Հատապտղային կուլտուրաներ

մրՊ.աւարը

Գ. ԿԱՐԱՆՉԱՆ

իա Ճ

ՍԱՐԱՆ

'

Ս. է.

Գ.

ԿԱՐԱՆԽ

`

ԵՐԵՎԱՆ

«Հայաստան»ճրատ

ԿՈՒԼՏՈՒ

ՀԱՏԱՊ

ԱԳՈՒԼՒՅԱՆ, Պ.

զան

/1ք6ՇՂՈՒՇԸՕոստ

«061»

Յքատաշճօմ

ՏՅԵտե)

Թբ

բօոոո989

116ո6օնոց

(Լո

Է 1ԵԼ7թել

ՑՎԻՕՀ7ԱԼԵԼՔ,

ԸօֆետՀոճթուօրմա: Ւորճոյու 116ոքօ6.. Ճոշոշցմ հաորզ

ԷՇԵՕՔԽՕՅՒՎ:

Ճոում

շարադրված են Հատապտղային Բրոշյուրում բրոլոգիտկուլտուրաների

ճատկություններըե մշակության աղբոմիջողառումները: նախատեսվածէ պտղաբույծննրի "ամար: Գրքույկը

634.1 Ա148

-

Ա Մ/դ արեոր րռոր

մ

զբաղվողները ունենան

թյունները որակով մշ Ճամար անճրաժեշտէ,

Հատապտղա կ

ու

վաղ ամուսնը ազգա տապտուղներ զանա

Համար ր:

Խատոավում է 14ր ճատկացնել ճատ

Հեգ

կարնոր նշանակութ

տացնելու ն բարձի ճեկտարից ստացվում Այդ կուլտուրաների մշ է, որ կ՛ 4աղարջը, ե' էն: Դրանցբերքը ճասու ապտուղները գրեթե դեո բացի շաքարներից, թթ նակում են մեծ քանա միններ, որոնք շատ կ օրգանիզմիճամար: Հաշվի առնելով

տե Հատապտղատ կություն ունի մեր ժող նից առաջ այդ կուլտո լաբերման, օրինակ ել բում, Ճաղարջենին,մ նրանց մշակության Հ

դրվածէ ությունը

:

,

Հենց այդ կաատակով: Ընթերդողները ոչ.

կիմանանառանձին սորտերիբիցլոդիական Կառանձմիայն

այլն նրանց մշակությունն աճեցումը: Խաճայկությունները, ՆրանքՀնարավորություն. ժամանակին պայքարելու կունենան կ. Հիվանդուճատապտաղատու կուլտուրաների ու

թյունների դեւ

ւ

րասատունձրի

է բազմաթիվ գրված տարինե, չի դիտական Աշխատությունը

ը

ուսումնահիրություններիե գործնական

ներիՀիման վրա:

ն ագրոելակի, մոռենու Սորամնրի նկարագրություննջը Ս. ձեռնարկումներըգրել է Ագուլլանը,ելակիերկու նկարագրությունը գրել է Մ. Ավետիսյանը, իսկ :աղարջիը

`

Արոր

.

շրջանացվածեն ելակիայն ռորտերը, Հայաստանում ունեն Հասունացմանտարբեր. ժամկետներ: Այղ`ճայն-

որոնք

Վ տալիս զամանքը ճնարավորություն

հակման կլիմայական

նրանց կոկոռշի սորտերի նկարագրություննքնըը ն

Պ: կարանյանը: ագրոմիջոցառումները՝

ԵԼԱԵի

ՍՈՐՑԵՐԸ՝

փորձերիարդյունք-

գործածության

նրա

օրվա:Հանրապետության տարբեր, գոտիներում ելակմշակելու Հնարավոր դեպքում, չ քաղաքների հրազու թանով երկարժամանակ: Րսւո:Ճասունայման ելակի ժամկետների բաժանԼ վում են խմբի՝վաղաձճաս, միջաճաս ուշանա:

Հասցնել 20--25 ժամկետը

բնակչությանը

տավականի

`

քրո

տզեր

ՍՈՐՏԵՐ ՎԱՂԱՀԱՍ ն Թուրը լինում է բարձրկիսափոված. Ռոշչինսկայա: են, ջիչ Խիտ Տերեները միջին տերնակալվող: մեծության, '

կնճռոտված հրկարու..քարակ Ծաղկամակերեսով, կոթունով։ էն ճավասար է տերեների Ծաղիկմակերեսին: փոված են, պտուղի Հատած կոնաձե,լայն կոնաձեւ. երկսեռ կամ ենոր

Բույլը

մել պտուղի Աոաջին կողերով

ճապնումէ 15--20 վ. է, դ նպի եզրերը դույնըվառ. է: Պտղամիսը: ապիտակ՝ կարմիր քաշը

բով, քաղցվարդագովն` թույլբուրմուն երանգով, Ճյութալի, ատացվում Մեկ. ճեկտար Համով: իաթթու տարածությունից է 8--10 տ բերք: Պիտանիէ թեթարմ ե թե վէդորաժության `

բամշակման՝ Համարս՝ :

Այս սորտը Միսովկա:.

է Մոսկվայի պտղաբուսատակել

Չուդո փորձակայանում, րոնա Ռոչչինկայա մայ սորտերիտրամախաչումից: Հասնում Թի բարձրությունըէ 15--20 սմ, տճրեներ» ծական

հ

Հ

կատարաձե՝15-25

ր

կոնաձե, երբեմե անկաբաղ գ քաշով: Պտղամիսը կարմիր մ, Դատած

Լոռի սոռտի պտուղները:

կարմիր է,

1.

ՃաճելիՃսուողվ, քաղցրիդերակշռումով: շաոռ

նոն

մուգ Պտուղը

նկ.

կոմիջին մեծության են՝ թույլ փայլով,մոըականաչավուն, հ է ղավորչ սուր ատամնավոր եղրերով: Տերեակոթր երկար խիտ թավոտ: Ծաղկաբույլը Ճավասարէ տերեների մակձրեսին: Ծաղիկներըմեծ են, հրկսեո:

Ն

շտ

բերք:

Պաճանջկուէ

Բերքատվությունըմիջակ

Ս.

Ադ

տորտերիտրամախաչումից:

է Մ. Ադո էռոի,Սաացել

Կղտուղ:

հիկոս սորտերի տրամախաչ Թուփը բարձր է: կիսափո են, վառ կանաչ, բարակ, խիս կավոր են, ժիջին ։տերնիկըձվ մակերեսից քիչ ցածր է: Ծաղ տավփակավուն,երկսնու Պտ է 39 դդտուղի բայը Հասնում ճտղամիսը սպիտակ է, նուրբ, քաղցը: Խուրբ բուրմունքով: «շիվանդությունների նկատմա տնկման երկրորդ տարում 4«

Ստացելէ ԱՐեիկ,

ՄԻՋԱՀԱ

փայլուն մակերեսով: Պտղամիսընուրբ է, բաց Համը դուրեկան է, հրանդուվ: քոսի Բերքատվությունը բարձ 10 տ բերք: Օգտագործո չուրջ մուրաբա պոառորաստելու ամա

ցրտաղիմացկունէ' Մոացել է Ս. Լենինականի, ռռվկա սորտերի տրամախաչ Թուփըմիջակ բարձրությ միջակ մեծության են, բաց կ հզբերը լայն բլքակավոր: Սա մակերեսին: Մաղիկներըժիջի աաձե: Առաջին սլտուղը լինու հարճ վզիկով, թեթնակի կողա ղը՝ 15--20 գ քաշով: Գույնը

6--

Նկ. 9.

սոբտի պտուղները: Ռուրինե

չորրորդ

|

Միսովկա

ի

:

:

ւորտերը միմյանց 4ծտ տրամախաչելուց: Թուփըբարձը է, կիսափոված։տերեներըխոշոր նն, ասո:

Մուտո

Ճավաքը։

Ռուբինե,Մ, Ագուլյանը ստացել է

թյան պաճպանումըմինչե

մեֆուբերք: Սորտիառանձնաձատկությունն է ոլտուղների

դույնի, փայլատ, քիչ անչարթ մակերեսով Պղամիսը բայ կարմիր է, շատ նուրբ, քաղզցիաթթու ճամով։ ծրտադիմասկուն է, ապիտակբծավորությամբՀի վարակվում: Բերքատվուէ քյունը բարձր է, մեկ 2ճծկտարից ստացվում մինչե 10 տ

-

վ-ի, շաղդամաձն է կամ լայն ձվաձեն,ճաւտած ծայրով, կարմիլ

բարձրությամբ:Տերնները՝միջինմեծությանեն, բաց կանաչ: բարակ, կնճռոտած, փայլատ, ատամնավորեզրերով: Միջին տերնը կլորավուն-ռումբաձնէ: Ծաղկաբույլը փոված էյ ճա վասար է տերեներիմակերեսին: միջին մնծության Ծաղիկները հն, տաիակավուն,առաջինմեկ պտուղի քաշը ճասնում չ 10

3.

սորտիպտ Ա-Եիկ

սորտը

ս դեր սորտերի տրամախաչումից:Թու ։տեհրնակալած: Տերեներըմիջակ մեծո

Լեռպոլղիուշաճաս: Այս

ԴԻՇԱՀԱՍ ՍՈՐՏԵ

Ցրտադիմացկունն բարձր բնրք բում մեկ ճեկտարիցստացվումէ չուրջ

Նկ.

փայլուն, կնճռոտված, եզրերը բլթ վյածը է տերններիմակերեսից: Ծաղ ները մենծ են, առաջինպտուղներիցյո 40. գ. երկարավուն, կոնաձե, վառ կ մակերեսով Պտղամիսը պինդ է, պտուղներըքաղցրաթքթու,ղուրեկան գործածությանն մուրաբա պատրա

Պտուղըմեծ

է,

Թուվփը բարչյ

՝

Է

ու

է, թեքեՏերնը միջակից մեծ է ւտերհակալած:

է:

շուրջ

Համարյա բոլոր

ու

|

Ելակ։ Բաղմալյաբույս է, նրա կենսական ցինլը տնում է 10-ից ավելի տարի: Պտղաբերության օգտակարշրջանը՝ 4-6 տարի, որից 4նտո բերքատվությունը խիստ ընկնում է ն կորցնում է իր տնտեսական արդյունավետությունը: ելակի նրիտառարդբույսի բարձրությունը2--8 սմ է: կյանքի -Հաջորդ տարիներինցողունն սկսում է շաստանալ, երո վր ամեն տարի առաջանում են նոր բողբոջներ: Այդ բողրոչնեքից առաչանում են տերեների վարդակներ, որոնցից վեզետացիայի որոշ շրջանում առաջանում են հոր ընձյուղներբեղիկներ, որոնց ծայրերի կաղժակերոլվում են հոր բող-

չի

ւ

տիռղի ճողերում լավ է աճում ն բլորողի ենթարկվում: Խիստ ոլաճանջկու է որսրարտ ունլութելր նկատմամբ։ Տնկարկիխտացման դեպքում բնըքոոովությունը ընկնում է,

Ճո

ու, կնճռուռված, փայլուն մուգ կանաչ դույնի: Միջին տերնները ռումբաձն են, թույլ կտրատված բութ ատամնավոր ողրերուլ: Սաղիկը մեծ է, քասաձն, միասեռ, իղական, ոլտուղը կոնաձե է, միջակ մեծության, մինչե 15 գ թաշով. ժուղ վարդագույն, Հարք մակերեսով, փայլուն Պաղաժիսր, ուրբ է, վարդադույն, թքվաքաղցը, քաղցրի զերակչոությամբ: Մյուս սորտերի Համեմատությամբ ավելի չորավղի. մացկուն է: ցրտաղիմացկուն

ղակի սոված, խիտ

Անցլիականսորտ Պոոլիֆիկ,

ոլտուղը

առաջին գ քաշով, լայնացած բութ կոնաձն է, փայլունմակերեսով վառ կարմիր գույնով: Պտղամիսը վառ կարմիր 1, նուրբ. ՍԺվաշաքաղցը, թույլ բուրմունքով Պիտանի է քն թարմ ն Համար թե՛ գորժածության վերամշակժան. բերքատու ն տրտաղիմացկունէ, ուշ ծաղկող, որի շնորճիվ ազատվում է զարնան ցրտաճարություններից:

տերի կողբին:

ա-

Սաղկաբույլերըճավասար ծեն տերեների մակերեսին: նաղիկներըմիջին մեծության են, իգական, փոչոտումն ոլաճովելուՀճաժարանճրաժեշտ է տնկել ուրիշ հրնահո սոլ-

ճուն աչ: Սեթնեակի Միչին տերեր կնճոռտվուծ: կլորավունչռումբաձն ք, եզրերը՝լայն Հիմքով, սրածայր:

սմ, իսկ

ԵԼԱԿԻ ՏՆԿԱՐԿԻ

մեժ

որոշ

ՄՇԱԿՄԱՆ

նականի սարաճարքում ձյան կ առաջանում, ինչպես նան վաղ թյունները վատ են անդրադառ ճամար էլ պետք է աշնա դրս տո հլակի տնկարկըծածկել գոմ Ճճաստությանչերտով: ելակը Հողի սննդանյութերի կուտ է, նրանց պակասի ն մոլա քում բերքատվությունը ուժեղկ Հաշվի առնելով այն Հանգ միննույն ճողակտորըդբաղեց ղը պետք է այնպես մշակել, որ

Հայաստանիլեռնային շրջ

սնկարկը պաշտ քամիներից

ելակի տնկարկի ճամար պ սպլաշտպանված վայր, նախընտ բով ճարուստ, մոլախուտերիցաղ Բացի ավաղուտներից։ աղու կավային Հողերից, ելակը ժնաց կարող է աճել ն պտղաբերել: ել ստանալու ճամար անճրաժեչշտէ չիջանառություն ն կազմակերպ

սմ:

Քայց նրանց մառը տ րությամբ: Արմատներըուժեղ ժաղկասիթությանլարգացումը ն խոր աշունը:

շուրջ

ելակի արմատներիճիմնա

վում է

բոջներ։ Այդ բողբոչից էլ առաչ լը), որը ն օգտագործում են նո Ծաղկաբողբոջըկազմակերպվու դակի կենտրոնում, որը շարուն դարնանը:

Հարու Այդ նպատակին Ճասնելու Դաոննդանյութերով մար անճրաժեշտ է կիրառել ցանքաշրջանառություն, Օ.

Բերում ենք պանքաշրջանառությաներկու տիպեր: Առաջինտիպ 1 դաշտ՝ դարի, ցորեն, կորնդանի կամ

վուլտի վրա:

.

տո-

ենթաղւնքով՝Ճանքային պարարտանյութերի ֆունի :

դաշտ՝ խոտաբույսերի առաջին

արվում է

45--60

տանյութելր):

դաշտ

(ճնկտարիր

կգ կալիումական, ֆոսֆորական

սլարար-

կուլտուրաներ,

դաշտ՝ շարաճերկ բանջարանոցային ճանքոայինպարարտանյութերիֆոնի վրա (ճնկտուրին.տալով ն 90 աղոտ, ֆոսֆոր կգ կգ կալիում), կգ ամեն Ռ-14 մի ելակ, որը տնկելուց առաջ դաշտերը տ գոմաղբ: Հեկտարին մաոցվում է 20--30

Ցանքաշրջանառության երկրորդ տիղ. դաշտ՝ կաղամբ, որի տակ մտցվում է դոմաղբ

ռան-

ն

բային պարարտանյութեր: թեր

դաշտ սլարարուսնլյուպարլարապտուղներ--Ճճաւնքային (կալիում,աղու):

է տակ գոմաղբ: տրվում դաշտ՝ վարունդ» որի Թ՛ է դոմաղը:՝ կարտոֆիլ-մտցնվում դաշտ՝ վաղաճառս Մ7--11 մտցվում է ելակի դաշտ, որի ճիմնելուց առաջ

«0-

8Յ80ատ գոմաղբ:

ցածրադիր Ռեսպուբլիկայի

դուռու

`

ճամար առաջարկվում

է Հետնյալ բանջարանոցային ցանքաշրջանառությունը: .

1 դաշտ՝-վարունդ, որի տակ մտցվում է պարւրտանյուվմի: լրիվ նորմա (օրգանականքԷճանքային): դաշտ՝ դոմիդոր,բադրիջան, ւուսքդեղ,մողզնելով ֆորական պարարտանյութ: 11--14 տալով դոմաղրի հլակ՝ դաշտ-`

ջո»Լրիվ

Հեկտարին

նորմա, կալիում, Հ--4 գ ն ֆոսֆորչ նույն չափով: ճանդգամանքը։որ ելակը պտղաբիետարի, ուստի պետք է յուրաքանչյուր տարին մեկ

Հաշվիառնելով այն

րում է

հոր դաշտ Ճիմնել: տանդում սովխովներում ն կոլտբնՌրեսզի հլակի մշակությունը բարձր արդյունը տա, պետք է տնկարկը տեսություններում

մեկ ճեկտարիցոլսկամ չլինի, իսկ ժի Քոնի ճեկտար դլանավորելու դեպքում սլետք է նրա ճամար առանձնացնել»ատուկ Ճողամաս ն կիրառել ցանքաշրջանառություն: սմ ոոնկմանճամար պետքէ Հողը ճերկել 25--40 1) ի:որությամբ,ասլա երկու երես փողխել, գլանով ճարթել ճետո մեծ տնկել: Հողի մակերեսի ճարթությունը շատ նշանակություն ունի ելակի կոլչման Համար: Հողն անչճարթլինեդեքում ջրվելուց բույսերի աճման կոները ծածկվում են նեխում,

ելակի

լու

ն

ռարաձճարթի ոլայմաններում ելակի դարնաենինականի նային տնկման ճամար, օղախմալ ժամկետը ճանդիսանում է առլրիլ ամիսը, իսկ աշնան տնկման ճամար՝ օգոստոսի 2-րվ ռսսսնօրյակից մինչն սեպտեմբերի 2-րդ տասնօրյակը: Ցաժրադիր գոտում աշնտնը՝ Ճոկտեմբերից մինչե նոյեմբերի Հ-րդ տասնօրյակը, դարնանը՝ մարտ ամիսը: Տնկման Համար սածիլներ սլետք է վերցնել 1--2 տտրե.ւ կան են բոյսերից։ Այն տնտեսությունները: որոնք զբաղվում ելակի մշակությամբ, ւետք է ունենան սնփական իրենց են սովել, որ տնկարանները: ցուլը Փորձերը ռածիլները Հեռու վայրերից փոխադրելու դեպքում երանց կապչողականությունը ցածը Լէ լինում։

Տնկումը պետք է կատարել միաշարբ 80520

սմ

վրա

62000 (որի դեսդքում՝ մեկ ճեկտարիՀամար կոլաճանջվի ծիլ), իսկ սածիլիսակավության դեսվլքում` 82000 սածիլ (80260): սա-

ելակի տնկման առաջին տարում պետք է անքերի կիրառել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի սածիլեերբ լրի կոլչեն: Նկատի ունենալով,որ ելակի սածիլները կարճ են, (2--Ց ոմ), ուստի տունկը պնտք է կատարելայլնոչլես, ոլ առաջին ոռոդման ժամանակ աատժիլները չծաժկվոնցեխաճոդով։ Այդ բանից խուսափելու ճամար առաջին ոռուումից Չ--Հ Ճետո, երբ Հնարավոր լինի դաշտում աշխատանք տանել, շր աքտք է ստուգել շարքերը ն բացել ճողով ծածկվածբույսերը:

ճետո Տնկուժից 7--10 օր պետք անցնելուց շարքերը նե չորացած բույսերի տեղը(եթե այդ ավելի է) նորը տնկել: եթե սնկումը կատարվել

է

ւսոուգել

տոկոսից

աշնանը, .

1շ

-՛

17»

նան գարնանը

ք

/

անը

ն

երեն տերն

երի

ծ-

ն

թե՛ ուղղաճայաղ, ոչ

ելակի բույսի արմատային սիս-

թե՛ Ճորիզոնական ուղղությամբ

որ

(եժ

ու

ու

տարածություն է բոնում, ուստի Հողի վերհի շերտր սննդապետք է ապաճովել անձրաժեշտ խոնավությամբ նյութերով:ելակի բույսերն ամենից չատ աննդանյութերի սաճանչ են զգում վաղ դարնանը, կազձաղկաբողբոջների Մ բերքի ճասունացմոան երկրորդն մակերպման շրջաններում: Հաջորդ տարիների ընթացքում պետք է վաղ ղզարնանբուլիլ սննդահյուսէրն աղաճովելանճրաժեշտ խոնավությամբ նոն տարանյութերով, անձճրաժեշտէ նրանցմիջշարքային ծությունները խոր փխրեցնել, միաժամանակ "ողը մոցնելով՝ 60 կգ ֆոսֆորական ն 30--45 ազոտոկգ կալիումական տեղումների կան պարարտանյութ: Մթնոլորտային սրակասի մինչն բույսերիծաղկումը, պետք է մեկ անդուռ դեպքում չրել, Մաղկմանընթացքում անճրաժեշտ է Հ-րդ անդամ փորս: րեցնել, Հեռացնելով բույսերի վրա առաջացած բոլոր բեղիկ:

տեմը

դանմանը: այն, ճաշվիԿսռնելով

հանր, անը կալ: վարդակ չերիառաց"

ու

"7

ն պետք է տնկարկը ստուգել ն բոլոր չորացաժ սածիլների տեղը տնկել նորը: Առաչինտարում բույսերին պետք է այնպես խնամել, որ հրանք 10046-ովկպչեն, ուժեղ տերնակալեն, արմատակալեն, որը ն նպաստում է նոր վարդակների առաջացմանը: Այդ նղատակին ձՃասնելուճամար, անճրաժեշյո է վեդետացիայի ընթացքում տնկարկըմոլախոտերիցզերծ պաճել 5 անգամ փխրեցնել ն շ- 10 օրը մեկ անգամ չրել: Մշակությանրնթացքում, Համար պտղաբերության թողնված տնկարկի բույսերի վրա առաջացած. բեղիկները պետք է Հեռացնել, քանի որ նրանց աճը խիստ կերպով անդրադառնում է բերքատվության վրա: Արմատայինսիստեսիր, տեղաշարժանելու վտանգիցղերժ ւպաճելուճամար Լ-1Ա փրխրեցման ժամանակ բույսերի շուրջը պետք է մշակել ձեռնուրագներով, իսկ միջշարքային տարածությունները՝ ձիո:քարշ կամ տրակտորաքարշ կուլտիվատորներով: Հաջորդտարիների խնաժքը պետք է ուղղված լինի նույնպես բույսերիարմատույինսիստեմի ղարգացմանհը, Թիտապա

անդամ բերքը ճավաքելուց

ալնուճետկ փոր

(գործող ն

ճե

«Հե

է

կ

սղիտոոկ ե կարմիր

ե

ժամերին։

Պտուղները

է փոխադրել զով

կզ տարողություն ունեց Հավաքելու ը Պտուղները

անմիջապես ետք

ն

պործել 2--8 արկղեր:

նր, այն ճաշվով, որ Ճավաբվածսլտու նր 1--Չ2 սմ-ից երկար չլինի: Որպե

ոլետք է ուշադրություն դարձենհլպ

օրվա Հոյ

ելակի լտուղները Ճավաքում հն

կարնոր միջոցառում է նան ելա ոլտուղները շատ նուրբեն, ուստի բ ոչ ճիշա կատարելու դեպքումբերքը

վաղ գարնանը

բերքաճավաքը ավ սիսկելու միջոցով:

Բ

բծոտկենու

ելակի ճիվանդություններից Հ

4 պայքարել բորղոյան ճեղուկով։

են

նռ

ն

մար անձչրաժեշտէ միջշարքային տ մուլչով։ Այդ նպատակի ճամար կար եղեգն:

Խոնավությունըճողում սլաճպ հ նհխվե ոյտուղները կեղտոտվելուց

Բեղիկները'

Մինչն վեգետացիայի վերջն անճրա փխրեցում, 1--2 քաղճան, որի ընք

տելու Համար աշնանը պետք

ծությունները: Արմատային սիստեմ

ֆոսֆոր, կալիում

կիլոգրամ քրեսունական ի

ավարուհլուց ջրել: Բերքաճավաքը

ամեն

խերը, Սաղկման վերջին ժաման ն աճը ուժեղացնել կազմակերպումը ալ լրացուցիչ ոնուցու՝ կալի ն աղո նյութի ճաշվուվլ),որից Հետո 1--2 ա

ՍՈՐՏԵՐԸ

շրջանի

Սարսվան

դյու-

է,

ու

ծալքավորված, առանց փայլի' Միջին տերնիկը դույնը՝ դորշ-կակաչավում՝ ձվաձն է, ճիմքի մասը՝ եռանկյունաձն կոլվածքով, տերնա-

նոսը փշիկներուի Տերեր փոքր է, (9 տերնիկով), ոլորված

վուն գույնի,

ն ուղղաճայաց իրով միջին բարձրության: Միաժյա չիվը կանգուն է՝ կարմրա-

եվրուլական սորտ Գոլիաֆ:

օդտազործելու ճամար:

Հանրապետությանլեռնային ն նախալնոնայինշրջաններում ատասլտղային կուլտուրաների շարքում մոռենու մշակությունը :վետք է գրավի որոշակի տեղ պաճտածոներ պատրաստելու, ինչպես նան թարմ ն չորացրած վիճակում

դում:

մերձ Հճողամասերումն կամոլի

ւ:

ները չորացնում եֆ ն օղտագործում թելի մեջ, որպես թրրոնաբեր բնական դեղ: Հայաստանում մոռռենին վայրի վիճակում տարածված է նիրովականի, Սաեփանավանի,Դիլիջանի, Ալավերդու, հջնանի, նոյեմբնրյանի ն այլ շրջանների անտառներում: Վայրի մոռի պտուղներն աչքի հն ընկնում իրենց լավ Ճամային ճատկանիշներվ ենե դուրեկան բուրմունքով: Խուլտուրականմոռի սորտերի վրա սորտաուսումնասիրության աշխատանքներեն կատարել Լենինականիբարձրավանդակում: Փորձարկվող քառասունից ավելի սորտերից, որոնք Հայաստանում մշակելուճամար ընտրվել է 7 սորտ, ենն բարձրորակ Ճճամեմատաբարավելի ցրտադիմացկուն են սորչտերից՝Գոլիաֆն, Անգտալիս: Այդ Ճաւտապտուղներ կ լիականը կրկնակի ։ողաբերողՎաղա"ասը, աճեցվում են կնիրովականի շրջանի Շաճումյանի անվան սովխողում, տնա-

Բացիթարմ գործածությունիը, նրա ալտուղներից ոլատն րաստվում է բնտիր մուրաբա ջեմ: Բացիալդ, մոռի պտուղ-

բազմացող ե շուռ պտղաբերող կուլտուեն՝ էչ նրա ոլւոուղներն իրենց մեջ պարսմակում բա ե 10,627 տոկոս շաքար, տոկոս օրգանական թթուներ վիւոամին Ը-ն:

Մոռենինարագ

ՄՈՌԻ

Սաղկման

վ

տնում

է

է ձնային

Ճախգոտի:

է շուրջչ՝ 1,4

տ

Բասորարցրւուսդիմաղկու բերը: ենկրորդ ավելի Մեժ ն դեղեցիկ:

խում

ման

10/4--2 շչրջանը՝ 12/6--19|/7-ր, 70/2--20/8-ր, Հասունացման ս տացիսն չի ավարտումըառան

ծաղկումը

Անդյլիոսկում ոռրախվեդնտ

ավության շնորչիվ առաջարկվո Սոն բոլոր գոտիներում: Անգլիականը: Թուփր բարձ լու ընդունակությունը միջակ է քիչ ծնկաձի ոլորուժներով, թույ ոէժ են, քերնեակի ոլորված, դ դույնի, անփայլ կառաչավույն թիտ է, Ծաղկասփթությունը Ծաղիկներըմիջն մեծության ե շով, երկարավուն, կոնուձե,բաց խրուր միացած են ինդ: Պաղի լնորձր են:

Հատկանիշների, դրտադիմա

ճասունացման

սԿկիղբը՝ 202. Ցըրոադիմացկունությունըրավ «Հասնում է շուրջ՝ 1,8 ճիկատարսից Փոլիուֆ սոլոոն իր պտղի բ

10/1--13/4-ր:

ն հո ջղերը ծածկվ դպլիոավոր Թավով: նաղկաբաույլը կարո վրա դասավորվաժ են 38--4 ծ հոկ պտուղները միջին մեծությու միր ղույնի, ուժեղ բուրմունքով: չնա ամուր միացած էն, որի շ երի ընթացքում լավ է դիման դերակշոող բաղդրությամբ: Ս

Թուր

«անրապետության

ի

բոլոր գո-

են.

վարստնդները վերա-

բարձր է, շիվերը ճատկությունը շատ թեքված, քվփակալմոան

Թուվխըշատ Վաղահաս:

ծայրում ջիչ ուժեղ է:

:

սկիզբը՝ Մաղկման

Շիվերն ուժեղ են, շագզանակազույն,ծածկված նոսըչ մանրը փշիկներով։ Տերեր միջին մեծության է: Պտուղը նույնպես կարմիր գույնի, ճամիջին ժեծության է, կլորավուն, բաց Մեծ են: շատ բարձր է. Համի Հատկանիշներով ոտիկները են ն քաղցրությունը թթվությունը շատ դուրեկան 1/7, պտուղների Հառու3/6,փերֆը՝

ճետ

բում:

Մեկ ճեկտարից ստացվում է 1չ5--2 տ բերք: Այդ սոլտի զլթաավորբացասականկողմն այն է, որ պտուղների «ատիկները թույլ են միացած իրար ճետ. Խորճուրղ է սորվու) գուինետարածել ճանրառպնտությանբոլոր այդ սորտր

ժեժ են, փոքր: Պտուղները դիր, բաժակաթերթիկները՝ կոնաձե: Մուդ կարմիր գույնի, պատղաչատիկները խոշոր են, իրար թույլ Միացված: Համը քաղցրաթթու է, լավ լուրմուն2014--25|4-ըչ պտղի քով: Սաղկժան սկիղբը՝ 5/4, վերջ Հասունացման ռկիղբը՝14/7, վերջը՝ 10/9-ը: երկրորդ ծաղկման սկիղբը ն վերջը լինում է 10/8, իսկ բերքի Ճասունացման Շնորձչիվայն բանի, ակիղբը ն վերջը՝ լինուժ է 15/9--5/10-լ: որ այս սորուխ թփերը պտղաբերում են նան միտ շիվերի նն սկսաժ մլոռ, որոնք սկսում ծաղկել 10/8-ից, ուսի է սորոոր մինչն չոկտեմբերի կեռերը շարունակում 24/2-ից «ճասոլտղալնրել։ Այլաղիսով, նրա պտղաբերման ժամկետը նում է 70--80 օրվա, ալնւնս որ ամբողջ ամառվա րնքացքում նրանցից բերք է ուուցվում:

Սաղիկները միջակ մեծության

Լ, միջին բարձրության Ջ ' քիչ տոված, իիակալման ճատկությունը շատ ուժեղ է: Շիվեբր հրկար են, ժայրերը քեքված դողի նելրբի՝ ծնկաձն ոլո: րումներով: Շիվը մորուկուն ոչավուն է` ծուծկված մոնուշակաղույնի փառով: Տերններըխոշոր նն, 5 տերնիկով, վար կանաչավուն փառով,քնքեակի ոլոլոլաժ ն ժալքավորված

կբկնակի լ կնակիպտղաբեբող։ պ ԼՒ

տիներում:

Խորճուրդ է տրվում տնկել տ

բերբ:

նկ.

4.

կում

վր

պ

կազմակերպվում են են ամառվա կեսին ն

աճու

բո

աուսջանու

Մոռհնու

Թփի բաղմամյա մասե

աճում

Մաւոները,որոնցից

ճում,

է

ՄՇԱԿՄԱ

ապրում եհ, երկրորդ

ոոննու շիվերն «արում

Ս

ՄՈՌԵՆՈՒ

դուրեկան բուրմունք: աաա է տրվում Շուտ ձոության բոլոր դոոիներում:

՛

ՊտուղներիՀամի Հատկան

1,8--35

ւազկունսորտերիցմեկը: Հ

նացման սկիղբը՝ 5|2, վերջը' 2

չեյի Դինչե ողի տակելրնոր, սուկույն Հողից դուր չեն ղւալիո: (ոո, ուարի դարձոաւնը նութ «ողի դուրս նն դալիս, ւոյ ունոակուի նյ ատել սկզբում դոոնդաղ, հակ Հեսո (հունի սին) ուժեղ: նւ ս)

Մոռենին բազմանում

է

մացառներով, որոնց աշնանը

դարնանը կասելի է Հանել ն տեղասխոթել նոր «ոմարկ Հիմնել: Հառա արմատներիցառաջացած մոցաոո7 ելը ինում էն ուժեղ ն (ավ Ճանելիս թրի ու

|

էլ /Ստղաբերում 11: Ժազաւնէմերուկանդեմալ ճամար խողնեվումնն

Բր

ԱԱՐԻ: իոկ էլոնրոա արածներըտեսա դնում

Մոռննին բով

առու

ննե:

Պողովալին ուղղության փոքր իւքորյան աննցող լանջի րաս երա աճի Համար անչրաժեշտ է Թուիր աշտպանված լինի, ուժեղ քումիներից: |

է

Տուն)

կատարելուց առաջ անձրաժեշտ է «0 սմ

ճողասխոսը Հերկել խորությամբ:Հետաղալում խոսչոձիմշակություն /ետուներ կառաբել2-2 մետրի

խառելու ոոլատակուլ, ոլետք ի

վոտ, `

Սամ

է

գժողին 5215 վրա: մետրի սննդանյութերի նատու: -

.

Մառիբույոր

ասպաճովել անչրոսժեշւթանակի ըննդույու-

ոյ

տարեկան րեկ

/ 20տ

ույ

աշնանույին փորի

,

ւ

.

ոու

աաա

աճը դաղարեցման ճամար, անչրաժեշտ / վերջում, շիվերը ծերատել:

կատարում են ՔԲերքաճավաքը

է

վեգետացիայի

ի այնպես, ինչոլրա լակինն է։ '

ՀԱՂԱՐՋԻ ՍՈՐՏԵՐԸ

Գոա

Ի

Այդնպատակով, բացի

Ի աի

|

բայի

-

ի

ա .

յ

մ Վ չկի

ո

Կ

ւ

կաքավ

տ

աամի նի

ու

-

|

շիվերի

նան

է

մ

ան-

Է

,

.

են ր ույն, ոբ ուստի նրանց

-

ւ.-

ս

արն ի

|

աք, ատ

|

նինականի ակաթյաւմբ

յու

են

մ։ն

է

ոլ

(ել

միա

ո

իությ

Ւ

Արարատյան պտղաբերում արար աան նախատեսված Հայաստա Խր" սորտերից կ ա նովելշայա, հաֆ Պլոդորոդնայա, Գ Նուար Դիկսոն, ին Բլակ, յյ Արվոլիոան

եկուն՝ճին արուներ ծ

ափեն

որ

ՄԼ ճաղարջի ե է կողմից ոլտուղնելըժողովրդի ելո ժար: Ա.նդախտը ն վարակիչ Հիվանդությունները Համար բուժելու ւ ների գ ործ են ածել նան պտուղներից, ղբոջեի րողբոջները, տերեները ե շիվերը, նրա պտուղներաալ ար Հարոնաբերվածեն 1, 8, Ը ն Ք վիտամինները Սրխարանն ների մեջ ամենից շառ Շն ի վիտամիններ ճայտնաբերված է ան ճաղարջի ու ա պտուղների մեչ, որի էլ շնորճիվ ո է վիտամինների արդյունաբեր Բերքը Հանդիսանում ուխյան կարհոր Ճումք: Սն Հաղարջի պտուղները օգտագործում են խա մ ուրա բաների, շաքարակալած ն չորացված ենին բազմաց բազմացնում են կանաչ ե փալտացա տրո իով, անջատումով ն անդալիսի միջոցով: . Լենինականի բարձրավանդակում կատարված . դարջի մեր երկարամյա են որն սորտեր փարթամ ճում հն Հայաստա մակ խիստ կոնտինենտալ Գոա խհ ապ պտղաբերու) են, դիուվ ռողաբեր լ բաղի պայմաններում ադ», են, որ իս ում սակավ են Հաք Ճանդիսվ շրջաններում ավելի լեռնային է Հաղարջին աաա Հատուկ սնկային ի բարձրավանդակում մշակվող սե շաքարների ն վխորամինի ոբ Լաէ ժեծարքյամբ, ։լտուղների «յարո բերքատվությամբ չատ քիչ են Մ ւսն նական չրջաննեկենտրոնա բերվում Սովետական Մշակվող նույն սորտերից: Սն Հ Հաղարջ ի սորտերը բա:

սլաճանջկուտ է.

դլչողԽոփա, լ սկսաժ տնկժան ռաջին ուարվանից, բուլոե-

բին ահաւքէ

Թելով:

Օգառվելով Մոսկվայի մարդի փորձակայանի Է տվյալներից, ով ուի ամեն

ի որուրդ / ՐԴ

էիի Հի տարին կ ր

.ոժաղբ, 28 կգ ողո, կգ ֆոսֆոր), կգ կալիում: Գախող(ալիումը, ֆոսֆորը ողն 32

էո,

մյոցվում

ճետ, իսկ ազոոր՝ առաջին

փխրեցմանՀելու Ամառվա էնք ոցբում ոռողում են Տ- Ը անգա: Սնուցում արմվուսք է Ճունիս ամաիխ ոնդբին՝ մեկ Հեկտարինմեկ առնն Թոչնաղրի Հեւո՝ | Վ4 «լ ոլիում ն 25 Լլ կգ ջ ոսֆոր:բ ա Բարձրբերք ստանալու նպատակով անձչրաժեշտ է աժեն ուաիր նոլ յ/ռաջացող շիվերը, բացի բերքի Ճոռփոառ 1ղնվածժ շիվերի, մնացածները Պեռագնել:Բնրքաճավոթից Հեւոո Հեռացնելուսն հրու

ոլեաթ է

շիվերը:

Հաշվիառնելուայն,

իւա ծՓայքերի ընթացքում Զլոոաճ արվում նրաց Փայերի ոոուղննիըփոքր հն լինում,

ԶՍ

Առե Ացենդ

՛

նակայա,

Սրանցից Սլավ-Տուրկեստան:

1ենինդրադ

լավա

է շատերը

2)

ուստի տալիս, պտուղներն ունեն լավ ճամ, ղիտանի են ն՛ թարմ սպառման, ն' Ճլութեր, ն առաջնակարգ մուրաբաներ սպլատրաստելուՃամարո բարձր բերք

են

ՍԵՎ ՀԱՂԱՐՋԻ ՍՈՐՏԵՐԻ

ՀԱՄԱՌՈՏ

ՆԿԱՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

Թուքը՝ փարքամ է, շիվերը 1Լ-1,5մ ԼիաՊլոդոբոդնայա:

են 4ունիսի վերջին: բարձրությամբ: Պաուղները Ճասունահում ունի միջակ երկարություն, պտուղը խոշոր է 1--1,2 Ռղկույղն Հասուգ: Մի Թւիիցճավաբում են 2յ5--8 կգ բերք: Պտուղները են սպաճվում երկար նանալուց թվի վրա ժամանակ: Յրտաէ, բազմացվում է կանաչ ն փայդիմացկունությունը բարձր

կույզները միջակ մեծության են, մաշկը՝ սն է, փայլուն, ՀաԹովլ թթվային, ուժեղ բուրմունքով: մը ճաճելի, քաղցը: կգ: Պիտանիէ Միջին բերքը ժի թիիղ կազմում է 2--4,5

վերամշակման բարձր է:

ճամար, բույսի ցրոտադիժացկունությու

Բազմացվումէ փայտացած կարոններով: Արմատակալտոկոսը ցածը է, ապրում է

ման

չուրջ

տարի:

Թուփըմիջակ մեժության է, ծաղկում է մայիսի Գոլիաֆ: 2-րդ տասնօրյակում: Պտուղները«Հասնում են Հունիսի 3-րդ տասնօրյակից: Պտուղիբաշը Ճասնում է 1,9--1,4 գ, սն փայլուն մաշկ ունի: Մեկ լիի կգ բերբ: Հավաքում են մինչհ մնում են Պոուղները Ճասունանալուց երկար քփերի վրա' են, թթուների ն շաքարների Համիցուցանիշները բարձր ներդաշնակությունը շատ դուրեկան էւ Գոլիաֆի պտուղներից պատրաստված մուրաբան բարձլ: որակի է: ծրտադիմացկունությունը լավ է: Փայտացածկրտրոնկերով բազմացնելիս արմատակալումը բարձր տոկոս է

կազմում:

ունեն փարքամ աճեցողություն: Լակբոմալիս:Թնրն են՝ մեժ 1,4--1,5 Պտուղները զ: Մաշկը՝ սի, փայլուն, ամը շատ Ճաճելի, ողկույզը երկար է: Պտուղները ճասունանում

են

Ճճունիսի 3-րդ

տասնօրյակից:

Թփից ավաքուժ

են

կգ բերբ: Ստացվումէ շատ բարձր որակի մուրաբա: Ցրտադիմացկունությունի բարձր է, փայտացած կտրոնները արմատա2,5--8

կալվում

եկ.

5.

Հաղարջիէիա սորտի ողկույղը:

տացած կտրոններով: Թուփը պտղաբերում է ավելի րան տարիչ Վերամշակման Ճլութ կ մուրաբա ։սլատրաստելու Համար լավագույն սորտ է: մինչն մեկ բլակ։ ԹուփըՃավաքվածէ, ճասնում

ՀՀԱցիղեն

մտետը բարձրության: ՊտուղներըՄեծ են,

1--Հ

է

մինչն 1,4

Գ

Ող-

են շատ

լավ

կ արագ:

Նուաբ դիկսոն: Թուիխը՝միջակ է, կոմպակտ: ծրտադիմացկունությունը բարձր է, լեռնային պայմաններում թոսիը լինում է միջակ մեծության, իսկ ցածրադիրգոտու պայմանկերոււ՝ փարթքամ: Ողկուլզները միջակ երկարության են, պտուղները միջակ մնժության, տղի քաշր՝ 1,2 գ, սն է, փայլուն մաշկով, Հաժը՝ շատ լավ է: Մալյկըշատ բարակ է, թփից ստացվում է 1,5--2 կգ բերթ: ՊիտանիԼ ինչպես թարմը սպառման ճամար, այնպես էլ Հյութ ն մուրաբա պատրաստելու ճամար:

է Հունիսի

մեծ

ն

է:

Թու-

.

այդ

կուլտուրան դժվարությամբ է տարածվում:

Հիվանդու-

ոլատճառումալրացողՃիվանդությունը: Դրա.ճետնանքով

ե փոխադրաղդիմացկուն բավականին սլաճունակ: են 3 տարեկան պտղաբերում Թաիերը Ճասակից: Մեկ. ոյտուղի քաշր ճասնում է 0,5 գ-ից մինչն 57,9 գ-ի: Մի թուփը տալիս է շուրջ 3--25 կգ ն ավելի բերք: նրան մեծ վնաս է

նույնպես արժեքավոր կուլտուրա է: նրա ոլտուղկոռկոռշը հերըշուտաճասեն: Բերքը օգտագործվում է թարմ սպղառման ն. վերամշակման շատ ճամար:Պտուղները ճամեղ են, ն իրենց մեջ քաղցը պարունակում են Քիչ քանակությամբ թթուներ: կոկռոշիցպատրաստում են նան բարձրորակ գինի: Կոկռոշի կուլտուրան մշակելու Համար Քիչ աշխատանք է պլաճանջում, մինչդեո նա շատ բերքատու է, եկամտաբել,

ԿՈԿՌՈՇԻ ՍՈՐՏԵՐԸ

փոված, միաժյա ճյուղերը բաց շագանակագույն են, բաղմամյաները՝ մուղ շագանակագույն: Տէրնր փոքր է, Ճինգ բլթականի, թույլ կնոռոտված, ուղ կանա: զույնի։ Ողկույզը.երկար է, որի վրա բոլոր Ճատապտուղները մինչն ճասունացումը լրիվ պաշտպանվում են. Պտուղները կարմիր են, միջակ մեծության, կլոր, միսը նուրբ է, թթլաշաքաղցը: Բերքը պիտանի է վերամշակման ն քարմ դգործաժության ճամար, բուսը ցրտադիմացկուն է:

փը ճղոր է,

կաշմիր: Ամենատարածված Հոլանդական սորտն

րոններուվ:

Հուլիսի կեսից:Բերքը պիտանի է րարմ սպառման ն ժուրաբրա պատրաստելու ճամար: է փայտացածկըտԲաղժացվում

Հասնում

ՑրտադիմացկունությունըՊտուղները

բարձր է:

են

ոլտուղները մեծ են, քաշը Հասնում Է 1,5 գ-ի, ծայրի պտուղները՝ ավելի մանը են, սն, փայլուն մաշկով: Համր՝քաղցր նթվային, ամեն ժի քփից չավաքում են մինչե Հ կգ բճրբ:

Թւիի բարձրությունը Հասնում ՆԵռպոլիտանսկայա: է, 1,2 մինչե մ-ի: Ողկուլզը՝ կարճկամ միջին երկարության Լ,

։

վերջին: Փայ-

տացած կտրոնների արմատակալումըբավարար է:

սկսվում Հասունացուժը Պաուղների

ժեծ

է,

ցրտաղիմացկունությ

մենծ

Այս երկու կուլտուրան րում կարելի է մշակել, մի

Հում:

ռոշենին բարձր ջերմաստի

կոկռոշի ն ճաղարչի մշ ցոծրադիր շրջանների Ճճյու թյունները, քանի որ, ինչպ

Թյունով:

կարմիր, մաշկը բարակ, պ է նի թարմ զործածության ցրտադիմացկուն է ն չի վ

կանաչ:ձատապտուղն

բաղմաթիվ շիվերով: Տերն

Ռուսական:Թուխը

ու

ները մանը են բարակ: վառ դեղին, երկարավուն-միսը բաց դեղին է: Բերքատվությունը բար մինչն 11-14 կգ բերբ:

Սաթային:Թուփը լավ

նում,

պայման Բարձրավանդակի

բարբաներ: Բույսի երկար է ան վելի է: Բազմժացվում

.

բերք: Դտուղներիցլատրա

տարիներ մեկ թփի

Ճւասնում Պտուղները

ք, որոշ

են

գ-ի, սյտուղները թ

սեղտեմբերի վերջը:

10--12

ներով: Պտղիմիսր կանաչ Համով ն ուժեղ բուրմունքո

ձն,կանաչ-դեղնավո մա

Գանազա:Թուվը

թյունը խիստ իջեցնում է բ ում են, տերնեներըն շիվե

ՄՇԱԿՄԱՆ

ապա

աշնան

ցելի տակ ն ամբողջ ամառը մշակել այնպես, ինչպես ընդունված է սն ցելի մշակման Համար:

սն

Ճարթհլուց

ճետո

տնկում կատարել:

է

տնմժիջապես.

բը

է շարքեճամար անձճրաժիեշտ դասավորել ճլուսիսից Հարավ: Թուիը տնկելու ճամար

Բույսերիլուսավորության

իին ճատկացվածտարածությունը ճարկավոր է նախօրոք բաժանել առանձին ճողակտորների՝ 1--2,95 ճեկտար տարածում թյան: Այդ տարածությունում քողնում են 2--3 լայնության ճանապարտճ: պետք է տնկել շարքը-շարքից 2 մ, Թեիերը մ լայնությամբ: իսկ բույսը-բույսից 1--1,5

Ն Հաղառջի կոկոռշի թփեոի տնկումը: Հատապտուղեն-

լարել ու

կարելի Բանջարանոցային ճողամաոսը

Խուտաբույսերից ազատված ճողամասը պետք է վարել ւնկումներից երկու ամիս առաջ` նշանակում է Ճոկտեմբերին տնկելու Համար Հողամասը պետք է վարված լինի ճուլիս ամսի Վերջին:

դա

չել

ւոնկումների ճամար պետք է այն վարել վաղ գարնանը, պա-

եթե Հողամասը մոլախոտովլվարակված է,

խորությամբ:

ճամար առանձնացված ողամասը Հատապտուղների նախքան վարելը պետք է պարարատացնել «ճանքալին պաբարտանյութերով կամ գոմաղբով: Սովորաբար ճեկտարին տ 40-60 տալիս են փտած դոմաղբ իսկ անքային պարարտանյութերով պարարտացնելիս տալիս են 60-ական կիլոգրամ աղու, կալիում ն ֆոսֆոր (գործող նյութի Ճաշսմ վով): Տունկ կատարելու ճամար Ճողը Ճերկում են 25--80

ԱԳՐՈՋԵՌՆԱԲԿՈՒՄՆԵՐ

ՀԱՂԱՐՋԻ ԵՎ ԿՈԿՌՈՇԻ

'

թյուններում: նշված Հատապտուղները, տնամերձ այգինեթում կարելի է մշակել այդու միջշարքային տարածություններում: Արդյունաբերական ալդիներում այդ անել չի կարելի, քանի որ միջշարքային տարածություններըզբաղեցնելըկդըժվարացնի մեքենաների աշխատանքը:

խորության ն

30--35

Առաջին անուցումը ուոլիս

զոժ ջրել:

են

լարարտանլութերը օղտագրոժվուծ Ճոռուռղաւուղներիճամար վեդետացիյի ընիւոգքումՃու դամասը մշակել ձիու կամ տրուկտ փերի շուրջը փխրեցնել, ւմթրել մո

փուխր, խոնավ

համքը, տնկումից Ճետո ճիմնական միճակում պաճելը» ռաջին 2-3 տարիների ընլի տային տարաժությունները կարելի հուլտուրաների տակ: նողլատակա գզեղենների, կաղամբի, վարունլի ն շեսրճիվ միշտ մշակված վիճանում րաժությունները, բաղի ալդ, նշվա

Հետագատարիների խնամ

բարձրությամբ պետք է ճող լդնել ոլես ջրել: Հայաստանիլեռնային դուտու հոկոռշի տնկումները ոլետբ է կատ չասի 2-րդ տասնօրյակում, իսկ դ բերի սկղբին: Գարնանըտնկումները Հարկա բոջների բացվելը: Գարնախանկա ավելի թույլ է լինում, քան աշնանը Հետո ճարկավոր է բոլոր ճյուղերը է

Տունկ կատարելիս Հարկավոր խորը տնկել, բան այն եղել Լ իր ն հրու արմատների վրա լցվող ճողի 5--6 կգ գոմաղբ: Տունկն այնպես պետք է կատ խերը փոսի մեջ Լուվ տարածվեն: Տ

ներ:

նԽոռխքան փոսերը փորելը պետք է

սմ

անձրաժեշտ է նախօրոք լավ մշա խել 35--40

են

կգ աղու, '

կգ ֆոսֆոր

ն 425

(զորկգ կալիում

ժամկեւոում մեկ Հեկտարին

ոմեն

տարի

սրողաբերելու

ուարբեր Ճսսակի ճլուղելո

1/3 մասը: Միամյա

ուզգ

տ-

շիվերը Ճաջորդ տարում տալիս

ո-

"28

բուրձր բերք: երկրորդ խմբի սորտերն այի բուլսերն են, որոնց վրա ուփոխարինողշիվերիառաջացումըլինում է թույլ, սակոաւյն ունեն: Այս սորտերի թփերի միջիդ՝ մեկ ժեղ ճյուղավորում կամ երկու ծերացած ճյուղերի ճեռացումը (4--5 տարեկաններից) ապաճովում է նոր շիվերի առաջացմանը: Փոխարինող շիվերը կարճացնում են մինչե ուժեղ բողավելի պակաս, բուն ույդ արվում է առաջին խմբի բոջը, բայց առրտերի ՀՃամար: 3-րդ խումբը դրանք միջտնկլալ տեղ են դրավում առւսն երկրորդ խմբի մեց։ չին

ճի

րը

բուժանվում են երեթ խմբի Առաջինխմբի մեջ մանում են այն սորտերը, որոնք ուսջացնում են ժեժ քանակությամբ փոխարինող շիվեր, կայն տլուղավորությանընդունակությունըլինում է քույ: Այս խմբի բույսերի ձենավորմողւճամար ուռուջորկվում է Պեռայհել թույ աճ ունեցող շիվերը ն Հիմնակոն միամյա շիվը էտել

ո

Տիմիրյաղնի անվան դլուղատնտեսական ակադեժիայի Հակայանի կողմից մշակվել հ սե պտղա-ըատապլտղույին դարջի սորտերի ձեսոյորման տրդլունավետ ձն: Ըստ խթիսկալժուն ն փոխարինող շիվերի արձակման Ճաղոարջիսորոտն-

Հո

են

տեկելուղ անժիջոաւզեսՃճետո։ Ռիշւս Ռռիիէտր սկսում ձնավորված լիի մեջ պետք է լինեն 1--4 տարեկան ճասակի 8-Հլուղելո Ուրեմն թոսիը միշտ ւլետք է ունենա 195--20

են լինում կենսունակ

ու

լուսավորէտում են այնպես որ Թուիը լով ձենավորում ն փոխարինող չխանգարեն մեկըմյուսին լինի, ճյուղերը պած շիվերը լինեն շատ ն ուժեղ: Սն հաղառջիեար: ավ էանլու դեքում ստացվում են Թհեր, որոնբ ղարդացած փարթամ, ռողջ Ճճսվասարաաչավփ

Հաղառջիէտը Ն ձեավոբումը:ձատոառտուղներիթինրը

ծող նյութի ճաշվով)ի

ոալիս

երկու ռեպանժբերին: Ֆրկրորդը՝

կոկոոշ Կոկոռշի ձնավորումը:

սն

Հասունանում

ն

բոլոր

է ճունիսի

Ճաղարչջիբերքը

'

ԲԵՐՔԱՀԱՎ

բերքը ճավ Հատապտուղների զամբյուղների մեջ, որոնց տարողո կոկռոշի պտուղները վերամշա

նելով:

սկսում են ճասունանալ Հճաղ կարմիր Ճաղարչի պտուղները կար

Հետ

Բոլորիցշուռ Հուսնում ե Հաճաանելը Վերսալսկայաբելայա, այնուճետն

դառում ժի քիչ

ուշ, իսկ Լենինակա նիսի վերջին, Հուլիսի սոուջին տ դարջի ռոլաւնրի շարքում կան շուռ

դոտում

կարմիր

էտել նրա

ճյուղերը ե ճող տարին թփի վրա առ Հոաջոլոդ են 10--15 ճար, իակ մնադաժ թ մանում: ճետո դա Մեկ առորի անցնելուց ոճի 1/3-ի կամ 1/4-ի չափով՝ Հե ռտրդ շիվերը, որոնք առաջացել է բուի: Հետագայում Թիի ժիչիո ժ չորացած, կուռրված, ծովվածոլուղե երե Հիմնական ճյուղերի որն Է այն ճեռացնել ն փոխարենըթո մեկ ուրիշը: Կոկոռշիծերազած թվերը կա հաւնը՝ բոլոր ճյուղերը կտրելուն ն քոսի: ձնավորելու միջոցո: է

Այս սորտախմբի Համար խոր րի թիից Ճեռացնել փոխարինո լուվ առ առաջացնելու հեպատոսկ քա, թառամյա քլուղերը:

են

դեռ կանաչ վիճակում, ճասունանալուց10--15

շր

առաջ:

Թարմ օգաազսրծելու Ճոսհար՝Ճավաքումեն լրիվ Հասունացած

վիճակում:

.

Հավաքածպտուղները պետք է մինչն տեղափոխելը սլոՃել շվաքում: ավ է անմիջապես տեղասիոխելստոր նկուղները: կարմիր ն սկ ճաղարջը սառը սկողոժ պաճվում է Տ օր, իսկ կոկոռ»ը՝ շուրջ օր:

հել փտած գոմաղբով:

ՀԱՂԱՐՋԻ ԵՎ ԿՈԿՌՈՇԻ

Հաղարջն

|

Սերժերով բաղմացնումեն միայն նոր սորտերսատն

յ-

մասամբ

»

նղլատակով: Հատապոուղների սորտերը մեֆ բաղմացնում հն վփիայլտացած կտրոններով, կոկռոշըբ անդա միջոցով, փայտացած կտրոններովարմատակալում է Խաուտոն

սորտր:

Որպեսզի սորտերի խառնաշփոթություն չլինի բազմացճամար կտրոնները պետք է վերցնելնախասլես ապլրոբացված բարձր բերքատվություն ունեցող իհիերից: մուն

Տնտեսությունները,որոնք դբաղվում

ԲԱԶՄԱՑՈՒՄՆ ՀՈՐԻԶՈՆԱԿԱՆ

ԱՆԴԱԼԻՍՈՎ

անդալիսով բազմացնում Հորիզոնական

կոկռոշը բազմացնում են սերմերով ուղղ ան ճորիզոնականանդալիսով, կանաչ ն փայտացած ճայաց կտրոններով, ինչալես նան թփի բաժանմամթ ու

լու

ՀԱՂԱՐՋԻ ԵՎ ԿՈԿՌՈՇԻ

ԲԱԶՄԱՑՈՒՄԸ

'

(իսի միայն

կտրոններիարմատակալմանձամար պետք է րնտրել արգավանդ, թեթն (ալյուվիալ) ճողեր, որոնք պարարտաց-

Հատկապես Ճա-չ ունեն տաապլաւուղների բաղմացմամժբ, առանձին մայրակների շողամասեր, որտեղից ն վերցնում են բաղազցման շիվերը: թինրը։ որոնք ոնտրված են բաղմացման աՄայրբակ են առանձին խնամբ: մար, ո"լաճանջում են

Թախերի շուրջը Հողն ամէն անգամ ջրելուց ճետո պետք է փխրեցնել ն ամեն տարի իիի արմատների մոտ մացնել 15--20 կգ գոմաղբ: Միջշարքային տարածությունները անՃրաժեշտ է պարարտացնել ճանքայլին պարարտանյութերով՝ յողզոտ ն ֆՓոսֆոր՝30--40 կգ (գործող կգ, կալիում՝ 45--60 նյութի ճաշվով, Ժեկ Հեկոտրի «ամար)

Միջշարբայինտարածություններըփխրեցնում են կուլտիվատորով, տուրվասըինթացքում՝6--8 անդամ, ն անգամ րու:

ձիու 8--10

կարժիր Հարաղմացման ճամար իիի տակի էն

կոկռոշը: Այո ձնի Հողամասը լով փխրեցնելուցճետո փւիի կենտրոնից, շառասմ խորությամբ Վիղների ուղղությամբ բաց են անում 8--10 ռվակներ։ Ալդ առվակների մեջ կոկոոշի կամ Ճաղարջիշին Վերը կեռ ցցերով աժրացնում են: Պատրաստվողառվակների թիվը Հասցնում են ալնքանի, ինչքան որ թխի ժեջ կան առողջ աճած շիվեր: Երբ Հորիզոնականպառկեցրածշիվերը բողբոչ4ճասնում է ներից աոռւսջացածնոր շիվերի երկարություն, 6--8 սմ-ի, կատարում են առաչին բուկլիցը: Բույսերի բուկը ն

ղարջը

փայտյա Հորիզոնական պառկեցնում ուղղությամբ

ն

նում

նն

փտած գոմաղբ դուո

բուկլիցից բուկլիցը, այղ

10--15

խ Ճո Ղ

մոնուրդով: րդու

օր անցնելուց կատարում ժամանակաշրջանում բույսերին Հ--8

Հետո

Առաջին չ

են

42-րդ անդամ

տալիս: Մինչեաշունը առաջացած շիվերիվրա կազմակերպվում է սսրմատային սիստեմը: կավ խԽնամած նույն անդալիսներին աշնունը կարելիէ բացելն նրանցից լուվ արմատակալվածների զգուշությամբ մկրատով անջատել ու օդտադործելՃիմնական տնկումներիճամար: ջուր

են

Թերղարզացածարմատակալներիվերատնկում են ռանձին արմատակալների Հճողամասում: Տնկումը կատարում են՝ շարքը շարքից 80 սմ ճեռւսվորության վրա, իսկ բույսը-բուլսից՝ 30 սմ: Այս ձեով մեկ ճեկտարիվրա տեղավորում են 80 Հազար արմատակալներ: Որպեսզի արմատակալներըլավ աճեն կ արագ ղարղզանան, պետք է ամուսն ընթացքում միջշարքույին տարածուա-

ետք որ

են

«ողի մակերեսի լոարձրուբնի մեջ եղած բողբոջները չը-

ճա-

ավելի

է օդտաղործվեն բազմացման

անձչամեմատ

Հրո

առաջանալուն:

ու

Այնուճնտն աշնանը բույսերի բուկր լցրած Ճճողըղվզուշությամբ եւ են տալիս սուր մկրատով անջատում արմատակալված շիվերը, որոնց ճետ վարվում են այնպես, ինչպես նկարագրվածէր նախորդ գլխում:

տարագ

Բնի շուրջը եղաժ Հողը պարուոռուցնում են (տալով մեկ 15--20 թիին կգ իտաժ գոմաղբ): երբ կտրած տեղերիցդուրս սմ բարձրության, կատարում են 8--10 եկած շիվերը ճասնում Հետո են առաչին բուկլիցը: Դրանից10--14 օր անցնելուց են կատարում 2-րդ բուկլիցը, իսկ վերջին բուկլիցը՝ 2-րդից մեկ ամիս Ճետու Բույսերի բուկը լցրած ճողը նույնոլես սլեւոբ է խռնված լինի փտած զոմաղբի ճեո ն լավ խոնավացած: Այս եղանակով կատարած բուկլիցը նպաստում է արմատների

վնասվեն:

թյամբ: Պետքէ աշխատել,

ժար, վաղ գարնանն էտում

որոնք Թւիերը,

է:

Այս ձնի բազմացումը նախորդից

ԱՆԴԱԼԻՍՈՎ

արմատոակալներ:

ՈՒՂՂԱՀԱՅԱՑ

ՀՃոռռո

ԲԱԶՄԱՑՈՒՄ

Այս եղանակով բազմացման դեպքում մեկ թփից կարելի

50աստանալ

ճետ

է

աան

թյունը սլաճել մոլախոտերիցզերծ, փիխրեզրաժնե խոնավ: Սրու Համար պաճանջվում է գարնան ամիսներին ճողամասը անդամ, 6--7 անզգամփխրեցնել ե միջին թվով ջրել 8--10 4--5 անդամ քաղճանել: Առողջ ն լավ զարդացածբույսեր կստացվեն, եթն տարանդամ սնուցոսԻ Հանջավա րնթացքում նրանց տրվի 1--Հ յին պարարտանյութերով: Մեկ »նկտարին տրվում է Չ0--29ազոտ ական կիլոգրամ ֆոսֆոր, ն այդքան էլ կալիում ու Սնուցումը կատարում են ջրելուց /գորժող նյութերիՃաշվուվ)։ ւ

են

կարմիր ճաղարջի սորտ փայտացած կորոններութ

Սն ն

ԿՏՐՈՆ

ՀԱՂԱՐՋԻ Բ

նավ ճողով, ավաղով կամ լով խո Մինչն տնկելը կտրոնների խոնավ

ուռենու լռում: Բոլորից Ճճարմարը՝ կտրոնների կապոցները չորա մար Ճարկավորէ նրանք պատրա

կտրոնները կտրում հն դան ե մեկ կապոցում տեղավորում 50մար սղեւոթ է օգտաղործել այնպի

ժում:

որ

կտրոններով բաղմացնելիս ա կոս Լ ստացվում, երբ կտրոններ Պարղված է, որ բոլորից լավ ա վերցնում են 20 սմ ձրկարությու կարմիր ճաղարչի յոնկման ժ նն տալիս, որ նա ավելի լավ է են սեպտեմբերի առաջին տնկում Սն Հաղարջի կտրոնները տնկ դարնանը: այդնգինեդղոր Հայաստանի ինստիտու զիյուսճետավզոտական րից շայտնի է դարձել, որ փայտ ամենալավ ժամկետները Համարվ «ին ն ճոկտեմբերի առաջին տա ներին տնկված կարմիր ն սն Հա է մինչն 8 Դատակալումը Հասնում կտրոնները պետք է պատրա կտրված շիվերի միջի տից Հետո րիդ ստացվում է բարձր որակ տ Հիմքի մասերը կտրոն պատրաս

ուսումնասիրո խոլձակայանների

հում

տեն

ՍՆՎ ԵՎ ԿԱՐՄԻՐ

ս«իխրեցնելն 8--10

անգամ չրել:

է նրանց նորից խոնաժամանակ առ ժամանակ Հարկավոր է փացնել։ Տնկումը պետք կատարելաշնանը: ՏնկարանիՃճողամասը պետք է դոմաղբով լավ պարարտացնելԷ խոր ճերկել: Սովորաբարմեկ ճեկտար տարածությանը տալիս են 40--20 տ գոմաղբ կամ շ տ օրգանաճանքային ալարարտոանյութեր: լավ փխրեցված ճողամասի վրա ժապա-չ ձարթեցված, մ լայնության մարդեր վենների ձնով պատրաստում են 4--Տ են (երկարությունը որոշում ելնելով ճողի որակից՝ թեթե 4ողերում կարճ, ծանրում երկար):Մարգերի պլատրաստմանը դուղընթաց պասորաստում են նան չրելու ակոսները: Կորոնները տնկում են չարքը շարքից 80 սմ Ճ2եռավորուՔլամբ։ իսկ կորոնը կտրոնից՝ 20 սմ: Տեկում են մեկ գծանի շարքերով: Այղ ձնով տնկված ճոզղզամասերում մոլախոտերը ճեռացնելու ճամար ավելի ջիչ աշխատանք է սվաճանջվումն աշխատանքներիմեծ մասր մեքենաներով է կատարվում: Հիմնականումտնկում են մեքենաների կաժ ցցի օգնությոժբ, իսկ եթե ճողը փապվուկէ, կտրոնները տնկում են ձեռքով: կտրոնը անկում են այնպիսի խորությամբ, որ նրա 2 բողբոջը մուս ճողից դուրո: Տնկելուց 4ետո կորոնի շուրջը ճողը ուոքեբով սպնդացնումեն ն ջրում: Ոլրողեսմիջոցառում լավ կլինի Հիջշարքային տարածությունը ծածկել կիզաճողով ն փտած դոմաղբով: Այս միջոցառումը պաճպանումէ ճողի խոնավությունը Հավասարաչափ ն երկար ժամանակ. Ծածկույթների մրա մոլախոտերը չեն աճում կամ տճում են շատ թույլ: ԱյԽուճետհ անգամ անճրաժեշտ է տարվա ինթացքում 5--Շ `

.

տնկարկի ժշալման

.

«ր

.

ԲՈՎ .

ա

՛

ք

Համառ ւ

կոյորչի

մշակման

,

'

Ռավմացում ուղղաճայաց անդալիսով ժե ր կոբժիր Հաղարջի բազմացում

,

ն

Հազարչի զ կր ի ր ազար ո. Բ րառ մբՀ մար»

կոկոոշի սորտերը

Մկ

ն

ատն ա նիկ7 ըաաղարջի «որաերը Հաղարջի սորտերի

ր

ծյակի սորտերը

ներուժություն

:

ՀՄՀ

ՎՖ

ո

)

1081/..,ուղ.

3.95

ժամ.

-

1,489,

ն

մամ.

ռօ

կուլ.:

Մինիստրների սովետի մամովի պետական կոմիտեի ղոլիդրաիերնան, ղլխւվոր վարչուլլյան 1 1 սարան, արդլունարբերության

Տեբյան 91:

ղլոը՝

սդայմ.մատ, ճրատ.1,4

Տերամ 1006, Ժատվեր766 երնան--9. «Հայաստան»հբսստաբակչություն.

64-«

08058

«62,

ի

Հանձնված | արտագդրումյունՀՀլ411 24968 թ. Ստորաղրվածէ առղլագրության29/14969 թ.։ Թուղիտպասլրական

Ս.

Գեղ. խմրագիլ՝ 0գ. Ասատ»յած Խ, Փ ի դ. Վերատուգող սրբագրիչ՝

Շ

ԿՈՐԼՏՈՒՐԱՆԵՐ

Խմժբագիր՝՝Ա. Ս. Տիտանյաի Նկարիչ` Վ. 9. Մանդակունի Տեխ. խմբագիր`Վ. Մ. ՆՇգա ենյա

ՀԱՏԱՊՏՂԱՑԻՆ

Սգուլյան Սոֆյա Լիպարիտի Կարանյան Պետրոս Գնորգի Ավետիպան Մանյա Արիստակեսի