Հայաստանի ջրային ռեսուրսների օգտագործումը և պահպանումը

Ն.

Ա.

ՀՈՒՆԱՆՑԱՆ

ՀԱՅԱՍՏՍՆԻ

ՋՐԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ

ՍԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄԸԵՎ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ

ԵՐԵՎԱՆ

Ճ2ՆՈԲՎՋ

Է

ՔՒՇԼԸ»

Լ.

Ճ.

Է

132441ԸՌԵՇԸՑԾ ԲԹՒՑՃԻ

Ն.

Մ

ԲԵԷՇ7ՔԸՇՕՑ

Ա

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

ՏՆՏԵՍԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ

ԱՃՈՂ

ՇՈՕ/ՈԵՅՕՔՃԻԱՈՄԵ

ՔՇՈՒԱԵՃ

ՀԱՑԱՍՏԱՆԻ

ՃՔԻՒԱՒԼԼ

Չ3:ՕԻԶԻԱԼԵ

ՕՃՔՃՒԼՃ

ՃճՔ/ՂԷՒԷԼՂ)1

|9Գ0

ՀՈՒՆԱՆՑԱՆ

ՀԱՑԱՍՏԱՆԻՋՐԱՅԻՆ ՌԵՍՈՒՐՍՆԵՐԻ

ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄԸ

ԵՎ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ

ՀԱՑԱՍՏԱՆԻ

ՃՔՅԷԷԵԱՆ

Ա.

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ԻՆՍՏԻՏՈՒՏ

ԵՐԵՎԱՆ

ԳԱ

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

20.22:

Հ 958:

՝

-

)

պ

ո

տու

Համ

լնածու

են.

լ

իչ

նրաշիխավոր:

ն.

ան

ան

|

ախոսներ`

ն Ա.Ս.

ար

կ.

ան

:

ՏՎ ընտրվում

Աու: -

"

"ու

ու

կե Գ

կեն

առջաշաաաաատա--

-

ն

ձճոս-

ն

դ

լ

որթ:

-

լ

Է

Ս

ան

Լ

Ի

«

պապա ն

լ

ու

,

ԽԱԼ ԳԱճրառարակչուքյուն, (Հայկական

1տիկ շ-8Ս80-0048-4.

(02)-

0605010413.... 47-89 .. 90... Հ 703

մտսնազետների ամար:

:

ԽԱՆ

ա

ր

"Բ9"Ը

ա

նան

ով զբաղվող :

կատարելազորհման հրեական մեխանիզմի . Մ: 4 յա միննե ի աշխատողների,ինչպես տ ե

արան 8 ֆրային ռեսուրսների օզտազործ

.

է

ուղիները: Առանժնաճատուկուշաղրունյուն ղարձբարձրացման : նե դրանց մաքրուրյան մ զտազորձման յինոեսուսների ռացիոնալ ակն ճարցերին:

տ Կա պաճպանման

Գ

Ն

ղքա

վում

։ապաճպան է- ֆրապայպան մրչոց

միջոցառումների արդյունավետութ յունըԼ նշվում

՝

ում ջրային ռեսուրսները. երի.ազղեցությունը վը, ցույց տր քաֆը ըի- Ղ մից: սռաջացու Հաշվարկսոաչացող վնասիորոշման եղանակները: վերջինիս ադտոտումից՝ ՆՐ

Աշխատանքում

'

աա

կեոսյանը

.Խ: Մարկոսյանը յան թեկնածու ներ.ն.Խչ տնտեսազիտութ ապաաղաեուաաւաա

ԲՈՐ

ԱՎՈ

Ս. իչ Դոտրու անտեսազիտուքյան քեկնաձու ման ԲՆ ւ շիավորել: են զրախոսներ` լանք "Գիրքը ձըրտտարակության նորիեկյանը

ՆԱՆՈ

Կատասխանանու խմբեգիի Հ.ռլ

է ՀԽԱՀ.ԳԱ

«Տպագրվում տնտեսագիտության ինստիտուտի զիտական խորձրդի որոշմամմ

մո

|

ո

Սն

|

Է

Կ

Այուղերում տե որ բավար

վերակառուցել .բնապ ը

յունը,

մեծանում

է

շրջակա

ողով

դրության ռեսուըսներ, որոնցմիշտ:ծ նից մեձապեսկախվածէ արտադրողակ

որակականբնութագրումներըտստիման կյանքի կարնորազու'յն ցուցանիշների,

լուձմ սոցիալտնտեսական պրոբլեմների

ներկայումս

'ձացնել արտադրանքի թողարկումը, իսկ լոզիայի ներզորձությունը մեծմաս

են, եթե դրանք.

են ճնարավորությ

՛

ինչպե ինչ

գծերն ու տեխնոլոզիսկանզործընքացն դրտնքի ծավալի ցուցանիշի ն արտադր ձախսերիմիֆոցով:նոր նախազիծձը կամ

կ

տեսական արդյունավետությունը,. վետ ԸՂ1

'

Բնուքյան վրա արտաղրության բաց ն ճիմնական պատմոոներից մելն այն է, ո ժեշտ չափով ձաշվի չեն առնվում տնտե կան ասպեկտները:Դա արտաձայտվումէ

Վ ը րո- մ արմատտպես

ն. տնտեպավաի

ճանրապետությու նում Կտեղծվեէ Ուստի անճրաժեշտէ

յումս

մ պաճպանության ճնարավորունյու

կի բարձրացումը միշտ չէ,

արտադրությանբոլոր

մին

Լ.

ՆՐԱՆ

զարզացման բարձը Արտադրուքյան ռեսուրսների օզտագորձման արազ

նական

պաճպանութ յունը:

սրությու

շարքումառանձնաձատուկ ու. բ ռեսուրսներիռացիոնալօգտ րր

ձայկականԽՍՀ ժողովրդական տնտեսումյ

ՆԵՐԱԵՈԻՅՈՒս

ՏՐ

է արվածգսաձճատել յան բացասական արտեդրուի

յան բարձրացմանձնարավո-

Է

յամբ:

աղտուված ձրերի ազղեցուեյունը արտադրու յանծախսերիմեացման վբաչ հրոշվել է արտադրությասէկոլոգատնտեսական արդյու՛նավնետույմյունը ինչւլես ձեռնարկության /միսվորման/, այնպես ել ժողովըրդականտնտեսությանմասշտաբով: Հաշվարկվել է նան ջրապաճպան միչոջառումների տնտեսական արղյունավետուբյունը ն որոշվել է դրանց դերը բնական չրերը մաքրուքյան պաձպանուբյան գործում: տնտեսապես ձճիմնավորվել ենջրայրն ռեսուըսսերի որակի ընդունման ու ստանղարտներխ նորմատիվները,եորոշվել Հայկւկան ԽՍ չրերի մաքբուբյան պազպեկունյան ճամարպաճանչվոդ ծախսերը: յունում ձանըապետուխ էկոնոմիկայի ւ ջըային ռեսուրաննրի միջե եղած փոխադարձ կտար ուսումնասիըման ճեմար աղաչարզություններ է արվում ընապաճպան Կինակագրության,արդյունաբերականճեռնարկուբյուններր ու շինարարականկազաակերոլուլ ունների ֆրապաճկան գորեունեուբունը բնուչագրող ձաշվետլունյուններիվատարնլսգործման ուղղու-

ե յունը,

առղեցությունը ջրայրն ռեսուրսները վրաչ ճաշվարկել վերջիններիս ալտոտմանճետեւնքովմողովրդական անտեսուիյան կրած կոըստի մնծու-

նշխատանջում փորձ

յունը:

սարակական յան արդյունավետու ճտճտադրուը

բույ

ՌԱՍՈՒԲՍՆԵՐԸ

ժողովըդականտնտեսության չրի պատճառով, որ զետային ձ Ֆ

-՛շ-

նախկին ՀԽՍՀ երկրաբանությանվա

է նան աչն

ձոն:

պա Գիտատեխնիկական ձեղաֆոխումյ կության պզաճանջների բավարարումը լուծումը կարւոր նշանակումյուն ու ճանրապետութ յան ճամար: ՀայկականԽՍՀ տարաձքը,Ռեն ծ խիտ .յանցով, սակայն ղրանց մեձ մա մյան մինիստրության ,,Հ երկրաբանու տվյալներով գետային տ միավորման՞ ընդամենը 7,0, իսկ առավել սակավ Մեկ բնակչին տարեկանբաժին է ընկն /ԽԱՀՄ միջինը` 18 ճազարխմ/, 1 քա Տրի քանակով4Ճտնըապետութ յունը ԽՍՀ ղուն ընկնող տեղականձոսքով՝ 10-ր 14-րդ տեղը: Միաժամանակ ձանրապ րացման աստինանը զգալիորեն բարձը պլատնառով էլ ննրկայումս Հայկակա այն դարձել է արտաղրուքյանզարգ

Վրային ոեսուրսների օզտագործումը պայմանն

8.1.

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԽՍՀ ՃՐԱՏԻՆ

ԳԼՈԻո

գ.

Ընղամենը՝

ստոըին վտակ»

Մեղրի

Լանջազատ

գ.

գ:

զ:

Այգեձոր Արենի մողազ

գ. Ախքալա

ք.

`

4,8

2:0 8,1

13,5

4,9

8,8

Յ,5

20,0 18,1 9,3

12,2

Գետայինճոսքի կտոուցվածքը

Աղյուսակը կազմվածէ յյ Հայերկրաքանություն,, արտադրական միավորտվյալների ճիման վրա:

ման

»

Ճրային ռեսուրսների վերոճիշյալ առանձճնաճատկութ յունների զետեՀ վանքովանձճճաժեշտություն է տղաջանում ձսկայականծախսեր կատարել Լ գետային ճոսքի միջավազանայինջրերի տեղափոխման ձակարգավորման մար: ներկայումս Հանրապետութ չունում այղ ուղղությամբ գգալի աշխատանջներեն կատարվում: «Կառուցվել են մի շարք խոշոր ջրամբարներ,

2)։

Գետի ձոսքը տարվաընթացքում նույնպես անզամաչափ է բաշխված: Հոսքի մեձ մասը(88 տոկոսը) բաժին է ընկնում նոյեմբեր-մայիս: օմիսներին` նվազագույն ջրասպառման շրջանում, որի ձետնանքով դրա զգալի մասը ձեռանում է ձճանրապետության սաձմաններից(աղ.

Տավուշ Արփա Պողազնե Աղստե

ները Դերբեղ

Լ

ավ. Ռրոտպն

Որոտան

Ողջիչ Մեղրի

զ.

Ռանչպար

Մասիս կայտն

Հրազդան Ազատկ. Վեդի

գ.

զ.

Այզեժոր Արաքս

վայրը

Դիտաըկման

(բոօնց Ախուրյանի)

նխուրյան

Գետերիանվանումը

Արաքս Քասաղե Սւջուը

Աղյուսակ զետային ձճոսքիկառուցվածքը 75265

պայմաններում, օ/օ-ով» ապաճովվածուցյան

ՀայկականԽՍՀ

ված ջրով

յ(ոՂ-1):

նալ տնտեսություն ունեցող շրջանները, որպեսկանոն, վատեն ապաձոմ.

բաշխված ձանրապետության տարածքում: Ընղ որում առավել խիտ բնակեզվաձյ ոռոզում պաճանջող ն զաըզացած արդյունաբերություն ու կոմու»

ոզ

մոլ տրրո

(ր: Վրեոմ

լ

|

ի-ՀՀՎՀա--Վ

-

օտա

-

-

2`

-

ՏՓՓՋՓՊ՝`

ա

որոնդում տարելանկուտակվում է ավելի քան 1 մլրդ խմ ջուր: Այդ Լ մինչն 1 դարի վերջը նախատեսվում աշմասգանքննրը շարունակվում են Լ ղիթնը ընդձանուը ծավալը ճասցնել 2,5 մլըղ խմ-ի: Զզալի աշխատանք» մյուսը Ներ են կատարվում նտւ մնկ ֆրավազանից ջրերի տեղաչիոխման ձոմար: Մասնավորազես,1981 1. շաճազործմանէ ճանձնվել Արփա-Սեւան ւ

տորնորի միջոզով Արփագետոց Սռանա լին Է ասդաձոխվում ավնլի քան 200 մլն խմ ջուր:

թունելը, սն

կաՇարունակվու՞ շն դրոստն-Վեչուտ ջըաանխնըկական ճամակարզի մու որոնք ռուցման աշստտանքներըցյ ճնարավորուց ապազայում յուն կտան

Որոտանդետից տարեկան150 մլն իմ ջուր տեղափոխելԿեչուտի ջրամբար Սռանա լին: հ այնտեղիգ Արհա-ննանցունելով՝` Հեռանկարում նախատեսՀ Լ նաւ վում ե չորազետ Աղստւ գետերիջրի մի մասը նույնպես տեդափոէ նկատի ունենալ, որ նմանատիպ խնլ Սնանա լոճ: մոակայնանձրամժեշտ են: յունները մեր զանրապետույյունում խիստ սաճմանափակ ճնարավորու: Կախազծայըն յունների կազմաձ ձրազրերով նախատեսվումէ կազմակերվուժ մոնչն 2000 Թվականըզետային Հոսքը լըըճվ կարզավորել: Ուստի այժմվաէ ուշադրությունը կննտրոնացնելներավազանային նից անձրաժեշտ ջըան աղտոտումիզպաձվանելու յին ոնսուրաննրի ռացիոնալ օգտագործման վըա:

Հանրըապետուժ յան տարածքումկան ավելի քան 118 լին, լճակ ն ջրամԴրան ջրերի ընդյանուր ծավալը կազմում եէ Յ8չ»8 մլըդ իմ, որից Սեւանա լճին քաժրն Է ընկնում 34,0 մլըդ իմ: նշանակալիմասը կազմում են ստորերկրյա չըՋրային ոնեսուրսաննրի ընեըը: ըջյՀայերկրաբանությունյ, արտադրական միավորմանտվյալներով ստորնըկրյա բնական րային ռեսուրսների ծավալը կազմում է տարեկան է զալիս աղբյուրների ձւովչ մլն խմ, որից 20289 խմ ղուրս 1242,3 խմ դըԿնաժի միջոցով լցվում է զետերը, իսկ մնացած մասը՝ 1756,1 մլն խմ, բաժին է ընկնում խորքային ջըերին: Ազլոյուրննըը ն խորքային ջրերը շաձեկանորենտարբերվում են զետային ջրերից իրենը ըրմիականկազմով ն Ֆիզիկականձատկուրյուններով, ու սառնորակնեն, ու» զերծ են մեխանիկական խտոնուրդներից, օըգանական նեն ավելը կայուն ռնժիմ: Այնուծետն, երբ մակլեըրեութային4ճոսբիաղտոտումը տարեզտարը ավնլի է ծավալվում, ստորերկրյա ջրերը նվազ չափով ըաը:

են ենքակաքիմիականաղտոտման, ու մանլլէտըանալան ոադիոակտիվ վաիակումների: Այղ պատճառով էլ ղըտնք միանզամայնպիտանըեն խմելու ու կենդաղում օզտագործելու ամար: վերջին տասնամ յակներում կապվաձմակերեսայինջրերի սաճմանաիփաճետ, Ղանրապետութ կության յան ռրոշ շրջաններում բուռն Թափէ ստանում ,

-

10.-

ն կենցալում ստորերկըա ջըերի օզտազործմանմրտումը ինչպես խմելու օղտազոըձելու, այնպնս էլ ոռոզման ճամար: Սակայնսխալ կլինի կարձել, Դե օզտազործել ում ստոըերկըյա չրերը,

Դրանցշազազոր-

կարող ենք լրացնել մալնրոուգային ջրնըի ։ակասի:

հե անքավարաը ձսկողգուցյանպայմաններում կաբոլ ե անտնտեավար ձանգեցնել շատ անցգանկայրերնույթների։ եՊնեճանվող ջուրը ավելը շատ լինի, քան ներծեվողը, ապա մը կողմից այն կդառնաստորերկրյա ջրի նռը ավազան,ն գետերը կզբկվեն ստորերկրյա րով ձավասակուտակման

Տումը

ըաչափսնումից, րսկ. մյուս կողմիք` առաջագածստորերկիլա ղատարկուղառնալ նու յնի սկ սոանձըն վայրերում կարող են պատնառ յունները Դ-4 յակում տասնամ ստորնիկըյա ջրերի ձլուզումները: Չծշինակ,վերջին ձնտնանրովարտնզյանջրերի մակարղալկը1ոնդոընտենսիվ օզտագորձման նի շըջակայթում իջել

է

100-110

մ,

ցարիզում`

120-190

մ,

Կինի

տա-

այլն": յունում Հո յուր յուն ճիշտ չէ նաւ այն կարծիքը, քե զանրալնտում ուննգող ջրի պակասըկարելի է լըազնել լճերի ջըչնթի ղարավորպոշար» յտ ն այլ լճերը ջընըի անճաշեների օդտառործումով: Սեսնա, Կուու են ղրանբ ղարավոր պաշարներըչխաստսպառմանճետւանքով պալասել Կնկատ բնանավզործընդաջըչ վատացելէ րվ: ռրամել է լճնըը ընցնամարըման են Օռինալ, Սնեսնա լճի մակարդակըար,,ծաղկել,չ: վը ե լճերը սկսել

ըածքում՝

60-70

մ

ւ

ճեստականիջեցումը ծանզեցընը այն բանն, որ լիճը էվտրոֆիկազրայրը են ննյարկվնց, որի կանխմանճամարներկայումս իրականացվում մբ շարը տամիջույառումներ: նույն վիճակում Լ սան կապույտ Լիճըչ որի ջընըը ձեռնարլել են երնանը արղյունաբերական ըբներով առարորննօռվաազոըծ կուր յունները կողմից: չան ձետաանտեսում նկատիունննալով ջրի նկասմամբժուլուվրդական մեծ առը ե ջրայրն ոնսուրաննըի սաճմանագայկ լինելը գա պաճանջարկի ներով ԽՍՀ բնուրյան պաճվանության կ ոմոտնի :լետական տվյալ 1981-1986 սվաղվել յունում 01. միջին ձոշվով ատրեղան ձանըտւլետութ ԿԱէ 34 մլն իմ ջուր, որը կազմում է զետային ձոսքի 950 տոկոսը) տնտեսու ։աճանջը յան ք. մուլովրղական Կատեսվում է, որ մինչե մոտ 15 տոկոսով կզնիազանցիզգնտային առնելով գետեձճոսքին (ճաշվը ն սղանա լճի մակարդակը ծախանոը րում ըողնվոլ անձճրաժեշտ բնապաձպան

(Հայկական

քանակը):

ԷԿրճլոջման ձամարճատկացվողջըի յուն սազմանել արղյուՈւստի տնձճրաժեշտէ օպտիմալ ձճամամասնուժ նաբերության, զյուղատնտեսուցյան, կոմունալ-կենցաղայինԼ այլ նպատակներիճամարձատկացվողջըերի ծավալները միջք, առաջնում յունը տալով

բնակչությանը իմելու

ջրով ապաձովելուն ու

կենցաղայինկարիքնն-

:

ն նգատակով արդյունոքերական ճամար կարելիէ օզտաձեռնարկություններում արտաղրական՝ կպրիջների: ի է բակչությա սակայն ձեռնարկություններ արդյունաբերական զորձել.արտպղբական ն կենցաղային ոռոզման ձոսքաջրերըչ ղաշտերից ազդեցությունըջրատնտեսական ձաշվեկշռի վրանու յնքան է,քանի էականչրերըն, որ ամենակարեորն տնտեսական նպատակների "վերաղարծվող` ամպը չուր. է: բնակչության ավելի. է, մաքուր ռեսուրսնեԳոզալ Ժրային նի դացիռնալ.` մասին: . «զտազործման ողոզման ջըի . արդյունաբերու-: պաճանջվում: Բնակչության /ոսսղ». Է աղյուսակից երնում Ց, չնայած. ինչպես. կապվածէ ճսկայական քյան զյուղանջեԺրամատակարարումը ծավալի չրատնտեսակա մնջ սպառված ջբի.տեսակարաը. նվագում. շիորաստիմանաբար պուց յան. շինարարությանձետ գզալիորեն բարձըԷ միավոր. ձրի օզտազործված ամման -ն պ այմաններում, ու է... շարունակվել միտումը հավալի ղրա. մեջ սպառվոլֆրի 35,2. արդյունաբերության ներկայումս. ինքնարժեքը: մեչ ն-կենցաղում՝սպառվող. չրի նակ. (ճրղյունաքերութ յան` ճեռանկարում` տոկոսը բաժինէ ընկնում խմելու ջրին: Մակերեութային չուրը Հզաաամման արազ, այնուամենայնիվ, ճանրածավալի, ), առաջիկայում է մաքրման:Բնակչության պատճառով սոսչ ենքարկվում ջրամատակարազորձումից է չբի՛ բավարարմանը: ացի այղ,ոռոզվան

'

Կը,

որ

Համեմատ:

ն

՝

ւ

ն

-

այդ

մնալու զյուզատնտեսութ յունը: յանձիմեկան Վետութ քրսապառողը սակ Ալու «զեղուցվեցը. ԽՍՀ-ում ճյուղային"ճ- թական Վապաոտն վ. բը. 1975ՏՐ

'

Ց.

ն

ւ

ս

Գումը կատարվում

տեղակա

է բացառապես ատորզետնյա չրերի ճաշվին, ճամախ անգրաժեշտություն. լինելու. պատճառով աղբյուրների. սաձմանափակ,

է

քրերը տեղափոխել առաջանում` աղբյուրների բավական Գեղավոր թր

ծություններ:.

մեկը ջրի տեղաջրի. դեֆիզիտիպատճառներից Հանրապետութ յունում

դոզա առո» աաաՀաշաաեանանաաւաւաաաւը Աաւաաաա աաա առանուաւ տեղի ունեցող կորուստներն են: ՃրատարնեփոխմանԼ սպառմանժամանակ թ.. 1985Թ. ոլորտներըլ 19758. պատճառով բի անստըքության Ցրասվառման. խմելուֆրի զգալի կորուստներ են տեղի աԼ նաւ կոմունալ տնտեսուն յուններում նե բնակարաններում: ունենում եա Առան Օրիրաերան ոաարա եջաւոաոաալոոառաոա, (Ո Գյուղպոնտեսութ 27,1 Հն 7271 յուն տտ ` 23,Յ նակ, երնանում բնակչությանը տրվող չրի 265 տոկոսը նախատեսված ո

:

|

աու

ՀռՑաաՇ--

:

15.8... նրդյունաբնրուքյուն.. անն:զ տնտեսում Կոմու՛նանանախնան տա առ պարար Էւ 100,0 100,0 ընդամենը`

12,0

Բ

ու-

։

տոկոսի

:

.

:

տա

100,0

.

խիստ սաճմանավակությանը

Զնայած ջրի ձանըապետությունում այն չի օզտազործվում: Գամակար»-. խնայողաբար Գյուղատնտեսության ոռոգման այ- ` զերի: օզտակար զործակիցը (0ԳԳ).կազմում է 056, գործողության մասը ֆրի զգալի անվերադարժ` նպատալլով օզտազործվահ սինքն: ոռոզման անսարքության պատմառով:մրի մեհ կորուստներ կորչում Է ջրանցքների՝ `

'

են

ւ

թույլ

տրվում նան գյուղատնտեսական՝ որի կուլտուրաները ոոռոզելիս,

երբեմնղաշտերը ՍՇաձճակալում, ճնտնանքով աղակալում

ղուրս շրջանառութ յունից .

ե

են

գալիս:

Ջզալի քանակությամբ ջուր

ն կությունները

են

սպառում արղյու նաբերական ձեռնար» Զնայած այն բանին,որ նրանք օզտա»

բնակչությունը:

տնտեսության մեչ ործում ժողովրդական են

կազմված

է ԽՍՀ Աղյուսակը տեի տվյալների ճիման վրա:

»

տնտեսական

ջրի սպառվող

28-28

տոկո-

բնության պաշպանության պեպական կոմի-

է կորչում փոխարեն

Հգ

ուի վորապես

նումն

անմիջապես չրմուդի

էք

ներքին

ցանցերում:

զաում ոէզուր դոն Կոտա» վիճակն :

:

է

մարե

ո.

"

/

ա-

"0

ն զյուղական վայրերի, բնակ» ավանների Ճանըապետուքյան շատ քաղաքների,

չությունը զրկվում է ձնարավորությունից ֆրամատակարարմտն է երնանում, Լենինականում ն կիրովականում Պրոբլեմը ձատկապես սուր Դա այն ղեպքում, երբ բնակչութ յան մեկ շնչին ընկնող շրի քանակու-

անընդմեչ

քադաքներըաշխարձումզրավում են առաջին տեղերիցմեկը: Այսպես, Երնանում մեկ բնակչին օրականբաժին է ընկնում 695 լ չուր, թյամբ

այղ

Մոսկվայում` 600, 5Յ0,

600,նյու-Ցորքում՝

Փարիզում`500,

Միլանում՝

մազրիղում`

3053: 655, Օսլոյում" 598, Քիրմինզծեմում" նան է իմելու կապված չըի նրա ոչ կենցաղում պակասությունը

նպա-

Փետ: Հայտնի էչ, որ քաղաքներումւ Հատկապես տակային օգտազործման խմելու ջուրը օզտազորձում, զյուղական վայրերում քնակչունյունը

է

այլ ապրանքների ավտոմեքենաների, գորզերին տնտեսական լվացման, այգիների ոռոզման նպատակով: Ուստի խմելու ջրի կորուստների կրճատ

նալ

ման

է ճամարանձրաժեշտ

չրով:

նակ տեխնիկակա սպաճովել. բնակչությանը ւ

առավել ճետ:

Կոմունալ տնտեսությունում ջըի կորուստներիկիմատումն է ղառնում կապվածբնակչությանը տրվող ջրի զզալի անի Ճրատապ -

խմելու

են

դրա

իման

։

մ 4 ձաշվառու

վրա ամենուրեք նման նման մ: ճե ման` Ճաշվառում: փրաճեռացման

ու

|

:

Մ "Դեգոր "ւք,""րոզ

ն արք ողովբղոյթ

արինն

սաճմանել ն ջուրն օզտագործել ըստ իրականպաճանջիչ ինչպես նան իրականացնել դրա տնտեսմանն ուղդված միջոցառումներ: յուններիու գերաՄեր երկրի արդյու նաբերության 27 մինիստրութ են առաջավորնորմարօգտագործման տեսչությունների ճամարմշակվել ահաջադիմում ներ, որը կատարվելէ գիտատեխնիկական յաննվանումների բացակայությանպատմառով ձիման վրա: ճաշվաոման

է

պետք է կազմակերպելկոմունալ տնտեսություններում, արդյունաբերունտե ն ու ւ նում նդ ն ժ Ն ռ ե ե « թյա ա ում: Մ ու այն պաձանջն է, Գիմնական մյուս ծյուղերում ՛բնագավառներու կարգ առանց որի ճնարավորչէ ֆրային տնտեսություններում տարրական

ման ու չրասպառման

,

ճամարանձրաժեշտէ այն նորմավորել

մակերպե կազմակերպել

ման

ւ.

:

ջրաչափերը: ն կորուստների կրճատ» Ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման

են

րում գրեցե բացակայում

ձում

չուր խախտել ուվսաճմանվածլիմիտները: Օրինակ, 1988 թ ,չ կազՑենտրոլիտ,, գործարանումխմելու ջրի գերածախսաը Զարենցավանի միավոմել է վարկյանում Յչ2 լչ Կիրովականիտրիկոտաժիարտադրական նաձանման ն մինիստրուրումում՝` Յյ9, նոավրաարդյու նավթավերամշակման թյան ձեռնարկություններում` 8չ5 լ: յունում խմելու չրի կորուստները պայմանավորված ե՛ն Հանրապետու մի շարք գործոններով: ֆիզիկականվատ վիճակում են ջրմուղների ցանգը կազմակերպություններումցածր է տեխնիկական ֆրամատակարարման ոչ ձեռնաըկուրյուններում զոյում յուն ուձազեցվածությունը, բոլոր նեն ն վերաճսկմանծառայութ յուններ, չեն բավարարում նորմավորման են 1460-ն Թ,2720 ֆրատարներից ընղամենը ֆրաչափերը:Օրինակ, Լ ոչ բոլոր ձազեգվածեդել չափիչ սարքավորումներով ճարմարանքներով, են ապաձովված չափիչ սարքավորումներով: Ճրաչափերեն ձորատանցքերն արղչունաբերական ձեռնարկություններում, տեղադրվահընդամենը դրանց մի մասը չի գորեում, իսկ բնակելի շենքերում ն բնակարաննե-

արտադրական նպատակների ճամարճամախօգտագորձնեռնարկությունները

ապա 18-20 ված նորմաներին«ամավզատասխան, տոկոսով կկրճատվիջրի ծախսը: փացիայդ, մակերնութայինջրի փոխարեն արղյուսաբերական

րի

44 դարի վերջը կոմունալ տնտեսուժյանը տրվոդ ծավալը 1986 թ. ծամեմատությամբ մեծացնելավելի քան 1,6 անգամ: գալի ռեգերվներ մրային ռեսուրաննըի ղդացիոնալօգտագործման կան նան մեր ձանըապերության արղյունաքերության մեջ: Օրինակ, ուսումնասիրություններից պարգվել է, որ արղյունաբերուցյան մեջ,նթե ընկնոդ ջուըը ծախսվի տեխնոլոգիականձիմնավորմիավոր արտադրանքին

Նախատեսվումէ մինչն

Դա

ճատլապեսկարնոր է

ունեն

վիտատեխնիկ

մոտ

20,

)

`

դար

քիմիականարդյու

.

Է

տոլոսը,

սպառվածարմ

ք

սակայն ղրանց

-

չրի 41,1 տոկոսը: Հսկայական քանակու: յամբ ջ յում` ձանքջաքարի արդյունաձանմ

Չ2,8

Հատկապես շատ ջուր են ծախ կան արդյունաբերումյանձեռն նադու ջըի ծավալը կազմում է օգ

լ

1,601Լ ս սնն լուրզիայում՝ նուր առմամբ արդյունաքբերույա տակարարման ննրդրման շնորձիվ մլըղ իմ արմ բուր: Զնայած ղր ճսկայականքանակությամբ ջուր են ձուլման ճամարծախսվում է 500, թյան ձամար`350-400, պլաստմ կի ն արճեստական մանրաթելերի՝

տեսել

բնակչութ յանլաճանջմունքսերիբ բերության մնջ շրջանառու ջրամ նարավորություն տվեց ֆերմլ

սական զարգացման,արտաղրուժյ

կություն

ՀայկականԽՍՀ-ում ջըր սազ մատակարարման եղանակով«Հնարա ներզետիկայի, քիմիականարդչուն յի Ք սննդարդյու նաբերումյան ջր

Դանրապետուժ յանարդյունաբերու յ

կարդի ներղրումն է: Թե դա որք պաստումջրային ռնսուրսների ո

մեկը արտադրակա ն եղանակներից փռխարնն շրջանառու Լ կարաիման

Արդյու նաբերության մնջ ջըի

արտադրանքի զգ արղյունաբերական

ծավալը:

ձավալի Ճաշվառումը ձ ֆըսպաոման յին եղանակով, որը օզտագործվ Լ տալիս: Մինչղեռ պատկերացում նարավորէ յուրաքանչյուր պաճրն տագորձվաձջրի ն բացյողնված ա

յունում Հանըավլետութ

ջրատարԾյուղերի Ժվին է դասվում նալ

ե արտասաճմանյան ԽՍՀՄ-ում Վերին տարիներին շատ երկըներում ձեռնարկություններում ներդրվում են ներփակջրաարդյունաբերական ճամակարգեր:Այդպիսի Վամակարգերի մատակարարման ստեղծումը ատկաէ խոշոր ֆրասպառողների պես ձճրատապ ձամար, որոնք զտնվում են ջրի Լ սանիտարական դեֆիցիտ ունեցող ռեզիոններում կամ ձկնատնտեսական

սննդարդ-

մսի մշակմանարտադրութ յունաբերությունը ն, ճատկապես,կաթի յունները: Օրինակ, մսի կոմբինատներումխոշոր եղջերավորանասունների, խոզի ն ոչխարի սպանդայինքաշի մշակման վրա ծախավումէ Ճամապատասխոնաքար1,5-2, 0,6-0:8 Ն 0,15-0,25 խմ ջուրց:ներկայումս այդ երկու Ծյուղերին քաժին է ընկնում արղյունաբերութ յան մեջ սպառվող ֆրի 344

ե

ԽՄԱՀՄ-ում այդպիսի ձճամակարնշանակություն ունեցող ջրավազաններում: շատ կան: Այսպես, Պերվոմայսկի քիմիականկոմբինագերի օրինալներ տը, որը Թողարկում է քլորօրգանական նյութեր, ներդրել է կիսափակ Դա ձնարավորություն է տվել կրճատել ֆրամատակարարման ճամակարգ: բացքողնվողձոսքաջրերիծավալը՝ օրական130 խմ-ից ձասցնելով մինչե 11 ձազարիչիսկ արտազատված ձռաքաչռւըը ենթարկվում է կենսաբանական մաքբմանԼ այնուձետւ օզտազործվում մոտակակոլտնտեսությունների Լ խորձտնտեսութ յունների դաշտերիոոոզման ճամար: Կոմբինատիներփակ ֆրամատակարարման ձամակարզի մեջ են ներառվածնան ՃԷԽ-ը Լ արղյունայցի բոլոր քերականՊանգու ձեռնարկությունները: Հետագայում նախառեսվում է թարմ չրի սպառմանծավալը կրճատել30 անգամւ ջուրն թգտազործել միայն անվերադարժ կորստիլրացմանամար: Լրիվ բացառվելու է ձճոսքաջըերի բքացթոդումըջրամբարներիմեջ": յունում Մեր ձանրապետութ արղյունաբերության մեջ ներփակչջրամա-

տոկոսը:

8. էլեկտրաէներզետիկայի ճամախառն տեսակարար արտաղրանքի մեջ կշիռը ճանըբապետութ արղյունաբերութ արտաղըանքի կազմել է յան յան

ընդամենը Յչ,6 տոկոս, սակայն այդ Մյուղում է սպառվել արղյունաբեջըի 19,3 տոկոսը, զունավոր մետալուրգիա» բուք յան մեջ օզտազործված վում այղ ցուգանիշները ճամապատասխանաքաը կագմել են 4,2 Լ 16,0, ն 6,1 18,8, քիմիականարդյունաբերությունում՝ սննղարդյու նաբերուերե 1989 Թթ. արղյունաքնրության 18,6. ն 92,4 տոկոսը: քյունում՝ Թողաըկելո. Ճամարձախսվել մեջ մեկ մլն ոուբլի ճամախառն արտաղրանք այն էլեկտրաէներգետիկայի է միջին Ճաշվով 575 խմ ապա Հագար չուր, է 305,9, արտադրուք զունավորմնտալուրգիայում՝ յանմեջ կազմել ` 175,1, սննղարդյունաբեր 2187, քիմիականարղյունաբերությունում՝

բությունում`

69,2

Պագ.խմ:

գարզացմանձիմնականուղղու» ՀայկականԽԱՀ սոցիալ-տնտեսական է արդյունաբերականարտադրանքի արագ ամ: թյուններում նախատեսվում քվականին արղյունաբերութ թ. Համեմատությամբ յանարտաղրան» անզամ:երե այղ ընքացքում ձեռք չառնվենզորձուն միքը կամի 2,9-3 մեչ սպառվող ջոցներ, ապա մինչն 394 դարի վերչը աըրղյունաբերության անզամ: Ուստի թվականի ճամեմատությամբ կաճի 19-2,3 ծավալը 1985 պաձանջըջրով լուրջ ղժվարուրյու ններ կառաջանան արդյունարերության առավել նս բարձրորակ ջրով ապաճովման զորձում)

ֆրի

Լ պաշպանության ամերային ռեսուրսների ռացիոնալ ռզտազործման ձեռնաըկություններում ներփակջընաձուսալի միջոցը արղյունաբերական է, բացառելով աղտոտվաե չրերի ներդրումն ձամակարգի րամատակարարման

միջավայր: Այլ կերպ ասածա̀նձրամեշտէ սովորա» բացքողումըարտաբին զետ Համավարզից ձեռնարկլուքյուն արտաղըալան կան ղարձածզետ է զետից, օզտազործվում վերցվում արտադրութ յան (Ր դեպքում ջուրը անցնել փակ շըջանաչջուըը կըկին վերադարձվում մեջ ն աղտոտված զետ) ռու մասնակցելով Այս ղեպքում մեկ անզամվերցրաձջուրը, ձամակարգի: Լ է է վերադարձվում արտագդրուկըրկին փուլին, մաքրվում արտաղըական -

-

ռի

Քյան նախկինփուլը:

,

տակարարման ձամակարզերի ճամարկան բոլոր պայմանները: Արներղրման տադրական նպատակների ճամարջրի գերակշռող մասը սպառվում է ճերմաքիմիական արդյու նաբերության մեջ ւ գունավոր էլեկտրակայաններում, Այղ մետալուրգիայում: ճյուղերում սպառվողջրի զերակշռող մասը օգն տարբերսարքավորումներին մնխանիգմնեէ տագործվում ազրեզատների ըի ճովացմանձՃամար։ ՎերոծտիշյալԾյուղերի ձեռնարկութ յուններըիրենց մասշտաբներով խոշոր են ն, տարեկան զզալի քանակությամբ ջուր են ըս» պառում: Քիմիականարղյունաքերության, ճիմնականում ջուր սպառող, ձեռնարկութ յուններիթիվը չի անցնում տասիցԼ ղրանքտեղաբաշխվաձ են երւանում, Կիրովականումն. Ալավնրղիում: ճերմաէներգետիկ կայանները զտնվում են երկանում, Կիրովականում, Հրագդանումե Հոկտեմբերյան քաղաքիմոտակայքում: Այս երկու ճյուղի ձեռնարկություններըըսպառում են արդյունաբերության մեջ օզտազործվաձ չրի 38 տոկոսը: Դրանմեֆ գում պաձանջներչեն ներկայազվում՝ջրի որակին:Գտնվելով տարբեր քաղաքներում, նշված մյուղերի ձեռնարկութ ներփակճամակարգի մեջ կարելի է մտցնել նան այդ քաղաքներիարդյունաբերական այլ ձեռնար կություններ, որը կարեոր պայմանէ ներփակչրամատակարարման ձամակարգի տնտեսալլան տրդյռւնավետութ յան բարձրացման ձամաը: Գունավոր մետալուրգիայի ճիմնականֆրասպառողձեռնարկում յու ննե-

յունների

-

-

չեն

Լ

ձճի-

կօն

ու

շարձանրապետուն յանառչն ծազածբազմաթիվպրոբլեմների

եվ

Սյան

-

առաննաճատուկ տեղ պաձպանությունը

է

զրավում:

Լ դրանց մաքրուօզտագործումը քում չրային ռեսուըսների ոացիոնալ

մեր օրերում

Լ ղրա աղտոտմանը

որը

րային ռեսուրսների

չէչոր Հնտագաանօգտազորձելիուն յանը: պատաճական

ջրերի ծավալի մեձացումով,

ձանզեցնումէ

կենցաղայինզուքաայլն արդյունաբերական չափերիօգտազորձումով,

Լ

-

ու աղտոտումից: կենցաղայինճոսքաջըրերի անընդատամը, քադաքների Խնդիրն այն է, որ արղյունաբերության մեձ է զարզացումըուղեկցվում ոչ միայն ջրի ավելի բնակավայրերի

է ստեդեվում տագործման շնորձիվ,ճնարավորություն

բավարարելոչ միտնտեսության Ճարամունպաճանչըջրի նկատմամբ,որը այն մժողովըղական ն արտաղրաէականէ, այլե գետերը լճերը զերծ պաճել ինքնըստինքյան

պայմաններում,ղրանց ռացիոնալ օգ ղեֆիցիտի Ջրայինռեսուրսների

յուն ագնպիսիձամակարզչ որը ձնարավորութ ներղրումը: ն կապաճովի ղրանց արազ կան արղյունք

տնտեսակտա ստանալ առավել

ֆրային ճաճովացման ագրեգատների չոր արտաղրումյան, մատակաըարմանչ, զորձտեխնոլոգիական մակարզըփոխարինելօղայինով, կատարելագործել միջոցառումների է ընրքացները:Դրա ետ միասին անձրաժեշտ ընտրել

ղուրյուն, արտադրութ

մտն

դրա

ձաշվառում նե վերաճսկոֆրասպաոման վրա ամենուրեքկազմակերպել շըչանառու Լ փակջրա յան մեչ անցում կատարել

յունների, արտադրում

տալիս մեծ չափովտնտեսել սպառվոլ չուրը: ճեարավորություն Համար պ նօզտագործման Այսպիսով ջրային ռեսուրսներիռացիոնալ

ն

ձրաժեշտէ նորմավորել ֆրասպալումըըստ

ձոսքը

Լ առավել Ջրային ռեսուրսների ոպզիոնալօզտագործմանպաճպանման ու բ արելավումն ոզիականգործընժացների մեթողը տեխնոլ ճեռանկարային փ ոխաձամակարզի ջրային ճովացման է, ագրեգատների կտտարնլազործումն. ե չոր արտաղրումյան ներդրումը: Այսպես, Վոլ ժսկ է օդայինով ըինումն սինթեզի զործարանումմշակվածէ արտաղրունյան քաղաքում օըզանական է ճոսքաչրերըչ քանի որ չրերի մեչ թափոնբացառում նոր եղանակ,որը : է զոլորշիացմանմիչոցով ֆրի չորազմամբք ների զտումը փոխարինվում Հոձնարավորէ տեղաղրելազրեզատներ Ջերմաէլեկտրակայաններում են ձոսքաֆրիարտավացմանօղային սարքավորումներ,որոնք բացառում

ճոսքաջրերը: օզտագործել ձամակարգեր` ով ղրանցարտաղրական կարարման

շատ

նրանք նու յնպես բարձըպաճանչներչեն ներկայաց» նում սպառվող ջրի որակի նկատմամբ: յան մեջ նու յնպես Դնարաարդյունաբերու Սննդի նւ դնղանյութերի շրջանառու ջրի տեսակարալկշիռը ընղձանուր ժրավոր է բարձրացնել ն ներդնել ներփակջրամատա մեջ որոշ աըտաղրութ սպառման յուններում րի թիվը

1.2.

ության աստիճանըզնաձասելու ձ պազգործման նպատակիցա̀նտեսա կան, մշակվել Լ ջրում տարբնը նակը (ՍԹե): Ճրերը մաքրուք յաս ղրանց մեջ Վարունակվողառանձ

ճամաձ (ոյսուճետե՝ կանոններ)

Ջրայինռեսուրսներիմաքրությա ու ներ արտադրական կենցաղայի ըոշումը սերտորենկապված Լ բն ընղու նակումյան քանակական զնա Վրային օբ լնկտները Համար կագմը ն ճատկությունները փոխ վային զործունեում յան ուղղակի քով, ն այն մասնակի կամ լրիվ մար: Հոսքաբըեղի աղտոտումից մա

Ջրային ռեսուըսների մաքրում յան

ու ար նայռղականօզտազոըծման ղեպքում բնակչությունը քաղցր կգգա մաքուր ջրի պակաս։ Մեր Ճ ոռզվուլ Պողազորձուժյանյ արդյո ության ազդեցությունը ջրային տոումով, ձամեմատոբ նակական տնտեսույյան մեջ սպառվող ջրի տնսքով զնտե արազ ձոսքաչրերի արտադ վում արդյունաբնրական մասը: Մեձ նշան ջրի ձիմնական օզտազորձումիցճետո: Տնտեսակ է իր բնական ձատկուցյու գաղային Մափոններով, որոնք, լց սուրսներիորակականվատացմա են ջրային ոնսուըաննրի ինքնամ

տի զործձընժացում, դրա «Համարէլ

Ջրային ոնդուրսներն անընդ

որ

ջրում

եղած վնասակարխառնուրդներըՍՔՉ-ի սաճման-

չէ ճետ:

յուններից բերուք

Լ

առանձին ցուցանիշների միչն բացսկսյում է Ճակազմում ջրաեդտոտիչ ներիխառը արտանետումների

կանխատեսել ղրա որակը ապազայում: Դա ճիմնականում բացա-

է նրանով, որ

նս

ներղրումների

:

խիստ անձրաժեշտ սաձճմանափակության պայմաններում,

ե

սխեմաներիընտրության ճամար:

-

առնում աղտոՋրի որակի գ նաճատման վերոճիշյալեղանակը ձճաշվիէ տիչների միայն ուղդակի ազղեցությունը մարդկանցե ձկների վրա, չի արտացոլումանուղղակի Լ ապազայումղրանց ազդեցուքյան վասնզը: Բացի

պես նան ղրանց մաքրմանմեթոդների

միջոցառումների, ինչի արտաղրական ձոսքաչրերի կրմատման,ջրապաճպան

տալ

մամբ կոբալտի

Լ կաղմիումի մի քանի անզամ զերաջրային օրզանիզմների զանցումը միատեսակազդեցություն չեն ուսենում նակությունը ճանգեցնում է մի շարք ճիդվրա: կաղմիումի նշվաձելարու այնինչ կոբալտը առաջացնումէ աննշան բաոչնչացմանը, րոբիոնտների էֆեկտ՞ Մինչղեռ, ըստ նանոնների, մակերեսային ջրերի որացասակս"ն չէ ն ոչ նորմստիկը բաժանվումէ նորմատիվայինիչ երե ՍԹՔ խախտված է անզգամ է, այն անկախ թե այն նրանից խախտված վայինի, երե մի ըստ մկնդեղիչ քանի ցուցանիշներով, զերազանգումՍԲ-ինչ մեկ քե ցիանի, թե կախվածնյութերին այլա հսկ ղրանցտարբերակումը,կապի-

(րինակ, սնգամ)

րի կյանքի վատացման,իսկ մյուսները՝ ընդամենը միայն ճոտի, ձամի ՄԲՔ-ի Ալատփոփոխուքյունների: Օրինակ, ճայտնի է, որ ձկնատնտեսական

տարբերություն ազոտիօքսիդի, սնղիկը շատ ուշ է ասիմիլյացիայիենքարկվում Լ շարունակում է իր վնասակարազդեցությունը երկար տարիների ընրացքում: խախչեն սաձմանվում ՍԹՇ-ի զնարավոր Ընղ որում կանոններում տումները, Ճաշվի չեն առնվում, որ որոշ նյութերի գերազանցումը ՍԹ2-ին կարոդ են ձանզեցնել մարդու առոդչության կամ ձիղրոբիոնտնե-

տրվում մաղրելիությունը: նյութերը իրենց քիմիականԼ ֆիզիկային միջավայր ընկնոդ վնասակար կան ձատկուբյուններով, քու նավորությանաստիմանով,կուտակմանն տա-րածմանընդունակությամբ մլմյանցիգ խիստ տարբերվում են: Օրինակ, ի

առավել

դրա

ճաշվարկըկապվածէ զզալի դժվարությունների առկայունասնազետներիկարծիքով, ջրում բազմաժիվաղտոտիչների այան ղեպքում, ղժվար է գնաձճատելջրավազանիաղտոտման աստինանըե

Սակայն ջրիորսկի նմանզ նաճատումըզերե

վտանզության աստիմանով:

են

մարդու ե ձնկերի ճամար. Դա միաժամանակ արտաձայներում անվնաս տում է այն օրինաչափությունը, որ, չնայած ՍՔՔ-ի նորմատիվներըտարեն իրենց անբեր են քվայրն արտաճայտունյամբ,բայց Ճավասարսզոր

Ընդունված է,

ղեռես րավարարչսփով ձՃաշ

Այսպիսով,

նյութի ԽՍՀԱ-ում

նույն

Լ

է:

ու ընղունվ

ՍԹՔ-ն

նյուցի

տում,

որը

սլետռ է արտացոլի տար

ին

անձնարինէ: Այսպիսով, անճրաժեշտէ կատ

բի ձաշվարկըՃնարավորություն չի ձրի որակի մոսին, իսկ բոլոր

չ

թյունների զումարը մեկից չի զեր Որոշ մասնագեոներիկարծիքո տասնյակ ւ. եթե ոչ ձճարյուրավոր ղեպքում առանձին նյութերի պսրու տացվել: Աակայն տվյալ դեւջում նյութերից մեկր կարող է մոտ կա ներկայումս ջրային ռեսուրսնե կան ու կենցաղային ճոսքաջրերի ման կայանների աշխառանքիարղյու ձանուր կիրառում գտած մի խումբ կան պաճանջըթթվածնի Նալառմամբ ( նկատմամբ(ԹՔՊ),ամոնիակայընա նավքամբերքի,բնականջրերին բն ների, սուլֆատների պարունակու ձամը, զույնը, պղտորուքյունը: գու յն ղելքում ընտրվում են 25-35 տվյալներով, ջրային օբյեկտներ ե ադտոտիչ նյութեր` որոնք միմյ ն կայուն վելի վտանգավոր միացո

ճամավլատ

ճամարվում է լրիվ անվտան, միայն ՍԹք ցուցանիշի նկ ասխան

Ու:

Հն

Հ4

որտեղ ՛Ը.-նջրում

/ուու ԷԸ,

ձեր: Ընղ որում ընղունվու յուրաջանչյուր նյութ նու յն առ ջում ջրի անվտանգությունըաղա

գույն

այլե միստեսակ վռանգավորությա ազղեցությ նյուքերի կոմբոնացիոն դնաձատվում յունը թերի ազղեցուլ

այդ:

ձետազոտույուններ տրդես կաւ.արվում են: Աակայն ջրի որակի ինտեգրալ զնաձճառմանլուսաբանմանընվրրված աշխատություններում

.շԿռեսվում

են

նմսն

զնաճատականներում12:

տար

ապիհան Վոսրաջրերի

սուբ

յեկտիվ բնույրի

միջե զոյոււյուն

ու

նեցող դրալ եկտիկա-

Յայվում

Լ

-

92.

.

ընդու նավ է կուտակսելու: Նյսպես, երե Սնանի ավազանիձիմնազան ջրառատզետներում մւզնեզիումի սարու նակուրյունը գզգալիորեն

րող)

ձճատվտծումճետնել ջրայրն միջավայրի բոլոր փոփոխուքյուններին: Ամղդմվարունյունն այն ե, որ աղտոտիչներիմի մասը շատ ուշ Է ջայ-

կան ձակեսուիյամը: Մասնազետնեւիկարծիշով, զիտուցյան զարգացմանարղի մսկարղակը 4նսսրամորություն չի տալիս ձամեմատաբար կարճ ժամանակա-

լիթների

Ճրերի ինո նամաջըմանսազմ: նների որոշման դժվարությունը ըազատըըվում է աղտոովածուի յան օբ յեկտիվ բնույրի ե դրանցմասին մեր զիտե-

յեկտի Կ«ոնային ե գոսքաջրերի ադտոտվածուր յան աստիմանի ց:

-

ցածը է,

ապա

լճում

այն զզալիորեն

բացաս զգացվում արտաղրության

թյունները

է

նելչ

են

տալիս,

որ

այղ

ռեզերվ16:

-

ներկայումսանտրոպոզեն ազդեցո ֆրի որակի փոփոխման պրոբլեմը բավ

կան

ճեղինակներ

ինչպես նշեցինը, տեղի է Ա որոշակի ետո ժամանակից բարձր նը ոչ միայն Ճոսքաջըի քափման, այլն ճամարէլ որոշ իրավ քույլատրելի աղտոտմանչափը պաճպ վայրում: Գոյություն ունեն րային աղբյուրներ, որոնք դժվարությամբեն բնակավայրերի, արղյունաբերսկանձե ֆերմաներիտարաձքիզ, ինչպես նան, զ ցած մակերեսային չրերն են, որոնք Ֆուզ եղանակովե ղրանց վնճասազեր ճետ: Ուստի, ջրային յունների ռես րությունը պետք է Ղիտել որվես վեր

ցույց

քան ջուր վերցնելու վայրում, ֆրի ինքնամաջրմանճնարավորությ

ներին կենցալային ձոսքաջրերի արտաղըակա՛ս Ըստ Կանոնների, ջրում աղտոտ նակը որոշվում է ոչ բե անմիջաղես րանից մեկ կիլոմետը ձճեռավորուբյ Ենքադրվում է, որ այղ տարածույյա նե, ի Հաշիվ ջրի ինքնամաքրմանընղո վերզգվողչրի որավը կճամալատասխ վայրում չըի աղտ քաջուրը լցվելու

ե

աղտոտվել:

Ուստի պետը է միշտ Գե ժամանակինկանխել սղտո

Սակ լուծել ով Կցրել Ճոսքաջրերը:

ըը

զտնում էին, որ կոմբինատինկից տում է բավականին արդյունավետՆ լի

չէր

կայում է այն մասին, որ Սնանա լճու կուտակում: Միայն որոշւկի ցանակու են գալիս բացասական ներզործուխյան ստեղձ կոմբինստի ցելյուլոզի-քղրի

ինքնամաքը ը. քանի որ,

Մասնազետները կարձիքով, եճե մարղկանցԷ ծկների Համարսոգմանված նորմատիվներիցրացի մշակվեն Պան ջրի ինքնամսքրումն ապաճովող բուսական ու կենդասականաշրարջի ձամարնորմետիվներչ ապա ձնարտավոը Կ դրա կլինի զնաձատելչբային օրյեկտների ինքնամաքրման սաձճմանները ձիման վրա կատարել բնական չրբեբի որակի երկարատն կանխատեսում: Կներջինիսմշավսան ժամանավանձրաժեշտէ նկատի ունենալ ֆրասպառման է նախատեսվում օզտագործել բնույրըչ այսինքն՝ ինչ նպատակներով քանկարժեքքե ցածրարժեքձկների տվյալ լճի, գնտի, ջրամբառիջուրը, բազմացման,խմելու ն կանցաղումօգտազործելուչ արղյունաբերումյան չֆրամստավարարման թե ողոգման ամար: շջ:նավականզնագատմանչ Նռանը րային օբյեկտների ինքնամսքըման չե կարելի օգտագործել բնության այղ Հրաշալի պարզեր: Անճրաժեշտ է ֆրի ինքնամաչիմանընդու նակությունը դիտել որղես բնսկլան ռեզերվ,որը ոտնաձարելչ ինքնամաքրման մարղը իրավունք չունի արղյունջի շաագործումը ճոնդես է զալիս որպես բնու յունից վերցրած փոխառություն: Նյն մոտ սլազայում կճտոխձատուցվի ավելի շատ ծախռերով, ջան տնտեսում 3: է ստացվել Դրա ճամար ել Կանոններում Կշվում է,որ չրի ման ձճնարավորուրյունըպեռք է ձաշվի առնել միայն այն ժամանակ, երը են: ղրանք լավ ուսումնասիրված Ա խիստ արտաճայտված Հակառակպարազայում պնտը է ձաշվի առնել ջրային օբյեկտներ լգվող ձոսռաջրերի չ ի տարրա31 լուծմսն չափերը, ընղ որում վերչիններս կախվածեն ոչ միայն ջրային Ն դրանում ըսփվող օբյեկտներում ջրի ձարարերակցուքյունիցե ղրանց խաոնմչն գործակցից, այլն ջրային օբ-

նոն,

դիտարկվում

են միջավայրի մրայն ընղճանուը ցուցանիշները Ն ձիդրոԴիմրավանչարամետրերը, իսկ բազմաբիվ բունավոր նյութերը, որլես կա-

նման

Լ

է դարձվում

տարրալուծմանգործ-

Լ ջրամբարներումաղտոտման ինքնամաքրման շարժը դիտարկե-

առաջին ձճերքին, ուշադրություն

`

աղտոՀ (եսվալը),

'

-էՏ 0.

՞

ԶՇ

ՔԱշո) կշո)/(Ա:

վերաձճակել էկոլոգիականգործունեույյու-

երե Տո -ն Հ ՍԹՔ-ր նոըմատիվից,սպա կարելի է ճամավլառտասխան քանակության ձռսբաջուր` աղտոտմանտվյալ աստիճանով լցնել զետի

կազմն է: կնձայտ է, որ Տ Ծո

Լ

դրա

ճանի որոշումը

ն

վերաճակողուրյունը, բարձրացնումէ մաքրմանկայան-

քանակը: Դա ճեշտազնում է արտանետվող ձճոսքաջրերիմաքրության աստի-

նը

ձամարել անձրաժեշտություն Ե առաջանում սաձմանել միավոր ճաշվով սաձմանայինթույլատրելի արտադրանքի արտանետումների (Բն)

Սթճ ցուցանիշով Դժվարէ

իսկ երե ոչ, ապա անձրաժեշտԷ ձեռք առնել անձճապաղ միջոցներ ճոսքաջրերի ձավալի ն նրանց աղտոտման աստինանիկրմատմանուղղուըյամբ: Վրային օբյեկտներ լցվող աղտոտված ձոսքաջրերը սովորաբար։պարունակում են ինչպես լուեված, այնպես էլ կախվածնյութեր: Թափմանվայրին մոտ (ճողում)տեղի է ունենում աղտոտիչներիկուտակում ն առաջացեն նստվաձջային նում գոտի, ղրա չափերը կւխվաձ են զետը Լցվող նյուքանակից, քերի ճՃիղրոռդերւութաբանական ։լայմաններից: Պետք է նշել,որ լժերում աղտոտիչների առավել ինտենսիվ կուտակում տեղի է ունենում ձմոանըչ այսինքն՝ ալիքի բազակայունյան Լ շատ թույլ ձռսքի պայմաններում, իսկ զետերում` առավել սակավաջուրժամանակաճատվածում, եռբ ֆրաձոսքի արազու յունը նվազագու չնն է: նղտոտիչներիկուտալումը ձանգեցնում է չրային օբյեկտի երկրորդային աղտոտմսն:

մեջ,

այղ

Հր

կոնցենտրացիան,քանակը, Տո Հն զետաձոսքի Ա ձոսքաջրերի լրիվ խառնումից ճետո զետի ջրի

տիչ նյուրերի քանավը գետածոսքում մինչն ճոսթաջրի լցնումը, Տօտ ն Աշտ -ն ձոսքաջրեոի ձավալն է Ա նրանում աղտոտող նյութերի

ՑովԱ«-ԷԱշո)

մը ընդունված է արտայայտել Գետն յալ տեսքով. ՏՏ ԱՇԷ «րոշո րք -ն ձամապլատասխանաբար որտել օջ ջրի ծախսն է

Ամբողջ ջրաճոսքիճամարաղտոտիչ նյութցերի ճաշվեկշոի ճավասարու -

է տեղի ունենում:

Այղ դեղանղ::ւնթը որոշվում է նյուցերի ձճաշվեկշռիճավասարեցմամբ: ու քում կարնոր է չաշվարկել քե զետաճոսթիԼ արտմդրական կծնցաղային ձոսքաջրերի լրիվ խառնումը որքան տարածություն անցնելուց ճետո

ընրացի վրա, որը ջրային միջավայրում աղտոտիչ նյութերի քանակի նըվազեման կարեոր գործոն է: Գետաձոսքումտարրալուծմանվերջնական

լիս,

լճերում

նավետու

կառարվումայդ

ուղդութ

յամ

ՍԹՔ-ի անփոփոխ զուցանիշների պ

են

չի կարելի օ նորմատիվիապաձճովումը րին մնասակարնյութերի, ճամարորոշվ ուսումնասիրութ չու ններից պարզվել է, է Լ շատ միացու ըաբերական յունների ցիայի քանակըմի քանի անգամ վերան ելնելով ղրանից, առաջիկայում քիմի նը պետք է կատարվիոչ միայն սանիտ պաճանջներըՉաշվի առնելով: Հետագ րեն կճանգեցնի ՍՔՔ նորմավորվող մեձ այն Ուստի դժվար է ձճամաձայնել քով, ՍԹՔ ցուցանիշները արտաձայտո գության ճամարշրջակա միջավայրիոր առավելագույն պաշանջները:Դրա այլ աղտոտվաձ ռեգիոնների «ամարՍԹՔ-ի տիկականմակարդակի (ԱԿՄ) նորմատ յունում, երե մեր ձանրապետուք ո նին աղտոտված են, բնական ջրերի՝ զե ճամար4իմք ընղո րության պաճպանման արտանետումը աղտոտիչ նյուքերի կշար րային ռեսուրսներն էլ ավելի կաղ աշխատանքներով ների փորձարարական նան ղրանց ,չծողկում մը Լ ձճետւաբար եթե այնտեղ են ըափվում մաքըմանենթ ունքների ձիման վըա փորձարարներ որ ճոսքաջրերիմաքրմանընթացքում այնպիսի նյութեր, որոնք խթանում են

Ննձրաժեշտ է նկատի ունենալ նաւ,

ըը արտանետվող միավոր ճոսքաջրում է տվյալ ոեգիոնիը էկոլ պայմանավորվաձ աստիճանով:Աղտոտված ջրավագաննե պեռք է ավելի խիստ պաճանջներ ներկ

լերն

քանակըն ա բացթողնվող ձոտքաջրերի ՍԹԱ-ի տիչների ծավալը: Մեր Ճանըսվ

տեխնոլոգիայի ներդրմանը: ելնելով ջ Լ ձիմք ընդունելով ճամաղվատասխ Ա ն մյուս յին ձեռնարկությունների օբ

արդյու ների օգտագորձման

մեկտեղ լճի ,չծերացման,չ դեմ պայքարիբնագավառումձամաշխարէ տվել, որ երբ մաքրվածձոսքաչրերը տվյալ է ազղում ոչ միայն ասլա դա շատ դրականաբար այլն ջրի սանիտարական վիճակը այդ զործրնքազի խորացումըկանխելու, զգալիորեն բարելավելու, նրա խախտված էկոճամակարզը կարգավորելու.

նկատի ունենալչ

որ

այժմ,

ՀայկականԽՍՀ-ում,

ու

զզալի-

-

կից:

ՄՀ

կեն

նացված

արդյունաբերականագլոմերացիաներում:Օրի-

-

անդամ է զերազանցումարդյունաբերականու

ճաշվով 9 կենցաղային ճոսքաջրերիծա» Լ ձմռան վալին, ապա ամռան-աշնան սակավաջուրշրջանում այղ ՅԳարարբեԷ ճասնում նվազում է 4,4-ի: րությունը Ընղ որում պետք է ձաշվի առ» նել նան ձետն յալ ձանդամանքները, առաչին, օրվա ընքագքում գետային չի ենքարկվում, ճռսքը էական տատանումների իսկ ճոսքաջրերի ծավալըտատանվում է, Ղրա զերակշռողմասը, մոտ 70 տոկոսը, բաժին է ըկլնում ցերեկվա ժամերին, ընղ որում զերեկը ճոսքաջրերըզզալիորեն աղտոտված են զիշերվա ձամեմատ, ն երկրորղ, քիմիական արղյունաբերության,

ճոսքիծավալը տարվաընթացքում միջին

քաղաքներում

նակ, երե զետային

են

ու

ձոտքաջրերիտարրալուձմանդժվարությունը անճակապվածէ ինչպես գետային ձոսքի սաձմանափակուը յան, տարածական տատանում» էլ բաշխման,այնպես տարվաընթացքում նրա խիստ վասարաչափ ու ների ճետ: Այնինչ արտադրական կենցաղայինճոսքաջըերըտարվաընն ճիմնականում չեն ենրքարկվում բացքում էական տատանումների կենորո-

րությունը: յունում Հանըաղետուը

որեն

ցածր է

:

ՀՇ

ՈՈԵՇՐԴՇՇԱԶԱԱԱԱԾԱԹ

ԱԱԱ

ԿԱ

Թ

զ

են

ցություններով:

ազո Ննավրամթերքներով,

-

Այղ տեսակետիցառավել ադտոտվելԴեբետզետը ե նրա վտակ Փ

աղտոտվում են

ծրալաձսլա՛ն շարունա միջոցառումներին, կենցաղային «ոսքաջրերիծավալը, ջրայի

նդ սպատմառով էլ ձանըսպետությու տումը ձսկայականչափերի է ճասնում ե,

Ողջի Մեղրի Դերետ Տավուշ, նխքալան Հախինջա Վողազ ւ Աղստե

Ռրոտան ն

նզատ ն Վեղի

Հրազղան

Ախուրյան Քասաղն Սնեջուր

ՄՇՈ

,

ըստ ձարաբերակցությունը)

ու Արտադրական կենցաղային ճ ձնարավորությունը(զետիչրի

սակավաջուրժամանակաշրջանում, որը ե

Հոսքաջրերը տարրալուծման զնարավ գետերի ավազանների, ն այդ տարբերությ

մեր պաճանջվումէ 100-1000 անդամ մ զազմում են արղ յու նաբերականձՃոսքա որ նման պայմաններում մեր ճանըսղլե կարող իրենց մեջ տարրալուծել Ա վՎա ղային ձոսքաչրերը:

զունավոր մետալուրզիայի, ինչպես Կան թյունների զալ վանական արտաղրամա

մաքըմանկայանները ձզորությունը: Արտաղըսկան

ՕՏՕՏՑՏՓՏՓ969ՏՈՈ

տոկոսը զետերն ու լճերն են բափցաղային Ճոսքաչրերի ձավալիը40-43 Գետերիանվանումը վում աղանգնախնականմաքրման, իսկ չմաքրված ճոսքաչրերի վնասազերծ»

ՏԵՏ9ՏՏԸԶԶՄԳԾՇԾՇԾՈԿԾԱԾԶԱԱԱԾԶԱԱԾԱԱԱԱԱԵԱ

ման ճամար6-10 անգամավելի մաքուր ջուր է պաձանջվումմաքըվածրս Էնդամենըձանըալետությունում ճամեմատ: է Մինչղեռ Ճանրապետությունումխիստ սաճմանափակ քարերի այղ քվում ու արդ յու նաբերական կենցաղային ճոսքաջրերի տարրալուծման ճնարավո-

է նան

իսկ քաղաքային տնտեսուրյունում` 10

Ննճրաժեշտ

է 25, պաձճանչվում անդամ ավելի մաքուր ջուր:

յանմեջ

ջրի վնասազերծման ճամեը արղյունսբերուր

Զնայած ջուրն ունի

ձոսքաջրերից մաքրվելու ունալունյունյսակայն ներկայումս ճանըսպետությու նումզետերի ն լճերի ջրերի ինքնամաքրման կարողությունը անզոր է կասեցնելու բնական չրերի ճարամունաղտոտուու կենցաղային ճոսքաջրերի մաքըը մը: Հաշվի առնելով արդյունաբերական ման ներկայիս մսկարդակը, տարրալուձման միջոցով 1 խմ մաքրված ձոսքա-

վըրա:

կլան ուշադրությունը

ճամարձիմնավրա: Ուստի ջրային ռեսուրսների մաքրութ յան պաձպանման պետք է դարձնել ճՃոսքաջրերի ծավալի կը ատման

ճային պրակտիկան ցույց չեն Քափվում, ւճի մեջ

ճետ

Լ ծրւեանյան լճերը, որոնց բաժին ն կենցաղային ճոսքաչրերի 88 տոկոսը: Այղ արտադրական Լ առողձկնատնտեսական այն ղեղքում, երբ այղ գետերը Լ լճերը ունեն

ըր, Քասաղ, Սւջուր զետերը, Սեանա

,

լիճը,

որը

զառվեց

կու

յ,

գունավոր մետալուրգիայի

ընկ

|

պարունակումեն զզալի քանակությամբ մնխանիկակոշտ ղիսպերսայիէբաղադրի կան խառնուրդներ, չներ, գունավոր մետաղ-

նան

:

մետաղների ըի ճոսքաջըերի54 տոկլոսը բաժին է քասաղինե 5 տոլոսը՝` Դերետին:

Լ այլ երկաթի, սյլնձը երի

գետին, 41-ը՝ ձրազդան ԴեբետԷ ողճե գնտերնաղտոտվումեն

որոնք ձոսքաջըրերովչ

նում

'

մազուք, յեչպես նաւ քսայուղչ Ճնըմաէ Ժնըմահլլ ելտրակայանների եկտրակայ

հոններ: իոններ:

նան

'

ն

ձանուր ծավալի մոտ 44 տոկոսը, 41,6-ը բաժին է ընկնում արղյունաբեԼ 14,4 տոկոսը՝ գյու րումյանե ու տրանսպորտին յանը: Ճճրաղատնտեսութ ձեռին ոնսուրսների Հիմնականաղտոտման աղբյուրը տրղյու նաբերական նարկություններն են: Գրային օքյեկաների ձամարառավել վտանզեն ներկայացնում քիմիական ե. նավտաքիմիական ձեռնաըկուըյունները ճոսքաջրերը,որոնք ընութագրվում են քարղ Լ փոծոխուն կազմով, բարձը թունավորվածութ յամբ, նակում են լուծված ե ոչ թե կախվածադտոտի զլխավորապես պարու չներ: եիմիական արդյու նաբերումյան ձոսքաջրերի93 տոկոսը բաժին է ընկնում ն Դնքնտ գետերին: Հրագդան ճերմահլեկարակայանների ճոսքաջրերըզգալի չափով տաք նն ձամեմատաձ մյուս ճյուղերի ճոսքաջրերիճետ ն, առաջացնումեն բնականչրերի ի բարձրացում: Այղ ճյուղի ճոսքաջրերը ջերմաստիճանը պարունակումեն

նեանտ

կարեոր ղեր է խադում ժողովրղականտնտեսության բաբնակչության լտուը-կենցաղային պաճանֆմունքների զարզացման, ճեռանկարայինաղբյուր զործում ւ խմելու բրամատակարարման վտրարման Աակայն էներզետիկ ւ ոռոզմանլատակներով Աւանա լճի դարավոր ինտենսիվ օգոագործումը ձանզեցրեցլճնի մակարդակի իջեցման պաշարների ու զորմակերեսի փոքրացման:Դա, ինչպես նան ավազանումտնտեսական յան ձետեանքովլճի վրա արտաքին ծունեուը յան ինտենսիվացման ագղեցուը Լ նրա պրոցեսի վատացման ուժեղացումը ճանզեցրինլմի ինքնամաքըման ճիդրոքիմիականռեժիմի խախտման: Սկսվեց լճի կենսաբանական երալինը կապույտ-կանաչ ջըիմուռներով: ցումըչչ, Բնական չրերի աղտոտումըկախվածէ նաւ այն բանից, թե տվյալ չըս յին օբյեկտում որբանկենցաղային Լ արտաղրական ձճոսքաջրերեն լցվում ներկայումս կենցադայինձոսքաչըերը կազմում են ճոսքաֆրերիընդ-

քյան

Բնական

առումով մեր ձանըսպետուչ.մաքրուքյան պաձպանման էրերի րային ռեսուրսներից առավել ատուկ ուշաղրուքյան է արժանի

ճարարական նջոնմդիալյու-ն:

է ընկնում

ես

ե

որր

8/5

ց

՛

որոնք

Քաղաքննրիկոյուղու

Ղ'

Ի աղ«

ձամակարզ

:

որր բնութագ

տարբերակված:

'

1ոսքաֆրերի

շար"

'

կան Լ կենցաղայինՃոսքաջրերիճամա մեջ հ բ լցվում է առանձինկոյուղու Լ առաչացումը: քիմիա էլ

ի

"

Աո

ռ րի

նյութերն ավելի կայուն են ու քունա կան ծըրգանիզմների ձամաը: ճոսբաջրերը արղյուն Քաղաքային

ներկայումս երբ սինըեզվել են նորեն կիրառվում են կենցաղում, կեն գավոր են դարձել: հ տարբերություն

խախտմանը: ընքացի

ձեռնարկութ յունների

ների իոններ, քսայուղեր, սուլֆատն գործարանների ձոսք ղնձի արտադրման նակվում է նաւն մկնդեղ: յուննե Մեքենաշինական ձեռնաըկուռ տարբերտեսակիյուղնը նե քսուկներ, ս վանական արտաղրամասերի զոսքաջըերը, ի ոնննըչ նքերալուծիչ յուղ մետաղների նյուցեր, նավրամբերքներ,լուծվող ն կան ճոսքաջրեր ձոսքաֆրերիավելի քան 10 տոկոսը: Մ տոտվում են ճանըալետուքյանզետերի վերոճիշյալ ճյուղերի ձՃոսքաջը Ճամարպիտան կըկնակի օզտագործման ֆրային օբյնկատները,քանի որ ղրանք չեն մաքրվում: Հանրապետության ջրային ռեսուր յունաբնրունյան ն կենցաղայինձոսք օրգանական աղտոտիչները:Դրանքլցվել կությամբ թրվածին են կլանում Լ քա այղ օբյեկտների բուսականե կենղան պատմականորեն ձեավորվածձամակեցու միմյանցից նյուր ն էներ ճաջոըղաբար կեզությունը, որը, ի վերջո, ճանգե

'

ա

մող

աավաավատաած

--ծ-«ծ..-

սաա

առը ա

:

տ Հ

`

(`

ՕՇ

Չ

«ՀԻ Շ 2.

ՎՓ

Զ պ

Չ Փ

«Վ

Թ Պտ

Ջ

Հի

օ2

ՓԺՓ ԷՎ

Վտ

Ճ

ՀՎ»

Օօ

նյսպիսով,

արդյունաբերականձո

խտությունը կախվածեն արղյուն թից, արղյունաբերականձեռնարկ յո

ճարաբերակցում յունից:

ման

-3.1-

կոմպլեքս սխեմաներ՝այն տրոճ մի գետի ճամարձաշվարկելսաձճման

Այսպիսով, ճանըապետություն է Կտե անծրաժեշտ պաձպանման ձամար

ն

է գզալի

ն քանակությամբօրգանական Նան լուծված նյութեր, տյղ թմում ներ, բենզոպիրեն,պղինձ, ցինկ, ար այլն: Այղ ճոսքաջրերը վետք է ճավ մսքրման քաղաքայինկենսաբանական կ

ձրսյին

ւ քաղ ՀայկականԽՍՀ քաղաքների կենցաղայինճոսքաջրերիխառնուրղն նյութերից, կան նան գգալի քանակու աըծիմչ մկնդեղ ն այլ նյուրեր: ձեռնարկություն Արղյունաքերական ֆրերը, ճամաձայն գործող կարգի, թու փել գետերը ն լները։ Մասնագետնե րելի ճամարել օրինաչափ,քանի որ նմ ված են տապրքեր յուղերով, նավրամ են պաճանջում մշակմանայնպիսի եղ կան ձեռնարկու յունների աղտռտվա երք պայմանական մաքուր ոսքաջըերը մեջ: տագորձվեննույն արտաղրումյան տեսանկյունից չի կարելի ա քանական օբյեկտ ե նույն բացրողումը դրության «ամար: Չաղաք ներիռարաեջի մակերեսայի նում է մթնոլորտային ռեղումներում վաքի մսկերեսի աղտոտիչներից:մրնոլ յին ձոսքի աղտոտման աստինանըարտ վիճակը: Խոշոր ջաղաքների տարական

ձոսքաջրերի

ման

կայաններիառկայությունից, իս բնակչության կողմից սսլառվող ջրի ն օգտագործման չափերի դետերգենտների տոտման աստիմանը կախվածէ նան արղյ

ման

պանումը: Ընդունված օրենջներով արգելվում

Մշակվեյ

յունների

Գոռին,

նորմատիվային

.Ց8-

կոդավորումը,մոռղո ալԹամին

ոնմասին,,:

չդՐի օգտազորձման,

ճանրապետութ յունում

ռացիոնալ

ձոսքաչրերի

տրանսպորտի, կենցաղային արդյունաբերական, ավազաններում ֆրաճավաք ե մյուս ճամաը օբյեկտների քանակը ձեռնարկուք այն ճաշվով սաճմանել, որ բոլոր աղթյուրների Բ աղտոտման աստինանը բնականչրերի ինքնածավալը չզերազանցի արտանետումների վնասակար մաքրմանձնարավորությունը:

փոխելով չրերի Ֆիզիկական,քիմիակա նվազեցնելով չրերի բնականինքն ըը է վնաս պատճառել մարղկանցառողջուն ների նվազեցմանը, չրամաակօրարմա ինքնամաքրման ֆրամբարի գործընթաց ձարկել նոր ձեռնարկուժյուններ, ար րոնք չեն ապաձովվումձոսքաջրերը ար Է քրեա րով ն նույնիսկ նախատեսվում 8 1.3. Լճերը ն մյուս ֆրամքարնն ն պաճվանմակ ու չվնասագերձված արդյունաբերական րային ռեսուրսների մաքբուփյան խնդիրները օգտագործման փոններովադտոտելու, առանցաղտոտո քավռրումներիձեռնարկություններ, կ զործմանձանձնելու ձամար: է. ռացիոնալ օգտագործման պաճպանման մաքրության ռեսուըսների Հայկսկան ԽԱՀ ջրային օրենսգըբի Ճրային նշանակուն ձսկայական ճետագաբարելավումըտնտեսական սոցիալական նաբերական,կոմու նալ-կենցաղայի կե է գիտատեխնիկաերք նախատեսվում թյուն ունի, ձատկվվեսներկայումս, օբյեկտները կարելի է օգտագործել մի արտայան ձիման վըա ըստ ամենայնիինտենսիվացնել պանումը կարզավորողմարմիններիթույլ կան առաջադիմութ Այղ տնտեսուքյունը: պայմաննե- կան ձսկողությունը, ձկնային պաշար դրունյունը, ընդլայնել կենցաղային զուգակցել չրաառաջադիմությունը է զիտատեխնիկական ե մյուս կազմակերպությունննըիգետ րում անձճրաժեշտ տեխնիկաճետ: Գիտությանու օգտագործման ռացիոնալ ֆբերի թափումը թույլատրելի է, եթե ղ յի՛ս ռեսուըսների վըմեջ Լ կենցաղում չպետքէ ղառնաչրի աղտոտող նյութերի պարունակությունը յի ներդրումըարտաղըության աղբյուր: ւ եթե ջըօգտագործողն է ձ աղտոտման ապաձճովում տանզավճռր յուն է ղարձվումֆրային ռեսուրս. ո ւշադրու մշտական Մեր երկրում չափով: Հակառակղեպքում այն պեոք է ու պաճպանությանը: մինչն արդյունաբերական ղրանցմաքրության օգտագործմանն արտադրամ ներիռազիոնալ ներկա Է ապաելնելով էչ որ, նշված մեջ ԽՍՀՄ նոը սաճմանադրության կերպությունների ւ ձիմնաըկներիգոր է մի ջոցներ ձեոնարկել ֆրային անձրաժեշտ շաձերիցջ Շրջակամիջավայրի պաճպանությ գա սերունդների ճիմնավորվածոազիոնալ նե ղեսուըսների գիտականորեն ցավ ԽՄԿե Կենտկոմին ԽՍՀՄ Մինիս չամար ապաճովման ե վերարտաղրության պաճպանության ճի 29-ին ընդունած որոշումը չջչճնու մաքրության ն բնականռեսուըսների օզտագոր լու ինչպես ԽԱՀՄ-ումչ այնպես էլ միուենական ձանրապետություններում մի շարք օրենսդրական նն ջըաին ռեսուրսներիպաճպանման Այդ որոշմամբխնղիր է ընդունվել մասին օրենքյանչ տռողապաձության բնության պաճպանութ ջրային օ բի պատասխանատվումյունը փաստաթղքեր. | շրենսգիրքը» քրեականօրենսֆրային օրենսդրությունը, ֆրային այղ թվու բնապաճպան, ներըչ կատարելազորձել են նա, րային ռեսուրսների մաքրությանպաճպանու այն մտցնել գիրքը: ակտեր: ու մի շարք Լ տարեկտն պլաններիմեջ, թյան օըենքներից պաճանջներիցբխող ջրային ձնարավորություն է տալիս կանոնարկել ն առկայությունը Յյուններ բնության պաճպանության Դրանց ղրանցպազու ադտոտումից օգտագործումն ռացիոնալ տագորձմանուղղութ յամբ: ռեսուըսների

տարբեր տեղաբաշխել

ձիմք ընդունելով ճանըապետու| ուժերը այնպես արտաղրողական Ռյան տարածքում

աստիմանը:Այղ եանրաբեղնվածության

մշակվել

են

ք սկսած, որոշումներինՃամաղատասխան, յան ն. բնուքյան պաճպանուք օգտազործման բնականռեսուրսների ռազիոնալ են

Հիշյալ

,

որոնը կազմում

պլաններ, ճեռանկարայրն տարեկան յալ վերաբեր ն տարեկան սլլանձեռանկարային յան զարգացմ տնոդեսուը ն ժողովրղակա՛ն ու

զիչ մասը: բաղկազու էկոլոգացարտաղրության էկոլոգատնոեսական ճետազոտութ յունների,

ների

Մինիստրների բնականՌեսուրս" ուժեղացնելու Խորճրղի ,չՔնուցյանպաճպանությունն Լրացուցիչ միչոցառումներիմասիս, ների նշվում է, որ որոշումը, որտեղ մասնավորալես ը978 ր. ղեկտեմբեր) կոմպլեքսայինմիջոցառումներըորոշակի ղարձբնության պաճպանության ժոու շայքայումը կանխելու, աղտոտումն շչըջսկա մըբջավայըի նելու, բնսկանռեսուրաների առավել արղյունաման

նոր ընագտվառում

քայլ

եր

ԽՄեն

Կենտկոմի

ն

ԽԱՀՄ ն

օգտագործումը. բարելավելու

տնտեսության մեջ դովըրղական է բնութ յան սլլաճովելու Ճամէը անձրաժեշտ մշսկել վետ օգտազործումն նան է ընղլայկոմպլեքսայինսխեմաներ: նախատեսվում սլաձպանունյան ռացիոնալ օզտան պաճպանությանբնական նել բնուք ռեսուրսների

յան

յունները: Ծռաջին ձետագոտուը զորձմանը նվիրված տեխնիկատնտեսական սոցմրջուքյան անդամ սաճմանվել է, որ ձեռնարկուքյան Լ առնվեն ճաշվի կերպով պգրտաղիը ամփոփելիս մ մոջֆոցառու ՛նեը նավազպա՛ն պլանով նախատեսված ն բնական մաթըման ք ափոնների արտաղը ընքացքը, ական րի իրականացման նորմաներիԼ կանոնների պաճպանումը: օգտագործման ռեսուրսների է ընդունել նան 7,ողԽԱՀՄ Մինիստբներիխորճուրղը որոշումներ թյուփոքը գետերի պաճպանու ն տոտումիցչ աղակալումից ուժասպառումից մաօգտազորձման ռացիոնալ նըն ուժեղացնելու ն ջրայինռեսուրսների խցանուն աղտոտումից, սին,չ (19808. ղեկտեմբեր) ,յֆոջը գետերի բարելակերպումը կազմ ու վելու

ձարցում:

օզտագործռեսուրսների ոտացիոնալ զՎումարման Գերագույն խորձրդի երկրորղ նստաշրջանումնշմեց, որ դեռես լիովին չեն լուեվում չրի սաձճպանման խնղիրները արղյունաբերության մո շարք ճյուղերում ու կոմունալ տնտեսության մեջ: Պատշանուշաղրություն չի ղարձվում չջրախնայիչ տեխնոլոգիաներիու ձճամւկարգերիներղըմանը: եվ իրոք, ՀայկաԷ Բնության պաճպանունյան

ման

արդյունքները

ձեռնարկումյու նների

կազմակերպությունների

աշխատանքների ցամաքումիցպաձպանելու

մից

թյուններից բացի ներգրավել նեն այն ձեռնարկուքյու ններին ու կազմսկերլուցյուններին, որոնց տնտեսականգործու նեուբյունը ազղում է փոքը գետերի վիճակի վրա: 8. իր գործունեու յունն սկսեց ԽԱՀՄ Մինիստըներիխորձրդի նախագաճուրյանշրջակա միջավայրիչաճղանության ն բնականռեսուլրաների ռացիոնալ օգտագորեման ձանծնւժողովը: նման ճանձնաժողովնել են ստելլծվել տասը մրուքենսկան այղ ըլում յուններում, ձանըապետութ նան Հայկական ԽԱՀ-ում:Մինչ այղ ճամանման ճանձնաժոլլովներէին ըստեղծվել ԽՍՀՄ Գերագույն խորձրղիլալատների Լ միուբենական ճանրայն խորձուրղներին կից: պետուքյունների գերագու Այղ ճանձնաժոլովննրումպարրերաբարըննարկվում է տարբեր ռեգիոնտրվում տրութենական ները էկոլոգիական միճակը Լ ճանձնարսրականձեր խորձուրղներին ձանըսպետությունների կենոկոմներին ն միընիստբները ճետն ողականուբյուն գուցարերելու չըջակա միջավայրի պաճպանուրյան

բ. փետրվար): մասինյ(1986

ր նակսն

ձարցերիննվիրվածԽԱՀՄ 141-րդ

կան ԽԱՀ-ում

մեյենաշինուքյան

շրջանառու ջուրը

ն

մետաղամշսկմա

մյուղում կազմում է նրանում օգռազործվողջրի լնդձճանուր ծավալի Ձ8,3, սննդարղյունաբեընղամե'նը33,8, գունավոր մեուլուրզիայում իսկ շընանյուբնըի սրղյունարերուբյան մեջ` 3,7 ըուքյան մեջ՝ 20,2, տոկոսը: Մինչղեռ լայն Ճնարոպորուըյուններ կան արղյունաբերության ճյուղերում ստեղծելու բոլոր ոչ միայն շրջանառու ջրամատակարարման Այսպես ուձամակարզեր,այլ անցում կատարելփսկ ֆրամատակարարման:

գետերում ը. ընդունվածորոշման մեջ նախատեսված օգտագործվածջրի 62 տոկոսը ձախսվում է սարքավորումներին ձումքի մասնավորաարազազնելուչ իրականացումն մբջոցառումների ֆրապապան Դա շրֆանառուջրամատակարարման փաստաՃամսկարգերի յան նախագծային ճովացմաննպատակներով: ականկառու յգզների շինարարու պես, ֆրատեխնիկ են

փոքը

մի շարք կարգի կատարելագործման ըղբերի մշակումը տինանսավորելու ռեջրային բարն զետերի կպաստ փոքը որոնք կնպաստեն մրջոզառումներ,

ժիմի

ս

Հուսալի

վիճակի պաճպանմանը: սանիտարական

խորձուրղներին ձանըալետություններիմոնիստրների Միութեսական ու նումն զամաքումըկանխ ցա աղտոտումը, Վզետերի է փոքր առաջարկվում ռեժին

:

ջրային

ըրագործմանը ղրանց բարենպաստ խելու միջոցսռումների կազմակերպունքներին կապալառու շինարարական աշխառա մի պաճպանման -

-

սումնասիրուքյունները

ցույց

են

տվել,

որ

առղյունարերուցյանմեջ

ստեղձմանճիմնականպայմանն է: Մեր երկրում քեն շատ բան է արվում բնականռեսուրսների պաճլա՛նման նե վերարտաղրության շարք ուդղուբյաճքչ սսկայն ղեռւա ,,...մի Բնուէ ճարուցում: վրԾակը բնականմիջավայրի ռեգիոններում տսզ նալ քյան պաճպանության գործում անբույլատրելի ղանղադեն օզտազործվում

նների կառուցման ն. նվացումները: նոր ձեռնարկությու զիտատեխնիկական ղեռնս կիրառվում են ձնացած ների վերակառուցմաննախագծերում զորձող Յ-

Լ սակավաքափոն ներդըվում անքբափոն տեխնոլոյունում գիական պրոցեսները,,՞:Օրինակ, մեր պարբերաեն էկոլոզիսկան կարիքների ճամար նախատեսված բար թերակատարվում մաքրման այն էլ ոչ մեծ միջոցները: Հոսքաջըերիկենսաբանական կառույցների շինարարունյաննորմատիվայինժամկետներըձգձզվում են Յ-6 անգամ, իսկ շատ ղեպքերում իսկույնւեթ ի այտ է գալիս գործարկված բնապաձպանական ձամակարգերի անկատարությունը:նկատիունենալով այղ ճարցիկարեորուցյունը ,յԽԱՀՄ տնտեսականն սոցիալականզարգաց1986-1990 4իմ՛նաըբ, ն մինչե 2000 ը. ըԱլած ժամանակաշրջանի մանկան ուղղություններում,, խնղիր դրվեց-,,Հետեողականորենբարելավել երկրի ջրային ռեսուրսների պաձճպանությունը:... Շարունակել ...փոքը ու ջրամբարներիվիճակի բարելավմանմիջոցառում ներիկոմպլեք»սի իրսկանացումը: Ավելի ռացիոնալօգտագործելֆըւռեսուրսները:ՔարձՑ : արդյու նավետությունըչ, րացնել մաքիմանկառուցվածքների աշխատանքի Մեր ճանրապեսությունումմշակվել է ջրային ռեսուրսների ռացիո» կոմպլեքս երագիր: նալ օգտագործման |ն նրանց մաքրության պաճպանման ն սոցիալականգարգացման ճեռակլարայինԼ թվականիցտնտեսական են տարեկանպլաններիմեջ մտցվել ,,Բնության պաճպանությունըԼ բընական դեսուըսների, օգտագործումը,, բաժինը: Դրանում ընղճանրացված են ջրային ռեսուրսների պաձճպանման, ձկան պաշարներիվերարբտադրու վերաբերյալ առաթյան ն բնականռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման ձեվ միջոցներ առանձ». նքները: Դա քույլ կտա Ազատակաուղղված ջադրա ամար: նացնել բնության պածզղանմսն Հանրապետու» Ջրային ռեսուրսների աղտոտումըկանխելու ՆՊլատակով ու կենցալային 4ոսաքաչրերի թյունում կառուցվում են արտաղրական ու մաքրմանկայաննե. մաթըբման վնասագերծման կայաններ: Կենսաբանական

լուծումներ,

թույլ

են

ձանրապետութ

առանց

գետերի

ւ

րում ձոսքաջրերի մաշրման ծավալը ճասցվել է մինչն 308 մլն իմ-ի, որը 17 անգամավելի է 1975 քվալանի Համեմատ: Այդ աշխատանքները պաճանջումեն ձսվայական նյուքական, աշխատան: ն ֆինանսականմիջոցներ, ւ այդ ուղղուրյամբ ձանրապետություքային նում գգալի ծախքերեն կատարվել: Այսպես, 10-րդ ձնգամյակում, 8-րղ կալիտալ ներղրումները ամել ձնգամյակի ճամեմատությամբչջըապաճպան են ավելի քան Յ4 անզամ: Ամի այղպիսի բարձը տեմպերըպաճպանվելեն նան 11-րղ ծնզամյակում ե ձասել տարեկան 13,9 մլն ոութլու: Մաքրմա ճամակարգերի կայաններիու կայանքների շրջանառու ջրամատակարարման տարեկանձախքերը ՀԽՍՀ վիճակագրական ճամարկատարված շաճագործման կոմիտեի (զիճպեճկոմ) տվյալներով կազմում են 20 մլն ռուբ պետական առկա միջոցները անքավարար լի: Սակայն մեր Ճաշվարկներովջըապաձճպան -- 38) -

են ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործմանԼ նրանց մաթրության սչաճպանման Ճամար:Օրինակ,1985 թ, գոյացած ձոսքաչրերի լրիվ մաբբրման ճամարպաճանջվող ճիմնականֆոնդերը` 2,5-3,0, իսկ մաքըմանկայանների շաճագործման ծախքերը4,2-5 անգամ գերազանցումեն ճամապաառկա չրապաճպան տասխանաբար ձիմնական Ֆոնդերին ե նրանց շաճազորնման ծախքերին: Այդ պատնառով էլ պլանուլ նախատեսվումէ կա». ռույցների շինարարական աշխատանքների կատարում, շրջանառու ջրամատակարարմանձամակարգերի Լ ներդրում, չրամբարների չրանցքներիկառու»

մաքրիչ

ցում ն այլֆ:չՄասնավորապես ՀայկականԽՍՀ արտադրոդական ուժերի զար 1986-1990 գացմանԼ տեղաբաշխման թք. ն մինչ, 2000 թ, Հիմնական ուղղուքյու ններում նախատեսվումէ ձանըավետութ ֆրային ոեսուըսու ների ռացիոնալ ծգտագործման պաճպանման ճամարկատարել504 մլն ռուբլու կապիտալներդրումներն 2000 ք. աղտոտվաձ ու արտադրական կենցաղային ձոսքաչրերի83 տոկոսը ենթարկել կենսաբանական մաքըման: չնայաե ձեռնաըկվածջրապազպան Հանրապետուիյունում միջոցառումնեբին, շարունակվում են աղտոտվելջրային դեսուրաներըն ինչպես նըշվեց Ճայկալան ԽԱՀ տասնմեկերորղ զումարման խորձրդի երկճանրապետությ բորդ նստաշրջանում, ,,... ունում էկոլոզիական վիճակը

յան

Գերազու յն

է տազնապալի,,2՞: նվ, իրոք, բնական րային օբյեկտներ Ձափվողձոսքաջըրերի ոչ թե կըմնատվում,այլ աճում է: ծավալըտարեցտարի Օրինակ, 1986 թ., 1985 թ. ճամեմատությամբ, բնական

ղարձյալ մնում

միջավայր արտա-

'

նետված աղտոտվածձոսքաջրերըանել են 35 տոկոսով: Դա բացատրվումէ նրանով, որ մեր Ղանրալետությունում չեն կատարսիստեմատիկաբար

Լվում մաքրմանկայաններիկառուցման Այսղես, ֆրապաճպան պլանները: յկապիտալ ներդրումները 1971-1985 քր. իրացվել են միջինձաշվով 160-75 տոկոսով: Ստուգումներից պարզվել է` Քրապաձպան կառու ցվածք"ների ն կայանքներիանբավարարության պայմաններումանգամդրանք չեն զործում: Անձրաժեշտէ Ալատի ունենալ, որ մինչն ՍԿ դարի վերջը ճանրապեու տությունում արտադրական կենցաղայինձոսրաջրերիծավալըկաճի 2,0-2,2 անգամ: Հոսքաջրերիծավալի աճման սայմաններում աղտոտիչ նեբի արտանետման գանգվածձը կրճատելու կամ նախկինմակարդակի վրա պաճելու Է բարձրացնելձոսքաջրերիմաքրման ասդի Համար, անձրաժեշտ ճանը

Հարղյու նավետ

ձամարկպաճանչվենկիրադել (հորուքյունը):Դըա

մաքըմանավելի

բարդ

որը կճանգեցնի մաքրմանծախքերիշեշտակի բարձրացման: եդանակներ,

բինակ, կենսաբանական մաքրմանկայաններում ճոսքաջրերիցօրզանական

նյութերիձեռացմանաստիմանը90-ից

97-ի

բի մաքրմանկապիտալծախքերըմեծանում -Ց2-

են

ձասցնելու ամար ձոսքաջրե՞ 2-Յ, իսկ մաքրմանկայանի

անղամ25:

շաճագործմանծախցերը՝Ց-4 Ուստի չը կարելը սաճմանափակվել միայն ճոսքաջրերի մաքրումովչ են ձճատկացվում ջանի որ, նախ, ջրային ռեսուրսների սլաճղանմանն երկ» րի տնտեսականտոտենգիալիավելի ու ավելի մեծ մասը, Լ երկրորդ, միւյն այղ եղանակով 4նարավորչէ ջրային ռեսուըսները գերձ պաճել աղռոտումից: նույնիսկ մաքրված:ոսքաջրերը մի բանի անգամտարրալուծման կարիք են զզում: Հետնասլես, քոլոր ջանքերըպետը է կենտրոնացնել տեսակարարչըրսսպառման ծսվալի կրճատման ուղքողարկվուղարտաղրանքի ձամաղությամբ, արղյունաբերության մեջ շրջանսոու ջրամատակարարման տյսինքն՝ կարգից անցում կատարել ներփակ ջրամատակարարման ձճտմակարզի, Ճնարավորմիջոցները կրճատելու սպառվողչրի Լ բաց օգտսզորձել բոլոր ռող նվող :,ոսրաջըերի ծավալը:

ԳԼՈՒԽ

ԶՐԱՊԱՀՂԱՆ ՄԻՃՈՑԱՌՌՒՄՆԵՐԻ ԱՐԴՑՈՒՆԱՎԵՏՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ

Ք

2.1

ճրապաձզան ծախքերիտնտեսական արդյունավետու: յունը

Լ բացթողնվողՃոսքաջրերիաճման պայմաններում, բնական` ֆրերի մաքրության պագպանման ճամարպաճանջվումԷ մշտապեսզարզացնել ե կատարելագործել ճոսքաջրերիմաքրմանտեխնոլոզիանյ փնտրել ճոսքաու ֆրերի մաքրման վնասազերծման նոր, արդյունավետ մեթողներ, միջոցառումներ մշակել նե իրականացնելո̀ւղղված արտադրության մեջ սպաոու վող ֆրի ե բացթուլնվողձոսքաջրերի ձավալի կրճատմանն վերջինիս Ապառվողջրի

աղտոտման աստիճանինվազմանը:

կախվածջրապազպան միջոցառումներիբնույթից, բաժանել երեք խմբի:

դրանք ընդունված է

ռեսուրսներ

Առաջինխումբ միջոցառումներն ուդղված են ջրային ու ռացիոնալ օգտագործմանը, ձոսքաջրերիծավալի կրճատմանն լրիվ վեմաքուը տեխնիկայիու տնխնոլոզիաբացմանը:Դրանքեն, էկոլոգիական մի մշակումները, որոնք բացառումեն վնասակարնյութերի անցումը ճոսքտջընըիմեջ, ջրատարսարքավորումներիփոխարինումըջրախնայիչ Լ ներփակ սարքավորումներով,շրջանառու, ման ձճամակարգերի ստեղծումը: երկրորդ խումբ միչռցառումներն ուղդվածեն բնականմիջավայը փելու ձամաընախատես ած Հոսքաջըերիվնասազերծմանը:Դրանգմեջ մըտնն ձոսքաջրերիմաքրման նում Ֆիզիտեսակները`մեխանիկական, բոլոր ն կենսաբանական կաքիմիական նան չրային ոեսուըսների մաքրության պաճպանԳո յունյուն ունեն ման երրորդ խումբ միչոցառումներ, չաորոնք իրականացվումնն անմի են, սանիտաչ պես բնականջրային օբյեկտներում: Դրանք ջրամբարներից րականբազցողումները, աէրացիան, չրերի կենսաքիմիական մը, փրերիմակերեսինլողացող խառնուրդներիՊնռացումը:

ձաչորդական ձրամատակա

թա-

(կենսաքիմիական):

մելիորացու

որ

միջոցառումննըը այս խումբը տարածումչի զտել մեր չի քննարկդրա ճամարէլ այն աշխատանքում

յուններում մաՀարկ է նշել, ռր արդյունտքերական ձեղնաըկույ տեխնիկայիօզտագործումը կախվաձէ ոչ քն տվյալ ձեռնարկության

մեջ):

`

-

այղ պետքէ իրականացնել եղանակով:Միայն Կնին ջրամատակարարումը արճադրույյյանորոշ մՄյուղերում, այն էլ ծայրաձեղղեպքում, կարելի է

("աշված

(ճաշվի

ձրամատակարարումը

արտադրուժյան էկոլոզազման ոուբ.)

երլրում ղրա տոկայությունից: Գոըձնականումարտաղրուժ յան գործընթացի էկոլոզացմանաստիճանը գեմճարելու ճամարանձրաժեշտէ տվյալ ձեռնարկույունում կիրաովող տեխնոլոզիայի մաքրություսը ճՃամեմատել այղ տիպիառաջավորձեռնարկությունների տեթնոլոգիայի մաքրումյան «նտ, ինչպես նաւ ըստ տաըըննըիգնաձատելկըրրառվող տեխնիկայիու տեխնոլոգիայի էկոլոզացման աստինանը,ձաշվարկել դրա քարձրագման ճամարպագձանջվող ձաիքերը: է աստիճանըգնաձճատվում ներկայումս ընկնող արտաղրանքին վնասակարնյութե. միավոր նողարկվող Ըն մր արտազատման Լ ԽԱՀՄ պետշինի կողցուցանիշով ԷԱտյն ծՓամեմատվում Լ ճոսքաջրերիձճեռազման մըը մշակվաձ շըօզտագործման առնելով ասե վերջինիս աղտոտման նորմաներիձեռ: Սակայն ներկայուաստինանը) մըս այղ ցուցանիշի մնծումյունը զզալիորեն կախվածէ ֆըամատակարաըմաս եղաձակներից:Արղյունաբնրուժյանմեջ կիրաովողտեխնիկայիու տեխնոլոզրայր արդի պայմաններում ձնարավոր է լալ նրակասացնելետեւ եղանակներով՝ ա/ ուղղաձճոսքային՝ֆրազբյուրից վերցվող ջուրը օզտագորձելով արտաղրական գործընմացումնորից վերաղարձվումէ նույն ծրաղբյուրը այն մասը որն կորչում է արտադրույան ձարկ է նըշել, որ վերաղարձվողջըր որակը, որպես կանռն, վատանումէ: ե/ ձաջորդականչայս ղնպքում մի տեխնոլոգիական զործընքացում գոըծընթաօզտադործվածջուրը օգտագործվում է ճաջորդտեխնոլոզիական ցում: Ճրամատակարարման եղանակիառավելությունն այն էչ որ ըզայղ պատըաստման զալրորեն կրճատվում է միավորարտաղրանքի ամար օգտաւ ծավալը, սակայն ֆրի ճոսբաչրերի գգալիորեն զորձվող բացցժողնվող մետանում է բացժող ա ստինանը: ալտոտման նվող ձոսքաջըռրի զ/ շրֆանառու՝ ֆրաղբյուրից վերցվող քարմ ջուրը մասնակցումէ ճամայան մի ասի փուլերի: երջանառուրամատակարարման սըտադրուշ մնում է անփոփոխ:Անխուսափելի կոկարվում օզտազործվողջրի ծավալը րուստննըը Լրացվում են ֆրաղբյուրից վերցվող քարմ չրով: Գործող ձեռնաըկութ ջրային տըննսդրում յան ճամաձայն, արդյունաբերական յու ն-

«ռըծուննուլմյունից,այլ

բուր

վում:

ձանրապետում յունում,

Քանի

ման

սռնդձումը ինքնան ձամակարգի

մաքուր տեխնիկայի ստեղծմանըխոչ բնույքի պատճառները: Արդյունաբ

ինչ ձամակարգ ֆրամատակարարմս՛ս

ման

ձամակարգը,շրջանառուֆրամ Լ ներկայաց վելի խիստ պազանջները Գործնականումշրջանառու ն ն Է կազմակերպել ինչպես ձեռնարկու բողջ գործարանի,այնչլնս էլ արդյ մյ ներկայումս մեր ճանրապե ման Համակարգը է միայն զորձում սերի մասշտաբով: Շրջանառուջրամ է նան ձեռնարկության լոկալ մաքր պտու յտից ճետո տեղի է ունենում շ ձում, փափկացում:Այն մաքրվում է ու մյուս վնասակ նավքամթերքից շրջանադու ջրամատակարարման Ճամ ու տ ներկայումս տեխնիկական րություն են տալոս ստանալցանկ Ը ընժացիկ մեծ կապվածէ մրանվազգ

ջանառու ջր բազմակիանզգամ տաք նըա սառեցումը ձանգեցնում է ած խանակիչներըու խողովակների մակ մի կարբոնատի կուտակում: Լուծված ազնըի պարունակութ զոլորշիացմանգոըձակցինձամամ րումների կոռոզիայի մնծացմանը:

Անցումըշրջանադու ձրամատ ձամակարգի կապվածէ տակարարման

կիրառել ծրամատակարարման ուղղաձ զուզակցնլով ձեռացվող «ոսքաջըն ջրամատակարարման ձամակարգի դեպ պաովողչրի ն բացրողնվողձռսքա Կում է աղտոտված ձոսքաջուը: ղ/ ներփակջրամատակարար անընդզատ օզտագոըծվում է արտա ջըի անխուսափելիկորուստներ Լը դեպքում լրիվ բացառվում է ճռաք

ջրամատակարարման

:

:

նդանակ մաքրմանիազմազան ների կիրա-

ման

ծախքերը կազմում կառղլիտալ

են

-

5-15,իսկ

'

1-2 ընբազիկ եւխքերը՝ յունում սյդ մելոդով մաքրմանէ են» կուլ.: ներկայումս ձանըտվետուը 12 տոկոսը: Այն ու տարկվումարտադրական կենցաղային ճոսքաջրերի Լ. տրանասլորտում: է մետալուրգիայում զունավոր ձրմնականումկիրչռվում նղանալլըկոռրառվումէ ճոսքաջըեըը յ արժեքամոը Տիզիկաթիմրական չղորման ճամար: Այն Կյուշերտ կորզմանչ ընչպնս նան դրանչ նախնական ու ճնալամորումյունէ տոլիս ձոսքաջրերիցեռացնել մանըաղիսպերս ի կայքայել օրզանալան նյումերըգ լուձված ճանքայինռառնուրղդները զարնլը է ձեղացնել անլուծեձոսքաջընարը եղանակով ֆիզիկաքիմիական :6 ռոկոսը,իսկ մու 98, լուտվածննըը՝ մինչն չո մրազումյունննրի թաղկրճատել 50-80 տռկոսուլ։ Այդ եղաճակովմիավոր մոմ/ Պոսքաջըի 580-150 միանվագԼ 10-80 մաքըմանճամեր պաճանջվումէ կատարել

միամաշրման ժամանակ ճնարավորէ ձոսքաջրերից անջառել անլուծելի կենսաբանա60-65 քլվածնի ձոսըաջրերում իսկ տոկոսը, գուլյուների կան պաճանչը (ԲԿՊ)կրճատել 20-28 տոկոսով: Միսվոր ձոսքաչրի մաքբը-

մաջրմանժամանչկ կորզվում են չլուծված Ճոսջաջրերը մեխանիկական եղաճակոշտ խառնուրդները:Մեատնրկական օրգանսկանԼ ոչ օրգանական որպես ճոսքաջրերի մաքրմաննախնսկան վն կիրառվում է ճիմ նակաճում են մյուս մեբողները: Մնխանիկական մսքրման փուլ, որըն ձաջորդնլու

նը:

եղանակնականում ձաճախանձրամեշուէ կիրառել մաքրմանկռմբինացված

մաքրմանեղանակննըընըեք խումբ. Տարբնրումեն ձճոսքաֆրերի ա/ մեխանիկակաս, (այս խմբի մեջ երբեմն աոսնձնացբ/ Ֆիզիկաքիմիական Է Մաքրմանայս կամ այն զ/ կենսաբանական: վում է ջիմրական եղանակը) բնույքից: Գործեղանակըընտրուղյունը կախվածէ ճոսքաջըի աղտոտման

ոում:

են

արտադրական գործու նեուժ յանճատուկ ծի: Հոսքաջրերիտարբերբաղադրումյունըե ղրանց մաքըմանըներկայաց-

վոզ 'լսզանջները ենձադըում

ե

տ

այնպիսի ռացիոնալճամակարզ,որը յունաբերության ն էզոլոզիական. առավել "տնտեսական ու յուն ունենա զոյություն ունենկատմամբ: ձամալկարգր գոլ իրականացվումեն այնպիսի ճոսքանըկրորդ բումբ միջոցառումննըն մաքրել: բափելը պետք է նախապես ջրավազան շկերի ձամարչորոնքմինչւ նն Հոսքաջրերիմաքրման բոլոր մեջ մտնում այդ խմբի նիջոքառուտննըի է կատարվում ռեսակներըչ անկախայն բանիցչ դրանց մաքրումը ձեռնարչկություններում, քն քաղաքայինու շ ֆոնային մաքրմանկայաններում: այղ ուղին վերածվել յան պաճպանման բնականջրերի մաքրու ներկայումս

ընթացիկ ծախքեր:

յունը նակուն

ձոսքաջրերում կրճ

4-18

ռուբլի:

ուն Հանրասլետ

բեր եղանակներըընտրվում նն ըստ վետումյան յու ցանիշների: Անձրաժեշտէ նկատիունենալչ

այղ եղանակըչի կիրառ սազերձման Հոսքա Այսպիսով, բազմատեսակ

ըը՝

ձՃոսքաֆրե նրդյունաբերական զործնականումերբեմն կիրառվում է ծախքերըկա դերեմանշաձճագռրեման

կը բնորոշվում է բարձը կապիտ լա են 20-45, իսկ ղրումները կազմում

ե

Վնըջին ժամանակներսմնը զան ե կենցաղային ճոսք արտադրական նակը, որը Հնարավորությունէ տա նյութեր ղացմանմիջոցով օրգանական քայքայվու աղտոտիչները Օըզանական ձ գործընթացիարագացմա Մաքրման կենսածինտարըեր ֆոսֆոր (ազոտ, մաքրումը ձնա կենսաքիմիական նե ԹեՊ կ նյութերը ձեռացնել 90-95

սը:

թյունը

յունու բարձը է Հանրապետու չեն ստացել, ն ղրա ձնտեանքովէլ տաղամշակմպն, գունավոր մետաղա մեծաքանակՀոսք րում արտաղրական

ե քիմ Զնայաձ ֆիզիկաքիմիական

ջեր:

ֆրում 1:15-100 ձարաբերակցությ 130 կոպ.տեսակարար կապիտալներդ

այն վերջնականմաքրմանենթարկել

մնացորդային աղտոտվածությունըվն

րու

է նշել, Ասձճրաժեշտ որ ֆիզիկա ու արտաղրական կենցաղայինձոսքա Քիմիականեղանակովարդյունաք էչ մի այլ ղե ղեպքում վերջնական Քիմիականեղանակովմաքրմանպ

կով.

նում

-

արդյունաբերական ձեռնարկույուններին: ճամաձայն, քաժողովըղականտնտեսության Այուղերի ղասակարզման ձոսքաջրերիմաքրմանկայաններիծաղաքային ջրմուղների, կոյուղու ույուց յունները ներառվում են ոչ նյուծական արտադրուժյան ոլորտում նե բնակչումյան նն բնակարանա ու մտնում յին-կոմունալտնտեսության Մյուղի մեջ: Այսպիսով, քաղաքայինմաքրման կենցաղայինսպասարկման կայաններում արդյունաբերականճոսքաջրերիմաքրմանծախսերըանմի ջածախքերին:Սակայն, կանորեն չեն վերաբերումմողարյկվողաըտաղրանքի յունից արտադրանքի ինքնարժեքիմեչ ղրանց ներառուտնտեսական տեսանկ է: Եթե ձեռնարկությանձճոսքաչրերըմաքըվում են քաղամը անճրաժեշտ ապա ձեռնարկուտյունը վճարում է դրա քային մաքրմանկայանում, ինքնարժեքի մեջ: ղիմաց հ այն տոցվում Է Ժողարկվոդարտադրանքի ինքնաըժեքի մեջ բնապաձպան Գործնականումթողարկվողարտաղրանքի յուն է տալիս Աշտորենորոշել արտածախքերիճաշվառումը ձնարավորուջ յունը նույն ղըումյան արղյունավետությունը, քանի որ Պասարակում ձեով չի զնաճատիայն ձեռնարկությունների զորձունեությունըչ որոնք ներկակարգով արղյու'նս արդյունավետույանձաշվարկման արտադրության վետ են, սակայնաղտոտումեն բնականմիջավայըը ե որոնք տնտեսապես են ւ, չեն աղտոտումբնականմիչավայրը: արդյունավետ ու մաքըը է, որ ճռաքաջրերիձավալի կրճատմանն Այսանղից ձետւում

ղերում արղյունաբերականճոսքաջրերիմաքրումը կատարվումէ լոկալ, ինղդձճանուր ղործարանային,ինչպես նան քաղաքայինմաքրմտնկայաններում: Լոկալ մաքըմանկայանները, որպեսկանոն, արտադրությանտեխմասն են կազմում: Դրա ձամարէլ Նոլոզիականզորհընքացներիանբաժան նրանց ձճիմնական ֆոնդերի ամորտիզագիոն ճատկացումներըԼ շաճագործման ծախսեղըմտնում են ժողարկվողարտադըանքի ինքնարժեքի մեջ: Ընդձանուրգործարանային մաքրման յցները տեխնոլոզիական /լառու տեսանկյունիցանմիջականորեն կապվածչէն արտադրական զործընժացի ճետ կ կատարումեն շրջակա միջավայրի մաքրուժյան Ֆունկպաճպանման ցիա՝ ձոսքաջրերը բնականմիջավայր բաց Յողնելուց առաջ մաքրմանեն ենչարկվում: Սակայն արտաղրավան գործընմացիանընդձատուց յան տեսանկյունից ղրանց անձրաժեշտուժյունն ալնճայտ է: Ուստի ընղձանուը մաքրմանկայանների ձիմնականՖոնղերի գործարանային պմոըտիզացիոն նույնպես մտնում են ճատկացումներըն ղրանցշաճազորձման ծախքերը Խողաըկվողարտաղըրանքի ինքնարժեքիմեջ: Շատ ղեպքերում քաղաքային մաքրմանկայաններումարդյունաբերաչ կան Ճոսքաջընրիմաքրումը զուզակցվում Է կննցաղայինի ճետ: Այսպես, ՆընանիԱէրացիայում մաքրվածճոսքաչջրերի41,1 տոկոսը բաժին է ընկ-

-Վ5-

ռեսուրսների վրա դրանց ազղեցումյա կապիտ մլըդ ոուբ. տարել 1,0-1,2 կայանննր վենճՃոսքաջըերիմաքրման նառու ձամակարզու ջրամատակարարման ե այլ ման նռրացման ջրատնտեսակ նան ջրապաձ միջոցներ կպաձճանջվեն ունենալ, որ» է նկատի Անձճրաժեշտ ն բարելավելու ձամաը, բաց պանելու են պաճանչվումնալ զյուղատ ջոցներ

չրաճեռացումըէնա ընկնող տեսակարար ու կենց պետությունում արտադրական ճամեմատ կամի 2,0-2,2 անզամ: Հոսք

Լ նրանց որակ ռացիոնալ օգտագորձման է նկատիունենալ, որ մինչն 42Ճ դար

տնտեսական արդյունավետութ յունը: միջոցտռ Վերոճիշյալ ֆրապազպան ն ֆինանսական խատանքային մրջոցներ մեր ձանըապետուժ յունումզգալի աշխ 1966-1985 կ պետական Թր. չջրապաճպան կա մլն ռուբլի, իսկ ջրապաճպան կան ծախքերը`20 մլն ռուբլի: Սակա սռկա ֆոնղերը /207 մլն ու/ խիստ ա

Ճոսքաֆրերիծավալի կրճատումըե է կ բացքողնելը ոչ միայն տնտեսապես զորձընժացիճետ, այլե կատարումԷ ի շնորձճիվստեղծ ցառմանիրականացման ջուրչ որն օզտազործումեն տարբերջ քաչրերի մաքրումը անձրաժեշտէ ղիտ ն առանձինորոշել թյան ենքաճամակարզ

վետուք յունը:

արտաղրուցյան արդյունավետո յունը բնուցազրել չրա րություն չի տալիս

ուղղված միջոցառումների տրղյո կան ձեռնարկումյունների տնտեսա մասն է Լ ձռսքաջրերիմաքրման կառո մտնում է ամբողչ ձեռնարկությանտն Սակայն այղ ղեպքում զործնակա ծախջերիառանձինտարրերիարդյունա մանն

կան ազդեցուժյունը չեզոքացնելու ճամար: աճման պայմաններումանձրաժեշտէ այղ պրոբ» ճրապածպան ծախքերի լեմին մոտենալոչ միայն տեխնիկական,այլ տնտեսական տեսանկյունից: Հարկ է նաւ. տնտնսապես ձիմնավորել ջրապածպան միջոցառումներիիրակա-

նացման անրաժեշտումյունը

նե մասշտաբները: Հարցն այն էչ ռը ջըրապազպան ծախքերիչձիմնավորված է ստեղծել միչոցների կարող նվազեցումը մեծ, Թվացյալ տնտեսման պատրանք, որը վեօջին ձաշվով ճանզեցնումէ

կորուստների:

Մեր երկրում ջրային ռեսուրսների զաճպանման տնտեսական ասպեկտները ճետիս պլան Լնմղված Լ բնականջրերի պաճպանմտն ճամարմիջոցներ են ձատկացվումոչ թե տնտեսական յունների ձիման վրա, այլ ղատողու ձիմնականումղեկավարվումեն Ճումանիստական սկզբունքներով` բնակ չու-

յան մասին Ճոգատար առողջութ ու յունը, ապազա սերունդների ճամար սլաճպանումըն այլն բնականջրերի անաղարտության հձճարկե, ջրային տըտատնտեսական զորձոններին անձրաժեշտ ռեսուրսների որակի պածպանման է վերաբերվել ոչ պակասկաընորությամբ, քան տնտեսականին: Առավել նս շատ ասպեկտներ, անշուշտչ կարեորեն ցանկլաբնականջրերի պաշպանման ցաձ տնտեսական ղատողուք յունից: Մանավանդ, որ ջրային ռեսուրսների ճեռավոր, ղժվար կանխատեսվող, ինչպես նան անուղղակի Ճետիաղտոտման բնականջրերի աղտոտումից վանքներիզնաձճատման ղժվարությանպատմառով ճաշվարկառաջացող վնասի չափերիորոշման նույնիսլվամենամանրակրկիտ ներն ունեն նվազմանմիտում: միջոցավերոձիշյալ Պարցերիլուսաբանման,ինչպես նան ջըրապագպան ռումների մասշտաբները,իրականացման ճաջորղականութ յան, շր ջանադու ու ընատնտեսականգնաձատման, ներփակֆրամատալլարարման ձճամակարզերի կան չրերի որակը որոշակը մալարղակի(էկոլոզիական նոըմտտիվների) նպատակածարմարուց պաճելու տնտեսական յան Ճիմնավորմանձամարանձրամիջոցառումների տնտեսականարղյունավեժեշտ է ճՃաշվարկելջրապաճպան Սյան

վրա

տությունը:

տնտեսական արդմիջոցառումների բացարձակ ներկայումս ջրապաճպան մաբըըյունավետությունը չի ճաշվարկվում։ ԳործնականումՀոսքաջֆըերի ման կառու յցների Լ շրջանառու ու ձամակարզեչ ներփակջբամատակարարման յցնեարղյունավետուժյան ձաշվարկներըճանգում են կառու րի տնտեսական Լ ձոսքաջընրի մաքըման տեխնիկատնտեսական նախազծման զնաճատմանը րի տեսակարարծախքերիճՃաշվարկմանը:հարկե, ղա նույնպես անձրաժեշտէ, ւ թույլ է տալիս որռշել ջըրապազպան արդյունաձախքերիՀամեմատական Լ ձնարաէ նպաստում միջոցների ռացիոնալ օզտազործձմանը վետությունը, նպաէ նվազազույն առաջաղրված ծախքերուվճասնելու տալիս վորություն -

4ո-

տակին:Սակայնայղ դեպքում ջրային ոնսուրաների ռացիռնալ օզտաԼ վերջինիս աղտոտվածության զորձման,Հոսքաջրերիհավալի կրմատման աստիճանընվազեցնելուն ուղղված միժոցառումների Ճճամեմատական արղյունավետության զնաձճատումը կատարվումէ մեկուսացված՝ առանըջըրային ռեսուրսների ե ջրային տնտեսությանճետ եղած կապի: Մինչդեռ կարելի է ստանալմիայն ջրապաճպան այղ ճարցերի պատասխանը ծախքերի տնտեսական Ճճիմանվրա,որի բացարձակ արղյունավետում յան ձՃաշվարկման պայմանենրումճնարավոըկլինի Պասնել արտաղրությունչջրայինռեսուըաներ փոխճարաքբերութ յան արդյան կատարելազոր մանը,արտաղըում յունավետության ե. բնակչության կննսամակարղակը բարձրացմանը: Հայտնի էչ որ ձՃասարակակաս աշխատանքի արղյու նավետությունը ո-

ծախքերի րոշվում է ստացվողարղյունքի հ այղ արղյունքն ապաձովող մեթողն առաջին ճարտբերուժյամբ:Թնե արղյունավնտուժյան Ճաշվարկման մր ջոցառումների արդձայացքից շատ պարզ է թվում, սակայն ջրապաձճպան յունավետության որոշումը կապվածէ գզալի ղժվարուչյունների Հետ, է միջոցառումների իրականացումից ստացվողարղորը պայմանավորված ծախքերիաոանձնաձճատկութ յունքի ւ ղրանց վրա կատարվող յու ններով: ոոլորտում կատարվոդձախթերըապաճ եթե նյուդական արտադրության են ամ, ապա նկամտի ազզային շաճույթի, վում թռղարկվող արտաղրանքի, է կորուստներիԼ լըա» ծախքերիարղյունքն արտազայտվում ֆրապազպան հ ձ եով: տարբերություն նյութական արցուցիչ ծախքերիկանխարզելման արդյունքն ի ձայտ է զալիս տվյալ ձեռտադրությանչ որտեղտնտեսական միջոցառումներից ստացվողտնտեսական նարկությունում,ջրապաճպան արդյունքը սովորաբարճանդես է գալիս ռչ թե միջոցառումներ իրակաօգտվող մյուս ձեռնաըկլու յուններում նացնող, այլ տվյալ ծրավազասից ն կազմակերպություններում: Ընղսմին, ջրապաճվղան միջոցառումները ն աշխատանքային պայմաններիբարենպաստում են բնակչության զանզատի լավմանը, որից Կտացվողարդյունքը որպես կանոն, ծնարավորչէ որոարժեքային Յուցանիշներով: շակի ճտշությամբ արտաճայտել ծախքեր-արղյունք,,ցիկլը ներսռում է մի շարք միչչչՖրապաճվան հ դրա ճետնանքովառանորղավորվաձօղակներ:Հոսբաջրերիարտանետման

վերջինս միջնորղավորվումէ փոփոխուլյուններով: ֆիզիկաքիմիական մոջավայրիբժշկակենսաբանական ն միջն զզալի տարբերու առաջագման վնասի ձոսքաջրերիարտանետման քանակությամբճոսնան Միայն որոշակի առումով: Ռյուն կա ժամանալի ձետո է փոխվումֆրավազանի ֆրի որակը: Արտաքաջընրի արտանետումից նու յնպես միանգամից չի բարելավում նետվողՃոսքաջրերիդադարեցումը ջացոդ վնասի միջն կապնանուղդակի է: Լ.

րային

որակը: ռեսուրսների

Դրա ձամարնու յնպես երկար ժամանակէ -

ն

ի

ըի

`

արդյունավետութ '

հեռ Անո ձաշվարկման ցուցանիշյան -

ֆրապաճպան

կառավա-

-ն

չների կրճատմանզանգվածներիմեծությունն աղտոտի

է,

Պրապաճպան միջոցառումներից ատացվողնախնականէլլռլոզիալան

տեսակների:

Ը

արդյունքի ռրոշման Համարանձրաժեշտէ կատարելագործել բնապաճպան վի ճալազըությունը: ներկայումս թեն սոըրդյունաբերական ձեռնարկութ չուններն ու կռմունալ կազմակերպութ յունները ամեն տարիձաշվետվություն են ներկայացնումարտազատված ձոսքաջրերիծավալի ե ղրանց աղտոտվաձության աստինանի, այսինքն` արտազատված աղտոտիչներիքանակիմասին, սակայն այն շատ ղեպքերում որոշվում է ճաշվարկաչինձեով: Բացակագում են չափիչ ե ձատկապես՝ ավտոմատսարքավորումները,որոնց ձիման կլինի սպառիչտեղեկություններ ատանալ վրա Ճնարավոր արտազատված աղտոտիչների զանգվածիմասին, ճաշվետվութ զետեղվում են ճիմյուններում նականում տվյալ արտաղրուժյանըբնորոշ աղտոտիչ սերի մերաբեր յալ տըվ-

ըստ

են վնասակաը մների զանգվածներն միջոցաարտազատու ռումների իրականացումիցառաջ Լ ձետո: աղտոտը Արտազատված ճամարինձորչներիզանզվածների ճաշվարկման նն ձառայում նւ ձճոսքաջրերի մացիայի ադբյուը ֆըօգտագործման ոեռացման ձճաշվետվուժյունները,չ որոնք կազմում են բոլոր ինքնուրույն չրանե ձոսքաջրեր բացթողնող սպառող ձեռնաըկումյունները ն լլազմակերպուՄյունները: Քանի որ ճոսքաֆրերըպարունակումեն տարբերտեսակի աղտոտիչներ, այդ պատճառով էլ Ճաշվետվություններում ղըրանքնշվում են

Քոն Թոէր

որտեղՃԹ

ճաշվարկումը կատարվում է մինչե միչոցառմանիրականացումընե դրանից ձետո արտազատվող աղտոտիչներիզանզվածներիՃամադրումյամբ(օըվա, ամսվա, տարվակտրվածքով Գ ձետլյալ բանաձեով՝ ՃՀՔոօւ.

է նախնական

էլլոլոզիական արդյունքը: նտխնական էկոլոգիական արդյունքի բացարձակ մեծության

յացնում Ն

աղտոտման խատինանի նվազում, Այո կրճատում, որն էլ իրենից ներկարե

ու ճոսքաջրերի ծավալի այսինքն` արտազատվող աղտոտի չ

1"

զիոգան

Ն Ճրապաձպան միջոցաոումն"ըիիրականացումիցառաջացողտնտեսական արդյունքի ստայումը ամենից առաջ պայմանավորված է նախնականէլոլոարդյունքով: Վրապաձպան ձախքերիկատարման շնորձիվ տեղի է

րի ըն:

ց

միջոցառումների

արնմիչ: արման

ելնելով ջրապաճպան ծախքերիամից ն այդ ուղղությամբ )յան գամապատասխան որոշումներից է մշալել անձրաժեշտ բու

պաճանջվում:

կագմակերպությո

ե

իսկ արտազ

«

22,1 տոկոսով, որը ճնարավորությ ճամեմատ,կենցաղաին ձճոաքաջրե

ջրերի ծավալը` Յ4:2չ

ներ: Դրանցշնորձճիվ1985 թ., 1980 մաքրմանծավ ֆրերի կննսաբանալան

է ար ձաշվարկման ճամարանզրաժեշտ արտ զանզվածըձամեմատելփաստացի 1981-1985 յունում Հանրապետու 332,8 ճազ. խմ/օը ընդճանուր ճզոր

վին

մա քաղաքայինկենսաբանական ներում պարու նակվում են տվյալներ բ ձող, այնպես էլ մաքրումից ճետո աստիմանիմասին, որը «նարավորու էկոլ կայանների նախնական մաքրման միջոցառումներինա ճՎրապաձպան

առանձին վարկել արդյունաբերական տվյալներիճիման վրա: հ տարրեր

կայանների արդյունավետու յունը,

մը)

որ

դրանցում չի արտացոլվում Պոսք աստինանը, որբ ճնա աղտոտման տվյալների ձճիմանվրա որոշել ձեռ

վետությունը: Զեռնարկու Դյունների կողմից բ յունն միտե ներկայտգվող Հաշվնտվութժ

կո րինակ, բնության պաճպանության րապետության մասշտարով,աղտոտիչ տարիներիտատանվումէ նույնիսկ մ գումներից պարզվել է, որ նրեանու ներում ու կազմալլերպություններո ները կամ չեն զորձում կամ էլ շատ

ճսկռղ խմբերի ու

յուններում

կերպ աշխատումեն ցույց տալչռր ի են: մաքուր Այդ են վկայում նրանց ք ը վող Հաշվետվութ պարու

ալները, իսկ ուղեկցվող աղտոտիչ թյուններում: Քանի որ արդյուն մակերպությունները պատասխանա օրենսդրական րի պազպանման ակտեր

կրնատել 62,2 ձագ, պայմանականտոննայով: Դա իրենից ներկայացնում է կենսաբանական մաքիմանպայմաններում կենցաղային ձճոսքաջրերիմաքրումից առաջացած առաջնային էկոլոգիալան արդյունքը: նրդյունաքերականարտաղրանքի ծավալիամման պայմաններումջրապաճպան միջոցառումներից ստացվողնախնական էկոլոգիական արդյու նքի գնատձատման ճամարկարելի է օզտազործել միավորարդյունքին ընկնող ցուցանիշը: եթե որւէ ժամանակաճատվաաղտոտիչնյուրերի արտազատման ծում արտադրության ծավալն ամել է, իսկ տե(օրինակ,ճնզամյակում) սակարաըարտազատումների կրճատվել, ապա ճակաաղտոտիչ միգանգվածը առածացած իրականացումից նախնական ջոցառումների էկոլոգիականարդչունքի մեծությունը ձճաշվարկվումէ վնասակար տրտազատումների փաստացի զանզվածիտարտենցիալ զանգվածիԼ. արտագատված աղտոտիչների 1981-1985 Այսպես, 88. արղյունաբերության մեչ 12394 քերուկ յամբ: ճամաՃազշխմ/օըընղձճանուրձճգորութ յամբշրջանառուջրամատակարարման ն տեխնոլոգիայի օզտագործման շնորձիվ կարգի գործարկման ծրախնայիչ 1980 Թ. Համեմատ, 1 մլն ոռւբ.թողաըկված արտաղրանքի 1985 թ., ձաշծավալը կրճատվել է 7,5 ճազ, խմ-ովյիսկ վով բացքողնվածձոսքաջրերի տոննայով: զանզվածը`8,6 ճազ, պայմանական աղտոտիչների արտագատված նաւ է այն, որ արդյունաբերական ճոսքաչրերի կենՎերջինիս նպաստել թթ. աճել է 14,6 տոկոսով:Վեսաբանական մաքրմանծավալը 1981-1985 շնորձիվ 19858., միջոցառումների իրականացման րոձիշյալ ջրապաճպան 1980 թ. ձճամեմատ, ծավալն աճել է ՅՅ,ճ, արտաղրանքի արղյունաբերական Դա ճնարավո10,8 տոկոսով: աղտոտիչներիզանգվածը` իսկ արտազատված Պամեմատ աղտոտի է տվել թ. պոտենցիալի արտազատվող րություն չտոննայով, որից ների զանգվածը կրճատել 102,8 ճազ. պայմանական ի ճաշիվ արդյունաբերական ձոսքաջրերի ծավալի ճարաբերական 86,6-ը՝ ն մաքրմանծավալի մեկրճատման 162-ը` ձոսքաչրերիկննսաբանական

՛պո`

՞

ծացման:

Այսպիսով,

մեջ ն՛կռմունալ

1981-1985

թթ.

ձՃանրապետութ յան արդյու նաբերության միջոցառումների իրաձակաաղտոտիչ

տնտեսությունում

կանացմանշնորձիվ, 1985 ք. պոտենցիալիձճամեմատ,165,0 Հազ, պայմանականտոննայով կամ 23,1 տոկոսով կըատվել է արտազատող նախնպլանէկոլոգիամիջոցառումներիցստազված րի զանզվածը:Վերջինս Է միջոցաձակտաղադոտիչ կախված կան արղյունքն էչ որի մեծությունը ե ռումների իրականացման մասշտաբներից միջոցաղումների արդյունավետութ յան աստիճանից: աստիմանի,այԳոսքաչրերի ծավալի ն ղրանց աղտոտման Արտանետվող զանգվածի կրմատումընպաստումԷ աղտոտիչների սինքն` արտանետվող

աղտոտի չնե-

:

-560.-

բնականչրերի որակի բարելավմանը,որն իրենից ներկայացնումէ աղտոտիչմիչռցառումների իրականացումից ստացված

ճակա-

էկոլոզիականարղյունքը: Վերչինիս մեծությունը ճաշվարկվումէ չրային օբյեկտների ջրի որակը բնու թագրող ցուցանիշների ճամադրման միջոցով՝ միջոցառումներիիրականացումից առաչ ն ետո: :

արդյունքը զգալիկլինի այն ղեպքում, երբ էկոլոգիական միջոցառումների իրականացումից ճետռ չրային օբյեկտներումաղտոտիչների քանակը փոռքըկամ ձավասաը լինի Ճամապատասխան սաճմանային

նորմատիվին:

Ցույլատրելի

՝

Ռեզիոնին

շրջանի մասշտաբով չրապաճպան միջոցառումների արդյունավետությունըճաշվարկելիսանձրաժեշտ է նկատիունենալ, որ գորձնականում կարող է ստացվել այնպես, որ արդյունաբերական ձեռնարկու Թյուններում ւ կոմունալ տնտեսություններում, ճակաաղտոտիչ արդյու

միջոցառումների իրականացման պայմաններում,կապվածպրղյունաբերականն կենցաղայինտնտեսությանտրազ անի ետ, տեղի կունենա ռչ Քն ձոսքաջրերիծավալի ն արտազատվող աղտոտիչների գանգվածիկրճատում, այլ ամ, որի ճետնանքով կշարունակի բարձրանալբնականջրերի աղտոտվա» ծության աստինանը: Օրինակ, չնայաձ 1981-1985 քք. ճանրապետությունում ճոսքաչրերիարտազատման ծավալի կրճատմանն ուղղված միչոցառումՀ ների իրականացմանը թվականին, 1980 թ. ճամեմատ,պրտաղրական ու կենցաղայինճոսքաչրերի ծավալը անել է 22,3, իսկ արտազատված աղտո տիչներիզանգվածը` 49,1 ճազ. պայմանական տոննայովկամ 8,5 տոկոսով, որի Ճետնանքով աճել է նաւ բնականրերի աղտոտման Ուստի աստիմանը: Հարց է ծազում, ինչպե՞ս որոշել չրապաճպան միջոցառումներիէկոլոգիական արդյունավետությունըարտագատվող աղտոտիչների զանգվածիմեծացման ն բնականչրերի աղտոտման աստիճանիբարձրացման պայմաններում: Մեր կարծիքով, նման դեպքերում միշտ կլինի նկատիունենալ թե կլինի չրային ռեսուրսների մաքրության ինչպիսին մակարՂակըյեքե չիրականացվեն ջրապաճպան միջոցառումները:Օրինակ, իմպնալով գետի մոդուլը (ճոսողֆրի ն. Ֆոնային աղտոտվածության ծավալը) աստիճանը դժվար չէ ճաշվարկել, Հե զետի մեջ ըափվողարտադրական ու կենցաղայինձոսքաչրերի ձավալներիամը կամ նվազումը որքանով կփոխի գետի ջրի որակը:ԴրաՃամար Է զետի Ֆոնային աղտոտվածուպեձրաժեշտ ըյանն ավելացնել նրա մեջ լցվող աղտոտիչների զանգվածը: ՝ Մեր Ճաշվարկներով1981-1985 թթ. ճակաաղտոտիչ միջոցառումների իրականացման շնորձիվ բնականջրերի աղտոտման աստիմանը1985 թ. պոձճամեմատ կրճատվել է 5,5 տենցիալի տոկոսով: Դա իրենից ներկայացնում է ֆրապաճպան միջոցառումներից ստացվածէկոլոգիական արդյունքը: Այն նավետ

(աղտոտման)

-

-

`

ճաշվետվութ

ձիմ-..ֆոնդերից.

աէ նպատակաձարմար յուններում ջրապաճպան կամ է : նական առանձնացնել ֆոնդերն չրմուդ-կոյուղու ձիմնական միջոցառումների իրականացումը` ջրապազպան ղաջացմանը: Վերջինձաշվով ե ըստ ներկայացնել քանի ֆոն-. կոնկրետ որ: ու նշանակուլյանչ յյանարտադրողականչչ Նպաստումէ է ոչ Թե արժեքընպաստում դերում կոյուղու կոլեկտորի Ֆոնղի արդյունաջրային: ու եկամտի կուտակման ազգային կրմատմանը, Փախջերի ե այլ միայն ոնսուրսների, տվյալ բնակավայրի մաքիությաբարձրացմանը այլ ն վ բնակչուքյանկենսամակարղակի "պետօզտազործմանը, նը: Այսպես, ներկայումս մեր ճանրապետության արդյունքադաքներն զուտ տնտեսական ստացվող ունեն շրֆկենտրոններն կոյուղի, որոնցով ծախքերը: ա րտաղրական կենցաղային վնասից«անելով ֆրապաճվան է կանխված քը ճաշվարկվում ձռսքաջրերըղուրս են բերվում Սակայն ճան սպասվողզուտ իրականացումից միջոցառումների «ստի ջրապաճպան միայն 15 քաղաքներումու շըչկենտրոններումեն զործում՝ ծախքերիԼ րային արղյունքիորոշումը սերտորենկապվածէ ֆրապաճպան կայաններ, իսկ մյուս բնակավայրերի առանցմաքրման լրցՃոսքաչրերը տնտեսուցյան կրած ձնտեանքովժողովբղական աղտոտման տեսուրսների վում են զետերն ու լմերը՝ ադտոտելով ջրային ոնսուրսները: ճետ: Է" ճաշվարկման վնասի Գաձիմնսկան ճրապազպան առանձնացումը կարեւոր Է նան ջրապազ-. ֆոնդերի ձաշվարկման արդյունավնտումյան միջոցառումները Քրապաճպան ի պան միջոցառումների արդյու նավետության որոշման, մաքըմանկայաննեվիմճակազրությունը: տնտեսական է պատարելազործել մար անձճրաժեշտ Լ ըբ զործունեուցյան զնազատման դրանցում տնտեսականձաշվարկիսկրզծախքերի, աղտոտումը կորստի ու տարբերումյուն են ձամար: մրապաձպան ընքացիկ ձախքերիզաշվաբունքների արմատավորման են անտեղ, որտեղիրականացվում կանխելու ձախքերըկատարվում Հետ: է ռումը նույնպես կապված երե որոշակի ղժվարուրյունների Լ տեխնոլոգիայի կ ատարելաՇրնաԳակաաղտոտոչ Լ ներփակ նի գործկոմի չրմուղ-կոյուղու յուտնտեսությանարտաղրական ն վնասազերձում, զործում, ձոսըաֆրերիմաքրում նում կայանիընքացիկ ծախքերըաղանձնացվումեն Հոսքաջրերի մաքրման ստեղծում: Այղ ծախքերըուդղակիորեն ճամակարգերի ֆրամատակլարարման տնտեսոււ Հեռացմանձախքերիցե ՀայկականԽՍՀ թնակարանային-կոմունալ ղրանց են արտանետվող ճոսքաջրերիձավալի,կառուցվածքի կապզած Ռյան ձաշվառումինիստրույյան13 մաքրմանկայաններիցբնղամենը4-ի ընքացիկ ճետ: Սակայն ընղձանուր առմամբ դրանց աստիմանի աղտոտման ապա արղծախթերնեն առանձնացվումձոսքաջրերի ձնռազմանծախքթերիցչ «ետ: է մբ կապված ճձեռնարկումյուններումշրջանառու ջրամատակարարման յունաբերալան օրեկաների վերջին տարինեըսֆրապաճպան մ անրամաս մակարզերի, մաքրմանկառույցների, կոյուղու կոլեկտորիշաճագոըծման բավական ներղրումների ճաշվետվումյուններում վող կապիտալ յունում ծախքերիՊաշվետվութ ջրամատակարար մա' ձախքերը չեն առանձնացվումԼ ջֆրապաճպան ուղղութ յունը (ռբֆանառու նշվում է ղրանց ներղըման ներկայացվում են ընդճանուր զումարով: Ընղ որում Փոսքաջրերի մաքըըկառուցում ն այլն)` ըստ մաքրման ն մաքրման կայանների Ճամակարզերի ման Լ առանանձնաէ մտցվում մեջ միայն կայանը մաքրման ծախքերի սպասարկող մեքանիկական) ֆիզիկաքիմիսկան» (կենսաբանական, եղանակների հ կազմի աշխատավարձը: արղյունաբերական ձեռնարտարբերություն ձին չրավազսպառվողչրի նախապատրաստման ծախքերում կումյուններում (մաքրման) ճաշվետվումյան, ներղրումների բ տարբերուճյուն կապիտալ են է ըստ կատարված գումարը ներառում տարամբողչ ինքնարժեքի ծախքերի յան մեջ ցույց ծախսերի պանօբյեկտների շաճազորձման են նան մտնում մեչ չրի արժեքը` քաղաքային բերի: սպառվող Դրա չըրերլում, մե այն կոնկրետ Ֆոնղերի արժեքը:որից» սակայն, չի տրվում Սակայն սպառվողֆրի նախնական մաքըըմուծված գումարի չափով: մուղին ենչօրյնկա է չեն ամփոփվումչ որը ճնարավորուՊանքապետումյունում տնտեսումյանարտադրական ման ծախքերը Այսպես, եթե երնանի ջրմուղ-կոյուղու թյուն ծախքերը: ճամարկատարված չի տալիս որոշել չրի նախապատրաստման առանձնացվումեն մաքըմո յունում ճիմնականՖոնղերի կազմում վարչութ շատ ֆ րապաձպան տնտեսու ձեռնաըկութ Արդյու նաբերական ծախքերի յուններում ԽՍՀ բնակարանային»կոմունալ ֆոնղերը, ապա ջրով Ճովացմանփոխարինումը տեսակներ(սարքավորումների օղովչ սակաԼ մտցվում են Թողարկվողարիրենց արտացոլումը չեն գտնում չրապաճ-

տնտեսական արդյունքի կարծիքով, ուղղակի սոցիալ-տնտեսական պատում արսաղրութ յան ձառայունյունների

Է

`

Վրապաճպան միջոցառումներից

.

ըապետութ յան

բարձը

ջրազաձպան

էկոլոգիական բոլոր ու. ու . բնակավայրերի տարածքից:

.

Բ

.

Լ:

վնասի փոխճատուցման

միջոցառումներ` տեխնիկայի

վարչութ

շրջանառու

:

Է

դժվարու յունների զզալի

ձա-

Ճատկացշինարարուճ յանը ո

դրա,

օըյնկտների:

ճաշվետվուը

կայանի

Հայկական

է չն առանձնացվումԼ ներկայացվում "թյանմինիստրում յունումայն չի տնտեսությանմյուս օբյեկտկոյուղուե մասամբԷլ կոմունալ է մեր երկրում Ֆոնդերի ճետ: Դա ճամապատասխանում ների ճիմնական Սակայն, մեր

մուղի,

մերոդներին: միջոցառում ներիպլանավորման ՛ֆըապաճպան ման

ներդրում վաջըթող տեխնոլոզիայի

տաղրանքիինքնարժեքիմեչ

Լ

:

այլն)

պան ձախքերում

ն Առավելդժվար է անչըքող (աակավաջրցող) մշակման տեխնդբոզիայի

ներդրմանծախքերիձաշվառումը: Այղ տեխնոլոզիանիր բնույթով բազմա է, «Հնարավորություն նպատակային է տալիս ոչ միայն նվազեցնել արտանետվող ճոսքաչրերի ծավալը, այլնի Հաշիվչրի ռացիոնալ օզտազործման, բարձրացնումէ արտադրության մրդյունավետությունը: Բէստի ար-

արղիականացման

ն տադրությանվերակառուցման վրա կատարված ծախքերը 1 որպեսարտաղրոկան, ն՛ որպես աղտոտումը կարելի է դիտարկել գելոդ ձախքեր: Ներկայումսաղտոտումըկանխելու ճամարկատարված ծախքերիմեջ չեն մտցվում նան ջրային ռեսուրսների աղտոտման մակարդակի կտռավարման ու ու յան վերաձճսկման ռեգիոնալ ծառաչութ շաճագործման

ստեղծման

ների ու մյուս կազմակերպուց յունների ընդանուր ծախքերիցչըապաճպան նույնպես դժվար է, Ժեւ երկրի մասշտաբովդըձախքերիառանձնացումը Այսպես, ԽՍՀՄ-ում միայն արդյուչափերիեն Ճասնում: րանք ձակայական աստիմանը նաբերությանմեջ ձոսքաջրերիաղտոտման որոշելու Ճամարտարեմլն ոուր,: կան ծախավումէ մոտ 400-500 ԽՍՀՄ վիճակազրական յուն կապիտալիսպրակտիկայում,ի տարքերուց տականերկըների,չրամբարներիկառուցումը զետերի ձոսքի կարզավոմյուսը ջրի փոխադրման կապիտալծախքերըն այդ բումը, մի ջրավազտնից օբյեկտների շաճագործման ծախքերըչեն մտցվում ջրապաձճպան ծախքերի մեջ: Մինչդեռ նման բնույթի աշխտտտնքները մեծացնում են արտադրական ու կենցաղային ճոսքաջրերիտարըալուծման չափերըՆ ղրանով իսկ նպաս-

պաճպանբնականջրերի մաքրուց վնմսազերծմանն յան

ձոսքաջրերի

մանը:

ու

ն աղտոտումը ինչպես ձետւում է կորստի, փոխճատուցման կանխելու ն ձախքերիղասակարգումից դրանք ըստ ձագման տեղի պայմաններիխիստ տարբերեն, սակաչն ղրանցմիչ զռչություն ունի ներջին կապչ որքան մեծ մասշտաբներով է իրականացվում միչոցառումը, այնքան կանխատեսվող ե ընդձակառակը: Աղտոտումըկանխելու գաձր է աղտոտման մակարղակը է աղտոտմանորոյուրաքանչյուր մեծուՅյանը Ճամապատասխանում ձախքերի վնաս: շակի մակարղակ,որն իր ձերթին առաջացնումէ որոշակի տնտեսական վնասը Այն դեպքում, երբ կանխման ծախքերըբացակայում են, տնտեսական ձասնում է առավել է զրոյի, կանխման ազույնի, երք վնասը ձավասարվում ձախքերըխիստամում ենչ է նշել նան, որ չնայած աղտոտումըկանխելու ծախքերի Անճըաժեշտ արդյունքը վնասի իջեցումն էչ սակայն այն իր մեջ պարու տնտեսական նա-

որ

քանակությամբ բացասական տնտեսական ճետնանքներ,քանի կանխմանծախքերը,անմի չձանղիսանալով նյութական արտաջականորեն է զգալի

դրության միջոցներ,նվազեցնումեն տնտեսական ամի տեմպերը, մեծաց.. են արտադրանքի ինքնարժեքը: Ուստի անճրաժեշտ է կանխմանծախ-

նում

քերի

ու

աղտոտումիցառաջացածվնասի միջն սաճմանել օպտիմալճարաբերակցություն, այսինքն՝ ջրասպառմանճիմնական ասպեկտի տնտեսական ֆրային ռեսուրսներիաղտոտման թույլատրելիմակարդակը պաձպանելու՝ ճամարանճրաժեշտ օպտիմալձախքերըորոշել: Ընդ որում, ,յ,աղտոտման թույլատրելի մակարղակի յու տնտեսական օպտիմալուց նյ. ասելով պետքէ Պասկանալ աղտոտման թույլատրելի մակարդակի սռցիալական օշպտիմալության սաճմանազիծը,քանի որ սոցիալականնկատառումները, ռըեն ղարձնում պես կանոն, ճրամայակտն ջրային ռեսուըսների աղտոտման մակարղակի առավել խիստ սաձճմանափակումների անձրաժեշտությունը: Աղտոտման ծախքերիմակարղակի ձիմնավորմանճամարանձրաժեշտէ ռրոշել դրանց տնտեսական արդյունավետությունը: ԴրաՊՃամար պետքէ ծրապաճպան ծախքերիիրականացման շնոըրձճիվ վնասը ձամադրել չրապաչպան ծախքերիճետ: կնովորաբար ձաշվարկվումէ ոչ քն ջրապաճպան ամբոդջ ձախբերի, այլ կապիտալներղրումների սրդյունավետութ յունը (3 Հաշվարկը

կանխաը-

ծախքերը: կայանՕդերեուժաբանական ձառա յու թ յան, սանիտպրաճամամարակային

տում

կում

կանխատեսված

կատարվումէ

ձետն յալ

):

բանաձնեով.

Վ-եւ

3.

«

որտեղ`

Մ-ը կանխվածվնասի մեծությունն

է-,

ԸՇ-ն՝

ջըապաձճպան օբյեկտների

խ-ն՝

ջրապաճպան կապիտալ ներղրումները:

շաճազործման

ծախքերը,

86 մլն ռուբ, ՀայկականԽՍՀ-ում 1981-1985 քը. կաջֆըրապո'շպան ու պիտալներղրումների իրականացման շնորձիվ մեծացավարտադրական կենցաղայինճոսքաչրերի կենսաբանական մաքրմանծավալը, կըմատվեցթո-

ղարկվաձարտադրանքի տեսակարար ճոսքաջրերիծավալը ն

թ.

պոտեն-

ցիալի արտազատվող աղտոտիչների զանզվածըկըճատվեց165 Գազ, պայմանական տոննայով, դրա շնորձիվ ժողովրղական տնտեսությանը ճասցըՀվող վնասը կրմատվեց1564 մլն ռուբլով: յունում մ, ճամեմատ 1985 թ, ֆրապաճպան օքյեկտՀանրապետուք ների շաճագորձման ծախքերըմեծացել են 7,8 մլն ռուբլով: Ուստի ֆրապաճպան կաւլիտալներդրումներիտնտեսական արդյունավետությունը ձավասաըէ» Ճամեմատ

-

.

-

՝

(Ը

ծրապաճպան ձամաքերված ծախքերից

:

ջրապաճպան կապիտալներղրում-.

Լ

Մ -

(Ը `

էո0

Հ

-

0:

Կյսինքն՝

20,1»

,

Այստեղից կարելի է եզրակացնել, որ Հայկական ԽՍՀ-ում չրային ոեճետնանքովամեն տարիժոդովըդականտնտեսուսուրսների աղտոտման ծախքերընպաստոլ թյունը ճսկայական վնաս է կրում, իսկ ջրապաճպան մ Լ տնտեսապես են դրա չափերի կանխմանը արդյու նավետ են, ձետւապեսչկարելի է զզալի միճոգներ ձատկացնելջրային ռեսուրաների պաճպանմանը: Ավելորդ չէ նշել, որ շաճավետԷ իրականացնելջրապաճպան մի ջոցառումներ, քան փոխձճատուցել տնտեսական կորուստը: ննրկայումս արդյու» նաբերական զարզացածկապիտալի երկըներում քնապաճպան հախքերը ստալլան կազմում են ազզային ճամախաոն արղյունքի 1-2 տոկոսը, իսկ մեր անրապետությունում ընդամենը` 0,3 տոկոսը: Ճրապաճպան ծախքերիՊիմնական մասը՝ 80 տոկոսից ավելին, տրամաղըվում է Հոսքաջրերիմաքրմանը: Սակայն, Չոսքաջրերի աղտոտումիցջրային ռեսուրսների պաճպանումը Գնարավոը՝ չէ կատարել միայն ի «ճաշիվձճոսջաջրերի Մեծ ճետ է մաքըմանեղանակննըի կատաընլազործման: ղժվարությունների կապվահմաքրմանկառու յցների արդյու նավետաշխատանքի ապաձովումը: հացի ղբանից, մաքրմանսարքավորումները առաջացնումեն պինղ արտանետումներ Լ տարբերտեսակինստվածքներ,որոնց վնասազերծումը կապված է զգալի ղժվարութ յունների ճետ: Այս ամենը նվազեցնում է բնականջրերի աղտոտման կանխման այդ միջոցառումների արդյունավետությունը: Դրա ն. անջըրողտնխնիկայի Համարէլ անձրաժեշտէ շեշտը դնել սակավաջրթող ն տեխնոլ մշակման վրա: Սակայն նռը տեխնոլոզիայիԼ տեխնիկայի ոզիայի ստեղձումը պաճանջում է երկարժամանակ, որոնք իրենց արտացոլումը Լ կառուցվող օբմեկտներում: Գործող ձեռնարկու կզտնեն նոր նախագծվող քյուններում անրաժեշտ է ադավելազու յն չափովկատարելազործելջրամաԼ շեշտը ղնել ներփակ զամատակարարման Ճամակարզը ջրամատակարարման

.-

քան)

0,12):

ների բացարձակ(ընդճանուրը) տնտեսական արդյունավետուքյունը (3 ) Դա նշանազգալիորեն մեծ է նորմատիվային զործակցից ( էւ Հ կում է, որ քրապաձպան կապիտալ ներդրումները արղյու նավետեն: Արդչունան են Ղավեդ ամքբոդջջրապաձպան միջոցառումները, քանի որ ձըապաճպան ձախքերի իրականացումից ստացվածզուտ արդյունքը (ԼՔ) մեծե

որ

Ն7»էլ է,

7,3

Այղ անձավասարուժյու նիցՃետնում

աաա

156,4 են

սկզքու նք

յան գարգաց ժողովըղական տնտեսում միջն զոյություն ունի սնրտ կապ: նաբերության մասշտաբներիընդլայնմ կացի արազացման ճետնանքովնկատե ցողնվող Հոսքաջրերիծավալը: Վերջ ըավորւ ձազարավոր նլուժեր են լցվ գեցնում նն քնականջրերի աղտոտ սուրսների որակիւ ձասարակակա ա թյուն ունեգոզ կապնունի զակաղ վատացումնէլ իր Ճերթին բացասաբար տնմպերիու արտադրում յցն ու ծառ մակարդակի վրա: Է զնաձա Հչետւապեսանձրաժեշտ յին ճոսքաչջրերիազղեցությունը ջր վերջինիս աղտոտումիցժողովըդակ ձությունը։ Այղ կապիբացաճայտմ ցին, քե ջրային ռեսուրսների որա պես են նպաստումճասարակական ա տուք յան բարձրացմանը: Այդ Հարցի լ

Զրային ոնսուրսների աղտոտումից ա

82.5.

ծավալում:

ջրամատակարարումը, ձոս դրանցնախապատրաստումը արղչու նա Այսպիսով, ձեռնարըկությաններ ստեղծմանձիմքում ընկած է ձեռնա չոսքաջրերի առաջացումը Լ տեխնիկ տակ ճամակարգի ստեղծումը: Այղ դե տարկվում ե որպնս ձեռնարկում յան գործնականումարդյունաբերական ձե տակարարման ձճամակարզերի ստեղծու ճանաքարավելացնելով շրջանառու ջ

մտնում

կարզիվրա: Ձեռնարկությաններփա

նւ տակտիկան,ջրային ռե զործունեութ յուն ծավալելու ստրատեգիան սուրսների ն ձասարակական միչն ճամամտսնուարտադրության զաթգացման -

թյունների սաճմանումը: Նկ Ճրային ռեսուրսների որակի վրա արղյունաբերականու կենցաղային ճոսքաջֆրերի որոշմամբզնարավորէ բացաճայտելվտանգավոր ազղեցության ներգործության օբյեկտներն ու վայրերը, զնաձատել դեզիոննետարբեր թի քնտկանջրերի Թույլատրելի ծանրաբեռնվածութ յան աստիճանը,որոշել նաբերական արտաղբումյանզարզացմանուղղուցյունննըն ու մասարզյու շտաբները: ներկայումս, ժողռվըղականտնտեսումյտն զարզացմանպլանները կազմելիս, պատշաճ ուշաղըուժյուն չի դարձվում ջրային ռեսուրսների վրա տնտեսական գործունեու յան ազդեցում յան զնաճատմանը:Գորձնականում են ռչ ըն բնական չրերի մաքրության մակարդակը,այլ պլանավորվում միջոցառումները, որը բացատրվումէ ինչպես պրոբլեմի բարծրապածպան դությամբ, այնպես էլ բնապաճպան վիմակազթուժյանթերություններով: Մեր ճՃանրապետությունում ղեռլս ուսումնասիրված չէ այս կամ այն չից բնականջրերի ինքնամաքրման ճնարավորութ աղտոտի յան Կածմանները: Ճրապաճպան վիմակազրուիյունըլրիվ չի արտացոլում Հոսքաջըերիառտոտման աստինանը ւ ստացվում է այնպիսի պառկեր, ռը արտադրական ու կենմի գաղային ճոսքաջրերի շարք աղտոտիչննը կամ քոլորովին չեն ազղում բնականջրերի որակի վրա, կամ էլ վերջիններիս ազդեցումյունը շատ է ձաշվարկվումմի շարք նյութերի` ծարիաննշան է: Դնուս անքավարար ըըչ սելենի, սնղիկի, բրոմի, վանադիումի, տոլուոլի, ջրում լողացող ակտիվնյութերի ւ այլնի պրտազատման քանակը: Զրապաձպան վիմակազրական .ձաշվետվումյուններում չեն արտացոլվում նան քնակավայրերի Լ ճատկապես ձճոսքաջըքաղաքնեըիտարածքից զոյացող աստիճանը:Մինչդեո միայն երեանում րերի ծավալն ու ղրանցաղտոտման տաընկանգոյանում է ավելի քան 40 մլն իմ ճոսքաջուր, որը պարու նակում է Հսկայական քանակությամբնավրամմերք,արմիճն,պղինձ, ջրում ւ նիտրիտիիոններյսուլֆատ, լողացող ակտիվնյութեր, ազոտի յամոնիակի թրոմչ ցինկչ նիկել ւ այլ տարրեր: Աճա քե ինչու, չնայած արդյունաբերականռւ կննցաղային ՀոսքաԼ դրանց աղտոտվածույան աստիճմճանի մասին զոյություն ձտվալի ֆրերի աոկայուժյանը, քաազտոտիչննըի ունեցող ճաշվետվության արտազատված ն որակի վրա աստրճանը դրանց ազդեցության որոշենակի բնականջրերի լու ճամարանձրաժեշտէ ՝իմք ընղունել ոչ թնե Պաշվետու, այլ Պաշվարւ

"

.

կային տվյալները:

Աշխառոնքում փորձ է արվում ռրոշել -:8.

արղյու

նւ կենցաղանաբերական

ՀայկականԽԱԼ գետերիաղտոտյին ճոսքաջրերիբացրողնման«ետւանքով բացասալլան ազդեցուման մակարդակի բարձրացումը:Գյուդատնտեսության ֆոնային ա.լտոտվածու դյունը չեզոքացնելու ճամարզետերում ջրաճոսքի ՍԹթ դյան մակարդակենք ընղունել ծկնատնտեսական նորմատիվները: նաբերականն կենցաղային:ոսքավկայում են, որ արղյու Հաշվարկները

սակավաջուր ամիսներին ջրերը զետերի ֆրաճոսքիաղտոտվածությունը 2,4 անզամչ նորմատիվիճամեմատ մեծագնում են ըստ կախվածնյուքերի՝ ԹկԳ՝ նավրա4,7, ազոտիամոնիակինըՅ̀,2, ազռտի նիտրտտինը՝5, ըը մակերեսինլոդամթերքներինը8̀,4, պղնծինը` Յ, քրբոմինը`1,5, ցող

նյութերինը՝ 32

անզամ:

ու եթե մինչե դարի վերջը ձոսքաջըերիձավալի կրճատման դրանց աստիմանինվագմանուղղությամբ զործուն միջոցննը չձեռնաըկազտոտման սակավաջուր ամիսներին, ծըկվեն, ապա2000 թ. ձանըապետությունում, ւստի մանը ճամեմատ ՍԹՔ ֆրաճոսքիաղտոտման նատնտեսական նորմատիվի

կախվածնյութերի քանակովՑ,5 ագոտիամիակի`4չ1չ ազոկզերազանցի ֆրի մակերեսինլողացող ակ2,6, նավնամթերթի1̀2,7, տի նիտրատի` է տիվ նյուքերի 8,7 անզամ: Անձրաժեշտ նկատի ունենալ նան, ռը յանճոսքաչրերիտեսակարար Թ. զզալիորնն կաճի արդյունաբերութ նաբերությանճոսքաջրերիկառու ցվածկշիոր, տեղի կունենա նալ արդյու արդչունաբերուն յան ճոսքաչրերը 1985 Մ. քի փոփոխություն:Քիմիական ամբողչ Պոսքաջըերի կկազմենարդյունաբերական 17,6 տոկոսի փոխարեն տոկոսը, մեքենաշինուքյանձոսքաջրերը`ճամապատասխանաբար՝

են

տոկոս: ԴրանցՀոսքաջըերըպարունակում

թունավոը, նյուժերւ

չջրաշոսքիորակի վրա, դժվար խիստբացասաբարեն անդրաղառնում ենզզալի ձախսեր: ն պաճանջվում մաքրվում

են

-

ձեռանկարումարղյունաբերական կենցաղային զարի վերչինյ բնաապա անզամ 00 կմաթրվենյ ձոսքաջրերը ամբողջովին այն պայմաններում, ն վազման աստիճանի մ կան ջրերի աղտոտվածու յան ն զգալի չափովվնաս ՍԹՔ նորմատիվից դեռես զզալիորեն բարձըկլինի եթե ընդունենք,

ու

որ

տնտեսությանը: կճասցնի ժողովըրղական տնտեսու ճետւանքով ժողովրդական Ջրային ոնսուըսների աղտոտման` չուր օգտազործելիս կորուստ է կրում: Աղտոտված թյունը ձճսկայական ձեռնարկութ յան 4իմնականֆոնդերը արազ են մաշվում արդյունաբերական ն ձիմսականֆոնդերի սպասարկմանվերաԼ լրացուցիչ ծախքերկատարվում ինստիճամամիուցմենական նորոզմանճամար: Օրինակ, Ճրերի պաճպանման լաբորաետազոտական զիտաճ տուտի Մոսկվայի ինժեներատնտեսազիտական ումյուչլում կշտտարված տորիայի(ՁՊՀԳՀԼ)կողմից մեքենաշինության որ այդ ճյուղի Կու յու ններից պարզվել է, մնասիրութ

ձեռնարկու յուն-

Լ ճանզու յցների ագրեզատների օզտազործելիս

:

սուԲ նասիրումյուններից

ու

Սւանա

Լճերի

վումս

ներով:

-

նում է անղրաղառ զեռերի աղտոտումը քազասաբար

ն

բնակչու-

նվագեց

ներկազրանգվել է կարմիը զրքում,իսկ Սիգը՝ բնղճակառակը,բուռն քափով բազմացավ:Դրա ճետ միասին լճում ձայտնվեցհաձան ձուկը, որը նու յնպես արագ տեմպերովզարզանում է ն բացառված որ նա հշխանին չէ, նե Սրզին ,,ղուրա թ0,, Սեանա կմղի,, լճից: Միաժամանակ,1983-1984 լճում,Միզի մասսայական ոչնչացմանըզուզընքաց նկատվեցղրա որակի խրստ վատացում:Այսպես, եթե մինչն 1983 8. 1,2 կգ Սիգից եր ստացվում 1 կգ ապխտած ձուկ, ապա 1989-1988 Թթ,` 1,8-2,0 կգ-ից:

լմի աղտոտման ճետնանքովԻշխանձուկը

ղաշտում բարձրացել Է բանջարարինակ, վերջին տարիներինԱրարատյան բոստանային կուլտուրաներում քիմիական նյութերի պարունակությունը: ձետնանքով վատանում է ձկան որակըչտեղի է ունենում Լճերի աղտոտման ավելի ցածրարժեքձկնատեսակ» քարձրարմեքձկնատեսակների փոխարինում

մլն ց. ձուկ։ Ճետագոտվել է նան, որ ջըս յին ռեսուրսների աղտոտման վառանում է ստացվողգյուղատնտեսական ձետնեանքով մթերքների որակը:Օ-

է 45-80,

Աղտոտվածչուր ռուբլի: ղաշտերից՝200-400 իսկ բանջարեղենի 40-70 է տոկոսով: խմելիս անասունների մքերատվուցյունընվազում ՃետւանԽՍՀՄ ձկնարդյունաբերությունը ջրային ռեսուրսների աղտոտման է բով տարեկան մլն ռուբլի ընդձճանութ գումարով 1,7 կորցնում

Քւ

ւերզվել էչ օրինակչ որ Տաշքենղի մոտակայկուլտուրաների ջրով ոռոզելիս ճացաճատիկային քում ղաշտնրըաղտոտված բերքատվույաննվազումից առաջացածվնասը մեկ ձեկտարիճաշվով կազմել

կուլտուրաներիքերքատվությունը,անասնալաձումյան զյուղատնտեսական ու րամքարների ձկլնատվութ յունը: մճերատվումյունը,նվազում լճերի

արդյու

են ընացիկ ծախսերըն ճետռանքով, վերջին ձաշվովչ անում ն«վնտուցյունը: յան տնտեսական ձեռնապեսնվազում արտաղրուլմ կրճատվումէ գզալիորեն ձնտւանքով ոառտման ճըոյըն ոնսուըսները

միանվազյ

մյուղերում որոշ որակր վրաչ իսկ արղյունաբնրության արտեդրանքի որի կորուստների, ուղղակի է արտաղըանքի այն ճանզեցնում տուլարկվող

Ճամախ

առաչանում

Լրացուցըչ

օգտազործումեն խմելու Փոխարեն մ նի, Կիրովականի,ՃԷն-երում ու Հրա միագումար պատրասռման վրա տարսկան

ք.

խմելու

ջուր

է

նղել,

ՀայկականԽԱԼ

մեքեսաշինուժ մինչդեռ վե

ու

մշակվող ճողերի յուրաքանչյուր

են

-

են կատարվո Լրացուցիչ ծախքջնը

կատներ՝:

նւ զամ ավելի ճանքային պարարտանյու

մատ

նում

նոր ճողատարածություննն նյութերի,ցունաքիմիկատներիքանակ թը. ձճամեմատ օզ 08 1960-1965 են անզամ: ներկայումս Հայկ 4,8 ցել

կոպեկի սաճմաններում: կուլտուրաների Գյուղատնտեսական դակի վրա պաձնլու ճամարկոլտնտեսո ննըը մեծացնում են ոռոզման ջրի ծա են քերի քանակը, լրացուցիչ ծախքնեը տանքներիընղլայաքանվրա: հնրքի ծ

կան ջրից: րային ոնսուրսների աղտոտմա ներում լրազուցիչ ծախսերեն կատա վրա: ծրբեւն անձրաժեշտէ լընում ա գուրավոր կիլոմետբեը, կառուցել ջրմ մեծացնելով ջրամ այլ աշխատանքներ` ՀայկականԽՍՀ քնակորանային-կոմու ջրմուղի ջրի յուրաքանչյուր խմ-ի ին

սը

մար օզտազործվումեն շրջանային

ձեռնարկու յուն մեքենաշինական

ջ

նն վիճակի վրա, վատո Ժյան առող չական ապարատների ջրաձոխանակիչ տարբերճիվանդութ ձովացմանզորհընդացում պատերին յյու ններ, նըրբեմ են արտադրողական է ջերմափոխանակությունը, են նստմածքներ,որը ճնսւանքով խախտվում ուժերի զարզացմա Լ ղրտնք ամրությունը մեխանիկական Աղտոտված ֆրային ռեսուրսների իջնում սարքավորումների շերտի Այղ է առաջանում: ու լուն նստվածքենըի՝ անձճրաժեշտուդ յուն կորուստները վերացնել ձա մաքրելու ածախքերը շաձազորձման կախված,սարքավորումների սականձեռնարկությունները յունից կատարո 4ոստու Աում են պարաքոլային յամք: Ուստի պաճանջվումեն լրացու"՛ կախվածութ քանի որ արդյունաբերականձեռնարկ ձեռք բերելու ն տեղա օզտազործումստիպված վերցրած ֆրի ն ցիչ ծախքերավելը ղիմացկունսարքավորումներ ազդում է նան Ժողարկվող են ջրի օզտազորձումը վատարումյկա դրելու ճամար: Աղտոտված ծախքեր

ջուր ներում աղտոտված

ճամար:

,

են յն է. տվուցյան զաճպանման կառուցվում ձկնաքուծարաններ ավել դվում կերի քանակըչ օգտազործվումեն ավելի բարձրորակ կերեր, մաքրում ն ձանախփոխում են լԾակներիչուրը: քնակ բավարարելուճամարլրացու» չում յան ռեկրեացիոնպտաճանջները ցիչ ձախբնրովկառուցվում Ան ռեկրեացիոննշանակաւթյանչրամբարներ, կատարվումռեկրնակցիոննոր վայրերի անտառապատման, ձաշինաԾանապար ն այլ տնսակի աշխատանքներ: րարության, ջրամատակարարման Այսպիսով, ջրային ռեսուրսների աղտոտման ճետեանքովարղյունաբեբական, գյուվատնաեսական յունները, կոմո-նալ ւ ձկնային ձեռնարկութ տնահսումյունները, առողջապաճական ձիմնարկներըկամ ուղղակի կորուստ են կրում, կամ էլ լրացուցիչ ձախքերովնվազումէ դրա չափերը: Տնտեսազիտական թոդարկումն ապազովողլրազրականութ յան մեջ արտաղրանքի ծախքեր: ժողովրդական ցուցիչ ձախընըըանվանում են փոխճատուցման տնտեսումյոն կրած կոըստի ն փոխճատուգման ձախքերիզումարը կազմում է ջրային ուսսուըսնելի աղտոտումիցառաջացածամբողջ վնասը: ն զ ուղատնտնսական դետք Լ նշել, որ արդյունաբերական ձեռնարկու-՝ Ձյուննելի սիճակազգրական յունների Համակարգիներկայիս ձՃաշվետվում լայմաններում ֆրային ռեսուրսների աղտոտումիցառաչացածկորուստը, ծախքնըըչեն ձաշվարկվում ու պետվիմկոմում ինչպես նան փոխճատուցման չեն ամփոփվում, քանի որ ժողովրդականտնտեսումյան սոցիալ-տնտեսական գարգացման պլաններըզազմելիս դրանքՀաշվի չեն առնվում պրոբլեմի բացալայուժյան Հետեւանքով: բարդության ն «Հավաստի հնփորմացիայի Արտադրում յանմասշտաբներիընղլայնման ն ջըային ռեսուըսների վնասի որոշմանանձրաժեշտությունը ննտենսիվ աղտոտման պայմաններում ձեռնարկությունների /միավորումների/մասին ԽԱՀՄ բխում է պետական ճատուցում Է շրջակա միջավայրը աղտոտեօրենքից. ,,ռնոնարկությունը ե բնականռեսուրսները ոչ պատ-ռացիոնալ օզտագորձելու չճատնանթով լու վնասը ն նյութական պատասխանատվութ Ցառաձ յուն Է կրում բնությանպած» պանությանօրենսդրությունը չկատարելուձամարչչ : Օրենքից բխող պա՝

`

նշանակություն ունի որոշակի ձանջներիկատարմոնգործում առաջնաձերըք յանը ճասցվող վնասի մշտունյամբ ճոսքաչընրի բացթողումից ճնձուքյան ձաշվարկումը:

տնտեսուտ

օտնտեսուժյանչ նրա առանձին մյուլերի Լ ձՃիմնական ժոզուլըդական միավորումննիիու ձեռնարկութ վՎլների` արտադրական յուններիմակարղաԷ վնասի մեծության որոշումը պաճանջում Է դրա մետողներիԼ ցուցա-

յուն: Կերի ճիշտ ընտրում Գրայինոնսուրաների ալրոտմանճնտնանքներիարժեքայինգնաճատմա'ն որոնցում խիստ աշխատություններ»

լնմի վերոլչնոյալ կան մի

շարք

-

տարբերվում վնասի ճաշվարկման մեքողներըն առաջարկվող ծուցանիշները: Այսպես, առաջարկվում,Է վնասի մեծությունը զնաձճատել ագզային եկամտի,ապրանքային զուտ արտաղրանքի, արդյունքի, զուտ եկամտիլլամ շաճույքի կորուստներով, հողարկվողարտադրանքի ե ոչ ինքնարժեքի յան ոլորտում կատարվող նյուքական արտաղրուժ ծառայությունների ինչպես նա. բնակչության կողմից կատարվող ծախսերիամով, ֆրայինռեսուրսների աղտոտման ձետնանքների վերացման,կորցրածարղյունբի են

վերարաաղրության պաճանջվողձախքերով ճամար (չստացված արտադրանքի) այլն:

Լ

ինչվես տեսնում ենք առաջարկված մնքողների պայմաններումտտխտըվում է վնասի որոշման միասնականությունը: ՄԷ ղեպքում ճաշվի է առնվում չրային աղառտումիցառաֆազողվնասի ամքողջ մեռեսուըսների ծությունը, մյուս ղեպքում` դրանց մի մասը, մի այլ դեպքում վնասի զանխմանձամար պաճանջվողձախսերը: Զնայած ազզային եկամտիցուցանիշը արտաճայտումէ ժողովըդատնտնսականարդյունքը, ինչպես նշել է Տ. Խաչատուրովը,,,ճասարակուր

յան

ստացվածարդյունքը առավել լրիվ արտացոլվում է ազզային եկամտիցուըմբռնումը ներկայումս ղառնում է զրերե տիրապետող, էլ այն օզտազործվումէ ԽԱՀՄ տնտեսական զճըծնականում սոցիալական զարզազման պլանները սակայն ազգային եկամտի

ցանիշով), ա1դպիսի

մշակելիսը,

ու

ն ոչ արտաղրական մեջ չի մտնում արտադրական ճիմ՞նակլան ֆոնդերի մաշչ վածքը Մինչղեռ կախվածարտաղըության (ճմորտիզացիոն պայմաններից` օգտազործվող չրի որակիցյ է ձիմնական ֆոնդեչւ արագանում րի մաշվանքը: Հետեւապեսազգային եկամտիմիջոցով ճնարավոր չէ գնաձճատել կոըստի ամբողջ մեծությունը: Մեր կարծիքովժողովըդականտնտեսուԺյան մասշտաբովղըա որոշման ձպմար Միշտ կլինի օգտազործել վերջնական արդյունքը: Յուրաքանչյուըմյուղում վերջնականէ ճամարվումայն արտաղրանքը, որը չի օզտագործվում այղ Ծյուղի ընքացիկ սպառման մեջ, իսլ ձեռնար» վությունների նրա ապրանքային Աակայնըստ Սյուարտադրանքը: ձամաը` ն զուտ ղերի արդյունքները միմյանցից խիստ տարբերվում վերջնալան են: Օրինակ, սն մետալուրզիայում վերջնական արդյունքը ավելի քանՑ անգամ փոքը է զուտ արղյունքից: Դա բացատրվումԷ նրանով, որ սն մետալուրզիայի արտադրանքի զզալի մասը ուղղվում է արտադրական սպառմանն չի մեչ վերաձվումվերջնական արդյունքի: Քարածխի արղյունաբերության վերջնական արդյունքը գրեթե 2 անզամփոքը է գուտ արղյունքից: Կարի զուտ որտեղ արդյունքի բաժինըձճամեմատաբար

ճասկացումները)

.

յունում, արդյունաբերու մեծ

չէ (

ձիմնականմասը կազմում արտադրանքի -

6.

է

ն նյութերիարժեջը)

Մյուլլերի չեզոքացնել զների տարբերուժյանազղեցությունն

:

ծախքերը:

ու-

ՆՏ

ր

։

Մյունն օբվնկտների վրա կանխելու կամ լրսցուցիչ ձախքերովղրանց ազ' դեզուր յունը վերացնելու ճամար:

'

Ըս

Լ

ԼՆ

`

արյայթ

վարմ արսադրության

Բաո

"ՈւկրաինԽ

-

,չ»8րային օրենսդրության

խախ պ

ռեսուրսների

Ծյուղի ա ճրային աղտոտու վող տնտեսական բազ վնասիճաշվարկման երկուսն են պաշտոնապես ընղունվել ն զ

ն

ձճնարավորկատա ոնզիռնի

տարբեր Վնասիմեծուժյան

ճետ ճամառեղ ու մասնազետ ների որոշման ուսու պայմաններում,այն է

բանների, ձիղրոլոզների, տնտես

ճամար մեծացնելու անձր է

վնասիմասնակի ճասցրածռողներին ղե Թյունը

րառելինդուկցիայիմերողը, այսինքն

բացթողումից առաջացածվնա քաչրերի

պատճառով, տնտեսազետների կարձիք

է առաչանում

ւ իմ ճու ըությունների, ԽՍՀՄ-ում 50, հսկ

ներումմիավոր: ջրի. օզտ աղտոտված "նք տարբերչափերի վնաս.է կիում։ Օր

ռեզիոնների մյու

.

արդյունավետու յան մակ են ըստ

Քանի ռը

ջերնու

սի

կել. ֆլագաճկան միջոցառ Ճ մեծությունը։. `

ՋԽն

նը,

ռեսուրսների ազդեցությո քե» չեզոքացնելու ճամար: նղտոտման առաջացա ձետնանքո ո ձասար ծախքերի որոշումը

նմանղաս Վրապաճվան ծախքերի Ճաաւրպուքյան ճայաո՞րն է` եպա

`

երդվունաբերական ճեռնարկու նն եախքերը: ցուցիչ ՝"՛-.. Սանեն

Փոխճատուցման ծախքերի նըկրո

ր" ների,զվուղատնտեսական ճոդերիչ

ւ

քանակը առնելով տվյալ այսինքն`

Ճյղպիսի մոտելման դեպքում կորուստների ժող ծախքերիմեծուցյամբ, որոշվում է դրանցփոխճատուցման վնասը ձախքնրի բերված ճասցրած տնտեսուժ յանը աղտոտումից վրղական " չրի ազղեցու' է, որն անձրաժեշտէ աղառտված նվտզպզույն մեծուժյունն

ալնլի ծավալուն ե:

-

ււ

գյուղափնտեսական՝ կուլտու ըան

Խոն

ծախքերը,որոնք

արին "Քարձրացմանը:...:::-

լ.

"Պորուստների փոխճա հ

նռաջին.խումբծ է' ընդզըկում

աղ Խն ուղղված Լճ ԿՂտոտված րային օրյեկտներ կ րում

ր

Քերվում

նատ տնտեսապես

չէ կամ տձնարավոր սվառվող ջրի մաքրումը տեխնիկապես այղ երկու անսակծախքերի կաճարմարչէ: Գործնականում, սովորաբար, են միաժամանակ: ները կատարվում նման մոտեցումը, մեր կարձիքու զնաճատման Ալառտմանձ«ւտնանքների

ման

քերի առաջացմանը.առաչին, ծախջերկավված սպառումից առաչ չրի մանըը ձնտլանքու ֆրի օզտազործման եյերկրորղ, ծախքերկապվածաղտոտված ետ: ունենում, է նքե տեղի Վերջինս վ նասի Փռխձատուզման առաչացած

մյուս նանակի կողմնակիցները Վնասի մեծուցյան ճաշվարկման Գետե« շսդրունյունը կննտըոնացնումեն րային ոնսուրսները ադտոտման ծախքերիվրա: վանքովառաջացածվնասի փոխձճատուցման Գրային ոնսուրաների աղտոտումըՀանզեցնում է երկու տեսակիծախ-

բոլոր

այդ

ռուցանիշների վըրա, այսինքն՝ ըստ ճյուղերի դրանք ղարժնել ճամա-՝ Լ ապրանքային արտադրանքը դրելիչ: Դրա ձամարմիշտ կլինի Համախառն հոչվարպնլ ձամսքնրվածծաիսերով: Ջուտ վնասի մեծումյան զնաձճատման եղաեկամտովկամ շաճույթով նակի ցերությունն այն Լ, որ այղ դեպքում ճաշվի են առնվում միայն 4: վելմալ արդյունքի կորուստները: մինչդեո չստացվածարդյունքի ետ կորչում է ոչ միայն Հավելյալչ այլե անձրամեշտարդյունքը: ն Տառայուրյուն Վնասի մեջուքյան որոշումը Բողարկվողարսադրանքի ճիշտ չէ, քանի որ դրանների ոնքնարգեքիցուցանիշներով նույնսվլես դում չեն արտացոլվում կատարված ծախթերը: Օրինոկ, զյուղատընբոլոր մեջ չեն արտացոլվում` ծրի արժեքը որպես բնտլան տնսականարտադրանթի ձողի մելիորացիայի վրա կատարված ոնսուրբս, ոռոզման ջրի տնլափոխման,

է նան ըստ

-

արտաղրական արդյունքը ամբողջովին նախատեսվումէ անմիջականսպառման ճամարչվերջնականարղյունքը 5 անզամմեձ է զուտ արդյունքից: վերջնականարդյունթի այղ առանձնաձճատկութ յուններըդժվարացնում են դրա օգտագործումը առանժին Այուղերի մասշտաբով: Որպեսճյուղան յին արդյունքի ցուցանիշ շարունակվում է կիրաովել ձամախառն ապրան« |. քային արտաղրանքը: Սակայն ձամախառն ապրանքայինարտադրանքի դինա-: է դրանք զնամիկայի մասին պատկերացում կազմելու ճամարանձճրաժեշտ ձատել ձամաղրելիզներով: չնարավորույան սաձմաններում անձրաժեշտ

ճնտե՝ վնասի

Լ

մերոդիկա)՛

:

ությունն

այնպես

յ

արտազատ«

' եծացմանը

`

՝

որի Բվային մեծությունը որը

ՆՈՅ

ընղոնվում

է.

2, ճւ

"

դ:

րն գնաճատվող օբյեկտից

արճանետվ քառ

ի՛-

ամարէլ

Դո5

են

տալիս մնը

ձյուսիս-արնմուտքի գետերըլցվող

Սակայն, ինչպես ցույց

ԽԱՀ տարածքի վրա զտնվող մնացածզե

վնասի զնաձատման մեթողիկայում օզտ

որտազ Կ

ը Հ"

հնչպզեսերեում է բանաձեից,վնա ւ խոավորչէ որոշել նը ջրային ռեսուրսների որակրվրա, օզտազործվումէ այղ նպատակով: Աակ միջինացվածէ ւ բոլոը տարիներում կ ղու նվում է ճաստատուն մեծութ լուն: ԽՍՀ ճյուսիսաընմտյան զետերումճոսք

(ու2/4:1). 5)ր ա

ե

ազի «րքը, նութերի Գրոգ ԳՊԿ ե ՎԼենի ողո վրղ անային մույլ

են

բերվում ճամա

Ի

Ճ.» ԱԱ

դրանք

բանաձեիմիջոցով

ղրա

զատումը ժողովրդական տնտեսույան

Քտնի որ աղտոպը չ նյութերը միմ մյան աստիճանով, ձետւապես նույն դ

գնաձճատվող օբյեկտիզ խառնու նուր զանզվածնէ:

/1ւ-նճըավազանարտազատվող Կյու ցուցանիշն է (Հայմանական տոնն ու-ն

է,

-ը

-ն

նուր Ձիվն

է

որտեղ՝ Լ

.

արք

ձաստատուն

ԻԼ-ը որոշվում է

-

ճետն յալ

-

բանածձլով,.

սանման-

տվյալ զետը լզվո Հարաբերությունը

-

մեծ է մնացած զնտերիճամեմատ: Արուրյան զետում ձոսքաջընչիսարեկ րույունը կազմում է 86,6, ոսկ ամե

րեն

բի

ար Լք տարբերՃատվածների ջրատնտեսական ծրերի ծավալը Լ դրանցաղտոտվածուժ այն տատանվումէ 0,18-3,79 տարբերմեծումյուն, Սյան մնացաձզետերիճամեմատ: Այնու Գոսքաֆրերիտարրալ ու ծման ձնարավո խառ զատվածումտվյալ աղբյուրից արտանետված է,

բ

(ռուբ.տարի)

ֆրատնտեսական նուրղների տարեկանբերվածզանզվածնէ,-

ն

էչ

է

յալ

(ռոննա/տարի

ձաստատուն

չպա յմանական

7-ն

Պ-ն վնասի մեձումյունն

Օ-ն

ռուբ

մար ունի

Դ00

տրտեղ՝

ՄՀԱ

Հետն

Գան ո ումի առաջս ' Ր ար"Իչաե րանամնովՐ .

աղտոտիչնե

Ճամապատասխան աներ: մեած վնասի զնաճատման տազատումից առաչացող ների

արտազատումից 9 առաջացողվնասը ոչ քե նվազեր, այլ րտազ

՛

Մար աղմեա" ց կլիներ,

ճ

տ Ճճրայինռեսուրսների ի թոդիկայում տարվաընթացքու մեծումյունը վնասի ճաշվարկվումէ

Արա տոռիչի ուն հո

մեծ է այնքան լինում նրա

էլ երկրորդ մոտեցման քանակուքյամբ վնաս: հնչպես առաջին, ճետ ղժվար է ճամաժայնել, քանի որ աըտազատված աղտոտի չների զանգվածլ մեձացումը ճանգեցնում է բնականչրի որակիվատացման,իսկ չրի որակլ

Սնն

,

մասնակի

աին Վէույն Պան անը նեութ

՛

արդյու նավետության մեքոդիկա/ճ:

Ճաշվարկման վարկմանմնեթողիկան,,(ասու տնտեսությանը շրջակա միջավայըի՝աղտոտումիցճասցչչժողովըղական ե իրականցվող վնասի զնաճատման քնապածպան միջոցավող տնտեսական ռումների անտեսական որոշման ժամանակավոր տիզավին մեքոդիկան,, /ավսուճետե՝վնասի գնաճառման է նշել։ որ այղ երկուսն էլ աչքի են ընկնում վնասի մեծուՊետք Թյանճաշվարկման պարզությամբե կիրառմանճնարավորություններիմատյամբ: Սակայն, մեր կարծրքովչ ղրանք ճշտումների է. չելիուց ունեն: լրացումների կարիք վնասի զաշվարկման մեթոդիկայի ճամածայն, երբ մեծանում է աղտոարտազատուտիչ նյութերի զանզվածը, ապա նվազում է միավորաղտոտիչի միգ պետությանը ճասցվող վնասի մեծությունը: Այսպեսչ 1 տոննա նավպետույանը ձասգնում է 644 ձազ. ռուրբ., թամթերքիարտազատումը տ ւ ավելի արտազատման դեպքում միավորիճաշվով վնասը կազ: իսկ մում մերոէ ընղամենը ռուբլի: Այսինքն՝ ըստ վնասի

.

չների Աղտոտի

կառուցվածքը: -

ձատկուց յուն

.

ւն)

աս

:

:

`

սեզոնային ղեպքերումվնասի զնաձատման թանի ոը վերջինս կարող է վնասի մեծությու-

ձճետւանքով ժողովըղական տնտեսութ յու-

ուի Ն Ֆրի բազնող նման Հոաբաջրերի

րութՆւննե ը, որի

:

ւ

»

Է

.

-

մեթողիկանկիրառելի չէչ ժողի զանզՉե նետված զանզ արտանետված նը մեծացնել կամ նվազնցնիլ : նորմավորվողնյուժերի վածի Լ ջրաճոսքիինքնամաքըման ձնաըավորույմ յունների ճամաժամանա-

ն՝

ղառ

բոն :

նո

(տս)ծավալը:

այն քանակը, որը 100 Լ ավելի անզամգերազանվում արտազատումների գում է սաճմանայինթույլատըելի արտանետումների Սակայն ՀայկականԽԱՀ-ում, եթե ԱԹԱ զանզվածըաժի ոչ քե 100, այլ նույնիսկ 10 անգամ, ապա այն կճանզնցնիջրային ռնսուրսների խրստ ու ոտման, իսկ լմերում եղի ունենալ անկարող են տեղ ջրամբարներում

արտանետատանվելտասնյականզամ: Օրինակմրանվազ1տ Ննավթամիերքի իսկ սաճմանվաձ արտանետման տումից առաջանումէ 74,0 Հազ. ռուբ,, վնաս: ղեպբում` ընդամենը 644 ձազ. ռուբլու այն էյ որ միանվգ. Է ՀաւարԽղայն այղ մերողիկայի նրունյունն

խիստ վատանում է բնականչրի որակը: Այն նույնխախտման կատմառով) աշխարպես կարող է ձանզնցնել զետի ամբողչ բուսականու կննղանական ձի ոչնչացմանը: Մնը կարծիքով, այդպոսի դեպքում կարելի է օզտվել մրանվագարտանեվնասի որոշման մերողիկայից: նախվաձաղտոտիչների տումների չափից ժոլովըղականտնտեսությանը ձասզվող վնասը կարող է

առաջացող վնասի որոշման ամար անճրաաըտազառտումից ուշ ժեշտ է ճաշվի առնել նան այն ձանզամանքը,որ որոշ աղտոտիչներ են քայքայվում, ունեն ե, ձետւաբար, իրենց կուտակման ազդեցությունը պաճպանումեն երկար տարիներիընմացքում: վնասի զնաճատման մեժոդիկայով Հնարավորչէ որոշել նան Պոսքատոաջացաձվնասը: Նման արտանեարտանետումներից ֆընըի պարբերական վքարներին տեխնոլոզիականոնժիմների տումների ճետնանքով (տարբեր

ման

Լ

են ներկայացնում սպառվող Ծյուղեր տարբեր պաճանֆներ ջրի որսկին: Ռւստի աարբերացման ձիմքում պետք է ղրվի ժրային ռեսուրսների սպառ-

ջանում` 12,1 խմ, Հրազդանզետում այն կազմում է ձամապատասխանաբար 1,7: ն 0,8, քասախ-Աւջուրավազանում`6,4 ն 5,1, Ռլջի Ա Մեղրի զեն 4,1 խմ: Անճրաժեշտէ նկատիունենալ, որ ջրային ոռետերում` 8չ»2 ձիմնականօբյեկտները` քիմրայի, գունավոր մետասուրսների աղտոտման լուրզիայի, լեռնաձանքայինարղյունաբերում յունները, յանձեռնարկու ինչպես նան երկանի, Կիրովականի4ԷԿ-երը ն ՀրագղանիՊՇԷԿ-ը տեղաբաշխվածեն ճանըապետութ յանձյուսիս արնելցում Է ձճարավում: տնտեսությանառանձինոլորտներ հնչպես ճայտնի Է, ժողովըդական

փաստացի վնաս քյան ղեպքում

դժվար է ճամաժայնել:Օրբ

ինքնամ

նյութերի ցանկացած արտա

Լ

բաց

«Աա,

է

,

ն

իոնի

աղ

եյան

տվյալները:

ւ

կածությանաստինանիփոխարենօգ

ումն

ի

ձեռնարկությունըս Հրագոսքիցյապա բանաձեում ն

թյուքիքիս արճազառմանտնո նքե չրաճոսքի ֆոնային

է .-

արիր

ՎԱՎ Ա"կոնցենոըացիան Հում /մգ/լ, /

Ն

Աւ,

տրոլի ո'լ

Է

ն

/կետում/ ՀրաճոսքիՀ յուր

/իմ/ձամ, եմ/ո/, Կար, -նձոսքաչուր

սանում

որտեղ` բ, -ն արտազատված նյութե մնսսը 4աշվարկելըա, ու-ն նյուքո վ զնրազանցող

ե

ըավորուքյունը սբայնաղտո թ.- արն Սեո):էԼ

Հն ունենում ձլւձոսքի որշկի Ժ եյունը վնաս չի կրում: Ասկսյն մենք կստանանք վնասի որոշակի հ տարբերուքյուն վնասի զնա ման մեբողիկայի ձիմքում ընկած

ջոնակի չուր է վերցնում զետից թողնում Հույն քիմիխակա՛ն կազ

Հետ

րում

որ

քանաձեում ճաշվի է առնվում վային զանգվաձը,այլե տարեկ նվում Լ այն մասը, որ չրային մաքրմամբ: Դա կճանզեցնի այնզ նույնիսկ չրաճոսքի

մեթոդի

Վնասի գնաձատման

եղած կապը:

լինելու պա ըը արտաճոսքի զանգվածին ձր

քերի Մեքոդիկայի

վեցման դեպքում ճնարավռը է,

"

ՍԹՆ

իրականում չննըի արտանետված աղաոտը ճաշվարկներում

մլն ռուրլի:

ենք, Վերջինսջկարծում

նվազմանմի-

-

Չ0-

ոոոշման ճամար: Կողյուավնտուդյան

առաջացողվնասի մեծումյան Հաշռեսուրսների աղոռոտումից ՑՓրային յան արտադրութ նաբերական յուն ունի արղյչու վարկումըկարնոր նշանակուժ

տում:

՝

անզամվնասի չածնընունեն ճաշվարկներում մանըակիկիտ

ամննա-

վնասի որոշման յան վատճառով) ներկայումս գնաձճատմ ոն իարղու.ի

ւմելը

մնծ

է Կղզել, քանի ռը է բաղաղրիչները Լրով չես ընղզրկվելչ որը պայմանավորվածՀոսքաֆընտեղեկույյունները աստրնանըընուցազըող վիճակագրական րի աղտոտման դժվար զանայնպես էլ ֆընրո աւլտոտման ինչպես այղ լւգավա յումյամլ: ն. մի շարը երեույցները սոցիալական խատեսվողանուղակի ձճնտւանքննըի

մեղ Ն ավելի քան ծ9ս,7

Լ քաղոքայինմաքրման կայաններում ձոսքաֆըերիմուտքի շըֆտանային ձոսքաջընըիճամար՝ մաքրմաննենմարկվող տվյալեեըը, իսկ էլն նսաքանական ձավալոց, կազձոսքաֆրերի ելքի տվյալները: օլննլով ձանրապետության է աղտոտիչների ու արտանետված աստինանըց»որոշվել :զլտոտման մից մեքողըկայի ձամածայն, Հաշվարկվել աղռանզվածըե. վասի զնոճատման տնտնսումլան կրած վնասի մեծուձաղովրդական տռտիչնեըը արտանետումից ու փյունը: ռարզվել է, որ արդյունաբերականկննցազայինտոսքաֆրերի տ ղայմանվան աղաոտիչ, ձազ, է մռշոցով տարեկան արսանետվել6284 պոասըլազ» սնտեսու Ժ.յանկրած տարեկան որը ճետեանքուլ ժողովեղական

ու

ճոսոաջլերի աղՀանրապնտուց յունում արտաղրական կննցագային է ճիմք աստիճանըմշտելիս նպատակաճարմար ընղունել տոտվածուցյյան

«նաճատման

(իլոճճ`

վնասի մեԱյսվիսով, չրայրն ոնսուըսս"երիալտդտումիցառաջացած ընդճաննրի աղտոտիչ ծութ յունը սնձրամեշտԵ ձաշվարկելարտանետված ծաե ռրտանետոււմների ստտմանայոնմույլատրելը նույ զանգվածի( ի| ) ն միայն աղտոտիչների զերնորմատր վային մուր ռռրբերթույ յամբ ձիմքում: զանաուծը նջ Հո առնել մնասը զնաճատման տընԿճասկլացույ յունը ներառում է ժուլովիղական եռլչստը Լ փ ողոխուձամակարզի էկ ոլ ոգիալան տեսուցյանադանձին մյուղերում մյուններից ռռաջացածամբողջ վնասը:

ջանա:

Լ

ամբողջ զանզվածը, այլ այղ զանզվածի նետվող խառնուրդների Լ զասՏրտղաւուլների չունը: Վերջինս Պաշվարկվումէ բոլոր տարբերում ու յան ն ույ պաձղա օրզանոնսուրսների օգտագործման տատվում ջըրայտն ղեպջում մնաս չի առաՀ ների կողմից: Բնականէչ որ ՍԱ պաճպանման

որոնք ննք այն մասնազետներին, մենք ձճամամիտ Այղ պատճառով է քե արտաոչ ղնել պետք ծրմքում վնասը ձճաշվարկման զտնում են, որ

տն Հարցը

ցանիշների օգնությամբ բացա զորձմանարղյունավետության ուդիները տության բարձրացման Զնայաձ ճասարակակլան ար

Յյան արղյունավետությունը որ

ցուցանիշների կիրառում ամփոփ

ձամակտրզի առ Ցուցանիշների

ման

զամարօզտագործվումէ ցո է ինչպես ընղձանր ներառում

ցումներ,, ) արտաղրությտն

Լ սոցի չչԽԱՀՄ տնտեսական մշակման մեթողականցուցումնե

մասնակի (ւոկալ)ցուցանիշնե

նպվետութ յան բոլոր կող Սակայնինչպես իրավամբն կիցները ճարց է ծազումյթե ին տաղրուրյան տնտեսական արղյուն կալ ցուցանիշները փոխվումեն Ֆոնղատարուք յան բարձրացմաԼ է ամել արտաղ կարող քում եթե աշխատանքի ֆոնղազինված նում ընթացիկծախսերիտնտեսում քացի ղրանից)ընղճանրացնողցո

արղ յու

Ուսումնասիրվող պրոբլեմի յան տնտեսական արտաղրուք արղյ շել մեկ ցուցանիշով, քե՞ ցու կետի կողմնակիցներիկարծիքո նիշ չի կարող ճա բնութագրե

է:

ռարկա

յա Հասարակական արտադրութ ճամարկարնոր է,թե ինչպիս ծ այս կամ այն տեսակիարտադր թողարկվաձ արտադրանքի ծավալ տաղրության մեջ ներզրավվածռ որոշվում է արտադրության տն նման ճաշվարկըկապվածէ ժողո ներում Լ օղակներում արղյուն թյան ճետ: Այղ

.սզան արտադրական ծախ-

տ

ակտաղատտ միֆոլադ վ

են, չեն մեծացնում են

:

րված մասնագիտական գրականութ յան.

գնի

եվ

նաւ

-

արտադրանքի եավալի կրկնաի: ճաշվթրկների՝ վերացման արուդրւ արտաղրական՝ ծախսերի ձաշ-՝ ինչպես ժեքին ճամապատասխանեցմանչ

ցույց ներըձանզգամանիրեն է -. դարձվում` ւէ ուչադրուքյունը նշենքչ-մր ձիմաական ւՆյստեղ "միա՛յն ՋՔ ո-

քի

է

ե

նրա

յան

մակարղա»

է:

վեսաըյայսինքն՝ շաճուքաբերուքյան մալար-

աճղյունավետությունը ճաշվի առնել

աղտոտված ծախսերը:՝ ֆրամաքրմոն

զորեունեուքյան ձեհնանքով աղտոտվել

բացասական ագղեցունում աւ ճոսքաջրերի ճաշվարկներով ՎԷԿ-ի

աոկդս: Մինչղեռ եքն Ճաշվը ենք.

,

Ը

տգզջը

..

`

.

'

`

շաճերի, տեսանկ յունից

-

նավետությունը

ցյունը ջրային ռեսուրսներիվրա /մեր 1985 8չկրել է. տնտեսությունը ժոդովրդական բացթողնմանճետնանքով արդյու վնաս/,ապա ՃԵԿ-ի իրական ԱԳՆ 15,6 մլն ռուբլու :Մ տոկո 66,1 կազմում է ընղամ եսը յան "Անձրամեշտէ նշել Հան,որ ձեռնարկում

91,0

-

արտադրական. ծախ-. բաժանել կրածվնասըե տարբերուք.յունը տեսության անարղյունավետության ճաշվարկ-ըստ աբտադրուը Այսպես, սերի վրա: է ՃԵԿ-ի արղյունավետուքյունը կազմել ման գործող կարգիչ նրեանի դրա

անել գումարից

շաճույքը ձաշվարկված է գործող կարգով ղակըորոշելիս անձրաժեշտ տընժողովրդական ,յմեղքով,, տվյալ Գեռնարկուցյան

ցել

շաձճուքաբերութ որոշակի մեեուքյան շաշույց է ֆրանրա Սակայն կը բարձր մեկ:ուրիշ ձեռ-. ջուր օգտագորհող ջուրը ն մեհացել վագանի առաջին կլինի ,միշտ ենք Վարում նարկության ռան երկորոշելիս յան ձեռնարկու կրած ձեռնարկության րորՂ

այդ

զործունեուը յունից տնտեսական ձեռնարկության) մասշտաբով բացասական ազդենույն արտաղրության արդյունքի վրա չի ազդում ստաորեէ ձեռնարկուքյուն վրա: Օրինակ) միջավայր ի 2րժակա ցությունը

անուղղակի մինիստրության, ստագված

զործունեուքԼ միավոլչման միջավայրիվրատնտեսական "են շրջակա Ծյուդի ձեով/, սպա /չնայած

գուցանիշները ե արտաղրության շաճութաբերուբյան դրանքի յան ազդեցությունը

Լոր

ը

ինջնարժեքի ենինին

ԱՆՐ

անբավարար միանգամայն է ուշա-.. : վարկման կճտտաըելազորձման վրա: արտադրու». մեֆավայրի ձասարակական վրա ւ ղբություն դարձվում. չրչակա Այսպես, ճեռնանքների գնաճատման վրա: թյան բացասական ազդեցունյան Ճամախաոն արտաազգային եկամտի, նքնձողովրդատնտեսակ անմասշտաբով արտաճայտում

'

արդյունքի ստացվող զիաշնհրձիվ .."վում.են արտագրական ձախսերի,Լ որոնց ձիմեսկան քերուքյունմի շարք ցուցանիշներ, Ճաչվարկման մեչ: Են

..

տաց ներում պխովում այղ միասականուքյունը: պատմառով րային ռեսուրսների ն իջեցմանը:.: Ղովրղաճնոնաական տարթեր. մեկարդակներում առեֆճրկվել առար

.

արղյուն մակարդակները` ԷԼ՝. ջերտտվորված | կառավարման ներկա ճաշվարկման պայման-: գործունեության արդյունքը սռացված "աերի-ե՞ղրա շնորձիվ տեսանկյունից ֆրապաճ ծա ը Այղ Էլ Հող. Լ

ծողոլըղաանոեսալան խոլոր

ե

.յալողաան ցուցումներում, «զճագորձվոլ ցուցանիշների, Ճամեզոոզը մեծացնում Ծողա են ըստ ձամար մակարդակների միասնական .. ինքն արտաղրանք

ԼՈՒխ

լ

ՄԵԽԱՆԻԶՄԻ

կենդանի Լ

բնուրյան անօրզանալան

ճան-

միջն նյութափոխանակուք յան

`

որ

ն

շատ

ճասարակության

ճասկանալի է,

կայի ղերը մարդու

սրմանպրոցեսում, բնության փոխճարաբերության մաբան կախվածէ ճենց տեխնիկայիզարզացման մալարզիտելիջների կարղակիցն որոշվում է ղրանում մարմնավորվահ կառավարու արտադրության կարողություններով, մեր փործով դակով, սմեն ինչ բացատրելմիայն ման կազմակերվումով:Սակայն սխալ կլիներ որոնք բխում են դրանց վրաբարդել այն արատները, այղ պատնառներով, վնասակարությունիցչբրզործունեության սոցիալական

ու տեխնիկանմեղավոը Գարցէ ձագում՝ զիտությունն Բնականաբար մեֆ, որտեդ ն ճասարակուքյան ձ ակասության բնուցյան են, արղյոք, Լ ակասության ստեղծված պետք է որոնել ստեղված վինակի պատճառները ինչ ուղիներ կան: Ճաղթաճարման ու տեխնիիճարկե, միամտություն կլիներ լրիվ ժխտել զիտության

ների միչե:

առաջացում: պրոցեսներիըճքացքնարզելակողպատնեշների ու փոխձարաբե՛ Միանդամայնպարզ է, որ Հասարակության բնության են ստեղձել մարդու արտադրա» րությունները որոշակի ճակասություններ ն դրա բնատեխնիկական Ճետեանքկան ու կենգաղայինգործունեության

Գիտության ու տեխնիկայիՊարաճուննյուքականացումը խախտման: ունեդրա ճետւանքովտեդի է գեցնում է շրչակա միչավայրի աղտոտման, ու բարիքներինվազում ե բնական նում բնուքյան կենսածին տարրերի

զեցնել

ըակշռության

ստեղձում եէ էկոլոգիսկան ձավասանը բնության նկատմսմբ, միաժամանակ ճանձնարավորություն, որն իր ճերքին կարող Է խախտման

մեծացնելով մարդու իշխանություառաջադիմությունը, Գիտատեխնիկական

կարգավորումը ն ճոսքաչրերի ձեռացմանտնտեսական Ջըօզտազործձման

83.1.

ԿԱՏԱՐԵԼԱԳՈՐԵՈՒՄԸ

ՋՐԱՑին ՌԵՍՈՒՐԱՆԵՐԻ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ՏնՏենեկնեն

Գ

ձետ

յունը կարգ ձոխճարաբերուը

իսկ մյուս

կողմից` ժամանակ

նե

ն

աղտոտման կա օգտագործմա մի օրենքներ օրենսղ

նաձ

կրճառման շնորճիվ ճնար կորուստների բացքոլումները ( եթե 1988, 1986 Լ

մաց)

-

Չ75-

խմ

ՑԵՑ, Յ61 էր տողնվել ձամսվատասխանարար ք. ոռոզման սեգոնի սկզբից մբնչն ներից մերվել է ընղամենը 70 մլն լլ ն 74 սմ-ով բարձրաչել է լճի մակ մակարդակիձամեմատ: Ավ ծամենսկաշրջանի բյան ազղեցությունը լճի վրա միղմաց

րի

ն

քբերի օզտազործման,ոռոգման ճտմակար

կողմից

ռեսուրսների ռացիոնալ ծգտագորձումն ու կարգավորվում էր ճիմնականում օ յղ մրչոցները տվեցին որոշակի արդյուն: Աըրարատյ գորհման, Սեանի ջրի փոխարեն

ԽԱՀՄ

խորձրղի ընղու օրեն Գերսդույն րյուն ղաբձմում էր ֆրապաճպան վարչսկե

են

գլ նվազեցնել կամ վերացնել ջըտյին ռեսուր զյուղատնտեսուքյան, տրս:նսսպլորտի, կոմուն Սակայն մինչն վերջերս ազղեցությունը: բերյալ ԽՄԿԿ Կենտկոմի, ԽԱՀՄ ինիստրներ

շարք ներ, որոնց ֆըապաձպան միջոցտռում

ղունվել

են

ենայողաբար

հնչպես նշել ենք աշխատանքի սոռսճին

նության սխալներից: Դա նշանակում ե, որ չունի Լ կարելի է ճասնել գիտատեխնիկ ճետ անքով առաջացոդ բացասական ձնտնան

ըն վելանտեսվել են բնումյսն պաճպանությ էկոլոգիական ճավասարակ շոուքյան խախտ քյան ինդուստրիալ զարգացման ընղճսնուր տնանք,այլ ծնվում է էկոլոգիական, տեխ

կան պրոցեսներ, սարքավորումներ չեն

չեն եղել,

ճ նա զիտելիքներ,միջոցներ, տեխնիկական

նշենքչ որ էկոլոզիական ճավասարա Թյունն ունի ինչպես օբյեկտի, այնպես կոդմից արդյու նաբերական օբյեկտների վա

նից:

նության

ի

նրանց մաքրուքյան

պաճպան

կան

ուստորեն պաճանջները:

-գՉ6-

անտեսվում է,որ

սոզիալիզմը պայմաններո

տնտեսության զարգացման ման ն տվյալ ռեզիուր ժոլլովրղական գու ցսնիշլուծումը ձարցի էլ տնսեսականտեսանլյունից ների ճետ: Այղ պառմառով ե սոցիալաառնում ձասարչկությանէկոլովլիսկան միշտ չեչ որ ձաշվի է

ու յին ռեսուրսների ռացիոնալօզտազործման

կան

են

զործում, ջանի ոը արղյու ճոսքաջրերի քացիողման աղտոտված նաբերան ճոսքաջրերի օզտագործման ռացիոնալ չրի յուններում ձեռնարկու ու ղըսնց մաքրմանու վնասազերծմանձամեր պաճանչծամալի կրճատման ջուր ստանալու ճամար զերազանցում նեն խիարմ զզալիորեն վող միջոցները են ճաշտնճավարար ձամսՎակ ղեռես Պլանաւյորմոն ծախսերին: պաճենջվող կամ նոր վի աոնվում էկոլոզիական պաճանչները:Այսպես, արտաղրուրյան է ըողարկվող գնաձճատվում արղյու տնոեսական նավետությունը տեխնիկայի ծախտեսակարար ծավալի ն նրա արտաղրուլյանվրա կատարված արտաղրենքի է ջրոալաձպան չէ, քե ինչպես մրջոցառում ների քերի գուցանիշով: Պարզ ն արտադրության արղ չու նավետուլյունը կատվում ջրա սոգիալ «տնտեսական

կազմսկերլունյունների

ու

ների ըրականաըմ: ն ձարցում Երղյուսաբերական զ յուղատնտեսական շանագրգոձնոնարկությունների, շինարարակս Ն վածումյունը մեձացնելու Արա... չ» 3 հրոք, ներկայումս ստեղծվել է սյնալիսի մինակ, երը սրտաղրական են ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օզտագործօբյեկտները պաղասխւնատու շաճագրգոված մեն ճամար, իսկ տնոեսապես օրենսղըականակտերի խսխտման

կենցաղային

են ամել սրնորմատիվներից: Դրա ճետնա՞նքովշարունսկում մապատասխան ն րային ղդեսուրսների ձոսքաջրերի ծավալը տեդրականու սսարնանը: Դա րացստրվումէ ձիմնալանում նրչնով, որ Ղեռնս աղտոտման մըջոցառումէ ներգործում Ը նաղաձպան ,չՏնտեսսկսն մեխանիզմը մույլ

տակ ունեն

ձետնանքբացասական նմազեցնելզորձող արտաղրուքյունների ստայված վերոձիշմիջոցառումներից ները: Օրինակ, չնսյած ջրսպաճպան ֆրի ընկնող սպառված յալ աբղյունըննրին ղեոնս միավոր տրտաղրանքին ձաէ ընդունված բարը Լ արտազառված ձոսշաջրերի ծամալը զզալիորեն

նքի տեսսկարար ջրաարտաղը: ցիմիսկան մաքրման, կրճառւլել է ըքոդարկած ն ծավալը: ձոսքաչրերի բացշողնված սպառմն Սակայն ներկայումս ձեռնարկվող միջոցառումներն առավելապեսնպա-

նը,

Սեանա լճի ալակաձնկոյուղու ձյուսիսային ճատվածը: միջոցամի շարբ ֆըւշպաձպանման իրականացվող Հանրալնտունյունում օգտագործ» մեջ արդյունսրերուքյան չնորգիվ իրակա ումների Լաշման ված ջրի ամելի քան ԵՅ տոկոսը ներկայումս բաժին է ընկնում շրչանաու ռու կենջաղային ձոսքաչրեր ջրամատակարարմսարղյունսբերական Լ Փիգիկաէ կենսաբանական ենբարկվել տոկոսը ընղձանուր օսվալի

ձանձնվել

`

Հնարավորու

առ տնտեսագե

մո

ն

-՛Չ.

ճոսքաջրերի բացրողնմա աղտոտված

սաձճմանման ն ըռնացնել Կորմատիվների ճանն այն է, ոչ որ վաղ սնցյալու

վել ջրային ռեսուրսների ռացիոնալ օ նրանք մերողների կատարելազործմանը: հ ջրասպառման ձոսքաջրերի րացլող նման ներում կարող է գործել մչսպառի ալ այսինքն` տնտեսականմերողները չեն կ ման պրոբլեմը: նրանք առաջարկումեն

Սակայն որոշ

ձամար:

թե՞Լրացուցիչ

նման կող

մաններ, որպեսզի ներփակջրամատակ րոբլեմները ձեռնարկությունների ղեկ պես մտաճոզում են ճիմնակսն արտաղ Այա քե ինչու տնտեսագետների մե ռեսուրսների ռացիոնալօգտսզորձն պանմանգործում արղյունաբերական ձե շինարարուքյան ն այլ կազմակերպությ րացնելու նպառակովւնձրաժեշտ Է ջրա ձամաըվարձ սաձմանել ՛: Դա ձնարավո ծախցերիմի մասը գզել անմիջատեսչֆր մակերպությունների վերաբերմունքըջ նկատմամբ, ձնարավորուրյուն կտա ձեռ նում Ճերղնել տնոճաշմարկիտարրերնե ինչն է նրանց օգտակար՝չրասպառման շնորձիվ կրճատել բարմ չրի աղառմանն վճարումներ կառարել

ռեսուրսները վրա: Այս Ճարգում որոշ տնտեսականմերողներից: Անձրաձեշտէ,

վին վերացնելու իր գործունեության

տնտեսականմիավորի Գամար շաձճազ

տեգիայի մշակումը, որը

ներղաշնակ տաղրությանվերջնականնպատակը,իսդ Գյունը Լ զրտատեխ նիկական առաջաղլի սոցիալ-տնտեսական պաճանջներիբավա Ուստի էկոնոմիկայի ն ջրային ռես վորման ձամարկարեոր նշանակություն

ու մարդու բազմակողմանի

թիչ է օգնել ձավալի Արծատմանը

Հոսքաջրերի քացլողնման արղարագրել:

աղտոտված աստիճանից,արտանետվող նանյ«նկախ ձոսըաջրի աղտոտման 2-8 տուգանչասով կոպեկի Պաշվուլ ճամարխմ-ի ճոսցաջրի բազբողնման տավերցնելու ջուր ֆրմու:լից լան Վալատակով ցի սաճմանումը: Արտաղը նը նարերուբյան մեջ արտադրական ղեղքում ել րիֆի բարձրաչշան կոաճում է: երնանում ճրինալ, ճամարսպառվողջրի ծավալն սլատակի ճաշյանըտրվող ջրի տսրիծը միջին մունալ ջրմուղից արդյունաբերու արդյունաբերուինքնարժեքից, վով 2,5 անդամ բարձր է ջրմուղի ֆրի 3 անզամքանկ ե տեխնիկլական ջրից, սատրվող խմելուջուրը

արղյու

-

բյանը

', կոմունալ ջնմուղից կայն չնայած այս ամենին երնանում 12 տոկոէ ա նել 8. ճամեմատ, ցսե ջրի ձավալը 1984 վականին, ծավալը այդ ընօզտագործման ջրի տեխնիկական երք ղեպքում, այն ով, ստա»

քացքում փոփոխուքյանչի ենքարկվել: նե ծավալի բացթողնման Ոչ ոք չի ժիտումֆրասպառմանճոսքաջըրերի ն նըղերը ջրային ռեսուրսների ոսցիոնալ օգտագործման նորմստիվների Է, չըասպառման ության ճարգում: Ակնձճայտ որ պաճպանուրյան պաշպ րանց մաքրության ձամար վճարը կարող է ջրային ռեսուըսների պաճպանմսն ման ւ սաձայն երբ ղեպքում, ծառայել միայն

տնեական Ի լծակ առաջավոր մնվածամար, նորմատիվներ

տեսակարարֆրասպառմսնՃոսքաչրե-

են

ա

ն

արտանետումների վնասակար կա վերաձսկողություն րի Ճեռազմսն ը մաթրմ ան միջոցներ: ձոսըաջրելր վրան տեխնիկական ճաշվարկման վածի զա՝սդ ձամար: Լիկվիղացման վնասակարարտանետումների ն ղըւենց մաքրուրյան օգտագործման Ղացիոնալ ռեսուրսների ին Գրո) ղեր են խաղում նան տարեյան գործում ներկտյումս որոշակի -

պաձպանութ

են. պետական ըյուջեի սակ" լծակները: Տնտեսականգործող մերբողներից Ֆինանսավորումը, մասնակի լըիվ կամ աճպան մրջոգառումների ճաշվին Ա4Ա: աշվին ֆըալավ

պայմաններոմ ն կոյուղու ճամւկարգի Ճիմնական ջրամատակարարման վարկ արատմադրելըչ .

ճամարարտույալ օք յեկտների շինարարության ջրատնոեսական ի

ւ

ցեղա՞ դիմաց չվճարելը, կոմունալ ջրատարիցչուր վերցնելու նման ճշմար վճարի, ինչպես քսյի ն մսքըմսն կայան Հոսքաչրերի րացնող չեն տվել զանձումը: Սակայն ղըանք ցանկալիարղյչունբ Կան է Օ.Լացիսը նշում քոնի որ, ինչպես իրավամբ ւ 4 չէին ել տալ, ամբողջ մեխանիզմումներղնել տնոճաշվարոչտնտճաշվարկային չն շվար է Ենօզուտ

ծոնղերի

տուզանքների կարող

չ

Քո

ճ

,

,

/

Ւ:

վերջին Մինիսոըներիխորճրղի եո Ի"Տ ընդունվաձ դարձվում ուշաղրուքյունը որոշումներում տարրեր:

ձրն

տ

ս

ն ԽՍՀՄ

կողմից ։

կ

մ

տարի-

ճիմնական

ճերին

է

տնտեսականմեքողների վբա: Օրիընուբյան պաճպանուբ յանկարզավորման տնտեսականլեսկները ռեսուրսների ռագիոնալ օգտազործման Կակչ ընական '

՝

.

-

ՉՔԵ-

'

դերի բարձրացմանն էր ուղղված 1979 ք. ԽՄկկ կենտկոմի Լ ԽՍՀՄ Միյան նիստըննրիխորձրդիչջ Պլանավորումըբարելավելու ն արտաղրուք արդյունավետութ որակի բարձրագման վրա տնտեսական յան ու աշխատանքի մեխանիզմիներգործությունն ուժեղացնելու մասին, որոշումը: Որոշման մեջ նշված է, որ արտադրանքի ինքնարժեքիզաշվինպետքէ վճար սաճմանել ջրատնտեսական սիստեմներիցարդյունաբերականձեռնարկուայն ֆոնղերի թյունների վերցրած ջրի Համար,կրճատելարտադրական են տրվում ֆոնդերի դիմազ վըցուցակըչ որոնց զեուլ արտոնուց յուններ մարմանձամար:Մեր կարծիքով, այդ վերաբերումէ նան բնապաճպան երն տրդյու՞ Է տալիսղրակտիկան, ֆոնղերին, քանի որչ,.ինչպես ցույց ստիպ» մարմինների յունները վերադաս նաբերական ձեռնարկութ այն ղ չե վաձ են լինում կառուցել մաքրմանկայան, Կ Զանագոըեվում,պազայնգորձոզ կարգի

«ոճանջով Կքերում րե ՀամարՖոնդավճսըչի Դոնդերի Կրթ ոզուոող» կառսրգում) սականցուցանիշտ որ կուն Հե Բնա նի ազգումռնարկուք շաձճագործում առկայությունը: ավելին, վրա երի ար

թ

" նր

ուն

նչ

եք

դեռ

են

յունները

ապա ստիպվածլրացուցիչ ընքացիկ ձախինքնարժեքի կատարումչորը մտնում է թողարկվող արտադրանքի է նե. վատացնում տնտեսական գուցանիշները: ությունների ձեռնարկ ԽԱՀՄ Գերագույն խորձրդի 1985 ը. նշվում /ճուլիս/դրոշման մեչ ն այլ է անտեսական, կարիրավական է, որ անձճրաժեշտ կագմակերպական, ն ռնական գի լրացուցիչ միջոցներ ձեռնարկել բնության պաճպանության

բնապաճպան ճիմնականֆոնդերը,

քեր մեջ

են

օրենսդրու ռաղիոնալ Լ օդտառռրծման օրտսսդր ը

ռեսուրսների ըեշնը

քյամբ:

ս

յան կիրառման ը

յունն այն էչ Այդ որոշմանսռանմնաճատկութ

ուղղու-

ՂՂ

շնշտը դրվում է`

որ

մեքոդների վրա: Դրանքեն. տնտեսական շրջակա միջավայբիպաճպանության ւ բնականռեսուրսԲարելավել շրջակա միջավայրի պաճպանությանն ուղղված միջոցառումների պչանավորումն ների ռացիռնալ ռզտագորեձմանն տերեսական իքանում ւ ը : մյա ւ Ջ րն ԻՆ նասե ւ ն : ր : ՄԱՆ |

"բ, ԵՆ"

ու

տ

- հր ջր թ Աի ըկարա աո ոգի: ոն Արոն Է, միժոցառու քնապաձպան արագագնելու ձեռնարկել

ռացիռ նալ Միջոզներ տնտեսական

ն

տպ

ս

ԲՅՈ

րի պատժառած նավետուք չրչակա միժավայրի աղտոտման ը վնասի որոշմանկատարյալ մեթողների մշակումը մասին ծրենքի ձամաԽՍՀՄ պետական ձեռնարկության բ

արդյու

ձայն, բը

ոն

յան ե

(միավորման)

մի ոցառումնեքնապաձպան կողմից իրականացվող ժեռնարկության :

իիր ոզեվելու Տանմիոզայըի փոխձաթուցն ՎՈՔլիովին 11" ա

իրԳուն ամար

ձեռնա

Պո

ը

է

ը

յ

Գա

լարեր ուկակի ա

Լ

-

սեփականմիջոցների ն ընապաճպանիրագործի միջոցառումներ ծումները մի ջաշը ժսկա՝ ծեռնարկությունըէ Հատուցի ու վարկերի ճաշվին, ոչ ն քնական վայրը ն: նյութական վնասը տնտեսությանը ճետւանքով-ժողովըդական պատմառած . յան. օրենսդրությունը. յուն կրի՝ բնության պաճպանութ է պատասխենատվութ Մ :

"

տոկոսով նը վազն15 տոկոսով: տ ու Ցրային պաճպանման օգտագործման գորսուրսրի ինչպեսարդեն նշվել է: կարնոր նշանակություն ունի ջրօգտատնտեսական զարզավորումը:Ճրային ռեսուրսները թնության անե, ի տարբերություն շրջակա միջավայրիմյուս ոեսուրսրի օգտագործումը մինչն վերջերս անվճարէր, որը ճանէ տալիս պրակտիկան, զեցրել էր ղրա շռայլմանը: Սակայն, ինչպես ցուց խոշորամասշտաբ ։վայմանխերումջրային ռեսուրաներըղաարտաղրության

ռե պետք ուր Ն " օզոազործելու.. ռացիոնալ աղօորելուռեսուրսները Գոն :

- ունը խախտելու ճամաի:-.-..

ՀԱՈՈՆՄ

ԲԼՈԳ

որոշումների պետա» 1985 թ.(ապրիլյան) ռԱւոՒԳ929.8,(ճուլիսյան), շարունա- . օրզանական մասինօրենքի: (միավորման) "կան: Ժեռնարկուք յան. ն

չ

ուցիոնալ

տ Ն ՐՆ քնա ել

է

ն ԽՍՀՄ 19888. ԽԱՀՄ-Կենսկոմի են կազմում Մինիստրների բնության. ներկայումս " կությունն դարում անսաձմանափակ պարգելինելուց: բնուրյան պաշպանության ընդունած ձատուկ Ճիմնվում միջոցառումների` աղքյուրից "խորձրդի՛ ըանց որոշումները`. ,,նրկրում օզտազործումը ն ա այն ծամավլատասխան զործիարմատական տեղափոխման, մընչե ֆրի վերցման վերակառուցման մասին,, նըկրում՝ ֆրային ՝ վըա: Զգալի աշխատանքկատարվում Ջուրսների օգտագործումը քարելավելուառաջնաճերը միջոցառումների որակիքերելու իրականացման են

դը-

է

ոե-

ւ

,

:

դրա

սպառողը

է

նաե.

Ն

ԱՂՈԱՂոՒՄ

ՆՄ Կոր: մյուսը մեկ ֆրավազանից ձոսքի ժամանակի բնական կարգավորման պասին: նշվում էյ որ ընապաձղան զորձունեունյան պրակտի». ֆրի տեղափոխման, բնականֆրերի մաքրումյան պաճպանման ՀՈԱԿֆրոշումներում ինչպես տետեսական մերողները: Տնտե». կառավարման "կայում 8երազնաձատվում "են ճամար: ձեռչ. ու քացակայութ լծակների իքանննրի յանպատճառով Ցրային ռեսուրսների օգտագործմանձոսքաջրերիքացիողմանճամար ԱրՅԵւ

ն

ըստ

նաւ

ականգորճուն

ն

չենիրենց պետք Համսպատասխանի չըային ռեսուրսների սաճմանվուլ վ ճարը երկրի «նարկություններն կազմակերպութ յունները շաճազրզոված ու օզոսգործ: նրանցմաքրունյանպաձպանման ռսցիոնալ օգտագործման տրամաղրվոլ քնական ռեսուրսների կոմպլեքսային ռացիոնալ խնդիրներին: դրվու' էլ ինդիր. է մամբ աղտոտիչների կընատմամբ: ձավալի Դրա ճամար ն ինքնաֆինանսավորման փոխս- Այն սաճմանվում ելնելով ճետնյալ սկզբունքներից. այնբանին,որ լրիվ տնտճաշվարկի ձամաժողովըրՀ ֆըային ճասնել ստորզետնյա) ռեսուրսները (մակերեսային սեր" վերջնական աշխատանքի միայն արղյունքները յուն դրվող յուններին տրվում Փեռնարկուր յունների դական սեփականութ ձեռնաըկութ լինեն բնտռաձպան ճամարվմարումը տորենշաղկապված միջոցառումների անցկացման արդյու- օզտագործման,րային ոեսուրսների օզտազորեման ապաճովելջրակատարվում այնպիսի չափով, որ ճնարավորուլ յուն օրենաղրության մյուս լինի. ընապաճպան: ջրավազան ջրի յին տնտեսուփյանգարգացումը(մեկ ֆրավազանից շաճազրգոված կիրաոմամբ: `

ու

է

ն

ն

ւ

1.

է

են

.

մեթողներից կառավարման վարչական Բնավաճպան. զործունեութ-յան Է

նն

Լ

է

'

"

Մ

:

ն կազմակերպութ յուններից /

ձախսումը կրճատելառնվազն ջրի տեսակարար ղրանքին ընկնող :

-

տոկո-

ԽԱՀՄ-ում

ն

բոլոր

2,

կոլեկտիվ աշխատավորական վուրաքանչյուր ձետ,որպեսզի նավետության

տ

ՏՈՅ

է ձեռնարկուձամարնախատեսվում մեթողներինանցնելու տնտեսական իջեզնել բնականռեսուրսների ու կազմակերպումյուններին յուններին միչավայրը աղտոտող նյութեր արտաինչպես նան բնական օգտագործման,

տա

եկակառուցում ե այլն)» 3. նորմատիվային ֆրամբարների մուտների ապաճովում: ճամարսաճմանվածվճարըպետքէ ճնարավորութ յուն Ճրի ե կառույցների շաճագործնաուցոԼ ֆրատնտեսական ու ան ոնելով ջրատընՀ ամորտիգացիոն ծախքերն ճատկացումները՝ (ճաշվի նշանակությանֆոնդերի ղիմացկատարվելիքվճարըֆ,ն տեսական ապաճովել մյուղի ընդլայնված վերարտաղրուր յունը:Տեսականորեն,ջրի սպաոման սաճմանվողվճարըկարելի է ներկայացնելորպեսմեկ միասնուճամար թյան երկու մասերիամբողջություն. 1, վարձ բնականչրի օգտագործման որակի ջուր Հասցնելու ու ճամապատասխան Ճամարն Ձ. վարձ սպառոդին բերելու ձամար:

տեղափոխում,

օգտագործման

ճամակարգերի

ընդ որում Կոխստեսվում ծի Խո նորմատիվներ, նետելու ճամար տույժի վճարման քույլատրելի արտանետումների աղտոտող է բնականմիջավայրը նյութերի կոլեկտիաղտոտման նե վթարային ճամար գերազանցման (որտազատումների) տնտճաշվարկային եկամտի ճաշվին ձեռնարկութ յուն-

միավորումներիցչ Վի նոր զանձելբարձըվճար(տնտեսական ներից մատիվիբազմապատիկ չափով): իրակա» ն (տնտեսական միջոցառումների է տեխնիկական նախատեսվում մեջ միավոր արտա 19908. արդյունաբերունյան շնորձիվ մինչն նացման

ձախսումը՝առ ընկնող ֆրի տեսակարար ԸՄ սով, իսկ կոմունալկարիքներին

ւ

`

առաջինբաժինը կրում Վրեօգտագործման

է

բնույժ: ռենտային

Այս-

ռեսուրսների ցատեղ պետքԷ ճաշվի առնել նան տվյալ ռեգիոնի ջրային տնտեսության պաճանչըսպառվողֆրի որակի ն քանանակը ն ժողովրդական

ոս-

՞

ա

-

րավոլ: է կատարելմոտավոր, այն էլ ճատուկ ուսում սասիրուրյան ձիման Լ ժամանակ է պաճանջում, իսլ շատ ղեպքնվրա որը զզալի աշխատանք հում` յն որոշակի նշտությամբ անձնարինէ ձաշվարլել: Անձրաժեշտէ ձճաշվրառնել նան այն ձանզամանքը,որ միւնույն քայամբ ե այլտոտման նույն աստիճանովՀոսքաջըերի Դասցրահվնասը նակուք Վերջինս կախվածէ «Վոլ, զգալիորեն մոմյանցից կարող են

Գրականությանմեջ ձոաքաջընըըբացմոդմանճամարվճարիզանձման վերաբերյալ առաջարկվում է երնք մոտեցում: Առաջինի ճամածայն, զանձվու վճարը պետբ է սաձճմանվի այնպես, որ փոխճատուցիջրային ոնսուըսվնասը: Դա կապտնտեսումյանը ձճասցրած ների աղտոտումըցժողովըղական առաչ ճետ: Է բացմողումից Հոսքաջըերի վաձ որոշակի դժվարույմյունների ն է վնասի ժամանակակից վիճակագրական ջսլող մնքոդը բարղ ձաշմարկման կյանքում կիրառելի յունների պայմաններումայն տնտեսական պեղելլութ են չե: Ազտոտումըցվնաս կրում ժողովրղականտնտեսումյան բոլոր 411ե բնազավտոները: Դրանցում վնասի մեծության :աշվարկը Ծյուղնըը

միջոցները: Համարպետպլանի կողմից նախատեսվող սուրսներիպաճպանման

:

ն տվյալ ռնզիոնի ջրային մաըրման ձամարպաձանջվուլձախքերը,

կույ յունը

օգտվում Լ տնտճաշլարկայդս ջրատնտեսական ձամակարզից յաստ է Ցամապատասխան մակերեսայինջրի ձամարալս վարձ: առաջարկում են վարձ ոնչպես արղեն նշել ենք, տնտեսազետննեըը քանի որ այն սաճմտնել ռան ալտոտվածձոսոոջըերի բացթրողման ձՃամաըր, է ճնտեանքովժուլոաղտոտմանը, որի ծանզեցնում ֆրտյոն ոնսուրաննրի վնաս է կրում: վըըղսկան տնտեսու յունն ամենն տարի ձճսկայական Զնայած ճոսքաջրեցըճեռացմանճամարվմարելրության ձամարյամրատեսակկարծիքին, ղրա իրականացման ձամաըաղաջարկվող ձւերը ն մեեն: Տարաձայնույյունները Ճիմնականում մսրարնրում ցողները բազմազան են նրան, Սե ինչը ընդունել վճարմանձիմքում` ճոսքաջընըը բացժողման վնասը, «ոսբաջընրի զետւանքով ժողովըղականտնտասու յմչանը ճասցրած

հնչ վերաբերում է ջրի օզապգործման ձամարսաձճմանվող վարձի նըկմասըկ, ապա ՅՕ տարուց ավելի է, որ մեր երկրում ֆրի օզտազործբորդ ման, ՀոսքաջընրիճեռացմանԼ քաղաքային մաքրմանկայաններում արտադըականու վննցադային ձոսքաջրերիմաքրմանճամարտարիֆէ սազմանվել այնպոսի չափով, որը Հնարավորություն է տալիս ծածլել կոմունալ ե ֆրմուղ յունների կատարտծծախքերըւ ստանալնորմատիվատնտեսութ յին օգուտ: թ, արդյունաքնրական Մինչւ ձեռնարկութ յունները բնականջրային աղբյուրից կամ ջրատնոնսական ձամալարզիցօզտվելու ճամարչերն վճարումջ 1982 8. սկսած, երե արդյունաբերական ձեռնաը-

կը նլատմամբ:

՝

Աչդ գ միչոցները::

Կա

ն

ալի

Ա որ»

ծախսումնե

աճը

ո,

ամա պաճանջները:նթե այդ նպատակի աղտոտումից լինեն, ապա բնության տնտեսական զար սություն կառաջանա միչե: պաճանչմունքների սոցիալական միջոցները չեն կա թյանը ճատկացվող են ստացվել միայն նույն դրանքկարող

ըարենմիջավայրի պաճպանությանձ

ձախ րեն ձիմնապվորված ձասարակական թե ինչպես նում է, որոշել այդ զու շրչակա միջավայրի վաճպանությանըձ

-մից նախատեսվող

(16-15)

այն է,

ձամակարզերի ծախքեր շաշազորեման հր դըա միջոցով կարելի ծախքերը:Հաշվառմանճա ֆըապազպան միայն ընքացիկ, այլնւ միանվազ, այ Որոշ տնտեսազետների կարծիքով, ճարի սաճմանման օիմք չեն կարռղ ծ զովըդական տնտեսությանըճասցրա ծախ րի մաքրմանճամարպաձճանջվռդ վմարը շատ` ծ ֆրի ճամարսաճմանլլող նի ն երկրորդ, այղպիսի մոտեցումը, ընդունա ռեսուրսների ինքնամաքրման ների պաճանչը,ջրային ռեսուրսներ քով, միշտ չեչ որ կարելի է տնտես մար վնարի ճիմքում առաջարկումեն տարում ջրային ոնտուրսնե

իրականացմ Ճ պան. միչոցառումների թյունը: Այս վճարիմեձությ դեպքում Լ շրջանա մաքրմանկառուցվածքների

լությունը մատչելիուք յանյպատմ մեչ է: կրա Հիման վրա ճեշտ է Գաշ

Ղեզիոնի յուրացման աստիմանից, ար կերեսային ջրերի ձավալից, ղրանց Երկրորղ մոտեցմանՃամաձ ա քողեման ղիմաց սաձճմանվող վճարըպե տուցել ճոաքաջըերի մաքրմանճամա

-

ը քոնի չրութ

մե

ճի

յչ«.»

սաճմանումն է," -06-:-

նր"բ

`

արման

անման

միտում

ունեն:

նան այն

շ

ջուրը

նույն

ու է ունենա

ջրատա վարծի տ վարձի

քնոզավառներիջրապաճովվա թյունը ռալ կենցաղային տնտ մեջ ճնարտվորությունկա անցն

ուրը

պե պեսք

վումչբե ինչու

նման ճա ճամաձայնվել

ճիմքում ա վճարի տարբերալման քանակական ձար տագործվողչբի

ման

ճամարվճարիտարբերալմ նաբերության ն կենցաղայինտն

նել

ճանղամանքը,որ զ միութենական պետական բյուջեն ռեզիոնի ջրապաճպան միջոցառու Պետք է նշել, ռր լուրջ դ

ձոսքաչրերի

է

Ճոսքաջրերիծավալը Ղրա ձա ճանջներ են ներկեյագվում մաք նը զուզընքաց բարղանում է մա ման, որի ճետ անխզելիորեն կա 0.Մ. Վորոնովայի Ճաշվարկ ներո մաքըմն տեսակար 2,3 անդամ`: Հետնարար ջըօզտ ված վնճարի արղի մակարդակըկկ մի աննշանմասը, այն ձախբքերի լու օբյեկտների ջըապաճպան

մաքրվաձ ձոսքաջրերիմնացորղ

էրիվ'(վերչնա

չի կատարվումարդյու

ե

Ճոսքաչրերի

ԱՀ-ում

ներում,

Քյոկնեջ

չըի վճարմանչափը Ճն նույնիսկ արդյունաբերականու մաքրմոն վրտկատարված ծախքե ճոսքաչըի մաքրմանվրա կատար Սակայն ձանրապետությունում ջ բացի վերոճիշյալ ծախքերից,զզ ռեսուրսների ուսռւմնասիրմա կարզավորման ճամար: զգալիորեն բարձը Են արդ յու նա որոնք տատանվումեն 11-20, իս ԹԱՀ-ում

աղտոտման ղժվար է

մի պան մե. կլինեն իրականացնել ձեռնարկությունները շաճազրգոված ծախքերըձաձկվեն ջոցառումներ, երե դրանցվրա կատարվող ԿՆ տնտեսումիզ: վմարի ոզբայի ստղ անչրքող տեխնոլ Հոֆմանը զրում է» չրի օզտոն ճիմնականպատմառը նտե անկատարելիության անի բշԼ խանիզ տնտեսակա : Հայկական այկ եվ, իրոք, ճամարցածը վծարի զործման

ե

2» նասիրու օգտազործման Բոս

ճիմնական Ֆոնդերի «մՊը՞ մեչ ա «ԻՔ աան արարեր չ

նն տալիս մեր կողմից կատարվածնում հնչպես ցույց սաձմանւ ջրերի ներըչ Կտորզետնյա մակերեսային են ն չեն նպաստի չրանշված չափերըզզալիորենցածր ված տարիֆների ն պաճպանմանը, յին ռեսուրսներիռացիոնալժգտազործմանը

զործմանզորձում:

զերազանցումը

նյա

: ջրի ճամարվմարել 1785 կոպեկ ճամակարզե-, ՏարիՖի չափի որոշմանձիմքում ընկած է ջրատնտեսական րի ինքնարժեքը՝ընժացիկ նյութական ծախսերը Վո այդ ճամակարզերիմտնող բոլոր տիզացիոնճատկացումները, ը ու Համար ըը: պաճպանման կտատրվա ըրի ուսումնասիրման, զնաձճատման ըԸ նորմայից ավելի չուը վերցնելու Աաճմանվաձ Ց անզամավելի: Վճարի 4նզապատ են պարտավոր խմ-ի ճամարվճարել խթանիֆրի ռացիոնալ օգտապեաքէ ձեռնարկ ութուններին

պուցյունները, են 1մ՝ -ի պցրտավոր ճամակարգերից) ճաշվարկովզործող ֆիատնտեսական նան ըս1984 է սաձմանվել 0. տարիֆ Ճապմար վճարել 0,84 կոպեկ, իսկ Քե այն արղյուբանից, Անկախ ջրերի օզտագործման տորզետնյա ճամար: են անմիչականդրեն նաբերականձեռնարկությունները չուր վերցնում են 1 մ` ստորզեսջըմուղ տնտեսությունից, Թե աղթյուրից, պարտավոր

ն

կազմակերկոոպերատիվ յուններից) մի ջանտեսական (բացիկոլտնտեսութ են տնտեսական վերցնում որոնջ ջուրն անմիջականորեն

ձեռնարկությունները,միավորումները, Հասարակական, արդյունաբերական

վարձ սաճմանվեց: ջրի սպտոման թ. մակերեսային մար մեր նրկրում ԽՍՀ-ում այն Հայկական է ըստ ֆրավազանների։ նրա չափը տարբերակվել

ու

:

մար: ձապաճպանման ջրերի օգտագորեմանաղտոտումից Մակերեսային

Էղաոոման

նորմատիվները: նավորել չրի որակի սաճմանվաձ պաճպանման ամար պաձանջվողեսխցերիմեՋրային ռեսուրսների ձոսու կոմունալ-կենցաղային ձությունը կախվածէլարղյունաբերական տվյալ ռեզիռնի չբային ռեաստինանից, քաջրերիծավալից ն ընդունակու մակերեսայինչրերի ինքնամաքրման սուրսների քանակից, են օզտազործվելու ն ճամար նպատակների քյան չափից նրանից, թե ինչ ձաքե՞ արտադրության ջրամատակարարման, այղ ֆրերը՝ բնակավայրերի

Ն րարմանձամակարգերի

այղ

յա արդյունաբերու

եղանակովբավարարել

ն

չրի նկատմամբ,իսկ այղպիսի ճնարավորություն անող պաճանջմունքները

ճամարվճարի տարկենցաղայինտնտեսությունը չունի: Վրօգտագործման Լ մակերեբերակումը մեր կարծիքով, պետքէ տարածելստորգետնյա քանի որ սային ջրերի վրա, ձիմք ընղունել սպառվողչրի որակը, Դըեն ծախքերըզգալի չափով տարբերվում միրանց սպառմանտեսակարար նան. չափը անձրաժեշտէ տրոճել ,

ըստ

նույն ջրավազանների՝

պատճառով:

ների

:

մ

-.

արտաղրակա

անտեսումից:

է,

չձանդիսացողատուկ արանք նը:

ձոսքաջրերի մաքըմանծախքերին: կենցաղային ճոսքաջըի վճարը անգամպետք ե

Մյուղերի: մյուս ժողովըղական-տնտեսության

կողմից թողարկվող

մհեչե

քանակով:

Սակայն, Գ.Վ. Շալտբինի կարձիբով, շրջակա միջավաչըի պապա նման տնտեսական մենանիզմը այղ արտող տասիզմը վոնելի է: Սա գտնում է, որ արտողատումղ կ վիճելի գ որ վրա կատարվուլ ների կրճատմաննուղլվաձ միջոցառումների իրականազման ծախքերըտըմեր չնն ստեղձում, որովճետե դրանք, իբընչ ուղղված են Կյուժական քարիքները վերարտաղըումյա-

.

անդամզերազանցումեն

Հետնաբար, արղյունաբերունյան1

նույն ձեով պետք է տփարբարձը լինի կենցաղայինձոսքաջրերի վարձից: յան, տրանսպորտի Պոսքաչրերի վարձը ըստ արղյունաբերութ բերալել նսւ ն

բնականջրերի վարձը կատարի աղտոտման Որպեսզի

մաքրության պաճ-

տնտճաշվարկային պանմանղերյայխպետքէ ներառվի ձեռնարկուժյան Հարց է ծագում: ձեռնարկուճյունը ինչ ադընղձճանուրմեխանիզմում: վարձը: բյուրից պետք է վճարի աղտոտման '

'

ծախքեկապվածեն ճնտն յալ ձեով. բնուքյան պաձպանության վրա կատարված րի աճման շնորձիվ "ողի է ունենում վնասի չափերիԿվազում տնտեսական ն` ընդձակադակը: Տնտեսազետների կտրթծիքով, ճիմնականաղտոտող ճյուղերի արտաղրանքի ծախքերիկառուզվածը"ւմ աղտոսմանեախտնտեսապես քերի ներառումը այն անտեսական մեխանիզմնէ, որբ ձեռնաըկություններին վնասակար Ննյուրբերիարտառատու մը ծախ» կրճատելու գորհում: Տնտեսականվնասը ձեռնարկուիյան քերում ձաշւմրետքը Է առնվի աղտոտման ճամար վմարի ժեով: Դեոնարկումիջոբառումնեը յունները րբնապաձճչլան շաճազժգոված կլինեն իրականազնել այնքան ժամանտկ նրանդ վըտ կատարվողձախքերըծածկվեն աղտոտման վճարի կրմատումիդ Կտառվահ

կշչաճազրզռի

ձամարվմարի մյանցից:Վրօգտագործման

ձոսքաբրերի

բացքողնվող ԱնձրաժեշտԷ վարձ սաճմանել ճատկապես մ -ր ոչ միայն 1 ճամար: Ընղ որում վճարի ձաշվարկըպետք է կատարել կազմով ն աղտոտիչ ճաշվով, այլ ղրանումպարու նակվող այնպես էլ ւ Ղը» ՊԼ է ինչպես ճոսքաջրերիծ ծավալը, այնլ Վերջինս արտաձայտում աստիճանը: րանց աղտոտման աստիմանից, նախվածձոսքաջրերիտեսակներիցԼ ղըանց աղտոտման են ճոսքաջըերի մաքրմանծախքերը նույնպես զգալի չափով տարբերվում Լ Հոսքամըմյանցից: Դրա ձամաըէլ արղյունաբերումյանկենգաղային էլ պետք է ղնել վճարի ջրերի մաքրմանծախքերի ճարաքերակգությունն ձոսքաջրերի մաքրմանծախքերը ճիմքում: ներկայումս արդյու նաբերական ճ

Դրա «ետ ղժվար է «ամաձայնել, ջանի որ բնապաձպան ղորեու սնույունը տնտեսական գործունեության աեսակնորիցմեկն Է իրեն նեըճատուկ աշխատանըը առարկայով, ծախքերըկառուշվածքով ու արղյունավետուժյան ցուղզանիշեերով: Էնապածպան զործռւնեումյունըը ստացվողարնարսաղրուժյունից ստաց- ՝ տեսականարդյունքը Համատեղելիէ ցանկագած արղյունքի ճետ: մրային ոնսուրաներիմաքրության պազվող անտեսական յուն են տալիս վնրապանմաննուղղված միջոցառումները ճնարավորութ ստանալմաքուր որակի կանզնել ջրային ոնսուրսները որակը, այսինքն` ձարաբերուի ջուր, որը ենըկայիս տնտեսական լու ններլ' պայմաններում ե բավարարումէ սպառվողչրի իրենից ներկայացնում Լ որոշակի ապրանք նկատմամբժուլովըղականտնտեսումյան աճող պտճանջները: Գ.Վ. ծախքերիննրառումը լողարկՇալաբինիկարձիքով, աղտոտման ծախքնրիընդձչանուրկառուցվածրում կճանգեցնիաղտովող տրտադրանքի որ ալտոտմանծախարժեքի աճմանը: չենք, տող ճյուղզնրի աըտադրանքի բերի մեջ մտնում են ինչպես բնաւլավանմի ջոցառումների կատարման ծախքերըչայնպես էլ ,չմնացորղային,չ վնասը (ինչն միջոցառումը Լ ղրանից ճնտո առաջացածվնասի տարբնրութ յունը):Ըստ նրտ, տղլաոտման ընքնաժելրը մեջ չի կարելի մտցնել լոռլարկվողլ արտադրանքի ծախըբերը են Հավելյալ արղյունքըց: նան այն կատարվում պատճառով, ո ր ղրանք ու :ոսքաֆրերի տնչլափոխման նշենք, որ ննըլկայումս արտաղրական մաքրմանծախքնըըչինչպես նաւ նորմատիվիսաձմաններումօզտազորձված յունների սողարկորդչունաքերականձեռնաըկութ

ձոսքաձեռնարկություններիկողմից աղտոտված Արղչու նաբերական ֆրերի` գետեճետնանքովտեղիէ ունենում ջրերի արտանետման բնական աղտոտում,որը ճանգեցնումէ տնտեսական րի, լճերի, ջրամբարների ասվնասի: Դա ստիպում է, որ ձոսքաֆրերիծավալի ե նրանցաղտոտման որոշակի միչոցաղումներչորը տիճանընվազեցնելու ճամարիրականացվեն ն. ֆինանսական միջոցպաճանչումէ գգալի նյութական, աշխատանքային ճամարսաձմանվողվմարը Լ ճակտաղաոտի ներ: Հոսքաջրերիաղտոտման չ յան ծախքերը միջոցառումների վրա կատարված գրականութ տնտեսագիտական ծախքեր: մեջ անվանվումէ շրջակամիչավայրի աղտոտման ձախքերիայղ երկու բաղկագուցիչ մասերըմիմյանց ճետ Աղտոտման -Ք6-

ֆրի մարձը մացվում

են

-

8Բ7-

:

՝

:

գոր-

ն

Սույն

-

էկոլոգիականարդյունքին կարելի է Հասնել տարբերեղանակ նեծախսումներիտարբերքանակով: Այստեղից ծագում է առաչաղրված րով ձասնելու ճամարչրապաճպան միջոցառումների էկոլոգիականնպատակին ընտրելու ճարցը: արդյունավետտարբերակներ կարելի է ձասնել արդԻնական րերի մաքրության պաճպանությանը յունաբերության մեչ ն կենցաղում սպառվող ջրի ռացիոնալ օգտազործմանչ

ուղիները Ջրապաճպան միջոցառումների արդյունավետության բարձրացման

8 3.2.

ծունեության

այղ

Այդ դեպքում ձեռնարկություններում տնտճաշվարկով։

ճոսքաջրերիմաքրումը պետք: է «նարավորունյուն տա ձաձկել ե ստանալ նորմատիվայինշաձույթ: ծախքերը

նը աշխատի լրիվ

իսկ ածման զաճամարկիրառել խթանման րերի կրմատման նորմատիվներ, յանը կնպաստի մար` տուգանքներ: Բնականջրերի մաքրության պաճպանուք նան, երե արդյունաբերական ձեռնարկությունների ջրային տնտեսությու-

պլանայինինքնարժեքի մեջ: Մեր կարծիքով, դա միչ վող արտաղրանքի անգամայնօրինաչափէ ն ճնարավորություն է տալիս իմանալու, թե ործախ4ասարակական քան է կագմում տվյալ արտադրանքի արբտղրության ընդլայնված վերարտադրությունիրակա» ցանկացած քերը: Միաժամանակ, նացննլիս ծախսվում է ոչ միայն անձրաժեշտ,այլն Պավելյալ արղյունք, սակայն ղա չի նշանակում, որ այղ ղեպքում թողարկվողարտադրանքիինքնարժեքի մեջ պետք է մտցնել ձախքերիմիայն մի մասը: ըրոշ տնտեսագետներ,ելնելով նրանից, որ Հոսքաֆրերի բացթողման տուգանքները մտցվում են քողարկվող արտաղրանքի ճամարսաձճմանված շաճագրգոում ձնեոնարկություններին պլանային ինքնարժեքի մեջյչեն գործում առաջարկումեն, ծավալիկըճմատման Ճոսքաջրերի արտանետման ի տարբերություն Ճոսքաջըերիմաքրմանծախքերի, որը կատարումեն պլանային ձեռնարկությունները ե մտցնում են թողարկվող արտաղրանքի ճամարսազմանվողվճարը̀ ճոսքաջըերի արտանետման ինքնարժեքիմեջ, հախքերիննւ ներառել թողարկվողարտադրանվերագրել Փնարտաղրողական ինքնարժեքի մեֆ: Դա, նրանց կարծիքով, կնվազեցնի արղքի փաստացի յունաքբերական ձեղնարկությունների շաճույթի մասսան ւ կշաձագրգռի միչո». միջոցառումների կատարման ձեռնարկություններին ճակաաղտոտիչ ցով կրմատել ձոսքաֆրերիարտանետման ձամարկատարվողվճարը: Բեսկան ջրերի աղտոտումըկանխելու ամարանձրաժեշտէ «ոսքաֆը-

տնտեսական արդյունավետություն

.

արդչունաբերությանմեջ ջրային ռ արղյու նավետությանճաշվարկման ձամ շրֆանառուջրամատակարարման եթե դրա շնորճիվ տնտեսվողջրի նե կրճատումիցստացվողտնտեսումը մե ռումների վրա կատարված ծախքերի տ Կորձիվ որքանով է ժողովըրղակա ում` ձաշվաըկներումճաշվի չի ա ապա տարթերչըապագպան միջոցառու տեսքը՝ ճետւյալ կընդունի

յունավետուք յունը ներկայացվու

Վրապածպան բոլոր ծախքերըկտ խմբերի. ա/ ջրային ռեսուրսների րի ծավալի կրԾատման ձախսերե բ/ Ճոսքաջրերիաղտոտման աստիմանի ն Այդ երկու՛ խումբ ծախքերիսերտկ է, սակայն ղա չի բազառ ակնձճայտ է առանձինորոշել յուրաբանչ յուր Ջրային ռեսուրսների մաքրութ ռումների տարբերակների ճիմնավո որակի առաջաղրված էկոլոգիական ն բեր միջոցառումների ճամաբերվա յունավետ կլինի, որի ճամաբե բերակներից: Սակայն գործնալանո պանմիջոցառումների իրականացու ների աղտոտման լրիվ կանխմանը, նվազմանը: Դա նշանակում է, որ աչ ները ուղեկցվում են որոշակի քա Սակայն ներկայումս, ջըապա ե միջոցառումն րակիընտրության ճաշվի չի ա ճաշվարկման ժամանակ, վնասը, ոռի աղպոտումիցտռաջացած ման Ա ճկսքաըերի ծավալի կրճատ

ե

է Պաշվարկելյուրաքանչյ ձճրաժեշտ

արտազատվող ձոսքաչրերիծավալի կ խատեսվողճոսքաջրերի մաքրմանմի Ճճատվածում նախապատվությունը տի

ն

Տ

ոտ

ւ

։

յ Ը,

յ .-

.

Է

լ

11 Ֆւ)ն Գ, 2 մՈ-Լ1Ը.: |:

Համարերված ծառքերն եե"

ուրլված պածձլճնմանն ձաշվը աղած նակ վնասի

Փ.- 5.

մեե,

ԷԽՓ.լ "Հ Է) )ն,

ԲՈԼ

էս

ՇրլԷէսՓլ

լ

|

|

Դ

լ

ան

աթ

ձոաբաջընըի քազմողումիցառոջացող մնասն է ուղակի

ւ

՛

է»

ձ.)ույ»

նակուժյուն

ունիյ արդյունաբերականու

կլննցաղայինձոսքաջրերիմաքն տրղյունաըումից ճնտո, ղրանց օզտազորձումը ոռոգման նպատակներով ճամար: բելյույյաս մեջ տնխերկականժրամատակարարմտն կենցաղայինն սննդարղյունաբերույյյանճոսքաջրերիկլենսարանադաշտերիոռոզման, կան մաքրումից ետո զյուղլյատնտեսական դրանցօգտա-

ապա

ճամակտըզըարղյունավետ ե ուղզակի շրջանառու ջրթամոտակարարման ճամնմատ: Գամակաըղի ֆրամատակարարման կանխմանԼ ջրայրն ռեսուրսների ուսցրոգեները ն լճերը աղտոտման նալ օզտագործման զործում մեց նշսընդձանուըպրոքլնմի իրականացման

Է

Փ.)Ու (Աշ: էսԳ, Է3.)011» 110.1: նքնԼ1ՇրՒէս (Ը: Էէ Գ». Ք3շ)021.

ւլայլմաննեքում: ֆրամտտակարարման ճամակաըռերի

ե

Դամօվլալյոեղզակը ե շրջանառու րամատակարարման

ձճամակարզերի շրջանառու ժյամցաակարարման պայմաններում, ե Օլ ե 07 նացվող ճոսըաջընըի ծավալն ե ուղղակի շրջանառու

իի

դերը զայմասսերումչ

ենըված նչշայեըԿ

Ճամաքերվածոչթացերնեն, ուվլղակը ն մն Խխ, սպաւվոլ քրի ծավալն է Հոմաճատասանաբար «այմանննրում, Դ ամականզերի շրջանառու Տրոմասավարարմն Ն միալոը Հոաքարի ՀնպացմանճամաէԻԳո: (2.1 ը էգ,

Ը, փ քկ Փյ

Յւլգազո 5 շրֆանսաւու ձամաղասասխանաբար սպառվածքրի ճւայմսններում րավոր 4ճմակտաիճերի ժլամառագարարման

որտելը՝

ի

էւՓ կ Էշ

ոմվր:լ

-քլել-

(Աշ

շն

մրջոցառմանըուղեկցող վնասը մեծու յունն քրսպաճվամ նահ ե: Հաշվը առնսլուլ ջրային ռեսուրսներովալտոսումից սոճքացող ձամալարզիցստացվողարդյուն» վնասը, շրքոնտռու ֆըամատակարարման է Հետեւյալ ըանաձեով՝ ըը կորնլի սրտաոայտել | 3)

մնծումյունը:

-"

ւ:4ջրային ղեսուրսների մաթրուլյ յան

մեջուռւումների

ողտեւ՝ ք

Ե»5 յ

ո

.

զորձմանԳնարավորությունը ե

արղյունա

`

ազո,

18-20

զ

սաճ

(մաքրվի)

ֆոսֆոր, 40-50 գ կալիու լի քանակությամքմիկրռտարրեր՝պղինձ, Դրանքբոլորը կարելի է ղիտել ռըպես ա ունեցող ձոսքաջըերըբաց են թողնվում ջ ման, որպես ոռոզման դաշտերիարգավա երե սանիտարաձիզիննիկ ճՓ պաճանջներին Լ օզտագ տորեն կարգավորվի Քանի որ ճոսքաջ ըի ոռոզմաննպատակով: տարըբերը Ճեշտ են յուրացվում բուսական են բերքատվու: յանքարձրացմանը:Այդ ղե կանուքյան կողմից ղժվար յուրացվող ազ մական ձանքայինպարարտանյութերի կրբսդ բեմն 26-80:/օ) մակերեսայինճոսթը ճե ները: Ոռոգմաննպատակով «ոսքաջըերի օզ որպես վերջնականմաքրում, որն ապաճո ազոտիւ Ֆոսֆո ների, Լ մասնավորապես` կլանվում են բուսակա զերծումը(դրանք այղ դեպքում կարնորնշանակումյուն են կային միջոցառումները, որոնք նախատե ձամաը: Վարակըկարո թյունների կանխման աճեցվող պտուղբանջարեղենի,այնպեսէլ սականաշխատոդների ասմիջականշփմանմը Ռռոզմանսեզոնայնությունը, ճետւա կ րերի կուտակմանճամար ջրամբարների զերի բարձըարժեքը, որոշ դաշտավայրե գետնյաջրերի առկայությունը, քաջրերի կիրառումը: Մաքրվածճոսքաջըերիօզտագոըծմա Լ մշտական օբյեկտներլլարելի է Համարե նարկությունները, որոնցում տեխնիկակ է սարքավորումների, «Հումքի ւ նյութերի Վերջին տարիներինզարդացածարդյու ունեցող երկըներում քաղաքայինմաքըվ զորձվում են արղյունաբսրական ճեղսաիկ Այսպես, մատակարարման Դալլաս, ճամար:

Մեկ խմ տնտեսական կենցաղայինՃռսքաջո

է պաճանջվում, ապա

լրացուցիչ

տրտաղրուք յունների

.

սնրքերում Լ ավելորղ ջերմության մափոխանակման ճեռացման ձամար: Սառեցմանջըի ծախսը էներգետիկտյումն զունավոր մետալ ու րգիաիսկ ճիմնականքիմիայի մի յում կագմում է ընղձանուր ձտխսի55-80,

սորքավորումներում՝

ներփակջրամատակարարման: քիմիականարղյուներկայումս, չնայած էլեկարտէներգետիկայում, է այդ ճյուղերում օգտակազմում մեջ ջուրը նաբերության շրջանառու ն այղ ճյուղերի շրջանառու չրի ծավալը 92,8 տոկոսը զործված ջրի սակայն, 95,3 տոկոսըչ է ջրի շրջանառու կազմում արդյունաբերության «ոսքաջրերի է ընկնում տրդյունաբերական այդ Այուղերին բտժին Հասնում այղ է ճոսքաչրերի, տոկոսը: Այսինքն, ղեռես զզալի չափերի բացքբողումները: պվում` շրջանառությանմեջ զտնվածչրերի կայուն Ճամակարզից ներփակչրաԱնցումը շրջանառու ջրամատակարարման Ճամակարգի կապվածէ մի շտրք ղժվարուժյուններիճետ: մատակարարման պաճանջրի քիմիականկազմի նկատմամբ ինչպես ճայտնի է, տեխնիկական պրոցեսներումնրա ֆը որոշվում է ելնելով կոնկրետ տեխնոլոգիական պայմաններից: Մեձ քանակությամբֆուր ձախսվում է չերօգտագորձման

։

սաճամարքաղաքայինշճոսքաջրերըչեն օզտագորձվում, մատակարարման են մյուս օզտազործվում կայն Ճաճախմեկ ձեռնարկությանձճոսքաջրերը ապաձովել ձեռնարկությանջրամատակարարումն ու ճամար: Այսպես, Կիրոէ ոչ Ձե գետից, այլ բիՃԷԿ-ը տեխնիկալան ջուրը վերցնում վականի ն ուղղվում է շրջոենքարկվում մաքրման կոմբինատից» որը միական նառու ոսքաջուրը ձամակարզ:ՃԷԿ-ի տեխնիկական ջրամատակարարման իը ճերթսն օզտազործվում է քիմիալան ձեռնարկուփյունում: յունում ջրային ոեսուրսների աղտոտումիցպազպանմյան Հանրապետու անցումն է արդյունավետուղին Փիմնականջրատար

ինչմաքրումից ճետո օզտազործվումեն քիմիական,մետալուրզիական, չըապես նան ավտոմոբիլայինարդյունօրերուժյան մեջ՝ տեխնիկական նվատակլներով: մատակարարման յունները ռեխնիկտկանջրա» Սեր ճանրապետությու նումճեռնարկուց

վերջնական՝

կատարվում մաքրումը

է ղրանցտարածքում»մեռնարկություններիուժերով: ԽԱՀՄ-ում վերջին տարիներիննույնպես ճոսբաչրերը

լի մաքուր ջուր

ճամարավենղատակների ներին: նցե ձեռնարկուցյունների տեխնիկական

ճնտո

արղյունաբերությանմեջ օզտազործվումեն նավթաքիմիական ե Էներզետիկայում: Մեքսիկայում վերջնական մաքրումիցՃետո Գոսյունքաջուրը քլորացվում է ե տրվում արղյունաքերական ձեռնաըկութ

Տեխասի նաձանզ) բաղաքացինճոսքաջընըը վերջնալանմաբրու(նան,

մից

Այուղերում՝

տոկոսը: Շրջ ճատուկճարմարանքնեխո սառեցո

շարք

այլ

սաճմանե օբյեկտների զամժր,

ձեռնարկությու նաթերական տ

մեգանում լայնորեն է կի

-

արդյունավետ, թանկարժեքկենստ

ու կենցաղայինձոսքաջ տաղրական

միայն տանետվող4ոսթաջըերի

արդյու

ման, որը

թ միայն մի մասը ենքարկել բավական

ե

աստինանը:Մեր ճանրա աղտոտման արվում, որպեսգիբոլոր աղբյուրներ ջրի ՍԹՔ մեծացման գեցնի ջրամբարի Զի օրինակ, ֆր կարելի, խախտմանը:

ն

ծեռնօրկուք արդյունաթերական յուն

կատարելկայուն որտաճոսք: նրոնառու ձ էրամասօկարտիմե մատակարարման, որը աղերիե կարբո չում չրի կայուն բացթողում, ճնար ծտվալը կընատելամենաքիչը3 անզա ծախքերիշեշտակի աճ ճրապաձպան կություն ունի դրանցռացիոնալօգ Ուսումնտսիրությունները ցույց ներկայիս մասշատքիպ նատրարության ների նախազծումը` առռտնմինռացիոնալ չեն օզատզորձվու յցները մռքրմանփոխլապակցված կառու բեր օբյեկտների միչն լավազույն ձն Լ նվազազույն ձախսումներով ռռաչ ֆրերի որակը: Դրա ճամարանձրաժեշ զերձման վրա կատարվողծախսերըճաշ ներիտեխնիկտանտեսակ բերեղանակ կի ելակետային ցուցանիշների ճիմա յունից Լ Հիմք ընդունելո նշանալլութ

օթսիղի կորստիե ֆերմափոխանա կալցիումի րի վրա տեղի է ունենում Լուծված աղերիպարունակությու ճամա նրա գոլորշիացման գործակցին կոռոզիայի մեծաց սարքավորումների

հ

.

տոկոսները)

|

:

-

-

1 խմ ն կազմակերպությունները ճեռնարկությունները նաբերական ձոսեն 52, Աքովյանու 4, Արարատում` քաջրի մաքրմանճամարվմարում մ" 11,8 կոպեկ: ԱրդյունաբեՅՕ, Լենինականում` 16,9, Թումանյանում` ըականձեռնաըկուցյուններում վճարմաննման տարբերություններըըսԷչ որ արդյունաբերական տեղձում են բարդ իրավիճակ :. նպատակաձճարմար

փոփոխման խմ/օրական մաքրմանկայանի ձզորությունը 10-200 ձճազար ղեպքում 1 խմ ձոսքաջըիմաքըմանծախքերըփոքրանումեն Յ-4 անզամ: Մասամբդրանով են քացատրփումառանձինշրջաններում տոսքաչրերի ծախքերիտարբերութ մաքըմանվրա կատարված տեսակարար յունները: 1 խմ-ի շաձազործման կայանում Այսպես, երւանի մաքրման ծախքերը կազմել են 1,729, Թումանյանի շըջանում՝ 2:19, Աբովյանում` 6չ5 Արդյունոբերութ յան առանձինՄյուղերում ղրանք զզալիորեն կոպեկ: յում այն կազմում է 7,0, քիմիականարդտատանվումեն. էներգետիկա յունաքերության մեջ` 8,5, զունավոր մետալուրզիայում` Յ,3, իսկ մեչ՝ 225,3 կոպել։ նման տատամեքենաշինությանն մետաղամշակման են նալ ճիմֆրապաճպան նումները բացատրվում նրանով, որ տեսակարար կայաններում, խոշորների ձամենականֆոնղերի արժեքը փոքը մաքըման են: ձեւովմտնում մատ, զգալիորենմեծանում Վերջինս ոմորտիգացիայի ն շաճանգեցնումտեսակարար Է ճոսքաջրերի մաքրմանինքնարժեքիմեֆ ծախքերիմեծացմանը: Այդ պատմառով արդյունաբերական Գագռրծման : տարբերչափովեն ձեռնաըկություններըկոմունալ տնտեսություններին վճարում իրենց ճոսքաջրերի մաքըմանճամար:Այսպես, նրւանը արդյու»

'

է ձաշվի առնել Մաքրմանկառույցներ նախազձելիսանձրաժեշտ ն մաքրման մաքրմանաստիճանի յգներում ձոսքաջրերի տարբեր կառու նույն միջն Համախ աստիճանին մաքըման եղած կախումը: կարեչ., ծախսերի սխեմաներ: լե է ճասնել օզտազործելով մաքըմանտարբերեղանակներ ն՛ինչպիսի եղանակու սխեմա ընտրել նվախնդիրն այն է, քե մաքըման տստիմանի առաջադրված ճռաքաջրերի մաքըմանը«ասզագույն ծախսերով նելու ձամար: է տալիս, որ նույն եղանակիլիրառման Վերլուծությունը ցույց ձոսքաջրերիմաքըմանծախքերըկախվածեն մաքրման կապայմաններում յունից ե ոսքաջրերի տեսակներից:Այսպես, յանի արտաղրողալանութ

պաճպանմանը:

60 ն 25 ճոսբաչրերի մնացածմզսը (Տամալլատասխանաբար կամ աստիճանով բազ է ՛ որնէ մաքրման մաքրմանխիստցաձը առանց մը ջոզառումների իրականտցման Ժողնվել ջրավազաններ:Ճրապաձշպան նման կլարգը չի նպաստումջրապաճպան ծախսերիռացիոնալօզտագործմանն ու չի ձանզեցնում նվազագույնծախսումներովբնականջրերի

են

դարձվում ն

ոլ երւան թաղա ցուցանիշի ճամեմատաք բ կարողու յան լրիվ Փզտազործ ույդ

մ

ժյունները մբջին ձաշվով ճզտազոր ներում այն տատանվումէ 19--40 տ Մաքրմանպայտննների կարուլոյ մասամբ քացատիվում Է նըտնով, որ ե ները չեն մասնակցումշրճանային

վայաններիընդանուր

զորում յան մ րաղետության շրջանային կենսաբան

ղրա

ռում

սից: Վետք է նշել,

ն գործարկմանը շաճագոըծմանը:Հ կարողում յունների օզտագործումը մր

քիչ ուշադրուժյուն

զարողուժյունենըը ի քարձրագնելար վերլուծությունը է նյուցերի գույ դարկվո:լ «Հոսքաջինոի ծավալի աճին, յանների զապչողութ յուններըչաշաղա

րերը մաքրմանտեսակարաը ծախքեր մաքրմանկայտնները, Կիստ Ճրատալէ

մաժրվ մանըեըըփոխաքնն ոնարավ ներ ե նվազազույնը ճասցնել զալվա

Մինչղեղձեռնաըկուց յունն

տսսակարար ծախըերըզգալրորես

Համեմատ:

ման

ննքենաշինական գրերե րոլոր ձ տրտաղիամասերի փոքրածավալ օոսքա

վի աղսնլ Կան Դոսքաֆընրի մաքրմա վուլ ծախքերը:

Սյան մասնագիտագմանչ տեզարաշխ մյան դրոշման ժամանակ,բացի ռնրկ

ծախսումներովպաճվզանել ու ձ ճրազաձպան տնսակարար ձռսքեր

զու յն

զոտում յան առարկա որն ճնա ները ն այն նպատակային ձեով օզտ

է),

յան: վճարմանդրու յքի տարբերա քընրի միայն տղտոտվածում յան մակ

յունները ճավասաը չափ ձեռնարկութ ըր քացբողմանՀամար,անկենխ նրան են ջրավազան, Ժե ուղղվում են քա

կության սաճմաններից ղուրս

կառու ցվոդ կոյուղու շինարարուճյանաշայն դեպքում, երը շրջանային ն քաղաքայինմաքրման խատանքներինչ կայաններում մաքրվածճոսքաջրերի25-40 տոկոսը բաժին Է ընկնում արղմունաբերական ձեդնարկություններին:Մաքարմանկայանների ե զլխավոր կոյուղու կառուցումը կատարվումԷ կոմունալ տնտեսութ յան շաճույթի ն պետական քթյուֆեի միջոցների ձաշվին, սակայն միշտ չէ, որ այդ կաԼ պիտալատար լցները ապաճովվումեն նյութական, աշխատանքային էկլառու ֆինանսական Այդ վատմառովէլ քիչ չեն ղեպքերը, երբ դեսուրսներով։ յունում այս այն մաքըմանկառու կամ յցի շինարարությունը ձանրապետութ

տնում

է մի

ջովինմաքրել՝ արտանետվող ձոսքաչըերը, բարձրացնել վերջիններիս մաքրմանմակարդակը:Զեռնարկութ լ յունների տեդաբաշխման մտսնազիտացման,կարողությունների որոշման ժամանակ Պաշվի առնել նան ջրա». պաձպան ծախքերը,բարձրացնելձեռնարկուտ յու ններին տնտեսական յունների շաճագրզովածութ միջոցակազմակնըպութ յունը ֆրապաճպան ռումների իրականացման գործում:

քանիճնզամ յակ:

նոր պայմաններում արղյունտբերական Տնտեսավարման ձեռնարկույունները մաքրմանկայաններիկառուցման ն շաճազործմանգործում չեն, քանի որ թե սեփականն, թե շրջանային մաքրման շաճազրզովածձ կայաններում ձոսքաջրերիմաքրումը թանկ է նստում։, բարձրանում :է ւ տնտեինքնարժեքը նվազում արտադրության Փողարկվողարտադրանքի յունը: սականարղչյունավետութ բնականջըերի աղտոտման լուծուկանխման պրոբլեմի արդյունավետ մը կախվաձէ ոչ միայն Հոսքազրերիմաքրմանայս կամ այն եղանակի Սովո-՛ ընտրությունից, այլն մաքըմանզործընթացիկազմակերպումից: է բասբար որքան շուտ ճոսքաջուրը ենթարկվումմաքըման, որքանքիչ է խառնվում այլ Հոսքաջֆրերի ետ, այնքան արդյունավետԼ էժան է նրա է կառուցել լոկալ մտքրմանկայանմաքրումը: Ուստի նպատակաձարմար :

ներ ինչպես ճռսքաջրերիմաքրմանարդյունավետութ յունը բարձրացնելու, այնպես էլ շրջանառուԼ ներփակ ստեղծմանզամաթ: Հոսքաջըերիմաքրմանլոկալ կայաններիարդյունավետությունից է կախվածնան շրջանային ւ քաղաքայինխոշոր մաքրմանկայաններիարդմաքըմանչենքարկվածկամ ցաձը ասունավետ զորձընթացը: նախնական տիճանու մաքրվածարղյունաբերականչարանսպորտի ձոսքաջրերըպարուեն մեծ մազութ, նակում յամբ նավքամթերքչ ինչպես նան քիչ քանակութ մրբական վրարներիառիթ են քարդ միացումյուններ: Դրանքճամախակի են Լ ձանդիսանում շարքից դուրս բերում քաղաքայինմաքրմանկայանները, բարձրաընում դրանց շաձազործման ծախքերը: ու Այսպիսով չրային ռեսուրսների բնառացիոնալ օզտագոըծման է կան ֆընրի մաքրությանպազճպանման ճամար ամենուրեք Ն չրաճեռացմանճաշվառում, որոշել չրապաֆրասպառման կազմակերպել աանծախքերը,տրդյունաբերութ յանմեջ անցում կատարելներփակչրաստեղծմանչամբողմառշակ արարման '

Համակարգի չրամատակարարման

անճրաժեշտ

ձամակարզերխ ,յչոր,չ արտադրուց յան

արտաղրական ծըօգտազորձման արղլու-

.

իսկ բոլոր

այն ղեպքերում, երբ

ղա

տեխնիկապես ձնարտվորչէ

"

ձեռնարկուցյու

-

-

Հոսքաջընրի տարըալուձմանղժվարունյունը պայմանավորված է նւ չանրապետուցյանտարածքում զետայինձոսքի անձճավասպրաչափ բաշխմամք

մը:

.

|

շինարարական ստեղծել բնության պաճպանուկազմակերպություններում Դյան ծառայուքյուններ: Հանրապետությունումարդյու նաբերական ձոսքաջրերիտարըոլ ու ծման խիստսաճմանափակությյան զետերիու լմերի ինքնամաքրման ճետկլանքով կարողությունը անզորէ կասեցնելբնականՏրերի ճարամուն աղզտոտու-

ման

նեք, մշակել ն ջրի 0ԳԳ բարձրացմանը: Այդ պաճանջների ճաչող կատարման ձամարպետք է արազացնելջրմուղե ցանցի վերանորոզման աշխատանքները, բարձրացնել ջրմուղ տնտեսու Յյան տեխնիկական ճազեցգվածու թյունը,Տրասվառողներին ապաձովելջրաչափերուլ, արդյունաբերական ե ններում, տրանսպորտի

չստեղծել նոր ծրատար արտաղրությունիրականացնել Ճամալիրմիջոցառումներ`ուղղված ոռոզ-

չընղլայնել, արտաղրությունը

ըը,

նենալով բնակչության լ ենցաղլայինպաճանջների բավարարումը: Ամենուրեր կրճատելաղբյուրից վնրզվող քրի ծավալը, յնի ճասցնել նվազագու ե սպտոման ղիա կորուստը տեղափոխման ժամանակ, արղյունաքերության մեջ ներդնել ն կատարելազորձել ներփակփըամատակարաըման ճամակարզեչ

Զրային ոնսուրսներիօգտագործման է. ճամտըանձրաժեշտ ճիմնավոընլ ջրի բաշխումը ֆրասպառողների միջե, աոաջինձերքին նկճետիու-

:

ն աղտոտումից նավետում յանբարձրացմանը ֆրային ռեսուրսների պաճպանմանը

Լ ոչ կարզ ուղղվաձ արտաղրական

է նախատեսել պլանումանձրաժեշտ մի ամքողջ ձամամիջոցառումների

Հանրապետության զարզացմանճեղանկարային սոց:լ -տետեսական

ՀայկականԽԱՀ ջրային ռեսուըսներիսակավության պայմաններումժողոմըդականտնտեսության ձճնտազա զարզացումը սերտորենկապվածէ ե դրա մաքրության քրի ռացիոնալօզտազործման ճետ: պազպանման

ՎԵՐՁՃԱՐԱԿ

դրա

խիստ

|

՛

նը

Լ

ղրա ձճետազա օզտազործմ տնտեսուժյան գա անդրաղառնում ձառայությունների ոարղյունա ձետնանքովժո որակի վատացման -

քաղաքակենտրոնացման զործը զացումն ուզեկցվում է արղյու ձավալի մեձացումով։ Դա ձանզե

րաձքի բնակլիմայական,տնտես քյունները, յուրաքանչյուր ջր սաձմանայինքույլատրելը էկոլո մյան տարածքո նը: Հանրապետու կենցաղայրնտ տրանսպորտի, ըըչ ն արտազատվո է տեղաբաշխել տլ ձեռնարկութ որ բոլոր յուններ վածը չգերազանցի բնալան ջրերի

Լ քիմիական, քիմըրական կենս ոռոզմաննպատակ ներով ն արդյու յունում արտա Հանըապետու սխեմաներմշակելիս ն արտաղր նկարայինպլաններկազմելիս ա

ու

կենցաղայինճոսքաջրերըէա նեն ճիմնականում կենտըոնացվաձ յցներում: Այղ բոլորի ճ ձանզու -սիվորեն ադտոտվումեն նավքամ միացություններով: Ուստի անձ նել արտազատման ձամարնախա առաջադիմ Գիտատեխնիկական նությունը բնության նկատմամ նրա գործունեու յունը, միաժ վածումյունը բնում յունից` առ ձարաքերուցյունննը:Այնուամե թյունը լայն ճնարաւլորույյունն լուծման ձամար: ձանրապետունյան բոլոր քաղ շիջկենտըոններում, ինչպես նաւ Է կություններում անձրաժեշտ ղային ձոսքաջրերինորմատիվ

նետարվաընացքում

դուբ.

վնաս: Հարկ է նշել,

-

ւ

-

աստիմանըբնուոր Ճոսքաջրերըաղտոտման տեղեկուփյունննըի, ընչպես նան բնականջրերի Ջազրող սաձմանատակ անու զղակիՀետւանքների ու մի շարք աղտոտման դժվաըկլանխատեսվուլ սոցիալականերեույթների գնաճատման ներկայուբարդումյան պատճառով մըս վնասի որոշմանամենամանրակըկիտ ձաշվարկներումանգամվնասի չազերն ունես նվազմանմիտում: Զնագաձ ջրայրն ռեսուրսների աղտոտումիցաղաջացողվնասի ճաշվարկման մնքողիկայի առավնլումյուններին պարգուցյուն ն (աշվարկների կարծիքով այն մեր կրրառման4նարավոլյու տյունների մատչելիություն), հ մասնակը Ամշգրտումնսերի ունի: կարիք լրազումների էկոլոզատնտեսական պրորլեսի լուծման առաջինուղին արտաղրուլիյան Էլլոլոզիական կողմնորոշումն է` մաքուր տեխնիկայի ու տեխնոլոռզիայի եկոլոգիական պաճանջներին: մշակման ձամապատասխանեցումը զռրծուննուչրապաճպան ներկրող ուղին` ճատուկ նպատակամղված թյունն է, որո արղյունաբերականձեռնարկում յունննրումն կոմունալ տնտեսություններում ենքադրում է Լկոլուվիականըսույմի լլացուցիչ ձատուկ միջոցառումներըիրականացում: նյլուժական բարիքներիարտաառումով դրանք յչուՂրուք լան մեջ զուտ տնտեսական ռեխսոլունական են: բատեսակ,յքեռ,, այղ ուղոները ։րորչեմը լուծման քնապաճպան եղոլոզատնաեսական նե զարզանում՝ աճախ ժիայումվում են գուզաեդաբար: րապաովանեոխքերը ձիմնալանում պետք է ուղզլվանտեանոլոգիական աստինակաքար Ճրամարվպել կատարելագործմանը, մաբըըառրթավորումնել,ի ուվ| ման կառու յցներից: Գրային ռեսուրսները ինտենսիվ շգտագործմանպայմանսերումկրնատվում են բնականջրերի վաշարները Լ էականորենփոխվում է ղրանց որաէ Ուստը խրստ ավեւի Վը: անձրաժեշտ շատ միջոցներ ձատկացենլբնական ջընրըիորակը վերականգնելուն, մանավանղ,որ «րղյունավետ է կանխել Վնասը, քան՝ փոխձատուցել այն: զեղափոխուց Ջրային ռեսուրսները աղտոտումըզիտատեխնիկական յան

ժոդովրղական

ին ռեսուրսների ադտոտումիցաղաջացածվնասի ընղձանուր մեծությու1 խմ աղտոտվածճոսքբաջըիարտազատման նը: Մեր Ճանըապետում յունում յունը կրում է միջին Հաշվով 1,5 ճետւանքով տնտեսուք

վնաս է կրում: Արդյունաբերական, զյու ղատնտեսական ժեռնարկույ յունները, կոմունալ ն: ձկնային տնտեսություններըաղտոտված ջուր օգտազործելիս կամ ուղղակի կորուստ նն կրում կամ լրացուցիչ փոխճատուցման ձախքերիզնով նվագեցնում նն ղրա ատնտնսուչափերը:ժողովըրղական ն: թյան կըրաձկորստի ցման ձախքերիզումարը կազմում է չջրափոխձատու

-

անխուսափելիՀետեւանք չէ, այլ պ տեսավարման ոչ Միշտքաղաքա ղրուք յան տնտեսական վարման մախ ֆրային ռեսուրսների ռացիոնալ օ հ դրանց կրճատման աղտոտման աս ըաճուն ձախքերընպաստենձեռնա բարձրացմանը: յան տնտեսական Արտադրում արդ կան նղանակներից անձրաժեշտ է ա ձաշվի առնելով Հասարակում յանս ֆրաչին ռեսուրսներիմիջե եղած է արղյունաք մար նպատակաճարմար ու րարական տրանսպորտային կազմ նեռւք յան կադուցվածքում Ճատուկ ձախքերը,այն ընդգրկելով Թողա հնքնաըժեքիկառուցվածքում աչղ ֆունկցիա, նախծեռնարկուճ յունն ու տեխնոլոզիայիներդրմանե ջր գորձում նչ հրկրորդչ դրանց Համ է, որ ջֆրա ֆոնդեր: Անձրաժեշտ լու ձեռնարկութ ղիմաը յուններիկ րին ոչ պակաս ճատկացումներչք ծախքերից բացի այդ Միաժամանակ նաե աղտոտման վարձ:կախվածաղտ աստիմանիցու տ վնասակարության ման)վիճակից: Զեռնարկությունն ադ վարծավճարը բարձըլինի ջրա

15.թԽԱԱԱՆ

Օտ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1,

Գլրիխ

1190թ

օտ

ոքաթոաոզ մոքաթոցեատ ոօյաանխտ քօօքօանա

պ

Բ2,1985,6.14.

.1.:427-

-

արաւ» է 55.Հորոգ Երեան, 1987.

Յան

ոցք1.1.յաոշաա

|

ԽՕՇՀԱ

ոօրօոօ1քժճմտոքմտտ 8010066ՇԱՑՎՅԱԵ-

6,6.122. հուքօ.Յօրուօ քօօտքօաչ»1986,Խ

օքճոա օտքտաաուլան

4.Աքգոա

ռ

ՇօԱաաղթի0-ՉԵ0ԱՕԵԽԱՎՅՇՔԱՄ

Չզգցի-

,

Ց.երոխով 1,1.մոքօրա

1924,6.330:10Ռ16Ք մ.մ1.Ոքոքօաղւտ

ճյյոաօօ.1.,1աօո»,

ա տւ

ոոմաատ քօօյքօմ

քօօքշո

Չիիծորա ուլօ60Պ5

մ

ճոօատամ.Ա.,էայքտ,1924,6.196:Աքօճատե քաաատոոտ 0608... ԱՄԲ1,1981,0.11,

ԲՁՈՍՐՁյԵԽ::Ը

8ՕՊԵՕՐՕ 20388664

6.ԼԱԱՔՕԽՈՒԹՄ

Յամ. ՉոՕ0ՐՎԱՇՑ աաՕոպ.1978,06.156.

Չ.Եխոնլ ձկ. 8.

Յզիտողքո0օԻ5 ածքօոքաոտոմոօ

Ց.Աքարաոաօքաիռ ԱՕՏՑքաիօօրաայ Քօյախա,նե., 1975,0.3-4.

10.7ոքա 11.

տօղեշին., լօ-

0»քաիծ

ոքաքօղոնու

քցօ7քօօ8.11. 01քօմոտոզո,1977,6.104-105.

ՀԱՅՐԱԴԵՏԱԼՆ

Է.Մ. ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

ԷչՎ. Բնության պաճպանության ճիմու նքները, նրնան, 1983,

`

ՕՎԱօատ

ՕՇկօտա

ժու:

էջ 302:

8օլ

օտ

Յ2րքճՅատուր

օՕոՕզոխրու

16.1ԵԱ0 Ա նցա: 1977,6.23,58.

քռռմքոա1987,6.78.

18.

օրքաաաածն Շքց

ք.ո

լօ

14.10 ձու

օժ

քմաօր

1. էա ի2:1979,օ.162. շքօաԹն

օտօքօաա Բամայտ 12 ճոտշքտ

,

ՇօՕւքաոցէորմ աօրՕԳւրօտ

ԷԱՔ

օեխՄաոօտ ՁՈՇԻՕՐՕ տաղա

Լ9

Լ

Ձրղցորք

«ռօ

թ

,

ՐողքօաաԴ08ՅԱ2Ղ ,

Վո ՍՈԱՈՂ

Ջ ՈքԱօտ

-

"

20.15Ք0ԱՎ 1.1.

հ

աատքնլԼ969,8 4,

8օտմ.80ԻքօզԱ ՄՎԱՇՐ-

187072

ջճօաօտաւ.Ա.,ԷԱ2Մ:Ձ1978,6.114-115.

բ

ՅՁղաոՁ 801

օտ

1977,6:20.

ոարքմՅացա տ 1, ողքօխաոՑԱ0ՀԱԵՂ,

21,

Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետութ յունների Միության մանադրությունը (ճիմնական երնեան, 1977, էչ 12: օրենքը),

22.

ՍՄեն

ՁՅ.

նույն

3717//) ճամագումարի նյութերը,

տեղում, էջ

երնան, 1986, էջ

25.ԱքՇժաճենըՕքոմ

1դծոեցօրճարտ

1.մշանել0.1.

ոունՆան

Ա.ձչ

ՎԱփԵՈՒԹ

4.

Ո19Վ

ու

յր

:

Բէ .2,12քթիօ8,1973,

10ոօԱ,Խօխխւաօ1,25 կաքոա,1987.

ւօիրքօե

օղ,

օօօրօտիղզ

ոքոքօղոօմ

1տաք0Խ6Ն60ՔՅոմՆ,1384,6.7:

ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Յ.

70:

438-439:

(օրայն 8 զեկաեմբերի ղեկանմբե 24. Սովե Սովետական Հայաստան (տրացեըճ), '

Սաճ-

օք, :

Լ Գիտատեխնիկական առաջընթացը ոգիաագրոէկոլ տնտեսուժողովըդական

ՄՅէջ ԱԻ

.

.

ՍԱՀՄ Օրենքըպետական ձեռնարկության(միավորման) մասին,

երնան, 1987, էջ 61,

Լ986բ.չ00Ֆ80յոոցեդը ոա-

Ամրտոօմ

տենք

-102--

Ա.

ՕԱՊԱԿԵՈԱՁոմ

19.Աքօ06ղԹենը

Բ

ՈՉԽՕՐԱՂ».1տոնտ

ղեւԱԹաՅտ

89ղցՇր

ք667քօե, 1973,

9.2 Լ7318 կ.Գրնոշաատ

օքոոաւ

՝

38րքճյրց ուք 11.

օտ

17.866

ե,

ա.Ը «ՀՅ0108 նմեւ 1քօոցոթիծ տօօ1իաած էծՕաաՑամամովԹԸ քոր Օքքւոեոկցն ճքգոտ,ՇնքատՕզաաւ,1.,

Աւ ԹՅԱՅՇԻՔ

օՕտտՑա919895,0.9. Լոոոտ, ԱՅետքոքաոաՔօՑ մքոքօոտ սյճոօ աք

օղ

Հ.ԱՅԵԱՆՉԱԵ

Ձեւշոօօլոճ

թական

13.ԶԲնոԱեը

ՇոՄՇԲԹՅոխեւ

ւ

ՅՅՐքՈՅԱՑանՆՆ

8օղօտո մօր:

5.

ոքոքօրաօք օքօոօմ,Ա.,ԱՅՄիա,1929,6.152

12.7դք2րաՅատ ոքոքօուօք

տօոքծօ7 սօքատքօտշում

802:

.

չե. ԱԱՄԲՁյ1980.6.111.

ՊԱՅՈՉՇՏԵ

աշտ

ՇՐՕԳՈՒՍ

1987բ.

5.801քօ01

8 6,6.132.

ԹԽՕԱՕԿԱւաՊ,1975,

ՄԵՁՅՁԱԻՔ

6.ԱՅԻՕԱՈԿՅՇԱԱՑ

ՏԵՕՔՕԽԱՎԳՇՔՕ1ՐԾ

7.10ոօյուտն

ող

հ

ռ

քաՅքաՕ0188ՐՉՇրաքօրթցիճեւ

ՇՕլմաոիՔՕՐԾ

ԱՕՈՇՎՑԹԿ

քյոիո

Ողազօ8

ՇՇՇՔ.Ա.Լ1980,0.47-49.

ՇԱՊԻԾԾ,Ոքոզողգքննուտօօրյոքօղոջ

ոռքյ-

ՄԱՅԹԸ ԹՎ

.(0Ա00ք6: ԱՈՕՇՊԱԱԾԲՈՑԱՈՅՆԽ մրւՅՀոՑՈ0

Ք ԹՕղԵՕՐՕ 2080

ԹՁՇՇՇՔ,10ՇոտաոՇՇՇԵ ճ

80100

ԱՅՑ

Խմուօքարոո

ՇՈՅքՇՅՁ

ե ՇոՅ0. ՀՈԱԵ018ք67Ք0

2ՅՇՉՔ

8.ՅքճռեցնոնտԴՏԱՕ8Զ41

ՇՇՇՔ,Ի,1:38-

ԽԺՐՕրաաՑ

-

5.301-88 9.30

0ժոքցյատցերը

`

ՇոՅոՕՔՕԽԱԻՎ ոՇԱՕյԵյՕԲիղր

ածքնոքորւմն

ՉԻՕՏՕԽՔՎՅՇԻԾԸՇ

տ

օոտուղ

203ՅՈՒՇՄՔՄ Յարքո-

ՈՕՇՏԱԻՕԲՈՑԵՆՅԱ

ԼՕՇԱՈԱՁԵՅ

օքճու.(Օղօծք Օռճքջոմաղծն 0ՇՇԲ,0Շ6քօԺ Շ00Ք,Աքոաաաոաճրոքյտնոո: ոռի ԱՇՇԲ. Խ254/284/134,

ոծոճեռ

1980,6.99-60.

ՀՈԶԱՕԽԱՎՇՇԻՕԱ

շիեօի-

810641 Օօվտօ2տոծոււռ Բաքօրղօեր ֆատքճա,ոքԱ Վո ԽՕՐՉ ոքաքօոօօեքեուդռւ

Դ

ՇՕԹՅՆԸԽՕԻ փորտում1972,Ք

Յոօեօեուտ

Չ.եզբրքք ՐՎՅՅՁ

8ւԿՈԱՔՆբթիին Ու

1982,8

1980,6.417-49.

ՇՕպոմ

Քոր Բ քաՅքՁժՕԴԵՑԸՕօջաքօդ

ի

0ԻԾ

ՈղՁԱՕՑ

յան պաճպանությանկ բնռլկանդեսուրսների ռացիոնալ օգտա-

զործման օրենսդրական պաճանջների կիրառմանմասի՞ն, ԽԱՀՄ Գերազույն 8, ճուլիսի Յ-ին ընդունվաձ որոշումը: ,չ Սոխորճրղի 4 ճուլիսի 1985 թ.: վետական Հայմստանչ: (օրաթերթ),

Բաչն

ՇՕԱտ2ւՇՎԻՎԾՇԽՕ

օՕքոշոտյատտ

ՅՆԱԱՋ ճա տծեօրաց 11Օեուիա

ո

րար1984

3:ՕիՕեկըւամ

աքռքօտոմու

քօ67ք608

7601օ-

Ք «իլ.,1ամքտաչ 1977:928010նիա

Թի 0ԻԾոքօ838016782.1974,8 2:

1ՆՔՄՈՒՑՔ

1. Յոօառաույա ր օրճքրաճաաամՇքօոք յոքմողցոոօ.Ա., էնա, 1979:ամիվաը0.Փղ Ք

1.1.

ոքօխատո

11 ԽԱԳՅՇՂՅՁ

ոքոքօղոծն օՕտքջոաշաացի

-83ոխօ--

ոք.ՅԲօ-

օքգյա,մ. ,Իրոքօեթոթօ-

րք.

տ

թաթար դատո մարան առ աառ ռսգի առ «ա ոո«ի «ուզե ւո աո

ոռ ատա որ աառ ռ առար սորա առ. ա

ժորումը տեխնիկայիզարգացմանարդի պայմաններում,,չ Հայաստանի 3-9։ ղովըբղականտնտեսութ յուն,, 19287 ՈՉ, էջ ՏՕ

3Ձ ՎՅԱ ՇՎԻ

.ՅԵՕԱՕԽԱԿՑՇԼԼՈ ԸՐՅՅՅՁ,

4.1ԱԱԱՇ 0. Ատրքօօրթ 15 տղոքը 3. 1986,

Տ.

ԷՑԱԱԱԱԱԱՒԱ

ձան.«ԱՍՈ

ԱԱՑԱԱՇ0Ա

1.1. 8տոտառթ օՆՕՎԱՆԵԱԼ քող

8.1.

ԽՁԻ

ՇՕՅԱԱԵՑՑ

Խօքզ

Օքախա 8օողուռ

ոքճքօադու :0Վ6օտեպ

տ

ք6օյքօօՔ

օդՕՎոնւ

ողարս օԻ

տ

քոծդծոք

ոօ

ոթօժտտիանՉռօաօիոլա66808

օյ

6039012Շղրեր: Աքօիոիոդ որեն:Ղք0ՕտՅըօղՇ78.

9.ՀԱբՕԱՑՕՅՆ

Օմ. 780711Վ81110 ՇՐՇԱԾՇՈՆ ՁՇԱԱԽՐՒ 35108

ԱնՕ-ՖՋԵՕՏՕԽԱՎՅՇԵԼՑ

ՄԱՔ օա

օոօոհտ

2.1ԱԱՈԽԼ

1 ԳԻՕՔՕԿԱԿՎՅՇԱՎՆ

օՕԽաո2աալ

860ՇՕոՅո0Խ

.

ԳԼՈՒԽ 2.

1, Բնու

203886: .Յ108ԲօկոՎ061ա

Ցօղչաց քցօօքօա,1979, Ք 1,65.202.

ՅԵՕԱԽՕեՅԼԵՅ,

քզՅրանրամ ՕՇՇՔ.Ա,

-

8.0

1986.

ՋԵՕԱՕԽԱՎԾՇԽՕՐՕ

յեկա ք0Շ7ՄքՇ0ՕԲշխոծը, Ա27Ք28Ձ

2.

ՅԱՑիոծխ

9.ԱԹԲՇրավօոաց աաՅՁուտ

մ օտ

2,6.86.

օծքօօ

3ՅՁՐքոտոցիոմ,

8ողշերոօո,1970,6.13:

չ1976,

Օլան

օՐՕՎԻԱԼ

8օյլ

ո

ոքօժատա.Ք80ղիւտքօօ7ք-

1.

Խա 10.1Ամաաներ

մ1..ՅՅՄԼԱաՏ

1.1.1:Ա1051. Յոնոժեուա Շօաո2-ԲՅԱրխՉ198օ07րոց ւնն.

7ամքաղնուոչք ԵՕաօխաքա1979,0..31.

ՎԱՆԱ Էք, Ձառաօկասաօքից եռոքօօշխ 0քում 7իմոցքոաոց1,1983,6.93: 1.,168ղո րթ աԱա նաԱ:

աքտքօրա

քոտժ18.

ԻՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

է

ներածություն... ԳԼՈՒթ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԽՍՀ ՃՐԱՑԻՆ՛ ՌԵՍՈՒՐԱՆԵՐԸ ԵՎ ՆՐԱՆՑ

1.

ՕԳՏԱԳՈՐՏՄԱՆ ՎԻժԱկԱԸ

ճրային ռեսուըսների օզտտզործումըարտադրու» քյան ինտենսիվացմտնպայմաննեում

1.1

Ճրային ռեսուրսների

1.2

կառավորումը

մաքրության պազպանման՛

2...

ՎՀ.

բ:

յունում պետութ

,

2.2.

ԱրբազրիչԳ, Է.Դերձակյան

2.2...

2...

տուքյուն

2...»

2...Չ.....

Դ...

2.2-մըրտյին ռեսուրսների աղտոտումիցառաջացոդ սկգբունքները վնասի ձաշվարկմտն

ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ ՏՆՏԵՍԱԿԱՆ"

ՌԵՍՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՄեխԱնիՔՄհ

ԿԱՏԱՐն

ԼԱԳՈՐՀՈՒՄԸ

ուղիները Հ... բարմրացման

Վերջաբան .

օօ

Ք

Հ

օ

»

օ ԻԷ:

օա

ռ

«

օ«

օօ

.

ա

'

ցուն Գրականութ

ՓՉԻ

Վ»Փ»««.'«

Զափը 602 84 1/16, Թուղթք 2, օֆսեթ տպազրություն: Պայմ. 6:28 մամ,, տպազը. 675 մամ, Հրատ,-ճաշվարկ, 5,25 մամ,:. 550: Տպաքանակ Հրատ. Ք 7760: Պատվեր9 1192

Գինը 1ո,10կ.

ՅՅ

Բ...»

Վֆ 038ճ1:

8Դ4

միջոցառումներիարղյունավետու-` 32Չ.մրապազպան թյան

Թ 1532

Հանձնվածէ արտադրության21.05.1990թ., ստորագրվածէ տպագրության10,05,1990թ.,

՛

»2..2...«

22.2.

.

ն ձոսքաջրերիձեռալման` 3.1.2ր օգտագործման տնտեսական կարզավորումը

յֆ

`

2...

ԶՐԱՅԻՆ

Հրատ. խմբագիր բ ԼԷ,Ս,Սարաֆյան ) Տեխ. խմբազիր Ռ.խչԳԼորգյան

ԱՐԴՅՈՒՆԱՎԵՏՈՒ

տնտեսական արդյունավե-՝ ծախքերի Ճրապաճպան

2.1

3,

ՕԳՏԱԳՈՐԾՈՒՄԸ

ԵՎ ՊԱՀՊԱՆՈՒՄԸ

.

«

ՃՐԱՊԱՀՊԱՆ ՄԻՃՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐհ

2.

ԹՅԱՆ ԳՆԱՀԱՏՈՒՄԸ

ԳԼՈՒ

.

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԽՍՀ ՎՐԱՑին ՌԵՍՈՒՐԱԽԵՐԻ

Ճրային ռեսուրսների մաքրության պաճպանման նւ ռացիոնալ օզտազոըրծման խնդիըներըձանրա-

1.3

ԳԼՈՒ»

նորիկ Ալեքսանի Հունանյան

:

օ«

ՀԽՍՀ ԳԱ

ճրատարակչություն,375019, Ծրնան,

Մարշալ Ճադրամյանպող,

Այո

։

Հա

օրթօ ԽԼ

գ:

ՃրանՇբ,375019,Թքօրող,

բ. ոթ.երըաոոռ ԷորՐբունան,24 ՀԽՍՀ ԳԱ Ճրատարակ չության տպարան,Յ78310, ք. էչմիածինչ ձճ ձրե0Շք, 11դՈՆ01.0ՊԻԶ ՊոոօՐքովաղ ՅԴ8310, ԻՉ եկու,