Հայաստանի Հանրապետությունում կիրառվող մաքսային վճարները

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՊԵՏԱԿԱՆ

ՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ԿԻՐԱՌՎՈՂ

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ՎՃԱՐՆԵՐԸ

Դասախոսությանտեքստ

ԵՐԵՎԱՆ

Հեղինակային հրատարակություն

ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ

=!S'l 339.543(042.4) QU'l 65.9(2)Bg7 Q673

=!11wU1w11w4mpJwCi t b11w2tuwLJ.n11bL =!wJwuU1wCip 1.4bU1w4wCi U1CiU1buwqpU1w4wCi hwllWLUWl'lWCip !bpCiwCiuCibri wllppnCi[! La !bpCiwCiuw4wCi !l>w4mLU1bU1p tun11hm11110

UwuCi. fullpwqpri Ul.q.l'}., u,111n!l>bun11 U. UwLCiwqwriJwCi Qriwtunu· Ul.q.p., 11ngbCiU1 U. dwll4n!_!wCi q 673 QJnqwuwriJwCi U. n. =!wJwuU1wCip =!wCi11w1.4bU1mpJmCimll 4p11w114.nrJ. llwpuwJpCi 4.1Sw11Cib110: 'lwuwfunumpJwCi U1bpuU1/U. QJnqwuwriJwCi, =!'l1S=!. tri.: =!brJ.pCiw4wJpCi hl1WUlWl1W4nLPJnLCi, 2014.-52 t2: =i=i llwpuwJpCi 6wllwJmpJmCi[!, n111.4bu ungpWL ·U1CiU1buw4wCi pCiuU1pU1mU1, L4bU1w4wCi llw111lpCiCib11p hwllw4w11qmll qpw11bgCimll t 4bCi Ull1nCiw4wCi U1brJ.b11pg llb4[!, pwCip nri wJCi 4w11qw4.n11mll t w11U1wppCi U1CiU1buw4wCi qn116mCibmpJwCi nLn11U1mll U1CiU1buw4wCi, pw11wpw4wCi, p11w4.w4wCi, U1bl'\b4wU14.w4wCi, tCib11qbU1p4w4wCi La WJL hwrJ.n1111w4gmpJmCiCib11Ci m 4w1.4b110· 1111wCin4. pu4 4wJmCimpJmCi La 4wCif\JwU1bUbLpmpJmCi hw11n1111bLnLl. w11LaU111wJpCi qn1160Ci4b11Cib11p lflnfuhw11wpb11mpJmCiCib11pCi: UJu hwripnLpJmCinLll llwpuwJpCi ll1Sw11Cib11p hw2LJ.w114mllo La 4.1Sw11mllo w11U1wppCi U1CiU1buw4wCi qn116mCibmpJmCi r11w4wCiwgllwCi 4w11Lan11wqmJCi hw11gb11pg bCi: =iw1wuU1wCip =!wCi11wL4bU1mpJmCimll r11w4wCiwg4.nrJ. llwpuwJpCi pw11blflntumllCib110, Cib11w11JWL CiwLa llwpuwJpCi 4.1SwriCib11p uwhllwCillwCi La hw4.wpwq111lwCi nLnl1Ul[!, mCibCi pribCig w11wC.l1CiwhwU14mpJmCiCib110: UwpuwJpCi 4.1Sw11Cib11p qwCillmll[! w11w2pCi hbrippCi L4bU1p t w11witbL w11rumCiw4.bU1 w1.4whn4.p w11U1wppCi U1CiU1buw4wCi qn116m CibmpJwCi La =!WJWUUlWCip =!wCi11wL4bU1nLpJWCi llwpuwJpCi UlWl1W6pmll WL41'1WCi pw2112wCiwllnlpJWCi 4w11qw4.n11llwCi 4p11w111lwCi qn116ppCib110, pCi1L4bu Ciwla w1.4whn4.p hwJWUUlWCiJwCi 2m4wJp llwuCiw4gmpJmCi[! w11LaU111wpw11wpw4wCi f\JCi11p11Cib11p r11wqn11MwCi La wqqwJpCi UlCiUlbUnlpJWCi qwriqwgllwCi f\JpwCillwCi hw11gb11mll: 'lwuwtunumpJwCi U1bpuU1p Ci1.4wU1w4Ci t 6wCinpwgCibL nLUwCin11Cib11pCi =!=!-mil 4p11w111lnl'J. llwpuwJpCi 4.1Sw11Cib11p llLawLJ.nrillwCi La qwCiMwCi 4w11qp hbU1: =!S'l 339.543(042.4) QU'l 65.9(2)Bg7 ISBN 978-9939-0-0994-0 © QJnLLWUWl'lJWCi u.n.,2014

�< q.flWl'}WflWtl Ar3Y B1:16nH0Te1ta

ԵՎ ԴՐԱՆՑ ՏԵՍԱԿՆԵՐԸ

1. ՄԱՔՍԱՅԻՆ ՎՃԱՐՆԵՐԸ

Հայաստանի Հանրապետությանմաքսային մարմինների հիմնական գործառույթներից է մաքսային վճարների որոշումը: Այն կիրառվում է

ոչ

միայն մաքսային պարտադիրվճարումների

հաշվարկների, այլն պետական բյուջեի հաշվեկշիռը կազմելու համար, ինչպես նան հիմք է ապրանքների ներմուծմանդեպքում այլ

հարկերի

վճարների հաշվարկման ու

օրինակ` ԱԱՀ-ն

գանձման համար,

բնապահպանականվճարը:

Մաքսային

վճարների

հաշվարկումը

վճարումն

արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացման կաեն:

րնորագույն հարցերից

Բազմաթիվ երկրներում մաքսային

վճարները հանդիսանում են բյուջեի եկամտային մասի կարնոր բաղադրատարրերը,

մաքսային մարմինների կողմից դրանց

գանձումը դիտարկվում է որպես այդ մարմիններիկարնորագույն

գործառույթներիցմեկը: Արտաքինտնտեսական գործունեության մասնակիցների

համար

մաքսային

վճարների

վճարումը

պարտադիր պայման է հանդիսանում մաքսային սահմանով

ապրանքների ն տրանսպորտային միջոցների ներմուծման արտահանման, ինչպես

նան

ու

ապրանքների մաքսային ձնա-

կերպումների հետ կապված այլ գործողությունների իրականացման

ժամանակ: ՀՀ

համաձայն

մաքսային օրենսգրքի ՀՀ

այլ

իրավական ակտերի

մաքսային սահմանով ապրանքներ տեղափո-

խելիս մաքսային մարմինների կողմից գանձվում վճարներ, այդ թվում

են

մաքսային

մաքսատուրքեր.

մաքսավճարներ.

3Յ.

մաքսային

մարմինների կողմից

սահմանվածհարկեր, տուրքեր ն

այլ

գանձվող

օրենքով

պարտադիրվճարներ:

Արտաքին տնտեսական գործունեության մասնակիցների համար մաքսային մարմիններիկողմից գանձվող հարկերը ն

պարտադիր վճարներն

ակցիզային հարկը,

են

ավելացված արժեքի հարկը,

բնապահպանական վճարը

ճանապարհայինվճարը:

Մաքսային վճարներից առաջինը մաքսատուրքերի գործող համակարգը կարգավորվում համաձայն

Մաքսային օրենսգրքով, որի

է ՀՀ

մաքսատուրքեը

մաքսային

ՀՀ

սահմանով

ապրանքների տեղափոխման համար սահմանված կարգով չափով պետական բյուջե գանձվող պարտադիր վճարներ

Մաքսատուրքի էությունն

ու

են:

տնտեսական բովանդակությունը

առավել մանրամասն ներկայացված է երկրորդ հարցում:

Մաքսային վճարներից իր կարնորությամբաչքի

մաքսավճարները

ՀՀ

են

ընկնում

մաքսային օրենսգրքի իմաստով մաքսա-

վճարը սահմանված կարգով

չափով գանձվող, պետական

բյուջեում հաշվառվող պարտադիրվճար է, որն օգտագործվում է մաքսային

գործի

զարգացման

նյութատեխնիկական ու

մաքսային մարմինների

սոցիալական բազայի ապահովման

նպատակով: Մաքսավճարը Հայաստանի Հանրապետությունում սկսել է գործել

ՀՀ

կառավարության 1993

թվականի դեկտեմբերի 6-ի

«Հայաստանի Հանրապետությանմաքսային տուրքերի մասին»

թիվ

որոշմամբ, որի համաձայն մաքսային մարմինների

կողմից մատուցված ծառայությունների դիմաց մարմինները գանձում

մաքսավճար

էին

բեռնամաքսային

հայտարարագրում նշված ապրանքի արժեքի չափով:

ՀՎ

«Հայաստանի

Հանրապետության

թվականի դեկտեմբերի 6-ի թիվ

0.15

տոկոսի

թվականի ապրիլի 10-ի

կառավարության

մաքսային

կառավարության

որոշման մեջ փուփո-

խություններ կատարելու մասին» թիվ

որոշմամբ մաքսային

ծառայությունների մատուցման դիմաց գանձվող մաքսավճարը սահմանվեց

ապրանքաբեռնային հայտարարագրում նշված

ապրանքի մաքսային արժեքի 0.326-ի չափով: Հետագայում՝

թվականի դեկտեմբերի 30-ին Հայաստանի Հանրապե-

տության Ազգային ժողովի կողմից ընդունվեց «Մաքսավճարի մասին» ՎայաստանիՀանրապետությանօրենքը, որի համաձայն մաքսավճարը գանձվում էր

հաստատուն

շակի ծառայությունից օգտվելուց,

վճարի տեսքով

որո-

կախված չէր ապրանքի

մաքսային արժեքից: Ներկայումս

մաքսավճարի գանձման սկզբունքները

դրույքաչափերը սահմանվում

են «ՀՀ

մաքսային օրենսգրքով»,

որն ուժի մեջ է մտել 2001թ. հունվարի 1-ից, մասնավորապես, օրենսգրքի 109-113-րդ հոդվածներով: Այսպես, մաքսավճարը գանձվում է ԳայաստանիՀանրա-

պետության մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների ն

տրանսպորտայինմիջոցների, ինչպես

տեղափոխվող արժույթի

նան

բանկերի կողմից

արտարժույթի մաքսային ձնակեր-

պումների իրականացման, ապրանքների զննման

ու

հաշվառ-

ման, խողովակաշարերովն էլեկտրահաղորդման գծերով տեղա-

փոխվող ապրանքների նկատմամբ մաքսային հսկողության

ու

դրանց հաշվառման, մաքսային մարմինների կողմից սահման-

ված տեղերից ն աշխատանքային ժամերից դուրս ապրանքների մաքսային ձնակերպումների կամ դրանց

հետ

կապված

առան-

ձին գործողությունների կատարման, մաքսային մարմինների կողմից փաստաթղթերի(ձենաթղթերի) տրամադրման,Վայաստանի Հանրապետության տարածքով ապրանքների մաքսային

ուղեկցման,

մաքսային մարմինների կողմից ամպպրանքների

պահպանման, տրանսպորտային

միջոցների

մաքսային

հսկողության համար: Մաքսավճարից ազատվում մուտք

են

այն ապրանքները, որոնք

գործում Հայաստանի Հանրապետությանմաքսային

տարածք մարդասիրականօգնության

բարեգործական ծրագ-

րերի շրջանակներում, ֆիզիկական անձանց կողմից Հայաստանի Հանրապետությանմաքսային սահմանով տեղափոխվող այն

ապրանքները, որոնց համար սահմանված է մաքսատուրքի արտոնություն, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով

«Ժամա-

նակավոր արտահանում» ռեժիմով արտահանվող ն հետագա ներմուծվող մշակութային արժեքները, միջազգայինկանոնավոր փոխադրումներ իրականացնող այդ

միջոցները տրանսպորտային

փոխադրումներիիրականացմանժամանակ ն ֆիզիկական

անձանց կողմից Հայաստանի Հանրապետության մաքսային սահմանով տեղափոխվող` Հայաստանի ՀՎանրապետությունում հաշվառված թեթն մարդատարտրանսպորտայինմիջոցները:

Հաշվարկվածից ավելի վճարված մաքսավճարի գումարները, վճարողի ցանկությամբ, մաքսային մարմինների կողմից հաշվանցվում

են

մաքսային մարմիններին վճարման ենթակա

այլ

պարտավորություններիհաշվին, կամ վերադարձվում են

ուշ,

քան վերադարձման մասին վճարողի դիմումը ստանալուց

հետո

ոչ

օրվա ընթացքում: Ավելի գանձված մաքսավճարի

գումարների վերադարձման կամ

այլ

պարտավորությունների

հաշվին հաշվանցման դիմումն ընդունվում է դրանց վճարումից Օմեկ տարվա ընթացքում: Ապրանքներ տեղափոխող

հետ.

անձանց կողմից չվճարված կամ թերի վճարված մաքսավճարի գումարը մաքսային մարմինների կողմից գանձվում է դրանց

վճարման պարտավորությանառաջացան պահից երեք տարվա ընթացքում: Մաքսավճարի վճարումն իրականացվում է

համա-

պատասխան ծառայությունների մատուցման պահից եռօրյա ժամկետում, 31 դրամով, բայց ապրանքներիբացթողմանպահից ոչ ուշ:

Մաքսավճարի

վճարումը

սահմանված

ժամկետից

ուշացնելու դեպքում ժամկետանց յուրաքանչյուր օրվա համար վճարողից գանձվում է տույժ ժամանակին չմուծված մաքսավճարի գումարի 0,15 տոկոսի չափով,

բայց

ոչ

ավելի, քան

օրվա համար: ՀՀ

պետական բյուջեի մաքսային եկամուտների կազմում

գերակշիռ տեղ է զբաղեցնում ավելացվածարժեքի հարկը, որը Հայաստանի Հանրապետությունում գործում է

թվականի

հուլիսի 1-ից` համաձայն ՀՀ Գերագույն խորհրդի կողմից

թվականի հունիսի 30-ին

ընդունված «Ավելացված արժեքի

հարկի մասին» օրենքի: Ներմուծվող ապրանքների հարկման համար հարկվող շրջանառությունը որոշելիս հիմք էր ընդունվում ներմուծման արժեքը, որի նկատմամբկիրառվում էր ավելացված արժեքի հարկի տանի ապա

էր,

դրույքաչափ: Ինչ վերաբերում է Հայաս-

Հանրապետությունից արտահանվող ապրանքներին,

վերջիններիս ավելացված արժեքի հարկը վերադարձվում եթե

ՀՀ

միջազգային

պայմանագրերով

այլ

կարգ

նախատեսված չէր: Սույն օրենքը լի էր բացթողումներով ներմուծողների կողմից մի

շարք

կամայականություններիառիթ

էր ստեղծում: Այդ բացթողումները վերացվեցին ն մի

շարք

այլ

կարնոր դրույթներ իրենց ամրագրումն ստացան ՀՀ Գերագույն խորհրդի կողմից

թվականի հունիսի 30-ին ընդունված

«Ավելացված արժեքի հարկի մասին» ՀՀ օրենքն ուժը կորցրած ճանաչող`

ՀՀ

Ազգային ժողովի կողմից

թվականի մայիսի

14-ին ընդունված «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքում, որն ուժի մեջ է մտել

ՀՀ

թվականի հուլիսի 1-ից

փոփոխություններովու լրացումներով հանդերձ գործում է մինչ Հետագայում մայր օրենքում կատարված լրացումներից

օրս:

փոփոխություններից

հատկանշական

թվականի

սեպտեմբերի 8-ին «Ավելացված արժեքի հարկի մասին Հայաստանի Հանրապետությանօրենքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ

օրենքի ընդունումը, որը գործում է մինչ

թվականի հոկտեմբերի 24-ից

օրս,

որի համաձայն

«Հայաստանի Հանրա-

պետության ներքին տարածք ներմուծվող ապրանքներից ԱԱՀ հաշվարկվում ն գանձվում է մաքսային մարմիններիկողմից ՀՀ սահմանին, բացառությամբ կազմակերպությունների նե անհատ

ձեռնարկատերերիկողմից ներմուծվող այն ապրանքների,որոնց ներմուծման համար մաքսատուրքի դրույքաչափը սահմանված է

տոկոս, ն որոնք ենթակաչեն ակցիզային հարկով հարկման»:

թվականի հունվարի 1-ից

«ՀՀ

մաքսային օրենսգրքի»

ուժի մեջ մտնելով պայմանավորված`նույն ամսաթվից ուժի մեջ մտավ

նան

թվականի դեկտեմբերի 26-ին ընդունված

«Ավելացված արժեքի հարկի մասին» յուններ

ՀՀ

օրենքում փոփոխութ-

լրացումներ կատարելու մասին»

ՀՀ

օրենքը, որով

հստակեցվեցին արտաքին ապրանքաշրջանառության` ԱԱՀ-ով հարկվող օբյեկտը

ԱԱՀ-ի զրոյական դրույքաչափի կիրառման

դեպքերը: Այսպես, այսուհետն

համարվում

«ներմուծում

ազատ

ԱԱՀ-ով հարկվող օբյեկտ շրջանառության

համար»

մաքսային ռեժիմով ապրանքների ներմուծման պահին հարկվող շրջանառությունը` նախկինում ուղղակի ապրանքների ներմուծման

պահին հարկվող շրջանառության փոխարեն,

զրոյական դրույքաչափ է կիրառվում «արտահանում

ԱԱՅ-ի ազատ

շրջանառության համար» մաքսային ռեժիմով արտահանվող

ապրանքների հարկվող շրջանառության նկատմամբ` նախկինում

ուղղակի արտահանվող ապրանքների հարկվող շրջանա-

ռության նկատմամբ: Այսպիսով, 1997թ. հուլիսի 1-ից գործողության մեջ դրված

«Ավելացված արժեքի հարկի մասին» ՀՀ համաձայն` ավելացված արժեքի որը

օրենքի 1-ին հոդվածի

հարկն անուղղակի հարկ է,

վճարվում (գանձվում) է պետական բյուջե` ապրանքների

ներմուծման,

Հայաստանի

Հանրապետություն

տարածքում

դրանց արտադրության ու շրջանառության, ինչպես նան

ծառա-

յությունների մատուցման բոլոր փուլերում:

Ավելացվածարժեքի հարկը բյուջեի հարկային եկամուտների կազմում զգալի տեսակարար կշիռ կազմող հարկատեսակներից է: Պետական բյուջեի համալրման առումով այն

համարվում է առավել կարնոր,

գործնական կիրառման

բայց

ժամանակ բարդ հաշվարկվող հարկային վճար: ՀՀ

ներմուծվող ապրանքների համար ԱԱՀ-ով հարկվող

շրջանառություն

համարվում

մաքսատուրքի

"տոկոս

դրույքաչափ ունեցող ներմուծվող ապրանքների համար

3ՀՀ

օրենսդրությամբ սահմանված կարգով հաշվարկված մաքսային

մաքսատուրքով հարկվող

արժեքի,

մաքսային արժեքի

ապրանքների համար

գանձվող մաքսատուրքի, ակցիզային

հարկով հարկման ենթակա ապրանքների համար մաքսային

արժեքի

գանձվող ակցիզային հարկի, իսկ մաքսատուրքով ն

ակցիզային հարկով հարկման ենթակա ապրանքների համար մաքսային արժեքի, մաքսատուրքի

գանձվող ակցիզային

հարկի գումարը:

Ելնելով վերոգրյալից

ՀՀ

ներմուծվող ապրանքների համար

ԱԱՀ-իգումարի հաշվարկը կարելի է ներկայացնել հետնյալ

բա-

նաձներով. 1.

մաքսատուրքի0 տոկոս դրույքաչափով հարկվող, օրենքով հաստատվածցանկում չընդգրկվող ապրանքներիհամար՝ ԱԱՀԳՀՄա

ԴԱԱՀ / 100,

որտեղ

ԱԱՀգ-ն՝ավելացվածարժեքի հարկի գումարն է,

Մա-ն՝

ապրանքներիմաքսային արժեքների գումարն է,

ԴԱԱՀ-ն՝

ավելացված արժեքի հարկի գործող դրույքաչափն

է,

մաքսատուրքով հարկվող ապրանքներիհամար

ԱԱՀԳՀ(Մա Հ Մգ )

ԴԱԱՀ / 100,

որտեղ

Մգ-ն մաքսատուրքի գումարն է, մաքսատուքով

ակցիզային

հարկով

հարկվող

ապրանքներիհամար ) շ« ԴԱԱԴՀ/ 100,

ԱԱՀգՀ (ՄաՀՄԳՀԱգԳ

որտեղ

Ագ-ն ակցիզային հարկի գումարն է,

ձեռնարկատերչհամարվող ֆիզիկական անձանց

անհատ

համար

ԱԱՀԳՀ(Մա Աք )» ԴԱԱՀ

/ 100,

որտեղ ԱքՔն

ՀՎ

օրենսդրությամբ

սահմանված

ներմուծվող

ապրանքներից մաքսատուրքով չհարկվող բնաիրային կամ գումարային մեծությունն է: անհատ

կողմից

ձեռնարկատերչհամարվող ֆիզիկական անձանց ակցիզային

հարկով

հարկվող

համար

ԱԱՀԳՀ((Մա Աք) Հ Ագ) «

ԴԱԱՀ / 100:

ապրանքների

Ինչպես

յուրաքանչյոր

հարկը

արժեքի

ավելացված

հարկատեսակ

նույնպե

ունի

հարկային

որոշակի

արտոնություններ,մասանավորապես՝ԱԱՀ-ովչեն հարկվում. »

«ներմուծում

շրջանառության

ազատ

մաքսային ռեժիմից տարբերվող

օրենսդրությամբ սահմանված

ՀՀ

այլ

համար» մաքսային

ռեժիմներով

տեղափոխվող ապրանքները, բացառությամբ ԱԱՀ վճարող

անձանց

կողմից

օրենսդրությամբ

սահմանվածկարգով վերամշակմանկամ նորոգման նպատակով ՀՀ ներքին տարածքից արտահանված ապրանքների ներմուծման դեպքի, երբ ԱԱՀ-ով

հարկվում է դրանց վերամշակման կամ նորոգման արժեքը, իսկ

արժեքի որոշման անհնարի-

այդ

նության դեպքում ապրանքների վերամշակումից

կամ նորոգումից

ներմուծման մաքսային

հետո

արժեքի ն դրանց արտահանմանժամանակ հայտարարագրված մաքսային արժեքի տարբերությունը, »

կազմակերպություններին

անհատ

րի կողմից ներմուծվող

ձեռնարկատերե-

օրենքով հաստատված

ցանկում ընդգրկված այն ապրանքները, որոնց

ներմուծման համար մաքսատուրքի դրույքաչափը սահմանված է

տոկոս,

որոնք ենթակա չեն

ակցիզային հարկով հարկման, »

ֆիզիկական անձանցկողմից օրենքով սահմանված անձնական օգտագործմանիրերի ներմուծումը,

մշտական բնակության ժամանող

`Վ1

քաղաքա-

ցիների անձնականգույքի ներմուծումը, տարածք ներմուծվող մշակութային արժեքները,

ՀՀ

օտարերկրյա

պետություններում

դիվանագիտական ծառայության ծառայող դիվանագետների,ն

ծառայությանը կից ն առնենտրական

այլ

Առաքելական Սուրբ

ՀՀ

գործող

մարմիններում

դիվանագիտական

գործող

ռազմական,

կցորդների, Հայաստանյայց Եկեղեցու

երկրների

այլ

թեմերում Մայր Աթոռ Սուրբ էջմիածնի կողմից հոգնոր ծառայության նշանակված քաղաքացիների

կողմից

ծառայության ավարտից

հետո

իրենց

անձնականօգտագործմանգույքի ներմուծումը, »

դիվանագիտական ներկայացուցիչների

հյուպա-

տոսական հիմնարկների, նրանց հավասարեցված միջազգային, միջկա-ռավարականկազմակերպություների պաշտոնական օգտագործման նպատակով ներմուծվող ապրանքները:

Բացի այդ, ԱԱ 841920000, 842290100

ԱԱՀ

վճարող համարվող անձանց կողմից ԱՏԳ

841990150,

8422.

բացառությամբ 842211000

ծածկագրերի, 8426, 8429, 8430, 8435, 8441, 84431,

բացառությամբ 845210

8475, 8475, 8479, 85023100

ն 845290000

կամ 870410

ծածկագրերի, 8453, ծածկագրերինդասվող

ապրանքների մասով մաքսային մարմինների հարշվարկված «ԱԱՀի վճարների պետական բյուջե վճարման ժամկետները

հետաձգվում են,

բացառությամբ օրենքով

նախատեսված

դեպքերի.

հայտարարագրմանօրվանից մեկ տարի ժամկետով,

եթե նշված ծածկագրերին դասվող ներմուծված ապրանքների մաքսային արժեքը պակաս է

մլն

դրամը, 2.

օրվանից երկու

հայտարարագրման ժամկետով,

ներմուծված

ծածկագրերին դասվող

նշված

եթե

տարի

ապրանքների

մաքսային

արժեքը

կազմում է 70 մլն դրամ ն ավելի, Յ.

օրվանից

հայտարարագրման

ժամկետով, եթե ներմուծված

նշված

երեք

տարի

ծածկագրերին դասվող

ապրանքների

մաքսային

արժեքը

ԱԱ 250510,

251820,

գերազանցում է 300 մլն դրամը: Իսկ ԱԱՀ վճարողների կողմից 2836, 3901, 3902, 39033904,

ԱՏԳ

3905, 3906 ծածկագրերինդասվող

ապրանքներիմասով մաքսային մարմիններիհաշվարկած ԱԱՀ-ի գումարների պետականբյուջե վճարման ժամկետը հետաձգվում է հայտարարագրմանօրվանից մեկ տարի ժամկետով: ՀՀ

յունների

կառավարության որոշմամբ ընտրված կազմակերպութե

անհատ

ձեռնարկատերերի կողմից ներդրումային

ծրագրերի շրջանակներում,

վերոնշյալ ապրանքներիցբացի,

այլ

մլն

դրամը գեազանցող

ապրանքներիներմուծման

դեպքում սահմանված կարգով մաքսային մարմիննեի կողմից հաշվարկված

ԱԱՀՁի գումարների

վճարման

ժամկետը

հետաձգվում է երեք տարի ժամկետով: Սակայն հարկ վճարողի

ցանկությամբ

գրավոր հայտարարությամբ կարող

են

ԱԱՀ-ի

վճարմանժամկետներըչհետաձգվել: ԱԱՀ

վճարումն ուշացնելու դեպքում գանձվում է տույժ՝

ժամկետանց յուրաքանչյուր օրվա համար պակաս մուծված

գումարի

տոկոսի չափով,

0.15

բայց

ոչ

ավել, քան

օրվա

համար: Մաքսային

0արդյունավետության

քաղաքականության

բարձրացմանգործում որոշակի տեղ է զբաղեցնում ալյցիզային

հարկը:

Այն

հանդիսանում

հարկային

բաղկացուցիչ հարկատեսակներիցմեկը

համակարգի

ընկալվում է որպես

պետական բյուջե գանձվող ն ապրանքի գնի մեջ հիմնականում գերշահույթ կամ բարձր շահութաբերություն ապահովող

ու

օտարման համար ներմուծվող կամ արտադրվողապրանքնատե-

սակների նկատմամբ: Ներկայումս կայաստանի Հանրապետությունում

ակցիզային հարկի հաշվարկման

վճարման

կապված հարաբերությունները կարգավորվում հուլիսի

7-ին

ընդունված

նույն

են

2000թ.

տարվա օգոստոսի 1-ից

գործողության մեջ դրված «Ակցիզային հարկի մասին» օրենքով,

ըստ

հետ

ՀՀ

որի ակցիզային հարկը օրենքով սահմանված

ապրանքների ներմուծման կամ Վայաստանի Հանրապետության

տարածքում

այդ

ապրանքներն արտադրողներիկողմից դրանց

օտարման համար օրենքով սահմանված կարգով

չափով

պետական բյուջե վճարվող անուղղակի հարկ է: Ակցիզային հարկի հարկման կարնորառանձնահատկություններիցմեկն այն է, որ

Հայաստանում տվյալ հարկի հաշվարկման ժամանակ

կիրառվում

են

բացառապես կայուն դրույքաչափեր,

որոնք

անկախֆինանսականարդյունքների մեծությունից, սահմանվում են

հարկման

բազայի

միավորի նկատմամբ` բացարձակ

գումարային չափով: Այսպես ակցիզային հարկով հարկման ենթակաապրանքներնեն` գարեջուրը, խաղողի ն

գինիները,

այլ

սպիրտը (բացառությամբ խաղողի գինենյութից ստացված կոնյակի

սպիրտի)

նե

սպիրտային խմիչքները, ծխախոտի

արդյունաբերական փոխարինիչները, սիգարները, սիգարելաները

սիգարետները ծխախոտով կամ

ներով, բենզինը,

հում

նավթը

նավթամթերքները,դիզելային

վառելիքը, նավթային գազերը

փոխարինիչ-

դրա

.գազանման

այլ

ածխաջրա-

ծինները (բացառությամբբնականգազի): Մաքսային մարմինների կողմից ակցիզային հարկով չեն հարկվում՝ 1.

«ներմուծում

ազատ

շրջանառության

մաքսային ռեժիմից տարբերվող` օրենսդրությամբ

սահմանված

այլ

համար» մաքսային

ՀՀ

ռեժիմներով

տեղափոխվողապրանքները, 2.

սահմանված

օրենսդրությամբ

կարգով

բռնագրավված, պետությանը հանձնված տիրազուրկ

ժառանգության իրավունքով պետությանն

անցած ակցիզային հարկով հարկման ենթակա

ապրանքներիներմուծումն ու Օտարումը, Յ.

մաքսային օրենսդրությամբ սահմանված ֆիզիկական

անձանց կողմից

առանց

մաքսատուրքի

վճարման` ՀՀ մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների բնաիրային

արժեքային չափերը

չգերազանցող

չափով

ձեռնարկատեր

անհատ

չհանդիսացող ֆիզիկական անձանց կողմից

ՀՀ

ներմուծվող ակցիզային հարկով հարկման ենթակա

ապրանքները: Ակցիզային հարկն էական փոփոխությունների ն լրացումների ենթարկվեց ՀՀ Ազգային ժողովի կողմից

թվականի

հոկտեմբերի 7-ին ընդունված «Ակցիզային հարկի մասին»

ՀՀ

օրենքում փոփոխություններ ն լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ

օրենքով,

որոնք հիմնականում կապված

արտադրանքի, բենզինի

դիզելային վառելիքի` հարկման

ընդհանուր դաշտին անցման հունվարի 1-ից բենզինի մեկ

Այսպես,

հետ:

հաշվարկված

հանրագումարը

թվականի

հարկվում է

տոննան

դրույքաչափով, սակայն վերջինիս համար

ծխախոտի

են

25000

բենզինի մեկ տոննայի

ավելացված արժեքի դրամից պակաս լինելու

112000

դրամ հարկի

դեպքում

ակցիզային հարկն ավելացվում է այն չափով, որպեսզի բենզինի մեկ տոննայի համար գանձվող ակցիզային հարկի ն ավելացված

արժեքի հարկի հանրագումարը հավասարվի

Սրանով,

փաստորեն, պահպանվում

դրամի:

112000

բենզինի

համար

նախկինում գործող հաստատագրվածվճարի չափը: Վերոնշյալ փոփոխությունըպահպանում է

նան

դիզելային վառելիքի համար

նախկինում գործող հաստատագրված վճարի չափը որպես նվազագույն սահման, միաժամանակ այն կախվածության մեջ դնելով

նան

ակցիզային

վերջինիս հարկի

մաքսային արժեքի

մաքսային արժեքից`

դրույքաչափը տոկոսի չափով,

դիզելային բայց

ոչ

սահմանելով

վառելիքի

պակաս, քան մեկ

տոննայի համար

32500

դրամ: Ինչ վերաբերում է ծխախոտի

արտադրանքին,ապա պետք էնշել, հարկման դաշտ կանցնի

որ

այն ակցիզային հարկով

թվականի հունվարի 1-ից

որի

կապակցությամբփոփոխություններն կառանձնանանհիմնականում սար

ներքին արտադրողների ն ներմուծողների համար հավա-

մրցակցային դաշտ ստեղծելու առումով` միննույն

դրույքա-

չափեր սահմանելով երկուսի համար էլ:

Մաքսային վճարների հաջորդ խումբը ներկայացնում են

բնապահպանականվճարները, որոնք Հայաստանի Հանրապետությունում գործում են

թվականի դեկտեմբերի 28-ին

թվականի հունվարի 1-ից` ՀՀ

Ազգային ժողովի կողմից

ընդունված «Բնապահպանականն բնօգտագործման վճարների մասին»

ՀՀՎ

օրենքի համաձայն: Այն սահմանեց Հայաստանի

Հանրապետությունում բնապահպանականն բնօգտագործման

վճարների

հասկացություններ,

վճարողների

վճարների տեսակները, հաշվարկման

շրջանակը,

վճարման կարգը,

օրենքի խախտման համար պատասխանատվությունը ն վճար-

ների

հետ

Այսպե,

կապված

այլ

հարաբերությունների կարգավորումը:

բնապահպանական

վճարը՝

բնապահպանական

միջոցառումների իրականացմանհամար անհրաժեշտ դրամա-

կան միջոցների գոյացման նպատակով պետական բյուջե վճարվող պարտադիր վճար է: Բնապահպանական վճարը գանձվում է

ՀՀծ

ներմուծվող

շրջակա միջավայրին վնաս պատճառողապրանքների համար` ՀՎ

մաքսային տարածք

ներմուծելիս,

ինչպես

նան

այլ

պետություններում գրանցված տրանսպորտային միջոցներից

Հայաստանի Հանրապետության օդային ավազան վնասակար նյութեր արտանետելու համար: Մաքսային մարմինների կողմից գանձվում

են

հետնյալ

բնապահպանականվճարները. պետություններում գրանցված

այլ

ա.

մուտք գործող

3ՀՀ

տրանսպորտային միջոցներից 33 օդային ավազան վնասակար

նյութերի արտանետմանհամար վճարը, բ.

շրջակա միջավայրին վնաս պատճառողապրանքների

համար վճար: Այլ պետություններում գրանցված

մուտք գործող

ՀՀ

տրանսպորտայինմիջոցներից 41 օդային ավազան վնասակար նյութերի

արտանետման դիմաց

գանձվում է

ՀՀ

վճարը

հաշվարկվում

տարածք մուտք գործելու պահին, յուրաքանչյուր

մուտքի համար մեկ անգամ`

ըստ

ավտոմեքենայի տեսակի

բեռնատարողության:

Վայաստանի Հանրապետության ներմուծվող, շրջակա միջավայրին վնաս պատճառող ապրանքների համար վճարը հաշվարկվում է

այդ

մամբ` տոկոսներով

ապրանքների մաքսային արժեքի նկատն

գանձվում ապրանքները

ՀՀ

մաքսային

սահմանովներմուծելիս: Այլ

գրանցված

պետություններում

միջոցներից օդային

ավազան վնասակար

արտանետելու համար վճարից գիտական

տրանսպոտային

ազատվում

են

նյութեր դիվանա-

հյուպատոսական ներկայացուցչությունները,

մարդասիրական օգնութան

ՀՀ

բարեգործական ծրագրերի

շրջանակներում փոխադրումիրականացնողները,Ռուսաստանի

Դաշնության զինված ուժերը: Իսկ շրջակա միջավայրին վնաս

պատճառող ազատվում

ներմուծվող են

ՀՎ.

ապրանքների

տարածքով

վճարից

համար

տարանցիկ

փոխադրվող

ապրանքները: Բնապահպանականվճարի վճարումն ուշացնելու դեպքում գանձվում է տույժ

ժամկետանց յուրաքանչյուր օրվա

համար պակաս մուծված գումարի 0.2 տոկոսի չափով,

բայց

ոչ

ավել, քան 365 օրվա համար:

Մաքսային վճարների վերջին խումբը ներկայացնում

ճանապարհային վարները, տությունում գործում

են

որոնք Հայաստանի Հանրապե-

թվականի մարտի 28-ից`

ՀՀ

Ազգայինժողովի կողմից 1998 թվականի մարտի3-ին ընդունված «Զանապարհային վճարի մասին»

ՀՀ

օրենքով, որով

սահման-

վեցին ճանապարհային վճարի հասկացությունը, վճարողների

շրջանակը,վճարի տեսակները,դրույքաչափերը,հաշվարկմանն գանձման կարգը, կարգավորվեցինճանապարհայինվճարի հետ կապված

այլ

հարաբերություններ: Այսպիսով ճանապարհային

վճարը Հայաստանի Հանրապետությանընդհանուր օգտագործման

պետական ավտոմոբիլայինճանապարհներիշինարարութ-

յան, նորոգման պելու

ու

պահպանման աշխատանքներըկազմակեր-

իրականացնելու համար անհրաժեշտ դրամական

միջոցների գոյացման նպատակով սահմանված կարգով

չափով պետական բյուջե. վճարվող պարտադիր վճար է: Արտաքին տնտեսական հարաբերություններում ճանապարհային վճար վճարողներ

համարվում տրանսպորտային

են

միջոցների սեփականատերերը, որոնք վճարում պարհային վճար պորտային

այլ

են

ճանա-

պետություններում գրանցված տրանս-

միջոցներով ապվտոմոբիլային ճանապարհներից

օգտվելու համար, ծանրաքաշ ավտոտրանսպորտային միջոցներով ավտոմոբիլային ճանապարհներով երթնեկելու համար մեծ

եզրաչափերով ավտոտրանսպորտայինմիջոցներով ավտո-

մոբիլային ճանապարհներովերթնեկելու համար: Այլ պետություններում գրանցված տրանսպորտային մի-

ջոցներով ավտոմոբիլային ճանապարհներից օգտվելու համար վճարը հաշվարկվում

պետական բյուջե

մուծվում

այդ

տրանսպորտային միջոցները Հայաստանի Հանրապետության

տարածք մուտք գործելիս` բացառությամբ հետնյալ դեպքի, երբ այլ

պետություններում գրանցված տրանսպորտային միջոցը

տասնհինգից ավելի

օր

գտնվել է Հայաստանի Հանրապե-

տության տարածքում, ապա յուրաքանչյուր հաջորդ տասնհինգ օրվա կամ ավելի պակաս ժամկետի համար ավտոմոբիլային

ճանապարհներից օգտվելու

համար վճարը հաշվարկվում

պետական բյուջե է մուծվում Հայաստանի Հանրապետության

տարածքում գտնվելու ժամկետը լրանալուց

հետո`

հինգ օրվա

ընթացքում: Տասնհինգ՝ օրվա

ընթացքում

Հայաստանի Հանրա-

պետություն մեկից ավելի անգամ մուտք գործելու դեպքում

այլ

պետություններում գրանցված տրանսպորտային միջոցներով

ավտոմոբիլային ճանապարհներից օգտվելու համար վճարը գանձվում է յուրաքանչյուր մուտքի համար:

Հայաստանի Հանրապետության տարածքից

այլ

պե-

տություններում գրանցված տրանսպորտայինմիջոցների ելքի դեպքում Վայաստանի Հանրապետության մաքսային մարմին-

ները ստուգում

են

ավտոմոբիլային ճանապարհներիցօգտվելու

համար վճարի մուծված լինելը: ճանապարհայինվճարի պակաս

լինելու

մուծված

դեպքում

Հայաստանի Հանրապետության

մաքսային մարմինները պակաս մուծված ճանապարհային վճարի

վճարումն ուշացնելու

դրա

գումարները գանձում

տույժերի

են

համար հաշվարկված այդ

տրանսպորտային

միջոցներիելքի ժամանակ: Ինչպես բնապահպանականվճարի, այնպես էլ

դեպքում

այս

վճարի

պետություններում գրանցված տրանսպորտային

այլ

միջոցներով

ավտոմոբիլային

վճարից ազատվում են

ՀՀ-ում

ճՃանապարհներից օգտվելու

հավատարմագրվածՕտարերկրյա

դիվանագիտական ներկայացուցչությունների

հյուպատո-

սական հիմնարկների ամձնակազմերը իրենց անձնական

պաշտոնական օգտագործման տրասպորտային միջացների համար, ավտոմոբիլային տրասպորտով ՀՀ տարածք մարդասիրական

տեխնիկական օգնությունների,

բարեգործական

ծրագրերի շրջանակներում բեռներ փոխադրող վճար վճարողները

այդ

փոխադրումների համար,

ՀՀ-ում

տեղակայված

ՌուսատանիԴաշնության ռազմակայաններբեռներ ն զինվորներ փոխադրողվճար վճարողները այդ փոխադրումներիհամար, ՀՀ նախագահի, ՀՀ

Ազգային ժողովի,

ՀՀ

կառավարության,

նախարարությունների ն գերատեսչությունների հրավերով տարած

մուտ,

Օ0գործող տրասպորտային

ՀՀ վՀՀ

միջոցների

սեփականատերերըն

սահմանակից պետությունների

ՀՀ

սահմանամերձ շրջաններում

գրանցված

ՀՀ

տրանսպորտային

միջոցներով ՀՀ մուտք գործող վճար վճարողները: ճանապարհային վճարի վճարումն ուշացնելու գանձվում է տույժ

համար

ժամկետանց յուրաքանչյուր օրվա համար

պակաս մուծված գումարի

տոկոսի չափով,

0.25

բայց

ավել,

ոչ

քան պակաս մուծված վճարի գումարը:

2. ՄԱՔՍԱՏՈՒՐՔԻ

էՈՒԹՅՈՒՆԸ

ԵՎ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Մաքսատուրքերը Հայաստանի Հանրապետության մաքսային սահմանով ապրանքների տեղափոխմանհամար օրենսգրքով

մաքսային

պետական

բյուջե.

սահմանված

վճարվող

կարգով

պարտադիր

Մաքսատուրքերի տեսակները սահմանված Հանրապետության

մաքսային

չափով

վճարներ են

օրենսգրքի

ՀՀ

են:

Հայաստանի 100,

101-րդ

հոդվածներով, իսկ դրանց դրույքաչափերը 102-րդ հոդվածով:

անդամակցության

ԱՀԿ-ին

շրջանակներում

Հանրապետությունը հնարավորության ունի մի

60ՀՎայաստանի շարք

քատեսակների ներմուծման համար մաքսատուրքի

չափը սահմանել մինչն յացված

են

տոկոս:

ապրանդրույքա-

1-ում ներկաԳծապատկերում

մաքսատուրքիգործող տարատեսակներըՀՀ-ում:

արտահանման՝վճարվումեն

ՀայաստանիՀանրապետության

մաքսայինտարածքից արտահանվողապրանքների "

համար

ներմուծման՝վճարվումեն ՀայաստանիՀանրապետության

Մաքսատուրքերնըստ գործառնականբնույթի

մաքսայինտարածքներմուծվող

սեզոնային՝վճարվումեն տարվա

համար ապրանքների

որոշակիժամանակահատվածում առանձինապրանքներ

ՀայաստանիՀանրապետության մաքսայինտարածքից արտահանելուկամայդ տարածք `

ներմուծելուհամար

արժեքային՝ (ադվալորային) հաշվարկվում

են

տոկոսներով՝հարկման ենթակաապրանքների մաքսային արժեքի նկատմամբ

յուրահատուկ (հաստատագրված)՝

Մաքսատուրքերն ըստ

հաշվարկման մեթոդները

հաշվարկվում

են

կայուն

| դրույքաչափով՝ հարկման

ենթակա ապրանքների

չափման միավորի համար

խառը՝զուգակցվում

են

արժեքային ն յուրահատուկ (հաստատագրված)

մաքսատուրքերը

նշվածնկատառումներից ելնելովկարողեն

սահմանվել նպատակային մաքսատուրքեր,

Հայաստանի

որոնքեն.

Հանրապետության

հակազդման՝խրախուսակա

ոնտեսության շահերը

կիրառվումեն ի

պաշտպանելուն

կիրառվումեն

ՀՀ տնտեսական պատասխան գործունեությունը հանդեպառանձին

առանձիներկրներից

ներմուծվող

«թ|

խրախուսելու անձանց,

նկատառումներից

ապրանքների

պետությունների կամ| նկատմամբ

ելնելով կարող են

նրանցմիությունների| սահմանված

սահմանվել

խտրական

մաքսատուրքերը

նվազեցնելու գործողությունների նպատակով

ներկայումս սահմանված է մաքսատուրքի0օծ

դրույքաչափ

«ներկայումս սահմանաված է մաքսատուրքի 092 ն 1095

դրույքաչափ

ներկայումս նախատեսված չեն

ՀՀ-ում Գծապատկեր1: Մաքսատուրքերիգործող տարատեսակները

Պետք է նշել,

որ

ամբողջ սահմանայինշրջանառությունը

չի հարկվում մաքսատուրքով: Առանձինապրանքներ,կախված դրանց տեսակից, ծագման երկրից, մատնանշված մաքսային ռեժիմից

այլ

գործիքներից ազատվում

են

մաքսատուրքի

վճարումից: Սակայն եթե որոշակի ապրանքն ենթակա է մաքսատուրքով հարկման,

ապա

այն կարող է տեղափոխվել

մաքսային սահմանով միայն համապատասխանմաքսատուրքե-

րի վճարումից հետո: Ֆիզիկական անձինք կարող որպես ուղեկցող

վճարելու

են

առանց մաքասատուրք

բեռ ՀՀ

մաքսային սահմանով

տեղափոխել ապրանքներ, որոնց ներմուծման համար մաքսատուրքի դրույքաչափը սահմանվածչէ

նուր

չի գերազանցում

քաշը

մաքսային արժեքը

հազ.

տոկոս ն որոնց ընդհա-

կիլոգրամը, իսկ ընդհանուր դրամը: Իսկ փոստային

սուրհանդակային առաքումներով տեղափոխվող ապրանքների համար համապատասխանաբար20

դրամը: նույն

կիլոգրամը

անձը վերոնշյալ արտոնությունից

հազ.

օրվա

ընթացքում կարող է օգտվել մեկ անգամ, բացառությամբ 33 կառավրության որոշումների հիման վրա ստեղծվող

սահմա-

նամերձ առնետրիշուկաների, երբ նույն անձը նախատես-ված ատոնությունից

մեկ ամսվա ընթացքում կարող է օգտվել մեկ

անգամ: Ֆիզիկական անձինք կարող են

նան

առանց մաքսա-

տուրքի վճարման 3ՀՀ մաքսային սահմանով տեղափոխել իրենց վրա կրվող կամ ուղեբեռում գտնվող անձնականօգտագործման իրերը: Որպես այդպիսիք դիտվում են այն ապրանքները, որոնք չունեն

գործարանային փաթեթավորում, պիտակավորում

ուղեկցվող ուղեբեռում, կամ ֆիզիկական անձինք

գտնվում

են

կրում

իրենց վրա

են

ՀՀ

մաքսային սահմանը հատելու պահին:

Մաքսատուրքի գծով արտոնություն է գործում

ինչպես

ՀՀ

մշտական բնակության ժամանող ֆիզիկական անձանց համար, ովքեր

այդ

արտոնությունից կարող

են

օգտվել հինգ տարվա

ընթացքում մեկ անգամ, այնպես էլ

ՀՀ

մաքսային սահմանով

ժառանգականգույք տեղափոխող ֆիզիկական անձանց համար, ովքեր

են մաքսային մարմիններին ներկայացնել ապարտավոր

ժառանգության մասին համապատասխանփաստաթղթեր:Այդ

անձինք նույնպես ազատվում

են

մաքսատուրքի վճարման

պարտակամնությունից: Հաշվարկվածից ավելի վճարված մաքսատուրքիգումարները, վճարողի ցանկությամբ, մաքսային մարմինների կողմից

հաշվանցվում

են

մաքսային մարմիններին վճարման ենթակա

այլ

պարտավորություններիհաշվին, կամ վերադարձվում են

ուշ,

քան վերադարձման մասին վճարողի դիմումը ստանալուց

հետո

ոչ

օրվա ընթացքում: Ավելի գանձված մաքսատուրքի

գումարների վերադարձման կամ

այլ

պարտավորությունների

հաշվին հաշվանցման դիմումն ընդունվում է դրանց վճարումից հետո

երկու տարվա ընթացքում: Ապրանքներ տեղափոխող

անձանց կողմից չվճարված կամ թերի վճարված մաքսատուրքի գումարը մաքսային մարմինների կողմից գանձվում է դրանց առաջացանպահից երեք տարվա վճարմանպարտավորության ընթացքում: Մաքսատուրքի վճարումը սահմանված ժամկետներից ուշացնելու դեպքում ժամկետանցյուրաքանչյուր օրվա

հա-

մար վճարողից գանձվում է տույժ ժամանակին չվճարված մաքսատուրքի գումարի

0.15

տոկոսի չափով,

բայց

ոչ

ավելի, քան

օրվա համար:

Մաքսային մարմինների կողմից մաքսատուրքի հաշվարկումն իրականացվում է հայտարարագրի ներկայացման օրվա դրությամբ, իսկ

վճարումն իրականացվում է

Հայաստանի

Հանրապետությանմաքսային սահմանով ապրանքներիտեղա28

փոխմանօրվանից տասնօրյա ժամկետում` ՀՀ դրամով: Մաքսատուրքի վճարումից ազատվում

«տարանցիկ

են`

փոխադրում», «ժամանակավոր ներմուծում», «Ժամանակավոր վերամշակման

արտահանում», «ժամանակավոր ներմուծում

համար», «ժամանակավոր արտահանում վերամշակման մար», «ներմուծում մաքսային պահեստ», «ներմուծում

մաքսային պահեստ», «վերաներմուծում» նում»

հա-

ազատ

«վերաարտահա-

(բացառությամբ օրենսգրքով սահմանված դեպքերի),

«ոչնչացում», «ներմուծում անմաքս առնտրիխանութ» «ներմու,

ծում

տնտեսականգոտի», «սեփականությունից հրաժա-

ազատ

րում հօգուտ պետության» ռեժիմներով բաց թողնվող ապրանքները, այն տրանսպորտային միջոցները, որոնցով կանոնավոր կերպով իրականացվում են բեռների, ուղեբեռների ն ուղնորների միջպետական փոխադրումները, ինչպես

նան

այն գործիքները,

վառելանյութը, պարենային ապրանքները, որոնք կարող

են

անհրաժեշտ լինել ճանապարհին, միջանկյալ կանգառներում կամ հիշյալ տրանսպորտայինմիջոցների անսարքությունները

վերացնելու համար, արժույթը, արտարժույթը այն

այպրանքները, որոնք

ներմուծվում

արժեթղթերը,

Հայաստանի

են

Հանրապետության մաքսային տարածք մարդասիրական նության

բարեգործական

ծրագրերի

օգ-

շրջանակներում:

Առնտրային կազմակերպությունների կողմից

իրենց

նադրականհիմնադրամի համալրմանն ուղղված

ՀՀ

(կանո-

կառավա-

րության կողմից սահմանված ցանկում ընդգրկված ապրանք-

ները: Տվյալ

արտոնությունից օգտվելուց

հետո

տարվա

ընթացքում դրանց օտարման դեպքում մաքսատուրքի գումարը, ներառյալ

դրա

վճարումն ուշացնելու

համար հաշվարկված

տույժերի գանձումը, իրականացվումէ մաքսային օրենսգրքովն այլ

իրավականակտերովսահմանվածկարգով: Մաքսային վճարներից, բացառությամբ մաքսավճարի, ա-

զատվում է

նան

ցուցահանդեսների,միջազգային տոնավաճառ-

ների կամ նմանատիպմիջոցառումներիշրջանակներում ՀՀ կառավարության սահմանած

նմուշային քանակությամբ ապրանք-

ների ներմուծումը:

Մաքսատուրքի էությունը բացահայտելու համար անհրաժեշտ է նախ ն

առաջ

պարզել, թե ինչ է այն, ի վերջո,

տու՛րք,թե՞

հարկ: Մի տության

շարք

հեղինակներ գտնում են,

որ

մաքսատուրքը պե-

տարածքում գանձվող տուրքի

տեսակ

է:

ՆՄաս-

նավորապես, Լ.Ա.Դավիդովան մաքսատուրքը դիտարկում է որպե

պետական

կողմից

մարմիննեի

իրավաբանորեն

նշանակալի գործողությունների կատարման համար գանձվող

վճար:

ՀՎամանման

կարծիքի

են

նան

Ե.Յու.Գրաչնան,

Մ.Պ.Շեստակովան, է.Դ.Սոկոլովան, Լ.Գ.Բարանովան:շ Մաքսա-

տուրքի հարկային բնույթի

հետ

համաձայն չէ ակադեմիկոս

Ն.Ի.Խիմիչնը:4 Մաքսատուրքը, որպես

ոչ

հարկային եկամուտ,է

ՄԿՓԾԻՍԽ.հ/.: ԲՔ.1995,

շ«ՍԽԱԿ6ՑՅ ՒԼ.,

ոքՅՑօ. /.Ճ. ս օ.324 Պ188ԵլղՕ88 տք: ՓԱՒՅԱՇՕ806 ոքՁ8Օ Քօօճսս. Խ/.: Է(ՇՑԵլմ Օքսօտ.1997, քՅԿ66Յ Բ.Օ.

ՇՕԽՕՈՕՑՅՁՅ./1. Շ.66

խ.: ՔԲԵ. 1997, օ.188-192.

ՇՕ86ՈՈՇ«Օ6 ՓՍՒՅԻՇ0806 ոքՅՅօ. հ/.:

ՓԱԿՅԱՇՕ806

|ՕքսոսԿ6ՇԽՅ8 հսՈճքո»յքճ. ոքՅ8Օօ.Շ.168

1982, 2«ԱԽԱԿՇՇ8Յ Ւ.Լ4. Ւ|(ՅոՕՐՕ806

դիտարկում է

նան

պրոֆ.Ս.Դ.Ցիպկինը «Խորհրդային ֆինան-

սական իրավունք» դասագրքում:՞ Մինչդեռ մյուս հեղինակները մաքսատուրքը դիտարկում են

Օորպե,

հարկային

վճար:

մաքսատուրքը դիտարկում է

Օրինակ`

Ա.Ն.Կոզիրինը

որպես անուղղակի հարկերի

տարատեսակ:5 Որպես հարկ մաքսատուրքը դիտարկում են

նան

Ա.Վ.Բրիզգալինը, Ա.Մ.Սումինը, Դ.Գ.Չերնիկը, Վ.Յու.Պրեսնյա-

ՎԿՎԳլուխովը

կովը,

Ի.ՎԴոլդենճ 0Արտասահմանցի

հեղինակները նույնպես մատնանշում

մաքսատուրքի հար-

են

կային բնույթը: Մասնավորապես,ֆրանսիացի իրավաբանները մաքսատուրքն

սահմանում

են

որպես այնպիսի հարկ,

որը

սակագնայինն մաքսայինօրենսդրությանհամաձայնառնչվում է ապրանքին` դրա ներմուծման ժամանակ:՛ ԱկադեմիկոսՆ.Ի.Խիմիչեն իր տեսակետը հիմնավորում է կերպ. «Մաքսատուրքն, ինչպե,

հետնյալ

տարբերվում է հարկից, թեն

տուրքը,

առումով

են

չեն»:

բյուջե

պայմանականորեն հարկային

ներառվելու առումով, որն, ինչպես ն տ̀արբերություն

շատ

հարկերի,

պետական

ընդհանրություններ

որոշ

ունն իր համապարատադիր բնույթով,

նան

այլ

փոխանցման համակարգում

վճարներ, հարկեր

որոնք

անհատապես

անհատուցելի են, մաքսատուրքի վճարումը կապված է

ՇՕ86ՈՇոօ6

ՓսԻ Ձ:ՇՕ8Օ6

ՄՁԱՔՈԵՑՑ

ԽՕՅԵլքսԻ/Ճ.Ւ|.,ԼԱՅ

ոքՅՁՑօ Խ/.: /./Ճ.

(ՕքսոսԿ6ՇաՅղ ռոսոճքճոքճ.

/ք.6.168

տուրքը

1982,

ՔՓ. Խ.: Շոճքո. 1996. 6.161

Բ ԼՅԽՕ6ԻՒՕԽՄ «ՕՈՅեՇ)

«ՕԽԽ6ԷՈՈՁքԱՄ

ս ՈՕոԱ ԽելՇոս /ՇոօքսՑ ՓսԿՅԻՇՕ8ՕՍ0 ԱհաԻՅոօրօտ. Ի/.: /Ւ/(ՓՔՃ-Ն. 1996. ՈՄառճմքօՑՅ 8.Խ. 6.168 ՛

8Օ ՓքՅԻւլսս. ՔՕՇՇԱԱՇՃՕ-ՓքՁԻԵԼՄՅՇԵՁՑ

ԻՅիՕԼՕ888 ՇսՇՈ6ԽՅ

Շճքստ "/Մ'ւՓօքոաԱՕԻԻԵԹս /ԿՅԾԻՒԵՏԹԽՁՈ6քԱՁրԵլ"ԽԼ: 1993. Վ.2. օ.31

վճարած

անձի

կողմից,

ապրանքի

արտահանման փաստի հետ,

ներմուծման

կամ

մաքսային սահմանով

տեղափոխելու հետ, ինչն ուղեկցվում է որոշակի բարիքներից

օգտվելու գործընթացով: Մաքսատուրքը,

էության,

ըստ

նման

իրավունքից

օգտվելու դիմաց որոշակի վճար է, այսինքն ունի անհատապես

հատուցելի

բնույթ: Բացի

այդ,

եթե հարկերին բնորոշ է

սահմանված ժամկետներում վճարման կանոնավորությունը, ապա

մաքսատուրքին դա բնորոշ չէ, քանի

պարտականությունն Օ-առաջանումէ

որ

մաքսային

ապրանքների տեղափոխման իրավունք առնչությամբ:

Մյուս

սահմանով

ստանալու

առանձնահատկությունն այն

օրենսդրորեն ամրագրվածէ

այլ

է,

որ

անձանց կողմից մաքսատուրքի

վճարման հնարավորությունը, որոնք են

վճարման

դրա

այդ

հարցերի շուրջ կարող

ինքնուրույն փոխգործակցել մաքսային մարմինների հետ:

Մինչդեռ հարկային օրենսդրության մեջ բացակայում է

նման

հնարավորությունը:: Սակայն, մեր կարծիքով, մաքսատուրքը չի

դիտարկել որպես

ապրանքների ներմուծման

արտահանմանվճար, քանի ման

որ

կարելի կամ

այն ծառայությունների մատուց-

վճար չէ: Երկրորդ փաստարկնառնչվում է մաքսատուրքի

վճարման կանոնավորությանը: Ինչպես հայտնի է, հարկերը բաժանվում

են

կանոնավոր ն միանվագ հարկերի: Կանոնավոր

հարկերը գանձվում

են

գույքի տիրապետմանողջ ընթացքում

կամ հարկատուի կողմից եկամուտ ապահովողգործունեության

Է Ձո0ԼՕ0806 ոքՁ8օ.

ԽԼ.: ԾՔԻ.

1997, «ԱԽսԿ6Ց

ՒԼ.

օ.189

որոշակի տեսակով զբաղվելու դեպքում, օրինակ` ավելացված արժեքի

հարկը,

հողի

ֆիզիկական

անձանց

եկամտահարկը ն այլն: Մինչդեռ, միանվագ հարկերի վճարումը կապված է ինչ-որ իրադարձություններիհետ, որոնք միավորված

չեն

համակարգում: Մաքսատուրքը դասվում

մեկ

հարկերի շարքին,

միանվագ

դրա

ապրանքների ներմուծման փաստի

վերաբերում

երրորդ

վճարումը կապված հետ:

անձանց մաքսատուրքի

վերաբերյալ

հիմնավորված չէ, քանի

որ

նման

վճարման ոչ

հար-

փաստարկն այդքան էլ

մաքսային օրենսդրությունն ենթա-

դրում է երրորդ անձանց կողմից այլ

Եվ վերջապես, ինչ

պարտականության հնարավորությանը, մաքսատուրքի կային բնույթի

հենց

ոչ

միայն մաքսատուրքի, այլն՝

մաքսային վճարների, այդ թվում` ավելացված արժեքի հար-

կի ն ակցիզներիվճարման հնարավորություն: Մենք

համակարծիք ենք այն դիրքորոշման հետ,

որ

մաքսատուրքըպետք է դասել հարկերիշարքին:, Մաքսատուրքն անուղղակի հարկի տարատեսակ է, որով

հարկվում է մաքսային սահմանով ապրանքների արտաքին առնետրային շրջանառությունը: Մաքսատուրքին բնորոշ

են

հարկերի

բոլոր

հիմնական

բնութագրիչները. »

մաքսատուրքի վճարումը կրում տադիր բնույթ

համապար-

ամպահովվում է պետական-

իշխանականհարկադրանքով,

մաքսատուրքը որնէ ծառայության մատուցման վճար չէ,

մաքսատուրքի վճարումները նախատեսված չեն որոշակի պետական ծախսերի ֆինանսավորման համար:

Մաքսասակագնային հարաբերությունների իրավական կարգավորումը կրում է միակողմանի բնույթ

բացառում է

մաքսասակագնային իրավահարաբերությունների սուբյեկտնե-

րի` հարկման չափի, հիմքերի

ժամկետների

ու

ն այլ

կողմերի

առնչությամբ պայմանավորվածություն ձեռք բերելու հնարավորությունը:

Մաքսատուրքերիմիակողմանի նշանակման սկզբունքին չի հակասում պետության

գործարարների միջն, այսպես

կոչված, հարկային պայմանագրերիկնքման պրակտիկան:Նման համաձայնագրերի առարկա

են

հարկային արտոնությունների

տրամադրումը մասնավոր ձեռներեցներին սոցիալ-տնտեսական պետականծրագրերիմասնակցությանխթանմաննպատակով:

Մաքսատուրքի տնտեսական էությունն առավել կորեն զանազանվում է մաքսատուրքի

հստա-

մաքսավճարի

հա-

մադրման ժամանակ: Մաքսավճարը ՀՀ մաքսային օրենսգրքով սահմանված կարգով

չափով գանձվող պետական բյուջեում օգտագործվում է

հաշվառվող պարտադիր վճար

է,

որն

մաքսային գործի

մաքսային մարմինների

զարգացման

նյութատեխնիկական

սոցիալական բազայի ապահովման

նպատակով: Դրանք առավելապես կապված

են

մաքսային

ձնակերպմանտարբեր միջոցառումներիիրականացմանհետ: Մաքսատուրքին հատուկ տարրերը:

են

հարկի

բոլոր

հիմնական

Մաքսատուրքով հարկման սուբյեկտը հայտարարատուն է:

Մաքսային օրենսդրության համաձայն հայտարարատու է

համարվում ապրանքներ տեղափոխող կամ մաքսային բրոքեր /միջնորդ հանդիսացող անձը, հայտարարագրում

մաքսային մարմիններում

որը

ներկայացնում է ապրանքներն ու տրանս-

պորտայինմիջոցները:

Անձինք

են

համարվում

մաքսային

պետության

օրենսդրությամբ կարգավորվող հարաբերությունների

մասնա-

կիցները ն պոտենցիալ մասնակիցները:Իսկ ապրանքներ տեղափոխող անձ է համարվում ապրանքների սեւիականատեր,գնորդ հանդիսացող կամ ապրանքներինկատմամբտիրապետմանկամ

օրենսդրությամբ սահմանվածկարգով ապրանքներն իր անունից մաքսային օրենսգրքով նախատեսված կարգով տնօրինման

լիազորություններով օժտված անձը: Հարկի հաջորդ

տարրը

Մաքսատուրքերը, հարկերը

մաքսավճարները վճարվում

դրա

վճարման ժամկետն է:

մաքսային ձեակերպման համար են

մաքսային հայտարարագրի

ընդունմանը զուգահեռ կամ դրանից

առաջ:

հայտարարագիրըչի ներկայացվել

մաքսային օրենսգրքով

ՀՀ

Եթե մաքսային

սահմանված ժամկետներում, ապա մաքսավճարների վճարման ժամկետները հաշվարկվում

են

մաքսային հայտարարագրի

ներկայացման սահմանվածժամկետը լրանալու օրվանից:

Բացառիկ դեպքերում մաքսային մարմիններին կարող տրվել

ապրանքներին առնչվող մաքսատուրքի

հարկերի

վճարմանժամկետի հետաձգմանհնարավորություն: Հարկի տարրերին է առնչվում

նան դրա

վճարման կարգը:

Մաքսայինօրենսդրությունը սահմանել է մաքսային մարմինների

կողմից գանձվող հարկերի վճարման հատուկ կարգ: Մաքսատուրքերը վճարվում

են

ապրանքի մաքսային ձնակերպում

իրականացնողմաքսայինմարմնին: Մաքսատուրքերը մաքսային մարմնին կարող են վճարվել

ինչպես անկանխիկ, այնպես էլ` կանխիկ

օրենսդրությամբ

ՀՀ

սահմանված գումարների սահմաններում: Բանկային փոխանցումները, որոնք ստացվում

են

բոլոր

մաքսային մարմնի հա-

շիվներին, պետք է ձեակերպվենվճարման հանձնարականներով կամ վճարային

այլ

փաստաթղթերովՎՀՀ ԿԲ-ի կողմից սահման-

ված կարգով: Կարնորվում է

նան

այն հարցի պարզաբանումը, թե

հարկերի որ խմբին է, մասնավորապես,դասվում մաքսատուրքը: Մաքսատուրքըդասվում է. --

անուղղակի հարկերին/սպառմանհարկեր, քանի

որ

վերջո վճարվում

են

ապրանքներիսպառողներիկողմից, որոնք

ապրանքը ձեռք

են

բերում անուղղակի հարկով արտացոլված

գնով/, ամրակցված հարկերին որպես պետական բյուջեի եկամուտների համալրման աղբյուր, պետական հարկերին, քանի

սահմանումը

որ

մաքսատուրքի

գործողության մեջ դնելը կատարվում է

Ազգայինժողովի կողմից,

ընդհանուր հարկերին, քանի

որ

ՀՀ

նպատակ չունի

ծածկելու որոշակի ինչ-որ ծախսեր,

միանգամյա հարկերին, քանի

որ

դրանց վճարումը

կապվածէ ապրանքների ներմուծմանփաստիհետ:

Մաքսատուրքերը

կարնոր

դեր

կատարում

են

հայաստանյան շուկայի պայմաններին` արտասահմանյանար-

տադրության ապրանքների

համաշխարհային շուկայի

պայ-

մաններին` հայրենական արտադրությանապրանքներիհարմարեցման ապահովման գործում: Հետնաբար, մաքսատուրքերը

ձնավորվում

արտաքին տնտեսական գործունեության

են

պայ-

մանների համաձայն, ն միաժամանակ արտացոլում են ազգային տնտեսության առանձնահատ-կությունները: Այլ կերպ ասած, դրանք միավորում

են

ազգային տնտեսությունը համաշխար-

հային տնտեսության հետ, ազգային շուկան` համաշխարհային

շուկայի հետ: Մաքսայինքաղաքականությանարտաքին ազդեցությունն ենթադրում է մաքսատուրքի դերի բարձրացում`որպես առնտրա-

յին արտոնությունների ստացման սակարկության պայմանի, ինչը մաքսատուրքը վերածում է երկրի արտաքին առնետրային շրջանառության

կարնոր

կարգավորչի,

երկրների

մաքսային հարաբերությունների որպես մաքսային կանության մեջ մաքսասակագնայինն

ոչ

միջն

քաղաքա-

սակագնային միջոց-

ների ամբողջության, ինչն, իր հերթին, հանգեցնում է արտաքին շուկաներում երկրի դիրքերի ամրապնդմանը,ՀՀ-ում

արտոնութ-

յունների ստացման մեխանիզմիճշգրտման հնարա-վորությանը:

Փորձենք առավել մանրամասն դիտարկել ազգային

այդ

խնդիրն

համաշխարհային գների օրինակով: Հայտնի է,

միջազգային

առնետրի համաշխարհային

կիրառվում են համաշխարհայինգների

շատ

համաշխարհային բորսաների, աճուրդների,

պրակտիկայում տարատեսակներ սակարկություն-

ների, համաշխարհային խոշորագույն ընկերությունների

որ

գրա-

ցուցակային գներ: Այդ գները կարող

են

տարբերվել

նան

ապրանքների մատակարարման հիմնական պայմաններով, վճարմանպայմաներով,վճարման արժույթով:: Վամաշխարհային գների

համակցությունից պետք

ողջ

ընտրվեն որոշակի ապրանքներիգների այն տեսակները, որոնք կարող

հիմք հանդիսանալ մաքսատուրքի հաշվարկման

են

համար: Մաքսատուրքի հաշվարկման համար համաշխարհային գնի ընտրությունը ենթադրում է ներմուծման արտադրանքի

մատակարարներիգների վերլուծություն: Արտադրանքիմի շարք տեսակների բավականին

գծով բարդ

համաշխարհային

խնդիր է, իսկ

ընդհանրապեսբացակայում են,

որոշ

այդ

գների

դեպքում

ինչը

թույլ

նման

գներն

պատճառով անհրաժեշտ է

արտասահմանյան առանձին արտադրողների

րարների գները դիտարկել ներքին

որոշումը

ու

մատակա-

արտաքին շուկաներում,

է տալիս չեզոքացնել գործարքային գների հնարավոր

կրճատման հետնանքները,քանի

որ

մաքատուրքի մակարդակն

այնքան ավելի բարձր կլինի, որքան ցածր է արտասահմանյան արտադրողիգինը: Մաքսատուրքի ժամանակին ճշգրտման

մաքսային

արժեքի ճիշտ որոշման համար անհրաժեշտ է իրականացնել

հայրենական արտադրողներիու ներմուծողներիարտադրանքի գների համադրում:

Հայաստանյան տնտեսության ժամանակակից վիճակը շատ

դեպքերում որոշում է

ԽՐ ԹԱՌԱԹքՕՈՒԹԹՇ

ՏԻԼՕԴՇՒՌԼԵԼՇ

Յաճւա6. Շո).

2000, ԵքաօտՃ.Ն

այդ

գների չհիմնավորված տարբե-

ՕԱՓԼԱՇԵԵՄ.

6.34

ՖՄՎՇՇԵՕՇ Ոօշօծաօ.

Թո.

րությունը, ինչը հանգեցնում է չհիմնավորված բարձր շահույթի ստացմանը արտասահմանյանարտադրանքի իրացման ժամա-

նակ:

Նման

շահույթի մի

մասն

անհրաժեշտ է առգրավվել

այդ

թվում մաքսային խողովակների միջոցով պետական բյուջե ուղղորդելու ճանապարհով: Մաքսային ծառայությունը պետք է պարբերաբարվերլուծի տնտեսականիրավիճակը, հայրենական ն

ներմուծվող արտադրանքիիրացման գործընթացը: Այլ կերպ

ասած, անհրաժեշտ է մշակել ազդակների համապատասխան

համակարգ, որը կազդարարի մաքսատուրքերի դրույքաչափերի մակարդակիփոփոխմանանհրաժեշտությանմասին: Գների դինամիկայի ն մակարդակիփոփոխություններն այդ ազդակներիցկարնորագույններնեն: ՀՀ

տնտեսության ոչ կայուն վիճակը ն գնաճի դեռնս բարձր

տեմպերը բացառում

են

հարաբերականորեն կայուն մաքսա-

տուրքերի կիրառման հնարավորությունը, խելամիտ հովանա-

վորչության արդյունավետ քաղաքականության իրականացումը: Մաքսատուրքերը գնաճի բարձր տեմպերի ն ազգային արժույթի փոխարժեքի փոփոխմանպայմաններում չեն կարող չճշգրտվել, ն նման

ճշգրտումները կարող

են

կատարվել առնվազն տարին

մեկ անգամ, իսկ որոշ ապրանքներիգծով առավել հաճախ: ԱՄՆ դոլարի նկատմամբ

ՀՀ

դրամի արհեստական արժնորումն

ամեննին չի լուծում մաքսատուրքերի ճշգրտման խնդիրը, ն,

հակառակը, ստեղծում է անկանխատեսելիփոփոխությունների

հնարավորություն տնտեսական կոնյունկտուրայում, որոնք կարող են

զգալիորեն ազդել մաքսատուրքերի համակարգի արդյու-

նավետությանվրա:

Այսպիսով, մաքսատուրքերի համակարգի վերանայում-

ներն անհրաժեշտ

կատարել հետնյալ գործոնների հաշվառ-

մամբ.

միջազգայինծախքերիաճ, ազգային ծախքերի աճ, ԱՄՆ

դոլարի

այլ

արժույթների նկատմամբ ՀՀ դրամի

փոխարժեքիաճ: Սակագների համակարգի մասնակի ճշգրտման համար անհրաժշտ

կբացահայտեր՝

որոշակի նման

հիմնավորումներ

մեխանիզմ,

ճշգրտումների

անհրաժեշտությունը,

սակագնեի

կպատրաստեր

համար, կկանխատեսերհայրենական ներքին

պետական բյուջեի

Ժամանակին

որը

շուկայի

փոփոխման

արտադրության, նեն ՀՀ

արտաքին

տնտեսական կապերի համակարգի համար

նման

փոփոխություններիարդյունքները: Ապրանքների ներմուծման գանձվող հարկերի արտաքին

տուրքերի

արտահանման ժամանակ

փոփոխությունն առնչվում է

տնտեսական գործունեության

պետության, հայրենական արտադրողների շահերին

մասնակիցների, ու

սպառողների

առաջացնում է համապատասխանտնտեսական,

սոցիալական ու բնապահպանականհետնանքներ ն այլն:

Նման

հետնանքների կանխատեսումն ունի կարնոր նշանակություն հատկապես դրանց փոփոխման տնտեսական պայմանների վերաբերյալ որոշումների կայացման ժամանակ ինչպես

այդ

որոշումների ընդունման, այնպես էլ իրականացմանփուլերում: Նման

որոշումների հիմնավորման ն ընդունման փուլում դրանց

հետնանքների կանխատեսումն ունի կարնոր նշանակություն

դրանց օպտիմալ տարբերակիընտրությանժամանակ,ինչը է

թույլ

տալիս առավելագույնի հասցնել օգտակար արդյունքները

նվազագույնի

բացասական հետնանքները: Դրանց իրակա-

նացման փուլում կանխատեսումը պայմանները, որոնք անհրաժեշտ

թույլ

են

է տալիս

որոշել այն

լավագույն արդյունքների

հասնելու համար:

Մաքսատուրքը կարող է սահմանվել որպես տնտեսական կատեգորիա, որը միաժամանակունի հարկային ն տնտեսական բաղադրիչ, ն որոշակի տնտեսական ն սոցիալական պայման-

ներից կախվածհանդես է գալիս որպես հարկային կատեգորիա: Մաքսատուրքիտնտեսականդերն այն է, »

այն

ստեղծում

բարձրացնում

որ.

արժեքային

ներմուծվող

արգելք,

որը

ապրանքի գինը:

Մաքսատուրքը երկրի ներքին շուկա ապրանքի շար՝ծժի ժամանակ

դրա

գնի

բարձրացման

հիմնականն հաճախ միակ գործոնն է, ինչը տալիս

թույլ

8ազգային արտադրանքի

ավելացնե

մրցունակությունը, նպատակադրված ձնով

կիրառելով

մաքսա-

տուրքեր պետությունը խթանում է տնտեսության որոշակի ճյուղերի զարգացումը: Մաքսատուրքիառետրաքաղաքականդերն այն է, »

այն

պաշտպանում

ճյուղերն

տնտեսության

որ.

որոշակի

արտասահմանյան ապրանքների

մրցակցությունից: Ընդ որում պարտադիր չէ, դրանք տնտեսական առումով լինեն ավելի

որ

թույլ

ճյուղեր կամ ձեռնարկություններ: Երբեմն

առա-

վելագույն պաշտպանությունից օգտվում են

հատ-

կապես զարգացած, մենաշնորհացվածճյուղերը:

Դիտարկելով մաքսատուրքերի ողջ բազմազանությունը դրանք կարելի է դասակարգել հետնյալ կերպ (տես, գծապատկեր 2). Մաքսատուրթեր ներմուծմանմաքսատուրքեր

«-------Փֆ

արտահանման մաքսատուրքեր

սկզբունքով խրախուսման

հաշվարկմանեղանակով

արտոնյալ

ադվալորային

պայմանագրային

յուրահատուկ

գլխավոր

այլընտրանքային

համակցված

սահմանափակման սկզքուքնով

|Պ

.(իրառմանժամանաշրջանով

1.սեզոնային

1.յուրահատուկ 2.հակագնագցման 3.փոխհատուցման

նպատակներուլ 1.

ֆիսկալային

1.ինքնավար

2.իհովանավորչական Գծապատկեր2

ծագմանբնույթով

2.կոնվենցիոն

Մաքսատուրքերիդասակարգում

Մաքսատուրքի տնտեսական բովանդակությունը երկակի է:

Մի կողմից այն հանդես է գալիս որպես անուղղակի հարկի

տարատեսակ, ինչն արտացոլում է նրա ֆիսկալային գործառույթը,

իսկ մյուս կողմից` մաքսատուրքն ունի ծագման գնային

բնույթ

ունի արժեքային հիմք: Մաքսատուրքի մեծությունն

որոշվում է հաճապատասխանապրանքների ազգային

միջազ-

գային ծախքերով ն գներով: Մաքսատուրքի որոշման մեթոդաբանականմոտեցումները զգալիորեն տարբերվում

են

կախված այն բանից, թե

արդյոք

առկա է ներմուծվող ապրանքի արտադրություն, թե` ոչ: Ներմուծվող ապրանքի սեփական արտադրությանբացակայության դեպքում մաքսատուրքը հանդես է գալիս որպես հարկային կատեգո-

րիա, որի միջոցով կարգավորվում է վճարունակ պահանջարկի

ծավալը: Ներմուծվող ապրանքի սեփականարտադրությանդեպքում մաքսատուրքը հանդես է գալիս որպես գնային կատեգորիա` ներքին շուկայում կարգավորելով ներմուծվող

հայրենական

ապրանքներիգները:

3. ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ՎՃԱՐՆԵՐԻ

ՀԱՇՎԱՐԿՄԱՆ

ՎՐԱ ԱԶԴՈՂ

ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԸ

Այժմ դիտարկենք այն գործոնները, որոնք ազդում ներմուծում ՀՀ

ազատ

են

շրջանառության համար մաքսային ռեժիմով

մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների համար

գանձվող մաքսային վճարների

մեծության

վրա:

Ելնելով

վերոնշյալ ռեժիմի հիմնադրույթներից մաքսային սահմանով

ապրանքների

տրանսպորտային միջոցների տեղափոխման

ժամանակգանձվում են հետնյալ վճարները՝ »

մաքսատուրքեր,

ավելացված արժեքի հարկ

ակցիզային հարկ,

մաքսավճարներ,

Օրենքով սահմանված տուրքեր

այլ

պարտադիր

վճարներ: Գծապատկեր3-ում

պատկերվածեն մաքսային վճարների

հաշվարկմանվրա ազդող գործոններիհամախումբը: ԱՏԳ ոչ սակագնային

--| ԱՊՐԱՆՔ

| Լ Սն

կարգավորման

միջոցներ լիցենզավորում.

քվոտավորում. հավաստագրում ն այլն

ԱՏԳ

որոշու

Ապրանքի մատակարարման բազիսային պայմաններ

առ

Ապրանքիծագման երկրի որոծում

Մաքսային արժեքի որոշում

լ Ներմուծման մաքսատուրքի հաշվարկում լ

Ակցիզային հարկի հաշվարկում

| Մաքսավճարների հաշվարկում

Գծապատկեր3:Մաքսայինվճարներիհաշվարկմանվրա ազդող

գործոնները

Առաջին

գործոնը

ամենագլխավոր

մաքսային

սահմանով տեղափոխվողապրանքներիհամար ըստ ԱՏԳ ԱԱ-ի ծածկագրի որոշումն է: Վերջինով է պայմանավորվում որոշակի

ապրանքի

համար

ընտրությունը

սակագնի

մաքսային

դրույքաչափի

տնտեսական քաղաքականության միջոցների

կիրառմանհնարավորությունը: Երկրորդ գործոնը, որն ազդում է ապրանքներիմաքսային սահմանով տեղափոխման ն մաքսային վճարների գանձման

հնարավորության վրա, կիրառվում

են արդյոք

ոչ

սակագնային

կարգավորման միջոցներ հարցի որոշումն է: Այդ միջոցներին վերաբերում են

3ՀՀ

օրենսդրությամբ սահմանված արգելքներն ու

սահմանափակումներին սահմանափակումները.,Արգելքներին են

վերաբերում են լիցեզավորումը, քվոտավորումը, հակազդմանն խրախուսման մաքսատուրքերի դեպքերում

ապրանքը կարող

կիրառումը է

ընկնել

սահմանափակումների կիրառման տակ, կարող

են

հաշվարկվել

ն ոչ դրա

հակազդման կամ

այլն:

Որոշ

սակագնային նկատմամբ լիխնրախուսման

մաքսատուրքեր: Հաջորդ գործոնը, որն ազդում է ներմուծման մաքսային սակագների հաշվարկաման վրա, հանդիսանում է ապրանքի մաքսային արժեքի որոշումը: Հայտարարագրմանենթակա ապրանքների համար մաքսային սակագնի հաշվարկման հիմքը մաքսային արժեքն է: Այն հիմնականում առնչվում է արժեքային կամ ադվալորային ն խառը մաքսատուրքերի կիրառմանը: Իսկ

յուրահատուկ մաքստուրքերի չափը.

որը

գանձվում է ֆիքսված

դրամական մեծությամբ ապրանքի միվորի նկատմամբ (կամ

քաշի, ծավալի

քանակական բնութագրիչներից ելնելով),

ն այլ

կախված չէ մաքսային արժեքի մեծությունից:

Պայմանագրում ներառված ապրանքների մատակարարման

բազիսային պայմաններնիրենց կարնորագույն դերն ունեն

մաքսային արժեքի որոշման գործում,

մաքսային սակագնի հաշվարկման վրա

դա ազդող

հանդիսանում հաջորդ

գոր-

ծոնը: Մաքսային արտոնություններիտրամադրմանգործում իր ուրույն դերն ունի ապրանքի ծագման երկրի որոշումը: Հարկ ենք համարում հիշեցնել,

որ

այն ապրանքները,որոնք ներկրվում են

Հայաստանի Հանրապետության մաքսային տարածք անդամ պետություններից, ազատված

են

ԱՊՀ

ներմուծման մաքսա-

տուրքերի վճարումից:

Մաքսայինսահմանովներմուծում ազատ շրջանառության համար

մաքսային ռեժիմով

ենթադրում է

բոլոր

ապրանքների տեղափոխումն

մաքսայինվճարների ամբողջական վճարում:

Ելնելով ընդհանուր կանոնից Մաքսային վճարներ ՀԺ

Անցիզայինհարկ

Ներմուծման մաքսատուրքեր Է

ԱԱՀ

մաքսավճարներ

Մաքսատուրքը գանձվում է

ՀՀ

մաքսային օրենսգրքով

սահմանված դրույքաչափերով: Այն որոշվում է

ապրանքի

մաքսային արժեքի նկատմամբ համապատասխան մաքսային դրույքաչափ կիրառելու միջոցով (արժեքային մաքսատուրքով ապրանքիհարկման դեպքում):

ՄաքսատուրքՀԱպրանքիմաքսային արժեք « մաքսատուրքի դրույքաչափ (1)

Յուրահատուկ

մաքսատուրքով հարկվող

ապրանքի

մաքսատուրքի մեծությունը որոշվում է հետնյալ բանաձնով. Մաքսատուրք

Հարկման ենթակա ապրանքներիքանակ

արտահայտված

Յուրահատուկ մաքսատուրքի դրույքաչափ

ընդունման օրվա դրությամբ մաքսային հայտարարագրի հաշվարկման

մեթոդի

խառը

317 ԿԲ

(2)

կողմից արտարժույթիսահմանվածփոխարժեքով Ըստ

կամ

համակցված

մաքսատուրքիմեծությունը հաշվարկվում է հետնյալ կերպ. »

առաջին

հերթին

հաշվարկվւմ

ադվալորայինմեծությունը ըստ ( »

երկրորդ

հերթին

) բանաձնի,

հաշվարկվւմ

մաքսատուրքիմեծությունը ըստ (

մաքսատուրքի

յուրահատուկ

) բանաձնի:

Այդ երկու հաշվարկված մեծություններից ընտրվում է

առավելագույնը: Վերջինս էլ

հանդիսանում է

վճարվելիք

մաքսատուրքիգումարի մեծությունը: Մաքսային սահմանով ներմուծում ազատ շրջանառության

համար

մաքսային

ռեժիմով

ժամանակ ԱԱՀ գանձվում է

ապրանքներ

տեղափոխման

ծավալով, ԱԱՀ-իմասին օրենքով

ողջ

սահմանվածդրույքաչափերով: Ներմուծում

ազատ

շրջանառության համար մաքսային

ռեժիմով հայտարարագրված ՀՀ ներմուծվող ենթաակցիզային ապրանքները նույնպես

ենթակա

են

ակցիզային հարկով

հարկման Ակցիզային հարկի մասին օրենքով սահմանված դրույքաչափերով:

Ապրանքների հայտարարագրման ժամանակ հաշվարկ-

ված մաքսավճարներըգանձվում

են ՀՀ

մաքսային օրենսգրքով

սահմանվածկարգով: Օրինակ: Ենթադրենք

մաքսային տարածք ներմուծվում է

ՀՀ

ապրանք, որի մաքսային արժեքը կազմում է ընդհանուր

Համաձայն

20կգ:

քաշը

մաքսատուրքի դրույքաչափը

1076 է,

1.000

ԱՏԳ

սակայն

ոչ

ԱՄՆ

ԱԱ

դոլար,

իսկ

դասակարգչի

պակաս 1կգ համար

դրամը (խառը մաքսատուրք): Հայտարարագրի ներկայացման օրվա դրությամբ

ԱՄՆ

դոլարի

փոխարժեքը 1դոլար

դրամ

Խնդիր լուծումն իրականացնենքմի քանի փուլով: 1.

Վաշվարկենքմաքսային արժեքը

1.000 2.

410.000

դրամով

դրամ

դրամ 2

դրամ

41.000

Վաշվարկենքխառը մաքսատուրքիյուրահատուկ մասը

20կգ շ« 4.

դրամ

ՀՀ

Վաշվարկենքխառըմաքսատուրքի արժեքային մասը.

410.000 3.

դոլար

Քանի

դրամ

որ 41.000

32.000դրամ դրամը ավելի

է, քան 32.000

մեծ

դրամը,

մաքսատուրքի վճարվող մեծության համար հիմք է

ապա

ընդունվում հենց արժեքայինովհաշվարկվածը: 5.

Որոշենք ԱԱՀ-ի մեծությունը

ԱԱՀ

դրամ Հ

(մաքսային արժեք դրամ)»

41.000

մաքսատուրք) .-90.200

շ»

(410.000

դրամ

6.Մաքսավճարներենթադրաբարկազմում են

11.000

դրամ

7.Ընդհանուր մաքսային վճարներըհավասարկլինեն. 41.000

դրամ

(Մաքսատուրք)

-Հ90.200

դրամ

(ԱԱՀ

11.000դրամ (Մաքսավճար) Մաքսային

վճարները

գումարային

կկազմեն. 142.200դրամ

արտահայտությամբ

ԱՌԱՋԱՐԿՎՈՂ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

այաստանի

Հանրապետության մաքսային

օրենսգիրք

(հետագա փոփոխություններովն լրացումներով): Ընդունման ամսաթիվը` 06.07.2000թ.: .

«Յարկերի մասին» ՀՀ օրենք (հետագա փոփոխություններով ն

լրացումներով): Ընդունման ամսաթիվը`14.04.1997թ.:

«Ավելացված արժեքի հարկի մասին»

օրենք (հետագա

ՀՀ

լրացումներով): Ընդունման

փոփոխություններովն ամսաթիվը`14.05.1997թ.: .

«Ակցիզային

մասին»

հարկի

օրենք

ՀՎ

.0(հետագա

լրացումներով): Ընդունման

փոփոխություններովն ամսաթիվը`07.07.2000թ.: .

«Բնապահպանական ն բնօգտագործմանվճարների մասին» ՀՀ

օրենք (հետագա փոփոխություններով ն լրացումներով):

Ընդունման ամսաթիվը`28.12.1998թ.: .

«Բնապահպանականվճարների դրույքաչափերի մասին» օրենք

(հետագա փոփոխություններով

ՀՀ

լրացումներով):

Ընդունված է 19.04.2000թ.: «ճանապարհային վճարի

փոփոխություններով

մասին»

օրենք

ՀՀ

լրացումներով):

(հետագա

Ընդունված

03.03.1998թ.: .

ՈքՅ88Յ806 ք6/ոսքՕՑՅՁԻԱԾ 2000.

ՈՂՁԽՕ)ՇԻԻԵՏ»

ԹԱ. ՈռՅոՂՅ»

Խ/օ0ՇԵՑՁ,

Ճք/ՈՒՕԻՔՒ1.8.

ՕՇԻՕՑԵԼ

ՈՈՅԽՕ»«6ԻԻՕՐՕ

/6ԲՅ.

Բ/ՕՇԵՑՁ,1995.

8օքօ6Ե6Ց|Օ./Ճ.

10.

ՕՇԵՕՑԵլ

11.

ՕՇԻՕՑԵԼ 7ոքՁՅոՔԻ

Ո6ՑոՅ.

ՈՈՁԽՕ6ԻԻԵՕՐՕ

ԱՔս

/ՕՇԵՔՑՅ, 1998. Ղք8ՐՁԵօՑՁ 8.

ՕքՁԵ:ԱՅՅԼԱՑ

Ո6ոճ.

ՈՂՅԽՕ»6ԻԻՕԽ

ՇՅՒո-ՈՅոՈ6ք67քո,1999. ԲքաօտՃ.1. 12.

ԽԹ ՈՄՒՅքՕՈՒԽՑ

ՈՈՁԽՕՑԻԽԵՑ

ՕՈՒՕածիս,.

.(ՇՅՒաո-

ՈՏո6ք67քո,2000. ԲքաօտՃ... 13.

ՂՅԽՕ6ԻԱԵԹ

ՈրՁոտս.

14.

ՆՅԽՕ2(6Է/Օ6

Ո6ոօ.

15.

Է/օՇԵՑՁ, 2007. ԼքօանսԻ Թ 11.ՒԼ. 2011.

Ի/օՇԵՑՁՅ,

ՒԼ,/1. ԹքսՁՅատսոս

կառավարությանն առընթեր

ՕՀ

ՄՈՄԽ.ՇԱՏԼՕՈՏ.Ձոո

պետականեկամուտներիկոմիտեի պաշտոնականկայք): 16.

ՄՈՈԽ.ՁՈՏ.Յո

(Հայաստանի իրավական տեղեկատվական

համակարգ):

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Մաքսայինվճարները ն դրանց տեսակները.................................

Մաքսատուրքիէությունը ն տնտեսական բովանդակութունը......23

Յ.

Մաքսայինվճարների հաշվարկման վրա ազդոզ գործոնները.....43

Առաջարկվողգրականություն

ո...

Լ...

Աաաանա

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

ՄԱՔՍԱՅԻՆ

ԿԻՐԱՌՎՈՂ

ՎՃԱՐՆԵՐԸ

Դասախոսությանտեքստ

Հեղինակ` Գյուլասարյան Մ. Ռ. Մասն. խմբագիր տ.գ.դ., պրոֆեսոր Ա. Սալնազարյան Գրախոս տ.գ.թ., դոցենտ Ա. Ժամկոչյան

Տպագրվածէ «Կռունկ տպագրատուն» ՍՊԸ-ում: ք.էջմիածին, Մաշտոց6 էլ.փոստ` ԽնոհքոուԹյցոմ.Շօռտ Ծավալը` 3,023 պայմ.մամուլ, 3,25 տպ. մամուլ: Չափսը` 60284116: Տառատեսակը«ՃոՈՅ| Ճոո6ոո»: Թուղթը` օֆսեթ 761: Տպագրությունը` օֆսեթ: Տպաքանակ` 150 հատ: