Գյուղատնտեսական ֆիտոպաթոլոգիայի պրակտիկում

ԷոյյմՈ

ԴՈՌ`Բ

Հայաստանիպետականագրարայինհամալսարան

Գ.Վ. ԱՎԱԳՅԱՆ

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՖԻՏՈՊԱԹՈԼՈԳԻԱՅԻ

ՊՐԱԿՏԻԿՈՒՄ

Երնան 2006

ՆԱԽԱԲԱՆ

ՀՏԴ- 632 44.7

ԳՄԴ.

Ա 770

Աշխատանքըհավանության է արժանացելՀայաստանի պետական ագրարայինհամալսարաճիգիտական խորհրդիկողմից:

Գրախոսողներ՝գյուղ. գիտ. դոկտոր կենս. գիտ թեկնածու կենս. գիտ. թեկնածու գյուղ. գիտ. թեկնածու

Հ. Լ. է. Ն.

Թերլեմեզյան,

Սիմոնյան, Օհանյան,

Դարբինյան

Մասնագիտական խմբագիր՝Ա. Նազարյան Խմբագիր՝ Ս.Մսրյան

Ս

ԱվագյանԳ.Վ. Գյուղատնտեսական ֆիտոպաթոլոգիայի 142 էջ պրակտիկում:- Երնան ՀՊԱՀ, 2006. -

Բո պար փակա

Ծ: են Հայաստանում մշակվող գյուղատնտեսական ճշակաբույսերի` հացահատիկային, հատիկաընդեղեն,բազմամյա թիթեռնածաղկավոր,խաչածաղկավոր,դդմազգի, մորմազգի բանջարային, պտղատու ն հատապտղատումշակաբույսերի,խաղողի վազի, գազարի, արնածաղկի,ճակնդեղի,սոխի,բամբակենու,անտառային ծառատեսակների ինչպես նան բույսերի հիվանդությունների հաշվառման

հիվանդությունները, թոդները:

Պրակտիկումընախատեսվածէ ագրոնոմիականմասնագիտությունների ուսանողների,մագիստրանտների, ասպիրանտներին գյուղատնտեսության մասնագետների համար:

Գյուղատնտեսականֆիտոպաթոլոգիայի պրակտիկումըկազմված է ՀՊԱՀ այգեպտղաբուծությանն բույսերի պաշտպանության ամբիոնում: Պրակտիկումը նախատեսված է ագրոնոմիականմասնագիտությունների, հատկապես բույսերի պաշտպանությունմասնագիտության ուսանողների, մագիստրանտների,ասպիրանտների,ինչպես նան գ/տ մասնագետներիհամար: Պրակտիկումումընդգրկվածեն Հայաստանումմշակվող գյուղատնտեսական մշակաբույսերի` հացահատիկային, հատիկաընդեղեն, խաչածաղկավոր,դդմազգի,մորմազգի բազմամյաթիթեռնածաղկավոր, ն մշակաբույսերի,խաղողի հատապտղատու բանջարային,պտղատու վազի, գազարի, արնածաղկի,ճակնդեղի, սոխի, բամբակենու,ինչպես նան անտառայինծառատեսակներիտարաբնույթհիվանդությունները: Պրակտիկումինպատակնէ ուսանողներինծանոթացնել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի հիվանդություններիարտաքին նշաններին, հարուցիչների կենսաբանական առանձնահատկություններին, օգնել ճիշտ ախտորոշելու հիվանդություններըն դրանց դեմ մշակել գիտականորենհիմնավորվածպայքարի միջոցառումներ: է Հիվանդությունների ուսումնասիրությունը անհրաժեշտ կատարել հետնյալ հաջորդականությամբ. նծհ հիվա ծանոթանալ լաբորատոր աշխատանքումընդգրկված դություններին, հերբարիումներինմուշներով ն ալբոմներով ուսումնասիրել հիվանդությունների արտաքին նշանները (նկարագրել հիվանդ նկարներ), երը, տետրումանել համապատասխան բույս պատրաստել մանրադիտակային պրեպարատներ, դիտել մանրադիտակով, որոշել հիվանդությունները՝օգտվելովորոշիչնե՛ից, լրացնել լաբորատոր աշխատանքիվերջում տրւլած աղյուսակը: Պրակտիկումում ընդգրկված են նան բույսերի հիվանդությունների հաշվառմանմեթոդները, որոնց հետ ծանոթանալնուսանողներին հնարավորություն կտա ինքնուրույն հաշվառել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի հիվանդություններիտարածվածությունն ու զարգակենսաբանական ցումը, գնահատել կիրառվածթունաքիմիկատների արդյունավետությունը: ւ

-

-

-

3704040000

-

2006 7

0173012006. Օ Օ

ԼՏՑԻ

99941-52-21-1

ԳՄԴ

44.7

ԱվագյանԳ.Վ., 2006թ. Հայաստանիպետականագրարայինհամալսարան, 2006թ.

Հեղինակն իր շնորհակալություննէ հայտնում պրակտիկումը ն բույսերի պաշտպանությանԳԿ գրախոսողներինԵ̀րկրագործության փոխտնօրեն,գյուղատնտեսականգիտություններիդոկտոր Հ. Թերլեն բույսերի պաշտպանությանԳԿ մեզյանին, Երկրագործության ավագ գիտաշխատող,կենսաբանականգիտություններիթեկնածու Լ. Սիմոնյանին, էկո-Գլոբ ՀԿ նախագահ,գյուղատնտեսականգիտությունների թեկնածու Ն. Դարբինյանին,ՀՊԱՀ մանրէակենսաբանության ամբիոնի դոցենտ, կենսաբանականգիտությունների թեկնածու է. Օհանյանին:

Վացահատիկայինմշակաբույսերիհիվանդությունները

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՄՐԻԿԱՅԻՆ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՊԱՏԱԷՅ Ցորենի քարամրի: հարուցիչը (00)Լս. (հոմանիշ տեօ ե Ոտեճ |ԹՏ Ճստհո Մմոե) (հոմանիշը` Լ. 16եժճ Լ/օ) Ու:

Նյտեճ ՆՈ

:

ՇՅՈՑՏ

սնկերն են (դաս` ՅՅՏճԾոոՇ6էՇՏ, կարգ` ՍՏտելցյոլթտ, ընտանիք՝

ՊԱՇԵՅՇՔՅ6):

Վարակվումէ սաղմը, ն հատիկի փոխարենառաջանում է մոխրագույն թաղանթով պատված մճրիկապարկ,որը լցված է քլամիդոսպորների զանգվածով: Մրիկապարկը սեղմելիս դուրս է գալիս տհաճ տառեխահոտով,մուգ շագանակագույն մրայինզանգված: Բույսերի վարակը տեղի է ունենում ծլման փուլում` սերմերի վրա գտնվող քլամիդոսպորները ծլելիս: Քլամիդոսպորի ծլումից առաջանում է բազիդիում` բազիդիոսպորներով,որոնք զույգերով միանում են "իրար,Ա առաջացած դիպլոիդ հիֆը վարակում է ծիլը: Սնկամարմինը բույսի մեջ գարգանում է դիֆուզ ձնով: ՊԱՇեՁ ՇՅՈ6Տ սնկի քլամիդոսպորները գնդաձն են, ցանցավոր ն |ԹՈՏ սնկի գորշ թաղանթով, 14-22 մկմ տրամագծով, իսկ Ոտեճ սպորներնունեն հարթթաղանթ, 15-23 մկմ չափեր (նկ. 1):

Ցորենի փոշեմրիկ.հարուցիչը ՍՏԱՅցօ էՂեօլ (Ք67Տ.)

ՃօՏէ՛.

սունկն

է (դաս` ՑՅՁՏԺ/Օոո/Շ6է6Տ, կարգ` ՍՏելԹց(ոՅ|6Տ, ընտանիք`ՍՏե/Թց/ՈՁՇ686):

Քայքայվում են հասկի բոլոր մասերը: Անվնաս է մնում միայն առանցքը: Սնկամարմինըվարակված հյուսվածքներում զարգանում է դիֆուզ ձնով: Հիվանդ հասկերը երնում են հասկակալման փուլում: Հասկի փոխարեն տերնածոցից դուրս է գալիս նուրբ թաղանթով ծածկված մրանման զանգված: Թաղանթը արագ պատռվում է, ն քլամիդոսպորները, օդի հոսանքով տարածվելով, ծաղկման շրջանում ընկնում են հարնան առողջ հասկերի ծաղիկների վրա, ծլում, վարակում սաղմը: Ձնավորվում է արտաքինից առողջ թվացող, սակայն սաղմում հարուցչի սնկամարմինպարունակողհատիկ: Հարուցչի քլամիդոսպորներըգնդաձն են, փոքր, 5-9 մկմ տրաճմագծով, փշավոր թաղանթով(նկ. 1):

վարակված հասկ,

Եա: ճորեքի միոոեր. ա. գաճաճային մրիկ, գ. քարամրիկ, բ. փոշեմրիկ, դ. ցողունային մրիկ, ճ. հնդկական մրի, 1. 2. մրիկապարկեր,3. հարուցչի Քլամիդոսպորներ, 4. փոշեմրիկով վարակված հատիկ, 8. սնկա6 տելիոսպորի ծլումը, բազիդիումի, մարմինը` քլամիդոսպորներով, բազիդիոսպորներիառաջացումը: է

մոիկ. հարուցիչը ՈՍՇեՅ օօոմՕԿ6:Տ8 էՀս6հո. Ցորենի գաճաճային ԹՅՏԱԾՈՆՇ6ԹՏ, կարգ` Ստելռցյոճթտ,ընտանիք՝

1Տե2օԹ8Թ):

ԱՆԻՆա

Վարակվում է ս մրիկապարկ:Վարակվա է դիֆուզ ձնով: Գաճաճային մրիկո բարձրությամբ,ուժեղ թ քիչ են: Վարակվումեն 1քլամի Հարուցչի թաղանթով, 19-28 մկմ լորձանմանանգույն շեր հանդիպումեն նան անգ

Ցորենի ցողունա սունկն է (դաս` ԹՅՁՅ

ՍՏԱՅՋՈՅՇ686):

Վարակվում են տ օրգանների վրա առա .Այնուհետն գծերի թաղ սպորներիմուգ, գրեթե ս Վարակը տեղի է կամ հողում պահպա Սնկամարմինըբույսի մե Հարուցչի սպորն առաջանում են կույտ կենտրոնական, մուգ շ շրջապատվածեն 5-7, ներով (նկ. 1): Ցորենիհնդկակա Տ 1ոժլՇ8 Խսոժծսո)սուն Վարակվում են վերածվում են սն մրա քայքայվում (նկ. 1): Ուժ թափվումեն, վարակվա Երբեմն վարակվածսեր

սպորները ծլելով առաջ

ոսպորները

ափերի, բազա

որոսք գույգերով միանում են

ինֆեկցիոնհիֆը վարակումէ բույսերը: Վարակիաղբյուր են սերմերը ն հողը: Հանձնարարություն1 Վերբարբումինմուշներից ծանոթանալ ցորենի մրիկների արտաքին նշաններին, ուշադրություն դարձնելտարբերություններին: Ցուցապաստառներիցնկարել ցորենի քարամրիկին փոշեմրիկի հարուցիչների զարգացմանցինչերը: Պատրաստելքարամրիցի, փոշեմրիկի,գածաճային,ցողունային ե հնդկական մրրիկներիքյլամիդոսպորների պրեպարատներ,դիտել մանրադիտակուլ,նկարագրել,նկարել տետրումն

-

-

-

Գարու թարամրիկ. հարուցիչը Ստեռցօհօ ԱՅ Լմցօտ.. սունկն է (դաս` ԲՅՏ/ԱԾՈՂՇ6է6Տ, կարգ` ՄՏԱԲԾցՈՅԹՏ, ընտանիք` ՍտԱացյոՅՇ6ՅՓ): Հիվանդությանզարգացման ցիկլը նման է ցորենի քարամրիկի զարգացման ցիկլին: Վարակվում են հասկիկի բոլոր մասերը, բացի քիստերից: Վարակվածհատիկի փոխարենառաջանում է մրիկապարկ` լցված սպորների սն գանգվածով (նկ. 2) Քլամիդոսպորները չեն փոշիանում, մնում են կարծրզանգվածիտեսքով, որոնք ծածկվածեն ծածկող հյուսվածքի, ծաղկիկային նե հասկիկային թեփուկների մնացորդներով: Քլամիդոսպորռերը հարթ են, բաց շագանակագույն կամ ձիթապտղագույն,գնդաճն, 8,5-7,5 մկմ չափերու|: Վարակը տեղի է ունենում ծլման փուլում: Սերմի վրա թլամիդոսպորները ծլելով առաջացնումեն բազիդիում` բազիդիոսպորներով, որոնք, զույգերով միանալով, վարակումեն ծիլը: Դարուցչի սնկամարմինը զարգանում է դիֆուզ ձնով:

արու փոշեմոիկ.հարուցիչը ՍտԱացօոսժո Ճ6Ա. 6է Տա. սունկն է (դաս` 8ՅՏ/ԱԹԾՈՐՄՇ6էԹՏ, կարգ` ՍՏԵԹցո2թԹՏ,ընտանիք`ՍՏելաց/Ո2Շ686)ն Ինչպես ցորենի փոշեմրիկի դեպքում, վարակվում են հասկի բոլոր օրգանները, որոնք վերածվումեն ծաղկման ժամանակ հեշտությամբ փոշիացող սպորների սն. զանգվածի:Բերքահավաքի ժամանակ հասկից մնում է միայնմերկառանցքը(նկ. 2): Բույսերի վարակը տեղի է ունենում ծաղկման փուլում, երբ հարուցչի սպորները, վարակվածհասկերից տարածվելով,ընկնում են սաղմի մեջ: առողջ հասկերի ծաղիկների վրա, ծլում, ներթափանցում Ձնավորվում են արտաքինից առողջ թվացող, սակայն սաղմում սնկամարմինպարունակող սերմեր:

Եկար2. Գարումոիկներ. ա,

բ. փոշեմրին, քարամոխկ, 3. ծլածքլամիդոսպոր: վարակվածհասկ, 2. քլամիդոսպորներ,

Քլաճիդոսպորներըկլորավուն են, թաղանթով,(4-5)26,5 մկմ չափերով:

բաց

շագանակագույն,փշավոր

Վարսակիթարամրիկ. հարուցիչը Ստնացօ ԹԱՏ («6կ. 6է Տա կարգ` հլռցո. (հոմ. ՍտեացօԿօՈՅՈ Մ/մ.) սունկն է (դաս` ՑՅՏԱԼԾՈՂ/66165,

ՍՏԱԹց/ՈՅՒԹՏ):

Վարակվում են հուրանի հասկիկների սաղմը, ծաղկիկա թեփուկները,որոնք վերածվումեն սն մրանմանզանգվածի(նկ. 3): 3,6-8,3 մկմ տրամա Սպորներըհարթ են, բաց շագանակագույն, են հասկիկային թափանցի գծով. առանց փշերի, պահպանվում թեփուկներովծածկված կնձիկներով:

Աղյուսակ 1 մշակաբույսերիմրիկայինհիվանդությունները Վացահւաստիկային

եկար3. Վարսակիմրիկներ. ա. քարաժրիկ,բ. փոշեմրիկ, 7. մարակվածհուրան, 2. քլամիդուկորներ:

Տ.

Բերքահավաքի կնձիկները ընթացքում

փշրվում

ն

աղբոտում

սերմերը:

ՏՅ

ԵՑ

Վարուցիչը

ՀԳ ո՛

պահպանվում է սերմերի վրա` քլամիդոսպորներով: Բույսերի վարակը տեդի է ունենում ծլման ժամանակ: Քլամիդոսպորները, սերմի վրա ծլելով, առաջացնում են բազիդիում` բազիդիոսպորներով,որոնք, գույգերով միանալով, վւսրակումեն ծիլը: Սնկամարմինըբույսի մեջ զարգանումէ դիֆուզ ձեով: ծոտ.

Գր. Է

|23Ց «Վ

5.

պ

|23

Յ

.

|82

ՏՔԱԸՀՑ |.

ՀՅՋ

ՏՋՅԾ ՏՅ Յ

|

2»

ՉԷ

|55

|ԹՅ8Ք Ա«4 |Ցդ5 5 ծ յ Տ

Բ.

Ձ

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ԺԱՆԳԱՅԻՆ

ՁԱՑԱՊՁԱՏԻԿԱՅԻՆ

ՀՁԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

կարգ՝ 82510/օոոյօ6էօՏ. ունկն դամ ոլոՀԱ ւա:արվվուն: ողունային

կամ գծային ժանգ. հարուգիչը Բսօռութ է

ց:8-

ր է (նկ. 4): Ս/օ4/ո8/65),որն ունին զարգաց ման լրիվ ցիկլ ն տարատեր նան են քիստերը ն Վարակվում ցողունը, տերնածոցերը,երբեմն հասկի առանցքը: Դրանցվրա առաջանումեն դեղնավուն,երկարավուն ամառայինուռեդոբարձիկներ,որն ուղեկցվումէ էպիդերմիսիպատրռվածքներով: Ուռեդոսպորները միաբջիջ են, էլիպսաձն,դեղին, փշավոր թաղանքով,(20-42)«(14-22)մկմ չափերով,ունեն անգույն ոտիկ: Վարակվածօրգանների վրա ամռան վերջին գոյանում են սն. երկարավուն տելեյտոբարձիկներ:Տելեյտոսպորները երկբջիջ են. երկարավուն, ունեն (35-60»«(12-22) մկմ չափեր ՆԱ երկար ոտիկ: Տելեյտոսպորները, գարնանը ծլելով, առաջացնում են բազիդիում՝ են բազիդիոսպորներով. վերջիններս, տարածվելով վարակում միջանկյալ ւոեր կծոխուրին(86/Ե6ՈՏ Լ.), որի տերնեներիվերին երեսին նկատվումեն մուգ, կետային պիկնիդիումներ,իսկ տերեների '

:

,

Հանձնւսրարություն

նմուշներից ծանոթանալ գարու ն վարսակի Չերբարխումի մրիկների արտաքին ուշադրություն դարժնել նշաններին -

-

ո

`

-

տարբերություններին, որոշել տեսակը: պրեպարատՊատրաստել հարուցիչների քյլամիդոսպորների ներ, դիտել մանրադիտակով, նկարագրել ն նկարել տետրում: մրացնել աղյուսակ 1-ը:

Է

ե

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

(Բ675.) Վարսակիփոշեմրիկ. հարուցիչը ՍՏԱՃցօ սունկն է (դաս` ՔՅՏ(ԱԾՈՄՇ6Լ6Տ,կարգ` ՍՏելՅցՈՔ16Տ): Քայթայվում են հուրանի հասկիկներիբոլոր մասերը ն վերածվում են մուգ ձիթապտղագույն, գրեթե սն զանգվածի(նկ. 3): Սպորները կլորավուն են, բաց շագանակագույն, փշավոր թադանթով, 4,8 մկմ տրամագծով:Դրանք տարածվում են վարսակի բույսերի ծաղկման շրջանում ն, ընկնելով հարնան բույսերի առողջ ծաղիկներիվրա, ծաղկիկայինթեփուկներին ձեավորվողհատիկիմիջն պահպանվումեն սպորներիկամգեմաներիտեսքով: Բույսի վարակըտեղի է ունենում հողում՝ սերմերիծլման ժամանակ թեփուկներիտակ գտնվող սպորներիկամգեմաներիծլումից: 8Խծոճօ

: ՏՄ

|2

Գ 3.

են

«8

Բ

՞ՊՒՀ

բ

|/6ՅՇԼ

|

նկար 4. Հացազգիների ցողունայինժանգ. ա. գարնանայինփուլը կծոխուրի վրա, բ. կծոյսուրիտեոնի ընդլայնականկտրվածք. 2. էցիապիկնիդիումներ, դիումներ, Գգ. ամառային փուլը ցողունի վրա, ուռեդոսպորներ, դ. 6աշնանային փուլը ցողունի վրա, տելեյտոսպոթներ:

հակառակ կողմում` բաց դեղնավուն էցիդիոբարձիկներ: էցիդիոսպորները կլորավուն են, դեղին պարունակությամբ, (14-22,12-18) մկմ չափերով:էցիդիռսպորները տարածվելով վարակում են

ցորենը: ռօե.:

Ցորենի տերնային գորշ ժանգ. հարուցիչը Օտ.

Է 5թ. ոն

յօհո.

(հոմ.

Քսօժուռ

էնօոճ

Քսօճուռ

6օօոժ

Բոխտ.)սունկն

է

(դաս 8ՅՏԱԾԹՈՒՇ6ԼԹՏ,

կարգ ՍոօժյոՅ/Տ), որն ունի զարգացման լրիվ ցիկլ ն տարատերէ, միջանկյալտերըքնձմնձուկնէ: Վարակվումեն տերեներն ու տերնածոցերը,որոնց վրա ի հայտ են գալիս անկանոն դասավորված,կլորավուն, գորշ ուռեդոբարձիկներ (նկ 5): Ուռեղոսպորներըկլորավուն են, բաց գորշավուն, միաբջիջ, փշավոր թաղանթուլ,19-20 մկմ չափերով, պարունակումեն յուղանման ներառումներ`նարնջագույնկաթիլներիտեսքով: Ուռեդուիուլումսունկը մի թանի սերունդ է տալիս` առաջացնելով բույսերի զանգվածային վարակ: Ավելի ուշ, ծերացող տերեների հակառակ երեսին գոիանում են տելեյտտոպուստուլներ` էպիդերմիսով ծածկված սն, ւիւսյլուն բարձիկների տեսքով: Հասունացումից հետո տելեյտոպուստուլները,էպիդերմիսը պատռելով, դուրս են գալիս հյուսվածքի մակերես: Տելեյտոսպորներըերկբջիջ են, գորշ, գուրզաճն, 30-42::14-20 մկմ

չափերով,ունեն երկարդտիկ: Դրանցմիջոցովսունկը ձմեռում է: Տելեյտոսպորները, գարնանըծլելով, առաջացնումեն բազիդիում`բազիդիոսպորներու|,որոնք տարածվելովվարակումեն միջանկյալտիրոջը: էցիդիալ փուլերը սունկն Գարնանային ապիկնիդիալՆ առաջացնումէ քնձմնծուկի վրա (1ոնօեսոո):Երբեմն սունկը կարող է զարգանալ առանց միջանկյալ տիրոջց՝ ձմեռելով աշնանացանի

ցանքերում՝ ուռեդոսնկամարմնճով: Տերնայինդեղին ժանգ. հարուցիչը

Բսօւոթ

Տտմթոու

ՄՄԹՏԼ.

ԲՈՒՏ. օէ Է(Թոո.) սունկն է (դաս` ԹՅՏԱԾՇՈՈՄՇԹԼ6Տ, (Բսօժուն ցխտտոատ կարգ` Մ/օժ/ոոլԹՏ),որն ունի զարգացմանթերի ցիկլ (բացակայումեն փուլերը)ն միատեր է: գար0նանային Վարակվումեն բույսերի վերերկրյաբոլոր օրգանները(տերեածոգեր, տերեներ, հասկիկային թեփուկներ, հատիկներ), որոնց վրա գոյանում են ամառային ուռեդոփուլի բաց դեղնավուն բարձիկները՝ դասավորվածմեքենայի կարի նմանվող ուղիղ գծերով (նկ 5): Ամռան ընթացքումսունկըտալիսէ ուռեդոսպորուովության մի քանի սերունդ: Ուռեդոսպորներըմիաբջիջ են, բաց դեղնավուն,կլորավուն,15-20 մկմ շավոր թաղանթուլ: տրամագծով, հաՏելեյտոբարձիկներըսովորաբար ձնալորվում են տերնեների կառակ կողմում` էպիդերմիսիտակ: Տելեյտոսպորներըգուրզածն են, երկբջիջ, գորշ, 30-402:16-24 մկմ չափերով,ունեն երկար ոտիկ: Սակայն այս փուլը բույսերի վարակի հարցում էական դեր չունի, քանի որ աշնանացանիցանքերում: սունկը ձմեռում է ուռեդոսնկամարմնով՝

թագանմանժանգ. հարուցիչը Քսօօլուռ օոծուլթոո էԳՅԵ. Վարսակի Քոնտ. 6է էյթոո.

Լ ՅԽԹՈՅ6

սունկն է (դաս` ԹՅՏՈԱՇՈՒՇՏէՇՏ,կարգ՝ Ս/օժոտ)ԹՏ),որն ունի զարգացմանլրիվ ցիկլ ե տարատերէ, միջանկյալ ւոերը բեկտենինէ: են տերններնու տերնածոցերը:Դրանց վրա առաջաՎարակվում (նկ 5): րում են ամառային դեղճավուն, փոշիացող ուռեդոբարձիկները 20-30 մկմ չափերով,փշավոր Ուռեդոսպորներըխոշոր են, կլորավուն, են նան սն, փայլուն աշնանային թաղանթով:Այնուհետե առաջանում են, երկբջիջ, տելեյտոբարձիկները:Տելեյտոսպորները երկարավուն թագանման ելուստներ (որից էլ վերին բջջի վրա կան 48 հիվանդությունըստացել է իր անվանումը), ունեն կարճ ոտիկ ն 3560212-25 մկմ չափեր: Ձմեռումից հետո տեւլեյտոսպորներըծլելով

Նկար 8. Հացազգիների

ժանգեր.

ցորենի տերեւային ժանգ, բ. ցորենի տերնայինդեղին ժանգ, Գ.վարսակիթագանման օանց Լ վարակված տերն, 2. ուռեդոսաորա.

գորշ

ներ, 3. տեչեյտոբարձիկներ, 4. էցիդիալ փուլը քնձմոճուկի տերնների վրա, 5. էցիդիայլփուլը

բեկտենու տերեների մրա:

առաջացնումեն բազիդիում` բազիդիոսպորներով, որոնք տարածվում ն վարակումեն միջանկյալ տիրոջը:

Գարնանային

փուլերը զարգանում են բեկտենու վրա (Ջիճոոստ ճոհճւնօռ Լ), որի տերնեներիվերին երեսին առաջանում են սպերճոգոնիումները`սե կետերի տեսքով, իսկ հակառակ երեսին՝ բաց դեղնավուն էցիդիոբարձիկներ: էցիդիոսպորներըտարածվումն վարակում են վարսակը:

Գարուգաճամճայյին ժանգ.հարուցիչն է ՔսօՇլո'ռ հօոգծէ Օմհ. (հոմ. Քսօժոռ Յոօոճթ Քօտի.) սունկը (դաս` ԲՅտ ԱՇՈՏ, կարգ՝ ն է, Ս«64ոՅՏ), ոոն ունի զարգացման լրիվ ցիկլ տարատեր միջանկյալ տերը դաշտաշուշանն է: Գարու տերնների վրա առաջանում են անկանոն ձնուլ ցրված փոքր, կլորավուն, դեղին ուռեդոբարձիկներ: Ուռեդոսպորները բաց դեղնավուն են, գորշ ե փշավոր թաղանթով, 19-22 մկմ չափերով: Տելեյտոբարձիկները սն են, առաջանում են տերնների հակառակ

կողմում`էպիդերմիսիտակ: Տելեյտոսպորներնունեն կարճ ոտիկ, (2530խ«(16-18)մկմ չափեր, գորշ են, երկբջիջ կամ միաբջիջ, վերին բջիջը թերզարգացածէ` գաճաճ, որի հիման վրա հիվանդությունըկոչվում է գաճաճայինժանգ: Տելեյտոսպորները,գարնանըծլելով, առաջացնում են բազիդիում` բազիդիոսպորներով:Վերջիններս տարածվելով վարակումեն միջանկյալտիրոջը: Գարնանային փուլերը զարգանում են դաշտաշուշանի վրա (ՕտմզիօցոխոԼ), որի տերնեների վերին երեսին առաջանում են պիկնիդիումները,իսկ հակառակ երեսին` էցիդիոբարձիկները: տարածվելովվարակումեն գարին: էցիդիոսպորները Հարուցիչը երբեմն կարող է ձմեռել նան ուռեդոսնկամարմնով` աշնանացանգարու ցանքերում: Հանձնարարություն նմուշներից ծանոթանալ ցորենի, վարսակի ն Ցերբարխումի նկարագրել տարբերությունգարու ժանգային հիվանդություններին, ները,նկարել տետրում: Պատրաստելհարուցիչներիամառային ն աշնանայինսպորադիտելմանրադիտակով,նկարագրել ն տվություններիպրեպարատներ, նկարել: Ալբոմներից նկարել ժանգասնկերի գարնանային փուլերը` միջանկյալտերերիվրա: 2-ը: րացնել աղյումավ -

-

-

-

Աղյուսակ

մշակաբույսերիժանգայինհիվանդությունները Հացահատիկային

-

լ

ՏՅ:

Յ

ՕՅՑ ի

Գ ԷՒ

ՏՋ ՏՏՅԹՅ5 ա

ծ

ՅՅ

-Շ-

5ա

ՅՋ

||Գ

-

Ց

--

25335

|58

|Հ5`Տ|Յ

Ք

ո

ծ

|ԲՔԸՀ|Յ 5 աէ,

Յ

«Տ

Յ |ա Ը 8. ԷԹ 8Յ« »

42836533 ա»ա| 6.

ԸՑՅՅՅԾՇ 6 ծ5

Տ.

՛

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ

վտիտ հատիկների, դատարկ հասկերի սպիտակացողունություն,Օ: առաջացում, արդյունավետ ցողունների մահացում: Երբեմն սերմերը գորշանումեն, կնճռոտվումն առաջանումէ «սն սաղմ» (նկ. 6): Ֆուզարիոզալինարմատալին փտում հարուցում են Ւստոոսո

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՍՆԿԱՅԻՆ ԱՅԼ

ՁԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՇնԱՈՕԱ

հարուցում են Արմատային փտումներ.

Լլոն., ՎՀմողուհօԲստմոստ Տքօոսող, ՕքհլՇեօխտ Բթտտ. ցեղերին պատկանողմի խումբ սնկեր, սակայն առավել վնասակար են հելմինտոսպորիոզային ն ֆուզարիոզայինարմատայինլիտումները: Չեմինտոսպորհոզային արմատային փտում հարուցում է ԷԹերուոօտքօոսո Տոնխստ (Ք., Հ. 6է 8.) (հոմ. Թլքօլոտ տօօխոտոռ Տիօծո.) սունկը (դաս` ԼԱԾսէԹոօոոյօ6է6Տ, կարգ` Ւհքհօոոյ/օծն:Թ5): Սնկամարմինըմուգ գունավորված է, կոնիդիակիրճերըփնջերով են, ծնկաձն, կոնիդիումները մուգ ձիթապտղագույն են, 2-10 գորշ, միջնապատերով,(60-134):«(16-30) մկմ չափերով: Վիվանդությունը արտահայտվումէ հետնյալ ձներով. ծիլերի վրա նկատվում է կոլեուտիլի գորշացում, տերնների դեղնում ու ձնափոխություն, բույսի ընդհանուր ընկճվածություն, իսկ հասուն բույսերի վրւս` առաջնային ն երկրորդային արմատների,թփակալման հանգույցի ն ցողունի հիմքի փտում, գորշացում ու սնացում: Հիվանդ բույսերը վատ են աճում, դիտվում է սպիտակահասկություն,

Դ ՏՅՇՇ.,

Բ.

`

այրացող հարուցիչը Էո/5քիծ ցոոլուտ Տքօօո) սունկն է (դաս՝ ԷոտՃՏՇՕՈՄՇԹԹՏ, կարգ` քիճ/6Տ):

Վարակվում են ցորենը, աշորան, գարին, վարսակը: Յուրաքանչյուրն տեսակի վրա սունկն ունի մասնագիտացած Տերեների, ցողունի, ձն: հասվիկային թեփուկների վրա առաջանում է խիտ, սպիտակ, այնուհետն նախ նուրբ, կազմված փառ՝ ալրանման

Հացազգիներիալդա-

ցող. 7. վարակվածհասկ ն

համն Կ հատիկ, 4. հարուցչի սպորներ, 5. վարակվածԺիլ:

բույս.

Տռիխ.,

Է.

սնկեր (դաս՝ գլեեօտստ քք. 61 Լ, Ւհ/քհօոո/օօա/65): Ձ6սԹոօոոյօ6155,կարգ` Սնկերը զարգանումեն թուլացած բույսերի վրա ն վարակում արմատները, թփակալման հանգույցը. ցողունի հիմքը, որոնք գորշանում ն թայքայվում են (նկ. 6): Վարակված օրգանների վրա փառ, որը խոնավ եղանակին գոյանում է սպիտակավարդագույն ՒԷստտոսոՂ ն է սպորատվությունը: կոնիդիալ հարուցչի սնկամարմինն ցեղի սնկերն ունեն երկու տիպիկոնիդիումներ.մակրոկոնիդիումները մանգաղաձն են, անգույն, մի քանի միջնապատերով, իսկ միաբջիջեն, օվալաձն, անգույն: միկրոկոնիդիումները

Նկար

Եկար6. Չացազգիներիարմատայինփտումներ. ա. հելմինտոսպորիոզային,բ. ֆուզարհոզային. 1-3 վարակված

ՏՅՇՇ., ք. ց ոթճխո ե այլ Է. տօխտուճքք. օէ փ.

ՁԿԾՈՁՇՔԱՈ

տերն, 2.

կոնիդիալ սսպորատվություն, մլեյստոթեցիում` ապայուսակնեոով, պայուսակասվյորներով-

Թումո ՇՇ

(հոմ.

8լխոծոռ

հարուցչի էկտոֆիտ սնկամարմնից ն կոնիդիալ սպորատվությունից: Փառը սկզբնական շրջանում առանձին բարձիկների տեսթով է, այնուհետ. ընդգրկում է տերնաթիթեղնամբողջությամբ (նկ. 7): Սպորներն օվալածն են, (16-30»8-14) մկմ չափերով, շղթայաձն դասավորված կարճ կոնիդիակրիվրա: Սպորները հասունանալով տարածվումեն ն վարակումնոր բույսեր: Վեգետացիայի վերջում փառը դառնում է մոխրագույն,դրա մեջ նկատվումեն մուգ շագանակագույն կլեյստոթեցիումներ, որոնք ունեն պարզ հավելուկներ: Կլեյստոթեզիումներում ձնավորվումեն ձվածն պայուսակներ (9-30 հատ), որոնցից յուրաքանչյուրում առաջանումեն (20-23): (10-13) մկմ չափերուլ8 պայուսակասպորներ: Պայուսակասպորներըգարնանըհասունանում են, դուրս են մղվում այնտեղիցն վարակումբույսերը: Հարուցիչը ձմեռում է վարակվածտերններիվրա կլեյստոքեցիումներով,կամաշնանացանի ցանքերումսնկամարմնով: Եղջրացաղվհարուցիչը Շ(ոմՇօքտքսոքսճճ ԼսԼ սունկն է (դաս` ՃՏՕՕՈ))/6616Տ, կարգ` ՕԹ: Շ6ք18/Թ5), կոնիդիալփուլն է Տքիտօտիճ Տ6ց6Խո

Լ6ս.-

Վարակվուճեն վայրի ու մշակովիտարբերհացաբույսերն հատկապես աշորան, որը կապվածէ մշակաբույսիծաղկմանառանձնահետ: Վարակվում է հատկությունների սաղմը ն հատիկիփախարեն առաջանում է մուգ մանուշակագույն, գրեթե սն, 2-5 սմ

երկարություն ունեցող սկլերոցիում`եղջյուրիկ: Հասունացումից հետո եղջյուրիկների մի մասը թափվում է հողի վրա, մի մասն էլ բերքահավաքի ընթացքում խառնվումէ սերմին ն հող է մտնում ցանքի ժամանակ: Սկլերոցիումները գարնանը ծլում են, առաջացնում են ստրոմաներ, որոնց գլխիկների վերին շերտում դասավորված են պերիթեցիումՇերը՝ պայուսակներով՝պայուսակասպորներով: Աշորայիծաղկման շրջանում պայուսակասպորները տարածվելով ընկնում են ծաղիկների վրա ն վարակումդրանք:Վարակվածծաղիկների վրա նկատվումէ ճեղրացող, որի կաթիլներումկան բազմաթիվկոնիդիումներ: Սպորներնանգույն են, էլիպսաձնե:Մեղրւսցողը գրավում է միջատներին,որոնք սպորները տարածում են ծաղկիցծաղիկ: Հանձնարարություն

նկարագրել ն նկարել հացահատիկային մշակաբույսերը արմատայինփտումների,այրացողի,եղջոացավիարտաքիննշանները: -

Պատրաստել հարուցիչների անսեռ, սեռական սպորատվության, ինչպես նան եղջրացավի եղջյուրիկի նուրբ էտրվածքի պրեպարատներ, դիտել մանրադիտակով -

Ձյունաբորըոս հարուզում են Բստոոսո Լյու. ցեղի սնկերը ն կարգ՝ հատկապես ք. ոխոյռ Շճտ. տեսակը (դաս` Օ6Շս1ԹՈԾՈՆՇ6Լ6Տ, Ի/քհօոո/օ6ա/65): Ձնհալից հետո աշնանացանիբույսերի վրա նկատելի է ձոխրասպիտակավունւիւսռ, որը հարուցչի սնկամարձիննէ ս կոնիդիալ սպորատվությունը: Սպորները մանգաղաձն.են, 1-3 միջնապատերով, (14-1523-4) մկմ չաւիերով: Վարակված տերնները գորշանում են: են: Մահացած բույսերի, Ուժեղ վարակված բույսերը մահանում է չորացածտերեների վրա կարելի հայտնաբերելսնկի պայուսակավոր փուլի (ՇՅԹոօօոճ ցւաուունօա ՃօՍ) կլորավուն, կարմիր, 0,9 մմ Պայուսակասպորներնանգույն են՝ տրամագծով ապերիթեցիումները: երեք ն ավելի միջնապատերով: հարուգիչը Տօ|ԹԾԱու Սկչերոտինիոզ.

ցո

Է)ԲՈՑԿ. լո6Ձոսոո

(հոմ.

կարգերիՇհօօհո.) սունկն է (դաս` ՃՏօՕոՂ/66165, խումբ` Օ(Տօօոո/Շ6կժոտ, կարգ` ՒԼԹ/.եռ/Թ5):

Մմհտեշ»կոլճ ԵՕոՑՋիՏ հ.

Աշնանացանի վարակված բույսերի վրա վաղ գարնանը բամբականման փառ, որը նկատվում է սպիւտւալկամոխրագույն հարուցչի սնկամարմիռնէ (կոռիգիալ սպորատվությունըբացակայում է): Տերնները կարծես սոսնձվում են. դեղնում ն չորանում: Ավելի ուշ, սնկամարմնիվրա ձնավորվումեն 1,5-3 մմ տրամագծովանկանոնձնի, նախ սպիտակավուն,այնուհետն մգացող` սն սկլերոցիումներ: Դրանք թափվումեն հողին կամմնում վարակվածբույսերի վրա: են Սկլերոցիումները ծլում աշնանը, առաջացնում են ապոթեցիումներ, որոնց վրա ձնավորվում են ։զայուսակները՝ պայուսակասպորներով:Վերջիններս, պայուսակներիցդուրս մղվելով, վարակումեն աշնանացանիծիլերը: Սեպտորիոգ.հարուցում են Տճքէօոճ ցեղին պատկանողտարբեր սնկեր (դաս` Զ6ԱՀ6ՈԹՈՇ6է6Տ, կարգ` ՏքիՁ6օքտ|մ8165):

ԹՏո.. վարակվում են բույսերի հասկիկային ՏճքօՅ ոօմօսո թեփուկները,քիստերը,տերնները,ցողունը (նկ. 8): Վարակվածբոլոր օրգաններիվրա գոյանում են մուգ գորշ բծեր

Նկար8. Ցորենիսեպտորիոզ. Լ.

Տ.

Մն.

սնկով վարակված տերեր Կտրվածք, 2 Տ. ոօօօրա սնկով վահակված հասկ 3 Տ ոօժռատ սնկի

սպորատվություն:

Ն րիդ

րերում գրա Վ ք

պիկնիդիումներով, որոնք գնդաձն են, ունեն

90-120

մկմ

տրամագիծ

Չերբարիումինմուշների վրա խոշորացույցի օգնությամբ դիտել սեպտորհոզի հարուցիչների պատրաստել պիկնիդիումները, դիտել պրեպարատներ մանրադիտակով: ն ձրացնել աղյուսակ 3-ըԱղյուսակ3 մշակաբույսերիսնկային այլ հհվանդությունները Հագահատիկային -

ն

խորասուզվածեն հյուսվածքի մեջ: Պիկնոսպորներըթելանման են, ճի փոթր կորացած,2-3 միջնապատերով,

-

|

նումը

մկմ չափերով: Պիկնոսպորները լինում են ամառային (ծլում են անմիջապեսպիկնիդիումից հետո

հարուցում երկրորդականվարակ) ն աշնանային, որոնք ծլում են հանգստի փուլից հետո: Վարակիաղբյուր են բուսական մնացորդներն ու սերմերը: Տ. ցոռոսո Օօտո.. վարակվում են տերեները, տերնածոցերը, հասկիկայինթեփուկները:Հիվանդ տերնների վրա ի հայտ են գալիս դարչնագույն օղակով, բաց գորշավուն կամ բաց շագանակագույն, երկարավունբծեր` սն պիկնիդիումներովլ: Պիկնոսպորներն անգույն են, կորացած,(50-75):(1-1,5) մկմ չափերով: Պիկնոսպորները, պիկնիդիումից դուրս գալով, հարուցումեն երկրորդական վարակ: Հարուցիչը պահպանվում է բուսական մնացորդներիվրա ն աշնանացանի ցանքերում՝սպիկնիդիումներով: Տ. ՈէՇլ ՔօԵ. 6է. ՕՅտո.. վարակվածտերններիվրա առաջանում են դարչնագույն օղակով, ջղերի երկարությամբձգված գորշ բծեր, որոնց մեջ նկատվում են սն կետեր պիկնիդիումներ (նկ. 8): Պիկնոսպորները թելանման են, անգույն, 3-5 միջնապատերով, (5260)2(1-1.8) մկմ չափերով: է Հարուցիչը ձմեռում բուսական մնացորդների վրա՝ գալուց

պիկնիդիումներով:

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

նյկարե աշնանացանի սկլերոտինիոզի,մեպտորիոգիարտաքիննշանները20

ն

ն

տարածման

ուղինոր

ձյունաբորբոսի,

ՀԱՑԱՀԱՏԻԿԱՅԻՆ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ԲԱԿՏԵՐԻԱԼ

ն ՎԻՐՈՒՍԱՅԻՆ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՇՅՈՂք6ՏէՈՏ

քմ. սոժս/Օ0ՏՅ բակտերիոզ.հարուցիչը22ուհօոօոճտ 8. «օՕսոց6է Օուհօոոօոճտ հՄՅոտնօճոտ Զօտտօո «ՅԼ. սոմսըօտռ Ւցե.) ձողաձնբակտերիան է (նկ. 9): են հասկը ն հատիկները: Հասկիկայինթեփուկների Վարակվում մասում առաջանում են մուգ շագանակագույն կամ սն բծեր: վերին Ուժեղ վարակիդեպքումսնանում Է ամբողջ հասկը: Երբեմնվարակվում է ցողունը, որի վրա առաջանումեն սն. երկարավունգծեր: Վարակված տերններիվրա առաջանումեն մուգ, ջրանմանբծեր: Վարակիաղբյուր են սերմերըն բուսականչքայքայվածմնացորդները: Սն

Բազային (6ճատ8/թոամ, հիմքային) բակտերիոզ. հարուցիչը

ՔՏԹԱԺՕՈՒԾՈՅՏ ՒոոոօուՇսո

Վանձնարարություն

ենարագրել

տեղը

ԴՐԻ

աղբյուրը

ու

.

-

սկզբնական

նական նշանները վարակի

|

(15-25)»(2,8-3) դուրս

Հարու երկրորդա| ձմեռող | փուլը, | կան վարակի

Հիվան- Վարուցիչը,| Հիվանդրա ղության դության| անվա- | կարգաբա-| արտաքին

ՏՇհո.

6է մխօհյոռ

ն Բորոութ ՇՈԹԾԿօԹ

ԻԹԾԼ

Տէճքք.) ձողւսձնբակտերիան է (նկ. 9): Վարակվումեն հասկը, հատիկները,տերններն ու գողունը: Հասկիկայինթեփուկներիհիմքի մասըսնանում է: Սն բծեր կարող

Յ8ԱԾԹՇՈՏ

(ՔՏ68սՄՕՊՈՕՈՅՏ

վիրուսն է, որի վիոիոններըթելանմանեն: Վարակված բույսերի տերնների վրա` ջղերի երկարությամբ, նկատվումենճ դեղնավունգծեր: Դրանք աստիճանաբարմեծանում են, դեղճում է: Հիվանդ բույսերը վատ են միաձուլվում,ն ողջ տերնաթիթեղը աճում, արդյունավետությունընվազում Է, սերմերըվւոիտ են: Վեզետացիայիընթացքումհիվանդությունըփոխանցվումէ ՃՇ6ՈՅ ցեղի տզերի միջոցով: Վիրուսըպահպանվումէ տզերի ձվերում:

եկար Ց Հացազգիների բակտերիալ ն վիրուսային

հիվանդությունները. ցորենի բակտերխոզներ. ա.

7. սե

2. բազաբակտերխոզ, յին բանտերխոզ,ը. ցորենի մոզաիկա 3 վարակված ան յե, 4. /7

ոմՀի նեղ ամար -

Վարսակիհարսնյակավորում. հաոուցիչը ՏԼԻՑՈՅո ՕՅԼՏ ՈՂօՏՁԼՇ Կ1 նտ (ՃԽՇՈՁ ԿԱաՏ ՏսՇիՇԿ 6էՆ/օԴԻ.)բացիլաձն մասնիկներով վիրուսն է: Վարակվածբույսը գաճաճ է, խիստ թւիակալած,տերններըքլորոտիկ են, հասկակալումըձգձգվում է, երբեմն արդյունավետցողունները բացակայումեն կամ հասկերը դատարկեն մնում (նկ. 9): Հիվանդությունըբույսից բույս փոխանցվում է մուգ գծավոր ցիկադի միջոցով (ԼԵսոոռ տոՅթնո Բու): Վիրուսը պահպանվում է ցիկադիթրթուրներում,տարբերմոլւախուռերիկոճղարմաւոներում: Հանձնարարություն Նկարագրել նե նկարել հացահատիկային մշակաբույսերի վիրուսայինհիվանդություններիարտաքիննշանները: ձրացնել աղյուսակ 4-ը: Աղյուսակ4 Հացահատիկայինմշակաբույսերիբակւռերիալն վիրուսային հիվանդությունները

մակի հարսնյակավորում,3. վարակված բույս. վադակվածժաղիկեն

ի

հայտ

գալ

նան

հասկիկայինթեփուկի

կողայինմասում, իսկ ուժեղ վարակիդեպքում սնանում է ողջ թեփուկը:Երբեմն սնանում է հատիկի սաղմը: Տերններիվրա առաջանում են ջրանման, աստիճանաբար մգացող բծեր, ցողունի հիմքը փտում է, բույսը թզուկ է մնում: Հանձնարարություն նկարագրել ն ննարել բակտերիալ հիվանդությունների արռտաբքրն նշանները»

-

-

-

պարր Ա վիրիննել ժոզախկաւ հարու

րհ

1Ոեօռսո /

(ԽՏ

8 2օհ.

:

.6էԷ

6է

ՏՏլհ.

Վարակվումէ գարնանացանե աշնանացանցորենը: Տերնների վրա առաջանում են ջղերին զուգահեռ, բաց կանաչավուն, մոզաիկ գծեր: Աշնանացան ցորենի մոզաիկան նկատվում է Գարնանը. տերններըդառնում են բաց կանաչ, բույսերը ուժեղ թփակաչումեն, ե աճը դանդաղում է: Բույսերի աճին գուգընթաց հիվանդության արւդաքիննշաններնավելի ցայտուն են դառնում: Վարակված բույսերի հասկերը ւիոքր են լինում, հատիկները՝վտիտ: Վեգետացիայի ընթացքում վիրուսը տարածվում է գծավոր ցիկադի (ՔՏռոոօէթեթ: Տեոճխատէ.) միջոցով: Ձմեռում է աշնանացանի

ցանքերում:

Ցորենիզոլավորմոզաիկա.հարուցիչըՄ/Ի6ՅԼ

|

վիրուսն է,

ՏՄԵՅՒ ՈՕՏՅԼԿ ԿԱՆՏ

Հիվանդու-. թյան անվանումը

Յիվանդու

| Արտաքին.

թյան հարուցիչը

նշանները

| |

|

Հարուցչի ծմեռելու

Տարածման

վայրըուղիները

լ

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԵԳԻՊՏԱՑՈՐԵՆԻ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հիչերի ֆուզարիոզ. հարուցում են Բստճոստ Լու. գեղի սնկերը (դաս` ՕՇսէԲոԶոՄՇՑ16Տ, կարգ` Ւի/քհօոՇ6էՅ/6Տ): Վարակվածբույսերը թառամում, դեղնում ն մահանում են:

եկար 16 Եգիապտացորենիը Բշտիկավորմրրիկ. յ. վարակված կողը, 2 վառակվաճ տերն, 3 ԷԱՏԱՁԹցԾ Սնկիթյամիդոսպորներ:

ՏՏ

Արմատներիվրա ն ցողունի հիմքի մասում առաջանում է հարուցչի սպորատվության սպիտակավունկամ սպիտակավարդագույնփառը:

Բշտիկավոր մրիկ. հարուցիչը ՍտեիԹցօ 2686 Սոցօք. (Ստեացօ ոյմտ (0. Օ.) Շժ8.| սունկն է (դաս` ԹճՏ(ԺԾոՂՇ6165,կարգ` ՍՏե)ոց)5316Տ): Վարակվում են բույսերի վերերկրյա բոլոր օրգանները (ցողունը, կողրերը, հուրանը, տերնները): Հիվանդությունն արտահայտվում է վարակված օրգանների վրա տարբեր չափերի բշտիկների առաջացմամբ,որոնց տրամագիծըկարողէ հասնել մինչե 15 սմ-ի: Նոր ձնավորված բշտիկըփափուկԷ, մակերեսը՝սպիտակկամ վարդագույն: Հասունացման ժամանակ բշտիկի մեջ սնկամարմնիձենափոխությամբ առաջանումեն քլամիդոսպորներ:Այնուհետնբշտիկի թաղանթը պատռվում է, ն նկատվում է մուգ շագանակագույնմրանմանզանգված (նկ. 10): Ս. 286 սնկի թլամիդոսպորներըմիաբջիջեն, գնդաձն,դեղնաշագանակագույն,իսկ խմբով` սն, ունեն փշավոր թաղանթն 8-12 մկմ ՝

տրամագիծ:

Բշտիկավորմրիկով եգիպտացորենիբույսերի վարակը տեղի է ողջ վեգետացիայի ընթացքում: Վարակվում են միայն երիտասարդհյուսվածքները: Հարուցիչը ձմեռում է քլամիդոսպորներով` հողում, բուսական մնացորդների,սերմերիվրա: ունենում

Փոշեմրին. հարուցիչը Տօոատքօոսու1ճնճոստ ԽՇ /Ճք. (ՍտՏելթցօ 8լլռոռ «սհո.) սունկն է (դաս` ՑՅՏԱԹԾոՂ/Շ6է6Տ, կարգ` ՍՏԱՅց/ոՅ|65): Վարակվում են հուրանն ու կողրերը: Կողրերն ամբողջովին քայքայվում ե վերածվում են կնձիկանման գոյացումի` կազմված մրանմւանզանգվածից(նեկ.11): Քլամիդոսպորները քլամիդոսպորների

Նկար

11.

Փոշեմրիկու վարակվածեգիապտա-

ցորենիկողր-

կլորավունեն, երբեմն` անկյունավոր,14 մկմ չափերով, փշավոր թաղանթով: Մրանման զանգվածում հաճախ թելիկների տեսքով կարելիէ նկատել կողրի փոխադրողխրձերի մնացորդներ:Հուրանը վարակվում է ամբողջովին կամմասնակի: Քլամիդոսպորները, թափվելով հողի են այնտեղ կամ կալսի վրա, ձմեռում ժամանակ ընկնում հատիկիների վրա ն սերմերիհետ հող մտնում: Բույսերի վարակը տեղի է ունենում ծլման ժամանակ: Սունկը ներթափանցումէ ծլի մեջ ն գարգանումդիֆուզ ձնով: Ժանգ. հարուցիչը Քսօօոյռ Տօրցու ՏօհծԿ. (Քսօժուռ Ոշյատ 86.) սունկն է (դաս` ՏԹՅՏԱԾՈՒՇԹՏ, կարգ` Ս-ՇժոՃԱՏ), որն ունի զարգացմանլրիվ ցիկլ ն տարատերէ, միջանկյալ ւռերը թրթնջուկնէ: Վարակվումեն հիմնականումտերեները,որոնց վրա առաջանում են ամառային շագանակագույն ուռեդոբարձիկներ: Բւռեղոսպորները մկմ տրամագծով, փշավոր կլորավուն են, դեղնագորշ, 21-35 թաղանթով:Ուռեդոսպորներըտարածվումն վարակումեն նոր բույսեր: առաջացումիցերկու շաբաթ անց տերեների Ուռեդոբարձիկների աշնանային տելեյտովրա կարելի է նկատել մուգ շագանակագույն, են, երկբջիջ, (31շագանակագույն բարձիկներ: Տելեյտոսպորները ն Տելեյտոսպորները անգույն ուռիկով: երկար 50)(18-22) մկմ չափերով, ձմեռում առաջացնում .բազիդիում՝ են ծլում, գարնանը որոնք տարածվելով վարակում են թրթնջուկը բազիդիոսպորներով, (Օ»ՅիտՏէոոօայ): Միջանկյալ տիրոջ տերնների վերին երեսին գոյանում են սպերմոգոնիումները,իսկ ստորին մակերեսին` էցիդիոբարձիլլները: բույսը: տարածվելով վարակում են եգիպտացորենի էցիդիոսպորները տերններըվաղաժամչորանումեն: Վարակված Հարուցիչը ձմեռում է տելեյտոփուլում` բուսական մնացորդների վրա:

Դելմինտոսպորիոզ` տերեների գորշ բծավորություն հարուցիչը Քտտ. ԻԹւուհօտքօոսոտ ՀարԿՇս սունկն է (դաս` 1ԼԶՅԱԼԾՈԾՈՒ/Շ6է6Տ, կարգ` Ւհ/քհԾոՄՇ6Թ|65): Վարւսկվում են տերնները, որոնց վրա գոյանում են բաց գորշավուն, երկարավուն, սկզբնական շրջանում փոքր, այնուհետն մեծացող, մուգ շագանակագույն երիզով բծեր: Բծերը հաճախ միաձուլվում ն ընդգրկում են ողջ տերնաթիթեղը: Տերնեներիհակառակ կողմում առաջանում է սնկի սպորատվությանմուգ ձիթապտղագույն

փառը: Սպորները խոշոր

են,

Կոդրերի ֆուզարիոզ. հարուցիչը

Բստոոստ

տօումօոոճ

սունկն է (դաս` Օ6սԹոօոՄՇ616Տ, կարգ` Էի/քհօոոյՇ6էՉ/6Տ)-

Տե.

Կողրերի առանձին հատիկներիվրա նկատվում է սպիտակ կամ վարդագույնփառ: երբեմն ամբողջ կողրը պւստվում է սնկի խիտ սպիտակավարդագույն փառով, հատիկներըստանում են վարդագույն երանգ, ճաքճքում են ն քայքայվում: Ծլունակությունը կորցնում են ոչ միայն վարակված, այլն վարակվածներիկողքին գտնվող ու առողջ թվացող հաւոիկները: Ւստոոսո ոօումթոոտ սնկի սպորւատվությունըկազմված է ե մանգաղաձն, միաբջիջ, օվալաձն միկրոկոնիդիումներից փոքր-ինչ 3-5 կորացած, ձիջնապատերով մակրոկոճիդիումներից: Հարուցիչը ձմեռում է միկրոսկլերոցիումներով ն թլամիդոսպորներով` բուսական մնացորդների վրա ու հողում, ինչպես նան կոնիդիալսպորատվությամբս̀երմերիվրա: Հանձնարարություն Չերբարիումընմուշներիցծանոթանալեգիպտացորենի ծիլերի ֆուզարիոզ, բշտիկավոր մրիկ, փոշջեմոիկ,անգ, հելմինտոսպորիոզ ն կողրերհ ֆուզարիոզ հիվանդությունների արտաքին նշաններին նկարել տետրում: Պատրաստելհարուցիչներիանսեռ սպորատվությանպրեպաոատներ,դիտել մանրադիտակուլ ժրացնելաղյուսակ 5-ը: -

-

-

Հ6

Հիվան-| Յարուցիչը,|

դության

դրա

Հիվան-

ղության

անվա- կարգա- | արտաքին նումը բանական| նշանները

տեղը

խլիկաձն, ծձիթապտդագույն, մուգ

5-8 միջնապատերով: շագանակագույնթաղանթուվ|, Սունկը ձմեռում է բուսական մնացորդների ե վրա` սնկաճարմնով կոնիդիալսպորատվությամբ:

բաց

Եգիպտացորենի հիվանդությունները

Հարուցչի ձմեռող

փուլը,

Աղյուսակ5

երկրորդականվարակի աղբյուրը

ն

սկզբնական| տարածման վարակի ուղիները աղբյուրը

|

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 6

ԲԱԶՄԱՄՅԱ ԹԻԹԵՌՆԱԾԱՂԿԱՎՈՐ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՅԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Առվույտիկեղծ ալրացող. հարուցիչը Բ6/օոօտքօոռՅՑՏԵԿՁԱԵՏՏյժ. (դաս՝ Օօոո7Շ616Տ, կարգ` Ք6/օոօՏքՇՈ8|65)ունկն է: Վարակվածտերնների վերին երեսին ի հայտ են գալիս նախ բաց կանաչ, այնուհետն դեղցող բծեր, իսկ ւոերեների հակառակ կողմից` է կազմված հարուցչի սպիտակ փառ, կոնիդիալ որբ' սպորատվությունից:Կոնիդիումները,հեշտությամբ տարածվելով, ողջ վեգետացիայիընթացքումվարակում են նոր բույսեր: Վերձանցքներից սունկը զարգացնում է էնդոֆիտ հյուսվածքներիմեջ ճերթւասփանցելով` սնկամարմին,իսկ կոնիդիալ սպորատվությունը փառի ձնով դուրսա է գալիս տերնների հակառակ երես: Վարակված հյուսվածքներում վեգետացիայիվերջում առաջանում են օոսպորներ, որոնք հարուցչի ձմեռող փուլն են: Օուպորները, գարնանը ծլելով, առաջացնումեն

զոոսպորաճգիում՝երկմտրակավորզոոսպորներով,

որոնք

իրականացնումեն բույսերի սկզբնական վարակը: Սունկը կարող առվույտիձմեռողբողբոջներում: ձմեռել նան դիֆուզ սնկամարմնով՝

է

ՕՈ. Լ Ո6մՇոցոտ Ալրացող. հարուցիչը Էո/տքհծ շօուոսոտ մ ՇՅցյոյտՁե. Օէ. ն ԼՇԿՇԱՆ/Յ էշսՈօՅ /ԽՌՅսմ. Է սնկերն են (դաս` կարգ` Բո/5լքիՅլ6Տ):

ԲՏՕԺՈՂՄԸՇՑէՅՏ,

Տերնների, ցողունի, ունդերի վրա գոյանում է սպիտակ փառ՝ կազմված հարուցչի էկտոֆիտ սնկամարմնից ե կոնիդիալ սպորատվությունից: Վարակվածտերեները դեղնում են, չորանում, թափվում: Ամռան ընթացքում կոնիդիումներըտարածվում են քամու միջոցով ն իրականացնում բույսերի երկրորդական վարակ: Վեգետացիայի վերջում փառը գորշանում է, ե դրա մեջ ձետվորվում են կլեյստոթեցիումներ`պայուսակներով՝պայուսակասպորներով: են կլեյստոթեցիումներով`բուսական Հարուցիչները ձմեռում վրա: մնացորդների

Առվույտիժանգ. հարուցիչն է ՍրթՈՄՇՇՏՏէղճխտ Տշհոօ16ք սունկը (դաս` 8251 0167Շ616Տ. կարգ` Ս76ժՈՅ/ԹՏ),որն ունի զարգացմանլրիվ ցիկլ ն տարատերէ (միջանկյալտերը իշակաթնուկնէ): Վարակվում են բույսերի վերերկրյա բոլոր օրգանները, որոնց վրա նախ ի հայտ են գալիս ամառայինուռեդոբարձիկները,այնուհետն առաջանում են տելեյտոբարձիկները (նկ. 12): Ուռեդոսպորները միաբջիջ են, դեղնագորշ, փշավոր թաղանթով, (18-22.:(17-20) մկմ չափերով: Տելեյտոսպորներըմիաբջիջ են, գորշ, (18-24»14-20) մկմ չափերով, անգույն ոտիկով: Տելեյտոսպորներուլսունկը ձմեռում է: Գարնանը տելեյտոսպորները ծլելով առաջացնում են բազիդիում՝ բազիդիոսպորներով, վերջիններս տարածվելով վարակում են միջանկյալտիրոջը: Իշակաթնուկի տերնեներիվրա նախ զարգանում է պիկնիդիալ փուլը` բծավորություններիտեսքով, այնուհետն էցիդիալ փուլը` բաց դեղնավուն բարձիկների տեսքով: էօցիդիոսպորներըտարածվելով վարակումեն առվույտիբույսերը: Սունկը կարող է ձմեռել ճան էցիդիոսնկամարմնիձնով՝ հշակաթնուկի կոճղարմատներում:Հարուցչի դիֆուզ սնկամարմնի է: ազդեցությամքիշակաքնուկիբույսը ձենափոխվում ՔՈԱՅոտ խԿճտ. սունկը Երեքնուկի ժանգ. հարուցում է ՍՐօոՂՄՇ6Տ որն ունի զարգացմանլրիվ (դաս` 885)0/08Շ6Լ6Տ, կարգ` ՍԹ /ոՅ)ԹՏ), ցիկլ ն միատերէ: Վարակվում են տերնները, ցողունը, ճաղկակոթերը: Վաղ գարնանը,տերններիստորին առաջանումեն գարնանային էցիդիուպորները բաց դեղնավուն են, միաբջիջ: էցիդիոբարձիկներ: Ամռան ընթացքում տերնեների վերին ն ստորին մակերեսին,

մակերեսին,

գաղ. Նկար 12. Առվույւոիհիվանդություններ, տերն, 2.ապոգորշ բծավորություն,բ, ժանգ, գ. գաղժ, 1. վարակված 4. Քեցիումիկտրվածք,3. պայուսակ` այայու սակաժաորներոմ,պումտու(աջից): չհ նտրվաճք, 5. ուռեղոսպոր (ձայխից)ն երկու տել եյտոսպորներ ւս.

ուռեդոբարձիկնե փոքր, գորշ գոյանում են թաղանթով,(20փշավոր են, միաբջիջ, կ լորավուն Ուռեդոսպորները 28)«(16-24)մկմ չափերով: են, առաջանումեն մուգ շագանակագույն Տելեյտոբարձիկները ամռան վերջում տերնների ստորին մակերեսին:Տելեյտոսպորները կլորավուն են, միաբջիջ, բաց գորշավուն, հարթ թաղանթով,(2131թ(16-21) մկմ չափերով, առաջանումեն անգույն ոտիկիվրա: Հարուցիչը ծմեռում է տելեյտոփուլում բազիդիու վրա: Տելեյտոսպորներըգարնանըծլում են, առաջացնում են բույսերը: որոնք վարակում բազիդիոսպորներով, ցողունի

վրա

`

բոանԲաոներ

Կորնգանիժանգ. հարուցիչը ՍԼօՈՆՇ6Տ օոօեո/օիյտԼս. սունկն է (դաս` 88ՏԺ/ԾՈՄՇ6է65,կարգ` Ս/6ժ/ՈՅ/6Տ),որը միատերէ` զարգացման թռրի ցիկլով: Ցիկլո բաղկացած է ուռեդոսպորատվության մի քանի

սերունդներից:Բացակայում են պիկնիդիալ ն էցիդիալփուլերը: օրգաններիվրա (տերն, ցողուն, ունդ) ամռան ընթացՎարակված են քում գոյանում դեղնագորշավուն փոշիացող ուռեղոբարծիկներ: Վարակվածօրգանների վրա աշնանը առաջանում են շագանակագույն տելեյտոբարձիկներ, սակայն տելեյտոսպորները հիվանդության տարածմանգործում որնէ դեր չունեն, քանի որ չեն ծլում: Սունկը պահպանվումէ ուռեդոսնկամարմնով՝ձմեռող բույսերի

բողբոջներում:

Սակաբուլծները չունեն արմատներ ն քլորոֆիլ պարունակող տերեներ: Ցողունը, կախված տեսակից, կարող է լինել կարմիր, վարդագույն, դեղին, կամ կանաչ` վարդագույն երանգով: Պտուղը տուփիկ է` բազմաթիվ սերմերով: Գաղձը, փւսթաթվելուլառվույտի, կորնգանի ցողուններինու ն իր ծծիչներով ամոանալովդրանց (նկ. 12), կլանում տերնակոթերին է քուր, հանքային Աեօրգանական ծյութեր, ինչի հետնանքով բույսերը

չորանում: թուլանումեն ն վաղաժամ Հանձնարարություն Յերբարիումինմուշներից ծանոթանալ բազմամյա թիթեռնաարտաքիննշաններին: հհվանդությունների ժաղկավորխոտաբույսերի Ցուցապաստառից նկարել առվույտի Ժանգի հարուցչի ցիկլը: զարգացման Պատրաստել կեղժ ն իսկականալրացողներըհարուցիչների ե անսեռ սեռական սպորատվության,ժանգային հիվանդությունների հարուցիչների ամառային ն աշնանային սպորատվությունների նկարագրել ն նկարել դիտելմանրադիտակով, պրեպարատներ, րացնել աղյուսակ 8-ը: Աղյուսակ6 -

-

Գոր» բծավորություն առվույտին վարակում ՔՏճսօօքճ228 ոճճ«մց ուտ ԷՇ`. սունկը, երեքնուկին`ՔՏ55սժօք6228ԽՄՇի ՒՇ. սունկը

(դաս ՃՏՇՕՈՈՄՇ6ԷԾՏ,

ենթադաս Էսոտեօո/Շ6ԱմՅԹ,կարգերի խումբ կարգ ՒԷ/ԹԾԵՅՏ):Վարակվումեն տերնեները,

ՕյՏՇօՈՂ/ՇԹԱԺՅՑ,

ցոդունը: Առվույտիտերեներիվրա առաջանումեն բազմաթիվփոքր, 0,5-3 մմ չափերով, մուգ գորշ բծեր: Ամռան վերջում դրանց կենտրոնումզարգանում են բաց շագանակագույն, 0,3-1 մ1 չափերու|ճոմանման ապոթեցիումներ, որոնց վրա ձեավորվում են պայուսակները` պայուսակասպորներով: Վարակված տերնեներըժամանակից շուտ թաւիվում են: են, երկարավուն: Ցողունիվրա բծերը մուգ շագանակազույն է Հարուցիչը ձմեռում բուսական մնացորդների վրա՝ (նկ. 12): ապոբթեգիումներով Երեքնուկիտերններիվրա ի հայտ են գալիս դեղնագորշավուն, կլոր բծեր, որոնք սկզբնականշրջանում փոքր են, այնուհետն մեծանում են հասնելով 2-3 մմ չափերի: Տերեների վրա` բծերի հակառակ կողմում, կարելի է նկատել մուգ շագանակագույնպիկնիդիումներ, որոնցում ձնավորվում են ձվաձնեպիկնոսպորներ:Ավելի ուշ, բծերի կենտրոնում ձնավորվում են ապոթեցիումներ` մոմանման ուռուցիկ ելունդներիտեսքով: Ապոթեցիումներըբացվում են այն ժամանակ, երբ պայուսակներում հասունանում են պայուսակասպորները:Վերջիններս տարածվում ն իրականացնումեն սկզբնականվարակ: է

Չաղժ հարուցում են բարձրակարգծաղկավորմակաբույծ բույսերը՝ ՇսՏՇսէ8 6քո7ոսոո խսո., Շ. ճքքոթմոոճա8ՅԵ., Շ. ՅՐ/6ՈՏՏ 86:

-

-

խոտաբույսերի Բազմամյաթիթեռնածաղկավոր հիվանդությունները

-

Հիվան-| ՀՎարուզիՁմեռող Երկրորդական | Հիվանդության չը, դրա դության վարակի փուլը, ն աղբյուրը սկզբնական արտաքին անվա- | կարգա-| | նումը | բանական| նշանները վարակի տարածման ուղիները

տեղը

աղբյուրը --

ԼԱԲՈՐԱՏՈԲ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՁԱՏԻԿԱԸՆԴԵՂԵՆ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

գալիս հատիկաընդեղենբոլոր են մշակաբույսերի ծիլերի վրա: Առավել հաճախ ծիլերին վարակում

փտումներ.ի հայտ Արմատային

են

(դաս` Օօոոօ6է6Տ, կարգ` Բ6ՈՕՌօտքօՐ8165), Բստոոնո ՅօՈՃՇծԱո ՏՅՇՇ.. Բ. Շսլոօրսու ՏՅՇՇ., ք. Չտքօխոո Տօհլ., ԵՅՋՇՕՅ 6ւ Բճո. (86ու. 8) 1հաոտօքտտ (դաս` ՕՇսլԹոՕո/Հ6165,կարգ՝ ՒԽ/քհօոոյօ6ե:յՏ)սնկերը: ՇԾիլերի նե երիտասարդ բույսերի արմատները գորշանում են, մահանում: Վարակվածբույսերի զողուններըաստիճանաբար չորանում են, բերքատվությունը նվազում է, հսկ ուժեղ վարակի դեպքումբույսերը ԹյղհսՊ 46ԵՅր/Յոսու

մահանում

Ւ/6ՏՏ6

են:

վարակվում են Ասնոխիտոզ.

ն Ձմեռում է բուսականմնացորդների տարածվումէ կոնիդիումներով: ն սերմերի վրա՝ սնկամարմնով կոնիդիալ սպորատվությամբ:

է քտ

ՇծՈՈԴԱՈՏՑ ԶԿ.

Ոլոռի ալրացող. հարուցիչը Էո/5քի Օլթեոծհ. սունկն է (դաս՝ ՃտՇօՈՇ618Տ, կարզ` Բդ/Տ/քԻՅ16Տ): են որոնք պատվում Վարակվումեն տերնները,ցողունը, ունդերը, փառով: Դա հարուցչի էկտոֆիտսնկամարմ սպիտակամոխրագույն Կոնիդիակիրներըկարճ են, դրանց է ն կոնիդիալ սպորատվությունը: կամ վրա շղթայաձնդասավորվածեն միաբջիջ, անգույն, օվալաձն կոնիդիումները: չափերով մկմ տակառաձն, (28-44»(17-18 մի Վեգետացիայի ընթացքումզարգանումէ կոնիդիալ սպորատվության քանի սերունդ,ինչի հետնանքովդիտվումէ բույսերի զանգվածային են սն կետեր՝ վարակ: Վեզետացիայիվերջում փառի մեջ գոյանում ունն հավելուկներ: պարզ կլեյստոթեցիումներ, որոնք են պայուսակներ՝ բազմաթիվ Կլեյստոթեցիումումնավորվում |

ոլոռը,

բակլան, վիկը ն

այլ

բույսեր:

Վնասվում են տերնները, ցողունը, ունդերը, սերմերը: Դրանց վրա

առաջանում են մուգ երիզով կլորավուն բծեր` կենւորոնում բազմաթիվ սն պիկնիդիումներով:Պիկնոսպորները երկարավուն են, կլորավուն ծայրերով, մեկ կամ ավելի միջնապատերով: Բույսերի սկզբնականն երկրորդականվարակն իոականացնումեն պիկնոսպորները: Ոլոռի վրա հանդիպումէ երկու տիպիասկուիտոզ. ձավոր ասկոխիտոց (ճտոօօոա թՏ Լետու, դաս՝ Ծ6Ս/օՕուշՇ6է6Տ, կարգ` ՏքհոօոօքՏաՅ16Տ):Վարակվածօրգանների վրա առաջանում են բավական խոշոր, կլորավուն, դեղնավուն բծեր` բաց ճաասով կենտրոնական ն սն պիկնիդիումներվ: Մուգ բծավոր ասկոխիտոզ (ճտօօօհյոռքլոօժ6Տ ՍՕՈՅՏ.):Վարակված օրգանների վրա բծերը խոշոր են, գորշ մուգ կենտրոճական ճասուլն պիկնիդիումներով: Հարուցիչներըպահպանվումեն սերմերին բուսական մճացորդներիւլրա` պիկնիդիումներով:

Լոբու անտրակնոզ. հարուցիչն է ՇօիտթաՈօհսո հոժօոսփՀաոսո 8. Յէ ՇԽ. (դաս` Օ6Ս1Թ/օոր6616Տ, կարգ` Խ/6ԹոօօոթյԹՏ)սունկը: բնորոշ նշանը բծերի առաջացումնէ տերնների, Դիվանդության ցողունի, ունդերի ն սերմերիվրա: Շաքիլատերնների վրա բծերը փոքր են, կարմրագորշ, համեմատաբար բաց գույնի կենտրոնական մասով: Տերնեներիվրա բծերըգորշ են` մուգ օղակով:Վարակվածհյուսվածքներըչորանալուլթափվում են ն տերնները ծակծկվում են: Ցողունների Ա տերնակոթերիվրա բծերը այնուհետն երկարավունեն, գորշ, սկզբնականշրջանումմակերեսային, վերածվում են խոցեոի: Ունդերի վրա բծերը կարմրագորշ են, միաձուլվող, խորացող:Բարձրխոնավությանպայմաններումխոցերի Լոնիդիա մե. առաջանում է սպորատվության մահիճը՝

Կոնիդիումները տեսքով: (15ծայրերով, կլորավուն են, անգույն, երկարավուն-տակառաձն 19թ«(3,5-5.5)մկմ չափերով: են Վարակվումեն նան սերմերը, որոնցվրա գոյանում գորշ բծեր: Վեգետացիայի ընթացքում հիվանդությունը բույսից բույս

սպիտականարնջագույն բարձիկների

ութ պայուսակասպորներով: յուրաքանչյուրն

Հարուցիչը ձմեռում է բուսական մնացորդներիվրա` պայուսւապայուսակների կավոր փուլում: Գարնանը պայուսակասպորները, վարակը: են սկզբնական դուրս ցայտելով, իրականացնում բույսերի ն ժանգ. վարակվումենո-ոռը, լոբին, բակլան այլն: ՏՇհղթէ սունկն է (դաս Ոլոռի ժանգ. հարուցի,ո Սրօոոյօօ5 քէ ն կարգ` Ս/ԹճՐ-8/65),որն ունի զարգացմանլրիվ ցիկլ Լ.): տարատերէ, միջանկյալ տերը իշակաթնուկն(Էսքիօ/ետ վրա նախ Վարակվումեն տերննել ը, ցողունը, ունդերը, որոնց :

Ա0ո)յՇ6է6Տ, առաջանում են

է

ուռեդո, այնուհտն

տելեյտոբարձ բաց

են, ուռեդոսպորները` բաց շագանակագույն Ուռեդոբարձիկները 21-25 մկմ չափերով,փշավորթաղանթով: դեղին, միաբջիջ, կլորավուն,

են, տելեյտոսռլորներ մուգ շագանակագույն Տելեյտոբարծիկները միաբջիջ են, շագանակագույն, էլիպխաճն,(20-31):«(14-22) մկմ

չափերով,ունեն անգույն ոտիկ: Հարուցիչըձմեռում է տելեյտոփուլում:Տելեյտոսպորները

գարնանը ծլելով առաջացնում են բազիդիում՝ բագիդիոսպորներով, որոնք տարածվելու|վարակում են իշակաթնուկի բույսը: Իշակաթնուկի վրա զարգանում են պիկնիդիալ ե էցիդիալ փուլերը: Մի անգամվարակվածիշակաթնուկի բույսի վրա ամեն տարի զարգանում է էցիդիալ փուլը, թանի որ հարուցիչը պահպանվում է բույսի կոճղարմատներում` էցիդիոսնկամարմնով: Իշակաթնուկիբույսը, դիֆուզ վարակիազդեցությամբ,ծնափոխվումէ: Լոբու ն բակլալիժանգ. հարուցիչը Ս-օոդ/օ65(ԹԵՅօ 087. սունկն է բակլայի վրա ն ՍոյՇօտ թիռտաօկ Պոոէ սունկը լոբու վրա (դաս՝ ՔՅՏ/ԱԾույ/Շ6165,կարգ` Ս/Թժ/ոճյ6Տ):Հարուցիչներըմիւստեր են, ունեն զարգացմանլրիվ ցիկլ: Վարակվում են տերնները, ցողունն ու ունդերը: Վարակված օրգաններըվրա գարնանըգոյանում են դեղնավուն էցգիդիոբարձիկներ: Աճռան ընթացքում տերնեների ստորին մակերեսինառաջանում են գորշ ուռեդոբարձիկներ:Այս փուլում սունկը մի քանի սերունդ է տալիս ն առաջացնում բույսերի զանգվածային վարակ: Տերեների վրա ամռան վերջին կամ աշնանը ձնավորվում են մու ագանակագույն տելեյտոբարձիկներ: որն րը մնացորդներիվրա, գարնանը ծլելով առաջացնում են բազիդիում՝ ա ո բազիդիոսպորներով, որոնք իրականացնումեն սկզբնականվարակ:

ելու

ձմեռում Հերազո .

Լոբու բակտերխոզ.հարուցիչը ՀՃոլիօոօոտ ՇՅաքատետքս. քիՅՏօօհ ՝/օսոց 6է 8|. (հոմանիշը 2. քիռտճծհԶԾաԽտՕո) բակտերիանէ: Հիվանդություննարտահայտվումէ տերեների վրա գորշ բծերի, ցողունի վրա` կարմրաշագանակագույն երկարավուն բծերի, ունդերի վրա` թաց, փոքր, աստիճանաբար մեծացողբծերիառաջացմամբ: Հարուցիչը պահպանվում է սերմերին բուսական չքայքայված մնացորդների վրա, իսկ բույսից բույս փոխանցվում է անձրնի, միջատների,մարդկանցմիջոցով:

Մոզաիհկա. հարուցում

ՔիճՏօօ/ստ ՊաՏ 1 Տուհ.

Վարակվում են

են Քլտսու Կոստ 1 Տոհ.

(լոբու վրա) վիրուսները:

հատիկարնդեղենբոլոր

(ոլոռի վրա)

ն

մշակաբույսերը, որոնց վրա հիվանդությունն արտահայտվում է տարբերձներուվլ: Ոլոռի տերնեներըստանում են խայտաբղետգունավորում, որը հաճախ ուղեկցվում է տերնաթիթեղիձենափոխությամբ: Վարակված տերԼների ջղերը երբեմն ավելի բաց երանգ են ունենում:

Լոբու տերնների ւվոաառաջանում են բշտիկանմանուռուցիկ մասեր, տերններիծայրերը ոլորվում են դեւի գած, բույսը վատ է աճում, ունենում է ընկճվածտեսք: Վեգետացիայիընթացքում վիրուսները տարածվում են ծակողծծող տիպի բերանիօրգաններ ունեցող միջատներիմիջոցով: Վարակի աղբյուր են համարվում սերմերը:

Վանձնարարություն ծանոթանալհատիկաընդեղենմշակաբույմեՉերբարիումներից արտաքին Ոհ հրվանդությունների նշաններին,նկարել տետրում: Պատրաստել ասկոխիտոզի, անտրակնոզի հարուցիչների անսեռ, ալրացողի անսեռ ն սեռականսպորատվության,ժանգի ուռեղո ե տելեյտոսպորների պրեպարատներ, դիտել մանրադիտակով, նկարագրելն նկարելտետրում: ձրացնելաղյուսակ 7-ը: Աղյուսակ Հատիկաընդեղենմշակաբույսերիհիվանդությունները -

-

-

|

Հիվան-

Վարուցի-

ՁմեռողԵրկրորդական

Հիվան-

արտաքին սկզբնական արվ աղբյուր կարգա: վարակի տարածման | | ա-

նումը

ն

Ի

բանական

տեղը

նշանները

աղբյուրը

ուղիները

հիվանդությունները մշակաբույսերի Տեխնիկական

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԲԱՄԲԱԿԵՆՈՒ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

:

Օօտտօո Ոճխոօօռատ 2 ուհօտօոմտ Գոմոզ. հարուցիչը բակտերիանէ: Վիվանդության բնորոշ նշանը վարակված հյուսվածքներից բակտերիալէքսուդատի անջատումն է, որը չորանալով առաջացնումէ թաղանթ:Վարակվումեն շաքիլատերնները,որոնց վրա ի հայտ են

եկար 13 Բամբակենու Գոմոց. 1. վարակլլածշաքիյատերոններ, 2 վարակված տերն, Օ0:33 վարակված, Խուռրվածցողուն, 4. վարակվածկնգուդ՝ կլորավուն կամ օվալաձն, մուգ կանաչ, յուղանման, այնուհետն բծեր (նկ. 13): գորշացող Վարակվածծիլերը չորագալիս

ճում են:

Տերնների վրա բծերը դասավորվում են ջղերի միջն: Դրանք անկեն, նախ՝ յունավոր յուղանման, այնուհետն չորանումնգորշանում են: Վարակված տերնների վրա նույնպես առաջանում է բակտերիալ էքսուդատ: Ցողունի վրա առաջանումեն գորշ բծեր: Բծերը երբեմն օղակավորումեն ցողունը, այն ծռմռվում ն կոտրվում է: Կնգուղների վրա դիտվում են օվալածն, յուղանման բծեր: Վարակն անցնում է թելերին` սոսնձելով դրանք: Վարակվումեն նան սերմերը: են Վարակի աղբյուր սերմերն ու բուսական չքայքայված

մնացորդները:

Վիտ (մերտիցիլիոզայինթառամում). հարուցիչը Կ6օկսո Զ6ՍէԹօոո7Շ616Տ, կարգ`Ւհ/քհօոո/օ6է8165): Տերնների վրա` ջղերի միջն, առաջանում են բաց դեղնավուն Վարակվածհյուսվածքն աստիճանաբարգորշանում ն չորանում բծեր: է` սկսած ներքնի հարկի տերններից:Վարակվածտերնները թափվում են` մերկացնելով ցողունը: Ցողունի հիմքի ընդլայնականկտրվածքի վրա լավ նկատելի է մգացած անոթների օղակը (նկ. 14): Մահացած ցողունի վրա կարող են առաջանալմիկրոսկլերոցիումներ:

ճՅհիճ6 ԷՄՑԵ. սունկն է (դաս`

վիլտ. Նկար 14. Բամբակենու 7, Վարակված բույսի տերն,2. ցողունիանոթներիմզացում,3. Մ. Օճհ(բ): (ա), միկրոսկլերոցիումներ քծ սնկի կոնիդիալսպորատվություն

Վարակված բույսերի վրա կնգուղներ չեն գոյանում. իսկ առաջանալուդեպքումչորանումեն ն վաղաժամբացվում: Բաճբակենու վարակը հնարավոր է նան 3-4 իսկականտերնի եզրերիցսկսած դեղնումեն, 2փուլում:Այդ դեպքումշաթիլատերնները երանգ ն չորանում: 3 օրից սանում մանուշակավարդագույն նան կայծակնայինընթացք. այսպես. 2-3 հիվանդության Հնարավորէ օրում թփի բոլոր տերնները, պահպանելովկանաչ գույնը, թառամում թփի վրա: են, չորանում՝մնալով Հարուցիչը Վիլտը տրախեոմիկոզայինհիվանդություն է: են, անգույն, միաբջիջ զարգանումէ էնդոգեն ձնով: Կոնիդիումները մկմ չափերով: օվալածե,(2,1-12,3թ«(1.4-4,2) ն հողում՝ Հարուցիչը ձմեռում է բուսական մնացորդներիվրա Վարակիաղբյուր են նան սերմերը: միկրոսկլերոցիումներով: .

Ֆուզարիոզայինթառամում հարուցիչը

Ւստոոսոո

օ)9/5քօԽտ

(դաս` Օ6սէԹոՇոո)/ Է ԿՅտլո(ԹՇխոո ՏՈյ666165, բնույթիէ: տրախեոմիկոզային Հիվանդությունը կարգ` Ւհ/քհօոոյօ618165): բույսերի Վարակվումեն ծիլերը ն հասուն բույսերը: Վարակված են: Տերնների վրա ի են, չորանում ծիլերը սքիլատերններըդեղնում 15): այտ են գալիս դեղին, այնուհետն գորշացող նեկրոտիկբծեր (նկ.

Տշհլ.

6է Ւ|ԹոտօՏտ սունկն է

եկար 15. Բամբակենու ֆուզարիոզային թառամում. արտայհրվանդության հայտությունը տարբեր օրգանների վրւս:

Զղերը դեղնում են, տերնները բատփվում,

են: բույսերը մահանում առաջաԿնգուղներ չեն նում, իսկ առաջանալու դեպքում չեն բացվում: Դիտվում է նան հիվանդության կայծակնայինընթացք՝ նման վիլտին: քստճոսո ցեղի սնկերի կոնիդիումներըերկու տիպի են` միաբջիջ, օվալաձն միկոոկոնիդիումներ նե մանգաղաձն, բազմաբջիջ, 3-5 միջնապատերով, 43 մկմ երկարութամբ ն 45 մկմ լայնությամբ մակրոկոնիդիումներ:Հարուցիչները կարող են առաջացնել նան քլամիդոսպորներու միկրոսկլերոցիումներ, որոնց միջոցովձմեռում են բուսական մնացորդներիվրա ն հողում: Վարակի աղբյուր են նան սերմերը: Հանձնարարություն11 նկարագրել ն նկարելբամբլսկենու գոմոզի,վիլտի, ֆուզարիոզայինթառամմանարտաքիննշաններըՉատրաստել թառամման հարուցիչների անսեռ սայորատվությանպրեպարաներ,դիտել մանրադիտակով,նկարագրել, ննարել' Վրացնելաղյուսակ8-ը: Աղյուսակ8 Բամբակենուհիվանդությունները -

-

-

|

Հիվան- Յարուցիչը,

դության

դրա

Յիվան-

դության արտաքին|

ւմնլյա- |կարգաբա-| նումը Շական նշանները

տեղը

Ձմեռող

փուլը,

սկզբնական

վարակի

աղբյուրը

Երկրորդականվարակի աղբյուրը

ն

տարածման ուղիները

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԱՐԵՎԱԾԱՂԿԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Կեղժ ալրացող. հարուցիչը Ք|Տտօքոոճ հօիՅուու ԽօԿՕԼ սունկն է (դաս՝ ՕՕոՇ6Լ6Տ, կարգ` Ք6Ծո05բօ13165): Հիվանդությունն արտահայտվումէ տարբեր ձներով՝ կախված վարակիաղբյուրից, վարակմանժամկետից, բույսի հյուսվածքներիմեց սնկամարմնիտարածման ձնից: Մնկամարմնի դիֆուզ տարածման դեպքում,որն առաջանումէ վարակվածսերմերի ցանքի, ինչպեսնան աճի ն զարգացմանվաղ փուլերում, հիվանդություննարտահայտվումէ երկու տիպիթզուկ բույսերիառաջացմամբ(նկ. 16): / ձե. բույսերի ցողունը բարակ է, 15-20 սմ բարձրությամբ,թույլ զարգացածարմատայինհամակարգով,փոքր ն քւորոտիկ տերններով, որոնց։ հակառակ երեսին զարգանում է հարուցչի անսեռ սպիտակ փառը: Սնկամարմիննէնդոֆիտ է: Հիվանդ սպորատվության են կամ առաջացնումփոքր զամբյուղներ, որոնցում մահանում բույսերը են սերմեր: ձնավորվում փոքր, կնճռոտ,թերզարգացած սմ բարձրությամբ. 50-100 հաստ է, Ս ձե. բույսերի ցողունը են: զամբյուղներումսերմերը թերզարգացած Տերնների վերին երեսին ի հայտ ե գալիս դեղին բծեր, որոնց հակառակ կողմից Շկատելի է Շախ սպիտակ, այնուռետն մոխրագույն փառ: Վարակված տերսները կնճռոտվումեն: Տեղային վարակըբույսերիվրա. արտահայտվումերեք ձեով: // ձե. նորմալ զարգացածբույսերի տերնների վրա ի հայտ են գալիս խոշոր, բաց կանաչ, յուղանմանբծեր, որոնց հակառակ կողմում նկատելիէ սպիտակփառ: Ռ/ ծն. արտաքին նշանները գրեթե չեն երնում, հարուցիչը ստորգետնյա մասում: Սնկամարմինը բույսի զարգանում է ներթափանցումէ էպիդերմիսի հյուսվածքների մեջ` հողի մակերեսից 25-30 սմ բարձրությանվրա, ն ցողունը ստանում է բաց կանաչ գույն: է Բույսի արմատավզիկին արմատներիվրա երբեմն առաջանում անսեռ սպորատվությունը: հարուցչի ձե. բույսի աճը դադարում է, սակայն զամբյուղները է շարունակում եռ զարգանալ: Սնկամարմինը ներիթափանցում մահացնումսաղմը, որի հետնանքով հատիկներըդատարկ սերմնարան, են մնում:

Բոլոր դեպքերում,վարակված հյուսվածքներումօոգամիայի

եկար ծաղկի

17.

չիտում.

Արեասպիտակ

7.

վարակվածբույս, սկլերոցրումները ցողունի մեջ, 3. ն 4. մարակված գամբյուղ ն սերմեր, 5. նն ՏԱԹԹԵնօառ սննը սկլերոցիումներ: 2.

Եկար 16. Արեածաղկի կեղծ ալրացող. 7 զարակվածբույս (դիֆուզ վարակ),2. գաճամբույս (դիֆուզ վարակ), 3 վարակված տերն (սնկամարմնիտեղային զարգացում), 4 սնկաժեթթոայն տարա. մո էյ մայո, 6 Օոսպոր. 7 ում, դրայ մպորատվություն, 6.

հովածջների մարմնի տարաժուը վարակված 5.

-

արդյունքում

աշնան

Է մերում օոսպորներ, որոնցով սունկը առաօանում

են

երն դեղսաշագանակագույն

Սպիտակփտում կամ սկլերոտինիոզ.հարուցիչը ՆՊ/հօեօկոթ (Լ)ե.) 87 (հոմանիշը`ՏԱՅոօնուռ ՏՇԹոօնօատ (ԼԵ.) 087) սունկն է (դաս՝ Ճտեօոո/օ6է65,ենթադասՔԱՅՏՇՕՈՒ/Շ6ԱԺՅԾ, կարգերիխումբ` ՕՏօօոո/օ61086,կարգ` Ք6շ/22185): Վարակվումեն 6-10 իսկականտերեի փուլում գտնվող,ինչպես նան հասուն բույսերը: Արմատավզիկի շրջանում ցողունը գունազրկվում է, ապա գորշանում ու ւիտում: Փտումն ընդգրկումԷ ողջ ցողունը, տարածվում վեր ն վար, ինչի հետնանքով ցողունը կուորվումէ: ՏՕՏոօեօաոո

Վարակվածցողունի մեջ զարգանում է բաժբականման խիտ փառ, որի մեջ են 0,5ձծնավորվում 3 սմ տրամագծով սն սկլերոցիումներ: հարուցչի Փառը սնկամարամուլ միննէ, իսկ կոնիդիալսպորատվությունըբացակայում Է: Վարակվածբույսերը նախ թառամում,ապա չորանում են (նկ. 17): Վարակված զամբյուղների հակառակ կողմում առաջանում է

էգանքի հազ տու, գոբին որը քնծանալով ընրգոկդւմ զգալի `

խիտ փառով, որի վրա ձեւավորվումեն սն սկլերոցիումներ:Դրանք կարող են զարգանալ նան սերմերի միջն սկլերոցիալ ցանցի տեսքով: Մմի6եԵծկոռ Տռլոռեօոսոո սունկը ձմեռում է սկլերոցիումներով, առաջացնում եռն .ապոթեցիումներ՝ որոնք,։ գարնանը ծլելով պայուսակներով, :պայուսակասպորներով Պայուսսկասպորները հասունանալով տարածվումն հարուցում են սկզբնականվարակ: 8օէր/ՈՏ Օ/Ո6(ԹՅ լիտում.հարուցիչը Մոխրագույն (դաս` Ծ6սէ6ոօԾոՂՄՇ6165, կարգ` Ւի/քհՕՄԸՑԼՁ|6Տ)'

Ք6ղտ.

ունկն

է

Հիվանդությունը զարգանում է ողջ վեգետացիայիընթացքում: Վարակվում են տերեները, ցողունը, զամբյուղները: Հյուսվածքները գորշանում են, ծածկվում հարուցչի կոնիդիալ սպորատվության

մոխրագույն փառով: Ավելի ուշ, փառի մեջ առաջանում են փոքր, մինչե տրամագծով.սն սկլերոցիումներ: Զամբյուղիհակառակկողմից առաջանում մուգ, յուղանման թիծ. հյուսվածքը փափկում է Ա ծածկվում մոխրագույն փառով, որի մեջ նույնպես առաջանում են սն սկլերոցիումներ: Վարակիաղբյուր են բուսալլան մնացորդները ն սերմերը:

7 մմ

է

Ժանգ. հարուցիչը Բասօճոտ հտեռուհ Տշհտ. սունկն է (դաս որն ունի զարգացմանլրիվ ցիկլ ն

ՔՅՏԹԾՈՆՎՇՇԼՏ,կարգ` Ս16Ժ1Ռ8/85),

է: միատեր Արնածաղկիծիլերի ն հասուն բույսերի տերնեների վերին երեսին Օ`առաջանում են գարնանն բազմաթիվ սե կետերով բծեր են իսկ հակառակ ի հայտ գալիս դեղին կողմում պիկնիդիումներով, են, էցիդիոբարձիկները:էցիդիոսպորները միաբջիջ կլորավուն, (1527)«(13-25) մկմ չափերով: Ամառայինուռեդոբարձիկներըբաց գորշավուն են, առաջանում են տերնճերի հակառակերեսին: Ռւռեդոսպյորները միաբջիջեն, ձվաձն, մկմ չափերով: ղեղին, փշավոր թաղանթով, (23-34»(17-26) Ուռեդոփուլում սունկը մի քանի սերունդ է տալիս` առաջագնելով բույսերի զանգվածայինվարակ: Վեգետացիայիվերջում տերեների վուս առաջաճում են մուգ շագանակագույնտելեյտոբարձիկներ: Տելեյտոսպոոներըերկբջիջ են, շագանակագույն,(35-63):Վ20-28) մկմ Ն

չափերով, ունեն անգույն ոտիկ: Այս փուլում սուսկը ձմեռում

են,

յ

է, սերճերըերկարւավունեն:

ճրագախոտ ճՃլուղավորված.ցողունը բարակ Է, հիմքի մասում հաստացած, հզակի թեփուկներուլ,ունի 15-28 սմ բարձրություն, հողի մակերեսին մոտ ուժեղ ճյուղավորված է: Ծաղիկները փոքր են, կապտամանուշակագույն, սերմերը կլոր են: Ձրագախոտ եգիպտական. ցողունը բաց գունավորում ունի, բարձրությունը35 սմ է, ճյուղավորությունը սւոռրգետնյաէ: Օաղիկնե խոշոր են, ձագարաձն, սերմերըկլորավուն են:

ԱԱ

կապտավուն արուն երանգ

է: Տելեյտոսպորներըգարնանըծլում

որոնք առաջացնում բազիդիում՝ բազիդիոսպորներով,

իրականացնումեն արնածաղկիբուլսերի սկզբնականվարակ:

ճռացգախոտ.հարուցում են Օ/օԵտոշիտ Լ. ցեղին պատկանող բարձրակարգծաղկավորմակաբույծ բույսերը: Մակաբույծը չունի արձճատներ ն տերններ, վերջիններս ձնափոխվելն վերածվել են թեփուկների: Ցողունի հիմքը գուրզածն հաստացածէ, ծաղկաբույլը հասկ է: Արեածաղկինվարակում են ճրագախոտիմի քանի տեսակներ (նկ. 18). ճրագախոտ արնաձաղկի. բարակ է, գորշցողուն սմ ե շագանակագույն, ավելի բարձրությամբ.ճյուղավորությունը բազւակւսյումէ: Ծաղիկները մեծ են, մանուշակագույն:Պւոուղը տուփիկ

տարբեր տեսակներըարնաժաղկիբույսի վրա. Նկար 18. նրագախուտի արնածաղկի,2. եգիպտական,3. ճյուղավորված:

.

Գանձնարաբրություն ն նկարել արնաձաղկի կեղճ ալրացողի, սապիտան ՇՍարագրել ն մոխրագույնփտման,ժանգի,ճրագախոտիարտաքիննշանները: անսեռ Պատրաստել հարուցիչների ` սպորատվության պրեպարատներե դիտել մանրադիտակով" -

-

-

ժրացնել աղյուսան 9-ը:

Արեւծաղկի հիվանդությունները

Աղյուսակ

Լ Հարուցիչը.Լ Հիվանդու:Լ. Հարուգչե Երկրորդա-

Հիվան-.

դության դրա անվա- | կարգաբա- | նումը

նական

տեղը

թյան ձմեռող կան վարակի արտաքին փուլը, աղբյուրը ն նշանները | սկզբնական| տարածման վարակի ուղիները

աղբյուրը

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՃԱԿՆԴԵՂԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

գինն Հական մատլանեռ.

ումի

վարակվում են ճաննդե

նումը:

ույսերր`

սկսած

սեոմե Բոր

Հիվանդ բույսերը վատ են աճում, արմատներիվրա նկատելի են հիվանդության նշանները, որոնք արտահայտվում են տարբեր ձներով: Թույլ վարակված բույսերի արմատների վրա ձնավորվում են մակերեսային, գորշ բծեր ու երկարավուն գծեր: ե ուժեղ վարակի դեպքում Միջի հիվանդություննընդգրկումէ արմատներն ամբողջովին` տարածվելով դեպի վեր, երբեմն հասնելով շաքիլատերեներին, են, որոնց տերնակոթերը սնանում տերնները`թոշնում (նկ. 19): Վարակված հյուսվածքները փտում են, արմատավզիկը ձգվում է: Բույսն արագ թառամում է, ներթափանցում է երբ հարուցիչ անոթայինհամակարգիմեծ: Հարուցում են մի խումբ ստորակարգ ու բարձրակարգսնկեր:

Քղհխո ժ6եցո/Ձոստ ՒՅ6ՏՏՑ. սունկը (դաս` ՕՕո/6615Տ5,կարգ՝ է հողում` ծռսպորներով: Սկզբնական ն Ք6րօոօՏքօո8:6Տ) ձմեռում երկրորդական վարակի աղբյուր են միւս երկմտրակավո րակի աղբյուրեն միւսբջիջ,անգույն, անգույն, երկմտրակավոր

աան

սունկը (դաս` Թճսէ6ոօոո/661655, կարգ` ՏքՁ6ն բուսականմնացորդների սերմերի վրա` պիկնիդիումներով՝Վարակիաղբյուր են միաբջիջ, Օվալաձնպիկնոսպորները: ռիլշօօթոլռ 846Ւհծ101 Խ«Օ/Ծ5օհ.) Տօլյու Էսհո, (ԲԻԼշօՇԺԾուտ սունկը կարգ` ստերիլ (ամուլ) (դաս` ԾօսաԹօղօոոյօ6ետ, Խի/Շճն2Տետուռ) ունի սնկամարմեն,ձմեռում է հողում՝ սկլերոցիումներով: քստոսոդ կարգ` տք. զեղի սնկերը (դաս` ԼԱճաէԲոԹՈՂՄՇՑԹՏ, են .հողում՝ ԷՄքիԾոԽՇԲՀԹԹՏ,ընտանիք ԽՐԹՈՒՁՇՑՁ6) ձմեռում քլամիդոսպորներովն միկրոսկլերոցիումներով,ինչպես նան սերմերի վրա՝ կոնիդիալսպորատվուբյւաճբ: Քիօո

19.

ճակնդեղիարմատակեր:

ԵտէՅօ Բւռոե.

ձմեռում (ՕքՏ1Ժ8165)

է

(մճոհ) Մ/ՇԱ26Լո (Բո/տքհօ Այռացող. հարուցիչը ԲոյտքիտԵճ6 Է Եռ ՇԾոսոտ Օրս. ՔԲօլթծ) սունկն է (դաս` ՃտոՇոՄԸԹԼՏ, ենթադաս` ԽԱՅՏՇՕՈՒ/ԸԲԱԺԲԲ, կարգ` `Ր/Տ:քիԲ 65): ն երկրորդ տարվա է Յիվանդություննի հայտ գալիս բույսերի վերերկրյաբոլոր օրգանների վրա` սպիտակկամ մոխրագույն փառի տեսքուլ (նկ. 20): Փառը կազմված է հարուցչի էկտոֆիտ սնկամարմնիցն կոնիդիալսպորւստվությունից: Վեգետացիայիվերջում փառի մեջ նկատվում են սն կետեր կլեյստոթեցիումներ, որոնցից ուի առաջանումէ 6-8 պայուսակ`ութ պայուսակասպորներով:

առաջին

յուրաքանչյուրում

|

,

Նկար

,

:

Եկար20. ճայնդեղի ալրացող. 1. վարանվաւ'տերն, 2. Է. 06186 սնկի սնկամ: րմինը ն կոնիդիալ սպորատվությունը վարակված հյուսվածքի վրա. (ա) բջիջներում երենում են հաուստորիաներռ 83 պայուսակներըելքը կյեյստոթեցիումից, 4. ապայումամ` պայուսակասպորներով:

է ապայուսսկավորփուլում` բուսական Հարուցիչը ձմեռում մնացորդներիվրա: Սկզբնականվարակիաղբլուր են պայուսակասպորները. որոնք կլեյստոթեցիումներից դուրս մղվելով վարակում են ճակնդեղի բույսերը:

Կեղծ այրացող. հարուցիչը Բ6/օոօտքօ8Տօհօհեյ Բսօի. սունկն է

(դաս` ՕՕՈՄՇՇԷԵՏ.,

կարգ՝ Բ6ՇոօտքօՐ8|65): Երիտասարդտերեների հակառակ երեսին` սկսած հիմքի մասից, ն ծաղկակիր ցողունների գագաթնային մասերում գոյանում է խիտ, մոխրամանուշակագույնփառ կազմված հարուցչի կոնիդիալ սպորատվությունից (սնկամարմինն էնդոֆիտ է): տերեների մերին երեսին առաջանումեն քլորուռիկ բծեր: Վարակվածտերններըհաստանում են, դառնում փխրուն. եզրերից ոլորվում դեւվի ցած ն չորանում: Վարակվածհյուսվածքների մեջ վեգեւոացիայիվերջում կարելի է հայտնաբերել հաստաթաղանթ, կլորավուն, դեղնագորշ, 25-50 մկմ տրամագծովօոսպորներ,որոնցով սունկը ձմեռում է: Հանձնարարություն ՀՎներբարխումի նմուշներից ծանոթանալ ճակնդեղի արմատաչերի. ալրացողի, կեղծ ալրացողի արտաքիննշաններին ն նկարել -

տետրում:

Պատրաստելհարուցիչների կոնիդիալ սպորատվության,պաումակավոր փոււհ պրեպարատներ դիտել "մանրադիտակով, նրարագրելն նկարել տետրում: ննդժ ալրացողով վարակվածհյուսվածքի կտրվածքիմիջոցով դիտել Օոսսյորի կառուցվածքի առանձնահատվությունները: -

-

ԵՏեօօլտ Տտօօ. սունկն է Ցերկոսպորոզ. հարուցիչը Շ6ոաօտքօոո (դաս` Օ6սլ6Ծո)66165,կարգ` Ւ/քհօոո/օ612/65): Հիվանդության բնորոշ նշանը ծերացածտերններիվերին երեսին կարմրադարչնագույն օղակով շրջապատված մոխրագույն կամ բաց գորշ բծերի առաօասցումն է(ոկ. 21): Խոնավ եղանակինբծերի վրա առաջանում է մռխրագույնփառ՝ կազմված հարուցչի կոնիդիալ սպորատվությունից (սնկամարմինն էնդոֆիտ է): Կոնիդիումները երկարավուն են, անգույն, 3-5 միջնապատերով,(30-36) 2«(3,5-5)մկմ չափերով: Հարուցիչը ձմեռում է կոնիդիալփուլում՝ բուսականմնացորդների

վրւս-

Նկար 21. Ծակնդեղըի ցերկոսլկորոզ.

վարակված տերն, 2. Շ. սնկի Սկոնիդիալ սպորաւովություն՝ Լ.

Ե6նօօ

Քիօոճ

Ֆոռմոց.

հարուցիչը սունկն է

Զ6ԱԼԹՈԾՈ7Շ6ԼՇՏ,

ԵՇԼՅՔ Ւղճոե

(դաս՝ կարգ՝

Տքիճծոօքտ/08185): ճակնդեղը վարակվում է ողջ վեգետացիայի ընթացքում: Հիվանդությունն ւսրտահայտվում է մի քանի ձներով (նկ. 22): Ծիլերի վարակի դեպարմատների վրա քում առաջանումեն փոքր, մուգ գորշ բժեր (արմատակեր): Այնուհետն վարակված հյուսվածքները գորշանում, սնանում են, բույսերը թառամումեն: Առաջինն երկրորդ տարվա բույսերի ծերացած տերնների վրա առաջանում են թքավականխոշոր, բաց գորշավուն, կլորավուն, համակենտրոնօղակներով բծեր՝ սն կետերով` ւպիկնիդիումներով: Ա պահպանմանընթացքում արմատապտուղների Վեգետացիայի վրա հիվանդություննարտահայտվումէ խորացած,մուգ մոխրագույն բծերի տեսքով: Վարակված հյուսվածքները փտում են: Ցողունի վրա գոյանում են պիկնիդիումներս̀ն կետերիձնով: Վարակվածհյուսվածքը դառնում է բաց գորշավուն կառ բաց մոխրագույն: Պիկնոսպորները միաբջիցեն, օվալաձն, անգույն: բուսակ սն մնացորդների Հարուցիչը ձմեռում Է պիկնիդիումներով` ն սերմերիվրա: Հանձնարարություն14 Չեռբարհումի նմուշներից ծանոթանալ ճակնդեղի ֆոմոզի ն ցերկոսպորոզը արտաքիննշաններին,նկարել տետրումանսեռ Պատրաստել հարուցիչների ` սպորատվության արեպարատներ, դիտել մանրադիտակով,նկարագրել ն նկարել տետրում' -

-

Եկար22. ճակնդեղիֆուոզ. է. վարակվածտերն, 2. բծաչ/որությունըցողունի ուն,

ա Ա Ա

ճրդիումները

5. Թ Ե6186

սերմ

սնկի պիկնիդրում`

պիկնոսպորներով:

Սոզախկա. հարուցում է

Թ6ՅԼ ՈՈՕՏՅՇ Կատ (86:Թ6 ԿԽտ

2 (Լոժ.) Տոոհ.) վիրուսը: Հիվանդությունն արտահայտվում է առաջին ն երկրորդ տարվա վրա՝ բույսերի մոզաիկ(խայտաբղետ)գունավորմամբ:Այն ավելի ցայտուն է արտահայտվում տերնավարդակի կենտրոնական,երիտատերնների վրա: Մոզաիկ գունավորումը կարող է ուղեկցվել սարդ տերնաթիբեղիձնափոխությամբգ̀անգրուռությամբ: Վեգետազիայի ընթացքում հիվանդությունը տարածում են են լվիճները, մլուկները: Վարակի աղբյուր սերմերը, արմատապտուղներըե բազմամյամոլախոտերը:

Դեղնայխտ, հարուցիչը Թ6օէ 68007 ՊԱՏ վիրուսն է: Վարակվում են առաջին ն երկրորդ տարվա բույսերը: Յհվանդություննարւուսհայտվում է հատկապեստերնավարդակիծեր տերններիվրա` քլորոզի տեսքով: Դեղնումը սկսում է տերնի վերին մասիցն չռարածվումդեպի հիմքի մասը: Կանաչ են մնում միայն ջղերը ն հարակից հլուսվածքները:Տերեները հաստանում են, դառնում փխրուն, կնճռոտված,Ժամանակից շուտ չորանում են: Վարակըտարածյլում է դեղձենու ն ճակնդեղի լվիճների, գաղձի սերմերի միջոցով: Վարակի ւսղբյուր են սերմերը, արմատապտուղները ն բազմամյամոլախոտերը: Հանձնարւարություն Գերբարիումինմուշներից ծանոթանալճակնդեղիմոզարկայիե դեղնախտիարտաքիննշաններին,նկարել տետրում: -

-

րացնել աղյուսակ 10-ը:

ճակնդեղիհիվանդությունները Հիվան- | Հարուցիչը.

դության անվանումը

դրա

|

Ձմեռող դության փուլը, Հիվաս-

Աղյուսակ10

Երկրորդա-

կան վարակի

կարգա- արտա- սկզբնական աղբյուրը ն բանական քին վարակի տարածման

տեղը

նշանները

աղբյուրը

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԾԽԱԽՈՏԻ

ուղիները

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՏՕտու Խսհո. Սածիլներիսն ոտիկ. հարուցում են ուշօօ(Ծուռ ն (դաս` ԼՅս8:ԾոՂ 66165, կարգ` հ//Շօիռ ՏԼԹոՒՅ) Թյղհխո ճ6եճո/Յոսո: Ւ/ԹՏՏ. (դաս` Օօոո)/Շ6165, կարգ` Ք6/ԾոԾՏքօ/8/65)սնկերը: Վարակվումէ սածիլի արմատավզիկը,որը բարակում,սնանում ն ձգվում է: Վարակվածհյուսվածքի վրա բարձր խոնավությանպւայմւաններում առաջանում է սպիտակւիառ: Շաքիլատերններըդեղնում են, նկատվումէ սածիլի տուրգորի անկում,այն պիւունի չի լինում տնկման համարնկ. 23):

Թ. փնո ՍՀեՅՐ/8սոնկը սածիլները վարակումէ շաքիլատեընների փուլից մինչն 2Յ տերնի իսլական անսեռ փուլը։' Սնկի սպորատվությունը ոսո

եկար25. Ծխախոտիսն

ոտիկ. (աջից` առողջ բույս)-

զոոսպորանգիումն է, որի մեջ ձնեավորվումեն երկմւորակավոր գոոսպորներ: Հարուցիչը ծմեռում է բուսական մնացորդներումե հողում՝ Օոսպորներուլ: Իհօօթութ Տօլոլ սունկը վարակում է դաշտ տեղափոխելուն պատրաստ սածիլները: Հարուցիչը չունի անսեռ սպորատվություն: Վարակվածարմատավզիկի վրա առաջացած սպիտակփառըհարուցչի ստերիլ (ամուլ) սնկամարմինն է, որի վրա ձնավորվում են սն սկլերոցիումներ: Դրանցմիջոցովսունկը ձմեռում էսն փտում. հարուցիչը Արմատային ԵռՏօօթ (86ո«. 6է 71հծոմօքտՏտ ԷՇո՛. Ծո.) սունկն է (դաս՝ ՕՇս1ԹրօոոյՇ6է6Տ, կարգ` ՒՌ/քհօու/Շ6է/65): Վարակվում են սածիլները ն հասուն բույսերը: Սնկամարմինը արմատներիմեջ ներթափանցումէ ճեղքերից, վնասված մասերից ն աստիճանաբար քայքայում է դրանք: Արմատներըգորշանում են, սնանում, բույսերի տերններըթառամում ն դեղնումենՀարուցիչն ունի երկու տիպի սպորատվություն` տակառածեն, անգույն, (6-20)»«(3,6-5) մկմ չափերով էնդոկոնիդիումներ ե տակառաձն, մուգ գունավորված,շղթայաձն դասավորված,12 մկմ տրամագծով

քլամիդոսպորներ:

Հարուցիչը ձմեռում անսեռ է սպորատվութամբ քլամիդոսպորներով` բուսական մնացորդների վրա: Հանձնարարություն

Երարագրելն ճնարել ժխախոտիսածիլների սե ոտինի արմատային փտման արտաքիննշանները: Աչբոմներիցնկարելհարուցիչներիսպորատվությանծները: -

ն

ն

-

Կեղժ ալրացող կամ աերոնոսպորոզ. հարուցիչը ՔՓղօոօտքօոո

Թեռժյոտ ՃժՅոո

սունկն է (դաս` ՕՕոոյ/6646Տ, կարգ` Ք6րՕոօՏքօ/8165Տ): են սածիլները(վաղ ն Վարակվում ուշ վարակ)ն հասուն բույսերը: Սածիլներիվաղ վարակ դիտվում է ջերմոցներում:Շաքիլատերններին իսկական տերեներիվրա գոյանում են դեղնականաչավուն բծեր: Ուժեղվարակիդեպքում սածիլը փտում է՝ արձակելովտհաճ հոտ: Սածիլներիուշ վարակիդեպքում տերններիվերին երեսինառաջանում են քլորոտիկ բծեր, որոնք տերնի հակառակկողմից պատվածեն փաղով: Հասուն բույսերը վարակվում են դաշտում: Տերեների վրա առաջանում են խոշոր բծեր, որոնք կարող են միածուլվել ն ծածկելողջ տերնաթիթեղը (նկ. 24):

եկար 24. Ծխախոտի քեղժ ալրացող. է դիֆուզ վարակ. 2. տեղային վարակ, 3. Ք. Խքշարք սնկի սպորակոնիդիալ տվություն:

Տերնի

հակառակ կողմում առաջանումէ մՈխրագույն փառ` կազմված սնկի կոնիդիաւ սպորատվութԲյուննց (անկամարմինն էնդոֆիտ է): Կոնիդիակիրներըդիխատոմիկճյուղավորված են, ունեն սուր, բզաճն ծայրեր: Կոնիդիումները միաբջիջ են, օվալաձն, անգույն, տարածվելով են իրականացնում բույսերի զանգվածային վարակ: Վեգետացիայի վերջումվարւսկվումեն նան ծաղիկները,սերմատուփիկները: Վարակվածհյուսվածքներումաշնանը ձնավորվումեն 22-35 մկմ չափերով, հարթ, գորշ Օոսպորներ,որոնց միջոցով սունկը ձմեռում է: Սկզբնականվարակիաղբյուր են երկմտրակավորզոոսպորները:

ՈՑ: ՕՇ. Է հարուցիչը Էո/տքիտԶՇհօտօճուստ Աայրացող. ոլօօ(Յոռծ մՁօ7. սունկն է (դաս` ՃՏՇՉՈՊ/Շ616Տ, կարգ ենթադաս`ԲսՅՏՇՕՈՆՇՔԵԶՅՑ, Բո/Տքհտյ6Տ): Վարակվումեն տերնները,ցողունը, սերմատուփնրը:Տերեների փառովպատվածբծեր: վրա ի հայտ են գալիս սպիտակամոխրագույն Փառը, հիվանդությանզարգացմանըգուգընթաց, կարող է ծածկել տերնի զգալի մասը: Նման փառով պատվում են նան ցողունի վարակվածմասերը:Փառի տակ հյուսվածքը գորշանու4ն մահանում է: ե կոնիդիալ Փառը հարուցչի էկտոֆիտ օսնկամարմինն է են, սպորատվությունը: Կոնիդիակիրներըկարճ դրանց վրա միաբջիջ, անգույն, տակառաձն կոնիդիումներըդասավորված են շղթայաձն: Վեգետացիայիընթացքումդիտվում է կոնիդիալ սպորատվության մի քանի սերնդիառաջացում ն բույսերի զանգվածայինւլսրակ: Վարակիաղբյուր են վարակվածբուսական մնացորդները,

ծխախոտիվայրի բույսերը, որտեղ հարուցիչը ձմեռում Հանձնարարություն

է

սնկամարճնով:

Չերբարբումի նմուշներից ծանոթանալ ձխայսոտի կեղծ ն իսկականալրացողների արտաքիննշաններին,նկարելտետրում: Պատրաստել հարուցիչները անմեռ նե սեռական սպորատյության պրեպարատներ, դիտել մանրադիտակով, նկարագրելն նկարել: -

Նկար26. Օխախոտրվիրուսային հրվանդություններ. 1. մոզաիկա,2. գագաթնային ք/որոզ:

-

Ծխախոտի բակտերքալ չեչոտություն (քօճյ2),

հարուցիչը

ՒՅԱԼ. (2ԹՏ5սմճոոօոմտ ԹԵստ տոոցթ խո (/ԺԼ 61 ԷՕՏԼԹՐ)

ՏէՏխՄՇՈՏ.)

բակտերիանէ: Վարակվումեն սածիլներին հասուն բույսերի տերնները: վրա (3-5 տերնի փուլում), հիմնականում Սածիլներիտերնեների տերնաթիթեղի ծայրերում գոյանում եճ յուղանման, թաց բծեր: Հասուն բույսերի տերեներիվրա բծերը թլորոտիկեն, Կլորավուն, մինչն 2 սմ տրամագծով:Բծերը նախ բաց կանաչավունեն, այնուհետնվարւսկված հյուսվածքը, սկսած կենտրոնից, մահանում է (նկ. 25): Բծերի վրա կարող են դիտվել համակենտրոն ռղակներ, դեղնականաչավուն եզրագծեր: Տերնակոթերին սերմատուփիկներիվրա զարգանում են

ՔՏսմօոօոճտ

համանման

բծեր:

Հարուցիչը ձմեռում է բուսականչքայքայվածմնացորդներում:

Տուհ.

հարուցիչը Ի/ՇՕնոոմ Մմստ Դ Տուփ. ն ՇսՇշսոոտ Պատ 1 Սոզախկա. (անգլերեն 71օԵՅՇօօ (ՉՏՅԵՇ «ոստ ն Շաշստեօր ՈՕՏՅՇ ՀԱաՏ)

վիրուսներն են:

Վարակվումեն բոլոր հասակիբույսերը: Հիվանդության բնորոշ նշանը տերեներիմոզաիկգունավորումնէ (նկ. 26): Տերեներըկարողեն ձճնափոխվել, դրանց վրա` ջղերի միջն, կարող է դիտվել գանգրոտություն, նեկրոզ, երբեմն` թելայնություն:

Հիվանդությունըփոխանցվում

է դեղձենու ն այլ լվիճներով:Հարու-

ցիչը պահպանվում է մոլախոտերի կոճղարմատներում, ծխախոտիսերմերում:

Բրոնգայնություն՝գահարուգաթնային քլորոզ.

ցիչը ԼՄՇօթօոտօստԿոստ

(անգլերեն

ՏՈուհ.

՛օՕոոէօԾ

ՏքՕԱՅԳԱԼԿԱՏ)

վիրուսն է: ւ: Հիվանդությանբնորոշ նշանը բույսի գագաթնայինտեոնների դեղնումՇ է՝ քլորոզը

(նկ. 26):

ներքնի Բացի զագաֆնայինթլորոզից, է տերնաթիթեղի նան դիտվում միակողմանի, վրա, երբեմն տերնների ձնափոխություն, գանգրոտություն: Վարակված բույսերը, սկսած գւսգաթից,չորանումեն: Բրոնզայնությանվիրուսը փոխանցվում է ծխախոտիտրիպսի ծխախոտի գագաթնայինն

միջոցով:

Հանձնարարություն Տերթարիումինմուշներից ծանոթանալծխախոտիբակտերիալ չեչոտությանն մոզաիկաու Քրռնզայնությունվիրուսային հիվանդություններիարտաքիննշաններին,նկարել տետրում: աղյուսակ 11-ը: փրագցնել Աղյուսակ11 Ծխախոտիհիվանգությունները -

-

Հիվան- | Յարուցիչը,| Պիվան-

Հարուցչի | երկրորդական վարակի ձմեռող

դության դրա դության աղբյուրը ն անվա- | կարգաբա- արտաքին փուլը, Աշանները| սկզբնական| տարածման նական նումը վարակի ուղիները

տեղը

աղբյուրը

ՇԵնար25 .-Ծիսախոտիբանտերիալ չեչոտություն:

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԿԱՐՏՈՖԻԼԻ

Ֆիտոֆւտորոզ. հարուցիչը Քհտօքհէհօ8 11Տռոջտ 8» (դաս` ՕօոՇՑ165, կարգ՝ Ք6-օոօտքօ1816Տ) սունկն է: են Վարակվում տերնները,ցողունը, պալարները, կոկոններն ու ւպտուղները: Տերնների վրա ձնավորվում են մուգ գորշ, թաց բծեր, որոնք դասավորվում են հիմնականում տերնաթիթեղի եցգրային մասերում (նկ. 27): Տերեների հակառակ կողմում, առողջ ե վարակված հյուսվածքների սահմանում, խոնավ եղանակին առաջանում է սնկի անսեռ սպորատվության սպիտակ փառոը՝ կազմված զոոսպորանգիակիրներիցնե զոոսպորանգիումներից (սնկամարմինն էնդոֆիտէ): Վարակվածտերեներն արագ չորանում են: Տերնակոթերի ն գողունի վրա բծերն առանց փառի են, երկարավուն:Պալարների վրա բծերը գորշ են, փոքր ինչ խորացած: Պալարի կտրվածքիվրա նկատելի է վարակված, դեղնաժանգագույնհյուսվածքը,որը լեզվակների նման խորանում է դեպիպալարիկենտրոն: Քհ. ՛ո/Թտռոտ սնկի զոռսպորանգիակիրները ժոնոպոդիւալ ճյուղավորված են, ծայրերում ունեն լամպաձն փքվածություններ: Զոոսպորանգիումները միաբջիջ են, անգույն, կիտրոնաձն: Դրանգից դուրս են գալիս երկմտրակավոր զոոսպորներ, տարածվում

ՀՅ

Հ Հազ

:

ը

-

Լ

իՓ

ն,

Հ

Լ՝

Հ

ներթափանցելով,վարակում նոր օրգաններ:

նկար 22 Կարտոֆիլի ֆիտոֆտորոց. Լ վարակված տերն ն պալար,

աք

/

հերձանցքերից

Բ

1ԱԲՏԹՈՏ

սնկի զոոսպորանգիակիր` Չոռսալորանգիումներով, Դ ՊՕոռոսապորների ելը գոռաապորանգիումից,4 ն զոոսպորի ծլում. միցելիալ հիֆի առաջա9ումը:

Վարակված հյուսվածքներում աշնանը գոյանում են գնդաձն, անգույն, հաստաթաղանթ օծոսպորներ,որոնց միջոցով հարուցիչը ձմեռում է կարտոֆիլի է: ՀՀ-ի պայմաններումհարուցիչը ձմեռում պալարներում՝սնկամարմնով:

մակրոսպորիոզկամ տերններիչոր բծավորություն. հարուցիչը Տօթու Է|. 6է խռո. սունկն է (դաս` Օ6սէ6ՒԾոՂ/Շ616Տ, կարգ՝ Խ126/օՏքօոստ ՒԽ/բհօոժՇճեՅ/65): Վարակվումեն տերեները,ցողունը ն ավելի քիչ` պալարները: համակենտրոն օղակներով Տերեների վրա գոյանում են Վարակված հյուսվածքը չորանում է չագանակագույն,օվալաձն բծեր: (նկ. 28): Ուժեղ վարակի դեպքում տերնները դեղնում են: Ցողունների վրա նկատելի են երկարավուն բծեր: Վարակված պալարների վրա գոյանում են չոր, կլորավուն, փոթր ինչ խորացածբծեր: Վարակված տերնեներիՆԱ ցողունների վրա խոնավ եղանակին փառը: առաօանումէ կոնիդիալսպորատվությանմուգ ձիթապտղագույն են, բազմաբջիջ: Կոնիդիումները թարս Կոնիդիակիրները գորշ մասում նեղ, (150-300խ(15-19) մկմ չափերով. 2-3 գուրզաձն են, վզիկի երկայնականն մի քանի ընդլայնականմիջնապատերով: Վանձնարարություն ն նկարագրել նկարել կարտոֆիլի ֆիտոֆտորոզի Կ մակրոսպոՌհոզի արտաքիննշանները: ալորաստել հարուցիչների անսեռ մայորատվության արեպաթատներ, դիտել մանրա դիտակուլ՝ -

-

-

Խլարել հւրուցիչ-

ների անսեռ ն սեռական սպորատվություններըՆկար 28 6 Կարտոիլի մանրոսպորիոզ. 7. վարակվածտերն, 2. Մէ ՏՕթո/ սնկի կոնիդրանկիոների փունջ, 3. կոնիդիումներ:

ննար 29. Ռհզոկտոնիոզով վարալված պալարներ: քու ռիզոկտոնիոզ. հարուցիչը Քին

2օՇէօոլՅ

ՏօԹթու Խսհո.

(դաս`

կարգ՝ Օ6սԹրԾոՂյՇ616Տ,

Խի/Շ6իռ ՏԹոհշ) սունկն է: Հիվանդությունն արտահայտվում է մի քանի ձներով: Պալարներիվրա գոյանում են հողի կնձիկներինմանվող մուգ թմբիկներ,որոնքհարուցչի միկրոսկլերոցիումներնեն (նկ. 29): Երբեմն պալարների վրա առաջանում է պալարի զգալի մասն ընդգրկող սկլերոցիւսլցանց: Ծիլերի վրա նկատելի են մուգ գորշ բծեր ն խոգեր, որոնք հաճախմիաձուլվում ն օղակավորումեն ծիլը, որը չորանումէ: Դասուն բույսերիցողունիհիմքի մասում առաջանում են մուգ շագանակագույն,մինչն1 սմ տրամագծովխոցերիվերածվող բծեր, որոնք հաճախ օղակավորում են ցողունը: Ցողունի վարակվածհյուսվածքը ծածկվում է հարուցչի բազիդիալ փուլի սպիտակամոխրագույն փառով: Այս արտաքիննշաննանվանում են «սպիտակոտիկ»: Վարակիաղբյուր են պալարները, հողը, բուսականմճացորդները, որտեղհարուցիչըձմեռում է սկլերոցիումներով: Հ

Փոշենման քոս. հարուցիչը Տքօոցօտքօւռ Տսեչտոռոթճ (/Յո) ԼՅցօրհ. սունկն է (բաժին` լորձասնկեր(Խիշ«օո/6օԹ), դաս` Ք|ՅՏոօժօ-

քհօքօոո 766165): Վարակվում են

ստոլոնները, արմատները:Պալարպալարները, ների վրա գոյանում են

հարթ, շագանա-

կագույնթմբիկներ:

Նկար 30. Կարտոֆիլի փոշենման քոմ.

վարակված ապալարներ, 2 վարակաժ արմատներ, 3. սպորչակույտեր: 7.

Այնուհետն թմբիկիթաղանթըաստղաձն պատռվում է, ն առաջանումէ փոշենմանզանգվածով (հանգատացողսպորներով`ցիստերով) լցված Արմատներին ստոլոնների վրա ձնավորվում են նախ բաց պուստուլ: սպիտակ,այճուհետն մգացող փոքր ուռուցքներ (եկ. 30): Հանգստացող սպորներն ունեն 3,5-4,5 մկմ չաւիեր, բարակ. դեղճականաչ թաղանթ: Հարուցիչը ձմեռում է ցիստերով՝` հողում ն պալարներիվրա: քոս. հարուցիչը ՏեօքԾու/Շ65 ՏՇՅԵՒՏ ՄՄՅէՏ. Յէ Է/Թոք Սովորական ՏՇՅԵԼԹՏ է: ճառագայթասունկն Օստտօա) (ճօնոօույՇ6Տ ու Վարակվումեն պալարները, արմատներն ստոլոնները:Քոսով վարակվածպալարների վրա առաջանում են խորացածխոցեր, որոնք գրավումեն պալարիզգալի մասը: ճիաձուլվելուվ Տարբերվում են սովորական թոսի 4 տիպեր` հարթ, ուռուցիկ, խորացած ն ցանցաձն: Հարթ քոսի դեպքում վարակվումէ պալարի մաշկի միայն վերին շերտը: Ուռուցիկ քոսի դեպքում պալարի վրա առաջանում են թմբիկներ: Խորացած քոսի դեպքում մաշկի վրա նկատելիեն խոցեր: Ցանցաձն թոսի դեպքում պալարի վրա գոյանում են տարբերուղղություն ունեցող տրամախաչվող գծեր՝ առաջացնելով մաշկիանհառթություն: Հողից նոր հանված պալարներիվրա ճկատվումէ հարուցչի նուրբ որն արագ չորանւսլովվերանումէ: սնկամարմինը,

Վարակիաղբյուր է հողը:

Հանձնարարություն ե Ենարագրել նկարել կարտոֆիլի տարբեր քոսերի արտաքին նշանները: Սլբոմներիցնկարելհարուցիչներիսաորատվությունները. -

-

Քաղցկեղ. հարուցիչը Տյոճիտսոտ օոմօելթօեօսոտ Բ6/տ. (դաս՝ սունկն է: կարգ` ՇիյՂոց/8)85) ՇհտոմթԹոր/Շ6է5Տ, Վարակվումեն պալարները,ստոլոնները,հազվադեպ`տերններն ու ցողունը: Վարակվածծրգաններիվրա գոյանում են նախ սպիտակ,այնուհետն գորշացող, փտող ուռուցքներ (նկ. 31): Պավարներիվրա ուռուցքներն առաջանումեն աչքերի մոտ: Դրանց տրամագիծըկարող է հասնել մինչն 10 սմ-ի: Ուռուցքներումնախ ձնավորվումեն բարակ թաղանթով որոնցից դուրս եկող զոոսպորները ամառայինզոոսպորանգիումներ, `

նկար 31 Կարտոֆիլի

ցինլը:

2.ձմեռող ցիստեր:

ուռին. հարուցիչը ՔԹՇԼ:ԶԵՑՇԲԹոսո քիյօթեիօատ ճքքօլ Ծէ (ոճոճ քհտծքհլիօա 869. Յէ) մտրակների շուրջմարմնյա դասավորությամբձողաձնբակտերիանէ: Վարակվում են ցողունն ու պալարները: Ցողունի հիմքը փտում է: Տերնները նախ դառնում են քլորոտիկ, այնուհետն ոլորվում են գլխավոր ջղի երկարությամբ, դեղնում ու չորանում: Վարակված ցողունը հեշտությամբ անջատվումէ մայր ւպալարից: Պալարներիվրա փտումըսկսվում է ստոլոնինամրացմանմասից (նկ. 32): Այնուհետն փտումն ընդգրկում է պալարի կենտրոնական մասը: Վարակված հյուսվածքը փափկում է, դառնում չորձուռ, վերածվում տհաճ հոտով շիլայանման մուգ շագանակագույն զանգվածի: Երբեմն պալարի վրա առացանում են ճեղքեր, որոնցից դուրս է գալիս պղտոր, օդում սնագող բակտերիալ զանգված: Հարուցիչը պահպանվում է վարակված պալարներում ն բուսականչքայքայված մնացորդներում:

վարակվաժբույս,

վարակումեն նոր պալարներ: Աշնանը, ու-

հյուսվաժբնեռուցքի րում ձնավորվում են կլորավուն, դեղնաշա-

գանակագույն, եռա50-80

շերտ թաղանթով, մկմ չափերով ձմեռող սպորներ` ցիստեր (աշՈւռուցքի քայքայումիցհետո ցիստերը նանային զոոսպրանգիումներ): պահպանվումեն հողում: Ձմեռումից հետո ցիստի ծլումից առաջանում է զոոսպորանգիում՝ գոոսպորներով, որոնք իրականացնումեն բույսերի միամտրակավոր սկզբնականվարակ:

Պալարներիչոր փտում (ֆուզարիոզ) հարուցում

են Ւստոոստ

ք. տՏշետնեստ Էսշի. ն ւյլ0 գեղի սնկերը` Է. տօյու Ճքք. 61 7, (դաս` Օ6սէտրօոո/Շ6է6Տ, կարգ՝ ՒԷի/քհիօոՂ7Շ618/6Տ): փոքր-ինչ Պալարների վրա առաջանում են մոխրագորշւավուն, է չոր փտմամբ, փտում խորացած բձեր: Բծերի տակ պալարամիսը կնճռուվում է, առաջանում է խոռոչ: Սունկն արագ տարածվում ն քայքայում է վարակված հյուսվածքները, այնուռետն դուրս գալիս հյուսվածքի մակերես` առաջացնելով սպորատվությանփոքր, ուռուցիկ մոխրասպիտակավունկամ վարդագույնբարձիկներ: միաբջիջ են, Կոնիդիակիրներըկարճ են, միկրոկոնիդիումները մանգաղաձնեն` մի քանի անգույն, օվալաձն: Մակրոկոճիդիումները միջնապատերով,(30-45)»(4.5-5,5) մկմ չափերով: Պահպանմանժամանակ չոր փտումովվարակվում են հատկապես մեխանիկականվնասվածքներունեցող, հիվանդ պալարները: Դանձնարարություն

նկարել կարտոֆիլիքաղցկեղի ն պալարներիչոր փտմանարտաքին նշանները: -

նկարագրել ն

Քուցապաստառիցնկարել քաղցկեղի հարուցչի զարգացման

քաղցկեղ. 7.

Լու.

-

Սն

(Շի ցՁոթոտտՏսետք. Օղակածն փտում հարուգիչը ՇԹտեճօէծք 8Բսոտ. ձողաձն, առանց մտրակների Տճքօժօոհսո Տեոքէ օՓէԼ բակտերիանէ: Հիվանդության 6արտահայտման ձներն են` բույսի միակողմանի թառամումը, պալարների օղակաճն ն փոսիկավորփտումները:Վեգետագիայի ընթացքում թառամում են առանձինցողուններ (նկ. 33): Ցողու0ի ընդլայնական կտրվածքի վրա / նկատելի է վարակված անոթների մգացած օղակը, իսկ ցողունը սեղճելիս աճոթներիցդուրս է գալիս դեղնավուն, լորձուռ զանգված: '

Նկար32. Կարտոֆիլիսն ուռին. մարակվածբույս ն պալարի նտրվածք:

Նկար 33. Կ Կարո Փիլի օղակաձեն փտում 1. օդակաճնփտում, 2 խոռոչի առաքա-

արա հեա մում

Օղակաճն

փտման դեպքում վարակվում է ւալարի անոթայինհամակարգը: Պալարը կտրելիս նկատ.ւլում է անոթների մգացած ամբողջական, կամ ոչ ամբողջականդեղնավուն օղակը: Վարակվածհյուսվածքը փափկում է, իսկ սեղմելիս դուրս է գալիս բակտերիալ էքսուդատը:Ուժեղ վարակի դեպքումպալարում առաջանում է խոռոչ: Փոսիկավոր փտման դեպքում կեղնի տակ առաջանում են կլորավուն, կրեմագույնկամ դեղնավուն բծեր, որոնք աստիճանաբար մեծանում ն խորանումեն պալարամսում մինչն 1,0-1,5 սմ խորությամբ: Վարակի աղբյուր են վարակված պալարներն ու բուսական չքայքայվածմնացորդները: թաց տում. հարուցում են Պալարների

Քոողուռ ՇՅոՕԹԿՕՈՅ ՏսԵտք. Շէ 8. ն ԲՏ6սժօՈՇՈՅՏ (ՍՕՈՇՏ) Բ 6էզ6Մ Տք. բակտերիաները:

ՅԱՕՏՔքԵՇՅ

են Վարակվում հատկապես մեխանիկականվնասվածքներ ուճեցող, ինչպես նան բակտերիալսն ուտիկով,օղակաձն փտումով, քոսերով,ֆիտոֆտորոզով վարակված,ցրտահարվածպալարները: Վարակված պայլլարճերիվրա բարձր խոնավության են ողջ մակերեսն ընդգրկող թաց, մուգ պայմաններումառաջանում բծեր: Հյուսվածքը վերածվում է, մոխրագույն, տհաճ . հոտուլ, շիլայանմանլորձուռ զանգվածի:

Դարուցիչնեը ապահպանվում են մնացորդներումն պալարներում:

չքայքայված

բուսական

Զոլավորմոզաիկա . հարուգիչը Քօաթ "աՏ "՛ վիրուսն է: ն Ցողունների տերեներիվրա առաջանումեն նեկրոտիկբծեր: Տերեների վրա բծերը մուգ շագանակագույն կամ սն են, տարբեր մեծության ն ձնի, երբեմն տերեների հակառակ կողմից նկատվում է ջղերի մգացում:Նեկրոզը կարող է ուղեկցվել տերնիձեափոխությամբն գունափոխությամբ:Վարակվածտերններըչորանում ն կախվումեն: Վարակվածցողունի վորանեկրոզներն ունեն մուգ գորշ բծերի, գծերի տեսք: Ցողունը դառնում է փխրուն: Հիվանդ բույսերը վաղաժամ չորանում են: մոզահկա. հարուցում են մոզաիկայի յ. 7, Տ. ԾԲ վիրուսի վիրուսները տարբեր զուգակցումներով, սակայն ՝. առկայությունըպարտադիրէ: Տերնեներիվրա, մոզաիկ գունավորմանըզուգընթաց, առաջանում է ձնափոխություն` գանգրոտություն: Վարակվածբույսերը հաճախ չեն պտղաբերում: Կնճշոտ

|օՅէ ԾԱ "լաջ): Տերններիոլորում. հարուցիչը Լ. վիրուսն է (օօ հաստանում են, դառնում փխրուն, կորցնում են Տերեները էլաստիկությունը, գլխավոր ջղի երկարությամբծայրերից ոլորվում են վեր, ստանում նավակիտեսք: Սկզբնականշրջանում ոլորվում են վերին հարկի տերնները, այնուհեւտտե` ներքեի հարկի տերնները: Վարակված են պւտղաբերում: բույսերն ընկճվածեն, վատ Կարտոֆիլիվիրուսայինհի.լանդություններիվարակիաղբյուր են պալարները: Վիրուսները կարող են պահպանվել նան բազմամյա մոլախոտերիկոճղարմատներում: Վանձնարարություն Չերբարիումինմուշներից ծանոթանալկարտոֆիլի սն ոտիկ, օղակածնեփտում ե թաց փտում բակտերիալ, ինչպես նան զոլավորն կնճռոտ մոզաիհկաներ, տերնների ոլորում վիրուսային հիվանդություններիարտաքիննշաններին,նկարագրելն նկարել տետրում: Վերհրշել բնության մեջ վիրուսները պահպանման վայրերն ու տարածմանուղիները: ժրացնել աղյուսակ 12-ը: `

-

-.

-.

Կարտոֆիլիհիվանդությունները

Եկար 34. Կաղամբիսածելների սն ոտին. Երջանցօ 1. Օ սնկով 2 Օ բույս, վարակված

Աղյուսակ 12

Յիվանդ-| Հարուցիչը,| ՀիվանՀարուցչի Երկրորդության ության դրա ձմեռող դական անվա- | կարգաբա- | արտաքին վարակի փուլը, նական նշանները| սկզբնական| աղբյուրըն նումը

տեղը

սնկի

ԾԹՏՏԸՑՇ

զոո-

ե սպորանգիումներ

զռոսաորներ,3. /ՊԻՆ2065օ/թռո/ սնկով վաուռ ռակված բոյս, 4. Բի. Տաթու սնկի սնկամարմին-

վարակիտարածման ուղիները

աղբյուրը

Օ|քւմսոՂ

ԵՐՅՏ-

Քղի ՏԸՇՅԾ ԺՏԵՅՌ/Ձոս: սնկերը բույսերը վարակում են փուշաթիլւաւոերնների լից մինչն 2-3 իսկական Ն

մշակաբույսերիհիվանդությունները Բանջարաբոստանային

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԿԱՂԱՄԲԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Սածիլներիսե ոտիկ. հարուցում են ՕլքլԱստ ԵՐՏՏԸՇՅ6 (/Մ/օրօո.), Տօլտո) սհո. (Ջիյշօ6լօոյռ Քղհյստ ԺՇԵՅՈ/ԹոսոդՒտտո, Ջիօօթոռ Ձժ6հօ/մ1 «Օ/ԾՏՇհ)սնկերը, հազվադեպ`բակւտերիաները: Հիվանդության բնորոշ նշանը սածիլի արմատավզիկիմգացումն է: Բույսերի վաղ վարակիդեւպքում,երբ զարգանումեն միայն շաքիլատերնները,վարակվածարմատավզիկըկարծես ջրանմանչինի, այնուհետն. գորշանում է, փտում, ն բույսը պառկում է: 2-3 իսկականտերեի փուլում վարակվելու դեպքում ցողունի հիմքը ծռմռվում է, արմատավզիկը բարակում Ն մգանում է, դրա վրա երբեմն նկատվում է նուրբ փառ (նկ. 34): Հարուցիչը որոշելու նպատակով անհրաժեշտ է կատարել վարակված հյուսվածքի կտրվածք: Եթե սածիլը վարակվածէ Օլքյժխո ԵԼՅՏՏԵՅՇ սնկով (դաս` Շիոժլ օո օօէոտ,կարգ` Շի /Յ/6Տ), ապա ժմ հյուսվածքներում նկատելի են զոոսպորանգիումներմ̀իամտրակավոր զոոսպորներով,ինչպես նան ձմեռող ցիստեր: Քյհխո ժ6ԵՅո/Յոստսնկով (դաս` ՕՕոոժԸճէ6Տ.կարգ` Ք6ՈԾՈօՏքօ(8ԹՏ) վարակվելու դեպքում հյուսվածքներում նկատվում են զոոսպորանգիումներ`երկմտրակավոր զոռսպորներով, ինչպես նան օոսպորներն միաբջիջ սնկամարմին:Սունկը ձմեռում է Օոսպորներով:

տերնի փուլը:

կարգ` ԽՈ/օ6իՁՏԼ6ութ) (դաս` Ծ6սէօոօոոյ/Շ616Տ, սունկը վարակումէ դաշտ տեղափոխելունպատրաստ սածիլները: Վարակված սածիլներիհյուսվածքներումնկատվումէ մուգ հաստաթաղանթ,ճյուդավորված, բազմաբջիջ սնկամարմին:Քհ. Տօ սնկի զարգացման ցիկլում թացակայում են անսեռ ն սեռական Այն ծմեռում է սկլերոցիումներուլ: սպորատվությունները: ն Հարուցիչները ձմեռում են քուսական մնացորդսերի վրա Թիլշօ6Լօոլռ

Տօ/Յո|

ը

գունավորված

հողում:

Մօր. սունկը Կիչա. հարուցիչն է ՔՍՅտոօմեքթհիօտեպտոծ (բաժին` լորձասնկեր(ԽԽ»Ծո/60:8),դաս` ԲԹՏոօժօքհօ ՉՈՐ/ՇԲԼԹՏ): Վարակված բույսերի արմատներիվրա, բջիջն'.րի հիպերտրոՖիայի արդյունքում,առաջանումեն ուռուցքներ (նկ. 35): Հիվանդ բույսերը վատ են աճում ե վատ պտղաբերում:Ուժեղ ն վաղ վարակի դեպքում գլուխ չի կազմակերպվումն բույսը վաղաժամ չորանում է: Արձատներիվարակվածբջիջներում նախ զարգանում է անկիբազմակորիզ պլազմոդիումը,այնուհետն` բազմաթիվ հանգստացող սպորներ` ցիստեր:

նկար

35.

վիլա. ա.

Կայղամբի

ուռուցքների

առա-

ջացում վարակված արմատների վրա,

բ.

հարուցչի ցիստերը

արմատի հյուսվածքներում 1. առողջ բջիջներ, 2. վարակված, 6 հիպերտրոոֆիայի ենքարկված Բջիջներ՝ լցված հաԲուցչի սպորներով: վարակված

Հանձնարարություն

Օանոթանայլն տետրում նկարել կաղամբի սն ոտիկի ն կիլայի արտաքիննշանները: Կատարել սն ոտիկով վարակված սածիլի արմատավզիկին ն միչայի ուռուցքի նուրբ կտրվածքներ, պատրաստել պրեպարատներ դիտել մանրադիտակով: -

-

կեղծ այրացող. `արուցիչը ԵՅՕՈՕՏքօո քաատիօմ ՕՇճաճո. (Բ6օոօտքօ/8 Ե/ՅՏՏԱԵՅԾ ՕԾՅճսու.) սունկն է (դաս` ՕՕԾոյօ6էտտ, կարգ` Ք6օոօՏքօո2)65):

Հիվանդության արտա-

հայտման հիմնականձնը սածիլների ն երկրորդտարվա բույսերի տերններիվարակնէ: Բագի տերններից կարող են վարակվել նան ցողունն ու

պատիճները: Նկար 36 9ող. Լ

ն

պատիճ, 3.

Կաղամբիկեղծ

ալրա-

վառանված տերե ն Բ. ք2/2Տ/ԵՇՏ սնկի կոնիդիալսսյորատվություն:

Վարակված տերնների վերին երեսին ի հայտ են գալիս դեղնավուն բծեր, իսկ տերեների հակառակ կողմում առաջանում է սպիտակ փառ: Վաղ վարակի դեպքում (սերմնային վարակ) շաքիլատերններնամբողջությամբպատվումեն փառով(նկ. 36): Պատիճներիվրա զարգանում է սպիտակ փառ, որի տակ հյուսվածքը մգացած է Ա փոքր-ինչ ներս սեղմված: Համանման մուգ բծեր դիտվում են նան ցողունի վրա: Գլուխ կաղամբիփաթեթավորողտերնճերի վրա աշնանը նկատվումեն հիվանդությանբնորոշ նշանները: Հարուցչի սնկամարմինըէնդոֆիտէ: Փառն իրենից ներկայացնում է սնկի անսեռ սպորատվությունը դիխատոմիկ ճյուղավորված կոնիդիակիրներն միաբջիջ, օվալաձն, (12-28)«(11-23) մկմ չափերուլ կռնիդիումներ: Վարակվածհյուսվածքներումվեգետացիայիվերջումզարգանում են գնդաձն,25-30 մկմ տրամագծով Շոսպորներ,որոնց միջոցով սունկը ձմեռում

է:

Այտերնարիոզ. հարուցիչը Ճիտոոոռ ԵՐՅՏՏԵՅՇ ՏՅՇՇ. սունկն է կարգ` Ւր/քհօոոյՇ618)65): (դաս` Օ6սէԹրօոոյ 66185, ե Սերմերի սերմաբույսերի ամենավտանգավորհիվանդություններից մեկն է: Պատիճներիվարակը կարող է լինել տեղային ն դիֆուզ: Տեղային վարակի դեպքում գոյանում են սն, փայլուն բծեր: Գագաբնայինվարակի դեպքում սունկը զարգանում Է դիֆուզ ձնով (նկ. 37): Ալդ դեպքում պատիճի գագաբը ամբողջովին մգանում է ն ճաքճքում, առաջանում է հիվանդության րնորոչ նշանը՝ եռատամիկը (ոքօ3/66ա) Խոնավ եղանակն բծերը, իսկ :պրատիճը ողջ երբեմն նան պատվում է շռուգ ձիջապտղագույն փառով, րը

նկար 37. ԿաղամբիայտերնաՌիոզ. 7. . ՔՐՅՏՏ/ԸՅՅ Անէյրկոնիդրումճեր, 2. վարակվածպատիճ

(եռատամիկ):

Բ5

է: Նման փառ կարող է սնկի կոնիդիալ սպորատվությունն Սան սերճձճերի վրա: Վարակվածսերմերը բերզարգագածեն, առաջանալ չեն: կնճռոտ, ծլունակ Վարակվածցողունի վրա նույնպես ի հայտ են զալիս կոնիդիալ փառովպատվածմուգ բծեր: սպորատվության Առայջինե երկրորդտարվա բույսերի տերեներիվրա առաջանում են խոշոր, կլորավուն, համակենտրոն օղակներով բծեր, որոնց վրա խոնավ եղանակինառաջանումէ կոնիդիալսպորատվությանփառը: Հարուցիչը պահպանվում է կոնիդիալ սպորատվությամբ՝ բուսական մնացորդներում,հողում ն սերմերի վրա:

Ճ. ԵՐՁՏՏՇաթ

Ղանձնարարություն Օանոքանալ կաղամբի կեղծ ալրացողի, այտերնարիոզի -

Պատրաստեյ հարուցիչների կոնիդիա դիտել մանրադիտամյուլ' արեպարատներ, -

սաորատվության

Անռթային բակտերիոզ. հարուցիչը 2«ՁոիՕՈօոմտ ՇՅոքտՏերտքմ. օՅոյքծՏե՛տ(Քճոոտ) Օօատ. բնեռայինմեկ մտրակով, շարժուն բակտեր հան է: Հիվանդության բնորոշ նշանը ցողունի, տերնակոթերի ն ւտերնների անոթներիմգացումն է: Շաքիլատերնեների վրա առաջանումեն Խ-ածն գորշ բծեր: նճին զուգընթաց նկատվումէ անոթներիմահացում, ինչի հետեանքով շաբիլատերնեՇերը չորանում են, ծիլը մահանում է: Տերնների վրա ջղերին հարակից հյուսվածքներըԿ-աձե դեղնումեն: Եթե վարակը տեղի է ունեցել ջրահերձանցքներից`հիդատոդներից (դրանք տեղաբաշխվածեն տերնաթիթեղիեզրային մասերում), ապա անոթներիմգացումըսկսում է տերնեների ծայրերից:Եթե վարակը տեղի է ունեցել արմատայինհամակարգով,ապա անոթներիմգացումը նախ դիտվում է ցողունում: Տերեակոթերի ե ցողունի երկայնական կտրվածթիվրա նկատվում են մգացած անոթների գորչ գծեր, հսկ ընդլայնական կտրվածքիվրա` մուգ օղակներ:Վարակվածօրգանների վրա բարձրխոնավության պայմաններում,հատկապեսմեխանիկական վնասվածբների տեղերում, առաջանում են բակւոերիալ էքսուդատի դեղին,պղտոր կաթիլներ: Անոթային բակտերիռզնառավել վտանգավոր է սերմաբույսերի համար: Վարակված սերմաբույսերիցողունները թերզարգացած են, տերններիջղերը` մգացած,պատիճների վրա ի հայտ են գալիս սն

փայլուն բծեր: հարուցիչը Լորձնային Բակտերիոզ.

Ձեն

ՇՅՐՕԼՕԿ0ՒՁ ԹՓիզՇ7

6է

ԾՅրց6/

6է

ՅԼ

Էր

Էոսուճ

ՇՅրԾԹԿՕՅ

տսետք.

(Ս0Ո6Տ) ՏՍԵՏք. ՅՁԱօտօքնետ

ԱՁ ՇՅՈԾԽՇՐՅ

(Բոտոռ Շաօօժօառ ՒԷօկ, քԲոտոռ ՅՀամոօ Ւ) դասավորված ձտրակներով, շարժուն, ձողաճն

պերիտրիխիալ

բակտերիաներնեն: Կաղամբի գլուխների փաթեթավորողտերնները պատվում են լորձով ն փտում: Գլուխը կտրելիսմիջուկը փափուկէ, ունի տհաճ հոտ: Վարակվածհյուսվածքների փափուկ, թագ փտումը, որն առաջանում Է քայքայման հեւոնանքթով, Էորձի առաջացումը ն տհաճ են: հոտը՝ լորձնաչին բակտերիոզի նշաններն բնորոշ

բջջաթաղանթի

ի հայտ գալ նան պահպանմանժամանակ: Առաջին հերթին փտում են այն գլուխները, որոնք ունեն մեխանիկական վնասվածքներ, են են, ցրտահարվել վարակված եղել անոթայինբակտերիոզովկամ վնասվածեն եղել միջատների կողմից:

զաց կաղամբի Դարունի բակտերիոզի այխտանշչաններին, նկարագրել կատարելով`

՛

անոթային

տետրում: Ծանոթանալ -

ն

ժամոթանալ

ն

նկարել

մաղամբի լործնային բակտերիոզի արտաքին

նշաններինճկարելտետրում: -

քրացնել աղյուսակ 17-ը:

Աղյուսա

Կաղամբիհիվանդությունները |

Ձմեռող ԵրկրորՀիվան- Հարուցիչը,Հիվանղության դրա դությանփուլը, դական արտաքին| սկզբնաանվա- կարգաբավարակի ն նումը նական տեղը| նշանները կան աղբյուրը |

|

Շ-

վարակի| տարածման ուղիները

աղբյուրը

-

6/

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 14

ՄՈՐՄԱԶԳԻ

ԲԱՆՋԱՐԱՅԻՆ

ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՍՆԿԱՅԻՆ ԵՎ ԲԱԿՏԵՐԻԱԼ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՍածիլներիԱն ոտիկ.տես

լաբորատոր

աշխատանքեր11

ն 13:

Ալրացող.հարուգիչը ԼՇԽտՈ Խա ՕԵսոօճ Ճդմսժ. (դաս` ՃՏՇՕոՇ6Լ6Տ, ենթադաս`ԷԱՅՏԸՕՈՂՄՇՇԻՕՅ6, կարգ` Էո/ՏՔհՅթՏ) պայուսակավոր սունկն է: Գիվանդություննի հայտ է գալիս ծածկած ն բաց գրունտում, առավել վնաս է պաւոճառումջերմատան պայմաններում:Վարակվում են տերնները,ցողունը: Հիվանդության արտաքին նշանները նման են կեղծ ալրացողին: Տերնեներիվերին երեսին ի հայտ են գալիս գորշ բծեր, իսկ հակառակ փառ: Փառը հարուցչի կողմից առաջանումէ սպիտակամոխրագույն ն է նախ սպորատվությունը: սնկամարմինն կոնիդիալ Սնկամարմինը կարճ են, կոնիէնդոֆիտ է, այնուհետն էկտոֆիտ: Կոնիդիակիրները դիումները միաբջիջ,անգույն, տակառաձնկամօվալաձն: Վեգետացիայիընթացքումբույսից բույս վարակը փոխանցվումէ կոնիդիումներով`քամու միջոցով: Վարակի աղբյուրեն բուսական մնացորդները, որոնց վրա հարուցիչը ձմեռում է սնկաճմարմնուվլ:

Ֆիտոֆտորոզ կամ պտուղների գորչ փտում հարուցիչը ոԹտաոջ Բու օթիհօռ մ87 սունկն է (դաս` ՕօոՇճ Տ, կարգ՝ Ք6րօոօտքօ1816Տ), որը վարակումէ նան կարտոֆիլը: Ֆիտոֆտորոզով վարակվումեն պոմիդորիտերններըն ցողունը: Տերեների վրա բճերը գորշ են, խոշոր, տեղաբաշխվածեն գլխավորապեստերնաթիթեղի հակառակ եզրային մասերում: Տերենների ն սահմանում կողմում` առողջ գոյանում է վարակվածհյուսվածքների հարուցչի կոնիդիալ սպորատվությանսպիտակփառը: Սնկամարմինը էնդոֆիտ է: Կոնիդիակիրները ճյուղավորվածեն սուր անկյան տակ, ունեն ծայրերում լաճմպաձն փբվածություններ:Կոնիդիումներըմիաբջիջ են, կիտրոնաձն, անգույն. Հիվանդ տերնեներնարագ չորանում են, բերքատվությունընվազում է: Տերնակոթերի Կ ցողունի վրա բծերը գորշ են, երկարավուն, առանցփառի(եկ. 38): Պտուղների վրա հիվանդություննի հայտ է գալիս փտմանձնուլ, Ե8

նկար 38. Պոմիդորիֆիտոֆտորոզ. 7. ն 2.

վարակվածտերններ ն պտուղ, 3. Քհ. ԹՏլոՏ սնկի զոոսայորանգիակիրներն զոոսպորանգիումներ,4 ն 5. հարավայինֆիտոֆտոՈոզով վարակվածպտուղ ն ցողուն, 6. Քհ. քորաա/ԱՇՅ սնկի զոռսպորանգիումներ: որը կարող է

սկսվել դեռես դաշտում: Պտղի վարակվածհյուսվածքը Պտուղներիվրա սպորատվությանփառ հազվադեպէ դիտվում: Ձմեռում է սնկամարմինը՝ կարտոֆիլիպալարներում:

գորշանում է` ձնալով ամուր:

Հարավայինֆիտոֆտորոզ հարուցում է Բհմօքհնիօո քՅղՅՏ(ԱՇՅ (դասՕօո/Շ6էԹՏ,կարգ Ք6՛ՕոօՏքօՒ8/6Տ) սունկը: Վարակվումեն սածիլներին հասուն բույսերի արմատները, ցողունի հիմքը, ինչպես նան պտուղները(նկ. 38): Ցողունի հիմքի մասում նկատվում է ձգվածություն, ստորին հարկի տերնները թառամում են, ՔՅՏԽՐ

պառկումէ: Պտուղների վրա առաջանում են մոխրականաչ բծեր, որոնք աստիճանաբարդառնում են մոխրաշագանակագույն, հյուսվածքը լինում է ջրանման: Վարակվածցողունի ն պտուղների վրա բարձր խոնավության պայձաններումզարգանում է անսեռ ւտպորատվության փառը: Վարակիաղբյուր են բուսական մնացորդները: բույսը

Թառամում.

հարուցում են Բստոոսո Օոյ/տքօնո

է Տ5ք. //Շօքթա)) Ջծճյոնթ 6է Թօղհ.

ն Կ6ԱՇԱնո 8Եօ-ճնստ (ՏօիլԲճհե) Տոմ. օէ Ւ| Թոտ. կարգ` ՒխքհօուՇ6Թ|6Տ)սնկերը: (դաս` Օ6ռաԹ:օՈՈ/Շ6է6Տ, Տերեները, սկսած ներքնի հարկից, թառամում են, դառնում քլորոտիկ: Ցողունի հիմքի ընդլայնական կտրվածբի վրա երնում է խցանվածանոթների մուգ շագանակագույնօղակը: Ռւժեղ վարակի դեպքում անոթներիմգացում դիտվում է նան ցողունի վերին մասում ն տերնակոբերում: Հիվանդությունըկարողէ ընթանալխրոնիկԱ կայծակնային ձնով: Խրոնիկի դեպքում վարակվածբույսերը երբեմն շարունակումեն աճն ու զարգացումը մինչն վեգետացիայի ավարտը, իսկ կայծակնայինի դեպքում բույսերը կարող են չորանալ 1-2 օրվա ընթացքում: Այւ դեպքում բույսերըթառամումեն` պահպանելովկանաչգույնը: Յարուցիչները հողաբնակ են, պահպանվում են հողում ն բուսական մնացորդների վրա` քլամիդոսպորներովն միկրոսկլերոգիումներով,ինչպես Շան սերմերի վրա՝ կոնիդիալսպորւստվությամբ: Վանձնարարություն Չերբարիումինմուշներիցծանոթանալ մորմազգիբանջարային մշակաբույսերիսածիլների սե ոտիկի, ալրացողի, ֆիտոֆտորոզի, թառամման արտաքիննշաններին: Պատրաստել հարուցիչների կոնիդիալ սպորատվության 6անել պրեպարատներ, դիւտել մանրադիտակով տետրում նկարներհամապատասխան -

-

Սեպտորիոզ կամ տերեներիսպիտակբծավորություն.հարուցիչը Տճքէօոճ հ/օօքթոտ կարգ՝ ո Տքօց. սունկն է (դաս` ՍԶծօսէթոթոո/Շ6ԹՏ,

ՏքհճծօքՏ22165):

Վարակվումեն տերնները` սկսած ներքնի հարկից, որոնց վրաի հայտ են գալիս համեմատաբար փոքր, կեղտոտսպիտակգույնի բծեր՝ մուգ գորշավուն օղակով:Դրանց կենտրոնումժամանակիընթացբում առաջանում են անզեն աչքով նկատելի սն կետեր գնդաձն պիկնիդիումներ(նկ. 39): Պիկնոսպորներնանգույն են, կորացած, 3-4 `մկմ չափերով: ընդլայնական միջնապաւոերով, (32-130)(1.5-3) ՎարակվածտերնԼներըչորանում են: Հարուցիչը ձմեռում է պլիկնիդիումներով` բուսական մնացորդնե են ների վրա: Սկզբնական երկրորդական վարակի աղբյուր

պիկնոսպորները:

Նկար39. Պոմիդորիսեպտորիոզ(ա) ն մակրոսպորիոզ(բ). 7. վարակվածտերն, 2. 5. 9/60ք6:501սնկի պիկնիդիումն պիկնոսպորներ, 3. ՄԼ Տօ/ո/ սնկի կոճիդիումներ-

Սակրոսպորիոզկամ տերեներիչոր բծավորություն հարուցիչը ՃԱՅրոճոՑ Տօթո ԷԼ. 6է ԽԹո. սունկն է ԽԹ6՛օՏքօոնոոՏօշու ԷԼ. 6է Խու. (դաս` (Սսաօոյօօօջ, կարգ Ւխքհօոօծայթտ, .ընտանիք՝ ԾՇոՅԱՅօ688): Վիվանդությանըբնորոշ է տերեների վրւս չոր, կլորավուն, լավ նկատելի համակենտրոն օղակներով բծերի առաջացումը: Բծերը կարող են լինել մի թանի միլիմետրից մինչն մի քանի սանտիմետր մեծության(նկ. 39): Բարձր խոնավությանպայմաններումբծերի վրա առաջանումէ մուգ ձիթապտղագույն փառ: նան Բացի տեոններից վարակվում են տերնակոթերը, ու պտղակոթերը, ցողունն պտուղները:Տերնակոթերի,պտղակոթերին ցողուններիվրւս բծերը գորշ են, երկարությամբձգված: Պտուղների վարակը սկսվում է ապտղակոթինհարակից հյուսվածքներից, կամ պտղի ճաքճքած մասերից: Բծերը փոքր-ինչ Հ

խորացած են, կլորավուն, մուգ գորշ, լավ նկատելի ձիթապտղագույն է: փաղով, որը հարուցչի կոնիղիայսւպորատվությունն հ/86/0Տքօոսո Տօռոլ սնկի կոնրդիումներըբազմաբջիջ են, թարս գուրզածն, 2-3 երկայնականն մի քանի ընդլայնականմիջնապատերով, (150-300)»15-19) մկմչափերով: ձմեռում է կոնիդիալ փուլում` սերմերի ն բուսական ՎՁարուցիչը մնացորդներիվրա:

ոՇիյլցմոճոտՏտ Բակտերիալ քաղցկեղ. հարուցիչը ՇԹտեօար Տսետք. Ո/ՇԽցՅոտոտտ (Տոո) Զոտտ 6է 8. (Շօո/ոջեռՕԹոսո Պլիյց8ՈՇղՏ56 մ6ՌՏճո)բակտերիանէ: ԴԳիվանդությունն ունի արտահայտմանմի քանի ձներ, բույսերը միակողմանի,այնուհետե ամբողջովինթառամում են անոթայինհամակարգիվառոակի հետնանքով, պտուղների վրա առաջանում են բծավորություններ` «(Թռչնի -

-

աչք»,

Կչադոսպորիոզկամ տերեներիգոր» բճավորություն.հարուցիչը Բսիոճ Խիճ (Շոօի») ՇՍՏու (հոմ. ՇԱմօտքծօոսոԽխսդ Շօօնհճ) սունկն է ԵՏ, կարգ` ՒխԽքհօոՇ6էՅ|65): (դաս՝ 66 ԾոՂյՇ6 Հիվանդությունըսկսվումէ ստորինհարկիծեր ւոերններից: Տերնների վերին երեսին հիվանդությունն ի հայտ է գալիս տարբերմեծությանդեղին բծերի առաջացմամբ: Հիվանդության բնորոշ նչանը տերնների հակառակ երեսին ձիթապտղագույնփառիառաջացումնԷ (նկ. 40): Սկզբնականշրջանում փառը համեմատաբարբաց զույն ունի, թավշսնման է, այնուհետն դառնում է մուգ գորշ: Փառը հարուցչի կոնիդիալ սպորատվություննէ: Կոնիդիակիրնեոր դեղնագորշ են, առաջանում են փնջերով: են, Կոնհդիումներըօվայւսձն բաց գորշ, սովորաբարերկբջիջ, սակայն կարողեն լինել 3-5 բջջանի, ունեն 10-28::4-7 մկմ չափեր: Բճերը,ինչպես նան փառըկարող են միաձուլվել ն ընդգրկելողջ տերնաթիթեղը:Հիվանդ տերեներըվաղաժամչորանում ենճ: Հարուցիչը ձմեռումէ կոնիդիալփուլում` բուսականմնացորդներիվրա: Հանձնարարություն

Չերուսրիումրնմուշներից ծանոթանալ պոմիդորի տերնների սպիտան,չոռ ն գոր» բճավորություններըառտաքիննշաններին Պատրաստելհարուցիչների անսեռ սպորատվության արձեպարատներ, դիտել նկարել տետրում: մանրաղիտակու ն

ցողունի, տերնայկոթերի,ջղերի վրա առաջանումեն խոցեր: Հիվանդությանասռաջիննշաններն ի հայտ են գալիս դաշտում՝ սածիլների տնկումից 2 շաբաթ անզ` տերնեներիչորացման ն բույսերի -

միակողմանիթառամման ձնով: Չորացած տերնակոթերի ն ցողունի ընդլայնականկտրվածքիվոա նկատվում է մգացածանոթներիօղակը: Վարկվածցողունի, տերնակոթերիվրա առածանում են ճեղքեր, խոցեր՝ մուգ գծերի ւոեսքով, որոնցիցղուրս է գալիս բակտերիալէքսուչորանում է: դատ: Վարակվելուց1,5-2 ամիսանց բույսն ամբողջովին են Պտուղները կարող վարակվել պտղամաշկից՝ մլդ դեպքում դրանց վրա առաջանում են դեղնավուն օղակով շրջապատված, մուգ գորշ կետայինբծեր` նման թռչնի աչթի, նե այդ ւպատճառովհհմանողւթյան այս ձեր ստացել է «Թռչնի աչք» անվանումը: Եթե պտուղը վարակվում է պտղակոթից (աճոթային համակարգի ճիջոցով), ապա հիվանդությանարտաբին նշանները կարող են բացակայել, սակայն ւյն կորցճումԷ համայինհատկանիշները: Վարակի աղբյուր են սերմերն ու բուսական չքայքայված մնացորդները:

-

-

եկար

Պոմհռռրի տերնները

գորշ

բծավորություն (կչադոսսյորիոզ) 1. հիվանդության արտաքին նշանները տերեխ հակառակ երեսին, 2. ք, Անտ եննի

նոնոդիալսպորատվոլթյուն:

Բակտերիալսն բճայորություն. հարուգիչն է «Յուէհօոօոոտ ՇՁՈԿՇՋԸՅԼԹՈՅ Օօփմտ.) Բ6ՏԵՈՏքս. ԽՇՋՇՁԹՈՅՁ (Ծօ)ժց6) Ծյծ Օ«Ձուհնոօոճտ բնեռայինմեկ մտրակովձողաձն բակւոերիան: Հիվանդություննի հայտ է գալիս տերեների,պտուղների,ցողունի վրա՝ սկսած ծիլերից, մինչե պտղաբերող բույսերը: Հատկապես վարակընկալեն երիտասարդհյուսվածքները: Երիտասարդտերեներիվրա Օախառաջանում են փոքր, կետային են մինչն 4-2 մմ յուղանման բծեր, որոնք մեճանալով ունենում ն սն տրամագիծ գույն: Համեմատաբարծեր տերնեներիվրա բծերը եզրային մասերում (նկ. 43): տեղաբաշխվածեն տերնեաթիթեղի Ցողունի ն տերնեակոթերի վրա առացանումեն երկարավուն,սն

Նկար 41. Պոմիդոոի բակտերիալսն բծավորություն. 2. մարակմված տե2. Ռեններ, վսրանված պտուղ-

բծեր:

Կանաչ պտուղները վրա նախ առաջանում են մուգ, ուռուցիկ

կետեր`

նման

ջրանման օղակով շրջապատվածգորտնուկների,այնուհետն բծերը մեծանում են, ունենում 6-8 մմ տրամագիծն առաջացնումեն խոցեր: են Վարակի աղբյուր սերմերն ու բուսական չքայքայված

մնացոոդները:

Ցտոդունի միջուկի նեկրոզ հարուցիչը Բատտսմօոօոոտ օօոսցոա Յոժ Տոտե բնեռային մեկ կամ մի քանի մտրակներով բակտերիանէ: Հիվանդության առաջին նշաններն արտահայտվում են պտուղներիհասունացմանժամանակ` վերին տերններիքլորոզի Լ ողջ բույսի թառամման տեսքով: Ցողունի վրա առաջանում են ջրանմայն, երբեմն մինչն 40 սմ երկարությունունեցող նեկրոտիկ բծեր: Ցողունի հիմքը հաճախ ճաքճքում է, ե նկատվում Է սպիտակակրեմագույն բակտերիալ էքսուդատ: Ուժեղ վարակի դեպքում ցողունի վրա` հողի մակերեսից տարբեր բարձրության վրա, առաջանում են Օդային արմատներ: Գլխավոր ն երկրորդայինցողունների միջուկը մուգ է, Տերնեներըկորցնում են տուրգորը, նճանվում են եփվածի ն թօետոտ

դատար:

Նկար 42. Պոմիդորիգագաթնայինփտում: կատարված առատ ջրումները հանգեցնում են գագաթնային փտմանինտենսիվ զարգացման. կտրուկ բարձրանում է, բույսերի տուրգորը

պտուղներիգագաթը ճաքճքում է, այնուհետն՝ փտում: Երկրորդ տիպ՝ վարակիչ. հարուցում է ՔՏճսմօՕրոօոճտ ի/օՕքորտեսուՑ8սց. հողաբնակ բակտերիան:Վարակված պտուղներիգագաքնային մասում առաջանում են գորշ, հարբ, օղակներով, փոքր-ինչ խորացած համակենտրոն բծեր: Վարակված հյուսվածքը փաւկում ն փտում է (նկ. 42): Ց Վեգետացիայիընթացքում հիվանանձրնի,ոռոգման ջրի, մարդկանց միջատների, դությունը տարածվում է ու են Վարակի սերմերն ճիջոցով: ադբյուր բուսական չթայքայված

Խոն նարարություն

Չերբարիումինմուշների վրա նկարագրել ն նկարել պոմիղորի բակտերիալքաղցկեղի, սն բժավորության,ցողումիմիջուկինեկրոզին փտմանարտաքին նշանները: ճ«տուղներըգագաթնային Լրացնել առյուսակ 14-ը: Աղյուսակ14 Մորմազգիբանջարային մշակաբույսերիսնկայինն բակտերիալհիվանդությունները -

ւ

|Հիվան- | Հարուցիչը, Հիվան- Ձմեռող դության

անվա-

չորանում:

Վարակի

աղբյուր

մնացորդները:

են

սերմերն

ու

բուսական չքայքայված

Պոմիդորի պտուղների գագաթնային փտում. լինում է երկու տիպի՝ վարակիչն ոչ վարակիչ: Առաջինտիպ' ոչ վարակիչ. դիտվում է, երբ խախտվումէ բույսերի ջրման ռեժիմը: Երկարատներաշտից հետո օրվա շոգ ժամերին

նումը

դրա

կարգաբա- | նական տեղը|

Երկրորդության դական փուլը, արտաքին| սկզբնա- | վարակի ճշանները կան աղբյուրըն | վարակի| տարածման աղբյու ուդիները ՂԲ)ուրը

ղի

Լ

Ս

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 15

ՄՈՐՄԱԶԳԻ ԲԱՆՋԱՐԱՅԻՆՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՎԻՐՈՒՍԱՅԻՆ ԵՎ

պտղամիսըդառնումէ ամուր ու կոպիտ, անոթայինխրձերը` շագանակագույն:

ՖԻՏՈՊԼԱԶՄԱՅԻՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

մոզարհկա.հարուցում են ծխախոտի (Ի(օօնտոճսնստ վարունգիմոզաիկնայի ԷնՏտ 1 Տովհ.) վիրուսները: (ՇԿՇսող)տ

Տուհ)

ն

Հիվանդության ամենատարածված ձնը տերնների մոզաիկ գունավորումն է, որն ավելի ցայտուն երնուճ է երիտասարդ. գագաթնային տերնների վրա: Բույսերի զարգացման համար անբարենպաստպայմաններումմոզաիկ գունավորմանը զուգընթաց տերնների վրա կարող է նկատվել թելայնություն: Այդ դեպքում տերնաթիթեղը դառնում է խիստ կտրատվածկամ ամբողջովին ձենափոխված (նկ, 43): Մոզաիկայովվարակված պտուղները հասունացման ժամանակ ունենում են անհամաչափ գունավորում ն ցածր համային հատկանիշներ: Ծխախոտիմոզաիկայի վիրուսի առանձինշտամներ կարող են առաջ բերել պտղի ներքինհյուսվածքների նեկրոզ,ինչի հետեանքով

"Բ

"

եմար43. Պոմիդորիմոզաիկայիարտահայտման տարբերտիպեր. 7. թելայնություն, 2. խայտաբղետ գունավորում՝ մոզաիկա: «6

Ստրիվ.հարուցում են ԻՍՇԾԱՅՈՁԱստ 1 Տոււհ կամ կարտոֆիլի«ն վիրուսները,երբեմնէլ վարունգի մոզաիկայի վիրուսի (ՇսօսոուտԿՄսՏտ 1 Տոփհ) հետ համատեղ: Վարակվումեն տերնները, ցողունը, պտուղները: Տերնեներիվրւս առաջանում են կարմրաշագանակագույն,տձն, փոքր բծեր, որոնք ուժեղ վարակի դեպքում կարող են միածուլվել ու առաջացնել տերններիչորացում: Տերնակոթերիվրա բծերը երկարավուն են, գորշ: կոտրվումէ: Վարակված գողունըհեշտությամբ Կանաչ պտուղների վրա բծերը գորշ են, տձն, երկարավուն, փոբր-ինչ խորացած, փայլուն մակերեսով: Վարակված պտուղները ձեափոխվումեն, ճաքում, կորցնում ապրանքայինտեսքն ու համային հատկանիշները:

Տերններիբրոնզայնություն.հարուցում է Լ/օօթօրտսողմլստ Յ Տոուհ վիրուսը: են Հիվանդ բույսերի երիտասարդ տերններն ունենում են բնորոշ բրոնզագույն երանգ: Տերնաթիթեղի վրա ձնեավորվում նեկրոզներ՝ Գլխավոր ջղի երկարությամբ ձգված օղակների, զիգզագների տեսքով: Հիվանդ տերնները չորանում ն թաւվում են: Ցողունի վրա առաջանումեն շագանակագույնկամ սն գծեր: Կանաչ պտուղներիվրա առաջանումեն դեղնռաշագանակագույն բծեր, որոնք սկիզբ են առնում պտղակոթի հարակից մասերից: Հասունացող պտուղներն ունեն խայտաբղետ գունավորում` լավ արւռահայտվածդեղնավունօղակներովու զիգգագներով: Վիրուսային հիվանդություններ վեգետացիայի ընթացքում բույսից բույս փոխանցվում են ծակող-ծծող տիպի բերանի օրգաններ ունեցող միջատների միջոցով, ինչպես նան բույսերի խնամքի աշխատանքներկատարելիս: Վարակիաղբյուր են սերմերը ն բազմամյամոլախոտերը: Սոլբուր. ֆիտոպլազմայինհիվանդությունէ, որն առաջագնումէ գեներատիվօրգանների`մասնավորապեսծաղիկներիձեափոխություն ն

պտուղներիփայտացում: Հիվանդբույսերի ծաղիկներնարտաքնապեսնմանվում են

զանգակի: Դրանց բաժակաբերբերը միաձուլվում են ն չափերով մեծանում: Պսակաթերթեր չեն առաջանում, իսկ առաջանալուդեպքում մնում են փոքր նե կանաչ: Առէջները չորանում են, վարսանդը ձնափոխվում է (նկ. 44): Այդպիսիծաղիկներըամուլ են: Երբեմն հիվանդ ծաղկից ձնավորվումէ նոր, մեծ ծաղիկ: Պատղառաջացման փուլում բույսի վարակի դեպքում պտուղներն անհամ են լինում ն օգտագործման համար ոչ պիտանի,հյուսվածքը փայտանում է: Արտաքինից հիվանդուբյունըգրեթե չի երեում կամ նկատելի է պտղի մակերեսի որոշակի կողավորություն, իսպ հաւունացման ժամանակ`դեղնանարնջագույն գունավորումն հիմքի մասում բաց գույնի ցանցի առաջացում: Վարակվածպտուղներում սերմերչեն առաջանումկամէլ շաւո փոքրԷն լինում ն կնճռոտ: Վարակվածթփի ճյուղավորություններն ավելի սուր անկյան տակ են լինում: Վերինհարկի տերեները նավակիտեսք են ունենում, տերնի հակառակկողմից նկատվուճէ ջղերի մանուշակագույներանգավորում: են համաչափ դեղնավուն Ներքնի հարկի ւոերեներն ունենում գունավորում: Տերնաթիթեղն ու ցողունը օսլայի կուտակման շնորհիվ ավելի կոշտ են լինում: Վարակիաղբյուր են սերմերը: Հարուցիչը կարող է պահպանվել նան բազմամճյա մոլախոտերիկոճղարմատներում: Դանձնարպրություն Հերբարիումինմուշների վրա ճկարագրելն տետրում նկարել մյոմիդորիմոզաիկայի,ստրիկի,բրոնգայնության,ստոյբուրիարտաքին նշանները տարբեր օրգաններիվրա՛-

փրացնել աղյուսակ 15-ր-

Եկար 44

Պոմիդոոհ ստոլբուր. . առուլք ժար, 2-4. մտոյբուրոմ վարակված, ծեպփոյսվածամուլ ժաԴո մեր-

Աղյուսակ18 Սորմազգիբանջարայինմշակաբույսերի վիրուսայինն ֆիտոպլազմային հիվանդությունները

Հիվանդության Հիվանդության Դարուցչի անվանումը արտաքին ձմեռելու նշանները վայրը

Տարածման ուղիները

|

՛

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ԴԴՄԱԶԳԻ ՄՇԱԿԱԲՈՒՅՍԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Կ ն փտում. ցեղի սնկերը մհ հարուցու մ են Բստունոո Լյուճ ցեղի Արմատային սնկերը Է. է ոխոստ շի. հատկապես սունկը (դաս՝ Օյտքօաո Օճա6օո/66(ԹՏ, կարգ` Ւհ/քհօոօօէռ(Թ5): Հասուն բույսեոի վրա հիվանդությունը սկսվում է ներքնի հարկի տերններիդեղնումով Ա թառամումով,որը հատկապեսլավ նկատելի է օրվա շոգ ժամերին: Ցողունի հիմբը, արմաւտները գորշանում ն քրքրվում են (նկ. 45): Վարակվածբույսերի անոթներումնկատվումեն սնկաճարձճնիկուտակումներ, որոնթ դժվարացնում են ջրի տեղափոխումը:Բարձր խոնավությանպայմաններումվարակվածհյուսվածքԵ ների վրա առաջանում են կոնիդիալ սպորատվութբյանվարդագույն բարձիկներ: Վարակված բույսերըթառպմումն չորպնում են: Հարուցիչըծմեռում է հողում` Քլամիղոսլպորներով ն միկրոսկլերոցիումներով:Վարակիաղբյուր են ճան

սերմերը:

ենոր 45. Վարունգը արմատային լիտում. 1 առողջ բույսի արմատ, 2. վարակվածբույսի արմատ:

Ալրացող.հարուցումեն ԷՐ/Տ|քհծՕօհօաՇճուստ

ԾՇ. Է Շաշս/ելո-

Քօէ, Տքթիճտոօլհտօգ Խիցլոթճ Քօ. ք Շսօսոումտ 1862. սնկերը (դաս՝ ՃՏօՕՈ)/օ6է6Տ5, ենթադասՔ̀ԱՅՏՇՕՈ66ԱԺ86.,կարգ՝ Քո/Տքհտ)65): Վարակվում են վարունգը,դդումը, դդմիկը, սեխը ն այլ դդճազգիներ: Հիվանդություննւսրտահայտվումէ հատկապեստերեներիվերին մակերեսին սպիտակ (Բ. ՇՇիօրոօօախո Լ օսշսելիօօո Խտ)կամ մոխրագույն (Տ. Խիցթոռ Է Շսշսումտ) փառի առաջացմամբ: Սկզբնականշրջանում փառը տերեների վրա առաջանումէ առանձին բարձիկների տեսքով, այնուհետն միաձուլվում նե գրավում է ողջ մակերեսը (նկ. 46): Փառը կազմված է հարուցչի տերնաթիթեղի ն կոնիդիալ էկտոֆիտ սնկամարճնից սպորատվությունից: Միաբջիջ, տակառաձճն, աճգույն կոնիդիումները շղթայաձնդասալյորվումեն կարճ կոնիդիակրի վրա: Փառի մեջ վեգետացիայի վերջում ձեավորվումեն սն կլեյստոթեցիումներ: Բ. ՕՇիօ/աօօանո ք Շսօսրե'աճօ6ծոստ սնկի կլեյստոթեցիումը պարունակումէ բազմաթիվպայուսակճեր,իսկ Տ. /ննց/ոօՅԷ Շսօս:ժՏ սնկի կլեյստոթեցիումը` մեկ պայուսակ: Պայուսակասպորներն աճգույն են, միւսբջիջ,օվալաձն: է պայուսակավոր փուլում բուսական Վարուցիչը ձմեռում վրա են Սկզբնական վարակի մնացորդների աղբյուր պայուսակասպործերը, իսկ երկրորդականվարակի աղբյուր՝ կոնիդիալ «օն

սպորատվությունը:

Նկար46. Վարունգիայրացող.

7. վարակված տերն, 2. Բ. Ժեհօոոօճաա 3 Տ. 1.սնկի կլեյստոթեցիում, /9:/Ո68սնկի կլեյստոթեցիում,4. պայուսակ՝ պայուսակասայորներով:

ՇսԵ6ոտ)տ ԽՕՏՒԾՄ. Կեղծ ալրացող. հարուցիչը ԻՏ58սՕօքօոՕոօտքծո8 (դաս` ՕՇրո)օ6165,կարգ` Ք6ղԾոօտքօ12165) սունկն է: Վարակվում է հիմնականում վարունգը,իսկ դդումն ու դդմիկը`համեմաւուսբարքիչ: Վարակված տերններիվերին երեսին գոյանում են դեղնագորշավուն, անկյունավորբծեր, իսկ հակառակկողմում` ժոխոամանուշակագույն փառ, որը կազմված է սնկի կռնիդիալ սպորատվությունից: Բծերը ն փառը կարող են ընդգրկել ողջ տերեաթիթեղը:Տերնները

դառնումեն փխրուն,հեշտությամբփշրվում են, երբեմնդրանցիցմնում են միայն կոթերը: Բարձր խոնավության պայմաններում տերեւները փտում են: Հարուցչի կոնիդիակիրներըդիխատոմիկ ճյուղավորված են. ունեն սուր, քզաձն ծայրեր, որոնց վրա առաջանում են միաբջիջ, անգույն, օվալաձն կոնիդիումներ: Վարակված հյուսվածքներում վեգետացիայիվերջում ձկավորվում են դեղնավուն, հաստաթաղանք, գնդաձն, 34-43 մկմ չափերովօոսպորնեռ,որոնք ձմեռում են բուսավան մնացորդներում,իսկ վերջիններիսքայքայումիցհետո` Կան հողում: Սկզբնականվարակիաղբյուր են երկմտրակավորզոոսպորները, իսկ երկրորդականվարակիաղբյուր` կոնիդիալսւպորատվությունը:

|ցտոճոսո ՔԱ. 6է Էյտե (դաս` Ծ6սԾղԾոոյՇ616Տ,կաոգ` Խ/ՅլռոշօուՅլ6Տ)սունկն է: Վարակվումեն հիմնականումձմերուկը,սեխը, վարունգը: Հիվանդությունըմեծ վնւսս է հասցնումծածկածգրունտում: Տերեների վրա անտրակնոզն ի հայտ է գալիս խոշոր, կլորավուն կամ օվալածն,դեղնավունկամ շագանակագույն բծերի տեսթով:Ուժեղ հասնում է 2-3 սմ-ի: վարակվողսորտերի մոտ բծերի տրամագիծը ն Տերնակոբթերի գողունի վրա բծերը երկարավունեն, խոռացած: Վարակվածպտուղներըդառն են կամ անհամ: Պտուղներիվրա բծերը բոլոր օրգանների խորագածեն` խոցերիտեսքով (նկ. 47): Վարակված

ճնտրակնոզ.հարուցիչը

ՇօԱօթնոօհստ

նկար47. Դդմազգիների անտրակնոզ, 7. /արակված ատուղ. երնում են խոցերը, 2. Շ Թցճոնոա սնկի կռնիդիալսապորատվու-

թյաճ մահիճ:

վրա Խոնավ եղանակիցառաջանում ես կոնիդիալ սպորատվության վարդագույն քարձիկները (մահիճը, տեղարանը): Դրանք նախ առաջանում են էպիդերմիսի տակ, իսկ հասունանալուց հետո, ւյատռելով այն՝ դուրս են գալիս մակերես: Հարուցչի կոնիդիումներըմիաբջիջ են, անգույն, ձվաձն կամ տակառաձե, փոքր-ինչ կորացած: Կոնիդիակիրները կարճ են, անգույն, դրանց միջնկան մուգ ծիթասյտղագույնմւզմզուկանմանհիֆեր, որոնք հիմքի մպսում լայն են, իսկ ծայրերում սրացած՝ 3-4 միջնապատերով: ՇօԱՅԾՈՇհսո 1Թցտոմոսոսունկը ձմեռում է անսեռ սպորա-

տվությամբ`բուսականմնացորդներիվրա:

Սաիտակ փտում հարուցիչը ՄՄհթէշթկոյթ ՏՇ18ոթեօրսո (Լե.) ժ87 ՏՕՔոթշեօ/սոո (Լե.) 487) սունկն է (դաս` ՃՏՇՕԾՈՒ/Շ6Լ6Տ, (հոմ, կարգ`Ւ/օ/ՕԱՅ/6Տ): Վարակվում են բույսերի վերերկրյա բոլոր օրգանները:Հիվանդության ամենավնասակար ձեր ցողունի մերծարմատային մասի վարակն է, որի ժամանակ հյուսվածքները փւոում են, ծածկվում սպիտակ բամբականման սնկամարմնի փառով: Ավելի ուշ, փառի վրա են սն, ձնավորվում խոշոր սկլերոցիումներ: Վարակված ցողունը հաճախ ճաքճքում է, ճեղբերից երեում են սպիտակ փառը ն սկլերոցիումները: Տերեները թառամում, փտում են, պտուղները փափկումեն, ծածկվումսպիւուսկ փառովու սկլերոցիումներով: Սպիտակ փտմանը զուգընթաց դդձագզգիները կարող են վարակվել նան մոխրագույն փտմամբ, որհ հարուցիչն է լայն մասնագիտացում ունեցող 86/15 ՕՈՅՈԾՅ Ք6/5. (դաս` Օս 6ԹոՇ616Տ, սունկը: կարգ`ՒիխքհօոՇօա)Թ5) Պտուղները փտու3 են, վարակված հյուսվածքներըպատվում են կոնիդիալսպորատվությանմոխրագույն ւիառով, որի մեջ առաջանում են 4-5 մմ տրամագծով,փոքր, սն սկլերոցիումներ: Հարուցիչըձմեռում է ն կոնիդիալսպորատվությամբ: սկլերոցիումներու| Յանձկնարարություն Չերբարիումի նմուշներից ծանոթանալ ե տետրում նկարել դդմազգրների արմատայինփտման, իսկական ն կեղծ ալրացողների, սպիտակփտմանարտաքիննշանները: անտրակնոգի, Պատրաստել հարուցիչների անմեռ ե սեռական սայոթաւովյոթյունների պրեպարատներ,դիտել մանրադիտակով,նկարագրել ե նկարելտետրումՏօլԹօնոռ

-

-

48,Վարունգի բակտերի

Եկար

Բակտերիոզ կամ

անկյուհարուցիչը բծավորություն. նավոր

ՔՏՏԱԺՕՈՈՅՁՏ

Տյոոցճծ

քս.

ԵՕ-Շիր/-

(Տոէհ `/օսոց 81 Լ |ՅՇհո/ՈՅոտ(Տո. 61 (ՔՏսժօոօոտ 8-) Տեաքք.)բակտերիան է, որն ունի բԼեռային 1-2 մւորակներ: Վարակվումեն ծիլերը ն հասուն բույսերը: Ծիլերի վաղ վարակիդեպքում շաքիլատերեներիվրա առաջանում են բաց շագանակագույն յուղանման բծեր (նկ. 48), որոնք արագ ընղգրկումեն ղջ շաքիլատերնըն բույլմը մահանում է: Տերեների վրա բակտերիոզնի հայտ է գալիս ջղերով սահմաճւսյփակված անկյունավորբծերի տեսքով: Սկզբում բծերը յուղանման են, այնուհետն, հյուսվածքի նեկրոզի արդյունքում, դառնում են շառանակագույն:Խոնավ եղանակին կամ առավոտյան ցողի ժամանակ բծերի վրա` տերսնիհակառակ կողմից, առաջանում են պղտոր հեղուկի կաթիլներ բակտերիալ գաղութներ: Չորային եղանակին դրանք չորանում են, Ա թվում է թե բծերը ծածկված են սպիտակավուն կեղնով Տերեների չորացած հյուսվածքը երբեմն թափվում տերեներըծակծկվումեն: վրա առաջանում են նախ Պտուղների, ցողունի, տերնակոթերի ջրանման,այնուհետն չորացող, խորացող, խոցերի վերածվող բծեր, որոնց վրա որպես երկրորդականվարակ կարող է զարգանալբակտերիալթաց փտում(ԷՐԳՎՈՅՇ8ՐԹ0Դ0Ո2 ՒԼՕ|.,ԲոմՈԹ 8Թ/ԱՅ6 Ւ|ՇԼ): Հարուցիչը տարեցտարի փոխանցվումէ սերմերով, բուսական վեգետացիայի ընթացբում չքայքայված նացորդներով, իսկ է տարածվում քամու,անծրնի,միջատների,մարդկանցմիջոցով: Ո՛Ձոտ

է, '

:

Սոզարկա.հարուցում են

ՄՈՆՏ 2 Տուհ.,

Ձոժ Քո/Ձո)

Շսօշսուտ ՈոՕՏ8/6 ատ

1 Տոփհ., ՇսՇսոոտ

ՄԱՏ) (անգլերենՇսօստԵտր օտա չայն մասնագիտացում, բացի վարունգից

ՇԱՇմոյտ Կոստ 2-Ճ

վիրուսները, որոնք ունեն վարակում են դդմազգի, հատիկաընդեղեն, մորմազգի բւանջարաչինայլ մշակաբույսերը:

Դդմազգիների վրա հիվանդությաննշանները կարող են դիտվել սկսած 6-8 տերնի փուլից: Երիտասարդ տերններիվրւս ի հայտ է գալիս բնորոշ մոզաիկ գունավորում, տերեներըկնճռուտվումեն, բույսի աճը

դանդաղում է, միջհանգուցայինտարածությունները կարճանումեն: երբեմն, կախվածհարուցչից, տերններիվրա մոզաիկ գունավորմանը զուգընթաց առաջանում են բշտիկաձե արտափքումներ,կամ ողջ տերնաթիթեղըզունազրկվելով սպիտակում է, իսկ ջղերը մնում են կանաչ: Պտուղների վրա նկատվումէ դեղնականաչավուն խայտաբղետություն ն միայնորոշ հատվածներեն մնում կանաչ: Վիրուսը վեգետացիայիընթացքում տարածվում է ծակող-ծծող տիպի բերանի օրգաններ ունեցող միջատներիօգնությամբ: Վարակի աղբյուր են սերմերը: Հանձնարարություն Չերթարիումընմուշները վուս նկարագրել ն տետրում նկարել դդմազգիներիբայտերիոգի ն մոզաիկայիարտաքիննշանները: րացնել աղյուսակ 16-ը: -

-

Աղյուսակ 16

Դդմազգիմշակաբույսերիհիվանդությունները

| Հիվան-Յարուցրչը, Յիվան-

Ձմեռող

դրա դության փուլը, անվա- | կարգաբա-| արտաքին| սկզբնական Սական նշանները վարակի նումը : տեղը աղբյուրը

| դության

|

|

ր

Երկրորդական

վարակի

ն աղբյուրը

ւռարածման ուղիները

|

:

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ 17

ՍՈԽԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Կեղծ

ՍԾՏԱԿՇԾՐ

ալրացող Բր. սունկն է

մ

կամ պերոնոսպորոզ հարուցիչը Քճոօոօտբօոո (դաս` Օօոո/Շ6165, կարգ`Ք6/օՈօՏքօո8(65): -

ե

երմ

2 ախր Կն աողի նշանները

,

:

տերենե

,

սպորատվություն՛

վարակվումեն տերնների, սերմասլաքի առանծին մասեր, որոնք պատյլում են առատ

մոխրամանուշակագույնփա-

ռով: Փառի տակ հյուսվածքը քլորոտիկ է Լնկ. 45):

դեպքում Դիֆուզ վարակի

վարակվում է գրեթեողջ բույսը: Հիվանդ տերնները քլորոտիկ են, դրանք չորանում են ն

Ան բեմը կոա ԱՐ

մերը մնում են թերզարգացած՝ ցածր ծլունակությամբ: Բոլոր դեպքերում, խոնավ եղանակին ւոերեներն ու սերմասլաքը ձածկվում են առատ մոխբամանուշակագույն փառով, որը հարուցչի կոնիդիալ սպորատվությունն է: Կոնիճյուղավորված են, կոնիդիումներըձվածն են, դիակիրներըդիխատոմիկ (35-60)»(22-35) մկմ չաւիերով: մոխրամանուշակագույն, Փառը երբեմն ստանում Է կեղտոտ մոխրագույներանգ, քանի որ վարակված հյուսվածքների վրա դիտվում է երկրորդային վարակ ՀԱՆ 66րօՏքօուտ Յիմ-Շ6քՅ6 սնկերով: ՏԱոՇՈքհԴիսոո

Մոիկ. հարուցիչը ՍԾՇՏնտ ՇթքսՅ6

արոլինե, հրման ոՀիֆում Տեղայինի վարակը տարին Վ

Նկար49. Սոսի կեղծ ալրացող. ւ. հիվանդության արտաքին

ՒօՏե

սունկն է (դաս`

8ՅՏ-

կարգ` ՍՏեյցյոՅլ6Տ):

ՎԾՈՈՆՇՑԹՏ,

Հիվանդությունըզարգանում է միայն առաջին տարվա բույսերի վրա, քանի որ վարակըտեղի է ունենում ծլման փուլում: Հիվանդության առաջին նչանները դիտվում են տերնների վրա՝ մոխրագույն,ուռուցիկ, երկարավուն գծերի տեսքով:Ավելի ուշ, նման

Նկար 50. Սոխիմորն. 7. բույս, 2. թլամիդոսպորներ: վարակված նան դիտվում են ձեավորվող սոխուկի վրա: թեփուկների Ժամանակի ընթացքում գծերի էպիդերմիսը պատռվում է ն քլամիդոսպորների մրանման զանգվածըդուրս է գալիս մակերես(նկ. 50): ցեղին Քլամիդոսպորներն ունեն ՆՍՐօօյտետ բնորոշ ձն. սպորակույտի կենտրոնում գտնվում են գճդաձն, հարթ թաղանթով,մուգ գունավորված,7-16 մկմ չափերով, 2-4 ձլունակ սպորներ, որոնք շրջապատված են 5-10 անգույն, ավելի ւմիոքր, ոչ ծլուսակ, գՕիտոպլազմայից զուրկ «օդային» է Հարուցիչը ձմեռում բջիջներով .քլամիդոսպորներով`հողում:

գծե

Վզիկային մոխրագույնփտում. հարուցիչը 8օտ/նտ Յիմ Խսոո. սունկն է (դաս` ԶԲսէտոօոոյՇ616Տ, կարգ` Ւի/քհօոոՇ618)6Տ): Հիվանդությունըզարգանում է գլուխ սոխի վրա` հիմնականում պահպանման ընթացքում ե արտահայտվում է վզիկային մասի փափկումով:Վարակվածհյուսվածքնունի կեղտոտդեղին գույն, նման է եփվածի:

Մոզաիկա.հարուցիչը

Կոտ) (Օուօո ՈօՏո կանաչավուն, երբեմն վիրուսն է: Տերնների վրա նկատվում գրեթե սպիտակ, երկարությամբձգված գծեր: Մոզաիկայի արտաքին նշանները կարող են արտահայտվելնան բաց կանաչ կամ դեղնավուն բծերի տեսքով: Ուժեղ վարակված տերնեներըլիովին դեղնում ն չորանում են: Սերմաբույսերի վարակի դեւպքումնկատվում է ծաղկաբույլերի ձնափոխություն:Ծաղկաոտիկներնունենում են տարբերերկարություն, առէջներնու վարսանդը վերածվումեն փոքր, երկարավուն տերնիկռերի: Ծաղկակիրներըմոզաիկ գունավորումունեն Լ բեքված են: Վարակիաղբյուր են սերմերը: իս

Կմստ 1 Տուփ

են բաց

Հանձնարարություն

նկարագրել ն նկարելսոխի կեղժ ալրացողի, մոհկի, վզինային մոխրագույն փտման, մոզաիկայիարտաքիննշաններըՊատրաստելկեղծ ալրացողի, մոխրագույնփտման հարուցիչների կոնիդիալ սպորատվութան ն մրիկի քյամիդոսպորների ն նկարելդիտել մանրադիտակով պրեպարատներ, ժրացնելաղյուսակ 17-ը: Աղյուսակ 17 Սոխիհիվանդությունները -

-

-

ժամանւսկի ընթացքում վարակը խորանումե ընդգրկում է ողջ սոխուկը,որը նախ պատվումէ կոնիդիալսպորատվության մոխրագույն փառով(նկ. 54), իսկ ավելի ուշ փառիմեջ ձնավորվում են փոքր, 4-5 մմ սն սկլերոտրամճագծով ցիումներ, որոնց միջոցով սունկը ձմեռում է:

եկար

նային

Սոխի վզիմոսրագույն

փտում. Լ. վարակված ժոյխնում, Ծօտդղոտ2 անյք նոնիդիաչ սպորատվություն:

Սնկի կոնիդիակիրներընախ անգույն են, ապա մգանում ն դառնում են մոխրագույն: Կոնիդիումները ձվածն կամ օվալաձն են, միաբջիջ, բաց մոխրազույն,(6-16)»(4-8) մկմ չափերով, առաջանումեն կոնիդիակիրների ճյուղավորություններիծայրերին` փնջերով: Հարուցիչըձմեռում է սկլերոցիումներով:

Հիվան- | Հարուցիչը,| Հիվանդության դության դրա անվա- | կարգաբա-| արտաքին նշանները նական Աումը

տեղը Ս

Վարուցչի ձմեռող

փուլը,

Երկրորդական վարակի

սկզբնական աղբյուրը ն վարակի տարածման ուղիները աղբյուրը

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԳԱԶԱՐԻ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ 18

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

մւտում կամ ալտերնարիոզ.հարուցիչըՃԹՈՈՅՈՅ ժՅսՇէ ՕՒԾԽ. (ՃԱԹոՅոՅ 18ժՇոո հ/., Օ. 6է Բ.) սունկն է (դաս` ՔՅսէՑոԾոոյՇ616Տ, կարգ՝ Ւր/քհօոՄՇԹէՅ)65): Պահպանման ժաճանակ արմատապտուղների մրա առաջանում են սն, փտող, չոր, խորազած բծեր: Արմատապաողի կտրվածքիվրա վարակված հյուսվածքը սն է, կտրուկ սահմանազատվածառողջ հյուսվածքից(նկ. 52): Բարձրխոնավության պայմաններում,բծերի վրա զարգանումէ մուգ ծիթապտղագույն, գրեթե սն փառ, որը հարուցչի կոնիդրալ սպորատվություննէ: Կոնիդիակիրները ուղիղ են: Կոնիդիումները թարս գուրզաձն են, շագանակագույն,բազմաբջիջ, ունեն 2-8 ընդլայնականն 1-3 երկայնականմիջնապատեր: Վարակվածսերմաբույսերի ցողունն ու ծաղկաբույլերը ընդհանրապեսչեն զարգանում, կամ թառամումն չորանում են մինչն ծաղկելը: Վարակի աղբյուր են սերմերը, բուսական մնացորդներնու հողը, որտեղ հարուցիչը պահպանվումէ կռնիդիումներով: Սն

Տէ Տե.

Ֆոռմոզ.հարուցիչը Քհռոո

1օՏեսքիՏՅՀՇ. (դաս` ԶՏսէԹԾՈՂՄՇՑԱՅՏ, կարգ Տքիռօոօքտժտ|Թ5)սունկն է: Վարակվում են բույսերը դաշտում, նան ինչպես

նկար 52 Գազարի ֆոմոզ (ա) Կ այտեր: ճարխիոց (բ). Լ ե 2 վարակված ն առմատապտուղներ Թ սերմնաբույս, 3 /0Տ0Աքա սնկի այիննիդիում` ապիկնոսպորներով 4 Ճ. ՕՅԱՕՄ անեիկոնիդիակիր`

կռոնիդիումներով|

ընթացքում: արմատապտուղները՝ պահպանման

Վարակված ծիլերը մահանում են: Առաջին տարվա բույսերի տերնակոթերի,ջղերի վրա ի հայտ են գալիս մոխրաշագանակագույն բծեր: Վարակը տերններից անցնում է արմատապտուղներին, որոնք փտում են (նկ. 52): Սեոմաբույսերի ցողունի ճյուղավորություններիմասերում առաջանում են մուգ բծեր, վարակված հյուսվածքներըչորանում են, համեմատաբար բաց երանգ ստանում Ա ծածկվում են պիկնիդիումներով: Պիկնիդիումներառաջանումեն նան սերմերիվրա: Պահպանմանընթացքում արմատապտուղներիվուս առաջանում են մոխրագույն,խորացած բծեր, իսկ ուժեղ վարակիդեւպքում`խոռոչ: Վարակված հյուսվածքների վրա ձմռանը նկատվում են կլորավուն փոքրեն, էլիպսածն, (4-6):(1,5-3) մկմ պիկնիդիումներ: Պիկնոսպորները չափերով, միաբջիջ, խոնավ եղանակին պիկնիդիումներից դրանք դուրս են գալիս սն ժապավենիձնով: Վարակիաղբյուր են սերմերն ու բուսական մնացորդները,որոնզ վրա հարուցիչը պահպանվումէ պիկնիդիումներով: Թոմնո' 0. 87 սունկն է (դաս՝ ելրացող. հարուցիչը Էո/Տքհճ ստԵտ Ա

ԻՏՇՕՈՈՇՅ16Տ,

կարգ՝ Էդ/Տ|քԻՅ/6Տ): Վարակվում են առաջին ն երկրորդ տարվա բույսերը, որոնց տերեներիվոա առաջանումէ սպիտակալրանմանփառ: Ուժեղվարակի դեպքումփառն առաջանումէ նան տերնակոթերի, ցողունի, ծաղկաբույլերի վրա: Փառը հարուցչի էկտոֆիտ սնկամարմինն է ն կոնիոիալ սպորատվությունը:Կոնիդիումները միաբջիջ են, (25-30):(8-40) մկմ չափերով, անգույն, ւտտակառաձնշ̀ղթայաձե դասավորված կարճ փառի մեջ առաջանում են սն կոնիդիակրի վրա: Ավելի ուշ, կլեյստոթեցիումներ`պայուսակներով, պայուսակասպորներով: Կլեյստոթեցիումիհավելուկներըպարզ են: է պայուսակավոր փուլում` Սունկը ձմեռում բուսական մնացորդներիվրւս:

մալիտակփտում.հարուցիչը Մմեծէշծկուռ ՏՕԹոօՇեօոսո (Նե) մ87 (ՏՇոօնուռ ՏՇԹրօեօսոտ (յհ.) մ8յ) սունկն է (դաս` ՃտՇօոո/Շ6էԹՏ,

կարգ` ԷԼ6/ԾԱՅ:ԲՏ): /Շ6ԱՄՅ6, Արմատաւվտղիվարակվածհյուսվածքըփափկում է, սակայն ի տարբերությունմոխրագույնփտման՝չի գունափոխվում: կարգերի-խոււքք1̀560

սպիտակ Ննար 53.Ճազարի

Աաաա

(ա) 7/6) ն

չորանում են: Սերմաբույսերիցողունների վրա բծերը մուգ գորշ են, ջրանմաս: Արմատապտուղների վրա նկատվում են շագանակագույն,

ն

Արմատապտուղըծածկվում է սնկամարմնի առատ, սպիտակ -փառուլ (անսեռ սպորատ.լություը բացակայում

է)

ն

խոշոր, մինչե 1-3

սմ

տրամագծովսկլերոցիումներով: Դրանք սկզբնական շրջանում

սպիտակ են` էքսուդատի թափանցիկ կաթիլներով, այնուհետն մգանում են, դառնումգրեթե սն (նկ. 53): Վարուցիչը պահպանվում է սկլերոցիումներով՝ հողում նե բուսական մնացորդների

նպաստավոր

սկլերոցիումները ծլելով առաջացնում

են

պայմաններում

ապոթեցիումներ. ճախ

առաջանում է ուղիկը, որն աստիճանաբարերկարում է, ն ձնավորվում է

տրամագծուլ ձագարիկ: Ապոթեցիումիձագարիկի մակերեսին դասավորվում են պայուսակներըպ̀այուսակասպորներով: 8-9

մմ

Բ6ոտ. սունկն է Օռյորագույնփտում հարուցիչը Բօէյ/նտՀՈՌՇՐՈԵՅ (դաս` Ձ6ս6ԹՈՂ7Շ61ԹՏ, կարգ`ՒԷխ/քիօոոյՇՑ6է8/85): Արմատապտուղը փւաւիկումէ, հյուսվածքը`գորշանում: Դրա վրա է զարգանում առատ, մոխրագույն փառ` կազմվածհարուցչի կոնիդիալ (նկ. 53): Ավելի ուշ փառիմեջ առաջանումեն փոքր, սպորատվություճից 2-7 մմ տրամագծով սն սկլերոցիումներ: `

Կոնիդիակիրները ծառանման են: ճՃյուղավորություններիծայրերում փնջերովառաջանում են միաբջիջ, ձվաճձն,անգույն, իսկ խմբով՝ մոխրագույն,(9-15)«(6-10) մկմ չաւիերով կոնիդիումներ:

խորացած,երկարավուն բծեր: Հարուցիչըձմեռում է բուսական չքայքայված մնացորդներիվրա:

Բակտերիալթաց փտում. հարուցիչն է Քոսուռ օո թժտ Էծ) ձողածն.բակտերիան: Հիվանդությունըդիտվում է սերմացու նե ապրանքայինգազարի արճատապտուղներիվրա: Դրանց մակերեսին առաջանում են բաց շագանակագույն, ջրանմանբծեր: Աստիճանաբարհյուսվածքը փտում է ը

վերածվումտհաճ հոտովլորձոտզանգվածի: Հարուցիչը պահպանվում է բուսական չքայթայված մնագորդներում: ն

եկարագրել ե նկարել գազարի այտերնարիոզի, ֆոմոզի, այրացողի, սալիտակ ն մոխրագույն փտման, բակտերիոզի,բակտերիալ թաց փտմանարտաբիննշանները: Պատրաստել հարուցիչներ» կոնիդիալ .սպորատվության, սկլերոգիումի կտրվածքի պրեպարատներ, դիտել մանրադիտակովե քնաել' Լրացնել աղյուսակ 18-ը: Աղյուսակ 18. Գազարի հիվանդությունները -

-

-

Հիվանոիվանդ | Վաղու րուցիչը.

ության անվա-

Հիվա իվ

դության կարգաբա- արտաքին դրա

|

Հարո րուցչի

ծմեռոդ

Եռլոոողանան րկրորդակ վարակի

| | փուլը, աղբյուրը է. նումը նականնշանները| սկզբնական տարածմա վարակի ուղիները տեղը

աղբյուրը

Բանկտերիոզ կւսմբակտերիալայրվածք.հարուցիչը 28ուհՕտ0Օոոտ

ՇՅՈՈքՅՏԵՐՏ

քս. ՇՅ1Օ:Յ6 ԿՔոժՒ. բնեռային 1 կամ 2 մտրակներով,շարժուն ձողաձնբակտերիանէ: Առաջինտարվա բույսերի ն սերմաբույսերիվրա հիվանդությունը սկսվում է ճերքեի տերեներից, որոնց վրա առաջանում են փոքր, դեղնավուն,աստիճանաբարմգացող բծեր: Վիվանդտերններըդեղնում

ց:

ՊՏՂԱՏՈՒ

ԾԱՌԱՏԵՍԱԿՆԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 19

ԿՈՐԻԶԱՎՈՐ ՊՏՂԱՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

Հիմաճդություններ,

որոնցու)

վարակվում

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

են

բուռը

կորհցավորները:

մոճիլիոց, կամ ատղային փտում. հարուցիչը Խճոտոռ ժոօօ8 8Թօոօմ. սունկն է (դաս` ԼԱՓսէրօոՄՇՔէՏ,կարգ` ՒխքհօոոՇՇԱ))6Տ. ընտանիք`հ/Թոլկ6686): Վարակվումեն ծաղիկները, շիվերը, պտուղները:Հիվանդությունն ունի արտահայտման փտումն մոնիլիալարեր նլը Գարնանը՝ծաղկման ժամանակ, վւարակվու Սոճիչիայ այովածք: են ծաղկաշիվերը: Ծաղիկները, տերեճերը թառամում են, գորշանում,

երկուպտղային

ծառի վրա (նկ. 54): Ընկնելով ծաղկի վրա՝ սպորը ծլելով է ներթափանցում սերմնարան, վարակում այն, ապա ծաղկաոտիկից անցնում ճյուղի մեջ. որի լուբային հյուսվածքներըգորշանում են կ չորանում: Ճյուղի վրա առաջացած շիվերը նույնպես գորշանում, են: Ամռան չորանում ընթացքում սնկամարմինը լուբային հյուսվածքներով տարածվում է դեպի ճյուղի հիմքը: Չորացած ճյուղերի, ծաղկակոթերի, տերնների, շիվերի վրա առաջանում են մոխրագույնսւվորակույտեր:Շիվերի խոնավ եղանակին

Ենար 54. Կորիզավորներիմոնիլիոգ. 7, բալենու ձաղիններիմոնիլիաչ այրվածք,2. ն 3. բայթն սալորի պտուղներիփտում, 4. Ֆլ ՇՈ6ՈՑ սնկի կոնիդիալսպորատվություն:

կեղնը ճաքճքում Է, սկսում խեժահոսել:

երկրորդձեն է: տղային փտումըհիվանդությանարտահայտման է Վարակը սկսվում պտղի վրա փոքր, փտող բծի առաջացումով: Այն, մեծանալով, ընդգրկում է ողջ պտուղը, որի մակերեսին արագ առաջանում են կոնիդիալ սպորատվության բազմաթիվ փոքր, մոխրագույն բարձիկներ (նկ. 54): Փտող պտուղը կնճռոտվում ն չորանում է: ԽԼ Զոտ:ծճ սնկի կոնիդիումներնօվալաձն են, կիտրոնաձն, ոն ւս ա դասավորվու դա մեն աճն: վրա կոնիդիւսկրի շղթայ Պտղային փտում կարող է հարուցել նան Խօոհութ Մաշնցծոմ սունկը: Այդ դեպքում սպորատվությանբարձիկներնավելի մեծ են՝ դասավորվածհամակենտրոնօղակներու: Դարուցիչը ձմեռում է կոնիդիաչ սպորատվությամբվ̀արակված, թափված պտուղների վրա, ինչպես նան սնկամարմնով`վարակված կոնիդիալ սւպորատվություն,որի միջոցու|տեղի է ունենում

վարակը:

սկզբնական

:Շ։Մտթոցտքօոնող Ծակոտկեն բծավորություն. հարուցիչը օթօքհմսոտ (Լօս.) Ճմցի. սունկն է (դաս՝ ՍՏսէօնոոօօ6Տ5, կարգ՝ ընտանիք`6ՈՈՅԱԲօ626): Էր/քհօույօ6էո/65, Վարակվում են վերերկրյա օրգանները` տերններ, չիվեր, պտուղներ, բողբոջներ, ծաղիկներ: Տերնների վրա հիվանդուբյունն նախ կարմրագորշ, հետագայում բաց արտահայտվում է մուգ կարմրագորշ օդակով կլորավուն բծերի շագանակագույն` տեսքով: Սկզբնականշրջանումբծերը փոքր են, այնուհետն մինչն 3-5 սմ տրամագծով: 1-2 շաբաթ անց վարակվածհյուսվածքը չորանալով թափվումէ, ն տերեներըդառնումեն ծակոտկեն(նկ. 55): Երիտասարդշիվերի վրա առաջանում են փոքր, աստիճանաբար մեծացող, 2-5 մմ տրամագծով,կլորավուն,վառ կարմիր` ավելի բաց կենտրոնականմասուլ բծեր: Աճին զուգընթաց, բծերը ձգվում են ճաքճքում,առաջանումեն խեժահոսողվերքեր: երկարությամբ, Վարակվածբողբոջներըսն են, ւիայլուն (կարծես լաքապատված լինեն): Վարակվածծաղկիներըթափվում են: Պտուղների վրա վարակն արտահայովում է տարբեր ձներով: փոքր, Ծիրանենու պտուղներիվրա առաջանումեն կարմրագորշավուն, կետանման բծեր, որոնք մեծանում են, ունենում մինչն 3 մմ տրամագիծ, Բծերը կարողեն միաձուլվել, առաջացնել նմանվում գորտնուկների:

թյունների տեսքով: Խեժահոսության պատճառ կարող են լինել միջավայրի անբարենպաստ պայմանները, միջատների հասցրած վնասվածքները, ւոարբեր հիվանդություններով (մոնիլիոզ, կլաստերուպորիոզ)ծառերի վարակվածությունը: Հանձնարարություն Վերբարիումների նմուշներից ծանոթանալ կորիզավորների մոնիչիոգի,ծակոտկեն բճավորության,գոմոզի արտաքիննշաններին, նկարելտետրում Պատրաստել հարուցիչների անմեռ ` մպորատվության ն նկարել: դիտել մանրադիտակով պրեպարատներ, -

-

Էհածոե. ն Ինֆեկցիոն չորացում հարուցում են Զօտքօ8 Կ665. ցեղերիսնկերը: 1. ճքՔիտոսպորոզ. հարուցիչներն են. կորհզավորների համար՝ /նԵճտօօոՏ Բո. (հոմ. Շ. |ԾսՇօտլօոՅ (Բ6Տ.) ՑՀՇՇ.) սունկը, իսկ

ՇՎՈՕՏքօՈՁ

հնդավորներիհամար` Շ70Տքօոռ Շոքալռ ՏՔՇՇ. 6է ՏՇհսշլ (հոմ, Օ7/օՏՇհՍ|26ո ՏՅՇՇ. 61 ու ԸՅլքիօՏքօոոճ Էւ սնկերը Տքօ12 կարգ` ՏքհՔ6ոօք5/08)6Տ): (դաս՝ Ծճալտրօոթ/ՇՑէ6Տ, առաջին նշանները դիտվում են մինչն բողբոջների Գիվանդության բացվելը կամ ծաղկման փուլում: Բողբոջներն ու ծաղիկները գորշանում, չորանում են` մնալով ծառի վրա: Տերնաբողբոջները դանդաղ են բացվում: Տերններըքլորոտիկ ճն, արագ թառամում են ն, չկորցնելովկանաչգույնը, մնում են ծառի վրա: Սնկամարմինըզարգանումէ բնափայտիանոթներում, խցանում դրանք, առաջ բերում խեժահուություն,չորացնում ճյուղերը: ճյուղերի ն բնի վրա առաջանումեն բազմաթիվ որոնք մահացած կեղնի տակից դուրս են գալիս մակերես` դրան տալով թմբիկավոր տեսք: Վնասվածմասերումկեղնըմգանում է, մահանում (նկ. 62): Հասունացող սպորներըպիկնրդիումներից դուրս են գալիս վառ նարնջագույնթելիկների,կաթիլների տեսքով, այնուհետն ջրի, քամու, միջատներիմիջոցով տարածվումեն ու վարակումնոր օրգաններ: Սպորները կարողեն վարակել միայն թուլացած, վնասված խոնավ եղանակին` հյուսվածքները Ծառերը վարակվում են ձմռան գարնանը կամ մեղմ ընթացքում: հիմնականումաշնանը,

/6ԱՀննսո

Տ)՝.)

Նկար 55. Կորիզավորներիկլաստերիոսպորիոզ, 7. ե 2. սալորենուն դեղձենու վարակվածտերններ,3. ն 4. դեղձենու զարակվածպտուղ ն շիվեր, 5. ՇԸ օռղքօքիմատ սնկի կոնիդիալ սսլորւա-

չույություն:

խցանայինշերտ, վերածվել խոցերի: Ուշ վարակիդեպքում բծերը հարթ լինում: Բալենու ն կեռասենուպտուղներիվարակըլինում է միակողմանի: Վարակվածմասըդադարումէ աճել ն երբեմնմինչնկորիզըչորանում է: Բարձր խոնավության պայմաններում,վարակվածօրգանների Կրա առաջանում է կոնիդիալ սպորատվություն:Կոնիդիումները ձվածն են, բազժաբջիջ, 4-2-ից մինչն 5-6 միջնապատերով, սկզբնական նում անգույն, աստիճանաբար դառնումեն ձիթաւկտղագույն կամ թաց են

պիկնիդիումներ,

շրջա-

գորշավուն:

ձմեռում է շիվերում, իսկ կոնիդիալսպորատվուՍնկամարմինը թյունը բողբոջներում, կեղնի ճեղբերումու խեժում:

Կորհզավորների գոմոզ կամ խեժահոսություն հիվանդությունն ուղեկցվում է կմախքայինճյուղերի, բնի, երբեմն նան պտուղների խեժահոսությամբ: Խեժը չորանուճ է թափանցիկ, ապակենման գոյացու94

Շ)/105քօ12

.

Վիլտ. հարուցիչըԿՅՐԱՇԱԽոՈ ժոհլաթ ԷՎՅԵ. ն Մ6ՐԱՇԱիսո ԹՇ|ու 6է 86Ոհ. սնկերն են (դաս` Զ6ԱԼՇոԹոոյ/ՇԲէ6Տ, կարգ՝

2.

Յեսող

Յ|ԵՇ-

Նկար

Կորիզա-

56.

Անո

տ.

արակ-

ված ճյուղի երկայնական կտրվածք,2-3. վառակված ճյուղերի ընդլայնական կտրվածքԺռհներ, 4 Նաաստ հօ կոնիդրալ անի

սպորատվություն:

ՒԽքհօոո/Շ6էՅ6Տ):

Վիլտով հատկապես ուժեղ վարակվում են բալենու, կեռասենու, ծիրանենուերիտասարդտնկիները: Հիվանդությունը գարգանում է ամռանը` հուլիս-օգոստոս ամիսներին: Կմախքային ճյուղերի հիմքի տերեները դեղնում են, տափվում: Աստիճանաբարդեղնում են նան սաղարթի միջին մասի տերնները ն ընձյուղների վրա մճում են միայնվերին տերնճերը: Հիվանդության բնորոշ նշանը բնափայտի հյուսվածքների ռեկրոզն է, որը նկատվում է վարակված ճյուղերի ընդլայնական կտրվածքի վրա: Անգամ թույ վարակի դեպքում ճյուղի ընդլայնական ա լավ նկատելի է քսիլեմայի ձգացածամբողջականկամ կտրված (նկ. 56): Որոշ դեպքերումնեկրոզն ընդգրկում է Դ: միայն տարեկանօղակները, այլն միջուկը: Վարակվածանոթներում է հայտնաբերել հարուցչի բազմաբջիջ, ճյուղավորված կարելի սնկամարմինը: Սունկը կարող է 8-10 տարի պահպանվելհողում` միկրոսկլերոԳիումներով: Ըստ գրականության տվյալների վիլտի հարուցիչը փոխանցվումէ նան սերմերով:

Ն Մաաաիիը Աոկր

Արմատային բակտերիալ

21: աշխատանք

քաղցկեւ.

տես

լաբորատոր

Հանձնարարություն Ժերբարիհումն նմուշներից ծանոթանալ կորիզավորների ցրտոսպորոզի ն վիլտի արտաքին նշաններին: Ցուցապաստառիցնկարել հարուցիչներիսեռական ու անսեռ -

-

սպորատվություններըՅիվանդութլյուններ, որոնցով

վարակվում են

կորիզավորների առանձին

տեսակներ:

Դեղժենու հարուցիչը ՏքհճՕհՇօ2 քոոօտո Լ6խ. "ՅՐ. ք81Տ/ՇՅ6 Մ/օղօուծհ. սունկն է (դաս` ՃՏօՕոոյՇ6165Տ, կարգ` ԷՐ/Տ/քիՅլտՏ): Վարակվումեն պտուղները,տերնները,շիվերը: Հիվանդշիվը վաո է աճում, ծռմռվում, աճման կոնը չորանում է: Վարակվումեն միայն երիտասարդ տերնները, որոնց վրա փառը նախ առաջանում է ստորին երեսին, ապա անցնում վերին երեսին: Փառը սկզբնական շրջանում նուրբ է, աստիճանաբարխտանում է, դառնում ալրանման: Այն հարուցչի էկտոֆիտ սնկամարմինն է ն կոնիդիալ սպորատվությունը: Կոնիդիումները էլիպսաձն են, անգույն, (17-3024(9-17) մկմ չափերով՝ շղթայաձե դասավորված կարճ կոնիդիակրիվրա: Պտուղների վրա առաջանումեն թաղիքանմանփառովպատված կլորավուն գորշ բծեր, պտուղները կորցնում են ապրանքային տեսքը: Փոքր պտուղներըուժեղ վարակիդեպքում թափվում են: Վեգետացիայի վերջում փառի մեջ առաջանում են կլեյստոթեցիումներ` սն կետերիձնով, սակւսյն պայուսակասպորներըգարնանը նե վարակիաղբյուր չեն: Տքհճճոթէհօօճքճողօտճ Կ. չեն հասունանում ք6Տ)686 սունկը ձմեռում է սնկամարմնիմիջոցով` վարակվածշիվերում: այրացող.

Դեղձենուտերններիգանգրոտություն.հարուցիչըԷՅքհղոտ Մ61Ծ-ՈՅոտ քսօե. սունկն է (դաս՝ ՃՏԸՕՈՂՄԾԼԹՏ,ենթադաս՝

Է ԹՈԹՏՇՕՈՄՇՔՑԱԱՅԲ,

.,կարգ՝ ԼՅթհռոճ|65): Վարակվում են տերնները. շիվերը: Վարակված տերններըդեղնումեն, եկար57. Դեղձենուտերեները գանգրոտություն. 7. վարակված տերններ, 2.

ՕԹԹՈՌՁծոՏ

անկր այայուսակները` պայումակասապորներու:

Նկար 58. Սալորենու

մի քանի օրից ստանում կարմրավարդագույներանգ, դառնում ալիքավոր, գանգրոտ, հառւո, փխրուն, մսալի ն չափերովառողջներից ավելի մեծ (նկ. 5Դ, որը պայմանավորված է սպունգանմանն պալիսադային պարենքիմի բջիջներիգերաճով: Վարակվածտերնների

գրպանիկներ.

Սալորենու տերններիկարմիր այրվածք. հարուցիչը Բօի/տեցոՅ ՕՇ սունկն է (դաս` ՃՏՇՕՈ/ՇՇԷՇՏ,ենջադաս` ԷսՅՏոցուՇ6ԱՄՅՔ, կարգ` ԻՄքՕՇՈՇՅ|6Տ): Տերնների վրա բծերը սկզբնական շրջանում դեղին են կամ բաց կարմիր ն լավ նկատելի են տերեի երկու կողմերից: Տերնեներիվերին երեսից բծերը փոքր-ինչ ներս սեղմված են, իսկ հակառակ երեսից՝ ուռուցիկ: Աստիճանաբարբծերը հաստանում, դառնում են փայլուն ե վառ կարմիր:Տերնաթափից առաց բծերը մգանում են: Հարուցիչն ունի երկու փուլ` կոնիդիալ ն պայուսակավոր: Վեգետացիայի ընթացքում զարգանում է կոնիդիալ փուլը. վառ կարմիր բծերի մեջ առաջանում են սն կետեր` պիկնիդիումներ: Պիկնոսպորներն անգույն են, թելանման: Սակայն պիկնոսպորներըչեն հասունանում ն երկրորդականվարակ չեն հարուցում: վպարգանում են Վեգետացիւսյի վերջում, բծերի մեջ պերիթեգիումները` պայուսակներով, պայուսակասպորներով,որոնց է միջոցով սունկը ձմեռում բուսական մնացորդների վրա: են գարնանը, ն տարածվելու Պայուսակասպորները հասունանում հարուցում սկզբնականվարակ: ռեստ

Սալորենու գրպանիկներ (փուչ պտուղ) հարուցիչն է 1ոքհղոմ սունկը (դաս` ՃՏՇԾՈՂ/ՇԾԼՇՏ, ենթադաս`ՒԹՈՈԹՏՇՕՈՂ/ՇԲԱԺՅ6, կարգ` 1ճքհղոճ|6Տ): Հիվանդ պտուղները տձն են, մեծ, մոխրաշագանակագույն, պարկանման,առանցկորիգի (նկ. 58):

պտուղվարակված

ներ, 3

ստորին մակերեսին խոնաւ| եղանակինառաջանում է

սպիտակամոխրագույնմոմանման փառ, որը հարուցչի պայուսակավոր փուլն է: Դետագայումայդպիսի տերններըգորշանում ւ. թափվումեն` սկսած շիվի հիմքի մասից, ինչի հեւոնանքուլայն ստանում է վրոճնի տեսք: Շիվը ձեափոխվում է, հաստանում, ծռմռվումու չորանում: Հարուցիչը ձմեռում է պայուսակասպորներովբ̀ողբոջների թեէ նան փուկների արանքում, շիվերի կեղնի ճեղթերում: Ձմեռում սնկամարմինը՝վարակվածշիվերում:

սալորի առոլք

7 ե 2

ն

7.

քա

սնկի

պայուսակներիայա-

յուսակասպորներ

առաջացումըվարակված հյուսվածքիվրա՛ Ամռան

ընթացեն

առաջանում քում, խոնավ եղանակին պտուղների մակերեսին Պայուսակները ձնով: շերտի պայուսակները`մոմանման, մոխրագույն պատոումեն հասունանալիս նախ ձնավորվում են կուտիկուլայիտակ, կլորավուն են, այն ն դուրս գալիս մակերես: Պայուսակասպորները 8-ն են, սակայն կարող են ունեն (4-5թ4 մկմ չափեր, հիմնականում 32 ն այլն: բողբոջելովբազմանալ,դառնալ16, պայուսակներում Յանձնարարություն ն նմուշներից ծանոթանալդեղձենու ալրացողի Գերբարիումի ե տերեների գրպանիկների Կալոն ո տերեների գանգրոտության, ր մեր այոմածքի արտաքին նշաններին: անսեռ ն սեռական սպորատվունկարագրելն նկարել դիտել մանրադիտակով, թյան պրեպարատներ, ժրացնելաղյուսակ 19-ը: Աղյուսակ19 հիվանդությունները Կորիզավորպտղատու ծառատեսակների -

ն աացիմերի

ր նն -

|

Հիվան-| Վարուցիչը,

Հիվան-

Երկրորդա-

Ձմեռող

կան վարակի

դության փուլը, սկզբնական արտաքին | աղբյուրը ն անվա- կարգա- | տարածման վարակի | նշանները նումը բանական ուղիները աղբյուրը | տեղը

դության

դրա

|

քառ Բսօի.

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ

ՀՆԴԱՎՈՐ ՊՏՂԱՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Խնճծորենուն տանձենու քու. հարուցիչը Կօոխոճ թոոճ Ճմ6ոհ. (տանձենուվրա) Կ ՅոխԽոՅ /ՈՅ6զսՅկտ (Շօօէտ) Պրո. (խնձորենուվրա) սնկերն են (դաս` ՃՏՇԾոՂ/Շ6է6Տ, կարգ՝ ենթադասԼ̀ՕՇՍ/ՁՏՇՕոՄՇ6ԱԺՅՑ, Բօռէ ն են Բստռլոժխող Ք|ՇօՏքօ/816Տ),որոնց կոնիդիալ փուլերն թոոստ Բ. զտոմոնՇսոո

Բա.

Վարակվում են հիմնականում տերեներն ու պտուղները, իսկ տանձենու մոտ նան շիվերը (նկ. 59): Ամռան ընթացքումսունկը տարածվում է կոնիդիալ սպորատվությամբ:Բույսերի սկզբնականվարակի աղբյոր են ձմեռած տերնների վրա առաջացող պայուսակասպորները: Տերնների վրա հիվանդությունն արտահայտվում Է յուղանման, դեղնավուն, կլոր, 2-7 մմ (երբեմն մինչն 10-12 մմ) տրամագծով բծերի տեսքով, որոնց վրա առաջանում է թավշա փառ: Փառը Շախ ձիթապտղագույնէ, այնուհետն գորշանում է: Այն կազմված է հարուցչի կոնիդիակիրներիցԱ կոռիդիումներից,որոնք պատռելով էպիդերմիսը՝ են գալիս տերնի մակերես: Կոնիդիումները տանձածն են, դեղդուրս նականաչավուն, միաբջիջ կամ մեկ միջնապատով,(20-30)»(6-9) մկմ չափերով: Փառն առաջանումէ խնձորենուտերններիվերին, տանձենու

տերններիստորինճակերեսին: Պտուղների վրա բծերը կլոր են, առողջ հյուսվածքից կտրուկ սահմանազատված, լավ նկատելի փառով կամ առանց դրա: են աճում միակողմանի, Երիւոսսարդ պտուղները վարակվելիս է Դա են: արտահայտվում լավ վարակված մասերը ճաքճքում տանձենու

մոտ:

շիվերի վրա նախ նկատվում են կեղնի արտաէ փքումներ, որոնք այնուհետն պատռվում են, կեղնր ծածկվում է: ն ճեղքերով թեփոտում երկայնականու ընդլայնական ն են վարակվելնան ծաղիկները, տերնակոթերը Երբեմնկարող վեգետացիայիվերջում պտղակոթերը:Վարակվածհյուսվածքներում փուլի պսնդոթեցիումները, ձնավորվում են հարուցչի պայուսակավոր են պայուսակները՝պայուսակաորոնց մեջ գարնանը հասունանում նան սնկամարմնով՝ սպորներով: Հարուցիչը կարող է ձմեռել շիվերում: վարակված Տանձենու

են Խօոո Մոնիլիոզ կամ պտղային փտում հարուցում Ս. ՀԺՕուռ ՏՇիծ). սնկերը Ոսօկցծոճ Բ6-5., ԽԼ օ/ոՅ/68 8օո, Է րոտ մօր, .Ւքիօոոօ6էՅԹՏ, ընտանիք՝ կարգ` ԹսէԹոօոոօ665. (դաս`

Խ/օՈԾՇԹՅ6):

է երկու ձնով` պտղայինփտում արտահայւովում Հիվանդությունը ն մոնիլիալ այրվածք: Պտղային փտումը սկսվում է պտղի վրա փոքր. փտող բծի մեծանալով` ընդգրկում է պտուղն գոյացումից, որն արագ Պտուղը գորշանումէ, փափկում, կորցնում համային ամբողջությամբ: են կոնիդիալ սպոհատկությունները:Դրա մակերեսինառաջանում համակենտրոն րատվությանդեղնագորշ բարձիկները՝դասավորված

օղակներով:

Նկար 60. Հնդավորների մոնիլիոզ. 7 ն 2

Նկար59. Հնղավորներիքոմ. 1 /ննձորենու վարաված տերե, 2. թոսը խնձորի պտղի վու, 3. տանձենու վարակվածշիվ, 4. ք. ՁճոռոնՇար սնկիկոնիդիալսապորատվություն:

խնձորենուն .

տանձենու

վարակ-

կոնիդիալ

Սեյորա-

պած պտուղներ,Ժ. Խէ աշնցճոճ սնկի

տվություն:

Կոնիդիումները կլորավուն են, անգույն, (17-25»վ(11-15) մկմ չափերով, առաջանում են կոնիդիակիրների վրա` շղթայաձն (նկ. 60): Սնկի զարգացման համար անբարենպաստպայմաններում պտղի մակերեսին կոնիդիալ սպորատվությունչի առաջանում: Այդ դեպքում սնանում ն մումիֆիկացվում է` պտուղը վերածվելով սկլերոցիումի: Մումիայի մակերեսը հարթ է, փայլուն, կապույտ երանգով: Սկլերոցիումը, գարնանը ծլելով, առաջացնում է ատպոթեցիումներ՝ պայուսակներով պայուսակասպորներով, որոնք իրականացնում են սկզբնականվարակ: Մոնիլիալ այրվածքի դեպքում հիվանդութանարտաքին Աշանները նույնն են, ինչ որ կորիզավորների մոտ:

Խնծորենու ալրացող. հարուցիչըԾօժօտքիցծռ|ՇսօՕէոՇհտ ՏՅիո. սունկնէ(դաս` ՃՏօօոյ/օ61ԹՏ, ենթադաս` ԲԱՅՏՇՕՈո/Շ6եԺՅՑ, կարգ` ՔՈ/Տ1-

քիՅԱ85):

Վարակվում են տերնները, շիվերը, ծաղիկները, պտուղները: Տերնների վրա առաջանում ալրանման փառ, է մոխրասպիտակավուն, որն աստիճանաբաո ստանում երանգ ժանգագույն (նկ. 61): Տերեները է չեն ձեծանում, ոլորվում են նավակի տեսթով ն վաղաժամթափվում: Փառը հարուցչի էկտոֆիտ սնկամարմիննԷ ե կոնիդիալ սպորատվությունը:Կոնիդիումներըմիաբջիջ են, օվալաձն, (13-17)«(6-7) մկմ չափերով, անգույն, կարճ կոնիդիակրիվրա դասավորված են

շղթայածն:

Եկար61. Խնծորենու ալրացող. 7 վարակվածտերններն չիվ, 2. հարուցչի սնկամարմինը (ա), կոնիդհալ սպորատվությունը(բ) ե հաուստորիումները(գ):

Շիվերի վրա ւիառը նախ սպիտակ է կամ բաց մոխրագույն, աստիճանաբար մզանում է: Վարակված ծաղկաբույլերը պատվում են փառով Լ. չորանում: Պւոուղներիվրա առաջանում է ժանգւագույնցանց՝ նման մեխանիկական վնասվածքների կամ թունաքիմիկատներից առաջացածայրվածքների: Փառի մեջ աշնանը առաջանում են պայուսակավոր փուլի

կլեյսւտոթեցիումները:Դրանք մուգ շագանակագույնեն` դիխատոմիկ ճյուղավորված հավելուկներով: Յուրաքանչյուր .պտղամարմնում ձնավորվում է մեկ պայուսակ` ութ պայուսակասպորներով,սակայն ն բույներին չեն վերջիններս պայուսակներում չեն հասունանում վարակում: Հարուցիչը ձմեռում է սնկամարմնով`վարակվածշիվերում: Սն թաղցկեղ. հարուցիչն է Տքհճճօքտտ Ոճլթաատ Բռի. սունկը (դաս` ԶՅս6ՈԾՈՄՇՑԱ6Տ,կարգ` ՏքհՅ6/օքՏԱՅԼ6Տ): Հիվանդությունն ի հայտ է գալիս ծառերի վերերկրյա բոլոր օրգանների վրա (նկ. 62): Տերեների վրա առաջացած բծերը սկզբնական շրջանում կարմրաշագանակագույնեն, համակենտրոն օղակներով, այնուհետն դառնում են մոխրագույն ն ծածկվում

բազմաթիվ սն (կետերով` պիկնիդիումներով: -Պիկնիդիումները են ձնավորվում ն դրանով դժվարացնում են սովորաբար ուշ հհվանդության ախտորոշումը:Պիկնոսպորներըմիաբջիջ են կամ մեկ միջնապատով,օվալաձն, դեղնականաչ: Պտուղների փւոումը սկսվում է գորշ, աստիճանաբարմեծացող բծի գոյացումից (նման պտղային փտմանը), որը պատվում է կետերով՝ համակենտրոնօղակներով դասավորված սն սնանում է, պիկնիդիումներով: Ժամանակի ընթացքում պտուղը մումիֆիկացվում, նմանվում պտղային փտման մումիային, սակայն տարբերվում է նրանով, որ գույնը սն է, մակերեսն` անհարթ,անփայլ, ծածկվածէ պիկնիդիումներով: Վարակված ծաղկիները գորշանում են, կնճռոտվում: ճյուղերի վարակը սկսվում է կուռրվածքներից, մեխանիկական վնասվածքներից, ճեղքերից, տարածվումվեր ու վար: Վարակվածկեղեր սնանում է, ճաքճքում: Կեղնի տակ առաջացածպիկնիդիումները,սպորների ելքի դուրս են գալիս կեղնի մակերես` դրան տալով թմբիկավոր

անցքով ՄԱՐՔ:

Հայտնի են հարուցչի պայուսակավորփուլի փսնդոթեցիումների

Նկար 63. Խնծորենու տերեների

գորշ բծավորություն. 7. վարակվածտերններ, 2. հա-

ոուցչի պիկնիդիումը`պինոսպորներով:

Պայուսակավորփուլը (ցեղ ԽԻ/օօՏքոճճ ՇԱ) զարգանում է ձմեռող տերններիվրա-

Վարակվում են տերնները, որոնըգվրա առաջանում են փոթր, կլորավուն, ճախ գորշ, այնճուհետն կենտրոնով բձեր (նկ. 63): բաց Բծերի մեջ նկատվումեն սն կետեր՝ պիկնիդիումներ: Պիկնոսպորներն անգույն են ու միաբջիջ: Հարուցիչն ունի նան պայուսակավորփուլ` պերիթեցիումներ,սակայն հաջողությամբ ձմեռում է նան պիկնիդիումներով:

Նկար62. Խնձորենու սն քաղցկեղ(ա) ն ցիտոսպորոց(բ). քաղցկեղով վարակված ճյուղ, տերն ն պտուղ, 4. մումիֆիճացվաժ պտուղ, 5. պիկնիդիում` պիկնոսպորներով,բ/ 1. գիտոսպոոոզուվվարակվածճյուղ, 5. պիննիդիում՝պիկնոսպորներու ա/ 7-3. սն

Հանձնարարություն Չեռքարհումը նմուշների վրա նկարագրել ն նկարել հնդավորների քոսի, մոնիլիոզի, խնծորենու այրացողի, սն թաղցկեղի արտաքիննշաններըտարբեր օրգաններիվրա՛ Պատրաստել հարուցիչներիսպորատվությանպրեպարատներ, դիտել մանրադիտակով, նկարագրել ն նկարել տետրում

Սեպտորիոզկամ սպիտակբծավորություն հարուցիչն է Տճքթօոճ ՔՈՇօ|ԲՔօտո. սունկը (դաս` ԶՑսէ6օՈՇ6Լ6Տ, կարգ` Տքհճտոօքտ:ժ8/65): Վարակվում են տանձենու ւտոերեները, հազվադեպ` պտուղները: Դրանց վրա առաջանումեն մուգ դարչնագույն օղակով, մոխրասպիտակավուն փոքր բծեր ժ (նկ. 64), որոնց կենտմասում րոնական առաջանում են անզեն աչքով նկատելիսն

-

-

Տերններիգորշ բծավորություն (ֆիլոստիկտոզ). հարուցիչըխնձորենու հաճար Քհիօտեծ ոՅն Քո 6է Ծօէ սունկն է, տանձենու համար` Քհ. քյոոճ ՏՅՇՇ. սունկը (դաս` ՕՅԿսէՑՈԾՈ766է6Տ, կարգ` Տքհտոօքտ(08/65):

Եկար64. Տանժենու տերններիսեպտորրոզ. 7 վարակվածտերն, 2. Տ Ք/ՈՇՕԹսնկի պիկնիդիումը` պիկնոսպորճերու/:

կետեր` պիկնիդիուսնեո:Պիկնուպորներն անգույն են, թելանման, 3-4

միջնապատերով:

Թափված տերեների պրա աշնանը զարգանում է հարուցչի ՏՇդեոճ ՏՇհրօճ. պայուսակավոր փուլը` ԽԽՇօտքիոճտտիճ սնկի պերիթեցիումները, սակայն հարուգիչը հաջողությամբ ձմեռում է նան ւյիկնիդիումներով: Տանժենու

ն

Ժանգ. խնձորենու ժանգի հարուցիչն խխնծորենու

է

ՇՈՐ0Տք08ոց)սոո 17888/0106Տ ԻՅուց. սունկը, իսկ տանձենու ժանգինը՝ տոեյոոթ (|է) Միու սունկը (դաս` 8 ԾՈՄՇՇԹՏ, կարզ՝ ունեն Ս/6ժ/ՈՅ/ԹՏ): Սնկերն զարգացման թերի ցիկլ (բագակայում է ուռեդոփուլը), երկտեր են, միջանկյալտերը գիհին է (նկ. 65): Վարակվում են տանձենու ե խնձորենու ւռերեները,տերնակոթերը, երբեմն նան շիվերը: Տերնների վերին երեսին առաջանում են կարմրանարնջագույնբծեր՝ ւիոթր, սն կետերուլ պիկնիդիումներուլ:7-8 օր անց տերեների հակառակ երեսին առաջանում են էցիդիումներ՝ օծիչների տեսքով: էցիդիոսպյորները տարածվելով`վարակում են գիհու ճյուղերը, երբեմնկան տերնեները: Գիհու վարակված ճյուղերը հաստանում են: Գարնանը դրանց վրա առաջանում են սնկի տելեյտոպուստուլները` շագանակագույն տեսքով: Խոնավ եղւսնակին տելեյտոսպորները ուռչում են, ծլում, առաջացնում բազիդիում` բազիդիոսպորներով, որոնք տարածվելով վարակում են խնձորենուն ն տանձենուն 6Վարակված գիհու ճյուղերը դառնում են բազմամյա վարակիաղբյուր: Թ.

աաա Լան

նկար

Խնձորենու ն տանծենու ժանգ. 1 ն 2 (քցիդիութուլը խնծոՌենու ե տանժենու տերեների վրա, 3. տելեյտուույը գիհու մարակված ճյուղի վու, 4 չցիդիուպորներ, 5. տելեյտոսԱյորներ:

Հանձնարարություն38 Չերբարիումի նմուշների վրա նկարագրել ն նկարել հնդաժանգի արտաքիննշանները: վորների ֆիլոստիկտոզի,սեպտորիոզի, Պատրաստել սպորատվության հարուցիչներիԱնսեռ դիտել մանրադիտակով, նկարել տետրում: պրեպարատներ, -

-

Բակտերիալ այրվածք. հարուցիչը Էոտոռ ՅՈՄԾԿՕՈՅ(8սո՛ք 6է 8. ձողաձն բակտերիանէ, որն ունի մտրակների շուրջմարմճյա դասավորություն: Գարնանը, նոր բացվող ծաղիկները, երիտասարդ շիվերը հանկարծակիբառամում ն սնանում են: Տենները սնեանում ն ոլորվում են, սակայն մնում են շիվերի վրա: Վարակվածնոր կազմակերպված պտուղները նույնպես սնանում ն մնում են շիվի վրա: Վարակված շիվերը կարծես լցվում են հեղուկով, որը կեղնի ճեղքերից դուրս է գալիս պղտոր էքսուդատի տեսքով, հոսում է, օդում մգանում է ն չորանում դեղնագորշավունկաթիլներիտեսքով: Վաղգարնանըշիվերի վրա բակտերիալէքսուդատի առաջացումը բակտերիալայրվածքի բնորոշ նշանն է:

ՄՈՈՏԼ

տես լաբորատոր Արմատային բակտերիալ քաղցկեղ աշխատանք21: Հանձնարարություն ն Ենարագրել նկարել հնդավորների բակտերիալայրվածքի ն արմատայինբակտերիալքաղցկեղիարտաքիննշանները: -

-

Վրացնելաղյուսակ 20-ը:

Աղյուսակ20 հիվանդությունները Հնդավորպտղատեսակների

Հիվան- | Վարուգիչը,| դրա դության

անվաՇումը

-Հիվան-

Հարուցչի

ձմեռող դության կարգա- արտաքին փուլը, բանական | նշանները| սկզբնական վարակի տեղը

Երկրորդական վարակի աղբյուրըն տարածման ուղիները

աղբյուրը

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ

ԱՇԽԱՏԱՆՔ 24

ԽԱՂՈՂԻ ՎԱԶԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Միլդիու կամ կեղժ ալրացող. հարուգիչըԲ|ոտոօքոոո«(մօօ18 86ո. ծու սունկն է ո (դաս՝ Օծո7Շ6Լէ6Տ, կարգ` Թ6/ցոօՏթ Ք6/օոօՏքօ18/6Տ,ը ընտանիք՝ կարգ: ւցա Վարակվում են վազի տերեները, ծաղկաբույլերը,պտուղները, բեղիկները,շիվերը: Երիտասարդտերեների վարակի դեպքում դրանց վրա գոյանում են դեղնավուն, կլոր, յուղանման բծեր: Խոնավ եղանակին տերնների հակառակերեսին առաջանումէ սպիտակփառ(նկ. 66): Ժամանակի 6է 6

ԹԱՏ

իք

ընթացքում, երբ վարակվածհյուսվածքն ամբողջովին մահանում է, բծերը դառնում են կարմրագորշ: Ուժեղ վարակի դեպքում բծերը միաձուլվում են, տերեները վաղաժամթափվում են: Պամեմատաբար դիմացկուն սորտերի մոտ բծերը փոքր են, անկյունավոր, տեղաբաշխված են ջղերի միջն. Միլդիուռվ վարակված ծաղկաբույլերը գորշանում, չորանում ն թափվումեն: Խոնավեղանակին դրանք պատվումեն սպիտակփառով: Վարակված նոր կազմակերպվածպտուղները կանաչադեղնան խոնավ եղանակին պատվում սպիտակ վուն գույն են ստանում փառով: Վարակված պտուղներըաստիճանաբարգորշանում են, չորանում ն թափվում: Վարակված կանաչ շիվերի վրա ի հայտ են գալիս գորշւսվուն, փոբր ինչ խորացած բծեր, որոնք նույնպես պատվում են սւվիւտակ փառով:Վարակվածբեղիկներըն շիվերի ծայրերը չորանումեն: Սնկամարմինն էնդոֆիտ է վարակված օրգանների վորա անսեռ զարգացող փառը սնկի սպորատվությունն է: Բծերի մտտակ է գալիս 4-5-ից մինչե 20 յուրաքանչյուր հերծանցքից դուրս են կոնիդիակիր(դրանքճյուղավորված ուղիղ անկյան տկ, ծայրերում ունեն խաչաձնեվերջավորություններ), որոնց վրա ձնավորվում են միաբջից, անգույն, օվալաձե կոնիդիումներ: Վերջիններս ծչլելով առաջացնումեն ինֆեկցիոնհիֆ ն վարակում բույսերին: Կոնիդիումի ն զոուպորներն են ծլումից երբեմն առաջանումէ զոովպորանգիում, վարակում բույսերը: է ծոսպորներով, որոնք Սունկը ձմեռում առաջանում են վարակվածհյուսվածքներում`օոգամիայի արդյունքում: Օոսպորները, գարնանը ծլելով, առաջացնումեն զոոսպորանգիում երկմտրակաւլոռ զոոսպորներով, վերջիններս վարակում են բույսերը: Զոոսպորների ծլման համարպարտադիրէ ջրի կաթիլի առկայությունը: Հանձնարարություն Ձերբարիումի նմուշներից ժանոթանալ խաղողի մելոիուր արտաքիննշաններին,նկարագրելն նկարել դրանք: Պատրաստելհարուցչի անսեռ սպորատվությանպրեպարատե դիտելմանրադիտակով: Ցուցապաստառիցնկարել միլդիուր հարուցչի գարգացման -

-

Նկար66. Խաղողի միլդիու. ծիվանդության արւոահատությունըտերեր վերին (աջից) ն ստորին 6 տարբեր հասակի պտուղներ` հիվանդության ծրեսին (ձայսըց), 2 արտաքին նշաններով, 7 Ք. տրնօթ սնկի զոոսպորանգիակիրը`զոռսայորանգիումներու 7.

-

ու -

ԶՌՆ/Ը-

Գժնչ միլդիուր

չրջանի ինկուբացիոն

ն

զռոսպորանգիումից զոոսպորների ելքի կորերը՝կայսվածմիջավայրիպայմաններից: -

Օիդիում կամ իսկական ալրացող. հարուցիչն է Սոռլոսի Ռ6ՇՅԱԾԹսո՛. 06165, սունկը (դաս` (Տօհտ.) ՃՏՇօՈՈ7 ենջադաս` ԷսՅՏՇօոՇՏԱՄՅՑ, Վարուցիչն ունի նան կոնիդիալփուլ` Օժստ Խճիծո կարգ` ԷՐ/5/քհլՏ):

86ո|.:

Վարակվում են վազի տերեները, շիվերը, ողկույզները, ծաղկաբույլերը (նկ. 67): Տերնեներիվրա առաջանում են հազիվ նկատելիդեղնավունբծեր, որոնք ծածկվում են հեշտությամբ մաքրվող փառով: Փառը հարուցչի էկտոֆիտ սնկւամարմիննէ ն կոնիդիալ սպորատվությունը(հարուցիչը բջիջների մեջ ներթափանցում է հաուստորիումներոմ, կլանում ջուրը ն սննդանյութերը): Կոնիդիակիրները կարճ են, դրանց վրա օվալաձն, միաբջիջ կոնիդիումները դասավորված են շչղթայաձն: Փառը է հիմնականում առաջանում տերնների վերին երեսին, իսկ ուժեղ վարակի դեպքում` ճածկում է ողջ տերնաթիթեղը:Հիվանդ տերնները դառնում են քլորոտիկ, ծայրերիցոլորվում են դեպի մեր ն չորանում: Վարակված շիվերի վիա առաջանում է փառ, որի տակ առաջանում են մուգ բծեր: Վերջիններս ավելի ցայտուն երնում են հետո: շիվերի փայտացումից Օիդիումով վարակված ծաղկաբույլը ծածկվում է մոխրագույն փառով, չորանում է ն թափվում: Երիտասարդ, նոր կազմակերպված պտուղները պատվում են մոխրագույն փառով, չեն աճում, գորշանում են ու չորանում: Ուշ վարակիկամ պտղի միակողմանի վաուսկի

դեպքում պտուղը շարունակում է աճել, սակայն ճաքում է՝ մերկացնելով սերմը: Դա օիդիումի բնորոշ նշանն է: Հիվանդությանզանգվածային զարգացմանդեպքում պտուղներըփտումեն՝ արձակելովնեխած հոտ: վերջում փառի Վարակվածբոլոր օրգաններիվրա վեգետացիայի են մեջ ի հայտ գալիս սն կետեր` կլեյստոթեցիումներ,որոնց մեջ Սակայն ձնեավորվում են պայուսակները պայուսակասպորներով: պայուսակասպորներըգարնանը չեն հասունանում ն վարակի աղբյուր

միջոցով: չեն: Վարուցիչը ձմեռումէ շիվերում՝ սնկաճմարմնի Գանձնարարություն Ֆերբարիումի նմուշներից ծանոթանալ խաղողի օիդիումի բնորոշ նշաններին: Ցուցապաստառից նկարել ծիդիումով վարակված տերնի սնկամարմնովու կոնիդիալ սպորատվությամբ նտրվածքը` հարուցչի ն -

-

նշանները: հիվանդության արտաքին

Պատրաստելօիդիումի անսեռ սպորատվությանն պայուսականկարել տետրումպորփուլի պրեպարատներ,դիտել մանրադիտակով, -

հարուցիչը ՏքիՅօտԾոոռՅտքծկոսոոԺԹ) (հոմ. Օ/Ծ6օԱնտրակնոզ. ՏքօոսոոՅողքթլօքհճցստ(ՔՅՏՏ.) ՏՅՇօ.) սունկն է (դաս` ԶՅ6ԱԼԵՈ ԾՈ)ՇՅ16Տ, կարգ` Բ/ՇՅՈՇԾՈՒՅԲՏ):

ԱԱ. ԱԿԱՆ

ՀՀ

ԱՏ

ՀՈ

ԽԱ :

Հ

ո

ԿԱՀ

ՑԱՈՂ

րշ զթ »«ԱշԱ

00.»

նկար 67. Խաղողի Օիդիում. 1. վարակվածտերն ն ողկույզ, 2. վարակվածտերնի կտվածք. երեում են Ա Ոշաթ սնկի էկտոֆիտ սնկամարմինը (ա, կոնիդիալ սպորատվությունը(բ) ն ծծիչը (Գ):

Նկար 68. Խաղողի անտրակնոզ. 7-3. հիվանդության արտաքիննշաններըտերնի, ողկույզի,շիվի Վրա: ճ մահին (տեղարան) 5. Տքոճնօ/օոռ կոնհռիալ սպորատվության Ձքանոսո) սնկի կոնիդիումներ»

Վարակվում են վերերկրյա բոլոր օրգանները, սակայն առավել ուժեղ` շիվերը, որոնց վրա գոյանում են գորշ բծեր, վերքեր, խոցեր: Ուժեղ վարակված շիվերը չորանում են, սնանում, ձեաւիոխվում, ձռմովումն հեշտությամբկոտրվում(նկ. 68): Վարակվածտերնեներիվրա ի հայտ են գալիս մուգ գորշավուն ծղակով տարբեր մեծության անկյունավոր բծեր: Վարակված ծակծկվումէ: հյուսվածքըչորանալով թափվում է, ն տերնաթիթեղը Տերնակոթերի,ջղերի վրա առաջանումեն խոցեր: Վարակվածծաղկաբույլերի վրա ի հայտ են գալիս սն օղակով բծեր: Ծաղիկներըգորշանում ն թափվում են: Պտուղներիվրա առաջանում են խորացած,մոխրագույն կամ բաց գորշավուն՝ սն օղակով բծեր: մյդպիսի պտուղները միակողմանի են աճում, չորանում են` մնալով ողկույզի վրա: Վարակված բոլոր օրգանների վրա խոնավ եղանակին առաջանում են փոքր, մոխրագույնբարձիլկներկ̀ոնիդիալսպորատվության տեղարաններ:Կոնիդիումներըէլիպսաձն են, միաբջիջ, անգույն: Սնկամարմինըէնդոֆիտէ: Յարուցիչը ձմեռում է կոնիդիալ սպորատվությամբ՝ վարակվածբուսական մնացորդներին շիվերի վրա:

Վարակված բոլոր օրգանների վրա առաջանումէ Ճոխրագույն (նկ. սպորատվությունը փառ, որը հարուցչի սնկաճարմինն կոնիդիալ 69): Կոնիդիակհրներըճյուղավորվածեն ծառանման, կոնիդիումները

էն

միաբջիջ են,

ձվաճե, առաջանումեն

կոնիդիակրի

ճյուղավորություններիծայրերին` խմբերով: Բարձր խոնավության պայմաններում-«ճոխրագույն փտումը, ինտենսիվ «զարգանալու, փտեցնումէ պտուղները: սն են Թափված վարակվածօրգաններիվրա առաջացնում փոքր, են սկլերոցիումներ.որոնք, գարնանըծլելով, առաջացնում կոնիդիալ սպորատվլություն: նան «ազնվական Երբեմն մոխրագույն փտումն անվանումեն է զարգանում, փտում»: Չորային աշնանը սունկը պտուղներիվրա թույլ նվազում, ավելանումէ, թթվայնությունը պտուղներիցջրի գոլորշացումն ն շաքարներիքանակը ավելանում, պտուղների դրանցից ստացվող գինու որւսկը բարձրանում է: Սակայն հիմնականումմոխրագույն փտումիցխաղողիբերքի կորուստը մեծէլինում: ընթացքում: Յիվանդությունըկարող է դիտվել նան պահպանման Հանձնարարություն Խկարագրելն նկարել անտրակնոգի ն մոխրագույն փտման -

Սոխրագույն փտում, հարուցիչը 8օէ/ (դաս` Զ6սԹԵՈ»7Շ6165, կարգ` ..Ւխքհռոոյօ6է3)65, ընտանիք`ԶՅոոճեճօԹՅԹ): Վարակվում են հիմնականում պւոուղները, սակայն կարող են վարակնան վե ւվւողակոթերը,: հաՎզվադեպ՝ւոերեները, շիվերը, ծաղկաբույլերը:

Եկար69 Խադողը մոխրագույն իտու 7. վարակվածողկույզ, 2.8 ՀՈՅ/ՑՑ սնկի Սոնիդիայ սապորատւլություն-

մտՇոթա

Ք6-տ. :

սունկն "12

Գ

բնորոշ նշանները.սպորատվության հարուցիչների անսեռ Պատրաստել ն նկարել տետրում: դիտել մանրադիտակով պրեպարատներ, -

ոո բակտերիալ քաղցկեղ. հարուցիչը Ճց/օԵՋՇէթոս Արմատային

ԽոծաօԹթոտ ձողաճն,

ՏՀԹԿԽՇՈՏ.)

(Բտճսմցոտօոմտ լայն ֆիլոգենետիկ շարժուն բակտերիանէ: ՂՎարուցիչն ունի տեսակի պտղատու, վարակումէ ավելի քան մասնագիտացում, ե խաղողի վազը: անտառայինծառատեսակներ է ուռուցքներիձնով: վազի վրա արտահայտվում Հիվանդությունը ն առաջանում են վազի փայտացածմասերի Նորագոյագումներն մասում: Կեղնի տակ, վրա՝ պատվաստի գլխավորապեսարմատավզիկի արդյունքում, նախ գոյանում է ցորենի բջիջների հիպերպլազիայի այն հատիկի մեծության սպիտակ,փափուկ ուռուցք: Աստիճանաբար մակերես: ն գալիս մեծանում է, ամրանում կեղեը պատռելով՝դուրս է Ուռուցքի մակերեսնանհարթ է, գույնը փոփոխվում դեղինից մինչն են 0,5 սմ-ից մինչն 10-30 սմ-ի մուգ գորշ, չափերը տատանվում է սահմաններում: Ուռուցքի քայքայումից հետո բակտերիանանցնում

Խա.ա«ծոտ

Ըօոո.

պահպանվում մի քանի տարի: Վարակված վազը դանդաղ է թուլանում, վատ Է պտղաբերում չորանում: աճում, ն իվերջո հող

Ա

Քչորոզ. ոչ ինֆեկցիոն հիվանդությունէ, դիտվում է հատկապես կարբոնատայինհողերում: կիվանդությանըբնորոշ է տերնեներիգունափոխումը, դրանք դառնում են դեղնականաչկաճ դեղին, կանաչ են մնում միայն ջղերը: Ավելի ուչ տերեներն ամբողջուլին գունազրկվում են, ստանում դեղնասպիտակավուներանգ: Հիվանդության ուժեղ զարգացման դեպքում տերնները չորանում են՝ եզրերից սկսած: Դեղնում են ճան շիվերը, որոնք աճով ետ են մնում, միջհանգույցներըկարճ են լինում, տերեճերը` փոքրը: Հիվանդ վազը վատ է պտղաբերում, պտուղները փոքրը են ձնում, դեղին, շիվերի փայտացումընորմալ չի ընթանում, սդրանք ձմռանը ցրտահարվումեն: Հանձնարարություն

Յեդքարխումինմուշներից ծանոթանալ խաղողի արմատային բակտերիալքաղցկեղի ն քլորոզի արտաքիննշաններին,նկարագրելն նկարել տեւոթումրացնել աղյուսա 21-ը: Աղյուսակ21 վազի հիվանդությունները Խաղողի -

-

Է Հիվան- | Վարուցիչը,| ՀիվանՁմեռող Երկրորդա: դության դության կան վարակի դրա փուլը, : անվակարգա- արտաքին| սկզբնական աղբյուրը ն Է նումը բանական վարակի տարածման | նշանները աղբյուրը ուղիները տեղը

|

|

Ր

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 22

ՀԱՏԱՊՏՂԱՏՈՒ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՎԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Հաղարջենու, կոկռոշենու ալրացող.

՛Ոօ/Տ-ԱԿՁՅ

(ՏՇԻԽ) Ք6Ո:. ճէ ՇսՂ.

սունկն

է

հարուցիչը ՏքհճծոօքիծօՅ (դաս` ՃՏՇՕոՂ/Շ616Տ, ենթադաս`

ԲսՅՏՇՕոոօ6եՄՅ6,կարգ` Էդ/Տլքոճ:65): Վարակվում են երիտասարդ տերնները. պտուղները, շիվերը: Հիվանդության սկզբնական նշանը վարակված օրգանների վրա խտանում է, սպիտակ, նուրբ փառիառաջացումնէ, որն աստիճանաբար է էկտոֆիտ հարուցչի դառնում ալրանման (նկ. 70): Փառը կազմված կարճ սնկամարմնիցկոնիդիալ

ն

սպորատվությունից: Կոնիդիակիրնե

դրանց վրա կոնիդիումներո դասավորված են շղթայաճն: Կոնիդիումներըմիաբջիջ են, անգույն, օվալաձն, բարակ ն տարածվում Դրանք հեշտությամբ անջատվումեն կոնիդիակիրներից առաջացնելուլ բույսերիզանգվածայինվարակ: տերնային ձնը: Հաղարջենու մոտ գերակշռում է հիվանդության Փառն առաջանում է տերնների ստորին մակերեսին, ջղերի, են: տերնակոթերիվրա: Վարակված տերնները քլորուտիկ է պտուղները փառ, Վարակվածպտուղների վրա առաջանում չորանում ե թափվում են: Ամռան ընքացքում փառը խտանում է տերնճերի վրա դառնում մոխրագույն, իսկ պտուղներին շիվերի վրա որոնց մուգ գորշ: Փւսռի մեջ նկատվում են սն կչեյստոթեցիումներ, վրա: ձմեռում է մնացորդների բուսական օգնությամբհարուցիչը է Կոկռոշենու ւոերեներիհակառակկողմում նույնպես առաջանում սպիւոակփառ, տերններըծնափոխվումեն: Պտուղները շատ ուվարակվում ն ժեղ եռ երբեմն ամբողջովին պատվում ալրանման տառով: Պտուղները փոքո են մնում ն «Փոքր թափվում են. պտուղների վրայից փառը հեշտությամբմաքրվումէ: են,

թաղանթ

Նկար 70. Ալրացող. 7. վարակված տերներ ն պտուղներ,2. շիվի գագաթի չորացում, 3. ե 4. հարուցչի նոնիդիալն պայումակավոր

սպորատլությունները, 5. պայուսակ` պայումակաօէլորներով:

դադարում են Վարակված շիվերը

ածել,

ծռձմռվում ն չորանումեն:

ոԵյՏ է6ե. Անտրակնոզ. ՂարուցիչըպայուսակավորՔՏՅսմօք62/28 է կարգ` սունկն (դաս` ՃՏՇՕՈՂՇՓ6Լ6Տ, կարգերի խումբ` Օ|ՏՇօոո/օ6ԱԺՅ6, 6է Օ6Տո. Խ/ՇՈԼ ոելտ ՒԹ/Շետ)ԹՏ), որի կոնիդիալ փուլն է Շ)Շօօտքօոսո: սունկը (դաս`ՕՅսէԹՈՕՈՄՇ6է6Տ, կարգ` Խ/6լճոօշօոլ|65): Վարակվումեն կոկռոշենին, հաղարջենին:Նախ վարակվումեն ստորին հարկի լավ զարգացած տերննճերը: Հիվանդությանբնորոշ նշաէ: նը տերեճերիբծավորությունն Բծերըբազմաթիվենճ,փոքր, մինչն 1 մմ տրամագծով,գորշ ն տձն: Բծիմակերեսըփոքրինչ ուռուցիկ է, քանի որ կենտրոնում` էպիդերմիսի տակ, զարգանում է սնկի կոնիդիալ սպորատվությանտեղարանը: Խիտ սնկամարմնիվրա առաջանում է կարճ կոնիդիակիրներիշերտը, որի վրա առաջանում են միաբջիջ, անգույն, կորացած, բութ ծայրերով կոնիդիումներ(նկ.71): Խոնավ ն դուրս եղանակին սպորներըհասունանում են, պատռում էպիդերմիսը --

«21 ԱՈ Են 2277 ՀԱՅԵ) Ան ն

ՀԱԱ ԱՆՐ

ՑԱՅՈՈՐ

Նկար 71. Հաղարջենուանտրակնոզ. 7. ն 2 վարակվածտերնն շիվ, 3. հարուցչի կոնիդիալսպորատվպության մահիճ, 4. ապոթեցիումի կտրվածք116

գալիս մակերես: Ուժեղ վարակի դեպքում տերեների վրա բծերը միաձուլվումեն, տերնները չորանում են ն թափվում:Տերնակոթերի, ն շիվերիվրա բծերըգորշ են, խորացած: պտղակոբերի Պայուսակավոր փուլը զարգանում է գարնանը բուսական մնացորդների (հատկապես տերեների) վրա: .Ապոթեցիումները ն են, լրիվ խորացածեն տերնի հյուսվածքիմեջ դեղնաշագանակագույն

նկատվումեն միայն ուռչելուց հետո: Հարուցիչը ձմեռում է կոնիդիալփուլում` բուսականմնացորդների վրա:

(դաս՝ սունկն Սեպտորիոզ.հարուցիչը Տօքթօոտ Ոետ տտ. նան պայուսակավոր Ունի Օ6սէթր0Շ6էԹՏ, կարգ` Տքհճ6օքՏժ8/65): ՔԹտու հետ (դաս` Ճտօօոօօ165, կարգ փուլ՝ Խայօօտքիաօոտիռ

ՏքՈՅ6ՈՅԼՑՏ):

Վարակվումեն հաղարջենին,կոկռոշենին: Կոկռոշենու մուռ մոտ՝ վարակվում են հիմնականումտերնները, իսկ հաղարջենու տերններըն ցողունը:Պտուղներըհազվադեպեն վարակվում: 1-3 մմ տրամագծով Տերններիվրա ի հայտ են գալիս գորշ, կլոր, ն մ են, կենտրոնում բծեր, որոնք աստիճանաբար սպիտակու դեպքում Ուժեղ վարակի սն են կետեր` պիկնիդիումներ: առաջանում տերններըթափվումեն (նկ. 72): է

Նկար72. Հաղարջենուսեպտորիոզ. 7 ն 2 վարակված տերն ն ցողուններ,3 պիկնուպորներով-

Տ. ոնտ դ

սնկի պիկնիդրում

Ցողունի վրա նկատելի են նեկրոտիկբծեր` համեմատաբար բաց գույնի կենտրոնականմասով ե մուգ օղւսկով: Բծերի մեջ առաջանում են պիկնիդիումներ:Վարակվածցողունը ճաքճքում է: Պտուղներիվրա վարակն արտահայտվում է կլոր, գորշ. փոքր-ինչ խորացած, կենտրոնումպիկնիդիումների խմբովբծերի առացազմամբ: Պայուսակավոր փուլի պերիթեցիումներըձնավորվում են աշնանը: Հարուցիչը ձմեռում է նան պիկնիդիումներովբուսական մնացորդներիվրա: վարակի աղբյուր են պիկնոսպորները: Սկզբնական Գանձնարարություն Շկարագրելն նկարել հաղարջենու ալրացողի, անտրակնոզին -

սեպտորհոզիարտաքիննշանները: Պատրաստելհարուցիչներիանսեռ ն սեռական սպորատվուՔյան պրեպարատներ,դիտել մանրադիտակու, անել համապատասսան նկարներ: -

Հաղարջենու բաժականմանժանգ. հարուցիչը Քսեռուռ ՊԵՇՏսունկն է (դաս` ՑՅՏ(ԱԾոոյ66է6Տ, կարգ` Սոօժ/ոՅ165), որն ունի ն տարատեր է: Գաղարջենուվրա զարգանումեն զարգացմանլրիվ ցիկլ պիկնիդիալն էցիդիալ փուլերը, իսկ ուռեդո ն տելեյտոփուլերըբ̀ոշխի

(ՇՅՈՑ»Հ)

տարբերտեսակներիվրա:

ՇՅՈՏԻ ԽԵ.

Վարակվում են տերնները, շիվերը ն ավելի ուժեղ պտուղները: Ձաղարջենու տերնների վերին երեսին առաջանում են վառ կարմիր են բծեր սն կետերով` պիկնիդիումներով, որոնցում հասունանում են պիկնոսպորները(նկ. 73): Բծերի հակառան կողմում առաջանում վառ նարնջագույն բարձիկներ՝ բաժակաձն էցիդիումներ: էցիդիոսպորներըմիաբջիջեն, կլոր, (15-20)2(12-18) մկմ չափերով: Պտուղների ն շիվերի վրա առաջանում են համանման բաժականման էցիդիումներ: Ուժեղ վարակի դեպքում պտուղներն ամբողջովին պատվում են էցիդիումներով ն թափվում: Վարակված շիվերը ծռմռվում են: էցիդիոսպորները տարածվելով վարակում են բոշխը, որի ուռեդոբարձիկներ, տերննեի վրա զարգանում են նախ գորշ սն այնուհետն՝ տելեյտոբարձիկներ: (որենու, մոշենու Ժանգ.հարուցիչը Քումցումսո ԽԵՒ-ԺՅ6) ԽՅՈՏԼ կարգ` Սր մՈՁ ԱՏ), որն ունի սունկն է (դաս `ՅՅՏԱԱԹԾՈՒՄՇ6ԹԹՏ. ն է: լրիվ ցիկլ միատեր զարգացման Վարակվում են տերնեները,որոնց վրա սկզբնական շրջանում առաօւսնում են գարնանայինփուլի դեղճանարնջագույնէցիդիումները (նկ. 74): Ավելի ուշ, տերնների հակառակ կողմում գոյանում են ամւսռայիցժանգագորշավուն ուռեդոբարծիկները: Այսփուլում սունկը

Ման ԱՅԻՆ

ք

Եկար 73. Չաղարքջենու բաժականմանժանց. նբ. էցիդիաչփուլը վարակվածտերնի ն սյտու դներր վրա, 4. արակված տերեր կտրվածք. 1. պիկնրդրում,2 ցր դիում՝ ա.

եկար 74. ժորենու ժանջ.

1.

ներուլ, 3. ուռեդոսսյումտուլ,

վարակվածտերեներ,2. շիվը՝ էցիդիում4. տելեյտոսպուստուլ:

ճո քանի սերունդ է տալիս` առաջացնելով բույսերի զանգվածային վարակ: Ամռան վերջին տերնների հակառակ կողմում առաջանում են աշնանային սն տելեյտոբարձիկները:Վարւսկվածտերններըվաղաժամ դեղնում ն չորանումեն: է Յարուցիչը ձմեռում տելեյտոսպորներով բուսական մնացորդներիվրա: Գարնանըտելեյտոսպորներըծլելով առաջացնում են բազիդիում`բազիդիոսպորներով,որոնք տարածվելովվարակում են

բույսերը:

Հանձնարարություն45 Եկարագրել ն նկարել հաղարջենու րաժականման,մորենու, Սռշենու օանգերըարտաքիննշանները: Պատրաստել հարուցիչները անսեռ 29սապորատվությունները արեպարատներ,դիւտելմանրադիտակով ն նկարել: -

-

Բ6րտ. ելակի մոյխուսգույնփտում. հարուցիչը Ք8Օտ/մ5ՁՈ սունկն է (դաս` Շա Մ Շ66Տ. կարգ` Ւքոօոոյ/Շ6է8/6Տ. ընտանիք`

ԶՔՈՈՅԱՅՇՔՅՅ):

Վարակվում են ելակի պտուղները, երբեմն նան տերնները, պտղակոթերը,ծաղիկները: Պտուղների վրա ի հայտ են գալիս փափուկ, գորշ բծեր: Դրւսնք արագ ընդգրկում են ողջ պտուղը, որը կորցնում է իր համն ու հոտը: Այռնուհետնբծերը պատվում են մոխրագույն փառով՝ կազմված հարուցչի սնկամարմնիցն կոնիդիալ սպորատվությունից: Տաք եղանակին է սնկամարմինըերբեմն ներթափանցում պտղի ներքին հյուսվածքների մեջ. ն պտուղը չորանալով մումիֆիկացվում է: Տերեների վրա են առաջանում խոշոր, մոխրագույն բծեր` Օուրբ փառով: Վառակված հյուսվածքը մահանում է: Պտղակոթի վորա առաջացող գորշ բծերը են ն է: չորանում հաճախօղակավորում այն, պտուղը Վեգետագիայիընթացքում սունկը տարածվումէ կոնիդիալսպորատվությամբ:Մպորներն օվալածն են կամ կլոր, միաբջիջ,անգույն, իսկ խմբուլ մոխրագույն: Վարակված հյուսվածքների վրա աշնանը զարգանում են փոքր, սն սկլերոցիումներ,որոնց օգնությամբ սունկը ձմեռում

կարգ ՏքիՁծՈՅ)ՑՏ):

(դաս`ՃՏՇՕՈՂ/ԸԲԼ6Տ,

Վարակվումեն տերնները, երբեմն նան տերնակոթերը:Տերնեների վրա գոյանում են փոքր, 1-3 մմ տրամագծով, կլորավուն.գորշ բժեր՝ Այնուհետն բծերի կենտրոնականմասը սպիտակումէ: Երբեմն բծերի կենտրոնականմասի հյուսվածքը չորանալովթափվում է, տերնը ծակծկվումէ: Տերնակոթերիվրա բծերը ձգված են երկարությամբ,խռրացած են, այնուհեւոն սպիտակ` դարչնագույն են, նախ շագանակագույն օղակով: Բծերի վրա՝ տերններիհակառակկողմից,խոնավեղանակին փառ: Կոնիդիումներն առաջանումէ սնկի կոնիդիալսպորատվության կարճ 1-2 Կոնիղիակիրները միջնապատերով: անգույն են, միաբջիջկաճ Վարակված են, տերնի մակերես են դուրս գալիս հերձանցքներից: օրգանների վրա առաջանում են սկլերոցիումներ. որոնք ձմեռելուց հետո ծլելով առաջացնումեն կոնիդիալ սպորատվություն: Պայուսակավորփուլը առաջանումէ աշնանը, սակայն գարնանը են այն պայուսակասպորները հասունանում պպերիթեցիումներում են կոնիդիալ Փլել, առաջացրել ժամանակ,երբ արդեն սկլերոցիումները ն կետնաբար բույսերը. պայուսակավո սպորատվություն վարակել վարակիհարցում: փուլը կորցրել է իր դերը բույսերի սկզբնական Հանձնարարություն ն Նկարագրել նկարել ելակի մոխրագույն փտման ն սապիտան -

բժավորության արտաքին նշանները:

սպորատվությա Պատրաստել հարուցիչներըանմեռ նկարել մանրաղիտակով, դիտել արեպարատներ, տետրում: փրացնելաղյուսակ 22-ը Աղյուսակ 22 Վատապտղատու բույսերի հիվանդությունները -

-

Հիվան- | Հարուցիչը, Դիվան- Ջմեռող Երկրորդական դության դրա դության փուլը, վարակի արտաքին սկզբնական կարգաանվան աղբյուրը բանական վարակի նումը | նշանները

|

տեղը

է:

լ

ՏՅՇՇ.

|

|

|

աղբյուրը

տարածման ուղիները

Եչանը սաիտան բծավորություն. հարուցիչը ՍՅուսԲոռ ԽՏոտ| սունկն է (դաս` Զ6ա6թոո/Շ6է6Տ, կարգ` Ւի/քհօոո)/Շ618165): Պայու-

Բճց8ՅոՅՑՏՅՇՇ. սունկն է սակավոր փուլում հարուցիչը ԽԵ/ՇօՏքիճ:ո6ԱՅ

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 23.

ԱՆՏԱՌԱՅԻՆ ԾԱՌԱՏԵՍԱԿՆԵՐԻ ԳԼԽԱՎՈՐ

ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Մումիֆիկացիա(զմռսում) չատ վտանգավոր հիվանդությունէ: ն պտուղների վրա առաջանում են սկլերոցիումներ, կամ Սերմերի սերմերնու պտուղներըվերածվում են սնկի սկլերոցիումի:Ավելի շատ վարակվում են կեչու սերմերն ու կաղնու պտուղները: Կեչու սերմերըվարակվումեն ծաղկմանփուլում (նկ. 75): Դրանց վրա առաջանում են սն սկլերոցիումներ, սերմերը կորցնում են ծլունակությունը: Թափվածսերմերիվրա են հաջորդ տարիառաջանում դաս` ՃՏՇՕոոյօ6Թ9) րոջագույ

զիուտները, որոնց մակերեսին ապոթ ն տարածվելով

Ա» 18 աաա ԵՓԱԹՓ խմոր

արակու

չին:

րթափանցում մասե ասերից, միջատներիկերվածքիցառաջացած

Նկար 76. Կաղնուպտուղների մումիֆինացիա,

առաջացումը (ճերքնում)-

ն

(վերնում), սկլերոցիումիձլումը ապոթեցիումների

վարակված կաղիններ

կեղնի անցքերից,

պայուսակասպորներով ենա արական .: Սերաերմիը ԲԱՆ մեր ժամանող, լատինների, Կանն է

ճաքճռած քճք

Նկար 75. Կեչու սերմերի

մումիֆիկացիա.

վարակվածսերմը(վերնում), վարակվածսերմից ապոթեցիումիառաջացումը

(ներթնում):

նեխանիկականվնասվածքն սնկի սկլերոցիումի (մումիֆիկ սպունգանման(նկ. 76): Վարակվածկաղինների Տեօոձեոռ քտտսժօխետ ապոթեցիումները, որոնց վ պայուսակասպորներով, վեր կաղնու պտուղները: Վա ծլունակությունը:

|

Սերմերի ու պտուղներ սերմերի ն պտուղների մակե բոսանմանառատ փառ: Պտո կությունը, բնական գույնը ն փ Հարուցում են անկատ

պատկանողՔՏճոլօինսո Լ/ու.,

Քճոօիստ

Նանկօսո

Մհ,

Լու, Բհլշօքստ ԷԹ, Խօուկուն ցեղերի սնկերը: Օրինակ` դեղին ակացի սերմերին պտուղների ւ 3ՅսԻԵՁ)

Փշատերնավոր ծառատեսա Լլոխ. ինչպես նան Բճուօինո Լյու. ցեղերի սնկերը: Վարակվածօրգանների նում են կապտականաչ,1ոշհօլ կոռ նե Տժոթօեուռ ցեղերի սն ցեղերի սնկերը` սն, Ցօեդոտ փառ: առատ

Է`

Հիլերի պառկում. հիվա ձներ: Հիվանդության արտահ նախքանհողի մակերեսդուր են, ցանքերը նոսրանում: Հիվ ծլի արմատավզիկիվարակն գորշանում: Օիլը պառկում է հ

Ծիլերի պառկումհարուցում են հիմնականում Էստմոսո Լլոխ. ցեղի սնկերը, սակայն աս` 6սէարօոո/Շ61ԹՏ,կարգ` ԷՆ/քհօոյ/օ61Թ165) սրակել կարող են նան Թյղհյստ Քոոցտի.(դաս` Օօոո)/6516Տ,կարգ` Խիհջը ԽՇ6Տ, 8օտ/Տ (դաս՝ 3ՐԾՈՕՏքօ18Թ5),ՃԱաոճոռ ԾՇ. Քոլօօէօուռ (դաս՝ Էխ/քհօոօօէԹՏջ), ԹԱԼԹՈՕՈ/Շ6է6Տ,կարգ՝ Տ էտոնԹ) ցեղերի սնկերը: կարգ` Խ//օ6ԱՅ

ՅԱԷՅՐԾՈՈ/օ6է6Տ,

Բստճոսո-ով վարակվելու դեպքում վարակված հյուսվածքների Քհլշօօօոլ-ի դեպքում՝ ռա առաջանում է սպիտակավարդագույն, պիտակ, իսկ /ԱԹղոոճ-ի դեպքում՝ մոխրաձիթապտղագույն փառ: ն են հողում. Խհլշօօլծոլտ-ն ԽԹօրեջ-ը՝ արուցիչները ձմեռում ու միկրոսկլերոցիումներով կլերոցիումներով,ԲսՏտՁոսոՂ-ը՝ ԲԱԾոոճոՅ-ն 6կոնիդիալ 0սպորատվությամբ, լամիդոսպորներով, տտսո-ը՝ օոսպորներով:

շյուտե. հարուցիչը Լօքհօմօոոսո քլոտտլղ սուորական կարգ` սունկն է (դաս` ՃՏՇՕոո/Շ6է6Տ,ենթադաս` Օ1Տօօոո/օ6եԺՅ6, 'հճօժ1Թ165): Սոճու

ի6Մ.

Նկար 77. Ծիլերիինֆեկցիոն պառկում. 1 ե 3 վարակված ծիլերի օջախ, 2 ձյի գորշացում (հիվանդության նախածլայինփուլ) 4. հարուցիչներիսպորատվությունները.ա. ,4/167ՈՁոՁ սնկի (ոնիդրումներ, բ. Բստմոստ սնկի մակրոկոնիդրումներ,գ. ԲսՏՁՈԱԹՈ սնկի միկրոկոնիդրումներ ն թլամիդոսաորներ,դ. 8. ՕոՅ/Թ8 սնկի կոնիդիալսպորատվությունխոնավ եղանակինառաջանում է փառ: Վարակվածծիլերի կողային արմատներըմահանում են, այդ պատճառովդրանք հեշտությամբդուրս են քաշվում հողից (նկ. 77): Չորս շաբաթական հասակից մեծ ծիլերի վարակի դեպքում, որոնց մոտ սկսվել է փայտացումը, արմատավզիկիձգվածություն չի նկատվում,արմատներըփտում են, ն ծիլերը չորանում են կանգնած: Հիվանդության արտահայտման ձներից մեկն էլ ծլի գագաթի թառամումն է, որն առաջանում է անոթների խցանման հետնանքով: Վարակվածծիլը կորցնում է տուրգորը, պառկում, սակայն արմատները չեն փտում: Հիվանդության արտահայտմանվերջին ձերըենթաշաքիլայինծնկի վարակնէ:

-

Նկար 78. Սոճու շյուտե. 7. վարակվածտնկի, 2. ասեղնատերնը

3. պայուպիկնիդիումներով,

4. ապոթեցիումի կտրվածք,5. պայուսակասպորներով,

սակ՝

տերնը՝ ապոթեցիումներով::

ասեղնա125

Վարակվում են փշատերնավոր ծառատեսակներիԼ. հատկապես սոճու տնկիներն ու մետ ծառերը: Հիվանդության առաջին նշանը ասեղնատերեներիդեղնումն է, որոնց հյուսվածքներում զարգանում է հարուցչի սնկաճմարմինը: Վարակված հյուսվածքներիվրա ի հայտ են գալիս շագանակւազույնբծեր, իսկ ավելի ուշ առաջանումեն սն կետեր` պիկնիդիումներ (նկ. 78): Պիկնոսպորներըպիկնիդիումներում չեն ռասունանում ն երկրորդականվարակչեն հարուցում: Պիկնիդիումների առաջացումից2-2,5 ամիս անց ասեղնատերններիվրա առաջանում են սն, փայլուն բարձիկներ այպոթեցիումներ,որոնց վրա զարգանումեն պայուսակները`պայուսակասպորներով: գորշանում Ասեղնատերնները ն չորանում են, դրանցվրա առաջանում են ընդլայնականգծեր: Վարակի աղբյուր են ւպալուսակասպորները, որոնք ասեղնատեեն ըններիմեջ ներջափանցում հերձանցքերով:

Կաղնու այրացող. Դարուցիչը ԽԱՇՈօՏքիճտՁ Ձլքհնօլժ65 Շոքօո 6է հոսե). (կոնիդիալ փուլում Օ՛մսոռ ժսծստ 18202.)սունկն է (դաս` ՃՏ603) 6609Տ, ենթադաս`ԲսՅՏՇօոո:/Շ6եՄ86, կարգ` Բդ/տյթիՅ:5):

Գիվանդության վնասակարություննավելի մեծ է լինում, երբ են կոռիդիումների հասունացման ժամանակ ծառերի վրա շատ է բերում երիտասարդ շիվերն ու տերնները: Ուժեղ վարակն առաջ վաղաժամչորացում,շիվերի մահացում:Վարակվածշիվերը տերնեների վատ են փայտանումն ձմռանը ցրտահարվումեն: Տերեների ն երիտասարդշիվերի վրա առաջանումէ սպիտակ, ալրանձան փառ, որն աստիճանաբարխտանում է ն դեղնում: Փառը (նկ. 79): հարուցչի սնկամարմիննէ ն կոնիդիալ սպորատվությունը են տակ Փառի Կոնիդիուճներըտարածվելովվարակում նոր տերններ: հյուսվածքները մահանում են: Սպիտակ փառի մեջ աշնանը որոնցումձնավորվում առացանումեն սն կետեր` կլեյստոթեցիումներ,

պայուսակասպորներով: պայուսակները՝ թափվածտերնների Հարուգիչը ձմեռում է կլեյստոթեցիումներով՝ վրա, սակայնկարող է ձմեռել նան սնկամարմինըշ̀իվերում: են

Թխկու տերններիսն ըժավորությունհարուցիչը Ջինտոռ 8օ6ոոստ (Ք835.) ԲԼ սունկն է (դաս` ՃՏ6ՕՈԴ)68165,ենթադաս` 1500օ6էմո6, կարգ` ՔհՀՇ(ԱԹ/65): տերններիվրա ւսռաջանում են դեղին երիզով. սն, տարածվող, փայլուն,փոքր-ինչ 7"

Կարակված

80): (նկ. բծեր ն են չորանում թափվում,դրանց վրա առաջանում են սնկի ապոթեցիումները: Հաջորդ տարի, ապոթեցիումների պայուսակներում հասուեն պայուսակասպորնանում ները, որոնք դուրս են մղվում պայումակներից ն վարակում նոր տերններ: ուռուցիկ Տերնները

Եկար80. Թխկու տերններիսն բծավորություն. 7. վարակվածտերեներ, 2. աւպոթեցիումը կտրվածք, 3. պայուսակ՝ պայուսակասպորներով:

եկար 79. Կադնուայրւմցոդ. զարակված տերնեԱ̀նկամարմենր սպիտակփառով,2. մարակված շիվ, 4. հասուն կլեյստո3. 1 Յքողօ/06Տ սնկի կոնոդիալսպորատվություն, 5. պալումակներ՝պայուսակասպորներուլ: թեցիում՝ պայուսակներու|, ՞

է26

Ս

Թեղու հոլանդական հիվանդություն (գրաֆիոզ) հարուցիչը սոլ (8ստո.) Բ/016Յս (- Օքհլօտթոճ մո (8ստոճո) ԽԵՐ)

ՇօՈՅԱԹՕՏեՏ

չ կարգ` Տքհ6ոՅ)6Տ), կոնիդիալ փուլում սունկն

ՏՇհԽՅՐ2.

սո Սունկը (դաս ԼՓսետրօոՇտլտ, կարգ ՕԾյոքհխո

(դաս`

ԲՏՇԾՈՂՇՇԼ6Տ,

Իքհօոյօ6է8165):

Թեղու տերնները, մնալով կանաչ, հանկարծակի թառամումեն, ոլորվել: Աստիճանաբարչորանում գլխավոր ջղի երկարությամբ սկսում են առանձին ճյուղեր, իսկ հետո` նան ծառն ամբողջությամբ: Սնկի արտազատածթույների ազդեցությամբ,ինչպես նան սնկամարմնով

կամ խեժանմաննյութերով ջրատար անոթների խցանմանհետեանքով

ճմհստությա Արի են2. արարքի արարան կրա Ակատելի տարեկանօղակների :

Զո

ած

ճյուղե

շագանակագույնբծեր, որոնք դասավորվածեն միջե` ամբողջական կամ ոչ ամբողջականօղակների ձնով: ճյուղերի կտրվածքիվրա նկատելիեն մուգ գծեր (նկ. 81): երկայնական Վարուգիչըմեծ վնաս է հասցնում կոնիդիալ փուլում, երբ կեղնի տակ առաջանում են սճկի դեղնավուն կորեմիումներ:Պայուսակավոր փուլի պսնդոթեցիումներըսունկն առաջացնումէ որպես սապրոֆիտ՝ մահացածբնափայտիվրա: Հիվանդությանտարածմանընպաստումեն միջատները,ծառերի արմատներիսերտաճումը:Ծառը բնափայտակեր է վարակվում միայն այն դեպքում, երբ սնկի սպորներըներթափանց են անոթայինհամակարգ: Վարակիաղբյուր են վարակվածծառերնու թարմկոճղերը: հարուցիչը Խ6օէոռ Սուլորական քաղցկեղ.

ց811ց6ոճ8765. սունկն է կոնիդիալ փուլում Օյկոժկարգ` ՒԽքՇ6/6316Տ),

(դաս` ՃՏՇՕՈՒ/ԸՑԼ6Տ,

են նան հնդավորները: ոի Մ-. Վարակվում (Ճ1.) սունկը: ՛օՕՇՅ/քԾո Հարուցչի սպորները ծառի հյուսվածքների մեջ ներթափանցում են կեղնի զանազան վնասվածքների, կոտրված ճյուղերի միջով: Հարուցչի ազդեցությամբվերքերինժոտ գտնվող հյուսվածքների

Նկար81. Թեղու հոլանդականհիվանդություն. 1. վարակված ծյուդի ընդլայնական կտրվածք, 2. չորացող, ոլորված 4. տատերեներ, 3. հարուցչի ներջափանցումըբնի մեջ` արմատներից, 5. սնման մաուսժող միջատըվարակվածծյուղի վրա, բզեզի (րացուցիչ սում վերքի առաջացում,6. հարուցչի կոնիդիալսպորատվությանկորեմիումներ:

քաղցկեղ. Նկար82. Սուլորական ն 2. ե.2 փակ բաց քաղցկեղ,3. ն 4. հարուցչի կոնիդիալ ն պայումակավոր սպորատվություններ:

է

բջիջներըսկսում են գերաճել,ն առաջանում ելունդ՝ թմբիկիտեսքով (նկ. 82): Հաջորդ տարի ելունդի բջիջներըմահանում են, դրա շուրջ առաջանում է նորը ն այդպես շարունակ: Վերքն ամեն տարի ու տարածվում է երկարությամբ լայնությամբե վերջապես օղակավորումէ բունը: Վարակվածկեղեըթափվումէ՝ մերկացնելով բնափայտը: Վերքի եզրային մասերում ամեն ւռարի գոյանում են դեղնազույն ստրոմաներ, որոնցում ձնավորվում են պերիթեցիումները՝ պայուսակներով պայուսակասպորներով: Սյդ ժամանակ ստբոմաները մգանում են, դառնում նարնջագույն: Սովորական քաղցկեղը կարող է լինել բաց ն փակ: ժոճու ԽօՏԱ.

ճյուղերի ոլորում. հարուցիչը Ո աթոքտօո8 բլուօոզսճ (Ճ. 8) սունկն է (դաս` 8ՅՏ10/0ոո/Շ6էօՏ, կարգ՝ Ս6Ժոտ/Տ):

Վարակվումեն հիմնականումսոճու ծիլերը, տնկիներըե մինչե 12 տարեկանծառերը:Վարակվածշիվերիվրա առաջանումեն դեղնավուն կամ նարնջագույնբշտիկաձն էցիդիումներ:Էցիդիոսպորների տարաեն խոզեր(նկ. 83): ֆումիցհետո էցիդիումների տեղերում առաջանում Տնկիներիկողային ն գագաթնայինշիվերը ոլորվում ն չորանում են: Ծյուղերը ծռմովում են, ոլորւվում,Ժ-ածն տեսք ստանում: Սնկի ուռեդո ն տելեյտոբարձիկները զարգանում են բարդու ն կաղամախենու տերնների վրա: Տելելյտոսպորները ձմեռումից հետո ծլում են, առաջազնումբազիդիում` բազիդիոսպորներով, վերջիններս տարածվելովվարակումեն սոճու ճյուղերը: Հանձնարարություն Այբոմներից ն ցուցապաստառներից ծանոքանայ անտառային ծառատեսակների արտաքիննշաններին, տարբերհիվանդությունների ճարել տետրում՝ Պատրաստել հարուցիչների անսեռ սպորատվությունների արեպարատներ,դիտել մանրադիտակույ, նկարել տետրում' քրացնել ադյուսակ 23-ը: Աղյուսակ 23 Աճտառայինծառատեսակների հիվանդությունները -

-

-

ՀՎիվան| Յարուցիչը,| Հիվանդության դրա դության

անվանումը

Ն(ար 83. Սոճու

Ծյուղերիոլորում, վարակվածճյուղեր, 2. էցիդիումները վարակվածծլի բնիկիԿուս, 1. կաղամալսու տերն` ուռեդոսպորատվությամբ,4. տելեյտոսպորների ժլումը,բազիդիումներին բազիդիոսպորների 5. երկամյա առաջացումը, տեի Բնի ոլորում:

Ձմեռող

փուլը,

կարգա- արտաքին| սկզբնական բանական | 0շանները վարակի

տեղը

| Եերկրորդա-

աղբյուրը

կան վարակի աղբյուրը ն

տարածման

ուղիները

ԼԱԲՈՐԱՏՈՐ ԱՇԽԱՏԱՆՔ 24

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՄԵԹՈԴՆԵՐԸ

համալիրը ամբողԲույսերի պաշտպանության միջոցառումների ջական չի լինի առանցհիվանդությունների գարգացմանաստիճանի ճշգրիտ հաշվառման:Դաշտերի (այգիների)հետազոտությունները,

կախված բույսերի զարգացման փուլերից, պետք է կատարել որոշակի ժամկետներում: Որոշ դեպքերում, երբ հիվանդությունըզարգանում է վեգետացիայի ողջ ընթազքում, հաշվառումները կատարվում են վեգետացիայիընթացքում մի քանի անգամ (խնձորենու ե տանձենու ն այլն): քոս, ալրացողային հիվանդություններ Հիվանդություններիզարգացման աստիճանը որոշելու նպատակով կատարում են երթուղային հետազուռություններ,ինչպես նան դիտումներառկա հատուկհողակտորներում: Երթուդայինհետազոտություները կատարվում են վեգետացիայի ե անգամ. դաշտային ընթացքում բանջարային մշակաբույսերի համար` ծլման, ծաղկման փուլերում Ա բերքահավաքիցառաջ, իսկ հատապտղատու մշակաբույսերի, խաղողի համար՝ պտղատու, հետո, ծաղկումից մեկ ամիս անց ն անմիջապես ձաղկումից բերքահավաքիցառաց: նպատակով անհրաժեշտ է Հաշվառումներ կատարելու հետազոտել տարածքի ընդհանուր մակերեսի առնվազն 10 92-ը: Վետազուույողբույսերի թիվը կախված է մշակաբույսից,հիվանդության տիպից. հետազոտվող տարածքի մակերեսից: Վարակվածության ինտենսիվությունը ճիշտ գնահատելու համար 1 հեկտարի հաշվով անհրաժեշտ է հետազոտել առնվազն 10-ական բազմամյա, 100-1000 միամյա ժշակաբույս: Առկա հատուկ հողակտորներիհետազոտությունները վեգետացիայի ընթացքումկանոնավորկերպով կատարվում են 10 օրը մեկ անգամ: Բույսերի հիվաճդություններիհաշվառման ընդունված ցուցանիշներն են բույսերի վարակվածությունը (ավելի մեծ տարածքների համար հիվանդությանտարածվածությունը),հիվանդության ինտենսիվությունը ն գարգացումըկամ զարգացմանաստիճանը: Բույսերի վարակվածությունը(կամ հիվանդությանտարածվածությունը) ցույց է տալիս, թե հեւռազոտվողտարածքումկամ դւսշտում հաշվառված բույսերի (առանձին ծրգանների) ընդհանուր թվի որ տոկոսն են կազմում վարակված բույսերը: Այն որոշվում է ռետնյալ

բանաձնով. թ»-

Ք -ն

-ը հիվանդ բույսերիթիվը, -ը հաշվարկվածբույսերի ընդհանուրթիվը: ո

Հիվանդությանինտենսիվությունը հիվանդությանորակական ցուցանիշն է Ն որոշվում է բույսի (տերնի, պտղի) մակերեսի վարակվածությամբ: Դրա համար աչքաչափով որոշվում է բույսի (պտղի, տերեի) մակերեսիվարակվածությունը (փառ, բծավորություն, գնահատվում փտում, պուստուլներ):Հիվանդության ինտենսիվությունը է 5 բալային սանդղակով, 0 բալ՝ բույսերի վարակվածության բացակայություն, 1 բալ՝ վարակված է բույսերի(տերն, պտուղ) մակերեսի մինչն 2 բալ՝ վարակված է բույսերի (տերե, պտուղ) մակերեսի11-- 25 7.-ը, 3 բալ՝ վարակված է բույսերի (տերն,պտուղ)մակերեսի 26-- 5076 ո, 4 բալ` վարակված է բույսերի (տերն, ւվտուղ) մակերեսի51 «6 իզ ավելին: ցույց է կամ զարգացման Հիվանդության զարգացումը աստիճանը (առանծին բույսի, տալիս վարակվածությանմիջին ինտենսիվությունը սորտի, որոշակի հողակտորի վրա) արտահայտվածտոկոսով, ն հաշվարկվում է հետնյալբանաձնով. Հ (Թե) 2100 96, որտեղ` Բ-.--.-

10:6-ը, -

-

Ա:

զարգացումը հիվանդության է(72), » -ն (կամ օրգանների) թվի (8) ն բույսերի Տ (8 ե) հիվանդ հիվանդության ինտենսիվությանհամապատասխանբալի (ծ) Թ.

-

ը

գու մարն է, արտադրյալի Խ

բույսերիընդհանուրթիվը, հաշվարկված սանդղակի ամենաբարձր բալը: հաշվարկման Շատ կարնոր է նան բերքի կորստին կիրառվածթունաթիմիարդյունավետության որոշումը: կատներիկենսաբանական -ը՝

«-ն՝

է

տալիս այս կամ այն հիվանդությամբ Բերքի կորուստըգույց արդյունքում բերքինվազումըԱ հաշվարկվում բույսերի վարակվելու է հետնյալ բանաձնով.

Յ-է)

ը--------)

ո

«100226, որտեղ

արա

բույսերի վարակվածությունն է (26),

10094, որտեղ

Ց.--ն

-ն՝

-

է (76), բերքիկորուստն ույսերից առողջ Քո՛)

ստա

ցված բերքը,

հիվանդբույսերից ստացածբերքը: ցույց է (Թունաքիմիկատի կենսաբանական արդյունավետությունը տալիս քիմիական որնէ պատրաստուկի կիրառման տարբերակում հիվանդությանզարգացմաննվազումը ստուգիչ տարբերակի(առանց պատրաստուկի կիրառման) համեմատությամբՆ հաշվարկվում է հետնյալ բանաձնով. (Թե Քօ) թջ---------««-)( 10096,որտեղ՝

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ե -ն՝

-

ԷԷ Բաբայան

2.

Բի

Ք5»-ն

թյուննէ(22), Բո -ն՝

Ք6 --ն՝

թունաքիմիկատների կենսաբանական արդյունավետու-

Յ.

հիվանդությանզարգացումը ստուգիչ տարբերակում, հիվանդության զարգացումըփորձի տարբերակում:

4.

ն,

Դ.

Անտառայինծառատեսակների ն թփուտների ն պայքարը դրանց դեմ: երնան, հիվանդությունները Հայպետհրատ,19Ք3թ., էջ ԳրիգորյանԱ. Հ., ԱսատրյանՍ. Լ.: Կորիզավորպտղատեսակների ե պայքարը դրանց դեմ: հիմնական հիվաճդությունները Երեան,2003թ., 16 էջ. Բո. ԾՕոճիս քճծրոծոսն. օո. ՔՅխոՈՑքՍԱՅճեհեռ /3քմս/եՕԿՕՐՕ8. 1. 2886. ՍՇՇԻՐՅ,ԿՕ/ԾՇ,1979, Ե6ոտ6ո Մ. հլ, Օքոտեւօ հ). 8., /ՂԵզոՇո |Ծ. Լ, ՌՇՔՇԽԱԾՅՅ Օ. ԷՒ, -

7ՇՈՇԵՇԵՅՑ Ւ. Ղ.

Ցքճ/ճմո6ոս Քտենօխ,ՅՈ՛օքօծ ԱՅՈ.

ոք.

ԱՅՈՅՈՂ, 1973

5.

-

Ս

ԾՕճօՅԻՈսՈՕոՑՅԵեե«

ԲՄՊԵ-

ԽՕՇօտձ, ՔՇՇԸԹՈԵ»ՕՅ-

-

2296.

ՍՈՇօտ |Օ. /Մ.,ՐՑՑՕքԻԴԻ

ԾՕոՅՅԱՈԱ

3. Ր. ԽԱՃԽՕՈՃՅՅՄՑԻԻԽԵԼԹ

ՇԲճեՇՃՕ2Օ-

32ԱՇՈՈԹԲԻԽԵՍԸ

ԲքճՔՋո, )135ղ.ՃՒ| ճքո ՇՇՔ

ըՁՇՐՈՈԲԻԱՍ.

1981, Շ. 40-77 Ճ. է|, ԾքՅռսաօտԵ. Ճ., Յ8թսհր Ո. 8., ԽՈՅ յոԱԽօԲՁԲ. Շ.. ՈօՇօծսթ Շ Շ . ոօ 1. ՒԷխսսՓօբօո 6օռքեճ6 8քօո մՈՑոՑոս ս

ԾՕՈՊԹՅՈՋԽԱ

ՇԾԵՇԽԵՕՕՅՋԱՇՐՈՒՑՇԻԵԽԵԽԼ Խյճեոյթ.

-

6.

ԾՕԿօՑ

-

ԽՕՇԵՑՁ ՐօՇ. ԱՅ4, ՇԲ:

7. 8.

ճս

1955, 6851-6616.

ՈՅԾբՅոքեւ.,

ԼՈՏքճՇելուս( 8. Փ. ՇՓԹոթՇԿՕԿՕՅՑԱՇՈՒՑԹԱՒՅՑ ասո օոՅոօժօքԱտ.

Խ/ՇՇԵՅՁ,

1989, 4806. ՃՐքօոբծԽԱյոոոո, քոս օՓԱդ՛օոճոօոծրԱս.Ռօ/ թճո.

ամ ՈՕ ՇՔԴԵՇԽՕ«Օ38ԱՇՈՔՇԻԻԵՕԾԱ

ՈօՈԽՇՔՕՄ Ի. 8.

Խ1ՇՇԵՑՅ,

ԿՕՅՇՇ,1976, 3366. ոօ

ՇտոծՇ«ՕՕՅՏԱՇՈՑՑԻՒՆԱ

(քամոտ .,»Փառտօոճտօրօքսս. ԱԽՅՃԱԽՕՑ 8. Ճ,, Շրքօաեոօտ Թ. հէ, Ղ/Բոսոօ8 Փ. Շ.-7..

ՈԾՈ քճՈՅԽԱԱՇՍ

ԱԽՅՃՍԿՕԲՁ 8. /Ճ.

/ՇՇԿՔՅՁ, ԽՕՐՇՇԸ,

2002, 2066. -

-

9.

-

10.

ՇՏրԵՇՑՕՀՕ3ՋԱ0ՈՅ6ԻԱՅՑ

ՓսոՇոճոօոօմտ. ԵՍՋ

Լ 11.

-

ո

/Յ6Օքտօքեօ

--

ԽԱԱԱՍԻՇՑ.19791.

1. Լ., ՇՕոՕոԾՅՁ Ց. Շ, Փաղօոճոօոօրւտ,

(ԸՇՇԽԲԻԵԽՕՑՅ

ՇՈ6ՅՕ.

-

ԽՈՇՇԲԹՑՅ,

ՅոՅՈՈՑեՇսԱԱ

2003. 4706

ԽԹՈՂՇՃԱԿՑՇԵՍՇ7238-

ոքժոտոԱսԹՇԽԱԻԼՅՅԱՑՈՂԱՑԽ. 78Շ.

ՎՅՇՈԵ

ՊՑՇԵՕ6 2«ՕՅՋԱ-

պճո ոք

"ՃԵՅՈՅԽԱՔ",

Բույսերի հիվանդությունների հարուցիչներիլատիներեն անվանումների ցանկ

Է

Էր/5|քիճ

ԵԲէՅՑԲ(ՄՅոիճ) ՄՄ6Աշ6լո ց՛ՅոոՑ ՕՇ 17 ԸյՇհօլ8668:սոո ԾՇ. Է

ՇՈՎ:ՇօՅւքօո

Ճ

ՃՇնոօոՇՅՏ

ՏՇՅԵԼԾՏ ՄՄՅԱՆ.6է ԷԹու.

Ճ9՛ՕեՇՇոսո ՃԱԽո

-

ՄՈԿՏ 1 Տոհհ

ՃիԹյոոոճ Խ665

ՏՅՇՇ.

ԵՒՅՏՏԵՅՑ

ՕՅԱՇ| ԹՈԹԿ. 6է Տե.

-

Տեոքէ. 6է Ցսդւհ. 59 ՏսԵՏտք.

Ո՛լՇիլԱՅՈՑՈՏ)Տ

ուՇիլըՅոճոՏՏ (Տոհ) ՕՅՄՏ 61

ՅԼ

-

-

-

1 ՏԱՇՈԾՄ Թէ Ն/ՕԴԻ.

-

ՇԱԿԼՇ6քՏ

-

ՃԿՇՈՅ ԿԱՏ

ողոիլցՅո6ոՏ|Տ5սԵտք.ՏՔք6-

ՃՏՇՕՇիՄԷՅ

բլ ՈՕԱ6Տ մՇԾՈՇՏ, 32

0լ5|Լ|Ե6, ԻՍՇիՑէ Յէ ԲՐ. 123 ՃՏք6ՈՁ1/սՏ

թսքԱք6Յ Լսե

ՇօլԼՏՀօՇհսող

-

կրմօոսԻՅոսոՂ

-

ՅցԾՈՅԻնո Էի. 6է

Ծ6/ԵՇՈՏ Լ,

86ԼՅ6 ԿԱՏ 2 (Լ/ոժ.) Տոէհ.

-

Թյքօ/ՅՈՏ

Տիօտո.

Շո

-

Ծ(սՈ6 ՈՅ

ՕՐՅՈՈՈՒՏ

Տք66ո.- 17 123, 125 ՔօՒԼՐ/լ5հ/Շիծկ

-

Յի ԽնոՈ. 'ՈԾՈԹՅ Բ6ոՏ. 41, 82, 90, 112, 123, 124 -

-

ցո ՇՅՈՅ»

օ8

-

/օԱ.

-

սիո

Շ6ՈՇՕՏքօ18

ԵՑԱՇՕ/ԹՏՅՇՇ.

-

-

(8սՏտու.)Խ/ԾՐԹՅս -

46, 47

-

ՇԱՏՇՍ էո

ՇՅՈԾԹԿՕՐՑ

6է Թ6/ց067

81.

-

-

-

60, 67 21, 67, 91

ՅԼ -

-

6է ե

քհյօքհմհօ/Յ 86. Էսքհօ՛Ելո Լ. 33

-

-

18, 19, 23, 38,

.

17, 32 17, 32 -

.

-

6է ԿՄբ, 17

Ճքք. ցլԵԵօՏտսոո ց(ՅոլոօՅս տՏՇհփ. Տիմ. ոօոթոոտ ոի/ՅԹ Շ6Տ.- 19 ՏՇհԼյՏքօս

ոո

Ւ

ՒլԹոուդօտքօոստ

ՏՁԱԿԱՈ: (Ք., Բ. 6է 8.)

ՎԱրՕՇս ԲՅՏՏ.

-

-

ՒԷՏԼ6/0Տքօոսո Յի լ-ՇԲքՁ6 85

-

-

Լ

44, 58, 79, 124, 125

ՁԱԲՈՅՁՇՑԱՌ) ՏՅՇՇ

ՀԱրոՕաո ՏՅՇԸ

-

ԼՇԿՑՈԱՆԽ|Թ

-

-

ՕԹողոօտքծո8ոցառ Տճելոճ6 (Թ:ՇԻՏ.)Մու. ՄՑղ6Աօ106Տ Ւ եց.

Է

Բսխ/8

Խի/8 ՇՕՕԱ6

Լու. Բստոսո

Ալու ՏՇԻԿ/ՅՐ2.

-

ՇՅՐՕԱԹԿՕՒՅՏսԵՏք,Յէ՛ՕտտքնիՅ

ՇՁՈՕԼՕԿՕՐՅ ԷԼ

ղելտ Խ/օոԼ. Շէ ԾօՏո.

-

ՕոՅքհխո

Տսետք.ՇՅՈՕԱՕՄՕՒՅ

(ԱՕՈՅՏ)88րգ67 61

Յթքոամոռէո8Յե, 30 ՅՈ/ՇՈՏՏ 867. տքհժոսոդ Խ/սո՛.- 30

2 Տող ՇԱՇսոոյՑ ՍՏ Շսօսոոտ ԱՍՏ 2-4

ՇՅՈՅԼԹՇ/ՏԱՏ

--

-

77 83

-

ՏՇհՍ26Ո ՏՔՇՇ. ծէ ՏՍ.

ՇԱՇԱՈՂՏ'/1նՏ 1 Տոոէհ. 52. 76. -

ՇՅ/.ԹՌ6ՇԵՈՅ

ՊՈՈՏԼ

ՅՈՕԱՅՑ ՒՇԼ

-

-

(սում)

ՅՈՈ/ՔԿՕՐՑ

17, 58

-

ՕՇ/Շ6ՕՏքօոսոո ՅՈղքօլՕքիճցսո(ՔՅ5Տ.) ՏՅՁՇՇ.

-

-

Շ

ՔՈԿՈՒՅՅ

Ճքք. 6էՄՄԸ

Ծ

-

-

|8ԱՇՕՏԼԹոՂՅ(Ք81Տ.) ՏՅՇՇ.

ԼԱՁեԹՏՇՔՈՏԲ.

թՏ

է.

-

-

ՏօլՅու

-

-

էԾՇՅթօո

ՇՇԿ.

-

ԸՅՐՕԼՕԽՕՐՁՏսետք.81՛0ՏՑքեՇՁ (ՍՇոտՏ)86ց6:/ 6է ՅՁԼ-60

-

ՇՕոսուտ

ո

Բստ Շամս ԲՇԽ. ՅոժդեՇսո՝ ՒԷՀեԼղոս

է

Օլ6էոՇհ,

ԱՈԵՑՎԱԹՈՅոԱՌ 4. 87

ՍԹՌՏՇՈ

Ո/ՇՈՍԱՅՈՑՈՏՔ

ոէ

81,

-

(11) 4. Օ/165քօո2Էհոճոե, 95 ՏՔՇՇ. 6է ՏՇիսշ| Շ8ք|ԹմՅ 68՛քիՕտք6ոոոՅ Ի՛. 95

ԲՏէ

ՇՕՌ/ոծԵՅՇէթո սող

ՏՕՒօԽոՅոՅ

-

Յ|.

Թր. 6է ՇՅԿ.

սոյտԶՐ6Կ.

-

ԱԹԱե. Ո6ՎՇՅցոոյտ

-

ռո

ՏՇի|. Է ոխծսոո

Բօչճե.-

6է

ՏՇԻԼ. է ԿՅՏ/ոօյգ/Տքօս Թօեխո ՏՈՀՄ 6է Ւ|ՅոտտՏ 37 Տոեոնեսող Էսօե.

Ո՛ՇՕԱՅՈՅՑ ՄՅՇ2.

ՇՕոոսուտ ՕՈՑԿ. է. ԵՇԼՅ6

-

-

Օո/Տքօո`

8լա)-

ԾՇ.Է

ՇիՕՈՅՇԲՅԱՈ

ՒլԲոՏ.

-

ժօոլեսո

-

ՇՅրքօքհխող(Լ6Կ.) ՃԺՅՈհ.

-

-

Շթատեճօէթր

65, 66

-

ՇԾՕԱՑ

է 5ք.

(Ջօհ)6Շհէ.)Տո:մ. ի/6օքօ1516|

ՔՕօէ- 80

ՇԱՇԱՐԵ/ԱԹՇ6ՅոսոՂ

93, 94

Յժծլոճ հ)., Օ. 6է Է. 88 ՏՕԹու ԷՄ. 6է Խո.

--

Ախսո

124, 125

-

ՇլՏ(6/0Տքօոսոո

-

(Լլոժ.)

-

-

ՄՄԼ

Շամօտքօոսոո

ԱՌ6ԹԹՇԹՈՏ Շօոո.

ԿՊԱճօՈոո))

-

նտՏՇԻ|.

Օտքօ

-

-

-

ԹԱՈՇՅ ՃՈՅսժ.ԱԱՈՇՅ ՃՈՅԱՑ.

լճե.

-

Է

Լօքթիօժծոոնող

ՈՏ

քլՈՅՏէոՇի6ս.

-

Է7Շօք6/ՑՇԱՂ"ստ

ԱՇացյոտ

3 Տոփհ

53,

-

հ

խ(8680Տքօոսո

ՏՕլՅու Է|. 6է շո.

-

54, 71,

ԽՄօթոքտօ2

քոօԾրզաճ (Ճ. 8)

Ք6ՇԼՇՈՇՏքԾԲՅ

Ջ6ՏԱ.

-

Խ16օՏքի86/8 ՇՈՒՇո

Յլքհյէօ065

6է Խ/ՅսԵԼ

Ա22 Խ/օդյկոլը Ք6ո5. 0|մՇու ՏՇիՑԱ. 101 ԳՈՈՇՅ 8օՈ6Շրց. 92, 93, 100 ՕՌՅԼԲՔ 8Շո. Է Ռի Մ/Օաո, -

-

-

Ծ6րՏ.

ՄԱՇԱԳ6ՈՃ

93, 101

-

6/2

ԽԽՇՕՏքիՅ6

ՏԹՈԱՈՅ ՏՇհքԾ6Լ.

-

-

-

ց8ց6ՈՅ 876Տ.

ԽԾՕԿՕՏՏ)Յ

ՈԱՇՁ Խնոմբար

Խ/ՇՕԱՅոՅ ԿենՏ 1 Տուփ

52, 76

-

Օ Օմխո մսեյստ 1802.

ԱՇՒ6Ո 86Ռմ.

Օթյմսդ Բ. Ց. ԵԼՅՏՏԵՅՓ6 (Մ/ՕէՕո.)62, 63 ՕքհյՇեօխՏԹԼԹՏՏ. 16

-

-

-

ՕքուօՏօոո

(8ս5տո.)Խ1Ծ6Յս Լ. ԾՕրովհօցճխո սրու

-

քլոոզՏՅՇՇ.

-

-

ք8ՅՏԱՇԲ ՕՅՏԽր

-

ԵԼՅՏՏԷՇՅ6 Մ/ՕԼ.

-

ՊԱՇօԹ 86Դ. 6է ժ6 7օու

Բ0ժօՏբիտօոռ -

/ՃքքծԼ. 59 -

ԲՇուօմեսող Լ/ու.- 123 Յօս ԿՄ6հոոտք 123

-

ց՛

Ճել

Սօեո, 12

դեօպէ-68ո51ԷՕ6Ե, Տ0ցհլ ՏՇի6ս.- 25

-

ՅԱՕՅՇ(ՇոՏ Տէշռքք.-27 Շօոսց8Թ ԱԾԵՇՈՏ ոմ

ՏՇՅՈՇԱ 74

(ՏՊ. 6է 8.)

|ՅՇՈՌ/ՈՅՈՏ

Տաքք. 9/00թ65եսո 8սոց. 75 -

/ՅրոօուՇսոո Տօհո. 6է մխօհ(ոՅ

Տ/Ոոց86 ԿՅՁո ՒԼՅԼ

-

է Տք.

քՇօլճ

Օ6Տո.

40,

-

70. 71

-

-

-

-

-

ղելտ Օ6ՏՈ. ։ՈնՕլ ԹօԵ. է. Օօտոո. 20 օՅէՏ ՈՉՏՅԵ աՏ Տ6ոճո -

-

-

ՏՕԼՕՏքօոսոգ

հ/Շ

(ճճոսոո

ՏքհՅօՔիճ

Ճյք.

-

ՏՏՕՅ1ԱՌԼՑՀ.-18

ՏքիճօօթՈՅ Ցոքծկոսոո48: Տքհճօոօթտ Ո

-

Ք6Շե.

ՅլՕսո

-

ՏքիճծոօՕ1ՈՑՇՅ Խկցլ/ո6ՅՔԱ.

մՁՇշ.

-

-

Լ6Կ.

(/ՈՕՒՏ-ԱԿՁՑ

Շսո.

-

տ

ՏՍԵԹՈՅՈՑՅ

Կե.

ք6ԼՏԸՅՑ

(ՏՇիտ)ԹՓՈ.

ՏքօՈցօՏքՕՒո

Է Շսսոուց/5

քՅորօՏ8 Մ/օրԾուօհ.

Բիռտոստ

6է

(Մ/ՅԼԼ) ԼՅց6հ.-

ՏԱՇքէԾոՇ6Տ

ԸՅԼԻՅՈՒՇՅԼ.

ՕՇ. ռուշօօթու ԲՆհո.- 45, 49, 50, 56, Տօն 62, 63 45, 62

ՁԱ6լիՕ ԱԱ «ՕԹՏՇի.

ԻԹ-. Բիլշօքստ -

-

--

-

Օ6ՏԹ.

ՌՕգօոսոո Թ6ՈՒ.

-

ոսո

--

ՑՈՍԾՈՈՎՏՄ/ՇՏՆ- 13

«ՀՎրեժոճ Էուտ.- 12 բ ԹորաՅոՅ

ԽԱՅՏՈՇ|ՏՅՇՇ.

ւ

Թո

Տքոց. փ/ՇՕք6Ո5)0|

-

86--

(66օոց)ա Թօե.: Ծ6Տո.

-

ՈՅՍԺՏ

--

--

թիօքհօոսո

-

ՔՅՇԹԵՅՇոԾոսող

Բուտ.

-

Հ

-

-

Քօէ8:օ ՊՈՍՏ ՝/ 61

ՔՏՇԱԺՕՌՕՈՅՏ Տք.

ՏճքԾՈՅ

-

Բօի/տնցոռ քՇ սես

-

-

---|ԹԱՇՕԱՈՇիՔՏՅԼո.

Շ60Օո

Քրնտ. Շէ Թող. Ք65. ցրռողյուտ Է ոնց Յէ ԻՇոո. հռիռուի| Տօհ. Օեհ. փՕՐՅ6լ|

Ե

-

-

-

-

ՅՈՕՈՂՅԹՔՕՏԱ- 14

ցսոճատ ԲՈՒՏ. 6է ԷՇոո.6/8 էՎ6Ե. Լ ՁմԹՈՅ6

ԲԹՏոոօքոոռ հՓԱՅՌէհլԱՕԿՕԼ

Քսշօլութ

-

-

82, 89

-

-

(Լ)է.) ժ8:

ՏԱՑԹԲՕնօառ

-

--

-

նող

-

-

Օբօետոծիծ Լ. Օ:ՅիՏ

ՏԱՈՇԹ: 25

-

ա

ՔԹտոօճօքհօոճ

-

-

ՔՐ. 61 Օ6է

ՈՅ

ՇՍԵԲՈՏ/5 ԹՕՏԱԾԽ. 81

-

Տ

ՏՇ)ԵՐՕՍոՒՅթ

ԵճլԱԹ6 Պ/0/ՕՈ.- 122 Է)ԹՈ6Վ. ց/8/Ո6Յ

ոԹժ68ց|ոտԲՇԱ.- 30 ԷՉ, Թիլ

ՈԵլՏ ԱՅՑԵ. 116

Քյլոստ Քղոցջ. 6ԵՅՈ/Ձոսոո ՒԼ6Տ56 32, 45, 49, 62, 63

մ ԿՌ

-

-

ՔՏՏսմօքճ:0ՕոօՏքօ8

(Ք675.) ԷԼ

ՅՇՔՈՈՍՌ

-

(ՍԵՒ/ԱՅ6) ԽՅոՏէ.

ՏՀ-

ՔՏ6սմօք62128

-

Քյտսո ՄԱՏ 1 Տուփ.

-

ԵԲԼՅ6 ԲւՅու. 45, 47 1ԾՏիսքնՏՁՇՇ. 88

-

Բիյլօքիքհօոո |Ո/ԹՏԵՈՏ Մ87 54, 68, 69

կ ԽՇՇՈՅ

ՇՅ6ոո

ՔՅՈՅՏԱՇՅ

-

ԱՈՂՇ(ԹՕԹՈՏ ՏԱՑԿՑՈՏ.

-

ԹհօՏԱՇ

ՈԵԼՏ ԱՕՅՈԿ 177

0ցՅՈՅ6 ՏՅՇՇ. 120

-

-

Ո//օ16է ԲօՏղ)

ԹԵօսո ՆԾՈՏ,-

-

ՔհՅցՈ

-

Քհօոոձ

-

-

ԾհՅՏճՕխՏ ԿԱՆՏ 1 Տոուհ.

-

ԹիՄԱՏՈՅ

Տ/ՈՈՍՅՑքմ. |Բօիդ/ՈոՅոՏ (Տոմհ Յոժ Ցո/ճո) (օսոց 6է 8).

ՅՏՏԼԽՅԱՈՏՏօ.

ԾՐՅՏՏԼՁՇ ՕՅծսող. 06ՏԱԽԸԼ67 Ւ՛. 84, 85 ՏՇհՅՇհԱ| Բսօե. ԹԵՅ6յոՅ ՃՕՅո 50, 51

ՏՇՁԵԼՐՏՄՄՅԱՏ.Յէ ԷԹոՐ.

ՏԱՕոՅնութ

-

«ս.

Թ6հու. քՏՏսՍՕԽԵ6/օՏՅ Տյոօհտոսող

ՔոժՕԵ(օՅՇսոոԲ6:Տ.

-

-

-

ր

Ձ6|ՕրՈՅՈՏ ԷսՇե.

ք(նդէ ԲսՇի.

98, 99

-

ՄիւօլամօքՏՏտ ԵռՏԵՕԹ (86ու.

8.) Բ6ու.

6է

Մ/

7սէ

ՃԱս6հո. 6

ՇՕՌ1046/ՏՅ |օ6եժՅ Լօ-5

լոժ(Շ8 ԽԱՄՑ 7

|ՕԳՏ ՀԱՅհո

ՄԱՇ) Մ/ոէ

70,

-

-

Սոօյոսց

ՇՑքԼԱՅՑԷՒՇՏԼ

(ՈԱՇԼ ԿՕ6/ո,

--

--

--

--

ՁԺԾՈՁՑ

-

ՇՁՈՌքՅԾՏԱՂՏ

քԿ. ԿՅՏՇՅԵԹՈՅ

(Ձօ:Ժց6) Ծ76 73 ՇՁք6Տեղտ քմ. ՍՈՅՍ|/ՕՏՅ ՝՛օսոց Յէ ՅԼ 21 -

-

(ՔՅՐՏ.)ՈՏ.

Ո0146| ԼՅց6՛հ. ԵօՍՇո Մտկ.-9 ԹՈՏ ԿՅ.

ՇՅՈՂՔՑՏԱՈՏ

ք". քիճտ6օլ '/Ծսոց 6է | 34

-

)ՏլԹցօ

-

-

--

--

Բճոմ-.

-

--

-

-

-

--

-

-

-

ՈՅԽՅՇՑՁՅՈԱՈՂ

ԾՕԿՏՕՈ

քիՅՏ6օ0՝/օսոց 6է 8.

Տտ.) իՅցո. ՌՅՄԱՏ (0. Շ.) Շմզ. 24 6է

-

-

-

ՈՁՈՏ|ԱՇՔՈՏ ԾՇՕԱՏՕՈ

ԿՅՐ. սոմս։ԾՏճ ՒՅցե. 21

ՄՔՏԱՇՅԹՈՅՕՕԿ/Տ.- 73

-

-

----Հ-ՀՆՀԷՀՀաԼԼԵՀՆՀաՀաայաաաաա-

ՇՅոք6ՏէոՏքմ. ՇՅքատոտ (Քոոոծէ) ՕօաՏ. 66

ՇՅՈՂՔՅԾՏՎՈՏ

քխ. օՅՐԾՅ6

-

--

40,

--

|ԱԱԾՈՏԽ6ո.

Լ6Մ. 30 ՕՈԾԵր/ՇիլՏտ քիՅՏճօի ՄՄլոԼ. 34 քՏէ ՏՇիրոՕԼ. 33

ՏՈՈՅԽՏ ՏՇհոօԹ/

--

-

2ՅուհօտՕոՅՏ

-

ՏԸԹԾՈԾիօսո'(Լ)ե.) ժ87

Հացահատիկային մշակաբույսերիհիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք1. ԳՁացահատիկային մշակաբույսերի Տ մրիկայինհիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք2. Վացահատիկային մշակաբույսերի ժանգային հիվաճդությունները 3. Լաբորատորաշխատանք Գացահատիկային մշակաբույսերի սնկայինայլ հիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք4. Վացահատիկային մշակաբույսերի բակտերիալն վիրուսայինհիվանդությունները 5. Լաբորատորաշխատանք Եգիպտացորենիհիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք6. Գատիկաընդեղեն մշակաբույսերի հիվանդությունները 7. Լաբորատոր աշխատանք Բազմամյաթիթեռնածաղկավոր խոտաբույսերիհիվանդությունները Տեխնիկականմշակաբույսերի հիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք8. Բամբակենուհիվանդությունները Լաբորատոր աշխատանք9. Արնածաղկիհիվանդությունները 10. ճակնդեղի հիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք 11. Լաբորատորաշխատանք Օխախոտիհիվանդությունները Լաբորատոր աշխատանք 12. Կարտոֆիլիհիվանդությունները Բանջար բոստանայինմշակաբույսերիհիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք13. Կաղամբիհիվանդությունները 14. Լաբորատոր աշխատանք Մորմազգիբանջարայինմշակաբույսերի սնկայինն բակտերիալհիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք15. Մորմազգիբանջարայինմշակաբույսերի վիրուսայինն ֆիտոպլազմայինհիվանդությունները 16. Լաբորատորաշխատանք Դդմազգիմշակաբույսերիհիվանդու----

-

-

-

Յ

Ե0ՒԹՁԻՏ ԽՍ.Շհօօհր.- 19

41, 82, 89

-

36, 37, 95

-

ՄՄ/Ո6Եծիոլռ

(ՏՇհտ.) Թսո՛.

ՄՈօՇՄՏԱՏ

ԱՅհՈՁ6 ԽՀթե.

Մ/հԾՅԼ ՏՈՇՅԱ ՈՂօՏՅՁԵՄոնՏ

-

Ս ՈՇՇՅԼԾՐ

Մ/

-

ՍՈՇոՂՄՇՇՏ

ԹեցզԹ ժԲ.

-

-

քլղոճ ՃՃ6ոհ.

1ոշհօիճեԽո՛ Լո. Մոնօսո Մ1ԿՏ 8 78օհ. Բէ. Տլհ.

-

Խ/66Տ. 95 ՄՑեՕսո Ձ|ԵՕ-ՅԱսոոԹՅ/ոՒՑ 6է 8օղհ.

-

-

/ՈՅԹզԱՅՈՏ

(ՇՕՕԷ6)Պփու.

էջ

Նախաբան

Ճ

-

-

-

Մտոաոճ

-

(ՔՇ)

ՍՈց6լ.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

-

ՎՈԱՇ|(Ք6/Տ.) ԽՇՏէ՛.

-

32, 60 11Թեշ

ՇՅՈՅՏ

(ԹԱՅոք

ՈԱԺՅ ԽՃ6|,6է ՏՊ. -8 Ճսհո.

ԴՅքհոոճ

-

թյունները Լաբորատորաշխատանք17. Սոխիհիվանդությունները Լաբորատորաշխատանք18. Գազարիհիվանդությունները

Պտղատուծառատեսակների հիվանդությունները հիվանԼաբորատորաշխատանք19. Կորիզաւվլոր պտղատեսակների

դությունները

Լաբորատոր աշխատանք20. Հնդավորպտղատեսակների հիվանդու-

թյունները 21. Լաբորատորաշխատանք Խաղողիվազի հիվանդությունները Լաբորատոր աշխատանք22. Վատապտղատու բույսերիհիվանդու114 թյունները 23. Լաբորատոր աշխատանք Անտառայինծառատեսակներիգլխա122 վոր հիվանդությունները հաշվառԼաբորատորաշխատանք24. Բույսերիհիվանդությունների ման մեթոդները Օգտագործվածգրականությանցանկ Բույսերի հիվանդություններիհարուցիչներիլատիներեն անվանումներիցանկ --