, սծձո,-տի.՝ տաԻ-Ա են խառն Հռլովմամբ՝ վում ենրջին քեքման աին,բաց.՝ ի տասեէյ դործ.՝ տասամբ, Հոգե. ուղղ. տասունք, սեո.-տի.՝ տասանց, բաց.' ի տասանց, գործ.՝ տասամբք: Ֆեսն բաղադրիչ ունեող նչված բարդ թվականները Հոգեակի ուղղականում ն-ից առաչ րո«ածում են ա ձայնավոր նհլքննետասանք, ուքնտասաեք, ինննտասանցք,

Բոլոր ճարլուրավորներըՀոլովվում են Ս պարզ Հոլովմամբ՝'հաեւո. «նուր. Հարիչբոյ, բաց. ի Հարիչրոյ, գործ.՝ ճարիւրով, ճոգզե, ուղղ: Ճարնւրք, սնու-տր.՝ ճարիւրոց, բաց.՝ ի Ճարիւիոց, զործ.՝ Հարիւ".

փովբ:

Հազաջ թվականր Հոլովվում ձ արտաքին թեման Ի-Ա խառն Հոլովմամբ՝` սհոււտր. Հազարի, բաց. ի ճազարէ, գործ.` Ճազարաւյ Հագն. ուզվ. Հազարի, սնուչար.՝ ճազարաց, բաց. ի ճաղաթաց, դործ՝ Հազարաութ(որ): 8.

Բեւբ

(բիւր) թվականը ճոլովվում

է ՌԻ պարզ

Հոլովմամբ. սծո.րո.` թիւրու, բաց.՝ ի բիւբկ, գորժ.՝ բիւրու, ճոգն. ուղղ:՝ բեւրք, սեու-տր.՝ բիւրուց, բաց-՝ ի բիւրուց։ գործ.՝ բիւրուջ: Բեւո թվականը ճանդիպում է եան տարբեր Ճճոլովիչներով Ճոլովվաժ՝ բիւրբաւկամ բինրեաւ, բիւրծջ, բիճրոց, բիւրով: 10. ձարադրական կազմություն ունեցող թվականների Հոլովման ժամանակ սովորաբար Ճոլովվում է փիայնվերչին բաղադրիչը: 9.

ՌԻ.

Հ-

մ.5. բ.

Գ.

ԴԱՍԱԿԱՆ

եզակի Հինդ

հրեսուն

ն

(1չերձսուն Հինդ ն

հինսունհ Հեգի՝

երեսուն երեսուն

ն

ե

ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԸ

4նգէ Հնգիւ

Հոգնակի երեսուն

ն

(զմերեսուն եիեւուն

հ

երեսուն հրեսուն

ԵՎ ՆՐԱՆՑ

ն

ե

Հինգք ճինգս ճեգից Հեգից ն

Հնդիթ

ՀՈԼՈՎՈՒՄԸ

ԴասականԹվականեերըկազվվում են քանակական քվականներից եբոոդ կամ Րոբղ աժանցներով երկրորդ, հրրորդ, լորբորդ»

161.

բերորդ, ճազարծերորդն այլն: Մի քանակականթվականի ճամար իբին դասական քվականի դործածվում է առաջինբառը,

որը

Հանդիպում է

նան

ձն.

առաջնորդ,աղաջ--

նեբոողդ ձենիով, Հարաղիական կազմություն ունեցող քվականներիդեպքումաձանցթ դրվում է բոլոր բաղադրիչների վրա" քատենրորդառաջին (կամ" ջոաներորդ առայնորդ, քսաներորդ առաջներոիդ), քսաներոիդ երկրորգ

վիսներորդ եւթներորդ, Պազարերորդ քսաներորդ Պինգերորդն այլն: 8 162. ԴասականթվականներըՀոլովվում նն անվանականՀոլովմամբ՝ եզակի ն Հոցնակիթվով 1. Առաջին քվականը Հոլովվում է ո Հոլովիչով, եզակի տրականութ ոստանում է ում, իսկ եզակի բացաղականուվ՝ է ՀոլովաղուղաՀնեռաբար սեռ. կերտները՝ աղաջեոլ, տր.՝ աղաջնոլ, առաչնում, բաղ.` լառաջնոյ: յաղաչնմէ, դործ. առաջեով, Դոզն. ուղղ. առաջինք, սեռ..տի.՝ առալնոց, բաց.՝ լառաչջնող,ցորժ,՝ առաջնովբ: 2. Մյուս դասական թվականները Հոլովվում եկ արտաքին քեքման հ.Ա խառն Հոլովմամբյ ալն տարբերությամբ միայն,որ եզակի տրաատանում են նան ում կանում զուզաճերաքբաի Հռլովակերտը՝ հինգեոռոող.

Հինգերորդի,տբր.՝Հինգերորդի, Հինդեիոիդում, բաց: ի Հինդերորդէ, դործ.՝ Հինգերորդաւ, Հոգե. ուղղ. «ինգերորդք, «նուշտր.՝ Հինգնբորդաց, բաց.՝ ի ճինգերորդաց,գորժ.՝ Հինդերորդաւք(օբ): մ. Հարադրական կազմություն ունեցող դասականթվականները սոեն իրձեց բոլոր բաղադրիչներովՀազարերորդքսավորաբար Հոլովվում բսաներորդի վեցերորդի ն այլն, վեջերորդ-Ճաղարերորդի ներորդ սեղ.

ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԸ

ԱՆՋՆԵՐԱԿԱՆ

ԵՎ ՆՐԱՆՑ

ՀՈԼՈՎՈՒՄԸ

Անձներականքվականները կազմվում են քանակականթվականներից ԵԼին,էՐեան աժանցննիով՝ եիկոքին կամ ձրկոքեան, քրե Փին--երեբեւն,Հնգեջին--Հեգնքնան, տասնիջին--տասնեքեան, չորեքսասանհթիե--լորեքտասանեքեան ե այլեն։ Անձերականթվականները ցուլց են տալիս այս կամ այն քանակով առարկաների միաշին վերցված լինելը, օրինակ վեցձջին կամ վեցէվեցն էլ, վեցն էլ միասին, քեանՏ 154. Անձեերական քթքվականենրը ճոլովվում հն անվանական ճոն ու Հոլովիչլվ: լովմամբ, միայն Հոգնակի թվով 162.

:

ՌՒ.

ծձրկոթին,

ծ.

Ս.5. Բ.

ղերկոսին

կրկոցունը

վերկոքունց

նրկոքումբք

ԹՎԱԿԱՆՆԵՐԻ

ԳՈՅԱԿԱՆ 765.

զերկոսծան

էրկոցուն,

Գ.

կրկոքհան

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԵՏ

դասավան ն Քանակական,

անձերնական թվականննրը դորգոյական անուններիՀետ ն՛ նախադաս,ե՛ աղաս: ա) նտադասդգորժածվելիսքվականներե ընդմանրապեսճոլովով ձն ե թվով ՀՃամաձայնում գոյական ակունեեվրին, որոնք քանակական ճետ են անձներական թվականների դրվում միայն ճոզնակի, իսկ դաաւսկանների Հետ՝ միալն եղակի թվով. որինակ ամացն քաղասնից (Դործ., է, 30), ամսովք ութի ք (Թոռն., Ա, էջ 255), նախարարբբն էրե12, թեան (եղիչէ, էջ 150), անանցեքսանեցունը (ելք, 24), լաժսհանն մետասաներորդի (Սննգ., Բ, 5), յամի բաաներորդի եւթեերորդի (թ

ժաժվում են

ու

Թ.գ., Ժ2, 16),

Ա1

Ուղղականն ՀայզականՀոլովներում հետադասքանակականթքվաՀարթ կանըւէնժ մասաժիՔվով չի Համաձայնում պոյականին. օրինակ՝ ձրեջ Հարիւր ե ութետասն (հոր., 2-րդ, 1), աւուրս քառասուն (1ուր., Դ, 2) ն այլեւ ի) նախադասգործածվելիս քանակական ե դասակաի թվականներն բնդճանրապես Ճոլովով թվով լեն Համաձայնում գոլական անուններին, իսկ անձներականթվականները շՀամաձայեումիեն, ըստ երում ետ զոլական անունները կարող են դրվելԼ քանակական քվականեերի ե՛ Հետ՝ միայե Հոգնակի իսկ դահղակի, Հողնակի,անձնծրականների Հետ՝ սականների միայն եղակի թվով. օրինավ՝ ինն Հազար ամի (եզնիկ, 2-րդ, Ախ ի տասն դաչճնկանէ(ծ0ննդ., ԻԴ, 22), քառասուն նե ուք բեւր սպառազինօք (Թոռն., Ա, էչ 361), ի ճինգերորդամի (Կոր., է), սհանցե (ելք, ԻԶ, 19), վիններորդգիէն (Ղնո., իՉ, 22), քսաանեցունց ե քանեցունը զաղանցն (Թիւք, ԻԹ, 5) ն այն: ծրբեմն նախադասքանակականթվականները կարող են Հոլովվել: ըստ որում միայն Հոգնակի թվով «ՃամաձայնելովՀոդնակի գոյական անվան Հետ. օրինակ` նրկոտասանից առաքելոցն (Փարպ., 4-րդ, ո), եւթանց աւուրց (նզեկ., Խե, 25) ն այլես Առանձինդնպջերում դասական քվականեհրբ կարող են ճոլովով Համաձայնել գոյական անվանը ի չորբոիդում աւուին (եղիչէ: 1. 180), ի «ինդերորդիամի (Դոր., Զ) ն այլն: 1. Մի քվաղանը, նախադասթե հետադաս,Ճոլովով Համաձայնում է գոլականին, որը ճանդգեսէ գալիս միայն եզակի թվով. օրինակ՝ ի մում աւուր (Եզնիկ, 3-րդ, ԺԳ), ի միոչէ ի 4-րէ (ելեիկ, 1-ին, ԻՇ), միով ակամբ (Երգ., Դ, 9) ն այլն, է Ծանռթություն.ծտադաս դգործածվելի, մի թվականը ստանում մի-մի մարդ, ինչ-որ մարդ: անորոլ դեիանվաննշանակություն՝ այր Հ. Եբկու, երետ, չոր թվականները, հնախադաս թե ետադաս, Պոլովով Ճճամամայնումեն դոլականներին,ռրոնք դրվում են միայն Հոգնակի Քվով. օրիհակ՝ յերկուց բնութեանց (եղնիկ, 1-ին, հն), ծղբարբթ երիւթ (եղիչէ էչ 191), ի չորից ՞իքից (եզնիկ, 1-ին, ԻԳ) ն այլն: երբեմն նկատվում են անչամաձայնուքյան դեպբեր Հատկապեւ գործիական Հոլսվում՝ երեք փանկամբքն (եզնիկ, 2-րդ, Իէ), ծրկուբարընկեցօք (Փարոլ., 3-իդ, Հճ), լերձջ ժամուց (Ազ., ժէ 181) ն այլն, ու

Վարժություն 128, Թարգմանել, առանձնացնել նախադաս ն ետա-դաս գործածմած թվականներճձ իրեռց լրացյալների հետ միասին ն բացատրել, թե հԲոլովովու թվով ինչպես են Բամաձալնելմիմյանց ճետ: |թ2

Ի

միոլէ ի «օրէ երկու որդիջ ծնան, կապեցին զեա երիւք կարով Ի նորովք։ թարգմանութիւն դառնային շանդեիձ արամբք երկուք: Ի չորիը Հիւքից յօղեալ է, Սր ճէռի Լր չերուսազեմէ Հարեւբ ն վաքսուն ասպարիշա եւ բ կատարել ամացն քառասնից՝ երնեցաւ հմա լանաւկատի..: Հրելտակ Տեառն: եւ ելն լիտ աւուրց քսան ն ճնդից մոգպետն իեքնին մողօքն Հանդերձ Հասանէր մեժաւ դօրուցնամբ: Արդ ի սկզբան ձրկոտաստեծրորգմի քազաւորութեան իւրոյ դունղ կազմէի անչամար բազմութեամբ: Եւ կոչեցին զվդպիրսնարքունի լամսփանե առաչնում, ծւ նստաւ տապանի լեւքննրորդում ւուէզաւուրննրեքտասաներորդի: լելքն ամսոլե ի լերինս Արարատայ: ,ամի քւանեխորդի եւքներորդի Ասալի արքայի Ձուդայ, քադաւորաը Ձամբրի։ եւ Հուլնաը եմա չորս օղամաննակս ոսկիս ի լորնեցունցկողմանց նորաս ինքր Խօսնակից ի մէչ քոաղզաւորացն Ընկէց ի ձա իւրոց նիկոցունը: տիկեաւե, ն մանկա քն ղզտախտակսն Արշակունի երկոսիե,Հանդերձ հրկոքումբք՝ Հասանէրի զաւառնԿարեոլ: անանն

ի ցսան

ն

120.

Թարգմանել գրաբար, մի, երկու թվականները գործածել նախադաս,իսկ մյուսները` ետադաս, ճամաձալնեցնելովընդգծված լրացյալներինհոլովով ու թվով: Վարժություն

-

ւի շղթայով: ալդ Ճաստատեքին Բոլորին կապեցին երկուվկանեոով

է Մծբինում՝ խոսքերը. Մի օշում անցան այդ ճանապարճը: Մեռնում հրկիում քադավորելով քսանչինդ տաբի: երձք տաբի մնացին տար Հետո Ջորս ամխից (լետ) դարձյալակսվեցպատերազմը: Տասնմեկ ամիս սպաջարեցինբերդր, Ուքրըտառովմէժ ձր նրանից. Վառառեցինիրենց էորուղտերը երեք Հարյուր 4իսուն դահեկանի: Տասներկու զինվորներից աին գլխատեցին, Հինգ նախառաբնե՞ով Հանդերմ ենրկայաքավ (Ճանդիման եղն) քագավորին,

Վարժություն 180. Թարգմանել գրաբար, առաջին երեք նախադասությունների դասական թվականնեիրգործածել նախադաս՝ եզակի ուղիղ ձնով, իսկ մլուսներինը՝ ետադաս, ձճամաձալնեցնելովընդգծված 1իացլալներին Բոլովով

ու

թվով:

Հինգերորդ տաշում Վոսմչշապուճ քացավորի

ճորիեվեց|ն ճայոք պատգամավորնձրէ ուղարկում նրա եջանագրերը: ոտ, ԱռաջինԿՐանիլայնությունը Հիսուն կանդուն էր. ֆոթերորդօբր (ւբում) նրան իր մոտ կանչեք: չննց առաջին օբվանիգ«ավատարմության երդում էր պաճանյում նրանից: Տասնմեկերորդամսից Հետո թրչնամու վորը պարտությանմատնվեց: նրկրորդ դահլինի սյուներիխո-

Ութերորդ ամսում

փակներըպատեց ոսկով, Այդ քաղաքը շինեց իր քագավորության քսանծինջերորդ տաբում: Յոթերորդամսվա տասնչինգքրորդօՐում տոն էր: նախարարներին կանչում է Տիզբոն: ծրկրորդհոովաբտակով Վարժություն 181. Թարգմանել, փակագծերի մեջ առնված անձներական թվականները դնել իրենը ընդգծվահ լրացլալների ճոլովով:

Թչեամուքիւն լամփտկնականի մէչ (ծրկոթեան) ազգաց քաջաց Հաստատել: եւ հատաւ Գաղարապետն'զի լուիցէ կողմանցն (ծրկոքնան): եւ ինքն էր կաղ (երկոքեանյ ոտից իւրոց: Այնպկա կենդանւոյն մորթեցին եւ

զսուոբսն (ճրնքին): (նրկոջծան) կողմանցբազում վիրաւորթ լնրկիր անկեալ դիաքաւալ խաղային: Ալլ սրբոլն Գաւզուի (չորեքտասանեքջեան) թղթով սլառոմէդոր առաքնլակիցսն նիզակավիցա:

Ը

Վարժություն 182. Թարգմանել գրաբար, թվական անռունների փոխարեն դնել ճամապատասխանանձներական թվականներ՝ նախադաս կամ ետադաս, հոլովով ու թվով Բամաձայնեցնելով ընդգեված լրացլյալներին: քաղաքի Չորսկողմից

ինց մի գբում. Այդ

մմժ

8ոք ե՞եցներին պատեցպարսպով: ձլ մեր-

պատերազմումհրկու կողմերնէլ մնացին

ան-

հրկիրը. Ուք եղբայրներինէլ պատվիրծց զգուչանալ նրանցից: երկու գետե՞բիցէլ յուր էին տանում, երեք երկոնեբիբոյոր նախարարներին մոտ Քսան Հարիր կանչը: սպաղազինվաժ (վառեալ) մառդկանցով ձակվեց թշնամու բանակիվիա:

ԵՂԾ

ԱՂԱՆԴՈՑ

(Հատուաձ) Արղ՝ մեր քողեալ զնոսա, Հաթցցուք զառսա. Ձրուանն, զոր առաջ քան զամենայն ինչ ասեն, կատարհա՞լ ոք էր, քէ անկատար:եթէ ասի112 եք կատարեալ էր, լովցեն"''ձքէ կատարեալե յում փվ" կարօտանայր խնդրել որդի,

գայցէ ն զերկինս ն զերկիր առնիցկ. զի եթէ կատարձալ էր, ինջն իսկ կարող ձի առնել զերկինս ն զերկիր: Ապա է, քէ էր ոմն ի վեր քան դնա, որ նորա եք անկատար էր, լայտ քեծրակատարութիւնն լնուլ կարէր: ծ. եթէ էր ոթ ի վեր բան զնա, նմա առ պարի» էր առնել զերկինս ն զերկիր ն զամենացնորձ ի նոսա՝ ի

որ

պուցանելոլն ղիւր բարերարութիւնն ն ղօրութիւն. ե ոչ Ջրուանայ որդի շնորչել, որ զերկինս ն զերկիր ն զամենայն որ' ի նոսա՝ առնիցես

Այլ ասեն, իառաց առներ զյլաչտն: Հաիցցուք. փառքն լումնքէ՞ լաջողեալ էին նմա, թէ վասն զի մշտընփառքն, ջենաւոր էր՝ փառաւոր էր եքէ յումեքէ պարգեձալ էին նմ,

Հարկէ

կարժել՝ Թէ էր ոմն ի վեր թան գնա զօրագոյն ն փառաւորադոլն, ուստի ի նա փառքն Հասիեւ Ապա էթլ չէր ոք ի վեր քան զնա, Է պուր էր զլաշտն ճազարամեան առնել. զի փառքն ոչ եթե անձնաւոր ինչ ծն,

թենէ ն

ռոլ

անուանին փառք, որպէս ի

անուանի քչուառութիւն. անձանց Հաստատութի:նք: ուրուք

եւ ն

ի լաջողութենէ ուրուք

այլ

ն

լաչողու-

դիպաց արդասիք են,

դի եքէ արեղակն ն լուսին չն նս էին լեալ, որով ժաշն աժիաք ն տարիք կարգին, Հազար ամն ուստի՞ հրնէր. զի

նռ.

այլ ն

աւուրք

ձրկոջին

ն

ե ամսոց ն տարնաց կարչէինը ի միչի լուսաւորբքն, որք զթիւ աւուրց են դէին. ալլ լայտ է՝ Քէ անմտութեամբլի բաջաղանքն,

Դարձեալթ11 երկինք ն էրկիր

ե

ի նոսայն՝ չէխնձ, ո՞ւր առեր տուեկք ինչ որ ի նման,

որ

կլայտն կամ ի՞ւ: Յորժամ երկիր չէր

նե ոչ

ղզբարսմունանուստիք դգտանկրունել ի ձեռին. կամ բնաւ զի՞նչ իշկ լաղէր, զի անասունք չե ես էին արարձալ: նւ որ բան զամենայն անմտա-

կ լետ Հաղար ամին արար. դոյն է, զճապար ամ, ասեն, լատ լերկուտաասէ՝ քէ լինիցի՞ ինձ որդի Որմիզդ, ե եթէ լինիցի, ն ի զուր ինչ Ջաւ,

վաստակիցիմ։եւ այնու ցուցանէ՝ թէ տկար էր Ձրուանն ն կարծտծ կ ռւսնը գիտութեանց, ն պատճառք չարհաքն նոյն է. ն ոչ Արչմեն, Չի եթէ եշրա չէր յձրկուացեալը, որպէս ասննն, Արմեն ոլ լինէր՝ 2 զոր չարնացն արարիչ ճամբաւեն. այլ ինքն երկմտեծաց,ռր անչալատե է ն լի ա-

անկարդութեամբ....

(եզճիկ Կողբացի,2-Րդ, Գ)

/ուիցնե--կլոնն,

քող լանե ի վնր քան ղնա-Նրաֆից

վր ոմն

ճ

վեր ծ

մեկր կար "

ձնքական դրված է տրական Ճոլօվվ պարտ

Հ

Հ

էր

տիտի

միադիմի բալի

մոտ"

(ձն) զէզլվաժ է նախդիրը բացառականի ճէ

ետ

,

ակի

իմաստով

քույց

տալու

նպա-

Համար

առանք

անգետ պիտութեան--ադնետ,

ձզակիմաստով քաիրգմաեձլ լձրկուացեսլ--էրկմտաժ չլիներ,

պետք է

էթ

ատորոգլալը առ

այստեղ՝ չկայինիվաստով

գորժածվաժ է եքե իմաստով այստնպ՝կ«րիթ ունեցող, կարիթավար

11 «ակաժեր ոչ լինչր. այատեղ՝չէր չինի

ԴԱՍ

ՔՍԱՆՈՒԹԵՐՈՐԴ.

ՊԱՏԺԱՌԱԿԱՆ

Ց

ԲԱՅԵՐ

Գրաբարիպատնառական բայերը կաղժվուժմեն ուզան(Հոլջ Գան) ածանցով, որն ավելանում է անցյալ կատարյալիՀիմքին, որից Հետո դիվում է ել դերբայական մասնիկը: Այսպիսով, տարբերլժորդուդառեալիսվերածվում ձն ե չծորդության թյուն բայերպատճաղական բայերը շիմնականում կազմվում են չհզոք աճոի բալերի:Պատճառական իալերից. օրինակ՝ վազել, անց. կատ, Հիմք՝ վազեաց--վազեցուցանել անցանել-(«Վազեցեծլ), լիլել--յիշհաց--յիչեցուցանել (Հիշեցնել), անց--անցուցանել (անցկացնել), զգալ--զզաց--կգացուցանհ, (Տ ըզբազգացնել), զարմանալ--զարմացչ--զարմացուցանել(-՛զարմացնել), միմ--բաղմեաց--րավմեցուցանել (Հ--բազմեջնել), ուսանիմ--ուս--ուսուցանել (Հառվորեքնել), թոլիմ--քո--քոուցանել (Հթոցնել), փախչիմ-166.

քացնել), ղգենուլ--զզեց--զգեցուցանել ( անել(չզաիթնեցեել)ե այլե' վաիքուց

-

Հագցնել), ղարքնուլ--ղարթ--

Մի քանի բալերի պատճառականիկազմության ժամանակ ուցան ածանցի վ-ն դառնում է կամ զ՝ կորնչիմ--կոռրուսանել,ելանել--հլուղզանձլ(--գուրս Հանել, դուրս թծրել), բիկլնուլ--ընկլուզանել ԸՀկովլ տալ, ընկղմել), փլչիմ--փլուզանձլիիլուցանել( փլցնել): 9 162. Պատճաղական բալերը խոնարճվումեն ե լծորդության ծանցավորբայեիի նման,բատ որում ենրկալի Հիմբից կազմվող ժամանակներումուզան աժանցրըպաճպանվում է, իսկ անցյալ կատարյալի ս

Հ

ա-

Հիմբից կազմվող ձնեծրում այդ ցյալ

ուց

ածանցի ան բաղագրիչն ինկեում է։

Ան-

կատարյալ ժամանակի հղակի Քի 3-րդ դեմքում ուզան ածանցի բաղադրիչը չեյտված գառնում 4 ոյզ՝ քաբուցանել--Քաքոյց, մա-

Քուն ճրամայականիեզակի քվի իջուցանել--իջուց: տուցանել--մատոյց, չեչտի Հետնանքով | ն ց Հելլուններն բնկեում է բազմեցուցանել--րազմեցոյց«-քազմեցո՛, լցուցանել--լցոյց--լցո՞լ ուսու Հ-իդ դեմքում

սուր

ցանել--ուսոյց-ուսո:

Պատճաղականբայերն ընդճանրապեսխոնարչվում էն ներգոիծաձնՒ ներկայի Հիմք՝ուսուջան, անցյալ կաԽոնարչման օրինակ.ուսուցեւնել, տարյալի Ճիմջ՝ ոսոյց: 1-6

ՍԱՀՐԱՆԱԿԱՆ

՞

ԵՂԱՆԱԿ

Անցյալ անկատար

ներկա

եզակի Հոգնակի եզակի

4-ին

դ.

2-րդ

ո

Ժ-րդգ ս

ուսուցանեմ ուսուցանձս ուսուցանէ

ուսուցանեմք ուսուցանէք ուսուցանին

Հոզեակի

ուսուցանկաք ուսուցանի ուսուքանէիք ուսուքանկէիր ուսուցանկր ուսութանէին

Անցյալ կատարյալ

եզակի 1-ին

դ.

ուսուցի

2-րդ

ուսուցեր

3-րդ

ջ

ուսոյց

Հոգնակի ումուցաբ

(իճ) ուսուցէ ուսուցին

ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ

Առաջինապառնի

եզակի 1-ին

2-րդ Յ-րդ

դ. ս

ջ

երկրորդ ապառնի

չոգեակի ծզակի

Քուն

Հրամայական

ծակի դ.

6 Հոգնակի

օռուցանիցեմ ուսուցանիցեմք ուսուցից ուսուսցութ ուսուցանիցես ուսուցանիցեբ ուսուսցնս ուսուսջիք ուսուցանիցէ ուսուցանիցեն ուսուսըէ հուսուսըեն

2ՐԱՄԱՑԱԿԱՆ

2-րդ

ԵՂԱՆԱԿ

ուսո՛

Հորդորական Հրամայական եզակի

Հոգճակի

ուսուցմ՞ք

ԵՂԱՆԱԿ

Հոգնակի

ուսուսչի՞ր

:

ուսուսչի՞ք

Արզելական Հիամայլական Օզակի

Հոգնակի

2Հ-րգ գ. մի՛ ուսուքաներ

Ապառնիդերքալ ուսուքաննլոց,

մի՛ ուսուցանէք

անցյալ դերբայ ուսուցնալ,

ծն-

քակաջտկանդհերբալ՝ուսուցանող կամ ուսուցող: 9 1768. Գրաբարումպատճառանհանիիմաստն արտաճալտվում է 57.

անորոշ դերբայի ճետ տալ բայի ճարադրությամբ: Խոնարճման ժամանակ անորոչ դերբայր մնում է անփոփոխ, խոնարՀվում է միայն տեւլլ բայր կտալբայի խոնարծուժր տե՛ս 9 170). շրինակ՝ եւ նա ետ նան

բերել եմա

6),

(Քուզ.. Հ-ր

ԵՀ)-եվ թուղք աղայանաց (հոր., Հ-րդ, աղ

նեւ

1),

րերել տվեց

Շատ

տայր

ազ

ետ

տանել

ըմպել (Բուզ. 5-րդ,

Վարժություն 158. Կազմել Բետնլալ բալերի պատճառականը ուցան ածանցով.

ա) գնալ, Հեղանալ, զարմանալ: լագննալ,

մեղմանալ. բ) ճելել,

Հառանել, զարկանել, բնակել, փայլել. գ) լոգնիմ, եստիմ, քոլիմ, երմ, շիչանիմ, դ) չնուլ, Հեղձնուլ, զգննուլ, ղարթքնուլ,չեոնուլ:

սնա-

Վարժություն 184, Խոնարճել դարձուցանել, ճառուցանել,լոնցուցանել, սնուցաճել, լ ցուցանել պատճառականբալերը: Վարժություն 185. Թարգմանել, որոշել պատճառական բալերի մանակը, դեմքն ու թիվը:

ժա-

Քոլց փոխանակիմ թազաւորեցո՛զԱրչակզորդի իմ, Վղոլչ լինիՏիք, գուցէ ոք զձքզ մոլորեղուցանից է, Բեքնացուցին զնաւն՝քափեսը զգորեանե ի ծովն։ Մի՛ քաջուցաներ յինէն զբան դոր ես ձարցից ֆեզ: եւ նե առեն այնմիկ զոր արքայն սիրէ, Հեծուռզգեցուսցնե զսպլատմունանն ցեն զնա լերիվարն արքունի Դու բխնցուցեի զաղբնւրա ն զվտակաչ,դու քամաբեցուցեր զգետասաստիկո՛ Արդ եթէ կամիս ուսանել զճշմարիտե, ջաղդրացո՛ ղդառղնութիւնսրափիդ։Մնժագոլ բաիբառով վլերինս Հնչեցուցանէին։ նւ գտնալ յԱսիալ պղնեձամոյլոսկեզօծ պատկերս զԱրտեն զԱպողոնի, տայ միդեայ ն ղծճրակլենայ բերել յալխարչս մեր: եւ «եՀուցէք զմողոմոն զորդի իմ ի չորւոջչն իմում, ն իջուցէք զնա ի Գիշոն, Զեղբայրնիւր հտ կորուսանել: Վարժություն 180, Թարգմանել գրաբար նրան իր կառքում: Ամենքի վերն (ի վերոլ քան զանստանցիեց մենեսնան) բազմեցիին Արշակ Թագավորին: Քաղքով ե ծարավով դապեցնումէին դերվածզինվորներին: իջեցրիննրան կախաղանից:Միջչնաբծրդն ամրացնում էր բարձր պարիսպներով: Շատերինբնակեցրին ՀՃեղավորտեղերում: Մի՛ քարցենք նրանը ձեր տներում: Արեը ւրաքաց-` նում է երկիրը: Շտապ Հառսցրո՛ւայս նամակի թագավորին, Արթնացրե՛ք տա-

|52

Ֆրանց ջեից: Ինչո՞ւ վշտացրիր թ" ընկերոջը: Հայոք երկրից ճող բերէլ տալիս:

ԵՂԾ

ն ջութ

է

ԱՂԱՆԴՈՑ

«Հատուած)

Դարձեալասեն. «Զրարսմունան ի ձեռին ունէր, ցորդին իւր զոր ղՈրմիզդետ, նե ասէ. Ցայժմ ես վասն թոլ լաչտ առնկի, լալսմ «նտէ դու

վասն իմ առեիցնսու

Արդ երէ

վասն կորտ յայտ առնէր, զի որդի լինիցի նմա, իսկ Որմիզդ վասն կորա լո՞ր սականառեր, միքէ կասկա՞ժ ինչ ուստեք էր ն նմա եմա, այնր աղագաւ պատուիրէր վասն իւր լոաշտ առնել, միքէ ետ

նուցում նքէ այն ինչ ի մտի էր նորայ բարսմունքն ինչ նել.

ն

բ

տաղ

զբարսմունսն

չասաց

սա

թէ «Դու

ինձ

ոլ

յայտ

կարէին օգառնիցեսն,

քէ էր ոմե՝ որում նա վասն որդոյն լաշտ առնէր. ն որդոլն սվատուիինացվան իւր եժին լաշտ առեհլ: եւ ծքէ էր ոք ի վեր քան զնա ն քան զորղին, որում զյաշտե առեէին, զնա պարտ էր իմանալ պատճառ իւրեանց ն արարիչ ամենեցուն, հ ոչ զարուան պատճառ Ռրմիզդի ն Արձմփնի. ն զնոսա արարիչ չարեաց ն Քան որ ի վերե քան զՋրուբարեաց: որդի արարիչլ տայր, Զրուանայ անն էր, Էնջն փակիզրովի չկարէ՞ր զերվին» ն ղերկիր ն որ ինչ ի նոռա՝ զի ցուցլէ

րութիւնն ցրւցանել։Կամ թէ յորդոյն իւրմէ Արչմենայ կասկած ինչ էր նմաք, ն վասն այեորիկ զբարամունսն Որմբղդճ տայր, զի նոքոք լաշտ արարեալ վերազունին՝ անկասկածֆ էր ումեքձ լինիցի, ապաքէն պարտ հ միչի լինել, ուրում զլաչտն առեր եւ էթէ էր ոք ի միչի՝ որում օրէն էր զյայտն աղնել, ապա Զրուտանն չէր մշտելենաւոր, այլ լումնեքէ եղեար ծւ պարտ է խնդրել լումէ՛ նայն հղե. ն ո՛վ էր՝ ում ինջն զլաշտն եչր, ն ով այն՝ որում որդոյն ճրամայլնաց վասն իւր լաշտ առնել: Ձի ոչ է մարթ ումեք սկիզքն առնուլ լինելոյ, եթէ ոչ յայլմէ ադնուցու զլինելե ն աստուած միայն կարող իցէ առնել լոչինչէ ինչ որպես նե կամի եւ արդ ո՞վ էտէ որ զՋրուաենարար, եժէ ոչ առտուաժ, որում հ զլաշտն ն ձատ նմա, առնէր. որ որդի այնպիսի զի զերկինս ն զերկիր ն որ ի նրսա՝ ձե եւ առնիցէ, այե զարմանջջ պի ինքն ոչ արար, ն որդոյն առ-

Զրուանայկարող է

տալ

ղաղնելնս

Այլ չէր

ոթ

այեպքս իցէ, ե չէին վասն չէին

այստեղ՝ իրեն յոր

սակա--իել

«ով

ոլ

ի միչի, ասեն, որում Զրուան զյաչտն առնէր. Էքէ Զրուաննիսկ էրը, ն մեժի ծաղու արժանի է, զի չէրն

լաշտ

առներին

նպաթակով՝ պրասոճա-

միք յորմէ զորդի՞նխնգրծաց,թէ գուտալոյ զնա բաժ աղ նուցու--մի՞քծ Նրանից (էր կասկա փում), որից խեզրեց րգին՝ (մտագնՔԵ որգին տալու չվ). դիմաց գուն Փէ շնդ որդւոլն

`

Հատուցում պաճյանջի

Ք ճ

ր նմա-նեա ունեի առվորականէ՝ ջորմիզկ մեքակւե պարտ էր միազիմի բայրմոր ԴՅԵՍ

ՊՐ

(եզճիկ Կողբացի,2-ոդ, Ե) տիրականՀոլովով փելտեղբ պիա լիՆեր մեկր 1-ջ Հոգ 4, իսկ լ-ն ավելացել է (1րլենիս պատճառով զի ոչ է մարք ումեր ակիզրն առնուլ ինձլոյ--որովչետն ձնարավոխ չէ, որ մեկը լինելու սկիզբ ահի այն 19 զարմանք այն է չկար այատնեղ:

--դարմանալին

չէրն չէին վասն չէին յաշտ առնկր-չեղածը (նա, ոբ լկար) լձղաժին լէգաժի ճամար զոչ էր մատուցում

ՊՍՃՆԻՆՆԵՐՈՐԳ

ԱՆԿԱՆՈՆ

ԲԱՅԵՐ

Տ 169. Գրաբարում կան մի չարջ բայեր, որոնջ անցյալ կատարեն տարբեք կաքգի չեղումներ, վալի ճիմքից կազմվող ձներում ունենում փոկ ներկալի Հչիմջից կազմվող մամանակներում չեն շեղվում հէռնարչման բնդչանուր կանոնենրից: Այդպիսի բալերի կոչվում են անկանոն բայեր: Անկանոնբազերի մբ մասը,որոնք խոնարճման մեջՀանդես հե Հիմջի հ նշվծչ ծե անցյալկատարյալի դալիսմասկակի չշնեղումներով, կրո ժամանակներիկազմությանՀամապատասխան բաժիններում(տկ՛ս ' ճ 40, 49, 23) Ստորն տիվում հն մեացաժ անկանոն բայերը, որոնը իստ իրենը շեղումների կամ անկանոնություններիբաժանվում նկ երկու Խմրի' մոալին խմբի բալերն անցյալ կատարյալիՀիմջիջ կաղժվող ժաարմատմանակեձճրում խոնարչվում են մասնակիորենՀնեչյունափոխված են այլ իսկ էրկրորղ բայերն ընդճանրապեսխոնարչճվուփ նծիով, խմբի նան ճոմանիչ արմատներով: Վերջինխմբի բայնրը պակասազորբալեր ձեւ

Առացինխմբի բայերն էն՝ առնել,դնել,եշդնուլ, լսել, բար կանել, ճանաչել.լասնել, տալ, տանել (84), որոնք անցլալ կատարյալի Ֆոնժքիցկառմվող ձննոում խոնարչվում են չնտնլոլկերպ. 1. Առնել(անել, կատարել, օտեղժել, դարձնել). անցյալ կատար8

ի60

170.

մալի ճշիմջն է

արար, անց. կատ.` արարի, աբարհի, արար, արարաք, արբարէք(իք),արարին, 2-րդ ապ. արարից, արասպես, արաց, աբա ցուք, արասչիք, արասցեն,բուն ծրամ.` արա՛յ արարէ՛ջ, Հորդ. ճրամ. արասչի՛ր, արառյի՛ք, անց. գերբալ՝ արարնալ, ենք. դերբայ՝ արարող: Խոնարչճվումէ նան կիավորաձե՝ անց. կատ. արարայ: 2-րդ ապ.՝ ն այլն: բարալք 2. Դնել, անց. կատ.՝ նդի, հդիր (8դեր), եդ, եդաց, եդիք, եդին, 2-րդ ապ.՝ եղից, Ղիցես, դիցէ, դիտուք,դիչիջ, դիցեն, բուն Հրոմ.՝ դի՛ր, դի՛ք, Հորդ. ճրամ.՝ դիջի՛ր, դիչի՛ջ, անց. դերբայ՝ եղայ, Խոնարճվումէ նան կրավորաձն՝ անց. կառ.՝ հդայ, հդար, հդաւ, հղաք, նդալք» եղան, 2-րգ ասլ.՝ էդայց, դիցիս, դիցի, դիցուք, դիջիբ, դիջին: 3. Ծոդնուլ.անցյալ կատարյալի Հիմբն է եող. անցյալ կատարյան Չ-րդ ապառնու եզակի 1.ին դեմքում խոլում, բուն Հրամայականում նարչվում է կրավորաձն, իսկ 2-րդ ապառնու ժլում ձնծրում՝ խառն Խոնարճմամբ. անց. կատ,՝ երդուայ։ ծիղուար, երդուաւ, երդուաք, նիդուայք, երդուան, 2-րդ ապ.՝ երդուսայքց,երդուիցես, երդուիցէ, երդուիցուբ, երդուխջիք,երդուիցեն, բուն Ճիամ.՝ ծիդուիր, երդուաբո՛ւք, Ճորդ. Հրամ.՝ երդուիչի՞ր,ծրդուխչի ք, անց. դերբայ՝ նրդունայ: 4. Սել. անցյալ կատարյալի ճիմջն է լու. անցյալ կատարյալում ե 2-րդ ապառնու եզակի 1-ին դեմբում խոնարչվում է կրավորաձն, իսկ Ձ-րդ ապառնու մյուս ձենրում՝ խառն խոնարճչմամր.անց. կատ.՝ լուալ, լուայք, լուսն, 2-րդ ապ.՝ լուավց, լուիցես, լուիցէ, Վուար, լուաւ, լուք, ւբ, էուրցութ, լուիֆիք։ լուիցեն. բուն ճրամ.՝ լո՛ւր, լուա՛լք կամ լուարո՛ ա-

դերբալ՝ լսող:

ճորդ. Հրամ.՝ լուիչի՛ր։ լուիչի՛ք, անց. դերրալրլունալ, ենք. ծ. Հիմքն չ բար, սեց. կատ.՝Ճւորի, անցյալկատարյալի Հաշկանել. Ճարեր, Հար կամ ե:ար, «արաք, Ճարէք(իք), արին, Հ-րդ ապ.՝ Ճարից, Հարդես, ճաիցէ, ՊՃարըքուք, արջը: Ճարցնե,բուն Ճրամ,՝ Հար, ՀՍՀ րէ՛ք. անց. դերբայ՝ Հարնեալ: Խոնարչվում է նան կրավորաձն. անց

Հ-րդ ւսալ.'Ճարայց ն այլեւ Վատ.՝Հարալ,

է կատարիլալի ձիմքն է ֆան, խԽոնարձճվում խաղե խոնարձմամը. անց կատ. Փաճնայ, ծանեարյ ծանկաւ, ժանկաբ, ժանհայք, ծանեան: 2-րդ ապ.՝ ծանեալը, ձանիցես, ժանիըն, ծահիցութ, ծանիջիք, ծանիցեն, բուն Հրամ.՝ ծանի՛ր, Փանեա՛լք կամ ծաներո՛ւք. Հորդ. Հրչոմ.՝ ծանիչի՞ր,ծանիջի՛ք, անց. դերբայլ՝ ծանուցեալ, ենք. դերա

6.

նայել. անցյալ

բայ ճանաչող: շ.

Ցառնել(Հ-առողջանալ, վեր կենալ). անցյալ կատարյալիՀիմջե

է լաբ. խոնարձճվում է խառն

լարհաւ, լարնաք, լարեայց, լարձան, 2-րդ ապ. յարծայց, յարի-

ար,

1:

խոնարՀմամբ՝ անց.կատ.՝վարեալ,լարք-

--

քէ., լարիցէ, յարիցութ, լարիչիք, լարիցեն, բուն Հրամ.՝ արի՛, արի՛ջ, ճորդ. Հրամ.՝ յարիչի՛ր, յարիչիփ,անց. դերբալ՝ լարուցեալ: 8. Տալ,անց. կատ.՝ հտու, ետուր, հտ, տուաք, հտուքյ ետուն, 2-րդ ա.՝ տաց, տացես, տացէ, տացուջ, տայիք, տացեն, բուհ Հրամ.՝ աո՞ւբը տռո՛ւք,Հորղ. Ճրամ.՝ տայի՛ր, տայի՛ք, անց. դերբայ տուծալ, հեք. դերտուբայ տուող: Խոնարչվում է հան կրավորաձն՝ անց. կատ.՝ տուալ, տուաւ, տուան, 2-րդ ապ.՝ տուայը, ար, տուաք, տացիս, տացի, տուայք, տարքուք, տաջիք, տացին: 9. անց. կատ. Հիմբե է տար. Տանել/ իք). անցյալկատարյալի Իա տարաք, տարար. տար աչ: տարաթյ տարան,2-րդ ապ.՝ տարաք, տարչիք, տարցին տարցիս (տարցես), տարցի (տարցէ), տարցուք, տար(տարցեն), բուն Հրամ.՝ տա՛ր, տարա՛յք, որդ. Հրամ.՝ տարչի՞ր, ի՛ր: անց. դերբայ՝ տարծալ, ենթ. դերբայ տանող: 8 171. Երկրորդ խմբի բայերն են՝ զալ, եոթալ, ըմպել, լինել(իմ), ունել(բմ),ուտել,որոնք անցյալ կատարյալի «իմքից կազմվող ձեճրում Խոնարձճվումհն Հետելալ կերպ. Ւ. Գալ.անցյալ կատարյալի Հիմբն է եկ, խոնարչվում է ներգործժաձն, բսկ բուն ճրամայականի Հոզնակի թվի 2-րդ դեմբում՝ կրավորաձն: ծրկրորդ ապառնիում, սկսած եզակի քվի 2-րդ դքմջից, վերաջավորություններից առաջ ավելանում է ես: Անց. կատ.՝ եկի, եկիր. եկե, ձկաք, ծկիք, եկին, 2-րդ ապ.՝ եկից, եկեսցես, եկեսցէ, եկէսցուք, եկեսչիք, եկեսցեն, բուն Հրամ.՝ է՛կ, եկ«՛յք, Հորդ. Հրամ,՝ հկեսջիր, ենեսֆի՛ջ, անջ. դերբայ՝ էկձալ, ծեթ- դերբայ՝ եկող: ւու

Հ.

Եբթալ,անցյալ

կատարլալում խոնարչճվում է չող, իսկ մյուս ե 2-րգ ւէերթ արմատներով: Անցյալկատարյալում ժամանակեերում՝ պառնու եզակի 1-ին դեմջում խոնարչվում է կրավորաձն, իսկ Հ-րդ չոմլուս ձենրում՝ խարն խոնար«մամբ. ատեց.կատ.՝ չոզայ, ապառեու

չոգան, 2-րդ ապ.՝ ծրթայց, ծրթիցես, էրՔի. երթիչիջ, ծրթիցեն, բուն «րամ.՝ ե՛րք, երթա՞լք, Հորդ. երքիցութ, ճրամ.՝ երթիչի՛ր, երթիչի բ, անց. դերբայ երթեալ: չոգաւ,

գար,

չոզաք,

չոգալք։

բայի 4. Ըմպել.խոնարչձվում | արբենալ

արբ արմատով անցք. կատ.՝ արբի, արբծր, արբ կամ էարբ, արբաջ, աիքէջ(իք), արբին, 2-րդ ապ. արբից, արբցես, արբցէ, արբցուք, արբյիք, արբցեն, բուն ճրամ.՝ արբ, արբէ՛ք, Հռրդ. Հրամ.՝ արբչի՛ր, արբջի՛ջ, անց. դերբայ՝ արբհալ: 1 եւն անք. կատ. արբայ,2-րդ առար.՝ ԽոնարՀվում ւսիկրավորաձե՝ բայց

ն 4.

այլն,

Լինել(իմ). անցյալ կատարյալում խոնարբձվումէ եղանիմբայի

ե՛ եղ, ե՞ լի եղ արմաթով, իսկ երկրորդ ապառնիում՝ զուղածիոապբար արմատներով,Մնացաժ ձենրում խոնարչվում է միայն լի արմատով:

Անց. կատ.՝ եղէ, եղեր, եղն, եղաք կամ եղնաք, եղէք, եղեն, 2-իդ ապ. Քղէց, ձղիցիս կամ ծղիցես, եղիցի, եղիցութ, եղիչիք։ եղիցին կամ լիջիմ, լիցիս, լիցի, լիցուք, լիչիջ, լցին, բուն Հրամ.՝ լեր, լԺրո՛ւք, Ճորդ. Հիամ.՝ լիչի՞ր, լիջիք, անց. զերբալ՝ լնալ' :. չ կալուլ Ռւնել,իմ ԸՀ-բոնել,Համարել ն այլե), խոնարձճվում կամ կալեուլ բալի կալ արմատով, անց, կատ. կալայ, կալար, կալու, զալաք, կալալ, կալան, 2-րգ ապ.՝ կալայց, կալցիս, կալցի, կալցուբ, կալցի, կալցին, բուն Հրամ.՝ կա՛լ կամ կա՛, կալա՛յք կամ կալարո՛ւց, Ճճորդ.Ճրամ.՝ կալչի՛ր, կալչի՛ջ, անց. դերբալ՝ կալեալ: 6. ճիմքն 4 կեր,անցյալկատաիյալում Ուտել.անցյալկատարչալի Չ-րդ ապառնու հզակի 1-ին դեմքում խոնարչվում է կրավորաձն, իսկ 2-րդ ապառնու մյուս ձենրու՝ խաղն խոնարձմամը, անց. կատ.՝ կձրայ, կերար, կձրաւ կամ հկեձր, կերաք, կերայք, կնրան, 2-րդ ապ.՝ կերայց, կերիցնս, կերիցէ, կերիցջութ,կերիչին, (ծրիցեն, բուն Հրամ.՝ կե՛ր, կեԲա՛լք, Պորդ. Պրոմ. կերիջի՛ր, կերիչի՛ջ, անց. դերբայ կերհալ, ենք. դերբայ՝ կձրու: ե

Վարժություն 187. Թարգմանել, որոշել անկանոն բալերի ճակը, դեմքն ու թիվը:

ժամա-

Ա. Ցարնաւ Դաւիթն փախեաւ յաւուրայնմիկ երեսաց Սաւուղայ: Բայց ծանի՞՛րզանիթաւութիննսքու Մի՛ տացուք զդստերս մեր ուստերաը հմա վերնատուն մի փոքրիկ, ն դիցութ ժողովրդոց օտարաց: Արասցուք Ի նմա մաճիճս ն սեղան ն աթոռ ն աշտանակ: Գովեսցինամեննքեան՝ որ հրղնուն նովաւ: Սաննաւ Հայկզխումը վառելոլ չոկատիե՛ւ լուաւ զայս

ԶՀաղարամ յաշտ ամենայն քազաւորն ի բերանոլ մեժ Հաղզարապետին, եմա: եւ դու ետուր ինձ պատասխանի արար՝զի քերեց որդի մի լինիցի ՔՐԻն բնկերի։ եւ տարցես նախ յայն տեղ ուր բնակ իսկ իցէ Հողն, Ձնիկուն»իմ Հարին մեղաւորք: Բ. ե՛րթ ի գեւղ բո ն լիչի՛ր դու անդ երէց՝ ուստի նս: Արբջի՛ջչուր Է ջր"որոց ձերոց: ես եղէց նմա ի Հայր, հ նա եղիցի ինձ վորդի։ Ռչ կձհ ոչ աիբից չուր է րայց տեղւոչս լ անդիման եղն Ջռգաւ Հաց լազսմիկ։ զազալորին Պարսից Շապճոյ: եւ արբ պարսիկ... որք էին ի քաղաքի կայսեր, կալաւ ն ետ ի ձեռա նորա. Դի՛ր զայդ առաջիքո ե կե՛ր: Քանզի փբրն էձկին Հասին Հրամանք Հրովարտակացն ի միժ թագաւորն Յունաց ադ Տրդատաբքաայն ՀալոցՄիժաց՝ոչ սակագ էնլ խռովուքիւն եղե ի մէչ

աշխարչին Հայոց, ծկայք, նրքիցուք ուխտ դիցութ ն դաշինս կռծսքութ Մեւսն եկն ն փարատնացգերկիսղն: ընդ ամենայն ազգա ձեքանոսաց:

Վարժություն 188. Թարգմաճել

գրաբար:

նրանց չլսեցի ն տվեցի Հրաման. Ցանավիր,քն ովքեր էն Մկրտվաժչէի, ինչո՞ւ ինձ արիր երեց: ցո թշնամիներն ու բարձկամնքրը։, ն դեաց նինվես քե ինչ պատասխանտա վեր կացավ Չգիտեր, Հովնանը լի երդվում: Ինչ որ կասի ջեզ՝ կանես: Բագ ալդ խոսքերին:երբեք սուտ կդննեք նրա գլխին (ի զլութ) ն կմեծարենք նրան: Դրանձայոց մարզպան արեք: Ոսկի ն արծաք կտաջ նրանց, Այս ընժաները կտանես բո Հավատարիմ մարդկանց. նրբ մոտեցավ (մերձեցաւ) տանը, լսեց երզերի ն պարհրի ձայն, հր ղատերըկտա նրան կնության (ի կնութիւն)» Ականչդրնք իմ խոսքերին: Բ, Բոնեցին նրան, չդղքաներովկապեցին ձեռքերն ու ուոքերը: Մատուցեք մեղ դինի, որ խմենք: Իսկ երանք եկան Հասան ձալոց երկիրը: աղեր բոլորդ, որ իմ ամուսնու մաճը իմ պատճառով(վասն իմ) եղափ Ասա գնացին Հաղքեցին Պարսից զորքին: Առավնրա պտղից ե կերավ: Թող խաղաղություն լինի ամբողջ աշխարձում: Ինչո՞ւեկաք ինձ մո Քող լխժի գինի ն օղի: Որսորդըմի կաքավբռնեց: կգնաս կբոնես նրան հ կրերես ինձ մոտ, Ա.

ես

ԵՂԾ ԱՂԱՆԴՈՑ

(Հատուած)

ասեն, մնռանիցին մարդիկ, թէ առանց Հրամանաց: ծրամանա՞ւը,

ետխ պարտիմք դիտել թէ զի՞նչ Հրամանք իցեն, ն ուստի՛ բան Հրամանացնինդ աշխարճտարածնալիցէ' ձրամ գիրս ոչ ուրեք ան կապեալշ վասե մաՀուան՝ վաստուաժատուր գտանեմք. քանզի Տէրն ժաճու ն կենաց' ե կարճել իշխէ զչրամանն իւթ հ երկայնել։ Որպէս առ ջրչճեղեղաւնասէ. եղիցին աւուրք կենաց մարդկանս այսորիկ ճարիւր ն քսան ամ. է վասե բազմութեան անօրէնուփնանն պակասեցոյցի նոցանէ զքսանն, եւ որպէս առ Աղամ ասէ. լաւուր լորում ուտես ի սպտղոլ ծառոյն, ի նմին մեռանիս. ն աղ իւրում բարնրարուքեանն,ե վասե որդէծնութնեաննե մարդկան լաչխարչի սերելոլ ներեաց նմա ինե ճարիւր ն երեսուն ամ, զի մի զեղեցիկ ստեղժուածն իւր ճամօրկն չեցնացիւ եւ վասն արտասուացն եզեկիալի արնիՔայ վաւելաւնմու Ճեգետական ամ: եւ վասնւսէ աշխարուքնան

նուէացւոցն՝ոչ կոր"չս զքաղաջն չաւուրն Քիրորդի ըստ քարոզութեան մարգարէինիւրոլ' ռպլատճաղս եւ ոչ որպէս քաւդեայքն ապտեղանչմարք,ոի ն զծենղդոց ն զմածուանց՝ լաստեղաց իբբն ի կննդանեաըծ դենն,Որպեսթէ չորժամ

անվրէպ Կաճֆնանիցինն, անդն ն մաչուանքն իւրաքանչիւր ուրուք ն ռչ չան մանիցին. ըստ այն ռչ յառաջել ումեք մեռանել Հնար իցէ, մենար դեպջ. զի ի միում աւուր Այլ լանդիմանձնզնոսա ն պատերազմացն ն այլ տիովք կէսք մատաղօրնայք, բիւրք բիւրուց մարդկան կոտորին այլ նկ կէսբ ծրիտասարդք, ե այլք ի կատարհալ Հասակի ժերուքնան. որոնք ծնունդքն ի միում ժամու չէին, ն մաՀջն ի մբաւսինեղանին: եւ քէ լաստեղացձէին պատճարղքժնեղոց, ընդէ՞ր ի «ինդարձեալ՝ դիկստոչ ոթ երբէք սպիտակ ծնաւ, ե ռչ լայլ աշխարծա այնպիսի ինչ Քինակճ. մի քէ անդր միալն

աշխարչս աստղն սնագործ: չավ սպլիտակ,

ոչ

նւ

հաս

աստղն սպիտակարար, ն ոչ լայլ ատամունքն ճնդկին ուստին իցեն ալն-

«կԿատճաղս. ռրպէս Քէ տատեղատունք ինլ իցենյ ե ըստ դիպելոլ պատճառայռրաց աստեղացն լաստեղատունսնՀնոլնպիսիք ե ժնունդքն լինիցին։ լինելոց է. ն մինչդեո եզն Է ն ժնանիցի ռք, Հզօր ն բարենշան 185. ն մինչ դեռ խոյն է՝ ն ժեանիցի ոթ, մեծատուն գալոց լինելոց Ե ն որպէս նայն թաւ հ ասուհղ է. ն լորժամ կարիճն է՝ ն ժնանիցի ոջ, ն մեղանչական լինելոց է։ եւ այլքն նս այլոց չար աղդի ազգի իրաց պատճառքլինին: Որպէս քէ վորժամ կռոնոսնը լաստեղատունն մտաՍՎոնեիցէ,քուգաւոի մեռանի. որ եղեն իսկ երկիցս, որպէս ասձեն, ե դոսիւ կալահրք. քաւդնայքն պնդեալ ԷՐ ՔԼ մեռանի թագաւորն, ն նա ոչ մեղա զի լամօք լիցի սափասուո մէ արունստդիոութիւնն: Արդ նախ զալն ասասցեն. ո՞ եճան զայնպիսի երկիական անուանս՝ զգիչշակեր ե չխոտակերս լերկինս, զի պատճառը ծննդեան մարդկան կինիքին. զի որ ոք ուրու. պատնառծննդեան կարիցէ լինել, նա ի վեր բան զնա՝ որո պատնառն է՝ պարտի լինել իմաստութեամբ: Արդ Հասարակացտմտոք Հայեցեալ, տնացութ ո՞ ի վեր իլէ, մարգն որ անասն ոչ նոլն տիրէ, քէ անասունն ռր մարդոյն ի ճարկի կայո. միայն ք «արկի կալ, այլն կնրակուր նռրա է: եւ գազաացն զկեսսն փախրըստականս եղեալս տեսանեմք, ն զկկասն վանհառախիտմալիիս ամրբաքնալս՝ լորժամ զրաիբաղ միայն մարդոյն լսիցեն։ Բանգի զաճ ն զերդաւոր

աո

|

կիւղ մարդոլն՝ աիկնեալէ արարչին Ք Վձրայլգազանացն ն աողնոցեե անամնոցն ե Թոչեոց, վասն աղաւել զեա պատուելոյն.... )

Տրաման

բւսոն այստել ն չարունափության մճչ գործափվածէ ճակատագիր

իմաստով

այստեց՝սանմանված իմաստով

պժնենգոց պատճաղս աէլաք

երի ճն՝

Հ

Տ

(ԵգճիկԿողբազի, 2-ՐԴ,ԺԳ,ԺԴ)

ու

իբն

ն

Բ

զմաճուանը՝լաս-

իրրե ի կենգաննաց --ժեունղմաճերի պատճառը աստղերն

կեեցանիներ

լարգաժված է

Տ Բ

"

ուղղականծալովի նչտ-

աստղերը էսկությամբ՝

պետք է Հասկանալ՝անամորք,նեգր

էակ (օնամորք իժաս»ով) ասԻն քոտ գբպելոլ պատճաղալտրաք

ԴԱՍ

Հ

տեզաքն լաստեղատունսնն--նպատա դարձող ինչպիսի աստղեր ոբ Ճանզիսում էե յգ տստգատենրթում

այատեզ՝լինքլու

է

Հող 4 թրեակ կամ Սատուրն մոլորակր

ն-Լ

սասիասուտ -- ,ութումուտ

ի վեր բան զնա` որոլ պատճառն 4` պարտի լինել փժաստութեամբ-իմո ատությամբ պիտի բարձր լինի նբրանից, որի (ժննդյան) պատքառն| նա

այոտել պարզ ի Հարկի կայլ--Ժաղալում

Հ

Լ

ԵՐԵՍՈՒՆԵՐՈՐԳ

ՊԱԿԱՍԱՎՈՐ ԲԱՅԵՐ

են կոչվում այն բալերը, հիոնք չունեն առղանՏ 172. Փակասավոր ժամանակներկամ հղած ժամանակներում`առանձինդիմավոր ձեվեր։ Այդ կարգի բայերից են՝ գալ, երթալ, ըմպել, լինել(իմ), ունել(իմ), ուտել (տե՛ս 8 121), Գրաբարում պակասավորբայեր են նկան՝ Եմ, պարձին

Կել(իմ),

գոլ,

կայ, գոգ» չիք:

ն առաչին ապառնի ժաԵմ, ունի ներկա, անցլալ անկատարի են. ժանակեձրը, ներկա՝ էմ, ես, է, եմք, էջ, անցյալ անկատար"էի, ձիր, էր: աբ, էիջ, էին. 1-ին ապառնի՝իցեմ, իցնս, իցէ, իցնմբ. իցէք, էցեեւ

1.

Բուն Հրամայականումեմ Ծանոթություն,

բայն ունենում է ե՛րբ, է՛ք ձնեծրը, որոնք առանձին չեն գործածվում, Ճանդիպումեն միայն ողջ բառի Ճտ՝ ո՛ղչ եր ("ողջ եղի՛խ), ո՛զչ էջ կամ ո՛ղջ ծրութ Ը-ո՞զջ եղեր):

»

կամ եբո՛ւք

պետք լինել, պարտավոր լինել,գլարտքունենալ). անցյալանկատար ե առաջինապառնիժամանակները.

Հ. Պատել, 1"

ունի եծրկա,

Ֆերկա՝ պարտիմ, պարտիս, պարտի, պարտիմբ, պարտիք, պարտին, անցյալ անկատար'պարտէի, պարտէիր,պարաձի,պարտէաք, պարտէխր, պրարտէին,1-ին ապառնի՝ պարտիցիմ, պարտիցիս,պարտիջի, պարեծ

տիցիժք, պարտիցիք, պարտիցին։Ալս բայը չպետք է չփոթել դության պաշտել (Հաղթել) կանոնավորիայի ճետ.

ե

լծոր-

Գոլ(ԸՀլինել,

գոյություն ունձնալ). ունի նհրկա, անցյալ անկատար առաջին ապառնի ժամանակները, ըստ որում անցյալ անկան «ոգտարում կ առաջին ապառնիումգործածական են միայն եզակի նակի Տ-րդ դեմջերը. ներկա՝ դոմ, դոս, գոլ, գոմք, գոլք, դոն, անցյալ անկատար'գոլր, գոյին, 1-ին աառնի՝ գուցէ, գուցեն, 4. կայ(-զայ). ունի միայն նհրկա, անցյալ անկատար ն աղային ապառնի ժամանակների եղակի ն Հոգնակի8-րդ դեմթերը. ներկա՝ կայ, կան, անցյալ անկատար՝ կայր, կային, 1-ին ապառնի՝ կայցէ, կայցեն: կանգնել) կաԱյս բայր չպետջ է չշփոթել Ա լծորդության կալ (-- մնալ, ճետ, է նոնավոր բայի կայ բայի ժխտականը կազմվում 1 մասնիկուՐ ։ չկայ,էսկ կալ բայինր՝ոչ-ով՝ոչ կայԸՀչի մնում, չի կանգեում 8. Գոգ(Շասա՛). ունի միայն երկրորդ ապառնի(բացի եզակիվի 1-ին դեմքի), բուն ն «ռրդոիական ժամանակենրը. Հ-րդ ապառնի՝ գողցես, գողցէ, դոգցութ, դողչիք, գոզըքեն, բուն Ճրամայական՝ դոդ գոգէ՛ք, ՃորդորականՀրամայական՝գոգլի՛՞ր, գոյիջ: 6. Չիք(-չկա). ունի միայն ալս ձեր: ժ,

կ

ՊԱԿԱՍԱՎՈՐ ԲԱՅԵՐԻ

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

9 173. Պակասավորբայձրի գործաժության վերաբերյալ պետք է նկատի ունենալ Հետելալը. ա) նմ, գոլ բայձրի 3-րդ դեմքերը (եմ բալինը սովորաբար շչեշտված),փելպնս նահ չիք բայր ուղղական ճոլովով բառերի Հետ գորժաժվելիս արտաՀալտում են կա, գոյություն ունի իմաստր. օրինակ՝ Ոչ ոթ իցէ որ օդգնիցէջեզ (Ր. օր., ԻՐ, Մ2)-Ռչ ոք չկա, որ քեզ օգնի: է ճանապարչ որ թուի աչս մարդկան Թէ ուղիզ իցէ (Առակ.,ԺԴ, 12)--դանապարչ կա. որ մարդկանց թվում է, թե ուղիղ է. ուր ոչ գոյր ի նմա է նմա Ա, 25)- նրա ժել ջուր չկար: Չիք ինչ գերկրի՝ որ նվան (ՍԾենդ., նման Խ Ա, մի է բան, որ երան, (Յովբ, 24)Հերկրի վրա չկա բ) եմ, զոլ, կայ քայնրի 3-րդ դեմջերը, ինչպես նան չիք բայր սեռական (ծրբեմն ձլ տրական) ճոլովով բառհրի Հետ գործածվելիս արտաճայտում եե ունինալու իմաստ. շրինավ՝ եր հորա աղջիկ մի (Սննդ., ժ,9, 1)-Շնաժի աղջիկ ուներ: Ռչ գոյր իւր աբու որգի (Փարո., 1-ին, ժԸ)-ետ չուներ արու որդի: դայցէ՞ ձեր Հայր կամ եղբայր (ենեդ., ԽԴ, դուք Հայր կամ եղբայր: Չիք սորս իշխանութիւն (Թոռն., 19)-Հ-Ունե՞ք բ, էչ օ62)- ժա հրավունք չունիս

դ) եմ ն կայ բայերը (սովորաբար գրանց 3-րդ դեմբծրը) ներգոյականի իմաստ ունեցող (նախդրիվ տրական ն ճայցականյ բառերի Հե դորժաժվելիս արտաչալտում են գտնվելու,կա իմաստը. օրինավ՝ Չու արարեալ գեայ յերկիրն Արարադալ որ է ի կողմանս Հիւսիսոյ (Խոր., 1-ին, Ժ)-Ֆվում գնում է Արարադիերկիրը, որը դտնվում է ճլումրաավին կողմերում: կապեցի շղթայիք ն կայի գանձի իմում (Քուղ.,4-րդ. ն դոնվում է իմ կապեցի, գանմարանում: ՍԴ) Եղթաներով Եմ, դ) գոլ բայձրի ձզակի 3-րդ դեմքերը, գորժաժվելով անորոշ է, կարող է, ծրբայի ճետ, աիտաճայտում են պիտի, պետի է, կառելի է ըմառտները: Այս դեպբում անորոչ դերբայի ճետ կարող 4 Տոռւրավոր պրվել տրական Ճոլովով խնդիր, որն աշխարճաբար թարգմանվում է ուղղականՀոլովով որպես ենքակա. օրբնակ՝ էՇ ինձ... լինել այսօր յերկրի անժանոթում (Խոր., 1-ին, Ի9)--Այմօրնա պիտի լինեի անծանոթ երկրում» Ոչ գոլ մեզ բանալ զրերանս մեր (Դան., Գ, 33)--Մեեք եեք կարող մեր բերանը բացել, Ի ֆոբալփորձանացէ ուսանել(նզնիկ, 1-ին, ժԹյ--Հոբի փորձություններիցպետք է սովորել: Պաշտիմ պակասավորբայն անորոչ դերքայի չետ գործածվելիս չ ճարկագրականկղանակի իմաստ` պիտի, պետք է: արտածաղտում է քարգմանվում դիմավոր Անոբոչդերքալնայս դեպքում այշխարճաբար բայով. օրինավ՝ Բայց զայն նս պարտիմց գիտել (եզնիկ, 1-ին, ԻԴ)-հայց այն էլ պիտի իմանանք, լռ

ն

Վարժություն 188, Թարգմանել, բացատրել, թե որ հոլովների ձետ ինչ իմաստով են գործածված եմ, գոլ, չիք պակասավոր բայերը:

Ի րաց կային գանձը ն ոչ ոք ձր որ լափլչտակէր: եւ այլ նս աստեղթ են, որ բ տարւոջ ի եռյե տեղիս 0չ Ճազիւ մի անդամ ձասանեե եւ ոք էր, որ օգնէր Արչամալ էին բազում սպասաւոիք արքբունիսԲայը ինն հքէ իցէ ն նքէ չիցէ՝ զայն ոչ գիտէ, զի չէ ի բանաւորաց ն ի մտաչորաց, Գոյ լոյս քէ չուն որ կենդանի 1՝ լաւ է քան զառեւժ մեռեալ: ոմն էր ի վեբ քան ցեա երէ գոյր ոք երեխայ ի բազմութնան զօրուն՝ զգիչերն ամենայլե մկրտեցին։ Յորժամ տեսանէին ուրեք դուրս փակնալ՝ նշան ձր այլս այնոյիկ՝ թէ կերակուրինչ գուցէ ի նճրքո: Լին ն այլ սուրբթ ն կանայք: նւ դրախտն ոչ նթե լնրրորդ երկինս իցե... այլ արջ լերկրի: նի՛ստ ր գետեր, զի լիք աքոռ։ նւ արք պարսիկք, որք... ի էին քաղաքի ե առ կայսեր: եւ թէ այլ ոբ չգոյր դատաւոր, ճայրն լկարէ՞ին երքալ

Վարժություն 140. Թարգմանել. բացատրել, բե ինչ իմաստով են գործածված ընդգծված եմ, գոլ, կալ, չիք պակասավոր բալերը ն սեռական ճոլովով դրված բառերը:

էո դուստր ուրումեւ Քերան է նոցա, ն ոչ խօւին։ է ժի Անդովկայ որդի մի չՀովնաթանու ճայմն ութիւթ:էր եերբինի մի Հալոց թագազորին եւ Արչակայ: լուսնիչիք իւր լոյս առանձին: իսկ ՎաճանայէՐ թոլրաթքիւ ի Մամիկոնեանտոչճմէն։ Ոլո իցեն ձրկու Հանդերձ տացէ զմին ալնմ, ոյ ոչն գուգէ. ն ոյՐ կայգէ կժրակուր՝ նոյնպես արասցէ: Ոչ գոյին նոտ որդիք, այլ դատծրքմիալն: Դատաստան կայ իմ ընդ բճզ, Աղուսուց որչթ Գոն ն թոչնոցծրկնից բոյնջ: Աչ գուցե նոցա Հովիչք: Վիշ"պի այիսկ է: լազգ ինչ բնութիւն 1է՝ նթե ոչ «ձի, այն լալտ Վարժություն 141. Թարգմաճել՝ ուշադրություն դարձնելով, թե ինչ ռշաճակությամբ են գործածված եմ, գոլ ն պարտել(իմ) պակասավոր բայերն անորոշ դերբայի ն տրական ճոլովի կամ միալն անորոշ. դերբայի ճետ:

Ջի

արանցէ յարձակ դատի

թաջ

տեղւոչ կոունլ: նա

ն լազատ

այր

բեդ եմա: Այ սնդ ԷՐ լսել զձայն րոլոլ ոչ գոլ խօսել հ նւ պձայնս ցգուժի, այլ ինչ ոչ իցէ անդ տեսանել՝ բայց միտլն չուր ն Հուր ն կաւ ն մոխիր, Է ն զալս իմանալ՝ թէ ոչ ղի ես միայն արժանի եւ ընդ այն Ձի արգ ժավ իսկ է մեզ ի ջնոլ զառշթնուլ: հղայ Խորձրդոլն: ժանտ

է,

ն

է

զարմանալ,զի

ն

ոչ

կան,եւ անդ էր

ն

ի

ժառա

Համրացեալս՝ գտանին կերպարանքժարդ-

է ելա, Ֆոր զոմեՌղիսես, Ոչ այժմ թագաղոբել տեսանել

ի վախճանի՝ որպէս

օրէնս դնել:

ասենձ'

օշրէնսդիրե յաղքնլ կարէ։ 8չ պառճտի

Վարժություն 142. Թարգմանել գրաբար, ընդգծված բառեիր դնել ունենալ Բամար նեղական ճոլովով, իսկ բալի գործածել եմ, գոլ, կալ չիք պակասավոր բայերից որնէ մեկը:

Դուր իրավունք չունեք դատելու նրանց: եռ Ամեն

րեր:

ինչ,

որ

հա

ունեմ

ուներ, տվեց հրան: ՆԻանք

հղբայրներ ն

չունձն ոսկի

ն

բույ-

արծաք

ջահ գանձեր կունենան: ախո ԳՐբահք իրենց տնեիում:Այդ թագավորները զավակ չունեն: Մենք Հույս չունենք, որ նրանք այսօր կգան: Այղ ծրկրի պարիսպենըչունեն: Հունացկայսոնուներ մի գեղեցիկդուոքաղաքնեոբը ւ

բր

՛

ԵՂԱՆԱԿԻՁ

ԲԱՅԵՐ

Ց 1214. Գրաբարումկան բայնր, որոնք անորոշ դերբայի Հետ պորէն եղանակիչիմաստ, ձածվելիս արտաձճաւյտում ալսինքն՝ անորոչ դերեն բային տալիս այս կաժ ալն ձղանակի,ճատկապհսՀարկադրականի

իմաստ: Այդ կարգի բալերը կոչվում են եղանակի բալեր. Փակասավոր բալերը եսն եղանակիլչբայեր են, եղանակիլ-պակասավոր բայեր են նակ Հետեյլալները.արման է /(-«պետք է, պատշաճ Լ), պարտ է (Հ-պնտթ է), Վիտոյ է (-աճաբ է). «Դե է (-Վարմլի է, ռզորություն 4. վայել է), է, վայել է), մարթ ակ է (Հվայել է, պատշամէ), վայել է է (Չկարելի է), ճնաբ է (Հնարավոր է, կարելի է), հարկ է (--պձտք Լ), ի դէպ է /չշ«ճարմարէ, տեղին է), ի ճար է (Հարմար է, պատչան է «ող ունի), կամ է (--ցանկալի է), պատչանէ է), փոյթ է (-Հոլն է (Հ: պատշանէ, պետբ 1, Հարմար էչ), հասանէ կամ վաշտ ե պատշան է, (-Վիճակվաժ պիտի լինի), մառբի (--կարելի է, ճնարավոր է, Համարվում է), պիսփ( -պքտք է, Հարկավորէ) ն այլն: եղանակիչ բայերի մոտ ենքակայի իմաստ արտաճայտող բաղի ռրվում է տրական ճոլովով, որի պեոթ է ԹՍարզմանելաշխարչարար ուղղական Հոլովով, իսկ անորոչ գերբայը՝ դիմավոր բայուխ Սրինակեեր՝ Ո-ոց պարտ է պաշտել զեա ե սսոնել զկամս եորչս(մզ. ծ, Տ2)--Ռրոեջ է Է զէն նրա կամքը: ինձ պիտոյ գետք 4 պատեն նրան ն կատարեն եւ է Գ, պետք քեզնից մկրտվեմ։ ոշ պիտի մկրտել(Մատթ., 142--ես ԻԱ, է Բագզ., մձեք չպետք մեզ այի սպանանել մարդ սպա(Բ. 4)Հ-եվ

(Հ-Հարմար

կալ (եզնիկ, 1-ին, ժԸ)-«Մարմեավոիր չէր կարող անմաճ մնար Հաճախ եղանակիչբալերը գործածվում ծն միայն անորոչ դերբալի ճետ, առահը տրակաձով բնույքի ննքակայի՝ արտաձարոելով բնդճանուր Ճաիկադիականիմաստ. Այս դեպքում անոիոչ դերբալն աշխարճաբար թարգմանվում է անորոշ դերբայով, իսկ ձղանակիլ բայերը՝ իրենց արտածայտաժ ճամաղատասխան իմաստներով. օշրինակ՝ Մկսցուք ուստի արման է սկսանել(ծղիչէ, էչ 5)-ՄՍկսնեք այլնտծղից, որտեղից պետք անմաճ Ննեք,ՎէՐ մաբթ մաշմնաւորի

է սկսել, Յեբրայեքւոցլեզու երկին չմաբբի ասել (ծղեիկ, 4-րգ, է)-ծբրայեցիներիլեզվով չի կարելի ասել երկինք: Ունիմ անկանոն-պակասավոր բալը նույնպես կարող է հղանակիլ փմաստովգորժաժվել անորոշ դերբայի ճետ, սակայն տարբեր դեմքերով՝ իմաստր. օրինակ՝ Սոլեպէս ունիս նայել արտաճալտելովկարողանալ ն ընգ ջուրս ժովու (Թոոն., Բ, էչ 28)»:Այլսպեսէլ կարող ես նայել ծովի ջրերին,

Վարժություն 148. Թարգմանել՝ ուշադրություն դարձնելով ընդգըծված եղանակիչ բալերի, անորոշ դերբալների ն տրական ձոլովով դըրված խնդիրներիիմաստի ն կիրառության վրա: Ի

դէպ էՐ ինձ անօալձմզ:

ծւ

չէ

ճնաո

լուսնի /ճրկիր իչանել:Բայց

պատշաճէՐ նոցա ոչ միայն ընդ արեզական նհ լուսնի ընդ ն ընդ գեղեցիկ պարզ ն անդադարըեքաջից արբարաժսզարմանալ, այլ ԳէՐ մարբ անմարմնոցն ընդ կանայս մարմետարչաւանս աստեղաց: է Շաւսու կորս զջեզ ամուսնանալ: քագաւորն Պարսից Պիտոյ ինձլղել մ ԱՐման եւ է է գի՞ բնաւ պում: քեզ ուրախ լինել այաօր։ պիտոլ մեզ եւ է բոտ միոջէ թուել: ինձ ասպետիս պարտ զքեզ պսակել իստ սովո է, ՔԷ նրկուց անա բական իշխանութեանիմոլ Հայրձնեաց: Ռբովայտ Մբացի միասին չէ մաբթլինել,Զոր ձեզ պ տոտ է րնդունել: պաշտ

ն

Ը

Վարժություն 144, Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծված բառերը փոխարինելով ճամապատասխանհղանակիչ բայերով (մարթի, պարտ է, պատշաճ Է, ի դէպ է, մարթ է, Բնար է), դիմավոր բայերը դնելով անորոշ դերբալով, իսկ ենթակաները՝տրական հոլովով: Իկչաե՞ս(պիա՞րդ) այդ կարող է լինել Նա պետրէ ցնա Տիդի»ն արջային: Արկառելիէ,

ձեր երանք մոռանան Հար» որ դուք էլ երանց որդիներին խնամէիբ: մաբ է, ռր մեեք ելնեեք այս քաղաքից ն դնեանբ ես պետքէ այն քաղաքը: Հռոմն (Հռովմ) էլ տնսեհմ: Այն :էԸ կարող փրիպել: ն

պատասխան

տա

էր, հրախիթը: Պատշաճ

ՎԱՍՆ ՎԱՐԴԱՆԱՑ

ԵՒ

ՀԱՅՈՑ

որ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

(Հատրչած) տիրեցիե աշխարչիս ՀոՔանզի ի բառնալազգին Արչակուննաց, ազգն ԱՍասանալ վոց պարսկի, որ վարէր զիւբ իշխանութիւնն օրին» որ ոլ րեդ նովի ոգուց. ե բազում անգամ մարտելէր ընդ այնոսիկ՝

օրինօք մտանէինչ, ակիզբն արարնալ յամացն Արլակալ արքայի «բշոլն Տիրանայ, ե կոռոււր մինչն լամն վեցերորդ Արտաշիսի արքայի Հայոց, ոիդւոլն Վղամչապչոր նւ իբրն զեա նմ մերժեաց ի քազաւորութենէն, ի նախարարսնՀայոց անկանէի թագաւորութիւնն.զի Թէպետ ե դանձնե)լարքունիս Փարսկացերթքալի սակայն այբուձին ձայոջբ»ձնոն Վատն ոթոլ նախարարացնաղաջնորդէր ի պատերազմի: վանդակ ի ն աստուածպաչտութիւնն բարձրագլուխ կամակարուքնամըճ երնելի լիկէր լաշխարչին ձայոը, ի սկզբան տէրութեանն Շապճոլ արքայից արՔալի մինչն լամն երկրորդ Յազկերտի արքայից արթայի՝ ռրդւոլ Վոչսմայ, զոր նգիտ սատանալ իւր գործակից,ն զամենայնմթերել քոլեսհ քափեաց ի բաց, ե ելից զնա իբբն զպատկանդարանդեղնալ Խետիքս Եվ սկսաւ եղչեւր ածելն անօրվնութնամբ,գոռողանայր, ն գռուսլով Հորն ՀՃանէրրնդ չորս կողմանս երկրի, ե քշնամի ն չակառակորդ երենցու171

ցանքը իւր զնաւատացկալքսի Բրիստու, ն նեղեալ տազնապչր անխաղաղասէր կենօք: Քանզի լոլժ սիրելի էր նմա խոովութիւն ե արիւնճեղութիւն, վասն այնորիկ յանձն իւր տարաբծրէրճ, եթէ յո՞՛ թափնցից զդառնութիւի թի.նաւոր, կամ ո՞ւր բացատրեցիցն զբաղմութիւն նետիցն: եւ յոյժ յիլարձակեցաւ ի վերալ աշխարձճին հորն զգաղան կատաղի մարուքնանն Յունաց, ձճար մինչ ի թաղաքն Մծբին, կ բազում գաւաղս Հողոմոը կուտեաց ւնրնաց ապսպատակաւ,ն զամենայն նկեղծդիս Ճրձիգ արար. կհ զգհերի,ն աշաբեկ արար զամենայն զօրս աչշխարճինս ղալար իսկ երանելին Թէոդոս կայսբ՝ քանզի էր խաղաղասէր... ոչ կամեքաւ ընդ առաջ հորա ելանել պատերազմաւ. այլ ալր մի Անատոլանուն, նա բազում գանձիւբ: որ էի նորա սպարապետ արնելից, առաքնաց ն էլն եւ արք պաիսիկբ, որք փախուցեալ էին վառն Քրիսոոնէութնան բ քաղաքի կայսեր, կալաւ ն էտ ի ձեռս հորավ եւ զամենայն զոր ինլ ի ժամանակին կատարեաց րոտ ասաց կամար եորայ ն արդել ղետ ն ի բաղում բարկութենչեւն, դարձաւ անդրէն ի քաղաքնիչբ Տիզբոն. 3.ծւ իբրն ետես անօրէն իշխանն, էթէ լալողեցաւ լարութիւն նոիա, ակսաւ այլ նս խորճուրդ լաւելուլ, որպես ոբ զի ի Հուր բորբոքնալ յաւեչու բազում նիւթ փայտից: Բանզի ուստի սակաւ մի կասկածոտն էր, անտի աներկիւղ ճաստատնցաւ.վասն այնորիկ դրդունցոյց զբազումս Ք սուրբ ուխտն բրիստոնքից, էր՝ զոր բանիւք սպառնալեօք, էր՝ զոր կապանօբ ն տանջանօը, ն էր՝՝ զոր չարաչար մաճուսմի վախճանէր, ն մծժաւ, Ցավշտակութիւնառնէր բեչից ե արարոց. անարգանօքտան ե, չէր զամձենանան: իրրե հտնեա՝ եք վարատետլը ցրուհցան ի բազում կողմանս, ի խորչուրդ կոչլկրվլպաշտօեեայսձախակողմանն' ոիք կապնալ էին ի կռապայշտութեաննանլուժանելի չանդուցիւք, վառհալք ն ջիռձալք իբրն զծնոց առ այրել զուխտ սուրբ եկեղեցւոյ: Քանզիին իսկ այլնպիսիքնբնակեալ ի կնանս իւրեանց իբրե ի քանձրամաժ խաւարի, ն ոզիջն արզելեալք ի մարմեխիբրե զկնելանի ի գերեզմանի.... նա ն արչք օրճասականքընդ վախճանելչնչոցեծ Հզշբաղդոլեսկոռփն. լորոց ն իմաստունջն տեզի տուհալ փախյին ի եսցանէ։ Այսպիսի իւն եկեալ Ճասնալ է վախճան տէրուքնանն, եթէ Հարկանին՝ զգան, ն ԵԹէ ճարկանին՝չիմանան. ն իբրն ոչ գտանի արտաքին թրչնամի, ընդ անձինս իւրեանց մարտ եդէլ կռուին...: Ցրդ զի՞ կոժիս, զի՞ մրցիս, զի՞ այրիս, զի՞ բորբոքիս, զի՞ շիչանին. գի՞ կոչես ի խորՀուրդ զայնոսիկ՝ որոց զոգիսն ձեր ի ձէնջ քաղեալ՝ Հանեալ է զանհապականդ լապականութիւն, ն զապականելի մարմինդ դէնջարչ արարհալ իբրն զազիր մեոռելոտիի բաց ընկեցեալ: Ապաքէն առ

ա-

առ

47Գ

կաժիւ' զի ժաժկեսցի խորչուրդ ամբարշտուքթնանդ. վորտեսջի՛ր դիտասցես զելս կատարաժի լայլտնեսցի, ապա | դորա: Ասեն մոգքն. «Արքայ բայ, աստուածքն ետուն թեզ զտէրութիւնդ 3 պլողքութիւն, ն ոչ ինչ կարօտ են նորա մարմնաւոր մեձուքնան. բալը ձե ըր մի օրէես դարձուցանես զամենայն ազգս ն ազինս, որ են ի տէԲուքեան քում, լայլնժամ ե աշխարձե Ցունաց Հեազանդնալ մտցէ րեղ օրինօքթովք: Արդ զմի բան զմեր վաղվաղակի կատարե՛տդու, արբալ. զօր գուժարեձ՞ան գունդ կաղմնա՛խաղա՛ զնա՛ դու լերկիրն Քուչանաց, ն զամենայն ազգս Ժողովեա՛ե անցո՛ ըստ Գաճ դուռե ի ներքս, ն դու անդէն արա՛ քեզ բնակութիւն: Յորժամ արգելուս ն փակես զամենեսհան ի Հեռաւօր օտարութեան. կատարին խորչուրդք կամաց բոց. ն որպես երնիս մեզ ի դենիս մերումմճ, տիրես դուն եիկբին Քուշանաց, ձ Քայց միայն ղաղանդ Յոյնքիսկ ոչ ելանենբնդ ՒՆ իշխանութիւնդ: Փրիստոնձիցբա՛րձ ի միչոլո։ Հաճոյ թուեցաւ խորՀձուրդնթագաւորին ն մեծամեժացն, որ էին ի նմիե բանի. Ճրովարտակս գրէր, պնդադեսպանսարձակեր յամենայն փեղիս տէրուքեան իւրոյ: եւ այլս է պատճէն Հրովարտակին. «Աղ ամենայն ազգս տէկրուքնան իմոլ արեաց ն անարհաց, բազփասցի ի ձեզ ողչոյն փարդասիրութեան մերոլ. դուք ող լերուք, Կ մեր մեզէն ողջ եմք դիցն օգեականուքետմբւ «Առանց ղձեզ ինչ այխատ առնելոյ խազացաք գնացաք յէրկիրն Յունաց, ն առանք գործոյ պատերազմի սիրով մարդասիրութեամբ նուաճեցաք զամենայն երկիրն մեզ ի ծառայութիւն, Դուք զբարի զմտաւ ժեր, ն անսպառլերութ լուրախութեան. բայը զբանս զայս կատարհցէ՛ֆ վազվաղակի, ղոր ասեմք: «ՎՐեքի մտի եդաք անվրէպ խորճրդովք խաղալ պնալ լաշխարճե արննելից, աստուածոցն օդնականութեսմբ դարձուցանել ի մեզ ղտէզայդ

Ժամ

ա-

փահ վաղվաղակի այրեձի ղզումարծցէջ առաջոյ

քան վիս, լանդիման

1իչիք ինձ յԱպարաշխարծինո: Ըստ: այսմ պատճենիՀրովարտակհճաս լաշխարբՀն Հայոց,ի Վրաք ճն

Դ

Հ

լԱղուտեից-..:

շրինօջ մոռուց--փոգեբի կրոֆով ոթ ս: բեդ եովին ռշինօբ մոանչիե--

ովեեր ՀԵՆ ընդունում կրճեր գանձ. այստեղ Ե'անակում է հուոկ

բորձրագլոյս

կամակարութնամբ--տ-

(եզիչէ, էչ 6--10) զատ

ու

Համարձակ

եղջեւթ ափել--Հոթոթթյալ

յանձն

իլր տարաբնրէր--ինցն էր

մձչ

այեկոժվում էր

վո՞--ո՞ւմ փր

ռր թացատրեքից--ուր արձակեմ յոյժ յիմարոքեան--սաստիկ Հիմա-

առ

Հ

բության պատմառով արգել զեա ի բազում բարկուքեելե-իչնռրեջ հրա մէժ բարկություծը Հոմանիչ է Հաջորդ թային ժԲ

1/2

այրել--այրելու

առ

Համար

ԴԱՍ

ԵՐԵՍՈՒՆՄԵԿԵՐՈՐԴ

ԲԱՂԱԴՐՅԱԼ

Ց

175.

րեց վայճանել չնչոքն--չամչները փբէելիս Պա: խը ըառտ գուռն ի ներքա-Փաճ անցկացրու ղոնիջ ներ« Ի դենիս մերում--մեր գուչակությունՆլրի մեյ

ԺԱՄԱՆԱԿՆԵՐ

բաղադրյալ Գրաբարի

ն ապառնի դերբայներով խան ձներով:

ն

ժամանակներըկաղզժվում էն աեդլալ եմ, լինիմ օժանդակբալերի Համապատաս-

եմ

զալ,

բայի

է կազմումԹե՛ ւսնցօժանդակքայի բաղադրյալ ժամանակներ Թե ապառնիդերբայների, իսկ լինիմ բայը՝ միայն անցյալ դեր-

Հետ.

7276. եմ

բայն անլչյալ դերբայի ճետ կազմում է հրեք բաղադրյալ ժամանակ` ներկա (վաղակատար-ձարակատար ներկա), անցյալ (վաղակատար-ճարակատարանցյալ), ապառնի:

ներկա ներկա) (Վաղակատարչ-Հարակատար

կտնալեմ, գնալ

ես, զոհալ է գտնալեմբ, զոնալ էք, գտհալ էն

Լնցյալ

(Վաղակատար-Հարակատար անցյալ) գտեալ էի, գտնալ էիր, գտեալ էր զանալձաք, գահալ էիք, զտնալ էին

Ապառնի աատհալ իցեմ, դտնալ իքես, դտնալիցէ դոծալ իցեմք, գաձալ իցէք, զոծալ իջին անցյալ ն Լնձրկա,

ապառնիժամանակներումանցյալ դերբալե ալխարճաբարքարգմանվում է վազլակատարկամ Հարակատարդերբալ174

նեթով:եմ

բայր

կերկալում

է ներկայի թարգմանվում

ճամապատասխան

է, ենք, եք, եե), աեցլայում՝ անցյալ անկատարիձնձրով ձնհրով (եմ։ (էի: էիր, էր, էինջ, էիջ, էին), ինչպես նան լինիմ բայի ըղձականի ն անցյալ ժամանակներովՈինքի,կլինէի...),իսկ ապառպայմամնականի կս

նիուվ՝ լինիմ բայի ըղձականի ն պայմանականի ապառնի ժամանակներով (լինեմ, կլինեժ...), ինլպես նան եմ բայի ներկայիձեհրով (եմ, ես, 1...) Ներգործականսեռի րայհրը նուլն ձնծրով կարող են արտա-

եմ կրավորականիմաստ. օրինավ՝ սիշեալ --աիրելեվ կավ սիրվել եմ, սիրաժ եմ կամ սիրված ձմ. սիբեալ էի կամ սիր-

ձՃայտելնան

էի--սիրել

գել էի «իրաժ էի կամ «րված էի, սիրած լինէի կամ սիրված լինէի, սիրած կլինեի կամ սիրվաժ կլինեի. սիրեալ իզեմՀ-սիրածլինեմ կամ

սիրված լիննմ, սիրաժ կլինեմ կամ սիրված կլինեմ, սիրել վել եվ, սիրած եմ կամ սիրված եմ: ն

եմ

կամ սիր-

Հաճախ եմ քայլով ե անցյալ դճրբբայովկազմված ներկա, անցյալ ապաղեիժամանակներիեզակի 3-րդ ղեմբերի մոտ հնքակալի իմաւ-

սով իբին խնդիրներ գործածված դերանունները ն գոյականենրը գրր-

վում են անհոսկանճոլավով, որոնցով արտաչայտվում են բայի դեմքն ու թիվը. օրինակ՝ ես տեսեալ եմ. դուք տեռեալէՐ, արքայ տեսեալ է ձների փոխարձե լինում

աշքայի: (յս իմաստներ:

քե՝

է եմ, տեսեալէ տեսեալ

ձեր,

է տեսեալ

միայն ննրգործական ն լեզոթ մի քանի բնագրային օրինակներ. Եւ դրւոճա քաղաք

ձնեեիով արտաձայտվում են Աշա

շինեալէ նախնեացնմճրբոց(Բուզ., 5-իդ, (Բ)-«/ւտծա քաղաջն էլ մեր նախնիներնէե շինել, Իմ թէ չէր եկեսլ են խօսեցեալրնդ եռսա ( ովչ., ժե, 22)-:0թն ես եկած ն խոսած չլինեի նրանց Հձտ: Մինչչն ձեր խըեղշեալ ինչ իցէ ի նմանչ (Մատք., ճ, 8)--նախքան դութ նրանից որեէ բան

կխնդրեր: Մ

Տ Դըրյալ

122.

եմ

բայն ապառնի ղեիրբալիճետ

կազմում է երեք

բաղա-

ժամանակ՝ նձիկա (ապառնիներկայ),անցյալ(ապառնիանցյալ),

ապառնի:

Նեբկա ննրկա) (Ապառնի ձմ, գտանելոց հս, գտանելոց

զտանելոց է

զտանելոց եմբ, ցտանելոց էք, գտտնելոց են

Անցյալ

(Ապառնի անցյալ) գտանելոցէի, զտանելոց էիր, զտանելոց էր գտանելոցկաբ, գզտանելոց էիք, գտանելոցէին

Ապառնի զտասնելոցիցեմ, դտանելոցիցես, զտանելոց ից գտանելոցիցեմբյ, դտանելոցիցէբ։ գտանիլոց իլեն

Ապառնիդերբայն աշխարձաքար թարգմանվում է ապառնի (կա-

տարելի) դերբայով: եմ բայր ներկա ն անցյալ ժամանակնձրումբարզմանվում է ներկայի ե անցյալի անկատարիՀամապատասխան ձներով (եմ..., էի...), իսկ ապառնիում՝ ենրկայի մներով (հմ, ես, Հ...), ինչպես նան լինիմ բայի ըղձականի ն պայմանականի ապառնի ժամանակներով (լինեմ, կլինեմ...)։ ներգործականսեռի բայերը նույն ձեերով կարոզ ձն արտաճարտելետն կրավորականիմաստ. օրինավ՝ եմ--ռիսիրելոց բելու հմ կամ սիրվելու եմ. սիրելուցէի--աիրքլուէր կամ սիրվելու էի. սիբելոցիցեմՀաիրելուեմ կամ սիրվելու եմ, սիրելու լինեմ կամ «իրվելու լինեմ, սիրելու կլինեմ կամ սիրվելու կլիննմ։ 9 178. Անցյալ դերբայով ն լինիմ բայով բաղադրչալ ժամանակեեր կազմելիս անցյալ դերբայը մնում է անփոփոխ,իսկ լինիմ բայր Խոնարծվում է, որով որոչվում են բալի եղանակը, ժամանակը, դեմբթե ու

Թեվը։

՛

Սահմ, ներկա՝ դտեալ լինիմ, գտեալ լինիս, գտեալ լինի, գտեալ

լենիմբ, գտնալլինիք, դտհալ լինիեւ

գտծալ լինէի, գտեալ լինէիր, գտեալ լինէր, անց. անկատառ՝ դտծալ լինչաք, գտքալ լինէին: լինէիջ, դտնալ Սարմ,անց. կատաոյալ՝գտծալ եղէ, դտհալ եղեր, զտել հղել գբտեալ ձղաց (կամ եղեաք), գտեալ հղեք, զտծալ եղեն, գտեալ լբնիցիմ, զոհալ լինիցիս, գտեալ լիՍտոր,1-ինալրառնի՝ նեցի, գանալ լինիցիմք, զեալ լինիցիք, գտնալ լինիցին, Ստոր.2-ոդապառնի՝ գտեալ եղէց, գտեալ եղիցիս (կամ եղիցես)» գտնալ եղիցուք, զտնալ եվիչլիք։ գանհալեղիցին, կամ՝ գտնալ եղիցի, դտնալ լիցիմ, զանալ լիցիշ, գտծալ (լիցի, զոհալ լիցուք, գտծալ լիչիջ» գտծալ լիցին: նում հրամայական՝ դաճաղլե՛ր, դանալ լերո՛ւք: Հոբդոբականհրամայաւկթն՝զածալ լիֆի՛ր, գտծալ լիջի՛՞ջ: ւի՞ ինիք: մն ալ մի՛ չինիր»։ պատեալ Արգելական ճբամայական՝ Սաճմ.

ձներն ունեն Հիմնականում Այս բաղաղրյավ կրավորականնշախհան են կություն աշխարձաբար թարգմանվում տարբեր իմաստներով. օրիծմ եմ, սիբաձ նակ` սիբեալ լինիմ--աիրվում լինում կամ սիրված հմ լինում,սիբաժ կլինեմ կամ սիրված կլինեմ, սիրաժ լինեմ կամ սիրված լինեմ, սիշեալ եղեչսիրած եղավ կամ սիրվաժ եղավ սիրվեց, Տ 1729. Բաղադրյալժամանակներում եմ ն լինիմ բայձրի փոխարեն երբեմն Հանդես են գալիս կայ ն ունիմ քայձրը, «րինակ գրեալ կայ (Փարպ, 1-ին, ԺԷ) գրված է, եկեալ... կայո (ծզեիկ, 2-րդ, Դ)՝ եկել էր, կապեալկան (եղնիկ, 1-ին, հե): կապված ձն, փակեալունի (թոռն. Բ, էջ 18) փակել է, նչանհակեալ ունին (Կոր., Բ)՝ նչանակաժունեն, էն, նշանակել

Վարժություն 145, Թարգմանել, դուրս գրել բաղադրյալ ժամանակներով դրված բայերը՝ որոշելով ճրանց եղանակը, փնմանակը, դեմքն ու թիվը:

Ո՞չ գիտնս, զի խորչեալ է Դեէլ սպանանել զքեզ: եւ կինն նորա լղի էր, ն ճառնալ էին աւուրք ծննդեան իտոյ: եքէ մոլորեալ ինլ բցեմ,

արարէթ զիս խելամուտ: ի գառանըն լինհլոց

են

գայլք,

որ

կոտորհլոց

Վասն զի լունալ էր արճամարձելոցե իցէ արձամարձճեսցէ: նե է: անզգամ քէ այր լար Ուր եղճե ժողովեալ ՃարքմՁի այս զնմանվ՝

լուիցէ,

ն

որ

որդի իմ մեռեալ էր ն եկեաց, կորումնալ էր ե գտաւ: Մանրագորաւ բաղում անցամ բժիշկք քուն ածեն այնոցիկ՝ որոց քուն ճատեալ իցէ եւ նա ձլանելոք է ն ունելոց զաշխարբճս, հ ի սնոտի լոյս կայաչաց: ն ի զուր ակնկալութիւնկասլեալ կան անճաւատք. որոլէս ժրձայք՝որ պեալ կան, երէ Դաւփքգալոց 1 չիրնել լնրուսաղէմ: Անկեալկայբ ալն Գարեգինի մէչ անկելոցն,

Վարժություն 148. Թթսիգմանել գրաբար՝ ընդգեված բայերը դնելով ձամապատասխանբաղադիյալ ժամանակներով:

հնչ ոբ լինելու է՝ կլինի: Դուք մի ջննեք իմ գորգքրը, որ կռտաբելու եմ: ծվ գոված էբ համակում այսպես, եներսչէինք կարողանում մտնել, որովՀետն դուռը փակվածէր: Այդ խուջէրը լստձ կլինի: Չեզանից մճձկըմատնելուէ բնձ: նր ջուրը աղբյուրի ակունքիցէ պղտորված: եկել էին փղքրով ն անչափ զորքով: քե Լաղցած լինի, կնրակրիր եբեն Աջշարատյան գավառում: Հեռացել էին մեր րան: Մբանքբնակվելու նրան, ուղարկիր ինձ մոտ, լ ինես երկրի սաչմաննքրից: եթե տեսնելու

--

մանապարճիեորդիներից մեկր կորելէր: նրանց շտեմարաններըլցվածէին ցորենուի

Ծնվելէ

աշխարչճում:

օտար

Վարժություն 147. Թարգմանել ուշադրություն դարձնելով ընդգըծված բաղադրյալ ժամանակների ն սեռական ճոլովով խնդիրների իմաստի վրա: Իմ զի աղ

կեբեալէ

վաշխարձինձերում, գուք ն սէր ունիմ էո ընդ աշչխարճնձերչ Հայր թո երդժնեցոյց զմեզ՝ մինչ լն վախճանեալ եռրա: Լուհալէ իմ վասն քո ն վասն բժյկությանդ: ԲայցքՔէպեա ն նոոու աւերեալ էի ատրուշան մի, ն բազում չարչարանջք ճարնհալ էր ղպաշտօնեայսկրակին, ոչ ինչ ղանդիտծացգալ լատեան Հրայարակիել Այ լայամ ամճեայն յայտ 4` էՔէ ոչ երբէք լեալ է ԶՐուանայ Հայրա«.ե

Հաց

եթէ զոմե Արտաւազդ անուն առգելեալիցէ դիւաց: Զի" կոչես ի խԽ»րՀուրդ զայնոսիկ, որոց զոգիսն ձեր ի ձէնչ քաղծալ՝ հանեալէ զանապականդ յապականութիւն Լոհալ է մեր յառաջնոցն՝ որք քարոզեցին զճրչէր ոմն երիտասարդ ի քաղաջի, որոյ բաղում ն մձծամարտութիւեն։ մեծս լարիս գործեալէր:

Վարժություն 148, Թարգմանելգրաբար՝ ընդգծված բալերը դնելով ժամանակներով, իսկ առունները (դեհամապատասխան բաղադրյալ րանուն, գոլական)` սեռական հոլովով: նրա Փաչուքթյան մասին, նս պատվիռելեմ ջշնզ կփԴուք էՐ: չե՞ք կաոռդացել այդ նամակը: րակրել: իր երեսը ծածկել Նրան կլինեն այս խոսթերը:Դու ինջյ ես ծնելմեզ, Մենք մոռացած Թագավորը չէր հայտնելիր խորճուրդը բոտեսելէինք այդ ջազաքը։ նա է էՐ սվանել քեղ: Գու խմե՞լէիր նրանս Դնելը չորին: տեսել խորհել ՄենրՐ

լսել

ենք

Նա

ջրից Դա եղել է գեղեցիկ ապարանքը: այս

շատ

ՎԱՍՆ ՎԱՐԴԱՆԱՅ

պատծձրազմներում:ւանք

ԵՒ

ՀԱՅՈՑ

են

չինել

այս

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

(Հատուած)

Որոց ոգին

քուլացեալ հն յերկնաւոի առաքինութնելն' յոյժ րնդ աճի անկեալ է բնեուքիւն մարմեոյ. լամեեայն ճողմոլ չարժի, ե լամենայն բանչ խոռրվի,ն լամծնայն իրաց դողայ. հրազագլտ է այնպիաին Է կեանս իւրում, ն լանգիւտ կորուստն լուղարկի ի մաճուսն ի.բումՀ: Որպեան ասաց ոմն ի «Հնումն, մաճ ոլ իմացեալ մաճ է, մաՀ

իմացեալ անմաչութիւն է։ Որ զմաՀծոչ գիտ, երկելի ի մաչուանկ. իսկ որ գի ղմաճ, ոչ եիկեչի է եւանի: եւ այս ամեեայն չարիք մտանեն ի միս մարդոյանուսուժնութեել, կոլր զրկի ի ճառագայքից արեգական, ն տգիտութիւն: ղիկի ի կատատրեալ կենաց: Լաւ է կոյր աչոք քան կոյր մտօք: Որպէս ժեժ է ոգի քան զմարմին՝ այսպէս մեժ է տեսաւորութիւն մտաց բան զմարմնոց: նք: ոք կարի առաւելնալ իցէ աշխարձականմեծութեամբ, ե4 մրմիայն ի չափաւոր մարդիկ, ալլ ն յոր" մեժն է քան ԹՔաղաւորեթէ ոչ ունի զիմաստութիւն աթոռակից իչր, ոչ դամվենալե, կարէ ի վիճակին իւրում վալելուչ դոլ. հսկ եքլէ առ մարմնաւորսճ այսռլէո, որչափ նս առաւել առ Հոգնորնն.,,-Ի հկ անօրեն իշխանե իբին զիտաց եքէ լալտնեցաւ խորամանկութիւե խորբճիդոյն, ն պատրաստեալ 2Հուրն՝ մինչչն ուրութ ի նա փչհալո վատումե նռրա յայտնիփվաքաւք սկսաւ ժաձրկիւղուծացն Աստուժոյ, ժուկ ննետիւքխոցոտել ղմիտա իւիոլ չաիութեանն, ն անրբժշկականվէրս զոզիս ե ի մարմինս տեսանէրի, Մերք չանթէր դալարէր իբին զօ4 թիւնաւոր, մերթ պարզի գոչէր իբրն զառիւժ զայրացնալ. գելոյր, գլորէր, տապալէր երկդիմի մտօք ն վզխորճուրդսկամացն կամի կատարել: Քանզիձեռն արկանել ն ունել ոչ կարձր,-- վասն զի ոլ էին Համազունդ ի միում վայրի առ նմա,-ն ղանարզս ի պասկսաւ այնումետն առաջ կոչել զկրսերս լաւագաց տուականաց կ զտգեկտսի զիտեոը ն դանարիս ի քաջ արանց. ե զի՞ մի մի քուիցեմ, այլ զամենայն զանարժանսն յաղայ մատուցանէր ե զամեհայե զարժանաւորսնյետս տանկվր.մինչե զճայր ն զորդի քակր ի ժիմեանց: տեսանեմք իսկ`

ոչ

ԹԼպէտ ե ընդ ամենայն ազգս առնեէրզանկարգութիւնս զայս, ւել ընդ Հայոց աչխարձին մարտելլի. բանդի տեսանէի զնոսա չերմազոլնս լաստուածժպալտութնան,մանալանեդոի էին լազգլ նախարաբացն ծչալոց,ն անմեղութեամբ ունէին զսուրբ քարոզութիւն առաքելոցն ն զմարգարէից, Պատրէր զոմանս ի նոցանէ ոսկտվ ն արժաթով, ն վզրազումսայլով եհա առատ պարզկօշք.իսկ զոմանս ագարակօք ն Մե. ժամեժ զեղզոք, զոմանչ պատուսվք ն իշխանութեամբք մեժամեժոք: եւ ոզւոց առաչին դեր. ն այսպես Ճճրապուրէրն լորայլ նս սնուտի լոլս 11: դորէր Հանապազ. միայն.ասէ, զօրէնս մոզութեւե լանձինկալն իքը, զգծր ժԺոլորութիւնդարտի մոօք դարձուսչիք ի ճշմարտութիւն երեւելի մերոց դից օրինացաւնի մեժութիւնս կ յալագութիւնս "ասուցից Հալասար իմոյ սիրելի նախարարբացս,ն աղաւել նս զանցքուցիցաշ:եւ առաշ

զինքն առ ամքնեսեան, այսպես կեղժաւորութեամբ խոնարճեցուցանէր նոսա որսալ օսծլով խ պատճառսպիրոլմ, զի խորամանկութեամբ ինդ մարքասըէ զնոսա ըստ առաչին թորշրգականացնխրբատուց:նւ զայս ամէն միելն մետասաներորդամն իւրոլ տ4առնէր սկսես ի լորրորգ խուքեանն:։

(եղիչե, էչ 4--1դ

|

բեգ աճբւ--ձրկյուզի մեչ

արեք է թարգմանէլ`ազհար

ոթ

ԽախղիրըՀայջականի Հետ զերաԲձրության իմաստու՝ մտրմնավոթ բաւ ննրի վերարթկրմամբ միելչե ատրութ ի Խա փյլեայ--դեռ սչ աղ

ԴԱՄ

էր

անձին կալջիթ--Հանձնառնենք երեւելի մերոց գիր ԱԹ Հրժարատուքիւն առտվածների օրինացա-մեր րելի կրոնիճշմարտությանը առալել նա զանքութիք-էլ "փելի ն-բարձրարենմ Թի պատճառ »խիրալչ-աիրո ապատրվայը

դիվաժ է տարարբերականի վրա` փխ. է

Հ

Ք

ւմ

ախանղ՝բայր

Փթացակայող ձարարքիլալի Ֆախդիթը

բբօտյան է մատնվում

ժո

Ֆրա վրա չփլաժ ցայոնի իմարքաւ--Ճայտկիդարձավ յողիս հ ի մարմինս տիտանվր --ՀոզիՆերի է մարմինենր ի Համար պատթա"ք

լանգիսո կորուստն յուլարնի ի մաճուտն անդառնալի Օ0կոիւրում --մաչանալիս

հով

ԵՐԵՍՔԻՆԵՐԿՈՒԵՐՈՐԴ

ՄԱԿԲԱՅ

9 188. Գրաբարումմակբալները, ըսա իրենց արտաճայտաժիԺաստի, չինում են չորս տնսակ՝ ձեի, չափի հ աստեղիչժամանափի, տիճանի:

Տեղիմակբայճեր Տեղի մակեալներնհե՝ այղբ Ը-չալդտծղ), (Հայդտեղ, նույն այդոէն տեղի), Կյլուտկյայլուստ (ուրիչ տծզից), այլոտ (-ուրիչ տեզ), այլ ուրեմն,այլ Խեր (-"ութիշտեղ), այսր (- այստեղ), այսր անդբ (թթայս ու այն կողմ), այսոէն(--այստեղ, նորից այստեղ): այտի|այդի (-ալգո (բշայնտնլ, նույն տեղը), անդուս տեղիք),անդ (»այնտեղ ), անդէն Ը- այնտեղից, այն կողմից):անդր(այնոնզ, գեպի այնտեղ ), անդէն (-առ(-Ֆուլն տեղը),անսփ(չայնտեղից), առաջուստ|վյառաջուստ ջեից), աստ (-"այստեղ), Կստանօր (այստեղ), աստեն (այստեղ, տ ատում այստեղից)» աստի ԸՏ այստեղից), (- այստելից ), արտաքուստ

(Հ դրսից),արտաքս (Հգուրս ), ի բաց (Հեռու). բացուսա|ի բոցուստ (Տ Հծովից),զնանտպարբայն ի մօտ), ընդ մօտոյ (Հճանապարշին), մոտ, մոտնրի), լայսկոյս (-Չ-Ժոտից, մոտերի), մօտ ի մօտ (իրար Ը-այս կողմ, այստեղ), լալնկոյս (Հայն կողմ, այնտեղ), յետս (-«Ժտ, դեպի ետ, ետնից), լետուռտ(-«հտնից), ի ներքս (ներս), ուստէք ն (-4ի տեղից), ուռել (-մի ոլ), ի վեր, ի վայր (վայր. ցած) այլն:

ժամանակի մակբայներ ժամանակի մակբայներն էն՝ ամաբայնիկամ ամտրբանի (»-ամամ ամ ամէ ռանը), ըստ /««տարեյտարի), յամէ, ամի ամի (-- տարեջարի), այգուն (»շառավոտյան), բեղ այզս այգուն (առավոտյան), (- առավոտվանից, ), այզուց|յայգուց այգունայգուն(Համին առավոռ վաղը, առավոտյան),այմմ այժմիկ, այնոտետե,այսռմետնե,այսօր, անագան(Հուլ), անագանուբեմն, ապա, սլռատուիսռաւռտուց (/-աառաւօտժ ռավուվան), ընղ առտտտնի|րնդ (առավոտյան), առժամայն ԸՀիսկուվեն),առ ժամանակմի /-«մի առ ժամանակ), արդ ("այժմ ), արդէն| առդէն իսկ, գարնանայնի(/(-Հ«արնանը), զիշեբայն||գիշեշի Ր-Գիչծրը, գիշերով), դարձեալ,ղեռ, դեռես,եռանդ(-«ձրհկ լէ մյուս օրը), եռբ, ե՞բեւլներբեմն,Եշբէէ (--ճրբեմն, մի անգամ, մի ժամանակ), երբէք հրբէԼ, եբեկ, ժամանակառ ժամանակ,ընդ ժամանակսժումաժամանակսժամանակս(«ժամանակ առ ժամանակ), իբոե նակսիրստ («միչտ, (Հձրը)): իսկոյն,կանխաւ(Հչուտ), ճանապազիճանառազոոգ շարունակ), իանալաղօո (ամեն ռր), հեջուիիհեբուն հետէ (-"անցյալ

(ձմռանը), մեթ րճդ մերթ,միւս ան» սոարի),ձմեբայեիիձմեւանի յայնժամ գամ,միչտ, (Հայն ժամանակ), ՈՐ Ը-միչտյ, լարունակ),

ն"խ, նոյննեսոայն լափատեատն, յորժամ (րբ), արտժամ (միշտ), ժամին, իսնովե), վաղվաղակի (Հնուլն (Հ իսկույն), նսյնժմամայն վազի. (:-ՀաԸ»չուտով, իսկույն), վավիվի վաղիւանդոկիվաղիւնվառ տարշաժալ (" վաղաժամ), օրլ, վաղը: առավոտյան), ջորդ գանկկամ ես ցանց(--Միչա, չարունակ, մինչն վերչ), ցառդվցառղդ (ՀՄինչե այօՐ քան զջո («օրհցօր) Է այլն: Ժո), ըսա շէ, օր

Ջեի մակբայներ տղ ինդայլոյ Ը- տարԶեի ժակբաւյներնեն՝ աւկսոիայ|յակամայ, (-ինբն հրեն,իեբն իր կողմից),ասոկեբեր ձեռվ),անձուլբ անհճին («տղամարդու պես, քաջաբար), «նրուղ, գապէս,առնաբածլիորնսւվէս

(արմատով, ընդ ան (-»-վախվխինլով),աբմատակի արմատից),աքացի(ոտքով, քացով), բերանացի(բերանով), բռնի» բոնցի (--բռով), գլխիվայո,գլխովինկիգլխովին,դիչաւ զամ դիտե (-Յմրտ լոելեադե,խառն ի կերպով), զոավի զուտ, խառվիլիտավին, խուտն,խիտ առ խիտ, կաղ ի կաղ|կաղի կ"ղսյկաղսի կաղս (-զա( -ոզչդալով), կեղծս ի կեղծս(-- կեղծ, շինծու կերպով), կենդանչոյն Բաձներով), հազիւ, կերպսկեռպս|ի կեբպսկեշպս /-զանաղան ողջ), ձեռն ի ձեռն (-բոռնիկերպով,ակամա), զիւ հազիւ,ի բաբշկէ|հաոկաւ (»Հեռբով): ճեսըի կեպոյ /»»շտապելով|),լանգէտս(- չիմանալով), (--Հանկարծ), ընղ վայո, յանպատոաստից, լանզգաստից||լ յանզգաստուց ( վայրիվերո), տաբապաովայրապառ(իզուր տեղբ), վաշկպաբազի (Հշչտա(Հ-իզուրտեղը,բվուր),փոյթի փութոյ տուցիի տաբապաբտուց աբազ աբազ, ահ

-

պելով)ն

աղլնւ

Ջափիե աստիճանի մակբայներ Չափի ն աստիճանիմակբալներն են՝ առաւել, զամ բազում անգամ, հան զգամ (--ջիչ-ջիչ), գամու գամու(«շատ անգամ), եկիցս(-- Փրկու անգամ), երիցս(- երեր անդաժ),կարի,կշկին,կրկնակի, հաղ քան զճազ(ճասաշակառ ճակաշակ( «Հավասար չափով), հնգիցս,յաճախ, յոլռվակիկյոլովանգամ(Հ-շատ անգամ), յոյժ, շատ, սաստիկ,ի սպառ, ստէպ,ստէպ ստէպ,վեոստին |ի վեշստին ճ այլեւ ծ 181. Կան մակբայներ, որոնք Հաճախ գործածվում են մճկից վելի մակբայական եյանակությամբ. այտպնս, ճրինավ՝ անդմակբայը դործաժֆվում է ե՛ տեղի, ն ժամանակի իմաստով նին անդ (Հ այնտեղ) տուն բնակուքնան (Խոր., 1-ին, մ), Քանզի անդ (-այն ժամանակ) մոլեգնեալ այր իւրաքանչիւր... ջանային տիրել ի վերայ միմեանց (Խոբ.. 1-ին, ժ)։ Տարբերմակբայականիմաստով են գործածվում նան «ետենլալժաֆՀ. ալն ժամանակ), բայենրը-անդէն (1. այնտեղ, անդոէն (1. ավետեղ, նույն տեղը, Հ. նորից), աստ (1. այստեղ: 3. այս ժամանավ), տատուն 2. այս ժամանակից, ալժմվանից), անղուստ (1. այստեղ, ալստեղիը, (1. այնտեղից,2. այն ժամանակից)ն այլեւ Տ 182. Դրաբարումշատ մակբայներ կազմվում են տարբեր խուբի մասերից մակբալակերտ աժանցեձրուլ՝բար,պէս, օոէն, ակի, անակի, ոյն, այն, ի, ցի/աջի), իցս, ե7(էթ), աի. շրինավ՝ քաջաբար, առիժասաստկաղպվաս, գեղեցկապէես, ազատօրէն,վաղվալակի, փուքանակիւ բար, բոնի, բերաչ (-«փիանգամից, միաՀաղոյն միաժավանակ), առժամայն, նացի, բազմիցս, երբեք (հրբէջ), արմատաքին այլեւ

ջիլքիչ),

ա-

(9.

Վարժություն Թարգմանել, դուրս գրել դիմացը նշելով աշխարձաբարթարգմանությունը: Քանի՛ վարձկան, իցեն ի

տեղի մակբայները՝

Հօր իմոլ Հացալիցթ, ն նես աստ առվամաձկորելիմ: կար ալդի, քող ես այդր բաղզմեցալը:Վասն արձան է մեզ աստանօր մէփ գործ կատարել, եւ բարչհալ ի բար որոյ տան

Յուն

թագաւորն ել եէին ի վծր, Կ կործանչին զպարիսպ նորա, մարուցնեալ ժաննան։ արտաքս: Անդ էր տեսանել զբեՏեսկալ զնա ի բացուստ' ոչ կումն նիզակացն ն զխորտակումն ազեղանը, 9ելանձմ, թանգի աստէն մեռանիմ։ Թողնալ էր զոմանս ի եախարարացն անդե լաչխարձչինՀագոց: Անքիչ բազմութիւն մարդկանի ներքս բնակեցուցանէւ Վարժություն 190. Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծված բառերը փոխարինելով Բամապատասխանտեղի մակբալներով (արտաքուստ, ի ներքս, անդր, աստ, լայսկոլս, անտի, ի Բեռուստ, ()ալլուստ, ի բաց, աստի, ի վայր, այտի, ալլ ուրեք, արտաքս):

խորտակումէին դոները ն դրսիցներս մատնում: Ամեն կողմերից Հավաքվեցին այնտեղ: Այստեղ ։պետթ է չլինել արքունի ապարանքը: տեսան նրան ն ճանաչեցիեւ ծկան գետի այս կողմը:Հեռվիզ Այծտեղիզ Հեռո՛ւ բերում էին ժթերքներ (ճավբարկ) ն ուտուփ: Ուրիշ տեղեոից կացեթ մեզանից: Այստեղիցընկավ ցաժ։ Այդտեղից իջի՛ր ն ուրիչ տեղ տվեց տանից:ժրառիան դետ:նրանցղՈւՐսՀանեցե՛՞ք

գրել Թարգմանել, (65աշխարճաբար

Վարժություն

դուրս

ռերը՝ դիմացը նշելով

երան եեոս

կանչել:

ժամանակի մակբալ-

թարգմանությունը:

ու կարի վաղ առնիրէ ե ոչ ոյժ անագան: Դարձաւ անգրէնփ բքառտնս լենուի, զայ լնառն ընգ գետին ղաքն իւր Տիզբոն, Յորժամյաջ

տանէի, լորժամ ի ձախ

լենուի, ղձախ լեառն ընզ զետին տաննիչ բանային զդրունս տաճարին, Վաղիւն պաՀրատասխանի արասցուք բեղ: հոկ ի վաղիւ անդր մատուքնալ առնոյր ման դաշճապետե վասն սրբոյն Գայիանեալ սպանման:Խորշակառար չինի ամարալնի որդի անշրէե։ երբեմն սոյն Յոչան անցանէր այկամ զերկիր՝ որ Հապեցբ ուրումն, ն էր ժամանակ զայգիսն վատծելոյ: նապազ ըրեմք, ն ցանկ կոխեմք ն զաղբ զմեր ն զանասնոը մերոց ի նա Հեղումբ: եւ հրբէջ երբէթ խաւարձցուցանէ։ հլ անդէն քագաւորն ի եներքո Ճակոչեցեալ զդպրապետան,Հրամայէր գրել Հրովարտակ:Վաղվաղակբ ե նմա, նւ նէք ղպատմուճաննառաջին ագզուցքք զկարգնալ ոսնիկ նոցա

Ընդ

առաւռտս

ուրնն

առալօտս

աւ

արբունումտ՝ թարութիւն,

ամ

յամէ քոշակ առնէին

ն

տային տանել նոցա ի մխի-

Վարժություն 152. Թարգմանել գրաբար' ընդգծված բառերը փոխարիճելովհամապատասխանժամանակիմակբայներով(իբրն, ամարանի (ամարալնի), լալնժամ, վաղիւն, այգուն այգուն, ընդ առաատմյ ընդ երեկս, առժամայն, հանապազ, վայր մի, օր քան զօր):

Երբմտան

տուն, տեսան

Հիավիիվածներին: պատրաստու Ամռանը

է իր կերը (զկծրակուր)։Այն ժամանակՀերովդեսըգաղտնի (գաղտ) կանչեց մոզերին։ Սովոր էին երկրպազել արկին տմեն առտվոտ:Իր մոտ կկանչի քեզ վաղը այլս ժամին, Առավոտյան դեմ ժաղկում է, իսկ(ն) թաղամում: բուսնեց, Ծրբ իսկույն չորացավ տապից: Շաբուեբեկոյան ն Մնա չէր մեիքարվում. նակ լալիս էր դու այստեղ մի փոքո,մբնչն մտնքմ Ճճարքնեմ։0շեցօո ամում էր ն մնծանում:

Վարժություն 158. Թարգմանել, դուրս գրել առանձին սյլունակներում ձնի, չափի ն ատոիճանի մակբալները՝ դիմացը նշելով աշխարհաբար թարգմանությունը: եւ

խնալեապյանձն քո, մի Հեղուլ զարբիչն եղբօր քո Հարազատի՝ ը տարասլարտուց լանխթնալ,Ձի լորժամ զտառա-չ սպանանել զարդարեն վանաց բունիկն կամիցի շինել, ընրանացիքաղէ տանի չիղասՔանի՞ցս անգամ փունալ վ Փեզ խրատ կ պասռուէը: Մյ եւ վիչապք,ահն, ն եբՀանգք կեղժս ի կեղծս լինին, Խոլս նտ յերեսաց նորա Դաւիք երկիցս Ջի ն ձեղ դրունք փակեսցին,ն մի մերձննայք ի սեղան իմ վայրապար: եւ նոլնչնտալն փոյք ընգ փոյթ ազդ առնէ Փիլիպպոսի կայսեր ձճոռվմայնցւոը, օգնականութիւնի նմանէ խնդրելով: Որչափմերձենալ, ալնչափ առ սակաւ սակաւ ամէ ի նա լոլան։ եքէ քողցես զնա՝ լթցէ ղթեզ Ամս տասն ստէպ ստպ զայս ռրինակաւար առեալ զամենայն ի սպար, երկիրն յապականութիւն դարձուցանէր: եւ կանգնեցան կացին ի վերալ ուռիը իւրնաեց, ժողովուրդ բաղում լոլժ լոլժ' Յալեմ Հետե, քէ կամաւ կամու՝ հ թէ ոչ կամաւ, յարեաւ թազաւորն Հալոց Արչակ... չոգաւ լանդիման ձղն թագաւորինՊարսից Շապճոլ, Թեղնալ ծրկուս խորս յոյժ քաջախորձ ն սաստկապկալայնո Զօրն դարանակալլյանպատրաստիք լանկարժօրէն լալլակարծուց զեոսա լանկարծումտյիւրաքանչիւր բազմականի ի վերայ ասհալք ըմբոնէինեւ

Վարժություն 154. Թարգմանել գրաքար՝ ընդգծված բառերը փոխարինելով Բամապատասխանձնի ն չափի ու աստիճանի մակրալ184

ներով (լաճզգաստս,կենդանոլն, ճեպով, սակաւ, յոլով, բազում աճգամ|կլոլով անգամ, տարապարտուց, երիցս, առատաբար, լաճախ, լոլժ, արմատաքի, առաւել): կշասնի մաշճվան ոռրի։ նրան գցեցին կրակի մեյ (ի Հանկարծակի Հուր) ն ողյ-ողչ այրեցին: չրամայում էր շտապ ուղարկել դեսպաններ էր նրբանցք Հայոց երկիրը:Ուսուցանում քիչ խոսելհ շատ իմանալ:Եսւտ տնանում անգամ քք, բայց չեք զգուչանում: ինչո՞ւ իզուր գրգռեցիր քո ձղբայրներին։ եբեք անգամՀարցրեց երան. Շնործիր մեզ բռ պարվեները արատաբարբ: Հճնախ կանչում էր նրան իր մոտ ն խիստ Հանդիմանում. Մառը աբմատնեբովպոկեց Հանեք, Մարտըավելի էր կանում: սաստ-

ՎԱՍՆ

ՎԱՐԴՄՆԱՑ

ԵՒ

ՀԱՅՈՑ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

(Հատուած) հսկ արին Վարդանլաղաջչ մատուցեալ ե զալազանինքճարցանէր", միարան ամենեցունխրատուզզճրադյուխանկարզէր. ե նիզաաղաջին տայր ի ձեռն իշխանին Արծրուննաց, Զգունդն կակից նմա զմեծ իշխանն Մոկաց. ն զայլն ամենայն նախարարն ան Համճարզաերկոցունց, ե ղզավենայեբազմութիւն գեդին թնս առտի ն անտի կազմէր եսցաւ եւ զգունդն երկրորգ տայր ի ձեռն Խորհնալ Խորխոռունւոլ, ն նհիհ նմա պակակիջ զընծալենն զներաեճՔաջբերունի: ն

եւ

զղգունդներրորդ

ի մառուղանէր

ձեռն

ե ԹաթյոլՎանանդացւոյչ

ձիզակակից նմա Հրամայէր զջաճատ Գնքունի, ն զբազումա ի քաջ րանց աստի ն անտի ի քես եսցա' ժանձն իւր առեոլր զգունդն չորրորդ, ն նիզակակից իւր դթաչն Արն չաւիր զճաթազատձղբայրն իչր վժամագասպեանւ ն կազմէր զճակատնլորդորելով ընդ ամենայն ծրեսս դաշկարգէր տինձ դէմ լանդիմանԱրեացգեդին, առճ ափն Տղմուտ դետոլն: եւ իբրե այս այտպէս պաորաստիցան, հրկոքես:ն դողմանքն չի սիտմտութեամր ն մեժաւ բարկուբեամր զալրանալիե, ն պազանացեալ զորուցնամբ լիրնարս լարմակէին ն ամբոխ աղաղակինցնրկոցզունը կողմանց՝ իբրն ի մէչ ամպոց չփոթելոց՝ ճայքմուն: գործէր: ն Հնչումե ձայնից զքարանձաւսլնրանցքնլարժէր։ հ բազմութենլ սաղաւարոիցն ե հ փայլին պատծնազէնվաղէլոցն իբրն նչոյլջ ճառագայքից արեգական նւ ն ի բազում ճՃատանքինւ շողալսուսերացն ե ի ճոճնլ բազմախուռն նիզակացնիբրն լերկնուստ աճագին ծրաձղութիւնք քոյին Քանզիո՞վ ա-

Այ

Քսկ է բաւական ասքի զմմծամեժ տազնապ ածաւծր ձայնիցն, որպե կոիիւնք վաչանաւորաքն ն ճայքմունը լարից աղելանցն զլսծլիս տմեկեցուն առ Հասարակխլացուցանէին Անդ էի տճսանելը շտապ մեծի տազնապիննե զաղէտս անբաւ տարակուսակացներկոցունց կողժանցն՝ առ ի լանդուղն լյարձակմանէն զմրմեանս բախելով, քանգի քանձրամիտքն յիմարէին ն վատասիրոքի լքանէին. ջաջքն խիզախէին ե խաճատակքնկոչէին, նւ խումի աիարհալ ամենայն բազմուքեանն' գետն ի մէչ փակէին, ն զանգիտճալ գունդն Պարսիցի դժուարութենէ դետոլե'զտեղեաւն զեռալ սկսան, իսկ ցունդե Հայոցձասնալ անցանէինը2, ձի ի վնրալյ առնալճ լյարձակկին մեծաւ զօրութնամբ. սաստկապէս բախեալք բեդ միմեանս, լերկոցունց կողմանց թազումվիրաւորք յճրկիր անկեսլ դիաքաւալ խաղային: նռ ռնսանկվր Տալեմ մեծ տագնապի ի վեր Հալեցաւ քաջնՎարդան, զբնտիր ընտիր քաչ նաճատակաց Պարսից զօրուն, զի զձախակողմն մ շարժեցին զճայոցգնդին. մեծաւ ուժով լարձակլր ի տեղին, ն զա Քնե Պարսբը գեդին բեկեալ՝ արկանկր զգազանօքնն, նե յրջան առրնալ կոտորի միելն ի նոյն անդի եւ այնպէս չտապ տազնապիճ ի վնրայ Հառսուքանէր, մինչն գունդն Մատեան քակծալ բաժանեցան ի մեծաժուր դեռ ես քաջ բջ է փախուստ սլգոռրաստութնելե, դառնայինլք Ապազէտակն ի վեր ամբառնայր8 Մուշկաննիսալաւուիտ,քակեալ դոմանս տեսանէր ի գնդքե Հայոց, ն զկնի մնացեալ ի ճովիտս լերահցն: Վասն որոյ զաղաղակբարձնալ՝ քաջալերէի շուր զիւրծաւ զզօրս Արձաց, զտեղի առեալ կային բնդդեմ գեղին Վարդանայ:նւ անդէն ի տեղշրջ ւոջն ճրկոջին կողմանջնզպարտութիւնխոստովանէին, ե լոլժ քանձր անկեալ դիականցե իբբն զքարակոյտադերբկացծրեէին8. Զայնխբրն ետես Մուշկան նիսալաւուրտ,մնալը գազանացն Արտաշչրի, որ ի վերայ նոցա նստէր բ բարձի դիտանոցին իբրն լամութբ ջաղացի. ն ի ձայն մեֆ գալարափողոցնվիւր դունդսն ստիպվր, ն յաղօրօքն վնա թխ մէչ փակէր: ռաջամաիտիկ Իկ կորովին Վարգանիւրովք թալ նիզակակցօքնոչ սակաւ եհախառ

առնուլ զկատարնալ նաճարակութիւեեւ եւ յնրկարհլ գործոյ պատերազմին՝օրն տարաժամձրյ

ն

մօտ

առ

ճասանկին, մանաւանդ երեկ, կարճատէրն, բազմաց ջրաշասք մաու Ի քանձրութենլ անկեալ դիականց մօտ առ մշտ խատացնալ իբբն զֆայտածարո մալրալորաք: Անդ էր տնսաննլ զբեկումն նիզակացն եկ զխորտակումն աղեղանց. վասն այեռրիկ ն ոչ կարկին կալ ճշմարտիւ ի վերալ սուրբ մարմնոց

ացի, հրանելն

սաստիկխուճապ տագնապի էր կողմանցն հրկոցունց ե լեոնադաշտս ավուր ձորոցե. կե յորժամ պատաճեինմիմծանց՝ դարձնալ ե

ն լինէին ձին' վատնեալք անկելոց։որք մնացեալքն ցրունհալք

եւ

միւսանգցամճ զվիմճանս սատակէին, եւ մինչն ի մուտս արհգականն անդադարլինլր դորժ դառնութնաննջձ, նւ քանզի գարնանային էր ժամանակն, ժաղկալիը դաջտքն դաղնամին գորդաճուսնա գորժամ տեսանէր ոք աինանց բազմացը։ Մանաւանդ

բէին' լսծլ զմտնչիչնխոցելոցն

զմոնչիւնեսբեկելոցն, վթաւալգլոր խավիրաւորացե, զփախուստ վատայցն, դթաբքուստլբելոցն, ըղսրտաքավփվումն զանարի արանցե, զճլիւն կանադեացն, զողիս սիրելնացն, ղվայլ ն զալաղ բարհեկամացեւՔանզի ոչ զաշխարումն մերձաւորացն, ն էք կողմ էր՝ որ լաղզթեաց, կողմ էր՝ ռր պարտեցաւ, այլ բաք բեդ Քայս ելեալ երկոքին կողմանքն ի պարտութիւնմատնեցան: Բայց ջանցի անկեալ էի զօրավարինՀայոցի մեժ պատերազմին, ոչ ոք ալեոււնտն ի մէչ դլխաւոր, լոի լեցեալ ժողովէին գունդք գոյր մնացելոցն։ Թլպլտ ե բաղում այե էր որ ապրեցան քան թէ որ մեղալ

ն

սողալ

սակայն ցանհալ ըցրունցան, ն Հասեւս անկանէին ի տեղիս տքն ղիս լամուրս այխարչին, ե բոնանային ի վերայ բազում գաւառաց բերդից, զոի ն ոչ առնուլ իսկ ոք կարէր: (եղիչէ, էլ 116-119) ռանն,

:

տ

Տ «

մնժամեֆներ աւազանի --ավազներ, այս

ն

Ճաջորդ բարձրից չաոքրը

մին գոր-

ժաֆժվածեն անցյալ կատարչալի իմասով նախարարձան--հախտրարենր որդորելով ընդ ամենայն էրնեսս դաշ-

նայխպիրը«ՀայցականՀոլովի Հետ տեղի իմաստով Տղմուտ դետի ափին

Թ

ամբող դաշտի երեսին տին--սփոնլով առ

Ճ

՛

ամիոնխաղապակին--աղմուկեու ղակ

աղա-

4ր հայքմուն»դորՀեր--ճայքում

աճագին Հրաձգութիւնչէռային-- աճազին կրակ էր քափվում Ց ո՞վ իսկ է բայական ասել--ո՞վ կարող է պատմել անդ էր տնսանել--այկտեղ կարելիձր անսեն:, պետք (ր տեսնել Ք

Ի

Հոմանիչ է

ատորողյալր

շտապ

բառին

Համաձայնիլ է ննթակա-

(գունդ)

րստ

իմաստի

թարգմանելէզակի թվով ձի ի վերայ առհալ--ձի

պետր է

նատաժ՝

ՀԱ-

ժած

ալատեղ՝ընկճքէջին

Բ

արկանվթ դզաղանցքն զազանների վրա --

տազնապի --շոք

շադ

դեո

կս

Հարձակվեջ

տաղնառ ի «փախուստպառլպարտված փախաստիպի-

քաց

ու

քաջ

լին-դեռ մեր գետակն բ վեր ամբառնայը --ալցերբ վեր բարձրացրիը Թ իրն զքարակոլտս վերբկաք էերնէին-նմանվում էին խորդուբորդ թարակույտձրի ժտ հրեկ» կարճափեր--քրեկ»լան դեմ դաղարերք ոլ կարէին կալ ճյմարտի, ի վերայ աութրբ մարմեոշցնրանելնարե-էին կաե

ադ

(87

րողանում ատույզ Բի

Ճանալել նրանելինի-

մարմինները ու իրարանցում ես փՓումապ սուրը

չ մանբայականազձլադրուրյուն վերացականըթանձրաքականիվփոխաԻֆե

ԳԱՍ ԵՐԵՍՈՒՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴ

ՇԱՂԿԱՊ

184.

շաղկապներն ըստ Գրաբարում

կիրադության լինում կու տեստկ՝ ա) Պամադասական,բ) ստորադասական,

են

ծր-

ն (Հե, են կտե, էլ), ե,..նյ ես ա) Համադասական չաղզկապներն (-նան), եթէ... եթէ (Հ Քե...թն), բէ... թէ, այլ (- Բայց, իսկ, այլ)» այլե ԸՀայլն), այլ ես (Հայլե, էլ)չ բայց (-բայց, սակայն, այլ, իսկ: բացի), սակայն, եթէ, թէ ( -Ձծ, այս ֆշանակությամբ եբե, թէ շաղկապները գործաժվում են սովորաբար Հաիցականհախաղդասություններու օրինակ՝ Արժա՞ն է Հարկ տալ կայսեր եթէ ոչ (Մարկ., ԺԲ, 14: Պե՞տք է կայարին ճարկ տալ, Քե ու), կամ,կամ...կամ,կամ բէ... կամ թե (--կամ...կամ, կամ թէ), ոլ եթէ, ոչ թէ... այլ. իսկ, մանալանղ,մամանավանդՔե) ե այլե' թէ (Հ մանավանդ, ետլանդ շաղկապեերն են' զի (Հոբ, որովիետե, որբ) Ստորադասական պՐպեսզի),քանզի (»որովչետն),վասնզի (-«որովետե,որպեսզի), պէս զի (»«որպճաղի),ոոովբետն,փոխանակզի (--նրա չամար, որ. եւ օրճնեցին... ամնեեայլն ացզղզքթ հրկրի, փոխանակ զի լուար ձայնի իմում ԻՔ, նիա Համարի, ոի լսեցիր (ննեդ., 18)՝ ծերերի բոլորաղգնիը կորչնեվեն Իեձ), իբո զիկիբոեզի (-տրովշետն), իբոն թէ (-իրբն Թե, իբր թե), թե ոբ), եթկ... ապա, ապա թե ոչ, մինչ, եթե (-6Քն, Թեյ, թե (-Քե, մինչդեռ, քանի դեռ), ուստի, այսինքելայս է մինչն, մինչդեռ(մինչ, |բ էպէտնթե ե (-«-քնպետ, թեն) ն այլեւ (Հ-այսինքե),թէպէտ

Վարժություն 155. Թարգմաճել, դուրս գրել առանձին սլունակներում ճամադասական ն ստորադասական շաղկապները`դիմացը նշելով աշխարձաբարթարգմանությունը: գի ն մեք խօսեսցուք: Մինչե վերը ոչ դադարիցքես,ճանդարտեա՝ ոջ, ի ուտիցէ բանի զովացուցիչ է, զչազար քէ տօշթժամանակի ե էթէ ի ճով ժամանակի ութիցէ ոք, վնասե: դտապա ի փորոլն փարատէլ Համենայնծֆառոցոր է ի դրախտիդ՝ուտելով կերիցես, բայց ի ծառոյն եւ

գիտութնան բարւոլ

կ

տին զչարագդործս, ոլ

տտոլգ։ որք չարի՝ մի ուտիցէք: եւ դատաւորք եքէ լարթջ անուանին նե չարլարիչք, այլ լոլժ

գա-

բա-

բիջ ն բարեգորժթ:Զի՞նչ չաչ է՝ զի Փառալեսցութնմայ կամ զի՞նչ օզուտ՝ զի «անդիսլեսցուք նմա: եւ քէ այնպես ինչ ոչ էր, ապա ն ոչ նա զչարն ուստի ն երդմամբ խոստաիւր որդի կուր: Հաճոլ քունցաւՀերովղի, ցաւ տալ նմա զինչ ն խնդրեսցէ: իսկ զի՞ժկրտես, եք: դու չնա Բբիստոսն: Այլ ուստի՞ յայտ ից՝ Ձէ մայր գոյր. մանաւանդզի ասեն իսկ` Ք: մինչ չն էր ինչ բնաւ, ոչ երկինք ն ոչ երկիր: Դո՞ւ ես որ գալոցն ես, եք ալլում ակն կալցութ Քայց որովշճետնոչ կազէջ յիմում պատուի-

րանին, զպտուլ

իբրն զմարդիկ մեռանիք։ Վամ արարք զժառն բարի էնորա բարի, կամ արարէք զժառն լար ն զպտուղ հորա չար:

դուք

Թեպետն հրկնչէին լաՀէ տկրուքեանն, սակայն ի ծածուկ

միմեանս

առ

զնոյն վլաչութիւնս գովութնանց տային: Այլ քէ ինքն բարի էր, զչարն հղածնեկրն բարւոյն տայր զքաղզաւորութիւնն։եւ ասին բանս մխիքարուքնան, իբրն քէ օրինաց ուրանալ:

լաւ

իցէ մարղոյ մա՞ու

չափ ճգնել ցան յայդոլիսի

ՋԱՅՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

Գրաբարիձայնարկություններն Քն՝ աղէ՛(ՀՃաիա, դե՛), ա՛լ, աա՞ղ (Տ ավսո՞ս),վա՛յ, վա՞ճ,վա՛շ, եղուկ (վա՛յ, վա՛խ, օն սոփոոս), (Ըճապա՞), օշ (անրանի՛), բաբէ՛ (արտաճայտում է զարմանք), եբունի՞, իցի՛ւ,(- երանի),իցի՛ւթե (Հ-ծրանի՛ՔՀ) հ այլե

194.

ճալնարկությունները: Վարժություն150-3Թարգմանել՝ դուրս

Վա՛յ թեզ,

այ,

ո՞վ

դաուն իո

նն

գրելով

թագաւորջո մանուկ է: Աղէ՛ տուր ինձ գիլերինբն այնոբիկ՝ ղորս ընդ ունեցտանիր: Ո՛չ, սր չինէ թաղաք։

որոլ

վվերնաչարկսիւր՝ ե ոչ իիասոմբք: նիչ ամոչաիչտեցույց՝վաճ է ինձ: Ո ո՛, փախերուք յերկրէ չիւսիոոլ: ն

սլ

արդարութեամբ,

ն

ւող

վբկանոցս, աւա՞՛ղթշուստղականպատմութնանս:եղո՛ւկ դու, նիո՞վ իցէ սր 4Տժիցէ վասն ջո։ Ա՛լ մի լինիք տիրասպտնուր: 0՞հ անդր ի բաց թոլցուջթ խոաւարայինխորչուրդս մոլորելոցն: հալ թէ

նում,

հուիցէ ինճ, կոմ իրաւացուցոանիցէղրանս եժ: Ա՛Հ, ի փերուլ ձեր, բնսվիչք Ֆոնոի։

նրանի՛ազաարաց,

գուր

զի նոքա

ն

սրողույթ

մխիքարձա-

ցին: .189

ՎԱՍՆ

ՎԱԲԴԱՆԱՑ

ԵՒ

ՀԱՅՈՑ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

(Հատուաձ) իսկ կանայք երանելի առաքինեացն ն կապելոցն ն անկելոցն ի պո.«ներաղմին՝ ընդ ամենալն աշխարճն ժայոց Համօրէն ճամարել նս ոչ կարեմ. ղի բազում այն են՝ զոր ոչ գիտեմ, թան թէ գիտիցեմ/: Զի ճինգ Հարիւրովչաւի յականէ լանուանշ ճանաչեմ. ոչ միալն որ աւազագոյնքե ձին, այլ զբազումս ի կրսերագունաց անտիս Ամենեքեանմիաճամուռ զերկրաւոր հալխանձԲերելով, ոչ Ինչ բեդճատ նինեցան յայլնհցանիմր ռր ոչ ճաշակեցին ղայխաի«: Սանդի եքէ

Հաւա ոլ ձր մանկագոյնք, մի առաքինութիւն գերան: Ռչ ինչ յիչշեցին ամեննեին՝ զանուն փափկութնան մայրենի ղատութեանե, ալլ իբրն մարդք, որ վշտամբերջ լեալ իցեն անդստին ք շինական սովորութեանցն(, տանջելով վարհալ զկեհան, աշխարչիս, անդիագոյնքհո քան զնոսան լանձն առին զմամբերութիւն վշտաց,

աւագագզոյեր էին,

ն

ա-

Ռչ միայն յոգիսն մխիթարնալ կացին առ աներնոլթ զօրութիւն լուաոլնյաւիտենից: այլ ն մարմնոլ նեղուքնամբք առաւել հս բարձին վբեռե ծանրութեան, Ձի քէպլտ ե ունէին վիրաքանլիւր ձնոնասուն սպաւսա(րա, ոչ ոք նրեէր ի նոցանվ' քէ որ տիկինն իցէլ ն կամ որ նաժիշան. մի Ճանդերձ էր Հասարակաց, ե միապէկսդգնտնախչտիք երկոքեան: Ռչ ոք ումեք անկողնաիկ լինէր. բանլի ե չճանաչլին իակ վխոտեղէնսն ընտրել ի միմեսեց. մի գոլն թխուրնան փսիրայիցն, ե մի գոյն սեուքուն սնարիըբարձիցն,

Ոչ

նոցա խաամոքք անուչարարի առանձինն, ե ոչ Հացարարք որոշեալ ի պետս սպասու րստ ազատաց կարդի, այլ «Հասարակացէրչ: Շարաքամուտնըոտ կարգի միալեակեքրացի,որ լանապատսբնակնալ են: Ոչ ոք ումեք չուի ի ձեռս աիկանէի, ն ոլ կիտւերք աւաղլաըց գատտագոյի

դակա մատուցանէքին, չանկաւ օշնան ի ձեռս փափկասուն կանանց, ն ոչ մատուցաւ եւղ ի զուսրթութիւն խրախութեան։ Չեդան աղացի սուրբ

աեկան բաժակակալք լուրախութիւնք, չհկաց ուրուք նոարանց ի ցա եուիրակ ՆԱԶղուրուշ, ե ոչ կոչեցան պատուականք ճՔարս նոցա, լլիչնցան նոցա, քէ գուցէ ոբ ամեձննին ի բնակաւեունը ղայնկաց ն կամ բնեալի սիրելի ճարազատաց19: ակտեղք,

ն

ոչ

տա.

Փոշոտեցանն ծխոտեցանսիաճակք հ սիսկապանքնորեկ ճարսանց,

ն

սարդիոստայնջ ձղգեցանի սենեակս արագաստաց

նոցա. կործանեցան

հրախանաց խանզարեցան սպասք բարձրագանքտաճարաց նոցա. նոցա. անկան կորժանեցանապարանքնոցայ ն տապալեալ աւձրեցան ն

190.

ամուրթմ ապաստանի նոքա: Ջորացան ազազեցան բուրաստան ժաղկոցաց նոցա, տաչտախիլեղեն որթբ գիներնը այզնաց նոցա:

Աչք իտրծանը տեսինզյավփլտակութին ախարոց իւրեանց,ն ականջօթ իւրեանց լուան զլարլարանսվշտից սիրելեացիւրեանց. առան գանձք կւրեանց յարքունիս, ն ոլ մնացին ամենեին զարդք երեսացիւրեանց, Տիկնայք փափկասունք Հայոց այխարչին, որ զրգեալք ն գդուհալք ձին յիւրաթանչիչի բաստեռունս ն ի գաշալորակս, ճանապազ բոկ ե Հեծի երթային ի տունս աղօքիըք, անձանձիութխեդրեալ ուխտիւք՝ զի Համբերել կարասցեն մեժի նեզութեանն. Որ ի մանկութեել իւրեանց սնեալ էիե ուղղովք զուարակաց ե ավճովք էինոց, խոտաբուտ կենշք մեժալ իբրե վվայրծեիս ընդունէին պկեծրակուրն խնդուքնամբ։ ե ոչ յիշէին ամենեին դսովորական փափկութիւեն: Սնացեալ ներկան մորքք մարմնոլ նոքա. վասն զի ցերեկ արնակէզջ էին

գետնարծեկք:

ե

զամենայն դգիշերան

Մաղժոսթէին մշտեջենաւորք՝ մրմունջչք ի բերանս նոցա, ե մխիհրբեքերցուաժքմարգարվկիցնս քարութիւնք կատարհալք Մբաբանեցին ուղիղ տանելով պակօսե կու երկու իբրն ամոլք ձաւանք ն Հալացարք՝ խաղաարքայութեան, ղի առանց վրիպելոլ Հասցեն ի կաւաճանգիսատն ղութեան,

ե եղեե զկանացի տկարութիւն, Մոռացան արուքառաքինիքի

դեոր պատերազմին.մարտ եղեալ կղունցան ընդ մեղսն կարհոիս,

Հա-

տիե կտրեցին ն ընկեցին զմաճաքեր արմատա նորա Միամտութնամբ յաղթեցին խորամանկութեան,նե սուրբ սիրով լուացին զկառսլուտակներկ չորացան մակուածմ նախանձուն. Հատինզարմտտա ագաՀութեան, նոցա: խոնարձճութեամրկոփեցին ղամբարտաճաբեր պտուղք ոստոց ւանութիւն, ն.հովին խոնաիճութնամբ »ասին երկնաւոր փարձրութնանես

Աղօթիւք բացին զփակնալ դրունս երկնից, ե սուրբ խնգրուաժովքիչուցին Գրրեշտակսի փրկութիւն. լուան աւետիս ի ծեռաստանվ, ն փաղաչորեցին ղԱստուաժի բարձունու

ի հոսա էին՝ եղեն վերստին Հարսունք աղաքինուքնան, ն բարձին լանձանցը զնախատիեսայրութեանն, Իսկ կանայք կապելոցն կամոք կապեցին պմարմնայոր ցանկութիւնս, ն նեղեն կցորդ չարչարա-

Այրիջ

որ

կապհլոցն. ի կեանս իւրհանց եմանեցին քաջ հնաշատակացն ժաՀուամբ,ն ի Հեղաստանէ եղեն վարդապետքմխիքարիչլի բանտաիզելեացն, Մատամբբիւրձհանըվաստակեցին ե կերակրեցան,ե զկարգհալ ամ լամ քոչակ առեէին հ տային տանել նոռոճիկ նոցա յարքունուստ՝ պա ի մխիրքրութիւեւ Անարիւնձիպոանցեմանեցին, որ հրգոլն քաղցրուհաց

սուրբ

քնամբ աղանց կեբակրանացկնան, հ կենդանի ձե միայն զօդե ժժելով զանմարմնոցնբերեն զեմանութիւն: Քազում ձմերաց Հալեցան սառնամանիքը, կճաս գարուն, ն եկին նորեկ ծիժոունք. տեսին ն խնդացին կենցաղասէր մարդիկ, ն հոքա ոչ ձրբեք կարացին տեսանել զանձկալիսնիւրեանց: ՍԾաղիկք դարնանալինբ վիշատակեցինզպսակասէր ամուսինս նոցա, ն աչք լործանց կարօտազան տեսանել զքանկալի զեղ հիեսաց նոցա: Սպառնջանիարակթ որսականց, ն խցջեալկուրացանձ արչաւանք որսորդւաց: Քնագիօրլիշատակեցան եռքա, ն ոչ մի տռեք սռարեկանացոչ աժին զնուա ի Դեղասոանէ, ի ճաջատեղս նոցա Ճայեցան ն արտասունքին։ ն յամենայն լանանս յիչեցին ղզանուանսնոցա Բազում արձանքկանզնհալ էին յաեւ

իբբն այնպէս լամեետլնեկողմանց ալկկոծ լինէին միտք նոցա,

ԱրտաքնոցներեՊոչինչ կասհալթուլացան երկնաւոր առաքինութեելն, ն լորլարեալք, ն յեգիս իչրեանցզարդարեալ Վէին իրրե այլբիք սզաւորք ն մխիթարեսչբ երկնաւոր ռիրով: Ռլ հս սովորեցին Հարքանել զեկեալ ոք ի Հեռաստանէլ եքէ երբ լինիցը մեզ տեռահել զսիրելիանմեր....

(եղիչէ, էչ 199-203)

առոջին ստպառեինՆնրետյիիմաստով լակոն է լանուանէ--անունով,անձամբ ոլ ինչ ընդչատ հերենցանլայնցան-ամնենին սրսկաս չմնացին երտեցից որ վատմրերբ լրալ իցեն անդատիեի

Հենց շինուկոոն ոովորութնեանքե--տրսնք են Համրիրծլ ակղբիը նիղունյուհենրի չիքացանննրիառվորությունեվրի ժրիչնա-

Տ

։

՝

,

կով

ես քան լնեոսա--նրանըիը անխդրադաոլեք

ուվելի լիներ--ոչ մեոչ որ ուներ անլուլետրկ կր մյաեխ ճիար տնկողին չէր զգում մի դուն (խուքնեան վոախրուլիցե--մբեճույն քույ: գույնն ունին միսիաքները այլ

Հոսարակաց էրո-«ուլլ (որդ

1բ Ինդճոնուր արմիովրալը

(անջուրանեին) րացակա-

է

չքոան ադոի

ջն

ամենը)

-« չդրմեցին (նրանը)

Թռ»

ոէ

Բ/ւն--ն

ւսնկանխամակակալբ փուրալնուոչ

ձլ բաժտնակալներ արվեջին

ճամար ուրավխուքյան երա ուրուր նոքա նուիրակառ դուրջ ֆրանցիդ ոչ մեկի ցոներբ մոտ աղոասովորչՀկտնդնեց ԱՐչիջսն նոց, քԼ գուցէ ռբ ոժենեին ընու Է րբխակասնունը պայեկոը ե կո ի սիրելի ճարազաաոսքց--եր:հսչ:իյի-»-

Ցին, քե զուցե սնուցոնոլ որեք զոստիտրակ կամ մի սիբհլի Ճրջողութը

ւ

ում

իլ

ունեն

ն

Խ

այսանլ՝ ամշոկ բմոտաւու| օր զրգնալբ ն գդունարր էր -սրոծր փառիուկ կյանքով ու բնցուլ մեժացնլ

էին

բարձին լանձունք---իինեւղ վրույիը վիհացրին այտթեվ սաղույցներ Ռցհտլ կուրուցռն. այստեղ`բոլորովին դազորելին

ՇԱՐԱՀՏՈՒՑՋՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԱՄ

ԵՐԵՍՈՒՆՉՈԲՍԵՐՈՐԴ

Գրաբարիշարաչլուսությունն ունի չատ ինդճանրություններ ձերդիՃայնրենի չաիաճղուսեւթյան ճետ, սակայնկան հ զգալիչարԱյս բաժնումկխուվբ "ատկաղես շարաձյուսական լն բերություններ: ծրեույթների մասին, որոնք առանձեապեսբնորոշ են գրաբարին,

105.

լ.

ծ 14ծ.

ՇԱԲԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

նախադասության անդամներիշարադասությունն Գրաբարում

կաս որոլակի

Դրանքեն. կանոններ:

ա) ենքական դրվում է ստորուլալից թե՛ առաջ,Ք8՛ Հետո. օբինակ՝ ձեզ (եղիչէ, էջ 161խ Ի սկզբանե արարի Աստուած Արքալ ղնաց ղիս երկին ե զերկիր (Էննդ., Ա, 1): չուս բ) Ռթոշիչը դրվում 4 որոշլալից է՛ ւաղարյե՛ Հեւոոյ սակայն րաժվածը նոլ ադա է, Իսկ Վարդաս ռրինակ՝ գործածությունն կորովին իւրովք քաջ նիվակակցօքնոչ սակաւ կախճիիս ի տեղւոջն դորժեաց (նղիշէ, էլ 118), ԱՀա հտու քեղ սիրտ իմաստուն ն Հանճարեղ (3. Թագ., առ

Գ, 12):

զ) ձչատկայուցիչը դրվում է Հատկացյոլից ե՛՞ առաջ, ե՛ Հետոյ սակայն տարածվածը նտադաս գործածությունն է. օրինակ՝ Իչխեցէք ձրկանց ծովու ն թոչնոց Երնեից (նննդ., Ա, 28: Սերմն նորա դեղ է (նզնիզ. 1-ին, ժե), Ռթ Հայի ի կողմն ժովակինի գետոլ կուսէ (Բուզ, 4-րդ, է (եղնիկ, 2-րդ, Ա): ՍԹ): իմ որդին անուշաճոտն լուսաւոր

դերանուններովարտաԾանոթություն, Հարցական-ճարաբերական

Հատված ենքակաները,որոչիչները

խաղաս. օրինակ՝ Ո՞վ

քս. գո,

ճատկացուցիլներըլինում են նա(Եզնիկ, 2-րդ, Ա), ՈՒ սիրէ զխրատ, սիրէ ն

--

զիմաստութիւն (Աղակ., ԺԲ, 1

առաքինութենէե (նդիչէ, ձջ 14):

(Մաբկ., Ժ, 32):

ՌՐոցոդիքն թուլացնալ են յերկնաւոթ Զինչանցք անցանելոց իցեն րնդ եա

կին Աբրամու, ոչ ժեանկ(ր եմա (Ծենդ.,մ9Չ,է), Առաթէ զմմբատ(Խոր., 2-րդ, ՋԳ) ամպետ, զրայըԲագարատայ ե) Սովորաբարիրենց լրազլալից Հետո են դրվում կողմնակի անռա,

դամները, այսինքն՝ դերբայների, բայլանունների, ածականների ն թքբվ ու թանակ ցույց տվու բառերի լիացումները. օրինակ՝ նւ. տեսեալ զնա գիտաց եթէ ոչ ոթ իցէ (եղնիկ, 2-րգ, Ա)։ նւ յերկարել Զրոիանայ, գործոյ պատերաղմին՝ շրն տարաժամէր (եղիչէ, էչ 118): Սպանումե ե որդւոց նորա (Խոր., Հ-րդ, ԾԱ): ետես այր մի կոյր ։ ծնէ Արգամայ (3ովչ., Թ, 1), Հինգն ի նոգզանիյիմարք էին, ն Հինդն՝ իմաստունք ո

(Մատթ.,Ին, Հ)

Դուրս գրել 30-րդ դասի ընթերցանությանճատստորոգյալի, որոշչի ն որոշյալի, հատկացուցչի ն վածից ենթակայի Ա ճատկացլալի, բացաճալտչի ն բացաճայտլալի կապակցությունները որոշել` ենթակաները, որոշիչները, Բատկացուցիչները ն բացափայտիչՎարժություն

152. ն

ները նախադա՞սեն գործածված, թե՞ ետադաս:

2. ՀԱՄԱԶԱՅՆՈՒԹՅՈՒՆ

197.

ննքակայի Լ ստորոգյալի, բացաճայտլի ն բացաչայալալի

ն գրաբարումընդմաՀատկացուցյի Հատկացյալի Համաձալյչությունը

ՖԽուրառփամբ նույնն է, ինչ առանձնա

որ

արդի ճալերծնում: նկատելիեն Հետելալ

սոտկությունենրը:

եզակի կամ Հոգնակինշանակությամբանեզական անուններով սովորաբար դրվում է "ոդարտաձայավածնեմակաների ստորոգյալը նակի ըվով, օրինավ՝ եղիցին կամք (ո (Մատք., 2, 10): Սւաոի չարիքն վայլխար» մտին(ծզնիկ, 4-րդ, Լ): Փատոէն ոչ երէ անձնասոր ինչ են (եղիմաստ արտաչձալյտողեզակի ենքակաների նին, 2-բդ, 1): Հավաքական ատորոզյալը կարող է դրվել Հոգնակիթվով. օրինակ՝ Տիշեգինաշխարչիս Հալոց ազգնՍասանայսլարսվի (եղիչէ, էլ 6), 1.

Որոչիչր, ճե

նախադաս է, սովորաբար Հոլովով ու թվով չլի 1' Ճամաձայնում է. հր լթացչալին. իսկ եթե հտոտադաս Ճամաձայնում օրինակ` Հրաման տայր կապեալոտիւր... խաղացուցանել զեա չԱյրաբատ գալառ (4գ., ԺԱ, 122): եւ վետ բազա» ամբ վաշտ ադնելոլ՝սկժա: Հ.

որհե զմտաւ (եզնիկ,2-րդ, Ա ԵՐգօ7 բարշձրագոյն հոգեոոօք ճետ անութեամբքի քաղաքն դառնալին (Կոր., Թ) (88Է՛ս գոյականի Փականների, դերանունների, թվականների,դերքալների գործածությանը սլերաբերող բաժինները ): 3. եթե չատկացուցիչն արտադալտվածէ ստացական դերանուննեբով, սովորաբար Ճոլովով ու թվով Ճամաձայնում է Հատկացյալին. օրիհակ ծւ առ ի ութռղոյ նոիա, եկեր ն ետ տառն իւբում (Սննդ.,անի (5:՛. դոլականի Հետ ստացական դերանունների գործածությանը վերաբերող

աւել

բաժինը):

Վս բժություն 158. Դուրս գրել 33-րդ դասի ընթերցանության ճատ-

վածից ենթակայի ն ստորոգլալի, որոշչի ն որոշլավի, ճատկացուցչի ն Բատկացյալի կապակցությունները՝ բացատրելով դրանց Բճամաձալնության կանոնները:

4. ՀՈԼՈՎՆԵՐԻ

ծ

ԳՈՐԾԱԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

աղմ 138. Հոլովնքրի գորժածությունը դրատբարում բեդճանուր

ամբ

նույնն է, ինչ որ արդի «այնիենում։ նկատելի են գրաբարին բեորոչ Հիմնական առանձնաձատկութմյունները: ձետնեյալ

1. ՀազջականՀոլովով կտրող

դրվել. ւս) Խնդրառու բայի արմատից կազմված կամ երան խմաստովմոտ քարգմածվում են դործիական Հոլիացումները,ռրոնք աշխարՀձաբար մեժ (Ղուկ.,Բ, 9) Մե.լովով. շիինակ' Երկեաներկիւղ(երկյուղով) են

ծացաւ մեծութիւն (--Մեժությոմբ) լոլժ (Դան., Ը, 8), Կոծեցանզնա մեժ ւսեդ կոծ (-կոժով) (ննեղ., 0, 10)։։ Խեդագզին յոյժ ուրախութիւն

մեծ Բ. 10): Վ-Հուրախությամը) (Մատթ., Բ) Խիստ ճազվադեւ ենթական, որի մոտ դիմավոր բալի փոխարեն գործածվում է անորո գերբալր. օրինակ Կամիմ զձեզիմաստունս ինել ի բարիս ն անմեղս՝ ի յարիս (Հոով.,Ժ2, 19)--նամիմ,ղի գութ

իմաստունց լիջիք ի բարիս ն անմեղս՝ ի չարիս' Հ. Մեոսկան Ճճոլովովղզիվում են, ա) Նույն հնախադասությանապնցլալդհիբայի ն Հաջորդ դիմավոր բայի բեդծանուր ենքական, որն աշխարձաբաիթարգմանվում է ուղգաՄ աւռուցեալ կան »ոլովով (տե՛սՑ 116). օրինավ՝ ԱՐԲմենինառաջիՁոասէ ցեա (եղնիկ,2-րդ: Ա): Արգ անկնալ ծառայակցին չոլ փուսնայլ՝ ոտս նորայ, աղալր վնա ն ասէր (Մատթ.,ԺԸ, 28) բ) նմ օժանդակ բայի եզակի 3-րդ դեմքերով ն անցյալ դերբայով ՏՏ

ժամանակննրում ենթակալի իմաստով կզոիֆաժկաղմված բաղադրյալ վ ծ խնդիրները(տե՞ս Տ 176). օրինավ՝Զպալն իսկ իմ աչօք տեսեալէ (Եզնիկ, 1-ին, հն), Եքձ զոմն Արտաւազդանուն արգելեալիցէ դիւաց (եզնիկ, 1-ին, հե): գ) Ածականենրիցութին ածանցովկազմվաժ ն սովորաբար որոշչի իաատով գործածվող վնրաքական զոլականները,որոնք աշխարձաբար թարգմանվում են որպես ածական (տե՛սՑ 147). օրինավ՝Քարձինզբծռն ծանր բեռր: Ալօպեւ նան՝ ուժ ծանբութեան(ծզիշէ,էչ Հ00)--կԿրեցին պնդուքեան,խորչուրդ ամբարչտութեան, պաչտօն պղծութնան, գոյն ն ալլն' Քխութնան, ողջոյն մարդասիրուքթեան Այսպիսի կապակցությունեերում երբեմն սեռական ճոլովով է գրրիսկ ութիւն աժանցով վերացական զոլականըդառնում է վում լրացյալը: Հատկացյալ, ոին աշխարծաբաիդարձյալ թարգմանվում է որպես որոչիչ. օրինակ՝ հականօրեն իշխանն իբբն գիտաց եթկ յայտնեցաւ խոբշավանկութիւնխոբճոդոյն(ծղիշչէ, էչ 16)' խոբամանկութինխորճողոյնխորամանկ խորճուրդը, Այսպես նան քաղցրութիւն քանջարացն,անպակտսութիւն Հացի ն շինւտլ, Հարքութիւե դաշտաց, բազմութիւն նեն արցե, կարձրութիւն նիւթոյ այլն ). օրինավ՝ քանակի սծռականը (ասնական ածռական դ) Սափ Տունալ լիցի ջեղ թագաւորութիւնն ինն հազար ամի (եզիկ, 2-րդ. Ա): քրան հագար քոռ եւ Սողոմոն տայիՔիրամալ ցուենոյն խան հազար նակ տիկ մի Խունոր իսղս)(1 Թագ., ծ, 11): Այսպես ափ մի գարւոլ, զիեւոլ, Հինը եկանակ Հացի, Հաղար սիկղ արծաթքոլ,տաղանդ մի արժաթոյ, բեռն մի փայտի ն ույլես Այս կապակցություններըկարող են Հռլովվել. օրինակ՝ Վասն ափոյ միոլ գաուոյ ն կռտոռշոյ միոյ ճացի (ծզնիկ, ԺԳ, 19), Ի տաղանդէ միոյ ոսկւոյսրբոլ արար ղե (ելք: Վէ, 24): Այսպեսկան լիսուն սկեղ արծաթոյ, միոյ աւուր կեանք, ձրիս ալեր նայշոլ ն այլե' նե)Ոճական նկատառումովիրար մուտ դրված ճոմանիչ կամ նույհանք բառերից հրկրորդը. օրինակ Ընկալաբզեբամանպատուիրանի (նղիչէ, էչ 5) Ստացանքպատվեի Հրաման: Գալի տալ մաբտ պատերազմի (1գ.,Դ, 39) Գալիս էր պատերազմտալու (պատերազմելու): Այսպես նակ՝ լկամս ցանկութնանն (կամքն ու ցանկությունը), զելա կատարաժի(վերչը, վախճանը), զխորչուրդ կամացն (կամջե խորճուրգը), խուճապ տագնապի ն այլն: ու

ու

ու

գ) Ամ բառը, երբ գործածվում է տաշիր(մաստով. օրինակ՝ եւ եղե Լ ինունզ Աբրամ ամաց իննսուն (Էննդ.,ժէ, քի եւ էր իշաչակամաց քառառնից (էննդ., Ին, 20):

՝

ՏրականՀոլովով դրվում էն. ա) նղանակիչբայերի մոտ ձնթակայի իմաստ արտաչալտող բադիչ որն աշխարճաբարթարգմանվում է ուղղականճոլովով (ոք՛ս 9 124) Նմա պաշտ էր առնել դնրկիես ն զերկիր (եղնիկ,2-րդ, Դ)»: օրինավ՝ նա պիաիստեղծերերկինքն ու երկիրը: Բ) Աճորոչ դերբայի մուռ կողմնակի ենքական, որն աշխարճաքար թարգմանվում է որպես երկրորդականնախադասությանկնքակա, իսկ անորոշ դերբայը՝ դիմավոր բայով. օրինավ՝Ոլ կամիմ թոգատոելդմա ի վերայ մճր (Ղուկ., ԺԹ, 11) 98նց կամենում, որ դո Քագավորիմեզ Ա, 16)--Բող ինձ թողուլ զքնզ ն դառնայ (Հոութք, վիա: Մի պատաճեսքըէ 3.

ծւ ի Հառղնցուաժոցն քեղ քողնեմ ն վնրիադառնամ: դժնութեն: պայթել որձաքար վիմացն (ՖԽոր.,Չ-րդ, Խք)--Առում ձն, որ որձաքար վեմերբ պայթելիս են հղել՝ Հաղյսցջի չարությունից: 4. Բացառական ե գործիականՀոլովներով դրվում էն լափ ու քանակ ցույց տվող բառերը, որոնք պատասխանում են որքա՞ն Ճուրցին. որ չպատաճի,

հս

ասծն

ռիինակ՝ի տասն կանգնոյ(-- տասը կանգուն) զերկայնութին միոլ սիւե կիսսվ (-մճկ նակին առնիցես (եջ, ի, 165):կանգնալ կես կանե Է ե Ն հ գուե) երկայնություն, կանզնալկիսով լայեութիւել կածզնալ եւ արտսըես ղնա չորեքանկիւնի, կիսով ի բարձթուքին (եզծվ., ե, 45): (--մի Քիզ) յերկալնուքիւն ն թզաւ իզա լայնութիւն (ելք, ԻԸ, 16): ու

ի

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՀԱՅՈՑ

(Հատուած) ի բաղի լ նուողնլըմսոխոնակացը Թազուորութնանն Պարքնույց, մր տաւանայռրդւոյՎաղարչու,ի սլանանել զեա Արտաչրի տկրբուքեաեն փրդւո Սասոանայ--որ էր նախարար ոմն ի Ստաչր դգաւաովռր եկեալ Բե

միարաննացվլօրո Պարսից, որք լքին խոտեցին մնրժեցին անարգեցին ղզտԼրութիւնն Գարթքնաց,ն Ճանեցան Հաւանութնամբ ընտրել վզավրուՔիւնն Արտաշրիորղւոլ Մասանայ,-. արդ իբբն յետ մաճուն Ճասանելոլ դուժիս այսորիկ առ Խոսրովթազաւորն չայոր,-- որ էր նրկրորդ տէրուքեանն Պարսից, զի որ Հալոց քաղզաւոր ձր՝ նս էի հրկրորդ Պարսիը աէրութնակե,-- արդ՝ քԱպետ ն վաղում լուհալ զբօքն՝ ոչ ինլ ժամաննաքը Պասահնլ լաւմբովը գործոլն, ապատերապմի իրսքն պատրաստութեանըո մետ այսորիկ դարձնալ լինէի լիրազն եղելոց: մեծաւ տրտմութնամբ, դի ոչ Քոտոմ ին. հփու գորժէլ դորժ. ի մեժ ի տրտմութնելն ե յիրոցն վմարնլուն ղուրձնոլ անքեսը հկծալ լինէր լաչթարտճիւր:

Արդ՝ի Ջոշ

Համիւա ես ի դլովե տարւոյն սկսանէր Խոսրով քաւդաւոխն ե ե գունդ կազմել ղոր բովանդակել, դումարել զզօրս Աղուանից

Հոնաց, ասպատակ զնել ի կողմանս Պարսիկ, արշաւել ի կողմանս Ասորեստանի,մինլե ի դրունս Տիսրոնի։ Աւար առեալ զերկիրն ամն-

նայն՝ լյապականհութիւնդարձուքանէրղզշինանիստ քաղաքացն ն ալանացն ն ցանկալեաց.վլէն էրկիրն ամենայն թափուր ամրակ Թոզոյր. լնջել ի միջոյ ի բաց կորուսանել, խլել քակել, Հիմն ի վեր չանայը առեք, :ամարէրչ բառնալ վորէնս տէրութետեն ՊարսիցՈւխտ հդնալ միանգամալնջ վրէժ խնդրել մեծաւ քինութնամբ զանկանելն իւրեանց ր տէրուքնեն, սպաղ ապուռ չանայր զվրէժ խնդրել, մեժալ բինու նախանձաբեկ չրճնլով. մեժամեժս փքայր՝՝ ի բաղմութիւնըը զօրացե ապաւստուսն եղեալ, նի բաչջութիւնն զօրացն լուսաքնալ: Վաղվաղակի ի թիկունս Հասանէին «նժու բաղզմութնամբժիր ն քաչ առն ն ձիոլ ե բուռն կազմութնեամբ ե նս որ ի ամին այլ կողմանց. ղի Ազուանց, նիինք ն Ծիղպք, Կկասպք զվրէժ արհաննԱրտնակույխնդրհսցենւ Առնալ Խութովու զբազմութիւն գօրացն իւրոց. ն որ ուստեք տատեր եկեալ ճասեալ էին ի քինունս օգնականութեան նիղակակիցբ դործոլե պատերաղմի: հսկ իբբն հնս թագաւորն Պարսից զայն ամՒ բազմութեան գեդի, զի մեծաւ ուժով դիմեալեկեալ Հասհալ էին բ վերայ նորա' էլ ն նա ընդ առաջ նոցա ի պատիաստութիւնպատերաղմի: Բայց սակայն ոչ կարաց ունել զդլմ նորա, փախստեալ լինէր առաջի նոլա. ղետ մտեալ կոտորէին վամենալն վօրսն Պարսիք, ն դ չտացն ն ճանապարչացն ցիր դիաքաւալ կացուցանէիեջ ե յարայխեւ տավար վատնքին8 ն աեճնաիին ձճարուածսի վերբալ Հասուցանէին: մեժ քազաւոբն Հայոց դաղնալր փ կոտորածնմեժաւ ցաղքուքնամբ ն ն քաշզում աւարալ ցեժալից ուրախուքնամբ ի կողմանս 2ճայոց լԱյրամնծաւ րատ գաւաղ, ի Վաղարչապատ թաղաք, ուրախութեամբ ն բարի

անուամբն բազում

աւարաւ:

Ապա Հրաման տայբ բնդ կողմանս կողմանս դեսպանս արձակել, ՃՀրովարտակս առնել, լնոքն բազինս մեշենիցն ութտաւոր լինել սլոտ-

ն սպիտակ ցլուբ կերաց կռոց դիցէ պաշտաման: մպիտակ նռխապզօք, ն ն արժաթեղէն զարդուք, մպլիտակ ջորովք, ոսկեղէն սպիտակ ձիովք ե Ք փվերչաւորսփողփողծալս, նչանակապ պալարակագ մետարսիւքն ոսկովք պսակօք ն արծաթի զոշարանօք, յանօքս ցանկալիս ակամբթ ոսկով ն արծաթով, ի «անդերձս պալծառա ն ի դարդա պատուականօր, դեղեցիկս, զիչր ազգին Արլակունեաց զշայրենեացն պաշտամանց տոմաւաղիսն մեֆարէր: նա ն ճինդերորդ նս ճաներ4 լամենաղն մեծամճժ

էց98

ե

պարգնաջրման լնորչէր: իսկ պօրաքն որ աժծելոց,ն մեծամեծ գժւրեաշնէին՝ էտ պարգնեսն արձակեաց լյիմրմէ: իկ ի գալուստ ամին միւսոլ զօր բազում կուտէր լոլժ, գումարտակ առներ, զնոյն զօր կոչէր. ն ես բազում քան զնոյն ասպատակսփոծալ

րան

ղղողմամբքե Առորեստանի,մանաւանդ զի

Տաճկաց ի թիկունս» նկեալ էին, աւար առեալ զերկիրն ամէնայն՝ փայութեամը դառնային վիբաքանչիւլր տեղիս. եւ ամս մետասան ստկպ ստէպ զայս օրինաֆ աւար առնալ աւծրէին զամկեայն ձրկիր սաճմանացն, որ բնդ Գարսիդ թազաշորութնամբնն ընդ իչխանուքնամժբն էր'

բեղ նախղիրն անորոլ դերբայի Ճալցական Հոլովի 21տ ժամանակի իմաստով՝

ասպատակ

Ց

Համարել.

վոս իմառտով

աժբովկ գործոյն--դործի ավարտը «ոլ ինլ ժամանլաը ՛ասանել լամբովկ իրացն պատրասդ«րժոյն պատերազմի

հսն--չկերողուցավ պաւթազմի ավ ւրտել պատիտատումյունն իրացն նղձլոջ--ավաբտված՝ կատար-

է"ուլ

Ց

«

ված դեւերից ոլ

կճաս,

այատեղ՝լճաջողվեց

ԴԱՍ

ալատնղ՝ ջանալ, ձդտել

միանգամայն, այստեվ՝ միաժամանակ «ի նախդիրը ճալցական «ոլովի «ետ

վաղուք

վաղու

դնել--ասպատակել

մրբ վերբացան,վերին լիս

զօրբ

(Ագաթանգեղոս, էչ 19-19)

թ

ն

եույնանիչ է ամբոխ բառին ցիր զիաքաալ կացուցանվինդիագՆեր յին չիոում

շարախտավաի վատնէին--ղաժանորձի ՑՐԻՎ էին տայիս՝ կոտորում էին

ես մՀինդերորգ Հանչր--Հինդձրարդ

արծ էլ բաժին էր

Հանում

ԵՐԵՍՈՒՆՀԻՆՓԵՐՈՐԴ

ՀՈԴԵՐ

Տ

199.

ԴրաքարիՀոդերն

ն, որոնբ գործածվում են ցուքական, դիմորոշ, ստացական որոշիլ իմաստներով: 4. Ցուցական իմաստով գործածվելիս արտաճայտում են այս, այղ, այն դերանունների նշանակությունը. օրինակ՝ Ընեկեցէթ ղիս ի ծովղ են'

ս,

ղ,

ն

ո՞ւմ բա(Տովե., Է, 12)-Գգրեցեր հնձ այդ ծովի մեջ: եւ աւներակացմ ո՞ւմ պաւորեմ (խոր., 2-րդ, ԿԱ)-ես այս ավերակեէրի վրա (ինչպե՞ս) եւ այս է պատճեն ծրովարտակին թագզավործմ: (եզիչէ, էչ 71)-եվ այս

է այն դրության պատճեն:

2. Դիմորոչ իմաստով զորժածվելիս արտաճայտում էն ես, ղու, մեք, դում դերանունների նչանակությունը. օրինակ` եւ արդ եքէ 4 լուացի դուռն ձեր, վիս ն վարդապետս(3ովՀ.,ԷԴ, 14)--եվ արդ' եքե

Քս`

տնրս կ վարդապետս, լվացի ձեր ոտքերը, Փորմէ դուղ ասացեր (երձմ., 1, 43)--Որի մասին դու բնքդ ասացիր: Հ. Ստացականիմառտով դորժածմելիս այդ Հճողծիը արտաճայտում ձե իմ, էո, մեր, ձեր, իւ», իեանց, նորա, նոցա դերանուններինշա-

հիռնց հակությունը,

Հեռ լ Հաճախ գործաժվում են. շիինակ՝եկն Հ ալոց վաչխարճմ (Բուզ., Ֆ-իղ, Մեյչ-ճեկանլզվեցին (բառացը՝ (9րին) մեր Հալոց ալխարձը: Քաղցրացո՛զդառնութիւն սրտիղ (եղիչէ,

ին

էչ 162)

քո սրտի Շազցրացրու

դառնությունը,

Ի

մարմինդ

քո

բուսքի

տատասկ (Բուղ., 6-րդ, Թյ-Չ-Քո մարմնի վրա թող բուսնի փուշ ն ստակ: Զի որ լաւ ոք եկեալ լաշխարճ մեռանկր| վասն լիշատոակի զպատկերն երաեգօքի եկարու Հանձին (եզնիկ, Գ-րդ, Ե)թժալութնանն էր, Խրովչետներք այխթարչեկաժ մի քաջ անձնավորություն մեռնում երր" ասբաղբյանճիջատակի Ճամար պատկերըննրկերով նկաթում էին, 4. Արաշիչիմառտով գործաժվում է ն Հոդը, որն ունեի աշխարչախարի նույն ն կամ ը «ոգի նշանակությունը. օրինակ՝ եկին ամենալեն

փուչ

ն

ն Քոլ" աստեղլագէւտքն (ճուզ., 4-իդ, ՄԴ)-Հեկան բոաւղեայքն

ր

քավդյլա-

եւ իբրն ելին ի նաւն, ճանդարտետց Ճողմն սյատղագուչակեերը: մտան ժԴ, քամին դադարեց: Քաջալերէրվիննավը, 42)-հրբ (Մուովէչ էր իր ընկերակիցներին: կերակիգդան իւր (ելիչէ, 122)» »Քաջալերում ծ 190, Փրաքարում Հոդերն ուննե գործածության Հխռնչալ ընդչա-

հերն

ու

նուր կանսնները:

Հ

«Հ ԳրաբարումսովորաբարդգրոչիչՃոդչեն բեղունում. ա) Այն զոլական անունները, որոնք գործածվում են ընդճանուր,

1.

ոչ վերացակաե, կոնկրեւո առումով,օրիետկ՝Որդիիմսստունուրախ առնէ վար, որդի անմիտ՝ տրտմութիւն է մոր (էուակ., Ժ, 1): եւ զօձ

փաղիանդամ, կամ զգազան ինչ ծովածին կոլքն գիրք վիչապ (եղնիկ, 1-ին, ԻԵ), Նոյնոլկս ն ի բանյարս է ինչ որ աղանվինն սոոակիչ է, ն ընդ այլ արմատո՝ բժշկիչ պէսալէս ցաւոց լինի (եզնիկ,1-ին, հտռնեսսլ

ժե),

ձաճախ Հայցական Հոլովով Գրսնոթություն.

դիվասձն

զ

նախդիր

անունները զործաժվում վերացական դոյական ընդծանուր, ատաում (տք՛ս ոբոնք այս դեպքում նույնպես ռրոչիչ «ոդ չեն իմաստով, բելոի մ օրինահիրը |: ւկունԻ) Բնության մեջ դոյություն ունեցող եզակի ատռաթկաների են

ուննցող

ենըը (լուսին,

Հիւաիս։ ճւարալ ն եկիր, երկին,աշխարձ, արեգակնլ

ալ-

լուսին, ասեն, ի ներքոլ է քան զարեղակն (եղնիկ, 3-րդ, լոն), Ա), երկեէր երկին, ձրկեէրերկիր, երկնէր ն ծովն ծիրանի(Խոր., 2-րդ,

օիինակ՝Եւ

(Ա)։

դ) Հատուկ անունները, մանավանդ, երբ ընդգծված, շեշտված գեն. լինի կաղմու ւռ Հայկ (հոր., 1-ին, ժԱյ։ ելանլ օրինալ՝Փախստական Հրաման ի Շապճոբ ամճնայն զօրացն Պարսից երթալ ընդ Մ նՀրուժանալ ի ճայս ի պատերազմ (նոր., 3-րդ, |է): Առաջնացի Մակեդռեքաերկուս լ ապլաջացալքըն ըւրտք (««ոիժ- ԺԻ, 25): 2. եթե Հատուկ անունն կամ գոյական ուեի նախաղտաաֆակատն ն է որոշիչ (աջում, առա վերջինիս վրա դրվում Հոդը, իսկ էքե «ա22 ոոծական տուկ անունն է գրվում հախադաս, քւ՛ Պոտուկ անվուն, կամ դոլական անդամների վրա սովորաբար Հող լի դրվում. օրինավ՝ Մեժե դետն երուսվանծրաէա-ներսկսմեժ, բուջն Վարդան.Վարդան զաց, ծրասխ զետ, արթալին Արշակայ-Արշակալարքայի ն այլն, ՍուբբնՑովճելաքար սկսաւ խոսծլ ընդ դաճճիե (եղիչէ,էջ 146): (ուաւ ղայս ռսէփ Տոդատ(Ագ., իգ, 860)։ Ցառաչւմատնաւ'Ղեռնդ ամենայն թագաւորն ուլ յամացե ոողԱՐչակայ արքայի երէց(ելիք, քջ 162): Սկիզբնարարթէ արքայի Հաւյն Տիբանայ,ն կռուէր մբելն յամն մեցերորղ Աբտաշիսի ոց: սողւայնվոսմյչապճոյ(ԵլզրչՆ էչ 6): 3. Երբ որոչյալր զեղլվում են, այսինջն՝ որոշիչն կամ ճատկաջցյալը "ւ էեն ճատկացուցիչը գործաֆվում իբրն փոխանուններ, վերչիններիո վրա դրվում ե սովորաբար ն, ձրբնմն քլ ս, դ Հոգերը. օրինակ՝ լայր" ե եղմանկէր բարւոյն տայր զթագաւորութիւնն (եզնիկ, 2-րգ, Դ Տու ղկայսերն կայսեր ն զաստուծոլն՝ աստուծոյ (Մատթ.։ ԻԲ, 21)։։ Որ առ ղժինգն,գործեաց նոթօք ն չաճեցաւ այլ նս Հինգ, նոյնալէս ն որ ղերկուսն՝ շաճեցաւ այր նս նկիկուս (Մատք.,Ին, 18-17), Արդ աւասիկ Քովդ տբեզ (Մատք., հն, 25) եւ նա չյղացելոյն ն չժնելոյն անուն դնէր (նղնիկ, 2-րդ, Դ) եքէ չիոէ ինձ իչխանութիւն յիմսԿ առնել զինչ ե կմիմ (Մաոք., Ի, 15): 2». Երկրորդականնախադասությունները գլխավորինկապող սր: ինլպես ն ոբ ինչ, ոո ոք, ոոբպես,ոս, զի, յորժամ Հարաբնրակահնկթիր ճայջորդսղբառերի վրա սովորաբար դրվում է ս, դ, ն Հոդնրից մեկը: Այս դեպքում ս. ղ, ն ճողերը նշանակում են. ս-Ք' ես, սմ այս ն նրան: Հոգնակիները։ դ-2կդու, դա, այդ ն նրանց Հոգնակիները, ն-ն՝ նա, այն ն երանց ճոգեակիները,որոնք աշխարչաիար կարող էնե լքարգմանվել. օրինակներ՝ Քաղցրութեամը չո՞ւրվոր ասելոցս եմք (եզիշէ, էջ 45)»քաղցրությամբ լօի՞ր, ինչ որ (մքճնք)ասնհլու հեք: Ձոր ինչ խնդրեցերն՝ 2 ստունալլիցի քեզ (Բուղ.. Տ-րդ, ե էր ժամտնավ՝ վորժամ Հիեզն ւէր Է միլի (էնիկ, 1-լն, Ը): ՛. 1 այս, այդ, այն ցուքածրբ նտաղաս որոշիչն արտաճայովածֆ կան դերանուններով, նախադաս որոշյալի վրա դիվում հն Հաապաեչի

տասխանս,

Խե ն Ճոդերը

բանունների բաժնում):

է՛ս ցուցական դե(մանբամասնություննեիր

նե Հատկացլալի ծ. Գրաբարում մեջ Հատկացուցչի կապակցության ռռվը, ի տարբերություն աշխարճաբարի, դրվում է ճատկացուցյի վր, էկ եթե Հատկացուցիչը Հատուկ անուն է` ճատկացյալի վրա. օրինավ՝ եկաց ի վերայ չուրբց գետոյն (Ագ., ՃժԸ, 843): Դուժկան Հասանէր ի կողմանցնՔուշանաց(եղիշչէ,էջ 48): չ առացական եթե Հատկացուցիչն Սանռթություն, արտաձայտվում

Հոդի առվորաբարդրվում4 Հատկացյալի ցուաականդերանուններով, իս Հասցէ զնա թագաւոր վբա. օրինակ՝ Թէ ոք յորդոցն իմոց վաղ արարից (եզեիկ, 8-րդ, Դ) Ր եժամեձ չարիս ձասուցին ի վերայ զօրացն «երոց (եղիչէ' Լէ) 164), եւ բարկացեալ տէրն նորա (Մատթ., ԺԸ, 34): 7. Ռրոչչի ն որոչլալի կապակցությանմեչ Ճոդի դրվում է որոչլալի վբա, իսկ էքձ ռրոչյալը Ճատուկ անուն է" որոշչի վրա. «րինավ՝ Ի նոյն ե

առ

Զապականելիմարմինդ գէչաքարչ արարեալ (եղիչէ, էչ 8)/ եւ երթիցեն նոքա ի տանչանսեյաւիտենականս(Մատթ., ին, 46): Վիշապազունթ գողացան զմանուկնԱրտաւազդ(խոր., 2-րդ, Կլ): Հաճախ Հոդերը ոճական նկատառուվներով, իբրն Գրաբարում ավելադրություն, կարող հե կրկնվել. օրինակ՝ կամ որպէս ձրէցն Մրրջեւնիկն մաճուան դեղովե զնա... սպլանանէր(Բուզ., 4-րդ, ժե)" Ի կապնլոցս էրիցանցս զորս մեք այսօր ի բաց տանիմջ (Փարպ., 2-րդ, ՄԻ)" 6.

Վարժություն 159. Թարգմանել, բացատրել, թե ընդգծված ճոդերը ինչ իսաստով են գորձածված (ըուցական, դիմորոշ, ստացական, որոշիչ):

խիստ են խնդրուաժքղ, ղոր

խնդիեցերդ:խելամուտ լեր բանիցս

խօանցայց ինդ քեզ. Արձակեա՛ զժողովուրդսղ, զի ծրթիցեն... գենսցեն իւրեանց կերակուրս: հջուցանէինւսնքիւ գանձար բնրդէն: եւ ընդէր ղձեզ ի կապանացդվորում էշդ: Սա" ններիքազաքղ աւքիակ: Արձակէ ասծե, 8 որդին ձեր, զորմէ դուքն ասէիք, էթէ կոյր ծեաւ: Յանձի առ, եմբ վաշխարչս մեր: ՄԷջ պատրաստ պչրաման Դառնհալին քազաւորիդ: ասա հ մեռանել վասն ջո սիրուդ: Որպէս կարծեսդ՝ ինձ: մրա զոր աօնմքս քեզ. նք: ոչ արձակեք զդա ի թանտէղ, այրեմջ զքաղաքս զակամ քմ ակն քռ չա՞ր է, ղի ծես առատս հմ: Հայը, տուր ինչ բամնետյել ժին, որ աեկանի վրնչեցդ: ձասոո՛ինձ զոբ պարթվաղ: զոր

Վարժություն 160.

Թարգմանել, բացատրել, թե նախադասության

ո՛ր անդամի կամ բառի միա ճոնի Բամաձալն:

են

դրված ընդգծված հոդերը

ն

ի՛նչ կա-

ենն եաԲախիաըդդուրս սենեկին,կոծաըձայնն յորդորեցուցիլ: ՀապետեՎաիդան Արշավ, Ոչ գիտեմ զկինդ վորմէ առեող: երէցն ընկերացն:Քացին զդուռն քաղաքին: ՂեռնհդՀրաման առեալ ի սուրբ են։ է, է, ռր չղեն՝ նոյն ինքն որ չինելոցն իմ Զինչ դստերք Դուռերբղ՝ գին մարգարթքուԱրտաշատու աւերեալ:Ողբա Հանդերձ ՋԶկամուրջն քնամբ որ ինչ քշուսռացաքս ն որ ինչ քշուառանալոցս եմբ' եկինընգ նոսա «ուրբքն ծովափ ն Ղնոնդ ձրէց։ Երք գու ընդ արսդ ընդ ալդոսիկ: Շուրջ.զնովաւ ճարքն ծերք բնակեալ էիս Ռլ է Հնար մեզ ղերժանել ի չարէս յայսմանլ, Ռր հղեն իշկ քճրկիցս, որպես ասեհն, առ ԹԼողոսիւ Գոն նչանագիիքՀայերէնլեզուոյս: կայսհիբ: առ

Վարժություն 101. Թարգմանել, ընդգծված Բատկացուցիչ-հատկացյալի ն որոշիչ-որոշլալի կապակցությունները գործածել ն ճոդով՝ գրաբարի ճոդառությանկանոններըն համապատասխան:

Արձակեաց զԱբշակ ի կապանացերկաթեաց:Տեղ ռակի տեղայր Ռչ նո ուտելով ի պատուեալ ծառոյ: Բոո.. ի փեսայութեանԱբշտաշիսի: ե զումբ զօրտով թաջք զոն չինէին փախուցելոլ Տիրիթայ:Մեազելոց կուտորէինզամենայն զօրս Համան տայրս ետ աժել զերանելի Գայիանէ: Ի ներքս մտեալ րոլոր զօոէ: ծւ ի կատարելամաց քաղասեից՝ Գարսից: արգնլին զնա: երեեցաւ նմա լանապատիս ի կիրես ճանապարիաց նորա ն Համբուրնաց զնա: երկնայ, գնացի ն թաԱնկա. զպարահոցալ էո ն տանի ռայ չուր: Քուցի զրանՒա"ր յհրկբի։ Ռչ արձակէ զեզ իւ... ՎԱՐՔ

ՄԱՇՏՈՑԻ

(Հատուած) ի հախակարց բանիսն հշանակեմբ, վասն որոյ ն փոյց արարհալ մեր պատմելոլ, էր Մաշտոց անուն, ի Տարօնական դաւաովՖ, ի Հացնկացգեղջէ, որդի առն երանելւոյ Վարդանկոչերելոլ: ի մաֆկուքնան տիսն վարժեալք Հելլենական զպրութնամբն, եկեալ ճասնալ ի գուղեն Արջակուննաց թագաւորացՀայոց ճչաց,կացեալ լարքունական դիւանին, լինել սպասաւոր արքայատուր Դրամանացն այ ճաղարադլեՆ աշխաիճիս Հայոց`Առաւանայ ստունեամբե'4 ուրումն. Ֆեղեձկուցնալ Հմուտ եզնալ աշխարճական կարգաց, ցանկալի հղնալ զինուռբական աթունստիւե իչրոց զօրականացն: եւ անդէն ուչ եդեալ փութով ընքերԱոհն,

զոր

Փուաժոց աստուածեղէնգրոց, որով ժամալն լուսաւորնալ կ քնափուխ միլչամույխեղեալ յաստուաժատուր Հրամանացն ճանգամանա, ն ամմնայն պատրաստութեամբզանձն ղարդարհալ, արկանէր զիչխանացն սպասալւորութիւնսեւ Առեալ այնուճեւտն ձրանելւոլն զճալատացնալս իւր, դիմեալ իջանէր լանկարգ ն լանդարման տեղիս Գողթան: Այ ն ընդ աղաջ էլանէր նմա որում անուն իշխաննԴողքան,այր երկիւղաժ ն աստուածասէր, ն ձր Շարբիք, ասպնջակաի Հիլրամծժար դտեալ՝ բարնեպաչշտութեամը առ

տպասաւորէր

ըստ

այակերտաց ՀաւատոցնՔրիստոսի, Իսկ երանելւոյն

վաղվաղակի զաւետարանականարունհստնի մէչ առնալ, ձեռն արկանկր զղաւառովննՀանդերձ միամբտասատարութնամբ իչխանին. գնրեալ զամենեսեան ի չՀայրենեաք աւանդելոց, ն ի սատանայականդիւապայտ սպամտաւորուքնեԼն՝ ի Հնազանդութիւն Քրիստոսիմատուցաներ: եւ իրբն այուրս բազումս անդէն ի նմին դեգքրէր, լարուցեալ սուրբ կաքուղիկոսն Հայոց Մկժաց, որոլ այնուճետնկՀականէր նուն ճանաչէր Մաճակ,զոր պատրաստականգտանկր նմին փութոլ Հաւսնեալ...: յամենաբարին ապտուժոլ ժողոԱպա հլանկր եռքա պլարգնականձ վել զաշխարչաչողխորճուրդն ձրանելի միաբանելոցն, ն բ գիւտ նչահագրացՀայասան աղզգիե Հաասանել: Բազում Հարցափորձի ն չննուքնան գանձին, պարապեցուցեալն բազում աշխատութնանըճՃաժմբերնալ, ազդ առնկին ապա ն զկանխագոյլն խնդրելին իւրեանց քաղաւորին Հալոց, որոլ անուն կոչէր Վոամչապուն: Ցայնժամպատմէրնոցա արքայն վասն առն ուրումն ասորւոլ հպիսանուն կոպոսի տզնուականի՝Դանիէլ կոչեցելոյ, որոլ լանկարժ ուրեմն գտեալ նշանադիր: աղփաբետացՀալերձե լեղու: եւ իբրն պատմեցաւ նոցա յարքալէ վասն գտելոյն ի Դանիէլէ, յօժարնցին զարջալ՝ փոյք առնել վասն պիտոյիցն այնոցիկ: եւ նա առաքէր զոմն Վաճրինանուն Հրովարտակոքառ այր մի երէց, որոլ անուն չարբէլկոչէին, ռր էր մերա-

առ

ձաւորԴանիէլի այժոթւոլ ծպիսկուվութ:

Դանիէլն, Իսկ Հարկլին զայն լուհալ, փուքանակի ճասաներ: է նավ հերն տեղեկանադըի Դանիլէ նլանագրացե,ն ապա առեալ ի նմանէ առաքէր առ արբայն լերկիրն Հայոց: Ի Հինդերորդի ամի քաղաւորութնան նորա բ նա Հատսուցանէր։հսկ արքային ճանդերձ միարան սբիովքն Սաչակաւ ն Մաշտոցիւ ընկալեալ զնչանագիրսն ի չձաբէլէն, ուրախլինէին: Ապա առեսը հրանելի Հոգաբարձուացնզլանկարժագիւտխնդրելին, մանկունս մատաղսյ, որով զեշանագիրսն արծարՃայցէին էս վաիբաղվէ առ

--

տճղեկանային

ժել մարքասցեն։, ծւ յորժամ բազումբ ի եռցանէ Հրաման տայր ամենայն ուրեք նովին կրքել. որով

ու

լաստիճան իս վարդապետուքեանգեղեցիկ երանելին չասանէր, ն իբրեն ամա երկու իւր. ն նովին նչանագրովքտանձր: կարգեալ զվարզապետութիւն ն

(Կորիւն,էչ 46--44) էի նախակարգբանհիս--Ժերխորի սկրզ-

քում, առաջաբանում այստեր ե ճաջորդ նախաղասությունՖերում անքայ դերբայը ճաճախ ղոիփաժվաժէ դիժավոթ բայի նչանավութլամբ՝ վարժեալ--կրթվել էր, ձկեալ Ճասկալ--ձկնլ, Ճասել էր այստձը` արթունիը, պալատ Հաս նախդիրը գործիական Հոլովի Հետ

ամանակի քյան

ձրոը,

Տ

արումատն ի մէչ դազետարանական

տ-

զգաւատովն -աղվեշ տարակակուն արվեաւորբաֆեքնելով՝ սնեալձնռե

:

Ւ

արկանէր

սկսեր (թարոզել) դավառում լանչբ նոքա նրանց ալատեղ ե Հաջորդ ՆախագասությունՖեթում անրյալանկատարը դորձաժվաժ մ աֆ րյալկատարյալիիմասառվ

պարդգնական --պարգեվէց

' փութ իմապտով՝ Ճագարթապնտու- ալսածղ՝ մոտավորապես,

ժամաֆակ

ՈՐ ՀԱՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ԴԵՐԱՆՈՒՆԸ

ինչպես արղի ճալյերենում,այնպես էլ գրաբարում Հարաբերական դերանունները նումն Հարցական դերանուններն են առանց

181.

Հարքականի։ Դրացիըիր չարաճյուսական կիրառություններով սոանձնանում է ՈՐ ճարաբերականդերանունր: ՈՐ կաղեւմ է նիկիորդակուն Հարիաինրականը նախադասությունը դգլիավորին։ Ալա դեպքում գլխավոր նախաղասությունըկարող է ունենալ կամ չունենալ Համապատասխան Հարաբհրյալ: 1. նրբ գլխավոր նախադասությունըունկնում է Հարաբերյալ, ԿՐ է Ճարաբերականըթվով չամաձալնում նրան, բայց դրվում է եիկրորդական նախադասությանմտքի պաչանչած Հոլովով. շրինսվ՝ Բերէին (Քուզ., 4-ՐԴ, ի): ԶԷ ցուցցէ իէ ածուխ,որով խարէին ղաշսն Տիրանայ ձր ոմն՝ ռբում նա վասն որդոյն աշտ առնվր(նզնիկ, 2-րդ, ե): ուղղական ն ՃայլցականՀոլովներով դրիՀոգեակի Ծանոթություն, ՈՐ վամ Հարաբերյլալներին Հճարաբերականը քվով կարող է Համաձայնել ոշք կամ չճամաձայնել. օրինակ` եւ աոշրբ պարսիկրք, փախուցնալ էին վասն բրիստոնէուքեան... կալաւ ն հտ ի ձեռս նորա (ծզիչէ, ձչ 2): Մարտպարտձե այնոքիկ՝որ իշխեն ԽօռելարութիւնզՄուշեզէ (Բուզ. 5-թղ, Դ): Ջբարսմունան զոր ի ձեռին ունէր, զորդին իւր կորմիզդ ետ (Եզնիկ, 5-րդ, Ե):

ծն լխավոր հախադասության ճարաբերյալեերըարտաճայտՀաճախ զեղչվում են. Այս դգեսքբուք փում են նա, այն դերանուններով, ՊԸ Հարաբձրականընչանակում է նա որ, այն ոբ կամ՝ ով որ, ինչ որ, ոբ ո՞բր մեկր որ, այն ինչ ոբ. օրինակ: ծւ մատուցեալ որ զճինգ քանջքաին (Մատթ., հեյ 20)Հ-Մոտեցավ նա, որ ճինգ քանքար էր վերցրել:Որ կամի փոխ առն ուլ ի Քէն՝ մի դարձուրաներղերեսս (Մատք., ե, 42)- Ով որ կամենում է.... 2.

ոո»

առ

Հարաքծրականրըձրբեմե գրվում է ռչ Թե երկրորդական, այլ դլխավոր նախադասության մտքի պաճանջածձոլովով, այսինքն՝այն Հոլովով» որով պիտի դրվեր բացակալող Ճարաբնրյալը. օրինակ՝ Որում խնդրէ Որոց մտաբ բեն՝ տուր (Մատթ., ն, 42)՝ փխ. այնմ որ խնդրէ՝ տուր: եքնն՝ ԻԳ, փխ. չտայք թոյլ մտանել (Մատք. 13: այնոցիկ, որբ մտաՋԸ

եին,

Վարժություն 102. Թարգմանել, բացատրել, թե որ ճարաբերականը ինչպես Է Ռամաճալնել գլխավոր նախադասության Բարաբերյալին ն ինչ հոլովով է դրված:

եկին Հասին ի զեւդ մի, որում անուն Դալարիս կոչէին, Ռշ քողցես զայնոսիկ որ խնդրեն զքեզ: եւ կանեփուկնբուփ ինչ է, որսոլ սերմն դաստակերտս ընտիր ն լարվարւ՝ յայնոցիկ ժառանզգութենք, որբ ի բաժնոյն Պարսիցմնացին, վուսն նախարաթքնՀալոց, այնք՝ որթ ունկին ղիշխանութիւն ի գաւառս բաժնին Պարսիը։ նա նկ արջթ օրդաե իմասՍականջ ինդ վախճանն չեչլոցե ճՀկռրագոլնսկոռութն.լորոց ետ Հրաման ժողովել զամենույն զօրս տունքն տեղի տունալ փախչին: Իր ն զմնծամեժաիլր ն զփոքունս ե զամենայն մարդիկ աշխարչին իւրով՝ որ ինքն իշխէր' իք տեղի քաբչելոլ այնոցիկ՝ որ գործեն զանօբնութիւն. եւ վզեցուսցեն դպատմուճանն առնն այնմիկ պոր արքայն ն ամսոց... օրրէ: Ջին ի միջի լուսաւորքն, որք զթիւ աւուրց կարգէին, եւ տղեալ զբարթոմունսն' զոր ի ձեռին իչրում ունէր, որովք զյաշտն առներ, նտ ցՈրմիզդ: դեւղս

ն

Վարժություն 108, Թարգմանել, վերականգնել գլխավոր նախադասութան զեղչված ալն կամ նա Բարաբերյալը՝ դնելով որ հարաբերականի հոլովով, իսկ վերջինս երկրորդական նախադասության մտքի պատանջածճոլովով: հ

գիջերի խնդրեցի զոր սիրնաց

անձն

իմ:

Փրկնա՛զորս

ի

մաՀ

սոսնին։ Որ սաբրզխրատ՝սիրէ զիմաստութիւն, ն որ ատնալ զլանգիմանութիւն՝ անմիտ է։ Առաջիտիկնոչն Փառանձեմայուտէին ն բմպէին ն ուրախ լինին որբ էին ի տաճարին: Դուք հրկիր պազանէթ որում ոչն գիտք։ Ճիա՞րդ կարիցեն նզովել զաատանայ, որթ զկամս նորա կաժնար վիս. Որպես ե տարեն:վա՛յ ռր ասիցէ ցճայր իչր՝ բ Ընդէ՞ր սոեսանեմք իսկ՝ ոլ միայն ի չափաւոր մարդիկ, այ ն յոր մեծն է ջան զաւննայն,Փրկեա՛ զմեզ ի ձեռաց որ լարչարեձնսզմեզ. Ձոր տեսին քո խօսնաց, եւ եկեսցեն արտաքս. որոց զբարիս գործեալ իցէ: աչք ծրնել որոց ի խաւարի... նսավին:

ՎԱՐՔ

ՄԱՇՏՈՑԻ

(Հատուած) հակ իբբն ի վերայ Հասճալլ,, Թէ լնն բաւական նչանագիրքն՝ ածել ողջ զսիւղորայս զկապս ճայերէն լեզւոյե, մանաւանդ զի ն եհշան նագիրքն իսկ յայլոց դպրուցեանց թաղեք լչարուցեալջ դիպեցան, ն նմին ի Ֆոլն Հող դառնային, ետ աներին դարձեալ կրկին անզգամ ելս

ժամանակսինչ: խԽեդրէին

միաբանութեամբ սրբոյն Սաշճակայ,ն Ճրաժարեալթ ի միմեանց ՞շամբուրիւ սբքութնանն՝ խաղալը գնայր ի ճինդերորդ ամի Վրամշապչոյարթային Հայող, ն հրթեալ Հասանէր ի կողմանս Արամիըշ ի քաղաքս հրկուս Ասորոց. որոց առաջինն ծդեսիա կոչի, ե էրկիորդին անուն: Ամիդ Ընդգլմ չինէր սուրբ եպիսկոպուացն, որոք առաջնոյն Քաբիլաս անուն ե երկրորդին Ակակիոս.Հանդերձ կզերականօցնն իշխանոքն քաղաբաց պատաճեալ, ն բազում մեժարանս ցուցնալ չասելոցն՝ մանաւ

արբալի

ե

բնդունքին Ճոգաբարձութեամբ.... իսկ աշակներտասէր վարդապետին զտարքալսն ընդ իւր |նրկում բամանձալ, զոմանս լասորի դոպրութիւննկարզէր (ի քաղաքին եղեսացւոց), ն զոմանսի յունական դպրութիւնն՝ անտի ի Սամուսատականքաղաքն

գուվարեր:

եւ նորա իւրովք Հաւասարոք զսովորականն առաջի եղեալ ղաղօթա զտջնութին: ե զպազատանս արտասուալից, զխստամբերութիւնս, դԴոգս զաչխաիաձճեծս,լիչհլով դասացեալանմարգարէին, եքէ՝ «Տորժամ Հեծեժեսցես, լայնժամ կեցցես: եւ այնպես բազումաշխատութնանը վասն իւրոյ ազՀամժբերնաղ գին բարեաց ինչ օնան դտտանելոլ: Ռրումպարգելր իսկ վիճակ լամնեան

նտթճուկն առտուժոլ, Փայրականչափուն ծնենալՓնունդսնոիոդ ն սքանչելի սուրբ տյովե իւրով, նչանագիրս ճալերէն լեզուին, ծւ անդ վաղ-

վաղակի եչշանակնալ,անուանեալն կարգեալ, լօրինէր կոբ:

եւ

ապա

ծրաժարեսվ լեպիսկոպոսքն սրբոյ,

կասիղոբայիւք

օդնեսկան»ք Հանդերձ

իւրովբ իլանէր ի քաղաքն Սամուսատացւոց,լորում մեծապատիւ իսկ գեւլիսկուղուէն ն լեկեղեցւոյն մեժարեալ լինէր:

անդէն ի նմին քաղաքի գրիլձ ոմե Հելլենական դպրութեանՀոոզտեսլ, հրով ղամծնալն ընտրուքիւնս նշանադրացնվնրրբաղզոյենն զլալնագոլեն, զկարճն ն ղերկալնե, ղառանձիննն զկրկնաեւ

փանոս անուն

ի քարգմպնությւն ւորե, միանգամայն դաղվօրիննալն վանկուցեալ,

նային Հանդերձ տրամբք երկուք, այտկերտօբն իւրովբ.

որոց

առաչեոյե

անուն՝ Յ»վչան կոլէիե, լեկեղեացլաւառկն, ծրկրորգինՅովամփ տանէն, ծւ եդնհալսկիղրն թարգմանելոլ զգիր» նախ ի Պաղանական րնվԱռակոցնՍողոմոնի, որ ի սկզրաննիոկ ծանօքս իմաստութետանն ծայեցուցանէ լինել, ասելով եք «Մանալել զիմաստութիւն ն լխրատ, անուն

ն

իմանալ զբանս ճանճարոյուՈր ն գրեցաւ ձեղամբն ալնոիիկղրչիչ դերձ ուսուղանելով զմանկունս գրիչս նմին դպրութետն,

ոն-

Առա լետ այնորիկ առնոյր թուղթս յձպիակուլու: բաղաքին ե Հրաժարեալ ի նոցանէ Հանդերձ ամենայն իւրովքն, բերէր առ հպիսկոպուն Ասորոց։ Որ լորոց եախընկալն եղնծ, առաջի արկեալճ նոցա զնչանագիրս աատուածատուրս. վասն որոյ բազում իսկ դովութիւնք լեպիսկոլամեեայն եկեղեցեաց բարձրանային ի փառս աժտոուծոյ ն ի մխիքարութիւն աշակերտեյլուն ոյ սակաւք: Յորոց Հրաժարեալթ այհումծտն ե առձալ թուղթս աւմտագիրսյ Հանդերձ շնորճատուր սլարդգնոքն ե ամենայն իւրալիւքն, ի չնորչացն աստուծոլ ճանապարճորդ ն

կուաը

արբոր

լինէր.

զօքնանօջ անցնալը աջողութեամբ

եկեալ Դասանլր ի

աշխարքն, ի ձայլաստան

ն

ճոգելից ուրախութնամբ

դայկողմանս Ալրարատետն

ւաղին, սաճմանօք նոր Քաղտքինջ,ի վեցերորդ ամի Վռամլաղճոչ տբթայինՀայոցՄեժաց' առ

եւ

արդ

եկնալ լիշելին մերձ ի քագաւորական քաղաքն, ազդ

լի-

հպիսկուուին: Ռրոց առհալ զամենայն նախաամբոխ, ի քաղաքէն ելետբ պդատաչկինհրաիարաղունդ աւագանյոյն նէր թագաւորին ն

սրբոյ

նհլւոյն ղափամբ/ը Ռա ն բարբառօք տալ, ոստի

գետոլե,եւ

ցնժուքնան

զցանկալի ողյչոյնն միմետենըտունն

երդօք Հոգնորօք նե բարձրագոյն

որձնուքնամիր ի քաղաքն դառնային, քնամբ անցուքանԼին:

կ

1Ք վերալ ճասաֆել. այստեղ Հճասկաեալ, իմալ Արամ անունով կոլվում էր Ասօրիթը ասաչի հղնար--ոփածք այստեղ՝ դրադիր որոց նախընկալիկղե--որհեցիք սկրզրում բնպունվիլ էր ծ տոռաջիարկանել. ալոտեղ՝ ներվայաք-

էնչ անցն

Խե,

տօնական ուրախու

(եուիմճ, էչ 46-54)

Է

վօքնանձք--օքնանեւր անքՖել, այսինթն՝ չատ չրճրի ճասմխիա անքնլ

«Ֆղատի ունի վաղարչապատքաղաջք, շին այն ժամազակՀ-ի դայբաքազայի 6.

Տանապարձորդլինել--ճանապարձ ընկԴԱՍ

զաւուրս

էբ

նաիղդիրըդոիժիականծոլովի ճմ տիղի իմաստով Ռաշ (նրան) պետի ափին

ԵՐԵՍՈՒՆՎԵՑԵՐՈՐՖ

ՆԱԽԴԻԲՆԵՐ

Գրաբարինախդիրներնեն' առ, զ. իկ)» ընդ, ըստ, ց: Նախդիրները գործածվում են տարբեր ճոլովների Հետ, բացի 192,

ուղ-

եքէ նախդիր կրող բառե ունի նախադասկամ ծտաղաս լիաքում կամ լրացումների, սովա նախդիրը ռովորաբար դրվումէ հախադաս աննան դամից աղաջ, ինչպես կարող է էկիկեվել նախադասն հտաղդաս

լրսաջումների վրա. ծիինակվ՝ Շրչի րնդ անչրդինտեղիս(Մատթ.,Ժք,

ամենալն ազգս տէրութեան իմոլ (Եղիշէ, էչ 9), ԶՋարամաճ եղն ի բեոդսե(ճուզ., 4-րգ, ՍԵԹ): սսնանէին պավննեսեանյամենայն Ժէ, յայնմիկ(Ղուկ., 14): սով սաստիկլաջխաբնին

43):

Առ

ԱՌ

8 193. Առ նախդիրը գործածվում է Հայցական, տրական, բացառական հ դորժիականՃոլովներիՀետ. 1. Առ նախդիրըՀայցական Հոլովի ճետ արտաճայտում է. մոտ նախդիի կրող բառը իմասաների. ալս դեպքում ա) Դեպի, է է գորժողությունը (ուղնորման տալիս այլի անձը, որին ուղղված քույց Հայցական) կամ ալն տեղը, առարկան,որտհղ կամ ոիի մոտ կատարնա (Ը-նիա փետ) բավում է դործողությունը- օրինակ՝ Առաքեաց ծա կոչես զիս արքավ դու, որ խում գանձիւթ (եղիչէ, էչ 7): Ո՞Վ ար

առ

--

(0

Թաղ., ԻՋ, 14)-Հաիքայի մոտ: եւ մինչ դեյ մանուկն էր` սնաձէր ժերղան(Բոռն.,է, էչ 395)-ժեողեերի մուտ ւ Իջին բանակեցան առ ասին (շՀավին) գետոյն (Ագ., ե, 48): Նի՛ստ իս (»-փեձ մուտ) ն մի՛ ԻԲ, ձրկնլիր (Ա Թագ., 23):

առ

առ

է աշխար"աբար որ Սարգմանվում վեջաբեոՎեբաբեբություն, օրինակ՝ նիբ ադերով. մամբ,նկատմամբ, մասին,համեմատությամբ

բ)

կայլնամիլեր

իս (Հիմ վերաբերմամբ, նկատմամբ), կ զամենայն Հատուցից թեզ (Մատթ.. ԺԸ, 26). Առ մե՞զ (-մեր մասի՞ն) ասացեր ղզառակղզայդ եք առ ամենեսեան (Ղուկ.,ԺՔԲ,314)Իսկ եթէ առ մարմՖաւորս (մարմնավոր բաների վերաբերմամբ) այսպէս, որչափ նա ղդաւել Հոգնորն (եղիչէ, էջ 15), Գ) Առանձինկամ ի նախդրի Հետ դգիվելով անորոչ դերբայի կամ ն պատբառի Հայցական Հոլովի վրայ, արտաճալտում է նպատակ այլ նառ, ռիոնք քարդմանվում էնե համար,նպատակով, բառեպատճառով կամ Հոլովով. ուղղակի բաղի բացառական ռրինակ՝ րով, նախդրավոր ծւ ջարչհալ ի բաց ընկեցին զմարմինս նոցա՝ ի կեր լինել (--կեր դաոնալու Համար)չանը քաղաքին (Էզ., ԺԸ, 201), Առ սէր (Հսրիիո Համար)այնր ուսո զոր տեսանեմք (նզիչէ, էչ 46), եւ ժողովեալ ո

աղ

ա-

առ

առ

նպատակով(սովորեցնելու Համար): եւ աղ մղձկել սրտին՝ (-«սրտնելթոյնս ղությունից, սրտնեղության պատճառով)լգիտէր քնե լո՞ ավը դառնութեսեն (նզիչէ, էջ 144): դ) Տրական Հոլովի իմաստ (նախդրիվ տրական ). օրինակ՝ Քալց Տիբերիոս կայսր (Խոի., Հ-իդ, լ4)Աքզարվշժարեցաւ գրել Քուղք նա (Հեիան) կայսրին: Աղաղակվի այր մի (Բուզ., 6-րդ, Թ), վասե ն պատգամ լղեջին առ մարզպան (մարզպանին) այշխարձին որո| (Եղիշէ, էչ 194): ամեն մի բմաշտը. օրինակ՝ Տալ յիսուն սիկղ ե) Յուրա բանչյուր, առ այր (նՀ8 Հ յուրաքանլյուր փաիդու երկուս դառինստարեորս ւղ

առ

առ

ռի

(ն4Բ)--ռրը:

զ) Ուսիմ բայր

իմաստով համաբելու

որպես ստորոգյալ

գորժաժ-

վ առ վելի, բնդունում է կրկնակի Հայցական, որոնցից մեկն ունենում ն է բարդնախդիր միշտ դրվում Հոգնակի թվով. աշխարճարբարկարելի

օրինավկ' մանել «րամաբշել» կամ «մի բանի տեղդնել» ֆՖշանակությամբ՝ ունէին (նՀԲ)-հրենց իմասՁանձինս առ իմաստունս, կամ արդարս տուն իմաստունի կամ արդարի տէղ կամ արդար էին Համարում (հրենը աստուածս առ նա ունին (Եզնիկ, 2-րդ, Գ)--նրանաստէին դնում): են Ճամարում: վաժ

է) կազմումէ մի չարք ոճեր: աղ դւդն կոխել«ուղեատակ անել, կոխուտելս,առ ոտն հարկանել ձոտնածարելյբանի տեղ լդեծլ», առ ոչինչ համարել «բանի տեղ չդնել, արճամարձելս,առ հակաբակ,առ եբետ նկ

այլես

Առ

նախդիրըտրականձոլովի Հետ եշանակում է. կատ ա) Պատնար,որն աչխաիճաբաիթարգմանվում 1 պա տնառռվ նախդրավոր բաղի բացառական Ճոլովով. ռրինավ՝Առ գիտութեան 2.

) մոլորեալ հն (եզիչէ, (-- տգիտության պատճառով կամտդիտությունից ձեր էչ 144), Դուք ձերում անմտութնան (Բուղ., Վ-րդ, ժԴ)Հ-Դութ առ

Այսղես էլ` նախանձու» վշտի վշտից ն այլն, դտնվելը, լինելը. օրինակ՝ Ընկեցին գնա

անմտության պատճառով, անմությունից։

առ

նախանձից, առ աճի աճիը, Ք) Մի առարկայի մոտ ի գուբ առ դրան Ը-դոռանմով) քաղաքին (4նսու.,Բ, 28), Ձցայդն առ եմա ու մուռս (Ագ.. ղցերեկ կային 222)--նրա 3. Առ նախդիրն առանձին կամ ի նախդրի Հետ դրվելով բացառական Հոլովի վրա՝ աիտադայտում է, բառերով. օրիա) նպատակ,թարգմանվում է համաբ, նպատակով եւ առ Ջրուանն ի չչրելու (Հ Հդիժելու չուսէ ցԱրնակ' Համար)ղուխտն՝ Հմեե (ծզեիկ, 2-րդ, Այ: Զի՞նչ գեղեցկագոյն քան զաիիամարզ՝զոր առ տալու ի ցուցանելոլ (Հցուլց նպատակով) զգեզեցկաղործութիւնն արար (եզնիկ, 2-րդ, Է)' առ

բ/ Պատեառղ. շրինակ՝ Առ ի չգոյէ (-«բացակայության պատճաղով) Ճիւքոլ երկրին (Մատթ., ԺԳ, 5). Առ ի չգոլէ (Հյղյինելու պատճառով) ե առ հ չգոյէ բնակչաց ի չզոյք անասնոց (ծրեմ., տ մարդկան հ 70): առ

ի չագ) Մոտ իմաստը. օրինակ՝ Խեդրեսցեսզիմաստութիւն րացն՝ (- լարերի մոտ) ն ռլ գտքես(Առակ. ԺԴ, 6): դ) Միայնփացատառկանիիմաստ. «օրինավ'եւ լիցի փախստական առ ի ձէնջ (Յակովբ., Դ, 7)--ձեղզանից: Զի ոչ տկարասցի աղ յԱատուժոլ բան (Հ աստծու կողմիլ) ամենայն (Ղուկ.,մ, 27), 4. ԳործիականՀոլովի ճետ ցույց է տալիս. առ

այ) Տեղ,մի Հասանվ օրինակ՝

բանի

մուտ

լինելը,

տեղբ,մռւոնրքը, մոտով. մոտավոր

պայմանջքն(Հսամմաննիվրի (նոր., մոտ)Խաղտնաց Յոււսն աղ երբեմն անցանէր այդքօք Հ-րդ: Դ)։ տոլն (-այգիներիւո տով) ուրումն (Բուզ...6-րդ,Թ), Դարձեավսկսաւ ուսուցանել առ ծովեԴ, 1)-« Փովափին: զերբն (Մարկ., Բ)

առ

օրինակ՝ Առ Սերուքաւ(Հ Մերուքի ժամանակ, օրոք)եղն,

ասեն,

ակիզբն «եքանոսութեան(եզնիկ, 2-րդ, Ժե): Առ Ժամանակ,առ մեռթ-մեր օրոջ ն այլն:

չր«եղեղաւեՀ-չրծեզեղ

զ) չամեմատություն.օրինակ՝ Չի՞նչ է յարդ ԻԳ, 28) Հարդնի՞նչ է ցորենի Համեմատությամբ: ն

ջորենաւ (երքմ.,

առ

թն ո՛ր

Վարժություն 164. Թարգմանել, բացատրել, ի՛նչ նշանակությամբԷ գործածված առ նախդիրը:

ճոլովի

հետ

Արկանէր վնոսա առ ցասման ի դեճեն, կռչհաց զնոսա ի ներքս ն ագոյց: ԹադաւորնՓապ յդեծացդեսպանս առ մարդպետն Դղակ: ք ոք երկու աղ իս Ճասցէ, զնա թագաւոր արա որդւոցն իմոց յառա ե բից: Կարդա իս, տաց քեդ պատասխանիւ եւ նորա աչք կալնալ Հնշքն թագաձին առ ի չճանաչիլոլ զնա, Որպեսե տեսեալ էր իւր ոմն առ Առ ի պածւ եղն Է անրմանելն, անկաւ նանապարձաւ մորօրնս եւ մի տերաղմել ինդ խուժադուժ ազգան ընդ ալնեոսիկ։ յուղլնսցի ցառումն քո արարածս քու Քւանեղիղիտէին ամենեքեան, նքէ ոլ առ աղատութեանտայ, ալլ առ ձրկիչղի վատնէ: Դարձոյցզարծաքն առ տաճանայապետսե,ե՛կ չրչեացոթ ընղ նրկիրդ ամենայն աղբերբջ ն առ Հեղեղատօք: ԳրեացԴափք «րովարտակառ Յովար: եւ ոլ ֆրոջ նմա, թէ պաճեսցէ առ եա զմտերժութիւն սիրոյն Առ աչին Հալատայր Հանին քաղեցին առ առն իւրում: Դիպեցանմիմեանց աղաղակեցին: առ ափե ծովուն Բղնունծաց, եւ ետու առ նոսա զքուղքս քաղաւորին, Ֆ. չկայր ես ոթ անդ առ նմա, Գլէին առ գերեվմանօք մեռելոցն։ Անցամեճենիչ միով ելի ա աղ

իւր

առ

առ

առ

առ

առ

Վարժություն 185. լով

առ

Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծված բառերը դնեճոլովուլ (թարգմանելիս կապերը վե-

նախդրով ն ճայցական

բանում են):

Ուղարկեցիներկու մարդ

եիանք քկան նրանց

նրա

մոտ:

Քոռ

սիբո

համար

արեջիչ ծվ

զորագլուխների, իշխաններիհազաբապետներ ե

Հանդիպնեցին (դիպեցան) միմյանց Տղմուտ գետի ափին:երկ", մոտ: 2րովարտակ գրեց ԻՐ երկրի պայաապանենհր կայինխորանի դոների ն բոլոր հախաբաբներին, իչխաննեւին մեծամեծներին:Մի առակ ասսց ճբանցմասին: Այդ օրը նրանջ մեզ մոտ գիշերեցին (ազան), Մաւտիկ ցավեբիցճչում էթ: նրանք գնացին «րաղարակ՝ տանջելուն սպանելու համաբ գծրքնճրին: մոտ:

Վարժություն 100. Թարգմանել գրաբար՝' ընդգծված բառերը դնեն ՃամապատասխանԲոլովներով (տրական, բացատական, գործիական):

Լլով ամ նախդրով

Ալդ բոլորնարեջ ժարդկանջ նկատմամբիր բարերարությունը գույց Տուն օրոք Քրիսէ շինում գետի եզերքին: տալունպատակով: ֆոզատի Սա կրա չիկնում էր: տոնեությունըտարածվեց Հայաստանում:Մմոթիզ մոտ: Ջամեմատությամբփոջր է, Թաղեցիննրան եկեղեցու Եւկյուղից դիչերը փախավ ցքաղաջից։ Փակեցին իրենց ականչները՝ քլմարտույունը չլսելուամաբ: նախանձից մանեքիննրան:

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՀԱՅՈՑ

(Հատուած) եւ եկմալ Նիխար լալխարծն

Հայոց`ոչ իշխնաց մելամխել ի Հալոց սռեղիսս, ալլ դադարեալի գաւառին որ կոչէր Հեր, ի գեօղն որում անուն Վր նուարսակ,առաքեացհնա պատգամալորս առ ՄամիկոնեաննՎաճան զՇապումխորՀճրդկանդպիր ն զ՛Րիչր-ՎչնասպՃուարչացի, որովք տալթ դիտել եմա իրս գալոյնիւրոյ ի Հայս,ե Ք: ոժրովարտակունիմ ձեզ ի քագաւորէն Վաղարչու՝ նուաճել զմեզ խաղաղուքնամբ, ն լամեոր Արիս են՝ պառգամ ունիմ ւող ձեզ. արդ արիջ նայն ալաղորերոլմ ն լուարուբ. հ որպվա է ձեզ ն որ բափկայբ Հանոլ Խորճիք՝բերի ցէք տղ

փինէս: եւ

տեսեալ ՎաճանալՄամիկոնէի ղպպատդամաւորոննիխորոյ, ն գունալ լայս ամենայն բանս պատղամինի նոցանէն՝ ժողովէր ինքն դամենայն Հաւատարիմ ուխտապաճացնգունդ, լնախարարս ն զաղամոս ղամննայն ալբնձիոլ. ն ճրամալէ'րՄամիկոնեաննՎաճան եկելույն ե տ եիխորոր ասել առաջի ամենեցուն զբանս թալաւորին Վաղարչու զբանս ամենայն Արքաց ալազանյոլն, նւ տունծալլսել Մամիկոնենիե ւմ ամենայն Հալոբերոլնձ դզպատղամն «ՀՎաճանալ միաչճամուռ Նիխորոլ՝ սեր ցպատգսմաւորան Պարաիը՝ վաղիւն առնել հոցա պատասխանիչ եւ օողովեալ ի վաղիչն ամննայն Հայորերոլն աղ Մամիկոնեասն ԿՎաճան, ն խորչեալ նախ րնդ միմեանս զվաղնչուց զպքտս ն զխնդիլ էկշաւ խօսել իրացն, եկէալ ե պատցամալորացննիխորոլյատեանն՝ ե Մ ամիկոննանն առնելպատասխանիբանիցեեիխորոյ.«եւ մձր սկրատամբութեանիրազն, ն լալսպիսի կարնոր ն մաճաբեր դործ տալ ղդանձինս՝բազում էն բանբ ն կարնոր'. ն չէ ճնար դրով վճարել: ն կամ պատգամաւ, բայց ծքթէյանդիման խօսել ընդ նմա' որ Արեաց տէրն 1 հն բնդ 4եղ՝ ոբ դրաննմսւազանիէքս Բայց երիս բանս ասեմ ձեզ, որ ք նիիը բանիցս պատասխանի առն ինձ, որպես ես կամիմ ն ամեայս նեքեան սոքա որ աստկն իսկ ծն, ն կարէ զայս ձրիս ինդիրս տալ մեզ պդրովն կնքով քաղզաւորին՝ լամենալն զոր ինչ ասէք, զպատեշն ն զարառ

առ

ա-

ժանն՝

աոնեմք,

ն

բանի ձերոյ լսեմջ՝ որպես

ն

եախնիցն մեր լուան:

աւագի ն կրտսերոլ, ալաօր՝ որ այժմ ձեր առաջի հե, ն ոչ եք հնչ խոր"եալ կամ փմացհալ է մեի զբանա զայլս, այլ լաւուի, քորում տուաք զանձինս ի մա նախ ղայս երիս ընետրուքիւնսխորճեալ եղաք ազր ամենայն առայի։ նթէ լանձն առցեն Պարսիկք քողացուցանել մեզ ղայս երիս իրս՝ ծառայեսցութ նոցա որպէս զբնիկ ն զճաւատարիմծակ եթէ ոլ Հաւանին յանձն արնուլ, ն խստանան՝ ելցուք րստ այչղայս. ն ն առն խաիչ երկիր ոչ կորիցուք խնդութնամբ մեռցուք, ալլ Պարկի ենցուն,

հյազջուբ'

«ծ.

է մին լերիցն՝ նախ

առաչին խնդիրս այա կարնոր ն պիտանի եթէ զճայրենի ն զբնիկ օրէնս մեր ի մեզ թողուք: ն զչայ այր զոք մի՝ ն ոգ ոչ առնէք, ն ումեք լյազազս մոգուքեան գաչ ն պատիւ չտալբ, ն զկրակարաննլաչխարձկաՀայոց ի բաց տանիք, զեկնղեցւոլ թյնամանս լյաղտեղի ն լանպիտան մարդկանէ, որ ցայժմ լիեէիլ, լալսմ «ետե մեզ լտայք տեսանել. ե քրիստոնեայ մարդկան ն Փաճանայից զկարգ ն դպայլտոնե քրիստոն(ուքնան ճամարձակութնամըբն աներկիւղ տայթ պաշտել՝ ուր հ կամին, ապա բարի է, ն առաջին խնդիրն մեր ալդ է: «ծ, երկրորդ խնդիրն այս է, Թէ զմարդ ոչ իչխանաբարծձ ճանաչէք, այլ իրաւաբար դիտել զլաւն ն զվատքարն, ընտրել զպիտանինն զանպիոանե, իմանալ զառչմիկն ե զանտոչժմիկն,ունել առ լաւսն ն պաե զօգոակարն, ապրդամարճել ն տուականո վզքայչն ոչինչ Համարել ն ն ատել զանվաստակն, զվատն զանպիտանն,սիրել զվաստակաւորսն ունել ի մօտ զիմաստունս կ խորճուրդս առնել, ն զանժիտն ոլ մօտնեչ քուցանել, այլ ն ի Հիապարակէ նս Հալածել: նւ լորժամ այս ամէնայի այսպես լինի՝ ամենայն իրք Արեաց աշխարչիս աջող լինի ն անսխալ. ապա երէ զրնդգւմն սիրեք, »րպես ն ցայժմ, ն ոչ զդկպսն' ե գորժքե այդպէս ընդդէմ լինին, որէս ն եղենդ իսկ, ն տեսէք, ն

առ

«ծւ

ծիրորդ խնղիի մեր

այս

է.

որ

տէրն է Արեացն աշխարճի քա-

դաւոր՝ կամիմբ, զի ինքն տեսցէ իչրովք աչօք, նե ինքն լուվցէ իրովթ ն մի ոյլու ն ինքե ն իեջն խօսեսցի իրով ականցջօք։ բերանով, դիտասցէ աչոք տեսցէ ն այլոյ ականչօթ լուիցէ ն այլովք Հանապազ գիտաց ն զաելալ,ե այլու բերանովխօսնսցի զպէտսն:Ցաղագս զմարդչաւ

չլինի ուղիզ Դալեջուսցե, ն ոչ արդար լսողութիւնն. այլ յոլով սուտ խօսքն ռանաչին ն Հրամանքն ընդունայեք, ն բնաւ ալլ ընդ ալլոյ լինի ւյս ամենայն այջսոքս լինի՝ կորժաննալ իմաստնամենայն,եւ որա ամենայն վաստակք՝ ծառայիւքն կորնչին, ն ոչ կարէ կալ աչխարճ ն Բայց թագաւոր, ոի իմովք ր նմա բնակնեալք անչարժ ն Հաստատուն, ռրոլ

լաւնլնալ ի վաստակը օր բան զօր անեցուցանել յանան զբարին: Այսպէսայխարչ չիեի, ն տէրն չբեղացնալ պալժաղանայՀանատպսող: "Արդ՝ եթէ զայդ այդպէս կարէջ խոստանալ, զխոստացնալանգրով ն կնթով ճաստատնալ տալ ցմեզ՝ ապա կոյլնա, ե գամբ կամաւ ն լահմք բանից ձերոց, ն չրամանի թագաւորին Ճաւանիմբզոր ինչ ասէ, Ապա էթէ զայս ծրիս խեղիրս ոչ կարէջ տալ մեզ, ն գիտէք Քէ չէ «նար' որ«գէս եղեալ մեղ մա առաչջի՝պատրաստ եմբթմեղանել, այլ ժառայութիւն աոնել Արձաց տեառն չկարեմք։ եւ այլ իանք, որ ինչ են, թէ ինձ լինի դալ ինձէն իսկ խօոիմ բնդ նմա, ապա թէ ոչ լինի դէպ դալ մնասցէ այ

բանն լ

Պ

ն

իրքեռ:

միջամ էլ -խոր նալ

դոուագ Գ, ԶԹ) (ՂազարՓառշպեցի. ներս. մանել,

Աորա-

քարգմանելայսպես.

ալագորկար--ազնվականներ, շտխաֆա-

վորեհր Հայորնար կաժ հչ--Հաղ աղնվականներ փանավորներ ամբոլլ նախադասությունը պետթ է

ԴԱՑ

Ց

ժենջ, որ ավել մեթ մէզ ապատամբության ն այսպիսի մաճս բեր գործի, կարնոր կարնոր ու ոսթեր ունենք աճելու

այատեզ՝ արտաճայտել

այսաեց՝ ազատորեն,բմաճաք կերպով

ԵՐԵՍՈՒՆՑՈԹԵՐՈՐԴ

:

ֆե

ն

Ձ եախդիրը գործածվում է Հայցական, տրական, Հեւու գործիականՀոլովների 194.

բաքառա-

այ Հայցականչոլովով դիված բառը, երբ գորժածվում է որոչէ զ նախդիր: Այս դեպքում 4այգալ առումով, սովորաբար ստանում ցական ճոլովի։ բացի զ նախդրից, կարող է ստանալ նան ն չոդ. օրիեկ` ի ակզբանլարար Աստուաժ զերկին ն զերկիր (ննեղ.,Ա, 1)ծրկինքն Երկիրը, Վմիջնաբերդն (--միջնաքերդը) ամրացուցանէրբարՃրր պարսպօք (խոր., 2-րդ, 1Թ): ի) Հայցական ճոլովի ճետ զ նախդիրը կարող է արտաճայտել գորիական Հոչովիիմաստ. օրինակ՝ Զի՞ դորժես.պման(»Հմաճով)ազունսպլանիցզթեղ (Բուզ., 4-րդ, ՍԱՂ):եւ գրէր նամակ Մամիկոնեւեն ԿՎայշան օրինակ զայս (Փարպ:, Դ-ՐԴ: Ղ)- այս ձնով: 5, 4 միայե Քաոնախդիրը տիակոան ՀոլովիՀետ գորժաժվում 1.

ու

աու

աղ

թայերի մոտ. կաճել,զաշկանձել

օրինակ՝ Յետ լետս չոգան ն գաշկան զզետեհ (3ովչ., ժՐ, 6)-«վարկվեցին գետնին, Մափ զձափիհաբին (չ«ժափ տվին) ամենայն անցաւորքճանապարձի(Ոզքերքմ.. Բ, 15), ընթացաւ եկն դատաԶառիիաբալ (Հ վախեցավ) Աղեքսանդրոս. ւորն (Թոռն.,Ք, էչ 111): 3. ա) Քացառական Հոլովի Հետ զ նախդիրը կազմում է «պատմական Ճոլովս: որն աչխարչաբար քարգմանվում է սեռական Հոլովով ն մասին կապով կամ միայն բացառական4ճոլովով:Այս գեզթում բացաղականի ի եախդգիրն ընկնում մ. Ջ նախդրով ճ բազառական Ճոլովով առ

խնդիի են պաճանյում ասնլու, խոսելու, սլատմելու, մտաժելու իմաստ ն դգաղական ու ճողնկան վիճակ արտաճալտող բայնրը ասել, թօսել (իմ), պատմել,Հարցանել,վկալել, գիտել, ուսուցանել, զարմանալ, կոՀանալ, տրտեչել ն այլե. օրինակ ԱՀաւադիկԼ այրն զորմէ (-ռրի մասին) տսացի քեզ (Ա Թազ.. Թ, 17), Թշնամիթ չարախօսէին զնմանվ (Խոր., 9-րդ, ԻԹյ--նրա մասին Ակիտացնասեմ ն զդելփինաց(եզնիկ, ն գիլֆինենրի մասին եմ ասում. Դու զիտեա զի 4-ին, Ին)--Կետերի սուտ ԺԳ, վկալեհ ղինէն (Դան., 43)Հիմ մասին, Ռւսուցանէբարւոյ ն հ վչարէ (եԵզնեիկ, ղարդարոլ 4-րղ, Ա)--Սովորեցնում է բարու, արդարի ե չարի մասին, եւ ես գոճ էի զվաստակոցՔոց (4գ., ծ, 51)"եվ ես գոՀ էի թո ժառայություններից: բ) Բոնելուլ կապելու կամ կախէլու իմաստ արտաճալտողմի քոանի բայծր՝ ունիմ (բռնելու իմաստով), առնուլ(բռնելու իմաստով), բոտն հարկանել,կախել,կապել, նույնպես պաճանջում նն զ նախդրովն բաքառավան Ճոլովով անուղղակի խնդիր, որն ալխարձաբար թարգմանվում է բացառական կամ Հայցական Հճոլովեերով. օրինավ՝եՀշաս ե բուռն հչար զԹեկղվ(Թորն., Բ, էչ 105)ՀԹեկղին: կապնսցէզգրասս: իւր զորՔոլ (Ազ., (Թ, 376)--որթիցւ Բուռն նճար զձորձոը (շորձրից) նորա (թ, Սախեցին ղմանուկն Գրիղորիս 19): զազւոլ (Սննդ., (Հպոչիջ) բոզձիոլն (Բուղ.,Մ-րդ,2):

առաքել, յղել, արձակել, գ) Մի զանի բալերի մոտ (Հատկապեւ՝ ե գաղապել, նրքոալ այլն) զ նախդիրն արտաճայտումէ նպաւուկի արձակէ փար. օիինակ Ապա թագատրն Պարսիը... տաճիկ ուղտուք ի Հայս արս զճողոլ ն զջբոլ (Բուղզ., Գ-րդ, ՍԴ)Հճողի ն րիչ եւ ընդ սակաւ աւուրս եկին րերին ղայն ինչ, զորմէ (»-ինլի «ամար) յղհացն (Բուզ., 4-րղ, ՍԴ): ձետ զ նախդիրըկազմում է ծասարաղակած 4. Գործիական ձճոլովի ն Փոլովո պույց է տալիս. ո) Տեղ՝ չուր, կամ վրա իմաստնիրով։ Ալս դէպքում զ նախդրից 2/6

կառլը: Աշխարչաբարքարգմանվում է կապի՝ տարբեր Հոլովեերով, օրինավ՝ շուրջ զբերդաւն (Հ- բերդիչուի) ամիսթ ծիերտասան (Բուզ. Ռաճ 4-րդ, Մեյ։ Փատաճէիներանելւոյն զավոոմբ (չափին) գետոյն (Գոր.,Թ), եթող զիչի վիանակե վմատաղ քաղաքաւն (Բուզ. 3-րդ: ԻԱ) եւ առնալ զջուրն էարկ ղգլխով (Հ-գպլխին)նորա Հքաղաջի շուրջը, առջ

բուրջ նստան

ճաճախ դրվում է շուր կապով կամ առանցքչու

(Բուզ...6-րդ, Ը). Զղանդերձ» իւրեանցտարաժանէին զճանապարչաւն

(Ղուկ., ԳԹ, 18)--մանապարչի վրա: Բ) Մոտավորժամանակ, օրինակ՝եւ ելեալ զերրորդ մոմու՝

(«Ժա կալին դատարկի ի ծրապարակս Ջայնուժամանակաւ (Հայն ժամանակինրը կամ ույն

երեքի մոտեիր)

մը

նտնես

այս

զի

(Մատթք., ի 4): ժամանակ) ապստամբեաց յարքալէն (ճուվ., Տ-րդ» Ք):

Հայոց...մեֆ իշխանն Աղձնեաց

գ) է'ր շարք բաղեր ընդունում են զ նախդրով ն գործիական Հոլսվով անուղղակի խեդիր, որն աշխարճարաի թարզմանվում է տարբեր

Ճոլովերով: Այդ բայերից

էն՝

անցանել, ելանել, դիզանել, ծիժաղել(իմ ),

ծաղր առնել, այպն տոնել, կատակել, արձամարձել,Ճարել(իմ), վզուչանալ ն այլն, Օրինտակենր՝ Բայց լհրժամ դու վալդ խնդրեցեր, անցեոլ

վօրինօք Արեացթաղաւորութեանս (Բուզ. Փ-րդ, է) Բոլց երը այդ խնդրեցիր, թող ալդ բացառություն լինի Արյաց Քազավորությած

լիսի գու

երկոքեան անցեալ էին լաւուրբք խիրեանց(Ղուկ. Ա, 7) երկուսն էլ իրեեց օրերն անցկացրելէին (ծերացել էին), Ծաղր տառե եւ

օրենջից:

դերիվարաւ ե

դչեժելովնհրա (3ովո.,ԼԹ, 18)' Սառրումէ

ձիուն

ն

նրա

չՀեծֆնողին. Այլ մեջ ոչ կարձմթ անցանել զճշրամանաւ մեիռլ թազաւորին Իսկ մենք չննք կաբող մեր թագավորիճրամանիցգուրս էջ 171) (Եղիշէ, դալ (ճրամանից անցնել, Հրամանը չկատարել): Մկսանիրըն արբհալք անգդոայքզմիմետմբք հլանել ի բանից պատսախանիս(երչէ, էչ 161 2ճարբաժ անզղայացած մարղու նման սկսեցին միմյանց գերազանցել զսածմանօքն Հայոց(Բուղ.» տալու մեջ: Զզուշանայր փլողռոասխահներ Տ-րդ, 1Դ)՝ Զզուշուքյամբ պաճսյանում էր Հայաստանիսաճմանները: Ալիք զալնօք դիզանչին (ՆչԲ)- Ալիքները դիզվում էին ալիքների վրաս Որբկատակ ղաղզջատով՝ բարկացուցանի զարարիչ նորա (Առակ., ժէ, 5)՝ Ով ժաղրի աղքատին, կբարկացնի նրա արարչին: Այպն առնէին ն Հարկանէին ձին ն ծեժում ս դնովսու (նՀԲ)՝երան ժաղզրում ու

դ) ԴորժիականՀոլովի ճետ զ նախդիրը կազմում է մի չարք ոճեր՝ զմտաւ աձել «Մտածել», զսբով երթալ «սարիցընկնել, սրով սպանվել»,

զմիմէամբ/ ելանել«միմլանցիդ առաջ անցնիլ,իրաթ անքենլ,, զձեռօք ) (Լձեռամբ,զբռամբ աձել,«ձեռքր գցել, ձեոք բերելւ ն այլն: ն

Վարժություն 107. Թարգմանել, բացատրել, թե որ ի'նչ նշանակությամբ է գործածված զ նախդիրը:

ճոլովի

ձետ

Զաման հիդիչքն Գողքան առասպելաբանեն: Արկին Հող ղղլխովք ն նա ն լոյժ Տես քանի եմբ մեք զաճի Հարծալ երկեչիմբ, իւրեանց:

ամբաստանենզքէն, Հիամալնացկախել զնա գլխիվալր զմժբոլոտանԼե» զգերեղմանաւն ժաճտուեք: լինեինկամաւոր Ձայսուժամանակաւ միաբանեալ Ալանք լնոնականօքն ամենայնիւ... մնժալ ամբոխիւ տալարձակչրաֆնալ ընդ այշխարչս մեր Ատճա պակուկահողս տարազութ մանցե սկայազունքն զմիմեամբք արկանէին, եւ արկին գեովասբղամիդ Վէկարմիր, Աբրաամ ն Սառա ծերացեայք էին ն անըցեայքղզաւուրբք: ն բանան բարձրանան լուրթ եռթա, ոչ կարծեն զաանմանաւ: անցանել է. ձերով: Յայնմժամանավի՝ Այսուճետն ծժիժաղեցայց պկորստեամբ կոչէր ինջն Շասլում արքալն Պարսից զքագաւոին Հայոց զԱրչակւ ճւ շուրջ

առ

Տարեպւ թագաւորն,

իչր ն ել ձՃայելզքաղաքաւն, եւ զշազաթ արար զի քերես որդի մի լինիցի նժա, որում անհուն Որմիզդ» ն որ զերկինս ղերկիր ն զամինայե որ ի նեռսա' առեիցէւ Բուռն արկ ն պձեռանէն Համբուրէր ընդ պատուճանել Չաճի Ճարնալ կազմէր զտապանն ի փրկութիւն տան իւրոր ծրթիչիք զճանապարձճն ձեր: ամ

առ

զզօրս

վաշտ

Վարժություն 168. Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծվում բառերը դնելով զ նախդրով ն փամւգպատասխան ոլովներով: Քե Զգիտեմ,

ինչ

են

խոսում

նբա

է նախարարմասին:Հրամայում

ների կանանց կախել բէրգի պառիսպենբիյ: Այն ժամանակարքան չին նեց մի դաստազերո: Բղնեց նհրաաջ ձեռբիվ բարձրացրեք նրան: Աապտիկ ցավերից զարկում է դլութր Լաշին։ Հավատումէր, որ իրեն որդի ոֆնվի, որր կատեղժիեռկինքնու երկիոր ն բոլոր աշաբածներին:Ոոի մասինԷւկույլն պատմեցին արքունիքում: Ժամըտասնիրերի մոտերը ն նբա արեգակն սկսեց խավարել: Շբնեց քաղաք շուրջ տնկեց ծաղկանոցենր ձր ջուր հ լցնում հր մարմնի վոտ: բուրաստաններ: Վերցնում գլխիվայր կախձցին երան բարմբ աշտառակից:ծրբ մարդիկ լահցին, սկսեցին ծիշազել երա խոսքերի վշա:ՀանեցՀոների զորքերին ն չյատակեց Պարսից կողմերր:Այս ձեով ազատվեցին: ու

աս-

--ժաղկոց

աղատակել «ասպատակ սփոել

ժաղկան»ց 2)8

արկանել լջնել--

ւ

դատվել--ոշբելքիմ)

ՎԱՍՆ

ԾՈՎՈՒՆ

ԵԲՈՒՍԱՂԵՄԻ

(Հատուած) Ասացից վասն անձնաիին նեղուքեանցն եր եկին ճասին նող» 7 սովի անդ, Ցորեան լայտնուլէս բետա ոչ ուրեք երեր, ղի վուղն տունս ե վազելու բնթանային ի մառանոլ ն խիլ տիմտանէինի ն ն կանչին լուղզինք. քէ ինչ ումճք գտանէին' յափվշտակէին,ն քէ ոչ գտանէին, որք վասն սովոլն թադուցեալ ձին՝ անչնարին տանջանգք արչարկին գնեոսա: Բազումք ի ծածուկ վատացուսձս իւրնանք վփոխտեակկին րնդ նսոլճի միոլ ցործնոլ, եթէ մեժատունք էին ն երէ ազՓառր ընդ գարոլ, ն քագուցանէին դանձինը ի եեթքնատունս իւրեանց: ն, կելաքի նոցանէ ի բազում կարօտութենէ վցորեանի ուտէին՝ իրթուշ Դեր աղացնալ ն էին ոբ եփէին՝ որպես ն Հարկ օշրինին Հրամշոյէր.... ծւ յանդատիննի կրակե անտի յափլտակէին ն ուտէին զկերակուրն, ե ե «արոասոսսց արժանի էր տնոիլ եորին, որ միանդամ զռրազոյնը էին զան զրնկերս իւրեանց լափշտակէին զնա, ն որի «իւանդուոքն էին լային հ հային: Բայց քան զամենայն վիշտս ե Խեղզուքիւնս անլյքալ անուն էր որ Խեղուցիւն սովուն. զի իրք յալում վփոյրիամօրոյ սրոտկուսանուց արժանի են, ի մէջ նոիաճ անաիդեալ արչոմաիչկին: Ջի կանայք յո տանը խրեանը, ն մանկունք ի Հարց խիյրծանց,ն կորանք բան դամն նայեք մարք բ բերանոյ տղայլող իւրեանցն ըովլաւակէին դկնրակուրն։ տեղիս իսկ Հասետալ ժամանլին խորվիչբթն.գի լորժամ տեՅամենայն Կոսնէին ուրեք ղուրս փակձար՝ նշան էր այս ուլեոդիկ՝ Բէ կնխոկուր ինչ ի ներքս գուղկ ի հնիքո, ն ենթային կ խորտակէին զդուրոն, արտաքուռւա անկանէին, կ Հասանին ունէին ղկոկորդս նոցու խիՀտնէին վկձրակուրնս Հատւու յոյս կենտց նոցա. ն նս սաստկահայրսովն լամնհայլն տունս: վամենալն աղդո տտրաժծանկր, ե լիդաչինջ սոնէրն զ. մենայն ժողո չլուրդն, եւ տանեստանտ լի էրն կանամբբ ն մանհկտովոր լուժնալ աւնճ վեալ դեւին, ն Հրապարակք՝ծձրողն ղդիակամբք. իսկ քիտասոտրղթ վկուլսանըդանդալկիենիրբն զատունր, հ իբրն պասոկերըխ Հիոլարոակա շրջին ն անկնալ գլորեին. ն Ճար ուրեք միոյ ի նորոնձ ոչ լինձր ի չարֆարանատը, զի քաղել իսկ ոլ կարէին ղսիրելիս իորնանցւ Յայս ամննայն անձետրին ենղութիւնս ողբբ ն լալիբ ոչ կային, ղի սովն սառսակացեալ զամենայն վիշաս լարչարանացն մոռացուցանէր, ն ցամտրբ աչօբ «ավեն ընդ այերւիկ՝ ոբք զառաջկին զնոսա ի մաճ. Խոր լռութիւն պատենա ոեալ էի ղքաղաբաւն ե դիչեր լի մաՀշուամբ.ն բան զայս աւազակքն պյարէինը, զի կողուվտէին վդիակունս մեռելոցն ի տունս իւսուսերի իւրծանը ի մարմինս նոցա, ն լալինանց, ն փորձեին զուրս առ

ջ)9

բաՆոսիկ՝ որ դեռ նս ոզւովն կալին: հ Հասարակացդանձուէ անատի իսկ ոլ Համրբերէին լար Հոտոլն: ղել Ճրամայլէինպմեռեալսե, վասն զի ձոր անդր ընկեիքրն թաղել ոչ եղեն բաւական, ի պարապէ անտի ի հուն ւ

Ճ

զեռսա:

(եւսեբիոսԿեսաբացի.տե՛ս Թոռն., Բ, էչ 589..354)

արկանլին ե չյուլէին-ինարում Հին, որոնում էին իրբու-- մինչ, միելդեռ, նախքան

լիղալինչ առնել--լափել, լնջէլ պանեստան--տանիքենր ճ այատնզ՝երերալ, տարութերվել թան ղայս ամննայն--Կսպատմենիթ բաջի պլարել(իմ) --լարանալ, լճից գարտիլ

խիչ

աղաաեղ՝հսկույն Հովանորար՝Խորա կորան րոն դամէՖայնե--էամէեիք մելի ամեքալինալե է

ԴԱՍ

Ւ

՝

ա-

յի

տրվի կային--կքեդանը էիե

ԵԲԵՍՈՒՆՈՒԹԵՐՈՐԴ

Ի(Յ) Ց 19». ի նախդիրը դգործաժվում է դայքական, տրական ե բացա Հետս ռական Հոլովների 1. ա) Ի նախդիրը Ճոգնակի Հայցականի, ինլ նս նան սծռականտրականումո, ա Հոլովիչներ ունեցող արաբին քեբման բառերի հզակի Հայցականիճետ արտաճայտումկ ներդոլականչոլովի իմաստ (մանփամասնությունները տե՛ս ՀամապատասխանՀոլովումների բաժնում |. Ռւսուցանձրեմա ի տան ն ի Հրապարակս (դԽոր., օրիհավ՝ 1-ին, չչ 83) Հսուսնը ն Հրապարակներում Աճնաց ժողովուրդն ն բաղմացաւ յեգիպտոց (Դործ.,է, 17)Հ՛եգիտոսում:Շինելովեկեղեցիս... ի քազացքս, վաղանս,ի շ(նս, ի գիօղա ն լազարիակս (Ազ., ՈԺԹ, 834): ի բշ նախդիովՃայցականը ցույց է տալիս այե տեզը, առարկան, դեղի ուր կամ դեպի որը ուղղվում է գործողությունը (ուղեորմս'ն Հալցական). օրինակ' Առաջեա դու դնսպանսլերկիրն Հալոց (Բուզ. Հ-րդ» նԴ):-Հայոց երկիրը: Յարեաւ գնաց ի տուն իտ (18 Թագ.,Ժէ, Հ3)-" ն ելից զսափորն թւբ (ժննդ., ԻԴ, ճր տաւե էջ լաղբեւին (չազբյուրը) 16): Սոտպվարէին Հասանելի բանակն Ը»-բանակը) երուանդալ (Խոր.. 2-րդ, ՆՁ): գ) Արբաաճա: ): րում էչ տրականՀոլովի իմաստ (նախդրիվ իական Այս իմաստովխնդիր են պաճանչում մի շարք բայնր՝ Հալատալ, յուսալ, նախանձել, Ճալել(իմ), խնայել, մատնել, տալ, զքալ ն այլե, նրինավ՝ ես Հաւառտացիի նա (նրան) ն ի ճային (ՀՀոիր) նորա (նոր., 2-րդ, -

Հինգերորդամի քագաւորուքեան նորա ի նա (նրան) ՀաասուՏանէր (կոր., Ձ): եւ նմտաւ Փառէն լաքոռ ("-աքոռին) Հայրապետական ռակաւ ժամանակս (Բուզ., 3-րդ,ԺԶ): ի կայսր ն ի զօրս եորա լուսա նալ (Բուզ., 4-րդ, Ի)-ԸՀուլս դնելով կայսրի ն նրա զորբի վրա: է գործիական Հոլովի իմաստ. օրինակ՝ եւ հրդեու դ) Արտաճալտում Շապուծ արքայն լարեգակն ե թ լուր ն ի կրակ (Բուզ., 4-րդ, ԺԶ)Հ Շապում արքան քհրդվում է արեգակով, չիով ն կրակով: Քազուքբ զայտքե յանուն (անունով) իմ ն ասիցեն քէ էա եմ (Ղուկ., ԻԱ, 8)։ Երդուիր ինձ օրէնս (--կրբոնով) թո (Բուզ., 4-րդ, ԺԶ), է տալիս Չ6հ) Անորոչ դերրբալի ճալյցական ճոռլովի ճետ քույց մանակ. շրինակ՝ իակ ի դնեալնՍմբատայ(Հերբ Սմբատը գեում է) ի Պարսս «ասանին Հարկաճանքկալսծը (Խոր., 2-րդ, ԽԸ), իսկ ր լինել մարտին՝(«կովի ժամանակ)Հարկանիզօրն Արալի(Խոր., 1-ին, Ժե): եւ ի բախել (--բախելիս) զուրս տանն, մատեաւ աղախին մի, ունկն ղեէր (Լորժ., ժբ, Ւ3), զ) Անորոշդերբայի ն իմաստով գործողության Հետ կապվաժ այլ բառերի Հայցական Հոլովի Հեւ ցույց է տալիս նպատակ,օշրինավ՝Պատփառա հմք ի սպանանել ն ի մեռանել (եղիչէ, էչ 23)-Պասրասա ենք օրէն էր զայր քագաւոր ի չաց մեժ կոլել սպանվելու ե Ժեռնքլու։ Որովէես (Բուզ. 5-րդ, Բ)»-մեժ Հացկերույքի կանչել: եւ գնաց ժողովուրդնյուտել ե վը սլել (նչեմ.,Է, 12) ուտելուե խմելու: չ մի բան մի այլ բանի դարձնելու, վերածելու, է) Արտաճայտում փոխէլու իմաստ. օրինակ՝ ջուրն ի զինի դարձոյց (Ազ., Մ, 454)» Ժուրըգինի դարձրեց: եւ Հուրն ի չուր գարձաւ (մլ. Աք, 544)Հկրակբ ջրի վերածվեց(կաի յուր դարձավ): Զմատծանս ն վես ի լոյն լեզու փոխարկեսց (խոր., 1-ին, Բ)ՀՄատյաննիրնու պատմությունները Հուռաւրենիփոխեց (քարդմուննցըՀունարեն): 2. եզակի տրականիՀետ ի նախդիրն արտաչայտում է. ճոլովումա) ներգոյականՃճոլովիիմաստ (տե՛ս ճամապատասխան ենբի բամեում). օիինակ՝ Մեռանի ն Աիայ ի պատերազմին(Հ. պատե(խոր.,1-ին, ժե): եւ եգիտ ղպարաղժում)ի մանկանցն Շամիրամայ տանեակն Գնել ի մօտաւոր տեզոլն (Բուզ., 4-րդ, ժն)-Հմոտակա տեչ14

ի

-

ղում:

Արդնիստ ն զինա ի տախտակի(եալ Ի) Վո Քմսար. օրինոակ՝ Լ, 8)--աախտակի վրա, Մի ուտես ի միոլ լերին (--մի լեռան վրա) կալր, ն մեւպ ոտես իմ ի միոլ լերին (մի այլ լեոան վիա) կայր (Բուզ-» 4-րդ, ՍԴ»

դ) ծույլ է տալիս ժամանակ` սովորաբար ժամանակի իմաստ

ու-

ննեքողբառերի

Ի

օիինակ՝Սնեալ Որժըզդիի

ժամու

իւրում (եզնիկ,

իշխանք (Հայն ժամանակ) Այ-իր ժամին, Յայնմժամանակի նա Հասանձին է. նախտրարք (2գ., Դ, 41): վաղվաղակի նորա բաղում խաղաղուԸ-Հովվության ժամանակ) ճովուութեանն

2-րդ, ն

մուտ.

աղ

զօրք

Քիւն լինձր աշխարչին (Բուզ.։ 4-րդ, Դ):

կազմում չ բացառական ճոլովը(ոծ՛ւ ճժոլովների նախդիրը դազմուցյունը» բաժինր): մ.

ն

Ի

Վարժություն 160. Թարգմանել, բացատրել, թե ո՛ր ճոլովի ի՛նչ նշանակությամբ Է գործածված իլ) նախդիրը:

հետ

Մուտ

նռրա։

ի սենեակ քու եւ առցես զսրուակդ իւղոլ, ն արկյնս ի զլութ Փուքայր Հասանել ի տեղի պատերազմին: եւ լիջանել արեդա-

Ֆրկութ ի նոցանկ երթային ի նմին աւուր ի գեղ մի, որո սպան ի կենգանութեան իխյրում։եւ ի տալ զրարամունս չասաք սա' թէ դու ինձ լաշտ առնիցես: եկն գիպեցաւ սմա օտար պատանի մի այխարչական ի ձի Հեժեալ: Ձարիւն թուխ ի սպիտակ արիւն դարձուցանէ, ն դմաղ սեաւ ի ապիտակ մաղ շրչէ։ եւ որ երդուաւ ի տաճաին՝երդնուե եա ն ի բնակիլն նորա. ի մեծարանս ինչ զնա կոչիցէ թագաւորն: Ապա եմուտ բաղմեցաւ լուտել ն յրմպել: Յետ մտճուանն բաժանի քազաՍՄբդարու ւորութիւնն Հայոց լեբկուս: Յիմաստութիւնն քո մի «պարտանայր: հսկ քաղզաւոինՊապ ճամարէր ի միտս իւր թէ ի պատիւ ինչ նորա զայն առեիցեն, Որ Հաւատայ յիս՝ Հալատալ յալն, որ աղաքնացն զիս: Սնուկին զեա, ե ի լափ Հասույին: Հայեքարուք ի ձեզ վասն արահցս այսու ծին զինչարժան 1: գործել,հ սիրտ ն ի մարմին վոատաճացնալ արանը Ի նաւ մտեալ գնային ի եւ ի մտանելն նորս պռիաւորաց: Թրակայ: բաղաքն ամձնայնւ դղրդեքաւ գերուսաղէմ,

Վարժություն 120.

Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծված բառերը դնե-

լով ի նախդրով ն ճայցական հոլովով:

Դաղթեց Հունաստանիկողմերր: նուռքերի անունով էին ձրդվում: կապեց երան կապանքներով են տարավ հաբելոն: նքան նստեցրին նիու վրա: Եկել էին երան տեսնելուն լսելու նրա պատմությունները: Քո թրչԵամիներին պարտությանկմատնի, Չէին կարողանում նայել արեզակի ՉիրՔորբոքվածկրակի վոա փայտ էր ավելացնում, ճառագայթնեոին: հայնցիր բո սիրելի ոռղուն: Ռաում ծն՝ Արչմեր Որմիզդին Հրավիրեց Շաշի: Օտար թշնամիների ձեռրով ձեղ կդատի Այգ բոլոր մատյաններր կդարձնեմ, ԳեՔարգմանեց ասորի լեզվով:նրանց սուդր ուրախություն

տրն անցնելիսնրանցիցչատերբ խնղդվեցին։ երբ հա դավորեը հրա որդիե,

թավախճանվեց,

լեղով թարգմանը փոխել, փոխարկել: ԽեԼղղվել --Հեզձնուլ

ավելացնել -- չաւելու,

-

Հրավիրել--կոչէլ

ՆԿԱՐԱԳԻՐ

ԾՈՎՈՒ

(Հատուած)

Բարի ն պեղելիկ

է ծով ի խաղաղ ժամանակի, յորժամ Հանդարտազնեալկայցվ1 վալեւսըցն ի մբիկաց. ի պարզ ն մատակժամանակի, որժամ միտ հդեալ նայիջիս բեդ ժիժաղծլ ջուրց նորա, որ լազգի ազգի գոյնս ցուցանեն զերփն ձրփն նարօտուցծ, մերթ ծիրանոյ, մճրքը կապուտակի, մեր սնաներկ նրանդգաց.ն լորժամ քաղցրաչունչ սողոխ վետս վէտս զմկանունսն ճօննալ ճեմեցուանիցն. յորժամ ոչ բոնութեսւիք օդոյ յանդգնութնանձ ծփեալ կոծիցէ զերկիր՝ զիւր դրացի, ալլ խոր խազաղուքնամբ ն ջերմեռանդ սիրով զիրկս արկեալ պատեալ կայցէ զցամաքաւն4, Առաչինգեղեցկութիւն ծովու ալս 4, զի նա է ակն մեժ խոնաւութեսն չուրցն քազմությանի, ե լանձրնոլը լանղունդւ եկ զնեագթ

առնեն փոռրուաժքերկրի կ ցնցղաձն լորդութնանեւ որպէս լալտ ճրակք՝ոի նե ի միջի նորա: Զե ջուրք ծովու փորեն ժակուտեն զերկիր, ն գեան ի նմա որ մանդսւաժապատ շրչանօքնյ չրչին կոծին ընղ վայրմ բազումս, մինչն թամիե պարզին աղի ճայակջեր կ դառնութիւնք, ե ապա ն անուշ ճաշակօք, ն առերբնը Բղխձն ի ներթոյ ի վնր քաղցր ըմպելի ուլրախարաիամենայնի որ զեռանլերկրի։ Դարձեալ ն չերմկաց տեղիք եկտատնեւյքեն լերկիի, ն ի բազում ջերմութնել՝ որ մքերեալ կայ ի օրրտ երկրի, եռան ելանեն իբրն չջեռուցեալ ճրատիչք, վասն բազմուքնան ջերմութեան չրատին՝ որ իրրե ձռացուցանէ զնոսա: եւ ի կղղիս բաղումս գտանըն րատ դոնորը բորբոթի՝ եմին շրինակիյ ն անդրքն վեզերբ ծովուն ընդ բրավում տնղիս գտանին ջերժուկք: ծւ չուր զզքտովջն որ գցնանի ցամաքի՝ ջուրք չջերմկաց

հւրոլ

նե տյսպէս լամենայն բղխնե խառնին ի ցոլրսն ցրտաբուղիս. տեղիս նւ պատճաղք հաղիս այս են, ղի ցուցից՝ Քէ ամեենին ղեոլն դտանես: ամենայն տեղիս փորեալ ծակոտնալ է երկիր ի ջուրց ներքին անդնդոց, որ ղնոլը ժակոտնեե ի հմին գնան ն ի միջի նորուն չրջին։ Բարի ն դեղեցիկ է դարձեալ ծով... վասն երագընքացն գնացից ջուրն անդնդոց, որ պայմանաւորնչափով բաժանիենբայխին ընդ տմենայն կողմանոյ լինել Հանգիստ ամենայնի: Բարի ն դեղերջըկէ դար223

ժով, որ առպնչականն Հիրամեծար է գետոց բազմաց, ոի լանհալն տելնաց մտանեն ի եա. Առնու ամփոփ պամննվաին,ն ինքն կալ ի ձոլենսակի ն ի նոլե սաշմանի առանց քնրուքնանի ն լաւելուտծուՔնան։ Քարը ն գեղեցիկ է դարձեալ ծով, զի նա է ակն զլխաւոր չուրցն «դոց, որ պարզին նլանեն ի նա ճառագայքիւքարծգական, լառեուլ բենդ աղօտ ն ֆուրբ լերմութնամբքն՝ բաղցրացուցանելզջուրն քաղցրացուձել

ցիչ տապովն, Քիւչն ի տապոլ

որ

ձղգինհլանձն ի բարձունս վերինու եւ առնուն

արեգականն,ն

ապա

լերմուդառնան Հովանան ճովանեսքամ-

եւ ապա պնոսա ընդունին ի չեչել ճողմոլ ամպավարացնլ Հասանեն դան ջուիքն, լինին յանձինս ճՃրամահկաւ Արարչին,քանան ղիր-

գոց"

ձիր

ն

որ

արբուցանեն զետ:

Քաղուոթն գեղեցիկ է դարձեալ ժով, զի է պատճանցջբարի. զի պնդէ ամբացուցանէ զկզզիսն՝ Հճասու

ն

ի միչի եոբա

էն,

առանց եննեդութեանկերակրին ի եմանլ

առեինքնի

ն

որ

եմա

ն

աչին

առանց

իրբե ի ցամաքի, ե բ Ճանգիատ

գելնցիկ օքնանց անղատջե ի տեղի

այեոցիկ18 որք չրջին ի

Բարի 4

նմա:

ն

գեղեջիկ է դարձեալ ծավ, ղի է

պատճառըբարի, քանգի նովին բնարիերձն սաճմանին այխարծքի մինանց:

նւ

է

լատակեալն ի ճանապարձ դարձեալ

շաճ վաճառականաց,

ամենայն կերպարանօքլցուցիչ է կարօտութեանմարդկան, Շած մե-

ն

ծաշաճչ է մհժայտանց՝ բերելով վվտճառսն ազգի ազգիս. ղարմանիչ կնրակրիչ է

աղքատաց,

ն

զի դուանեն ի պատճառա նորա վզպկտսկարօ-

տուքնան կենաց իւրեանը:

նւ.

նս

ղի՞նչ իցեմ, տկար մի տառասլնեող

կալը ճշգրտիւ պատմել զմնմասղայժառգեղ վալելչուքնան ծովու տե՛ս Թոոռն., Բ, էչ 26--29) (ԲարսեղԿհսաբացի,

Հանդսրաացեալ կալը --Հանդարթավոսք

Տ

չ

Հ

հրփն էրն Խարծտուշ -պույլնդդուչն ծարուների մերացականը թքանձրացտկանի վոլթա-

Ինն

գիկա արկնալ որմոնալ կոազցէ զջաէ քաւմութը մաբան --զրկում-Վլատում

Ֆու մոզժահը՝ »"առնին են, լեում ձն -- առնում

հ

Հրաթ--բորքովառկրակ պարժանաւոր--ճավատար, չափավոր

ատոնք քրուքնան--ռանքը լու` նվազելու աղոտ

«կակատի-

--տեզմ

ցրող ամոլավար--ամպերը թ առնեին.ալատել՝ չինվում են Բի Հաեգիստալեոցիկ--նրանը ճանցրս-

աի ճամար

թ

.

ընտրին-.բոոժանվամ

Հարք աղատեղ՝

են

թ պատճառա ---չնորձիվմիչոցով ոպվելադրություն

ԴԱՍ

ԵՐԵՍՈՒՆԻՆՆԵՐՈՐԴ

ԸՆԴ

196.

Ընդ նախդիրը գործածվում

կան, բացառական

ե

է Հայցական, աթռական, տրա»

գործիական Հոլովների ճե. 1. Հայցական Հոլովի տետ արտաճայտում է. ճետ Հետ, ա) միասին իմաստները (Հատկապես«Հոգնակիճայցա-

կանի Հետ). օրինակ Աւար բազում ածին բեդ իւրծւնեւ (8. Թազ., 1. 22)--իրբենց Հետ. Գամք ընդ թեզ (-քեզ Հետ միասին) լաշխարչն քո (Թոռն., Բ, էջ 218) Վաճառականցձեր խառենենջուր ընդ գինի (եսայի, Ա, 22)Հ--գինու Հետս բ) Յուլց է տալիս գործողության ուղղությունը գեպի մի տեղ (ուդնոիման Հայցական). օրինակ' Ապա ճիաման տալի ինդ կողմանս կող-

արձակել(4գ., Ա, 24): (Հղնեպիզանազան կողմեր)դեսպանս Յորժամ ընդ արնելա (գեպի արնելք) ընթանան (Եզնիկ, 1-ին, Ճ)։ գ) Տրական Հոլովի բմաստ (նախդրիվ տրական). օրինակ՝ Հայեկամ ներա վրայ զարճուրեցաւ (Հորժ., Ժ, 4) ցեալ ընդ եա (նրան մաս

ամենեքեան... Զարմանալին կ

ընդ իմաստութիւնն («իմաստության վրա) ընդ պատասխանից(««սլատասխանների վրա) նորա (1ուկ., Բ, ՎՐ):

նայխանձլրնա ընդ փառսն ( փառքին) Մանուէլի(Րուզ., 5-րդ, ԼԸ): վրայով, տարածությամբիմաատներըդ) Միջով, միջիվ, վոճխգից, փողի միջով) ծուխ հլանէր (որ., «րինակ՝ Էնդ հղեգան փող (- փողով, 1-ին, ՀԱ):Անցին ինդ Հուրն ն ինդ ջուրն (Ագ., ԶԳ, ճ26)- Անցան կրակի ն ջրի միջով: եւ ճուսնցաւ ժաւալեցաւ ընդ գաշտա (գաշտերով մեկ) ՃԲ, ամենայն (Ազ., 7398): ե) Փորժիական «Հոլովի իմաստ. օրինակ` Կորեան ըեղ քո ձեռե քո ձեռքով: Ծառայ որ ընդ ունկն ( -- ական(Փարպ.,3-րդ, ՂԵ)-ՀԿորան ջով) ոչ լոէ՝ բեդ մկանունս (»- մկաններով) տան լածլ նմա (եզեիկ։ Լին, -

ժեյ։

զ) Տեղ, որն աշխարճաբար թարգմանվում է սովորաբար ներգոյական, տրական կամ ՀայցականՃՀոլովեերով. օրինակ՝ Ընդ ամենայն կողՄանա ) դալառացե ղեր Հիմունս ձկեղեցնաց (Ճգ. (-բթոլոր կողմերում Հէ, 831), ծւ 1րջչէԻբեղ քաղաքս ն ընղ գեզա (Ղուվ.,ԺԳ, 22)»--Երջում էր բաղաբներում ե գյուղերում: տվող զոլականեերի Հետ չ) Անորոչ դերբայի ն մամանակ ցուլց օրինավ՝Ընդ ժագել(Հ-ժագելուժամանակ ցույց է տայիս ժամանակ, բաժանհալ ի բանակն արկանլին արծդականնզգունդն լերիս մասունս լ8

--

(եղիւէ, էջ 66): Ըեդ

(Հ առավոտյան) ճանհալ տանր ղկա-

աղաւօտն

սլեալսն յապլարանսնիչի (նղիչէ, էչ 154):

ի)

եւ

չ միջե իմաստը: օրիչաղզկապով նրկեվելով աիտադարտում

կակ՝ Մի լիզի կու Փո

(Սննդ., ԺԴ,

ընդ Հովիւս իմ կ բեդ "ովիւս չլինի կոիվ իմ ն քո միչն, իմ Հովիվեենրին

բնդ իս

8)-Թող

ն

ընդ քեզ,

ն

Հովիվների միջն, Այսպիսի կրկնությամբ ցովց է տրվում նան առարկանէրի միասին վերցված լինելը, ամբողչականությունը, օրինակ Ընդ այր ն ընդ կին ն ընդ մանուկ աւկլի քան զչորեք ճարիւբ բիբ (Աղ., ՃԺԹ, 334)--Տղամարդ, կին ն մանուկ միասին՝ ավելի բան չորս Հարլուր բյուր: Ք) "ախել քայի մուտ ցուլց է տալիս այն առարկան, որից մի բան է կախվում. օրինակ՝ եւ կախեաց զնոսա չուանալ ընդ պառուճանն (8նսու.չ բո

Ք, 157

պատուճանից:

նել բեդ

Սուբ

Բաժ) կաղմում է առանձին ոճեր:ընդ գԳինիս մտանելգինովնալ,

որի մատնել, րնդ ակամբ Բայել--ժուռաչքով նայել,բեդ ընդայնՀ-այս այն կող Հ. Լնդ սեռական ՀոլովիՀետ առանձին կամ փոխանակ նախդիրը բառի ճնտ միասին արտաճարտումէ փոխարեն, դիմաց, եբբեմնեէլ՝ հաայս

ու

մաբ

իմաստննրը. օրինակ

ինձ չար ըհդ բարւոլ Հատոլը (Բուզ. Մ ատու փոխարեն (դիմաց) չար Պատուցեց: պատիժ փռխանակ ընդ վատութնանն կրեն (եզնիկ., 1-ին, ԺԴ)-վաության «ւար (դիմաց)մաճվան պաւոիժ հն կրո: Ակն բնդ անան, ատամն ատաման ընդ (նլք, ԻԱ, 24)-Այքի փոխարեն աչք, ատամի

4-րդ, ԵԴ)-նա

ինձ

նա

բարու

փոխարենատամ:

Լեղ նսխդիրը եզակիտիականի Հետ արտարալտում է հեւո, Քետ միասին իմառտի. օրբնկ՝ Դայինս կուր ընդ հմա (Ազ., ճից, 8277)երա Հետ Րնգ ո՞ւմ (Հ ո՞ւմ Հետ) խօսեցայը (նրեմ.,2, 10): Քացախ բնդ լեղւոլ (լեզու Հետ) խառենալ մատուցանքէին(Էգ., նն, 476), Հ. Լնղ նախդիրի բացաղական Հոլովի ճետ, առանց ի նախդրի, խշանակում է կողմից, կողմը (կողմում) կամ արտաժալտում է միայն էջ

բաղառական "ոլովի իմաստ. որինավ՝ եւ եղն ջուրն պարիսպ ինդ աջմէ (աջ կողմից) նոցա (նլջ. ԺԴ, Հ8): նի՛սա բեդ այմէ Ը-աջ կողմը,

կողմում) իմմէ (Մարկ., ԺԲ, 36): Այսպէս էՐ րոդ կողմանէ «կողմից»,

ինդ Հարտւոյ օՀՃարավիցսն այլն, :.

Ընդ նախդիրը գործիականՃոլովի

Հետ

նշանակում 1

տակ՝

տա-

բաժական, այլն էնթքարկման,ժնազանդման իմաստենրով. օրիեակ՝Ռչ լուցանեն մրագ ն դենե բնդ գրուանաւ (- ամանի դակ), այլ ի վերայ

ն, 15)։ Որ ոչ ինդ նեվին օրինօթ մտանէին (նղիչէ, մաշաանակի (Մատթ., էջ 6)- Ռվբերչէին հեքարկվում նույն կրոնին: ն

Վարժություն 121. Թարգմանել, բացատրել, թե ո՛ր ճոյլովի ի՛ճչ նշանակությամբ Է գործածված ընդ նախդիրը:

հետ

Ընդ մտանել արնուն մտցէ ի բանակն: Զալ ականաւոր ն քաջ արս ընդ նմա Թեկզ ն մարդկանէ ճանին ընդ տուր: եւ չոգաւ ի ապլարսիկ կժուտ ի տուն նորա: Աւերէին զամենայն երկիր սայշմանացն, որ ընդ Փարսիցթագաւորուցեամբն ե ընդ իշխանութեամբնէր: Դատաստան կալ իմ ընդ բեղ: էբդ աղաչեմզթեզ նե զամենեսեան, որ ընդ քոյով փշխանութեամբ են, Յայնժամ բին ընդ երեսս նոթաւ Առաքեցինընդ ընդ ճանապարչ, որ ամնեայն գաւառեւ Գեայ դու ի կողմն չՀարաւոյ եւ իջանէ լնրուսաղեմէ ի ազա եքէ տեսանիցես ընկերի քո անկեալ ինդ բեռամբ, մի կանց առնիցես զնովաւ, այլ լարուսցես վնա բեդ նմա: Շրչի ընդ անչրդին տեղիու Ծաժկեցինզմարմին սրբոյն Դանիէլի ընդ տարի մի բեդ Աղուանից Հողուի կոունցան արքալիս Թոյլ ռութ, անցից նս ընդ եիկիի քո։ Աիդ փոխանակընդ ձեր՝ աղաչեմ զձեզ: ի ժադել իւն բում երանլ ըեդ Հարաւ, զիս պաճաանքնյ, պատիինդ Ճիւսիռիւ, Գատին որ չրչէին ընդ թաղաքն: Մի լիցի պատերազմ ընդ իս ն ընդ քեզ: եւ ն բերէր ն ելնալ աճեցեալ տայր այն անկաւ լերկիր բարւոք, պտուղ, ն կ ինդ միոլ երեսուն ըեդ միոչ վաքսուն ընդ միոյ ճարեւրոՏրտմեաը բեդ մա:

օգայր: աղջկանել տխթրացեալ

Վարժություն 172. Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծված բառերը դնելով ընդ նախդրով ն Բայցական ճոլովով։

Վիճում էին միմյանց հետ: Ցամաք ելնելիսպատաճեց նրան մի մարդ քաղաքից. Ավետավորներուղարկեց իբ երկրի բոլոր կողմերր: նրանք էլ գնացին նրանը հետ: Անցան ծժորդանան գետով: Քուսնելիս հակ Պարսից թագավորը զարմացավ Մուշեղի բաճշերբաբությա չորացավ: ն Լաջության վորա:երանց Համբավը տարածվեց ամբողջ աշխարճում: մղ նանապառճով գեացզինիրծեց երկիրը: Զարմացզավ վո: ներա խոսքեշի ռա Ձեր անառունները թող ուտեն Ճարդ՝ գաբուրետ խաղնաժ:երեսուն բի կռվեց իր թշնամիների ղեմ: Մճժ վիչ կա մեո ն ձեր միջն: Մի նան խանձիր նրա փառբին: Խախվեցերկնքի ԵՐկոի միչն: Վատբժություն178. Թարգմանել գրաբար` ընդգծված բառերը դնեընդ լով նախդրով ն ճամապատասխան ճոլովճերով (սեռական, տրական, բացառական, գործիական):

ՆՐա

քագավորեց նրա փոխարեն

որդին,

Հաշտվիր ՒԼ, եղբռո ճետ:

Ձագերին կտաջացնի իր թնեբի տակ: Ասա, որ սրանցից մեկի նստի իսկ մյուսը՝ ձախկողմում: աջ կողմում. նստեցին տակ:ներա ֆառեռի նբա հետ: իմ ունեմ Փուլիերը եկել էին ձեռքիտակ դինվորենր,Հալոց աշխարչն ընկավ պարսից անօրեն լծի տակ:

քո

ՀՐԴԵՀ

հցէ՞ տնսծալ լորժամ ՀրդիՀ զմեծամիժ տանց Ճարկանիցի, զիարդ Ցոլանալ բոցե ն ծուխն ն անդի յերկինս կցի, ն չիք որ ժտի մատչել ն դչարն չիջուցանել. այլ ամենայն ոթ ընդ անձին ճեպիք ն զիւրն միայն ն գիկ. Հրդեճն ոչ մեղմովՐ ալլ սաստիկ զամենայնճարակեսցի.ն թազում անզգամամենալն բաղաջն շուր, կայցէ ե տեսողք ենք լարեացն ինիցին, ն ոլ զօրաւիգն ն օգնականք: եւ անդ իցէ տեսանել ղի ոչ ինչ օգուտն լինիցին որ չուրչն կայցեն, այլ իւրաքանչիւր ոք զձեռս ձգիցեն ն իցեն եկհալ՝ ղտեղի իմն ցուցանիցեն, կամ ընդ նոցաոր առ ժամայնն աննանտ պատու կիսայլրնաց զբոցն ցոլացեալ,կամ զղերանսե որ ճՃապ4 որ միանգամայն Է սհանցն եի կանիցին,կամ ողջոլե իսկ ղփողոցանն ն մուքիցճ զծրժանիցին յերկիրն կործանիցին, իցեն քերես ն բազումք ն ի վսեր ծկնալք՝ որ ն մօտ իսկ ժտիցին ի "րդե՞ չինուավանդգունք ն զլարն ձեոն ոչ Հապանել. վի տայցեն շիչուցանիցեե, այլ զի ծոլն ցանկալի իմե զտեսիլն Ճամարիցինլոիժամ ի մօտոյն ստոլգ կարիցեն աշմարծլ, որոց մինչ ի բացեալն կային' լերեեր ալեպէս: եւ անտի զի՞ել չինուսժջն իցեն, ղայն Համարին եղուկ ն ողորմճ քազում արդա Թուսաը արժանի: նաս ն է իսկ ողորմ տեսիլ. քանզի սիւնքե «Պանդերձ ախաւեղակված խոլակօբն մանրիցին ն ի յատակսն կորֆանիցին, ն իցէ կ զկէսն էնչ բազում զոր ինքնանթջբեկտիցին, կեսն ի Հրոլե ազրեսցի, շիեսդայեն ձեռջե մղիցեն ընկենուցուն, զի մի հս թան զեմ սաստիկ ջամ Հրոյն լինիցի, Անդ իցէ տծսանել կ զբազում պատկերանզոր ազգի Օազդի եկարուբ բանդակեալ դրօշեալ, որը յորժամ ձեղունքն բակայցեն կ մերկ յարկացե'( լինիցին, բազում անչջուքեամբ մերկացեալ խանձատնալնշանաւակ կս'լցեն. ն ղաղցի աղգի ղճանդերձսն, ն զոսկեղէն հ դարծաքեղէն անօրմն, զոբ լանկարծ ուրեքը տանուտերն ճանդերձ Հանդերձիղն ն խեկոցն էւրով միայն աժուսնովն տեսանէր,սասլատք1ն ակենակսնվերիներվե կճեիցեն դիուակալշարայք ի հարփարակուղ գացն՝ ամձնայն միանգամայն ի միոյ «րոլն գոնչիկ կաճարանոց)ճ լինիցի, եւ Հասան տեսանել այլեուշմետնաղբակիրս, որքաւորսլ, քիամեծ

խառն ն անչարը ի ներքս մատհալ' եւ զամենեանան միայն չուր ն Հուր ն կաւ ն մոխիր բալը ից1 անդ տծփասնել՝ ւորս.

քերայրեացս:

ախ. իջէ՞

տեսեալ

անպել բնդ ախձիե--ինյն իբ

Տ

գալու

.

քո

տե՛ս (ՑովճանՈսկեբեբան.

չտա

ղել

105--108)

Ա, էչ

Հոմաֆիչ է «աջորպբաղին

Տ

դամար ճո

Թոռն.,

ինչ ոլ զփայտան

այլ ն

|

չամ»--կէր,ճարակ փա. թ լարկայն

դեռ նոր այստեղ՝

Հացյ--միանգամից

լանկարծ ուրեթ--Թժիչանլամ

տապատ--աթկղ

այստել՝ պատչդամբիմատտով

մոյք, մութի, իլ. Խեջուկ, Հենարան մ ի փոքր եկնտլք. Հոմանիչ յահղդունք նձն մնչ նճտվողնւը, բառեր փվատանդի

եզուկ ե աղորմ. խույնանիչ բառեր էն, նյանակում են` ցավալի

Մ

Հածղուղնէր

-՛

կաղջարայ (Խնեկոցյխնկաման կուճ, կիճ--կարգր ն փայլուն քար, մարմար դոեշիկ կաճառանոը--ռասպիակ (ամիկ) մարդկանց Հավաթաաղի

որքաւոր-կողովտաֆող

ԸՍՏ

8 187. Ըստ նախդիրը 4 Հայցական, տրական մ բագործածվում Հետ ցադականՀոլովների 1. ա) ելանել, անցանել, հանել ն նման բայերի մոտ ընտ նախդիրը, դրվելով Հայցական չոլովի վրա, նշանակում է դուրս, մի բանիցայն կողմ, որն այխարձաբար կարհլի է քարգմանել նան բացառական Հոլովով. օրինակ կամէր քադաւորն թատ քաղաքն («քաղաքից դուրս) հլանել(Ագ.,Ի, 219): ե, ամպաիիչշտքանցին ըստ սաճման (2»Վբ,ԻԴ, 2շ»սամանից։ Ռլ կարացին Հանել բստ ձորակն (Ագ., ոժԴ, 811)Հայն ձորակից դուրս. Անքէք ըստ չուրբդ (Բ Թագ,, ժէ, 21)-Անցեք ալդ չրից այն կողմ:

Հետ (Հատկապեսճեղգեսկիթվում) 1չանակում 4' Հայցականի ըստ, համաձայն, համեմատ, պես,նայելով. օրինակ՝ Մէ՛ ըստ այս դաշ տիք: այլ ուղլիզ դատաստան արարէբ (3ով-.,է, 24)-Աչբերի Համե-

բ)

(աչքերի տեսքով)մի դատեք, այլ ուղիղ դատաստան արեք: Կար իս՝ ն հս ըստ բեղ (Յովբ, 14, 6)--Մնա ինձ պես, ե ծս՝ քեզ պես Այն են ազդգթ որդւոց Նոլի ըստ ծնունգա իւրեանց, իստ մտումս իւրեանց (ծնեդ., ժ, 32)-Սրանք նն եռլի ոբդիների ազդերը՝ իետ իրենը ժնունդեծրի ն տոչմերի: 2, Տրական Հոլովի Հետ ըստ նախդիրընշանակում չ՝ րստ, համաձայն, նման, ռրե աշխարչաբարկարող է թարգմանվել եան զործիական մատ

բոտ

Աուբ զետ գուք, ն բստ ձերոց օրինացն (- ձեր շրնենթի Փոլովով.օրինավ՝ «ե ձեր օիձեքով) դառհցաիուք (Յով, ԺՐ, 1), եւ տանչեցին Մմաձայը, նռ մո:ւ ւն ժարգ՝ըստ ճրամանի (Հրամանի Համաձայն, Ճրամանով), թագաւորին (Ազ., է, 74):

ծոյ

Իստ պատկերի (-«պատկերի նման) Աստու-

զմարդն( Ագդ.,(Բ. 029):

արար

Ըստ նախդիրը բացառական Ճոլովի Հետ,

աղանցի նախդրի, օրինակ մի ըատ միոջէ--մնկ առ հաջոբդականություն. ամ մեկ, տարեցտարի,օր ըստ օշրէ-« օրեցօրն այլե Եւ շր ստ ամվ-մեժ ը«տ օրէ բերէին իբին զգէչ ըեկենուին ի «րապարակին(եղիչէ, որ մի ըստ միոջէ անուանեցանթագաւորք էչ 148 ), Ջաոցանէ, (Թոռն.,, մ, էջ 560): Այր ըստ առի մոլորհցան (նսայի, Խէ, 15)-Իրար ետնից 3.

է տալիս

տույց

մոչորվեցին,

Ց

Տ

դռրժածվում նախդիրը

Ճայցական շճոլովի «նտ. առանձին կամ մինչնբառի Հեւ միասին, դրվելով ա) Հոլովի վրա, նշանակում է մինչն. Որ ցայժմ (-ժինօրինակ՝ ճալցական չե այժմ.)կենդանի կալ (եղերկ,7.ին, հեյ, Միեչե քալսոր(մինչն ուղար) կենդանիպաշտեցեր զնոսա (Եղի, էչ 143): Բ) Ասել, տալ, ճաշցանելբայձրի մոտ ց նախդիրը, դրվելով Հայվական Հոլովի վիա, արտաճայտում է տիական ճոլովի իմաստ. օրիեավ՝ մեէ ցեա (- նրան)դատաւոին (Թեռն., Բ, էջ 112) Ցմեղ զի՞ Հարջանէք (նղիշչէ, էչ 135 )՝ հեչո՞ւհք մեղ շարցեում: Զբարսմունսն զոր ի ձեռին ունէր" ցորդին իւր ցՈրժիզդ ետ (եզնիկ, 2-րդ, ծ)--Բարսմունքը, որ բոնում էր իր ձեռքում, տվեը իր որդուն՝ Որմիզդին: ն

198.

Ց նախդիրն

է միայն

Վարժություն 1747 Թարգմանել, բացատրել, թե որ Բոլովի հնչ նշանակությամբ են գործածված իստ ն ց նախդիրսերը:

ամենայն

ազգա

ժողովեա

ն

անցո

րատ

Պատ

դուռն ի ներքս:

դորժս Էբ: Բոտ յաշխաիճն Հալոց,հրրն ելին րատ Յովւեփ ցճազարապետնիւր: Ըստ կամաց քոց արա Սոբա նն որդիք Քամայյազգս իչրծանց, ըստ լեզուս

գայ

րատ Ճատուս ցէ իւրաթանչիւր

Հիովարտակ հաս

ջուրնբոտ աճել չուսնին՝անէ,

ն

բստ

լնուլն՝լեու,

ճետ

ն

եւ

այամ սաւոճենի քաղաքն,.. աս

զինչ ն կամիս: իլրեանց: Որոց րատ

ւլակասելն՝

կատարեալդաճճայն զգործն ըստ Հրամանին Վե«դենշապպակաս: ճոր եւ զմիորինակ զազգն օր րստ որվ իեջեան ն եմա քագաւորն Փաբսից զարդ պատրաստէ: ժողովեցին զամենայն զգերին քաղաջին ի մի եւ

ԻոՄ

վայր, ն անցուցին րոտ ըստ

ալժմ

ժիոչէ ոճով ես

վասն

Տափերն կամուրջ: Ջայո ամենայն կարգաւ մի

եւ պատմեցից:

քո

յայտ

Հաղար աւք, զքադաւրութիւնե

առնվի:

Վարժություն 129,0՛ Թարգմանել գրաբար՝ ընդգծված բառերը դնելով ճամապատւասխաննախդրով (ըստ, ց) ն Բոլովով (ճալցական, ." տրական,բացառական):

համածայն:Երբնքչեն անցեում հրամանի ՆՐա սաիմաննե՞ից: պեսարդար մարդ չկա: չին կարողանում

Տանչեցին նրանց տրվաժ իրեն

պատմում իե այդ քաղաքի չինուքյահ քաղա դգուրա ելենը: ինլ որ մասին, մեկ առ մեկ գրեձց, Մի անցիր այս բլուրից այն կողմ: նրանց Օբեցօր գրում ն ցուլը էի տալի» դատեքին իրենց գործերիհամեմատ: մեծ տոնում էին (տօնախմբին) նրսեց ճազարապետին, Տարեցտարի իր սովորության հալլաձայն: երաեդիչշատավկը: Այդ բոլորը կատարեց պից կրտսերե ասում է հորը: ՄԱՌՀՔ

(Հատուած)

մի՛ զարմանալցեւ, եթէ քեն բնությւնն զմարմինն ծանր բարձ. նախ աստէն իսկ լայսմ արարաժսմոր մեզս նինին, է ինլ որ բեութեամբ: ծանր է, ն է՛ ին) որ չախտարակացշքեքն է. ն չէ ինչ ըստ ն ոլ ըստ ժաներուքնեան մեծութեան, այլ բստ իրաց բեուքնան արարա1.

եւ

իցէ. Ընդչ՞ր ամենայն մայրք մեծամեծք, ե թէ ամքնեսյնիսկ անտառքկոտորեսցին ն ի ջուր անկանիցին,չընկղմեսցինն գասեձղնժի փոքրիկ կամ սակալ ինլ քժուարձ լերկաթոյ՝ չկար ծով մեծ ի վեր ունել, եւ այսպես` ոլ ըստ մեժութնան ինլ էճ ն ռլ ըստ ծանրուքնծան, այլ լարարչին արունստէ, բալց սակայն ծրկաքոյ ուրոյն ռանձին չէ ճեր ի վերոյ ջուրց կալ, այլ քեքն իփքճ կայ ի վերայ ջրոց, ն կրի տեղեաց ի տեղիս: եուհ երկաթով, ն տանին ղեաւսմՄճձժամեժա ն ն յո կամին. բանզի քձքն | փայտի բնութիւն, բառնալ քեթնն զժանըն։ Առ մեւս նս ալլ օրինակ, մարդ լկարէ բազում ժամս ի վերայ չուից զօդամ. թեպկտ ն զարունատնգիտիցէ, այլ քանզի լկարէ կարի ի տոկ ձգնլ: առանց ճանգչելոյ, աշխատինձ բաղզուկքն,ն ճարկ լինի ընկղժելոյ: ժոյ,

որպես զիարդ

ն

ա-

հմեսազի. (Սեբեշիանոս փխ. չոլս

արարածա

աի

այստեղ՝ ֆիղիկաւքա

կաւՐվարարամա

է

տե՛ս

Թոռն., Ա, էջ 272--273)

Փծուար--Սետաղի կտոր. քփուաթ վեր: քաթով--Նրկաթի (բառացի երկաթի) կտոր 3`:

Հ

ռչ

ըստ

մեժուքնահ ինլ

է--ոչ

մեժու-

Ճ

Ելունիջ կախում ունի 2212 փից-քւքն բաներով, աղախկաներով ե ոլ':-

ե

դաղալ,

Է ոկ նաել

ղոսլիմ --լողալ աենչջարուձգ1:(իմ)--էրկար

կօղիմ։

Հոաղնելու Խչանակաւթյամը արաւռեղ՝

ի գործ արկանէ ն խարանս չորժամ բժիչկն զերկաքն Ջորօրինակ մարմինն ղեէ, ոչ այնուբեդ մարդոլն կռուի, այլ ընղ ցաւ մարտնչի...7

ո՞ր

ի

Միթէ տեսե՞ր երբեք վբժիչլկ

ցասման ձեռն ի զորժ արկնճալ, կամ զայրացումմ ինչ բ խարանս մատուցեալ, կամ ալլ ինչ նոյեպիօի. թեպտ ն ճիւանդին՝ երեսքն բժյկին աշագին թուծսցին, այլ բժյկին օգուտ գործել կալ ի միտս...2: Վիրածեքլորժամ տեսանիցե զիժիչկե՝ զի կրել զվերն կամիցի: իսկ լորժամ բժչկ(եսցի, աճագինճամարի, կ իբրե ի քշնամւոյ խուսա. երբեմն տեսանէր ն զերեսս դարձուցանէր՝ ղոր լետոլ մոտ Հայի ե երառ

առ

ԵԹԷչգիտիցեմջ իսկ, զի

զալրացուս ցաւոցն՝ թյնաներէ դնեն «Հիւանդթնթժյկացն, բժիչկն զալրացելոցն, քանզի են առ իսկ լորժամ գիտէ նք ոչ ի կամացն քչնամանքն՝ ալլ ցա: Համա լախձն՝ ե վարձ ես տան նոքա,զորս անագորոնաձ ապաքինրն րէին. տան վարձա ռչ իբրն պաճանչջնալք, այլ ինքնակամ լօժարու-

կիր պագանչ։ վանս

քնամբ,

առ

ե

(Սեբեբիանոս Ծմեսացի.տե՛ս Թռոն., Ա, էջ

առվորաթար՝

առ

զալրուցա--զալբուլթից.

բարկությունիջ կալ ի

Ի

է միտս-մտադրվել

փերթունեցողը աագորոլն կամ անպուք

294--295)

անագորոն--պաժան,

ԳԱՄ ՔԱՌԱՍՈՒՆԵՐՈՐԴ

ՆԱԽԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Բացի բուն նախդիրներից(առ, զ, ի, ընդ, ըստ, 9), գրաբարում կան նախդիրներիդերով Հանդես եկող ալլ բառեր (վասն:լսղաղա, առանց, զճետյ աղաջի, ղկեի, ի սակա Լ այլե), որոնջ կոչվում 189.

նախաղրություններ։ Դրանք ծագում են տարբեր խոսթի մասերից. բճժ մասամբ բթարացածձՃոլովաձեկրեն ն Հաճախ գործածված բուն ի ներքոյ, ի վերայ, իբրն զ, նախոիրեծրի Հետ (պատճառաւ,աղագաւ, մերձ առյ ժիելկ ց ելն): դրվում են իրենց խնդիրներից նախադրությունենրե ընդճանրապես առաչ: Սրոչ նախադրբություններ(Հանդերձ, զկնի, աղայի) կարող են գործածվել ե՛ եսախադաս,ն՛ ետադաս, իսկ մի քանի նախադրությունեն

ննր (պէս, չափ, աղագաւ)լինում

են

միայն ետադաւ՝ որպես ետադրու-

թյունենր, Ի տարբերություն բուն հախդիրների (բացի գ-ից), որոնք գործածվում են տարբեր Հոլովնէրի չետ, նախադրությունները չիմնականում պաշանչում էն միայն մեկ Հոլովով խեդիր:

Հայցական խնդոովհախադբություններ Իբն

ոբպէսզ (ՀԲնչպես,

բիբին, նման, պես). հրին զկեզն նռան (ծրգ., Դ, ժի. ծւ եղերո՛ւք դուք, ասէ, խորագետք.իբին դօձս (Ագ., ՀՐ, 602): Որպէս զեղբարս ճարազատա...լանպատում ուիաԽուքեան ուրախ լինէին (Բուզ., 4-րդ, ԺԶ Քար զ. Այս նախադրությունըՀայցական ճոլովի Հետ՝ ա) կազմում 4 ածականների Հանմփատական կամ բաղդատական աստիճանը, օրիհակ՝ ծզօր ն իմաստունն էր քան դճայրն (եղնիկ, 2-րդ, Զ)»ժՀորիք ավելի Հզոր ն իմաստուն էր. բ) նշանակում է չափ, ռրինակ՝ ԵՔէ ունիՋիբ Հաւատս քան զատ մանանխոլ (Մատթ., Ժէ, 19)-Եքծ մանանեխի ատի չի Հավատքունենք: Մանոթություն,Հաճախ քան զ-ից առաչ նախադրունյաննշանակությամբ գործածվում էն մի չարք մակբայնհր՝ Բոլ, արտաքս. աշտա ն ի ներքս, յառաջ, ի վեր, ի վեբռյ այլն: Այս դեպքում քան զ նախադրության խնդիրը Թարդմանվում է սովորաբար իացառական Հոլովով. օրինակ՝ Հանին զնա արտաքոլ քան զայգին ն սպանին (Մատթք.,ԻԱ, 29)-նրան այգուց դուրս չանեցին ե սպանեցին: եւ հթէ էր ոք Ի վեր ջան զնա ն քան զորդին (եզնիկ, 2-րդ, ե)Հեվ եք երանից ն նրա որբդուց ավելի վեր մեկր կար: Մօտ ի(յ), մօտ առ, մեոձ ի(յ), մերձ առ. Պատաշր նմա մերձ Ք սամմանս Վրաց (նղիչէ, էչ 25 նրքեալ նստեր մոտ առ դին (Բու., 4-րդ։ ժե), Մինչեի(յ), մինչե ց. Յարձմտիցմինչն լաինելա երթայ (Ագ., է, մինչն ցմեժամեծա նոցա 92)։։ Ամենքին ծանիցեն զիս ի փոքրբկանց են

այտք

զ.

քո

(եբր.,Է, 11):

Սեռական խեդոովնախադոություննեշ վասն (Հ. Համար, պատճառով, մասին). Աղօքս մատուցանէրվասն կ ցեռսա վասն եռրա նոցա փրկուքնան (մգ. ի, 244): Հարցին (ծզիշէ, Վաշն 4չ 133), եղե ալդ ամենայն(եղիշչէ, Հչ 161): ձերոյ լամառութնանդ 95:

Ցաղագս (-մասին, վերաբերլըալ, ճամար),Ցաղագսչինուաժոլծքաղաթի(Խոր.,Հ-րդ, 1Թ), բուսանդաշատ ճամար). ունի հտադաս դորժաժություն: (Հ պատճաղով, Աղագալ նմա աղագաւ Այեր պատուիրէր (եզնիկ։Չ-րդ,ե): Գատճեա ոձս:, ի պատճամս/:««պատճաղով,պսորրվակով նպստա-

կով, Համար). պատնառաւհախադրությունեունի միայն ետադաս

ցոր-

փաՇաժություն:ե, Հաատուսծի ոլատճաղաւ (Հ-գաղզքի պատիվակով) եղեաք խրատականլինի լԱրտաչրէ (Խոր., 2-իդ, 2Դ)։ ձեզ... ե ոչ ՀահԲ, ի պատճաղս ազաչութեան /ճ Թեւաղ., ի Առաքելերուսաղէմ դերձ Հնեժելազօրու իբր քէ ի պատճառս խաղաղութեան (Խոր., Չ-րդ, «էք: Մ առ

),

րաե,

Ռչ Է պատմութիւննճշմարիտ առանց ժամանակագրութեուն

(Թոր-,2-րդ,ԶԲ): (եղնիկ, 2-րդ, Ա) (մգ., ԺԲ, 1346),

Յետ

այնորիկ ետու

զեա ընկենուլ ի խոր վիրապն

Շրջէին վճծտ եռրա (Ագ., ԴԺ, 818), Թողջցք զՀայր իւր զմայր երթիցէ զճետ կնոջ իւբոլ ( Մենդ., Բ, 24): սր Ֆկնի(Հետկից, Հետո), եկ զկնի իմ- ն յարուցեալ դնաց զկնի նորա (Մառտք.,Բ, 8), Ազաղակեացզկնինորա (Դ Թագ., ժէ, 10) է ծրբեմե 4Ր ). գործածվում նախադաս, Առաջի(- աղոթ, աղչն ծտադաս:Ածէին զնա աղաջի մեծի քագաւոիին Խուրովու (Բուզ., 3-րդ, Ը): Յորժամ քո առաջի զմատեանդըբիքեռեուցուն(Ագ. ՃԻԼ, 897), Ի մէչ /--մճչ, միջն). նւ նա էջ ն սպան զառիչժն ի մէչ դբին (Բ ԻԳ, Տունաը ն ի մլ(չ Թագ., 20): եղն խաղաղութիւն ի մէչ քս գաւորին Վճետ (ձնից). ն

ն

( Բուզ.,4-րդ, հԱ). զագաւորին Գարսից

է

նախադաս, Հազվադեպ՝հտադաս: Յարլինում վերայ (վրա). ձակծցան ի վերայ բնրդիցն (ծղիչէ, էջ 68), Ոչ թողին բնաւ ջար ի քարի ի

վերայ (Բուղ., 4-րդ, Սե): Ի ներքոյ(--«նծրջն, տակ). Մնալով ի նեծրքոյ ձեանե զերիս տիւս 4 զերիս գիշերս( Խոր.. 2-րդ, ԷՎ): ճանդիման,չասղեպ(նան ի հանդեպ.ի ճանդիպէ),ըեդդեմ(մ ոց, է բնակեցոյը յանդիման դրախտի(Սենդ., դեմ). եւ եւան դգԱղամ, 9, 24): Բանակեցաւլանդէպ լերինե (Ն24Բ),Մատի՛ր, լառաչեա՛ընդդեմ սրոլն (եղիչէ, էլ 128) Ի ձեռն /--ձեռքով, միչոցով). Ոչ միայն ի ձեռն արանցյ այլնի ձճոռնկանանց (Սգ., ՂԲ, 684), արբոց քարողեցաւ այսհտարանե Փդխանակ(/« կոխանակ, փոխարեն). ցորժածվում է առանձին կամ

րնդ նախդրի Հետ միասին: Փոխանակիւր լղեաց զիւր աքոռակիցն ղզխադ ): Հատուցինինձ չար փոխանակընդ բարւոյ (Մաղմ., (Բուղ.,4-րդ, ժե է (1), 31), մօոէն (նման, պես). Զօրէն ազատ էրէոլ շրչէին ի մէջ ժաղկաբեր էնրան (եղիշե, էջ 194): Սակս, ի տսկս (-«առտմաոովխճամար). ունեն Թէ՛ նախադաս, քն՛ Մյ՛ կասկամեր ի կայսերձ սակա այնր (նոր., հասդամ դորժաժություն։ 2-րդ: Հայդ ոլաոճառով (դրչռ Համար ): Այդպես էլ՝ ի ձեր սակաչ-ձեր պատգամով, լորոլ ի սակա դրի պատնճաղով, ոչ ի մեղացն սակս ոչ

ալդ

ն այլն: մեղքերի սլատճատոով

Բացառական խեղոովնախաղոո ւթյուններ քաց, բայց (շ«քացի). Ոչ ոք րկոդունը(Է Թագ.,Դ, 18), Չիք

164),

գոյր

ընդ մեզ ի

աստոլաժ

բայց

բաց ի մեջ ի նվանչ (եղիշէ, էջ

առնն

(048): Գաղտ(գաղտնի). Դաղտի մօրէն երթայր լեկեղզեցին Հեռի Ը- չնռու). Ճակատէրոչ Հեոր յիւրմէ բանակն (նոր., 2-րդ: ՊրոեԽԶ), նսուաւԴենջապունարտաբոյլ բանակին...ճեղի ծրկուռասան սախաւ (նղիչէ, 158): Մեկուսի(--Հեձոու, մի կողմ, ղուրս, զատ). ն. առնայ զեա ժեկուսի

լամբոխէ անտի (Մարկ., է, 33)-ալն ամբոխից Ճեռու (մի կողմ): Ալսմեպես ձլ՝ մեկուսի ի ճանապարՀչէն-ճանապարջից մի կողմ" չեղու, կուսի ի բանակլչշրանակից մի կողմ՝ծեռու՝դուրան այլե, (Հբացի, առանց, ղատ). Սովոր էր ուրոյն ի նոցանէ (-աՈւբոյն ռանց երանց) կալ լաղօքս (ն4Բ)/ եւ փոխնալ անդր ղամենայն ինչ յԱրմաւթազ։ ուրոյն ի կոոցն (հոր., 2-րդ, Խ)--բացի կուռքերից: Հետէ (»"ի վեր, Հետոյ. դործաժվում է միայն հտադաս: նորա թ ի վեր) էին իսկ կուրացեալջ (նղիչէ, էչ 55) վազնջուց ճետէ (- վաղուց Հետէ ծրէ օրվանից ի փեր)...լուղեցաւպատերազմ(Բուգ., Յայն (Հայն 4-րգ, հ):

Գոշծիականխնդրովնախադռոություններ

Հանդերձ (-Հքտ,

միասին, Հանդերձ). է ն՛ աւ գործաժվում Խադաս, հետադաս: Գնալ յնիկիրն Արարադայ... Հանդերձ որդւլովը հւրովք (Խոր., 1-ին, Ժ)։ Հանդիրձ նհոքջբղիմեաց նմուտ ի բերդե ԱրՀետ

ե՛

23»

տագերից (Բուզ.,Էրդ, (մգ., ԾԸ, 228):

Շուջ

գնայր ԵԵ): Խաղայր

ամենայն զօրօթն Հանդերձ

Ը-շուրչ). եւ զզօրսն ամէնայն սփոէր տարաժանէր չուլջ ղքաղաքաւն (նղիչէ, էջ 88): եւ նոտան չուր վզբերդաւնամիսը հրեքտասան (Բուզ., Հ-րդ, ԵԵ). Չափ(չավ). ունի միայն ետադաս գործաժություն: ԹԷ ձեւք չափ (ձեր ափ (ՀՀինդ չափ) իմանալցեժ (8ովբ, Բ, 12) Հինգ Հարիւբրով Հարյուրիչափ) լական լանուանէ ճանալեմ (ծղիչէ, էչ 199--202): զ.

Վարժություն 128. Թարգմանել, բացատրել, թե ո՛ր ճոլովի նշանակությամբ են գործածված նախադրությունները:

հետ

սն ի՛նչ

առաջեռըքագաւորէ Տիգրան որդի հորաս Հանգերձ Արտաշիսի օդնականջքիւրովք իջանէրի քաղաքն Սամոսատացւոց:Լուցանէինջչաճա ք վերայ աշտարակացնքաղաջին, երթային զճետ նոցա երգովք ն նուագարանգք: (ուտարութ ամենեքնան, զի մաՀ առն իմոյ վառն իմ եղե: ՏիգՏե

է որ երթայ լանդիման Ասորեստանի երկիրն դողալր

ի ներքոլ նոցա: Յաղագս նամիրամայ, 81 ձր աղագաւ կուռորհաց զորդիս իւր: Փոխանակցորենոլ բուսցի եղինճ, ն փոխանակ դգարւոլ մորենի, Միեւ առեւժ իբրն զեզն վարդ կերիցէ: բեցին զխաւար աղալել քան զլոլո: մօտ ի գնօղն, Քանզի էր սպանեալ եռրա զչալր իւր ՎարԲանակէր դան` լաղադս ուրաքուքնան, նաւար կալաւ զերկիր մինչն ցինն ժամ աւուրն) Դուք բ ձեռե ձերոը սպասաւտրացդ գործէք: Ամենեքեան բերանաիաց Հառաչկին զկեի նորա: Դիր ութտ ի մէչ իմ ն թո, նի մէջ ճօր Բմոլ ն Հօր թու Բոսյցք ի նախարարքումեմել' որոլ անուն Ստալ կոչիչր: ելեալ էրթալ Հատուածի պատճառաւ ի կողմանս Հայոց: Քո առաչի եմ պատասխանի:երբ այսոր տալոց փարաւոն... ն կացցես Հանզէպ նռրա, Ածին փոս զքանակաւն իւրեանք մօտ ի լեառեն ի նպատմերձ ի գետն Եփրատ.կռուէր մինչն լամն վեցքէրոթրդ Արտաշիսիարքալի Հաճրդւոյե Առամշապճոյլ, Ջիջ այլ ոբ բազ ի նմանվ, ոչ երիցագոլն վոն, ն ոչ կրԿերագոլե, րիս,

նա

առ

Վարժություն 1272. Թարգմանել գրաբար, ընդգծված բառերն արտառալտել Ոամապատասխան նախադրություններով (լաղագս, վասն, հանդերձ, լանդիման, բաց, ի վերայ, ի մէջ, զկնի, քան գչ մինչն օ(ի), իբրն

իոխանակ) ն նրանց պաճանջած ձոլովներով:

զ,

հետ ննիկայացավ (լանդիմակնեղե) Նախաոաոնեւի միասին

վորին,

իմ

որոնք

քաղա-

212 Մեր եղբայոնեոի մասին, որդու պես օիբրեցի կովեցին իրենց նայոենիքիփոկությանճամար: իմ

քաջաբար

հայբեբի ե

կշալածեն պատճառով

ն

կլարլարեն ձեզ. Այս

վեմիվշա

կլինեմ իմ

մեչ:

Շատունը: Կամենում էին խոովություն գցել ծրկու քաջ ազգերի նրա մեծ մաճէ: տերը գնացին ետնից: Արեգակըլուսեիցավելի երա

վանիցճետո Հայոց թագավորությունըբաժանվում է երկու մասի (լերկուս): ԻԸ փոխաւեննրա մոտ ուղարկեց իր ընկերոլը։ Սովից միեչնե ծով

Հին ձգվում նրա տերության սամանեերը: Բոլորը

եՐբպիտիլինեմ հից:Մինչե

ձեզ

Հետ:

Ջրվեցին, բացիերբա

ՆԻՆՈՒԷԱՑԻՈՑ

-ՎԱՊԱՇԽԱՐՈՒԹԻԻՆՆ

Աճա Հրաման ճասհալ (էր) առ մարգարէն Յովեան քարոզել նիհուծի: եմուտ ի թաղաջն կ աճել ձայն հորա խոովեցոլց զամենեսեան,

իւր ն խորնարՀեցաւ: ուան իչն փոխակակ պատմուճանի քուրձ խանջն ե տազնապեցան, զգեցան: ուան ծերքն պատուականք ն արկին մոխիր ի գլուխս իւրեանց, ուան ուան փոխատուքն մեժատունք ե բացին զգանձս իւրեանց աղքատաց: ն մուրճակաւ ուան փոխառուքն ն փութապէս դորժէցիե զարդարութիւն: Հատուցին զպարտան։Ամենայն մարդ վասն անձին իւրոլ խոկայր յարդարութիւն։ Ռչ գոյր անդ մարդ խորամանկ, թէ որպէս զրկեսցէ: Ի պատերազմ ստուղութնան մտեալ էին, լի ամենայն մարդ զանձն իւր չան զկապուտն դարձուցին տեՀեսցիչ Յովնանուչուան զողք նե ապւապակք, զգինլաիւրեանց, փանը իւրեանց: կողոսլտոյն տնեարջեարչճամարձճեցին ն աւսպակացն եզեն թողիչք: մարդ դանմն իւր խոչտանգէր, Ամենայն զի բարկութիւն զամենեսեան կշտամբէր: Լուսանսպանողքն են խոստովան եղեն, ն արՀամարՀեցինզաՀ դատաւորացնլ Լուսն դատաւորքն ն լուԷ քարկութենքն։ մարդ գողորիՑին, զի կորեան դատասաանքե Ամծնայն մութիւն սերմանէր, վի ճնձեսցէ զփրկութիւն, մովնանուլուսն մեղաւորք ն խոստովան եղեն զմեղս իւրեանց, (ուտւ քաղաքն աղտեղեալ ն մեր-

քագաւորն

հ

տրտմեցաւ. բնկնց զագ

Յովնանիբրն առաքիցաւ այլն քաղաք, ի ձայնբարձի աղաղաէն ն նինուէ տապալնսցի։ եւ ի ձայնէ նեռրա աւուրք

կենացե ասէ. երեք

շարժեցաւ քաղաքն ն պատեաց զնա մէգ Կ մառախուղ: Արտաբեկն սթրտակոտոր լինէր նինուէ, վի ետես զդեմա մարգարէին քէ աճագին էին կ

սաստիկ:

Ցարնալքազաւորն ն կանայք իւր, ն ի բաց եդին զիազն ի գրլխոյ քադաւորին, զի լուան թէ վաղիւն լիցեմք։ Ամենայն քաղաքն միաբան դոլեցին աղ Աստուած, վասն զի ի զոլել Հողմոյն պտուտկէր զող

ձրկրին, զի երկինք խոովեալ էին. ամպ ն մեղք զմիմձամբք պատին: ն ղզշրացեալքանձրանայր մառախուղն: Փայակն զփայլակն բախէր, որոտումկ որոտման սլատաՀէր, կայծակունք պկայծակունն, ստիսլէին. բէ դողումե անդ ն Հիանալ սրտի՛ Ամճնայն մարդ բեդ դետին 4Հալքէր, առաւասիկ տապալի: (ային ամենեքեան զմիմեանս ի կատարել աւուրգե: ՁՀաս ժամն ալե. կացին ամենեքեան լառտիճան մաճու, բուռն ճարին եւ ի լալե իիհաեց Հաավասն զի ԼԱՈ յուսաճատութիւնես զմիմհամբք, ե ձբեի մեզ խաւաի անմեկնելի. վեին ընդ միմեանս, եքէ եկն դիչերս պայու կորժանի, վնրեկորեա՞յ կորերբեք տապալի. եքէ առաւօտուն հարծէին ժանի. լորո՞ւմ պաճու արդեւք գալ ձայն գումին, Թէ լերեկոբնայլ տապալի, եկն երեկոլն ն նա կայր կանգուն. Ակն ունէին էթէ ր Ակն ունէին պիչնիի ընկղմեսքի. եղն գիչեր ն հա կայի նս տակաւին: աղաօտն' եքէ առաւօտուն կորժանի. բացաւ բացաւ ողորմուքեան ե գրութեան դուռն Աստուծոյ ի վճրայլ քաղաքին: Զի լալն աւուրսն էիկիրն ի չշարժմանէ ոչ դադարէր, լալս վնց հօքներորգանէրանի էի մեռելոց

ֆան նոցա. կենդանի մեռեալ էին, ն չէին քազնալ: եղբալր էղբօի պատաքր, ն ո՛չ Բանալի զկերպարանհսեռիա. ն ո՛չ ունկն կարաց ի միմէանց մեկնել զմայն բ ձայն: հբին ղխանվձողկիակի էին ի պաճոց.

մորք

ն

ոակերքլոկ մնացին,

տե՛ս (եփշեվ Ասոռբի.

Թրոն.,

Բ, էչ 502--515)

Ցունաց,ուի

ն

ուսմնեալքե տեղեկացձալք, թարգմանիչս կարզկին րո»

Հելլենական լեզուին:

Ապանտ ժամանակիինչ ընդ մէչ անցելոլ՝ դէպ լինէր ոմանց եղի Հալաստան ատաշխարչէս, դիմել իչանել ի կողմանս Յունաց, ոբ ն Ղեոնդէս առաչնոլն անուն էր, ն երկրորդն Կորիւնս, ն մատուցեալ վարէին յնզնիկն. ե անչ միաբանութեամբ Հոգեոի պիտոլիցն ղխնդիրն բարց

գային ներձհլովաշխարձինՀայոցն աղայի դնէին Հարցն զբերծալ կտակարանսեւ իսկ երանելւոյն Սաչակայ ղեկեղեցական դրոց դումարուքիւենձկանունական թարբառոյն դարձուցնալ, ն բազ ճայնրքն ւմ ի յունական բարքառոք մնրէն դարձուցնալ, ն բազում ես է

զճայրապետացսրբոց

զճլմարիտ

Դարձեալ վետ ղիմասոութիւնե:

ալ-

եռրիկանալ ճանդերձ եզնակաւզյառաչազոյն զյանկարժագիւտ զփու-

ճշմարիտ օրինակօք բերելով: քանակի ղքարգմանութիմն Ճճաստատէր եւ շատ նս մեկնութիւն գրոցմ թարգմանէին: եւ այնպէս զամննայն ժամանակաիւրնանց՝ յրնթերցուածա։ դրոք ծախէին Հարքն՝ զտիւ ն ղգիշեր:

Վ«

ետմակւՀանդերձ աակեի--կայօնիական

Հանդերձ

պակերգքջկայսերագիր նյանակնլովթ-կալսփրագիր դրոչմաժ նամակնձրով

Ա

աջստնհց՝մշակել, զարդսքելլ

--

դրորջ վզումարութիւն. բառաթի՝ դրթծրի ամամբողչությունը, այսինրն՝ րոլոր, թողք ՊՐՔերը մեննութիւն գրաթ--Ա.Գրթիմեկնություն

ՓԱԻԱՏՈՍ

(5-ՐԴ Դ.)

ԲԻՒԶԱՆԴ

ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ

ՀԱՅՈՑ

(«Հատուած)

Յաղագսանօրէնութեան ԱՐշշակայ, թէ ռորպէսեսպան թագաւորին զոողի ելբօր իխւբոյ,ոբում անուն Գնել, ի (խսութենէչաբութենէնՏիՐիթայ... կամ օոպէս զմեւս ես եղբօոոողինՏիռիթ. կամ ոբշպեսզկինն Գնելայլ իւ կին. կամ ոշպէս էած իւ" կին ի ՑունացզՈղիմպին, մառուան դեղովն զնա ընդ օբէնսն: սպակամ ոռպէսեռէցե ՄՐջիւնիկն աշաբ

նանեէ՞՝ խորրոդովՓառանձեմայ:

Ջայնուժամանակաւ էթ դուստր մի գեղեցիկ Անդովկալուրումն, Սիւնեաց, որում անուն Քառահձեմ նածապեոին թեամբ: կոլէր. վոիմէ1կարի անոլաննալ էր դեղեցկութնաժբե պարկեչոթւ մի ի նախարարացն

Ապա ժնենլպատաննակնէզբօրորդին արքային էառ զնա ի կնութիւն իւր: ծւ Համբաւ գեղեցկութեան աղջկանն ընդ վայրան տարածեցաւ, հ Համե բաւ զեղոյ նորա վաճախեալ Հնչէր։ մալաաղ հազմանայբ

Համբաւ

քանկութեան նուանն տրփծալ լինէր: մին ն Հօրեղբօրորդին Էնելոյ, որում անուն Տիրիք կոլմր: Վասն որոյ անկանէր ի վլաղտագողօնս',մինչ

զի ղեուն իւր տեսանել կարասցէ: եւ յոիժամ կաիացն տհսլեանն' որում ցանկալր, այեուճծտե Հնարս խնդրէր առնե կնոլչն կորսահան ո՛ գիտէ զկին նորա

հմա

Հնար լիցի յափշտակել:

Ապա Տիրիքն ի չ"նարս նճնգուքնան տանէր, իւր օգնական

ն

սատարա,

ն

բազում վարձէր

որով վլւր լարախօսութիւննե լառաչջ

վարել

քադաւոին Փսիս ստութեան՝ զժեելոյն նենզութետմթ Արչակ մատուցանվր՝քէ «Գնել քագաւորհլ կամի ե ղքնզ ասլանանել.հ սիրեն զ նել, ն ամենայն ամենաչլն մեծամեծք ն եախարարթն ազտք աշխարչիս նախարարքկամին վտէրութիւն նորա ի վերայ իւբնանց դաւել քան զքու Արդ, ասեն, գիտեա ն տես, արքայ ղինլ դորժեսցետ. որպէս նե կամիս, զիարդ մարքասցիս ապրելու եւ այսպիսի բանիւք դրբկարասը:

եւ

առ

ա-

զիւրեանց ասացեալան:

Ապա ոխւցեալ քագալորնբնգ պատանեկին Դեծլոլ,ն բազում

ունդամ ճալածական առնէր. ն եխ քծալ լինէր նենգութիւն բազում ժամանակս. Ապա գնաւաւարդաց ժամանակօքն առելր խորճուրդ թաղա-

Արչուկ, կոչել ինքն զպատանեակն էնել ն սպանանել: Ապա առաքէր զվարդան զեղբայր սպարապետին զնաչապետ ազգին Մաժիկոնեան մոտին, զի մեծաւ երդմամբ ն նինդունեամը կոլել կարագն, զի մի խորճուրղե յայտենսցի. զուցէ փախիցկ ն ապրիցի. այլ զի «լատեւ էր բանակ բանօբ ն ճրապուրանօք աժիցմ մինչն ի տեղին մաչունլ քՔագաւորինի Շաապիվանի ե բուն բանակի տեղան Արչակուննացնի ննիքոլ Սրււնացն ն ի վերայ ասպարիսացե' եւ առաքեալ զՎարդանեծ, Գեել ի զմեծ նաճասետն լարքալէն Արչակայ, էկե եգիտ զպատաննեակն ւթ յուաւոր անուանեալ:Մ եծաւ տեղւոջն,ւրս ինքն ի գիւղն Այւաւվիւտոց ուխտիւ ն քազուի պատրանոք իւբով կնաՓնելՀանդերձ լվպատանեակե ւըն ն դրամբեն Հալանհցուցանէրերքալ Հասանել ի բանակն արքունի. իբրն այն թէ ի մեժարանսինչ ղնա կոչիցէ թագաւորն, բազում խնդրանոթ եքէ քաղզաւորնԱրշակ ոչ կամելզեալ վլտօնս նա տաինալՀասութանէր՝ ւասարդաց աղանց քո անցուցահել, զի Հաճձտլ ն ջաղզցրացեալ է ընդ ւորն

առ

ինքն ի վերայ, զի զուր այժմ ատէր դթեզ՝որ ի նմանլե մեծ ւիրոլ արժանի եմ: Ապա չուհաց ամենալե կաղմութնամբն իւրով Գնել, երքնեալ ճամանէր Է իանակեարջունի զգիչերն ամենայն բազում փութով տաղնան

հշ

Աայ...4

իսկ իբին առաւօտն ծագեաց, Հասանէր վաշտն Գնելոլ ի բանակն ն արքունի, մինչ Գնելն արքունական բանակին լինէր միչամուխ, աղդ լինէր քագաւորին եկն նորա Ապա հլտեկր Հրաման լարթքունուստ, ար-

կամէչն,

էր 28ծծալ յերիվարին իւրում: իբրն մերձ էղե ի Հրապարակն

ն

արքունի, վաանդ ի յարքունոստ Ճասանէին քազում սպասաւորք ռեալք սուսնրաւոիք նիղակաւլորք վաղրաւորք սակրալոիք սունալորք ն սպալոասկիիբ Հեսնակըբ, որբ մատուցեալք բուռն Հարնալք' րեկենուին լեԳենլ. ն ձեռն լնտս կապէին զնա, ն առեալ րիվաիէ անտի ղպատանծակն ի կին հորա հկեալ էր բնդ նմա դնային տեղի կառափելոլն, եւ Փանդի առն ժանուաւ, ի նմին ի նորին վաշտու էր ընդ իւրում: Իսկ զպատանձակնԳնել առնուին գնային մոտ ի Միւանարքունի ն անդէն կառափէին ի տուրակ լերինն. որում տեղւոյն (սին անուաննալ ն

լորմաժս արգեհլոցացնորսոյն էրիոջն, ընդդեմ մուրտաստանին աղքերացնբազմոցացն արքունի,լանդիման բանակետեզբնին, Ապա Հրաման եղն լյարքայէն. «Ամենայն մարդիկն որ իցեն ի բանակին, մեծ ն փոբր ճասարակ, մի ոք իշխնացքլերթալ. այլ ամենայն ռք առ Հասարակ հրթիցեն դիցեն աչխար կոծոց, ն լազցեն զինէլ ՄԵժ սձպուչն Արչակունի զապանեալն»,իւկ ինջն քագաւորն գնացեալ ի լալիսնն, նատնալլայր զեղբօրորգին իչբ, զոր ինքն նսպան, երթեալ նատձր մօտ առ դին, լայր ինքն, ն տայր Հրաժան՝ կոժ մեծ ն աշխար դնել չուր սպանելով դիակամբն: հսկ կինն սպանելոյն Փառանձեմե ղճշանդերձսեպատառնհալ,ցգեսս արձակեալ, մերկատիտ ի մէլ աշխատանին կոծէր. ձայն արկանհլով Ճլէր, յողբո արտասուաք յաղիողորմ դուժի ճասարակզամենեսեան լացուցանձր: իսկ քագաւոին Արչակ ի լալիսն տեսանլր զկինն սպանեձլոլն,տովէր ե ակն դնէր առնուլ զնա էբ կնուքնան, հոկ ալն ոբ զեենգութիւն թւուքնանը նիւթնեաց,ն դաւով ի վերալ փոթոլՀարազատինսպանութիւն ըկատարձաց,վասն նորին կնոջն արար ղայն. ղի մեժապես սիրով Հարհալ ձր ի եմա, ԶՏիրիքն ասեմ, որ յադաչագոյն ճաինալ ի կնոլե լայնմիկ, վասն որոլ զնենգութիւչնսսպանուքեանցն քաղզաւորաւն գործեաց, հսկ մինչ դեո ի նմին կոժն Վ, մօտ

առ

առ

շաստ-

աղ կին մնոռէլոլն, ասք զի «Մի՛ կարի զանձն քո այխատ առներ այդափ, զի այի բարի ծս ծմ քան զնա. ես սիրեցի զբեվ, վասն այսորիկ մատնեցի զնա ի մաճ, զի զքեզ առից ինձ կնուքետնռ, Արդ միեչ դեռ կոծ մոլուքեան զղիակամբնչայլէին, ղայսպիսի պատգամս առաքէրՏիրիքն, Բողոք բառնայր՝ քէ «Լուռրո՛ւթ ամենեքեան,զի մաճ առն իմռչլ վասն իմ եզն. ղի որ ինձ ակն եդ վասն իմ, զայրն իմ ետ սպանանձլու

Ձերն փետէր, ծլէր ընդ կոժելնւ

Ապա իբրն մեֆ իիքն Համարձակ լայտնեքան ի լսելիս ամենեցուն ի ձայլնարկութնամձնայն, հղն նա մայր ողբոքնյ ն ձայնարկուքն ամեզակն նայե ի ձայն ողբոցն սկսան նուագել զիրսն տրփանավն Տիրիքալ, մաճու զշնարս զքսութիւնե, ձայնիւքն մրմբնդնելն, նիւթելզոպանումն, ջոցն ի վերայ սպանելոլն ի մէչ կոժոյն բարբառրէինգեղգեղեալ խանդաղատութեամը: ի նուաճել իւինանց ձայնիցն, իրջն յայտնեալ Հոլակ Հարկանէր։ Ձոր իրրն լուսւ քազաւորն Արլակ, ն եճաս ի վերայ իրացն, պարմացհալլինէր արմանայր ընդարմանայր,ստրջաքեալ ի միտ առնոյր զիրոն: Ապա խոսել սկսանէր թագաւորն, ժափս զծափի ճարձալ մեժաւ Դլբեգ իրսն՝ղոր գորժնաց, ասէ. «վասն զի ի կնոյեն զղջմամբ առ քնաց զքսուայեմ զլարիսն նեի լոյ զանարժանսիիովվճարաւ Տիրիքն, կ

նե զմեզ նս արդար թիւն, ղմաՀուն գոռուքիւն, զուր ն տարապարտ րեանն չաղախքաց վասն իւրոյ պղժութնանն, զեղբայրն իւր ետ կորուսանել, ն զանճեարինլարիսն ն զանկծս որ ոչ անցանեն' էտ մեղ ժաոտեդել»: Ապա իբրն Հասանկըրթաղդաւորնյիրացն Հաստատութեանի վերս:լ, է քճշգրտէրզիրսն, խլխլեալ անսայր բանին առ ժամանակ մի, հսկ իրբն ղժեռնալն ծաժկեցին անդե ի տծղւոչն՝ լորում սպանաւն, ն աւուր ճարուստ անցին ի վերայ իրացե գորժելոց, պատգամյզէր Տիրիքն առ թազաւորե:«կա՛մլիցի, ասէ, քեզ արքայի, զի Հրաման տացես՝ ղՓատանձեմ կիե Դնելոյքող առից ինձ կնուքնաեո։ Ջոր իբրն լումալ արքա վին, ասէ. «Արդ Հաստատ գիտեմ զոր լուսն թէ ստոլգ է, վասն կնոչ եւ անդէն արքայն մաճ խորձէր. սպանանել փոլ եղն մաճե Գեքլոյ»։ ա.

ինդ մ շուն զչիրիք ես փվոխանակ Գնելոլ:Ձորիբրե լուաւ Հերիք,զաՀի Հարձալ լարքալէն՝ զիչերի փախստականլիներ, Ապա ազդ լինէր թագաւորին Արչակալ փախուստե Տիրիքայ, տայր Հրաման քագաւորն Արշակ ազատադունըբանակին ղզշետլինել Տիրբքայն, զի իրրն Ճասցեն նմա, անդէն ի տեղւոջն սպանցեն Բազումք ն թաջք զչետ լինէին փաՏերիթայ.ապա հիքքալ ճաղանկինի զաւառին ՔասենոյԷ խԽուցելոյն մէջ մայրձացն. ի տեղւոջն լոթում Հասանին, անդէն զՏիրիքն սպաՆա

նէին:

լետ այսորիկ էառ իւր Արչակ զկինն սպանելոլն զՓառանձեւնւ ռքչափ սիրէր արքայն Արչակ զկինն, նոյնչափ ատճաց կինն զարՓայլն Արշակ. ասելով Թէ ոԹաւ է մարմնով, ե քուխ է ցունովու Ապա զմիտս իւր, առաքեացարթալն Արշակ երիրշրբեկինե ի եա ոչ վանգոյց ն կիրն Ցունաց: խնդրծացէած անտի կին ի կայսերականտոչմվեն ազգաւ, զի անուն ր երա Ռղոմպի։ եւ ուժգին սիրով սիրեաց զնա, ն նախանձուկս արկանէր նովաւ առային կնոջն. ն կինն Փառանձեմ ոխացաւ ն խնդրէր սպանանելզնա Քայց ծնաւ Փառանձեմ ապա փնդ Ողոմպիել ն ն կոչեցին զանուն նորա Պապ, սնուցին զնա, թագաւորին ուստը մի, եւ իբրն չիքավեաց կ ծղն ճուժկու, ետուն եի չափ Հասուջին: զնա պատանդի դուռն կայսերն լերկիրն Յունաց: իսկ Փառանձեժն ի մեժ նախանձու ն ոխուքեամբ գնսլր ընդ Ողոմպին, ն խնդրէր սպանանել զեա դեղովք։ հբրն ոչինչ Հնարամեքհնայից կարէր գտանել, վասե զի անձինն իւրում կարի զգոլչ կայր, մանաւանդ հ կճրակրոց ն յըմպելնաց, բայց զիւրոց հաժշտացե կերակուրս արափեալ ն կաժ զեոցին պարզհալ զդինի ռաշակէի, ն եթէ ոչ ինչ գտանէին Հեարթ դեղել զեա մաճուան դեղոքն, ապա դիան հրէց ոմն արքունի՝ տր էր ի ժամանակինլայն, որում անուն Մրջիչնին,լԱրչամունհացտեեւ

եւ

Տարօն գաւառէն, զնա ի բանս արկանկրՓայանդեացն ի նաշտանգէն՝ ձնմն անօրեն: Ջանարժանս պանկատարզանջցնջելիվչարեացն միղացն չմռռացական տանջանացն կատարնաը ղդդործսն ղանարբժանսցանտիս խառնելով, որ ուինբ ղանչուր, ալս ինջն ընդ կենաք դեղե վդեղ մաճուն

երբէք այսսյիսի գործք յումեքէ ի վերայ երկրի ոչ գործեցան։ Էնդ աէինդ Հայն օրինաը բունական ընդ սուրբ ինդ աստուաժական մարբժինն անուն, ալով եկեդեցխառնլին զդեղնմատական.ծրէցն Մոչիւնիկ չոջն Մղզիմպիալտիկնոջն ընձեռել ղմաճուն զգործ, սղդանանէր: Ըսա չաբհացն կատարելոը դՓառանձեմայն ամենայն չաբնռք լցիալը զկամս կատարէր. ն լանօրնն Փաղանձեմայն պարդն առնալ չձրիցուն զղուդն՝ ուստի իսկ ինքն էի ի նաճանգն Տարօն գաւառէն, որում անուն Գոմկունք կռչին....

(4-ող ԺԵ)

|

մաճուսն դեղովն ինդ օրէնսն--Հաղորդուքան նչ (խառնված) մաՀվան դեզով պատվական բացառական մ, Համապա տասխան բայ-ատորոցյլալը՝ ասին, պատմէիե, չի արտաճայտված ցանկուքնան տրփեալ լիՀամբաւ եչբ--(ալո) «Համրավից բորբոթվելով

ծ

ծ

Հ

առ

օիրաչարվեջ

ի դաղտազովօնսանկանել(իմ )--դաղտ-

նի Հնարք որոնել

ո Տ

նթական՝ Վարդանըն նրա լրբացումթ ուղղականի փոխարէնդրված էՆ Հալ-

պական Հաղովուվ այստեղ՝ դնրդաստան, տուն

ու տել իփաստով անցյալ դերբալը Հոգնակի ծեթքակայի ժոտ դրված է Հաղեավիցվով, սռվորականը էզակի քվով գորֆաֆությունն է լացողների մեչ այստեղ ս-ն Հոդ 1

ԵՋՆԻԿ ԿՈՂԲԱՑԻ (5-ՐԴ

Դ.)

ԵՂԾ ԱՂԱՆԴՈՏ

(Հատուածբ) ծւ.

ծքէ զազանացն դազանուքիւն լար ինչ բնութեամբ կարծքզանից նոցա, զիտասքեն՝ զի կեսքն լանասնոցե ի պետս արարան, ոիպեն ն արթառ ե դլխաի ե ամենայն ինչ, որ ուտելի է ն կրձլիչ է. ն կլսջն վասն երկիւղ ի միտս մարդկան ծնուցանելոլ: Ջի թէ դաղզանջ աճագինք են, ն վիշապք ն օձք ն ալլ ճճիք վնասակարք,նչ մարդե այնչափ ճպարտացեալէ" մինչ բատ աստուծոյ երկիղին սաՀմանա արտաաՓոլ նելնալ անսաստէ, եթէ այնպիսի զարճուրեցուցիչք չէին՝ որչափ նս աղաւել լկալր Խիբէքլակաստանիս ետա ն նոքին իսկ,

չարքն կարծին անմտաց, երբէք երբէք օգտաԶին,չար թան զօձ կայցէ, նի եմանչ թԹերիակէ. ն ի սպանող դեղոց, որբ ի ննենգութննէ մարդկան կազմեցան, լն Հասուցեալ ն անդէն բուժէ, ծքէ բնութեամբ յար ինչ էր օձ, կամ լարի իրիք արարած, ապա տանէր ինլ ամենեին ի եմա օզչրակար, ն ոչ վզսնանայր երբէք ի գազանութեեք անտի իւրմէ, հա աւաերկ տնսանձմը ի »եարագիտուքթնել քովլաց զգօնացեալ, ն իբրն ղլուան խաղալիկ է նոցա, եկ բաղում անցամ բնակեալ ի տան՝ չՄեղանլեն բնակ-

կար լինին

ն

ռր

զերծուցիչք ի մաճուանէլ

չացե,

արդ եթէ չեանու իցվ՝ որ չար ինչ բեութնամբ կարծիցէ, յանդիմանեսքի լիչրոց արունատակցացեսձապաշտացն. որ ալնչավ զղօհացուցանել զօձա գիտեն, մինլն կոչել յուռքիւք ի տունս, ն կերակուրս մատուքանիլ, որպէս Բաբիլացիքնվիշապին՝ զոր պաշյտրեն.... եւ եՔէ մոզ իցէ, ն չարի արարած զգաղանսն վասն դզազանութեանն ասիցէ. ի Հասարակաց մտաց փաշաման կրեալ բմբերանձացի: Զի ձթէ ն ծիկիր բարւոյ, զիա՞րդ բարւոյն ցազանքն լարի արարածքիցե, արարածոցն մածալ՝ սնուցիլ բարած չարին դալեակ լինիցի. որք ի նմա-

եւ

ա-

նէ կերակրին

թ ծոց նորա ճանդչին. զի նրկու ճակառակջ իրերաց՝ միմեանց ծախիչջ են, որվէս խաւարի լոյս, ե ջեր սառնամանծաց, Արգ եթկ գազան չարի արարած էին, ն ձրկիր բարւոյ, ժախել պարտ էի զնուստ երկրի՝ ն ոչ սնուցանել, սպառել ն ոչ սերել. ապա էհքչ երկիր հ զդազանսե սնուքանլ ե ոչ ապականէ, լայտ է՝ եթէ լորմէ բարչէ երկիր լեալ է, ի եմանլ ն գազանքն արարեալ են. ն լիք ինչ չար բնութեամբ. թանզի լիք ինչ լաբ արարիչ բեուքնեամբ։ եւ մանաւանդ Քէ ն գազանք իսկ, զորոց ասեն' թէ ի չարէ արարչե եղեալ են, ցուցանեն քէ չեն ուստիջ՝ այ լերկրե, այնու զի լեիկրք կերակրինն ի նմ» ն բնակեն, անդրէն ի եռյե չրջեալ Պողանան, նա՝ քէ ն ի չարէ ինչ էին չարք արարձալք, ոչ ինչ ի նոցանի օգտակար ցտանէր, այլ ամենեին իսկ վնասակար: հսկ աիդ էեքէ տեսաւ եեմբ, զի կիսոցն մորքքն պատսպարանմերկութծան մերոյ լինին, ե կիսոցե ճիագուն ղեղնեղի լինի, ն ալլ ինլ լանդամոցն, որպես աղիւժուն ն արլոլ հ այլոցե՝ ըատ իւրաքանչիւր մի ըստ է եթէ ի միոչի, լատ արարլչէ լեալ են, վասն միոլ իրիք օգտակարինգտանելոյի նոեարւոլ սա: Ջի ռր չար ինչ է, նորա ե ամենայն ինչ վնասակար է, ն փորք ն միս. այլ նոցա որպէս կմորքն զղննումք։ ն ոչ վնաս, ն զմիսն էքԼ սիրտ ուրուք առնոյր ն ուտքիր՝ ոչ վնասէրոր դազաորվ էս վարազի՝ նագոլն է քան զամենալն գզազանս'ուտի միսն, նե ոչ վնաս. եոլեպէս ն նոցալն՝ եքէ ուտեր ոք՝ չվնասէր: եւ լարչառ, զոր աւսեն' հքէ ի բարւոլ արարչէ արարեալ է, գտանի ինչ վնասակարութիւն։ Զցլու միս ուտել՝ դարմանէ մարմնոյ, բայց եքէ դգարիւննոք ըբմպիքէ՝սատակիւ նոյնպէս ն ի բանջարաէ ինլ որ առանւ ձին սատակիչ է, հ խառնեալ ընդ այլ բանչարս՝ բժշկիչ պէսպէս ցաւոց լինի: Ցմանրագորնձեք: ոբ լոկ ուտիըվ՝սատակիչ է, ն խառնեալբեղ այլ արմատս՝ քնածու լինի քնաշատաց: եւ զճազար՝ իք ի տօն ժամանակի է, ղտապս ի փոիոլե փարատԼ. ն ձիկ ուտիցկ ոբ, Քանզի զովացուցիչ ի Հով ժամանակի ուտիցէ ոք, վնասէ. ն եթէ զջուրն քաժմհալ անապակ ըմղպիցէոջ, սատակի. ն հքէ զաքրմն աղացնալ՝ջրով ըբմպիցէոջ, ի ցանկուքնեւ արկանէ: եւ կանեփուկնքոււի ինչ է, որոյ սերմն նորա՛ դեղ է, ն

ա-

որ աղաննոյն դարձհալ կասեցուցիչ քանկութեւն,եւ մոլախինտղ, ձենն ի լայտնի ինչ ժամանակի սպանող է, նովիմբ զմաղձաՃնացծալս Հեպրին բժիչկք Հատանել: եւ կաղանչանանազզ ինլ' առանձինն սպան

դեղոլ՝ մաղձագեղ է բուժիչ ի մաճուաեէ, առ ոչ ուղիղ Ճայելոլ, կարծեցին եթէ չար ինչ բնուքնեամըիցէ. բալի աստուաժ այսպէս իմաստուն զմարդն Կ կաղմեաց զի ի դարմանիչսն մարքիցէ վայելել. հ որք վնասակորբ նող է,

ն

խառնքալ ընդ

այլ

Արդ լայսպիսի իրս անչարթս

Վարծիցին, ն անտի ես Հեարիչք օողտակարութիչես կարիք դտանել, Ի լանդիմանելոլ ղբորս անմտացն'թ չիք ին: որ բնուքնամբ չար է։

աղ

(1-ին, Ժե)

այտտել՝ օրինակ, ինչսլես օրինակ

չ

կբելի--կրող, բնո անդափոխուլ այա: բայց, իօկ

«նա

հղ՝

Տ

տանիկ--ամա,մինչդեռ

գործածված է դտիմավորբայի եշանա-

կունյումբ

առնուլ

սիրտ սիրտը վերցնել, միրոր տանել, ախորժել տվելաղրություն է

Աղ ն վիճնալ նա պնտին ի բանիցն վերայ:Մին առվ՝` քէ «ի մեխում դգնւղլծովացուլ զկով գործեաց ն զղոչիւնն ճանապազ մեք լաէմք ամձենքձան»: եւ միւան ասէ. «Զպայնիսկ իմ այռբ տեսհալ էո Միքէ ն զարալիղէն ես ոք կարիցէ ասէլ՝ քէ ն ղայն ուրուք տեսեալ հէ.

ն

էծքէ յառաչին ժամանական արալէզք լիզին զվիրաւորս ն ողարդ բընդլ՞րոչ լիզիջեն ն ողջացուցանիցեն. ո՞չ նոլն

ջացուցանէին,

Այլ այնժամ,

ասեն, դիւքազունք էին, ղլիցն իսկ պաճանջեսցուք ի նոքլանէ, Մարմնաւո՞րքէին սրդեւք դիրն, թէ անժարժինք, եթէ մարմնաւորք էին, լյալտ է, քէ մարԴեկ ին, ն գմարդկան ուրուականս ի պաշտոն առնալ՝ դիս անուսնէին. րեղ կանալս մարմապա էթի անմարմինք 1ին, չէր մարը անմարմնեոցն ծալորս ամուսնանալ: Պի էթէ այե «նար ինչ էր, ոչ ձրբեջ գադարեր սատանայ ի կանաքը սատանալածինս ժեռւցանել. զի որ անմարմին ոթ է, նա ե անսերմն է. վասե զի սերմն մարմնալորաց 1, ն ռչ անմարմեւ

մնջ

եոք...:

Այլ

ն

վիչասդք,ասեն,

անձնաւորէ,

ն

միւսն

Վիշապն՝ որ

ն

եճանգքթկեղծա- կեղժս լինին,

մորոց

մ/ն

անձնաւոր: մարմնաւոր է, զի ոչ

կերպարանսն ոչ կարէ փոխել Ձի եք: Հնար ինչ էր մարմնաւորաց զկերպարանսփոփոխել, նախ մՄարդ՝ որ առաւել քան զնոսա 1` վխոխէրղկերպարանանլինչ ն կամէր. այլ որւլէս մարդոլ ոչ է Հնար փոխել ի կերպարանս ին)՝ յոր ն կամիցի, նոյնպէս ն ռչ վիշապին, նա ն ոչ ետանըդ ինչ անձեաւոր գոլ, բայց նքէ դե ի տեղի" բնակձալ իցէ, ն մերթ կերպարանիցի, ն մերք վնաս գործիցե, եւ ոչ վիշապք ղտումականս արգետնցձկրեն, ն ոլ գրաստ կոյ նաքա'եթէ զար949

դիւնս ի կալոլ ուրեք կրիցծն,

ի

զուր

է

է՝

կա՛լ կա՛լն ասել ումեք ի

վարիցէ. զի վիշապի այլազգ ինչ բնութիւն չէ՝ նքե ոչ օձի, այլն լայտ իսկ է, նւ զօձ լաղթանդամ, կամ զգազան ինչ ծովաժին, կոչեն գիրք վիշապ. որպէս անուասնեե, մարդ վաղքանդամ ծակայ նոյնպես ն ղօ4 ցամաքային անՃոռեի, ն դզաղանն ծովական լեռնաձն, զկիտացն ասեմ ն պզդելփինաց, վիչոպս անուանկն. ըստ այնմ՝ թէ դու ջախչախեցերզգլուխ վիչապացն ն հտուր կերակուր ժողովրդոց նթովպացւոց: ի վերայ չուրց. ծեսանես, զի զձկունն մեժամեժս ծովածինս՝ վիչշապս կոլեն գիրջ. ն

անխսսուն է, զիարդ՝

ն

որ

ինքն

գրաստ

զայլ

գրաստ

անտի 4՝ Թէ զձկանը ասէ, այնու եթե ետուր կերակուր

ն այտ

աղզգաթ

որպէս ե զայն՝ զոր Յոբն դրեալ է: եւ այլ ինչ ոչ են վիչապք՝ բայց կոմ «ձջ մեծամեծ ցամւքայլինք, կամ ձկունք անարիջ ժծովականքասեն, թէ լեռնարերձբ ն մեծամեժք են. ն որս հ կերակուր նոցա զորաց մանը ձկունբ էն, որպես ն օձից մեժամեծաց մահր մաներինչ քճիը կամ անասունք: եւ ոչ որս երբէբ՝ ռրսաէսմարդկաձ՝ արարետլ ծե վիչապաց, կամ առեիցեն.ն ոչ տաճարը իբրե մարդկան ձե նոցա ի բնակութիւն. ն ոչ ղոք է քագաւորազգիաց եի դիւդավզանց ունին կապեալ իւառ

րնանս կենդանի. զի կենդանիքի մարմնաւորաց երկու ներ կան, Ենովթ ն

եղիա:

Այլ որպէս զԱղնջսանդրէ խաբէին դեջ՝ թէ կննդանի կայցէ,

որոց

ղե նգիողաակուն Հեարողութեեն կապհալ արկեալ կախարդանք ի շիչ, կարձեցուցանվին,թէ Աղձջսանդրոսկենդանի իցէ ն մաճ խրեղըստ

Իիցէ. ն գալուստն Քրիստոսի խայտառակնաց ղխաբէութիւնն, ն եբարձ ի միչ"լ զգայթակղությւնն։ նոլնպէ« ն մոլորութիւնն գիւսց խաբեաց դդիւ յայս ոս ծայոց, 21: (լուրն Արտաւազդանուն արգելել իցէ դիւա,

որ

ցայժմ կենդանի կայ, ն նա եձլանելոցէ կապեալ կան անձաւատր...ս

ն

ունելոց զայխարչճս,

Բի սեռտի լոյս

եւ այնպէս ջանալ սապանալբզի զամենայն ոք ի քարչոք ակեկաչ լուքենէ վրիպեցուսցէ, ն ի սնոսի լոյս կասլիցէ, 7 եժացուցանէ լաս մարդկան ղվիչապու դի լորժամ աճագինք երնհսգին ոմանց` առնուցուն ԵԼ Քէ ն երանգք փեչ իղեն գետոց, հ զնսատ ի պաշաօես կարծեցուց

ջաճաւգծաք վայրաց. ն յհտ կարծեցուղանելոլ՝ինքն կերղարանի կամ ի վիշապի կնրսչարանսկամ ի հչանցի իմն ն ի չաչճապնտի,վի այնու

զմոթդն յիրմէ ոչ

արարլէն թինսցէւ

Ձի նք էր ինչ նչանգն անձնաւոր, ն երբեմն փոկ լիներ ն լուղորդաց

երբեմն ի կնոջ կելսգարսսնսքրնէրչ

ընդ փոկ.

ստս

եսն

անկել

«ճեղձուցանէր.այլ

կամ կինն կին կայը, կամ փոկն

չաչապետ վայրաց կունն, ոլ մերը ժոարդերնէր զօմապաշտութիւեն ճնարհցաւ րաշխարձչմուծանելւ: նոյնպէս ն վիշապն ոչ մի անդամ օձաձն երեէր, հ միւս անցամ մւռրպարելու, տրողեստ լառաչագոլնեի իսկ աստցաւ՝ թէ որ մարմնաւոր ինչ է, զայլ կերպարանսչկարէ փոխել: ետ ԱԱ ի կալս ջորիք ն ուղտք երնիցին՝ դիւաց կերպարանք են ե ե եՍէ ի դաշոտս հրադաղանըձղիցին, ն նժեսդք ապերն, ոջ վիշապաց. խրրն մարդիկ վճետ նրէոյ արշաիցեն, կեղծիք դիւաց եե հն սչ ոշմաոուիիւն ինչ իրաց. հ նքե ի դեւոս ի կնաց ինչ ի կերպարանսՔրերբե, ցին, մատանաւյի Քանղի եշանհգ ինչ անձնաւորչիք» կերպարանք ն ոչ ի մարգ իրբն զդն մտան վիշապ, որպկս ոմանք ի շլելոյ դիւաՀարին կարժեցիե, քանզի մարմեաւորի ի մարմնաւոր չէ Հետր ժտտանքլ: եւս ինչ նէ բըսռնայլցիի վեր այլիզլիսի վիշապն, ոլ եթէ հղամրը ճրամանհէ, ղի իմիք աստուծոյ նուանելովք՝այլ ժաժուկ զորուրնեւոմբ մի չոգին՝մարդոլ կամ անասնոլ տեղանչիցէ.որպէս որ բասիլիսկուսն կոչի ազգ ինչ օգից՝Հայելով միայն սատակէ զմարդ կամ վլանառուն. ուստի լորժամ ի ջրչորս գտանիցի՝ճրագ առեալ իջանեն ի եերքս րմբռնել: զի Հալեցեալ ընդ ճրագն՝ ոչ մեղանչիցէ մարդոյն «ձեւ |

ն

վոր

մները 64, որով

ն

մո

ա-

(1-ին, Ին) լ

ի մնրում՝դեղջ սովորականնձ' ցորժել. այստեղ ծնել

ԱԼղժա ի կնդժս (ինին--զանազան խա-

բուսինկերպարանթներ ընդունում ՆՆ

Տ

սնդականով աղելագրություն է. արտերի բինրբը է օժանգակ թայի քվով Համաձփայնել փակձնքաատորոզելիական վերագրին,

կան՝այն, եղակի 1

ԱԳԱԹԱՆԳԵՂՈՍ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

(5-ՐԴ Դ.) ՀԱՅՈՑ

(Հատուածք) ժամանակացե այեոցիկ զօրաժողով չիներ իշխանն գթաց, Տաւուրս բազում գունդս զօրաց ժողովնալ՝ գայր տալ մարտ պատերազմիընդ իշխանին Ցունաց: Պատգամ լղէր օիինակաւս այսուիկ, եքէ «Ընդէ՞ր բնաւ ելանեմք խառնամխին ի պատենրավմվ՝ սպառել վվօրս մծր, ն վրհ

այտք. Հասցուք եկեսցուք ի մարտի տեղի. եթէ ես զբեզ յաղքաչճարեցից՝ Ցոյնք ինձ Հնազանդնսցին ի ծառայութիւն. ն ԹԷ գու ինձ լաղթեսցես՝ մեր կեւսնքս բեղ նուաճեսցին ն Հեազանդնացին. ն աղանց արեան ն կոտորաժոլլիցի շինութիւն կողմանց» հիկոցունը»: օրինօք կաղզմութեամբ,զունդ գունդ ձճակատնլոչ առնուին լանձն, ն րատ պատգամինպատչանի ոչ կարէր ուննլ լանձին, քանզի տկար էր ոսկերաց զօրութեամբ. որտաքասի ծղնալ վարճուրծցալւ,քանդի ոչ գիտէր, դինչ տացէ բանիցն պատասխանի: Ժայնմ ժամանակի Հրաման տալը Թագաւորն՝ Հրովարտակսն դեսե պանս առնել իշխանս զօրս վօրութեանճ իւրոլ, զի ուր ն իցեն՝ նա Հասանիցեն վաղվաղակի: Ցայնմ ժամանակի իշխանք ն զշրք ն նախարարք նա Հասանին վաղվաղակի: Առնալ ն Աիկիանէզբուն գունդն որ ընդ իւրով ձեռամբըն էր՝ չփութայր Ճասանէր ի տեղի պատե բաղմժին՝լանդիման լիննլ թագաւորին, ն Տրդատէսինդ նմա եւ մինչ դեռ գային դունդբ ղօռրացն՝դի եղն երոցազալ մտանել առ

առ

առ

առ

զի ժամ էր Հասարակ գիշերոյ իբրն ոչ գտաւ խար ծրիվարաց զօրութ բազմութեան դարման կներակրոլմինչն ի մէջ գիշեր ըայլնցեալ տնսանէին ի պուտրափակ քաղաբորմի միոջ, զի խոտաճամրար մթերեալ էր.

ե ոլ

ոք կարաց ձգել զձեռն իւր վասե որմոլե բարձրութեան: Ցայնժամ Տրդատնանլեալ ն իչեալ՝ Հոսէր ընկքնոյլր բարդա բարդաճի մէչ զօրացն մինչ ի լիուքիւն բաւականին: նա ն վզշամբարապանան իսկ բազումս ի շտե լայսկոյս որմոյն ընկենոյր ի մէջ ղօրացե, ն ինքն անդրէն լեալ

իջանէր:

Ջայն ամենայն ոլժ պեղուքնան տեսեալ էիկիանէս զարմացաւ իկ իբրն այլդն գառաւօտն մերկաքաւ՝ դրունք քաղաքին բացան, ե զօրքն առ ամենայն Հասարակի Ֆերքս մտանէին. ն Լիկիանկա լանդիման լինէր ն Քոոգաւորին, ամենայն մեժամեժբն ն սպարապետքն ն զօրագլութքն ն իշխանքն, Ապա կաղ պատմեացքագաւորն իչխանացն պամծձնեայն պատղամա թագաւորին թաք: ՅայնժամխԽուծլսկսաւ կիկիանէսբենդարքային է մոա է. «Մի՛ փել զարճուրեսցի սիրտ տառե իմոյլ- զի պոլ աստ այր մի ի դրան քում. ղի իրքդ այդ նովաւ վճարիննը.Տրդատկս անուն նորա, ի ասմէ քագաւորին ՀայոցաշխարՀին: եւ կաց պատմեացվերնկորին զզսիժս քաջութեան նորա, Յալնժամ Հրաման ետ, ն աժին վճրդատիու Մայնյանհկիմանթքաղաւերին. ն պատմեաց նմա կարգաւ ղզամենալն: ժամ փմ եւյուն մ ժամ զմիմեանս ի կազմութեանւրի՝ վաղուի առ

հասնել

ւատծրաղզմոու:

հոկ ի միւսում աւուրն ընդ այգե ըեդ առաւօտն Հրամայեաց արզերդատիոսի զարդկայսերական, ւդբկանելծիրանիս,ե զարդարեցին

կեալ զնովաւ զնշան քագաւորութեանն. ե ոչ ոք գիտեր վասն նորաւՀրաման նել ամենեցուն, թէ ինթե իսկ կայարն իցէ: եւ նորա առեալ մազզունդն վօրաց բազմութնան' ի ձայն փողոլ տագնապաւյառաջ տուցանվր մինչն վանդիման քշնամնացե։ Իրբն անդիման եղեն միմժեան կոյսերապերպն են քագաւորն՝ մտրակ ի կույտ արարհալ էրիվարացն ի միմեանս Ճասանէին. անդ լաղթաՀարէր կայսերակերպնե վքազաւորնե. ձերբակալ արարձալ՝ ածեալ յանդիման առաի կաղյոնինկա-

ցուցանէր:

Յայնժամ մեժացոլց լոյ

քաղաւորն

կ մեծամեֆ ղՏրդատիոս,

պար-

մնեժտցուց զետ, ն կալսերակերպն վարդու չբեղացուցեսը Մեժարհար նմայ դետ. ն գումտրնեացի ձնեու եսրա որս բազումսողնեականութիւն ն արձակեաք լիւրականձ աչշխարչնՀայոց: եւ լետ մարտին լաղթութնեան բաջուքեանցն զոր արար դարձեալ լինէր ի կողմանցն Յունաց Տրդատ արքայ Հայոը Հհժաց:Խաղաց գնաց քադաւորի ի կողմանս Հայող, ն եկն նդիտ անդ զօրա բաղումս Պարսից, զի զաչլխսարձնե լինքնանս ցրաւեալ էին ի ծառալութիւն. զբազումս վո253

տոիէր, ն զիազումս փախստական ար։րհալ ի կողմանս Պարսիյ արկաւնկր. ե ղ'այրննեհացնտէրութուն լինքն նուաճնաց, ն զօրացու մ վե-

սաճմանուընորա: ամին Տրդատայաթբայուրնունն Տառողին Հայոցմեծաց, թաղացին Անածատ-Հհկին Հասին լեկեդնաը գուտոչ ի դեւղե նրիղալ, ի մեչեսնն ն կան, ղի անդ զոչս մատուսքեն. իրրե կառտարնցին ղդործի սնարմաոնութեսե' իջին բանակեցան ճին դետոյն զոր Գայլն կոչեն: իբրննկե եմուտ ի խորան անդր ն 1Ինթբի" բաղմելջնու, Կ իբրն ընդ զինիռ մտին Հրաման ետ խբատշոորնԳրիգորի, ղի պսակ ն լիու ռոտս ծառոց նումրս տարցի բազեին Անաչտականպատկերին, Այլ հո ոչ առհոլը լոնձն սլաշատօնի առարլինել դիըն երկրոլագուննունն: ժայիմամ խանը սկոու թազաւորն ինդ հրիգորի ն ասէ. «Այր մի Փտաթական հ տնաջխարչիկ՝ճ ենիի յարհցար ի մել, ն զիարդ իշին ապլաջանլ դղԱստուածն զայն, զոր ես ոչ պաշտեմ»: նւ տյհ օր ոլաչել նւ շրամալնուղ: ի վաղիւ անդր Հիափանետ, ե ածին վֆրիզոթիոթ չի քաղաւորին։ ե սաաէ, «Այսչուի ամբ են, Խսսել ակսաւ թաղաւորն լեդ ծրիգորի ես ն կի աւնսի դքեղ, յամննայե դօրւթենէ քումմէ ծառայիյնը դու ինձ ն ունէի ի մոր կնքումիամտութնամբ. հ ես գու էխ զվառստակոց թոց առնես քսել ղբեզ. բնդլ՞ր ոչ զկամս իմ», եւ մինչդեռ Խորձէր Տրդատիռս խօսել կ ա՞յլ ողոքով ընդ եի բայ

առ

աո

սոււու-

ի նախարարացն, սրում անուն էր Տաճատ: սինսպարապետի արթայի՝ սկսաւ խօռանլհ տալ անզիսալ Արտաւակայլ կութիւն ե առել այլողկս վաս նորա, Թէ «Զի այսբուն ժամանակը են, աւ ոի մեզ բնակետ է, ն ոչ ցիտեաք դսա. այլ դս է որվի Անհռկույ Վ այճառլախտի, լսաւաի Հտյոց Խշչոր սպան զմայր բո Խոսրով: ն արոր մանք ն աղ աշխարչ ի դերաւթյոն. խարձհս նեի կոռուստ դայա արգ՝ չէ պարտ կեալ դմա, զի որդի վրիժապարտիէ դառ: Արդ իբն այնժ նս Հասանէր թազաւորն ի վնրալ իրացն, եթէ արդարն արդի Անոակոա Փարթնի է, որ սպան դխոսրով Հայր նորա՝ ձրաման տաղի կոռնսդ ոտիւք ն կապեալ ձեռօբ ն կասլնալ սյարանոցաւ խաղացույանել լլնա Այբաբատ պաւառ, ն տալ ղետ ի դղնակ բեյողին Արտաշատիխիաղզարթի, ն իջուցանել ի Վիրապն ներքին, որ անչճնարթին էր խոռրուքնամբ,մինչե ետ ումս եւ նրեքտասում: անեղենմեռցի: լյեմ վիրի եղն ծւ ղան ճս Քրեբտասան, որ եղե Դրիդորիոսի բերդին բանդին ե ի խոր վիրասին, կին ոմն այրի, որ էր ի բերդին լուլնմին, ը՞րաման առնալ լարչաւրաք՝1 զի աւուրն նկանակ մի որարեալ պարրտատոական բնկեեուլ խ ներքո ի խոր վիրասն. ե ալհու կերուկրնալ լինէր ես: աոսֆ

ռ" 1

մոտույնալ

ոմն

ՀրամանկեԱստուժոլ զայն ամս

անդ: իկ այն վիրա, ըեկեցիե ղնա՝ պատծալլիներ կենդանի չնորճիւ Տեառն իւբոյւ իսկ այլ մարդիկ, որ միանգամ իջլուցնեալէր անդր՝ ամենեքնան մեռեալ էին վասն դժնդակ լարաչունչ դառնութեան տեղւոյն, վասն կարակում12 չուլմին, օձախատն բնակուքեւսն նհ խորուքեանեւ Վասն չարագործաց հ

ուր

Հայոք:

Յայնմ ժամանակի

որ

եղե

նա

նա

Հասանէր դեսպան Տրդատ արքայ Հայոց մեծաց, յանդիման լինէր թագաւորին ի Վաղարչապատ քաղաաղ Քի։ եւ եբրա մատոյց վզճրովարտակն՝ ի ձնռանկվ հորա խեդալով: ծւ էր սլատճէն ճրովարտակինօրինակ զայս. ոինքեակալկայսր Դիոկղեափանոս, սիրելի ձղբայր աքոռակից դայր

առ

ն

առ

իտի հղբայրութնանդՔում «Գիտութիւն

նիղակակջի մերում վասն

անցանեն բեդ մեղ Հանապազ ի մոլար աղանդէս բրիստոնէիը. զի յամենայնի դսրովեալ լինի տէրութիւնս մեր յուխտէ եցա,

չարհացսյ

որ

արչամարչել լինի աիքայութիւնս մեր ի հոցանէ. ե ինչ Համեստուխրւն ոչ գոյ ի նոսա: Ձի ինքեանք ղմեռեալ ոմն զխաչհալ պայտեն, ն փայտի երկիր պաղզանեն,ն ցոսկերս սպանելոցն պայտեն, որ զիչլրեանց մաճն, որ վասե Առտուծոլնիւրեանց |՝ փառս ն պատիւս Համարինս եւ ի մերոց արդար օրինացս դատապարտեալլինին. վասն վզի ն զմեր զնախնիսն, վառային Հարոն վզլազսուորսն, դառնացուցնեալաձանձրացուցին. զի մեր սուրքս բքեցան, կ նորա ոչ ղարչուրեցան ի մեռանելոլ: կ

անարգել ուսուցանեն...: «Դպ եղն տեսանել ինձ լաղանդոլ ուսման եռա օրիորդ մի կոյս ն գեղեցիկ, ն կամեքայ առեուլ զնա ինձ կեուքեան. սակայն ն զայն իշխեցին խորամանդել լինքն, եւ ոչ իբրն ի քագզոտր ցանկութեամբ փափաբեցինյիս. ն ոչ ի սաստից սպառնալկացիմոց ծիկեան ինչ եոքա. այլ առայ նս վասե աղանդոլնիւրեանց աղտեղի ն պիղծ ն ղարշ Համարեցան զիս, ն սնուցիչ նորին դայեկաւն ի կողմանս ձերոյ ակրուքեանդ փախուցեալս լուղաիկեղին, «Արդ՝ փոյք լիցի բնզ, եղբայր մեր, զի ուր ն իցեն զկողմամբթղ մարթքասցես. ե որ ընդ հմայն իցեե զալդոեթիզբ՝ զշնտս նոցա զտատանել մսճու արժանի արասցես. ն ղ-րապուրնալե դայլեկաւն Հանդերձ՝վրիժուց կչքնաղագեղն ինձ ի սոլն այսրէն լուղարկեսցես. ապա քէ Ճճաճոլքունսցի քեզ տնաիլ գեղոլ նորա' այդրէն առ քնզ պաճեացնս, զի ոլ երբեք

պտաւ

նման

նմա

ի մէչ Յունացայշխարճիս:Ռղչ լձր դիցն պաշտամժամբ

ամենալն սզատուռվա եւ եղն իբին բնքերցան զթուղքն 2իամանաց ծրովարտակին այնո-

ատուիիանաւ, սասակութնամբ

մնծաւ Բիզ՝ ճՃրամանտայր քագզաւորն

զի զամենայն տեղիս իշխանութեանիւրոյ քննալոլղ փութով խնդրինսզենք: Վաղվաղակիդեսպանս արձակէրընղ կողմանս կողմանսչ զի ուր ն զացեն' ի մէչ ածցեն վաղվաղակի, ն որ գոցէ զեոսա' մեժամքժ սարիգեսՀատուցանել խոստանայ Մինչդեռ յայն լոյլ ջննութնեանձէիե վաշխարձին սաճմանաքն Հայոց՝ սուրբ վկայքն ալնոթիկ էկնալ ղօղեալ էին յաիքայական կայանին, ի եմփին քագաւորականիեի Վաղդարչապատ ֆաղատքի...: Փոռնաղ լինէին նոքա ի ճնձանս չինուաժոցն.... հշկ բ միւսում աւուրն փֆնդայդգնինդ աղաւօան: ն կս վաղզագոլեյՀրաման էլհալ ի քագատրէ անտի, զի զերանելին Հռիփսիմէ տանել լարքունիս, ն զսուրբն Գայիանէ սէն

սյաճնլ պարկեշտ ընկերօքն Հանդերձ: հ եմին գիշերի եկին ճասին ի տեղի անդր իշխանք վազվաղակի քագաւորին, ն դաչճապետն ղաճճօցն Հանդերձ ընգ նոսայ ն ջայք լուՑիալք առաջի նոցա: եւ մատնան վաղվաղակի, կապեցին զնա («Հոիփկ ձեռս լնտս, խեդգինին զի չատցեն զլեզուն: հսկ Ֆա իւրովի կառիմե) մմօքբացեալ զբերանն՝Հանձալ մատուցանէր զլնզուն: եւ անդէն վզճանդերմիկն պատառոտունոր դնովաւն էր ի բաց պերն Հարեալ չորս ծուին ի եմա. ցիցս ի գնետիեն,հրկուս ոտիցե ն հրկուս ն ե մատուցին զկանթեղունսն. ալրին ն խոձեռացն՝ ապիկնցին զետ. րովին զմարմինս նորա "րով կանթեղուցն։ եւ բարինս վարեհցինի4 ընդ զող նորա ն ի վալբ վալքեցին լաղիս նորա. կ մինլդնո կտյի կենդունի փործցին զաչս երանելւոյն. Ապա անդամ անդամ լօշէին զնա ն Վասէին, եթէ «Ամենեքրնան որ իշխնսցեն անդունել ն անարգելզշրաժմանս Ջազաւորաը՝ իստ զմին օրինակի կորիցեն»: իսկ ի վաղիւ անդր մա-

սպանման:

Արգ՝ի

թոն

եի

վեց

Հողի ափսոյն

կատարեցաւ սուրրն

Հոխի-

աիմէ դասուն սրբով, երեսուն ն երեք նաճատակակիցընկերօթն Հանդերձ. հ ի քսան ն եօթն ամսոյն Հոռի՝ սուրբն Գայիչնէ եիկու իւրովթ ե սռին զղսակն փինկնրօքն,որք բեղ նմա պատերազմեայլքպսաակեցան զաղքութեան: Ք

խառնիխուռն կնրսով այաանհղը՝ վիաժաժահակ սեռականովավնլագրություն

Հ

աղալ էիե փարոս

ձր (նոցայ- (նրոնր)

թարդա«-դեզ-դեղ

փակել

« Ա

ալօտեղ՝ կկատարվեն մտրակ ի կուչո առնել--մտրակել

իբական--իբ զաջսնատաթ

ձրկրագել

լինքլ էրկրպագովնաֆ--

տուսթական, պանդությ:

--

3. Բ

արճավիրց. այտտեվ՝զարձութելի էրազ տփսէլք

կարակում--ընխոտ,քամճոա ցֆնալում վարքը.այտտծլ՝գբէլ, տնել

Ինգրել-«բռնել

(5-ՐԴ Դ.)

ՄՔՎՍԷՍ ԽՈՐԵՆԱՑԻ

ՀԱՅՈՑ

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

(Հատուաձ)

Յաղազսանիմաստասեր բարշուց առաջնոցե մերոգ թագատբաց ն իշխաճաց կամիմ զանիմաստասէր բարս առաջնոցն մերոց նախնեացն ոլ ռանը յիշատակի բամբասանաց քողուլ, այլ աստէն իսկ, ի սկզբան մերոլ զործառնութնանս, վասն նոցա կշտամբուքհան լարմարել ըզբանս Ձի թէ արդարն արժանի գովութեան ալեք ի թագաւորացիցեն, ռրթ գրով ե պատմութեամբ զիւրեանցն Հաստատհալ կարգեցին վժաա-

մանակու

ն

զզործս իմառտութնեան ն

արձազքաջութիւնիւրաքանչիւր

հացուցինն թ վեպաձհն բ պատմուքիւնս՝

ըստ

եհոցանքնհ պարապեսլչջե

ասպիսում ճղեութնանն դիւանադիրք մատենից ներբողականաց ի մլեջ արժանի եղեն ասից. ի ձեռն որոց ն մեք յրնթեոեուլն զառձ ի եոցանք չարածս բանից` րետ աշխարձորէնն կարդաց իմաստնանալ ասիմը, ն

քաղաքականսուսանել կարդս, լորժամ զայսպիսիսն ընքերըասիրիցեմբ իմաստությանը

ճառս

ն

ղզբուցատրութիեսշ2,

որք

Ասորհստանեայց,եդիպտացւոցն Հելլենացւոց.

մեծ

է Քաղզդգաքւոց

ալսոքիւքձք նկ փափաղդիցեւմբարդեօք իմաստութեան արանցն այնոցիկ,որ ղայսպիհս

սի փոյք յանձին կալան.

դաւորացն մերոց

առ

ե

այլոց

ուիեմն ամենեցուն մեզ լայտնի է թռառայնոցե առի վիմաստներձ տխմարութիւն,

ապա

Ձի Թպտ ն եմք ածու փոքր, անկատարութիւնոզւոյն բանականի:| ն քուռվ լոլմ ընդ փոքու սամանեալը, ե զօրուքնամը տկարչ ն ընդ ազլովտ յոլով անցամ նուաճնալ թքազալորուննամբ՝սակայն բազում ե ի մերում ե արչ աշխար»չիս, գործք արուքեան զոհին դործէալքմ ե ոչ մբ ոք ի նոցանէ սլէտ յանձին կալաւ ժանի ցիոլ լիշատակի, զոր ն

մատենագրելը Արդ՝այնոքիկ, ն

անուն

ոի

ն

ոչ

խորչեցան բարի ւսռնել, անձանց

լիշատակի աչրարչի թողուլ, զի՞ արդեսք ն մեղաղրութիւնմեր

2 ճաք այնպիսնացն

ոյաամտծիցէ:, զնս մեժադոլիտինոցտկէ,

պառանինչ Հնագոյն քոն զնոսա) կել առցէ ոք վասն ոչ (ինհխլ"գիիէ դզրուքին ի ժամանակին, կաժ վասն պես պե պատեձրաղմացն,որ կուռ պվմիմետել պկեր ի վերայ գայլին:Ար ոչ արդարն այլաոքիկկարծեցեսդլինի. քանդի ե դիր Պարսից ե մունր, ն պլսոռերավմայն, միչոցքՀԵալուգտանին նա ն որովքայժժ դիւղից եռղաւտոռս:կ, խւյրաքանլիւիտանց աոտնձնաչ ն դտշանցայժմ առ մեզ . ե ՀանուրցՀակառակութնունը կանութնանցջ2 մանաւանդ որ ի սնպչական Խմ» գտանին անբաւ դրուցագ8մատետնք, ն առ ճիեսն Այլ ինձ քուի, որոք այժփփ՝ դասութեւոն ո"չլայլազատութիւեչն։ ն հիդարանաց անսիրելութիւն իմաստութեան Հայամաանեաքս լեալ

ջել

ն ռր

արգեն

քանաւորաց: Վասն ռրոյ աւծլյորդ է մեղ

նից,

որ

ն

այլ

վալրձնեւոց ճառել: Թուլոմաաց,

բաղազս

արանց անբա-

Բայց ինդ քոն լոյժ ղարմացես եմ ընդ մտտջդ ժենդկ նութիւն, զվայսի սկղբանըն մձրոց աղզզաը մինչն ցայժմուսմ իայն տար

դիուոլ մեժէ բրէ բուռն ձարկանել, կանելճ--

հրկար

նե

մեզ խոլվ խնդրոլ ասայի

ն

սր-

չաճաւոր ցզորիծովղաղդիո մերոյ կարգել դոյյուոմու-

ե տոՀմիջ Քիւնն քշդիւ՝ լիազաւորացն ն զնախարարականացաղգաց ե ե ո՛վ ոք ոք ի նոցանէ որաքանչիւր զորժնաց, լումմէ, զի՛նչ

քէ ո՛վ

Ի ցեղիցս որոշելոցշն բետանի ն մերազննաը, հ

ոյք

ոմանք եկք բիտա-

գրոշմել, ի ժամանակէ անկարդ ամտբարտակինշինուսծոյ մինչն ցայգեղեցիկ զայս քեզ Համարեալի փառս ն անան Հեշտութիւնն...7

ժոմ.--

(1-ին, Գ) է

"

Չ

զխ. զբանս կլտամբութեան յարմարծլ իխ. Հաստատվալկարդեցին զիւրէանբն զժամանակա--Հաստառեցին հրննը ժամանակները այստեղ՝ արձմսնազրեցին մպ. այստեղ՝ պատմություն բաո կոցանվ-նրանց պէս այսպիսում ճղնուքնան--այապիսի քրզությամբ, այսպիսի ժանր աչխատան-

--

Ը

Հ

առ

է

«րպեձո

այատեղ պատմություն շժանդակ բայր (մ) անռականՀոլոճետ ունենալու եչահակությամբ. ռիթ եե--որոնք ունձն վի

արարի --(բրանը) մո

«ին

ա-

վքլադրություն, իսկ զ-Ն վմրարբերումէ

Թ,

այստեղ՝ գուցք

չարափս

ապաահղ՝ զիտոաւքյուն-

բառին.

զառ

ի

Ֆոքանք

չա-

շարա-

բաղի լրացումն է

արրոնը՝ գիտական

ԴՏ

ներբողակակաք ասիք

նախդիրըգորձամված

չարա

կողմից

աջխարչիկ այատեղ՝ աշխարձական,

մ

՛

բանից--նրանց դրված ցրվածըները

խաժ

«նռ

միա-

րնդ

փոքու

սաշմանծար--ածմանա-

Բ Թ

3.

հ Պ Ջ

թագաւարութեամբ բառի լրաքումն է դթանինգորժքալ--ֆառարվել քն Է մաշ պատածէլ--Հարմարլէնէլ, Հաբմար դալ, Հարմարվել պատանին չձալ--ուներէլ էէ սկփավանություն յստակ պատմություն

Քի սեպչական ազատութեան պայազաՀչ աութիւն-- թչխանափան, ազեվացաջ փազփանկ վերարերլալ

է դիմավոր բայի նչանակազրամբ

Ի

փակ

Ք

2.

տ

գոբ-

Փափլով` էղել 1

«ելինակի խոսքն ուղղում է էի մ1կեկառ ԱմրատՔապրբատունուն, որի Ք1չազրանքով գրմլ է իր «Պատմությունը» չշնգ մոացզ ԳՃնդոականուիւն --քո մորի

Բեզմնավորության վրա

մել առայարկելիր «ճնտազոություն վատարել այսամղ՝ բաժանվաժ փաա ն անլան Հ8չտութիւնկիտոթ ն բավականություն ադանքհեզություն

Ջի

ԵՂԻՇԷ (5-ՐԴ Դ.)

ՎԱՍՆ

ՎԱՐԴԱՆԱՑ

ԵՒ

ՀԱՅՈձ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ

(Հատուած) Վասն

ն ընկեբաց իճոոց Խոբկպառակութեան իշխանինՍիւեեաց

քանզի լառաչջաղոյն ատուզեալ զիԱյս անօրէն Միշրբներ»եչ, տէր զամբարլտութիւնն Վասակայ, ն լալնմ ժամանակիես լղէր ն կոչը զնա առ ինքն, Որպես հորա իսկ լառաջագոյն զատհեալն որոշեալ էր ի միաբանութննվե Հայոց, եկն ն լանդիման եղե. ն ստուղկր: պիր Հաւատարմուքիւնն

ն

զչալոց անիրաւ ապստամբութխնն:Ցաւելհ

պատ-

մեասց աղաւելաթակութնամբինչ ոչ էր գործեալ Հայոց,ե կամէր բնտանեբարընդ միտ մտանել: անջրինին, Բայց նա քԼպետ ն ի ննրքոլ յոլժ գորովեր վնա, այլ արտաքին դիմօթ մեծարնաց, ն եդ առալի նորա զմեժամեժ պարգես հրկրաւորս: ծւ խոստացաւ նմա իշխանութիւն աւելի քան ղոր ունէրն, ն Հայնցոյցն զնա ի կարծիս սնոտիս, որ ի վեր քան ղիւր տէրութիւնն. իքր Բէ անկ 113 նմա Հասանել մինչ է քազաւորական վիճակն.բայց միայնչնեիխս իրացն խնդրեսցէ, թէ որպ բականացիմիաբանութիւն ուխտին Հայոց, հս

զոր

թագաւորինկամքն կատարհսցինլալխարճին: եւ իրրն յանձն էառ զամենայն ինչ երթալ զկնի կամաց հորա, գիչ ն ծերն դառնացնալ, երէ քմբրնեալ ն ցնորնեալ ն թակնալ է ի «աատաց մտոատութենը միաբանիլոցն,.լոլժ մխիքարեցաւ ի միտս իւր տրտմնալա, հե էաժ որսալ զմտաւՔ ն զամենեսեան ավսպէես կարիզեմ անգիւո: ն

կորուստն.... Ջեռն

ն եմուտ էաիկ կամժակորուքնամբ յորդէզրութիւն դիւապայչ ն աման ն լարին, տութնանե, եղե ծլից զնա սատանայ ամենայնխոբամանկութնամբ: հ ձեռն էառ իբրն զվաճան, հ ազաւ զնա իբբն զղրանորա. 1|Իարտեաւ ճիս։, ն հղն իբբ զինուոր կատարեալ կամժմաք ճեարխիւք ն գի բնդ իմաստունս, յոյժ խորագիտութեամը ինդ տունս,վայտնի բեղ անմեղս, ն ի ժածուկ ինդ խորձրդականս.ձեռն ձարկ հ նռան ղբազումա

ի գնդլն Քիրստոսը, ն խարննաց ի գունդս դիւաց:

ի բողզում բոյլ Թեղիս գողաբար սողեցաւ իբրն զօձ ի մէչ ամրբացելոցն.ե խրամ ճատնալ յափշտակեաց ն էառ ն էՀչան լայտեույնամբ զբաղումս նե ցրազմագոլեսի չինականաց, ն զայլ ոմանս ազատաց լյանուաննաղ քՔաճանայից...: եւ ժողովնաց ղամենայն գայթակղութիւն, ն արար դունդ վօրաց բազմաց- գինաց ն եցոյց զբազումս բ նոցանի լականէ լանուանվ մեժ ձազարապետին, ե զիչր քաջութիւն արութետեն, մեծապէս պարծելոԻ՝ ն ե նրկորպէս աշակծձրտնաց ի մոլորութիւն խաբէութետն, իաժանծալա քեղս" հրնենցոյըզզօրանՀայոց. եւ իբրն ալս ամննայնչարիք գաջողեցան եմ, քակեաց ե զմիաբանութիւն աշխարձին Վրաց ի ժայռը, ն Աղուանիցնոչ նտ յառաջ խաԱղձնեացըստ եմին իսկ օրինակի յետս կալաւ: Գրղալ. ն զաչխարՀն ն բնաց Հրովաիտակ Ցունաց,ցուցանելով նոցա այ բեգ աջշխարճին ն

այո

ատուքնոմբ,

առ

այբ

եւ

եվուո

մի, ոբոլ Վասակ

նուն

ՄամիՀր, վալնեց

ի թյուսոութեան ժամակսնենից՝ որ կան ի ծառայութեան Յունաց: եկին այրն այն սպարապետէր Ստորինչայոք, ն Հաւատարիմզօրացն Հոռոմոց ի սաՀմահին Փարսից,ե արտաքոյ էր օրինացն Աստուժոլգորձովք իփովք: եգիտ ալս Վասակ իր գործակիցի մեծազայնՎասակ մեծ լարիսն՝ ցոր ժիաբանեցին ձրկոքնանն, նա ն Չրեր ցուցանէր Ճանաաղորգ, իբր քէ ամենայն Հայք զկնի իչր միաքանեցին։Աւ զնոյն զիր մեժաւ զգուչլութնեամբ ներքին Վասակն եւ

տայր տանել ի քազաւորանիսւյտ քաղաբն կայսեր. մինլն զսուրբ եպիակողոսացենզմիտս նս ուժացոլցն ի նոցանէ, ն զամենայն զօիսն Յունաք 18րկբայս արար լուխտձն: Մանաւանդզի ի ձեռե սուտ պատրէր ն խարբէրԲթին թաճանայիցն ճշմարխտ մարդովք. աւետարան Հանդերձ խաչի. տայր տանել, ն զիւր զամենայն սատանայականսայւթիւնն եռքօք ծածկեր... Մրչեպէս առնէի կ ընդ ամճնայն կողմանս ամրականացըայխարՀեն, ի Ճմորիսն ն ի Կորդիսն, յԱրցախ ն լԱղուանսն, ի Վիրս ն լաչդի աիժանի մի 111ի սնդէր, գի ասպնեիականութեան խանն -խաղտեավ. ար ազմ: եւ բատ ժեժի չարութեաննորա աղաւել ես ժամանակն հբձրեմա օցնական ոք ոչ գտաւ դլաջողութիւն իրացն. ղի ամեննին արտաքուստ էի Սակայն ե ո րոդ բանս եղնալ գեդին Հալոց,բաց վայնց Հոնաց, ե վասն նոքա կուտեաըզբազում ալրուձին Արձաց, աիգել փակնաը ղդոունա ելին նոցա Քանզի ոչ տայր դադար ամծեկին քազաչորին Փարոիդ: «յլ չէր ն կոչէր գունդս բազումս ի պաճակն Հլորայ....

ճրամանի թաղա: Պարսից, որ Հաղարապետին ցուցանէր ւորին, ր րատ օրէ դրեր այ: ն թաքուրնալէր ի քաղաքն ձամարձակեցքաւ Փայտակարան: դօզնալ աճ ն նա ցուցանել զինքն բազում ազդա, էր՝ որոց Խուչետն արկանէր, ե ն էր՝ որոց սիրով պարգնս բաշխէր: Կոչկբ աղ ինջն զՎառակ, որթ բնղ եմա իշխանքն ամեննքնան, քազում պարզես չեորչէր եռկա յարն ղուՔունուստ, ն զօրացն՝ որ ի նորա հանի էիե. Տանկր զառայեաւ ցուքանէր,Հաստատէր ն լալտ առնէր, էք: սոքօբ բացնաղ երիցունան. զնոսա՝ քսկտծլ ի միաբան ուխտվե: հսկ Ճազարապետնիբրե որսացայց նոն զայն լսէը' լոյմ շնորշճակալլինէր ձրկոցունցն, լոյս առայի դեր «եթէ լիցի մեր լաղքութիւն, զայլոց քառանայիը կճանս դոցա չիցա. ե զմեծ վաստակ ղոցա ցուցից Քագաւորինո: հորչեցից, եւ ասպա չարժհաց ն չփոթնաց զաչխարքն Հայոց, մինչե զբազում մղբարս ճարազատս քակեսց ի միմեանց, ոչ եթող միաբան զճալր ն զորդի, ե ի մչջ խաղաղութեանարար խոռվութիւն.... քան լանձն Զայսամենայն չարիս իթըրնետես ի նվա Միճրննրսնճ, իւր` առաւել ի նա էր լուսաքնհալ։ ժարցաներն ստուզեր՝ Թէ քանի ալր ընդ ամճիայն բազժուկայ թ Հալոց ալխարձին ի գեղին Վարդանայ նմանէ՝ Քէ ամլի թան զվաքսուն ճազար նն, խրնդթիւնն,հորն լուաւ ի նա բէր տեղեկութիւն վասն իչբաքանչիւր անձին քաջութեան, ն կամ ջաեր այն ոք փցեն՝ որ սպաղազկնքնիցնն, ն կամ բանիալն ոթ իցին՝ որ մերկ առանց վինու աղեղնաւորք իցեն. սոլնպես ե վասն վաճանաւոր

այլս ամենայն իբրն

Ճեւտտնակացե.... եւ իբրն զայս

արար

ն

ն

կատարծձաքըստ մէժ

ամենայն տնղեկացաւ ի եմանէ,

կոչէր զամքնալե

զի խր«տունորա լուիցեն ամքնեքնան: եւ զամենայն զօբսն խօբն չանդերմ յանձե առնէր առն միում լաւագացն, որում

զօրաղըլանուն

էր

Մուշկան նիւսայչաւուրտու ծւ ինջե խաղայր անդե գնայր յերկիրն Արնելից. ն յանդիման նցնաչ մեծի քազաւորին, պատմէր զամենայն անցս իրացն, զիւր Հեաբաւորն իմաստութիւնն ե գվասակայխաբծբայ պատրանս Հալքայքանազետ. որպես ղզառալինե զիւր զամբարչտութիւնե կամեցաւ ծաժկել այհու՝ զի քակհալ ձրկպառակկացզզունդն Հայոց' ամծնալն թաղզաւորի ի բերանոյ մեժ Հաղարաիբբն լուաւ ղայս պետին, դառնացաւ յանձն իւր, ն ասէ անսուտ երդմամբ. «եքէ ապմեծաւ տամ րմբեսցի ունցրէնն այլե ի մեժ պատերալմլվե, անարգանոք -

(չ

90-97) ո67

Հաստատ նո ղը մաթումգ, այաոնը՝

ասպար եւում էր ունդ միտ»մտաֆել--ճաճոլանալ

բներ Հայձցայց--ուշաղրումյունը ֆրկքեգ պառակտված, անմբարան ուժաքոյի--սարերեք, օտաթաքինր

՛ Տ

ամթական --ամութ

րոնք բանաէղնալ էր-խոսբ էր կապել

տրոնր «էա

Հնարաւոր--ՎԽարագետ խարձբալ պատրակսՀայթեւլթանաքե-յութ Ժ խարնությունիէրը

ՂԱՑԱԲ ՓԱՐՊԵՑԻ (5-ՐԴ Դ.)

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

ՀԱՅՈՑ

(Հատուաֆք)

ցուցանէր ՖտիպեվզզորտՍիւնեաց Գդիշովն փուքու զօրավարն Մամիգնդին գՇապումն ասելով, 2: «Առեն Վաճանայ գլուխնՊարսից եւ

կոնեից փորձ քայչութեանե ե դու առոէրե ամնենալն աչխարչն Արեաց. ն ես իրացն գործոց առնն իմանալ ինչ ծս ոչ կարեմ. զի թերես գունդն ամենայն ի Դունի առ նմա միաբանեալ էր՝ նա մեզ անդէն զիւր թաջութէանն դործ ցուցանէր. բայց արքայից արքայի ազն ն Արհաց փառՔըն մեզ այնպես լաջողեցին, զի նորա իրք այնպէս դիպեցան, որպէս արամբք զի՞նչ գորժ գործէ այրն, ն ջր բան զօր նուավեցուցեալ զգունդն մեր ե վատն. Արդ՝ Թէ ուստեք ես այլումտ կարէ գտանել օզնական՝ տեսջիք, զի հա ամօթով ղմեզ դսրձուսցէ ն սակաւաւորս. այլ ն դառնալոյ իկ մեզ անդն անվատաչ եմ չատ: Բայց փութա՛7 մի՛ ապար առն ճանգիստ առնուլ. գուցէ քէ մեք ծովանամք, ն նա առնիցէ զմեզ աշխատ, ն ամաչիցեմբ: եւ ծքէ լիս միայն թողուք զնա՝ ցուքանեմ ձեզ զաւուրս Հինգ իմով իսկ գեդաւայ,քէ որպիսի մատննալ վատի կորուռանեմ զնա նկ որք ընղ նմայն էն»: եւ վասե զի ոչ էին դործբ առնն ֆդիճոնիմաքուր ճողւոյ արժանի, այլ այլոն պիղծ որ էր ի նեմա' զուշակէր նմին զանձել իւրմէ. թէ յետ ճինդ աւուր չար մաճուամբ սատակելոց ես ի լարանըցն, որք են րնդ քանզի թափուր գտեալ ամծննիմբդին յԱՄասիկոնենին Վաճանայ. խեամոցն ա տուծով զայրն՝ յնուճետե նժան Մաւուղայուր կամէր ռարոեւ լուեալ զայս ամձնայն բանս դօրագլխին ՊարսիցՇար» նանկվրզնա: Տոլ ոչ տայր դով անձինն ն ոլ ղօրացն որ ընդ նմայն էին, այլ փուքուլ վճետ առեն երթայր սրուտեալ, ն Հասհալ ի տեղիս բանակր.կաբծէր փ տծեղիսն ուրեք անլայաս գետառուինքացչել

Նր զօրավարին Հաջոց Վաճանկալ Մամիկոնքի ե իւր բեդ նժա, գոնես զայն պիչձր Հանդստիւ յազծալ քեով,

հ.

զոբուն

որ

Հաւանեցուքիկիւղիւն կամալ ն

եալ զարն ի դեղչԵրիզայ-. քանզիամենայնանձե լսէր Ճրամանի նորա, իրրե քազաւորի, որ կարգեալ իցէ գԱստուժոյ հ ն Աստուաժ նմա ինջն ընդ վերալ Երկրի. էր յամենայն ի գործ՝ ուր Է Սւ առեալ բնդ իւր զարս ուղղէր զկամս իւր։ զօրուն իւրոյ ն զշինականան զերիզացիան՝զայր ճասանէր ի վէրայ ղակչին ի գիչծրի. ն սպա-

րափֆակարարհալծրիզացօքն զտեղի կռուոյն իւչբեանց, ն ինթեանք ըստ եմանուքնան տեղատարափչաղալման՝ենտաձիգ սաստկուքնամըԸՎպունգա Պարսկացեաճաբնկէին, եւ խառնեալ րեղ միմեանս զամբրոխն ղորացն որ ի դակչին էին՝ այլ նս առաւել ինքեանք զինքեանս Պարռիկթ ն ձայնե ուժի ւսաթուր ճարնաչ կուռորկին. ն լինէր ձալե լալոյ ի բաեակէ անօրինացե՛ Քայջ է Հայոքգնդվե Գաբազ միայն,սեպուժն ԳաԲեղեան, կամալորուքնամբ կռուհալ ե մեձ արութիւն ցքուցնալ՝խոլջեպառ...:

(ԴոուազԳ,

Գլ.

2Բ)

վօրավարն Հայոց ՎաՀան Մամիկոնեան դարձեալ ի կոտորած Քչնամեսըն' երթեալ Ճանդլէի լմնացնալ մասն ի գիչերոյն լՈղիե գեղջն, զոր Շտծայանուանեն, ի գոմս տեղեացն, մինչն լառաւգտուն ծագել. եւ

Մամիկոնկի ի ժանրուվայր մի զորացենՀայոցՎաճանալ գիչերոյն աշխատութեանց՝զաչս ի վեր առնալ տեսանէին, ե աճա

Հանցգչել առ

թեն

Ճասնալ կայր ի վերալ նոցա ղօրաղլուխն Պարսից ՇապուՀ. զայբագենալ իբրն զգաղան:Վասն զի առաւն, քան զամենայն աւուրը՝ արտիւ մումուսյր

եղեն իսկ պիդարն ալնպլալ

ալլ

ոլ

ինլ

եման

աղաչիկայ մնժ

ն

ոպառ

եւ բեկանելոց:

բեկմանե,

զոր տնսհալղօտեսանելոց է րավարինՀալոցՎաճանայ Մամիկոնի զյանկարծաՀչաս դիմեցմունս

առժաժայե ր

զօրագլխին ՊարսկաըՇապչճոլ ամենայն բազմութեամբ ղզօրունի վերայ ն կամ նոցա, թէպէտ ն անպատրաստ տեսանէր զիւր գունդն ի ժամուն Ի նուազս, բոտ սաստկութեան թշնամեաց զծիուն՝՝ սակայն զանգիաէր ն բնաւիսկ ոչ, ար Հթաման տուծալ՝փուքանակի կազմէրորքան եշկ ձին. ի ձայն բարձր պոչէր առիչժաքար, ասելով, քէ «Մարդոլ Հաւա«ռացելոլ Վիում յերկուց վրիպել անչեար էՍ ն դիպմունց երկոքեան մեծարգոյ են ն պատուական. ալլ սակայն մինե լերկունան առաւել ես

վեր 4

մեծի

բաղձայի բան ղմիւսն,

ն

ն

ռչ

տնլոժարք

յերկոքունը. դիպմունք, ն սլատտաձճեմք որում ն' մեռանելլուսով, ժուժկալութեամբ

ոլա

ն

քնան...

ն

անխորչուիդ

հող ցանկացալը մուն

չ ձայն մճռանելն է մարախիրոռո՞ւմիռանել վերայ ուխաի որբոբ այլ

թոանաց. ի առացնալամենայն բանս "

որ

եւ

զայս

ն

վիճակ

զօրավարին Հալոց փաշան

բաժանեալ որքան իսկ էին արք դօրուն րեղ հմա առք Մաժիկոնենի, դօրադլխացն, ղորոց կարծէր երէ ր դեպ է ո որսաշածո: ն զօրքն Պարսիցճակատնալք եւ Ժբեչդեռ նս նա կաղմէր լարձակմատեն, կարգմամբ զային սաստկապեսի սրատնբադգի Հայլեցեսլ տեսանք, զի դարձուցեսս ղերեսս լուլւյտվե հրդմ ոնն մե. Հայող, դունդնաժենայն հ արանին Մամիկոն ի խսբատուէղօրավարին Հայոպ Վաճանալ էի' եբ-

իչրաքունչիւը՝

մնաց ինքն ն լունքտապաացն Մոոշեղի տո`մ էն Մամիկոնէիցն նրեքեան կամսարականքե, որդիբնրուխերոյն Արչաւիալ, ինթեանց նրկուբ կամ երեր ն այ թուով նե արք: սիք ի լյազատաց բեգ բնաւ որ իւր իսկ ի Մամիկոնէից ոն որպէս թէ բառասնիւք կամ նուսզիչք հս: Որոց եւ անսնազփախուս ամենայն գեգին ձայլոցառձապարակն ոմն ցզջրաՄամիկոնեան,Թէ սՅոշ, տէր, յո" վարն Հայոց ցՎաշան ծւ թէ «նար ինչ է ի ժամուս տեղի տալ ն անձին ղզղուշանալ: ղօրավարին Հայոց ՎաճանայՄամիկոնի տեառնազրեալ գինքն՝ բարձր ձայնիւ ասէր, ՔԱ «Փիս արդ ռք լուշ մի՛ ասէք. զի ինձ լուսալ ի մարդ ն կամ սվարծել քա՞ւվիրի:փոսը միայն ի խալե ոնառե մերոյ Յրռուռի մաիդով՝ քային

ամննեքնան. փախստնայք

եւ

դայեկօք, տանէն,

զարծուրնալք՝ ասեր.

Լջ».այսինքն

Քրիստոսին:

Հանդերձ ի մէջ ամենայն զօրացն Պարսիցլարձակձր եմա. եւ ապշհալ ովնտապաճ արամիքե սակաւուք, ոի մնային ընղ աճաւոր աներկիւղ ուժին կոիավուրինՀայոցվաձճանայն բեդ այլ սակաւ այնքան արանցե որ ընդ եմա, զսրազլխին Պարսից Շապճոլ՝ ճեւպովցիչխան Սիւենացառ Ֆղիճոն վղէր, ասէ, «Զե՛ոնտուր լիճ կողմն, զի Ձ0 արդարն զօվասն ղի իրս անեպատումնիմն կ նորողա ցուցաւ, բութիւն իմն աննրբնոյթայլ է, որ օցնէ նոցա ն մեզ չնրնի՝ ղայն էա ոչ դիտեմ. բայց եէ անմտութնամը ցանկան անձնամածթ լինել ապա ի մմ. աիխարհալզամեենսհան զեռսա այսոր ձերբակալա առնեմքո։ եւ իշխանն Սիւնեաց Գդիչոնն խնդալից եձղնալընղ կոյն Շապճոլ՝ եշկաՀելով փուքանակիի տեղին արչաւէր։ եւ զօրավարն ժայոք ՎաՀան Մոմիկոնեան, Հանդերձ ընդ իւր միասիրտ սակաւ արամբք, օգնուցքամբ աֆոյ Հղորին լարձակեալ՝ Հերմանէր զբովանդակ վզունդնՊարսից, որպլա յորղաճուանք բազմութիւնը չրոց, որ չեղելատեն զերկիր ն ան-

թ

լաւ

եւ քաջաբար

առ

2ե7

թանքն։ ծ. ինջն Հզօրաբտր թաչ ուխտակցջօքննման առիւժու ընդ մէջ ամենեցուն փայնկոլսհլանկր. ե սպանձալ իւր ն արանքն որ բենդնմա բազում արս Հլօրս պատներազմողս ի զօրացն Գարսից՝ Հարնալ խոցէին ն եիզակաւ ընդ անութ կարէվլր զճպարտ իշխանն Սիւնեաց պրգիչճոն, ն վպաճաւորալուր անօամիութիւնն ղզինուն, լոր սպլանծացնալ լուսայթ իէնն՝ ըելեալ վեր ի վայր քափ ընդ լնարդն զնիզակատէզն Հասուցանէրն: զոԹրոլգառնակոռոչ չարալլուկՀեժմամբ զաւուրս սակաւսվճարհալ ն զին' աատակր անխոստովան. որ պարժէին ամբարտաւանուքեամբ ն «ես ակր, քէ ընգ Վաճանալ ընդ այլ Հայծրգ ոչ եթէ ննտիւ կռուի, այլ ֆղզբկով պուղեալ զբոլորս քնգեմ, օն ն անդր ցիր ե ցան արկից նւ եղե բան Հպաիտուքնան հորա բէկումե նմին. ձորոցդ ն գաշտացղու մատնեալ Աստուծոլբ ձթոս արանց ղօրուն ՎաշանայՄաժիկոնէի զոր ժի անդամ ն էրկիցս զիշխանն Միչնեաց նհիկուվզնդիշոն,էճդարձեալ նամտնալ ի նա Առտուժոյիբին զմարդասէր՝ներէր խնայելով, լի թերես վլջչացնալ գտցէ ժամ դարձի ն ապաշխարութեան,ն կեցցէ: եւ իրբն ոչ ինաւ ամեննիմք արՀամարձեացզճչմարտութիւն վգաստացաւ, այլ ն եղեալ անպատասխանիլամտուածային Հարցմանը ընկալաւ զլսատա-չ կումն ամօթոլ իրոլ զաստիս ն զճշանգերձելոցեւեւ զօրքն Պաքսիք զկեի փախստկիքնՀայոց անցեսլ եիթային, յորոց ն արս բազումս սպանին ի քովացնալ մեղկազելոցն: պոիծակցըօբնվգորժ թաչջուքնաննվճարձալ Աստուժոլ զօրութեամբի՝ երայնուճետն յանչոգա, որպկս թնակից զօրուն Պարսից.ն գունդք ամենայն զօրացն Շապճոլ ն Հալնլ ի նոսա լոկ ոչ իչշխէին։ Քանզի այն"էս արկեալ էի Աստուծոյ զաճ ն ցքիկիւղ զօրավարին ՀայլորՎաճանայ

այր

Մամիկոնչիի վերայ զօրացն Պարսից, զի կարֆին, թէ ի ճայնցուաժէ

լոկ արն Մամիկոնենի ն լաիանցն առանը վտանգի-..3

որ

ընդ եմայն

էին՝ չզերծանիգին

(ԳոուագԳ, է

Ժարդոյ Համատացելոլմիում չյերկուջ

վրիպելանՀչնար է-.անչնար

է,

որ

ձր-

գլ.

2Գ)

կու բանից մեկին չավատացողմարդր

ռխալվի

ՓԱՐԱԿԱՆՔ

ծով կլեքաղոլս Հանապազվիս ալեկոժէ. Մրրկեսլ ալիբ՝ իշնամին ինձ լյարուցանվ. Նաւապետբարի, լէ՛ր անձինիմոլ ապան: Ի Համբառեալիմում ինձ, տէր: քեզ զաչս իմ՝ օգննեա՛ առ

զքեզ, Քրիոտոսփրկիչ մեր: լորճնութիւն հոր օրճնեծօսքուք Այցելու մծր ն փրկիչ»ննքո՛ ղանձինսմերս

Ի

(ՍեոոոպՄաչջտոց)

Խորճուրդմ1ժ ն արսսնլելի, Որ այսմ աւուր չայտենցաւ, ընդ «րեշտակս՝ Հովին ներդնեն Տան աւձտիս աշթարշի: Փեաւ նոր արքայ ի ԲերդեՀչէմքաղաջի,

Ռրդիջ մարգկան, օրճննքէ՛թ, Ջի վասն մեր մոարմնաքաւ Անբունլին նրկնի ն Ֆբկրի Ի խանձարուր»պատեքաւ. Ռչ մեկնելով ի Ճօրէ՝ Ի սուրբ այրինբազմեքան

(ՄովսէսԽորենացի)

ՅՈՎՀԱՆ ՄԱՄԻԿՈՆԵԱՆ (2-ՐԴ

ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ

Դ.)

ՏԱՐՕՆՈՅ

(Հատուած) այսպէս դորժնցաւ, Ամբատն իշխանն Պալուննաց, քաջեան ի ճորս ուրեք նհ առաքեցրն ղոմն ի Մեդաոր,բ4 տուքաւլ ք ղալ ի վերայ դոցա: եւ ինքեանք առաքեքին արս ո(100)՝ դգրդգոնլ վվոռրոն. հտուն եկ "աղորս դոսմէ ղզշետ, մթ մր իբրն տոնհսին զորքն Ռարսիը, ծւ

մինլ

այս

սանէին:հբրն դասին ճարիչրթն

առ

Սմբատ ն ելին ի բլուրն, ն զօրքն

կրկնեալչ լօգնականութիւն կոչելով սուրբ կարապետն, ասելով ե ն «միչեա՛ դմեզ, զմեր երախտիսն, որպէս սուրբ Կարապետ դավո ալքս, եւ Հաս Հնոառտանէ, օգնիցեր ի ի Քիկուն, ոդգօզննա՛ եխ մօտրլոյ: ժուն

նականութիւնն սատուժով:

սկսան արձամբ քաթաւել ինջեանք ն երիվարք իւրեանց: եւ ն ոլ կարաց Ճանել, զի մածաւ սուրն ի ձեռին մմբատայ արիւն ե ընդ սուրն, ինդ ձեռնատեղին կոտռրերաւ: Իբրն տնսին պարսիկքն ղի մածքալ էր ձեռն ընդ սուրն ն կոտորեալ, ն չկարաց փոխել այլ սուր, սուր ձայն տունալ միմեանց. «Փութասչի՛ր, զի մածաւ ջային, ն սուրն, եւ սր ի ձեռին հորա։ կոտորեցաււ պատեցինզնա լանխեկայ.իբրն զչոր փայտ, որ ի ճեղքելե ճարճատկ, այնպես ճարձատէին ի վերայ գլե նորա զէնք նոցա։ իսկ նա ասէր ձայնիւ բարձր. «Վա՛լ քաջուքնանդ ձեն արութետեդ, զի ոչ բոյ կարացէք Հերձուլ զգլուխ իմս: Զայս ամաց, զի յիչշելիք լիցի բանն: Քայց գիտաց, եթկ կարի սաստկանայ, ձայն

ճծակ

ն

մաժեաւ

բարձնալ ասէ. «Ո՞ւինս, բազուկ քաջ ն Հղօր ընդդեմ Սշնամնաց, դգաւազան իմոյ ժերութծանս, իշխանդ Պալունեաց, յառսչ մատիր իբրն շինեաց, ն որպածնակքնն լորդին իւր ի Վաճան, որ զՎվաճանռվիտն հե ի դողման ճարնալք1 հրիպլա վլարժիւ կանլնաց ի վերայ նոցա, որ վարաջն, ն անդէնխ Թիկուն, Հասել օդնականութնամժբն ասռուծոլ,

է

Ն

`

զազգն ի բախձալ

վերայ պարսկին քիկանն, ն անդէն հշան ընդ լոզե ժաժանեաքն«անել, ն անդե մեռաւ: իկ Սմբատայելեալ լեզի պատերազմին, Հրամայնաց բերել պարսիկ ժբ. ն հտ զեեուլ ի վեբայձեռինն, զի իջցէ լերմ արիւնե ն թուլան Հեծէսլ լայլ եւ հորա փոխէալ այլ ցուսցէ ղզբոնատեղին, սուր էրիետես Հիծաւ, պի Հազար զեռոսա, իբրն վեց այր պատեցին ենի Հվար: մէլ առին զճինգ ճարիւրեւ նւ զիտար, եթէ կացեալ են եթիվարքնյ եճաթ զմի պարսիկն նե ընկեք, ն ասէ. «Հեծի՛ր, բշխանդ Պալունծացո։ եւ նոբա Հեծնալ. ն այնպէս արարէալ ի մէլ աճաւոր պատերազմին՝փոխէին ճ

ձրիվարին. ն

այլ

եք/չնի

նոցոաայելավիկուտեքան ի մերը, լնզերսն էին,

մէյ

ոչ

որ

տեղի անգամ

լ

գտանվինորք եւ ակսանովանջ էրկմտել ի վռրացե Սմբատայ:իսկ ըստ տեսչուքեաեն աստուծոյ տեսին զմիւս Սմբատ, զի զայր, որ էր իշխան չաշենից. ն ամեր դՎաճան կամսարական,զորդին Սմմբատայ,ն վեց Հազար այբ ընդ նմա: Ձոր անածալ Վարազալիշխանին ասէ. «Քաչ որդի Վաձան,ո՞ւրէիր, "ր սյ վաղ 1եկիբ վօգես, հակ վփաճան ձայն բարձեաղը տէրն ի Հանգիստ»: իսկ Սմրատլունալ ասէր. ոՄուբթ ինմ ի կաթապետն քիկունս Հասանձր, ն ծս ի պարսից մեռանէի՞ո: հսկ նոիա կոչացիալ լաստուծոլ, ն ի դիմի Ճաբնալ ն կտիֆալ փողոջն, անց ի ենրջս. ն պաիզնաց զմիա քեն նհա ն միւան իշխանն Հաշտննից։ եւ ե ի վերայ ինջնան, առին ն սկսան կոտորել զպատերազմագլուխսն. ն ե շրչհալ բոլորեցին. ի մէչ առեալ զզօրս Պարսից սկսան կոտորել անխնայ մինչե թ մուտա արնուն: եւ մեաց ի ՊարսիցԴԶ այր, որք ընդ միչջչոցսելեալ փախստականեղենե. ն ղի մնացին երիվարք եռցա, եբքՔճալ մտին ի ձոր ն քաքծան. ենչեցին խոլ. տունալ մինչն ցմիւս օրն օրշասարակնը,զոի եկեալ զորացն Հայոց ղաիքուցին զնոսա ն ջուր ցանեցին ն տարան ի Մեզտի, որ ն անուանեցաւ ձորն այն Թոմրաձոր: իշկ ԱմբատՀրամայեացզմնոնալ դիակունսկ կուտէլ ի վերայ իրերաց նւ ինքեանք եկեալ իչին Ի ոլր մի, ն անուանեցաւ Վարազավկայ բլուր: ի վանացն վեւզն. ինդ լառաջ եղեն (նոքա (պարաւորջն) ն երգս առծալ

ձթէ փոխեցաւ առ

բազում իրաց գովէին. որ ն լետոյ ի Հոտել դիականցն չէր ճաննալց ասէին. կերանդազանքղմարժինս դիականցեն գիիացան. կուզ կերեալ ուռեաւ որպէս զարչ. եւ աղուէս ճպարտ հղելքան զառեւժ. Գայլ, քանզի շատակեր էր, պայքնաց.

ջանի պոր ուտէն՝Ո Ֆմնոյ առ բՖջն, ք սովո մճոռաւ, Անդեղք,քանդի ազաճք էին, նստան եւ արչ,

եւ այլ

ոչ

վերանայ. կարացին

Մուն, Փանդիշատ կրեքին ի փանսն, Բոցն մաշեցան: Ձայ ամենայն ասացին, նթ դպ եկե վուն իրաքն,.որ դեղջնՇիրանիկքանունս

ն

կոլեցաւ

Ցչ 235..247)

Տ

ձ

կամ" ջրոչ

փուերկբկեել--ժերագրել փողոցաալ--Լանապարծ բաց ահել էդողման 4որկահել( իմ.)--դոլալ,ռոայր-

եի

Քսչժամանկաք, այստեղ`էկարսզաքավ

Հ Ք Հ Ս

Սոխել(իմ) ի դիմի

առ

Հարկանձլ(իմ)--ճՃաղքաճ

փաղաք կարլ

(քոր շէր Հաննալ--Աի Տ-Տ

տէր--մֆոնէլ

Հող է

ոք

8.

փողօք առլ

դելով

ՍԵԲԷՈՍ

(7-ՐԴ Դ.)

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

(Հատուաֆ)

դարձեալի կայսեոէն`ժողովել զօբս ի Հայոց ե տռաքել ե ՍմբատայՔԲագբատունաոյ. ի ՍահակայՄամիկոնենի դառնալ Սմբատայանդոէնյետս ե խորհուրդնապստամբութեան: Սմբատըմբոնի ն ածի ի Կոստանդնուպոլիս, Բատանի վճիռ ի վերայ նոբա՝ արկանել ի կլիւնիկեւ։ Նահատակութիւնէ Սմբատայն գտանելողոբմութիւն. աքսոր նոբա զկնի յԱփոիկէ: Հրաման

ձեռն

Տայլեմ ժամանակի դարձնալ Հրաման ելանէր ի կալսծիէն՝ վերբսե խնդրել լաշխարՀչէնչալոց դալի ն զձի արս ինտիրս սպա

տին քննել

ռազենս ՔՈՌ ճնժելոց. ստիպով

մեծաւ

ե

տալ

լերկուսմմարս

ՑՏայնժում ի խնդիր ելեալ ընտրեցինարս

ճաւատարիմս ԲՌ

ն

արձակել

սպառազէնան

ետուն

Քրկու Հազարս լնիկուս արո Ճաւատոարիմս,մի ճազաի ցաճակ ՄամիՄակոննան հ ժի Հազար ի ձեռն Սմբատայ Ռհագզրատունչոլ, որդււլ եւ ոչ ինչ մի ճանապարչ արարնալ նոցա ղզչուն, այլ հուլ Մաճակ 1 ղմմբատ արձակեն միով ճաղզարաւընդ Սնբաստիա, Մամիկոնեան ճանի Ճասուքանելզղօրնի պաղաոնչ ն յանդիման լինի քագաւորին:

հսկ ՍմբատՀասնալ բ խաղտիս՝բոնանայ. թանցի երկնաւ զօրն ի ճանապարչճի,ոչ կամեցեսլըերքալ ի տեղին լայն վճետ թագաւորին խնդրոյ. Ազդ լինի թագաւորին եղեալ իրքն. ապա ր ձեռն Հրովարտակաք հ ճաւաւուսրիմ ճրեշտակաց ծրդմամ-ըխոստանայ մհծաւ պատուվ

փուքանակի արձակել յերկիրն իր" նւ զօրուն խոստանայր պատիւս նե ինլս, այնպես ողոքնալ աժէ ի Հչաշտութիւն։ եւ գնացեալ մեծամեծս միաբանութնամբ լանդիման լինէին թագաւորին, եւ թագաւորն սպառաղինէ ղզօրինն զարդարէ ն գումարէ ի սաճմանս Թրակացւոցչն զժըմ278

Բ.--

1ո1

--

բատ

վեժաւ

պատուսվ լուլարկէ

բազում ստաքուածովբ:

անդիէն ճասանել յնրկիրն իւրեանց

կալ ի ժառայութենլն Յունաց թագաւորին հի նատուՑանել իւրեանց թագաւոր, զի մի ե հոցա Հասցէ մեռանել ի կողմանո աղ կեալ ե մեռանելի վերայ այխարձին իւրեանց: Եւ Քրակարւոց, քանջ խորճչրդոցնոքա ոչ ունկրչ զմրարանութիւն իրին լինքնհանսճաստատհալ, այլ ոմանք ի նոցանէ շողմոգութնաժբ:Հասուցին վիանս խորՃճրբդեանն յուեկե թագաւորին, հ ինջեսեք այսի ն անդի սորսորնալ ն

խնդրէին ի

բաց

խուսափէիե։ Տայնմ ժամանակիՀասանին գնոպանք արթունականքՀիովարթոա(68, ն կալեալ զմմքատճանդերձ ալլովք ոմամբք եւթն արամրք ն տաբան լահդիման թագտւորին, ծւ թնննալ զնոսա ի մէչ բազմամբոխ ճրապարակին՝ Հատաւ վճիս ի վերայ նոքա՝ մերկաքջուքանել ն ըբնկենուլ ի գինին. ն բուռն ն ցամաք լայն Ճասակաւյ մաիմեով:Ցայնժամ Հզօր ե ռլ2տերազմող, որ ի բազում պատնծրազմունսպուցնալ էր պիչբ թաջութիւնե ն զրոնութիւն:։ Այս է զօրութիւն նորա. քանզի անցեալ սա ի նենրթոյ անտառախիտճ մայրբեաց ե դօիատի ծառոց, ի վերայ լաղթանդամ ն `

է ճզօործրիվարին, էր, ն վարձակնալ զոստովծառոյն՝բուռն Հաղմբան ն հրակժկեալ ուժգին էրանոթեն ոտիւք զմէչ երիվարին՝ վերացուցանէր

ծօքն ի գետնոլն. մինչ զի ամնեեայեզօրացն տեսեալ աճաբեկ լինէին ի գարմացմանէ: եւ արդ մերկացուցնալ զնա ն ապուցնեաչանդրավարաիս ն րնկե 98ալի կինիկն, զի կուր լիցի գազանաց: եւ արձակեալ ի վերայ նորա արո եւ էղե՝ իբբն դիմետը ի վերլ նիա տիչլի՝ նա աղաղակնացմեծաձայն ն ընքացաւ ի վնրալ արչոյն, ն զարկնեալբոռամբթ իւրով ղճակատն, ն անգլե սատակէրզնա ի տեզաոջե: ծրկրորդ անդամ արձակեցինի վերալ նորա ցալ: հսկ հորա բուռն ճարեալ զեղչերացն ցլուհ... գելոլի զաարանոլե ն խորաոկլր վերկոսին հղչիւրսն ի վերայ զլխոյն. քուլանայր ցուլն ն յետս գնալով ի փախուստ դառնայր: իսկ եռրա զչետ ընքացեալ՝ րուռն Հարկանկրլաղին եի կրճդակն ազդեր միոյ ոտին հորա, ն քափնալ զկճղոական՝ մնայր ի ձեռին նորս: եւ ցուլե գկայրիի եփեք փախստական,միով ոռամբե բոկ: Դարձնալ նիրորդ ահվամ արձակեցին ի վերալ նորա առեւժ: եւ ձղե՝ ի վերայ նորա լտրձակել առիւծուն այլնհպլաիմն լաջոզեալ նմա ի տեառեէ, բուռն ճարձալ ականջ առիչւծուն չեժաւ ի վերայ երր: ՛

եւ անդքն բուռն

չաինալ զխոչափողիցն՝խեղդեր զառեւմն ն սապլտնանքր: Անդ աղաղակ բաղում ամբոխին ղերկիրն լնուին, ն խնդրէին ի վերալ նորա ոդորմութիւն ի քադաւորէե: եւ նա վաստակնալ ի մարտին՝ նատէր ի վերալ առիչծուն մեռելոլ, ե ղի փոջր մի Հանցիցէ' Անդ կին թագաւորին անկեալ նորա՝ խնդրէրի վերայ հորա առնել ողորմութիւն. վասն գի սիրելի էր լառաչն այրն այն քաղաւորին ն կնոջ նորայ ն անհուատննալ էր ղնա իւր լորդեդիր ծւ նա վլարմացեալընդ զօրութիւն ն ընդ պնդութիւն առնն ն լունալ պաղատանացկնոչն ն ամենայե սյաղատոլն՝ Հրամայլնացառնել ի առ

վերո՛լ նորա ողորմութիւե,

:

ոտս

մեի

Ցայնժամ տարան զնա ի լուացումն ի բաղանիս. լուսցին ղնա հկ Կ կռլեցին զեա վընթրիս արքունի, դարմանեցինղես կերազչեգուցին, եւ ղկնի սուղ մանաւանդ եթէ ոչ ի ինչ անցելոց, կրովբ: չար ինչ կամաց ալլ թագաւորին,

ի նախանձորդաղչարախօսութննք, ձրամալէ չանել վնոսա ի նաւ է աքսորել ի կղղիս Հնռաւորս. ն ասլա անտի Հրամայրէ անցուցանելյնփրինէ...։

(ԺԸ)

)

կիկնս կիեիկ--զազանամարաոլի գուս

բայի

ճայքական Հոլովի փս նախդիրնարտածայտումէ մոտ

զրվոաժի իմաստ. նման ցզեպքում սոորականի վորականը ց, հԽախղրիգորժաձությունն սօ-

անձեւ

բուռն

`

՛

ձ

լ

փ

թվով լի ՀամամալնելՀոզնակի չեքակային շողգմոզութիւն --բանսարկձություն ատորողլալը

Ց

այոեդ՝ մայիմին ն

դամա

ապիրկ մարմնով

մարմնով--աժեղ

Տ

ուժը այստեղ

անտադախիտ--յլոնհինախիտ, սաղարքա-

խիտ

րանք. Ք.«Վբ

այստեվԻ աղդրնր նյանակու-

ՂԵՒՈՆԴ

(8-ՐԴ Դ.)

ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ

(Հատուած)

Իսկ Ք

դալ պարնալեոլնգունդ կազմէր իշթանն: իսմայելի ի Վեձեկրիս Հալոց. ն գումարէր զրնտիրսՀեծելոր իթրն արս ԼՌ. ընտիր Խրիվարաւ ն կուռ շպառազինուցեամբ ի տոչմէ Խորասան գեդին, ն չռայբ ի մերս զօրավարիմիոլ որում անունն էր Ամր. ե առաջէ զնա

Ըս

փեջե Աթգլա ապաւէն ամրուքնանճՀղօրագոյնն անառիկպարսպովաժբացնալ։ որ անուանեալկոլէր Բաղզդաղ: եւ Համբարձեալ զօրավարին ի կողմանցն Ասորւոց՝ գայլի Ճասանէր վաշխարձս Հայոց ի քաղաջն խլաք, մեծաւ վգջուշուքնամբ ն բաղում չիեուց: իբրե մտանէր ի Քաղաքն տելեկանոյր պատրաաստունեամբ փ քաղաթացւոցե անտի ղորպիսութիւն պօրացն Հայոք, եքէ ըքանիքն ձէ »՛յբ իցեն ղօրազլուխց, ն 8թէ միաբա՛նջիցեն ի սէր միմեանց եքէ հրկբայք, եթէ բաջայա՛ղք իցեն ԵԹԷ լամրեզթ:, ծքէ ունիջի՛ն պատբաստութիւեզինուց 6Զէ ոլւ Փայս ամենայնյոնհդեկաքնալպատրասատէր բոտ նմին զվօրագլուխժ զօրաց իւրոց:

Իսկ Աշոտորգի ՍաՀակայ,զի էր ի թաղաքինլայնժիվ՝ զեկուքանէր թշնամեացն նախարարացնչՀալոց. զի ուր ուրեք ն իցեն, ի մի վայի գումարեսցին կեալ ե մեռանել ի վերալ միմեանց: հսկ եհոքա անչձաւատալիքունալ իբթ Ճրովարտակին՝ Համարէին, (Թէ) դաւօղ խոգալուստ

փաւմահկութնամբկամի փրկել զքաղաքն ի պաշարմանը անտի, իբր Մատծրիմ զինքն ցուցանել Իսմայելացատցն ն, ն ղալս առեալք ի միտ՝ անընկալք նզեն բանից նորա, այլ տակաւինզառաչի արկեալն իւրծանց խովալին կատարել: Ապավետ այսորիկ զումարէին նախարարք ազդին զզօիս Համազասպն հղբոսրք մերծրուննաց Վասպուրական այշխարձիե, խչի ն որբ ի տոչմէ Ամատունեացն զօրքն որ ընդ նոսա: հռչէին ի Թի-

ապետի ի տոմ

ե ղզօրսն նորին. Քազրատունեաց

ն

խաղզաքեալ յո-

բ վնրալ Արձէչեն բրել հերր«լին աւանի՝ նմա՝ճարկանելսրով:

տաջ

ֆ

վետ ի Հիմոնը

ն կղօրս

ոբ

իթրն ճՃասանէինի գաւառն Առթներանի ի գցիւղեԲերկրի մնային աիմնաեց գումարութեսն: հւ զբաղումս լաշխարչականաըն «ճրապուրծալ զկեի ինթեանց՝ ի Հետրոտս տանին ի մարտ պատերազմի: եւ մինչդեռ դայս Խորճուիդ ազծասարակ կամէին կատարել՝ վաղվաղակի "ասանվր առ նոսա լուր զօրաըն հսմալելի. թանեզիկեալ ոմն պատմեացնոցա, ՔԷ զօր բաղում յորզոցն համալելի Հասծալ ի վերբալ սպաս ձեզ: Որում ոչ անսացեալ ժամաղզասպ տէրն Արծրունեաց՝Հարուածովբ տանչէր դնա իբին դճիապուրիչ ստուքնան. ն ինթե խրորտացնեալգնաց ի վերալ Արձէչե աւանի Հանդերձ ղօրօթն իւրովբ:։ եւ իբրն մոտ Հասանէին Ք թաղաջբագիւղն՝ բնակիչ բաղաջին լառաջ զգացուցին ի փաղաբնԽլոք տո Ամբ զօրավարն իսմալելի ղգոգլուստ նախարարացնՀալոց: եւ նորա խաղացետը՝բազմութնամբ ղօրացն դալբր ն դարահաժուտլինէր մերձ Ի դիւղե Արձէշ։ եւ մինչդեր մարտնլէին զունդգեՀալոց ընդգամրոցին՝ վաղվաղակի լարեան դարանամուտքն ի քաղստենլն կ եղան ի վերայ ցերացն Հալոց ն ի փախուստ ղդարձուցնալ՝կոտորեցին զմեծ մասն ճետնակ զօրուն ռր լաշխարչաբնակնմարդկանքնէին. ցաեզի էին մերկ(ք Ճ առանք զինուց ն անճչմուտքպատերազմի.որք միանդամ չանդիպեալք շառն լուսոլ աւուրն այնորիկ, ի սուր անողոիմ ժաշեցին ղեսսա, ն առ տմոռնք վտանգի տարակուսանացնգետավէմ ն ծովաճեցզձ լինէլիես հսկ ի տոչմէ եախարարացնվախճաննցան արբ Դ, որթ էին ի նոցունէն հրերն ի տո«մէ Տրուննսացն ժինն Յուրժալ գելչէ. իսկ որ լոսմիկ ժողովոյն վախճանհցան՝էին իրին ՌՇ. մարդ: եւ այլք ի փախուստ դարձեալք՝ Հազիւ ուիեմե ղապրուստնանձանց գտանէին։ եւ եղն չարբժբեր էր Ֆեզութիւն վտանգդիսայսորիկ լամսեանն Հրոտից, ոի օր չորրորդ հղծալ՝ Հալաժէին ամսոյն լաւուր շաբաթու եւ քշեամեացե Հետամուտ Ղզօրսն Հայոց մինլն ի տեղին որ կոչի Տայ գիւղ. ն ապա դարձան փ «Հնտոցեորա ն առնէին ուրախութիւն մեժ ի բանակն իւրեանց: Հայոց, ն ուՖոյնժամժսլ սակաւ լաճախէր տհժութիւե աշխարձճիս ն փբացողաց ըլչնամեսցն ցնժութիւն Ճիճուանի. քանվի հոլնժաժայեն շունչ կլեալք գարձնալ լարձակէին, ուշ եղեալ հլանել լառալին պողուտայն ի դաւառն Քազրբնոնգի արթունի ընդ զաւառն Ապաճունիս:Հձասանկին Արձեի. անդ Հարկանմին զրանհակսիսրնանց առ եղեիր գետոյն գդիւդն ամենայն արուհստականբ ն լարդւատի ինդ հնա աեքանէ, ն ընդ նոսա ղէես ե անշքմ պատերազմի: Բիչը ղինուը, որք պատրիասոէին եւ

իկ ալն

ղօրք,

որք

պաշէին ղբաղաքե Կարնոլ՝ Հասուցանկինվնա

մերձ լասպականութին.քանգի սաստկացաւ սով փ քաղաքին, ե կամէին

ակատփու տող զրաղաքն չի

ձեռս:

եւ

իբրն: եճաս դրուց

պարորւթիան

դեղիհ ի Քաղաքն կարնոլ՝ լայնժամ լբաւ սիրտ արանցսվատերազմողաթ վօրացն Հաղոց.ն թոյլ-հտուն պաշարման քաղաքին, եւ քէպետ կարող ձեն մեկնել ի, կողմի մունացն ապրեցուցանել դանձինս բ չարասէր ուդի լԻՐտում 115 զրպարտուլվացի՝ ոսկայնչաւ ճՃամարնցան զմա» ունձանց բն տնսանել զկռրուստ այխարչիս...: եւ դայս զմտաւ ածծճալ՝ ն եուազունբ էին քան զքիւ քշնամեացեն՝ քելա ինջնակամ լօժարութնամբ գիմեցին ի վիշտն. հ ժողովեալ զգունգս իւրեանցիբրն արս ԵՌ.՝ ի դոգնացին ի քաղաքէնկարնոյ, անցանվինընդ Հաճմանը Բռտսենոյ ւան Քազրնանդ: իսկ ն իվը անցնալ բնդ գետն Արաժանի՝ լարձակէին արիութեամբ սրտի ի վերալ քշնամնացն. ե բացադոյն եշկու վտաւլոչ եշք: դնսռուցանէին ղաղխն |րհանց ն զերիվարս. ն բ Հետիոտս ղալբազնեալ սպլատրասոձին Է փալոռ պլատնրազմի ելանէին թշնամեսցն: ն գունղք ըշնամեացն ի վերայ հոքա բազում պատրաստութնամժը: ապա եւ բնդ ծագելարեգականնԽմբեցաւպատնրաղմե. ն իբրն բաթեցին ընդ միմեանս" նախ ղդօրացեալզունդն չալոց՝ ճարկանէինրազուժ Հարուաժս, հ ի փախուստ դարձուցնալ զքչնամիսե սատակվին զքաղումս: եւ դարձճնալզօրացեալ դարձանի փախստենք,ն դիմադարձեաչ

զայրագին ցասմամբ՝ լնուին արճաւըրօքզբազմութիւն ռամիկ ժողովոլենհ ի եռցին Հեծեկ ի փախուսո զոմանս ի նախարարացն դարձուցեալ ն նուա: լոցն զռամթկսնորթ ընդ զի թազումս ի նոցանկնՀարձալ տա-

իսկ քաջայաղք նաչաթակքն թէպետ ն նուսզունք էին ի մէջ չարաչութ որսողացն՝ սակայն ոչ ինչ զանգիտնցինի դառնաշունչ օրչասէն. այլ մբնչ ի ապա գումարնալք եզւով չափ՝մաիզմին զմիմետնս բանիւթ ասելով. «Քաչջուքեամբ մեսցուբ ի վերայ աշխարշիս մեր ն ի վեծրաչ ազգիս, ն մի՛ տնսքեն ալք մեր կոխան ոտից լնալ պղծալից արանց զսիրարանս մեր... այլ հախ՝ ընղղեմ մեբ լիցի սուբ քշնամծացն, ն յա լիցի զոր կամիցին...: ա-

(Դ)

ի

Տ

զորավար այատնղ՝

ծ

սչ լամբեղ --դանդաղկում, թաք

խոսբը վերաբերումէ արաբներին սեռականով ավձրադրությունէ

աշբարձաբնակ--տեղայի

է

աղատեղ՝փրկություն չունչ կլնալթ--շունչ առնելով

տպիբատութիւն--անցգամություն անիբավություն

իսկ

ն

իակ. այցտնղ՝իսկույն

ԳՐԻԳՈՐ ՆԱՐԵԿԱՑԻ

ՍՊՏԵԱՆ

(10-ՐԴ Դ.)

ՈՂԲԵՐԳՈՒԹԵԱՆ

(Հատուածք) ԲԱՆ

Ա.

ՁայնՀձառաչանացՀեժուքնան սբտի' ողբոց

աղաղակիքեզ վերբնտեսողդ գաղտննաց. ե մատուցեալ էդեսլ ի Հուր քախծուքնան անձին տոչորման1 զպտուղ իղձից ճենճերոլչ սասաննալ մտացս, բուրվառաւ կամացս առաքել առ թեղ, Այլ Հուտոտնացիս, Հայհսցիս, զիաժ, ի Փան պատարադնբոլոիասպլտուղ:մատուցեալ ժփխոյնբարդուքեանո, Ընկալ դսակաւամասնեալիանրցս լօդուաժը քեզ ի ճաճուքթիւն:նե մի ի այնմ,

ն... բարկութի

ԲԱՆ

Թ.

եւ արդ զինչ արժանաւոր րու քեզ բամբասանս չարազրծդիը ի կրտակ մաղքանացձ մատենի այսր ողբերգութեան, ո՛վ անձն իմ թշուաո, սամենապատկառը կ առ պատասխանիսբանից աեքարիքառ,անպիտան մբ ծովուց ի յոաստուժոյ ն սրբոց մասնակցութեան: Ձի ծք լիճ բակութիւն դեզոյշ լեզյեղեցից, ե զդաջշտս ասպարիաոըբազմօք տաճքարաննի4 չափեցից ծ, նե զպուհանծարբի տարածումե լալեութնան'ճ8 գոյութեան բակս յոքունցը անտաղացչամրբից եղեղզանցըի Ճատուաժս կազմեցից', ն ոչ զթիւ մի ի բարդելոցն անօրէնութեանց զօրեցից դրչաց (իբանանու ի մի բնդ գրով սամմանի ցգրաւել9. նա՝2 զի Թէ զմայրսետչք ե զլետոն Արարատեան ի կէտ ամբարձման լուժ կշռոցշ1 զօդեցից, կ«մ նժարի միոլ արդարութեանմիչեորդշճ կաջուցից, ոչ Հաւասարէ ալեր

Հարքութեանչ8 Համաղուղակջել8:

ամբարձուղէշստուարաստ էղե25տերկալիը՝ ունայե ի պրո լաւէտ ծարազատ նմանակից այնր քզենւոլ՝ զոր տերն զօսացոյց, ղոր, ՎՋ արտաքիե զիմօք բարեչշուք կենրձվից քանզիսաղարքոք վարսից,ալս իբր պաակաւիմիջ պաճումնալ, բազականացնր գոս բաղձալի, իակ էք մձրձեսցի տնկողե խուզել զխնդրելին, գտցէ զքեզ ունայն ի բարեաց ն գարչելի ի գեղեցկութնանց, ծաղր մռռղաց նկ եչաւակուբիւնք նաՍաուտմ

2.3

խատողաց: Տի երէ ասլաժամանլանզգոլշ ժամունէ ճերապանժտունկն է պտղակորոլս անկենդան, ռր դոլզն պատկերն անպատրաստիլի, եկն ն կամ երկիր ոռոդեալ ցօղով, ԽՏ տեդ անիծի, ռչ բազմապատիկ

զաւանդաարզասհացերկրագործուքեանտաժողացն մատուցան|'լբքալ փոռանինն,իսկ դու, ո՛վ անձն իմ էղկելի, սաշման բանաւոր ն տունկ կենդանի ն ոչ ի մամու խրում պտզաւոր, իբրու ոչ զնոլե կրեսցես պատիժ եախնում առակիդոճ:Վասն ցի զճամայննընկալար ի քեզ անպակաս լառտաւելուքնեանց, սկզբնաւորհալի մարդն առային ն մինչե զքեղ ասթուժոլ...: նորոգս՝ ատծլիս հ անախորժելիս Ճաստողին Հոզուտ անձին աոլորման--տոլարվաղ զարտուղ ճենճերոլ-քնՆքերացողպտուլը դորփսժվաի 1 Ննիկա մառմահակի հղակե 1-ԻՆ դեմի նչաթագությամթ

:

բոլորապատուղ--թոլորանվեր մատուցմալ ժեոլն րարդուքեպե--մատուցվաժ առաւ ժխով

է

քանիցս լջղուափ-զՎատկաւամաօնեար

՝

սեղմ խոսքերիս չարադրահչը շի նախդիրը այրական ճոլովի գործիականճոլովի իմաստով այս

մաղթանք --աղալահք

օ

«փ կտակ ոնում

րբաժությամր, չայլնատարաժ

Ք

թարտվն--Քուղք, ժազաղաք այստեղ քճամանիչ1 լեղյեզնցիտբառին յոջն, յոգունք, ունց կամ ոթն, լ»

ֆջունբ, ունց.

ա.

չատ,

բազում

չամբ, եղկցն նույեանիչ բառեր 18 ռի Հատուածա ցոյոմեան դրաց կալմէցից. այսինքն` գրիչներ շինեմ ոչ դօրձջիը բնդ գրով տաճմանիգրաւնչ. այսինքն՝ չեմ կարողանա րի առ-

նել

գթրժածվաժ է

Լան,

ն

չաղկապի իժատտով՝

մայր--մայրի փառը լում կչոռց--նչեոյի լակ արդարութեան միլնորդ. այստեչ դորձաժվափ է փոխաբերականփմառտով, նչանակում է' կշռաքար

խութը ՀԱդքերովլի ժլու

նժարի մա-

ոին1 35այստեղ՝ մակարդակիիմաստով

մատ-

իմաժտով դեղ. այո` քանաք, մէլան. ի յորակութիւն դեղոլ լնղլեղեցից. մելանի փոխեմ 13 ի տարաժումե լայնուքեան--լայնաա-

Կ

"

մատենի կտակարան

չրեր այոտհր՝

Դ

«ծտ

ոներքա Բամննապատկառ--խիատ ':

2է

է

ավելադրություն էչ Ամրողչ նախաղառուքյան միտքը չՀետնյալն (. նե թե վիրանանիմայրիներըղողելով կշեռքի ժակ չինեմ, ու Արարատ լար, իրրե կջոացար, գնեմ նժարննրից մեկի մէչ, ապա այն չի ճավասարվիիմ մեզթնրով ՀԻ նժարին

դատելղիմորոչ Հող4. Ես` Հաստ խոշոր այրուարաատեղ-ա-ե

ժառթ

ոտավ-

բով ք

է

Կ

Ֆ

է-շտյոինթն րազացան--ճեռու գոնվոզ այս

աղատեղ՝ փնտրէլ

լանգգոյչ ժամուն--անժամանակ,լքապասվաժ ժամին այատեգ նչանակում է մէզավորնձրի եկն ընդ անիժիւք. թառաքի՝ եկամ տՆեժքի տան, ալսինջե' անիփլնջ

այատեղ՝րալք կխ. մոռանայ--մոռայվումէ րր. այստեղ` ինչեւ Ք. ալստեղ՝ օրինակ. նաթնհում առակի. այսինջե՝ վերնի օրինակումՃՀիշվաժ վնրացականըթանձրացականի գոխա5

բեն

ԱՐԻՍՏԱԿԷՄ 1ԱՍՏԻՎԵՐՏԻ(11-ՐԴԴ.)

ՊԱՏՄՈՒԹԻԻՆ

՛

թր.

Հ

«Հատուած )

Ջեորձեան ե զժանձեթն լորմամ յիշեմ հ ժեցաւ, Ճատկլիմ արտասուօք, փղձկի սիրտ իմ,

-

դորփեչ ի ՂՆԵ լիմարին միտթ իմ, ն զգողիճարկանի ձնոքս ն ոչ կարեմ վոճ տողիսչ լառաջ խաղացուքանել: Քաղում նե անճամար ճոցիք ի վերադոլն ցաւաղացե, վասն տեղեացն ամրութեան՝ անդր ժողովեալ էին. լորոց վերալ Հասծալ անծչրիոր

ն

մբտութեամբ եռացնալք որպես վիէժիչնդիրք, ն խիլ արկնալ ի քարանն գտին. ձաւս ն լյանտաղախիտմալրիս՝ անլաղզաբարկոտորեցին զորս մինչ զի արիւնն օրէն գարնանաբերժամանակին,լորժամ թիչերմութենէ ադուս օղոյն ջուրն ժորեալ հլանվ՝ ի ձիանն աղում վիժելով, ճող երկն բին զկնի իւր ճեղեղատելով, այսպէս յայնժամ լիներ. արհան առուք ի դիականցն անկելոցն հլեալ, ի ղատ ի կող տեղիս ի յորդութեան գնաՔին վշող երկիին Հեղեղատէինւ

մի դու վայնժաժ եղեալնա՛ժ զմտաւ, զկրօնաւորացն

դաս

ն

վքա-

անդ ճանդիպեցան, կամ ղզերամսժերոցն, կամ զերիտաՀանայիցն՝ մօրուացն՝'2խրին զենկարգեաաիդացնզբաղմութիւնս, որոց դեուսաբոլս որ

ղեցկալարմար զալտսն պարդարէին, ե խոպուջ վարսիցն փաղփեալբ Ի վերայ ճակատուն ղորէն վարդի վառ ի վառ գունով զդիրս երեսացն պալծառարուցանԼին,թէ որպէս լանկարծակիի սրոլ ըշնամիացն իբրե Բե՛ր ի մէլ Է կարկաոլ Հարծալջ՝ լերկիր քաւալ անկեալ գլոր ն պտղալոցնճամար, ղորս առրձալի գրկաց մարցն յերկիր ընկենութն,

խաղային

որ

մեծակական ձառայմամբ զմարսն խնդրէին. իսկ դժնողսն դանալից

Հարուաժովը՝ շտապ առ

զայս

լսելով

ոչ

ճեղձնու

ի նոցանէ բաժանէին։ Ո՛ր աիրտբարեղէն, որ արտասուօք ինդ բազմադիմի փարեաքնջաճա-

Խութնեամը։ կոլսբ ի խարոառական: անկեալք, նորաճարսունըքլարանց փիաժանեալին ի գերութիւն մատնեալք. ի միում վայլրկենի էհրկիրն՝որ

իբրն

զթաղաթ

մաիդախիտ առատութեամբխճողէալ էր, եղե անմարդ

կամ սրակոտոր կամ գերի: ամայի,երկուսթաժանհալ

հշկ զոր ի Դերչան ն լեկեղեաք ն ի միջասաձմանսնոցա եղն կոտորումե, զայն ե րնդ ցրով արկանել չէ ոք բաւական, բայց դու ասցքելովբս կշորա՛ զայն իսկ որ ի Տայսն մտին, առձալ վերկիրն ն Հասնալք մինյչե բ գետն մեժ՝ որ կոչի Ծորոխ, ն զկեի ցնտոլն դարձեալ ն առեալ վառ ն զգերի իջին լաշխարճն խԽաղզտնացդարձան, գաւառին՝ ն եկեալ մինչն ի բերդաքաղաքն որ կոչի Բաբերդ, Հանդիպի են անդ գուեդ մի ի զօիացե Հոռոմոց որ կոչիե Փոռսնկք,որք յանգտս միմեւեր Ք դիմի շարնալթ ճակատեցան. ն լողդորմութենկեաստուժոլ զօրացան գունդն Հոռոմոց, ն յաղզքեալ քլնամեացն՝ զգլուխ ղզօիուն սպանին ե զբազումս ինդ նմա, ն զայլսն ի փախուստ դարձուցեալ, զառ ն զգեների պամեծնայեթափեցին, բայց փախսաէիցն վչշեւ ոչ իշխեցին լերկարել, ոթ քանզի ձրկետն քէ գուց ժանը զօրու Հանդիպեսցին։Իսկ գերիքջն ա-

աղզատեցան,գոճաքնալք ղզաստուծոլ, լոցան ի տունս իւրեանց: Իսկ ոթ ի վերայ ծայլհց գնացին, դոր ն դտին՝ ի սուրն ի դերութիւն ծախեցին, ե չըն ալ աւարաւ՝դարձան անդրէն.հ ձկնայի թածմանս Վանանդավ, ե որոր ի դիմի Հարնալ հ շխանքե քաջաղուն Դացկայ որդւոլ Աբասայ, բազումնախճիր» հ եղւոյն զորժնալ:Ռրոց է վերայ ճասհալզորք անօրինաց ի մէչ փակեցին. ն քանզի լերկարել պատերազմին ն լաճագին կուռորուածէն ի վորութննլ պակասհալք էին ինբնանք ն երիվարթ իւրեանց, վասն որոյ ոչ կարացնալ զպատնլչ քչնամեացն պատառել ն «ուր որոց ի վեիալ ծղնալկոտորեցին ազատացն իս հրեսուն: էհլանել, իկ զմի ոմե լազատացն կալեալ, ոբում անուն էր Թաթուլ,որ էր Քանզի կարեվէր խոցել էի զորդի ԱրսուրանալՊարսից ամիրային, զոր իբրն ետես Մուրդանձ'ասէ. «եքէ դա ապրի, զբեզ ազատեմ. ապա ՔԷ մ.ուսնի, զբնկ գմա մատաղ չծրամալեմ առնել, Ռր լետ սակաւ «ԹԼ իժ 4 լաթկածե, չէ կեմեուու՛ հսկ նռրա պատասխանել, աւուրց նաց. քէ այլում է, վայն ոչ գիտեմ»: Սուլտաննիբրն լուաւ ՔՀ մեռաւ,

ծրամայնաք սպանանել զնա, է զաջ բազուկ կորա Հատեալ, հտ տանել Արսուրանալի մխիթարութիւն, թէ ի վատ բազկէ |է ժնոնալ թո որդին: Արբ զինչ է ինձ մի ըստ միոչէ ղանկանդենլի կործանումնքբրիստոԽիո հնդ դրով սաշմանիլ, ոի իբրն ծով ի սաստիկ Հողմոց լոլնալ՝ առագին ծփանօթ, ն փրփրադեզ կուտակօքն յամենայե կողմանց գալ ի ծփանս, այլապեսն մեզ Հանդիպեցաւ. աչխարՀաամէնայլն լանկարծակի լի եղե խոռվուքնամբ, ն ոչ ուրեք գզտանիւրտեղի ապաւինի. զր վասն անչնաիին չարձացի բարձաւ յոյս կենաք վամենայն մարդկանէ

Ֆրից Խաոբց շսրժհնալ՝ամենալնբանսզաւն, աղա իջանէ աղ ն անտի Խջանք զինդարմակդւմչտնփաասննոլ նտո մարդոյ աժրոքամնոր կոչի Արկ, լորում ետես աշխարբձաժողով ն անատժեոյ,ն ոչ`ինչ փոլք տարար,քանդի.ի չաղելոյն միայն ժանքհու մերձ ի դնողն՝ նովաւդայ ի զլութն Բասննոյ, ՔԷ անառ է. ե անընալ վնրայ դաճին որ կոչի Դու: եւ ելեալ անտի սակաւ արամբբ լանցետա՞ի պատիտա որ ՑացրԲ կարին,տես զքաղաքն ամծնեայն տութեամբ: փառղեալ ե ցարձաւ անդրէն, հոկ աթքե Մանազգկերույ մնրկար ժամ` հաջետծաղլ անկասկած ի դուրս հլեալ ի քաղաքէի պատրաստհիքինաղատտաղպէս դարմանս մարդոյ ե անասնոյ, քանզի ժամանակն «Հնձոցիսկ քր: ծւ մրեչ ԱԽոլտտննվայսու զալնու ծղեալ գարձաւ անդրէն,նոքա լանչճողս ճղծալ ձին.Է արա հկնալնորուվառքաղ դեէ Մարտ: Կրտմտութնամբ, ինդ քաղաքին: ալասերաղժի Արո ամսականօք աւուրբք հկաց ի վերայ թաղաքին, աո մի մի օր երկիցս անդգափ դեր մարտ պատերազմի ընդ քաղարին, մի ի լուն ռանտլ աւուրն մի ընդ ծրեկն։ Արդ մինչդեո քաղաքն լայս տարա կուսի ն իբվտանգրկալը, աիկանէր խորճուրդս բարւոք ի սիրտ իշխանի «իոջ, որ էր լոլժ ի մտերմաց Սուլտանայ,որ զառ ի նմանէ խոբձհալան Յանուրանկր քաղաքին՝կամ բանիւ կամ գրով: Բազում անդամ գրեսղ ի քարտիզինի սլաբ նետին կապէր, ե պատերազմիօրինակաւմերձենալ ի պարիսպն՝ զեհտն ի բաղաքն ըբնկենոյլբ.հ այնու զամնենալնկոուոյ Տետ

Բ տուաբաժոլ տավճ,

առ

մ կոռուոյնօրինակն ե եք

լայս նիշ տճերոչ ի դիշնրին կամին ի ենրքոլ «րար«պինզերկիր փործլ ն մտանէլ ի նծրքս. բայց դուջ պի՛նդ ն աո՞ւր կացէք, հր տեղեացն վնթայդգուշացարո՛ւք:

Արգ յ"՛ր կողմ ն Եոքա ի պատերազ կացին թէ ի գիչերի ն թէ անդր գտանէրել Ֆեւռ այսոբա վառհսլք ն պատրաստ առրիկ մեքննայս կանդենալ, այնու պատծրաղմէին, հսկ հրեց ոմե ի

փ »ուրեչեան,

իր կանգնեալ փիլիկուանն. ն լինէր լորժամ նոքա թար եղնալ ի պարսատիկս մեքինային ն ձղէին ի քաղզաջն, հրէքն ղդիւբքարն դէպ

ռա

ուղիղ նոցա քարին արձակէր, որպես զի գիպետլ թար ծրիցուն ի քար «սեցրինացն, ի վերայ իւրեանց ընեկեեոլը: Զայս արարկալ անօրինացն Ֆօքն անգամ, ոչ ինչ կարացին վճարել. քանզի զօրացաւ փ վերայքարի նոցա:

թարե քրիցուն

Ապա ա՛յլ պատերազմական վործի պատիաստնալ, զոր ինքեանք բաբան կոչէրն, ոթ յոլժ աճագին էր զոր ասէին, քէ չորս Հարիւր սպո283

զպարանսեքարչէին, ն վաքսունլիտր ջար եղե ալ ի պարսատիկսն՝ ի քազաքն ձզէրն. ն առաջի նռրա պարիապ կանգնեցին ի բամբակի բեռանը ն գայլ բազում կարասւոյ, զի մէ՛ քար հրիզուն Հասքէ ի ետ: ծւ բբբն դայս այսպես յարդարեցին, արձակեցին քար մի, որ դիպեալ ի պարիսպն ուժդնակի, փլոյց ն խոռնաց զնա ասդուաժ աղազաՀ զոր տեսնալ քաղաքին՝ լոլ զդողի Հարան, ն մեծաւ կին Հառալմամբ, գզսլ յոգնականութիւն. իսկ անշրինացե լինձր. «եծ ուրախութիւն: հակ ի պալ երկրորդ աւուրն Որտիլմեզ՝ ռր զօրու: իշխանե էր, առեալ զզծրս իւր եկեալ մարտ եղեալ կռուէր ընդ մերսել ի ենրքս մտանել, քանզի այր քաջ էր. եկեալ խռոին կավեր Հզորապկաս հ լանկարժակի զիւրովին երթեալ: անկաւ, հսկ որ ի վերալ պարսպին էին, ձգեալ զճանկ նրկաթի՝ կալան զնա ն քարչհալ ձգեցին ի ենրջոլ պարսպին. ե զօրացն անսեալ՝ դարձան լի տրտմուքնամբ ի բանակն. իսկ բաղաքին չլինէր ուրախութիւն ոչ սակաւ: Ցայնժամ մի ոմն զօրաւոր ի զօրացն Հոռոմոց պատրաստնալՃուր՛ հ ն նատեսլ ի վերայ ազհաւթիւ ժծմբով,արկնալաման ապակնղէն, ն երւ ծրիվարի, թաջասիրտ արի գոլով, վաճանալւմիայն զքիկունս ամբացուցեալ, ն ելեալ բնդ դուռն ջաղաքին' մտանէ ի բանակն այլտզզնացն, Մանտատօր ձայնելով զինջն՝ այսինքն քղթաբեր, ն երքեալ ապւորք

էին նորա,

որթ

առ

մինչն ի բաբանն՝ յուր

անցեալ զնովաւ,

ն

լանկարձակի ի վեր ոռնալ

վշիշի էշեղ ի վերար բաբանացե, նոլնժամայն թորբոքհալ Հրոյն՝ բոց Փիրանի ի դուրս կլաեկր, ն ինքն դառնայբ փուքապլս, Զոր տեսեալ անօրինացն, ի Հիացման եղեալ, ճեժնալ լերիվարան, զշետ մտեալ ն ոչ կարսցին չճասանել։եւ նորա եկեալ խաղազութեամըեմուտ ի քաղացքել կ

օգնականութեամբաստուծոլ ոչ ինչ ունելով վերս լանձին, իսկ Մուլտանն' ետես բին զեղեալսն, քասմամբ մեժաւ Հճրամայկացզպաճապանսն արակոտորաղնել....

Իսկ Վասիլն՝ որ քաղաքին իշխանն էր, Հրամայնաց ռամկին ի վնպարսպինմեծաձայն աղաղակաւանարգել ե քշնամանել զմուլտանն, որ նտ երկուց աւուրը չարժեալ բանակաւն գնաց ի տեղւոյն ե ձրթնալ՝ ճանդիպի քաղաջի միոչ, որ կոլի Արժկք, որ է ի մւչ ծովուն

խայ

Բզնունիաց,ե ունի մօտ յինքն բերդ ամուր ն անառիկ. ն քաղաթացիքն ապաստանեղեալ ի ծովն ն լամրոցն, լանճոզս կային: իսկ արիչլոյս նարբու զազանն ծանժազ տնլի գտեալ ի ծովուն, ել առաչեսրիդուե եքէ իւրեանց չնարազիտութեամքն, մտին ի քաղաֆն. Քնամբ ուրուբյ ի վերայ եղնալ կոտորնցին ղամենեսին, ն առեալ ղգերին ն ըզկապուտ զքաղաքին, ելին ի տեղւոջէն։ եւ այս սրտին դիւր եղն Մուլ-

հ

սուր

տանին ն գեա մեծաւ տրտմութեամբ լայխար«ն իչր. բանդի ինչ կաժէր՝ կարաց վճարել ինչ, Հ

ղոք տողիս--չշախադրանցթ ունի ուղղականՀոլով եշանակություն դորաֆվավ 1 Հավելարար աուարաժոլ ատավ--անառուններաբահարնելու տափարակածզ

Մ

ոչ

զոր

(43)

ցարտիզի--Քղքն վրա մի. չորը պիւրովին հրթքալ--ապանվել, ինրեասպանլինել.

ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇ (12--13-ՐԴ ԳԴ.) ԱՌԱԿՔ

1. Խոբեմ

ոք ն

ծառք

Խոչնեմոք հճարցցժառալ,ձքմ` զի՞նչ են պատճառք, զի որքան բարձրանալք, այնքան արմատս ի խոր ձզէք: եւ երքա ասեն. խոշական գոլովզիա՞րդոչ գիտես`եքէ ոչ կարէաբձայսքան սատս բառեալ հ բեդդիմանալ ճողմոց բոնութետան,եքէ ոչ ղարմատս ի խոր կ բաղմոստս առնկաքն. տեսանես զեղբարսն մեր զճաճարի ն զփիճիք, գի ոչ են բազմոստք ն ոչ բեդդիմանալ Ճողմոլ կարեն, ի խոր արմատս ոչ ունելո:

ԲՔ)

Հարցանէլ

չում

է

ց

բայը

տովորարարպածախ-

իմաստվ ոուի ծառն է

նու

նախդրովՀայցականխեզիր

դոիֆափվածէ ստորադապականապառ-

2.

Մկունք

ն

կատու

կատուն ե ասեն. ՄկունքՀամանգամայնքՀրեշտակս աղաքեն Զի՞նչ քեզ մեղանչեմք, որ այդքան վմեզ ծճալաժես, ղի՞նչ քո ուտեմը: Ասէ ցնոսա. Ո՞չ գիտէր եթէ լայն սակս ղմեզ մարդիկ դարմանեն, զի Հասզամբաիս նոցա մեք պաճեսցուք. արդ էթէ դուք այնմ ոչ մեղիցէք։ ե ցայս Հ աստատնեմարձակ շրչեսցիթ, ոչինչ ձեզ վեասեցից, երդմամբ վամեցից: եւ ձեռն հդեալէ գլուխհրգոււու:եւ փկանցեՀամարձակնալ ադ

քան ղանկեալ Հատսն առնուլ, ե լարուցեալ կատուն զբազումս սատակեաք։ նւ ասձն, Ո՞չ ապաքէն ծրդուար անկեալ ճատի ոչ առեուլ վրէժ: եւ նա ասէ. Ոլ հրդուա, այլ ըստ սովորութեանզգլխով զձմեռե արկի

(ՂԱ) )

Հաժանգամալն--միտռին. բոլոր

8. Բու ն արֆիւ Բու

նորա ճաիխնդրեաց զդուստր արն, ասհլով. Դու սռուինլեանքաջամարտիկ հս ն ձա դիչձրոյ, պատչաճիմք ի խնաժութին: եւ լեո բազում քախանձանացյանձն առ տար եւ ի լինել ճարսանեացն ի տուք լոլս ոչ կարէր տեսանել փեսայն. ն նւ ժաղր առնէին բազմեալքն: իբրն եղնկգիչեր՝ ն ոչ Հարսն հես լոյս. ն աճախհաը ահդ այպանումեչ եւ վասն այսորիկ փութով լուծաւ Հարսանիքե,

Հրեշտակնառաքեաց

առ

արծիւ

ն

(ԻԳ)

'

խնամախոռ այատնղ՝

4.

Արջ

ն

ի տուէ--ըերձկը

մրջիտ

Ջբոյն միջեան արլ փորէր, ն լեղուաւ ժողովր ն ուտէր: եւ «Հնարք դրջիւն սատակել զնա. ծրքնալ պիծակ ն գոուխ ն մժեխ ն յշանաճանճ նմանս ե բրձտ, ն կ սոցին, աղաչէ ողնեձլիբր ազդայինք, Քաւակցեն՝ Հարկանեն զաչս ն զլսեծլիսարջուն, ն Հարկանէ գլուխ զքարի, ն ենխի ե որդունք նա ժնանին. ն ի սաստկութենէ լաւոց՝ ղբերան բաշ ցեալ դոչէր. ն նոցա մտնալ լորովալնն' խոցոտծե դաղիսն. նհ նեղեալ դիմէ ի Հոսանս չրոլ, ն անչավիի ներջս մտճալ՝Հեղձանի: առ

աղ

(60Դ) 5.

Թոչուն թագաւորին Հնդկաց ն ձի արբային Յունաց

ԹագաւորինՀնեգկացէր թոչուն ինլ.

արկաներ մարգարիտ ն սկանս իբին զձու. ն լուհալ արքային Տուհաք'անմ ցանկացա, հ առաքնաը Հրեչտակ ն խեդրեաց. ն նա հտ, Սակայն ն նա ճչայցնաց զձի նորա, ոի երագուքնամբ անցանէր ինդ թոլունս: նւ թեպետ ծանր էիե կատարին:եւ Է գալ միմեանց,խնդիրքն,անյապաղ էիկաքանչիսրքն հն Հաւուն ի ֆոյես՝բուռ օրինակի այլոց աժէ ձու, ձիոյն ձրթեալ ի Հբնդիկս՝` կաղայր, նե ոլ բնաւ արչաւէր: Դարձուցանէթագաւորն Ճճեդկաջ զթրոզերիվարն, մեղադրելով յոլժ. ե նա նմանապէս՝ ամբաստանելով չունն։ եւ իւրաքանչիւրն լինքնանցն երթեալ տեղիս՝ լինէին րստ աղաչին օրինակին: որ

(ՀԿ)

11111" մ

Ծզանել(հմ),

ագիր, աղքալ վամ ագայ, ազութեալ. Հ. Հաղննլ, ծաղզնվել: ագիր, ազութնալ. մ), ագայ, լ. իչեաննլ, զիչէրք. մճալ մի տել

Ազանել(

մինչե առավոտ

ձրալ. ազագել( 86),

Ազատ,է,

աք,

արձակ,

չորանալ:

լ3.

տա.

անկախ.

աղատ,

ՖԽ

բար.

էշթան,

տղնվական,

գ.

ց. աղատնձրի՝ Աղատակոյտ. ազջվանան-

Նձրի խուր:

Ազգ,ի,

տեսակ,

1.

զ.

ար.

Հ.

սնրունը,

ժողովուրդ: Ազզի "ոզգի.տեսակ նթակ, զանազան: 3.

աոճմ,

չջեղ.

4.

զգալը, իմացում: Ազդ Հա առնել.փար տոսի,տեղեկացնել,

Ֆեզդ.գ. զգացում,

Ղ«Րգել' Ազդ լինել(թմ) էմաց տրվել,

ազդել,ճրի.

ն.

իմաց

եզն.զին. ենթ, Ժողուվ«ւր գ"

Ծխտասիշ, սիիի,

Հեյտացեր:

Աձել, աժի, իջ 4.

Արու.

ա.

ոք.

զանց. րար.

ն.

գ.

տնզեկայնել:

տալ:

Լ

տեղ տանէլ. էր ջորմել. 3. լքնել: ոյ,

1.

գ.

ա.

քեղ

ազն

քանկասեր,

թերել.

Ֆ.

տէ-

խփել,Հարվածել. մարգ, ամու,

3.

փոքր ազգ: փխեր-

Ակրսն.պ. փորա,անքջ, ժակ: Շկած հատանել. փոս՝անհըքբանալ: Հո կոո ն, վի«կաստանի, .. անուն` Ակպաստոս աղպլաճով վիճակ: Ակն. սկան.

զ.

1.

ունեել/ իժ).

կալություն։ Ակն

այլթ.

Տ.

Հույս, ափրե-

ակնկալել:

Ակն. ազան, ականջ.

Թանկագինբար,

զ.

պոճար:

ճկն. ական, ականք.

ապաածլ,

պ.

լիքել/իմ). Ակնակառոյց

ակունք:

ալբը վրան մբնալ. այտը մի բանի վրա զցել։ Ա, է, էջ... Վա, էրկու, սարոաբ: Աճ առկանել, վախնջեւլ, տարպավփեքՆե Զանի ճառկանել/թմժ). վախքնալ:

Աճաւաղիկ

Աճաւանիկ

փ. ածա

ԱՋաւասիկ

եկի. Աճեակ, մբ.

1.

է.

զ.

ա.

Վախինը:

ի Աղաբողռե,

ս.

ձախ, ձախ կոզփիլոն, Հողզնորաչ-

ո.

կանի վերարկու: գ. պատճաղ: Աղազ,է, նխ, պատճառով,Համար: Աղզազաս. Աղանզեւ. դ. միդմղեն կամ ցար ոի տրվում է ցովորաթրսիճաշից ճետու աղանդեր: ա.

եզին,

Ազ1՛, 4. Հապա՛,դէ՛՛ մղի. ք, բջ. «. 1. կողոնթթյուն, գույք,

ժողովուրդ,

3.

3. ռաղվուԻնգճանթաայնա՝

ունեցածչունեցածը:

Աղխել, եջի.ն.

կուգել,

փակել:

Աղփաբետէկամ ալփաբետք,տար.

գ.

այբուրձն, ատանիռ

Էմ,

է, աի Հասակ. 3.

դ.

1.

աարի,`.

քվական: Ամ

տարիթ»

ըստ

ամէ,

ամիամի,ամ յամէ.տարնքարի: կատոորկելը Ամալ,աջի. ն. անել, իոուիել, մ. ամառ ժանոյ. կամ Ամառայնի, եւոր մանակ, ամառի.

զ.

ամաս

Ամաշռնի քըսմ տմաւանից,մ.

ամառվանից:

Ամարժտոտն.,

ք.

զ.

ամառը,

ամաղանոջ:

բուրձի, բա՛րձ,ե. բյորձրացԱմբառնալ.

ել:

փարձայ, ձի՛թ. Ամբառնոլ.

վեր էլնծլ. 8. բարձրանալ, մեծանալ. 8. ճըրպարտանտլ: Ամբար. ոյ, ոց. ց. Ւ. չտեմորան, մքեխանոց, ամբար. 2. ամբարած մթերք, 1.

լ.

մքճրապաչար: բշտի, րրշկամ ամպարիչտ, Ամբառիչտ անօրկն, անիրավ,զար:

ա.

տաց.

էյուԻոթձր ճյուղերով, դմբաբնուղէ». ղերը բարձր:

Ամբուս. ի կամ ոյ, իտ. 4- 1- բազմու Թյուն. ամբոխ. 3. իրարանցում,չփո-

Բություն,աղմուկ-աղաղակ: ԱՄԼԵւք ան. հունց, ամենեքին. եցուն. 1. ամենքն էլ- 2. բոլոր, գամեեթր, ամքե, բովանդ վր Ամիչ. ամքոյ.

«Թ.

ընտիր խորտիվ՝

զ.

պատրաստվումորսի մսի: Ամոլ. չոյ կամ լի, Ժոնավանդ Հոզնակի ՌԻոԻ ամոլք. լազ կոմ լից կամ լնեաց.

քաշող զույգ եզգ. լծակից, լժ նմանությամբ՝ զործակից երկու ընկեր: աշ

Ամո՛՞.

ամրբչ,

կամ

սց

ամրոց, բերի համ ու, ում, վոտ, վաղ առավոտ.

Այգ.ոլ այն.

մին:

ուք. 9.

րոյ,

ոց-

1.

գ.

գ-

առա-

էնդ

լուսաբաց:

վաղ սոռտվոտյան, լուսաղե-

մ.

Այգոող, ի, աց. ղդ. այգեպան, այգնրործ: Այդ. 1. Ժ. այդտեզ, դեպի ադան. 3. դ.

այդ

Այդոէն.

այդտեղ, եռիից դեպի

մ.

ոաղդ-

տեզ:

Այլազգ.

Մ.

ա.

մ

ու՞րեր.

Այու

զի.

Ժ.

ջ.

ուրիչ տեսակ, ուրիչ տեղ ե.

Համարճել:

Այպեառնելծ"

Այս. -.

չար

կերպ:

որովնեւռն:

եցի. Այպանել,

ոլ

այլ

Այս".

մ.

1.

այտտճղ, 3.

տեդո.այս

Այ»շոէՇ.մ. Ժ.

նռրքց ատտեղ. 3. նորիք.

7.

Այտի կամ այղի. 1. Այոնուլ. տեայ, Ժի՛ր,

3.

տուցեալ.

լ.

լինել/ոմ). ամուսնանալ:

Այբեձի.

տռե

ձիոյ.

ե

ծելագոր:

ննագան. ւ. նտին.

2.

Ի

ա.

ալրուձի,

գ.

3.

ուշ.

ուչ

ուբեմեն. Անագզան

մ,

ուշ,

ճե

մնաքող,

մամանակ,երեկոյան

ուչ

վէրչում:

դեմ,

անառիկ. անմատչելի: 3. իչ, բեաց. վախկոտ. Անաոի, 3. "չ պարակ: 3. վիքիարի, 2. Ածճգիսո.1. անգատանելիանջգդուտ, Աճառ,

տ.

ա.

ա.

փուլ'

Աճգոսնել,ձցի.

անարգել, արձամար-

ն.

ճել. պախարակել Անդ. մ. 1. այնաձղ. Յ.

դ.

Տ.

ալն ժամանակ.

այն:

հեջի. Աճդանել.

ն.

Հեր

մտաժել, Փենձլ, խոր-

Անդարման,անխեավ՝ անմշակ բոզած: դձեոյ, ոջ կամ իջ, սեղեսոյթ, Անզեա), ա.

նայջ. պ. նախիր (եղների, կոմերի): Անդէն, մ. 7. այնտեղ, եույն տքղր. 2. անմիջապես,իսկույն, տծղն ու տեղը: մ. 1. Անդուտոռ. այխտեղիը. 2. երանիք ծեալ

Անդստին.

մ.

Հենց սկզբիջ. 2. մեիսկույեւ այնտհզ, դեպի այնտեղ.

բբստին, նորից.

Անդո.

1.

2.

դ.

մ.

այես

մ. 1. Աճղոէն. Յ.

հուլն

ա.

գանցի:

3.

հորից,

դարձյալ.

2.

ետ.

զանց

նույն ժամանակ: չունձթող,աղաց

Ն.

1.

տեղր.

հի. Աճխայել,

ժամի,Հողմ.

տծղից.

այդ

իան ): Այ". առն, աղեկ, արավբ զ: տրզամարգ, 2, ափուսիեն,Առն կամ ա՞շանց

այպանել: 1.

մ.

ա

Անխայամ.

գ.

Այմտ

աող

փաղրձլ, անարգել, ար-

կամ ու, ոց. ողի, դեւ

այա

գ.

այն կողմ:

ու

4.

լ.

խղճալ, խֆա-

է գթալ,8. չխնայել. զգուշացնել: Աճկանել/ իք), անկալ,անկի՞ր. 4.

մեչ»

--

|57

Փեկեն.

վիճակվել.

2.

մեռնել. 4. 5. վրան

3.

Հարձակվել. վրա ասեք.

գիվեր Ածնեգեղ.Խոչոր: -.

Անճնարին. Ֆար.

մ

ա.

1.

անկարելի, անչր-

տաստիկ, խիստ.

2.

չլաիա-

3.

պանք,խիստ չատ

Աշխաւնաքոգ.ա.

երկրի կամ ազգի գոր-

երբ Հոզացաղ:

ի, ափ. Աշտանակ.

մսմակալ, Տբաղա-

զ.

կալ:

Այտեայ կամ ատէ, տվի, բթ.

հեզաժաման,փ.

անժամանակ,

ա.

ՍԱձկալի,բոր

սիրձլի, բաղլաց. ձալի, կարոտով վաագելի' Նէձն, Հին, ինթ, անջ. պ. 1. անձ. 3. ինթբ: Տանձին աճել(իմ). Հանձն աոՖել, բեղուել: 1. մարմիջ ունէՏեձեաւոր,փ, աց. ռրդմս անչա Փող, պոլություն ունքա.

ա.

տեգ,

գ.

նրպակ:

տա-

բաժոմ:

Ապականել.էջի.

ն.

ազքրծլ, թանդել,

1.

կորժանել. 8. պզժել

Ապաոբթանել, ձրի.

յ. գոռոզանալ, մէֆամրավլ, Հոխորտալ: Ապաքէն.ժ. իչարկե, անշչուչո, արգարես

Ապուռ.աոի, իֆ. զ. կողոպուտ, ավար: Ապքել/իմ), ձրայ. չ. փրելել, ազատվել: չուն ունեջու, նենդանի: Առ. նյխ., է՛ս «Քկրակ.»8 193. Անձճես). խոշոր, քիկենզ: Ա, ա. ՎԻ, ից. ավար, կողոպուտ: է, ար. անուչերեն՝ քաղյԱէուշատաո, Ք. հց կամ աց. գ. նորաբավեեիք պատրաստող: Առագաստ, Հարաի ե փինսայի Համար աղանձնացԱնոր, եր «ԱԻ զ. փայան վամ մմձտաղե վա Խերթնաածնլակ-Հարսֆարանւ օղակ: Առաթուրկամ առ աթուր. մ. ռոանատակ Սճոալ. ացի, «ա՛: չ. լալ, ՀՃազանգվել, տալով, կղխկրաելով. ազանջգնել. մ. առջե, դիԱռճայչեաւ կամ զառտաջեա:, Մրսաստել.ձջբ. լ. չ/ս4լ, չՀՃազանդվել, մաջբ' բմբոստակալ,Հակառակղել: ՛Առաջի.Նեո. մ. 1. առջեր,դիժարբԱնտի.1. մ. այետեղիը. 2. գ. այե: առչնիք: Առայիառշկանհել, Աէցաձել.աջի, անք. չ. 1. անքեել. ձեռեաթկքլ, Չ. կորփագրել, եպատակգենլ. Առայի զբգմթազանցել. 9. դանկ առնէլ. 4. Հանձն նել. 7. մտաղզրվել, պակասել, սպատվել. ջ. մարծլ, Հանգառնել, աչւ 2. Ք առջ ունես. ձել. 6. մատարվել: առար գնել, Հ-

Փող:

ա.

է, Աճցաւաո,

ած.

Աէքթթելի.

ժ.

ճամվիորթյ: ա.

այջբ

լու,

անքորգ, ուղերի,

աղանչ

ալբ

թքարքք-

Հատած:

Աչխատ առնել,

անչ,

դ-

ք.

նֆղություն պատքա-

Հոգչաթյաթել,անչանգատացնել,

ՆԷՉՆՏ::

Ւ ո դարԱմչխատութիւն. Ֆեզություն,

չաբանթ.

ֆ.

աշխատանք:

Օշխար.գ. շտշղր, լաց կոփ, վալնառուէ, Աշխաոդնել.ողիալ, ռգալ, լաք ու

ու

կո աներ

Աչխարբաճեծ, լաք կոժովլէ: Աշխաշան, հ. մ. Հոդի լաջ ա.

ու

ու

տր

ձրի: ճչխառել, "ւ.

2-0

ն.

կ"մ անվլ. Հ.

1.

ազալ,

զղջալ:

սղբավ,

վոժք լար

ներկայացել: Լռաջի կալ. պեմն առնել,

դիմադրել: Ի. ազ կամ ից. մոասան.

գ.

պարան,

Առժամայն,մ. իսկույն, հույն պաՀին, Առճել,.արարի, տրտ՛, նհ. 7. անել.

անլղժել.

նեճնար

առի, Առծուվ. Հ.

դարձել.

փոխել,

1.

ա՛ո.

«.

ե.

գրավել, տիրել.

1.

Տ. "-

առնել, բոնձլ.

Ճափջտակել.4. վերցնել, ստանալ: խումբառնուլ. Հա3.

վաքվել'

Առուամէչք., ջ. չրաՖջբ» Առպազէն,ի, աց. ղ. ձիու կամ ձիավորի զէնք

ու

Ասպաստան. ի,

զ որդ,

այ.

Ի: ար Ասպատակ,

գ.

ձիու այթոու

ԻՒ կողոպուտի ձիաարչավանթկատարող Եորառտակով փ

ԱՐրծոփ, ժուոլ,

վոր խումբ. 2. միավոի խմրով արշավանք՝ կողոպուտի Համար. Ասպա-

աակ օփոել, դնել, առնել,

ց.

Ասպար,ի կամ ոյ, աջ. պ. վաճան, Ասպարէզնամ ասպարես,րիվի, րիսի, 2.

կամ իը.

(144,897 Ւ).

3.

կամ խ.

ա.

Ասպեչական, ի,

ինվոլ Աստ. 7. մ.

մ.

Ւ.

մեղի, այժմյան,

տաց.

գուչակվ,առտղաՀվալփող: Աստէն. մ. 1. ապօտնզց, 3. 3.

Տ.

մ.

այսանդից.

տի ե ածտի.այս

Աստուստ.

փ.

բուրգ: Ատեան, ակեր,

այա:

Աս-

ասրով կամ

ասիոք.

Գ.

ոչ-

տրի 2.

դաոզերի

Ատբուչան,ր,

12 դ. կաղմը,

աց-

մունթի տեղ.

Լ

դատարան, պալտա-

կբակդոթուն, մնճյան:

Արալէզ կաս առլէզ. յարալէզ.զ.

առղաս-

պելական կենդանի, որը լիզելով պաաքրագվում ընկաժ թաչերի վերբնրը՝ կքեդանաջետւմէր մձռաժներին,

Աբա,

ոյ,

» վաՓշ».

ոջ.

3.

գ.

չի ն

ունհքվաժք, ստացվոբ, շենք. 4. բերթ,

արդյունք:

Արգելով,գճլի, ակն,

ԱՐդ. ոշ, Ագ. մ.

դ.

այժմ

Ճ.

1.

4.

գել.

Բոչել:

Ա-մատաքի. մ.

ուզարկել. 2. աշ դուրս Հանել, քող-

զարմանար:

չ.

արմատննրովՀանդերձ,

արմատովմիասին: իջ կամ աց. դ. 1. արճեջտ. 2. ճնարամտություն, ձարտարություն:

է. ԱՐուեսո,

աջ.

1.

գ.

ա.

ՖրաՏ-

իաժիչտ, նվագող:

կցի, ԱՐոսեստակից,

տակից,

պար.

ա.

1.

արչեց-

փիբ. կրոնակիջ: որ կամ աց. ոլ, ԱՐչառ, զ. աշա" տ. Աբտաջէկ. շիկացած, կաս-կարժիր: Աբտաքոյ,նխ. մ. 1. դուրս, դուրոր, դիսից-Հ. զա. մ. Հիղու: 2.

Արտակա, մ.

դուրս,

պուիսբ:

արչունթ: նւռյ, ննա. կամ ւով, Սնապանի, զ. ավազներ, իշխաններ:

Աւագիկմ. Աւասիկ

նեօթ.

աՀա

Աանիկ

ճ

Ւ

Քագին. գնի, Նար

կա երից. նեաց. զ կուռթի օեղան. 2. զոճարան, զոչատեղան, Ֆ. կուռբնրի տամար, կռաուն, 1.

ի

զէ արգնլ. բանտարենլ.3. պածել,

ույ.

պատել. 3.

դատավորներ: ԱՐԺաօԱՐ. գ.

կրակի

վ.

ձգել:

Ա-ճակել. ձջի-

Հոչտական զործիք, նվագարան.2.

դ.

ատու,

կամ

«սսոլոց

զոոձ արկանել, ի կիր արկանել.

կիբոձր Ձերն առկաճնիլ, դորժադթել, Տինք եր կողմբ Գեռնարկելր արկանել,

ԱՐուեստական, բ, արատեգից.

այստեցից, ախս կոզ-

մից. Տ. ազան: Առշ, արո կամ րու, աաձրբ,

Տ.

ապտղա-

այն կողմից:

ու

1.

Ի

աբայ. Արմանալ,

այո-

ա.

վ-

այժմվանից:

Առտի.1.

Հլուր»

ա.

արու

ղ-

այստեղ.

գետի, Ասահեղադէտ,

ավագ

պ.

քամ իք.

աջ.

2. ողոտեղ.

Աստաէտո,

ազ.

4.

6.

տաբափություն,

բոտ

Հրապարակ:

Ասպետ,ի, իչխան:

«ազննլ, Հավջենլ Տ. վին գրել. ժտլեք, Առկանելի միտս. 1. վիռագրվել. 2. փատոարնին:, չճիչել:

դրնել.

ձիաբշավարտն.

Է.

դ.

Հին Հունական երկայնության լով

ժունաց. կամ արֆիւ ժուի.

Արկանել,արկի, ա՛բկ. ն. 1. նետել, զբծել. գեծլ.Հ. «արածել,ափոնլ.2.

,եօպասա-

կեր

սաց

արձիփ

ձե,

1.

Է

կերպարանք:

Աղ. ջ. ուրեմն, այսպիաով: ԱՐիՒ, քաջ. գ. պարսիկներ:

ֆ.

մեՀլան,

խ այ. Քազմլոկան,

Գ. 1. սեղան Խատազ, անղաֆիՀրավիրված, Ճյութ- Ֆ. գեղան. 3. նոստարան,Բազմոջ. 4. Խրախճանք, կոչունը: Քազմակտն առճել` առկանել.

բազմելու տեղ պապրաստել, սեզան գել Քաժ. բ, ից- գ. բաժին, տուրբ, Հարկ: Բան, Ի. Ոք- գ- 1. խոսք. Հ. պատրավ: սյաւտվեր. 3. բնականություն, թելթ, իի. 5. լեզուս ժիտբ. 4. բան, զոր: Բանաւու, ի, աց, 1. բանականուգ. ա.

՞. բանական. ուեքցող, լեզուու" 3. Ֆել:ղ, Խոսող- խելացի, զիոուն:

Բազատոել,ձի. ոծլ'

Բեկանել.Բճկի, բկ.

դատարկարաու-

գ.

ջադակրաթլուե, պեղաբանություն, տանք, ափեզցիեղ խոսթեր,

Քարնալ. բարձի,Քա՞րձ. ե.

տանել. 2. չալակել.

Նճլ.

վերջնել,

մերտձղից վերացնել. 5. բար6. ճամբթերել, տանել, դիմանալ. 7. փխբ. պարզել րարա4.

ձել, վրան գնել.

ՔԲասիլիսկոս. գ. օձի մի տեսակ. արբայօն Բաստեռն. սան,

ունք.

փափուկ բաղ-

գ.

մոր,ցաշավորակ

ԵԼՐ։

խոսբ.

դոֆասյան: Է

գ

լնզու, մայն, աղաղակ:

քարրաս.

Քարքառել/իմ ), նցայ. ձակքլ.

Քառիոք,

Մ.

ա.

Քարձ, ի, Էջ.

Ճիո ե տիճան,

"'

մարդուձայն, Ֆ. անոբոջ

ձայն ար» գովքբգել, ձրգել. 3. թռանը

2.

1.

ն.

ԱՔ"

ուր կծետրոն:

բարձ.

Հե:

3.

2. `

գաճյ

Քոկ.

մ.

ա.

թոբիկ,. ոտաքթոթիկ, ր"բիկ

ոտքովմ

վավաչու, ցանկանհի, անառակ, պիղծ: Բուռն,բոին կամ բռան, իռամբ,բոունք-

Պատին ա

Ւ

գ.

ձեռթ.

քուղ,

-

ց. ժառի Բոքակ ճյուդերի խուրձ, հր քուրմերը բոնում էին ձեռնրրին՝ գոՀ անելու մամանակ: Բաք, րուց, րութ. դ. 1. բնավորություն,

2.

սովորություն. 3. կարժիք, սկզբունք.

Է.

էղրսնակ, կերայ: օբ.

դուրս

պա.

բաց

տքր

ձնոթ

գտնվու:

կարողություն,

ի հարկանել.

ձեռնարկել, սկան.

ղարկել,

2.

բոնձլ:Ի բուռնառկաճել. զբոամք ա-

ալբռնել, ձեռբըջջծլ' ո Աթ արրաե Է Ցու ւ, բո 6ոել ՉԲ

.

ուժով

Ի

Բ

Բ-էտ,հբիտի,տաց.

է,

Փանղոր

դ-

զ ԼԱ հշչամե

Գ

Գաճ,

ու

ոյ,

ուց,

նակ՝

ր. բջ.

..ջ

ի

Գ

կամ

«-

ություն. պատիվ, ա մ դարավանդ: Ար յիք. 7. ` աան երթախտ, Չո» անվային, մաշճակալ. Ւ.

«Ն

ւ

. անդ,

ի

:

Ֆ.

ի

մբացի,

րաք

Քաց ի. եյխ. դատ, ուրիշ, բաքի,աղդանըս Քացակտն.բ աց. Հեռավոի, Հեռուն ա.

5.

Բուռն իշխանություն,

ւ

բար-

Բարամունք, մանը.

աւ,

ա-

տեղացի. բուն տեղը. Ֆ. բուն, Բե Հաբազառոս Բնաւ. ի, իջ. 1. ա. իռլոր, ամեն. 2. մ. բոլորովին, ամենեին, իսպառ: Ընդ բբնառ. 71. ամքն տծզ, ամէնուխքք, բոլո»

աքոդ:

Հեզ,

2.

Հ.

2 `. բաիխքր գաճչ բարձր Բարձրագաճք,

Բաց.

գամ, մձն.

Ֆ.

Բիժ,բժոյ: գ- աչբի կեղ, ճպուու Բնակ. բ, աջ. գ. բոն բնակիլ,

ԹԱ

լավ, բարի. լավ կճրայով:

«-

լի

ռանցթ.

ա.

զ-

2.

ՔՆեո,

բորքոբիաոն. Բորքոբիտ.

Բաճակ.դ, որսի շուն, Ք. աց, Քարապան, ոթ որ. Բարբառ,

մառսչ«մաժ

1.

ո.

1.

վեր բարձրաց-

3.

1.

անել, կտրտնլ. 2. կոտրել, փշրել. 3. պատել, բզկտել. 4. ուժը կոտինչ, տըկարաքնել, 8. վախեցնել: Քեբդեան.զ. 1. թճրոնր. Հ. բնրպապած-

քյ»ն

Բաչաղանջ,նար.

արձակել, դրել, են-

ե.

պատղարակ:

մ. գազ աղտնարարչ տնի,գաղտնաբար Գաղտ. գա

ծածուկ Դաղտաղողծնք. գ.

գություն:

Գայո.ի, իջ. ռ

Հառաի

4.

ցեխ, տիմ:

Հնարք,

դո-

Գան,

հ.

ից.

Գան ճակոաձել. Գուբ.

եփ

ղ.

ժեժել, ձաղկել, տանջել,

Գանձ,

ու,

ի, իջ.

ն

ուց.

գ.

դահձ,

1.

Հարկ: դանհձարան,

2.

3.

Գատւառավետ, ի, աք.

գավառի,

գ.

վերակացու, գործակալ,

տան

Գելով. դելի, գել.

լարել,

ն.

գլուլի՝

տնտքա:

տրորել,

սեղմել, մնշել, ճլմելը Գեճեն, ի կամ ոյ, իչ. գ. դժոխ:

Գեղ,

ոյ,

ոց.

պ.

էրես, դեմք:

Գեղապատչան,

ա.

չագեզ:

Գետառ,

գ.

գեղեցկություն.

1.

3.

"

դետից բաժանված

առում

կուս

տհ՛ռ Գետնախշչտի. գետնաբեկ: Գէ", դիչու, ոջ կամ ուց, ե ի. դ. մար ա.

դու

կոմ կենդսնու դիակ, լեշ:

գէչադէչ.

մ.

պատառ

Գէչ. 81,

կամ ի, աց. ց. 1. քաջ, խոնավ. 2. ցանկասեր,անաղակ: Գժղմել(իմ), քէջայ կամ գժղմնել/իմ), "ց

նեցաց.չ. խոմոռվել:

Գդզիկկամ զղզուկ, զկոյ. գ. նետի գոքը: Գո՛զ. դոգչիր, գոգչիք, ցես, ցութ, ճեն.

(պակասավոր բալ).

զես թէ կամ մարյա քն,

ասա՛,

ասես:

իմը, կարձես

քն,

Գոզճշա-

Գոռեխ, ։ ի կամ ոյ.1. Գ. Վայրի ճանձք՝ ձի եմվան, ձիարոու ղդ. ոխյ Թյլնամություն: Գոռութիմն. գ.

վա

"

բո-

պ. պոխիմակալլինելը, Գոբձակուլութիւն, վերակացզություն» գ. դործի ձեռնարկելը, Գռրծառնութիւն,

Հէրնարկում: ն. Պործել. ջի. անել.

հ, Գորձռն,

3.

1. րբանձլ, աչխատել. ներգործել, ազդել:

կամ բց. խատող, գռրֆունյա աց

Գոզել,եցի.ն.

փափուկ պատել, փայվա-

անթով մեծացնել, փայփայել: Դոիչ. ի, աջ. զ- զրազիր: Դ

ա.

եցի, ղադաճշիմ. հցալ.Դաղաբել.

բանող, աչ-

1.

դաՀանգիստ առնել, Հանդատանաւլ, դաբել, մնալ. 4. հաղադվել.3. իջիփանհլ, օքնաներ Դաճեկան, ի, աց. գ. «ին «ոռմնական արծաթ կամ ոսկի դրամ. դննոար: ձզի- չ. 1. երերալ, տատա» Դանդաչել. 2. մատով տատանվել, ցնդարբավել:

Դաջն, չին, չինք, չանը. դաշինք: Ռառնակոռու.

ուխտ, պայ-

գ.

ման,

աղադառն դպղբաղլի

ա.

ղդակ'ճիչ

ի, Դաստակերտ,

աց

կաժ ից.

պ.

կի կողմից ճիմնվաժ ավան,

1.

գյուղ,

մեա-

2. ձեռքի դարակ, կալվածք, քաղաք. աշխատանք,ձեռահերտ: հ, աց. պ. քրի (ոք, երտՌաստապան.

խակալ:

Գոլ. դոմ, դոս, գոլ... (պակատավոր բայ). ինել, գոլություն ունենալ,

2.

տեսակչանսակ, լեոան

ններ

աթնղ,

կաոր"կառր, բզիկ-բգիկ'

գույնզգույն,

Գունակ-զունակ,

ձեով

վարծլչատնս, վայել-

կամ զետավէժս Գետավէժ առնել,Աճել (իմ). ետի մեջ ընկղմել, ինկդմվեր Գետնաբեկ.ա. մերկ օշձտեիվրա պաղ-

Գէչջգեշ.

ոց կամ զրի. գ. փոս, ճոր» զբոլ, վի՞, խորխորատ: եցի. ն. Հավաքել, ժողովել: Գումարբել, ի, աց. գ. 1. գույն. 2. կեթոլ, Գունակ, տեսակ, եղանակ. 4. նխ. եման, պե,

Դաստառակ,ի, անձերոցիկ:

ատ-

գ.

ձեռքի որբիլ

Դառել.նցի.

ղատիմ. նցայ.

Դար.

զ.

Ֆ.

1.

ղա-

2. դաանել, վճիռ արձակել. տապարտքլ. 3. սյատժել:

տատան

հ, իջ-

1.

բարձի տեղ, րարձ-

2գետի ափ Դաբիւղաբավանդակ. լջվաժ, լեփ-լելջոՖ Բիւ. մինչն ավփիծրը

(գետի Հունլը):

Դաշաւանդ.ի, աջ- պ. ուսրձր տեղ ՛. այբ. դարձնել, Դառձուցանել,ձուցը, ՞

փոխել:

Դեզե՞ել/իմ), նջսոլ. նալ.

2.

1. չմբ տել մբմի բանով զբապվել, պարա

պել, ուսումնասիրել:

Գելփին.փինի կամ դնեի,

Բյուններ վարելու տեվ, գիվանատուծ

աց

ՀԷ

վալին կաքնասուն կենանք. դելֆլն: Դեդղեեղի, զ. պեզ, քար: Դեն. ի, էք. Գ. կրոն, Հավասոթի Դեսպան,ի, աք. դ. լուր տանող, պատ»

զամավոր:

գ.

ա.

տեզ:

լորգութորգ՝

Դէմ, գիմբ, պիմաւ, դեմբ, գիմաց,

զ.

1.

գրես, գեմջ. 2. կոմ, պիմարը, դեժբ. Ց. տեսք, կերպ. 4. նշանակություն: ղէմ ունել(իԺ). զեվմն առնել, դիժադրել. Ի ղիմի փամ զղիմի ճաշկանել (84). ընդճարվել, զարնվել, Հաիաել: Դեպ, գիպի., աց. գ. 1. գիզված, զեր, ացք. Հ. առիք, Ի ղէպ ելանել. Հարմար

Հաջողվել:

գալ,

Դէտ,Է,

տանոց. ուչ դել:

աջ. Ֆ.

գիտող»ծ. զինպատակ: Գետ ունել/իմ). զ.

՛.

ա.

Դէտական ռմնել( բժ).

այչիուչավ նադնհել, «ոտախու-

7.

վել. 3. սպասքլ. ժ. դերբ Դետակէի վեր ունել փամ ամՃարաբթիմերփարձբառնալ. աչթերը՝ բաջնէլ դիտելու Համար, հայել: Դժենղակ. բ, աթ. ա. դաժան, խրատ,փաերշրբ,անտանելի, չարաչար: Դժնհայ,Նէի, իջ. ա. չար, դժնգավը Դի. ոյ, ոց- Գ. դիակը Գիակապուտ, պտի, տայ կամ այ. զզիակը կոզոտոր՝ քայանոլ: Դիմել. քցի. չ. գեպի առաչ զալ, բնթանալ, ճարձակվեր Դիմեցուցանել, բուրի, ֆո՛. Պր. վողնրՖէլ, թել: Դիպան.ա. Հարմար, պատչլաք: Դիպան ելանել կամ պատանել.դիպչել, զաբՖրվել,ռեփելել:

Դիպել(Էմ), քայ.

լ.

տածել:

ոի Ռիպյուած, մունթ:

Դիր, դրի, իջ.

Խր. Նան

կարգ, կէրսր Դիան, ի, արք. պ.

դ.

գթոյ,

ճանդիգել,

պա-

գաթ պատած. որ'

զ.

1.

դիր.

2.

Դիւ-.

կախարց, վբ-

Ը

1. բ. իր. գզյուրին, ՀԱչտ, Ֆ. Հաճելի, ախորժելի, գուրեկան. 3. գ. անցորրություն, ճանցատություն,ճանա.

դիտո:

Դեռքուկ.թկի, կաց. Փարջարուտ

-Գխթ. ի, աջ կամ իջՀուն Քովէլ, մոգ:

պետականգրագրու-

Դիչցապաչա,ի, քյ.

կոապարտ, 41քանոսականառտվաժենրպաշտող: Դիք. գից- դիր, պ. ճեքանոսականաստվածներ, չաստվաժեքը: Դոլզե.ա. մ. ԷԻբիչ, փոքր լափով. 2. աննշան, չեչին: Դուզնաքնայ.2, ի: աժ տայ բոր 1. չնլքն, տեց վամ: եալ, լէր. 3. մ. թէթն. 2. քլ. մի ջիլ, Ժփոջր ափով. Ռուտն, դրան. դրունը, դրանց. գ. ք. ա.

ա.

պալատ, Թագավորոկան

:.

դուռ.

Քունի ր:

Պպշութին.

գ.

զրությու,,

1.

դրագի"ություն..

ար-

գիր.

3.

զրականություն,

3.

զիրբ:

Դաշովել.եյի. կամ գոսովել, էջի. Տ. ւրարսավել, Հանգիժանել, Լախատել: Դրբանիկ.նք,

նկա.

պալատակած

դ.

պաչտոնյամ

Դոդուեցուցանել. ցուցի, քո՛. փեցնքլ, խախտ,

էտ

թ.

Ջըթդ-

ղարձեէլ, շուտ

տալ

ԴՇօչել,քջի.

ն. անցանել, տալելավջնԲելով կուռք չիներ

Ե

Երէ. չ. 1. Հքէ. 2. թմ. Ել հ, Բո 41. լիտ, էլիժ. ձչեԼլբ. 4.

3.

ժաղելը:

եկ. հ,

աջ.

զուխթ,

ԵԼ.

Է

գ.

վերջ.

էկվոր, գրսեջի, «ան-

գ.

կամ րան, ճղերունը կվա չարիք, վնաս: լ

փչաջնեը, ավմրէլը, կանելի: 38. ճերքելը, Մերժելբ: :.

ոյ

պաղքական,

Եգղեոն,ան հղերբ.

գ.

անջը.ճանապար».Ֆ.

1.

ապա-

Խգկելի.

րոյ,

ողորմ էլի:

լեաջ.

խեղք, քչվառ,

ա.

գ. եզին: Եզե, Հղին, Լղինք, եզանը. 4. վա՛ս վախս աղաո՞ս, եղուկ. ավա՞ղ, Եղչիս՞.չեր, չձրբ. պ. 1. կուտոչ. Հ, եղլնրձնի ծառի պտուղի: եղչիչոավել.

զոռողանալ, Հռխորտալ: էղալ- էշ կամ ացայ. րբ 4. Ֆ. վառվել, բորբոքվել. լետալ: Ֆաղ։ էտեղ. գ. տեղ: Խրազ. է, ծրազը կամ գունք. ա. մ. տբազ, չուտյ, սրբնքաց, չուտով: եքագազ. ի, իջ ճոզն1. ծրագազանչ. Է քՔակարդ,քանց կամուտկան՝ կմնղա-

Եռալ,աժի

եիներ բռնելու Համարս ա.

ի, ազ. Եբախան,

վ.

ապրող:

սեղան, սծլ-

1Է.

5. Ֆակըություն. խումբ:

Եբանել. յլ.

առել:

Ծասան,

ի,

րանի

ն.

ար.

եչ՝

«ր-

ոլ,

վայրի Էէնդա-

դ.

որտալի ե ուտելի:

ԵՐիվար, ի,

ձի, երարադավաղզ

գ.

տք.

ժուլդ-

ձգէ. ՖերոՀամբթերոգ՝ Եչկայնամաել, լ.

ղամի

լինել:

ե՞կալնանիստ,ատի,

ձրկար բխ. ա, Նիստ կամ դիրք ունեցող, երկայնաձիգ: Երբկան, ի, աք կամ ից. զ. երկանց, լրադացի

բար:

երկաքանչիւ, հզոլ, գ.

րոց

կամ բից.

-

երկուսն էլ

քթկամյա, րկու տարվաո եւկեամ. մ. ձրկու տարվա տնողուԶԵ՞Րկետամ.

նրանը

աալ,

եբաստեակ.ի.

աց.

Հ.

թյամբ:

երկին,կեի, էր,

տ

սանձ մ. 7. էրբնմն. Երբեմն. մի ժամաֆաք:

(Նէ )' եե կոմ է-է,

«քցող

ծնրէթ ժայր

տ.

տ.

1. ձրաաճան, Խշազազէտ.գիտի, աք. ձրազ մեկնող. 2. սին փրազենրով, է-

թաղականբաներով

Խշեքբնեածն.

մի անդամ,

Երեք կ.7 էբբէք. մ. նրբեմն,. երբեք եբբեք, մ. էրբեմեւնրրեմն,

Գ:

նաւ,

նիչ,

հրկինց,կեց,

էի

Հողագունդ, էրկ-

էրկինք:

Աբէ, բաւ. երկի», բազունղ.

գ.

էրկրի մի մառ, դավար, 3. այխարձ. 4. ծերկրի "բետկիչննր, մարդիկ. Ֆ. Հող, գետիե եռկիր պապագի, գանել կամ եհեոկիոպրագանել, արա՛գ- Վրկրպազել, ձրկրպաղուքյուն Ֆ.

անել:

հեշկիւղած,բ,

ֆո՛, պր. էբզվեցենլ, երչվել տալ: ԵՐեկ. գ, ծթձկու նտ Եբեկս, թեղ ԵՐԽկս.

կամ ից. ա. 1. առտաստվածապաշխ, առայիեի. 7. վախեցուլ, էրկչոտ: կամ եբկեղուկ. գ. վայն: երկիւզուկ Ծոկն, կաՖ, կունք, անջ. գ. Տենդաբնբականջավ, ձրկունջ: Երկնազէզ,դիղի, աց. գ. թարձր։ ծրկար,

Երեկոբեալ,քէայք, էայք.

եկռտասան,ի, իջ. Ք. տասենրկու

նա

տանիք:

1.

զ.

տուն, ին-

երդիկ, Հ.

Թուքի, Ֆողմնե ցուցանել,

ձրեկոչանդեմ:

ա.

ծթեկոլի:

պ.

ձրեկոլաֆ, էրձկոլան պաՀր. Տեռեկթշեալ. «Է ձրեկոլիը, իրիկվանից:

ուռ, Ե-նկոոի,

Ե-եկուին.

բհարը.գ.

երեկու

ձրծկոլան, փրիկեային. ք. մ. ձրԼվոյան դմ, իրիկնագեմիե: ԵՐեշ, ի. մանավանգեբեսք, տաց, օթ. դ» Լ.

1,

ա.

պեմթ. 2. անձ. կողմից, առչնիջ-

թուի, եեւեգուցանել,

տայ: էրեարնել:

3.

3.

այբ,

Տեբեսաց.

ըՖղղեմ: ֆո

Պր:

1.

ար

վածավախ,

Հակայայավ:

Ֆոկուանալ, աջայ. Ֆով.

1.

կուսէլ,

կամ

յերկօւանալ, ա-

քրկմտել, կասկաժել, տաբա-

Խշկուոր Պոթոխ Բոյ,

Բիր, .

բԼաք, ժար.

ո.

ա.

գ.

զ.

զ"յր

ծրկվորյակ: ԾԻկոքնան, կացունջ, եբկոքին, փոցուն. ֆուտ,

Ք. երկուսն էլ:

երփե, ի, իւ, երփունք, փեից- գ. գույն, ձրազդ: եշփն եոփն. գուլնդգուլն, պեօգես:

եւղ տե՛սէղ:

թուն. նծցունց, եօթանեքին, եջթանեքեան. Ք- "քե

ձր

Նինելիժ) Ջօ-աժողով

կամ առնել. զորք

Վշրական,ի,

1.

Ճավաթել:

ԶՀրէն.

Վազիշ,ի,

զզվելի, գարչելի: Վաճի հարկանելՈիԺ), շարա, ճարհալ, չ- աաիսափաձճար փել, լսա վախե աջ.

'

նալ, զարձուրել:

վախենալ, քրկլուգ

չ.

գրել,

ՋԸ

2.

ճասկացնել. Ձ.

Հզնեվ. զկգքցալ, 5ի՞րնրվել: ԶՆճուլ,զենի,«Ա՛ն,ե.

մոբքել,Վիզը զոճել,ահխաժուն մորքել զո-

Հի Համար.

3.

2.

ղալ.

ռա՛.

ացալ,

չ.

վխտալ:

Զեոծուցիչ.չի,

ցչաջ.

ազատող,

ա.

կող:

լն.

Զի.

գինու, Է.

շ-

ուց

որ.

Հետեւ

Ջի".

գ.

Բն,

Է

սո-

փրր-

կամ իլ. դ. դներ: Քճ. Ֆ. որպծավի. 3. որով-

ելո",

2.

պատճառով:

հնչ,

ի՞նչ

տիտ"ոդ.մ. 1. ԷԵպե՞ս. 2. ինչու, Ֆ. զիադ. ինչա որ: Ջկնի. 7. եխ. ետնից, հտն. 2. մ. 2Քտու քկնի լինելր). ՀՔատամուտ լինել, 28-

«ողնդել:

խեժ,

մուռ,

գ.

տվող

փո:

Վռաճակ.ի,

աք.

գ.

խոց,

բՐօվթ- Գգ. զո»

բծբ

ղ»րբ:

ե

95Ը

միչտ.

ա.

7.

քաջություն.

ուժ, 8.

Հ.

զորք:

ունեցող,

է,

ակ,

գոլող

տեր: աստված,

արարաժ.

38.

էի, էք, էթի կամ էաց կամ ոջ. դ. որ կա, նա որ կա, գոյություն ուհիցող, արարաժ, էակ: է՞ էբբեմն. է՛ զի, է՛ ուղեք. մ. 1. Գր-

փնչ

բէմն, մերք, պատաճումէ

որ, կա որ, մի կողմից: էութիւն.գ. 1. գոյացություն, թեություն, Հ. դոլություն, լիննլուճյուն, իրոբ լիՖելբ: 3. ինքնազգոլություն,աստվոածուություն, աստված. 4. զութ, ին, նեջվաժջ, սաագվածք, Տ. ձակ էրէ տք Տրձւ

կա տեզ.

8.

ն. մեկի բերանը փաՏայնը կտարքըտալ, ստիպել լէն լուտնել, սանձել, Էմբոճել. ճցի. ն. 7. բոնել, ձրոքը գրել. ձերբակալել. 2. Ճասկանալ,ճասու լիԽէլ, մաքովԸմրճենլ, պլիեթբեկեձլ,ճոիսար

բաւ

բով,

տս կոիժածությունը

գնե

բակ.ռ 8 196:

գ.

դուք,փարախ: ու:

շր,

էն կամ էրն, Լին. էի. մանավանղդ՝ գէն.վէէն.գ. 1. նա ոբ կա, գոլություն

բեղ. եյ».

Հորք, եղ:

կամ զուաբակափակ, Զուաշափակ ի.

Գոու

ամէն

էլ,

տաք, ԿՓքմի տնսակ անուչաճոտ՝ դառնաճամ

Խուեկ կմ

|.

օրբ"

Ըմբեբանել,ձջի.

նթ. Հետթով,նանիջ» Ջմուղմւմուսս, կամ սի, սաւ

եմոնենի. եւոլ, Էէ սը.

ամբողչ

3.

Ը

Ցե.

պ.

է,

1.

կռիել:

Ջեռալ. սոցի կամ

նանապազ. մ.

2.

է

տեղե-

ճաղննլ, Հաղզ-

Հ.

8.

7:

1.

ճրաչր, սքանչելիք.

կացեհյ,. իմացել:

կտրել.

ղզինվորնքթ.

չ.

Ջօրութիւն.

ֆեօշբ. մ. Գատաջետւ, դիմացը: առչնք, Է. գիբ. Զգացուցանել,Թութի,ցո աեսհցեվ տալ,

պ.

նխ. նման, պնս, կերպ. օրինակ, օրինակի Համար. իբր որպես թե, մ.

ա.

Զանգիտել.քյի.

աց.

պաճապանվորի

բոց,

կամ ճատատնել

առքել, դԴորք Հավաժնլ:

Հես:

Ընդարաչ. մ. առչնը։ Ըեղ առաջ 7. ոլո նել, Խոթալ. ճանդիսղել,

ածել

աքա. Լեղարմանետլ,

դլուր-

Էի

վիմվորել:

չ-

1.

Թի

երո-

մրն, անզգայանալ, փայտանալ, կարկամել, սսոլել: Ընղգեմկամ ընդ դեմ. նյո. 1. Հակտգակ, մանալ,

յե

Ֆերչակ,

գեմ.

զեմուդեմ

գիժաց,

2.

Հանդիման,

Ընդդեմլիճել/իմ).հերկա-

մանալ, Ճանդիդպել:

ի, աց. Էնգդիմակաց,

դեմ կանցնող, գիժաղբող, Հակառակորդ. ՉՀ. եերՀակ, Հակառակ, Ընդելուզանել,չուզի, չո՞ւ գմալ պր. Ի իրար Հագցնել, կցել, լարել, "վուսել, մենը մյուսի չետ միացենլ. 2. դուրս Հանել, տակից Հանել: Ընղւ՞Ր. Դ. էն ո՞:, է՛ն: սրատպառու,խեչի՛ Համար: Լնդհատ. ,ս. 1. մտտարինր,առանձին. 2. պակաս, նվազ. քիլ. ժ. գ. արանց, (իչն ծղած) տարածություն, կո ըեւտոդիի,ծեր, նաց. Բեղոծին ա.

1.

.

դ.

1.

մճկի տոնը նվաժ

հն

մեժացագյ

աւնտիրոջը հ. արյունակից. ստրուկի, ժաղայի կամ տղոախնուզավակ. 2. զերդաստանի Հետ միասին ապիող անրարազատաեվ՝ կողմնակի, ստրուկ, ծաղա, աղախին:

քաց

1. Էնդունայն,

դուռակ,

ա.

սին,

աղարդվուն, անօքուտ, ունայն.

փուչ,

2.

մ.

զուր, ղուրպեղք:

հցայ, Ընդվզել/իմ),

). պվուի: ոարձրացնն, չճնաղանդվել,չենցարկվել, օմբռա-

տանավ

թերա, ցիր. ն. Ընբեռնուլ, ո կամ ի, ոջ. Էնքէոզուսծ,

4. զ-

կարդաիխ կարդա-

բնթքիցում, բնթերցանություն,ընՔերըմունբ ըեքերցվածք: Ընկենու. կեցի, կնաց կամ կէց, կեա. ե. դրել, ձգել, նճածլ, Բնկլցէ. կր. ընկլայ. ն. բնկլուԲնկլճուլ, (ոզի, վոյղ կամ լոլջ. վանել. ՆՔ բ: կուչ տալ, ընկղմել, խորասուզել, ջրաթույլ անելով խէղղդել: ըստ. Նխ. գործածություն, տե՛ս «Քֆբակ.տ ի 187. մը,

Էռտահձնել, ջի.

առնել. 2. Հանձն

Նճլ:

ծ

Հ.

ն.

1.

չալակել, վրան առնել, իր վր մէրթթ-

Բաթով.Քոց: ԻՋ. չեի ոտթի քաց

կենգանիսերըաղ-

ո-

Քանալ. թագի, բա՛ց. ել,

թրջել, թացաք-

ն.

կամ

Քաքափնլ (լրի

ճ"Էղուկի

այլ

մեչ)" մտքի. տաց, Թանչբամիտ. ւխմայս Հաստաղլուխու բրամիտ, ա.

ցուցի, ցո՛. Թանճրագուցանել.

պր-

Թանձ-

չատացնել, ավելացնել, հ..փ կաք րնղ թափ կամ զբափ անվաիհլ. Սփանցել, միչ"վ ներս անցլացնել,

Էն:

Թափանցիկ լինել(իմ). միով ակծլ-

միլով կարել-անցնել,.Մավփան-

նցել,

ն

ել

էջի. Թափել.

Ֆ.

7.

պարել: Հ. խլնլ։

շել,

փով

աղաքլ,

Թարուժտ,

քավել, ատարկել, դուրաջար" կորզել,

բայնելով պոկնը տնզից- 4. փրկել: րատեան կամ քատի. զ. "Մ ՝

քաջնվելը, թաքցնելը. տեղ, Քաքստարանո Թաքուրանել. Քուցի։ բո՞ւ

4.

աբ.

թաջն վելու քաբջցնել.

ծակել: Քեկն կամ թԼեն,Քիկան, թքիկունք,Քիկանգ. զ. 1. թն. 2. օզնականություն սառել,

3.

Լտնի կողմր, կոնակը:

Թեբարոմեսը,

կ/սով չափ խրված պատյանից կիսով չալ կրսաչան, վկիսսմերկ (արք ա.

պատյանիմել, Հանվամ,

ասին),

Քերիակէքամ թխակէ.

չի, էից.

գ.

4ա-

կաքույն, զեզքափ.

Ֆեամուխ լինել/թմյ.

ձեռնարկել,

թիկանց. զ. Թիկունք.

1.

ձեռք

զարկել, ձեռնտմուխ լինել

Թիկունք, կբո-

նակ,ձտեիկողմը.2. օգնակաւնություն, օգնություն,սատար: Թիկուն, առնել.

նեցուկ՝ օգնական՝ կաչտպան զարվեել: գ. թույն,

թիւն.

Թչնամանել, էցի.

ն.

Քչնամաբար անֆար-

գել, Նախատել, անպատվել, Հարծուծլ,

Թող թէ.

չ, ուր մնաց, մանավանդ,այն էլ:

ուր

ժեաք որ. 29:

Թռղուլ. թապի, թո՛ղ. ե. 1. բքոզեել. 2. նեերել,շնորճել, արձակձլ: 1. ճազ. Թռչակ կամ թօչակ,է, ր. պարձն, ուանլիջ, Ֆապարչի պաշար, ոնեդամթնրը. 2. զինվորական փաղա-

տության ճամար տրվող ռոճիկ, որքին արվող վարձ՝ պարենեկեեով կամ դրոմոմ: «1 Ծովի. լբ. չաթ. զ. Հժայող՝ զդոնաքնոզ,օգաՀմա, կախարդ: տա.

Ժ

Ժանր, ի.

գ.

զոլ,

Հանել, փա կանխել, ավելի առաց անքմանել, Ֆե, աղաջ տնղ Հանեձլ.Ֆ. ժամակակ զոնձլ մի բոն անելու Փանաւաբ փամ մանո կամ ժանուաճ, |, առ, դ. ուղկորության Համար հախաանհսվափգդաճավոթակ՝ձիու, ուղաի, փղի, կառի վրա, նամանավահգ` ձի, ումտ, փիղ, կառք՝ դաչավդրավոր 7.

8.

կամ ժանզ. ի, ից կամ

ժանտ

ար.

1.

.

դաժան անլրամ, գարչելի, զապԲելի, անպիտան, վատթար. վեռսակար. 2. դ. մանտախո, վարակ գիմաֆալու ուժ, ժայժ. գ. Համբթերելոո՝ չար,

Համբձրելը,դիմանալը: Ժոլժ ունել. Հանդուրժձել, բձրել,գիմանալ,

Համ

ատ-

Ֆե:

Ժուժալ,աայ

կամ աթի, ժոել, էրի. դիմանալ, ճամբերել, տանել: ժպոնել(էմ), էրաց. փամ փղոնել. էէ. Է Հանզջնել: Հաժարձակվել, Ժաճտել. ձջի. 1. ն. աղերանլ, քոխանվքլչ-

Հ.

Հանցգնել, Համարձակվել, ոիթա

ահել 1.

Փաել/րմ), էքայ.

լ.

անձրծոսւթյուն

ա-

Ֆլ, Հանոջնել, չկաիաՀափարմակվել: ձայ:

ՃԵ.

բավ. 9

դորփաուքյունըաես

195,

առնել. Հձռարնել, Ի

2.

դութու

բաց

կալշ

կանգնել: Իր». 1. նխ. ինչք», 2»6Վծ:, պմռ. 3. ժ. ինչես, ին, կերպով. 3. ձրի, մինլ4. իեյպնես, ասես թե, կարցնծա. չ. ժես թն. Տ. որ: ԻրոՆ. Ւ, մ. Խրբ,րբ որ: Ֆ չ. ինչնա 3. կարնա, ոնք ոբ. 4. սբովչմատել որ. Հեռու

մնալ,

բանի

որ:

Իր-ե

(1).

ձտ

եխ.

ինչպես, նման,

Ո

պե,

մոտավորապես: Իմն, բմձմն, լի11471. դ. 1. մի, որեն փնչ-ւր. Ֆ. թնչ-որ րան, որն բան: Իմն իմն. որնս-պեո,զանազան, մի փանի:

Ինչ Գ-

մի որեվ, փնչ-որ. 1. մ: բան, 3. մի թանի Ինչք, բնլից. զ. ունեցվածք, օտացվածըո Իջավայր, թ, իբ քամ աց, իլավայի, րւոլ, բնաց. պ. վայթի 1չ, քի: Իչթել. ճքթ- չ. 1. հչխձլ. «խրել. 3. Հա-

մարմակվել, կարոզանար

ԻՐ, ի, 2.

աը.

դործ.

Է

իր,

զեր,

3.

Բուն։

Ֆ-ազգած վամ

աղարկա, րան, զիղվաժ, իրոգու-

իշազգաց լիել/էմ).Հ-

բաղեկ լինել, տեղեկանալ:

Իւղ,

ոխ

Ի

3.

որ.

8.

բաց.

4էք.

լուզ,

ժման

մեռոն.

վող,

Եուշածաթօ«ժանձլիք:

Խոտվիկամ իւբովին.

մ.

2.

վա-

4.

ա-

Քնշնիրձե,

1.

անձամբ.ջ. իր կամբով, ինթնանամս

ն, դոյքա զամ լաքայ.

թա

ի.

գ.

բոյ

կարմչբ

Խ8Ր4, արվ եձրկ»ւմ չին մոբ-

ա

1անչի աջ.

«Ք:-

1.

որեէ բան,

գոն Ի

Ֆ(3).

մի կողմ.

Հեռու,

|.

մ.

Ի րաց

Հ. մոտ,

քույն, մածագքը:

ամանել.ձրի. է:

Ի բաց.

չար,

յօ

կամ ջիջ.

գ.

կուրժջ:

կամ լեգէսվն,լէգէոն, բ, հց զոժ ). դ. Հոոմծական զինվորական

մբավաբում, զորախումբ, (իղերնի զինվոր:

Լեզու. (էլի,

/6՛վ.

Ֆ.

ըիզեր

լեզձոն.

Հ.

Առճաբերծձ.

լքոսն պետ բարձր կամ

ս.

մեժ:

Աեոնոտծ, ոտին, տամբ. բոբ:

Ղեւ

մէ՛.- ե.

ԱԶ

7.

վ.

լեռան

քնել.

2.

սոտ-

լրաք-

նել. Ֆ. լիացնքլ, Հաղեցնել. մ. փխբ. կաոարել, իրագործել: 1ոալի, լուռ, լուալիք: լեա. գ. բվատեդ, լողաբան, Ն,սլու կամ վողանալու բաղեիթ: էուձանել,ուժի, (լո՛չժ. Ն. արձակել, քան-

ղել:

Նազաքել,լուցի, լո՛յջ.

լեազ.զ. էանչիք,

Ն.

վաղել, այրել:

ականջ, ակոնչներ:

զ.

ռովություն:

Խառնել,

քցի,

կոիվ, պատձրաղմ,խըավերել,

կործանել,

փամ խախամոք,հ,

Խոնարար:

ացի, Խաղալ,

ա՛ւ

1.

լ.

գ

աք.

Խաղալ: 8. ջաթժ-

Վել, ճանապարՀընկնել. 3. պնետաի Վ. ձիժաղել, 5. վատակ անել,Իէզկատակություն անել:

Խաղացուցանել, բույ, Սր

չարժել,

ցո. Կ.

առաջ

.

ԷԼ

«ՆԳլ.

տե աե-

ղզավփոխել: Ճոսծցնեւլ (ուր): Խայտակք. վառվոուն ալբքրով: Ե

Ւ

վություն,

խանցարվելը.3. քխո»-

Խ«չն, չին, չին, լանց, գ. 1. ոչխար. երի ն այծերի բազմություն, Հոտ. 2. անտուն: բնզճանրապես՝ խԽոտաքարակ բուի, անան,

Ի. իք. Խառնազնաց, վարազորփ:

ա.

խառեաղանն կամ խառնաղան,,ի, ԽԻ. ա.

զ.

1.

խառնիթուռն, անկարգ.

Հ.

ամբոխ, խաժամումմ

Խաշ.-- անասունների վեր,չոր խո փո, փոջեալ. Խափուցանել. փուտի, ճանվցեէլ, մարել. գաղարքջնել,

Խելամոսռ անել. ար

Քազավորելր

Խնդրել,ձախ. ն. ուզել,

1. փնտրքլ, որոնել. 2. Խեղրել, Հայտձլ. 3. Հարցենը

Քնեձ:.Լի պածանչել: Խնուլ.Խջի, Խի՛ջ- ն. խքմլ, փակեր նուհջ, Ֆանջ.

ոչ,

գ.

աֆգբա-

մարտիթիկասր Խոռել,1ջի. 1. անցք՝ թռոտչ բացէլ' Խոտաբոստ.1. խոտով տապրով, խոչ տակնը. 2. խոտիզնն. զ. Խոռաճամբար. աֆասուների Համար զիզվաֆ տտ,

եռտել,ձրի. ժել.

Հ.

պաճաֆխոս

ն.

արՀչամարճել,մեթ-

|,

անարգել:

Խատոշնլ, ձրի. Ֆ. 1. ուզուք չենզել, ժթ կողմ Փաչել՝ծռել. 2- Մոլորեջնել:

իչ Խորան,

ար.

զ-

3.

վրան. տաղավար.

գպարձքավոր դածլիճ, արքունական սոռչան,3. ոննլակ:

2.

Ի. ար. հոշանուռո,

վրանաքհակ:

ա.

Խօբգաճանդետձ. քուրձ Հազաժ: ա.

ս.

Խանգար. 9.

Խշամփակոլել. էջի. Է Խեաժարաղ Լինել, Խնամք տանել, խնամել. փեր- արբել,

ա.

Ֆ.

խռ.եզարելր

Խանամոք

1. գ. ուղեղ. 5. խելք, օթ. միտք, բանականություն. խելք կամըոչաց. կամուրչի զլշփխ՝ »կիգր: -հելք նավի պլ, նաւին, նավախել: հլ արկանել. փճաւթել, որոնել, ճետախուզել, Ճետամուտ լինել: Խլիղել,հի. ն. խուլ ձնանալ, լվոհլու աֆածս թար, ազնել:

Խոնչան,ի,

ե

Խագմ.ի, իյ.

Խելք, աց,

պթ.

Հատկացնել,բժբսնէլ

Խջոխոլել(իմ), 1ջայ. Մասին):

եամադուժ,ի,

աք.

ա.

բենաթարո: մոան.

չ.

քազճթնլ (տողի

բարթարտռ,

վալ-

Խուան,

գ. Խդվաժ՝կուտակված բազմություն:

Խատամբեշաւթին. դ. ճգնոզականփյանց Վարքլը, Շզնություն:

աջա հստանալ,

1. ի արֆբանալ, ամխանալ.Ֆ. խտությամբվարվել, Ւ ԲԵԼ Ֆ. անչՖազանը լինձլ. 4. Համա-

ռեր

հշախութիմն. գ. Խրախճանը, կմրովեում, մՀ4

Խր

ուրախություն:

ի. աք.

ա.

կատագի,իմձթ,

Խոսք, հյ.

խութ.

գ.

ռակքություն.

2.

լնզու,

8.

փին, Կառափն,

խո-

րույթ,

վախճան, վերը.

վարտվելը,

ն.

ժախածլ, վատնել,

1.

գլուխ: կատարել, եցի.

մախել. 2. ոյչելացնել, բնալնրել, տպա հել. 3. վաճառել: է. աց. գ. Փաղկանոց, բուրասԾաղկո՛-,

Կռան,

Նիողո,

կամ դեր.

ջու

1.

գ.

ժիֆաղ.

վատարհլ: Ծանակել, էջի. Ն. վայտառակել, ժագր մանակի էնքարնել:

Նուցի, Սանուցանել,

նել, իմաց

Հատակել Կար,ոլ, ոտ, "վք չվան,

աբ.

Կար, ի, իւ կամ

ճանդերձել.

տնհցժել:

կաց ք.

վերակացու լինել:

կալնուլ, կալալ.

Ն.

ունել( իմ), կան, Է» եե

Ի.

ն

Հական իրեր,

ուրթ, կարբոյո.

դիոր:

բոնել, տիրել:

կա՞ր,

պ.

հալին

կաչկարասին

րաց.

զ.

չինի ավան,

ամն:

աց.

գ.

Կառանչելքամ կառաչել. ձրի.

չ.

|

գինվորների

Հ.

շարա-

լ.

1.

ուղե-

բազմություն, կարիք

պալ.

կարոտել:

գ. Պարգտութին.

թա-

գրել,

Հ.

՛

աքավ. Կարօտածնալ,

սա-

ն տանչել, սաստիկ Հառաչել, բարի ցավագինգոլքլ փ, աը- գ. 1. կառապան, կառավար, ծ, փառավարով, վձկավար

խումբ:

յլար-

կասութիւն.

2.

7.

չքավորություն,

փափաղ, տնել,

տուցի, Կացուցանել, 2.

պա-

դո՛ւ պի. 1. կանգդնեհլ, զետեղել. 3. անել, կատարել, իրազորժել. 4. կարգն, նրջանակել, Կաքաւել,նցի. է. պարել, Թոկոտել: Կեալ, էի, կմայր, կձջի, ծկձաց, կձա՛ց. 4" Ւ ապրել. Ֆ. կննղանաձալ: Կեանք,կեեաց, նօք. գ. 1. ապրելի. կենՆեցեն.

գ. կողոպուտ, ավար: Կցսչուտ.

կարգավործլ, ուռղել,

Կարի, մ. սաստիկ, ուժգին, խիստ, չատս կարետն կաժ կաբալան,ի, աջ. զ.

Տե՛ո

արմտիքնձրլավիծլու

1.

ԱՀԱ

ազո-

Խաղանչան, զ. իչակաքնուկթույսը: ի. կապին,

ե.

ա.

վորների

ուք.

ու,

Հարատություն:

ն. 7. չ. կանլել, գոչել, 2. ձայնե տալ. Հրավիրել. մ. անվաԽել, անուն դնել. 4. ընքճրգել: Կաբել. ացի. լ. կարողանալ, կամ կարէվէ», է. պատիկ խկառեվեր վերք Ճառցնեվերք ստացած, ասստիկ

տղասհլ,

Կալ վտղօթս.

ցեխոտ, տղմոտ. 2.

Կարգալ. ացի.

լա-

4. մնար Կաղէ վերոյ.Լի Ճասկանալ:

Քոլ

1.

Ճաստալտել, որոչել. դրել:

3. պատրաստել.

կանդեձլ. 2.

1.

լ

կարիք, րիտ, ՐԻԿ:

ոյ.

զ.

Կարգել, ճցի.

չ-

զինված:

Կալ. կամ, կւս, կայ, կայի, կացի,

սարան,

ցեխ, կուտակված տիղմ: կամ սոյ, սեաւ կամ ստով, սեաջ. գ. 1. կատկարասի, ունեցաժ2. դրամ, ունէցգույք. չունեցաժը, վոսծք,

4. ապառղաղինել.

3.

ը.

կարասի,շւոյ

վիճել, Հակառակվել, կովել'

պատրաստ, կազմ.շն. Կազմել. հջի, Ն. 3.

կամ իբ.

ա.

կարակում.

Կ

Ւ.

ավարտել, վերսպանել, Էա-

2.

ուժ: կարողություն, ի. կաբակնաձե, կամարաձեւ

տնդեկաք-

քտայ.

ծայր,

զ-

տար

կազել. քցի. կամ կազել(իմ).

1.

7...

2.

փոկ:

լար,

ա.

նո՛.

ն.

զլուն բերել.

ացնել,

2.

կատակ, Փաղր: Սաղբ առնել. ծազրձլ,

ու

մար-

գ.

դու

Ծ

նախել, ծձյի.

փունք, փանը,

գլուխ,զանց: Կատով, կաօի,կա՛մ Ճ. կայսերը Կատաբաձ, է. 12 կամ աք- գ-

բարբա

դանություն. 2.

արտը.

կլանջը,

այա

ունեջվածք,

Հ.

այտ

այ-

ապրուստն

լուտից Հլուսաժ պարան: կենզաղասէՒ,ըիրի, բաց, ա. այխարձիկ Պեմ,

ոյ.

գ.

կձնսասեր:

կլանք սիրող,

Կեզուցանել, ցուրր, ցո՛' նաջննլ.

Տ.

չացեել:

արբ.

1.

կենդա-

8.

փրկել, ազատել.

առող-

90, Հիզի, ձեզ, կիզծալ 1. ալրձլ, բորրոբել. 3. Ճրդեճել, կրա-

Կիզու, 1.

կի մատնել:

Կինն. 8եքի, ճաց.

վայրի

գ.

'

խոն

վա-

բաղ"

Կեդոուկ. դոկի, կաց.

ազնիվ խեկք

գ.

տեսակ:

Կեքել, էրի.

ն.

կնիք գրոչմել, կնիք

1.

ամրաքնել, փակել, ժաժեծլ. Տ. 4. վրարմակ չքնել. Հաստատէլ, վել. 5. ավարտել, վերջչացենլ. 6. մկբրգեել.

2.

տել:

Կոծել, ճջր.

Կոծել/իմ),եցայ. 4: 2.

ն.

լ.

վալ,

ովբալ-

երկրի մի մասի կառավարիչ, կուսակալ: դ.

տե՛ս կողմնակալ: ՆԿողմեապետ. Կոդո, զեր, ղժրը, րաց կամ ձո.

զ-

ճյուղ, հքյս, կուսի, կոտաց. գ. կողմ: Կոչել, եցի. ն. 1. կանչե, 4րափիրել, հատ:

անուն ձայնտալ, Հ. անվանել, դնել:

նռոզել,եցի

ն.

թաղել, ճանձլ,

|.

Խլել.

2. ազաայել: Կոփիւն, գ. կոխելու՝ զարկելու ձայն,

թախլուն:

Կոփել. ձրի,

ն.

րոունցքով զարկել,

1.

ապտակել. ժեժել.

Հարել:

Կոշիկ. չկի. կաց. ման.

2.

Հոզն.

Ձ.

փխբ.

Հաղթաչ-

1. գկոշիկ, շտնաձեով՝ վարձ, վարձա-

տրութլուն:

ձամակ. 2,

մ.

ա.

1.

տից. Համատիք,

Հաղբք, բիջ.

գ.

4.

Համ-

1.

Բել,

Ավել. Ճաջվել. 2. կարժել, քնՔադրել, Ճամարել: Համբար ոյ, ոջ կամ աց. գ. 1. շտնմարան. Հ. պալար, մթերք:

Համօրէե.1. չակ.

Բով"բ, Ճամայել բովան-

ա.

մ.

բոլորովին, ազչասարակս Հույել( իմ), նջայ,նաց, հա Հ- . Ֆամել. 2. դեպի վքր Խայել, այլքծրը վեր Հ.

բարձրացնել:

Հանապազ.մ.

միշտ, չարունոկ,

անգամ,

ամեն

Հանգուցանել, գուջի, գո՛. այբ: Հանցրատճացնել:

ի), ձաեգչել( գեայ, «է՛ր, զուցծալ.

չ.

լրանալ,ավարտվել,Վերչանալ. վայրքանվծլ, Թաղվել:

եցի. Հանդե րձել,

մել, Հոզալ

ն.

5.

պատրաստել, կավկմ

(ճանագարծ դնելու

բանի Համար):

այլ

ձանդերձել իմ),

հջայ.

պատրաստու-

է.

Քյուն տեսնել,պատրաստվել:

ք, Հաչմ,

հց.

կաղ, Խնղ,

ա.

անդամա-

լուծ:

Հասանել,Համի,

Հա՛ս.

։.

Է

ՃՀասեձլ,զալ:

լինել, Հաաա ՞-Հոածաթու կանալ, տեզ կանալ,Է անալ. Հաա-

8.

վերայհասանել. 1.

սունանալ: Ի բաձասու Դ.

Լ

էչ

լինձլ,

ճամկանալ,

Հա.

յե

հմանատլ.

Ի լափ նրասպվրան Հարձակվել: չափաճամ դառնալ

Հասարակ,ի, կես հղաժ.

աջ.

43.

ն

ուց-

ա.

1.

բոլոր. բնդծանուր,

կնա, 3.

միճրինակ, ձավապար. 4. մ. Հոկիատարապքա, միատեղ:

Հասարակաց.հե օա.

մառոլ

ոյ.-զ.

ամբողջովին.

Շատակակիր:

ա.

Համառել/իմ), քջալ, րնա,

Համտեման,

Հ

Հազար,

լրիվ

միշտ, ջարունակ:

Հանցատանալ.2. թլեանել, մի տեղ 4. դադար առել.3. հատել, պառկել.

ժփալ. ալքկոժվել:

փ, աց. ճողմճակալ,

բարձճամբույլր, լավ

Հայտ,

ա.

տրամադրված:

1.

ժնժել, բախել, զարկել:

ն.

Հան.

բուրարՒ

թակարդ,որոգայթ:

Ընդճանութն, 2. րապես:

առրծնթի, բոլորի,

Հավասար, ճտվաստա301

ձջի. 4ջի ն. (իսել, կս անել, կնալինել: նցի 1. 1. 71. Հառտատել,ռուի. Հաստել, րացենլ. 2. սաճմանել, կարգել, տրո2էլ. 3. տտնղձել, Հորինել: ձցայ. լ. լաք լինելուց չրնՀատկլել/(խՒ), չաչեզմ լինել: մատատմած, է- գ. գաղթ, ֆաղթելը" Հաստոակել, Ի

Հարկանել, Հարի,Հա՞ր.

ն.

1.

զարկնլ,

մլ, ձեժել, տանջել. 2. կտրհիլ, կուռԲել, փարդէլ. 3. գիալել, իրար ղարնըփել, թախվքլ. 4. փոնլ, տարածել, չաղ մ. տալ, վիրավործլ, խոցել, խայքել:

Սպասաւորբութին ճականել. առրասարկել, Փառայել:

Հարկանել/իմ),Հարա.

մի բանք գիպչել՝ Հարել. Ֆ. սաիրաչարվել, Հարուլ. Հարի, ճա՛ր. Ն. խփել, զարկել: լ.

1.

ձուստել,էջի. էե.մորթԽրձլ,փերքէր ա 17 Հաքադորժ, Հազաշաբ, ծափՔու: Հաւ, ն ոխ 1. ու տը. գ. Քոչուն. տ,

.

Հտ.

Ճավ.

է.

աբաղազ:

նախաճարր Համան, ի, իջ. միարաֆ, Համախոծչ դ.

զա,

ա.

կամակիր:

ձրայ. Հաւանել(իմ),

լ.

1.

Համավայնել,

Համողվել, Հավանություն տալ.2.

ոկ,

լը-

ՀՆազանղվել.3. միաբան Համաշ եծ լիներ Հաւառտետւ. տ. Հառատախապքամ, Ճճավառտի կերպով

Հեզձանել(իմ),նեղձետլ կամ ճեղձու: փ Խեղդվելը ձայ,ձեալ կամ

ձուցձալ. Քավոր

Սար

Ն

Հերոոացուցիչ. ա.

գաիձեող: Հեշտութին. գ.

1.

Ջանկալի լինձլի.

Քլուն: Հեռկ,ոյ.

Հետ.

Ֆխ.

դ.

,

արն:

Հանելի

1.

ա.

գյուրիֆ

ախորժելի Հայի: փափագ, տանկու-

2.

Հլումած պարա, կապր 2. Հետյ «ետ միտամատնիք.

ՀետիԷխ. եանիը, Հետու Հետի.

ու

առար

տտյով գնացող, Հձտնակ.

ուռքով, քայլելով:

մ.

2.

է, ից. Հեբապանծ,

վազարդ:

կամ Հեբձանել 1.

անրեվարսագեղ,

ո.

՞

հերձալ, 4ի, 48՛րձ.

եեղթել, պատռել.

ե.

պառակտծլ:

2.

Հէրձուած, ով, ոց. ց. 1. հրկաառակուահմ իրա» Քլուն, տարաձայնություն, ՞-յՀձրետիկուություն, կառակ աղանդը: դավանություն, Հեն, Հինի, Նրտ. գ. ավաղահ,. տապա

Նոքյուն.

Հ.

տակ, առպատակություն:

զի՞նչ: 1. Հինասուց.

Հի՞մ, տ՛ս

,

ժեր, Գքրաքափ

ա.

2.

եախեկին:

Հիչթ,

ոլ,

ոք

կամ ի, էջ.

Խոնավ կամ

ելութ, տարթ՝

զ.

խոնավություն: Հլուղան, Խրճիր:

լոր.

Հիւդ, ի, րջ. ց. Հի'զ. ճիղե, ճիղլէ, 48, Բժ, իջ կաժ 4իւձայ. գջ. անհրա:

զնա,

չէ.

2.

1.

հյութ, տարր

Ճչու-

դ. ճլոաղպատոսննր, Հիպատեան, իշիոան-

ներ:

Հնտոել, ճրի.ե. բնաշել/ բժ), հայ. 7.

4.

Հեար դաոնել,Ճար անել. 5. չանալ, աշխատել. 8. գյուտ աննլ, վարդետուՔյու բանեցնել. Վ. կարողանալ: Հենան, ի, ար. գ. այգում չիեված ավա-

դան՝Խաղող տրորելու Համար: ձու, փ, աց. դ. չոզատբա Հող խնամք տանող, վերակացու,աղալչեոր դ: ա.

եւոյ, Հոմաձի,

նեաց.

ա.

ուրիչի կնոջ

գ.

սիրող, սիրքկան,

Հոռի,

ց.

Հին Հայոց տոմարի էրկրորգ

ամիր:

առել, ջի. ցա

ն. 1. քափ, գբել, նեաձլ:

է, ար. Հոտարան,

զ.

Հանել.

3.

բուրաստան, ֆաղ-

կանոջ:

Հուպ, Հպոյ

Լ. մոկամ Հախ իյ. եման. տիկ: 2. կրջորդ, Հճաղզորդակից, 4. Խն. մուտ, մերձ. 4. մ. չուտուր

մուլ բնդ նաս, հուզ

ա.

ատ

չուտով, անմիչապես. փո, կիր

նուղ, 2.

1.

չատ

մոտ

Հուսկ. հուսկ յետին, Քճուսկյետոյ.

աղ

ա.

մ:

ամենավերչի, ամձեիլ վերջում, բո-

լորիկ

Հետու

մփ տեղիք: նցի. 1- Հեռանալ Հոածառել, մեկել, Հթոժելտ տաց: բաժանվել,

Հ-տա, ի, ից-

վառա կրակ: Է ո. Հրեչատկ. ծ. պաոպամավոր, սպլրձանդավ, լրաբեր. 3- մարզարձ»

փ, ՀՐեշտակ,

պ.

աց.

ՀՐեշտակազնացութին. ց. պատգամավոր դնալը, պատվիրակություն,

Հբոսակ, ի,

աք.

ասպատակչլուՀա-

գ.

մար ձարձակվող զորք:

ուա.

1.

գ-

ա.

ձայն

Հախող,կանլող. 2. ալական, լայի ու ողբի ձայնր արմավկով, մեռելի վրա փազով՝ագաջող (կին կամ աղզամարզ)ողբարկում անջ.

առից, «մորթ.

տուք.

3).

Է.

տ.

ՋմԵրոց. ի,

աջ.

վերնատուն, դոտիկոն, Հար-

ոջ-

առգղժաժ,

ա.

ձնռակնրտ.

քուղի

միջոց, պործիջ,

պար.

Ֆ.

վեբ-

զզեսա,

չոր,

Ղ

Ղակիչ. կչի կամ 4իչի,

1.

ջ.

ուժ,

զ.

1.

ձեռքի

արձան,

մճոթ.

Չ-

կարողություն,

ձ. զորություն,իշխանություն.

ՃՀղպվա-

Խավարություն, պաշտպանություն, ձգՖություն. Ի ձնտե. ֆխ. ձեռթով, Ժի-

միչեորգությամբ:ՏՇեռծ աշկաձեռբ զարկել, ձճոնաթկնլ, բակբածլ. Ֆ. ձեռք բարձրացեհլմեկի վրա՝

ֆոցով,

ձել. Է.

կամ եփելու մտադրությամբ. սպանելու բռնել: Գեռե զնել. ձեռնագրել:Ջետե ի զուծ առնելկամ աշկածել. 48ոթ

չո.

Գ.

"Բ.

Բանակ էլի. լ. Քաեվել, պաճվել, ժտժեՂաղել. զնե պած քաբ կենալ: մանել, ԷՎ), քոլ. լ. Քարեվել պածվել, Փաժիլ(ել, պաճ մանել, թար կէնալ:

Ղշղել(

լոզար

Ղօպեցաչցանել. ջուցի, բո.

պր.

նել. պաճէլ, ժաժկել:

Թարքը-

4ժոթովչինավ՝

գորք՝ աշխատանը.3. կուցի

Գեռն, ոթն, ձեռք,

1.

Պ.

վաբաժին, Պարկ» է. աց. Գեռագոոծ,

մամանակ: ձմնար մետրու՝ աֆք

դ.

Ղօդել/ էմ). հջայ-չ:

տառաոթաը,

փաժկ, տանիր, կբ-

2.

բայնի, ձմեռշանի.ի ձմեբայնի.Ժ. ձր-

մեռր, ձմռանը, ձմուն

Խաժազումթ.2. թուրմ:

Կանչել, իոշանլ:

Ջեզուն, ուան,

(դետ):

կարնեմլուտեզ, ձմեձռանոք:

Զայն աձել` առնել` առնճով՝`տոկանել` առձակել՝թառնաց`տալ. ձայն Հաֆել,

ողբասաֆ,

քած

ՋմեԵրային, յեոյ. ձմեոբայեի, ւոյ. ձմեԻանի.նոլ կոմ ոյ. զ. ձմգու մ Ատ ռային ամանակ բամ եղանակ:

Ջոոձ, ոի,

'

Ձայճարկու,ոփ,

Հալվա ձյունով առատաջավ՝Փոխ քափ (դէտ): Ջիմասոյզ.ա. ձլ"Ն ոկ ձաժկված, ձյունով լբվաֆ, ձյանչրով աթոթրե»

դակատլօբինել՝ վաշդաբել, գարք

պա-

սավործլ, մակատ կազմել պատերազմելու Համար:

Ճապազել. էրի...

աոալ, :իածլ։ եկարագրծլ, պաոամել. 3. գրի առնել, ջարագրնլ, արձանագրել: Ճա՞ակել,հեջի. ճաբակել(իմ), ճջայ. Տ. Հ. 3. կերակրել: «նձլ.Հ, արածել: Ճենճեր. ոլ կամ Է, իւ, աց. զ. 1. Խիվող կամ խարովվողմսի դոլաթյի՝ ճատ. 3. զոչի Հոտ ե փութ:

Ճառագոել.ճցի.

ն.

չալ 1.

3.

զարկել, ձնոնարկել, սկտել: Փեռծ տալ. օգեության մէոչ մեկնել, «դնել: ա. Ջինեախաղաղվամ նիձախաղզխաղ.

Ժ

ա Մոխող.

տապրակ,պարկ եայ.

Ծածանել/իմ),ֆայ. մաժնուլ,

Է

1.

կպչել,

2.

մակարդվել:

քանձրանալ, պնգանալ,

անտառ.

Մայի, դ.

1.

2.

աց.

զ.

մայրի կամ

Է

1.

մայրի փառերի

անտառ: ընդմանրապես՝

կամ

րձոց

անչար.

բոլ,

բհաց կավ

բաջ-

գաղաննձրի ողջ:

2.

Մանուկ, եկան,կունք,կանց.դ.

1.

Չ. զինվոր, կտրին՝ զինվոր. 8. ա. փոթր, մանի, մատդաշ. 4. մանկական: Մանտատոբ. գ. քղքաբծր, աուրչանդակ: գ. մորմազգիներիբնտանիՄանոագոր. Փին պատկանողքունավոր բույս: փ, աց. դ. կաշվով պաՄաշկտւաոբղան, տաժ վրան պարսից քազավզորներիկանանոջի ճամար: Մատեան վունդ. պարսից րետիր «1ժիբազորի գուն:

ըծխա, մանուկ.

քաջ

Մատուգանել,տուջի, տձցնել.

2.

տո՛.

պթ.

Մատչել (իմ), տեալ, տի՛ր:

1.

մ--

գնալ 2. դիպչել»

լոչա-

չ.

տենաղ, մոտ

Մաշախ, ոյ,

մո-

1.

մատուցել, Նվիրժլ:

տալ:

«Ինչ:

տվ.

ոը,

է, աք. Մարդպեւտ,

գ-

մորեխ:

ովք,

ն

տւ,

ծք.

ՆերքինաաետՒ

դմարդպնտի առաիՄաղպետութիւն.

ճանը՝ պայոտնը: Մառզիկ.գ. կովող զինվոր, մարտի Մառթել, Քացի. չ. կարողանալ: Մարթ է, մտոբի. էբ. կարելի էչ բավոր է, աիժան հ Մարի.րւով. բնաց- զ- էգ Քոլուն: Մեծամու». ամուր. լավ չատ ա.

ճնա-

1.

ամ-

զատել, բամանել. 8. .

տարծէլ, հրկարացնել (48ռթը).եի պարզել, մեկնել, Հասկացնել.9. Քտրգ-

մանծլ։

Մեկնռց,թ,

վժրարկոս, քՔիկնոլ: Մեճեան, Հմնի, իք կաժ աց. զ. 1.. կռատուն, ճեքանոսականտանար, 2. զո304

աջ.

գ

վնեասեր

Մեղկ, հ, իք. փուկ.

մեղմ,Քուլ,

1.

ատ.

փա-

կամազուրկ,քուլամորթ,

2.

աջափ. Մեղկանալ,

Թուլնալ, դասի-

չ-

դել,Քուլաժորք ցառնալ:

Մեղկել, Հջբ.

Ն.

թուլացնել, մեղմացնել:

Մետասան, ի, ից. Ք. տասնմեկ,

Մերժել,յի.

ն. 1. Հեռացնել, վռնդել, ժխտել, ճերքել: Մե՞կատիտ.սռինքնէրը միրկացթուժ,

զրվել.

2.

ա.

կուրծքը

բաք

Մեկել.

կացի, կաց կամ կեսց, կեա. ճանել, մերկաջնել. 2. |. մորկանալ, Հանվեր 1. գ. ՄԵքԵնաւորաւթիմն. «Հնարք, վարպետություն, Չ. /խարեություն: Մէջ, ոյ, ով, ի միչի, (էջք, միջոց, ովք ն.

Լ

կամ

աց,

օք

մնչջահզը.

1.

զ.

Հ.

մեջք

(արդու դոտկտտեղ.3. կենգանու), միլին, կես. ԾԼչգիչեբոլ. կեսգիչքր: 1. մուք, ազոտ. զ. Մքաշ, ք, աց. 2. Տպուո, այքի կեղտ փ, 7. միանգամից, մճկիք. Միաճաղռլն. 2. միաճամուու խմբովին. 8. անքնդՀատ. ֆոիունակ. 4. իակույն, տանմիե

ա.

ա.

աաա

մտի,

խարգախ, Ժ.

Մեծատուն, տան, տնոյ, տնի, տանք. տ. ն,

ար»

Մեղանչել,Մճղայ, Ժճղուցքալ, չ. 1. մհղք՝ չարիք՝ Հանցանք գորժել, սխալվել,2.

ապես:

րացրած:

ճարում: Մէկնել, կ Լ» էջի.

կուռք,

Վան,

Մաո, ի, հս ից. ԷՓ. ծղեին ձար: Մայբատո,ի,

1. Ճարան, զղեոճասեղան.

2.

Ճաստաւդ

տար,

ա.

է.

անմեղ,

ան-

«Հավատարիմ, մտերիմ,

Հույսով:

ժմ. Միանգամայն.

միանդամից,մե-

1.

կիր. 2. միամաժանակ. 4. Ս անգամ:

3.

միատեղ.

Միաչաքաջի,Թւոյ կամ թոջ. գ. կիրակի: Մինչզի. չ. այնպքո օր, այնքան որ, որ: ցանի ղեռ չ.... մբեՄինչչն, մ. դեռ լ... չն

որ:

Միչոց. ի,

աց.

գ.

1.

մելտքղը, ժէլք,

միլոց (ժամանակի վերաբձրյալ): 8. տարածություն: Միչօշրեայ,րէք, իր. միլօոէ, ա. 1. կեռ2.

3. օվա, կեսօրի. Չ. Հարավային, ԵՓ կեսոր, 4. ճարավ Միտ, մտի, մտաւ, միտք, մտաց, մոճք.

միտք, խելք, բանականություն. իմաստ: Գմտաւ ածել. մտածել,

1.

զ.

.

միտ առբուլ, Հասկանալ,

Ի

ԽորՀել

իմանտլ, ըրմրոնել,ի մտի դնել.մբատում դնել, մտադրվել: Մխել, ձցի. ն. 1. խոքել, ներս մտցնել, 2. ձիռնարկնչ, ձեռք զարկել: Մկաճունբ,նանց կամ մկանք, նաք.

քիկունը,սի քջք. ալիքներ, Մնչիմ. զ. մեղմ Հ80էծանք: էշ

1.

Մոգ.ու,

կամ ի, ար. դ. 1. զրադաշտական կրոնի ճոգնոր պայտոնյա, ուց

նխ. Ֆտղազս.

Համար.

1.

հարբծձրըսը:

Ցաղթաճառել,եցի.

ն.

տության մատնել.

1. 2.

մասին,վե-

2.

ճաղքել, պարբնկճել, նյաճել. ՛

իշխել,տիրել Ցաճախել,էջի. ն. չատաջնիլ, ավելացհ

նել.

չ.

չաստանալ,ավելանալ, բազմա-

նար:

Ցամել, ձյի.

Ն. յամենալ, հջայ, չ. ուչֆացեել,ուշանալ: Յայտ, ի, իք. 1. Հայանի. 3. մ. Հարոնապես, Հայոնի կերոլովս Ցայտէ. Հայտնի է, պարդ է. ա.

մ. չիմանաղուխ Ձանգետս.

Ցանղիմտնառնել կամ կացուցանել, 1,

էշ ցուլց ատը ալաՀ կավխարզգատալղագուջավ նձրկայաքետլ, 3. է ւ. զ. Փուցել. խնդի, Հովանոլավորճանդիմաւն ել, Խրատել: Մոլախինդ, Յանղիմանլինել/իմյ կամ կալ. նեթկաների ընտանիքին պատկանող թունա-

Քուրմ.

2.

'

վոր

բույսս

Մոլաո, ի,

կամ իք.

տց.

մոլո-

1.

ա.

3. բեցնող, մաբեքա,Տ. մոլորված.

Քյուր, սխալ, ծուու Մոլել/իՄ), էջայ. չ. ցնդել, Խելժի ՔոքբԵր, խնձնքանալ: Մոյգկամ մռյկ,ժուկի, կաց.

զ.

ոտնաման, Հողաքավո

կոշիկ,

Մոշենի, նւո). գ. վարդազգիների ընտանիքին պատկանողփշոտ թուփ, մորմեն

իս

Մոծանել, ո Լ

ի, մրոքնիների մո՛լ4. "1

ուժի,

Մուրտասաան.

"Ք

ս

Մատադիւո.

մոցնել:. «ԱՔ անտա

գ.

ճոժարակաժ. 2. «իրով, Ճոժարությամբ: 1. ՄՋտաւոր,ի, աց. միտք ունեցող, ա.

ս.

3.

ա.

մժտաժող.2.

բանական,իմաքակածլ

ՄՐցել(իմ), ձջայ.

1.

լ.

ժեծկվել, հք-

ռունցքով Հարվածել. Հ. քաջաբար վել, մարտնչել, պատերազմել:

Մո.

ի,

Ճաճձոտ

իջ

կամ

աց.

գ.

«իղն

կրո»

ջեի:

տեզ:

2,

Ճոյոտել:

8.

Յառաջնմէ,յառաջնում. մ. Պսքուց,

սկպբից,

ա

սկռքում:

4» Ցառենլ, վարնայ: արի",մարոջնալ,

վեր կենալ, ոտցի կանգնել,բարձբանալ. կենդանանալ,ճարուքյուն նել, 2. ջնից արքնանալ: նցի: ն. 1, քանդել միեչե ՀաՑատակել, 2. ւս Թավը,զետնին Հավասարեցնել. չաճատակել,Ճարքել: Յատանել,յատի, զատ. կամ յատել, եջի. ն. փտել, ավելորդ նյուղեիր կտրել 2.

առ-

եցի. Ցաողա՞րել, կարզավործլ,

ն.

1.

զարդարել. Ֆ

կոկել, չտկել.

ժ.

պատ-

րաստել, Հորինել: Ցաւելու ոբ

մն

ե՛լյ

ե.

ծլաջեն ավեացեեն

տաջնել Հ- ավելանալ: Յեղակարծ,յեղակաոձօւմ. մ.

ջա

-

Հանկարծ,

ակտպասելիկերպով,

Ցազել, Տջի.

անալ, առջնըկանդնել: ցեալ: ցիր, ցուցեալ. չ. ճանձանցարել, ցանք ղդործֆել, մեղանչնլ, ժեղզք զորժնլԷ Յաշտ, ի, ից. զ. ցոճչ մատաղ, զոճաբերություն,

71.

գոչել,

պոճարերել:

ն. փոխել, վերաժել, խՑեղյեղել.ջի. դարձնելմի բանիս Յեղուլ. ղի, յեղ. ե. 1. փոխել, փովփո-

Խեր չին,

դարձնել.6. քարգժանել:

ձենով, րայ,

քիր»

Քեզնել մ.

ետ.

Տետս,

չ.

ճճնվել, կոթնել,

գրգուլը

նխ.

Հետու

գեպի ետ, հտնիջ: կասկածել, տալ. բակուսել, երկմտել: էո՞, մ. ո՞ւր, դեպի «՞ ր: չառ, բա ղում, բաղՏոլով,իչ իք. մ.

ն,

ձերկուանալ,.ացալ.

ա.

մաթիվ»

Տոյժ.

Ւ.

պս.

խիստ, սաստիկ, ատանատվւն-

ա.

մեփ

չատ,

Սորմամ.

մ.

երբ

Ցորռալս,յուօայսեալ.

մ. երեսն ի վեր՝ մեջթի վրա պառկած տիոնել, Ցուզել,ձի. ե. Է. վերել, պրպակլ, խուլարկել. 2. տակնուվրա անել, խառնել, չարժել. 3. գրգուլ: 1. ժուլանալ, թուազալլ. Տուլանալ, Հ. անՀչող անլանալ, ղանգդազել. փուլքՍԱԱն Ցուղառկել. ձյր. Ն. 1. Հանապարչ դպրնել, ուղարկել. Հ. ճադարկավորել: ու

Ցո՛ւշ.մ. զգուլացի՛ր, զգույչ եղի՛ր:ճիոջ.

1.

դ.

զոդել,

ն.

ձարմարեջնել: ծցի-

տել:

զարդ:

Ն նա.

չ.

ու Նախանձ,

վրեժ,

Ֆուլնիսկ,

աւանիկ. 1.

«իկ. 2. բալք, մանավանդորՀ ուց.

աշտ,

ալժմ. իսկ: պ.

վ.

ար.

դով-

Հաստ

թել'

կտոր, ճյուսվաժք:

նաւտսարդ,ի,

այ. գ. «ին ճայկական տոմարի առալին ամիսրբ, սրով «կիռվում էր Խոր տարին: Նեռե, տին, ոինթ. դ. Լ Հակաքրիսառա, թում մմսիա. 2. փխբ. չարագորժ մարզ. 3. ա. չար, զաժան: ՆԵՐկուսծ, ոյ, ոջ. դ. 1. ներկվաժբ: ներկ.

Հ.

բիժ,

արատ:

ներքինի,Ֆւոյ,

Ֆեր, տղամարդ. 8.

գ.

ա.

ամոի-

1.

պալապական պաշտոհլա (ժմանավանը՝ ամորձատվափ)՝ արջունի կանանորջում:

ատված

ՆԻշ ղ.

ռասպելական պազան:

1.

այլ,

աՀշավա-

Ն.

զի.

նախանձ,

վրեժենդրություն

8.

Է.

նոսնդ:

ար.

1.

պ.

չան.

ջ.

Հրաչ,

գրոշմ: դրոլ կատ Ք, արք. վ. տաղ, նշաձագի», վիրչ ալբութեն: Նշանակապ,.ա. նյաններով՝ զարդերով ճուսաժ՝ լարզարուխ գրոչ.

4.

Նչսակ. փ, Հ.

աց.

Է

Վ.

նախատինը.3.

նպատակակետ.

խայտառակություն:

Նչկաճել. էյբ.

ճ. 1. արձամվարձել, ահաիգել. 2. ապատամբել: Նշոյլ. ուլի, իջ կամ աց. զ. ճառագայթ, չող,

մաֆավանց թէ,

հակ, նա

կամ հ,

ութ

ու

Քելրեջ ՀլուսվաԺ ծրոգույն

3.

Տ8օինել, ձջի. ն. 1. պաղժել, շինել, Հարկառութել.՞. շակել,կարգավորել, ժարեջնել. Ժ. չարադրէլ: ոք, ոյ, կամ ի, աջ. 4. 1. ծարինուած, չենք, չինվաժթ.2.

նարոտ,

բնտիր՝ ճեր-

դ.

ալյուր:

Նշան, |,

Ճոշուտել բպկտել, եիաանկլ, մաս-մաս կտրր-

Ն.

տաղ-պատաղ

մակ

կապկպել, ջել,

բ-

5. Ճամայիլ: քալիսման, Հմալուքյուն,

ձօդել, էբ.

փհաս, չարից:

Նաչին, չշայ կամ «ւոյ.

կախարդություն,

չե՛ր:

Քիջ կամ

նախանձըշարժել" նախածձուս տոկանել. նախնիք. զ. առսստիկ կոտորափ, մեֆ

կետ, նչան: մյ. եիշ. "լո Խանը րող, այսինլ: նկանակ,ի, աք. դ. Հաջի բլիթ: նճանգ, 9, աջ, գ. գքտաձի, ջրային տ-

լոռութք, ձոռւռութ,ոքի, մանավանդ"

Ցչել.

Նախանձարկանել. հայխանձթ շչտրժել՝

Ջոլի"

նոխազ,է, աջ. գ. արու այժ, Նողկացուցանել,ցուցի, ջո.

ջոջ պբ.

գրղ-

վեջնել, փախելտալ

Նու, նուլ,

ով կամ

հուանջ, անց. նուագ,է, աց.

հոմ էլը:

զ. գղ.

աւ, նեութ,նուց Ճարաւ

Է

Հ. դավաք.

կատ դինի

Նուաղ,Է- զ է. գամ: Առ մի 2.

Ֆ. մամանակ.

1.

եռւագզ. 1.

ան.

մի անցամ.

այժմ

Նեսանել, քրի.

ն.

տրրել, իրեն

1.

քՔարկել.2. լռեցնել: ի, աց. զ. Նուիբակ,

էն-

Խուճապ, տազնապ" Շտապտագնապի,

տե՛ս տապ:

ԵՇչել, էջի.

Նփոթել.

ն.

շուռ

Ճասարակ զին-

5. պալատավոր՝ րամանակատուխ,

կան սպատավոր,Հասարակ պայտոնյաչ ԽՐրան,ի, ար. դ. սուսեր, դաշույն, թուր: Ե

Դ.

1.

չարաք-

վա արարօղությունենրՆ ակսճլր. 42. ուրբաթ էրեկո, երթ սկսվում էր Հերթավան չարաքը: Է, ար: դ. որոլ Վարեր ԿածՇտճապետ, «անող ողո նջա. լ. աղա վա. նախատակել(իմ), զճբ դրոճնլ, Ճարձակվեր

Շաղաշուտ.ցոփ, ստոր, անմիտ Շամբ,է. էո. զ. եղեգ,ծղեգնուո: ա.

Նամբշութիւն կամ չամչութիսն.դ.

մայի

Շինած, «ք՛տ շինուած: դ.

չէեություն:

շքերթ. չինմածք,

ով.

տք կամ ձաց. գ. 1- չունլ, Հ. չար ոգի դն, 3 արդ, 4. քամու փչէլը' կյանք, սիր. ողե,ողին, դամբ, ղունը, ղանը. գ. Ի Քիկունբ, մքչք, կոնակ, Հ. ողնաշար Ողճբմ, ոյ, ով. Ք. գ. գուք, ողորմու8-3, ցավակցություն. 7. ողոր-

ոզւոյ,

ա.

3. փելի,խղճալի,խԽքղճ.

լինելը, շչինվելը, 4բարհկաիգությունչեն լինելը, 8. խաղաղուքյուն, ճարողություն: շիչայ, լ' ճանպչել, Ի Ենոր, հյ իւ կամ աւ ար, «թ. զ.

նիջանել( ոմ),

դին, խղճալի կերպով:

ձայ. Ողորմել/իմ),

հա՛լ կամ Տա՞, Խղճալ, գքալ, ողորմություն անել:

Ոդոք,ոյ, թ.

Ողչամբ.մ.

1.

զ.

ն առողջ:

ողչ

Ողչոյն.

ամբողչ, բովանդակ: ամբողջապես,բոլորովին: Ռկիկմբեայ, ոկիկմբէ. որի միլին 1.

ոջ,

ա.

մասին ):

փոստ, ոյ,

ոք:

գ

1.

քյուղ.

Աստանիկ,նկի, եկաց.

2.

8.

բարից,

առնել, չնորձել, ներել, ունթլ. չնորչակալուքյուն Հայտնել, ՇՏաոնս

Շնոոն

ւելի՝ռիրելի լիներ: պնաց.

կողմիջ:

աւ

դ»

յորս

կամ իչչ

չր-

Հաչ զտանել.

նորՀչակալլիներ ՇՐունս

եաապ, ի,

մի

բլուր,

արթայական

ա.

տոճմիջ անկրվաժ,ազնվական, քազաչ

վորական:

մարել, Ոստիկան, է,

ձիրջ. չնոր"ց.

Շուբջանակի, մ.

ի

աղաւլանք, քախանջողոթորքություն:

ով: ՝.

ա.

դ.

վերակաքույ,

վոր իշխան, կոաակար

4. ողորմափություն. վեործակալություն:Ոստչել(իմ), կե Քոչել:

եոգի,գւոյ, չունլ:

ողոիմա-

մ-

փոքր բարձր տեղ:

1. դ. Եինութիւե.

պարդե. Հ.

Ոզի,

Հ.

ժիրանագույն ծէրկարկա-

ոջ.

ո. դ.

ա.

Շեշտ.ԷԻշիչաակի՛

ոյ. Շիեռտածձ,

Ո

ձա

ցանկություն, կրբոտություն: ա.

2.

Հոգի,

նաբաթամճաա, մտի, ից.

Շիկափոկ.

վրդովել, խառհակելէ Հուղել,

7.

իրարանցում գքել, 3.

փոխեր

տալ,

ն.

նցի.

1.

գոլորչի.

ոյ,

ո

Ոտն, ոտին, շաամք, ոտք.

Յատե

չ.

ոտից.

ցատ-

1.

Վ.

տտորու:

վեր կալ. ոտրի էլեել, կանգեծլ, որերոյ կամ ճարոլ, մարդկանը խումբ,

արիք: զ.

Սագ մարդին: Բ

ոտք,

նմանությամբ լեոան

2.

կենալ

Ոբհար,

ամեն

կողմից, ն

3.

տաոնայ, տուցձալ.

դլիա-

ոբեար.

ով,

րե-

խումբ աղզեվավաններ, հրոչ

խումբ: ազեվականների Ղոր

ՈՐթ,ոխ

ոջ.

Խաղողիտունկ.5.

1.

Գ-

«րքի ճյուղերից ճլուտաժ կողող: ՌՐբ. ու, ուշ. գ- Հորթ, մոլի: Որձաքար,

ի,

աք.

կարծր

գ.

պառամժ:

Ոբոմն,

Ռւստեմե.

քար

ա-

սաճմանել, կարգել. զանավպաջել,ըիտրել, ջոկճլ. 3. ղա տծլ, բաժանել, 4. որոչել։ ՈՐոչ,ի, աց. կամ էջ. զ. դայ գառնուկ: ն.

1,

2.

Ովն. լան, լունք, լանց.

րանոլս է. էջ- «- չ. Ուխտ, 3.

րդում.

վիզ,

զ.

ոսք

պա-

Խոս-

ալը:

զաչինը, սպրայման.

2.

ռասաիկ բաղձանք, աղոքջ.

միա-

4.

Բանություն-վանջ,ուխտատնղո 5.

Ուղէչկամ

ուղեչ, հ,

Ռնել(իմ),

կալալ

կամ ից,

շք

աց,

էւբ» գ. ճյուղ, ընձյուղ: ունա,

1.

տեր

չինծլ. 3.

Ճէ,,

էլ. տան

կա.

առնձլ,. տիրձլ, վերց-

Տ.

բոնել,

պաճել,Ճ.

ծ.

զ.

ա-

Խմ,

կամ

Ալան, փոն, ոմ, տակ:

ժայր.

ով, ով ղուքբուն, Միք, ոյ,

Քյո,

ն

չաց.

ան-

1.

գ.

գետբե,

8.

ի, իս

խելք.

գ.

2.

1.

ճա-

ճիշո-

ուլաղրու-

առնել

գգագուքյոմ: Ո

տո-

նուլ՝ պնել՝ ունել՝ կալ. չավ նայել, տւշաղիր լինել, լանալ,. զգույանալ: ճու: լինէլ ումեք, միտքը դալ, 4իչել

ոտչել(իմ), ոճայ, Ոտնովւ, `.

ուռչել: փխբ.Հպարտահալ, գոռողանալ:

Սւտումնակից, 18, ջո.

ա.

աին սովորած, դասընկեր.

թովորեքնող, կիչ:

3.

1.

չ.

ո

Հ.

ու

ուստեք:

այն կող-

միտ"

1. որտհղիը, որտքդիքը որ. դ. դատի, ուրեմ: Ռատո, տր, ծձրաց. գ. արու ղավավ, 2.

յ.

տղա

Ուբաստ.

ուրանալբ: Տուբաստ

գ.

լինել՝

կալ.ուրանալ Ու՞էք. 1. մ.

մի տեղ, որեէ տեղ. Ֆ, գ. ինչ-որ, որնք: Ուրեք ուրեք, մ. 1 տնղոեղ- 6. երբեմն-ծրբեին: է ուրեք. էկում ավան

է

ռումէ

Կաաագում

..

որ.

Հե. մի կողմ, առանգին, Հա. դու. 2. նխ. զատ, առանց. 3. ա. տուկ, մասնավոր, առանձին, ուրույն: ՅՄւ՞ ուրեք, մ. 1. ուր որ լինր. 2. երբ

Ուբոյն.

մ.

1.

Լինի:

Չաբալլուկ, ան խոշտանգված ծեծկվաժ, 1.

1լրիոժ՝

ողոոչար

2.

կող,խոչթանգիչ:

չարոչար

Զաբախտավատ. դաժան, դժնզակ, անա.

Ուկն, կան, ճՀոզնե.ականչք, լաք. կանչ, էրց

Լ.

գ.

Ուստի.

Ճ.

կարաղանալ

Ոշ.

զանազան կողմձրի ր,

ոի

կալ կամ քա՛.

ճամարել. 6. վմրաառնչություն ունենալ. 7. Բձրություն՝

Ուշ. բնբոլ,

Ուստեն

Ոատեք, տմ՛ա տատեմն:

ավա

մունջ, մանց. գ. Հաջաղցիների ընտանիքինպատկանող մոլաԽոտ:

տում,

եմունք,մանք.

սման,

գիտություն. Հ. կրոն, աղանդ: մ. մի տեղիք, ինչ-որ տեվիլո

ուսում,

ման,

Որոչել. ջի.

Ուճւմն,

միամեկտձղ

1.

կրոհակից, դավանա-

տանելի, խիստ վատ

1. Թե՛ք Զաբախաատվա. ա.

վտա.

չարաչո փ. չաբաչար,

2,

լչաբախտանրարաբա կեր

չարալար

պով

Զաբակն, կան, կուն, կանց.

Լուի

ունձցող, հախանձուո: Պաբշաման առնել` չարաչար ի). կձրպով սպանքլ՝սաներ 1. խղճալի, ողորմելի. Տ. Ձարաչուք. ավատքար, դժնդակ. 8. չաիարարու աչք

լինել(

ա.

եչրձն:

Վափաւու,ի,

աք.

Հասաիակ.

Ձ.

ա.

պարկեշտ, Հանս, Զգոյ, ի, ից. գ. ա.

Աւի

առվորական, ք.

չազիավոր։

գոյություն չուննքու,

Հգթյէ. ինէլուց:

Չերէց,բիքու, Հանա:

1.

նվատտ, խոխաիձ.

գ.

անարժան՝

առա

քա-

Ցի, չկա:

Վոշեքտասաե, աի22 Ջու,

չուռլ,

ոց.

աապանչորա:

ցնալի, տնղիի տեղ

զ.

չարժվելի, չՎէլը, ճանապաիչվելը, զաղթելը:էԼն առնել,ի չու անկանել (իմ).

մանապարծվել, ահղափոխվել,

գաղթել:

Ջուառ.

ա.

քչվաո,խեղճ, ողորմելի

պբ.

խիստ վա

խեցնել, աճաբնկել, ոարսափհցնել: կամ պահանկ,ի, ազ. գ. պաՊաբանեզ տի շարվածքիժել ղիված փայտ կամ ճամար: այչ հր՝ շարվածքի ամրության

պաճունել/ոէ). աջկանել, ծոմ

դա

ճակն

պաճող, քիչ

-

ու-

աջ. գ. մարմինը արտաքին Հարվաժիջ պայտպանողզրա-

զ.

պաս,

զարդարել, գիզմոսել, ծՓել:

Պայ, ի, ից. զ. առասպելականմփազաին կենդւզնի՝մարդուց սերված

գ. Հայջորդուքթյունիչ«Պայազատութիւն.

խանությանկամ սերնդիս

տատան, Պաշտծն,

մունք, մանը. գ. պաշտքլը, պաշտամունք, նրկրպագու-

Քյուն, ժամերգություն,

3.

պատարագ,

ա-

ղոքբ,2.

3. Հեքանոժառաչություն, օավան ատտվածներ (չաստվածներ).

4.

եցայ. Գասքել(Ի4).

սաստիկ ժարավել,

չ.

եմանությամը՝ տենլալ, փափագել: Պատ առնով, գալ- շուրչը պտտվել, մեչ առել:

Գաւտաւսխանի առնել. Կրատասխանել, «կաս աց.

զո,

1.

զ.

Պատեճազէեն, զինիչ նաք.

..

3.

Եեվեր,

զրաճավոր:

Գ. պատերազմիգոլՊատեբազմագլուխխավորը, Հրամանատար:

փ- վ. նեիտերիաման, Պատկանդարան. կապարճ:

Պատմունան, հ ազ դարուն զրծաու քել, չարչարել. նել, անարգել

ե.

զար-

պատժել,

տան-

ընդՀանրապես՝

զգնտտւ

եցի. Պատունասել,

հրկար

1.

կ: Ֆ.

1.

աաստիկ Ճանդիմա-

Հ.

Պաոբել,եցի:ն. Խաբել,խելքիցՀանել, է. աց. պարարտ, բտաժ, Պարբաբակ, ա.

գէր:

Պատել. րի.

Հազթել, պարտության

ն.

մատնել:

մարդաճաճություն,ճաճոյականբան:

1.

պարտական լինել, պարտավոր լինել. 2. պարտք ունենալ. Հ. ահա 4 որս Պատ է. հր. պետք է. Գէտբ.

ոմ:

Զաճունել,հեի. ն. Լ. ալճնէլ. 2. ղերկացնել,

սպա.

Գառտել(1Ժ- պակառավոր բալ):

ի, ԿՊանպանակ, քր, Պանք, Հոց.

պալտող,

ծաղաչ

ըբնժա.4. կաշառք:

մարել: թուլանալ, վագ. անադակություն, Պակշոտութիւն.

նել, պաճեր Պարող, ի, աց. ա. աող, ժուժկալ:

սավոր,

տառխանտալ:

ւս. զարդարուն, զարդաՊայլաբակապրանք ունքցող: Պակասել, ձցջի, պակասել(/մ), ձջայ, չ. 1. պակասել, նվազել. 2. տկարանալ,

Պան

ճառկանել.պաշտքր Պաշաօնեայ,Խի, ից. ց.

Պատարագ,ի,

Պ

վաշուություն, կուքի, կո՛. Պակուցանել,

Պայտոն

Պաշտթն առնուլ. պատվել:

Ջեւ, չե նս. Ժ- դքո չ.--, դեռ չեղաժ: Ջէրն. ծա շր չկարչ լնզածո

զ. ճարկավորություն, պետք ելաժ բանը. պիտույք: Պէտք յանձին (հմ). ճոդալը Ի պետս, Համար:

ունել

Պիտս)3. քք. ահտք

Գնդադեսպան, ի,

է, պատչաք Է

աց,

գ.

արագրնթաց

Ջուրճանդակ, պատգամատար

Պեղել,ծջի. նել.

2.

ն.

պնդարնել, ամրաք-

1.

կապկպել:

Պեզել(իմ),հայ.

չ.

1.

ճամառել.

2.

վազելը

ԱԱԿ Պուղել, եջի:ձճ.վանել, քարել, ՊոակթոէՐ. իր ամփուսնուն' պսակին ա.

Հավատարիմ:

Զամբել,ձքի:

մաֆր պատառխեկտորներով կնրակուր՝ փոքրիկ 2. անունդ տալ. անն, կերակրել, խրբմեջենլ. կաքով սնուքանել. 3. մատպակարար էլ ե,

բով՝

Զայլել. էջի, հայլել(իմ), ձջայ. բովին ողբալ՝ լայ անձլ մքոձլի վրա'

Ֆան, ի, ից

ն

ոլ,

լինել` ուց.

ու,

դ.

աշխատեր:

խըմ-

չ.

լաք

ու.քոֆ

Քիզ, անք,

փետնուլ. չեռայ, ահալ կամ ռոուցնալ: չ. 1. աաթանալ, լձրմանալ. Հ. բթորբոք3. Վե, կրակ ործ. Քոխս էտել

(Թոչունի մասին),

Ձեր,

ոց ոյ, կամ ի, ից. դ. Ւ տարուտոք. 8. Թյուն, լերմություն, տապ, տաք՝ բարեխառն ղանակ, լինչ՝ ահամպ երկին. 3. տաք, չով, չերմչ ա.

բարեխառն:

Ջերմուկ, ժուկջ, Ի"

Ձեբոտ.

ա.

գ:

դետնիրջբբտաք

ազքքոր.

լ"ղա-

ջերմ, բարձխաոնս

տար,

վամքիզ. գ. 1. չի քատ. զամ 1. 1. իլ Է (1իլերից` մանրբաքելերիջսրատրաստա) ձղտան, թոկ, չար» 3. փխբ. ուժ. զորություն:

Ճել. իլ. ք,

,

է,

Ֆ-ել. էջի.

"

լնջել. ավերել, ուքնչացնձլ, քղժանել. 2. գրժել, խախտվլ.

3.

1.

Ն.

Գրտել.

4.

եցի. ԶՐթափել,

չութ

Սակ,փ,

աւ կամ ով, իք. Գ 1. սաչմանվափկարգ, պայման, լափ, քՔիվ2. րենք, դաշինք. 3. սաչմանվափ Հաբկւ ասկախտուրք, Սակ աոբկանել.

կել, գին նշանակել:

Սակաւ, ու

բիչ չափավոր, ժի սակառ փել, պակաս: Սակաւինչ, առ մի. մի քիչ, մի փոբր։ Սակաւսակաւ, առ սակավսական,քիչ-քիչ: փ աց. ա. 1. քվով քիչ. 8քՍակաւաւոր, Քիչ րան ունձքող, չքավոր: Սակուր, կրի, բաս կրաց, կրօթ- գ. կացՆի ձե ունեցող պատերազմականզէնր" Սակս, ի սակս. 1. պատճառով,ճամար» Տոր սակս.հնչ պատճառով, ինչ րանի

տալ

ֆրելչ ոռոգել:

մեծանալ, լափաճառ դառնալ, արբունքիճառնել: չ.

ա.

ուց.

Համար:

Սակ", նքր, կձրբ կամ կրով. կուր: Սան,

ութ.

ու,

սնամ՝

մկաց.

չրի

տաց

բանեւր,

՛՛

Ս

գ.

աձս

ռա--

աան, 4եռթի տած

1.

մեծացած հրձխա.

2.

սանիկ,

Մառձածալ.աառույցներըՀալափ(գե ա.

«է մասին):

Սառնամանի, Խւոլ։ սառնամանիք, Ֆճաթ.գ" 1, սառնամանիք, 3- սադուլք) Սաստ, բ, հտ. Վ. 1 սաստիկ Հրամանը աՀավորսպառնալիք. 2. պատիժ, պատում)

եցի. Մատակել.

Ն. 1. ՀիմնատակվավքԲնչ. բնաջելել, կորցնել. 2. սպանելը կոտորքլ, կր. սատկել, մմռիծլ, սպաֆ-

կատակն, է:

կման.

բաչար

զ.

կատորաֆ,

չա-

մած

Սատաճայակիո. ա,

1.

դիվածար.

2.

ստ-

տանայական,

Սատար, ի, ար. զ. 1. գորժավար, մջակ2. ռղնական, գործակից, Տ. ոռգեռւ-

Թ

Ռազմ,է.

իջ կամ մունջ, մանց.

գ.

ճամարտի՝ կովի պատրասավող ղզորփի

կատ.

2.

Ճակառամարտյ կոիվ՛

Ռոնի, կխ մեն րվա

գամ ոն կաց. ուտելիքի պալար, պարձն,օրապաճիկ,քոչակ:

աւ

4.

»-

գրվա

Բյուն.

4.

մաշակ,ի,

պատճառ,առիք':

աց. Գ. 1. փոթր լնու բլուր տափարակգազաք: սարիվ,բեաց. զ. պարան, ղթա, փա-կանչ» Մարսել,էցր կամ սաշսել(իմ), երալ, լգողալ, արակալ,սարսափել. թափել: 2.

նեան

Սեռ,

անոց, ոջ կամ սնի իջ-

Է.

ա.

աե-

փխանաւնությամբ՝սն մի։ ՆՍեզանատբո ի, աց. պ. զրամափոխ, Սեպնականկամ սեփական, սեփճական, ի, աց. սեփական, Հայրենի 2.

ա.

նիզալ.

կամ աջի.

աալ

ճպարտա-

Է

տմեժամ տել, պոոողանալ: Խար,

ա.

Սիղղորբայ, «իդօբայ, սիպոբա).... ի, իչ. գ.

մանկ, ՀՖլյուն, տառ" իք. դ. Հակայ բալ:

Սկտ),ի,

ա.

Սկիզբնառնել,առեուլ,ուէել. ակոմլ,

սնան, հ. խո Ենաշ. ժանավանղ՝ Պլեավերնե.

2.

զ-

Ւ.

գզլխատակձոժիակ.

1.

հեմանությամբ՝

պլխատակի բարձ. 4. կեռան գլուխը: Սողոխկամ օղի, բ, իչ.

ձյորսարել, ձջի.

գ-

Մեղմ ց»աժի

Հասել,Քշփվել.

է.

Է

2.

րվեր Սուպ, աղի, իջ. ա. թիլ, նվազ, բարակ, Ֆուրթ, կար. Սուպինչ. մի փոթր, փո-

Քրբ-ինչ'

Սոռուեաւոջ, Զ արք: սղառ

Ֆանալը,

սպառվելը, վեր-

1.

գ.

վախճան.

միոյն (րբ Խպառել. ձր.

ե.

վերլ.

ք.

կուր.

ա.

ու,

աասք, 4.

աման,

1.

դ.

սնղան.

Ֆ.

պարդ.

3.

մ.

գավաք,

3.

կերա-

պայլտոն, փառայություն:

մառտուցաԾպաստտրութիւնհաշկածել,

ճել. ծառայել, ապասարկել:

Ապռհակիբ.

ա-

Քավոր:

Թռղաշափակ առնել. մաՀաննենրովփաղլ ել: ոլ կամ ի, ոց. գՍտացուած, Հածք,սնիականություն:

ստիպով.մ. Ստիպաւ. Ք.վ.

71.

ոնեջ-

չտապելով, փու-

տաիզելով,ճարկաղրելով: նցի. ն. չտապնքելը: Սաիպել, պգլաՍուբատերլատ. ի, ից. դ. դգորավար, 3.

ապետ:

իացայ. Ստոչանալ,

Ւ.

լ

Քաշվեչ ամ ոաթրդ

3.

գ.

Է

ՕՐաճակ.է,

աջ

ՍՐտմտութին. Լք բարկություն, դայբուլին փոյ, (ճայ. դ. մքյթր ՎաՍփածանելի, եյելու լաք կամ ձորձ. չավ, փաժկոր:

գողնու,

ղեն-

Վ

Վախետն,ի, 2.

ազ.

պ.

1.

վերը, ավարա.

մաձւ

«վ, առավոտ.

ց վաղվա «րթ վաղբ, աղավոռյան: Վաղդիւն.ի վաղիւն,տառվաղիւ,իվաղիւ անձդո. վաղը, Հաջորդ որը: Վաղվաղակի.մ. չութով, խակույն,անմիապես, շուտափույթ կջրպուր Վաղը, պեր, պերբ. դ. կարմ տուր" զինվաժ: 2 ար. ՎաղբաոթՐ, վազրով Վայթել. էջք. 1. ջուրս քափլ, գաթարկել Վայբապար.1 մ. իզուր, ղուր տաղը. ծ. փուչ, անիմաստ:

ԷԻ

զոն

Տ.

մ.

ա.

վաճան կրող, վաճո-

զ.

.

խանդակաթ: Սոթի մտոք, սրանք, Հոժարությամբ: ձրի. չ. քարկանալ, զայրաՍորտմատել, հալ:

Վաղ

արատքլ, վերչջաք-

Ւ

Ճէլ. ՞. ոլելաջնել, Ինաչեջել

Սպաս,

ՍՐտակաթ. կարոտագին, ովիբավառ,

օվքեավսր, ավեն

գ

կրող:

Սպառ, ի

արատի վարագույր. 3. վարադույրով առանձնացվածնձրօի սենյակ. 4. Հարնեչարան: սի առանձնասքելակ, Սոսկապան, ի, աջ- ց. նորքկ «Հարահնրի Համար Հատկացվոժ ներսի աննյակ՝ բաժանվածվարագույրով: ԽՆԷ. իրք կուՍրշտարափ, ի. եջրամ, արտարբքկ,վճատված, 2. վախքդաֆ, զարձուրափ: դ. արմւսբեկություն,.ՎոԵրբտտթափումն, Հատություն,վարճուրանք:

ղպչալ, 2.

ետ

փորբ արա".

2.

ա.

Վալոել, եցի:ԼՉ

ցա

քափել,շաղ

Վայր մի,

առ վայւ մի. մ. մի գա, մի փոքր մամանակ: Վանք, նաց կաժ նից կամ նուց. դ. բնակարան, «քնան,կաքարան.3. մքնաս-

տան,

Վառել. եցի. վառել(իմ), ձջայ.

արադնդվես

տալ,

կր. քաժ քափվել, ցրվել:

ն-

լ.

7.

ազպառաղինել,սպառացինվել. նախա311

Վէպ, կայ քախապատրաստվել պատրաստել

պատերազմի, 2. զարդարել, զարդարէյ. Վասն. նխ. 1. մասին, վերաբերյալ. Հ. ճամար, Ս. պատճառով: Վասն զի. չ. որովչետն. որպեսղի' ոչ, օջ Վաստավ,

ի,

ե

գ.

աւ.

աշխաշ

ծառայություն, վաստակ, 4. Հոգնություն. 3. տաղապանք, չարչա-

տանք,

շաճ, այլխատանքիարդյունք: Տ. Հողնաժ: Վաստակել,ձջի ե վաստակելչ իմ), ձքայ1. աշխատել, լարլարվել, տանչվել. 1. 2. ձոգնել Վատասիհտ.արատի,տատ, ա. վախկուոչ փանբ.

4.

աս

ծրկչուու

եցի. Վատբարել, բանել,

ն.

ընկճել.

մոծլ'

ՎատչուԼո, ուիրի,

տկաքուչացնել,

1.

անարգել, նախա-

ջ.

բաց.

ծցի. ե. Քշել, Վառատել. Վարգել( իմ), հջայ. չ.

Վարդապետութիւն.գ. Էյուն.

3.

ուսուջանծլը, ուսուցչու-

վարդապետի պայ-

4.

քարող.

տոնր: Վարել, հեջի.

1.

Ուսում,

Ձ.

անզգամ,

ջրել, բաժանել: վազել, սլանալ,

սուրալ:

աովորեցնելը.

չար,

ա.

անօրծն, լարագորժ:

ցանք անի, վարել. 2. տանել, քշել. 0. կառավա-չ րէլ, կարդ դնճլ. փ. խոթել, ներս «րել. Ց,

լ.

Վար

ն.

վար

1.

ու

կյանք վարեր րուց.

րոց,

1.

դ.

վէտր-

ֆու,

մանրըալիք--.

7.

գ.

-

փ, Վիճակ,

բախտ. 2. մեկին ընկած բաժին, 3. իշխանության տեղը, քեմ. 4. կալվածք, ճող, արչու է, ազ. զ. ճոր, վու Վիբապ,

Վաւաչ կամ վավաչ, ի,

գ. կախարդություն, Վեկութիչն, վճարել,եջի. նե. վեառել(իմ), ձցջայ. լ: 1.

բերել, կատարել, իրագորժել,

վլութ

2. վախճանվել. ավարտել,վերլաջնել.

Ժ-

Ճատուքել:

Վնաշումե,

րման.

գ.

վեր,

վարտիլը,

վերլանալը,

ից, կամ

աց.

տ.

փո

աջալ: Վեբանուլ,

վեր քլեել, բարձրա-

չ.

նար

Վերձանել,ձրք. Ֆ. կարդալ 1. ետ Վերչդանել/իժ).

Վեգ. վիզի, թյուն.

աց:

կոիվ:

զ.

Ի

վեգ

գ.

կարծթ քար,

կառակել:

Վէմ, վիմի,

աք.

քաշվել, ետ մնայ: ՎԵՏ, Հակառակոզան

մվիճքլ,Հավեմ'

վերջացնձլը, ավարտ. Հ. կյաեջի 1.

ա-

մա՞'

Վեիռ ճատանել.վառծլ, վճիռ կայացներ

Վնաս,ու.

վնաս, անիրավություն, ձանքանք,չարիք: Վշտամբեր,ա. 1. նեղուքյան գրմաքող. 2- վշտալի" Վտանգել.Լցի. ն. վտանգել(բմ), ձցայ։ լ' վտանգի մել գցել, չարչարել, նիջի կամ ի, ից.

ուց

գ.

1.

2.

ընկել, եհզթգցել:

Վատաւան,ի,

աց.

գ.

:

տարածությանչալ

(մի նետընկեց ): Վատտել, քցի. ՖԽ. վտտել(ըիմ), ձջալ. լ: էմկարացնել,. տկարանալ, 3. նվազնջեձլ, նվազել. 3. նեղել, նեղվեր Հ: Վ-իպել,եցի. վբիպել(իմ), ԷԻ

մոլորվել.

սխալվել,

ղանլել.

զրկվել Վոիպեցուցանել,. ցուցի,

ցայ: 2.

չեղվել.

մհ-

Չ.

ցո»

բ.

վործցնել, խաբել, զրկել:

կնեյաղավա-

տրոանառակկանկասեր, վավազուտչ

1.

զ.

աք.

2. վպորժարություն,դորժունեություն.

ժելը, դործաժություն:

անցի,

մո-

Տ

Տազնապ,ի,

ա:

կամ ով.

գ.

1.

ղժվաթ

Հողեկան անձչանգիուը կացություն, ՎՒ-

ճակ. Տ. չտապելը, լխուճապ, իրարանցում, չվոքմունք. 3. Եմ րություն, պետս մ. չտամ Ջազնապաւ, կերվով, աճատաշ տելով, խուճապաձարը էջայ. լ. խուճապիմատ» Ցագնապել(իմ), էրմել, չտապձլ: -

Գազո կամ ամուսնու

տայդո,

ձղրայրը:

դներ,

դ

աղամարջ

Քախտ, ի, ից.

գ. 1. աքոռո, նատարան, վաճ, բազմոց, զաձույք: Պտծել,ձե կամ եցի. ՖԽ. նաել, Հոգ 2.

տանել, դարմանել

նս, Տակաւին, տակաւին

մ.

ղնոնս,

դեռ,

"

մբելկ Հիմա կամ տաղանա, ոլ, ոջ կամ ի, Տաղանդ սաց. զ. արձաք կամ ոսկի դրոոքի միաՏաճար, ի,

աց.

1.

զ.

տաճար, ձկեղեցի-

կաատուն.3. պալատ, ապարանը: արքունական սենյակ. 4. անղանատուն. 5. կերութում: Խրախմանց, Հ.

Տանիկ,ձվի,

կաց.

արարայկր:

1.

ա.

տրազավազ, արագբնքար

փխր.

Հ.

պ.

(դ8նդանի)։

Տանուտեր, մոէսսհնլտեարցկամ տերանց. տան 2. եա1. գ. տերը:մեփավորըՀապետ, ցեղապետ:

Տաշտ, ի,

ից.

քաս.

տաչտ,

Հ.

դավաք, բաժակ,

1.

գ.

կոնք:

Տաշտախիլլիճել(իմ). արմատախիլ լն-

նել:

Տապ,

ոլչ

ով.

չերմուքյուն

գ.

քլուր

ձրի. ն. Տեարճազոել,

Ցեղ,ոյ.

դ.

:

Ցեսիլ,սլձան,

անց. գ. ք, տեսք, կերհրես, պատկեր. 2. տեսիլ:

պարան, երազ.

տքսարան, Հանդես.

8.

Տէբունական, ի,

«Հեռու,

օյոար,

ա,

Գառաբեել(իմ),ճրա.

Գեղավոր: չ.

1.

տատան-

2. տւ վոչ, տսրուբերվել, ալնկոժվելբակուտել, վարանելը Տարազ, ու, ուք կամ ոյ, ոջ կամ ի,

Ի3-

4.

Տաբաժամ.

կերպ, եղանակ, ձն

Ջաբակաց.մ.

դ.

ա.

Հեսվից,

Հեռու

Տառակոտել(իմ),նցայ.

չ.

ոչ

կամ

կաֆգնում: 1.

ժանը՝

ա-

Տելանելի նաջուքյան ժեչ ընկնել, չբփորել. 3. կասկաժել, ծրկմտել, տտբոկուսել. 3. չարիարվել, տադապեյլ:

Տաբապաշտ.ի

տաշտպաշթ,

սնոտի. 2.

անպետք,փուչ,

ա.

փ.

իզուր:

զութ

տեղը:

Տաշտպարտուց, ի զուր

տաշապարոջւց,

տեղը, իղուր:

մ.

ի-

տնա-

տատվածային,

ա.

փհիք:

Ցանկ,է,

աց.

աղբսստ,

ա.

չո

չքավոր

Տնանկութիւն.ց, աղքատություն, չքավո-

րություն: հ, Տոնմական,

աջ.

ա.

17 տաճմային,

ազգական, ազդակից- 3. աղնվանան. Գ. զ. աղատ ինրք, ար-

Փեղալին. դլունջ.

Տ.

Ցող, հ, ից-

2.

չա,

գութ

կարգ"

չարք,

գ.

Տոռե, ոին, ռուծք,ռոտելջԳ. որարոսն, կար

լար,

ծ

Ցայզ.ոլ.

Ցայգ-մ.

գ.

զիչեր:

մ/ջեչնոդադիուու Ցգայգ-մ.

զիչերը, գիչնբովս

ցանկկամ ցանզ, ոյ, ցքապատ.

անժամանակ. 3. Հարմար ժամանակ. 3. մ. ուչ կանուխ, Հանկարծակի' 1.

աջ.

4.

սիբազան. սուրի Վիւ,տուրնջեան. գ. ցերեկ: ձիր,տիոց կամ տից. Լ2 ծակ,

Տապալ.մ. քավալվելով, տապարվելով: Տար.

անր

աղատ

Ցեղի,ւոյ, ղհաք, գ. անզ, տեղը: Տեսա գ. սոնտոզություն: տԻութիւն,

ֆղքա,

տարու-

երեսը խալ Հանել,

խաչակնցքեր

ոջ.

ճյուղերի

կամ կավաշենպատո

գ.

ցոնկտսրատ,

9ոլաթրաստվափ

Ցանկցանկք. գ. դրքի զլովոների փանկ՝ ժուցան

Ցանկ. ցանզ.

մ. միշտ, մչտապնս, բունակ, ոնընղմեջ:

սայ Ցասնուլ.

օի՛ր,

սուցեան

չ.

շա1.

սատցիկ քարկանայլ,զարրանալ.4. վորճժով՝ վրեմխնդրուքյամբ լեված. 2. նեղանալ, թրտնեղել: Ցելել, ջր, լհա՛. գելով, ցնլի- 58՛լ. 1. պատոնլ, եղել» ճղել: Տիռ,ջոոլ կամ ու, ուց. գ. վայրի է::

ձիր բնդ զիր լինել(Իէ). տրվել:ԺոեՎ զավ,

ցիրուցան լիենլ:

Ցուցանել, ուտի, 2.

տալ.

Ճել.

4.

ֆուք.

ն.

1.

քոք

անել. ճառքՎանդեսբնրմլ, գրսեորել: 3. ապաոքոագել.

արտը Հուզմունրով կամ վարնությամթ ավել, լաակումել, արտը փլչել՝ լբջՎել'

աե փաչճիպան: Փշտիպան,

Փոկ, ի,

Հալաժել, բել

պ. ժովային կաքնասուն այ. կքնդանի- փոկ, ժովաչուն: Փող. ի, մանավանդ`փող, դից. Փ 1վիչ պարաձոք.2. կակորգ: Փողոտել.ձի. ն. վին զ"փբ 1րէլ-

պառնալ՝անկանիլ՝ ղիմել. փախչել,

Փոզոցամէլ,միչի.

ծ

առնել` ատոկանելվ̀աժել՝ Փախստական տալ.

փախոատի մանել,

փախինել,

Փախստական լիճել`գնալկամ Եշթալ՝ փախուստի դիմել, փախլելով մմկի մոտ կամ մի տեղ աոան զոֆել: 3. Փալբտաական, էի, բՓախստնայ, փախչող: Փաղփաղել(իէ),նայ. 1: Փալլփլեր 1" փախուստ

չողօղ,

տալ,

ԿԼԱԳԼաԼԻ

Փաղփեւ(րմ), ծոյ.

տե՛ս

(Է1)/

փաղփազլ-

Փայտ, ի, իջ.

ՓՖ» Ւ վաղա, րայտանյուք. 8. ժառ, տունկ. Փայտ բնկլեազ. փայլով զոռրենրով վիճակ 44էլ, չժ ել: հ, աջ. 1. ա. դ. փայտ կամ Փայաաճա». փառ

կտրոր

փայտատ:

(արգ).

2.

դ.

կաղին,

Փաշաման.դ.

1. պզյում. 2. վիչ», Քորարիք: Փարատել.նքի. |Ւ. Ն. ըքրել, ճեռաջնել, վերութնոլ. 2. չ. ցրվել, Հեռանալ, վնհանար դորժէլ, Փարել, էջք. Ֆ. ջուրը «րոռվտ մա չր" կողմը պատծլ: ափելջ Փառել/ իժ), նքո չ. Է փարվել,փաքաքվել, գրկախառնվել. 2. չրչել, ման

ձեր,

պար

մոբքնլ:

ճՃրապարակ: Փողզփաղել, քյի-

ա.

վաժ, գրափուկ՝ Հեչտ կյանքի սովոր. փափկակլաց, փափկակեեջաց, փափ-

Ֆաաաւնը Փիլիկոն համ փիլիկուսնի.

ց.

պարտա-

տիկ, բարան, Թարբնկեք սատձբազմականփեջենա: Փղձկալ,ալրբոյ-փղձկել( թմ), ծրալ. լ.

փողոջի մէլուգթ-

փայլքեընճլժաժանէլր: տաԳՓոյթաոնքլ կամ ունել(քմ). 2 Նեչ, դողալ, չահավ: Փութու, այա ա՛ կամ ացի՛ր, չ, 1. աՀբադ անն, չատպել, աճապարձլՀազար,Տող աանէլ ուչազիր լինքլ/ մ. չտա, չտա կծրպավ» Փութանակի. Ֆողասով: ի, աք. ա. գ. քիկնապած,. Փուշտիպան, անձնապած(զինվոր, զինվշրական Փւիրայ կամ փոիսայ, ի, իջ. գ. չորացա խոտ, չոր ճյուղեր: ացայ կամ այիՓԼալ կ««Մփքանալ, ա՞ կամ աջի՛ր, ացնալ, Է. 6Տգով՝ Հպարտաժամով 1944 ուոլել. ֆբ. ե.

չ.

1.

փայլիչեր ֆոչողալ-

5.

),

մէժամուել,Հեխոթեալ, դոռողանալ, մուսլը

Ք

փորՓակել, ձգի.Լ. 7. բանդել,ավերել, ծանել,ոչնչոջնել,իչաջնել.5. բա-

աճել,

Փարշվսն,աձ՛ս փաչաւվան: Փափկասուն. փաիկուցյան մել արն-

4.

ղատնլ.

3.

թանգել, արմակել-

տրել

Քաղաքում, ոյ

կամ ի. գ. 1. քաղարթ շրջափակող պատ. պարիապ. պատնեշ. 2. պարսպի մեջ եղած տնղբ՝ աարոՀությունը, դի, ից. տծ՛սքասդեալ: Փֆաղգետլ, Քաղել. ճջի. ն. 1. քաղել, Հավաքել, ժոզովել. 2. գուրա բայել, ճանել, պոկել:

Փֆանվի. չ.

տրովչեոն, պատճատովոր:

բանի

որ,

ալե

Քանքար,հ ծք.

գ.

կամ ոյ կա ար, ովք կամ արծաք կամ ոսկի դրամի միա-

վոր. տաղանդ(եբիալավան |: Քաջ.փ, աց, ա, Է ուժեղ, կտրին, անվեճծը, բալ. 2. լավ, բարի, առաքինի,

մ. արժանավոր, երեելի, եշանավոր.

դլուցազն,

ճերոս.

4.

մ.

լավ,

քանաց, տե՛ս ֆոութիւեն: ՓոիքՒ,

ֆոութին.

գ.

կուքյուն,

բառթյուն անելը, բանսախչարալխոսություն, մատեու-

Քյուն բամբասանք:

Փստմնել, ձջի.

քսատմքել/իմ), ցա.

չատ,

ց

խիստ:

Քաչազանզուբ.

պանկբաչծերյխիսա

ա.

գանգուր մազերով:

Քաչամոտիկ. ա.

թաջ

րի` կտրին

ղինվոր:

ցավաղ,

զ.

Քաչընթացիկ. 1. 8.

ազմի,

ա. արաղ վազող, սուրճանդակ:

եկի, աց. ՓՔառամանեակ,

ցաչլաարա-

կանանց պարանոջի ականակուն վզաիխդ, դոճաչ զ.

մանյազ՝ վզնոք:

բազարդ

Քաղեալ, դի,

բր. գ. տատղաչճմա.աստ դաղոլշակ, կհրազաձճան,մոզ՛ Քեն, չինու. գ. ոխ, ոխակալություն, թիՖախեդրություն, վրքմխնդրուքյանզզա-

Ցում,Ցասում, փբեժ:

Քէլ, ի, հտ.

Գ.

Ճրոնը:

Փիէախեդի՞լինել կամ ելանել. վրեժ-

Խեդիր լինել, Վբքժ լուժել" կամ տինք, տանց. գ. զրտինջ. հմանությամբ'ծանր

Քրտան, տունք Փիոտն. Ւ. 2.

աշխատանք:

Քնածու, է, 2.

աց.

սե

է.

բեքոտ:

ՓՔեսնատ.

ի,

աց.

ա.

Քունբերող,քնաքունը փախած"

տապավպող, կտրված, անքնությունից քնա:

Քոր-աթիւ. աղջիկ,

գ.

քույր

մղիկ,օդկի

նամ օղկան. գ. ոլխարի կամ գառան մորքուջ մուշտակ: ոի, ա Օձանել, բուզ՝ձեր բքոել, օժեչ։

Սձտել կամ օցտել, էյի.

միմյանցից

ն.

բաժանել, Հեռացնել. չ. ուղիղ չավգից դուրս գալ, չղվել, խոտորվել: Օնան, Խ աւ. խց- դ. 1. «գնուքյուն, աջակցություն, :ոժանդակություն, եր2. բարիք: երախտիք, պաստ.

Օշնան, ի.

զ.

օճառ.

մեխակազգի-

նան՝

Ների ընտանիքին պատկանող բույ», Հաեւոորի աիմժատը փրփրող մաքրող կուքյուն ունենալու պատճասով ցորու

կրոն, աղանդ, ճավատջ. Պրադաչտականկամ Հին պարսկական

բեր.

լ-

Խարաափել, սոսկալ: ղզարձուրել,

Հորէղբոի կամ ճոբաջրոչջ ճամաիված, խորք բույր:

Փածվել է որպես օճառ,

ծՃառախոտ:

մանավանդ` օրէնք, շռրինաց. զ. Լ. կարդ, կանոն, օրէնջ. 2. կիրն, Հավատք, ավանդություն.8. իբավունք, պատվիրան.4. (ռուրբ)Հա ղորգություն. 5. օրենսդիրք. Տ. գավառ:

ՕՐԷՇ, րինի,

Ֆաշանգ: Աբէն է, ձբ. արժան է, վա:, սովորություն Կ իշ է, օրենք

0բինակ զայս, զօբինակ զայս, զայս Ւինակ. ալս օրինակով, ալա 1նով,

կերպ, այունաս

ԱՐինակիմճ. ԻԷրաե» ՒԼ 2.

իբրն

ճամար:

որպես «րինակ,

ծ-

ալտ

իմա: քշ. րինակի

ՔՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Առաջաբան Համառոտադրություններ ԱՌԱՋԻՆ

ԴԱՍ

Գրաբարիայբուրննը. Հելյունների արտասանությունըն զրությունը

1. 2.

ժելլունա փոխություն

ՏԵԼԱՑԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ա.

խոնարնում

ԴԱՏ ԵՐԿՐՈՐԴ

1.

Գերբարներ

'

՛

Փոխանցումեերբայհրի մեչ դամանակեհրը Բ- Քայի եղանակներն 4. ներկալի «իմջր ե Լթանից կազմվող ժամանակները Տ. կրավորականի կազմությունը ներկայի Հիմբիը կազմվող ժամանակներում Տ.

ու

ԴԱՄ

ԵՐՐՈՐԴ /ժ

Ննրկա ԴԱՍ

ՁՌՐԲՈՐԴ

ը

Անցյալ անկատար ԴԱՍ

ՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

Առաջին ապառնի

-

ԴԱՍ

ՎԵՃԵՐՈՐԴ

Արգելական Հրամայական

ԴԱՍ

7. Հ.

Անցյալ կատարյալիճիմջը

ՏՈԹԵՐՈՐԴ

նրանիը կաղմվող ժամանակները Խոնարչման տիպերն անքյալ կատարչալի «իմբիը կազմվող ժամանա կեծրում ն

ԴԱՍ

ՈՒԹԵՐՈՐԴ

Անցյալ կատարյալ ԴԱՍ

ԻՆՆԵՐՈՐԴ

երկրորզապառնի

ԴԱՄ Քուն

ՏԱՄՍՆԻՐՈՐԴ

Հրամայական (Հրամայական եղանակի ենրկա) ԴԱՍ

ՏԱՍՆՄԵԿԵՐՈՐԴ

Հորգոիուկան Հրամայական(Հրամայական հղանակիապառնիի )

"ո

-՛ .

:

՛

ԴԱՍ ՏԱՍԺՆԵՐԿՈՒԵԲՈՐԴ

Անցյալ գնրբալ

ժխտական խոնարչում

1. 2.

2.

ենքակայականդերբայ

«6

Բ. ԴԱՍ

Բոլովում

ՏԱՍՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴ

ԱնմահականՃոյսվում Գաիզ ե խառն ճոլովում Է՞:Արտաքինն ներթին քոբում 2:4. Հոլովների կազմությունը ն Գիտ:ղուքյուններ գոյական ափական անունների ճոլովման վերաբերյալ է,

չք .50

Լ12

Գքլականանուննեւի ճոլովումբ ԴԱՍ

ի

ՏԱՄՆՉՈՐՍԵՐՈՐԴ

).

Փարզ ձՃոլովումներ արտաքին չոլովում

է1.

Ա

ներքին Հոլովում

ԴԱՍ

ՏԱՍՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

"87

Ճոլովում ի

Հոլովում

«ոլովում Դոլովում

ԴԱՍ -

ո.

ՏԱՍՆՎԵՑԵՐՈՐԴ

խառն

ԴԱՍ Ի--Ա

Պ՛Ւ-

Ա

.Դ--Ա

հոլովումներ

ՏԱՍՆՑՈԹԵՐՈՐԴ

արտաքին Հոլավում

ծոչովում

8Տ

Ներքին Հոլավում

ԴԱՍ

ՏԱՍՆՈՒԹԵՐՈՐԴ

Դննկանոն Հոլովումներ Հ,աժանունբառերի Ճոլովումը

Ջ-

ԴԱՍ

ԴերբալներիՀոլօվումը

ն

ՏԱՍՆԻՆՆԵՐՈՐԴ

զործածուքյունը

Է22

ՔԱՄԱՆԵՐՈՐԴ

ԴԱՍ

Հոլովում Դերանվանական

Հենձեական դերանուններ

ԴԱՍ

դերանուննիթ Դուցոկան

"

,

ՔՍԱՆՄԵԿԵՐՈՐԴ

.

-

,

`

.

`

ՔՍԱՆԵՐԿՈՒՆԲՈԲԴ

ԴԱՄ

Ստացականգեխանուններ

դերանուքնեթ Փոխազարձ ԳԱՄ

ՔԱՄԱԱՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴ

Փարցավան-Հարաբերական դերանուններ

ՒՀ:

ՔՍԱՆԳՈՐՍԵՐՈՐԴ

Դոմ

ԱՆ.րոչ դերանուններ

ԴԱՍ ՔՍԱՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

փրոչյալ դնրսնուններ Գերանվանականմակբայներ

..ՖՊ

ԴԱՄ

ՓՍԱԱՆՎԵՏԵՐՈՐԴ

Աճական անուները ն Ֆրանց Հոյովումր Հետ Աժականեերիցորժաժությունը դոլական անունների Վերացականըքանձրացակաֆիփոխարձն ԴԱՍ

Դասականթվականները հ նրանց Հոլովումը Անձնձրականֆ թվականներըե նրանց Ճոովումը

Հեդ Թվականեերի զորժածությունը զոչական անունների ԴԱՍ

ԴԱՍ

ԵՐԵՍՈՒՆԵՐՈՐԴ

16458

Փակասավոր բայնբիպործափություհը բայեր հդանակիլ ԴԱԼ

ց.

ԵՐԵՍՈՒՆՄԺԵԿԵՐՈՐԴ

Քաղաղրյացժամանակներ

ԴԱՍ

ԵՐԵՍՈՒՆԵՐԿՈՒԵՐՈՐԳ

Մանկրալ

ԴԱՍԱ ԵՐԵՍԺՈՒՆԵՐԵՔԵՐՈՐԴ

3(8

ՔՍԱՆԻՆՆԵՐՈԲԴ

Փակաաավորբալեր

ՁալեարկություՖ

15ն

ԴԱՑ

Շաղկապ

ՔՍԱՖՆՈՒԹԵՐՈՐԴ

Բայքր փ Պատճառական

տ

ն նբանց Հոչավումթ քանակական քվականնեքձրը

յ Անկանոն բալեր

Կլ

ՔՍԱՆՑՈԹԻԵՐՈՐԴ

Թաշկան սնուն

ւ

էլ)

՝

ՇԱՐԱՀՏՈՒՄՈՒԹՅՈՒՆ

ԴԱՄ

ԵՐհԱՌԻՆՉՈՐԱԵՐՈՐԴ

Եարադաադզթյուն էշ Համամայնուքյուն 1.

1.

18թ

Հոլովների դորժաժությունը ԴԱՍ

Հոդեր

ԵՐԵՍՈՒՆՀԻՆԳԵՐՈՐԴ

ժմրանունը

Սր Հարաբնրական

Ֆ«խդիրեր մո

ԴԱԾ

ՓԵՐԵՍՈՒՆՎԵՑԵՐՈՐԴ

ԴԱՍԱ ԵՐԵՍՈՒՆՏՈԹԵՐՈՐԴ

Ջ ԴԱՍ

ԽՐԵՍՈՒՆՈՒԹԵՐՈՐԴ

ԻՐՑ) ԳԱՍ

ԵՐԵՍՈՒՆԻՆՆԵՐՈՐԴ

Ընդ

Բոս

չի0

ԴԱՍ

ՔԱՌԱՍՈՒՆԵՐՈՐԳ

33.

նախադրություններ Հայցական խնդրով նախադրությունենր Սերածան խնդրով նախադրություններ Խնդրով նախադրություննձր Բացադական Գործիականխերր"վ ՖԽայխաղրություներ

21:

ԳՐԱԲԱՐԻ ՀԱՏԸԵՏԻՐ

Կորիւն (5-րդ 4.), Վարչ Մաշտոցի(2Ճատուածթ) Փաստոս Քիւգանղդ (5-րդ դ.), Պատմութիւնչալոց (Հատուափ) հզնիկ հողբացի(5-րդ դ-), ծղժ Աղանգոց(Հատութժջ) Ազաբանզեղուս /8-րդ դ.), Պատմուքիչն Հալոց (Հատուած)

ծղիչէ /5-րդ

Մուխէս

(5-րդ Խոբենագի

դ.) ՓատմուքիչնՀայոց (Հատուա) Վառե Վարդանայն մսլոց լատնրազմին (ձատուաձ) Ղազար Փաւպեցի (5-րդ ղ.), ՓատմութիւնՀայոց (Հատուաֆք)

Տարօֆոլ (Հատուպժ) Յովնան Մամիկոնեսն/7-րդ դ.), Պատմութիւն ՄՆբէռս (7-բՉ Ղ-). Փատվութիւն ) (Հատուաժ Ղեւոնդ (8-րգ զ. ), Պատմութիւն ) (Հատուած ԳՐիզորնաշեկացի(10-րյ դ.). Մատեան ողբերպութնան /Հատուաժը ) 1-րդ դ../ Արիստակէս կաստիվեոցի Պատմութին (Հատուաժյ

Հ78

դ.),

Շաշականք

Մխիբաշ Գոչ ԲԱՌԱՐԱՆ

(73-62 ո դոան .

.

.

ւ

ւ

-

էԼ22

Հ87

է նեւկայացշել Հշատաբակության

համալսարանիԲայռցլեզվիպատմության ամբիոնը

Հրատարակչությանխւմբազիր՝Գ. 2. Ապամյան Գեղարվնատական լսմրագիր՝ ն. Ա,Թովմասյան խմբագիր՝ 2. է. Խաչատրյան Փեխնիկակոն Գ. մ. Վերա. արբագրիլ՝ Խաշաթոյան

է տպադրության 24. 10, 1992 թ.. Հանձնվածէ չարվածքի 10. 00. 1Ք92 ք.. Ստորագրված: «ՄովռիականոլՏալազրությանեղաՋախսբՇԱՏՀՑ4Նո: Քուղք տպ. 18 2: Տաղատեմակը 17,0 մամուլ: ծպադրական 1965 մամուլ պալՖակը օՔարձրա:Հրատարակլական մանտկանմամովի: Տպաքանակ5000, Պատվեր 157: գինը՝ պալմանագրային: Ա. Մանուկյանփ. Ք ՖԽ Հիատարակլություն,եծրնան, նրեսնի Համալաարանկ

1ՌՈՔԼԸՎԻՇ ՈԹ ԽՈՏԴՅՈՒԷՇՐՕ

1. Խրճրու. չո. Ն. ՀԵղոտու

7866թՇՈՒ6էՏ. ապարան,

ծրնահի Համալսարադի երնան, Աբովյանփ. 7532. Ղրոօբքճֆու Ծքոտոումօ010տլոծբեուէն, Ծրոնը, 1. Պծօտղոճ, 36 82.