Հաշվապահական հաշվառում

ե.ՊԿՈՋ ՈՎԱ

Ն.Վ.ՊԱՐԱՇՈՒՏԻՆ

Տ.Ն.ԲԱԲԶԵՆԿՌ

ԱԱ իրի

ԵՐԵՎԱՆԻ

ի

ԺՈՂՈՎՐԴԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ

Ե.Պ.ԿՈԶԼՈՎԱ,

Ն.Վ.ՊԱՐԱՇՈՒՏԻՆ,

Տ.Ն.ԲԱԲՉԵՆԿՈ,

Ե.Ն.ԳԱԼԱՆԻՆԱ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

Գան: ԵՐԵՎԱՆ

«ՏՆՏԵՍԱԳԵՏ»

ԳՄԴ 65. 052

Հ-227 է ներկայացրել Հրատարակության ԵրժտՏԻ «Հաշվապահական հաշվառում ն

ամբիոնը

ԳԼՈՒԽ

ՈՔՐ

տ.գ.թ.

Թարգմանիչներ՝ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՈՒՆՔ ՆԵՐԸ

Ո.Պ.Վամբարձումյան, Ա.Զ.Սարգսյան,

տ.գ.դ.

Ե-ն Օգանեզովա,

տ.գ.թ. ՈՑ ԳՔ.

1.1. ՉԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԸՆԴԴԱՆՈՒՐ ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

Ալ.1.Սարգսյան,

ՄՏ Բաղդաաարվվա՝ Տնտեսության կառավարման վերափոխումը,անցումը շուկայական ՎՄ.:ովհաննիսյան, սեփականության տարբեր ձների հարաբերություններին, ԻՔ ԳԵ.Թերլեմեզյան,

անհնար Գոաաինան,

Խ.Զ.Սութաֆյան

է

կիրառո

առանց հաշվառման ն վերահսկողությանդերի էակա

բարձրացման: Հաշվապահական հաշվառմանը զուգընթաց, վարու արդի պայմաններիպահանջներինհամապատասխան, է թարգմանիչների Մ )Դիատարակվում միջոցներու) օպերատիվհաշվառում ն վիճակագրություն: ՉՆՊՁ հովանավորությամբ Համառոտ ուսումնասիրենք դրանց բովանդակությունը ն ուղղվա ծությունը: ԿոզլովաԵ.Պ.,Պարաշուտին Ն.Վ, Բաբչենկո Տ.Ն., Գալանինա Ե.Ն. Հ227 հաշվառումըիրականացվումէ անմիջականորենաշխաՀաշվապահական հաշվառում /թարգմ. ՂՎամբարձումյան Ռ.Պ. ն տեղամաս, բաժին/, այդ պատճառով տատեղերում /արտադրամաս, ուրիշ.7. Եր. Տնտեսագետ, 1997. 524 էջէլ այդ տվյալներըսահմանափակվումեն ձեռնարկության Ձեռնարկում շարադրված են հաշվապահականհաշվառման Օպերատիվհաշվառման տվյալներըօգտագործվումեն ձեռնարկությա ն վարման տեսության տեխնիկայիհիմնականհարցերըսեփաամենօրյա ընթացիկ կառավարման նե ղեկավարման համար /հաճան ծ ձնե մաններում ն հ շու ման, առաքման, ման խումների, արտադրանքի տադրանքիթող թողարկման, ք իրացման, ր նյութական վրա: օրագրա-օրդերայ հիման ն պաշարների առկայության հաշվառում: Այն ժամանակի մեջ այլնի Լայնորեն լուսաբանված են ձեռնարկության արտաքին տնտեւան ընդհատվողէ, այսինքն իրականացվում է միայն անհրաժեշտութ) սական գործոլնեության,պետական ձեռնարկությունների դեպքում: սեփականաշնորհման, արժութային ն հարկման գործառնու6 ությունը ՈւսումՎեճակագրականհաշվառումը կամ վիճակագրությունը թյուններիհաշվառման հւարցերը: է են նասիրում մասսայական բնույթի այն երնույթները, որոնք առաջ թզերը տրված են առանց հաշվի առսզլու գալիս տնտեսության մեջ, մշակույքի, կրթության, գերարժեզրկումը: տության ն է բաժնետիրական, Ձեռնարկը նախատեսված 1 բնագավառներում: ԲՈՈԳ Այնհավաքագրումւ պատրաստու վարձակալան ման թ) այլ կան, է տեղեկատվություն սահմանափակ մբնն ս սեփականուեսության ն պատասխանատվությամբ տնտեսությ վիճակի, աշխատուժի տեղաշարան այլայլձների թյան ձներ ձեռնարկությունների րկություններիհա հաշվապահներ ը տնտեն զա զանգվածի, րի, ապրանքային վապահների, արժեաշխատանքի,ապրանքների, աշ սագետների,ինչպես նան ասպիրանտների ն Քղթերի ռեգիոնալշուկաներումձեավորվող գների, ների, բնակչութ) տնտեսագիտաբնակչությանթվի ս կան բուհերի ուսանողների համարկազմի վերաբերյալ հասարակության կԱ ցումը կանխորոշելուն վերլուծելու նպատակով: .0605010205 ԳՄԴ 65. 052 ակագրությունը ց լայնորեն կիրառում է դիտման ն գրանցման ընտրանքային 71901197 Թ. «Տնտեսագետ» է կացնում հրատարակչություն, միանվագ հաշվառումներ, ինչպես նան օգտագործու Լ ձեավորման թարգմանության համար,1997 օպերատիվն հաշվապահական հաշվառմանտվյալները: տ.գ.թ.

ձեռնարկութ

Մասնագետ խմբագիր՝ տ.գ.թ. Ռ.Պ.Համբարծումյան

այնավթաժբելք

-

|

Օպերատիվ

-

շրջանակն

րագրիային ձեի ոթո:

արելարարում

դ

՝

)

գի ժե

առողջապա

։

.

զարգո Վիճակն

ԱՐ մեթոդը,

Յ

Չաշվապահական հաշվառումը, փաստաթղթերի հիման վրա ձեռնարկության տնտեսական գործունեության համատարած, անընդհատ ն փոխկապակցված արտացոլումն է տարբեր չափանիշներով: Յուրաքանչյուր կատարված փաստ, որը ձեակերպված է փաստաթղթով, կոչվում է տնտեսական գործառնություն: Տնտեսական գործունեության համատարածարտացոլում նշանակում է ամբողջ ունեցվածքի, արտադրական բոլոր պաշարների,ծախսերի, արտադրանքի, դրամական միջոցների, ֆոնդերի, ձեռնարկության պարտքերի ն այլնի պարտադիր հաշվառում: Սռընդոատություն նշանակում է մշտապես դիտարկել ն փաստաթղթավորելձեռնարկությունում կատարված բոլոր տնտեսական փաստերը նյութական ռեսուրսների, դրամական միջոցների, չափի. հաշվարկների. ֆոնդերի, վարկերի ն այլնի մասին: Հաշվապահական հաշվառման մեջ տնտեսական գործունեության արտացոլման տփոխկապակցվածությունըարդյունք է կատարված փաստերի փոխադարձ կախվածության: Այսպես, երբ ձեռնարկության դրամարկղից աշխատողներին վճարվումէ աշխատավարձ,նվազումէ ոչ միայն ձեռնարկության պարտքի գումարը իր աշխատողներին, այլն նվազումէ դրամը դրամարկղում: Այս հատկանիշներով հաշվապահական հաշվառումը տարբերվում է օպերատիվ ն վիճակագրականհաշվառումից բարձրացնելով նրա դերը ն նշանակությունը տնտեսական հաշվառման համակարգում: Տնտեսական հաշվառման երեք տեսակների համատեղ, ժամանակին, ճիշտ ն լրիվ օգտագործումը ձեռնարկության կոլեկտիվին հնարավորություն է ընձեռում տնտեսությունը վարել խնայողաբար ն թույլ չտալ անարտադրողական ծախսումներ, կորուստներ խուոտանից, իջեցնում է ինքնարժեքը ն մեծացնումշահույթը: Հաշվապահական հաշվառում կազմակերպելու համար կարնոր է հաշվային չափիչների օգտագործումը, որոնց օգնությամբ որոշվում է. արտադրության ծավալը, քանակը, ժամանակը: Գոյություն ունի հաշերեք տեսակ. բնական, աշխատանքային ն դրա|

կաա Հիմներ

Բնական չափիչները |կգ, ձ. հատ. մ, մ ն այլն/ անհրաժեշտ են նյութական պաշարների, հիմնական միջոցների պատրաստի արտադրանքի հաշվառման ն այլնի համար: Բնական չափիչներով իրականացվում է վերահսկողություն սեփականության տարբեր ձների պահպանման, մատակարարման,արտադրության ն իրացման պրոցեսների ծավալների վրա, չափվում ն վերլուծվում են արտադրական առաջադրանքները ն հաշվետու ցուցանիշները:

/ժամ,

ամիս

ն

այլն/ շնորհիվ

չափիչների Աշխատանքայի ծ աշխատանքը ն ժամանակը: Դրանց հրման է հաշվառվում Աա անքները, հաշվարկվում Է չոչ Գարա վրա նորմավորվում ն»: եմ թիարտադրողականությո որոշվում աշխատանք է վարձը. Կ կոպեկների չափիչը ամփոփիչ է, քա նի որ ռուբլիները ն

օր,

սա.տա-

առ

.

Դոամական ԱԱ միջոցների կանող չափիչ աշխատանքային

աժ

։

են

րոլոր

կոպ

Էն

ի

ածծախսերը կազմվու հաշվետվություններ առաջադրանքներ, ւական նախահաշիվներ. արտադր ս

արկված

բան

սն

բնական

ու

են

հաշվեկշիռներ: 7.2.

ՄԵԹՈԴԸ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆՀԱՇՎԱՌՄԱՆԱՌԱՐԿԱՆ ԵՎ

ոտն ձեռնաթյյությա է: Ավելի կոնկրետ սական գործունեությունն Ա Արթ: Նկու օբյեկտներից,որոնք կարելի է բազճատեսակ թիվ հաշվառման առարկան Հաշվապահական այն աա ե

լ

բա

ն մական ում

ձեռնարկությանտ խմբի. օբյեկտներ,որոնք են ն օբյեկտներ, որոնք կազմու գործունեությանիրականացումը ձեռնարկությանտնտեսականգործունեությունը: տ0տեսական ձեռնարկության Առաջին խմբին են պատկանում խմբին երկրորդ ճիջոցները ն դրանց գոյացման աղբյուրները, իսկ

ապահովումեն

ն

տնտեսականպրոցեսներըդրանցհետնանքները:

ները են

Ձեռնարկության տնտեսականմիջոցներիբաղկացուցիչ նե Յիմնական միջոցները շենքեր, մեքենաներ, սարքավորում ն այլն: Դրանք. տրանսպորտայինմիջոցներ, գույք ժամանակ օգտագոոծվելով, երկար ընթացքում գործունեության ձաշվում, որն էլ աստիճանաբար են տեսքը, իրենց արտաքին ձեռնարկությանըթույլ է տալիս մաշված միջոցների,ծառայությունների արժեքը ներառել թողարկված արտադրանքի կամ կատարված աշխատանքների ինքնարժեքիմեջ սահմանված նորմայով մաշվածք /աձորտիզագիա/հաշվարկելով: 1994 թ հունվարի 1-ից սկսած, հիմնական միջոցներ են համարվում այն աշխատանքի միջոցները, որոնց արժեքը գերազանցում է 500000 ռուբլուն: ներդրումներիօբյեկտԴչ նյութական ակտիվներ.երկարաժամկետ ունեն, սակայն նյութական չեն ներ, որոնք արժեքային գնահատում /հողօգտագործման, ջրի օգտագործման,այլ բնական ռեսուրսների ինչպես օգտագործման իրավունք, արտոնագրեր,նորարարություններ, ն նան այլ գույքային իրավունքներ. այդ թվում՝ արդյունաբերական

ր

Լ

տնտեսա փոխու

-

-

ինտելեկտուալ սեփականությանիրավունքներ):Ոչ նյութական ակտիվները, ինչպես ն հիմնական միջոցները, իրենց սկզբնական արժեքը նորմայով սահմանված ծառայության ժամկետում մաս-մաս փոխանցում են արտադրության ծախսերին ձեռնարկության կողմից սահմանված նորմաներով մաշվածքի/ամորտիզացիայի/հաշվարկԼլատարելով: Շրջանառու միջոցներ հումք, նյութեր, կոմպլեկտավորող շինվածքներ, տարա, վառելիք ն այլն, որոնց արժեքը մեկ արտադրական ցիկլի ընքացքում ամբողջությամբ փոխանցվում է թողարկվող արտադրանքի ինքնարժեքին: Աս առանձնահատկությունը ձեռնարկություններին ստիպում է անընդհատ ձեռք բերել նյութական արժեքներ: Շրջանառու միջոգներ են համարվում նան անավարտ արտադրության մնացորդներ, արտադրամասերում պատրաստի արտադրանքի. աւլրանքների արժեքը ն փոքրարժեք արագամաշառարկաները: Դոամականմիջոցներ ձեռնարկությանդրամարկղում գտնվող կանխիկ գումարը, բանկի հաշվարկային, արժութային ն այլ հաշիվներում պահվող ազատ դրամական միջոցները, ինչպես նան արժեթղքերը /բաժխնայողականսերտիֆիկատներ,մուրհակ: -

ԿԱ

Արջոցները հաշվարկներում /մեզ պարտք են. դեբիտորական պարտքի գումարը ապրանքներին ծառայությունների դիմաց, տրված կանխավճարների գծով, ստացված մուրհակների գծով, առհաշիվ գումարների գծովն այլն: Շրջանառությունիցհանվող միջոցներ. բյուջե փոխանցման ենթակա շահութահարկը ն ձեռնարկությանհատուկ ֆոնդերի ձեավորման համար օգտագործված գումարները: Իմանալով ձեռնարկության տնտեսական միջոցների մոտավոր կազմը, ուսումնասիրենք, թե ինչպիսի ւսղբյուրների հաշվին կարող են այդ միջոցներըձնավորվել: ՝

-

7.

Սեփականմիջոցների աղբյուրներ

ձեռնարկությունը Կանոնադրական կապիտալ. պահին, նրնրա դրական կապիտալ րկությունը հիմնելու հիմնելուպահին,

գործունեությունըապահովելու համար, կանոնադիր փաստաթղթերով որոշված չափերով, ձեռնարկության ունեցվածքում /հիմնական միջոցների արժեքը, ոչ նյութական ակտիվներ, շրջանառու ն դիամական միջոցներ/ հիմնադիրների /սեփականատերերի/ներդրումների ամբող-

ջությունը

դրամական արտահայտությամբ: ձեռնարկության եկամուտների ն ծախսերի գումարի տարբերությունը, որը ստացվել է հաշվետու տարում ապրանքների, աշխատանքների ն ծառայությունների իրացումից ներառած նան

Շարույթ

անցումը

ծախսերին` որ

ոոդեր,խիստ

դրանց

ունեն

մի մասը

բնութագրումէ չօգտագործվածմնացորդները: «սպառման

անմասը կուտակվածաղբյուրների ամբողջությունը մյ ֆոնդ». իսկ մյուս ծավալից /«կուտակօգտագործվածմիջոցների կազմում կախ նրանգ նան պահուստաֆոնդը,որը ման ֆոնդ») Սրանց մեջ է ընդգրկվում առաջացած ստեղծվումէ ձեռնարկության գործունեության ընթացքում համար: ծախսերը ծածկելու չպլաճավորված ն Ռեզերվներն ֆինանսավորում,նպատակայինֆինանսավորում գումարնեմոււտքեր. կասկածելիպարտքերի ռեզերվի չօգտագործված ն վճարումների, նպատակային մուտքերի, րը, առաջիկա ծախսերի ֆոնդի գումարները: սեփականաշնորհման

-

Ա ասը, արտատոքներ,

հաշված -

արտար ետու ժամանակաշրջան նպատակայիննշանակություն. ե

'

2.

ն

ո/սառու Վարկերե այլ փոս

միջոցնել հջոցներ

ն Բանկային վարկեր. ստացված /դեռնս չմարվաձե րկարաժամկետ կարճաժամկետբանկայինվարկերի գումարները: ն Փոխառու միջոցներ. ձեռնարկության կողմից թողարկված իրացձեռնարկության բաժնետոմսերի, ված աշխատանքային կոլեկտիվի ն ժամկե »աժնետոմսերի, պարտատոմսերի գումարներ. ե երկարաժամկետ ն այլն: արժեքն արժեք եր. ն յութական Յլաշմա ոկներ ն այլ կրեդիտորական պարտքեր. պարտքի դիմաց մատակարարներին ւոն աշխագումարներ տրված մուրհակների,ստացվածկանխավճարների, ն այլնի տանքի վճարման դիմաց, սոցապ հատկացումների, բյուջեի հանդեպ ունեցգած պարտքի գումարներ: Տնտեսականմիջոցների արժեքայինն նյութաիրային կազմը պայմանավորված է ձեռնարկության արտադրական/տնտեսական/գործունեության բնույթով, որի հիմքը կազմում են հետնյալ երեք տնտեսական պրոցեսները, Մթերում,արտադրականն տնտեսականկարիքներըբավարարելուն ապրանքները իրացնելու համար անհրաժեշտ տարբեր տեսակի ապրանքանյուբական արժեքներիձեռքբերում: խնդիեռնարկությանհիմնական ԱԱ Այ

փոխառություններ Աաաաժամկեւ 2մ ա ների նների

րըԱւ

Ն րւ Բյ աաատան

ր չ ծառայություններ: ԱՔ: իրականառ ցվում

ր

Ար

Քոազում իրականացվումեն պայմանագրայինպարտավորությունգնորդների ե պատվիրատուների հանդեպ, իսկ արտադրանքի ծառայուծ աշխատանքներ 9. ց յ հրացումից, նքների ե ր իրականացված կատարված

ները

կ

թյունների

համար պատասխանատ տվյալ գործառնության տահայտությունը, ձնակերպմանառաջնաՓաստաթղթերի

դիմաց ստացված հասույթը մուտքագրվում է հաշվարկային աշիվ կամ առաջանումէ դեբիտորականպարտք: Մատակարարման ն արտադրության պրոցեսների հաշվառման ժամանակ համեմատելով պլանային /նախահաշվային/ ն ցուցանիշները բացահայտվում է տնտեսումը կամ գերածախսը, իսկ իրացման պրոցեսի հաշվառման ժամանակ՝ շահույթը կամ է, որ հաշվապահականհաշվառմանհիմնա-

տացի

/եկամուտը/

ԱՆ

անձանցստորագրությունները: լրիվուկազմումը, տեղեկատվության հերթպայմաննէ ժամանակին տնտեսաէ ձեռնարկության որն ապահովում ն թյունը,հավաստիությունը, ն ընթացիկվերահսկողությունակնախնական կան գործունեության վրա: արդյունքների աշխատանքի ձեռնարկության ներգործություն

տիվ

ան ոնն փաշզ Աունը" ՆեԱ պատասխանատ Տ զման, հաշվառումն վերահսկողությունը, բպահական հաշվապահության անորակ կազմման, կրում փաստաթղթերի թերի կազմման պարտականությունը,

ունեցվածքի առկայությանն շարժի, նյութական,աշխատանքայինն ռեսուրսների օգտագործմանվերահսկողությանապահոֆինանսական վում` սահմանված նորմաներին,նորմատիվներինն նախահաշիվներին

համապատասխան,

ն

ն

որի

ամ լմ է նարե, Մ արրայտնաբերու փաստացի տվյալները, մեե արժեքներ, Ալաշվառման րանն դիտորներըԱ̀ա աշվապահակա գնորդները թույլ տրված նյութական

միջոցներ հիմնադիրները,սեփականատերերը, անձինք, մատակարարները, մ արկային ն բանկայինմարմինները, ներարտադրականռեզերվների հայտնաբերում, հավաքագրում Գրու արդյունավետօգտագործում: Նշված խնդիրներըլուծվում

անարդնող

'

-

'

Կ

կա

'

ն

Աարոն որոնց. բերերով Վարելու իջոցու, ամբ հնարքներով է հաշվապահականհաշվառման լ Այն իր մեջ ներառում մեթոդ» Գուն ն

նոկալկույաի զա հան Իմը աահաաա հաշվեկշիռ, ամար տարրերիցյուրաքանչյուրի օգտագործմանվերաբերյալ կան պաուլքագոռ

տասխանօրենսդրականակտեր ն հրահանգներ: ՛

Համ

ուսումնասիրենք հաշվապահականհաշվառման մեթոդի եթոդ վերոհիշյալտարրերը: առոտ

Փաստա, թղթավորում

մասին վկայական, հաշվապահական հաշվառմանըտալիս ուժՍկզբնական փաստաթղթերըհաշվապահականհաշվառօրենքի մանըհնար տալիս ձեռնարկության տնտեսական րաղորություն գործունեու անընդհատ համատարած:Հաշվառման մի արտացոլել ճիշտ ձնակերպվածփաստաթուղթը, այսինքն, եթե վերցվում: րանում իայն անհրաժեշտ ռեկվիզիտները: Անհրաժեշտ արն ր համարվում. տներ ռեկվիզի ձեռնարկության անվանումը, փաստակատարված տնտեսական գործունեության է

որը են

ն

ը

է

ն

ա

թղթի անվանումը,նրա համարը, ամսա թիվը, տնտեսականգործունեության համառոտ բովանդակությունը, նրաքանակականն դրամականար,

հաշվառմանմեջ չարտացոլված Դրա համար էլ գույքապակասորդներ: հափշտակումներ, կորուստներ, նյութական է սահմանվում գրման օգնությամբ վերահսկողություն ստուգվում վրա, միջոցներիպահպանման արժեքներին. դրամական ն հաշվետվության տվյալներիլրիությու-

րի ատիհաշվառման հաշիվները կրկնակի գրանցում. Հաշվապահական ավաստիությունը:

Գաշիվներ

ն

նախատեսվածեն միատեսակ տնտեսական գործառնություններ միջոցների խմբավորմանն ընթացիկհաշվառմանհամար: Տնտեսական համար բաց է ն դրանց գոյացմանաղբյուրների յուրաքանչյուրտեսակի հաշիվն

եսակի հաշիվ: հաշիվ:Գ Գոյությունն ու ունեն երկու տեսակի հաշիվներ. առանձին արվում րվում առանձին են հաշվեակտիվային ն պասիվային:Այդ անվանումներըառաջացել են դրանց բովանդակշռի կողմերի անվանումից ն արտացոլում են տնտեսա նախատեսված հ աշիվները կությունը: Այսպես, ակտիվային ն տեղական միջոցների հաշվառմանհամար ըստ դրանց կազմի տնտեսական միջոցների բաշխման, իսկ պասիվային հաշիվները նշանակնպատակային դրանց հաշվառման համար՝ ըստ է, այն նույնն տեսակից, դրանց Հաշիվների կառուցվածքը,անկախ է կոչվում կողմը է, ձախ որի մի աղյուսակ րկու մասից բաղկացած մնաէ դեբետ,իսկ աջ կողմը` կրեդիտ: Հաշիվներիմեծ մասը ունենում ու կրեդիտային ն՝ ն ցորդ ամսվա սկզբի վերջի դրությամբ դեբետային նն շրջանառություն: Անհրաժեշտէ հիշել, որ հաշիվների միննույն կառուց-

դոբյուրների

ման:

.

բոլոր

են

,

աշվա-

համար: արտացոլելու հաշվառմանմեթոդի տարր, որպես հաշվապահական Գույքագրումը, միջոցէ տալիս նյութականարժեքների,դրամական հնարավորություն ստուգելու չափը առկա պարտավորությունների ների, ֆինանսական ար մ

կա

են նան

աստաթղթավորում,

կատարու

թյուն են տվյալներիանճշտուժամանակինչհանձնելու,նրանցումներկայացված փաստաթղթերո գործառնություններ անօրինական թյան,ինչպես

Ն սաազված հոականացվորր տնտեսական արրցեսների: արդյունքներիմասինհավաստի լրիվ ինֆորմացիայիձնավորում, որի օպերատիվ ղեկավարման

կությունում օգտվում

ովքեր

ու

:

-

-

է

այն

|

վածքի պայմաններում,ակտիվայինն պասիվայինհաշիվների դեբետը ն տարբեր իմաստ, որը երնում է ստորն բերված հաշիվ-

Արի ախեմայից այից:

րիս

Յուրաքանչյուր տնտեսականգործունեության գումար, հաշիվներում գրանցվում է երկու անգամ /մի հաշվի դեբետում ն մեկ այլ հաշվի կրեդիտում/, որը ն կոչվում է կրկնակի գրանցում: Այն հաշվապահական մեջ ել է տնտեսական գործունեության արտաԱ փոխադարձ կապի մեջ: Բացի դրանից,դրա օգտագործումըունի ցոլումը մեծ ստուգողականնշանակություն, քանի որ պահանջումէ հաշիվներում գրանցումների արդյունքների հավասարակշռվածություն:Այն իրականացվում է յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջում, երբ որոշվում են բոլոր հաշիվների դեբետային ն կրեդիտային շրջանառությունների գումարները, անկախ դրանց տեսակից: Այդ հանրագումարները պետք է իրար հավասար լինեն, անհավասարությունը վկայում է գրանցումներում կամ հաշվումներում թույլ տրված սխալի մասին: Հաշիվների փոխադարձ կապը, որն արտացոլում է տվյալ գործառնությունը, կոչվում է հաշիվների թղթակցություն, իսկ հաշիվները, որոնք փոխկապակցվածեն իրար հետ, կոչվում են թղթակցող հաշիվներ: Հաշիվների ճիշտ թղթակցություն կազմելու համար անհրաժեշտ է իմանալ, որ բոլոր տնտեսական գործառնությունները բաժանվում են չորս տեսակի /տիպի/:

փոխաաա

Կ

ՍԿՏԻՎԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԻ ՍԽԵՄԱ

ԿՐԵԴԻՏ

ԴԵԲԵՏ

մնացորդը

Ակ

Գ

որոնք առաջագրել են միջոցների մնում ավելացում տվյալ ո

իմ

ԱԾ

ր

հավի Տւմարների ավի հանրագումար Գումարների հանրագումար գումարը դեբետայինշրջանառությանգումարը

կրեդիտայինշրջանառության

է Սնացորդըամսվավերջին հավ ամսվա սկզբի մնացորդին դեբետայինշրջանառությանգումարը կրեդիտայինշրջանառության գումարը

հավա

-

ԿՐԵԴԻՏ

ԴԵԲԵՏ

ԱԱ կ անտեսական ՏՐ միջոցների աղբյուրները

որոնք Տնտեսական գործառնություններ,

եՎ միջոցների գոյացմա ավելացնում աղբյուրները

հաշ, ոթկազմում Տր»հանրագումարը կազմում հաշ կրեդիտային շրջանառության դեբետային շրջանառության գումայը ործառնությունների գումար-

Տկն վի

գումարը

վի

է

Մնացորդը ամսվա վերջինհավասար

Հ

հաշվիմնացորդինամսվասկզբին հաշվի գումարը շրջանառության կրեդիտային -

շրջանառության հաշվի դեբետային

գումարը

հորն

ւ

հաշվառմանակտիվային պասիվային Հաշվապահական եղանան ընդհանրացման խմբավորման րը, ըստ հաշվային տվյալների ն

կի, բաժանվում

են

անալիտիկի: սինթետիկի ն

տնտեսա-

են ձեռնարկության Սինթետիկհաշիվներընախատեսված ն տնտեսական կան միջոցների, դրանց գոյացման աղբյուրների խմբերով ընդհանրացված կազմը ն շարժը խոշորացված, պրոցեսների համար: Սինթետիկ արտացոլելու դրամական արտահայտությամբ հաշվառումըկոչվում է սինթետիկ:Նրա հաշիվներումիրականացվող ձների, հաշվետվության են հաշվապահական տվյալներըօգտագործվում է` ձեռնարնախ ն առաջ` հաշվեկշռիլրացմանժամանակ, նշանակում համար: վերլուծության գործունեության կության ֆինանսատնտեսական ն օպերատիվկառավարման Սակայն, ձեռնարկությանգործունեության ն ման պլանավորման եկավարման, նյութատեխնիկական մատակարա ր

վերաբոլորիի պահպանո վերահսկման, րարության հետ րտեսազան գործառնություններ, որոնք տնտեսականմիջոցների հսկելու, արտադրականծախսերի հաշվառման, աշխատողների են ջացնում

Տնտե

ՊԱՍԻՎԱՅԻՆ ՀԱՇՎԻ ՍԽԵՄԱ

բյուջեի հետ հաշճատակարարների՝ հաշվարկներիկազմակերպման, են տվյալմանրամասն համար անհրաժեշտ վարկներիիրականացման բոլոր մաննութագրեն ձեռնարկության գործունեության ներ. որոն այդպիսի հաշ'

են ըռախատեսված որոնք հաշիվները, րամասները: Այն առան

Ան

աի աի ձին աշիվն կոնԱԱ արտահայտությա ս

տ

:

կամ դրամական տեսակների, գումարաքանակային Սինթետիկհաշվի Ա դրան կից բացվածանալիտիկ հաշիվներիմիջն կա փոխադարձկապ. սինթետիկհաշվի ճնացորդը պետք է հավասար

են

հաջորդականության:

շրջանառությունն

Սիստեմատիկ գրանցումը համապատասխան հաշիվներում կատարված նույն տնտեսական գործառնությունների կրկնակի գրանցումն է ըստ գործառնություններիբովանդակության, այսինքն գործառնության գումարը գրանցվում է մի հաշվի դեբետում ն մեկ այլ հաշվի կրեդիտում: Բոլոր հաշիվների հաշվետու ժամանակաշրջանի դեբետային շրջանառությունների հանրագումարը պետք է հավասար լինի կրեդիտային շրջանառությունների հանրագումարին, միաժամանակ այդ հանրագումարը պետք է հավասար լինի ժամանակագրականգրանցումների մատյանի հանրագումարին: Պրակտիկայում կատարված սիստեմատիկ ն ժամանակագրական,ինչպես նան սինթետիկ ն անալիտիկ հաշվառման տվյալները ամփոփելու ն ստուգելու համար կազմվում են շրջանառության տեղեկւսգրեր: Ձեռնարկությունում հաշվապահական հաշվառման աշխատանքները պատշաճ մակարդակով կազմակերպելու համար կարնոր նշանակություն ունի ձեռնարկություննեռի ֆիբանսստնտեսական գործունեության հաշվապահական հաշվառման հաշիգները պլանի են դրա կիրառման հրահանգի ճիշտ օգտագործումը ոռտեղ տրվում եռ յուրաքանչյուր հաշվի բնութագիրը, հաշիվների տիպայիս թղթակցությունները:

Հաշվային պլանը բաղկացածէ ինը բաժիններից. 1.Հիմնական միջոցներ ն այլ երկարաժամկե»ոնել-Դրումներ 2.Արտադրականպաշարներ 3.Արտադրականծախսումներ 4.Պատրաստի արտադրանք, ապրանքներ ն իրացում 5.Դրամական միջոցներ

անձանց իրավունքները ն պարտականությունները: ձեռնարկություններումկարող է օգտագործվելհաշիվների պլան: կրճատված է Հաշվեկշիռը հաշվապահականհաշվառման մեջ դիտվում որպես

տար

Փոքր

։

ն դրանց գոյացման ձեռնարկությունների տնտեսական միջոցների ն որոշակի ժամանակամիջոց` աղբյուրներիամփոփման խմբավորման ու հոդվածէ բաժինների առանձին հատվածի համար: Այն բաժանված ն ժամկետներում: հասցեներով է ն սահմանված ներկայացվում ների Ըստ կառուցվածքիայն երկկողմանի աղյուսակ է, որի ձախ մասը ն տեղաբաշակտիվը, արտացոլում է տնտեսական միջոցների կազմը գոէ միջոցների տնտեսական խումը, իսկ աջը պասիվը, արտացոլում Հաշվեկշիռ: ն նշանակումը: յացման աղբյուրները դրանց նպատակային է «բալանս» լատիներեն բառի թարգմանությունընշանակում «երկնժահանրագումարները ռանի, կշեռք», այսինքն երկու կողմերի հոդվածների են միշտ պետք է իրար հավասար լինեն: Դրա տվյալները անհրաժեշտ ն առկայության տնտեսականմիջոցների դրանց գոյացմանաղբյուրների ն կառուցվածքիվերահսկման,ձեռնարկության ֆինանսականդրության ն վճարունակության,միջոցների տեղաբաշխման, հիմնականմիջոցների մաշվածության աստիճանի վերլուծության ն այլ նպատակներիհամար:

6.Վաշվարկներ

7.Ֆինանսական արդյունքներ ն շահույթի օգտագործում 8.Ֆոնդեր ն ռեզերվներ 9.Վարկեր ն ֆինանսավորում:

անվա-

սինթետիկ հաշիվների Յուրաքանչյուր բաժնում նշվում նան տվյալ հաշվի ենթահաշիվների ինչպես ծածկագիրը. նումը, դրանց ն ծածկագիրը կոտորակիձնով: Օրինակ, «Նյութեր» սինթեանվանումը թիվ 10-ն է, իսկ «Հումք ն նյութեր» ենթահաշվի ծածկագիրը տիկ հաշվի 10/1 համարը: Վաշիվների ծածկագիրը1-ը: Ուրեմն, ենթահաշիվըկկրի հնարավորությունէ տալիս, ըստ նրանց ցուցախմբավորումը այսպիսի տնտեսական գործունեության, ձեռնարկությունների նիշների. տալ ն նրանց աղբյուրների, ֆինանսական հեմիջոցների տնտեսական 1-ը/: տնանքներիբազմակողմանի բնութագիրը /տեսհավելված վրա, ձեռհիման պլանի տիպային հաշվառման Հաշվապահական հանարկությանգլխավոր հաշվապահը մշակում է իր ձեռնարկության նան փաստաթղթահաշվային պլան, ինչպես մար աշխատանքային ու հաշվառմանաշխատանքովզբաղվող պաշտոնա-

լինի անալիտիկ հաշիվների մնացորդների հանրագումարին, սինթետիկ հաշվի դեբետային ն կրեդիտային շրջանառությունների գումարները պետք է հավասար լինեն իրենց անալիտիկ հաշիվների դեբետային ն կրեդիտային շրջանառությունների գումարների հանրագումարներին: Հասկանալի է, որ եթե սինթետիկ հաշիվը ակտիվային է, ապա դրան կից բացված անալիտիկ հաշիվները նույնպես ակտիվային են: Ըստ տնտեսական գործառնություններիգրանցման աստիճանի հաշվառման մեջ գրանցումները լինում են ժամանակագրական ն սիստեմատիկ: Ժամանակագրական գրանցումը նախատեսում է տնտեսական գործառնությունների արտացոլում անկախ բովանդակությունից` ըստ գործառնության կատարման ժամանակի ն փաստացի ձնակերպման

ՎՉԱՇՎԵԿՇԻՌ

| կողը |

տողի

ԱԿՏԻՎ

| սկզբին | տարվա

տարվա վերջին

միջոցներ, հաշվարկներն Դրամական

3.

սկզբնականարժեքը "/04/

մաշվածությունը"/05/

Հիմնականմիջոցներ.

դուստր

սկզբնական/վերականգման/ արժեքը"/01/

մաշվածությունը"/02/ մնացորդայինարժեքը

Տեղակայման ենթակասարքավորումներ/07/

Անավարտկաւպիտալներդրումներ/08/

ֆինանսական ներդրումներ/06/ Երկարաժամկետ

Հաշվարկներհիմնադիրներիհետ

/75/

Այլ արտաշրջանառուակտիվներ 1-ին

բաժնով

ձեռնարկություններիհետ

բյուջեիհետ /68/ անձնակազմիհետ՝

/78/

այլ

Արտադրական պաշարներ/10,15/

Աճեցվողն բտվող անասուններ/11/

Փոքրարժեք ե արագամաշառարկաներ. սկզբնականարժեքը"/12/ մաշվածությունը" /13/ մնացորդայինարժեքը

Դրամականմիջոցներ. դրամարկղ/50/ հաշվարկայինհաշիվ /51/ արժութայինհաշիվ /52/ այլ դրամականմիջոցներ/55,56,57/ Այլ շրջանառու ակտիվներ Ընդամենը բաժնով 3-րդ

Անավարտարւոադրություն /20,21,23,29,30,44/

Գալիքժամանակաշրջանիծախսեր /31/

Պատրաստիարտադրանք/40/

Ապրանքներ.

վաճառքի գինը" /41/

առնետրական հավելագին"/42/ գնման գին

Ավելացված արժեքի հարկ՝ձեռք բերված արժեքների գծով /19/ բաժնով ՛

ՀԱ

հետ դեբիտորների ն կապալառուներին Մատակարարներին /61/ տրված կանխավճարներ ֆինանսականներղրումներ/88/ Կարճաժամկետ այլ

ԱԻ

"" :

/080,180,330,340,350 տողերի հանրագումարը/

ՊԱՍԻՎ

տողի

տարվա |:տարվա սկզբին | վերջին

գործառնությունների

Վնասներ. նախորդտարիների/87/

Պաշարներն ծախսեր

|

գծով / 73/

.

2-րդ

ակտիվներ

տացված մուրհակների գծով /62)

մնացորդայինարժեքը

Ընդամենը

այլ

ծառայությունների դիմաց/45,62,76/

Ոչ նյութականակտիվներ.

2.

կոդը

Դաշվարկներդեբիտորներիհետ. ապրանքների,աշխատանքների,

1.3իմնականմիջոցներն այլ արտաշրջանառուակտիվներ

ԸՆԴԱՄԵՆԸ

տողի

ԱԿՏԻՎ

7.

կոդը

Սեփական միջոցներիաղբյուրներ

Կանոնադիր կապիտալ/85/ Պահուստային ֆոնդ /86/ Հատուկնշանակմանֆոնդեր /88/ Նպատակային ֆինանսավորումն մուտքեր /96/

Վարձակալական պարտավորություններ/97/ Հաշվարկներ հիմնադիրներիհետ /75/ Նախորդ տարիների չբաշխված շահույթը /87/

Շահույթ

հաշվետուտարվա" /80/ օգտագործված" /81/ Ղաշվետուտարվա չբաշխված շահույթ 1-ին Ընդամենը բաժնով

տարվա | տարվա սկզբին | վերջին

»

«

.

տողի

ՊԱՍԻՎ 2.

Հաշվարկային ն

այլ

կոդը

պասիվներ

Բանկերիերկարաժամկետվարկեր /92/ /95/ Երկարաժամկետփոխառություններ Բանկերիկարճաժամկետվարկեր 7/90/ Բանկերի վարկերաշխատողներիհամար /93/

|

|

/94/ Կարճաժամկետփոխառություններ

Հաշվարկներկրեդիտորներիհետ. ապրանքների,աշխատանքների,

ծառայություններիհամար /60/ տրվածմուրհակներիգծով

/60/

աշխատանքիվճարմանգծուլ /70/

սոցիալականապահովագրությանն ապահովությանգծով /69/

գույքային

ն

անձնականապահովագրու-

թյանգծով /65/

դուստր ձեռնարկություններիհետ /78/

արտաբյուջետայինվճարումներիգծով /67/ բյուջեի հետ այլ

/68/

կրեդիտորներիհետ

Գնորդներիցն պատվիրատուներից ստացվածկանխավճարներ

/64/

Գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտներ/83/

Առաջիկածախսերին վճարումների

պահուստաֆոնդեր/89/

Կասկածելիպարտքերիգծով

/82/ պահուստաֆոնդեր Այլ կարճաժամկետպասիվներ

ԸՆԴԱՄԵՆԸ

2-րդ

տարվա | տարվա

սկզբին

|

վերջին

Յաշվապահական հաշվետվությունը, որպես

վիճակը, նրա տնտեսական գործունեության հետնանքները հաշվետու ն հաշժամանակաշրջանում:Հաշվապահականհաշվետվություններում է արտացոլվող տեղեկատվությունը հիմնվում սինթետիկ ն վեկշիռներում անալիտիկհաշվառմանտվյալների վրա: Գնահատումը ն կալկուլյացիան /արժեհաշվում, որպես հաշվապահական հաշվառման մեթոդի տարրեր, բխում են ձեռնարկության տրամադրությանտակ եղած ունեցվածքը ն կատարվածտնտեսական գորհետնանքով միջոցներին աղբյուրների կազմում առածառնությունների ջացած փոխառությունները դրամական արտահայտությամբ գնահատելու անհրաժեշտությունից:Այսպես, ընդունված է, որ ձեռնարկության հիմնական միջոցները հաշվառման մեջ ն հաշվետվություններում արտացոլվումեն սկզբնականարժեքով, այսինքն՝դրանց ձեռք բերման, պատրաստմանն տեղակայմանծախսերիհանրագումարով,իսկ շրջանառու միջոցների բոլոր տեսակները փաստացիինքնարժեքով:Արտադրանքի /աշխատանքների,ծառայությունների/ինքնարժեքի կալկուլյացիա նշանակում է դրա արտադրությանն իրացմանհետ կապված ծախսերի հաշվարկը ինչպես ամբողջ ձեռնարկության,այնպես էլ արտադրանքի տեսակների ն դրա միավորի գծով: Հաշվապահականհաշվառման տվյալներով հաշվառվումէ թողարկվածն իրացվածարտադրանքի փաստացիինքնարժեքը:Կալկուլյացիոն հոդվածներիկազմը ն բովանդակությունը կարող է որոշվել տիպային,մեթոդականցուցումներով: Բոլոր ձեռնարկություններումարտադրանքիինքնարժեքըորոշվում է նորմատիվայինակտերի հիման վրա, որոնք սահմանում են արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ մտնող արտադրությանն իրացման համար կատարված ծախսերիկազմը:

բաժնով

7.3. ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

/480, 520, 770 տողերիհանրագումարը/

ՏԻ

հաշվապահական

մեթոդի տարր, հաշվառմանպրոցեսիավարտմանէտապն է: հաշվառման Նրանում արտացոլվումեն ձեռնարկությանգույքային ն ֆինանսական

Վոր

մեջչեն ընդգրկվում

"այս տողերի տվյալներըհաշվեկշռի արժույթի

ՀԵՏԵՎԱՆՔՈՎ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ձեռնարկություններում կատարվող տնտեսականգործառնությունների բազմազանությունըչպետք է թղթակցություններ կազմող հաշվային աա աշխատողներին կարելի է բաժանել ն խմբավորել չորս գործառնությունները

խորի բի:

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՄԱՇՎԵԿՇՈՈՒՄ ՏԵՂԻ ՈՒՆԵՑՈՂ ՏԻՊԱՅԻՆ

«մե ո րարվոն փոթության ոլոր մատնի, քանի '

հաշվեկշռ մն եզինք շվեկշռի կառուցվածքը, ցվածքը մանրազնին նին ուսումնասիրեցինք այժմ տեսնենք թե ինչպես են տնտեսական գործառնությունների հետնանքով փոփոխվումհաշվեկշռի հոդվածները: Առաջին խմբի տնտեսական գործառնությունները փոփոխություններ են առաջացնում միայն հաշվեկշռի ակտիվում: Հաշվեկշռի ակտիվի մեկ հոդվածը ավելանում է, իսկ մեկ այլ հոդվածը` նվազում տնտեսական գործառնությանգումարի չափով, այսինքն՝ փոփոխվում են տնտեսական միջոցների կազմը ն տեղաբաշխումը: Հաշվեկշռի հանրագումարը չի

փոխվում:

առհաշիվ Օրինակ, դրամարկղային ելքի օրդերի համաձայն, գումար է հատկացվում գործուղման ծախսեր կատարելու համար: Հետնաբար, հաշվեկշռի «Դրամարկղ»հոդվածում գումարը կնվազի, իսկ «Այլ դեբիտորներ» հոդվածում գումարը կավելանա: Այս գոոծառնությունը միաժամանակ իր արտացոլումը կունենա հաշվապահական

ռ.

հաշիվներում:

«Դրամարկղ» հաշվում գումարը կնվազի, նշանակում է այն կկրեդիհաշվում տագրվի, իսկ «Հաշվարկներ հաշվետու անձանց հետ» պարտքի գումարը կավելանա, այն կդեբետագրվի: Հաշիվների կունենա հետնյալ տեսքը. թղթակցությունը Դ-տ 71. Կ-տ

50,

«Հաշվարկներհաշվետու անձանց հետ» «Դրամարկղ» -՛

-

12000

ռ.

ռ.

Առաջին տիպիգործառնություններինեն վերաբերում արտադրության պրոցեսում նյութական արժեքների օգտագործման, արտադրանքի թողարկման, առաքման, դեբիտորական պարտքերի մարման, հաշվարկային հաշվից դրամարկղում կանխիկ դրամականմիջոցների ստացման

գործառնությունները: Երկրորդ խմբի տնտեսական գործառնություններըփոփոխություն են առաջացնում հաշվեկշռի միայն պասիվում, նրա մեկ հոդվածում գումարը ավելանում է, մյուսում նվազում, այսինքն՝ փոփոխվում են միջոցների գոյացման աղբյուրները: կաշվեկշռի հանրագումարըչի փոխվում: Օրինակ, բանկից ստացված փոխատվական հաշվից քաղվածքի համաձայն ստացվածփոխատվությունը՝ 40000 ռ., ուղղվել է մատակարարների պարտքի մարմանը: Հաշվեկշռի «Բանկերի կարճաժամկետ վարկեր» հոդվածում գումարը ավելանում է, իսկ «Հաշվարկներ կրեդիտորների հետ ապրանքների ն գործառնություններիգծով» հոդվածում նվազում: Գաճապատասխանաբար, «Բանկերիկարճաժամկետ վարկեր» հաշիվը ավելանում է, կրեդիտագրվում է. իսկ «Հաշվարկներ մատակարարների ն կապալառուներիհետ» հաշիվը նվազում, դեբետագրվում է: Հաշիվների թղթակցությունը կունենա հետնյալ տեսքը. բոլոր

ն կապալառուների «Հաշվարկներմատակարարների վարկեր»

հետ»

("Նցը. «բանկերի կարճաժամկետ - 40000 ո. Դ-տ 60.

Մենք

-

40000

ռ.

են սպառման ֆոնդի Այս տիպի գործառնություններին վերաբերում

կատարգծով աշխատավարձից հաշվարկվածպարգնատրման հաշվին ն այլն: արտացոլող գործառնությունները վածպահումները գործառնությունները տնտեսական խմբի փոԵրրորդ միաժամանակ ն ն

ակտիվում, պասիվում են առաջացնումհաշվեկշռի փոխություններ Հաշվեկշռի հանրագումարըակավելացմանուղղությամբ: հոդվածների

է գումարով: տիվումն պասիվումնույնպես ավելանում գործառնության Օրինակ,մատակարարներիակցեպտվածվճարման փաստաթղթերի մուտքի օրդերների հիման վրա պահեստ են մուտքագրվել ն պահեստի նյութեր 18000 ռ. արժողությամբ: Հաշվեկշռի ակտիվի «Արտադրական հետ ապրանքպաշարներ»ն. պասիվի «Յաշվարկներկրեդիտորների ների ն ծառայություններիգծով» հոդվածներումգումարները ավելանում են: Հաշվեկշռի հանրագումարը նույնպես կավելանա նույն գումարով: կունենա հետնյալ Հաշիվներիթղթակցությունը համապատասխանաբար

տեսքը.

Դ-տ 10. ս-տ 60.

«Նյութեր»

18000

-

ռ.

հետ» ն կապալառուների «Վաշվարկներմատակարարների

-

18000

ռ.

են վերաբերումհիմնադրական Այս տիպի գործառնություններին ն ծումները, հիմնական միջոցների մաշվածության, փոքրարժեք արագամաշ առարկաների, ոչ նյութական ակտիվներիմաշվածությանհաշհատկացումների,աշխավարկման, սոցիալական ապահովագրության պարգնատրումների հաշվին տավարձի, արտադրանքի ինքնարժեքի կանխավճարայինմուտհաշվարկման, վարկերի, պատվիրատուներից քերի ստացմանն այլ գործառնություններ: հաշվեկշռի ակտիՉորրորդ խմբի տնտեսական գործառնությունները առան միաժամանակ հոդվածներում վի պասիվի համապատասխան նույնեն ջացնում գումարների նվազեցում:Հաշվեկշռի հանրագումարը պես նվազում է տնտեսական գործառնությանգումարով: Օրինակ, վճարման տեղեկագրերում դրամարկղային ելքի օրդերի հիման վրա աշխատողներինդրամարկղիցվճարվել է 700000 ռ. աշխատավարձ: Հաշվեկշռի ակտիվի «Դրամարկղ» ն պասիվի «Հաշվարկներ կրեդիտորներիհետ աշխատանքի վճարման գծով» հոդվածներում գումարները կնվազեն միննույն չափով: Հաշվեկշռի հանրագումարը նույնպեսկնվազի տնտեսական գործառնությանգումարով: Հաշիվների թղթակցությունըկունենա հետնյալ տեսքը. մու-

աշխատանքիվճարման գծով»- 700000 հետ

Դ-տ 70. «Վաշվարկներանձնակազմճի Կ-տ 50. «Դրաճարկղ» 700000 ռ. -

ռ.

պարտքերի խմբին են վերաբերում կրեդիտորական բոլոր Մ Ո լահովազ ապահովագրությանը սոցիալ:սկաճ վարձատունե 1. /բյուջեին, րին, մատակարարներին,բանվորներին ու ծառայողներին/, նախկինում ստացված կա.։ սպվճարի հաչվեկցման, տարվա ընթացքում օգտագործդուրս գրման ն այլ գործառնություններ: շահույթի ված Այս

մարման ր

-

։

7.4.

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

Ա

ՎԱՌՇԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱՆ

ԵՎ ՁԵՎԵՐԸ

Յաշվապահականհաշվառման տեխնիկաս հաշվապահականհաշվառման վարմանձեն է, այսինքն հաշվային տեղեկատվության գրանգումը, որն իրականացվում է ձեռքով կամ ավտոմատ միջոցների օգտաեն հաշվային ռեգիստրներ: Այդ նպատակիհամարմշակված գործմամբ: են քարտերի, ազատ Ըստ բաժանվում տեսքի, դրանք արտաքին ն սինթետիկ ն ըստ անալիտիկ, գրքերի, բովանդակության թերթերի զուգակցող) երկու տեսակները (հաշվառման այդ |

Անի

ռնգիստրեսրը-

յ

հիմնական միջոցների /գույքային Քարտերը նախատեսված քարտեր/, ըստ պահպանմաստեղերի, նյութական արժեքների /նյութերի պահեստային հաշվառման բարտեո/ անալիտիկ հաշվառման համար: Դրանց հիման վրա հաշվապահուբյունը ստեղծում է հիմնական միջոցների քարտարկղեր, հսկ ճյութական պատասխանատու անձինք նյութերի, պառեստասասերի, փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների, պատրաստի պարտադրանքի քարտարկղեր: ձեծ չափերի հաշվարկայինռեգիստրներ են, Ազատ թերթռրը սելի որոնք պարունակում են ավելի շատ տեղեկություններ, քան քարտերը: Դրանք նախատեսված Են սինթետիկ ն անալիտիկ հաշվառման համար կամ կատարում են կոմբինացված ռեգիստրների դեր: Դրանք շատ ոարձար ես օգտագործման համար, քանի որ թույլ են տալիս ավելի արդյունավետ բաշխեւլու պարտահանություններըհաշվային աշխատողների միջն: Դա հաշվային ռեգիստրների ամենատարածվածտեսակն է: Փոքերը որոշակի չափի Կ ձնի կազմված ավատ թերթեր են: Դրանց օգտագործումը սահմանափակ է, քանի որ հնարավոր չէ բաշխել հաշվայրն աշխատողների միջն այնվւսրելու աշխատանքը: Յուրաքանչյուր գրքի վրա պետք է աշխատի ճեկ մարդ. Այսպես. պարտադիր կարգով բաց է արվում դրամարկղային գիրք, որի բերքերը համարակալվում են, կարվում, վերջին էջում նշվում է էջերի թիվը, կնքվում ե ստորագրվում է ձեռնաոկության ն գլխավո հաշվապահի կողմից: Գրքերի առավելությունն այն է, որ չարաշառուսծերը: Կ հափշպակուշների դեպքում բացառվում է էջերի փոփոխումը օորերով. Զոռնարնություններում օգտագործնն

եւմ

ՎԼ"

Լ

Գլխավոր Է

մեն

նյութերի որ ին աահեմ ւարներում Հ

ն սինթետրկ հաշվառուն ռեգիստրը, հաշաճալիտեզ մնացորդների գիրքը. որպես

գրբոռ

որոյնն

ժե

ն Այն անհրաժեշտ

օպերատիվ Լթոնն ւ օպերա հաշվ ւսշվապ:Խաիութբան "ոտին, ինչպես փոխադարձ ւ

է

տվյալների հաշվառձան աական Խոր տարբեր ձների պահպանմա գառան

ռեգիստր:

անսեփականության

-

.-ա

սերահսկո-

համար: տ թյուն իրականացնելու

են փաստախաշվայինռեգիստրսերումգրանցումներըկատարվուս ստուգելուց հետո, կերպո.: թղբերիցդրանգ տվյսչյլները մանրակրկիտ տրա

բերում հաճար էլ հաշվային ռեգիստրները ձեռք են ուժ, դրանց ցուցանիշները օգտագործվում են

պական

ապացուցո-

ձեռնարկությա

միջոգների վիճակի տնտեսականգործունեությանվերլուծության բացահայտման արդյունքնե՛ր:. տնտեսական գործունեության ստուգման, ռաձար:

հաշվառում ասելով հասկանուճ ոնք հաշվային Հաշվապահական պրոցեսը սինթետիկ ն առոդիտիկ հաշվառմշակման տոեղեկատվության դեպքում ն անցում գրանֆան

տարբեր զուգակցման ռեգիստրների ու փոխադարձ կապը:

ցումների հաջորդականությունն հաշվառման ունեն ռում

երան աղյուսակաւթարտատյանային՝ (ձեռքի որ

օրագրա-

ն.

է ն աոճատա ված ձները: Օրագրա-օրդերայինձնը հիմնված սկզբունք ՆԱԱՈՈԹ ծառնու ուննեԳ գրանցելիսշախձատային ըգործառնությունննրը հատարված: . :

ամսում դրանք կուտակելու »գտագործելուն յուրաքանչյուրհաշվետու է. տն դռսական գործառձն մրա` Գրանցմանշախմատային ճշանակում ում է թղբակցող հաշիվզության գումարը մեկ գրանցմամբարտացոլ ւմ է կոկնակի ռճեռի դեբետում ն կրեդիտում, այսինքն իրական»2. «ռէոներո ՍառուցԳբ ճզում: Դա հնարավոր է, քանի որ բոլոր ՞րագիո-:. դեբետաված են կրեդիտայինսկզբունքով նախապես Օրագիր-օրո: Հրսող հաշիվների թղթակցությամբ: ժամանա: ռեգիստրի երկու հատկանիշներիժասին. օգտաճուծվուն համար: կագրական /օրագիր/ ե սիստեմատիկ/օրդեր/ գրանցումների ս չն անալրտիկ հաշվառման սինբետոնկ Դռանգճեծ մասը համատեղում մշակված էն կամ առւսնձինհաշվի, կամ ույաները: Օրագիր-օրդերները բտրը Բառար՝ Դրանց մի մասի 'հոնադարձ կապված հաշիվը են արվում նան փազման, ոաճախ անալիտիկ հաշմառմածսամար բաց ն Կ ագիտորներիհետ հաշվարկռւանդակ տեղեկագրեր/դեբուոորնարի ենրձ, արտադրական ծախսեր: ռաշվոյո:ն հոյմար նայլռ/. նան Բղւզի օրառիր-օրդերներից ոն» կազոերից, բաց է արվում ռեգիստր: Նրա յուրաքանչյուր էջ Դլաւսվոր գիրքսինթետին հաշտ սսման է մեկ սինթետիկ հաշվի համար, ուր գրանցվում են հաշվի տւախատեսվում ս

մնացորդը ամսվա սկզբին ն վերջին, դեբետային շրջանառության գումարը ընդլայնված տեսքով, այսինքն` կրեդիտագրվող հաշիվների թղթակցությամբ, ն կրեդիտային շրջանառության ընդհանուր գումարը: Գլխավոր գիրքը բաց է արվում տարվա համար, յուրաքանչյուր ամսվան հատկացվում է մեկ տող: Գլխավոր գրքի ն այլ ռեգիստրներիմի մասի հիման վրա կազմվում են հաշվեկշիռըն հաշվետվությանմյուս ձները: Հաշվապահական հաշվառման Մայր-մատյանայինձերը մեմորիալօրդերային ձնի տարատեսակնէ: Այս ձնի յուրահատկությունն այն է, որ տնտեսական գործառնությունների գրանցման համար օգտագործվում են հատուկ կուտակման տեղեկագրեր,որոնցում տարվում է հիմնական միջոցների, հաշվարկված ամորտիզացիոնհատկացումների/մաշվածքի/, արտադրականպաշարների ն պատրաստիարտադրանքի, արտադրական ծախսերի, դրամական միջոցների ն ֆոնդերի իրացման, մատակարարների հետ հաշվարկների, աշխատավարձիհաշվառումը: Դրանցում գրանցումներիհամար հիմք են հանդիսանում սկզբնական

փաստաթղթերը:

Նշված ձնը օգտագործում են արտադրության պարզ պրոցեսով աշխատող, գույք ունեցող փոքր ձեռնարկություններում: է Ինչ վերաբերում ոչ արտադրականոլորտի այն փոքր ձեռնարկություններին, ուր տնտեսական գործառնությունների թիվը փոքր է ն չունեն սեփական գույք, թույլատրվում է հաշվապահականհաշվառումըվարել կրճատվածձնով՝ օգտագործելովտնտեսականգործառնությունների հաշվառմանգիրք: Դաշվառման աղյուսակա-ավտոմատացված ձնի հիմքում ընկած է հաշվապահական հաշվառմանմեթոդի գլխավոր տարրը՝ փաստաթղթավորումը: Սակայն հաշվային տեղեկատվությանխմբավորումըն ընդհանրացումը կատարվում է հաշվիչ մեքենաներովկամ կոմպյուտերներով: Արդյունքում` հաշվիչ կենտրոնից կամ հաշվապահի ավտոմատացված աշխատանքայինտեղից /ԱԱՏ/ հաշվապահությունը ստանում է տարբեր բովանդակությանռեգիստրներ,որոնք համապատասխանում են օրագիր օրդերներին, տեղեկագրերին,գրքերին, քարտերին ն այլն: Ամբողջ ասվածից կարելի է անել հետնություն, որ բոլոր ձեռնարկությունները միավորումները,կազմակերպությունները/ պարտավորեն վարել իրենց գույքի ն տնտեսական պրոցեսների հաշվապահական հաշվառում ընդհանրացվածդրամական արտահայտությամբդ̀րանց համատարած, անընդհատ, փաստաթղթավորված ն փոխկապակցված արտացոլման միջոցով: Սակայնպետք նշել, որ ձեռնարկություններին, իրենց հաշվապահական հաշվառումըկազմակերպելուն իրականացնելու ժամանակ, թույլատրվում է. պահպանելովընդհանուրմեթոդաբանական սկզբունքները,ելնելով իրենց տնտեսավարման կոնկրետ պայմաններից,որոշ փոփոխու-

է

-

-

-

-

թյուններ կատարել ֆինանսներինախարարությանկողմից առաջադրված հաշվապահականհաշվառման ռեգիստրներում ն դրանց վարմանձներում, սահմանել հաշվապահական աշխատանքների կազմակերպման

ձներ, մշակել ներարտադրականհաշվառմանն վերահսկմանհամակարգ, կազմել ձեռնարկությունում օգտագործմանհամար անհրաժեշտ

հաշվետվություն:

Ձեռնարկություններիգլխավոր հաշվապահներիիրավունքները ն պարտականությունները

Հիմնվելով հաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվության դրույթների պահանջների/ՌԴ ֆինանսների նախարարության20.03.92 թ. Վ10/ ն նրա լրացումներին փոփոխությունների/Հ68, 04.06.93 թ./ վրա նշենք, որ հաշվապահականհաշվառման աշխատանքների կազմակերպման է կրում ձեռնարկության ղեկավարը: համար պատասխանատվություն Այդ առումով, նա պարտավոր է անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծել հաշվապահականհաշվառումը ճիշտ վարելու համար: Ձեռնարկության ծառայությունները բոլոր ստորաբաժանումները, ն անձնակազմըպետքէ անվերապահորեն կատարեն գլխավոր հաշվապահի այն բոլոր պահանջները, որոնք կապված են փաստաթղթերըճիշտ վարելու ն հաշվապահություններկայացնելու հետ: Ձեռնարկությունում հաշվապահական ծառայությունը կարող է հանդես գալ որպես առանձին, ինքնուրույն կառուցվածքային ստորաբաժանումկամ որպես կենտրոնական հաշվապահություն: 1ՌԹույլատրվումէ հաշվապահական հաշվառումը իրականացնել /եթե ձեռնարկությունը հաշվապահականծառայություն չունի/ նան պայմանագրայինհիմունքներով, մասնագիտացված կազմակերպությունների կամ մասնագետներիներգրավման միջոցով: Գլխավորհաշվապահը նշանակվում ն ազատվում է պաշտոնից ձեռնարկությանտնօրենիկողմից ն անմիջականորենենթարկվումէ նրան: Գլխավոր հաշվապահը պատասխանատվությունէ կրում հաշվապահական հաշվառման վարման մեթոդաբանականհիմունքները պահպանելու համար, ապահովում է հաշիվներում տնտեսականգործառնությունների ժամանակին արտացոլումը ն դրանց կատարմանվրա վերահսկողությունը, ձեավորում է օպերատիվ տեղեկատվություն ե հաշվապահական հաշվետվություն համապատասխանհասցեներով ն ժամկետներում ներկայացնելու համար: Ձեռնարկության ղեկավարի հետ համատեղ, գլխավոր հաշվապահը ստորագրում է ապրանքանյութական արժեքներիստացման ն ծախսման,դրամական միջոցներ, հաշվարկա23

յին ն վարկային, ֆինանսական պարտավորություններ հաշվառելու համար հիմք հանդիսացողբոլոր փաստաթղթերը:Նշված փաստաթղթերն Գի հաշվապահի ստորագրության համարվում են ն անվավեր կատարման չեն ընդունվում: Ստորագրության իրավունքը է կարող տրվել առանձին անձանց՝ ձեռնարկությանղեկավարի գրավոր

Աա Վե ար

7.

Ակտիվ

ՊԼՏնտեսականմիջոցներիկազմը| Գումարը|

-

ն

կարգադրությամբ:

Օրենսդրությանը չհամապատասխանող, ֆինանսական ն պայմանագրային կարգապահությունըխախտողփաստաթղթերըկատարմանչեն ընդունվում: փաստաթղթերի մասին գլխավոր Այդպիսի հաշվապահը գրավոր հայտնում է ձեռնարկության տնօրենին ն հաշվառման է վերցնում միայն տնօրենի գրավոր կարգադրությունիցհետո Կատարված գործառնության անօրինականությանհամար ամբողջ պատասխանատվությունըտվյալ դեպքում ընկնում է տնօրենի վրա: Նյութապես պատասխանատու անձանց /գանձապահի, պահեստապետի ն այլն/ աշխատանքի ընդունումը, ազատումը ն տեղափոխումը համաձայէ գլխավոր հաշվապահիհետ: ոքր ձեռնարկություններում,որոնք հաստիքովգանձապահ չունեն գանձապահիպարտականությունները կարողէ կատարել վապահը կամ ղեկավարիգրավոր կարգադրությամբ`այդ պարտականություններըկարողէ ստանձնելայլ աշխատող: Հաշվապահական հաշվառման հիմունքների բազայի հիման վրա ստացված տեսական գիտելիքները ամրապնդելու ն հաշվային աշխասուլորելու համար, առաջպրկում ենք ուսումնակատարումը «Սմենա» գործարանում կատարված սիրել թ. մարտ ամսում տնտեսական գործառնության արտացոլման կարգը` հաշվապահական հաշիվներում:Բերված պարզ տեսանելի է, թե ինչպես են կիրառվում կրկնակիգրանցման մեթոդը ն հաշվետու ամսում հաշվապահական տեղեկատվության փոխադարձստուգումները,մասնավորապես, հաշվեկշռի ակտիվի ն պասիվի հանրագումարների,սինթետիկ հաշիվների դեբետային ն կրեդիտային շրջանառությունների,սինթետիկ ն անալիտիկ հաշիվների(անալիտիկ հաշիվների շրջանառությանտեղեհանրագումարներըհավասար են սինթետիկ հաշիվների շրջանառության տեղեկագրիսինթետիկհաշվի համապատասխան ցուցանիշներին), գործառնությունների գրանցման գրանցում) ն սինթետիկ հաշիվների շրջանառությունների սիստեմատ անցում հավասարությունը: իկ գրանցում)

նեցվում

առ 01.03.1992 թ. Հաշվեկշիռ օՍմենա» ընտանեկան ծեռնաթկության.

1. 2.

տեղաբաշխումը

միջոցներ (01) Հիմնական

4. 5.

զանազան Վաշվարկներ

6.

7.

օրինակում

են:

Հիմնականմիջոցների մաշվածություն(02)

120000

Հատուկֆոնդեր (88)

200000

Շահույթ (80) Հաշվարկներ զանազան

150000

5.

մրեդիտորնրի բյուջնի (68)

6.

սոց.ապահովագրության

ետ

30000

հետ

30000

20000

հատկացումներիգծով (69) Գրո

8.

800000

գով

ն

ապրանքներիծառայություններիդիմաց(60)

400000 '

2020000 Հաշվիր

Դաշվեկշիո 2.

ո

|

1.

«Ա Ա

ն ճել

0 Ա

200000

Ժ

Գենը| Քանակը | Գումարը միավորը (տուբ.,կոպ.) մ

|

հատ

Ֆուրնիտուրա

Յ.

1200-00

կոմպլեկտ

Ընդամենը

Պոշգարկոոր

ԲԻ

20-00 Ի

100-00

24000

աա

-

աան

Չափի

Անվանումը

Գործվածք Թելեր

2.

աաա

Հաաա

աառու ո

հ.

1.

տվյալները պայմանական բոլոր թվային

3. 4.

700000

ՐԱ

Սազտուի մատյանի

Օրինակի

30000 200000

20000

Հաշվարկայինհաշիվ (51)

|

.

2.

՛

րք 108

աիգտեզան

140000

Դրամարկղ(50)

'

թ

1.

"

գլխավոր հաշ-

վագրերի

արական Կանոնադիրկապիտալ(85)

800000

հետ (71) դեբիտորների

(ռուբ.)

աաատակայիմ

Դա

(81) Շահույբի օգտագործում պաշարներ(10) Արտադրական (20) Անավարտարտադրություն

Յ.

Պասի

Գումարը

|Տնտեսական միջոցների (ռուբ.) գոյացմանաղբյուրներըն Բ/

|

Լ

Մատակարարի անվանումը

`

կ6

մեծածախբազա «Զարյաոկոոպերատիվ

(ռուբ.) Գումարը 150000 50000

Ընդամենը

ոնն

4.

Տնտեսականգործառնությունների գրանցմանմատյան

թ.

|

Փաստաթղթերըն գորժառնության համառոտ

բովանդակությունը

գումարը

(ռուբ)

Հաշվապահությանտեղեկանք Նշվում է նախկինում ստացված կանխա-

(0.

մարտ

Թղթակցող

հաշիվները

.

Քաղվածք հաշվարկայինհաշվից ա) ստացվել է կանխիկչեկով բ) փոխանցվելէ բյուջե գ) փոխանցվելէ սոցապին

400000 30000

Կանխավճարային 07.03:

հաշվետվություն Խ9 Ծախսվել է արտադր. կարիքների

20000

30000

համար

ելքի օրդեր Վ12 Դրամարկղային տեղեկագրեր89-17 Աշխատողներինվճարվելէ

ն

2.

:

42.

.

աշխատավարձ

ՊահանջագրերՌ11-14

գործվածք- 204 12 ռուբլով 240 ռուբ. թելեր 20 հատ 20 կոպեկով-4 ռուբ. օժանդ. նյութեր-16 կոմպ. 1 ռ-ով- 16 ռուբ.

26000

տեղեկանք վապահության Որոշվել է իրացումից (հաշիվ

ստացված շահույթը

160000

50000

300000

135000

Է, Հաշվապարությաւն տեղեկանք է

13.

Շահույթը բաշ

լ

ային նպատակայ

ըստ

ա) բյուջեին՝ 4596 բ) ձեռնարկությանհատուկ ֆոնդերի ձեա-

165000

վորմանհամար՝ 8596

370000

Ընդամենը

-

-

Պահեստի մուտքի օրդեր Կ7 ն վճարման պահանջագիր ԻՔ20 Ընդունվածէ վճարմանԽ6 մեծածախբազայի վճարման պահանջագիրը՝50մ գործվածքի համար 12 ո-ով 600ռուբ. ն 100 հատ թելի համար՝20 կոպեկով 20 ռուբ.

բազային

«Զարյա»

նշանակման

698000

երատիվին

1. Ա.6 մեծածախ

վճարման 400000

դիսաց

աշխատանքներ

(հանած կանխավճարը) հաշիվբ) վճարվել են մատակարարների ները

-

է վճարը: կատարված, մուտքագրվել

ա)

հանձնվա

դեբետ| կրեդիտ

Քադվածք հաշվարկայինհաշվից

լ

կ

Սինթետիկ հաշվառման հաշիվները

-

-

Կատարված աշխատանքների կարգագրերե

հաշվարկայինտեղեկագրեր ա հաշվարկվելէ

աավադիրին

աշխատավար

բ) աշխատավարձից կատարվել են հարկերի պահումներ

Հաշվապահության տեղեկանք Հաշվարկվելեն հատկացումներսոցիալական ապահովագրության մարմիններին ե

թոշակայինֆոնդին

ՂՎաշվապահության տեղեկանք է հիմնականճիջոցների Հաշվարկվել

մաշվածքը (ամորտիզացիոն հատկացումների գումարը)

Աշխատանքների ընդունման-հանձճմանակտ

Փաստացի արժեքով պատվիրատուին հանձնվել է ավարտված աշխատանքը

62000

Դ

Հաշիվ 01

-

300000

20900

Հաշիվ 02

Դ

-

2)

30000

4)

|

9) 598000

598000

Ջ

ա

Դ

26000

898000

|

5) 62000

12000

12000

132000

մն. -

մն.-

12000 ւ--.....479000 12000

598000

Կ

10) 200000

|11)

111000

Ց

մն. 120000

Հաշիվ 46

9) 598000 12) 300000

6ա)300000

12000

Կ

Հաշիվ

Դ

8) մն.

Հաշիվ 20

մն. 200000

Կ

մն. 30000

-

մն.800000 Դ

111000

Կ

մն. 800000

26000

62000

Հաշիվ 71

Դ

մն.30000

698000

|

2)

Կ

30000

30000

-

մն.-

Կ

4) 26000

մն. 66000

898000

մն,

-

Վաշիվ64

Դ

10) 200000

|

մն. 200000

6բ)

-

20000 420000

|

մն.

|

ս

400000

Ճա) 300000

11) 698000

300000

մն.

280000

|

մն.800000 698000

199 թ.

700000

-

|

Հաշիվտ0

Դ

Կ

1) 450000

մն.

11) 200000

1)

650000

700000

մն.

20000 400000

| 3)

Կ

400000

400000

մն. 848000

,

.

1)

Հաշիվ 30000

| մն.

6բ)

30000 Դ

Կ

30000

Դ

1)

Հաշիվ 69 20000

20000

| մն.

158000

Հիմնականմիջոցների մաշվածություն(02)

6.

մն.

Կ

111000

մն.

11) 200000

12) 300000

300000

200000

Հ-Ի,

Ւճն450006

|

Կ

մն, 200000

5)

7.

8. 9.

62000

800000

.` ՎիմնականարտադրուԻրացում (46)

-

-

11.

Հաշվարկներհաշվետու անձանցհետ (71)

Հաշվարկներըստ որոշված կանխավճարների

81000 -

-

30000

-

200000

30000

30000

155000

20000

20000

111000

111000

420000

300000

280000

400000

400000

20000

698000

650000

848000

200000

62000

62000

300000

450000

(68)

-

-

-

-

185000

Հաշվարկներսոցիալական ապահովագրության գծով ապահովության

Հաշվարկներանձնա-

400000

20000

(50) Դրամարկղ

Հաշվարկներ՝մատակա-

(51)

800000

րարների ն կապալառուների հետ (60)

200000

Շահույթներ ն վնասներ (80)

150000

Շահույթի օգտագործում

(81)

Կանոնադիրկապիտալ

-

700000

Հատուկ նշանակման ֆոնդեր (88)

Ընդամենը

-

300000

140000

(85)

17.

898000

200000

Հաշվարկներբյուջեի հետ

13.

16.

698000

898000

-

-

Հաշվարկայինհաշիվ

15.

66000

26000

419000

30000

12.

14.

432000

-`

`

(69)

10.

12000

62000

200000

800000

-

-

30000

կազմի հետ աշխատանքի վճարմանգծով (70)

-

120000

նյութեր (10)

ս

62000

620007

դեբետ| կրեդիտ | կրեդիտ| դեբետ |կրեդիտ

(64)

165000

Հաշիվ 60

Դ

մն.150000

165000

-

Մնացորդ

դեբետ

թյուն (20)

5.

13) 165000

ողը

2.

Կ

մն. 200000

111000

20000

155000

Հաշիվ 80

20000

7Դ) 111000

13) 135000 մն

Հաշիվ

Դ

Կ

ն

Հիմնականմիջոցներ (01)

Յ.

20000

մն.

Սաշիվներիանվանումը

1.

400000

Շրջանառությունը

հաշվետու ամսվա սկգբին ամսվա վերջին ամմա ընթացքու Մնացո,

հ/հ

4.

Դ

մարտ ամսվա սինթետիկ հաշիվներիշրջանառությանտեղեկագիր

-

`

Հաշիվ 51

Դ

Կ

հ :

մն. 440000

Հաշիվ 70 400000

մն.

300000

-

մն. Դ

Հաշիվ 85

Դ

Կ

Հաշիվ 81

Դ մն. 140000

13) 300000

200000

Յ)

Կ

2020000

2020000

440000 700000

-

200000

3707000

365000

165000 3707000

-

2255000

22585000

Անալիտիկհաշվառմանհաշիվներ

բ) գումարային ձե.

ձն. ա) քանակագումարային

Գործվածք

Դեբետ վ

Խե

| Չափի| Գինը | Քա- | Գուճծարը|Գ նության միանակը հհ բուվանդա| վորը Գորձառ-

ռուբ :

կությունը

1.

մնացորդը առ

01.03

1. մ

Ղ120

24000

ծախ բազա

մուտքի

օրդեր Խ7 Մարտ

ամսին

4.

Մնացորդը առ

01.04

մ

ՏՑ5Ք0

Գորձառ- | Ձափի| Գինը|

Քա- | Գումարը նության միա-ռուբնակը

բովանդա-| վորը կությունը

մ

860000

մ

60000

ամսին

799 թ.

մ

Մարտ

150000

:

Բացէ թողնված

11-14

80000

11) 150000

Կրեդիտ

արտադրուբգե ր թանը

մեծա-

ԽՌ6

մ

Մնացո

առ.1 ԼՅ

20-00

հատ

բազա

1.

24000

մուտքի Էհատ

3Յ.

Մարտ

հատ

20-00

առ0104

հատ

20-00

.

Մնացորդը առ0105

հանջագիր հատ Մարտ

ամսին

հատ

20-00

20-00

կոմպ լետ

..

-

.

2.

ամսին առ0104

Չափի

մն.

62000 Տ0000

՝

Գինն

|Գորձվածք

2.

մն

Մնացորդը Շրջանառությունըամսվա ամսվա ընթացքում ապզբին

| Թել

|

Ֆուրնիտուրա

մ

100|

ռմալ.

100)

40|

|

դեբետ

՝

50000

ւ

20| 24000

|

|քան. |գում.

50| 60000

-

30000

ուն

ամսվա

|քան.| գում.

12| 24000

Ղ00|

Մնացորդ

կրեդիտ

|գում.| քան. | գում.

հատ

46|

Ի

62000

50| 60000

180|

24|

16000

26000

66000

Համեմատլլումէ սինթետիկհաշիվներիշրջանառությանտեղեկագրի թիվ 10. «Նյութեր» հաշվի հետ:

-

կոմպլեկտ

մարտ ամսվա «Ղաշվարկներ ու կապալառուների հետ» հաշվի մատակարարների անալիտիկհաշիվների շրջանառությանտեղեկագիր

|

/Խ)/

հ/հ

Բացէ թողնված

`

մատակարարի

Մարտ

ամսին

Ւ

կոմպլեկտ

՛6

,

Սնացորդը

Շրջանառությունը

անվաճումըավա

Աո Ռուբ.

։

ածախ բազա Մեծածախ բազ

-

Կոոպերատիվ վ «Զարյա» ր)

Ընդամենը

Ւ6

150000

50000

200000

Սնացորդը

ամսվա ամսվա ընթացքում վերջին

Մ/

արտադրու-

Մարտ

Մնացորդը

11) 50000

Կ

'

անջա

Յ.

1.

799 թ.

կոմպ խանն գիր լեկտ հոնցագիր 2.

62000

մն

Ընդամենը

Ֆուրնիտուրա 1.

150000

5)

|| (ռուբ.)|. անվանումը| միավորը

3.|

ԱՎ11-14 2.

ամսին

Մնացորդը

4.

Բացէ թողնված

պա-

20-00

մն.

Կոոպերատիվ «Զարյա»

Դ

մարտ ամսվա «Նյութեր» հաշվի անալիտիկհաշիվներիշրջանառության տեղեկագիր

նյութի

հտ|

արտադրությանը

ԽՊ6-

օրդեր

Կ

քան.

Սեծածախ

2.

24000

Թեելեր 1.

Մեծածախբազա Ք

Դ

՛

երետ 150000 50000

200000

Ի

(ռուբ.)

ծռիտ

62000 -

-

62000

է սինթետիկհաշիվների Համեճատվում շրջանառությանտեղեկագրիթիվ ն կապալառուների վարկներ հեւտ» հաշվի հետ: մատակարարների

62000

62000 60.

«Հաշ-

առ Հաշվեկշիռ «Սմենա» ընտանեկանձեռնարկության.

Ակտիվ Խ

հո

|

Տնտեսական միջոցների տե մը մ Աոն տոութաթնուժ|

1.

Հիմնականմիջոցներ (01)

՛

Շահ

Ռ/ գումարը (ութ)

|

800000

հր

Յ

ւյթի

67)

Արտադրական պաշարներ(10) Անավարտ աաա

5.

6.

օգտագործուծում

ն (20

դրամարկղ (50) Հաշվարկայինհաշիվ

Հաշվեկշիռ

440000 66000

81000

Պասիվ

միքոցների "Ք

ՀԱ

գումարման աղբյուրները

անցնպատական ճշանակությունը

1.

Կանոնադիրկապիտալ (85)

2.

Հիմնականմիջոցնե

Մ

ւ.

1 ապրիլի 199 թ.

70000

վածություն `

Յ.

Շահույթ (80)

յ

Հատուկ ֆոնդեր (88)

"

132000

45000 365000

3 աշվարկներ Մեր նրբ, Մերի հե կրեդիտորների

Յ մոա ո

հետ

7.

(68)

Թ

Լ

ոզԳՎ

ն ծառայու"Ապրանքների թյուններիգծով (60) Աշխատանքիվճարման

848000 գծով (70)

22655000 Հաշվեկշիռ

վ ւ

ԳԼՈՒԽ

Գումարը

հետ.

155000 լլցցց 62000

280000

22855000

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

Ձեռնարկություն է համարվում սահմանված օրենքով հիմնված, ինքնուրույն տնտեսավարող այն սուբյեկտը, որը արտադրանք է պատրաստում, աշխատանքներ ե ծառայություննե, է մատուցում հասարակականպահանջմունքներըբավարարելու ն շահույթ ստանալու համար (ՌԴ «Ձեռնարկություններին ձեռնարկչատիրականգործունեության մասին» օրենքի 4.1 հոդված):Այդ նույն օրենքով որոշվում են (գլ.2) ձեռնարկությունների օրենսդրակազմակերպչականձները: Դրանցից գլխավորներն են՝ պետական,քաղաքային, անհատական(ընտանեկան), ինչպես նան լրիվ ն սահմանաւիակպատասխանատվությամբընկերություններ, փակ տիպի բաժնետիրական ընկերություններ, բաց տիպի բաժնետիրական ընկերություններ, վարձակալական ձեռնարկություններ, մասնաճյուղեր, ներկայացուցչություններն այլն: Նշված օրենքին համապատասխան գրանցվելուց հետո, բոլոր ձեռնարկությունների գործունեությունըհիմնվում է ներքոհիշյալ սկզբունքների վրա: Ձեռնարկությանկառավարումըիրականացվում է նրա կանոնադրությանը համապատասխան, զուգակցելով աշխատանքային կոլեկտիվի ինքնակառավարման սկզբունքները, սեւիականատերիսեփականությունը տնտեսվարորեն օգտագործելու իրավունքները: Ձեռնարկությունը ինքնուրույն ընտրում է իր կառավարման կառուցվածքը ն սահմանում աշխատակազմի թիվը: Ձեռնարկության կառավարման բարձրագույն մարմինը աշխատանքայինկոլեկտիվի ընդհանուր ժողովն է ն նրա կողմից ընտրվող խորհուրդը (վարչությունը): Ձեռնարկությունըինքն է պլանավորում իր գործունեությունըն հեռանկարային զարգացումը` հաշվի առնելով թողարկվող արտադրանքի ն ծառայությունների աշխատանքների նկատմամբ ունեցած պահանջարկը: Պլանների հիմքը պայմանագրերնեն (մատակարարներին գնորդնեոի հետ), որոնց հիման վրա կատարվում են աշխատանքներն մատակարարումներ պետականկարիքներին այլ պատվիրատուներիհամար: Ձեռնարկությունըիր արտադրանքը, աշխատանքներըն ծառայությունները իրացնում է իր կամ պայմանագրով որոշված գներով ն սակագներով,իսկ որոշ դեպքերումպետական,կարգավորվողգներով:

կան հիմքերըՌուսաստանի Դաշնությունում կարգավորվում են հետնյալ հիմնադիրփաստաթղթերով.ձեռնարկությունների ֆինանսա-տնտեսական գործունեությանհաշվապահականհաշվառման հաշիվների պլան, դրա կիրարկմանհրահանգ, Ռուսաստանի Դաշնությունում հաշվապահական հաշվառման ն հաշվետվությանկանոնակարգ հաստատված ՌԴ նախարարությանկողմից 1992 թվականի մարտի 20-ի 10 ֆինանսների հրամանով(ՌԴ ֆինանսներինախարարությանհունիսի 1-ի Խ6Ց հրամանի փոփոխություններովն լրացումներով), արտադրանքիարտադրության ն իրացման համար կատարվողծախսերի կազմի ն ֆինանսական ձեավորման ն հարկմանկարգի մասին կանոնակարգ: արդյունքների

Ձեռնարկության տնտեսական գործունեության ֆինանսական ընդհանրացնող ցուցանիշը շահույթն է: Դա ապրանքների,աշխատանքների ն ծառայությունների իրացումից ստացված հասույթի գումարի գերազանցումն է դրանց վրա կատարվածծախսերի գումարից: Հարկերի ն բյուջե կատարվող այլ վճարումներից հետո մնացած շահույթը թողնվում է ձեռնարկության տնօրինությանը:Այն պետք է լինի այնքան, որ բավարարի ձեռնարկությանարւոադրակլան,գիտատեխնիկականն սոցիալական զարգացմանը, նրա աշխատողների անձնական եկամուտների

մեծացմանը:

Ձեռնարկության խորհուրդը կարող է որոշում կայացնել թողարկելու արժեթղթեր(բաժնետոմսեր)հատուկ ֆոնդերի ձեավորման համար, եթե դրանք բավարար չեն հիմնական միջոցներիձեռքբերման ն այլ գիտատեխնիկական ներդրումների ծախսերը ծածկելու համար: Ձեռնարկությունը կարող է, օրենսդրությանը համապատասխան,ինքնուրույն իրաարտաքինտնտեսականգործունեություն: կանացնել Ինչպես հայտնի է, ցանկացածձեռնարկության տնտեսական գործունեությունը բաղկացածէ փոխադարձ կապվածն իրարով պայմանավորված հետնյալ երեք տնտեսական պրոցեսներից. մատակարարում (նյութատեխնիկականռեսուրսների մթերում ն ձեռքբերում), արտադրանքի արտադրություննդրաիրացում: Այս պրոցեսները իրականացվում են միաժամանակ, որի համար օգտագործվում են աշխատողներիաշխատանքը,հիմնական ն շրջանառու միջոցներ: Վետնաբար,ձեռնարկությունում հաշվապահական հաշվառման կարնորագույն օբյեկտներ են՝ հիմնական ն շրջանառու միջոցները իրենց շարժման մեջ, հաշվարկա-վարկայինհարաբերությունները, արտադրանքի թողարկումը, դրա վրա կատարվածծախսերը, թողարկված արտադրանքիինքնարժեքը ամբողջությամբ ն ըստ արտադրատեսակների աշխատողների աշխատանքը, նրանց հասանելիք աշխատավարձը, տնտեսական գործունեությանհետնանքները: Բնական է, որ անցումը շուկայական տնտեսությանը, պետական սեփականության սեփականաշնորհումը, տարբեր կազմակերպա-իրավական տնտեսավարողսուբյեկտների առաջացումը զգալիորեն մեծացրել են հաշվապահական տեղեկատվության դերը ն նշանակությունը ձեռնարկության կառավարման, տնտեսական գործունեության վերլուծության ն վերահսկման բնագավառում: Որպեսզի ձեր ձեռնարկությունում հաշվապահականտեղեկատվությունը լինի օբյեկտիվ, հավաստի, հասկանալին պաշտպանվածինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին օգտվողներից, անհրաժեշտ է գիտական մոտեցում ն հիմնական նորմատիվային փաստաթղթերի իմացություն: Դրա համար նշենք, որ հաշվապահական հաշվառման ն հաշվետվության կազմակերպամեթոդաբանա34

|

Այդ փաստաթղթերըհամընդհանուր են, դրանք որոշում են հաշվապահականհաշվառմանկազմակերպմանն վարման ընդհանուր կանոնները ն տարածվում են բոլոր այն ձեռնարկությունների ն կազմակերանձ, անկախ պություններիվրա, որոնք համարվում են իրավաբանական պատկանելությունից,սեփականության ձնից, գործունեության տեսակից, դրա համար էլ.դրանք պետք է դիտել որպես նորմատիվներ: Դրա հետ մեկտեղ, նշված փաստաթղթերը հնարավորություն են ընձեռում նան ձեռնարկություններին,այդ նորմատիվներիհիման վրա, ինքնուրույն որոշելու իրենց հաշվառմանն վերահսկողությանկոնկրետ ձներն ու մեթոդները, ելնելով տնտեսավարման կազմակերպա-իրավական ձնից, ճյուղային առանձնահատկություններից,ոլորտի յուրահատկությունից, գործունեության բնույթից, անձնակազմի որակավորումիցն այլ խնդիրներից: Այդպիսիինքնուրույնության գործնականիրագործումը արտահայտվում է ձեռնարկության սեփական հաշվային քաղաքականությանպարտադիր մշակմամբ,որտեղ պետքէ որոշված լինեն հերթական հաշվետու տարվա համար նյութական արժեքների ձեռքբերման, գնահատման, արտադրության ծախսերի հաշվառման ն արտադրանքի ինքնարժեքի հաշվարկի, նրա գնահատման ն իրացման, գույքը հիմնականմիջոցներին ն փոքրարժեք ու արագամաշ առարկաներինվերագրելու չափանիշի, ՓԱԱ-իմաշվածությանն այլնի հաշվառման կարգն ու կանոնները: Հաշվայինքաղաքականությանհարցին է վերաբերում նան հաշվապահականհաշվառման հաշիվներիաշխատանքայինպլանի մշակումը: Ձեռնարկությանղեկավարիկողմից հաշվային քաղաքականությունը հաստատվելուցհետո, այն ստանում է իրավաբանականփաստաթղթի

կարգավիճակ:

Հաշվապահություննապահովում է փաստաթղթերիմշակումը, հաշ-

վապահական գրանցումների արդյունավետ վարումը հաշվային ռեգիստրներումն դրանց հիման վրա հաշվետվությունների կազմումը ձեռնարկուբյանարտադրատնտեսականգործունեությանմասին:

Հաշվային տեղեկատվության ժամանակին ստուգումը ձեռնարկության ղեկավարությանը հնարավորություն է տալիս օպերատիվ կերպով ներգործել արտադրության ընթացքի վրա, համապատասխան միջոցառումներ ձեռնարկել ձեռնարկության գործունեության տնտեսագիտական ցուցանիշների համար (աշխատանքի արտադ րողականություն, շահույթ): մ ենենմ մի Ձեռնարկության հաշվապահությունում, որպես կանոն լինում քանի խմբեր: ը փաստայՉաշվարկայինխումբ, որի աշխատողները սկզբնական թղթերի հիման վրա կատարում են աշխատավարձին դրանից կատարվող պահումների բոլոր հաշվարկները, իրականացնում են վերահսկողություն աշխատավարձիֆոնդի ն սպառման ֆոնդի օգտագործման վրա, վարում են հաշվարկները սոցապ հատկացումների, կենսաթոշակային ֆոնդի, զբաղվածությանֆոնդի գծով ն այլն: Նյութական խումբ, որի աշխատողները վարում են նյութական արժեքների ձեռքբերմանհաշվառումը, նյութերի մատակարարներիհետ հաշվարկներ, նյութերի մուտքագրման ն ծախսման հաշվումը, ըստ նրանց պահպանմանն օգտագործմանտեղի: Ոչ մեծ ձեռնարկություններում, նյութական բաժնում կատարվում է նան հիմնական միջոցների, փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների, պատրաստի արտադրանքի հաշվառում, մեժ ձեռնարկություններում այդ բաժնինների տվյալների մշակման համար ստեղծվում հաշվառման ն են առանձինխմբեր: խումբ որի աշխատողները վարում են Արտադրա-կալկուլյացիոն արտադրության բոլոր ձների ծախսերի հաշվառումը, որոշում են թողարկված արտադրանքի կալկուլյացիան ն կազմում են հաշվետվություն: Որոշում են անավարտ արտադրությանծախսերիկազմը: Ընդհանուր բաժին որի աշխատողները իրականացնումեն մնացած գործառնությունների հաշվառումը, վարում են Գլխավոր գիրքը ն կազմում են հաշվապահականհաշվետվություն: Խոշոր ձեռնարկություններում առանձնացվում է ֆենանսական խումբը, որի աշխատողները վարում են դրամական միջոցների ն տարբեր կազմակերպությունների,ձեռնարկություններին անձանց հետ հաշվարկներիհաշվառումը: Վաշվապահությունը անմիջականորեն կապված է ձեռնարկության բոլոր արտադրամասերի ու բաժինների հետ ն նրանցից ստանում է հաշվառումն իրականացնելուհամար անհրաժեշտ բոլոր տվյալները:

բարելավման

ի

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՇՎԱՊԱՀՈՒԹՅԱՆ ՓՈԽԱԴԱՐՁ ԿԱՊԸ ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔԱՅԻՆ ՍՏՈՐԱԲԱԺԱՆՈՒՍՆԵՐԻ ՀԵՏ

եառուցվածքայինստորաբաժանումներ

Արտադրամասեր

Առանձինտնտեսականգործառնությունների փաստաթղթեր (թողարկված արտադրանքիհամար ն այլն), արտադրական հաշվետվություններ ծախսերի

վերաբերյալն այլն:

Պահեստներ

Ապրանքանյութական արժեքներիշար-

ժի փաստաթղթեր(մուտքը, բացթո-ղումը ն

Պլանային բաժին

տեղաշարժերը):

ձեռնարկությանտնտեսականգործունեության բոլոր տեսակներիպլանային ցուցանիշների հաստատված մշակումներ(ծախսերիեկամուտների Ըստ

նախահաշիվ):

ն

Աշխատանքի ն աշխատավարձի բաժինԱշխատողներիառանձին կատեգորիաների աշխատավարձերի վճարմանԼ.

րրոաան դրույքա կրուքների, ների կաք փոփոխությունն ՛

Կադրերիբաժին

կ շխատանքի ընդունված ոքի ընդունված

արձան անձանց

ցուցակ, հրամաններ,հեռացումներ, արձակուրդներ,ներքին տեղափո-

խություներ: Փաստաքղքեր սարքավորումների

Գլխավորմեխանիկիբաժին

Ն

տեղաշարժերիդրանցնորոգումների, ավտոտրանսպորտի աշխատանքիՆ

այլնի մասին:

Վաշվապահությունը պարբերաբարտեղեկատվությունէ տալիս

ն նարկության ղեկավարությանը

ձեռ-

խորհրդին ձեռնարկության ն նրա առանձինստորաբաժանումների աշխատանքի մասին: ՌՍՖՍՀ «Ձեռնարկությունների Առաջնորդվելով ն ձեռնարկչատիրական գործունեության մասին» օրենքի դրույթներով, գտնում ենք, որ է տալ տարբեր կազմակերպաիրավական կառուցվածք Լսեցող ձեռնարկությունների (բացի պետական կարգավիճակունեցող ձեռնարկություններից) ավելի լայն պարզաբանում: Դրա համար առաջարկում ենք ծանոթանալ «Գործարար տեղեկատվության կենտրոն» ԲԸ-ի կողմից մշակված աղյուսակին:

ոնիրաժեշտ .

Փաստաթղթերիանվանումըե կազմը

Յ/

թ

Համեմատականբնութագիր ընկերությունների, սահմանափակպատասխանատվությամբ բաց ն փակ տիպի բաժնետիրականընկերությունների

Փայարաժիններ Ն

բողարկելու Իրականացնում է | ամնետոձսեր

փայաբաժնի զումարով կա- | ընկերության կապիտ"սլի մեջ կատարված տրվել Գրավոր վկա-| ներդրմանմասին. Այն իրավունք է տալիս

Բաժնետիրական

րող է

ընկերությանպատասխանատվությամբ ընկերություն | ընկերություն ր

յագիր,

որր

արժեթուղթ չի

համարվում

|

| ստանալ չահույք,

մասնակցել ընկերության ղեկավարմանըԼ բաժին ստանայ ընկերուբյունը լուծարելիս

Ընկերություն,որի կանոնադիր կապի-| Ընկերություն,որի կապիտալը բաժանտալը բաժանված է փայերի, հիմնա-| վածէ հավասար անվանականարժե-

Բաժնետոմսերը կարող

դիրներիկողմիցսահմանված չափերով:| քով որոշակի թվի բաժնետոմսերի:

|

Փակ ընկերություն կամ ձեռնարկությունֆիքսված կազմով մասնակիցների

Սահմանափակ

պատասխանատվությամբ | բաժնետիրական

նկերություններ

Ընկերությանմասնա- | կիցները կարող

են

օտա-

րել իրենցւիայը այլ

մաս-

| |

մասնակիցների

Բաժնետիրական

Իրսկանացնում կողմից

է

| վոր

Ընկերակցության մասնակիցը,

չիպաբաժնից

|

թողարկվող

|

| հնարավոր,

վաճառք

ՏՈՐ

համա-

|

բվով| ներդնողներիթվի միջն: Բաժնետերերըիրավունք ներդնողներիմիջն: Բաժնետերերը

բաժնետոմսերը կարոդ են

օտարել մյուս բաժ-

ազատ

| ձեավորվումե

նետերերինկամ երրորդ ն մն

ընկերությունները պարտավոր չեն

գորձերը վարել հրապարակայնորեն

ծ

է

իրենց

|

չափ: ցանկացած

այք

Տգսադինների

ՆՇր»

չԿագաղույն թիվը

Երկու

կարող ցածր լինել նրա պատիկը:

1Բ ռուբլուց

ե

պետք

է

բաճնետոմսըբաճանելիչէ եւ

«ռա

ն

ապա

բաժնետերե-

բաժնետոմ-

ավապահական հաշվառում» դասընթացիհետագա չարադրանքը ցանկացած ձեի կազմակերպաէ որազակաս Կառուցվածք ունեզող բոլոր տոտեսական Սուբյեկւոներին: 1Յ:

մ ոճերումսեփականության

Բաց ընկերությունըպար-

տավոր է հրապարակայնորեն վարել իր գործերը, այսինքը

տարեկան թյուն

հրաւլարակել հաշվետվու-

ն

հաշվեկշիռ սահմանվածձնով ն կարգով:

Յ8

է

զիջել

երրորդ անձանց: Ազատ

աոան:աա րիփոխվում կազմը ձայնությամբ: սերի թիվը: նձանց,մ

| միայն

ունեց-

ԼԶԸ

վաճառել ել

նետոմսերը գանկացած

պահանջել իր գումարը, որը վճարվել է

է | լինի Փայաբաժինը բաժանեւի

| իրենց պատկանող բաժունեն

|

Բաժնետերըիրավունք չունի ընկերությունից հետ

կանոնադրության, կարող է | բաժնետոմսերի դիմաց`Բաժնեւոերը կարող

նի

սահմանափակ

իրենց

|

ընդունված

ե

է փալաբաժԹույլատրվում Բաժնետոմսերիանվանական պրժեքը, չի

անսահմա-

(փակ) տեղաբաշ-

իրավունքով)

իր բաժնետոմսերը մյուս վածքի մեջ առանձնացնել | բաժմետերերինկամերրորդ անձանց: իր փայաբաժինը.

մից թողարկված բաժնե-

տոմսերի բաց

ըստ

ընկերակցութան

մյուս | խում նախապեսհայտնի| նափակ քանակությամբ

ձայնությամբ:

Փակ

Բամնետումսի տարբերությունը

իր | Իրականացնումէ իր կող-

բաժնետոմսերի մասնա-

(ձայնի

արտոնյալ (առանց ձայնի իրավունքի)ռաժնետոմսեր:

ՀՄՄ

տններուքյուններ ընկերություն

նակիցներին կամ կցորդ անձանց միայն

կան

մասնակից-

Բաց տիպի

Փակ տիպի

գոյություն

այնպես էլ հաշիվներումԴրառցմանձնով: Ընկերությունըկարող է թողարկել ւովորա-

ձեռնարկություն` ների կազմով

են

ունենալ ինչպես հատուկ փաստաթղքիձնով,

Բաց ընկերությունկամ ֆիքսված

բաժնետոմսերի որպես

| արժեթղբերիհատուկ (տետսկիհ թողարկում: մասնակցինմուծվաձ| Բաժնետոմսը արժեթո-ղբ է, որը վկայում է

իրավունք չունի: Ընկերուբյան

Տնտեսական Սահմանափակ

Բաժճետոմմեր

Գլ

համակարգը կազմված է ՌԴ-ում բանկային

ՈՒԽ 3

ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԵՎ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

ՀՁԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

3.1. ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՉԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

Կենտրոնական բանկի առետրային բանկերից: Բանկերի ն հաճա(ՌԴ բանկ) խորդներիմիջն հարաբերություններըկրում են պայմանագրայինբնույթ: Հաճախորդները իրենք են ընտրում բանկեր հաշվարկավարկայինսպասարկման համար ն կարող են իրականացնել բանկային գործառնությունների բոլոր ձները. մեկ (հաշվարկայինգործառնություններիգծով) գծով): կամ միքանի բանկերում(վարկայինգործառնությունների Բանկերի վարկայինհարաբերություններըձեռնարկություններիհետ ձնակերպվումեն վարկային պայմանագրերով:Դրանց նպատակըվարկային ռեսուրսների օգտագործմանարդյունավետությանբարձրացումը ն վարկայինմեխանիզմիազդեցության ուժեղացումն է ձեռնարկությունբացի ների գործունեությանվերջնականարդյունքներիվրա: Բանկերում, հաշվարկային հաշիվներից, բացվում են նան ընթացիկ ն հատուկ հաշիվներ՝ խիստ նպատակայիննշանակման միջոցները պահելու համար ֆոնդ, ակրեդիտիվներն չեկայինգրքույկներ): (սեփականաշնորհման Դրամական միջոցների ն հաշվարկների հաշվառման հիմնական խնդիրներնեն համարվում. դրամականմիջոցների ն հաշվարկների շարժի գործառնությունների ժամանակինն ճիշտ փաստաթղթավորումը, դրամարկղումգտնվող դրամականմիջոցների ն արժեթղթերիպահպանման ամենօրյաօպերատիվ վերահսկողությունը, դրամականմիջոցների նպատակայինօգտագործմանվերահսկողությունը. բյուջեի, բանկի ն անձնակազմիհետ հաշվարկների ժամանակին ն ճիշտ կատարման վերահսկողությունը, հաշվարկների ձեերի պահպանման(որոնք սահմանվել են գնորդների ն մատակարարներիհետ կնքված պայմանագրերով)վերահսկոհամակարգից ն

'

ԿԱՊԵՐԸ ԵՎ

ՉԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Տնտեսական կապերը ձեռնարկությունների գործունեության անհրաժեշտ պայձանն են, քանի որ դրանք ապահովում են մատակարարման, արտադրությանպրոցեսի անընդհատությունը ն արտադրանքի ժամանակին առաքումը ն իրացումը: Տնտեսական կապերը ձնակերպվում ե ամրապնդվում են պայմանագրերով,որոնց համաձայն մի ձեռնարկությունը հանդես է գալիս որպես ապրանքանյութական արժեքների, աշխատանքների կամ ծառայությունների մատակարար, իսկ մյուսը՝ դրանց գնորդ, սպառող, ուրեմն, նան՝ վճարող: Մատակարարներին գնորդների միջն հաշվարկներիհստակ կազճակերպումը անմիջական ազդեցություն է գործում շրջանառու միջոցների շրջանառելիության արագացման ն դրամականմիջոցների ժամանակին ստացման վրա: Ձեռնարկությունում առաջանում են փոխհարաբերություններ անձնակազմի հետ, որ իրականացնումէ արտադրականառաջադրանքներ. սա նույնպես առաջացնում է հաշվարկներ ձեռնարկության աշխատողների, սոցիալական ապահովությանմարմինների ն այլ կազմակերպություններին անձանց հետ: Բոլոր այս հաշվարկներըիրականացվումեն դրամականձնով: Ձեռնարկությունների, հիմնարկությունների Ա կազմակերպությունների միջե հաշվարկները կատարվում են անկանխիկ ձնով: Անկանխիկ հաշվարկները տարվում են փոխանցումներ կատարելու միջոցով, այսինքն` զանազան բանկային (վարկային ն հաշվարկային) գործառնությունների միջոցով գնորդի հաշվից դրամականմիջոցները փոխանցվում են մատակարարի հաշվին փոխարինելով կանխիկ գումարի առկայությանը շրջանառության մեջ: Այդ դեպքում ձեռնարկությունների ն գնորդների միջն հաշվարկներիմիջնորդ են հանդիսանում բանկի հաճապատասխան բաժանմունքները(պետականն առետրական): Բանկը այ0 հիմնարկություննէ, որը ստեղծվել է ձեռնարկությունների դրամական միջոցները հավաքագրելուն վերադարձելիության,վճարովի ն ժամկետային պայմաններովտեղաբաշխելու համար: Բանկը հանդես է գալիս որպես իրավաբանականանձ:

-

-

-

-

-

ղությունը, դեբիտորների ն .

կրեդիտորներիհետ հաշվարկների ժամանակին, փոխադարձստուգման կազմակերպում`ժամկետանցպարտքերի առաջացումը բացառելու նպատակով: -

3.2.

ՉԱՇՎԱՐԿԱՅԻՆ

ՉԱՇՎԻ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Ն

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Հաշվարկային հաշիվները բացվում են ձեռնարկություններիհամար, որոնք հանդիսանում են իրավաբանականանձ, ունեն ինքնուրույն հաշվեկշիռն այլն: Հաշվարկային հաշվի բացման կարգը սահմանված է հրահանգով, ըստ որի, յուրաքանչյուր ձեռնարկություն, իր ընտրությամբ, ցանկացած

վարկերը թյուններիցմուծումները, կարճաժամկետ ն երկարաժամկետ այլ մուտքագրումներ: Հաշվարկայինհաշվից կատարվումեն ձեռնարկությանհամարյա բոնյութերի դիմաց, բյուջեի, լոր վճարումներըվ̀ճարում ճատակարարների ստասոցիալականապահովությանհանդեպ պարտքի մարումը, դրամի ցումը դրամարկղ`աշխատավարձ,նյութական օգնություն, պարգնատրումներվճարելու համար նայլն: Գաշվարկայինհաշվից կանխիկգումարի բացթողումըն բոլոր փոխանցումներըբանկի կողմից կատարվում են միայնհաշվարկայինհաշվի տիրոջ, ձեռնարկությանհրամանիհիման վրա կամ նրա համաձայնությամբ(ակցեպտով): Առանձին դեպքերում բանկը հարկադրաբար փոխանցումներէ կատարում ձեռնարկությանհաշվարկայինհաշվից այլ կազմակերպությունՕրինակ, ֆինանսականմարմիններիհրամանով ների փաստաթղթերով: են հարկերի ն տուրքերի գումարները, դաժամկետանց փոխանցվում հրամաններով՝ տարանի կատարողականբերթերով, պետարբիտրաժի ն բացի դրանից, կաԲանկը, հայցերի գումարները այլն: բավարարված րող է ձեռնարկության հաշվարկային հաշվից դրամականմիջոցների հադուրսգրումներկատարելառանց նրա տիրոջ համաձայնության,իր յեցողությամբ(օրինակ, վարկերիցօգտվելու դիմաց տոկոսները,ժամկետանց վարկերի գումարները` իր կողմից կատարածծառայությունների ն

բանկի բաժանմունքում կարող է ունենալ միայն մեկ հաշվարկային

հաշիվ:

Վաշվարկայինհաշիվ բացելու համարձեռնարկությունըբանկ պետք

է ներկայացնիհետնյալ փաստաթղթերը.

դիմում հաշիվ բացելու մասին, պետ գրանցման ժամանակավո այական, որը րը հետագայում գայում պետք| Գրանց կավոր վկայակ փոխվի իսկականով, կանոնդրության ն հիմնադիր պայ-

-

-

Աի մանագրի, -

ած

լ

բանկային քարտերի երկու օրինակ, ստորագրություններինմուշներով ն կնիքով նոտարի կողմից հաստատված: Առաջին ստորագրության իրավունքը պատկանումէ ձեռնարկությանտնօրենին ն նրա տեղակալին, իսկ երկրորդը գլխավոր հաշվապահին ն նրա տեղակալին: Ստորագրությաննմուշը վերցվում է նոտարիներկայությամբ, տեղեկանք հարկային տեսչությունում ն թոշակային ֆոնդում հաշվառմանկանգնելու մասին ն այլն: Նույն ընթացքում բանկային սպասարկմանվերաբերյալ պայմանագիր է կնքվում, բանկի կառավարչի կարգադրությամբձեռնարկությանը հաշվարկային հաշվի համար է հատկացվում ն բացվում է անձնական հաշիվ՝ վերջինիս դրամականմիջոցներիշարժը հաշվառելու համար: Վաշիվների համարները տարբեր են՝ կախվածսեփականության ձնից (պետական ձեռնարկություններ, բաժնետիրական ընկերություններ, գյուղացիական տնտեսություններ, ֆիզիկական անձինք): ՛Դետք է նշել, որ հաշվարկայինհաշիմ ունեցող ձեռնարկությունները կարող են իրենց տարածքիցդուրս տեղաբաշխվածմասնաճյուղերի, բաժանմունքներին այլ ստորաբաժանումներիհամար բանկում բացել ընթացիկ հաշիվներ: Այդ հաշիվները նախատեսվածեն մասնաճյուղերի կողմից հետնյալ գործառնուբյունների կատարման համար. կանխիկ գումարների տրամադրում հաշվարկային հաշվից աշխատավարձի ն գործուղման ծախսերի վճարման համար, միջոցների մուտքագրում ձեռնարկության աշխատողների ավանդներին ն աշխատավարձիցպաոումների, ինչպես նան արտադրականխնդիրներիիրականացման համար փոխանցումներ: Վաշվարկայինհաշիվը բացելուց հետո, մշտական գրանցման վկայական ստանալու համար, պետք է տեղեկանք ներկայացնելբանկից՝ գրանցված կանոնադիր կապիտալի կեսը բանկ մուծելու վերաբերյալ: Բանկը այդպիսիփաստաթուղթէ տալիս միայն կանոնադիրկապիտալի 5096-ը հաշվարկայինհաշիվ մուտքագրելուց հետո: Վաշվարկային հաշվում կենտրոնացվում են ազատ դրամական միջոցները ն արտադրանքից, կատարվածաշխատանքներիցն ծառայու-

-

ւս

դիմաց): Ձեռնարկությունների,պետության ն բանկի միջն հաշվարկներըիրականացվումեն օրացուցայինհամակարգով:Սա նշանակումէ, որ հաշնան վարկային հաշվից կատարվող բոլոր վճարումները, ներառած են Ա կատարվում աշխատավարձիվճարումը, փոխանցումներըբյուջե է Փոխվել աշխատավարըստ նրանցբանկ ստացմանհերթականության: ձի համար գումարներիառանձնացմանն ամրագրմանկարգը, որը ձեռծառայունարկություններիղեկավարներին,նրանց տնտեսագիտական ձեռնարուսումնասիրել է խորությամբ ավելի պարտադրում թյուններին հաշուշադրությունդարձնել հատուկ դրությունը, կության ֆինանսական պլանավորմանը, ստացման վ ճարումվարկային հաշվում գումարների ների գրաֆիկներին,դրանց ժամկետներիմշակմանը նայլն: ն Կանխիկ գումարի ստացումը հանձնումը կամ անկանխիկփոխանցումները բանկի կողմից կատարվումեն հատուկ ձնի փաստաթղթերով, որոնք հաստատվում են հենց իրենց կողմից: Դրանցիցամենատարածչեկը(դրամական), վածներնեն՝ կանխիկմուծումների հայտարարագիրը, պահանջավճարման չեկը, հաշվարկային հանձնարարագիրը, վճարման գիր հանձնարարագիրը: Կանխիկ մուծումների հայտարարագիրըլրացվում է հաշվարկային հաշվինկանխիկգումար մուծելիս: Բանկը դրամի մուտքը հաստատելու -

համար վճարողին տալիս է անդորրագիր, որը հանդիսանում է հիմնաորող փաստաթուղթ: կրա ը սգա արատաում զեր աննառն հաշվարկային հաշվից չեկում նշված գումարի չափով ներկայացնողին կանխիկ գումար տրամադրելու մասին: Վճարման հանձնարարագիրը ձեռնարկությանհանձնարարություննէ բանկին իր հաշվարկային հաշվից համապատասխանգումար ստացողի հաշվարկային հաշվին փոխանցելու մասին: Այդպիսիստացողներ կարող են լինել մատակարար-

պարտքն էյ), կրեդիտորական

հաշվի

ԿԱ ր

լրացվում է

ներ ըստ

Ա

ԱԱԱն տվոծք նն ամար: ուղոումնել

Հետագաք համար: կատարելու ուղղումներ պահում բա ներում բանկը կատարում է ուղղումներ, իսկ ձեռնարկության հաշվապահականհաշվառմանմեջ պարտքը դուրս է գրվում: Ստուգված քաղվածքի հաշիվ» ների դիմաց ն փաստաթղթումնշվում են 51. «Վաշվարկային հաշվի հետ թղթակցող հաշիվներիծածկագրերը,իսկ փաստաթղթերում` քաղվածքում գրանցումների հերթական համարները: Այդ տվյալները անհրաժեշտ են դրամականմիջոցների շարքի մեքենայացման,տեղեկանքների,ստուգումներ վային աշխատանքների ն փաստաթղթերիհետագա պահպանմանհամար: Քաղվածքներիստուգումը ն մշակումը պետք է կատարվիդոանցստացմանօրը: Բանկից ստացված քաղվածքը ստուգվում ն մշակվում է. ընտրվում են բոլոր հաստատող փաստաթղթերը, գրանցվում են թղթակցողհաշիվները (ծածկագրերը), իսկ մեքենաների ն սարքավորումներիպահպանման ու շահագործման,ընդհանուրարտադրականն ընդհանուր տնտեսական, շրջանառության ծախսերի, բյուջեի հետ հաշվարկներին այլ ծախսերիգծով նշվում են նան հոդվածներիծածկագրերը:Դա անհրաժեշտ է, քանի որ հաշիվների մեծ մասի անալիտիկհաշվառումը տարվում է հոդվածներիկտրվածքով: Գումարների խմբավորումըըստ հոդվածների իրականացվումէ վերծանման թերթիկներում, որոնք բաց են արվում ամսվակտրվածքովըստ հաշիվների,արտադրամասերի ն լրացվում են փաստաթղթերի տվյալների հիման վրա օրագիր-օրդերներին -

ԳԱԲ

գումա

վերահւկողո հաշ-

ձնով:

Ձեռնարկությունների միջն բաց թողնվածարտադրանքի հւսմար հաշկարող են օգտագործվել վճարմանպահանվարկներն ջագիր հանձնարարագրերը: Ձեռնարկությունը պարբերաբար (ամեն օր կամ ըսւո բանկի կողմից սահմանված ժամկետների) բանկից ստանում է հաշվարկային հաշվի քաղվածքը, այսինքն հաշվետու ժամանակահատվածումնրա կողմից կատարված գործառնություններիցանկը: Բանկի քաղվածքինկցվում են այլ ձեռնարկություններիցն կազմակերպություններիցստացված փասկատարվել են միջոցների մուտքագրում տաթղթերը, որոնց հիման վրա նան՝ կամ դուրսգրում, ինչպես ձեռնարկության կողմից կազմված փաս-

իրականացնելիս

տաթղթերը: Հաշվարկային

աիՏԱ 8արկ ծածկ Հանը

ԱԱ

հաշվառմանռեգիստր ն, միաժամանակ,հիմք է հաշվապահականգրանցումների համար: Քաղվածքներին կցված բոլոր փաստաթղթերըմարվում են հատուկ «Մարված է» դրոշմով: Վաշվարկայինհաշվի սխալ փոխանցվածկամ ստացված գումարները հաշվառվումեն 63. «ՎՀաշվարկ-

կտոր Գրությունները

քաղվածքը ձեռնարկությանանձնականհաշվի հաշվի է: Պահպանելով ձեռնարկության դրամական միջոցօրինակն երկրորդ ները բանկը իրեն համարում է ձեռնարկության պարտապանը(նրա

ո

ե ռետում,

թ)

քանակի

պահանջվում

-

շին հաշվի

Աո

մասնաճյուղում է գտնվում: Վճարման հանձնարարագիրը կարողէ լրացվել ինչպես ներքաղաքային, այնպես էլ այլքաղաքային հաշվարկներիիրականացման ժամանակ: Վճարման հանձնարարագրի ձեը միասնական է բոլոր տեսակի է մի քանի փոխանցումների համար: Այն դեպքում, երբ փոխանցում միանգամից կատարել, օգւտագործվում է հատուկ ձնի ամփոփ վճարման հանձնարարագիր:Ամփոփ հանձնարարագիրըլրացվում է մի քանի ստացողների համար, որոնց սպասարկում է բանկի մեկ ն ԲԱԼ դրվում են մեկ անգամ տակ: բ փոխանցվող գումարների հանրագումարի Ձեռնարկության հաշվարկային հաշվից ստացողի հաշվարկային հաշ-վին գումարների փոխանցման համար կարող են օգտագործվել նան հաշվարկայինչեկերը, որոնք դրամականչեկերից տարբերվում են իրենց

Աոա

Գ

մ

ն մուտգրանցի մնացորդները ետում գրանցի մնացորդները հաշվի դեբետում մասին ն հաշվարկային քերը, իսկ բա ծօաժկագրվու ասը որոնց ունի որոշակի ցուցանիշներ, նան են ձեռնարկուկողմից, այդ նույն ծածկագրերը օգտագործում ունները:

մարմինները, Նայի եր ԱԱ անն հովագրական կազմա սահմանված հանձնարարագիրը Վճարման

«բաոը

համար էլ բանկում դրամական

ե, արան աար նմոռա Ք Քաղվածքների մշակ. ը)աԱ Իիի իիառանձնահա ամանի

կրեդ լ

դրա

`

կից:

գործառնուՕրանցումներիբովանդակությունը, որը թան պա

ծածկագիրըըստ

հաշվարկայինհաշվի դեբետի

ըստ

Գործառնության բնույթը բիզնես բանկ. թ. Մոսկվա կւորոն Անդորրագիր "253

| Հայտարարագրի դեկտեմբերի»

ր

«10

հաշվարկայինհաշվի կրեդիտի

դեկւոեմբերի» 199թ

մուծման ճասին) |

Րզկանխին

Հ

/

|

բիզնես բանկ. ք. Մոսկվա Դայտարարագիր

փոլսարինված( պայմանական ծածկագրով

«10

Դ Ա030

199 թ.

| «10 դեկտեմբերի»199-թ

Կ 824040

(կանխիկիստացմանմասին)

լ

Հաստոցագործարանից

է Դաստոցագորժ

Ստացվել

Ստանալ

Աչոշշշշշշշչանյանաագռայտեկեգաշռաաթ ամակ կիր կատատատատարմականածաննաւ

Դուրս է գրվել համաձայնձեր հանձ.

.Հաշվեգրվելէ համաձայններկայաց-

նարարագրի

ված վճարմանհանձնարարագրի

Կանխիկվճարվելէ ձերչեկի դիմաց

Ստացվելէ կանխիկգումարով

Ինչի համար՝ չմարված

Վճարվելէ ձեր հաշվարկայինչեկի

հաշվարկային չեկերիռեեստրի

դիմաց

Ձեր դիմումիհամաձայնբաց է արվել

հատուկ հաշվի մնացորդըվերա-

Դուրս է գրվել ձեր հաշվից՝

համաձայնանձնականհաշվի

Փոխանցվելէ ձեր հաշվին՝ համաձայնանձնականհաշվի

քաղվածքինկցվածհւսվելվածի

քաղվածքինկցված հավելվածի

Դուրս է գրվել վարկերըմարելու

Ստացվածվարկերիգումարըհաշվե-

համար

գրվել է ձեր հաշվարկային հաշվին

Տրվել է լիձիտայինչեկային գրքույկ

Լիմիտավորվածչեկային գրքույկի

համաձայնձեր դիմումի

մնացորդըհաշվեչօգտագործված գրվել է ձեր հաշվարկայինհաշվին

Կատարվելէ հատուկ վարկային

Կատարվելէ հատուկ վարկային

հաշիվներիկարգավորում

հաշիվներիկարգավորում

Ը

Գում

ա ա ջութ

երը

նիշը

ՄուծողիստորագրուԿարպովը պով

թյունը

վարձիմնացորդը

Գում

տառերով բերում Գում

հարյուրյոթանաերեք

սում ռուբ. 00

`

Գերով

Ա ԳԳ

հ

կույ

հ աաա

370-00 ռութ.

՝

Տիտովա

Անդորրագրում նշվածգումարը ընդունեցի Ընդհանուրգումարըթվերով

Գանձապահ` հվանոա

կանձապան հվանովաԴաշվապահ՝5ոտովա սր խական որրագիրն գանձապահի որդուն ւ ու

յ

է, եքե առկա

այտպրարագիրը,կտրոնըն անդորրագիրը լրազվում են

զրիչով

Գանձապահ՝ Իվաճովա

Որպես անդորրագիր արոդ ծառայել

Դուրս են գրվել ձեր հաշվից տոկոս-

ներ՝ ստացվածվարկերիդիմաց

ատացողի անվանումը) հաշվին մուտքագրելու համար

370 ռուբ.

ՀԻ կացա

00կու

Հորտոցագորժարանի

Խ24010

Տ

աար

ի

24010

աշխատավարձի

ըստ

2,Չօգտագործվածակրեդիտիվիկամ

դ

աաՊիբաոր Ինչի համար` չվմարվաժ աշխատա-

ո

կատարելու համար

-

դարձվելէ հաշվարկայինհաշիվ

ատացողի անվանումը)

հանձնարարագրերով

Ստացվելէ

ԴՊ 030

Սաստոցագոռրծարակի կԱ

-

Կ ստացողի| հաշվիհամարը

Զ.

Հաշվեգրվել է ըստ վճարված պահանջագիրհանձնարարագրերի

Վճարվելեն պահանջագիր

մ ՈՉ

Յաստոցագործարանից

գազճապահ Կարպովայիմիջոցով

կրկնօրինակի

ակրեդիտիվկամհատուկհաշիվ

(ումից)

ո

գանձարկղիկնիքը կամ գանձապահի

ե չի|ստորագրությունը անդորրագրի

դարձերեսին՝ստուգող սարքի դրոշմը

| 021300 24010 Չաստոցագործարան

Չեկ Խ021300

(չեկ տվողը)

«Յո

Չ եկ

199.

դեկտեմբերի

թ.

68|

Զեկը տրվածէ Զ. Դ

Շ-

՝

Յ,| 64000

(ում)

5 Յ Ստորագրությունները՝ |Բ ԶԷ

(առաջինը)

Նիկոլան Ե րկրորդը

Զեկը ստացավ «8»

| | Յ5

»

դեկտեճբերի 199.թ.

Կարպույա

ստորագրությունը

Ք.

-

(թվերով)

Դրոշմանիշի

«դեկտեմբերի

Զոյա Պավելի

Տ.| Վճարեք

Ստորագրությունները`

հաշիվ Ի

Մոսկվա

Տուժ

Գումարը՝

ցըա

.

տառերով. ութութհարյուր երեք հա' հազար . րով. երեք հարյուրՔ քառասուն ռուբ.,

ուշացրած

Գումարըտույժի հետ միասին

՝

Գործառնությանձեր

Ապրանքիստացման,ծառայություններիկատարման

ամսաթիվը,

19. թ.

|

Մորոզով,Նիկոլան Ստորագրությունները՝

Գումարը, ռուբ.

ապահովագրական

`

օրվահամարօծ

,

64000

Վճարմաննպատակը, ապրանքի,կատարվածաշխատանքների, Վճարման մատուցված ծառայությունների անվանումը, ապրանքային նպատակը փաստաթղթերի համարներըն գումարները

Վճարման

Սոցապհատկացումներնոյեմբերամսվաերկրորդկեսի համար | ժամկետը

Վճարման հերթը

|

-

ծախսերառանցլիմիտի Գործուղման ծախսեր Տնտեսա-գործառնական

Ւ) 69125 -

-

Կարպովային

Ծախսի նպատակները

Կրեդիտ

փոստով հեռագրով

(գումարը տառերով)

-

`

Ստացողի բանկը «Պրոգրես»բանկ,| Կոդ

մաթսունչորս հազար ռուբ.

փոխհատուցումներ

սոդ | ք.

(ում)

ն

24010

Կոդ

բաժին Ստացողը՝սոցապահովագրության

տեղը

199 թ.

լ

Սոսկվա

(հիմնարլության անվանումը)

Թոշակներ, նպաստներ

Վաշիվ Խ

«ճհզնես»բանկ, Վճարողիբանկը`

Ք.

`

«Բիզնես»բանկ

Աշխատավարձ

-ՂՎ

(ամիս, ամսաթիվըտառերով)

Գումարը 3840-00

Դեբետ

|

սոսնձման

(տրմանտեղը)

Չեկի դարձերեսը

Խորհրդանիշը

Վճարող` Հաստոցագործարան

դրոշմանիշը

կոպ.

Սոսկվա

ես

|

գիչ ի

դեկտեմբերի199 թ.

Կոդ

ռուբ.

տա

5Շ

ռոլ

«Յ»

Չեկ Խ021300

Տ

Կարպովային

Սորոզով

հաշվի համարը

յ

Դրամարկղ՝

|

տվողի

0401002

Վճարմանհանձնարարագիր

բ անկի

-

ր ստացմա

-

համարը

ՄորոզովՆիկոլան

Չեկում նշվածգումարըստացավ` Կարպույան

Ստացողիանձը հաստատող նշումներ. Ներկայացված է

ԱՇ

Տրված է

րիաստաթղթի անվանումը) (հիմնարկությանանվանումը)

Տրման վայրը

Հաշվապահ

Հաճախորդիստորագրությունը.

Ի 199 թ.

Տնօրեն`

Կատարվել է բանկի կողմից 199 թ.

ՕԺռրոզուլ

Բանկիստորագրությունները.

Գլխ. հաշվապահ՝ննկո/ան

Տհտուա

Վճարման պահանջագիր

դեկտեմբերի199

«4»

Հաստոցագործարան լ

Բեռը ուղարկողըե ուղարկման կայարանը

Կոդ

Բեռը ստացողը

Հաստոցագործարան ԼՏութ... .. Սոսկվա «Հ

եղանակը

Ուղարկճան Երկաթ. բեռ.

նոյեմբերի,199թ.

կաճարված շխատանքների, | Հաճախորդի

խր

լ

ցված

ծառայությունների անվանումը, ապրանքայինփաստաթղթերի ե գումարներըկամ ապրան համարները քի սպեցիֆիկացիան -

Հաշիվ ֆակտուրա Խ1101 229000-00 -Ավելացված սյոժ. ոպոկ 2862 64120

ստորագրությունը.| Տն

օրվա համար

293120-00

գումարըտույժի

հետ

միասին

Գործառնության տեսակը

Վճարման նպատակը

Նան

ն

ս

| Ց

ԵՑ |5

Յ3'

ա

ԷՔ Յ

|3|ատ

Ժ

8Յ 3

/2

Ծ

Շ

Տ

Լ

Տ

20805200

| |

| |

| 87 |

| 2| | 2|

24040 24010

|

8-10

24010

9-10

24010

8-10

|

|

|

|

|

24010

8-10

24010

14855680

384000

45, 46

29312000

303600 60000

24000

8-10

6400000

37000 |294490000

11943280

|

38310920

արարը

Վերծանմանթերբիկ

Անց է կացվել բանկի կողմից199 թ.

199 թ.

օրեն:

դեկտեմբեր

Անալիտիկ

ժորոզում

հոդվածնե ԱԱ

ումա ուրը

Ընդամենը

293120

-

Հիմքը (որտեղ պահանջվումէ | ավելացված | եկամտա-| շահութա-

գրանգման

Պայմանագրով նախատեսված ուղարկվել են փաստաթղթերը (հանձնվել են) վճարո:լին ԿՏ. |

|

(ռուբ.)

Ընդամեն "

հավի եդիտ

-

-

40000

-

-

ՅՅ Ծառ. ն

ՅՅՏ ՃՀ

Բանկի

դեկտեմբերի199 ,

Ջ

ՅՑ Թ-Ի

ԵԷ

հերթականությունը

|

Ապրանքի,

3:

|:

Վճարման ժամկետը Վճարման

անդ. 71 019275

ՆՆ

Հ25

ՅԾ-ք

25:

հաշիվ Ա

Բեռնման ամսաթիվը՝

Տ| 5|5131|2|5|

-

Չելյաբինսկի գործարան, ստացման Ք. Չելյաբինակ կայարանը

կ 520 Դատվեր

|

5|)86|2|8|8

293120-00

ՏՅ

--

|5

Տ

ե

Պայմանագիր

Կոդ

Ց

հաշիվ Ա

|

Ք

Ջ ք Ք"

24010

Ստացողիբանկը` «ռեզնես» բանկ

|

չ15|.

Կրեդիտ

.

Է,

Է -

Կոդ ԷՀ Կոդ Լ

Գումարը

Կոդ

Չելյաբինսկ

(կուլ.

ի

Վճարողի բանկը «Կռմ-քանկ»

դեկտեմբերի 199 թ.

08 -10

հավի

ոդ

|

հաշվարկայինհաշվից Բանկի քաղվածքՀաստոցագործարանի

-թ.

24415

աա Ս տացողը՝

| Ր՞0401004

Դեբետ

Վճարող` 2ելյաբինակիգործարան

Ք.

|Կո0ո:

Գլխավոր հաշվապահ Երկուան

դեկտեճբերի199

թ.

|

Բանկի

ստորագրությունները,

արժեքի

բովանդակությունը)

հարկ

հարկ

եայլն

հարկ

Բանկիքաղվածքը

01-31

Ընդամենը

2000 7000 1600

10800

10600

Թիվ

հետ» հաշվի օրդերի 68. «Յաշվարկներ բյուջեի նան համապաէ տալ գումարը պետք ցույց արտացոլված

օրագիր

-

դեբետում

տասխանանալիտիկհոդվածներում: սինթետիկհաշվառումը հաշվի գործառնությունների Վաշվարկային է վարում 51.«Յաշվարկային հահաշվապահությունը ձեռնարկության

շիվ» հաշվում: արտացոլվումեն ձեռնարԱյն ակտիվայինհաշիվ է, որի դեբետում մնացորդներըամսվա սկզբում, կությանազատ դրամականմիջոցների ստացվածկանխիկգումարներիմուտքեդրամարկղից

ձեռնարկության դեբիտորպատվիրատուներից, համար գնորդներից, րը, արտադրանքի ներից ստացվածգումարները,վարկերը: փոխանցեն Հաշվի կրեդիտումարտացոլվում մատակարարներին դիմաց աշխատանքների կատարված ված պարտքի,կապալառուներին բանկին`ստացվածվարկերիմարմանհամար, սոցիալափոխանցված, փոխանցմարմիններինն այլ կրեդիտորներին կան ապահովագրության նան ձեռնարկությանը տրված կանխիկ ված գումարները, ինչպես

միջոցները: դրամական արտացոլելուհամար վա51 հաշվի կրեդիտային շրջանառությունը Այդ հաշվի դեբետայինշրջանառությունը րում են Գ. 2 օրագիր-օրդերը: ն վերագրանցվում է տարբեր օրագիր-օրդերներումմիաժամանակ կագրանցումներ հսկվում է Ա2 տեղեկագրով:Նշված ռեգիստրներում ստացված,ստուգված տարելու համար հիմք են հանդիսանումբանկից

ն

մշակվածքաղվածքները: գումարներըյուրաքանչյուր Միանմանհաշվայինթղթակցությունների ն 2 Ի2 տեղեկագրում օրագիր-օրդերում քաղվածքումգումարվումեն ն գրանցվում են հանրագումարներով: ստացված յուրաՌեգիստրներիգրանցմանպարտադիր պայմանը. անկախ այն բատող, քանչյուր քաղվածքինհատկացնելմեկ առանձին երեք, հինգ նից, թե ինչ ժամանակի համար է այն կազճվել (ձեկ, երկու, ն տեղեկագրի օրվա): Յուրաքանչյուր ամսվա ԽՎշ օրագիր-օրդերի ն բանկից համընկնի է լինի զբաղեցրածտողերի թիվը պետք բավարար էլ այնպես ԽՅ2 օրագիր-Օրդերը, ստացվածքաղվածքներիթվին: Ինչպես հետ ն ԿՎշ տեղեկագիրը լրացվում են ըստ 51 հաշվի կրեդիտի դեբիտի հաշվետու թջղթակցող հաշիվների: Այդ ցուցանիշների առկայությունը թույլ է աշխատողներին յուրաքանչյուր օրվա ն ամսվա համար հաշվային տալիս վերլուծել ձեռնարկությանհաշվարկայինհաշվում դրամական միջոցների ստացման աղբյուրները, վերահսկելդրամականմիջոցների բյուջեի ն այլ տնտեսական մարմինների օգտագործումը, նպատակային կատարումը`ըստ հաստատվածֆիհանդեպպարտավորությունների նանսականվճարումներիօրացուցայինգրաֆիկի:

Վաշվարկային հաշվի հետ կապված գործառնությունների արտացոլումը

հաշիվներում

Հաշիվ51. «Վաշվարկային հաշիվ» Հաշիվների կրեդիտ դ

Կ

Մնացորդ

Դարի

Դրամարկղի կանխիկգումարը| Ստացվել է կանխիկ է հաշվարկային վերադարձվել

հաշիվ

է ապրանքների, Մուտքագրվել Վճարվելէ մատակարարներին ծառա յուաշխատանքների, ունեցածպարտքը

46.47

թյունների,նյութական արժեքների,հիմնական միջոցների

48,62-

իրագումից

է վարկը Մուտքագրվել

Կոխանցվել վճարումները (հարկերը) են

-

փոխառությունների գծով

-

ո ապահովագրության գումարներըհովության մարմիններին

են տույժեր, Ստացվել

90,92 94,95

Փոխանցվե Փզոլ1 ճոցիալական

ակրեդիտիվների չօգտագործ-

ված

ե ապա-69

է բանկային Փոխանցվել ծառայությունների դիմաց

տուգանքներ, տուրքեր

է Ստացվել դեբիտորներից պարտքիգումարը

է Ստացվել

-

բանկիվարկերիգծով

ված չեկայինգրքույկներին.

ն

բյուջետային

Մարվել ԲԻԼ: է պարտքը,

են Մուտքագրվել լիմիւռավոր-

55.

«60

ն երկարաԿարճաժամկեւո

մատակարարներից'

ժամկետֆինանսական ներ-

պակւասորդի դիմաց

դրումներ(արժեթղթերի, փո-

պարտքերիռեզերվիհաշվին

դեպոզիւոների փոխադրում)

Նախկինում ձեռքբերու, կասկածելիխառությունների դուրս

գրված վճարը

-

58,06

3.3. ԱՐԺՈՒԹԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԻ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԴԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Արտարժույթով գործառնություններ կարող են իրականացնել բոլոր ձեռնարկությունները:Այդ նպատակովպետք է բանկումբացել ընթացիկ արժութային հաշիվ: Տվյալ դեպքում բանկը պետք է Ռուսաստանի կենտրոնականբանկից թույլտվություն (արտոնագիր) ունենա արտարժույթով գործառնություններիկատարման համար: Այն բանկերը, որոնք արտոնագրերունեն, կոչվում են լիազոր բանկեր: Թույլատրվում է բացել հաշիվներ հետնյալ արտարժույթներով ավստրալիական դոլար, ավստրիականշիլինգ, անգլիական ֆունտ ստեռլինգ, գերմանական մարկ, ԱՄՆ դոլար, ֆրանսիականֆրանկ ն այլն: Արժութային հաշիվ բացելիս ձեռնարկությունը բանկ է ներկայացնում հետնյալ ւիաստաթղթերը`դիմում արժութային հաշիվ բացելու համար, հիմնադիրւիաստաթղբերիկրկնօրինակները(կանոնադրություն, հիմնադրման պայմանագիր, որը հաստատվածէ նոտարի կամ գրանցող կազմակերպությանկողմից), նոտարի կողմից հաստատվածգրանցման մասին փաստաթղթերիկրկնօրինակները,տեղեկանք (ըստ գրանցման վայրի) հարկային տեսչությունում ն կենսաթոշակային ֆոնդում հաշվառման կանգնելու մասին, նուռարի կողմից հաստատվածբանկային քարտը՝ ստորագրություններին կնիքի նմուշներով: Յամատեղ ձեռնարկությունները ն արտասահմանյան ֆիրմաները լրացուգիչ ներկայացնում են նան վկայական այն մասին, որ նրանք մտցված են արտասահմանյան ներդրումներով ձեռնարկությունների ցուցակի մեջ, որը տրվում է ներդրումներիգծով ՌԴ պետական կոմիտեիկողմից: է պայմանագիր հաշվարկաՁեռնարկության ն բանկի միջն գանձարկղային սպասարկման գծով, ուր նշվում են բանկի ծառայությունների ցանկը` կոմիսիոն վարձաւորման սակագներով, միջոցների ներդրմանպայմանները, կողմերի իրավունքները, պարտականությունները ն այլն: Աշխատելով պայմանագրերով,որոնց վճարումը կատարվում է արժույթով, Ռուսաստանի արտաքին տնտեսական գործունեության մասնակից ձեռնարկություննեը պարտավոր են ստացված հասույթի 50462-ը,լիազոր բանկերի միջոցով, մուտքագրման օրվանից հաշված14-օրյա ժամկետում վաճառել արժույթիշուկայում: Այս առանձնահատկությունը պարտադրում է ձեռնարկություններին արտասահմանյան արժույթով ստացված հասույթի ամբողջ գումարի նախնականարտագոլման համար բանկում ունենալ նան տրանզիտ հաշիվ: Բանկը հայտնում է հաճախորդիննրա հաշվում արտարժույթի ստացման մասին, նրանիցժամանակինարժութային միջոցներիվաճառՔի ե ընթացիկ հաշվում մուտքագրման վերաբերյալ փաստաթուղթ

արտասահմանյան կնքվում

ստանալու նպատակով (եթե ձեռնարկություններից այդպիսի փաստաթղթեր չեն ստացվում, բանկը կարող է այդ գործարքներըկատարել

ինքնուրույն):

Ձեռնարկության անվանումը

ՀԱՆՁՆԱՐԱՐԱԳԻՐ

՛ Շ----Հ--

հ

անվանումը Լիազորված բանկի

ՐԻ

արտարժույթիպարտադիրվաճառքի մասին Հասույթիընդհանուրգումարից

(Գումարըարտարժույթով, թվերով ն տառերով)

:

խնդրում ենք մեր տրանզիտայինԽ

1. Դ-տ

հաշվին

Խ հաշվից դուրս գրել՝ հաշվանցելովընթացիկարտարժութային

(գումարըարտարժույթով.թվերով, տառերով)

արժութայինշուկայում (արտասահմանյանհասույթի

հաշվին կից բացվում են հետնյալ ենթահաշիվները 1.«Տրանզիտային արժութային հաշիվներ», 2.«Ընթացիկ արժութային հաշիվներ». 3.«Արժութայինհաշիվներ արտասահմանում»: Ենթահաշիվներիանվանումը տրված է հոգնակի թվով, որովհետն սինթետիկն անալիտիկ հաշվառումը, ըստ ենթահաշիվների, կատարվում է առանձին արժույթների ծածկագրերով:Օրինակ ԱՄՆ-ի դոլարը մարկը՝ 048 ն այլն: Նշենք, որ ձեռնարկությունները 001, գերմանական են իրենց արտարժույթըոչ միայն պարտադիր, այլ նան ինքնուկարող րույն վաճառել իրավասու բանկերի միջոցով: Արտարժույթի վաճառքը արտացոլվումէ 48.«Այլ ակտիվների իրացում» հաշվով, պարտադիր վաճառքնարտացոլվումէ. այդ

վաճառելու

2. Դ-տ-48.«Այլ ակտիվներիիրացում» Կ-տ-57. «Փոխանցումներճանապարհին»

համար

փոխանցելով076 հաշվին: Վճարման հանձնարարագիրըՌԴ ԿԲ-ի օգտին վաճառված արժույթին հաճարժեք է: ռուբլու հատուցման համարկցվում

Ղեկավար`

գլխավորհաշվապահ`

Արժույթի պարտադիր վաճառքի հանձնարարագրինկցվում է վճարման հանձնարարագիրը վաճառված արժույթի ռուբլու համարժեքը ն փոխհատուցելու ձեռնարկության հաշվարկայինհաշիվ փոխանցելու համար: Այսպիսով, արտարժույթով ստացվածհասույթը բաժանվում է երկու մասի` 5025-ը արտարժույթի ձնով մուտքագրվում է ընթացիկ իսկ մնացած 5096-ի համարժեքըռուբլով՝ հաշվարարժութային հաշիվ, է կային հաշիվ: Ի՞նչ նշանակում համարժեքը ռուբլով: Դա արտարժույթի՝ ռուբլով վերահաշվարկվածգումարն Է ՌԴ ԿԲ-ի կողմից սահմանված

կուրսով:

Կուրսի այդպիսի փոփոխությունը կատարվում է շաբաթը երկու անգամ` չորեքշաբթի ն հինգշաբթի օրերին (համաձայն ԿԲ-ի կողմից սահմանված՝ռուբլու նկատմամբ արտարժույթիունեցած կուրսի): Արտարժույթիմիջոցներիշարժը հաշվառելու համար հաշվային պլանում նախատեսված է 52.«Արժութային հաշիվ» հաշիվը: Ըստ եռամսյակային հաշվետվություններիկազմման 1993 թ. հրահանգի(կ. 11),

Կ-տ

Վաճառվածարտարժույթըռուբլու համարժեքովդուրս գրճանօրը Հասույթըհաշվարկայինհաշիվ

48.«Այլ ակտիվներիիրացում»

մուտքագրելիս

48.«Այլ ակտիվներիիրացում» 80.«Շահույթներ ն վնասներ»

Կուրսի դրականտարբերության դուրսգրումը(շահույթ)

Կ-տ 4. Դ-տ

հաշվից Տրանզիտային արտարժույթիդուրսգրում

հաշիվ» 51.«Վաշվարկային

3. Դ-տ

(Թումարըարտարժույթովթվերով,տառերով)

9»5096-ը աարտադիր կերպով

57.«Փոխանցումներճանապարհին» «Տրանզիտայինարժութայինհաշիվներ»

Կ-տ 52/1.

5. Դ-տ

Կ-տ

80.«Եահույթներ ն վնասներ» 48.«Այլ ակտիվներիիրացում»

Կուրսի բացասական դուրսգրումը (վնաս) տարբերության

,

Ավելցուկ արտարժույթը իրացնելու, վաճառելու դեպքում կազմում համանման գրանցումներ.

երջին վերագնա գրումը

Տանութային Ա Կ-տ

1. Դտ

2. ԴՎտ Կ-տ 3. Դտ Կ-տ

48.

ե

Ն

մլ

-

(հաշվեկշռային)կուրսով

51.«Հաշվարկայինհաշիվ» 48.«Այլ ակտիվներիիրացում»

Արժույթի իրացումից հասույթը հաշվում ստանալիս հաշվարկային (վաճառքիօրվակուրսով)

իրացում» 48.«Այլ ակտիվների

Կուրսի դրական տարբերության դուրսգրումը,շահույթ

ն

80.«Շահույթ վնաս»

80.«Շահույթն վնաս» Կ-տ 48.«Այլ ակտիվներիիրացում»

4. Դտ

են

Կուրսիբացասական տարբերության դուրսգրումը(վնաս)

Ձեռնարկություններըկարող են նան գնել արտարժույթ:Ըստ արժութային կարգավորմանօրենքի, ձեռնարկությունը իրավունք ունի ՌԴ արտարժութային ներքին շուկայում, իրավասու բանկերի միջոցով,

արտարժույթ գնել ՌԴ ԿԲ-ի կողմից սահմանված կարգով ն նպատակների համար: Այդպիսի նպատակային ուղղություններ կարող են լինել.

գործուղման ծախսերը պայմանագրային :։պլարտավորությունների կատարման գործառնությունները ն այլն: Ձեռնարկության խնդրանքը բանկին՝ արտարժույթգնելու մասին, ձնակերպվումէ հետնյալ ձնով:

Հաշվապահական հաշվառման մեջ այդ գործառնությունները իրենց արտացոլումնեն գտնում հաշիվներում հետնյալ կերպ. 4.

Դ-տ 76.

հաշիվ» «Վաշվարկային

արժութայինբորսային

Դ-տ 52.

«Արժութայինհաշիվ»

Արտարժույթիմուտքագրումը

Կ-տ 76.

«Ղաշվարկներզանազանդեբիտորնե-

ընթացիկարժութային

Կ-տ 51. 2.

ՀԱՅՏ

Մոսկվայիմիջբանկայինարժութայինբորսայում ԱՍՆ

գնելու մասին

դոլար

րի ն կրեդիտորներիհետ»

Ամսաթիվը

Յ.

Ձեռնարկությանհաշվարկայինհաշիվ Խ

Արժութայինհաշիվ Հաշվի արժույթը Գնվող արժույթի օգտագործմաննպատակը

Հանձնարարումենք մեր անունից ն մեր հաշվին կնքել գործարք համար՝ներքոհիշյալ պայմաններով.

Գագումարի

ԱՍՆ 1

աարի Աա Գոր Ր

ոո

ԱՄՆ

դոլար

գնելու

Առավելագույնգումարը (ռուբ.)

Հայտիգործողությանժամկետըմինչն Վերոհիշյալ առավելագույնգումարը ռուբլով կփոխանցվիթղթակցող հաշվին

քան

ոչ

ուշ,

Առավելագույնկուրսից ցածր գնով ԱՄՆ դոլար գնելիս գների տարբերությունը խնդրում ենք փոխանցելհաշվարկայինհաշիվ Խ Գնված ԱՍՆ դոլարներըխնդրումենք փոխանցելհետնյալ հաշվին

-.

Գործարքըկնքելու դեպքումՁեզ իրավունքէ վերապահվումգնված ԱՄՆ դոլարի գումարից պահել կոմիսիոնգումար՝ 2965-իչափով (ներառյալնան բորսայիկոմիսիոն0.196-ը): ԱՍՆ

դոլարը

մեջ ծախսերի

Բոլոր դեպքերում արտարժույթըհաշվառվում է երկու գնահատմամբ՝ արտասահմանյաներկրի արժույթով ն ՌԴ (ազգային) արժույթով: Արտարժույթիգնման ժամանակ, շրջանցելով տրանզիտհաշիվը, այն

Ղեռախոսիհամարը

ԷԸ

գումարը Կոմիսիոն վարձահատույցի

«Ընդհանուրտնտեսականծախսեր»

րի ն կրեդիտորներիհետ»

հայրանունը, ազգանունը

դոլարի

Դ-տ 26.

հաշվին

Կ-լո76. «Վաշվարկներզանազանդեբիտորնե- ներառվումէ ձեռնարկության

Ձեռնարկությանանվանումը Փոստայինհասցեն Գործարքիհետ կապվածհարցերիլուծման համարիրավասուաշխատողիանունը,

ԱՍՆ

«Հաշվարկներզանազանդեբիտորնե- Դրամականմիջոցներիփոխանցումը բանկինկամանմիջապես

րի ն կրեդիտորներիհետ»

կուրսից ցածր գնով գնելու դեպքում իրավունք

է

վերապահվում Ձեզ

հաշվեգրվում է ընթացիկ արժութային հաշվին (52/2): Գնման կուրսի գերազանցումը ՌԴ ԿԲ-ի կուրսին գրանցվում է 81. «Շահույթի օգտագործում» հաշվի դեբետում ն 51. «Հաշվարկային հաշիվ» հաշվի

կրեդիտում:

Բանկի բաժանմունքը ձեռնարկությանը տեղյակ է պահում նրա տրանզիտայինն ընթացիկ հաշիվներում արտարժույթի շարժի մասին՝ նրան ուղարկելով քաղվածքներ այդհաշիվներից: Ընթացիկ արժութային հաշիվներիքաղվածքների հիման վրա վարվում է Է 2/1 օրագիր-օրդերը՝ կրեդիտայինշրջանառությանհամար ն Խ 2/1 տեղեկագիրը՝դեբետային շրջանառության համար: Արժութային հաշվին կից տարվում է նան անալիտիկ հաշվառում, ըստ արժույթների անվանումների, հետնյալ տիպիքարտերով. 52.

«Արժութայինհաշիվ» հաշվին կից անալիտիկհաշվառմանքարտ Արժույթիանվանումը

մնացորդը ամսվա սկզբին

արժույթ

Բանկիքաղվածքը| Գործածությանկատարման օրվա կուրսը (Վ, ամսաթիվ)

|

Շրջանառությունները

Դեբետով

Կրեդիտով արտարժույթի | կուրսով | արտարժույթի| կուրսով

ստացվածշահույթի5096-ըպահել կոմիսիոնկարգով:

գումարը

Դեկավար՝

Գլխավորհաշվապահ`

Ընդամենը

ամսվա ընթացքում

Մնացորդը ամսվա վերջին

հետնյալ կուրսով

գումարը

գրանցմանսխեման Թիվ 52. «Արժութայինհաշիվ» հաշվում գործառնությունների

Դրամարկղայինգործառնություններիփաստաթղթավորումը

Հաշիվ 82/4. «Տրանզիտայինարժութայինհաշիվ»

Դրամարկղը կանխիկ գումար ընդունում է դրամարկղային մուտքի օրդերների հիման վրա, որոնք ստորագրվումեն գլխավոր հաշվապահի

Հաշիվների կրեդիտ

ւլ

Գ

Լ

կաի

Ստազված

է

-

վճարմանլրիվ պայմանագրայինարժեքը

յ

52/2.

աշիվ

առժույթի րժույթի 504:- ը

արժութայինհաշվին

Ղաշիվների Դ Մն.

Կ

|

Արտարժույթիչօգտա-

գործված մնացորդը Մուտքագրվել ստացված

52/2

Վճարվելեն

Պաշիվների դեբետ

արտասահմանյան

հաշիվները մատակարարների

արտարժույթով

| Բաց

-

արվել ակրեդիտիվ արտարժույքի| արտասահմանյանմատակարարիհամար

է

52/1- 5094-ը

-

«Ընթացիկարժութային հաշիվ»

կրեդիտ

-

արժույթի մնացած Ստացված 5028-ը փոխանցվելընթացիկ է

Գնորդներիցստացվել 46,62

դեբետ

աեւ

ծ. ւ չբաշխվա

՝

Վաշիվների

գնորդներից

60,76

է

Հաշվեգրվել է ռուբլու գնված

լ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԵՎ ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՉԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Կանխիկ գումարի ստացման, պահպանմանն ծախսման համար գործառնությունների ձեռնարկությունը ունի դրամարկղ:Դրամարկղային հաշվառումը տարվում է ՌԴ ԿԲ-ի 04.10.93թ. թիվ 18. «Դրամարկղային գործառնությունների վարման կարգի մասին» հրահանգին համապա-

տասխան:

Ձեռնարկության դրամարկղումկանխիկ գումարի չափը լիմիտավորվում է վարկային հիմնարկների կողմից` ձեռնարկությանհետ համաձայնեցնելով: Սահմանվածնորմայից ավելի կանխիկգումար դրամարկղում կարող է պահվել միայն աշխատավարձի,կենսաթոշակների,նպաստների, կրթաթոշակներիվճարման օրերին, երեք աշխատանքայինօրվա ընթացքում,ներառյալ դրամի՝ վարկայինհիմնարկիցստացման օրը:

անճի ա`: ԳումարիԱւ

գանձապահի ստորագրությամբ

արք

Գլխավոր

տրվում է անդորրագիր:

Կանխիկգումար տրվում է դրամարկղայինելքի օրդերներով կամ պատշաճ կերպով ձնակերպւվածայլ փաստաթղթերով (վճարման տեղեկագրերով, գումարի վճարման դիմումներով, հաշիվներով ն այլն), որոնց վրա դրվում է հատակ դրոշմ, որը փոխարինումէ դրամարկղային ելքի օրդերին: Դրամի կանխիկ վճարման փաստաթղթերըստորագոում են ձեռնարկության ղեկավարը ն գլխավոր հաշվապահը կամ նրանց կողմից լիազորված անձինք: Եթե դրամարկղային ելքի օրդերին կցված փաստաթղթերում կա ձեռնարկության ղեկավարի ստորագրությունը, այդ դեպքում օրդերում նրա ստորագրությունը պարտադիր չէ: Դրամարկղային մուտքի ն ելքի օրդերները լրացնում են ընդհանուր կամ ֆինանսական բաժիններիհաշվապահներըկամ գլխավոր հաշվապահը: Տվյալ ձեռնարկությունում չաշխատող առանձին անձանց գումար վճարելիս նրանցից պահանջվում է անձնագիր կամ անձը հաստատող այլ փաստաթուղթ, դուրս է գրվում դրամարկղայինելքի օրդեր, որտեղ նշվում են ներկայացվածփաստաթղթիտվյալները ն ստացողի ստորա-

գրությունը: նպաստ,

Աշխատավարձ,

արւոարժույթը

3.4. ԴՐԱՄԱՐԿՂԱՅԻՆ

Անին

հաշվապա

պարգնատրումներ վճարվում են գանձապահի կողմից աշխատավարձի վճարման տեղեկագրերով, առանց յուրաքանչյուր ստացողի համար դրամարկղայինելքի օրդեր լրացնելու: Աշխատավարձի վճարման համար սահմանված երեք աշխատանքային օրը լրանալուց հետո հաշվասլահը մեկ դրամարկղայինելքի օրդեր է լրացնում վճարման պահանջագրով վճարված ամբողջ գումարի համար: Դրամարկղային փաստաթղթերում ուղղումներ, ջնջումներ, սխալներ կատարել չի թույլատրվում: Դրամարկղային օրդերներով գումարստացվում ն վճարվում է միայն դրանց լրացման օրը: Դրամարկղային մուտքի ն ելքի օրդերները կամ դրանց փոխարինող փաստաթղթերըմուտքագրողների կամ ստացողների ձեռքը չեն տրվում: Գործառնություններն ավարտելուց հետո գանձապահըպետք է ստորագրի մուտքի ն ելքի օրդերները, իսկ դրանց կից ներկայացվող փաստաթղթերը մարի դրոշմով կամ մակագրությամբ. մուտքի փաստաՔղթերը «ստացվել է», ելքի փաստաթղթերը` «վճարվել է», նշելով ամսաթիվը, ամիսը, տարին: Նույն ձենովմարվում են նան դրամարկղային օր61

մուտքի հանձնելը, բոլոր դրամարկղային դերները: Մինչնգանձապահին նան դրանց փոխարինողփաստաթղթերը ն ելքի օրդերները, ինչպես մուտքի ն ելքի օրդերեն դրամարկղային ն գրանցվում համարակալվում մատյանում: ների գրանցման այնպես է կազմված,որ դրա տվյալներովվեմատյանը Գոանցման ն ծախսածդրամարահսկվումեն ձեռնարկության՝կանխիկ ստացած փաստանշանակումը,դրամարկղային կան միջոցներինպատակային կատարված կողմից թղթերի համարները, ստուգվում է գանձապահի լրիվությունը: գործառնությունների կողմից:Յուրաքանվարվում է գանձապահի գիրքը Դրամարկղային գիրք: դրամարկղային մեկ է միայն ունենալ կարող ձեռնարկություն չյուր են ն կնիկլոր Գրքի էջերը համարակալվում,թելով կարվում զմռսվում համագրքում քով: Գրքի վերջինէջում կատարվումէ գրանցում.«Ներկա է ձեռնարկությանղեկավարին ն ստորագրվում է էջ» րակալված

գլխավոր հաշվապահիկողմից:

գրքում գրանցումներըկատարվում պատճենաԴրամարկղային հանող թղթի օգնությամբ, երկու օրինակից: Երկրորդ օրինակները հաշվետվություն:Դրամկտրվում են ն ծառայում որպես գանձապահի ու չվավերացվող ուղղումներըարգելվում արկղայինգրքում ջնջումներն վավերացվումեն ուղղումները եղանակովկատարված են, սրբագրական ն գլխավորհաշվապահի ստորագրություններով: գանձապահի են

գիրք Դրամարկղային

է

Ումից

հո

|

|

05-08-ը

դրամարկղը199.թ դեկտեմբերի ստացվել,ում

է

հաշիվը

-Վ

Վետրովին կանխավճարային

Ընդամենը

Ղ

Աաըխավճա կանխավճարի

ն

-

64080

օրվա ընթացքում

գանձապահ Կարպովա "Ստուգեցի ընդունեցիերկու ելքի մեկ մուտքի փաստաթուղթ

ն

-

ո

Սնացորդըօրվա վերջին համար Այդ բվում աշխատավարձի

ՎաշվապահՍմիռնովա

64000

64066 64000

տվությունը:

Օրագիր-օրդերում ն տեղեկագրումզբաղեցվածտողերիթիվը պետք

է համընկնիգանձապահիներկայացրածհաշվետվություններիթվի հետ:

-

գերածախս հաշվետվության

Ա

ԹղթակցողՍուտք ելք

տրվել

Սնագորդըօրվա սկզբին բանկից 024300 չեկով ԻԳ

էջ

Դրամարկղայինգրքում գրանցումներըկատարվումեն դրամի ստացումից կամ վճարումից անմիջապեսհետո: Գանձապահըպարտավոր է հաշվել օրվա գործառնություններիգումարներիհանրագումարը, դուրս բերել դրամարկղում գտնվող դրամի մնացորդը ն հաշվետվություն հանձնել հաշվապահությանը՝դրամարկղային մուտքի ն ելքի բոլոր փաստաթղթերով,դրամարկղայինգրքի առաջին օրինակում հաշվապահության ներկայացուցչի ստորագրությամբ: Դրամարկղային գիրքը վարվում է ամեն օր, յուրաքանչյուր օրվա մնացորդի հաշվարկմամբ: Վաշվապահներըն հաշվային մյուս աշխատողները,ովքեր իրավունք ունեն ստորագրելու դրամարկղայինփաստաթղթերը,չեն կարող կատարել գանձապահիպարտականությունները: Դրամարկղում դրամական միջոցներիառկայության ն շարժի սինթետիկ հաշվառումը տարվում է 50.«Դրամարկղ» ակտիվային հաշվում: Հաշվի մնացորդը ցույց է տալիս ձեռնարկությանդրամարկղում ազատ դրամի առկայությունը ամսվա սկզբին, շրջանառությունը դեբետով՝ դրամարկղ կանխիկ ստացված գումարները, իսկ կրեդիտով դրամարկ-ղից կանխիկ վճարումները: Դրամարկղային գործառնություններըգրանցվում են 50 հաշվի կրեդիտովն արտացոլվում են ԿՂ օրագիր-օրդերում: Տվյալ հաշվին դեբետայինշրջանառություններըարտացոլվում են տարբեր օրագիր-օրդերներումն, բացի այդ, վերահսկվում են ԱՂ տեղեկագրի միջոցով: ԽՎյ օրագիր-օրդերում ն Կ1 տեղեկագրում գրանցումների համար հիմք են հանդիսանում գանձապահիհաշվետվությունները:Ռեգիստրում յուրաքանչյուր հաշվետվությանըհատկացվում է մեկ տող` անկախ այն ժամանակաշրջանից,որի համար կազմված է դրամարկղայինհաշվե-

Ձեռնարկության դրամարկղումկարող են պահվել ոչ միայն դրամական միջոցներ, այլն արժեթղթերն խիստհաշվետվության բլանկներ: են` հանգստյան տների ն առողջարաններիուղեգրերը, են որոնք ձեռք բերվել հատուկ նշանակմանֆոնդի միջոցներիհաշվին,

Արժեթղթեր տրանսպորտային նիշերը, աար Աի արը: ն պետտուրքի «Դրամական փաստաթղթեր» հաշվում, գիր Հրեն Արժեթնեկության

մշտականները

այլն:

Ար

հաշվառվում

են 56.

Թղթերիմուտքը ն բացթողումը ձեակերպվումէ դրամարկղայինմուտքի ն ելքի օրդերներով հետագայում գանձապահի կողմից արժեթղթերի շարժի մասին հաշվետվություն կազմելով: Խիստ հաշվետվության բլանկները(աշխատանքայինգրքույկները ն նրանց ներդիրները, ավտոտրանսպորտի երթուղային թերթիկների '

անդորրագրերը ն այլն) հաշվառվում են 006. բլանկներ» արտահաշվեկշռայինհաշվում:

Օրագիր օրդեր 799.-թ. դեկտեմբեր կրեդիտի՝հետեյալհաշիվներիդեբետի «Դրաձարկղ» հաշվի

-

ր

ըստ 50.

Ամսաթիվը 51 01-04

05-08

՞

-

63630

11-31

60000

Ընդաձենը658

(Թութ)

Ընդամենը

-

|

|

-

ըստ 50.

«Խիստ հաշվետվության

|

-

64000

-

123630 432

60850

124984

Թ1 Տեղեկագիր թ. դեկտեմբեր 799.

«Դրամարկղ»հաշվի դեբետի՝հեւտեյալհաշիվներիկրեդիտին գրքի` գլխավոր

Ըստ

մնացորդըամսվասկզբին - 50ռուբ.

Ամսաթիվը

01-04

05:08

11-31 լ

լ

Ընդամենը

-

64000

ի

60444 124684

ի

-

(ռուբ. Ընդամենը

64000

-

60494

125034

-

Մնացորդըամսվավերջին

ռուբ.

Դրամարկղիստուգումը:Գանձապահըլրիվ նյութական պատասխանատվությունէ կրում իր կողմից ընդունվածբոլոր արժեքների ն դրանց սխալ պահպանման հետ կապված`ձեռնարկությանը հասցված վնասի համար: Ձեռնարկությանղեկավարը,գանձապահիննշանակելու հրամանը տալուց հետո, պարտավոր է նրան ծանոթացնել դրամարկղային վարման կարգին, որից հետո գանձապահըպետք գործառնությունների

է լրացնի գրավոր պարտավորագիր(պայմանագիր)նյութական պատաս-

խանատվությանմասին: Դրաձմարկղում դրամի առկայության գույքագրումը (ստուգումը) կատարվումէ հաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվության մասին կանոնադրության համաձայն, ոչ պակաս, քան ամիսը մեկ անգամ: Դրամարկղիգույքագրումը անց է կացվում ձեռնարկությանղեկավարի հրամանով, հանկարծակիստեղծված հանձնաժողովի կողմից, գանձապահիներկայությամբ: Ընդ որում, լրիվ կերպով ստուգվում են առկա դրամը, դրամական փաստաթղթերը,արժեթղթերը ն խիստ հաշվետվության բլանկները: Ստացականով կանխիկ տրված գումարները, որոնց համար դրամարկղային ելքի օրդերներչեն կազմվել, դրամարկղի մնացորդի մեջ չեն ներառվում: Դրամարկղում ձեռնարկությանը չպատկանող դրամական միջոցներպահել չի թույլատրվում.այդպիսիքհամարվում են ավելցուկ: Գույքագրմանարդյունքներըձնակերպվումեն ակտով(ձն փ/15): Ակտի դարձերեսիննյութականպատասխանատուանձը բացատրություն է գրում գույքագրմամբ հայտնաբերվածավելցուկների կամ պակասորդների առաջացման պատճառների մասին, իսկ ձեռնարկության ղեկավարը որոշում է ընդունում գույքագրման արդյունքների վերաբերյալ: Հայտնաբերվածկանխիկ դրամի ավելցուկները մուտքագրվում են դրամարկղ՝ հետագայում բյուջե փոխանցելու նկատառումով(պետական ն կամ փոխանցվում են ձեռնարկության եկա

արու:

-

րին.

Դ-տ

50.

«Դրամարկղ»

Կ-տ

68.

«Հաշվարկներբյուջեի հետ», 80.«Շահույթ ն վնաս»

Պակասորդ հայտնաբերելիս՝այն դուրս է գրվում նյութական պատասխանատու անձի (գանձապահի)հաշվին՝ հետնյալ ձնակերպմամբ. 1. Դտ Կ-տ.

84.

«Ղակասորդներն կորուստներարժեքներիփչացումից»

50.

«Դրաձարկղ»

2. Դ-տ 73. Կ-տ

84.

«Հաշվարկներանձնակազմիհետ

գծով» այլ գործառնությունների «Պակասորդներն կորուստներ արժեքներիփչացումից»

Եթե ձեռնարկությունը ունի արժութային հաշիվ ն միջոցներ այլ երկրներիարժույթով, ապա կարող է կանխիկարտարժույթիօգտագործման անհրաժեշտությունառաջանալ: Առանձին հաշիվ այդ նպատակով չի նախատեսված,դրա համար 50. «Դրամարկղ» հաշվի կազմում բաց է արվում ենթահաշիվ,օրինակ`50/2.«Դրամարկղարտարժույթով»:Դրամարկղային գրքում առանձնացվում է մի քանի էջ` կախված սպասվող գործառնությունների ծավալից:

Գործառնություններիհաշվառումը կազմակերպվումէ

ըստ արժույթ-

ների տեսակների: Բանկը ձեռնարկությանը բաց է թողնում կանխիկ արտարժույթ միայն որոշակի նպատակների` գործուղման ծախսերի ն խիստ սահմանափակ գնումների համար: Բանկից կանխիկ արտարժույթ

ստանալիս.

արտարժույթով» Ա Տ Կաարկղ Ընթացիկ արտարժութայինհաշիվ» տ

:

Առհաշիվգումարներտրամադրելիս. «Վաշվարկներհաշվետու անձանց հետ արտասահմանյանգործուղումներիգծով»

Դ-տ

71/2.

Կ-տ

50/2. «Դրամարկղ արտարժույթով»:

Բոլոր դեպքերում, ինչպես նան 52. «Արժութային հաշիվ» հաշվում կանխիկ արտարժույթի շարժի հաշվառումը տարվում է երկու գնահատմամբ. ըստ արժույթներիտեսակներին ռուբլով: Սինթետիկհաշվառումը տարվում է միայն ռուբլիներով: Օգտագործվում են հետնյալ հաշվայինռեգիստրները՝Ա1/1 օրագիր-օրդերըն 1/1 տեղեկագիրը: Դրամարկղումգտնվող արտարժույթիմնացորդներըենթարկվում են վերագնահատման՝ ռուբլու կուրսը ձեռնարկությունում եղած արտարժույթի նկատմամբ փոփոխվելու դեպքում: Վերագնահատմանարդյունքը արտացոլվում է 50-2. «Դրամարկղ արտարժույթով»ենթահան հաշվի հետ

3.5. ՀԱՇՎԵՏՈՒ ԱՆՁԱՆՑ ՀԵՏ

րամարկղային գործառնությունների արտացոլումը հաշիվներում

Հաշիվ 50.«Դրամարկղ»

րե

ի

Կ

Հաշիվների դոտ

Մն.

Ձեռնարկության հաշվարկային | Աշխատավարձի,նպաստների, հաշվից կանխիկ գումար

նալիս

կանի ով րրա րվա աաա ների, յուրացումների փակ Արտադրանքի, ,

-

|

Կ լատարողակա

երրիլը,

արու

պարտքի մա-

|

ման

ն

պահպանությանհամար

միան

Դրամարկղի մպառիկ վաճառված ապրանք: դիմաց

պարտքերի

-Դ

է

ավելցուկների գումար

կանխիկմուծումներ

երեխայի69

Հանձնված ղրամարկղի ազատ դրամականմիջոցների գերլիմիտայինմնացորղը

Դրամարկղիգույքագրման

ժամանակհայտնաբերված

ման

-94,95

Տրված են դոտացիաներ ն

Աո հիզնարկներու երեխաների Մուծումներ

ո

ձ կանխիկ ճ մնե ն վճարումներ վարձի

կիջոցների|

րի

3.

տակումշտակու

Սոհաշիվտրվածկանխավճար արժեքների,մատուցված ծառայությունների,հիմնական Տրված է նյութականօգնություն իրացումիցկանխիկ

:

հա

պարտքերիկանխիկ մարում

ան

վճարումներ

Առհաշիվանձանցկողմից կան- | Պարտքերիմարում կանխիկով խավճարիավելցուկը դրամ-

Դ-

«ա

| պարգեավճարներիկանխիկ

Պարտք ստանալիս

94,95-

ԴՈՏ

ստա-

գույքագրման մար-| ժամանակ հայտնաբերված պակասորըներիգումարներ

ա

թղթակցելով:

շիվը Յ0.«Շահույթ վնաս»

ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ 3ԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Հաշվետու անձինք են համարվում ձեռնարկությանայն աշխատողները, ովքեր ձեռնարկության դրամարկղիցկանխիկգումարներեն ստագել կանխավճարիկարգով վարչատնտեսականն գործուղմանծախսեր կատարելու համար: Տնտեսականծախսերկատարելու համար առհաշիվ գումարներ ստացող աշխատողներիցուցակը հաստատվում է ձեռնարկության ղեկավարի կողմից: Այդ գումարների չափը սահմանափակ է: Կանխիկգումարների տրամադրումը տնտեսական կարիքների համար նախատեսվում է ձեռնարկության ծախսերի նախահաշվով: Ծառայողական գործուղումներիհետ կապվածծախսերի համար տրվող գումարի չաւիը կախվածէ գործուղմանտնողությունիցն նշանակմանվայրից: Գործուղվող աշխատողին տրամադրվում է դրամական կանխավճար ճանապարհածախսի(գնալու ն վերադառնալու),օրապահիկի ն բնակտարածքիվարձակալմանհամարվճարումներկատարելունպատակով: Ծառայողական գորժուղումը ձեռնարկության ղեկավարի կարգադրությամբ աշխատողիմեկնումն է այլ վայր` ծառայողականհանձնարարություններկատարելուհամար: Գործուղմանմեջ գտնվելու ընթացքում կ չխաշխատավայրում ղի հիմնական ի վ յր վ րոր առահպանաշխատո ա չխատավարձ

րիէ:

"1

Գործուղմանհամար կանխիկ դրամական միջոցների առհաշիվ տրաձնակերպվումէ գործուղման վկայականով ն դրամարկղային մադրումը ելքի օրդերով՝ հաշվապահությունումհասանելիք գումարները հաշվարկելուց հետո: Ձեռնարկության ղեկավարի հայեցողությամբ, գործուղման վկայականիցբացի, գործուղումըկարող է ձեակերպվել նան հրամանով: Նշվածգործուղմանծախսերիգումարները կոչվում են նորմավորվող ն ներառվում մ ենեն արտադրանքի, աշխատանքների, ծառայությունների

ինքնարժեքի մեջ: Եթե փաստացի կատարվածծախսերը գերազանցում նորմային, ապա թույլատրվում է վճարել տարբերությունը` ձեռնարկության տրամադրության տակ մնացող շահույթի հաշվին, միաժամանակ այդ տարբերության գումարը ավելացվում է գործուղում մեկնած աշխատողի աշխատավարձիգումարին՝ եկամտահարկըորոշելու համար: Հաշվետու անձը գործուղումից վերադառնալուց հետո երեք օրվա ընթացքում պարտավոր է ներկայացնել հաշվետվություն` ստացած ն ծախսած գումարի վերաբերյալ: Այդ նպատակով նա կազմում է կանխավճարային հաշվետվություն հետնյալ փաստաթղթերի հիման վրա՝ խանութների հաշիվներ, ապրանքային չեկեր, երթուղային, օդային է գորտրանսպորտի տոմսեր, հյուրանոցի հաշիվներ ն այլն ն ծուղման վկայականը: հաստատվումէ ձեռնարԿատարվածծախսերի նպատակայնությունը կության համապատասխանստորաբաժանումներիղեկավարների կողմից կախվածգործուղման նպատակայիննշանակումից: Ներկայաց-ված հաշվետվությունը հաշվապահի կողմից ստուգվելուց ն հաշվետու գումարը որոշելուց հետո հաստատվում է ձեռնարկության ղեկավարի կողմից ե ընդունվում է հաշվառման:Հաշվետվության հանձնման օրը կանխավճարի չօգտագործվածգումարները դրամարկղային մուտքի օրդերով տրվում են դրամարկղ, իսկ գերածախսիդեպքում, դրամարկղային ելքի օրդերով, հաշվետու անձին` կանխավճարային հաշվետվության են

կցում

հանձնման

օրը:

Տրամադրված առհաշիվ գումարները պետք է ծախսվեննպատակային. առհաշիվ գումարների հանձնումը այլ անձի չի թույլատրվում: Վաշվետու անձանց տրվում են նոր կանխավճարներ միայն նախկին կանխավճարների գծով վերջնահաշվարկ կատարելու դեպքում: Այն անձանցից, ովքեր սահմանված ժամկետում չեն ներկայացրել հաշվետվություններ ն արդարացուցիչ փաստաթղթերհաշվետու գումարների ծախսման վերաբերյալ կամ չեն վերադարձրել ձեռնարկության դրամարկղ կանխավճարիչօգտագործվածգումարները, հաշվապահությունը իրավունք ունի հաջորդ ամսվա նրանց աշխատավարձիցպահել այդ պարտքը` գործող օրենսդրությամբ նախատեսվող կարգով: Ձեռնարկության ղեկավարությունը ինքն է որոշում գործուղման գումարների է անհրաժեշտությունից: Սակայն պետք չափը` կախվածարտադրական հիշել, որ նորմայով սահմանվածօրապահիկի գերազանցումը, չնայած հատուցվում է հատուկ նշանակությանֆոնդերի հաշվին, գումարվում է տվյալ աշխատողիաշխատավարձին՝ամբողջականեկամտիցեկամտահարկ պահելու ժամանակ: Ձեռնարկության ղեկավարներինիրավունք է վերապահվածթույլատրել ծախսերի վճարումը առանց հաստատող փաստաթղթերիայն

դեպքում, երբ հաստատվածգործուղման ծախսերի չափը (ճանապարհածախսը ն գիշերվա վարձը) նախապես հայտնի է: Տրված գումարի հաշվարկը` ստորագրված ձեռնարկության ղեկավարի ն գործուղվողի կողմից, պահվում է ձեռնարկության հաշվապահությունում:Գործուղումից վերադառնալուց հետո գործուղման վկայականը հանձնվում է հաշվապահություն` առանց օգտագործված գումարների վերաբերյալ հաշվետվության: Գործուղման տնողությունը սահմանվումէ ձեռնարկությանղեկավարի հրամանով:Գործուղմանփաստացիժամանակը որոշվում է գործուղման վկայականումնշվածն կնքված ամսաթվերով: Յուրաքանչյուր ձեռնարկությունում բացվում է հատուկ գրանցման մատյան, ուր նշվում են գործուղման մեկնողների ն գործուղումից մասին տեղեկություններ: վերադարձածների Հաշվարկը հաշվետու անձանց հետ կատարվում է 71. «Վաշվարկներ հաշվետու անձանց հետ» հաշվով: Այն ակտիվա-պասիվայինհաշիվ է, որի մնացորդը ցույց է տալիս հաշվետու անձանց պարտքի գումարը ձեռնարկությանը կամ չփոխհատուցվածգերածախսիգումարը: Հաշվի գերածախսիգումարները դեբետում արտացոլվում են փոխհատուցված ն դրամարկղայինելքի օրդերներով տրված կանխավճարիգումարները, իսկ կրեդիտում կանխավճարային հաշվետվություններին համապատասխան ծախսված գումարները ե մուտքի օրդերներով հանձնված (չօգտագործված)գումարները: Առհաշիվ գումարների շարժի հաշվառման ռեգիստր է հանդիսանում Հ՛ օրագիր-օրդերը: Այն համակցված ռեգիստր է, որը զուգակցում է սինթետիկն անալիտիկհաշվառումը գրանցման տողային ձնի հետ: Իսկ այդ նշանակում է, որ տրվածյուրաքանչյուր առհաշիվ գումարի համար օրագիր-օրդերումառանձնացվում է մեկ տող, ն հետագայում կանխավճարային հաշվետվությունը ներկայացնելիս, չօգտագործվածգումարները դրամարկղ հանձնելիս կամ գերածախսիդինացգումար ստանալիս այդ գործառնություններին վերաբերող գրանցումները կատարվում են նույն տողում: Միննույն ժամանակ, 7 օրագիր-օրդերը պահպանում է գրանցման շախմատային ձեր, որ դրված է հաշվառման օրագրաօրդերային ձնի հիմքում ըստ 71 հաշվի կրեդիտի շրջանառության վերծանման դեպքում:

Հաշվետու անձանցհետ հաշվարկներիարտացոլումըհաշիվներում ՊԱ

Հաշիվների

կրեդիտ

ավարն

ՆՐթԱանուԱԱաեց

ուան Հաշիվների Կ

Դ

Մն.-

Գաշվետուանձանց մոտ

գտնվողդրամականմիջոցներիմնացորդը

կարիքների Արտադրական համարօգտագործվածառհաշիվ գումարներ

Հաշվետու անձի գտնվելու | վայր գումարէ փոխանցվել

դեբետ

'

-25,26,31

Առհաշիվգումար է տրված Արտադրանքի առաքմանն գործուղմանկամ տնտեսական| իրացման համարօգտագործծախսերկատարելուհամար ված առհաշիվգումարներ

Տրված է գերածախսը փոխ-| հատուցելուդիմաց

Առհաշիվգումարներ,օգտագործվածապրանքանյութական արժեքներիմթերմանկամ նրանցձեռքբերմանպրոցեսի

հե

աո

`

Կախվածգործուղման նպատակից,կատարվածծախսերըկարող են ներառվել կամ արտադրանքի,աշխատանքների,ծառայություններիինքնարժեքի մեջ (Դ-տ հաշիվ 20), կամ ձեռք բերված արտասահմանյան սարքավորումներիարժեքի (Դ-տ հաշիվ ԻՕ7/2), ոչ նյութական ակտիվների (Դ-տ հաշիվ Խ04), նյութերի (Դ-տ հաշիվ Ա՛10), կամ ապրանքների արժեքի մեջ (Դ-տ հաշիվ Խ41) կրեդիտագրելով 71/2. «Հաշվարկներ հաշվետու անձանց հետ արտասահմանյան գործուղումների գծով» հաշիվը: Վասկանալիէ, որ գրանցումներըհաշիվներում կատարվումեն ինչպես ըստ արժույթի տեսակների,այնպես ն ռուբլու համարժեքով: Արժույթով հաշվետու գումարի մնացորդները ենթակա են վերագնահատման, որի արդյունքը արտացոլվում է 80.«Շահույթ ն վնաս» հաշվում:

3.6. ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

կաա

ծ ծախսե րը

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԸՆԴԱՆՈՒՐ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Կախված տնտեսական գործառնությունների բովանդակությունից հաշվարկներն իրականացվում են ապրանքային գործառնությունների գծով, եթե ձեռնարկությունը հանդես է գալիս որպես իր արտադրանքի մատակարարող կամ` ապրանքանյութականարժեքներ մթերող, ն ոչ ապրանքայինգործառնությունների գծով կապված միայն դրամական միջոցների շարժի հետ, այսինքն՝ բյուջեի, բանկի, սոցիալականապահովագրության ն ապահովության մարմինների աշխատողների ն այլնի հանդեպ ունեցած պարտքի մարման հետ: Ձեռնարկությունները, մատակարարները ն գնորդները կախված իրենց գտնվելու վայրից, իրականացնումեն համաքաղաքայինն այլքաղաքային հաշվարկներ: Ոչ կանխիկ հաշվարկների ձները սահմանում է Կենտրոնականբանկը: Ներկայումս ձեռնարկությունները կատարում են հաշվարկներ հետն յալ ձներով ն եղանակներով. վճարման պահանջագիր հանձնարարագրերով, ակրեդիտիվներին հատուկ հաշիվների միջոցով, պլանային վճարումների կարգով, վճարման հանձնարարագրերով,կապի նախարարության ձեռնարկությունների միջոցով փոխադրումներով, չեկային գրքույկների չեկերովնայլն: Հաշվարկների ավելի նպատակահարմար ձնի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս կրճատելու գնորդների կողմից ապրանքների ստուգման ն վճարման ժամանակիմիջն եղած ճեղքվածքը,վերացնելու կրեդիտորականպարտքի գոյացումը ն ճանապարհինգտնվող ապրանքանյութականարժեքների մնացորդներիաճը: Վճարման պահանջագիր հանձնարարագրերովհաշվարկները առաջացել եռ հաշվարկներիակցեպտային ձնի հիման վրա: Այն իրա:

40.12

Չօգտագործվածառհաշիվ գումարներիմուծումը Առհաշիվգումարներիգծով պարտքիփոխհատուցում Սահմանվածնորմայիցդուրս կատարվածգործուղմանծախ

ա անական ֆոնդի

.

"81.88

շահույթիհաշվին

ԽՄ օրագիր-օրդերի լրացման համար հիմք են հանդիսանում դրամարկղային ելքի օրդերները առհաշիվ տրված գումարներով, կանխավճարային հաշվետվությունները գումարներով, դրամարկղայինմուտքի կամ ելքի նոր օրդերներ՝ ստացվածն ծախսված գումարների շեղումներով: Հաշվառման են ընդունվում միայն ըստ էության ն թվաբանորեն ստացված, ձեռնարկության ղեկավարի կոդմից հաստատվածկանխավճարայինհաշվետվությունները: ՀՎաշվապահըմշակում է կանխավճարայինհաշվետվությունը`փաստաթղթերի ն հաշվետվության վրա գրելով թղթակցող հաշիվների ծածկագրերը,որոնք ցույց են տալիս ծախսերիուղղությունը: Արտաքինտնտեսականկապերի առկայությանդեպքում հաշվապահությունում կարող է առաջանալ անհրաժեշտություն` հաշվառելու արտասահմանյան գործուղումներիծախսերը: Դրանց վճարումը կատարվում է ՌԴ ֆին. նախարարության կողմից սահմանվածնորմատիվներով:

ծախսված

-

-

՝

կանացվումէ հետնյալ կերպ. մատակարարը՝առաքելով արտադրանքը, գնորդ-վճարողիանունով դուրս է գրում վճարման պահանջագիր,հայտնում կամ ուղարկում նրան: Ստանալովվճարման պահանջագիրը՝ վճարողը պարտավոր է լրացնել դրա երկրորդ մասը վճարման հանձնարարագիրը, հանձնարարելովբանկին հաշվարկայինհաշվից դուրս գրել նշված գումարը, քանի որ մատակարարիկողմից պարտավորությունները (պայմանագրիպայմանները)կատարվածեն: Գնորդ-վճարողը այդ փաստաթուղթըհանձնում է իր բանկին վճարման համար: Բանկը, միջոցները դուրս գրելուց հետո, փաստաթղթերը ուղարկում է մատակարարի բանկին՝վճարման հաշվեգրումըկատարելու համար: Վճարողըկարող է լրիվ հրաժարվել վճարումից, եթե ապրանքները կամ ծառայությունները չեն պատվիրվել,ապրանքներըտեղ են հասցվել ժամանակիցշուտ, առանց գնորդի համաձայնության,փաստաթղթերով որոշվել է, որ ապրանքներըանորակ են կաճ կոմպլեկտավորված չեն, համաձայնեցվածչէ ապրանքներիգինը, վճարման պահանջագիրըարդեն վճարված է եղել կամ ստացվել է պահանջագիր առանց ապրանքի, որով ապրանքի առաքում կամ ծառայություններիմատուցում: փաստորեն չի իրականացվել: Ակցեպտիցմասնակի հրաժարում թույլատրվում է, եթե պատվիրվածապրանքներիհետ ուղարկվել են չպատվիրված կամ պատվիրվածիցավելի (հաշվում նշված) ապրանքներ, կամ ավելի ցածրորակապրանքներ,կամ ապրանքներիմի մասի վերաբերյալ համաձայնեցված գների բացակայությանկամ գերազանցման,պահանջագրերում թվաբանականսխալների, ապրանքների պակասորդիդեպ-

քերում:

Ակցեպտիցհրաժարվելու դեպքում գնորդն ապրանքներն ընդունում է պահպանությանիր պատասխանատվությամբ: Հետագայում մատակարարից ստանալով համապատասխան կարգադրություն,ապրանքները առաքում է նշված հասցեով: Վճարողներիհաշիվներից առանց համաձայնությանվճարվում են պահանջագրերըկոմունալ ծառայությունների (գազ, ջուր) էլ եկտրաէներգիայի, հեռախոսիվճարի համար: Հաշվապահական հաշվառման մեջ դիտարկվող հաշվարկների ձերը ձնակերպվում է հետնյալ հաշվային

գրառումներով.

մուտ. 1) առաքման պահին՝ 45. «Առաքված մատակարարի ապրանքներ», 46.«Արտադրանքիիրացում», 62.«Յաշվարկներ գնորդների ն հետ» հաշհովների պատվիրատուների դեբետ ն 40.«Պատրաստիարտադրանք» (11 օրագիր-օրդերում) կամ 20.«Հիմնականարտադրություն» (10/1 օրագիր-օրդերում)հաշիվներիկրեդիտ, 2) դրամը հաշվարկային հաշվում ստանալիս` դեբետ 51. «Հաշվարկային հաշիվ», կրեդիտ 46. «Արտադրանքի իրացում» կամ 62. «Հաշ72

վարկներ գնորդնեի ն պատվիրատուների հետ» (Վ11 օրագիրօրդերում), գնորդի մոտ. 1) վճարման փաստաթղթերըակցեպտելու պահին նյութերի ստացման ժամանակ` նյութական հաշիվների դեբետ (10,12), կրեդիտ 60. «Վաշվարկներմատակարարներին կապալառուների հետ» (6 օրագիր-օրդերում), 2) հաշվարկային հաշվից միջոցները դուրս գրելու պահին՝ դեբետ 60. ն կապալառուներիհետ», կրեդիտ 51. «Հաշվարկներմատակարարների «Հաշվարկայինհաշիվ» (Ի/2 ն 6 օրագիր-օրդերներում): Չաշվարկներ ակրեդիտիվներով: Ակրեդիտիվըգնորդի բանկի հանձնարարությունն է այլքաղաքային մատակարարի բանկին վճարելու մատակարարի հաշիվները առաքված ապրանքների կամ մատուցված ծառայություններիհամար` գնորդի ակրեդիտիվայինհայտերում նախատեսվածպայմաններով: Գնորդի հաշվարկային հաշվից ակրեդիտիվի գումարով դրամական միջոցները փոխանցվում են ակրեդիտիվների հաշվին, կամ գնորդին է վարկ: տրամադրվում

Գնորդների համար հաշվարկների այս ձենընախընտրելիչէ, քանի որ զրկվում է իր դրամական միջոցներից նախքան մատակարարիկողմից նյութականարժեքներիառաքումը: Յուրաքանչյուր ակրեդիտիվբաց է արվում մեկ մաւռակարարիհետ հաշվարկներիհամար՝ 15 օր տնողությամբ, առանձինդեսպլքերում բանկը կարող է այլ ժամկետ սահմանել: Ակրեդիտիվիգումարներըմասնակիորեն օգտագործելուդեպքում մնացորդը վերադարձվումէ հաշվարկային հաշիվ: Հաշվարկների այս ձնը հատկապես գերադասելիէ շուկայական հարաբերություններինանցման շրջանում, քանի որ հնարավորություն է ընձեռում մատակարարին, իր պարտականությունները կատարելուց հետո, ավելի արագ ստանայուվճարը: Հաշվարկներ հատուկ հաշիվներով Գնորդի այլքաղաքային հաշվարկների ձն է նույն քաղաքում գտնվող մեկ կամ մի քանի մշտական մատակարարներիհետ, որի ժամանակ ապրանքներիկամ ծառայությունների վճարումը իրականացվում է մատակարարիգտնվելու վայրի բանկում` գնորդի դեպոնագրվածմիջոցների հաշվին: Պահանջագրերի վճարումը կատարվում է միայն գնորդի ներկայացուցչի ակցեպտի դեպքում: Վատուկ հաշվից թույլատրվում է կանխիկգումար տրամադրել գնորդի ներկայացուցչին`ապրանքների ընդունման ն առաքման ծախսերը կատարելու համար: Պլանային վճարումների կարգով հաշվարկներըձեռնարկությունների միջն իրականացվումեն մշտապես, համաչափ ապրանքանյութալյան արժեքների մատակարարման կամ ծառայությունների մատուցմանդեպնա

թթվածնի, ացետիլենի ն քերում (ավտոտրանսպորտիծառայություններ, ամենօրյա սպառման այլ արտադրանքի մատակարարման),որը ենթակա չէ պահեստավորման: Մատակարարին սպառողի միջն կնքված պայմանագրով սահմանվում է ամենօրյա վճարման ենթակա արտադրանքի կամ ծառայություններիարժեքի մշտական պլանային գումար: Վճարումը ձնակերպվում է կամ վճարման հանձնարարագրերով կամ վճարման պահանջագրերով,սահմանվածժամկետներում հաշվարկները կարգա-վորվում են, այսինքն` վճարված գումարները համադրվում են ստացված արտադրանքիկամ ծառայությունների փաստացի ծավալի (արժեթի) հետ: Ավելորդ փոխանցված գումարները կարող են հաշվի առնվել հետագա վճարումների ժամանակ կամ վերադարձվել գնորդին, իսկ պակասողգումարներըվճարվում են: Տվյալ հաշվարկներըճատաեն 62. «Վաշվարկներգնորդների ե պատվիրահետ» ուների հաշվի 2. «Հաշվարկներ պլանային վճարումների գծով» ենթահաշվով:Հաշիվը դեբետագրվումէ կատարվածպարտավորություններով, այսինքն, գնորդից ստացմանենթակագումարներով, իսկ կրեդիտավորվումէ ստացվածվճարումների գումարներով:Անալիտիկհաշվառումը կազմակերպվում է Խ7 տեղեկագրում ըստ առանձին դեբիտորհաշվառումըկատարվում է ՎՂ1Ղ օրագիր-օրդերում րեդիտային շրջանառություններ): ն հատուկ հաշիվներով հաշվարկների հաշվառումը Ակրեդիտիվներով տարվում է 55. «Հատուկ հաշիվներ բանկերում»հաշվի 1. «Ակրեդիտիվներ» ենթահաշվում: Այդ հաշվարկներիսինթետիկն անալիտիկ հաշվառումը կատարվում է ԱՅ օրագիր-օրդերում՝բանկի քաղվածքներիհիման վրա:

մոտ ԱԱ կարրի րոԱն արի

`

ն հատուկ հաշիվներիմիջոցովհաշվարկներիարտացոլումը Ակրեղիտիվների

Հաշիվ 55 :

աշիմ ե

կրեդիտ

տ.

հաշիվներում

.

Դ

Կ

Մնացորդ

Հաշիվների դեբետ

Ստացվածնյութականարժեքների դիմաց մատակարարների

Ն հատուկ Ակրեդիտիվների հաշիվներիբացում ձեռնարկությանսեփականմիջոցների

արերիտիվների նմարուցը

ն հատուկ Ակրեդիտիվների

ն հատուկ Ակրեդիտիվները

հաշվին

հաշիվներից րից

հատուկ

՛

ր

ազիատացունբակայն |.վերադարձը տագործված գումարների րկերի

Տողի | Քաղվածքի

առաթիը (արոր ԱԱ

Գ

անար

հաշվ

5գ

ա

թ.

դեկտեմբեր

7.

գրքի ըստ Գլխավոր Սնացորդը 25000 սկզբին ամսվա ռուբ

հետնյալ Գործառնության 55 հաշվի կրեդիտից հաշիվներիդեբետին բովանդակությունը

-՞

Ըստ 182

ակրեդիտիվի

Ըստ Խ153

ակրեդիտիվի

Ըստ Ա154

ակրեդիտիվի

Ընդամենը

|

Ընդամենը

10240

10240

15944

16856

26584

«00

(դարձերես) Թիվ 55

տվյալները հաշվի անալիտիկ

Կրեդի Դեբետներով :

նրա

"ո

ն

անվանումը

- հա ա թանհվա Իո քավածըի վերջին

|ժամկետը| սկզբին

Ակրեդիտիվներ. 7.

|Ա163 «Սպեկտոր»

2.

|Ա152 «ՇՄՎ-3»

|Վ154

«ատուկ հաշիվներքանկերում»

ն այլն» ենթահաշիվ 17.«Ակրեդիտիվներ

րի

Օրագիր - օրդերԱ՛3

«Ածխամիա-

վորում»

-

-

| քաղվածքի| գումար| ռություն |

92586

Ընդամենը

11.31

|

-

25600

10240

-

15944

15944

|ԱՂՏՑՔիմ.

գործարան

ամսաթիվը

|

-

26584

|

ամսվա սկզբին կազգծով մնացորդը Այսպես,Հաստոցագործարանի 4386 ռուբ., կրեդիտով դ եբետով՝ 25600 շրջանառությունները ռուբ., մել 26584 ռուբ., մնացորդը ամսվա վերջին՝3402 ռուբ.: (փոխադրումներով): Չաշվարկներվճարման հանձնարարագրերով հաշվից է հաշվարկային բանկին՝ հրաման Վճարմանհանձնարարագիրը գուհիմճարկությանը կամ այլ ձեռնարկությանը,կազմակերպությանը մար ւիոխանցելումասին:

է

Վճարման հանձնարարագրերով ձնակերպվումեն. վճարումները բյուջեի եկամուտներին,ապահովագրականընկերու-

թյուններին,

դիմաց աշխատողների աշխատաապառիկ գնված աւպլրանքների վարձից պահված գումարների փոխանցումը առեւորականկազմակեր-

պություններին, ապրանքների որակի ն պակասորդների համար բողոքարկված գումարների, տույժերի, տուգանքների վճարումները, այլ կրեդիտորական պարտքերիմարումը: Ե՛վ նույնքաղաքաչին, ն՛ այլքաղաքայինհաշվարկների դեպքում բանկը հանձնարարագրերովընդուճում է ցանկացածգումար: Կապի նախարարությանձեռնարկությունների հետ փոստով կատարվող փոխադրումներին ծանրոցներիառաքման հաշվարկների,տրանսպորտային կազմակերպություններիհետ միանվագ հաշվարկներիդեպքում օգտագործվում են արցեպտ/աժ հանձնարարագրեր:Հանձնարարագրերը ակցեպտում են բանկերը, եթե վճարողի հաշվում կա ազատ դրամականմիջոցների բավարար մնացորդ: Փոխադրումները օգտագործում են կոնկրետ անձանց աշխատավարձ, ալիմենտ փոխանցելու համար: Փոխադրումների համար կազմվում է ցուցակ, որտեղ նշվում է ստացողը, գումարը ն փոխադրմաննպատակը: Ցուցակում նշված բոլոր փոխադրումներիընդհանուր գումարով լրացվում է վճարման հանձնարարագիր:Փոխադրումների համար կատարվող ծախսերը կարող են ընդգրկվել հանձնարարագրի գումարի մեջ կամ վճարվել փոստում` կանխիկ: Վճարման հանձնարարագիրը, կազմված ցուցակի հետ միասին,ներկայացվում է բանկ, որտեղ այն ակցեպտվում է: Բանկիկողմից ակցեպտվածվճարմանհանձնարարագիրըհանձբաժանմունք, որտեղ ձնակերպվում է փոխադրումների -

ԱԱ 73.

Այդ հաշվարկները հաշվառվում են 68. «Հաշվարկներ բյուջեի հեւո», ն «Հա շվարկներ անձնակազմի հետ այլ գործառնություններիգծով»,

տոտ». մրԱաաա կրեդիտորների Դար արվենն «ավածկներ գրությա ն

ի հաշիվներում: Հ Րերում: գծով»

լ

69.

ապահովության

պ

Այդ հաշիվներում գործառնություններիհաշվառման ն ռեգիստրների վարման կարգը դիտարկվում է 3.7 ենթագլխում: Վաշվարկներչեներուլ- Վաշվավարկային չեկը չեկ տվողի գրավոր հանձնարարությունն է բանկին չեկում նշված գումարը իր հաշվից փոխանցելու մասին: Չեկային գրքույկներ ձեռնարկությունները ստանում են իրենց բանկից: Չեկն ուժի մեջ է 10 օր՝ չհաշված տրման օրը: Չեկերը վճարմանընդունվում են տարբեր գումարներով:

Լիմիտավորվածչեկային գրքույկներով հաշվարկները իրականացն վում են ապրանքների, տրանսպորտային կապի ծառայությունների գումարը պետք է 100 ռուբգրքույկի չ եկային համար: Լիմիտավորված լուց պակաս չլինի մինչն 6 ամիս ժամկետով: հաՉեկային գրքույկների հաշվառումը կատարվում է 55.«Հատուկ Կ3 շիվներ բանկերում»հաշվի 2.«Չեկային գրքույկներ» ենթահաշվում, Չեկային գրքույկներինբնորոշ են հետնյալ տնւոեսաօրագիր-օՕրդերում: կան գործառնությունները. :

Հաշիվ 55. «Հատուկ հաշիվներբանկերում» ենթահաշիվ2. «Չեկային գրքույկներ» Հաշիվների

Հաշիվների Ղ կրետ

`

Չեկային գրքույկի լիմիտի չօգտագործվածմնացորդը Մն.

ոեբոտ

հաշվարՔաղվածք բանկի

կային հաշվից

Ձեռնարկությանսեփական միջոցներիհաշվին չեկային գրքույկներիձեռքբերումը լիմիտի համալրումը

ն

վարկային Քաղվաժք բանկի

հաշվից

Բանկիվարկերիհաշվին չեկային բերումըԼ. լիմիտիհամալրումը

գրքույկների ձեռք

ն Հարկ է նշել, որ ձեռնարկության՝տարբեր իրավաբանական ֆիզիտեսակի բոլոր կական անձանց հեւտ, ինչպես նան ներտնտեսական է հատուկ օգտագործվում համար հաշվարկների գործառնությունների հաշիվներիմի ամբողջ խումբ, մասնավորապես.

Հաշիվ 60 «Հաշվարկներ մատակարարների ն կապալառուների հետ» մատակարարներին կապալառուներիհետ ստացված ապրանն մատուցված քանյութականարժեքների, ընդունված աշխատանքների գծով հաշվարկները հաշվառելու համար. ծառայությունների գժով» նյութաՀաշիվ 61. «Հաշվարկներ տրվածկանխավճարների կան արժեքների մատակարարման,աշխատանքներիկատարման,ինչմասնակիորենպատրաստ ապրանքների, պես նան պաւովիրատուներին՝ աշխատանքներիդիմաց տրված կանխավճարներիգծով հաշվարկները հաշվառելու համար. -

-

Հաշվից գումարներիդուրս գրումը՝չեկայինգրքույկներով

Չաշիվ 62. «Դաշվարկներ գնորդների ե պատվիրատուներիհետ» առաքվածարտադրանքի, կատարվածաշխատանքներին մատուցված ծառայություններիգծով հաշվարկներըհաշվառելուհամար. յաշիվ 65 «Հաշվարկներ ըստ բողոքարկումների» ճատակարարներին, կապալառուներին, տրանսպորտայինն այլ կազմակերպություններին ներկայացվածբողոքարկումների, ինչպես նան նրանց կողմից ներկայացվածն ընդունված տույժերի, տուգանքների գծով հաշվարկները հաշվառելու համար. Հաշիվ 64. «Հաշվարկներ քստ ստացված կանխավճարների» նյութական արժեքների աշխատանքներիկատարմատակարարման, ման, ինչպես նան պատվիրատուներից` մասնակիորեն պատրաստ ապրանքների, աշխատանքներիդիմաց ստացված կանխավճարների գծով հաշվարկներըհաշվառելուհամար. Չաշիվ 65. «Հաշվարկներգույքի ն անձնական ապահովագրության գժով»- ձեռնարկությանն անձնակազմի(բացի սոցապ. հատկացումների ն բժշկական ապահովագրության գծով հաշվարկների)ապահովագրության գծով հաշվարկների հաշվառման համար, երբ ձեռնարկությունըհանդեսէ գալիս որպես ապահովագրող. յՉաշիվ67 «Հաշվարկներարտաբյուջետային վճարումների գժով» ձեռնարկությանկողմից պետականմարմիններիզանազան արտաբյուջետային ֆոնդերինտրվող վճարների(բացի սոցապ. հատկացումների ն բժշկական ապահովագրությանգծով հաշվարկների)գծով հաշվարկները հաշվառելու համար. Հաշիվ 68. «Դաշվարկներբյուջեի հետ» ձեռնարկությանկողմից բյուջեին վճարվող հարկերի, տվյալ ձեռնարկության անձնակազմից գծով հաշվարկները հաշվառելուհամար. պահվող հարկերի Չաշիվ69. «Դաշվարկներսոցիալական ապահովագրությանն ապահովության գժով»- ձեռնարկության անձնակազմի՝պետականսոցիալական ապահովագրության,կենսաթոշակայինապահովությանն բժշկական ապահովագրության գծով հաշվարկներըհաշվառելուհամար. Չաշիվ 70. «Հաշվարկներանձնակազմի հետ աշխատանքիվճարման գծով» ձեռնարկությանցուցակային կազմում ընդգրկված ն չընդգրկված աշխատողներիհետ աշխատանքիվճարման (աշխատավարձ, պարգնատրումներ,նպաստներն այլ վճարումներ),ինչպես նան տվյալ ձեռնարկությանբաժնետոմսերին այլ արժեթղթերի դիմաց վճարվող եկամուտներիգծով հաշվարկները հաշվառելու համար. Չաշիվ 77. «Զաշվարկներհաշվետու անձանց հետ» ձեռնարկության ն գործառնական,ինչպես նան աշխատողների հետ վարչատնտեսական ծառայողական գործուղման ծախսեր կատարելու համար նրանց տրված առհաշիվ գումարներիգծով հաշվարկներըհաշվառելուհամար. -

-

-

-

-

-

-

Չաշիվ 73 «)աշվարկներ անձնակազմի հետ այլ գործառնությունների գժով» ձեռնարկությանաշխատողներիհետ բոլոր հաշվարկները հաշվառելու համար, բացի աշխատանքիվճարման, հաշվետու անձանց -

դեպոնենտներիհետ հաշվարկների. ձեռնարկության Չաշհվ 75 «Հաշվարկներ հիժնադիրների հետ» հիմնադիրների(բաժնետիրականընկերության բաժնետերերի,տնտեսական ընկերակցության անդամների, կոոպերատիվիանդամների Աայլն) ն հետ կանոնադրական ֆոնդ ներդրումների, եկամուտների վճարման գծովն այլ հաշվարկներիհաշվառմանհամար, Չաշիվ 76. «Յաշվարկներ զանազան դեբիտորների ն կրեդիտորների հետ» թիվ 60-75 հաշիվներումչհիշատակվածդեբիտորներին կրեդիտորների հետ բոլոր տեսակի գործառնությունների,տարբերկազմակերպությունների հետ ոչ առնտրային բնույթի գործառնությունների(ուսումնական, գիտականհիմնարկներին. այլն), տրանսպորտային(երկաթուկազմակերպությունների, որոնց հետ հաշվարկները են չեկերով, աշխատավարձի, պարգնատրումներին նման գումարների, դատարանիկատարոայլ վճարումների ղական թերթիկներովպահվող գումարների գծով հաշվարկներըհաշվառելու համար «Յաշմաոռննե, ուստր ծեռնարկությունների հետ» ն

-

-

այինջրային) կատարվում դեպոնագրված '

:

ուշ Հեռնարմուաունների հաշփեշ, ընթացիկ որն հաշվարկնե -

վառմանհամար (միջհաշվեկշռայինհաշվարկներ): Հաշիվ 79. «ներտնտեսական հաշվարկներ» ձեռնարկության ինքնուրույն հաշվեկշիռ ունեցող ստորաբաժանումներիհետ (ներհաշվեկշռային հաշվարկներ). հատկացվածունեցվածքի, նյութական արժեքների փոխադարձ բացթողնման, արտադրանքիիրացման, ընդհանուր կառավարչական գործունեությանծախսերիփոխանցման,ստորաբաժանումների աշխատողներին աշխատավարձի վճարման, սպառման ֆոնդերի ն դրանց հաշվին ծախսումերի գծով հաշվարկների բոլոր տեսակները հաշվառելու համար, եթե ֆոնդերը չեն հանձնվում ստորաբաժանումներին, այլ հաշվառվում են ձեռնարկության հաշվեկշռում ն այլն: Վերոհիշյալ հաշիվներով 0գործառնությունների հաշվառմա սկզբունքները ե վարման եղանակները կպարզաբանվեն հետագա գլուխներում: Այստեղ պարզաբանենք հաշվարկները զանազան դեբիտորների ն կրեդիտորների հետ` հիմնականում ոչ ապրանքայինգործառնությունների գծով: -

3.7. ԶԱՆԱԶԱՆ ԴԵԲԻՏՈՐՆԵՐԻ ԵՎ ԿՐԵԴԻՏՈՐՆԵՐԻ ՀԵՏ

հետո հաշվինկից Թիվ 76.«Հաշվարկներտարբերդեբիտորներին կրեդիտորների անալիտիկհաշիւլների

ՄԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Հաշվարկները զանազան դեբիտորներիու կրեդիտորների հետ առաջանում են պատճառներով: է Ձեռնարկությունը տարբեր պարտավորվում լինել միջնորդ՝ բանվոր ծառայողների ն երրորդ անձանց` կազմակերպությունների, միջն (կատարողական հիմնարկությունների թերթիկների, ապառիկ վաճառվածապրանքների, երիտասարդ ընտանիքների,այգեգործականտնակներիշինարարուբյան համար տրվող վարկերիգծով). այն պահպանում է անձնակազմի կողմից ժամանակինչստացած աշխատավարձը, վարում է հաշվարկներբողոքարկումների,նյութական վնասիհատուցմանգծով նայլն: Զանազանդեբիտորներին կրեդիտորների հետ հաշվարկները հաշվառվումեն թիվ 63, 73,76ն այլ հաշիվներում: Թիվ 61, 62, 64, 65, 75, 78, 79 հաշիվների գծով անալիտ հաշվառումը տարվում է Վ 7 տեղեկագրում, իսկ 76 հաշվի այդպիսիտեղեկագիր բաց է արվում յուրաքանչյուրենթահաշվի համար: Մյուս հաշիվների տեղեկագրերի ձները նույնն են, ինչ որ Կ 7-ինը: որոշվում են անալիտիկհաշվառման տեղեկագրի դերերեդիտային տայ շրջանառությունների ն դուրս րի հանոագում ,

,

,

,

,

,

աար արջին

Աի

րըո տեղեկագրից ,9.՛15,

68,

61 63.68.

տեղեկագիր

799 թ.

Խել

ր

ւ

դեկտեմբեր

շրջակառությունների Կրեդիտային Մճացորդն Դեբետային դե հաշիվներիդեբետ կրաիտորի չրջանառությունները ւն

ԱԱ

դեբետ

կոո հիմքը

աար աա5վ՞ կենտրոն

հ: մարը հիմքը `

-

ուսումնակա

2.

|ԳՀՖԻ

|-

Հ.

|Նորոգման

|80

-

|

-

.

|

-

-

| 80 | այն

«6

Է

վաժրահաշվարկ աշխատողների

ուսմւսն -

վարձի

|տավարտ

Կան

վերադարձ -

-`

-

1Հաշվարկների

Աա

բազա

տանրագումարները,

բերվում մնացորդը: Թղթակցողհաշիվներիկրեդիտային շրջանառություններիգումպրնեգրանցվումեն Վ 8 օրագիր-օրդերի՝ 62, այլ հաշիվներիկրեդիտներում: Թիվ 61, 63, 73 հաշիվներում գրանցումները օրագիր-օրդերում կատարվումեն մեկ տողով ամսվահամար,իսկ 76 հաշվինը՝ըստ ենթահաշիվների,ամսվա հանրագումարներով: Թիվ 68, 78 ն 79 հաշիվներիսինթետիկհաշվառումըԻ 8 օրագիրՕրդերումզուգակցվումէ անալիտիկհաշվառմանհետ: ,

Խհ7

ժաձկետը

անցնե

կապակցությամբ)

4.

ր | կանխավճա

|ՇՄՎԿ4

պայմանագրի

ընդամենը

Ավելի ելի

ոըունը.

|1126|

-

-

| 600

4046|

հաշիմրրի

մանրամասն դիտարկեն առանձին ռանձին հաշիվնե ժանրամասըդիտարկենք

ովանդակուբովանդակ

գծով» Հաշիվ 61. «Հաշվարկներ՝տրվածկանխավճարների Հաշիվների

Հաշիվների կրեդիտ Դ Մն.

Կ -

ն կա- | Կանխավճարի Մատակարարների հաշվեկցումը

դեբետ -Բ0

կամ կապալապալառուներիպարտք նրանց| մատակարարի տրվածկանխավճարների ռուի վճարմանպահանջագրի վճարմանժամանակ գծով փոխանց-| Կանխավճարը կանխավճարներ վերադարձնելիս

Հաշվետու ամսում 51, 52-

վել

են

-50,51, 52

Հաշիվ 62. «Վաշվարկներգնորդներին պատվիրատուներիհետ»

Հաշիվների

կրեդիտ

Դ

Մն. Գնորդներին պատվիրատուներիպարտքը, նրանց առաքված արտադրանքի, հանձնվածաշխատանքների ու ծառայություններիդիմաց

Արտադրանքի,աշխատանքների, ծառայությունների դիմաց ստացված կանխիկգումարը

Հաշվետու ամսում գնորդներին առաքված ապրանքների

Նույնը մուտքագրվածէ հաշ-

ապառիկվաճառվածապրանքներիհամար» ենթահաշիվ 1. «Վաշվարկներ

դեբետ

Կ

արժեքը

Հաշիվ 73.օՎաշվարկներանձնակազմիհետ այլ գործառնություններիգծով»

:

Հաշիվների

Հաշիվների

կրեդիտ

Մն. Բանվոր-ձառայող-| Ապառիկ վաճառված ապրանքների աշխատաաշխատողնե մաց չխ դիմաց շխ

վարկայինկամ արժութային

հաշվին

րի Նույնը՝ հանձնված հիմնական| Անվճարունակդեբիտորների Նույնը՝ այլ ակտիվների

Ստացվածմուրհակների

համար

Դաշիվների

կրեդիտ,

Հաշվետու ամսում

Կ

րի առաորականկազմա- |ազատվելու պատճառովառետրա-

Բողոքարկումներիգումարը էներգամատակարարներիհանդեպ՝արտաքինպատճառներով առաջացած պարապուրդներիհամար

Մատակարարման պայմաններըխախտելու ն կապալառուհամարմատակարարներից

ներից ստացվածտույժերի, տուգանքների գումարը՝իրենց կողմիցճանաչվածկամ արբիտրաժիկողմիցսահմանվածչափերով

գումարներ փոխանցված

կան կազմակերպություններից

վերադարձված գումարներ Կ-51)

(միաժամանակԴ-93

դեբետը

ըստ

հաշվի կրեդիտիշրջանառությունների գումարի

Հաշիվ 73.«Հաշվարկներանձնակազմիհետ -

ն

73-1

ենթահ թահաշիվ 2:44 ըստ 2.«Դաշվարկներ

այլ

գործառնություններիգծով»

ծ փոխառությունների» տրամադրված :

Հաշիվների

կրեդիտ

Բանկիկողմիցհաշվարկայինհաշվից սխալմամբ դուրս գրված ն սխալմամբմուտքագրվածգումարներիդուրսգրում

կերպություններին

Հաշիվների

ն Մն. Զանազանձեռնարկությունների Դեբիտորներից կազմակերպությունների ընդունված պարտքը` | ստացվածկամ բողոքարկումներիհամար բանկի կողմից հաշվարկային հաշվում սխալմամբ մուտքաՊարտքիառաջացումպակասորդների, գների | գրված անհամապատասխանության վճարման պագումարները հանջագրերըակցեպտելուցհետո, լիաստաթղթերումթվաբանական սխալներիհայտնաբերմանդեպքում

թյուն-հանձնարարագրեաշխատանքից | Աշխատողների՝

51,52

Հաշիվ 63.«Վաշվարկներբողոքարկումների գծով»

կանխիկմուծված գումարներ

յացրած պարտավորու-

-

-/0

Նշված մարման համ համար շված պարտքի մարման

ըստ

ների նե ներկաաշխատողների

վճարումը

Դ

մ ճ վճավարձից գանձվող ամենամսյա րի գումարը

համար

համա ր

պարտքիմարումը պահուստաֆոնդիհաշվին

ոի

ր

կությանը՝ապառիկ գնված ապրանքների

Նույնը՝ արտադրանքի,աշխա- | Ստացվածկանխավճարների տանքների,ծառայություննեհաշվեկցումը միջոցներիհամար

դերետ :

նե րիպ աոտքր ՔՈ ձեռնար-ր

լ

Հաշիվների Կ

դ

Հաշիվների

Դ

Կ

Մն. Բանվոր-ծառայողների

Վերթական վճարումների

դեբետ

գու-

անհատական ն կոոպերատիվ| մարներ՝ կախված նրանց մար-

շինարարուբյան,այգեգործա-| ման բնույթից կան տնակներիձեռք բերման ն | (միաժամանակ՝Դ -97,Կ-514) այլնի համարչմարվածվարկի գծով պարտքիգումարը Նոր տրամադրված,տվյալ

տեսակի վարկի գումարները 51, (միաժամանակ -93) Դ-

Կ

`

.-50751,70

հեւո այլ գործառնությունների Հաշիվ 73. «Վաշվարկներանձնակազմի գծով» 3. «Հաշվարկներնյութականվնասների ենթահաշիվ ւիոխհատուգման գծով»

Հաշիվների Դ

կրեդիտ

Կ

Հաշիվների

կրեդիտ

Հաշիվների

Հաշվետու ամսում

նյութական պատասխանատուանձանց պարտքը դրամականն ապրանքանյութականարժեքներիպակասորդներին հափշտակումներիգծով՝ ինքնարժեքով

Մանրածախ գնով գանձվող գումարին թիվ 84 հաշվում

-

-

Պակասորդների դուրս գրման հայցն անհիմն գումարները՝ ճանաչելուհետեանքով

եի րի

-80, 82

դեբիտորների կրեդիտորների հետ» Հ վու րներ է տարբեր աշիվը օգտագոր տեյալ դեպքերում.

հ

Հաշիվ76.

Տարբերկազմակերպություններին կրեդիտորական պարտքիմարումը

Հաշիվների Կ

Ց թերթիկներով արական րող

դեբեւտ

Կատարողականթերթիկներուլ| Մն.- Ձեռնարկությանպարտքը պարտքերիմարմանդիմաց ն անհիմնարկություններին կանխիկվճարվածգումարներ |ձանց,որոնց օգտին կատարվել են պահումներկատարողական `

նե

պարտքիմարմանդիմաց փոխանցվածգումարներ

թերթիկներով

բնակվարձ

պարտքի կրեդիտորական

`

Այլ դեբիտորականպարտքի առաջացում

-

լ իմցիտավորված

Հաշիվների

կրեդիտը

Դ

ա Բանկիկողմի ողմից չեկերի դիմաց վճարվածգումարը

Կ

-

Ղաշիվների դեբետը

Մն. Ձեռնարկության Ձեռնարկու պարտքը տրանսպոր տային կազմակերպություններին՝ տրված, բայց բանկի կողմիցդեռչվճարվածչեկերով -

-

Տրանսպորտային կազմակերպություններին գումարներ՝նրանցտրված հասանելիք չեկերի ' համաձայն

առաջացումը

համար» չեկերովվճարվող ծառայությունների

Կատարողականթերթիկներով հաշվետուամսում կատարված

պահումներ

ահն

հետ՝ դ) «Հաշվարկներտրանսպորտային կազճակերպությունների

Հաշիվների

Գոր րեն Գոռարը ակերպությ

Հաշվարկվածէ հանրակացարանների | ձանց կողմից. այլ

կրեդիտորներիհետ»

Դ

Ձեռնարկության

' երպություններին ան-

ա) կատարողական թերթիկներով

կրեդիտ

-

դեբետ

Հաշվարկվածէ ոչ բնակելիտարածք-| Դեբիտորականպարտքի մարումըտարբեր կազմաներիվարձակալության վճարը

ն

«Հաշվարկներտարբերդեբիտորներին

Կ

Տարբերկազմակերպություն-ների | Մն. պարտքը ձեռնարկությանը

տ

Հաշիվների

Հաշիվնե

Մն.-

պատճառովդուրս գրված պակասգումարներ

ո

հետ» գ) «Յաշվարկներայլ դեբիտորներին կրեդիտորների

Թիվ իվ 76. «Վաշվարկներ

-

դ

Խոտանիցառաջացած կորուստներիհամար

28-`

ը ապրանքներիգծով պարտքը մարելու համար

անվճարունակության

տարբերության չափով

դեբետ

|

Մեղավորանձանց

արտացոլվածգումարի

Հաշիվների

Կ

Ձեռնարկությանփոխան- |Մն. Ձեղնարկությանպարտքի գումարը առետրականկազմակերգած գումարները առնետրական կազմակեր-| պություններին՝վարկու|վաճառված ապրանքներիդիմացանձնապություններին՝իր աշխատողներինվարկու| | կազմիցպահվածգումարներով վաճառվածապրանքների Հաշվետուամսում աշխատողների ճմաց պարտքը պարտքը մարելու մարել դիմաց աշխատավարձիցպահվածգու համար մարները՝վարկով վաճառված

Նշված պարտքի մարման համարկանխիկմուծված | գումարներ

դ

-

դեբետ

Մն. -Նյութականպատասխանա- |Պակասորդների ն հափշտատուներիպարտքիգումարը պա- |կումների գծուլ պարտքիմար.|ճանհամարաշխատավարծից կասորդներին հափշտակում ների գծով պահվածգումարներ

բ) վարկով վաճառվածապրանքներիգծով

243. 45

Իբ

Դեպոնագրվածաշխատավարձի անալիտիկ հաշվառումը կազմակերպվում է ըստ յուրաքանչյուր չպահանջված գումարի կամ անմիջապես գրանցման մատյանում, որտեղ առանձնացված են հատուկ սյունակներ այդ պարտքի վճարված, տրված կամ փոխանցվածգումարները նշելու համար,.կամ՝դեպոնագրվածաշխատավարձիհատուկ գրքում (ձն

Տնտեսության զարգացման ժամանակակից պայմանները հնարավո-

րություն են տալիս օգտագործել ձեռնարկությունների համագործակցության այնպիսի ձն, ինչպիսին է համատեղ գործունեությունը: Այն չի ենթադրումիրավաբանականանձի ստեղծում ն իրականացվում է մասնակիցներիմիջն պայմանագրիկնքմամբ: Մասնակիցների ընդհանուր գործերի վարումը հանձնարարվում է նրանցից մեկին վստահված անձին, որը համատեղ գործունեության հաշվառումը տանում է առանձին հաշվեկշռով: Համատեղ գործու-

Ա8-այ):

Դրամարկղից այդ գումարների վճարումը կատարվում է դրամարկղայինելքի օրդերով: Եթե աշխատողը մեկնումէ արձակուրդ, անցնումէ կենսաթոշակի կամ ազատվումէ աշխատանքից,ապա նրա աշխատավարձըանհրաժեշտ է ազատվելու հրամանը ձնավճարել արձակուրդի կամ աշխատանքից ոչ չսպասելով աշխատավարձիվճարօրվանից նախորդ կերպելու ման համպր սահմանվածօրվան:ուշ Այդպիսիվճարումները կոչվում են միջհաշվարկային ժամանակաշրջանիվճարումներ: Դրանք ձնակերպվում

նեության

կարծով: ֆինանսների նախարարության

1994թ. Վ 480 նամակի համաձայն,մասնակիցներիավանդներըհամատեղ գործունեությանմեջ նրանց կողմից հաշվառվում են 06. «Երկարաժամկետ ֆինանսական ՌԴ

Ներկայումս

ենթահաշիվներում: Մասնակիցների միջն հաշվարկները իրականացվում են 77. «Վաշվարկներհամատեղ գործունեությանգծով» հաշվում: Մասնակիցներիներդրումները վստահված անձը հաշվառում է թիվ 96 հաշվի «Վամատեղ գործունեությանգծով ընդհանուր բաժնային սեփականություն» ենթահաշվում, իսկ մասնակիցներիմիջն հաշվարկները 77. «Վաշվարկներհամատեղ գործունեության գծով» հաշվում: Դիտարկենք համատեղ գործունեության պայմանագրովկատարվող գործառնությունների արտացոլման կարգը հաշիվներում: Ավանդների հանձնումը իրականացվում է ավիզոյով (ծանուցագիր) կամ այլ սկզբնական փաստաթղթով:Մասնակից ձեռնարկություններըիրենց ավանդներըհամատեղգործունեությանմեջ արտացոլում են. -

Սշակման աղյուսակ

|

|

Վճարման Համարը

մասի, բաժնի | տեդեկա-|

անվանումըգիր

|

| |

առաջացման ||աշխատավար-

|

կում

ամսաթիվը

| ՍուրիկովաՄ.Ն Ն. Ս, |Կլեմենկո

|

Գանձապահ՝Կառայովա

|

|Լազարնան.Ս. ԴրոզդովՊ.Հ. |ԿրոտովաՆ.Վ.

Ընդամենը

58, 06, Կ-տ 47.48

Դ-տ

48, 4/7, Կ-տ 01, 04 ԿԴտ02,

-

մասնակիցներիմիջն համաձայնեցվածավանդի գումարով

հանձնելիս:

| ամսա| փաստա-| գումարը թիմը

ձի գումարը

98-00

| ՍՔՈԹԻ

72-00

58-16 56.04 85-90

370-00

Ստուգեց՝հաշվապահ ծվետլովա

|

:

08, Կ-տ 47, 48

Կ-տ 20

Դ-տ 06, Կ-տ 51, 52, 60, 62, 76

փոխանցվել Ազգանուն ՊարտքիՉվճարված | Վճարվելէ կամ Է

Ա.Հ.

ցուցա-

Ռ-տ

Դ-տ 06, 58, Կ-տ 48նԴ-տ48,

նոյեմբերիերկրորդկեսիհամար Արտադրա-

01.02.

գործունեության գծով» համապատասխան հաշիվների«Ղամատեղ

ն

աշխատողների թիվը երեք ավելի է: խոշոր արդյունաբերականձեռնարկություններում կիրառվում է նան աշխատավարձի վճարումը խնայողական բանկերի միջոցով: Ձեռնարկության տարածքում կամ նրա կողքին բացվում է խնայողական բանկ: Ձեռնարկությունն այնտեղ աշխատելու համար տրամադրում է օպերատորներ, իսկ ձեռնարկության ՀԿ-ում իրականացվում են աշխատավարձիգծով բոլոր հաշվարկները, աշխատողինեն տալիս հաշվարկայինթերթիկներ,խնայբանկումյուրաքանչյուր աշխատողի համար բացվում է անձնական հաշիվ: Աշխատավարձիվճարման օրերը մնում են նույնը: Արդյունքում բարձրանում է աշխատանքային կարգապահությունը աշխատավարձի վճարման օրերին լիարժեք է օգտագործվումաշխատաժամանակը: Չվճարված աշխատավարձի ցուցակ 199 թ. դեկտեմբեր

ա ում են պայ պայմանագոով գրով նախատեսված խ բաշխվ վ

արդյունքնե րդյունքները

-

-

-

ուճեցվածքըհանձնեւիս

անավարտ արտադրությունըհանձնելիս

դրամականմիջոցները, դեբիտորականպարտքերը `

է ունեցվածքի Եթե ավանդիգումարըգնահատված հաշվեկշռային արժեքիցբարձր, ապա տարբերությունըտարվում է 85. «Լրացուցիչ կապիտալ» հաշվին. Դ-տ 47, 48, Կ-տ 85: Եթե գումարըհաշվեկշռային է արժեքիցցածրէ, ապա կազմվում Դ-տ 81, հետնյալ ձնակերպումը. Համ ե ամատեղ

88, Կ-տ 47, 48:

ծունե ն գործունեությունից

ծ շահույթի հաշվարկված

արտացոլվում արտացոլվում է. Դ-տ 81, 88, 85, Վնասը է. Դ-տ 77, Կ-տ 80:

Կ-տ 77:

գումարը

Վստահվածանձըմասնակիցներիավանդներըարտացոլումէ առանձին հաշվեկշռում հետնյալ կերպ. Դ-տ 01, 04, 10, 12, 20, 40, 41, 50, 51, 52, 60 նայլն, Կ-տ 96: Վամատեղտնտեսականգործունեության հաշվառումը իրականացվում է ընդհանուր կարգով: Մասնակիցներինշահույթի հատկացումը արտագոլվումէ. Դտ 81, Կ-տ 77, իսկ վնասի դեպքում. Դ-տ 77, Կ-տ 87: Վամատեղ գործունեությանդադարեցմանդեպքում մնացած ունեցվածքը ն դրամականմիջոցները բաշխվում են պայմանագրի պայմանն օգտագործվում են մասնակիցներիկողմից ներին հաճձապատասխան առաջինհերթին 06 կամ 58 հաշիվներըփակելու համար: Եթե ստացվածմիջոցներիգումարը գերազանցումէ ավանդիգումարին, ապա տարբերությունը արտացոլվում է 88 հաշվի «Անհատույց ստացված միջոցներ» ենթահաշվում, իսկ եթե ավանդիգումարից պակաս է, ապա դուրս է գրվում սեփական միջոցների հաշվին` 81, 88 հաշիվները դեբետագրելով: անձը առանձին հաշվեկշռում կատարում է հետնյալ ն գրանցումները. Դ-տ 96, Կ-տ 50, 51, 52 ն այլն դրամական դեբիտորականպարտքերիվերադարձմանդեպքում: Ունեցվածքին այլ արժեքներիվերադարձմանդեպքում.

աոած Դտ Դ-տ

02, 05, 13

միջոցների

Կ-տ 47, 48, 46 Կ-տ 46, 47, 48

01,04,

Դ-տ 46, 47, 48

Կ-տ

Դ-տ 46, 47, 48

Կ-տ 80:

10, 12, 40, 20

Համատեղ գործունեությանգծով հաշվարկներին ավանդներիանալիտիկ հաշվառումը կատարվում է պայմանագրերիկտրվածքով,ըստ յուրաքանչյուր մասնակցի, Ա 7 տեղեկագրում, իսկ սինթետիկհաշվառումը՝ Ա 8 Օրագիր-օրդերում:

ԳԼՈՒԽ

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

4.

ԵՎ ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Շուկայական տնտեսավարման համակարգինանցնելու պայմաններում, երկրի տնտեսականու սոցիալականզարգացմանփոփոխությունէականորեն փոխվում է նան աշխատողների ներին համապատասխան, աշխատանքիվարձատրության,սոցիալական օգնության ն պաշտպանության բնագավառիքաղաքականությունը:Այդ քաղաքանությանիրականացմանհետնանքովպետությանբազմաթիվֆունկցիաներփոխանցորոնք ինքնուրույն սահմավել են անմիջապես ձեռնարկություններին, նում են աշխատանքիվարձատրության, դրա արդյունքներինյութական ն հասկացությունըլրացվել «Աշխատավարձ» ձները չափերը: խթանման է նոր իմաստովն ընդգրկում է վաստակիբոլոր տեսակները(ինչպես նան լրավճարները,հավելավճարներըն սոցիատարբեր պարգնավճարները, են դրամականն բնելական արտոնությունները),որոնք հաշվարկված ղեն ձներով (անկախ ֆինանսավորման աղբյուրներից), ներառյալ այն հաշդրամականգումարները,որոնք օրենսդրությանհամապատասխան չաշխատածժամանակիդիմաց (ամենամվարկվել են աշխատողներին՝ յա արձակուրդ,տոնականօրեր ն այլն): Անցումը շուկայականհարաբերություններինկյանքի է կոչել դրաման ձեռկան եկամուտներիստացման նոր աղբյուրներ.բաժնետոմսերում անդամների նարկության ունեցվածքում աշխատանքայինկոլեկտիվի ավանդների դիմաց հաշվարկված գումարի տեսքով (դիվիդենդներ, տոկոսներ): Այսպիսով, յուրաքանչյուր աշխատողի աշխատանքայինեկամուտները որոշվում են ըստ անձնական ներդրումների, ձեռնարկության աշխատանքիվերջնական արդյունքների հաշվառման, կարգավորվում են հարկերով ն չեն սահմանափակվումմաքսիմալ չափերով: Բոլոր ձների ձեռնարկությունների աշխատողների կազմակերպաիրավական աշխատանքիվարձատրության մինիմալ չափը սահմանվում է օրենսդրությամբ: Աշխատանքային հարաբերությունների կարգավորման, այդ թվում աշխատողներիաշխատանքիվարձատրությանբնագավառում, իրավական կանոնադիրձն է դառնում ձեռնարկության կոլեկտիվ պայմանագիրը, որտեղ նշվում են աշխատանքի վարձատրության բոլոր այն են ձեռնարկությանիրավասության մեջ: պայմանները,որոնք մտնում

Սոցիալական երաշխիքների բնագավառում նոր ուղղություններ են դարձել արժեզրկմանհետ կապվածբնակչության եկամուտներիինդեքսավորումը ն կորուստների փոխհատուցումը:Բնակչության սոցիալական պաշտպանությանն օգնության գործում կարնոր տեղ են գրավում պետական արտաբյուջետային ֆոնդերը (սոցիալական ապահովագրության, կենսաթոշակային, պարտադիր բժշկական ապահովագրության, բնակչության զբաղվածությանն այլը): Դրանց ձնավորման ն օգտագործմանկարգը կարգավորվում է համապատասխանօրենսդրությամբ: Դրանք բոլորը ստեղծվում են նպատակային հատկացումների ն այլ աղբյուրների հաշվին, գործում են պետական բյուջեից անկախ, ունեն են կարնորագույնսոցիաորոշակիինքնուրույնություն ն Օգտագործվում լական միջոցառումների ն ծրագրերիֆինանսավորմանհամար: Աշխատանքի ն աշխատավարձիհաշվառումը ձեռնարկության հաշվառման ողջ համակարգի մեջ իրավամբգրավում է կենտրոնականտենոր պայմաններում կարնորագույն ղերից մեկը: են. սահմանվածժամկետներումձեռնարկությանանձնակազխնդիրներ հետ աշխատանքիվարձատրությանգծով հաշվարկների իրականամի ցումը (աշխատավարձի ն այլ վճարումների, պահումների Ա առձեռն վճարմանենթակագումարներիհաշվարկումը),ժամանակին ն ճիշտ արինքնարժեքի մեջ տադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) հաշվարկված աշխատավարձի ն սոցիալական ապահովագրության գումարներմտցնելը, աշխատանքի ն աշխամարմիններին հատկացված

Տնտեսավարման

ղեկա տավարձի ցուցանիշները խմբավոելը՝ օաերատիվ Ն հավաբելն

վարման ն անհրաժեշտ հաշվետվություններիկազմման, ինչպես նան սոցիալական ապահովագրության մարմինների. կենսաթոշակային ֆոնդի ն զբաղվածության ֆոնդի հետ հաշվարկների իրականացման նպատակով: Աշխատանքի ն աշխատավարձիհաշվառումը պետք է օպերատիվ վերահսկողություն ապահովի աշխատանքիքանակի ու որակի, սպառմանն ուղղվածմիջոցների օգտագործման նկատմամբ:

մեջ անիգ, աշխատանքի վերաբերյալհաշվետվության բաժանել է

արդյունաբերա-արտադր բեցկած ից. ատողներին անձնակազմ) -

Ձեռնարկության երո տողոորի

թվաքանակիվերջինիս շարժի հաշՆորների Վոր ն ծառայողների ազատմանկամ նական փաստաթղթեր ընդունման, վառման տրման մասին հրամանրղ փոխա րման արձակուրդների աշխատա քիու ունները): ները (կարգադրութ) ընդունված ն

անվոր

այլ

են՝

Ն

կամ սեզոնայինաշխատանքի է համար կադրերի բաժինը քարտեր նան համար՝ ն մասնագետների ղեկավարաշխատողների նչյուր աշխատողին

ռառայողների է տաբելային Եար, արվում կադրերի նանան փաստաթղթեհաշվառման էաշխատավարձի ա աճատելուաշխատանքիփոխադրելու զեխատանքի կանոն, Մն

ն

իսկ Բացնում, աշխատանքի ընդ

րում:

Ախ

.

որը

բոլոր

մ

կամ այլ որպես

չի կարող տրվել ուրիշ

տարվա ոնթացքում: դու փաստաթղթերի սկզբնական հիհաշվապահությունը նարկության բացում քարտ-տեղեկանք է աշխատողի վրա յուրաքանչյուր Իաշիվ անձնական իայար հետագ տեղեկատու կամ կլ հաշվարկաշխատավարձի համարը,

ամ

ման

համար

`

միջին դրանց ցուցանիշներըօգտագործելով ման համար:

ԱՆՁՆԱԿԱԶՍԱԻ ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ ԵՎ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Հ Աշխատանքիկազմակերպման,մշակման ն աշխատավարձի հաշվառման կազմակերպման, հաշվետվության կազմման ն աշխատանքի վարձատրության ֆոնդի վերահսկողության համար ձեռնարկության աշխատողներիթվաքանակըբաժանվում է երկու խմբի` բանվորների ն ծառայողների: Ծառայողների խմբից առանձնացվում են հետնյալ կատեգորիաները.ղեկավարներ, մասնագետներ ն այլ աշխատողներ:

ձեռնարկ կազմակեր, լությու ն

անձնակազմի(հիմնականգործունեության թյան հաշվեկշռումգտնվող ոչ արդյունաբերական անձնակազմ): գործունեության (ոչ հիմնական ների անձնակազմի հաշվառմամբզբաղա Անձնակազմի կազ

-

4.2. ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

նախա-

արձի մասին

ՔԱՐՏ-ՏԵՂԵԿԱՆՔ

եկամտիհարկմանենթակա Մեկ աշխատողիհաշվով ամենամսյան ամբողջական

ումարի (կանխավճարի)

գումարներիհաշվարկմանհամար,ռուբ. Ա

Նայն աուՆ

աՆ

| Տաբելա- | Ընտանե-

|

առտաժեն խա արա Կատե-

|

աի

ՏԻ»

|

Հաշվարկված է ըստվճարումների ն

Օրեր(ժամեր)

Ամիս| Փաստաթղթի

ամաակի Աշխատավ ատի տան

| |ոերի |ամսաթիվը

պան»

խրախուսման տեսակների |

Գր

ՏԱՐՅԱԼ

ՅԱՅ

Ա-

Լ-Թ

Շկամտիլ եկամտի Պահվել Ընդամենը ՍմբոզքաեկամտահարկԽո րողաԱղաեկամուտը Քո գումարը մասը հաշվետու| տարեենթակայ պահ- ենթակա կային կան լ պահմանէ| հարկ-| վելէ | | սկզբից| | ֆոն- | վոր առո քարխորխի է

ամսում

|այլ

է

-

Ի

յ8

21.

Լ.22.

23124

Գարեն բառ ար | Ընդազենը հաշվետու ԱԱ

|թերթե

երը ում Իր

ՆՑ

կման հաշվա Անաժամանակի այսինքն է համատարածգրանցման, կանացվում երանակ ուշացումների այլնի բոլոր ների, չներկայացածների, ՍԱ ճանապարհով կամ էլ միայն շեղումներիգրանցման էը ած այլն): Տաբելի տիւտղոսայի թերթի վրա ուշացումներ աշյխատա

ու,

այացած-

:

ն

ներ

Հորը իկ |պարծ գեա |ծա ճար| |կանների |սպառման Ց թու խոր վ |ժեք

՛

5-թ

աւ

Հարավ ալք

ած անձի կողմից ն ամիսը երկու ա նգամ վարի, վարպետիկամ լիազորվ հաշվարկայինբաժին, ամսվա առաջին հանձնվում հաշվապահության ն ողջ ամսվա ճշտման հեր տավա ի նպատակով:Աշխատանքիներկայանահաշվառումը տաբելում իրաօգտագործման

ն

օղ

գրանցման

ն

:

նշումները: Օրերի ժամանակի պայմանականնշումները:

ն

տրվա ն

ժամերի

նշվումմեկտասնորդականի եանը կամ Աա տառա ձեռքով մշակելու եպքում դեպքում կոդից, իսկ մեքենայացվածի վային թվայինից՝ ռակի կիրառում են Ձեռնարկություններում ատած

է

օգտվու

դ

տվյալները

գործմանհաշվառմանտաբելի

ար,

օգտա-

ա

Էոչմրայն աշխատաժա վում

Թիվ 71-12 ձնում արտագոլվու հաշվառումը,այլ նան օգտագործման

աշխատավարծի ից օգտագործմա հաշվարմ աշխատաժամանակի իս

արկը,

Այս դեպում հաշվարկման: աքաշխատավարձի բիլ Անին հաշվարկայ թիվ (ձն անձնական ձնում

ԷՂՅ

մ 1-54), թ հաշվու տեղեկագրու կամ հաշվարկավճարման

ենեկագրում թիվ է

ում

հաշվա

(ձն թիվ ՛-51)

1-49):

(ձն

ՔԱՂՎԱԾՔ

4.3.

ԱՇԽԱՏԱԺԱՄԱՆԱԿԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Աշխատաժամանակիօգտագործմանհաշվառումըտարվումէ աշխատաժամանակի օգտագործման հաշվառման տաբելներում, տարեկան տաբելային քարտերում ն այլն: Տաբելները բացվում են կամ ըստ ամբողջ ձեռնարկության (ոչ մեծ ձեռնարկություններ), կամ ըստ դրա կառուցվածքային ստորաբաժանումների ն աշխատողների կատեգո-

րիաների: Դրանք անհրաժեշտ են

միայն աշխատողներիբոլոր կատեգորիաների աշխատաժամանակիօգտագործմանանված բանվորներին ծառայողներիկողմից՝ սահմանված աշխատաժամանա դեժիմի պահպանման, նրանց հետ աշխատավարձիգծով հաշվարկներ կատարելու ն աշխատածժամանակի վերաբերյալ տվյալների ստացման վերահսկողությանհամար: Տաբոլը կազճլում օրինակից տաբելաոչ

կարի հորի աշխ

ց2

էմեկ

ՆԱԿԻ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

ՑԱՇԻՆԱԿԱՆ ԳՈՐԾԱՐԱՆԻ 01 ԱՐՑԱԴՐԱՄԱՍԻՍՇԽԱՏԱԺԱՄԱ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՀԱՍՏՈ

ՏԱԲԵԼԻՑ

199....թ. դեկտեմբերիհամար

ր Դրանցից ըստ | Հան- | Ներհհրթափո-

են այա պատճառների գըստՄասնա: կալ Հրամանը կարգը|ընթացք խատե | | խային լային նուն Էր գիտու ա Բ. ԿԱ» օր րը բ րեր -

Տաբե-| Ազգանուն, |Կատե

սվա

Բաշոժ-

ԷԼ

»» ա

խմիռնովՎՎ| 0 Ն

ցարը,

Յ

Ե

ԻԲՐ

իշ|

35|

-

|

թիվը

-

շ -

-

|

Ց

կազմմանհամար տաբել հաշվետվության ամենօրյա օգտաէ աշխատաժամանակի տողը: Այդ ն. հանրագումարային համար ամսվա: աղյուսակը: ն բաժիններում նան են արտադրամասերում, անհրաժեշտ

Անում երկայացված տվյալները ԱՆ ր

:

-

աշե.

Մ

երաբերյալ

վե

աար

բբ

մենը արա Հեր ոշ

ա|օ|վ«կխվոլ-|-|»|վօռ|ս|5 ա խանո

«|

լ

ամբողջ ձեռնարկությունում աշխատանքիկազմակերպմանվերլուծության համար, դրանցով հաշվարկվում են գործարքային բանվորների նորմավորված առաջադրանքների կատարման տոկոսները ն այլն: Ժամանակինաշխատանքըսկսելու Ա ավարտելու, աշխատօրվաընթացքում ժամանակի օգտագործման վերահսկողությունըիրականացնում են արտադրական ստորաբաժանումների ղեկավարները (վարպետները, արտադրամասերի,բաժինների, տեղամասերի,հերթափոխերի պետերը), ում վրա դրված է այդ վերահսկողությունը: Գոյություն ունեն վերահսկողության հետնյալ եղանակները. քարտային՝ հսկիչ ժամացույցներիօգնությամբ, ժետոնային` տաբելային ժետոնների կամ դրոշմանիշերի օգտա»

»

գործմամբ,

»

բանվորներիԱ ծառայողներիկողմից անցագրերի անցաթղթային՝

հանձնման

»

.

4.4.

ն վերադարձմանմիջոցով (հանձնում են մինչե աշխատանքիսկիզբը, ստանում են աշխատանքըավարտելուցհետո), զեկուցատեղեկագրային՝ զեկուցագրերի կամ տաբելային տեղեկագրերի օգտագործմամբ, վնրահսկողական՝անցագրայինսարքերի օգնությամբ:

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՍԸ,

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ՁԵՎԵՐՆ ՈՒ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐԸ

ՎԱՐՁԱՏՐՄԱՆ

Ձեռնարկությունում աշխատավարձիկազմակերպումըբնորոշվում է երեք փոխկապակցվածտարրերով`տարիֆային համակարգով,աշխատանքի նորմավորմամբնե աշխատանքիվարձատրմանձներով: Տարիֆային համակարգըթույլ է տալիս որակապես գնահատելաշխատանքը, նորմավորումը՝ հաշվառել ծախսված աշխատանքիքանակը, իսկ ձները՝ որոշել աշխատավարձիհաշվարկմանկարգը: Տարիֆային համակարգըծառայումէ որպես բանվորներիաշխատավարձի կազմակերպմանհիմք ն կառուցվում Է կախված աշխատանքի պայմաններից,աշխատողներիորակավորումից,աշխատանքիվարձատրման ձներից ն ժողովրդական տնտեսության մեջ տվյալ ճյուղի նշանակությունից:Տարիֆայինհամակարգըընդգրկում է. տարիֆային դրույքը, որը որոշում է աշխատանքիվարձատրության չափը ժամում կամ օրում, տարիֆային ցանցը, որը ցույց է տալիս տարբեր տարակարգի աշխատանքներին բանվորներիաշխատանքի միջն հարաբերությունը, »

»

վարձատրության

տարիֆաորակավորմանտեղեկատուներ,որոնց օգնությամբ կարելիէ որոշել աշխատանքի ն բանվորի տարակարգը՝տարիֆային ցանցին համապատասխան: Պարզագույն աշխատանքներիկատարումը վարձատրվում է 1-ին տարակարգիբանվորի տարիֆային դրույքով: Մնացած տարակարգերի բանվորներիտարիֆայինդրույքները գերազանցում են այդ չափը՝ կախված նրանց աշխատանքիորակավորմանմակարդակից,այսինքն, ելնելով շնորհված տարիֆային կարգից ն սահմանվածտարիֆային գործակցից: Տարիֆային կարգը շնորհվում է յուրաքանչյուր արտադրականգործողությանը, յուրաքանչյուր աշխատանքին,դրա համար էլ տարիֆային օգտագործվում է գործավարձայինվարձաչափերի հաշվարկդրույքը ման համար՝ հաշվի առնելով մշակման(ժամանակի)նորմաները: Համաձայն ՌԴ «Ձեռնարկություններին ձեռնարկատիրականգործունեության մասին» օրենքի, ձեռնարկություններըինքնուրույն մշակում ն հաստատում են աշխատանքիվարձատրմանձներն ու համակարգերը, տարիֆային դրույքները ն ռոճիկները Պետական տարիֆային դրույքներն ու ռոճիկները ձեռնարկություններումկարող են օգտագործվել որպես կողմնորոշիչներ աշխատանքի վարձատրման տարբերակման համար` կախված մասնագիտությունից,աշխատողների որակավորումից, կատարվողաշխատանքիբարդությունից: Այսպես, ներկայումս ըստ տարիֆակազմավորողհիմնական գործոնների, վարձատրության տարբերակմանհամար տարիֆայինդրույքների ն ռոճիկների համակարգիկառուցման հիմքը ՌԴ կառավարության կողմից սահմանվածնվազագույն աշխատավարձնէ: Մասնավորապես,ելնելով նվազագույն աշխատավարձից ն աշխատաժամանակիմիջին ամսական տնողությունից(աշխատաժամանակիմիջին ամսական ֆոնդից), որոնք սահմանվածեն օրենսդրականկարգով, որոշվում են 1-ին տարակարգի ժամային տարիֆային դրույքների նվազագույն չափերը: 6000 ռուբլի (պայմանական) նվազագույն աշխատավարձի ն. 169,2 ժամ միջին ամսականաշխատաժամանակի ֆոնդի դեպքում (40-ժամյա աշխատանքայինշաբաթ) ժամային տարիֆային դրույքի նվազագույն չափը կկազմի 35,46 ռուբլի (6000:169,2): 1-ին տարակարգի դրույքները տարբերակելով ըստ աշխատանքիվարձատրությանձների (գործարքային բանվորներին ժամավարձայինբանվորներիմիջն), ինչպես նան ըստ պրոֆեսիոնալ խմբերի ն աշխատանքների տեսակների (դրույքների 3 խմբեր), ձեռնարկությունը կարող է մշակել բանվորների աշխատանքի վարձատրությանտարիֆայինցանցը հետնյալ բովանդակությամբ. Դոույքներիառաջին խումբ. ժամավարձայինբանվորներիհամար՝ 42.91 (35.,46«1.21), գործարքայինբանվորներիհամար՝ 45,91 (42,9121,07): »

»

»

Դրույքների երկրորդխումբ.

39.73 (42,91:1,08), ժամանկավարձայինբանվորներիհամար 42,51 (39,73:1,07): գործարքայինբանվորների համար՝ Դրույքներիերրորդ /սումբ. 35,46 (տես վեր.հաշվ.), Ճ»ժամավարձային բանվորներիհամար՝ 37.94 (35,46:1,07): գործարքայինբանվորներիհամար՝ Բերված օրինակում 6000 ռուբլի պայմանականնվազագույն աշխատավարձիդեպքում ժամային ն ամսական տարիֆային դրույքները, ինչնան դրանց միջտարակարգայինհարաբերակցություններըկազմում .

|

»

».

»

արո

ա/ժամային

ձները

ար

|

Ն0 |

42,51

|

39.73

|

այ

|

486,286 |

|

|

ՆՅ50

51818 | 57/39

Մ)

Մ

| |

|

բ/ամսական

Նտ31 |

Ն800

|

76,51

|

7Ն5

|

Աշխատանքի գործավար-

-

-

-

-

-

վարձատրության |ձային

12099,49 ժամավար- 672232 7314,52 8092,849075,89 10292,44

ձները

Աա

տիայի դրութ բայմատատվելով համապատ աորժակաով, իսկ ամսականի ամապատամ

-

խան տարակարգի դրույքը

ժամ):

-

շ

հրաժ: ա. էք այ

հաճախ կիրառվումէ

է աշխատանքի երկուձն. վարձատրության Կիրառվում »

»

`

Օգտագործվել են Ռուսաստանի Դաշնության աշխատանքի նախարարության աշխատանքի ԳՀԻ 1993 թվականին մշակաժ «Ձեռնարկությունների աշխատողների աշխատանքի վարձատրությաններարտադրականտարիֆային պայմաններիմշակման

հանձնարարականները»96

գործավարձային, որի դեպքում վաստակը կախված է արտադրված արտադրանքիքանակից` հաշվի առնելով դրանց որակը, աշխատանքիբարդությունն ու պայմանները, ժամավարձային, որի դեպքում վաստակը կախված է ծախսված (փաստացի աշխատած) ժամանակի քանակից հաշվի առնելով աշխատողիորակավորումնու աշխատանքիպայմանները: ։

բազմապատկելովաշխաւտամամանակի միջին ամսական ֆոնդով (169.2

տարը

ն

ներում, իսկ անհատականն մանը սերիականներում,որտեղ հերթափոխի ընթացքում բանվորը ստիպվածէ տարբեր աշխատանքներ ու տեխնոլոգիական օպերացիաներ կատարել, նորմավորվում է ժամանակը: Արդյունաբերությանմեջ լայնորեն օգտագործումեն նան սպասարկման նորմաներ հասկացությունը,երբ բանվորի կամ բրիգադի համար նորմավորվում է սարքավորումներիմիավորների քանակը (արտադրական տպրածքների քանակը մ որտեղ տեղադրվածեն սարքավորումները): Ինչպես արդեն նշվել է, ձեռնարկությունը ինքնուրույն է սահմանում աշխատողներիաշխատանքիվարձատրությանձներն ու համակարգերը:

ո

Ձեռնարկություններում աշխատանքիվարձատրությանկազմակերպէ աշխատանքինորմավորումը, որով նախակարնորագույն է տեսվում միավոր արտադրանքիպատրաստմանկամ որոշակի կազմակերպչատեխնիկական պայմաններում աշխատանքի տրված ծավալի կատարմանհամար աշխատանքիծախսումներիչափերի սահմանումը: Աշխատանքի նորմավորումը աշխատանքի գիտական կազմակերպման կարնորագույն բաղկացուցիչ մասերիցմեկն է: Այն ընդգրկում է երկու ցուցանիշ. մշակմաննորման ն ժամանակինորման: ման

նորման ժամանակի նորմայի հակադարձ մեծությունն Մշակման մասսայական խոշոր սերիականարտադրություն՝

է,

Մ

լ

ն

է

ձները:

'

ՏարիՖֆային կարգերը Տարիֆայինգործակիցները գործավար-| Աշխատանքի վարձատրության|ձային

բնեղեն մ իավորների նե նքի բնեղ արտադրանքի ն քանակը (հատ, մ, տ), որը պետք է պատրաստվի ստացվի աշխատանքի նորմալ պայմաններումժամանակի միավորի ընթացքում (ժամ, հերթափոխ, ամիս): Ժամանակի նորման նախատեսում է այն ժամանակը, որն անհրապայմաններում աշխաժեշտ է որոշակի կազմակերպչատեխնիկական տանքի կատարմանհամար(րոպե, ժամ): Գործնականորենայդ նորմաներըդիտարկումեն միննույն մեծության` տարբեր աշխատանքինորմայի կամ տրված արտադրողականության Մ շակման նորման սահմանում

Քննարկենքդրանցտարատեսակները (համակարգերը): Աշխատավարծիգորժավարձայինձն: Անհրաժեշտ է նշել, որ գործավարձային ձեր բանվորներին նյութապես շահագրգռում է բարձրացնել աշխատանքիարտադրողականությունը,տարաձել առաջավոր փորձը ն լավագույն ձեով ապյահովումէ համապետական, ընդհանուր տնտեսական ն անձնական շահերի զուգակցումը, նպաստում է արտադրական պրոցեսի կազմակերպմանգործնականվերահսկողությանը:Այն ստորաբաժանվում է հետնալ համակարգերի. ուղղակի գորժավարձային, որի դեպքում բանվորներիաշխատանքի վարձատրությունը կատարվում է ուղղակիորեն կախված թողարկված արտադրանքիքանակից, այսինքն` նրանց կողմից »

»

»

»

թողարկված յուրաքանչյուր միավոր արտադրանքիվարձատրությունը իրականացվումէ միննույն վարձաչափով, որի դեպքում բացի գործարքագործժավարձա-պարգնատրական, յին վարձատրությանգումարից, բանվորներին հաշվարկվում են պարգնատրումներնրանց արտադրականգործունեության կոնկրետ ցուցանիշների համար, անորդային, որի դեպքում գնահատվում է տարբեր աշխատանքների ամբողջությունը` դրանց կատարմանսահմանային ժամկետի նշումով, արոգրեսիվ-գործավարծայիննախատեսում է սահմանված նորհարի նրառալրերու թոայկված արտաղունքի կարձարու ճը ուղղակի (անփոփոխ) վարձաչափերու, հադ նորմայից աւելի արտադրանքը վարձատրվում է բարձրացվածվարձաչափերով, ործավարձային բա համաձայն սահմանված սանդղակի գործավարձայի դղակի, բայց կրկնակիվարձաչափիցոչ ավելի, անուղղակի գործավարծային համակարգը կիրառվում սարքավորումների ե աշխատաւոեղերի սպասարկմամբզբաղվածբանվորների աշխատանքի արտադրողականությանբարձրացման է անուղխթանմանհամար: Նրանց աշխատանքը վարձւաստտրվում իրենց վարձաչափերով հաշվի առնելով ղակի գործավարձային հիճնական բանվորների

ձենըարտան խթանման բրիգադային կազմակերպման Աշխատանքի լայն (խորհուրդներին) իրավունքկոլեկտիվներին բրիգադների դրական ն միջոցներիշրջանորմատիվների է տալիս որոշելու (սահմանված ներ

հաշվի առնելով աշխան նակներում)պարգնների վաստակիչափերը, մեջ բրիգադի յուրաքանչյուր տանքների ընդհանուր արդյունքների սահմանելու հավելումներն հավելաանդամի իրականներդրումները, վարպետության,մասնագիտությունների վճարներ մասնագիտական

համատեղմաննայլնի համար:

է

»

Արոն րանքի քանակը: :

արտադրած

Աշխատավարծի ժամավարծային ծե Ժամավարձայինաշխատավարձի հաշվարկմանհիմքում դրվում է ծախսված ժամանակըն բանվորի տարիֆայինդրույքը: Տարբերում են աշխատանքի վարձատրության պարզ ժամավարհամակարգեր: Առաջինդեպքում ձային ն ժամավարձա-լպարգնատրային աշխատավարձը ուղղակի կախվածությանմեջ է աշխատածժամանակի

քանակիգ:

ժամավարձա-պարգնատրայինհամակարգի մեջ է մտնում ոչ միայն ժամանակիվարձատրությունը, այլ նան աշխատանքիորակը, որի հետ կապվաժ՝աշխատողներինհաշվարկվում են պարգններնյութերի,վառելիքի, էներգիայի տնտեսման, պարապուրդներիկրճատման ն այլնի

համար:

Աշխատանքիինչպես գործավարձային,այնպես էլ Ժամավարձային վարձատրությունը կարող է իրականացվել անհատապես ն կոլեկտիվ, երբ աշխատանքի պրոցեսում անհրաժեշւ է մասնագիտությունների համատեղում ն կատարողների փոխկախվածություն(աշխատանքի բրիգադայինկազմակերպում):

22Ա-Ի

Մ/ ԳԱՐԵԹ

տաաաա զանա քԱրո Ե

ԴԵՊՔՈՒՄ

ԳՌՈԾԱՎԱՐՁԱՅԻՆՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅԱՆ

տարածվում Աշխատանքի ժամավարձայինվարձատրությունը

Արո թյան

է

իցմասը կատեգորիա վարձա ների հաշվարկմա ձնով, նրանց աշխատավարձի '

մսջբանվոր

-

ման համա ր

ն ժամավարձային ժամանակը ն տարիֆային բավականէ իճանալ փաստացիաշխատած աշխաէ հանդիսանում դրույքը: Այս դեպքումհիմնականփաստաթուղթ հաշվառմանտաբելը: Տարիֆայինդրույտաժամանակիօգտագործման ժամերի արտադրյալը կորոշի ժամավարձային բի ն բանվորի

է

աշխատած բանվորը դեկտեմբեր ժամավարձային Կո արակարգի խանակ, Այդ տարակարգի տաբելի) աշխատել ակի

գումարը:

ամսում (համաձայն

է 164

ժամ:

65.08 ռուբլի է: Նրա աշխատաբանվորի ժամայինտարիֆայինդրույքը 164 ժամ): 10673 ռուբլի (85.08 ռուբ. վարձը այդ ամսում կկազմի բանվորները,եթե նրանք անմիջաԺամավարձայինարտադրական են պրոցեսինկամ պատրաստում պես մասնակցումեն տեխնոլոգիական սարքավոեն տեխնոլոգիական նոր տեխնիկայի նմուշներ, զբաղված բանվորեն գործավարձային վարձատրվում րումների վերանորոգմամբ, ների տարիֆայինդրույքներով: համակարգը պարզ ժամավարձային Աշխատանքիվարձատրության որակը, աշխատանքի է տալիս հաշվի առնելու մեծ հնարավորություն բայց բավակաբանվորի որակավորումը,աշխատանքի պայմանները, վերջնական աշխատանքի աշխատողի նաչափ չի ապահովում տվյալ կապը: անմիջական եղած միջն արդյունքներին նրա աշխատավարձի է տարածված մեջ լայնորեն Այդ իսկ պատճառովարդյունաբերության համաժամավարձա-պլարգնատրային աշխատանքի վարձատրության ու որաքանակն կարգը, որի դեպքումհաշվի են առնվում աշխատանքի

կը, մեծանում է բանվորների պատասխանատվությունըն անձնական նյութական շահագրգռվածությունը աշխատանքիարդյունքներիհամար, որովհետն պարգնատրումըկատարվում է ժամանակի տնտեսման, սարքավորումների ու բանվորների պարապուրդների կրճատման կամ վերացման, մեքենաների, ագրեգատների, արտադրամասերիանվթար համար: Պարգնների չափերը ն աշխատանքի, նյութերի տնտեսման պարգնատրման ցուցանիշները որոշվում են պարգնատրման մասին ձեռնարկությանկողմից մշակվածկանոնադրությամբ: Աշխատանքի վարձատրության գործավարձային ձնի դեպքում աշխատավարձիհաշվառումը կարելի է կազմակերպել,եթե հնարավոր է յուրաքանչյուր աշխատողիկատարածաշխատանքներիծավալը չափել ն հաշվել բնեղեն ձնով ն սահմանել ժաճանակի միավորի ընթացքում աշխատանքներիպլանային, նորմավորվածառաջադրանքներ(բնեղեն արտահայտությամբ):Դրա համարհաշվառմանփաստաթղթերըպետք է հաշվային աշխատողներինապահովենհետնյալ տվյալներով. -

ա

աանոարեննն կատարված ախառաոյնոի

՛Փաաված լոտերի ոքի կիսաֆաբրիկատներիքանա, ծավալի համապատասխանության աշխատանքների

Աա

-

կատարմանմակարդակի նորմաների

մշակման չափերի մասին:

ն

աշխատավարձի

Կախվածարտադրությանբնույթից, աշխատանքիկազմակերպմանն վարձատրման համակարգից,արտադրանքիորակի հսկողության եղանակից, արդյունաբերության մեջ կիրառվում են օրենսդրությամբ սահմանվածսկզբնականհաշվառմանփաստաթղթերի ձները՝ կարհետնյալ գագիր գործավարձային աշխատանքի համար, երթուղային թերթ (քարտ), հայտարարագիրաշխատաքանակիմասին, աշխատաքանակի հաշվառման տեղեկագիր,կատարվածաշխատանքներիընդունման մասին ակտ, ժամավարձայիններինորմավորվածառաջադրանքներնայլն: Նշված փաստաթղթերըպետք է բովանդակեն հետնյալ ռեկվիզիտները. աշխատանքի տեղը (արտադրամաս,տեղամաս, բաժին ն այլն), հաշվարկային ժամանակաշրջանը(տարի, ամիս, թիվ), բանվորի ազգանունը, անունը, հայրանունը, տաբելային համարը ն տարակարգը, ծախսերի հաշվառման ծածկագիրը(արտադրանք, պատվեր, հաշիվ, ծախսերի հոդված ն աշխատանքներիտարակարգը, աշխատանքի քանակն ու որակը, ժամանակինորման ու վարձաչափը աշխատանքի միավորի համար, վաստակի գումարը, կատարված աշխատանքների նորմա-ժամերիքանակը:

է հաշվողականտեխնիՓաստաթղթերի մեծ մասը հարճարեցված մշակմանհամար անհրաժեշտ կայի կիրառմանհամար: Մեքենայական լրացվում հաստ են Այդ փաստաթղթերը գծերով: տվյալներըշրջագծված ն նորմաների վարձաչափեր քարտերի, գործող են տեխնոլոգիական ծրագրին, արտադրական ( տեղամասի) արտադրամասի վրա, հիման ն մինչն աշխագրաֆիկին համապատասխան դրանց աշխատանքների տանքի սկիզբը տրվում են բանվորին կամ բրիգադին: Աշխատանք բաժնի (ՏՎԲ) կողմից վերահսկողության ավարտիցհետո տեխնիկական ն քանակը: գրվում է արտադրանքիխոտանիփաստացի հաշթողարկմանն կատարվածաշխատանքների Արտադրանքների կրճածավալը նշանակալիորեն վառման սկզբնականփաստաթղթերի համաէ կիրառել խոշորացված, նպատակահարմար տելու նպատակով նան բազմօրյա (կուտակման) լիր նորմաներն վարձաչափեր,ինչպես (շաբաթվա, տասնօրյակի, ամսվա գործառնությունների փաստաթղթեր ցիկլի համար)՝ միանվագ,միօրյա փաստաթղթեր կամ աշխատանքների

փոխարեն:

Անհատական(չկրկնվող) արտադրանքպատրաստող եզակի արտա-

դրոյոններո

գոհավարնեային,աչխատաքի» համար

իտեան

Տան կարգ հատաթուղթ էհանդիսանում կարռազիրը, հերբափոխի միտո վաճ մնթացքում կատար ամսվա տեսակի տանքների ժամանակաշրջանի

Միանվագը րաբերող աշխաատվերին, արտադրական ծախսերի ծակագր են համարէ: կատարյալ առավել համար Բայց զեկ կամ դրա կեսի համար վում ամբողջ հաշվետու են կազմվող կուտակմանկարգագրերը:Նրանում հաջորդաբար գրվում հաշն նորճավորվածառաջադրանքները դրանց կատարումը:Դրանք վարկվում են կամ ամբողջ ամսվա, կամ ամսվա կեսի համար (առանց կանխավճարի աշխատավարձվճարելու դեպքում): Ամսվա ավարտից որտեղ հետո կարգագիրըփակվում է ն հանձնվում հաշվապահություն, է ռեկհաշվային իրականացվումէ դրա հետագա մշակումը, ստուգվում ն է վիզիտներիլրացմանճշտությունը, կատարվում վաստակիգումարի է նորմավորված ժամանակի ժամերի քանակի հաշվարկ, որոշվում ձնավաստակի ն նորմա-ժամերիհանրագումարը:Եթե կարգագրով կերպվող աշխատանքըմինչն ամսվա վերջ չի ավարտվել, ապա կատարառաված մասը գնահատվումէ, իսկ աշխատանքըավարտելու համար ջադրանք է տրվումհաջորդ ամսվա համար բացվող կարգագրում:

ԵՐԹՈՒՂԱՅԻՆ

ԹԵՐԹ

դեկտեմբերի

Տեպալին ձն

կատարմանժամկետը Արտադրամավ

|

Տեղատա.

: աժանմուն

՝

Դետալ

տեսակնե ո

համարը| անվա-|

ամսա-| քանա-|պիտանումը | թիվը | կը նի

ՏՎԲ

Է

աո

|ոդորկում)

Յ

|

|

Ց

օօ

հղկում Վարպետ

ստորա-|

մասին

Գրու-

|

ընդամենը|այդթվում| փաստա-| թյունը |

Հ

թղթի ծ

-

-

Յ

-

-

համան

Նորմատիվները ր

հսկիչի

խոտանի|

խոտան վճարվող|

մշակման,

Անվանումը Լիսեռ

Պավլով

-

Պավլով

Պավլով

լամաթիվ) հատ

--

հարյուր

ազգանուն

Կատարողները կատե- մասնա| Գորիա | |տարա| գիտու- | կարգ

ահ.

թյուն

Գոլուբն Ս-Ա. ՍուխովաԱ.Պ.

Ա

-|

Դեմչուկ Վ.Վ

՛

Ընդամենը

|

|տաբելի| վաստակի |համարը| գումարը

(ռուբ., կոպ.)

ր

ս

տ

|

| կարգ

թյուն

'

"

|

3.

ն

յ

ՅՑ0

-

ո

ոա

Յ

|

|

Աշխատանքների նկա-

դրանաարի | ||

Տախ-

գոր-

վարտա-|

ծառնու.

Ջի,

Ւ

191.

Էա

գ

|

ՄԱՍԻՆ

Նորմատիվները

կարգը րոպ. յ

ծա-թ)ան Գորի Էւ

Ւ

նակը)

րա-

|գրումը

ԷԼսռնի

|

|

10.

|.

հատ

հատ

Մ

հատ

Կ

լիատ|

Լանի Հ սռնի |ղետալ| "

Մ

պի| (քա-| | տանի

|

ի

հ

ս

ա

Նորմավորող

Յ0

400.0 300,0

ամար

այդ

-

-

|

ժամե-

վճար-| (ժամ)| (ռուբ.)| Գումարը վող

ռլ

|

-

-

-

1,9

|

-

Բրիգադավար Մասնագի-|

ել

թիվը

Ամսա-

ծախսերի -

տուջյունը

օ2

| |

Լ

Կատե-

| |

րը

|

7.5 600

Յ

| 14850|

ՏՎԲ հսկիչ ծ

2.

Տաբելի | րատ

գորիա

համար 199...դեկտեմբեր ամսվա

ՀԻ

|

Գրի 180 7

գործառ-

|

|

| Աշխա-| Չափի |Առաջա տանքի| միա- դրված

տանքԱշխա-

որան. քի. նուգծա-

|

57/00

:

։ համարը

արա-

թիվ200 աշխատանքի Գործարքային կարգագիր

Կ լա արտա

Ընղամենը

Պ.Վ. Պետուխով

Վճարման

199..

Նորմավորող

|Հերթափոլ ըթափոխ

դրամաս Ա

Ընդամենը

' հատի րար |Ժամա- |կարձա վաս- |նորճա|ընդա-| | մենը| թվում| Օակը,| չափը,| տակի| ոտա

ծ

Վարպետ

ռուբ.

137.5

համարը

Նորման

է Ընդունված

|Առաջա

| դրված է

|տանքի|միաի|տարա-| վորը |կարգը

դետեմբերի 199..թ. Կ արգագրի տրմանամսաթիվը Մդեկտեմբերի

՞

հղկում |

ողորկում

| Աշխա-| Չափի

Կոդը

|

ուղդում Օույնը նույնը

Բրիգադ ոաորը

տություն

գորիա

թիվ 188կարգագիր

ԷՔ

1-40

Տ

199... թ. դեկտեմբերաճսվա համար

Տրուբին

|մասնագի-|Տարակարգ|Տաբելի

Կատեա

|

թ.

կտրում,124

բաժանմունտեսակը

՝

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

Վոլկով Վ.Կ.

|

-

դեկտեմբերի499..թ

|

"

Վարպետ

|Ծախսերի |յինթերթի| դետալի, ծածկա- աշխագործառնություն 10 հատի համար |իանգույցի գիրը համարը տանքի տարահամարը |համարը| անվանումը | ժամանակը, |վարձաչափը,

"

| | | |

գրություն

ոպե

Տեպային ձե

Կատարվածաշխատանքը Կատե-|Սասնա-|Տարա-վերթուղա-|

|

ստորա--

նորմավորող

ԶԵԿՈՒՑԱԳԻՐ ՀԵՐԹԱՓՈԽԻ

Գորիա Գիտու-

| ժամեր

Աորմա-

11915

աշխատանքի Գործարքային

որագրու ունը` Գրողի Հանձնվելէ պահեստ ամսաթիվ

Քանվոր Վարձա|Վերթափոխ| ա.հ) տրության (ազգանուն

Տեղամաս,

Ամսա-

Սմիռնովա

Ընղամենը

րագրություսը

Ընդամենը

Տիպայինծն

Ստորագրություն

Յ0

լ

Մոդ

Ծախսերի կոդը

|

Դեմչուկ Վ.Վ. 644

-

-

-

ՏՎԲ հսկիչ

թիվը

Խմբաքանակ Գծագրի համարը թիվ. 53 տառերով

Յ

2 արունակություն, մնա

ՔանակՍ

հե

|

ի թերթեր Լրացուցի րացուցիչ երթուղային Հանձնում

Ընդամենը

|

Գոլուե Ս.Ս. ՍուխովաԱ.Պ.

-

-

-

|

-

-

-

1.37

տատ

ռուբ.

Գոլուբն Ս.Ա. ԳոլուբեՍ.Ա.

-

-

-

|

ն

յ է

-

|

թղթի համարը

աշխա-| ժամա- | վարձատանքի | նակը, | չափը, կարգը րոպ. ռուբ.

|

10 հ ատի

Ր րթա- Վճարմա

լավ

Կատարողները Ընդունվելէ ՏՎԲ-ի կողմից,հատ Տաբօխոտան պիտանի տան հաՎաստակի | Նորմաայդթվում, խոտանիմա- ազգանուն,աւհ.լի նրա մարը| գումարը, | ժամերը, վճարվող| սին փաստամենը ըուլ.

Հանձնվել է

Ընդունվածէ

Հանձնվել է մշակման

Հե

Բրիգադը,

-|

Գործառնություն

աալ աաա

Վարճատրույան

(շարունակություն)

ԼԷ23

նե րի

|տարա-| վորը -

|

նկա- | կարգը

րա-

թյան գրումը խում

րում

|գայիԻ-| կոնում

| |

| |

է

ի-

պ

հատի

խոտան համար | | | | | Գոն85 60 |

հատ

-

-

-

-

-

|

4,5

|

Ընդամենը

եորմավորող

Ցու »

| |

Տ

|

7850)

-

Կարգագրիտրմանամսաթիվը ՝ 7 դեկտեմբերի199..թ.

Վարպետ

Ընդամեն դամենը

Նորման որմա

ժամա- |վարձա | վաս- |նորմա(քա- | տանի| ընդա-| այդ ժամեմենը թվում Շակը չափը տակի| նակը) րը վճար- (ժամ) (ռուք.)

լԼհատ հտ)

է Ընդունված

ՏՎԲԻ

սկիչ

Կարգագիրըկարող է լինել անհատական, եթե աշխատանքըկատարվում է մեկ բանվորի կողմից, բրիգադային(կոլեկտիվ), եթե աշխատանքը կատարվում է բրիգադի կողմից: Կարգագրիդարձերեսինկան լրացուցիչ տվյալներ բրիգադի կազմի, նրա աշխատած ժամանակի, կատարած աշխատանքներիծավալի, բրիգադիանդամների որակավորմանմասին: Օոհնակ. 4 մարդուց բաղկացածբրիգադը աշխատանք է կատարել ըստ թիվ 200 կարգագրի: Բոհգադի վաստակիբաշխմանհաշվարկները կատարվում են հետեյալ կարգով. սկզբում որոշվում է բրիգադի յուրաքանչյուր անդամի տարիֆային աշխատավարձը(ՎԻ. Կրասինիհամար այն կկազմի 7365 ռուբլի /65»«27/ ն այլն), ապա՝բրիգադի բոլոր անդամների տարիֆային աշխատավարձիընդհանուր գումարը: Այն հավասար կլինի 4500 ռուբլու (1365:855:1368:-912): Փաստացի աշխատավարծի գումարըբաժանելու, տարիֆային աշխատավարձիընդհանուր գումարի վրա` կատանանք հավելավաստակի բաշխման գործակիցը 19 (8550ռուբ. : 4500ռ.)- Այսպիսով,ՎԻ. Կրասինիփաստացիաշխատավարծը կկազմի25935 ռուբ. (1365»-1, 9) ն այլն-

200կարգագրիղարձերեսը

Քիվ

Ազգանուն, Ա-3.

մխատավարեը իրաաշխատի Հարիֆ ալխարավարծը են

ԿրասինՎ.Ի. ՍեմյոնովԱ.Պ.

Մ

(ժամ)

տուխովՊ.Վ.

դրույքը (ռուբ.)

ի/

Աշ

Վիշնեակի | եւՍ.

տեր): Ըստ երթուղային թերթիկիաշխատանքըկարող է կատարել յուրաքանչյուր բանվոր: Երթուղային թերթիկը դուրս է գրվում նախապես՝ տեխնոլոգիականպրոցեսի բոլոր գործառնությունների ն դետալների ու արտադրատեսակներիորոշակի խմբաքանակիհամար: Նրանում հաջորդաբար նշվում են մեկ գործառնությունից մյուսին փոխանցվող աշխատանքները (քանակը), որը հնարավորություն է տալիս արտադրության մեջ վերահսկելու կորուստներն ու խոտանը: Քանի որ աշխատանքները ըստ երթուղային թերթի կատարում են մի քանի բանվորներ,ապա յուրաքանչյուրի վաստակի կուտակումը կատարվում է հատուկ փաստաթղթում մշակման մասին զեկուցագրում, որը կազմվում է 15 օրվա կամ էլ` մեկ ամսվա համար: Արտադրությանզանգվածայինբնույթ ունեցող ձեռնարկություններում բանվորներըսովորաբարկատարում են իրենց կցված միատարր տեխնոլոգիականգործառնություններ:Այս դեպքում մշակման ն աշխատավարձի հաշվառումը տարվում է (ուտակման տեղեկագրերում`հերթափոխի կամ էլ ամսվա համար: Աշխատանքիվաձատրությանակորդայինհամակարգը կիրառվում է ԱԱ այլ աշխատանքներիկատարմանժամանակ, երբ բրիգադը բաղկացած է տարբեր մասնագիտություններ ունեցող բանվորներից (փականագործներ, խառատներ, կարգավորողներ ն այլն), այսինքն՝ համալիր բրիգադ է: Վարձատրությունը կատարվում է աշխատանքի ամբողջ ծավալի համար վերջնականարտադրանքիչափման միավորներովսահմանված վարձաչափերով՝կատարմանառավելագույնժամկետը նշելով: Կատարված աշխատանքներըընդունում է ՏՎԲ կամ վարպետը: Վաշվապահությունը փաստացի աշխատավարձըբաշխում է բրիգադի անդամների միջե յուրաքանչյուրի աշխատած ժամերի քանակին ն նրանց տարակարգերին համապատասխան:Այս դեպքում պարգեատրումըկատարվում է աշխատանքներիկատարման ժամկետների կրճատման համար՝ որակի պահպանմանպայմանով: Աշխատանքիակորդայինվարձատրությունը պետք է կիրառվիբանվորների առանձինխմբերի համար աշխատանքի արտադրողականությանհետագաբարձրացմանն աշխատանքների կատարման ժամկետների կրճատման մեջ նյութական շահագրգռվածությունստեղծելու նպատակով:Ակորդայինաշխատանքըձնակերպվում է կարգագրով: Բրիգադի անդամների համաձայնությամբ՝ ակորդայինաշխատավարձը կարող է հավասարաչափբաշխվել նրանց

Ընդամենը

(ռուբ.)

(ռուբ.)

2593,5 1624,5

2599,2

1732:8

Գործարքայինաշխատավարձ Լրացուցիչ վաստակիբաշխմանգործակիցը- -----------------.9 Տարիֆային աշխատավարձ

Տաբելավար Կարգագիրըորպես փաստաթուղթունի թերություններ. հնարավորություն չի տալիս հսկելու կատարվածաշխատանքներիծավալն ու շարժը ըստ տեխնոլոգիականշղթայի, որովհետն դուրս է գրվում մեկ բանվորի կամ բրիգադի, մեկ կամ մի քանի հաջորդաբար իրար հետ չկապված գործառնություններիհամար: Դրա համար էլ սերիական արտադրություններում, որտեղ մեկ տեխնոլոգիական պրոցեսով միաժամանակ պատրաստվում է միատարրարտադրանքներիխմբաքանակ,աշխատավարձի հաշվառման համար կիրառվում են երթուղային թերթեր (քար-

ան

միջն:

Անուղղակի գործավարձայինաշխատավարձի դեպքում բանվորի աշխատավարձի չափը կախվածությանմեջ է նրա կողմից սպասարկվող հիմնականարտադրական բանվորների աշխատանքի արդյունքներից,

ում աշխատանքիվրա նա անուղղակի ազդեցություն է գործում: Անուղղակի գործավարձայինվարձաչափը որոշվում է տարիֆային դրույքը (ռոճիկը) բաժանելով գործարքային բանվորի համար պլանավորված արտադրանքիթողարկմանքանակի վրա:

արտադրամասիմեկ տեղամասսպասարկողկարգավորող Օրինակ. մեխանիկական բանվորի աշխատավարձը14000 ռուբլի 4 (ըստ տարիֆայինդրույքի): Տեղամասիմշակման պլանը (նորման) 1000 միավոր է: Փաստացիպատրաստվելէ 1200 միավոր: Կարգավորող

ռուբլի 16800

կկազմի բանվորիաշխատավարձը

(14000

:1000 »«1200):

Աշխատանքի վարձատրման պրոգրեսիվ գործավարձի դեպքում աշխատավարձիհաշվարկումը կատարվում է պլանավորվածարտա-

դրանքի քանակի դիմաց ուղղակի գործավարձայինվարձաչափերով, իսկ նորմայից ավելի արտադրանքի համար`պրոգրեսիվաճող վարձա-

չափերով:

Օրինակ. ՆՄ/տարակարգիգործարքայինբանվորըմշակմաննորմանկատարել է 118 վարձաչափով 18000 ռուբլի է: տոկոսով Նրա աշխատավարծըուղղակի գործավարձային նախատեսվածէ նորմայի 105 Համածայնձեռնարկությունումգործող կանոնադրության, տոկոսից ավելի թողարկված արտադրանքի գործարքային վարձայափը մեծացնել 15

անգամ:

հավասարկլինի 18992 Այսաիսով,բանվորիընդհանուրաշխատավարծը 18000

Ի

ՆՆ

ռուբ.

կոս.

18000»(118-105) 0.5: անաաա ՀՀ

ՇԵՂՈՒՄՆԵՐԻ ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ

4.6. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՆՈՐՄԱԼ ՊԱՅՍԱՆՆԵՐԻՑ

3ԱՎԵԼԱՎԾԱՐՆԵՐԻ ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄՆ ՈՒ ՀԱՇՎԱՐԿԸ

Խթանող վճարները (բարձրը որակավորման, մասնագիտական վարպետության,սակավ թվաքանակովաշխատանքիհամար լրավճարներն ու ավելացումները, պարգնատրումները,հավելավաստակը նայլն) որոշվում են ձեռնարկություններիկողմից ինքնուրույն ձնով ն կատարվում են եղած միջոցներիշրջանակներում:Դրանց վճարմանչափերն ու պայմաններըորոշվումեն կոլեկտիվ պայմանագրերով: ն հաշվարկմանկարգը: Քննարկենք որոշ լրավճարներիձենակերպման

Աշխատանքի նորմալ պայմաններից շեղումների հետ կապված Լրացուցիչ վճարումներիձեակերպումը:Նորմալ են համարվում աշխատանքի այն պայմանները, որոնց դեպքում աշխատատեղերըառաջակարգագրերի, երթուղային թերթերի ն այլ փաստաթղթերի դրանք համաձայն, ամբողջությամբ ապահովվածեն հումքով, նյութերով, կիսաֆաբրիկատներով,գործող սարքավորումներով,հատուկ գործիքներովու հարմարանքներով:Եթե այս պայմաններըկատարվածչեն, ն բանվորը ստիպված լրացուցիչ ժամանակ է ծախսում աշխատանքի վրա, ապա անհրաժեշտ է կատարել այդ ժամանակի հաշվարկը ն դրա վճարումը: Այդ նպատակովդուրս են գրվում. գորժարքայինաշխատանքիկարգագիր փաստաթղթերում նախապես չնախատեսված լրացուցիչ տեխնոլոգիական գործառնությունների բացահայտմանդեպքում. -

լրացուցիչ վճարման թերթիկ այն դեպքում, երբ աշխատանքիփասչեն համապատասխանումպլանավորվածին: տացի պայմանները Այդ փաստաթղթերըդուրս են գրում արտադրամասի պետը կամ նորմավորողը,մինչն աշխատանքիսկիզբը, նշելով հիմնական փաստաԹղթի(կարգագրի,երթուղային թերթի) համարը, լրացուցիչ ժամանակն ու վարձաչափըն կարգագրիկամ երթուղային թերթի հետ միասին տալիս են բանվորին կամ բրիգադավարին:Հետագայումայդ լրացուցիչ ժամանակըներառում են նորմա-ժամերիմեջ ն օգտագործումբանվորիկողմից մշակման նորմայի կատարման տոկոսի հաշվարկման ժամանակ, իսկ լրացուցիչ վճարըներառում են գործարքայինաշխատավարձիմեջ: Լրա-

տպարանն ա

ցցիարամ չանաավաե արտ Լապադարդ րալլալարնադկարպաոանչաֆագու դրանքի ինքնարժեքիմեջ, հանգեցնում մեծացմանը՝ Կաթ (15 199:Բ իվՑ մատի մասին» Հ աեմբերի կարգի նորմաների Դրա համար էլ լրացուցիչ վճարի յուրաքանչյուր չափերը երթինխար ո ր ա արո» որոնք նորմայից,րեն պայմանների ամէլ գունավոր շերտով թղթի վրա, լրացուԳոմոր տեխ հման

ձի

-

նվա

ն

,

որտեղ նախատեսվում է, որ փոխհատուցվողլրավճարների են (աշխատանքի այն համար, շեղվում երեկոյան Կ գիշերային ժամերի աշխատանքի համարն այլն) ձեռնարկությունը որոշում է ինքնուրույն, բայց ՌԴ կառավարությանկամ նրա հանձնարարությամբայլ մարմիններիհամապատասխանորոշումներով սահմանվածչափերիցոչ պակաս:

տած

հետ:

որը

է դրա

-

համեմա-

`

րու

են

արտադրամասի պետի կողմից: Մշվապահությունում ի յուրաքանչյուր ստորո Գրվում ուրԳի հինգ օրը մեկ դրանք խմբավորն

ղեկավարվում են ըստ պատճառներին մեղավորների՝ձեռնարկության ների կողմից քննարկելուն վերլուծելու համար: ու վճարումը: Պարապուրդի փաստաթղթայինծժնակերպումն ընդմիջումներիժամանակը, որի ընթացհարկադրված Աշխատանքում գտնվում են ձեռնարկությունում,բայց չեն կարող այն քում բանվորները օգտագործել,կոչվում է պարապուրդ: նվաՊարապուրդներըմեծացնումեն արտադրանքիինքնարժեքը, զեցնում շահույթը, ձեռնարկությանը հասցնում վնաս: մեղավորներկարող են լինել ինչպես բանվորները,այնպես էլ` գորժարամատավարչությունը,նյութերի, էներգիային այլնի նի, արտադրամասի չեն կարարները: Բանվորների մեղքով առաջացածպարապուրդները Իսկ եթե առաջացածպարապուրդը բանվորիմեղքով չէ, վարձատրվում: է տարակարգիհամար ապա այդ ժամանակը վարձատրվումբանվորի սահմանվածտարիֆայինդրույքի (ռոճիկի) չափի 2/3-ից ոչ պակաս: Նոր պարայուրացման ժամանակաշրջանում տեսակի արտադրությունների են պուրդները,որոնք բանվորի մեղքով չեն առաջացել. վարձատրվում տարակարգիժամավարձիլրիվ տարիֆային դրույհամապատասխան է քից ելնելով: Այդ ժամանակը ձնակերպվում ս/արապուրդիմասին ու մեղավորնշվում են պարապուրդիպատճառներն թերթիկով: Նրանում դրույքը, վարձատրության ները, տնողությունը, բանվորի տարիֆային չափը ն գումարը: Տնողությունից կախված`պարապուրդներըբաժանն հերթափոխայինի: Ներհերթափոխայինը վում են ներհերթափոխայինի ձնակերպվումէ պարապուրդի մասին թերթիկով, իսկ աշխատաժամանակի տաբելում լրացուցիչ նշվում է Ն (2Ն, ՅՆ) տառով: Հերթափոեն շատ հաճախ պայմանավորված արտաքին խային պարապուրդները ն ընդգրկում են պատճառներով(էներգիայի մատակարարումչկա) բանվորներին:Այս պարապուրդամբողջ տեղամասի, արտադրամասի են ները տաբելում նշվում են 7 տառով ն ձնակերպվում ակտով՝կցելով մասնակիցներիցուցակը: դրան բանվորների պարապուրդի Պարապուրդները կարող են լինել օգտագործված,այսինքն այդ են ստանում, բանվորներընոր առաջադրանքներ ժամանակամիջոցում ձնակերպվումէ կարգագրի այլ աշխատանքիեն անցնում:Աշխատանքը կամ դուրս գրմամբ` գործարքայինվարձաչափերովվարձատրության միջին աշխատավարձիպահպանման կարգին համապատասխան: ն Պարապուրդի մասին թերթիկում նշվում են կարգագրի համարը աշխատածժամանակը: ն Արտադրանքիխոտանիփաստաթղթավորումը դրա վճարումը:

Պարապուրդի

մեջ խոտչմն են համարվումայն արտադրանքը,դետալԱրտադրության սահմանված ները, հանգույցները, որոնք չեն համապատասխանում ն ստանդարտների կամ տեխնիկականպայմաններիպահանջներին

որոնք չեն կարող օգտագործվել ուղղակի նշանակմամբ:Դրա համար էլ տարբերումեն ճասնակի(ուղղելի) ն լրիվ (անուղղելի) խոտան: Լրիվ խոտանը,որը բանվորի մեղքով չի առաջացել, վարձատրվումէ համապատասխանտարակարգիժամավարձայինտարիֆայինդրույքի 2/3-ի չափով՝ այն ժամանակիհամար, որը, ըստ նորմայի, պետք է ծախսվեր այդ աշխատանքիվրա: Աշխատողիմեղքով մասնակի խոտանըվարձատրվում է իջեցված չափով կախվածարտադրանքի պիտանիության տոկոսից: Պիտանիությանտոկոսը ն վարձատրությանճիշտ չափը սահմանվում են վարչության կողմից: Ոչ աշխատողի մեղքով մասնակի խոտանը վարձատրվումէ վարչության կողմից սահմանվածարտադրանքի պիտանիությանտոկոսից կախված, բայց ոչ պակաս, քան համապատասխանտարակարգիժամավարձայինտարիֆայինդրույքի 2/3-ը: է եղել մշակվող Արտադրանքիայն խոտանը, որը պայմանավորված նյութի թերություններով (մետաղի ճեղքվածք, չեչ) ն նկատվել է այն բանից հետո, երբ դետալի մշակման վրա ծախսվել է աշխատանքային մեկ օրից ոչ պակաս ժամանակ, վարձատրվումէ սահմանվածգործարքային վարձաչափով:Նոր արտադրությանյուրացման շրջանում բանվորի կողմից թույլ տված խոտանը վարձատրվում է պիտանի արտադրանքին հավասար: Հայտնաբերված արտադրանքի խոտանի համար ակտ է կազմվում, որտեղ արտացոլվում են խոտանի ծախսերը ն կորուստներիգումարը: Կարելի է օգտագործել նան մշակման հաշվառման սկզբնական փաստաթղթերըդ̀րա համար նախատեսվածորոշակի ցուցանիշներով: Բանվորի ճեղքով թույլատրված խոտանի ուղղումը կատարվում է առանցխոտանիմասին ակտի դուրս գրման: Եթե խոտանը ուղղվում է ուրիշ բանվորի կողմից, ապա նրա հաճար կարգագիր է գրվում, որտեղ դրվում է «Խոտանի ուղղում» դրոշմը: Նշված փաստաթուղթը հիմքէ ծառայումխոտանիվարձատրման հաճար: էրավճար գիշերային ժամերի աշխատանքի համար- Գիշերային է համարվում ժամը 22-ից մինչն առավոտյանժամը6-ն ընկած ժամանակը: Այն գրանցվում է աշխատաժամանակի հաշվառման տաբելներում հանրագումարայինքանակով`ամսվահամար:

ձե 748

Տիպային

զեկուցագրի համար /լարգագրի լրացուցիչ վճարման

թիվ

եթ

ոու դեկտեմբերի 199....թ.

Արտառրամասի Տեղամաս, բաժանմունք արը

'

ճեռանը րթափոխ արման ՛

տ

| |

Կոդը

Ենթակա է վճարման Ազգանուն,

Տարա արգո

Ծախ-|Տաբե-| Լրացուցիչ լի

հիկամ

որա

լլա

քոք

րում

րում.

Կ

տ

ց

ՎիաՄն Ի

ճառ

վորներ

մերի |ների.

հակը ռուբ

|նակը.|չա-

զոր.

Վոլկով ՎԿ.

լա:

Էռրման կճարի|ժամե| | |սերի | վարզույ ցուցի: են-զերի | | | ժա-տարով | վճարման | թյունը կոբ

մասնա-

ատե-|

|գորիավգիտու-

ԱՀ

անը

Ր վոր-|

18785

պետ Արտադրամասի

Տեխնոլոգ

Վարձատրություն արտաժամյա աշխատանքիհամար- Արտաժամյա աշխատանքըձնակերպվում է համապատասխան փաստաթղթերով ն այլն) ն առաջին (կարգագրերով երկու ժամվա համարվարձատրվում ոչ պակաս, քան մեկուկես անգամ, իսկ հետագա ժամերի համար` ոչ պակաս, քան կրկնակի: Այդպիսի աշխատանքները ձնակերպվումեն աշխատաժամանակի օգտագործման հաշվառման տաբելով ն հաշվա-

պահության հաշվարկ-տեղեկանքով:

Նորմավորող

Գիշերային ժամերի ամբողջ աշխատանքըձնակերպվում է ձեռնարկությունում սահմանվածսկզբնական փաստաթղթերովն վարձատրվում է ձեռնարկության կոլեկտիվ պայմանագրով(աշխատանքիվարձատրության մասին կանոնադրությամբ) սահմանված ավելացված չափերով, բայց ոչ

է օրենսդրությամբ: պակաս, քաննախատեսված

Տիպալեն

Մշակմանմասինզեկուցագիր(կուտակման) 199...թ.դեկտեմբերիհամար

Արտա- | Տեղամաս

|նուխվա| Բանվոր

Վճարման

ԻԻ ծերիկոդը

որոն

|

ժամանակը

վարձաչափը

Քանակըհանրագումարով

Դետալ Գործառնություն

Ամսա-

՛

ռուբ 00

կոպ.

90,0 60րոպ.

ձ0ռուբ.

ծՕռուբ.

Ց

ամսվահամար ընդամենը 10520ռուբ. 0Օկոպ.

175,33

շարունակություն

Խոտան Արտա- Խոտան Արտա- Խոտան է դրվել մը պիտանի պիտանի ր Ար թվունիեոռանի ա վոաունը վճարվող |վճարման տոկոսը տոկոսը տոկոսը

տն

Սրեվաան

-

Շորմավորող

Վարպետ

-

«զզարգի բովանդակությունը

Դեկտեմբերի6-ին, 27-ին, 28-ին օրական երկու ժամ արտաժամյա աշխատանքի համար՝մեկ ժամվա լրացուցիչ վճարը

տարիֆայինդրույքի (75 ռուբ.) 75«6ժամ

Հոռարը, ռուբ

Ժամավարձայինի

տոկոսիչափով

Ընդամենը

Տարակարգը կարագի Տաբելային

85:33 40Օրոպ.

| Արտա-

Յ

կողը

Մ'տարազարգ, վարձատրության

Է -

| դրվելէ

թիվը

7-28

|Կատեգորիա

5120 ռ.00կոպ.| Հանրազումար|Աշխատավարձի|

Նորման10 հատի համար

ձե

ՀՎաշվարկ-տեղեկանք թիվ 185 ՊետրովՎ.Կ., տաբելայինհամարը012

Արտաժամյակատարված աշխատանքիլրավճարի հաշվարկման հիմք է ծառայում համար աշխատաժամանակի հաշվառման

Աշխատանքի տոն վարձատրությունը

տաբելը:

օրերին Աշխատանքը տոն օրերին թույլատրվում է այն ձեռնարկություններում, որտեղ աշխատանքի դադարեցումը հնարավորչէ արտադրատեխնիկական պայմաններից ելնելով (անընդհատգործող ձեռնարկություններ, կամ որոնց աշխատանքը պայմանավորված է բնակչության սպասարկմամբ):Տոն օրերին աշխատանքի վարձատրությունը կատարվումէ. -գործարքայինբանվորներին՝ կրկնակիգործարքային վարձաչափից ոչ պակաս, -ժամային կամ օրական տարիֆայինդրույքով աշխատողներին ժամայինկամ օրական կրկնակի ոչ պակաս, դրույքից -ամսական ռոճիկներով աշխատողներին՝ ռոճիկից ավել Ժամային կամ օրական կրկնակիդրույքից ոչ պակաս, եթե աշխատանքը կատարվումԷ ամսականժամանակի նորմայիցդուրս, ն ռոճիկից ավել միանվագչափով` եթե աշխատանքը կատարվելէ աշխատաժամանակի ամսականնորմայիսահմաններում:

Աշխատողի համաձայնությամբ դրամական փոխհատուցումը կարողէ փոխարինվել հանգստի ուրիշ օր տրամադրելով,բայց վճարելով միանվագ չափով: Եթե բանվորըաշխատում է այնպիսի

հերթափոխում,

մի

մասամբ անցնում է տոնական օրվան ն գիշերային ժամանակին, կրկնակի չափով վարձատրվում են միայն այն փաստացի աշխատաորը

ժամերը, որոնք համընկել են տոնական օրվան: Գիշերային ժամերի աշխատանքի վարձատրությունը կատարվում է գոյություն ունեցող նորմաներով՝`առանց կրկնապատկելուլրացուցիչ վճարը: Տոնական օրերին արտաժամյաաշխատանքներըլրացուցիչ չեն վարձատրվում,որովհետն բոլոր ժամերը վարձատրվումեն կրկնակի չափով: Աշխատանքիբազմահերթափոխայինռեժիմ: Սա բնորոշ է այն ձեռնարկություններին, որտեղ օրվա ընթացքում աշխատանքներըկազմակերպվում են երկու ն ավելի հերթափոխերովներառյալ անընդհատ արտադրությունները: Երեկոյան ն գիշերային հերթափոխերի աշխատանքների համար արտոնություններիծավալը տարբեր է: Գիշերային է համարվում այն հերթափոխը, որտեղ աշխատաժամանակիկեսից ոչ պակասը բաժին է ընկնում գիշերային ժամանակին`ժամը 22-ից մինչն առավոտյան ժամը 6-ը: Գիշերայինին անմիջապես նախորդող հերթափոխը երեկոյան է համարվում անկախ դրա սկզբի ն ավարտի ժամանակից (ժամը 14-16-ը ն այլն): Աշխատանքիայլ ռեժիմները (աշխատօրվա բաժանումը մասերի,օրական հերթափոխությունըն այլն) բազմահերթափոխային ռեժիմներիշարքը չեն դասվում: Այդպիսիռեժիմներում զբաղված աշխատողների համար պահպանվում են գիշերային ժամանակի աշխատանքի համար լրացուցիչ վճարումների գործող կարգը ն այլ փախհատուցումները՝կախվածաշխատանքիպայմաններից: :

աշխատանքայինօրերի թվի վրա՝ ըստ այդ ժամանակահատվածիգրաֆիկի, ընդ որում, պետք է նկատի ունենալ, որ միջին վաստակի մեջ չեն մտնում այն դրամական վճարումները, որոնց նկատմամբ ապահովագրական անդամավճարներըչեն հաշվարկվում, այսինքն` չօգտագործված արձակուրդներիհամար տրվող փոխհատուցումը, աշխատանքից ազատելու ժամանակ տրվող արձակման նպաստները, նյութական օգնության ձնով տրվող տարբեր տեսակի դրամական նպաստները, խրախուսականվճարումները, դրամական պարգնները ն այլն: Սակայն նպաստները ընդգրկվում են

ե Նին ա շխատավարձը հաշվարկի ու « ամական աճի ինբնակ կապված՝ Գնե եկամուտների Աա ության Աա յինների Կան տոճիկների հարցմա համապ կահատվա Ան ԱԱ Անն Աոա ա

ՉԱՇԽԱՏԱՕԶ ԺԱՄԱՆԱԿԻ ՀԱՄԱՐ ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ

ԱՆԱՇԽԱՏՈՒՆԱԿՈՒԹՅԱՆ

ՆՊԱՍՏՆԵՐԻ

ՁԵՎԱԿԵՐՊՈՒՄՆ

-

-

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՅԻՆ

-

:

յդ

բարօրաց

ը

պ

կարգը տարածվում է կիրառվում հեւոնյալ դեպքերում.

ՈՒ ՀԱՇՎԱՐԿԸ

աշխատավարձի հաշվարկման:

ճշգր

ար

ԵՎ ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ

Աշխատանքայինօրենսդրության համաձայն, բանվորներին ն ծառայողներին վարձատրում են նան չաշխատած ժամանակի համար: Նման վճարումների գումարների հաշվարկմանհիմքում ընկած է միջին աշխատավարձը, որի հաշվարկման ն կիրառման կարգը սահմանվումէ համաատասխան նորմատիվային փաստաթղթերով: Օրինակ, 1994թ. միջին կարգո մշակվել է ՌԴ աշխատանքի ե, նախարարությանկողմից համաձայնեցնելովՌԴ ֆինանսների նախարարության հետ, հաստատվել է 1994թ. հունվարի21-ի թիվՑ որոշմամբ: Միջին վաստակի հաշվարկման համար վերցնում են համապատասխան վարձատրության հետ կապված իրադարձությանընախորդող երեք ամիսները, իսկ միջին օրական վաստակըորոշվում է հաշվարկային ժամանակահատվածիփաստացիաշխատավարձիգումարը բաժանելով

հետ

ր

տասխան: Աշխատողների միջին աշխատավարձիհաշվարկման վերը նշված է ձեռնարկությունների,կազմակերպություններիե հիմնարկների վրա` անկախ դրանց կազմակերպա-իրավական ձներից ն

-

4.7.

չութ) ան

ր

երբ աշխատողը գտնվում է հերթական, հիմնական կամ լրացուցիչ, ինչպես նան ուսումնականարձակուրդում, երբ ազատման դեպքում փոխհատուցում է վճարվում չօգտագործված արձակուրդիհամար, երբ աշխատանքիցազատելու ժամանակ արձակմաննպաստ են վճարում, երբ աշխատողինարտադրությունից կտրված որակավորման բարձրացմանդասընթացներիեն ուղարկում:

Այն դեպքում, երբ միջին աշխատավարձի հաշվարկման համար օրենսդրությամբհատուկ կարգ է սահմանված(կենսաթոշակի հաշվարկն մի շարք այլ դեպքերում), նշված կանոն-

ման. եկիԱ րը չ

րառվու մ:

ցյան

Միջին աշխատավարձիհաշվարկներըկատարվում են աշխատաժամանակի օգտագործման հաշվառման ն համապատասխան փաստաեն աշխատողի թղթերի տվյալների հիման վրա, որոնք հաստատում են մբ ե երաշխավորվա ծ միջին իրավուն րավունքը օրենսդրությամբ իջին աշխատավարձ ստանալու համար: ե նն ամենամյա արձակուրդների վարձատրու

Ք ինակուն թյան հավար -

շնար

ր

ը

-

հոկտեմբեր Օոհնակ. Աշխատաժամանակի հաշվառման 799.թ. ամսվա տաբելի ն ժեռնարկության դեկավարի հրամանի համաձայն աշխատողին հերթական ամենամյա արձակուրդ է տրամադրվել 199..թ. հոկտեմբերի20-ից: Ըստ անալիտիկ հաշվառման տվյալների, աշխատողի արգակուրդին երեք ամսվա աշխատավարձըկազմել է. նայխորդաժ

|Սեպտեմբեր | Ընդամենը | Հուլիս |Օգուտոս

Ռոճիկը

40000

Հավելավճարըերկարամյաաշխա-

շոր Աաաա պարգնատրում Հավելավճարըգիշերային աշխատանքի համար

Հ

Ընդամենը՝

68000

40000

40000

որն

Ց 40000

58000

120000

ոնց

10000 48000 174000 -

"

Աշխատանքային օրերիքանակ ի

վեցօրյա եմքում աբաքի

-

Չաշվարկային ժամանակահատվաժումաշխատողը գործալքում չի ունեջել, չի Օգտվել առանց աշխատավարծի պահպանման արձա-

կուրդրց:

Միջին աշխատավարձի հաշվարկման հարմարության նպատակով հաշվարկային ժամանակահատվաժը համարում ենք երեք լրիվ օրացուցային ամիսը: Հաշվարկում ենք երեք ամսվա միջին աշխատավարծը՝ 28000 ռուբ. (774000 - 3): Որոշում ենք միքին օրական աշխատավարը՝ 22025 ռուբ. (174000 : 79): Արձակուրդային օրերի դիմաց վարծատրության գումարը 52860 ռուբլի Լ (22028 24): Ենթադրենք հոկտեմբերի 7-ից ձեռնարկությունում աշխատավարձը բարձրացրել են ընդհանուր առմամբ 1,8 անգամ: Այս դեպքում աշխատողի նոր ռոճիկը ոչ թե 40000 ռուբլի ե այլ 72000 իսկ հաշվարկային ժամանակաշրջանի համար հաշվարկված աշխատավարձը կկազմի 289200 ռուբլի (72000 3 7 24000 չ 18: 20006 է 70000): Երեք ամսվա համար միջին աշխատավարձը 96400 ռ. է (289200 : 3), միջին օրւսկան աշխատավարծը` 36608 ռուբլի (289200 : 79): Արժակուրդայինօրերի համար վարժատրությունը87859.2 ռուբլի է (36608. 24)-

է ատարվոն հաշվարկ հետ Վերջնական

կենսաթոշակիանցնելու դեպքում նրա ինչպես հաշվետու ամսում աշխատած ժամանակի համար տրվող աշխատավարձի,այնպես էլ` արձակուրդի համար, որը չի օգտագործվել մինչն ազատման օրը: Աշխատողի

ազատման

կամ

Կադրերի բաժինը հաշվարկում է չօգտագործված արձակուրդի օրերի թիվը աշխատածամիսներիքանակին համապատասխան՝սկսած վերջին արձակուրդից ն կախված ամենամյաարձակուրդիհամար սահմանված օրերի թվից: ժամանակավոր անաշխատունակությաննպաստի հաշվարկը: Սա չաշխատածժամանակի վարձատրությանհատուկ տեսակ է: Դրա աղբյուրը ոչ թե ինքնարժեքն է, ինչպես չաշխատած ժամանակի վարձատրության նախորդբոլոր տեսակներիհամար, այլ` սոցիալական ապահովագրությանմարմիններիմիջոցները:. Վճարման ենթակագումարի հաշվարկմանհամար հիմք է հանդիսանում աշխատաժամանակիօգտագործման հաշվառման տաբելը ն բուժհիմնարկիցտրված ժամանակավոր անաշխատունակության մասին թերթիկը: Նպաստի չափերը պայմանավորվածեն հիվանդությանընախորդող աշխատանքի երկու ամսվա միջին աշխատավարձով, հիվանդության օրերի թվով, անընդհատաշխատանքիստաժով: Մինչն 5 տարի անընդհատաշխատանքայինստաժի դեպքում նւպաստիչափը սահմանված է վաստակի60 տոկոսի, մինչն 8 տարի՝ 80 տոկոսի, 8 տարուց ավելի 100 տոկոսի չափով: Անկախանընդհատաշխատանքայինստաժից՝ 100 տոկոսի չափով ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստ է վճարվում մինչն 18 տարեկան 3 ն ավելի երեխաներունեցող անձանց, Ղայրենականպատերազմի հաշմանդամներին,աշխատանքային խեղանդամություն հիվանդություն ունեցողներին: ն մասնագիտական Միջին աշխատավարձի100 տոկոսի չափով նպաստներեն վճարվում հղիությանն ծննդաբերությանժամանակ: Սակայն ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստի չափը յուրաքանչյուր օրվա համար չպետք է գերազանցի պաշտոնական ռոճիկի հիման վրա հաշվարկվածօրական աշխատավարձիգումարի կամ հաճապատասխան տարակարգի գործարքային կամ ժաճավարձային բանվորիօրական տարֆային դրույքի կրկնակի չափին: Աշխատավարձի գումարի մեջ են ներառվում վարձատրությանբոլոր տեսակները,բացի արտաժամյա,տոն օրերի, համատեղությանկարգով կատարածաշխատանքների,չաշխատած ժամանակի համար վճարներիցն լրավճարներից:Գործավարձով վարձատրվողանձանց նպաստը են՝ ելնելով օրացուցային վերջին հաշվարկում երկու ամիսների միջին որոնք նախորդելեն այն ամսվա 1-ին, որի ընթացքում սկսվել է անաշխատունակությունը: ամիսներիցյուրաքանչյուրի աշխատավարձինավելացնում են ցած տարվա ն վաստակիմիջին արն ական գումարը: Եթե աշխատողը մեկ կամ երկու ամիսներիցյուրաքանչյուրում փաստացի աշխատել է ոչ բոլոր օրերը (ըստ գրաՖիկի),

սնի ատավարճից, այդ երդուպարգնատրման աշխատանքային

պարգնատրումներիմիջին գումարը հաշվի են առնում աշխատած ժամանակին համապատասխան:Այն դեպքում, երբ նշված երկու ամիսապա

է ո ական արի ԱԱ տնվել ներին

աշխատո

աստակել

(օրինակ`

ու Սարավանում

հիվանդության

պատճառո

աշխատած օրերի դիմաց ելնելով անաշխատունակությանամսում ստացած աշխատավարձից ն անցած տարվա պարգնատրման միջին ամսական գումարի մի մասից (աշխատած ժամանակին համապա-

տասխաՍ):

Ամսականռոճիկով վարձատրվող անձանց նպաստըհաշվարկում են, ելնելով հիմնական ռոճիկից, որին ավելացնում են միջին ամսական պարգնատրումը (ընդհանուր գումարը բաժանում են անաշխատունակության ամսվա աշխատանքայինօրերի թվի վրա ն բազմապատկում աշխատածՕրերի թվով): Նպաստի հաշվարկման ժամանակ չեն ընդգրկվում աշխատավարձի համակարգով չնախատեսվածկամ միանվագ բնույթ ունեցող պարգնատրումները (հայտնագործություններին ռացիոնալիզատորականառաջարկությունների համար): Օռհնակ. 5-րդ տարակարգի գորժարքային բանվոր Ս ՎմՍմիռնովը. դեկտեմբեր ամսին 3 օր հիվանդ է եղել. որը նշված Է աշխատաժա-մաճակի հաշվառման տաբելում ե հաստատվածէ բժշկական հիմնարկության ժամանակավորանաշիխատունակության թերթիկուլ: Մ.Վ. Սմիռնուլի անընդհատաշխատանքայինստաժը 7 տարի է: Նրա աշխատավարձը երկու նախորդ ամիսների (199. թ. հոկտեմբեր ն նոյեմբեր) փաստացի աշխատաժժամանակիհամար կազմում է

ԿԱՆ մն

ժամանակավորանաշխատոնակոտանապատ հնքնարժեքի մեջ ներառվողպարգնատրումներ

27299

ժամանակավոր անաշխատունակությաննպաստի հաշվարկման հա-

մար միջին աշխատավարձիմեջ է ներառվում 36600 ռուբ. (27000 ռուբ. 6000 ռուբ. 3600 ռուբ.): Միջին օրական աշխատավարձըհավասար Է 9715 ռուբ. (36000 - 40 օո): Այն համեմատում ենք 5-րդ տարակարգի գործարքայինբանվորի օրական կրկնակի տարիֆային դրույքի հետ` 1280 ռուբ. (80 ռուբ.» ժամ 640 ռուբ. »« 2): Ելնելով աշխատանքի ստաժից նպաստի չափեք պետք է կազմի միջին օրական աշխատավարծի8055-ը, այսինքն` 732 (9715-ի 8026-ը): Նշանակում է նպաստի հաշվարկը պետք է ռուբ. կատարել 732 ռուբլով հիվանդության յուրաքանչյուր օրվա համար: Վճարման ենթակա 2796 ռուբ. (732 ռուբ. » 3): -

Անհրաժեշտ է նշել, որ ձեռնարկությունները կարող են ինքնուրույն սահմանել վերը նշված վճարումների հաշվարկների նան այլ տարբե-

րակներ:

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻՑ

ԿԱՏԱՐՎՈՂ

ՊԱՀՈՒՍՆԵՐ

ԵՎ

ՀԱՆՈՒՍՆԵՐ

Ձեռնարկության հաշվապահությունը կատարում է ոչ միայն աշխատավարձի, այլ նան դրանիցպահումների ու հանումների հաշվարկում: Օրենսդրությանը համապատասխան`բանվորների ու ծառայողների են հետնյալ պահումներնու հանումները. աշխատավարձից կատարվում պետական հարկեր՝ եկամտահարկ,երբ հարկման օբյեկտ է ծառայում աշխատավարձը, պահումներկենսաթոշակայինֆոնդին, նախապեսարված կանխավճարիգծով պարտքի մարում, ինչպես նան ոչ ճիշտ հաշվարկներիհետնանքով ավելորդ վճարված գումարներիվերադարձ, ձեռնարկությանըբանվորի կողմից հասցված նյութական վնասի փոխհատուցում, գումարներ`օգտագործված արձակուրդի չաշխատածօրերի դիմաց վճարված(ազատման դեպքում), մի քանի տեսակներիտուգանքներիգանձում, ըստ կատարողականփաստաթղթերի, վարկով վաճառվածապրանքներիդիմաց, արտադրանքիխոտանիհամար ն այլն: Բանվորների ն ժառայողների եկամտահարկը պահվում է ՌԴ «Ֆիզիկական անձանց եկամտահարկի մասին» օրենքով սահմանված կարգով ու չափերով: Ֆիզիկականանձանց հարկումը իրականացվումԷ ելնելով տարեկան -

-

-

-

-

-

-

-

-

եկամտից դրդյքների միասնական ջողբական անո ոուաճե -

-

որոշման համար հիմք է հանդիսանում անցած օրացուցային տարվա բոլոր աղբյուրներից ստացվածողջ եկամտի գումարը (ամսական եկամուտըդիտարկվումէ որպես միջանկյալ), չեն նախատեսվելքաղաքացիներիայն կատեգորիաները,ովքեր, անկախ եկամուտների չափերից, ամբողջությամբազատվում են հարկից. հարկ վճարում են բոլոր այն քաղաքացիները, որոնց հարկը գերազանցում է օրենքով սահմանվածչափերին, եթե քաղաքացին իր ձեռնարկությունում ստացած աշխատավարձից բացի ունի այլ եկամուտներ, ապա նա պարտավոր է ամեն տարի պաշտոնապես հայտարարել ստացված եկամուտների ընդհանուրգումարը՝ աշխատավարձը:

ներառյալ

Օրենքով սահմանված է, որ հարկ վճարողի հիմնական աշխատանքի վայրում հարկման ենթականրա ամբողջական եկամտիցամեն ամիս հանվում են օրենքով սահմանված նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը, երեխաների ու խնամքի տակ գտնվողներիպահպանման համար ծախսերի գումարը Ա հատկացումները կենսաթոշակային ֆոնդին: Ընդ որում, պետք է նկատի ունենալ. որ ոչ հիմնական աշխատանքայինտեղից ստացված եկամուտներիհարկման ժամանակ նվազագույն ամսական աշխատավարձի հանում չի կատարվում, ն հարկը հաշվարկվում է ստացվող եկամտիամբողջ գումարից, իսկ եթե քաղաքացին չունի հիմնական աշխատանքի վայր (տեղ, որտեղ պահվում է աշխատանքայինգրքույկը), ապա օրենքով նախատեսված արտադրական ն այլ ծախսերիհանման հետ միասին եկամտիցպետք է հանվի նան նվազագույնամսականաշխատավարձը: Օռինակ. Հունվար ամսին աշխատողի աշխատավարծըկազմել է 70000 ռուբ. Չհռարկվողնվազագույն գումարը հանելուց հետո այն 700 ռուբ.): ակազմի 3900 ռուբլի (10000 Կենսաթոշակային ֆոնդին 73: հատկացումը կազմում է 100 ռուբ. (70000 ռուբ. 794-ը): Չարկի 1276 դրույքը գանձվում հանած է՝ ամբողջականաշխատավարծից կենսաթոշակայինֆոնդի հատկացումները:Հարկի դրույքը 12 9, 468 ռուբ.՝ Փետրվար ամսվա աշխատավարձը12000 ռուբլի է: Երկու ամսվա համար հարկվող գումարը 10000 ռուբ. (70000 72000 6000: 2)յարկի դրույքը` 12 4-ը կկազմի 1200 ռուբ.: Փետրվար ամսվա գումարը 720 ռուբլի է (1200 480): Նույն կարգով կհաշվարկվեննան հետագաամիսներիհարկերը: Հարկը գանձվում է հաշվարկված աշխատավարձի ամբողջական ռուբլիներից։ Ձեռնարկությունների կողմից ֆիզիկական պահվող եկամտահարկի գումարը ենթակա է ժամանակին բյուջե -

-

-

-

-

հարկի

անձանցից

փոխանցման:

հարկերի

Քաղաքացիներիցի օգուտ պետական բյուջեի պահված գումարներիհաշվառմանհամար կիրառվումէ 68. «Վաշվարկներբյուջեի հետ» Այդ հաշիվը պասիվայինէ: Հաշվի մնացորդըարտացոլում հաշիվը: է բյուջեին ձեռնարկության պարտքի գումարը, շրջանառությունը դեբետով՝ պարտքի մարման համար բյուջե փոխանցվածգումարները, շրջանառությունըկրեդիտով՝բանվորներիու ծառայողների պահվածհարկերի գումարները: Պահումներ ըստ կատարողական թերթերի: Ալիմենտի պահման ն փոխանցմանհամար հիմք են հանդիսանումկատարողականթերթերը, քաղաքացիների գրավոր որոշումները ալիմենտների կաճավոր վճարման մասին, անձանց անձնագրերումՆԳ մարմինների նշումներն այն մասին, որ նրանք պարտավոր են ալիմենտ վճարել: Հաշվապահությունը

աշխատավարձից

ստացված կատարողական թերթերը գրանցում է հատուկ մատյանում կամ քարտում: Ներկայացվածդիմումի հիման վրա ալիմենտի պահումները կարող են կատարվել նան այն դեպքերում, եթեպահումների սան, եթե պարընդհանուրգումարը գերազանցում է 50 96 -ին, ինչպե են գանձում ուրիշ մորից տատիրոջից դատարանիորոշմամբ ալիմենտ երեխաների,անաշխատունակծնողների, ամուսնու համար: Ալիմենտները պահում են աշխատավարձիգումարներից, ժամանաայն նպաստներից, որոնք հաշվարկվել կավորանաշխատունակության են հաշվետու ամսվա համար` դրանցից հարկերը պահելուց հետո, ինչպես նան կենսաթոշակների ն կրթաթոշակներիհաշվարկված գումարներից:

Աշխատավարձի, կենսաթոշակների ն կրթաթոշակների վճարման համար սահմպնվածօրվանից սկսած, 3-օրյա ժամկետում ալիմենտների գումարները պետքէ վճարված լինեն ստացողինկամ փոստովփոխանցված լինեն նրա հաշվին: Ալիմենտներ չեն գանձվում նյութական օգնության գումարներից, հայտնագործություններին ռացիոնալիզատորականառաջարկությունների կատարմանհամար տրվող միանվագ վարձատրություններից ն այլն: Հաշվարկների հաշվառումը ըստ կատարողական փաստաթղթերի կատարվում է 76. «Հաշվարկներ տարբեր դեբիտորների ն կրեդիտորների հետ» հաշվի «Կազմակերպությունների ն անձանց հետ` ըստ կատարողականփաստաթղթերի»1 ենթահաշվում: Պահումներ վարկով վաճառված ապրանքների դիմաց: Այսպիսի հաշվարկներըհնարավոր են այն դեպքում, երբ ձեռնարկությունը բանկի վարկի հաշվին հաշվարկներ է կատարել առնտրականկազմակերպությունների հետ դիմում-պարտավորագրերիամբողջ գումարով բանվորներին ն ծառայողներինվարկով վաճառվածապրանքների համար: Այսպիսով, ամեն ամիս կրճատվում է տասնյակ առնտրականկազմակերպություններիօգտին գումարների մասնակի պահումների համար բանկին ներկայացվողվճարման հանձնարարագրերի դուրս գրման ժամանակը:Տվյալ ձնի հաշվարկների համար հաշվային պլանում նախատեսված է 73. «Վաշվարկներ անձնակազմի հետ այլ գործառնություններիգծով» հաշվի «Վարկով վաճառվածապրանքներիհամար» 1 ենթահաշիվը: Վաշիվը ակտիվային է: Հաշվի մնացորդը արտացոլում է բանվորներին ծառայողների պարտքի գումարը ձեռնարկությանը՝չմարված վարկի գծով. շրջանառությունը դեբետով բանկի վարկի հաշվին ձեռնարկությանկողմից վճարված նոր հանձնարարագրեր-պարտավորաշրջանառությունը կրեդիտով պարտքի մարման համար բանվորերի ն ծառայողներիաշխատավարձիցպահվածգումարները:

գրերը,

Աշխատողի ազատման դեպքում, երբ ամբողջությամբ չի մարվել պարտավորագրիգումարը, ձեռնարկությունըհայտնում է նրա հետ առնտուր կատարող կազմակերպությանը պարտքի մնացորդը, որն այն վերադարձնում Է ձեռնարկությանը:Վերջինս ամբողջությամբ փակում է վարկի գծով հաշիվները բանկի հետ: Այն ձեռնարկությունները, որոնք չեն օգտվում բանկի վարկերից իրենց աշխատողների վարկով ձեռք բերված ապրանքներիդիմաց պարտքերի մարման համար, օգտվում են 76 հաշվից առնտրական անձնական հաշիվների կտրվածքով: Բացի պարտադիր պահումներից, բանվորների ն ծառայողների աշխատավարձից կարող են հանումներ կատարվել վերջիններիս գրավոր դիմումներով. աշխատավարձի փոխանցում խնայողական բանկ, փոխանցումներ ապահովագրականկազմակերպություններին,արհմիութենականանդամավճարներիփոխանցում, այգեգործականտնակների ն հողամասերի շինարարության ն բարեկարգման համար վարկերի մարում: Նման հաշվարկային գործառնություններըհաշվառվում են 73 ն հաշիվներում:

կազմակերպությունների

4.9

ԲԱՆՎՈՐՆԵՐԻ

ԵՎ ԾԱՌԱՅՈՂՆԵՐԻ

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ

ՎԱՐՄԱՆ

ՀԵՏ ՀՉԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ ԵՎ ՆՐԱՆՑ

ՁԵՎԱԿԵՐՊՍԱՆ

ԿԱՐԳԸ

Բանվորների ն ծառայողների հետ հաշվարկների ձնակերպման համար օգտագործվողհիմնականռեգիստրէ հանդիսանում հաշվարկային տեղեկագիրը: Դա անալիտիկ հաշվառման ռեգիստր է, քանի որ կազմվում է յուրաքանչյուր տաբելային համարի կտրվածքով, ըստ արտադրամասերի,աշխատողների կատեգորիաներին վճարման ու պահումներիտեսակների: Հաշվարկայինտեղեկագիրը ունի հետնյալ ցուցանիշները. հաշվարկվածէ ըստ վճարմանտեսակների`70. «Վաշվարկներանձնակազմի հետ աշխատանքիվարձատրությանգծով» հաշվի կրեդիտի շրջանառությունը, պահված ն հաշվանցված է ըստ վճարումների ն հաշվեկցումների տեսակների 70.«Հաշվարկներ անձնակազմի հետ աշխատանքի վարձատրությանգծով» հաշվի դեբետի շրջանառությունը, ենթակա է առձեռն վճարման կամ մնացել է ձեռնարկությանպարտքը ամսվա վերջին` 70. «Հաշվարկներ անձնակազմի հետ աշխատանքի վարձատրությանգծով» հաշվի մնացորդը: Հաշվարկայինտեղեկագրի վերջին ցուցանիշը հիմք է հանդիսանում վերջնական հաշվարկով աշխատավարձ վճարելու նպատակով վճարման տեղեկագիրլրացնելու համար: Կիրառվում են բանվորների ն ծառայողների հետ ձեռնարկությունմի քանի տարբերակներ. ների հաշվարկներիձենակերպման հաշվարկա-վճարմանտեղեկագրի կազմման ճանապարհով, որում համատեղվում են երկու ռեգիստրներ հաշվարկային ն վճարման տեղեկագրեր, այսինքն միաժամանակ հաշվարկվում է վճարման ենթակագումարը ն կատարվում է դրա վճարումը, հաշվարկային տեղեկագրերիկազմմանճանապարհով,իսկ վճարումը կատարվումէ առանձինվճարմանտեղեկագրերով, յուրաքանչյուր աշխատողի համար ամսվա ընթացքում մեքենայակաց եղանակով«Աշխատավարձիհաշվարկ» թերթիկներիկազմման ձնով (հաշվարկված է, պահված է ն ենթակա է վճարման), որոնց հիման վրա լրացվում է վճարման տեղեկագիր աշխատավարձ տալու մասին: Վաշվարկային տեղեկագրեի նե աշխատավարձի հաշվարկման թերթիկներիկազմման համար հիմք են հանդիսանումհետնյալ սկզբնական փաստաթղթերը. աշխատաժամանակիօգտագործմանհաշվառման տաբել` ժամավարձային աշխատավարձին բոլոր այլ վճարումների հաշվառման համար, որոնց հիմքում ընկած է ժամանակը(պարապուրդ, գիշերային ն արտաժամյաժամանակիլրավճարներ, ժամանակավորանաշխատունակություն ն այլն), -

-

-

-

Բանվորների ն ծառայողների աշխատավարձը, օրենսդրությանը համապատասխան,վճարվումէ առնվազն յուրաքանչյուր կես ամիսը մեկ անգամ՝կոլեկտիվ պայմանագրովսահմանվածժամկետներում: Կիրառվում է ամսվա առաջին կեսի համար աշխատավարձիգծով հաշվարկներիկանխավճարայինն ոչ կանխավճարայինկարգը: Առաջին դեպքում աշխատողներին կանխավճար է տրվում, իսկ վերջնական հաշվարկը կատարվում է ամսվա երկրորդ կեսի համար աշխատավարձ վճարելիս: Կանխավճարիչափերը որոշվում են կոլեկտիվ պայմանագրի կնքման ժամանակ՝ արհմիութենականկազմակերպությանհետ ձեռնարկության ադմինիստրացիայի համաձայնությամբ: Տաբելի համաձայն աշխատած ժամանակիհամար կանխավճարինվազագույն չափը չպետք է ցածր լինի բանվորիտարիֆայինդրույքից: Երկրորդ դեպքում ձեռնարկություններում պլանային կանխավճարի փոխարեն բանվորներինաշխատավարձէ հաշվարկվում ամսվա առաջին կեսի համար` ըստ փաստացի թողարկվածարտադրանքի(կատարած աշխատանքի) կամ փաստացի աշխատածժամանակի: Կանխա-. վճարները հաշվարկվում են դրույքի 4096 կամ 5096-ի չափով` հանած

հարկերը:

-

-

-

(շարունակություն) -

-

-

-

ն

աշխատավարձիկուտակմանքարտեր` գործարքայինբանվորների

համար,

հաշվապահությանհաշվարկներ՝ լրացուցիչ աշխատավարձին ժամանակավոր անաշխատունակությաննպաստների բոլոր տեսակների գծով, անցած ամսվա համար հաշվարկային տեղեկագրեր՝հարկերի պահումների հաշվարկմանհամար, դատական մարմինների որոշումներ` կատարողական թերթերով

կատարո շգումարը արու եկամտահարկ Ավան խոտանի գիեոաել,լնժագանա. լթեթիններով| ամա անո |տինկար | հաջորդ | կաշրջանում համար

Խր

16800 50458

515400

համար, պահումների վճարման տեղեկագրեր՝ամսվա առաջին կեսին վճարված կանխա-

-

վճարի համար, դրամարկղայինելքի օրդերներ՝արտապլանայինկանխավճարների վճարմանհամար այլն:

ն

-

Չեռնարկությում ժաստոցագորժարամ Կատեգորիա 1-ին (բանվորներ) -

--

բաժին, տեղամաս

Արտադրամաս,

՛

--

մային

Մրո

կար տարե» Սշխատելդաշվարկված գիտու

Աա ԱՐԱՑ"

պաշտոն գրույք

մարը

օր

ն

Կուզնեցով

Այլ

բանվորներ

որ)

'

Ս»

-

-

-

-

|

է

ձային

-

-

|ո|

-

-

-

||

-

ՀԳ

ռ

`

-

429. -

116000

426000 432000

է

ժամ

(շարունակություն)

Հաշվարկված

ոչ

ժամ

|գումար

16000 16000

-

ազիատանքի պարոնա |այխատանրի համար համար Կի | գումար| | գումար| | զումար Գումարրող 2|

ժամ

ցամ

Ընդամենը' լրավճար ր լբավճար լրավճար

ի

Գամավար» գործարքային

աճ

-

-

-

32300

ոաարվամիս|

`

Հ

թյան նպաստ

ր

-

-

| աաշխատունակու-

ար

|

Վա.

Վ560

19600

23|

օր

ա

-

-

-

-

|

Լգուցար ր

142800 12800

10800

38000 387150

ամիս)

21200

31108300

216000

պետ Արտադրամասի

-

32000

11600

25420

25033

259100

256000

Երկու հարյուր հիսունվեցհազար ռուբլի Գլխավորհաշվապահ

ղեկավար Հաշվարկման խմբի

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ԱՄՓՈՓՈՒՍԸ, ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅԱՆ

ՎԵՐԱԴՍԿՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ

ՖՈՆԴԻ ԿԱԶՄԸ ԵՎ ԴՐԱ ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

4.10

Քաղվածք թիվ 121 հաշվարկային տեղեկագրից

198..-Թ. դեկտեմբեր

Գումարըտառերով

ի

-

է

Պահված հաշվառված ընդամենը| հարկ- | վճարված

Աշխատանքիվարձատրությանծախսերի կազմի մեջ ընդգրկվումեն այդ ուղղությամբ ձեռնարկության բոլոր ծախսերը, անկախ դրանց ֆինանսավորմանաղբյուրներից, այդ թվում աշխատողներինօրենսդրությանը համապատասխանհաշվարկված գումարները չաշխատած ժամանակի համար, որի ընթացքումպահպանվելեն նրանց աշխատավարձը, ինչպեսնան խթանողն փոխհատուցողվճարները: Ձեռնարկության բանվորներինն ծառայողներինտրվող վերը նշված բոլոր վճարումներըներառվում են արտադրանքիինքնարժեքիմեջ, կամ կատարվում են ձեռնարկության տնօրինությանը մնացած շահույթի (հատուկ նշանակության հիմնադրամների)հաշվին ն չափերով չեն

սահմանափակվում:

Սակայն ՌԴ օրենսդրության համաձայն, բոլոր կազմակերպականիրավականտիպի ձեռնարկությունները,որոնք թույլ են տվել հիմնական փաստացի գործունեությամբ զբաղված աշխատողներիաշխատավարձի (աշխակազմում ծախսերիգերազանցում արտադրանքիինքնարժեքի տանքներ, ծառայություններ)` օրենսդրորեն նորմավորված մեծության համեմատ հարկ են վճարում բյուջե այդ հարկերը գերազանցող գումարից: Վարկի վճարումը կատարվում է բոլոր վճարողներիկողմից`անկախ նրանց գործունեությանարդյունքներից կամ էլ շահույթի հարկման արտոնություններիառկայությունից(այդ թվում շահութահարկի ազատումից): Այդպիսիծախսերինորմավորվողմեծությունը որոշվում է՝ ելնելով. ձեռնարկությանհիմնականգործունեությունիրականացնողաշխատողների փաստացի միջին ամսական աշխատավարձից,որը -

մտնում

է

արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունների) ինքնարժեքի մեջ, բայց չի գերազանցում ամսական նվազագույն -

այդ կատեգորիայիաշխատողների փաստացիմիջին ցուցակային թվաքանակից` ներառյալ համատեղությամբն պայմանագրերով

աշխատողներին,

հաշվետու ժամանակաշրջանի համապատասխան ամիսներիթվից: Աշխատանքիվարձատրության ծախսերըգերազանցողգումարները հարկվում են շահութահարկիհիմնականդրույքներով: Հարկի հաշվարկը կատարվումէ տարվա սկզբից՝ աճող հանրագումարներով: Օրինակ. 1. Հիմնական գործունեությամբզբաղված աշխատողների աշխատավարձիփաստացիծախսերը,որոնք հաշվառված են արտադրանքի ինքնարժեքիմեջ, 1-ին եռամսյակումկազմելեն 3 մլն ռուբ.: 2. Աշխատանքիվարձատրության ծախսերինորմավորվողմեծությունը ներառյալօրենսդրությամբ պայմանավորված վճարումները,հավասար է 1080 հազ. ռուբ.: 3. Աշխատանքիվարձատրության փաստացիծախսերիգերազանցումը, նորմավորվող մեծության հետ համեմատած,կազմել 1920 հազ. 1080 հազ. ռուբ.) ռուբ. (3 մլն ռուբ. 4. Գերազանցումից հարկը, որը ենթակա է բյուջե փոխանցման, հավասարէ 614.4 հազ. ռուբ. (1920 հազ. ռուբ, շ 3296): Ղաշվառմանօրագրա-օրդերայինձնի կազմում հաշվետու, փաստացի հաշվարկվածաշխատանքիվարձատրության ֆոնդի հաշվարկմանե պլանայինֆոնդի օգտագործման վերահսկողությանհամարնախատեսված են հատուկ ռեգիստրներ: Արդյունաբերության մեջ այդ նպատակի է թիվ 5. «զաշվարկված համարօգտագործվում աշխատավարձի ամփոփագիրը՝ըստ աշխատողների ն բանվորների կազմիու կատեգորիաների ու ծառայողներիհետ հաշվարկներիամփոփագիրը»մշակման աղյուսակը: Այն կազմվումէ ամեն ամիս` հաշվարկայինտեղեկագրերի հիման վրա: Թիվ 5 ձնի մշակման աղյուսակի առաջին մասը բովանդակում է աշխատանքի վարձատրության ֆոնդի մեջ մտնող ն չմտնող, այլ աղբյուրների (սոցապի,հատուկ ֆոնդերի) հաշվին վճարվողհաշվարկված գումարների վերծանումը:Աղյուսակումգումարներըստորաբաժանվում են ըստ հաշվարկմանտեսակների(գործարքային,ժամավարձային, արձակուրդն այլն): Բացի այդ, այստեղ մեծ նշանակությունունի ըստ աշխատողներիկատեգորիաների հաշվարկվածգումարներիգումարումը, որը թույլ է տալիս վերլուծել հաշվետու ցուցանիշները,ն դրանք օգտագործելաշխատանքին աշխատավարձի վերաբերյալհաշվետվություններիկազմման ժամանակ,քանի որ դրանցումտվյալները բերված -

է

--

են

հաշվետու ամսվա համար ն տարեսկզբից:Աղյուսակիերկրորդ մասը՝

ընդգրկում է հետնյալ ցուցանիշները. աշխատողներին ձեռնարկության պարտքը ամսվասկզբին, հաշվետու ամսում արտադրամասի(հաշվարկային տեղեկագրի) ն ձեռնարկությանգծով հաշվարկվածէ՝ ընդամենը, առանց վերծանման: Որից հետո բերվում են վճարումների, աշխատավարձից պահումների ն հանումների լրիվ բնութագիրը ն պարտքը ամսվա վերջին: Փաստորեն, աղյուսակի այդ մասը հնարավորությունէ տալիս վերլուծել 70. «Վաշվարկներանձնակազմիհետ աշխատանքիվարձատրման գծով» հաշվի ցուցանիշները, կազմել թիվ 8,10/1 օրագիր-օրդերի,թիվ 7 տեղեկագրիհամար պահումներիվերաբերյալ տեղեկանքներն ամսվա վերջի մնացորդները համեմատել Գլխավոր գրքի հետ: Այսպես, թիվ 8 օրագիր-օրդերինկից լրացվում է տեղեկանք68. «Հաշվարկներբյուջեի հետ» հաշվի կրեդիտի վերաբերյալ` բանվորների ն ծառայողների աշխատավարձիցպահվածգումարով,թիվ 10/1 օրագիր օրդերին կից՝ 70 հաշվի կրեդիտով 69. «Հաշվարկներ սոցիալականապահովագրության ն ապահովությանգծով» հաշվի դեբետին հաշվարկվածժամանակավոր անաշխատունակությաննպաստներիգումարով ն 88. «Հատուկ նշանակմանհիմնադրամների»հաշվի դեբետին տվյալ հիմնադրամներով բոլոր կատեգորիաներիաշխատողներինհաշվարկված պարգնատրումների գումարով, թիվ 7 տեղեկագրին կից` 73. «Հաշվարկներ անձնակազմի հետ այլ գործառնություններիգծով» հաշվի կրեդիտով վարկով վաճառվածապրանքներիդիմացն այլ պահումներիգումարով, 76. «Ղաշվարկներտարբերդեբիտորներին կրեդիտորներիհետ» հաշվի կրեդիտով՝կատարողականթերթերովպահումների գումարով նայլն: -

1. ՀԱՍՏՈՑԱԳՈՐԾԱՐԱՆԻ

ՀԱՇՎԱՐԿՎԱԾ ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ԱՄՓՈՓԱԳՐԻ

ՊԱՆՐԱԳՈՒՄԱՐՆԵՐԸ 199

ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ

-

ՀԱՄԱՐ

(Բուբ.) ՀաշվարկվածԷ ամսվահամար ՍԱ

ան

|աատա| աաա յր ակգխատոնակո Ընդամենը

Ն

Դո

բասրագերներ ը

Գ.Ծառայողներ

Այլ անձնակազմ

Ընդամենը

24000

132000

թ

ՆՐ

-

ամիսների համար հաշվարկված Հոկտեմբեր-նոյեմբեր է 264000

ռուբ.

106560 26700

141000

411.

վճարումը կատարվումէ վճարման տեղեկագրերով` Աշխատավարձի ձեռնարկությանհամար սահմանված ամսվա օրերին: Վճարման իրավունքի համար հիմք է հանդիսանում ռեկվիզիտներում դրամարկղին տրված հրամանի առկայությունըն̀շված գումարը սահմանված ժամկետում վճարելու համար (երեք օրվա ընթացքում՝հաշվի առնելով բանկից

ՏՏ

-Գ

ՀՏ 5.

Յ

Ջ

Լ

ՏՋ

.ԶՏԳ

`

Հ

Ջ

ՅՏ

Յ Հ ` ՅՅ 8 «մ3 Տ Ձ

ՅՑ ՏՏ Շ.

Տ. Տ

ՅԾ : Ջ ճ Տ Ց

ՅԷ

Ջ

ծՋՅՏ5`

Թ)

Յ

ՕԹ

«Տ

ւ

Յ

-

«Յա

Յ8

3Ջ բՅ

ՅՅ 3

5 5 -- Հ

3 Ք

|

-

Հ

ՅՅՅ3 Ց

--թ-ի-

533 բ 5 8 Տ. 33831524 Յ8 5 3:54 228532 Տ 8ՃԲ3-36« 32.551 4:383332335 829 3 8825 533 13538355

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ՎճԲԱՐՍԱՆ ԵՎ ԺԱՄԱՆԱԿԻՆ ՉՍՏԱՑՎԱԾ

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ՁԵՎԱԿԵՐՊՍԱՆ ԿԱՐԳԸ

Ս

են փողի ստացմանօրը): Հրամանը ստորագրում ձեռնարկությանղեկավարը ն գլխավոր հաշվապահը: Աշխատավարձիվճարումը ձեռնարկունան բաշխողները: թյունում,բացի գանձապահիցկարող են կատարել ն Այս դեպքումգանձապահըպահում է վճարմանտեղեկագրերի կանխիկ տրված (ստացված)գումարների գրանցման հատուկ մատյան: Աշխատանքային օրվա ավարտին բաշխողները պարտավոր են դրամարկղ հանձնել չվճարվածգումարների մնացորդներըն վճարմանտեղեկագրեհետագա վճարումը (2-րդ ն 3-րդ օրերին) իրակարը: Աշխատավարձի նացվում է միայն գանձապահիկողմից: Երեք օրից հետո գանձապահը է բերում վճարված աշխատատող առ տող ստուգում ն հանրագումարի ովքեր չեն ստացել այն, դիմաց, անձանց ազգանունների այն վարձը, իսկ դրոշմ է դնում կամ սյունակում «ստացման մասին ստորագրություն» փակվում է է»: Վճարմանտեղեկագիրը ձեռքով գրում է. «դեպոնագրված է: Դեպոն է դեպոնագրվել վճարվել կանխիկ երկու հանրագումարներով՝ աշխատավարձի նագրվածգումարներիհամար գանձապահըչվճարված է փոխանցումվճարցուցակ է կազմում, որից հետո հաշվապահությանն ցուցակը վճարված ման տեղեկագիրը ն չվճարված աշխատավարձի ն օրդերի դուրսգրմանհաելքի ստուգման աշխատավարձիգումարի մար: Դրամարկղայինելքի օրդերը տրվում է գանձապահինդրամարկղային գրքում գրանցում կատարելու համար: Չստացված աշխատավարձիգումարը գանձապահը հանձնում է բանկ ձեռնարկության հաշվարկային հաշվին «դեպոնագրված գումարներ» նշումով: Դա անհրաժեշտէ, որպեսզիբանկը դրանքպահպանի ն հաշվառի առանձին ու չկարողանաօգտագործելձեռնարկությանայլ ու վճարումների ս պարտքերի մարմանհամար, որովհետնբանվորներն ծառայողներըկարող են այն պահանջել ցանկացածօր: Բանվորներին ծառայողներիկողմից ժամանակին չստացված աշխատավարձըձեռնարկությունը պահում է երեք տարի ն այն հաշվառում է 76. «Հաշվարկներտարբեր դեբիտորներին կրեդիտորներիհետ» հաշվի կազմում, ենթահաշվով: աշխատավարձ» «Դեպոնագրված

Հաստոցագործարան Ձեռնարկություն, կազմաներաություն` թոն Թիվ

հաշինհաշվառման յին օշա

ԱՆԻՎ

Թղթակցո ը

(25800

Նպատակա-

ենթահաշիվ կոդ

հաշվարկային տեղեկագրին կից Դրամարկղին՝ վճարմանհամար 199---թ. դեկտեմբերի7-10-ը Քճմանհինգհազար ութ հարյուր ռուբ. ռուբ. 00 կոպ.)գումարով: ՂեկավարՕ̀իրռնու/ Գլխավորհաշվապահ՝ Նիկոլան

Անալիտ

նակման կոդ

6շ

(3

կոպ,

դեկտեմբերի թ. 199.

ՎՃԱՐՄԱՆ ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ ԹԻՎ 116

թ.

նոյեմբերիերկրորդկեսի համար

Թերթերի քանակը

Սույն վճարմանտեղեկագրովվճարված է քսանհինգ հազար վեց հարյուր երեսուն կոպ. (25630 ռուբ. 00 կոպ), դեպոնագրվել է հարյուր յոթանասուն ռուբլի 00 կոս. (170 ռուբ. 00 ու.) Վճարումըկատարել է Կարպովան Ստուգել հաշվապահ(ետլովան

ռուբ. 00

է

Թիվ 7-

Տաբելի համարը

Ազգանուն,Ա. Հ.

Վ.Կ. Վոլկով

ՍմիռնովՎ.Վ.

:

Գումարը,

ռուբ.

ԿուզնեցովՆ.Պ.

ՍամարինՆ.Վ.

ՍուրկովՄ.Ն.

կոպ.

600-00

567-00 490-00

500-00 98-00

|

ձեի դարձերեսը

Ստացողի Օանոթություն ստորագրությունը

| ՎոլկովՎ.Կ. Ն.Պ. | | |

Կուզնեցով ՍմիռնովՎ.Վ. ՍամարինՆ.Վ.

Դեպոնագրվել է

(փաստաթղթի, անձնագրի, վկայականի համարը)

Ան ԷԵ Դեւրեւորգղ Կիտենո է | Ալ

Ընդամենը՝

22960-00

Այլ

25800-00

Քսանհինգհազարութ հարյուրռուբ Տեղեկագիրըկազմեց Դմետրուլան

Տեղեկագիրը ստուգեց Սվետլովան

ա`

Ն2--

ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ, ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ԵՎ ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ ՎԱՐՁԱՏՐՈՒԹՅԱՆ

ԳԾՈՎ ԱՆՁՆԱԿԱԶՄԻ ՀԵՏ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ ՍԻՆԹԵՏԻԿ

՝ԱՇ ՎԱՌՈՒՍԸ

համապատասխան.ռեգիստրներում: Աշխատավարձին պարգնատրումարկված գումարներըծախսագրվումեն արտադրականհաինքնարժեքի մեջ: Այսպես, տարիֆայինդրույքներով ժ ամավարձով, գործարքայինվարձաչափերով, ն ռոճիկներովհաշվարկվածհիմնականաշխատավարձը,արտադրական ծախսագրվում են արտացուցանիշների համար. պարգնատրումները 23. 20. «Հիմնական արտադրություն», «Օժանդակ արտադրուդրական թյուն», 25-1. «Սարքավորումների պահպանմանն շահագործմանծախսեր», 25-2. «Ընդհանուր արտադրականծախսեր», 26. «Ընդհանուր տնտեսականծախսեր», 31. «Գալիք ժամանակաշրջանների ծախսեր», 28. «Խոտան արտադրության մեջ» հաշիվների դեբետին ն 70. «Դաշվարկներ անձնակազմի հետ աշխատանքի վարձատրության գծով» հաշվի կրեդիտին, միաժամանակդրանց գումարները գրանցվում են արտադրականծախսերի հաշվառման տեղեկագրերում`պատվերներ հոդվածների, արտադրամասերիկտրվածքով, իսկ դրանց հիման վրա վ 10ն10/1 օրագիր -օրդերներում: Լրացուցիչ աշխատավարձըծախսագրվումէ նույն բետում, ինչ որ հիմնական աշխատավարձըն արտացոլվում է նույ

ն Րրավենարտադրանքի երին

թի

հաշիվնե դել

ռեգիստրներում:

Սպառման ֆոնդերից բոլոր կատեգորիաների աշխատողներիպարգնատրումներըգրանցվում են թիվ 10/1 օրագիր-օրդերում,88. «Հատուկ նշանակմանֆոնդեր» հաշվի դեբետում ն 70. «զաշվարկներանձնակազմի հետ աշխատանքիվարձատրությանգծով» հաշվի կրեդիտում: Արձակուրդիժամանակբանվորներին հաշվարկվածաշխատավարձի են ն վճարումների 89. ծախսագրվում«Առաջիկածախսերի 70. ն պահուստաֆոնդեր»հաշվի դեբետին «Հաշվարկներանձնակազմի հետ աշխատանքիվարձատրությանգծով» հաշվի կրեդիտինն արտացոլվում թիվ 10 ն 10/1 օրագիր-օրդերներում(թիվ 15 տեղեկագրի համաձայն): Սոցիալականապահովագրությանմարմիններիմիջոցների հաշվին ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստներըն այլ վճարումնեեն րը ծախսագրվում 69. «Գաշվարկներ սոցիալական ապահովագրության ւ ապահովությանգծով» հաշվի դեբետինն 70. ն ետ անքի վարձատրության Գգծով»հաշվի կրեդիտ

գումարները

են

ավո եի արարումի իրին ինն :

Ձեռնարկության հաշվապահությունը իրականացնումէ ոչ միայն աշխատողներին հասանելիք աշխատավարձի, պարգնատրումների, նպաստներիգումարներիհաշվարկը,այլ նան կազմակերպումէ այդ գումարներիհաշվառումըհաշվապահական հաշվառմանհաշիվներում,

-

վրա, ավելորդ պահպանման

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

5.7.

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ

Արտադրության պաշարները(հումք, նյութեր, վառելիք ն այլն) հանդիսանալով աշխատանքի առարկաներ, աշխատանքի միջոցների Լ աշխատուժիհետ միասին ապահովում են ձեռնարկության արտադրական պրոցեսը, որի ընթացքում դրանք օգտագործվում են միանվագ կերպով: Դրանց ինքնարժեքը լրիվ փոխանցվում է նոր ստեղծվող

արտադրանքին:

Ներկայումս,շուկայական էկոնոմիկայիպայմաններում,որոշիչ նշանակություն են ձեռք բերում որակական ցուցանիշները, օրինակ այնպիսիք, ինչպիսիք են հումքի, նյութերի, վառելիքի տեսակարարծախսերի իջեցումը: Դրան կարելի է հասնել ավելացնելով առաջադեմ կառուցվածքային նյութերի, մետաղափոշուն պլաստմասաների օգտագործումը, թանկարժեքնյութերը փոխարինելովավելի էժանով, սինթետիկ նյութերով՝ առանց իջեցնելու արտադրանքիորակը: Անհրաժեշտ է ամբողջությամբ օգտագործել բնական ն նյութական պաշարները, առավելագույն չափով վերացնել կորուստներըն անարդյունավետ ծախսերը, տնտեսական շրջանառության մեջ լայնորեն ներգրավել երկրորդականռեսուրսները, ինչպես նան ուղեկցող արտադրանքները: Պաշվապահական հաշվառման տվյալները պետք է բովանդակեն տեղեկատվությունարտադրանքի ինքնարժեքիիջեցման ռեզերվների բացահայտման, նյութերի նպատակահարմար օգտագործման համար ծախսի նորմաներիիջեցման, նյութերի պատշաճ պահպանման ապահովման ն պահպանության առումով: Այս բնագավառումհաշվապահական հաշվառմանհիմնականխնդիրներն են. նյութականարժեքներիհսկողությունը դրանց պահպանման տեղերումնմշակման բոլոր փուլերում, նյութական արժեքներիշարժի բոլոր գործառնությունների ճիշտ ն ժաձանակինփաստաթղթավորումը, դրանց գնման հետ կապվածծախն սերի բացահայտումը արտացոլումը, ծախսվածնյութերի փաստացի ն ինքնարժեքի դրանց մնացորդներիհաշվարկը ըստ պահպանման տեղերի ն հաշվեկշռիհոդվածների, -

-

ն

չօգտագործվող նյութերի բացահայտու-

հաշվարկներիժամանակին մատակարարողների նյութերի, ճանապարհին հսկողությունը կանացումը,

ԱԱ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸԵՎ ԴՐԱՆՑ

հսկողությունը պաշարների սահմանվածնորմաների սիստեմատիկ ացումը,

իրաչֆակտուգտնվող րավորվածմատակարարումներինկատմամբ: Նյութականարժեքներիպահպանմանիրականհսկողությու , վելու նպատակով,ձեռնարկություններումկարնոր նշանակություն ու պահեստայինն նան մարկետինգի(մատակարարման)կազմակերպումը, կշռող, չափող տնտեսության վիճակը: Այդ նպատակով, հրամանով, յուրաքանչյուր պահեստի տրվում է մշտակա որոնք վերաբերու հետագայում նշվում է այն բոլոր փաստաթղթերում, են տվյալ պահեստիգործառնություններին: եշտ յուր լուրաա Մի քանի պահեստների առկայությանդեպքում քանչյուրում կենտրոնացնել նյութերի որոշակի խմբեր: Նյութ ր հեստների ներսում պետք է դասավորել ըստ սեկցիաների, չափերի այնպես, որ հնարավորին չափ ապահովվի դրանց նումը, բաց թողումը ն առկայությանստուգումը: Այդ ԽՒ3Յ6): րի պահպանման տեղերում ամրացվում է ապրանքանիշ (ձն է սարքին չափիչ կշեռքներով, լինեն Պահեստները պետք սարքերովն չափող տարայով: Անհրաժեշտ է հաստատել պաշտոնատարանձանց ցուցակ (պահեստի վարիչներ, պահեստապետեր,առաքիչներ ն այլն), ովքեր պատասխանատու են նյութական արժեքների ընդունման ն բաց թողնման, գործառնություններիճիշտ ն ժամանակին ձեակերպման, ինչպես նրանց իրավասությանտակ գտնվող նյութական արժեքների պահպա ման համար: Այդ անձանց հետ կնքվում է պայմանագիր նյութակա պատասխանատվությանվերաբերյալ: ծառայությունները պետք է ու նենան Ձեռնարկության բոլոր անձանց պաշտոնատար ցուցակ, որոնց իրավունք է տրված ստորագրել ն նյութեր ստանալու պահեստից բաց թողնելու հետ կապված փաստաթղթերը, ինչպես նան տալ թույլտվություն (անցագրեր) ձեռնարկությունից նյութականարժեքները դուրս բերելու համար: Արտադրության պրոցեսում նյութերը տարբեր օգտագործում Որոշ մասը արտադրական պրոցեսում սպառվում է ամբողջությամբ (հումք ն նյութեր), մյուսները՝ փոխում են միայն իրենց ձնը ներկեր), երրորդները օգտագործվումեն արտադրանքիմեջ առանց որ արտաքին փոփոխությունների միայ նպաստում են արտադրանքի պատրաստմանը` չմտնելով դրանց զանգվածի կամքիմիական կազմիմեջ (ՓԱՍ): հետ

րինի

ձոոնարվ եԱՄՐԸ

է անհրաժ

ների, րի, Կանը

ր Բ արար

Աաաոաած

նպատակո ութե արն ւ

`

ո

ունեն (քսանյու |

(պահեստամասեր), չորրորդներըՆ

Բոլոր նյութերը, ըստ արտադրականպրոցեսումօգտագործմանեղանակի ն նշանակման,կարելի է ստորաբաժանելհետնյալ կերպ. հումք (մետալուրգիականարտադրությանմեջ՝ հանքաքարը, տեքսմեջ՝ բամբակը տիլ արտադրության նայլն), հիմնականնյութեր (մեքենաշինությանմեջ՝ սն մետաղները,փայտամշակման արդյունաբերությանմեջ՝ անտառանյութը), գնովի կիսաֆաբրիկատներ (հաստոցաշինությանմեջ` շարժիչները, ավտոմոբիլաշինությանմեջ՝ դողերը), օժանդակ նյութեր (քսանյութեր, ներկեր, լաքեր, մաքրելու նյութեր ն -

-

-

-

այլն),

մնացուկներ (տաշեղ, թեփ, խողովակներիկտորտանքներ ն այլն), (փայտյա, ստվարաթղթե,մետաղյա), վառելիք (վառելափայտ, քարածուխ), պահեստամասեր(մեքենաների ն սարքավորումների առանձին դետալներկապիտալնորոգման համար), փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներ(պտուտակահաններ,դուրեր, տնտեսական գույք, արտահագուստ ն այլն): Բացի այդ, նյութերը դասակարգվումեն ըստ տեխնիկականհատկությունների ն բաժանվում են խմբերի` սն մետաղներ, գլանվածք, խողովակներ,գունավոր մետաղներ,քիմիկատներ Լ այլն: -

-

տարա

-

-

-

5.2. ՆՅՈՒՐԵՐԻ

ՉԱՇՎԱՌՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ, ԴՐԱՆՑ ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԸ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՄԵՋ

ԵՎ ԳՆԱԴԱՏՈՒՄԸ ԸՆԹԱՑԻԿ

Նյութերի հաշվապահականհաշվառմանառջն դրված խնդիրների հաջող իրականացմանհամար անհրաժեշտէ՝ ունենալ անվանացանկ-գնացուցակ, հստակ սահմանել փաստաթղթերին փաստաթղթաշրջանառության համակարգ, սահմանվածկարգով անցկացնելգույքագրում ն նյութերի մնացորդների ընտրանքային ստուգումներ, ժամանակին հաշվառման մեջ արդյունքները, արտացոլել դրանց լայնորեն ներդնել հաշվառման ավտոմատացմանժամանակակից -

-

-

-

միջոցները:

Ձեռնարկություններումնյութերի հաշվառման ճիշտ կազմակերպման համար մշակվում է անվանացանկ-գնացուցակ: Անվանացանկըտվյալ ձեռնարկությունում օգտագործվող նյութերի, կիսաֆաբրիկատների, պահեստամասերի, վառելիքին այլ նյութական արժեքների անվանում132

ցանկ է: Նյութական արժեքների անվանաօանկը ների համակարգված նյութիվերաբերյալպետք է ր ճիշտ անվանումը (ընդհանուր Բ: ր ները. տեխնիկապես տ բնութագիրը լրիվ ԳՕՍՏ-ին համապատասխան), Այ հասարը անվանացանկային այլն), միավորը չափի չափը, է ԲԱ որը ըստ էության փոխարինում կան նշանակությունը, է տրված նյութ ն շված եթե անվանացանկում հատկանիշներին: հաշվային գինը, ապա այն կոչվում տեսակի յուրաքանչյուր

հետիյալ բովանդակի տ որտը (մազ. 28, աարի

յուրաքանչյուր

պայ ե

ն

ա

անվանացանկ-գնացուցակ:

րի

դուրս Հետագայում, նյութերի շարժի յուրաքանչյուր փաստաթղթի անվանումը, նյութի է գրման ժամանակ, նրանում նշվում ոչ միայն է տալիս խուսափել թույլ որը համարը, նան դրա անվանացանկային ն հաշվապահական հաշվառմանգրանցումների նյութերի պահեստային

այ

սխալներից: հետնյալ Ներկայումս կիրառվում են նյութերի գնահատման Ո: մեթոդները. կամ պետական(գնացու1. Ազատ շուկայական(պայմանագրային) ցակային) կարգավորվող մեծածախ գներով: Ձեռնարկությունների պայմանաեն մատակարարումների կողմհց ինքնուրույնսահմանվում թողնման բաց ն որպես օգտագործվում կնքելու ժամանակ գրեր. ն միջն (վաճառքի) գին` մատակարարների գնորդների վճարմանփաստաթղթերում: նշելով մատակարարի իրականացնելիս, հաշվային գներով: Դրանք կարող են լինել 2. Անվանացանկային գնման գները ն ձեռք բերված նյութերիպլանայինինքնարժեքը, միջին են պայմանագրային կամ այլն: Բոլոր դեպքում դրանց հիմքում ընկած ծախսերի գնացուցակային գները, ավելացնելով փոխադրամթերման մեծությունը: Դրանք կիրառումեն նյութեպլանավորող (հաշվարկային) րի առկայությանն շարժի ընթացիկօպերատիվհաշվառմանհամար: կամ պլանայինգների հիման Ամեն ամիս, նյութերի պայմանագրային է վրա, ձեռնարկության հաշվապահությանկողմից հաշվարկվում սակափաստացի ինքնարժեքը, փոխադրմանվճարի (երկաթուղային գին) համար փաստացիծախսվածմիջոցները, պահեստներ բեռնաթափելուն տեղ հասցնելու համար .

հաշվարկնե

նյութերը ձեռնարկ հարցի

կատարված ծախսերը. մթերման տեղերում, հատուկ մթերող գրասենփաստացիծախսերը. ճանահամար կատարված յակների պահպանման պարհին գտնվող հումքի ն նյութերի բնականնորմայի սահմաններում պակասորդներից առաջացած կորուստների գումարները, փաստացի կատարվածգործուղմանծախսերը, որոնք անմիջականորենկապված ռն նյութերի մթերմանհետ:

Մարկետինգայինծառայություններին գործարանային պահեստների պահպանման ծախսերընյութերի ինքնարժեքի մեջ չեն մտցվում: Դրանք վերագրում են ձեռնարկությանընդհանուր տնտեսական ծախսերին: Նյութերի փաստացի ինքնարժեքըկարելի է հաշվարկել միայն ամիսն ավարտվելուց հետո, երբ հաշվապահությունըկունենա այդ ինքնարժեքի գումարելիները (վճարման փաստաթղթեր`նյութեր մատակարարողների կամ փոխադրման, բեռնման-բեռնաթափմանաշխատանքների ն այլ ծախսերի համար): Ձեռնարկություններումնյութերի շարժը կատարվում է ամեն օր, որի համար նյութերի ելքի ե մուտքի փաստաթղթերըպետք է ձնակերպվեն ժամանակին, կատարվող գործառնություններիչափով ե արտագոլվեն հաշվառման մեջ: Դրա համար անհրաժեշտություն է առաջանում ընթացիկ հաշվառման մեջ օգտագործելկայուն, նախապես սահմանվածգներ, որոնք կոչվում են հաշվային: Այդպիսին կարող են

իը Մ" րացի մեջ Ատանա Գների հարման օգտագործման հաշվարկվում նել

կամ

պլանային, կամ

պայճանագրային գները:

են փոխադրամթերման դեպքում, ամսվա ավարտիցհետո, ծախսերի գումարները ե տոկոսները դրանք հասցնելով փաստացի

ինքնարժեքին:

Պլանային գների օգտագործմանդեպքում ամեն ամիս հաշվարկվում են պլանայինից փաստացի ինքնարժեքի շեղումների գումարները ե տոկոսները(տնտեսում կամ գերածախս):Այդ ցուցանիշը հնարավորություն է ընձեռում գնահատելու նյութերի մթերման պրոցեսը: Փոխադրամթերմանծախսերըկամ շեղումները պլանային գներից հաշվարկվում են ոչ թե ըստ նյութերի յուրաքանչյուր անվանացանկայինհամարի, այլ՝ նյութերի խմբերի (հիմնական նյութեր, օժանդակ նյութեր, գնովի կիսաֆաբրիկատներ,վառելիք ն այլն): Վաշվարկիհամար որպես հիմք վերցնում են ամսվա սկզբին նյութերի մնացորդներըե դրանց մուտքերը հաշվետու ամսում:

5.3.

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

ՇԱՐԺԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄԸ

Ն յութերի

շարժի հաշվառման համար կիրառվում են սկզբնական են նյութերի հաշվառման փաստաթղթերը,որոնք համապատասխանում համար" գրվող տեղեկատվության. ավտտմատագված Դուրս մշակման տեղեկատվությանավտոմատացված մշակման համար: Դուրս գրվող փաստաթղթերիօրինակների քանակը ն դրանց փաստաթղթաշրջանառությունը սահմանվում Է կապված ձեռնարկությունների բնույթից, արտադրության կազմակերպմանառանձնահատկություններից, նյութա134

արարումներից ն հաշվառմանկազմակերպման պետք է լինի ամենանվազագույնը. Ճե. "Կ մշակելու դեպքում մեկ օրինակ, իսկ էՀՄ ոչ ավելի: որի օրինակից դեպքու առաջին հերթին հսկվում է ստացումը ձեռնարկությունում պայմակողմից, որը հետնում է մատակարարների Բ մարկետինգի ներկայացնում նրանց անությունների կատարմանը,

տեխնիկական Դարակների քանակը համակարգից: րւ ԱԱու կ ի աժնի

վերաբերյալ,որոնագրային որակին պակասորդների Րնյութերի է բողոքարամներ հասցվել:

չեն անք ժամանակինձեռնարկություն բեռները,եթե դրանք նյութերը պա հեստ է աղաքային յի մատակարարներից Տեղականն այլքաղաք (երերպություններից

նում է

Տրանսպորտային կազմակ

հատուկ ոունելով բեռները Ա հաւառավահանգստի վրա, արակնիքներիվիճակների առա

:

ուշա՞

ր

է դար ոըպահանջում ե դրութուն է

դր

բեռների ստուգում կամ փչացում,

կազմակեր տային նտէԲորը ասորդ

հանձնում: Եթե

կազմվումէ առ համար: ներկայացնելու արներին բողոքարկում ներին կամմատակարար հանձնելու պահին, նյութական հե Առաքիչիկողմից նյութերը պաոնստ է ստացված

ի

ահեստապետ) ստուգում

հաճապատասխանությու 6 տեսականու որակի վերակշռում, (սպեցիֆիկացիաներ, նձ

Աննի Տա

փաստաթղթերին աարի

այլն): Փաստացի վկայականներ Ր:զերտիֆիկատներ, փաստամատակարարի փաստացիքանակը Նտացված արժեքների պատասխանյութական դեպքում հաճապատասխանելու

Աա

թղթերին լրիվ

ե

գրում մուտքի օրդեր (ձն 18/4):

դուրս է

քանակիկրճատման փաստաթղթերի Սկզբնական աար ե ակերպ ստացվածնյութերի փաստաթղթային տրվում տ ի մատակարարի եկած բեռի քանակի, որակի փաստաթո (վճար իջո մատակարարի փաստաթղթերի շեղումներ չկան,

ճատու

անձը

ձ

ոչ

է նան

ն

ե

մոա

ապա

ար է հատուկ դրոշմ մուտքի օրդնր պահանջագրեր)դրվում ն լրացվում ռե հիմնական իտներով: |

նյութերի աի ավտոտրանսպորտով փու կենտրոնաց գրում մատակարարը դեպքում դրումների դուրս

փոխարեն արժեքները կարն

1-5

դուրս բ) մատակարարին վարորդներինե

Անան

վարկելու համար,

ում

է

ն

գրելու համար,

ապորտի

հաշաշխատավարձ համար:

կատարելու բ բանկվճարումը

Դ) րկայացվ ճե

ապրանքա-տր

է

Խ-6). մուտքի օրդերի Խազար" Այութերը մուտքագրելու

պորտայինբեռնագիր ` չորս օրինակից(ձն

Նյութերի ընդունմանակտը (ձե Խ/-7) կիրառվումէ առանց վճարման փաստաթղթերիստացվածնյութականարժեքներիձեաակերպման համար ն այն դեպքում, երբ կան շեղումներ (քանակական ն որակական) մատակարարիուղեկցող փաստաթղթերի տվյալներից: Ակտը կազմվում է ընդունող հանձնաժողովի կողմից` մատակարարիկամ ոչ շահագրգիռ կազմակերպության ներկայացուցչի,պահեստապետին ձեռնարկության մատակարարման Վանձնաժոբաժնիներկայացուցչիմասնակցությամբ: ղովը նշանակվումէ ձեռնարկությանղեկավարիկողմից: Ակտըկազմվում է երկու օրինակից, առաջինը տրվում է ձեռնարկությանհաշվապահությանը` որպես հիմք հաշվապահական գրանցումները հաշիվներում կատարելու ն ավելցուկի կամ պակասորդիգումարները հաշվարկելու համար, երկրորդը տրվում է մարկետինգի բաժին մատակարարին բողոքարկ կամ ավելցուկների վերաբերյալ վճարման պահանջագիր ներկայացնելուհամար: Ակտի առկայությունը բացառում է մուտքի օրդերի լրացում: Լաբորատորանալիզի ենթարկելու,տեխնիկականստուգում կատարելու, ինչպես նան պատասխանատուպահպանման ընդունելու համար, նյութերը պահեստներումպահվում են առանձնացված:Դրան.: '-սմար մուտքի օրդերներ չեն գրվում, դրանք ծախսել չի թույլատրվում, մինչե հայտնիչլինեն անալիզիարդյունքները: Դրանց հաշվառումըկատարվումէ հատուկգրքում: Սկզբում գրանցվում են ստացվածնյութերը, որոնք գտնվում են լաբորատոր հետազոտման մեջ, ապա` պատասխանատու պահպանությանընդունված նյութերը: Այդ՝ գրքի վարումը ապահովում է հսկողությունը սեփականության ցանկացածտեսակիպահպանությանվրա: Թվարկված փաստաթղթերիցբացի, կազմվում են նյութի բացթողնման (ներքին տեղաշարժի)բեռնագրեր-պահանջագրեր (ձն Խ-11)՝ նյութերը պահեստից-պահեստ տեղափոխելու կամ չօգտագործված տնտեսվածնյութերը կամ արտադրության արժեքավոր թափոնները, արտադրանքիխոտանից,հիմնականմիջոցներիլուծարումից,փոքրարժեք արագամաշ առարկաներիդուրս գրումից ստացված թափոնները պահեստ հանձնելու համար: Նյութեր հանձնող յութական պատասխանատուանձինք դուրս են գրում բեռնագրերերկու օրինակից, մեկը արտադրամասին՝ նյութերը դուրս գրելու, մյուսը պահեստին՝դրանք մուտքագրելուհամար: Ելքի փաստաթղթերը արտացոլում են նյութերի բացթողումը արտադրական կարիքների (արտադրանքի պատրաստում), տնտեսական կարիքների (շենքերի պահպանում, վերանորոգմանաշխատանքներ) համար,ավելորդ նյութերիիրացումը:

արտադրամասից

(ձե քարտը Քանակագումարային

Խ-ԼՑ,

Խ-9)

դուրս

է

գրվում

մարկետինգիբաժնի կողմից մեկ կամ մի քանի հոդվածներով, որոնք վերաբերում են արտադրականծախսերի(պատվերի) որոշակի կոդին: արտադրականծրագիրը կատարելու համար նյութաԱրտադրամասի անհրաժեշտ ծավալի Ա տեսակների պահանջարկի արժեքների կան հաշվարկը իրականացնումէ պլանա-արտադրականբաժինը:Ընդ որում, նյութերի ծախսումների ն բացթողումների սահմանաքանակըկրճատվում է ամսվա սկզբի դրությամբ արտադրամասերում մնացած տվյալ տեսակիարժեքներիքանակով: Քարտերը դուրս են գրվում երկու օրինակից, մեկըարտադրամասի, մյուսը` պահեստիհամար: Պահեստից արժեքների բացթողնմանժամանակ պահեստապետը ստորագրում է արտադրամասիքանակագումարայինքարտում, իսկ ստացողի ներկայացուցիչը` պահեստիքանակագումարային քարտում: Յուրաքանչյուր բաց թողումից հետո երկու քարտերում էլ դուրս է բերվում չօգտագործված սահմանաքանակի մնացորդը: Ամսվա վերջում ն լիմիտը օգտագործելուցհետո, քանակա-

գումարային քարտերը հանձնվում են ձեռնարկության հաշվապահությանը: Դրանց հիման վրա ձնակերպվում է նյութերի բացթողնման հաշվառումը ն իրականացվում ընթացիկ հսկողությունը արտադրական կարիքներիհամար դրանց բացթողնմանսահմանվածսահմանաքանակների պահպանմաննկատմամբ: Քանակագումարային քարտով տարվում է նան արտադրությունում չօգտագործված(վերադարձված) նյութերիհաշվառումը: Այս դեպքում ոչ մի լրացուցիչ փաստաթուղթչի կազմվում: Քանակագումարային քարտերի քանակի նպատակով հնարավոր է կիրառել եռամսյակային քարտեր` կտրովի ամսական կտրոններով: Եթե քանակագումարայինքարտերը օգտագործվում են նյութերի մշտական, սիստեմատիկբացթողնման դեպքում, ապա տնտեսական ն այլ կարիքների համար դրանց միանվագ բացթողումը (լրացուցիչ բացթողումը) ձնակերպելու համար կիրառվում է նյութերի փոխարինման Խ-10 ակտ-պահանջագիրը: Արտադրամասերի,բաժինների, նյութեր սպառողներիկողմիցակտ-պահանջագիրըդուրս է գրվում երկու օրինակից: Մեկը պահեստի նյութականպատասխանատուանձի ստորագրությամբ մնում է ստացողի մոտ, երկրորդը` ստացողի ստորամոտ: գրությամբ, պահեստապետի

կրճատման

Տհպային ձն

ԳործառՔանակագումարային

Պահեստ

ոա դեկտեմբեր թ. հ

ն

ննե

է՝ ած

Բաց է թողնված

|

նե

օբյեկտ,

ե

ձը

--

108000, գինը -- 0-06, գումարը՝ 6480: :

Բաց է թողնված

պահեստի

01.12

քանակիպետի կամ

մնացորդըստացողի

40000

29900

32000

:

25.12

30.12

բաժնի պետ՝ Մատակարարման

`

Սահմանա- Պահեստա-

ստորագրու-

քարտարկղի

|

`

հերթական

103013

54950

համարը ըստ

20104

մաանաթանաը

կգ

Գրանցման Ամսաթիվ

Ծախսերի |Անվանակարգային համ Մ կո»

Չափի միավորը

մմ

արական»

Ընդամեն

մաս,

'

Անվանումը, տեսակը, չափը Թերթավոր 4Ք-3

Արտա-

ստացող

պողպատ

|

69900 40000 ։

-

Արտադրամասի պետ՝

թյունը Դուդին

Գուդին

Դուդին Դուդին

Դուդին

Արտադրությանհամար նյութերի սահմանաքանակից ավելի յուրաքանչյուր բացթողումը(խոտանի փոխհատուցում, գերածախս, արտադրական ծրագրիգերակատարումկամ դրանց փոխարինում)ձեակերպվում է հատուկ պահանջագրիդուրս գրմամբ, որտեղնշվում է գերածախսի պատճառի ն մեղավորի կոդը: Այդպիսի դեպքեր։:ւմ բացթողումը թույլատրվում է միայն ձեռնարկությանտնօրենի, կամ գլխավոր ինժեների, կամ էլ նրանց կողմից լիազորվածանձանցկողմից: Բեռնագրերը (ձնե Խ-11) կիրառվում են այլոց կամ իր տնտեսություններիննյութերի բաց թողնումը հաշվառելու ն ձնակերպելուհամար: Դրանք երեք օրինակից դուրս է գրում առաքման բաժինը կարգագրերի կամ պայմանագրերիհիման վրա: Կողմ բաց թողնվածնյութերը ավտոտրաճսպորտով փոխադրելու Ժամանակ դուրս է գրվում ապրանքատրանսպորտայինբեռնագիր:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ՊԱԴԵՍՏՆԵՐՈՒՄ ԵՎ ԴՐԱՆՑ ԿԱՊԸ

ԴԱՇՎԱՊԱՂՀՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՆՅՈՒԹԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՀԵՏ

5.4. ՆՅՈՒԶԵՐԻ

ԽԲ8

Վաշվապահությունում ն պահեստներումնյութերի հաշվառման կարգը կախված է հաշվառման մեթոդից, որը նախատեսում է նյութերի հաշվառման վարման կարգը ն հաջորդականությունը,հաշվային ռեգիստրների տեսակները,դրանցքանակը,ցուցանիշների փոխստուգումը: Նյութերի հաշվառման առավել առաջադեմ նե ռացիոնալ մեթոդը օպերատիվ-հաշվապահականնէ (մնացորդայինը): Հնարավոր է նան քանակագումարայինն նյութական պատասխանատուանձանց հաշվետվություններիօգնությամբ իրականացվողը: Օպերատիվ հաշվապահական մեթոդի հիմնական սկզբունքները հետնյալներնեն. պահեստումհաշվառման քարտերի օգնությամբ քանակային հաշվառման օպերատիվություն ե հաշվապահական արժանահավատությունը, որոնք տարվում են նյութական պատասխանատուանձանց միջոցով, հաշվապահության աշխատողների կողմից պահեստում նյութերի շարժի գործառնությունների ճիշտ ն ժամանակինփաստաթղթավորման ն պահեստի նյութերի պահեստային հաշվառումը վարելու նկատմամբ անմիջական,պարբերաբար հսկողությունը, հաշվապահության կողմից նյութերի շարժի հաշվառման իրականացումը միայն դրամական արտահայտությամբհ̀աշվային գներով ն փաստացիինքնարժեքով՝ըստ նյութերի խմբերի ն դրանց պահպանման դեպքում նան անվանացանկային -

-

-

Աաաա

պահեստայիննե հաշվապահականհաշվառման տվյալների սիստեմատիկ հաստատումը (փոխստուգումը), պահեստային (քանակային) հաշվառման տվյալներով նյութերի մնացորդներըգ̀նահատվածընդունված հաշվային գներով. համադրելը հաշվապահականհաշվառման տվյալներովնյութերի մնացորդներիհետ: Նյութերի հաշվառման օպերատիվ հաշվապահականմեթոդը ենթադրում է պահեստներումմիայն նյութերի շարժի քանակային-տեսակային հաշվառում: Այն իրականացվումէ նյութերի պահեստայինհաշվառման քարտերով (ձն հ/-12): Վաշվապահությունը նյութի յուրաքանչյուր տեսակի համար բաց է անում քարտեր ն ստորագրությամբհանձնում դրանք պահեստի վարիչին: Նյութերի ստացմանը զուգընթաց, պահեստապետ դուրս է գրում մուտքի օրդեր կամ այն գրանցում է նյութերի պահեստային հաշվառման քարտում: Ելքի փաստաթղթերի (քանակագումարային քարտ, պահանջագրեր, բեռնագրեր) հիման վրաքարտում գրանցվումէ նյութերիծախսը: -

:

ն րան փոխարինո» փաստաբ

Տիպային ձն 8-12

Սարերում Նյութերի պահեստայինհաշվառմանթիվ. 9 քարտ

Պահն կարար եստ

Խորչ

-

՛

-

-

|

|Մազնիչ Տեսակ

:

4Բ

|

զ Պոր զանկալից դավո նաւ

կոպ.

համար

՛

|23մմյ

կգ

-

-

Ր»,

Չափ

Դրոֆիլ|

Ի

|

|

103013

|006| 50000-

10000

Ի- 730

Նյութի անվանումը թերթավորպողայատ,1-ՇՒ| ձնում տողի

Գրանցման| ամսաթիվը

Փաստա-

|

Գրանցման հերթական համարը

թղթի |. ||համարը

2.

|

03.12

01.12

10.12

10.12

25.12 29.12

-

29.12

Ումիցէ

Մուտք |

ստացված կամ ոո րվա

Ելք

|

Խ1 արտաէ/2 արտա-

-

149000

դրաձասին Խ1 արտա-

-

29900

| |

դրատասին | |

|Սետաղառից10000| Խ՛1 արտա-

-

դրամասին Խ1 արտա-

-

-

| 100 դրամասից Խ1 արտա- | 1900

|

Իվանչենկո

130000

|

Իվանչենկո

128000

|

Իվանչենկո

-

108400 76100

|

88400

-

-

68200 70100

դրամասից

Ընդամենը դեկտեմբերին | 62000

:

|

Իվանչենկո

Իվանչենկո

|

Իվանչենկո

|

Իվանչենկո

|

Իվանչենկո

ու Նյութերի

70100

խմբերի

կամ, համարը

Փ

թ.

Երի

պահեստի

դեկտեմբերի1-3

Իքանակըփաստաթղթերի ստա

Սկզբնական

անվանացանկային

Գում ումար,

ռուբ

.

համարը

համարը ՛

363-366

Ընդամենըընդունվածէ 6 (վեց) փաստաթուղթ (Բլերով, տառերով)

|111900|

Տիպալին գն 1-13

Մուտքիփաստաթղթերիհանձնման ռեեստրթիվ 121 ըստ

Իվանչենկո

98100

|

դրամասին

170000

32000

Խ2 արտա-

(տորա-՝

120000

-

ղբամասին

Հսկողություն

ամսաթիվ)

/9

մնացորդըառ 1 դեկ.

Շին. 500001 ճեքճատից

(Շարունակություն)

Մնացորդ|

Քանակագումարայինքարտերից նյութերի պահեստայինհաշվառման քարտերի մեջ բացթողնման տվյալների գրանցումը կարելի է կատարել նան քարտերի փակմանժամանակ(եթե դրանք նյութերի նույն տեսակի համար են), բայց ոչ ուշ քան հաշվետու ամսին հաջորդող ամսվա 1-ը: Այս դեպքում, ամսվա ընթացքում լիմիտային քարտերը պահվում են պահեստայինհաշվառմանհամապատասխան քարտերի հետ: Քարտում է բերվում դուրս մնացորդը յուրաքանչյուր գրանցումից հետո: Պահեստապետիպարտականությունների մեջ է մտնում նյութերի մուտքի ն ելքի փաստաթղթերումհաշվային գների ն պահեստիքարտարկղիգրանցման հաճարի գրանցումը: Գրաֆիկով սահմանված ժամկետներում պահեստապետըկազմում է նյութերի մուտքի ն ելքի փաստաթղթերիհանձնման ռեեստրներ (ձե Խ-1Յ)` նշելով դրանց վերաբերող փաստաթղթերի քանակը, համարները ն նյութերի խմբերը: Նյութական բաժնի հաշվապահը պահեստում նյութական պատասխանատուանձից ընդունում է ռեեստրներին կից փաստաթղթերը,մանրազնինստուգում է փաստաթղթերի հիմնական տվյալների ճշտությունը պահեստայինհաշվառման քարտերում (անվանացանկային համարը, քանակը, մնացորդը) ն իր է այդ ստուգումը, որից հետո քարտը ստորագրությամբ հաստատում ստանում է հաշվապահական ռեգիստրիուժ: Վաշվապահությանաշխատողը պետք է պահեստումանցկացնի նան նյութերի, հատկապես դեֆիցիտային ն թանկարժեք, փաստացի մնացորդների առկայության հսկողական,ընտրանքային ստուգումներ, նյութական պատասխանատու անձանց աշխատանքում բացահայտված խախտումներ: Ընտրանքային ստուգումների արդյունքներովդիտողությունները գրանցվում են պահեստի հատուկ մատյանում ն դրանց մասին զեկուցվում ձեռնարկությանգլխավորհաշվապահին:

դեկտեմբերի199-թ.

Հանձնեցպահեստապետ

աորագրություն

ընդունեց ստորագրություն

Գե1-14

Տեպային (պահեստ01

Վաստոցզագործարան

(ձեռնարկություն, կազմակերպություն) Պահեստում

նյութերի մնացորդներիհաշվառմանտեղեկագիր

անձ Նյութական պատասխանատու հ.հ հ

Նյութեր

թ. համար

Դերկաչ

համարը Յ

ե.Մ.

Մնացորդըառ

դեկտեմբերի հունվարի

:

ռան

5.5. ՆՅՈՒԹԵՐԻ ՍԻՆԹԵՏԻԿ

Մնացորդըառ 1

Անվանա-| Չամի | Գինը ցանկային |միավորը|ռուբ. կոպ.

/

1.

`

Լ ռութ. | 1 ռուբ. «ազար

բանակ

Տոմար

Ց

թերթավոր պողպատ

մարտենային մմ ՄՍՏՕ,

2.

113011

|

կգ

|

0-08

|

31000

|

103012

|

կգ

|

|

22400

|

20146

|

41000

|

18800

|

ՍՏ4Ս

մակնիշի,6մմ

Նյութերի վերը բերված դասակարգումը,ըստ արտադրության պրոցեդրանց նշանակման ն կիրառման, ձեռնարկությանհաշվապահության կողմից օգտագործվումէ սինթետիկհաշվառումըկազմակերպելու համար: Նլութե յութերի յուրաքանչյուր խումբ հաշվառվում է համապատասխան հաշվում կամ ենթահաշվում:Այդ նպատակով հաշվապահական հաշվառման հաշիվների պլանում նախատեսվածեն հետնյալ հաշիվները ն ենթահաշիվները, սում

|Թերթավոր

|

|

Սինթետիկհաշիվներ

Ծածկագիր

4Բ

անա 2-3 մմ

|

103013

կգ

Ենթահաշիվ

Անվանում

Համար

Նյութեր

հաստուբյունը 4.

ՉԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

|Թերթավոր պողպատ

3.

թյան մեջ մտնում է անվանացանկային համարների կտրվածքովսահմանված պաշարներինորմաներին (առավելագույն, նվազագույն)փաստացի մնացորդներիհամապատասխանության հսկողությունըն շեղումների մասին հայտնումըմարկետինգի բաժին:

|

|

120000

|

|

70100

|

|Թերթավոր

յ

պողպատ, 4Բ

մակնիշի,

հաստությունը

504մ նայլն

ՊՔՈ:

|

103044

Ընդամենը՝ըստ

կգ

|

0-70

90000

|

|

96000

|

'

,

Ընդամենը՝ պահեստում

|

-

384000

-

-

Յուրաքանչյուր ամսվա մեկի դրությամբ, նյութական պատասխանատու անձը նյութերի մնացորդների հաշվառման տեղեկագրի նյութերի քանակայինմնացորդներըքարտերից փոխադրում է ձն հ/-14: Այդ տեղեամեն է տարի, յուրաքանկագիրը բացվում հաշվապահության կողմից, չյուր պահեստի համար: Այն պահվում է հաշվապահությունում Ա տրվում պահեստապետինամիսը վերջանպչուց մեկ օր առաջ, իսկ հաշվետու ամսվանը հաջորդող ամսի 1-ին, 2-ին վերջինս այն վերադարձնում է հաշվապահություն:Նյութական պատասխանատուանձի պարտականու142

ն Փոքրարժեք

արագաճաշ առարկաներ

391906

(սս)

Հիմք ե նյութեր Լ, կոմպԳնովիկիսաֆաբրիկատներ լեկտավորողշինվածքների կոնս-

ն տրուկցիաներ մանրամասներ Վառելիք

Տարա ն տարանյութեր

Պահեստամասեր

Այլ նյութեր

/

Այլոց վերամշակման հանձնված

պահեստում շահագործմանմեջ ժամանակավոր (ոչ տիտղոսային)

ի

ՓԱն

ՓԱՍ

Յ

բերտարի Ծթերում ձեռք ն

կառուցվածքներ

Նյութերի արժեքի

շեղումներ

Հաստոցագործարանի տնտեսականգործառնՆ նե ՀՆՑ գործնական խնդրումընդունվածհետեյալ 10/1. «Հիմնական նյութեր», 10/2. «Օժանդակ նյութեր», 10/3. «Վառելիք»:

է

դասակար

Նյութերը, որոնք ընդունված են պատասխանատուպահպանման ն 002. «Պատասխավերամշակման,հաշվառվում են արտահաշվեկշռային նատու պահպանման ընդունված ապրանքանյութական արժեքներ»

հաշվում:

Նյութերի հաշվեկշռային հաշիվները (10-12) ակտիվային են ն բնութագրում են ձեռնարկությանտնտեսականմիջոցներիկազմը: Նյութերի հաշվառումը տարվում է դրամական արտահայտությամբ՝ պահպանմանտեղերում փաստացի մնացորդների առկայության պարտադիր, պարբերական գույքագրում (ստուգում) կատարելով: Մնացորդները ն դրանց մուտքը գրանցվում է հաշիվների դեբետում, իսկ ծախսը, բացթողումը՝կրեդիտուճ,փաստացի ինքնարժեքիգումարով: Նյութական արժեքները պահեստ ստացվում են ոչ միայն մատակարարներից, այլ նան առհաշիվ անձանցից (տնտեսական ն գրասենյակային ապրանքներ), իրենց ն օժանդակ արտադրությունից, որոնք սեփական կարիքների համար պատրաստում են գործիքներ, հատուկ դրոշմներ ն հարմարանքներ: Բացի այդ, պահեստ մուտքագրվում են արտադրամասերումտնտեսվածհումքանյութերը, արտադրության, արտադրանքի խոտանից,հիմնական միջոցներիլուծարումից ն փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներիդուրս գրումից առաջացածթափոնները: արժեքների ծախսմանհաշվառումը ն հսկողուԱպրանքանյութական թյունը հաշվապահականհաշվառմանկարնորխնդիրներիցմեկն է: Նյութերի ելքի Ա բացթողնման բոլոր սկզբնական փաստաթղթերը հաշվապահության կողմից խմբավորվում են սինթետիկ հաշիվների, ենթահաշիվների օգտագործմանտեղերի ն ծախսերի ուղղությունների կտրվածքով:Հաշվետու ամսվա ընթացքումդրանց շարժը հաշվառվում է հաշվային գներով, իսկ ամիսը վերջանալուց հետո` փաստացի ինքնարժեքով, փոխադրամթերման ծախսերի կամ շեղումների տոկոսները ն գումարները հաշվարկելուց հետո: Այսպիսով,ստացվող նյութերի փաստացի ինքնարժեքը կազմավորող տվյալները հաշվապահական հաշվառման մեջ արտացոլվում են տարբեր օրագիր-օրդերներում (Պ1, 3, 6, 7, 10/1. 13), իսկ հանրագումարի են բերվում Գլխավոր գրքում: Այլոց բաց թողնված ն ծախսվածնյութերի փաստացիինքնարժեքը գրանցվում է թիվ 10 նՂ0/1 օրագիր-օրդերներումն Գլխավորգրքում: Հնարավոր է նյութերի շարժի հաշվառմանհետնյալ տարբերակը, երբ նյութերի ձեռք բերման (մթերման) բոլոր գործառնություններըհաշվառվում են 15. «Նյութերի մթերում Ա ձեռքբերում» հաշվում: Այդ հաշվի դեբետին վերագրվում են նյութերի գնման արժեքը, դրանք ձեռնարկություն տեղ հասցնելու ն մթերելու ծախսերը՝ 60, 20, 71, 76 նայլ հաշիվներին(կախված ստացման աղբյուրից): 15 հաշվի կրեդիտի թղթակցությունը10 ն 12 հաշիվների դեբետի հետ արտացոլում

է փաստացիստացված ն մուտքագրված նյութերի արժեքը հաշվային գներով: Այս դեպքում նյութերի ձեռք բերման (մթերման) փաստացի ինքնարժեքի ն ստացված նյութերի հաշվառման գներով (պլանային, պյմանագրային ինքնարժեք, միջին գնման գին ն այլն) արժեքի միջն եղած տարբերությունը դուրս է գրվում 16. «Շեղումներ նյութերի արժեքից» հաշվին: Շեղումների գումարները, որոնք կուտակվում են այդ հաշվի դեբետում, սահմանված կարգով, հաշվային գներով դուրս են գրվում արտադրության հաշիվների դեբետին` արտադրությունում ծախսվածնյութերի արժեքին համամասնորեն: Նյութական արժեքներիստացմանն դրանցձեռք բերմանհետ կապվածծախսերի արտացոլումըհաշիվներում

--10,

Նյութական արժեքներիհաշիվներ

Հ զարի

յ

Դ

Նյութական արժեքներիփաստացիինքնարժեքը ննյութեր պահեստներում,վերամշակմանարտադրամասերում Մն.

աար տացված

արժեքը փոխադնման ված

6.

երի

արժեքը սյութնրի երի արժռքը մատակ մատակարարների

վճ վճարման հասցնելու ն

տեղ

արժեքները

Հաշվետու անձանցմիջոցովձեռք բերվածնյութերիարժեքը: Առհաշիվգումարներիցվճարվածբեռնման-բեռնաթափման աշխատանքների արժեքը

Ղ70-

Բեռնակիրներին հաշվարկվածաշխատավարձ

՛

Հատկացումներբեռնակիրբանվորներիաշխատավարձից ապահովագրության մարմիններին՝

սոցիալական ֆոնդ

անն հԱնձԱ լքաւարտադրամասերում

ոթ

ւ

արը

պատրաստված,

արտադրություններից նյութերի պահեստ հանձնված Կեաեսված նթափոններիարժեքը հետ

Հիմնականմիջոցներիլուծարքից պահեստհանձնված թափոններիարժեքը

Փոքրարժեք առարկաների դուրս գրումից ն արագամաշ հանձնվածջարդոնի թափոնների արժեքը

արեդիտագրելով 38շ0.

ն րաի երջնականապես ստացված, խոտանված արտադրանքից

ն

հանձնվածջարդոնի թափոններիարժեքը պահեստ

Պահեստ հանձնված հիմնականարտադրությանմնացորդների ե նտե ն նյութերիգումարը տնտեսված

հաշիվներում Նյութերի ծախսիալտացոլումը հաշիվներ23, 25, 26, 28, Արտադրականծախւեր| -

5.6.

Հաշիվների

կրեդիտ 10.12

13.

արժեքները հաշվային

Արեվ

,

Կ

ապրանքանյութական

րով.

-

Կամային ն ընդհաճուր գործա

|

նորոգմանհամար, րանայիննշանակման ընթացիկ պատարտադրանքի օժանդակարտադրուբյունների

տեսսկի արտադրանքի յուրացման րաստման նոր ն

ամար,

համար. արտադրանքիպառրաստման

արտադրություն» Հաշիվ 20. «Հիմնսկան համար Արտադրանքի պատրաստման վերաբերող Ծախսվածնյութերիաւբողջ արժեքին որ տարվել ծախսհրի փոխադրամթերման (ՓՄԾ) գումարը, է

23, 25,-26, 28, 31 հաշիվներին աշն"

ծախսեր» Հաշիվ43. «Կոմերցիոն

դ

10,12-

գրո Պ

Կ

| Կ

մանվրա՝ ը նքի փաթե փաթեթավորման վրա՛հ հաշվայի արտադրանքի

ՓՄԾ

Հաշիվ 48. «Այ այտիվներիիրացում» 10,12-

Իրացում,բաց

ՓՄԾ

Կ

|

թողում.

արժեքներիփաստացիինքնարժեքը Ընդամենը ծախսված նյութական

Թիվ

է ընթացիկ ինֆորմացիա ճանահաշվում արտացոլվում մասին, որ դրա ամենամսյա նյութական արժճքների

|

պարհին Աորցած ացորդն

ւ.

Նյութերի ձեռք բերմանգործառնությունների արտացոլումը 15. «Նյութերի մթերում ն ձեռք բերում» ն 16. «Շեղումներ նյութերի արժեքից» հաշիվների կիրառձամբ:

ԵՎ ՍԱՏԱԿԱՐԱՐՆԵՐԻ ՀԵՏ

ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

ԴԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Նյութերի արտադրականպաշարներըհամալրվում են մատակարարձեռնարկությունների կամ այլ կազմակերպություններիմատակարարումների հաշվին պայմանագրայինհիմունքներով: Վերջիններիս մեջ նախատեսվումեն նյութերի (արժեքների) անվանումը, քանակը, գինը, ձատակարարմանժամկետը, հաշվարկներիկարգը, փոխադրմանձները, պայմանագրայինպայմանների խախտմանսանկցիաները, ընդունման կարգը ն այլն: Մատակարար ձեռնարկություններըբեռնված ապրանքատ ների համար դուրս են գրում վճարման ու կամ փոստով ուղար րագրեր ն հաշիվ-ֆակտուրաներ,որոնք հանձնում կում են գնորդին, վերջիններս դրանք ներկայացնում են իրենց բանկին: վճարումըկատարելու համար: Ձեռնարկություններումպայմանագրային պարտավորություններիօպերատիվ հաշվառման կատարումը իրականացնում է մարկետինգիբաժինը: Դրա համար էլ վճարման պահանն հաշիվ-ֆակտուրաները առաջին հերթին ջագրեր-հանձնարարագրերը են ստուգում են բաժնում: Այստեղ ֆինանսական այդ կամ ստացվում ստացգ րանցում պայմանագրերին, համապատասխանությունը դրանց հ/-1), (ձն նշում կատարում պայհաշվառման մատյանում բեռների վող մանագրերի կատարմանհաշվառման գրքում ն ակցեպտում, այսինքն՝ համաձայնությունեն տալիս վճարումը կատարելու համար: Վճարման փաստաթղթերըգրանցելուց հետո, դրանց տրվում են ներքին համարներ (գրանցման) ն հանձնվում ձեռնարկության հաշվապահությանը վճարումը կատարելու համար. իսկ անդորրագիրը ն բեռնագիրըհանձնվում է առաքմանբաժին՝ ապրանքատրանսպորտային բեռներիստացմանն տեղ հասցնելու համար: Հենց այդ պահից ձեռնարկության հաշվապահությունում մատակարարների հետ առաջանում են հաշվարկային հարաբերություններ: Պահեստում բեռների ընդունմանը զուգընթաց, դուրս է գրվում մուտքի օրդեր, այնուհետն ռեեստրին կից հանձնվում է հաշվապահություն, որտեղ այն գնորոշվում է ն կցվում վճարման փաստաթղթին: Բանկի կողմից, այդ փաստաթղթիվճարմանը զուգընթաց, հաշվապահությունը ստանում է քաղվածք հաշվարկային հաշվից մատակարարձեռնարության ուրս մասին: կությ կ միջոցնե ի օգտին գտին դր դրամական իջոցների դուրս գր գրման Ապրանքանյութական արժեքների ն ծառայություններիմատակարարների հետ հաշվարկների հաշվառումը կազմակերպվում է 60. «Հաշվարկներմատակարարներին կապալառուներիհետ» հաշվում: Հաշիվը պասիվային է. կրեդիտային մնացորդըվկայում է՝ մատակարարներինն կապալառուներին ձեռնարկությանպարտքի գումարների առկայության մասին, չվճարվածհաշիվների ն չֆակտուրավորվածմատակարարում-

ամտո

-

ուղղմանհամար, խոտանարտադրսնք'

10, 12-

ՍՏԱՑՄԱՆ

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

-

Օրագիր օրդեր Իլ 6 հետ» հաշվի կրեդիտի ն կապալառուների ճատակարարների «զՎաշվարկներ (ըստ նյութերիմթերմանգործառնությունների)" դեկտեմբեր198 թ.

Ըստ 60.

.:

|53ա ԵՅ

Չ

:

Տ

|

3. 4.

5.

|

|

-

Քիմգործարան

Ածխամիավորում

Քիմգործարան

|

Ն

Ե

Քիմգործարան

Գունմետաղգործարան

Մետաղագործարան Բազա Խ

ԳունմետաղԳգորձարան

12.

Գունմետաղգործարան

13.

Մետաղագործարան

Սետաղագործարան

| |

186.

47.

դրանցփոխարինող փաստաթղթերի

Ն

Քիմգործարան Շինմեքենամիավորում

ե

)

3320|

Տ

.-

| 826 | 927 14. 823

Քաղավտոտրանս

380-381

-

Շինմեքենամիավորում|

Մետաղագործարան

15.

հաշիվների դեբետին

Դ

գ

| |

410.

9.

11.

ծ

10-2

Գումարներըըստ հաշիվ-ֆակտուրաների կամ

-

Բ

| |

7.

6:Յ

|

8.

ա

Ք

հաշվի կրեդիտից03-12, 20, 23-27, 29-31, 35.41, 43.45,

Տ,Ք

Մատակարար58

ս

։ :

` 86Յ

|ոՅ

| |

«8

է25

Յ

1.

թ

|85

«

Հ

|օՑ

«|

Յ

ՏՅ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

` -

382-386

ի,

:-

-

387-370 371-379

380-390

-

-

-

394-400 402-405

Քադավտոտրանս 402-405

-

-

-

-

-

-

38000 54400 -

12000| -

282980

ԸնդամենըստացվելԷ

-

861830

51400

|

-

-

36400

-

12000

|

-

1456,0

-

1624,0 -

3937.8

|

35879,2

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

15612,8

-

-

2240,0

-

-

-

250072

-

-

996,8

-

-

120340

124500|

-

-

14060

13800

-

-

-

-

391-393

15960

-

1730,4 10840,0

-

682.0

-

|

747880

|

747880

համեՍատվում է Խ10տե-

ղեկագրի հետ

Ստորնո-նյութերճանա-

Ե522

պարհին,ամսվա սկզբինՆյութեր ամսվա ճանապարհին, վերջին Ընդամենըգլխավոր գրրջում գրանցելու համար

252380

|

15960

Մեթոդականնկատառումներով՝Օրագիր-օրդերԲ/6-ում մտցված են չֆակտուրավորված մատակարարումների գործառնություններըամսվա կեսին, ն չի նախատեսվածսյունակ ավելացված արժեքի հարկիհաշվառմանհամար՛

շարունակություն

«ՏՏ |26

Ք

ամսվա սկզբին

գծով վճարումների, |85933:22 «33212225Ցատակարարումների

|3:28

ակտու

33128|15531|53321125: 2585է ՀՏ: ՅԵՅՑ| 59538 լտ ե 1: 35138 ամանն

Ջ ՏՏ 389 ՏԵՑ ՇՏԵՏ

ամսաթիվ

55333238

ոյս

ոին

ԿԱ

ՀՀՏՔ| ՀԵՏՔ

ՔՐ

Է

-

21.

|

աի

.

"|

.

"Ա 9|

|

|

:

-

-

՛

աւն

|

-

Ը

ու

-

|.

խի

179588

շի.

|

թո.

-

թար

ւ

6| -

-

|

-

-

:

|

359000

|

չեն

րը Ծուք փաստաթղթեի՝ բեռների համար» Աեացգրդը «Չստացված (տեղեկատու ստացվել

չվճարվածակցեպտվածվճարման

298000

առը -

|

|

-

:

.

-

ւ

-

74240 Ստորնո (տես՝ 11) Ի

Հա

ի

ամսվա սկզբին), մնացորդը ամսվա ների գծով (նյութերը ստացվել չեն ստացվել): թղթ րմա փաստաթղթերը վճարման

.

լ

ւ

-

-

75304 48640,0

-

աթ

-

-

Կ

-

:

-

-

-

ու բորեր նի ումոքի ձեռնարկության

Ձեռնարկության հաշվապահությունը հաշվետու ամսվա ԱՔ մատակարարներիցստանում է վճարման մարկետինգիբաժնի կողմից, ընդունում պահեստների ն ընդունման ակտեր, ստանում քաղվածքներ Պաշ վարկային ն այլ հաշիվներից: Դա թույլ է տալիս եզրափակել, ելարտոլ նկատի ունենալով, որ կողմերիցյուրաքանչյուրը կատարել իր պարտավորությու ն -դիրք ային ՎԾ օրագիր-օրդերը յ եղանակով, որը տարվումէ գծայի -

աթի

հաշվարկները նները: է

լ

հաշվարկմատակարարների տալիս դատելու հնարավորություն հետ. '

ների վիճակի մասին, ըստ յուրաքանչյուր փաստաթղթի: Բացր տեղեկատվյալներից (հաշվի համար, գրանցման համար, մատակարարի

Ց

| 2ատոշ |

են,

է

տու

Մնացորդը ամսվա վերջին

44000

աե ՀԱԱ

:

-

վերջին Մնացորդը ամսվա

՝

ատարելու համա տանաղարում-

ր

-

"

-

-

մուտք Աույն

անվանում),ԻԲ օրագիր-օրդերում գրանցվում "ենաահեստի

6 Ց58

փաստաթղթերիհամարը, ստացված նյութերի արժեքը հաշվային գներովն մատակարարիվճարման փաստաթղթով`առանձ շվային գներ արժեքի հարկի ր գումարի հանացնելով առանձին. սյունակավելացվածծ արժեք մար, որը նշված է հաշվարկային Անկախ ստացված արժեքներիտեսակներից,հաշվային գներով ընդհանուրգումարով, իսկ ըստ վճարձան պա հանջագրերի գումարները նյութերի յութեր տեսակների կտրվածքով (հիմնական, օժանդակ, կիսաֆաբԱօվում է րիկատներ, ն այլն): Բողոքարկների գումարը գրանցվում ակտերիհիման վրա: Բանկիքաղվածքներիհիման վրա վճարման մասին նշում է կատար վում ըստ յուրաքանչյուր վճարմանփաստաթղթի: կարգը: Չֆակտուրավորված մատակարարումների հաշվառման Չֆակտուրավորվածհամարվում են այն մաւտակարարումները, ըստ որոնց նյութական արժեքները ստացվում են վճարմանփաստաթղթի, պահեստում դրանք դ մուտք ե հ գրելով ընդունման ակտ, որը ցուցակին (ռեեստրին) կից հանձնվու

փաստաթղթերում: Ա

Նուն րումների կերի

ների

հաշվանցումների,

ամսում

ե.

մսում

վճարում-

Հանիկ2 աճարձան

վճարման ընդունված ակցեպտված վճարմա Ճթակտուրավորվածմատակարարումների գումար:

փաստաթղթերի հաշվետու

ա

ների մասին: Մատակարարներիհետ հաշվարկներիհաշվառու մը տարվում է թիվ 6 լ -օրդերում: Այն կոմբինացված գրանցումներիռեգիստր է, որտեղ կազմակերպվումէ ըստ յուրաքանչյուր վճարման փաստաթղթի, մուտքի օրդերի ն ընդունման ակտի: Այդ օրագիրօրդերը բացվում է ամսվա սկզբի դրությամբ, մատակարարների հետ չավարտվածհաշվարկներիգումարներով.

անալիտին հաշվառումը

ԱՔ

լ

գումարները Արար

լ

գծով, դեբետայինշրջանառությունը` հաշվետու ն

ունը`

Հուշբոր

լՔոցե"ի

Կ

-

Պարաաանդ

-

| 25716 ռառ

-

`

102400|.-

-

-

-

|

5|

|

298000 40 ո ո

79104

-

|

:

|-

առ

ա

յ) ըստ

չկ ա),

.

-

-

տա

գումար հիշ ԲԱՅՐՂ

-

լ

-

-

:

.|

ո

ավոր

ակցեպտվածվճարման փաստաթղթերի,որոնց վաասման չի ժամկետը լրացել կամ ժամկետանցեն նյութերը ստացվել .-.,..Վ 90 ն) 73աշվի մնացորդը ամսվա սկզբին), ԱՅՏաՆՑ վճարման փաստ».ԶՈՐ վճարված ակցեպտված րստ րիան» սնատորդ բեռների հսւար», «Չստացված (տեղեկատու չեն ստացվել ըստ

-

«ն

-

ձեռնարկությ առան ագրու փ

հաշվապահություն:Այստեղ նյութերը ըստ ակտի գնահատվում են հաշվային գներով, գրանցվումԽ6 օրագիր-օդերում,որպես պահեստ ստացամսվա վերված արժեքներ: Չֆակտուրավորվածմատակարարումները ջում գրանցվում են Խ6 օրագիր-օրդերում, երբ տվյալ ամսում վճարման փաստաթուղթը ստանալու հնարավորությունը բացառվում է: Վաշվետու ամսում դրանք վճարման ենթակաչեն, քանի որ բանկի կողմից վճարում կատարելու համար հիմք են հանդիսանում վճարման փաստաթղթերը (որոնք բացակայում են): Այդ մատակարարումներիվերաբերյալ վճարման փաստաթղթերիստացմանը զուգընքաց, հաջորդ ամսում ձեռնարկությունը ակցեպտում է դրանք: Բանկի կողմից վճարվելուց հետո հաշվապահությունըգրանցում է Խ6 օրագիր-օրդերում՝ նյութերի խմբերի ազատ տողում ն «Ակցեպտում»սյունակում վճարման պահանջագրի գումարով, իսկ մնացորդի տողում (չավարտվածհաշվարկներ) նախկինում հաշվային գներով գրանցված գումարը ստորնվում է «Ակցեպտ» սյունակում` ըստ խմբի: Այսպիսով, մատակարարներիհետ այդ մատակարարմանգծով հաշվարկներըկավարտվեն: ճանապարհին գտնվող նյութերի հաշվառման կարգը: ճանապարհին գտնվող նյութեր կոչվում են այնպիսի մատակարարումները,որոնց համար ձեռնարկությունը ակցեպտել է վճարման փաստաթղթերը, սակայն նյութերը պահեստ դեռ չեն ստացվել: Հաշվառման համար ընդունվում են ակցեպտված վճարման փաստաթղթերը, անկախ այն բանից՝ բանկի կողմից դրանք վճարվել են, թե՝ ոչ: օրագիր-օրդերում վճարման փաստաթղթերը գրանցվում են ամսվա ընթացքում «Չստացված բեռների համար» ն «Ակցեպտում» սյունակներում:Ամիսըվերջանալուն պես, ձեռնարկությունը պարտավոր է այդ արժեքները ընդգրկել հաշվեկշռի մեջ, այսինքն` գրանցել ըստ նյութերի խմբերի պատկանելության (մուտքագրել պայմանական), իսկ հաջորդ ամսվա սկզբին այդպիսի մատակարարումների գծով հաշվարկները չեն ավարտվի: Արժեքներիստացման ժամանակ հաշվապահությունը ստանում է պահեստներիմուտքի օրդերները, դրանք մուտքագրում է պահեստին խմբի վրա (առանց ակցեպտի,քանի որ այն տրվելէ վճարման պահանջագրերիստացման պահին, ն, հնարավոր է, այդ հաշիվները արդեն վճարվել են) այդ հաշվի գրանցման տողով` ամսվա սկզբին չավարտված հաշվարկներում: Ամսվա վերջին Խ6 օրագիրօրդերը փակելու ժամանակ, այդ մատակարարումը ըստ նյութերի խմբերիպետք է ստորնվիորպես կրկնակիմուտքագրում: Նյութական արժեքներիգծով մատակարարներիհետ հաշվարկների ժամանակ կարող են հայտնաբերվել փաստացի ստացված քանակի պակասորդներ ն ավելցուկներ, համեմատած մատակարարիփաստաթղթերի հետ, որոնք ձնակերպվումեն ակտով (ձն հՈ-7): Ավելցուկները

մուտքագրվում են ակտով ն գնահատվումձեռՕարկությանհաշվային (բաց թողնման)գներով, աւա հաշվառվում թիվ6 կամ պայմանագրային օրագիր-օրդերումորպես չֆակտուրավորվածմատակարարում առանձին տողով: Մատակարարմանբաժինը հայտնում է մատակարարինավելցուկնեՊակարի մասին ն խնդրում ներկայացնել վճարման ւպահանջագիր: սորդներիհայտնաբերմանդեպքում հաշվապահությունըհաշվարկում է դրանց փաստացի ինքնարժեքը ն բողոքարկ Օերկայացնում մատակարարին:Այս դեպքում երկաթգծիտարիֆի գուռարը բաշխվում է բեռի զանգվածին համամասնորեն, իսկ վերադիրների, զեղչերի գումարները բեռի արժեքին համամասնորեն: -

Օրինակ.

ունենք հետնյալ տվյալները.

մատակա Հոն Ըստ Արծեքների

Փաստացի

վանում աոգանումը

Պողպատ՝թերթ.2մմ

|

կլոր12մմ |

Պողպատ

աան ռուբ.,կոպ. Քանանը Գումարը || ռուբ.,կոսլ. գումարը

|

|

Ընդամենը

|200000|

«4

484000|

168400

Երկաթգծիտարիֆը

բ ազայի2գեվե 2նվերադիր

ենթակա Անարմանն է

120-00

13680

7296-80

աոութը |

Քանաղը տ

Ց

|

|

գումարը

ռուբ.,կոպ. 200-00

640-00 30-00 12:80

Պակասորդիգումարը մեծածախ գներով (ճատակարարի գներուլ) հավասար

ռուբ. (6840ռուբ.6250ռուբ.):

44000

682-80

է 640

Երկաթգծիտարիֆի գումարը 1տ բեռ տեղափոխելու համար կազմում է 5 ռուբ. (Յ20ռուբ. : 64), երկաթգծիտարիֆի գումարըամբողջ պակասորդի քանակությանհամար կկազճի30ռուբ. (ռուբ, չ 6): 1ռուբ. ընկնող վերադիրիգումարը հավասարէ 296, այսինքն 2 կոպ., իսկ ամբողջ կկազմի պակասորդի համար 12ռուբ. 80կոպ. (24 կոպ.» 640): Ընդամենը պակասորդի փաստացիինքնարժեքը հավասար կլինի 682 ռուբ.Ց0կոպ. (640ռուբ. ՅՕռուբ.Ժ 1 շռուբ.80կոպ.):

Ժ

Պակասորդի գումարը գրանցվում է 63. «Հաշվւսրկներ բողոքարկների գծով» հաշվի դեբետում ն 60. «Հաշվարկներ մատակարարներին կապալառուներիհետ» հաշվի կրեդիտում ն արտացոլվում Խ6 օրագիրօրդերում ն Խ7 տեղեկագրում:Տվյալ օրագիր-օլրդերում արտացոլվում են մատակարարներիհետ հաշվարկներիգործառնությունները՝ կապված միայն ապրանքանյութականարժեքներիձեռք բերման (մթերման) հետ:

Բացի դրանից, ձեռնարկությունները օգտվում են ջրի, գազի, խտացված օդի մատակարարների, կապալառուներինորոգման աշխատանքների ն այլն: Այդ պատճառով գծով ծառայություններից ն մատակարարների

կապալառուներիհետ ծառայությունների գծով հաշվարկների հաշվառումը տարվում է առանձին` թիվ 6 օրագիր-օրդերում(տես համապատասխան տեղերում): Ամիսը վերջանալուցհետո տվյալ օրագիր-օրդերի տվյալների ցուցանիշները հանրագումարվումեն 60. «Հաշվարկներ ն կապալառուների մատակարարների հետ» հաշվի շրջանառությունները ստանալու ն դրանք Գլխավորգրքի մեջ փոխադրելու համար: ն. կապալառուների հետ հաշվարկների Մատակարարների արտացոլումը

Հաշիվ 60.«Վաշվարկներ ն կապալառուների մատակարարների հետ» Հաշիվների

կրեդիտ

Դ

բնտ

Ց

Կ

Սն.- Ձեռնարկության Մատակարարների ակցեպտպարտքը, ված վճարմանփաստաթղթերի | ըստ ակցեպտվածվճարման վճարումըապրւսնքանյությա- փաստաթղթերի, որոնց վճար-

կան արժեքների,ծառայու-

յ

-

ժամկետ վարկերիհաշվին

րերկինո տացի

-

-10,12

գումարը

-

ն

վճարվածվճարմպն փաստասքղթերի գծով բողոքարկներիգումարը Սպառածէներգիայի, գազի, ջրի, հիմռականմիջոցների նորոգմանհամարկատարված ընթացիկվճարման փաստաթղթերիակցեպտումը ու

Պատրաստիարտառրանքի տեղափոխմանն տեղ հասցնելու վճարմանփաստաթղթերի

ակցեպտումը

-

Գումարը

նյութերի ծառայությունների Ընդամենը համար համար

ձ4000 3Ք3888

45400

79741

433629

Երջանւառությունները դեբետով՝հաշվետու ամսում.

ա) հաշվետու ամսում վճարված, դուրս գրված ն հաշվանցված գումարներ,

որոնքարտացոլվելեն անցյալ ամսվաօրւսգիր-

օրդերում

-

Ավելացվածարժեքի հարկի պակասորդներո

ամսում

Ընդամենը ըստ դեբետի (տող Յա Յբ)

ութական արմեսները

Ն ութսրի

Կրեդիտիմնացորդը ամսվասկզբին Շրջանւառությունները կրեդիտով՝հաշվետու

օրդերում

Ակցեպտված վճարմանփասՍտացվածնյութականարժեքտաթղթերիվճարումըակրեդի-| ների լճարման փաստան տիվներիուսշիվներից երի ակցեպտում չեկային գրքույկներից տեղ հասցնելուվճարմանփաստաթղթերիակցեպտումը Ժամկետանցվճարման փաս-| տաթղթերի վճարում կարճա-

Ցուցանիշներ

հաշվանցվածգումարները,որոնք արտացոլված են տվյալ օրագիր-

փաստաքուղթ)

Տողի համարը

-

-

ե

ժամկետը չի լրացել կամ էլ չի վճարվելժամանակին չֆակտուրավորված մատակարարների գծով (չկա վճարման

թյուններին կատարված աշխատանքների համար

-

բ) վճարված,դուրս գրված

ման

,

Ամփոփ ստուգողւսկանտվյալներթիվ 60 հաշվի համար (ռուբ.)

28.26,31

301203-20

77995-20

3/9198-40

301203-20

71995-20

379198-40

Ամսվավերջին թիվ 60 հաշվի ընդհանուր մնացորդը՝կրեդիտային Համաձայն Խ6 օրագիրօրդերի ն 15 տեղեկագրի մասնակիտվյալլների՝ մնացորդըամսվա վերջին. ըստ ակցեպտվածվճարման պահանջագրերի. ա) ըստ անցյալ ամսվա օրագիր-օրդերի բ) ըստ հաշվետու ամսվա օրագիր-օրդերի

84684-80

3145-80

87830-60

Ընդամենը (6ա-ճբ տողերիգումարը)

84684-80

3145-80

87830-60

96684-80

-

99830-60

-

ըստ չֆակտուրավորված մատակարարումների. գ) ըստ անցյալ ամսվա

օրագիր-օրդերի

-

դ) ըստ հաշվետու ամսվա

-

3145-80

օրագիր-օրդերի Ընդամենը (6գ-6դ տողերի գումարը)

12000

-

12000

12000

-

12000

5.7.

ՆՅՈՒՔԵՐԻ

ՇԱՐԺԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ՀԱՇՎԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ը նը իրականացն ն հաշվ ի իրականացնու մ է ապրանքահաշվապահությունը Ձեռնարկության կ նյութական արժեքների շարժի միայն դրամական, գումարային հաշվաոում համար օգտագործելով թիվ 10. «Նյութական արժեքների դրա

շարժը» (դրամական արտահայտությամբ) տեղեկագիրը:Սա հիմնական գրանցմանմատյան է, որը արտացոլում է ապրանքանյութականարժեքների շարժը այնպիսի խմբավորումներով, որոնք ապահովում են կյութերի պահպանմանհսկողություն՝ ըստ դրանցպահելու տեղերի (1-ին աժին): Ըստ նյութե մբռ ոխադրամթերման ծախսերի կամ գումարների ն տոկոսների հաշվարկման համար անհրաժեշտ ցուցանիշները (2-րդ բաժին): Նյութերի վերջնական ծախսի փաստացիինքնարժեքիհաշվարկը, պահեստներիցբաց թողումը, արտադրամասերիծախսը, արտադրամասերում, ընդհանուր գործարանային պահեստներում նյութերի մնացորդները՝ փաստացին հաշվայինարժեքներով (3-րդ բաժին): Ւ| 10 տեղեկագիրը լրացնելու համար հիմք են ծառայում պահեստների ռեեստրները կամ հ/-43 ձեի կուտակմանտեղեկագիրը: Խ10 տեղեկագրում բերվում է 2 տեղեկանք: 1.«Ստացվածնյութական արժեքների փաստացի ինքնարժեքի գումարելիները» լրացվում են թիվ 1,8,7.8, 10/1, 10/3 ն այլ օրագիր-օրդերներիտվյալներով, որտեղ կարող են արտացոլվել նյութերի մթերման պրոցեսի հետ կապված ընթացիկ ամսվա ծախսերը: Այս տեղեկանքի տվյալները անհրաժեշտ են ՈՊ10 տեղեկագրիերկրորդհաւովածիլրացման համար: 2. «Ստացվածնյութերի արժեքը հաշվային գներով» լրացվում է նույն օրագիր-օրդերների համանման ցուցանիշներով, ինչ` տեղեկանք 1-ը, բայց առանց նյութերի մթերման հետ կապւած ծախսերիհաշվառման Այս տեղեկանքի տվյալները ծառայում են ԽԿ10 տեղեկագրի Խ10 հատվածի ստուգման (համեմատման) ն մքերման պրոցեսի արդյունքների կամ հաշվետու ամսվա փոխադրամթերմանծախսերիգումարների հաշվարկման համար: Այսպիսով, 10. «Ապրանքանյութականարժեքների շարժը» տեղեկագիրը ապահովում է նյութերի հաշվապահական հաշվառման առջն դրված խնդիրների մեծ մասի լուծումը: 10 տեղեկագրի պարտադիր լրացում է համարվում «Նյութական արժեքների շարժը (հաշվարկային գներով) ինքնուրույն արտադրամասայինպահեստներումկամ պահեստներ չունեցող արտադրամասերիկտրվածքով»11 տեղեկագիրը:

եան ինգներից հատա ընարմերի՝ շեղումների,

ՔաղվածքԽ11տեղեկագրից,առղեկտեճբեր199

արժեքների շարժը(հաշվայինգներով)

պահեստների ոստ արտադրամասերի հեքնուրույն

Ն

ԱԱ Մնացորդը

ԱԻ,

արագանաջառարկաներ

Սուտք

ելք

45688

Մնացորդը ամսվա վերքին ,

ԿՎ11 տեղեկագիրը ձեռնարկությանհաշվապահությունումլրացվում է

արտադրամասերիարտադրական հաշվետվությունների, նյութերի վերադարձիբեռնագրերի,փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներիշարժի, հիման կուտակմանն խմբավորմանտեղեկագրերին այլ փաստայթղթերի վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս որոշելու արտադրամասում մնացածն ծախսված, ինչպես նան յուրաքանչյուր արտադրամասիկողմից ստացված ն վերադարձված տարբեր տեսակի արժեքների ծավալը: տեղեկագրի ցուցանիշները արտացոլվում են ԿՀՕ տեղեկագրի երրորդ բաժնում (արտադրամասերի ինքնուրույն պահեստների ծախսը ն մնացորդներ ինքնուրույն պահեստչունեցող արտադրամասերում): Պաքեստ

ր

2,

Խ.43

Նյութերիմոււոքի սինթեւոիկհաշվառմանկոււտակմանտեղեկագիր

Ռեեստրի

ալը

ամսվւս սկզբին

Ա

Ընդամենը

թ.

դեկտոեմբեր

Ընդամենը եվ Հաշիվ 10,այլն խումբ խումբ խումբ խումբ հաշիվ ռեեստր ենբահաշիվ

Հաշիվ 10,

Անացորդը(200001

100000|

80000

Վո«000 շգ5220

81000

(ոշ (2200 ամը 30000օ0120 110000

մոսվա համար ամսվա վերջում | 33880 |

30000|

110000|

99440|

255760

12800

82840 65186

Պահեստ Նյութերի ելքի

391906

Բ

ոին աար իվ Ռեեստրի 10.ենբահառիվ խումբ խումբ խումբ համարը նե | | | | եայլն Հաաթիվը 2 էջը Տ»,

կուտակմանտեղեկագիր

ԻԻ

Հաշիվ խումբ

ա

-.

ը

ոը

Չն1444

նդածեն ո

ան -

:

:

ըստ

Խրարի

6000.

18000|

95600.

32560

-

-

242160

96120|

20000|

98920|

34814

-

-

247854

ա ամավա համար ա

`

կան

թ.

տեղեկագիր«Նյութականարժեքներիշարժը» (դրամականարտահայտությամբ)

Խ 10 1.

(առանցհաշվեկշռայինհաշիվների պահեստներում Շարժը ընդհանուրգործարանային գնով կամ խճբերիբաժանճան)հաշվարկային

Ամսաթիվ

|

ՊահեստԱ1

Մնացորդըամսվասկզբին

01.12

38400

|

Դեկտեմբեր

255760

|

Դեկտեմբեր

24854846

|

31.12

391908"

ռուբ.

Պահեստ պ 4

|

24000

411000

|

266878

|

14840

264694

Մուտք »00

ելք

Մնացորդըամսվա վերջին

|

Չամեմաւվում է նյութերիմնացորդներիգրքի տվյալների հետ՝

"

|

|Լ ՊահեստիՅ

Պահեստվ2

ըստ

423184

25278

պահեստների-

ն պահեստների մնացորդըամսվա գործարանային պահեստներում Մուտքը ընդհանուր սկզբին(ըստ սինթետիկհաշիվներին հաշվառմանխմբերի) 2.

ա

Ձ

|

3|25

Ք

|

ՅՅ աՔ| Ք2-|

»|Յ8 -ԱՋԱԷՒ-

լ

Յ

Հաշիվ10

-Տ Յ

Այ

տեղեկագրերի

(4-43)

-

Յ

Յ

Յ

Տ

Հ

Ճ.

Կ

-.

Տ

Բ

Հ

Յ

ո.

Յ

Յ

ո

ո

Այդ թվում

տ Գ

Յ

-

Յ

Յ

Ց

թ

Յ

Յ.

Ելքը ն ճնացորդներըամսվա վերջին՝ըստ սինթետիկհաշիվներին հաշվառմանխմբերի

-

ր

-

ՕՕ Յ Տ Ց | 58

Ձ

ՏՑ

Բ3

Է

Յ

ք

Ք. .

Տ

Ջ

-

-.-Ց է

Բաց թողնմանուղղությունը

|Յ8

Մուտքագրվելէստ տեղեկագրի ընդամենը Պատրաստվելէ մեխանիկա-

-.

|

230760

74492|

5000)

4000|

վերանորոգման

արտադրամասում Թափոններ. ա) արտադրության բ) գործիքներիկտորտանքից

հաստոցի քանդումից

|

Ընդամենըհաշվայինգներով Փաստացի ինքնարժեքով Մնացել է ամսվասկզբին(ըստ ամբողջ ձեռնարկության) Հաշվայինգներով

Փաստացիինքնարժեքով Ընդամենըմուտքը մնացորդի

Խորա

գներով(տող9Ւ

տող

|

Փաստացիինքնարժեքուվ (տող 10: տող 12) Շեղումներ արժեքից`հաշվակամ փոխադ)ին գներով ծախսեր (մուտք րամժթերման Հ, մնացորդ-) Գումար (Հ) Տոկոս (-)

160001

60001

6118|

266878 280948

300000|

84000

Յ000|

66000| 660000

453000 469898

310198

90232

|

|

262960

՝

Ճգց700|

400000|

8000|

72148|

719878

561480|

108000|

92481

72118|

6 750846

Ի4

15,6

ք

Ց

Ց

ք

-

-

Զ -

-

ք,

Յ

|

|

Հ'

|

|

ՏՅ

Յա

-՛

«

լ

Կուտակմանտեղեկագիր Կուտակման տեղեկագիր.ՓԱԱ հանձնումը շահագործման Ընդամենըհաշվայինգներով Այդ թվում ներքին շրջանառություններ Փոխադրումներհամազործարանայինպահեստներ(-) Բացթողումըինքնուրույնմիավոր հանդիսացողարտադրամասերիպահեստներինն վերամշակմանհամար (-) Բացթողումըառանց ներքին

213040|

34814

213040|

34814

213040| շրջանառությունների

Բ. Ելքը

21720

Տ

|

Յ

Տ

Բ.--Ձ

ՅՑ:

Թ-ր

Յ.-

Յ9ճ

5՛

ՏՅԲՎ Տ Յ`Յ --

Ց

թ

|8

ՅԵ

6Ժժ

-.Շ

|»5 |8

Ա. Ելքը ընդհանուր գործարանային պաոեստներից

239760| 251282

17768

262960

2632 52

Այղ թվում

5.

Յ

Յ

Հաշիվ

381334

|58

ե

հետ

Գ

՞

համարնե եղեկագրերի համարները

գ)

զ

-

մոտքիօրդերների կամ

Հետնաբար, ըստ ԿԽ 10 տեղեկագրի 1-ին հատվածի, կարելի է կատարել պահեստայինն հաշվապահականհաշվառման տվյալների փոխադարձ ստուգում յուրաքանչյուր պահեստի համար առանձին, առանց բաժանելու նյութերը խմբերի` հաշվային գներով, որն անհրաժեշտ է նյութերի օպերատիվհաշվապահական(մնացորդային) հաշվառման մեթոդի դեպքում: Ըստ տեղեկագրի 2-րդ հատվածի, կարելի է բացահայտել արժեքներիընդհանուր ծավալը նյութերի խմբերի ն հաշվեկշռի հոդվածներիկտրվածքով, երկու գնահատումներով հաշվային գներով ն փաստացի ինքնարժեքով,որը հնարավորությունէ տալիս հաշմթերման ծախսերի կամ պլանային գներից վառել փոխադրամթերման, շեղումներիգումարները ն տոկոսները: 3-րդ բաժնում բացահայտվում են հաշվապահականհաշվառման կարնորագույնցուցանիշները`արտադրությանվրա ծախսվածնյութերի փաստացի ինքնարժեքը, դրանց վերջնական ծախսը ն մնացորդները ամսվա վերջին, ըստ նյութերի խմբերի` հաշվեկշռի հոդվածները լրացնելու համար:

34834

-|

ն

34814

249854

մնացորդըձեռնարկություններում

շօսօ |

254694

«2840

արտադրությունում

213040| ելք վերջնական

4840|

համագործարանայինպահեստներիցդուրս, ընդհանուրելքը

Ընդամենը`

4840 4840

ւ4840

Ինքնուրույն հաշվայինմիավոր հանդիսացող արտադրամասերի պահեստներիբաց թողումը նելքը (տեղեկագիրԹ 11) արտադրաԱրտադրամասերի կան կարիքների համար Մնացո

249854

1152|

251006

5.8.

թ

ք,

|

ՐԻԼ

՛

ց

բախատարառահն Ա | ատ

ասս

շռա

աա

աածաատոոը

աի.

նոտ

ինքնարժեքով համաձայն փաստա

Մնացորդը

70965

320960|

65186

6000|

221562|

37800|

12312|

Մնացորդը փաստացի 339918|

70400|

469412

6936|

70946|

Նյութեր ճանապարհինամսվա վերջին՝ փաստացի ինքնարժեքով,ըստ օրագիր-օրդերի Մնացորդըըստ ձեռնարկության(տող 62-ի նշված նյութերը ճանապարհին) 493950 ռուբ., այդթվում՝ըստ 10 հաշվի1-ինենթահաշվի - 345718 ռուբ.Բ/ 6

-

5800 ռուբ.-

--

Ստացվածնյութականարժեքներիփաստացիինքնարժեքիբաղադրիչները՝

Ա

ն

ԴԻ թա-

Օրագիր-օրդերիհամարը

թա-

հախ Ա

75060

253560

251282

|

Ընդա-

-

17768

։ մեն

278100

-

17768

283226

.2278

.

280948

ՏեղեկանքԽԵ

տվյալների օրագիր-օրդերների Գումարը, ռուբ.

-

10/1

262960

գրված,

Ժախսված Հ

ար

ն

ըստ

որ

ն

Էյ

են

ավելացնումէ ստորնոյով: Տնտեսումը գրանցվումէ մինուսովկամ կարմիր դեկտեմբերի Բերենք Վաստոցագործարանիթ. ն օրինակ: հաշվարկման տոկոսի ման ծախսերիգումարի

րը,

այն:

266878

փոխադրամ

199.

Հաշիվ 10, ենթահաշիվ1

Լիալրանագրայ

նահատումը,

Նյութե

ոո

Մուտք է եղել հաշվետու

23976

ամսում

Ընդամենըմուտքը մթերմանծախսերի

539760

21720

գումարը(-)

Տոկոս (-)

Մ

Գոու

Պո»

Մնացորդը ամսվա սկզբին

233046

Ո»

|

326720

-

ռուբ.

ԴԱՐ

ինքնար ՍՔ

251282

Տ.ԱՑ0,

(563480-53

աայ

ՀԱ

221562

(21304021041

տ

|. (6680221562) (539760-213040)

Ընդամենը

ե-

ն

ն

Ծախսվել է հաշվետու ամսում

փոխադրա վերաբերող ժեքներին հաշիվների վրա, մթերմանծախսերիգումարներըդուրս ն կատարԳրոույնկուեր ինչ նյութերը հաշվաԳ հաշվարկը ա փի ի, պայմանագրոյին վում (գերածախս շեղումներ ԱՑ աար արող լինել տարբերությամբ, ռումը, այն ինչպես տնտեսում /-/): Գերածախսը, փախա փոխադրամբե պլանայինինքնարժեքը,իսկտնտեսումը նվազո

աան

Ստացվածնյութականարժեքներիհաշվային արժեքը՝համաձայն

Օրագիր օրդերի համարը

հրվ

։

,

-

-

իա ելու

րի ջ եա

Ր Ցուցանիշներ

Ստացվածնյութականարժեքների փաստացիինքնարժեքը

թա-

-

-

Ընդամենը ըստ օրագրի Ճանապարհինգտնվողնյութերի մնացորդներիփոփոխություն

-

-հաիվշ1-հաշիլ5

252360

իճբորով Հաշիվ

՞

՝

են

աորի

Գումարըըստ սինթետիկհաշիվներիԷ պահանջվողհաշվառման

10/1

ախս

հա

բաժիներ)

3-րդ

Դուրս

Է 1 Տեղեկանք

ձեռք, բերմա ՕՈ Քից: (Խոբերի) տեսակների

ժեշտ

488220

"

են

ո"

262626

1152|

Հ

-

մտնում

.

ելքը Վերջնական փաստացի 10| րոն:

օշ

կազմի

'

լատր

նյութերի փաստացիինք» են, Օյութերի ճեջ: Դրանց վերաբերում արժեքի ախսերը արժեքից: բացիդրանց պայմանագրային ծախսերը, ն հաշիվբոլոր հաշվի են առնվում ըստ նյութերի ձեռնա ւը րաշ Յուրաքանչյուր ամի ս ներում Ն ենթահաշիվներում: ն ր ի գումարնեէ փոխադրամթերմա նը հաշվարկում վապահությունը նկատմամբ, ծավալի ամբողջ ժեքների արժեքներ րը Ա տոկոսները տվյալխմբի նհրաԴա ասոր տակ ունեցել էր ձեռնարկությունը: որը իր տրամադրության ծախսերի գումարի է փոխադրամթերման ամսում ծախսվածնյութ որը ենթակաէ հաշվետու Ա 10 տեղ Գր 2-րդ են հանդիսանում համար հիմք մար: չ ար. Հաշվարկի ծախսերը Փոխադրամթերման

«ռտ

'

քք Ինքնուրույն միավոր հանդիսակզակական որոմ ոջ

էջ:

/0

ՕԱԽՍԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ՓՈԽԱԴՐԱՍԹԵՐՄԱՆ

Հ.Զ

ՆՅՈՒԹԵՐԻ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄԸ

կաշվապահական հաշվառման ն հաշվետվության մասին կանոնադրությունը ձեռնարկություններին պարտավորեցնում է

անցկացնել

ապրանքանյութական արժեքներիգույքագրում, ոչ պակաս, քան տարին մեկ անգամ հաշվետու տարվա հոկտեմբերի1-ի դրությամբ (բայց ոչ շուտ), այդ միջոցներիվիճակը տարեկան հաշվետվությունում օբյեկտիվորեն արտացոլելու նպատակով. նյութական պատասխանատու անձանց փոխման ն տարերային աղետներիժամանակ, հաշվապահականն պահեստայինհաշվառման տվյալների միջն -

-

տարբերությանդեպքում: Գույքագրման հիմնական նպատակն է բացահայտել ապրանքանյութական արժեքներիփաստացիառկայությունըբնական ն գումարային արտահայտությամբ:

-

-

-

Գույքագրմանընթացքումստուգվում են. ապրանքանյութական արժեքների պահպանումը, դրանց բացթողման, պահպանման ճշտությունը, կշռող ն չափիչ գործիքի վիճակը, ապրանքանյութական արժեքներիշարժի հաշվառման վարման

կարգը:

Գույքագրման ստուգումն ըստ ծավալի լինում է համատարածն ընտրանքային, իսկ ըստ ժամանալի՝պլանային ն հանկարծակի: Գույքագրմանանցկացումըկազմակերպում ն ղեկավարում են ձեռ-

նարկությանղեկավարը(տնօրենը)կամ նրա տեղակալը,կամ գլխավոր հաշվապահը: Գույքագրումըանցկացնելու աշխատանքներըիրականացնում է հանձնաժողովը,որը բաղկացած է իրավասու անձանցից, ովքեր նշանակվումեն ձեռնարկությանղեկավարիհրամանով:

Վաշվապահը գույքագրում անցկացնելու պահինգույքագրման

արժեքների ապրանքանյութական աարապարեստների Տալ գույք-3): անակահատվածումպահեստային գործառնուԱյդ

թյուններ չեն կատարվում,պահեստապետը ստորագրում է, որ պահեստի բոլոր փաստաթղթերը գրանցված են պահեստայիննյութերի հաշվառման քարտերում ն հանձնվածեն ձեռնարկությանհաշվապահություն:

Գույքագրման արդյունքները բացահայտելուց հետո (ավելցուկներ կամ պակասորդներ), բոլոր տեսակի տարբերություններըձենակերպվում են համեմատական ւտոեեղեկագիր կազմելով ն գնահատվում են փասւոագի ինքնարժեքով: Ավելցուկ արժեքները ենթակա են մուտքագրման, պակասեցնելովընդհանուր տնտեսականծախսերը (դեբետ հաշիվներ 10, 12. կրեդիտ`26): Արժեքներիպակասորդը դուրս է գրվում 84. «Պակասորդներն կորուստներարժեքներիփչացումից» հաշվով՝ պակասեցնելով դրանց արժեքը ն քանակը նյութական արժեքներիհաշիվներից: Ձեռնարկության ղեկավարի որոշմամբ, պակասորդիգումարը, բնական կորստինորմաներիսահմաններում, վերագրվում է արտադրության ծախսերին՝դեբետ 25. «Ընդհանուր արտադրականծախսեր»ն26. «Ընդհանուր տնտեսականծախսեր» հաշիվներ, կրեդիտ 84. «Պակասորդներ ն կորուստներարժեքների փչացումից» հաշիվ: Բնական կորստի նորմաներից ավելի պակասորդներըվերագրվում են նյութական պատասխանատու անձանց՝ դեբետ հաշիվ 73-3. «Ղաշվարկներըստ նյութական հաշիվ 84. «Պակասորդներ ն կորուստներ

անեի.

Ա

Տարերային աղետներից նյութական արժեքների չփոխհատուցվող կորուստներըվերագրվում են ձեռնարկության տնտեսականգործունեության արդյունքներին դեբետ հաշիվ 80. «Շահույթ ն վնաս», կրեղիտ հաշիվներ 10- 12: Ձեռնարկությունում պակասորդները ն փչացումից կորուստները վերագրվում են արտադրության ծախսերին,եթե կոնկրետ մեղավորները պարզվածչեն: Ապրանքանյութական արժեքներիգույքագրման ցուցակԽ4

հոկտեմբերի199

արժեքներ ապրանքանյութական

Ստացական

ելքի մույքագրումը աա արաջ ոլոր Կանը արժեքների մուտքի լդ բոլոր տացված ապրանքանյութական արժեքները որագովել են, պամ եքագրվա ձնակերպված ծախսերուլ: աստա

ա

ա

աշվաւպահությու

իրականմնացորդները գրանցելու համար:

համար

կարե

օգտա-

ե

ի

ատասխանատվությա

Ա

են

Նյութական պատասխանատուանձինք՝

Պահեստապետ՝

ստոլյայգրություն ստորագրություն արգադրության) (առ 26 հոկտեմբերի 199 որուն որոք տաշված

12 կակաոն գործել նյութերիմնացորդներիգիրքը, որտեղ ռախատեսվաթ Լ հատու առ 1-ը թ թիվ 10հավում նէ ոյեմբերի սյունակներ գույքագրման ցուցակներիտվյալների հիման վրա նյութերի Գույքագրման բացահայտելու արդյունքները

թ.

նյութեր

հրամա

Գույքագրումըսկսվել 30 հոկտեմբերի199 թ., ավարտվելէ Գույքագրմանժամանակ հաստատվել է հետնյալը՝

Ք.) հիման վրա հաշվոթւյին

նն

1 նոյեճբերի 199

թ.

ԳԼՈՒԽ

Յ՝

Յ,

Յ6

Յ |101001

|101002

Յ

|103012

0903 1

|103014

Տ

Փ5|

Ժ

ՅՀՅ|Ճ

| Վերաճշակվողթուջ | Ձուլման թուջ |

|

լ

Յ5

ՅՅ

արակը

տ.

ԱՆ

ր, նավաշինական, հաստությունը

2-3 մմ

Պողպատ թերթավոր,

նավաշինական, Ընդամենը

Ընդամենը

փաստացի ըստ

ռուբլի:

Հանձնաժողովինախագահ՝

Հանձնաժողովիանդամներ՝

5.55

|

| 100 |

ո

տ.

ռուբ.

6.1.

|

| 007 |

12000

47700

|

|

ռուբ.

| 8000 | 12000

Յ60|

12000

720|

|

49840|

3339|

24944

24944

ցուցակի` քսանչորս հազար ինը հարյուր քառասուն|

ստորագրություն

Բաժնիվարիչ`

Ապրանքագետաու Կ

Հաշվապահ Մտորագրությո ցուցակում՝ Ի 101001-ից թվարկված են տվյալ գույքագրման

Բոլոր արժեքները, որոնք ն մինչն 103014, իմ (ճեր) ներկայությամբստուգված են հանձնաժողովի կողմից մտցված ցուցակի մեջ, որի հետ կապված,գույքագրող հանձնաժողովիցգանգատչունեմ (չունենք): պահպաՑուցակում թվարկվածարժեքներըգտնվում են իմ (մեր) պատասխանատու

Օությանտակ: անձ (անձինք) Նյութականպատասխանատու

ստորագրություն,1 նոյեմբեր:

ստուգեցի Տվյալ ցուցակումնշված տվյալներըԱ հաշվարկումները

Վաշվապահ՝

ստորագրություն

ՀԻՍՆԱԿԱՆ

ՍԻՋՈՑՆԵՐԸ

ԵՎ ԴՐԱՆՑ

ԴԱՇՎԱՌՍԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

2 նոյեմբերի 199

թ.

.

Ձեռնարկությունների արտադրատնտեսական գործունեությունը ապահովվում է ոչ միայն նյութական, աշխատանքային ն ֆինանսական ռեսուրսների օգտագործման,այլ նան հիմնական ֆոնդերի` աշխատանքի միջոցների ն աշխատանքային պրոցեսի նյութական պայմանների

հաշվին:

|

Աշխատանքիմիջոցներն են` հաստոցները, բանվորականմեքենաները, փոխադրող հարմարանքները, գործիքները ն այլն, իսկ աշխատանքային պրոցեսի նյութական պայմաններն են` արտադրականշենքերը, տրանսպորտայինմիջոցները ն այլն: Հիմնական միջոցների յուրաոատկությունն այն է, որ դրանք արտադրության պրոցեսում օգտագործվումեն բազմաթիվ անգամ ն պահպանում են իրենց սկզբնական տեսքը (ձեր) երկար ժամանակ: Արտադրության պրոցեսի ն արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ դրանք աստիճանաբար մաշվում են ն իրենց սկզբնական արժեքը ծառայության նորմատիվային ժամկետում փոխանցում ծախսերին մ սահմանված ված նորմերով նորմերովմաշված մաշվածքի(ամորտիզացիայի)

արտադրության

է

ոը ոկացումների միջոցով: Հիմնական միջոցներին վերաբերում

)

այն առարկաները, որոնց ավելի է, իսկ արժեքը միավորի բարձր, որոնք ձեռք են բերվել 1994 թ. հունվաեն

ծառայության ժամկետը

տարուց

համար՝ 500 000 ռուբլուց րի 1-ից հետոՀիմնական միջոցներին չեն պատկանում ու փոքրարժեք ն արագամաշ առարկանների (ՓԱՍ) կազմում են հաշվառում այն աշխատանքի միջոցները, որոնց շահագործման ժամկետը մինչե 1 տարի է անկախ արժեքից ն միավորի արժեքը մինչն 500 000 ռուբլի է անկախ ծառայության ժամկետից, բացառությամբ` գյուղատնտեսական մեքենաների ն սարքավորումների, շինարարական(մեխանիզացված)գործիքների, բանող ն մթերատու անասունների, որոնք, անկախ արժեքից, դասվում են հիմնականմիջոցների շարքը: Հիմնական միջոցների թվին չեն դասվում նան հատուկ գործիքները ն հարմարանքները անկախ արժեքից, հատուկ հագուստը, կոշիկը, անկողնային պարագաները՝ անկախ արժեքից ն ծառայությանժամկետից: Հիմնական միջոցները աշխատանքայինպրոցեսում մեծ դեր են խաղում, քանի որ ամբողջությամբ ձնավորում են ձեռնարկության արտադրատեխնիկականբազան ն որոշում նրա արտադրականհզորությունը:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

.

||գում.

գում. քանակը

Ց50|

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

-Թ

աա

5 մմ հաստությունը

չորս

Պողպատ թերթավոր, մարտենյան, հաստու-

ՏՅ

Վ-

:

ՅՈ

ՎԻՄՆԱԿԱՆ

38Է,

տ`

Յ

նայլն) խումբը

Վ

-

Ապրանքանյութական | ք: |Ջա| արժեքներիանվանումը (ձեր, տեսակը,

Յ

8ՅՅ Տ5:

-

Օգտագործմաներկար ժամանակի ընթացքում հիմնականմիջոցները մուտք են լինում ձեռնարկություն ն հանձնվում են շահագործման, շահագործման ընթացքում մաշվում են ն ենթարկվում վերանորոգման, տեղաշարժվում են ձեռնարկության ներսում, դուրս են գրվում ձեռնարկությունից մաշվածության կամ հետագա օգտագործման աննպատակահարմարության հետնանքով: Հիմնական ֆոնդերի արդյունավետ օգտագործմանցուցանիշներից մեկը աշխատաժամանակիավելացումն է պարապուրդների կրճատման, նոր տեխնիկայի ն տեխնոլոգիայի ներդրման բազայի հիման վրա արտադրողականության,ֆոնդահատույցի բարձրացման ճանապարհով, այսինքն` հիմնական ֆոնդերի յուրաքանչյուր ռուբլուն ընկնող արտադրանքի թողարկման, կատարված աշխատանքներին ծառայություններիծավալի ավելացմամբ: Ձեռնարկություններըհիմնական միջոցներիսեփականության,օգտագործման ն տնօրինման իրավունք ունեն: Այսպես, կարող են անհատույց փոխանցել կամ վաճառել այլ ձեռնարկություններին, փոխանակել, վարձակալման հանձնել կամ անվճար սկզբունքով ժամանակավոր օգտագործմանտրամադրել իրենց պատկանողշենքերը, կառույցները, սարքավորումները, փոխադրամիջոցները, գույքը, դրանք դուրս գրել հաշվեկշռից մաշվածքի (կամ բարոյապեսհնացած լինելու) դեպքում, անկախայն բանից՝ամբողջությամբ են ամորտիզացված,թե՝ ոչ: Հիմնական միջոցների հաշվապահակւսն հաշվառման հիմնական խնդիրներնեն. ըստ օգտագործմանտեղերի հիմնական միջոցների առկայությանն պահպանման վերահսկողությունը դրանց ստացման, դուրս գրման, տեղաշարժի ճիշտ փաստաթղթային ձնակերպումը ն ժամանակին արտացոլումը հաշվառմանմեջ, վերահսկողությունը հիմնական միջոցների մոդեռնացմանն վերանորոգման համար միջոցներիռացիոնալ ծախսմաննկատմամբ, հիմնական միջոցների արժեքի բաժնիհաշվարկումը, որը ծախսերիմեջ կապվածդրանց մաշվածքի -

-

այն

-

Էլարտադրության ներառվելու ներիանա քնին աալ արտաղրական մակերե հիմնական միր: ների ն

հետ, օգտագործման վեղահսկողությունո -

լ

ն ճեքենանե

Բանվո

արդյունավետօգտագործմաննկատմամբ, միջոցների դուրս գրման, լուծարքի արդյունքների ճիշտ

հինական

որոշումը:

Այս խնդիրների լուծումը իրականացվում է անհրաժեշտ փաստաթղթերի ն հիմնականմիջոցների առկայության,շարժի, դրանց ամորտիզացիայի հաշվարկի ն նորոգման ծախսերիհաշվառման ճիշտ չտ. կազմաՎազ կերպմանմիջոցով:

6.2.

ՀԻՍՆԱԿԱՆ

ՍԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԴԱՍԱԿԱՐԳՈՒՄԸ ԵՎ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ

Ձեռնարկության հիմնական միջոցները, ըստ կազմի ն նշանակման, անհրաժեշտ է բազմազանեն: Որպեսզի տարվի դրանց կամ նշանակման տեսակների՝ ըստ հիմնականմիջոցները դասակարգել արտադրությանպրոցեսին մասնակցության բնույթի, ըստ ժողտնտեսությանճյուղերի, պատկանելության ն օգտագործմանաստիճանի: Պետվիճակագրությանմարմիններիկողմից սահմանված է հիմնական միջոցներիտիպային դասակարգում ըստ տեսակների: Այդ դասակարգհիմնական ճիջոցները, ըստ տեսակների, մանը համապատասխան, լինում են 1. Շենքեր, 2. Կառույցներ, Յ. Փոխանցող հարմարանքներ, 4. Մեքենաներ ն սարքավորումներ, այդ թվում. ա) ուժային մեքենաներ ն սարքավորումներ, բ) բանվորականմեքենաներն սարքավորումներ գ) չափողն կարգավորող սարքեր, հարմարանքներ ն լաբորատոր սարքավորումներ, դ) հաշվողական տեխնիկա, ե) այլ մեքենաներ ն սարքավորումներ 5. Փոխադրամիջոցներ, 6. Գործիքներ, 7. Արտադրականգույք ն պարագաներ, 8. Տնտեսական գույք, 9. Բանող ն մթերատուանասուններ, 10. Բազմամյատնկիներ, (առանցկառույցների),

հաշվառումը,

:

ծախսեր որեւկապիտալ կտրվածքով, հիմնական միջոցների տեսանների Դասակարգման

1 Անո

,

հաշվառումը տարվում ն կազմվում է ըստ դրանց առկայության ն շարժի հաշվետվության: Կախվածարտադրատնտեսականգործունեության մեջ րն ստորաբաժանվում են

ունեցած ԱԱ Անրի ՀՑ հիմնական միջոցներ համարվում «արտադրական շանակման մեքենաները, հաստոցները, սարքերը, գործիքները, ինչպես հիմնար

են

-

նան

բաժինների Անէ Կարա Էժառայությ աարտադրամամերի նախատեսվա պրոցեսի

շենքերը,

որոնք

շենքե ամ` կամ` պահեստի պահեստի շենքերը,

արտադրության ն ների ն աշխատանքի առարկաների

ն

համար նքնե արդյունքների

տեղափոխմանու պահպանման համար օգտագործվողփոխադրամիջոցները: Ոչ արտադրական նշանակմանհիմնական միջոցները արտադրության պրոցեսին անմիջականմասնակցություն չունեն, դրանք օգտագործվում են ձեռնարկությանաշխատողներիկուլտուր-կենցաղային կարիքների համար (ԲՇՏ-ի, պոլիկլինիկայի,բուժկետերի, ակումբների, մարզադաշտերի,մանկապարտեզների հիմնականմիջոցները նայլն): Ըստ ժողտնտեսության ճյուղերի` հիմնական միջոցներիհաշվառման ապահովմանհամարնախատեսված է հետնյալ դասակարգումը. արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, անտառային տնտեսություն, տրանսպորտ, կապ, շինարարություն, ւսռետուր Լ. հասարակական սնունդ, նյութատեխնիկական մատակարարում ն վաճառահանում, ինֆորմացիոն-հաշվողական սպասարկում, առողջապահություն, ֆիզիկական կուլտուրա ն սոցիալականապահովություն, մշակույթ ե այլն: Հիմնականմիջոցները,ըստ արտադրատնտեսական գործունեության մեջ օգտագործման աստիճանի, ստորաբաժանվում են պահեստում, շահագործման մեջ գտնվող, կոնսերվացվածն վարձակալված հիմնական միջոցների: Այս դասակարգումըանհրաժեշտ է, քանի որ նշված խմբերի համար ամորտիզացիան հաշվարկվումէ տարբեր ձներով: Այսպես, պահուստային հիմնականմիջոցներիհամար ամորտիզացիանհաշվարկվում է լրիվ. վերականգնմանմասով, շահագործման մեջ գտնվող հիմնականմիջոցների համար, բացի լրիվ վերականգնմանմասով ամորտիզացիայի հաշվարկից, անհրաժեշտության դեպքում ստեղծվում է վերանորոգման ֆոնդ, իսկ կառավարության որոշմամբ կոնսերվացվածհիմնական միջոցների համար ամորտիզացիա ընդհանրապեսչի հաշվարկվում: Ըստ պատկանելության,հիմնական միջոցները լինում են՝ սեփական ն վարձակալված: Սեփականհիմնականմիջոցներըներառվածեն ձեռնարկության հաշվեկշռում, իսկ վարձակալվածհիմնականմիջոցները պատկանում են այլ ձեռնարկության: Դրանք շահագործվում են ժամանակավորապես որոշակի վճարի դիմաց, արտացոլվում են հաշվեկշռում` առանց տվյալ ձեռնարկությունումամորտիզացիայի(մաշվածքի)հաշվարկի: Դիմնական միջոցների ճիշտ հաշվառճան անհրաժեշտ պայմանը դրանց գնահատմանմիասնականսկզբունքն է: Տարբերում են հիմնական միջոցներիգնահատման3 ձն՝ սկզբնական,վերականգնմանԼ, մնացորդային: Սկզբնական(հաշվեկշռային) ւսրժեքը ձնեավորվումէ տվյալ ձեռնարկությունումհիմնականօբյեկտի ձեռք բերման ն շահագործման հանձնելու պահին: Օբյեկտը սկզբնական արժեքով հաշվառվում է ձեռ-

նարկությունումգտնվելու ողջ ժամանակաշրջանում: Կախված հիմնականմիջոցի ձեռք բերման աղբյուրից` սկզբնական արժեք ասելով հասկանումենք.

հիմնադիրների կողմից որպես ավանդձեռնարկության կանոնադրական ֆոնդ ներդ ված հիմնական միջոցների արժեքը կողմերի պայմա-

նավորվածությամբ,

տվյալ ձեռնարկությունում պատրաստված,ինչպես նան վճարի ե անձանցից ձեռք բերվածհիմնական դիմաց այլ ձեռնարկություններից միջոցներիարժեքը փաստացի ծախսերիգումարով, ներառյալ տեղափոխման ն տեղադրմանծախսերը, անհատույց, ինչպես նան որպես օգնություն ստացված հիմնական միջոցների,օբյեկտների արժեքը` փորձագիտականճանապարհով կաճ փաստաթղթերիտվյալներովորոշված գումարով: ընդունման-հանձնման Հիմնական միջոցները շահագործման ընթացքում մաշվում են, որի հետնանքով դրանց սկզբնական արժեքը փոքրանում է: Օբյեկտների հատկությունների կորուստը դրաֆիզիկականն տեխնիկատնտեսական մական արտահայտությամբ,անվանում են հիմնականմիջոցի մաշվածք, որը հաշվեկշռում արտացոլվումէ առանձինհոդվածով: Սկզբնական արժեքից հանելով մաշվածքը, կստանանք հիմնական միջոցի մնացորդայինարժեքը: Եթե նույնատիպ հիմնական միջոցները շահագործմանեն հանձնվել տարբեր ժաձանակներում, ապա դրանց գնահատումը կարողէ տարբեր լինել: Դա կախված է հիմնական միջոցի կառուցման ն ձեռք բերման եղանակից, ժամանակից ե տեղից: Դրա համար էլ անհրաժեշտություն է առաջանում որոշել հիմնական միջոցների վերականգնմանարժեքը: Վերականգնման արժեքը հիմնական միջոցի վերարտադրությանարժեքն է, այսինքն` գույքային օբյեկտների ձեռք բերման կամ կառուցման արժեքը վերագնահատման պահին գործող գներով: Հիմնական միջոցների գնահատման սկզբունքը բոլոր ձեռնարկություններիհամար նույնն է, անկախ սեփականության ձնից: Սակայն հիմնականմիջոցների սկզբնական արժեքը կարող է փոխվել հիմնական միջոցների 6վերագնահատման համապատասխան օբյեկտներիվերակառուցման,մասնավո լուծարքի դեպքում: -

-

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՁԵՌՔԲԵՐՄԱՆ ԵՎ ԴՈՒՐՍԳՐՄԱՆ ԱՆԱԼԻՏԻԿ

ՉԱՇՎԱՌՈՒՄՆ ՈՒ ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՅԻՆ

ՁԵՎԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

6. 3. ՎԻՍՆԱԿԱՆ

Անկախձեռնարկության սեփականությառ կազմակերպչաիրավական ձնեից, հիմնական միջոցներիհաշվառումը հաշվապահությունում կազմակերպվում է ըստ դասակարգման խմլերի գույքային օբյեկտների կտրվածքով: Գույքային օբյեկտ ասելով հաչկանում ենք ավարտված կառույց, առարկակամ առարկաներիհաճեալիր՝բոլոր հարմարանքների ն պարագաներիհետ միասին:

Ըստ հիմնական միջոցների դասակարգման, առանձին խմբերի գույքային օբյեկտ են համարվում. շենքերի գծով` ամեն մի առանձին շենք իր ներքին հարմարանքներով (ջեռուցում, ջրագազատար համակարգ, կոյուղի, օդափոխիչ հարմարանքներն բակային շինություններ(ցախատուն, պարիսպ ն այլն), ըստ կառույցների` յուրաքանչյուր առանձնացված կառույց, դրա հետ օրգանական ամբողջություն կազմողհարմարանքներիհետ միասին -

-

(կամուրջ հենարանների ձողակառույցճերի, մատույցներիհետ միասին), փոխանցողհարմարանքների գծով` աճեն մի ինքնուրույն հարմարանք, որը շենքի կամ կառույցի բաղկացուցիչմասը չե ուժային մեքենաների ն սարքավորումներիգծով յուրաքանչյուր ուժային մեքենա` իր հիմքով, հարմարանքներով, պարագաներով, սարքերով ն անհատականցանկաւվատով, բանվորական մեքենաների ն արտադրական սարքավորումների գծով ամեն մի հաստոցըկամ ապարատը ներառյալ դրանց կազմի մեջ մտնող հարմարանքները,ցանկապատը, պարագաները ն սարքերը, ինչպես նան այն հիմքը, որի վրա տեղաորվածէ գույքային օբյեկտը, փոխադրամիջոցների գծով տրանսպորտայինմիջոցների ամեն մի օբյեկտ ներառյւսլ դրան պատկանող հարմարանքները ն պարագաները (բեռնատար ավտոմեքենան պահեստային ավտոդողերի,կամերայի ն բոլոր գործիքների կոմպլեկտի հետ), գործիքներին գույքի գծով՝ ամեն մի առարկա, որն ունի ինքնուրույն նշանակությունն որնէ գույքային օբյեկտի (մեքենա, հաստոց,ապարատ ն այլն) բաղկացուցիչմասը չէ: Որպեսզի սահմանվի վերահսկողություն հիմնական միջոցների պահպանման նկատճամբ, ամեն մի գույքային օբյեկտին տրվում է համապատասխան համար: Այսպես, շենքերի գույքային համարներն 001-ից մինչն 099. շինություններինը 100-ից մինչն 199-ը, փոխանցող 200 -ից 299-ը ն այլն: հարմարանքներինը՝ Օբյեկտին տրված գույքային համարը նշվում է օբ,եկտի վրա ն սկզբնականփաստաթղթերում, որը պահպանվում է տվել ճառնարկությունում գտնվելու ամբողջ. ժամանակաշրջանում: Օբյեկ դուրսգրման ժամանակ դրա գույքային համարը չի վերագրվում ճոր մուտք եղած Փբյեկտներին: Հիմնական միջոցներիստացումը ծնակերպվում հիմնական միջոցների ընդունման-հանձնման (ներքին տեղափոթաման) ակտով (բեռնագրով)՝ձն ՕՇ-Ի Ակտը կազմվում է ամեն մի օրյեկտի համար առանձին, դրան կցվում են նան տվյալ օբյեկտի տեխնիկական փաստաթղթերը, որոնք հաշվապահությունում գույքային քարտը բացելուց հետո փոխանցվում են ձեռնարկության համապատասխան բաժնդն, արտադրամասինը̀ստ շահագործման վայրի: Հիմնական միջոցնորի ընդունման-հանձնման ակտը կազմում են 2 կողձերը՝օբյեկտն ըճրունողը ն փոխանցողը,նշելով -

-

-

-

-

է

շահագործմանհանձնելու

ժամանակը, պատրաստման ամսաթիվը,

սկզբնականար"ճռքը |. մաշվածքի գումարը լրիվ վերականգնման մա-

սով: Յաշվապահությունումկատարվում է հաշվապահական գրանցում, այսինքն`նշվում է հաշիվների թղթակցությունը սկզբնական արժեքով ն

մաշվածքիգումարով: Հիմնական միջոցների հաշվառումը կազմակերպվում է այնպես, որ հնարավոր լինի սահմանել դրանց առկայությունը ըստ դասակարգման

առանձին օբյեկտի գտնվելու վայրի ն ձեռք ապահովվում է հիմնականմիջոցների անալիբերման ն տիկ սինթետիկ հաշվառման միջոցով: Անալիտիկի դեպքում ամեն մի գույքային օբյեկտի համար քարտ է բացվում, իսկ սինթետիկի դեպքում կիրառվում է 01.«Հիմնական միջոցներ» ակտիվայինհաշիվը: Ջեռնարկությունները, որոնք ունեն ոչ մեծ քանակությամբ հիմնական միջոցներ, ըստ օբյեկտների հաշվառումը կարող են տանել գույքային գրքում: Գրքում գրանցումները կատարվում են հիմնական միջոցների խմբերի (տեսակներ) ն գտնվելու վայրի կտրվածքով: դասակարգման Գույքային քարտերը ն գրքերը լրացվում են սկզբնական փաստաթղթերի ակտերի, տեխնիկական անձնագրերի ն այլ փաստաթղբերիհիման վրա: Հետո գույքային քարտերը գրւսոցվում են հատուկ ցուցակներում` ձն ՕՇ-7, որոնցում գրանցումները կատարվում են ըստ հիմնւսկան միջոցների դասակարգմանխմբերի: Այնուհետն ցուցակում գրանցված քարտերը տեղադրվում են հիմնական միջոցների քարտարկղում, որտեղ խմբավորումը կատարվում է ըստ ճյուղային դասակարգմանխմբերի, իսկ խճբերի ներսում` ըստ գտնվելու, շահագործմանվայրի ն ըստ տեսակների: Չգործող հիմնական միջոցների քարտերը խմբավորվում են առանձին: Դուրսգրված հիմնական միջոցները ձնակերպվում են ակտով ն արտացոլվում են գույքային քարտում, որից հետո դրանք հանվում են քարտարկղից: Հիմնական միջոցների վերագնահատված օբյեկտները գրւսնցվում են վերականգնման արժեքով՝ քարտի «Վերակառուցում ն մոդեռնացում» բաժնում: Մաշվածքի գումարը, որը սահմանվում է վերագնահատմանժամանակ, ցույց է տրվում քարտի համապատասխանբաժնում: Հիմնական միջոցների օգտագործման վայրերում (ձեռնարկության արտադրամասերում, բաժիններում) վարում են հիմեւսկան միջոցների գույքային ցուցակներ (ձն ՕՇ-9), որտեղ բեռմում եռ համառոտ տեղեկություններ շահագործման մեջ գտնվող հիմուս:կանմիջոցների օբյեկտների

յուրաքանչյուր խմբի

ն

աղբյուրների: Դա

վերաբերյալ:

Ձեռք բերված, դուրսգրված Ա ձեռնարկության ներսում տեղաշարժված հիմնական միջոցների գույքային քառտերը համապատասխան գրանցումներից հետո մինչն ամսվա վերջը չեն տեղադրվում, այլ պահ177

վում են առանձին: Այդ անհրաժեշտէ, քանի որ դրանց հիման վրւս ամեն ամիս կատարվում է հիմնական միջոցի ամորտիզացիայի(մաշվածքի) հաշվարկ: Բացի դրանից, ամսվա վերջում, տվյալ ամսվա գրանցումներով քարտերը խմբավորվում են ըստ հիմնական միջոցների դասակարգային տեսակների,ն առանձին տեսակներիհամար որոշվում են մուտքի ն ելքի շրջանառությունները,որոնք գրանց վում են հիմնական միջոցների շարժի հաշվառման քարտում: Հիմնական միջոցների շարժի հաշվառման քարտերը (ձե ՕՇ-8) բացվում են հունվարիսկզբին ամբողջ տարվա համար: Սկզբում ցույց է տրվում հունվարի 1-ի դրությամբ հիմնական միջոցների առանձին տեսակների առկայությունը:Այնուհետն ամեն ամիս, կատարելով շրջանառության գրանցումներ, որոշում ե գրանցում են հիմնական միջոցի առկայությունը՝հաջորդ ամսվա 1-ի դրությամբ:

Ց Յ

ԷԼ,

:5

յ»

:

Տ

Հ

Յ

6. Տ

պ

-

Ա.

թ 5 5 |Զ Յ3ՀՅ2|58|"

853 ՏՒԻՀԸ»|5 1585|8||ք

-

Յ

Տ-մ

Հ|Տ

«53 1558:

ՅՅ

835.

/Թ--

Տ

ԷՀ

ԷՋ

վ

-

Ե

ճա

րՒ ԵՔ ԷՒԷԷՒԷ ՅՑ,

Հ8ՏաՅ5

Ձեն ՕՇ-3

/Ճեռնարկություն,միավորում/ -

-

ՀԱՍՏԱՏՈՒՄ

Ձեռնարկությանղեկավար

Հիմնականմիջոցներիդուրս գրման

/ճտորադրություն/

ԱԿՏ

ԳՈՐՏ

199-թ

ՐԸ

Յ

-

ծ 8|/52|8|՞

Յ

:

Է:

3|282|3 28153. 5 -8|8|3

7-Է2

1990թ.

Է3

`

«

Է

ջՅ

5:

Յ

5 ::

ն

ՅՅ

ՀՏ 5 8 ՀՏ

»իթիվ«

»

|3

13885

12|

ՏՏՅՏՅ|Հ8

Տ Տ

|2282|

|Յ

|

Յ. 4.

Յ/»

Տ

Հ8|

Էէ Է

Հե.

գումարով Կոդ

5.

Տեխնիկականվիճակը ն դուրսգրմանպատճառը

Վանձնաժողովի եզրակագությունը.

Թ

զննում

199թ.

Թուղլարկման

(կառուցման)

է Դանձճնվել

շահագործման

տարեթիվը

(աճիսը, տմրին)

/6

/7

|

Դիմնական միջոցների համար վճարումը սկսվելէ (ամիսը, տարին)

Չավեչված.Կից փաստաթղբերիցուցակ

Հանձնաժողովի նախագահ

Հանձնաժողովիանդաճներ՝

պաշտում

Աատոագյությում

ա.ա.հ.

պաշտոն

ռառրագրություն

աահ

պաշտոն

ստորագրություն

աա.

պաշոոն

Եմոճրագրություն

ռյաշտոն

աորագրություն

ծ ԹՅՅ5| 58 58|5

է» կատարել պարզեզ՝

է եղել

ՅՅ

հրամանով (կարգւդրոթաքբ||Ձ9ԷՍ

Ձեռնարկությունմուտք Վերանորոգումներիթիվը Օբյեկտի մասսան ըստ անձնագրի Թանկարժեքմետաղի առկայությունը

8Յ

|582:1| 29338 աՅՅ9 3 -8

2-9

հիման վրա նշանակվածհանձնաժողուլը Հանձնաժողովը զննումից հետո

Յ

| 5- 58 ՀՏ.

-ջ

ՏԱ

ԷՒ ԷՒԷ 5

նորմա

Հ2

է

2.

երա

Կոդ

Համարը

Ճ

1.

կոդը

Աճորտիզա-

Կրեդիտ

Դեբետ

Սարքավորում

տեսակը կոդ

Գործառնության տեսակի

Ջ

|

աա.

Փաստաթղթի Կազմման համարը ամսաքիվը ի

|

|

ԵՍ

հ.

աա.

աահ

Դրանց տվյալներով կազմվում է հիմնական ճիջոցների շարժի շրջանառության տեղեկագիր, որի հանրագումարները, Գլխավոր գրքի հանրագումարների հետ համեմատելուց հետո, հիմք են ծառայում հիմնական միջոցների շարժի ն առկայության վերաբերյալ հաշվետվության կազմման համար: Ձեռնարկության ներսում հիմնական միջոցների տեդափոխումը արտադրաձասից արտադրամաս կատարվում է ձեռնարկության համապատասխան բաժնի կարգադրությամբ(գլխ. մեխանիկի, գլխ. տեխնոլոգի ն այլն) ն նույնպես ձնակերպվում է ակտով (բեռնագրով)՝ ձն ՕՇ-7: Պահուստային հիմնական միջոցը շահագործման հանձնելիս, դրանք արտադրամասից արտադրամաս փոխանցելիս, բեռնագիրը կազմվում է 2 օրինակից: Առաջին օրինակի հիման վրա հաշվապահությունում կատարում են գրանցումներ գույքային քարտում ն տեղադրում են ըստ գտնվելու, շահագործման նոր վայրի: Հանձնողը բեռնագրի երկրորդ օրինակի հիման վրա գույքային ցուցւսկում նշում է օբյեկտի դուրսգրման մասին: Ձեռնարկությունիցհիճնական միջոցների դուրսգրման պատճառները կարող են լինել գույքային օբյեկտի լրիվ լուծարքը մաշվածության քանդման կամ ապատեղակայման Լլատճառով, ինչպես նան տարերւսյին աղետներից ոչնչանալու դեպքում, գույքային օբյեկտի մասնակի լուծարքը կապված վերակառուցման, վերասարքավորման ն մոդեռնացման հետ, հիմնական միջոցի հանձնումը այլ ձեռնարկություններին, հիմնական միջոցների պակասորդը:

Որպեսզի որոշենք ձեռնարկության այ: զամ այն հիմնական միջոցի հետագա օգտագործման անպիտանելիությունը,այսինքն` հիմնական միջոցի լուծարքի անհրաժեշտությունը, ձեռնարկությունումստեղծվումէ մշտական գործող հանձնաժողով: Հիմնական միջոցի լուծարքը (ջարդում, քանդում, ապատեղակայում)հանձնաժողովըձնակերպում է հիմնական միջոցների դուրսգրման ակտով (ձե ՕՇ 3): Ձեռնարկության ղեկավարիկողմից հաստատվածակտի հիման վրա հաշվապահությունը գույքային քարտում ն այդ քարտերի ցուցակում նշում է օբյեկտի դուրսգրման ամսաթիվըե ակտիհամարը: Ակտի հիման վրա պահեստ են հանձնվում լուծարքի հետնանքով առաջացած պահեստամասերը՝նյութերը, մետաղյա ջարդոնը ե այլն: Ակտում նշվում են նան օբյեկտի լուծարքի ծախսերը (քանդում, փոխադրում): Հիմնականմիջոցներըկարող են անհատույց տրվել այլ ձեռնարկություններին ձնե ՕՇ-1 ակտի հիման վրա, որտեղ նշված է օբյեկտի սկզբնական արժեքը ն մաշվածքի գումարը: Այս կապակցությամբհաշվապահությունը գույքային քարտում կատարում է գրանցում դուրս գրման մասին ն նշում գույքային քարտերի օուցակում (ձեՕՇ-7): -

6.4.

ԿԱՊԻՏԱԼ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԵՎ ԴԻՍՆԱԿԱՆ

ՍԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԵՎ ԴՈՒՐՍԳՐՄԱՆ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ո

,

կոչվում

են

կառուցողնե | ցողբեր,

:

«Տեղակայման ենթակա արտասահմանյան արտադրության սարքավորումներ» 07-2.

Մն.-

մյ Ցեռնարկությունները. իսկ աշխատանք կատարողները աոնե չ

սարքավորումներ»

Հաշիվ 07. «Տեղակայմանենթակա սարքավորումներ»

Դ

որոնց համար ստեղծվում են հիմնական `

Երբ շինարարականն մոնտաժային աշխատանքներըկատարվումեն սեփական ուժերով տնտեսվարական եղանակէ, իսկ երբ աշխատանքները կատարվում են կողմնակի ձեռնարկության կողմից կապալառուական եղանակ է: Երկու դեպքում էլ անհրաժեշտ է նախագծատեխնիկականփաստաթղթերի համալիր, որին կից կազմվում է նախահաշիվ, այսինքն` շինմոնտաժային աշխատանքներիսախնականարժեք: հաշվապահականհաշվառման կազմակե

օգտա-

որոնք վերաբերումեն տեղակայման չհանձնված առկա սարքավորումներին կամ որոնց տեղակայումը դեռ չի սկսվել, դեբետայինշրջանառությունը՝տեղակայման ենթականոր ձեռք բերվածօբյեկտների փաստացի սարքավորումներիփաստածախսերը, կրեդիտային շրջանառությունը ցի ինքնարժեքիդուրսգրումը, որի տեղակայումըարդեն սկսված է: Հաշվումներումայս գործառնություններիգրանցմանհամար հիմք են ծառայում ձեռնարկությունում այդ սարքավորման ընդունման ակտերը, սարքավորումը տեղակայման հանձնելու բեռնագրերը ն տեղակայման սկսմանմասին տեղեկանքները: Թիվ 07 հաշվի ենթահաշիվներնեն. 071. «Հայրենական արտադրության տեղակայման ենթակա

Հաշիվների կրոիտ

ՍՏԱՑՄԱՆ

Կապիտալներդրումներասելուլ պետք է հասկանալձեռնարկության կողմից նոր շինարարությանն ձեռքբերումների, արդեն գործող հիմնական միջոցներիօբյեկտների կարողությունների տեխնիկականվերազինման, վերակառուցման, ընդլայնման համար կատարված դրամական

ներդրումները:

Թիվ 07. «Տեղակայման ենթակա սարքավորումներ» հաշիվը

գործումէ կառուցող ձեռնարկությունը: Այն ակտիվայինհաշիվ է. գույքային, դեբետային մնացորդը ցույց է տալիս փաստացի ծախսերը,

Ն

Կ.

Ձեռք բերվածսարքավորման

ԴՊրետ

Օբյեկտներիփաստացի ինքնարժեքը.

ագե արու արագրի

տեղակայման տեղափոխման Սարքավորման վճարմանպահանջագիր-հանձնատեղակայումը

|

հանձ-

ա)

նած, որի

րարագրիակցեպւո արդենսկսված է Հաշվարկված. է սարքավորման| բ) իրացված

70.69-Մարիան արքավորսան

արժեքը, որը

Իփո-

գ)

«48

ինքնուրույն հաշվսկշիռ ինքնուրույն հաշվեկշի

մասնաճյուղին ունեցող խանցվել հիմնադիրների կողմից 8-. տրված ոո ավան հաա է

Հաշիվների

Թիվ 07 հաշվում միջոցների շարժի ն վիճակի հաշվառումը կատարվում է պահեստներում ն հաշվապահությունում նյութական արժեքների հարոոտային հաշվառման

ԲԱ թան աա սապիտալ ներդրումների Թիվ «Կապիտալ ներդրումներ» հաշիվը նախատեսված հիմնականու արաետ ահական՝ հառվառման, ներդրումների հաշվավան միջոցներում կապիտալ ներդրումների:վերաբերյալ տեղեկատվուտագործել «Տեղակայման ենթակասարքավորումներ» «Կապի: թյան ընդհանրացմանհամար (շենքերի շինության կառուցման, ներդրումներ»հատուկ հաշիլլները: մ

07.

08.

է

ն 08.

տալ

ն

սար-

քավորումների, գործիքների, գույքի ն այլ առարկաներիձեռքբերման ծախսեր): Այն ակտիվային հաշիվ է. կալկուլյացիոն, դեբետային մնացորդը ցույց է տալիս անավարտ շինարարության, ձեռքբերումների, այսինքն` շահագործմանչհանձնածօբյեկտներինվերաբերողփաստացի ծախսերիգումարը, դեբետային շրջանառությունըհ̀աշվետու ամսվա ձեռքբերումների նե շինարարության փաստացի ծախսերի գումարը, կրեդիտայինշրջանառությունըշ̀ահագործմանհանձնվածօբյեկտների սկզբնականարժեքը կազմող փաստացիծախսերի դուրսգրումըն այն ծախսերիդուրսգրումը,որոնք սկզբնականարժեքի մեջ չեն մտնում, այլ փոխհատուցվումեն հատուկ նշանակման ֆոնդերի կամ այլ աղբյուրների հաշվին (նոր ձեռք բերված ն կառուցվածօբյեկտների սպասարկման համարկադրերիպատրաստմանծախսեր,շինարարությանկոնսերվացմանծախսեր՝թույլատրվածկառավարությանկողմից):

Հաշիվծերի կրեդիտ Դ

Հաշիվ 08. «Կապիտալներդրումներ»

70,69

-

54,52,

55.76-

դեբետ

ե

Սն.-

Յաշիվների

անավարտշինարարության Ծախսեր,որոնք ներառվում ն ձեռքբերման ծախսերիգումարը| են շառագործմանհանձնած օբյեկտներիսկզբնական արժեբի մեջ Սարքավորումների փաստացի արժեքը,որոնցտեղակայումը սկսվածէ Տեղակայումչպահանջող ձեռք Ծախսերիդուրսգրում, որ բերվածսարքավորմանհամար չեն ներառվումշահագործման հանձնած օբյեկտների մաւռակարարի վճարմանփաստաթղթիակցեպտ սլզբնականարժեքի մեջ Կատարվածշինարարականն մոնտաժայինաշխատանքների համարվճարմանփաստաթղթի ակցեպտ, Ձեռնարկությանծախսեր ն մոնտաժային շինարարական աշխատանքների գծով Ֆիզիկականանձանցիցվճարի դիմացձեռք բերվածօբյեկտների

պայմանագրային, համաձայնեցված արժեք Ծախսեր,որոնք չեն ավելացնում ձեռքբերվածհիմնալյանմիջոցներիսկզբնականարժեքը (կադրերիպատրաստում կառուցվողօբյեկտիհամար)

անալիկապիտալ ներդրումներիկազմի ն տեսակի, ծախսերի է. համար կիրառվում տիկ հաշվառման ա/ թիվ 18 տեղեկագիր անավարտ, չհանձնած աշխատանքների ծախսերի, հաշվետու ժամանակաշրջանին տարվա սկզբի ծախսերի, հանձնվածօբյեկտների գծով դուրս գրված ինչպեսնան շահագործման գումարներիհաշվառմանհամար, բ/ թիվ 18/1 տեղեկագիր ըստ տեսակների`շահագործմանհանձնած օբյեկտներիսկզբնական արժեքը կազմավորող ծախսերի հաշվառման համար: Կարող են կիրառվել օրագիր օրդերներ 10/1, 13,16: Այսպիսով՝թիվ 08 հաշիվը՝ ծախսերիցկախված,բաժանվումէ երկու ենթահաշիվների. 08-1.«Շինարարություն ն հիմնականմիջոցներիձեռքբերում», 08-2.«Հիմնականմիջոցներիարժեքը չավելացնողծախսեր»: Մյուս ենթահաշիվներըվերաբերումեն գյուղատնտեսականարտաԸստ

-

-

-

դրությանը: Հիմնական միջոցների ձեռքբերման ն դուրսգրման հաշվառումը դիտարկելիս հարկ է նշել, որ հաշվապահությունը 01. «Հիմնական միջոցներ» ակտիվային Ա գույքային հաշվում կատարումէ սեփական հիմնականմիջոցների շարժի ն առկայությանհաշվառում:Հաշվի դեբետային մնացորդը ցույց է տալիս ձեռնարկությունում գործող. պահուստային կամ կոնսերվացվածսեփական հիմնականմիջոցների սկզբնական արժեքը, դեբետային շրջանառությունը` ստացումը, կրեդիտային շրջա-նառությունը, օբյեկտների դուրսգրումը տարբեր պատճառներով, նույնպես սկզբնական արժեքով: Վաշվապահականգրանցումների համար հիմք են ծառայում ակտերը(ձն ՕՇ-31 ն ՇՇ-3):

-88,81,96

Դաշիվների

կրեդիտ

Կ

ն

հիմնական| ամսվասկզբին սեփական արժեքը միջոցիսկզբնական Հաշվետուամսում կապիտալներդրումնե-| րի հաշվին շահագործմանհանձնած

Մն.-

Հաշիվ 01. «Վիմնականմիջոցներ»

օբյեկտներիսկզբնականարժեքը Հիմնադիրներիկողճոգ կանոնադրական| ֆոնդ կատարածավանդներիհաշվին ներդրվածհիմնակս:նմիջոցների համաձայնեցվածարժեքը Անհատույցստացվածօբյեկտների արժեքը Երկարաժամկետվարձակալությունից (հետգնումիցհետո) վարձակալձեռեւարկությանսեւիականությանը հանձնվա հիմնականմիջոցներիօբյեկտների համաձայնեցված արժեքը

Հաշիվների դեբետ

Դուրս գրվածօբյեկտ-

ներիսկզբնական արժեքը,անկախ պատճառից (վաճառք,դուրսզորում,անհատույց փոխանցում,պակասորդ, տարերային աղետներն այլն)

ն փոխառու միջոցները: են սեփական Ձեռքբերման աղբյուրներ

Հնարավոր է նան դրանց ինչպես անհատույց, այնպես էլ` հիմնադիրների ներդրումներիտեսքով ստացումը ն այլն: Սեփականաղբյուրների կազմի մեջ մտնում են հիմնական միջոցների փոխհատուցված մաշվածքի (ամորտիզացիոն արժեքի), մինչն 1992թ. ձեռք բերված օբյեկտների համար ինդեքսացված,ամորտիզացիայի չափով ստեղծված ռեզերվի, կուտակմանֆոնդի ն ձեռնարկությանզուտ շահույթի այլ գումարները: Հարկ է նշել, որ ստեղծված աղբյուրների գումարի օգտագործումը հաշվապահական հաշվառման մեջ չի արտացոլվում: 08,60,76 (Դտ Փոխվում են միայն հաշվեկշռի ակտիվիհոդվածները ունենա է ըստ պետք հաշվապահը հաշիվներ): Այդ կապակցությամբ ն ն տեսակների կազմի՝ նշված աղբյուրների օգտագործման ձեավորման առկայությանգումարներիվերծանումը, որպեսզի թույլ չտրվի դրամական միջոցների իմոբիլիզացիա, որը կհանգեցնի ձեռնարկությանանվճարունակության:Այս տվյալները անհրաժեշտեն կապիտալներդրումների ֆինանսավորման միջոցների ն այլ ֆինանսական ներդրումների շարժի մասինհաշվետու տեղեկանքիլրացմանհամար: Փոխառու աղբյուրները` բանկից ստացված վարկերի ն իրավաբանական, ֆիզիկականանձանցիցստացվածփոխառություններիգումարներն են: Հիմնական միջոցների դուրս գրումը (իրացում, լուծարք՝ մաշվածություն, բարոյականմաշվածք, տարերայինաղետներիհետնանքով է ձե ՕՇ-1 ն ՕՇ-3 ականհատույց փոխանցում ն այլն) ձենակերպվում է տերով, ուր նշվում օբյեկտի սկզբնական արժեքը ն մաշվածքի գումարը: Գույքային քարտը քարտարկղից հանվում է ն կցվում ակտին, որի մասին կատարվում է նշում հիմնական միջոցների գույքացուցակում: Հիմնականմիջոցներիդուրսգրմանտեղեկատվությանընդհանրացմանն այդ գործառնության ֆինանսական հետնանքները որոշելու համար

մ ոծված հաշվին

-

'

իրացում էայրում միջոցների Խաշի ը: Աա, դԼ22«Ղիմնանան եբետում գրանցվու Վաշվի դուրս գրված օբյեկտներիսկզբնա

կան արժեքը ն դուրսգրմանհետ կապվածծախսերը, կրեդիտումգրանցվում է մաշվածքիգումարը, նյութերի արժեքը՝ հնարավոր օգտագործման գներով: Ֆինանսական հետնանքը, այսինքն հիմնական միջոցների դուրս գրումից շահույթը կամ վնասը 47 հաշվի կրեդիտային ն դեբետային շրջանառությանտարբերությունն է, եթե կրեդիտայինշրջանառությունը մեծ է, ապա շահույթ է՝ Դտ 80: Եթե դեբետային շրջանառու47, Կտ թյունն է մեծ, ապա վնաս է՝ Դտ 80, Կտ-- 47: Նշված շահույթը մտնում է ձեռնարկությանհաշվեկշռային շահույթի կազմի մեջ Ա ենթակա է հարկման՝ ձեռնարկությանհամար սահմանված --

--

--

դրույքաչափերով:

Հաշիվ47. «Հիմնականմիջոցներիիրացում ն

խոն

դ

Դուրսգրված հիմնական

|

այլ օտարում» Կ

Դուրսգրվածհիմնականմիջոցների

Մարի

-

միջոցների օբյեկտներիօբյեկտներիմաշվածքի գումաոսերը

Անան: ։

դուր

։

համ առված օ օբյեկտիասար վաճառված վճարմանենթակագումարները

Կար րոր Հիմնականմիջոցներիդուրսգրումից Աա մնական միմոցի լուծարքիցստացվածնյութերի իրացումից ստացված

օ1-

ն

արժեքը որպես հիմնականմիջոցի Վնաս՝

արդյունք

ԱնՅՀ

-10,12

դուրսգրման հեւոնանք

Որպեսպակասորդբացահայտված հիմնականմիջոցներիմնացորդային արժեքիդուրսգրումը

Օրինակ 1. 1993թ. օգոստոսին ձեռք է բերվել 170 հազ. ռ. սկզբնական արժեքով օբյեկտ: Շահագործվել է մեկ տարի: Տարեկանամորտիզացիայինորման` 1296: Տարեկան ԱԱՀ գումարը ամբողջովինփոխհատուցվածէ: մաշվածքիգումարը՝ 20400ռ: 300000 է ռ., Օբյեկտը իրացվել այդ թվում` ԱԱՅ 60000ռ. (2096): ԱԱՀ-ը բյուջե է

մուծվելու ամբողջությամբ:

Հաշիվ 47. «Հիմնական միջոցներիիրացումն

Գաշիվների Դ

այլ

օտարում»

դրոդիտ

ս 170000

20400

90400

320400 2.

թվին1200000ո.ռ.

300000

60000

Դաշիվնե Իտ

320400

է3 ամիս: 240000ո.: Օբյեկտը Տարեկան ամորտիզացիա շահագործվել Աորման՝ .

Ա

ական ո ա ձեռք ոք սկզբնական արժեքով

է

վել օ բերվել

տ, ՍԱՂ (20: օբյեկտ,

06)

-

Հաշվետու ժամանակաշրջանում,մինչե իրացումը մաշվածքի գումարը` 360000ռ.: ԱԱՀ փոխհատուցված գումարը 3 ամսվահամար 120000 ռ. է (240000 : 6 ։ 3): Օբյեկտըիրացվելէ

2300000ռ.

(այդ թվում ԱԱՀ 60000ռ.):

Պաշիվ47. «Դիձնականմիջոցներիիրացում ն այլ օտարում»

Հաշիվների

կրեդիտ

Դ

Կ

1200000

36000

2300000

«Յ0Ր0Ը

ոնն

Հաշիվների դեբետ

136066

.

Թիվ 19. «Վիմնականմիջոցներիգծով ԱԱՀ» հաշիվը այս օբյեկտի գծով ունեցել է դեբետայինմնացորդ՝240000 ռ., 3 ամսվահամար դուրս է գրվել 120000 ռ. (Դտ-68,Կտ-19):

հետնանքով դուրս է զրվում օբյեկտը: Սկզբնականարժեքը՝ Վճարվել է կապալառուինքանդման հաճար 6000ռ., են 1000ռ., կլինեն. վնասը՝25000ռ.: Ձնակերպումները ցուտքագրված նյութեր՝

մաշվածքը 120000ռ., 3.

"`

Մաշվածության

100000ո:

1ոտ-47 տ-01

3/Դտ -47 Կտ -

"120000ռու.

՛

5 Դտ

-

Կտ

-

-400000ռուբ.

«6 ղտ

-6000ռուր.

ոտ-02

-

տ-

-

000ռուբ.

25000ռուբ.

Անհատույցտրված է հիմնականմիջոց: Սկզբնականարժեքը՝ 170000ռ., մաշվածքը՝ 5000ո.: Չնակերպումները կլինեն. 4.

1/Դտ-47 Կտ

-

2/ Դտ

470000ռուբ.

-

3/ Դտ

Կտ

-

-

-88,85-2,87.81

ւԿտ-47

1շորի,ակեր լինեն, մաշվածքը: ները ..

Պակասո

ան

տ

1/Դտ -47

դեպքում:

3/ Դտ Կտ

-

-

Կտ

-

-

50000ռուբ.

20000ռուբ. Սկզբնական կզբնակ

2/Դտ-02

:180000ռուր

Կտ -01

-

արժե ՈՐՔ

180000ռ.,

-420000ռուբ.

60000ռուբ.

4/Մնացորդայինարժեքը դուրսէգրվում.

անձի նյութապեսպատասխանատու հաշվին՝ 60000ռ. Դտ -73 Կտ

-

60000ղ

`

մեղավորանձըչի հայտնաբերվել` Դտ Կտ

6.

-120.23.2525 -

-րըըոդ

՛

Տարերայինաղետների ժամանակ: Սկզբնականարժեքը` 220000ռ., մաշվածքը՝

90000ո.

Ար

-

3/

220000ռուբ.

2)Խթ-

-

90000ռուբ.

Մնացորդայինարժեքը՝130000ռ.

3/Դտ-80 Կտ

-

1880ը0ոու, բ

-

Հիմնական միջոցների շարժի գործառնություններիհաշվառումը տարվում է 13 օրագիր-օրդերում` սկզբնական փաստաթղթերիհիման

վրա:

6.5.

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ ՄԱՇՎԱԾՔԻ

ՉԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

(ԱՄՈՐՏԻԶԱՑԻԱՅԻ)

Ձեռնարկությանհիմնական միջոցներըարտադրությանպրոցեսում աստիճանաբարմաշվում են: Մաշվածքը արժեքային ցուցանիշ է, որը ցույց է տալիս հիմնականմիջոցներիօբյեկտի ֆիզիկականորակի կամ հատկություններիկորուստ, իսկ արդյունքում` "տեխնիկատնտեսական արժեքիկորուստ: Դրա համարամեն մի ձեռնարկությունպետք է ճմիջոցմաշվածհիմնականմիջոցներիվերաներ կուտակի վերջնականապես

է կատարվում արտադրությ համար: Այդպիսի կուտակումը կանգնման է մեջ ներառելով հատկացումների գումարը, որը

ծախքերի կոչվում ամորտիզացիոն:Ամորտիզացիոնհատկացումներիչափը հիմնական միջոցներիհաշվեկշռայինարժեքի նկատմամբսահմանվումէ տոկովսնեհատկացումներինորմա: րով ն անվանվում ամորտիզացիոն Ամորտիզացիոնհատկացումների նորմաները արտահայտվում են տոկոսներով՝ըստ հաշվեկշռայինարժեքի նկատմամբհիմնականմիջոցների դասակարգայինխմբերի: Ընդ որում, մեքենաներին սարքավորումներինորմաներըլայն շերտավորվածեն ոչ միայն ըստ դրանցտեսակների,այլ նան ըստ աշխատանքներիառանձինտեսակների,որոնց համարդրանք օգտագործվում են ն՝ ըստ արդյունաբերությանճյուղերի: Արտադրության առանձինտեսակներիառանձնահատկությունները՝ կապված մեքենաներին սարքավորումներիշահագործմանռեժիմի, բնական պայմաններին շրջակա միջավայրիազդեցությանհետ (որոնք առաջացնումեն ձեռնարկությունում շահագործվողմիջոցների առավել կամ նվազ մաշվածություն), հաշվիեն առնվումամորտիզացիոնհատկացումների նորմաներինկատմամբսահմանված,ուղղմանգործակիցներիօգտագործման միջոցով: Բնակելի շենքերի համար ամորտիզացիոնհատկացումներինորմաները սահմանված են միայն մաշվածքի որոշման համար, քանի որ դրանցհամար ամորտիզացիա չի հաշվարկվում: Ամորտիզացիայի գումարներըհաշվարկվումեն ռուբլիներով(առանց կոպեկների): Ամորտիզացիոնհատկացումները հաշվարկվումեն ամեն ամիս՝ հաշվետու ամսվա 1-ի դրությամբհաշվառված հիմնականմիջոց-

գծով: հերի ընդունված հիմնականմիջոցների ամորտիզացիանհաշվարկոր

վում է շահագործման հանձնելու ամսվան հաջորդող ամսի 1-ից, իսկ դուրս գրված հիմնականմիջոցներիհամար՝վերջանում է դուրս գրման ամսվանհաջորդող ամսվա 1-ին: Այսպիսով.01. «Հիմնականմիջոցներ» հաշվի շրջանառություններըամորտիզացիայիհաշվարկմանդեպքում հաշվիչեն առնվում:

հիմնական միջոցԱմորտիզացիոնհատկացումներչեն կատարվում համար. ների կազմի մեջ մտնողհետեյալ օբյեկտների անասուններ՝գոմեշներ,եզներ, գրադարանայինֆոնդ, (ֆոնդեր), ներառյալ գիտաբյուջետայինհիմնարկներիմիջոցներ հետազոտական,կոնստրուկտորական ե տեխնոլոգիական կազ-

եղջերուներ,

-

-

-

մակերպությունները,

-

ֆոնդեր, որոնք սահմանվածկարգով տրվածեն կոնսերվացման: .

Շենքեր

Գարեն, նորման

Արտադրական ն ոչ արտադրական շենքեր

/2 հարկից ավել, մեկ հարկանիշենքեր՝ Բազմահարկ չենքեր

երկաթբետոնյան մետաղյահիմնակմախքներով, քարե նյութերով, խոշորապանել, երկաթբետոնյա,մետաղյա ն այլ ծածկերով՝ |. ավելի քան 500017մակերեսով Ցանկացած նշանակությաներկհարկանի շենքեր, տեսակիփայտյա շենքերի, մինչն 50006 հատակի րեսով

1.0

ոշ21

վշ ,

Բնակելիշենքեր" Շենքերաղյուսե պատերով,1,5-2,5 աղյուս հաստությամբ երկաթբետոնե ծածկով Խառը տիպիշենքեր՝փայտե,գերանաշեն,քառակողսալերից

10101

0,8

պատերով ն այլն

10103

Բանվորական մեքենաներ ն սարքավորումներ Մետաղահատ սարքավորումներ

41-46

Մեքենաներ ե սարքավորումներ

60տ քաշով մեքենաշիՄետաղահատ սարքավորումներ,ճմինչն ն մետաղամշակման ճյուղերում.

հության բա տաղահ Ն

41000 ու կիսաավտոմատներ՝

մով (ԹԾԿ), այդ թվում ավտոմատնեռն առանցԹԾԿ, ավտոմատ ն այլն Դարբնոցամամլիչ սարքավորումներ Դարբնոցամամլիչ ավտոմատներ,ռոտացիոն-կռման մեքենաներ "

|

41000

41202

5,0 6,7 6,7

10,0

Ամորտիզացիոն հատկացումներինորմաներընախատեսվածեն բնակելի շենքերի մաշվածքի

որոշման համար:

|

1-ից մինչն3,8լ ոին կարգի Նուր մինչն 1,8

Ան

Արտադրականն տնտեսականգույք, պարագաներ գույք Հյուրանոցներին տնտեսականկազմակերպությունների

ԱՑ Ուղեգորգեր, ԱՐ: խիար Նոր ոի Կահույք/բացի Լրակազմկահույք, գորգեր,

48006 48008

50415

50420 50418

հայելիներ

պ

կողնայինպարագաներ

լբացառու-

կ բոլոր

Հաշվողականտեխնիկա Ծրագրայինկառավարմանսարք տեսակի Ծրագրային կառավարման համակարգեր բոլոր տեխնոլոգիականսարքավորումներին ճկուն ավտոմատացված | համակարգերիհամար, անհատականկոմպյուտերներ

10001

Կո

նորման

Նույնը՝ 1,2-ից

Ա

Կոդ

Հիմնականֆոնդերիխճբերըն տեսակները

|

Սարդատար ավտոմեքենաներ Հատուկցածր կարգի (մինչն 1, 2լ) շարժիչիծավալով

հատկացումներինորմաներըհիմնականֆոնդերիլրիվ Ամորտիզացիոն համար(քաղվածք) վերականգնման (4: հաշվեկշռայինարժեքի

ԱմորտիՅիճնական ֆոնդերիխմբերըն տեսակները

`

10,0

18,2 14,3 11,1

70003

70004

6.0 6,7

70006

25.0

70009

։

Հաշվառումը ձեռքով վարելու դեպքում բոլոր հիմնականմիջոցների համար (բացի ավտոտրանսպորտից) ամորտիզացիոնհատկացումների գումարները հաշվարկում են թիվ 6 ձնի մշակման աղյուսակում, իսկ ավտոտրանսպորտիհամար՝ թիվ 9 ձնի մշակմանաղյուսակում: Հունվար ամսվա ամորտիզացիոնհատկացումներիհաշվարկը կազմելու համար անհրաժեշտէ հունվարի 1-ի դրությամբձեռնարկությունում գտնվող բոլոր հիմնական միջոցներըխմբավորել ըստ գտնվելու տեղերի ն տեսակների (կոդերի)` ամորտիզացիոնհատկացումներիհաստատված Դա կատարումեն գույքամիասնականնորմաներինհամապատասխան: յին քարտերով, որոնք տեսակավորվումեն ըստ հիմնականմիջոցների գտնվելու տեղերի,իսկ դրանցներսում` ըստ տեսակների(կոդերի): Հետագայում, փետրվար ամսվա հատկացումների հաշվարկման համար, քարտարկղի առանձին խմբում պահվող գույքային քարտերում են հունվար ամսվա մուտքերի ն ելքերի գրանցումներով ձնակերպում ստացված ն դուրս գրված հիմնականմիջոցների արժեքը` ամորտիզացիայի հաշվարկի ձն 6 մշակման աղյուսակի մի բաժնում: Հետո հաշվարկվում է հունվարին ստացվածն դուրս գրված հիմնական միջոցների ամորտիզացիայի ամսական գումարը, այսինքն տարեկան նորմայի են Բ 2-ը: Հաշվարկված ամորտիզացիայի գումարները տեղափոխում

1Դ

բաժնի

24 կամ 27

տողերը, կախվածհիմնականմիջոցների տեսակից:

Այնուհետն` հունվարի հաշվարկիցամորտիզացիայի գումարը գրանցվում է 25 ն 28 տողերում: 31 տողում հաշվում են ընդհանուրգումարը: Եթե նախորդամսում չեն եղել հիմնականմիջոցներիմուտքագրում կամ դուրս գրում, ապա ընթացիկ ամսվա ամորտիզացիոն հատկազո Ձի մնե կացումների գումարըկկազմինույնը՝ ինչ

ձ հիմնականմիջոց միջոցների մաշվածք» վարձակալված շ Հաշիվ 02-2. «Երկարաժամկետ ածհիմնական

`

:

.

-2.

Հաշիվների կրեդիտ

վարձակալԵրկարաժամկետ ման ժամանակաշրջանի

մո ախորդ

Այսպիսով,հաշվետու ամսում հաշվարկմանենթակա ամորտիզացիան հավասարէ նախորդամսում հաշվարկված ամորտիզացիայի գումարին, ավելացրածնախորդամսում ստացվածհիմնական միջոցների ն հանած ամորտիզացիան նախորդամսում դուրս գրված հիմնական Հիմնականմիջոցների ամորտիզացիայի հաշվարկըհիմք է ծառայումամորտիզացիոն հատկացումների, այսինքն՝ հիմնական միջոցների մաշվածքի գումարները համապատասխան հաշիվներումգրանցելուհամար:Այսինքն՝

ամորտիզացիան: միջոցների Դտ

Կտ

հաշիվ20.25, հաշիվ02

26 Լ.

այլն

Այսպիսով,02 հաշիվը պասիվայինէ: Կրեդիտային մնացորդը ցույց է տալիս ոչ միայնձեռնարկության բոլոր հիմնականմիջոցներիմաշվածքի գումարը, այլ նան` ամորտիզացիոն հատկացումների միջոցով դրանց արժեքի փոխհատուցման գումարը: Դեբետայինշրջանառությունը՝ դուրս գրված օբյեկտներիմաշվածքիգումարն է, անկախ դուրսգրման պատճառից, կրեդիտային շրջանառությունը` հաշվետուժամանակաշրջանում հաշվարկված ամորտիզացիոն հատկացումների (մաշվածքի)գումարը: Թիվ 8 հաշիվըկարողէ ունենալերկու ենթահաշիվ՝ 02-1. «Սեփական հիմնական միջոցներիմաշվածք» 02-2.«Երկարաժամկետ վարձակալված հիմնական միջոցների մաշվածք»

Հաշիվների կրեդիտ

Հաշիվ02-1. «Սեփականհիմնական միջոցների մաշվածք»

Դ

Հաշիվների դեբետ

միջոցների օբյեկտ- | Սեփական օբյեկտների ըիճնական գումարը ամսվա ոնի Գնա, մաշվածքի գործումիցկամ Մն.

Կ

այլ

պատճառներով

Հաշվետուամսվա հաշվարկված ամորտիզացիայի (մաշ-

գումարը վածքի) թացիկվարձակալման

տրվածհիմնական միջոցների

գումարը ճաշվածքի

րկարաժամկետ վարձակա-

-20,25, `

գումարը

համար

ՄԸՎարձսկզբից չե

ընթացիկ

հաշվարկված մաչ-

ԳԱԱ

ոեկմը

Հաշիվների դեբետ

ամիսը

հաշ-

վարկվածմաշվածքիգումարը

Նշված օբյեկտներիգծով ամեն

է վարձակալին ամիս հաշվարկվածմաշվածքը հանձնված

.-20.25,

որպեսսեփականություն

02-1-

Նույնը, երբ օբյեկտը

է վարձատուին վերադարձվում

Թիվ 02 հաշվի գործառնություններիհաշվառումը կազմակերպվումէ թիվ 13 օրագիր-օրդերում սկզբնական փաստաթղթերիհիման վրա ն (ակտերի, ամորտիզացիայիհաշվարկների, տեղեկանք-հաշվարկների

այլն):

Այդ օրագրում բերվում են նան թիվ 02 հաշվի անալիտիկտվյալները հիմնական միջոցների մնացորդի ն շրջանառության: Հիմնական միջոցներիմաշվածքիհաշվառումը ըստ օբյեկտներիչի տարվում, քանի որ անհրաժեշտությանդեպքում դրա չափը որոշվում է հաշվարկային եղանակով, ելնելով սկզբնականարժեքի գումարից ն ամորտիզացիայի հաստատվածնորմայից, որը ֆիքսվում է գույքային քարտերում: Պետք է հիշել, որ մաշվածքիհաշվարկըավարտվումէ, երբ ձեռնարկությունում լրիվ փոխհատուցվումէ հիմնական միջոցներիսկզբնական ըստ

արժեքը: 6.6

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՆՈՐՈԳՄԱՆ ԾԱԽՍԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Հիմնական միջոցների նորոգումը անհրաժեշտէ, որպեսզի դրանք պահվեն աշխատանքայինվիճակում: Ժամանակին կատարված նորոգումը ապահովում է ձեռնարկության համաչափ աշխատանքը,կրճատում պարապուրդները,ավելացնում հիմնականմիջոցների ծառայության ժամկետը: Ըստ նորոգման աշխատանքներիծավալի ն բնույթի, երկու տեսակինորոգում` ընթացիկն կապիտալ:Ծախսերիաղբյուրները դրանց համար նույնն են. կամ արտադրությանծախսերիհաշվին, երբ փաստացի ծախսերի գումարը ներառվում է արտադրանքի, աշխատանքների կամ ծառայություններիինքնարժեքի մեջ, կամ նորոգման :

անակու յան Կեփականութ (հետ գնելուց

նված հետո)հիմնականմիջոցների մաշվածքի

Կ

Գ

-02-2

ն տարբերո

համարհատուկ ստեղծված պահուստաֆոնդի հաշվին:

Պահուստաֆոն-

. ՕՇ-2 Չե

դի գումարը ինքնարժեքիմեջ մտցվում Է ամեն ամիս` ըստ նորմատիվների, որոնք ձեռնարկությունըսահմանում է ինքնուրույն: Նորմատիվը մշակվում Է 5 տարվա համար՝ ֆիքսված գումարով կամ հիմնական միջոցների սկզբնական արժեքի նկատմամբհաստատված

ժեռճարկությում,կազմակծոպությում

ՀԱՍՏԱՏՈՒՄ ԵՍ

Ձեռնարկությանտնօրեն

տոկոսով:

Ստեղծվածպահուստաֆոնդիգումարի ճշտությունըն դրա օգտագործման համապատասխանությունը ձեռնարկության աշխատանքի պայմաններին պարբերաբար ստուգվում են (տարեվերջին՝ պարտադիր) նախահաշիվների,հաշիվներին այլնի տվյալներովե անհրաժեշտության դեւպքում ճշտւվլում: Պահուստաֆոնդի առկա գումարի ն դրա շարժի հաշվառման համար օգտագործվում Է 89. «Առաջիկածախսերին վճարումների պահուստաֆոնդ» հաշիվը՝ «Առաջիկածախսերիպահուստաֆոնդ հիմնականմիջոցների նորոգման գծով» հոդվածով: Հաշիվը պասիվային է. տվյալ հոդվածովմնացորդըցույց է տալիս նշված նպատակների համար չօգտագործվաժպահուստաֆոնդի գումարը: Դեբետայինշրջանառությունը արտացոլում է պահուստաֆոնդիօգտագործումը`նորոգման աշխատանքներիիրականացմանհետ կապվածաշխատանքների ն ծառայությունների վճարման համար, կրեդիտային շրջանառությունըա̀մեն ամիս ստեղծվածպահուստաֆոնդի գումարը ձեռնարկության ծախսերի մեջ ներառելումիջոցով:

Ան Մտռրագրություն բր

օբյեկտներիընդունման-հանձման մոդեռնացված Վերանորոգված,վերակառուցված, ԱԿՏ Փաստա-

Վճարման պահանջագրերի ակցեպտ՝կատարված

Կն-

ընդունման աշխատանքների

գում պահուստաֆոնդի ԳՈ

Կ

Համարը Կրեդիտ Արտադրա-Դեբետ մաս, բագույքային գործա| հաշիվ, |անալիտիկ | հաշիվ, |անալիտիկ ժին, տեղա- ենթահա- հաշվառ- ենթահա- հաշվառ- Գումարը | | | | | րանային մաս, գիծ շիվ |լմանկոդը Րրչիվ | մանկողը աայ

ը

համար, հիմնական կապիտալկամ ընթացիկ

|

շ

օբյեկտի անվանումը

դեբետ

եղծված

-

նորոգումների գծով միջոցների

փաստացի մարեր կատարված տնտեսվարական

նորոգման պլաճային ՅՆՈՊ (վերակառուցման, մոդեռնացման)մեջ

արտապաան գտովել: ամսաթիվ

| - ից մինչն

Սվարտված կապիտալ Օորոգման ւիաստացի ծախսերի դուրսգրում՝ կատարված տնտեսվարական

եղանակով

ամսաքիվ լն, այսինքն Ի

:

տիվ

չէ նշել՝կոնկրետինչ կատարվա

Նորոգման(վերակառուցման,մոդեռնայցման) աաա

հետո փորձարկվածէ ն

ա

Թերություններիտեղեկագրուվնախատեսված նորոգման(վերակառուցման,մոդեռնացման)աշխատանքները կատարվելեն

13.70.69 եղանակով

`

/

Վաշիվների

միջոցների գումար 25,26 ահուստաֆոնրի Հաշվետու ւսճաում

Հիմնական

գործառ

նորոգմանհամար»

Հաշիվների կրեդիւո Դ

-

| Հիմնականմիջոց-

Կազմե-

պատասխանատու| կոդը անձիկոդը

Պատվեր

10,12,

|

Խան մարի ոով | մանհանար՝ | տեջակի

Հւսշիվ89, ենթահաշիվ«Առաջիկածախսերիպահոլստաֆոնդ հիմնականմիջոցների

.

աա

հանձնվածշահագործման:

ՎՆ

ւ.

ավարտից

լ.

է

ՕՇ-

մոդեռնացմանհետնանքովօբյեկտի բնութագրում տեղի ունեցած Վերակառուցման,

փոփոխությունը Հանձնեց

պաշտոճը

Հա Հաաա ---ստորագրությունը

պաշտոնը

ստորագրությունը

Ընդունեց 4.

ՏԵՂԵԿԱՆՔ

ազգանուն, ահ. ազգանուն, ահ.

արժեքը ծավալի նախահաշվային Փաստացիկատարվածաշխատանքների

ռուբլի

-

նորոգման ըվ մոդեռնացման, 2. :

վեՄԱ

Փաստացիարժեքը,ռուբլի

պետ ումնի

ման

:

նորոգման վերակառուցման մոդեռնացման, Գ//խհաշվապահ

«Առաջիկածախսերին վճարումների պահուստաֆոնդեր»հաշվի կատարվում է թիվ 15 գործառնությունների անալիտիկ հաշվառումը օրագիր-օրդերում: սինթետիկհաշվառումը՝ 89.

թիվ10/1

տեղեկագրում,

6.7. ՎԱՐՁԱԿԱԼ ՎԱԾ ՀԻՍՆԱԿԱՆ

ՍԻՋՈՑՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Շուկայականհարաբերություններիզարգացմանն խորացմանպայմաններում ձեռնարկությունները իրենց արտադրական բազաների ամրապնդման,գործունեությաննոր ուղղությունների յուրացման ն այլ նպատակներով կարող են օգտագործել վարձակալված հիմնական միջոցները: Ձեռնարկությունների միջն վարձակալական հարաբերուկարնոր տեղ են գրավում նրանց թյունները ներկա տնտեսական գործունեությանմեջ: հիմնական միջոցների վարձակալման Կախված տնողությունից (ժամանակից), օգտագործվումեն դրա հետնյալ տեսակները. 1. Երկարաժամկետ վարձակալություն՝1 տարուց ավելի ժամկետով: 2. Կարճաժամկետ՝ մինչն 1 տարի ժամկետով:

պայմաններում

սեփականությանհանձնելու պայմաններից. Կախված

ֆինանսավորվող,բ/ ընթացիկվարձակալում: Ֆինանսավորվողվարձակալությանարդյունքում վարձատուն ստանում է վարձավճարը՝հավասար կամ ավելի տրված ունեցվածքիարժեա/

քից, պայմանագրիկնքման պահին գործող գներով ն հաճախ էլ` ունեցվածքըվարձակալինհանձնելու իրավունքով: Վարձակալմանժամկետը սովորաբար հավասար է ամորտիզացիայի ժամկետին: Այստեղից է առաջացել «Ֆինանսավորվողվարձակալում» հասկացությունը: Ընթացիկ վարձակալման նպատակն է բավարարել վարձակալի ժամանակավորպահանջները՝հիմնականմիջոցներիառանձին առարկաների կամ բնակելի ն արտադրականշենքերի նկատմամբ: Ունեցվածքինկատմամբ սեփականությանիրավունքըմնում է վարձատուին: Ուսումնասիրելով հիմնականմիջոցների նշված տեսակների առկայության ն շարժի հաշվառման կարգը, նշենք, որ վարձակալի հաշվեկշռում, սեփականհիմնականմիջոցներիօբյեկտներիկողքին, առանձին նշվում են երկարաժամկետվարձակալվածօբյեկտները հետ գնելու իրավունքով կամ առանց դրա: Այդպիսիօբյեկտները մուտքագրվում են վարձատուի հետ համաձայնեցվածգնահատմամբ`03. «Երկարաժամկետ վարձակալվածհիմնականմիջոցներ»հաշվի դեբետով: Այն ակտիվային հաշիվ է, որի մնացորդըցույց է տալիս ձեռնարկությունումերկարաժամկետ վարձակալության գտնվող հիմնականմիջոցներիարժեքը:

Իրաննրնքոր ուրվա Հորաոների ամեր կրեդիտային գնված հիմնական միջոցների վարձակալին սեփահանձնումը

որպես կանություն կամ էլ օբյեկտը վարձատուին վերադարձնելու ժամանակ, է գրվում շահագործմանընթացքում հաշվարկված մաշվածքի դուրս գումարը: Մաշվածքով(ամորտիզացիայով)դրանց արժեքը լրիվ չմարելու դեպքում թիվ 03 հաշվի կրեդիտում ֆիքսվում է վարձակալական պարտավորությունների գծով պարտքի գումարը, այսինքն` հաշիվը փակվումէ:

Վարձակալ ձեռնարկությունըհաշվեկշռում հաշվառմանընդունելով երկարաժամկետ վարձակալվածհիմնականմիջոցներ,դրանց համար հաշվարկում է ամորւոիզացիանույն նորմաներով,որով հաշվարկվումէ սեփականօբյեկտներիհամար, բայց՝ օգտագործելով

որանտարրական (երե Փաիաերի Խվիվներ տ):

ր

աին

ռնարկությունը

վարձատուինվճարում է ոչ միայնվարձակալմանվճարը, այլ նան տոկոսներ՝օբյեկւռների օգտագործմանհամարսահմանվածվարձակալման դրույքներով: է ստացված օբյեկտ՝ 1 մլն Օրինակ՝ 1. Երկարաժամկետվարձակալման նագրայինարժեքով. Դտ հաշիվ03. «Երկարաժամկետ վարձակալվածհիմնականմիջոցներ» Կտ հաշիվ 97. «Վարձակալական պարտավորություններ»

2.

հազ

Աա

Դտ

Կտ

ռուբ.

պայմամլն ռուբ. մլն ռուբ.

օբյեկտի համար հաշվետուամսում հաշվարկվածէ մաշվածություն(144) Օ

հաշիվ 20,25,26 (արտադրական հաշիվներ) հաշիվ 02-2. վարձակալվածհիմնական իջոցների մաշվածք»

Կարրաազկետ

հազ. ռուբ.

հազ.

ռուբ.

03. Հաշիվ

«Երկարաժամկետ վարձակալված հիմնական միջոցներ»

կաշիլաերի րնդիտ

Կ

Դ

վարձակալված Մն.-Երկարաժամկետ Երկարաժամկետ հետ

իրի

գնմանարժեքը՝ մեջ գտնվող | օբյեկտների վարձակալման օբյեկտիսկզբնականարժեքը| որպեսսեփականությունփոխանցվածվարձակալին Երկարաժամկետվարձակալված

Հաշվետուամսում

օբյեկտների ԱԱ

երկարա-

եղի առեկտների համակար հեր աումարը ժամկետից -

Օբյեկտի օգտագործման դիմաց վարձատուինչվճարված վճարշուտ

Վաշվարկված մաշվածքով չմարա

ու

ու

-

ված արժեքի գումարը

-81Ն87

հիմնական միջոցների հաշվեկշռում ձեռնարկության

կազմում տեղի կունենան փոփոխություններ,այսինքն` կփոքրանա նենա հետն ներում կունենա տնյալ Այս փաստը հաշիվներում դրանց արտացոլումը ա/ երկարաժամկետ վարձակալմանհանձնվածհիմնական միջոցնեարժեքիգումարում. րի սկզբնական

առկայությունը:

Դտ

Ար ժամկետ րադաոձված) 02-2 վարձակալման նեցվածարժեքը

Պարզ է, որ

Կտ

հաշիվ 47. «Վիմնականմիջոցներիիրացումն հաշիվ 04. «Հիմնականմիջոցներ»

այլ

օտարում»

ընթացքումհաշվարկվածմաշվածքիգումարով. բ/ շահագործման Դտ Կտ

հիմնականմիջոցներիմաշվածք» հաշիվ 02-4. «Սեփական հաշիվ 47. «Հիմնականմիջոցներիիրացումն այլ Փտարում»

գ/ վարձակալմանամբողջ ժամանակի

սահմանվածվարձահամար

խոտար պարտավորություններից» ում առակալաին

Ար

Կտ՛հաշիվ47. «Վիմնականմիջոցներիիրացում ն

այլ

օտարում»

դ/ ենթադրվողեկամտիարդյունքի գումարով (47 հաշվի

Վերջում ուսումնասիրենքհիմնական միջոցների օբյեկտների երկարաժամկետ վարձակալմանհանձնելու հաշվառմանկարգը: Երկարաժամկետ վարձակալմանտրված հիմնական միջոցների համար վարձակալների հետ հաշվարկների վիճակի վերաբերյալ տեղեկատվության ընդհանրացմանհամար օգտագործվում է 09. «Մուտքեր վարձակալական պարտավորություններից»հաշիվը: Վարձակալմանտրված հիմնական միջոցներիօբյեկտներիարժեքը, վարձակալին վարձատուիկողմիցհամաձայնեցվածգնահատմամբ,վերագրվում է թիվ 09 հաշվի դեբետինն 47. «Ղիմնականմիջոցներիիրացում կ այլ օտարում» հաշվի կրեդիտին,համապատասխանաբար,վարձակալմանվճարի ստացումը արտացոլվումէ թիվ 09 հաշվի կրեդիտում, թղթակցելով դրամական միջոցների հաշվառման հաշիվների դեբետի հետ: Թիվ 09 հաշվի դեբետում արտացոլվում են նան երկարաժամկետ վարձակալմանպայմանագրովհաշվարկվածտոկոսներիգումարները:

Հաշիվ 09.«Մուտքեր վարձակալականպարտավորություններից»

Հաշիվների

կրեդիտ

Դ

Սն,-Վարձակալների պարտքի գումարը ամսվասկզբին

| վարձակալմանվճարի

հանեն Արո«թեո ռերի

ստացում

կետ վարձակալության Հաշվարկվածտոկոսների

գումարները

Կ

Հաշիվների դեբետ

-51.52

կ րերի րացում եալ

ԿԱ Ա «Կտ

ն

օտարում:

եկամուտներ» «Գալիք ժամանակաշրջանի հաշիվ 83.

ե/ ամեն 1/ Դտ

Կտ

2/ Դտ Կտ

Հրջանա

վճար). ամիս ստացվողվճարի գումարով(վարձակալման

հաշիվ 51. հաշիվ 09. հաշիվ 83. հաշիվ 80.

հաշիվ» «Վաշվարկային «Մուտքեր՝վարձակալայինպարտավորություններից» եկամուտներ» «Գալիքժամանակաշրջանի «Շահույթն վնաս»

6.8. ՀԻՍՆԱԿԱՆ ՍԻՋՈՑՆԵՐԻ

ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

Գույքագրմաննպատակնէ բացահայտել ձեռնարկությունումհիմնական ֆոնդերի փաստացիառկայությունըն որակականվիճակը, ստուգել տեխնիկականփաստաթղթերը(անձնագիր, բնութագիր,նախագծերն հաշվառմանտվյալները: այլն), պարզել հաշվապահական ն հաշվետվությանմասին կանոնահաշվառման Հաշվապահական է, դրությունում որոշված որ հիմնականմիջոցների որպես կանոն, կատարվումէ ոչ պակաս,քան տարեկանմեկ անգամ՝տարեկան հաշվետվությունկազմելուց առաջ: Գույքագրումըանց է կացնում ձեռնարկությանղեկավարիհրամանովնշանակվածհանձնաժողովը:Վանձնաժողովիխնդիրներիմեջ է մտնում նան հիմնական միջոցներիպահպանմանն ճիշտ օգտագործմանստուգումը: Այն պետք է բացահայտի ձեռնարկությանհամար ոչ պիտանիմեքենաները,սարքավորումներըն այլ հիմնական միջոցները ու դրանց համար կազմի առանձինտեղեկա-

գույքագրումը,

է գույքագրման ցուցակ: գրեր: Գույքագրման արդյունքում կազմվում միջոցների գույքագրման ցուցակը կազմվում է մեկ օրինաՀիմնական կից` ըստ արժեքների գտնվելու տեղի ն ըստ հիմնական միջոցների պահպանմանհամար պատասխանատուանձի: Ցուցակը ստորագրվում է հանձնաժողովի, նյութապես պատասխանատուանձանց կողմից ն հանձնվում է հաշվապահություն: Այն նախատեսվածէ գույքագրման տվյալները երեք ամսաթվովարտացոլելու համար, որը նպատակ ունի ծավալը` կապվածամեն տարի անցկացվող հիմնական միջոցների գույքագրման հետ: Այն օբյեկտները, որոնք հաշվառման մեջ արտացոլվածչեն, գրանցվում են ցուցակում ն գնահատվում վերականգնմանժամանակակից արժեքով: Դրա հետ միասին հաշվարկվում է մաշվածությանգումարը՝ ըստ օբյեկտի փաստացի վիճակի: Հանձնաժողովը լրացնում է գույքագրման ցուցակում պակասող տեղեկությունները:Գույքագրման տվյալները համեմատվում են հաշվառման (գույքային քարտերի) տվյալների հետ: Եթե հայտնաբերվումեն հաշվառման մեջ չարտացոլվածկապիտալ աշխատանքներ,որոնք մեծացնումեն հիմնականմիջոցների արժեքը կամ՝ մասնակի լուծարք, որը փոքրացնումէ հիմնականմիջոցների սկզբնական արժեքը, հանձնաժողովը կազմում է ակտ ն որոշում է օբյեկտի սկզբնականարժեքի ավելացմանկամ նվազեցմանգումարը: Ավելցուկը մուտքագրվում է որպես նախկինում հաշվառման մեջ չարտացոլված,անհատույցստացվածհիմնականմիջոց, որը գտնվում է շահագործմանմեջ:

համճապականոնադրության Մաշվածքիգումարի փոփոխությունը, կամ էլ ավել հաշվարկմամբ, է ան. կատարվում կամ լրացուցիչ ճանաձնակերպելու կարմիր ստորնոյով ն է որպես ձնակերպվում պարհով:Հիմնական միջոցներիպակասորդը մնացորդայինարժեքը վերալ ուծարք, սակայն հիմնականմիջոցների նատու անձին: գրվում է նյութապեսպատասխա

ավաածգումարները :

աշխատանքների կրճատել ո իմանա

.

«Յիճնական ն միջոցներ» հաշիվ «Գիմնական միջոցներիմաշվածք» իրացումնալ միջուների «Հիգնական Ռտհաշիվ

Կտ

04.

Դտ հ

02.

«Հիմն

Կ

Կտ

հաշիվ01. «Հիմնականմիջոցներ» հաշիվ88. «Հատուկնշանակմանֆոնդեր»

սկզբնականարժեքով

2/ Դտ

հաշիվ 88. «ատուկ նշանակման ֆոնդեր»

մուտքիգումարով

Կտ

հաշիվ 02. «Հիմնականմիջոցների

մաշվածք».

Գույքագրմանժամանակ կարող են հայտնաբերվել փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներ,որոնք հաշվառվում էին հիմնականմիջոցների կազմում: Այդպիսիհիմնական միջոցների փոխադրումըՓԱԱ-ի կազմի մեջ ձնակերպվումէ հետնյալ ձնով.

առաջացած կորումոներ» իջոցների ան,

Կտ

հաշիվ 12/2. «ՓԱՍ շահագործմանմեջ» Կտ հաշիվ01. «Հիմնականմիջոցներ»

2/ Դտ Կտ

հաշիվ 02. «Հիմնականմիջոցներիմաշվածք» հաշիվ 13. «ՓԱԱ մաշվածք»

3/ՓԱՍ-ի մաշվածքիհաշվարկըմինչն 5096 կաճ մինչն 10046. Դտ հաշիվներ20,25,26 արտադրական հաշիվներ Կտ հաշիվ 13. «ՓԱՍ մաշվածք» -

սկզբնականարժեքով լրիվ վերականգնման ճաշվածությանարժեքով

յլ

3. նոնների գծով»

հաշիվ 73.

ներ

«Հ

հետ անձնակազմի

այլ

օբյեկտի մնացորդային արժեքիգումարով օբյեկտի արժեքի

Արազորույին ասող

ն արժեքներիփչացումից հաշիվ84. «Պակասորդներ կ որուստներ» առաջացած

:

գումարով

Գույքագրճանն հաշվապահականհաշվառման տվյալների միջն ձնակերպվումեն` կազմելով եղած շեղումները հաշվապահությունում տեղեկագիր: համեմատական

Ձն-գույք-1

միջոցների գույքագրման

Հիճնական ն

Խն

ցուցակթիվ 1

սարքավորումներ

Ստացական մուտքի ն ելքի

փաստա-

որոնք հանձնված ե հառզապահություն, արժեքները, իան բաենվել ղթա դուրս իմ մուտքագրվածեն, ելքագրվածները ժեքնե

ե

ծով

բոլոր

են

(եր) պատասխանատվությանը են

անձինք. Նյութականպատասխանատու արտ. պետ Իվանով արտ. պետ Սմիռնով

Թիվ

վրա հրամանի (կարգադրության) հիճան

թիվ 20 0

199-թ. հոկտեմբերի26-ի

թիվ ՏՍ

մնացորդը հանված է փաստացի ՀԵ էր 01 հաշվեկշռայինհաշվում որը հաշվառվում 199.. թ. նոյեմբերի1-ի 199.. թ. նոյեմբերի1-ի 199.. թ. «---------»-ի դրությամբ: ----------Լ---Ե-Ա

ՀԵԷՇ--

պետ

պաշտոնա.ա.հ. պաշտոնա.ա.հ.

նահ.

ա.ա.հ.

199-թ.հոկտեմբերի25»ի

արտ.

պաշտոնա.տ.հ.

պաշտոնա.ա.հ. աշտոն

1/ Դտ

այդ

ն

իրացոմնա

,

1/ Դտ

օբյեկտի մաշվածքիգումարով

ն

օտարում»

հաշիվ47.

Կտ

4/Դտ

արժեքով սկզբնական

փչացումից արժեքների հաշիվ 84. «Պակասորդների

3) Դտ

՝

պակասող օբյեկտի

միջոցներիիրացում այլ

հաշիվ47.

1/ Դտ

յթԸՇ»

թ

րդ

-

Գույ-

Անվանումը

քային համառոտ

|

համա-

րը

տարին

բնութագիրը

մասի

շեն

|

Հաշվառված է 199--

Գրան- նոյեմբերի1-ի ցում | փաստագի

18000

500000

ո

8ջ

Գրան| փաստացի հաշվ. ցում դուրս | առկայություն (հաշվառման դուրս գրման

հաշվ.

ցում

հատ

| ռուբ.

քանակ| արժեք| քանակ

ն 2400 242000

հատ

րթակ ա/հերթական

Ընդամենը ըստ ցուցա դամենը ըստ ցուցակի

տվյալներ

մասին

քանակ | արժեք. | քանակ|արժեք

18000

է Հաշվառվում

թ.

մասին -

200000

500000

| առկայություն| հաշվառման գրման տվյալներ | ռուբ.

200000

ռուբ.

դրությամբԳրան-| «---5199թ

դուրս

հատ

հատ

Յ

այլն

ԸՆԴԱՄԵՆԸ

:

տվյալներով

ատ

Հաց աային

ն

3-րդ էջեր

արժեքը | քանակը | արժեքը քանակը ռուբ,

Արտադրա-

| Հաստոց

ն

Հաշվառվումէ 199.. նոյեմբերի1-ի դրությամբ |Բաց թողնման | փաստացիառկայություն| հաշվ.հաշվառման

ն

ռուբ.

հատ

արժեք

մասին

ռուբ.

Հիմնականմիջոցներիգույքագրմանարդյունքներիհամեմատականտեղեկագիր «

Պաշտոն Գոլյքագրումըսկսվելէ ավարտվելէ

------------199-

աորու

թազար

պաշտոնը,ա.ա.հ., ստորագրություն

գլխավորհաշվապահի տեղակալՕ.Գ.Սոլովյովա

րը

Թ

ստորագրություն

գույքագրման ցուցակում 1-ից մինչե 70, ստուգված են հանձնաժողովի ե մտցվածեն կողմից,իմ ներկայությամբ ցուցակի մեջ, որի հետ կապված՝ գույքագրող հանձնաժողովինկատմամբ գանգատներչունեմ: Ցուցակում անձ՝ Սմիռնով: նյութապես պատասխանատու

հոկտեմբերի

այս

ծանոթացել թացել եմ

պաշտոն

4-րդ էջը կրկնվումէ

գույքագրման համար:

ռուբ.

ռուր.

հատ

անձի ստորագրությունը նյութականպատասխանատու

ՁեՕՇ:7 ձեռնարկություն, կազմակերպություն

Հաստատվելէ ԽՍՀՄ Պետվիճկռմիթիվ 241 որոշմամբ, 1989թ. դեկտեմբերի28-ին

:

Հիմնականմիջոցներիհաշվառմանգույքայինքարտերիցուցակ 1499թ.ժամանակաշրջանի համար 199թ-----ից. մինչե---------

քարտի

գույքային

Օբյեկտիանվանումը

նոյեմբերի,199- թ.

անգամ,քանի որ ցուցակը կարողէ օգտագործվել3.

հատ

եմ.

ստորագրություն

պակասորդ արժեք, քանակ,արժեք,

ավելցուկ

Հաշվապահ

-թ.

Սույն ցուցակում նշվածտվյալները ն հաշվարկները ստուգվելեն՝ նյութերիբաժնի հաշվապահ Այս ձնում

|

տարին բնութագիրը

պաշտոնը,ա.ա.հ., ստորագրություն

արտադրամասի ավագ ինժեներ՝Ի.Մ.Միխայլով Բոլոր արժեքները,որոնք նշված են

«ր արդյունք ներր Գուլքագրման

ողարկ Սնվանումը Հերթական քանակ, .

հարյուրհազար

պաշտոնը,ա.աւհ.,

թ.

199- թ.

ետե Գույքագրմանժամանակբացահայտված է հեւոնյալը.

ներին

գործարանիփոխտնօրեն՝ Բ.Մ.Սվետլով

Հանձնաժողովի անդամներ.

199-թ.

»

ն) հիման ----199-թ. ր հի վրա Թիվ ---հրամանի (կարգադրության) պահպանությանտակ գտնվողհիմնականմիջոցների Կատարվել է պատասխանատու փաստացիառկայությանգույքագրում:

րի Արդյունք

յոթանասուն հին --բինգ Իո

Հանձնաժողուլի նախագահ՝

Չն.գույք-18

ճող Հջ

`

հաճա րը

բ/ գումարը,ռուբ.

գրման

ել Է՝ Գույքագրումըսկսվել ------«Վ99թ. հոկտեմբերի28-ին 199- թ. «----» Գույքագրումըավարտվելէ՝ հոկտեմբերի30-ին 199- թ. «--»----------199թ. Գույքագրմանժամանակբացահայտված է հետնյալը (տես՝ձենը).

Գրանցում

դուրսգրմանմասին

«շն ՕՇ-1-ի շարունակություն

հրամանի 199թ.թիվ . "րամասի

6.»

|

զննում,

օբյեկտիանվանումը

շահագործմանէ ընդունվում(հանձնվում) Ընդունման(հանձնման)պահինօբյեկտըգտնվումէ

ից

որը

Մաշվածքիգումարը 199-թ. | Սարքավորում

|

ե տեսակը

15|

կոդը

դրությամբկատարված

Ք

բաժին, Թեղամաս,գիծ արտադրամաս,

Թողարկ-| Շահագործման| Բյուջեին| Հիմնական մի-| Անձնաման հանձնելու վճարում-| ջոցներիհամար| Գրի Ներիհատ- վճարումըսկսե- համարը ա (ամիսը, լու ամսաթիվը Ի` կանի . |տարեիվը| տարին)

/8

գույքայինցուցակ Հիճնականմիջոցների տեղի) (ըստ գտնվելու, շահագործման

օբյեկտի գտնվելուտեղը

| | ամասբիվը վերագնահատծան (առուփաստաթղթերով |աղիմը՝ տարին)

տվյալներով բերման

Հաստատվելէ ԽՍՀՄ Պետվիճկոմիթիվ 241 որոշմամբ 28 դեկտեմբերի 1989թ.

հիմանվրա

կարգադրության

կատարվելէ

Ձե ՕՇ-9 ձեռնարկություն,կազմակերպություն

թ

գուքաին |Օրեկտ: Կայուն | գրքում համարը րիվ հն

դ

|

համարը

Ձեռքբերման(ֆինանսավորման) աղբյուրը Տեղափոխման համար գաւիոխձ ր հիմ հիմքը Օբյեկտիհամառոտ բնութագիրը

խմբի ասնվանումը դառակարգման

:

լամսաքիմը

արժեքը

Հ

է (չի համապատասխանում) Օբյեկտըտեխնիկական պայմաններինհամաւպատասխանում

նշել, թե ինչը չի համապատասխանում

է (չի ւպահանջվում) պահանջվում լրացուցիչաշխատանք

նշել, թե ինչ է պահանջվում

Օբյեկտիփորձարկման արդյունքները

Հանձնաժողովի եզրակացությունը

Հավելված.Տեխնիկական ցանկ փաստաթղթերի

Հանձնաժողովի նախագահ

պաշտոն

`

պաշտոն

:

Հիմնականմիջոցների օբյեկտը

ընդունեց

հանձնեց

ստորագրություն ստորագրություն

աա. ատի

ստորագրություն

ա.ա.հ.

պաշտոն

ստորագրություն

աար

պաշտոն

ստորագրություն

ատի

պաշտո

Հաշվապահության նշումըքարտիբացմանկամ օբյեկտիտեղափոխման մասին «--Ֆ»--------

199-թ.

`

Գլխավորհաշվաւպահ(հաշվապահ)

կո

անվանումը | (գնձան)

ժերես,

-

Դուրսգրունը(տեղաշարժը) Սպզբնա

|

փաստաթուղթ դուրսգր

"աճարը

|ատաքիմը

՛7

(ատգառը ման

ն

Տ»

Ջ

Յ

Ժ

-

ՏՅ5ՏՑ

Ժ.5

Ա-ը

-

Յ

8: ատտ.։ՔԲՏՅ.

ՅՏՅ

-

,

Ր

ՀՊՎ

Ծ

ԳԼՈՒԽ

ՓՈՔՐԱՐԺԵՔ

կազմի ն ձեռնարկությունումունեցած ֆունկցիոնալ դերի` ՓԱԱ-ը ստորաբաժանվում (որակավորվում)են հետնյալ կերպ՝ 1. Գործիքներն հարմարանքներ. ընդհանուր օգտագործման գործիքներ ն հարմարանքներ(կտրող, հղկիչ, հարվածող, դարբնոցային,փականագործական, հավաքման,չափող ն այլ գործիքներու հարմարանքներ, որոնք ունեն ունիվերսալկիրառում): Դրա համար էլ գործիքների ն հարմարանքների համար «ընդհանուր օգտագործման»տերմինընշանակումԷ, որ դրանք կապված չեն արտադրանքիորոշակի տեսակիթողարկմանհետ, հատուկ նշանակմանգործիքներ ե հարմարանքներ:Դրանցից են կտրող, չափող ն այլ գործիքները,ինչպես նան հարմարանքները (սառը ն տաք դրոշմները, մոդելները, ճնշակաղապարներըն այլն), որոնք են արտադրանքիորոշակի տեսակներին(մեկ օգտագործվում կամ մի քանի շինվածքներին)վերաբերողառանձին դետալներին հանգույցների մշակման ն հավաքման ժամանակ:Դրա հաճար էլ հատուկ նշանակման գործիքներին հարմարանքների օգտագործումըմիշտ կապված է որոշակի արտադրանքիթողարկմանհետ: 2. Փոխարինովի սարքավորում:Մեքենաների առանձինմասեր հանդիսացող առարկաներնեն, որոնք օգտագործվումեն մաշված համապատասխան մասերը առանց նորոգման փոխարինելու համար (օրինակ, մաքոքը՝ մանածագործական ֆաբրիկայում): Յ. Փոքրարժեք տնտեսական գույք: Այն առարկաներն են, որոնք օգտագործվում են տնտեսական կարիքներիհամար (գրասենյակա ե այլն): կահույք,ժամացույցներ,կրակմարիչներ 4. Մասնագիտական հագուստ ն մասնագիտականկոշկեղեն: Այն առարկաները, որոնք նախատեսվածեն արտադրության վնասակար պայմաններիցանհատականպաշտպանությանհամար կամ այն առարկաները,որոնք պահպանում են հագուստըժամանակիցշուտ մաշվելուց (թաթմաններ,ակնոցներ, գոգնոցներ, կոմբինեզոններ,քուրքեր ն այլն): Այդպիսիառարկաները,սահմանված նորմաներով,տրվում են բանվորներին որոշակի ժամկետովկամ հերթապահության ժամանակ:Դրանցից մի մասըկարող է տրվել անվճար,իսկ մյուսը` վճարով: Տ. Անկողնային պարագաներ(ձեռնարկությունների հանրակացարան ներում օգտագործվող բարձեր, ներքնակներ,սավանճեր,բարձի երեսԸստ

ԵՎ ԱՐԱԳԱՄԱՇ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

:

-

71. ՓՈՔՐԱՐԺԵՔ

ԵՎ ԱՐԱԳԱՍԱՇ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԸ

ՉԱՇՎԱՌՄԱՆ ԽՆԴԻՐՆԵՐԸ

Ձեռնարկություններումօռտագործվողնյութական արժեքների զգալի կազմում փոքրարժեք ն արագամաշառարկաները(ՓԱՍ), որոնց հաշվառման սկզբունքները ն խնդիրները հասկանալու համար անհրաառանձնահատկությունները, ժեշտ է նախ պարզաբանել օգտագործման Ինչպես ն հիմնական ինչպես նան քննարկել դրանց ՛դասակաիգումը: փոխում իրենց բնական չեն պրոցեսումՓԱԱ-ը միջոցները,շահագործման են ն ձեով առարկաների աստիճանաբար:Որոշակիբնական ձնը մաշվում օգտագործման հարաբերական տնողությունը իր ազդեցությունն է վրա: թողնում հաշվառմանկազմակերպման Շուկայականհարաբերություններինանցումը ն գերարժեզրկումըպահանջեցին ձեռնարկությունների իրավունքների ընդլայնում ՓԱԱ-ի արժեքի վերին սահմանի որոշմանգործում: 1993 թ. հունիսի 4-ին ընդունված թիվ 68. «Հաշվապահականհաշվառմանն հաշվետվության մասին» կանոնադրությանլրացումների ն փոփոխություններիհամաձայն,հիմնական միջոցների կազմից հանվել ն դասվել են ՓԱԱ-ին հետնյալ առարկաները. 1994 թ. հունվարի 1-ից հատո ձեռք բերված աշխատանքիառարկաները, որոնց միավորի արժեքը 500 հազ. ռուբ. չի գերազանցում`՝անկախ շահագործմանժամկետից, փոխարինովի հատուկ գործիքները ն հատո:': հաբմճարանքները, սարքավորումը՝անկախարժեքից, մասնագիտականհագուստը ն կոշկեղենը, անկողնայինպարագաները՝ անկախարժեքից ն ծառայությանժամկետրց: առարկաներըմտնում են ձեռնարկության Փոքրարժեք ն արագամաշ շրջանառու միջոցների կազմի մեջ: Հետնաբար, Փ:(Ա՛ը օգտագործման` բնույթի տեսակետիցնման են հիմնականմիջոցներին,իսկ ձեռք բերման կարգի տեսակետից՝ նյութերին: Հիմնականմիջոցների ն նյութերի միջն դրանց հաշվառման ՓԱԱ-ի միջանկյալ վիճակով են պայմանավորված առանձնահատկությունները: կազմակերպական Փոքրարժեք ն արագամաշառարկաներըկարող են գտնվել ձեռնարկության պահեստում ն շահագործման մեջ առանձին աշխատողների տակ: նյութականպատասխանատվության մասն են

`

(ՓԱԱ) ԵՎ ԴՐԱՆՑ

-

-

-

-

-

`

ներ):

:

Այսպիսով,ՓԱԱ-ի ամեն խումբ ունի ձեռնարկությունումօգտագործման ն հաշվառմանորոշակի առանձնահատկություններ: Բացի այդ, մինչն 5000 ռուբ. (սահմանվածչափաքանակի1/20 մասը՝ 100000 : 20) արժեք ունեցող ՓԱԱ-ի համար սահմանված է հաշվառման պարզեցված

կարգ,ն դրանք նույնպեսառանձնացված են առանձինխմբում:

դրանց պահպանմանհաշվաՓԱՍ-ի ձեռք բերման ն պահեստներում աղբյուրից է ձնով՝ անկախձեռքբերման ռումը կազմակերպվումմիննույն ու Ուստի հաշվառմանը: պահպանման ն նման է նյութերի ստացման ստորն.քննարկվումէ ՓԱԱ-ի հաշվառումը՝սկսածդրանք շահագործման հանձնելու պահից: աստիՓԱԱՍ-ը հանձնվում են շահագործման, Ձեռնարկություններում ճանաբար մաշվում են ն դուրս գրվում մաշվածությանկամ անպետքության հետնանքով: անհրաժեշտ է Հաշվառման մեջ նշված բոլոր գործառնությունները Քանի որ շահաառանձին: խմբի՝ արտացոլել ըստ ՓԱԱ-իյուրաքանչյուր ն առարկաները գտնվում գործմանհանձնվածփոքրարժեք արագամաշ տակ, ապա դրանց են որոշ անձանցնյութականպատասխանատվության հաշվառումըպետք է կազմակերպվիըստ նյութապես պատասխանատու

անձանց:

ներառվում է արտադրությանծախսերի է ապահովել նշված առարկաների մեջ:Ա մասի հաշվառումը: բաղկացուցիչ մաշվածքի՝որպեսծախսերի են. ն Փոքրարժեք արագամաշառարկաներիհաշվառմանխնդիրներն ն ժամանակին ձնակերպումը ՓԱԱ-ի շարժի ճիշտ փաստաթղթային արտացոլումըհաշվառմանմեջ, վերահսկողությունըՓԱԱ-ի պահպանմաննկատմամբ,դրանց մնացորդների մասին ճշգրիտ տեղեկություններիստացումը, փաստացիվիվերահսկողությունը, ճակին այդ մնացորդներիհամապատասխանության ՓԱՍ-ի ճիշտ օգտաընթացքում շահագործման վերահսկողությունը ն առարկաների գործմաննկատմամբ ձեռնարկությունումչօգտագործվող

եանհրաժեշտ պաճառով

ՓԱԱ-ի մաշված

ումարը

-

-

-

բացահայտումը, -

ՓԱՍ-իմաշվածքիճիշտ հաշվարկումըն վերագրումըձեռնարկության

ծախսերին:

Բազմատեսակփոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներիմեծ քանակությունը հաշվային աշխատողներիցհատուկ ուշադրություն է պահանջում հաշվառմանտվյալ տեղամասինկատմամբ:Այդ առարկաներիմեծ մասը անփույթ վերաբերմունքի հետնանքով կարող է ժամանակիցշուտ շարքից դուրս գալ: Այդ պատճառովէլ կարող են կատարվել ձեռնարկության հաշվին առանձին առարկաներիանօրինական դուրսգրմանփորձեր: Ձեռնարկության ծախսերի, հետնաբար ն շահույթի հաշվարկման ճշտությունը կախված է նրանից, թե հաշվային աշխատողը որքանով է Ճիշտ Ա ժամանակին հաշվարկում տվյալ ժամանակաշրջանումշահագործմանմեջ գտնվող ՓԱԱ-ի մաշվածքը:

72.

ՍԵՋ ԳՏՆՎՈՂ

ՓՈՔՐԱՐԺԵՔ

ԵՎ ԱՐԱԳԱՄԱՇ

ՇԱՐԺԻ ՊԱՇՎԱՌՍԱՆ ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄԸ

ՓԱԱ-իհիմնական մասը կազմում են գործիքներըն հարմարանքները: Ձեռք բերված կամ պատրաստվածփոքրարժեք գործիքները ն հարմարանքները մուտքագրվում են կենտրոնական գործիքային պահեստ (ԿԳՊ): Այնուհետն դրանք հանձնվում են արտադրամասերիգործիքային բաշխման պահեստներ(ԱԲՊ),որտեղից էլ տրվում են բանվորներին: Տարբերում են փոքրարժեք ն արագամաշ գործիքների ու հարման օպերատիվհաշվառում: րանքներիհաշվապահական Հաշվապահականհաշվառման մեջ արտացոլվումեն գործիքների ն հարմարանքներիշահագործմանհանձնման, մաշվածությանպատճառով շահագործումիցդուրսգրման, մաշվածքի գործառնություն-

կերը, խոյը արսարանքների

հաշվարկման

տրամադրումը

ն

գորնիքնթ մեջ իրաոարին

դրանց

ն

որոգ-

վերադարձը,սրսա

ստանալը: Շահագործմանմեջ գտնվող գործիքների ե հարմարանքներիճիշտ հաշվառման համար պահանջվում է գործիքայինտնտեսությանհամապատասխանկազմակերպում:Գործիքների ն հարմարանքներիպահեստայինհաշվառումը կազմակերպվումէ նույն ձնով, ինչ որ նյութերինը՝պահեստում: Գործիքների ն հարմարանքների հաշվառումը իրականացվում է հաարտադրամասիբաշխման պահեստարանում, անվանացանկային մարների կտրվածքով՝նույն ձնով, ինչպես`նյութերի տեսակայինհաշվառումը պահեստներում, այսինքն` օպերատիվ-հաշվապահական եղանակով: Արտադրամասի բաշխմանպահեստարանում գործիքներին հարմարանքների յուրաքանչյուր անվանացանկային համարիհամար բացում են նյութերի պահեստայինհաշվառման քարտ (ձն հ/-12): Նշված քարտերում նախ գրանցում են գործիքների ն հարմարանքներիմնացորդները,իսկ հետո` դրանց ստացումը ն դուրսգրումը ժամանակագրականհաջորդականությամբ: Գրանցումներըքարտերում կատարում են հետնյալ փաստաթղթերի հիման վրա. մուտքի գծով` լիմիտային քարտերի, պահանջագիր ակտերի կամ գործիքների մշտական պաշարի համալրման (մասհանման) տեղեկագրերի,իսկ ելքի գծով՝ դուրսգրմանակտերի: ման

հանձնելը

ն հետ

Շահագործմանմեջ գտնվողգործիքներին հարմարանքների մուտքիսինթետիկ հաշվառմանկուտակմանտեղեկագիր 199. թ. դեկտեմբեր

|

Ըստ Խումբ թիվ |լԸնդա ճոդա- խմբերի մենը այ թիվը Կուրն: բաո, |սեփական | զի | մենը | | ըտադրության Մնացորդըամսվասկզբին 01.05 710-00 710-00 225-509 Սմսա.

Ստացման

ԿԳՊւից -

05.10

ՇԱՀԱԳՈՐԾՄԱՆ

ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ

215-00 եայլն

-

-

-

-

10-00

-

-

-

-

-

-

ելքի սինթետիկ հաշվառման Շահագործմանմեջ գտնվողգործիքներին հարմարանքների կուտակմանտեղեկագիր

թ.

դեկտեմբեր

թիվ Ծախսի | ճեքենաների|ճեքենաներին.|բանվորԱճսաԱնուն ՍԱՐ ԳԱ ուղղուճանն շահա- | ճանեշահա- | ների | թափոն | թիվը հերը, Գոր հաշվին խմբերը Գեհոդված հոդված 2» -

ւ

-

Խումբ

ն

05140.

ազացորԴն

118-00

) -

այլ

Սեր

Ըստ

ընդա

խճբերի | ճենը

: 3`

-

վերջին

բաշխման պահեստարանիպահեստապետիցընդուԱրտադրամասի փաստաթղթերը, որոնց հիման վրա կատարվելեն գրան-

բոլոր նելու այր

ցումները գործիքների ն հարմարանքներիպահեստայինհաշվառման քարտերում, հաշվապահությանաշխատողներըստուգում են յուրաքանչյուր փաստաթղթիլրացմանն ձնակերպման ճշտությունը ն լրիվությունը, կոդերինշումը, լրացնում են չնշված կոդերըն այլն: Բոլոր այս տվյալներըգրանցում են սինթետիկհաշվառմանկուտակման տեղեկագրերում,որոնք վարում են ըստ յուրաքանչյուր բաշխման պահեստարանի՝մուտքի ն ելքի համարառանձին: Նույնպիսի տեղեկագիր են կազմում շահագործմանհանձնված այն առարկաներիհամար, որոնք ձեռք են բերվել ֆինանսավորմանհատուկ աղբյուրներիհաշվին: Նույն ձնով ստանում են հանրագումարային տեղեկություններ շահագործումիցդուրս գրված առարկաներիվերաբերյալ: Առարկաներիդուրսգրման վերաբերյալ գործարանայինպահեստներից, արտադրամասերի բաշխման պահեստարաններից ստացվածակտերը ն են թափոնիհամարբեռնագրերըմշակում նույն ձնով, ինչպեսշահագործման հանձնվածառարկաներինվերաբերողփաստաթղթերը:Այնուհետն, ըստ յուրաքանչյուր բաշխման պահեստարանի,կազմում են ելքի կուտակման տեղեկագրեր: Մուտքի ն ելքի կուտակճանտեղեկագրերըփոխկապվածեն: Մուտքի կուտակմանտեղեկագրերում«ընդամենը»սյան առաջինտողովնշում են մնացորդներըամսվա սկզբին: Այս տվյալները գրանցում են գույքագրման ակտերից կամ նախորդ ամսվա հաճապատասխանկուտակման տեղեկագրից:Ելքի կուտակմանտեղեկագիրըկազմում են ըստ գործիքների ն հարմարանքներիճույն խմբերի, ինչ որ գործիքների ն հարմարանքներիմուտքի կուտակմանտեղեկագիրը:«Ընդամենը» սյան վերջին տողով, երկու տեղեկագրերիմնացորդներին հանրագումարներիհիման

վրա, որոշում են մնացորդները ամսվա վերջին խմբերի կտրվածքով: Այնուհետ, դրանք համեմատվում են արտադրամասիբաշխման պահեստարանի անալիտիկ հաշվառմանտվյալների հետ` ըստ գործիքների ն հարմարանքներիյուրաքանչյուր խմբի: Ի տարբերություն փոքրարժեք գործիքներիս հարմարանքների,փոքրարժեք տնտեսական գույքը շահագործմանհանձնելիս պահվում է ոչ թե արտադրամասերիբաշխման պահեստարաններում, այլ շահագործման վայրերում (սեղաններ, աթոռներ ն այլ առարկաներ): Ամբողջ տնտեսական գույքը գտնվում է այս կամ այն անձի նյութական պատասխաէ նատվության տակ: Հետնաբար, հաշվառումը այստեղ իրականացվում ըստ փոքրարժեք գույքի պահպանման տեղերի ն նյութապես պատասխանատու անձանց: Շահագործման մեջ գտնվող փոքրարժեք գույքի անալիտիկ հաշվառումը կատարվում է ցուցակներով, որոնք կազմում են տարվա համար նյութապես պատասխանատու անձանց կտրվածքով`ստորաբաժանելով նան ըստ ծառայողական շենքերի, որոնցում օգտագործվումէ տնտեսական գույքը: Ցուցակները կազմում են երկու օրինակով. որից մեկը պահվում է հաշվապահությունում, իսկ մյուսը` նյութապես պատասխանատու անձի մոտ: Նյութապես պատասխանատուանձը գույքը ստանում է պահանջագրերով: Այդ պահանջագրերի հիման վրա ցուցակներում կատարում են գրանցումներգույքի ստացմանմասին: Մաշված փոքրարժեքգույքի դուրսգրումը ձնակերպում են ակտով (ձն Խ/8-8): Այդ ակտերի հիման վրա ցուցակներում արտացոլվում է գույքի դուրսգրումը: Նյութապես պատասխանատու մեկ անձից մյուսի նյութական պատասխանատվությանըփոքրարժեք գույքի հանձնումը ձնակերպում են ապրանքագրերով: Նշենք, որ վերը շարադրվածը վերաբերում է տնտեսականգույքի այն առարկաներին,որոնց արժեքը 5000 ռուբլուց բարձր է: Մինչն 5000 ռ. արժեք ունեցող առարկաների համար կազմված պահանջագրերը խմբավորվում են հատուկ կուտակման տեղեկագրում՝ ամսվա համար հանրագումարայինառանձին ցուցանիշներ ստանալու համար: 5000ռ. բարձր արժեք ունեցող գույքի մուտքի ն ելքի սինթետիկ հաշվառման կուտակման տեղեկագրերը կազմվում են ըստ ամբողջ ձեռնարկության ստորաբաժանելով ըստ առարկաների պահպանման տեղերի այնպես, ինչպես փոքրարժեք գործիքների ն հարմարանքներիհամար:

ն

Վարչության գույքի ցուցակ փոքրարժեք արագամաշ Նյութական պատասխանատու անձ՝ գործարանիպարետ Վ.Պ. Կլյունա Ամսա-|

Գուլքա-|

իը

հա|տաթղթի կռարկաների ը | աբը նակը |Քա|գինը|ու` |համարը |

| մարը

թիվը

Նշում դուրսգրման մասին (ամսա-|փաստա-|քա- |գումաթիվը նակը| րը

Չափի միա. որը

Փաս-

|

|

56716

5 Գրեն ԱՐՑ210188 կային

(միդռնանի)հատ |

|

|

|

Գրաենակային այլն

ն

|

50300

| |

Էրի

||

-

-

-

-

-

-

-

-

12 սյուները կրկնվում են երեքչորս անգամ` Ծանոթություն. գուցակի առաջին մասում 9 տարվաընթացքում տվյալ տեսակիգույքի դուրսգրման մասիննշումներ կատարելու համար: -

Շահագործմանմեջ գտնվող փոքրարժեք գույքի անալիտիկ հաշվառումը տարբերվում է գործիքների ն հարմարանքների հաշվառումից: Այստեղ պահեստայինհաշվառման քարտեր ն մնացորդներիգրքեր չեն օգտագործվում, քանի որ տնտեսական գույքի հաշվառմանցուցակները հանդիսանում են անալիտիկ հաշվառման ռեգիստրներ: Անալիտիկ ն սինթետիկ հաշվառման տվյալների համեմատմանհամար կազմում են շրջանառության տեղեկագիր: Նշված տեղեկագրումյուրաքանչյուր ցուցակի հանրագումարի, այսինքն` նյութական պատասխանատու յուրաքանչյուր անձի համար հատկացվում է մեկ տող, որով ցույց են տրվում հաշվետու ժամանակաշրջանումտնտեսական գույքի շարժը ն մնացորդները: Շահագործման մեջ գտնվող փոքրարժեքտնտեսական գույքի ոչ մեծ շարժի դեպքում շրջանառության տեղեկագրերը կազմում են եռամսյակիհամար: Շահագործմանմեջ գտնվող անկողնայինպարագաներիհաշվառումը կատարվում է այնպես, ինչպես տնտեսականգույքի հաշվառումը: Դրանց անալիտիկ հաշվառումը իրականացվումէ ըստ շահագործմանտեղերի ն նյութականպատասխանատուանձանց: Պահեստում մասնագիտականհագուստի ն կոշկեղենի հաշվառումը է կատարվում նյութերի պահեստային հաշվառման քարտերում, ըստ (ձե Խ-12): անվանացանկային համարների ն կոշտրվող մասնագիտական հագուստի անվճար Բանվորներին է կատարվում կեղենի այնպես, ինչպես հաշվառումը բանվորներին երկա-

ն րատն օգտագործման համար տրամադրվող գործիքների հարմարանքեն ների

հաշվառումը: Դրանց տրամադրումը ձնակերպում սովորական

կամ հատուկ ձնի պահանջագրերով:Նշված պահանջագրերում տվյալ փաստաթղթի համար ընդհանուր ռեկվիզիտներիցբացի նշում են օգտագործման ժամկետը: Մասնագիտականհագուստի դուրսգրումը ձնակեր210

պում են ակտով: Ակտի ձնը նույնն է, ինչ որ գործիքներին հարձճարանքԱզատման, այլ աշխատանքի փոխադրման ների դուրսգրման դեպքում: հանձնումը հագուստի մասնագիտական կողմից բանվորների դեպքում են ձնեակերպում ապրանքագրերով: բանվորներին տրամադրվածմասնագիտականհագուստը գրանցում են մասնագիտական հագուստի հաշվառման անձնական քարտերում, որոնք բացվում են մասնագիտականհագուստ կամ կոշկեղեն ստացած յուրաքանչյուր բանվորի համար` գրանցելով այդ առարկաները, դրանց ծառայության ժամկետները ն դուրսգրումը: Կանխիկ հաշվարկով մասնագիտականհագուստի բացթողումը դիտն է 48. «Այլ վում է

որպես իրացում ձնակերպվում ակտիվների իրացում

հաշվով: 73.

ՓՈՔՐԱՐԺԵՔ

'

ԵՎ ԱՐԱԳԱՄԱՇ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ

ՍԱՇՎԱԾՔԻ

ՉԱՇՎԱՐԿԸ

ԵՎ ՉԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Յուրաքանչյուր ժամանակաշրջանի (սովորաբար՝ ամսվա) ընթացքում ձեռնարկության ծախսերի մեջ ներառում են ՓԱՍ-ի մաշվածքի գումարը: Ամեն ամիս ն անգամ ամեն եռամսյակ յուրաքանչյուր առարկայի մաշվածքը հաշվարկելը դժվար է: Ուստի անխուսափելի է ՓԱԱ-ի մաշվածքի գումարների հաշվարկմանպայմանականեղանակներիկիրառումը: Ձեռնարկություններն իրենք են ընտրում մաշվածքի հաշվարկման եղանակը ամբողջ տարվահամար: 1. 10056 մաշվածքի հաշվարկը, երբ պահեստիցառարկաները հանձնվում են շահագործման: 2. 50 օօ մաշվածքի հաշվարկը՝ փոքրարժեք առարկաները շահագործման հանձնելիս, իսկ արժեքի մնացած 50 օ6-ը, հանած ջարդոնի արժեքը, ներառվում է այն ամսվա ծախսերիմեջ, երբ առարկաներըդարձել են ոչ պիտանի: Օրինակ. դեկտեմբեր ամսին01 արտադրամասինշահագործմանեն տրվել փոքրարժեք առարկաներ` 11000 ռուբ. արժեքով: Այդ նույն ամսին տվյալ արտադրամասում ոչ պիտանիությանհետնանքու| դուրս են գրվել 29000 ռուբ. առարկաներ, ջարդոնը մուտՔագրվել է 400 ռուբ. գումարով: Դեկտեմբերին01 արտադրամասիփոքրարժեք առարկաների մւսշվածքիգումարը կկւսզմի 19600 ռուբ. |(11000::29000) : 2-400|: Փոքրարժեք առարկաների մաշվածքը հաշվարկում են ըստ առանձին ւտսրտադրամասերի կամ միասին. դաս կախված է ձեռնարկությունում արտադրամասային ծախսերի հաշվառման կարգից: Հաշվարկը կատարվում է ձեռնարկության հաշվապահությունում՝ ՓԱԱի շահագործման հանձնման խմբավորմանտեղեկագրերին ՓԱՍ-ի շահագործումից դուրս գրման ակտերիկուտակմանտեղեկագրերի հիման վրա:

Շահագործման մեջ գտնվող ՓԱՍ-իմաշվածքի մասին տեղեկատվության ընդհանրացման համար օգտագործումեն 13. «ՓԱԱ-ի մաշվածք» հաշիվը: Այդ հաշվի կրեդիտով արտադրության ծախսերի հաշվառման հաշիվների (կամ այլ համապատասխան հաշիվների) հետ թղթակցությամբ արտացոլվումէ ՓԱԱ-իհաշվարկված մաշվածքիգումարը, իսկ 13 հաշվի դեբետում` 12 հաշվի կրեդիտի թղթակցությամբարտացոլվում է դուրս գրված արժեքը (բարոյական մաշվածքի, արտադրական նշանակությանկորստի պատճառով) հանած այդ առարկաների արժեքը` հնարավոր օգտագործմանգներով կամ վերադարձվող թափոններիարժեքը: Եթե գործիքներըշահագործմանեն հանձնվում մաշվածներիփոխարեն ն փաստաթղթերով չեն ձնակերպում,այդ գործիքներիդուրս գրման ակտի տվյալները ներառում են հաշվարկի 1-ին ն 2-րդ ցուցանիշների կազմում՝ միննույնգումարով: Արտադրանքիորոշակի տեսակի թողարկման համար օգտագործվող հատուկ գործիքներին հարմարանքներիմաշվածքը հաշվարկում են պլանային նորմաներով՝ելնելով հաշվետու ամսում թողարկվածարտադրանքիքանակից:

(շակման աղյուսակ ձե

.

ն

Փոքրարժեք արագամաշառարկաներիմաշվածքիհաշվարկը 199. թ. դեկտեմբեր

,

գործիքների,հարմարանքներիգժով Հատուկփոխարինուլիսարքավորումների. (որոնց մաշվածքըհաշվարկվումէ ըստ արտադրվածարտադրանքիծավալի)

Ա.

շահագործումից առարկաների սկզբնական

ՍԱ Մարւգ Դուրս դարձված Ավելա-«զան | | րմա, եո խո գրման առարկա Կղանքի կաների արժեքը) նորման զերծման մաշնվազե| | | |ժեմոկորուտը Ր

աւ

գրված

խումբը

Յ |

1090 50 100 | 1102յ|

|

|

Ընդամենը

Եթե տվյալ ամսում արտադրվել է 1500 միավոր արտադրանք,ապա հատուկ գործիքներիմաշվածքըկազմում Է 30000 ռուբ. (20 ռուբ. 1500): Ղարկ է նշել, որ միայն հատուկգործիքների ն հատուկ հարմարանքների մաշվածքն է վերաբերում արտադրության ուղղակի ծախսերին: Մնացած բոլոր ՓԱԱ-իմաշվածքը վերաբերում է արտադրության անուղղակի ծախսերին:Մաշվածքիհաշվարկըկազմվում է մշակման աղյուսակի բլանկի վրա 8):

`

-

(ձն

|Տ

Ց

8/8

Է

|2

:

:

՛

Դ

Ն

Ի

"

-

՛

29506

32000 ԼՐ

52500

:|38|815 ս

|Բ

Յ

գ

րիավանայնք» ճ ՀՅ5 38 Է 55 Տ -

53:

|

1233 |

«

ՅՅ | 1285Թ

Տ

ՏՏՅ| 5.

3Յ85|3|

| ՋԵ |ՍՅՏՏՏ5Տ|

Թ2|2238 Դ

|

-

|

|3

-

5|25

251|

արժեքը

Ր

Դեբետ

|

սկզբից

ուրս

գծով փոքրարժեքառարկաների

Բ. Այլ .

ա

ամսում

՛

:

գումարը ցում (-),

-

-

վածքը

Մոդեռնաց-

Վերա-

վո

|Քանակը

վող

Օրինակ. տարվա ընթացքում 18000 միավոր որոշակի արտադրանքիթողարկման համար պլանավորվածէ օգտագործել 360000 ռուբլու հատուկ գործիքներ: Այդ դեպքում հատուկ գործիքների մաշվածքը միավոր արտադրանքի հաշվով կազմում է 20 ռուբ. (860000: 8000):

Ց

չի վերաբերում) (Գաստոցագործարանին

|

Հ53Հ

55 5Հ|»

ՀՑ ||988|488545| 1112|54855|8

3552|5

-

«821

Յ

շ

11000

|29000|

Չ852|5

ԵԺ

Ք

8:58|:

Հ.Զ

| 6ՅՇՏ |

|ՅՐԶՅ:

Շ

|5885333|82 «

19600

74. ՇԱՅԱԳՈՐԾՍԱՆ

ՍԵՋ ԳՏՆՎՈՂ

ՓՈՔՐԱՐԺԵՔ

ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ ՍԻՆԹԵՏԻԿ

ԵՎ ԱՐԱԳԱՄԱՇ

ԴԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Բոլոր փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաները, գործիքները ն հարմարանքներըհաշվառվում են 12. «Փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներ» սինթետիկհաշվում: Այդ առարկաների բաժանումը ըստ պահեստում ն շահագործմանմեջ գտնվելու, պահպանմանտեղերի ն նյութական անձանց, իրականացվում է նույն սինթետիկ հաշվի ենթահաշիվներով1̀. «Փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներ պահեստում», 2. «Փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներ շահագործմանմեջ», 3. «Ժամանակավոր ոչ տիտղոսայինկառուցվածքներ»:Դրա համար կիրառում են մուտքի ն ելքի սինթետիկ հաշվառման կուտակման տեղեկագրերը, որոնց տվյալները հետագայում ընդհանրացվում են հաշվառման օրագրա-Օրդերայինձնի ռեգիստրներում: Վաշվառման օրագրա-օրդերային ձնի դեպքում կուտակման բոլոր տեղեկագրերիտվյալները ամփոփում են թիվ 10 «Նյութական արժեքների շարժը» տեղեկագրում: 12 հաշվի հանրագումարայինշրջանառությունների ն մնացորդիճշտությունը ստուգում են այդ տեղեկագրիմիջոցով: 12 հաշվում հաշվառումը իրականացվում է փաստացի ինքնարժեքով. առանձին հաշվառվում են փոխադրամթերմանծախսերը նյութերի հաշվառման Մինչն5000 ռ. արժողությամբ առարկաները հանձնելիս գումարները հաշիվներում գրանցում են

պատասխանատու

նմանությամբ:

րաւ երալ ա

Դտ հաշիվ 25/1. «Մեքենաներիե սարքավորումներիպահպանման ե շահագործման ծախսեր»,կամ հաշիվ 25/2. «Ընդհանուրարտադրական ծախսեր» (կախված առարկաների դրանց շահագործումից՝ դեբետագրվում է. գործիքները շահագործման ա լիս՝ հաշիվ25/1, արտադրամասի տնտեսականգույքը՝ հաշիվ25/2)

Ե բրութից

հաշիվ 26. «Ընդհանուր տնտեսականծախսեր» (եթե առարկաներըշահագործման հանձնվել ընդհանուրգործարանայիննշանակության տնտեսություններին) Դտ

են

հաշիվ տահա արագամամ առարկաներ Կտ

12.

«Փ

ժեք ե

ն մ աշ առարկաներ», հրթահաշիվ1.

«Փոքրարժեք ն

Հաշվետվությանօրագրա-օրդերայինձնի դեպքում նշված հաշիվների թղթակցությունը արտացոլվում է արտադրամասերիծախսերիհաշվառման թիվ 12 տեղեկագրում, ընդհանուր տնտեսականծախսերիհաշվառման թիվ 15 տեղեկագրում, իսկ հետո՝ թիվ 10 ն 10/1 օրագիր-օրդեր-

ներում:

Հաշվառման սահմանված կարգի համաձայն, բոլոր փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաները, որոնց միավորի արժեքը 5000 ռ. բարձր է, հաշվառվում են 12 հաշվում, լրիվ փաստացի արժեքով, առանց փոփո214

խությունների,մինչն դրանց դուրս գրման պահը` կապված անպետքու-

թյան կամ շարքիցդուրս գալու հետ: հանձնելիս հաշվապահականհաշվառԱռարկաները շահագործման է հաշվի թիվ 2. «Փոքրարժեք ն արագամաշ ման մեջ դեբետագրվում մեջ» ենթահաշիվըն կրեդիտագրվումէ 12 առարկաներշահագործման ենհաշվի թիվ 1. «Փոքրարժեք ն արագամաշառարկաներպահեստում» բաժաթիվ 10/1 օրագիր-օրդերում: հաշվի թահաշիվը՝արտացոլվելով նշանակություն, ունի մեծ վերահսկողական նումը երեք ենթահաշիվների ստանալ առարկաների բ Ղ է տեղեկատվություն ն տալիս մ որ թույլ քանի

գտնվելու տեղի մասին: 13. «ՓոքրարԲացի այդ, 2-րդ ենթահաշիվնունի կարգավորողհաշիվ՝ է տալիս որոշելու ժեք ն արագամաշառարկաներիմաշվածք»,որը թույլ ն արտադրանքիինքնարժեքի մեջ դեռես չներառված փոքրարժեք արժեքը: (մնացորդային) չփոխհատուցված արագամաշ առարկաների է Եթե 12 հաշվի 2-րդ ենթահաշվի մնացորդը ամսվա սկզբին եղել 18000 ռուբ., ապա 40000 ռուո., իսկ 13 հաշվի մնացորդը ամսվա սկզբին՝ ն կարելի է որոշել շահագործմանմեջ գտնվող փոքրարժեք արագամաշ (մնացորդային)արժեքը` 22000 ռուբ. առարկաների չփոխհատուցված

(40000 -18000): են փաստացի 12 հաշվի 1 ենթահաշվում առարկաները հաշվառվում արժեքով: Այս ենթահաշիվըկարգավորողհաշիվ չունի: Հաշվապահական են մի գումարով: հաշվեկշռում երկու ենթահաշիվները գրանցվում է Ենթահաշիվներիգումարների վերջնականվերծանումը կատարվում թիվ 10 տեղեկագրի3-րդ բաժնում:

ա Մեր օրինակում, «Զաստոցագործարանի "

նեն բ

25208 ռուբ.

(հաշիվ 12/1) Մնացորդը պահեստում

(հաշիվ12/2) պահեստներում Մնացորդըարտադրամասի

Ընդամենը

45112ռուբ. 70920 ռուբ.

մաշվաօԱմսվա ընթացքումփոքրարժեքն արագամաշառարկաների հետնյալ քի հաշվարկումը արտացոլվում է սինթետիկ հաշիվներում է կերպ: Փոքրարժեք առարկաների մաշվածքը ներառվում արտադրության ծախսերի մեջ աշխատանքի այն տեղամասերում,որտեղ դրանք օգտագործվելեն: Այդ դեպքում կազմվումէ հաշիվներիհետնյալ թղթակցությունը.

Դտ

հաշիվ25/1

«Մեքենաներին սարքավորումների պահպանմանն շահագործծախսեր» (արտադրամասերի գործիքներիմաշվածքը)

ա) լրիվ արժեքով՝ Դտ հաշիվ 13 Կ-տ հաշիվ 12/2

ման

Դտ

հաշիվ 25/2

Դտ

հաշիվ 26

Դտ հաշիվ "

«Ընդհանուրարտադրական ծախսեր» (արտադրամասերի տնտեսականգույքի ճաշվածքը)

«Ընդհանուրտնտեսականծախսեր» (եթե փոքրարժեք առարկաները շահագործվումեն գործարանիգրասենյակում, գործարանային պահեստներումԼ.այլն) «Հիմնականարտադրություն» (եթե հաշվարկվումէ հատու գործիքների են որոնք

մաշվածքը, րոշակի օգտագործվում

շինվածքի թողարկմանհամար) Դտ

հաշիվ 88

Կտ

հաշիվ 13

«Վատուկնշանակության ֆոնդեր» (շահագործմանհանձնված փոքրարժեքառարկաներիարժեքը,որոնք ձեռք են բերված հատուկ ֆոնդերիհաշվին) «Փոքրարժեքն արագամաշառարկաներիմաշվածք»:

Փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներիմաշվածքի դուրս գրումը, նվազեցումը կատարվումէ դրանց շահագործումիցդուրսգրման լրիվ արժեքի չափով՝հանած ջարդոնի ն թափոններիարժեքը: Սինթետիկհաշիվներում նշված գրանցումներիհամարհիմք է հանդիսանում մշակման աղյուսակը (ձն 8): Հաշվառման օրագրա-օրդերային ձնի դեպքում գրանցումները կատարվում են թիվ 12 ն 15 տեղեկա-

գրերում:

Փոքրարժեք առարկաների անպետքության հետնանքով

ստացված

ջարդոնը պետք է մուտքագրվի10. «Նյութեր» հաշվի դեբետին: Արժեքի մնացած մասը վերագրում են փոքրարժեքն արագամաշ

առարկաների

մաշվածքինվազեցմանը,այսինքն՝13 հաշվի դեբետին: Ենթադրենք,սինթետիկ հաշվառման կուտակմանտեղեկագրերի տվյալներովանպետքության հետնանքով դուրս են գրվում փոքրարժեք առարկաներ576. ռ. գումարով, ընդ որում ջարդոնի արժեքը կազմում է 10 ռուբ: Այս գործառնությանդեպքում տրվում է հաշիվների հետնյալ թղթակցությունը. Դտհաշիվ13 Դտ

ԿՎ

հաշիվ10 Ո22

«Փոքրարժեք առարկաներիմաշվածք» ն արագամաշ

«Նյութեր»

ԱՅՔ

ռ.

10ռ. հ

արագամաշառարկաներ շահագործման 576.

Նշված գրանցումները սինթետիկհաշիվներիկտրվածքովկատարվում օրագիր-օրդերում: Հատուկ նշանակման ֆոնդերիհաշվին ձեռք բերված ՓԱԱ-ի շաոագործումից դուրս գրման դեպքում դրանց սկզբնականարժեքով կատարվում է գրանցում. են 10/1

՛

«ՓԱՍ

«ՓԱՍ

մաշվածք» շահագործմանմեջ»

բ) ջարդոնիարժեքով՝ Դ-տ հաշիվ 10 «Նյութեր» Կ-տ հաշիվ 80 «Շահույթ ն վնաս»

ՓԱԱ վաճառքի դեպքում իրացումից

է ստացված արդյունքը որոշու:

«Այլ ակտիվներիիրացում» հաշվում: Փոքրարժեք առարկաների պ կասորդի ն փչացման դեպքում դրանց արժեքը ամբողջությամբ դուրս է գրվում 12/2 հաշվի կրեդիտից84. «Պակասորդներ ն կորուստներ արժեքների փչացումից» հաշվի դեբետին: Այնուհետն 84 հաշվի կրեդիտից գումարը վերագրվում է հետնյալ հաշիվների դեբետին՝ 13.«ՓԱԱ մաշվածք» (նախապես հաշվարկված մաշվածքի գումարը), 73. «Վաշվարկներ անձնակազմի հետ այլ գործառնություններիգծով» (եթե գումարներըպետք է գանձվեն մեղավորներից՝մի քանի ամսվա ընթացքում), 70. «Հաշվարկներ անձնակազմիհետ աշխատանքի վարձատրությանգծով» (եթե գումարները պետք է գանձվեն մեղավորներից աշխատավարձիվճարման ժամանակ), 25/1. «Մեքենաների ն սարքավորումների պահպանման ն շահագործման ծախսեր», 25/2. «Ընդհանուր արտադրական ծախսեր», 26. «Ընդհանուր տնտեսական ծախսեր» (եթե պակասորդը բնական կորստի սահմաններումվերագրվում է արտադրությանծախսերին): Անհրաժեշտ է նան քննարկել համառոտ տեղեկություններՓԱԱգույքագրման վերաբերյալ, որը, որպես կանոն, անցկացվում է առնվազն տարին մեկ անգամ: Պահեստում գույքագրումը անցկացվում է նյութերի գույքագրման Շահագործման նմանությամբ: մեջ գտնվող ՓԱԱ գույքագրումը որոշ չափով տարբերվում է պահեստումանցկացվողգույքագրումից: Այդ գույքաեն ոչ միայն առարկաների առկայուգրման օգնությամբ սահմանում ե թյունը դրանց պահպանվածությունը,այլ նան պիտանիության աստիճանը հետագա շահագործման համար: Ընդ որում, դուրս են գրում ե ակտավորում մաշված ն հետագա օգտագործման համար ոչ պիտանի արձած գործիքները,գույքը Ա հատուկ հագուստները: Շահագործման մյուս տարբերությունը բանվորական տեղերում ն բանվորների մոտ գործիքների վերգրման մեջ է: Գույքագրման ցուցակների ձենակերպումը,համեմատականտեղեկագրերի կազմումը ն գույքագրման արդյունքների կարգավորումը իրականացվում են նույն կարգով, ինչ որ նյութերի գույքագրման Ժամանակ, բայց հաշվի առնելով շահագործմանմեջ գտնվող ՓԱԱմաշվածքի գումարը: Բացի այդ, առարկաների գծով կարող է գանձվել շուկայական գինը հանած մաշվածքը, որը գերազանցում է փաստացիարժեքին: 48.

Հերը նվոգոԲնինների գուքագրման

Օրինակ. Գույքագրման միջոցով բացահայտված է հատուկ հագուստի պակասորղ՝ նյութականպատասխանատուանձի մեղքով: ԷՎ

փաստացիարժեքը հաշվապահականհաշվառման Առարկաների

տվյալներով

Ց

900 ռուբ.

Հաշվարկվածձաշվածքի գումարը Առարկայիշուկայականգինը

-

Դտ Կ-տ

հաշիվ 13. «ՓԱՍ մաշվածքը»Լ. կորուստներարժեքներիփչացումից»հաշիվ 84. «Պակասորդներ

600 ռուբ.

հաշիվ 122. «ՓԱՍ շահագործմանմեջ»-

900 ռուբ.

300 ռուբ.

Տ ՀԲ

Դ-տ

հաշիվ 73. «Ղաշվարկներանձնակազմիհետ

Կ-տ

հաշիվ 84. «ՊակասորդներԼ կորուստներարժեքներիփչացումից»հաշիվ 83. «Գալիք ժամանակաշրջանիեկամուտներ»

Կ-տ

գծով»-

այլ

գործառնությունների

900 ռուբ. 600 ռուբ.

ռուբ.

Մարմանըզուգընթաց. 50.

Դտ

հաշիվ

Կ-տ

հաշիվ 73. «Վաշվարկներանձնակազմիհետ

Է»)

այլ

900 ռուբ.

գործառնությունների

900 ռուբ.

Ենթակաէ փոխանցմանձեռնարկությանեկամուտներին. Դ-տ

հաշիվ 83. «Գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտներ»

Կ.տ

հաշիվ 80. «Շահույթ Ն վնաս»-

։,

300 ռուբ.

ՅԷ

Յ.

Յ

Տը

Տ

Է4 Յ ռ

-

Յ

ա) այն օբյեկտներիգծով, որոնք չեն եղել շահագործմանմեջ

ռլ

Հաշիվների Դ

«Այլ ակտիվներիիրացում»

կրեդիտ 12-1-

Կ

Դուրս է գրվում օբյեկտի փաստացիարժեքը

Մուտքագրվելէ վճարը կամ վճարմաններկայացված

գումարը

30000

38000

48000

Հաշիվների դեբետ

Այդթվում ԱԱՀ

48000

-

6Ն

ՅՑ

ե

Պ:ՀՏՅ '

բառ

ՅՅ»

/ԵՅԹԹաՓ»

2Յ68Յ88 ՀԵԺՏԾԹ-

2ՒԼ:

ԱՅՏՅՏԹՅ8

գպ:ած

ՒԷ «Տ Ջ

(5

Յ5

«ԹՅՇՏ

«ԹԵՅՅ585

ԹՇ

Յ

:

5Տ|տջ

ճ

ԷԻ Ց Հչ»|

ՏՋ

||

Էվ

|

48000

Վ:

48000

ՏՏԷԼԱԷ: |

"Տ.

ւ

Ց5 ՏՏ

ՅՅ»

9:58 ՏՅ 28 Գ

| :5

Հ

Ց

-

8ջ

-

Հաշիվ 48.

ՅՅ

«Վ

Յ-

Ք.Խ Տ.

Յ

5 ոՅ-

ՔՏ8

-

|8

Յ

ա:Է

թ

5: տ ՏՏ

ԲՅ85

Յ6

3558.

Տ

-

Ց

Յ-

-

ԼՑ

29 Յ-

2» Ք855

թ

Ժ

Տ

Յ

Շ

Է

ՀՅՏՏ Յ5ՅԹ

.

ո-Ց-

8 ծ

Յ

-շ»

58 ՏՏ ՅՋ 85 385

Տ

Դիտարկենք հաշիվներում ՓԱԱ իրացման գործառնությունների արտացոլման սխեման:

Յ

ա

`

օօ

-|Յ

Ց

ՆԱՏՏՅ Յ 5 -

ԵԶ)

Գ

«Դրամարկղ», 70. «Հաշվարկներանձնակազմիհետ աշխատանքիվարձատրմանգծով»-

գծով»-

ո՞

«Ճո

ՐՀ

՛

ԹԵՑ

Յ

Զ

Է ԵԶ

Յ

-

--

Վերագրվելէ նյութականպատասխանատուանձին.

-

Յ

Է

ՅԷ) --

Տ

թ

Գ

5Յ5`

-

`

1200 ռուբ.

Ենթակաէ դուրս գրման, Դտ

ԽՀ. ՅՅԾ

«

300 ռուբ.

լտ Տ: Հ6ՏՅատծ»

5պ

առ

Տ

Թ8535

Տ 3.

538 8 Յ ՏՅ -

Փ

Թ`րըՅ

2ՅՅՅՀ ՋՔ

ԹՅ:Յ5 5.8 Յ "5

ո

Հ

Լրացուցիչ դուրս է գրվում ԱԱՀ գումարը, որը վճարված է մատակարարին՝իրացված օբյեկտի ձեռք բերման ժամանակ: Դ-տ

հաշիվ

68.

Կ.տ

հաշիվ

1933. «ԱՍԱՎՓԱՍ

ԳԼՈՒԽ

«Հա շւարկներ «Հաշվարկներբյուջեի հեւտ», ենջահաշիվ Թոր գծով» Հ վարկներ ԱԱՀ ԱԱԴգծով

գծով»: 6000

ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ռուբ:

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

բ/ այն օբյեկտներիգծով, որոնք եղել են շահագործմանմեջ:

Փաստացի(սկզբնական) արժեքը՝ 18000 ռուբ. Պայմանագրային(վաճառքի) արժեքը` 24000 ռուբ., այդ թվում ԱԱՀ՝ հաշվարկված մաշվածքը` 9000 ռուբ: Թիվ 19 հաշիվը մնացորդ չունի:

ՀՆ

Հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում»

կրների 22.

Դ

18000

թ.

դեբետ

Կ

ւք

24000

22000

33000

33000

33000

11000

Յ0-

Հաշիվների

(ՌԴ ֆին. նախ. 230394

թ., թիվ 34) եռամսյակային հաշվապահականհաշվետվությանձների լրացման ցուցումների համաձայն, ունեցվածքի անհատույց հանձնման դեպքում, ներառյալ հիմնական միջոցները,ոչ նյութական ակտիվները,արտադրական պաշարները (բացի սոցիալական բնագավառինվերաբերող ունեցվածքից),ձեռնարկությունները իրացման հաշվառման հաշիվներում բացահայտված ֆինանսականարդյունքները դուրս են գրում 85. «Կապիտալ»հաշվի դեբետին, «Լրացուցիչ կապիտալ» ենթահաշվին,իսկ դրա անբավարարության դեպքում՝ 88 հաշվի «Կուտակմանֆոնդ» ենթահաշվի,87. «Չբաշխված շահույթ (չծածկված վնաս)» կամ 81. «Շահույթի օգտագործում» հաշիվների դեբետին: Եթե նշված ունեցվածքը վերաբերում է սոցիալական բնագավառին, ապա արդյունքները դուրս են գրվում 88 հաշվի «Սոցիալականբնագավառիմիջոցներիֆոնդ» ենթահաշվին:

Օրինակ.

Փաստացի(սկզբնական)արժեքը` 20 Հաշվարկվածմաշվածքը՝

Վաշիվների կրեդիտ Դ

ռուբ.

000 ռուբ.

48.

Գաշիվ շիվ 48.«Ա «Այլ ակտիվներիիրացում»

20000

Հորի ուն:

|

|

Կ

10000 10000

-

-

85-2,88,

87:81

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ, ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԵՎ ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

8.7. ՈՉ ՆՅՈՒԶԱԿԱՆ

ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Ձեռնարկության տնտեսական միջոցների անբաժանելիբաղադրիչ են կազմում ոչ նյուքական ակտիվները: Ոչ նյութական ակտիվներին են վերաբերում օբյեկտները, որոնք չունեն նյութականձն, ֆիզիկական հատկանիշներ, բայց ձեռնարկությանը ապահովում են եկամուտ ստանալու հնարավորություն երկար ժամանակի ընթացքումկամ մշտապես: Տնտեսական միջոցների այդ խմբի մեջ մտնում են հողի, բնական ռեսուրսների օգտագործմանիրավունքները, գյուտերը, արտոնագրերը, ապրանլիցենզիաները, «Նոու-հաու»-ի իրավունքները, առետրանիշերը, քանիշերը, ծրագրայինարտադրանքի, բրոկերային տեղերի ձեռք բերման կամ բրոկերային տեղերի օգտագործմանիրավունքներիարժեքը, կազմակերպչական ծախսերըփաստաթղթերին գովազդի նախապատրաստման համար՝ նախքան ֆիրմայի գրանցումը ն այլն: մեջ Բոլոր ոչ նյութական ակտիվները հաշվապահական գնահատվում են իրենց սկզբնական արժեքով, այսինքն` փաստացի ծախսերի գումարով` ներառելով դրանց ձեռք բերման իրավունքների պաշտպանության հետ կապվածկոնսուլտացիաներիծախսերը, մարքետինգային հետազոտություններիծախսերը: Ոչ նյութական ակտիվներիսկզբնականարժեքը մարվում է մաշվածքի հաշվարկման ն արտադրության կամ շրջանառության ծախքերիմեջ ներառելու ճանապարհով: Մաշվածքիամենամսյագումարի մեծությունը որոշվումէ նորմաներով,որոնք հաշվարկվում են ձեռնարկությանկողմից ինքնուրույն, ելնելով ոչ նյութական ակտիվներիսկզբնականարժեքից ն օգտակար օգտագործմանժամկետից, այսինքն՝ այն ժամկետից, որի ընթացքում տվյալ տեսակի ոչ նյութական ակտիվը ձեռնարկությանը բերում է եկամուտ: Այն ոչ նյութական ակտիվների համար, որոնց օգտակար օգտագործմանժամկետը հնարավոր չէ որոշել, մաշվածքինորմաները սահմանվումեն 10 տարվա հաշվով, բայց ձեռնարկությանգործունեության ժամկետիցոչ ավելի: Ոչ նյութական ակտիվներըմուտք են լինում ձեռնարկություն. որպես ավանդ բաժնետիրական ընկերությունների, ընկերակցությունների, համատեղ ն այլ ձեռնարկություններիկանոնադրականկապիտալին՝ կողմերի պայմանավորվածությամբ որոշվածարժեքով, մասն

հաշվառման

-

վճարովի տարբեր հիմնարկներիցե ասձանցից փաստացիկատարված ծախսերից բխող արժեքով, ն անձանցից անհատույցստացման տարբեր ձեռնարկություններից դեպքում` փորձագիտականճանապարհով սահմանված արժեքով: Ոչ նյութական ակտիվների մուտքագրումըկատարվում է համապատասխան փաստաթղթերի` օգտագործմանիրավունքի վկայագրերի, արտոնագրերի, ծրագրայինապահովման մշակման աշխատանքների ընդունման ակտերի, ակտիվների ներդրման ն դրանց արժեքի համաձայն այլնի հիման վրա: Փաստաթղթերը նեցման արձանագրությունների պետք է բովանդակենօբյեկտի նկարագրությունը,դրա սկզբնական արժեքը, օգտագործմանկարգը, շահագործմանժամկետը: Ոչ նյութականակտիվներըդուրս են գրվում, երբ՝ իրացվում են պայմանագրայինարժեքով, անհատույց հանձնվում են այլ կազմակերպությունների, դուրս են գրվում կապված լրիվ մաշվածությանն եկամտաբերհատկություններիկորստի հետ, ոչ նյութական ակտիվների օբյեկտները որպես ավանդ ներդրվում են համատեղ կամ դուստր ֆիրմաների,բաժնետիրականընկերությունների ն այլնի կանոնադրական կապիտալում: Ոչ նյութական ակտիվների դուրսգրման համար հիմք են ընդունում հանձնման ակտերը, դրանց դուրսգրման ակտերը, բաժնետերերի,սահ-

-

թյունը ակտիվների ձեռք բերման ժամանակ, դուրս է գրվում 19. «ԱԱՀ ձեռք բերված նյութական ռեսուրսների գծով» հաշվին՝ ոչ նյութական ակտիվները հաշվառման դնելու պահից: Սկսած այդ ժամանակից, վճարված ԱԱՀ-ի գումարը հավասար մասերով հանվում է 6 ամսվա ընթացքում բյուջե մուծման ենթակա հարկի գումարից: Ոչ նյութական ակւոիվներիշարժի գործառնություններիարտացոլումըհաշիվներում

04.«Ոչ նյութականակտիվներ»

Ղաշիվ Վաշիվների "

կրեդիտ

բնական ժերը -

-

-

Հաշիվների դեբետ

անհատու րագրում նյութական

ակտիվնե

հանձնումը, իրացումը սկզբնականարժեքով

կանոնադրական կապիտաին՝ հա-

-

տ ակոմերի

Հիմնադիրներիկողմից որպես ավանդոչ նյութականակտիվների

-

մանափակպատասխանատվությամբ ընկերություններիժողովների արն այլն: ձանագրությունները Ոչ նյութական ակտիվների անալիտիկ հաշվառումը տարվում է անալիտիկ հաշվառմանքարտերում ըստ տեսակների(ձն ՕՇ-8) ն թիվ 17 տեղեկագրում: Ոչ նյութական ակտիվներիվիճակի ն շարժի հաշվառումը տարվում է 04. «Ոչ նյութական ակտիվներ» հաշվում: Հաշիվը ակտիվայինէ, գույքային, դեբետային մնացորդը արտացոլում է ձեռնարկությանտրամադրության տակ գտնվող ոչ նյութական ակտիվներիօբյեկտների սկզբնական արժեքը, դեբետային շրջանառությունը`ձեռք բերված, մուտքագրվածոչ նյութական ակտիվներիսկզբնականարժեքը` հետնյալ հաշիվների թողթակցությամբ. 75. «Հաշվարկներ հիմնադիրներիհետ», 76. «Ղաշվարկներ տարբեր դեբիտորներին կրեդիտորներիհետ», 51. «Հաշվարկային հաշիվ», 52. «Արժութայինհաշիվ», 88. «Հատուկ նշանակման հիմնադրամներ», կրեդիտայինշրջանառությունը`դուրս գրված ոչ նյութական ակտիվների սկզբնական արժեքը` թղթակցելով 48. «Այլ ակտիվների իրացում» հաշվի հետ: Քանի որ ոչ նյութական ակտիվներիգնման արժեքի մեջ ներառվում է ավելացված արժեքի հարկը, դրա գումարը, որ վճարել է ձեռնարկու-

Կ

դ

75-1-

մաձայնեցվածսկզբնականարժեքով

Անհատույց ստացված ոչ նյութական ճուտքագրումը

ակտիվների

թ.

հոագիտական ճանապար նյութական ակտիվների ձեռքբերումը այլ ձեռնարկություննե՞ `րիցն անձանցից Ոչ

76,:65150-

Ոչ նյութական ակտիվներիմաշվածքիհաշվառման համար օգտագորնյութականակտիվների մաշվածք» հաշիվը: Հաշիվը պասիվային է, կարգավորող, կրեդիտային մնացորդը արտացոլում է հաշվարկված մաշվածքի գումարը, այսինքն` շահագործմանամբողջ ժամանակաշրջանի ընթացքում հատուցված ծախսերը: Դեբետային շրջանառությունը հաշվետու ամսում դուրսգրվածօբյեկտների մաշվածքի դուրսգրումը, թղթակցելով 48. «Այլ ակտիվների իրացում» հաշվի հետ: Կրեդիտային շրջանառությունը հաշվետու ամսում հաշվարկված մաշվածքի գումարը, թղթակցելով20. «Հիմնական արտադրություն», 25. «Ընդհանուր արտադրական ծախսեր»,26. «Ընդհանուր տնտեսական ծախսեր», 31. «Գալիք ժամանակաշրջանիծախսեր»ն այլ հաշիվների հետ: ծում են 05. «Ոչ

Գործառնությունների ընթացիկ սինթեոիվ ոաշվառումը 04. «Ոչ նյուքական ակտիվներ»ն 05. «Ոչ նյութական ակտիվների մաշվածք» հաշիվների գծով տարվում է թիվ 13 օրագիր-օրդերում: Հաշիվ

05.

«Ոչ նյութական ակտիվների մաշվածք»

պաշիվների ր

Կ

Դուրս գրված ոչ նյութական ակտիվների

դուրսգրումը

Մն.-Ոչ նյութական ակտիվների մաշվածքի գումարը ամսվա սկզբին

մաշվածքի դուրսգրումը |.

10026 ՛

Օրինակ

1.

հաշվարկված մաշվածքի

|

Հաշվետու ամսում հւշվարկվածմաշվածքիգումաոը

բլի գումարով:

գրայ

Այդ գործառնությունըպետք հաշիվ

04.

Կ-(տ

հաշիվ

րտադրանք

է

20. 28, 26.44

չ

հա-

16.6796` 41675

:

ձեռք բերված ոչ նյութականակտիվներիգծով»

հաշիվ 76.«Հաշվարկներ տարբեր դեբիտորներին կրեդիտորների հետ»

Դտ

հաշիվ 04. «Ոչ նյութական ակտիվներ» հաշիվ 75. «Վաշվարկներ հիմնադիրներիհետ»

3000000

ո

3000000

ռ.

ավը նաննվրր

ԱԱ

:

.

նիզ է առվի Ա աշիվը չիունենում Աո մրաորո փակվում .

208328

ռուբ.

41675

ռուբ.

250000

ռուբ

2. Հիմնադիր փաստաթդթերիհամաձայն,բաժնետիրականընկերությունը վաճառված բաժնետոմսերի դիմաց ստացել է շենքի օգտագործման իրավունք, որը հիմնադիրների հետ համաձայնեցնելուվգրահատվել է 3000000 ռուբ.: Այդպիսի գործառնությունը արտացոլվում է.

Կ-տ

շոմայի

ոչ նյութական ակտ ր վում է նան ԱԱՀ-ը, որը ստացվել է գնորդներից իրացումից ն ենթակա է փոխանցմանբյուջե: 48. «Այլ ակտիվների իրացում» հաշվի կրեդիտով գրանցվում են հաշվարկված ոչ նյութական ակտիվների մաշվածքը, իրացումից ստացված հասույթի գումարը` հաշվի առնելով ավելացված արժեքի հարկը: Այսպիսով, 48. «Այլ ակտիվների իրացում» հաշվի դեբետային ն կրեդիտային մասերի համադրումը հնարավորություն է տալիս որոշելու շահույթը կամ վնասը, կապված ոչ նյութական ակտիվների իրացման գործառնությունների հետ: Շահույքը գրանցվում է 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշվի `

արտացոլվի հաշիվներում հետնյալ կերպ.

«Ոչ նյութական ակտիվներ»

19. «ԱԱՀ

Դտ

-

Ձեռնարկությունը ձեռք է բերել (1993թ.) ծրագրային ապահովում ԾԷՀՄ

գրոԱրին ճար աան հարափաստաթդթերու արու Դտ

3)Ռեբետ

Հաշիվների

կրեդիտԳ

Ինչպես արդեն նշվել է, ոչ նյութական ակտիվների իրացման, առհահանձնման կամ դուրսգրման արդյունքների որոշման համար օգտույց տագործվում է 48. «Այլ ակտիվների իրացում» գորժառնական հետնանքային հաշիվը: Այս հաշվի դեբետով արտացոլվում են դուրս գրված ակտիվների սկզբնական արժեքը ն դրանց իրացման հետ կապվածծախսերը, օրինակ` վա-

3. Սահմանափակւպատասխանատվությամբ ընկերությունը մասնակիցներից մեկից անհատույց ստացել է արտադրանքիորեԼ տեսակի արտադրությանարտոնագիր՝փորձագետների կողմից գնահատված 200000 ռուբ. գումարուլ:

վեկշռում չի արտացոլվում: Հանձնարարականը 48. «Այլ ակտիվների իրացում» հաշվի օգտագործման համար, ցանկացած պատճառով ոչ նյութական ակտիվների դուրս գրման դեպքում, բացատրվում է գործընթացի հետնանքները որպես շահույթ կամ վնաս բացահայտելու անհրաժեշտությամբ: Հնարավոր է նան հետնանքների դուրսգրումը 81 ն 88 հաշիվներին, հակառակ դեպքում այդ նպատակներիհամար պետք է օգտագործվի 04 հաշիվը: Ոչ նյութական ակտիվներիվաճառքի դեպքում, որոնք ձեռք են բերվել 1994թ., ԱԱՀ հաշվարկվում է վաճառքի գնից, սակայն այս դեպքում բյուջե փոխանցման ենթակա է վաճառքի գնից հարկի գումարի ն այն հարկի գումարի տարբերությունը, որը մինչն իրացման պահը դուրս չի գրված բյուջեի հետ հաշվարկներին: ւ

Այդ գործառնությունըարտացոլվումէ. Դ-տ Կ-տ

հաշիվ 04. «Ոչ նյութական ակտիմներ» հաշիվ 88. «Վատուկ նշանակման հիմնադրամներ»

200006

ռ.

200000

ռ.

4. Գաշվարկված է «Ծրագրային ապահովության» օբյեկտի մաշվածքը ելնելով օգտակար օգտագործմանժամկեւոից 3 տարի: 3: 12/ Մաշվածքի ամենամսյա գումարը 6944 ռուբ /250000 :

Դ-տ Կ-տ

հաշիվ 26. «Ընդհ. տնտեսականծախսեր» հաշիվ 05. «Ոչ նյութալլան ակտիվներիմաշվածք»

ռ.

ռ.

Ոչ նյութական ակտիւլներիդուրսգրմանգործառնություններիարտացոլումը

-

հաշիվներում

Հաշիվ48. «Այլ ակտիվներիիրացում»

Հաշիվների կրեդիտ Դ

Հաշիվների դեբետ

Մ.-

| մանա թյուններ,

-76,51

ր

Վնաս՝ ոչ նյութականակտիվլստացված ոչ նյութական ակ-| ների իրացումից,դուրսգրուտիվներիիրացումից մից կամ անհատույցհանձից նում Ոչ նյութականակտիլլներիիրացումից ստացվածշահույթը Ֆինանսականներդրումները այլ ֆիրմաներիկանոնադրաԱյլ յլ ֆիրմաների ֆիրսաներիկանոն կանոնադրական | կան կապիտալումոչ նյութակապիտալում ներդրվածավանկան ակտիվներիտեսքուլ դի գերազանցումը ոչ նյութական արժե- Այլ ֆիրմաներումներդրված մնացորդային քի ՍԱՀ

-

"-

| |

ակտիվների

-

-

80:88

Կ-տ

-

ռուբ.,

-

Սկզբնականարժեքիգումարով. Դ-տ հաշիւ|48. «Այլ ակտիվներիիրացում» Կ-տ հաշիվ04. «Ոչ նյութական ակտիվներ» -

-

300000

300000

ռ.. ը.

Դուրսգրված մաշվածքիգումարով.

Դ-տ Կ-տ

ացում»

121950 121950

ռ., ռ.

հաշիւ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում» հաշիվ 04. «Ոչ նյութականակտիվներ»

500000

ռ.

500000

ո.

հաշիվ 05. «Ոչ նյութականակտիվներիմաշվածք» հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում»

83333 83333

ռ. ռ.

Իրացումիցհասույթիհաշվարկվածգումարուվլ. տարբերդեբիտորների հաշիվ 76. «Վաշվարկներ

ԱԱՀ հետ

արժեքի տարբերությունից ացորդային

48. «Այլ ակտիվնե

Դ-տ

ն հավասարէ. /400000-250000/ հատուկհարկիգումարը՝ 3660 ռուբ. |(400000 250000) շ.2.4456|: Տվյալ գործառնությունը արտացոլվում է հաշիվներումհետնյալկերպ. Հ

80.Կոն ման Խաշի

Դուրսգրված մաշվածքի գումարով.

Դ-տ

-

միասին),շահագործմանընթացքումհաշվարկվելէ մաշվածք50000 ռուբ. գումարով, վաճառվածբրոկերային տեղի համար մուտք եղած հասույթի գումարը կազմելէ 400000 ռուբ.: Այդ գումարը ներառում է ԱԱՀ-ը,հաշվարկվելէ բրոկերայինտեղի 26:

ռ.

Դուրս գրված ծրագրայինապահովմանգումարուլ

Դ-տ Կ-տ

Կ-տ -

ԱԱ

ռ.,

Այսպիսիգործառնություններըհաշիվներումարտացոլվումեն հետնյալ կերպ. -

Կ-տ

ելէ է 198 1992 Օրինակ րինակ5.5. Ի Իրացվել թ. ձեռք բերվածբրոկերայինտեղը:Դրասկզբնականարժեհաշվի առած ԱԱՀ-ը,կազմում է 300000 ռուբ. (1992թ. ոչ նյութականակտիվներըճուտ-

քագրվել են

28050 28050

6. Ֆիրման իրացրել է 1993թ. ձեռք բերված ծրագրայինապահովումը,որի սկզբնական արժեքը կազմումէ 500000 ռուբ., չհատուցվածԱԱՀ-իգումարը՝75000ռ., շահագործմանընթացքում հաշվարկվածմաշվածքիգումարը՝ 83333 ռուբ.: գնով՝ 768000ռ., այդ թվում՝ Ծրագրային ապահովումը վաճառված է պայմանագրային ԱԱՀ ն հատուկ հարկը՝143616 ռուբ.: Գնորդիկողմիցվճարումդեռչի կատարված:

-

Աաաոդային րիա

զանցումըֆինանսական ներդրումների գումարներին

քը,

ռ., ռ.

ծ շահույթիգումարով. շահ մ մ ստացված րացումից

Դ.տ հա

Ակտիվների իրացման հետ կապ- | Վաշվարկված կամգնորդնեված կոմերցիոնծախսեր.մարկե- | րից ստացված հասույթիգուկոմի- մարները

Դ-տ

-Ի

Դուրսգրված,անհատույցհանձն- Դուրսգրլված ոչ նյութական ված, իրացվածոչ նյութական ակտիվներիմաշվածքիգուակտիվներիսկզբնականարժեքը| մարը

ոգ

ՍտացվածԱԱՖի գումարով. հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում» Կ-տ հաշիվ 68. «Վաշվարկներբյուջեի հետ»

400000 400000

-

Կ

Մ.-

Սուտքագրլլածվճարիգումարով. հաշիվ» հաշիվ 51. «Վաշվարկային Կ-տ հաշիվ 48. «Այլ ակտիվների իրացում» Դ-տ

ն կրեդիտորներիհետ» հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում»

768000 768000

ռ.

ռ.

ՍտացմանենթակաԱԱՀ-ին հատուկ հարկիգումարուլ.

Դտ

Կ-տ

հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում» հաշիվ 68. «Հաշվարկներբյուջեի հետ»

Իրացումիցստացվածշահույթիգումարուվ|. հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում» Կ-տ հաշիվ 80. «Շահույթ ն վնաս»

143616

ռ.

143616

ռ.

207717 207717

ո.

-

Դ-տ

-

ռ.

ՍտացվածԱԱՀ-իհաշվին հատուցվող ԱԱՀ-իգումարով.

Դ-տ Կ-տ

75000 հաշիվ 68. «Վաշվարկներբյուջեի հետ» հաշիվ 19. «Ավելացվածարժեքի հարկ՝ձեռք բերված 75000 ոչ նյութականակտիվներիգծով»

դ.

ռ.

բյուջե փոխանցմանենթակագումարը հավասարէ ստացված ն հատուցման Այսպիսով|, այսինքն՝49877ռուբ. (124877 75000): ենթակաԱԱՅ-իգումարներիտարբերությանը, -

հաշիվ05. «Ոչ նյութականակտիւլների մաշվածք» հաշիւ|48. «Այլ ակտիւլներիիրացում»

50000

ռ.,

50000

ռ.

8.2

Բաժնետոմսերը լինում են անվանականն ըստ ներկայացնողի:Անվա-

ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

Ռուսաստանի Դաշնությունում արժեթղթերը շրջանառությանմեջ են արժեթղթերի թողարկման ն դրվում համապատասխան «ՌՍՖՍՀ-ում շրջանառության» ն «Ֆոնդային բորսաների մասին» կանոնադրության, ընդունվածՌՍՖՍՀ կառավարությանկողմից 1991 թ. դեկտեմբերի 28-ի թիվ 8 հրամանագրով,ինչպես նան «Ռուսաստանի Դաշնության տարածքում արժեթղթերի թողարկման ն գրանցման կանոնների մասին» հրահանգի` ընդունված ՌԴ ֆինանսների նախարարությանկողմից 1992 թ. մարտի 3-ին, թիվ 2 հրամանագրով: նշենք, որ արժեթուղթը դրաԱյս փաստաթղթերինհամապատասխան է փաստաթղթիտիրոջ ուէ, հաստատվում փաստաթուղթ որով մական կամ փոխառության հարաբերությունը այդ նեցվածքային իրավունքը փաստաթուղթը թողարկող անձի նկատմամբ: Արժեթղթերիշրջանառություն ասելով հասկանում ենք դրանց առքը, վաճառքը Ա այլ գործողություններ,որոնք հանգեցնում են արժեթղթերի տիրոջ փոփոխմանը:Արժեթղթերթողարկելուիրավունք ունեն բոլոր ձեռ-

նարկությունները,բաժնետիրականընկերությունները/ԲԸ/ Ա վարկային հիմնարկությունները:Արժեթղթերեն համարվում բաժնետիրականընկերությունների բաժնետոմսերը, պարտատոմսերը,դեպոզիտային սերտին շրջանառություֆիկատները, մուրհակները ն այլն, որոնց ՌԴ գործող նը կարգավորվումէ Քննարկենք դրանցից յուրաքանչյուրի առանձնահատկությունները: Բայժնետոմսըարժեթուղթ է, որը հաստատում է դրա տիրոջ կողմից ԲԸ ֆոնդ միջոցներ ներդնելու փաստը, իրավունք է տալիս Կանոնադրական նրան մասնակցելու ընկերությանկառավարմանը,ընկերության շահույթին ն ընկելյության լուծարման ժամանակ մնացած ունեցվածքի բաժանմանը: Բաժնետոմսը չունի գործողությանժամկետ ն գոյություն ունի, քանի դեռ կա բաժնետիրականընկերությունը: Բաժնետոմսը, որպես փաստաթուղթ, պետք է պարունակի հետնյալ ռեկվիզիտները` բաժնետիրականընկերությանֆիրմային անվանումը ն գտնվելու վայրը, արժեթղթի անվանումը, դրա տեսակը, հերթական համարը, թողարկման ամսաթիվը, անվանականարժեքը, քանակը, դիվիդենդների վճարման ժամկետը, բաժնետիրականընկերության վարչության նախագահիստորագրությունը: Ձեռք բերված բաժնետոմսերի վճարումը կատարվում է տեղական դրամով Ա տարադրամով, ինչպես նան ֆիզիկականԱ իրավաբանական անձանց կողմից հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ն այլ ակտիվների ներդրմանճանապարհով:

թողարկումը օրենսդրությամբ: |

նական բաժնետոմսի մեջ նշվում է սեփականատիրոջ անունը, այն գրանցվում է բաժնետիրականընկերության հատուկգրքում, ուր նշվում է, թե ով ինչպիսի ն ինչքան բաժնետոմս է տնօրինում: Ըստ ներկայացնողի տիպի բաժնետոմսում սեփականատիրոջանունը չի նշվում, դրա համար էլ ընկերությունը բաժնետիրոջ հետ չի կարող ունենալ սերտ կապեր, քանի որ չունի տեղեկատվություն իր փայատերերի մասին: Շոջանառության տեսանկյունիցը̀ստ ներկայացնողիբաժնետոմսերը ավելի գերադասելի են: Կապված բաժնետոմսերի տերերին տրվող իրավունքներիծավալից, տարբերում են հասարակ ն արտոնյալ բաժնետոմսեր: Հասարակ բաժնետոմսերը իրավունք են տալիս մասնակցելու ԲԸ կադիվիդենդիստացմանը, որի չափը որոշվում է բաժնետերեռավարմանը, րի ժողովում հաշվետու ժամանակաշրջանի ավարտից ն ընկերության գործունեության ֆինանսական արդյունքները որոշելուց հետո (դիվիդենդը շահույթի մի մասն է, որը բաժին է ընկնում յուրաքանչյուր բաժնետոմսին ն ենճակա է բաժանման՝ բաժնետերերիմիջն): Արտոնյալ բաժնետոմսերը ԲԸ կառավարմանը մասնակցելու իրավունք չեն տալիս, բայց տալիս են առաջնահերթ իրավունք` սահմանված կայուն չափի դիվիդենդի ստացման համար, նույնիսկ այն դեպքերում, երբ ձեռնարկությունը համապատասխան շահույթի գումար չի ստացել: Ռուսաստանի օրենսդրությամբ թույլատրված է թողարկել ԲԸ կանոռադրականֆոնդի 1096-իչափով արտոնյալ բաժնետոմս: Արտոնյալ բաժնետոմսերիթողարկումը թույլ է տալիս ավելացնել ԲԸ կանոնադրականկապիտալը սեփական միջոցների ներգրավման ճանապարհով, ի տարբերություն պարտատոմսերի, որոնք սեփականության իրավունք չեն տալիս դրանց տերերին ս հանդիսանումեն փոխառու աղբյուրներ: է դրա տիրոջը արժեթղէ, որը հաստատում Պարտատոմմը արժեթուղթ թի անվանականարժեքը սահմանված տոկոսի հետ միասին վերադլարձնելու պարտավորությունը: Պարտատոմս ունեցողը հանդիսանում է պարտատոմս թողարկող բաժնետիրական ձեռնարկությանկամ պետական մունիցիընկերության, պալ մարմիններիվարկատու: Պարտատոմսերը կարող են թողարկվել անվանական ն ըստ ներկայացնողի, տոկոսային ն անտոկոս, ազատ շրջանառողկամ սահմանափակ շրջանառելիությամբ: Բաժնետիրական ընկերությունը պարտատոմսերէ թողարկում միայն թողարկվածբոլոր բաժնետոմսերիլրիվ վճարումից հետո` կանոնադրական կապիտալի 2525-ից ոչ ավելի գումարով:

տուի հրամանը վճարողին(տրասատին)`սահմանված ժամկետում վճարել որոշակի գումար մուրհակ ներկայացնողինկամ մուրհակում նշված անձին, կամ նրան, ում նա կնչի մինչն մուրհակի ժամկետի լրանալը (ռեմիտենտ): Փոխանցվող մուրհակը պետք է վճարողի (տրասատի) կողմից ակցեպտվածլինի, միայն այդ դեպքում այն կստանա իրավաբանական

Սեփականությանցանկացածձնի ձեռնարկություններըկարող են թողարկել պարտատոմսեր,որի իրացումից ստացված գումարները օգտագործվում են միայն ձեռնարկությանզարգացման նպատակներով: պարտատոմսերը Ներքին պետական ն տեղական փոխառությունների տարածվումեն բանկերիկողմից, դրանց իրացումից ստացվածմիջոցները ուղղվում են համապատասխանհանրապետականն տեղականբյուջեներ: Այս պարտատոմսերը թողարկվումեն միայն ըստ ներկայացնողի Պարտատոմսերով տոկոսները վճարվում են կամ պարբերաբար` դրանց քողարկմանժամանակի ընթացքում կամ էլ միանվագ` պարտատոմսի ժամկետըլրանալուց հետո: Խնայողական սերտիջիկատները վարկային հիմնարկությունների գրավոր հավաստագրեր են՝ միջոցների ավանդադրմանմասին ն հաստատում են տիրոջ իրավունքը ժամկետը լրանալուց հետո գուդեպոզիտի մարի ն դրա տոկոսի կատները կարող են տրվել ինչպես պետական, այնպես էլ առնտրային բանկերի կողմից: Տարբերվում են երկու տեսակի խնայողականսերտիֆիկատներ՝անվանականն ըստ ներկայացնողի:Վերջիններս առք ու վաճառքի ենթակա են, իսկ առաջինը ոչ: Ըստ ներկայացնողիսերտիֆիկա-

Ֆինանսական ներդրումներըձեռնարկությանարժեթղթերիձեռք բերծախսերնեն, այսինքն` դրամական,հիմնական, ոչ նյութականն այլ ակտիվների ներդրումների համատեղ, դուստր ձեռնարկություններում, բաժնետիրական ընկերություններում, ընկերակցություններում,ինչպես նան այլ ձեռնարկություններինու կազմակերպություններին փոխառության ձեով չռրամադրվածդեբիտորականպարտքերը: Կախված ֆինանսականներդրումների ժամկետից տարբերում ենք

կի միջոց: Սերտիֆիկատիտոկոսներըվճարվում են միայն դեպոզիտի ժամկետը լրանալուց հետո: Մուրհակը արժեթուղթ է, որը հավաստում է մուրհակատուի բացարձակ պարտավորությունը սահմանված ժամկետում մուրհակատիրոջը վճարելու որոշակի գումար: Մուրհակը ոչ միայն հարմարհաշվարկի ձն է, այլ նան առնտրայինվարկի տեսակ, քանի որ վճարումը ըստ պարտամուրհակի կատարվում Է ոչ թե անմիջապես,այլ որոշ ժամանականց, որի ընթացքում պարտամուրհակիգումարը գտնվում է մուրհակատուի տրամադրությանտակ: ամական պաղտավողոութՊարտամուրհակը պարտքի միակողման յուն է, ըստ որի մուրհակատերը մուրհակատունպարտավորվում է վճարել նրանում նշված գումարը: Մուրհակըառաջին մուրհակատիրոջկողմից կարողէ փոխանցվելմեկ ուրիշին, որի պարտապաննէ մուրհակատերը: Գոյություն ունեն հասարակ ն փոխանցվողպարտամուրհակներ:Հասարակ մուրհակում մասնակցում են 2 կողմեր`մուրհակատուն ն մուրհակատերը: Այստեղ սահմանվածէ մուրհակատուիբացարձակպարտավորությունը՝ մուրհակը ներկայացնողինկամ մուրհակում նշված անձին գումարը որոշակի ժամկետումվճարելու մասին: Փոխանցվող մուրհակը (տրատտա) տրվում է վարկատուի, այսինքն՝ մատակարարի (տրասանտի)կողմից: Այն պարունակում է մուրհակա-

ֆինանսականներդրումները ֆինանսականներդրումներ:Բացի դրանից, վերագրվումեն այս կամ այն խմբին՝ կախվածարժեթղթերիձեռք բերման նպատակից:Օրինակ՝ 1 տարուց ավելի մարմանժամկետ ունեցող բաժնետոմսերը կամ պարտատոմսերը,որոնք ձեռք են բերվել վերավաճառքի, 1 տարվա ընթացքում եկամուտ ստանալու նպատակով,վերաբերում են կարճաժամկետներդրումներին: Ֆինանսական ներդրումները հաստատող փաստաթղթերեն` ստացված բաժնետոմսերը, տարբեր սերտիֆիկատները, պարտատոմսերը, մուծված ավանդներիգումարների վկայականները,փոխառությունների տրամադրմանպայմանագրերը:Ֆինանսականներդրումներիայն միջոցները, որոնց համարդեռեսչեն ստացվել մուծվածավանդներիգումարների նկատմամբձեռնարկություններիիրավունքները հաստատող փասեն առանձին: Արժեթղթերիվաճառքը հաստատաթղթերը, հաշվառվում են տող փաստաթղթեր առք ու վաճառքի ակտերը,վճարման հանձնարարագրերը, որոնք հաստատում են պարտատոմսերիմարումը ե տրամավերադարձը: դրվածփոխառությունների Ֆինանսական ներդրումները հաշվառվում են 58. «Կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումներ» ն 06. «Երկարաժամկետ ֆինանսական ներդրումներ» հաշիվներում: երկարաժամկետֆինանսականներդրումներիհաշվառու08. «Երկարաժամկետ մը: ֆինանսականներդրումներ» հաշիվը ակտիվա-

ատաման վերաներյալ Խնայողական Գոր ֆի,

անԱաաա ունի միայ

ուժ:

8.3. ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԵՎ ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ման

ւ

Քննարկենք

յին է, դրամական,ունի դեբետային մնացորդ,որը ցույց է տալիս կատարված ֆինանսական ներդրումների գումարը ամսվա սկզբին: Այս հաշվի դեբետով արտացոլվում են արժեթղթերի ձեռք բերման գործառնությունները, ներդրումները այլ ձեռնարկություններում, ձեռնարկությանը տրամադրված փոխառություններիգումարները, իսկ կրեդիտով՝արժեթղթերի մարման, վաճառքի ն հետգնման գործառնությունները, վերադարձված փոխառություններիգումարները: 06. «Երկարաժամկետ ֆինանսական ներդրումներ» հաշիվը ունի հե06-1. «Փայավճարներ ն բաժնետոմսեր», որը նատնյալ ենքահաշիվները՝ ԲԸ խատեսվածէ բաժնետոմսերում ն այլ ձեռնարկությունների կանոնադրական կապիտալում ներդրումներիհաշվառման համար, 06-2. «Պարտատոմսեր», որը նախատեսվածէ պետական փոխառություններիԲԸ ն այլ ձեռնարկությունների տոկոսային պարտատոմսերում ներդրումների հաշվառման համար, 06-3. «Տրամադրված փոխառություններ»` տրամադրվածփոխառություններիշարժի հաշվառման համար: Նշված ենթահաշիվներիդեբետը թղթակցում է հետնյալ հաշիվների կրեդիտի հետ՝ 51. «Վաշվարկային հաշիվ», 47. «Հիմնական միջոցների իրացում ն այլ դուրսգրում», 48. «Այլ ակտիվներիիրացում», 52. «Արժութայինհաշիվ» ն այլն` կախված նրանից, թե ինչ միջոցների հաշվին են կատարված արժեթղթերի վճարումը, այլ ձեռնարկություններում ներդրումները,փոխառությունների տրամադրումը: 06-1. «Փայավճարներ ն բաժնետոմսեր», Օ6-2. «Պարտատոմսեր», 06-3. «Տրամադրված փոխառություններ» ենթահաշիվների կրեդիտը թղթակցում է 48. «Այլ ակտիվներիիրացում», 51. «Վաշվարկային հաշիվ», 52. «Արժութային հաշիվ» հաշիվների հետ: Բոլոր ենթահաշիվների անալիտիկհաշվառումը տարվում է հիմք ընդունելով սկզբնականփաստաթղթերը ըստ ներդրումների, արժեթղթերի ն այլն: տեսակների,պարտապան-ձեռնարկությունների Արժեթղթերի շուկայի առկայությունը, ֆոնդային բորսաներում արժեթղթերի առք ու վաճառքի գործարքներըենթադրումեն բաժնետոմսերի կամ պարտատոմսերիձեռքբերումը` անվանական արժեքից բարձր կամ ցածր գնով: Բաժնետոմսերըմուտքագրվում ն հաշվառվում են փաստացի ծախսումներիգումարով: Բաժնետոմսերիվաճառքի ն անվանական արժեքների տարբերությունը հանգեցնում է կամ հնարավոր շահույթի, կամ վնասի ստացման` կախված ֆոնդային բորսայում այդ բաժնետոմսերի արժեքորոշումից ն դրանց դիմաց ստացվող դիվիդենդներից: Միջոցների ներդրումը պարտատոմսերում նպատակ ունի ստանալու հաստատագրվածտոկոսներ` կախվածպարտատոմսի անվանականարժեքից, ինչպես նան ստանալու պարտատոմսի մարումից հետո դրա անվանական արժեքը: Ուստի, պարտատոմսի փաստացի ն անվանական

արժեքի տարբերությունը պետք է ամորտիզացվի այնպես, որպեսզի պարտատոմսիճարման պահին դրա փաստացիարժեքը հավասարվի անվանականարժեքին:Հնարավոր են 2 տարբերակներ. երբ պարտատոմսըձեռք է բերված ավելի մեծ արժեքով,քան անվանճականնէ. այդ դեպքում փաստացիարժեքը հասցվում է անվանականին՝ դուրսգրելով արժեքների միջն տարբերության մի մասը ստացված եկամտի հաշվին պարտատոմսիդիմաց տոկոսներիստացման պահին, երբ պարտատոմսըձեռք է բերվել անվանականարժեքից ցածր արգնման գինը հասցժեքով, այսինքն զեղչով. այդ դեպքում պարտատոմսի վում է անվանականարժեքին, մինչն մարմանժամկետի լրանալը, պարտատոմսից ստացվող տոկոսային եկամտի ավելացման ճանապարհով, պարտատոմսիտնօրինմանժամանակի ընթացքում: Վաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվության մասին կանոնադրությանհւսմաձայն, պարտատոմսերիձեռքբերմանփաստացիծախսերի ն անվանական արժեքի տարբերությունը դրանց շրջանառության ժամանակի ընթացքում հավասարաչափ (ամեն ամիս) վերագրվում է տնտեսականգործունեության հետնանքներին:Հնարավոր են 2 տարբերակներ. պարտատոմսըձեռք է բերված անվանականիցբարձր արժեքով. այդ դեպքում փաստացի արժեքը հասցվում է անվանականին՝ արժեքների տարբերության մի մասը ամեն ամիս դուրս գրելով վնասների վրա, պարտատոմսը ձեռք է բերվել անվանականիցցածր արժեքով, այսինքն` զեղչով. այդ դեպքում գնման արժեքը հասցվում է անվանականին՝ մինչն մարման ժամկետի լրանալը տարբերությանմի մասը ամեն ամիս որպես շահույթ ձնակերպելու ճանապարհով: -

-

-

-

:

Օրինակ՝ ձեռնարկությունըձեռք է բերել 250000 ռուբլու պարտատոմս,դրանցանվանական արժեքը 230000 ռուբլի է: ՊարտատոմսիմարմանԺամկետը2 տարի է: Անվանականն փաստացի արժեքների տարբերությունըկազմում է 20000 ռուբլի (250000 230000): Այդ -

տարբերությունըպետք է մարվի 2

մարըկկազճի 8333

ո.

տարվա ընթացքում:ԱմենամսյաամորտիզացիայիգուԱճեն ամիս ամորտիզացիայի գումարով կատարում են

(20000:2:12):

Գր վնաս» ֆինանսականներդրումներ» 06.«Երկարաժամկետ Կտ հաշիվ 80.

«Շահույթ Ն

դ

ռ.

Այսպիսով, մարման ժամկետը լրանալու պահին փաստացի արժեքը է անվանականին: Կարճաժամկետ ֆինանսական ներդրումներիհաշվառման համար օգտագործվում է 58. «Կարճաժամնետֆինանսականներդրումներ» ակտիվային հաշիվը: Այն ունի դեբետային մնացորդ, որը արտացոլում է մինչն մեկ տարի ժամկետով տրամադրվածփոխառություններիկամ ձեռք բերհասնում

ված արժեթղթերի արժեքը: Դեբետային շրջանառությունը ցույց է տալիս ձեռք բերված արժեթղթերին տրամադրվածկարճաժամկետվարկերի ն հաշվետու ամսում որպես դեպոզիտներ հանձնված գումարները: Կրեդիտային շրջանառությունը արտացոլում է իրացված բաժնետոմսերի,մարված պարտատոմսերիկամ վերադարձվածփոխառություններին դեպոզիտների գումարները: Նշված ներդրումների հաշվառումը կազմակերպվում է ըստ ներդրումներիտեսակների,հետնյալ ենթահաշիվներով.

1.

-

-

-

2. 3.

«Պարտատոմսերն «Ավանդներ»

այլ

արժեթղթեր»

Նշված ենթահաշիվներում գործառնությունների շարժի փասստաթղթավորումը նույնն է, ինչ-որ երկարաժամկետֆինանսականներդրումների շարժի դեպքում: Անալիտիկ հաշվառումը կազմակերպվումն տարվում է ինչպես 06. «երկարաժամկետֆինանսականներդրումներ» հաշվի անալիտիկ հաշվառումը: 06.

Հաշիվ

58.

վում է.

Դտ-ռաշիվ51

Կտ-հաշիվ80

ընկերությանբաժնետոմձեռքէ բերել «Նիտեկ» բաժնետիրական Աո արարկությունը Օրինակներ.

ռուբլի:

500000 սեր՝ ր 5 հատ, 1 հատի գինը՝

Դտ-հաշիվ06, Կտ-հաշիվ 51

«Տրամադրվածփոխառություններ»:

Հաշիվ

գումարները,պարտատոմ Բաժնետոմսերից ստացվածեկամուտների են հաշվարկայինհաշվում գրանցվում սերից ստացվաս տոկոսները հետ: Ալդ դեպքում ձնակերպթղթակցելով80. «Շահույթ ն վնաս» հաշվի

-

2500000

ռուբլի

բաժնետոմսեր ձեոք է բերել դուստր ձեռնարկության Բաժնետիրականընկերությունը է հողամասի ներդրել դիմաց վճարման ռ.: 100000 ԲԸ-ը բաժնետոմսերի 50 հատ, գինը` է 3000000 ո., ն կողմից գնահատված տագործմանիրավունքը,որը հիմնադիրների ձնաէ հետնյալ ռ. գումարով:Կատարվում 2000000 կան միջոցներ հաշվարկայինհաշվից` 2.

կերպումը. Դտ-հաշիվ48, «տ-հաշիվ 04 Դտ-հաշիվ06, Կտ-հաշիվ48

Դտ-հաշիվ06, Կտ-հաշիվ51

«Գ գրա

-

-

-

3000000

ո.

3000000

ո.

2000000

ո.

մուծում ոուս-իսպանական ձեռնարկությունըկատարել է հիմնադրական ո. 700000 համատեղ ձեռնարկությունում ո Դտ-հաշիվ06, Կտ-հաշիվ51 700000

«Երկարաժամկետֆինանսականներղրումներ»,

Դ. «Կումոս»

«Կարճաժամկետ ֆինանսականներդրումներ»

-

Հաշիվների

կրեդիտ

Դ

Կ

Ձեռնարկությանֆինանսական ներդրումներիգումարը ամսվասկզբին Մն.

Իրացված.փոխանցված,հետ գնված,մարվածարժեթղթերի հաշվեկշռայինարժեքը

-

|

Այլ ձեռնարկություններումերկա-

րաժամկետ նկարճաժամկետ

Հաշիվների դեբետ

ներդրումներ՝հիմնականմիջոցնե-| րի հատկազմանճանապարհուլ

Պարտատոմսերիգնման ն Երկարաժամկետն կարճաժամ- անվանականարժեքների կետ ներդրումներ կատարված ոչ տայրբերությանմի մասի նյութական ակտիվների,ՓԱԱ-ի ն| դուրսգրում նյութերիհատկացման հաշվին

51,52-

ն այլ արժեթղթերի Բաժնետոմսերի ձեռքբերում.այլ ֆիրմաների կանոնադրական կապիտալինկատարվածֆինանսականներդրումներ, փոխառությունների տրամադրում

։

Յ0-

վանցում

հակառակ Փոխառությունը վերադարձնելուժամանակ կկատարվի ձնակերպումը. Դտ-հաշիվ51, Կտ-հաշիվ58

-51.:52

|

Պարտատոմսերիանվանական ն գնման արժեքների `տարբերության մի մասի լրացուցիչ վերահաշ-

անտոկոս փոխառությունմեկ տա-

-

-

Դեւլոզիտայիններղրումների, տրամադրվածփոխադություններիվերադարձ

է

Զեռնարկությունըիր մասնաճյուղինտրամադրել րի ժամանակով՝1000000 ռ.: Այդ դեպքումկձնակերպվի. ո. Դտ-հաշիվ58, Կտ-հաշիվ51 1000000 4.

-

1000000

ռ.

գտնվող ԲԸ-ների ձեռք բերված բաժՁեռնարկության ակտիվներում են իրացվել տարբեր նետոմսերը կամ պարտատոմսերը կարող եկանախատեսված ստացվում պատճառներով:1. Բաժնետոմսերիցչի են բերվել ոչ թե երձեռք մուտ: 2. Բաժնետոմսերըկամ պարտատոմսերը եկամուտ կար ժամանակ եկամուտ ստանալու, այլ դրանց իրացումից ստանալու նպատակով: ն իրացումից ստացվող հեԱրժեթղթերիիրացման հաշվառման 48. «Այլ ակտիվների իրատնանքների որոշման համար կիրառվումէ գրանցում» հաշիվը: Այս հաշվում տնտեսական գործառնությունների իրացման հաշվառեն ակտիվների նյութական ոչ ցումները կատարվում նման: Սակայնպետք է հաշվի առնել, որ արժեթղթեման գրանցումների են ավելացհետ րի շրջանառության կապվածգործարքներըազատվում ված արժեքի հարկից:

Այլ ակտիվներիիրացման գործառնությունների արտացոլումը հաշիվներում

Հաշիվ 48.

Հաշիվների կրեդիտ Դ

«Այլ ակտիվներիիրացում»

կամ արժե Իրացված րացված կամ մարված արժեճարված թղթերիհաշվեկշռայինարժեքը

Հաշիվների դեբետ

Կ

Իրացված բաժնետոմսերի.պար-

Արժեբոթերի ՝ րժեթղթերի իիրացումից ստացված հասույբը

| | Տվյալ ակտիվներըարժույ-

Արժեթղթերիիրացումից տոր

"-

ստաց-

աարի Արժեթղթե

ացում

Էայց րերին

-

Դտ

52.76

Դտ

Բրոկերայինգրասենյակը ֆոնդայինբորսայում ձեռք է բերել ԲԸ բաժնետոմսեր՝ հատ. 2000000 ռուբլի գումարով, հետագայում վաճառելունպատակով. Դտ-հաշիվ58, Կտ-հաշիվ51 2000000 ռ. -

ռուբլով.

Դտ-հաշիվ53, Կտ-հաշիվ48

-

26500000

է ձեռք

բերված

-

Կտ

Օրինակներ.

Բրոկերային գրասենյակը իրացրել

-

Կտ

բաժնետոմսեր 25800000

-

հաշիվ 51. «Հաշվարկայինհաշիվ» հաշիվ 90. «Բանկերիկարճաժամկետվարկեր» կամ հաշիվ ճարիչափով) րաժամկետվարկեր» (մուրհակի գումար 80. ն հաշիվ «Շահույթ վնաս» հաշիվ 90, 92 (վարկի «6-ի չափով)

Հաշիվների

կրեդիտ

Դուրս է գրվել իրացվածբաժնետոմսերիհաշվեկշռայինարժեքը՝2000000 Դտ-հաշիվ48, Կտ-հաշիվ58 2000000 ռ. 4.

ռ.

Գործառնության արդյունքըկլինի.

-

Դտ-հաշիվ48

,

-

.

Սուրհակների հաշվառումը:Ստացվածմուրհակներովհաշվարկների գծով պարտքերի հաշվառումըկատարվում է 62. «Հաշվարկներգնորդների ն պատվիրատուների հետ» հաշվի 62-3. «Ստացվածմուրհակներ»ենթահաշվում: Այս ձենըենթադրում է մուրհակով տոկոսի ստացում, որն ստացման ժամանակ արտացոլվում է 51. «Հաշվարկայինհաշիվ» հաշվի դեբետովն 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշվի կրեդիտով: Ստացված մուրհակներով հաշվարկների անալիտիկ հաշվառումը տարվում է ստացված մուրհակներին վճարման հանձնարարագրերի հիման վրա, որոնցով մարվում է մուրհակի պարտքը: Հաշվառումըտարվում է ըստ գնորդների ունեցած մուրհակներովապահովված պարտքերի: Միաժամանակառանձնացվումեն բանկում զեղչված մուրհակներըն մուրհակները, որոնց պարտքը ժամանակինմարված չէ: Մուրհակազեղչումը մուրհակների հաշվառումն է բանկում, երբ մուրհակատերը մուրհակի դի236

Հաշիվ 62-3. «Ստացվածմուրհակներ» Կ

Հաշիվների

Առաքվածապրանքների,հիմնա- րում կան ձիջոցների,ոչ նյութական ն Ժաճանակինչմարվածմուրայլ ակտիվներիդիմաց մուրհակ- հակներիհամար ներկայացների ստացում վածգանգատներ

' 600 Կտ հաշիվ քն ժթ.աա

«Բանկերի երկա-

Մն.-Պարտքիգումարը ստացված| Պարտքիմարում զեղչված մուրհակներիգծով մուրհակիգծով՝ մուրհակի վճարմանմասինբանկիցծաԳնորդներիցպարտքի դիմաց նուցագիրստանալուց հետո մուրհակներիստացում Գնորդի կողմիցմուրհակի մա-

-

92.

Դ

ռ.

Յ.

ա

Ստացվածմուրհակներիգծով գործառնություններիարտացոլումը հաշիվներում

1.

2.

ատա: Սուրա Աարողին եզեոչմաը ժամանակ ը,

ման

:

րում են հետնյալ գրանցումները.

հասույթը

արժեքը

,

,

թով իրացնելուց ստացված հաոթյունների հարոաին

մաց ստանում է վարկ: սահմանված տոկոսային դրույքաչափով, մինչն մուրհակի մարման ժամկետի լրանալը: Ձեղչվող մուրհակը գտնվում է բանկում, սակայն հաշվառվում է ձեռնարկությունում (մուրհակատեր): Մուրհակի մարման ժամկետը լրանալուց հետո ձեռնարկությունը մարում

դեբետ

-

90.92

-

|

46.4748

-

Մուրհակներիգծով անհույս պարտքերիդուրսգրում

-

Մուրհակը կարող է պահվել ձեռնարկությունում, ինչպես նան պահԱյդ դեպքումբանկիծառայություններիհամար հանձնվելԼԲ բանկ: ԱՈՈՐԴ վճարված գումարները ձեռնարկությունը վերագրում է 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշվին: ր անման

Դտ

-

նտ

-

հաշիվ 80. «Շահույթ Ա վնաս» հաշիվ 51. «Հաշվարկայինհաշիվ»

Տուժ Աարճա Վարցա Ք) րնկեր վու ե ոխառություններ» հաշիվներով: կետ փոխառությ հաշիվներով Հ

ր»

Ն կետից Կայան ր

Բ

ԳԵՐԻր

ԳԼՈՒԽ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

97.

ԾԱԽՍԵՐԻ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԵՎ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԾԱԽՍԵՐԸ

ԵՎ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱՆ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԻ

'

Արտադրական ծախսերիհաշվապահականհաշվառման կազմակերպումը ձեռնարկություններում իրականացվումէ արտադրանքի (աշխատանքների, ժառայությունների)ինքնարժեքում ներառվող ծախսերի կազմի մասին կառավարությանկողմիցհաստատվածդրույթներիհիման

վրա:

Ձեռնարկությանկողմից թողարկվածարտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) ինքնարժեքիմեջ ներառվում են ծախսեր,որոնք են կապված արտադրության պրոցեսում բնական ռեսուրսների,հումքի, նյութերի, վառելիքի, էներգիայի,հիմնականմիջոցների, աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման հետ ն այլ ծախսեր`կապվածարտադրանքի արտադրությանն իրացմանպրոցեսիհետ: Մասնավորապես՝ ն յուրացման ծախսերը, ա) արտադրության նախապատրաստման բ) արտադրանքի արտադրության հետ անմիջականորենկապված ծախսերը,որոնք պայմանավորվածեն արտադրության տեխնոլոգիային կազմակերպման իրականացումով, ներառյալ արտադրականպրոցեսների ն թողարկվածարտադրանքիորակիվերահսկմանծախսերը, գ) ժախսեր՝կապված գյուտարարական ն նորարարականաշխատանքների, նոր նմուշների ու մոդելների պատրաստման ն փորձարկման, ցուցահանդեսների,մրցույթների կազմակերպման,հեղինակային պարգնատրումներիվճարման հետնայլն, դ) արտադրականպրոցեսի սպասարկմանհետ կապվածծախսերը, ե) աշխատանքայիննորմալ պայմաններին տեխնիկականանվտանգության ապահովմանծախսերը, զ) արտադրության կառավարմանհետ կապվածծախսերը, ) չաշխատած աշխատաժամանակիհամար աշխատանքային օրենսդրությամբնախատեսվածվճարումները,հերթականն լրացուցիչ արձակուրդներիվճարումը, աշխատաժամանակի ընթացքում պետական պարտականությունների կատարմանհամար վճարումներըն այլն, ը) արտադրանքիինքնարժեքի մեջ ներառվող աշխատանքի վարձատրության ծախսերիհատկացումներըպետականսոցիալականապահովագրության համար ն կենսաթոշակային ֆոնդին, ինչպես նան զբաղվածության հիմնադրամին,

թ) հատկացումներպարտադիրբժշկականապահովագրմանհամար, ժ) ձեռնարկությանարտադրականֆոնդերի կազմում հաշվարկվող ն

դիր ապահովագրությանվճարումներ, ի) ծախսեր` կապված հիմնական արտադրականֆոնդերի վերարտադրությանհետ, որոնք ներառվում են արտադրանքիինքնարժեքի մեջ հիմնական ֆոնդերի արժեքի լրիվ վերականգնմանհամար կատարվող ամորտիզացիոնհատկացումներիձնով, լ) ոչ նյութականակտիվներիմաշվածությանգումարը: Բացի այդ, արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ ներառվում են խոտանից առաջացածկորուստները,ներարտադրականպարապուրդներիպատճառով առաջացածկորուստները,արտադրությանմեջ ն պահեստներում նյութական արժեքների պակասորդները, բնական կորստի նորմաների սահմաններում ն նորմաներից դուրս, եթե մեղավորներ հայտնաբերված չեն: Արտադրանքիինքնարժեքիմեջ չեն ներառվում այն ծախսերըն կորուստները, որոնք վերագրվումեն շահույթի ն վնասի հաշվին: Օրինակ, չեղյալ հայտարարվածարտադրականպատվերների գծով ն կոնսերվացվածարտադրականկարողություններիպահպանմանծախսերը,դատական ծախսերըն արբիտրաժայինտուրքերը, տուգանքները, տույժետնտեսական պայմանագրերը, տուժանքները ն այլ պատժամիջոցներ`՝ րով նախատեսվածպայմանների խախտմանհամար, վնասներ անհուսալի պարտքերիդուրսգրումից ն այլն: Արտադրական գործունեության հետ կապված ծախսերի մի մասը մարվում է ձեռնարկության տրամադրությանտակ մնացած շահույթի հաշվին, օրինւսկ գիտահետազոտական փորձա-կոնստրուկտորական, նախագծային, տեխնոլոգիական աշխատանքների ֆինանսավորման ծախսերը,սահմանվածնորմաներից բարձր բանկային վարկերի տոկո-. սավճարները, բաժնետոմսերի, փոխառություններին այլ արժեթղթերի թողարկմանն իրացմանհետ կապվածծախսերը: Արտադրությանծախսերիհաշվապահականհաշվառման հիմնական խնդիրներն են` ժամանակին, լրիվ ե հավաստի կերպով արտադրանքի արտադրությանն առաքմանփաստացի ծախսերիարտացոլումը, առանձին արտադրատեսակներին ամբողջ ապրանքային արտադրանքի փաստացի ինքնարժեքի հաշվարկումը (կալկուլյացիան), ինչպես նան նյութական,աշխատանքայինն ֆինանսական ռեսուրսների ռացիոնալ ն խնայողաբարօգտագործմանվերահսկմանիրականացումը: Նշված խնդիրներինհամապատասխանն ներտնտեսականհաշվարկի ու վերահսկողությանկազմակերպման նպատակով արտադրության ծախսերիհաշվառումը վարվում է հետնյալ կարգով՝

-

ըստ

հետ ունեցած կապի ինքնարժեքի (ուղղակի ն վերադիր՝անուղ-

ղակի), արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) տեսակների, ըստ ծախսերիիրականացման տեղի ՝

Ըստ

-

րամասերի,տեղամասերի ն այլն),

(արտադրությունների, արտաղ-

ծախսատեսակների (տարրերին ծախսերիհոդվածների) Ուղղակիեն այն ծախսերը, որոնք սկզբնականփաստաթղթերի հիման վրա հնարավորէ վերագրելորոշակի արտադրատեսակի, աշխատանքների ն ծառայությունների (նյութեր,բանվորներիաշխատավարձ նայլն): Վերադիրկամ անուղղակիծախսերը միաժամանակ վերագրվումեն բոլոր տեսակի աշխատանքներին, ն արտադրատեծառայություններին սակներին(լուսավորության, ջեռուցման, մեքենաներին սարքավորումների պահպանման ն այլն): Ամսվավերջում, հանրագումարները որոշելուց հետո, դրանք ներառվումեն ծախսերիկազմի մեջ բաշխման ճանա-

ըստ

պարհով: Ըստ

տնտեսականտարրերի,ծախսերի մեջ ներառվումեն նյութական ծախսերը(հանած վերադարձվող թափոններիարժեքը), աշխատանքի վարձատրությանծախսերը,հատկացումները սոցիալական ապահովագրության համար ն կենսաթոշակային հիմնադրամին, պարտադիր բժշկական ապահովագրմանը, հիմնականմիջոցներիամորտիզացիան ն այլ ծախսեր: Նշված տարրերիցյուրաքանչյուրիմեջ

մտնողծախսերին վերաբերող

տեղեկությունները խմբավորվումեն համապատասխան

հաշիվներում: Այսպես. նյութերի ծախսըարտացոլվում է թիվ 10.«Նյութեր»հաշվի կրեդիտում, նշելով դրա հետ թղթակցող դեբետագրվող հաշիվները,որոնցով է ընձեռվում նյութերի հնարավորություն ծախսը բաշխել տնտեսական պրոցեսների միջն, իսկ աշխատանքի վարձատրության ծախսերըթ̀իվ 70. «Գաշվարկներանձնակազմի հետ աշխատանքի վարձատրության գծով» հաշվի կրեդիտում`թղթակցող հաշիվներիկտրվածքով: Սոցիալականն բժշկականապահովագրության համար,ինչպես նան

կենսաթոշակային հիմնադրամին կատարվող հատկացումները ցույց

տրվում թիվ 69.

են

«Յաշվարկներսոցիալական ապահովագրությանն ապահովությանգծով» հաշվի կրեդիտում, իսկ հիմնական միջոցների մաշվածքը՝02. «Հիմնական միջոցներիմաշվածք» հաշվի կրեդիտումն բաշխվում են տնտեսականպրոցեսների միջն ըստ թղթակցողհաշիվների: Այլ ծախսերի գումարը որոշվում է 50. «Դրամարկղ», 51. «Հաշվարկային հաշիվ», 60. «Վաշվարկներ ն մատակարարների կապալառուների հետ», 71. «Հաշվարկներ հաշվետուանձանցհետ» ն այլ հաշիվներիկրեդիտայինշրջանառությունների

տվյալներով:

Այսպիսով, հաշվապահական հաշվառման հաշիվների համակարգը ապահովումէ բոլոր ծախսերիհաշվառումը ըստ տնտեսականտարրերի ն դրանց բաշխումը` կատարված տնտեսական պրոցեսների միջն: Սակայն ըստ կատարմանտեղերի, ծախսերիկազմի նկատմամբ վերահսկողության իրականացմանն ինքնարժեքի հաշվարկման համար անհրաժեշտ է ոչ միայն իմանալ, թե ինչ է ծախսվելարտադրությանպրոցեսում, այլ նան ինչ նպատակներիհամար: Ծախսերի այդպիսիհաշվառումը հնարավորություն է տալիս արտադրանքի ինքնարժեքը վերլուծել ըստ դրա բաղադրիչ մասերի ն ըստ արտադրատեսակների:Այդ նպատակով արտադրությանծախսերը ստորաբաժանվում են հիմնական ն արտադրության սպասարկման ու կառավարման ծախսերի: Վերջինիս կազմում առանձին հոդվածներովհաշվառվում են մեքենաների ն սարքավորումների պահպանմանու շահագործման ծախսերը,արտադրամասերիկառավարմանու սպասարկման ծախսերը (ընդհանուր արտադրականծախսեր) ն ձեռնարկության ընդհանուր կառավարման ու սպասարկմանծախսերը(ընդհանուր տնտեսական ծախսեր): արԲացի այդ, արտադրանքի,աշխատանքներին ծառայությունների տադրության ն իրացմանհետ կապվածծախսերըինքնարժեքի պլանավորման, հաշվառման ն կալկուլյացիայի կարիքների համար խմբավորվում են ծախսերիհետնյալ հոդվածներով՝ նյութեր (հանած վերադարձվողթափոններիարժեքները), կողմնակի ձեռնարկություններիցձեռք բերված գնովի կիսաֆաբրիկատներ, շինվածքներ ն նրանց կողմից մատուցված ծառայություններ (հանած վերադարձվողթափոնները), արտադրանքի թողարկմանը (աշխատանքներին ծառայությունների կատարմանը) անմիջական մասնակցություն ունեցող աշխատողների աշխատանքիվարձատրությանծախսեր, սոցիալական ապահովագրությանը,կենսաթոշակայինհիմնադրամին, բժշկական ապահովագրությանը,զբաղվածության հիմնադրամին կատարվողհատկացումներ, արտադրությաննախապատրաստմանն յուրացման ծախսեր, մեքենաների ն սարքավորումների պահպանմանն շահագործման -

-

-

-

-

-

ծախսեր, -

-

-

-

-

-

ընդհանուր արտադրական ծախսեր, կորուստներխոտանից, ընդհանուր տնտեսական ծախսեր, արտադրական ինքնարժեք, կոմերցիոն ծախսեր, Լրիվ ինքնարժեք:

Արդյունաբերության առանձին ճյուղերում, հոդվածների անվանաեն այւտադրանքի որոնք նախատեսված կատարվել փոփոխություններ,

ԾԱՆՈԹՈՒԹՅՈՒՆ.

ցանկում կարող են

ինքնարժեքի պլանավորման,հաշվառմանն կալվուլյացիայիճյուղային հրահանգներով: Կալկուլյացիոն հոդվածների ծախսերի խմբավորումը ըստ կազմի

ավելի լայն է, քան տնտեսական տարրերի կտրվածքով խմբավորումը, քանի որ այն հաշվի է առնում արտադրությանկառուցվածքըն բնույթը, որով բավարար բազա է ստեղծվում ծախսերի վերլուծությանհամար: Տվյալ ձեռնարկությունում,սահմանված ինքնարժեքի կալկուլյացիոն հոդվածներով ծախսերի հանրագումարը կազմում է արտադրանքիարտադրականինքնարժեքը: Արտադրանքի լրիվ ինքնարժեքը որոշելու համար արտադրական ինքնարժեքի գումարին ավելացվում են արտաարտադրական(կոմերցիոն) ծախսերը,այսինքն՝ այն ծախսերը, որոնք կապվածեն արտադրանքի իրացմանհետ: Տվյալ հոդվածներով իրականացվումէ արտադրանքի ինքնարժեքի կալկուլյացիան, այդ իսկ պատճառով դրանք կոչվում են կալկուլյացիոն հոդվածներ: Ինչպես նախկինում նշվեց, արտադրությանծախսերը խմբավորվում են ըստ դրանց իրականացման տեղի, այսինքն` ելնելով այն հատկանիեն դրանք վերաբերում (հիմնական, օժանշից, թե որ արտադրությանն դակ) կամ որ արտադրամասում,կամ տեղամասումեն կատարվել: Ըստ տեխնոլոգիական պրոցեսի առանձին փուլերի ծախսերի մակարդակի վերահսկմանու վերլուծության ն անավարտ արտադրությանհաշվարկման համար այս կամ այն շինվածքների ինքնարժեքի մեջ ներառվող ծախսերի ընդհանուր գումարից առանձնացնումեն առանձին պրոցեսներին ն գործառնություններինվերաբերողծախսերը: Այսպես, ըստ տեխնիկատնտեսականգործոնների ն, գլխավորապես արտադրությանծավալի հետ ունեցած կապի, ծախսերը կարելի է բաժան պայմանական-հաստատունի: նել պայմանական-փոփոխականի ծախսերը նորմավորվում են արտադՊայմանական-փոփոխական ն րանքի միավորինկատմամբ դրանց մեծությունը ավելանում կամ պակասում է Ջողարկվող արտադրանքիծավալի փոփոխմանըհամապատասխան (օրինակ` հիմնական նյութերի ծախսը, բանվորների գործարքային աշխատավարձը ն այլն): Պայմանական-հաստատուն ծախսերին են վերագրվում այն ծախսերը, որոնց բացարձակմեծությունը լիմիտավորվումէ ըստ արտադրամասի կամ ամբողջ ձեռնարկության ն ուղղակի կախվածությունչունի արտադրական ծրագրի կատարման ծավալից (օրինակ շենքի լուսավորման, ջեռուցման ծախսերը, կառավարման անձնակազմի աշխատա-

վարձը):

Ըստ

ծախսեարտադրական ժամանակահատվածների, օրացուցային ն միանվագ,այ(ամենօրյա)

լինում են ընթացիկ,այսինքն մշտական պակաս կատարվող: սինքն միապատիկկամ ամիսը մեկ անգամից ընթացիկի(տվյալ ամո բաժանումը հստակ ծախսերի Արտադրության վերաբերող)ունի մեօ ն միանվագի(գալիք ամիսներին վան վերաբերող) արտադրանքիինքնարժեքի ամենամսյա ճիշտ հաշնշանակություն վարկմանհամար:

րը

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎՈՂ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆԾԱԽՍԵՐԻ ՑԱՇՎԱՌՄԱՆՀԱՄԱՐ

ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ ՀԱՄԱԿԱՐԳԸ

ձեռպրոցեսի բարդությունը,դրա նշանակությունը Արտադրության ծախսերի բազմազանարկությանտնտեսական գործունեությանմեջ,

օգտագործելար-

նությունը պահանջումեն դրանց հաշվառմանհամար 20. «Հիմնականարտադրութտադրականհաշիվներիմի ամբողջ խումբ: 25/1. «Մեքենաներին սարքավոյուն», 23. «Օժանդակ արտադրություն», 25/2. «Ընդհանուր րումներիպահպանմանն շահագործմանծախսեր», ծախսեր», 28. արտադրականծախսեր», 26. «Ընդհանուր տնտեսական 89. խոտան»,351. «Գալիք ժամանակաշրջանիծախսեր»,

«Արտադրական

«Առաջիկա ծախսերին վճարումներիպահուստաֆոնդեր»: Տնտեսական տարրերի ն կալկուլյացիոնհոդվածներիկտրվածքով, արտադրությանծախսերի հաշվառումըապահովելու համար հիմնական 20 հաշվում ըստ են բոլոր Ժախսերը խմբավորվում թիվ արտադրության Այդ հաշիվը, ըստ իր նշանակման արտադրվող արտադրատեսակների: բնութագրումէ բովանդակության տնտեսական կալկուլյացիոն է, ըստ հետ ունեցած տնտեսական պրոցեսներիվիճակը, իսկ ըստ հաշվեկշռի

կապի ակտիվայինէ: կամ նրա կողմից մատուցՕժանդակ արտադրությանարտադրանքի ված ծառայություններիինքնարժեքի որոշման համար այդ բնագավածախսերը խմբավորվումեն թիվ 25 ռում կատարվածհամապատասխան ն հաշվում: Ըստ նշանակման,տնտեսականբովանդակությանհաշվեկշ-

է ռի հետ ունեցած կապի, այդ հաշվի բնութագիրըհամապատասխանում

թիվ 20 հաշվի բնութագրին: կամ ծառայություննեարտադրանքը Օժանդակ արտադրությունների են տվյալ ձեռնարկությանարտադրարը, որպես կանոն,օգտագործվում մասերի կամ բաժիններիկարիքներիհամար (օրինակ գոլորշին, որը արտադրվում է կաթսայատանկողմից, օգտագործվումէ ձեռնարկության ն գործարանավարչության ջեռուցման համար): Այդ արտադրամասերի արտադրանքին ծառաարտադրությունների իսկ պատճառովօժանդակ

յությունների ինքնարժեքը ներառվում է արտադրության սպասարկման ն կառավարմանծախսերիկազմիմեջ:

Հաշիվների

կրեդիւո

Հաշիվ 20. «Վիմնականարտադրություն»

Դ

Կ

Մն.

անավարտարտադրության փաստացի ինքնարժեքը

Արտադրանքի պատրաստմանհամար բաց են թողնված հումք ե նյութեր՝հաշվային գներով.

Ձեռնարկությունում ծախսվածնյութական արժեքներիամբողջծավալին վերաբերողփոխադրամթերման

10,12-

70,89

25-125-226-

-

Հաշիվների դեբետ

Պահեստ

հանձնված տնտեսված նյութերին վերադարձվողթափոնների արժեքը

ծախսերիգումարը, որը ներառվումէ արտադրանքիինքնարժեքիմեջ. Արտադրանքի թողարկմամբզբաղված աշխատողներիաշխատանքի վարձատրությանծախսերը,արձակուրդավճարիռեզերվի գումարը. Սոցիալականապահովագրության համար ն կենսաթոշակային ֆոնդին արվող հատկացումները. Պատրաստվածարտադրանքինվերագրվողհատուկ գործիքներին հարմարանքներիմաշվածության գումարը. Լ. արՆոր արտադրատեսակների տադրություններիյուրացման ծախսերի այն մասը,որն ենթակաէ դուրս գրման՝ արտադրանքիպատրաստման ընթացիկ ծախսերով. Մեքենաներին սարքավորումների պահպանմանու շահագործման ծախսերը. Ընդհանուրարտադրականծախսերը. Ընդհանուրտնտեսականծախսերը. Կորուստներարտադրանքիխոտա-

նից.

բնութագ

Վերջնականաւվես խո-

տանված արտադրանքի փաստացիինքնարժեքը

Պահեստ

-

հանձնված

րանքի փաստացիինք-

նարժեքը

Հաշվետու ամսվա ընթացքում կատարված,սակայն ընթացիկ ժամաթողարկվող արտադրանքիինքնարժեքի մեջ չներառնակահատվածում վող ծախսերի հաշվառման համար օգտագործվումէ թիվ 31 հաշիվը: Այս հաշվում ծախսերըհաշվառվում են մինչն դրանց արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ ներառելու համապատասխանժամանակաշրջաններիսկիզբը: յուԱյդ ծախսերի կազմի մեջ մտցվում են նոր արտադրատեսակների րացման համար նախապես կատարվածծախսերը, հեռախոսի ն ռադիոյի վճարները, վարձակալական կանխավճարները նայլն: Այդպիսի ծախսերը կոչվում են միանվագ, իսկ դրանց հաշվառման հաշիվները` հաշվետու-բաշխողական, դրանք ակտիվային հաշիվներ են ն բնութագրում են տնտեսականգործընթացիվիճակը: Միաժամանակ, արտադրանքիինքնարժեքիկարգավորմանարտադրական անհրաժեշտությունից ելնելով պահանջվում է ձեռնարկությունում ստեղծել առաջիկա ծախսումների ն վճարումների պահուստային ֆոնդեր (բանվորների արձակուրդային վճարումների համար պահուստային ֆոնդ, հիմնական միջոցների նորոգման համար անհրաժեշտ առաջիկս' ծախսումներիպահուստային ֆոնդ ն այլն): Այդ իսկ պատճառով անհրաժեշտ է օգտագործել մեկ այլ հաշվետու-բաշխողական հաշիվ, ինչպիսին է թիվ 89. «Առաջիկա ծախսումներին վճարումների պահուստաֆոնդ» հաշիվը, որը պասիվային հաշիվ է ն նույնպես րում է տնտեսականպրոցեսների վիճակը: Խոտան արտադրանքի ուղղման համար կատարված ծախսերը ն վերջնական (անուղղելի) խոտանի վրա ծախսված միջոցները հաշվառվում են 28. «Խոտան արտադրությունում» կալկուլյացիոն հաշվում: Այս հաշիվը նույնպես ակտիվային է ն բնութագրում է տնտեսականպրոցեսների վիճակը: Հատուկ հաշվառմանեն ենթարկվում կառավարման ն սպասարկման ծախսերը:Դրանք արտադրանքիինքնարժեքի մեջ են ներառվում առանձին կալկուլյացիոն հոդվածներով: Դրանց համար կազմվում են նախահաշիվներ ծախսերի անվանացանկի կտրվածքով: Հաշվապահական հաշվառման օգնությամբ իրականացվում է այդ նախահաշիվների կատարման հսկողությունը: Այդ ծախսերիհաշվառման համար օգտագործվում են թիվ 25, 26` հավաքման-բաշխման հաշիվները, որոնք ակտիվային են ն ըստ բովանդակության բնութագրում են տնտեսականգործընթացներիվիճակը: Թիվ 25 հաշվում արտացոլվում են արտադրամասերի ծախսերը,իսկ 26 հաշվում հաշվառվում են ձեռնարկությանկառավարմանծախսերը: Արտադրական հաշիվների համակարգի բնութագրումից հետո անհրաժեշտություն է զգացվում նան քննարկել ծախսերիհաշվառման ն խմբավորման հաջորդականությունը,այսպես

-40,37

ընթացքում արն

դեբետում նախ ն

ա) արտադ րական հա

են ամսվա

աւր

ա

(նյութեր, աշխա-

րրերը

ժան

Հաշիվների

առա

րետ

մրա րառելու ում գալիք ժամանակաշրջանի ծախսումների մեջ, գ)Լորեն գրվում բաշխվում ԱԱ

ւ

րի

ծախսե

այնմասը,

ա

ռ

գրվ ում կամ

գումարվո րրարը: նաների ւմն

ն

ան

եո

զ)

հիմնական արտ ադրամասերի մեքեպահպանմանու ագործման ոնդհա տնտեսականծախսերը, ն ներառցած կորուստների գումարը

ա են

բա

ն

ական անավարտ րտադրության որոշվումէ հիմն ա

արտադրու Նախքան.

արտադրանքի ինինքնարժեքը:

ն

պատրաստի տ

ը.արատաահայտել ւ տարական կան

ե

ի հաշվառման մեթոդների րի քննա րկա էր լ, թե ինչպե չպեսէ փայ ն իրաական հ ացվում դրանց ան ալիտիկ հաշվառումը ա

միջոցով:

23. «Օժ ՂՎաշիվ :

Հաշիվների կրեդիտ

աշիվների

«Օժանդակ արտադրություն»

Դ

Կ

ՄԱ-գործ

աքորոգճան տադրանասերի Ամի ն

ավարտ ար. տադրության փաստացի ինքնարժե-

քը 10,12 տ.

տնտեսված վերադարձվածթափոն

հ անձնված

Պահեստ

ար-

նյութերի Ն ների Քն

Անուն

Դրամ բետ

|

յու

արտ

բաց

ն

աայա

-

ծա-

ԱԱ

25. ռայությունների 25-2,26 70,69,89կատարվող ինքնարժեքը ոնեա անագր ս

,

ապահովագրությանն ա ոնդին յր ն

րի

սա

քքատգ

րվող

խարու

պահպան

Գի

ր արտադրական ծախսեԸնդհանու

՞-

ոշխատանքնե

ոեր

աան

նդիանուը

տնտեսական ուր տնտեսական

ծախսերը

սրուատներ՝

քի խխոտաարտադրանքի

շվետու

ապիտալնորոգմ անտար

Աա

ած

ն

ի

վճարում-

ոսի

սերիական Կանո

տեսակների

ւշ

աաիա

54.

կատարված

ամսում

89նայլն

:

նմուշների) (փորձնական

յուրացման

-

աշիվ 89.

:

ա -

`

.

«Ա «Առա

հե

"

ն

ջիկա ծախճումների վճարումներիպւհո

Դ

ռերի տարրաների վորնե Բ,

ա

բան-|

սերի

հ

ի

Հաշիվների դեբետ

անակման չօգտ նշան

ատ

ան

Նախկինում ջոցների Սորոգնա որոգման գծ

արձակուրդային վճա Խի րի պահուստաֆոնդին կատարված պահումտամի-| Բոլո ի

ան

արտադրություննե մորի

Չու որդի գտագործումը վետու կատարված

լ

հաշ-|

հատ

դային վճա-

կացումները ընթացիկ ամս

քները ֆինանսաական աշխատանքնել 10122380 հ վորելու մա ր

ւ

25-1

20.23 2.2

Ր

ում

նայլն-

մ

Լ

Հաշիվ 28 «Արտադրական խոտան» -

շիվների կրեդԻ Դ

Մն-չկա Ապրանքանյութա

Կ

Վե

Է"

աե

բափոնները ե

արանիարձառԴուրս են

ձանների սերը (հատ

րի զաշիվնե

-

խո-| ջարդոնԸ մուտբագրվումեն

արտադրանքիուղղմ

բ

րինա

խաոֆոնդին ացումներըհաշվետու ը

Անո

Հա

Տտ

-

պաե,

Գողուն վերջ ճախ լի խոտանի թոդազորնորիցՔան-

մեր ղարկման ուղդման|արտադրան Մել վորներց իոսարքավորումների պանման ծախ- Աաաածախսեր՝ հոնարս րվա» տադ- տակարարնե հրից ա դուրս հ ամար Արուն '

ան

խոտան համար

քի

|

դարկն

ն

Դո

ան

ու

շահ

ավորներից ց մա-սա

:

25.1.

սնքի

ուղղման

Ընդհ դհանուր ա

20.23.

չերազանհաեթանա կատարվ 25:4 զատարվող 25-2,26 Արտադրամասի սարքա

Լստաֆոնդ»

(բանվորների գումարը Ն նական միջոցներինորոգում ակու հիմն

ՄԸ- ըստ

արԱուային Հունարեն: հինն արն

Պ-

25-2-

րա

վական տեխնիկական րը,վճարումները ԱՄՆ ծա ժանորդագրական Ր Նաի արտադրատեսակների 10,12,70,69

-

ա

-

արտ

ո

Մ

-

ամ

րը

քի

առաջ,

706989.

ԱԿԱծառայությունների խատ ինքնար փաստացի ԻԻ 45.45 Դ

,

գրւձարները: (վարձակա,

`

աշխածախ ախսերը կառարված տանքների հա

5բ

ծա

ինքնարժեքին րարկ Կանխավճա մուծված տյալ արտադրատես վճարում հեռախոսի |

:

ր

՛

ինքնա. խատանքների

ց

Ընդամենը

ւ

շե փական շենքերի,

րքավորումնե

, 5-1-

բ

րի փաստացի

ված

Հաշիվների դեբետ

Ք

ոտան ար տաղա գներով տադրամասերին՝ արոճա Աաաա Լցված տադրամասերին հաշվային Օժարժեքները բար Գիմնական րի պլանային յին արժեքը ախ փ Արի ալական Հիմնականա խատավարծը աոգիալական մատուցծ Օժանդակ

յ

(

,

Անն

շահ սարքավորումների ծախսերը, ընդհանուր արտադրակ երի նուր է խոտանիցառաջա ու ) րոշվում րտադրանքիինքնարժեքի մեջ, դ)

) ծախսե 1» աշրջան

ծախսերի գում աՆախկինում ատարված ա արտադրան- |սերի

չեններառվել լ

Լ

օժանդակ արտադրու թյան կողմից ջն մեքենաների ն սա կատարվա րված աշխատանքներիմիջն րտա դրական պանմանու շահագործման ինչպես նան

պահ ա

| ք ժա անա

ամսում

ն

տվյա

«Գա

խկ հաշվետու քի ին ինքնարժեքի մեջ Աա արտար ինք25-1,25-2 ծախսեՀաշվարկային հաշվի | նարժեքին բարակ վերաբերումե Աա ծախսերը վճարված ամսվա Տ ատագոանքի |Նոր րտադրատեսակների

Արամ

Վելու

որը

Գ

ն

ս

|

Դ

խոտուն

արտադրանի ան գրված արտադրանքի ուղղման համար է գրվում վերջնականխ ոտանի ստացի ինքնարժեքը

դուրս

գուրս

խոտանիցս

գումարը թու եիկորուստների արտադ

դարկված պատրաստի

ար աշխատանքների

-

20,23

Հաշիվ 25, ենթահաշիվ 1. «Մեքենաներին սարքավորումներիպահպանման ու շահագործմանծախսեր»

Հաշիվների կրեդիտ

10,12-

70,6989-

-

Դ

կ

Մն-չկա

Հաշիվների դեբետ

Ծախսերի մի մասի դուրսգրումը արտադրանքի

խոաեված ամար | ուղղման Ծախսերիմնացած մասի որը վերագրվում | դուրսգրումը, է հիմնականն օժանդակար-

՛

տադրություններումթողարկված արտադրանքինն բաշխ-

Թմիր Քե ուների իմ միջե)

րիպ

րա-

Հո"

-

|

դ

Կ

չկա Մն-

Արտադրամասերիշենքերի

10.1206989

ԾԵԾԸ

ն

կառույցների| Ծախսերի մի մասի

դուրս

ա հե րանքանյուքական արժեքների հավային ադրանջի ուղղման մար հպանման

համ

նված

ապ-

մ

նված

ար-

Սրոոքը Լ. ան ուագրումը ինական նության այլաշխատանքներով: զբաղված կո ն թող ավա Կարա վարծատրության յունների | արտադրանքի աշխատանքների զի աշիատանիի վարձատրության (հատկա խումը Ն շինվածքների տադրամաս

ասերի

աշխատան

աշխա

երի

-|56

րությու

ս

մ

ման

անձն

-

մն

-

ծմ

ար

վրա ն բաշ-

|

70,69 -

ցումներով) ծախսերը

0շ-

այլ հիմնական միջոցների ւ որտիզագիան

միջե

այլՓԱԱ-ի

Արտադրամասի

մաշվածքը

Դրսից ստացված ծառայությունները արտադրամասերի շենքերի Ն կառույցների պահպանմանհամար

անձանցկողմից կատարված Հաշվետու ծախսերը՝կապված արտադրամասերի շեն-

քերի, կառույցների պահպանման, ինչպես նգու անվտ կանին աԵ ն

դ.

տեխ-

-

20,23

Ծախսերիմի մասի դուրս գրումը օժանդակ արտադրությունների կողմից կատարված այն աշխատանքներիվրա, որոնք մատուցված են դրսի կազմակերպություններին Ծախսերի մնացած մասի դուրսգրումըհիմնական արտադրությանարտադրանքի վրա ն բաշխումը ն արտադրատեսակների աշխատանքների(պատվերների)միջե

կառույցների, պահպանմանհաճար դրսից ստացված ծառայություններիարժեքը Գործուղմանն փոստայինծախսերը

ահվների աշիվներ դեբետ

Հաշիվների դեբետ

այլ

2. «Ընդհանուրարտադրական Հաշիվ25, ենթջահաշիվ ծախսեր»

չկա

կառույցների, լաբորատորիաներիպահպանման համար դուրս գրված ապրանքանյութա-| կան արժեքներիհաշվայինարժեքը Ձեռնարկությանվարչակառավարչական անձնակազմիաշխատանքիվարձատրության ծախսերը(հատկացումներովհանդերձ, Ընդհանուրգործարանայիննշանակման գույքի մաշվածքը հիմնական միջոցԳործարանավարչության ների ամորտիզացիան Գալիք ժամանակաշրջանիծախսերիամենամսյա գումարի դուրսգրումը(տեխնիկաբաժանորդագրումն

93. աշիվներ աշիվների կրեդիտ

Կ

աանթրականության ՇենքերՒ, լաբորատորիաների

Յ1-

Օժանդակ արտադրություններիծառայությունները

զացիան

«Ընդհանուր տնտեսականծախսեր»

Դ

Մն-

տխատանքների պատվե

26.

շենքերի ն Գործարանավարչության,

70.69

"Սարքավորումներին ներարտադրամասային փոխադրամիջոցների ամորտի-

կրեդիտ

Սեքենաներին սարքավորումներիպահպանման ու շահագործման համար բաց թողնվածապրանքանյութականարժեքների հաշվային արժեքը Մարքավորումներիկարգավորմամբե սպասարկմամբզբաղվածբանվորների աշխատանքիվաձատրությունը(հատկացումներովհանդերձ) Դրսից ստացվածծառայությունները սարքավորումներին բանվորականտեղերի պահպանմանհամար (էներգիա, խտացվածօդ ն այլն) Գործիքներիմաշվածքը

Հաշիվ

Հաշիվների

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԶԱԽՍԵՐԻ

ԱՆԱԼԻՏԻԿ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

Արտադրությանծախսերի հաշվառման ռեգիստրներում, արտադրուքյան ծախսերի հաշվառման ն արտադրանքի ինքնարժեքի կալկուլյացիայի կազմակերպմանմեթոդական ցուցումներում տրվում է ՌԴ-ում արն սինթետիկ հաշվառմանկարգը: ծախսերի անալիտիկ տադրության Բացառիկ կարնոր նշանակություն ունի անալիտիկհաշվառման ճիշտ կազմակերպումըն ժամանակինվարումը: Անալիտիկ հաշվառման տվյալները տեղեկությունների բազա կամ

ԱՆ տեսական

ոթ

գործունեությա

այան աար վե ուանմերն լոր» րահսվկսաս,

րլուժության,

պլանավոր-

կառավարման ման, ն ղեկավարմանհամար Թիվ 20. «Վիմնականարտադրություն» ն 23. «Օժանդակ արտադրուքյուն» հաշիվների անալիտիկհաշվառումը կազմակերպվումէ ըստ յուրաքանչյուր պատվերի, աշխատանքիտեսակի,արտադրատեսակի(առանհոդվածների ն աշխատանքի կատարման ձին-առանձին), տեղի (ըստ արտադրամասի): Դրա համար մշակված են արտադրության անալիտիկ հաշվառման ե ): (տեղ եկագրեր). քարտեր Ծախսերի հաշվառմաննորմատիվայինմեթոդիկիրառման ժամանակ նշված ցուցանիշները վերծանվում են ըստ նորմաների, նորմաներիցշեղումների ն նորմաների փոփոխությունների: .

կալկուլյացիոն

Լ

Յ

ի

5,

ռ

3.

|

|

Հ"|2 Յ

ԸՀՅՑ5ՅՑ

21ՀԺ ՅՑ

Բ

Հա

ՀՔ

Ք'Ք

7-7 թ

5-5 ԺՏ

-։

«-

ՔճԲ Ց

Տա.

Յ

Ք.

Ց

ՅՅ

Շ

Տ.

ո

Հգ

ա88

Վ

Փօ Վ

տ

Թ

Յ

Է|

Ջ

ւ

-

Յ

Յ

իչ:

.

18.

Հ

Բ-.բլ տ 2.5. -

ՀԺ ծ

Տ

ԷԱՔ 5:

Հ.-7

Յ

Է

Իո

այ

օթաԷՏ-Ֆ-:

ՀՋՅ

Վ

Հած

:

տ

-

Վ

ՀՎԻ. Վ

2.2

բ-

Ջ

Բ.

Տ

Ը.

Բ.

--

-

Փ

ՅՅ

-

Վ

Յ «բ

Բ

Յ

օ

Հ

-

Ճ

Ծ

Ոտ

Ց

-՞Բո

Ձ

»

ՅԻ

ՅՅՅ

ԱԷ

ՅՅ

ՂԷ

1--

ՈՒԹ

Ք

ւ

Յ

1-Դ-

ՀԱՅՈՑՅՑաա

Յ ՅՅ

ՅԷ

-ՈԷԼ2-ԻԷ,

.ԲՔ Է -ՅՏՇՓՅԵ

Յ5-

ամք

»

թ Ք

Յ .

".

ՀՎԹԿպՎ Ց

ՏԶԾ:

ՇՅ-Յ--Յ

Ը

.օ՛Յ

ՅՑ ԹացՔ

ռ525 ռք

3-78

Տ

ՑԱՅՇՑ ՉԺ

ՅԾ

ե

5.5 Ք38 ՀԺ ՅՃՅՅ

Ջա

ՀՅ.ՅՅ

5`

ՅՅ

-.5-Շ

-Ց

ՕՇՃ։ՃՑ5

-Ք-Յ'Շ

Ցա ՀԵՅ ՀՅ

Փ..յ`Բ Ք:

Բա

քԹՔ

զ

:քՔՔՅՅԵՑՔ

ՑՔբ

Թ

-. Ր:

Կ

-

Ր

Օ..

Է -ղ ՅՅ

ՅՅՅԾԵՅ-ՑԸՏՑՇ

ԵՏՅՑՅ

Բ. ՔՀ. Ժ

Բ.

Ջ

Թ

Բ

Ը

-Յ

ՇԺ

Թթ -5. ..

Տ

--

-

Տ

Վ

Թ

ՀՊ«

Ը-

Թ. ՏՏՅՀՀՏ2554533 ՅՅՑ5ՅԾՅ8823Յ5

Ց

-

ՀՁ

«Վ

ՀՀ

«929

ՇԸ

ար

սպ Ց

ՀԱԵՏՏՏՅՐՅԱՏՏԸՑ

ՏՅ

ՁՅՆՏՅՋՑԾԾԵ

ՏՅ

5:ՅՅԵՅՏԵՅՑՔՅՀ

ՅՋԾԵՎՏՔ:ՏՀՅՀՀաՔԸ

`

-:5

-.5

ԶԻ

Յ

5»83Յ Տտ:

ՅՅ

`6։ճ.

Տ

-

«Վ

:

-.

Էբ Օ-:Բ Տ5

Ժ

Էշ Յ

ռաՓժպ

աՀՋ

`

ի

շը --

ԾԾՅԾ

ԵՔ

աաք

ՅՑ Թ-Ի,

ՅՀՅՑՏ ռՅՊ՝ՏաՏաՔ

յ

Յ

,։Ձ

ռ

տ

Մ

3Տ8 .Ջ։

թ»

-՞

ծ Է

ԷՖ թակ

սպա

«տ

ՅՑ:ՀԲ. Հ

ՅՅՅՅԵՅԸՇՑԹՅՅՅՅՅ

Յ58ԹՇԵԹ3355-ԾՅԾԵՅԳՅՀ

յ

ՇԲ.8ԲԾ-Ք:-

ԻՎք-՝

-

Յ

տ

-Ի-Ո-ՈԵՅՔ

ՅԵՑ

պառք ՑՓՀՅԸ ՅՅԸՔԸ

Յ

Է

ո

5:

Ջ

5. ծ:

ՅՋ

5: ՅՅ

5Յ

--- Բ.

Ը

յ

5/8 ՔաՏ

Յ

ն

-

ԹԷ: .35.5

աան

ՀՅ.

"-

ԽԴ

5Տ

`

Ց

Ք

ԼԹ:

Ց

ԾՑ

ԷՑ-ԱՈ--

ՏՏ»

ՏՏ

ՋԺ

ԲԱԲ.

ԷԲ

Բ

Քօ5Տ5 ՁՅԺԾՅ:Ը

ՋԱՑ

Ց.5

Բ

փ

ՏՏ

Յ

ծ

-՛Յ

Յ

Տ»,

Ք: Յ

«ռո: ը

Լ.

Ջ/Ք-

Հ|Թ

-

-

`

Զ

Յ

ւ..-

ՀՏ

--

ՀՔ Բ

-

«2

ծ

ո

ի

Ջ

Յ3

--

Ջ Յ Թար

՝

օռ Յ

«Վ

ս

ի

Լ3

ա

Յ

ԷՋ)

8.

Յ

|

ԶՋ.

ար թ

Յ

-:

պ

Թ

5.95

թաթ

ապա

ռաց

:

ՖԷ

.5Ց

"Ն.

ԱՅ

ՕՕ

Է ԲԲ: Զ5.-

5Յ»-Թ

8-3 558..Յ

Ց...

Յ

Ը

"Է--

թռ

Տ

Տ

ք 5 22

Յ 8Թ-ՏԵՑ ՅՆՏ ո2 Յ

'

Ծ

Ծ

Թթ ՓՕ Ր

աօմատ

րթ

թ

առա 5ՏՅ

ՅՇՑՏԾ:ՅՀՅԹ

ԱԱ

ԱաՑՅՏԾ`ՔԸՅՅՅԾՇԾՇԵԵԾ

5.Տ|

ՅՅ

ՅԾ

2,3 Է:

ԲՅ

թ

5Տճա ՛Է-

9Ք

Է: ՅԲ-

Ց

լռ ՅԱ Տ

2`

«Վ

-

ԾՀ«

ւռ

Հք

Հժ

Տ ցՅ4

Ե"

Յ

ՅԲ-

Յ-ք Ց

Յ

Ց

ց

ո. 5:Յ Յա

ՅՅ

ԷՀ

Կ

ԲՋ

ՅՅ

ւ

ՀՏՅ Թ

Բ

ՀԳ

ՀՅ

Յօ ՅՅ3 "3

-

Յ

՞ Ծ

-

ք

ՕՁ «Վ ԵՅոՇՎ

ռ

պ

Թ. 65

-Փո

-ԾԾ:Ծ

ԾՏՏԹ:ՅՑ5ԹԵ:ատ53

տո

Տ:ապը

Ժ 5-ՏԾ ա

Հ«|ճ: Յ:ՅՅ

Հ

|

Արտադրության հաշվաղման քարտ

ստ

յ

Տ 2.

ո

ա:

բ:

--

ՀՏ -

Ձ

-

Ց

յ

:9

Տ:

ՀՏ Տ»

Ք

ԷՉ

Իռ

ավը

ՅՅ

Հ.

Ց

ՏՏ5 "5

55 338 Է ԷՏ

55 ՀՀՅՅՅՏ

3 5534 2 523555 իշ» ՇաՅռ: 22388

ՀՏ

Է

Ձ

Տ

»

-

կման

ՆԻԻ

:

ամաս1

---արտադր

մաս

Իրեն

թողարկված

ւ

Չ

30000

ո

ա

նավարտ

սորդ

ը

50000

450000

270000

Պտ 000

20000 իե

շ - 000

ՃՅ 6

Տ0ՏՅ55 Տ0ԵՅՅՅ ՅՅ9

նավարտ | աղավարտ

Բոշ

Հո

53 Ց 3Ց Հ

Տ5

ո

ե

Ի

կան խո| Խավար Նր արտադրանքի համար հոդ-արտադրու. տադրո համար ունը ամս- ծախաերը ամիր բյումը Կը ամսլ եբետ) | Արի հավար հա վերջին -կալկուլյա-

-

-Գ

5.

ՏՏ,

ր

եսա-

Ամիս կի գիանվանումը անվ աար որը, Գրակ |ցիոն

ՁեռնարկությունՏարի

Տ Յ

-

Վ

Թիվ

նալիտիկ

հա

մ է թիվ 12 շվառումը կ ազմագերպվում ծախսերը»:Այն բացվու է Քիվ12 ա ւրաքա մասի համար ձին-ա -առանձին ն նաած է ծա հաշվառ եհամար հաշիվներ խատեսվ տով սիսինթետի կ կտրվածքով, ծքով, 25 -1.ն 25- 2 հաշի Ար ող իվների կրեդիտից: Գաշվառման ա նալիտ հաշ ւմ են ծախսերի ծա տ յալները իր հոդված են որոնք վում են ուցում ներով: ր ա) ումն րի ներառվումեն հ ա) սարքավորումների սար ների ամորտիզ Բ սա նորո

տեղեկագրում«01 արտադր `

միս,յո `

նչյուր ավազան խսերի

վածքովոգի

:

տեսված տ աի են նախատ ոին

:

Հով

իրին տր-

իպային

ները,

եցն Աաաա

ի փոխար աանան (969 »ավորումների ն հագործման րների ընթացիկ |

ում, Ղսարքավորումներ գոխադրամիլո րանային նարագամաշ Սարեր առար արկաների Հաշվածք: Վայլ ծախաեր հոդվա դվածների երը հավար Վերը ար մորվածք առո 12 Ա Թիվ եսական ները ոստ աար հաիվնեցի ձի ր ների ամապա Ա տները ա

|

Հ

տ

ԹԿ

Կ

ՅՅ

5ՏՋ

Հ

ՀԵՅ

"ոՅ8 ԷզԺՅՅ Յ

ՅԾ

ՏՅ»,

ՅՏ

«ՅՑ

32583 ՅՅ ԱՏԵՆ -

Վ

ի

ՀՏ ՅՑ

Յ5

5.6

ՅՅ

:3

Ձ ծ

--

է

Սեր

ում է դրանց են

Թ

/

)իապաաա

ած

Հ

ա

զ

լ -

ան

՝

գ

մանմանների վյալ ալների ատար թակցող հաիվնելյում: թակցողծով ակցի միայն Ա իաշվի 1. դեբետը աշիվների դիտի ը ստ

ասխա

հիման վրա, կ

տ

.

02 ի կթղթ ի կրեհոդվա վ 10, 70.69, 89, հ ետ, 5-րդ հոդ միայն յ «ՓԱԱ վածք» հաշվի մաշ ի այդպ իսի կառո բույլ: եկագր իս մը, վերահսկել հաշվապա սերի հական վարման 6շ տուհաշվ կազմը,

հողվածով: տուգվածքը Տեղ

հետ

Տ-րդ

-րդ

եւ ծախ-

առման

թյունը:

Թիվ 12 տեղեկագրի առավելությունը 25-1 ն 25-2 հաշիվներին վերաբերող հետնյալ ցուցանիշներիառկայություննէ. «Ընդամենը ամսվա համար», «Ըստ նախահաշվիամսվա համար», «Տարվա սկզբից փաստացի», «Ըստ նախահաշվի՝ եռամսյակի(տարվա) համար»: Տվյալ ցուցանիշների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցման ռեզերվները, պայքարել ռեսուրսների օգտագործման ժամանակ տեղ գտած գերածախսերի դեմ: «Տարվա սկզբից՝ փաստացի» տվյալները օգտագործվումեն արտադրությունների կառավարմանն սպասարկմանծախսերիվերլուծուքյան համար: Ընդհանուր տնտեսական ծախսերի անալիտիկ հաշվառումը իրականացվում է թիվ 15 տեղեկագրում, ճիշտ նույն կարգով, ինչպես թիվ 12 տեղեկագրում:25-1 ն 25-2 հաշիվների գծով: Թիվ 15 տեղեկագրում անալիտիկ հաշվառում է իրականացվումնան 31 ն 89 հաշիվների համար: Ի տարբերություն 26 հաշվի, այստեղ ծախսերի տիպային հոդվածներց բացի կարող են օգտագործվել լրացուցիչ հոդվածներ, որոնք համապատասխանում են ձեռնարկության աշխապահանջներին: տանքի յուրահատուկ 31 ն 89 հաշիվների դեբետային ն կրեդիտային տեղեկագրում Թիվ շրջանառությունները որոշվում են ոչ միայն ամսվա համար, այլ նան տարվա սկզբից: Բացի դրանից, այդ հաշիվները ունեն մնացորդներինչժամանակաշրջանիսկզբի դրութպես տարվա, այնպես էլ յուրաքանչյուր են թիվ 15 տեղեկագրում: Արտադրայամբ, որոնք նույնպես գրանցվում կան ծախսերի սինթետիկ հաշվառումը արտադրամասերին գործարանավարչության կտրվածքով սահմանափակվում է թիվ 12 ն 15 տեղեկագրերի ցուցանիշներով, իսկ ամբողջ ձեռնարկության համար օգտագործվում է թիվ 10 օրագիր-օրդերը, որն ունի երեք բաժին 1. «Արտադրության ծախքերը»,2. «Օախսերի հաշվարկը ըստ տնտեսական տարրերի»,3. «Ապրանքային արտադրանքիինքնարժեքը»: Արտադրականհաշիվների կրեդիտային շրջանառություններիվերջնական գումարները ամեն ամիս հաշվարկվում են թիվ 10/1 օրագիր-օր-

94.

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԻ

ԾԱԽՍԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԵՎ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱՅԻ

ՍԵՔՈԴՆԵՐԸ

-

-

-

-

դերում:

ծախսերի հաշվառման մեթոդներըդասակարգվում են՝ Արտադրական ըստ տեխնոլոգիական պրոցեսի՝ պատվերային, փուլային ըստ կալկուլյացվող օբյեկտների` դետալ, հանգույց, շինվածք, միատեսակ շինվածքների խումբ, արտադրական փուլ, արտադրություն, -

-

պատվեր

ըստ ինֆորմացիայի հավաքման եղանակի,որը ապահովում է ծախսերի վերահսկումը. նախնական վերահսկմանեղանակի նորմատիվային մեթոդ ծախսերիընթացիկհաշվառում հետագա վերահսկումով: յՉաշվառմանպատվերային մեթոդ: Այս մեթոդը օգտագործվում է այն արտադրություններում, որտեղ կիրառվում է դետալների, հանգույցների ն ամբողջ շինվածքիմեխանիկականհավաքման պրոցեսը: Առանձին արտադրամասերի միջն տեխնոլոգիական պրոցեսը սերտ փոխկապակցվածությունունի: Պատրաստի արտադրանքը թողարկվում է միայն մեկում, տեխնոլոգիական շղթայի վերջին արտադրամասում: Արտադրականծախսերըսկզբից հավաքում են ըստ արտադրամասերի, այնուհետն գումարում ըստ ամբողջ ձեռնարկության ն հաշվարկում արտադրանքի միավորի ինքնարժեքը բոլոր արտադրամասերի կատարած ծախսերի գումարով: Պատվերային մեթոդի կիրառման համար հաշվառման ն կալկուլյացիայի օբյեկտ է հանդիսանում առանձին արտադրականպատվերը, որը բացվում է արտադրանքի նախապեսորոշվածքանակությանհամար: Անալիտիկ հաշվառման մեջ արտադրականծախսերը խմբավորվում են ըստ պատվերների, սահմանված կալկուլյացիոն հոդվածների կտըրւ

՝

վածքով: Աշխատանքներիկատարման համար բացառիկ կարնոր փաստաթուղթ է պատվիրատուի (վճարողի) ն արտադրողի (մատակարարի)միջն կնքված պայմանագիրը արտադրանքի արտադրության (մատակարարման) վերաբերյալ: Այստեղ կոնկրետացվում են պայմանագրի(պատվերի) օբյեկտը, դրա որակական բնութագրերը, արտադրանջի ծավալը (քանակը), առաքման ժամկետը,գինը, հատուկ պայմանները(ծախսերի ինդեքսավորումըհումքի, նյութերի գների, աշխատանքի վարձատրության փոփոխմանդեպքում) հաշվարկներիձնը ն այլն: Վաշվառման ն կալկուլյացիայի պատվերային մեթոդը կիրառվում է անհատականն փոքր-սերիականարտադրություններում: Անհատականպատվերներովնավերի կառուցումը, խոշոր տուրբինների, բլյումինգների պատրաստումը ծանր մեքենաշինությանու նավաշի255

նության արտադրություններում բնորոշ Է անհատական արտադրություններին: Անհատականարտադրություններումյուրաքանչյուր շինվածքի համար կամ փոքր-սերիական արտադրություններում շինվածքների փոքր սերիայի (5-10) պատրաստման համար բացվում է պատվեր: Այսպիսով, պատվերային մեթոդի ժամանակ հաշվառման ն կալկուլյացիայի օբյեկտ է հանդիսանում պատվերը, որը համարակալվումէ: Պատվերը բացվում է պատվիրատուիհետ կնքված պայմանագրի հիման վրա: Բացի դրանից, կարող են կիրառվել նան ներգործարանային պատվերներ,երբ մեկ արտադրամաս պատրաստում է արտադրանք կամ կատարումէ աշխատանքմեկ այլ արտադրամասիկամ ձեռնարկության այլ բաժնի համար: Ներգործարանային պատվերներըբացվում են եզակի դեպքերում (միանվագ) ն տարեկան (օրինակ՝ հիմնական արտադրության որնէ արտադրամասի սարքավորումների ընթացիկ նորոգման տարեկան պատվերը՝ նորոգման արտադրամասին): Մեքենաշինությանն թեթն արդյունաբերությանորոշ ձեռնարկություններում, որոնք թողարկում են խոշոր սերիական ն մասսայականարտադրանք, կիրառվում են տարեկան պատվերներ առանձին արտադրատեսակների ն դետալների գծով ծախսերիհաշվառման համար: Պատվերում ցույց է տրվում, թե ինչ արտադրատեսակներեն պատրաստվելու, ինչ քանակությամբ,որ արտադրամասերումն ինչ ժամկետներում: Պատվերը ձնակերպվումէ հատուկ բլանկների (թերթիկների) միջոցով այնքան օրինակով, որքան արտադրամաս է մասնակցում տվյալ պատվերի կատարմանըն ուղարկվում է հաշվապահություն: Ինչպես հայտնի է, պատվերին տրվում է հերթական համար, որը նշվում է տվյալ պատվերին վերաբերողբոլոր փաստաթղթերում, ուր արտացոլվում են արտադրության ուղղակի ծախսումները(լիմիտային քարտեր, պահանջագրեր,երթուղային թերթիկներ ն այլ փաստաթղթեր): Ծախսերի խմբավորումն ըստ պատվերների իրականացվումէ նյութերի ծախսի, աշխատավարձին այլ ծախսերիբաշխման աղյուսակներում: Պատվերի ինքնարժեքը որոշվում է արտադրության ծախսերիհանրագումարով՝ պատվերի բացման օրվանից մինչն պատվերի կատարման ն փակման օրը: Վետնաբար,հաշվառման պատվերայինմեթոդի դեպքում, հաշվետու կալկուլյացիան կազմում են այն ժամանակ, երբ պատվերի կատարման աշխատանքներըլրիվ ավարտվածեն: Դա տվյալ մեթոդի էական թերությունն է, հատկապեսայն դեպքերում,երբ պատվերներըկատարվում են մի քանի ամիսների ընթացքում, ն այդ ժամանակահատվածում կատարվում է մեքենաների,հաստոցներին այլնի մասնակի թողարկում:

Լ

Փ -

կատարելմիայն պատվերը նշված եղանակը այնքան էլ հետո, ն այդ իսկ պատճառով ավարտելուց միբացահայտման ռեզերվների չէ որպես արտադրության արդյունավետ մ եթոդի է հաշվառմանպատվերային ջոց: Դրանովէլ պայմանավորված նրանումկիրառելովարտադանհրաժեշտությունը՝ կատարելագործման մեթոդի սկզբունքները: րությանծախսերիհաշվառմաննորմատիվային մշակվում են հաշվոԱյն դեպքում,երբ սկզբնականփաստաթղթերը հաշվառմանքարտեր չեն արտադրության կարելի է Բայց այդ, բոլոր հաշվարկները

Այդ դեպքում անհրաժեշտ է որոշել մասամբ կատարված պատվերի

ինքնարժեքը:

Այդ ինքնարժեքը որոշվում է պայմանական կարգով, նախկինում արտադրվող նմանօրինակ արտադրանքի պլանային կամ փաստացի կալկուլյացիայի հիման վրա, հաշվի առնելով տվյալ արտադրանքի արտադրության տեխնիկական պայմաններիփոփոխությունը: Պատվերի գծով աշխատանքներիավարտը գրանցվում է պատրաստի արտադրանքի կամ աշխատանքների հանձնման փաստաթղթում (բեռնագրում, ակտում):

ծառայություններում, ղական լրացվում: Նկ.

Օրինակ. ինչպես երեում է քարտից, 100 հատ օդափոխիչի պատրաստմանհամար նոյեձբերի ծախսը կազմել է 59600 ռուբլի (պատվերթիվ 623): Այդ պատճառով, անավարտ արտադրությանինքնարժեքը կալկուլյացիոն հոդվածների կտրվածքով դեկտեմբերի 1-ի դրությամբկկազմի 59600 ռուբ., հանած 300 ռուբ. (վերադարձվողթափոններիարժեքը):

|

|

| ռուի

Ծախսեր՝13000 ռուբլի

վ

րւ

աաա

:

||

|

«ազթեարհ լ

Փաստացի

Փաստացի ՛

«(10000

՛

:

130 ռուբ. :100

-

:

|

Ձեռնարկությանծախսերը ամբո

թանը ան

ո-

ինքնարժեքի հաշվետու կալկուլյացիա |Ֆ9Ֆ9. Օդափոխիչների օդափոխիչի Թողարկման

Կալկուլյացիոնհոդվածները

քանակի վրա: տադրանքի

Յուրաքանչյուր կալկուլյացիոն հոդվածով ծախսերի գումարները բավրա, կստանանք արարտադրանքիքանակի վրա կտրվածհոդվածների ծախսերը դր քի իավորի կատարված կալկուլյացիայի տվյալները պլանայինի ոզ է դառնում, որ պատվերով պատրաստվածարտադրանքի ինքնարժեքը իջել է 3140 ռուբլով (3210 ռուբլի 70 ռուբլի), որը կազմում

րանական նուր Վերադարձվողթափոններ

|

բոծախ. Մեկ ծախսերը սերի գումարը 100 | ղարկման

հատ

օդափոխիչնե-

րի համար

ա-

ըստ հաշ-

|

|

ըստ

պա որութ

վետվության |

պլանի

-

անդակ

նյութեր

Բանվորների աշխատավարձ խոտանից

օ

-

ծախսե ոխադրամթերման

87700

Կորուստներ

Ծախսեր ընդհան

շտ է որոշել հոդվածի գծով անհրաժե ալկուլյացիայի յուրաքանչյուր

:

`

75900

տնտեսական րդհանուն Ընդամենը

կան

22500

339200

ա

33920

Արդյունքը գերածախս

րլրեսում

1450 4900 147509 հանած նյութեր թափոնները)

տոկոս:

|

Ը ՀՐ ինքնարժեքը Փաստացի ինքնարժեք ինքնարժե ճիավոր մութ» ճիավոր «1200 ռութ»: «(70000ռուբ. միավոր) «(13000ռուբ. միավոր) ճիավոր ռուբ. 50 միավոր)

-

շեղումները պլանային նորմաներից, որոնք դրական կամ բացասական ազդեցություն են ունեցել արտադրանքիինքնարժեքի վրա:

| Ծախսեր՝70000

Պատվեր

Պատվեր

բա

-

է 55

Պատվեր

|

դար պատրաստման

Աանելու` ԱԱրաաաված րաորոցի քու: կարն

Ը

| Ծախսեր՝ 10000 ռուբլի

ժախձերի

-

Ա արտադրանքի ինքնարժեքի ծախսերիհաշվառման Արտադրության մեթոդ պատվերային կալկուլյացիայի ՏՐ

Մեխանիկական նե հավաքման արտադրամասերիդեկտեմբեր ամսվա նյութերի ծախսի, աշխատավարձի,ընդհանուր արտադրական ն ընդհաբաշխման աղյուսակների ու տեղեկագրերի վրա քա հիման ց առաջացած կորուստներիհաշվարկի արտացոլվածեն թիվ 623 պատվերի մեխանիկականարտադրամասում՝130000 ռուբլի, 150400 ռուբլի, հավաքման արտադրամասում՝ երկու արտադրամասերումմիասին`280400 ռուբլի: Հաշվի առնելով ամսվա սկզբի անավարտ արտադրությունը ն դուրս գրված վերադարձվող թափոններիարժեքը, օդափոխիչների տվյալ սերիայի ինքնարժեքը կազմել է 339200 ռուբլի: Թիվ 623 պատվերի արտադրության հաշվառման քարտի տվյալներով (սյունակ «Թողարկման ինքնարժեքը») կազմում են հաշվետու կալկուլյացիան: Մեկ շինվածքի ինքնարժեքը (3392 ռուբլի) որոշվում է պատվերի գծով կատարվածծախսերի գումարը բաժանելով պատրաստված ար-

Կան

1.

բ

-

-

`

37060

-

Առոտադրությանծախսերիհաշվառման ն արտադրանքիինքնարժեքի կալկուլյացիայի փուլային մեթոդր: Այս մեթոդը կիրառվում է արդյունաբերության այն ճյուղերում, որտեղ մշակվող հումքո հաջորդաբար անցնում է մի քանի առանձնացված,ինքնուրույն փուլերով: մշակման Արտադրանքիարտադրությանյուրաքանչյուր փուլ, բացի վերջնամշակման փուլից, հանդիսանում է հումքի մշակման միջանկյալ, բայց ըստ էության, ավարտուն էտապ, որի հետնանքով ձեռնարկությունը ստանում է ոչ թե մշակման վերջնական արդյունքը, այլ սեփական արտադրությանկիսաֆաբրիկատ: Սեփականարտադրությանկիսաֆաբրիկատները օգտագործվում են ոչ միայն արտադրությանհաջորդ փուլերում, այլ նան իրացվում են դրսի ձեռնարկություններին, որպես շինվածքներ ն կիսաֆաբրիկատներ: Ծախսերի հաշվառման փուլային մեթոդը առավել հաճախ կիրառվում է մետալուրգիայում, տեքստիլ, փայտամշակման ն արղյունաբերության այլ ճյուղերում, որոնց հատուկ է արտադրությանտեխնոլոգիականպրոցեսի տրոհումը նախնականհումքի մշակման առանձին փուլերի: Այդ արտադրություններումարտադրանքի պատրաստմանծախսերը հաշվառվում են միանման արտադրատեսակիխմբերի, կալկուլյացիոն հոդվածների ն փուլերի կտրվածքով: Այսպես, սն մետալուրգիայում առանձին փուլեր են հանդիսանում չուգունի (դոմենյան արտադրամաս), պողպատի ձուլումը (պողպատահալարտադրամաս),գլանվածքը(գլանման արտադրամաս),վերջնականարտադրանքը:Փայտամշակման արդյունաբերությունում փայտանյութի արտաքին մշակումը սղոցումը (տախտակների, քառակող գերանների), պատրաստի արտադրանքի պատրաստումը ն հարդարումը (դռներ, պատուհանների շրջանակներ ն այլն): Ծախսերի հաշվառման ն արտադրանքի ինքնարժեքի կալկուլյացիայի վարմանկարգերնըստ փուլերի, ձեռնարկություններումմիանման չեն: Որոշ ձեռնարկություններում ուղղակի ծախսերը հաշվապահական հաշվառման մեջ արտացոլվում են ըստ յուրաքանչյուր փուլի առանձին-առանձին,իսկ նախնականհումքի արժեքը ներառվում է միայն առաջին փուլում ստացված արտադրանքիինքնարժեքի մեջ: Բոլոր փուլերի ծախսերի հանրագումարը կկազմի վերջնականարտադրանքիինքնարժեքը (ձիջանկյալ փուլերի արտադրանքիարժեքը չի կալկուլյացվում): Կիսաֆաբրիկատներիշարժի հսկողությունը արտադրամասերիփուլերի ներսում ն դրանց միջն, հաշվապահության կողմից իրականացվում է օպերատիվ կարգով, բնեղեն արտահայտությամբ,առանց հաշվապահական հաշիվների մեջ գրանցելու: Ծախսերի հաշվառման ն արտադրանքի ինքնարժեքի կալկուլյացիայի փուլային մեթոդի կիրառմանայդպիսի տարբերակըկոչվում է ոչ կիսաֆաբրիկատային:

է 200

երեք փուլ. պլանավորվելն փաստորենպատրաստվել բաց են թողնված Ըստ սահմանված նորմաների.առաջին արւոադրամասին են 8000 15000 ռուբլի գումարով,իսկ հումքի մշակմանծախսերը կազձել

ձ եռնարլությունըունի

Իալածը

Օոիճակ.

նյութեր համար ծախսված1 փուլում վերամշակման ռուբլի: Երկրորդ արտադրական է 10000 ռուբլի: Ինբնարժեքը ըստ փուլերի կազմում երրորդում:

հումք

,.

ե

ռուբլի.

միավորի փաստացի ինքնարժեքըհավասար Արտադրանքի

է 200

:

1-ին փուլ` 23000 ռուբլի 200 միավոր 2-րդ փուլ: 7000 ռուբլի 200 միավոր

:

:

3-րդ փուլ 10000 ռուբլի 200 միավոր

Ընդամենը200

(40000 ռուբլի:200 միավորի վրա): ծախսերիհաշվառմանն արէ նան արտադրության Օգտագործվում մեթոդի կիսաֆաբտադրանքիինքնարժեքիկալկուլյացիայիփուլային է ոչ միայն հաշվարկվում րիկատայրնտարբերակը,երբ ինքնարժեքը ստացված փուլում նան յուրաքանչյուր վերջնականարտադրանքի,այլ նան թիվ համար: Այս դեպքումհնարավորէ օգտագործել արտադրանքի հաշիվը առաջին կիսաֆաբրիկատներ» 21. «Սեփական արտադրության եղանակն երկրորդառանց այդ հաշվի կիրառման: բացի Առաջին դեպքում յուրաքանչյուր փուլի կիսաֆաբրիկատը, է թողնվում փուլից, հանձնվում է պահեստ, որտեղից բաց ավարտական երկրորդ տարբերակի հաջորդ փուլին: Կիսաֆաբրիկատային նախատեսվում: չի դեպքում 21-րդ հաշվի կիրառում է հաջորդ փուլին Նախորդ փուլի ծախսերի գումարը փոխանցվում կրեդեբետով, հաշվի արտադրության հիմնական մեկ արտադրամասի հ աշիհիմնականարտադրության դիտագրելովմեկ այլ արտադրամասի վը անալիտիկցուցանիշներով: որտեղ կիրառվումէ հաշվառմանկիսաԱյճ ձեռնարկություններում, ֆաբրիկատայինտարբերակը,պատրաստիարտադրանքի կազմավորվումէ մշակման նախորդ փուլերում ստացվածկիսաֆաբրիկատների ինքնարժեքին ավարտականփուլի ծախսերի գումարումից ինքնարժեքիմեջ նույնանուն ծախսերը այսինքն կիսաֆաբրիկատների հաշվառման կրկնվում են մի քանի անգամ: Ձեռնարկությանծախսերի կոչվում է ներգործարանային մեջ նման շերտավորումը հանման, հաշվարկվում է ծախսերի հանրագումարը է երբ որը ենթակա ըստ ամբողջ ձեռնարկության: Այսպես, համաձայն մեր օրինակի, 20 հաշվի սինթետիկհաշվառման տվյալներով, ծախսերը կազմել են 93000 ռուբլի (23000:30000:40000),

ռուբլու

եղանակ

՛

ինքնարժե

շրջանառու

53000 շրջանառությունը իսկ ներգործարանային

(23000--30000):

համար հատուկ նշահաշվառման կազմակերպման Արտադրության

կիսաֆաբրիկատայինտարբերակովարտադրության հաշվառման թերությունն է, իսկ առավելությունն այն է, որ հնարավորություն է ստեղծվում որոշել արտադրանքի մշակման յուրաքանչյուր փուլի ծախսերի հանրագումարը, բացահայտել պլանային կամ նորմատիվային ինքնարփաստացիինքնարժեքի շեղումների առաջացման Սա

մերը ունի Ա ությունը նպիսի նակություն աշխատատարության արտադրանքի թյան ապիսիք վերաբերյալ տեղեկատվուխնդիրներիկատարուիջեցումը, աշխաեն ն կորուստներիկրճատումը,ժամանակակիցտեխնիկայի ու ներդրումը, կարգ տեխնոլոգիայի ր ացումը, աշխատանքիգիտական կազմակերպման առաջավոր են հաշծախսերի ն այլն, նպաստում արտադրական ներդրմանը: մեթոդի նորմատիվային վառման ինքնարժեքի ծախսերիհաշվառճան Են. 2 Արտադրության ն արտադրանքի ադրության

աժամանակի

ԿԱԱդր նՔի ն տեղը

պատճառները:

սաֆաբրիկատայինը:

կալկուլյացիայիփուլային մեթոդ

Այսպիսով, յուրաքանչյուր ձեռնարկությունումտեխնոլոգիականպրոցեսը ն կալկուլյացիայի օբյեկտները որոշվում են նախօրոք տեխնոլոգիական փաստաթղթերովն նախահաշիվներով:

|

|

տարբերակիկիրառմանդեպքում) ռուբլի (ոչ կիսաֆաբրիկատային

Դ

ա

2.

որ

արան

8000 ռուբ.

փուլ

Մշակման արժեքը 200նիավոր Թողարկումը՝

ռուբ

Արոաենը Փախոնր

Ն.

Գտա

Կ

ծախսե մբողջու-

աաաար ության

|

|

Մշակման արժեքը, այսինքն՝| 23000---------------Հ»23000

1-ին փուլի ծախսերը

քը

'

արտադրանք»

Դ

Կ

3-րդ

| Մշակման արժե7000

լ ռուբ. Հումքի արժեքը 15000

Հաշիվ 40. «Պատրաստի

(արտադրամաս 01)

|

2-րդ փուլ

4-ին փուլ

|Մշակմանարժեքը՝

ծախսերի րիարտացոլումը հաշ ր արտացոլուսը հաշիվներում

Հաշիվ 20. «Հիմնական արտադրություն»

գների

աո կր

այնրառումը

Այն ձեռնարկությունները, որոնք առանձինփուլերի կիսաֆաբրիկատները իրացնում են դրսի կազմակերպություններին՝կիրառում են ծախսերի հաշվառման կիսաֆաբրիկատայինտարբերակը, մնացածները ոչ կի-

Արտադրության րտադրությ

ծախսերի ւ

Թողարկումը՝ 200 միավոր

Արւոադրանքիմիավորիինքնարժեքը 200 միավորի) 200 ռուբ. » (40000 ռուբ. -

Հաշիվ 20. «Հիմնականարտադրություն» (արտադրամաս02) Կ

Դ ..

:

Մշակմանարժեքը. այսինքն| 5, Փոխանցված են 2-րդ 2րդ փուլի ծախսերը փուլի ծախսերը

Հաշիվ 20.

»

ծախսերիարտացոլումըհաշիվներում Արտադրության ժամանակ) տարբերակիկիրառման (կիսաֆաբրիկատային

ա)

«Հիմնական արտադրություն» (արտադրամաս03) Կ

բ

`

3-րդ փուլի ծախսերը-

10000

փուլի ծախսերը

10000 Ընդաճենը՝40000

Պատրաստիարտադրանքիփաստացի ինքնարժեքը

| |

կիսաֆաբրիկատներ» թիմ 21. «Սեփականարտադրության ռուբ եաշվի օգտագործմամբ.

Կ

Դ

4`

Պումքին 15000

Հ

Հա

ն

|

.

նյութերի արժեքը

Մշակմանարժեքը 1-ին փուլում լ

21. «Սեփական

արտադրության Կ

դ

| 1-ին փուլի կիսաֆաբրիկատ- 1-ին փուլի կիսաֆաբրիկատներիինքնարժեռերի քը. որոնք բաց են հանձնված են պահեստ թողլնված02 արտադրա23000 -»-23000 մասին 23000 4.

ինքնարժեքը, որոնբ

Հաշիվ 20. «Հիմնականարտադրություն» (արտադրամաս 02) Դ

Կ

Լ.

1-ին փուլի կիսաֆաբրիկատներիինքնարժեքը. որոնք ստացվածեն պահեստից՝23000

4.

2 տուի

մշակման

ար-

6. 2-րդ փուլի կիսաֆաբրիկատ- |7.2-րդ փուլի կիսաֆաբների րիկաւոներիինքնարժեքը. որոնք հանձնվածեն | հանձնվածեն պահեստ |03 արտադրամասին՝ 30000---------Տ»30000

ինքնարժեքը. որոնք

30000

քր

Հաշիվ 20. «Հիմնական արտադրություն» մաս 0 03) ժարտադրամաս

Դ 7.

|.

Հաշիվ 40. «դատրաստի

ինքնարժեքը,

8.

|

արտադրանք»

գդ:

Կ

է

2-րդ փուլի կիսաֆաբրիկաւտնեԴուրս գրվում րի որոնք ստաց|պատրաստի արտաված եկ պահեստից՝30000 դրանքիփաստացի

է

9. Պահեստ

գրվել պատրաստի արտադրանքըփաստացի

ինքնարժեքը ինքնարժեքով

3-րդ փուլի մշակմանծախսերը` 40000

10000

Կ

մուտքա-

Հ»

|

|

40000

Բ) առանց թիվ 21. «Սեական արտադրությանկիսաֆաբրիկատներ» հաշի օգտագործման,ռուբլի

«Հիմնական Դաշիլ «Հիմնական Հաշիվ 20. արտադրություն» «Պատրաստի րոյ

Լ

ն

Հումքի ն

թը

Հաչիվշ0 «Հինական

արտադրություն»

մաս 01 01) (արտադրամաս

(արտադրամաս 02)

3.Կիսաֆաբրի- 3.1ին

|.

Կ

Հաշիվն

դորտադրամաս ի դ րոադրանք»

Կիսաֆաբրի- 5.2-րդ փուլի կի-|»

Պահեստ

չե»աաա Հարիր. արժեր իրթ-ների աարի ինքնա 15000Անոր, հաւտների արտադրանժեքը հանձնված ինքնարՍեքը տադրամասին 23000----------Հ» 40000--5»40000 ողոր Շ------»-30000 -

-

ր-

-

23000

Հա

4.

լարտադրամա-

սին

`

արտադրանքի

իրով

սերը՝ 10000 փաստացի

ինքնարժեքը

աա 23000

23000

30000

ժե

փուի 63-րդ |դատրաստի մշակմանծախ-

2-րդ

փուլի

ը

քի

40000

30000

40000

Արտադրությանժախսերիհաշվառման ն արտադրանքիինքնարժեքի նայկուլյացիայր"որմատիվայրնմեթոդը՝ Արտադրությանծախսերիհաշվառմաննորմատիվային մեթոդի խնդիրներիցեն տնտեսությունում նյութական, աշխատանքային ն ֆինանսական ռեսուրսների ոչ ռացիոնալ օգտագործմաննախազգուշացումը,արտադրությունում եղած ռեզերվների ն ներարտադրականտնտհաշվարկի արդյունքների բազահայտումը: Այն ընդգրկում է արտադրանքի, աշխատանքներին ծառայությունների միավորի վրա աշխատաժամանակի, նյութական ն դրամական ռեսուրսների ծախսերի տեխնիկապես հիմնավորված հաշվարկային մեծությունները: Արտադրականծախսերի նորմաները (չափաքանակները) կարնորագույն գործիք են արտադրությանկառավարման գործում, դրանք արտացոլում են ձեռնարկությանզարգացման տեխնիկականն կազմակերպչաեն տնտեսության ն գործունեության վերջնա:

կան կան Անի րո արդյունքների

վրա:

Սնհրաժեշտ է տարբերելնորմաները, ըստ իրենց գործողության տեողության ն հաշվարկի ժամանակի՝ ընթացիկն պլանային: աշխատանքի պլանների կազմումը, նյութերի բացթոՎերթափոխային ղումը բանվորական աշխատատեղերին, աշխատանքի կատարման համար բանվորների աշխատանքի վարձատրությունըիրականացվում են տվյալ ժամանակում գործող կամ ընթացիկնորմաների հիման վրա: Դրանց հիման վրա կազմվում են ամենամսյա նորմատիվայինկալկուլյացիաներ՝ դետալների,հանգույցների, առանձին շինվածքների Պլանային նորմաները նախատեսվում են եռամսյակայինն տարեկա են հապլաններով ն հաշվարկվում ժամանակաշրջանի պլանավորվող մար, սպասվող նորմաներիհիման վրա հաշվի առնելով կազմակերպչական տեխնիկականմիջոցառումներիներդրումից ստացվող արդյունքը (հաշվարկվում են ձեռնարկության տեխարդֆինպլանի լազմման ժամանակ): Ընթացիկ նորմաների առավելությունը ակնհայտ է: Այդ իսկ պատճաանք անընդհատ ռո պահպանվեն գիտության ն ւտեխնիկայ պետք ո է ն որը իմ մակարդակի վերջին նվաճո պ րի որը իիր ց վում է գործող ընթացիկ նորմաների անընդհատվերանայման, արտադրության միջոցների նկատմամբ ձեռնարկության պահանջմունքի որոշման մեքոդներիկատարելագործման,հումքի, նյութերի, վառելիքի, էլեկտրաէներգիայի,աշխատաժամանակիծախսի տեխնիկապեսհիմնավորված նորմաների, ինչպես նան սարքավորումների, մեքենաներին մեխանիզմներիօգտագործմաննորմատիվներիմշակման ճանապարհով: Փաստացի կատարված ծախսերըհամեմատելով հաստատված ընէ ձեռնարկությանտնտեսաթացիկ նորմատիվներիհետ՝ իրալլանացվում

կորի

՛

-

:

ովէն լաճ մնե կա կին հաաա

,

նանա

կան գործունեությանվերլուծությունը,բացահայտվում են ներարտադրական ռեզերվները,նախատեսվում են դրանց օգտագործման

ուղիները,

ծախսերի

մշակվում են նոր նորմաներ`հաջորդ հաշվետու ժամանակաշրջանի շրջանի համ համար: Այդ պատճառով առաջանում է արտադրանքի միավորին բաժին ընկնող ծախսերիընթացիկ նորմաներիփոփոխության

2.

աճվա-Լանվա-

կային

|Չ

կերպմանանհրաժեշտություն: Դրանք կարող են փոփոխվելնոր տեխնոլոգիայիներդրման, ռացի-

մմ

103004|

4բ

ափո Թափոննե

կգ

|

11900

|

ոով Կալ Փոփոխ-|Կ

ման

|ռուբ.կոպ.| կոդը

ռուբ.կոպ.|վածը

վածը

|րը

համարը

Աչ ատճբ

հաշվառմանկազմա-

Նյութեր

կաքզանգ կուլյա'Սյուերիաան.գիաԳինը, Գումարը, մարը, զանգ| | :

|

ցիոն

| Բով

արաց ոնալիզատորականառաջարկությունների, օօ Ց " ո. ատյ. կազմակերպչական-տեխնի80մմ Գ. | կական միջոցառումների իրականագման, կոնստրուկցիաների, դետալների, հանգույցներին շինվածքներիորակի բարձրացման, ինչպես նան նհ հաշվառումը ռում ժամանակին Ծախսերի նորմաներիփոփոխմանճիշտ ն ժաման տեխնոլոգիականգործառնությունների կրճատման, աշխատանքիարէ ձեռնարկության ղեկավարներին հնարավորություն տալիս իրականացնյութերը առավել Ծ

գրարգրացման, Լժաններով փոխի բառպարժեք ենայԴպքերում: Այդ փաստե

ր

անցվում

ծանուՆ(նախաճենու մ փոփոխման ԱԿ

ները րը Ն.

տերու փաստաթղթերում (նորմաների

լ

փոփոխձանպատճառմեղավորները ղավորները (նախաձեռնողները), ւ ծախսերի հոդվածները, են

ար-

հարու նանրը,

տեխնոլոգիականգործառնությունների համարները, շինվածքը,դրանց տոկոսային կամ դրամական

ՅՈԸ՝

արտահայ-

Աճենից ավելի հաճախ նորմաներիփոփոխումը կատարվումէ նոր ժամանակաշրջանի սկզբի դրությամբ, այդ իսկ պատճառով պարտադիր վերահաշվարկման են ենթարկվում անավարտարտադրուքամ յանն ամսվա սկզբի մնացորդներըհամապատասխան հոդվածներիգծով: հ աշվետու

'

իվ

01104 ջանուցագիր բիվծախսերի հաստոցի, շինված աժք լ

րի նորձմանե որտաների

փոփոխմանմասին

|Տեղեկատվոյյան ա Դանգուցի անվանումը

ան |

բաժին

ԿՈՈ

ԱԱ

աե

հունվարի 1996.

չու

«աստտատց

Գլխավորինժե-

որ

|ն

7.

Աշսատավարծ

տարա |լանսեա|զորու էԿորճաԷԱՆ ԱՐԱ

ԶԸ

գոթ

ը

կւթուը:| կարգը

7" ՀԱՐՑ Ց

|

կը, Ժամ

չափը,նությունը | կարգը |

ոգ--1 399. |

|

-Վ |

կը,ժամ շօ

| |

չափը, կոպ. 17ցը

|

Ծախսերի նորմաների փուխոխմանմասին ծանուցագրերը պետք է լրացվեն ա) տեխնոլոգիականբաժնում նյութերի ծախսիգծով, բ) պլանային բաժնում նյութական ռեսուրսների գների փոփոխման դեպքում, գ) աշխատանքի ն աշխատավարձիբաժնում աշխատաժամանակի, սպասարկման ն վարձաչափերի նորմաների փոփոխման ,

Ոագրությու .

-

ցում:

ԱԱ

դ տաղահատ

նել հսկողություն կազմակերպչական-տեխնիկականմիջոցառումների պլանների կատարման, նոր տեխնիկայի ն տեխնոլոգիայի ներդրման, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման վրա, ինչպես նան օպերատիվ կարգով լուծել ե կանխել աշխատանքումտեղ գտած բերությունները, եքե դրանց պատճառով տեղի է ունեցել ծախսերի ավելա-

ման

կողը

..

դ) կոնստրուկտորականբաժնում՝ դետալների,հանգույցների ն կիսաֆաբրիկատներիփոփոխությանդեպքում, ե) գլխավոր էներգետիկ ծառայությունում վառելիքի ն էներգիայի

Նաահխնիկ Կ ոգիաման փաստաթղթերում ծախսերի նորկան 3)

ծով:

մաների փոփոխումները գրանցվում են ծանուցագրերի ստացման պահին, իսկ նորմատիվային կալկուլյացիաներում ծանուցագրերի ստացմանը հաջորդող ամսվա սկզբում: Նորմաների փոփոխման պատճառները ծածկագրվում են տեխնիկատնտեսական գործոնների հիմնական խմբերի կտրվածքով,որոնք օգտագործվումեն արտադրանքիինքնարժեքի իջեցման առաջադրանքներիհաշվարկման ժամանակ, ինչպիսիք են. 1. Արտադրությանտեխնիկականմակարդակիբարձրացումը, 2. Արտադրության ն աշխատանքի կազմակերպմանբարելավումը, 3. Արտադրության ծավալի ն կառուցվածքիփոփոխությունը,

Բնական ռեսուրսներիօգտագործմանբարելավումը, Արտադրությանզարգացումը: Ձեռնարկություններումնորմատիվային կալկուլյացիաներիմշակման համար ստեղծվում է նորմատիվայինբյուրո (խումբ): պլանա-տնտեսագիտական բաժնին կից: Այստեղ համապատասխան ստորաբաժանումներից ստացվում են նորմաներըն նորմատիվները,ստեղծվում է նորմատիվային տեղեկատվությանֆոնդ, կազմվում են նորմատիվայինկալկուլյացիաները, նորմառերի փոփոխման վերաբերյալ հաշվետվությունները, նորմաներիցշեղոմների հաշվարկներըն վերլուծությունը: Նորմատիվային կալկուլյացիաներըկազմվում են դետալների, հանգույցների ն շինվածքների համար, դրանց տվյալները օգտագործվում են առանձին շինվածքների փաստացի ինքնարժեքի հաշվարկման, անավարտ արտադրության գնահատման ն խոտանված արտադրանքի ինքնարժեքիորոշման համար: Առանձին դետալների ն. հանգույցներինորմատիվայինկալկուլյացիաները կազմվում են միայն ուղղակի ծախսերիկտրվածքով (նյութեր, աշխատավարծ),իսկ ամբողջ շինվածքինը՝արտադրականինքնարժեքիբո4.

5.

լոր

հոդվածներով:

Նշենք արտադրության ծախսերիհաշվառման ճորմատիվայինմեթոդի մշակման ն վարման դեպքում ձեռնարկությանառանձին բաժինների միջն աշխատանքներին պարտականություններիբաշխման ցանկը: 1. կոնստրուկտորական բաժին մշակում է ձասնատվածն հավաքափոխադարձփոխարինելիությանքարտերը, " աե ոզ (տեյսնիկական)բաժին մշակում է դետալների անցման փուլերը, սարքավորումներիտեսակները,կտրատելու գործելաը հումքի, նյութերի ն կոմպլեկտավորման շինվածքների ծախսի նորմաները,սահմանում աշխատանքի տարակարգը, միավորի արտադրության համար անհրաժեշտ Ժամանակը,կազմում է տեխնոլոգիականքարտեր նս ձնման (լիմիտի)

աքգճագրերը, դետալների 2. Տեխնո Է մական) Համին ոգիական :

երրգործիքները ժաոիիէակիչ մարքերը,

քարտեր:

Այս բաժնին կից ստեղծվում է նյութական նորմատիվներիբյուրո, որը մշակում է ծախսի նորմաները,որոշում է տարբեր

մետաղագլանվածքի ն

տեսակի նյութերի

կիսաֆաբրիկատների պահանջարկը,սահմանում ե աը Արա

նաաը

զառամդրանցից հմանեմի շեղու րի ազո ատճառրի, մեղավորների, մեղավորների, ոփոխմա

պ

,

նա

է

նա-

խաձեռնողներիկոդերը: Յ. Աշխատանքի ն աշխատավարձի բաժին մշակում է գործընթացի նորմավորմանքարտեր, ըստ աշխատանքիժամանակիծախսին տարակարգի, վարձաչափերը, հաստիքային թվաքանակի նորմատիվները:

Դրան կից ստեղծվում է աշխատանքայիննորմատիվներիբյուրո, որտեղ մշակվում են աշխատավարձի նորմատիվճերը ըստ դետալների ն ամբողջ շինվածքների ու նորմաների փոփոխման, դրանցից շեղումների ծածկակոդերը: պատճառների ձ. մարքետինգի բաժին ապահովում է չընդհատվող ն համաչափ մատակարարումը անհրաժեշտ ապրանքանյութականարժեքներով, ըստ տեսակների ն ծավալի դուրս է գրում պարտագրա-լիմիտայինքարտերը, ապահովում է պահեստների նորմալ աշխատանքը,դրանց չափիչ ն կշռող սարքերով հագեցվածությունը, մշակում է նյութերի գնացուցակային անվանացանկը: 5. Տեխնիկական վերահսկողության բաժին կատարում է արտադրանսահմանում է հսկողության (ստուգման) կեդասակարգումը, քի խոտանի ն տեր դետալների,հանգույցների շինվածքներիպատրաստմանտեխնոլոգիական շղթայում, իրականացնում է ստացված հումքի, նյութերի, կիսաֆաբրիկատների որակի ստուգումը դրանց մուտքագրման պահին, մշակում է խոտանիպատճառներիԼ մեղավորներիծածկակոդերը: ծ. Պլանա-տնտեսագիտականբաժին` մշակում է պլանային կալկուլացիաները ըստ առանձին արտադրատեսակների, նյութերի գնացուցակային անվանացանկը (հաշվապահության ն նյութատեխնիկական բաժնի հետ համատեղ), հաշվարկում Է անուղղակի ծախսերի տոկոսաչափերը: կիցստեղծվում է ամփոփ նորմատիվների բյուրո, որտեղ Բաժնին մշակում են նորմատիվայինկալկուլյացիաները՝ սահմանվածկալկուլյացիոն հոդվածների լրիվ ընդգրկումով, վերլուծում նորմաների փոփոխման ն նորմաներից շեղումների հետնանքով ստացված գումարները ն պատճառները, ձեռնարկության այլ բաժինների ն ծառայություններիհետ համատեղ կազմում են նորմատիվային կալկուլյացիաներ՝ հաջորդ հաշե մ համար: վետու համար ամսվա 7. Գլխավոր մեխանիկի ն գործիքայինբաժինները մշակում են վառե-

Արանգիջ Աի որգատիվնելը որմաների փոփոխական շեղումն ի ծածկակո ն այ ՐՆ» Կշապարաուի նաներ առեւտ ժամա ն էներգիայի

բոլոր

տեսակների

ծախսերի

նորմաները,

գործիքնե

Ն

պ ատճառնե

ր

դ երր-

լանի եղ.

հ

մ

են

տեխն

ը լ

րի, սարքավորումներիբոլոր տեսակներով՝ըստ նորմաների,անձնակազմի հաստիքներով, ըստ նորմաների աշխատավարձով,անուղղակի ծախսերի նորմաներով: Արտադրությանծախսերիհիշատակված փաստաթղթերը հանձնում են ձեռնարկության հաշվապահությանը, կազմում ն ներ-

կայացնում են նյութական հաշվետվություն:

սահմանված նոր-

հաշվարկումը ըստ ծախսերի ղումը, աշխատավարձի քարտերը,երթուղայինքարտերը, կար(պարտագրա՛.լիմիտային մաների են ծախսի նորմաները, սահմանաքանյութերի գագրերը,որտեղ նշվում ե աշխատանաշխատաժամանակը նակները, լիմիտները.նորմավորված արժեքների պահեստից քի վճարմանվարձաչափերը), իսկ մյուսներով բացթողումը,աշխատավարձիհաշվարկումը, գործող նորմաներից ավելացման(գերածախսի)դեպքում (պահանջագրեր,կարգագրեր՝«շեղում նորմաներից»հատուկ նշումներով կամ լրավճարմանթերթիկ աշխատա-

9. Մաշվապահություն սկզբնական փաստաթղթերի հիման վրա իրականացնում է արտադրությանծախսերի հաշվառումը ըստ նորմաների, նորմաներից շեղումների ն նորմաների փոփոխման:Հաշվարկում է շեղումների Ա փոփոխումներիինդեքսները, կազմում հաշվետու կալկուլյացիաներ յուրաքանչյուր արտադրատեսակիհամար: Մասնակցում է նյութերի գնացուցակային անվանացանկիկազմմանը, նորմատիվային կալկուլյացիաների մշակմանը, ինչպես նան վերլուծում է ինքնարժեքը:

ա

Գար նոնմաիվաիի Աո -

աը հաակրաժին՝ Փ

լխ

ի

բաժին

մեխանինի

Ջ

Ա գորէներգետիկի Հանին

աի

Ն Աշխատանքի |

ա

,

ՐԲ

Թ

ՀաշվավաՓ

Ն

լ

Ց

Տեխնիկական

աաա

ի

Փ Պատրաստման արտադրամասեր ք-

Արտադրության ծախսերի հաշվառման նորմատիվային մեթոդի կիրառման ժամանակ ձեռնարկություններըօգտվում են պլանային, նորմատիվային ն հաշվետու կալկուլյացիաներից: Իրենց կազմով դրանք պետք է նմանօրինակ լինեն ն համապատասխանենտիպային անվանացանկին, որը նախատեսված է ինքնարժեքի պլանավորման ն հաշվառման ճյուղային հրահանգներում: Արտադրանքիպատրաստմանհամար սահմանված նորմաների կիրառման հսկողությունը իրականացվում է հաշվապահահական հաշվառման օգնությամբ,շնորհիվ ծախսերիձենակերպման մար սահմանված փաստաթղթավորման ըստ նորմաների, նորմաներից շեղումների ն փոփոխությունների:Ծախսերի հաշվառման նորմատիվային մեթոդի առանձնահատկությունն է համարվում ծախսերի նկատմամբ ընթացիկ ն նախնական վերահսկողության հնարավորությունը: Այսպես, որոշ փաստաթղթերովկատարվում է նյութերի, հումքի, վառելիքի բացթո270

:

վարձի մասին): Այս փաստաթղթերը,մինչն դրանցում նշված գործառնություններիկատարումը,պետք է լրացուցիչ կարգով ստորագրվածլինեն այն անձանց կողմից, ովքեր վերահսկումեն արտադրության պրոցեսը, նրանում կատարված ծախսերը (արտադրամասիպետը, գլխավոր ինժեները): Դրանցումպարտադիր կարգով նշվում են նորմաներից շեղումների պատճառներըն մեղավորների ծածկագրերը: Տնտեսման գումարը, որպես սահմանվածնորմաներից շեղում, հաշքարտերի վապահությունում հայտնաբերվում է պարտագրա-լիմիտային փակումիցհետո, հաշվարկվածաշխատավարձի,ընդհանուր արտադրական, ընդհանուր տնտեսական, արտադրությանկառավարմանն սպասարկման հետ կապվածայլ ծախսերի բաշխմանժամանակ: Նորմաներից շեղումները ցույց են տալիս, թե ինչպես են պահպանվում արտադրանքիպատրաստման տեխնոլոգիան, հումքի, նյութերի, աշխատանքիծախսումների նորմաները: Դրանք բաժանվում են դրակաԱ բացասականի, որն առանի, որը նշանակում է ծախսերի տնտեսում ջացնում է ծախսերի ավելացում (գերածախս): Դրական շեղումը տնտեսում է, որը ձեռք է բերվում մետաղի ձնեման, նյութերի, հումքի առավել լրիվ, նվազագույն թափոններովօգտագործման, աշխատանքի արտադրողականությանբարձրացման,դետալների մշակման ն դրանց հավաքման ժամանակի կրճատմանմիջոցով: Բացասականշեղումը՝ հումքի, նյութերի լրացուցիչ օգտագործումն է սահմանված նորմաներից ավելի, կտրատման ն մշակման ժամանակ թափոնների ավելացումը, քանի որ ձեռնարկության պահեստներում առկա չեն եղել արտադրության համար անհրաժեշտ նյութական արժեքներ, աշխատավարձի ավելացումն Է սարքավորումների համապատասխան կարգավորման բացակայության պատճառով, նորմատիվներիչնախատեսված տեխնոլոգիականօպերացիաներիառկայությանդեպքում: Նորմաների շեղումների վերաբերյալ կազմվածփաստաթղթերումշեղումների պատճառների,նախաձեռնողների,մեղավորներիծածկագրերի առկայությունը հնարավորություն է տալիս հաշվապահությանը ամսվա ոնթացքում սահմանված ժամկետներում կազմել զեկույցներ նորմանեոհց շեղումների մասին ն իրազեկ դարձնել ձեռնարկության ղեկավա271

րությանը, որպեսզի միջոցներ ձեռնարկվես գերածախսերի կանխման ն տնտեսավարությանամրապնդմանու պրոպագանդմանհամար: Իր տրամադրության տակ ունենալով նորմատիվային կալկուլյացիաները, ընթացիկ ամսում նորմաներիցշեղումները ն դրանց փոփոխությունները արտացոլող փաստաթղթերը ն, տեղյակ լինելով, թե ինչ քանակությամբ արտադրանք է թողարկված,հաշվապահությունըհաշվարկում է հաշվետու ամսվա փաստացիծախսերիհանրագումարը: Փաստացի ինքնարժեքիհաշվարկը իրականացվումէ հետնյալ բա-

նաճնով. որտեղ Փր-

Փյ Հ ՆիՀ Շո Հ Փզ

ինքնարժեքը փաստացի -

-

-

են Օրինակ. բերված հետեյալ ցուցանիշները.

ռուբ.,

-անավարտարտադրությունը ամսվա սկզբում

միավոր,

միավորինորմատիվայինինքնարժեքը1̀220

տնտեսում

ռուբլի: Պահանջվումէ որոշել ամբողջ

թողարկմանն միավոր արտադրանքիփաստացիինքնարժեքըտրամադրության տակ

նենալով

հետեյալ տեղեկությունները՝

ու-

600000 ռուբլի Նորմատիվային 250 միավոր). ինքնարժեքը՝ (1200ռ 2. Շեղումներ նորմաներից՝ տնտեսում 9000ռ., գերածախս 12000 ռուբլի. 3. Նորմաների փոփոխումներըկազմել են՝ 2000 ռուբլի. քանի որ անավարտարտադրանքի արժեքըհին նորմաներով122000 ռ. է (1220 ռուբլի » 100 միավոր),իսկ որ նորմաներով`120000 ռուբլի (1200 ռուբլի » 100 միավոր). Է

պահանջները, որը ն խոսում է հաշվային ինֆորմացիայի նշանակության ն կարնորության մասին: Նորմատիվային մեթոդը համապատասխանում է Արեմուտքում լայնորեն կիրառվող «ստանդարտ-կոստ» համակարգին, որը բաղկացած է նյութերի, աշխատանքի ծախսումների, վերադիր ծախսերի ստանդարտներից (նորմաներից) ն դրանց հիման վրա մշակվածստանդարտկալկուլյացիաներից: Փաստացի ծախսերիգումարը ստորաբաժանվում է ստանդարտների ն դրանցից շեղումների փաստացի ինքնարժեքի կազմավորմանհսկողության ն այդ պրոցեսի ակտիվ կառավարմաննպատակով: Նշված տեղեկատվությունըներքին բնույթ է կրում ե հրապարակմանենթակա չէ: Ներկայումս Ռուսաստանի Դաշնությունում արտադրական ծախսերի կազմը կարգավորվումէ հատուկ դրույթներով,հարկային ծառայությունների կողմից ինքնարժեքինկատմամբ հսկողություն սահմանելու ե որոշ կառուցվածքների (ձեռնարկությունների) կողմից շահույթի քողարկումը թույլ չտալու նպատակով: Արտադրությանծախսերիհաշվառման հետագա կարգը կներկայացվի նորմատիվայինմեթոդիպայմաններում: բոլոր

Նե նորմատիվային ինքնարժեքը Շո շեղումներ նորմաներից (տնտեսում կամ գերածախս) Փո նորմաներիփոփոխումները (ավելացում կամ պակասեցում):

-արտադրանքիմիավորինորմատիվային ինքնարժեքը՝1200 ռուբ., -թողարկումը՝500 միւսվոր, հաշվետու ամսվա ծախսերը կազմել են. գերածախս՝12000 ռուբ.,

Այդպիսով,կարելի է որոշել արտադրության ժախսերի հաշվառման նորմատիվային մեթոդի հիմնական տարրերը` ըստ արտադրատեսակների, նորմատիվային կալկուլյացիաների կազմումը հաշվի առնելով ընբացիկ ամսվա սկզբին գրանցված նորմաների փոփոխությունները,արտադրության ծախսերիանջատված հաշվառումը՝ ըստ նորմաների ն նորմաներից շեղումների, նորմաներիփոփոխություններիհաշվառումը, հաշվետու կալկուլյացիաների կազմումը: Հաշվառման նորմատիվային մեթոդը ապահովում է արտադրական ծախսերի նախնական վերահսկման հնարավորությունը ն օպերատիվությունը ն, փաստորեն, բավարարում է կառավարման ն հաշվառման

Այսպիսով,թողարկման փաստացիինքնարժեքըկազմել է. 9000 2000): ռուբլի (600000 12000 Արտադրանքի միավորի փաստացիինքնարժեքըհաշվարկելուհամարանհրաժեշտէ հաշվել նորմաներիցշեղումների Ն նորմաներիփոփոխությունների ինդեքսները: 4.

605000

--

Ինդեքսը(76)

ման

(նորմաներիցշեղումներիկամ փոփոխությունների գումարը : թողարկնորմատիվային ինքնարժեքի) «100

Տնտեսման

Հ

ինդեքսը՝ (-)

1. 594

գերածախսի ինդեքսը՝ (:)

(9000

ռուբ.

(12000

Ւ

ռուբ.

:

ռուբ.

փոփոխմանինդեքսը՝() 0,3394 (2000

Հ

»

»

600000

: 600000

:

ռուբ.)

600000

ռուբ.) ռուբ.)

Միավորարտադրանքիփաստացիինքնարժեքըկազմել է 1210 ռուբլի |1200 ռուբլի (244 1200 ռուբլուց) (1.595 1200 ռուբլուց) Ժ (0.33 96 1200 ռուբլուց) 1200 ռուբ. -

24 ռուբ.

ռուբլի

Հ

Հ

ռուբլի):

ԶՋ5. ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Նյութերը, կոմպլեկտավորմանգնովի շինվածքները ն կիսաֆաբրիկատները արտադրության ծախսերում մեծ տեսակարար կշիռ են կազմում: Այդ իսկ պատճառով դրանց տնտեսումը կամ գերածախսը նշանակալից ազդեցություն կունենա արտադրանքիինքնարժեքի վրա: Այդ առումով անհրաժեշտ է ներգործուն հսկողություն սահմանել արտադրությունում նյութերի ճիշտ օգտագործմանվրա: Պետք է հաշվառումը կազմակերպել այնպես, որ հնարավորություն ստեղծվի փաստացի ծախսերիմակարդակըանընդհատ համեմատել սահմանվածնորմաների հետ, օպերատիվ կարգով բացահայտել նորմաներիցշեղումները:

վալիրած

՛Արտադրությանընյութերը բաց են թողնվում պատշաճ մակարդակո ձնակերպվածփաստաթղթերիհիման վրա, ըստ քաշի, քի կամ ձեռնարկությունում գործող նորմաներին խիստ համապատասխան` նշելով պատվերի, շինվածքների, արտադրանքիտեսակների կամ խմբերի, աշխատանքների, ծառայությունների կոդերը, որոնց արտադրության կամ կատարմանհամար դրանք բաց են թողնված: Նյութերի ծախսի սկզբնական փաստաթղթերը մշակվում են նյութերի հաշվառման խմբում: Ըստ ծախսման ուղղությունների, նյութերի ծախսի հաշվառման համար կիրառում են փաստաթղթավորմանտարբերեղանակներ,ինչպիսիք են գույքայինը ն խմբաքանակայինը: Առաջին դեպքում սկզբնական փաստաթղթերի հիման վրա (պարտագրա-լիմիտային քարտեր, պահանջագրեր), որոնցով, սահմանված նորմաների շրջանակներում, արտադրամասերինբաց են թողնված նյութեր` պլանավորվածքանակությամբ շինվածքների պատրաստման համար, հաշվապահությունում հաշվարկում են ծախսվածնյութերի արժեքը, հաշվի առնելով շեղումները նորմաներից (տնտեսման, գերածախսի կամ փոխարինման հետնանքով), որոնք ձնակերպված են կամ հատուկ պահանջագրերով, կամ կարմիր շերտագծով պարտագրա-լիմիտային

համար: օգտագործման

նորմաների,նյութերի Ժախսը որոշվում է` նորման բազմապատբաց թողնված դետալներիքանակով: Օրինակ, կելով արտադրությանը հաստոց) նյութի ծախսի թիվ 01101 շինվածքի համար (մետաղահատ մասսայով 1700 կգ, նորման` 50 մմ ձբ տեսակի պողպատիսնամշակման տոննա (1700 2: 110 հատ): իսկ 110 հատի համար ծախսը կկազմի 187,0 ծառապլանա-դիսպետչերական Բացի դրանից, արտադրամասերի մեջ գնոարտադրության յությունները կազմում են հաշվետվություններ օգտագործման վի ն սեփական արտադրությանկիսաֆաբրիկատների վերաբերյալ: նյուէ տալիս կարգավորելարտադրությունում Դա հնարավորություն թականարժեքներիշարժը, գործող նորմաներիցշեղումների նկատմամբ ձնման ակտերի ու այլ պարբերաբար սահմանել հսկողություն առանձին Ըստ

Նյութերի ծախսի հաշվարկման գույքային եղանակը անհրաժեշտ է այն դեպքերում, երբ արտադրամասերումմիշտ առկա են չօգտագորօծված նյութեր ամսվա սկզբի ն վերջի դրությամբ: Հետնաբար, արտադրության վրա նյութերի փաստացի ծախսը հաշվարկվում է այդ մնացորդների հաշվառմամբ: Դրա համար հաշվետու ժամանակաշրջանիվերջում (հերթափոխի, շաբաթվա, ամսվա) անց է կացվում չօգտագործված Ըյութերի գույքագրում, որից հետո որոշվում է նյութերի ծախսը`սկզբնակառ մնացորդին ավելացնում են բաց թողնված նյութերը ն հանում վերջնական մնացորդը: Նյութերի ծախսի հաշվառմանհամար (մետաղի, գործվածքի) կիրառվում է խմբաքանակայինեղանակը՝ նյութերի ծախսը հաշվառվում է յուրաքանչյուր խմբաքանակիձնեման ժամանակ, դրանից հետո որոշվում է կամ գերածախսը՝նշելով դրանց պատճառները ն մեղավոր-

ԱՄԸ

արտադրամաս փաստաթղթերիհիման վրա, կիրառել միջոցառումներ անհամաչափություններ ն նյութերի մատակարարման րին դետալների ռացիոնալ կանխելու նպատակով,կազմակերպելտվյալ արտադրամասի նրա հետ գործակցողմյուս արտադրամասեփոխկապակցվածությունը րի հետ ն վերացնել նյութերի գերածախսիառաջացմանպատճառները: հաշվետվություններիտվյալները` արտադրության Արտադրամասերի մասին մտցվում են նյութերի ծախսի բաշխմեջ նյութերի օգտագործման ման տեղեկագրիմեջ, որը կազմվում է թիվ1 մշակմանաղյուսակով: շուկայական հարաբերություններիանցման այսինքն Նեոկայումս, նյութերի արժեքի դուրս գրման այլ եղանակներ`կապվածարժեզրկմաներնույթների փոփոխմանհետ, ինչպիսիք են՝ ըստ ժամանակի, վերջին անգամ ձեռք բերված Մեթոդ ԼԻՖՕ՝ դեպքում: արժեքից, աճող ինֆլյացիայի նյութերի խմբաքանակի

եզտագործվա ւ կիրառել ՔԸ աճավոր աաա արրանում

`

մումը

րով, որը հնարավորություն համակարգը: րությանխրախուսման դիտարկենք նյութերի ծախսի հաշվառումը Ավելի մանրամասնորեն Նյութերի ռացիոնալ մեթոդի կիրառմանպայմաններում: նորմատիվային է արտադրաիրականացնում օպերատիվհսկողությունը օգտագործման ըստ արհամար, ծառայությունը: Դրա մասի պլանա-դիսպետչերական կազմվում է հաշվետվությունամսվա ընթացքում նյութերի տադրամասի,

քարտերով:

Նյութերը բաց են թողնվում ձեող վարպետներին՝ըստ առաջադրանքի նորմատիվային հաշվարկի: Առաջադրանքի կատարումից հետո, օգտագործված նյութերի ն ձնված դետալների քանակը գրանցում են ձենման ակտի մեջ, որը կազմվում է յուրաքանչյուր խմբաքանակի համար: Դա հնարավորություն է տալիս առաջադրանքի կատարումից անմիջապես հետո հաշվարկել նյութերի փաստացիծախսը: Համեմատելով նյութերի

հետ, որոշում են հետնանքը (տնտեի ծախսը նորմատիվայինի Այսպիսով,իրակաըստ ձնված խմբաքանակի): կամ գերածախաը, վրա: Ընդ որում, ճեման րացվում է ամենօրյա հսկողություն ծախսերի որոշվում են ըստ յուրաքանչյուրձեող վարպետի,յուրաարդյունքները ն ամսվա համար հանրագումաքանչյուր ձեման խմբաքանակի ամբողջ է ընձեռում կիրառել աշխատանքիվարձատաստաց

:

ելնելով.

Սեթոդ ՖԻՖՕ՝

ելնելով,

ժամանակի,առաջին անգամ ձեռք բերխմբաքանակի ինքնարժեքից,ինֆլյացիայիպակասեցման

մած նյութերի

ըստ

դեպքում: Դա ձեռնարկությանը հնարավորությունէ

տալիս ժամանակինփոխհատուցել նյութերի ձեռք բերման ծախսերընվազագույն վնասներով, որոնք պատճառել է ինֆլյացիան: Թափոնների հաշվառումը- Նյութերի մշակման ժամանակառաջանում են արտադրության թափոններ: Դրանց են վերաբերում նյութերի մնացորդները,որոնք ստացվել են տեխնոլոգիական մշակման հետնանՔով, լրիվ կամ մասնակի կորցրել են նյութի տվյալ տեսակի հատկութն Թափոնները,որոնք կարող են օգտագործվելհիմնականարտադրանքի պատրաստման համար կամ օժանդակ արտադրամասերում տնտեսական կարիքների համար, կամ իրացվել, կոչվում են վերադարձվող կամ արժեքավոր: Թափոնները,որոնք ոչ մի սպառողականարժեք չեն ներկայացնում (արտադրությունումն տնտեսական կարիքներիհամար չեն օգտագործվում, չեն իրացվում այլ կազմակերպություններին, ինչպես նան անտեսանելի թափոնները՝գոլորշիացում,գերչորացումն այլն), կոչվում են ան.

յունները (լիաչափությունը, ձեըայլն):

վերադարձ:

Վերադարձվող թափոններըպակասեցնում եռ արտադրության ծախսերի գումարը՛՛ որի համար դուրս են գրվում թիվ 20. «Հիմնական արտադրություն» հաշվի կրեդիտիցն դեբետագրվումեն նյութական հաշիվներին, այդ չափով էլ պակասեցվում է «Նյութեր» հոդվածով ծախսը: Թափոններիհանձնման կարգագրերիհիման վրա կազմվում է խմբավորման տեղեկագիր: Հիմնական արտադրության

ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ

մեխանիկականարտադրամասից ստացված

199.

թափոնների Թ. դեկտեմբեր

են Արտադրամաս Որտեղից ստացվել թափոնները

|

Կրեդիտագրվող Պատվեր, ծախսերի

20.

հաշիվներ

հոդվածներ|

«Հիմնական |Պատվեր թիվ 01101, |տաղահատհաստոց

ճե-

թիվ 20 հաշվով

Այլ

|

|

|

|

10. «ութեր» ութեր», ռուբլի

արտադրություն»

Ընդամենը

Դեբետագրվողհաշիվներ

Նորմաներից շեղումների հաշվառումը: Արտադրանքի ինքնարժեքի պլանի կատարմանհսկողության համար անհրաժեշտ է պարզել շեղումներիչափը. պատճառները ն անձանց, որոնց մեղքով դրանք առա: ացել են: Նորմատիվայինմեթոդի ժամանակ արտադրությանծախսերիամփոփ հաշվառումը կազմակերպվում է կամ յուրաքանչյուր շինվածքի, կամ միանման շինվածքների խմբերի կտրվածքով(շինվածքներ, որոնք պատրաստվումեն նույն տեխնոլոգիայովն նույն նյութերից): Դա զգալիորեն կրճատում է արտադրության ծախսերի հաշվառման ն արտադրանքի ինքնարժեքիհաշվարկման աշխատանքներիծավալը: Արտադրությանծախսերի ըստ նորմաների ն նորմաներից շեղումների հաշվառումը ձեռնարկություններում կատարվում է տարբեր ձնով՝ հետ: Տարբերութկապված արտադրությանառանձնահատկությունների է եղանակով: ծախսի նյութերի բացահայտման յունը որոշվում Շեղումները հաշվառում են ըստ պատճառներին մեղավորներիծածկագրերի: Ծածկագրերում առաջին (բարձր) նիշը մատնանշում է պատճառը, իսկ երկրորդը՝ շեղման մեղավորին: Շեղումների ծածկագիրը ստացվում է պատճառների ն մեղավորների ծածկագրերի միացման ճանապարհով. օրինակ` 03 կոդը նշանակում է անձնակազմի մեղքով, 22 նյութերի փոխարինումըվարչատեխնիկական կոդը թափոններիօգտագործումը լիարժեք նյութերի փոխարեն` կոնստրուկտորներինախաձեռնությամբ: Շեղումները հաշվառումը փաստաթղթավորման եղանակով: Շեղումները կարող են տեղի ունենալ այն դեպքում, երբ տեխնոլոգիայով նախատեսվածնյութի փոխարենփաստորենօգտագործվածէ փոխարինող նյութը: Վնարավոր է նալ, նյութերի բացթողումը սահմանված նորմաներրց ավելի: Եվ մեկ, ե՛ մյուս դեպքում փոխարինմանհամար անհրաժեշտ է համա-

պատասխանթույլտվություն: Դրա համար համապատասխան ծառայությունները դուրս են գրում պահանջագրեր «Շեղում նորմայից» նշումով փոխարինմանկամ գերածախսիծածկման համար: Շեղումների հաշվառումը խմբաքանակայրն ձեման եղանակով Հաշվառման այս մեթոդը կախված է արտադրությանտեխնոլոգիայից, նշանակությունունի նան պատրաստուկներիպատրաստման եղանակը՝ ձեռքով կամ դրոշմելով ավտոմատ մամլիչների միջոցով, թողարկվող շինվածքների տեսականին` պատրաստվումէ արդյոք շինվածքը մի քանի նախնական նյութերից, թե մեկ նյութատեսակիցն այլն: Այդ բոլորը պայմանավորում են ակտերի տարբեր ձների ավտոմատացվածն դրանց մշակման տարբեր եղանակների կիրառումը:

ՀԾ

ք

5թ

5.

.'Թ ՅՅ

Յ-

Յ

Յ

«-

Ջ|Զ 5|Թ

յ

ՋԹ

.

Յ

«2 Յ

Յ

-

Ց

--

ճ

Յ

Յ

Կ

.

ՀՎ

ծ

ռ Յ

Ց

Զ|ՕԾ.Ք

Ք|5ՀՅ-|տ

2|ՏՓՅ

Տ|/Ք

ՕԱ

'

Տ

Ց

Տ

Ծ

Հ

ք

-

ՓԾ

Ջ

Հ

Փ

`

Թ

«Վ

Էլ -Քա|տ Յ/ՅՀ-Տ5»:/Ց

Հ|Տ

Ջ|Զ Տ|ԾԹ

Յ|Ց ՋԺԳԱ/Ձ

ՀՅ

"Տ

-

-

-

-՛

-

Յ

Է

Յ

Յ

Վ

Յ

Յ

«-Ջ

Յ

Տո

Է,

Ի

ՕՅՏ

ռ

|

Յ

-

Յ5

Յ

լ

-

Յ

|

մհտցոձ ց

'Սմորյսե

մոմն

րեան)

'Ամոը:սե

սս

'մդվԵ ցվՈտիշու

,

|

8|

.

'

'

Թ|

Ջ| Թ)

'

Ց

ԷՎ

ՅՅ

Ջ/|

,

Փ)|

-

Փ|

,

Փ

Վ"

Թ|

Զ

ապ

Ջ9 |

Ծ

Աստրով Տ

Ե-Ի, ԲՀՅառ

ո:

ւՅ

ՅՓ

ՅՅ

Տ

Ջ

Ձ

ՏՅ

-

Հ

Տ Տ

Ծ Հ

Ձ

Տ

Ջ

Ջ:`:Բ

-

դվտկցոճտդտիցը 5

--

Հ

՝-

-

Է

-.

՞

տ

Տ

-

Յ

`

Էջ Հ

'

վմկտդոմ ծ

Ալսս

մհացոծ

Մմտրսե ք

սս

մկտդտմ

մմսիովը ցոտփոշ

-մղսս

Տ 52»

ՏՅ

Էթ-|

այբ ՔԶ|

ջ

55"մ

Յ

6.5

օ|95 Ժ-

մյսս

Պմորսե

ւ

մհոդտձ

Ամտըոսե

Յ| 'Ամորոսե

|

Ք

|ք

«4Յ 8Յ

|2Հ.Յ

Յ

Յ-

Յ

Ք-«Յ օ «Ց

Ջ

Յ

558.

բ

Ց

.Հ

Ի-ԱԱԱԷԽԷ

Շ

-

-

--աէ-

ո

թ)

Ժ

Ց

--

ծ

Է

ւ

Յ

Ց

Հ

Է

5վ

իսս

ծախսերի

Շեղումների պատճառները

անվանումը

կոդը

Շեղումների մեղավորները

անվանումը

ԱԱ ութերի || նյութեր | Մատակարարներ արեք րանս ր

Ս

ժանմրոեր

Տոխնոլոգներ

2`

գծագրողներ-կոնստրուկտորներ անձնակազմ Վարչատեխնիկական

Թափոններիօգտագործումը արաչամ

նյութեր

հարմարանքների անհաճապատասխանությունը Նյութերի անհաճապատասխա-

կոդը

Սարքավորումներին

է փոխադրամբերման Օրինակ- աղյուսակումներկայացվում է բաշխման 199. թ. դեկտեձճբերին.

հաշվաոկը, որը գումարների

՛՛ Թղթակցող հաշվիհամարը

Յ

Եվ այլն

25/1

նությունը

25/2

դանդաղեցումը

Սարքավորումների վերանորոգման

Խոտանի ուղղում

ենթակա

Ր"

Նյութերի

ր անվանում Ծախսերի

10/1

«Հիմնական|

ը

ություն նուն սարքավորումների Մեքենաների Ընդհանուրտնտեսականծախսեր

Ընդամենը Գումս:"ը

Շեղումների ակտի մեջ հաճապատասխան գրանցումներ կատարելուց հետո դրանք հանձնվում են մշակման, որոնց տվյալների հիման վրա կազմվում են նյութերի ծախսի մեքենագրեր` նորմաներից շեղումների մասին, ըստ կատարողների, դրանց առաջացմանպատճառների ն շեղումների մեղավորների: Շեղումների հաշվառումը գույքագրման եղանակով` Գույքագրման եղանակի դեպքում նորմաներից շեղումները որոշվում են ըստ տեղամասերի ն բրիգադների համեմատելով նորմայով նախատեսված ծախսը, որը հաշվարկված է նորմատիվային կալկուլյացիաներով, յոգի թու տան տացի ծախսի հետ: Փոխադրամթերման ժախսերի բաշխումը: Ծախսված նյութերը դուրս են գրվում ըստ ծախսերի ուղղությունների հաշվային գներով (մեր օրինակում որպես հաշվային գին ընդունված է պայմանագրային -

գինը):

Վետնաբար, որսպլեսզի նյութերի փաստացիծախսը արտացոլվի ինքէ նարժեքում, անհրաժեշտ պայմանագրայինգներով դուրս գրված նյութերի արժեքին ավելացնել փոխադրամթերմանծախսերի գումարը: Նշված ծախսերի հաշվարկը կատարվում է երկու գործողությամբ: Նախ՝ որոշվում է բաշխման ենթակա փոխադրամթերմանծախսերի գումարը որից հետո կազմվում է բաշխման տեղեկագիրը: ծախսերի փաստացի գումարը որոշվում է ըստ ծախսված նյութերի խմբերի միջին տոկոսաչափերի,որոնք հաշվարկվում են թիվ 10 տեղեկագրում: Վաստոցագործարանիհամար դրանք կազմում են ըստ հաշիվների ն ենթահաշիվների՝ «Հիմնական նյութեր» (հաշիվ 10/1) 496, «Օժանդակ նյութեր» (հաշիվ 10/2)՝ 896, «Վառելիք» (հաշիվ 10/3)՝ 15, 696:

Վ

212740.

-

34414

15.6

Որպեսզիպարզեցվիհաշվարկը ն կրճատվիգրանցումներիքանակը, հաշվին դուրս թույլատրվումէ թիվ 20. «Յիմնական արտադրություն» վերաբերումէ որը ծախսերիամբողջ գումարը, գրել փոխադրամթերման մեքենաներին սարքահիմնական ն օժանդակ արտադրություններում ու շահագործման, ընդհանուրարտադրական վորումներիպահպանման նման կարիքների, խոտանիուղղման ե այլ ն ընդհանուր-տնտեսական կարիքներիհամար ծախսվածնյութականարժեքներին: գումարները գրանցվում ծախսերի հաշվարկված Փոխադրամթերման հաշվի 20. արտադրություն» «Յիմնական են թիվ 10 օրագիր-օրդերում որոնց դրանք դեբետով, առանձին տողով այն հաշիվների կրեդիտից, վերաբերումեն: ծախսերը բաշխվում են ըստ առանձին շինվածքՓոխադրամթերման ների, նյութերի նորմատիվայինծախսի նորմատիվայինկալկուլյացիհամամասնությամբ: աներում, սահմանվածդրանց տոկոսաչափի հաստոց) շինվածքի գծով փո01101 (մետաղահատ Օրինակ թիվ են 7938 ռուբլի կազմել նորմայի խադրամթերմանծախսերը ըստ 158758 որը ռուբլի, (158758 . 5) : 100: Նյութերի ծախսը շինվածքիվրա՝ -Է -Է 35412: 18348 ստացվում է գումարմանմիջոցով 104998 են բոլոր թողարկվածշինՆմանատիպ հաշվարկներ կատարվում վերաբեհետո հաշվարկվումէ շինվածքներին վածքների համար, որից ծախսերի նորմատիվայինգումարը, որը հարող փոխադրամթերման ն մադրվում է փաստացիծախսերի գուծարիհետ, որոշվումշեղումները: որոշելու համար փասՇեղման նշանը (դրականկամ բացասական) են հանում նորմատիվայինը:Շեղումների տացի ծախսերի գումարից

Փոխադրամթերման

ճե

-

ն

ու շահագործում պահպանում ծախսեր Ընդհանուրարտադրական

Տոկոսաչափը

Եվայլնյ

«Օժանդակ

րմնական արտադրություն

ծախսեր Փրխադրաճթերձան

ծախսը փաստացի 10/3 10/2 «Վառելիք»

նորմատիվային գումարը բաշխվում է շինվածքներիփոխադրամթերման են ընդշեղման ընդ ծախսերիգումարին համամասնորեն:Սկզբից հաշվում հանուր տոկոսաչափը: Մեո օրինակում այն հավասար է 0,91 (106 «100: 11682): Դրանից հետո են որոշում չեղումը ըստ յուրաքանչյուր շինվածքի, օրինակ Թիվ 01101 շինվածքի համար այն կազմում է 72 ռուբլի (7938 շ 0,971: 100): :

ծախսերի բաշխման հաշՇինվածքների միջե փոխադրամքթերման վարկը 199... թ. դեկտեմբեր ամսվա համար Հաստոցագործարանի օրինակով կարելի է կերպ.

ներկայացնել հետնյալ

Դեբետ |

|

իո | Արտադ- |Արտադրա| Ընդամենը Հաշիվը ոււացիայի 01: մասնշ | րոամեն կոդը Արա 09101170 |

ԱՑ Ընդամենը

ծախսերը Փոխաղրամթերման

|

Նյուքերի ծախմըըստ նորմաի

արոս թա

Լա 59602 | |

15489

աա

|184400 |69240

| ի

|

ստնոր. լայի (0654)

կրտ |74882 | 233649

լա

11682

|

Շեղումը

Կգա

Ընդամենը

|.

|ոտ

11576

Օժանդակ նյութերի ժախսերի հաշվառումը: Օժանդակ նյութերի ծախսը, որը ներառվում է արտադրության ուղղակի ծախսերի կազմի մեջ, հաշվառվում է նույն կարգով, ինչ որ` հիմնական նյութերի ծախսը: Շենքերի ե գույքի պահպանման համար օգտագործվածօժանդակ նյութերը դուրս են գրում մեքենաների կ սարքավորումներիպահպանման ու շահագործման,ընդհանուր արտադրական ն ընդհանուր տնտեսական ծախսերիհամապատասխանհոդվածներով: Վառելիքի ժախսիըհաշվառումը: վառելիքը Ձեռնարկություններում ծախսվումէ տեխնոլոգիականնպատակներովն տնտեսական կարիքների համար, որով ն պայմանավորվածեն արտադրությունում դրանց հաշվառման առանձնահատկուբյունները: Վառելիքը, որը ծախսված է տեխնոլոգիական նպատակների համար հալոցային ագրեգաւոներում, մարտենյան վառարաններում,դոմնաներում,դարբնադրոշմման,գլանվածքային, մամլող ն այլ արտադրամասերում, մետաղի տաքացման համար, կոշկեղենի, տեքստիլ, տրիկոտաժի ն այլ ձեռնարկություններում կիսաֆաբրիկատներիչորացման, օդաջեռուցման սարքերի համար արտադրության տեխնոլոգիայում սահմանված շինվածքների փորձարկման ն այլ կարիքների համար, դուրս են գրվում որպես արտադրության ուղղակի ծախսեր 20. «Հիմնական արտադրություն» ն 23. «Օժանդակ

Լաելովլում հաշիվներիդեբետին «Վառելրք արտադրություն» ր են Այդ ծախսերըբաշխվում ականՈռպատա.-'ների համար» հոդվածով: դրույթներիհամաօբյեկտներիմիջն նախահաշվային ժամանակ: են կազմման պլանի մասնությամբ,որոնք հաշվարկվում է տնտեսականկարիքներիհամար, Այն վառելիքը, որը ծախսված հաշիվների վրա: Օրինակ վառեդուրս է գրվում հավաքման-բաշխման համար, պահպանման է լիքը, որը օգտագործված սարքավորումների ու սարքավորումների պահպանման 25/1. «Մեքենաների դուրս է գրվում արտադրամածախսեր» հւսշվի դեբետին,ընդհանուր ու շահագործման համար ունեցող շենքերի Ն գույքի պահպանման սային նշանակություն իսկ հաշվին, ծախսեր» ծախսվածը՝25/2. «Ընդհանուր արտադրական ս

Կոյա«ո"

է

եր նակույացիայի

երինը՝ ունեցողներինը նշանակություն գորձարանային ընդհանուր

կնո

26.

ա Ա Սթոր հոդվածներով` ՆԸ ՐՂ `

«Ընդ«Ընդ

հա

-

ապակիԼներՆ անգ ստացվածբոլոր արական արտադրության: նույն կարգով, գրման դուրս գիայի ծախսը դուրս է գրվում վառելիքի աշիվներիՆ ծախսերիհոդվածներիվրա: խմբավորժանդակ նյութերի ե վառելիքի ծախսի փաստաթղթերը հախճբավորմանը փաստաթղթերի վում են հիմնականնյութերի ծախսի

Իր

մանման:

ԱՐՁԱԿՈՒՐԴԱՅԻՆ

ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ, ՊԱՐԳԵՎԱՏՐՈՒՄՆԵՐԻ,

ԱՊԱՀՈՎԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ

ԱԾԱՐՆԵՐԻ ՊԱՀՈՒՍՏԱՖՈՆԴԻԵՎ

ԲԱՇԽՈՒՄԸ

ՄԱՐՄԻՆՆԵՐԻՆ ԿԱՏԱՐՎՈՂ ՀԱՏԿԱՑՈՒՄՆԵՐԻ

պարգնատրումների ն այլ վճարումներիբաշխումը Աշխատավարձի, հաշիվների դեբետներին, գումարի ճիշտ վերագրումնէ առտադրական ն ծաաշխատանքների են արտադրանքի, այսինքն: դրանք ներառվում են այլ աղբյուր` ռայություններիինքնարժեքիմեջ կամ օգտագործվում վճարումների պահուսներ (սպառմանհիմնադրամ, արձակուրդային տաֆոնդ ն այլն): հետ կապվածորոչ վարձատրման երբ աշխատանքի Այն դեպքերում, հնարավոր չէ ուղղակիհատկանիշովվերագրել ըստ ծախսատեսակներ (պատվերների),կատարվումէ բաշխումնորձա-

արտադրատեսակների

համամասնորեն: տիվային աշխատավարծին հաշվառվումէ թիվ 79. աշխատավարձը Հաշվարկված գծով» հաշվի կրեդիանձնակազմիհետ աշխատանքիվարձատրության

«Ղաշվար

տում:

Գործարքայինաշխատավարձըգրանցվում է20 ն 23 հաշիվների դեբետում` փաստաթղթերիհիման վրա (կարգագրեր, կից թերթիկներ ն այլն), ըստ արտադրանքի պատվերների (տեսակների) ն կատարված աշխատանքների, որպես կալկուլյացիայի ուղղակի հոդված: Եթե հաշվարկվել է ժամավարձային աշխատավարձը, ապա այն բաշխվում է պատվերների ն աշխատանքներիտեսակների միջն, գործարքային աշխատավարձինհամամասնորեն (20 ն 23 հաշիվների դեբետ): Օժանդակ բանվորներին սարքավորումների կարգավորման, դրանց յուղման, ճաքրման, ընթացիկ նորոգման համար 25/1 հաշվի դեբետին՝ ըստ ծախ-

Կ

Ր

ժամահաշվարկված

ին աաշատասխաը ւաների» մասնագետներին ծառայողներինհաշվարկված

արտադր

Աո

տնել

ն Արտադրամասերի աշխատավարձը վերագրվում է 25/2-հաշվի դեբետին, իսկ գործարանի կառավարման անձնակազմինը՝ 26 հաշվի դեբետին, համապատասխան հոդվածներով: Միանվագ պարգնատրումները, որոնք հաշվարկվել են բոլոր կատեգորիայի աշխատողներին սպառման ֆոնդի հաշվին, վերագրվում են 88 հաշվի դեբետինն 70 հաշվի կրեդիտին,իսկ ինքնարժեքի մեջ ներառվողները վերագրվում են 20, 25/1, 25/2, 26 հաշիվների դեբետներին ն 70 հաշվի կրեդիտին: Գիշերային ն արտաժամյա աշխատանքիհամար բանվորներին հաշվարկվող լրավճարները բաշխվում են պատվերներին աշխատանքի տեսակների միջն, գործարքայինն ժամավարձային աշխատավարձին համամասնորեն` գրանցելով 20.ն 23 հաշվի դեբետին: Բանվորներին հաշվարկվածաշխատավարձը(երեխային կերակրելու նպատակով տրված, լրացուցիչ ընդմիջումների,պետականն հասարակական պարտականությունների կատարման ժամանակի, դեռահասների արտոնյալ ժամերի վարձատրությունը ն այլն) կարելի է վերագրել կալկուլյացիոն ուղղակի հոդվածին ն բաշխել պատվերների ու տարբեր աշխատանքների միջն՝ հիմնական աշխատավարձիհամամասնությամբ (20 ն 23 հաշիվների դեբետ): Աշխատավարձիբաշխման հետ միաժամանակստեղծվում է բանվորների արձակուրդների վճարման պահուստաֆոնդը: Դրա գումարը կախված է պլանային տոկոսաչափից, որը հաշվարկվում է ձեռնարկությունում ն` աշխատավարձիգումարից, որը հատկացվել է բանվորներին՝ հաշվետու ժամանակաշրջանում: Պահեստավորված գումարը ներառվում է արտադրանքի, աշխատանքների ն ծառայություններիինքնարժեքի մեջ ն վերագրվում նույն հաշիվների ն հոդվածների դեբետին, որտեղ արտացոլվածէ բանվորների աշխատավարձը(դեբետ 20, 23, 25/1, 25/2 հաշիվների ն կրեդիտ 89. «Առաջիկածախսերին վճարումների պահուստաֆոնդեր»հաշվին):

բաշխմանն արՀաշվարկվածաշխատավարձի,պարգնատրուճների ձակուրդի վճարման պահուստաֆոնդի ստեղծման հետ մեկտեղ հաշհավարկվումեն նան սոցիալական ն բժշկական ապահովագրության սահմանված գումարները` մար թոշակային ֆոնդին հատկացումների տոկոսով հաշվարկված աշխատավարձի գումարի նկատմամբ: Այս հատկացումներըներառվում են արտադրանքի,աշխատանքներին ծանեմ են այնայն նույն նույն հ ռայություններիինքնարժեքիմեջ ն վերագրվում հաշիվ րի ն հոդվածներիդեբետին, ինչ որ հաշվարկվածաշխատավարձը: Այսպիսով, առաջանում է ձեռնարկության պարտքը սոցիալական ապահովագրությանն ապահովությանմարմիններին(դեբետ 20, 25/1, 25/2,26ն հաշիվների,կրեդիտ 69 հաշվի):

են

այլ ա

ն թյունը րելով արտադրանքի աշխատանքներ կրեդիտագրելով աղվածության

Ֆոնդին

ա

67. «Հաշվարկներ արտաբյուջեների ինքնարժեքին, տային վճարումներիգծով» հաշիվը: մշակման աղյուսակը թիվ 12 Այսպես,օրինակ՝ Հաստոցագործարանի տեղեկագրում 01 մեխանիկականարտադրամասիծախսերըգրանցելու համար հիմք է հանդիսանում հետնյալ ցուցանիշներով. ր

Դեբետագրվող հաշիվներ՝ «Հիմնական արտադրություն»

20.

պահպանման «Մեքենաների 25/1. ն սարքավորումների

46800

ռուբլի

ռուբլի

ռուբլի

ու

շահագործմանծախսեր»

25/2. 28.

«Ընդհանուրարտադրականծախսեր»

«Արտադրական խոտան»

հաշիվներ Կրեդիտով բղթակցող

70.

«Վաշվարկներանձնակազմիհետ աշխատավարձիգծով»

ռուբլի

58600

ռուբլի:

Այնուհետն, հաշվի կրեդիտի թղթակցությամբ,նշված տվյալների հիվրա, կատարվում են գրանցումներ թիվ 12 տեղեկագրում՝ ըստ արտադրամասերի(դեբետ 20, 23, 25/1, 25/2, 28 հաշիվների), թիվ 15 տեղեկագրում (դեբետ 26, 31, 89), թիվ 10/1 օրագիր-օրդերում(դեբետ 69, 88 հաշիվների) ն արտադրության ծախսերի հաշվառման տեղեկագրում ըստ շինվածքներիխմբերի ն տեսակների: ման

ԱՌԱՋԻԿԱ ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐԻ

ԵՎ ՎՇԱՐՈՒՍՆԵՐԻ

ՊԱՀԵՍՏԱՎՈՐՈՒՄԸ

Արտադրությանծախքերի հավասարաչափ բաշխումը ըստ հաշվառժամանակաշրջանների ապահովելու նպատակով կիրառվում է որոշ ծախսատեսակներիպահուստավորման եղանակը: Դրանց թվին են

ման

պատկանումբանվորներինտրվող արձակուրդիվճարման,վարձակալված հիմնական միջոցների կապիտալ նորոգման ն սեփական հիմնական միջոգների բոլոր տեսակների նորոգման գումարները: Այդպիսի ծախսերը արտադրությանծախքերի մեջ են ներառվում նախահաշվաձնով ն հաշվառվում են թիվ 89. «Առաջիկա ծախսեյին-կանոնավորված պասիվայինհաշվում: ն րի վճարումների պահուստաֆոնդեր» ժաէ հերթականարձակուրդների բանվորների տարածված Առավել Որպես կամանակի համար վճարվող գումարների պահեստավորումը: աննոն, բանվոոներինարձակուրդ է տրամադրվումտարվա ընթացքում համաչափ: Հետնաբար, արձակուրդային ժամանակի համար հաշվարկված աշխատավարձիգումարները կարող են տատանվել ըստ առանձին ամիսների, ինչը կռանգեցնիարտադրանքիինքնարժեքիաղավաղմանը: գումարներիանհամաչափ վճարՈրպեսգիթույլ չտրվի արձակուրդային

Ա

վճարում: նանի համայն առաջիկա նքնարժե

,

ների սոցիալական ապահովագրությանհատկացումներիգումարները պահեստավորվումեն, այսինքն` հատկացվում են արվում տրամադրությանտակ:Դա ներով ն թողնվում ձեռնարկության ւմ ներառելով ամսվա բանվոր ներին հատկացվող ոչ քե փաստացի արձակուրդայինգումարները, այլ պլանայինտոկոսաչափովամսվա համար փաստացի աշխատավարձինկատմամբ պահեստավորվող գումարը: Տոկոսաչափը որոշվում է պլանիտվյալների հիման վրա:

Մ լերանայ

,

մահակ ԱԻ

ծախսեր արության

Լ,

հատկացվող

ֆոնդը պլանով կազմում է 100000 Օրինակ բանվորներիտարեկան աշխատավարձի հատռուբլի, իսկ արձակուրդներիհամար վճարումները.սոցիալական ապահովագրության 644-ը: ֆոնդի հետ աշխատավարձի բանվորների ռուբլի. այսինքն միասին՝ կացումների գումարը հավաաշխատավարձի Աճսվա համար բանվորներինփաստացիհաշվարկված է 9000 սար ռուբլու:

է պահուսւոաֆոնդին հատկացումկատարել 8:6-ի չափով. Եթե պլանով նախատեսված գումաարձակուրդիժամանակի վճարմանհամար պահուստավորվող բանվորներին արձա: 100). այն դեպքում, երբ տվյալ ամսում բանվորներին (900056 ռուբլի րը կկազմի ն ապահովագրությանը կուրդի հաճար փաստացիհաշվարկվելէ 300 ռուբլի սոցիալական

ապա

կազմել են 42 ռուբլի (ընդամենը342 ռուբլի): Տվյալ դեպքում պահուստահատկացումները ն վորված գումարըփաստացիծախսվածգումարից ավելի է կօգտագործվիայն ամիսնեպահուստավորվածգումարկգերազանցեն գումարները հաշվարկված րին, երբ փաստացի

ներին.

Բանվորներիարձակուրդիվճարման գումարների`ինքնարժեքի մեջ ներառելու ճշտությունը ստուգելու համար պարբերաբար(ոչ պակաս, քան տարին մեկ անգամ) անց է կացվում արձակուրդի վճարման պահուստաֆոնդի գույքագրումը: Այդ նպատակովբանվորներիհաստիքացուցակով որոշվում է ինչ գումարի հատկացում պետք է կատարվեր, եթե բոլոր բանվորներինտրամադրվեր հասանելիք արձակուրդը (հաշվետու տարում):

Արձակուրդիվճարման պահուստաֆոնդի գույքագրմամբ ստացված գումարը համեմատվում է պահուստավորվածգումարի մնացորդի հետ: գումարը պակաս է, քան գույքագրմամբ որոշԵթե պահուստավորված տարբերությունը լրացուցիչ հատկացվումԷ դեբետագրելով ապյա վածը, այն հաշիվները, որոնցում արտացոլվել է բանվորների աշխատավարձը ն կրեդիտագրելով89. «Առաջիկա ծախսերի ն վճարումների պահուստաֆոնդեր» հաշիվը: Եթե պահուստային ֆոնդի գումարը ավելին է, քան գույքագրմամբ որոշվածը, այդ դեպքում տարբերությանգումարը ստորնվում է հաշիվճերի նույն թղթակցությամբ,որպեսզի պակասեցվենարտադրանքիինքճարժեքի մեջ ներառվածլրացուցիչ աշխատավարձիավելորդ գումարները:

Անալիտիկհաշվառումը թիվ 89 հաշվի համար տարվում է թիվ 15 տեղեկագրում, սկսած ամսվա սկզբում պահուստավորվածգումարի մնացորդի գրանցումից: 98.

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԱՅԼ ԾԱԽՍԵՐԻ

լ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԵՎ ԲԱՇԽՈՒՄԸ

Ամորտիզացիոն հատկացումները (մաշվածք) վերագրվում են «Մեքենաների ն սարքավորումների պահպանման ու շահագործման ծախսեր», 25/2. «Ընդհաճուր արտադրականծախսեր» ն 26. «Ընդհանուր տնտեսական ծախսեր» հաշիվներին ըստ հիմնական միջոցների շահագործմանվայրի: Հաշվետու ամսում հաշվարկված ամորտիզացիոն հատկացումների գումարները նշված հաշիվների վրա վերագրելու համար հիմք են հանդիսանում թիվ 6. «Հիմնական միջոցների ամորւոիզացիայիհաշվարկը» մշակման աղյուսակի տվյալները: Արտադրականսարքավորումների ն ներարտադրամասայինփոխադհատկացումների գումարը գրանցվում 25/1 հաշվի րամիջոցների գծով դեբետում «Սարքավորումների ն փոխադրամիջոցների ամորտիզացիա» հոդվածով, իսկ այլ հիմնական միջոցներինը՝ 25/2 ն 26 հաշիվների դեբետում համապատասխանհոդվածներովկրեդիտագրելով 02. «Հիմնական միջոցներիմաշվածք» հաշիվը: Փոքրարժեք են արագամաշ առարկաների (ՓԱՍ) մաշվաժք: Այն վերագրվում 25/1. 25/2 ն 26 հաշիվներին, այնպես, ինչպես հիմնական միջոցների ամորտիզացիան: Մեքենաշինականձեռնարկություններում նպատակայիննշանակման հատուկ գործիքների ն հարմարանքներիմաշվածքը ներառվում է հիմնական արտադրության ծախսերում ըստ արտադրանքի այն տեսակների, որոնց պատրաստման համար դրանք նախատեսվածեն: 25/1.

է

է

ամսում ՓԱԱ-ի հաշվարկված նշված հաշիվներիվրա հաշվետու սանում 8 մշակման վածքի գումարի ն է իվ տեղեաղյուսակի տվյալները: առարկաների մաշվածք» րեՔ արագամաշ

12 18 րր արարվում

Գար

Անն աշկի

կր

մաշ-

մ

Յուրաքանչյուր հաշվի գումարում ներառված է նան ավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ), որը չպետք է մտնի ծախսերի մեջ: Վերծանմանթերթիկները կազմվում են ըստ դեբետագրվող կամ կրեդիտագրվողհաշիվների (23, 25, 26, 31 նայլ): Դրանցում հավաքվում են ամսվա ընթացքում կատարված ծախսերըըստ արտացոլված են օրագիր-օրդերներում դրամական միջոցների ե հաշվարկներիհաշվառման հաշիվների կրեդիտից: Այսպիսով վերծանման թերթիկներումնշվում են դրամական ծախսերի վերաբերյալ մանրամասն տվյալները Ա տրվում հանրւսգումարները`արտադրամասիծախսերի հաշվառմանտեղեկագրում մեկ գումարով «Այլ (օրագիր-օրդերներում արտացոլված գումարներ)» սյունակում գրանցման համար- Վերծանման թերթիկների տվյալները համեմատելով թիվ 6 օրագիր-օրդերի տվյալների հետ մեր օրինակում գումարները հավասար չեն այն պատճառով, որվ վերծանման թերթիկում բերված են ճիայն 01 արտադրամասի ծախսերը, իսկ Օրագիր-օրդերում բերված են բոլոր արտադրամասերի 450 ռուբլին, բ գ ումարները: րները. Տարբերությունը բլին, կազմում է 02 արտադրաթ) մասի ծախսերի գումարը, որի համար բերվածչէ ծածկագրմանթերթիկ: թերթիկի անալիտիկ հաշիվների գումարը (502 փ 338 Ծածկագրմճան 840) համեմատվում է հաշիվների կրեդիտների ընղհանուր գումարների հետ:

հոդվածների, ՐԲ

դրսից աղայություններ (ելեկտրածներԾառայություններ ըստ իրենցսպառբաշխվում որոնք այլը), յլ ր գիա, կից տեղեկանքներով: :

պություններիցստա գազ,

ւթյուննե

:

ԱԱ

ջուր,

ման տեղերի ն նշա

կազմակեր-

սի

'

են

Ն

ճեխանիկի մանխավոր ակ օԳ տւ այդ տվյալները, ագործելով

կազմում է ծախսերի հոդվածների, իսկ ոաշ բաշխման աղյուսակներ ըստ հաշիվների օբյեկտների: ոստ նան կալկուլյացիոն հաշիվների հետ միեն որպես հիմք իմք 60. «Վաշվարկներմատակարար ասին, օգտագործվում գրանցումկատարելու հետ» հաշվի կր ների ն կապալառուների ն-

Հաշվապահությունը,

անանարարների Կորն աուսակները

եղիտում «Օժանդակ արտադրությու համար «Վիմնական դեպքում դեբետագրելով հւթյան իսկ 258 2, ներ» հաշիվները, -

:

ն 29.

5/2, 28

նան 20.

անհրաժեշ

ետ

համար հաշծառայությունների ստացված մ

Ար

վարկների հաշվառումըտարվում

է

թիվ

օրագիր-օրդերումըստ

կրեդիտի: հաշվի համար ստացել է հետեյալ ծառայությունների Ձեռնարկությունը

նե

ԻՑ հաշիվ Հաշիվ եր էլեկտրաէն տեղեկանքը մեխանիկի րգիայի ի (իա վին կից ներկայացված գլխավոր ուժային արտադրամասում մասին). մեխանիկական. Օրինակ.

27000 էներգագանցից

1280.

ստանալու կվտ/ժ էլեկտրաէներգիա

է

սպառման հետեյալ

ա

Ար մա ռուբլի.հավաքմա արտադրա60

համար՝ 4740 կվտ/ժ 142 համար 2000 կվտմժ կվտ/ժ 150 ռուբլի, լուսավորման ռ ուբլի: 400 կվտ/ժ-120 համար՝ շենքիլուսավորման ե ռուբլի, վարչական եկ ն 1020. ջրմուղկոյուղուտրեստից ջրի արտադր մեխանիկական եկանքը տեղ է գլխավոր մեխանիկի ներկայացվում շենքում 160 ռուբլի: մասում` 240 ռուբլի, վարչական ուբլ հա ման

ոռի

ո կվտ -

իաշիվ

-

-

-

աշ 19 ռուի Կորն 789

:

լ

.

Կորի որական ինստիտուտից տժան կման համար արտադրամասի իՑպատրաստիարւտադրանքի շինձոնտաժային կարո պահես : ինմոնտաժային վարչությունից 12թիվ կարով նորոգման կապիտալ

շինվածքներինյութերիստուգողական պատվերի՝ՅՈՑ ռուբլի: լաբորատորիայի գործարանի ն

փր

տ

ի

Հաշիվ

180.

թիվ 3 ւոալ

ըստ

նորոգման

:

համար

ռուբլի.

հաճար՝ 8000 ռուբլի:

ռութլի: զաշիվ 490.

ն

խի

ռուբլի

ն

համար ասար

նքը մինչն ինչ արտադրանքը պատրաստի

ավտուիոխադրման գրասենյակից

համար կաթգծիկայարանփոխադրելու

,

որ

Հ

եր-

Վերծանման թերբիկ դեկտեմբեր ամսվա համար

թ.

Գումարները ըստ անալիտինհաշիվների (ենթահաշիվների,հոդվածների) բովանդակությունը)25/2 4-րգ| 25/1 2-րդ

հոդինհողգած

շ

էներգիայի համար ջրին

յ

յ

|

|

|

Ընդաճեն դամենը

ռ

Հաշիվ 14250 էլեկւտտրա-

րոր

ւ

կո-

քիվ

12 15

|

|

ու

ը

ան

բովան-

2-2 դակությունը) ն

Հաշիվ աա

ապ

երկու

ահաշ

հրոկն Եա եվների

7-4 շ

ւ.

ւ

փոդվա

Մն րի

12-9

խա"

կը

տից

'

|»

է

-

.

Լ.

զեմական նոպա Կ Կանխավճարային

լ

Նայլ

Վերծանման թերթիկ դեկտեմբե մ համա ամսվա համար Թ. դեկտեմբեր

խավճարամ Արքգրանցվենթիվ Բրի Ը Ընդամենը գումարները ծախսերի Որպեսզի տեղեկագրն թ երթիկներում: վերծանման րում, պետք նախ դրանքխմբավորել

Թիվ 6 տադրամասերի ն ծախսերի հոդվածները:

-

-

բի կրեդիտից

Ծանոթություն.Գրառումների կրճատման նպատակովվերծանմանթերթիկումծախսերիգումար25 հաշվի ներընշված են ամսականկտրվածբով՝ ենթահաշիվներով:

Հաշիվ

չեն բաշխվում ըստ արա

Ընդամենըհաշիվնե-

Գրանցմանհիմքը (որտեղ

է պահանջվում գրանցման

-

«Շինարար» գրասենյակիցԼոշարվող :

Հաշիվ

ակալ- լ վարձակ

թիվ 2

չ

Ւ

Թ5

Լ

Ւ

ՍմոոսԾ

Յ ք|

6.

տաազգիվչովմո

:

Տ

աոա

:

,

'

'

իսբոաՀգոիՀու |

ՅՅՀ

արտի

ՀԱԱ

ե

-

ոն

ճվիշտ

միաոոբտ

ՆՈ

Ո

Տ

ծ

Է|

ոոսմեհո տի

ՏՏ

|,

Ջ

Զ."

Յ885:"

Հ աբ

ՏՀՏ

,

,

,

Կոզգիգոո ցորմոցին

Ո"

ԿՐԿ

Տ

ԶՉ

Տ

«Հ

Տ

3 Տ թ

Տ -

Գ

ՀՎ"

է Հ

:

ԿՈՏ

»

ԵՐԵՒԻ

Տ

.

Տտ

Տ

ԷԹ

3.

8,

:

22838

`

`

-

8."

ր

ՊԵՐ

Տ

Ջո,

Յ՝`.,

/

'

'

տէ

ՏՈՒ

ջ

"

ՑՈ.

տանն

«8

«ԹՅՅՏԵ

Շ

ՀԱՏ

ԱՑ

Հ

աորոգվոչ որն

մոքզոհյոժմզ Է

5586Եգ333335պ

ԱՀա

.2ՅՅ

Յ6305

Հ

`

|9 -

«45805

ՏՏՅավք

ՏՓոՀՏակաաաաաաժտ

Ք

ը

Ջ

Տ

-

5)

Փ

Կ

58 ՀՏ 88

3 չ1

650885184:

-

ՅԱԱՅԱԱ:

Կ8Ց8 -

մմորով

Յ

30229

5:

|8

ԶԶ

ԾԱԽՍԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԵՎ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԻ

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱՆ ՕԺԱՆԴԱԿ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ

Օժանդակարտադրություններըձեռնարկությանգործունեությանկան անհրաժեշտ օղակներից են, քանի որ լավ, ժամանակակից գործիքայինարտադրամասը,նորոգմանզարգացած ծառայությունը, հստակ գործող փոխադրական տնտեսությունը,էներգիայի,գոլորշու, խտացված օդի կանոնավորմատակարարումը ամբողջ ձեռնարկությանկոլեկտիվի որակյալ ն համաչափաշխատանքիերաշխիքն են: Օժանդակարտադրությունների գործունեությանբազմազառությունը ազդում է դրանց ծախսերիհաշվառմանկազմակերպման վրա: Տարբերում են պարզ ն բարդ օժանդակ արտադրություններ. Պարզ արտադրությունները ունեն միահատվածային տեխնոլոգիականցիկլ ե թողարկում են միատեսակարտադրանք (կաթսայատուն, էներգաարտադրամաս, կոմպրեսորայինկայան ն այլն): Այդ արտադրությունն արտադրանքի միավորի ինքնարժեքըհաշվարկվում Է ծախսերիընդհանուր գումարը բաժանելով արտադրված արտադրանքի ծավալի վրա ըստ կալկուլյացիոնհոդվածների: Բարդ օժանդակ արտադրությունները գործիքային, նորոգման, փոխադրական արտադրամասերըկատարում են տարբեր բնույթի աշխատանքներ, պատրաստում են արտադրանք ն մատուցում ծառայություններ, որոնք անցնում են բազմաթիվտեխնոլոգիական պրոցեսներով: րնոր

|

`

Տ.

Ըստ հոդվածների,ամփոփ գումարներըծածկագրմանթերթիկներիցգրանցվում են բիլվ տեղեկագրի «Տարբեր (այլ օրագիր-օրդերներումարտացոլված գումարներ)» սյունակում, թիվ 26 հաշվի դեբետով:

-

.

ԿՈ"

ի

(Թերթիկների ե օրագիր-օրդերների գրանցումների ստուգման արդյունքները հաստատվում են ստորագրություններովինչպես վերծանման թերթիկներում,այնպես էլ օրագիր-օրդերներում:Որից հետո միայն վերծանման թերթիկներիտվյալները գրանցվում են համապատասխան հաշվապահականռեգիստրներում: Այ դրամական ժախսեր: Որոշ ծախսերվճարվում են կանխիկ դրամով դրաճարկղից կամ հաշվարկային հաշվից փոխանցման ճանապարհով կամ առհաշիվ անձանց կողմից անմիջական ձեով արտավճարձան ցոլվում են համապատասխանհաշիվների կրեդիտում թիվ 1, 2,7 օրագիր-օրդերներում, այն հաշիվներիդեբետի թղթակցությամբ, որտեղ հաշվառվում են արտադրության տվյալ ծախսերը:Այդ ծախսերիգումարները ծախսերի հաշվառման տեղեկագրերումգրանցվում են ամսական հանրագումարներով: Այդ իսկ պատճառով դրանց խմբավորումըըստ ծախսերի դեբետագրվողհաշիվներին հոդվածներիծածկակողերի,նույնպես իրականացվումէ վերծանման թերթիկներում:

: 8

ՀՈՐ

Հ

Հ«

Ջ Հ

Գ

ԲՐՒՐԻ

Տ

|8

3ՅՀք

Գ

`

Հ

,

.

Ե

Է

՞

«ոկոտոը գոիմարոմստՏաաա Տ րոդ Աազգմորաե

թ

Տ.Տ

|

(ոմատիոժիՊ ննմածուբ

թ

.

ջ

աշ

`

ո

Ս

Հ

որոմ

հոգ

'

"9."

Ր

Հրո

.

Տ

ՍՈ"

Ջ

Հ

ԾԹ

Ջ.

:

ՀՏ

|

Հ2Ժ

.

`

ՏՋ799258 Տ

ԷԹ ԷԶ

Յ Փ

Ք Տ

|է

տեսակի գծով Արտադրանքի յուրաքանչյուր ԳԱԱ ար Արտ ԿԱՆ ադրունունների հաշիւը արտարոթուներ, 25, ե ժանդակ գգտագորելու կտրվածքով

Զժասդաս արտադրություսների կողմից թոռաոկված արտադրանքը,

|

ը

ՅՆ

էՏիվ

ՎԸ-

Ր,

ըստ պատքարտերում կալկուլյացիոն օբյեկտների 2. Ըստ ն (թիվ արտադրամասերի հոդվածների: վերների կալկուլյացիոն 12 տեղեկագրերում25/1. 25/2 հաշիվների ե հոդվածների անվանացանկով): 3. Ըստ ծախսերիգումարների (ուղղակի ն անուղղակի): Յուրաքանչյուր արտադրամասիհամար ամեն ամիս լրացվում է թիվ 12 տեղեկագիրը,որտեղ արտացոլվում են նախահաշվայինն փաստացի տվյալները հաշվետու ամսվա համար ն տարվա սկզբից: Նախահաշվային ն փաստացի տվյալները համեմատելու միջոցով վերլուծվում է արտադրամասիկոլեկտիվի աշխատանքը: Թիվ 12 տեղեկագրի լոացման հիմք են ծառայում մշակմանաղյուսակները, տեղեկանք-հաշվարկնեոը: Օժանդակ արտադրություններիծախսերի սինթետիկ հաշվառումը կազմակերպվումէ թիվ 10 օրագիր-օրդերիառաջինբաժնում թիվ 12 տսղեկագրի տվյալներով:

ման

ՏԵՂԵԿԱԳԻՐ

«Օժանդակ արտադրությանկաթսայատանթ̀իվ 11արտադրամասիծախսերի» 199 թ դեկտեմբերամսվա համար դերետագրվող հաշիվներ

|. Յ |82 | 5 |:5

|

Կրեդիտագրվող հա ո

ՒՐ |

25:51.:

յ

Աերարիկ կորում

Լ

Լ6.112:18

|56

|24

|կառավարման

անումը ար

|112

Շենքերի. կառույց-

ԱԱ

գ

արտադրամասի

/640

բ»

Թ

|

5:129

խո

|

12000 |1724 |241 | | 2924

|2000

իջ

|

|

|

|112

|3 Ծ

| |

լաոուում հաշվի » Մետա» Գար ա»ար

|

ո

|

ընթացիկ Շենքի

տ Ց

ող

::

Լ:

աարի ըստ

որ

տ|

ԷՅ

Սարքավորումների Ընդամենը

252|

|

Է3

գ

Հ 5 02 516

6.

Ց|9Ջ

Յ

սբ

2|761

|

Ւ-

|

Հ Հ

Հողվածների անվանումը

վոր

Ւ»

|

|

| Լ

էլ

4.

| |

13021022

|1022.

|0395 87/21

աՀ

ԽԱ

տւեյալ ա)

փաստաթղթերո

Ր

ն

ծառայություններըձեակերպվում են

հե-

պատրաստվածն պահեստ հանձնվածգործիքների բսռնագրերով

քչսնակը,

կատար տաոջաւծախպտնլի աշխատանքները, արտադրամասի կողմից կատարԱԱ Ար փոլմադրումննր տարւնմանոանքնաան ակար

ո

Ված ն հանձնված ւ

նորոգման

ուրե

ված

լը,

գլխավոր տեխնոլոգի,գլխավոր մեխանիկի էներգետիկի, Ո) գլխավոր

պարզ արտադրությունների կողմից տեղեկանքներով ն

խատանքների ծառայությունների ծավալը:

կատարվածաշ-

ն ծառայությունները արտադրությունների արտադրանքը Օժանդակ

սպառվում ես ձեռնարկության ներսում հիմնական ն օժանդակ արտադռամասերի, բաժինների, ծառայություններիկողմից, ինչպես նան իրացվում են (բաց են թողնվում) այլոց: Զժաճդակ արտադրամասերիկողմից միմյանց մատուցված ծառայուջյունները կոչվում են հանդիպակաց:Հիմնական արտադրության արտադրամասերը ն գործարանավարչությունը համարվում են օժանդակ արտադրության ծառայություններիհիմնականսպառողներ: Յանդիպակացծառայություններըհաշվառման մեջ գնահատվում են պլաճայհն արտադրամասային ինքնարժեքով կամ նախորդ ամսվա փաստացիինքնարժեքով:Հիմնականսպառողներինմատուցվածծառայություննսրը գնահատվում են փաստացի արտադրամասայինինքնարժեքով, բացի սեփական սարքավորումներից, փոխադրամիջոցներից, Կապիտալ նորոգումիցն դրսի կազմակերպությունների համար կատւարԿած աշխատանքներից,որոնք գնահատվում են փաստացի արտադրաՎան ինքնարժեքով(արտադրամասայինինքնարժեք, ընդհանուրգործաոանային ծախսեր):Բերենք օժանդակարտադրամասերիհամար թիվ 12 տեղեկագրիլրացման կարգի օրինակ: Դաստոցագործարամնի թիվ11 արտադրամասը՝կաթսայատունը,դեկտեմբերամսին գոլորշինարտադոելուհամար կատարելէ հետնյալծախսերը՝ռուբլիներուլ.

Շենքերիպահպանճանհամար

Օժանդակնյութեր

Ժարքաւլորումներիընթացիկնորոգման համար Կառելիք Գոլորշի արտադրելու համար

Աշխատավարծ

Սասնազետներին ծառայողներին բանվորներին Սարքավորումների ընթացիկ նորոգմամբզբաղված

Այլ ծախսեր Ղատկագզումնեո ռոգիալականապահովագրությանհամար Բանվորները աբձակուրդային վճարումների պահուստաֆոնդ Արտադրականսարթասորումներիամորտիզացիա չբ ամորտիզացիա Այլ հիժնակա': 42 Մուն ոՇանյակ արտադրություններըկողմից մատուցված ծառայություններ (դրանց ապյանային ինքնարժեքու|). Մեխանիվանոռոգման արտադրամասիկողմից մատուցված ծառայություն՝ սարքավորումներիընթացիկնորոգմանհամար 1 տոննւս գոլորշու հնքնարժեքը հասասաո է 1 ռուբլու 6520 տոննա 199. թ. դեկտեմբեո ս: Հոն արտադոմել է գոլորշի է թողնվել Գգոլոր եռուցման համար, Բաց. 520 տոննա ոոգման արտադրամասին մեխանիկակա 3200 տոննա մեխանիկականա'ւտադրամասին 2600 տոննա սուսմասին հավաքման մա 200 տոննա աոչությոյեր

Եյութերիարժեքը ն աշխատավարձըբաշխվածեն կատարվածաշխատանքեսո, ձիջե Այ, օժանդակ արտադրամասերիհամար կատարված աշխատակբնեռի

'

:

ես

.

Օրինա. Մեխանիկանորոգման արտադրամասիուղղակի ծախսերը նյութերի համար՝ 6780 ռուբլի. իսկ աշխատավարձ` 10060 ռուբլի, ընդամենը` 16780 ռուբլի ըստ կարգագրերի ն պահանջագրերի, նշված ծախսերը խմբավորվում են պատվերների կտրվածքով, որոնք բայված նն ըստ դրանց սպառողնելի ե աշխատանքիտեսակների:

2000-00 1600-96 16750.85

16876

ար հ մ անուղղակի ծախսերի ե ն տոկոսաչափը հ հավասս:ր է նախահաշվային Մեր օրինակում 25-ի: Այսպիսով,ծախսերիգումարը կաթսայատանընթացիկ նորոգուճների աշխատասքների նպատակովկազմում է 30 ռուբլի (120 ռուբլու 25 96-ը): Հիմնական սպառողների հաճար կատարվածաշխատանքներիգծով անուղղակի ծախսերի գումարը կկազմի 5422 ռուբլի

(5452 ռուբլի-30 ռուբլի)

Անուղղակի ծախսերիտոկսաչափը հավասարէ ծախսերի գումարի հարաբերությանը նյութերի ն աշխատավարձիգումարին (54222:100):18750-32.374.: Այնուհետն ռուբլիներով հաշվարկումեն մեքենաներիու սարքաորումների պահպանման ու շահագործման ն ընդհանուր արտադրական ծախսերիգումարները ըւտ առանձին

Ընթացիկնորոգումներիգծով.

,

ՈՂ

|

արտադրատեսակների ն աշխատանքների:

ՀոԵՑում '

4600-00

հը

:

"

4000-00

Ընդամենը

օգգործարասային պատվերների համար կազմվող կալկուլյացիաների են

ԷԴԱ:

59-00

4600-00

շենքերի Ձեռնարկությանհամար գործիքների պատրաստում Ընդամենըհիմնականսպառողներին

ծախսերի

։

129-601

սարքավորումների

Բարդ օժանդակ արտադրություններում ծախսերի հաշվառման համար պահանջվում է խմբավորում ըստ արտադրանքի, կատարված աշխատանքների,նորոգումների առանձին տեսակների: Բարդ օժանդակ արտադրություններում ծառայությունները բաշխվում են ներ-

Ն

թացիկ հիմնական միջոցների գործարառավարչության

սպառողներիհամար կատարված աշխատանքներիգծով ըն Հիմնական նորոգում

նորոգ Կապիտալ նորոգումներ՝

գործարանամ

նությամո` Դր. համառ էոագվում կալկուլյացիոն տեղեկագրեր: Առավել տարածած է պատվերներիինքնարժեքի կալկուլյացիայի այնպիսի Ը 2րըո Վուրուծ ՈՑ եղանակը որհ ուպքում զյութերը արժեքը ն արտադրական բանվորների են ոստ պատվերների, իսկ մյուս ծախսերը աշխատապվաոճ: Էշ '2 հավւասքու հսշիվներում ն բաշխում պատվերներիուղղակի Է: «աշխատավարձի րժ Ցախսերին :ճող չեր գումարներին) համամասնորեճ: Պաւշոշերճերը ինքնարժեքի հաշվարկման ամբողջ աշխաՆԱ տանքը կտա րում ԷՐ: Քիմ մշակման աղյուսակում: Որպեսզի ստանանք կլատարսած աշխատանքների արտադրամասային հնքնաոժոբո. վեռը բհռված գումարներին պետք է ավելացնել ընդհանուր արտադրական ծախսերը, լրացուցիչ աշխատավարձը, սոցիալական ապահովածրությւեն հատկացումները: Նախ այդ ծախսերը ներառվում եռ այլ օժանդակ արտադրամասերին կատարվածծառայությունների արժեքի մեջ որոնք գնահատվում են պլանային (նախահաշվային) ինքնարժեքով: Ոոից հետո որոշվում է անուղղակի ծախսերի գումարը ն տոկոսաչափը հիմնական սպառողների համար կատարված աշխատանքների գծով:

12000

արտադրամասիսարքավորումների տեխնիկական հավաքմանարտադրամասիսարքավորումների

սխանայոն

-

սարքավորումներիընթացիկնորոգում գծովկաթսայատան

'

աճառի ԿարըվարումներիՀ

Արար

(90 ռուչվու

2-ր Լ

լ

հավաքմանարտադրամասիսարքավորումների

Կապիտալնորոգմանգծով

Աի

"3.

ար

գործիքների պատրատման գծով

Ընդամենը

5.22

րժեԲարդ օժանդակ արտադրությունների ծառայությունների Ինքնա

քը հաշվարկում են` հաշվի առնելով անավարտ արտադրությունը աճս-

վա սկզբի դրությամբ. անավարտ արտադրության գումարին ավելացնում են ամսվա ընթացքում կատարված ծախսերի գումաոը ն հանում անավարտ արտադրության գումարը՝ ամսվա վերջի դրությամբ: Յուրաքանչյուր արտադրամասի ծառայությունների բաշխման հաշվարկների պարզեցման նպատակով կիրառվում է թիվ 9 մշակման աղյուսակը:

Ց

առ

Օ Ի. Ը

ը

ԻՐԻ:

Տ

15 Է. 15

8/8

ՅՅ

Ց

Յ`Շ

Բա

։

Տ

Է:

"3

Հ-

ՅԾ

ՋԱ

Յ

Զ

9.Յ

5`

Ց.

լ

'

Թթ

։`ՇՅ

։ռ

ԺՃ

ֆէ Յ

Ց Յ :

ՀԾ

ԱՒ

ՅՑ

-

Յ

Յ

Ց Հ

Տ

Վ Փ օ

:Զ:Վ -

Թ

-

Տ

Փ

Ճ

Հ

Պ -

Հ պ ՀՁ

Պա

«-

Փ

ւթ Հ

ա

'

'

թ

Տ

Ջ

Ի-

տ

Փ

ջ

Ձ

Յ

ՏՏ:ՅՅ

ոաՅԶ

Տատ 8

5ՀՅՅՅՑ5

ՏՀԲԾԹՁՇ

ՅՑՏՀ2 ԺԳ

ՅԵՏՅՅ ՅՅ

ՒԼ ատ

Ւ

պ 5ՏՅՅԶՀ

ԻՉԷԴԷԱՒՂ-

ՋԺԵՀՅՅՅ

ՏԱՑ ՀՏՏՅԳՅ

Եղ

Է

չա"

ՕՕ: Յ5

--

5:

օօ. ՅՅՅԵՀԺՔ

| Բ.

Յ

Թ

-Ի--Ա-

ՅՅՅԸՀ:ՀՑ

ՏՅՅաՅՅ

Զ

ԹՅԱՆ

(Ծ ՅԵՅՅՅԾ ԸՀԹՅ

ՏՅ:Յ

ԹՇՇ-Յ

աուը»:

ՅԵՑՏՑՅՑ Ջո 5ՖՋ

58255955 ՑՏՅՅՅՅ՝

ՅՏՏաՅՅ:

1:1::5շ

Է

ՀՅՅՅՏՑՅՑ

ՀՏՅՃՅՑ ԷԷ

ՏԱԹՑՅ:Տ 21. Էր

Զ

-

ՀՋՅ5ՏԺ

ՀԲՅ-Յ `ա.

ԾՀՃՈ`՝:Ց

Յ

ՀՅՏՑՅԾՅ

8--

ՑԱ,

Յ|

՞

։

ոլ

ՀԿ

ՕԶԾՓԱՏՃ

յ

յ

ՅլՏա

Տ

ՅՅ:

Ն

Յա

3:

Յ

ՓՋՋՓ

լս

Յ ՅՑՑ

ՅՀյԾյ: Թ 5,

Վ

Օօ

Յ

Տ

Յ՝

ծ

Ճ՝

5՛

ՂՏ

Կ

ռ

ոն Տ-

-

պ

"ԽՐ.

Հ-

է

լ

պ''ՀԶԾԾՀ-ՓԺՓ

Ե,

Ո

Վ«-Հ« «ԹԱՍ ,).Զռ0::

ւ

ՇՀ ԿՎ

-պՀա.ՓՀ

Վ

Յ6.աՎաատռատժ Կ

ԷԹ-ԻՂ ՅՀ

828559

Հ

ԶՀԹԳԾՓՃԹԱՎԹ:

8Յ՞Տ5

-

'ԶԶԶ ԾՓ

ՕօՓՓՓԵ

«ԱՇ ԾԾ ԲԸ

Շ. Յ.5

ՅՋ

ԷՏ-3-|

է

(ՇԶյ Խ7ՑՔ Թ

Տ

Յ

-

ՀԱՐՑ

2" ծ-»-

.ԼՀՎ՝

ՒԷԾՓԷ

թատ

ՇՀՓԾՓՊ Դ

ՅՏպՓ-ՓՀ-ԺԹ.

Տ-Ցա

"ւ

Ջ/ՓյաագոՀՀՓօօօ'

Ք| |

Յ

Տ թյ

Յ

Յ Ց

Յա

ՅՈ ՑՏվառ` օ(25:8 Ց

Ջ/)ագլՀ-

«ա|Մտտթ

8535»

|

Յ

է`

6/2

ՀՈՏԹՅՑ ամ8 Տ| ՀՑՅՅ

Ե

օ

ՓԺԾ

ՓՓ

ՕԾՇՀԾՇաԱՕ

ՓԹը-ՑԱԱԾՓԱՀՉԶ-ՓՓ

ճԾԱՎ

ԶՓՋՓՓԾՓՓՓՓՓԺ

(ապ

ապյԶԾԹաՎԾՓՕԹԵՏՀ-Թ

Յ|

ՀԱՅՀՏ)/Փ|.

Յ-Յ

Թ: առ

աաա

Է")

|

-'

ԷՊՎԷՈԱԷ-

«ՅՑ ՔԵՑ

ՏՅ

ՏՅՀՃՀ

ՅՀՅՏՏ:ՅՎ

ւ

ՓՅ`Շ ՑՔՅՅ

Աղյուսակի առաջին բաժնում որոշվում է հիմնական սպառողներին մատուցված ծառայությունների փաստացիինքնարժեքը, իսկ 2-րդ բաժնում գրանցվում են մատուցված ծառայությունների քանակականտվյալները, հաշվարկվումէ միավորիինքնարժեքը(տող 18), որից հետո օժանդակ աշխատանքներիծառայությունների քանակը, բազմապատկելով միավորի ինքնարժեքով,ստանում ենք հիմնական սպառողներին մատուցված ծառայությունների փաստացիինքնարժեքիգումարը: Այստեղ կատարվում է ուրիշ օժանդակ արտադրամասերին մատուցվածծառայությունների գնահատումը պլանային ինքնարժեքով, ինչպես նան գրանցվում ն բաշխվում են մեխանիկանորոգման արտադրամասիաշ-

խատանքները:

Այդ աղյուսակի տվյալներըհիմք են ծառայում ծախսերի գումարների գրանցման համար` ըստ հիմնական ն օժանդակ արտադրության արտադրամասերի՝անալիտիկ հաշվառման ռեգիստրներում(տեղեկագրեր թիվ 12, 12" ն այլ): Ընդ որում, ծախսերիգումարը գրանցվում 25/1, է 25/2, 26 հաշիվներիդեբետում` կրեդիտագրելով թղթակցող 23 հաշիվը: Դրսի համար ն սեփական սարքավորումներիկապիտալ նորոգման, ինչպես նան գործիքների պատրաստման համար կատարվածաշխատանքների արժեքը գրանցվում է թիվ 10 ն 10/1 օրագիր-օրդերներում (դեբետ 89, 12 ն այլն): Թիվ 9 մշակման աղյուսակը կազմելուց հետո 23 հաշիվը փակվում է, օժանդակ արտադրամասերի թիվ 3 տեղեկագրիարդյունքները գումարվում են, որպեսզի այդ տվյալները փոխանցվենթիվ 10 օրա-

Գիր-օրդեր: Թիվ մշակման աղյուսակի

ն

թիվ 12 տեղեկագրիամփոփագրի գրանցումներիճշտության ստուգումը իրականացվումէ հանրագումարների համեմատման ճանապարհով: Թիվ 12 տեղեկագրում(«Ընդամենը» սյունակ) ընդհանուր գումարը` 28717 ռուբլի, 23. «Օժանդակ արտադրություններ» հաշվի դեբետովպետք է հավասարլինի մշակման աղյուսակի 2-րդ հատվածի 19 սյունակի ն նույն աղյուսակի 1-ին հատվածի անավարտ արտադրության մնացորդներիպակասեցման(կամ հանած ավելացման գումարը) ընդհանուր գումարին (մեր օրինակում 28717 ռուբլի Հ 0): .

Հ|Ց :

ծ

-Տ "5

ԱՎ ՅՅ 3:

ռ

տ

ւշ

-

Տ

3 ԻՐ

Տ

-

Հ

:

(605:

Տ

Յ|Տ

Տ

5|5

՞

638535

Գ

135558888

ԸՅՅՅ55 5:

5ճ

Հ

:

Տ

Տ

Տ Հ Հ

Տ

Հ

Տ : Տ

|

«5588

--

Ա`

95553 ԽՏ

: -ջ

|

Տ

Հ

ՇՏ

ՀՏ

|

23588 ԱՅՐՆ

Հ5:58 3 8 53 3355

Տ |Թ Տ|Տ.

Տ|Տ

8558Տ

Հ -

-

ԷԷ Է 8--`

Ց :

ճ

«388

'

Տ|ՏԺ

ՏԱՅ աէ

Տ 3ՅՀ

Տ» Տ

ՏՏ

Տ

Տ

մն

Տ

-

|

-

5/Ք

Տ|8

թ

Ց

5.

Հ Հ.

Ց

Տ

ՀԻ

Տ `

Ձ|Ց

ՀՑ

Հ

Է-

ՃՇ

ծառարճ հատվածի 6-րդ (հիմնական սպառողներին մատուցված ե յություններիե թողարկվածնյութերի փաստացի ինքնարժեքը), 5-րդ հանդիպակաց ծառայություններիպլանային ինքնարժեքը) (մատուցված գումարը պետք է հավասար լինի մշակման հանրագումարների սյուների սյունակի հանրագումարին(տես օրի19-րդ հատվածի 2-րդ աղյուսակի Է 670 28717): 2-րդ սյունակի հանրագումա28047 ռուբլի ռուբլի յակը է հավասար լինի մշակման աղյուսակի 1-ին հատվածի 5-րդ ոո պետք սյունակի հանրագումարին,քանի որ օժանդակ արտադրություններին մատուցված ծառայությունների արժեքը միշտ հավասար է լինում այդ արտադրությունների կողմից ընդունված ծառայությունների արժեքին Լճեր օրինակում 670 ռուբլի գումարը): «

Հ

Տ

Տ

Տ

Հ|ՅՀ

-

Տ|Ջ այ

|2

"

Տ

՞

աթ

Տ "

ԳԱԼԻՔ

ԺԱՄԱՆԱԿԱՇՐՋԱՆԻ

ԵՎ

Վ

Շ՞

այն

Հ

Հ

ծ

Տ

Յ

|-

|

`

:

|Հ-

Տա

"յ

ՅՔ5|5 Վ

Լ`

Ք

Ջ

Յ ՏՏ

|Շ

Հ

Յ

Հ

Տ|Յ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Օօ

ՇՎ

ԼԸ

Տ ան

ԾԱԽՍԵՐԻ

ԴՐԱՆՑ ԲԱՇԽՈՒՄԸ

|Ծ

Յ

՝

Գալիք ժամանակաշրջանիծախսերը անհրաժեշտ են նոր արտադրատեսակների յուրացման, տեխնիկական գրականության,բաժանորդագրության, վարձավճարի՝մի քանի ամիս առաջ կատարվող վճարումներհ, հեռախոսով օգտվելու կամ հիմնական միջոցների ընթացիկ նորոգճան համար, եթե աշխատանքներիծավալի կատարմանծախսերի գումարը ավելի մեծ է, քան նախատեսվածէ նախահաշվով: Ծախսերի կատարմանպահին դրանց գումարճերովդեբետագրվումէ 31. «Գալիք ժամանակաշրջանիծախսեր» հաշիվը` կրեդիտագրելովնյութական, աշխատանքայինն դրամականմիջոցներիհաշվառմանհաշիվները: Վաշվետու ժամանակաշրջանըսկսվելուց հետո դրանց վերաբերող ծախսերը ենթակա են բաշխման (դուրս գրման): Գոյություն ունեն այդ ծախսերիդուրս գրմանմի քանի եղանակներ. 1. նոր արտադրատեսակների արտադրությանյուրացումը պահանջում է որոշակի ծախսեր, որոնք պլանավորվումե հաշվառվում են սահ-

մանվածանվանացանկով: Շինվածքը փորձարկելուց ն հավանության արժանանալուց հետո հանձնվում է սերիականարտադրության:Այդ պահից սկսած` յուրացման ծախսերը ենթակա են մարման, այսինքն` տվյալ տեսակի ինքնարժեքի մեջ ամենամսյա ներառմանառանձին(ուղղակի) կալկուլյացիոն հոդվածով՝ ոչ ավելի, քան երկու տարվա ընթացքում: Ամենամսյա դուրս գրման գուճարը կախվածէ հաշվետու ամսում թողարկվածտվյալ տեսակի արտադրանքիքանակից ն սահմանվածնորմայից: Օրինակ. Յուրացման ծախսերը կազմել են 40000 ռուբլի: Առաջիկա2 տարում պլանավորված է թողարկել տվյալ արտադրատեսակից400 միավոր, արտադրանքիմիավորիվրա

գրման նորման՝ 100 ռուբլի (4000:400): Հաշվետուամսում թողարկված է տվյալ արտադրատեսակից5 միավոր: դուրս

Դուրսգրմանէ ենթակա500 ռուբլի (100 ռուբլի

Դ-տ 20. -

Կ-տ 31.

«

«Յիմնական արտադրություն

»

Օրինակ՝ րինակ ը ըստ Հաստոցագործարանի 1.

31.

գոր

«Գալիք ժամանակաշրջանիծախսեր»հաշվի մնացորդըառ 1-ը դեկտեմ-

են արատի Ա պահեստի Աոար եկտեմբերի նյութերի շենքի արտադրամասիշենքի ընթացիկնորոգում (ծախսերիդեկտեմբ հավաքման բեր ամսվաբաժինը)

5)

համ համար

վարձավճարը դեկտեմբերի

«Գալիք ժամանակաշրջանի ծախսեր»

ԼԻՎ

հաշվի դեբետինգումարներըգրանցվում են արտադրության անալիտիկ հաշվառման քարտերի մեջ ն այն արտադրամասիթիվ 12 տեղեկագրում, որը արտադրանքը հանձնել է պահեստ, իսկ 31

հաշվի

|

կրե դիտը տեղե հտը՝ թ իվ 15 տեղեկագրում (այդ հաշվի անալիտիկտվյալները): .

Գ) 2.

ա) բ)

2.

Վարձավճարը,հեռախոսավարձը, հիմնականմիջոցներիռորոգման ծախսերըդուրս են գրվում հավասարմասերով,հաշվետու այն ժամանակաշրջանում, որին դրանք վերաբերումեն (դեբեւտտագրվում են 25/1, 25/2, 26 հաշիվները, չիվները, կրեդիտագրելով -

ւ այլ

հաշիվը):

Գ)

2.0

գրականությանբաժանորդագրությունհաշվետու տարվահատեխնիկական

մարԲնղամենը

Դեկտեմբերամսվագործառնությունները.(ռուբլի). դեկտեմբերի7-ին հաշվարկայինհաշվիցփոխանցվել է գալիք տարվատեխվճարը նիկականգրականությանբաժանորդագրության գեկտեմբերի20-ին ՇՄՎ-3 կապալառուիցընդունվածէ հաշիվ հավաքման հիմնականմիջոցներինորոգմանաշխատանքիկատարման արտադրամասի համար (թիվ 6 օրագիր-օրդեր): Ըստ վարձատուիհետ կնքված պայմանագրի, նորոգմանծախսը մարվումէ վարձավճարիհաշվին`4 տարվաընթացքում դեկտեմբերի20-ին հաշվարկայինհաշվիցփոխանցվածէ նյութերիպահեստի շենքի վարձավճարը՝գալիք տարվաառաջինկիսամյակիհամար

48000

.

Օրինակ.Ընթացիկտարվաճարտ ամսին փոխանցվել է 01 արտադրամասի շենքի վարձավճարը2-րդ եռամսյակիհամար`3000 ռուբլի գումարով (Դտ 31 հաշիվ, Կտ 54

հաշիվ),

իսկ ապրիլ ամսին՝ 1000 ռուբլի, վճարիեռամսյակային գումարի 1/3-ը պետք է վերագրվի 25հ աշվի դեբետին՝ թիվ 31 հաշվի կրեդիտից(թիվ 12 ն 15 տեղեկագրեր):

Բերված տվյալների հիման վրա կատարվել են գրանցումներ թիվ .

Տեղեկագիրթիվ 15. «Գալիք ժամանակաշրջանիծախսերիհաշվառման» (կրճատումներով) 199 թ. դեկտեմբերիհամար ւթ

՝

Գալիք ժամանակաշրջանի ծախսերիհաշվառման ն բաշխման այսկարգը նպաստում է արտադրանքի ինքնարժեքիճիշտ հաշվարկանը, բացառում է դրա անհիմն տատանումները՝ըստ հաշվետու ժամանակաշրջանի,խթանում ձեռնարկությանտնտեսականգործունեության ֆինանսականհետնանքների օբյեկտիվ բացահայտմանը:Գալիք ժամանակաշրջանիծախսերիայն մասը, որը դեռ չի մարված, ցույց է տրվում հաշվեկշռում՝առանձինհոդվածով:

աիռի Նոր

ծախսերիհաշվառման ներկաւ յուրացման ի րիԵրրածվում յացված այն արտադրություններիվրա, որոնց արտադրություննե րգը չ

յու-

րացման ծախսերըիրականացվում են յուրացման ֆոնդի հաշվին: Գալիք ժամանակաշրջանի ծախսերիայն մասը, որը պետք է դուրս գրվի տվյալ ամսում ն ներառվիինքնարժեքիմեջ, հաշվարկվումԷ գալիք

ժամանակաշրջանի ծախսերիանալիտիկհաշվառմանթիվ գրում կամ հատուկհաշվարկներում:

տեղեկա-

Կրեդիտագրվող

Շրջանառություններըստ բետի,

հաշվի դեկրեդիտից

-

հետնյալ հաշիվների ԵՅճ Հ ԷՏ ԵՏՅ

հաշիվներ `.

:

ւ

Յ

Տ.

52 Բ 156. 5335 Տ:8 34 52 Տ8 բ| 58 28 ՀՅՅՅ 238 35 Հք Տա| Հ.Հ «558 ԸՏՏ| ՏՋ | 58 Տ |5 |Տ|0Յ8 148851885|3Հոդվածների : Ց |535| |Փո ՏՅ5 անվանումը

արտաղրաՅավաքճման

մասիհիմնականմիջոցների ընթացիկնորոգում

|2400

|

հիմնաարաալմած ԱԱ արվել -

-

-

-

-

-

|-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

48000

վարձակալիհաշվին

ա րեւտաին շենքի

հա

մար վարձավճար թերթերին պարբերական

|

հրատարակությունների

բաժանորդագրում

տեղեկագրում: ղեկագր

Ընդամենը

|

49800

| 48000|

|

49800

-

|

|

Գալիք ժամանակաշրջանիծախսերը բաշխման տեղեկագրերի հիման վրա գրանցվում են թիվ 12, 15 տեղեկագրերումթիվ 31 հաշվի կրեդիտով

Մեքենաների ու սարքավորումների պահպանման ու շահագործման ծախսերը ընդգրկվում են հիմնական ն օժանդակ արտադրությունների արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ. բաշխվում են տարբեր տեսակի շինվածքների միջն՝ ելնելով սարքավորումների մեկ ժամվա աշխատանքի ծախսերի մեծությունից ն տվյալ տեսակի միավոր արտադրանքի պատրաստման համար անհրաժեշտ սարքավորման աշխատանքի տնողությունից: Դրա համար, ըստ կալկուլյացիայի յուրաքանչյուր օբյեկտի, հաշվարկում են սարքավորումների պահպանմանն շահագործմանծախսերի նախահաշվային(նորմատիվային)դրույքներ: հաշվարկում են ըստ Նախահաշվային (նորմատիվային) դրույքը Ն-ՀԱ բանաձնի, որտեղ՝

`

ն դեբետագրվում 20, 23, 25, 26 հաշիվների դեբետով: Գալիք ժամանակաշրջանի ծախսերը բաշխվում են մոտավորապես հետնյալ հաշվարկի

ձնով:

Դեբետ

Լ

ա

ը

Ծախսերի անվանումը

շիվ

բաշխ

|

Ամիս

Քանի

ե

այլն 1Վող գու| Ւ մարը վ | պար համարը | վար

Հանի

ամս

ջջ

վրա

(պատվեր)

Հավաքման արտադրա-

Աոա ծախսեր ն

շենքի 26 վարձավճարը Տեխնիկականգրակա-

Ընդամենը

Ջ77.

ԱԱ

-

ՍԱՐՔԱՎՈՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ

48000

|

120.

49800

.

ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ

ՈՒ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԵՎ

յ

|

|

|

(նորմատիվային)դրույքն է, շվային ծախսերի հանրագումարըսարքավորմանմեկ ժամ աշխատան

|

(մ

2ցց

Ե-ն աատաշվաին

|

ՇԱԴԱԳՈՐԾՄԱՆ,ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԾԱԽՍԵՐԻ

.

ԱՄՓՈՓՈՒՄԸ ԵՎ ԲԱՇԽՈՒՄԸ

Արտադրությանծախսերիհաշվառմանհաջորդ փուլը հանդիսանում է «Մեքենաների ու սարքավորումների պահպանման ու շահագործման ծախսեր», 25-2. «Ընդհանուրարտադրական ծախսեր» ենթահաշիվներում ն 26. «Ընդհանուրտնտեսական ծախսեր»հաշվում խմբավորված ծախսերիամփոփումը, բաշխումը ն դուրսգրումը հաշիվների նշված հա25-1.

ջորդականությամբ:

Սարքավորումների պահպանման ու շահագործման ծախսերը կուտակվում են 25-1 ենթահաշվում, թիվ 12 տեղեկագրում: Այդ ծախսերը գումարվում են ըստ թղթակցող հաշիվների(ուղղահայաց) ն ըստ ծախսերի հոդվածների (հորիզոնական), որը հնարավորությունէ տալիս հսկելու նախահաշվի կատարումը:

:`

-

ն

քի համար, սարքավորման մեքենա.ժամե րի իքավորման աշխատանքի աշխատանքի

ոեք

Քանակը անակը:

Վերջին մեծությունը հաշվարկվում է մեկ տեսակի արտադրանքի միավորի պատրաստման ժամանակ օգտագործվող սարքավորման տարբեր խմբերի մեքենա-ժամերը ուղղման գործակցով բազմապատկելու միջոցով: Ուղղման գործակիցները որոշվում են ըստ արտադրականբնութագրով միանման սարքավորումների խմբերի, օրինակ մամլիչներ` դետալների դրոշմման համար, խառատային,ֆրեզերային հաստոցներ ն այլն: Նորմատիվային աշխատավարձի գումարի դիմաց նշում են ծախսերի նախահաշվային դրույքները տոկոսներով ն հաշվարկում ծախսերի նորմատիվայինգումարը: Օրինակ, 01 (մեխանիկական) արտադրամասիթիվ 01101 շինվածքի համար տրված է բանվորների աշխատավարձ24910 ռուբլի գումարով: Ծախսերի նախահաշվային դրույքը տոկոսներով աշխատավարձի հանդեպ՝ 31.66: Տվյալ դեպքում ծախսերի նորմատիվային գումարը կկազմի 7887 ռուբլի (24910 » 31.66 :100): Նմանապես հաշվարկում են ծախսերի նորմատիվային գումարները են ըստ բոլոր տեսակի շինվածքների: Հանրագումարը համեմատում փաստացի ծախսերի գումարի հետ: Օրինակ, 01 (մեխանիկական) արտադրամասի փաստացի ծախսերըկազմել են 13873 ռուբլի, իսկ ըստ նորմայի՝ 13547 ռուբլի: Շեղումը գերածախս 326 ռուբլի գումարով, տարվում է շինվածքներիվրա (բացի խոտանի ուղղումից): Խոտանված արտադրանքիինքնարժեքի մեջ ն խոտանիուղղման վրա այդ ծախսերը ընդգրկում են նորմատիվային գումարներով: 02 (հավաքման) արտադրամասի գծով ծախսերըըստ նորմայի կազմել են 9178 ռուբլի, փաստա305

ցին՝ 9337 ռուբլի. գերածախսը՝159 ռուբլի գումարով վերագրվում է շինվածքներին՝նորմատիվային ծախսերիհամամասնությամբ: Անհրաժեշտէ նկատիունենալ, որ սարքավորումներիպահպանման ն շահագործման ծախսերը կալկուլյացիոնօբյեկտներիմիջն բաշխվում են աշխատած մեքենա-ժամերի համամասնությամբ, կիրառելովնախահաշվային (նորմատիվային) դրույքները, ե կախվածչեն արտադրական բանվորներիաշխատավարձի մեծությունից:Դրա համար էլ այդ ծախսերի նախահաշվային (նորմատիվային) դրույքները, հաշվարկվածտոկոսային հարաբերությամբ արտադրական բանվորների աշխատավարձի հանդեպ, հանդիսանում են միայն տեխնիկականեղանակ ծախսերը բաշխելու ն արտադրանքիինքնարժեքիմեջ ընդգրկելու ժամանակ: Բաշխված ծախսերըդուրս են գրում ըստ 25-1. «Մեքենաներին սարքավորումներիպահպանմանու շահագործմանծախսեր»հաշվի կրեդիտի՝ 13873 ռուբ., ըստ 20. «Հիմնականարտադրություն» հաշվի դեբետի՝ 13813 ռուբ. ն 28. «Արտադրական խոտան» հաշվի դեբետի՝60 ռուբլի: Սարքավորումների պահպանման ն շահագործման ծախսերը ընդգրկում են համախառնարտադրանքի ինքնարժեքիմեջ, այսինքն՝ բաշխում են թողարկված ապրանքային արտադրանքի ն անավարտ արտադրություն միջն: Անավարտարտադրության դեպքում (թողարկված արտադրանքի հանդեպ) այդ ծախսերըընդգրկում են անավարտ արտադրության մեջ՝ ըստ նորմաների,իսկ շեղման ամբողջ գումարը ներառում թողարկված ապրանքայինարտադրանքիինքնարժեքի մեջ: Միատարրարտադրանք պատրաստող օժանդակ արտադրություններում սարքավորումների պահպանմանն շահագործմանծախսերըբաշխում են բանվորներիհիմնականաշխատավարձի համամասնությամբ: Ընդհանուր արտադրական ծախսերիանալիտիկհաշվառումը վարում են 12 տեղեկագրումըստ արտադրամասի ծախսերի,նույն կարգով, ինչ որ ծախսումների հաշվառումը՝օժանդակ արտադրություններում: Տեղեկագիրը բացում են ամսվա համար: Փաստաթղթերը, որոնց հիման վրա կատարվումեն գրանցումներ տեղեկագրում,արդեն քննարկվել են: Թիվ 12 տեղեկագրիձնը ներկայացվում է կրճատ տեսքով: Բոլոր այդ ծախսերիգումարները գրանցելուց հետո, թիվ 12 տեղեկագրում հաշվում են հանրագումարները՝ ըստ անվանացանկի հոդվածների ն ծախսերը՝ըստ թղթակցողհաշիվների:Տեղեկագրի այդպիսի կառուցվածքը թույլ է տալիս համեմատելծախսերըյուրաքանչյուր հոդվածի ընդհանուրարտադրականծախսերինախահաշվիհետ, այսինքն՝ հսկել նախահաշվիկատարումըն բացահայտելպատճառներ,որոնք ազդում են շեղումներիվրա` ըստ առանձին հոդվածների(ըստ հոդվածների, ծախսերիտարրի վերլուծությանմիջոցով): Հանրագումարները, ըստ թղթակցող հաշիվների, գրանցում են 25. «Ընդհանուր արտադրական ծախսեր»հաշվի դեբետում:

Թ

Ի-

'

յ

օ.-Ճ

6.

ՏՅ

ՀՅՅՅ

ՅտաՏ

ռԳ.3Յ.-

ՅՅՅԾ ս,«Հ

ՅՅ

ճՔՅ`:

ւյ

յ

-

Յ

-

-

Յ Հ

-:5

յ

Հ-

Յ

է

ՅՑ

ճօ`:

ՅՅՀՅ

:

ԷԷ ՀՀ:

Շ

-

ւ|

ԷԼ-Թ-

Յառւ

ււ

ՔՅ-Ճ

ՇՏ

-

Ք, ՀՅՅ5 ::.6

ՀՅՏՏՑ

Է

Վ

Է.

ԷՈԷլ

աճ-

5Ծ

օ

-

Է

աար ՀՏ8

ի

շ

ծ-

Ծ Վ

-

Ծ

Ծ

Փ Հ Վ

|Տ

Հ

Փ

ԻՋ

՞

Ի|Ջպ

Փ

Հ

|Ծ

ծ-

-

Ծ

ԻՏ

Ի

Ց. Վ

Ջ

-

|9

ջ

ՄՅ

5».-

--

ՅՅ

ՅՋ»

Հաի|

ՏՅ

Ծ

-

ւԾ Հ

ՏՅ

-

՞

-

. ւ

-

«Ը

Վ

Հ

Հ

ՅՑ

պ Վ Ձ. Փ

Թ Հ

5Չ

Հ Վ

-

Փ

-

Թ

Զ

Ֆ

»-

Հ

Ջ

5Տ| -

Փ

Ի-

Թ

Ի-

-

Թ

Ց

Ի-

«Վ

Օօ

|ՓՔ

-

-ՅՅ | աՅլ|ա

ՅՅ

--

ԾԹ

ԷՎԱԷ,

--

«Վ Յ

՞

-

ՅՑ

8|տ

Փ

|

չշ|Ծ

ԻՋ/Ջ

-

Վ

2)

-

Փ

|Թ5

ՓՕՇ 2|Ծ

| Ց5|Ծ

-

Հ|ԾՑ

-

|

Տ|տ

-

«Վ «Չ

ՏՅ ԷԶ

Ց

5)

ՁԶ|ԹՔ| Վ

Հ

պ

ՓԺԾ

Պ

-

ԺԾԺՀ Փ

8|

Թ

Փ

Չ

Պ

ԹՀ Հ:

Հ

Փ

Թ»)

ՓԺԾ

Փ

ԱՊԺԾ Ծ

Հ

Թ

«Վ

ԾԹ

«Վ

ապ Հ

Հ

Փ

Ծ

5|

ԻՓՕ. ՓԾ

.Փ «Վ

Է

Տ Հ

2.

Հ

Է

-

թ ծ

Ի

Հ

Ջ

--

(Ս

Տ98 ՓԾ Փ

ԶՉԶ

Յ

«Վ

-

Ծ

-.

ւ

Յ

Շ)

ՕՀ

Բ

Յ

ռ

Ժ

ՔՅՀՈՐ

ճ

"խէ Տ5Յ

ՏՅՇԹ

«59

Ճ2ռ

ՅՅ

.-

Ի-ՈՒ

ՏՔՏ ԷԷ

ւթ -Ծ-

Յ Է1

«2

ծախսերիգումարը ըստ նորմայի: Շեղումները բաշխվում են արտադրատեսակների միջն նորմատիվային ծախսերի համամասնությամբ: Դրա համար հաշվարկում են շեղման տոկոսը: Բաշխվածընդհանուր արտադրականծախսերը արտացոլում են թիվ 25 հաշվի կրեդիտում ն բաշխման տեղեկագրում նշված հաշիների դեբե-

Վանրագումարի բերելուց հետո, ծախսերը բաշխում ն դուրս են գրում 20. «Հիմնական արտադրություն» ն 28. «Արտադրականխոտան»

հաշիվներին:

Մեկ արտադրատեսակ թողարկող ձեռնարկություններում, ինչպես պարզ արտադրություններում, ընդհանուր արտադրական ծախսերի բաշխման անհրաժեշտություն չկա: Դրանք դուրս են գրում 25. «Ընդհանուր արտադրական ծախսեր»հաշվի կրեդիտից20. «Հիմնական արտադրություն» հաշվի դեբետին: Այլ կերպ Է այն ձեռնարկություններում, որոնք արտադրում են տարբեր ն բարդ արտադրանք:Այստեղ միշտ անավարտ արտադրություն է լինում, ե ընդհանուր արտադրական ծախսերըբաշխվում են արդեն թողարկված ն անավարտ արտադրությունում մնացած արտադրանքի տեսակների միջն: Բացի այդ, դրանք ընդգրկվում են խոտանված արտադրանքի ինքնարժեքին խոտանիուղղման ծախսերիմեջ: Ընդհանուր արտադրական ծախսերը, որպես կանոն, բաշխվում են արտադրանքի տարբերտեսակների միջն՝ բանվորներիաշխատավարձի ն սարքավորումների պահպանման ու շահագործմանծախսերիգումարի համամասնությամբ: Առանձին դեպքերում (օրինակ` քիմիական ձեռնարկություն), դրանք բաշխում են մշակման ծախսերի գումարի համամասնությամբ (հիմնական ծախսերը առանց հումքի, նյութերի Ա կիսաֆաբրիկատներիարժեքի): Ձեռնարկություններում տվյալ ծախսերիբաշխման նշված մեթոդներից մեկի կիրառումը պայմանավորված է արտադրության բնույթով ն ճախատեսվում է ձեռնարկությանհաշվառման քաղաքականությամբ: Հանրագումարային ծախսերըորոշում են ըստ նորմատիվային կալկուլյացիայից ստացվածտոկոսի: Բերված օրինակում 01 արտադրամասիթիվ 01101 արտադրատեսակի գծով (մետաղահատ հաստոց) ընդհանուր արտադրական ծախսերը ըստ նորմայի կազմել են 10367 ռուբլի (32797 » 31:61 :100): Այդպիսի կարգով որոշում են ծախսերըըստ նորմայի՝ կալկուլյացիոն յուրաքանչյուր օբյեկտի համար, ապա ծախսերիընդհանուր հանրագուեն մարը ըստ նորմայի, արտադրաճասերիկտրվածքով համեմատում փաստացի ծախսերիհանրագումարիհետ՝ թիվ 12 տեղեկագրին համապատասխան նորոշում շեղումները: Ըստ 01 արտադրամասիծախսերի,գումարը նորմայով 18891 ռուբլի է, փաստացին՝ըստ թիվ 12 տեղեկագրի՝ 19383 ռուբլի: Այստեղից շեղումը 492 ռուբլի է (19383 18891): Ըստ 02 (հավաքման) արտադրամասի՝ ծախսերընորմայով կազմել են 16312 ռուբլի, փաստացին՝16510 ռուբլի, շեղումը՝ 198 ռուբլի (16510 16312): Որպեսզի ճիշտ ստանանք շեղման նշանը (Ւ կամ -), անհրաժեշտ է փաստացիծախսերի գումարից հանել նան

տում:

.

-

-

-

.

Ընդհանուր տնտեսական ծախսեր: Ընդհանուր տնտեսական ծախսերի հաշվառումը վարում են թիվ 15 տեղեկագրում: Տեղեկագիրը բացում են ամսվա համար, այն 26. «Ընդհանուր տնտեսական ծախսեր» հաշվի անալիտիկ հաշվառման ռեգիստրն է: Տեղեկագրի մեջ ծախսերի գումարներիգրանցման համար հիմք են հանդիսանում ծախսերի բաշխման մշակման աղյուսակների տվյալները ն հաշիվները: Բոլոր ծախսերի գրանցումից հետո հանրագումարի են բերում ուղղահայաց ն հորիզոնական գրանցումները: Հորիզոնական հանրագումարները ծախսերն են ըստ անվանացանկիհոդվածների,իսկ ուղղահայաց հանրագումարները արտացոլում են կրեդիտագրվող հաշիվների գումարնհրը, որոնք թղթակցում են 26. «Ընդհանուր տնտեսականծախսեր» հաշվի դեբետի հետ: Ընդհանուր տնտեսական ծախսերը ընդգրկում են արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ: Տվյալ ծախսերի բաշխման համար, կալկուլյացիոն օբյեկտներին վերաբերող նորմատիվայինաշխատավարձըգումարվում է ըստ ամբողջ ձեռնարկության: Աշխատավարձիգումարը, որը վերաբերում է խոտանի ուղղմանը, հանում են, քանի որ տվյալ ծախսերըբաշխվում են միայն պիտանի արտադրատեսակներիմիջն: Հաշվի է առնվում նան ընդհանուր տնտեսական ծախսերիբաշխման այլ օբյեկտներինվերաբերող աշխատավարձը (հիմնական միջոցների կապիտալ նորոգման): Ըստ կալկուլյացիոն օբյեկտների` բանվորների նորմատիվային աշխատավարձին գումարում են մեքենաների ու սարքավորումների պահպանման ու շահագործմանծախսերիգումարները ըստ նորմայի: Մեր օրինակում մեքենաների ն սարքավորումների պահպանման ու շահագործմանծախսերի նորմատիվային գումարը, որը ծախսագրվելէ հիմնականարտադրանքին(բացի խոտանի ուղղումից), կազմելէ 22665 ռուբլի, իսկ բանվորների հիմնական աշխատավարձիհետ 99845 ռուբլի: Այդ գումարի համամասնությամբ էլ բաշխում են ընդհանուր տնտեսական ծախսերը ըստ առանձին շինվածքների:Նախ հաշվարկում են ոնդհանուր տնտեսալյան նորմատիվային ծախսերը՝ ըստ կալկուլյացիոն օբյեկտների: Դրա համար բաշխման հիմքի ցուցանիշները բազմապատկում են նորմատիվային տոկոսով, օրինակ, ըստ թիվ 01101 շինվածքի, ընդհանուր տնտեսական ծախսերինորմատիվային գումարը կազմել է 9436 ռուբլի (48839 »« 19,32 : 100) ն այլն. Ապա, համեմատելով ընդհա311

նուր տնտեսական ծախսերիփաստացի գումարները ըստ նորմայի հանրագումաիիհետ, որոշում են շեղումը: Շեղման գումարը (տնտեսում կամ գերածախս)բաշխում են կալկուլյացիոն օբյեկտների նորձմատիվային գումարներիհամամասնությամբ: Ընդհանուր տնտեսական ծախսերի բաշխման տեղեկագրի հիման վրա, թիվ 10 օրագիր-օրդերում կատարում են հետնյալ գրանցումները՝ ըստ 26 հաշվի կրեդիտի.

Գ

Տ

տոց բաժեոտըն. հորո վիշուողոգ Գ

վոտրոմնոտաո մդգքոնըց

:

Դեբետհաշիվ 20.«Հիմնականարտադրություն»

Դեբետհաշիվ 23.

16904 ռուբ

1000 ռուբ. «Օժանդակարտադրություն» «Ընդհանուրտնտեսականծախսեր» 17904 ռուբ.

Կրեդիտհաշիվ 26.

Դիտարկելով ընդհանուր տնտեսական ծախսերի կազմը` կարելի է նկատել,որ դրանց ծավալը կապված չէ արտադրության ծավալի հետ, որի շնորհիվ հաշվապահականհաշվառման գծով միջազգային ստանդարտներիպրակտիկայում դրանց անվանում են «չկալկուլյացվող»: Եվ, ի տարբերություն բոլոր ուղղակի ն անուղղակի ծախսերի(ընդհանուր արտադրական),շրջանցելով արտադրական հաշիվները, միանգամից վերագրում են իրացումից եկամուտների (շահույթի) փոքրացմանը, հենց այն ժամանակաշրջանի,երբ դրանք առաջացել են՝ դեբետ 46. «Արտադրանքի(աշխատանքների,ծառայությունների) իրացում» հաշիվը, կրեդիտ26. «Ընդհանուր տնտեսականծախսեր» հաշիվը: Այդ փաստը գրանցվածէ հաշիվների պլանին կից հրահանգում. «Կախված ձեռնարկությանկողմից արտադրության ծախսերի հաշվառման կազմակերպման ընդունված կարգից, նշված ծախսերըորպես պայմանական-հաստատուն, կարող են դուրս գրվել 46 հաշվի դեբետին»: Սակայն, պրակտիկայում ձեռնարկություններիկողմից այն հազվադեպ է կիրառվում, քանի որ ուշադրությունից դուրս է մնում արտադրական«լրիվ ինքնարժեք» ցուցանիշը, որը գնագոյացման ու շահույթի պլանավորմանհիմքն է: Այդպիսիչկալկուլյացվող հոդվածներին են վերաբերում նան կոմերցիոն ծախսերը(հաշիվ 43): Դրանք դուրս են գրվում 46 հաշվի դեբետին, սակայն ըստ արտադրանքների, աշխատանքներին ծառայությունների տեսակների ծախսերի անալիտիկ հաշվառման` ըստ կալկուլյացիոն հոդվածներիընդգրկվում են լրիվ ինքնարժեքի կազմի մեջ: Ակնհայտ է, որ միջազգայինստանդարտների պահանջներըկընդգրկվեներկրի հաշվապահականհաշվառման պրակտիկայումարտաքին օգտագործողների ն արտասահմանյաններդրողներիկողմից հաշվապահականինֆորմացիայիտարընթերցվածքըբացառելու նպատակով:

.

տոմ

Կ

--

տ.

|

|Ջ «ցտտսոլ ցոկունտտմը» |5

ծ

«արոամոտմոդոհտդըվԷ»

Յ

:

Օօ Տ

«Յգոիմոք վմգոճաճաք դոհոդբվե» |

Չ

վ

.

.

Յ

Տ

Հ

դոնդոքժ» |Ջ «մզգդոսթիսմնտտմտ շշ

Է

Ք Ջ

աչ

ՋՊ

Տ8 Բ

Հ Յ

--

Հ

-

ծ.

Ջ

|

Ջ օմզնըսԳտտոշսվոհո վմ ոհվճոսը» ծ

Պմբամոցիղվմզոպոծ

Ջ| Ջ

Հ

|"

թ

դո/ժսիսզոիո գուժամեոիսգ

ԼԳ9ԳՄՈԻՀու»

Լոժոգոհոյուքադ

'

ՏՅ

53:

Հ

օ

|

-

լ

-

Ջ

ՋՈ

Ջ

ՋՈՋ

-

Հ Ջ

'

Տ 8

`

՞

ձ

(Ո

,

|313|

-

ի

Ձ Ծ

Դ

-

Լ"

«իշտը

ղ Սգս» վմղդտհմոստ -ըտծրոմո

քլ

«յզճարղ» 0է

| ՊՅՁՅ

Հ

|-

Յ

ՅՅ

Հ

84.8

ՅՀ

.

դվտզժզնվիշտ

||

ՅԵՏՅԸՅՅՑ

Յա»

ՏՅԱ

`

-

ոամոոմՀԱա մկալդմամու

ծ

Ց.

Հմր մորնան ոհոտի ոպու

|Տ

Տ

ՊՑ

ՈՍ

:

Տ| 8

Տ

292ջ Ծոդոմատտսու մազոնը Ա

-պոջ

-

Տ

|,

որոր

ըոսճթոժցմ

մզող|ոծ զ Խոխ ցոտրօմսետպոՀ ժմոո դողզժզր լ/գ2

ՆԵ

ՅԱՅ

2Ծ3

6ՃՅ

մզոովոջ ցտհտմ մսդովնդյ 2/օ2

-նոտմոտ

"

Յ

'

Տ

Ջ

'

:

'

ռ

'

'

Չ

.

'

Վ

ւ

'

1,

'

Ա

|

Ջ

Տ

Մ

'

Հ

օ

-

Չ

լ

Վ

Ջ

Ա-

Տ

-

,

'

Յ

'

Վ

Ջ թ

'

'

,

|

5.

ՒԷՒՏ-

ՅՅ

ՅՏՅՀ

Հ

ԷՅՏՏ

տ

Ի

ՀՅ

-Ծ

6|Օ

ԱՆՈՒ:

`ԲՅՏՑ|Ծ5

ՅՑ:

ՅՅ|Ճ 5ԳԲ|ն

Հ| Ք|

'

ց

'

'

Ջ

Ք

Ջ

Օօ Ծ

ռ Ջ

Հ

։

ց

Ջ

'

ՇՎ Զ

ՒՌ Յո.

-

55.

գ

Շ-ՇՅԸ

թ

ՉԱՑՋ| ԸԱՅԹԹՅՅ

ՏԳ:ՏՅ

օ55-5

-

Ջ

'

Տ

ծ

Ց

Զ

Ճ

Հ Ջ

Տ Փ

«

ռ

ռ

Յ

ա

-

`

Յ

-

՛

Ց

Փ

օ

բ

Ջ Փ

Ջ

օ

-

Վ

:

այ

րղ

Տ

'

Ց

|8

Ջ| ծ

'

'

օ Վ

ՀՈ

։

'

Է

'

-

'

ԻՎԱԽԷ)

Ջ| Ձ `

թ

«2«ՑՏՏա | պ ՅԾ

ԷՀ

ԾՊպ

ՍՔ

'

«Վ

Փ Ջ

Ջ

8. Յա

ՋՈՏ Ջ|

'

,

,

,

:

։

|

Փ

Ջ

5յ5 -

Փ|

«Վ

Հ|

Ծ

'

-

Օ

Ց

,

28205912 ԹՏ.Յ ՅՅ

Ջ `

«ռ

Փ

Է

Ջ

Տ

.ՈՒ: «ա:

ա

զ Ճ

|)

"|

յ

|

Լ

Վ3Յ

տճպօ|Յ»

Հ/92 մսգովնժ

'

Ջ|

Կ

Ջառ|5Ց

Օա:

Ք:ԳՑ պտ2

ԵՔ

տ:

|Լ3

Գ

'

մզողվոթ դտկտմնտտմո

ՀԲՃ

-

ՏՅ

ԶԾՅ

Ջե

Տո ռվտժՔՏՅ

ը

-

Է

Յ

-

.

»

-

ր

Հ

՝

|

Է

Ջ

ԶՈ

Հ|օ

Տ

Տ

Տ

Տ

Է

Հ

ծ թ

Ք.

Է:

ծ

Յ-

Ջ

-

ծ

.

Ծ

Օ

-

-

:

|

6ՕՕ

Յ

Յ

`

Յ

8 7 2: 5.

Ժ

-.ծք

Հ8

-

-

-

ՅՅ

Յ

ԷՎ

Յ

15--

-«5`

Յ

Յ

--

Ձ ՒԶ

Յ

Հ - սամ

Բ Դ5ՏՅ

"

-մտ

ենը

ԵԿԱՒ

կոնդոթՕ»

ս

«ըմոքի շտ

Ղ

«ԱզժյԱՐՂ» ԶՂԱՒՂ»`

՛0լ

Ել Յզթվոմ:ս

վըետկոց տզվ

մզցկմտիՀու»

տոմ

«սցե -իսվ Դ-մեռիսվտոտ մզդհմտիՀոք» 69

«ԱՅօտ Հոր ՛կմտստ -ըտետմո

-օդտ

սո

-տԲո

.

"62

:

Տմչ

«մզնդսԺտտուսկտհ քի Ղ-ողվոտջտկվծոսը» 6

-նտտմտ

«ողո

-«ոցորտք Հվտե»լբ

«ԳօոիՀչ

(8ւսմնտտ

դողոդով:»

՛Ծսծվըցտկուդըվէ» -20

-մտ

-սո| դոկտմնտտմը» ցշ

«դոտ

(մզդմոուսե օտինսեո -Աո ըղսմզդվզեմօ-մվ -լոմօ1Ոո) մզմմոՋ

մզող)ոց -Ետվտ դտպտռ-իճմտր լ/օ2

մոսըովնդ շ/օ

մղոռյտց ղ դոկտմնոտ

Ադղոո

-

Հ

)

"Կ

ե

:

ՅՏ Հ:

«ՅՅ

Փ

օ Թ

Վ

Հ

-

ՇՎ Յ

Փ

Յ Յ ՁԵ

ց:

իչմ Է-

'

ՕԹ

ՕԶ ՕԾ Թ

ա

-

Փ

ԺԹ ՓԾ

ՓՕ

«Է ՒՀ Հ

`

'

)

լ

Փ

Փ

«2Է)

ՕՕ ՀՎ -

ՕԾ

լ

58:

»Յ3Յ

ԱՑ

ՕՁ

Փ

'

լ

ՓԶ ւԾ

օծ

ՅՅ ՓօՇ

Ծ

-

ՓՕ «Վ

Լ»)

Ք»

-

ՓԺԾ

ԾԺՀ

ԳՋ

«Դ ԳԱ Ի-

Ջ

Ց պ Ծ

Հ

օ

Տ Փ

-

օծ

ռ

,

՛

'

'

'

Թ

«Է

բ-

|

պ

'

'

'

'

|

Հ

ե») չՀ4

Փ

Դ

-

-

թ»

Թ

-.

օ

Զ

Զ

."

Փ

-ՓԾ

՞

ոռ

՞

-

-"Ջ

Հ

Ն

Ց

Հ

ՅՅ

(8)

'

ԷՀՈ

ւՅ

ՁՋ

ՒԻ-

Ց

Հ

-

ԹՇ օծ

|Թ

Լ

Վ

՞

Կ

Դ ՓԾ

-

ռ՞

`

պ

Հ

եջ)

պ

-

թ

շշ

«-

Վ

Զ

»

Ի-

Հ

|3Յ

Ծ|Ծ |

/Հ

«ԵՓ

|

օ|

ԳԹ

«| «վա

'|

|

ՀՏՀ ԿՃ

|ջ

'

՞

«Վ

Ծ

Թ

Հ

Թ|Տ

Փ.Փ

Վ|

ՋԵ)

.Յ5

«|-Հ

ԷՋ

Ջ

՛

ՀՅ

ճ

--

Ք6ՑՅՅՅՅՅՑՅՅ

ԶՅՅՅՅՅ

ՀԾԹՅՏՇՇՅԾՑԱԹՎՀՅՏՑԾ`ՏՇ

ՀՅՅՅՑ

ՅԵՅՑՏՎՅՅՑ

ԻԹՅ2Յ ՋԶՅՅ:ՅԹթ ՏՅՅած|Ժ

ՀՏ ՅՏ

ՅՇ

Կ«

Ր

-

Տ

թ.

`

ա

Հ

-

-

-

ի

--ճ՞.

Տ|

Յ

ԷՋԻՎ Տ-

Յ

Ծ Տ

Ջ

Էբ

ՀԲ

ծ Տ

-

՝՝

|

՞

-

Յ

Յ

-

«մղժաքղ»-0է

Ղ՛մճմսֆ» ՛6լ

"07

«Յօտիշտըվմղդտկ -մոստ ետմո

«ջի վտ տոմ տղվ վրետկոդօդո -իչտչ»

իշու» դոկտ1յովծսո

«դալմամ կոնդտքՕ» 62 «իսքԵ դոք4լսիսվոոո Ղ ցոլ սմետիսվտոո

-նտտմտ

«որոր:՛Լ6 "կոցորոք Յվյոց»

«-իշտքԲսծվը դրվէ» 20

-

.

Հ

Ի

Էչ)

Տ

`

|Ծ

(մմղցմոը ած օտիյսՑտտմոը1սմգդմգն Ի -մօ-մվետմ: 1/ո) մդմմոՏ

ըսժ Փ տիորոտ մդգրոնդյ| -6րոոմդմ

Կ0.

տի ը0ամճոճցԱ վտվնգմհվիշու

-ոքտ :8մ4

Հ Ջ

2712. ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

Ք

"

ԿՈՐՈՒՍՏՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

-

Փ

Յ

Հ Հ

օ ՓԾ

Ջ

Օօ

«Վ

Փ Ծ

,

'

«Վ

«Վ «Շ «Վ

ՓԶ

՛

Փ Ծ

լ

լ

-

«Վ Թ

Օ

օ «

Ֆ

ՇՎ

`

՞

տՅ-`Շծ ՅԵՏ Յ`ք

ՅԾ

'

ւ

«603

23803533 ՏՅ

ՔՑԵՑ 5` "ԱԶ

ՁԸ ՋԾ

ԷՀՅ

ՅՅ

Ծ

Ք

ՅՏՅ53 ՅՑ

ՔԺԵՅ-Ժ --

Ժ

-.

55.Յ ՋՀ«-ՀՉ

ԱՀԾՇԾԲՔՅՖ .Տա56:6`։Բ

ԶԱՑ:

ՀՇ56ՅՅՇԾ

ԺՅ .-Յ Ց Հ.3 Յ ՀՏ: Յ 55538553 ՅՅԾՏ ԲՅՅՅՅՅ ՏՅ Թ Թ

Ծա

Փ

-

ՏՅ

Հ«Շ 6..3

-

Յ

ՇԾՏՅՑՅՑՅ5

Յ`-:533Յ -Թ-Ա-1--Ի:721-ԱԷ

Է. Վ

`

Է2 Հ

ՇՎ Յ Յւ

յ

ք

-

.

յ

ծ

տ

ՅՑ

Հ.Ժ| օՅ

-

Արտադրության հաշվապահական հաշվառման խնդիրներից մեկը արտադրությանկորուստների (կորուստներ խոտանից ն պարապուրդներից) հաշվառման ճիշտ կազմակերպումն է: Արտադրությանկորուստների հաշվառումը թույլ է տալիս որոշել դրանց չափը, բացահայտել պատճառները, մեղավորներին ու փոխհատուցմանենթակա գումարները: Կորուստներարտադրականխոտանից: Ձեռնարկության անարտադրողականծախսերի մեջ նշանակալիցտեսակարարկշիռ են կազմում կորուստներըարտադրական խոտանից: Կախվածհայտնաբերմանտեղից խոտանը լինում է ներքին՝ ձեռնարկությունում հայտնաբերված (մինչն գնորդին արտադրանքի առաքումը) ն արտաքին՝գնորդի կողմից հայտնաբերված: Խոտանի ծախսերի ն կորուստների հաշվառումը կատարվում է 28. «Արտադրական խոտան» կալկուլյացիոն հաշվում, ըստ արտադրամասերի ծախսերիտեղեկագրի (թիվ 12): Հաշվի դեբետում արտացոլվում են անուղղելի խոտանի ինքնարժեքը ն ուղղման վրա կատարվածծախսերը:Հաշվի կրեդիտով թիվ 10/1 օրագիր-օրդերում արտացոլվում են մեղավորներիցպահված արտադրական խոտանի փոխհատուցմանգումարները, մատակարարներիցստացված գումարները, կապված անհրաժեշտ որակ չունեցող հումքի մատակարարման հետ, անուղղելի խոտանի արժեքը` հնարավոր օգտագործման գներով: Հաշիվը փակում են՝ մնացորդը (խոտանից կորուստների գումարը) փոխանցելովարտադրանքիինքնարժեքին. դեբետ՝ 20. «Հիմնական արտադրություն»հաշիվ, կրեդիտ՝28. «Արտադրականխոտան» հաշիվ: Խոտանը ձնակերպում են ծանուցագրերով կամ ակտերով ն մշակմունքի փաստաթղթերի միջոցով, որոնց մեջ նշում են ընդունված պիտանի շինվածքների ն խոտանիքանակը: Նույն փաստաթղթերում կազմում են անուղղելի խոտանի կալկուլյացիան ն ցույց տալիս մեղավորներից գանձման ենթակա գումարները: Փաստաթղթերում ն հաշվապահական ռեգիստրներում խոտանի պատճառները ն մեղավորները գրանցում են ծածկագրերով:Այդ երկու նշանակումների(պատճառների ն մեղավորների) միացումից ստացվում է խոտանիծածկագիրը: Խոտանի անալիտիկհաշվառումը տարվում է ըստ կալկուլյացիոն օբյեկտների (պատվերների, արտադրատեսակների),որոնց վերաբերում է խոտանը: ներքին խոտանիցկորուստների Խոտանի ուղղման ծախսեր: Ուղղելի՝ հաշվառումը հանգում է ծախսումներիխմբավորման,որոնք կապված են խոտանված արտադրանքի ուղղման հետ, հատկապես խոտանի ուղըղման վրա ծախսված նյութերի, հումքի ն կիսաֆաբրիկատներիարժեքի,

հաշվարկված հիմնական ն լրացուցիչ աշխատավարձերի,հատկացումների, ընդհանուր արտադրականծախսերին մեքենաների ու սարքավորումների պահպանման ու շահագործմանծախսերի բաժնի հետ: Բոլոր այդ ծախսերը վերագրում են 28 հաշվի դեբետին: Ուղղվող արտադրանքի ինքնարժեքը մնում է թիվ 20 հաշվում: Կորուստներ անուղղելի խխոտանից:Խոտանի այդ տեսակի համար բնորոշ է այն, որ խոտանվածշինվածքները (դետալները) հանվում են արտադրությունից: Դրա հետ կապված, անհրաժեշտ է արտադրության ընդհանուր ծախսերից առանձնացնել այն բաժինը, որն ընկնում է խոտանված ն հանվածարտադրանքի վրա ու դուրս գրել այն 20. «Հիմնա(նյութեր, աշկան արտադրություն»հաշվից՝ ըստ ծախսերի հոդվածների ու շահան պահպանման խատավարձ, մեքենաների սարքավորումների 28. «Արտադրագործման ծախսեր,ընդհանուր արտադրականծախսեր) կան խոտան»հաշվի վրա: Դրա համար հաշվարկում են խոտանվածշինվածքների ինքնարժեքը, ըստ ծախսերի հոդվածների,հետնյալ կերպ. հաշվարկվում են նյութերի արժեքը ըստ նորմաների, գնահատված մեծածախ գներով, գումարում փոխադրամթերմանծախսերը ն հանում վերադարձվող մնացուկներիարժեքը, որոշում են հիմնական ն լրացուցիչ աշխատավարձերըըստ նորմաների, սոցիալական ապահովագրությանհատկացումները,ներառյալ խոտանի հայտնաբերմանընախորդող վերջին գործառնությունը, հաշվարկում են մեքենաների ն սարքավորումներիպահպանմանու շահագործմանն ընդհանուր արտադրականծախսերը ըստ նորմաների, որոնք նախատեսվածեն նորմատիվայինկալկուլյացիայում: Ընդհանուր տնտեսական ծախսերը,նպատակայիննշանակման գործիքների ու հարմարանքներիմաշվածքըն այլ հատուկ ծախսերխոտանված արտադրատեսակների ինքնարժեքի հաշվարկի մեջ չեն ընդ-

-

-

գրկվում:

Օրինակ. Մեխանիկականարտադրամասում, ըստ

01401

պատվերի (մետաղահատ

հաստոց), բանվորի մեղքով անուղղելի խոտան է համարվել3 դետալ (ծածկագիրը 0102) վերջին (7-րդ) գործողությունում: Թիվ

01027

դետալի նորմատիվայինծալխսերըկազմել են (ռուբ., կոպ)՝

կլոր պողպատ 45-160

մմ, 1030 կգ՝ 7 կոպեկով

72-40

ծախաեր(5 տոկոս) փոխադրամթերման

արժեքը Ընդամենընյութերի ինքնարժեքը՝ մնացուկները

0-30

հանվում է

կգ մնացուկների

հանած

6-րդ գործողությունը ներառյալ Աշխատավարձիը՝

75-40 8-00

նյդ տվյալներիհիման վրա անուղղելիխոտանի կկազմի(ռուբ., կոպ) ինքնարժեքը

հիմնականնյութեր (կլորացված)

226-00

հիմնականաշխատավարձ

24-00 |

լրացուցիչաշխատավարձ(6,5 76)

4-00

սոցիալականապահովագրությանհատկացումներ(14,5 գծ)

3-00

մեքենաների սարքավորումների պահպանման 31.66 96-ը) (աշխատավարձի

8-00

ու

ու

շահագործման ծախսեր

,

ընդհանուրարտադրականծախաեր(31.61 34) Ընդամենը խոտանի ինքնարժեքը, որը ենթակաէ դուրսգրման 20. «Հիմնական արտադրություն»հաշվից 28. «Արտադրականխոտան»հաշվի դեբետին

10-00 272-00

Խոտանիհամար մեղավոր ճանաչված բանվորներից ու ծառայողնե-

րից պահվում է. ուղղելի խոտանի գծով՝ ուղղման արժեքը, իսկ անուղղելի խոտանիգծով՝ նյութերի արժեքը՝ հանած թափոնները,հիմնականաշխատավարձի գումարը՝ չընդգրկելով խոտանի արժեքը ջարդոնի գնով: Բերված օրինակում խոտանըհանձնվել է պահեստ, ջարդոնի գնով 8 ռուբ. գումարով: Մեղավոր բանվորից պետք է պահվեր 242 ռուբ. (226 » 24 8): Սակայն, աշխատանքայինօրենսդրությամբ սահմանված է խոտան թույլ տալու պահումներիչափ` ամսվա աշխատավարձի 2/3-ը: Այսպես, եթե բանվորի աշխատավարձը180 ռուբլի է, խոտանիհամար պահումների գումարը կկազմի 120 ռուբլի, կորուստը անուղղելի խոտանից՝ 144 ռուբլի (272 120): Կորուստներ արտաքին անուղղելի Գնորդիկողմից հայտխոտանից: նաբերված արտաքին խոտանը սովորաբար արտացոլում են փաստաթղթերում ոչ այն ամսվա ընթացքում, երբ պատրաստվել են խոտանված շինվածքները, այլ` ավելի ուշ: Շինվածքի արժեքը արդեն դուրս է գրված 20. «Հիմնական արտադրություն» հաշվից: Դրա համար արտաքին անուղղելի խոտանը գնահատում են արտադրական ինքնարժեքով,այսինքն` ներառելով նան ընդհանուրտնտեսականծախսերը: Բացի դրանից, խոտանիցառաջացած կորուստներինվերաբերում են նան տրանսպորտային ծախսերը,որոնք ընդգրկված են եղել գնորդի հաշվի մեջ ն տրանսպորտայինծախսերը`կապված խոտանված շինվածքներիվերադարձման հետ: ն Խոտանի մասին -

--

րը

-

առանձին հաշվարկների փաստաթղթերի տվյալնե

են խմբավորում կորուստներիտեղեկագրում: արտադրության

3.

Արտադրականխոտան մ.

|

Արտադրամասի

Օախսեր

|

Հումքե

Աշխատա-

համարընյութեր վարձ

|

Ել այլն

Խոտան

|

ՊոՐճ

Այլ արտաղ-

(անուղղելի)

|

ԱրտադրամարականԿային ծախսեր |

ծախսեր

«0

Ծախսեր խոտանիուղղման համար Բ.

ներ չեն արտադրվել, ապա արտաքին խոտանի կորուստները բաշխում

Կորուստներ

2.

.

Յ.

4. 5. 6.

Գումարը(ռուբ.)

Ընդամենըծախսեր խոտանիգծով (Ա բաժնին համճապատասխան) ».Խուտանի մեջ կիսաֆաբրիկատների արժեքը Խոտանի արժեքը՝ ընդունված որպես կիսաֆաբրիկատ.նյութեր

.

Դուրսէ գրված մեղավոր անձանցկամ կազմակերպություններին

Կորուստներտարվասկզբից

-

նե

այլն (հնարավորօգտագործման կամ իրացմանգներով)

Կորուստներամսվաընթացքում (կ.

1.2-կ. 3,4)

Այս տեղեկագրի հիման վրա գրանցումներ են կատարվում ըստ ար-

տադրամասերի ծախսումներիտեղեկագրերում ն հիմնական արտադրության ու արտադրության խոտանիանալիտիկռեգիստրներում: Այսպիսով,թիվ 12 տեղեկագրում, ըստ 01 արտադրամասի,կատարվելու են հետնյալ գրանցումները. 1. Դտ

Կտ 2. Դտ

Կտ

հաշիվ28. «Արտադրական խոտան» հաշիվ 20. «Հիմնականարտադրություն»

հաշիվ 20. «Վիմնականարտադրություն» հաշիվ 28. «Արտադրական խոտան»

Է27շոուր, : 506 ՊոՈՔ

Խոտանի ուղղման ծախսերըարդեն գրանցված են թիվ 12 տեղեկագրում նյութերի, աշխատավարձի, մեքենաների ու սարքավորումների պահպանման ու շահագործմանծախսերին ընդհանուր արտադրական ծախսերի բաշխման աղյուսակների հի" վրա: Բացի դրանից, 10/1 օրագիր-Օրդերում գրանցում են ջարդոն|, արժեքը 8 ռուբլի, 10. «Նյութեր» հաշվի դեբետում ե խոտանի դիմաց պահումների գումարը 200 ռուբլի, 70. «Գաշվարկներանձնակազմի հետ աշխատանքի վարձատրության գծով» հաշվի դեբետում, թղթակցելով 28 հաշվի կրեդիտի հետ (ընդամենը 208 ռուբլի):

ապրանքային արտադրանքի միջն, ըստ ընդհանուր տնտեսական ծախսերի բաշխման մեթոդի: (Թիվ 28 հաշվին են դուրս գրում նան արտադրանքի երաշխիքային նորոգման ծախսերի`սահմանվածնորմաներինգերազանցող գումարները: Արտադրանքիերաշխիքային սպասարկման ն նորոգման ծախսերը նորմայի սահմաններում, երբ թողարկվող արտադրանքի համար սահմանված է շահագործմաներաշխիքային ժամկետ, ըստ «Արտադրական այլ ծախսեր» կալկուլյացիոն հոդվածի վերագրում են 20. «Հիմնական արտադրություն»հաշվին: Անհատական պատվերներով արտադրանքի թողարկման դեպքում, երաշխիքային պահուստաերբ սահմանվում է երաշխիք ն ստեղծվում ֆոնդ շահույթի հաշվին, ծախսերըըստ երաշխիքի դուրս են գրում այդ պահուստաֆոնդիհաշվին: Կորուստներըպարապուրդներից-Ըստծագմանպատճառների,տարբերում են արտաքին ն ներքին պարապուրդներ:Արտաքին պատճառներով առաջացած պարապուրդներին են վերաբերում պարապուրդները՝ կապված դրսից էներգիայի մատակարարման, նյութերի կամ հումքի չստացման ն այլնի հետ: Այդպիսիպարապուրդներըձնակերպում են ակէ ձեռնարկության տնօրենը: Ակտում գրվում է պատով, որը հաստատում րապուրդի բնութագիրը,դրա տնողությունըօրերով կամ ժամերով՝ նշելով պարապուրդիսկիզբը ն ավարտը,հաշվարկում են կորուստներըպարապուրդից,որոշում պատճառներըն մեղավորներին: Արտաքին պատճառներով պարապուրդների ծախսերը առաջանում են պարապուրդիժամանակի համար բանվորների հիմնական աշխատավարձից, լրացուցիչ աշխատավարձից, սոցիալական ապահովագրության հատկացումներից, ինչպես նան պարապուրդի ընթացքում անարծախսված վառելիքի ն էներգիայի արժեքից: Բոլոր այդ տադրողաբար ծախսերը արտացոլվում են 26. «Ընդհանուր տնտեսական ծախսեր» հաշվի դեբետում «Կորուստներպարապուրդներից»հոդվածով: են

Ցումանիշնե ցանիշներ

խոտանից առաջացածկորուստները, որոնք դուրս են Արտադրանքի հաշվին, մտնում են այն շինվածքի ինքնարժեքի մեջ, ըստ գրվումթիվ է որի խոտան հայտնաբերվել: Անավարտարտադրությանմեջ խոտանից կորուստներչեն ընդգրկում: Սակայն անհատական ն մանրըսերիական արտադրություններում,որտեղ կորուստները վերագրում են որոշակի պատվերի,որի գծով հայտնաբերվել է խոտան,կորուստները խոտանից ընդգրկումեն անավարտ մնացածպատվերի մեջ: Անցյալ հաշվետու ժամանակաշրջանում մշակված հիմնական արտադրանքին վերաբերող արտաքին խոտանի կորուստները դուրս են գրվում ընթացիկ հաշվետու ամսում մշակվածնմանատիպ շինվածքների ինքնարժեքին:Եթե հաշվետու ժամանակաշրջանումայդպիսի շինվածք-

Պարապուրդի ընթացքում ծախսված բոլոր գումարների համար ներկայացվում է բողոքարկ՝ մեղավոր կազմակերպությանը:Լրացուցիչ հաշվարկում ն այդ գումարներին ավելացնում են մեքենաների Ա սարքավորումների պահպանման ն շահագործման ծախսերը,ընդհանուր արտադրական ն ընդհանուր տնտեսականծախսերը: Մինչն պարապուրդներից կորուստների ւիոխհատուցումը,հաշվային ռեգիստրներում չեն գրանցում ներկայացված բողոքարկների գումարները: Դրանց ստացման ժամանակ այդ գումարները գրանցում են 26. «Ընդհանուր տնտեսական ծախսեր» հաշվի կրեդիտում` ըստ նույն հոդվածի ն 51. «Վաշվարկային հաշիվ» հաշվի դեբետում: Ներքին պատճառներով(արտադրամասերում առաջացած) պարապուրդների ծախսերին են վերագրում բանվորների հիմնական աշխատավարձը, ծախսվածվառելիքի ն էներգիայի արժեքը: Այդ ծախսերըարտացոլում են 25. «Ընդհանուր արտադրական ծախսեր» հաշվի դեբետում «Կորուստներպարապուրդներից»հոդվածով: Զ73

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԾԱԽՍՈՒՄՆԵՐԻ

ԱՄՓՈՓՈՒՄԸ

Ըստ արտադրամասերիծախսումներըարտացոլելուց, թիվ 12 տեղեկագրում հանրագումարներըհաշվելուց ն հավասարակշռելուցհետո ամւիուիում են բոլոր արտադրամասերիթիվ 12 տեղեկագրերի հանրագումարները, որոնք գրանցում են տեղեկագրերից մեկի դարձերեսին «Ընդամենը ըստ թղթակցող հաշիվների» աղյուսակում: Հորիզոնական գումարների հանրագումարը պետք է հավասարակշռվիուղղահայաց գումարների հանրագումարի հետ` սյունակ 20-ում: Ճշտված տվյալները հիմք են հանդիսանում արտադրության ծախսերը,ըստ սինթետիկհաշվառման հաշիվների,թիվ 10 օրագիր-օրդերի մեջ գրանցելու համար: Այնուհետն անհրաժեշտէ որոշել ամբողջ ձեռնարկության տնտեսական գործունեությանծախսերըն հետնանքները, սահմանել, թե ինչպես են կատարվում արտադրության նախահաշիվը,արտադրանքի ինքնարժեքի պլանը ն դրա իջեցման առաջադրանքները:Դրա համար թիվ 12ն 15 տեղեկագրերում հաշվառված արտադրության ծախսումները պետք է ընդհանրացնել ձեռնարկության մասշտաբով ամբողջությամբ, ինչպես ըստ տնտեսականտարրերի, այնպես ն ըստ ծախսերի ուղղությունների ու որոշել սինթետիկ հաշվառման հաշիվներում կրեդիտային շրջանառությունը Գլխավոր գրքում գրանցելու համար: Արտադրության ծախքերը ձեռնարկության մասշտաբով ամւիոփում են թիվ 10 օրագիր-օրդերում: Այն կառուցվածէ շախմատայինտեղեկագրի սկզբունքով. կրեդիտագրվողհաշիվներըտեղադրած են ուղղահայաց, իսկ դեբետագրվողները,որոնք ներկայացնումեն արտադրության ծախսերի հաշվառման հաշիվներիհամակարգը հորիզոնական:

«ազողվոօ դող

-թոզտոտ

Այսզոպեոց»

Հ

Ծ

Մ

Աորոսըը ՕզՈՈնՈ

Ճ

|Ք

ԴՏ «Վ

լխ

«ՎՀ

՝Վօ

«Վ

Ազողվոծ ցտհկտմ տադովնդց" 292 |

Է

ՏՏ

Ջ

Հ

,

-նոտտվո

:ՀՎՇ

ռ»

ՁԵ

Վ

'

Հ

Տ

|օյ

Հ

դ

դտրօվսԵտվպտՀ ցորցտխո |5 -կԿոո՞Յմտող ՛մզր» լ/օ2

Ցզր զը դ դո՛Վ

Հսմնտտմո

-նտտմո

|

դտտսղպ

«ԾԱՐԳԿԱ դոկոռրվե» 02

«Յջոիչոր վմղցճսծվը դտղոդրվե» 20

«մզողվոց|

ՁԱոԵ» լք

ծմշողոռոոտք

.

|Հ

ԵԱ

մզգղմտիՀու»

«մզճսոՂ» ՝լ/0.

ՔԹթ

5:

5.8 ճ.5

-՞ ՛

-

-`Շ

՞

՛

՛

.Շ

5.ջ

-Ք

մմով-

ՓԳ

Չ ԹՀ

"Կ

ՅՅ Ջ

|8

Ց

'|Ք.

Ց

Ց ի

«ԼԱ

Հճ

|. |-

`

Վ

Փ

Ջ)/ջ

Փ

ՎՏ

ջ

|ք

-

Ջ

ԴՋ

Կ «Վ

Զ|ԱՍ

Տ

Հ

Ց

յտ

էե)

|Փ

|Ի

-

ՋՑ

Ջ Ց

Է

,Ջ Տ

Վա

ՀՅ

Հ

«Տ Վճ

Կ

Տ Ջ

8/8 ՀՀ

Ց Տ

Փ

'/Ջ

Հ

Ջ

Ջ

Զ|Ժ

-

-

Տ

Հ

Փ

Ց Ջ

Ջ

`

ՀՏ

ֆ

-

/Հ

Փ

-

Է -

-

ՎՀ

Վ Ա

-

ՏՊ Ց

ՏՏ8Տ Ջ)5

-

Ջ

ՋՔՏ

-Հ

Ց Ճ ՊՃ Տ

Ջ

ԺԾ

,

Հ

Ձ

Ջ

Ա

«

,

Ջ

Թ

Թ

|

ռս Հ

Հ

|-

Փ

Ջ

ռ

աօ

Զ

ս:

ՀւՋամն

Յ6ՅՅ

Տպ.

Օյ

Փ

Թ

Ց

Օօ

-

Ջ

Ջ ՋԹ|Հ

Ջ

Փ|Ց

Վ

ՏՅ» ԹԵՑ

-

Հ

-շ

Ջ

«ՅԱՂԱՊԻ» 601

Ջ

պԿռ

-

|Է

0չ

«ՅօտիՀտը ՝մտսո Հոն -տԵոմո ղ ձզքմոմմսՓ» բլ

Ջ

-

մզողղմտիչու» '69

«իսօ5 ցոքմյսմ -տտօմտի պտ տղվվրետկ -ոցջըտ

Ջ

ծ

«մզն |

-տոոծսո

Ջ

-դոԳ տտուսվկտիո դոլոցՂ վԱզդըւսմոռի ողվձոսը» 69

«իսցծ դորժսի -սպտչոտ Դ ցտ(4սմծտիսվ

՞

Վ

«մզդծչաք | դոնդտոքԾ» 02 |

-սմենտտմտ

Հ-

Գ

ՏՅ Ջ Ց -

«Ազող|ոծ

(Ագըստջ ԱԵ օտիսԲոտմտ ուսմզը -մզնմօ-մվԵտմօ 1(տ) մղմմոՏ

ՎՋ

Ծ

ՅՏՅՑԾՅՅ Յ

Յ Տ

Ց

ծ Վ

:չՁաշչցն.

|ա

ՑՋչտՅՀՇՅՏՅԾ»|Ց

ԲՁՅա`ՔԲ

ՅՅ-ՅՊ ՅՅ Ճ Յ Տ

Յ6ԹՅՅ:ՑՅ»

ՕԶՀ

ՅՅԵՐՀՅՀՅՅՅՅԸԷԵՏՅԸՅՅՅՀՅՇԸՑՑ55Յ

ԷԵՅՅՋ

Զ5

ՅՅ

Ք

ծ

Յ

ԲՋՎԵՀՅՏՏՑՎԱՏՕՅՇԵՏ|Ծ

1Յ3Յ8252340ա062530Յա«եցաաա ՏՋոՋՑՅ

ՏաՇՅՅԾՏ5Ծ5

մվետհզնզտՀլ իվոյ

Սմոռով վնաս»

մցրսղ

ծ

8.2

Ի

«|

"

ք

ո

ՀՅ

ԹՇ

ք

Տ

'

.

՝

՝

`.

`

Ճ

ՒՏ-Ն-

ԷՉ Ջ.Յ.

ՀԵՏԾ: 2` ՀՅՀաՑԾՑ Ց

ՅՀՅՅԸԸՇՅ

։

ա

ԷԶ

|

|

լ

|

՝

.

'

1»

Յ-

թ

-

վ

«

՝

'

ի

դ

՛

'

ի

Տ

ի

Յ

ք՞

Կ"

:

ձ

Տ

ք

«։

«

«Հ

ԱՅՑ

«Տ

տ

Փ

-

«

Տ

:«

ա

ՅՅ

«

Ծ

ճ

-

«

Է

Ծ

Բ

՞

մվետհզնզտ 6:

իվճյ

-

Օօ

ԵՏՏ: ՍաՏՀՏ2ՅՃԱՏ3582Է1358583

ճո.

Օօ

«

7«

«Կ

Փ

Հ

«

-

Ց

-

Ծ

ռ

`

-

աան

,

ՇԲ Թ Տ8

-Ա--7ԲՅՏՏՏԽՉՅՀԺՅՑՏ

Տ» օ -- ԿԵՑ ՃՇ "ա.

ՅՅՏՔՑԲՅթ

`8 |գտ5ք ԷՏ Յ25Տ24258ՏՅՅՏաՅ8ՅԹՑ 583882Յ6 ճՅԺՅՏ՝

ՅՅՏՃՏՑՏՏԹԾՅՆԾԿՎԸՏՅՅ:

55333

ԶՅՏԾՅՅՅՅՓ6ՅՈ5Յ

Տառ

ՏաՏաՃՅՑՏՑՅ ԱաԱՑՅԱՅՅՅՏԸՏ

ՀՅ 3-5

ռ

՝

՝

,

՞

Ց

՛

Ճ ո

,

լ») տ

Հոն 5Յ

'

ՅՏռ

`

՝

:

'

ր

Ջ

Տ

։

ՀԲՏ

Ժ

ՀԱՐ

-

Ջ

,

ճ

ա

«

Ջ

Տ--»

ՓՑ

ոդ

Ք

--

Աթ

:

`

ՅՑ

6.

Տ|

Ճ|

վ

-

խի

-

«|

-

ԻՀ|

`

Նվ.

-

Ե.

Օ

ԷՎ

Պ"

Տ

ՀՔՏՏ՞.

Հ

ԳԿ

Տ

Է

:

--

.Տ

.

ԳՅ

Ց

լի

-

Ա

է-1

ՅԾ Յ

-

ւ

.օԾ

ԲՋ

"Գ

Լ

թ

1.

թ

-

Ջ

տ.

տ

Չ

պ

օտ

ՇՇՑՅՑՑ|

ՅԸ ա յա«`Բ

ՅՀՇԸՓԾ

«3886 ՇԿ

:

«

|

։

'

|

Է

«

«Հ

|.

ՓՅՏՀ

դզ

Վ

ըյսիծոզիղ

ՔՅՅՅՅՏՏ6:

2Տ8ա2ՅՅՏա5|

ՅՏԵՑՑՏաատ|

Յ-

ՑԸ»

Է-3-1--27Է2Յ-Էլ

ՅՋՇՑՑՏՅ3Յ9Ց8

ՀԱՅՔ

Յ

ՀՅ:

5.Յ

Բո

-

Է

՞ թ

-

Ջ

ԿՎ

եչ

Ճ

Բ

-

.

Ջ

-

ԷԶ

։6-Շ5 Յ

Տջետ

ՅՑ

հաՅտ

ՅտՅ

ՅՅ.

ՅԸՇ| ատ:

Ց.ՅՀղ

մմոբուլ վնստ

ՄՅ

«ԹՎ ԵՑ5

ոռ բ

ՅՏ89

Բ

ՔԹԺՄՏ

383853

ՅՏՅՅՉ

Յ`ՖԵ։:ՅԳ

Յ53Յ-Հ

«Ե

853ՅՅ8 ՅԾ

Հ

«5

ԺՇ

Ռ-

Տ5Յ

'

Էէ:

Տ

ՏՅ

ԲՅԸՅ

Ւ)

ՀԲ

Յ

Է

58:

ԿՅ

-Չ ք։-ՅԺ

-Յա"

ՅԺԾՇԾՀ

ՏԸ

ՏԵչ 3 8 5-5

Յ9ՋԶ.ԸՇՅ

-

ՏՅՅաՅ 38533 ծՅԳ

ՔՅՅՅՔ աՀ

-ՅԾՋ

ԵՏ.

ԳՅՓՇՅ

)

«

Է

5Ջ

ծ

Ծ9Ջ»

-ՓՇօ

Ջ

ՅԾ

ՀԹ

Չ

ԷՖ»:

ԾԹ

Է

Ց

Փ

Օ

Տ

-

ՖՅՒ-ՄԷ-

օօ Ց -

ծ

ՅՈՒ ատ58

-

Ջ

ւս

ՅՏՅՏՑ ՃՅՅԵՑՏՑ ՏՏՅՑ5 ՅՅՅՅ

ՓԳ

Տ

-

ւ:

'

-ՓԾ

Կ

Թթ|Ձ

րական

5ՏՓ

Ջ Ձ

-

ւյ

Ջ

ՋՅՀ«Հ2

թէ)

՞-Ծ

-

-

ՏԱՅԵՅԱՅԻ

խն

Կ

-

օ.օ̀

Օ

ւռ

Հ Հ

՞

Ֆ

Ի:

ւ

ԷՋՅ2շ5

Յ2-ՀՅՅ ՅՅ

Փտտ՝։ռ օ

-

բ

ԵՀ

՝

ե

Ծ-

եվ

ՆՀ

Փօ

Փ Վ

ճ

Ջ

Ե

Ը

Ջ

||

Փ

Է

-

ԷՏԻ Բ ՏԸԾՅՅՏ արատ ՀՑ ՑՏառՅՅյք. ԲԻՏ 5: -ՒՊԵ| -

Լ

|

լ

Ք

Ծ

Տ

Յ

«5

ՅԾ

Յ Յ

-:

ՀՃ

Է

Ք

Ծ Հ

ՔՏՅՅ5ՅՀՓ66Յ

ԲԲ ՅՏՔՅՅՅ ՇՔՅԵՑՔ ԾաՅԾՉ

ՇՀօԾ ՏՏՑԾ5ԾՇ

5ՏՅՅՇԹՅՅԾՏԾՇՇՅ

-

Յ

Ջ"

Ջ

Տ

Յ

Ձ

Ջ

ռօ

ռ

«6

Ք

8.-

Ղա

Յա

Շ5

ռա5.-

ՅՋՀ-ՀԲՇՔԾՔՏ

ՁԺԾՑՑ

ՅՅ-ԶՅԾԺՅՏ5Տ»

:Թ5ՅՅ

ԸԸԲԵԱԹՎՅՀԺ

ՁՅԹՏՑԵՏԵԺ:ՔՅՑԱ

ՕՇԲՑՅՅՑՏՅԵՅԾԸ

«Շ`Յ ՇԵՇ

ՏՅՏՔՎԸՇԸՑՑՅՅ-ՑՀՅՅՅԵՅՓՀՏ

Յ

ռ5`ՔՇ-ՉԲՀՅԵՅՅ 33

ՅՅՎՊԵՏՏՇՑՋՔԲԺՏԱՑ

Գ ՅՑ 556:

ծ

«օպ

Հ

:ՇՀՉՅ Յ

ՅԵԸ

աո

ՅԾՀՅ

Յ

ՏՇ«ՅՀԱԵՅՑՏՏԵՅՅարքր «339

ԱՅՅ ՏՅ

ՅՀՅՏՀՈՒՀԸՉՀՅՅՅՏԷԹ-4

Ը23Յ83ՅՅ5ՅՈԹ

ՅՅԲԹ

ՅՀԵՉ

ԹաԶԲՏՏՅ-ԾՅՅ5Տ5ԾՅ5`Տ5

Տ

ԾՅՅՅ

ՅՏՅՅՑԾՏ

53353 "ՅՑ

..թ

ՅՑ

-

«Ընդամենը համալիր ծախսեր»

Վ

Ծ

Հ

օ

Թ

ռուբ.

ն

21-րդ սյունակում՝

գումարին(19-րդ

բաշխմանճշտութ-

սյունակու

գումա-

է

Է1000-29717)

համար ն կազմու

2118 ռուբլին դուրս է գրվել ոչ արտադմիայն 27599 ռուբլի, քանի որ 10/1 օրագիր-օրդերում, է րականհաշիվներընն արտացոլվել թիվ հաշվի դեբետի ընդհանուր 3) 26. «Ընդհանուր տնտեսականծախսեր» որը է կրեդիտի շրջանառությանը, գումարը` 17904 ռուբլի,

Փ

Գո

հազանար

խոտան»հաշվի կրեդիտայինշրջանառության Նայոտադրական արխոտանիմեղավորներիցգանձված 21-րդ սյունակում,

ն

խոտանված

գումարը փոքր է Այն համեմատադրանքիցմնացած նյութերի արժեքի գումարի չափով: հետ: հաշվարկի տում են թիվ 14 տեղեկագրումկատարված են հանդիսանում արտադհիմք տվյալները օրագիր-օրդերի Թիվ ն արապրանքային րական ծախսումներըըստ տնտեսականտարրերի հաշվարկելու համար: տադրանքիինքնարժեքի

-րդ (ընդհանուր գումարը 17904 ռուբլի):

է

Է

Հճ

-

ն

եղոտի

մարը

-

՞

Յ

-

օ5.

Ջ Ժ

Ճ

Յե

`

ռուբլի)

փ

ԵՑ

ԱՐ

աաա հաշվի դեբետիընդհանուր Արտադրություն» ք28Ա անդակ Գուհավասար տվյալ հաշվի կրեդիտի (28717 դրսի րին՝ 10-րդ սյունակում,եթե չկան ծառայություններ դուրս շրջանառությունը գրումներ նյութականհաշվիներին:Կրեդիտի

Հ

ՅՑժթ

5.5

ուղղահայաց

գումարներիգրանցման, Ներքին շրջանառության համեմատման միջոցով:Օրինակ, են յունը ստուգում դրանց | հաշվի դեբետիընդհածախսեր» 1) 25. «Ընդհանուր արտադրական են հաշտվյալ հավասար ն նուր գումարը (40367 ռուբլի)

«Վ

են

րը հանրագում երկու տողերից մեկում. «Ընդամենը գրանցում Լ ծախսումնե տնտեսականտարրերի»(ըճդհանուրգումարը20-րդ սյունակում սյունակում1̀01618

ՀԵՅ342

ւ.

հանրագումարները: րիզոնական

Տ

ծ

3ՅՅՋԵԾՅՅ

տեղեկագրից:

հաշվում 10 օրագիր-օրդերում Ար ետե թիվ Ուղղահայաց

Գ

են

հետո

ն

են

ՅՔՅՅՅԾ ՅՅ253

ր սարքավորումնե Կավիարտադրության վրա ընդհանուր Թիվ օրդերում 10 ագին տվյալգրանցում արտո ստուգելուց գրանցելուց ծախսերը ողծման ծախսեր» հաշվի գօով: ար

5Փ

-

-

«ո

Հ

-Հ

ՏՅՑՃ-`ԸՑ

ՅՅ

ա հանրագումա

նապես

ՅՅՑՅՀԸ

տա Արփեն աալերը Դա ն Բեր

տեղեկագրիհորիզոնակա ծախսումներըըստ րի արտադրամասերի իսկ ըստ ուղղահայաց ուղղությունների, դեբետի,այսինքն « ր ըստ տարրերի: 25/2. ըստ հաշիվներիկրեդիտի,այսինքն ծախսեր» հաշվի դեբետիհանրագումարըպետք արտադրական 19-րդ սյունակի սար լինի տվյալ հաշվի կրեդիտի՝ ։ պահպանմա ն` 25/1.

ցում են դրա առաջինմասում, թիվ ները ցույց են տալիս

Ջ

րը)

ամփոփման

Ճ«-

հետնօրագիր-օրդերում գրանցումներկատարելու կարգը

արտադրությունների ըժանդակ է, Արական ալն արտադրա գրւս հաշվի տվյալն (ներառյալ հանրագումարները

Փ

5ք

'

Փ

-.

ծ

Է ԷՀ Է

Գ

Է

Ց

-

Վ

-

ա

ատ

-

.

թ

-

ա

Շ

Ա

-"

Ջ

ՅԺ

Ճ5

'

լ

ՍԵՑ

ՅԾ

ՅՑ «ԼՑ

Թ-թ-

ատ

ՅԷ

տ

Ց

ՅՅ

Հ

Գ

ՀՅՅԺՇ

ՅՅ 52.8

ՅՑ

Յ Հ

Բ

-7Հ

յ

ՅՀՏՔ ՏՅՅՑ5ՑԳ

Բ

-՛ ԲՋ

.

.

'

:

-

Հ

--

"ն

Ծ

Ծ

-

-

ՅՅ Գ

«

ւ

'

,

4Ծ

Ք.

-

Յ

|Հ

|ՎՀՉ

:

0`

Տ

ԱԲ-ո -

ՀԱպ

Հ

Հ

ԻԻ: ԻԷ |-Չ-|Օօ

ծ-շ-ծ..«-

ԸՉ

Ջ|ՏՋ

Ջ|Ջ

|ՓԾ

պլպ

ՀՈՓ|6 «|

ն

Ո

Է

ՔՏ| |8ԺՈՕ ՀՎ Յ|Հ

`

ԲԵՅ Հ

ՒԶ

.ԶՎ

նԷ

Յ

Զ

ս

/ՈՂՀ

լ

ՅՅ

,

,

'

Ե

«8

--

"

Թ

ՅՐ

Յ

"-54Կ

Ջ

Ը

Հ

ՀՔ

Հ

»5.-

վ

Բ

3855թ: ՀՅՏ3843525 --Վ ՀԵ

Հ«զ'Ն ՅՅ ՇՏՔԹՅ

-

Ս

Ե

:

'

Է"

ԼՅՍԻ, Հ

ծ

-

ՏՀՅաՅՑՅՅՏՅ

Օ- Յ Յ ՀՏ

-»Չ ՁՅ`Բ5 ՅՏՓԾՅ ՕօՕԴ՝

Յ ՋՔ|Ծ ԸՑՏՅՀ»Յ |Ջ| ՅՅ Հ ւռ Ց

Տ

`

Ց»

Հ

Ց

Հ.

որ

"այրի

ղի

ա

բ

Յ538

Յ

ԷՖ-4

'ՀՅՅ

Բ.

ՀՅԱբ»

.

թ:

-

Յ

ճշ

Յ

Յ

ՋԶԸՎ

:8 ՋՈ Հ

Հաաա «ՔԵ-Սեջ--

Ը15

ռ

ՀՅտ ԷԹ

Տառ Յ

Գ

-

ճը Յ|տ -»

Յ6-

ՏՅ. ԲԹ-Ո-Ո-Դ-)ի-

ար

:

ԻԷ

ԱԷԲՅՅՅ |

Յ ՞3Յ ՈՒ3-՛

ՏՏաՏ8

Ց

Ի`

յի,

.

օ|Ֆ 8-՞ ատտ`ՅՑԺ ՅՔ

ՅՅ

ՀԱՅՑՆ,

ԲՅ

ԺՏ,

թտ»ա38

ա

ԹՏՅՑՔՅ

2ՅՅՅ» ՏԾՅՅԾԾՅ

Հ

առա

ՅՏՅՇԾՅ

Յ

Ը- օ ՅՀՅՏՔ ԼՐՅ-0Է

»-:տ

ԶՕԶՅՅՀ-

ՀԾՀ

ԷՅ

աա

տ

ՅՅ

Հ|»Յ ՀՅ

)

Ա

"

"

՛

,

'

:

'

'

`

'

Հ

.

"

'

ւ

'

'

'

յ

'

ւ

,

ՎՓԾԶՕ

ՏԺՏՔՉՉՀՓԾ

Տ

-

ՋՋՑՋ" -Հ

-

Ջ

՞ Ջ

՞

ԺԾ

`

Ջ

Վ

-

'՛օՋ

Հ

Հ|Ջ

՞-

ՋՏԼՀՇ|Տ

ԲԵՐԵՐ

թ 5 Ց ՀԱՋ

Տ|Ջ

Տ Ջ

աաա

ԱԷ

Ո-թ

Ի

| առ վ

ՈՑ

2-ի:

"ՋՈ"

ԼՑ|Ջ տ|Ջ աի:

ԲՈՐԻ

"

|Հ Հ Հ

| Գ

ի

|

"Մ":

|

| ՁԿ

ԿՎՎա121Հ

|Փ|Թ|Տ

Ց

| Յ

Ն

ԻՐԻ

Ւ

'//1Բ1ՀՁ

Տ

Հ

-

ՀՋՉՋՅՏՏՏՅՑ

հ

Տ Հ

թղթակցող հաշիվների, ծախսումների հանրագումարը թիվ 10 փոխանցումեն թիվ 10/1 օրագիր-օրդեր «ըստ թիվ 10 օրագիր-օրդերից օրագիր-օրդերի»տողի: Թիվ 10/1 օրագիր-օրդերը թիվ 10 օրագիր-օրդերի շարունակություննէ: Նրանում արտացոլվում են նույն հաշիվների ըստ կրեդիտի, ինչ որ` թիվ 10 օրագիր-օրդերում, շրջանառությունները սակայն ոչ արտադրական հաշիվների դեբետի հետ թղթակցությամբ: Հանրագումարներըգումարում են ն ստանում հաշիվների կրեդիտային ընդհանուր գումարը՝ Գլխավոր գրքում գրանցելու շրջանառությունների Ըստ

համար:

Արտադրությանծախսումների հաշվարկ ըստ տնտեսական տարոերի- Արտադրությանծախսումների նախահաշիվը կազմում են առանց ներքին ն ներգործարանայինշրջանառության:Հաշվառման տվյալները նախահաշվի հետ համադրելու համար անհրաժեշտ է ընդհանուր շրջաշրջանառությունները: նառությունից հանել ներքին ն ներգործարանային Ներքին շրջանառությունըհանում են անմիջապեսթիվ 10 օրագիր-օրդերում «Վամալիր ծախսեր» տողով՝ հատուկ հաշվարկի միջոցով: Այդ տողում գրանցում են գումարներ,որոնք իրենցից ներկայացնում են նախկինում արտացոլված արտադրության ծախսումների տարրերի կրկնակի դուրսգրումը արտադրականհաշիվներին: Օրինակ, 25 հաշվի դեբետում հաշվառվածեն ծախսումներիտարրեր` հումք ն նյութեր՝ 4902 ռ., աշխատավարձ՝ 18600 ռ. ն այլն: Այնուհետն, ընդհանուր արտադրականծախսերի բաշխմանժամանակ այդ գումարները դուրս են գրվել երկրորդ անգամ` արտադրությանհաշիվներիդեբետին: Նմանապես իրականացվում են գործառնություններ23, 31, 28 ն 26 հաշիվների հետ: Առաջին անգամ ծախսերը արտացոլվում են այդ հաշիվների դեբետին, երկրորդ անգամ` դուրս գրվում նշված հաշիվների կրեդիտից արտադրությանհաշվի դեբետին: Եթե հաշվի առնենք, որ բանվորներինհաշվարկվածարձակուրդային գումարներըարտացոլվում են 89. «Առաջիկա վճարումների ծախսեր ն պահուստաֆոնդեր»հաշվի դեբետում, ապա այդ հաշվի կրեդիտի գումարը նույնպես կլինի ծախսերի տարրերի կրկնված արտացոլում: Այսպիսով, ներքին շրջանառության գումարը տվյալ օրինակում կկազմի 119522 ռ. (101618 է 17904): Ներգործարանայինշրջանառությունը ռեսուրսների շրջանառությունն է ձեռնարկությունում, այսինքն` նյութերի ն կիսաֆաբրիկատների պատստացում մնացուկների համար, րաստում սեփական արտադրության արտադրամասերից,նյութական արժեքների ավելցուկների ստացում, սեփական արտադրության փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների մաշվածք, արբիտրաժային տուրքերից ստացված գումարներ: Այն հանվում է արտադրության ծախսումներից (տես` թիվ 10 օրագիր-օրդերի «Արտադրությանծախսումների հաշվարկ ըստ տնտեսական տարրերի»

աղյուսակը): Վաշվարկիառաջին տող են փոխանցում ծախսերիգումարները, ըստ տնտեսականտարրերի, թիվ 10 օրագիր-օրդերից(օրինակում: 471593 ռուբլի), հանվում է նյութերի մնացուկների արժեքը՝ 1200 ռուբ. ն վերջնական խոտանիցմուտքագրվածջարդոնի արժեքը՝ 8 ռուբլի (ընդամենը 1208 ռ.): 6-րդ տողով հումքի ն նյութերի ծախսերիցհանում են նյութերի մթերման համար հաշվարկվածաշխատավարձը,որը արտացոլվել է թիվ 10/1 օրագիր-օրդերում,ըստ 70 հաշվի կրեդիտի ն 10 հաշվի դեբետի 1000 ռ. գումարով: Այս գումարը ավելացնում են աշխատավարձին:Ապա, ըստ սեփական արտադրության գործիքներին այլ փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների,հաշվարկում են մաշվածքի գումարը` տարրերի ծախսերի կազմից այն հանելու նպատակով: Մաշվածքիգումարը հաշվարկում են այսպիսի եղանակով. որոշում են ընթացիկ ամսում պահեստ ճուտքաԳրված սեփական արտադրության փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների տեսակարար կշիռը ընթացիկ ամսվա մուտքի ընդհանուր գումարի մեջ թիվ 10 տեղեկագրիթիվ1 տեղեկանքի տվյալներով(ըստ Վաստոցագործարանի 34,62 «6 /2118 »« 100 : 6118/): Ապա հաշվարկում են շահագործման հանձնված փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների ընդհանուր արժեքը (4080 ռ), որից սեփական արտադրության` 1412 ռ. (34,6246` 4080 ռուբլուց): Այդ գումարը ենթակա է հանձան` ծախսերի տարրերից, ըստ «պահեստամասեր,ՓԱԱ ն դրանց մաշվածք» սյունակի: Ապրանքային արտադրանքիփաստացի ինքնարժեքի հաշվարկմանժամանակ հաշվի են առնում շեղումները թիվ 12 հաշվով: Բոլոր ավելացվող ն հանվող գումարների արտացոլումից հետո ստանում ենք արտադրության ծախսումներիգումարները ըստ տարրերի, առանց ներգործարանային շրջանառության: Ցույց տրված տվյալները օգտագործում են` ձեռնարկությունում արտադրության նախահաշվի կատարման հսկողության ն հաշվետվության կազմման համար:

ԱՆԱՎԱՐՏ ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԳՆԱԳԱՏՈՒՄԸ

ԵՎ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Մշակման բոլոր փուլերը չանցած ն տեխնիկականվերահսկողության բաժնի կողմից չընդունված արտադրանքը,ինչպես նան պատվիրատուի կողմից չընդունված, չավարտված աշխատանքները անվանվում են անավարտ արտադրություն, իսկ դրանց վերաբերող ծախսերը անավարտ արտադրության ծախսեր: Նախքան արտադրանքի մշակման ն պահեստ հանձնելու հետ կապված ծախսերիորոշումը, անհրաժեշտ է առանձնացնել դրանք անավարտ արտադրությանը վերաբերող ծախսերից, քանի որ ամսվա ընթացքումայդ ծախսերըհաշվառվում են միասին:

Անավարտ արտադրության չափերի հաշվարկման համար անհրաժեշտ է դետալների, հանգույցների ն այլնի մնացորդների շարժի հաշվառում մշակմանբոլոր փուլերում, պետք է պարբերաբար ստուգել դրանց առկայությունը, հաշվառման տվյալները համեմատել գույքագրման

տվալների հետ: Անավարտ արտադրության մնացորդների շարժման օպերատիվ քանակական հաշվառումը վարում են արտադրամասերիդիսպետչերական բյուրոյի աշխատողները:Սակայն, անավարտ արտադրությանծախսերի մնացորդների վերաբերյալ ավելի ճշգրիտ տվյալներ կարելի է ստանալ միայն անավարտ արտադրությանգույքագրմանանցկացմանմիջոցով: անավարտարտադրության գնահատումը: Այն արտադրություններում, ուր մշտապես առկա են լինում անավարտ արտադրությանըփոխանցվող մնացորդները, թողարկվածարտադրանքինվելւաբերող ծախսերի որոշման համար անհրաժեշտ է յուրաքանչյուր ամիս դրանք գնահատել: Թողարկվածարտադրանքիինքնարժեքը որոշում են ըստ հետնյալ հաշվարկի. ամսվա սկզբի դրությամբ անավարտ արտադրությանը գումարում են ամսվա ընթացքում կատարվածծախսերը, հանում վերադարձված ն դուրս գրվածգումարները,ինչպես նան ամսվա վերջի դրությամբ անավարտ արտադրությունը: Կարնոր է ճիշտ որոշել անավարտ արտադրության մնացորդները ն գնահատել դրանք: Մնացորդների վերաբերյալ տեղեկություններիբոլոր տեսակի սխալները անխուսափելիորեն կհանգեցնենթողարկվածարտադրանքիինքնարժեքի խեղաթյուրման: Արտադրության անհատական ն մանր սերիական բնույթի ձեռնարկություններում հաշվառման պատվերային եղանակի դեպքում սովորաբար անավարտ արտադրության հատուկ գնահատում չեն կատարում: Դրա արժեքը որոշվում է անավարտպատվերներիծախսերով: Խոշոր սերիականն մասսայականարտադրություններումանավարտ արտադրությունը գնահատում են յուրաքանչյուր ամիս: Գնահատման անցկացման եղանակի տարբերությունը կախված է արտադրության ծախսերիհաշվառման կիրառվողմեթոդից: Օրինակ. Մեքենաշինականգործարանում հաստոցը պատրաստվումէ նախապատւ հավաքման արտադրամասերում:Հետնեաբար,տարբեր քանակությանշին-

րաստման

վածբներ մշտապեսգտնվում են յուրաքանչյուր արտադրամասիանավարտ արտադրության մեջ ն մշակման տարբերփուլերում: Ամսվասկգբի դրությամբ, գույքագրմանակտի հիման

վրա, սահմանվել

է

արտադրանք

նախապատրաստմանարտադրամասում,6-րդ գործառնությանպրոցեսում՝

10 հատ,

15 հատ: հավաքմանարտադրամասում, 2-րդգործառնությանպրոցեսում՝ արտադրամասում անավարտարտադրությանգնաՏվյալներ նախապատրաստման

հատման

համար. 1 հաստոցի նյութերի ծախսը՝ 340 ռուբլի, աշխատավարձըլրիվ մշակման

հաճար՝ 100 ռուբլի. իսկ 6-րդ գործառնության համար՝ 80 ռուբլի, հավաքմանարտադրամա335

սում

մեկ հաստոցի նյութերի ծձախսը՝300 ռուբլի, լրիվ հավաքման աշխատավարձը` 70

ռուբլի. իսկ գույքագրման պահին՝50 ռուբլի:

Արտադրության հաշվառման ոչ կիսաֆաբրիկատային տարբերակի շինվածքների անավարտ կողղակի ծախսերի, ծախսերի քների արժեքը, արժեքը, ը ըստ ուղղակի հակա

Ոոշվի կրած: եպքում

մ

արտադրամաս Նախապատրաստման Նյութեր

-

(10815)

Աշխատավարձ(80 »:10):(1002415) յավաքման արտադրամաս

Նյութեր (300515) Աշխատավարձ(50:15)

Ն

8նդամենը՝ 16050.

Արտադրության հաշվառման կիսաֆաբրիկատային տարբերակի դեպքում այդ օրինակի տվյալներըայսպիսի տեսք կունենան (ռուբ). Նյութեր

-

(340210)

Նախապատրաստման արտադրամաս

Աշխատավարձ (802410)

ՀԸ

800.

Ընդամենը՝4200

Հավաքման արտադրամաս

Նյութեր.

-

-

-

սակայն հնարավոր չէ որոշել տվյալ արտադրամասիկողմից թողարկված շինվածքներիարտադրամասայինինքնարժեքը: Տվյալ արտադրամասի արտադրանքի արտադրամասայինինքնարժեքի որոշման համար անհրաժեշտ է գնահատել անավարտ արտադրության մնացորդները միայն ըստ տվյալարտադրամասիծախսերի:Այդ նպատակիհամար գնահատում են անավարտ արտադրությունը ն ցույց տալիս «ըստ արտադրամասի ծախսերի», այսինքն նոր առաջացած ծախսեր ըստ արտադրամասերի: Ինչպես երեում է անավարտ արտադրության գնահատման բերված հաշվարկներից,հիմնական չափանիշը հանդիսանում է ուղղակի ծախսերի գումարի որոշումը: Ուղղակի ծախսերը (նյութեր ն հիմնական աշխատավարձ) հաշվարկում են յուրաքանչյուր կալկուլյացիոն օբյեկտի գործող նորմաների հիման վրա: Մնացածծախսերըորոշում են տոկոսներով ուղղակի ծախսերիգումարի հանդեպ. ծախսերըն վերադարձվողմնացուկները`նյուփոխադրամթերման թերի նորմատիվայինարժեքի հանդեպ, բանվորների լրացուցիչ աշխատավարձը՝ նորմատիվայինկալկուլյազիայում սահմանված տոկոսներով, նորմայի հիմնական աշխատավարձերի հանդեպ, սոցիալական ապահովագրությանհատկացումները տոկոսներով, երկու մեծություններիգումարի հանդեպ (հիմնական ն լրացուցիչ աշխատավարձերը՝ըստ նորմայի), մեքենաների ե սարքավորումների պահպանման ն շահագործման ծախսերըհաշվարկվում են ըստ նախահաշվայինդրույքների (ծախսերի)՝ սարքավորման մեկ ժամ աշխատանքի նե սարքավորման աշխատանքի վրա ծախսվածնորմավորվածժամանակիքանակի, սակայն դրանց հետագա հաշվարկով հիմնական աշխատավարձի(ըստ նորմայի) գումարի հանդեպ, ընդհանուր արտադրական ն ընդհանուր տնտեսական ծախսերը՝երկու ցուցանիշների գումարի հանդեպ` ըստ նորմայի (աշխատավարձ, սարքավորումների ն մեքենաներիպահպանման ն շահագործմանծախսեր): Կիրառում են նան անավարտարտագրության գնահատման պարզեցված եղանակ. աշխատավարձիգումարը չեն հաշվարկում ըստ գործառնությունների, այլ վերցնում են միջինը՝ 50 96-ը, այն արտադրամասի լրիվ վճարի, որտեղ գտնվում է անավարտ արտադրանքը, իսկ նախորդ արտադրամասերով՝լրիվ վճարը: Անավարտ արտադրության գույքագրումը անց են կացնում արտադրամասայինգույքագրման հանձնաժողովները, որոնց կազմի մեջ մտնում են դիսպետչերական բյուրոյի, հաշվապահության աշխատողները ն տեղամասերի վարպետները: Գույքագրմանարդյունքները ձնակերպում են -

-

նախապատրաստմանարտադրամասի(3402:15)

հավաքմանարտադրամասի(300:415)

նախապատրաստմւսն արտադրամասի(100415)

Աշխատավարձ.

հավաքմանարտադրամասի (50:15)

Ընդամենը՝

11850

16050 Հանրագումար՝

Երկու դեպքում էլ անավարտ արտադրության ուղղակի ծախսերի գնահատումը վերջին հաշվով միննույնն է (16050 ռուբլի): Հետնաբար, արտադրանքի թողարկման ինքնարժեքը գնահատվածէ ճիշտ: Ըստ արտադրամասերի,ստանում են տարբեր արդյունքներ: Օրինակ, ոչ կիսաֆաբրիկատային տարբերակի դեպքում բոլոր շինվածքներըգնահատվում են որոշակի արտադրամասի ծախսերով, անկախ այն բանից, թե գույքագրման ժամանակ որ արտադրամասումեն գտնվում: Այսպիսով, անավարտ արտադրությունը ոչ կիսաֆաբրիկատայինեղանակով գնահատելու դեպքում հնարավոր է որոշել արտադրամասային ծախսերի բաժինը ձեռնարկության ապրանքային արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ,

-

ակտով, որտեղ անավարտարտադրությանմնացորդներըցույց են տալիս ըստ դետալների, հանգույցների ն դրանց մշակմանփուլերի (օպերացիաների): Անավարտարտադրության գույքագրման ակտը կազմում են պիտանիդետալների,հանգույցների ն այլնի համար: Անավարտ արտադրության գույքագրման ակտերը հանձնվում են արտադրականխմբին, որտեղ դրանք մշակվում են, հաշվապահության այսինքն՝ կազմում են համեմատականտեղեկագրեր տարբերությունների համար, եթե այդպիսիք եղել են, գնահատում են անավարտ արտադրության փաստացիմնացորդները,հաշվային ռեգիստրներումհամապատասխան գրանցումներով կարգավորում են անավարտ արտադրության հայտնաբերվածավելցուկները ն պակասորդները: Պրակտիկայում այդ մ խմբ խմբեը ե նե հ աշվարկները ե կամ տեսակների կատարումեն ըստ արտադրանքի րի` կալկուլյացիոն տեղեկագրերում, արտադրությանանալիտիկ հաշվառման տեղեկագրերում: :

.

Անավարտարտադրությանփաստացիինքնարժեքիամփոփաղյուսակ-հաշվարկ 199 թ. հունվարի 1-ի դրությամբ Ըստ Հաստոցագործարանի (լրատ) (ռուբ.) Ծախսումներիհոդվածներ

թիվ 01101 մե| Շինվածք տաղահատ հաստոց

28004

Հումք ն նյութեր

Աշխատավարձ

--ջ

ճարժեք առ

1/1-199

| 37680

թ.

41070

13066

այլն ռւ Ընդամենը արտադրականինք-

Ընդամենը

Այլ շինվածքներ

57257

19577 -

րո անարի Արա ինվերահաշվարկ

հունվարի դրությամբ Արտադրանք01101 (մետաղահատհաստոց)

թ.

1-ի

Կալկուլացիայի ՞

-Հ--

Եվ հոդվածներ Նյութերայլն Ցուցանիշներ

Աճավարւդարտադրությունը առ 01.12, ըստ 01.11.199 թ. նոր-

Աշխատա-

վարձ

Արտարրա`

եվ

կան ինք-

նարժեք

այլն

1.

մաների

Նորմատիվային կալկուլյացիա ըստ 01.11.199 թ. նորմաների Յ. Նորմատիվային կալկուլյացիա թ. նորմաների ըստ 01.12.199 4. Նորմաներիփոփոխմանինդեք2.

սը 5.

(տոկոսներով)

Անավարտ արտադրություն առ վերահաշվարկված ըստ

րոնը (տող 1-տող ՍԱ

ոփոխությու

որմաներ

5)

:

34512-00

13800-00 13632-00

98:78

34090-00

2422.00

53382-00

6610-00

3700-00 3620-00

24619-00

23921-90

9.7:

6490-00

12.00

51566-00 |

21846.00

Թիվ 01101 արտադրանքի(մետաղահատհաստոց) նորմատիվայինկալկուլյացիա դեկտեմբեր 199 թ.

Ծածկագիր

Վոդ-

հոդվածների անվանումը Կալկուլյացիայի

Հումք

| ոամասհ

ածի

ննյութեր

Նույնը

` Սնացուկներ

-

ծախսեր Փոխադրամթերման

առ

Ընդամենընյութեր

Բանվորներիլրացուցիչ աշխատավարձ

25:3306

ման

տասերի հանդեպ

դհանուր

տադրանքիվրա՝ ըստ երկու

գ

-72,00

15228,00

681,60

3620,00

79,30

235,30

188,40

559,00

370,60

-

քատ արտադրագաի կույրը ախսեր արտադրակա

2400,00 1220,00. 186,00

կոպ.

5019,6015909.60

Նույնը ըստ 02 արտադրամասի Ընդհանուրարտադրականծախսեր. ն սարքավո316190 աշխատավարձի ու շահագործԳոր րումների պահպանման

10890,00

Բանվորներիսոցապ հատկացումներ Մեքենաներիու սարքավորումներիպահպանմանու շահագործման ծախսեր Բանվորներիհիմնական աշխատավարձի հանդեպտոկոսայինհարաբերություն

522.00 159,60

Բանվորներիհիմնականաշխատավարձ

31.6694

4860,00

ըստ հոդվա-

ծի ռութ

-72,00 10328,00

Ընդամենընյութեր առանց ճնացուկների

կոպ

3192.0013632.00 1668.00 1668,00

Գնովիկիսաֆաբրիկատներ

Ընդան

||Տիտութ վով Ի000

ռուն

Գումար

արտադ- (մասնակի)

|

759,80

309,00 1068,80

998,90

624,40

1623,30

ար-

արտադրա-

համապատասխանաբար՝ ճասի միասին,

34,6246

Ընդհանուրտնտեսականծախսեր 19.32 Չ6

0՛

|

155/.53 144,07

2301,60

90,59

23921.90

Ընդամենըարտադրականինքնարժեք

Անավարտ արտադրության ինքնարժեքի մեջ չեն ընդգրկում խոտագործիքների մաշվածքի արժեորուստները, նշանակ մաշվածքի ար կորո րը հատուկկ Օշանակման գործիքների են քը: Նշված ծախսերը վերագրում միայն պատրաստի արտադրանքի թողարկմանը: Եթե կորուստները խոտանից վերաբերում են որոշակի պատվերին, որը ամսվա վերջին անավարտ է մնացել, ներառվում են անավարտ արտադրության ինքնարժեքի մեջ: ն ից

յ

Վերը շարադրվածէ անավարտ արտադրության գնահատման կարգը

խոշոր սերիական ն մասսայական արտադրություններում: Հայթայթող ճյուղերում թողարկվածարտադրանքի ինքնարժեքի հաշվարկման ժամանակ անավարտ արտադրությունը հաշվի չի առնվում: Արտադրություններում, որտեղ անավարտ արտադրության ինքնարժեքը չնչին մեծություն է կազմում թողարկված արտադրանքի արժեքի հանդեպ (արդյունաբերության թեքն նայլ ճյուղերում), այն գնահատում են կալկուլյացիայի հոդվածներիկրճատված անվանացանկով,այսինքն չեն ընդգրկում ընդհանուր գործարանայինծախսերը,իսկ երբեմն ն արտադրամասային ծախսերը:

975.

ՀԻՍՆԱԿԱՆ

ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԻ

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ԱՆԱԼԻՏԻԿ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԵՎ

ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱՅԻ

ՆՈՐՄԱՏԻՎԱՅԻՆ ՄԵԹՈԴԻ

ԴԵՊՔՈՒՄ

Թիվ 20. «Հիմնական արտադրություն» հաշվի անալիտիկ հաշվառումը նորմատիվային մեթոդի դեպքում վարում են արտադրության հաշվառման տեղեկագրում: «Անավարտ արտադրություն ամսվա սկզբին» տողը լրացնում են ըստ անցյալ ամսվա տեղեկագրիտվյալների Անավարտարտադրությաննորմաների փոփոխմանգումարը մեծացնում է ընթացիկ ամսվա նորմատիվային ծախսերը,եթե նորմատիվները փոփոխվում են նվազեցման կողմը, դրա համար հաշվետու կալկուլյացիա կազմելու ժամանակ այդ գումարը ներառում են արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ՝ «Ւ» նշանով: Անավարտ արտադրությունըամսվա վերջի դրությամբ (երբեմն եռամսյակը մեկ) հաշվարկում են փաստացիի առկայությամբ (օգտագործում են գույքագրման ն նորմատիվային ինքնարժեքի տվյալները): Արտադրանքի թողարկումը նույնպես գնահատում են նորմատիվային ինքնարժեքով: Դրա համար էլ ամսվա սկզբի դրությամբ անավարտ արտադրության նորմատիվին ավելացրած հաշվետու ամսվա ծախսերը,հանած թողարկումը ն դուրս գրումները, միշտ պետք է հավասար լինեն նորմատիվային ինքնարժեքով անավարտ արտադրությանը ամսվա վերջի դրությամբ: Տեսականորեն դուրս բերված մնացորդի համընկնումը փաստացի տվյալների հետ պետք է համարել նորմալ: Սակայն, ձեռնարկություններում հաճախ լինում են անհամապատասխանռություններ, եթե դրանցից հանենք անավարտարտադրության գույքագրման միջոցով բացահայտված պակասորդները ն ավելցուկները, ապա կմնան անհամապատասխանություններ՝ պայմանավորվածշեղումների ոչ ճիշտ հաշվառման, այդ

թվում շեղումների ոչ ճիշտ փաստաթղթավորմանհետ (օրինակ, պատնյութերի փոխարինումը,խոտանիուղղման շաճ կերպով չի ձնակերպվել համար դուրս

է գրվել նյութ առանց

պատշաճ փաստաթղթում

գնահատ-

դուրս գրվել կարգագրեր իրականում չկատարված աշխատանքների համար, հավելագրումներն այլն): Այն բանից հետո, երբ արտադրության հաշվառման տեղեկագրում գրանցվում են ծախսումները ըստ նորմաների ն ըստ նորմաներից շեղումների, հաշվարկում են ապրանքային արտադրանքիինքնարժեքը: Ըստ նորմաների թողարկվածապրանքային արտադրանքի ինքնարժեքը հաշվարկում են նորմատիվային կալկուլյացիայի ծախսումների նորման բազմապատկելով շինվածքի կամ շինվածքների խմբերի քողարկման քանակով: Թողարկված արտադրանքի փաստացի ինքնարժեքը որոշելու համար անհրաժեշտ է պարզել տվյալ արտադրանքին ընկնող նորմաների փոփոխությունների ն նորմաներից շեղումների բաժինը: Այստեղ հնարավոր են երկու տարբերակներ. 1/ նորմաների փոփոխությունները ն նորմաներից շեղումները վերագրում հռ թողարկվածարտադրանքինն ամսվա վերջի դրությամբ անավարտ արտադրությանը՝նորմատիվային ծախսերիհամամասնությամբ, 2/ նորմաների փոփոխություններըն նորմաներից շեղումները ամբողջությամբ վերագրում են թողարկված արտադրանքին, իսկ անավարտ արտադրությունը ամսվա վերջի դրությամբ հաշվարկում են նորմատիվային արժեքով: Երկար տեխնոլոգիական ցիկլ ունեցող արտադրություններում, որպես կանոն, անավարտ արտադրության փոխանցվող մնացորդները ունեն մեծ տեսակարար կշիռ թողարկված արտադրանքի հանդեպ, այդ պատճառով նորմաների փոփոխումները ն նորմաներից շեղումները տվյալ դեպքում ներառում են համախառնարտադրանքիմեջ: Դրա համար հաշվարկում են նորմաների փոփոխություններին նորմաներից շեղումների ինդեքսները`շեղման կամ փոփոխման գումարը բաժանելով ըստ նորմայի մնացորդի ն ծախսումների գումարի վրա (անավարտ արտադրության մնացորդ ամսվա սկզբին` գումարած ծախսեր ամսվա ընթացքում): Ինդեքսները կարելի է հաշվարկել գործակիցներիտեսքով կամ տոկոսային հարաբերությամբ: Բերենք ինդեքսներ` հաշվարկված որպես փոփոխմանգումարների ն նորմաներիցշեղումների գումարների տոկոսային հարաբերություններ, ըստ նորմաներիծախսումներիգումարի: Օրինակ, «Հիմնական նյութեր» հոդվածով փոփոխման ինդեքսը կկազմի 0,24246 (422 2. 100) : 174260 » (174476 216)|, նորմաներիցշեղումների ինդեքսը հավասար կլինի 0,896 (1360 շ 100 :17260): Այդպեսկարելի է հաշվարկել ինդեքսներ կալկուլյացիայի բոլոր հոդվածների համար ն

ման,

են

-

դրանց օգնությամբ փոփոխման ու շեղումների գումարները բաշխել թողարկվածարտադրանքին ամսվա վերջի դրությամբանավարտ արտադրության միջն:

Օրինակ. Ըստ «Հիմնականնյութեր» հոդվածի, արտադրանքիթողարկումընորմայով կազմում է 149952 ռ. (13632 ռ.00 կոպ »։ 11 հատ): Ամսվավերջի դրությամբանավարտարտադրությանճնացորդը՝ 24308 ռ.: Փուիոխություններիգումարը` (ծ) 422 ռուբ.. ինդեքսը Ը") 0.24296: Եեղումների գումարը՝ (-) 1360 ռ.. ինդեքսը` 0.846: Թողարկման վրա դուրս գրվող գումարը՝ (-) 363 ռ., (242 Չ6 149952 ռուբլուց), Շեղումները՝(-) 1170 ռ. (0896 149952 ռուբլուց): Թողարկման փաստացի ինքնարժեքը ըստ «Հիմնական նյութեր» հոդվածի՝ 149145

ռ. (149952: 363-

1170):

Նույն կարգով հաշվարկվում են անավարտարտադրության մնացորդին վերաբերող փոփոխություններին շեղումների գումարները:

Հաստոցագործարանի01101 ծածկագրով արտադրատեսակի ապրանքայինթողարկմանփաստացիինքնարժեքըկազմում է 264583 ռուբ., ռուբ, նորմաների փոփոխությունները՝ որից ըստ նորմայի 263141 (Հ) 1571 ռուբ., նորմաներիցշեղումները՝ (-) 129 ռուբ.: Եթե ծախսերի հաշվառումը կատարվում է ըստ արտադրանքիյուրաքանչյուր տեսակի, ապա մեկ արտադրանքի ինքնարժեքը որոշում են ամբողջ թողարկմանարժեքի գումարը թողարկման քանակության վրա բաժանելու միջոցով: Դրա համար արտադրության ծախսումներիհաշվառման տեղեկագրի հիման վրա կազմում են հետնյալ ձնի կալկուլյա-

ցիաներ.

Մետաղահատհւսստոցիինքնարժեքիկալկուլյացիա

ԻԿաված

|

Ցուցանիշներ

լյ

հաստոց-

Մեկհաստոցի փաստացի ինքնարժեքը

որի արժեքը արն Կալկուլ՝ հոդվածներ նորմայի Հիմնականնյութեր| 149952,00| 13632,00 39820.00| 3620,00 Աշխատավարձ -

(ռուբ. կոպ.)

|:

նորտնորմա- ըստ ների փոփոխ-| մաներից

րն

Ր

ըստ

ման

Մեկ հաս

| ընդամենը

շեղումների

633.00|

-106,40|

«11601

«11150|

13558,60

տոցի

պլանային

| 13700.00

374310)

3800,00

աան Ա բաղկացած ժաիաե Գանի ի նբնարժեսի ծ ղ րի նորմայի ռ. ոշ Գու ո փոփոխու 70կու ար ԱԱներին`,ԳԱԱ Ա քո ըստ նոոմալի՝

գորժող

սոր

23921

:

նոոմանե

մ արա

ըը

ւ

դսպ

ր

տո

պլանով նախատեսվածէր 24200 ռ., այսինքն՝ նորմատիվից ինքնարժեքը 147 ռ. 00 կոպ. ն պլանային բարձր Նորմատիվային ինքնարժեքի տարէ բերությունըպայմանավորված նրանով, որ նորմատիվային ինքնարժեքի մեջ արտացոլվում են գործող (ընթացիկ) պրոգրեսիվ նորմաները, որոնք մինչ ընթացիկ ամսվա սկիզբըյուրացվել են ձեռնարկությունում, ընթացքում: Դրա համար նորաշխատանքիամբողջ ժամանակաշրջանի մատիվայինկալկուլյացիան նման է գալիք ամսվա ծախսերիփաստացի մակարդակին ն ծառայում է նորմաներից շեղումների բացահայտմանը՝ տվյալ պահին ծախսումներիկատարմանժամանակ: Պլանային ինքնարժեքը արտացոլում է միջին նորմաներ, որոնք պլանավորվում են տարվա համար, դրա համար պլանային կալկուլյացիան նախընտրելիչէ տվյալ պահին ծախսերիկատարման նկատմամբ հսկողություս սահմանելու համար: Պրակտիկայում թույլ են տրվում բացառություններ: Այսպես,ռետինե, կոշիկի, տրիկոտաժի ձեռնարկություններում ն արդյունաբերության այլ ճյուղերում, որտեղ տարվա ընթացքում նորմաները չեն փոփոխվում կամ փոփոխվումեն աննշան, արտադրության ծախսումների ընթացիկ հսկողության համար նորմատիվային կալկուլյացիաների փոխարեն կիրառում են պլանային կալկուլյացիաներ: Բացի դրանից, դրանք կիրառում են անհատական ն մանր սերիականարտադրություններում ու շինարարության մեջ շեղումներ հաշվառելու համար: Այդ արտադրություններում դժվար է կազմել նորմատիվայինկալկուլյացիաներ արտադրանքների անկրկնելիության հետնանքով: Այդ արտադրություններում նորմաների փոփոխումը հաշվառում են որպես շեղումներ նորմաներից: Այդ դեպքում պլանային (նախահաշվային)կալկուլյացիաները չեն վերահաշվում մինչն պատվերի կատարմանվերջը կամ շինարարությանավարտը: `

Եվ այլն

Ընդամենը

արտադրական

ինքնարժեք

263141,00|

23921,90

Ի142,80 -41.70|

24053,00

| 24200,00

Նոիմատիվայինծախսումները վերցնում են նորմատիվայինկալկուլյացիայից, դրանց ավելացնում են նորմաների փոփոխություններըն շե-

ՊԱՏՐԱՍՏԻ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ ԹՈՂԱՐԿՄԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Տեխնիկական մշակման բոլոր փուլերով անցած,սահմանվածստանն դարտներին կամ տեխնիկական պայմաններին համապատասխանող են պահեստ հանձնված շինվածքներըկոչվում պատրաստի արտադ-

րանք:

34 3

Արտադրությունից արտադրանքի հանձնումը պահեստ ձնակերպվում բեռնագրերով,որոնք դուրս են գրվում արտադրամասերում,երկու օրինակից: Մեկ օրինակը հանձնվումէ պահեստապետին,իսկ մյուսը` վերջինիս ստորագրությամբ, արտադրանքի ընդունման մասին, մնում է ար-

ին

է

Ամսաթիվը

ԱԱ աո

| համարը

ծ ա

Յ

Եվ այլն

Ընդամենը Պլանային գին

Պլանային

ինքնարժեք

Փաստացի

ինքնարժեք Արդյունքը՝

տնտեսում

Կորացման

ԱԱ

թիվը

թիվը

|

շ

4|

Յ

Այլշին-

ինվ

վածքներ (ռուբ.) -

-

-

-

24200 266200

67200

264583

66400

Ըստ

-

-

Հ

ՈՅ

62000|

38800

434200

61846|

37440|

430269

-154|

,

-1360|

ր

-

Ց.

:

|2

58|, :8 ք

իւ

Լ

լ

դո

Ջ

ո մամ

|"

Հ

լ

չ

5 3 ԻՑ

Լ

։

Յ.

Է

տ

3Ջ

5: 7.8

ԻՇ:

մ

Է

տեսակներիկամ ըստ պատվերների,պատրաստի արտադրանքի արտադրական ինքնարժեքըորոշում են հիմնական արտադրության անալիտիկհաշվառման տվյալներով: Արտադրանքիյուրաքանչյուր տեսակի (պատվերի) բացահայտված ինքնարժեքիգումարները գրանցում են պատրաստի արտադրանքի թողարկման տեղեկագրումն հանրագումարի բերելով ստանում են ամբողջ թողարկման փաստացիինքնարժեքը (430069 ռ.): Դրանից հետո որոշում են փաստացի ինքնարժեքիշեղճան գումարը (տնտեսում կամ գերածախս)պլանային ինքնարժեքիցինչպես ըստ արտադրանքի տեսակների,այնպես էլ ըստ ամբողջ թողարկման: Օրինակում տնտեսումը3931 ռ. է:

Ը

||

53 305 ՀՅ 5 Յ |9

Յ

-

--

ը

ՏՏ

ծ

Արոր

ՅՑ

ւ

դեկտեմբեր

| տաթղթի| քանակը| տաթղթի| քանակը

տաթղթի քանակը

|

|

Պատրաստի արտադրանքի թողարկմանտեղեկագիր

Փորագրող

«8

Դաշվապահությունումհանձնման բեռնագրերի հիման վրա լրացնում են կուտակման տեղեկագրերամսվա ընթացքումթողարկված պատրաստի արտադրանքիմասին: Ամսվա վերջում տեղեկագրումհաշվում են թողարկված պատրաստի արտադրանքիքանակը ըստ տեսակներին գնահատում պլանային ինքնարժեքով(մեր օրինակում թողարկված արտադրանքի պլանային ինքնարժեքը434200 ռուբլի էյ: Այդ գնահատությամբ վարում են պատրաստի արտադրանքի անալիտիկ հաշվառումը:

Մետաղահատ

ՏՅՅ-

6.8

տադրամասում:

199 թ.

ւ.

Յ.

|

Յ

մզռոյսնդՀ

Է

Ծագցորմսը

Յ. ՞

վրորմսըտոմ

-

-

3 Հի

:

ոոթանոշ

832 աոսճաղնվաի | որմ /"Ղ/ ԻՒ վմզդ 55- Բոշ

Հ.

Հ ՀՅ

ովքոարննան

/Ղ/ ճվսզգորադ՝

Տ.

ն ՎՏ

ավի

Հ

ո

|

ոոմսո

Տ

ՅԵՏ

տոմ

Թիվ 20. «Հիմնականարտադրություն» հաշվի անալիտիկ հաշվառման տվյալները սինջետիկ հաշիվների հետ համեմատելու համար հաշվարկում են ապրանքայինարտադրանքի ինքնարժեքը թիվ 10 օրագիր-օրդերի թիվ 3 աղյուսակում: Ապրանքայինարտադրանքիինքնարժեքըհաշվարկելու համար հիմք են հանդիսանում 20. «Հիմնական արտադրություն»ն «Փոխադրամթերման ծախսեր» հաշիվների դեբետի հանրագումարային տվյալները: Դրանք փոխադրումեն հաշվարկի առաջին տող: Ապա, ճշտման գումարները գրանցում են «Արտադրության ծախսեր` կապված արտադրանքի անուղղելի խոտանին արժեքավոր մնացուկների արժեքի հետ» հոդվա-

ծով: ճշտման գումարներըգրանցելուց հետո, գրանցում են անավարտ

ար-

տադրության արժեքըամսվա սկզբի ն վերջի դրությամբ ու հաշվարկում հիմնական արտադրության արտադկողմից թողարկված ապրանքային է րանքի փաստացի ինքնարժեքը:Մեր օրինակում այն կազմում 430269

ռուբլի: Ըստ թողարկման տեղեկագրի տվյալների,ճշտված

ապրանքային

արտադրանքի ինքնարժեքի հաշվարկի հետ, կատարում են գրանցում թիվ 10/1 օրագիր-օրդերում,ըստ 20. «Հիմնական արտադրություն» հաշվի կրեդիտի՝ 40. «Պատրաստի արտադրանք» հաշվի դեբետի թղթակցությամբ (430269 ռուբլի): Բացի դրանից, մեր օրինակում նորոգման-մեխանիկական արտադրամասի կողմից կատարվել են աշխատանքներ գործիքների պատրաստման ն կապիտալ նորոգման գծով: Այդ աշխատանքների արժեքը նույնպես գրանցում են թիվ 10 ն 10/1 Օրագիր-օրդերներում, ըստ 23. «Օժանդակարտադրություն» հաշվի կրեդիտի` թղթակցելով հետնյալ հաշիվներիդեբետի հետ (ռուբ.). ն պահուստաֆոնդեր»՝չենքերի ն 89.

կոոածրերինի վճարումների

«ոջրարժեք գործիքների առարկաներ» արագամաշ

12.

ամեն

փակվում օգտագործվում

դեբետում 23. «Օժանդակ արտադարտադրություն», ինքնարժեքը «Վիմնական կրեդիտումնորմատիվային րություն»ն այլ հաշիվների թղթակցությամբ, որոշվում է ամիինքնարժեքը:Եթե փաստացիինքնարժեքը (պլանային) ամսվա ընթացքում, նորմատիվայինով սը ավարտվելուց հետո, ապա մատուցմանը, ծառայությունների աշխաթողարկմանը, արտադրանքի դուրս են գրում ծավալը տանքների կատարմանը 45. «Առաքվածապրանք40. «Պատրաստի արտադրանք», թղթակցելով 46. «Իրացում» հաշիվների հետ: Շեղումները որպես շրջանառութ-

համար: Հաշվի

20.

զուգընթաց, դրանց

ներ»,

եթե ա) ստորնվում յունների տարբերություն. են, նորմատիվայի Կտ ծախմ 37), բ) են փաստացի ծախսերին (Դտ 404546 րը

գերազանցում

Կտ 37 են Դտ գրանցումով: 37 լրավցում 40445446 է Ձեռնարկությունը ինքնուրույն որոշում կայացնում հաշվի կիրառ կատարումէ 40. «Պատրաս-

նույն դերը փաստորեն տի արտադրանք»հաշիվը: ման մասին, քանի որ

թողարկում» 37. «Արտադրանքի Հաշիվ (ձառայությունների, աշխատանքների) Վաշիվն դեբետ

Գաիատոր ի

913500

2118.00

Անհրաժեշտությանդեպքում, հաշվետու ժամանակաշրջանում թողարկված արտադրանքի,պատվիրատուներինհանձնված աշխատանքների Ա մատուցված ծառայությունների մասին տեղեկատվության ամմ փոփման, ինչպես նան այդ արտադրանքի, աշխատանքների ն ծառա յությունների փաստացիարտադրական ինքնարժեքի շեղումները նորմատիվային (պլանային) ինքնարժեքից բացահայտելու համար օգւոագործում են 37. «Արտադրանքի(աշխատանքների, ծառայությունների) թողարկում» հաշիվը: Սույն գլխում այդ հաշվի կիրառման կարգը չի քննարկվում: 37. «Արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) թողարկում» հաշիվը

ծախսերի

փաստացի ն ծառայությունների աշխատանքների մատուցված բացահայտելու (պլանային) ինքնարժեքիցշեղումները նորմատիվային է արտացոլվում փաստացիարտադրական

ն

պատրաստմանհամար

20.23-

|

Կ

Կատարվածն

հանձնվածաշ-

Ծողարկվածարտադրանքի, ն ծառայութկատարվածաշխատանքնե- խատանքների յունների կամ թողարկված րի, մատուցվածծառայութնորմատիվաարտադրանքի ի նքփաստացի յունների ինքնարժեքը նարժեքը (սովորաբար ամի- լ յին (պլանային) -40, 45, զուգընթաց) (թողարկմանը սը ավարտվելուցհետո) Ստորնո՝նորձատիվային

աան ինքնարժեքը երազանցելու

(անտեսում) փաստացի

Լ

ամիս

է, մնացորդ չի ունենում, քանի որ ակտիվա-պասիվային կատարված է թողարկվածարտադրանքի, է,

գերածախս

դեպքու

-80. 45.48

հանգելու հքնարժեր: նորմ

դեպքում

`

ն

-ձն, 45, 46

Այսպիսով, քննարկելով «Արտադրության ծախսումների հաշվառումը արտադրանքի ինքնարժեքի կալկուլյացիան» թեման, հարկ է նշել, որ անկախ սեփականության տեսակներից(պետական, մասնավոր, խառը), կազմակերպչական-իրավական ձներից (բաժնետիրական, վարձակալական. սահմանափակպատասխանատվությամճբ ընկերություն ն այլն) կաճ գործունեության տեսակից (ժողովրդական սպառման ապրանքներիարտադրություն, մեքենաշինություն, մետաղագործություն Ա այլն), յուրաքանչյուր ձեռնարկություն կողմնորոշվում է նախ ն առաջ արտադրության պրոցեսի ձնի ընտրությամբ: Արտադրության պրոցեսում ստեղծվում են պայմաններ շահութաբերությանհետագա բարձրացման համար, կամ դրա միջոցով ձեռնարկությունըմատնվում է սնանկացման (անվճարունակության): Դրա համար էլ ծախսերիմանրակրկիտ հաշվառումը, հսկողությունը ծախսերինորմաների պահպանությանվրա, ժամանակինԼյատարված նորոգման աշխատանքները,մարքետինգային ծառայությունները, ձեռնարկությանտեխնիկականն տնտեսագիտալյան ճիշտ կառավարումը ուղիներ են՝ գործունեությանանհրաժեշտ հետնանքներիհասնելու համար, որին Կ նպաստում է հաշվապահական (հաշվային) տեղեկատվությունը:

Գլ ՈՒԽ

ն

ՊԱՏՐԱՍՏԻ

701.

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ՊԱՏՐԱՍՏԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԵՎ ԻՐԱՑՈՒՄԸ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԸ, ԴՐԱ ԻՐԱՑՈՒՄԸ

ԵՎ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

/ԽԽԵԴԻՐԵԵՐԸ

Պատրաստի արտադրանքըձեռնարկության արտադրական պրոցեսի վերջնական արդյունքն է: Այն տվյալ ձեռնարկությունում ամբողջությամբ մշակվածշինվածքներն ու արտադրանքներն են, որոնք համապատասխանում են ստանդարտների պահանջներին ն տեխնիկական պայմաններին, ընդունվել են տեխնիկականվերահսկողությանբաժնի կողմից ն հանձնվել պատրաստի արտադրանքի պահեստ: Ձեռնարկությունները արտադրանք են պատրաստում կնքված պայմանագրերին, հաստատված տեսականուն, քանակին ն որակի մշակված պլանային առաջադրանքներին խիստ համապատասխան, մշտապես մեծ ուշադրություն դարձնելով թողարկվող արտադրանքի ծավալի ավելացման, տեսակակու ընդլայման Կն որակի բարձրացման հարցերին` ուսումնասիրելով շուկայի պահանջները: Ներկա պայմաններում հիմնական նշանակությունը տրվում է ըստ պայմանագիր-մատակարարումներիիրացմանը՝ ձեռնարկության տնտեսական գործունեության արդյունավետությունը, նպատակահարմարությունը որոշող աշխատանքի տնտեսական ցուցանիշներից մեկին: Իրացման ծավալի մեջ կարող է ընդգրկվել առաքված ն բացթողնված արտադրանքը՝ անկախ այն բանից, թե դրա դիմաց վճարները ձեռնարկության հաշվարկային հաշվին մուտքագրվել են, թե՝ մուրհալլներ են ստացվել: Այսպիսով, իրացման պրոցեսը ավարտում է ձեռնարկության տնտեսական միջոցների շրջապտույտը, որը հնարավորություն է տալիս կատարել պետական բյուջեի, բանկերի հանդեպ վարկերի գծով, բանվորների ու ծառայողների, մատակարարների հանդեպ իր պարտավորությունները ն փոխհատուցել արտադրական ծախսերը:Իրացման պլանը չկատարելը առաջ է բերում շրջանառու միջոցների շրջանառելության դանդաղում, գնորդների հանդեպ պայմանագրային պարտավորությունների չկատարման համար տուգանքներ, ուշացնում է վճարումները, վատթարացնում է ձեռնարկության ֆինանսական վիճակը: Իրացման ծավալի հետ միասին ձեռնարկությունը պլանավորում է շահույթի գումարը (ծավալը): Դա հնարավոր է, որովհետն արտադրանքի վաճառքի (պայմանագրային) գների սահմանման ժամանակ դրա կազմի մեջ է ընդգրկվում շահույթի (եկամտի) որոշակի գումար կամ տոկոս: Եթե

ըստ պայմանագրի(պլանի) իրացման ենբակա արտադրանքի քանակը բազմապատկենքպայմանագրային գնով, ապա կստանանք դրա վաճառքի արժեքը ըստ պլանի, իսկ շահույթի տոկոսից ելնելով, հաշվարկում են շահույթի պլանային գումարը: Դա հիմք է հանդիսանում պետբյուջեի շահութահարկի մասհանումների կանխավճարային վճարումների հաշվարկման համար: Շահույթի փաստացի գումարը որոշվում է ամեն ամիս, որպես իրացված արտադրանքի վաճառքի արժեքի ն նրա լրիվ փաստացի ինքնարժեքի (արտադրանքի արտադրական ինքնարժեքը ն վաճառքի հետ կապված ծախսերը) տարբերություն` հանած ավելացված արժեքի հարկի ն ակցիզների գումարները: Այդ պատճառովէլ ձեռնարկություններումհաշվապահականհաշվառման կազմակերպման համակարգում հատուկ տեղ է գրավում պատրաստի արտադրանքի, դրա առաքման ու իրացման հաշվառումը, որի

պատրաստի արտադրանքի թողարկման, պահեստներում դրա պաշարների վիճակի ն պահպանման, կատարված աշխատանքների ն ծառայությունների ծավալի նկատմամբ սիստեմատիկ հսկողության -

սահմանումը, առաքված բացթողնվածարտադրանքի (աշխատանքների, ժառա-

ն

յությունների) ժամանակին ն ճիշտ փաստաթղթային ձնեակերպումը, գնորդների հետ հաշվարկների կազմակերպումը, վերահսկողությունը մատակարարման պայմանագրերի պլանների կատարման նկատմամբ ըստ իրացված արտադրանքի ծավալի ու -

տեսականու, արտադրանքի դիմաց ստացված գումարների, դրա արիրացված տադրության ն իրացման փաստացի ծախսերի ժամանակին ն ճշգրիտ ՞

հաշվարկը, շահույթի գումարների հաշվարկը: Այս խնդիրների հաջող իրականացումը կախված է ձեռնարկության աշխատանքի համաչափությունից, վաճառահանման ն պահեստային տնտեսության ճիշտ կազմակերպումից, տնտեսական գործառությունների ժամանակինփաստաթղթայինձնակերպումից:

է Պատրաստի արտադրանքի փաստացի ինքնարժեքը կարելի ավարտվելուց ձիայն հաշվետու շարժը տեղի է ունենում ամեն օր (թողարկումը, հետո: Իսկ արտադրանքի առաքումը, իրացումը). այդ իսկ պատճառով ընթացիկ հաշվառմանհամար անհրաժեշտ արտադրանքիպայմանականգնահատումը: Պատրաստի արտադրանքիշարժի ամենօրյա ընթացիկ հաշ-

հաշվարկել

ժամանակաշրջանը (ամիսը)

բացթողումը,

է

ինքնարժեքով, վառումըկատարվում է կամ պլանային արտադրական բացթողնման էլ կամ գներով. պայմանագրային ձեռնարկության կամ են հաշվառմանգներ: կոչվում որոնք գներով, մանրածախ է ձեռԱյսպես, միավոր արտադրանքիպլանային գինը մշակվում է նարկությանկողմից: Ամսվա վերջում պլանային ինքնարժեքը պետք հասցվի փաստացիինպատրաստիարտադրանքիխմբերի կտրվածքով շեղումների գումարների ն տոկոսների հաշվարկման ճանապարհով: Շեղումների գումարները ն տոկոսներըհաշվարկվումեն ելնելով ամսվա մից: Շեղումները ցույց են տալիս ձեռնարկությանկողմից թույլ տրված են տնտեսումը կամ գերածախսը,ուստի ն բնութագրում արտադրական հաշվառվում Շեղումները պրոցեսում նրա աշխատանքիարդյունքները: նույն հաշիվներում, ինչ որ պատրաստիարտադրանքը գրանցվում են ստորնոյով տնտեսումը կամ սովորականգրանցումով գերծախսը: Շեղման տոկոսը ն առաքված արտադրանքի պլանային ինքնարժեքը հնարավորությունեն տալիս հաշվարկելու դրա փաստացիինքնարժեքը ն մնացորդը պահեստներում ամսվավերջին: ն

են

մնացորդիպլանային Օրինակ. Ամսվասկզբին պահեստում պատրաստիարտադրանքի 56000 պահեստում պատրաստի արտադրանքի մնացորդներում ռուբ.,

ինքնարժեքը շեղումների

գումարը

արտադրանքի պլանային ինքնարժեքը 944000

շեղումների գումարը՝380000

արտադրանքի

Շեղմանտոկոսը

:

:

-

Շեղումների դուշորի

ՊԱՏՐԱՍՏԻ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԳԵԿԴԱՏՈՒՄԸ, ԴՐԱ ԱՆՎԱՆԱՑԱՆԿԸ

Պատրաստի արտադրանքը մտնում է ձեռնարկության շրջանառու միջոցների կազմի մեջ ն, այդ իսկ պատճառով, «Հաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվությանմասին» կանոնադրությանհամաձայն, պետք է հաշվեկշռում արտացոլվի փաստացիարտադրական ինքնարժեքով:

ռուբ.

ռուբ.

թողարկված

ամսում

Հաշվետու ամսում

թողարկված

(ւոնտեսում):

գումարը: 100 Գուշարը

-

Մնագորդ Հ ստացումը պլանայինինքնարժեքուլ

Կ000:360ցնկ 106... յ.

(56000»944000)

70.2.

(տնտեսում): Հաշվետու

ռուբ.

լ(արտեսում)

է Հաշվետու ամսում պլանային ինքնարժեքով պատրաստիարտադրանք առաքվել շեղումների գումարը (տնտեսումը) 320000 800000 Առաքված արտադրանքում ռուբլու:

է (800000 4:100): ռուբլի

Հաշվապահական հաշվառման հաշիվներում արտացոլվումեն հետնյալ ձնով:

այդ

գումարները

Հաշվառման մեջ պատրաստի արտադրանքիգնահատման այլ ձների մեծածախ կամ մանրածախ գների) օգտագործման (պայմանագրային, ն տոկոսները հաշվարկվում են նույն շեղման գումարները դեպքում կարգով: Պատրաստի արտադրանքի շարժի հաշվառման ճիշտ կազմակերպման համար մեծ նշանակություն ունի դրա անվանացանկի՝տվյալ ձեռնարկության կողմից մշակվող շինվածքներիտեսակներիանվանումների ցանկի մշակումը: Դրա կազմման հիմքում դրվում է որոշակի հաւոկանիշներով պատրաստի շինվածքների դասակարգումը, որը հնարավորություն է տալիս մի շինվածքըտարբերել մյուսից (մոդելը, ճշտության դասը, ձնը, արտիկուլը, մակնիշը, տեսակը): Անվաճացանկային համարը կարող է ունենալ տարբերքանակի թվեր: Անվանացանկից օգտվում են ձեռնարկության հետնյալ ծառայու-

Ց

տ

-

-

--

թյունները.

ՓԾ

ման

-

Յ5

դիսպետչերականը՝շինվածքների թողարկմանգրաֆիկիկատարհսկողության համար, արտադրամասերը՝թողարկմանտեսականու վերահսկմանն. պաւորաստի շինվածքները պահեստ հանձնելու ժամանակ բեռնագրերի դուրս գրման համար, մարքեթինգիբաժինը` պայմանագրայինմատակարարումներիկատարմանհնարավորություններիվերահսկմանհամար, հաշվապահությունը անալիտիկ հաշվառման ն ամփոփագրերի ու հաշվետվություններիկազմմանհամար' Օրինակ, Հաստոցագործարանիպատրաստի արտադրանքի անվանացանկի մեջ ընդգրկվածեն հետնյալ ցուցանիշները. -

5-9

Ճ

-

-

Ջ

Ց

ՑՏՋՑ

ՏՅ ՓԾծ

ՅԾ

ՀՅՅ Ծ

.-

մ28Ց Ճ.

Է

ՕԽ

-ԶՇ

Հ ՅՅ ԷՋԷՏԻ, աՅ-

-

Ց ծԾ Յ

Լ

«8

|55

Ճ

ՏՅ

Յ

Հ.

ւշ

ծ

.3

թ) Ծ

-

Յ

ա

`

Է:

-

ՃՏ| Լ-

ԷՖ)

-

|

| Մեքենա | Մկրատ

| Մետաղահատ|

| |

Հ

Էլ Յ

Յ»

Յ

ա.

Ր

Հաստոց

Յ

|

ԻՐ

Փորագրող

Կորացման

| | |

ԾԻ

Արդյու-

Տ.

8. Յ

ՋՋՇ

Յ

Յ

-՛

|

» Բ-Պ

ՏՏ

Յ

Հ

| 01401 | 2700

| 02111 րական ց 03121

նաբե

|

4|

ՋՏՃ

«Յամ "ԺՏ:

ոտ

ԷՆ---

Յ

Յ

:45

30000

Ր2

70.3.

ՊԱՏՐԱՍՏԻ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ՇԱՐԺԻ, ԴՐԱ ԱՌԱՔՄԱՆ ԵՎ ԻՐԱՑԱԱԵ

ՓԱՍՏԱԹՂԹԱՎՈՐՈՒՄԸ

Թողարկված պատրաստի արտադրանքը արտադրության ոլորտից անցնում է շրջանառության ոլորտ: Այս պրոցեսը ֆիքսվում է սկզբնական փաստաթղթերում ընդունման-հանձնման բեռնագրերում, ակտերում, տեղեկագրերում, պլան-քարտերումնայլն: Պատրաստի արտադրանքիբացթողումը ն դրա առաքումը ձնակերպվում է հրաման-բեռնագրով,որի մեջ ընդգրկված են երկու փաստաթղթեր հրաման պահեստին ն բաց թողնման բեռնագիր: Պահեստին հրամանը դուրս է գրում համապատասխանծառայությունըգ̀նորդների հետ կնքված պայմանագրի պայմաններին համապատասխան, նշելով գնորդի անվանումը, նրա կոդը, արտադրանքիքանակը ն տեսականին («կարգագրվելէ» սյունը), առաքմանժամկետը: Նյութապես պատասխանատու անձը (պահեստապետը)կոմպլեկտավորում է արտադրանքը ըստ յուրաքանչյուր հրամանի ն փոխանցում առաքիչին առաքման համար, քանակը գրանցելով «բաց է թողնվել»

սյունում:

ֆակտուրայիկամ վճարման պահանջագրիառանձին տողում նշվում են տարայի ն փաթեթավորմանարժեքը ն գնորդի կողմից վճարվող երկաթուղայինտարիֆը: Երբեմն մատակարարիկողմից վճարվող երկաքուղային տարիֆի գումարը կարող է մտցվել վճարի գումարի մեջ: Առանձին տողով գրվում է ԱԱՀ-ի գումարը: Մատակարարին գնորդի միջն պայմանագրի կնքման ժամանակ վերապահություն է կատարվում ֆրանկոտեղի մասին: Մինչն այստեղ արտադրանքի առաքման հետ կապված բոլոր ծախսերը կրում է մատակարարը:Տարբերում են դրանց հեւտնյալ տեսակները.

ֆրանկո-մատակարարիապահեստ.երբ առաքման հետ կապված բոլոր ծախսերը մատակարար-ձեռնարկությունըմտցնում է վճարման պահանջագրի մեջ (պահեստում, երկաթուղայինկայարանում բեռնմանբեռնաթափման աշխատանքների արժեքը, փոխադրման արժեքը ն երկաթուղային տարիֆը), ֆրանկո-առաքմանկայարան. մատակարարըվճարման պահանջագրի մեջ է մտցնում երկաթուղայինտարիֆը ն արտադրանքը վագոններ բարձելու արժեքը, ֆրանկլուլագոն նշանակման կայարան մատակարարըվճարման պահանջագրի մեջ է մւոցնում միայն երկաթուղային տարիֆի գումարը, ֆրանկո-նշանակմանկայարան. առաքման բոլոր ծախսերը, երկաթուղային տարիֆը ներառյալ, վճարում է մատակարարը, ֆրանկո-գնորդի պահեստ, բացի նշված ծախսերից, մատակարարը վճարում է գնորդի կայարանում, նրա պահեստումբեռնման-բեռնաթափման աշխատանքների, մինչն պահեսւո փոխադրմանարժեքը ն այլն: Մեր երկրում վճարման ամենատարածվածտեսակը ֆռանկո-վագոն -

-

-

Փաստաթուղթըստորագրվում է ծառայությանպետի, պահեստապետի ն առաքիչիկողմից: Հրաման-բեռնագիրը ձնակերպվում է երկու օրինակով առաջինը հանձնվում է առաքիչին ապրանքատրանսպորտային բեռնագրի համաձայն առաքման տեղերի քանակը, բեռի զանգվածը ն մինչն կայարան արտադրանքի փոխադրմանհամար վճարված երկաքուղային սակագնի գումարը նշելու համար: Երկրորդ օրինակը մնում է պահեստապետիմոտ՝ որպես բացթողնման հիմք: Դրանով պահեստային հաշվառման քարտերում «ելք» սյունակում գրանցվում Է բացթողնված արտադրանքիքանակը, ն փաստաքուղքըհանձնվում է հաշվապահին:

-

-

է: առաքման կայարանն

Առաքիչը արտադրանքը հանձնում է տրանսպորտայինկազմակերպուէ անդորրագիր ապրանքի ընդունման վերաբերյալ: թյանը, ստանում Արտադրանքիառաքմանհաջորդ օրը առաքիչը պարտավորԷ հրամանբեռնագիրը նե տրանսպորտային կազմակերպության անդորրագիրը հանձնել ձեռնարկությանհաշվապահությանը՝գնորդի անունով վճարճան պահանջագիր-հանձնարարագրի կամ այլ փաստաթղթի դուրս գրման համար: Միաժամանակդուրս է գրվում հաշիվ-ֆակտուրա: Վճարման պահանջագիրը մատակարարի հրամանն է բանկին վճարողի հաշվարկային հաշվից առաքված արտադրանքի արժեքը հաշիվ-ֆակտուրայիհամաձայն դուրս գրելու մասին: Նրանում ֆիքսվում են առաքվածարտադրանքիտեսականին, քանակը, վաճառքի գինը ն արժեքը (այս դեպքում հաշիվ-ֆակտուրանպետք է լինի վճարման պահանջագրին կցված պարտադիրհավելված): Հաշիվ354

ր

Ծլ

.

՞

ա

Վ

Հ

ռ

Զ

Փ Փ

Փ

Թ

ՓԾ

Հ«ՓԹ

Ծ

Հ:

ՎՊՀ

ԾԾ

Փ

ՀՀո

պ

՞

-

Հ

ՓՓ

արա

-.

Հօ

աօՅԳՅ

Յ

ՓԺ |ՅՆՀ

|

Էջ)

Կ.

Ծ

«|

ՓԾ

Օ

«յ

|

Յ

Յ

Յ

Ջ

տ

Ծ

Յ Ց

թշ

Էզ

-՛ «Լ թ

յ

լ

|

Տ

Ք Յ

ՍԱՏԵ-

|

'

Ե)

|

:

աշ

Շ

| ԾՈՐԹ

ւ

Է»

-

Ջ

Յ

Ը

Յ

-

Յ

Ժ..-

Յ

5|Ց

Ք|Յ8

Հ

էո

|

ի

լ

--Գ-

-

Ժ

-

լ-

Է|

--

ա

«ս

Զ

-խ

ՅՅ

ՅՅ

Հ

Բ

--Ց սթ 3Յ ՅԶՏՅՏՅ

.-Յ

«լյ

Թ-)

Թթ5

ա:տՏՅՓՕ

Ք

Ձա

ՏՑ.,«Յա

821Յ3858 ԶԾ5Յ

Ց,

բ

ՏՅՑՅՏ

ՅՁՑԹյՀԺա

Հ5ՅՎՅՀՏ6

ճ տա3Տ5ՅՏՀ

ՅՅ

Յ

Ց

:

Յ

ԵԾ

Հ

-»-ծՀ»-

ծ-ծ-»-

--Վ

Վ

-

'

Վ

«-պ պՕՓ

ՀԱՆ

Յ

թ5

«Օ.Շ7.

5ՔՎ«ՀՎ

«Լա

Ւ

ն նրա հասցեն Մատակարարը Հաստոցագործարան, ք. Մոսկվա

Հաշիվ թիվ. 24010

Ք.

Դոշիմ՛Ֆակտուրա դեկտեմբերի

Բիզնեաբանկ

Մոսկվա

Առաքող

199.-

Հաստոցագորժարոյն "

Առաքման

կայարան

Ք.

ն նրա Վճարողը

Սոմա

|

ՇԴ---ՋԷ--Լւ կոդ

Չելյաբինսկի

կտորի տու

րթ որդի

|

Բաթու

աշիվ 24415 /.Դբանկում շելյաբինակի Ստացողը ինքը `

գված

կամ վճարճան

Կարգադրություն

24000

Ք.

ակցեպտից հրաժարվելու մասին

Չելյաբինսկ

ՐՀ------Երկաթուղային եղանակը «րաքյան ռնագրիանդոր| բեռնագրիհամարը

Պայմանագիր-Առաքման պատվեր

թիվ. 520 20.11.199.թ

ԹԱ

|.

ՐԻ:

Ը

ամսաբիվը| տւ 03121799 |

12199.թ.

րագիրը320501

րացում

Անվանում 1 ափի միավոր ակը Եր

Սետաղահանունը

հատ

Փորագրողմկրատ

--

Կորացմանմեքենա

ւ

Ընդամենը | ոմաթուղային տարիֆը Է

|

ի ԱԱՀ | | Մանրագումարը Ընդամենը ըստ հաշվի

|

|

|

|

Վ-|

|

|

019275

ԻԸ

ռուբ. Լ Գումարը,

Գինը,ռուբ.

30000 ԼՈ ա | | |

ծոց «

ա»

ի

|

|

ՀԻՏ |

| | | Հանրագումարը՝ ձր/ու հարյու իննսուներեք հազարհարյուր քսան ռուբ. :

|

Գործարանի տնօրեն

Գլխավորհաշվասյահ

180000

24000

ա

224000

|

ՏՐ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԹՈՂԱՐԿՄԱՆ

ԵՎ ԴՐԱ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ՍԻՆԹԵՏԻԿ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ՊԱՀԵՍՏՆԵՐՈՒՄ

Պատրաստի արտադրանքի թողարկման հաշվառումը գտնվում է ձեռճարկության հաշվապահության մշտական հսկողության տակ, որովհետն ղրա համաչափությունը ապահովում է արտադրանքի առաքման պայմառւագրայինպարտավորություններիկատարումը, իրացման ն բոլոր հաշվարկների ու վճարումների ժամանակին իրականացումը: Պատրաստի արտադրանքի թողարկմանը վերաբերող փաստաթղթերը ամեն օր հանձնվում են հաշվապահություն, որը վարում է թողարկման քանակակառ, ռնեղեն հաշվառումը, ըստ շինվածքներիտեսակների: Աճիսը վերջանալուց հետո, թողարկվաձ արտադրանքի ընդհանուր քանակը գնահատվում է պլանային, վաճառքի գներով ն փաստացի ինքնարժեքով տվյալներով): Ըստ պատրասարտադրության անալիտիկ -թողարկմաս ցուցանիշների, որոշվում է ձեռնարկուտի արտադրանքի թյան աշխատանքի արդյունքը արտադրության պրոցեսում տնտեսումը կամ գերծախսը, որպես թողարկված արտադրանքի փաստացի ն պլանային ինքնարժեքի տարբերություն: Այստեղ էլ թողարկումը գնահատվում է նան բացթողնման (վաճառքի, պայմանագրային) գներով, որը հնարավորություն է տալիս որոշելու ենթադրվող հասույթն ու շահույթը Քողարկվաճ արտադրանքի իրացումից հետո: Թողարկված արտադրանքի փաստացի ինքնարժեքի գումարը նշվում է թիվ 10/1 օրագիր-օրդերում. 40. «Պատրաստի արտադրանք» հաշվի դեբետում ն 20. «Հիմնական արտադրություն» հաշվի կրեդիտում: 40. «Պատրաստի արտադրանք» հաշիվը ակտիվային է, գույքային: Հաշվի ձնացորդը ցույց է տալիս ձեռնարկության պահեստներումպատրաստի արտադրանքի մնացորդի փաստացի ինքնարժեքը, շրջանառությունը դեբետով հիմնական արտադրության կողմից թողարկված արտադրանքի ն այլ շինվածքների, գնորդների կողմից վերադարձվածարտադրանքի ն դուր, առաքված սեփական արտադրության փաստացի ինքնարժեքը, շրջանառությունը կրեդիտով հաշվետու ամսում առաքված արտադրանքիփաստացի ինքնարժեքը: Թիվ 16 «Պատրաստի շինվածքների շարժը արժեքային արտահայտությամբ» տեղեկագրի 1-ին բաժնում ստանում ենք 40. «Պատրաստի արտադրանք» հաշվի լրիվ տվյալները երկու գնահատությամբ փաստացի ն հաշվառման: Դա անհրաժեշտ է պատրաստի արտադրանքի ընդհանուր ծավալի մեջ փաստացի ծախսերիտեսակարարկշռի որոշման համար. որոնք եղել են ձեռնարկության տրամադրությանտակ հաշվետու ամսում (մնացորդը ամսվա սկզբին գումարած արտադրությունից ստացվածը) դրանց հաշվառման (պլանային) արժեքի նկատ-

հաշվառման

Նույն

նաւն

ՊԱՏՐԱՍՏԻ

թ.

Աա րութ Մորատա

|

հասցեն

24.

ՁՆ 868

թիվ 1101

229000 64120

293120

կիսաֆաբրիկատ

բնութագրման

նշանակում

մամբ: Եթե այդ տոկոսը հավասար է 100-ի, է փաստացի են պլանայինին, եթե ծախսերը համապատասխանել տոկոսը ցածր է 100-ից, ապա ձեռնարկությունըհասել է արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցմանը ն տվյալ արտադրանքի իրացման հետնանքով կստանա գերպլանային շահույթ, եթե տոկոսը բարձր է 100-ից, ապա ձեռնարկությունը կալկուլյացիոն հոդվածներովթույլ է տվել գերածախս ն գերազանցել է ծախսերիպլանայիննորման:

Հաստոցագորժարան ձեռնարկություն

թիվ

Քաղվածք

1.

տեղեկագրից

199--թ. դեկտեմբեր

արժեքայինարտահայտությամբ Պատրաստի արտադրանքի շարժը

ռուբ. ՑուցանիշներըՀաշվառման Փաստացի Գրանցմանհամարհիմքը

Մնացորդըամսվա

սկզբին

գներովինքնարժեքով

80000

76116

Ստացումը

Ա

թի

430269

514200

506385 98,48

հաշվայինին,

Առաքումը

Մնացորդըամսվա

վերջին

Հաշվարկմանեղանակով

.

սյուն2-

806385: 514200

ցցյք

'

Վաշվետուամսվաթիվ 16

432800 տեղեկագրի2-րդբաժինը

439480

:

74120

73585Հաշվարկմանեղանակուլ

Ամբողջարտադրանքիփաստացիինքնարժեքիայդ տոկոսայինհարաբերությունընրա հաշվառման(պլանային)ինքնարժեքին, հաշվապահության կողմից օգտագործվում է նան հաշվետու ամսում առաքված, գնորդներիկողմից վերադարձվածարտադրանքին ամսվա վերջում դրա մնացորդի փաստացիինքնարժեքիհաշվարկման համար: Փաստացի ինքնարժեքով ամսվա վերջին մնացորդը անհրաժեշտ է հետագայում Գլխավոր գրքի հետ համեմատելուհամար, իսկ պահեստներիմնացորդ360

հետ

համեմատվում է մնացորդը հաշվառման

գներով: Պատրաստի շինվածքների հաշվառումը պահեստներում կազմակերպվումէ օպերատիվ-հաշվապահականեղանակուլ, այսինքն՝ շինվածքի յուրաքանչյուր անվանացանկայինհամարի գծով բացվում է նյութերի պահեստայինհաշվառման քարտ (ձն ԽԷ17): Պատրաստի արտադրանքի ստացման ն բացթողնման համեմատ, պահեստապետըփաստաթղթերի հիման վրա քարտերում գրանցում է արժեքների քանակը (մուտքը, ելքը) ն յուրաքանչյուր գրանցումից հետո հաշվարկում է մնացորդը: Հաշվապահը պարտավոր է ամեն օր պահեստընդունել անցած օրվա փաստաթղթերը(ընդունման-հանձնման բեռնագրերը, հրաման-բեռնաբեռնագրերը): գրերը, ապրանքատրանսպորտային Պահեստային հաշվառումը վարելու ճշտությունը հաստատվում է պահեստային հաշվառման քարտում, հաշվապահի ստորագրությամբ: Պահեստային հաշվառման քարտերի հիման վրա նյութապես պատասխանատու անձը ամեն ամիս լ րացնում է պատրաստիշինվածքներիմնացորդների հաշվառման տեղեկագիրը՝պատրաստի շինվածքների անվանացանկի, չափի միավորների,քանակի կտրվածքով ն հանձնում է հաշվապահությանը: Այստեղ իրականացվում է մնացորդների սակադրում հաշվապահական հաշվառման հաշվառման գներով ն համեմատում տվյալների հետ (թիվ 16 տեղեկագրի 1-ին բաժինը):

թողարկման տեղեկարինՔի սյուն3:

հարաբերությունը Չ6

հաշվետու ամսում

Անցածամսվա տեղեկագիր թիվ 16-ը

Հաշվետուամսվա

434200 արտադրությունից

Ընդամենը՝մուտքը մնացորդիհեւտ

ների հաշվառման գրքերի

705.

ՊԱՏՐԱՍՏԻ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ԱՌԱՔԾՍԱՆ ԵՎ ԻՐԱՑՄԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ԱՆԱԼԻՏԻԿ

Առաքվածկամ բացթողնվածարտադրանք, կատարվածաշխատանքներ ն մատուցվածծառայություններասելով՝ հասկանում են այն արտադրանքը ն ծառայությունները, որոնց վճարման փաստաթղթերըմատակարարի կողմից հանձնվել են բանկ, սակայն վճարված չեն գնորդների կողմից: Ամսվա վերջում, առաքվածարտադրանքը,որի վճարման փաստաթղթերը չեն հանձնվել բանկ, հաշվեկշռում արտացոլվում է պահեստում գտնվող պատրաստի արտադրանքի հետ միասին՝ ձեռնարկության շրջանառու միջոցների կազմում: Առաքված,բաց թողնված, սակայն չվճարված արտադրանքիհաշվառումը կատարվում է 45. «Առաքված ապրանքներ» հաշվում, եթե իրացման պահ է համարվում վճարմանամսաթիվը: Այս հաշիվը ակտիվային է, դրա մնացորդը ցույց է տալիս առաքված, բայց ամսվա սկզբի դրությամբ գնորդների կողմից չվճարված արտադրանքի, նյութերի ն տարայի փաստացի ինքնարժեքը, ինչպես նան 36Ղ

Տեղեկագիր թիվ 16 թ. դեկտեմբեր Արտադրանքին նյութական արժեքներիառաքումը,բացթողումը 199--

2.

-

ժ

Էշ 5 9 3188) 98 |59| 8

Ճ|

5շ

5 Ց

|:

Յ

բ

Մ 1|

2|

| |

999)

մետաղահատ| հաստոց

փորագրող | կորացման| մկրատ մեքենա

|

ծ

Գ

|

պատրաստի| տրանսպոր-

Պատվիրատու, գնորդ

Յ

Տրոիցկի գործարան | Հանքչին լ Ըճդամենը բացթողնման գներով

Տ

|

|

| |

'

)

21460

Յ

27400

ՈՅ

Սռաթվելէ դեկտեմբերին

ՈՅ

|

| Ձելյաբինսկի գործարան | Ուֆայի գործարան «Ասպեկտ» ԲԸ

| «Մետալուրգ» կոնցեռն Ընդամենը առաքվել

Է

-

Ց

360000

բացթողնման գներով

փաստացիինքնարժեքուլ

-

Իրացվել է դեկտեմբերին

-

ամսվա վերջին Մ0Շացգորղը

փաստացիինքնարժեքով

-

78000

360000

բացթողնման գներով

փաստացիինքնարժեքով

72000

-

34900

75000

-

43500

65000

-

62300

ծ

41400

110600

585300 90692

64120) 37212

86600 24248 1380 111980 31354|

560480| -

565300 9600

440108

52992|

442780 514900|

156934|

161792

-

հաշիվներ

52992

-

մուրհակներ

|

.

108800

161792 -

293120|

08-10

170412|

41-31

61108481

11-31

143334 717414

յ

160972.

574900160972

լ

735872

735872

-

293120 170412

110848 վճարմանժամկետը չիլրացել -

-

-

31354

Է

-

յ

735872 լ

`

լ

411980

|

յ

9600 449708

ոաշիվ

01-04

108800

126400 35392| 99000

550500

432800

11592

23800

85000

224000 5000 229000| 132900 130900 85000

ծ

շվարկայինայլ

443334

92072

62300

-

-

-

-

վճարման փաստաթղթերում ներառվածփոխադրմանծախսերը, որոնք ենթակա են վճարման գնորդների կողմից, գումարած ԱԱՀ-ը: Շրջանառությունը դեբետով ներառում է երկու հասկացություն հաշվետու ամսում առաքված արժեքների փաստացի ինքնարժեքը ն գնորդների կողմից վճարման ենջակա փոխադրման ծախսերը գումարած ԱԱՀ Շրջանառությունը կրեդիտով իրացված արտադրանքի, արժեքների փաս-

տացի ինքնարժեքըն գնորդների կողմից վճարված փոխադրմանծախսերի գումարը՝ գումարածԱԱՀ: Առաքվածարտադրանքիշարժի հաշվառումը կատարվում է արտադրանքի ն նյութականարժեքների առաքման, բացթողնման ն իրացման տեղեկագրում (2-րդ բաժին), որտեղ զուգակցվում է արտադրանքի, նյութական արժեքների ն ծառայություններիառաքման (բացթողնման), իրացման ն գնորդներիհետ հաշվարկների անալիտիկ ն սինթետիկ հաշվառումը: Առաքման ե իրացման անալիտիկ հաշվառումը կազմակերպվում է ինչպես ըստ արտադրանքիառանձին տեսակների` բնական արտահայտությամբ, այնպես էլ վճարման փաստաթղթերի կտրվածքով, երկու գնահատությամբ՝փաստացիինքնարժեքով ն վաճառքի գներով:

41000

110600

-

550500

-

125400 98000

հա

ԱՀ ընդամենը ամսաթիվ | | Արա ՀՔիմաներընդամենը |

84400

մեքենաներ

այլ

փաստացիինքնարժեքով Յ

նշումներ վճարմանմասին

Գումարները ըստ վճարման փաստաթղթի

իրացումը

Քանակը ըստ անվանումների ն արտադրանքիխմբերի կամ բեռնված (առաքված) արտադրանքի վերաբերյալ այլ մասնակիտվյալներ

ն

Ընդ որում, հաշվի է առնվում ամսվա սկզբում ն վերջում մնացած, չվճարված, հաշվետու ամսում առաքված, գնորդների կողմից վերադարձվածն իրացված արտադրանքիընդհանուր քանակը: Տեղեկագրի 2-րդ բաժնի լրացման համար հիմք են հանդիսանում անցած ամսվա տեղեկագիրը (չվճարված արտադրանքի մնացորդը ամսվա սկզբին), հաշվետու ամսում առաքվածարտադրանքիվճարմանփաստաթղթերըն հրաման-բեռնագրերը,ինչպես նան բանկի քաղվածքներըձեռնարկության հաշվարկայինհաշվից: Տեղեկագրում առանձին նշվում է գնորդների հաշվին չեկերով վճարված երկաթուղային տարիֆի գումարը, քանի որ այն իրացման ծավալի մեջ չի ներառվում: Այսպիսով, 2-րդ բաժնից հնարավոր է ստանալ հետնյալ տվյալները՝ ամսվա ընթացքում պահեստից բացթողնվածն առաքվածշինվածքների քանակը` ինչպես ըստ տեսականու, այնպես էլ` արժեքային արտահայտությամբ, փոխադրման ծախսերիգումարը, ԱԱՀ-ի գումարը, հաշիվներով՝ վճարման փաստաթղթերովստացմանենթակագումարները, գնորդների հետ հաշվարկների վիճակը, տեղեկությունները հաշվետու ամսում արտադրանքի դիմաց ն փոխադրման ծախսերի հատուցման համար ստացված գումարների վերաբերյալ Ա այլն:

Տեղեկագրի ցուցանիշները ունեն օպերատիվմեծ նշանակություն, քանի որ անհրաժեշտ է ամեն օր ունենալ տվյալներ արտադրանքի առաքման ն իրացմանծավալներիմասին՝ պայմանագրայինպարտավորությունների կատարումըվերահսկելու նպատակով: Տեղեկագրի 3-րդ բաժինը լրացվում Է ամիսը ավարտվելուց հետո, բաղկացած է ըստ ներկայացված հաշիվների ամփոփ գումարների ն Բ Ա ն արտադրանքի դուրսգրում վճարում դուրսգրում, երեք մասից. վերադարձի պատճառով, Գ չվճարված, դուրսգրվածգումարներ: Այս բաժինը ծառայու: է 45 ն 46 հաշիվների կրեդիտային շրջանառությունների թիվ 11 օրագիր-օրդերում, ամբողջապեսարտացոլելու վերահսկելու ն հաջորդ ամիս 45 հաշվի մնացորդների հաշվարկման ճշգրտությունն ապահովելու համար:

706.

-

ի երետագրվող

աի

ոթ

ըԱ աւն դարում

՛

|

կ

կրեդիտագրվո Գուդ

ե

կրեդիտից(որպես իրացման շրջանառության

45 հաշվի

ԱՐ) «Հաշվարկային

Է

Ընդադենը

եղեկազրով, կագրով

հաշիվ»

Կավիերետին ԿԱ" հաշիվ» ե

180212 :

Գ.

արվա ո վարվ

Ն

չէ, իժբեր

չէ

Պատրաստի

| 110600 1380

արտադրանքիհամար

ՍԱ ամա տանկով Այդ թվում չի գրված, քանի որ Դուրս արտադրանքը թողնված գնորդի

Փոխադրման

ա

ժաիսեր

մուտ է պատասխանատու պահպանության

Ընթացիկ ամսվա տեղեկագրով Նախորդ ամսվատեղեկագրով 3 աղյուսակով Ընդամենը թիվ հաշվետու ամսվա համար

Հ------."

849206

ներքին բացվածքի ամսվա տեղեկագրերի են ըստ ն նախորդ ատուգված ընթացիկ

Գումարները

սյունակ 17-ի (161292-7124145:2358272.-14334)

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄՆ ՈՒ

Արտադրանքի վաճառքի հետ կապված ծախսերը անվանում են կոմերցիոն (արտարտադրական) ծախսեր: Դրանց կազմում ներառվում են. տարայի ն փաթեթավորմանհետ կապվածծախսերը, որոնք կատարվում են մատակարար կազմակերպությանհաշվին համաձայն գնացուցակների կամ պայմանագրի (փաթեթավորման թուղթ, փայտանյութ, լարան), մատակարարի հաշվին կատարվող արտադրանքի վաճառահանման հետ կապվածփոխադրմանծախսերը,այն դեպքում, երբ մեծածախ գները սահմանված են ֆրանկո ուղարկման կայարան (բեռնումը, բեռնաթափումը, տեղ հասցնելը), ձեռնարկության ֆինանսական պլանով նախատեսվածվաճառահանման այլ ծախսերը (կոմիսիոն միջնորդավճարի գրանցումներ, արտադրանքի անալիզի հետ կապվածծախսեր): Տարայի գծով ծախսերը արտարտադրական ծախսերում ներառվում են այն դեպքերում, երբ պատրաստի արտադրանքի տարայավորումը ն փաթեթավորումըկատարվում է դրանք պահեստ հանձնելուց հետո: Եթե տարայավորումը իրականացվում է արտադրամասերում, մինչն պատրաստի արտադրանքի հանձնումը պահեստ, ապա տարայի արժեքը ներառվում է արտադրանքի արտադրականինքնարժեքում: Այս ծախսերը հաշվառվում են 43. «Կոմերցիոն Հաշիվը ակտիվային է, մնացորդը հավասար է կատարված ծախսերի գումարին, որը բաժին է ընկել առաքված,բայց ամսվա դրությամբ սկզբի չվճարված արտադրանքին, դեբետային շրջանառությունը` հաշվետու ամսում արտադրանքի առաքման հետ կապվածծախսերին, կրեդիտային շրջանառությունը հաշվետու ամսում իրացված արտադրանքի դուրսգրման գումարներին: Արտարտադրականծախսերը հաշվեկշռում չունեն առանձին հոդված ն, դրա համար էլ, դրա կազմման ժամանակ 43 հաշվի մնացորդը հաշվետու ամսվա վերջին միացվում է 45 հաշվի մնացորդին: 43 հաշվի անալիտիկ հաշվառումը կազմակերպվումէ թիվ 15 տեղեկագրում ծախսերի հոդվածների, դեբետային ն կրեդիտային շրջանառություններով ինչպես հաշվետու ամսվա համար, այնպես էլ տարեսկզբից հաշված, որը ն ապահովում Էէ արտարտադրական ծախսերի վերլուծության ն հաշվետվությունների կազմման համար անհրաժե շտ պայմաններ: մաննեղո- 4343 հ հաշվիդեբետային ե ն շրջանառությունը արտացոլվում է թիվ 1, 2, 7, 10/1 օրագիր-օրդերներում, իսկ կրեդիտային շրջանառությունը թիվ 11 օրագիր-օրդերում: Իրացված արտադրանքին բաժին ընկնող արտարտադրական ծախսերը ենթակա են ամենամսյա դուրսգրման 46. «Իրացում» հաշվին: Այս նպատակով արտարտա-

ծախսեր» հաշվու

Դուրսգրում՝ կապվածարտադրանքի վերադարձիհետ ն ներկայացված գումարների նվազեցմանկարգով" Վճարված դուրսգրված ըստ հաշվառման խմբերի

Բ.

'

(թուբ.)

Ա աշիվներ ի

Դեբետագրվող "

(ԱՐՏԱՐՏԱԴՐԱԿԱՆ)ՕԱԽՍԵՐԻ

ԲԱՇԽՈՒՄԸ

-

-

ԿՈՄԵՐՑԻՈՆ

`

են դրական ծախսերը նախապես բաշխվում

պլանային ինքնարժեքինհամաճասնորեն:

առաքված արտադրանքի

Օրինակ.

Առաքված արտադրանքի պլանային ինքնարժեքը

ռուբլի է,

80000

ծախսերիարտացոլումը հաշիվներում Արտարտադրական

այդ

թվում ամսվա վերջում չվճարված արտադրանքիմնացորդը` 15000 ռուբլի, պլանային արտադրանքի գումարը` 65000 ռուբլի: Վաշվետու ժամանակաինքնարժեքով իրացված

շրջանում արտարտադրական ծախսերիգումարը՝ 4000 ռուբլի: Հաշվարկենք արտարտադրականծախսերի հարաբերությունը առաքված արտա556: Հաշվետու ամսում դրանքի գումարին 4000 »« 100: 80000 դուրսգրման ենթակա ծախսերի գումարը հավասար է 65000 ռուբլու 546-ին, այսինքն` 3250 արտարտադրական

կրեդիտ

Առաքվածարտադրանքի վրա ծախսված փաթեթավորման նյութերիարժեքր

ռուբլի:

հաշիվ 46. «Իրացում»

հաշիվ 43.

թիվ

«Առնտրայինծախսեր»՝ 1 օրագիր-օրդերին ե թիվ 15 տեղեկագրին: Թիվ 43 հաշվի ամսվա վերջի մնացորդը կկազմի 750 ռուբլի (15000-ի 596-ը կամ 4000ռուբլի 3250 ռուբլի): Կտ

Լ

ն

ա

434200

Դեկտեմբերին արտարտադրականծախսերըկազմել Հաստոցագործարանի ոուբլի, ապրանքային արտադրանքի պլանային արտադրականինքնարժեքը՝ ռուբլի, արտարտադրական ծախսերիտոկոսը՝ 0,652շ |(2832100) 434200: |

|

:

Այս տոկոսի հիման վրա շինվածքների լրիվ ինքնարժեքում ներառման ենթակա հետեյալ գումարները (ռուբլի).

մետաղահատհաստոցներ՝

1736»

(266200

շ.

:

0,652)

100)

փորագրիչմկրատ՝

: 100) 67200»: 0.652) 438».

կորացմանմեքենաներ

405:(62200 :

այլ

».

0,652)

253» (38800 0,652)

արտադրանք(մեքենաներ)'՝

100)

: 100):

են

Հաշիվների դեբետ

Իրագված արտադրանքի

բաժինըարտարտադրական ծախսերիդուրսգրման գումարի չափով

կիո աւան

ՍԱ առայությունների ն

արժեքը

՛

Առաքվածարտադրանքի արժեքը փոխադրման

աշխաԲեռնման-բեռնաթափման համար բեռնակիրներին տանքների հաշվարկվածաշխատավարձը

-

Հաշվետու կալկուլյացիաների կազմման ժամանակ որոշվում է թողարկված արտադրանքի լրիվ ինքնարժեքը, որի համար էլ հաշվառման միջոցով արտարտադրականծախսերըբաշխվում են անմիջապես`ըստ առանձին արտադրատեսակների:Եթե նշված ծախսերը արտադրանքի միավորիհամարանհնար է որոշել ուղղակի ճանապարհով,ապա դրանք բաշխվում են քաշին, ծախսին կամ պլանային արտադրականինքնարժեքին համապատասխան:Եթե հաշվետու ամսում թողարկվածարտադրանքը ամբողջապեսչի առաքվել, ապա թողարկված արտադրանքի լրիվ ինքնարժեքը որոշելու համար կազմվում է թողարկված արտադրանքի ինքնարժեքին վերագրվող արտարտադրական ծախսերի հաշվարկ: Այս հաշվարկը կատարված է ապրանքային արտադրանքի թողարկվածծավալի ն հաշվետու ամսում նշված ծախսերիփաստացի մակարդակիհիման վրա:

Կ

Դ

-

Դտ

Հաշիվ 43. «Կոմերցիոն ծախսեր»

Հաշիվների

Բեռնակիրներիաշխատավարձի գծով պահուստաֆոնդը

Անոր Յ9- աոա լ Արորնոթ իՑ

Դ

70.7

Բոող

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ր

ԻՐԱՑՄԱՆ

ՍԻՆԹԵՏԻԿ

ԴԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Արտադրանքիառաքման ն վաճառքի հետ կապված տնտեսական գործառնությունների ամբողջությունը անվանվումէ իրացման պրոցես: Դրա պլանավորումը սկսվում է պատվերներովձեռնարկությունների ապահովմամբ, որոնց հիման վրա կազմվում է պլան ըստ անվանացուցակի, որը դրված է արտադրականպրոցեսի կազմակերպմանհիմքում: Պատվերները համաձայնեցվում են ինչպես արտադրանքիպատվերների, այնպես էլ նյութերի մատակարարներիհետ: Գնորդների հետ կնքվում են պայմանագրեր,որոնցում նշվում է տեսականին, առաքման ժամկետը, արտադրանքիքանակը ն որակը, գինը, հաշվարկներիձնը:

Ար աար արմ է

է րից

վճարման ստացման

վ Արար Ար գնորդ

ամսաթիվը,

կամ

արտադրանքի

առաքման,

աշխատանքների,ծառայությունների կատարմանն դրանց վերաբերյալ վճարման փաստաթղթերիբանկ ներկայացման ամսաթիվը: Երկու դեպքում էլ իրացված արտադրանքը, աշխատանքները ծառայությունները հաշվառվում են 46. «Արտադրանքի(աշխատանքների,ծառայություննե367

րի) «իրացում» հաշվում: Վերջինիս առանսնահատկություննայն է: որ հաշվի դեբետում ն, կրեդիտում արտացոլվում է միննույն քանակությամբ (ծավալով) իրացված արտադրանքը տարբեր գնահատմամբ. դեբետում փաստացի ծախսերին ավելացված արժեքի հարկի գումարները, կրեդիտում հասույթի (մուտքագրված վճարների) կամ ավելացված արժեքի հարկի հետ մեկտեղ վճարման ներկայացվածգումարները: Այս առանձնահատկությունը թույլ է տալիս օգտագործել 46 հաշիվը` ձեռնարկության տնտեսականգործունեության ֆինանսական արդյունքների հաշվարկման համար, իբրն շրջանառությունների տարբերություն: Դեբետային շրջանառության գերազանցումը նշանակում է վնաս` որպես աշխատանքային արդյունք, իսկ կրեդիտայինշրջանառության գերազանցումը՝ շահույթ: 46 հաշիվը մնացորդ չի ունենում, քանի որ ամեն ամիս այն փակվում է՝ 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշվի հետ թղթակցությամբ: Արտադրանքի(աշխատանքների, ծառայությունների)առաքմանն իրացման գործառնություններիարւոացոլումը հաշիվներում (առանց 45. «Առաքվածապրանքներ»հաշվի կիրառման) Հաշիվ 46. «Արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայություների)իրազում»

Հաշիվների կրեդիտ

20.23

-

37,40 -

«0-

Դ

Կ

Փաստացի ինքնարժեքը. առաքվածարտադրանքի, հանձնվածաշխաւրանքների,

ծառայությունների

Առաքվածարտադրանքին վերաբերողկոմերցիոնծախսերը Արտադրանքիարժեքից դուրս վճարվածտարայիարժեքը Առաքվածարտադրանքինվերա- | բերող ԱԱՀ-իՆակցիզներիգու-

ճարները

Շահույթ՝որպես իրացման

արդյունք

Հաշիվների

Առաքվածարտադրանքի, ն ծահանձնվածաշխատանքների ռայություններիդիմացվճարման ներկայացվածգումարները

դեբետ

-

աս

արդյուսքսերը:

է սինթետիկ Առաքման ն իրացման հաշվառումը կազմակերպվում ն օրագիրցուցանիշների ենթահաշիվների կտրվածքով թիվ օրդերում, որը նախատեսվածէ 40, 43, 45, 46, 47, 48, 62 հաշիվների կրեդիտայինշրջանառությանն 45, 46 հաշիվների անալիտիկ տվյալների արտացոլմանհամար:Թիվ 11 օրագիր-օրդերըլրացվում է թիվ 15 ն 16 տեղեկագրերի է իմանւոլ, անալիտիկտվյալներիհիման վրա: ն որ օրագիր-օրդերում հաշիվների անալիտիկտվյալները թիվ արտացոլվում են իրենց փաստացիինքնարժեքով,հաշվառման գներով, ներկայացվող հաշիվների կամ փոխարինողփաստաթղթերիգումարներով ինչպես հաշվետու ամսվա, այնպես էլ տարվա սկզբից շրջանառություններով՝ ներառյալԱԱՀ-իգումարները: Տարվա սկզբից շրջանառությունները,որոնք վերաբերում են առաքված արտադրանքին,օգտագործվում են փաստացի ինքնարժեքի ն ներկայացվող հաշիվների գումարների տոկոսային հարաբերության հաշվարկմանհամար: Այն միշտ փոքր է 100Չ6-ից,քանի որ ցույց է տալիս ձեռնարկության փաստացի ծախսերի բաժինը հասույթի գումարների

Կարնոր

մեջ,այսինքն՝ մեջ:Մնացած արտադրանքի վաճառքի արժեքի մասը

արտացոլում է շահույթի բաժինը:Գաստոցագործարանի գծով տոկոսաէ յին հարաբերությունըկազմում 82,0». 12516000 ». 100) 3068000|: օ ն ե Նշանակում է, հասույթի մ մոտ 1895-ը կազմում է ձեռնարկությա շահույթը: Ներկայացվող տոկոսը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն շահույթի պլանի կատարմանվերլուծության,այլ նան ամսվա վերջում առաքված ն բաց թողնված արտադրանքի,կատարվածաշխատանքների,ծառայությունների չվճարված մնացորդի փաստացի ինքնարժեքի հաշվարկման համար: Դրա համար, ամսվա վերջի դրությամբչվճարվածհաշիվներով վաճառքիարժեքի գումարըբազմապատկումեն ստացվածտոկոսով: Հաստոցագործարանիհամարմնացորդը փաստացի ինքնարժեքով կկազմի 90692 ռուբլի (110600.820:100), այդ թվում գնորդներին պատասխանատուպահպանությանհանձնվածը` 8364 ռուբլի (10200: :

Առաքվածարտադրանքի,կատարվածաշխատանքների, ռայություններիդիմաց կաճխիկ ստացվածկամ բանկումհւսշվեգրված գումարները որպես իրացման Վնասներ՝

ծա-51,52

Եթե իրացման պահ է համարվում արտադրանքի, աշխատանքների, ծառայություններիհանձնման (առաքման) փաստը, ապա սկզբում գրանցում է կատարվում62. «Հաշվարկներ գնորդների ն պատվիրատուների հետ» ԿԱ ակտիվային է, դրա մնացորդը որոշում է անձնված, բայց չվճարված արտադրանքի, աշխաապլատվիրատու տանքների, ծառայությունների արժեքը, դեբետային նառությունը՝ հաշվետու ամսում հանձնվածարտադրանքի,աշխատանք-

թողնման

րում») հա նաների

:

նամ

արդյունք

ի հաշիվը

ների, ծառայություններիբացթողնմանարժեքը, կրեդիտայինշրջանառությունը՝ հաշվետու ամսում գնորդներիկողմիցվճարվածգումարները: Առանձին հաշիվներում որոշվում ե հաշվառվում են հիմնական միջոցների (հաշիվ 47. «Հիմնական միջոցների իրացում ն այլ Օտաերի (հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում») իրաց-

Հրա

՝

:

:820 :100)՝

՝

հաշվի անալիտիկ ցուցանիշները ԹիվՄ Օրագիր-օրդերում են

օգտագործվում

իրացման

համար, այսինքն հաշվարկի

հաշվի

անալիտիկ տվյալները փաստացի ինքնարժեքի ն վճարված (մուտքագրված) գումարների մասով: Շահույթի գումարը որոշվում է ելնելով իրացված արտադրանքի վաճառքի արժեքից (վճարված գումարներ), որից հանվում են իրացված արտադրանքի փաստացի ինքնարժեքը, ԱԱՀ-ի գումարները, ինչպես նան արտարտադրական ծախսերի հանրագումարը: Հաստոցագործա440108 րանում այն հավասար է 120360 (735872 160972): Թիվ օրագիր-օրդերի անալիտիկ տվյալների հիման վրա, շահույթի գումարով, հաշվապահությունը կազմում է տեղեկանք թիվ 15 օրագիրօրդերի համար, հաշիվների հետնյալ թղթակցությամբ: --

--

պարտքի գումարով: Այսպիսի հնարավորությունը ապահովում է հաշվարկների գույքագրումը տարեկան հաշվետվությունները կազմելուց առաջ: Միջոցների դուրսգրումը իրականացվումէ հայցային վաղեմության ժամկետը լրացնելիս կամ արբիտրաժի ն դատականմարմինների կողմից գնորդի անվճարունակությունը (կամ հայցի մերժում) ճանաչելու մասին որոշման հիման վրա: Վերոհիշյալ գործառնություններիհաշվառման համար օգտագործվում է 82. «Կասկածելի պարտքերի պահուստաֆոնդ»պասիվային է չօգտագործված պահուստաֆոնդի հաշիմը, որի գումարը: Հաշվի շրջանառություններն են՝

մնացորդը Աբեդիտում նշանակում

-

'

Դտ

հաշիվ 46. «Արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայություների)իրացում»

Կտ

հաշիվ 80. «Շահույթ ն վնաս»

Դտ

(ւբ)

Հաշիվների կրետիդ

Ղաշիվների

Ընդամենը

«Առաքված

վնաս»

Պահուստաֆոնդի չօգտագործված գումարները տարեվերջում (պահուստաֆոնդի գերազանցումըկասկածելիպարտքերիփաստացիգումարներին) «Կասկածելիպարտքերի պահուստաֆոնդ»

Կտ 80. «Շահույթ ն վնաս»

432800

«Արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացում» «Վաշվարկային

հաշիվ» Ընդամենը

ն

Գործառնություններիհաշվառումը տարվում է թիվ 11,12,15 օրագիրօրդերներում ն թիվ 16 տեղեկագրում:

` դեբետ

51.

«Շահույթ

հաշիվ 82. «Կասկածելիպարտքերիպահուստաֆոնդ» հետ» հաշիվ 62. «Վաշվարկներգնորդներին պատվիրատուների

Դտ 82.

արտադրանք»

Յ.

80.

«Կասկածելիպարտքերիպահուստաֆոնդ»

Պահուստաֆոնդիօգտագործմանդեպքում. Կտ

:

դեկտեմբեր199--թ

հաշիվ

Կտ 82. 2.

Օրագիր-օրդեր թիվ 11

46.

Պահուստաֆոնդիգոյացմանդեպքում. Դտ

Հաստոցագործարանի

:

45.

1.

432800

440108

565300

160872

735872

449708

565300

160972

1611612

Մի քանի խոսք կասկածելի պարտքերի գծով պահուստաֆոնդի(ռիսկի ֆոնդ) ձնավորման անհրաժեշտությանմասին: Կապված իրացման պահի փոփոխության հետ, ստիպվածանցնում է իրացման այն ծավալի ինքնաֆինանսավորման, ձեռնարկությունը որը վճարված չէ գնորդներին պատվիրատուների կողմից: Սա արվում է իրացման հետ կապված վճարումներին պարտավորությունների(հարկեր բյուջեին ն այլն) կատարման ապահովմաննպատակով: Միջազգային պրակտիկայում այսպիսի դեպքերում ընդունված է պահուստաֆոնդի ստեղծման կարգը` հաշվեկշռայինշահույթի հաշվին շրջանառության միջոցների համալրման համար: Դրա չափը որոշվում է ամեն տարի կամ տոկոսայինհարաբերակցությամբ՝ դեբիտորականպարտքերի գումարների նկատմամբ(առավել կայուն գումարների դեպքում), կամ յուրաքանչյուր կասկածելիպարտքիգծով փաստացիգոյացած դեբիտորական '

Այգրոնցմ

Է

Գ

Յ

ջ

Փ

Հ

Է

:

Ծ Հ

բ

Օ

Է

Հ

Էղո

Տ

|

Ց

Ջ

Հ

ՒԷ-

Հ

-

Հ

«

Փ

ա»

Հ

-

-

Հ

նի

Ադդրոն

դվիշտվ

Է

Ջ

Գ

մղոռվոթ '. Աարոն ԲՊդորմնողօ

Տ

Ջ

Տ.

Ջ

«

Չ

"Ո

լ

Հ

Ց

«

ծ»

Հ

Հ

Ջ `

Տ

Տ

:Տ

Ջ

Ծ

ծ ՞

.«

Տ -

Յտ

-

Ջ

« ԱՂդծսծվը ոոտկտցովք

մ

ղՂդիվտկտ դոկոճսմըԱ

|Հ Ջ

Տ ցոմկտտմտ ունվոքոմնտ ՀԾ ց/ուճցոստ վմ զ

ցոցսո

-

Յ

ո

Է

ճ

վտո տտմոտ 'Յդոմն տմտոլ, 6

:

Թ»

-

Ջ

պ

Կ

Ջ

Տ

31133

Տտ

Ջ

-

՞

Հ

-

Տ Հ|Յ«ՅՀ աՅ ԱԷ

Տ

ւ

:

'

ՅՏ.

-

Հ

Ժ

ՀաՅՅԵՅՏՏՅՏ

Յ:ճ Ը ՏԱՏԱՏԵ28335

ԷՒ

Յ

Յ

Կ

--

.

Կ

Հ

-

Ճ

Տ

Մ

Փ

Յ Յ

Յ -

6Ք

Ծ

Յ

Է)

մմտրով վն վնստ

-

Տ:

2356882238 ՃՃՅՅՑՔ ԷԻ

ՏՐՏՅՅՅՏՏՏՏՏՅ85

ՏՅՆՃՏԹ ՅՏ5

--

ՅՅ55

ՀՏ

ԸՅՏՅԱՅՏՅԸ

852818:8188282 5Տա:Տ5 ԷՒ 5:55 ԷՋ ԷՐԷԻ-Հ| ԺԲԺ

Թ)

-

Յռ-Հ29

ՃՅՏՏՅՏՅԱՅ

ՋՐ

ՅՅ

Տ

-՞ "

348:«815ջ8

ՀԱՏՅՅՔԵՅ

տ.

ՏՅԺՏ.,.

ՕՏաաՆՅՅՅ8

5ՏՏՑ `

Տաապաթ

ՅՑ

55» Յտատ:տՅՀ

ՅՏՏՅՅԾՏՏՑ

«ՀՅՅՏՏՀՅՅՏՅ

ՀՅՏՅՏՀՅՅՅ8

ՇԲՅՑ ՅՅՑ

ՀՀՀՀՅՅՅ5Տ

ՅՏՅՅՅՏՑԵՏ

«ՃՅ

5Յ

ծ

:

ՅՀՏ

ՔՐ

ՅՅ

ՅՃՏ

Հ

ՀՀՀՏ:Տ ՒԷ3--: Փ-տՅՅ

ՅՑՏԸՀԺՋՏ

ց

ՅԵՑ Ճ-Յ

ի

Յ

Ց

1:

ՅՏ Յ5-

թ:ԸՔԲ

ՏՏ

յ

Յ

-

Թ. 5»

ՃՅ

Է-

8`-.Տ" ԷՏ

2Յ

թ

աՑՅ5իՑ Յատտ

Է. ՃՏԱՏՏԵՑԵՏՅ

:

Բ-ԷՒՎ- ՀՏՏՏ2

Տա ՀՏ5Յ ՏոԵՏՏ

ՏՏ

Էլ

«8ՏՅ-

Յ

ՅՅ

ԹԷԷՆ5` Յ ԷԷ Ք-2-լ ՅՑ 38 5-75ԷՏԷ՛ Բթ-լ ՏՏ

աՀ»Յ «ՅԱՏ

255ՅՅ պ

ՒԷՐԻԼՆԷՒԻ:

Է

ՏԾ

ՏՅ5

Ծ

ԳՅ

`»

ՅՅ

95ՅՅ Յ-

ՅՏՔ:5 Ւ -Գ1-

Յ-Բ ՀՏ ՏԵՅԾՑ ՃՏՅՑ

82523553 «ՏԵ352228555:: ԱԿԱՅԶՈՆ ՏՏՏՅՅԵ`

ՏՅՏՅՅՅՅԹ

3552858285332548

«23

Հատ:

ՇՏ

-

Յ

Հ

թյ)

ՅՅՏ ՅՅ -

՞

Ջջ

ռ:

Տ

.

Հ

-

:

5. Է)

Յ

Գ

3Յ5ջ Ք5Յ

--

Ք.

.-

ԷԶ

ՅՅ

ՅՅ

ՅՅ

Էլ

8:

Տ

Է

ՅՅՅՅԲ

«ՅՅՏՏՏ

-Հ`

բ

Յ

ՅՑ Յ

-Փ

-

ՇՀ

8:

ՀՏ

--

Փ

Վ

Բ

ԷԶ

3/2

Շ

,

31:38

Յ-

Յ

ԷՒ

ԾՅ

:

«8 Հա ։

ՅՑ

:

5» ՅՋ

Թ

ՀՅ 53: 5» Յ5 ՅՀՏ ՅՅ ՀՏ 5.8 ՅՅ ա ԹԸ 38 352283258 ԱՏա»58 ՅՏԵՀՅ »Յ

Ջ

-

ԷՀ -

|

ՖՈՆԴԵՐԻ,

Տ

ՆԻ

Վջ.

Տ 68

Հ

»«

5Տ-556

՝:ՅՏՏ' Հ

«3»

-

3 2Տ

ՀԾ,

8...

5 8 :8 Հ 685Յ5

դլ

ՏՅ

518 55 85 ջ3 558 ՀՏՀ Է 5 ՀՅ85 258 35 3 8 ԿՀ Ժ--Ը-Չ5

-

Ա

-

Ց

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ

ԵՎ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

ԵՎ

ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ

ՀԵՏ

ԴԻՍՆԱԴԻՐՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Շուկայական հարաբերությունների ձնավորման ն զարգացման պայմաններում ձեռնարկությունները կարող են ինքնուրույն ձնավորել իրենց ֆինանսական ռեսուրսները, որոնց հիմնական աղբյուրներից, ինչպես արդեն նշվել է, հանդիսանում են շահույթը, ամորտիզացիոն հատկացումները, արժեթղթերի իրացումը, բաժնետերերի, իրավաբաճական ն ֆիզիկական անձանց բաժնային ն այլ մուծումները, ինչպես նան վարկերը ն այլ մուտքերը, որոնք չեն հակասում օրենսդրությանը: Ձեռնարկության միջոցների որոշ աղբյուրների, դրանց շարժի հաշվառումը քննարկվել է նախորդ գլուխներում: Այս գլխում քննարկվում է կանոնադրականկապիտալի, հատուկ նշանակման ֆոնդերի, շահույթի ն տնտեսական միջոցների այլ աղբյուրների հաշվառումը: Նշենք, որ ձեռնարկությանսեփական միջոցներիձեավորման հիմնական աղբյուրը կանոնադրական կապիտալն է, որը միջոցների ամբողջություն է ներդրված ձեռնարկության մեջ դրա սեփականատիրոջկողմից: Կանոնադրական կապիտալի ձնավորման կարգը սահմանվում է օրենսդրությամբ ն հիմնադիր փաստաթղթերով: Այսպես, պետական ձեռնարկությունների կանոնադրական կապիտալը արտացոլում է միջոցների գումարը, որը պետությունը բյուջեից տրամադրել է ձեռնարկությունը շահագործմանմեջ մտնելու պահին՝ նրա գործունեության իրականացմանհամար (բոլոր ծախսերիարժեքը. շինարարական, մոնտաժային, կարգավորման աշխատանքների, սարքավորման, շրջանառու ն դրամականմիջոցների արժեքը): Ոչ պետական առետրային կառուցվածքի կանոնադրական կապիտալը ձնավորվում է բաժնետերերի (մասնակիցների) կողմից մուծված միջոցների հաշվին (դրամական, նյութական ն այլն) ն դրա համար էլ իրենից ներկայացնում է մի քանի իրավաբանական կամ ֆիզիկական անձանց` բաժնետիրականընկերության, ընկերակցության ն այլ կազմակերպաիրավական ձների ձեռնարկություններիի հիմնադիրների կոլեկտիվ սեփականություն: Քննարկենք կանոնադրականկապիտալի հաշվառումը բաժնետիրական ընկերության օրինակով:

Գ

ՎԱՐԿԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

Հ

՞

ԳԼՈՒԽ

ՕՐԸ

Բաժնետիրականընկերություն է հանդիսանում այն իրավաբանական ունի հատուկ անվանում, հիմնական (կանոնադրական) կապիտալ` բաժանված որոշակի քանակության հավասար մասերի (բաժնեմասերի) ն պատասխանում է ըստ պարտավորություններիմիայն իր ունեցվածքով:Այն կամավորմիավորում Է հիմնված մասնակիցների հավասարության սկզբունքի վրա, ովքեր կատարում են համատեղ գործունեություն: Պարտադիր պայմանը` ավանդի ներդրումն է այդ գործունեության մեջ, այսինքն` բաժնետիրականընկերությունը (ԲԸ) կապիտալների միավորում է: Բաժնետիրականընկերության գործունեությունը կարգավորվում է կանոնադրությամբ:Բաժնետերերըլրիվ գույքայինպատասխանատվությունչեն կրում ըստ ԲԸ պարտավորությունների. նրանգ պատասխանատվությունը սահմանափակվումԷ միայն կանոնադրական կապիտալումներդրածավանդով: Տարբերում են բաց ն փակ տիպի բաժնետիրականընկերություն: Բաց տիպի ԲԸ համար բնորոշ է բաժնետոմսերիտարածումըբաց բաժնեգրությամբ: Բաժնետոմսերը կարող են ազատ փոխանցվելմեկ անձից մյուսին, այսինքն` արժեթղթերիշուկայում ունենալ կրկնակի անձը, որը

շրջանառություն:

Փակ տիպի ընկերությունըշուկա բաժնետոմսերչի թողարկում (չի վաճառում):Բացի դրանից, փայատերը չի կարող իր բաժինըփոխանցել ուրիշին՝ առանց մյուս բաժնետերերիհամաձայնության: Յուրաքանչյուր ԲԸ ունի կանոնադրականկապիտալ. որի մեծությունը ֆիքսվում է ԲԸ կանոնադրությանմեջ ն կարող է փոփոխվել միայն նրա կանոնադրության փոփոխմանհամար սահմանվածկարգով: Կանոնադրականկապիտալիփոփոխմանճասին որոշումը մտնում է ուժի մեջ այն պահից, երբ այն ընդունվում է ընդհանուր ժողովի կողմից՝ սահմանված կարգով: Ընկերությանհիմնադրմանպահին կանոնադիրկապիտալըպետք է կազմվածլինի սովորականբաժնետոմսերի նախօրոք որոշված քանակի տասնապատիկինհավասար անվանական արժեքով: ՌԴ բաժնետիրական ընկերությունների մասին կանոնադրությանըհամապատասխան, դրանք թողարկում են միայն անվանական բաժնետոմսեր՝բոլոր բաժնետերերին պարտադիր կերպով գրանցելով համապատասխան ռեեստրում: Բաժնետոմսերի վճարմանդիմաց կարող են ներդնել գույք, կառույցներ,ոչ նյութականւսկտիվներ,այլ նյութականարժեքներ, դրամական միջոցներ ռուբլիներով ն արւոարժույթով: Կանոնադիր կապիտալի միջոցների շարժի հաշվառումը իրականացվում է 85. «Կանոնադրական կապիտալ» հաշվում: Հաշիվը պասիվային է, ֆոնդային, հաշվի կրեդիտային մնացորդը ցույց է տալիս գրանցված կանոնադիրկապիտալիգումարը, դեբետային շրջանառու'

``

թյունը` կանոնադիրկապիտալիպակասեցումը բաժնետիրականընկերության կազմից հիմնադիրներիդուրս գալու ժամանակ, կրեդիտային շրջանառությունը՝կանոնադիրկապիտալի մեծացումըզանազան պատճառներով՝ օրենսդրությանըհամապատասխան: 85. «Կանոնադրականկապիտալ» հաշվում արտացոլվող գործառնություններիհաշվառումը տարվումէ թիվ 12 օրագիր-օրդերում: Դիտարկենք հաշվարկների կարգը բաժնետիրական ընկերությունների հիմնադիրների(բաժնետերերի) հետ: Բաժնետիրականընկերության գրանցումից հետո, գրանցվածկանոնադրականկապիտալի գումարով ստեղծվում է բաժնետերերիպարտք ընկերության հանդեպ: Հիմնադիրների հետ հաշվարկներիհաշվառման համար օգտագործվում է 75. «Հաշվարկներ հիմնադիրների հել» հաշիվը: Այն ակտիվա-պասիվայինհաշիվ է, որը ծառայում է մի կողմից հիմնադիրների հետ կանոնադրականկապիտալի ավանդների գծով հաշվարկները հաշվառելու համար («Հաշվարկներ կանոնադրական կապիտալիավանդներիգծով» ենթահաշիվ), մյուս կողմից՝ հաշվառելու համար հաշվարկները հիմնադիրների հետ` ըստ նրանց հաշվարկված ' եկամուտների («Հաշվարկներ ըստ եկամուտների»ենթահաշիվ): Կանոնադրական կապիտալի միջոցների շարժի հաշվառման գործառնությունների ։

Հաշիվ

85.

արտացոլումը «Կանոնադրական կապիտալ»

Հաշիվների Դ

Հաշիվների Կ

կրեդիտ

Կանոնադրական կապիտալի ընկերություպակասեցումը նից բաժնետերերի կամ մաս75-

մն.

-

տալի գրանցված գումարը

նակիցներիդուրս գալու դպ-

|

Կանոնադրական կապիտալի ձեավորումըգրանցմանպահին

Կանոնադրական կապիտալի

|

ավելացումը չբաշխվածշա-

քում

թ»

Կանոնադրական կապիտալի

ընկերության վնասների ծածկ| Նույնը՝ շահույթի հաշվին զուտ

ձան

դեբետ

կապիԿանոնադրական

պակասեցումբաժնետիրական | հույթի հաշվին

`

«81

համար

Ընկերության բաժնետերերըգրանցվում են ԲԸ հատուկ ռեեստրում: Բաժնետերերի հետ ավանդների գծով հաշվարկների անալիտիկ հաշվառումը տարվում է նրանցից յուրաքանչյուրի հետ` քարւոերում կամ տեղեկագրերում, որոնցում արտացոլվումեն կանոնադրական կապիտալին կատարվող ավանդների, պարտքերի գումարը. դրա գծով

մարման ամսաթիվը,պարտքերի մարման

դիմաց մուծված ակտիվների կարող են ձեռք բերված ական միջոցներ, ոչ նյութական ա տիվնե ռուբլիներով կամ արտարժույթովն

Հիմնադիրների

հետ

հաշվարկների գծով գործառնությունների

արտացոլումը

ն,Հինռագիրները բաժնետոմսերի ումա Հաշիվների այլ րն Կարա կան արժեքնե Գներ ի հաշվառում իրականացնելու պարտքերի համար հիմք ծառայում Հիմնադիրների հիմնադիր փաստաթղթերը, գումարը սկզբին հիմնական միջոցների նյութական րդնել

Հաշիվ

75-1.

«Վաշվարկներ կանոնադրական կապիտալի ավանդների գծով»

,

:

Ան

կրեդիտ

ն

յ

ամսվա

ոչ

ակտիվներիընդունման-հանձնման ակտերը, վճարման հանձնարարագրերը, դրամարկղիմուտքի օ ն

անոնադոական տները

հիմնականմիջոցներիներ-

այլը:

տարվում է գրանցում է

ըստ

տալի ավանդների գծ րի Գժով» տային մնացո արորացուում ավանդների րի

75-1

պիտալի գրանցված գումարով կա«Գաշվարկներ կանոնադրական կապի-

՛՛

բ

է: Դեբեորըակտիվային դեբետի, ենթահաշվի է հիմնադիրների պարտքի

արում.

դրմանժամանակ

Հիմնադիրներիպարտքերի

:

Այսպիսով,

դեբետ

Մն-Հիմնադիրներիպարտքերի

են

դիր

ւ

ի

գոյացում

ըստ

ավանդների՝

ոչ

կանոնադրականկապիտալի

նյութական ակտիվների

ներդրմանժամանակ

մեջ

դրամականմիջոցների ներ-

դրման ժամանակ

գումարըըստ

այլ

-

50,51,52

ակտիվներիներդրման

40424: ժամանակ շրջանաություն վառոնադրական դեբետի՝ հաշվե նոր պարտքի ըստ պահուսՇահույթի մնացյալ գումարը (համախառն շահույթ՝ իացբուն առաջացումը, ավանդնե հիմնադիրների տալի մեջ, շրջանառությունը շահութահարկի տաֆոնդի գոյացմանը ուղղված գումարը, կապիտալի մեջ ամսվա սկզբին

ը ըստ

մ

ըստ

կրեդիտի`մարված

երիտորան

պարտքի գումարը՝ ներդրված դրամական միջոցների,ոչ նյութական ակտիվների, գույքի տեսքով: պես, ընկերության ՐՂ

է ձեռնարկություններից՝ ՄԻստացված շահութա-

հաշվեկշռային մ է շահույթը հարկվում

եռն

ատասխան: Հարկվողշ շահույթի յթի

վարկման ժաման

ի հաշ-

շահույթը պակասեցվում է ԲԸ տարա խառն գումարով (յուրաքանչյուր պմիս, տոկոսով աիքունների ինքնուրույն կերպով),մինչն տվյալ պահուստաֆոնդի

տաֆոնդին '

,

պահուս-

որոշակի

,

ա

ա

հիմնա հասնելը, սակայն կանոնադրական լ

դեպքում պահուստա

ված` ՝

անն

փաստաթղթերում նշված չափին կապիտ օշ- ոչ ավելի: Այդ պիտալի2596-ից ,

ֆոնդին(յուրաքանչյուր ամիսյուրաքանչյուր

եռամսյակ)հաշվարկված հատկացումների գումար

զանցի հարկվող շահույթի 5096-ը: Ապա ենթակաշահույթի

գումարը:

ը 4 հա շվարկվում վա

է

հարկման

`

հանած

հանած

գու-

մարը) բաշխվում է բաժնետերերի ժողովի որոշմանը համապատասխան: Այդ դեպքում այն, որպես կանոն, բաժանվում է երկու մասի. մեկը ուղղվում է դիվիդենդների վճարմանը, մյուսը հատուկ նշանակման հիմնադրամների գոյացմանը: Դիվիդենդ կարող է վճարվել յուրաքանչյուր եռամսյակ կամ կես տարին մեկ, տարին մեկ: Միջանկյալ դիվիէ ֆիքսված դենդը հայտարարվում է տնօրենների կողմից նե ունենում Վերջնական ընդհանու ր է դիվիդենդըհայտարարվում տարեկան ր Վերջնական դիվիդենդը հայտարար ընդ չափ: ժողովի կողմից, ըստ տարվա աշխատանքների արդյունքների, հաշվի առնելով միջանկյալ վճարվածդիվիդենդները: Ըստ արտոնյալ Է ֆիքսված :

Ար ԱԱ աշվարկվու

բաժնետոմսերի, ԿԱՒ դիղիդոոդը արվում

Արո

առաջ

րթին.

ար տ վան անկախ

ստացվա

շահույթի չափերից: Եթե ստացված շահույթը չի բավարարում պրտոնյալ բաժնետոմսերի դիվիդենդների վճարման համար, ապա օգտագործում են հատուկ ստեղծված պահուստաֆոնդը կամ այլ աղբյուրներ: Դիվիդենդներ չեն վճարվում ըստ բաժնետոմսերի, որոնք բաց չեն թողնվել շրջանառության մեջ: Դիվիդենդ կարող է վճարվել բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի, ապրանքի տեսքով, եթե դա նախատեսվել է ԲԸ կանոնադրությամբ: Ընկերությունը հայտարարում է դիվիդենդի չափը՝ առանց հաշվի առնելու հարկը: Դիվիդենդը վճարվում է միայն ներդրված ավանդի չափի կամ ձեռք բերված բաժնետոմսերի վճարման համար մուծված գումարի համամասնությամբ: Դիվիդենդների տեսքով

3/9

ստագված եկամուտներից հարկը պահվում է վճարման աղբյուրից, այսինքն՝ բաժնետիրականընկերությունից:

ուԻՆուն է152.զազվանկնե, հարծվում եկամու համար կրեդիտային մնացորդը Ենթահաշիվը պասիվային ուտների

գծով»

գրկվում

եահաշիւը: բաժնետերերիհանդեպ ԵԱԹԱԼ արը օգտագործում» հաշվի կրե իտլ «Շահույթի հաշվի րթղթանց 15-1, ՏՆ, ետը թղթակցում հետԲը դեր ն արտի աիվների: աի ինի» ԱԱ է,

:

15-2

րեդիտը

աշ

թղթակցում

է 81.

է 38.

:

ամ

հաշվար

դենդներ հաշվարկելու ժամանակ օգտագործումեն 70. «Վաշվարկներ անձնակազմիհետ աշխատանքիվարձատրությանգծով» հաշիվը: Դիվիդենդները հաշվարկվում են բաժնետերերի ժողովի արձանագրության ն որոշման հիման վրա, հաշվապահության տեղեկանքով (որտեղ արտացոլվում են նան պահված հարկերի գումարները): Եկամուտների փոխանցումը ն վճարումը իրականացվում է դրամհիման ուտների գծով հաշվարկների անալիտիկ հաշվառում շվառումը տարվում է ըստ յուրաքանչյուր բաժնետիրոջ՝ թիվ 7 տեղեկագրում: Բաժնետերե թիվ Ց աԱ Ա ԲՆ բ ւմը տարվում է թիվ8 օրագիր-օրդերում:

Արանանծնարարագրերի հետ րա բաժնետերերի եկամ

ԱՊՐԻ

Ն

Ա

հետ Բաժնեւոերերի

Ի

հաշվարկներիգծով

Հաշիվ 75-2.

ո, աագուտների գործառնությունների

Պաշիվների կրեդիտ Դ

,

Կ

Բաժնետերերից(ֆիզիկական |

Սն.

մարներ

Հաշվետուժամանակաշրջա-

Բաժնետերերիկողմից կանո-

նում

նադրականկապիտալին

ների գումարներ

ավանդագրված պարւոքերի

Արտոնյալբաժնետոմսերիգծով

|

Վաշիվների դեբետ

-Բաժնետերերին պարտ-

իրավաբանական անձանցից քերիգումարըըստ եկամուտպահվածեկամտահարկիգուների

ն

խաղուն

արւուս

|

մարմաննուղղված դիվիդենդ-

75-1

ների գումարներ

50.5,

Բաժնեւոերերին փոխանցված եկամուտներիգումարներ

հաշվարկվածդիվիդենդ-81

հաշվարկվածդիվիդենդների գումարներայն դեպքում, երբ

դիվիդենդների |փոքր ստ վճարման ենթակագումարէ

ներից

անվանական ՛

Ց Կնա Կտ խավ Ձեռք

արն

ների հետ»

եր հիմն

60000000 ռուբլի

են դիմաց բաժնետերերըկատարել բերված բաժնետոմսերի

հետնյալ մուծումները. ձնով 50000000 ռուբլի գումարովա) դրամական հաշիվ» Դտ հաշիվ 51. «Վաշվարկային

կապիտալի հաշիվ 75-1. «Հաշվարկներկանոնադրական 50000000 ավանդներիգծով» 1500000 ռուբլի գումարով բ) հիմնականմիջոցներով 1500000 միջոցներ» Դտ հաշիվ 01. «Վիմնական ան կապիտալի պիտալ նոն նե կանոնադրակ Կ տ հաշիվ 75-1. «Վաշվարկներ 1500000 գծով» ավանդների 800000 ռուբլի գումարով գ) պատենտներ

ռ.

ռ.

-

ռ.

ռ.

-

800000

հաշիվ 04. «Ոչ նյութականակտիվներ» կապիտալի կանոնադրական Կտ հաշիվ 75-71. «Վաշվարկներ 800000 ավանդներիգծով» դ) նյութեր 2000000 ռուբլի գումարով

Դտ

ռ.

ռ.

-

Դտ Կտ

2000000

հաշիվ 10. «Նյութեր»

կապիտալի կանոնադրական հաշիվ 75-1. «Վաշվարկներ 2000000 ավանդներիգծով»

ռ.

ռ.

ն շրջանաՊամեմատելով 75-1 հաշվի դեբետային կրեդիտային ԲԸ կանոնադրական է են՝ ձնավորված ինչքանով ռությունները՝որոշում պարտքը (1751 հաշվի դեբետ) բաժնետերերի Այսպես, կապիտալը: մարման համար մուծված հավասար է 600000000 ռուբլու, պարտքերի են 54300000 ռուբլի: գումարները (75-71 հաշվի կրեդիտ) կազմում 54300000 ռուբլու է ձնավորված կապիտալը կանոնադրական Այսպիսով, ո) կար Բաժնետերերի`պարտքը կանո 54300000ո.): ավանդներիկազմում է 5700000 ռուբլի (60000000ռ. -

են:

բաժնետոմսերն Դրանք չտարածված

-

50000000

Կտ

չափով:

ստացվածշահույթիգումարը

|

ընկերությունըունի գրանցվածկանոՕրինակ՝ 1. Բաժնետիրական Դրա մեջ ընդնադրական կապիտալ 60000000 ռուբլի գումարով: անվանական 150000 ռուբլի են 40 արտոնյալ բաժնետոմսեր 150000 ռուբլի բլ ժնետոճսեր՝ ոմսեր «հասարակ)բա արժեքով ն 360 սովորական ձնավորման արժեքով: Կանոնադրական կապիտալի ժամանակ կատարվել է գրանցում

Տարվա վերջում Բը ստացել է 15000000 կշռայինշահույթ: 2.

ռուբլու

չափով հաշվե-

Դաշվեկշռայինշահույթից առաջին հերթին նա ձնավորում է

վոր վնասները ծածկելու

1024-ի չափով՝ 15000000

»։

77.2.

հնարա-

պահուստաֆոնդ՝ հաշվեկշռային շահույթի : 100

Հ

ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՄԱՆ

1500000 ռուբլի:

Ստեղծված պահուստաֆոնդի գումարով ձնակերպվումէ. Դտ

հաշիվ 81. «Շահույթիօգտագործում»

հիմնադիրների

են

ձեռնարկության

տրա-

են

Կուտակման

-

`

Բաժնետերերի ժողովը որոշում

ուղղել

ոյանում

կողմից, ն այլ ձեռնարկությունների անհատույց մուծումնան ների հաշվին: Դրանք, որպես կանոն, բաժանվում են կուտակմանֆոնդի ն սպառման ֆոնդի: ֆոնդերի միջոցները ուղղվում են ձեռնարկության արադրական զարգացմանը ն նման այլ նպատակների, մասնավորապես. տադր

(13500000432000):

է կայացրել դիվիդենդների վճարմաշահույթի 5096-ը, այսինքն՝4590000ր. : 2): (9180000 Սկզբից հաշվարկումեն արտոնյալ բաժնետոմսերիդիվիդենդները, ըստ որոնց սահմանված է ֆիքսված դիվիդենդ`տարեկան 20000ռ. չափով, յուրաքանչյուր բաժնետոմսիհամար: Հետնաբար,արտոնյալ վճարմանհամար կպահանջվի800000ռ. »« 40 բաժնետոմս), ն բաժ

նը

ֆոնդե

որոնք սահմանվում

-

ռուբլու

ԵՎ ՆՊԱՏԱԿԱՅԻՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ըստ

1500000րռ.

86.

ՖՈՆԴԵՐԻ

հատկացումների հաշվին, Հան, շահույթից դաղրության մնացով ձեռնարկության ինչպես նորմաների, ման

հաշիվ«Պահուստաֆոնդ» 1500000ոռ. Հարկման ենթակաշահույթը բաժնետիրական ընկերությանհամար հավասարկլինի հաշվեկշռային շահույթի ն պահուստաֆոնդին կատարված հատկացումների 15000000 - 1500000 տարբերությանը՝ 13500000 ռուբլի: Տոկոսայինդրույքի չափը ԲԸ համար կազմում է 329շ, հարկի գումարը հավասարկլինի 4320000ռ. (13500000 2« 32 :շահութա100): ԲԸ տրամադրությանտակ մնացած զուտ շահույթը հավասարէ 9180000 Կտ

ՀԱՏՈՒԿ ՆՇԱՆԱԿՄԱՆ

ընդլայնման տեխնիկականվերազինման ն գործող արտադրության ն ընդլայ սե ու նոր օբյեկտների շինարարության ծախսերի վերակառուցման

ֆինանսավորմանը,

զուտ

-

-

գիտահետազոտական աշխատանքներիանցկացմանը, սարքավորումների ն սարքերի ձեռքբերմանը, համպտեղ ձեռնարկությունների, բաժնետիրական ընկերությունների ն ասոցիացիաների, ներդրման ֆոնդերի ստեղծման համար կատարվող մուծումների համար,

ցըկների դիվիդենդների ։ Յ0000Աի ՆՉԱՐԱ համար ծախսերի աոգիաժն Դիվիդենդների Մեկ բաժնետոմսիդիվիդենդիգումարը նքնո ոայություն նքի հավասար (3790000 322), չգնված ինքնարժեքի այլ մեջ, բաժնետոմսերի կատաճվում անմիջապես ձեռնարկության քանակը՝ (5700000ռ. բաժանած 150000ո.): Դիվիդենդներ ինք ն մմ տակ վճարվում մնացող շահույթի հաշվին այլն: ն միայն գնված բաժնետոմսերի, վճարման

մնում է

:

են

է 11770 հատ

ռուբլու

ըստ

համար վերցվել է ոչ թե բաժնետոմսերի ընդհանուր քանակը, այլ միայն գնված բաժնետոմսերիքանակը՝ 322 բաժնետոմս: ԲԸ դրա

բաժնետերերիռե դիվիդենդներիհաշվարկում`ըստ բաժնետոմսի յուրաքանչյուր տիրոջ, կախված բաժնետոմսերի քանակից, որոնց նա տնօրինումէ: Մեկ սովորականբաժնետոմսի տիրոջըհաշվարկվելուէ 11770ռ.: Պաշվարկված դիվիդենդների գումարով է. Դտ Կտ

ԲԸ

ԳԱ

-

ձեակերպվում

հաշիվ 81. «Շահույթիօգտագործում» հաշիվ 75-2. «Հաշվարկներ եկամուտների գծով»

3790000ռ.

3790000ռ.

իրավաբանական անձանցիցբաժնետոմսերիհաշվարկվածեկամտի գումարից պահվում է եկամտահարկ

Ռուսաստանի Դաշնության ն «Ձեռնարկությունների մակազմակերպությունների շահութահարկի

օրենքի հիման վրա՝ եկամտի1596-իչափով, սին»ՌԴ ֆիզիկականանձանանձանցիցգանձվող հարկերի մասին օրենքին ֆիզիկական

ցից

համապատասխան՝ ըստ դրույքների սանդղակի:

Կատարվածբոլոր պահումներիմասին ԲԸ հայտնում է Պետական հարկայինտեսչությանը՝ըստ իր գրանցման (գտնվելու) վայրի: Ց 82

Ր

են

Ք

տրամադրությա

Պետք է նկատի ունենալ, որ շահույթի հաշվին կապիտալ ներդրումների իրականացումը չի փոքրացնում կուտակման ֆոնդի մեծությունը: Այն փոքրանում է միայն այդ միջոցները հաշվետու տարվա վնասների մարմանը, հիմնադիրների միջն շահույթի գումարի բաշխմանը, ինչպես նան կուտակման ֆոնդերի հաշվին տվյալ գույքի սկզբնական արժեքի մեջ չընդգրկվող ծախսերիդուրսգրմանը ուղղելու դեպքում: Կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորմանը ուղղված միջոցները արտացոլվում են հաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվության մեջ ՌԴ ֆինանսների նախարարության 18.09.1993 թ. թիվ 15 նամակին համապատասխան:Այդ ժամանակ հաշիվներում կատարվում է ստացված հիմնական միջոցների օբյեկտների գրանցումը. հաշիվ 01. «Վիմնականմիջոցներ» հաշիվ 08. «Կապիտալ ներդրումներ», առանց արտացոլելու դրանց արժեքը աղբյուրների հաշիվներում: Դտ

Կտ

Ձեռնարկությունում կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորման ճիջոցների վիճակի ե օգտագործմաննկատմամբ գործուն հսկողություն

հրականացնելունպատակովառաջարկվում է անհրաժեշտ միջոցների հավաքագրման համար ստեղծել կուտակման ֆոնդեր, ինչպես նան անալիտիկ հաշվառման համար «Կուտակման ֆոնդի» յուրաքանչյուր ենթահաշվում բացել երկու ենթաբաժին.«Գոյացածկուտակմանֆոնդ» ն «Օգտագործված կուտակման ֆոնդ»: «Գոյացած կուտակման ֆոնդին» ուղղվում են նրա գոյացմանաղբյուրները ըստ 81 հաշվի դեբետի ն 88 հաշվի կրեդիտի (ենթահաշիվ՝ «Կուտակման ֆոնդ», ենթաբաժին՝ «Գոյացածկուտակման ֆոնդ»): կապիտալ Հիմնական միջոցների ձեռքբերման ն այլ լ ներդրումնե Խար ոա իրականացման հաշվի դեբետին 08 հաշվի կրեդիտի հետ միաժաճանակկատարվում են ներքին գրանցումներ ըստ «Կուտակման ֆոնդ» ենթահաշվի (դեբետ «Գոյացած կուտակման ֆոնդ» հաշիվը ն կրեդիտ «Օգտագործված կուտակմանֆոնդ» հաշիվը): Հաշվառման մեջ այդ գործառնություններիարտացոլման տվյալները օգտագործվում են տարեկան հաշվետվության թիվ 5 ձնի համապատասխան ցուցանիշների լրացման ժամանակ: Ձեռնարկությունների եռամսյակային ն տարեկան հաշվետվության պարտադիր հավելված է «Կապիտալ ներդրումների ֆինանսական միջոցների ն այլ ֆինանսական ներդրումների շարժի մասին (ՌԴ ֆինանսների նախարարության18.02.1993 թ. թիվ 15 գրություն): Սպառմանֆոնդի միջոցները, ի տարբերությունկուտակման ֆոնդի, ուղղվում են անձնակազմի սոցիալական զարգացմանը ն նյութական խթանմանը, ինչպես նան այլ միջոցառումների ն աշխատանքների, որոնք չեն հանգեցնում ձեռնարկության նոր գույքի ստեղծմանը: Հատուկ հիմնադրամների միջոցները օգտագործվումեն նախահաշվին համապատասխան,որը քննարկվում ե հաստատվում է կոլեկտիվի կողմից: Նախահաշվի կատարման մասին կոլեկտիվը տեղեկանում է սահմանվածժամկետներում: Սպառման ֆոնդը նախատեսված է անձնակազմի սոցիալական պաշտպանության ապահովմանհամար. սննդի դոտացիաների,երթնեկության տոմսերի, առողջարանների, մանկական հիմնարկների ուղեգրերի ձեռքբերման, բնակարանային շինարարության, ինչպես նան աշխատողների նյութական խրախուսման (միանվագ պարգնատրում, նվերներ, նյութականօգնություն) համար ն այլն: Սպառման ֆոնդը ստեղծվում է ձեռնարկության տրամադրության տակ մնացածշահույթի հաշվին, հիմնադիր փաստաթղթերովսահմանված նորմատիվների չափով: Վատուկ նշանակմանհիմնադրամիգծով գործառնություններիհաշվառումը իրականացվումէ 88. «Վատուկ նշանակման հիմնադրամներ»

մինե

Մ ործգանը ուզընթաց

տեղեկանքը»

հաշվում: Այդ հաշիվը պասիվային է, ֆոնդային, կուտակման ֆոնդի կրեդիտայինմնացորդը ցույց է տալիս աղբյուրի փաստացի կուտակված գումարը, որը հնարավոր է օգտագործել կամ արդեն լրիվ, կամ մասնակի օգտագործվածէ հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակտիվների ձեռք բերման, արտադրականզարգացման ն նման այլ նպատակներիհամար: Հատուկ նշանակման հիմնադրամների

գործառնությունների շարժի հաշվառման

արտազոլու խար

Հաշիվ

ՀԱ

88-1. «Կուտակման նդ» ֆոնդ"

-

Կ

գ

Աղբյուրի փաստացիկուտակվածգումարը

Մն.

Հաշվետու ամսվա ծախսերը

կապիտալ ներդրումների | հա-

տ

Պոտ

-

աաա Աա արժեքը րական միցոգների նշանակման Արտադրական Գու

Վնասիմարում, որպեսձեռ-

նարկության աաաա -04,10 հաշվետու տար-Աա նայլ բաշխված իմն իիոների նիշն ակտիվների հաշվին

ր

հիմնադրամիգումարները Անհատույց փոխանցվածար-

10,40-ԱԱեեն ե:վնասների գումար4748-

ներ` ըստ

հանձնված անհատույց

արժեքների

Հաշիվ

Հաա 505171-

8-2.

«Սպառման ֆոնդ» Պո

Գ

Օգտագործվածգումարներ՝ նյութականօգնությանհամար

Կը

-

|

չօգտամամբ հիմնադրամի

գերաԳոթոու ծախսերի նուտ

իահութի հաշվին մուտքերի

զանցմանգումարներ

Ֆոնդի հաշվին վճարվող

Նպատակային

հաշվին

ուԱրե տրուն՝ Գ

ճը ,51-5|

Մն.Նպատակայիննշանակ-

ն

Կ

Հանգստյանտների,առողջարաններիձեռքբերված արժեքի գումարներ

ուղեգրերի այլ

մնացորդը ցույց է տալիս հիմկրեդիտային Սպառմանհիմնադրամի նշանակճամբ, նադրամիգումարը, որը չի օգտագործվելնպատակային վրա շրջանառությունըըստ դեբետի` նպատակայինմիջոցառումների ըստ կրեդիտիհ̀իմնադրամի ծախսվածգումարները,շրջանառությունը գոյացումըսահմանվածաղբյուրներիհաշվին: 88. «Յատուկ նշանակման հիմնադրամներ»հաշվում միջոցների է յուրաքանչյուշարժմանանալիտիկհաշվառումը տարվում ֆոնդերից «ԱԶհատույց ստացված րի ենթահաշիվներիկտրվածքով, օրինակ ունենալով ստանալ արժեքներ», «Սպառմանֆոնդ» ն այլն նպատակ ն կուտակվածմիջոցների գոյացման օպերատիվ տեղեկատվություն ուղղություններիմասին: օգտագործման ն Պահուստաֆոնդը ստեղծվում է օրենսդրությանը ձեռնարկության գալիք ժամանակահամապատասխան, հիմնադիր փաստաթղթերին վնասների, կորուստներիծածկշրջանում հնարավորչնախատեսված ման համար: Պահուստաֆոնդը ստեղծվում է շահույթից կատարվող հատկացումներիհաշվին` ձեռնարկությանհիմնադիր փաստաթղթերով է սահմանված չափերով: ԲԸ-ն այդ ֆոնդին կամ կանոնադրությամբ անվանական ն հաշվեգրում էմիսիոն եկամուտը (բաժնետոմսերի ժամանակ): վաճառքի արժեքի տարբերությունը դրանց իրացման են ձեռնարկությանհաշվետու տարՖոնդի միջոցներըօգտագործվում նախատեսված ն վա հաշվեկշռայինվնասի ծածկման օրենսդրությամբ գոյանպատակներիհամար: Այն դեպքում, երբ պահուստաֆոնդը շահույթից կատարվող հատկացումներիհաշվին, նրա այլ նում

է զուտ

միջոցները կարող են օգտագործվելդիվիդենդներվճարելու է: եթե հաշվետու տարվա շահույթը անբավարար

համար,

արտացոլումը Պահուստաֆոնդի միջոցների շարժի գործառնությունների Հաշիվ 86. «Պահուստաֆոնդ»

Վաշիվների կրեդիտ

Դ

հաշՖոնդի օգտագործումը

Մն.-

Կ

Հաշիվների դեբետ

Պահուստաֆոնդի միջոցների առկայության ն շարժի հաշվառումը տարվում է 86. «Պահուստաֆոնդ» հաշվում: Այս հաշիվը պասիվային է, ֆոնդային, ունի կրեդիտային մնացորդ, որը ցույց է տալիս չօգտառեզերվի գումարը ամսվա սկզբին, դեբետային շրջանասահմանվածնպատակների

գործված ռեզերվի օգտագործումը

խիստ աարկրեդիտայինշրջանառությունը՝ պահուստաֆոնդիգոյացումը: Արար մուտքերը իրենցից ներկայացում են Ֆինանսավորումը ախատեսվածեն նպատակային նշանակման միջոցներ Ք համար: Դրանց են վերաբերում այլ կամ այն ի ջոցառումների ոա կուունե ստացված միջոցները, կառավարականմարմինների ոնեմ շրից անկական հիմնարկություններում(մսուրներում, մանկաէ Պեր պահպանության համար ծնողների գներում երեխաների մական րն ար: «Նպատակային ֆինանսաՆշված միջո որ ՝ ՐԸաշվառվում է, կրեդիտային աշվում: վորում Այս հաշիվը պասիվային ա նպատակային չօգտագործված ձնացոԱՐՔ նշանակման Սց տալիս միջոցների օգտագործումը միջոցները յի շրջանառությունը Է.ը ճի ցառումների համար, կրեդիտայինշրջանառությունը՝ այսմամ ծ

Ֆոնդի ստեղծուծզուտ շահույ-

վետուտարվավնասների ծածկմանհաճար

Շահույթի անբավարարության | թիցկատարվողհատկացումների հաշվին դեպքումպահուստաֆոնդի

-

ը

ն

ր, որո

այս

ձեռ-

ր

ըպ

դրա-

են

96.

ն

յ

ի

96.

նայլ

նպատակայինմուտքեր:

«Նպատակային ֆինանսավորում

նմուտքեր»

դ

10.12,

Կ

Հաշիվ դեբետ

ՍԸ--Նաատանաին նշական ման

նան

ջոց-

|

այլ

| ստացված միջոցներիհավին

.-515052 Ն

մանկականհիմնարկություն

լ

համար Սոցապ. մարմիններին,

Աաաա նորին, հատկացումներ

Մատակարարների վճարման

թի հաշվին

գումար

Է

սավորման ստացումը ֆինան

ն մուտքերի միջոցների ստացման հաշվառման գործառնությունների արտացոլումը

Նպատակային ֆինանսավորման

Հաշիվ

Հի

Միջոցներիօգտագործումը`

արժեքներիձեռքչօգտագործվածճիջոցնեկության րի գումարը ֆինանսավորման գոյացում՝ ատակային՝ միլ,| ձեռնարկություններից հաշվին հիմնական

ման

ների

ձեռքբերմանհետ կապված ծախսերիհամար

ո.

ներումերեխաների պահպա: ֆինանսավորնպատակային համարծնողներից նության Աաակար գումարներիհաշվճարե ԱՔ

Պահուստաֆոնդիչօգտա-

գործվածգումարը

նույնը՝ հաշվեկշռայինշահույ-

հաշհաշվին դիվիդենդների

վարկում

75,.70-

էմիսիոնեկամտի Ստացված

փարն յունների խամար այլն

ե

`

Զ|

Կապված տնտեսական միջոցների աղբյուրների բովանոակության, նշանակման ն օգտագործման միանմանության հետ, 85. «Կանոնադրական կապիտալ», 86. «Պահուստաֆոնդ», 88. «Հատուկ նշանակման

96. «Նպատակային հիմնադրամներ», ն մուտքեր»հաֆինանսավորում շիվներում հաշվառվողաղբյուրները պետք է արտացոլվեն մեկ ռեգիստրում՝ թիվ 12 օրագիր-օրդերում, որտեղ կազմակերպվում է այդ հաշիվների գործառնությունների ինչպես սինթետիկ, այնպես էլ անալիտիկ հաշվառումը:Թիվ 12 օրագիր-օրդերում գործառնությունները գրանցե-

լու համար հիմք են հանդիսանում հաշվապահության տեղեկանքները բանկի քաղվածքները, գանձապահի ն հաշվետվությունները

այլն: Շրջանառությունները ըստ դեբետի տարբեր օրագիր-օրդերներից նախապեսհավաքվումեն

վերծանմանթերթիկիմեջ: Դաշվետու ժամանակաշրջանի ավարտին թիվ 12 ն 15 օրդերների անալիտիկտվյալների հիման վրա, ըստ 85. «Կանոնադրական կապիտալ»,86. 88. «Հատուկ «Պահուստաֆոնդ», նշանակման ֆոնդեր», 87. «Չբաշխվածշահույթ» ն 96. «Նպատակային ֆինանսավորում ն մուտքեր» հաշիվների,լղացվում է տարեկան

օրագիր-

հաշվետվության «Ձեռնարկությանհաշվեկշռիհավելված» թիվ 5 ձնի «Ֆոնդերի շարժումը» առաջինբաժինը: Հասկանալիէ, որ այն ենթակաԷ լրացման եթե այդ կարգի ֆոնդերի ստեղծումը ն են օգտագործումը

նախատեսված

փաստաթղթերով: հիոնադիր րդյունաբերականձեռնարկություններում ֆինանսավորման միջոցներկարող բացակայել հակապե անային տիրության անցնելուց Մանրակրկիտ

ջում

են

հետո:

«Տեղեկանքներ»160

բյուջեհց

ն

ուշադրություն

է պահան-

վկայում է կուտակման հիմնադրամի գումարներիմասին, որոնք օգտագործվելեն հիմնականմիջոցների, ոչ տողը,

որը

նյութական ակտիվներիձեռքբերմանն այլ կուտակումների համար: Ինչպեսհայտնի է, հաշվապահական հաշվառմանմեջ այդ գործառնությունները վերաբերումեն միայն հաշվեկշռի ակտիվինչ̀ պակասեցնելով աղբյուրը: Դրա համար հաշվապահությունը փաստաթղթերի հիման վրա օպերատիվհաշվառման համակարգումպետք է գրանցի բոլոր տեղեկությունները` նշված օբյեկտներըկապիտալ ներդրումների հետնանքով, անհատույցկամ կանոնադրական կապիտալին հիմնադիրներիմուծումներիկարգովստանալու մասին:

715.

ԲԱՆԿԵՐԻ

ՎԱՐԿԵՐԻ ԵՎ ՓՈԽԱՌՈՒ

ԱՐՋՈՑՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Բանկային վարկը (փոխառությունը) ձեռնարկության փոխառու միջոցներիկարնոր աղբյուր է: Ներկայումս, շուկայական հարաբերությունները կարգավորող օրենքների ազդեցությամբ, ձնավորվում է ինչպես պետական,այնպես ն առնտրային բանկերի ճյուղավորվածցանցը, որոնք իրականացնում են ձեռնարկությունների համալիր վարկահաշվարկայինն դրամարկղային ձնից: սպասարկումը` անկախ նրանց կազմակերպչաիրավական Ձեռնարկությունները վարկահաշվարկային հարաբերությունները բանկերի հետ կատարում են կամավորական հիմունքներով ն գործընկերներիերկկողմանի շահագրգռվածությամբ: Վարկեր տրամադրվում են ձեռնարկություններին, որոնք աշխատում են տնտհաշվարկով, ունեն ինքնուրույն հաշվեկշիռ Ա սեփական շրջանառու միջոցներ` որպես կանոն, վարկավորման խոշորացվածօբյեկտների դիմաց (ըստ նյութական պաշարների ն արտադրականծախսերի :

աճբողջությանն այլն): Հաշվարկային հարաբերություններիպահանջները ն սկզբունքները հաշվի առնելով` իրականացվում է յուրաքանչյուր օբյեկտի վարկավորումից անցում սուբյեկտի, կոնկրետ իրավաբանական(ֆիզիկական) անձի կամ տնտեսական ու սոցիալական նպատակային կոմպլեքս ծրագրերի վարկավորման: Բանկերի հիմնարկությունները վարկեր տալիս են վերադարձելիուն թյան, ժամկետայնության, վճարելիույան ապահովվածության պահպանելու որոնք սկզբունքները պայմաններով, նախատեսվածեն ն գործող օրենսդրությամբ կողմերի համաձայնությամբ: Վարկերի տրման ն մարման հետ կապված բոլոր հարցերը կարգավորվում են բանկերի կանոններով ն վարկային պայմանագրերով`փոխառու ձեռնարկության ն բանկի միջն պայմանագրային հիմունքներով վարկային պայմանագիր կնքելու միջոցով: Նրանում նախատեսվում են (ֆիքսվում են). վարկավորման օբյեկտների ն վարկի ժամկետը, դրա տրամադրմանն մարման պայմանները ն կարգը, պարտավորությունների ապահովության ձները, տոկոսադրույքները, դրանց վճարման կարգը, կողմերի պարտավորությունները,իրավունքները ե պատասխանատվությունը վարկի տրամադրմանն մարման գործում, փաստաթղթերի ցանկը ն դրանք բանկին ներկայացնելու պարբերականությունը ն այլ

պայմաններ: Վարկ ստանալու համար ձեռնարկությունը բանկին ուղարկում է հիմնավորված միջնորդագիր(դիմում) կցելով հիմնադիր ն այլ փաստաթղթերի (կանոնադրություն, վկայական, արտոնագիր, հաշվապահական

վիճակագրականհաշվետվություններ ն այլն) պատճենները, որոնք են վարկը վերադարձնելու ապահովվածությունը: Մինչն պայմանագրի կնքումը բանկը մանրակրկիտվերլուծության է ենթարկում ձեռնարկության վճարունակությունը, այսինքն` վարկը ժամանակին վերադարձնելու ն տոկոսները վճարելու ունակությունը: Դրա համար նա օգտագործում է ձեռնարկությունից ստացվածփաստան

հաստատում

Բանկայինվարկերի անալիտիկհաշվառումը տարվում է ըստ վարկերի տեսակների, բանկերի, որոնք վարկ են տրամադրել ն` առանձին, ըստ ժամանակին չմարվածվարկերի: Բանկային վարկերի

թղթերը ն հաշվետվությունները, իսկ անհրաժեշտության դեպքում իրա-

կանացնում է նան նախնական ստուգումներ տեղում: Հետագայում ձեռնարկությունը, վարկային պայմանագրով սահմանված կարգով ն ժամկետներում, մինչն վարկի լրիվ մարումը, ներկայացնում է բանկին հաշվապահական հաշվետվություն (հաշվեկշիռ) ն այլ փաստաթղթեր, որոնք անհրաժեշտ են ձեռնարկության տնտեսաֆինանսականգործունեության ընթացիկ (օպերատիվ) հսկողության համար: Կախվածվարկի տրամադրմանժամկետից, դրանք լինում են կարճաժամկետ ն երկարաժամկետ:Վարկի ժամկետայնությունը որոշվում է դրա վերադարձման, մարման ժամկետներով: Այսպես, կարճաժամկետ վարկերը տրամադրվում են մինչե մեկ տարի ժամկետով, օրինակ՝ առաքված ապրանքների դիմաց այն հավասար է փաստացի փաստաթղթաշրջանառության ժամանակին, սակայն 30 օրից ոչ ավելի: Երկարաժամկետվարկերը (մեկ տարուց ավելի ժամանակով) տրվում են որպես կանոն, նոր տեխնիկայիներդրման, արտադրության Ը ընդլայն) ման, դրա վերակառուցման, թանկարժեք սարքավորումների ձեռքբերման ն այլ նպատակայինծրագրերիիրականացման ծախսերը կատարելու համար: Բանկային վարկերի ստացման Ա մարման հետ կապված հաշվարկավարկայինգործառնություններըհաշվառվում են 90. «Բանկերի կարճաժամկետ վարկեր» ն 92. «Բանկերի երկարաժամկետվարկեր» հաշիվներում: Այդ հաշիվները պասիվային են, դրանց մնացորդը ցույց է տալիս հաշվետու ժամանակաշրջանի սկզբում չմարված պարտքի գումարը, դեբետային շրջանառությունը` վարկը մարելու համար փոխանցված գումարները, կրեդիտային շրջանառությունը ստացված վարկի

գումարները:

հաշիվները կրեդիտագրվում են ձեռնարկության կողմից վարկ ստանալու դեպքում թղթակցելով դրամական միջոցների ն հաշվարկների հաշվառման հաշիվների դեբետի հետ (50. «Դրամարկղ», 51. «Հաշվարկային հաշիվ», 52. «Արժութային հաշիվ», 55. «Վատուկ հաշիվներ բանկերում», 60. «Վաշվարկներ մատակարարների ն կապալա-ռուների հետ»): 90 ն 92 հաշիվների դեբետում արտացոլվում է վարկի գծով պարտքի մասնակի կամ լրիվ մարումը՝ թղթակցելով 51 ն 52 հաշիվների կրեդիտի հետ:

ն 92

ԴԱ

Հաշիվ

90.

Հաշիվ

92.

գործառնությունների արտացոլումը հաշվառման «Բանկերի կարճաժամկետ վարկեր»

«Բանկերի երկարաժամկետ վարկեր»

ի

ո

5):52 -

-

Դարի

ծ վար Բանկիչմչճարված Բանկի կերիգումարը եղած վարՍտացված,

Մն.

ե Բ անկի վարկերի մարում

ւ

-

-

մուտք

կերի գումարներ Տրամաղրված վարկերիհաշվին մատակարարներին պարտքիվճարում Տրամաղրված վարկերի հաշվին ակրեղիտիվների բացում

51.52

Բանկերի վարկերի գծով տոկոսների վճարման ծախսերը ՌԴ կենտրոնականբանկի կողմից սահմանվածդրույքների սահմաններում, ներառվում են արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ, իսկ շրջանառու միջոցների պակասի համալրման, հիմնական միջոցների ն ոչ նյուճական ակտիվների ձեռքբերման, ժամկետանց ն հետաձգված փոխատվությունների, «գործընկերային» վարկերի գծով, ինչպես նան Կենտրոնական բանկի դրույքներից բարձր, երեք կետով ավելացված տոկոսների գումարը վերագրվումէ ձեռնարկության տրամադրությանտակ մնացած Կտ 51 ն Դտ 80 - Կտ 51): Բանկերի շահույթի հաշվին (Դտ 20, 26 վարկերի հաշվառումը կատարվում է թիվ 4 օրագիր-օրդերում (բերվում է կրճատվածտեսքով): -

Օրինակ (ըստ Հաստոցագործարանի), 1. 90.

«Բանկերի կարճաժամկետ վարկեր» հաշվի կրեդիտայինմնացորդըդեկտեմբերի

1-ի դրությամբ, ըստ նյութական պաշարների ե արտադրականծախսերի ամբողջության,

կազմել է 106200 ռուբլի, այդ թվում՝ հումքի ե նյութերիդիմաց

ճանապարհինգտնվողհաշվարկայինփաստաթդթերի դիմաց ակրեդիտիվներիե հատուկհաշիվներիդիմաց՝

99000

`

2.

Դեկտեմբերի գործառնությունները

Գործառնությունների Գումար Համարը բովանդակությունը(ռուբլի) | տեղե- | օրագիր-

կագրի օրդերի

ՕՐԱԳԻՐ

Թղթակցող հաշիվը

դեբետ

| կրեդիտ

յին հաշվում հաշվեգրվելէ

բանկի վարկը՝ճանապարհին

432020

Պահեստամասերիգործա-

Ըստ

Յնձ4

վել է լւոխատվություն

Չլիմիտավորվածչեկային

2.

3.

07.31

ռուբ.

17100

410980

99800

432200

Բանկի քաղվածքի հիման վրա հաշվի դեբետի շրջանառությունըկազմել

է 472200

ռուբլի:

հաշվի մնացորդըամսվա վերջում՝ 80000 ռուբլի:

տայինծախսերը՝առաքված

90, 92 հաշիվների անալիտիկ տվյալներ

արտադրանքիգծով. ճանապարհինգտնվողհաշվարկային փաստաթղթերիդիճաց

Վարկերի,փոխատվությունների տեսակները

տրված վարկի հաշվին Դուրս է գրվել հաշվարկային " աշվից մարելու արե փոխատվու

45, 76

Ւաշվարկային փաստաթղթե-

485000

հումքի ե նյութերի դիմաց ն հատուկ ակրեդիտիվների

հաշիվներիդիմաց Մնացորդըհունվարի 1-ի

-

դրության ննսե ն սեփական

արտադրությանկիսաֆաբրիկատների դիմաց

ունը.

րի դիմաց

Մնացորդըամսվա վերջին (ռուբ.)

Փոխատվություններ հումքի, նյութերիՆ վառելիքիդիմաց

Փոխատվություններ անավարտարտա

|

:

-

Փոխատվություններ պատրաստիարտադրանքիդիմաց Փոխատվություններ ապրանքների դիմաց

-

ը

Փոխատվություններ ճանապարհին գտնվողհաշվարկայինփաստաթղթերիդիմաց

76000

Ա հատուկհաշիվների Փոխատվություններակրեդիտիվների դիմաց

Փոխատվություններ կապիտալնորոգմանդիմաց Ժամանակինչվճարված փոխատվություններ

դրությամբըստ բանկի քաղվածքների,ռուբ. ճանապարհինգտնվող հաշ-

Ընդամենը

դիմաց

76000

ն հատուկ ակրեդիտիվների

|

Ընդամենըմնացորդ

80000

80000 ւ

-

Ընդամենը

վարկայինփաստաթղթերի

հաշիվներիդիմաց

106200

|

1.

գրքույկների չեկերով վճարված են տրանսպոր-

ԹԻՎ 4

թ.

մենը

բացված ակրեդիտիվի,տըր-

ՕՐԴԵՐ

Տողի | Բանկի քաղվածքի ամսաթիվը | Ըստ 90. «Բանկերիկարճաժամկեւտ վարկեր» համարը (կամ որ ժամանակիհամար է հաշվի կրեդիտիհետնյալ հաշիվներիդեբետին այն ներկայացվել)

Ընդա-

րանի հաշվի վճարմանհամար, ըստ դեկտեմբերի25-ին

-

դեկտեմբեր Գլխավորգրքի՝ մնացորդըամսվասկզբին90 հաշվով կազմել է

/

Ձեռնարկությանհաշվարկա-

գտնվող հաշվարկային փաստաթղթերիդիմաց

80000

Թվարկված փոխատվություններից բացի, ներկայումս լայն տարա-

ծում ունեն

փոխատվությունները բանվորներին ծառայողներիհաճար

անհատական բնակարանային, այգեգործական տնակներիշինարարուբյան ն առնտրական կազմակերպությունների հետ բանվորներին ն Յ95

ծառայողներին վարկով վաճառված ապրանքների գծով հաշվարկներ կատարելու համար: Նշված փոխատվությունները հաշվառվում են 93. «Բանկերի վարկեր աշխատողներիհամար» հաշվում, որը պասիվային է, մնացորդը ցույց է տալիս ձեռնարկության պարտքը բանկին ըստ փոխատվությունների, որոնք տրվել են բանվորներինն ծառայողներին: Դեբետային շրջաո է պարտքի մարումը հաշվետու ամսվա շրջանառությունը ընթացքում, կրեդիտային նոր ստացված ն տրված փոխատվությունները:Այս գործառնություններիհաշվառմանժամանակ լայնորեն օգտագործվում է 73. «Գաշվարկներ անձնակազմի հետ այլ գծով» հաշիվը 93 հաշվի նույնանուն ենթա

առությունը: ցույցԱլին

Բաներ հերի

Ր

:

հաշիվը ունի Յ ենթահաշիվ. 93-1. «Ապառիկվաճառված ապրանքներիդիմաց» 1) ա) բանկի փոխատվությամբ հանձնարարագրի-պարտավորագրի

վճարման դեպքում՝

ն

Դտ

հետ հաշիվ 73-1. «Վաշվարկներանձնակազմի

Կւտ

հաշիվ 93-1. «մպառիկ վաճառվածապրանքների դիմաց»

ոռնարկության րա աան կոմից կողմից2) (2). նտ

1 Դտ

աի

Կտ

2)

93-2.

Յ)

93-3.

ն մ ըբանար նե

ՅԾ

այլ

ոի

2. Դտ

հաշիվ 73-71

Կտ

նե մ առեյողների կողցից (3)

Կտ

հաշիվ 93-2 կամ 93-3

ն ծառայողների կողմից Բանվորների

ժամանակ Դտ

հաշիվ 73-2,

Կտ

հաշիվ50,

փոխատվության ստացման

բ) բանկի պարտքի մարումը բանվորներին ծառայողների կողմից :

Դտ

հաշիվ 70

Կտ

հաշիվ 73-2.3 '

Միան նկի հանդե Կտ

ձեռնարկության կողմ քի մարումը մարումը րկության կողմից

տքի ,

հաշիվ 51

միջոցներ

է փոխատվություն 4) Տրված Սիաժամանակ գումարը դուրս է գրվում համապատասխան

Դեբետ

73-4

Կրեդիտ 50, 51

համար»ենթահաշվում

88, 96

88, 96

2) Բանվորներին ծառայողներիպարտքերիմարմանըզուգընթաց,

աաախխաաԽԽ,,,2յՄյ) աղբյուրը

3) Փոխատվություններստացողներինարտոնություններ տրածնվելու առնչությամբ

«Այգեգործական տնակներիշինարարության համար». ա) ձեռնարկությանկողմից փոխատվությանստացման ժամանակ՝ հաշիվ 50,

բանկի

հետնյալ գրանցումներով.

զարգացմանֆոնդը կամ այլ

«Անհատականբնակարանայինշինարարության համար»

Դտ

|

տություններ: դրանք տրվում են ԳԱԱ

աաա

հաշիվ 383-1 հաշիվ

բիզ

4. օրագիր-օրդերում Դաշվառումը տարվում է փոխատվական հաշիվներից քաղվածքների ն փոխատվությունների մարման գծով պահումների մասին հաշվապահության տեղեկանքների հիման վրա: Թվարկված փոխատվություններիցբացի, բանվորներին ն ծառայողներին (երիտասարդ ընտանիքներին)կարող են տրվել անտոկոս փոխահաշֆոնդի վին բնակարանային ֆոնդի ընդլայնման շինարարության, կապիտալ նորոգմանկամ տնային տնտեսության կազմավորմանհամար: Հաշվապահական հաշվառման մեջ դրանք արտացոլվում են

աոկա ասար ընտանիքների իոնացովը: աոաեիր

գործառնություններիգծով»

եծ

:

Ի

ր

Վ

Պարտատերերի հետ ձեռնարկության հաշվարկների հաշվառումը, ըստ նրանցից ստացվածվարկերի (փոխառությունների), տարվում է 94. «Կարճաժամկետ փոխառություններ» կամ 95. «Երկարաժամկետփոխառություններ» հաշիվներում, որտեղ հաշվառվում են այլ ձեռնարկություններից ստացված փոխատվություններիգծով պարտքը, տրված մուրհակներով պարտքը, ինչպես նան ներգրավվածմիջոցների գումարները, որոնք ստացվել են ձեռնարկության կարճաժամկետ ն երկարաԸստ միջոցների ժամկետ արժեթղթերի թողարկումից ն իրացումից: ր ջոցներ են ներգրավման ժամկետի, փոխառություններըլինում կարճաժամկետ՝ մինչն մեկ տարի ն երկարաժամկետ՝ ճեկ տարուց ավելի ժամկետով: 94 ն 95 հաշիվները պասիվայինեն, կրեդիտային մնացորդը արտացոլում է ձեռնարկությանպարտքը ըստ ստացված փոխառությունների, դեբետայինշրջանառությունըմարված պարտքերիգումարը, կրեդիտային շրջանառությունը` հաշվետու ամսում կրկին ստացված փոխառությունները: ,

Նշված հաշիվներում անալիտիկ հաշվառումը կազմակերպվում է ստացվածփոխառությունների ձների (պարտատոմսեր, մուրհակ-

11.4. ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

։

ներ ն այլն), պարտատոմսերի ն փոխառությունների մարման ժամկետների: Կարճաժամկետ փոխառությունները մեծ մասամբ կրում են առետրային վարկի բնույթ` ըստ մուրհակի ն «գործընկերային» վարկի, ըստ պարտքային պարտավորությունների: Օրինակ, ակցեպտված է մատակարարի փոխադրվող մուրհակը 400000ռ. գումարով, այդ թվում, ստացվածնյութերի արժեքը՝ 380000ռ., առնտրային վարկի գծով տոկոսները՝ 20000ռ. (վերագրվում են ձեռնար-

կության ծախսերին): Անհրաժեշտէ հաշիվներում կատարելհետնյալ գրանցումները.

հաշիվ 60. «Հաշվարկներմատակարարների ն կապալառուներիհետ»

380000ռ.

Դտ

Դտ

հաշիվ 26. «Ընդհանուրտնտեսականծախսեր»

Կտ

հաշիվ 94. «Տրված մուրհակներ»ենթահաշիվը

20000ռ.

400000ռ.

Երկարաժամկետփոխառությունների գծով տոկոսները սովորաբար վերագրում են 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշվի դեբետին: Փոխառությունների հաշվառման գործառնությունների արտացոլումը Հաշիվ 94. «Կարճաժամկետ փոխառություններ»

Հաշիվների կրեդիտ

Հաշիվ

95.

«Երկարաժամկետ փոխառություններ»

Դ

Կ

դեբետ

ըստ

51,52-

գումարը

-

Ձեռնարկության աշխատողնե-

50,51,52

րին վաճառվածպարտատոճ`

Կարնո ոմնը Ֆիզիկական իրավա

ն

բանականանձանց

ԵՎ ՇԱՀՈՒՅԹԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՄԱՆ

Ձեռնարկության գործունեության ֆինանսական արդյունքը բնութաամփոփ (ամբողջացված) ցուցանիշը հանդիսանումէ հաշվեկշռային (համախառն)շահույթը կամ վնասը: Տնտեսավարման ներկայիս պայմաններում ձեռնարկության հաշվեկշռային շահույթը գոյանում է. արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների), ապրանքների ն այլ նյութական արժեքների (հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակտիվների, նյութական շրջանառու միջոցների ն այլ ակտիվների) իրացումից ստացված ֆինանսական արդյունքից, որպես իրացումից ստացված հասույթի ն ծախսերիգումարի կամ իրացված արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) ն այլ նյութական արժեքների ինքնարժեքի տարբերություն: Իրացման ֆինանսական արդյունքները, ինչպես արդեն նշվել է, որոշվում են ձեռնարկության արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների ն այլ| ակտիվների իրացման պրոցեսի հաշվառման հաշիվներում՝ 46, 47, 48, որոնցից փոխանցվում են շահույթ ն վնաս հաշվին. արտաիրացման գործառնություններից, որոնք պակասեցվել են ըստ այդ գործառնությունների ծախսերիգումարով: Այստեղ ներառվում են. ստացված ն վճարված տույժերի, տուգանքների ն այլ տնտեսական սանկցիաների, ձեռնարկության հաշիվներում հաշվառվող միջոցների դիմաց ստացված տոկոսների, պրժութային հաշիվների ն արտպարժույթով գործառնությունների գծով կուրսերի տարբերությունների, եկամուտների (դիվիդենդների, տոկոսների), ըստ բաժնետոմսերի, պարտատոմսերի ն այլ արժեթղթերի, որոնք պատկանում են ձեռնարկությանը ն ուրիշ ձեռնարկությունների գործունեության բաժնեմասնակցությունից եկամուտների, այլ եկամուտների, ծախսերի ն կորուստների գումարնը համ վե նք օրենսդրությանը օրեն ն վերագրվու մ են շա րը, որոնք համապատասխան հույթ ն վնաս հաշվին: Արտաիրացման եկամուտները ե կորուստները հաշվառվում են անմիջապես 80 հաշվում: Առաջացմանըզուգընթաց դրանք գրանցվում են այդ հաշվի դեբետում կամ կրեդիտում` թղթակցելով 51, 76, 29 ն այլ հաշիվների հետ: Արտաիրացմանեկամուտների ն կորուստների անալիտիկ հաշվառումը կազմակերպվումէ ըստ հաշվետվության սահմանված գրող

-

-

Հաշիվների

Պարտքերի մարում կարՄն.Չմարվածպարտքերի ճաժաճկետ երկարաժամկետ գումարը ն | փոխառությունների(պարտա- | Ստացվածփոխառության տուներիհանդեպ)

ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ըստ

նե

շա-

հոդվածների:

Այսպիսով, ձեռնարկության գործունեության ֆինանսական արդյունքները հաշվառվում են 80 ակտիվա-պասիվայինհաշվում: Դեբետում գրանցվում են վնասները ն կորուստները, կրեդիտում շահույթը ն

եկամուտները: Մնացորդը, որպես շրջանառությունների գումարների տարբերություն, կարող է լինել դեբետային (վերջնական ֆինանսական արդյունքը` վնաս) կամ կրեդիտային (շահույթ): Վաշվեկշռում մնացորդը գրանցվում է ակտիվում (վնասը) կամ պասիվում (շահույթը): 80 հաշվի սինթետիկ ն անալիտիկ հաշվառումը իրականացվում է թիվ 15 օրագիր-օրդերում, որի լրացման համար հիմք են հանդիսանում հաշվապահության տեղեկանքները, բանկի քաղվածքները հաշվարկային ն այլ հաշիվներից ն այլն: 80 հաշվի դեբետային ն կրեդիտային շրջանառությունները օրագիրօրդերում գրանցվում են ինչպես հաշվետու ամսվա համար, այնպես էլ տարվա սկզբից աճող հանրագումարով, ըստ անալիտիկ հաշվառման հոդվածների: եռամսյակը ն տարին ավարտվելուց հետո, օրագիրօրդերի ցուցանիշները հիմք են հանդիսանում տարեկան հաշվետվության համապատասխան ձները լրացնելու համար: Այսպես, ըստ Հաստոցագործարանի,դեկտեմբեր ամսում ենթակա են արտացոլման հետնյալ գործառնությունները.

Ամսա-

թիվ

Գումար| Գործառնությունների

ռուբ. | բովանդակությունը

արտ ը Պատրաստի ր րտադրանքի իրացումից ստացվածշահույթ Յ1| Դուրս է գրվում անհուսալի ժամպարտքը՝վաղեմության ը կետը լրանալուհետեանքով 24 | Վաշվարկայինհաշվում ստացվել է անհուսալի,դուրս գրված պարտքիմարումը

ըստ

Գոանզման րանցման

հիճ հիմքըն

80.

Թղթակցող հաշիվը

Տեղե- | Օրագիր կագիր օրդեր քիվ

թիվ

|

122360

|

դեբետ կրեդիտ

|

` (ռուբլի)

Դատականկատարածուիցդուրս գրված, նհ անհուսալի պարտք

Գորընդամենը

Արտ ան ի ծ շահույթ բտադրանքի իրացումից ստացված

Ընդամենը՝

122360

122360

122360 122420

հաշվի անալիտիկ տվյալներից

դարձերեսը) օրագիր-օրդերի

Շրջանառություններ տարվա սկզբից ճինչե| հաշվետուամիսը

Անալիտիկհաշվառմանհոդվածների

անվանումը

ապրանքնեՊատրաստի արտադրանքի, րի, ծառայությունների,աշխատանքների

-հաշվեւտուամսվա

համար

դերետի դերետի կրեդիտ կրեդիտի ի

ենյութական արժեքների իրացումից | ասար Քնած ձեռնարկութւնների

122360

586240

-

պահպանում

անհուսալի պարտքերի Դուրս գրված

վաղեմությունըանցած Վրամներ՝ գրումից սալի պարտքերիդուրս

խարամ ՆԱ

քերի

դուրս գրումից.

անհու-

կարգով պարտ-

Պակասորդներին հափշտակումների գծով դեբետորի ավճարունակության հետեանքով պարտքերի Վնասներդեբիտորական դուրսգրումից(բացի պակասորդներիե գծով պարտքերի) հափշտակումների անվճարունակության պարտապանների

հետեանքով

դուրսգրումից

Վնասներայլ անհուսալի պարտքերի Շահույթ (վնասներ)անցյալ տարիների՝ հայտնաբերվածհաշվետու տարում ծ պաւոհամ արված ե Վնասնե քել

պ վերների Շահույթ (վնաս) տարայի գործառնու-

թյուններից

արժեքներիգերԱպրանքանյութական նորմատիվայինմնացորդներիգների իջեցում՝ ՌԴ կառավարությանորոշմամբ տեսության

Հաշ

(իվ

ՄԱԼ տըն-

Շահույթ ԱԱ

Օրագիր-օրդեր թիվ 15 ---Թ. դեկտեմբեր «Շահույթ ն վնաս» հաշվի կրեդիտի

բովանդակությունը

Քաղվածք

շահագործումից

Տույժեր, տուգանքներե տուժանքներ՝ ստացվածն վճարված

ԱԱ

աան րումն տե-

սակներով փոխադրումների պայմանների խախտմանհաճար

Ընդամենը :

Անցյալ տարվա հետեանքները,դուրս գրված հաշվետու տարում

588240

122420

588240

80|

122420

80000

Ընդամենը`

83880

'

|

Գործող օրենսդրությանը համապատասխան,շահույթը (եկամուտը) ենթակա է հարկման: Շահութահարկ վճարողները կազմակերպա-իրավական բոլոր ձների ձեռնարկություններն են, որոնք ունեն ինքնուրույն հաշվեկշիռ Ա հանդիսանում են իրավաբանական անձինք: Հարկվող շահույթի գումարի որոշման ն շահութահարկի գումարի հաշվարկման կարգը սահմանվածէ ՌՍՖՍՀ «Ձեռնարկություններին կազմակերպությունների շահութահարկի մասին» օրենքով ն ՌԴ ֆինանսների նախարարության, Պետական հարկային ծառայության «Ձեռնարկությունների ն կազմակերպությունների բյուջե մուծվող շահութահարկի հաշվարկման ն վճարման մասին» 1992 թ. մարտի 6-ի թիվ 4 հրահանգով, հետագա լրացումներով ն փոփոխություններովհանդերձ: Հարկը վճարելուց հետո շահույթի մնացած գումարը, այսպես կոչված` զուտ շահույթը, մնում է ձեռնարկության տրամադրությանտակ ն բաշխվում է հիմնադիր փաստաթղթերի ն բաժնետերերի (հիմնադիրների) ընդհանուր ժողովի որոշումներին համապատասխան: Զուտ շահույթի որոշակի մասը պարտադիր կարգով ուղղվում է պահուստաֆոնդին, մնացյալ մասը` հատուկ նշանակման ֆոնդերին, դիվիդենդների վճարմանը ն ձեռնարկությանարտադրական ու սոցիալական զարգացմանայլ նպատակների: Հաստոցագործարանիօրինակով դիտարկենք շահույթի բաշխումն ու օգտագործումը:

Աոադրանքի, Եկամուտներարտաիրացմանգործառնություններիցպակասեցված

գործառնություններիծախսերով

Ընդամենը՝

ԳրՔն 3275ո. Հարկի -

ԲԻԳ

այդ

ծ,

2)

Պահուստաֆոնդ

ֆոնդ 5096 3) Սպառման հաշիվ

Կտ

հաշիվ 88. «Վատուկ նշանակմանֆոնդեր» «Պահուստաֆոնդ»

"

-(20ռ)

ո.

Շահութահարկի գումարով հաշվապահությունում կատարվում է

Շահույթի ն վնասի

Հաշիվների կրեդիտ Դ

1.

46,47.4852.58,62,։ 60,76-

Ր

դուրսգրում

ծախսեր

20,23

122340ռ.

2.

Ընդամենըհաշվեկշռայինշահույթ Շահութահարկըդեկտեմբերին

3.

Ընդամենըձեռնարկությանտրամադրության տակ մնացածշահույթ

1.

63:84

թ. դեկտեմբեր

37875ո.

84465ռ.

8447ո.

շահույթի բաշխման արտացոլումը հաշիվներում Հաշիվ

80.

«Շահույթ

ե

վնաս»

Հաշիվների Դտ

Կ

դուրսգրումից Բացասականկուրսայինտարբերություններիդուրսգրում Դատականծախքերին արբիտրւսժայինգանձումների

51,852

:

Վաշվապահության տեղեկանք Ձեռնարկության տրամադրության տակ մնացող շահույթի հաշվարկ

76018ռ.

արտադրանքի, աշ-| Շահույթ աշծառայությունխատանքների,

«Շահույթիօգտագործում»

հաշիվ 68. «Վաշվարկներբյուջեի հետ»

ու

Վնասներ արտադրանքի, խատանքների,ծառայությունների իրացումից,հիմնական միջոցների ն այլ ակտիվների

գրանցում. Կտ

84465ո.

հաշիվ 86.

Կտ

րը-

հաշիվ 81.

81.«Շահույթի օգտագործում»

Դտ

`

Դտ

8447ռ.

42232ռ.

Ընթացիկ վարձակալության

122380ռ

122340

33786ռ.

ֆոնդ 4096 1) Կուտակման

-

աշխատանքների,ծառայություններիիրացումիցշահույթի

Ձեռնարկության տրամադրությանտակ մնացած շահույթի բաշխումը 199 թ. դեկտեմբերի 30-ին

2.

-

-

ների իրացումիցն հիմնական միջոցներիու այլ ակտիվների

|

դուրսգրումից

46,47,48

-

Դրականկուրսայինտարբե-

-

րություններ

52.58,

60,62,76

Եկամուտներհամատեղձեռմասնակնարկություններում ցությունից՝ըստ բաժնետոմսեն դուստր րի, պարտատոմսերի ձեռնարկություններից,դեպո-

Կասկածելիպարտքերիգծով զիտներով Եկամուտներ հիմնականմիպահուստաֆոնդիստեղծում ֆիՁեռնարկությանկողմիցվճար- | ջոցների երկարաժամկետ ման ընդունվածտուգանքներ, նանսավորվողվարձակալուտույժեր ն տուժանքներ թյունից Եկամուտներ ըստ ընթացիկ Կորուստներարժեքների պակասորդներիցն փչացումից, վարձակալության վատնում- | Ստացվածտուգանքներ, տույհափշտակումներից, ժեր, տուժանքներվնասների ներից (մեղավորներըանհայտ են կամ հայցը մերժվածէ) դիմաց,որը փոխհատուցման որոշվել է դատարանովկամ ընՉեղյալ համարվածպատվերդունվել պարտապանիկողմից ների ծախսեր Հաշվետուտարվաչբաշխված Չծածկվածվնասի գումարներ շահույթի գումարներ Հաշվետու տարումօգտագործված շահույթի փաստ.գումարը ըստ հաշվեկշռի ռեֆորմացիայի

-

51,52,76

-5163.76 -87/

Ձեռնարկությանգործունեությանֆինանսականարդյունքները հաշհանվառվում են 80 հաշվում՝ ամբողջ տարվա ընթացքում աճողական շահույթի գումարագումարով,առանց հանելու արդեն օգտագործված ն նպատակային կարգով վերաբաշխման դրա րը տարվա սկզբից, համար: պլանայինմիջոցառումների Վաշվետու տարվա ընթացքում ձեռնարկությունը շահույթը օգտագործում է տարբեր նպատակներիհամար, մասնավորապեսկատարում բյուջեի, բանկի, վերադաս կազմակերպուէ պարտավորությունները է ն թյունների,բանվորների ծառայողների հանդեպ, իրականացնում ն բնակարանային հիմնական միջոցների վերակառուցում ԱՕորացում, ն այլն: շինարարություն հիմնարկների մ անկական շինարարություն, Շահույթի հաշվին հատկացումների ն վճարումների արտացոլումըհաշիվներում Հաշիվ 81. «Շահույթի օգտագործում»

Դաշիվների կրեիտ

Կ

Դ

Ղաշիվների դեբետ

Հաշվեկշռիռեֆորմացիայի Օգտագործվածշահույթի հաշվետու տարվա կարգով. գումարըտարվա սկզբից մինչե| ընթացքումբյուջե փոխանցհաշվետու ամիսը ման ենթակաշահուբւահարկի Վճարումներիգումար, փոՄն,

գուգումարներն շահույթի ւտարմարներ,օգտագործված այլ ճպատակվա ընթացքում

խանցվածբյուջեըստ բոլոր

նշանակումների Զուտ

շահույբի հաշվինֆոն-

ների համար

դերի, ռեզերվներիս նպաւոա-

86,88,

գոյակային ֆինանսավորմայն

ցում Դուստր ձեռնարկություններին ենթակագումարփոխանցման

ներ Վնասներ(պլանիսահձաննեկոմուրում) բնակարանային նալ տնւոեսությանշահագոր-

ծումից

Ձեռնարկությանբաժնետոմ70,75-

վճարումը սերի դիվիդենդների

Շահույթի օգտագործմաննշված գումարները հաշվառվում են 81 հաշվի դեբետում: Հաշիվը ակտիվայինէ, դեբետայինմնացորդը ցույց է տալիս հաշվետու տարվա ընթացքում օգտագործվածշահույթի գուման սեփականկարիքների: րը ըստ պարտավորությունների

Քաղվածք

(թիվ

ը հ որիանու նալիտիկ

հաշվառման

Ս

1.

2. 3. 4.

ԳԼՈՒԽ

հաշվի անալիտիկ տվյալներից օրագիր-օրդերիդարձերեսը)

(ռուբլի)

ԱԲՏԱՔԻՆ

ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

կեր ամսվա ուզ-Ար ւթյունը ամսվա Մնացո

Ընթա

ամսվա

Մնագո

Շահութահարկ բյուջեին

199500

Կուտակման ֆոնդ

152000

3/875

| 33786 190000 Սպառմանֆոնդ | 42232 Պահուստաֆոնդ 38000 8447 Ընդամենը՝ 579500 | 122340

701840

Շահույթի օգտագործման գծով գործառնությունների սինթետիկ ն անալիտիկ հաշվառումը կազմակերպվում է թիվ 15 օրագիր-օրդերում, վճարման յուրաքանչյուր տեսակի, հատկացումների, պարտավորությունների կտրվածքով` բանկի հաշվարկային հաշվից քաղվածքների, հաշվապահության տեղեկանք-հաշվարկների,վերծանման թերթիկների ն այլնի հիման վրա: 80. «Շահույթ Ա վնաս» ն 81. «Շահույթի օգտագործում» (օրագիրօրդեր թիվ 15) հաշիվներում արտացոլվածգործառնությունների սինթետիկ ն անալիտիկ հաշվառման տվյալներով կազմվում է հաշվետվություն ֆինանսական արդյունքների ն դրանց օգտագործմանմասին (ձն 2, տարեկան, եռամսյակային): Հաշվետվության այդ ձենըկազմված է չորս բաժնից. 1-ին՝ ֆինանսական արդյունքներ, 2-րդ՝ շահույթի օգտագործում, 3-րդ՝ վճարումներբյուջե, 4-րդ՝ ծախսումներն ծախսեր,հաշվի առնված շահութահարկի արտոնությունների հաշվարկման ժամանակ: Այդ հաշվետվության տվյալները լայնորեն օգտագործվում են ձեռնարկության գործունեությանֆինանսականարդյունքների վերլուծության ն գնահատման համար:

72.1.

ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

231315

185786 232232 46447

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

բին (դեբետ) | դեբետ| կրեդիտ| ջին (դեբետ)

ԲՆՈՒԹԱԳԻՐԸ

տնտեսականն սոցիալական հարաբերությունների բարեփոխումներիգործընթացը ժամանակակիցփուլում ներգործում է տնտեսական գործունեության բոլոր ոլորտների վրա: Արմատական փոփոխություններ են տեղի ունեցել արտաքին տնտեսական գործունեության (ԱՏԳ) ոլորտում: Արտաքինառնետրիպետական մենաշնորհը իր տեղը զիջել է ազատ մասնավորձեռնարկչությանը:Արտահանման ներմուծմանգործառնություններնիրականացնում են արտադրող ձեռնարկությունները, առնտրականֆիրմաները ն միջնորդ ֆիրմաները: Արտաբին տնտեսականգործունեության մեջ առանձնանումեն մի քանի ուղղություններ` առնտուր, երկարատն ներդրման գործունեություն, տարբեր ծառայություններիմատուցում, արտոնագրերի առք ու վաճառք նայլն: Արտաքին տնտեսականգործունեությունը կանոնակարգվումէ պետական ու միջազգային կարգավորման միջոցներով: Կարգավորման իրավական նորմերը տրված են քաղաքացիական օրենսդրության հիմունքներում, ՌԴ «Ձեռնարկությունների ն ձեռնարկչատիրականգործունեության մասին», «Ռուսաստանի Դաշնությունում ինվեստիցիոն գործունեության մասին» օրենքներում ն այլն, ուր սահմանվում են արտաքին տնտեսական գործունեությանմասնակիցներիիրավունքները ն պարտակամությունները,գործունեությանպայմաններըն տեսակները: Արտաքին տնտեսականգործունեության(ԱՏԳ) կարգավորմանօպերատիվ մեթոդներ են համարվում ապրանքների ն ծառայությունների արտոնագրումն ու քվոտավորումը, մաքսային ռեժիմի սահմանումը, արտաքին տնտեսական գործունեությանապրանքայինանվանացանկի (ԱՏԳ ԱԱ) օգտագործումը,արտարժութայինկարգավորումը: Այս մեթոդները տարբեր չափերով են ազդեցություն գործում ֆինանսական սկզբնական փաստաթղթերիձների ն բովանդակության,ներմուծմանարտահանման գծով ծախսերի մեծության, ինչպես նան ֆինանսական արդյունքներիկազմավորմանվրա: Արտաքին տնտեսական գործունեությանպետական կարգավորման կարնորագույն օպերատիվ միջոցներից է համարվում մաքսային ռեժիմը: Վերջինս մաքսային ընթացակարգի սահմանված ամբողջուՌուսաստանում

-

լիցենզիաներ

թյունն է, որն ենթակա է կիրառման պետական սահմանը անցնող առարկաներինկատմամբ:Ամեն մի երկրի մաքսային ռեժիմ ընդգրկում է մաքսային տարիֆը, պետականսահմանով ապրանքներ անցկացնելու կարգը ն մաքսանենգության դեմ պայքարելու միջոցառումները: ԱՏԳ-ի կարգավորմաննպատակովընտրված փաստաթղթերի մեծ մասում վկայակոչվումէ արտաքին տնտեսական գործունեությանապրանքային անվանացուցակը:Այն օգտագործվում է սկզբնականփաստաթղթերումմաքսային հայտարարագրերի, մասնագրերի,միջազգային

բեռնագրերին

այլ փաստաթղթերի ձնակերպմանժամանակ: ԱԱ-ի այս կամ այն խմբինապրանքներիդասակարգմանճշտությունից է կախված ապրանքի վերագրումը քվոտավորվողների կամ լիցենզավորվողների,ինչպես նան մաքսատուրքերիմեծությունը ն, հետնաբար, արտահանման-ներմուծման գործառնությունների ծախսերի մեծությունը: Պետական կարգավորման կարնորմիջոցներից են նան արժութային կարգավորումըն արժութային վերահսկումը: Արժութային կարգավորումը իրականացվումէ ՌԴ Գերագույն խորհրդի կողմից 09.10.92 թ. ընդունված «Արտարժութային ն արտարժութայինվերակարգավորման հսկողությանմասին» օրենքին համապատասխան: Արժութայինկարգավորման մարմինըԿենտրոնականբանկն է: Նա է որոշում արտարժույթի շրջանառության ոլորտն ու կարգը, սահմանում ն ոչ ռեզիդենտների հետ արտարժութայինգործառնությունների անցկացման կանոնները,մշակում արժութային գործառնությունների փաստաթղթավորման, ն վիճահաշվառման,հաշվետվության

ԱՏԳ

շեզիդենտների

կագրությանմիասնականնորմեր: Մ Միջազգայինկարգավորումը՝արգելքների հաղթահարումնէ, առավել նպաստավորպայմանների ստեղծումը միջազգայինտնտեսական կապերի զարգացման համար, առետրական խտրականությունների վերացումը, պայմանագրերինախապատրաստման ն իրականացման ծախսերնու ժամանակընվազագույնիհասցնելը: Միջազգայինկարգավորման կարնոր փաստաթղթերից է ապրանքների առք ու վաճառքի միջազգայինպայմանագրերի մասին Միավորվածազգերի կազճակերպությանկոնվենցիան (փաստաթուղթ/ԽՇՕԿԷ, 97/18, Ճոոտ»: 1): Դրա նպատակն է` ընդունել միասնականնորմեր ն վերացնել իրավական արգելքները, հեշտացնել գործընկերների փոխըմբռնումըն այդպիսով նպաստել միջազգայինառնտրի զարգացմանը: Կոնվենցիանտարածվում է միայն ւտարբերպետություններում գտնվող առետրայինձեռնարկությունների միջն ապրանքների առք ու վաճառքի գծով կնքված պայմանագրերի վրա: Եվ դա պատահականչէ-

Պայմանագիրը կնքող կողմերին հաճախ հայտնի չեն իրենց որն գործընկերների երկրների առետրային առանձնահատկությունները, էլ հանգեցնում է թյուրիմացության, վիճաբանությունների, դատական գործի հարուցման, ինչպես նան դրամականմիջոցների ն ժամանակի կորստի: Ապրանքներիփչացումների, կորուստների ն ոչնչացումների դեպքերը հանգեցնում են տարաձայնություններիու առաջանում է հայցային պաշտպանությանանհրաժեշտություն:Նմանատիպ պրոբլեմներից զերծ մնալու համարՄիջազգային պալատը մշակել է առնտրային տերմիններիմեկնաբանմանՄիջազգային կանոններ,որոնք հայտնի են «Ինկոտերմս» անվանումով: Վերջին լրացումները «Ինկոտերմսում» կատարվել են 1990 թվականին:Անհրաժեշտէ նշել, որ «Ինկոտերմսը» ունի հանձնարարականիբնույթ ն դրա կիրառումը պայմանագրում, ամբողջությամբ կամ որոշ մասով, կախվածէ պայմանավորվողկողմերի կամքից: Եթե պայմանագրում ն «Ինկոտերմսում» բազային պայմանների մեկնաբանումներըչեն համընկնում, ապա առաջնությունը տրվում է պայմանագրիպայմաններին: Վերը թվարկված միջոցները, որոնք կարգավորում են արտաքին տնտեսական գործունեությունը, միաժամանակ ազդեցություն են գործում հաշվապահականհաշվառման կազմակերպմանվրա: Արտահանման ներմուծմանգործառնություններիհաշվառման համար` ձեռնարկությունները կարող են օգտագործել արդեն գործող -՛

-

Խանի

ե

ալան՝ իր հաճապապավիա ենքտհաջ նան

նտե

ն

ծունեության

հաշվա-

առանձ

որոնք արտացոլում են հաշվառման այս կամ այն տեղամասերի նահատկությունները:

72.2. ԱՐՏԱԴԱՆՍԱՆ-ՆԵՐՍՈՒԾՄԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՕԱԽՍԵՐԻ

ԴԵՊՔՈՒՄ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Շուկայական էկոնոմիկայի անցնելու պայմաններում, որն ուղեկցվում է ձեռնարկչատիրությանհամար տնտեսականինքնուրույնության ընդլայնումով, ավելի է մեծանում արտաքին տնտեսական գործառնությունների գծով ծախսերի հաշվապահական հաշվառման նշանակությունը: Հաշվառումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին լրիվ տեղեկատվություն ստանալ արտահանվող կամ ներմուծվող ապրանքների ինքնարժեքում ծախսերիտեսակներիու կառուցվածքիմասին: Արտաքին տնտեսական ֆիրմաներում ծախսերիհաշվառումը կարգավորվում է արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) ինքնարժեքում ներառվող, արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայու409

թյունների) արտադրության ն իրացման գծով ծախսերի կազմի ն շահույթի հարկման ժամանակ հաշվառվող ֆինանսական արդյունքների ձնավորման կարգի մասին կանոնադրությամբ, որը հաստատվել է ՌԴ կառավարության 1992 թ. օգոստոսի 5-ի թիվ 152 որոշմամբ: Վերոհիշյալ կանոնադրության համաձայն, հիմնական ծախսերիկազմում ներառվում են հետնյալ հոդվածները՝արտահանվող արտադրանքի արտադրությամբ զբաղված բանվորների աշխատավարձը, այդ բանվորների աշխատավարձից ապահովագրական ֆոնդին կատարվող հատկացումները, արտահանվող արտադրանքի արտադրության վրա ծախսվածհիմնական նյութերի ն հումքի արժեքը: Արտերկրում կապալային շինարարության համար սարքավորումներին նյութերի մատակարարման գծով ծախսերը ներառում են` կապալային շինարարության համար օգտագործվողնյութերի արժեքը, տեղակայման ենթակա սարքավորումների ձեռք բերման ու տեղակայման ծախսերը, արտերկրում կապալային շինարարության համար սարքավորումների ն նյութերի փոխադրմանծախսերը, տեխնիկականփաստաթղթերիարտահանման ն ռուսական պատվիրատուներիհամար տեխնիկական փաստաթղթերի պատրաստման,արտերկրումարտասահմանյանկազմակերպությունների կողմից արտադրատեխնիկական մասնագետներիուսուցման համար այլն: վճարները ն Կատարվող ծախսերը համապատասխանհոդվածին վերագրելու համար հիմք են հանդիսանում այդպիսի ծախսերը հաստատողսկզբնական փաստաթղթերը,հատկապես՝ մատակարարներիհաշիվները, մուտքի բեռնագրերը կատարված աշխատանքների մասին ակտերը, կատարված աշխատանքների համար կարգագրերը պարտագրալիմիտային քարտերը, պահանջագրերը: Արտահանվող պատրաստի արտադրանքը հանձնվում է պահեստ` ընդունման-հանձնմանբեռնագրերիհիման վրա: Օտարերկրյա պատվիրատուների համար կատարվող արտահանվող աշխատանքների կամ ծառայությունների համար կազմվում են աշխատանքների հանձնմանընդունման ակտեր: Պատրաստի արտադրանքի ն արտահանվող աշխատանքներիգծով կատարված ծախսերի փաստացի ինքնարժեքը դուրս է գրվում իրացման համապատասխանհաշիվներին` արտադրանքի բարձումից հետո արտահանվող պատրաստի արտադրանքի բացթողնման ն պատվիրատուների աշխատանքներիհանձնման համար բեռնագրերիհիման վրա: Արտահանվողարտադրանքիարտադրության գծով ծախսերիհաշվառումը տարվում է 20. «Հիմնական արտադրություն» հաշվում: եթե ձեռնարկությունը արտադրում է արտադրանքնան ՌԴ ներսում վաճառելու համար, ապա ծախսերիառանձին հաշվառումն ապահովելու հա410

1. արտագծով բացվումեն ենթահաշիվներ՝ «Հիմնական Արտաարտադրություն»: 2. «Արտահանվող արտադրանքի

մար 20 հաշվի

դրություն»ն

ձեռնարկությունզբաղված արտադրությամբ արտադրանքի հանվող հաշվառումը տարվում է 25. ների ընդհանուր տնտեսական ծախսերի ծախսեր» ն 26. «Ընդհանուր տնտեսական «Ընդհանուր արտադրական

արտադրության ծախսեր» հաշիվներում:Արտահանվողարտադրանքի նման է երկրի ներսում կազմակերպումը գծով ծախսերիհաշվառման արտադրությանծախսերիհաշվառմանվարմանը: արտադրանքի Կոմերցիոն ծախսերի հաշվառումը: Ծախսերի կառուցվածքում ն ապրանքիգնի մեջ նշված ծախսերը ունեն զգալի տեսակարար կշիռ առաջին հերթին կախվածէ կազմումէ40 96 5066: Դրանց մեծությունը բազիսայինպայմաններից:Սովորաբար կոմերցիոն մատակարարման են. ապրանքի բարձմաննախա(վերադիր) ծախսերի մեջ ներառվում (քանակի, որակի ստուգում), բեռնման-բեռնաթափմ պատրաստման ն ներսում փոխադրման ծախսերը, միջազգայինտրանսպորտի երկրի ապրանճանապարհին ապահովագրության, ծախսերը, տեղափոխման կազմակերպությունծախսերը, փոխադրա-առաքման քի պահպանման տոկոսներիվճագծով վարկերի առնտրային ներին միջնորդադրամի, հարկերը, տուրքերը: րումը, բանկայինծախսերը,մաքսային վճարները, սահմաննենորմաների նան կորստի են բնական վերաբերում Դրանց ճանապարհին արժեքների պակասորդները րում ապրանքանյութական պակաարժեքների ժամանակ, ապրանքանյութական ն պահպանման մեղակոնկրետ երբ դեպքում, այն ավելի, սորդները կորստի նորմայից պակասորդնան արժեքների ինչպես չեն, բացահայտված վորները առաջացածկորուստները,որոնք մերժվել ներից ն հափշտակումներից են դատարանի կողմից՝հայցը անհիմն ճանաչելու պատճառով: հաշվառումըճիշտ Բացի վերոնշյալ ծախսերից, վերադիր ծախսերի ազգաէ ստորաբաժանել դրանք համար անհրաժեշտ կազմակերպելու նան ինչպես ծախսերի, վերադիր յին Ա արտասահմանյանարժույթով ուղղակի ն անուղղակի ծախսերի: են այն ծախսերը, Ուղղակի կոմերցիոն ծախսերին վերաբերում ու արտաեն ներմուծվող կոնկրետ կապված որոնք անմիջականորեն մինչն ընդունման տեղից հանվող ապրանքների ձեռք բերման, հետ` ներառյալ ն իրացման հանձնման տեղը դրանց տեղափոխման պահպանումըն փոխաբեռնումը: են շրջանառության Անուղղակի կոմերցիոնծախսերը վերաբերում ն կարող վերագրվե չեն ոլորտին մասնակցող բոլոր ապրանքներին են բանծախսերն Այդ կոնկրետ ապրանքատեսակի: անմիջականորեն փոխադրան ծախսերը, կային ծախսերը, գովազդային մարկետինգի միջնորդադրամը ն այլն: առաքման կազմակերպությունների

-

Ծախսերի այս կամ այն գումարներըվերադիրծախսերինվերագրեհամար հիմք են հանդիսանումայնպիսի սկզբնականփաստաթղթեր, ինչպիսիք են` փոխադրաառաքմանկազմակերպություններիհաշիվնեն բանկի քաղվածքները, աշխարը, վճարման հանձնարարագրերը տանքների ընդունման ակտերը, պահեստներում ն ճանապարհին գտնվող ապրանքների բացահայտված պակասորդները հաստատող ակտերը, ճանապարհին գտնվող ապրանքների ապահովագրության գծով պայմանագրերը նայլն: լու

43.

«Կոմերցիոն ծախսեր» հաշվում գործառնությունների արտացոլման սխեման Հաշիվ 43. «Կոմերցիոն ծախսեր»

Հաշիվների կրեդիտ

Հաշիվների

դ

Կ

դեբետ

Մն.

-

51,52-

51,52-

Ապրանքների մնացորդին վերաբերողկոմերցիոնծախսերի գումար, ներմուծվողու արտահանվողապրանքների, փոխադրման,փոխաբեռնման, պահպանման համար, բեռներ փոխադրողների օգտին պարտքի հաշվեգրում ն այլ կողմնաՏրանսպորտային հակի կազմակերպությունների շիվներիվճարումըներմուծումարտահանում գործառնություններիգծով մատուցվածծառայությունների դիմաց Արտահանմանգծով մաքսային տուրքերին մաքսայինարարո-

ղությունների վճարում Մաքսայինտուրքերի մուծման գծով պարտքի հաշվեգրում՝ վճարմանհեւտաձգման դեպքում ժաԱպրանքների փոխադրման մանակծախսվողւիաթեթավորման նյութերիու տարաների փաստացիինքնարժեքը Ապրանքների պակասորդների դուրսգրումը,բնականկորստի նորմաներիսահմաններումն այն դեպքերի,երբ մեղավոր անձինք հայտնիչեն

Ներմուծվողկամ արտահանվող իրացվածապրանքների գծով կատարված կոմերցիոն ծախսերիդուրսգրում

Կոմերցիոն ծախսերի հաշվառումը կազմակերպվում է 43. «Կոմերցիոն ծախսեր»հաշվում ըստ դրանց առանձին տեսակների կազմված սկզբնականփաստաթղթերիհիման վրա: Վերադիր ծախսերի ճիշտ ն օբյեկտիվ հաշվառումն ապահովել համար 43 հաշվում առանձնացվածեն հետնյալ ենթահաշիվները` ըստ կատարվողծախսերի ն արժույթի տեսակների. 1.«Կոմերցիոն ծախսեր արտահանմանգծով` ռուբլով ն արտարժույթով», 2.«Կոմերցիոն ծախսեր ներմուծման գծով` ռուբլով ն արտարժույթով», 3.«Ընդհանուր առնտրական կոմերցիոնծախսեր՝ռուբլով ն արտարժույթով»: Առանձնացվածենթահաշիվներովծախսերի խմբավորումը թույլ է տալիս վերահսկողություն ապահովել արտահանման ն ներմուծման համար միջոցների խնայողականօգտագործման գործառնությունների նկատմամբ ն, հետնաբար, հնարավորություն է տալիս բարձրացնելու գործարքներիարդյունավետությունը: արտաքինառնետրական Ամսվա վերջում կոմերցիոն ծախսերը դուրս են գրվում իրացման հաշիվների վրա: համապատասխան Շրջանառության ծախքերի հաշվառում: Շրջանառության ծախքեֆիրմաների կառավարման րին են վերաբերում արտաքին առենտրական ապարատի պահպանման գծով ծախսերը (անձնակազմի աշխատավարձը ն պարգնատրումը, կենսաթոշակային ֆոնդին, սոցիալական, բժշկական ն այլ տեսակի ապահովագրությաննու արտաբյուջետային ֆոնդերին հատկացումները, երկրի ներսում ն արտերկրում ծառայողական գործուղումների համար ծախսերը,տնտեսականն գրասենյակային ծախսերը,շինությունների ն տրանսպորտի վարձավճարները,պահպանության գծով ծախսերը, շենքերի ն փոխադրամիջոցներիվարձակալումը, աշխատանքի պաշտպանությանծախսերըն այլն), ինչպես նան առետրագործառնական ծախսերը(պահեստարաններիպահպանման, ապրանքներինմուշների ձեռք բերման, օտարերկրյա ներկայացուցիչների ընդունմանգծով ծախսերը,հիմնականմիջոցների,փոքրարժեքու արագամաշ առարկաների, ոչ նյութական ակտիվների մաշվածության գումարները, տեղեկատվականծառայություններիվճարումը, արտերկրում ներկայացուցչության պահպանմանծախսերը): Նշենք, որ ապրանքների արտահանման կամ ներմուծման հետ կապված տնտեսական գործառնությունները,որոնք ներառվում են շրջանառության ծախքերի կազմում, անհրաժեշտ է ստորաբաժանել ազգային (տեղական) արժույթովն արտարժույթով կատարվող ծախքերի: Կատարված ծախսերի արտացոլման համար հիմք են հանդիսանում այնպիսի սկզբնական փաստաթղթեր,ինչպիսիք են աշխատաժամանակի օգտագործմանհաշվառման տաբելները, մատակարարներիհաշիվները, ծախսի պահանջագրերը,հաշվապահությանտեղեկանքները ն հիմ413

նական միջոցների, փոքրարժեք ու արագամաշ առարկաների, ոչ նյութական ակտիվների մաշվածությանհաշվարկմանտեղեկագրերը: Շրջանառության ծախքերի հաշվառումը տարվում է 44. «Շրջանառության ծախքեր» հաշվով: Կատարվողգործառնություններիարտացոլման համար 44 հաշվում անհրաժեշտ է առանձնացնել երկու ենթահաշիվներ 1. «Առետրա-գործառնականծախսեր», 2. «Վարչա-կառավարչական ծախսեր»: 44.

«Շրջանառության ծախքեր» հաշվում գործառնությունների արտացոլման Հաշիվ 44.

Հաա

Սխեման

«

Շրջանառության ծախքեր»

ո

յ

Մն.

Ապրանքների ձնացորդինընկնող շրջանառությանծախքերիգուճար

րո Գործարքներ Մնա

69,67-

02,05,13-

վարչությանաշխատողներին աշխատավարձիհաշվեգրում

դուրսգրում ն Ապահովագրական արտաբյուջե-

նն

տային ֆոնդերինմուծումների

հաշվեգրում Հիմնականմիջոցների,ոչ նյութական ակտիվներին փոքրարժեքու արագաճաշառարկաների մաշվածության հաշվեգրում Տնտեսականծախսերիհամարն սահմանվածնորճաներիսահմաններում

արձան կողմից գտագնրանւծ ործուղման

թյանծախքերի

Հաշիվների

նպատակով

հաշվետու

ծախսերիդուրսգրում

Ապրանքների պակասորդների դուրս գրումը բնականկորստինորմաների

սահճաններում նայնդեպքերի,երբ մեղավորանձինք հայտնիչեն

72.3. ԱՐՏԱԴԱՆՎՈՂ ԵՎ ՆԵՐՄՈՒԾՎՈՂ

օրդերները:

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Արտահանվողն ներմուծվող ապրանքների հաշվառումը տարվում է այնպիսիարտաքին առնտրային ֆիրճմաներում,որոնք կատարում են ապրանքներիարտահանում ն ներմուծում: Ի տարբերություն արտադրականն զուտ միջնորդականֆիրմաների, ապրանքներիձեռք բերման ն վաճառքիպրոցեսը առետրային ֆիրմաների համար հանդիսանումէ գործունեությանհիմնականտեսակ: Վետագա իրացման նպատակով արտահանվող ու ներմուծվող ապրանքները ձեռք բերող ֆիրմաներում հաշվառում վարելու հիմնական նպատակնէ հանդիսանումհսկողությունը ապրանքներիառկայության, շարժի ն պահպանման, ուղեկցող փոխադրականփաստաթղթերիճիշտ ձնակերպման,ապրանքներիժամանակին մուտքագրման ն պակասորդների, խոտանի, մատակարարման ժամկետների խախտման համար մատակարարներինու փոխադրող կազմակերպություններինգանգատների ժամանակին ներկայացման, Ռուսաստանի Դաշնության ն արտասահմանյան ճնավահանգիստներում,սահմանային կայաններում, պահեստներում ապրանքների մնացորդների վերաբերյալ ճշգրիտ տեղեկությունների ստացման նկատմամբ: Արտահանվող, ներմուծվող ն վերաարտահանվող ապրանքների շարժի հաշվառման կազմակերպմանհամար հիմք են հանդիսանում հետնյալ սկզբնական փաստաթղթերը՝ մատակարար ֆիրմաների ակցեպտվածհաշիվները, որոնց կցվում են մասնագրերը(սպեցիֆիկացիաները), երկաթուղային փոխադրումների անդորրագրերը կամ կրկնօրինակները,նավաբեռնագրերը,ավիա-

բեռնագրերը,

սահմանված հասցեներով ապրանքների առաքման մասին վկայող փոստայինանդորրագրերը, պահեստներում կամ նավահանգիստներումապրանքներիմուտքագրումը հաստատող ընդունման ակտերը, բարձման փաստաթղթերի հիման վրա օտարերկրյա գնորդների անունով դուրս գրվածհաշիվները, ապրանքներիավելցուկների, պակասորդներին փչացումների մասին վկայող առնտրայինակտերը, արտասահմանյաներկրներում արտահանվող ապրանքների շարժը հաստատողառաքիչների, կոնսիգնատորների ակտերը ն այլն: ու Արտահանվող ներմուծվող ապրանքների սինթետիկ հաշվառումը տարվում է ինչպես միշտ դրամական արտահայտությամբ`41. «Ապրանքներ» հաշվով, որն ունի երկու ենթահաշիվ՝1. «Արտահանվող ապրանքներ», 2. «Ներմուծվող ապրանքներ»: -

-

-

-

-

Կոմերցիոն ծախսերի ն շրջանառության ծախքերի ընթացիկ անալիտիկ հաշվառմանհամար օգտագործվումէ թիվ 15 տեղեկագիրը, իսկ սինթետիկ հաշվառման համար՝ թիվ 2, 6, 7, 8, 10ն այլ օրագիր-

ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

Արտահանվող ու ներմուծվող ապրանքների հաշվառման յուրահատկությունն այն է, որ դրա անալիտիկ հաշվառման հիմքում ընկած է հաշվառման խմբաքանակ հասկացողությունը: Հաշվառման խմբաքանակ ասելով հասկանում են որոշակի քանակով ապրանքներ, որոնք առաքվում կամ ստացվում են մեկ պայմանագրով ն ձնակերպվում են մեկ փոխադրմանփաստաթղթով: Որպես կանոն, հաշվառման խմբաքանակը կազմվում է` կախվածապրանքի բնույթից ն բեռի փոխադրման, փոխբեռնման ն պահպանման պրոցեսում խմբաքանակի պահպանման հնարավորությունից: Այն ունի որոշակի տարբերակիչ գծեր` ինչպես արտահանվող,այնպես էլ ներմուծվող ապրանքների համար: Խոսենք հաշվառվող ապրանքների յուրաքանչյուր տեսակի մասին

41-1.

Հաշիվների կրեդիտ

-Ֆիրմայումգտնվողարտա. հանվող ապրանքներիբացթողնմանարժեքը

Օտարերկրյագնորդներին | իրացված, արտահանվածապրանքներիդուրսգրում

Մ

ելաուքանի վագոններով ո մքի Աթանի -

բեռնագրով,

փոստով արտահանվող ապրանքների դեպքում ապրանքների առաքումը արտերկիր, որը ձնակերպվածէ մեկ փոստային անդոր-

րագրով:

Արտահանվող ապրանքների հաշվառումը տարվում է բացթողնման արժեքով (պայմանագրային գնով), 41-1 ենթահաշվով: Այս հաշվի դեբետով արտացոլվում են ապրանքների ստացումը, իսկ կրեդիտով արտերկրիգնորդներին առաքվածապրանքների դուրս գրումը: ։

աաա ւողեք ոխ անված ատահանվալ

ապրանբներիդուրսգրում ապրանքների բացթողնման

արժեքը հեստում բացահայտված արԱրտահանվող ապրանքների

Ընդունմանժամանակն պա-

ընդունմանժամանակբացահայտվածավելցուկներիմուտ-

-

քագրում

|

տահանվողապրանքների կորուստներիե պակասորդների դուրսգրում

-

63, 84

Կավ արանների

տը. ավելգուկների մուտքագրում արտա

ողա

Ապրանքներիներմուծման դեպքում որպես հաշվառման խմբաքանակ ընդունվում են. ծովային փոխադրումներիդեպքում` նավը, ապրանքը, նավաբեռ-

երկաթուղային փոխադրումներիդեպքում` վագոնը, միջազգային երկաթգծիբեռնագիրը: Եթե օտարերկրյա մատակարարըներկայացնում է հաշիվ յուրաքանչյուր ուղարկված ապրանքի քանակի համար, ապա որպես հաշվառման խմբաքանակէ ընդունվում մեկ հաշվով ձնակերպվածխմբաքանակը: Ներմուծվող ապրանքներիհաշվառման դեպքում կարնոր նշանակություն ունի ապրանքի ներմուծման արժեքի ճիշտ գնահատումը, ըստ որի այն պետք է արտացոլվի հաշվառման մեջ: Ներկայումս ապրանքի ներմուծման արժեքը ներառում է` մաքսային արժեքը, ներմուծվող ապրանքը մինչն մաքսային ձնակերպման տեղ հասցնելու ծախսերը, մաքսատուրքերը, ակցիզային հարկը ն այլն: Ներմուծվող ապրանքներ ձեռք բերող ֆիրմաներին հանձնարարվում է բացել լրացուցիչ ենթահաշիվ՝ 41. «Ապրանքներ» հաշվի համար, օրինակ` 41-3. «Ապրանքների ներմուծման արժեքի կազմավորում» ենթահաշիվը: Այս ենքահաշվի դեբետում արտացոլված են ներմուծման արժեքը կազմավորող բոլոր ծախսերը, իսկ ներմուծվող ապրանքների փաստացի կազմավորված արժեքը ներմուծվող ապրանքի մուտքագրման ժամանակ 41-3 ենթահաշվ -

սահմանակից երկաթուղային կետերի միջոցով ապրանքների առաքման դեպքում, սահմանին կից կայարաններում բեռնագրերի վերաձնակերպմամբ`ապրանքները, մատակարարիհետ կնքված պայմանագրի համաձայն, նշանակման մեկ կայարան, մեկ գնորդի, միատեսակ որը ձնակերպքանի երկաթուղայինբեռնագրերով, օդային տրանսպորտով փոխադրումների դեպքում միատեսակ ապրանքների առաքումը արտերկիր, որը ձեակերպված է մեկ ավիաՀ

Դեքետ

ներեն

-

-

Հաշիվների

կ,

Դ

Մն.

առանձին:

Այսպես, արտահանման ժամանակ որպես ապրանքների հաշվառման խմբաքանակընդունվում են՝ ապրանքները նավահանգիստներ առաքելու դեպքում երբ այդ միատեսակապրանքներիառաքումը, որը ձնակերպված է մեկ կամ մի քանի երկաթուղային բեռնագրերով, մեկ ուղղությամբ ն ձեակերպվածէ մատակարարիմեկ հաշվով, ծովային փոխադրումներիդեպքում` ապրանքներիառաքումը արտէ բեռը երկիր ձնակերպված է մեկ նավաբեռնագրով, որը հաստատում ն է նավի վրա ընդունելու փաստը դրա տիրոջը տալիս բեռի տնօրինման

«Արտահանվող ապրանքներ» ենթահաշվում գործառնությունների արտացոլման սխեման Ենթահաշիվ 41-1. «Արտահանվող առլրանքներ»

կրեդիտից դուրս է գրվելու 41-2 ենթահաշվի դեբետին: Դա այն արժեքն է, որով ներմուծվող ապրանքները հետագայում պետք է արտացոլվեն հաշվառման մեջ, այսինքն, դրանց հաշվառմանարժեքը: Ապրանքների դուրս գրումը համապատասխանհաշիվներին կատարվում է դրանց առաքումից հետո:

41-2

ենթահաշվում գործառնությունների արտացոլման սխեման Ենթահաշիվ 41-2. «Ներմուծվող ապրանքներ»

Հաշիվների կրեդիտ

Կ

Դ

Հաշիվների դեբետ

Սն.-Ֆիրմայիտրամադրության| Հայրենականգնորդներիններտակ գտնվող ներմուծվող ապ- | մուծվող ապրանքներիառաքումը, երբ այն իրացված րանքներիարժեքը

Ներմուծվողապրանքների մուտքագրումըկազմավոր-ված

արժեքով

41-3

|

համարվում.

-

-

Է

"456

վճարմանպահից առաքմանպահից

ենթահաշվում գործառնությունների արտացոլման սխեման «Ապրանքների ներմուծման արժեքի կազմավորում»

Ենթահաշիվ 41-3.

Դաշիզրերի ր

ի

Դ

Դարի

աա Մանա արի ՀԱ րանքի երմուծման հաշվառման մաքսային արժեքը ը

-

68.-

մաքսատունըանցնելու օրվա

դրությամբ

Բյուջե վճարվածակցիզային հարկի գումարը

Վճարվածկամ հետաձգման ժամկետիավարտիցհետո վճարմանենթակամաքսային տուրքի գումարը

60,52-

Մինչն ՌԴ սահմանը ներձուծվող ապրանքըհասցնելու փոխադրամթերման ծախսերը

5152.

արժեքը

72.4. ՄԱՏԱԿԱՐԱՐՆԵՐԻ

)ԵՏ

ԴՉԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ ՉԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Արտահանվողու ներմուծվող ապրանքների ստացման հիմնական մատակարարներն են, որոնց հետ արտաքին տնտեսական աղբյուրը ֆիրմաները ապրանքների մատակարարումներիգծով կնքում են երկկողմանի պայմանագրեր: Այդ պայմանագրերում մատնանշվում են ապրանքների առք ու վաճառքի բոլոր պայմանները, ինչպես նան վաճառողի ն գնորդի գործարքային պարտավորությունները: Արտաքին առնտրային ֆիրմաների կողմից արտահանվողապրանքները երկրի ներսում մատակարարներիցձեռք բերելու դեպքում, նրանց հետ հաշվարկների հաշվառումը չի տարբերվում մատակարարների հետ կատարվողհաշվարկներիհաշվառմանսովորականդրվածքից: Օտարերկրյա մատակարարների հետ հաշվարկների հաշվառման կազմակերպման վրա իրենց ազդեցությունն են թողնում կիրառվող հաշվարկների ձները ն մատակարարման բազիսային պայմանները: Արտերկրում սովորաբար կիրառվում են ակրեդիտիվներով հաշվարկներ, առնտրային վարկերով հաշվարկներ, փոխանցվող մուրհակների օգնությամբ հաշվարկներ, հաշվարկների գանձման (ինկասացիայի) ձները ն հաշվարկներ բաց հաշվից: Ուշադրություն դարձնենք հաշվարկների թվարկվածձների առանձնահատկություններիվրա: Հաշվարկների գանձման ձնը պայմանավորվածէ նրանով, որ ապրանքների բարձումից հետո արտահանողը իր երկրում սպասարկող բանկին ներկայացնում է գանձման հանձնարարագիր՝ առաքումը հաստատող փաստաթղթերիհետ միասին: Արտահանողիբանկը ստուգելով փաստաթղթերը` դրանք ուղարկում է ներմուծողի երկրում գտնվող թղթակից-բանկ:Վերջինսիր հերթին այդ փաստաթղթերըներկայացնում է ապրանքները ներմուծողին ն, համաձայնություն ստանալուց հետո, նրա հաշվարկային հաշվից դուրս է գրում պահանջվող գումարը: Հաշվարկների գանձման ձնը իրականացվում է ՌուսաստանիԿենտրոնական բանկի վարչության կողմից հաստատված«Գանձման միասնականացված կանոնների» հիման վրա: Ակրեդիտիվներով գործառնությունների կատարմանհիմնական սկզբունքները բերված են «Փաստաթղթային ակրեդիտիվներիունիֆիկացված կանոններում» (Միջազգային առնտրականպալատի թիվ 400 հրատարակությունը, 1983 թ. խմբագրությամբ): Այս կանոնները կիրառվում են բոլոր ակրեդիտիվների նկատմամբն պարտադիրեն շահագրգիռ բոլոր կողմերի համար: «Ակրեդիտիվ» տերմինը նշանակում է ցանկացած համաձայնագիր, անկախդրա անվանումից, ըստ որի հաճախորդի(ակրեդիտիվի կարգադրողի) հրահանգի հիման վրա ն նրա խնդրանքովբանկը (արժեթղթեր

Քողարկող բանկ).

1.

2.

կատարի վճարումներ երրորդ անձին կամ պետք վճարի փոխանցվող մուրհակները, որոնք ներկայացվել են այդ անձի կողմից, տալիս է լիազորություն այլ բանկին` կատարելու այդպիսի վճարումներ կամ վճարել, ակցեպտել փախանցվող մուրհակները, եթե պահպանվել են ակրեդիտիվիբոլոր պայմանները: է

պետք է

Համաձայն միասնականացվածկանոնների, հաշվարկների ակրեդիտիվային ձնը ենթադրում է հետնյալ կարգը. ապրանքի գնորդը (ներմուծողը) վաճառողից (արտահանողից)ապրանքի պատրաստ լինելու մասին ծանուցագիր ստանալուց հետո, իրեն սպասարկող բանկ է ուղարկում դիմում` արտահանող բանկում ակրեդիտիվի բացման մասին պայմանագրում նշված գումարի չափով: Դիմումում թվարկվում է փաստաթղթերիցանկը, ըստ որոնց արտահանողին վճարվելու են պահանջվելիք գումարները: Գնորդի բանկը, որպես կանոն, ակրեդիտիվ է բացում արտահանողի բանկում: Ակրեդիտիվի գործողության ժամանակամիջոցում ապրանքները պետք է առաքվեն գնորդին: Արտահանողը, բարձելով ապրանքները, իր բանկ է ներկայացնում ապրանքի առաքումը ն պայմանագրով նախատեսվածայլ պարտավորություններիկատարումը հաստատող համապատասխանփաստաթղթերը,որոնց հիման վրա ակրեդիտիվիցստանում է պահանջվելիք գումարը, միաժամանակ արտահանողիբանկը տեղյակ է պահում ներմուծողի (գնորդի) բանկին կատարվածիմասին: Հաշվարկների ակրեդիտիվայինձնը լայն տարածում ունի, քանի որ երաշխավորում է մատակարարինառաքվածապրանքների դիմաց վճարի ստացումը ամենակարճ ժամկետներում: Ակրեդիտիվներով հաշվարկների իրականացման ճշտության նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու համար ձեռնարկությունները պետք է առանձնացնեն ակրեդիտիվներ,որոնք բացվում են երկրի ներսում ն արտերկրում: Արտահանվող ապրանքների մատակարարների հետ հաշվարկներ իրականացնելու համար բանկերը բացում են սկրեդիտիվներ արտաքին առնտրային ձեռնարկությունների հանձնարարությամբ` ի հաշիվ հաշվարկային հաշվում ունեցած միջոցների կամ բանկում ստացված փոխատվությունների:Ի օգուտ օտարերկրյա մատակարարների,բանկերի կողմից բացվում են ակրեդիտիվներ ֆիրմաների արժութային հաշիվներից: Ակրեդիտիվների բացումը ի օգուտ օտարերկրյա ֆիրմաների, իրականացվում է ապրանքների առաքման պատրաստ լինելու մասին օտարերկրա մատակարարներից ծանուցագրի, բանկային երաշխիքներիստացման ն պայմանագրով նախատեսվածայլ գործառնությունների ապահովման դեպքում:

Առնտրայինվարկով հաշվարկների դեպքում արտահանողըգնորդին հնարավորություն է տալիս ստացվող ապրանքների դիմաց կատարել վճարումտարաժամկետով:Գումարի մի մասը ներմուծողը փոխանցում է ապրանքի ստացման պահին, իսկ մնացած մասը, պայմանագրում պայմանների համաձայն, մարվում է հավասար բաժիննախատեսված փոխատվականտոկոսները: ներով՝ վճարելով վերապահված Բաց հաշվի հաշվարկները, որպես առնտրային վարկի ձն օգտագործվում են այն դեպքում, երբ արտահանողների ն ներմուծողների միջն սահմանվում են երկարատն, սերտ ու սիստեմատիկ պայմանագրեր: Այս դեպքում արտահանողը առաքում է ապրանքները ն, շրջանցելով իր բանկին, ներկայացնում է ներմուծողինփաստաթղթեր՝նամակայդ փաստաթղթերով կողմերի համաձայխնդրանքի հետ միասին` նությամբ սահմանվածժամկետներում վճարում կատարելու մասին: Առնետրայինվարկով հաշվարկներին կարելի է վերագրել նան հաշվարկների մուրհակայինձնը, ըստ որի պարտքայինպարտավորությունները ձնակերպվումեն մուրհակներով: Նման ձնի դեպքում օգտագործվում են հասարակկամ փոխանցվողմուրհակներ: Ռուսաստանում մուրհակային շրջանառությունը կարգավորվում է ն «Հասարակ փոխանցվող մուրհակների մասին դրույթներով», որը հաստատված է. 1991 թ. հուլիսի 24-ին, ՌՍՖՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահությանորոշումով: Հասարակ մուրհակը մուրհակատուի (պարտապանի) պարտավորությունն է այլ անձի` մուրհակատիրոջը (կրեդիտորին), սահմանված ժամկետում որոշակի գումարի չափով վճարումներկատարելու մասին: Փոխանցվող մուրհակը տվյալ անձի (տրասանտի)կարգադրությունն է այլ անձին (տրասատին)`սահմանված ժամկետում պահանջվող գու(ռեմիտենտին)վճարելու մասին: մարը երրորդ անձին Մուրհակը կարող է փոխանցվել փոխանցագրի (ինդոսամենտի) միջոցով: Փոխանցագիրը արժեթղթում կատարվածմակագրությունն է է այդ փաստաթղթով բոլոր փոխանցման մասին, որը հաստատում իրավունքների փոխանցումըուրիշ անձի: Փոխանցագիր իրականացնող անձը անվանվում է փոխանցորդ:Փոխանցվող մուրհակը դուրս է գրվում տրասանտի, այսինքն` ապրանքի մատակարարիկողմից: Այն պետք է հասցեագրվի տրասատին: Ակցեպտընշվում է փոխանցվողմուրհակում ն ստորագրվում է վճարողի կողմից: Վերջինս ակցեպտի միջոցով իր վրա է վերցնում սահմանվածժամկետում փոխանցվող մուրհակը վճարելու աարտավորությունը: Չվճարելու դեպքում մուրհակատերը հայց է ներկայացնում: Փոխանցվող մուրհակով վճարումը կարող է կատարվել ամբողջությամբ կամ մի մասով` ավալի միջոցով: Ավալը մուրհակային երաշխավորու4217

իր վրա

է

որված ամեն վերցնում սլատա սխանատվությունը աոա կատարման համար: մի անձի կո ղմ անապետք է նշվի, այնանձի է աոմնՔան, անձը, ում համ այն անձի երաշխավորել ալիստը վճարե ա իրավունքները, րելէ: երաշխավորել փոխա մուրհակը դուրսրս է գրվել ա րտարժույթովո որը Եթե փոխանցվող մե ջ չէ, ապա վճարումը կատա րման վայրում շրջանառության վճարմ է տե ղական արժույթով՝ յթով՝ վճարման Ր ժամկետը լրանալուօ րվա կուրսով: Բավականին խոշո ր ֆիրմաներ միաժամանակ կատարում են հաշու ներմուծվող ապրանքնե քների մի քանի մատավարկներ կարարների հետ ինչպես արտարժույթո էլ ազգային արժույա թով: Քան րից ներմուծվո ղ ապրանքդիմա ագրման պահը չի համընկնում դրանց աին

հազի արտացոլումը ներ

մ Արտահանվող ն նե ր մուծվո ղ ապրանքների գծով ը հաշիվներում հաշվարկների հա շվառման գործառնությունների 60-1.«Դաշվարկներմատակարարների հետ՝ արտահանվող Ենթահաշիվ իվ 60-

աաոիակու մարտավուվ

թյուն է, որի համաձ ա) ն այն յն իրականացնող անձ

ե աոան պատասխանա Ավալիստը որո Ն տ րված: անա որքան: է բերում ձեռք Ավա ում համար նա րվում

արտահան «վող

ն մատակարարներից

,

Բար ներիորա

նն եր, որոնք տարբերությո կուրսային ա, մեջ: է Նե ԱԱ աշվարկների ռումը ճիշտ կազմաՄատակարարների է կերպելու անհրաժեշտ արտահանվող ներ-

պահի

հետ,

առա

ջանում

հա

համա

ապրանք

ա

առանձնա ցնել

մ

ա

`

աարկների վարկ Լան ր մուրհակնե ակրեդիտիվնե արտերում: շվապահական հաշվառման աշիվների Օգտագործվ պլանով :

ող

հ

հա

արտաքին տնտես ական գործառն ամար ռնությունների համ առանձնացված ե սինթետիկհա ս չեն 60 Հաշվարկնե է առաջանում Այսպես, անհ ր րկներ մատաշտություն ն հետ» գծ րիի կապալառունե ուների հաշվի գծով բացել հետնյալ կարարնե մատա կարարների հետ ը`1 1.«ՅՀաշվարկներ ենթահաշիվները` վող ա պրանքներին ծառա յությունների գծով», 2.«Հա մատան կարարների հետ ներմ ապրանքների նեՐԻ 3.«Հաշվարկներ առետրային վարկի «աոնել ո

տիոները ենքահաշիվենրը: .

,

ներմուծվող

ի մուրհակների տրված ի

արտահան-

Անկ

Կույո գծով». '

.

աշվի գծով բա ցված ենթահաշիվների րի հ համարթղթակցությունների սխեման նե րկայացվածէ ստորն.

աշ

գրումը «411

(երի

ե

ձատուցված ծառա-

իեհաշվեգրումը

դիմացպարտ-

քի

ապրանքների Արտահանվող պա պարոքի փոխադրողներին

հաշվեգրումը

մատակարարներիհետ՝

60-2.:1 «Հաշվարկներ

-

նե

-

43-1

րմուծվող

ապրանքների գծով»

ՀԱԱ Հաշիվների Ռդ մատակարար- ացեպտված Ա արի: հաշիվնե վճարումը կարարների Ճշմրի աշիվներիամսվա աշիվներիգծով Ակցեպտված կզբում Հաշիվնե

Կ

րեղիտ

մատաատա Օտարերկրյա

Սո-Օ .-

րի

հ

հ | ատակարարին ն երկրյա պարտքիմարման

օտար-

ա-

61-2աք

ա: 55.2.

ք.ո

.-

շիվներիամսցեպտվածհաշիվնե չվճարված վա

|

վճարումը Ենթահաշիվ

Մն.-Մ Մատակարարների ակ-

Վ, մատակարարի

՛

հ մատակարարի

ցը-

դեբետ

ապրանքների Արտահանվող հաշի ղիմացակցեպտված ներիգծով տինպարտքիհաշվե Կատա րվածաշխատանք-

պարտքիթրա Բանկիվարկի հաշվին արտահանվողապրանքներ արի գծով

.

ն

վանցումը Ակրե րեղիտիվիցճատ

՝

Հաշիվնե

սկզբում

պար տքի

գծով մատակարարի վճարման դիմացնախօլ տրված կանխավճարի

Կ

գումարը

վճարումը ապրանքների Արտահանված

-

ն

մուծվող քների յլ գործառնությունների գծով ատակարարների հետ հաշվարկները: է առանձնացնել ելնելով հա կիրառվող ձներից' ով հետ հա մատակարա երի առնտրային շվարկներ, տրված րի գծով հաշվարկներ, ակրեդիտիվներ երկրի ներսում ն

յու

անհրաժեշտ արտացոլե

|

փոխա խադրողՄատակարարների, նե րի այլ կազմակերպությունմների պտվածհաշիվնե ների ակցեպտ

է:

,

ոթ

արի խապեստրված կանխավճ հայվան Մ պարտքիծաատակարարի առնտ րայինվարգումը՝ տրված կի գումարի չափով Տրամադրվածառետրային

ցումը

ոոուԳր

ն

դո

|

|

ս

չվճարվածգումարը Ներմուծվողապրանքների մուտքագրմ գրմանղեպքում համակնքված պայմանագրի հաշիվն Ա Հ այն ակցեպտված նայլ փաստաթղթերի վրա ռտարերկրյա

լիմ աա

աար ճատակարարնե՞ Ա------2

-

ակա

"

կուրսային բացասական

ուրը

ց մ մատակարարԱկրեղիտիվից հ հետհա րի հետ հաշ-

տարրե ՄԻ

ների

մատակարարների է դրավարկների դեպքումծագած

կան կու րսայինտարբերությունը

"80

ենթահաշիվ60-4.

Հաշիվների կրեդիտ

«Հաշվարկներ առետրային վարկի

գծով»

Դ

Հաշիվների դեբեւո

Կ

Մն.-

Ամսվասկզբում աղետրային վարկիգծու|մատակարարինւպարտքիգումարը

Ադետրային վարկիգծով պարտքի մարումը

գած դրական կուրսայինտարբե-

րությունը

|

վարկիստացումը Առետրային վարկի հաշվին

60-2

ներմուծվողապրանքների

մուտքագրումը

«41-22

Առետրային վարկիգծով տո-

կուների հաշվեգրումը

ծագածբացասականկուրսային ւռարբերությունը

Հաշվարկների ժամանակ

60-5. Ենթահաշիվ «Հաշվարկներ՝ տրված մուրհակների գծով»

Հաշիվների կրեդիտ

դ

Ա

|Սն.Ամսվասկզբում տրված

Դաշիվների դեբետ

-

մուրհակների գծով մատակարարին պարտքի գումարը

-

մարումը)

հաշվառումը անհրաժեշւո է վարել ըստ ենթահաշիվների` առանձին մատակարար-երկրներին պայմանագրերի համարների կտրվածքով, թիվ 6 օրագիր-օրդերում:Քանի որ օտարերկրյա մատակարարներիհետ հաշվարկներիհաշվառումը միաժամանակտարվելու է արտարժույթով ե ռուբլով, հետնաբար, ելնելով օտարերկրյա մատակարարներիքանակից ու հաշվարկներում օգտագործվող արտարժույթի տեսակներից, անհրաժեշտ է հաշվառման համար բացել առանձին մատյաններ կամ կատարվողհաշվարկները արտացոլող սյուներում առանձնացնել երկու գործառնուենթասյուներ, որոնցից մեկում արտացոլվի թյունների գումարը արտարժույթով, իսկ երկրորդում նույն գործառան գումարները ռուբլով: բանկերում» հաշվի համար առանձնացվում են հետնյալ ենթահաշիվները 1.«Ակրեդիտիվներ երկրի ներսում», 2.«Ակրեդիտիվներարտերկրում», 3.«Չեկային գրքույկներ»

կատարված

հաքիվներ Հո «Հատուկ

«Ակրեդիտիվներերկրի ներսում» Հաշիվ 55-2. «Ակրեդիտիվներ արտերկրում»

տրատտի(փոխանցվող

Արտարժույթով հաշվարկների մուրհակի) -60-2 ակգեւվտումը ժամանակ ծագածդրական կուրՕտարերկրյա մատակարարսային տարբերությունը

Հրե

գծով տոկույՄուրհակների ներիհաշվեգրումը Արտարժույթով հաշվարկ-

-60-4

51 8290 -

ների ժամանակ ծագած բա-

ցասական կուրսայինւոպյր-

բերությունը

ն ներմուծվողապ Արւոահանվող հաշվարկներիանալիտիկ հաշվառումըտարվում

հետ

Հաշիվների

դ

օգտագոր| Ակրեդիտիվների

Մն. Բացվածակրեդիտիվների չօգտագործվածգումարըամսվա սկզբում Ռուբլու կամ արտարժութային միջոցներիհաշվին ակրեդիտիվի| -

ոերի կողմիցառնտրային վարկիապահովմանհամար դուրս գրւվածտրատտի ակ-

ցեպտումը

հետ

Հաշիվ 55-1.

Փոխանցվող մուրհակների գծով Օտարերկրյա մատակարարպարտքիմարումը(մուրհակների ներիկողմից դուրս գրված

81,82-

օրագիր-օ հաշվարկների անալիտի "մատակարարների

Կրի

-

հետ

եպքում:

արկնե

Մատակարարիգց առետրային

Հաշվարկների ժամանակծա-

վարկների հաշվառման

արտահանվող ապրանքների գծով հաշհամար օգտագործվումէ թիվ 6 որը տարվում է այնպես, ինչպես երկրի ներսում ձատակարարների հետ տակարարների

բացումը

Բանկերիվարկի հաշվին ակրեդիտիվիբացումը Արտարժույթիկուրսիավելայզման դեպքումծագածդրական կուրսայինտարբերությունը

ծումը արտահանվածապրանքներիգծով՝ մատակարարներիպարտքը վճարելու համար օգտագորԱկրեդիտիվների ծումը ներմուծվածապրանքներիգծով մատակարարների պարտքը վճարելուհամար Արտարժույթիկուրսինվազման դեպքումծագած բացասական կուրսայինտարբե-

րությունը

է վճ

Ակրեդիտիվիփակմանդեպքում չօգտագործվածգումարներիվերադարձնելը

Կ

դերեռ

-60-1

-

60-2

-851,82

Ակրեդիտիվների գծով հաշվարկներիընթացիկ սինթետիկհաշվառվարման համար օգտագործվում է թիվ 3 օրագիր-օրդերը,որում իրականացվումէ նան անալիտիկ հաշվառում` բացված ակրեդիտիվների կտրվածքով: Օտարերկրյագործընկերների հետ հաշվարկների կազմակերպման առանձնահատկությունները պահանջում են նան կատարելորոշակի փոփոխություններ` բացվածակրեդիտիվներիհաշվառման կազմակերպման մեջ: Այսպես. թիվ 3 օրագիր-օրդերում անհրաժեշտէ առանձնացնել երկու զուգահեռ սյունակներ, որոնցում կատարվողգործառնությունները համապատասխանաբար կարտացոլվենարտարժույթովն ռուբլով: Բացի դրանից, անալիտիկ հաշվառումը պետք է տանել ոչ միայն ակրեդիտիվների կտրվածքով,այլ նան ըստ առանձին երկրների, ման

ն պայմանագրերի արտարժույթի կոդերի:

725.

ԱՐՏԱՊԱՆՎՈՂ

-

ՆԵՐՄՈՒԾՎՈՂ ԱՊՐԱՆՔՆԵՐԻ

ՄԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ԻՐԱՑՄԱՆ

Քննարկենք իրացման հաշվառման կազմակերպումը արտաքին տնտեսականգործունեությանիրականացմանդեպքում, երեք հիմնական խմբի սուբյեկտներիհամար. ձեռնարկություններ, որոնք իրացնում են սեւիական արտադրության արտահանվողարտադրանքը, առնտրայինֆիրմաներ, որոնք իրացնում են ձեռք բերված արտահանվողն ներմուծվողապրանքները, ճիջոցներ, որոնք ցուցաբերած միջնորդական ծառայությունների դիմաց ստանում են կոմիսիոնվարձատրություն: ու Արտահանվող ներմուծվողապրանքների իրացումից եկամուտների մասին ճշգրիտ տեղեկատվություն ստանալու համար անհրաժեշտէ կատարվող գործառնությունները ստորաբաժանելչորս խմբի՝ արտահանվող ապրանքների իրացում, ներմուծվող ապրանքներիիրացում,: միջնորդականծառայությունների իրացումն այլ ապրանքների,աշխատանքների ու ծառայությունների իրացում: Իրացման հաշվառման գծով հիմնական են համարփաստաթղթեր վում հրաման-բեռնագրերը, միջազգայիներկաթուղային բեռնագրերը, նավաբեռնագրերը, մաքսային դեկլարացիան, օտարերկրյա գնորդնե՝ րին դուրս գրված հաշիվները,ներկրվող ապրանքներիհամար բացթողման բեռնագրերը, հայրենականգնորդներինդուրս գրված հաշիվները: Արտահանվողն ներմուծվողապրանքների իրացման հաշվառումը տարվում է 46. «Արտադրանքի

իրացում»հաշվով, որի գծով բացվածեն չորս ենքահաշիվներ՝ առա նձնքնե նացվածԽԱ իրացում», 2. «Ներմուծվող ապրանքների իրացում», `

որան 3.

Ո" ծառայությունների իրացում», 4. «Արտադրանքի, աշխատանքների ծառայություններիիրացում»: Գող ապրանքների իրացման ժամանակ ծազո Նշենք առանձնահատկությունները: ԱԱ Արտահանումիցարտարժութային ջ մասնակի վաճառքի լիազորված բանկ հետո վեգրվում է տրանզիտայինարտարժուքայի հ մնացած արժույթի գումարը, Արոր վաճառվա վին հաշվեգրվում է նրա ընթացիկ արժութային հաշվին, արտարժույթին համարժեք գումարը ռուբլիներով մուտքագրվում է ձեռնարկության հաշվարկայինհաշվին: Տվյալ գործառնություններըհաշիվներում արտացոլվում են հետնյալ

Արաանմող

կերպ. -

Կտ 62. Կտ -

46. «Իրացում»

արտարժույթի վաճառքի դեպքում իրացում» 48. «Այլակտիվների

Կտ 82-1. -

ի «Տրանգիտայինարժութայինհաշիվ»

արտարժույթի վաճառված

համարժեքը ռուբլով

դեպքում Դտ 51. «Վաշվարկայինհաշիվ»

-

«Տրանգիտայինարժութայինհաշիվ» հետ» (ամ «Հաշվարկներգնորդներին պատվիրատուների

Դտ

-

(աշխատանքների, ծառայությունների)

հասույթի հաշվեգրման դեպքում Դտ 52-41.

-

ւ

արն փար րի ին: ԻՋ Վաճառջից արությա իսկ.

Կտ 48. -

-

հաշվեգր ման

«Այլ ակտիվներիիրացում»

արտարժութայինհասույթի մնացած մասի հաշվեգրման դեպքու մ Դտ 52-2.

«Ընթացիկարժութայինհաշիվ»

Կտ 52-1.

ւ «Տտրանզիտային արժութայինհաշիվ»

արտարժույթի վաճառքից արդյունքի որոշման դեպքում Դտ 80. Կտ 48.

8: ախ 80.«Շահույթ ն

Դտ Կտ

«Շահույթ ն վնաս» «Այլ ակտիվներիիրացում»

-

աաա

վնաս»

-

|

վնաս

շահույթ

իրացո ապրանքներ Սարա երբ ակցիզների մների

Ներկայումս արտահանվող արտադրանքի ն առանձնահատկությունն այն է, որ տվյալ սակ վում են ավելացվածարժեքի հարկի ն դրանք իրացվում են օտարերկրյա գնորդներին: Ա ԳՏ րող ձեռնարկությունների կողմից ապրանքների արտա

զ

ւ ապես արտա

ւր

եադեպ

քում, այդ ապրանքները ազատվում են ավելացված արժեքի հարկից ն

Ան նելով

ակցիզնե

սահմանված կարգով: վերոհիշյալից, ներկայացնենք46-1. «Արտահանվող | ապրանքներիիրացում» ենթահաշվիգծով հաշիվների թղթակցությունների սխեման: "

:

.

46-1. -4.

ն «Արտահանվող ՄԱ

Ենթահաշիվ 46-1.

գործառնությունների անՔահաշվում

ոո

«Արտահանվող ապրանքների իրացում»

Դոշեզքերի Դաշիվների ապնման աար նորերի Ի գնսան արժեք արան րագվող րացվող ապրանքի ղիմաց րեդիտ

«Ա

Դ-Ե

43-1

40, 41-1-

Դ

Կ

դեբեւո

ըբանքների

դուրսգրումը

Իրացվածն արտահանվողապրանքներինընկնող կոմերցիոն ծախսերիդուրսգրումը Արտահանվող ապրանքիիրա-` ցումից շահույթի հաշվեգրումը Իրացվածարտադրանքիփաստացի ինքնարժեքի դուրսգրումը|

օտարերկրյագնորդին պարտքի հաշվեգրումը

Ներմուծվող

հրա հա

-

:

«Ներմուծվող ապրանքների իրացում» ենթահաշվում գործառնությունների արտացոլման սխեման

Հաշիվների

իրացումիցհասույթիմուտ-

կրեդիտ

-

52-1

Ներմուծվող ապրանքների իրացման հաշվառումը տարվում է այնպես, ինչպես կատարվում է տվյալ երկրի ներսում: Ներմուծվող ապրանքներիգնագոյացմանգծով գործում են մի շարք նորմատիվային փաստաթղթեր,որոնցով կարգավորվումէ ներմուծվող ապրանքների գների որոշման կարգը, որոնք ձեռք են բերվում տարբեր ֆիրմաների կողմից սեփականմիջոցներիհաշվին: Ներմուծվող ապրանքներըվաճառվում են ազատ գներով, հաշվի առնելով շուկայական իրավիճակը ն հայրենականու ներմուծվողնման ապրանքների ձնավորված գների մակարդակը: Գների նվազագույն մակարդակըպետք է ծածկի բոլոր այն ծախսերը,որոնք կապվածեն տվյալ ապրանքի ձեռքբերմանու վաճառքիհետ: բոլոր սպառողներիններմուծվողապրանքնեՁեռնարկությունները րը իրացնում են ազատ բացթողնման գներով, ներառյալ ավելացված արժեքի հարկը՝ սահմանվածդրույքաչափով: Ներմուծվող ապրանքները իրացվում են անմիջապեսբնակչությանըա̀զատ մանրածախգներով, ելնելով ազատ բացթողնման գներից ներառյալ ավելացված արժեքի հարկը ն առնտրայինհավելագները: Ընդ որում, առետրայինհավելաեն ներմուծվող ապրանքների իրացման գծով ինչպես նան ավելացված արժեքի

յմ

րպ

Արտահանվող ապրանքների

գներում հաշվառվում աները: հարկը սահմանվում

եին վճարման

ձեռքբերման ծախսերին վերաբերող հարկի գու մարների տարբերություն` ներառյալ մաքսային մարմիններին վճարված հարկերի գումարները: ապրանքների վաճառքը հաստատող հիմնական փասեն դրսի ապրանքների բացթողնման բեռնագրերը, գնորդտաթղթերից ներին դուրս գրված հաշիվները, բանկի քաղվածքները, դրամարկղի մուտքի օրդերը, չեկերը: վառման համար օգտագործվումէ 46-2. «Ներմուծվող ապրանքների իրացում» ենթահաշիվը: 46-2.

իրացումիցվնասներիդուրսգրումը

քագրումը

բյու

| Արտահանվողապրանքի |

Ներմուծվող ապրանքների իրացման դեպքում

դինը նորոտված հարկին իրացված բպրար որոշու են ԱՏ

41-2-

68Յ0-

Ենթահաշիվ

46-2.

«Ներմուծվող

ապրանքների իրացում» Կ

Դ

Իրացված ներմուծվողապրանք- | Իրացվածներմուծվոդ ապների հաշվառմանարժեքը րանքներիվաճառքիարժեքը արԻրացվածապրանքներին ընկհզ: հրա մո ից իրաց ված

Դարի

(ներառյալ ավելացված ժեքի արոր)

նող նոցիոն ՊարանըԱու»

նավելացված անմ կի պահից՝ իրացվճարման

արժեքի հարկի գումարը դեպքում Ներմուծվող Ներմուծվող ապրանքների ման

ապրանքների

իրացումից շահույթը

իրացումից վնասը

ւ

50, 51,

համարվում աշխատող միջնոր ֆիրմաների համազ հասաք միջնորդադրամը:Եթե վճարները ստացվում ն

-

հանձնարարագրով

կամ

վաճառակատարմամբ պատվի-

է

են րատուներից ստացվող արտահանվող ապրանքների վաճառքի գծով միջնորդական ծառայուդիմաց, ապա այդ հասույթը համարվում է միայն արտահանման ն ենթակա է վաճառքի: Սակայն այս դեպքում հասույթում ավելացվածարժեքի հարկը չի ներառվում: Եթե միջնորդադրամըստացվել է ներմուծման գծով միջնորդականծառայությունների դիմաց, ապա նրա կազմում ընդգրկվում են ԱԱՅ-ը ն հատուկ հարկը` սահմանված չափերով, որոնք ենթակա են բյուջե մուծման: Ֆիրմայի կողմից կատարված ծախքերըդուրս են գրվում ֆինանսական արդյունքների վրա:

թյունների

մասնակի

Միջնորդական ծառայությունների հաշվառումը տարվում է 46:3. «Միջնորդական ծառայությունների իրացում» ենթահաշվով,որի թղթակՑոոթյուններն արտահայտվում են հետնյալ 46-3.

Հորի

գործառնություններիարտագոլման սխեման Ենթահաշիվ46-3. «Միջնորդական ծառայությունների իրացում» դ

Հասույթիմուտքագրմանժամանակ միջնորդին պարտքի հաշ-

|

Իրացվածծառայությունների դիմաց ստացվողհատուկ հարկին

| |

վեգրումը

Կ,

Դաշիվների Պեբետ

Պայմանագրով ցուցաբերած

ծառայությունների դեպքում գնորդներիցստացված հասույթի գումարը

հաշվեգրումը

վճարման պահին գնորդին հաշվեգրվածհասույթի գումարով՝ առաքման

ցումից

հանձնաՊայմանագրային

ավելացվածարժեքիհարկի

-

սխեմայով:

«Միջնորդական ծառայությունների իրացում» ենթահաշվում

-

-51, 52

-

իրաՇահույթ ծառայությունների պահին

Խեան արուն մուտքագրում եմ

Ծառայությունների իրացու-

մից վնասներ

ն ներմուծվող ապրանքների Արտահանվող իրացման ընթացիկանալիտիկ հաշվառումըտարվում է թիվ 16 տեղեկագրով,որը բացվում է թիվ 11 օրագիր-օրդերինկից: Իրացումից ստացվող հետնանքները որոշ-

վում

են այդ

օրագրում բերվող անալիտիկտվյալներով: Ապրանքներիառաքման պահին իրացման գծով հայրենական ու օտարերկրյա գնորդների հետ հաշվարկներիհաշվառումը տարվում է

Ա

Հաշվարկների տվյալ տեղամասում անհրաժեշտ է առանձնացնել օտարերկրյան հայրենականգնորդներիհետ հաշվարկների հաշվառումր. խկ հաշվարկընրիհատուկ Գնրի' կիրառման դեպքում հաշվարկ ները առնտրայինվարկի գծով ն ստացված մուրհակներով:Այդ կապակցությամբ գնորդներիհետ հաշվարկների հաշվառման կազմակերպման համար 62 հաշվի համար անհրաժեշտ է բացել առանձին ենթահաշիվներ. 1.«Հաշվարկներհայրենականգնորդների հետ», 2.«Հաշվարկներ

նե

ԱՐԻ

նորդնե րդների

հետ

րաոր

ար ահարվող արտադրանքի արտաղնան ինչպես ներմուծվող ապրանքի ձեռք բերման իրացման, ու իրացման գծով գործառնությունների արտացոլման օրինակներ: Քանի որ օտարերկրյա գնորդներին հաշիվը ներկայացվում է ն հետագայում վճարվում արտասահմանյան արժույթով, անհրաժեշտ է ստացված հասույթը փոխանակման կուրսով արտարժույթից բերել ազգային արժույթին համարժեք տեսքի: Ըստ առաքման պահի իրացման հաշվառման, ռուբլու նկատմամբ վճարման օրվա դրությամբ արտարժույթի կուրսի փոփոխությունը,իրացման օրվա հետ համեմատած, առաջ է բերում կուրսային տարբերություն: Այն ազդում է ստացվող ֆինանսական արդյունքների շարքի վրա, մեծացնելով կամ նվազեցնելով արտաիրացումային եկամուտները, այդ պատճառով էլ պետք է արտացոլվի հաշվառման մեջ: Բացասական կուրսային տարբերությունը վերագրվում է 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշվի դեբետին, իսկ դրական տարբերությունը՝ նույն հաշվի կրեդիտինԳնորդների հետ հաշվարկների սինթետիկ ու անալիտիկ ընթացիկ հաշվառումը տարվում է թիվ 8 օրագիր-օրդերում, առանձնացնելով նրանում հայրենական ն օտարերկրյա գնորդներին, ինչպես նան հաշվարկները արտարժույթով ն ռուբլով: Արտարժույթով հաշվարկների այլ դեպքում 62 հաշվում, ինչպես նան համանման հաշիվներում կծագեն կուրսային տարբերություններ, որոնք անհրաժեշտ է վերագրել աոտահանձան ությու գծով բացահայտ Վ գործառնությունների է Յ0 «Շահույթ ն վնաս» հաշվին: Հաշվառմանկազմակերպումըայստեղ ոչնչով չի տարբերվում կատարվող գործառնությունների գծով վերջնական ֆինանսականարդյունքների հաշվառման կազմակերպումից:

րության ն

այդ

մերմւծնան ՅԻ ված զերագրվում ֆինանսական արոունքը -

-

ներսում երկրի

62.«Հաշվարկներգնորդներին պատվիրատուների հետ» հաշվով: Գործընկերների հետ հաշվարկներիկարգն ու ձները գործնականորենհամընկնում են մատակարարների հետ հաշվարկներիարդեն ներկայացված

ձների հետ:

Կաագված Աետիաններ» Ն վարկի գծով

Տնտեսական գործառնությունների հաշվառման մատյան

հ/հ

թ.

սեպտեմբեր(ուզա

ռ.)

Փաստաթղթերն գործառնությանհամառոտ

բովանդակությունը

անայ Պահեստից ող

արտադրանքը

բաց են

ինքնուրույն

Թղթակցող հաշիվնե

դ-տ

|

Կ-տ

իրացնող ձեռնարկության համար

նյութեր են

ն ծախսվել արտադրությանվրա

թողնվել

Գումարը

տահանվող արտադրանքի

ար-

14000

20-22

Հաշվարկա-վճարման տեղեկագիր, թիվ 10 օրագիրօրղեր

թիվ 11 օրագիր-օրդեր

է աշխատավարձ՝ Հաշվարկված արտահունվողարտադրանքիարտադրությամբզբադված բանվորներին

15000

Հաշվապահության տեղելլանք

20-2

Դուրս է գրվածառաքվածն իրացվածարտադրանքի

փաստացիինքնարժեքը

ֆոնդերին՝տոկոսներով հաշվարկվածաշխատավարձի

14.

հանդեպ.

կենսաթոշակային ֆոնդին Սոցիալականապահովագրությանը բժշկականապահովագրությանը զբաղվածությանֆոնդին Հաշվապահության տեղեկանք (մշակմանթիվ 6 աղյուսակ), թիվ 13 օրագիր-օրդեր է հիմնականմիջոցների Հաշվարկված մաշվածությունը Բանկիքաղվածք թիվ 2 օրագիր-օրդեր Փոխանցվածէ սպառվածջրի ն էլեկտրաէներգիայի դիմաց -

-

-

Հաշվապահության տեղեկանք,

20-2

69-2

20-2

69-1

20-2

69-3

20-2

10.

11.

ւսրժութային հաշվից Բանկի քաղվածքտրանզիտային թիվ 2/1 օռրագիր-ռրդեր Օտարերկրյագնորդներիցստացվել են վճարներ. (ԱՄՆդոլար) արտարժույթով -

-

20-2

17.

40-2

20-2

43-1

43-1

43-1

համար. -

արտարժույթով(ԱՄՆ դոլար) ռուբլով

60000

-

46-1

46-1

43-1

16190

46-1

601256

30050

Յ000. 60250

տեդեկանք, Հաշվապահության

նագրայինգնով իրացվածարտահանվող արտադրանքի

-

թիվ 11 օրագիր-օրդեր Որոշվածէ արտարժույթիվաճառքիցստացվածարդ-

յունքը (վնասը)

Թիվ 11 օրագիր-օրդեր Դուրս է գրվել հաշիվ օտարերկրյագնորդին՝պայմա-

40-2

արտարժույթով(ԱՍնդոլար) ռուբլով

Բանկիքաղվածք, թիվ 2 օրագիր-օրդեր Հաշվեգրված է վաճառվածարտարժույթիհամարժեքը ռուբլով

19.

46-11

ճառք.

18.

36/50

Բանկայինքաղվածք, արտարժույթիվաճառքիհամար դիմում, թիվ 2/1 օրագիր-օրդեր հասույթի պարտադիրվաԿատարվածէ արտահանվող -

36750

ռուբլով

Վաշվապահության տեղեկանք, թիվ 15 օրագիր-օրդեր Հաշվարկվածէ 62 հաշվում դրականկուրսայինտարբերությունը

16.

-

թիվ 6 օրագիր-օրդեր

Արտահանվող արտադրանքիփոխադրման դիմաց Միջազգային երկաթուղային բեռնագիր, առնտրայինհաշիվ,

տեղեկանք, Հաշվապահության թիվ 15 օրագիր-օրդեր իրաԲացահայտվելէ արտահանվողարտադրանքի գումից ստացված արդյունքը(շահույթը)

18.

թիվ 10 օրագիր-օրդեր Դուրս են գրված ընդհանուրտնտեսական ծախսերը՝վե-

րագրելով արտադրանքիինքնարժեքին արտահանվող Բեռնագրեր, բիվ 10 օրագիր-օրդեր Դուրս է գրված պահեստ հանձնվածարտահանվող արտադրանքի փաստացիինքնւսրժեքը Բանկիքաղվածքներ,թիվ 2 օրագիր-օրդեր Վճարվածէ մաքսայինգործողությունների դիմաց Վճարվածեն մաքսայինտուրքեր Փոխադրական կազմակերպության հաշիվ,

Հաշվապահությանտեղեկանք, քիվ 10 օրագիր-օրդեր Դուրս են գրված կոմերցիոնծախսերը

13.

(մշակմանթիվ 1 աղյուսակ), թիվ 10 օրագիր-օրդեր Կատարվածեն հատկացումներ ապահովագրության

-

տեղեկանք, Հաշվապահության

12.

Բանկիքաղվածբ, թիվ 2/1 օրագիր-օրդեր Արտարժույթիարտահանմանհասույթիձճնացած ճասը հաշվեգր.լելէ ընթացիկարժութայինհաշվում. արտարժույթով(ԱՄնդոլար) ռուբլով -

30125

582-2

.

Ք2-1

2.

Շերմուծվող ապրանքների

1.

առք

ու

վաճառք իրականացնող ֆիրմաների

Օտարերկրյագնորդի առետրայինհաշիվ, մաքսային հայտարարագիր(դեկլարացիա), թիվ 6 օրագիր-օրդեր Ընդունվածէ վճարման օտարերկրյագնորդի հաշիվը ներմուծվողապրանքիդիմաց (մաքսատունըանցնելու օրվա դրությամբ). արտարժույթով (ԱՄնդոլար) ռուբլով ..Բանկի քաղվածք, թիվ 2 օրագիր-օրդեր Վճարվածէ ներմուծման մաքսայինտուրք Կանխավճարայինհաշվետվություն, թիվ 7 օրագիր-օրդեր Վճարվածեն մաքսային գործոդությունները Բանկի քաղվածք, թիվ 2 օրագիր-օրդեր Վճարվածէ ավելացվածարժեքիհարկ՝ ներմուծվող ապրանքիհամար Պահեստի մուտքի օրդեր,թիվ 10 օրագիր-օրդեր -

-

2.

3.

5.

7.

ներմուծմանարժեքով Հաշվարկա-վճարմանտեղեկագրեր, թիվ 10 օրագիր-օրդեր Հաշվեգրվածէ աշխատավարձֆիրմայիանձնակազմին Հաշվապահության տեղեկանք, թիվ 10 օրագիր-օրդեր Կատարվածեն հատկացումներապահովագրական ֆոնդերին՝ տոկուներովհաշվարկվածաշխատավարձի հանդեպ՝ կենսաթոշակային ֆոնդին սոցիալականապահովագրությանը բժշկականապահովագրությանը զբաղվածության ֆոնդին Բանկիքաղվածք, թիվ 2 օրագիր-օրդեր Փոխանցվածէ վճար. վարձակալության դիմաց շինություններիդիմաց Բանկիքաղվածք, թիվ 2 օրագիր-օրդեր Դուրս է գրված հաշվարկայինհաշվից՝ բանկի ծառայությունների դիմաց Հաշվապահության տեղեկանք,բեռնագրերապրանքի բացթողնմանհամար,թիվ 10 օրագիր-օրդեր Դուրս է գրված առաքվածապրանքներիներմուծման -

-

-

-

..

-

-

9.

10.

.

արժեքը

11.

12.

Բանկի քաղվածք, թիվ 2 օրագիր-օրդեր Մուտքագրվել են հայրենականգնորդներիկողմից վճարներ՝ ներմուծվողիրացված ապրանքներիդիմաց Թիվ 8, 11 օրագիր-օրդերներ Հաշվարկվածէ ավելացվածարժեքի հարկ՝ իրացված ապրանքներիդիմաց(25000 13510) 4 16,26: 100 Թիվ 8, 11 օրագիր-օրդերներ Հաշվարկված է հատուկ հարկ՝ իրացված ապրանքների դիմաց (25000 13510) »« 2,44 : 100 Թիվ 11 օրագիր-օրդեր Դուրս է գրված իրացվածապրանքներիներմուծման

13. 10000

41-33

60-2

41-53

15.

16.

112.

41-53

46-2

13510

Որոշվել է արտադրանքիիրացման հետնանքը Հաշվապահությանտեղեկանք,թիվ 10 օրագիր-օրդեր

Դուրս են գրված շրջանառությանծախքերը

60665

արժեքը

տեղեկանք,թիվ 15 օրագիր-օրդեր Հաշվապահության

13510

80՝`

-

14.

295000

-

Սուտքագրվելէ ներմուծվոդապրանքը՝ձենավորված

6.

8.

համար

Եթե կուրսային տարբերություններ են առաջանում դեբիտորների հաշվարկների ժամանակ` կապված տրանսպորտայինմիջոցների, սարքավորումների, ապրանքների ն այլ տեսակի արտադրանքիմատակարարման պայմանագրերիկատարման հետ, ապա այդ գումարները վերագրվում են 83. «Գալիք ժամանակաշրջանիեկամուտներ» հաշվի «Կուրսային տարբերություններ» ենթահաշվին: Ստացվող արժեքների մուտքագրման ժամանակ նշված պարտքի գծով կուրսային տարբերությունների դրական մնացորդը, մուտքագրման օրվա դրությամբ, դուրս է գրվում 83 հաշվից, կրեդիտագրվելով 85. «Հավելյալ կապիտալ» հաշվին, իսկ բացասական մնացորդը` 83 հաշվի կրեդիտից ապրանքներին այլ նյութականարժեքների հաշվառման հաշիվների դեբետին(07, 08, 12, 41 նայլն): Կրեդիտորներիհետ հաշվարկների ժամանակ առաջացած կուրսային տարբերությունները կարող են դուրս գրվել 80 հաշվի վրա՝ կրեդիտորական պարտքերը մարելու կամ պարտավորությունների վճարման ժամկետներըլրանալու համեմատ: հետ

115210

ԳԼՈՒԽ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

ՀԵՏ ԿԱՊՎԱԾ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

73 1. ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Նշենք, որ սեփականաշնորհված ձեռնարկություններում տարվող հաշվառման ձներն ու եղանակներընույնն են, ինչ որ՝ գործող ձեռնարկություններինը, քանի որ դրանք շարունակում են մնալ ինքնուրույն իրավաբանականանձ կամ միավորում են արդեն իրավաբանական անձ համարվող գործող ձեռնարկությանը՝փոխելով սեփականությանձնը: Սեփականաշնորհումըապապետականացումէ, այսինքն` պետական է սեփականատերերի նոր կոլեկտիվին՝ սեփականության հանձնումն բաժնետերերին,որոշակի վճարի պայմաններում: Իբրն սեփականատեր բաժնետեր կարող են հանդես գալ ձեռնարկության աշխատողները, ինչպես նան այլ ֆիզիկական ն իրավաբանական անձինք որպես գնման մասնակիցներ: Կառավարության կողմից մշակված են սեփականաշնորհման մի քանի տարբերակներ, որտեղ ձենափոխվումեն ձեռնարկության աշխատողների համար սահմանված արտոնությունները ն բաժնետոմսերի վերահսկիչ ծրարիծավալը: Նշենք սեփականաշնորհմանիրագործմանչորս գլխավոր փուլերը. ձեռնարկություններում աշխատանքային հանձնաժողովներիստեղծում, հանձնաժողովների աշխատանքային գործունեություն, բաժնետիրական ընկերությանհիմնադրում, բաժնետոմսերի վերաբաշխում: Ձեռնարկության ղեկավարը ստեղծում է աշխատանքային հանձնաժողով, որը պարտավորէ. անցկացնել ձեռնարկության ունեցվածքի գնահատում, ապահովել աշխատողներին այնպիսի տեղեկատվությամբ,որը բաէ սեփականաշնորհմանտարբերակը ընտրելու վարար համար, անցկացնել ձեռնարկության կոլեկտիվի ընդհանուր Ժողով սեփականաշնորհման տարբերակի ընտրության նպատակով, նախապատրաստել ձեռնարկության սեփականաշնորհման պլանը, որոշել թողարկվող բաժնետոմսերիքանակը ն բաշխմանկարգը, ունեցվածքի գնահատման ակտը, հաստատել ձեռնարկության մշակել բաժնետիրական ընկերության կանոնադրությունը ն պետական ունեցվածքի կառավարման կոմիտե ներկայացնել անհրաժեշտ փաստաթղթերը (սեփականաշնորհմանպլանը, ունեցվածքի գնահատման ակտը ն կանոնադրությունը): -

-

-

-

-

-

-

Պետական ունեցվածքի կառավարմանկոմիտեն որոշում է ընդունում ներկայացվածսեփականաշնորհմանպլանի հաստատման մասին, որը հիմք է հանդիսանում ձեռնարկությունը բաց տիպի բաժնետիրական ընկերության վերափոխելու համար: Դրանից հետո պետական ունեցվածքի կառավարման կոմիտեն պետականգրանցման է հանձնում հայտը ն հիմնադիր փաստաթղթերը,ներկայացնում է էմիսիայի նախագիծ արժեթղթերի(ձեռնարկության բաժնետոմսերի) թողարկումը գրանցելու համար: Գրանցման օրվանից հաշված՝ ձեռնարկությունը համարվում է վերափոխվածբաժնետիրական ընկերություն: Բաժնետիրականընկերությունը պարտավոր է կազմավորել տնօրենների խորհուրդ, որի կազմում պետք է ընդգրկվեն ընկերության գլխավոր տնօրենը կամնրա ներկայացուցիչը, ունեցվածքի ֆոնդի (կոմիտեի), աշխատանքային կոլեկտիվի ն իշխանության տեղական մարմինների ներկայացուցիչները: Ներկայացնենք բաժնետոմսերի բաշխման հակիրճ բնութագիրը՝ աշխատանքային կոլեկտիվի կողմից նախընտրած սեփականաշնորհման տարբերակինհամապատասխան: Ձեռնարկության աշխատողների համար կարող են թողարկվել երկու տեսակի բաժնետոմսեր՝սովորական ն արտոնյալ: Սովորական բաժնետոմսեր ունեցողները ձայնի իրավունք ունեն կոլեկտիվի ընդհանուր ժողովում, մասնավորապես`տնօրենների խորհրդի ընտրության, ընկերության բյուջեի հաստատման, շահաբաժինների (դիվիդենդների) բաշխման ն բաժնետիրական ընկերության գործունեության հետ կապված այլ հարցերի լուծման ժամանակ: Անբավարարֆինանսական դրության պայմաններում այսպիսի բաժնետոմսերինկատմամբ շահաբաժին չի հաշվարկվում: Սեփականաշնորհման առաջին տարբերակի դեպքում աշխատողները ն նրանց հավասարեցվածանձինք իրավունք ունեն ստանալ արտոնյալ բաժնետոմսեր՝ անվճար սկզբունքով: Արտոնյալ բաժնետոմսեր ունեցողները, որպես կանոն, ընկերության բաժնետերերի ընդհանուր ժողովներում չունեն ձայնի իրավունք, սակայն նրանց համար երաշխավորվում է ֆիքսված եկամուտների ստացումը` անկախձեռնարկության ֆինանսական դրությունից: Այդ բաժնետոմսերի արժեքը կազմում է ձեռնարկության կանոնադրականկապիտալի 25 տոկոսը, սակայն այս ձնով ստացվող բաժնետոմսերի ընդհանուր արժեքը չի կարող գերազանցել ՌԴ օրենսդրությամբ երաշխավորվածաշխատավարձինվազագույն մեծության քսանապատիկը բազմապատկած ձեռնարկության աշխատողների միջին ցուցակային թվով: Որպես լրացում, աշխատողները կարող են ձեռք բերել նան բաժնետոմսերի10 տոկոսը` հետնյալ արտոնյալ պայմաններով. անվանական արժեքի 30 տոկոս զեղչ, -

վճարում երեք տարվա ընթացքում՝ մի քանի փուլերով (սկզբնական ճուծումը կազմում է անվանականարժեքի 15 տոկոսը), այսպիսի պայմաններում ձեռք բերված բաժնետոմսերիընդհանուր արժեքը չի կարող գերազանցել օրենսդրությամբ սահմանվածվեց նվազագույն աշխատավարձերիգումարը` բազմապատկածաշխատողների ճիջին ցուցակային թվով, ողջ սկզբնական մուծումը կարող է վճարվել սեփականաշնորհման -

-

-

չեկերով:

Ձեռնարկությանվարչության անդամները (տնօրենը, փոխտնօրենը, գլխավոր ինժեները, գլխավոր հաշվապահը) կարող են անվանական արժեքով գնել ձեռնարկության բաժնետոմսերի մինչն 5 տոկոսը, սակայն բաժնետոմսերիծրարի միջին արժեքը չի կարող գերազանցել ՌԴ օրենսդրությամբ երաշխավորված 2000 նվազագույն ամսական աշխատավարձերի 2000-ապատիկ չափին: Ըստ առաջին տարբերակի,արտոնյալ պայմաններովաշխատողների կողմից ձեռք բերված բաժնետոմսերըհատուցվում են երեք տարվա ընթացքում, հետնյալ կերպ. սկզբնական մուծումը թույլատրվում է կատարել սեփականաշնորհման չեկերով` ընդհանուր արժեքի 15 տոկոսի չափով, իսկ հաջորդ մուծումներըիրականացվումեն կանխիկ ձնով՝ ըստ եռամսյակների: Սեփականաշնորհման երկրորդ տարբերակի դեպքում ձեռնարկության աշխատակիցները,փակ բաժանորդագրությամբ, կարող են ձեռք բերել կանոնադրականկապիտալի մինչն 15 տոկոս արժեքին համապատասխանսովորական բաժնետոմսեր: Աշխատակիցների կողմից չգնված բաժնետոմսերըփոխանցվումեն համապատասխան գույքային ֆոնդին: Վերջինս, մինչն սեփականաշնորհումը, կարող է տիրել բաժնետիրական ընկերության բաժնետոմսերիընդհանուր քանակի 49 ն ավելի տոկոսին, սակայն ֆոնդի սեփականությունըհանդիսացող բաժնետոմսերի ընդհանուր քանակի միայն 20 տոկոսն է համարվում սովորական (ձայնի իրավունքով): Մնացած բաժնետոմսերըհամարվում են արտոնյալ, սակայն ձայնի իրավունք չեն ապահովում: Այս պայմաններում բոլոր վճարումները պետք է կատարվենբաժանորդագրությանավարտից հետո 90 օրվա ընթացքում, ընդ որում, գումարի 50 տոկոսը կարող է վճարվել սեփականաշնորհման չեկերով, իսկ մնացածը՝կանխիկ: Սեփականաշնորհման երրորդ տարբերակը ենթադրում է ձեռնարկության մի խումբ աշխատողներին համապատասխան պետականգույքային ֆոնդի միջն պայմանագրերիկնքում սնանկությունից խուսափելու ն ձեռնարկության հետագա վերակազմավորման նպատակով: Պայմանագիրըկնքվում է մեկ տարով ն պետք է հավանությանարժանանա աշխատանքային կոլեկտիվի կողմից: Պայմանագիրը ստորա-

գրած աշխատողները կարող են ձեռք բերել անվանական արժեքով 20 տոկոսը ն, ի լրումն նշվածի, ձեռնարկության բոլոր բաժնետոմսերի աշխատողներըկարող են բաժնետոմսերի 20 տոկոսը ձեռք բերել ար-

տոնյալ պայմաններով, որոնք ներկայացված են առաջին տարբերակում, սակայն առաջին մուծումը պետք է կազմի բաժնետոմսերի անվանական արժեքի 20 տոկոսից ոչ պակաս: Մինչն սեփականաշնորհումը,

գույքային ֆոնդը կարող է տիրել բաժնետոմսերի 60 ն ավելի տոկոսին, բայց դրանցից 20 տոկոսը ձայնի իրավունքով, իսկ մնացածը` արտոն-

Բաժնետոմսերի վճարման պայմանները նույնն են, ինչ` առաջին տարբերակիդեպքում: 1-ից մինչն 50 մլն ռուբլի արժեքով հիմնական միջոցներ ն 200-ից ավելի աշխատողներ ունեցող ձեռնարկության բաժնետոմսերի վաճառքից առաջացած միջոցների 10 տոկոսը սեփականաշնորհմանցանկացած տարբերակի դեպքում (բացառությամբ այն բաժնետոմսերի, որոնք վաճառվել են աշխատանքայինկոլեկտիվի անդամներին) հաշվեգրվում է սեփականաշնորհվողձեռնարկությանաշխատողներիանձնական հալալ:

շիվներին: Քննարկենք սեփականաշնորհման գործընթացի կազմակերպման բոլոր տարբերակների դեպքում միանման, ընդհանուր, միօրինակ պայմանները ն դրանց հաշվապահական հաշվառման մեջ արտացոլման

եղանակները: Նախ, աշխատանքային կոլեկտիվի ընդհանուր ժողովում ձեռնարկության սեփականաշնորհմանմասին ընդունված որոշման ն իշխանության համապատասխան մարմիններիկողմից հաստատման պահից, անհրաժեշտ է որոշել ձեռնարկության սկզբնական գինը: Դրա համար էլ սեփականաշնորհման գործընթացիհաշվառման սկիզբը հանդիսանում է ձեռնարկության ունեցվածքայինարժեքների գույքագրումը: Այդ արժեքները իրենցից ներկայացնում են վաճառքի հանվածպետականսեփականություն: Քանի որ նոր ձնավորվող ձեռնարկությունը իր վրա է վերցնում նախկին պետական ձեռնարկության մարման գծով պարտավորությունները (բանկային վարկեր, պարտքեր բյուջեին, սոցիալական ապահովության, ապահովագրական մարմիններին, աշխատողներին, մատակարարներին ն այլնի գծով պարտավորություններ), ուստի այդ չափով էլ պակասեցվում է ձեռնարկության հետգնման գինը: Վետգնման ենթակա չեն նան սեփականաշնորհման ժամանակ ստեղծվող սեփականաշնորհման ֆոնդի գումարները: Դրանց չափը կախված է աշխատողների կողմից սեփականաշնորհման ընտրած տարբերակից ն հատուկ նշանակման ֆոնդի չօգտագործված ծավալից, ինչպես նան չբաշխված շահույթից: Սեփականաշնորհման ֆոնդը տնօրինվում է ձեռնարկության կոլեկտիվի կողմից, ֆոնդի միջոցները

բաշխվում

աշխատողներիմիջն: Դրա համար էլ յուրաքանչյուր աշխատողիհամար բացվում է սեփականաշնորհման անձնական (անհատական) հաշիվ, որի միջոցները կարող են օգտագործվելինչպես տվյալ ձեռնարկության բաժնետոմսերի,այնպես էլ` այլ ձեռնարկությանֆոնդերի ձեռք բերման համար: Գույքագրման արդյունքները ձնակերպվումեն գնահատման ակտով,որտեղ հաշվարկվում է նան նախունեցվածքի նական կապիտալիգինը: Աղյուսակում բերվում է «Անդենիր» պետական ձեռնարկության սեփականաշնորհմանն բաց տիպի բաժնետիրական ընկերության (ԲՏԲԸ) կազմավորմանգործառնությունների մոտավոր թվարկումը: առ

Ունեցվածքիգնահատման

1.06.92

թ.

ԱԿՏ

ան

Ցուցանիշներիանվանումը

նոտհառվեկքոի ընդամենը

ն

-

-

-

-

-

2.

Գումարը

3:86

25050

հիմնականմիջոցներըմնացորդային արժեքով ոչ նյութականակտիվներըմնացորդային արժեքով ն սարքավորումները կապիտալներդրումները, կանխավճարները երկարաժամկետֆինանսական ներդրումներ

-

-

հազարռուբլի

պաշարներն ծախսեր դրամականմիջոցներ,հաշվարկներն

այլ

ակտիվներ

Վաշվեկշռի պասիվի հոդվածների գումարները, որոնք հանվում են

-

ԱԱ ն հատուկ տու նշանակման իուղղված ւ փականաշ որոն որուն Հագար անակվա

Ֆոնոի մը

ւ

են

ն այլ

իոն րեավարն հաշվեկշռիպասիվի

վարկեր

ւ

փոխառու

ներ՝փոխառուն

-

ո

միջոցնե

գ

'

ժամանակավորապես ներկրվածմիջոցներիմասով

առաջիկավճարումներին ծախսերի ռեզերվ, կապիտալներդրում-

թվում. այն ունեցվածքիարժեքը,որի համարօրենսդրությամբ սահմանված է սեփականաշնորհման հատուկ ռեժիմ այլ օբյեկտներիարժեքը, որոնք մնում են որպես պետական,մու-

այդ -

-

նիցիպալ սեփականություն

Կանոնադրական կապիտալիմեծությունը՝ընդամենը (տոդ

-

տող 2

-

տոդ3)

Պետական ձեռնարկության սեփականաշնորհմանպահին կազմվում կոչված՝ «լուծարքայինհաշվեկշիռ», որի ցուցանիշները հաստատում են ունեցվածքի գնահատման ակտը ն նույնական են վերջինիս հետ: կանոնադրական կապիտալի Բաժնետիրական ընկերության ձնա-

է, այսպես

վորմանը զուգընթաց կազմվում է փոխանցման(եզրափակիչ) հաշվեկշիռը:

Ակտիվ

Վիմնականմիջոցներն այլ արտաշրջանառու ակտիվներ Ոչ նյութականակտիվներ 1.

| ` | Գումարը

աան Աաաա մի: դային արժեբ) Տեղակայմանենթակա ակա

ջոցներ

ատուկ

նշանակման

ոնդե ֆոնդեր

թվում ներ-

կապիտալ դրումներիֆինանսավորման . սեփականաղբյուրներ Նպատակայինֆինանսավո-

25050

այդ

Անավարտկապիտալներդրումներ Երկարաժամկետֆինանսական ներդրումներ

| Գումարը

Արա ման

(մնացոր-

քավորումներ

Պասիվ

Սեփականմիջոցների աղբյուրներ Կանոնադրական կապիտալ

րում ն մուտքեր Ընթացիկտարվա չբաշխված շահույթ

Ընդամենըառաջինբաժնով

26464

Դ68

Պաշարներ ն ծախսեր

Ընդամենը2-րդ բաժնով Դրամականմիջոցներ,հաշվարկներն այլ ակտիվներ Հաշվարկներդեբիտորների

Վաշվարկներն այլ պասիվներ Բանկերիկարճաժամկետ վարկեր Կարճաժամկետփոխառու-

հետ Սատակարարներին

գնորդներին տրվածկանխավճարներ Կարճաժամկետֆինանսական

թյուններ

Հաշվարկներկրեդիտորներիհետ

ն

ներդրումներ

Ստացվածկանխավճարներ

Դրամականմիջոցներ

Ընդամենը3-րդ բաժնով

Նախորդտարիներիվնասներ

շար

28364

3.

3.

18186

2. Երկարաժամկետ պասիվներ Ընդամենը2-րդ բաժնով

Գալիքժամանակաշրջանի եկամուտներ Առաջիկածախսերին վճա».

րումների ռեզերվ

Ընդամենը3-րդ բաժնով

31546

Հաշվեկշիռ

թ.

հազար ռուբլի

1.

սար-

Հաշվեկշիռ

1.06.1992

առ

Լուծարքային հաշվեկշիռ

2.

ն

այլ հոդված-

Ունեցվածքիարժեքից հանվում է՝ ընդաճենը

ԳՈՐԾԸՆԹԱՑԸ

ների ֆինանսավորճան սեփական ադբյուրներ, գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտներ 3.

ՁԵՎԱՎՈՐՄԱՆ

ԿԱՊԻՏԱԼԻ

Ընդամենըառաջինբաժնով

ակտիվիարժեքից՝ընդամենը

-

ԿԱՆՈՆԱԴՐԱԿԱՆ

73.2.

են

31546

Ունենալով լուծարքային հաշվեկշիռը, կանոնադրականկապիտալի ձեավորման նպատակով հաշվապահությունըիրագործում հետնյալ

է

գործառնությունները.

մարվում են նախորդ տարիների վնասները (մեր օրինակում 360 հզ. ռուբլի): Մարման աղբյուրներ են հանդիսանում 1. պահուստաՖֆոնդը (չօգտագործված), 2. չբաշխված շահույթը, 3. հատուկ նշանակման

ֆոնդեր:

Սեր օրինակում պահուստաֆոնդիհաշվին դուրս է գրվում 54 հազ. ռուբլի (դեբետ՝ հաշիվ 86. «Պահուստաֆոնդ»,կրեդիտ` հաշիվ 87. «Չբաշխված շահույթ ծածկված վնասներ/») ն շահույթի հաշվին մնացած գումարը 306 հազ. ռուբլի (դեբետ՝ հաշիվ 87. «Չբաշխված շահույթ /չծածկված վնասներ/», կրեդիտ նույն հաշիվը): Արդյունքում հաշվեկշռի հանրագումարըակտիվում պասիվումնվազում է 360 հազ. ռուբլով:

ե.

Վնասների ծածկման աղբյուրների բացակայության դեպքում այդ գումարները մնում են սեփականաշնորհվող ձեռնարկության հաշվեկշռում նվազեցնելով նրա սկզբնական գինը կամ նրա գույքի արժեքը: Պահուստաֆոնդիչօգտագործված միջոցները միացվում են կանոնադրական կապիտալին (դեբետ` հաշիվ 86. «Պահուստաֆոնդ»,կրեդիտ` հաշիվ 85. «Կանոնադրական կապիտալ»): Այնուհետն սեփականաշնորհման ֆոնդը ձնավորվում է չբաշխված շահույթի 35 տոկոսի (դրա մնացորդի) հաշվին (դեբետ՝ հաշիվ 87. «Չբաշխված շահույթ /չծածկված վնասներ/». կրեդիտ հաշիվ 96. ենթահաշիվ «Սեփականաշնորհման ֆոնդ» /մեր օրինակում 104 հազ. ռուբլի/) ն նպատակայիննշանակման ֆոնդի միջոցների հաշվին՝ մոտավորապեսմնացորդի 35 չափով (մեր օրինակում 806 հազար ռուբլի կախված սեփականաշնորհման ընտրված տարբերակից (դեբետ` հաշիվ 88, ենթահաշիվ «Տնտեսական խթանման ֆոնդեր», կրեդիտ հաշիվ 96. «նպատակային ֆինանսավորում ն մուտքեր», ենթահաշիվ «Սեփականաշնորհման նշված ենթահաշվիանալիտիկ հաշվառումը է ֆոնդ»): կազմակերպվում ըստ աշխատողներիանձնական նպատակայինհաշիվների: Վերլուծելով 96. «Նպատակայինֆինանսավորում ն մուտքեր» հաշվի վիճակը,հաշվապահությունը իրավունքունի դրա կազմում թողնել միայն այն միջոցները, որոնք ձեռնարկությունը ստացել է պատվիրատուների հետ համաձայնեցված,նպատակայինծրագրերիիրագործման համար: Բյուջեից կամ արտաբյուջետային ֆոնդերից ստացված նպատակային մուտքերի ն ֆինանսավորմանձիջոցները ենթակա են արտացոլման կանոնադրականկապիտալիկազմում:

տոկոսի

Սեր օրինակում

հաշվեկշռայինմնացորդի ամբողջ գումարն է 476 հազար ռուբլի (դեբետ հաշիվ 96, ենթահաշիվ «Նպատակայինֆինանսավորում ն. մուտքեր» ն կրեդիտ՝ հաշիվ 85. «Կանոնադրականկապիտալ»): դա

Կանոնադրական կապիտալը նվազեցվում է «Գալիք ժամանական ն «Առաջիկա ռեզերվ» շրջանի հաշվեկշռային հոդվածների գումարներով: Դրանց չափը արտահայտվում է գույքագրման ակտի երկրորդ բաժնում ն ենթակա է հանման, իսկ դա նվազեցնում է կանոնադրական կապիտալը: Իսկ երբ ձեռնարկությունը գնվում է մասնավոր անձանց կողմից, այդ գումարները ենթակա են հետգնման Ա դրա համար էլ միացվում են կամ կանոնադրական կապիտալին, կամ ձեռնարկության սկզբնական գնին: Սեփականաշնորհվող ձեռնարկության գույքի կազմում կարող են լինել այնպիսի օբյեկտներ, որոնք ենթակա չեն սեփականաշնորհման, ուստի դրանք մնում են որպես պետության սեփականություն (տես՝ «Ունեցվածքի գնահատման» ակտի 3-րդ բաժինը): Նշված գույքի արժեէ չափը նվազեցնում կանոնադրական կապիտալը, բայց այնթողնվումէ բաժնետիրական ընկերության տրամադրությանտակ՝ հատուկ նշանակ-

եկամուտներ»

ծախսերի վճարումների

օրինակում ճանապարհով:

այն կազֆոնդերին փոխանցելու Մեր է 8792 հազար ռուբլի (դեբետ՝ հաշիվ 85, կրեդիտ հաշիվ 88, ենթահաշիվ «Սոցիալական ոլորտի /պաշտպանության/միջոցների ֆոնդ»): մնում է հաշվարկել Եվ վերջապես, չգրված եկամուտների ն դուրս հատուկ նշանակման ֆոնդերի գումարները: Դրա համար անհրաժեշտ է հաշվեկշիռի մնացորդներից հանել այն միջոցները, որոնք ուղղված են վնասների ծածկման ն սեփականաշնորհմանֆոնդի ձենավորմանը: ման

մում

Մեր օրինակում. Շահույթ

ըստ

հաշվեկշռի՝ հազ. ռուբլի

է,

Օգտագործված -

-

հազ. ռուբլի՝

վնասներիծածկման համար

սեփականաշնորհման ֆոնդի ձնավորմանհամար

Ընդամենը`

Կանոնադրական կապիտալի մեջ կմտնի 190 հազ. ռուբ.) (դեբետ հաշիվ

87.

«Չբաշխված շահույթ

ռուբ.

(6800 հազ.

ռուբ.

-

85.«Կանոնադրականկապիտալ»): Ըստ

հաշվեկշռի, հատուկ նշանակմանֆոնդը 23586 հազ. ռուբլի է:

է

Օգտագործվել

(հազար ռուբ.).

սեփականաշնորհմանֆոնդի ձեավորման համար

ֆոնդերից ձեռնարկության տրամադրության տակ են ման

մնում

կապիտալ ներդրումների ֆինանսավոր-

սեփական աղբյուրները (ըստ հաշվապահա-

կան հաշվառմանանալիտիկ տվյալների)

Ընդամենը

հազ.

/չծածկված վնասներ/», կրեդիտ` հաշիվ

Կանոնադրական կապիտալի կազմում կընդգրկվի հատուկ նշանակման ֆոնդերի մնացորդ գումարը` 22664 հազ. ռուբ. (23586 922): Արդյունքում կանոնադրական կապիտալըկկազմի 18186 հազար ռուբլի, այդ թվում` -

ըստ լուծարքայինհաշվեկշռի եկամուտներիհաշվին հատուկֆոնդերի հաշվին

22664

նպատակայինֆինանսավորման միջոցներիհաշվին

հանած՝

չսեփականաշնորհվող օբյեկտներիարժեքը

Ընդամենը

Պետական ձեռնարկության փոխանցճան (եզրափակիչ) հաշվեկշիռ

բաժնետիրական ընկերության համար

18186

Ի վերջո, նոր ձնավորվողհատուկնշանակմանֆոնդը կկազմի` (հազարռուբլի),

Անտիկ

այդ թվում՝ -

կապիտալներդրումներիֆինանսավորման սեփականաղբյուրներ

-չսեփականաշնորհվող օբյեկտներիարժեքը

Վերոհիշյալ փաստերը հաշվի առնելով, ընդհանրացնենք դրանք աղյուսակում՝ նշելով թղթակցողհաշիվները. Չործառնությունների բովանդակությունը

Դուրս է գրվում նախորդտարիներիվնասը՝

|Գումարըծ.ռ. | Դեբետ |Կրեդիտ

ա) պահուստաֆոնդի հաշվին

բ) չբաշխվածշահույթիհաշվին 2.

Կազմավորվումէ սեփականաշնորհման ֆոնդ ա) չբաշխվածշահույթիմի մասիհաշվին բ) հատուկ նշանակմանֆոնդերիճի մասի հաշվին

3.

Փոխանցվումեն կանոնադրական կապիտալին ա) շահույթիճնացածգումարը (600-306-104)

806,

բ) հատուկ 0շանակման ֆոնդերիճնացած գուծարը, հանած

այն միջոցները,որոնքձեավորվելեն

վորման սեփականաղբյուրներ(116 հազ. ռ.) --

--

116)

գ) նպատակայինֆինանսավորման մնացածգումարը 4.

Կանոնադրականկապիտալընվազումէ

22664

սեփակա-

նաշնորհճանը ոչ ենթակա օբյեկտների արժեքով

(տես գնահատման ակտի 3-րդ բաժինը)

1. Հիմնականճիջոցներն արտաշրջանառուակտիվներ Ոչ նյութականակտիվներ (մնացորդայինարժեք) Վիմնականմիջոցներ (մնացորդայինարժեք) Տեղակայման ենթակասար-

|Չումարը | Պասիվ

258050

քավորումներ

դրումներ

րոԿո արն ինր ա

-ին

բաժնո ժն

Ընդամենը2-րդ բաժնով 3. Դրամականմիջոցներ,հաշվարկներ ն այլ ակտիվներ Հաշվարկներդեբիտորներիհետ է կապալաՄատակարարներին

2.

Բանկերի կարճաժամկետ

վարկեր

28004

Կարճաժամկետփոխառու-

թյուններ

ներդրումներ

Հաշվարկներկրեդիտորների

րետ

վճարներ

Ընդամենը Հաշվեկշիռ

18186

ա Նամմարկոոր

3-րդ բաժնուլ

Երկարաժամկետպասիվներ

Ընդամենը2-րդ բաժնով աարի

անարի Գալիքժաձճանակաշրջանի

տուներինտրված վանխա-

` Դրամական միջոցներ

Գումարը

Ընդամենը1-ին բաժնով

Անավարտկապիտալներ-

Երկարաժամկետֆինանսա-

հազար ռուբլի

1. Սեփականմիջոցներիաղբյուրներ Կանոնադրական կապիտալ Հատուկ նշանակմանֆոնդեր ֆինանսավոՆպատակային րում ն մուտքեր(սեւիականշնորհմանֆոնդ)

ֆինանսական Կարճաժամկետ

որպես կապիտալներդրումների ֆինանսա-

(123586

Վիմք ընդունելու վերոհիշյալը` հաշվապահությունը կազմում է փոխանցմանհաշվեկշիռ՝ առ 01.06.92 թ., ունեցվածքի պետական կոմիտեի հետ` համաձայնեցված սկզբնական կապիտալի, սեփականաշնորհման ֆոնդի, պարտավորություններին ակտիվներիգումարներով:

եկամուտներ

`Առաջիկածախսերին. վճա-

րումների ռեզերվ Ընդամենը3-րդ բաժնով

Հաշվեկշիռ

341166

ԻՑ

11786

Համեմատելով լուծարքային ն փոխանցման (եզրափակիչ) հաշվեկշիռները, կարելի է հանգել հետնյալ եզրակացությունների.

-

-

Գաշվեկշռի հանրագումարը նվազել է նախորդ տարիների վնասների գումարի չափով: Հաշվեկշռի ակտիվի մասը ամբողջությամբ պահպանել է իր

-

բովանդակությունը:

-.

-

-

Փոփոխությունների հիմնական մասը կաւվված է սեփական միջոցների աղբյուրների հետ, այսինքն կանոնադրական կապիտալի ձնավորման հետ, որի չափը աճել է ավելի քան հինգ անգամ: Դրա համար էլ հաշվեկշռից դուրս են մնացել այնպիսի հոդվածներ, ինչպիսիք են պահուստաֆոնդը, ընթացիկ տարվա չբաշխված շահույթը ն այլն: Արմատապեսփոփոխվածէ հատուկ նշանակման ֆոնդերի կազմը: Փոփոխության չեն ենթարկվել ներգրավված միջոցների աղբյուրները, այսինքն՝ ձեռնարկության պարտավորությունները:

-

-

-

73.3. ԲԱԺՆԵՏՈՄՍԵՐԻ

ԴԻՄԱՑ ՉԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԲԱՑ ՏԻՊԻ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ

-

Առաջին հերթին քննարկենք այն բաժնետոմսերի հաշվառման կարգը, որոնք փոխանցվում են ձեռնարկության ոչ միայն ներկայիս աշխատողներին, այլ նան նախկին աշխատողներին, որոնք հետնյալ արտոնությունների իրավունք ունեն՝ բաժնետոմսերիմի մասի փոխանցումանհատույց կարգով, անվանական արժեքով բաժնետոմսերիորոշակի մասի տարաժամկետ վաճառք պաշտոնատարանձանց (ղեկավար անձնակազմին), բաժնետոմսերի բաժանում փակ բաժանորդագրությամբ անվանական արժեքի զեղչով կամ այլ պայմաններով, այդ թվում անվանական արժեքից բարձր գներով:

-

-

-

-

բաժանորդագրությունը ն բաժնետոմսերի տարածմանհետ կապված այլ գործողությունները սեփականաշնորհվող ձեռնարկությունում կատարվում են նախքան բաց տիպի բաժնետիրական ընկերության գրանցելը: Հաշիվներում բաժնետոմսերի համար հաշվարկների գծով գործառնությունների արտացոլման հաշվապահականգրանցումները ն բաժնետերերի ռեեստրների վարումը կազմակերպվում են գրանցումից հետո: Հաշվապահական հաշվառման համակարգում առաջնահերթկարգով անհրաժեշտություն է առաջանում վերանայել հաշիվ 85-ը «Կանոնադրական կապիտալ», որը գրանցումից հետո ստորաբաժանվում է հետնյալ ենթահաշիվների. Անհրաժեշտ է իմանալ,

որ

-

«Հայտարարվածկապիտալ», որը օգտագործվում է կանոնադրական կապիտալիընդհանուր գումարի հաշվառման համար՝ ըստ փոխանցման (եզրափակիչ) հաշվեկշռի: 85-2. «Բաժանորդագրվածկապիտալ», որը բացվում է բաժնետիրական ընկերության գրանցումից հետո` բաժանորդագրված բաժնետոմսերի անվանականարժեքը արտացոլելու համար: 85-3. «Վճարվածկապիտալ», որում տարվում է բաժանորդագրված մասնակիցների կողմից վճարված բաժնետոմսերի անվանական արժեքի կամ աճուրդում իրացման գումարների վերաբերյալ գույքային ֆոնդի ծանուցագրերիմեծության հաշվառումը: 85-4. «Հանված կապիտալ», որում տարվում է բաժնետերերից հետ գնված բաժնետոմսերիանվանական արժեքի հաշվառումը: 85-1.

Բաժնետիրական ընկերության գրանցումից հետո. Ունեցվածքի կառավարմանկոմիտե է ներկայացվում այն անձանց ցուցակը, ովքեր անվճար կարգով ստանում են արտոնյալ բաժնեհասանելիք քանակը: տոմսեր՝ նշելովյուրաքանչյուրին Կոմիտեից թույլտվություն (կարգադրություն) 3ստանալուց հետո այդ անձինք գրանցվում են բաժնետերերի ռեեստրում: ՅՁաշվապահականհաշվառման հաշիվներում տրված արտոնյալ բաժնետոմսերի անվանական արժեքով հաշվապահական գրանցում չի կատարվում: Դրանք շարունակում են հաշվառել 85-1. «Հայտարարված կապիտալ» ենթահաշվում: Բաժանորդագրությամբ տարածված բաժնետոմսերի անվանական արժեքը, ներառյալ վարչության կողմից ձեռք բերված տարաժամփոխանցվում են 85 հաշվի 2-րդ ենթահաշվին.

ւետ Բաժնետոմսերը, Դտ Կտ

հաշիվ 85-1. հաշիվ 85-2.

«Ղայտարարվածկապիտալ» «Բաժանորդագրվածկապիտալ»:

Միաժամանակ,ձեռնարկության աշխատողների ն նրանց հավասարեցված անձանց կողմից բաժանորդագրվածբաժնետոմսերի անվանական արժեքը հաշվառման մեջ արտացոլվում է որպես բաժնետոմսերի դիմաց բաժնետիրական ընկերության պարտք՝ գույքային ֆոնդին ն բաժանորդագրության մասնակիցների պարտք` բաժնետիրական ընկերությանը: Հաշիվներում այս գործառնությունը արտացոլվում է հետնյալ կերպ. Դտ

հաշիվ 73, ենջահաշիվ «Բաժնետոմսերի բաժանորդագրության

Կտ

հաշիվ 96, ենթահաշիվ «Հաշվարկներ ֆոնդի հետ

մասնակիցների պարտք» սերի գծով»:

բաժնետոմ-

բաժնետոճսերի անվանական գնի նկատճամբ Սերի Գումարով պարտքի երկու տեսակներն է

Բաժանորդներին

ւգ արարվում

հաշիվ 96, ենթահաշիվ «Հաշվարկներֆոնդի հետ բաժնետոմսերի գծով» Կտ հաշիվ 73, ենթահաշիվ «Բաժնետոմսերի բաժանորդագրության մասնակիցներիպարտք»: Եթե բաժնետոմսերիվաճառքը բաժանորդներինկատարվել է անվանականից բարձր արժեքով, ապա տրվում է հակառակ թղթակցությունը, սակայն 85. «Կանոնադրական կապիտալ» հաշվում բաժանորդագրության արժեքի ճշտման գործառնությունները(:,- անվանականարժեքին) չեն արտացոլվում: Գույքային ֆոնդ մուտքագրված, այսինքն իրացման համար դրան փոխանցվածբաժնետոմսերը, մինչն իրացման պահը, շարունակում են հաշվառվել 85 հաշվի առաջին ենթահաշվում: Իրացման մասին ծանուցում ստանալուն պես, հաշիվներում կատարվում է հետնյալ թղթակցուԴտ

թյունը. Դտ

85, ենթահաշիվ 1. «զայտարարվածկապիտալ»

ենթահաշիվ 3. «Վճարվածկապիտալ»: Այսպիսով, 85-1. «Հայտարարված կապիտալ» ենթահաշվի մնացորդը կարտացոլի անվճար կարգով բաժնետիրական ընկերության աշխատողներին տրված բաժնետոմսերիանվանականարժեքը կամ այն բաժնետոմսերի արժեքը, որոնք մնացել են գույքային ֆոնդի տրամադրության տակ: Ըստ փակ բաժանորդագրության պայմանների, ձեռնարկության աշխատողները մինչն ԲԸ գրանցումը իրավունք ունեն ձեռք բերել բաժնետոմսեր օրենքով սահմանված լիմիտից ավելի: Դրա համար, ցանկացողները մուծում են կանխավճարի ձեով որոշակի դրամական միջոցներ: 55. «Վատուկ հաշիվներ բանկում» հաշվի համար բացվում է ենթահաշիվ՝ «Բաժանորդագրությանմասնակիցների ավանդներ (դեպոզիտներ)»: Կապիտալ ներդնող ավանդատուներիանձնական հաշիվներով փոխանցվածմիջոցների գումարով տարվում է հետնյալ թղթակԿտ 85,

ցությունը. Դտ 55, հաշիվ

ավանդներ»

Կտ

աորդագրութուն մասնակիցների

ԿԱ

հաշիվ 73, ենթահաշիվ «Բաժանորդագրության մասնակիցների

միջոցներ»:

Ինչպես հայտնի է, բաժնետոմսերի վճարումը կարելի է իրագործել նան սեփականաշնորհման չեկերով: Այդ գումարով միաժամանակ նվաեն տեսակի երկու պարտք՝ զեցվում

ենթահաշիվ «Հաշվարկներ ֆոնդի հետ բաժնետոմսերի գծով» Կտ հաշիվ 76, ենթահաշիվ «Բաժնետոմսերի բաժանորդագրության մասնակիցների պարտք»: Դտ

հաշիվ 96,

Հաշվապահությունում ստացված սեփականաշնորհման չեկերը պետք է հաշվառվեն 010. «Սեփականաշնորհման չեկեր» արտահաշվեկշռային հաշվում: Պահպանության համար դրամարկղ փոխանցելիս, դրանք անհրաժեշտ է մարել հատուկ դրոշմով, իսկ հետո կամ փոխանցել գույքային ֆոնդին, կամ լուծարել: Դրամարկղը սեփականաշնորհման չեկերը ընդունում է կից ներկայացված ցուցակով, ուր նշված է անունը, ազգանունը, հայրանունը,բաժնետոմսերի համարը, քանակը: Բաժնետոմսերի դիմաց վճարումներից մուտքագրված միջոցները համարվում են ոչ թե բաժնետիրականընկերության, այլ պետության միջոցները` հանձինս գույքային ֆոնդի: Դրա համար ստացված միջոցները, համաձայնեցված ժամկետներում, անհրաժեշտ է փոխանցել համապատասխան ֆոնդային հաշիվներին: Հաշվապահական հաշվառման մեջ 67.«Ղաշվարկներ արտաբյուջետային վճարումների գծով» հաշվին կից բացվում է «Վաշվարկներգույքային ֆոնդի հետ» ենթահաշիվը: Գույքային ֆոնդին հասանելիք միջոցները փոխանցելիս, հաշիվներում տրվում է հետնյալ թղթակցությունը՝ Դտ Կտ

հաշիվ 96, ենթահաշիվ «Հաշվարկներ ֆոնդի հետ բաժնետոմսերի գծով» հաշիվ 67, ենջահաշիվ«Հաշվարկներգույքային ֆոնդի հետ»:

Պարտքերի մարումը ձնակերպվում է հետնյալ թղթակցությամբ. Դտ հաշիվ 67, ենքահաշիվ «Հաշվարկներ գույքային ֆոնդի հետ» Կտ հաշիվներ 51, 52, 55 ն դրամական միջոցների հաշվառման

հաշիվներ:

այլ

Բաժնետոմսերը համարվում են վաճառված գույքային ֆոնդին պարտքերի լրիվ մարման պայմաններում: Արդյունքում` հաշվապահությունը կատարում է հետնյալ հաշիվներում՝ գրանցումը

Դ. Կավալա 85. ահաշիվ հաշիվ

Դտ հաշիվ

Կտ

85, ենթահաշիվ

2. «Բաժանորդագրված

Ե

իտալ

կապիտալ»

բաժնետերերի ռեեստրում նշում է կատարվում Միաժամանակ, բաժնետոմսերի` բաժնետերերին որպես սեփականություն անցնելու

մասին: Դաշվապահական հաշվառման մեջ այս ժեշտ է փակել հետնյալ ենթահաշիվները.

կապակցությամբ անհրա-

մասնակիցների հաշիվ 55, ենթահաշիվ «Բաժանորդագրության

ավանդներ»

հաշիվ 67. ենթահաշիվ«Հաշվարկներ գույքային ֆոնդի հետ» «Բաժանորդագրությանմասնակիցների հաշիվ 73,

Ա

կապիտալ» հաշիվ 85, ենթահաշիվ «Բաժանորդագրված հաշիվ 96, ենթահաշիվ «Հաշվարկներ ֆոնդի հետ բաժնետոմսերի

գծով»:

կտրվածքով:

վճարումը իրագործվում է տարաժամկետձնով, ապա գնորդի համար առաջանում է գույքային ֆոնդի նկատմամբ կրեդիտորական Ե թե

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԳԾՈՎ ԳՆՈՐԴՆԵՐԻ

ԾԱԽՍԵՐԻ

ՁԵՌՔ ԲԵՐՄԱՆ

ԴԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Դտ հա

հաշվապահական

հաշիվ 06. «երկարաժամկետ ֆինանսականներդրումներ» հաշիվ 51. «Վաշվարկայինհաշիվ»,

օբյեկտի

ներդրումներ» հաշիվ 06. «երկարաժամկետ ֆինանսական սկզբնական գնի չափով Կտ հաշիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ»՝ վճարմանգումարով Կտ հաշիվ 83. «Գալիք գնման ն ժամանակաշրջանիեկամուտներ» լ գնա(գույքի սկզբնական գների տարբերության գումարով հատման արժեքով): Գամաձայն սահմանված ժամկետների, «Գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտներ» հաշվի կրեդիտային շրջանառությունը պետք է դուրս գրվի՝ լրացնելով ձեռնարկության շահույթը. Դտ

`

Ֆի գնիափով կզբնական

շիվ 06. «Երկարաժամկետ

ներդրումներ» ր ֆինանսական կ

Ոդր

«Հաշվարկային հաշիվ»՝ մուտքագրված մաս հաշիվ արտաբյուջետայինվճարումների հաշիվ 67.«Հաշվարկներ գծով» պարտքի գումարը: 51.

Կտ

Նախապես մուտքագրվածգրավի դեպքում

հաշիւ|67. «Վաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների գծով» հաշիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ»:

Կտ

Առք

Ինչպես հայտնի է, տվյալ ձեռնարկության գնորդներ կարող են հանդիսանալ ինչպես իրավաբանական, այնպես էլ ֆիզիկական անձինք: Իրավաբանական անձը որպես երկարատն ֆինանսական ներդրումներ է ընդունում իր կողմից ամբողջ ձեռնարկության ձեռքբերումը կամ նրա մի մասի, այսինքն բաժնետոմսերիծրարի գնումը: Վճարման հաշվառման մեջ կատարվում են գումարի չափով հետնյալ գրանցումները հենց սկզբնականգնի չափով գումարի վճարմանդեպքում՝

գումարը ցածր է սկզբնական գնից (ամբողջ եթե վճարման գնման դեպքում)

Ի

պարտք

Դտ

13.4. ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐԴՎԱԾ

Կտ

հաշիվ 80. «Շահույթն վնաս»:

Կտ

Կտ

Այսպիսով, 85.«Կանոնադրական կապիտալ» սինթետիկ հաշիվը, արտացոլելով սկզբնական գնի կամ աճուրդի գնի գումարը, իր ձնավորման ամբողջ ընթացքում գործում է բացառապես ենթահաշիվների

Դտ

հաշիվ 83. «Գալիք ժամանակաշրջանիեկամուտներ»

Դտ

ու

վաճառքի ակտի իրագործմանը զուգընթաց, դեբիտորական է գրվու 1.

արտ դուրսուրս պարտքը

Դտ Կտ

հաշիվ 06. «Երկարաժամկետֆինանսական ներդրումներ» հաշիվ 67. «Հաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների

գծով»:

վճարումը կատարվում է սեփականաշնորհմանչեկերով, ապա դրանց գնման դեպքում ձեռնարկությունը գրանցում է այն գնման (փաստացի) արժեքով. Ե թե

Դտ

հաշիվ 58. «Կարճաժամկետ ֆինանսականներդրումներ» ա շիվներ 50, 51 ն ՛ դրամական Ար: միջոցների հաշվառման

Կտ հա

հաշիվներ:

Սեփականաշնորհման չեկերով կատարվումէ թղթակցություն՝ Դտ

բաժնետոմսերի գնման դեպքում

հաշիվ 06. «երկարաժամկետֆինանսական ներդրումներ» «Կ շիվ 58. «Կարճաժամկետֆինանսական ներդրումներ»:

Կտ հա

:

58.

եթե սեւիականաշնորհվող օբյեկտը վաճառվում է աճուրդում, ն դ դրա գնման գինը բարձր է ունեցվածքի սկզբնական գնից, ապա անհրաժեշտ է օբյեկտի սկզբնականգինը ավելացնել հաշվեկշռի «Գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտներ», «Առաջիկա ծախսերի ն վճարումների ռեզերվ» հոդվածների գումարով ն կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորման սեփականաղբյուրների մեծությամբ:

Դտ

Կանոնադրականկապիտալը գրանցվում է վճարման գումարով, իսկ օբյեկտի գնման Ա սկզբնական գների տարբերությունը գրանցվում է 04.«Ոչ նյութական ակտիվներ» հաշվի «Գնման ն գնահատման արժեքների տարբերություն» ենթահաշվում: Հետագայում, 1Օ տարվա ընթացքում այն մարվում է ձեռնարկությանծախսերի մեջ ներառելու միջոցով՝ ոչ նյութական ակտիվներիմաշվածքի ձնով: 73.5.

ՉԱՇՎԱՊԱՊԱԿԱՆ

ՎԱՐՁԱԿԱԼՎԱԾ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Կտ

Դտ Կտ

ԱՌԱՆՁՆԱ`ԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

գծով»:

Միջոցների փոխանցմանժամանակ՝

ժա-

հաշիվ 81. «Շահույթի օգտագործում» հաշիվ 67. «Հաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների գծով»:

Դրանց մարմանդեպքում՝ Դտ

ԴԵՊՔՈՒՄ

Խաշի եշ

հաշիվ 51.

Վարձակալվածունեցվածքի համար տոկոսների հաշվարկման մանակ՝

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Վարձակալվածձեռնարկությունների առանձնահատկություններինէ վերաբերում այն հանգամանքը,որ գործունեության ընթացքում դրանք օգտագործում են ինքնուրույն ձեռք բերված հիմնական ֆոնդեր ինչպես սեփական, այնպես էլ ներգրավված փոխառու աղբյուրների հաշվին: Նրանց ունեցվածքի կազմի մեջ մտնում են նան այնպիսի օբյեկտներ, որոնք պայմանագրով ստացել են պետական ձեռնարկություններից՝ վարձակալական պայմաններով, երկարաժամկետ սկզբունքով, հետգնման իրավունքով կամ առանց հետգնման իրավունքի: Այս ունեցվածքը վարձակալի մոտ հաշվառվում է 03. «Երկարաժամկետվարձակալված հիմնական միջոցներ» հաշվում պայմանագրային, փոխհամաձայնեցվածգներով, որոնք համարվում են սկզբնական ն արտացոլվում 03 հաշվի դեբետում ն 97. «Վարձակալական պարտավորություններ» հաշվի կրեդիտում: Սա, այսպես կոչված` ֆինանսավորվող վարձակալությունն է, որը փոխհատուցվում է ամենամսյա մաշվածքի հատկացումներով (դեբետ հաշիվներ 20, 25, 26, կրեդիտ ենթահաշիվ 02-2): Բացի հիմնական միջոցներից, վարձակալության են հանձնվում նան այլ ակտիվներ(նյութական պաշարներ, ոչ նյութական ակտիվներ ն այլն), որոնց արժեքը արտացոլվում է ոչ միայն հաշվեկշռի ակտիվում, այլ նան պասիվում՝ որպես երկարաժամկետփոխառություններ (դեբետ հաշիվներ 04, 10, 12 ն այլն, կրեդիտ հաշիվ 95): Վարձակալի մոտ առաջանում են հաշվարկներ ֆոնդերի պետունեցվածքի սեփականատերիհետ. վճարումներ հաշվեգրման դեպքում՝ Դտ հաշիվ 97. «Վարձակալականպարտավորություններ» Դտ հաշիվ 95. «երկարաժամկետ փոխառություններ» Կտ «Հաշվարկներ արտաբյուջետային վճարումների

հաշիվ 67. «Հաշվարկներ արտաբյուջետային վճարումների գծով» «Հաշվարկային հաշիվ»:

Կտ

հաշիվ 67. «Հաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների

գծով» հաշիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ»:

Ունեցվածքի վարձակալման գծով պարտավորությունների ամբողջ գումարի մարման համեմատ, այն համարվում է հետ գնված ն դառնում ուհ սեփականությունը: վարձան: Վարձակալվածձեռնարկության բազայի վրա կարող են ստեղծվել սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերակցություններ կամ բաց տիպի բաժնետիրական ընկերություններ (տես ՌԴ նախագահի թ. «Վարձակալական փոխհարաբերությունհրամանագիրը 14.10.92 ների կարգավորման» ն «Վարձակալության հանձնված պետական, մունիցիպալ ձեռնարկությունների ունեցվածքի սեփականաշնորհման մասին»): Հետգնման չափերը որոշվում են. Վարձակալության պայմանագրով սահմանված չափերով այն դեպքում, երբ հետգնման իրավունքով վարձակալության պայմանագիրը կնքվել է մինչե ՌԴ «Պետական ն մունիցիպալ ձեռնարկությունների սեփականաշնորհման մասին» օրենքն ուժի մեջ մտնելը ն համապատասխանումէ վարձակալությանընդունվածպայմաններին: Վարձակալվածունեցվածքի արժեքի կրկնակի չափով կամ պետական, մունիցիպալ մարմինների սեփականությունը համարվող բաժնետոմսերի անվանական արժեքի կրկնակի չափով, այն դեպքում, երբ հետգնման իրավունքով վարձակալությանպայմանագիրըչի նախատեսում վարձակալության գծով բոլոր պայմանները: Կախված բաժնետիրության ձներից, կանոնադրական կապիտալի չափը տարբեր է: Այսպես, ընկերակցության կանոնադրական կապիտալը սահմանվում ն գրանցվում է վարձակալականկոլեկտիվի սեփական ունեցվածքի արժեքի չափով: Այսպիսով, վարձակալականձեռնար-`

-

Դտ

Կանոնադրականկապիտալըգրանցվում է վճարման գումարով, իսկ օբյեկտի գնման ն սկզբնական գների տարբերությունը գրանցվում է 04.«Ոչ նյուջական ակտիվներ» հաշվի «Գնման ն գնահատման արժեքների տարբերություն» ենթահաշվում: Հետագայում, 10 տարվա ընթացքում այն մարվում է ձեռնարկության ծախսերի մեջ ներառելու միջոցով՝ ոչ նյութական ակտիվների մաշվածքի ձնով: 73.5.

ՉԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ

Կտ

Վարձակալված ունեցվածքի համար տոկոսների հաշվարկման ժամանակ՝ Դտ

Կտ

ԱՌԱՆՁԵՆԱԴԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՎԱՐՁԱԿԱԼ ՎԱԾ ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԴԵՊՔՈՒՄ

հաշիվ փ. գծով»:

Միջոցների փոխանցմանժամանակ

հաշիվ 81. «Շահույթի օգտագործում» հաշիվ 67. «Վաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների գծով»:

Դրանց մարման դեպքում`

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

Վարձակալվածձեռնարկությունների առանձնահատկություններինէ վերաբերում այն հանգամանքը, որ գործունեության ընթացքում դրանք օգտագործում են ինքնուրույն ձեռք բերված հիմնական ֆոնդեր ինչպես սեփական, այնպես էլ ներգրավված փոխառու աղբյուրների հաշվին: Նրանց ունեցվածքի կազմի մեջ մտնում են նան այնպիսի օբյեկտներ, որոնք պայմանագրով ստացել են պետական ձեռնարկություններից՝ վարձակալական պայմաններով, երկարաժամկետ սկզբունքով, հետգնման իրավունքով կամ առանց հետգնման իրավունքի: Այս ունեցվածքը վարձակալի մոտ հաշվառվում է 03. «Երկարաժամկետվարձակալված հիմնական միջոցներ» հաշվում պայմանագրային, փոխհամաձայնեցված գներով, որոնք համարվում են սկզբնական ն արտացոլվում 03 հաշվի դեբետում ն 97. «Վարձակալական պարտավորություններ» հաշվի կրեդիտում: Սա, այսպես կոչված ֆինանսավորվող վարձակալությունն է, որը փոխհատուցվում է ամենամսյա մաշվածքի հատկացումներով (դեբետ հաշիվներ 20, 25, 26, կրեդիտ ենթահաշիվ 02-2): Բացի հիմնական միջոցներից, վարձակալության են հանձնվում նան այլ ակտիվներ (նյութական պաշարներ, ոչ նյութական ակտիվներ ն այլն), որոնց արժեքը արտացոլվում է ոչ միայն հաշվեկշռի ակտիվում, այլ նան պասիվում՝ որպես երկարաժամկետ փոխառություններ(դեբետ հաշիվներ 04, 10, 12 ն այլն, կրեդիտ հաշիվ 95): Վարձակալիմոտ առաջանում են հաշվարկներ ֆոնդերի պետունեցվածքի սեփականատերիհետ. վճարումներ հաշվեգրման դեպքում՝ Դտ հաշիվ 97. «Վարձակալականպարտավորություններ» Դտ հաշիվ 95. «Երկարաժամկետ փոխառություններ» Կտ «Հաշվարկներ արտաբյուջետային վճարումների

հաշիվ 67. «Հաշվարկներ արտաբյուջետային վճարումների գծով» հաշիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ»:

Դտ ԿԱ գծով» Կտ հաշիվ 51.

ավարներ

արտաբյուջետային վճարումների

«Հաշվարկային հաշիվ»:

Ունեցվածքի վարձակալման գծով պարտավորություններիամբողջ գումարի մարման համեմատ, այն համարվում է հետ գնված ն դառնում վարձակոււի սեփականությունը: Վարձակալված ձեռնարկության բազայի վրա կարող են ստեղծվել սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերակցություններ կամ բաց տիպի բաժնետիրական ընկերություններ (տես ՌԴ նախագահի թ. «Վարձակալական փոխհարաբերությունհրամանագիրը 14.10.92 ն ների կարգավորման» «Վարձակալության հանձնված պետական, մունիցիպալ ձեռնարկությունների ունեցվածքի սեփականաշնորհման մասին»): Հետգնման չափերը որոշվում են. Վարձակալության պայմանագրով սահմանված չափերով այն դեպքում, երբ հետգնման իրավունքով վարձակալության պայմանագիրը կնքվել է մինչն ՌԴ «Պետական ն մունիցիպալ ձեռնարկությունների սեփականաշնորհման մասին» օրենքն ուժի մեջ մտնելը ն համապատասխանումէ վարձակալությանընդունված պայմաններին: Վարձակալված ունեցվածքի արժեքի կրկնակի չափով կամ պետական, մունիցիպալ մարմինների սեփականությունը համարվող բաժնետոմսերի անվանական արժեքի կրկնակի չափով, այն դեպքում, երբ հետգնմանիրավունքով վարձակալությանպայմանագիրը չի նախատեսում վարձակալությանգծով բոլոր պայմանները: Կախված բաժնետիրության ձներից, կանոնադրական կապիտալի չափը տարբեր է: Այսպես, ընկերակցության կանոնադրական կապիտալը սահմանվում ն գրանցվում է վարձակալական կոլեկտիվի սեփական ունեցվածքի արժեքի չափով: Այսպիսով, վարձակալականձեռնար-

-

Դտ

Կանոնադրական կապիտալը գրանցվում է վճարման գումարով, իսկ օբյեկտի գնման ն սկզբնական գների տարբերությունը գրանցվում է 04.«Ոչ նյութական ակտիվներ» հաշվի «Գնման ն գնահատման արժեքների տարբերություն» ենթահաշվում: Հետագայում, 10 տարվա ընթացում այն մարվում է ձեռնարկության ծախսերի մեջՔՈներառելու միջոցով՝ լ իջոցով

վ:րի ոչ յութանան անտիլների վածքի

ՎԱՐՁԱԿԱԼՎԱԾ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Կտ

Վարձակալված ունեցվածքի համար տոկոսների հաշվարկման մանակ՝ Դտ Կտ

ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

ԴԵՊՔՈՒՄ

Վարձակալվածձեռնարկություններիառանձնահատկություններինէ վերաբերում այն հանգամանքը,որ գործունեության ընթացքում դրանք օգտագործում են ինքնուրույն ձեռք բերվածհիմնականֆոնդեր ինչպես սեփական, այնպես էլ ներգրավված փոխառու աղբյուրների հաշվին: Նրանց ունեցվածքի կազմի մեջ մտնում են նան այնպիսի օբյեկտներ, որոնք պայմանագրով ստացել են պետական ձեռնարկություններից՝ վարձակալական պայմաններով, երկարաժամկետ սկզբունքով, հետգնման իրավունքով կամ առանց հետգնման իրավունքի: Այս ունեցվածքը վարձակալի մոտ հաշվառվում է 03. «Երկարաժամկետվարձակալված հիմնական միջոցներ» հաշվում պայմանագրային, փոխհամաձայնեցված գներով, որոնք համարվում են սկզբնական ն արտացոլվում 03 հաշվի դեբետում ն 97. «Վարձակալական պարտավորություններ» հաշվի կրեդիտում: Սա, այսպես կոչված` ֆինանսավորվող վարձակալությունն է, որը փոխհատուցվում է ամենամսյա մաշվածքի հատկացումներով (դեբետ հաշիվներ 20, 25, 26, կրեդիտ ենթահաշիվ 02-2): Բացի հիմնական միջոցներից, վարձակալության են հանձնվում նան այլ ակտիվներ(նյութական պաշարներ, ոչ նյութական ակտիվներ ն այլն), որոնց արժեքը արտացոլվում է ոչ միայն հաշվեկշռի ակտիվում, այլ նան պասիվում՝ որպես երկարաժամկետ փոխառություններ(դեբետ հաշիվներ 04, 10, 12 ն այլն, կրեդիտ հաշիվ 95): Վարձակալի մոտ առաջանում են հաշվարկներ ֆոնդերի` պետունեցվածքի սեփականատերիհետ. վճարումներ հաշվեգրման դեպքում՝ Դտ 97. «Վարձակալականպարտավորություններ» հաշիվ Դտ հաշիվ 95. «Երկարաժամկետ փոխառություններ» Կտ «Հաշվարկներ արտաբյուջետային վճարումների

խաշի: ա գծով»:

Միջոցների փոխանցմանժամանակ`

հաշիվ 67. «Վաշվարկներարտաբյուջետայինվճարումների գծով» հաշիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ»:

Դտ Կտ

ժա-

հաշիվ 81. «Շահույթի օգտագործում» հաշիվ 67. «Վաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների գծով»: հաշիվ 67. «Հաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների գծով» հաշիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ»:

Ունեցվածքի վարձակալման գծով պարտավորություններիամբողջ հետ գնված ն դառնում վարձան:ուի սեփականությունը: Վարձակալված ձեռնարկության բազայի վրա կարող են ստեղծվել սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերակցություններ կամ բաց տիպի բաժնետիրական ընկերություններ (տես ՌԴ նախագահի թ. «Վարձակալական փոխհարաբերությունհրամանագիրը 14.10.92 ների կարգավորման» Ա «Վարձակալության հանձնված պետական, մունիցիպալ ձեռնարկությունների ունեցվածքի սեփականաշնորհման մասին»): Վետգնման չափերը որոշվում են. Վարձակալության պայմանագրով սահմանված չափերով այն դեպքում, երբ հետգնման իրավունքով վարձակալության պայմանագիրը կնքվել է մինչե ՌԴ «Պետական Կ մունիցիպալ ձեռնարկությունների սեփականաշնորհման մասին» օրենքն ուժի մեջ մտնելը ե համապատասխանումէ վարձակալության ընդունվածպայմաններին: Վարձակալվածունեցվածքի արժեքի կրկնակի չափով կամ պետական, մունիցիպալ մարմինների սեփականությունը համարվող բաժնետոմսերի անվանական արժեքի կրկնակի չափով, այն դեպքում, երբ հետգնման իրավունքով վարձակալությանպայմանագիրըչի նախատեսում վարձակալության գծով բոլոր պայմանները: Կախված բաժնետիրության ձներից, կանոնադրական կապիտալի չափը տարբեր է: Այսպես, ընկերակցության կանոնադրական կապիտալը սահմանվում ն գրանցվում է վարձակալական կոլեկտիվի սեփական ունեցվածքի արժեքի չափով: Այսպիսով,վարձակալականձեռնարգումարի մարման համեմատ, այն համարվում է

-

-

կության ն սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերակցության (ԱՊԸ) 85 հաշվի մնացորդը համընկնում է ն անվանվում «Կանոնադրական կապիտալ»: Դրա չափը պետք է բաշխվի ըստ բաժնետոմսերի, ըստ հիմնադիրների բաժինների: Հիմնական ն շրջանառու միջոցների վարձակալության չմարված բաժնով, պետության նկատմամբ պարտավորությունները պահպանվում են նույն հաշիվներում (97, 95, 67 ն այլն): Վարձակալվածունեցվածքի արժեքի կրկնակի ավելացման մասին լրացուցիչ համաձայնության առկայության պայմաններում, կապված առ 01.07.92 թ. հիմնական միջոցների վերագնահատման հետ, 97 հաշվում արտացոլվածպարտքի մնացորդը ավելացվում է վարձակալության պայմանագրով վերցրած հիմնական միջոցների արժեքի 100 տոկոսով: Հաշվապահական հաշվառմեջ հաշիվներում տարվում են հետնյալ թղթակցությունները.

ման

Դտ Կտ

ունները

հաշիվ 88, ենթահաշիվ «Գույքի ինդեքսավորման 97. «Վարձակալական ավոր

հաշիվ

ֆոնդ»

Վարձակալության վերցված այլ ակտիվների արժեքի կրկնապատկդեպքում ձնակերպում են՝

ման

Դտ հաշիվ 04, ենջահաշիվ «Պետական ունեցվածքի հետգնման արժեքի ինդեքսացիա» հաշիվ 95. «Երկարաժամկետ փոխառություններ»:

Կտ

04 հաշվի մնացորդը պետք է փոխհատուցվի ծախսերի մեջ ներառէ մարման՝ չբաշխվելու ճանապարհով, իսկ նշված պարտքը ված շահույթի կամ կուտակման ֆոնդերի հաշվին: Եթե վարձակալված ձեռնարկության հիման վրա հիմնվում է բաց տիպի բաժնետիրական ընկերություն, ապա դրա կանոնադրական կապիտալը ձնավորվում է, ելնելով` վարձակալական պարտավորությունների մնացորդից.

ենթակա

հաշիվ

Կտ

հաշիվ 97.

Դտ

85.

«Վարձակալականպարտավորություններ» 95. «Երկարաժամկետփոխառություններ» «Կանոնադրականկապիտալ»:

Ղատուկ նշանակման (տնտեսականխթանման) ֆոնդերի մնացորդից. Դտ հաշիվ 88. «Վատուկ նշանակման ֆոնդեր» հաշիվ 85. «Կանոնադրականկապիտալ»:

Միաժամանակ,համաձայն ունեցվածքի գույքագրման ակտի, ոչ ենթակա օբյեկտներիարժեքիչափով նվազեցսեփականաշնորհման

կապիտալը. վում է կանոնադրական Դտ հաշիվ 85. «Կանոնադրականկապիտալ» Կտ հաշիվ 88. «Հատուկ նշանակմանֆոնդեր»: ն ֆիզիկական անձինք), ովքեր Այն վարձակալները (իրավական իրենց պատկանող գույքի սեփականության իրավունք ունեն առաջնահերթկարգով կարող են ձեռք բերել բաժնետոմսեր նկատմամբ, դեպքում: Բաժանորդագրության նան փակ տիպի բաժանորդագրության անձանց պարտքի գծով գույքային ֆոնդի նկատմամբ ֆիզիկական անձանց պարտքը գումարը գրանցվումէ 73 հաշվում, իսկ իրավական 75 հաշվում. պարտքը բաժնետոմսերի Դտ հաշիվ 73, ենթահաշիվ«Անձնակազմի գծով» բաժանորդագրության Դտ հաշիվ 75, ենթահաշիվ «Հիմնադիրներիպարտքը գծով» սերի բաժանորդագրության հետ բաժնետոմԿտ հաշիվ 96, ենթահաշիվ «Հաշվարկներֆոնդի սերի գծով»: գծով պարտքի մարման համար ընդունված Բաժանորդագրության չեկերի գումարով տարվումէ թղթակցություն. սեփականաշնորհման հետ բաժնետոմհաշիվ 96, ենթահաշիվ «Հաշվարկներ ֆոնդի

բաժնե |

Դտ

սե

ՐԳ ազաշիվ ծով»,

«Անձնակազմիպարտքը բաժնետոմսերի Կտ հաշիվ գծով»: աժանորդագրության հետա 1 ը յալ Վճարողների դրամականմուծումները արտացոլվու հաշիվներում. հաշիվ 51. «Հաշվարկայինհաշիվ» ենթահաշիվներով: հաշիվներ 73, 75 ն համապատասխան Դտ

|

Կտ

որոշում է 96 հաշվի «ՎաշվարկՎերջին հաշվով, հաշվապահությունը որը ներ ֆոնդի հետ բաժնետոմսերիգծով» ենթահաշվի մնացորդը, ն վճարման ժամկետը ենթակա է մարման դրամական միջոցներով լրանալուն պես կատարումէ դրանց հաշվեգրումը. ֆինանսավորումն մուտքեր» Դտ հաշիվ 96. «Նպատակային վճարումների Կտ հաշիվ 67. «Վաշվարկներարտաբյուջետային

գծով»

Կտ

Պետական ռեսուրսներից կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորման համար ստացված միջոցներ. Դտ հաշիվ 96. «Նպաւոակայինֆինանսավորում ն մուտքեր» Կտ հաշիվ 85. «Կանոնադրականկապիտալ»:

Հետագայում մարման դեպքու չ արտաբյուջետային ներ յին արտաբյուջ «Վաշվարկներ Դտ

Կտ

Խիով

հաշիվ

51.

վճարումների վճար

«Հաշվարկայինհաշիվ»:

գ54

73.6. ՍԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

ԲԱԺՆԵՏԻՐԱԿԱՆ

ՀԵՏԵՎԱՆՔՈՎ

ԸՆԿԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՄԵՋ ԱՐՏԱՑՈԼՄԱՆ

ՆՈՐ ՍՏԵՂԾՎԱԾ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ՉԱՇՎԱՌՄԱՆ

ՏԱՐԲԵՐԱԿՆԵՐ

Սեփականաշնորհմանհետնանքով ձնավորվող նոր իրավակազմակերպական ճիավորների հաշվապահական հաշվառման վարման ն կազմակերպմանկարգը կախված է դրանց կարգավիճակից: Եթե սեփականաշնորհման հետնանքով փոխվել է ձեռնարկության կարգավիճակը, ն այն շարունակում է իր գործունեությունը` անցնելով անձնակազմի, այլ ֆիզիկական, իրավական անձանց, ինվեստիցիոն ֆոնդերի սեփականությանը, այսինքն` մնում է իրավաբանական անձի վիճակում, ապա հաշվապահականհաշվառման հիմքում ընդունվում են փոխանցման հաշվեկշռի ելակետային տվյալները, ն ձեռնարկությունը շարունակում է իր գործունեությունը հաշվապահական հաշվառման ն հաշվետվության մասին ՌԴ կանոնադրությանհամապատասխան: Եթե գնորդը ձեռք է բերել ձեռնարկությունը ամբողջությամբ, ապա վերջինս կարող է ձեռնարկությանը տալ իրավաբանական անձի կարգավիճակ կամ ընդունել իր հաշվեկշռում ընդգրկելով իր հաշվառման համակարգում: Այդ պատճառով տարբերում են ձեռք բերված ունեցվածքի հաշվառման երկու տարբերակներ. իրավաբանական անձի կարգավիճակ չստացած ձեռնարկությունը առանձնանում է իր ինքնուրույն հաշվեկշռով, որը ընդգրկվում է գնորդ ձեռնարկությանընդհանուր, ամփոփհաշվեկշռում, ձեռք բերված ունեցվածքը ընդունվում է գործող ձեռնարկության ընդհանուր հաշվեկշռի կազմում: Առաջին տարբերակի ժամանակ առաջանում են փոխադարձ հաշվարկներ նոր ձեռք բերված ձեռնարկության ն գործող գնորդ-ձեռնարկության միջն: Վաշվապահականհաշվառման մեջ վերոհիշյալ երկու հաշվեկշիռներում անհրաժեշտություն է առաջանում օգտագործել 79. «Ներտնտեսական հաշվարկներ» հաշիվը, չնայած ամփոփ հաշվեկշռում դրա չափերը փոխադարձ մարվում են: Դա նշանակում է, որ համաձայն փոխանցմանհաշվեկշռի կամ գույքագրման ակտի, ակտիվային մասի հաշիվները դեբետագրվում են 79. «Ներտնտեսական հաշվարկներ» հաշվի կրեդիտի թղթակցությամբ, իսկ պասիվային մասինը ընդհակառակը, եթե պարտավորությունների մարումը իր վրա է վերցնում նոր ձնավորվածսուբյեկտը: Երկրորդ տարբերակի ժամանակ ուղղակի ավելացվում են հաշվեկշռի ակտիվի ն պասիվի համապատասխան հոդվածները, ուստի ն -

-

-

հաշիվների մնացորդները:

Առաջարկում ենք ձեռնարկությունների սեփականաշնորհմանգործառնություններիհաշվառման համար հաշիվների հետնյալ աշխատանքային պլանը՝ Սինթետիկ հաշվի

Հաշվի

Ոչ նյութականակտիվներ

անվանումըՀի

|

ենթահաշվի անվանումը | Ենթա- | Հարաբե-

անի հովեր գիրը

Գնման ն

գնահատման

|

կշռի

հետ

արժեքներիմիջն տարբե-

րություն

ս

ինդեքսավորում

Ա

մասնանորդագրության կիցներիավանդներ Հաշվարկներգույքային

Յ

ս

ֆոնդի հետ

Յ

Պ

Յ

Ա

Պ

Պ

շ

Պ

Յ

Պ

Պ

Պ

շ

Պ

գ

Պ

շ

Պ

Պետունեցվածքի հետգնման գումարների

Հատուկ հաշիվներ

բանկերում

Բաժնետոմսերիբաժա-

Հաշվարկներարտաբյուջետային վճարումների գծով

Հաշվարկներանձնա-

Մասնակիցների պարտքը

կազմի հետ

բաժնետոմսերիբաժա-

այլ

գործառ-

նություններիգծով

գծով նորդագրության Բաժանորդագրության մասնակիցներիմիջոցներ

կապիԿանոնադրական

տալ

կապիՀայտարարված

տալ

Բաժանորդագրված կապիտալ Վճարված կապիտալ Հանվածկապիտալ Սոցիալականպաշտպանության միջոցներիֆոնդ Սեփականաշնորհման

Հատուկ նշանակման

ֆոնդեր Նպատակայինֆինան-

նավորում մուտքեր ն

ֆոնդ Հաշվարկներֆոնդի

հետ

բաժնետոմսերիգծով

Գալիք ժամանակաշրջանի եկամուտներ

..

Գնման մնացորդային ն

արժեքներիմիջն տարբե-

րություն

Հաշվեկշռայինհաշիվ 010. «Սեփականաշնորհման չեկեր»:

Եզրափակելով նշենք, որ, չնայած հաշվապահական հաշվառումը պետական ն սեփականաշնորհվածձեռնարկություններում նույնն է թե՛ կազմակերպական,թե կառուցողական առումներով, սակայն հաշվապահի աշխատանքների ծավալըաճում է: Սա կապվածէ այն բանի հետ, որ տեղի է ունենում պետական ձեռնարկության վերակազմավորում (սեփականության) բաց կամ փակ տիպի բաժնետիրականընկերության: Առաջանում է բաժնետոմսերի նախնական բաշխման ն երկրորդային շրջանառության կառավարման, բաժնետոմսերի բաժանորդագրության ժամանակաշրջանում վճարման հաշվառման, բաժնետերերի ռեեստրի վարման, բաժնետոմսերի շարժի հաշվառման, շահաբաժինների բաշխման ն այլ աշխատանքների անհրաժեշտություն: Այդ պատճառով հաշվապահը պարտավոր է լավ կողմնորոշվել սեփականաշնորհման օրենսդրության առանձնահատկությունների,նոր ստեղծված բաժնետիրական ընկերության կանոնադրության հիմնադիր փաստաթղթերի բովանդակության մեջ: Այս հանգամանքների իմացությունը թույլ է տալիս ստեղծել ն ստանալ օբյեկտիվ հաշվապահականտեղեկատվություն, որը հնարավորությունէ տալիս ապահովել ձեռնարկության գործունեության վերահսկողությունըն վերլուծությունը, հաջող կառավարել այն ն ստանալ շահույթ:

ԳԼՈՒԽ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

74.7. ԸՆԴԱՆՈՒՐ

ՀԱՐԿՈՒՄԸ

ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

Սեփականության ն կազմակերպաիրավականցանկացած ձնի ձեռնարկությունները խիստ կապվածեն հարկային ծառայությունների հետ: Մինչն այդ, ձեռնարկությունը հաշվարկային կամ արժութային հաշիվներ բացելու համար պարտավոր է գրանցվել տարածքայինհարկային տեսչությունում: Վարկային տեսչություններըմիջնորդ օղակ են պետության ն ձեռնարկությունների միջն. դրանք հարկայինվճարները հավաքագրող ն հաշվարկների ճիշտ իրագործմանվերահսկիչներ են, որ հետնում են պետական բյուշեի ն այլ կառավարմանմարմինների հանդեպ պարտավորությունների կատարմանը: Հաշվապահական հաշվառման հաշիվների պլանում մտցված են հատուկ հաշիվներ, որոնցից գլխավորը թիվ 68. «Հաշվարկներ բյուջեի հետ» հաշիվն է: Հարկային ծառայությունները ձեռնարկություններիհամար մշակում են տարբեր հաշվարկների ն տեղեկանքների ձներ, որոնք ներկայացվում են եռամսյակային կամ տարեկան հաշվետվությունների հետ մեկտեղ: Վերթականությամբքննարկենք հարկման սկզբունքները, օբյեկտները, դրույքաչափերը,դրանց հաշվառումը տարբեր դեպքերում: 74.2.

ԱՎԵԼԱՑՎԱԾ

ԱՐԺԵՔԻ

ԱՐԿ

Ապրանքներիարտադրության, աշխատանքների ն ծառայությունների կատարման բոլոր փուլերում ստեղծվող ավելացված արժեքը իրենից ներկայացնում է իրացված ապրանքների, աշխատանքների ն ծառայությունների արժեքի ն արտադրության ու շրջանառության ծախսերին վերագրվող նյութական ծախսերի միջն տարբերությունը: Ավելացված արժեքի հարկը (ԱԱՀ) միջոցների մի մասի՝ բյուջե հավաքագրմանձն է: Ավելացվածարժեքի հարկ վճարողներ են՝ անկախ սեփականության ձնից` իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող ձեռնարկություններն ու կազմակերպությունները, այդ թվում նան` արտասահմանյան ներդրումներ ունեցող ձեռնարկություն-

ները,

իրենց անունից ապրանքներ (աշխատանքներ, ծառայություններ) իրացնող լիակատարընկերությունները, -

արտադրական ն այլ առնտրայինգործունեությունծավալող անհատական (ընտանեկան), մասնավոր ձեռնարկությունները, գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսությունները, երկրի տարածքում արտադրական ն այլ առետրային գործունեություն ծավալող միջազգայինմիավորումներըն օտարերկրյաիրավաբանական անձինք: Հարկման օբյեկտներ են. 1. երկրի տարածքում ա) ապրանքների (արտադրանքի), բ) կատարգ) մատուցված ծառայությունների իրացման ված -

-

աշխատանքների,

շրջանառությումմնրը.

ա) Ապրանքներիիրացման ժամանակ հարկման օբյեկտ են հանդիէլ ձեռք բերված ինչպես սեփական արտադրության, բոլոր ապրանքների իրացման շրջանառությունները: Ընդ որում, որպես

այնպես

սանում

ապրանք են ընդունվում առարկաները,շինվածքները, արտադրանքը, այդ թվում արտադրատեխնիկականնշանակության անշարժ գույքը, ներառյալ շենքերը, կառույցները, ինչպես նան էլեկտրա ն ջերմաէներգիան, գազը: բ) Աշխատանքներիիրացման դեպքում հարկման օբյեկտ են հանդիսանում շինմոնտաժային, նորոգման, գիտահետազոտական,փորձարարակոնստրուկտորական,տեխնոլոգիականն այլ իրացված աշխատանքների ծավալները: գ) Ծառայությունների իրացմանժամանակհարկճան օբյեկտ են մարդատար ն բեռնատար տրանսպորտի ծառայություններից,գույքի վարձակալության հանձնելու ծառայություններից,ապրանքների մատակարարման գծով միջնորդական ծառայություններից,կապի, կենցաղային, բնակարանային-կոմունալ,գովազդային ն այլ վճարովի ծառայություններից ստացված հասույթը, բացառությամբ` հողի վարձակալության հանձնելու ծառայության: 2. Մաքսային օրենսդրությամբսահմանվածմաքսային ռեժիմներին համապատասխան, երկրի տարածքներմուծված ապրանքները: Անհրաժեշտ է նշել, որ ԱԱՀ-ովհարկվում են նան. արտադրությանն շրջանառության ծախսերիմեջ չներառվող սեփական սպառմանհամար ձեռնարկությաններսում իրականացվող, ինչպես նան իր աշխատակիցներինիրացվող ապրանքների(աշխատանքների, ծառայությունների) ծավալները, առանց արժեքի վճարման ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների) այլ ապրանքներով (աշխատանքներով, ծառայություննեոով) փոխանակմանիրացմանչափերը, այլ ձեռնարկություններին կամ ֆիզիկական անձանց, ներառյալ` ձեռնարկությանաշխատողներին,անվճար կարգով կամ մասնակի վճա'

-

-

-

րով հանձնված ապրանքները (աշխատանքները, ծառայությունները). ժամանակ ավելացված անվճար կարգով ապրանքների հանձնման կողմը, արժեքի հարկ վճարողէ համարվում փոխանցող որպես գրավ դրված ապրանքների իրացումը, ներառյալ` գրավապահին հանձնելը այն դեպքում, երբ գրավով ապահովվածպաոտականությունները չեն կատարվել: Հարկվող շրջանառության մեջ ներառվում են նան այլ ձեռնարկուստացվածդրամականմիջոցնեթյուններից ն կազմակերպություններից րի գումարները (բացառությամբ այն միջոցների, որոնք, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով. հիմնադիրների կողմից փոխանցվում են ձեռնարկության կանոնադրական ֆոնդերին, բյուջետային` նւպատակային ֆինանսավորման միջոցների, ինչպես նան համատեղ գործունեության իրագործմանհամար նախատեսվածմիջոցների). Ժամանակավոր օգտագործման տրված ֆինանսական ռեսուրսներից ստացվող եկամուտներն այն դեպքում, երբ բացակայում է բանկային գործառնություններիիրականացմանլիցենզիան, ապրանքներիմատակարարման,աշխատանքներիկատարման,ծառայությունների մատուցման պայմանագրերով նախատեսվածպարտավորությունների խախտմանդեպքում տուգանքների բեռնագանձումից, տույժերի գանձումից, տուժանքներիվճարումից ստացվող գումարները, հաշվարկային հաշվում աշխատանքների (ծառայությունների) կատարման կամ ապրանքների առաջիկա մատակարարման հաշվին մուտքագրվածկանխավճարներին այլ վճարումների գումարները, իրացված ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) դիմաց հաշվարկային փաստաթղթերով, մասնակի վճարման կարգով ստացվածգումարները: Առնտրական կազմակերպություններին միջնորդական գործունեությունից եկամուտներ ստացող ձեռնարկություններիհամար վերջին երկու կետերով նախատեսվածգումարները հարկվում են միայն վերադիրների, հավելագների, վարձահատույցների ն այլ տուրքերի կտրվածքով: Այն ապրանքներիգծով, որոնցից գանձվում են ակցիզներ, հարկվող շրջանառության հաշվարկման ժամանակ ԱԱՀ մեջ ներառվում է նան ակցիզի գումարը: Պատվիրատուի կողմից տրված հումքից ն նյութերից ապրանքների պատրաստման դեպքում հարկվող շրջանառությանը վերաբերում է միայն դրանց վերամշակմանարժեքը: Տնտեսվարական եղանակով կատարվող շինմոնտաժային աշխատանքները հավասարեցվում են դրսի համար կատարվող աշխատանքներին ն հարկվում համընդհանուր կարգով: -

-

-

-

-

տարածք ներմուծվող ապրանքների գծով հարկման բազան ներառում է ապրանքների մաքսային արժեքը, մաքսատուրքերը, իսկ ենթաակցիզայինապրանքների գծով` նան ակցիզի գումարը: Ապրանքների մաքսային արժեքը որոշվում է ՌԴ մաքսային օրենսդրությանը համապատասխան: ԱԿԱՀր արտոնությունները: ԱԱՅից ազատվում են գիտահետաաշխատանքները(թեմազոտականն փորձարարակոնստրուկտորական ները), որոնք կատարվում են այն կազմակերպություններիհետ կնքված բյուջեից միջոցներ են պայմանագրերով, որոնց համար պեւտտական հատկացվումայդ աշխատանքներիվճարման համար: Ընդ որում, հարկի վճարումից ազատվում են ոչ միայն այդպիսի աշխատանքներիկատարմամբզբաղված գլխամասայինկազմակերպությունները, այլ նան՝ համակատարողձեռնարկությունները: Նման աշխատանքների կատարման պայմանագրերումանհրաժեշտ է նշել պետբյուջեի միջոցների հաշվին տվյալ պայմանագրով նախատեսված աշխատանքներիֆինանսավորմանմասին: Կատարվողաշխատանքներիհամար դուրս գրվող հաշվարկային փաստաթղթերում արվում է «առանց ԱԱՀ-ի» գրառումը: Ավելացվածարժեքի հարկից ազատվում են նան. արվեստի ն մշակութային հիմնարկների ծառայությունները(թատրոններ, կինոթատրոններ,կրկեսներ, թանգարաններ,ցուցահանդեսներ, հանգստի ն կուլտուրայի կենդանաբանական, բուսաբանական, այգիՌԴ

'

-

ներ),

կրոնականկազմակերպություններիծառայությունները(հիմնադիր գործունեության իրականացման հետ կապված ծառայությունները,այդ թվում` նրանց ձեռնարկություններիկողմից պաշտամունքի ն կրոնական նշանակությանառարկաներիարտադրությունըն իրացումը), խաղատների (կազինո), խաղային ավտոմատների շրջանառությունները, ձիարշավարաններում խաղագումարներով ստացված շա-

-

հումները,

սկսած 01.10.92թ.-ից, բնակելի շենքերի շինարարության աշխատանքները՝ անկախֆինանսավորման աղբյուրներից (շինարարական ն մասնագիտացվածենթակապալառու կազմակերպությունների կողմից կապալի/ենջակապալի/ պայմանագրով կապալայինաշխակատարվող տանքները կամ տնտեսվարական եղանակով շինարարական նախահաշվին համապատասխանբնակելի շենքերի ն հանրակացարանների կառուցման աշխատանքները), բնակչության համար վճարովի բժշկական ծառայությունները, դեղամիջոցները (տեսա̀րդյունաբերական ն գյուղատնտեսականարտադրանքի դասակարգչի930000 ն 940000 ծածկագրայինճշանները): -

-

ԱԱՀ-ով չեն հարկվում նան առնտրա-գնմանն միջնորդական ծառայությունները, որոնք զբաղված են դեղամիջոցների, բժշկական նշանակության իրերի ն տեխնիկայի(ներառյալ նան՝ արտասահմանյան) իրացմամբ: ԱԱՀ-ից չեն ազատվում. անասնաբուժական նե սանիտարահակահամաճարակային ծառայությունները, առողջարանային ն կազդուրիչ հիմնարկների, հանգստյան տների ուղեգրերը, տուրիստական-էքսկուրսիոնուղեգրերը, հոգեբուժական ն հոգեներոլոգիականհիմնարկություններինկից բուժարտադրական(աշխատանքային)արհեստանոցների,հաշմանդամների հասարակականկազմակերպությունների կողմից արտադրվող ն իրացվող ապրանքները(աշխատանքները,ծառայությունները), այն ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների, հիմնարկների կողմից արտադրվող ն իրացվող ապրանքները(աշխատանքները, ծառայությունները), բրոկերային ն այլ միջնորդական ծառայություններից բացի, որտեղ հաշմանդամներըկազմում են աշխատողների ընդհանուր թվի 50 տոկոսը: Նշված արտոնության իրավունքի որոշման համարձեռնարկությունների, կազմակերպությունների,հիմնարկներիաշխատողների միջին ցուցակային թվի մեջ ներառվում են հաստիքային աշխատողները, ներառյալ`համատեղությանկարգով աշխատողները,ինչպես նան հաստիքացուցակում չընդգրկված, բայց կապալին քաղաքացիաիրավական բնույթի այլ պայմանագրերով աշխատող անձինք: Ընդ որում, հարկավոր է ելնել հաշմանդամներիայն հաշվետու ժամանակաշրջանի (ամիս, եռամսյակ) միջին ցուցակային թվից, որի համար կատարվում է հաշվարկը: Ավելացված արժեքի հարկով հարկվող. ինչպես նան այդ հարկից ազատված, ապրանքներ, աշխատանքներ, ծառայություններիրացնող ձեռնարկություններըիրավունք ունեն արտոնություններստանալ միայն նման ապրանքների, աշխատանքների, ծառայությունների արտադրության ն իրացման ծախսերի առանձնացվածհաշվառում իրականացնելու պայմաններում: Մատակարարներին վճարված հարկի գումարները այն ապրանքների, աշխատանքների, ծառայություններիգծով, որոնք օգտագործվում են հարկից ազատված գործառնություններիիրականացման դեպքում, վերագրվումեն արտադրությանն շրջանառությանծախքերին: ԱԱՀ-դրույքաչափերը: 1993 թվականից սկսած, ԱԱՀ-ի համար սահ-

-

-

-

են դրույքաչափերը. մանվում հետնյալ

րից),

տոկոս

ՌԴ

պարենային ապրանքների (բացի ենթաակցիզայիննեկառավարությանկողմից հաստատվածցուցակով մանկական -

ՌԴ տարածք ներմուծվող ապրանքները գծով հարկման բազան ներառում է ապրանքների մաքսային արժեքը, մաքսատուրքերը, իսկ

"

ենթաակցիզայինապրանքների գծով` նան ակցիզի գումարը: Ապրանքների մաքսային արժեքը որոշվում է ՌԴ մաքսային օրենսդրությանը համապատասխան: ԱԱՀի արտոնությունները ԱԱՀ-ից ազատվում են գիտահետան զոտական փորձարարակոնստրուկտորականաշխատանքները(թեմաները), որոնք կատարվում են այն կազմակերպություններիհետ կնքված պայմանագրերով, որոնց համար պետական բյուջեից միջոցներ են հատկացվումայդ աշխատանքներիվճարմանհամար: Ընդ որում, հարկի վճարումից ազատվում են ոչ միայն այդպիսի աշխատանքներիկատարմամբ զբաղված գլխամասայինկազմակերպությունները, այլ նան՝ համակատարող ձեռնարկությունները: Նման աշխատանքներիկատարման պայմանագրերում անհրաժեշտ է նշել պետբյուջեի միջոցների հաշվին տվյալ պայմանագրով նախատեսվածաշխա-

տանքներիֆինանսավորմանմասին: Կատարվողաշխատանքներիհա-

մար դուրս գրվող հաշվարկային փաստաթղթերում արվում է «առանց ԱԱՀ-ի»գրառումը: Ավելացվածարժեքի հարկիցազատվում են նան. արվեստի Ա մշակութային հիմնարկների ծառայությունները(թատրոններ, կինոթատրոններ, կրկեսներ, թանգարաններ,ցուցահանդեսներ, բուսաբանական, հանգստի ն կուլտուրայի այգիկենդանաբանական, -

ներ),

կրոնական կազմակերպություններիծառայությունները(հիմնադիր գործունեության իրականացմանհետ կապված ծառայությունները,այդ թվում` նրանց ձեռնարկություններիկողմից պաշտամունքին կրոնական նշանակության առարկաներիարտադրությունըն իրացումը), խաղատների (կազինո), խաղային ավտոմատների շրջանառությունները, ձիարշավարաններում խաղագումարներով ստացված շա-

-

հումները,

սկսած 01.10.92թ.-ից, բնակելի շենքերի շինարարության աշխատանքները`անկախ ֆինանսավորմանաղբյուրներից (շինարարական ն մասնագիտացվածենթակապալառուկազմակերպություններիկողմից կապալի/ենթակապալի/պայմանագրովկատարվողկապալայինաշխատանքները կամ տնտեսվարականեղանակով շինարարական նախահաշվին համապատասխանբնակելի շենքերի ն հանրակացարանների կառուցման աշխատանքները), բնակչության համար վճարովի բժշկական ծառայությունները,դեղամիջոցները (տես` արդյունաբերականն գյուղատնտեսական արտադրանքի դասակարգչի 930000 ն 940000 ծածկագրայիննշանները): -

-

ԱԱՀ-ով չեն հարկվում նան առնտրա-գնմանն միջնորդական ծառայությունները, որոնք զբաղված են դեղամիջոցների, բժշկական նշանակության իրերի ն տեխնիկայի(ներառյալ նան՝ արտասահմանյան)իրացմամբ:

ԱԱՀ-ից չեն ազատվում. անասնաբուժական ն սանիտարահակահամաճարակային ծառայությունները, առողջարանային ն կազդուրիչ հիմնարկների, հանգստյան տների ուղեգրերը, տուրիստական-էքսկուրսիոն ուղեգրերը, հոգեբուժական ն հոգեներոլոգիական հիմնարկություններին կից բուժարտադրական (աշխատանքային)արհեստանոցների,հաշմանդամների հասարակական կազմակերպություններիկողմից արտադրվող ն իրացվող ապրանքները(աշխատանքները,ծառայությունները), այն ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների, հիմնարկների կողմից արտադրվող ն իրացվող ապրանքները (աշխատանքները, ծառայությունները), բրոկերային ն այլ միջնորդական ծառայություններից բացի, որտեղ հաշմանդամներըկազմում են աշխատողների ընդհանուր թվի 50 տոկոսը: Նշված արտոնության իրավունքի որոշման համար ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների,հիմնարկների աշխատողների միջին ցուցակային թվի մեջ ներառվում են հաստիքային աշխատողները, ներառյալ`համատեղությանկարգով աշխատողները, ինչպես նան հաստիքացուցակում չընդգրկված,բայց կապալի ն քաղաքացիաիրավական բնույթի այլ պայմանագրերովաշխատող անձինք: Ընդ որում, հարկավոր է ելնել հաշմանդամներիայն հաշվետու ժամանակաշրջանի (ամիս, եռամսյակ) միջին ցուցակային թվից, որի համար կատարվում է հաշվարկը: Ավելացված արժեքի հարկով հարկվող, ինչպես նան այդ հարկից ազատված, ապրանքներ, աշխատանքներ, ծառայություններ իրացնող ձեռնարկություններըիրավունք ունեն արտոնություններստանալ միայն նման ապրանքների, աշխատանքների, ծառայությունների արտադրության ն իրացման ծախսերի առանձնացված հաշվառում իրականացնելու պայմաններում: Մատակարարներին վճարվածհարկի գումարներըայն ապրանքների, աշխատանքների, ծառայությունների գծով, որոնք օգտագործվում են հարկից ազատված գործառնությունների իրականացման դեպքում, վերագրվում են արտադրության ն շրջանառությանծախքերին: ԱԱՀ-դրույքաչափերը: 1993 թվականիցսկսած, ԱԱՀ-ի համար սահմանվում են հետնյալ դրույքաչափերը. 10 տոկոս պարենային ապրանքների (բացի ենթաակցիզայիններից), ՌԴ կառավարությանկողմից հաստատվածցուցակով մանկական -

-

-

-

-

ապրանքներինկատմամբ: Արդյունաբերականվերամշակմանն արդյունաբերական սպառման համար պարենային նշանակության գյուղատնտեսական արտադրանքի,արդյունաբերությանսննդային ոլորտի ն ձավարաալրաղացայինարտադրանքի (բացառությամբ ենթաակցիզալիկյորի յին ապրանքների, գինեգործական արտադրանքի ն օղու, արտադրանքի վերամշակմանհամար բաց թողնվող էթիլային սպիրտի, որը ստացվում է սննդային հումքից) իրացման դեպքում հաշվարկները կատարվում են դարձյալ 10 տոկոս հարկի դրույքաչափով: 20 տոկոս մնացած ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների) գծով, ներառյալ ենջաակցիզայինպարենայինապրանքները: Ծանոթություն. Այն ապրանքների, աշխատանքների,ծառայությունների իրացմանժամանակ, որոնց արժեքի մեջ ներառվածէ ԱԱՀ-ը, 10: ն 20 տոկոս դրույքաչափերի փոխարենկիրառվում են համապատասխանաբար՝ 9,09 տոկոս (10 : 110) Ա 16,67 տոկոս (20 : 120) հաշվարկային դրույքաչափերը: 1994թ. հունվարի 1-ից ԱԱՀ-ի հաշվարկային դրույքաչափերը կազմում են 8,85 տոկոս (10 : 113) ն 16,26 տոկոս (20 : 113) կապվածհատուկ հարկ մտցնելու հետ (3 տոկոս): Այն ձեռնարկությունները,որոնք արտադրումն իրացնում են ավելացված արժեքի հարկով հարկվող ապրանքներ 10 ն 20 տոկոս դրույքաչափերով, պարտավոր են վարել ապրանքների իրացման ն հարկերի գումարների առանձնացված հաշվառում` կիրառվող դրույքաչափերի -

կտրվածքով:

Բորսաներում հարկի գումարը որոշվում է. բորսային սակարկությունների Ժամանակ, գործարքներից որպես միջնորդավճարստացվածեկամուտներից՝16,26 ն 8,85 տոկոս դրույքա-

չափերով,

տոկոս դրույքաչափով՝ այն հասույթից, որն ստացվում է սահմանափակ ժամանակով բրոկերային տեղերի տրամադրումից,սակարկություններին մասնակցելու իրավունքիհամար վճարից, առետրատեղեկատվականն այլ վճարովի ծառայություններիմատուցման արժեքից: Չաշվառման մեջ ԱԱՀ-ի գծով գործառնությունների արտացոլման կարգը: Վաշվապահականհաշվառման մեջ ԱԱՀ-ի գծով տնտեսական գործառնություններիարտացոլման համար 1993թ. հունվարի 1-ից օգտագործվում են 19. «Ավելացված արժեքի հարկ ձեռք բերված արժեքների գծով» հաշիվը ն 68. «Հաշվարկներ բյուջեի հետ» հաշվի «Հաշվարկներ ավելացված արժեքի հարկի գծով» ենթահաշիվը: Ձեռնարկությունը, ձեռք բերված նյութական ռեսուրսների, փոքրարժեք ե արագամաշ առարկաների,հիմնական միջոցների գծով հարկի գումարները արտացոլում է 19 հաշվի համապատասխանենթահաշիվներում: 19 հաշվին կից կարող են բացվել հետնյալ ենթահաշիվները. -

ձեռք բերվածնյութականռեսուրսների գծով»

1.

«ԱԱՀ

2.

«ԱԱՀ ձեռք բերվածՓԱԱ-ի գծով» «ԱԱՀ ձեռք բերվածոչ նյութականակտիվներիգծով» «ԱԱՀ արտադրականբնույթի աշխատանքների(ծառայություննե-

Յ. 4.

րի) գծով» «ԱԱՀ կապիտալներդրումներիիրականացման դեպքում»: 19. «Ավելացվածարժեքի հարկ՝ ձեռքբերվածարժեքներիգծով» հաշվի համապատասխանենթահաշիվներիդեբետովձեռնարկությունըարտացոլում է ձեռք բերվածնյութական ռեսուրսների, փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների,հիմնականմիջոցների, ոչ նյութականակտիվների գծով հարկերի գումարները` թղթակցելով 60. «Հաշվարկներ մատակարարների ն կապալառուներիհետ», 76. «Վաշվարկներզանազան դեբիտորների ն կրեդիտորներիհետ» ն այլ հաշիվներիկրեդիտիհետ: Նյութական ռեսուրսներին վերաբերողհարկիայն մասը, որը բաժին է ընկնում արտադրությանը վերագրվածնյութականռեսուրսներին, դուրս է գրվում թիվ 19 հաշվի համապատասխանենթահաշվի կրեդիտից ն գրանցվում թիվ 68 հաշվի «Հաշվարկներավելացված արժեքի հարկի գծով» առաջին ենթահաշվիդեբետում: Հաշվետու ժամանակաշրջանում (ամիս, եռամսյակ) նյութական ռեսուրսներին բաժին ընկնող ԱԱՀ-ի գումարներից հանում կատարելու համար անհրաժեշտէ հաշվարկել հարկի միջին տոկոսը: Գանման ենթակա հարկի գումարը հավասար է` արտադրությանհամար դուրս գրված նյութական ռեսուրսների արժեքը բազմապատկածհարկի միջին տոկոսով ն բաժանած 100-ի: Ոչ արտադրականկարիքներիհամար օգտագործվածապրանքների, աշխատանքների,ծառայություններիգծով հարկերի գումարները դուրս են գրվում թիվ 19 հաշվի համապատասխան ենթահաշիվներիկրեդիտից՝ դրանց ծածկմանհամար նախատեսված աղբյուրներըհաշվառող հաշիվների դեբետին (81, 88, 96 ն այլ հաշիվներ): ԱԱՀ հիմնական միջոցների ն ոչ նյութական ակտիվների գծով: 1994 թվականի հունվարի 1-ից հիմնականմիջոցների ն ոչ նյութական ակտիվների ձեռք բերման ժամանակ վճարվածԱԱՀ-ի գումարներըբյուջե մուտքագրման ենթակա հարկերի գումարներից հանվում են հավասար մասնաբաժիններով,վեց ամիսներիընթացքում` սկսած հիմնական միջոցների շահագործմանհանձնման ն ոչ նյութականակտիվներիհաշվառման ընդունման պահից: Հիմնական միջոցների ն ոչ նյութական ակտիվների ձեռք բերման ժամանակվճարված ԱԱՀ-ի գումարները բյուջե մուտքագրման ենթակա հարկերի գումարներից հանվում են ամբողջությամբ`հիմնական միջոցների շահագործմանհանձնման ն ոչ նյութական ակտիվներիհաշվառ5.

ընդունմանժամանակ, հետնյալ տնտեսական միավորներում.փոքր գյուղացիական.ֆերմերայինտնտեսություննեձեռնարկություններում, ինչպես նան ՌԴ ձեռնարկություններում, րում ն այլ գյուղատնտեսական տարածքներմուծվածհիմնականմիջոցներիգծով: ձեռՆերկայացվածկարգը չի տարածվում պատվիրատու-կառուցող միջոցհիմնական ընդունված նարկության հաշվեկշռում հաշվառման ԱԱՀ-ըհաշվառում է 08. ների արժեքի վրա: Այս դեպքումպատվիրատուն ն 60, 76 հաշիվների «Կապիտալ ներդրումներ» հաշվի դեբետով տեսքով մաշվածքի մեջ կրեդիտով հետագայում ԱԱՀ-ը ինքնարժեքի մաս-մաս ներառելու ճանապարհով: Ոչ նյութականակտիվներիձեռքբերմանժամանակ վճարվածԱԱՀ-ը ոչ հաշվառվումէ 19 հաշվի «Ավելացվածարժեքի հարկ՝ ձեռք բերված76 60, նյութականակտիվներիգծով» ենթահաշվիդեբետով՝թղթակցելով հաշիվների կրեդիտիհետ: Ոչ նյութական ակտիվներիմաշվածքի ամենամսյա հաշվարկմանժամանակ ԱԱ-ի գումարներըհավասար մասերով, 19 հաշվի «Ավելացված վեց ամսվա ընթացքում դուրս են գրվում թիվ ենթաարժեքի հարկ՝ ձեռք բերված ոչ նյութականակտիվներիգծով» արժեքի հաշվի կրեդիտից թիվ 68 հաշվի «Հաշվարկներավելացված հարկի գծով» ենթահաշվիդեբետին: է բերել Օրինակ` ձեռնարկությունը 1994 թվականի մարտին ձեռք է ձրագրային միջոցներ 1200000 ռուբլի գումարով. ԱԱՀ-ը կազմել 240000 ռուբլի, հաշվառմանեն վերցվել 1994թ. ապրիլի1-ից: հաշվառման մեջ կտարվի հաշվապահական Ձեռնարկության ման

հետնյալ թղթակցությունը. Դտ հաշիվ 04. «Ոչ նյութական ակտիվներ» 1200000 ռուբլի (ոչ

հաշիվ

նյութականակտիվներիարժեքով) «ԱԱՀ ձեռք բերվածոչ նյութականակտիվների գծով» 240000ռ. (ձեռք բերվածոչ նյութական ակտիվներիգծով ԱԱՀ-ի գումարով) ն կապալառուների «Վաշվարկներմատակարարների

19-3.

-

Կտ հաշիվ 60.

հետ»

ն կրեդիտորզանազանդեբիտորների կամ՝ հաշիվ «Հաշվարկներ հետ» 1440000 76.

-

ների

ռուբլի:

մՍ--

Ապրիլ ամսվա համար ձեռնարկության68 հաշվի «Հաշվարկներ «ԱԱՀ` ձեռք բերված ոչ ի գծով» ենթահաշվի դեբետով ն 19 հաշվի կրեդիտով դուրս կգրվի

Իառուբլի Դտ Կտ

:

6)-

հաշիվ 68-1. «ՀաշվարկներԱԱՀ-ի գծով» հաշիվ 19-3.«ԱԱՀ՝ ձեռքբերվածոչ նյութական ակտիվներիգծով»:

Դտ

հաշիվ 01. «Հիմնականճիջոցներ»,

04. հաշիվ

«Ոչ նյութականակտիվներ» 1200000

ռուբ.

(հիմնական մճիջոցնե-

րի, ոչ նյութական ակտիվներիարժեքը՝ ներառյալԱԱՅ) Կւո

հաշով

60.

«Յաշվարկներճատակարարներին

կապալառուներիհետ», հաշիվ

-

Դտ

Ձեռնարկության ֆինանսատնտեսականգործունեության մեջ ԱԱՀ-ի արտացոլմանժամանակ պետք էհիշել, որ ոչ արտադրական կարիքների հաճար հիմնական միջոցների ն ոչ նյութականակտիվների, ինչպես նան մարդատար ավտոմեքենաների ն միկրոավտոբուսներիձեռքբերման դեպքում վճարված հարկի գումարը չի վերագրվում բյուջեի հետ հաշվարկներին, այլ ծածկվում է ֆինանսավորման համապատասխան աղբյուրներով (դեբետ հաշիվ 81): Կոլտնտեսություններում, պետական տնտեսություններում ն գյուղատնտեսական այլ ձեռնարկություններումու կազմակերպություններում ոչ արտադրական կարիքների համար օգտագործված ապրանքներին (աշխատանքներին,ծառայություններին)վերաբերող ԱԱՀ-ի գումարները հանման ենթակա են, այսինքն՝ դուրս են գրվում 68 հաշվի «Վաշվարկներ ԱԱՀ-ի գծով» ենթահաշվիդեբետին: ԱԱՀ-ից ազատված ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունռերի) արտադրությանժամանակ օգտագործվողհիմնական միջոցները ն ոչ նյութական ակտիվները հաշվառման մեջ արտացոլվում են ձեռք բերման արժեքով՝ ներառյալ վճարված հարկի գումարը.

76.

«Հաշվարկներ

տարբեր դեբիտորներին կրեդիտորներիհետ»:

տարածքում ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների) արտասահմանյանարժույթով իրացմանդեպքում ԱԱՀ-ընույնպես գանձվում է արտասահմանյան արժույթով՝ սահմանվածդրույքաչաւիով: ԱԱՀ փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների գծով: 1993 թվականի հունվարի 1-ից փոխվել է ձեռք բերված ւիոքրարժեք ն արագամաշ առարկաների գծով հարկի դուրս գրման կարգը: Այդ հարկը դուրս է ՌԴ

Աթ Հանա նում ման հարգված փոանո եհան

արագաճաշ առարկաների արժեքի չափով անկախ մաշվածքի հաշվարկմանձնից: Ընդ որում, ՓԱԱ-ի գծով ԱԱՀ-իմիջին տոկոսը որոշվում է որպես 19 հաշվի համապատասխանենթահաշվի դեբետում հաշվառվող ամսվա սկզբի հարկի մնացորդի ն ամվա ընթացքում ձեռք բերված ՓԱԱ-ին վերաբերող հարկի գումարի հարաբերություն 12. «Փոքրարժեք `

արագամաշ առարկաներ»հաշվի «Փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներպահեստում»ենթահաշվումհաշվառվող առարկաներիարժեքին 100-ով: (ամսվա սկզբին Ւ մուտքը ամսվաընթացքում), բազմապատկած Նախապես վճարված,բայց դեռ չմուտքագրվածնյութական ռեսուրսների ն դրանց վերաբերող ԱԱՀ-ի գումարները հաշվառվում են միջին տոկոսի հաշվարկով, այն ամսվա դրությամբ, որի ընթացքում դրանք մուտքագրվումեն: Առանց հաշվարկային փաստաթղթերիմուտքագրված նյութական ռեսուրսների ն ՓԱԱ արժեքը մասնակցում է միջին տոկոսի հաշվարկմանը՝ առնաց ԱԱՀ-ի: ԱԱՀ-ի գումարները պետք է հաշվի առնվեն այն հաշվետու ժամանակաշրջանի միջին տոկոսի հաշվարկմանժամանակ, որի ընթացքում կստացվեն հաշվարկային փաստաթղթերը` անկախ դրանց վճարման փաստից:ԱԱՀ-ի գումարները որոշվում են ելնելով հաշվարկվածմիջին տոկոսից ն ամսվա (եռամսյակի) ընթացքում շահագործմանհանձնվածփոքրարժեքն արագամաշառարկաներիարժեքից: Դուրս գրման ենթակա ԱԱՀ-ի գումարները արտացոլվում են 19 հաշվի ենթահաշվի կրեդիտում ն 68 հաշվի «Հաշվարկներ համապատասխան ավելացվածարժեքի հարկի գծով» ենթահաշվիդեբետում: ն

Շահագործման հանձնելու պահին հաշվարկվել է շահագործման հանձնվածառարկաների մաշվածք՝արժեքի50 տոկոսիչափով. ռուբլի " համի «ԱԱ 20: ավարտ րություն» -

Հ

՝

55000

շվաժք».-

Որոշենք ԱԱՀ գումարը, որը դուրս է գրվում 19 հաշվի «ԱԱՀ` ձեռք բերված ՓԱԱ գծով» ենթահաշվիկրեդիտից68 հաշվի «Հաշվարկներ

ԱԱՀ

1.

2.

3. 4.

գծով» ենթահաշվիդեբետին: «ԱԱՀ

ձեռք բերված նյութական ռեսուրսների գծով» թիվ 19 հաշվի «ԱԱՀ ձեռք բերված ՓԱԱ գծով» ենթահաշվի ամսվա (եռամսյակի)սկզբի մնացորդը՝16000 ռուբլի Ամսվա (եռամսյակի) ընթացքում մուտքագրվածՓԱԱ գծով ԱԱՀ գումարը՝ 18000 ռուբլի Ամսվա(եռամսյակի)սկզբին նյութական ռեսուրսներիմնացորդը ըստ 12-1 հաշվի՝ 80000 ռուբլի Ամսվա (եռամսյակի) ընթացքում 12-1 հաշվում մուտքագրված նյութական ռեսուրսներիգումարը՝ 90000 ռուբլի --18000)2100 (16000

Ինա

5.

ՓԱԱ գծով ԱԱՀ միջին տոկոսը

Օրինակ՝ «Մարս» ձեռնարկությունը 1993 թվականի հոկտեմբերին ձեռք է բերել ՓԱԱ 80000 ռուբլի գումարով, ԱԱՀ 16000 ռուբլի, որը հաշվառման մեջ արտացոլվել է. Դտ հաշիվ 12-71. «ՓԱԱ պահեստում» 80000 ռուբլի Դտ հաշիվ 19-2. «ԱԱՀ՝ ձեռք բերվածՓԱՍ գծով» 16000 ռուբլի Կտ հաշիվ 60. «Վաշվարկներմատակարարներին կապալառուների 96000 ռուբլի հետ» կամ` 76. «Ղաշվարկներզանազան դեբիտորների ն կրեդիտորների հետ»:

6.

ՇահագործմանհանձնվածՓԱԱ՝ 110000ռուբլի 19 հաշվի «Ավելացված արժեքի հարկ՝ ձեռք բերվածՓԱԱ գծով» ենթահաշվիկրեդիտից68 հաշվի «Հաշվարկներ ԱԱՀ-ի գծով» ենթահաշվի դեբետին դուրս գրված ԱԱՀ-իգումարը հավասար է, անկախ մաշվածքի հաշվարկման ձնից, շահագործմանհանձնված ՓԱԱ արժեքը (110000 ռուբլի) քազմապատկածԱԱՀ-ի միջին տոկոսով(կետ 5), բաժանած 100-ի՝

Մուտքագրվածառարկաներըհոկտեմբեր ամսին շահագործմանչեն հանձնվել: Նոյեմբեր ամսին «Մարս» ԲԸ մուտքագրել է ՓԱԱ 90000 ռուբլի գումարով ԱԱՀ՝ 18000 ռուբլի. Դտ հաշիվ 12-1. «ՓԱԱ պահեստում» 90000 ռուբլի Դտ հաշիվ 19-2. «ԱԱՀ՝ ձեռք բերվածՓԱՍ գծով» 18000 ռուբլի Կտ հաշիվ 60. «Հաշվարկներ մատակարարներինենկապալառուների հետ», Սամ 76. «Հաշիվներ զանազան դեբիտորներին կրեդիտորներիհետ» 108000 ռուբլի

8.

7.

-

-

-

-

-

-

1993 թվականինոյեմբերինշահագործման են հանձնվել ՓԱԱ՝ ռուբլի գումարով. Դտ հաշվի 12-2. «ՓԱԱ շահագործման մեջ» 110000 ռուբլի Կտ հաշիվ 12-1. «ՓԱԱ պահեստում»: -

110000

`

11000020

ՎԱՅ

«22000

-

20000

ռուբլի

«Ավելացվածարժեքի հարկ ձեռք բերված նյութական ռեսուրսների գծով» թիվ 19 հաշվի «ԱԱՀ՝ ձեռք բերված ՓԱԱ գծով» ենթահաշվի մնացորդըամսվա վերջին (կ.1--կ.2 կ.7)՝ 12000 ռուբլի 12-1 ենթահաշվով ՓԱԱ ամսվա վերջի մնացորդը կկազմի (կ.3Ժկ.4-կ.6)` 60000 ռուբլի -

9.

Բյուջե մուժման ենթակա ԱԱՀ հաշվարկը: բեռնված արտադրանքի, կատարված աշխատանքների, ծառայությունների գծով հաշվարկային փաստաթղթերում իրացումից ստացվածհասույթիկազմում առանձնացված հարկի գումարը արտացոլվում է իրացման հաշիվներիկրեդիտում` թղթակցելով գնորդներիԱ հետ հաշվարկների պատվիրատուների հաշվառմանհաշիվներիհետ. |

.

Դտ Կտ

հաշիվ 51. «Վաշվարկայինհաշիվ» հաշիվ 46. «Արտադրանքի(աշխատանքների, ծառայությունների)

իրացում»

հաշիվ 47. «Հիմնականմիջոցների իրացում ն այլ օտարում» իրացում»: հաշիվ 48. «Այլ ակտիվների Միաժամանակ,այդ գումարն արտացոլվումէ՝ Դտ հաշիվ 46. «Արտադրանքի(աշխատանքների,ծառայությունների)

իրացում»

հաշիվ 47. «Հիմնականմիջոցների իրացում ն այլ օտարում» հաշիվ 48. «Այլ ակտիվներիիրացում» Կտ հաշիվ 68, ենթահաշիվ «Հաշվարկներ ավելացված արժեքի հարկի գծով»: Օրինակ, հիմնական միջոցները ձեռք են բերվել 1994 թվականին, սկզբնական արժեքը՝ 200000 ռուբլի, ԱԱՀ՝ 40000 ռուբլի: ԱԱՀ-ի գումարը պետք է դուրս գրել վեցամսյա ժամկետում` ամեն ամիս ԱԱՀ-ի գծով բյուջեի հանդեպ պարտքի 1/6-ի չափով դուրս գրման միջոցով: Մեր օրինակում այն կազմում է 20000 ռուբլի, քանի որ օբյեկտը մինչե իրացումը շահագործվել է երեք ամիս (40000 : 6.» 3): Հաշվառման մեջ այս գործառնությունըարտագոլվումէ հետնյալ կերպ. Դտ հաշվի 68-1. «Հաշվարկներ բյուջեի հետ ԱԱՀ գծով» 20000 ռ. Կտ հաշվի 19-5. «ԱԱՀ հիմնական միջոցներիձեռքբերմանգծով»: Իրացված օբյեկտի վաճառքի պայմանագրայինգինը 360000 ռուբլի է այդ թվում, ԱԱՀ-ը 60000 ռուբլի: Այս դեպքում հաշվառման մեջ տարվում են հետնյալ թղթակցությունները. Դտ հաշիվ 51. «Հաշվարկայինհաշիս» 360000 ռուբլի Կտ հաշիվ 47. «Հիմնականմիջոցներիիրացում ն այլ Օտարում» Դտ հաշիվ 47. « Հիմնականմիջոցների իրացում ն այլ Օտարում» 60000 ռուբլի Կտ հաշիվ 68-1. «Վաշվարկներբյուջեի հետ ԱԱՀ գծով»: -

-

-

Բյուջե մուծման ենթակաավելացվածարժեքի հարկը հաշվարկվում է որպես վաճառքի գնի մեջ ԱԱՀ-ի գումարի ն այն հարկի գումարի տարբերություն, որը դուրս գրված չէ՝ կապվածօբյեկտի իրացման հետ՝ մինչն շահագործման 6 ամիսը լրանալը: Քննարկվողօրինակում մինչն 6 ամիս շահագործմանժամկեւտիլրանալը օբյեկտի իրացմանկապակցությամբ դուրս չգրված հարկի գումարը կկազմի 20000 ռուբլի (4000020000): Տարվում է հետնյալ թղթակցությունը.

Ձեռնարկությունների կողմից ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացման համար, ներառյալ հիմնական միջոցները ն այլ ակտիվները, ֆինանսական օգնության, հատուկ նշանակման ֆոնդերի համալրմանկամ շահույթի ավելացմանը ուղղվող դրամական միջոցների ստացման դեպքում նշված գումարները հաշվապահական հաշվառման մեջ արտացոլվում են դրամական միջոցներ հաշվառող հաշիվների դեբետում ն իրացման հաշիվների կրեդիտում (դեբետ հաշիվ 51, կրեդիտ հաշիվներ՝46, 47, 48): Բյուջե մուծման ենթակա ԱԱՀ գումարները որոշվում են որպես ապրանքների,աշխատանքների, ծառայություններիիրացումից գնորդներից ստացված հարկերի գումարների ն հաշվետու ժամանակաշրջանում արտադրության ու շրջանառության ծախսերին ուղղված (դուրս գրված) նյութական ռեսուրսների գծով հարկերի գումարների տարբերություն: Մանրածախն մեծածախառնտրականձեռնարկությունների կողմից կանխիկ գումարով նյութերի ձեռք բերման արժեքը ներառվում է շրջանառության ծախքերիմեջ՝ ԱԱՀ-իհետ միասին: Եթե ձեռք բերված ապրանքների արժեքը հաստատող հաշվարկային փաստաթղթերումչի առանձնացվածավելացվածարժեքի հարկը, ապա հաշվարկային եղանակով դրա հաշվառումը չի իրականացվում: Արտադրական բնույթի աշխատանքների,կատարվածծառայությունների դիմաց մատակարարներինվճարվածավելացված արժեքի հարկի գումարը ամբողջությամբ վերագրվում է բյուջեի հետ հաշվարկներին՝ այդ աշխատանքների, ծառայությունների արժեքը արտադրության ն շրջանառության ծախքերինծախսագրելունզուգընթաց: Մանրածախ առետրի ն հասարակական սննդի ձեռնարվություններում ԱԱՀ-ի հաշվարկը: Աոնտրականն հասարակական սննդի ձեռՕարկություններում մատակարարներիցստացված ապրանքների գծով ԱԱՀ-իգումարները հաշվարկային փաստաթղթերում նշվում են առանձին ն հաշվառվում անմիջապես41. «Ապրանքներ» հաշվում՝ թղթակցելով 60, 76 նայլ հաշիվների հետ: Օրինակ. մատակարարներից ստացված ապրանքների դիմաց վճարված է ռուբլի (ներառյալ` ԱԱՅ), իսկ իրացված է 300000 ռուբլով (ներառյալ` ԱԱ՞).

240000

հաշիվ 68-1. «Հաշվարկներբյուջեի հետ ԱԱՀ գծով» 20000 ռ. հաշիվ 19-5. «ԱԱՀ՝ հիմնականմիջոցներիձեռքբերմանգծով» 19-5 հաշիվը այս գործառնությամբ կփակվի:

Դտ

-

Կտ

Դտ

Կտ

հաշիվ41. «Ապրանքներ»

240000

հաշիվ 60. «Վաշվարկներ ն կապալառումատակարարների ների հետ», հաշիվ76. «Հաշվարկներ զանազան դեբիտորներին կրեդի-

ռ.

(ապրանքների

արժեքը՝200000ռ., ԱԱ`՝ 40000 ռուբլի)

տորների հետ» Դտ

հաշիվ 60. «Վաշվարկներ մատակարարներին կապալառուների հետ», հաշիվ 76. «Հաշվարկներզանազան հետ» դեբիտորներին կրեդիտորների 240000 ռուբլի Կտ հաշիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ» Դտ հաշիվ 51. «Վաշվարկային 300000 ռուբլի (հաշվեգրվել հաշիվ» է ապրանքներիիրացումից ստացվածհասույթը) Կտ հաշիվ 46. «Ապրանքների (աշխատանքների,ծառայությունների)

իրացում»

Այս դեպքում որպես հարկման շրջանառություն հանդես է գալիս ապրանքներիիրացմանգնի ն մատակարարներին վճարված(ներառյալ հարկերի գումարը) գնի տարբերությունը: Մեր օրինակում հարկվող շրջանառությունըկազմումէ60000 ռուբլի (300000 - 240000): Բացի դրանից, հարկման են ենթակա նան իրացված ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) դիմաց հաշվարկայինփաստաԹղթերի մասնակիվճարման կարգով ստացված գումարները, նան ապրանքների առաջիկամատակարարմանկամ աշխատանքների (ծառայությունների) կատարմանհամար հաշվարկայինհաշվում մուտ-

ինչպես

ն քագրված կանխավճարները պլանային վճարումները:

է հիշել, որ միջնորդական Անհրաժեշտ գործունեությունից եկամուտներ ստացող ն առնտրականձեռնարկություններում նշված գումարները հարկվում են վերադիրների,հավելագների, վարձահատուցումների ն այլ տուրքերի մասով: Առնտրական գործունեությամբզբաղվող ձեռնարկությունները ապրանքների գնման ն վաճառքիգների տարբերությանը (առետրական վերադիրներին կամ զեղչերին) վերաբերողհարկի գումարը արտացոլում են 68 հաշվի «Պաշվարկներ ավելացված արժեքի հարկի գծով» ենթահաշվիկրեդիտումն 46 հաշվի դեբետում:

հաշիվ 46. «Ապրանքների(աշխատանքների, -10000 ռուբ. ծառայությունների)իրացում» Կտ հաշիվ 68-1. «Վաշվարկներավելացվածարժեքի հարկի գծով»: Երբ մանրածախ առնտրական ձեռնարկությունները ապրանքները իրացնում են այն գնով, որի մեջ ներառվածէ հարկը 10 ն 20 տոկոսի չափով, հաշվետու ժամանակաշրջանի(ամսվա, եռամսյակի) համար հարկը հաշվարկում են եկամտիգումարից՝ միջին հաշվարկայինդրույքներով: Միջին հաշվարկայինդրույքը որոշվում է որպես հաշվետու ժամանակաշրջանում ստացվածապրանքներինբաժին ընկնող հարկերի ընդհանուր գումարի հարաբերություն դրանց արժեքին,ելնելով մատակարարների գներից, որոնք ներառում են հարկերիգումարները: Այս նպատակովվերոհիշյալ ձեռնարկություններնու կազմակերպությունները պարտավոր են վարել ստացված ապրանքների դիմաց մատակարարներինվճարվածհարկերի գումարիանալիտիկհաշվառում: Իրացված ապրանքների առանձին տեսակների գծով անալիտիկ հաշվառման ն միջին դրույքի հաշվարկմանբացակայության դեպքում ԱԱՀ հաշվարկվում ն վճարվում է ստացված եկամտի 16, 26 (20 : 123) տոկոս դրույքով: Ռուսաստանի տարածք ներմուծվող ն նրա տարածքից արտահանվող ապրանքների գծով ԱԱՀ: 1993 թվականին ՌԴ ձեռնարկությունները ԱՊՎ անդամ-պետություններիձեռնարկություններին կազմակերպություններիհետ բոլոր իրացվածապրանքների(աշխատանքների, ծառայությունների) գծով հաշվարկները իրականացնումէին ավելացված արժեքի հարկով բարձրացվածգներովն սակագներով,այսինքն 20 տոկոս դրույքով: «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» ՌԴ օրենքով սահմանվածապրանքների(աշխատանքների,ծառայությունների)գծով արտոնություններըկիրառվում են միայն ՌԴ տարածքում: Համաձայն ՌԴ Պետական հարկային ծառայության «Ավելացված (4 ապրիլի 1993 թ.) նամակի, արժեքի հարկի մասին» թիվ 83-4-05/55: ՌԴ տարածքներմուծվող ն նրա տարածքիցԱՊՀ մասնակից երկրներին Մոլդովայի Հանրապետության տնտեսական սուբյեկտների կողմից արտահանվող ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) համար սահմանվել է դրույքների կիրառմանհետնյալ կարգը: ԱՊՀ անդամ-պետությունների(բացի Ուզբեկստանի, Բելառուսի ն Տաջիկստանի հանրապետություններից)են Մոլդովայի Հանրապետության տնտեսականսուբյեկտներիհետ, իրացվածապրանքների(աշխատանքների, ծառայությունների) դիմաց Ռուսաստանի ձեռնարկությունների, հիմնարկներին կազմակերպությունների կողմից կատարվողհաշվարկների ժամանակ, կիրառվում է ավելացված արժեքի հարկի 20 տոկոս դրույքաչափը անկախ այն հանգամանքից,որ համաձայն ՌԴ Դտ

օրենսդրության, որոշակի ապրանքների (աշխատանքների, ծառայուեն հարկի նվազեցված դրույքաչափեր թյունների) համար նախատեսված կամ հարկի վճարումից լրիվ ազատում: Այդ երկրներից ներմուծվող, արտադրական նպատակներով օգտագործվող բոլոր ապրանքների,կատարվող աշխատանքների,մատուցվող ծառայությունների գծով ԱԱՀ չի վերագրվում արտադրության ն շրջանառության ծախքերին ն հաշվառվում է հայրենական ապրանքների

(աշխատանքների, ծառայությունների) համար սահմանված կարգով, այսինքն`բյուջեից փոխհատուցման ենթակա է ծախսերի 20 տոկոսը: ՈւզբեկստանիՀանրապետությանտնտեսական սուբյեկտներին ապրանքների, աշխատանքներին ծառայությունների իրացման դեպքում կիրառվում է ավելացվածարժեքի հարկի 25 տոկոս դրույքաչափը, իսկ Տաջիկստանի Հանրապետությանհամար` 28 տոկոս: Նշված երկրներից Ռուսաստանի տարածք ներմուծվող ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) դիմաց ռուսաստանյան գնորդներին վճարված հարկի փոխհատուցումը իրականացվում է հաճապատասխանաբար՝25. ն 28 տոկոս դրույքաչափերով: Պետք է նշել, որ ԱԱՀ-իգծով բյուջեի հետ հաշվարկներիվերը ներկայացված կարգը ԱՊՀ մասնակից-երկրներիգործող բոլոր սուբյեկտների համարմտցված է 1993 թվականիփետրվարի15-ից, այն պայմանով, որ հաշվարկայինփաստաթղթերումԱԱՀ-ի նշված գումարները առանձնացված լինեն առանձին տողով: Եթե այդ ժամանակից հետո կիրառվել է հաշվարկներիայլ կարգ, ապա այդ ժամանակաշրջանիհամար բյուջեի հետ վերահաշվարկչի կատարվում: Վերոհիշյալ նամակովսահմանված հաշվարկների կարգը չի տարածվում նախկինում ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ մտնող հետնյալ հանրապետությունների վրա` Լատվիա, Լիտվա, էստոնիա, Վրաստան, Ադրբեջան: Մերձբալթյան երկրներից, Վրաստանից ն Ադրբեջանից Ռուսաստանի տարածք ներմուծվող բոլոր ապրանքների վրա տարածվումէ ներմուծվողապրանքներիհանդեպԱԱՀ-իկիրառման ընդհանուր կարգը, իսկ այդ երկրների օրենսդրության համաձայն վճարված ԱԱՀ-ի գումարը մտնում է այդ ապրանքների գնման (մաքսային) արժեքի մեջ:

74.3. ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ

տարածքում ստեղծված ձեռնարկատիրականգործունեությունիրականացնող օտարերկրյաներդրումներովձեռնարկությունները,միջազգային ֆիրմաներն ու միավորումները,ձեռնարկությունների ն կազմակերպությունների մասնաճյուղերը, այլ համանման ստորաբաժանումները, որոնք ունեն առանձինհաշվեկշիռ ն հաշվարկայինհաշիվ: Շահութահարկով հարկվող օբյեկտ է հանդիսանում ձեռնարկությունների համախառն շահույթը: ՌԴ հանրապետականբյուջե ուղղվող շահութահարկի դրույքը սահմանված է 13 տոկոսի չափով: Շահութահարկի դրույքի սահմանային չափը ՌԴ սուբյեկտների համար նախատեսված է ձեռնարկություններին կազմակերպությունների համար՝2596ից ոչ ավելի, իսկ բանկերի Ա ապահովագրականկազմակերպությունների համար՝ 30 տոկոսիցոչ ավելի: Շահութահարկիդրույքաչափը ձեռնարկություններումնվազեցվումէ 50 տոկոսով, եթե հաշմանդամների ն (կամ) թոշակառուների թիվը ձեռնարկության աշխատողներիընդհանուրթվի 70 տոկոսից պակասչէ: Համախառն շահույթը իրենից ներկայացնում է արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունների), հիմնականֆոնդերի, ձեռնարկության այլ ունեցվածքի իրացումից ստացվածշահույթի (վնասների) գումարը, ինչպես նան արտաիրացումայինգործառնություններիցստացված եկամուտները, որոնք նվազեցվում են այդ գործառնությունների վրա կատարվածծախսերիգումարով: Արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից է որպես արտադրանքի(աշխաստացվող շահույթը (վնասը) որոշվում տանքների,ծառայությունների) իրացումիցստացվածհասույթի(առանց ԱԱՀ ն ակցիզների) ն արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունների) ինքնարժեքի մեջ ներառված արտադրության ն իրացման ծախսերի տարբերություն: Արտահանման գործունեություն ծավալող ձեռնարկությունները շահույթի հաշվարկման ժամանակ արտադրանքի իրացումից ստացված հասույթից հանում են արտահանմանսակագները: Արտաիրացումայինեկամուտներին ծախսերիհոդվածներիցեն. ՌԴ տարածքում ն նրա սահմաններիցդուրս այլ ձեռնարկությունների գործունեությանը պատկանող բաժնետոմսերի շահաբաժիններըն փոխառություններին այլ արժեթղթերիգծով եկամուտները, գույքի վարձակալությունից ստացվածեկամուտները: Օրինակ, որոշենք վարձատուի եկամուտը առանց հետգնման իրավունքի, ընթացիկ վարձակալության պայմաններում, եթե վարձավճարը կազմում է 500000 ռ.: Վարձակալության տրված գույքի հաշվարկված մաշվածքը 200000 ռուբլի է: Վաշվապահական հաշվառման մեջ տրվում հետնյալ թղթակցությունները. -

-

Պետբյուջեի ամենաէական եկամտային մասը ձեռնարկություններից շահութահարկիձնով ստացվող մուտքերն են: Շահութահարկ վճարողներ են հանդիսանում ՌԴ օրենսդրությամբ իրավաբանականանձ հանդիսացողձեռնարկություններն ու կազմակերպությունները`ներառյալ բյուջետային հիմնարկները,ինչպես նան ՌԴ

են

օրենսդրության, որոշակի ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) համար նախատեսվածեն հարկի նվազեցվածդրույքաչափեր կամ հարկի վճարումից լրիվ ազատում: Այդ երկրներից ներմուծվող, արտադրական նպատակներով օգտագործվող բոլոր ապրանքների,կատարվող աշխատանքների,մատուցվող ծառայությունների գծով ԱԱՀ չի վերագրվում արտադրության ն շրջանառության ծախքերին ն հաշվառվում է հայրենական ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) համար սահմանված կարգով, այսինքն՝ բյուջեից փոխհատուցմանենթակա է ծախսերի 20 տոկոսը: Ուզբեկստանի Հանրապետության տնտեսական սուբյեկտներին ապրանքների, աշխատանքների ն ծառայությունների իրացման դեպքում կիրառվում է ավելացված արժեքի հարկի 25 տոկոս դրույքաչափը, իսկ Տաջիկստանի Հանրապետության համար՝ 28 տոկոս: Նշված երկրներից Ռուսաստանի տարածք ներմուծվող ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) դիմաց ռուսաստանյան գնորդներին վճարված է համապատասխանաբար` հարկի փոխհատուցումը իրականացվում ն 28 տոկոս դրույքաչափերով: Պետք է նշել, որ ԱԱՀ-ի գծով բյուջեի հետ հաշվարկների վերը ներկայացված կարգը ԱՊՀ մասնակից-երկրներիգործող բոլոր սուբյեկտների է 1993 թվականի համարմտցված որ 15-ից, այն պայմանով, փետրվարի հաշվարկային փաստաթղթերումԱԱՀ-ի նշված գումարները առանձնացված լինեն առանձին տողով: Եթե այդ ժամանակից հետո կիրառվել է հաշվարկների այլ կարգ, ապա այդժամանակաշրջանի համար բյուջեի հետ վերահաշվարկ նամակով սահմանված չի կատարվում: Վերոհիշյալ հաշվարկների կարգը չի տարածվում նախկինում ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ մտնող հետնյալ վրա` Լատվիա, հանրապետությունների Լիտվա, էստոնիա, Վրաստան, Ադրբեջան: Մերձբալթյաներկրներից, Վրաստանիցն ԱդրբեջանիցՌուսաստանի տարածք ներմուծվող բոլոր ապրանքների է ներմուծվող վրա տարածվում ապրանքներիհանդեպ ԱԱՀ-ի կիրառման ընդհանուր կարգը, իսկ այդ երկրների օրենսդրության համաձայն վճարված ԱԱՀ-ի գումարը մտնում է այդ ապրանքների գնման (մաքսային) արժեքի մեջ:

74.3.ՇԱՀՈՒԹԱՀԱՐԿ

են

հանդիսանում ՌԴ օրենսդրությամբ

իրավաբանական հանդիսացող ձեռնարկություններն կազմակերպությունները` ներառյալ ինչպես նան ՌԴ բյուջետային հիմնարկները, ու

ակցիզների) արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունինքնարժեքի մեջ ներառված արտադրության ն իրացման ծախսերիտարբերություն: Արտահանմանգործունեություն ծավալող ձեռնարկություններըշահույթի հաշվարկման ժամանակ արտադրանքի իրացումից ստացված հասույթից հանում են արտահանման սակագները: Արտաիրացումայինեկամուտների ն ծախսերիհոդվածներիցեն. ՌԴ տարածքումն նրա սահմաններից դուրս այլ ձեռնարկությունների գործունեությանը պատկանող բաժնետոմսերի շահաբաժիններըն ների)

-

գույքի վարձակալությունիցստացվածեկամուտները: Օրինակ, որոշենք վարձատուիեկամուտը առանց հետգնման իրաընթացիկ վարձակալության վունքի, պայմաններում, եթեվարձավճարը կազմում է 500000 ռ.: Վարձակալությանտրված գույքի հաշվարկված -

Պետբյուջեի ամենաէական եկամտային մասը ձեռնարկություններից անձ

ծառայությունների) տանքների, իրացումից ստացված հասույթի (առանց ԱԱՀ ն ե

փոխառությունների նայլարժեթղթերի գծով եկամուտները,

են: ձնով ստացվող շահութահարկի մուտքերն

Շահութահարկ վճարողներ

տարածքումստեղծված ձեռնարկատիրականգործունեություն իրականացնող օտարերկրյա ներդրումներովձեռնարկությունները,միջազգային ֆիրմաներնու միավորումները,ձեռնարկություններին կազմակերպությունների մասնաճյուղերը, այլ համանման ստորաբաժանումները, որոնք ունեն առանձին հաշվեկշիռ ն հաշվարկայինհաշիվ: Շահութահարկովհարկվող օբյեկտ է հանդիսանում ձեռնարկությունների համախառն շահույթը: ՌԴ հանրապետական բյուջե ուղղվող շահութահարկի դրույքը սահմանվածէ 13 տոկոսի չափով: Շահութահարկի դրույքի սահմանային չափը ՌԴ սուբյեկտների համար նախատեսված է ձեռնարկություններին կազմակերպությունների համար`2596ից ոչ ավելի, իսկ բանկերի ե ապահովագրական կազմակերպությունների համար՝ 30 տոկոսից ոչ ավելի: Շահութահարկի դրույքաչափը ձեռնարկություններումնվազեցվումէ տոկոսով, եթե հաշմանդամների ն (կամ) թոշակառուների թիվը ձեռնարկությանաշխատողներիընդհանուր թվի 70 տոկոսից պակաս չէ: Համախառն շահույթը իրենից ներկայացնում է արտադրանքի (աշխատանքների,ծառայությունների), հիմնականֆոնդերի, ձեռնարկության այլ ունեցվածքի իրացումից ստացված շահույթի (վնասների) գումարը, ինչպես նան արտաիրացումայինգործառնություններից ստացված եկամուտները, որոնք նվազեցվում են այդ գործառնությունների վրա կատարվածծախսերիգումարով: Արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից է որպես արտադրանքի շահույթը(վնասը) ստացվող որոշվում (աշխա-

մաշվածքը 200000 ռուբլի է: Հաշվապահական հաշվառման մեջտրվում հետնյալ թղթակցությունները.

են

Դտ

հաշիվ 51. «Վաշվարկայինհաշիվ»

ոտ

հաշիվ 8. «Կարույթ ն «նաս» գՇ ն վնաս» հաշիվ 80. «Շահույթ

Դտ

500000

ռ.

(վարձակալության

վճար)

ԱԱ եո թյան վեաբերող այլ ծախներ)

-

.

,

Ղա)

հաշիվ

Կտ

02.

«Գիմնական միջոցների

մաշվածք»

Վարձակալությունից ստացված եկամուտը կորոշվի թիվ 80 հաշվի ձնացորդի ճիջոցով. տվյալ օրինակում այն կկազմի 300000 ռուբլի, արտադրականպաշարների ն պատրաստի արտադրանքիգների բարձրացումիցստացվող եկամուտները: Սակայն հարկավոր է հիշել, որ արտադրականպաշարների ն պատրաստիարտադրանքիվերագնահատում ձեռնարկության որոշմամբ չի թույլատրվում (բացառությամբՌԴ հաշվապահական հաշվառման ն հաշվետվության մասին Կանոնադրության 53-րդ կետով նախատեսվածհաշվետու տարվա վերջում դրանց գների իջեցումը), պարտապանի որոշված կամ ընդունված տուգանքները, տույժերը, տուժանքները են տնտեսական պայմանագրերի խախտման դեպքում կիրառվողայլ պատժամիջոցները,ինչպես նան եկամուտները պատճառված վնասի փոխհատուցումից, հաշվետու տարում հայտնաբերվածնախորդտարիներիշահույթը, արժութային հաշիվների, ինչպես նան արտասահմանյանարժույթով գործառնություններիգծով դրական կուրսային տարբերու-

Մասնային շինարարության հաշվին մուտքագրվածգումարները չեն ունեն վերաբերում անհատույց կարգով ստացվածմիջոցներին:Դրանք են ց6.«Նպատակային նպատակային նշանակությունն արտացոլվում ֆինանսավորումն մուտքեր» հաշվում ն հարկմանենթակաչեն: Հարկման ենթակա չեն նան քաղաքացիների կողմից կամավոր ն մուծումներից առաջացածմիջոցները: Նշված նվիրատվություններից միջոցները արտացոլվումեն 88.«Հատուկ նշանակությանֆոնդեր» հաշմիջոցների լրացմանֆոնդ» ենթահաշվում: վի «Շրջանառության ՌԴ օրենսդրությանըհամապատասխան,բյուջե որպես սանկցիա մուտքագրվածգումարները չեն ներառվում արտաիրացումային ծառնություններիցստացվող ծախսերի կազմի մեջ, այլ վերագրվում ե ձեռնարկությանտրամադրությանտակ մնացածշահույթի նվազեցմանը: Ձեռնարկությանայն եկամուտները,որոնք ստացվում են արտասահմանյան արժույթով, ենթակա են հարկման այն հասույթի հետ մեկտեղ, ,

գոր-

է

ստացվել ռուբլով: է վերաբերում Միջնորդականգործարքներինն գործառնություններին են գալիս հանդես որոնք այն ձեռնարկություններիգործունեությունը, հանձնակատարիկամ հավատարմատարիդերում` վաճառակատարության կամ հանձնարարությանպայմանագրով: որը

-

-

կատարված թյունները, -

արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) արտադրուհետ կապ չունեցող այլ գործառնություններիցստաց-

իենխուն ա

ամուտները:

օրենսդրության

համաձայն.

հավատարմատարը պայմանագրով հանձնարարության անունից նրա հաշվին կատարել որոշակի իրա-

Գործող

՝

-

պարտա-

-

ն

վստահորդի վաբանականգործողություններ՝վճարով, պայմանագրով հանձնակատարը կոմիտենվաճառակատարության տի (այն անձը, որի հանձնարարությամբ է կատարվում գործարքը) հանձնարարությամբպարտավորվումէ իր անունից իրագործելմեկ կամ մի քանի գործարքներ,կոմիտենտիհաշվին՝ որոշակի վճարով: գործունեություն(շահույթի հարկմաննպատակով)չեն Միջնորդական ն առնտրական գործուհամարվում մթերող, մատակարարող-վաճառող գործունեության: նեությունը, բացառությամբվաճառակատարման Մի քանի խոսք «համատեղ գործունեություն»հասկացությանմասին: Համատեղ գործունեությունը, առանց այդ նպատակովիրավաբանական անձի ստեղծման,իրականացվումէ մասնակիցներիմիջն կնքված պայմանագրիհիման վրա: Իրավաբանականանձանց ընկերությունը, մասնաորը կազմավորվելէ որպես համատեղ գործունեության համար կիցների ամբողջություն, հաշվառվում է այն մասնակցի առանձին հաշվեկշռում, որին պայմանագրի համաձայն հանձնարարվածէ վարել պայմանագրիմասնակիցներիընդհանուր գործերը: Տվյալ մասնակիցը գործում է այն հավատարմագրի հիման վրա, որը ստորագրվածէ պայմանագրիմյուս մասնակիցներիկողմից: վորվում է -

.

Անհրաժեշտ է

հիշել. որ թվականին արտաիրացումային գործառնություններիցստացվող եկամուտների կազմում ներառվել էին նան համատեղ գործունեության բացակայության պայմաններում այլ ձեռնարկություններից անհատույց ստացված միջոցների գումարները (բացառությամբ օրենսդրությամբ սահմանված կանոնադիր ֆոնդերին

միջոցները): հիմաադիրեերի Ընդ որում, փոխանցված հարկմանենթակա միայն անհատույց ստացված են ոչ

դրամականմիջոցները, միջոցների այլ տեսակները(հիմնական միջոցները, նյութերը, ապրանքներըայլ): այլ նան

ն

Առանց իրավաբանականանձի ստեղծման մի քանի ձեռնարկություններիհամատեղգործունեությունից, ինչպես նան լիակատարընկերակցությանկողմից ստացված շահույթը բաշխվում է համատեղգործունեության մասնակիցների կամ լիակատարընկերակցության անդամների միջն մինչե հարկումը՝ հիմնվելու|վերջիններիսմիջն կնքված պայճանագրի վրա: Իրավաբանական անձ հանդիսացող համատեղգործունեության յուրաքանչյուր մասնակցիկամ լիակատար անընկերակցության դամի կողմից ստացված շահույթը վերաբաշխումից հետո միացվում է ե հարկվում համախառն արտաիրացումային եկամուտներին շահույթի (եկամտի) կազմում շահութահարկի սահմանվածդրույքաչափերով: Հիշեցնենք, որ ձեռնարկության օժանդակ գյուղացիական տնտեսության ն որսորդական տնտեսությանարտադրանքի արտադրությունից ե իրացումից ստացված վնասը հարկվող շահույթի հաշվարկման ժամանակ հաշվի չի առնվում: Եթե բազմապրոֆիլձեռնարկությունը զբաղվում է գործունեության տարբեր տեսակներով,որոնց գծով սահմանվածեն տարբերդրույքաչափեր, ապա հարկը հաշվարկվումէ յուրաքանչյուր գործունեությունից ստացված շահույթից՝ համապատասխան դրույքներով, անկախձեռնարկության ամբողջական գործունեության արդյունքներից: Շահութահարկի գումարը հաշվարկվումէ աճողական հանրագումարներով,հաշվետու տարվա սկզբից ելնելով ստացվածփասհաշված՝ տացի այն շահույթից, որը ենթակաէ հարկման, հաշվի առնելով շահութահարկի արտոնություններնու դրույքաչափերը: Բյուջե վճարման ենթակա հարկի գումարը որոշվում է ելնելով նախկինումհաշվարկված

վճարումներից:

Վճարողներըիրենք

հաշվարկում շահութահարկիգումարը` ելնելով փաստացիստացված շահույթից: Նշված գումարը բյուջեի եկամուտէ են

ներինհաշվանցվումեռամսյակային հաշվարկներով, հնգօրյա ժամկե-

տում`

հաշված այն օրից, երբ սահմանվածկարգով ներկայացվումեն եռամսյակային հաշվապահական հաշվետվությունները, իսկ տարեկան հաշվարկներով՝ տասնօրյա ժամկետում սկսած այն օրից, երբ սահմանվատ կարգով ներկայացվում են հաշվապահական տարեկան հաշվետվություններնու հաշվեկշիռը: Եթե հարկային ճարմնի կողմից ստուգման արդյունքներովբացահայտվել է, որ շահութահարկըբյուջե ենթակա է մուծման ավելի մեծ գումարով, քան նշված է վճարողի հաշվարկներում, ապա վերահաշվարկման արդյունքներովլրացուցիչ հաշվարկվածհարկի գումարի բյուջե մուծումը կկատարվիհարկային մարմնի կողմից լրավճարի գումարի մասին հայտնելու օրվանից հնգօրյա ժամկետում, իսկ տույժը կհաշվարկվի հաշվապահական ն հաշվեկշռի ներհաշվետվությունների ։

կայացմանհամար սահմանվածօրվանից հնգօրյա ժամկետը լրանալուց

հետո:

Հարկվող շահույթի հաշվարկման ժամանակ անհրաժեշտ է շահույթը նվազեցնել հետնյալ գումարաչափերով. ա) ռենտային վճարումների չափով (սահմանվածկարգով շահույթից բյուջե մուտքագրվողգումարներ), բ) ձեռնարկությանըպատկանողբաժնետոմսերով,պարտատոմսերով ն այլ արժեթղթերով ստացված եկամուտների (շահաբաժինների, տոկոսների) չափով, գ) այլ ձեռնարկությունների գործունեության ճեջ փայատիրական մասնակցությունից ստացված եկամուտների չափով, բացառությամբ ՌԴ տարաօքիցդուրս ստացվողգումարներից: Ձեռնարկությունների այն եկամուտներից, որոնք նշված են բ) ն գ) կետերում, հարկերը գանձվում են եկամտի աղբյուրից՝ 15 տոկոս դրույքաչափերով: Բյուջե տվյալ հարկերի փոխանցմանճշտության համար պատասխանատվությունըամբողջապեսկրում է եկամուտը վճարող ձեռ-

նարկությունը,

դ) խաղատներից, այլ խաղավայրերից, խաղային բիզնեսից, տեսասրահներից ստացված եկամուտների չափով (ներառյալ վարձակալությունից ե օգտագործմանայլ տեսակներիցստացվող եկամուտները), որոնք որոշվում են այդ ծառայություններից(բացառությամբ խաղատներից ն խաղաբիզնեսից) ստացվող հասույթի ն ծախսերի (այդ թվում աշխատանքի վճարման գծով) տարբերությամբ, ե) միջնորդական գործարքներիցե գործառնություններիցստացված շահույթի գումարով, զ) ապահովագրական գործունեությունից ստացված շահույթի գու-

մարով,

է) առանձին բանկային գործարքներիցե գործունեությունից ստացված շահույթի գումարով, ը) գյուղատնտեսական ն որսորդական տնտեսության արտադրանքի արտադրության ն իրացման հետնանքով ստացվող շահույթի չափով, բացառությամբ արդյունաբերական բնույթի գյուղատնտեսական ձեռ-

նարկության շահույթից: Հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնել շահութահարկի արտոնությունների վրա: Շահութահարկի հաշվարկման ժամանակ հարկվող շահույթը նվազեցվում է հետնյալ գումարներով՝ հաշվի առնելով ձեռնարկությունների տրամադրության տակ մնացող շահույթի հաշվին կատարված ծախսերը. արտադրականն ոչ արտադրականնշանակության կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորմանըուղղված գումարներով: Այս արտոնության -

ժամանակ հաշվի հաշվարկման

առնվում հաշվետու ժամանակաշրջանում 08.«Կապիտալ ներդրումներ» հաշվով փաստացիիրականացված ծախսերը, հանած ձեռնարկությանըպատկանողհիմնական միջոցների համար հաշվետու տարվա սկզբից մինչն հաշվետու պահը հաշվարկվածմաշվածքը ըստ 02.«Հիմնականմիջոցներիմաշվածք» հաշվի են

տվյալների,

բնապահպան միջոցառումների գծով կապիտալ ներդրումների 30 տոկոսի չափով, ձեռնարկությունների այն ծախսերի գումարով (տեղական իշխանության մարմինների կողմից սահմանվածնորմատիվներին համապատասխան),որոնք կապված են իրենց հաշվեկշռում գտնվող առողջապահության,ժողովրդականկրթության, սպորտի, մշակույթի օբյեկտների ն հիմնարկների, մանկական, նախադպրոցականհիմնարկների, հանգստի ճամբարների,ծերերի ն հաշմանդամներիտների, բնակարանային ֆոնդերի պահպանմանհամար, ինչպես նան այդ նպատակով կատարված ծախսերի գումարով, եթե ձեռնարկությունները մասնակցում են այդ օբյեկտների ու հիմնարկներիպահպանմանը, բարեգործականնպատակներովկատարվածմուծումներիչափով: Ընդ որում, վերոհիշյալ մուծումների ընդհանուր գումարը չպետք է գերազանցի հարկվող շահույթի5 տոկոսը: Տվյալ արտոնության հաշվարկման ժամանակ հաշվի է առնվում տարվա ընթացքում ձեռնարկության հիմնական գործունեությունից ստացված վնասը (արտադրանքի, աշխատանքների, ծառայությունների իրացումից, հիմնադիր փաստաթղթերով նախատեսվածգործունեության այլ տեսակներից): Վնասների գումարը, որը ծածկվում է հարկից | ազատված շահույթի հաշվին, հավասարապես բաշխվում է հաջորդ 5 տարիներիմիջն: Լրացուցիչ արտոնություններտրվում են այն ձեռնարկություններին, որոնց աշխատողներիմիջին ցուցակային թիվը չի գերազանցում. 200 մարդ՝ արտադրությանն շինարարությանոլորտում, 100 մարդ՝ գիտության ն գիտականսպասարկմանոլորտում, 50 մարդ՝ արտադրականբնագավառի այլ ճյուղերում, 15 մարդ՝ ոչ արտադրականոլորտում ն մանրածախառնտրում: Ընդ որում, միջին ցուցակային թվի մեջ ընդգրկվում են ձեռնարկության հաստիքային աշխատողները,համատեղությամբաշխատողները, հաստիքացուցակումչընդգրկված,բայց կապալայինկամ իրավաքաղաքացիական բնույթի այլ պայմանագրերովաշխատողանձինք: Այսպիսիձեռնարկություններին տրվում է լրացուցիչ արտոնություն. հարկվող շահույթից հանվում է շահույթի այն գումարը, որն ուղղվում է հիմնական արտադրական ֆոնդերի շինարարությանը, վերակառուցմանը ն նորացմանը,նոր տեխնիկային տեխնոլոգիայի ներդրմանը: -

-

-

-

-

-

վերամշակող,ժողովրդական սպառման արտադրանք արտադրող, շինարարական,շինվերանորոգման, շինարարականնյութեր արտադրող ձեռնարկությունները առաջին երկու տարում շահութահարկ չեն վճարում` պայմանով, որ թվարկվածգործունեության տեսակներից ստացված հասույթը գերազանցում է ապրանքների(աշխատանքների,ծառայությունների)իրացումից ստացվող հասույթի 70 տոկոսը: Ընդ որում, որպես աշխատանքի սկիզբ ընդունվում է ձեռնարկությանգրանցմանօրը: Նշենք, որ հիշյալ արտոնությունըչի տարածվումլուծարված(վերադրանց մասնաճյուղերի ն կառուցկազմավորված) ձեռնարկությունների, վրա ստեղծված ձեռնարհիման վածքային ստորաբաժանումների դադարեցնումէ ձեռնարկությունը կությունների վրա: Այն դեպքում, երբ Յ հաշվարկվումէ հարկը տարին լրանալը, իր գործունեությունը մինչն գործունեությանամբողջ ժամանակաշրջանիհամարլրիվչափով: ն նրանց Հարկման ենթակա չէ կրոնական կազմակերպությունների ն պատկանողձեռնարկությունների,հիմնարկությունների միավորների շահույթը այն մասով, որը ուղղվում է այդ կազմակերպությունների կանոնադրականգործունեությանիրականացմանը: Այն ձեռնարկությունները, հիմնարկությունները ն կազմակերպություն-ները, որտեղ հաշմանդամները կազմում են ընդհանուր թվի 50 տոկոսը ն ստացվածշահույթի կեսից ոչ պակաս չափը օգտագործումեն հաշմանդամներիսոցիալական կարիքները հոգալու համար, շահութահարկից ազատվումեն: Մինչն 1992 թ. հունվարի 1-ը գրանցված,նյութական արտադրությամբ զբաղվող, արտասահմանյան ներդրումներով ձեռնարկությունները առաջին երկու տարին չեն հարկվում շահութահարկով`հաշվեկշռային շահույթը ստանալու պահից հաշված: Ընդ որում, անհրաժեշտ է նշել, որ ներկայացվածարտոնությունը վերաբերում է արտասահմանյաններդրումներով այն ձեռնարկություններին, որոնցում արտասահմանյան մասնակցի փայաբաժինըԿանոնադրականֆոնդում բարձր է 30 տոկոսից, բացառությամբ այն ձեռնարկությունների, որոնք զբաղվում են արդյունահանմամբն ձկնորսությամբ: օգտակար-հանածոների Արտոնության իրավունքից կարող են օգտվել միայն այն ձեռնարկությունները, որոնց նյութական արտադրության ոլորտի գործունեության իրականացումից ստացված հասույթը կազմում է ընդհանուր հասույթի 50 տոկոսից ավելի: Այս հարաբերակցության նվազեցման դեպքում հաջորդ տարվա գործունեության համար արտոնություն չի նախատեսվում:Ընդ որում, արտասահմանյան ներդրումներովձեռնարկությունները պարտավոր են եկամուտների առանձնացված հաշվառումը վարել գործունեության տեսակներիկտրվածքով: արտադրանքարտադրող Գյուղատնտեսական

ն

-

74.4.

ԳՈՒՅՔԱՂԱՐԿ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

կազմումներառվածէ

Աո աՐԳԻ

նան

-

-

ձեռնարկու-

ՌԴ հարկային թյուններիգույքահարկը: ՌԴ օրենսդրությամբ Գույքահարկի վճարողները են հանդիսանում իրավաբանականանձ համարվող ձեռնարկությունները, հիմնարկուն թյունները (ներառյալ բանկերը ն վարկային հիմնարկությունները) ներդրումներով այդ թվում արտասահմանյան կազմակերպությունները, միավոհ ամատեղ իրականացնող գործունեություն ձեռնարկատիրական մշտական ն կազմակերպությունները, րումները ֆիրմաների, բանկերի ները ն ՌԴ տարածքումգործող արտասահմանյան ստորաբաժանումները: ն կազմակերպությունների այլ առանձին բնակչության սոցիալական Հարկման օբյեկտներ չեն հանդիսանում ն պաշտպանությանմարմինների կողմից նշանակված թոշակների միջոցները: նպաստների վճարմանհամար նախատեսված արժեքի հաշտարեկան միջին գույքի Ձեռնարկությունների ՌԴ նախագահի«Հարկման ն տարբեր մակարդակի մի քանի փոփոխությունների բյուջեների փոխհարաբերությունների հրամանագրի13-րդ կետի մասին» 1993թ. դեկտեմբերի22-ի թիվ (ՌԴ նախագահի 1993թ. դեկտեմբերի24-ի թիվ 2292 հրամանագրից հանդերձ), սկսած 1994թ. բխող լրացումներով ն փոփոխություններով հիմնական միջոցները, ոչ նյուհունվարի 1-ից ձեռնարկությունների ն որոնք արտացոլվածեն ծախքերը, թական ակտիվները, պաշարները վճարողի հաշվեկշռում,հարկվումեն գույքահարկով: Ձեռնարկությունների գույքահարկի հարկման բազայի որոշման գորֆինանսատնտեսական համար ընդունվում են ձեռնարկությունների հետնյալ հաշվապաԱԱ արտացոլվող

-

-

20.

«Վիմնական արտադրություն»

21. «Սեփական արտադրության կիսապատրաստուկներ» 23. «Օժանդակ արտադրություն»

տնտեսություններ» արտադրություններ գւիք ժամանակաշրջանի ծախսեր»

29.

աար

30. «Ոչ

Տ

կապիտալ

ն

աշխատանքներ»

արտադրանք» «Ապրանքներ»(գնման գներով) -44, «Շրջանառության ծախքեր» Հարկման բազայում հաշվի են առնվում նան հաշվեկշռի ակտիվի 2-րդ հատվածի «Այլ պաշարներ ն ծախսեր» հոդվածում արտացոլված այլ պաշարներնու ծախսերը: Հաշվետու ժամանակաշրջանում գույքի միջին ւտարեկան արժեքը որոշվում է հեւոնյալ կերպ. հաշվետու տարվա հունվարի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսին գումարվում է հաշվետու ժամանակաշրջանին հաջորդող եռամսյակի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսը, ինչպես նան հաշվետու ժամանակաշրջանիյուրաքանչյուր եռամսյակի1-ի դրությամբ ձեռնարկության գույքի արժեքը, Ա ստացված գումարը բաժանվում է չորսի: Եթե ձեռնարկությունը հիմնադրվել է որնէ եռամսյակում, բացի առագույքի միջին տարեկան արժեքը որոշվում է հետնյալ կերպ. ջինից,՝ ապա հիմնադրմանեռամսյակի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսին գումարվում է հաշվետու ժամանակաշրջանին հաջորդող եռամսյակի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսը ն հաշվետու ժամանակաշրջանիմյուս եռամսյակների 1-ի դրությամբ գույքի արժեքը Ա ստացված հանրագումարը բաժանվումէչորսի: Եթե ձեռնարկությունը հիմնադրվել է եռամսյակի առաջին կեսին (մինչն եռամսյակի երկրորդ ամսվա 15-ը ներառյալ), ապա գույքի միջին տարեկանարժեքը որոշելիս հիմնադրմանժամանակաշրջանըվերցվում է ամբողջ եռամսյակի հաշվարկով: Եթե հիմնադրվել է եռամսյակի երկրորդ կեսին, ապա այդ արժեքը հաշվարկվում է՝ սկսած հիմնադրման եռամսյակինհաջորդող եռամսյակի 1-ից: Գույքահարկի արտոնությունները Գույքահարկովչեն հարկվում. նոր սւռեղծվածձեռնարկությունները,կազմակերպությունները, հիմնարկները` գրանցումից հաշված մեկ տարվա ընթացքում, բացառությամբ՝ լուծարված (վերակազմավորված)ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների, հիմնարկների, դրանց մասնաճյուղերի ն կառուցվածքային ստորաբաժանումներիբազայի վրա ստեղծվածները, հաշմանդամներիհասարակական կազմակերպությունները,ինչպես նան այն ձեռնարկությունները,կազմակերպությունները,հիմնարկները, -

-

40. «Պատրաստի

41.

ներկայացուցչություն-

վարկը: Համաձայն

հական -

-

-

-

հաշ

ակտիվում վնեմեա ր

ացորդները.

«Հիմնական միջոցներ» ն 03. «Երկարաժամկետվարձակալված հիմնական միջոցներ»` հանած 02. «Հիմնական միջոցների մաշվածք» հաշվում հաշվառվող մաշվածքը 04. «Ոչ նյութական ակտիվներ»`հանած 05.«Ոչ նյութական ակտիվմաշվածքը ների մաշվածք» հաշվում հաշվառվող 10. «Նյութեր» 11. «Աճեցվող ն բտվող կենդանիներ» 12. «Փոքրարժեք ն արագամաչառարկաներ»՝հանած 13.«Փոքրարմաշվածք» հաշվում հաշվառվող ժեք ն արագամաշ առարկաների 01.

|

-

մաշվածքը

-

15.

-

16.

:

ձեռնարկությունը

-

-

ձեռքբերում» «Նյութերի «Շեղում նյութերի արժեքից» մթերում ն

14.4.

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԳՈՒՅՔԱՀԱՐԿ

ՌԴ հարկային կազմում ներառված է նան ձեռնարկու թյունների գույքահարկը: Գույքահարկի վճարողներըեն հանդիսանումՌԴ օրենսդրությամբ իրավաբանականանձ համարվող ձեռնարկությունները, հիմնարկուն թյունները (ներառյալ բանկերը ն վարկային հիմնարկությունները) ներդրումներով այդ թվում արտասահմանյան կազմակերպությունները, գործունեություն իրականացնողհամատեղ միավոձեռնարկատիրական րումները ն կազմակերպությունները,մշտական ներկայացուցչությունֆիրմաների, բանկերի ները ն ՌԴ տարածքումգործող արտասահմանյան ն կազմակերպությունների այլ առանձին ստորաբաժանումները: Հարկման օբյեկտներ չեն հանդիսանումբնակչության սոցիալական

համակարգի

-

-

-

Է

``

։

մար Աա Աի պաշտպանության հաշարժեքի Չույքի եռնարկությունների մակարդակի ն

Մ

միջին տարեկան մակը: Համաձայն ՌԴ նախագահի«Հարկման ն տարբեր բյուջեների փոխհարաբերություններիմի քանի փոփոխությունների

-

20.

«Վիմնականարտադրություն»

21. «Սեփականարտադրության կիսապատրաստուկներ» 23. «Օժանդակ արտադրություն» 29. «Սպասարկողարտադրություններ ն տնտեսություններ» 30. «Ոչ աշխատանքներ» կապիտալ լ ե ախսեր»

ու

Իրվ

Գելիք ժամ թն յո կաշրջանի գներ նգան Թրա « ր գըրով) «մպրանք -

31.

լրք

«ամա

Ն

ր»

ծախքեր» «Երջանառության Վարկման բազայում հաշվի են առնվում նան հաշվեկշռի ակտիվի 2-րդ հատվածի «Այլ պաշարներ ն ծախսեր» հոդվածում արտացոլված -

44.

պաշարներնու ծախսերը:

այլ

Վաշվետու ժամանակաշրջանում գույքի միջին տարեկան արժեքը որոշվում է հետնյալ կերպ. հաշվետու տարվա հունվարի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսին գումարվում է հաշվետու ժամանակաշրջանին հաջորդող եռամսյակի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսը, ինչպես նան հաշվետու ժամանակաշրջանիյուրաքանչյուր եռամսյակի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքը, ն ստացված գումարը բաժանվում է

Աակության

Կեր 22 ե 22 2292. հրամանագրից ԱԱՈՈՒՅը ուններով ցումնե հանդերձ) սկսած

փոփոխութ

ր ով Ն բող խող լ լր 1994թ թյ հունվարի 1-ից ձեռնարկություններիհիմնական միջոցները, ոչ նյուարտացոլվածոն ՝

:

եգույքահարկով: վճարողի հաշվեկշոում հարկվում '

'

Ձեռնարկությունների գույքահարկի հարկման բազայի որոշման

գորհամար ընդունվում են ձեռնարկություններիֆինանսատնտեսական արտացոլվող հետնյալ հաշվապա

հաշիվնեի հանան մնացորդները Աոանց: 01. ԲՂիմնական Պիլոնների, մաշ :

-

եա ված վածք» վում պառվո լ, Հ ոն Ք յութակ նեիՀ ր հաշվում ածք հաշվառվող րրա

ջոցներ

հա Ա

ի

Հ

ա

շ

նյութական

05.«Ո,

լ

։

ակտիվ-

ղ մա սաշկածքը

շ

շվու

|

-

«Աճեցվող ն բտվող կենդանիներ»

11.

գ

-

15.

|

շ

ր

եթե ձեռնարկուբյունը հիմնադրվել է որնէ եռամսյակում, բացի առաջինից, ապա գույքի միջին տարեկանարժեքը որոշվում է հետնյալ կերպ. հիմնադրման եռամսյակի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսին գումարվում է հաշվետու ժամանակաշրջանինհաջորդող եռամսյակի 1-ի դրությամբ գույքի արժեքի կեսը ն հաշվետու ժամանակաշրջանիմյուս եռամ1ւթյամ Բ գույքի արժեքը ն ստացվածհանրագումարը

րր աաանկում սյակների

`

շ

շվաօք

ր

եթե ձեռնարկությունը հիմնադրվել է եռամսյակի առաջին կեսին (մինչն եռամսյակի երկրորդ ամսվա 15-ը ներառյալ), ապա գույքի միջին տարեկան արժեքը որոշելիս հիմնադրման ժամանակաշրջանըվերցվում է ամբողջ եռամսյակի հաշվարկով: Եթե ձեռնարկությունըհիմնադրվել է եռամսյակի երկրորդ կեսին, ապա այդ արժեքը հաշվարկվում է` սկսած հիմնադրման եռամսյակին հաջորդող եռամսյակի 1-ից: ցույքահարկի արտոնությունները: Գույքահարկովչեն հարկվում. նոր ստեղծվածձեռնարկությունները,կազմակերպությունները, հիմնարկները` գրանցումից հաշված մեկ տարվա ընթացքում,տաի բացառությամբ՝ լուծարված (վերակազմավորված)ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների,հիմնարկների, դրանց մասնաճյուղերի ն կառուցված-

։

-

Խամաարի ԱԱ արկանէ Բրվածը մաշվածքը

16.

«Նյութերի մթերում ն ձեռքբերում» «Շեղում նյութերի արժեքից»

ստեղծվածները, համրի քային հասարակական կազմակերպությունները, ինչպես իզաար բաների

հաշմանդամների նան այն ձեռնարկությունները,կազմակերպությունները,հիմնարկները, -

հաշիվ 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշիվ 68. «Հաշվարկներ բյուջեի հետ», ենթահաշիվ «Հաշվարկներ գույքահարկի գծով» Գույքահարկի գումարները բյուջե փոխանցելիս հաշվառման մեջ տրվումէ թղթակցություն. Դտ հաշիվ 68. «Հաշվարկներ բյուջեի հետ», ենթահաշիվ «Ղաշվարկներ գույքահարկիգծով» Կտ հաշիվ 51. «Վաշվարկայինհաշիվ»: Դտ

որտեղ հաշմանդամներըկազմում պակաս, քան 50 տոկոսը,

են

աշխատողներիընդհանուր թվի

ոչ

բյուջետային հիմնարկներնու կազմակերպությունները,պետական իշխանության ն կառավարման մարմինները, փաստաբանների կոլեգիան, ֆեդերալ ն այլ նոտարականպալատները: Ընդ որում, բյուջետային կազմակերպություններին են վերաբերում այն հիմնարկներն ու ձեռնարկությունները, որոնց հիմնական գործունեությունը եկամուտների ն ծախսերի նախահաշվի հիման վրա ամբողջությամբ կամ մասամբ ֆինանսավորվում է բյուջեի միջոցների հաշվին, այսինքն` պարտադիր պայման է հանդիսանում նախահաշվով ֆինանսավորման բացումը ն բյուջետային կազմակերպությունների համար նախատեսված կարգով հաշվապահական հաշվառման վարումը: Բյուջետային կազմակերպությունները չեն հանդիսանումձեռնարկություններիգույքահարկ վճարողներ նան այն դեպքում, երբ նրանք ծավալում են ձեռնարկատիրական -

գործունեություն,

գյուղատնտեսականարտադրանքիարտադրության,վերամշակման, պահպանման, ձկան որսի, աճեցման ն վերամշակմանձեռնարկություն-

ները,

հատուկ պրոթեզա-օրթոպեդիկձեռնարկությունները, բնակարանային կոմունալ տնտեսության(բացի հյուրանոցներից) ձեռնարկությունները, հիմնարկներըն կազմակերպությունները: Գույքահարկով չեն հարկվում նան ըստ կնքված պայմանագրի, առանց հետգնման իրավունքի վարձակալության ընդունված գույքը, ինվեստիցիոն ֆոնդերը, ինչպես նան գույքային ֆոնդի ունեցվածքը՝ պետական ն մունիցիպալ ունեցվածքի սեփականաշնորհումից ստացվաժ միջոցների մասով: Գույքային ֆոնդին փոխանցված սեփականաշնորհման միջոցները հաշվապահական հաշվառման մեջ արտացոլում են 55.«Վատուկ հաշիվներ բանկերում» հաշվի դեբետում ն 96.«Նպատակային ֆինանսավորում մուտքեր» հաշվի կրեդիտում: Տվյալ արտոնությանըհամապատասխան,գույքային ֆոնդերը լրաեն ցուցիչ կարգով հարկադրման բազայից հանում հաշվեկշռի ակտիվում արտացոլված 55.«Վատուկ հաշիվներ բանկերում» հաշվի դեբետային մնացորդը(նշված միջոցների մասով): Ձեռնարկությունների գույքահարկի դրույքի սահմանային չափը չի կարող գերազանցելհարկադրմանբազայի 2 տոկոսը: Հաշվառումը: Ձեռնարկություններըբյուջեի հետ գույքահարկի գծով հաշվարկների հաշվառումը տանում են 68. «Հաշվարկներ բյուջեի հետ» -

-

-

ն

հաշվեկշռային հաշվի առանձին «Հաշվարկներ գույքահարկի գծով» ենթահաշվով: Սահմանված կարգով հաշվարկված հարկի գումարը արտացոլվում է հետնյալ կերպ.

Կտ

:

Հաշվարկների ներկայացման ժամկետները: Հաշվետու Ժամանակաշրջանի հարկի ն գույքի միջին տարեկան արժեքի հաշվարկները ձեռնարկություններիկողմից, ըստ գտնվելու վայրի, հարկային մարմիններին են ներկայացվում հաշվապահական հաշվետվության հետ միասին՝ տարեկանն եռամսյակայինհաշվապահականհաշվետվությունների ներկայացմանհամարսահմանվածժամկետներում: ՌԴ օրենսդրությամբ, իրավաբանականանձ հանդիսացող արտասահմանյան ներդրումներով ձեռնարկությունները, ՌԴ տարածքում տեղաբաշխված մշտական ներկայացուցչությունները, արտասահմանյանֆիրմաների, բանկերի ե կազմակերպությունների այլ առանձնացված ստորաբաժանումները,տարվա ընթացքում հարկային մարմիններին են ներկայացնում միայն հարկի ն գույքի միջին տարեկան արժեքի հաշվարկները (բացառությամբ արտասահմանյան ներդրումներով ձեռնարկությունները ըստ տարեկան կտրվածքի) հաշվետու ժամանակաշրջանին հաջորդող ամսի 30-ին:

74.5. ՌՈՒՍԱՍՏԱՆԻ

ԴԱՇՆՈՒԹՅԱՆ

ԾԱՆԱՊԱՐՊԱՅԻՆ

ՄԱՍԻՆ

ՖՈՆԴԻ

ՎԱՐԿԵՐԻ

Ձեռնարկությունների կողմից ճանապարհային ֆոնդերին վճարվող հարկերին վերաբերում են. Վառելիքա-քսանյութերի իրացման հարկ: Այն վճարում են (անկախ սեփականությանձնից, գերատեսչականենթակայությունից ն կազմակերպաիրավական ձնից) բոլոր ձեռնարկությունները, միավորումները, կազմակերպությունները ն ձեռնարկատերերը: Վառելիքա-քսանյութեր են համարվում բենզինը, դիզելային վառելիքը, յուղը, խտացված ն հեղուկ գազը: Յարկի դրույքը սահմանված է դրանց արժեքի 25 տոկոսի չափով: Հաշվապահական հաշվառման մեջ հարկի հաշվարկման դեպքում .էհետնյալ գրանցումը,

կատարվում

հաշիվ 80. «Շահույթ վնաս» բյուջեի հետ», հաշիվ 68. «Հաշվարկներ իսկ փոխանցմանդեպքում Դտ հաշիվ 68. «Հաշվարկներ բյուջեի հետ» Կտ հաշիվ 51. «Հաշվարկայինհաշիվ»: Կվտոտրանսպորտային միջոցների ձեռք բերման հարկը վճահիմնարկրում են այն ձեռնարկությունները, կազմակերպությունները, ու ն փոխանակության, առք վաճառքի, ները ձեռնարկատերերը,որոնք լիզինգի ն կաճոնադիրկապիտալիմուծումներիճանապարհով ձեռք են բերում ավտոտրանսպորտայինմիջոցներ: Հարկի վճարումը կատարվում է ավտոտրանսպորտայինմիջոցների գրանցման վայրում, վերաձնակերպմանժամանակ: Դրա չափը սահմանված է վաճառքի գնի հանդեպ տոկոսային դրույքով (առանց ԱԱՀ-ի ն ակցիզների)` բեռնատար ավտոմեքենաների,պիկապների, մարդատար ֆուրգոնների, ավտոբուսների, հատուկ ն մարդատարավտոմոբիլների համար` 20 տոկոս, կցասայլերի ն կիսակցասայլերիհամար 10 տոկոս: Գրանցումը ն վերաձնակերպումըկարող է կատարվել միայն ավտոտրանսպորտային միջոցների ձեռքբերման հարկի վճարման մասին հանձնարարագրիկամ անդորրագրիներկայացմանդեպքում: Հաշվապահական հաշվառման մեջ հարկի հաշվարկումը արտացոլվում է. Դտ հաշիվ 08. «Կապիտալներդրումներ» Կտ հաշիվ 67.«Յաշվարկներ արտաբյուջետայինվճարումների գծով», ն

Դտ

Կտ

ներառելով ձեռք բերվածօբյեկտի սկզբնականարժեքի մեջ՝ հաշիվ 01. «Գիմնականմիջոցներ» Կտ հաշիվ 08. «Կապիտալներդրումներ»,

Դտ

մաշվածքիհաշվառման միջոցովծախսերիփոխհատուցումը՝ հաշիվներ 20, 25, 26 Կտ հաշիվ 02. «Հիմնականմիջոցների մաշվածք», պարտքիմարումը Դտ հաշիվ 67. «Վաշվարկներարտաբյուջետայինվճարումներիգծով» Կտ հաշիվ «Ղաշվարկային հաշիվ»: Դտ

53.

ավտոմոբիլային ճանապարհներից օգտվելու հարկ, որի վճարողները ինքնուրույն հաշվեկշիռ ն հաշվարկային հաշիվ ունեցող իրավաբանական անձինք են, ներառյալ ՌԴ տարածքումարտասահմանյան ինվեստիցիաներ ունեցող ձեռնարկությունները, մշտական ներկայացուցչությունների միջոցով ձեռնարկատիրականգործունեություն ծավալող միջազգային կազմակերպություններնու միավորումները, արտասահմանյանիրավաբանական անձինք ն այլ կազմակերպությունները: .

տեառանձին գործունեության է յուրաքանչյուր Հարկը հաշվարկվում սակի գծով ելնելով հետնյալ դրույքներից. աշխատանքներին 0,4 տոկոս` իրացվածարտադրանքի,կատարված

գումարից. մատուցվածծառայությունների 0.03 տոկոս` մթերող, առնտրական(այդ թվում մեծածախ առնտրան մատակարարող-վաճառող կազմակերկազմակերպությունները) մեջ հաշվառման Հաշվապահական պությունների շրջանառությունից: հարկի գումարը ներառվում է արտադրանքի, աշխատանքների,

կան.

մեջ. ծառայություններիինքնարժեքի

հաշիվներ 20, 25. 26, 46 վճարումներիգծով»: հաշիվ 67.«Վաշվարկներ արտաբյուջետային որի վճարողներեն տերերից, միջոցների Չարն տրանսպորտային միջոցներ ունեցող ձեռնարկություննեհանդիսանումտրանսպորտային մեքենայիմակնիշից է րը: Հարկը հաշվարկվում շարժիչի հզորությունից, համար տարեկան միավորի ն շարժիչի հզորության յուրաքանչյուր հարկի մեծությունիցելնելով: ն Հարկը հաշվարկվում է տրանսպորտիմիջոցներիտերերից արտա67 ն հաշվի «Հաշվարկներ ցոլվում 26 ն 44 հաշիվների դեբետում գծով» ենթահաշվի հարկի տերերի միջոցների տրանսպորտային Դտ

Կտ

կրեդիտում:

համեմատությամբ աշխատանքի Նորմավորվող մեծության 1994 թվա-, վճարման փաստացի ծախսերի գերազանցմանհարկ: ազատված շահութահարկից կանից աշխատանքիվճարման ծախսերի սահմանված նվազագույն ՌԴ օրենսդրությամբ չափը հավասար է հանվածէ հարկադրմանբարձրացված վեցապատիկին, աշխատավարձի դրույքի կիրառումը(50 տոկոս): Հարկի մուծումը կատարվումէ բոլոր վճարողներիկողմից անկախ գործունեությանարդյունքների, շահույթի հարկման արտոնությունների

առկայությունից:

ման Նորմավորվողմեծությանհամեմատությամբ,աշխատանքիվճարմա հարկից ազատվում են` գյուղափաստացի ծախսերի գերազանցման սովցիական, ֆերմերային տնտեսությունները, կոլտնտեսությունները, այն դեպքում, ձեռնարկությունները գյուղատնտեսական ոզներո ն այլ

արտադրանքի գյուղատնտեսական աեսեփական՝ արտադրության հասույթը գերազանցում արտադրանքի(աշխատանքների, է իրացման ընդհանուր գումարի 70 տոկոսը: հասույթի իրացման ծառայությունների) Մասսայական տեղեկատվությանմիջոցների արտադրանքիարտասպասարկումիրականացնողհրատադրության նյութատեխնիկական ն րակչական այլ հիմնարկներում(ՌԴ «Զանգվածայինտեղեկատվության միջոցներիմասին» օրենքի 2-րդ հոդված), գիտության,գրականու487

թյան, արվեստի ստեղծագործությունների հրատարակման պայմանա-

գրերով վճարվող հոնորարների ծախսերի գումարը չի ներառվում «Աշխատանքի վճարման գծով ծախսեր» տարրի կազմի մեջ, այլ հաշվառվում է «Այլ ծախսեր» տարրով: Այսպիսի կարգը գործում է 08.04.93 թ-ից համաձայն հրատարակչական գործունեության գծով արտադրանքի (աշխատանքների, ծառայությունների) ինքնարժեքում ներառվող ծախսերի կազմի ճյուղային առանձնահատկությունների: էին Նախկինում հեղինակային հոնորարները արտացոլվում «Աշխատանքիվճարման գծով ծախսեր» տարրով:

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

75.7.

ՉԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆԸ,

ՆՐԱ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ

ԿԱԶՄԸ

Հաշվետվությունը ձեռնարկության, ընկերությանաշխատանքի արդյունքների ն պայմաններիմասին տեղեկություններիամբողջություննէ, որը ներկայացվում է տնտեսավարությամբզբաղվող համապատասխան սուբյեկտներին ձեռնարկության գործունեության վերլուծության, վերահսկման ե կառավարման նպատակով: Հաշվետու տեղեկատվությունը պարունակում Էէարտադրանքի,աշխատանքներին ծառայությունների իրացման, դրանց արտադրության ծախսերի, տնտեսական միջոցների վիճակի ե դրանց կազմավորման աղբյուրների, աշխատանքի ֆինանսական արդյունքներիմասին տեղեկություններ: Հաշվետվության հիմնական խնդիրն է գործունեության հետագա աճի Ա կատարելագործման, արտադրանքիորակի բարձրացման ու տեսականու փոփոխման,«նոու-հաուի» ն այլ մշակումների շնորհիվ շուկայում կայունության հասնելու ռեզերվների բացահայտումը: Վաշվետվության տվյալներով, ղեկավարը հաշիվ է տալիս աշխատանքային կոլեկտիվին, հիմնադիրներինն կառավարմանու վերահսկողության այլ կառուցվածքներին(բանկեր, ֆինանսականու հարկային մարմիններ): Նախ նշենք, որ ձեռնարկությունները (բացառությամբ`արտասահմանյան ներդրումներովձեռնարկությունների) պարտադիրկարգով ներկայացնում են եռամսյակային ն տարեկան հաշվետվություն հետնյալ հասցեներով. սեփականատերերին(ունեցվածքը տնօրինելու լիազորված մարմիններին, մասնակիցներին, հիմնադիրներին)` հիմնադիր փաստաթղթերինհամապատասխան, պետականհարկայինտեսչությանը(մեկ օրինակ), այլ պետական մարմինների, որոնք ՌԴ գործող օրենսդրությանը համապատասխանպարտավոր են ստուգել ձեռնարկությանգործունեության առանձին կողմերը նե ստանալ համապատասխանհաշվե-

-

-

տվություն:

հաշվապահական հաշվառման ն հաշվետվության մասին Կանոնադրությանու դրանում կատարվածփոփոխություններին լրացումների համաձայն. 1. Բոլոր ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների համար հաշվետու տարի է համարվում հունվարի 1-ից մինչն դեկտեմբերի 31-ը ընկած ժամանակահատվածը: ՌԴ-ում

Նոր ստեղծվող ձեռնարկությունների ու կազմակերպությունների համար առաջին հաշվետու տարի է համարվում իրավաբանականանձի կարգավիճակ ստանալու օրվանից մինչն դեկտեմբերի 31-ը ընկած ժամանակահատվածը: Հոկտեմբերի 1-ից հետո ստեղծվածնոր ձեռնարկություններին (սակայն ոչ լուծարված /վերակազմված/ ձեռնարկությունների ն նրա կառուցվածքայինստորաբաժանումներիբազայի վրա) թույլատրվում է հաշվետու տարի համարել իրավաբանական անձի իրավունք ստանալու օրվանից մինչն հաջորդ տարվա դեկտեմբերի31-ը ընկածժամանակաշրջանը: 3. Ձեռնարկությունը (բացառությամբ` արտասահմանյան ներդրումներով ձեռնարկությունների) 1993 թ. հուլիսի 1-ից ներկայացնում է. տարեկան հաշվապահականհաշվետվություն` հաշվետու տարվան հաջորդող տարվա ապրիլի 1-ից ոչ ուշ, եռամսյակային հաշվապահական հաշվետվություն՝ ժամանակաշրջանըլրանալուց հետո 30 օրից ոչ ուշ: 4. Արտասահմանյաններդրումներով ձեռնարկությունը ներկայացնում է տարեկան հաշվապահական հաշվետվություն` հաշվետու տարվան հաջորդող տարվամարտի 15-ին: Հաշվետվությունը ստորագրվում է ձեռնարկության ղեկավարի ն գլխավոր հաշվապահի կողմից, իսկ եթե հաշվառումը ձեռնարկությունում իրականացվում է պայմանագրային հիմունքներով մասնագիտացված կազմակերպության կամ մասնագետի կողմից, ապա այն ստորագրվում է հաշվառումը վարող անձի կողմից: Հիշեցնենք, որ ձեռնարկության տարեկան հաշվապահական հաշվետվությունը տնտեսական գործունեության արդյունքների, ունեցվածքային ն ֆինանսական դրության վերաբերյալ ենթակա է հրապարակման 2.

-

հաշվետու

-

շահագրգիռ մարմինների(բորսաների, գնորդների,մատակարարներին այլնի) համար: Վրապարակվողհաշվետվության արժանահավատությունը հաստատվում Էէանկախ աուդիտորական կազմակերպության

կողմից:

Ձեռնարկության տարեկան հաշվապահական հաշվետվությունը, մինչե հաճապատասխանմարմիններին ներկայացնելը քննարկվում ն հաստատվում է հիմնադիրփաստաթղթերովսահմանվածկարգով: ՌԴ ֆինանսների նախարարությանկողմից հաստատվածեն տարեկան հաշվետվության հետնյալ ձները՝ թիվ 1.«Ձեռնարկության հաշվեկշիռ», թիվ 2.«Հաշվետվություն ֆինանսական արդյունքների ն դրանց օգտագործման մասին», թիվ 5.«Ձեռնարկության հաշվեկշռի հավելված», որը կազմված է ինը բաժիններից. 1.«Ֆոնդերի շարժը», 2.«Փոխառու միջոցների շարժը», 3.«Դեբիտորական ն կրեդիտորական 4.«Ոչ նյութականակտիվների կազմը տարեվերջին», 5.«Հիմպարտքը»,

|

նական միջոցների առկայությունն ու շարժը», 6.«Ֆինանսական ներդրումներ», 7.«Սոցիալական ցուցանիշներ», 8.«Տեղեկանք կապիտալ ներդրումների ֆինանսավորման ն այլ ֆինանսական ներդրումների միջոցների շարժի մասին», 9.«Տեղեկանք արտահաշվեկշռային հաշիվներում հաշվառվող արժեքների առկայության մասին»: Ստորն ներկայացվածհաշվեկշիռը մտնում է ինչպես եռաճսյակային, այնպես էլ տարեկանհաշվետվության կազմի մեջ: Դա, այսպես կոչված՝ «նետտո» («զուտ») հաշվեկշիռն է, որը թույլ է տալիս շահագրգիռ մարմիններինտեղեկացնել ձեռնարկության զուտ արժեքի մասին, քանի է հաշվեկշռի հանրագումարի մեջ՝ որ ունեցվածքի արժեքը մտնում առանց հիմնական միջոցների, ոչ նյութական ակտիվների, ՓԱԱ-ի ն այլնի մաշվածքի, իսկ շահույթի գումարը մտցվում է հանրագումարի մեջ միայն հաշվետու ժամանակաշրջանում՝ դրա չբաշխված մեծության չափով: Հասկանալի է, որ ձեռնարկության տնտեսական գործունեության վերլուծության նպատակովհաշվեկշռում պահպանվել են հետնյալ ցուցանիշները` սկզբնական արժեքը ն մաշվածքը, ստացված ն օգտագործված շահույթը, սակայն հաշվեկշռում դրանց դասավորությունը փոխվել է: Դրանք գրանցվում են միաժամանակ կամ ակտիվում, կամ պասիվում,այսինքն այն ցուցանիշի հետ, որին վերաբերում են:

15.2. ԳՈՒՅՔԱԳՐՈՒՄ

Գույքագրումը որոշակի պահին միջոցների ու դրանց աղբյուրների փաստացի առկայության, փաստացի կատարված ծախսերի սահմաչՀ նումն է գույքագրվող օբյեկտի բնեղեն վերահաշվարկի, այսինքն՝ մնացորդների դուրս բերման կաճ հաշվային գրանցումների ստուգման

Ճանապարհով:

Գույքագրման միջոցով ստուգում ենընթացիկ հաշվառման տվյալների ճշտությունը ն հայտնաբերում հաշվառման մեջ թույլ տրված սխալները. հաշվառում են հաշվի չառնված տնտեսական գործառնությունները, վերահսկում են նյութական պատասխանատուանձանց մոտ գրանցված այս կամ այն տնտեսականմիջոցների պահպանվածությունը: Այսպես,ՌԴ հաշվապահական հաշվառմանն հաշվետվությանմասին կանոնադրությանմեջ, որը հաստատվել է 20.03.92 թ. թիվ 10 որոշմամբ, նշված է, որ հաշվապահականհաշվառման ն հաշվետվության տվյալների արժանահավատությանապահովման նպատակով ձեռնարկությունները. հիմնարկություններըանց են կացնում գույքի ն ֆինանսական պարտավորություններիգույքագրում: 49՛

Գույքագրումները լինում են լրիվ ձեռնարկության բոլոր ռեսուրսներն ընդգրկող ն մասնակի` տնտեսական միջոցների միայն որոշակի խումբ ընդգրկող, օրինակ՝ նյութերը մեկ պահեստում: Գույքագրումները կարող են լինել պլանային ն արտապլանային: Գույքագրումների քանակը հաշվետու տարում, դրանց անցկացման ամսաթվերը, դրանց ընթացքում ստուգվող գույքի ն պարտավորությունների ցանկը սահմանվում են ձեռնարկության կողմից, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ գույքագրումը պարտադիրէ, այն է. ձեռնարկության, կազմակերպության ունեցվածքը վարձակալությամբ տալու, հետգնման,վաճառքի դեպքում, ինչպես նան պետական կամ տեղականիշխանության ենթակայությանձեռնարկությունը բաժնետիրականընկերության կամընկերակցության վերակազմավորելու ժամանակ, տարեկան հաշվապահական հաշվետվությունը կազմելուց առաջ, բացառությամբ այն ունեցվածքի, որի գույքագրումը կատարվել է հաշվետու տարվա հոկտեմբերի 1-ից ոչ շուտ: Շենքերի, կառույցների ն հիմնական միջոցների այլ անշարժ օբյեկտների գույքագրումը կարող է կատարվել երկու-երեք տարին մեկ, իսկ գրադարանային ֆոնդերինը՝ հինգ տարին մեկ անգամ: Ծայր հյուսիսում գտնվող շրջաններում ն դրանց հավասարեցվածվայրերում ապրանքների, հումքի ն նյութերի գույքագրումը կարող է կատարվել դրանց ամենափոքր մնացորդներիժամանակաշրջանում, նյութական պատասխանատու անձանց փոխվելու ժամանակ (գորժերի ընդունման-հանձնմանօրվա դրությամբ), հափշտակություններիկամ չարաշահումների, ինչպես նան արժեքների փչացման փաստերի բացահայտմանժամանակ, հրդեհի կամ տարերայինաղետներիդեպքում: Գույքագրման ն այլ ստուգումների ժամանակ գույքի փաստացի առկայության ն հաշվապահականհաշվառման տվյալների միջն բացահայտվածտարբերություններըկարգավորվում են հետնյալ ձնով. հիմնական միջոցների, նյութական արժեքների, դրամական միջոցների ն այլ ունեցվածքի գծով հայտնաբերվածավելցուկը ենթակա է մուտքագրման ն ուղղվում է ֆինանսական արդյունքների կամ ֆինանսավորման (ֆոնդերի) )3չավելացմանըդրա առաջացման պատճառների ն մեղավորներիհետագա որոշմամբ, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հաստատված նորմաների սահմաններում արժեքների կորուստը դուրս է գրվում ձեռնարկության ղեկավարի կարգադրությամբ, համապատասխանաբար` արտադրության, շրջանառության ծախսերին կամ ֆինանսավորման (ֆոնդերի) պակասեցմանը. կորստի նորմաները կարող են

-

-

-

-

-

-

-

"

կիրառվել միայն փաստացի պակասորդներիբացահայտմանդեպքում, իսկ նորմաների բացակայությանդեպքում կորուստը դիտվում է որպես գերնորմատիվայինպակասորդ, բնականկորստի նորմաները գերազանցող նյութական արժեքների, դրամականմիջոցների ն այլ ունեցվածքի պակասորդները,ինչպես նան փչացումը վերագրվում են նյութական պատասխանատուանձանց: Այն դեպքում, երբ մեղավորները պարզվածչեն կամ նրանցից գանձումը մերժյլած է դատարանիկողմից, պակասորդներիցն փչացումներից կորուստները դուրս են գրվում արտադրության շրջանառության ծախսերին կամ ֆինանսավորման (ֆոնդերի)

պակասեցմանը: Քննարկենք դեբիտորների Ն կրեդիտորների հետ հաշվարկների գույքագրմանկատարմանկարգը: Դեբիտորների ն կրեդիտորների հետ հաշվարկների գույքագրումը կայանում է համապատասխան ձեռնարկությունների, կազմակերպությունների ն առանձին անձանց հետ հաշվարկների փոխադարձստուգման մեջ: Ձեռնարկության հաշվապահականհաշվառման տվյալներով այս կամ այն դեբիտորի պարտքի գումարների գրանցումները համեմատվում են պարտքերի գումարների գրանցումների հետ` դեբիտոր ն կրեդիտոր ձեռնարկությունների հաշվապահական հաշվառման տվյալներով: Այն ձեռնարկություններում,որոնք հաշվառում են իրացումը աշխատանքների հանձնման ն առաքման պահից, դեբիտորական պարտքի գույքագրման մեջ հատուկ տեղ են գրավում արտադրանքի, աշխատանքների ու ծառայություններիդիմաց ժամկետանցվճարումները: Տվյալ դեպքում կասկածելի պարտքերի պահուստաֆոնդը ստեղժվում է այն վճարմանփաստաթղթերիլրիվ գումարի չափով, որոնց գծով լրացելէ պայմանագրովսահմանվածվճարման ժամկետը: Հաշվարկների ստուգումը կատարվում է կամ նամակ ուղարկելու, կամ հաշվապահության աշխատողին դեբիտոր համարվող ձեռնարկություն գործուղելու ճանապարհով: Այն դեպքում, երբ հաշվային աշխատողը անձամբ է մեկնում հաշվարկներըստուգելու, ստուգումը վերջացնելուց հետո կազմումէ ակտ: Համեմատության ժամանակ կարող է պարզվել, որ պարտքը դարձել է անիրական՝ ձեռնարկություններըլուծարվել են ն իրավահաջորդները հայտնի չեն, անցել է հայցային վաղեմության Ժամկետը, դեբիտորը չի ն այլն: Այսպիսի դեպքերում ձեռնարկության ճանաչում պարտքը հաշվապահությունումկազմվում են անհուսալի դեբիտորականպարտքերի ցուցակներ: Ցուցակներում յուրաքանչյուր դեբիտորի ն կրեդիտորի դիմաց նշվում է պարտքը անիրականճանաչելու պատճառը:

Նշված ցուցակները ներկայացվում են կենտրոնական գույքագրման հանձնաժողովի քննարկմանը: Հանձնաժողովի եզրակացությունից հետո, ձեռնարկության ղեկավարի կարգադրությամբ, հայցային վաղեմության ժամկետը լրացած պարտքերը, ինչպես նան դատարանի կողմից որոշված, սակայն պարտատիրոջ անվճարունակության պատճառով են գրվում կասկածելի պարտքերի չգանձված պարտքերը դուրս պահուստաֆոնդի (այլ պարտքեր) հաշվին: Դեբիտորական պարտքերը դուրս են գրվում թիվ 7 տեղեկագրով ն թիվ 8 օրագիր-օրդերով, դեբիտորներիհաշիվների կրեդիտով, որոնցով հաշվառված է եղել պարտքը՝ թիվ 80, 82 հաշիվների դեբետի թղթակցությամբ: Պարտատիրոջ անվճարունակության պատճառով վնասներով պարտքերի դուրս գրումը չի համարվում պարտքի վերացում: Այն ենթակա է արտահաշվեկշռայինհաշվառման՝ հինգ տարվա ընթացքում: Դուրս գրվող չպահանջված կրեդիտորականպարտքը հաշվեգրվում է ձեռնարկության օգուտներին: Ձեռնարկությունում տնտեսական միջոցների գույքագրման ժամանակամիջոցում ստեղծվում է կենտրոնական գույքագրման հանձնաժողով, որը ճշակում գույքագրման պլանը: Գույքագրման արդյունքներըքննարկվում են գույքագրման հանձնաժողովի կողմից, որը որոշում է, թե ում հաշվին պետք է վերագրվեն պակասորդները կամ ինչպես պետք է մուտքագրվեն ավելցուկները: Հանձնաժողովի որոշումները արձանագրվում են: Արձանագրությունները, կախվածպակասորդներիմեծությունից ն բնույթից, հաստատվում են ձեռնարկության ղեկավարի կամ վերադաս կազմակերպությանկողմից` ձեռնարկության ղեկավարությանմիջնորդությամբ: Հաստատված արձանագրությունների հիման վրա հաշվապահությունը կատարում է գրանցումներ ըստ հաշիվների, այդպիսով գույքագրման ն ընթացիկհաշվառման տվյալները (տես՝ հավելված 2):

է

-

լ

Ախվա վերջին, օրագրա-օրդերային ձնի հաշվային ռեԳումարների փոխանցման ն դրանց փակման աշխագիստրներու| խջորդականությունըհետնյալն է. տանքների վերժնմանթերթիկներից դեբետային ն կրեդիտային շրջանաանց են կացնում օրագիր-օրդերներին տեղեկառությւնները հաճապատասխաննշումներ վերծանման չեըջկ̀ատարելով գրի ն օրագիր-օրդերներում, թերթկներում ն թիվ տեղեկագրից 50. «Դրամարկղ» հաշվի դեբետով թիվ 51. «Հաշվարկային հաշիվ» հաշվի դեբետով հանտեղհագրից փոխադրում են թիվ 3,101, 13 օրագիր-օրդերրագոմարները մատում:

-

-

-

ներիմեջ, են անալիտիկ հաշվառմանթիվ 7,12,14,15,16,17 հաշվարկում

ե

որից հետո հառրաայլ չեղեկագրերի հանրագումարները, են համապատասխան գումյրայինտվյալները արտացոլում

օրաժր-օրդերներում, ՞

հաշպրկում շրջանառութ կրեդիտային հաշիվների հանրագումարն են

ԼԸ րն ն նե ր ը րըօրագիր-Օրդերը Եթեօրագիր-օրդերն րա ալիտիկ վալ պարունակում հաշիվների են լ Նա աշվարկ Ժուի րարու ոխկա դը հաջորդ շիներով Օ ինան, բեր ոա նե իվ 1 հանրա եզիստլ ների ԱԱ որը արտացոլում հանրագումարը, է5' Գ ր մայն սյունակի ն 50ա վի կրե իտի է համեանցու յունըետք օրագիր-օրոււ -

հաշվի նույն հաշիվների թղթակցությո արտամատվիդերեւ թիվ տե Լ եկաօրի հանրագումարիհետ: Ցուցանիշների այդպիսի համեմասյունսվի է բոլոր օրագիր-օրդերների գծով: Այնուհետն, օրատումը կիրավում

ցոլող

-օրդերնրից Գլխավոր գրքի մեջ գրանցում են մեկ կամ մի քանի լրեդիտիգծով շրջանառությունը ն դրա հետ թղթակցող բոհամապատասխանեցնելով դեբետի գումարները: Դրանից հետո, ըստ յուրաքանլոր հաշիվնրի հաշվի, հաշվարկում են շրջանառություններըդեբետի չյուր սինթեմիկ գծով ն որոշւմմնացորդները հաջորդ ամսվա 1-ի դրությամբ: Գլխավոր

75.3. ՉԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ ԿԱԶՄԵԼՈՒ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ

ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՈՒՄԸ

կատարվում են միայն օրագիր-օրդերներից: գրքում գրաումնորը գրանցումները կատարելուց հետո օրագիր-օրդեԳլխավորգրքում Եռամսյակային կամ տարեկան հաշվետվությունների ժամանակին է գումարները արտանշում` «շրջանառությունների րում կատալվում կազմումը ապահովելու համար սահմանում են հաշվապահությանբոլոր ն են հաշվապաամսաթիվը, կատարողի գլխավոր ցոլված են»,Դրվում ստորաբաժանումների աշխատանքի ամփոփ գրաֆիկ նշելով աշխահի ստորագրւթյունները: տանքների կատարման ժամկետը: Հաշվառման աշխատանքները ձեռհաշիվների մնացորդները որոշելուց հետո, Գլխավոր ԳոՔում,ըստ են անալիտիկ տվյալների հետ, կազմում են քով կատարելու դեպքում, գրաֆիկով սահմանվածժամկետներում ամհամմատում դրանք փոփում են օրագիր-օրդերներիհանրագումարները,անհրաժեշտության հաշվեկշիռընմյուս հաշվետու աղյուսակները՝ օրագիր-օրդերայինձնի տվյալներով: դեպքում գումարները մեկ ռեգիստրիցանց են կացնում մյուսների մեջ ն ռեգիստրների են կատարում հանդիպակացթղթակցող հաշիվների փոխադարձ համե-

ԽՐրերի

'

75.4.

ՉԱՇՎԱՊԱՂՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

Հաշվեկշիռը հաշվապահական հաշվետվության համակարգում գրավում է կենտրոնական տեղը: Տարեկան հաշվետվության կազմում այն ենթարկվել է մեծ փոփոխությունների,քանի որ մոտեցվել է միջազգային ստանդարտներին ն կողմնորոշված է դեպի շուկայական հարաբերությունները: Հաշվեկշռի ակտիվի ու պասիվի հոդվածների բովանդակությունը թույլ է տալիս օգտագործել այն ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին մարմիններին (բաժնետերեր, հիմնադիրներ,մատակարարներ, կրեդիտորներ, բանկեր ն այլն): Վերջիններիս անհրաժեշտ են տեղեկություններ ձեռնարկության աշխատանքի ֆինանսական արդյունքների, նրա ֆինանսական կայունության, կրեդիտորական պարտքերի ծավալների, բանկի վարկերի ու փոխառությունների գծով պարտքերի վերաբերյալ: Ձեռնարկության ներսում հաշվապահականհաշվեկշռային տեղեկատվությունը լայնորեն օգտագործվում է տնտեսական գործունեության վերլուծության, ծախսերի ու կորուստների կրճատման, ռեզերվների որոնման, ձեռնարկության տրամադրության տակ մնացող շահույթի հաշվին վճարվող տուգանքների, տուժանքների պատճառների վերացման |Մեծ է նրա դերը պլանային ն նորմատիվային ցուցանիշհամար: ների հետ համեմատման ժամանակ, որոնք հաշվեկշռում բացակայում են որպես առնտրային գաղտնիք: Վերլուծության համար մեծ տեղեկատվություն են պարունակում թիվ 2 ն 5 ձները: Տարեկան հաշվետվությանըկցվում է բացատրագիր՝ ձեռնարկության ղեկավարի հաշվետու զեկուցումը գործունեության ուղղությունների մասին: Վերջինս ձեռնարկության անալիտիկ կարնորագույն փաստաթղթերից մեկն է: Դրա մեջ բացահայտվում են հիմնական ցուցանիշների՝ թողարկված արտադրանքի քանակի, տեսականու, որակի, իրացման ծավալի, շահույթի գումարի, ինքնարժեքի իջեցման, աշխատանքի արտադրողականության, շահութաբերության բարձրացման ն այլնի վրա ազդող հիմնական գործոնները:Բացատրագրիբովանդակությունը պայմանավորվածէ արտադրության կազմակերպման ն տեխնոլոգիայի

առանձնահատկություններով: Հարկ է նշել, որ «հաշվեկշռի ռեֆորմացիա» (նրա սահմանված կազմում) հասկացությունը վերանում Է, քանի որ շահույթը ն դրա օգտագործումը չնայած հաշվառվում են տարբեր հաշիվներում, սակայն հաշվեկշռի մեջ արտացոլվում են պասիվի միննույն բաժնում ն հանրագումարի մեջ չեն մտնում: Ռեֆորմացիա կարելի է անվանել միայն այդ հոդվածների հետագա դուրս բերումը հաշվեկշռից տարեկան շրջանառությունների գումարներով, քանի որ այդ տողերը կպարունակեն ան497

հրաժեշտ տեղեկություններ տարեսկզբից շրջաճառությունների նոր գումարների մասին: հաշվառման հաշիվներում տարեսկզբի դրությամբ Վաշվապահական են կատարվում գրառումներ81. «Շահույթի օգտագործում»ն 80. «Շան հույթ վնաս» հաշիվներիփակմանգծով. 81 հաշվի հաշվետու տարվա դեբետի շրջանառությանգումարով

ճշտված 81 հաշիվը փակվումէ 200 հազ. ռուբլի գումարով: Դտ հաշիվ 80. «Շահույթ ն վնաս» 200000

Կտ

ռուբ.

հաշիվ 81. «ՇահույթիՕգտագործում»

-

հաշիվ 80. «Շահույթ ն վնաս» հաշիւ 81. «Շահույթի օգտագործում», Շպիույթի չօգտագործված գումարով. Դտ հաշիվ 80. «Շահույթ ն վնաս» Կտ հաշիվ 87. «Չբաշխվածշահույթ»: Հաջորդ հաշվետվություններումն հաշվեկշիռներումվերջին գումարը գրանցվում է «նախորդ տարիներիչբաշխված շահույթ» հոդվածով: Բայց. կապվածտարվա ընթացքում շահույթից կանխավճարայինվճարումների փոխանցմանհետ, կարող է աղաջանալբյուջեի պարտք ձեռճարկությանը, ինչպես նան շահույթի օգտագործման գերազանցում, որը ուղղվածէ հատուկ նշանակմանֆոնդերին կամ պահուստաֆոնդին: Դտ Կտ

-

Ստորն բերվում են ձները:

ձեռնարկության տարեկան հաշվետվության

.

Ար

աող իոհազ. նացած համար: շահու

ուջեին

հաշվետվության համար

Հտարածվել է հատուկ նշանակման

32:96 (96 հազ.

ֆոնդերիգոյացման

ռուբ.,

ռուբ.)

10«6 (30 պպահուստաֆոնդին՝

չափով վնաս (դեբետ հաշիվ 80. «Շահույթ ն վճաս», կրեդիտ հաշիվ 46. «Արտադրանքի/աշխատանքների, ծառայությունների/ իրացում»): Այսպիսով, բյուջեին վճարումները ե բոլոր այլ փփոխանցումները պետքէ կատարվեն ելնելով200 հազ. ոուբ. շահույթիգումարից: հաշվառմանմեջ նշված գործառնություններըկւսրող են ւսրտագոլվել Հաշվապահական կերպ՝ հետնյալ կիրառելովկարմիրստորնոյովգրանցումներ. 1. երեք եռամսյակիհանրագումարներով՝ ա) Դտ հաշիվ 81 բ) Դտ հաշիվ 68 4-րդ եռամսյակումձեռնարկությունը ստացել է 100 հազ.

Կտ

հաշիվ 68

96000 ռուբ.

Կւո

հաշիվ86,

տարեկանհանրագումարի՝ ա) Դտ հաշիվ81

204000

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅԱՆ

ՂՎԱՇՎԵԿՇԻՌ

առ 07 հունվարի

հաշիվ 51

ռուբ.

98000 ռուբ.

ԱԱ հիաթիիի ճյուղը Ձեռնարկություն, կազմակերպո

ն

Պետական ունեցվածքիկառավարման

մարմին

Մշաար

32000 ռուբ.

,

ԾՈ ԾԾ

Չափի միավորըհազ. ռուբլի

գ)

Դտ

հաշիվ 81

Կտհաշիվ 86, 88

68000 ռուբ.

|

Հասցե. 101001

ք,

ըտ

ՏՄՃԴ

ըստ ԺՏՅՃԴ ըստ ԱՄՃԴ

Մոսկվա

Ուղարկմանամսաթիվ Ստացմանամսաթիվ Ներկայացման ժամկետը

(96000 64000)

Լ.Լ

(204000 136000): -

-

ասով

01710001

"

Հսկիչգումար

-

հաշիվ 68

զագորժ, ում

2. Ըստ

Կւո

թ.

ռուբ.

Կտ

Գ) Դտ հւշիվ շիվ 81

նախարարությա կողմից

հաշվապահական տարեկան

Օրինակ. Ձեռնարկությունը երեք եռամսյակիընթացքումստացել է շահույթ 300 հազ. ռուբ. գումարով (դեբետ հաշիվ 46. «Արտադրանքի /ժաշխատանքների, ծառայությունների/ իրացում», կրեդիտ հաշիվ 80. «Շահույթ Լ վնաս») Արդյունքում կատարվել են հատկացումներ

Հաստատվածէ ՈՂ

ֆիճակաների

Տողի կոդը |Տարեսկիզբ| Տարեվերջ

ԱԿՏԻՎ

միջոցներ ն այլ Հիմնական

Այլ

Վնասներ. նախորդ տարիների(87) հաշվետու տարվա

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

(080, 180, 330, 340

-

-

-

-

-

-

ն

տողերի գումարը)

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Սեփականմիջոցներիաղբյուրներ Կանոնադրականկապիտալ(85) Լրացուցիչ կապիտալ(85) Պահուստային կապիտալ(86) Պահուստաֆոնդեր(86) Կուտակման ֆոնդեր(88) Նպատակայինֆինանսավորումն մուտքեր (96) (97) Վարձակալականպարտավորություններ Հաշվարկներհիմնադիրներիհետ (75) Նախորդ տարիներիչբաշխվածշահույթ (87)

Շահույթ.

հաշվետուտարվա' (80) օգտագործվելէ" (81) հաշվետու տարվա չբաշխված շահույթ Ընդամենը1-ին բաժնով 2 Հաշվարկներ ն այլ պասիվներ վարկեր (92) Բանկերի երկարաժամկետ (95) փոխառություններ Երկարաժամկետ Բանկերիկարճաժամկետվարկեր(90) Բանկերիվարկեր աշխատողներիհամար (93) (94) Կարճաժաճվռտ փոխառություններ Հաշվարկներ կրեդիտորներիհետ. ապրանքների,աշխ., ծառ. համար |60) տրվածմուրհակներիգծով (60) աշխատանքիվճարմանգծով (70) ն ապահովությանգծով (69) սոց. ապահովագրության գծով (65) գույքային ե անձնականապահովագրության դուստր ձեռնարկություններիհետ (78) արտաբյուջետայինվճարումներիգծով (67) բյուջեի հետ (68) այլ կրեդիտորներիհետ Գնորդներիցն պատվիրատուներիցստացված կանխավճարներ

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

եժ »

-

»

,

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

մտնում

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Յ6

-

-

-

-

հաշվեկշռիհանրագումարի մեք.

Ղեկավար

Գլխավոր հաշվապահ

-

-

"Այս տողերու|տվյալներըչեն

-

-

(64)

եկամուտներ(83) Գալիք ժամանակաշրջանի Սպառմանֆոնդեր (88) Առաջիկածախ. ն վճարումներիպահուստաֆոնդեր(89) Կասկածելիպարտքերիգծով պահուստաֆոնդեր(82) -Այլ կարճաժամկետպասիվներ՝ Ընդամենը2-րդ բաժնով

ՀԱՇՎԵԿՇԻՌ

(480, 770 տողերիգումարը)

-

-

1.

արտաշրջանառուակտիվներ

Ոչ նյութականակտիվներ. սկզբնականարժեքը" (04) մաշվածքը" (05) ճնացորդայինարժեքը Հիմնականմիջոցներ. արժեքը"(0103) սկզբնական(վերականգնման) մաշվածքը' (02) մնացորդայինարժեքը (07) Տեղակայմանենթակասարքավորումներ Անավարտկապիտալներդրումներ(08) ներդրումներ(06) Երկարաժամկետֆինանսական հետ (75) Հաշվարկներհիճնադիրների Այլ արտաշրջանառուակտիվներ Ընդամենը1-ին բաժնով ն ծախսեր 2. Պաշարներ պաշարներ(10,15) Արտադրական Աճեցվող ն բտվող կենդանիներ(11) Փոքրարժեքն արագամաշ առարկաներ. սկզբնականարժեքը" (12) մաշվածքը" (13) մնացորդայինարժեքը (20, 21, 23, 29, 30, 44) Անավարտ արտադրություն Գալիք ժամանակաշրջանիծախսեր (31) Պատրաստի արտադրանք(40) Ապրանքներ(41) Ձեռք բերված արժեքներինվերաբերողԱԱՀ (19) Այլ պաշարներե ծախսեր Ընդամենը 2-րդ բաժնով 3. Դրամականմիջոցներ,հաշվարկներն այլ ակտիվներ Ապրանքներառաքված(45) Հաշվարկներդեբիտորներիհետ. ապրանքների,աշխ., ծառ. համար (62, 76) ստացվածմուրհակներիգծով (62) հետ (78) դուստր ձեռնարկությունների բյուջեի հետ (68) գծով (73) անձնակազմիհետ այլ գործառնությունների այլ դեբիտորներիհետ Մատակարար.ն կապալառուներինտրվածկանխավճարներ(61) Կարճաժամկետֆինանսականներդրումներ(58) Դրամական միջոցներ. դրամարկղ(50) հաշվարկայինհաշիվ (51) արժութայինհաշիվ (52) այլ դրամականմիջոցներ(55, 56, 57) շրջանառու ակտիվներ Ընդամենը3-րդ բաժնով

Տողի կոդը |Տարեսկիզբ | Տարեվե

ՊԱՍԻՎ

է ՌԴ ֆինանսների յ-Չաստատված նախարարությանկողմից տարեկանհաշվետվության համար

Հաշվետվության ֆինանսական արդյունքների ե դրանց օգտագործմանմասին ՝

Հունվարի 1-ից մինչե 199 թ. հունվարի1 Ձեռնարկություն,կազմակերպություն ճյուղը (գործունեությանտեսակը) Պետական ունեցվածքի կառավարման

մարմին

ՁԵե2|

0710002

Ամսաթիվ Վաստոցագործ. Մեքենաշինություն ըստ ՏՄՃԴ ըստ ԺՏՇՇԴ

-

՝

|.

Շահույթի օգտագործումը

Ցուցանիշիանվանումը

նողիԱա

Տո

Հա

շվետու ժամանա3

վերջին

Վճարումներբյուջեին

(ապահովաՄասհանումներպահուստաֆոնդին

|

-

Տեղեկանք.

Հսկիչ գումար

Վարձավճարը(առանցդրա կազմիմեջ մտնող մասհանումների) ամորտիզացիոն

-

Ֆինանսական արդյունքներ

տորիաին

Տո

Շահու

Վնաս

գործառնու-

տարբերություններ

Վճարումներ բյուջեին

Ցուցանիշի անվանումը

-

Տողի կոդը

Փաստացի

Հասնում է

վճարվածէ

ըստ

հաշվարկի

/

-

-

708,6

-

-

-

-

710,6

706,6

-

համա ր

աղտոտման

Հարկ գույքից

Շահութահարկ

Վճար բնականռեսուրսներիօգտագործմանն

աաաան հողի համար) Հողային հարկ(վճար Ն համ

-

լ.

.

4136,6 -

կուրսային

գծով

գրականֆոնդին) Հատկացվելէ՝ Կուտակմանֆոնդին Սպառմանֆոնդին նպատակներով Բարեգործական Այլ նպատակներով

ըստ ԱՄճԴ

Չափի միավորը՝հազ. ռուբլի

Լ.

Ցուցանիշի անվանումը

՛

ն

Արտադրանքի(աշխ., ծառ.) իրացումիցստացված հասույթը (համախառնեկամուտը) Ավելացվածարժեքիհարկը Ակցիզայինհարկը

Իրացվածարտադրանքիարտադրության(աշխ., ծառ.)

իան

րացումից ստացվածարդյունքը Վ Այլ իրացումիցստացվածարդյունքը Արտաիրացման գործառնություններից ստացված եկամուտներն ծախսեր, այդ թվում. արժեթղթերիգծով ն համատեղձեռնարկությանը

-

բաժնեմասնակցությունից

Աա

թյունների

Ընդամենըշահույթ ն վնաս Հաշվեկշռայինշահույթ կամվնաս Տեղեկանք. աշխատանքիվարձատրությանն ուղղված միջոցների՝նորմատիվային մեծությանը գերազանցողգումարը

340"

մաքսայինվճարներ Արտերկրի Ներճուծմանմաքսայինվճարներ

Ակցիզայինհարկ

Սվելացվածարժեքիհարկ

-

-

ւ

լ

-

-

-

-

-

-

Տնտեսականպատժամիջոցներ

350 305

Սյլ հարկեր

Եկամտահարկ

:

՝

ի

՛

-

ԲՈՉ

Դաստատված ֆինանսն նախարարության կողմից է

Շահութահարկի հաշվարկման ժամանակ հաշվի առնվող արտոնություններ `

Ցողի

Լ

Ցուցանիշի անվանումը /

տա |

կոդը

Հաշվետու ժամանակաշրջանիփաստացի

ն ոչ

5 00

ի

ամար

Առողջապահության, ժողկրթության,մշակույթի,սպորտի, ծերանոցներին հաշմանդամներիտների, մանկական, հանգստյանճամբարների,բնակելիֆոնդի օբյեկտների ն հիմնարկներիպահպանությանհամար(ծախսերի նորմատիվիսահմաններում, հաստատվածժող. դեպուտատներիտեղականխորհուրդներիկողմից) (531) նպատակներիհամարբնապահպաԲարեգործական հասանական, առողջարարական հիմնադրամներին, րակականկազմակերպություններին, հաշմանդամներին, կրոնականկազմակերպություններին (միավորումներին) Ա այլ նմանատիպ համար նպատակների

-

նախադպրոցական հիմնարկների, մանկական

Հաշվապահականհաշվեկշռին կից հավելված

թ.

Ձե

համար

Ձեռնարկություն,կազմակերպություն Յաստոզագործարան

վար

Հսկիչ գումար

-

Ֆոնդերի շարժը

։

-

Մ

Հ

-

գրանցվում են

ԱԵ Ա հիմուկան

ըստ ԱՄ6Դ

`

կ 0710003

ըստ ՏՄճԴ ըստ ԺՏճԵԴ

:

Ֆոնդի անվանումը

թիվ 5 |

Ամսաթիվ

Մեքենաշինություն

տեսակը) Տյուղը (գործունեության Պետականունեցվածքիկառաման մարմին Չափիմիավորը՝հազ. ռուբլի

1.

տողում կուրսայինտարբերությունները,որպես արտարժույթների նկատմամբռուբլու կուրսերիտարբերությունհաշվետու ժամանակաշրջանի վերջին օրվա ն գործառնությանկատարման(հաշվարկա-դրամականփաստաթղթերիդուրս գրման) օրվա դրությամբ կամ տվյալ հաշվետու ժամանակաշրջանի ն նախորդ հաշվետու ժամանակաշրջանիվերջին օրվա դրությամբն նմանօրինակայլ տարբերություններ: 260 տողում ցույց է տրվում ձեռնարկությանտրամադրությանտակ մնացող շահույթի հաշվին իրականացվողբանկային վարկերի տոկոսներիվճարումը, որոնք ստացվել են սեփականշրջանառու միջոցների պակասի լրացման (նշված վարկը նպատակային է ն հետ կնքված հատուկ վարկայինհամաձայնագրով, տրվում է բանկայինհիմնարկության ուր նախատեսվումեն վարկի տրմանկոնկրետպայմաններն ու այն միջոցառումները, որոնք պետք է սեփական շրջանառու միջոցների վերականգնման ջոցների ն ոչ նյութական ակտիվներիձեռքբերման համար, նպատակով), ակա բանկի ժամկետանց վարկերի գծով տոկոսների վճարումը, ինչպես նան այլ ու ձեռնարկություններից վերցված միջոցների գծով տոկոսների կազմակերպություններից վճարման գումարները:Ապրանքանյութական արժեքների,արտադրության ծախսերիդիմաց ե նման այլ նպատակներիհամար ստացվածբանկայինվարկերիգծով վճարումները,ՌԴ կենտրոնականբանկի սահմանած դրույքից ավելի ավելացված երեք կետով, նույնպես պետք է արտացոլվենտվյալ 260 տողով: 340 տողով նշվում են ճան ընդերքի, ջրատարածության ն ծովերի օգտագործման իրավունքի դիմաց վճարները (օգտակարհանածոների որոնման ն գնահատման, դրանց հետախուզմանն մշակման իրավունքի, լեռնարդյունահանմանն վերամշակման արտադրություններիթափոններիօգտագործման իրավունքի, օգտակար հանածոների արդյունահանման հետ չկապված ստորգետնյա կառույցներիշինարարությանն շահագործմանու շահագործմանիրավունքիհամարվճարներ): 500 տողով ցույց են տրվում հաշվետու ժամանակամիջոցումձեռնարկությանծախսերը թիվ 08. «Կապիտալ ներդրումներ»հաշվում հաշվառվածարտադրականն ոչ արտադրական նշանակությանկապիտալներդրումներիֆինանսավորմանհամար: "

տարեկանհաշվետվությանհամար :

գումարը

նշանակության Արտադրական արտադրական բնապահպանական Ցշը ֆինանսավորում կապիտալ ներդրումների միջոցառումներիանցկացման

ՌԴ

Պահուստաֆոնդ

Նախորդտարիներիչբաշխվածշահույթ Կուտակմանֆոնդեր՝ ընդամենը

5.

ա`

ՏՏ

Տ

-

ա

ՏՔ

Տ

ՅՏ

-

:

աս

| 565 ա 6 ԷՒ 5 235 585

-

Սպառմանֆոնդեր` ընդամենը .

Ց

շ

ֆոնդ Գույքի ինդեքսավորման Սեփականմիջոցներիհամալրման ֆոնդ| բյուջեից| Նպատակայինֆինանսավորում ճյուՆպատակայինֆինանսավորում ղայինն միջճյուղայինֆոնդերից 031-035

ն 041-045

փաստաթղթերով:

տողերով բերվում

են

նույն ֆոնդերը, որոնք որոշվել են հիմնադիր

Տեղեկանք

4.

՛

-

շ

Ստացվել է ներդրումնե Կենտրոնացված կապիտալ Լոր

Ց ուցանիշներիանվանումը

Տ|

Յ|5

Բանկերիերկարաժամկետ վարկեր այդ թվում՝ժամկետանց Երկարաժամկետ փոխառություններ այդ թվում՝ ժամկետանց -

վարկեր ամկետանը Բանկերիվարկերաշխատողների համար

-Օ Տ

Տ

Տ

եկտներ

-

-

-

-

-

-

թվում՝ ժամկետանց Կարճաժամկետփոխառություններ այդ թվում ժամկետանց

այդ

-

ւ5

ր

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

՞

՞

՛

՞

-

-

-

-

-

-

-

-

|

-,

Ցուցանիշներիանվանումը

Տ /

Դեբիտորականպարտք կարճաժամկետ երկարաժամկետ Կրեդիտորականպարտք -

-

| կարճաժամկետ սպահովվածությունը

-

երկարաժամկետ

ստացված տրված

ՋՔատճջվա տըվ«Տ |ջ' Յ|(թ 3` ԵՏ Հծ Տ Չք 3 օՅ6|5 Յ8| Ց 3

-

-

-

|

-

-

-

-

-

|

-

|

թ

Յ Տ

ԵՏ

`

Տ

Հ

միջոցներ Տրանսպորտային

Գոր իներ

արտադրագան ատոմական

անասուննե Բան Րրե դ

Մթե թերաոոու

ը ամամուն

|

ը

|

|

ԾՏ

լը

-

|

-

Տ»

8 Տ

|Ճ6Տ|

|

թ

ՒՅծ

"5

6.5:

|

-

50 7

ար

Բազմամյատնկարկներ Հիմնականմիջոցներիայլ տեսակներ

Ընդամենը(500-509 տողերիգումարը)

այդ թվում` արտադրական

արտադրական շինարարություն Անավարտ

ոչ

2.

ե

Դեբիտորական ն կրեդիտորականպարտքեր Ց

1:2|

-

դրանց շարժը

5` թ

նե

-

միջոցներ Մինական աղուցված սարքեր Հաղորգիչ Մեքենաներ սարքավորումներ

ե

յ

Փ

-

-

/

-

Վիմնական միջոցների առկա գումարը

Ցուցանիշներիանվանումը

ր

-

-1 5.

5.

5.

-

-

230 852222

Աի

-

Բ.

-

իրավունքե ինտելեկտուալ Հայտնագործության սեփականության այլ նմանատիպ (արդյունաբերական)

5.

Փջ

Գուկարը

Այլ

-

-

ւա

Տողի կոդը

Ա

Բնակւսնռեսուրսներիօգտագործմանիրավունք ծախսեր Կազմակերպական

շ

-

Ոչ նյութականակտիվներիտեսակը

Փոխառու միջոցների շարժը -

3.

ֆինանսավորմանհամար Վնասներիփոխհատուցման համար ն սոցիալական զարգացմանհամար Արտադրական Այւ նպատակներով

-

ն

Օբ)

րի ֆինանսավքրման համար Գիտահետազոտական աշխատանքների

2.

ճյուղային

| Բյուջեից| միջճյուղային ֆոնդերից

Տողի կոդը

Ֆոնդի անվանումը

Ոչ նյութական ակտիվների կազմը տարեվերջին

-

-

-

Տեղեկանք

-

|

Ցուցանիշի անվանումը

Տողի կոդը

Փաստացի

ն

-

-

-

-

-

-

տողի6-րդ սյունակը՝վարձակալության տրված հիճնականմիջոցներ Վարձակալածհիմնականմիջոցներիարժեքը

՝

-

-

6.

կոդը

սկզբին աջ

վերջին

սկզբին

Ք

անվանումը Ցուցանիշների

ն

-

արժեթղթեր

Տրամադրված փոխառություններ Տեղեկանք. պարտատոմսերը շուկայական Նայլ արժեթղթերը

արժեքով

7.

-

|

ի5

Հ

Հ

ՅԻ

: Տ».Զ ԷԷ--

».5 Յ5

3|855|

255|

Յա

ՅՅ

ՅԷվ

Յ5

մասնակցություն

Բյուջեից ֆոնդերից Արտաբյուջետային

Այլ

ԸնդամենըսեփականՆ ներգրավված միջոցներ 9.Տ .

հիմնադրամին ապահովլագրության

հիմնադրամին կենսաթոշակային

հիմնադրամին զբաղվածության

բժշկականապահովագրությանը միջինգուցակայինթիվը Աշխատողների -

՛ 50

ւ

Լ

միջոցները նպաւոակաուղղվող Սպառմանը թվում .

վճարմանը աշխատավարձի

Դախումումներին

ն -դրամական վճարումներին

ն գույքի մեջ բաժնետոմսերի ձեռնարկության եկամուտներին գ ծով ավանդների

162 210 |

|

-

-

Արտահաշվեկշռային հաշիվներիանվանումը

-

-

րին մորի

ան

տ

ր

հիմնականմիջոցներ(001) Վարձակալված Պատասխանատուպահպանմանընդունված ապրանքանյութական արժեքներ(002) Հանձնուրդիընդունվածապրանքներ(004) ւլարւոքերի վնասներով Անվճարունակ դեբիտորների դուրս գրում(007) Բնակարանային (մունիցիպալ)ֆոնդի մաշվածք(014) ն նման այլ Արւուքին օբյեկտներիբարեկարգման օբյեկտներիմաշվածք(015) Ղե

-

|

ն Տեղեկանք 1 առկա արտահաշվեկշռայինհաշիվներում հաշվառվող արժեքների մասին

-

՛

՛

ք

շ

ս

արք

- Հա

.

միջոցները

Շինարարությանմասնային

.

Ներգրավվածմիջոցներ` ընդամենը այդ թվում Բանկիվարկերը փոխառու Այլձեռնարկությունների

|

Սոցիալականցուցանիշներ ` Տ -

Այլ

-

-

-

-

սոցիալականնպատակներով Հատկացումներ

-

-.

Ոչ նյութականմիջոցներիմաշվածքը| 812

-

-

|Տ8

-

թողնվածշահույթը (կուտակմանֆոնդ)| 813

/

այդ

ՏՅ 5 ՅՅ.

"8 .- Ց

«Հ

տնօրինմանը Ձեռնարկության

անվանումը Ցուցանիշների

-

Էլ Ջ

այդ

(ամորտիզացիա)

-

-

-

թվում՝ Հիմնականմիջոցներիմաշվածքը

՞

-

-

-

պլ

-

սեփականմիջոցները՝ Ձեռնարկության

ընդամենը

ՏՒՑաթ ՀԷ. ԾԾ

Ջա

:

-

-

նակաշրջանումՏ

Գ

ի

՝

՛

նայլ Պարտատոմսեր

սոց.

բաժնեմասեր

-

5. բ

-

ժամաու աա Հաշվետու

-

փայեր Այլ ձեռռարկությունների

ֆինանսական

այլ

ներդրումների միջոցների շարժը

վերջին

շ

յ

Կաւպիտալ ներդրումներիֆինանսավորման ն

Երկարաժամկեւռ Կարճաժամկետ Տարե- Տարե- Տարե- Տարե-

Տողի

ե րի

Հնա

8.

Ֆինանսականճերդրումներ

կավար

|

|

Գլխավորհաշվապահ

ո

ն

միջոց«Կապիտալ ներդրումներիֆինանսավորման այլ ֆինանսականներդրումների ների շարժը» բաժնի լրացմանժամանականհրաժեշտէ հաշվի առնել հետնյալը.

ցույց տրվում ոչ սկզբին»3-րդ սյունակում «Մնացորդըհաշվետուժամանակաշրջանի ֆոնդներ»,92. «Բանթե 02. «Հիմնական միջոցներիմաշվածք», 88. «Հատուկ նշանակման սեւիակերի երկարատն վարկեր» ն այլ հաշիվներիգծով մնացորդը,այլ` չօգտագործված տրամադրուկան ե ներգրավվածմիջոցները,այսինքն`նախորդտարում ձեռնարկության վրա կատարված թյան տակ եղած աղբյուրների գումարը, որը ձածկվածչէ ներդրումների է

նախորդտարվա ծախսերով: 4-րդ սյունակում «Հաշվարկված է (ձնավորվածէ) հաշվետու ժամանակաշրջանում» ն ոչ արտաարտադրական ցույց են ւորվում տարեսկզբիցաճողականհանրագումարով դրականհիմնականմիջոցներիլրիվ վերականգնմանամորտիզացիոնհատկացումները,ոչ կամ ձեռնարնյութական ակտիվներիմաշվածքը,կուտակմանֆոնդերին հատկացումները ն ֆինանսավորներդրումների կության տրամադրությանտակ մնացող երկարաժամկետ մանն ուղղվոզ շահույթը,այլ հիմնարկ-ձեռնարկություններից փոխառումիջոցնեստացված ֆոնրը, մուտք եղած բյուջետային հատկացումները, հատկացումներըարտաբյուջետային դերից, շինարարությունում փայամասնակցության կարգովստացվածմիջոցներըն այլն: արտացոլվումեն 5-րդ սյունակում «Օգտագործվածէ հաշվեւոուժամանակաշրջանում» տվյալները սեփականն ներգրավվածմիջոցների աղբյուրների բաշխմանվերաբերյալ, ծախսերը ն ներւիաստացիկատարված հաշվի առնելով հաշվետուժամանակաշրջանում ֆինանսական դրումները ըստ 04. «Ոչ նյութական ակտիվներ»,06. «Երկարաժամկետ ներդրումներ»,07. «Տեղակայման ենթակասարքավորումներ»,08. «Կապիտալներդրում-

ներ» հաշիվներիդեբետի: Ընդ որում, անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ որոշելով երկարաժամկետ ներդրումների համար աղբյուրներիչափերնու տեսակները խյունակ6), առաջին հետագաիրականացման հերթին կապիտալ ներդրումներիծածկմանը ուղղվում են հիմնականմիջոցների լրիվ ակտիվների ձեռք վերականգնման ամորտիզացիոնհատկացումները,իսկ ոչ նյութական բերմանը՝դրանցմաշվածքը: Աղբյուրներիբաշխմանժամանակ, հաշվի առնելուլվ հիմնականմիջոցներիօբյեկտների գործարկմանպահի դրությամբփաստացիկատարվածծախսերը,անհրաժեշտ է նկատի ունենալ մինչ այդ հաշվառված ծածկմանաղբյուրը` տեղակայումպահանջողն հաշվետու տարվա (ժամանակաշրջանի)հունվարի 1-ի դրությամբ 07. «Տեղակայման ենթակա սարքավորումներ»հաշվում հաշվառվողսարքավորումների արժեքինվերաբերող մասով ն ա

յունակի

ծախսեր:

Հո գումարներըորոշվում են որպես 3-րդ ն 4-րղ սյունակներիտվյալների հանած 5-րդ սյունակի տվյալները. 5-րդ սյունակիհանրագումարը գումար՝ պետք է հավասար կամ փոքր լինի 3-րդ ե 4-րդ սյունակների գումարից: ֆինանսաԱռաջարկումենք համառոտ վերլուծել հաշվեկշիռը Հաստոցագործարանի կան դրության մասով, որւոեղ կարեոր տեդ են գրավում իրացվելիությանհւրցերը: Իրացվելիությունըձեռնարկության կոդմից իր կարճաժամկետպարտավորությունների ննե երեք տարմանունակություննԷ Ցարբերումեն իրացվելիության ուցանիշներ. մակարդակի ցուցանիշ երեք մակարդա :

1) Դրամականծածկմանգործակիցը(ԴԾԳ), որը հավասարէ դրամական միջոցներին

կարճաժամկետ արժեթղթերի ձեռնարկությանկարճաժամկետ պարտավորությունների ն այլ պարտքեր)հարաբերությանը. (վարկեր, փոխառություններ ու

Դրամական միջոցնե

ԴԾՎՉ4-

"`

Կո (50,51.52,55,56,57 հաշիվներ) ՍԱՐԱ ԱՐ Կարճաժամկեւ րու '

ագի արժեբղթե

արաղկետ վարկ Կարճատե պարտավ հաշիվներ ԵՑ

Հաաա.

.

(1194

'

հաշիվներ)

,64,68.60,70

յ աստոցաշինական գործարանի համար.

ԴԾԳ

տարեսկզբին(90

25) : (81 Հ 160)» տարեվերջին(184. 12): 80: շայ-

»

ԴԾԳ

115: 241

-

Յա

Իա

Ցուցանիշիիդեալականմեծություն ը ձգտում է մեկի, այն է հետաքրքրում հարկային ծառայությանը, ձեռնարկության աշխատողներինն այլ կրեդիտորներին: 2) Ֆինանսականծածկման գործակիցը (ՖԾԳ), որը բացի դրամական ն միջոցներից կարճաժամկետարժեթղթերից պարունակումԷ դեբիտորական պարտքերը՝պատվիրատուներին հանձնված ու ծառա յությունների, աշխատանքների բարձված ապրան ե պրանքների,

փոխանցված կանխավճարների տեսքով. տարեսկզբին(115 ՖԾԳ ՖՕԳ

80Հ-5-

Հ

տարեվերջին (196- 94): Հ

200): 241-208

Հ

290:364-08

Այս ցուցանիշըհետաքրքրում է մատակարարներին, քանի որ վկայումպարտքի ժամանակինճարմանհնարավորության մասին, որը կախվածէ առաջին հերթինդեբիտորների կողմիցդեբիտորական պարտքերիժամանակին ե դրամական մարումից միջոցների վերածումից:Դրա նշանակությունը է բավարար,երբ համարվում մեծությումը է հ ավասար մեկի կամ մեկիցբարձր է: 3) Ընդհանուր ծածկմանգործակիցը(ԸԾԳ) լրացուցիչ ընդգրկումէ ձեռնարկությունո առկա արտադրական պաշարների,անավարտարտադրության, պատրաստիարտադրանքի տեսքով շրջանառու միջոցների փաստացի արժեքի մասին տվյալներըհանած ՓԱՍ մաշվածքը.

է

ԸԾԳ ԸԾԳ

տարեսկզբին(200: Հ (290 Հ

470.

«.»):241:79:241-3շ

տարեվերչին :484 74)22|

Այս ցուցանիշըցույց

:

«

-

22803: Հ893:

,

6յն364-224

է տալիս

ձեռնարկության ապահովվածությունը տնտեսական գործունեության արգազմ նպատակասլաց զարգաց ներդրել են իրենցկապիտալըա մեծությաննվազագույն

արժեքը հար Այսպիսով, հիմնվելով /

ծուն

մեջ: Տեսականորեն այս

ցուցանիշի

ստացված ցուցանիշներիվրա, կարելի եզրակացնել, ՀԼաստո-ի:

ըր

է

ամակարարներիճ,բանկին հիմնադիրներին վստահ լինել վճարըստանալու, վարկըմարելու հիմնադիրների այլ ներդրողների կողմից ներդրումների ցագործարանի գործունեությունը բավականինկայուն է Ն

ն թույլ

է

որ

տալիս

Ն

ու

(կապիտալի) նպատակահարմար

օգտագործմանմեջ՝

Հավելված 1

Ձեռնարկությունների ֆինանսատնտեսականգործունեության հաշվապահական հաշվառման հաշիվների պլան" Կապը |հաշվե-

Հաշվի չ

,

հա-

Հաշվի անվանումը

|

մարը

կշռի

Ենթահաշվիանվանումըն համարը

հետ

Բաժին 1.

Հիմնականմիջոցներ ն այլ երկարաժամկետ ներդրումներ ս Ըստ հիմնականմիջոցներիտեսակների Հիմնականմիջոցներ Պ 1. Հիմնականմիջոցներիմաշվածք հիմնականմիջոցների 2.

.

մավածը, աշվածք

Երկարաժամկետ վարձակալված հիմնականմիջոցներիմաշվածք տեսակներիե վարձատուների

Երկարաժամկետ վարձակալված հիմնականմիջոցներ Ոչ նյութականակտիվներ

Ա

Ըստ

Ա

Ըստ ոչ

Ոչ նյութականակւոիվների

Պ

մաշվածք

Երկարաժամկետ ֆինանսական

ներդրումներ

Տեղակայմանենքակա

սարքավորումներ

Կապիտալներդրումներ

տեսակների

-

Ա

2. Յ.

Ա

ս

Լ

|

1.

ն հինական Շինարարություն միջոցներիձեռք բերում 6 Հիմնականմիջոցներիարժեքը չավելացնողծախսեր Մատղաշանասունների փոխադրումհիմնականհոտ Բանողանասուններիձեռք բերում . Անհատույցստացվածկենդանինեհետ կապված

4.

5.

Մուտքերվարձակալային

Նյութեր

սարքավորումներ

Տեղակայմանենթականերմուծվող

Յ.

պարտավորություններից

ն փայավճարներ Բաժնետոմսեր Պարտատոմսեր Տրամադրվածփոխառություններ Տեղակայմանենթակահայրենական

2.

2.

նյութականակտիվների

սարքավորումներ

Աաաա ր

ս

Բաժին2. Արտադրական պաշարներ

ս

1.

2.

.

4. 5. 6.

7. Ց.

Հումք ն նյութեր ն հաԳնովիկիսաֆաբրիկատներ շինվածքներ,մասեր

ամե Գառոլիք

ԲԱ Աա

ր

առարկաներ

Ա

ս

ս

Պ

Նյութականարժեքների երագնահատում

Ա-Պ

ս ԱՊ

Ավելացվածարժեքիհարկ՝ ձեռք նյութականարժեքների

ս

Փոքրարժեք ն արագամաշ առարկաներիմաշվածք

մթերում ձեռք բերում Նյոթերի Շեղումներնյութերիարժեքից Լ

րա"

Այլոց վերամշակմանհանձնված

նյութեր Շինանյութեր

1. Յ.

.

պահեստում շահագործմանմեջ Ժամանակավոր(ոչ տիտղոսային) կառուցվածքներ

Փսն

ՏՓնԱ

.

Գ

վրա Բաժին 3. Ծախսերարտադրության լ

Հիմնականարտադրություն Սեփականարտադրության կիսաֆաբրիկատներ Օժանդակարտադրություններ Ընդհանուր արտադրական

ծախսեր

Ընդհանուրտնտեսականծախսեր| Խոտան արտադրության մեջ Սպասարկողարտադրություններ տնտեսություններ Ոչ կապիտալաշխատանքներ

ս

Ա

ս

Ա

ս

ս

Ա

ս

ե

(տիտղոսային) Ժամանակավոր շինարարություն կառուցվածքների Ժամանակավոր(ոչ տիտղոսային) կառուցվածքներիշինարարություն Ոչ կապիտալայլ աշխատանքներ

1.

2. Յ.

Գալիքժամանակաշրջանի ծախսեր Արտադրանքիթողարկում(աշծառայությունխատանքների, ներիկատարում)

ս

Յ/

ս

Բաժին 4. Պատրաստիարտադրանք,ապրանքներն իրացում

Պատրաստիարտադրանք

Ապրանքներ

ս

Ա

1.

Յ. 5.

Առնտրականհավելագին

Պ

Տարա ն տարանյութեր

Պահեստամասեր Այլ նյութեր

|1.

Առետրային(կոմերցիոն)ծախսեր | ծախքեր Շրջանառության Առաքվածապրանքներ

.

Ապրանքներպահեստներում Ապրանքներմանրածախառեւորում «Տարաներապրանքովե դատարկ Գնովիշինվածքներ -Վարձովի առարկաներ Առետրականհավելագին(վերադիր, զեղչ)

զեղչ՝ փոխադըրՄատակարարների ծախսերիհատուցմանհամար

ման

ս ս ս

(աշխատանքների, Արտադրանքի | 46 իրացում ծառայությունների) իրացումե Հիմնականմիջոցների այլ

օտարում

|

|

2.

ԱՊ

3.

մ-

Պ

|

իրացում Այլ ակտիվների

հետ Հաշվարկներհիմնադիրների

Ս Պ

միջոցներ Բաժին 5. Դրամական

Դրամարկղ ային հա

մ

Աա

Ա

բանկերում ներ բանոր Հատուկ հ հաշիվներ

Ա

փաստաթղթեր Դրամական

ս

. Արժութայինհաշիվ երկրի ներսում

2.

.

2. 1.

ներդրումներ

ԱԱ Արժութային բաշի Վարկագրեր (չեկային (ակրեդիտիվսսր

Վճարագիր-գրքույկներ

գրքույկներ)

ն այլ Պարտատոմսեր

4..

.

«24

Ավանդներ

արժեթղթեր

փոխառություններ Տրամադրված

Բա ժենն 6 Հաշվարկնե, րկներ ն

կապալառուների

Հ

|

գծով Գար համարների գնորդների Հաշվարկներ | անխավճարների

գ

Ց.

Ն.

ս

Յ

բողոքարկումների Հաշվարկներ Պ ստացված Հաշվարկներ՝ գծով կանխավճարների 65 | ԱՊ ն անձն

Խն

՛

|

հետ

Հաշվարկներհամատեղ գործունեությանգծով Հաշվարկներդուստր ձեռնարկություններիհետ Ներտնտեսականհաշվարկներ

2.

|

ԱՊ

|

ԱՊ

1.

ԱՊ

| ԱՊ|1.

Շահույթ ն վնաս Շահույթիօգտագործումը

Կասկածելիպարտքերի պահուստաֆոնդ Գալիք ժամանակաշրջանի

|

ունեցվածքիգծով Հատկացված գծով Ընթացիկգործառնությունների

2.

ԱՊ ս

-Շահույթիցվճարումներբյուջեին

1.

. Շահույթի օգտագործումըայլ

2.

եկամուտներ

նպատակներով

Պ

|

|1.

Պ

3Յ

|

Պակասորդներն արժեքների փչացումիցկորուստներ

ա-

ահովագրության

գ

ով

գծով բյուջեիհետ Հաշվարկներ

սոցիալական Հաշվարկներ՝

Պ

Պ

ն

ապահովագրության գծով ապահովության

|

Պ

անձնակազմիհետ՝ Հաշվարկներ

Պ

անձանց Հաշվարկներ հաշ րկներ հաշվետու

Ա-Պ

հետ անձնակազմի Հաշվարկներ

ԱՊ

գծով աշխատավարձի

շվ

գծով այլ գործառնությունների

Ա

Բաժին ճ. Ֆոնդեր ն պահուստաֆոնդեր

տեսակների

|

հաշվին Գալիքժամանակաշրջանի ստացվածեկամուտներ Սպասվելիքմուտքերպակասորդեն որոնք հայտնաբերվել նախորդտարիներին Մեղավորանձանցիցգանձվելիք գումարի ն պակասորդագրված նյութականարժեքներիհաշվեկշռայինարժեքիմիջն տարբերությանգումարը

գեղի ների

2.

Ստացվածմուրհակներ

| Ըստվճարման արտաբյուջետային Հաշվարկներ՝ վճարումների

ն,

ԱՊ

փ

ւ

գծո

Աաաա ինկասո կարգով աներ գծով վորումների

ԱՊ|1

հետ պատվիրատուների

|

Հաշվարկներըստ տրամադրված փոխառությունների . Վաշվարկներնյութականվնասի հատուցմանգծով Հաշվարկներկանոնադրական ֆոնդի ավանդներիգծով Հաշվարկներեկամուտներիգծով

ն դրանցօգտագործումը Բաժին 7. Ֆինանսականարդյունքները

2. Յ

հետ

Կե դեբիտորկրեդիտորների րի ն րների ակրերի

ս

Ա

|

1.

Դրամական փոխանցումներ Նա ֆինանսական58 աժամետ ե Հաշվարկներմճատակարարների

Հ

Կանոնադրական ֆոնդ

տեսակների Ըստվճարման ր 11. Հաշվարկներ գծով ապահովագրության 2. Հաշվարկներ գծով ապահովության բժշկական Յ. Հաշվարկներ

սոցիալակա

ին կենսաթոշակայ

գծով ապահովագրության

Պահուստաֆոնդ

Չբաշխված շահույթ(չծածկված

վնաս)

| |

Պ

Պ ԱՊ

|

Հաշվետու տարվաչբաշխված շահույթ (չծածկվածվնաս) 2. Նախորդտարիներիչբաշխված շահույթ (չծածկվածվնաս) Ըստ ֆոնդերիտեսակների Ըստ պահուստաֆոնդերի տեսակների 1.

.

Հատուկ նշանակման ֆոնդեր Առաջիկածախսերին վճարումների պահուստաֆոնդեր

ՅՑ

Պ

Պ

|

Բաժին9. Վարկերն ֆինանսավորում

|

1.

Տ ըստ վարկովւորվա Հաշվարկներ

ապրանքների

։

վարկեր| Բանկերի կարճաժամկետ Բանկերիերկարաժամկեւտ

վարկեր

92|

Պ Պ

|

Ըստ ՍԱ

վարկերիտեսակների ակների

Բանկերիվարկեր հ

| |

որ

:

կարճաժանկետ | փոխա

Երկարաժամկետռություն ներ

կ

Ղ

ֆին անսավորում նպատակային ն|

մուտքեր

հատական Սնհաս կան շինարարության

հանար ԱԱ

'

վորու| | Վարձակալական պարտա թյուններ

Վարձ

Արա ա

անատու

շակման Վերամ

Ւ

ըն

Քոր

00 /

գրումը

ովում

ականաշնորհման

րի պլանը, ո որը գործողության շվառմանհաշիվնել Ներկայացվա' հ կապը շիվների 2թ. հունվարի -ից՝ նշելով հա, ՀԱԱ

նշելով

,

1-ից՝

ա

՛

Հեմը» Վանյանի Հանրապեաււթյան

Տեղեկանք.

03.06.96թ. հաստատ ված «Պետականն

պահականհաշվառմանմեջ ա ված «Ձեռնա

ֆինանսների նախարարությանկողձից ը հաշվաանաշնորհում սեփական ձեռնարկությունների

անրապետության

Բաո

-2/15, 15.06.96թ.թ. հ հաստատրտացոլելուվերաբերյալ»թիվ 17-2/

հաշվապահական

յան գործունեո րի ե ֆինանսատն տեսական րկություննե ն փոփոխություններ

հաշվային ան հաշվառման

տառի

կիրառմանմասին

հրահանգում շվապահական «Հաշվ

» թիվ 17-5838 ն 19.06.96թ. հաստատված լրացումներկատարելու ւթյուններ ն լրացումներկատարելու մասին» թիվ յին պլանումփոփոխո հաշվառմանհաշվային կատարվելեն 14-Է5/37 հ րահանգների, հաշվապահականհաշվառմանմի շա րք հաշիվներում

մասն ավորապես՝ փուիոխություններ, ,

բ աժին 8.

«Կապիտալն

96թ.

հ

պահուստներ:

ոնադրականկապիտալ» ահուստայինկապիտալ»

«Կան

աշիվ 85.

«Պ

հաշիվ 86.

|Տ -

Տ

87. կապիտալ» Աացոցթ Տ շահույթ» «Չբաշխված շիվ

հաշիվ

ւ

։

Է'

|Հ

Տ

տ

Հ

|3

|

բ Ց

Տ

|Տ |8

ՅՅ Հ .- Զշ

ՀՏ5 ՏՏ ԹքՏ

Հ

|Տ

ի

Տ|

Գ

Հ

Յ

Յ՝՞

ՅՅՏ

ՏՊ

ՅՑ

5.

5աՀ

ՏՅՅ

`

Թա

Գ

-Հ

ՅՅ

ււ

ՅՀՀ

|2

Տ

|8

Տ

Հ Յ Է

|Յ

Հ

825585

ՀՅՏԵՏԵՑՏԾՅՑ

օ596Ծ5 ՀԶ:

ՀաՏՏՑՑՅԾաՑՀ

ՀանՅ5858յ

53555358

ՔՋԲՔԳՏՏՇ

խճ

Յ 8Յ

Ժ

ՅՏ

ԳՏՏՏ

Տ583

Է

5`

ՏՏ

ՀՏ

:

օ

Յօ

Ք

Ջա

ՅՑ

ՀՅ

Գ

ա

ՀՏաՅՏՏ5ՔՇ

55ՏՃ 85 5ծ ՏՏ.

«ԲՑ`

Ր

Է

55:

3859 63 Տա. -Յ Տ 3

Ի

ՀՏ 85

ՏՏՆՃԵՑ

Ք

Յ

ԷԷ: ՊՃ

Թ:ՔՀ-

83638 528.

5286 828 ՅՔԺՅՑ -Բջ 3 58. -6ՅՏՃՏ

|ՏՋ տբ

-ծ-- 1-Ի

Ե»

Հատ 5.

ՅԷ

53Յ

'

-

-

ԵՑ

»

Տ

ՀՏ

Ց

Ժ

ՅՇՑ9Ց

ԽՃ

ոջ

5:

«3

.

26 8585

ՏՀՔ..ՔՏՔ Տ

ՀՅՅԹաՔԳ 5 ՀԱՃ: ՏՅՏաՅ 2

ՀՀՏՅՅՏՅ8ԷԷԷ

20333553 ՏՅ ՏՅԵՏՅ

|Տ

ՅՑ

Տ

Տ

Զաք

«8

Բ.

Ա-Ի

Ջ :

36 Յ

Հ

Յ

ՅՅՏՅՏՇԾՀ

ՅՐՔՏՀՎՅՅՑ

ՏՅՅՅՑԵՅ9ՅՅ

Յ

Յ

11255:1151:

Ե 8 Ք:Յ 5.ՏՀ:Տ ՅՅՅ

ԺՏ

ՅՔՅ

ՀՏԵՅՅՏ3Յ

։. -.

Հ

Յ

ՀՏՅՏՏՏՏԸ

ՀԵՏՏ55 322830335555

ՅՅՏՏՅաՅՑՑ8

ԱԱ0ՅՏ4506Յ0Յ18

ՁՋ

ՀԹ

Հ»

Տ:Յ`Յ

|8Տ Հ. |5 |8 թԹՅՑՅ՝ |Յ

ո

ՅՏՏՏԺաԾ5

-՛

ՅՋՏՀՔԳՀՀԹ

.-ծ-

՞

ծ

ՅՑ

.-ծթ.

Հք

Տ :8 ՀՏ Հ

-

ՏՅ

Յ ՀՅ

ՀՅ 83832528 «ՏՏ ՀՑ: ՅՅՔՏ ՅՅ

|ԹՅՅՅՅ` Թ»ՅՅ 1:54

-

«2

Տ

--

ան

վճարումների ե

ԱԱ

դեբիտորների պալ

ա յին, Պ Պ-պասիվային, (Ա-ակտիվային,

.

|

ան Խիստ պարտքերիվնասներով դուրս ակ Աա ապահ րումներին պարտ ավորությունների Ստագված րի ապահովում ած պարտավորությունն երի ն վճարումնե Ստանձն չեկեր Սեփ

Աի

ՒԷ, Յ5ՏՅՏ

Հ

ԷԷ Բ8 ՅՐ 3 --ԽԻՀ-

Տ

Տ

ապրանքներ Աունվա սարքավորումներ Տեղակայման հաշվետվութ "`

Յ

Ժ

հիճնականմիջոցնե ընդունվածապ պահպանման

համար

Յո Հ ՅՑ : 8353 Տ Է

ՏՏ ՀՀՏ::5 ԸՔՏՑ ՏՅ Յ

շվեկշռային հաշիվներ Արտահաշվե

Յ-Յար5

|Ջ

բ

Տօ

'

:

|

Ե

Տո

Պ

Այգեգործական

ւ.

Պ

| արճաժամկետ փոխաոոթուն. -

Վարովվճաճա ռված ապրանքների

|.

Պ

դների շխատո

ա

՛

Հ Տ

Տ Տ

ՁԶ8

ջ

Տ. Յ

Տ

ք

ծ-ԶԿՆԻ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

:

:

--

8 5 ՅԷ

«38

3ՏՅ Տ

'

Է

ԳԼՈՒԽ

5-5

ՀԱՇ ՅԵ ՊՃՈՏԷՅՏ ՏԵՅՑ5 Յ 5 5Տ

3 5 ՀՅՏՔՑՅ

2385. 8-6 59 8 025 5 ՅՀՔՏՅՅ 8 ՏՑ -55:

ո

|

տոՑ

Շ

։

1.2.

58Ը ՏԵՔ: --

ԳԳ ՏՅ 5:

1.1.

ՏՅ

-

,.

. ՏՏ 668 «ՏՏ5 23 ՅՏ Տ 13 ՅԸՏ 8 :55 5 ՅՏ23ՅՑ ՏՅ ՏՅ 38 ՅՑ. - Տ: 8 ԷՈ

ԵՏՏ ՏՏաԾԼԱՑՅԵՑՑ ՀԱՏ

Յա Յա8 Յ 5 Հա. 5 6 ԳՅ 868 ՃՓՅՅ8Տ 3 55 Յ ՔԵՑ

ՅՔՏՋՓԸԵՏՑՅ

-

ՅՅ 56Ջ

հաշվառմանընդհանուրբնութագիրը Վաշվապահական հաշվառմանառարկանն մեթոդըԼ... Վաշվապահական

Ձ...................................

1.3. Տնտեսական գործառնությունների հետնանքովհաշվեկշռումտեղի ունեցող

տիպայինփուիոխություններ

Տ.

Տա

Լ

ԳԼՈՒԽ

Տառ ՊՀՏՅ ԺԶ Ժ ՅՑ տՏ58 ՅՑ ՅՅ ԲՅա:Ց-. Տ

ՏՅՑՋՅԾԵ:ԹԾՑ

ԵՏՏՅՅԾՏԵՀՅՑ

ՀԵՅՑՅՏԱԱԶՔԹԵՏՅ:

5 Ք ՅՑ 35 3 Յ Յ 5 Ց3.յ ք ՅՏԲ Յա: աք ՅՅՅՀՋ22 ՅՅ:8 ՅՅ:

ԷԷՀԵԷ

.

գ8

Ը

3.1.

ՀՅՅԵՅՏՑՏՑ

ց

ծ

։" Տ Յ Հ -5:5ՏՀ ՅՑ -

ՀԵՅ:

5.

Ծ

զ

Ծ

ՅՀ

ՅՆ

3 -Է

ՀՏ

ԷՌ-

Տ|5

»

ՒԹ-

ՏՅԱՅՑ ԷԷ

Հ.Յ

ո

աՑէԶ

ՏԵՑ

ՀԵԵՓ Յ 3 5 Յան

ԺՋ

ոտք օ-Ճճ

Հա

-.

Յ

-

Տ

15 5:

ՅՏՏ

ատ

Ս

ՅՑ

ւԾՁՅ.

ՅՅՅԱԵՅՔ

ՓԵ56

Հ

"ԾՀ

«ԳՅ

Յ5

բ -

ԻԷՀ:ԺՃ ՀԸ

Տ:

ՅՑ

կապերըն հաշվարկային տնտեսական Ձեռնարկությունների

ան աոա աաա անաաաան կակաո աաա

Տ

--

հաշվիգործառնություններիհաշվառումը Վաշվարկային ..

3.3.

3.5.

հաշվառումը հաշվիգործառնությունների Արժութային ն արժեթղթերի հաշվառումը գործառնությունների Դրամարկղային հետ հաշվառումը անձանց հաշվարկների Վաշվետու

3.8.

հաշվառմանընդհանուր դրույթներ... Վաշվարկների

3.7.

Զանազանդեբիտորներին կրեդիտորներիհետ հաշվարկներիհաշվառումը

3.4.

Ց

ոնա.

«Լ...

ա

Լ.

4. ԱՇԽԱՏԱՆՔԻ

ԵՎ ԱՇԽԱՏԱՎԱՐՁԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

4.1.

Ընդհանուր դրույթներ

4.2.

Ձեռնարկությանանձնակազմիդասակարգումըն հաշվառումը

4.3.

Աշխատաժամանակի օգտագործմանհաշվառմանկազմակերպումը

4.4.

ձներն ու կազմակերպումը, աշխատանքի վարձատրման Աշխատավարձի համակարգերը Աննան ԱԼԱՆ ԱկԱն Անկ

|

Վաննա

ւու...

Լ.

4.6.

Ձ..................

ւ...

Վն

Լ...

ԱԱԿ

Աննա

նն

ւ

մնա

ոու

Հ

-

Յ

Հ

ԲՅ

Ական

Աշխատանքի նորմալպայմաններիցշեղումներիհետ կապվածհավելավճարների ու հաշվարկը փաստաթղթավորումն աաա ուա

նական

Աննան

ն փաստաթղթային հաշվարկմանկազմակերպումը Աշխատավարձի ձնակերպումըաշխատանքիժամավարձայինն գործավարձային վարձատրությանդեպքում ւե. մականանակա մկանն

'

4.7.

նանան

գԱկկանկկանակննանաննն

ու.

Լունա

«Լ.Ա...

ԳԼՈՒԽ

4.5.

-բ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ԵՎ ՀԱՇՎԱՐԿՆԵՐԻ

3. ԴՐԱՄԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

Լ...

Յ

ոաաաաաաաւակաաաա

3.2.

ՅՏՔ

ՏԵՏՏ թ

տք

ՀՏԱՅՏՅՅՑՔաՅՀՏՅՏ

Ք

:

Փո

Յ3Է բ88 «8-Տ

ՅՅԳ8 5 3 8 3 Ց ՅՅ

«5

--

աա

ՅՑ,

- 328 -- ջ : ՀՋ Տճ

Յ-

Տ ` ՅՅ 5

Է)

Տ

ՀՅՅՏ

բ ԷԷ

ԶԾ

Յ 6 :.

162 3

մ -

ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ԿԱԶՄԱԿԵՐՊՄԱՆ

Լոկ

ո...

ՀԵՏԵԹԵԵՑ ՏՆՏ

526ճ- ՀԵՑՏՀԵՏՀ

ՉՏ:

28.

25:52

Յ

ԾԺ

ՅԱՏՑՏ -8

Յ թաք

5.

--

ԹՏՏՑ 9 6 ծ

5 :5 5 5` Ց:

Պ-

ծ

ՐԻ

Շ

Բ8Գ

Է ռ-Թ,

ՏՅ»

Յ

ռչ

ճԾ

ԼԼ.

ՎԼ.

յ հարառերությունները

Ց

Ձ

տ

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

2. ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ԸՆԴՊԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ

ԳԼՈՒԽ

ձեերը Լ.Լ...

Վո».

-"

Ց

Ց

ատաման

ն 1.4. Վաշվապահական հաշվառմանտեխնիկան

ՅՏՏՅՑՅԸՈՅԵՑՑՏԵՑ

'

տոան

Լումա

Ը

ՅՅ Յ 2ՅՏՏՀՅՅ

ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ

1. ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ ՀԱՇՎԱՌՄԱՆ ՏԵՍՈՒԹՅԱՆ

աաաասջանտ

:

.

ն ժամանակավոր Չաշխատածժամանակիհաճար աշխատավարձի անաշխա-

տունակությաննպաստներիփաստաթղթային ձնակերպումնու հաշվարկը

4.8. Աշխատավարձից կատարվողպահումներն

հանումներ

Բանվորներին ծառայողներիհետ հաշվարկներին նրանց աշխատավարձի կարգըՀ... վճարմանձնակերպման անական ասննան

4.9.

Աշխատավարձիամփոփումը,աշխատանքիվարձատրությանֆոնդի կազմը ն վերահսկողությունը դրա օգտագործման Լ... աա աանաաաա, 4.11. Աշխատավարձի վճարմանն ժամանակինչստացվածաշխատավարձի ձնակերպմանկարգը նեական անն նմանն 4.10.

եւան

ԼԼ...

Լեւ

4.12.

7.2.

Ա

Անակ

անան

աԱ

Շահագործմանմեջ գտնվող փոքրարժեքն արագամաշառարկաներիշարժի հաշվառմանւիաստաթղթավորրումը աաա ն հաշվառումը ն հաշվարկը մաշվածքի առարկաների արագամաշ Փոքրարժեք

73. 7.4.

..«.»:,»թշ2»90թ9շ27Ւ,ԵՔ...Ձ.....Ք..Եծշ-

ԵՎ ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ

8.1. 8.2.

5.1.

Նյութերի հաշվառմանխնդիրներըն դրանցդասակարգումը

5.2.

Նյութերի հաշվառմանկազմակերպումը,դրանց ինքնարժեքըն գնահատումը ընթացիկհաշվառմանմեջ անան նան

8.3.

ԱԱկԱ

ււ...

աակ

5.3.

Նյութերի շարժի հաշվառմանփաստաթղթավորումը

5.4.

Նյութերի հաշվառումըպահեստներում ն դրանց կապըհաշվապահությունում նյութերի հաշվառմանհետ Աաաա աաա անաննանաաան Լ...

ե...

Ան

ենն

Նյութերի սինթետիկհաշվառումը

5.6.

հետ հաշվարկներիհաշվառումը Նյութերի ստացմանե մատակարարների

5.7.

Նյութերի շարժի հաշվառումըհաշվապահությունում

5.8.

ծախսերիհաշվառումը Փոխադրամթերման

5.9.

Նյութերի գույքագրումը

ԳԼՈՒԽ 6.1.

Ղա,

9.3. 9.4.

9.6.

Վիմնականմիջոցներըն դրանցհաշվառմանխնդիրները

9.7.

6.3.

Հիմնականմիջոցներիձեռքբերման ն դուրսգրմանանալիտիկհաշվառումն ու ձնակերպումը փաստաթղթային անասնա անան ւււ...

ուան

Կապիտալներդրումներին հիմնականմիջոցներիստացմանն դուրսգրման հաշվառումը անկան ՆԱ Ակնա սաաանաա անա նոնա

ո

Անան

ԱԱ

ննն

ԱԱ

6.5.

Վիմնականմիջոցներիմաշվածքի (ամորտիզացիայի) հաշվառումը

6.6.

Վիմնականմիջոցներինորոգմանծախսերիհաշվառումը

6.7.

Վարձակալվածհիմնականմիջոցներիհաշվառումը

6.8.

Հիմնականմիջոցներիգույքագրում

Լ.Լ...

ԳԼՈՒԽ

7. ՓՈՔՐԱՐԺԵՔ

Փոքրարժեք

ն

խնդիրները...

թ

Աաաա

նյութականծախսերիհաշվառումը Արտադրության արձակուրդայինվճարների պարգնատրումների, Աշխատավարձի, ն սոցիալական մարմիններինկատարվող ապահովագրության պահուստաֆոնդի բաշխումը հատկացումների Առաջիկածախսումներին վճարումներիպահեստավորումը

911.

ն

աաա

ոանանակ

աակ

աաա

ու

աաաաաաաար»

ա

ու

Լն.

այլ ծախսերիհաշվառումըն բաշխումը Արտադրության ինքնարժեքիկալկուլյացիանօժանդակ Ծախսերիհաշվառումըն արտադրանքի ոնա

արտադրություններ Ում

ոնա

ՑԱ

Լ...

ծախսերիհաշվառումըն դրանցբաշխումը Գալիքժամանակաշրջանի ընդհանուրարտադրական պահպանմանն շահագործման, Սարքավորումների ու ընդհանուրտնտեսականծախսերիամփոփումըն բաշխումը

ււ...

կորուստներրիհաշվառումը Արտադրության

Նա

նանան նանան

9.13.

Արտադրությանծախսումներիամփոփումը

նակա Անա Ակամա նաԱ ԱԱ աԱ կ կն Աաաա նանն նաԱ Անն

9.16.

հաշվառումը

աաա

ան

հաշվառումը Պատրաստիարտադրանքիթողարկման

կասա

Աո

անալիտիկհաշվառմանն արտադրանքի Հիմնականարտադրության նորմատիվային ինքնարժեքիկալկուլյացիայիառանձնահատկությունները մեթոդիդեպքում Լու... աան աանաւան աաա

նանա ամանոր:

նակական

9.14. Անավարտարտադրության գնահատումըն

9.16.

նաԱ

Լ...

անորո

նական

9.12. ա.

աաաանաւ

ԿԱ

անա

աան

աաա

Լոու.

արագամաշառարկաները(ՓԱՍ) ն դրանցհաշվառման Լ.Լ

ԵՎ ԱՐԱԳԱՄԱՇ ԱՌԱՐԿԱՆԵՐԻ ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ի.....»թ»,»թ,555թ»9թՔ9ՁՓ.Ձ

ն

Լ...

ա

ծախսերիանալիտիկհաշվառմանկազմակերպումը Արտադրության ինքնարժեքի ծախսերիհաշվառմանն արտադրանքի Արտադրության կալկուլյացիայիմեթոդները աաա աաա

9.10.

9.9.

ԻՆՔՆԱՐԺԵՔԻ ԿԱԼԿՈՒԼՅԱՑԻԱՆ

ինքնարժեքիկալկուլյացիան ծախսերըե արտադրանքի Արտադրության օգտագործվողհաշիվների համար հաշվառման ծախսերի Արտադրության

98.

ԵՎ ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Լ.

Լ...

9. ԱՐՏԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ԾԱԽՍԵՐԻ

Լ...

Վիմնականմիջոցներիդասակարգումըն գնահատումը

71.

92.

նա

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Լւ...

Լանա»

անի

6.2.

6.4.

9.1.

9.6.

ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ

6. ՀԻՄՆԱԿԱՆ

Աոա

՝

ււ...

«ոա

ԳԼՈՒԽ

..

Լ...

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Ոչ նյութականակտիվներիհաշվառումը աուաաա րոր» տեսակները Արժեթղթերի աոա որա աաա աեոր» հաշվառումը Ֆինանսականներդրումներին արժեթղթերի

նանն

5.5.

Լ.

8. ՈՉ ՆՅՈՒԹԱԿԱՆ ԱԿՏԻՎՆԵՐԻ, ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՆԵՐԴՐՈՒՄՆԵՐԻ

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

Լւ.

Շահագործմանմեջ գտնվողփոքրարժեքն արագամաշառարկաներիսինթետիկ արա

5. ՆՅՈՒԹԵՐԻ

մանանա

ոնա

ԱԱ

ն աշխատանքիվարձատրության գծով Աշխատանքի,աշխատավարձի հետ հաշվառումը անձնակազմի հաշվարկներիսինթետիկ

ԳԼՈՒԽ

աաա

աոա

ո

աոնում

Լա

աաա

ւ...

անանկ

աննա

ԱՆ

10. ՊԱՏՐԱՍՏԻ

ԳԼՈՒԽ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ ԵՎ ԻՐԱՑՈՒՄԸ

ԱՐՏԱԴՐԱՆՔԻ

13.6.

ընկերուհետնանքովնորստեղծվածբաժնետիրական Սեփականաշնորհման թյուններիգործունեությանհաշվառմանմեջ արտացոլմանտարբերակներ

10.1.

դրա իրացումըն հաշվառմանխնդիրները Պատրաստիարտադրանքը,

10.2.

Պատրաստիարտադրանքի գնահատումը,դրա անվանացանկը

Ձ.............

10.3. Պատրաստիարտադրանքի շարժի, դրա առաքմանն Լ.Լ...

10.4.

իրացման

Պատրաստիարտադրանքիթողարկմանսինթետիկհաշվառումը ն հաշվառումը պահեստներում Լեւ

աաա

ուա

աաա

աան

10.5.

Պատրաստիարտադրանքի առաքմանն իրացմանանալիտիկհաշվառումը

10.6.

) ծախսերիհաշվառումնու բաշխումը Կոմերցիոն(արտարտադրական

ն ման սինթե հ հաշվառումը մբ րտադրանքիիրացմանսինթետիկ

10.7.Ա

11. ՖՈՆԴԵՐԻ, ՎԱՐԿԵՐԻ ԵՎ ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ

ԳԼՈՒԽ

ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԻ

հ

11.2.

Վատուկնշանակճանֆոնդերի ե նպատակայինֆինանսավորման հաշվառումը

11.3.

Բանկերիվարկերին փոխառու միջոցների հաշվառումը

12.1.

14.3.

14.4.

Շահութահարկ Լ.Լ

14.5.

ն ն արդյունքների նքների նշահույթի ն շահույթի օգտագործման Ֆինանսական օգտագործման հաշվառումը հաշվառումը

12. ԱՐՏԱՔԻՆՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅԱՆ

ւ...

Ընդհանուրբնութագիրը

եւ...

ւեւ.

..

գ ւ Ո ՒԽ

արժեքիԽայրկ Ավելացված

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

հհաշվարկներիհաշվառումը.

ն

Լ

Ֆ

44.2.

աա

Լւ...

44.4. Կանոն ը կապիտալիՆ հիմը ների հեւո հետ Կանոնադրական հիմնադիրների

11.4.ձ.

Ընդհանուրդրույթներ

դրա անաց

աաա

եե

Լ

ոո

Լ...

15.1.

հաշվետվությունը,նրանշանակությունըն կազմը Վաշվապահական

15.2.

ԳՈԼյքացգրՈԼմ

15.3.

կազմակերպումը Հաշվետվությունկազմելու աշխատանքների

15.4.

հաշվեկշիռ Վաշվապահական

վ ե լվ

ու...

ւ...

ու...

աաա

աննա

աԱ

ած

հետ հաշվարկների Մատակարարների հաշվառումը

12.5.

Արտահանվող ներմուծվող իրացմանհաշվառումը ապրանքների

ԳԼՈՒԽ

13. ՊԵՏԱԿԱՆ

ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ԿԱՊՎԱԾ ԳՈՐԾԱՌՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՄԵՓԱԿԱՆԱՇՆՈՐՀՄԱՆ

Ընդհանուրդրույթներ

13.2.

Կանոնադրական կապիտալիձնավորմանգործընթացը

Լ

ու...

Լ...

ՀԵՏ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

13.1.

ո

նանան աաննանան

ՎԱՆԱ

Բաժնետոմսերիդիմացհաշվարկներիհաշվառումըբաց տիպիբաժնետիրական ընկերություններում Լ... նենա նոննանան Լ.

13.4.

ննե

Լու.

ննկ

կանան

ննա

Սեփականաշնորհված ձեռնարկությունների ձեռքբերմանգծով գնորդների

ծախսերիհաշվառումը

ԼԼ...

ոու...

ԼԱՎԱ

Աա

ակԱննկկ Անն նաանմնաաան անը,

վարձակալված Վաշվապահականհաշվառմանառանձնահատկությունները ձեռնարկություններիսեփականաշնորհմանդեպքում

13.5.

աաա

աաա

նանա,

ՂԱ

-

ականա

2 ԱԱԶԱԱԱԶԱԱԱԱԱԿԱՅԱԱԱԱԱՅԿԱԿԱԱԱՎԱԱԱՅԱԱԿԱԱԱԱԱԱԱԶԱՑԱԱՂԱԿԱՂԱԱԱՂԱՎ

ԱԱԱՅԱԱԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱԱՆԱՎԱԱԱԱԱԴԱ

ԱԴԱ: 51 7

աաա,

ներմուծվողապրանքներիհաշվառումը

12.4.

13.3.

ն

նանն

ԱԱ

Աա

աան

ու.

Հավելված ա

ււ

Արտահանման-ներմուծման գործառնություններիդեպքումձեռնարկությունների ծախսերիհաշվառումը ԼԼ. ԱԱ նա 409 Արտահանվողն

նանաակաանանան

15. ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

12.2. 12.3.

աան

ֆոնդիհարկերիմասին ՌուսաստանիԴաշնությանճանապարհային

մանանան նա407

ՎԱՂՆ

աաա աաա ակնա նակական ուն 459

աաա աոա աաա աաա աո աա աաա աոան»

ւա

գոԼյքախթկ Ձեռնարկությունների

աաաաաաանաաաաաանառարառրոթ

ա

Լւ...

ԳԼՈՒԽ

Հ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄԸ

ււ.

14. ՁԵՌՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԱՐԿՈՒՄԸ

14.1.

Լ Աաաա անական անական անական նն, 354

փաստաթղթավորումը

ԳԼՈՒԽ

Կոզլովա Ե.Պ., ՊարաշուտինՆ.Վ., ԲաբչենկոՏ.Ն., ԳալանինաԵ.Ն.

ՀԱՇՎԱՊԱՀԱԿԱՆ

ՀԱՇՎԱՌՈՒՄ

Հրատ. խմբագիր3. Գամբարձումյան Վարդանյան Գովհաննիսյան Տեխ. խմբագիրԱ. Ումրշատյան Խմբագիր

Ռ.

ՍրբագրիչԳ.

Յանձնվածէ արտադրություն՝11.03.97թ.: Ստորագրվածէ տպագրության՝16.06.97թ.: Չափսը՝60 » 84 '/գ: Տպագրություն՝օֆսեթ: 30.46 պայմ. տպ. մամ., 31,2 հրատ. մամուլ:

ԵրժՏԻ «Տնտեսագետ»հրատարակչություն, Երնան, Նալբանդյան 128