Հայաստանի կուլտուրական բույսերի լվիճները

ՀԳ.ԹՈՒՄՍՆՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱԿԱՆ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԼՎԻՑՆԵՐԸ

ՀԱՑՊԵՏԳՅՈՒՂՀՐԱՏ

Լ.

Գ.

ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱԿ

ՀԱՑԱՍՏԱՆԻ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ ԼՎԻՃՆԵՐԸ

(Պիոճ առաջին)

ՀԱՅԳԵՏԳՑՈՒՂՀՐԱՏ

ԵՐԵՎԱՆ.

Աշխատությանմեջ մանրամասն չարագրված են Հալաստանի կուլտու փան. բույսերի վրա զարգացող լվիճների բոլորի տնսակների մորֆոլողիական, բիոլոչ գիական, էկոլոգիական առանձնախաատկությունների, բազմացման ձինրը, իույսերին ճատսցրածվնասի բնույքի, չափը, տարաժման ուղիները, լվիճների պարս զլոների ու գիջասոիչննրի տեսակային կազմը: կազմված են նան լուլասքանչչուր կուլտուրայի կամ մի թումբ բուխերի վրա բաղմացուղ լվիճներիյոնսակային կազմի որոշման աղյուսակներ ն տրված են լվիճների դեմ տարվող պայքարի Միջոցտռումները: հավաստեսված Է Աշխատությունը

անության

գլուդոոն

Ժիջ աւշլթառող

նտղետնիրի ճամար:

Մաս-

ՆԱԽԱԲԱՆ կվիճննրի բաղմաթիվ անսակնկնր «ճանդիսանում են գյուղաոնտնուսկան ն այլ կուլոուրական բույսերի վնասատուներ: նրանց ուսումնասիրության ճարցերով սկսել ենք ղզրաղվել1937 թվա-

կանիդ: Քսան աատրուղ ավելի է, ինչ ղրաղվում ենք ձայկական ՍՍՈ-ի կուլտուրական բուլսերի վրա զարգացող լվիճների ուսումարդեն գրել ենք մն նասիրության ճարցերով: Այդ թեժալի շուրջը

ն աշխաություններ: ներկա աշխատության մեջ ամփխուինլ ի մի ենթ բերել երկար տարիները մեր ուսումնասիրությունների իր մեջ ընդղրկում է ձալաստանի արդյունքնիրըո Աշխաոոությունն տարածված լվիճների բոլոր տեսավկուլաուրական րույսերի վր ների մորֆոլոգիական, բիոլոգիական, էկոլողիական առանձնավարդալցման օրինաչափուՃատկությունները, բազմացման թյունները, բույսերին ձասցրած վնասի բնույլքը, ձեր, չափը րաժժան ուղիները, նրոնը պարաղզիտների դիշատիչների տեսակային կալմբ հ այլն: Բաղի ղրանից, կաղզժելենք յուրաքանչլուր կուլտուրայի կամ մի թումբ ըբուլսերի վրա բաղմացգովլվիճների տնսակային կաղմի որոշման աղյուսակներ ն նշել նրանցդեմ. պայքարի միջոցառումների սիսանմները։ Վերջում ատուկ բաժին ենք ճատկացբել լվիճներին բույսերի վրայից Հավաքելու ն ճետադայում որո-

շարք

ու

տա-

ու

ՊԼ

ԽԻ

ԹԱԵՐ

Ւ

թճԸՂՔԻՈՔ

21521212

85ելոճ) (էճ 29160 Ճքունաշխօ6ՐՕԸՆ/ՂՅքԸ'ԹԲԱ

ԸԲՂԵՇԽՕՃ0384ՇՂ8ՇԱ10Շ

(ճոթ).

մ

դ յս

աշխատությունը կօգնի արտադրության մեջ աշխատող բազմաթիվ փոսնագեոների ն կորոնտեսականների մանրամասն ուսումնասիրելու լվիճների զարգացման բազմացման առանձհ ճիշտ պայքար կազմակերնաճաակությունները ժամանակին ռելու այդ վնասատուների դեմ: ու

761ԵՇՐ1

Երճոռո, Է961

2 ճարցին։ ջ երի շելու Ժերո թողների

Ս

ու

ԱՌԱՋԻՆ

ԲԱԺԻՆ

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԲ

ձվիճներըմանը, նուրբ մարժնով միջատներ են: նրանց մարմմմ, իսկ նի երկարությունը սովորարար լինում է 1,5--25 ռանձին տեսակներիմուտ այն կարող է Հասնել մինչն 2 մմ-ի էվիճներիմարմինը կաղմված է գլխից, կրծթից ն փորից: նա, ինչպես բոլոր միջատներիմոտ, ճատվածավորված է, որըչ կայն, մեծ մասի մոտ լավ չի արտաճայտված, հրըեմն դժվար նշմարելի է, ճատկապես կրծքի ն փորի վերջին մասում (նկ. 1): են է Լվիճնելի գլութը լավ արտաճալտված,նրա վրա զտեվում Բերանը, կնճիթը, բարդ պարզ աչբերը ն մի զույգ բեղիկներ» 1վիճներն ունեն ծակող-ծծող տիպի բերանի օրգաններ, կնճիթը զտնվում է գլխի տակի կողմից ն մարմնի երկարությամբ ծալված է կրծբի տակ, ոտքերի արանքում ընկած ակոսիկի մեջ։ Մնվելու ժամանակ կնճիթը մարմնին ուղղաճայաց դիրբ է ընդունում, կնճիթը կազմված է 4 ճատվածներից, որոնցից առաչինը դժվար է նկատվում: կնճիքի մեջ տեղավորված են 4 ծնոտային որի առաչ, խԽողանիկներ,որոնք շատ աղատ շարժվում են ճեւո ճեեն շնորճիվ լվիճները րուվսերի ճյուսվածքներից արտաժծում ն դուկ օրգանականնյութերը նրանց մեջ մտցնում իրենց թուքը: Սեռակիր լվիճների կնճիթը թույլ է զարգացած կամ բոլորովին հնթարնտանիքնն026ղոշճ ն Քճատքիլքնոոծ բացակայում է (Քհ մոռ ունեն ծառատեսակների ճյուղերից, բի )։ Շու երկար կնճիթ ցողուններից ն արմատներից ժծող լվիճները: ա-

սա-

ու

ու

1վիճների բեղիկները անտենաները կաղմված են 6 ճատնատած գլխի քրմվածից, որոնցից առաչին երկուսը ճաստ են Բբիկներիվրաս, վերջին 4-ը երկար-թելաձե են: 6-րդ Հատվածը Հիմքում ճաստացած է, իսկ ծայրի մասը նիզակաձն-ներկարացած: մրա տեղավորված են Հոտառության են զդգացողուԲեղիկների ու

շրդանները՝ առաջինը փոսիկների, իսկ երկրորդը ժագիկների ձեռվ (նկ. 1ի ուտառության փոսիկներբ գատնվուլ եե վերջին Հատվածի Հիմքում ն նախավերջին Հատվածի ծայրի Ժասու. երբեմն նրանց թիվը ավելի է լինում էգերի, Հատկապես

թյան

Հատվածների, իսկ լինում բեղիկների զասավորված 4-րդ 3-րդ ճատվածների նրանց թիվը, վրա: լորից են

շատ՝

բոլոր

ն

բո-

դասա-

վորությունըբեղիկների վրա, երկարություն

Հաստությունը մոտ ե են լինում տեսակների տարբեր առանձին եռւյնպես դարձեն ձիմք ծառայում լվիճների տեռակները որոշելիս: Բեղիկայալ յին բլրակներիբարձրությունը, իրարից ունեցաժ Հեռավորությունը ն երանց միջն ընկած փոսիկի խորությունն լայնությունը նույնեն ե կայուն Հաւոլինում կարգաբանական դարձյալ ոլեռ տարբեր ու

ու

կանիչ

ճանդիսանում:

են

Հրի կողքերին գտնվում

մի զույգ բարդ ֆասետային աչթեր, որոնց Ճճետնիմասը դուրս է ցցված բլրակի ձնով. ալդ ւմ:աչքերից վերն քերի մեջ կան 3 ֆասնաներ (նկ. ի Ֆասծտային գանվում են պարզ աչքերը:

նկ.

1.

են

(1) 1վիճի մորֆոլոգիական կառուցվաժքը (բառ ննվոկու):

Ըք--գլուխը, թր--առաջնակոււծքը,/16Տէք.--միչնակուրծքը,Գ1Շէհ.---ետնակուրծ -

աչիկները,Օօ.--աչքեր, ՃՈՒ-փոբի ճատվածնեոը,Օշօ1..-ճը, ճեմ. Լ-ՄԱԼ 1--71 բեղիկներինատվածնեոըչՔր, կու--բեղիկի նիբեղիկնեոը(անտեեեոը), Տ-հ165էհ.-զակը, թէջ.-- պոոտեոգիտը, միզոտեոգիտ, ՈՂՇՏէք --մետաւտեբգիտ, Պո. թիթեղիկը, հեժ--կողային Ը.--պոչը, թ--անալային զեղձայինխողովակներ, թմրիկնեջը, Շ--ոտքի կոնքը, ԻԲ.--ազղոր, Ղե.-սբունքր, 1ր.--թաբը, Ս--բաթի ջիղ, ճանկերը:Թեր. թէ.---բնային ստիգման,Ը.-.--կողայինջիղ, ՏՇ.--նեբակողայիեն չղի ձյուղը, Շռ, Ըռ».--աբմունկային Ձ.--շառավիղայինջիղ, թա.--շառատվիղային չղերչ հե. հն, հն, 81»--միջինջիղ ն նրա ճյուղեոր,ՒԼ.--թեի կեռը: (2).--Լվինիգլուխը կողքից. ՇԼ--ճակատը, /ՊոՒ.-- բեղիկը, Օօ.--աչքր. Լի.--վեբին շոբունքը, հնչ--ինմ.--ծնոտաչինխոզանիկը,1--17.--կնճիթի ճձատ-

վածները: (3). Լվիճի փոբի 711 թնավոր էգերի

Բա, ոսիկնե

սանում

է

ժառայում

մոտ:

ե Լ1

Տարբեր տնսակների

մոտ

ն

է

Հոտառության ն

-

ն

չ

2.

1վիճների տարբեր տիպի պոչեր:

|

ջանաձն:

հատվածները կողքիզ։

հար բարոն հա հասարակու է մեզը «մք Հառկանիշներից տեսակների, լայուն նրանց որոշելու ժամանակ: Զգացողականմազիկները ե

եկ,

1--թշաձն, 2--երկաբ կոնաձե,3--մատնաձե, 5--լայն կռնաձե, 4--կռնաձե, 9--սբտաձե, 10--ջրո8--կլորացած, 7.--կլոբ կոնտձե,8--ծնռոտաձն (մոբուքաձե),

Կո

:

Կուրծքըկազմվածէ երեք օղակից՝ առաջնակըծքից(առաչին (երկրորդ օղակը) ն վերջնակրծքից(վերջին

Կիրո կրծքից

Վրծքին գլխի միացման սաճմանագիժը լավ է երենում: է Լոլո Կեդ կեռ գոռա մուգ ոռը կրեր լայր քողը 1վիճներիմեժ մասը թնավոր են, նրանց թները թաղանթային են են Թափանցիկ ն ունձնում տարբեր չզավորում։ Առաջին զույգ «1487:

ու

ջղավորված: Թների ջղերը դասավորված երկարությամբ: Առաջին թների վրա ջղերը դասավորվածեն ճետնլալ ձնով՝ եզրի ճատ ջիղը: որը ճասնում է քնի ստիգմային (աչիկը) կոչվում է կողային, նրա տակից է թնի ստիգմալին, դուաճնո գնացող չիղը, որը դարձյալ ճանում կոչվում է ենթակողային չիղ: Թեի ետնի մասում ճլուղավորվում նն շառավղային 1--4 ջղեր։ Թենիստիգմայից մինչե գազաթը գնացող չջիղը (որը կարող է ճյուղավորվել Հ կամ 4 անդամ) կոչվում է միջին ջիղ, իսկ «իմքի մասում դտնվողները՝արմունկային: Թ: միջին ե թն արմունկային ջղերը տարբերտեսակի, ցեղի ն ընտանիքի լվիճների մուտ տարբեր ճլուղավորություն են ունենում: Այդ ջղավորումը նույնպես կայուն մորֆոլոգիական ճատկանիշ է ն Հիմք է ծպոայում տեսակներն ցեղերը որոշելիս։ (նկ. 1): Կրծբի Հ են վրան կողթերից դտնվում ղույղ շնչանցքեր: թները

մեծ

են

վերջին զույգից

ն

ավելի

շատ

են

են

ճատվածի վրա գտնվում են են տարբեր մի զովգ գեղձային խողովակներ, որոնք ծառայում Համար Այդ նյութերը լվիճների մարմին, նյութեր արտաթորելու նն թրջվելուց ն տարրեր գիշատիչների ճարձակուպաշտպանում են տարբեր ձենը ու երմից: Գեղձային խողովակներն ունենում

չույթները։ Փորի վերնից՝ 6-րդ

կարություն (նկ. 4): 1վիճների գեղձային խողովակները, ինչպե եե: ի պոչը, նուլնպես կարնոր կարգաբանական ճատկանիչներ

ու

(ԱՏ,

Գ,

/

աոա

«ՐՃ»

ԱԵ-ՉԷՑՅ---ա-ո

«րոժթթթոՀՀՀՀՏ---«----««՛4-3

.

եկ.

՞

1.

Նկ.

3.

ձվիճներիբեղիկների ձները:

ցեղին պատկանող լվիճի բեղիկըՆ ճբա վեցեբոբղճատվածի Եկար նիզակը,2. 6 ճատվածանի բեղիկ՝ կարճ նիզակով,3. Բինգ ճատվածձանի բեղիկ՝կառն նիզակով,4. 1ոնօոօօօ1Տ ցեղին պատկանող լվինի բեղիկ, 5. մագիկնեբովծածկվածբեղիկ: Ճքհլճոռ

Փորըկազմված Հատվածից։ Առաջին ճատվածներիվր» տեղավորվածեն փորային շնչանցբերը (ստիդգմաները).վերջին երկու ճատվածներիվրա նրանք բացակայում են: Փորի վերջի է 9

ճատվածիվրա գտնվում ընտանիքննրիմուտ

է

տարբեր

որը տարբնը ձնե է ունենում

պոչը,

ճատվածներիվրա դասավորված

են

ցեղերի

ե

էնթա-

(ոկ. 2). փորի վերջին

սեռակտն օրգանների վեր-

4.

էվիճների գզելձային խողովակներիախպերը:

,

1--գլանաձե. Չ2--գլանաձե,ձտյոում բջիջային կառուցվածքով,3--գլանաձե, (Ճբհլչ ցեղի լվիննեբի մոտ), 4--ԾՐկաշ գլանաձե,5--միակողմանիաոբտափըքված, 6. եբկկողմանի 7--գլանաձե (Ճօոօքուճքուջցեղի լվիճների աբտափքված, մռտ). 8- Ֆոկկողմանիառտափքված (86տ«օրյոօ ցեղի լվիճների մոտ). Ց--անկանոնձեի, 10--կոնղաձե, 11--կաբն կոնաձե (Լտշհոստցեղի լվիճների

մոտ).12--օղակաձն մոտ),13---պտկանման: ցեղի1վիճների (Բոօտօուռ

Փորի ն կրծքի վրա, մեջքի կողմից ն կողջերից, լվիճների միաբջիջգեղձեր, որոնք արտաթորումեն մոմ, որը ն ծաժկում է մարմինը պաշտպանումնրան արտաքին աննպաստ պայմաններից: երբեմն գեղձերի զնդանում, երկարում արտաթորանքը ն թելիկի 4ն է ընդունում: Այդ թելիկներով ծածկված լվիճների ունեն

ու

ջ

բամբակի չմաքրված սերմի (րՈօտօոտ (վիճների տակ միաբրպեղերի Քճուքիւթատ ժու): Միկրոսկուղի ջիջ գեղձերը երնում են փոթը, կլոր, թափանցիկ անցքերի ձեռով: Տարբեր տեսակների ժուո նշված գեղձերի թիվր հ դասավորությունը տարըեր է լինում, Այդ ճատկանիշր նույնպես կարնոր դեր է խաղում լվիճները որոշելիս (նկ. 5): էվիճների ութերը կազմված են՝ կոնթից, ազդրից, սրունջից։ երկրորդ ճՃատվածից(վերտլագ) ն թաթից։ էվիճներիմեծ ժասի մոտ է 2 Ճատված։ վերջին Ճճատէ, ունենում Սախը ճՃատվածավորված ճանկեր: Բացառիկ դեպքերում վածը իր վրա կրում է մի զուգ է լինում միայն մեկ Հատվտծից: Թաթի (միճների թաքը բաղկացած են ճանկերի տակ լինում մազիկներ (էժպոդիալային): մարմինը

նմանվում

(

ե

են

Լվիճները լինում

'

տարբեր գույնի` կանաչ, կանալա-դեղնա-

մոխրագույն,սե, վուն, դեղնա-կանտչավուն, այլն: նրանց գույնը ժաններից, սննդի

շատ

անկայուն է՝ կախված շրջապատի պայ-

Հճասակիը, վարգացման բաղադրությունից,

այլն: 0րինակ՝ նույն տեսակի լվիճի (Ճթիլտ քօոք Ս6ք-) լինում են վառ կանաչ, ճասուն կուսածինները՝կանաչ, իսկ թնավորները՝մուգ կանաչ գույնի: երբ սկսեցինք ուսումնասիրել միջատների այս խումբը, մեր առջն ծառացավ այղ խմբի ճայերեն անունը ճիշտ որոշելու ճարցը: ծն անվանվում լվիճԴրա Համար էլ ճետաթրքրվեցինը,թե ինչպես ներբ տարբեր ազգությունների լեղուներով: Այսպես, օրինակ`

ցիկլից

ն

Թրթուրները

անվանում իտալացիներն

են

իսպանացիները՝

անգլիացիները՝

ֆրանսիացիները՝ գերմանացիները՝ լատիշները՝ ռուսները՝ բելոռուսները՝

ուկրաինացիները՝ չոչվաշները՝ լեճերը՝ ռումինացիները՝

Թուրթերը՝ ուզբեկները՝

Եկ.

5.

Գեղձնթի դասավորումըլվիճի մարմնի վրա ն նրանց կառուցվածքը:

երկարությունը նույնպես տարբեր է լինում: նան լըՌւոթերի են շատ օրինակ՝ սիսեռի վիճներ, որոնք ունենում երկար ոթթեր,

դեզձենու ցողունային (Ք16ոօշհ)օք15)ՒՅԱ-), (4637 ոէհօտլթհօո ն ՕԼԱՇՏ Ռրոշ լվիճների մոտ նռին քօրտ1ոճճ Շհօ1.) այլ լվիճներ: են: զույգ ոտքերի աղդրերը ճաստացած հվիճներիմարմինը ծածկված է մաղիկեդրով, որոնջ ունն ձե (մաղանման, խոտարբեր երկարություն, Հաստություն զանաձե, գլխիկավոր, թիթեղային, ճյուղավորված ն այլն): ու

ն դարչնագույն

մրաջիները՝

աֆիդիո (Ճքելմյօ)

ռլուլգոն(5լզօո)

պլանա լոուսի (օռոէ

ոլուկեռ(Թմճտւ)

բլատ

լոուս

լապու-ուտս ալիս

1օս5Լ)

(812էէլճսՏտ) (18թա էտ)

(1111)

ւոլո (Դրօ) "լեպելիցա ((1ՇոշղմԱո ) պայտա (11իոճ) մոզիկ» (ՈՏշոէ)

(թճճսօիլոտ) պատուխիաս ֆիդան բիտի (Ոճոոռեւէ) շիբամ կամ ուսումլիկբաոի բիտի (է1էլ)

Չնայած այդ բոլորին, մենք նպատակաճարմարչգտանք այղ ժիջատներինբույսերի ոջիլներ անվանել, քանի որ ճայ ժողովուր: դը միջաներից շատերին է ոջիլ անվանում, շրինակ՝ ցորենի ոջիչ, սիսեռիոջիլ ե այլ: Անվանի կենդանաբանն Ճայլագետպրոֆ. մ. էր անվանել լվիկներ, բայց քանի որ Տնր-Փողոսյանը առաջարկում մի ջանի տեսակ վնասակար մանը բղեզների մենք անվանում ենբ լմիկենը (խաչածաղկավորների լվիկներ, վուչի լվիկներ ն այլն), տերմինների ալդ առաջանալ կարող էր շփոթություն սլատճառով ուստի մնջ, Համաձալյնեցինքայդ խումբ միջատներինանվանել

.

չվիճներ՝ լվիկի ձնափոխվածձեր: Այդ տերժինն ընդունված է Հայկականոէսպութլիկալում թե' գիտական աշխատողներիե քէ" արտադրության մեջ աշխատող մասնագետներիկողմիղ, չնայած ժեր Հին դրականության մեջ լվիճներին անվանել են աֆիսներ: հնչպեռ հրնում է, այն ժամանակ մեխանիկորեն վերցրել են լվիճների դէ ղերից մեկի լատիներեն անունը: Ըիչտ չէ նահ, որ մեղ մուռ դյուդական որոչ վայրերում լվիճներին օշիրինա են անվանում: Շիրինա ադրբեջաներեն նշանակում է քաղցր արտաթորանք. այդ բառն առաջացել է նրանից, որ լվիճները բույսերի վրա արտա-

թորումհն

քաղդր

Հյութ:

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

ՆՎ

ԲԱԶՄԱՑՄԱՆ

ԱՌԱՆՋԵԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

1վիճներիզարգացման ցիկլերը շատ բարդ նն. նրանց լութաճառում են պոլիմորֆիզժը: միգրացիա (գաղթ, չու) կատարելո: ն բակմացման մեժ ընդունակությունը պոտենցիալը: Սովորաբար լվիճներըբձմեռում են բեղմնավորված ձվիստադիայում: Զմեռած են գալիս ձվերից ղարնանը դուրս անթրթուրները, որոնք 4--8 Հետո դամ մաշկափոխվելուց դառնում

(լիճեերը Հիմք

են

են

Հասուն

(վիճներ, Այդ

դնում զարգացման ցիկլերին, որի Համար

ե սն-

իընդաճիմնադիրեն կոչվում: Սերնդաճիմնադիրները սովորաբար լինում են անքն (բացի Ծոշբճոօտլթիատ ցեղի լվիճննրից, որոնց

սնրնդաճիմնադիրը թնավոր է): Նրանց յուրաճատուկ են Ցիկ-կլոր մարմինը, դանդաղաչարժությունը ն սերունդներ աղո: մեժ պոտենցիալը: Սծրնդաճիմնադիրները որոշ ժամանակսնվելուց Հետո, առանց ծնում են Բեղմնավորվելու, կենդանի թրթուրներ(Ճբհլմլմո6 բնտանիքին պատկանողները) կամ ձվաղրում են (Շիր ընտանիքին պատկանողները): Սերնդաճիմնադիրներից առաջացած լմիճները կոչվում են կուածին էգեր, որովճնատնբոլորն էլ էգ են մոտ

ուռու-

ՈօՏ1Ա86

հ

բազմանում

են

կուսածնործն: էդերը կուսածին

լինում են անթո երկու ձեերն էլ խիստ տարիերվում են սերնդաճիմնադրից՝ առաջինը իր իոն ճրկրորդը՝ թների առկայությամբ: Սովորաբար կուսածինէդերն հն բարակ, երկար մարմին, երկար ռտրեր ն շարժվելո: ո

նավոր,

րատ

սրում

ունենում ունակություն: մեծ

բերվել

եան

մարժնի կառուցվածքով,

երանք սերնդառիմնազրից կարով

մարմեի դույնո:

հն

տար.`

փարհանըկոպածին էգերը սովորաբար բազմանում են ծաոատեսակներին թմնրի վրա, Մեկ-երկու սերնդից ճետո ճանդե» են գալիս թեավոր կուսածին էզերը, որոնդըշատ Ճեղինուկն ել, ե են անԲյորներ սերնդատարածողներ ուրիշներ) (Մորդվիլկո, բաղմանում են, նրողոյ վանում: վերջիններս բույսի վրա արագ աճում է, որպիսի ճանդգամանքըկարող է արգելակել թիվը արագ նրանց ճետադա զարգացումը, նպաստել ճամաճարակային ճիգիշատիչ միջատառաջացմանը ն պարազիտ վանդությունների ներիքոնուկի ավելացմանի: Այդ պատճառովքնավոր կուսածինն կուսածնոկերը արադ տարածվում են շրջապատի բույսերի վրա են առաջացնում, որով րեն բազմանալով,լվիճների նոր գաղութներ վիճի գաղութներում նպաստումեն տեսակի արհալիլայնացմանը: են կուսածին էգերը, Հանդես գալիս թքնավոր Հունիսի վերջերին ն են այնտեղ ճիմք դնում անքն նոր բույսնքի վրա որոնք քոչում թնավոր կուսածին էդ լվիճների նոր գաղութների: Սերեղատարածող դերն իրենը մորֆոլողիական Հատկանիշչներովխիստ տարբերվում հն թնավոր կուսածին էգերը մի անքն կուսածիններից։ Անքն քանի (2--3) սերունդ ծառատեսակներիկամ թփերի վիա բազմանալուց «նտո գարնան վերջին կամ ամառվա առաջին կեսին, ծնում են Ժիգրացիա կատարող թնավոր կուստծին էգեր, ոթոնք Թողնում են Հիմնական բույսը, որի վրա նրանը բաղմանում էին ն թոչոմ կամ, ինչպես ընդունված է ասել, (ծառատեսակները) միզրացիա են կատարում տարբեր խոտաբույսերի վրո': Միգրացիակատարողթնեավորկուսածինննըն իրենց ժարժեխ կառուցվածքով տարբերվում են թնավոր կուսածիններից: նրանք սովորաբար լինում են ավելի փոքր, թռչում են արագ ն ունեն ավե(ի զարգացած Ճոտառության օրգաններ՝ իրենց անձրաժելտ բուլսերը դանելու ճամար: Սառատեսակննրից թոչելով խոտաբույսերի, դաշտային, բանջարանոցային կուլտուրաների, մոլախոտերի վրա, լվիճներն իրենց ղարդացման ցիկլերը շարունակում են նրանց վրա, դարձյալ կուռածնությամբ։ Խուռաբույսերիվրա առաջացած նոթ սերունդները մեծ մառամբ լինում են անքն կուսածին էգեր: Պարզ է, որ նոր պայմաններում առաջացած անքն կուսածին էգերն իրենց մարմնի խիստ տարբերվում են կառուցվածքով իմնական բույսի վրա գարնանըառաջացած կուսածին անքե էգերից: Դրա ճամար որո» Հետազոտոզներ, լվիճներին որոշելիս, հրանց ծրբեմն հոր տեսակներ են Ճամարում: Դրա փայլունապացույցը կարող է Ճճամարվել դեդձենու լվիճը (170065 ը6ՏՀԸՈԸ Տսշ), որբ դեղձենուղ միդրաու

ու

ՂՏ

ցիա է կատարում ծխախոտի վրա ն ամբողջ ամառը բազմանում այնատհղ,բայդ քանի որ ծխախոտի վրտ բազմացող կուսածիի էգերն իրենց մորֆոլոգիական կառուցվածքով տարբերվում են դեղձենու վրա բազմացող կուսածին էգերից, այղ պատճառով էլ նրան են էոետԸ1Լ Ճամարում (81720465 )։ առանձին տեսակ ՈՂԾՐՎԿ. կամ աշնանը, երը շրջապաւոի ժկոլողիաԱմառվա վերջերին կան պայմանները խիստ փոփոխվում նեն ն լվիճների Համար ըստեղծվում աննհպաատպայմաններ, Հանդես են գալիս նոր ձենր՝ սոնոակիրեներ (Տոճմօ8126),որոնք սովորաբար լինում են

չաջորդ ճարցը, որինձ անճրաժեշտ ծենք Համարում անդրահրնույթն է: դաոնախդա միգրացիայի ձարց է ձագում, թն ինչո՞ւ լվիճների բազմաթիվ տեսակների ժուո

նում,

միչանկյալ ն

Զվադրելուց Հետո տյդ լվիճները ոչնչանում շաբաթ առաչ: Զվադիր էդ լվիճները, որպես կանոն, աշնանը շատ բիչ թվով ձվեր են դնում, կան ն այնպիսի տեսակներ, որոնք դնում եյ 1--2 Հատ ձու(խաղողի ֆիլոքսերա)։ Այդ ձվերը սկզբում լինում են կանաչառվուն, իսկ մի քանի օրից ճետո ավելի մուղ դույն են նում, նրանը խորիոնը շատ առաձղական է (էլաստիլ),անջրոանտիկ նե չթրջվող (ճատկառղեսմոմե փոշիով ծածկվածները ինչղպես՝ Ձւոմոյտ Ի.-ի մոու):Ձվերի մեծությունը լինում է

ՒԽՅԱԾքՀ6ՇՐԱՏ

եհ: մժմ.։ 0,71--2,5 նլսնք շատ Աշնանը դրված ձվերը ձմեռում են ն անգամ մինուս 30--ՅՅ«-ի չեն վնասվում ցրտադիմացկուն են ավել: դեպքում: Մեր երկար տարիների դիտումների ցույց են արնի ճաոր լվիճների ձմեռող ձվերն ամենից ավեյի ոչնչանում ճորդառւատանձրեներից: ռաղայթենրից ն գարնան տնական Զքհռող ձվերին լուրջ վնաս են պատճառում աշնանը՝ ձվակեր սլարաղիտները, գարնանը՝ղատկաբղելները: Լինում են տարբքներ,երբ վերջիններս ավելի շուտ են արքնանում ն ծառերի վրա բարձրահում, քան լվիճների ձմեռող ձվերից դուրս եկած սնրնդաճիմնաչ ղիրները: Այդ դեպքում հրանը շիմնականում սնվում են լվիճների են:

ստա-

տեսակներ

ոնրունդ: էվիճների մեժ Կ

տալ

(ՃքելտԶ0ՏՏՆթ1Ճլմ.)

մասր տարեկան տալիս է 8--12

Մառատեսակները

խոտաբույսեր:

աղզդակցորենմիմյանցից ճաճայխ ոուտարույսերի

շատ

ճեսու

նն

ու

ու

որոշ

որի

ու

:

2-38

սերունդ, իակ

րույսեր՝

ու

կանգնտծ լինում: երք լմիճներիռվյլալ անսակը բնական ընտրության շնորճիմվ ժամանակի ընթացքում ձեռք է բերնլ բազմակերություն, այսինքը բաղմախքիվտեսակի բույսերով ոնվելու ունակություն, ապա ինչո՞ւ ընարությունը չի կատարվել սիստեմատիկորեն ավելի մուտ կանդնաժ րույսերից։ կամ նթն ընտրված այդ նոր բույսերը ավելի գրավիչ են տվյալ մոնհսակիճամար, ինչո՞ւ իչ դարդացման ցիկլերը նա ամրողջովին չի անցկադնում նրանց վրա ն այլն: Տեսակի պաճպանման տեսակետիցթե բաղմակերությունը է թե միգրացիայի երնհույնը նպաստում են նրա արադ ինաննսի:/ բազմացմանը, շրջապատի պայմաններին ձարմարվելու նոր Հաւոձեոք բերելուն ն նորանոր ձների առաջանալուն: կությունների Ուրեմն այդ Ճատկություններիձեռք բերելը վասպվածէ տն. սակի պտճպանման ն նոր ձների տառալացման Հե: Սառատեռակների վրա ապրող ը|իճների Համար միշտ չէ, որ լիչում են սնվելու ն բազմանալու բոլոր պայմանները: Ապացուցված է, որ ժասառնսակների մոտ Փոտոսինքեզը, ինչոյլես նահ ածխաջրերին այլ պլաստիկ նյուննրի առաջացումն կուտակումը Հիմնականում կատարվում է ղարնան ամիսներին: Հետագայում, ամառվա ամբոհեիին, որքան բարձրանում է շրջասրստի չերմուԹյունը ն իջնում օղի Հարաբնրական թոնավությունը, ծառաւոեսակների շատ ջուր հն գոլորշիացնում, խիստ դանդաղում է ֆուտոսինթեզի պրոցեսը ն ուժեղանում շնչառությունը, որի Հետնանբքով մինիմումի է ճասնում օրգանական նյութերի առաջացումը բույսերի տերնների մել։ Ամառվա որոշ ամիսներին ծառատեսակների ն տարընր բույսերի մոտ սննդարար նյութերի կուատկումը ոչ են խիստ պակասում է, այլ նրբեմե նրանք ավելի չատ միայն

զարակ ընձյուղների (Ճբելտքօլու Ծճք.), ճատ ճյուղերի կամ բնի վրա (Ք16:օՇիլօո01մ65քթճտԸք6Շհօլ) ն այլ սովորաբար կատարվում է մոերնաթավփից տեղերում:Զվադրումը

են

շրջա-

բաղզմացելեն, փոխադրվել ուլլ ընտանիքներիպատկանողբույսերի վրա ն այնտեղ շարունակել իրենց զարգացման ցիկլը: ինչես ճայտնի է, լվիճների ճամար Հիմնական բույմեծ մասամբ լինում են ծառատեսակներ կամ Թիեր, իսկ տերը

21աոմլուտ Ի.),

վիճները մեկ սեզոնի ընքացքում կարող

այդ

վրտ երկար տարիներ զարգացել

թնավորներ: Դրանքթռչում են ճիմնականբույսերի վրա (ծառատեհ սակների կամ թփերի), որտեզ ն ծնում են տարտսեռերին(արու են Զվադրում կատարում ձվադրումը: էգ), որոնք բեղմնավորվելով ն ԷՐ/21Շթէճուտ են բողբոջների Հիմքում (88720Մ6Տք6րտլոոճՏս1շ.,

ձվերով:

պաճանջը,այսինքն՝ զարգացմանորոյ գլխավորապնսամառը, թողնել ճիմնական բույսը,

առաջոցել է

ու

մի քանի

մինչհ 20 սերունդ: |

Ժակխսվում,քան ոինքեզվում են: Ֆիզիսլոդիական այդ ւպրոցնանեհով պետք է բացատրել այն երնույքը, որ ճունիս ամսից սկսած ծառատեսակներիմուռ պլաստիկ օրգանական նյութերի քաշադ Խիստ պակասում է: Հայտնի է նան այն, որ շրջապատի պայմաններիփոփոխման ճեւռնանքով ծառաոնսակների մուտ պլաստիկ օրգանական նյութնենաւն բի կուտակումը ճամեմատաբար ինտենսիվ է կատարվում ն ամուսն վերջին աշնան սկզբներին: Սառատեսակների այս ճատկությունները, անշուշտ, պետք 1 ազդեին նան նրանց Ճաշվին ապրող բազմացող պարազիտ կենլմիճներիկյանքի ընթացքի վրա: դանիների:մասնավորապես ՍՕառատեսակների վրա ապրող լվիճները սնվում են բույսերի պլաստիկ օրգանական ճյութալի նյութերով, ուստի լվիճների զարբազմացման ճամար վճռսկան նշանակություն ունի դացման բույսերի մեջ եղած պլաստիկ օրգանական նյութերի քանակո: Պարզէ, որ լվիճների ղարգացման ամբողջ ընքացքը կախված է ոլետք է բացատրել այն Ճանգամանայդ Ճանդամանքից: Դրանով որ քր, էվոլյուցիոն վարգացման պրոցեսում, բնական ընտրության շնորճիվ, լվիճների տարբեր տեսակների մուռ սկ: նական շրջանում առաջացել է պոլիֆագություն ն ապա ֆակուլտատիվ քիեգրացիա, իսկ Ճեւոագայում՝ իսկական միգրացիայի երնույթը։ Հարց 1 ծագում, թե ինչո՞ւ լվիճների բնական ընտրությունը կանգ չի առել քազմակերության (պոլիֆազ) ճատկության վրա: Ռրովճետնայդ դեւքում տվյալ տեսակը կզրկվեր սեզոնի ընքացքում բազմացման մեժ տեմպից, իսկ իսկական միգրացիայի ժապոտենցիալից մանակ նրանք օգտագործելով ծառատեսակները՝որպես ձմեռելու ավելի ապաՀով նպաստավոր տեղեր (ծառհրի բնի, կեղններն ճեղքերը, բողբոջների Հիմբերը) ն, վերջապես, գետնի մակեքեսից բարձր լինելը, որոնք նրանց պաշտպանում են շատ պատաճարներից ն շրջապատի աննպաստ պայմաններից (ճեղեղներ, ջրի կուտակում կամ լճացում, վաղ գարնանային ցրտաճարություն, աինաճարություն ն այլն) ստեղծում են վարգացման ավելի բաբննպաստ պայմաններ: Բացիդրանից, ծառատեսակիվիա ձմնուսժ լվիճը վաղ գար նանը կարող է լրիվ օգտագործելտերնների մեչ առաջացած կուտակված ածխաջրերը ն այլ պլաստիկ նյութերը: Մյուս կողմից ճայտնի է, որ թոտարույսերի մուռ ամառվա ամիսներին ածխաչրերի ն այլ պլաստիկ նյութերի առաջացումը ինտենսիվ է կատարվում ն այդ ժամանակաշրջանում տեղի են ու-

նենումնրանց թփակալման, ճասկակալվան ն նոր օրգանների պրոցեսները: ոաջացման Ամառվավերչին, աշնան սկզբին խուռաբույսերը վերջացա-

նակը

իրենց զարգացման ցիկլը կամ նրանցշո տեսակների (ճայազգիների, փշերի--ՇՅԼԱԱՏ, ՇԱտառ ն ուրիշների) մո» Խիստ դանդաղում է ասիմիլյացիայի պրոցեսը: Ատ այգ նույն ժամանակ ծառատեսակներիմոտ

ամառվա շրջանի ավելի ինտենսիվասիմիլլացիան ն ածխաջրերի պլաստիկ նյութերի առաջացումը: Այդ ժամանակէլ լվիճները այլ խոտաբույսերի վրայից մասսայորեն տեղափոխվում(վերադաո-

Հայտնի է, որ այդ շրջանում ծն առաջանում Թնավորբսճուսկիրները ն ապա տարասեռերը(արուն ն ձգը)չ որոնք, բեղմնավորվելուց Ճետո, ձվադրում են ծառատեսակների վրա: բերած Այսպիսով, (վիճների նշված Հատկությունների ձեռք շնորճիվ նրանց զարգացման ու բազմացման ճամարստեղծվում են լավագույն որոնք միմյանց Ճաջորդում նեն մպայմաններ, բողջ տարվա ընքացքում:

տեսակներիկողմից Տարրեր զարգացման էվոլյուցիայի ինԹացքթումբնական ընտրության շնորձիվ ձեռք բերված Ճատկուամրապնդվում են անձճասոների թյուններն մեջ հ ժառանգաբար

|

փոխանցվում

Հաջորդ սերնդին: նորանորՀատկություններձեռք բերելու շնորճիվ ծնողներից ժառանգված ճատկանիշները նրանց մուռավելի են կատարելագործվում զարգանում: Այդ

պրոցեսում

ու

հ,

ու

որ

առաջացելեն

լվիճենիի նոր ձներ

տեսակներ, որոնք իրենց բաղմացման առանձնաձճատկություններով խիստ ու

զարգացման ու տարբերվել են նախորդներից:

ու

ու

նում) են ծառատեսակների վրա:

ու

ու

ճամեմատած

սկսվում է

Հետ

ու

'

են

ում

Մեր կարծիքով, միանգամայն իրավացի է

1934),որը

Ա.

ն.

Մռրդվիլկոն

լվիճների դարդացման ցիկլերը ն նրանց էվոլյուցիան բացատրում է արտաքին ժկոլոդիական պայմանների աղզղդեցուոխալ ն իդեալիստականպետք է Ճամփարել թյամբ: Միանգամայն Կյողնիցկու (1941) այն կարծիքը, 22 լվիճննրիզարգացման ցիկմերի էվոլլուցիան պետք է բացատրել ինչ-որ ներբին կենսական բոլորովին ժխտելով արտաքին պայմանների

Հատկանիշներով,

«դեցությաննշանակությունը: Ա. Քննադատելով

ՄորդվիլկոլիՀիպոթեզի մի ջանի թերի ւմիճների՝ Հնագույն բույսերից (պատաճականությունը, 2"148րբ կ.

շորագույններին անցնելը, արտաքին պայմանների ազդեցության ե

`

(7

ն ոչ ընդճանրություն կոնկրետությունը ), փ. 3. Շապոշնիկովըբ (1955) փաստացի օրինակինրի ուսումնառիրությամբՀանգում է այն տեսակետին, որ լվիճների վարդազման ն խավմայման ղործում վճռական դերը պատկանում է խոնավության գործոնին: Սակայն նա չի բացատրում, թն ինչ խոնավության մասին է խոսքր. նթե խնդիրը վերաբերում է րուլսերի կամ լվիճների արտաքին շրջապատի խոնավությանը, կամ, ինչպես ընդունված է տանլ, օդի ճարարերականխոնավությանը, ապա այդ դեպքում Շապոշնիկովը այնքան էլ իրավացի չէ: Այսպես, միգրացիա կատարող լվիճը»

ԱԱ

ԱԱ

ԱԱ

ԱԱ,

Այստեղ՝ ճակնդեղի դաշտում կամ նրա շրջապատում գտերվող շիմշիրի ծառերի մոտ՝ խոնավության խիստ տարրերություն չի կարող լինել։ Այս դեպքում նույնն են նան ջերմության, մթնոլորտային տեղումների, լույսի, բամիների, ճողային ն այլ գործոնհնրը: Ուրեժն այդ գործոնների տարրերությունը չի կարող պատճառ դառնալ, որ շիմշիրի լվիճր թողնի իր Ճիմնական կերաբույար ե լիռխադրվի ճակնդեղի կամ այլ րուսծերի վրա: Այն դեպքում, նրբ նապոշնիկովըգործածում է չուր տերմինը, նա մոտենում է ճշմարտությանը, սակայն լվիճների զարգացման ն բազմացման ճամար կարնորի բույսերի մեջ եղաժ ջուրբ չէ: եթե ընդունենը, որ ջուր կամ խոնավություն ասելով Շաղպոշնիկովը Ճոսկանկումէ րուլսերի տերնների, ճլուղերի նհ այլ օրգանների մեջ դտնվողածխաջրերը, շարարները ն այլ օրգանականՃճլութալինլուքենրըչ որոնք սնունդ են ծառայում լվիճների ճամարչ այդ դնեպբում նրա տեսակետը միանգամայն ճիշտ ք: հոկավես, լգիճների անվեհ տնսակետիը այդ երկու բուլսերի լու, զտիդանալու բազմանալու կննդանյուեղա տարբերություն միայն նրանը մեջ հղա աննդգեղի Թերիքանակն է: Անշուշտ, միգրացիայի շրջանու ն այլ նն ։լաստիկ նյուտերեները ավելի Հարուստ ածխաջրերով Թճրոմ, ջան շիմշիրի տերնները: Մեր կարծիքով, միգրացիայի գլխավոր պատճառը պետք է ճամարել բույսերի մեջ նղած պլաստիկ նյութերի, այն էլ Ճլութալի, ճեղուկ սննդանյութերի քանակը: ինչՀ վվերաբերում Մ որդվիլվոլի րաբերում ակտ րի էէ մ բ շարք գիտնականների՝ (1934), Խիլլէի, Ռիոիչ էլամբերսի(1950), նենյոկովի (1941) կողմից առտջադրված այն թեզին, որ լվիճները, ոլրվնեսկանոն, միղզրացիա են կատարում իրենց Հիմնական բուլսից սիստեմատիկորեն շատ բում:

,

թր /"իուի

."

հուվսնիի վրայ դա Հիմնականում ճիշտ կանգնած է Ճամողվել ատորն բերված աղլուսակից, կարելի

Հեռու

հում

է ն

դրա-

Աղյուսակ1 Ցույսեո, ոբոնց վբա տեղիեն ԱԱՀ

Հաա

ունենում

լվիններիզառգացման ցիկլերը

թ»

ք

տեսակը

Լ/իճի

-2.---:

Մ6շճեսոք

ԷԻ.

ղուլ

|

ՃոմոճքեւտըԱ Խօշհ.

|

ՑոոշիոոմմստԸճոճալ Լ.

146«հ. Ի.

Քիօոօմօո հստսկ

Տե.

81720465թօտվԸճօ

Տսշ.

բանջար

Խնձորենի տասձենի տանձենի տանձենի

ք7ւ1 որսոժնուծ Է1)ոմօքեօուտ Մ6շճեսոճ

կաա Միջանկյալբույթնրը

արի

| |

|

եղան լեզու

ճովանոլավօրների բն-

որաականոց-: ՀիճԻ»

կառ, արնածաղիկ

Խուկորիկ աւ

ռայորենի «երնելենի

| գայյուը դեղձենի իի բիներ, խաչածազ մորմազգի-

րիա

Լ. 2116:օ5թեսու 10586 Ի. Ճթոլտ օմօոյու

շեմչիր

ՃքելտԷոեճճ Տոօր,

ձեմշիր

հճլշհո»51 Լոք. 812շիտոճսմատ

դեղձենի

բչ

վարդենի կատվախութ

1վիճներիզարգացման

ԿոՈՄ: ավերում, Հազեե, թել, ծիա-

բույս, վիկ, լորի կառչ անքասամ ծաղիկ

ն

բազմացման առանձնաճատկությունկալված այս բոլոր ունեն ոչ միայն չոոնսական Ճարցերբ այլի շատ կարնոր գործնական նշանակություն նշանակություն, առանձինվնասատու լմիճների րիո-էկոլոգիան խորն բազժա-չ կողմանի ուռումնասիրելուն նրանը դեմ պայքարի միջոցառումներ մշակելու գործում, Առանցպարզելու միգրացիայի ճնտ կապված ն մ ն հրնույլթները է հնչանս էն փոշու միջանկյալ բույանրը, չենք կարող որոշել լվիճներիղու սայքարի ն ճիշտ ժամկետներ մշակել տվյալԷՀ հակի դեմ պայբարի միջոցառումներիսիոտնմ:

ենրի Հե

ու

հ

ի

ՏԱՐԱԾՄԱՆ

ԼՎԻՃՆԵՐԻ

Ի

ՈՒՂԻՆԵՐԸ

1վիճները բույսերի վրա տարածվում են տարբեր ձներով ճ ուղիներով: Տարածման սովորական ձեր լվիճների ակտիվ շարժ-

վելը կոմ թոչելն է, մի բույսիը մի ուրիշ բույսի վրա անցնելը կամ մի տեղից մի այլ տեղամասի բույսերի վրա փոխադրվելը: Դրանով պետք է բացատրելդաշտերում բույլսնրի ճամատարաժվարակվելը լվիճներուվ: մարդկանց միջոցով. այդ վիճները տարածվում են նան այն Հատկապես է ժամանակ, երբ մարդիկ բույսերի կատարվում ոոնկիները, կարոնները, արմատակալները կամ պտուղները մի

«6

Պճոլը ՈւՏ

Թոատրտ

ցեղերին պատկանող յատ

շատ ցնգինպատկանող

մոժապատ

բյուլնռ

լվիճներ»:

ոնսակներ։ ՏԸո-

պատկարզեդներսնվում

են

գլխավո-

վայր. այդ ձեով տարածվեցին վայրից փոխադրում են մի այլ Խնձործնու բրդապատ լվիճըչ խաղողի ֆիլոքսերան ն այո էվիճնծեն րը կարող տարածվել հան վայրի ն ընտանի կենդանիների, ինչչլես հ միջատների միջոցով: իճները նրբրեժն ժեծ տարածությունների վրա փոխադրվում են բամու ն ջրի «ուսանքի միջոցով, քնավոր կուսածին էգերի ստադիայում: Մասսայականբազմացման տարիներին թնավոր էդերը օդ բարձրանալով, ընկնում են չոարբեր ճոսանքների մեջ ն տարում շատ ճեռավոր վայրեր: Ֆրի միջողու/ փոխաղրվում նն այր դեպքում, երբ դետերը, գետակները կամ նրանդ վտակները ճուում են փիոբոնրայլով կատ այ լվիճննրով վարակված վայրնրուր են էվիճներըկարող տարածվել նան մրգերի, պտուղների, ինչն հ պլեւմ տարայի օգտագործված գործիբների միջոցով: 1միճները ամենից ավելի տարածվում են ձժեռող ձվի կաժ

թրթուրիուտաղիայում:

հմանալովլվիճների տարածման ձեերն ճանապարճները, կահոնկրեւո նախավգուշակոնմիջոցառումներ ձեռդեպքերում ու

թող

ենթ

նարկել կանխելու ալո

1ՎԻՃՆԵՐԻ ՊԱՐԱԶԻՏՆԵՐԻ

ԵՎ ԳԻԵԱՏԻԶՆԵՐԻ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈ

ՒՆԻ

Բնությանմեջ ոչ մի կենդանի պարաղիտներին գիշատիչների կողմից այնքան չի ոչնչանում,որքան լվիճննրը: էվիճներով նն սրեվում բաղմաթիվ միջատներ, սարդեր, տիղեր ե անդամ թոչուններ: ՔԽոցառապես չվիճներով են սնվում ԸՕՇոլո6|զրը րնտանիքին պատկանող բազմաթիվ զատկարզեղներ, որբոնդիցմեղ մոտ չատ ԸՇՕԸոճԱն ակտիվ դործում են մօշշութաոշլուո, Ը. ելքսոշտն, Հ. 11բմոշէուրն այլ անտակներ, ինչպես նան ՏԸՎՈՈԱՏ,

ե պարազիաները. ն. Ե. 1վիճների գիշատիչները Լ-յոթկետանի զատկարգեգ, 2--զատկարբվեզի բոքուբբ, 3--ոսկիաչիկր ե

Խորը»

1-Ց

Ծոսուջ

նշա

զատկարգեվներ, 6--նեծյալ ղիաշհտուս Պարագիտր մեյ, 7--պաբազիտնեոով ձվադոումէ լվինի մառշմնի վաբակվածլվինձերիմաշկերը: Ն

Տժոլոճիը

2)

են տվել, որ ցուլց երկար տարիներիմեր ղիոողությունները է առնվազն 50--70 վուրաքանչյուր զատկաբզեզ օրական ուտում

լՎիճ:

ն

ու

ճյուղերի, տերեների վրա լվիճներին անընդճատ որսում են տարբներտեսակի սարդեր, լմիճների մասսայական թռիչքի ժամանակ նրանց սարդոստայններիմեջ գցելով: կվիճներինզգալի վնաս են պառճառում նակ քաղանթաթնավորներիկարգից ճեժյլալների րնտանիքին պատկանող բազմաթիվ տեսակներ, որոնք իրենը ձվերը դնում են լվիճների մարմնի մեջ, որտեղ ն զարգանում են նրանը Թրթուրները: Վերջիններսսնվում են լվիճների ներքին օրգաններով, ն լրիվ վարգանալուց ճետո դուրս թոչում: 0րինակ՝ Ճբիօնոստոճն ձվադրում է խնձորենու բրղապատ լվիճի մարմնի մեջ ապլարապիոր կ նրան ոչնչացնում. լվիճներին ոչնչացնում են նան Շիոլըլմ86, ԹՈՅԸՕՈ1Ա26 (2ատկապես ճքոիլմլատ պեղի տեսակները)ընտանիքներին պատկանողբազմաթիվ տեսակիպարազիները)յ որոնց զո«ծունն ունեության չնորճիվ կարճ ժամանակամիջոցում վարակվում Մ ոչնչանում են լվիճների ճակայականգաղութները: էվիճներովեն սնվում նան ծիծեռնակը, փալտփորիկը,ճնճղուվնները,ճոպոպը ն այլ թռչուններ: ն դիշաոիչներից Թվարկած պարաղիոներից մեղ մոտ չվիճներին ըն Հատկապես մասսայորեն սիրֆիդ ենրը, տարբեր տեսակի զատիկչբզեզներըն նրանց թրթուրները: Մեղ մուտ ամենից ավելի տարածվածեենյոթ կետանիզատիկը(ԸՕՇԸԼՈՏԼ1» 2-քաոշէճէո) ն 4եժյալ պարաղիտներիշատ տնսակներ: ն գիշատիչները շատ կարճ նշված պարազիտները ժամանակամիջոցում լվիճներինմասսայորեն ոչնչացնում են ճատկապեսայն տարիներին,երբ դարունը չոր է, արնոտ ն տաք: նրբեմն պարազիներն այնքան արագ են ոչնչացգնում,որ դիշասիչները Լմիճներին դեմ կիրառվող ՔԸ չի զգացվում: Սակայն, ցավոք արտի,պետք է նշել, որ նշված շգտակար պարաղզիտներին գիշատիչներիքանակը կուլտուրական բույսերի վրա վերջին տարիներինխիստ պակասում է, ԴԴՏ-ի

ոչնչացնում

մերջիններիս

ճանմերի թրթուր-

պայքարի քիմիական միջոցների կարի-

ոչ

Ճիշտ դգորժա-

գիշատիչների

դորժուորքան օգտակարէ պարազիտների է ճետնյալ տվյալներից: կարելի տեսնել սնությունըը սերունդ. եթե էվիճներիմնժ մասը տարեկան տալիս է 15--20 է ծնել 40-իր ընթացքում կարոզ լվիճը կյանքի որ էդ ընդունենք, դեպքում տարեվերջինմեկ լվիճի սերնդի այդ 50 թրքուր, ապա 5020-ի, իսկ կշիոը՝ մի քանի միլիոն տոննայի կշասնի քանակը ): Այդ քանա(/00 000 լվիճի կշիրը մեկ գրամ ճաշվելուդեպքում են ոչնչացնել ողջ բուսականությունը: կությամբ լվիճները կարող ՍՀա թն ինչու մենք շատ պարտականենք այն գիշատիչ կենդանինեռրոնք անընդճատոչնչացնում են լմիճներին բին /, պարազիտներին, ն ստաբազմացժան բոլոր նրանը ղարգացման գիաներում: Այդ է պատճառը,որ ժողովուրդը Հովանավորում է օգտակար զատիկ-բվեզին ն շատ տեղերում նրան սուրբ կենդանի ճամաքում: Չինաստանում մինչե օրս էլ գյուղացին զատիկ բղեղ տեռննլիս այն վերցնում ն իր ղաշտն է գցում, իսկ Միջին Առիայի ոնսպուբլիկաներում ձմեռող զատիկներինճավաքում, պաճում են Ճարմար նպաստավոր տեղ ն գարնանը, ծիլերը դուրս գալու շրջաԹե

Թ:ծ-

էվիճներովեն սնվում նակ մի շարք ճանճերի (Տ5»-քհստ ուք ցեղերից) ոսկիաչիկների(Շեոյջօք1մո6)ընտանիբից՝Հատկան ԽՆ. Շ. ն Շոյտօթռ 7 քսոշէոէճ մատ. Շռոէճտ պեսԸՇիլկտօթտ են միայն լվիճներով: այլ տեսակներ, որոնք սնվում (գալերի) մեջ գտնվողլվիճներին ուտում են ականջԳխտորների մյոռւկները, Հատկապես բարղդննու վրա: կվիճներինպարազիոում նեն նրանց մարմնից կպած կարմիր տիզերլ: Ստռերի թփերի

ու

սինթետիկօրգանականթունավոր եյութերի Հեւ նանթով: րելու ն ար

ժոապոնրում

ու

ու

նում,

բաղ

են

թողնում բամբակի դաշտերում:

ԼՎԻԺՆԵՐԻ ԵՎ ՄՐՋՅՈՒՆՆԵՐԻ ՓՈԽՀԱՐԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆ

ՈԻ ՀԱՄԱԿԵՑՈՒԹՅՈՒՆԸ

Համարյա բոլոր ժողովուրդների մոտ ընդունված է լվիճներին մրջյուններիկովեր անվանել: Այդ ուղղությամբ տարածված նն շատ առասպելներ, թե ինչպես մրջյուններըչվիճներին պատում |լ կթում

ձե,հսկապես

։

սերտ ճամակեցությանմեջ են գտնվում մբրչչունները լվիճների Համարյաթն բոլոր տեսակի լվիճներին Հաճախումեն մրջյունները, բացառությամբ այն լվիճների, որոնց մարմինըժածկված է մոմի փոշիով կամ թելիկներով, կամ նրանց այոչր շատ երկար է: ման նն գալի" Զարզվածէ, որ մրջյունները լվիճների ճետնից ուտեն երս, Ճամուր,ռրչվեսզի որը սլարունրանցարտաթորանքը, որ շատ

ճետ:

նակումէ

քանակությամբ շաքար: ծրբնմն արտաթորանքիմեջ տոկոս շաքար է լինում: 1վիճներիարտաթորանքը քաղցր է պատճառով, սր նրանք բույսերից ժծում նն մեծ քանակությամբ մեծ

72-16

ոլն

տակ վեր որոնք քբի ոլոիալինֆերմենտի ազդեցության աժխրաջընը, մարսողական որ լվիճների քանի ածվում շաքարների: Բայց խողովակը շատ կարճ է ն մարսողության գործակիցըփոքր, ճաՀնտ, այդ պլատճառով մեմատած նրանց ընդունած սննդի քանակի է դալիս մարմնից ոլոլես արտաթոդուրս էլ շաքարների մի մասը Թե որքան քաղցը է նրանց արտաթորանքը,այդ մասին է րանք: են նույնիսկ մարդիկ «րույուտում վկայում այն, որ այղ Ճյութը սերի մեղր» անվան տակ: Մեզ մուռ՝ գյուղերում, ճատկապես փոքր երեխաները բազ նեն անում թեզու լվիճների բավականին մեծ դալերը խմում նրանց մեջ ճավաքվածճեղուկ քաղցը արտաթորանքը:երբեմն այղ գալները չորացնում են, որից ն նրանց մեջ գտնված լվիճների արտաթորանՔը թանձրանում, աղտ պնդանում է ն այդ պնդացածքազցը, մեղէ քանման, մի բիչ սալիտակավուն նյութը ուտում են: Ավելի քաղցը ուռենու լվիճի արտաթորանքը,որը տերնների վերին երեսի վրա է լինում: Գյուղում երեխաները մեծ 4աճույքով լիզում են քաղցը արծածկված տերեները: Վերջապես, տռախժորանքով մեր անվանի գրող Բաֆֆին «կայծեր» վեպում նկարագրում է, թե ինչպես գյուղացիները անտառիցՃավաքուժէին տերնները, բերում տուն, լվանում ե ազա այդ լվացած չուրը կրակի վրա եռացնելով թանձրացնում օգտագործում շաքարի փոխարեն: Մրջյուններըմենծ Պոգատարություն ցուցաբերումլվիճները Այդ դրավել Է փիշարք գիոնականննրի՝ նկատմամբ: Դարվինի, ԿալՄորդվիլկոյի ն ուրիշների ուշադրությունը: Այդ ուղղուԹինբախի, թյամբ բավական շատ դիտողություններ են կատարվելժեր կողմիցվերջին քսան տարիների ընթացքում: են

ու

ու

Պարզվածէչ ռր մրջյունների ն լվիճների փոխճարաբերությունը կամ ճամակնեցությունը կրում է օրինաչափբնույթ: Բնության մեջ

որոշակի տնսակի լվիճներին միշտ ճաճախում են որոշակի տեսակի Ժրջյուններ: Հետաքրքրական է շեշտել, որ երբեմն մրջյունները լվիճներին իրենց բերանում բոնաժ տեղափոխում են մի բույսից մե այլ բույսի վրա: Մենք փորձեցինքբանդել Ճացաբույսնրի ցանքի շուրջը դանվող մրջյունի բույնր՝ երհանի դյուղատնտեսական ինոտիտուտի փորձադաշտում1948 թ., որալեսզի ճանդիստ ճավաքենք Վվիճներին, սակայն երբ մրջյունները քանդված բնից դուրս նեկան, վազեցին ղեպի չվիճները ն ամն մեկր մի ճատ լվիճ բերանում բռնած շարժվեցին տարբեր ուղղություններով: Մենք Հետնեցինք նրանցընթացքին ն նկատեցինք,թե ինչպես նրանք լվիճներին քան մուտ 50 մետր Ճեռու, դրեցին ցորենի արմատավզիկի վիա ե տա-

ի բեեր թո"

եչ:

նրանից մի քիչ Հեռու սկսեցին

իրենց ճամար նոր բույն

ոլմւո-

դալով, սպասում լմիճների ճետնից Մրջյունները, արտաթորեն: Արտաթորելուպաճին մրջյունը ման

մինչն որ նրանք

են

մո-

այնպես պաճում, որ արբերանի մեջ ընկնի: Շատ դեղմոեն քերումչվիճներըարտաքորում այն պաճին, երբ մրջյունները աննում են իրենը: Մորդվիլկոյի ուսումնասիրություններից պարզփել է, որ երբեմն լվիճները չեն արտաթորում,մինչն որ մրջյունները մուռ ժամանակի իրենց չմռաննան.այդ նշանակում է, որ լվիճների է այդպիսի պայմանական բնազդ: Դա կենապռաջագնլ ընթացքում աշխարճում ճամակեցության ավննալավ օրինակներից դանական մեկն է: Թիավոր լվիճների թները մարմնից երկար լինելով խանգարում նն մրջյուններին նրանց արտաթորանքի կաթիլը լիզելու, են լվիճների թները, բացի ալդ, գրա ճամար էլ մրջյունները կրծում են թռչելու ն տվյալ բույսի վրադրանով նրանք լվիճներին զրկում

(իճին, բերանը բաց կաթիլըուղղակի իր տաթորանբի տենում է

է անում

հ

Այդպես մ Հնարավորությունից: փոխադրվելու

վարգտնբվրա արմատների վում ոյքօւ մրջյունը Հացաբույսնրի Ւ. լվիճի «նտ (Մորդվիլկո, 1936): վող /ՃՈ0ՇԸԼՅ Շ0ու Մրջյուններից ԼՆՅՏԼԱՏ ԱՅՄԱՏ տնսակը խնամում է լվիճների ձվերը: Որոշ դիտողների տվյալներով (Խալիֆման 1958), այդ մբիՃավաքում են իրենց բներում ն նրանց ջյունները աշնանը չնհրնները վրա լցնում ճատիկներ, որոնք խոնավ պայմաններում ծլում եննի Այդ կանաչ ծիլնրի վրա բաղմածաշիվ փտած տերնների աճում: նում են լվիճները, ծծում բույսերի ճյութը ն մրջյուններն էլ սնվում շե նրանց արտաթորանքով: Մենք էջմիածնի3-րդ սովխողի ծիրանանոցում 1939 թ., ականատես ենք նղել, թե ինչպես մրջյունները իրենց սուր ծնուտներով ծառերի վրայից կտրտում են տերնները ն թափում ներքն։ Մի բանի ժամից ճՃետո ծառը զրկվում էր տերնններից:Այդ երնույլքը ճատկապես արադ էր կատարվում գիշերը: Այդու այդ մասում մրջյունները դարձել էին ծիրանենու ղլխավոր վնատւոոու,չոնհընազիկելով ծառերը (ռրական մի քանի ծառ): Մեր տվեց, որ տերնները մրջյունների մանրամասն զննությունը ցույց կողմից բոլորովին չէին վնասվել. նրանք այղ տերնեներըթառաէ, վերը մելուց ճեոռ հրենց բներն են քարշ տալի, ճաավանական յից ուրիչ տեղ ԼոՏ1ԱՏ

հշված հապատակներով: կարելի է ասել, որ մրջյունների ն լվիճների միջե Այողիսով, չոլություն ունի փոխադարձ կապ, իսկ շատ անսակների մոտ ճամակեցություն։ Այստեղից ճարց է ծագում` մրջյունները մեզ ճա25

կենդանիներ են, 22 վնասակար: մար օգտակա՞ր Այս ճարցին կարելի է պատասխանել երկու կերպ: Այն դեպքում, երբ մժրրնն լվիճների արտաթորանքը ն բույսերի տերեչյունննըն ուտում ենը, ճյուղերը, պտուղները ղերժ են պաճում այդ արտաթորանքով կեղատտվելուց(իոկ մեզ շատ լավ ճայտնի է, որ լվիճների արտաթորանքը թափվելով բույսերի տերեների ն մյուս օրգանների վրա. խանգարում է նրանը ասիժիլյացիոն պրոցեսը ն իջեցնում պտուղների ն օդտադործվող բույսերի որակը), նրանք ճամարվում են օգտակար: իսկ այն բոլոր դեպքերում, երբ մրջյունները նպաստում են լվիճների տարածմանը, նրանց պաշտպանում են դիշատիչներիր կամ նրանց ձվերը խնամում են իրենց բներում ն այլն, նրանք Հանդիսանում են վնասակար միջատներ: Բացի դրանից, նրանք ամբողջովին փչացնում են ծառի տակ քայվված ճասուն պտուղները: Այս դնալքում նրանք ճանդիսանում են ուղղակի վնասատուներ: էլ չենք խոսում այն մասին, որ մրջյունները ինչքան վնաս են պատճառում, Ճճատկապես,աշնանացանին՝ հրենց բները փոխադրելու այս երնույքը շատ տարածված է ն աչքի է ցորենը:Հայաստանում ւբնկնում ճատկապեսչոր ն ոչ անձրնային արիներին:

Բացի ձոյդչ մրջյունների որոշ տեսակները ճամարվում են գլուղատնտեսականբույսերի լուրջ վնասատուներ: Պարզ է, որ անճրա-

Դեշտ է միջոցառումներ մշակել

ՒԼՎԻՃՆԵՐԻ ՀԵՏՍԱՂՄՆԱՑԻՆ

նան

նժան

ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ

միջատների ղեմ:

ԱՌԱՆՁՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

էվիճննրի սաղմնայինզարդացումը կատարվում է մարմնից (ՇԱճրո651026ընտանիքի լվիճների մոռ) կամ լվիճի մարժնի ներսում սեռական օրդանների՝ ձվատար անոթների մեջ (Ճքելմ1026 քնտանիքին պատկանող կենդանածին լվիճների մոտ): կենդանածին լվիճների ձուն կազմակերպվում ն ճասունանում է էգի սեռական օրգաններում: Այդպիսիձուն որոշ ժամանակ, երբեմն մի ջանի ժամ, կանդ է աոնում ն ձվատար խողովակի լայնացած մասում առյդ ընթացքում նրանից դուրս է գալիս լմիճի թրթուրը: Վերջինս կժկումների շնորՀիվ ձվատար խողովակով առաջ է շարժվում ն դուրս Էէ դալիս մոր մարմնից որպես կենդանի ձագ (Թրթուր)։ Այս դեպքում դուրս է գալիսնախ ձվի խորիոնը (կեղեր), որից նա է եկել: եվիճների դուրս կեղծ կենդանածնուկենդանածնությունը թյուն է, որովշետն թրթուրն առաջանում է ձվից ն ոչ քն կազմակերպվում է մոր արգանդում: կենդանածինլվիճների իգական սեռադուրս

կան

չուիով որոշ օրգանները

կայումեն

աեերը»

""

ձնավոխված են լինում. նրանց մոա սերմարնդունարանըն Հավելյալ գեղձերի խողո-

ծնվելու) Հետո նման կուսածին էգեէ լինում անքն աղճանատառմամբ եկած թբթուրների մոտ լավ բին:նոր ծնվաժ, կամ ձվից նոր դուրս արգաղածէ լինում կնճիքը, սակայն նրանց բեղիկների ճատվածԼն լինում, բացակայում են երկրորդականոինարիաները եծրը բիչ ու նուրբ մազիկներով: Թրթուրները ե մարմինը ծածկված է բարակ Հետո սկսում են շարժվել, սկզրում շատ մի քանի րոպե ն իսկ ժի քանի ժամից Հետո անձավառարտակչոված, դանդաղ ման են գալիս, իրենց ճամար շարմար նրանք արդեն ինքնուրույն նն ծծել բույսերի ճյլուսվածքների ճյութը: ոնղ ղանում ն ակսում 4 անգամ Թրթուրները ղարդացմանընթացքում Հնտսաղմնային ավեեն, ենթարկվում որոշ ձնափոխությունների՝ մաշկափոխվում

ելիճներիթրթուրը ձվից

դուրս

դալուց

կամ

ճասուն

ծնվելուց

Յ-րղ Թիվը (գլխավորապես լանում է բեղիկների Հատվածների են երկրորդական Հաշվին), բեղիկների վրա առաջանում Հատվածի են դուրս սեռական օրգանների ռինարիանհը։ կազմակերպվում կողտանում է մաշկը, իսկ ոբոշ դենեբացիաների մասերը» տանող մուռ թների սաղնշմարվում են ն թները: Սովորաբար թրթուրների է մերի ոկպբնավորությունն առաջանում քրթուրի եբկրորդ ժաշկաեն «ետո. 9-րդ Հասակում թները ճասնում թրթուրի փոխությունից

ժեջքին, իսկ 4-րդ

մերչին մաշՀասակում՝ ժարժնիերկարությանը:

են թները: Հետո լրիվ կազժակերպվում կափոխությունից

թրթուրի 1--8-րղդ ճասակում ճնարավոր չէ պարզել, թն

արդյոջ

նրանցից Թեաոր կուսածին էգե՞ր,թե՞ անքն կուսածիններ պետք է առաջանան, այդ նշմարելի է դառնում զարգացման ընթացքում, ե Հիմնականում կախված է լինում աննդիքանակից ու աբտաքին պայմանների ներդործությունից: Հեւտսաղմնայինզարդացման տնողությունը Հիմնականում կախված է էկոլոգիական գորաղդնցությունից ն տվյալ տեսակի ժառանգականճատկուծոնների

թյուններից:

ԼՎԻՆԵՐԻ

ԳԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅԹԻՆՆԵՐԸ

են դոտինե էվիճները բարեխառն վրա առաջացել երկրագնդի -

են նրանց զարդացմանցիկբում: Դրա փայլունապացույցներից

/երի առանձնաճատկությունները (ձմեռող ստադիաներիառկայուԹյունը)։ Հետագայում նրանք տարածվել են մի կողմից դեպի Ճյու-

սիսային, իսկ մյուս

ները:

կողմից՝ դեպի

տաք

արնհադարձային դոտի-

Այժմ լվիճների տարբեր ներկայլացուցիչներին կարելի է ՀանաշխարԴագրական երկրագնդի բոլոր գոտիներում, բացառությամբ ճյուսիսային սառուցյալ գոտուց: Դրա ճետ մեկտեղ բնդարձակվում է նան (լվիճների կերային բազան: ներկայումս դժվար 1 դի լել

դտնել մի

բույս,

զարգացումը:

որի

ճեւո

կապված չլինի

ալս

կամ այն լվիճի

են մթնոլորտային տեղումների, ճատկվիճենըըշատ զգայուն է ճորդառատ անձրնեների նկատմամբ: Հորդաերկարյոտն կառնես ն ցած են վրայից լվանում բուլանրի թափում լվիճանձրնները ռատ ն նրանց մեծ է. մասր ոչնչանում այստեղ ամենից որից ներին, տուժում են թիթուրները: շատ էկոլոգիականդործոններիցլվիճների շամար ամենավճռակաեր սնունդն է, ճասոկապեսբույսերի ճյուսվածքներում եղած լուժն վող ածխաջրերը այլ օրգանական նյութերը: Պարզվածէ, որ բույն սերի մնջ, երբ պակասում է ածխաջրերի այլ պլաստիկ նյութերի կամ կուլտանում են նրանց ճյուսվածքները, անմիչապես քանակը է լվիճների բազմացման տեմպը: Այս դենոլքում (Վիճնեդանդաղում մոտ ճանդես է, պակասում խիստ մի մասի թրթուրների բի քանակը նն գալիս թեերի սաղմերը հ աստիճանաբար նբանք դառնում են փոխադրվում այն բույսերի վրա, որոնց քնավոր կուսածիններ կոնրնների ու ճյուսվածքների մեչ կան ավելի շատ ճյութալի օրգո-

էմիճներիէկոլոգիական պլաստիկությունըշատ մեֆ է. այդ նշանակում է, որ նրանցից շատերը կարող են զարդանալ ն տեսակի դոյությունը պաճայանել էկոլոգիականխիստ տարբեր կաժ մեծ ամպլիտուդաներով փովիռխվող պայմաններում: Այդ է պատ. ճառը)որ լվիճների շատ տեսակներկարողանում են Հաբազմանալ վաստանի ինչնա ամենաբարձրադիր շրջաններում՝ ծովի մակերձՎույքից 2--8 Հազար մետր բարձրությանվրա (9երմուկի անտաոները ն լեռնալանջերը նլութեր: ), այնպես էլ ցածրադիր, սուրտրոպիկական նական շրջաններում՝ Մեղրիում ն Արաքսիւռիին։ կամ վերցնենք Մեզ մոտ, որպես կանոն, լվիճները մասսայորեն բազմանում կլիմաական պայմաններիմնսակետից են այն տարիներին, երբ գարունը լինում է չորային ն անձրնները անբարենպաստ վայրերից մեկը` Սնանիշրջանը, որտեղ դժվարությամբ են զարգանում տեղում նն մերք ընդ մերթ։ խնձորենին. տանձենին կամ այլ րտղատու ծառեր, չնայած դրան նիանց վրա շատ արագ բազմանում են չՎիճները ն ուրիշ(ճբհլտքօողւ ու

ւ

ները):

312:2

|

ՒԼՎԻՃՆԵՐԸ ՈՐՊԵՍ

բազմաթիվ չոհսակներ 1վիճների էկոլոգիական մեծ ռլլաստիունեն

կություն

ջերմային պայմանների ծճանդեպ:Մեզ է մինչն մինուս 31ՐԸ ի ցիտաճարվում են շժամարյա իոլոր կոլաուրական ծառատնաակները, լվիճեերը նորմալ շարունակում են իրենց զարգացման ցիկլերը: օիինակ, 1949 Թմականիձմռանը Այսպես, յան դաշտում, ՀատկապեսՀոկանմբերլանում, չերմությունն իջաւ մինչն մինուս 81 ՞Ը. այղ տարին այդտեղ րտաճարվեցին ծիրանե-` նին, սալորենին, դեղձենին, անգամ տանձենինն խնձորենին, մինչդեռ նրանը վրա ձմնոած (իճների ձվերը դարնանը նորմալ կերպու/ շարունակեցին իրենց զարգտցումը (ցրտաճարվածձվերի տոկոսը 17--18-ից ավելի չէր): նույնը պետք է ասել բարձր չերմության նըճատկապես դեղձենու ցողունային լվիճը, կատմամբ. լմիճները, իիննց զարդացումը շարունակում են նան պլյուս 40"-ի դեպքում: հվիճներբէկոլողիական մեծ պլաստիկություն ունեն նան օղի

ԴՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ

ՆՐԱՆՑ

ՀԱՍՑՐԱԾ

ԿՈՒՒՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ՎՆԱՍԻ ԶԱՖՆ

ՈՒ

ԲՆՈՒՅԹԻ

շրջուատի

մուտամենացուրտձմեոռնեիը,երբ չերմությունն իջնում

Արարատ-

Հարաբերական խոնավության, լույսի ների Հանդես:

ՎԵԿԱԱՏՈՒՆԵՐ.

ն այլ

կլիմայական գործոն-

վում

են

կուլտուրաների վնասատուհվիճներով: Փյուղատնատնուսկան

Արան աան ար ո Հանդիսանում ԱՆՈՒ- ..շրի բազմաթիվ տնսակներ կոզտուրաների:դլխալոր վնասատուներ (խաղուի ֆիլոզորա, վան ոձորենու (ԼԻՃ, բամբակննու ցողունաՎեճ, դեղձենու /ին այլն): տ րին (1իճենրը գաթնորմազան Հասնրանը ա Բութուրան Բույածրիտարբեր օրգաններից Հննթով: անխար Տեր տոսրբեր Թո արաթման Կ ւրՏոնշրգանավան անշրաժեշտ աակ Բորի ր որ ոէ ոի ճամար, որով հ խանգարու ' զժճակնրոլմանաճը, Բորրի դցում նրանց բնրքատվությունը: Հորդոցումն (վիճների ծծելու ճետնանքով ընկնում է տուրգորային «երր մուռրի պատճառով բողտանաբանջչարտնոցային տեխնիեն դգլուղատնտեսաչ

ս

Բիդուվ

ատ

ն

.

են

ճո

ի

են

Ք

մա

որժալ

ու

շումը,

ն

Շատ

բույ-

ու

կական

կուլտուրաներ փովում են ճոզի վիա ն արհաճարվում: Հայտնիէ, որ երբ բարձրանում է շրջապատիչնրժությունը ն իջնում օդի ճարաբերականխոնավությունը, րուլսնրի մեջ չրի քանակը անըիններիցուժեղ գզոլորշիանալու ն արմատներիցճոսքը դտնդադելու Ճետեանքովխիստ պակասում է: Այդպիսի դեպքերում լվիճների առկայությունը բույսի վրա ն նրանց ճլուսվածքներիցմեժ. քանակությամը պլաստիկ նյութեր ժծելը էլ ավելի է խորացնում նշված երնույթր,չ որի ճետնանքով ե րույսի տերեների մեջ արեղդակի ճառադայքների կլանման պատճառով բարձրանում է ցերմությունը ն մակարդվում բջիջներիպրոտոպլացմանն այսպիսովբովնն՝ բույար է: Այսպիսի դեպբերում սովորաբար ասում սը մեռնում արնաձճարեղավ: Բույսի ծաղկման կամ պտուղների կաղզմակերվման շրջանում լվիճների մասսայական բազմացման դեսլքում, պաճոնջված քանակությամբսննդանյութեր չլինելու պատճառով, տեղի է ունենում ծաղկա կամ պտղավիմում: հսկ երե նրանը մասսաորեն բազմանում են ամառվա առաջին կեսին կամ գարնան վերտարվա ծաղկա ջերին, լդ դեքում չեն կազմակերպվում Ճճաջորդ տուժում են պտղատու բողրոջները: Այս տեսակետիցամենից շատ ե ծառերը թիերը: ձվիճներըկուլտուրականբույսերին վնաս են պատճառում նան իրենց քաղցը ն մածուցիկ արտաթորանքը նրանց տերեների,սլտուղհերի, շվերի ն ճյուղերի վրա թափելով: Բույսի տերեներըն այլ օրդանները լվիճների արտաթքորանքուվ, ժածկվելով այլես չեն կարողանում նորմալ ասիմիլլացիա կատարել, որի ճետետնբովդանդաղում չ նրանց աճեցողությունը, պտուղները չեն մեծանում ն կորցնում են իրենց ապրանքային արժեքը: Բուցի դրանից, արտաթորանքով ծածկված ծառնիի վրա Ճավաքվում են մեժ քանակությամբ մրչյուններ, կրետներն այլ միջատներ:հսկ խոնավ եղանակներինլվիճների արտաթորանքիվրա զարգանում է Իմոցքօ Կոթմոտ Քետտ. սն փառ: առաջացնող սունկը, որի ճետնանքովծառի տերեները, պտուղները ն ճյուղերը ոլսսռվում են սն փառով ե ամբողջովինտեանում, Այո. ճանզամանքըդարձյալ խանդարում է րույսնրի ասիխիմիլլացիային: Բուսերի տարբեր օրգաններից ծակելով ն ժծելով, ւվիճները իրենց բուքը թափում են նրանց Հճլուսվածքների մեջ, առաջացնելով զանազան տիպի դիգիոներ: Այդ գրդիոներն առաջանում են չմիճների քքի մեջ եղաժ ֆերմենաներիցն այլ մեխանիկական ազդնցություններից: Բույսերիդրգոված ճյուսվածքների րջիջները հազ բազմանալով, 'տռաջ են րերում տարրեր ձնասիոխություններ, ռրոնք տերնեների վրա արտաճայտվումեն դանդիուտվելու,ծովելու, ա-

կնճռոտվելու, տարբեր մեծությամբ գխտորոլորվելու: իգարաձն ձեերով։ Ճյուղերի արմատների առաջանալու

շատ

-

(գալեր) ժծելու լվիճների

ն այլ

ն

ճետեանքով, ճանդես դալիս տարբեր խոձնափոխություններ: Պարզ է, որ նման ձնափոխված տերեների մեց նորմալ ասիժիլլաղիակատարվել չի կարողչ իսկ այն դեպբում, երբ բույսերի օրգանների վրա առաջանում են ուռուցբնեի, խոցեր, գրխ-տարբեր բույսերի մեջ նորմալ Ճյուքաշարժություն չի կատարվում տորներ: առնում, ե որո» որի ճնւտհանքովբույսը դեպքերում այն կանգ է առանձին է: օրդանըչորանում ինչ վնրաբերում է ձնափոթնրա կամ նրանք նույնպես տեինեներին, աստիճանաբար կորցնում են ված ն են: չորանում իրենց կանաչ գույնը Քուլոի ճամար ավելի կործանիչ է լինում, երբ արմատների վրա պատուվուէ են առաջացածուռուցքների մեծանալով, ճաքճքվուժ են ն նրանը մեջ քափանցում սնկերն բակտերիաները(խաղողի վազի տրմատները ֆիլոքսերայով վարակվելու ղեպքում), որոնթ չորացնում են բույսերին:Տերնների իրենը գործունեությամբ վրսոյ. չվիճննրի ժծծնլու ճետնանքով, գխտորների առաջացումը բջիչների մեջ առաջ է բերում ֆիզիոլոգիապես դրգոված վիճակ, ն սննդանյութնբի զգալի Ճոսք դեպի այդ տերեները: Այդ ճանդամանբը էլ ավելի ք նպաստում գխտորի մեջ եղած լվիճների արագ բազմացմանը: Որքան լվիճները շատանում են գխաորի մեջ, այնքան ավելի է ուժեղաճում նրա Ճճլուսվածբներում բջիջների բազմացումը, որի Ճետնանքու մեծանում է: Որոշ ժամանակ անց րույսնրի դգխտորը գնալով ավելի հրո. Ոնջ եղած սնունդը չի բավարարում բոլոր գխտորներին մեծ թվով լվիճներին ն գխտորները արադ հեջ դատնվող չորանում: պատովում են Պատովածդխտորներից դուրս են թոչում լվիճների ն, տարածվելով շրջապատի րույսերի վրայ շարունակում հրենց զարգացման ցիկլերը Այդ նմանօրինակ գխտորները բազճ մաթիվ են ն զգալի վնաս են պատճառում բարդենունյ ուռենուն Թնզուն: Նվիճներըճանդիսանում են դլուղատնտեսականբույսերի վիրուսային, բակտերիալ ե սնկային Ճիվանդություններ չոարածողները: նժելով ճիվանդ բույսերի տարբեր օրգաններից (տերեներից, շա) չվիճներն անցնում են առողջ բույսերի վրա ինձյուղներից ե րունակում ծծել նրանը տերնհների մյուս օրգաններիճյութը, այղ ժամանակ ճիվանդության ճարուցիչը փոթադրվում է առողջ բույչերի Ճճլուսվածքների մեջ: Հայտնի է, որ լմիճները ճանդիսանում հն ծխախոտի, պոմիդորի, կարտոֆիլի փարունգին այլ բույսերի ՛

են

ճը»ուռուցքներ

ու

ու

ու

ու

ու

վիրուսային ճիվանդություններիտարածողներ: Հիվանդություններն ավելի արազ են տարածում թեավոր կուսածինէգերը: 1վիճներըճանդիսանումեի նան վնասատու միջատներինդեպի կուլտուրականբույսերը գրավելու պատճառներիցմեկը:

ԵՐԿՐՈՐԴ

ԲԱԺԻՆ

Այդ գլխավորապեսվերաբերում է մրջյուններին ն կրետներին,

հրոնք լվիճների ճամար ճավաբվում են ծառերի վրա վնասում նրանը տերեներն այ օրգանները:

ն

Ճաճախ

ու

ՃՈՒԼՏՈՒՐԱԿԱՆ ԲՈՒՑՍԵՐԻ ՎՐԱ ՏԱՐԱԾՎԱԾ ԼՎԻՃՆԵՐԻ ՄՈԲՖՈԼՈԴԻԱԿԱՆ ՈՒ ԲԻՈ-ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԵՎ ՊԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ ՆՐԱՆՑ ԴԵՄ

Լ մաս

ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ԿՈՒԼՏՈՒՐԱՆԵՐԻ ՎԲԱ ՏԱՐԱԾՎԱԾ ԼՎԻՃՆԵՐԸ,

ՆՐԱՆՑ ՄՈՐՖՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ՈՒ ՔԻՌ-ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ

ԱՌԱՆՋՆԱՀԱՏԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

ՀԱՑԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԼՎԻՃՆԵՐ

վրւս Հացաբույսերի

լվիճները ճանդիպում են տերեների, ցո ղունների, տերնաժոցերի,ճասկերի ն արմատներիվրայ որտեղ ծըժում են հրանց մեջ գտնվող օրգանական նյութերը՝ աժթաջրերի ճետ իժ մասի կողմից ծծելուց Պազարույսերի վրա (իասիոո(վիճների չեն առաջանում: Առանձինդեպքերում առանձինձնավփոխությունկեր նկատվում է տերեների խբողովակաձնոլորում: Հայաստանիտարրեր շրջաններում ճացաբույսերի վրա կան բաղմաթիվ տեսակի լվիճներ: նրանցիցմի քանիսը ճանդիսանում են գլխավոր վնասատուներն որոշ տարիներ լուրջ վնաս են պատճառում օրինաչափություն, չվիճներով Ճազարույանրին։ րանս են ուժեղ վարակվում ճացաբույսնրի այլն դաշտերը, որոնք խիստ են լինում մոլախ"տերով ն որտեղ չի կիրառվում ազվարակված րուռնանիկական կանոններով պաճանչվող խնամքի: Հացաբույսերի վրա ապրող լվիճները ըստ իրենց բիոլոգիական ն զարգացման ցիկլերի բաժանվում են Ճատկանիշների երկու խրմբի՝ առաչին իրենց ամբողջ զարգացմանցիկլերը անց են կտցնում 4իմնական բույսերի ն ճացաբույսերիվրա, իսկ ծրկրորղ խումբ լվիճները չեն վերադառնում Հիմնական բույանրիվրան իրենց զարգացման ցիկլերը կուսածնորեն բազմացման

խումը լվիճները

ՏՏ

անց են կացնում ճացաբույսերի արմատների վրաւ ճՃանապարճով Մեր շատ շրջաններում երանք երկար չոսրիներ բազմանում եհ միայն միջանկլալ բույսերի վրա, Ճճիմնական բույսերիբացակայության

1.

ւպատճառով:

Հացաճատիկային սովոբական լվիճ (7օչօթեծուՔոճոմուտռ Քօոմ.)

2-25 մմյ Քաց կանաչազույն լվիճ է, մարմեի հիկարությունը՝ Ճճասնում է ունի վեց Ճատվածանի բեդիկներ, որոնց նրկաբությունը են փորի կեսին: Փեղձայինխողովակներըպոչից երկար գլանաձն: Թնավոր կուսածինների մոտ առաջին զույգ թեկ երրորդ թեք չիղը ճյուղավորվում է մեկ անդամ, միգրացիաչի կատարում: Տարածվածէ Հայաստանիբոլոր շրջաններում: Հանդիսանում է Ճացաբույսերիչ գլխավորապեսցորենի նե դարու, գլխավոր վնա» սատուներից մեկը: կվիճը «ացարույսերին վնաս է պատճառում տերններից ե երբեմն Հասկաթեփուկներիցճյութը ծժելու միջոցում կ(վիճներիծծելուց տերեները չեն ձնափոխվում: Բաղմանում է նան վայրի ճացազգիներից՝ճատկապես խրփուկի (Ճռսճոռ18էսո) ն սոխուկավոր դարու (1101մ6նտես|եօտառ)վրա: Ձմեռում է ձուն: Այն Հայտնաբերել ենք միայն աշնանացան ցորենի անրբնեների վրա՝ լեզվակի մոտ: Աշնանացանեերի վրա ձժեեն ռող ձվերից գարնանը, ապրիլի սկզբներին, դուրս գալիս սերընդաճիմնադիրների, որոնց քանակը քիչ է լինում, Ապրիլի առաջին կեսին սերնդաճիմնադիրները կենդանածնությամբծնում են թրթուրՋեր: Թնավորկուսածինները ճանդնս են դալիս մայիսի սկզբներին ե տարածվում, մի կողմից՝ աշնանացան ցորենի, իսկ մյուս կողմից ծիլերիվրա: Որոշ տարիներտալիս է մասսագարնաճացանների յական բազմացում, ճատկապնեսԱրարատյան դաշտավայրում: կվիճներինոչնչացնում են ճեծյալներից Ս1216էսՏ ցեզին պատկանող պարաղիտները, իսկ գիշատիչնեերից՝ զատիկեերը (ՇՕԸՇ1Ո6|ԱՆ Շ. 2-քաոշէճւճ, Ելքսոշէուո), Տտւքհյմ ճանճերի թրթուրները, որոնք անճամեմատ քիչ նն լինում: 1վիճննըը Ճճացաբույլսերի վրա մնում են մինչն բերքաճավաքըո ամիսներին նրանց քանակը Հուլիս, օգոստոս խիստ պակասում է. նրանք անցնում.են վայրի Ճացաբույլանրի վրաչ իսկ աշնանը ձվաղրում աշնանացաններիծիլերի տերեների վրա: Տարնկանկարող է տալ, ըստ գրական տվյալների, 20 սերունդ (Մորոշկենա, 1830): ու

`

մինչն

Նկ.

2.

լվիճ. սռվոնական

Հացաճատիկային

կուսածինէզբ, 2--անքե Դ--թնավո»

կուսածինէգը, 3--ձվերր տեոնիվոտ, ՏՖ--նիմֆան,6--լվիճնեբըհացտբույսիտերենեւիվբա 2--վնաօվածբույօ: `

--թոթուշը,

2. Գառու

ոօշստ լվիճ (Տոճշհցոօլոտ

Հարյուրավոր Հեկտարնհրով շրջաններիկոլտնտեսությունների

816ոժՃ.).

քեր վարակված էին

Դեղնա-կանաչագույն, շատ կարճ գեղձային խողովակներով,բնզիկներըմարմնի կեսից կարճ, բարակ երկար մարմնով, 1,5--3 մմ երկարությամբ լվիճ է: Բեղիկների 6-րդ Հատվածի նիզակը 1,5 անդամ երկար է նույն ճատվածիՀիմբի լայնությունից: Լվիճների ու

մարմինը արտաքինից ծածկված է մոմի փոչու բարակ շերտով (նկ. 8):

Են.

8.

Գարու լվիճ.

1--անթն կուսածին էզը,

Տարածվածէ

կուսածին էգը: 2.բեավոր

Արարատյան ճարթավայրումն նախալեռնային ն այր Հացաձճատիկային բույսերին:

Վնասում է դարուն

Ամենավնասակոր լվիճներից մեկն

է.

վնասում է

գլխավորապես

Վնասը արտաձայտվումէ նրանով, որ լվիքնեգարնանացաններին: բի ժծելու ձետնանքովցորենի ն դարու տերկները խողովակաձն են: դաղութներով ապրում են 1վիճները ոլորված տերնների ժեջ։ եվիճըպատկանում է միգրացիա

խրատ ոլորվում

միայն

չնատա-

րողներիխմրին: Զարգացման բոլոր ցիկլերը անց է կացնումցորենի կամ դարու վրաւ Վայրի Հացազդիներից ամենից շատ լինում է ոռխուկավորզարու ն խրփուկի բույսերի վրա: Զմեռող ձվերից դարեն դալիս ն նանը՝ մարտի վերջերին, սերնդաճիմնադիրներո դուրս մեկ սերունդ տալուց Հետո անցնում են դարնանացանբույսերի ծի-

լերի վրա:

Լվիճներովվարակված բույսերը բոլորովին

զարգացման Մասսայական

վրա չորացնում

Ց6

ն 1948

մեծ լվին (Տ1էճելօո Հացաբույսերի

ՁՆԲՈՀԲ

Է.)

կանաչ, երբեմն մուղ դեղնավուն, 285--9:2 մմ երկարությամը, գեղձային խողովակներով, դեղին պոչով լվիճ է, որի բեզիկները նստած են ճատուկ բլիիկների վրա. ղեղձալին խողովակները կլոր խողովակաձե են ե լավ զաբղացած,երկարությունը կազմում է մաբմնխերկարության լ մասը: Ճակատիփոսիկը այնքան էլ խոր ճատվածների վրա լավ եբեում են չէ, առաջնակրծքի ե փորի 8--Տ մարզինալայինթմբիկները: Թնավոր էդ կուսածիններիմուտ ջին թենիի երբորդ բեթ ջիղը ճյուղավորվում է երկու անդամ: Ուոան

:

գոտում:

Ցան-

լվիճով:

Մեր ճետազոտություններիցպարզվեց, որ ամենից ուժեղ վարակվել էին մոլախոտերով ծածկված ուշացան գարու ն ցորենի դարնանացանցանքերը: էվիճով վարակված դաշտերում մոլախոտերն էլ, իրենց ճերթին, ավելի են ճնշում ճացաբույսերին,իսկ շատ դեպքերումվերջիններս այլնա չեն կարողանումՃասկակալել: էվիճհերը ճասկերից ն Հասունացած բույսերի տերեներից չեն ծծում: էվիճի քանակը բույսերի վրա մայիսի ակզրիցխիա» պակառում է պարազիտների ն դիշատիչների կողմից ոչնչացվելու ճետեչգլխավորապես ոչնչացնում է երկկետանի վանքով: Այս լիճին կենդանի մնացած վիճենըը մինչի աշուն անցնում են ղդատիկը: նշվաժ մոլախոտերի վրա, այնուճետկ բեղմնավորվելուղ ետո ձվադրում են աշնանացան ցորենի ծիլերի կամ խրփուկի բույվրա: սանրի ե

:

այս

են

տարիներին

մեժ

լեն

աճում:

տարածությունների

ճացաբույսնրի դարնանացան ցանքերը. օրինա կ՝

թվականներինԹալինի,Աշտարակի,էչմիածնի, Աղինի

առա-

Քերը ն բեղիկները երկար են. Թեավոր էգ կուսածինները կարմրավուն են, իսկ փորը կանաչ է (նկ. Ջի Տարածվածէ Հայաստանի բոլոր շրջաններում, ատկապես Արարատյանդաշտավալրում ն ճարավային շրջաններում: նպրում է կուլտուրական ն վալրի ձացաբույսնրի վրաւ Հայաստանիպալ-

մաններումճանդիսանումէ ճացաճատիկների գլխավոր վնառատուներից մեկը, իսկ լվիճներից՝ առավել շատ վնաս պատճառողը:

Գարնանը ճազաճատիկայեն բույսերիվրա ճանդեսէ դալիս

բավականինուշ՝ ճառկակալմանշրջանում: Մինչ այգ, ցրված ապբում է աշնանացանն վայրի ճացաբույսերի վրա: Ձմեռում է վայրի, չն ճացարույսերի վրա: երեանում սնբնդաճիմնագիրները շրջապատիմայիի ճազարբույսերիդ վրա` ապրիլի երկրորդ խրմփիուկի կեսին, իսկ ճացաբույսերիվրա՝ մայիսի վերչջեբին:Հասկակալման

նկատվել

Լվիճւերը Հասկի վրա ծծում են առավելապես ճասկի առանցռից»ձասկիկներիկոթունից ն, որ ամենագլխավորնէ, նոր կազմա(մինչե մոմային շրջանը):1վիճներիժծելու Հաւտիկներից կերալված ձչ բոլոր Հծետնեանքով ճասկերի մեջ է ճատիկ կազմակերայվում(նթն Հասկի վրտ 40--50-իը ավելի լվիճ է լինում) կամ. յուրաքանչյուր լինում են չմշկված: մվիճով վսՃւստիկները կազմակերպված բակվածությունիցբերքի կորուստի չափը սլարզելու ճամար մենթ ճավացեցինըլվիճով վարակված չվարտկվածճարյլուրական4ճասկերի բերքը ե կշոնցինք. արդյունքն ստացվեց այն, որ վարակված տասկերիբերքը գրեթե կիսով չափ թեթն էր չվարակվածներիբերքեց (Վարակկած Հասկերից ստացած Հատիկներիկշիոր 51 գրամ էր, հսկ չվարակվածներինը՝94 գրամ): ճունիսին լվիճների մի մասը աշնանացան ճացաբույսերի Ճասկերի վրալից փոխադրվում են դարնանացան ճացաճատիկային բույսերի դաշտերը նե նույն վնասը ճասցնում նրանց: Գարնանացան ճասկերի վրա, նրանց կազմակերպվելու պաճից Հացաճատիկների Հասունանասկսած, լվիճներ են լինում, սակայն աշնհանացանների ճնետո նրանց վրա հղածֆլվիճները նես փոխադրվում են գարլուց նանացան բույսերի վրաւ բուլսերի ճասունանալուց ճելոո Գարնանացան ճացաճատիկային վիճները անցնում են վայրի ճացաբույսերի վրա ն այնտեղ մնում մինչե ուշ աշուն) այլնուժետն ձվադրում ն ձվի սուսղիայում ձմե-. ու

ղում

են,

մեժ լվիճին ամենից շատ Հացաճատիկի ոչնչացնում են 42եծյալները: Սիրֆիդճանճերի թրթուրները ն ղատկաբզեզներըսրանց

չեն կարողանում ոչնչացնել, որովճեւտոն լվիճները

շատ

ն, Ռրոշտարիներ(օրինակ՝ 1958 թվականին) շատ

թյամբ լվիճներ վարակված ել.

9.

11. Հաջարութնրի

որո աար

թար աա ոակու վրա, ձով լինում : լվիճ, իակ ումն » տեն մեն վարակված ճաշվել ենք մինչե մոն պածից մին լվիճ, մինչ Հասկի կի Հասվակա ճատիկեերի նարժրանալը, ալրող

ան

է 10--12

18ջ

ապրում են

անրունդեն

լ

տնում

լաճից

է 20-

լվիճներն լ: փր: Այդ ճասկերի ժամանակաշրջանում հրանք երկու տալիւ":Բաղմանում է կուսածնությամը՝կենդանի ձա-

գերժերչող:

որ

եղել կարմիր տիզով: Անճրաժեշո

1,մամանակ, ամանակ արոր մաին Քի լվիճներնհան, իրենց վնասն արդենՀաա: են լիվան

լվիճ

բնավորկուսածինէգը, անբն կուսածինեզը:

շրջանում,

են

արագաշարմ քիչ բանակու-

օր,

Ի :

ճասցրած

երբ

Այնուամճնայնիվ, պարաղիտների զիշատիչներիզործունեուու

Քյանճետնանքով,Հացաճատիկիմեծ լվիճի թանակը ցածրադիր Տովիաի սկզբներին, փակլեռնային չրքանոորում լիսի վերջերինխիստ պակասում է, ԻՐԱՑ որից Ճետո

դուքներով չեն ճանդիպում, ապրում ճակ ւմ. չսկոռ

են

շրջաններում

4ու-

նրանք թո

Գ գա-

ճատունենտյ :

այլես ամր»

ոո

:ոՃ

ՀԷ.

թ

ւ

:

4.

Թխենուլվին (Քիօքոլթտմքհսո քոճմէ. -Տքքհօոճբհյտ քոճմ Լ.) Մուգ-կանաչդույնի,

2--2,5

Մար-

հրկարությաժը լվիճ է: մինը շատ չնչին չափով պատած է մոմի սպիտակ փոշու փառով: Գեղձային խողովակներըմիջին մասում ճաստացածեն, իսկ ծայբային ժասում կափարիչի տակ սեղմված, պոչը բավականբարակ է, Պամարյախողովակաձե,բեղիկների վերջին ճատվածի նիզակը 3-րդ ճատվածիցերկար է: է անտառային Նոյեմ(Ալավերդի, շրջաններում ն Արարատյան բերյան, իջնան, Շամշադին,Ղափան, Մեղրի) Գորիս, մմ

|

Տարաժված

դաշտավայրում:

Այս լիճի 2իմնական րուլսը թխենինէ (Քւսոստ Լ82Ը6Ո0Տ1): Տարածված է լայն չափով: Պատկանումէ միգրացիա կատարող լվիճների թվին: Ձմեռում է ձվի սւռադիայում՝ իր Հիմնական բույսի թխենու վրա: Ձմեռող ձվերից գարնանը դուրս են գալիս սերնդաճիմնադիրները ն Հ--3 սերունդ բազմանալով քթխննուվրայ ժժում նն նրա տերնների «ճլութը: Մայիսի վերջերին առաջանում են թնամոր կուսածին էզերըչ որոնք մասսայաբար քոչում են ճացաբույռերի տնրնների վրա (ճացաբույսերը երա ամար միջանկյալ բույն անի են) այնտեղ կուսածնությամբ կենդանի թրթուրներ ծնելով, արագ բազմանում են: Հացաբույսերի տերեների վրա լինում են գլխավորապեսլվիճների անքն կուսածինները: Թթենու լվիճը բազմանում է տարեկանի, ցորենի, գարու, վարսակի, հգիտացորենիչ ինչպես ն ուրիշ շատ տեսակի վայրի ճացաբույսերի վրա: Ամբողջ ամառը բազմանում է ճացաբույսերի վրաչ իակ աշնանը նորից նե քոչում դեպի ՀիՎնական ճանդնո են դալիս անուսկիրները բույՃետո ար, այուտեղ բեղմնավորվելուը ձվադրում են: Ցրտերը ակսվեչիս լվիճները ոչնչանում են, իսկ ձվերը ճյուղերի վրա ճՃքնոում են մինչն գարուն:

Հացաբույսերինայս լվիճի Հասցրած վնասը շատնժան

է

գարու

Ճասցրածվնասին, միայն այն տարբերությամըչ,որ սրա ծծեչվիճի լու ճետնանքով տերեներըթույլ նն ոլորվում, երբեմն լվիճների գատերնների վերին երեսի վրա են, առաջանում: մս լվիճը բազմանում է նան եգիպտացորենիվրա, որտեղ,

արա

աա

Մեր պայմաններում

տացորենին,

աա

այս

լվիճ ր

ա

աաա ախար վնասում ծգիոլՀասկա է.

պես

`

|

տ.

ԲԼշհ--Ճ.

լվիճ (Ճքհյտույտ Եգեպտացուենի

ռմօոռծ

էն.)

կա. գործում մեժ խառնաչփոլքություն Այս տեսակի Լ., Կալտենբահ. քԱՈԼԸ6Տ սկղզրումկառլ էիննելը որոշել է որպես խ. իսկ ՌՊապեւ 27415, որպես թր՝ որպես Ս. ՁԿՇՈՅ6 ԱՅՆ, Ֆիտչը՝ 98աորպես Տ1քիճ1ոտ)մ15: ըերը արդեննրան դասել ուրիշ ցեղի՝ երբեմն տեղեր տարբեր անուններ է կրում, յած այդ ըվիճըտարբեր բոբայց չնչին Հատկանիշներով, շատ տարրեր մորֆոլոգիական է նշան Հավասարությանդնում էլ Ա. կ. Մորդվիլկոն չոր դեպքերում դրաէնտոժոլոգիական բոլորի միջե: Այդ է պատճառը, որ այդ մոտ նկարականությանմեջ այս տեսակը տարբեր Հեղինակների Մեր կարծիքով, միանգագրվում է որպես առանձին տեսակներ: Կ. Մորդվիլկոն (1948), երբ բոլոր դեպքեմայն իրավացի է Ա. է Լիճ: հնչ վերաբերում բում էլ նրան Համարում է եգիպտացորենի Ֆիտէ ամենաճիշտը ճամարել տեսակի անվանման Հարցին, պետք Հիմնակաոր այս (Վ.Ճը ԼՈՅ015 Բլշի, քանի Ճքելտ չի բնորոշումը՝

որոշմ-սն

է

ն շատ տեղերում, վնասատու է հգիպտացորենի ճումՀանդիսանում է միայն

կատարվում դարգացումը Հնարավորություն վրաւ Ուտի ւսյդ Հանդամանքը հգիպտացորենի անվանենը եզիզտացորենիլմիճ: է տալիս, որ նրան նահ

ինչպես

ը յդ ն Հոգով

մեզ մոտ,

նրա

լվիճի անքն կուսածինըբաց կա մուգ 7 կան ԳՈոք 2 է, կուրծքը գլուխը՝ ԲշՔը |

"

նաչ գույնի, մեջքի վրա կան լայնակի մուգ

պոչր խողովակները: շերաեր:Գեղձային ուռքերը սն են կամ բութ դույնի,բեղիկ3-րդ Հատվածի: ները, բացառությամբ ե

մատնանման է ն ա գեղձային խողովակներից կարճ, բեզիկեն: ները մարմնից 2. 2,5 անդամ կարճ

մուգ

գույնի

են:

2--2,25 երկարությունը Մարմնի

մմ

Բ:

«Ի

լո ԿՈՄ ճգը: կոտածին

մոտ Տարածված է ամենուրեք, մեզ ակսած ըրթե ճանդիպում է բոլոր շրջաններում, դաշտը: Սնանիցժինչն Արարատյան աոավ ճարկ Լ «ատի Աշա սորգուտը «ՎԱՍ բիս տարեկան, վարսակ, կորեկ, տարրերտհսակ ն գարու վրա: է հզիպտացորենի

նա

բաղժանում Հիմնականում

1վիճԼմիճը Հացաբույանրիվրա միշտ էլ լինում է գաղութներով: թույլ տնրնները ների ժծելուց ճացաճատիկների(ցորեն, գարի)

ւ

Պլորվում են,

որոնց մեջ նրանք. կազմում

են

փոքր գաղութներ:

Հաճախ լ(իճներից առաջացած ժժում են դաղութները տերեւ ների արտաքին երեսից ե դասավորված ին լինում կոթունից գեւվի տերկի ծայրը: երբեմն լվիճների դաղութները ծծում են ճացաբույ-

ահրինոր

պութենրը

դուրս ծծում

եկած ճասկերից: րա լվիճի եգիպտացորենի են

դա-

բույրի մատղաշ տերններիցհ նոր կաղզմա-

Ցերապվաժ կողրերից: մուտ նրա ձմեռելու վայրը

'

Հորի

չենք ճայտնաբերել, չնայած գաղութներում ամառվա երջերին են նկատվել թեատվոր անճատներ: ինչպես երնում նա մեղ մուտ բազմանում է միայն Հ ե ացաբույսերի վրա: ւմ

է,

6.

Շիմշիրիլվիճ (ՃքհլտօՕՈՖուլ Է.)

Աթ

կուսածին էգը սն կու մուդ դորշ դույնի է, երբեմն սն մմ կանաչավուն, 18--2,5 երկարության լվիճ է, որի մարմինը է Փակված մոմի չատ րարակ փառով:

«րունբը ձային խողովակներիցերկու անգամ հրկար է: Ռտթերի կողերից 6--0-րդ Հատվածների վրա կան ւեղնավուն է: Մարմնի

չրեքզույգ թմբիկներ: կողային

մասում, Գովեվրոպական Տարածվածէ լայն չափով ՍՍՌՄ-ի ցասում, Անդրկովկասում,ՄիջինԱսիայում, Արնմտյաննվրուպաւյուժ. զ

ուրիշ

երկրամասերում:

նա տարածված է բոլոր դուռիներում: Մեղ մու Հայաստանում դրպես վնասատու Հանդես է դալիս եդիպտացորենացան-անտա տային,իսկ երբեժն ճակնդեղացանշրջաններում: ատն է, Հանգիսաորի վրա ձմեռում բույսը, Այսվիճի Հիմնական սում է շիմշիրը (ԲՆօոջոստ ՇԱւՕքճնտ):Այն շրջաններում, որտեղ դոլություն ունեն չիմշիրի թփուտներ, այնտեղ լվիճի զարգացման Ջեկլերը ընքսնում են լրիվ: Այդ դեպքում նա ձվի ստադիայում 4մնռում է ճիմնական բուլաի վրաս Ջմեռող ձվերից գարնանը դուրս ի

կոսաժնորեն բազմանում շիմշիսերնդաճիմնադիրներ վրա: Մեզ երնանիպայմաններում շիժշիրների տծրննձրի գալիս

ն

ոի

մոտ

վրա սերնդաճիմնաղիրներըձվերից դուրս են գայիս մարտի վերջչհտին-ապրիլի սկղբին, որոշ տարիներ, օրինակ՝ 1958 թ. մարտի 16-ին: Շիժշիրի վրա լմիճը տալիս է երեք դեներացիա: կարճ ժաժանակաժիջոցում (10--12 շրվա ընթացքում) լվիճները վարակում են ծառի բոլոր տերնները ն ծծում են բարակ, կանաչ ընձյուղներից: վիճների ծծելու Ճետնանքովշիմշիրի տերններըխիստ կուչ են դաչիս: հնչպես երնում է, շիմշիրի վրա լիճի պաղավետությունըշատ Բարձր է: Մայիսիերկրորդ կեսին շիմշիրի վրա մասսայական ձնով Հանդես են դալիս թնավոր կուսածին էգերը կամ միգրացիա կատարողները, որոնք Ճիմնականբուլսը թողնելով, քոչում են տարբեր տեսակի ճացաբույսհրի, ինչպես նան ճակնդեղի, ավելուկի ն այլ բույլռհրի վրա: դարու Հացաբույսհրիը

եկ. 11. Շիմշչիրըլվիճ. 1--նիմֆան, 2--կուսածին անթն էգը:

ԳԵ, կան

մարժնի արիամար Ճատվածները

է,

.

"Բ

երկարությանն դեղնագույնեն, ճատվածը 1/ անդամ հրկար է չորրորդից ն ճավասարէ ձրրորդ ճատվաժի նիզակի երկարությանը: Դեգձային փեցերորգ Խ-չ»մաններըբողիզի ռրրորդ ճատվածի երկարությաննեն, պոչը գեղ-

-

դերորդ

րաց

հդիպտացորենիտերնեիճիմթի մառում նրանք ծծում են տերնի ճլութը ն կուսածնորենբազմանալով, Տարճ ժամանակամիջոցումառաջացնում անքն կուսածիններիճռկամական գաղութներ, Ամառվա հրկրորդ կեսին եդիպատացորենի վր կաղմում են Համատարածգաղութներ ն ծածկում բույսի ցողունը, ճուրանը, կողրերն տերնները: գաղութներըՃեռվից սնին ու

են

չռալիս:

ն

էլիճների

"Այն դեպքում, երբ լվիճները վարակում են Հուրանները,այ-

սինքնարական ծաղկափքթությունները, առանձին վնաս

լեճջնի

որ

այդ

չեն տաժամանակ արդեն վերջացած է լինում բույսերի

փոշոտումը: հսկ էրբ նրանք բազմանում

կ ծծուվ

են

Հարա վայրում:Դիտողություններբ Արարատյան ւիորինստիտուտի դյուղատնանոական ենք ծձայկական կատարել ձաղաշտում: Ձմեռում է վար-

եգիպտացորենի

Տարածվածէ

այդ ցողունից,տոերեներից նճատկապես կողրերից»

դնոլքումնրանը

վնասը չատ մեծ է լինում: Ուժեղ վաբակվածրուլսնըը կողրեր չեն կազմակերպում: Այդ երնուլթը մասսայական ձեվ նկատվեց1956 շրջանի ձրառատդյուղի կոլտնտեքվականի ամռանը ժրաղզդանի անտառներիմուո: սության եդիղտացորենիդաշտերում Սաղկաձորի ամեն Այս լվիծը տարի, Ճուլիս ամսից սկսած, մասսայական ձնով բաղզմանում է Արարատյանդաշտավայրի եղի տացորենի դաշտեչ րում:

-

:

Հիմնականբովա Հանդիսանումէ վարդենին: առաչին կեսին, չենու վրա՝ ձվի ստադիայում: Գարնանը՝ապրիլի ձմնոող ձվերից դուրս

շատ

ձային խողովակները դեղնականաչագույննն սն կափարիչով, նրա երկարությունը մարմնից կարճ է, կազմում է վերջինիս երկաբության 1): մասը: :

:

ՏՐ

ճացաբույսերի

բնձյուղներից. նա

է դալար -

են

եվիճների ծծելուց տերեներից:

կի առանցքից ն թեփուկներից: Աշնանը Հանդես են զալիս սնհռակիրները,որոնք նորից քոչում ճն վարդենիների վրա ն ձվադրում: Լեռնային շրջաններումապրում ն ձվադրում են նան մասրենու վրաս են այս լվիճին: Մրջյուններըխիա Հետնում 8.

(Տլքիռ էսոձ)յսոոօ:1 ) լվին (Տթհճ Կուոդյումովի

81014".

)

1,6--1,8 ռն աչքերով, ձվաձե մարմնով, Դեղնականուչագույն, մա-

երկարությամբԼիճ է: Մարմինը ծածկվածէ խողանակաձե որոնք փնջաձենատած են ճատուկ բլրակների վրա: Գեղդիկներով, «ատշատ վփոբրեն, պոչ չունեն: Բեղիկի3-րդ ձային խողովակները վածը 4,5 անդամ երկար է 4-րդ ճատվածից: Հայտնաբերելենք էջմիածնի շրջանի վ. ՁԶերիսյիՃացաճահ Բույսերի վրտ ապրում են ցրված քիչ քունատիկիդաշտերում: կությամբ: չասցրած վնառը աչքի չի ընկել:

մմ

9.

երկարությամբ լվիճ է։ Աչեն, Քերը թուխ բեղիկները բաց կանաչագույն, ոտքերը դեղնա-կանաչ գույնի, թաթիկներըոնչ Բեղիկի6-րդ ճատվածի նիզակի ծրկա-. է 3-րդ ճատվածիերկարությանը:Բեղիկների րությունը Ճավասար երկարությունը կազմում է մարմնի նիկարությանշի մասը: Գեղ-

փոխադրվում

ծծում

քանակությամբ:

Վառդենու-ճացաբույսային լվին (81շէօթօլօթհլսուՀրհօմսո Մհօմստ Ճոխ.) Խու --Ճորէհօտքքհօո մմ

ն

են

վրա լինում հն բիչ տերեները չեն ձնափոխվում։ ժացարույանրի են Հասշրջանում լվիճները ծծում ծչասկակալման

"

:

2--3

է: արագաշարժ վրա ծծում ծձացաճատիկների

։

2,2--88 Դեղնականաչագույն,

կուսածնոգալիս սերնդաճիմնադիրները

Հետո սհրունդ տալուց վրա: Վարդենուվրա այս լվեճը

րեն

Մինչն աշուն նրանք բազմանում են ճացարույսերի վրայ իսկ սնոտեմբերին սնռակիրները վերադառնում են Հիմնական բույսի՝ շիմշիրի վրայ նրանցից առաջացած տապրասնոհրը զուղավորվելույ ճնռո ձվադրում են: Մեղ մու՝ Հարավայինշրջաններում, ինչպես նան լեռնային մի շարք շրջաններում, շիմշիրի բացակայության պատճառով, լվիճների: զարգացմանցիկլերը լրիվ չեն կատարվում: Շիմշիրի վրա լվիճբ ձվադրում է բողբոջների եզրերին, իսկ դնոլքում՝ նան բնի կամ կեղնի ճեղքերում: Հազվագյուտ Մոջյունները խիստՃետեում են այո (իճին, ճատկապեռտնամերձ ն գյուղամերձ ճողամասերում: ԳՓարավզիտներիը սրանց գաղութներում ղարդանում են սիրֆիդ ճանճերիթրթուրները ն ճազվադեւ՝ ղատիկ բզեզները: ծավանաբար սպարազիտնների սակավությամրըպետք է բացատրել, որ նրանց բաշ նակը նույնիսկ ամառվա երկրորդ կնսին չի պակասում, այլ, բնդէ: Ճակառակը,գնալով մնծանում Բազմացմանմեծ տեմապր պետք է բացատրել նան եղիպտացոբենի մեջ եղած սննդի առատությամբ: 7.

են

'

անպոչլվիճ (Տլքհռ տռյձմտ Թ55.) Ծգիպտագոբհնի

ռն, 1,6--2 մմ ծրկարուՄուգ զորչագույն, փայլուն, ճամարյա են, երեում ձն թյան լվիճ էչ Գեղձային խողովակներըշատ կարճ ն ծածկված միայն օղակների ձեով: Պոչ չունի: Մարմինըօվալ է կարճմազիկներով:Բեղիկներըմարմնի 9-ից երկար են, նրանց երերկարությանը, րորդ Հատվածը Հավասար է Հինգերորդ ճատվածի է բակ ԵրկրորդՀատվածըմեկ քառորդովերկար երրորդ ճատվածից: է իր ճիմՀինգերորդՀատվածի նիզակը մեկուկես անգամ երկար

քային մասիը (եկ. 10):

ւ

լվիճը իր ընդճանուր տեսքով շատ նգիպտացործնի տարբերվում է միայն պոչի (վիճին: նրանից չիմշիրի

թյամբ

ն

գեղձայինխողովակներիկարճությամբ:

նման

է

բաակայու-

ՍՍՌՄ. է եվրոպայում, մասում, -ի եվրոպական Տարածված

|

Կովկասում, Արեմտյան Սիբիրում, Միջին Առբայում, ինչպես նան Մեզ մոտ Հայաստանումնա տարածվածէ այն բոԱնդրկովկասում: (ր շրջաններում, որտեղ մշակվում է եգիպտացորենն ուրիշ Հավնասատուաչքի է ընկնում Արարատյան ցաբույսեր: Ռրապլես վայրում, ճլուսիսչարնելյլան շրջաններում, Մեղրիում, Ղափանումե նախալեռնային որոշ շրջաններում: Բազմանում է ճացաբույսերիվրա: կվիճինճայոտնաբերել ենք՝ ն ցորենի, դարու, վարսակի, ղանղուրդանի, չալիրների սորգոնհրի, հդիպտացորենի վրա: կվիճը ճաճախմասսայորեն ճանդես է դալիսնգիոլտացորննի վրա ե որոշ տարիներ Ճամատարած վարակում ցանքսերը: Հացաբույսերի վրա Ճայլտնաբերե'՝ ենք նան Սկրիաբինի

Հարքա-

Տշղոհլու (Ճո իօտլքհօո ԼՈՑ.) (հօքո1051րհսթ 1ոտօրեատՄշ.»

ն

Քհ.

լթնձորա-Հացաբույսային Տոոճ.) լվիճներիտե-

Բէշհլ

քություններիվրա լվիճների գաղութըՃճեռվիցաչքի է ընկնում:Ասրիլի երկրորդ կեսին կամ վերջերին ճոնու վրայից քնավոր կուսաժին էգերը միգրացիա են կատարում Ճացաբույսերի վրա: Թնավոր էդ կուսածինեերընստում: են ճացաճատիկիըփակալման ճանդույՋի տերեներիվրա ն կուսածնորենթրթուրներծնում: Մայիսիսկրզբներին նրանք աստիճանաբարփոխադրվում են ճՃացաճատիկներիարմատի վրայ որտեղ ն շարունակվում է զարգաց ման ցիկլերը: Արմատի վրա առաջանում է լվիճների մեծ գաղութ, որոնք ժծում են արմատիճիմբից։ Այդ լվիճները իբենց մորֆոլոդիականճատկանիչներովխիստ տարբերվում են Հոնու վրա բազմացող իրենց նախորդ քույրնրից: Արմատի վրա նրանք լինում են կլոր, ուռուցիկ մարմնով, կարճ բեղիկներով, թույլ զարգացած Ֆֆասետայինաչբերով ն բաց վարդաղդույլն մարժնու: Մինչե աշուն, երբեմն մինչհ սեպտեմբերի վերջը, լվիճները զարգանում են կուլտուրական ե վայրի ճացաբույսերի արմատների վրա, որից ճետռ առաջանում են թնեավորսեռակիրներըն փոխաղրվում ճիմնական բույսի վրա: Մեկ-երկու շաբաքից ճետո տարասնոէգերը ձվադրում նն, իսկ այնուճխոնոչնչանում:

նրանց

աասկները,որոնք շատ ճաղզվադեպեն հե աչքի չեն ընկնում որպես վնասատուներ, որի ճամար դրանց նկատմամբ մանրամասն դիտողություններ չհնք կատարել: արմատներիվրա ապրում են լվիճների մի քանի Հացաբույսերի տեսակներ, որոնք փոխադրվում են տարբեր ծառերի վրայից: Մեղ մուտ

տարածվածեն ճիտելալ տեսակները՝ օո Հոնիլվին (ՃոՈՕՇԸԼ4

Ւ.)

մմ 15--2,2 կանաչ-դեղնադույն,

երկարության լվիճ է: Փորի 2--6-րդ Հատվածների վրա մուդ դույնի մեժ բիծ ունի: Բեղիկների 3-րդ ճատվածի մազիկները իր Հաստությունիցերկար են: Գլութը ծածկված է մոխրագուլն փառով: Աչքերըսն են, ոտքերը, բեղիկները մուդ դգուլնի, բեղիկի 3-րդ ճատվածրյ, բաց զույնի է: Գեղձային չավ արտտճայտվածեն ((նկ. 142): :

խողովակները

է բոլոր շրջաններում: Տարածված է Հիմնականբույսը ոնին էւ Զմեռում. ճյուղերի վրա` ձվի ստադիայում:Ջմեռողձվերից գարնանը`մարտի վերջերին, են

|

Հոնի

տծրեներիը սերնդաձիմնադիրները

Հոնու կ ժում գալիս են ընձյուղներից: Բազմանում կուսածնությամբ՝կենդանի.Թբրթուրներծնելով: Հոնի դալար ընձյուղներիչ ինչպես նակ ծաղկափըթ-46 դուրս

ն

ապնթն կուսածինէգը

նկ.

Հոնի լվիճ. վբայից, թնավոբ աջշմատի ուսածին էգը: 12.

Ին

չվիճը ամենից շատ Հացաբույլսերից

գարու,

լինում է ցորենի, արմատներիվրա, իսկ վայրի ճացաբույսերից դանդուրգանի1 չալիրների արմատակոճղերիվրաս

վարմակի, Բում

Մի շարք շրջաններում, որտեղ րացակայումէ Հիմնական բուլսը ավազան Շ ուս ն նուլնիսկ Արարատ յան անները,

ագամ Հարավա աարի հինչն յաո» իկեր Սնեանի

տարվում. այդ նշանակում էչ ռր նրանք ճիմնական րույսի վրա չեն ձմեռում: Մեր դիտողություններիըպարզվում է, որ նրանք 4իմնականում կապված նն փշի ինչպես նան ղանզուրդանիու չայիրի ձմեռում են նրանց արմատների վիա: Արմատների Հեւ, վիա դարնանը՝ մայիսին, ճանդիպել ենք նան թնտվոր կուսածին էդղերիչ ճիշտ որոնդ մի մասի թները մրջյունները կերել էին: Միանգամայն է, որ իրոք մրջյունները լվիճներին պաճում են իրենց բներում հ գարհանը փոխադրում բույսերի արմատների վրա: Մայիսին մենք անձամր ականատեսենք հղել (Գյուղատնանսական ինստիտուտիփորքո ինչես լվիճներին բերանով բռնած մրջյունները ձադաշատում), են իրենց ըներիը փոլադրում դեպի ցորենի բույսերը: Մի քանի ժամի մից ճնտո քանդեցինք նրանց բույնը ն այնտեղ ճայտնարերեցինըք քանի Հատ կուսածին էգեր:

1վիճներիՀասցրած վնասը աչքի է ընկնում չոր ն հրաշտ տարիներին: նրանցծծելու ճնտնանքովբույսերի աճեցողությունըդանդաղում է, իսկ եթն գարնանացանիծիլերը շատ փոքր են, երրեմն չո-

բանում

եո

Եգիպտացորենի աբմատային(ԹոտօօՄքէճսո գրխաոոիկ լվիճնեբը" (Թ7ոտօօոքէճսեո Մորֆոլոգիական կառուցվածքով միմյանց

կուսն էլ ապրում

են

Լ.) ե կաբշմբաԼլշհէ.)

շատ

են:

նման

քեղու տնբեների վրա՝ դատորներում, իսկ

տաղավում՝ Հացարույսերի արմատներիվրա:

ծր4ե-

Տարածվածեն ամեհուրեք, միայն այն տարընրությամբ, որ եղիպտացորենիարմաային լվիճը ՍՍՌՄ ճյուսիսային շրջաններում էլ է բազմանում, իակ կարմրագլատորիկը՝ Հարտվային մասում: արմատներիվրա փոխադրվումեն թողու վրաՀացարույսերի

դլխավորապես

յից որտեղ ձմեռում են

դուրս

գալիս

հն

ձվի

ստադիալում: Զմեռող ձվերից գարնանը

հ ծծում սերնդաճիմնադիրները

թեղու

տերեներից:

էվիճների ծծելու ճեանանքով տերեներիվրա առաջանում է դրխաորիկ, որի մեջ բազմանում նն էզ կուսածինները: աԼ Լ "

վվիճների մանբամասն նկարագրությունը տիված է դեկորատիվ բույսերի

բաժնուփ

:

սրու քն՝բ."

Ա

ա Ա մարն լԱարին տարբերվում լմիճի գալը լինում է բավական մեծ, բարակ, ճարթ դատնրով (դիսի կողմից), թույլ դեղնավուն կամ բաց վարդադույնո հոկ 8. սեւ հն ն. Լլշհէ-ի դալերը արտաքինից մազապատված սովնլի բարակ պատերով վառ վարդագույն կամ մորենու դույնի: .

Լ.

ու

Եկ.

13.

Սգիպտացորենի արմատային լվիճ,

երկու սերնդից ճնտո լվիճների քանակը այնքան է շատանում գխտորներիմեջ, որ նրանցում եղած սննդանյութերըայլնս չի բավաբարում, այդ պպատճառով էլ գրտորները չորանում հ պատովում են: Պատովածդիտորներիը դուրս են թռչում թնավոր կուսածինները, որոնք փոխադրվում նեն ճացաճատիկների՝կորեկների, վարսակի, շորգոների ն, Հատկապես, եգիպատացորննի վրա: Այստեղ թնավոր կուսածինները չեն սնվում, այլ միայն թրթուրներ են ծնում։ Այգ են ճատուկ պատյանքրթուրներն սկզբնական չրջանում ունենում ներ, ռրոնը փոխելուց Ճճետո միայն իջնում հն արմատավզիկիվր» հ

ստանում

արմատային լվիճին ճատուկ ուռուցիկ, դնդաձն մար-

(նկ. 18): Արմատների կամ արմատավվիկիվրա նրանք շարունակում են իրենց բազմացումը մբնչն ուշ աշուն: Աշնանըառաջանում են թնավոր սեռակիրները, որոնք թռչում են թեղու վրա կ ծնում տարասճՃճետո ձվադրում են: ռնրին,որոնք բեղմնավորվելուց Դրանքայդ ժառի

ձե

մանակ չեն անվում, բանի զարգացած

են

լինում:

որ

նրանց

մոտ

բերանի օրգանները ետ-

Արմատիվրա լվիճների պարազիտներ ն դիշատիխչներչենք

նկատել:

՛

ճջ

Հացաբույսեբի աշմատայինսովոբականլվիճ (Իօոմճ էոխոուլտ

ՔճտՏ.)

Տիպիկ արմատային, դեղնա-նարնջագույնկամ բաց կանաչագույն լվիճ էչ: Մարմինը ձվաձն է նե բոլորովին մերկ (մազիկներով չի ծածկված),Բելիկները5 «ատվածանիեն, ամենից երկարը 3-րդ Ճատվածն է: Գեղձային խողովակներըթույլ են արոածարոված, թաթիկները 2 Հատվածանիեն (նկ. 14): Ավելի Հաճախ Ճճանդիպումէ Հացարբուլոնրիարմատների վրա: ի տարբերություն մյուս արմատույին լվիճների, այս լվիճը ժեր պայմաննեխում բազմանում է բացպոտպես կուռածնությաժբ, որովճետն նրա Հիմնական բույսը՝ պիոտակենինմեզ ոտ բացակայում են Հացազգիների աիրէ։ Լվիճները ձմիոում մատների վրաս Գարնանը՝մայիս ամին, քնավոի կուսածինները արմատի վրայից բարձրանում եհ ճողի մակերեսի ն քոչելով փոխադրվում ուրիշ բույսերի Վր Բաղմանում են կուսածնորեն։ Այդ թեավոր լվիճր փաստորեն սերնդատարածողիդեր է խադում։ Այս չվիճր վնաս չի տալիս, որովճետն նրանից արմատների վրա չա բիչ ռովորական լվիճ. Օ».է Անթե կուսածինէգի։ յինում: ՝

արա

ՀԱՅԱՔԱՒՅՍԵՐԻ

առանձին

ԷՎԻՃՆԵՐԻ ԳԼԽԱՎՈՐ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ՀԱՄԱՌՈՏ ԱՂՑՈՒՍԱԿ

ՈԲՌՇՄԱՆ

(11) Քեղիկի նիզակը երկար է վերջին ճատվածից,պոչը լավ արտադայատված, գեղձային խողովակները նկոսոելի երկարա7

են:

ցած

(10) Բեղիկները6 Ճատվածանի,պոչը լավ զորդացաժ։ 3 (9) Բեղիկները մարմնի կեսից երկար են, գեղձային լթողոդյանաձե, վակնները ճամարյա պոչից երկար: 4 (5) Աոջնիզույգ թենրի 3-րդ թեք ջիղը (միջին) ճյուղավորված է մեկ անգամ, Բաց կանաչ դույնի լվիճներ են, որոնց փորի վրա մեջքի կողմից լայնակի դեում են վառ կանաչ դույնի շերտեր: Ապրում նն ճացաճատիկների (զորենի, գարու, վարսակի) տերեՀ

հերի վրա:

Քւոճտլուո Հազաճատիկային սոյլորականլվին (102օ6քթէճու Բօոմ.)

եե.

(4) Աոջնիթնի 3-րդ թեք ջիղը ճյուղավորված է երկու անգամ: նստած են Հատուկ բլրակներիվրա: (7) ԲեղիկննրըճՃակասոխն

բեղիկները, Ռտքները,

գեղձային խողովակներըերկար երկարությամը, կանաչ կամ դեղնավուն լվիճնել Ապրում են ճացաճատիկներիվրա ցրված. ճաճախ լինում են

2,5--3,2

ծն,

պոչը

ն

մմ

Ճճասկերի վրա: Թնավոր կուսածինները կարմիրդույնի2

իսկ փորը կանաչ է: Անթն կուսածինների գեղձային խողովակներըան մեծ քն, իսկ պոչր՝ դեղին: Հացաբույսեոի լվին (ՏԷԾԵԼՇՈճ»օ-

Է.)

:

(6)

Բեղիկները ուղղակի

նստած

են

ճակատին, բլրակներ

չկան:

(72) Քեղիկներիվերջին Հատվածի նիզակը նույն Հատվածի Հճիմքից41--: անգամ երկար է ն ավելի երկար 3-րդ ճատվածից, գեղձային խուլովակները մեջտեղում մի փոբի ճաստացած են, հ ծայրային մասում կափարիչի տակ սեղմված: Մուդ կանաչ դույնի յվիճներ են, որոնց մարմինր չնչին չափով ծածկված է ուլիտակ մոմի փառով: Ապրում են դաղութներով, ճացաբույսերի վեիին մասի Թույլ ոլորված տերնների վրա: Միգրացիաեն կատարում թխենու

քմ Լ.) Թխենու դրայիը: լվիճ(Բհօքո1օ51թհառ

(3) Բեղիկներըմարմնի կեսից կարճ են։ Գեղձային խողովակները շատ կարճ են, ճաղիվ նշմարելի: Մարմինըբարակ ն եր8

դույնի Դեղնա-կանուչ

լվիճներ են, որոնց մարմինը ծածկրված է սպիտակ փառով: Ապրումեն գաղուքննրով, ճացաճատիչ կի ն դարու բույսերի ոլորված տենրեննրիմեջ: Գաբու լվին (8րոկար է:

ոՕմստ հ1ՕՐԱԽ.) ԸհՄԸոօլոտ 10 (5) Պոչի մատնանման է ն դեղձային խողովակը կարճ: Քեղիկի նիզակը երկար է Ճիմբից նրկու անդամ: Բաց կանաչ գույնի է, կուրծքը ե դգլուխը՝մուգ կանաչ, մեջքի վրա կան լայն մուգ շնրտեր: Գեղձային խողովակներըկարճ են ն սն, պոչը հ ջերը թուխ կամ սն գույնի: Բեղիկները,բացառությամբ 4-րդ ճատվածի, մուզ գույնի են: բեղիկները մարմնից 2--2,5 անդամ կարճ են, երանց 3-րդ ճատվածի երկարությունը ճավասար է նիղակին: ոտ-

Ապրում է եգիպտացորենիտերնածոցերում մեծ ներով:Լինում է նաե մյուս ճացաբույսերիվիւո:

ու

խիտ դաղութ-

Եզիպտացուենի

լվիճ (Ճքհլտ ումԱ15 Բլէշհ.) 11 (1) Քեղիկների վերջին ճՃատպածի նիլակը ճաղիվ նչմարե-

(ի է: Գեղձայինխողովակները ետ են զարգացաժ՝բացակայում կամ փոքըբլրակների ձնով են արտաճայտված:Սծում են արմատներից: 3-րդ Թեք ջիղը ճյուղավորվում է երկու (13) Առաջնաթնեենրի անգամ: Թնեիվրայի ստիգման (աչիկը) մուգ-գորշ գույնի է: Գեղձավին խողովակներն արտաճայտված են նկ մազիկներով ծածկված: երկար ե խիտ մազիկներով է ծածկված նան լվիճի ամբողչ մարմինը։ Անքն կուսաժինները դեղնա-կանաչ գույնի են, Աչքերը սն նն, ուռքերը, բեղիկները մուդ գույնի են, բացառությամբ3-րդ ճատվածի, որը բաց զույնի է, գլուխը ծածկվածէ մոխրագույն փառով: Ունեն լավ զարգացածֆասնտային աբեր: Փորի վրա, մեջբի կողմից 2--6-րդ ճատվածներիվրա կա մի մեժ մուլ բիծ: Թեավոր էգ կուսածինների ետին թները ունեն երկու թեք ջղեր։ Ապրումեն Ճոնու դալար շվերի հ տերեների, իսկ ամաոր՝ ճացաբույսերի արմատների վրա հ ունեն ուղուղիկչ-գնդաձնեմարմին: Հոնու լվիճ (ՃՈՕՇՇԼՅ

Ի.)

ՇօՒոլ

(15) Վերնաթննրըունեն պարզ չճյուղավորվող թեք չղեր: մեղձային խողովակներ չկան կամ չատ թուլ նն արտաճայտված: 14 (13) Քեղիկները8 ճատվածանի են, որոնց 4-րգ ճատվածը ամենաերկարն է: Ուքի թաթը 2 ճատվածանիէ: (վիճները նարընջագղույն կամ բաց կանաչավուն նն, ունեն ձվաձն մարմին: Աղրում են աշնանացան ցորենի արմատների վրա Աշմատայինսովոբական լվին (ԻօՒմՅԽԻՈԱՏ ՔՅՏՏ.) (14) Թնավորներիբեղիկները 6 Ճատվածանիեն, անթնեննճատ3--4 բինը՝ 5--6 ճատվածանի,իսկ սնրնդաճիմնադիրներինը՝ վածունի։ Անթն կուսաժիններիխաթրըմեկ ճատվածանի է, ոտքերը շատ կարճ են, ետին ոտքերը փորի տակիցՃազիվ են երնում։ Լվիճները շատ ուռած, ճամարրադգնդաձնմարմին ուննն՝ ժածկվաժ մոմի փառով:

(5)

Թնավոր կուսածիններիբեղիկների 3-րդ ճատվածըր Ժ Անթն էգերի բեղիկները5 Ճասովածից: ի որոնցից 4-րդ Ճատվածը ամենանրկարնէ: 6 : ատվածանիբեղիկներ ունեցող անճատներիմոտ 4-րդ Ճատվածր է, ամենակարձն իսկ 5-րդր՝ ամենահրկարը: Ամառըապրում հն Ճացաբույսերի արմատների վրա: եգիպտացոբենի աբշմատային սու վին (Թմոտօօրտքէո Լ.)

«ՐՐ Հան գար չ

(16)

բեղիկների3-րդ Թնեավորների

երկար է 5-րդից: Անթնները 8 ճատվածանիբեղիկներով են, որոնց 4-րդ ն 5-րդ ճատվածներն ունեն նույն երկարությունը: Թիղու տնրեների վրա առաջացնում նն բշտիկաձեյ,ծռմռված ծալքերով: բարակ մոպատերով ն մազմզուկներով ժածկվածֆվառ վարդագույնկամ բենու զույնի կամ բաց վարդագույն գխտորննը: Ամառը փոխա-

լվին դբրվումէ ճացաբույսերի արմատներիվրա: կաջմբագխտուրիկ քսեն Լ4շհէ.) (87150687թէճ

ՀԱՑԱՔՈՒՅՍԵՐԻ

ԼՎԻՂՆԵՐԻԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ուշ զմ (վիճներով ուժեղ վարակվում են դարնակացանների է, գարնաՀնարավոր է, որքան ցանբերը, ուստի անճրաժեշտ նացանը շուտ անել: 2. Սվիճներիբազմացման ոչնչացնելու ն նրանց քաօջախները ինրբաճավա-չ նակը դաշտում նվաղագույնի ճասցնելու նպատակով ե ոչնչաց: Ճետո անել անճրաժեշտ է խոզանավար Քից անմիջառեա նել դաշտիշուրջը գտնվող վայրի ճացաբույսնրը: ն 3 ,կիրառհլ ագրոտեխնիկական ամբողչ կոմպլեքոը՝առողջ լավ զարզացածճացաբուլսեր ստանալու ճամար, որոնբ ավելի բիչ նն վնասվում լՎիճներից: 4. Վաղ գարնանը ճացաբույսերի դաշտերում ե նրանց շուրջը կազմակերպել մոլախոտերի դեմ ալն քաղճանելու կամ պայքար Հերբիցիդներով սրսկելու միջոցով: 5. Դաշտերիշուրջը գտնվողբնինրը ն ծառերը, որոնք միզրացիա կատարող լվիճների բազմացման ճիմնական բուլսնրն են (Թեղի: Հոնի, շիմշիր, մասրենի, թիհնի ն այլն), ոչնչացնել, իսկ եթե այդ Հնարավոր չէ, ապա նրանց վրա ձմեռող ձվերից նոր դուրս հկած չվիճներին ոչնչացնելու Համար սրսկել տիոֆոսի, մերկասպտաֆոսուլֆատի Սմ.1 տոկոսանոցլուծույթով: սի կաժ նիկուրին 6. Ավիճներովուժեղ վարակվածդաշտերը գարնանը`աղպրիչի 0,1 առաջին կեսին, սրսկել նիկոտին կամ անաբազին սուլատի 0,4 տոկոսանոց օճառի ճետ միասին, կամ տոկոսանոց լուծույթուվ՝ 0,1 տոկոսանոցէմովաիայով ն այլ կոնտակտթուլներով: տիոֆուվխ կարելի է փոշոտել նիկոտինին անաբագինիդուստով'

1.

նաժ

ճատվածըերկու անդամ

ո2

էղեճճ լվին (Ճքեհլտ Ճակնդեդի ՏԸօք.) Այս չոնսակի ն մորֆոլոգիական բիոլոգիականառանձնա մանրամասն ուսումնասիրելէ Ա. ն. հատկությունները Մորդվիլկու, |

Թյականին:

վիճի նորմալդույնը սն Ճակնդեղի նագույն՝կանաչ հրանգուվ: Թնավորնունի

է սն

կամ փայլտո

դարչ-

փայլուն գույն, կա լ

մուգ կանաչագույն են: Անթն Թրթուրները ոա. առաչին զույգ ուռքերի ծինների աղզդրեիին բոլոր ոտքերի որունքնն-

ծես

լաքաժ լինի:

բի 2իմնականմասը (բացի դագաթից) սպիտակ են, գեղձայինխոդովակներըմուգ են, Գնղձային մու խողովակները անգամ երկար նն պոչից: Մարգինալային նն ե

փափուկ մաղիկեերը ավելի հրկար փորի առաջին Հատվածի մաիրզինալային քմբերիդ: Բոդիկեճրի 8-րդ Հատվածիվրայի մաղիկների կաղում չ նույն ճատվածի նհխկարության 1/տմառբ:

ճրկարությունը

ոտքերի ազդրերը ճառտացաժեն

Ջվադիրէգերի Հետնի

Արուն թնավոր 4, 5 ճատվածարեղիկներով: Բեղիկների երկարությունը մարժնի երկարության եիմասն ք կազմում: Բեղիկի վերջին Հատվածի ՛5 նիզակը83,5 անդամ երկար է ճիմժբիյղ: ն Բեղիկների Ց-իդ, րդ երբեմն էլ 5-րդ Հաս.

լ

--թոթուշր,

ժմ գույնի են: էվիճի մարմեի նրկարությունը 1.8--3,2 Է Անթն կուսածնի մարմինը լայն ձվաձն (ոկ. 15): Տարածվածէ բոլոր չիջաններում, որտեղ մշակում են ընդեղեն բույսեր: Սակայն, որպես վնասատու,աչքի է ընկնում Արարատյան Հարթավայրում, Մեղրիում,Ղափանում ն հախալենոնայքնշրջաննե. րում: Ամենից ավելի ինտննարվբազմանում ն ղարդանում է բակեղինջի ե լայի, ճակնդեղի, դարհանացան վիկի, Թելուկի,ղաղզող ոն ունենում է կառ փշի վրա: Այս բույսերի վրա լվիճն փայլուն գույն. օրվա բնքացքում ն ծնում է մեծ զարգացումը կատարվում է 8--10 բանակությամբ թրթուրներ: Ճակնդեղիլվիճրըապրում է նան ղաշտային տատասկի, խավարծիլի,չդաթի ծաղկի, ծտասլաշարինուրի» բույսերի վրա։ Վերջիններիսվբա լվիճները չատ կարճ ժամանակով են լինում ն ավելի դանդայլ եկ բազմանուի ու քիչ սերունդինը տաչիս, լվիճննրը ավելի փոքր եհ լինում ու գունաթափ: Ճակնդեղիլվիճը ճանդիպում է նան կարտոֆիլի, սեխի, գնորգինի, դալմաթյան երիցուկի, երեբնուկի, Ճաղարջենու, տանձենու, ալոճենու ն ուրիշ նենք, ճակնդեղի լիճը շատ չատ բույսերի վրա: ինչպես տեսնում մոտ է: որպես գլխավոր վնասուտեւ նշվել է բակլաբաղզմակեր Մեզ ն սրասին: յի, ճակնդեղի մասափբլոբու վրա՝ ակացիայի լվիճը ճն վիճի Հիմնսկան բույսերը, ոբոնց վրահա ձվադրում ճակնդեղի ւ հ ձմեռում, Հանդիսանում են՝ չիմշիրը։ Հասմիկը ն բոռնչին: Ձմեռող ձվերից գարնանը չիմշիրի ն ճասմիկի բողբոջների բացվելու շրջանում մարտի վերջերին ապրիլի առաջին կեսին հ ծծում են դալիս բողրոջներիը, իսկ դուրս անրնդաճիմնադիրները 12--14 օրվա ընՀետադգայոււ՝տերններից: Սերնդաճիմնադիրները

վածները

ԸՆԳԵՂՍՆՆԵՐԻ ԼՎԻՃՆԵՐ

ն կուսածնոեն, ճառունանում թաղքում 4 անդամ մաշկափոխվում րեն տալիս կենդանի թրթուրներ: Մեկ սերնդաճիմհադիրը Գնում է 60--.90 ժնվաժեեձրըդառնում են ւսնեթն թրթուր: Սերհդաչճիմնաղրից օրվա ընթացքում դարձյալ ընդունակ կուսածին էգեր, որոնք 8--12 են դառնում կուսածնորեն ծնելու: Այդ կուսաժինները ավելի Քիչ Թրթուրներ են ժնում։ ժծելու ճետնահքով չիմշիրի ն Ճառփիկիսնհրնները 1վիբճների ժժում են գլխավորապես խիստ կիճռոտվում հեն: 1վիճները աճող են ծայրից: նիկրորդ սերնդի կուսածինները ունենում ընձյուղների քներ ն կատարում են միգրացիա՝ միջանկյալ բույսերի վրա։ 1եոնային չրջանիերում (միրովական, Ալավերդի) լվիճը «օշիմնական բույսերի վրա մնում է շատ երկար՝ մինչն ճուլիս ամիսը: Մեր դիեն տվել, որ ալն ճիմնական րույսերի վրա, ցույց ողությունները

եկ. 15. Ճակնդեղիլվիճ. Ձ--թեավորկուսածին էգը, Յ--նիմֆան,

կուսածին էգը,5--վճասված տերեր:

4-.անթե :

բաց

է։

։

բե

ն որոնք գտնվում են ծառերի ստվերներում նորմալ ջրվում են, լվիճԽերը ամբողջ սնղոնում բազմանումեն: Մնացածբոլոր շրջաններում2-րդ սերնդի լվիճները ճիմնական լոբու, բուլսերից միգրացիա են կատարում բակլայի, ճակնդեղի, ծածն վրա լվիճներիգաղութները Բակլաւյի այլ վրա: մաշի բույսերի

ց

տերնները. աճող ընձյուղներն կում են ծաղկաիթթությունները, սն են փայլուն գույնի տալիս իրենց երբեմն Հեռվից նրանք սնին նան ուրիշ շնորճիվ: Բակլայի վրայից լվիճները փոխադրվում են բույսերի վրա: Միջանկյալբույսերի վրա, որտեղամբողջ ամառը բաղմացել է Թնալվիճը, սեպտեմբերինառաջանում են թնավոր սեռակիրները:։ վոր սեռակիրներըթոչում են ճիմնական բույսերի վբա (շիմշիր։ ն 3--4 Հասմիկ, բոնչի) որտեղ ն ծծում են տերններիտակիերեսից ու

:

րեղմնաթրթուրներ: ՎերջիններսՀասունանալով՝ կամ կեղնների չիմջերում բողբոջների ձվաղբում վորվում կնճոոտած ծալքերում: Ցրտերի սկավելիս տարասեռերըոչնչանում են մինչն գարուն: են, իսկ ձվերը ձմեռում Հարավայինշրջաններում ն Արարատյան ճարթավայրում լվիճների ղարգացմանցիկլերը լրիվ չեն կատարվում՝ճիմնական բույսեքի բացակայության սլատճառով, այտեղ կուսածին էգերը ձմեեն մինչն Հաջորդ տարին: Գարնանը ռում միջանկյալ բույսերի վրա նրանք նորից շարունակում են իրենց զարգացման ցիկլերը՝ կուսածնության ճանապարճով: Այսպիսով, ճակնդեղի լվիճն ունի ղարգացմանշատ բարդ ցիկլ ն ռւրույն առանձնաճատկություններ։ Առանձնաճատկություններիդ գլխավորներն նեն՝ ա) բաղզմակերէ, բ) ամբողջ սեզոնի ընթացքում կարող է զարգանալիր Ճիմնական բույսերի վրա, գ) կարող է նան խոտաբույսերի վրա անընդճատբազմանալ կուսածնորեն, դ) կարող է բազմանալզարգացմանլրիվ ցիկլերով: Պարազիտներից նրան ոչնչացնում են ճքիլմատ ն Ճքիշնոստ ցեղին պատկանողճնծյալները, ինչսլես ն սիրֆիդ ճանճեբի բրթուրները լոք կետտնի զատկաբղեզը: օրից

Ճճնետո ծնում են

ն

ու

ք151Խճ.) Ոլոռիլվիճ (ՃՇ7ոէեօտյթեօո

էգ կուսածինները բավական խոշոր, 3,5--5,5

երկարությամբ, կանաչ գույնի, կարմիրաչքերով, երկարոտքերով, մարմնից հրկար բեղիկներով լվիճներ են: ն ժե ղդձայինխողովակներըշատ երկար են ու գլանաձն, նրանց |

է22

մմ

ՐԱՆ. Ոլոռի 3-4 էգը, 2--անթն էգը, նկ.

1--թեավո» թեսվ

16.

ԱՐ թոթու՞ները,

զաղութռվ, լվիճնեի ճ.

քեր,

ձմեռող ձվեռր:

5--բույսը

5--

Սլ Գո մասը: երկարության երկարությունը կազմում Լ մարմնի հ նշտարաձն է ն ների կեսին: Բեղիկները կանաչեն, իսկ 4-րդ, 5-րդ ն 6-րդ Ճատվածեն ճատուկ բլրիկների կերի դագաթրթուխ է: Բեղիկներինստամ «վրա։ ռակատիփոսիկի խորությունը կազմում է բեղիկներիմիջե բնկածտարածության 13-ը: Բտքերիսրունքի ծայիր ն թաթիկը «ն են, "Դաշռայինկուլտուրաների վրա ապրող լվիճներից ամենախոշորնէ: Թների բացվածքը Հասնում է 10 մմ-ի (նվ. 16), Տարածվածէ բոլոր շրջաններում, ամենից ավելի՝ Հարավային

Ա

բային

ողովակ-

շրջաններում:

կուլտուրական նկ վայրի բույսեԱռլրում է թիթենոնածաղկավոր եր, այգ թվում, ոլոռի, վիկի, ոսպի, տաղպ-ոլոոխ,բոլոր սԿոնհսակ ն վրա: ույլ տեսակների հրեքնուկների, կորնգանի առվուլտների, ինչպես տեսնում նենք,ոլոռի լվիճը ես բազմակեր է: Մեր պայմաններում ոլոռի լվիճր մեծ վնաս է պատճառում ոլոռին, սիսեոին, առվույտին: նն գալիս Ջմեռող ձվերից ոնընդաճիմնադիրները դուրս ապրիլի են հրկրորդ կեսին։ Այդ ժամանակ նրանք շատ քիչ լինում` Հատուկենտ» ՍԱնընդաճիմնաղիրները սնվում են ոլոռի, կամ առվույախ նսր եկաժ րողրոչներով ն տերեներով։ ղուրս Սերնգաճիմնադիրներլ: 8--10 են ն սկսում բազմանալ կուսածնոսր դԴետո Հասունանում թյամբ: նրանք շատ պտղաբեր են. լուրաքանչլյութ սերնդաճիմնադիր օրական ծնում է 6--7, իակ երրեմն էլ, նպաստավոր եղանակներին, մինչն 15 Թրթուբ: Այդ Ճանդամանքըռույց է ։ոալիս, որ ոլոռի լվիճն ունի բազմացման մեծ էներգիա, մեժ պոտենցիալ:1վիճըիր կյլանբի բնթացքուժ կարող է ծնել մինչն 170 թրթուր, իսկ միջին ճՃաշվուՐ 52--111 թրթուր։ (վիճի կյանքի տնողությունը 3--4 շաբաթ էւ Սեհընդաշիմնադիրներից առաջացած կուսածին ղերի զարգացումը կատարվում` 6--Ց օրվա ընթացքում, որից Ճետո Ք ընդունակ են դառնում բազմանալու: երկրորդսնինդից սկրսած էզ կուսածինների դառնում հն թնեավոր ն տարածվում շրջապատի բույսերի չես վրա: Լվիճները սովորաբար մեծ դաղութննր կազմում ն բույսերի վրա ապրում են ցրված: նրանք շատ արադաշարժ են: նվիճներըսնվում են բույսերի տերնների, բնձլուղնեխի, ծաղկափթթությունների, պտտիճների, ցողունների վրա: Բույժծած տեզը գունաթափվում է ն սպիտակավուն վրա Քի է առաջանում, իսկ եթե մի քանի անգամ է ծակում, այդ դեպքում ,ռերեը չորանում է: էվիճներըբույսերին մեծ վնաս հն Հառսցը: ում դարդացմա սկզբնական, ծատկապենսծլման շրջանում: Այդ

ա ր»

«որի միշի

՞58

ժամանակ Հատկապես ոչնչանում

են

առվույտի, սիսեռի

վիկի

ու

ծիլեիր բույսերի): ն մյուս օրգաններըչեն Լվիճների ծծելուց բույսերի տերեները ձնափոխվում: 4 մի փոջր ցբեՌլոռի լվիճները չատ ղգալուն են, բավական բույսերի վրայից թափվեն ցում, որոլնսզի նրանք ամրողջությամբ ն

մաողաշ

չողի վրա:

է թի-

բազմանում կուսածնորեն Ռլուչի չՎիճբ ամբողջ ամառր սերունդ: ն տալիո է 10--15 վրա բույսերի Թեսնածաղկավոր ն անանձրն չոր ղանդաղումէ շողչ 1վիճների բաղմացումը է նան բուչընթադքիվրա ազդում նրանց ղարդացման ամիսներին. Ս էլ ամառվա երկրորդ կնսիը յդ պատճառով սերի փոայտացումը: ն դաշտում խիստ պոտեմպը դանդաղում է սրանցզարդացման ճանդեսեն գալիս սեքանակը:Սեպտեմբերին լվիճների կասում ն էգը): հե որոնցից առաջանում չոսրասեռերը (արուն ռակիրները։ են բազմամյա թիթեոՃիլյոռ ձվադիում Ւգերը բեղմնավորվելուց մգ նում վրա: Ցուրաքանչյուր

արմատավվիկների հածաղկավորների չէ մի քանի

ձու:

ոչնչանում Փրականության մեջ Ճճիշադարուն: միեչն

Սառնամանիքներնսկսվելիս լվիճները

իսկ ձվերը Ճքնռում շրջաններումոլոռի տակվում է, որ ճարավային կամ թափուկներիտակ, խոտաբույսերի բող է ձմեռել բազմամյա որ մեզ մու, բան, բնչպես Հարավային Ամերիկայում, մի չի մանրամասն դիտողություններին, որկար տարիների ն գիշատիչներ ոլոռի լմիճի վրա չի են,

կուսածին ԷԳր Բ.-

չնայած

նկատվել:

Պարազիտներ

ՐԲնդեղենբույսերի վրա

ապրող

ճայտնաբերվե տհսակներ Խօշհ.)ադանձ-

լվիճների մյուս

ոշմլոշքյուտ կորվի նկարագրությունը ավելիմանրամասն նաճատկությունների

Բ. Ճ. 1ոեսւու (Ճ. օսօոֆողւ

ԽՅ1Ե, Ճ-

որոնց մասին խոսելիս, լվիճների կուլոուրաների են գլթավոր վնասաոուներ: Հանդիստնում

այն

ԻԿԴԵՂԵՆՆԵՐԻ ԼՎԻՇ ԿԵՐԻ

ԴԵՄ

ԳԱՅՔԱԲե

Համար նրանք

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ

Է

ն խորը վարել դաշտր ԲերբաշավաքիցՃետո ընդեղենների դնել ցրտաճերկի տակ: 2. Որտեղ ճնարավոր է» ձմռանը ջրել: 3. Դաշտերը մաքուր պաճել մոլախոտերից: 4. Ռչեչացնելդաշտերիջուրը գտնվողմոլախոտերը,Հատկա բ ավմամյա վայրի Թիթնոնածաղկավորնեիր: "լեսւ 1.

'

՝

`

,

5.

կատարել փնդեղենների երի ն.

դկավոր միա վացանը, ն թիթնոնածաղնա օրգանական Վորարտայել, ոթ Ւո լվիճներիճանքային Հանդես, դիմացկուն բույսեր հալու քպատակոլ «էրի

միամ մա բույ

,

ն

7.

-

տռա-

մ ժամանակին կիբառք Բոռոր ագրոկոմլեքսով նախատնսված բո-

միջոցառումները:

յոր

8.

Պ7՝

կիրառեն փրառել տվյալ շիջանի

ճամար նախատեսված ցանքաշրրիոկ աավդ ճնարավոր չանառությունը, Հլինելուդեպքում,անպայման

կիրառել ցանքափոխություն: 9. /ւշ աշնանը ն վաղ պարնանը բազմամյա Թիթնոնաժաղկավոր Բուլանըի ցանքերըչրել՝ ոլոռի լվիճի ձմնոող ձվերը ոչնչացնելու -" ճամար: Տ

բավա Աա

կանոնն

ոռ անիանու խանգարում Լ

ՈԲ/ՂՔ1 «քրմի

ՏՐԻ

աշտ

ջույզը

տա-

ազրո-

վաղ դարնանը լԼմիճի բակլայի ՀաղարՔաժիք շիմշիրը Հասմիկը սրսկելկարբոլինեումի Հետո

բույսերբ՝`

,

կամ

6. տոկսսանոց էմուլսիայով: 12.

Զմեռող ձվերից դուրս

ն

եկած

սերեդաճիմնադիրներին

տագայում կուսածինէղերին ոչնչացնելու ճամար ճիմնականն մի-

ջանկյալ բույսերըարոկել կամ նիկուռին կամ անաբազին փոշոտել ռուլֆատի 0,1 տոկոսանոց լուծույթներով, նրանց խառնելով0,4 չոոկոս օճառ, կամ 5,5 0/0 ԴԴՏ-իդուստի 4 տոկոսանոց ջրային սուս:

կամ ԴԴՏ-ի սենզիայով, 1 ՍոռոկոՀանքայուղային կոնցենտրատի ռանոց էմուլսիայով, կաժ փոշութել 7 յոոկուսնոց անաբաղուստով դնոշու ծավխամաննորման

վերցնելՃեկտարին55-.30

ՑԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ԿՈՒ

կզ:

վոր ն

ՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

ԷՎԻՀՆԵր

անաՍտոնրը ո քամբակենուդլխաճանդիքանում Հեռնյալ տեսակի ճե, արու Քամբավննու լվիճը

(ճքետ Էեսոլ

:

են

Ն

Խոլ

քօտտնքլ (Ճքիլտ905Տ7ք11

մ

առը ար

վրա ապրում

նե

ո

-

Շր Օ1օՄ.),

չոգույնլիճը

1Վ0ճը ակացիայի

(ձբեհլտԷլոմք ՒՐԲՆ-),

տեղձենու լ րվիժը Ը (հնչ

ՄՀՕՎՇՏ ք6ՇրՏ1Ը26

ՏՍ1.), բամբակենումեծ 1Վ0Ճր

ոը

րում

ոչ

ժի

տեղ չի արձանադրված,

սր

այդ

|վիճը

(112065

Այս բոլորից ԹաՇՀ) բամբակենու վրա բազմանան: է ժեր որ բամբակագործական եվրակացնել, իսկապես կարելի շրջաններում, բամբակենու վրա նշված տեսակի լվիճ զոլություն չունի: Միջին Առսիայուի,ճատկապես Ուղբեկոտանում,առվույտի դեղին լմիճը ճամարում են բամբակենու վնասատու (Ա. Գ. Դավլետշենաչ 1956): Մեր սայմաններում բամբակենու վրա նշված ԼՎԻՃը

ՇՕԸԱՄԱՑՃԱՏ

է,

նա

որ

բամրակենու վնաստտու

Ճո-

Մեղ մոտ՝ Անդրկովկասում, բամբակենու վրա մասսայորնն բաղէ ակացիայի լմիճր, իսկ Միջին Ասբայում նրա փոխարեն շատ ճաճախճանդես է դալիս աովույտի լվրճը: Այդ երկու ոնսակեն իրար ն միժլանցից ները չափազանց նման տարբերվում են աննշան Ճուկանիշներով: Ըստ հրեուլթին այղ է Հենք այն չվոթ մանում

,

թաղմանում

ու

չենք Ճայլտնաբերել,պարզ մարվել չի կարող:

ԲԱՄԲԱԿԵՆՈՒ ԼՎԻՃՆԵՐԸ

'

746-71հօ5լքհօո ք0Տ57ք11810-07.), բամբակենու արմատային լվիճը: Դուրձոքհլտքհշտօօ11Ք3ՏՏ.): Միջատաբանվ. Չիլինգարյանի ովյալներով, չայաստանում, ժասնավարապես էջմիածնի շրջանում, այտնաբերվել է նան ՊՂ72046ՏԸՄՇԱՌԱՇ ՅԱՏ Թնաշէ, (միճը։ որր մեզ Հայտնի չէ: ՀամաձայնՎ. Զիլինգարյանիտվյալների(1951 թ.), այդ տեսակը ճանդեպէ գալիս ճուլիսի վերջերին հ կազմում է այդ ժամանակաշրջանում գլխավոր գերակշռող տեսակը: Չէր կարող պա20 յուրա ընթացքում մենք չճայտնաքնրեինք բամսոաճել։ որ ալս րակննու դաշտերում այդպիսի մասսայական ձնով բազմացող լվիձին: ծավանականէ, որ դա սովորական դեղձենու ւվիճն է, որին սխալմամը ԽՆ2046Տ ԸԼԼԸսոԱ6ճմատ8սշէ. անունն են տվել: Հայտնի է, որ դեղձենու լվիճ կերաբույսը փոխելիս, ինչպես նան այրելու պայմանները փոխվելու դեպքում, խիստ փոփոխվում է արտաջին տեսքով: նույնը նկատվածէ նան, երբ նա բազմանում է ծխախ»ճեղինակներ նրան անվանում են տի վրա. դրա ճամտր էլ շառ 18Ե8Ը1 /101-մ7: Բացի այղ, ինչն օրս ՍՍՈՄ-ում, ինչպես 41720065 ո նրա սատմաններից դուրս ժյուսմ բամբակադործականշրջաննե"

պարարտա-

ան վթարը րոննորի (ո աք ի». ացոա Արար յունից -

աար

ի

1ենինգրադում՝Ա.

աայ,

Հեա

տիալը ուսումնոտսիրելենք Մորդվիլկոյիճետ ն Ճետո ժիասին որոշել նրանց տնսակները,որից Համոզվել, որ մեղ մոռ բամբակենու վրա բաղմանում է ակացիայի լվիճբ ն ոչ թե առվույտի: ե.

Մել

նարնջագույն լվիճ» (ճթուտ ՍՅԿՅ ԽԲԿ.),որը որպես բամբակենու վնասատու նշված 1 մրայն Միջին Ասիայում (Վ. Չ. Ննեսկու1942) նե Անդրկովկասում (Վ. ն. Ռեկաչ, 1938): նարնջագույն լվիճր մեզ մոլո բամբակհնո: վրու բազմանում է որպես բամբակենու լվիճի առանձին ենքուտեն որոշ տարիներ նրա (Ճքի15 ԱՀ. ռակբամբակենու դաշտերում 1եսչու ԾՈՒ, կամ ՊԸ.) քանակը ավելի շատ է լինում, քան Ղթիլտ 1720Մ6Տ քՇՐՏ(ԸԶ6ՏԱ, ը(իճննրինը: Ժոռ

բամբակենու վր

սողրում է

նահ

Քամբակենուլվին (Ճքիյտ քօ557քմ Ճ. ԽոդքԱյոճ հոկ.)

սակներիցմեկն է։ նա տարածժվաժէ աշիճարտի բոլոր բամբակագորՄիիսկ ՍՍՌՄ-ոււ՝ ձական հ ոչ բամբակադործական շրջաններում, ջին Սռիալում, Աղրբեջանում,Վրաստանում, Դազախատանում, Ռւկրւսխնայում, ՌԱՖԱՌ Հարավային մարզերում ն Հայաստանում: Կա մռարածված Արարատյան Հայատանում է դաշտավայրում, Մճղրբի,Դավփանբ, Գորիսի,եղեզնաձորի, իջնանի,նոլեմբերյանի, Շամշադինի, Ալավերդու, Աշտարակի,նուռալբի ն այլ շրջաններում: լվիճր շայո ճեղինակներ անվանում են ղժնիկի լվիր բամբակենու

Ճ.

որ նրո։ Ճիմնական բույոր ոչատճառաբանքլով,

ոանգիսանում է դժնեիկը(Իղճոքսո ՀյոսՏ) Ենթադրում են, ոս բամբակենու լվիճը ճանդիսանում է նրա միգրացիոն ձեր (80բոճւ)։ ԱֆիղոլոգԲյոոներիճիշված կարժիթիմի ժամանակ ընդունվեց բոյորի կողմից, սակայն վերջին ժամանակներս Վ. Ա. Մոժոնտովան (1858)փորձնական ավյլալներովապացուցեց որ բամբակենու լվիճր նե Ճ. 1ՈճոքսյոԸտարբեր տեսակներեն: Հարավային շրջաններում, ՍՍՌՄ-ի այդ Թլում նան մեզ մոտ. բամբակենուլվիճը տարածված է լայն չաոիերով: Ինչ վերարնթում | ն

(ձքելտՒՅարն186 1211)դժնիկի լիճին ապա, նտ մեղ ՌՄոյռ :" ճարոնաբերված:չավանականէ, նա տարածված է «Հյուսիսային

շրջաններում:

չվիճի մարմինը նեղ-ձվաձն է, գուլնր ղդեզնակաՔամբակենու հաչավունից մինչն մուգ կանաչավուն.ոտքերը ն բեղիկները ավե(ի բաց գույնի: Բեղիկները վեց ճատվածանիհեն, որոնցիցառաջինը է երկրորդըմուգ գույնի են, իսկ վեցերորղը՝թուխ գույնի: Վեցերորղ Հատվածինիզակը ծայրի մասում ունի 3 մազիկներ, Բեղիկները չարմնի կեսից երկար նն: կոդային (մարգինալ)բլրակներ կան

թ

ու

նրկարությունը

վ. Պ. ննակիւ

Խերի։ Մեվ մուռ, ինչպես բնորոշել է սռարբեիթումեն Ասիայի պարխաններում ՊճդեղնագույնըՃքիլտք0Տտտք11 մուղ ՊՅԼ՝ «1ումսռ 6, քօտտյք)1

Օ10Ն76-

(Վիճր ամենատարածված, ամննավնասակարւոհԲամբակենու

ՈՅոքս)ոՇ Էէ.

յոթերորդ ջատվածների վրա՛՛ առաջնակրծբի ն փորի առաջին սրունքի դադաթներըն թաէ: Ազդրնրի»չ Դակատը մի փոթր ուռուցիկ գլանաձնեն, Հիմքում թր թուխ գույնի են: Գեղձային խողովակները մատնանման է, Ճիմբում սեղմըբսն են: Պոչը մի փոքը լայնացած, 1վիճի վրա գտնվում է երեք ղույգ կողույին մազիկները: աժ, նրա մմ 1 (նկ. 12): 1,5--2,1 եվիճը լինումէ սոարբեր ձների կատ վարիացիաԲաժբակննու

Ճ. Կոր.

(1984),

Միջին՝

վարիագիաները: ճեիյոնյալ

12162. ՎԵ,

կանալագույ Ձ05Տթ3.,

կանաչա ղույնը Ճ.

Առաջինը մենք ընդունում նեք որոլնս բամբա-

ՕԵՏՇԱՐՃ Ա6Գ.:

կենու լվիճի ննքատեռակ:

ինչես ն գույնը, շատ Հատկանիշները: Լվիճի մորֆոլոգիական են։ Այն կախված է կերարուրոնԷկոլոգիական հվիստ փոփոխական

իոչայիոռ խոնավություն)» պայմաններից(ջերմություն. շփոթություն է երբեմն որ պատճառը, ման ստագիաներից։Այղ վրալիդ Հավաքած նույն չրեսակի բուլածերի տռաջանումաարբեր ն

որոշելիս: յմբճը Հասուն

ժին էղեր:

խիստ

լվիճները լինում

են

ղարդաց-

նրկուձնեի՝Թեավոր կ անն կուսա-

իրենց արտարին կաղմությամբ դուսածինները Թեավոր բուսածին ժդերըմուգ

37 անթնննրից: Թնավոր տարբերվում

կանաչ կամ

սն

իսկ էն, թրթուրներըդեղնականաչավուն, գույնի

չան-

դեղեականաչագույն քները են:

ն է բավԲամբավենու լվիճը բազմակերէ, առլրում բազմանում ե մայրի բոլոհըի վրա: Միջին մաթիվ Հորտնարբերելեն մոտ 100 տեսակ բույսերի վրա-

ահսակի կուլտուրական

նրան մաբալում իր:

Մեղ

մոտ

նա

ձմեբ սնվում է բամբակենու,սեխի, բաղմանում

ճակնգեղի, բամբայի, թունի, վառունգի,դդուժի, դդմիկի» բունջութի: տաքդնդիչ ծխախուռի» լոբու, առվույտի:հրեքնուկի, պոմիդորի, հղան : իսկ մոլախուտերից՝ մրա, ոնոնոոմոլրու ար կուլտուրաների խ ատուուդուավիշի, թրթունջուկի։ երեքնուկի, լնն, ժուս պաշարի, վրա: ն Մուո բույսերի յլ տեսակ տինի ամքննից շատ Խողած բույսերից բամրակենու ԼՎԵՃի

բաղմա-

մար էլ նրան անվանում

վրա, դրա բոստանայինկուլտուրաների լվիճ: են բամբակենուկամ բռառանային

փուկներիառակ, Հողի

կոշտերի տակ: ճեղքերուժ,

կում

է բամբակենու ն

Հատուն էդերը կուսածին

ձմեռում

են

"ա-

մոլախոտերի վրա, քա

Այն

տարիներին, երբ ճքեուվա ընթացքում օդի մինչե մինուս18--20 աստիճան,

իջնում 1 Քչերն նն կենդանիմնում (վիճները,որոնք դտնվում

որ լվիճը ձմնոճլու ճամար են այնպիսի բույսերի դալիս նույնիսկ բուլւեի, անուններ, որոնք բամրակենու դաշտերում կամ նիանց շուրջր բիչ ենն լինում, օիինակ՝ ծտապաշարը ն այլն: Մեր կարծիքով, բոլորից իրավացի է Վ. Պ. ննոկին (1944): ձիբ գանում է, որ լվիճը կարող է դաշտում ամեն տեղ ձժեռել, նոռւյնիսկ քափուկներիտակ: Մեր դիտողություններըցույց են տվել, որ իսկապես լվիճը ձմեռելու ճամար ձատուկ տեզ չի փնտրում. որտեղ է բույսերի տակ, Ճողի սնվում է ինչն ցրտերը, այնտեղ էլ մտնում ն ձմեռում: ճեղքերը էվիճներիձմեռելու ճամար նպաստավորէ, երբ ձմեռվա ամիսների բնքացքում օդի չերմությունը չի իջնում մինուս 15--18 տիճանից, կամ թե ձյան ժածկոցը երկար ժամանակ կալուն է մնում: Ձմեռող լվիճները գարնանը մոլախոտերի ծլման ժամանակ արքնանում են, նրանք անցնում են նոր ժլած մոլախոտերի վրան անվում երանց ճյուր ժծելով: Արարատյանդաշտավայրում ձմեռող լմիճները որոշ տարիներ մոլախոտերի վրա են անցնում մարտին, փակսովորարտր՝ ապրիլին, կամ երբ օրվա միջին ջերմությունը մի 3 աստիճանից բանի օրվա ընքացքում պլյուս բարձը է լինում: ն մոլախուռերի վբա սնվում բազմանում են մինչն էվիճները մայիսի առուջին կեսը: Այդ ժամանակի ընթացքում նրանք կուսաժնորեն բազմանում կ տալիս են մինչն 1 սերունդ, որի ճետնանքով բույսերի վբա լվիճների քանակը խիստ չատանում էւ Մայիսի ակղզրներին ճանդես են ղալիս քնավոր կոսածինները՝ ոհրնդատափաժողները: Վերջիններսմոլախուռերի վրայիդ թռչում են նոր դուրս

Շատ

ջերմությունը

ձմեռող լմիճներից Այդ դեպքում կենդանիէն մնում յար. են Ճոդի ճեղքերում ն Մոլախոտերի տակ ԳԱ ո

ընտրումէ

4եղինակնեձրկարժում են, որոշ

ն

տա-

ճկաժ րամբակենու վրա, նոտում հն շաքիլատերեների դածի երեսին ծծում նրանը Ճյութը: Բամրակենուվրա լվիճները կուսածնորեն բազմանում են թըրՔուրներ ծնելու միջոցով: Թնավորկուսածինը օիական ժնում է 4--8 Քրթուր։ Մեկ էգր կարող է ծնել մինչն 25-30 թրթուր, Հինգ-վեց օրվա ընքացքում բամբակենու ծիլերի տերնեննրի տակ կաղմվում են (միճների գաղութներ: Յուրաքանչյուրատերեի ոսկ լինում է 20-30 էվիճ: նրանքշաքիլատերեներիցժծում են ճյուր, որի Ճետնանբով վերջիններս կուչ են գալիս չորանում: Դրանից ճետո լվիճներ են նոր դուրս անցնում եկող տերնեների վրա, ոիոնք լինում են փոբր, ն կանաչ ճյութալիչ 1վիճներըծծում են այդ մատղաշ աերնների Ֆյութը, որից նույնպես նրանք կուչ են գալիս չորանում: էյ| այղպես աստիճանաբար բարձրանում են դեպի վերն՝ նոր կապմակերպու

՝

ու

ու

եվ.

:

Թ1

17.

Քամբակենու լվիճ.

կուսածինէգը, 2--անթեէգը, 8--թոթուբը,4--նիմֆան, 1--թեավոր 5--Բ--վնասվածբույսհոը,

7--զճասված,բացվածկնգուլը:

եր» :

մեկտեղ լվիճները վարակված ված տերկների վրա: Դրա հեն առողջ բույսերի վրա ն վարակում նրանց: սերից փոխադրվում Մայիսի Վերչերին-- Հունիսի սկզբներինլվիճների քանակըբամբակենու բույսերի վրա խիստ չատանում էչ Այդ ժամնակաշրջանում նրանը բազմացումը կատարվում է շատ արաղ (մեկ անրնդի ճետ

բուլ-

տնում է Տ--6 օր): ղզարդացումը են ավելի ծնում Անթն կուսածինները

|

Քվով

մեծ

օրական անքն կուսածին Ցուրաքանչյուր մինչն 60--80 թրթուր: իր կյանքի բեթացքում՝

ծնում

մ

6--8

:

Հարցին,

թրթուրներ:

թրթուր» բոկ

Դրանովպետք է բաՃամատացատրել ալդ ժամանակամիջոցումբամբակենուդաշտերի բամբակենու տած վարակվելը լվիճով: էվիճով ուժեղ վարակված շրջանում 4աճախ կորցսկզբնական բույսերն իրենց զարգացման են 10--12 նում տերն: վարակված տնրեները կարճ ժամանակվա ուժեղ (վիճնէրով է տուրգորային ընթացքում (2--3 օրում) կուչ են դալիս, ընկնում է նրանց քլորոֆիլի ճատիկների թիվը» ճնշումը, խիստ պակասում իր կատարելու է կորցնում տերեր ճետնանքով ասիմիլյացիա որի ն ունակությունը: Շատ դեպքերում այդպիսի տերեները չորանում պատովում են:

|

Պարզ է, եթե տերնները նորմալ ասիմիլլացիա չեն կատարում կամ այն կատարում նն մասամբ, ապա բույսի աճը ն զարգացումը նորմալ չի կատարվում, իսկ Ճաճախ խիստ դանդաղում է: Դրանով պետք է բացատրել, որ լվիճով վարակվածբամբակենուաճը 10--12 սրով ետ | մնում առողջ բույսերի աճից: Փորձվածկոլտնտեսականտուժում է լվիճները նույնպես լավ գիտեն, որ բամրակենինխիստ են՝ սում օշիրինան րամների Ճասցրած վնառից, նրանք Ճաճախ կամ «բամբակենուաճման քափ կուռրեց»,. բակենուն խեղճացրեցըտ ն կամ «շիրինայից «ետո բամբակենու խելքը գլուխը չի գալիս» բամբաայլն: Այս բոլորը ասում է այն մասին, որ լվիճը իսկապես այն է, որ կենուն խիստ վնաս է պատճառում: Ամենավտանգավորն ճամատալվիճը շատ ճաճախ բամբակենու դաշտերը վարակումէ նե մեծ տարածուրած, այն էլ շատ կարճ ժամանակամիջոցում թյունների վրա: Քամբակենուվրա լվիճը զարգանում ն բազմանումէ մինչն ճունիսի երկրորդ կեսը, որից Ճետո նա թողնում է բամբակենու բույսը՝ ն գաղթում բոստանա-բանջարանոցային բույսերի վրա: Քամրբակենու վրա լվիճը տալիս է 4--5 սնրունդ: Արարատյանդայտավայրի պայմաններում լվիճը ինտենսիվ կերպով բազմանում է մայիսի սկզբից մինչն ճունիսի 10--15-ը,

մաօր: Ամենից շատ վնաս է պատճառում մոտավորապես30--40 կամ ճունիսի սկիզբը Հունիս իսի 10-ից մինչն մայիսիվերջերը ամսին նրա ճասցրած վնասը գնալով նվազում է: թն ինչու ճունիսիերկրորդկնոին Այժմ անցնենք այն ն հն կատարում ուրիշ բամբակենին միգրացիա լԱիճները թողնում ե Դա շատ ճեւտաքրքիր կուլտուրաներիվրաո բանչարա-բռստանային ու ոհսարերնույթ է, որն ունի զործնական կաբեոր բիոլոգիական կան մեծ նշանակություն:

պրոցեսը կատարվումէ մասպայորնը՝ մի քանի Միգրացիայի օրվա ընթացքում: Միգրացիայիցառաջ բամբակենու լվիճները զառնում են թնավոր կուսածին էլեր ե թոչում ուրիշ բույսերի վրա: Այսպիսիմիդրացիա կատարող թնավոր էգերն իրենց գույ» նով, մարմնի մեծությամը ն այլ ճատկանիշներով տարբերվում են սնրեդատարաժողկոաֆին էգերից, Մասսայական միգրացիան կատարվում է ճունիսի երկրորդ կեսին կամ վերջին: Այսպիսով,մի ջանի օրվա ընթացքում բամբակենու ասզատբույսերըամբողջովին վում են լվիճներից: կվիճների միգրացիայիմասին տարբեր կարչ ծիքներ կան, սակայն բամբակենու լվիճի միգրացիայի իսկական պատճառները, մեր կարծիքով, ճետնյալներն են' ճունիսի վերչեբին Արարատյան դաշտավայրի պայմաններում բարձրանում է օդի ջերմությունը (25--30 աստիճան)ն իջնում օդի Հարաբերականխու նավությունը (40--42 տոկոսի), այդ պատճառովբամբակենին դերտաքացումից պաշտպանվելու հ օրգանական նյութեր կուտակելու ճամար իր մեջ եղած չրի ուժեղ գոլորշիացում է կատարում: Անկախ բույսի ճասակիցչբոլոր բուլսերի մեջ էլ խիստ փուվոխվում է պլաստիկ նյուքերի խտությունը: Այդ բոլորը լվիճների սնվելու ճամար ստեղծում են աննպաստ պայմաններ կ ակսած ճունիսի սկղզբիդ փջնում է լվիճների բազմացման տեմպը, իսկ ճունիւի երկրորգ կե է մինիմումի: Դրան ճակառակ, նպաստավոր սին այն ճասնում պայմաններ հն ստեղծվում լվիճների գիշատիչների, Ճճատկապեռ բազմացման ճամար» պատիկների(լոթկետանի) լարգացման լեքս պայմաններն են, ռի պատճառ են դառնում ԱՀա այս կոմս լվիճների միգրացիային գեպի այլ բուսեր: ինչպես բամբակենու ասացինք: Հուլիսից սկսած՝ բամբակենու լվիճը թողնելովբամբակենին, մինչն սեպտեմբերապրում է բանջարա-բռստանայինկուլտումառսաբանքրիվրա: Քամրակենու լՎիճր այդ ժամանակաշրջանում բազմանում է այդ կուլտուրաներիվրան ճանդիսանում է ցորեն նրանց գլխավոր վնասատուն: նվ իսկապես, մեր պայմաններում Քոստահայինկուլտուրաների, ճատկապեսձմերուկի գլխավոր վնա:

`

ու

իամբակենու լվիճն է: Մեր կոլոնտեսականները շատ լավ գիտնն, որ եթե բոստանը Համատարած վարակվածէ լվիճով, այլնա է դժվար նրանից բերք ուղանալի կվիճովվարակվածբույսերը (ձմերուկը, սեխը, վարունգը ն այլն) արագ կորցնում են իրենց հ նրանց զարգացումը կանզ սննդանյութերը,ընկնում է տութղորը նն՝ «բոստանի թաղը մեռավ»: փ առնում, Այդ դեպբում ասում Պարզ է, որ մեռած թաղը (բույոր) այլնս պտուղ կազմակերպելչի կարող. նման բույսերը արեգակի ճառագայթների տակ արագ խաշվում ն որանում են: Այոպիսով, մի քանի օրվա ընքացբում շարքից դուրս է գալիս: Հուլիսչ-օդոստոս ամիսներին լվիճները բազմանում են բոստաչ նարանջարանոքային կուլտուրաների վրա: Այդ ժամանակաշրջա1ում նրանք բազմանում են կուսածնությամբ՝ թրթուրներ ծնելու իջոցով, որոնք Հնտադայում, որպես կանոն, անքն էգեր են դառպատուն

բոստանը

ւ

ում:

Բոռտանա-րանջարանոցային կուլտուրաների վրա լվիճները

տալիս

են

10-ից ավելի սերունդը

Սեպտեմբերիերկրորդ կեսից, երը բամբակենու փոտ սկսվում Ւ երկրորդ տճր, լվիճները, նպաստավոր պայմանների դեպքում, բուտանարանջարանոցայինկուլտուրաներիվրալից նորից անցնում են

բամբակենու վրա, տեդավորվում նրա աճման կոնի ճյութալի մասում: տերնների ցածի երեսին նե բազմանում Հենց այդ կարճ ժամանակի ընքացբթում բամբակենու աճման գագաթի չերնների ցածի երեսին առաջանում են լվիճների գաղութներ: Յուրաքանչյուր տերեի ցածի երեսին լինում են մի քանի տասնյակ լվիճներ: Մառպայականբազմացման տարիներինլվիճները բազմանում են բամբակենու բոլոր տերեների, մատղաշ ընձյուղների, կնդուղներիբաժակաթերթերի,նույնիսկ ցողունի վիա ն ծծում նրանը մեչ եղած շրգանական նյութերը: Աշնանըլվիճների Ճճասցրած վնասն իր բնույթով խիստ տաիխբերվումէ դարնանը Ճասցրաժ վնասից:Աշնանը նրանք բամբակենուն վնաս են պատճառում երեք ձնով: ծայտնի 4, որ լվիճներն անընդճատ ծծում են բամբակենու տերնների մնջ եղած ածխաջրերըե այլ օրգանականնյութերը: Բայց նրանք այդ շաքարներիբիչ մասն են մարսում ե մարսողական օրգաններից չներծծված շաքարները այլ նյութերի ճետ միասին արտաթորում են: Պարզված է, որ լվիճների արտաթորանքը պարունակում է մինչե տոկոս Լվիճների բաղցը մածուցիկ արտաթորանքը անբնդճատթափվում է բամբակենու տերնեների,ընձյուղների, ցոդունի, չբացված ն բացված կնգուղների վրա, որոնք դառնում են

շաքար:

ու

փայլուն հ ճեշտ աչքի բնկնում: Այնդեպքում, երբ գվիճների արտաթորանքը թափվում է բացված կնգուղների վրա, խիստ գցում 4 բամբակիորակըչ բամբակի թելերըկպչումեն իրար), որի ճետեվանքով դժվարանում է բերքաճավաքը,Ճավաքվածբամբակը կեղտոտվում ն գործարանում դժվարանում է բամբակի Ճետաղավերաթելի վրա զարգանում են մշակումը: կեղտոտված ներըչ որոնք զցում են թելի որակը: Այն տարիներին, երբ աշունը (սնպտեմրերՀոկտեմբեր ենրին) անձրնային է լինում, բամբակենու տերեների, ընձլուղնիրի, չբացված ն րացված կնգուղներիվրա թափված լվիճների արճարուստ սննդանյութ է ճանդիսանում տարբեր տետախքոռրանըը սակի սապրոֆիտ մրասնկերիզարգացման բազմացման ճամար Սնկերի բազմացման Ճետհնանքով ընձյուղ» բամբակենու տերնեները, ները ն բացված կնգուղների մեջ հղած բամբակը պատվում են սն մրանման շերտով: (Այս երնույթըժեղ մոտ ճաղվագզյուտէ նկատ փում): Այդ դեպքում բացված կնգուղի մեջ բամբակի որակը խիստ ընկնում է ն բերքը պակասում: Բացիդրանից, լվիճները բամբակեհուն վնաս նն պատճառում նրա մեջ եղած սննդանլութը ծծելու Ճեսկզբներին նոր տնանքով: Սեպտեմբերի կաղմակերպված ները մինչն նոյեմբերի վերջը լրիվ կազմակերոլվում են, բացվում ուժեղ վարակված բամբակենիների էվիճներով իամբակ` տալիս: Մոտ այդ կնդուղների Ճասունացումըդանդաղում կամ չի կատարէ է անդրադառնում նույնպես բամբակենուբնրերնուլթը մ յս վում: բի վրա: Աշնանըբամբակենու վրա լվիճները բազմանում են մինչի Դոկտնմբեր ն նոլեմբեր ամիսները, այսինքն՝ մինչն բամբակենու Քամբակենուտնընձյուղների ցրտաճարվելը: տերեների դալար Ճետո լվիճները բամբակենու վրայից անցբնները ցրտաճարվելուց նում են մոլախոտերի վրա ն այնտեղ սնվում մինչն դաշտը ձյունով ծածկվելը կամ խիստ սառնամանիքների սկսվելը: "Ր Բամբակենու լվիճները,ճատկապես անքե կուսածին էդերը: շատ են տվել, որ ցրտադիմացկուն են: Դիտողությունները ցույց հ են 6--2 լվիճներըսնվում բազմանում նույնիսկ աստիճան ցրւոուդեպքում: Այն տարիներին, երբ ձժմեոռր քՔյան մեղմ է, բամբակենու լիճը ամբողջ ձմռան է, իճարկե, շատ

միղրոշրգանի ամիս:

ու

կնգուղու

ընթացքում գործում

ամպերով «մեշ աշնանը լվիճները ճավաքվում

թոլ

այնպիսի մոլախոտերի խիստ սառնամանիթներին լվիճները մտնում են մոլախոտերի, բուսական թափուկներիտակ, ճողի ճեղքերը ն անշարժ նատում: Խիստսառնամանիքներին,եթե ձյումրա, որոնք

են

ցրտադիմացկուն են:

եթ շերտը բարակ է կամ բոլորովինչի լինում ն ճաճախակիփոփոխվում են կլիմայականպայմանները, ձմնոող լվիճների մեժ մաար, առաջին ճերթին թրթուրները ե թնավոր էգերը, ոչնչանում նտ Բամրակենուլվիճը մեզ մոտ տարվա ընթացքում տալիս է 25--20 սերունդ. եթե ընղունենը, որ յուրաքանչյուր էգ կարող է քրքուր, ապա մեկ վիճի սերունդնեժնել միջին ճաշվով 40--50 ընթացքոմկարող է Հաս բից առաջացաժանճատներիթիվր տարվա նել Հակայականչափերիչ Դրանով պետք է բացատրել, որ կարճ ժամանակամիջոցում լվիճով վարակվում են մեծ տարածության բամբակենու դաշտեր: ճ գիԲամբակենու չվիճնունի շատ քշնամիներ՝ պարազիտեներ ն են կետանի զայոք տասը շատիչներ, որոնցից գլխավորներն Շորությ Ք., ճանտիկննրը, ռակեաչիկիթրթուրները, Ճբեհլմօ16էլտ Հճնժյալները(Ճբիլձլուտ ցճղիը) ն ճերի թրթուրները,քաղանթաքթն գիշատիչները անընդճատ Բամբակենու լվինի իշլալ այլն բոլոր ստադիանեոչնչացնում են լվիճներին նրանցզարգացման հն բաղմանում, որ կանխում են լՎիՃբում: երբեմն նրանք այնքան ների մասսայական բազմացումը բամբակենու դաշտերում:

Ակացիայիլվիճը (ՃքհլտԿծուու Խոլ.) Ակացիայիլվիճը Հ մմ երկարությամբ,սն, փայլուն զամ մուղ ջաղանակագույնլվիճ է: Թնավորլվիճները սն, փայլուն գույնի են,

բոկ ըրթուրները մուզ շադանակագույն:վիճի սրունքները դեղնամուն են, բեղիկի 5-րդ ճատվածը դեղնավուն է, մարմինը լայնձվաձն է: Փորի 1-ին ն 3-րդ Հատվածներիմարգինալային բլրակները բարձր են մյուսներից (նկ. 18): Ակացիայիլիճը նույնպես բաղզմակերէ, զարգանում ն մանում է բազմաթիվ տեսակիբույսերի վրա: նա չատ սիրում է Քիքեոնածաղկավոր բույսերը՝ ուլիտակ ակացիան, ուղտավուչիչ առվույտը, կորնգանը, լոբին, արախիսը, ինչպես նան բամբակենին, բոստանային կուլտուրաները,վարդը, շատ տեսակի բ բազմաթիվ այլ բույսծր: Մեր պայմաններում սկացիայի լվիճը վրա շատ է զարգանում, այն էլ շատ մատղաշբուլսերի վբա ն ճատկապեռ նոր ցանքերում: Մասսայականձնով նա բազմանում է կորնդանի ն իշառվույտի վրա, որտեղ լվիճները ժժում են ծաղկավիթթություններից ն կռր աճաժ բնձյուղներից (տերններիցչեն ժժում): երրորդ լոբին է, որի վրա ակացիայիլվիճ Բույսը մասսայական ձնով բազմանում է: Թիթեռնաժաղկավոր վայրի բույսեբիըդզարգանում|՝

բաղ-

մոլախոտեր

առվույտիթույլ

'

:

'

Նկ.

:

1--լվիններիգաղութը Ն

18.

Ակացիայիլվիճ:

բույսի վ՞աջ 2--անթն կուսածինէգը:

ուղտամիուշին իշտովույտներիվրա, իսկ առվույտի վայրի տեսակենրի վրա բոլորովին լի լինում: Ակացիայիլվիճը նույնպես տարածված է ՍովետականՄիուԹյան բամբակագործականբոլոր շրջաններում: Հայաստանում բածված է քոլոր շրջաններում, այդ Թում բոլորբամբակացար շրջաններում, որտեղ նա բազմանում է առվուրոի։ ակացիայի, բոստանային կուլտուրաների հ բամբակենու վրաւ Ռրոշդաշտերում, ճատկապես Արտաշատին էջմիածնի շրջաններում, նրա քանակը բավական մեծ է լինում: Բոստանայինկուլտուրաներից՝լվիճը մասսայորեն է բազմանում ձատկապես ձմերուկի վրա. Մառատեսակներից՝ լվիճը մասէ ուսական ձնով բազմանում սպիտակ ակացիայի ինչպես նան ակացիայի բոլոր տեսակների պայրակենու վրա: ԱկացիայիլվիԻէ ակացիայի վրա` ձվի ստադիաՀչ ճը մեր պայմաններում ձմեռում շում: Գարնտնը, բողբոջների բացման շբջանում, ձժեռող ձվերից են դուրս դալիս սնընդաճիմնադիրներըհ ծծում ակացիայի նոբ դուրս եկած տերններից հ, ճատկապես, շվեբից: Ակացիայիվալար շվերի վրա նրանք բազմանում են մինչն ճունիսի վերջը Ճուսի սկիզբը, որից ճետո ժիդրացիա են կատարում մոլախոտերի վրա: Պարզ է, որ եթե ակացիայի կամ մյուս ծառերըբամբակենուն կուլտուրական բույսերին մոտ են, պետք է լվիճների տարածման օջախ ճանգիսանան: լիճը ձվի տտադիալում ձմեռում է ուղլԽոտատնսակներից հ, տավշի ճավանական է, նան խիշառվուլտների վրա։ Մեզ մոտ սովորական առվույտի վրա չի ձմեռում. դրա ճամողիչ ապացույցնենրիցմեկն այն է, որ վաղ գարնանը առվույտի դաշտերում լվիճներ չեն Ճայտնաբնրվել: Պարզ է, որ եթե նա ձմեռեր սովորական առվույտի վրա, ապա գարնանը առաջին ճեբթին պետք է բաղմանար նրա վրա: Դրա ճամար էլ մենք մնում ենք այն կարծիքին, որ լվիճբ պետք է կոչվի ակացիայիլվիճ ն ոչ քն առվույտի լվիճ, ինչպեսոմանք են կոչում: ԱկացիայիէԼիճի զարգացման ցիկլը շար նման է բամբակենու լմիճին, սակայն նրանից տարբերվում է ժի շարք առանձնաճատկություններով: Ակացիայիլվիճը բամբակենու վրա ծծում է զլխավորապես ընձյուղներից,աճող ցողունից հ աճման կոնից, նա ավե(ի շուտ է թողնում բամբակենու բուլսեբը ն փոխադրվումուբիչ բույսերի վրա, քան բամբակենու լվիճը: Ակացիայիլվիճը աշնանը բամբակենու վիա չի վնրադառնում: Ալացիայի լվիճի կուսածին էգերը օրական ծնում հն 4--Տ թրր-

8-ֆ

է Քուր, սրոնց զարգացման անողություն, տատանվում 80--40 թրթուր: Հաշվով ծնել միջին մ օր" էգ կուսասինը կարող է տալիս փոխադրվելը, Մոլախոտերի վրա, մինլե բամբակի վրա 3 սերունդ: Թնավոր կուսածիններիբամբակենուվրա են մայիսի սկզբներին՝ անհրկներըդուրս գալու շբջանում: իսկական

փոխադրվում

տա-.

այնուճետկնրանք զարգանումհն բամրակենուդալար

բույսերի, բոստանային անցնում է թիթեռնածաղկավոր նան մոլախոտերի վրա: կուլտուրաների,ինչպես Ակացիայի լվիճի պարավիտներն գիշատիչներընույնն հն, ինչ նշած է բամբակենուլվիճի ճամար:

վրայից

ու

ու

'

՛

ընձյուղների

վրա նրանք մնում են մինչն. կոնի վրա: Բամբակենըու Հունիսի առաջին կեսը: Հունիսի երկրորդ կեսին լվիճը բամբակենու հն աճման

ա

քՇՐՏ1ԸՅՇ

Տոլ.) լվիճ (/172046Տ Դեղձենու ն ակացիայի(վիճների Քամբակենու

Հետ

միասին բամբազենու

է: նա նույնպես բաղզմակեր վրա ճանդես է դալիս դեղձենու լվիճը: րա: ՍուլԴեղձենուլվիճը լինում է բազմաթիվ տեսակի բույսերի բոստաէ չոուրականբույսերից նա ուժեղ վարակում ծխախոտը,

հային

դեղձենին կուլտուրաները,

ն

բանջարանոցայի զանազան

բույսերիցչ նա զարդանում : Բացիկուլտուրական կուլտուրաներ:

նան -

շատ

վրա ստտեսակի մոլախոտերի

2--2,5 լՎիճը Դեղձենու

մմ

փոս ընկած

դեղնականաչ գույնի»ճակատը խիստ երկարությամբ, տարբերվում են

էգերից միջատ է: Թհավորները անթն կուսածին են հ գույնուի Թկավոր էգերը լինում իրենց մաբժնի փոքրությամբ բաց մուգ կանաչավունկամ թուխ գույնի: Թրթուրները նաշ գուլնի են: շատ ճատկանիշներ,ինչպես-ն Դեղձենուլվիճի մորֆոլոգիական նա փոխում է իր կեբաքույսը. օրինակ՝ գուլնը փոխվում են, երք նման չէ բամբակենու ծխախոտիվրա բազմացող դեղձննու լվիճը

դեղնա-կա

Դբա դեղձենու լվիճինո կամ դեղձենու վրա զարգացող են այլ տեւտակ: որպես շատ ճեղինակներ նրան նկարագրում դեղձենու լվիճը բաղմանում է սեռական Մեր պայմաններում ճամար էլ

ն կուսածնությամբ: չարավա-չ ճանապաբճով՝բեղմնավորությամբ նակ սենյակներում ջերմոցներում, յին տաք երկրներում, ինչպես է միայն կուսածնուբազմանում վրա ծաղկաբույսերի մշակվող Ճեճանապարճով, սեռական է բազմանում Դեղձենուվրա թյամբ: ն են արու էգ քենյալ ձնով. աշնանը դեղձենուվբա առաջանում Ճետո ձու հն դնում դեղվավոր լվիճները, որոնբ բեղմնավորվելուց

78:

մեկ տարեկան ճյուղերի բողբոջներիճիմքում, ապա իրենք են: Գարնանը,բողբոջներիբացվելու շրջանում, ձմեռող մաճանում ձվերից ղուրս են դալիս սերնդաճիմնադիրլվիճները: Հետագալում բազմացումը կատարվում է կուսածնությամբ: երկու-երեքսերունդ բազմանում են դեղձենու վրաւ ՍՀ էվիճներիծծելու ճետնանքովղեղձենու տերեներբ արագ կուչ են դալիս: Հունիսի սկզբներին լվիճները թողնում են դեղձենին ե տեղափոխվումդաշտային բոստանա-րանջարանոցային կուլտուրաՖերի, այդ թվում շատ քիչ քանակությամբ նան բամբակենու վրաւ Քացի այդ, դեղձենու լվիճը դաշտային կուլոուրաների ն մոլախոտերի վրա կարող է բազմանալ միայն կուսածնությամբ: Սովորաբար այդպես էլ կատարվումէ նրա բազմացումը բամրակենու դաշտերում: Դեղձենուլվիճի կուսածին ճառուն էգերը ձմեռում են մոլախոտերի վրա, քափուկների տակ, Հողի ճեղքերում: Համեմատած բամբակենու լվիճի ճետ, նա ավելի ցրտադիմացկուն է: Ձմեռող փգերըվաղ գարնանը արթնանում են ն անցնում մոլախուերի վրա: Տաք ձմեռ մամանակ իազմանում են ամբողջ ձմեռվա ընթացքում: Գարնանըօդի ջերմության բարձրացման ճետ միասին լվիճներն ակսում են արագ բազմանալ հ տարածվել մոլախուտերիվրա: Բամբակենու ծիլերը դուրս գալուց անմիջապեսՃետո թնավոր լվիճները մոլախոտերի վրալից անցնում են նրանց վրա: Բամբակենուվրա ֆա բազմանում է մինչն ճուլիսի սկիզբը, որից ճետո ճանդնս են դալիս թնավոր էդերը ն տեղափոխվումայլ բույսերի վրա: Ամաովա ամիսներին ե մինչն ուշ աշուն (նոյհմբեր) լվիճը բազմանում է ծխախոտի, բանջարաբոստանայինկուլտուրաների ն մոլախուռեբի վրա: Աշնանըբամբակենու վրադեղձենուլվիճի քանակը շատ Քիչ է լինում: Մեկ սծզոնի ընթացթում դեղձենու լվիճը կարող է Կոալ մինչն 20 սերունդ: Յուրաքանչյուրէգ իր կլանքի ընթացքում կարող է ծնել 40--60, երբեմն մինչն 110 թրթուր: ձենու

մեծ լվիճ (օյ բամբակենու

9055թ 1ՈՕՐԳԿ.)ւէհօտլքիօո

դեղնավուն,

կամ նույնիսկ մուդ կանաչ, երբեմն դեղնա-կանաչ

7--4

մմ

աչքերով,երկար ոտքերով

կարմիր կհրկարությամբ:

լվիճ բեղիկներով

են, է: Բեղիկնձրըմարմնից հրկար

ու

կրած 5-7" ն

-":ռիա. սիգակից, զ նիզակը տեղը բիա»Քեղիկների Ճճատվածավորման թոփ, խողովակիկափարիչները թաթիկները գեղձային 7» «մի հրկար մարմնի կեսի չափ» լուի խողովակները Հավասար անգամ երկար: ճակատի վոսիկի խորությունը մպի քինեն

կարճ 4-րդ ՀատվածներըՀավասար Հատվածի վրա լինում է վածը երկար է 5-րդից։ 3-րդ ենն

1--

ն

սն

ն

ն`.

մոտ

զ

:

.

բ

կեսին:Պոչը Հիմքբիցդ Հեռավորության

շնրի միջն ընկած է իի գնալով նեղանում

:

(եկ.19):

Դեղձենուլվիճը» ինչպես ն փյուս տեսակիլվիճները, կուլոուրաչ

կան բույսերին, այդ թվում ն բամբակենուն մեծ վնաս են պատճառում նան որպես վիրուսային 4Հիվանդությունների փոխադրողներ: Դեղձենու (վիճի բնական թշնամիները՝ պարադիտներըն գիշատիչները նույնպես չորտ ենչ նրանցիցաչքի են ընկնում զատիկ բզեզները, նրանցթրթուրները ն այն բոլոր պարազիտներնու գիշատիչները։ որոնք ոչնչացնում են բամբակենուլվիճներին:

նք.19.Բամբակենումիժ լվիճ.

բույսի վբա, 2--անբնեկուսածին 1--լվինները բամբակենու էգը: էգը, 3--թեավորկուսածին Ամ

բին:

Թնավոր կուսածիններն իրենց գույնով շատ

նման

են

անթենե-

Թերնս 1938 թվականին,երբ մենք ոկսնցինքոսումնասիրելՀավաստանում բամբակենու վրա տարածված

(Վիճների տեսակային կազմը, Մերուշադրությունը գրավեց բամբակենու մեծ (Վիճր: Այն ժամանակ մենք արձանագրեցինք, որ մեր պայմաններում այդ լվիճը իր

նտ չի մնում վնասակարությամբ

բամբակենու (Վիճից։ չնայած նրան, որ այն ժամանակ կ ծնտոմոլոգները նույնիսկ աֆիդոլոգները այն կարծիքին էին, որ բամբակենու մեծ (Վիր որպես վնասատու առանձին նշանակություն չունի ն չարժե նրա վիա Ճատուկ ուշա-

դրությունդարձնել

ու

Այդ պատճառով էլ Վ.

մշակելպայքարի միջոցառումներ նրա դեմո

Ն. Ռեկաչը, 1930--33 թվականներին ուսումհասիբրելով Անդրկովկասում բամբակենու վրա

Բը,

իր 1933

թվականինՀրատարակված շատ

տարածված վիճննեարժեքավորմենա-

չրության մեջ բոլորովին չի Հիշատակումբամբակենու ժեծ՝ (վիճի մասին: Միջին Ա. ի, Ասիայի ոնսպուբլիկաներում, Դետրովը (1958) նույնիսկ գրեց, որ բամբակննու եֆ ԷԼիՃր առանձին նշանակուՔյուն չունի ն կարիքչկա պայքար կազմակերպելու նրա դեմ: Այդ ուղղությամբ մենք 1951 2 հորից ակսնցինքզբաղվել. քանի որ կոլտնտեսությունների ղեկավարները է մասնագետները ճարց բարձրացրինայդ լվիճի դեմ Քարի միջոցառումներ պայ մշակելուանձճրաժեշտության մասին: 1954 թվականին Հրատարակված «Բամբակենու չվիճննրը ն պայքարը նրանց դեմը գրքույկում մենք հնք այդ ն առաջարկել պայքարի միջոցառումներ: չին

վելի

ուշ

այդ

վնառատուն ուշագրության

արժանացավ ՄիԱսբայում: մեծ Քամբակենու լվիճի բիոլոգիական առանձնակ

են ճատկություններն ուսումնասիրել Ուզբեկստանի Դ.

պայմաններում` (1944),ի. Ն. Մտեպանցնան, 2. Լ. ննսակայան, Մ. Ն. նարզիկուլովը (1959),իսկ ավելի փանրամաան՝ի, Ա. Ժուրավլեան (1956):Այդ ուսումնասիրությունները Ցույց տվեցին, որ րբամբակենու մեֆ (Վիճը ողլնան դ նույնպես ցդալի վնաս է "ատճառում բամբակենու, ն 10-20 տոկոսովիջեցնում է նրա բերքաւվուԹյունը: Նքրկայումս բամբակենումեծ (վիճիդեվ ամեն Վ.

.7.

են սկիչ

արի խածությունների վիա կիրառում են պայքարի միջոցառումներ, մեֆ Բամբակննու ԼՎիճր տարածվածչ ՄՍՌՄ-ը բոլոր բամրակացան շրջաններում, Ճաւոկաղես Միջին Ա սիական ոնապուբլիկաներում հ մեծ

Անդրկովկառում:՝

ոա-

Մերպայմաններում լփիճր չուսածված չ բամբակացան Բոլոր

ն Հոկտեմբերյանի շրջանում, որտեղ ճաճախակի մասսայական ձեով Հանդես է գալիս Բամբակենու լվիճը ձմեռում է վայրի քթիթնոնածազկավոր բուլսերի վրա՝ ձվի ստադիայում: Դեո 1950 թվականին մենք պարզել էինք, որ բամբակենու մեծ (վիճը ձմեռում է ուզտաիշի, իշառվույտի ն այլ բույսերի վրա: ճի ձուն բնական պայմաններում Մ. Ն. նարզիկուլովընույնպես օճճօւսատ ճայտնարբնրելէ ուղտափշի (Լիճք ԻՏօհ) վրա: ենԹադրություն կայ որ նա կարող է ձվադրել նան Ք Ղ3Ր

շրջաններում

եի-

բիանի ՃՇԼօքնօո դեր(ՇԽշունլշ8 Ք12ԵրՁ Լ.), տերեփուկի Ծ.), Է6ք6ՈՏ ակի (ոստ Շօողվոլտ Լ.), քունջութի (Տօտճոսո լոս Լ..)։ ծտապաշարի(ՇՅքտճլռ Եսոտո քոտէՕոլտ ոլախոտերիլ՝ 8164.),վայ րի

Ոճք16Ըէճ փիփերթների (ՈՈՂԽՅ ե

Մ.

վրաս

ՏԱՄ6ՏԷՐԼՏ)

Մակայն բոլորից գլթավորը ուղտափուշն է, որի վրա լվիճը ձմեռում է ձվի ստադիայում, Մեզ մոտ, բամբակացանշրջաննեբում, վերջին տարիներում բոլորովին չեն մշակում քունջութը ե դերչակը, ինչպես նան այն բույսերը, որ նշեցինք վերկհուսիԴրան ճակառակ,բամբակացանշրջաններում Հոկտեմբենրյաք ւմ) լայն չափով տարածված է ուզտափուշը: գարնանի դուրս են գալիս անթե ն նադիրները փշերի վրա բազմանում են կուսածնությամբ՝ կենդաէն ն կու8-10 օրից ճասունանում նի թրթուր ծնելով: Վերջիններս ռածնորձն բազմանում: նրկրորդ սերնդից ճանդես են դալիս թեվավոր կուսածին էգերը, որոնք տարածվում նն վրա: Մեր պայմաններում նրան ճայտնարծրել ենջ՝ ուղտափշի, Տօոշիստ ցճղի փշերի, վայրի Փիփերքբիանիխ,լոբու, քաղցր չէ բի, հզան լեզուների, բակլայի, իշառվուլտի ն այլ բույսերի վրաւ եզ 1" փէ պայմաններում լվիճները մոլախոտերից Հոկտեմբերյանի նեա բակենու վրա են անցնում ճունիսի վերջերին կամ ճուլիսի օկըզբներին ն շարունակում են նրա վրա զարգանալ մինչե աշնանային ցրտաճարությունները: Սկզբնականշրջանում բամբակենու վրա նրա քանակությունը շատ բիչ է լինում: Որքան բամբակենու բուլռհրը մեծանում, փարթամանում են, այնքան նրանց ծամար ստեղծվում են լավագույն պայմաններ՝ճատկապես բարձր խոնավությանկ ջերմության դեպքում: Պետք է նշել, որ բամբակեճու մեծ լվիճը ամենից ավելի տարածվածէ լինում փարքամ աճած

նր ՆԱ

Սարեր

անրնդաճիմ

բույսերի ուրի:

Քազմացման

է նան բամբակենու դաշտերում նկատել (նույնբանը

Ժուդաշտերու

իհ. Ա.

բավլնանՈւզբեկստանի պայմաններում):ելիճի քանակը մաքսիմումիէ Հասնում ճուլիսիփնրջերինն օգոստոսին, իսկ

սեպտեմբերամսին (1956 թ. ):.Մասսայական բազ-. մացման տարիներինյուրաքանչյուր բույսի կարելի է Ճավաճատ լվիճ: Քել 60--70 մվիճըբամբակենու վրա սնվում է բույսիճյուղեբխ, ընձյուղների (գլխավորապեսաճող), ծաղկակոկոնների,պտղակոթունների ե մատղաշ ապուղներիվրա: վիճի ժծելու ճետնանքով տերնեներըն մյուս օրգանները չեն ձնափոխվում, սակայն վարակվածպտղավլեմենտները (ծաղկակոկոնները,ծաղիկներըն նոր կազՀ մակերպված կնդուղները) արագ չորանում ն թափվում են: Մոր տոկոս, իսկ ՄիհախնականՃաշիվներով այն կազմում է 10--15 տոկոս. Այդ երնույթը ջին Առիայում այն կազմում է մինչե վ, վ. Չերկասովը ն Ջ. |. Ննակին(1942) բացատրումեն նրանով ռր բույսերի մեջ լՎիճների ծծելու ճետնանքով խիստ պակասում է ն ածխաջրերի Հեմիցելյողողի քանակը, որի պատճառովխանգարվում է ածխաշչրային սնուցումը ն թափվում պտղակլեմենտները: էր մվայն թավփվելիմինչ այդ Փաղաէլեմենոտների բույսի սննդառության ֆիղզիոլոգիայով: վիճի Հասըրած վնասի Հնտնանթով պտղակլեմենտներիթափն արտադրության մեջ վելը նկատել են նան կոլոնտեսականները

տարիներ՝նան

զբա բացառապես

ն Տարածվածէ Միջին Ասիայում, Անդրկովկասում այլ բամբաէ բոլոր բամբակացան շրջաններում:չայտատանումտարածված կացանշրջաններում:

քացատրվում

աշխատողմասնագետները: 1951 թվականին Հոկտեմբերյան գյուղի կոլտնտեսությանբամբակենու դաշտերին շատ մեծ վնաս էր պատճառել բամբակենու մեծ լվիճը։ Մեր խորՀչրդովպայքար կազմակերպվեցլվիճի դեմ ն արդյունքները շատ գոճացուցիչեղան: վրա լվիճը տալիս է 10--11 Քամրակննու սերունդ. նույնն 4 նան Վ. Չիլինգարյանիտվյալները (1951): Պարազխոներիը բամբակենու մեժ լվիճին որոշ չափով ոչնչացնում են ճբեյմլոստ ն ցեղին պատկանողպարաղիտները: Ճճքեճկոստ

Քամբակենու աբմատայինլվին (1ՈՈճՅթհտթիռտօօկԹոտտ.)

Կլոր, ուռուցիկ մարմնով,

1,7--2,2

մմ

երկարությամբ, բաց

վաթդագույն լվիճ էչ Մտրմինըմի փոքր ծածկված է մոմի փոշիով: Ճակատըտափակ ուռուցիկ է: Ճակատիմազիկներն ունեն նույն

հրկարությունը, ինչ ն բեղիկների վրա գտնվողները: Բեղիկների վրա մազիկների երկարությունը ճավասար է 4-րդ Հատվածիլայն սզոչի նության 3-ին: Գեղձային)խողովակները չեն վաժ: Հետհի ղույգ ուռքերըՔրկարեն (եկ. 20):

արտաճայտ-

'

ու

ո

Եկ.

20,

լվիճ. Բամբակենուարփատտյին

էգ առմատնեիվբա, 2--կուսածին բամբակենու 4--առողջ բույսը: զվինբ,3--վտ՞շակված բույսը,

գաղութը Ք-զվինների

Ֆ

Քացի բամբակենուց, լվիճը լինում է նան պոմիդոբի, կարտոՓիլի, լոբու ճակնդեղի,բակլայի, առվույտի ն ոբոշ մոլախոտերի արմասոներիվրա: էգը կուսածին

ձմեռուվ

է

ների վրա: ԳարնանըՀանդես

արմա (բազմամյա)

մոլախոտերի

-

գալի" քնավոր կոտածբն էգերը, են նոր ծլաժ որոնքԹռչում ծիլերի վրան կուսածնուբամբակենու Թյամբ թրթուրներ ծնում: նոր ծնված թրթուրները Հողի ճեղքեբուվ անցնում են բամբակենու ծիլի գլխավոր արմատի վրա ն սկսում ժծել նրա ճյութը: նրանը բազմանալով 2ճետաղայում արմատի վրա, դլխավոր են առաջացեռւմ գաղութներ, որոնք սակայն այնքան էլ մեժ չեն Լենում՝ 20--26 լվիճ չուրաքանչյուրիմեջ, էվիճներիդաղութը կազմվաժ է միայն ուռուցիկ մարմնով անքն կուսածին էգ լվիճներից: բամբակենու արմատի վրա բազմանում են մինչե Հունիսի էվիճները երկրորդկեսը, որից Հետո այլես նրանք չեն երեում) ժավանական է, բամբակենու արմատի վրայից թնավոր կուսածին էգերը քոչում են բույսերի կամ ընդեղենների արմատների վրա բանջարանոցայրն 1վիճների ծծելու ճետնանբովբամբակենու ծիլերի արմատաբարակում, գորշանում ն չորանում է, որի ճետնանքովչոմղիկը բանում է նան ամբողջ բազմացման բույսը: վեճը մասսայական դեքում կարող է մեծ վնաս պատճառել: Սակայն մեր պայլմաննիրում նա գլխավոր վնասատու չի Ճամարվում:. են

արմատային լվիճներին Բամբակենու

բը,

որոնք սնվում

միաժամանակճան

տաք,

մրչյուննենրանց քաղցր արտաքորանքով։ Մբչյունները չիսանում են նան լվիճների տարածողները: են

են

աան աՆ Պերրո համակա ատա

Բորեր 9 Բովածրի դիայում, իր ճիմնակաֆ

արմատներիվրա՝ կուսածին էգ լվիճի

բույսի

ճետնում

տսԱշճ ՒԼՏշհ) (Ք15է2618 բացակայության պատճառով:

ԲԱՄԲՔԱԿԵՆՈՒ ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԴԵՄ

Պ ԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐ

:

Բամբակենու լվիճներին ոչնչացնելու Համար նրանցդեմ պետք

է կիրառել պայքարի կոմպլեքս միջոցառումներ:

Պայքարիագրոտեխնիկականկամ

միջոցառումպրոֆիլակտիկ

ներով կանխում ենք լվիճների մասսայական բազմացումըկ բամբակենին վերծ ենք պատում նրանըվնասից: Այս միջոցառումների մեջ են մանում ճետեյալ ագրոձեռնար-

կումները՝

բերքաճավաքիցճետո Քամբակենու

4.

բեբել բամբակի բույսերն այրել: Դաշտը մաքրելուցՀետո

դաշտիցդուրս ն

ները

ու

/25--90սմ) ցրտաերկ:

պետք է ճավանել ե նրանց բոլոր մնացորդետք է կատարել խոր

Քամբակենուբոլոր

դաշտերում անցկացնել ոռողման նոր որի ճեւնանքով Հին առուները, սիստեմ, միջնակները, կվեբացվեն գաշտերի միջն խամ մնացած ճողակտոբները,որոնք ճանդիսանում են լվիճների ն ալ բազմացման օջախներ: վնասատուների Յ. Մայիսի սկզբներին բամբակենու դաշտեբի չուրջը դանվող քուլներով (որոնցովոլայԺոլախուտերը ոլեւոքէ սրսկելկոնտակտ տարումեն լվիճների դեւէ) ն մեկ-երկու օր ճետո քաղճանել: 4. Քամբակենին ծլելու շրջանում մեկ անդամ նս սրսկել բամտակենու դաշտի շուխջը գտնվող մոլախոտերը: 5. Խնամքով սիստեմատիկոչնչացնել բամբակենու դաշտում յած մոլախոտերը՝ ամբողջ սեղոնի ընթացքում: 2.

ու

6. Բամբակենու դաշտերում

նրանց շուրջը, առնվազն 200 մ չհռավորության վբա չցանել բոստանային կուլտուրաներ (նխ, ձմեռուկ, վարունգ, դդմիկ ն այլե): ն

Քամբակենու շուրջը չտնկել սպիտակ ակացիա, իսկ եթե նախօրոք տնկվաժ է, ակացիայի ծառերը հս բուժել նույն բուժանյութեբով, որոնցով պայբաբում են լվիճների դեմ: 2.

ծ.

չէ նան Ցանկալի

բամբակենու շուրջը կամ նբա մոտ տնկել դեղձենիներ կամ ցանել ծխախույ իսկ եթե նախօրոբ տնկվաժ են դնզձենու ծառեր, այդ դեպքում պետք է խնամքով ն ժամանակին լվիճների դեմ: պայքար

դեղձենու կազմակերպել

9.

Քամրակնու առաջին նոսրացման ժամանա չանել

միջապես ոչնչացնել այն բույսերը, որոնք վարակված

ն

ան-

արմատա-

յեն լվիճով:

են

չվիճների դեմ Քամբակձնու

մինչե կնդուղների բացվե մա զարելի է պայքարել ճխտնյալ բուժանյութերով՝ Ա.

մ

նիկոտին սուլֆատի Մրսկել

ի

,

0,1 տոկոսանոց կամ

անաբաղին

սուլֆատի տոկոսանոց լուծույթով, նբա ճետ խառնելով 0,4 ճամսոկոս Հեղուկ օճառ:եթե չվիճների դեմ տաբվող պայքարը ընկնում է բամբակենու դոտայնատիզիսլայքարի ճետ, այղ դեպբում կարելի է օգտագործել տիոֆոսի, մերկապտաֆոսի կամ այ Քոսֆորաչօրդանական միացությունների ընդունված: 0,15

դողաներում:

Քամբակենու մեծ լվիճի դեմ

լուժույքները՝

օգոստոս

ամսից կարելի է

պայ81

քարել անաբագուստով կամ ԴԴՏ-ի, Ճեքսաքլորանիդուստնրով,. ծծմբի փռշու ճետ միասին: `

ԾԽԱԽՈՏԻ

է

ԼՎԻՃՆԵՐԸ

՝

ծխախոտագործական Հայաստանը գլխավոր շրջաններից մեկն ԲացիԱրարատյան դաշտի շրջաններից, Հայաստանի

ՍՍՈՄ-ում:

մնացած շրջանների մեծ մասը ծխախոտեն մշակում: Ծխախոտը մեթ ոնսպուբլիկայի դլաավոր տեխնիկական կուլտուրաներից մեկն է, Մեր պայմաններում ծխախոտին մեժ վնաս են պատճառում` (վիճները, որոնք ն ճանդիսանում են նրա գլխավոր վնպսատու'

ները:

:

յ

էճեչԸ1 լվին (17270065 Ծխախոտի ՊԼ |

հ101մՆ--

քօրտիճծ Տալ.)

երկար ձվաձն, դեղնա-կանաչ գույնի, 1,5--2,5 մմ նրկարության լվիճ է, որի աշբերբ մուգ կարմիրեն կամ սն, բեղիկները մու հն: Բեղիկներիօ-րղդՑատյվվածի ճավասարէ նիզակի երկարությանի ե երկար է 4-րդից: Ծխախոտի վրա լվիճը սկսում է բազմանալ դեռ ջերմոցներում, իոկ դաշտում՝ սածիլները փոխադրելու պաճից: Մեզ մոռտ' Հայաստանում դա ճամբնկնում է մայիսի երկրորդ կեսին, Այնուճետե վիճի վզարդացժանցինլերը շարունակվում են ծխախոտիվրա մինչն աշուն:ԱշնանըՀանդես են դալիս ն անռակիոները փոխադրվումՀիմնական բույսերի վրա: Մի քանի օրից ՄՈՄՍԵռակիրները ծնում են արու ն էղ լվիճներ, որոնց Հասունանալը ոնում է 4--5 Հետո ղերը ձվադրում են ժաօր: Բեղժնավորվելուց ռի բողբոջներիճիմքում ե իրենք ոչնչանում: Մոտավոր ճաշխվներով

թնավոր

ծխախուի էվիճըտարեկան կարողէ

տալ

նորից

սերնդից ավելի:

Այն շրջաններում, որտեղբացակայում են Հիմնական ծխախուռի լվիճի զարգացումը կատարվումէ թերի ձնով: Այդ դեպքում ձմնռողըկուսածին եղն է: Զմեռում էն դաշտում րբեր մոլախոտնրի Ժափուկներիտակ ն Հողի ճեղջնրում, իսկ ձմեռելու ճամար ամենից ճարմար աեղը ջերմոցննրն են: Ձմեռող կուսածինները գարնանը,ինչն ծխախոտի ռածիլուժը,: ն վարզանում են մոլախոտերի դաշտային վրա, այնուճնետն անցնում ծխախոտին: լվիճների զարգացման ցիկլերը ծխախոտի վրա դարձյալ շարունակվում է մինչե աշուն

բուլսծիը,

տա

ու

կուլտուրաների

Ջար-

դացմաներկու դեքում էլ լվիճի Ճիմնական աննգիազբյուրը ծխախոտնէ: Հունիսի սկզբից սկսաժ՝ լվիճների բազմացման տեմպը.(Լուն կենդանի սածնորեն թրթուրներ ժնելու միչոցով) դնալով արագանում է, լվիճի զարգացմանտնողությունը կսողմում է 6--8 օր: Այդ սրատճառովէլ ծխախոտի վրա կարճ ժամանակում լԱիճների թիվ են ավելանում էչ կուսածինանթն էգ լվիճների գաղութներով ծաժկվում ծխախոտի բոլոր տերններըյցողունը, տերնակոթերին աճման կոնը: Բույսերի աճմանը զուղրնթաց լվիճների գաղութները փոխագրվում են դեպի նոր առաջացած տերնները։ Վարակվածդաշտեէ րում մինչե ճուլիսի երկրորդ կեսը լվիճների քանակը ճասնում բուսերը 4ամա» Հակայական չափերի, երբեմն ծխախոտիբոլոր տարած ծածկվում են լվիճների գաղութներով վիճների բազժացչ սիան ցիկլերը շատ արադ են կատարվում Ճատկասյնս իջնանի, Ալավերդու, նոլեմբերյանի, Շամշադինի,Դափանիշրջանհերում, որտեն պայմանները (օդի ջերմությունը ն ճարաբնրական ձկոլոգիական Սխախոնավությունը)միանգամայն օպտիմալեն նրանը ճամար: ն են ժժում խոտի մրա լվիճները թե երեսի թն ռակի տերեների կողմից:վիճների ժծելուց տերեների ն ցողունի ձնափոլթությունչի Տ

,

ԱԵԱ

կատարվում: Օգոստոսի երկրորդ կեսին բույսերի վրա լվիճների պարաքանակը խիստ պակասում է, մի կողմից չրջապատի կլիմադիտների գործունեության, իսկ մյուս կողմից՝ ն, որ ամենագլխավորնէ, ծխապայմանների վատացման խոտի բույոի մեչ ճյումառատ սննդանյութերը պակասելու ն Փլուսվածքները կուղլտանալուպատճաոով: ե/իճը ծխախոտի բույսին վնաս է պատճառում մի քանի ձնով' 1. են մեծ ծծում տերններից ֆանակությաժբպլասն տիկ այլ օրգանական նյութեր, որի ճետնանքով խիստ դանդան նրանց քաշը դում է բույսերի աճր, տնրնները չեն մեծանում չի է ավելանում, այսինքն՝ ընկնում բերքատվությունը: (վիճներով չափ պակաս է լինում ուժեղ վարակված բույսերի բերքը կիսով առողջբույսերի բերքի ճետ ճՃամեմատած, 4: վվիճները ն այլ տերեներիցմեծ քանակությամբպլաստիկ ժժելուճետնանքով տերեի մեջ փոխվում է օրգանական նյուքնր ածխաջրերի, աղպիտակուցների, նիկոտինիՀարաբերակնյութերի տերնի եջ է բարձրանում ջղերի ե կոպիտ մասսայի ցությունը, Այդ է ծխախոտի տեբոլորի Հնտնանքով խիտ ընկնում կոսը:

գիշատիչների ու

վական

՝

ելիճները

'

:

տո-

բնների որակը:

ւ

3. բը

հլիճնձրով ուժեղ վարակված ծխախոտի բույսերի տերննեեն, բարակում ե արադ արնաձճարվում: գունաթավփվում

արագ

Բրինումիթ Սխախուտք գաջաքթում, առա դատվում արավալի քնբ

այն ն տրո ջ դոնվու լանջերու ռրտեղ բույսերը ցածր են, իոկ շողը ավաղային կամ ավազակավային է պրոցեսը ավելի ուժեղէ կատարվում, երբ ծխաչոր: խոտի ցանքերի վրայով անցնում. են օդի տաջ ն չոր ճոսանքներ, է Հատկապես ձայաստանի այդ փնչպես նկատվում ճարավ-արնելեն ինչ-որ այս յան շրջաններում: երնույթները է

Ֆռռր, Արնաճարման

ու

ծրբեմն

վորագրում

ճիվանդությունների:

կլիճնծրը Հակայականքանակությամբ բաղցր, մածուցիկ նյութեր.են արտաթորումանրններիվրա, որի Ճնտնանքովտամկացեն ն վատանում է ծխախոտի սնանում նելու ժամանակ տերնները քիմիական կազմը, Ճոտըբ,ճամը ն գույնը: Բացի արտաթորանքից, ըվիճների փոխած մաշկերը, որոնք խիվրա են մնում սռերհների են, տինյան նյութից դժվար այրվող ն այրելուց շատ անդուրեկան են ճոտ առաջացնում: Խոնավ տարիներին արտաթորանքի վր զարգանում են զանազան սնկեր, որոնք իրենց ճերթքիննուլնպես դցում են ծխախոտիռրակը:

են տակ Ապրում. գլխավորապես, Կալորննու թո տծրորճրի, '

8.

մ8ժ գաղութներով: ւ

է ավանի տարածված վրա. հարոմլի (լիճը ծխախոտ շրջա»,

վանդությունների (ճատկապես մողաիխկ տարաՀիվանդության) ձաղներ:

Այս ճանգամանջները խիստ անդրադառնում են ծխախոտի մթերման գների վրա ն մի քանի անդամ ընկնում է ՃանձեվողՀում"

Քի արժեքը, որի

Թյունները

ճետհանքով կոլոնտեսուծխախուտագործական

մեծ կորուստեն դրամական

ունենում:

աանՆուՄ"ի, ացնում «ԻՐեիշ

հրկու, ութ կետանի ն այլ զ բղեզ անճերի թրթուրները: որոնք արնու, տաք ու ոչ անձր ային հղանակներինմի քանի օրում դաշտը մաջՄ Ժյուս նն բում են 4լվիճներից։ րից: պարաղզիտները թույլ ե են գործում: են

2)

Մեր պայմաններում վրա ծխախոտի գայ("կի ւվիճը (Բհիօոօմօոհառսի ՏՇհ-)/ Քաց կանաչ գույնի, յուղահրկարությամբլվիճ է: Բեղիկները մարմնի րաղզմանում է նան

.

մքՔորոն ԳԱԻ որոնց վրա ինոլրազնորը: .-, ներսունեն Հ ը, դեպի ելուստ. Ճակատըկլոր է: երկար նստած

հն

ակոսիկը՝բեղիկներիմիջն ընկած տարածությունումշատ Ճակատի վիճներիմ եֆբի՝ վրայով անցնում է դգույխոտա-կանաչ

Ն

Լիճը արձանագրված, դայլուկի,. է

չնայած ոչ ժի տեղ չի որ կարող է զարգանալն բազմանալ ծխախոտիվրաւ

քում,

է (Վեճը ծխախոււի

Հավանական

վրա անցել սալորենու վրայից: Այս լվիճի ճասցրածվնասի բնույթը նույնն է, ինչ ն ժ միայն ճին ն այ ն տարբերությամբ, բինրովցյամբ, որ որ սա քանակապես լՎիճինը, ամաշ լինում

ն

մասսայաբար չի

ծխախոտ է

ԾԽԱԽՈՏԻ

չ

բազմանում:

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԴԵՄ

Քա:

ՐՀ:

|

4.

Օ. եվիճները ծխախուի վրա ճանդիսանումեն վիրուսային Հի-

:

ՊԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

`

'

.

1.

այգիներից տեղավորել նխախոտիպլանտացիաները

տառներից

Ճեոռւ

Ճողամասերում:

դաշտը Ծխախուռի

"2,

խոտերից Յ.

ն

ն

թփուտներից:

ն

ւսն

-

'

Մաջուր

նրա շրճապառոը

պաճել մոլա-

ճետո Բերքաճավաքից

ն ծխախոտի դաշտը խոր վարել դնել

Հետո Բերքաճավաբիը

դաշտոր

դրտաճերկի տակ, իսկ որտեղ Հճնարավորէչ ձմեռը ջրել: 4.

բույսերից՝ մաքրել ծխախուռի

ցողունները դուրս բերել ն օղտագործել որպես վառելիք: 5. ժամանակին կիրառել ադրոմիջոցառումինրի ճամար: բույսերի նորմալ աճը ապաճովելու 6. Որքան Հնարավոր է, կատարել ծխախոտի

կոմպլեջսը

Ը

չո աաժիուն

ի լ դաշտը լոծուցի:

" ձվիճներովվարակգած վրա Թիերի 8. ծառատեսակների Սխախոտի շրջապատի ով աանաաին աա էմուլսիայով) Մու", ճետռ սրսկելկարբոլինեումի6--8 տոկոսանոց ծառերի բողբոջմ ինչն դարնանը՝ կարելի է կատարել կամ կրկնել կարելիէ ների բացվելը:կարրոլինհումչլինելու դեպքում ուրիշ ճանթայուղայինէմուլսիաներով՝նույնդոզայով ծառերի 9. Սառատեսակներիվրա երկրորդ բուժումը կատարել եկած լիճբողրոջննրը րացվելու շրջանում` ձվերից նոր դուրս ներին ոչնչացնելու ճամար: Սրսկումը կատարել անարազինի կամ 0,1 տոկոսանոց լոծույթներով,նրա վրա ավենիկոտինիսուլֆատի լացնել 0,4 տոկոս օճառ, կարելի է սրոկել տիոֆուի 0,1 տոկոսանոց էմուլսիայով կամ կոնտակո այլ թույներով: 20. Սխախուտը սածիլելուց ճետո, դաշտի շուրջը գտնվող մոճամար, սրսկել մերկապվիա լվիճներին ռնչացնելու 0,15--0,2 տոկոսանոց կամ տիոֆոսի մետիլսիստոկսի տաֆոսի,

7:

աաա ավար

դար արսկել

:

`

լախոտերի

8:

|

Տնքօ«ա լուծույթներով, մլ քլորանի դուստի Յ--4 տոռկոսանոք ջրային կամ սուսպենզիայովտնտեսությունոսհ եղած որեիցե կոնտակտ

հունով 11. նխախոտի բույսնրի վրա լվիճներ Ճայտնարերելու դեպքով նրանց՞ջախները անմիջապես

ոչնչացնելու ճամար սրսկել

նխախոտի էքստրակտպատրաստելուՀամարետք կգ ժխախոտիփոչի կամ տերեի մնացորդներ ն

է

' '

վերցնել

այն թրջել

լ00

ֆրի մեջ, մեկ օր մնալուց Հետո ծխախոտի լցնել մեծ թրջվածքը կաթսայի մնջ ն հռացնելթույլ կրակի վրա (եռալու մոմենտից Ճաշվածկես ժամ):Խաշվածքը սառելուց ճեւտո

(

լցնելպարկերի Մեջ,

քամվի: ՔամվածՃճեղուկի վրա ավելացնել100 մանրացրածօճաոյ լավ խառնելու ռր

լ

սրսկել:

ն

ջուր

էվիճների շարունակվելու դեպքում բազմացումը

12.

կգ

՝

7--8

«րից Ճնտո եռրից սրսկել: 13. Նշվաժ կոնտակտթույները չլինելու դեպքում, կարելի է Քրսկել ԴԴՏ-ի դուստխ 4 տոկոսանոցջրային ռսուսպենզիա,կամ

ւ

փոշուռնլնրա դուստով:

Սխախոտի վրա

14.

մի դեպքում չի կարելի սրսկել տիոինչպես նան ռարունակողպրեպարատները՝ նրա տերններիորակը չվատացնելու ոչ

ֆոսի, մերկապտաֆուի էմուլսի աները,

Հեքսաքլորան

ճամար:

15. Սրսկումները կատարել առավուռյան կամ ճաշից ժամերին Տեւտռ,ճեղուկիծախսման նորման 2000-վերցնել Ճ եկտարին 7000 Լ" 17)Ճ մաններում: Ն

Դակնդեղի ալանտացիաները

զանվում են կամ էենինականի ն Շիրակիճարթքավայրում Սպիտակի, կիրովականի Ստնփանա-չ վանի չրջաններում, Մեր պայմաններում ճակնդեղիվրա խոլ մասսայական ձնով բազմանում նն լվիճները: Ճակնդեղի լվիճ (Ճքհլտէճերօ ՏՇօք.) ու

ճաճա-

'

ՄԼ

գույնի, փայլուն լվիճ է, մարգինալմազիկըմեկ է.

սնգամ երկար

ն

կեռ

ճ

որի

ա Ցրր առաչին

Հատվածի վրա դտնվող կողային հե մյուս մարդինալբլրակայր մազիններն ավելի կարճ էն

չվիճի մոտ. բլրակից կամ նրան ձավասարեն: տեսակ լվիճների վարդացման ցինլերը միմյանց շատ են ձվի ստաղիայում, շիմշիրի, ճասնման են: երկուսն էլ ձմեռում ե վրա: Գարնանըհրկրորդ կամ հրրորդ. Ժիկի բոնչու ՐՈԵսոոսո) երնդի լվիճները Հիմնական բույսերի վրայից ժիդրացիա են կան ճակնդեղի, ավելուկի, բւսկլայի ուրիշ շատ րույսերի վրաւ մայիսի վերջերից ն Հունիսի սկզբից, լվիճները բազմանում են ճակնդեղի ե մյուս բույսերի վրաչ իսկ աշնանը նորից վերադառնում Հիմնական բույսերին ն ձվադրում Մեզ մոտ` ճակնդեղացանշրջաններում, Ճատկարպես Լենինակաեի Ճարթավայրում շրջանում, լվիճի զարգացմանցիկլեն Սպիտակի կատարվում են ոչ լրիվ, այնպես, ինչպես այդ տեսակի ճամար է ընդեղեն բուլսերի բաժնում: վիճների ձծելուց ճակնդեղի տերնեները խիստ ձնափոխվում ն կուչ են դալիս, իսկ եթե լվիճները են փարակել ճակնդեղի ծիլերը, այդ դեպքում ծիլերը նրանց ժժե-

ո ին ցող երկու

բեներիմնացորդներից ւ"ատրատտումծ էքոտրակտով:

-

սերից, հկ. չիմմրի

անա-

սրսկելծխախոտի փոշուց

նր մորֆոլոգ, միմյանցից տարբերվում ենն նրւսնով» լմիճներըըը մորֆոլոգիապես

ՀԱԱ

|

բազին կամ նիկուռին սուլֆատի 0,1 տոկոսանոցլուծույթով՝ 0,4 ռոկոս օճառիՀետ միասին, կամ ն տե-

Մյդ

։

որ "ա

Սվաած ված

չորանում են ուժեղ վարակված ճակնդեղըարմատապտուղըփոքը է լինում, իսկ շաբարայնությունը՝պակաս: Լվիճներըճակնդեղիվրա են կուսածնորեն ու սերունդ: տալիս են 8--10 չամարյա ամեն տարի այդ երկու տեսակ լվիճները մասռսայոինն բազմանում են ճակնդեղի վրա:

լիէներով ազմանում

է ուց

:

անԶակնդեղի վրա ճայտնաբնրվածմյուս տեսակի Լվիճները՝

Թառամիչբա

ն Ա ն դ հ գ ձեն ը մատա / ին չվիճբ ամ Զ ակեն մեր ։այմաններում ները, ճակնդեղինվնաս չեն պատճառում կամ վնասում են շատ չնչին չափով, քանի որ նրանք ճակնդեղի վրա

ԱՆՆ

ն բ մակե ն ու

19627:

ճից,

եին

Դ

ալի

"

ու

ա

չափով տարածվել էր ծրազդանի ՛

Վերոճիշյալլվիճների մանրամասն նկարագրությունըտրված ծառհրի, րամրակենու ն ծխախոտիլվիճներիբաժին-

է պտղատու վ ներում, ր

|

Շատ մարգինալ քմբիկից: այդ տեճեղինակներ որպեսշիմշիրի լվիճ (Ճբհլտ6ՆՕՈՄՈ) Ի.):

ակը նկարագիումեն

Սակայն նրանթտարբեր են, ճիշտ է, տեսակներ

բավականիննման:

ի

ԳԱԿՆԴՆՂԻ ԼՎԻՃՆԵՐԻԴԵՄ ՊԱՏՔԱՐԻ

Ճակնդեղի լվիննեբիորոշմանաղյուսակ

են ք

1,5-Րյե վալուն, Հաաա

(8) 1վիճները

շ

որոնք

ապրում

ՄՔ

ձվաձն մարմին:

ունեն

4րա՛ : Մառրի լմիճներ են,

.

ԲԱԹ

«ո արարո մանկան որի, յավ տակիր, վին (քերաանանա Ի

ալ) ճակնդեղիաէրեների գալիս եզբերից: Ճակնդեղի

կողային (մարգիեն ոն Աաա

ճետ

կուչ

Ք-)

են

(3) վիճի փորի առաչին Հատված ի վրա կողային մազիկնեէն կողային րը կարճ ր ղային բլրակից կամ Հավասարեն նրան: Մազիկնձհը պարզ տիպի են: Սծում են ճակնդեղի տերնեների տակի լինո, "ի Հետնանքովտերններըկուչ են գալիս: Բայի դեղից, լինում են նան ավելուկի ն ուրիշ շատ բուլաձրի բի վվթա» շ Շիմշիրի լվին (Ճքիմտ

բլրա

'

օռօոյոու Բ.)

(2) Ավիճներըալ

(2

ուք

գույնի

ՏոԼշ.)

/8)

նի կեսից երկար

են:

ն,

իոԲոնոթ եղիկներըմարմ-

Իանկա

բնների տակից։ Բամբակենու լվիճ (ՃքհյտԹ0550քն (2) Աիճը շատ փոքր է, Հասուն կուսա ի

տերեներըչատ

մ /

որրր պովակներն

Գեղձա-

մանի

դիա

ոծԳողի

օ3-)

փորի խալ չում ոա Բողիկները երեն երիի 18ր Քոն ծալքերովոչ նն ամա, մո Է

որի մեջքի կողմից կա սն, մեժ կարճ հն: Ծծում են ճակնդեղի

ծ

լվին (8ոռ Անթառամի

փշերի վրա:

ք6քտլԸՁ6

. ա ի' կեն աեոր հինի

Նրանց բե

ն

յ

նն,

մ

հ ()օճոմստ

լ

Վրա

նում

նան

,

հծփժհղյէ համե)

էվիճը ապրում է ճակնդեղիարմատներիվրա: Ուռուցիկ, մարմնով, բաց վարդագույն լվիճ է, որի գեղձային խոամա պոչը ղարգացած չենչ բամբակենու ն Էի" որատաիռ ու

(1ունմճքհլտքթհճջօօկՔտտ.)

ակր չէ,

ապա

շիմշչիրի։ ճակնդեղի

ճեռու

խոթորիտ: Հեռու ցանել ճակնդեղի ցան3. Բոստանայինկուլտուրաները ճամար: լվիճներով ճակնդեղը չվարակելու թերիը՝բոստանային ցրտաճերկ՝ Ճետո խոր կատարել 4. մակնդեղի բնրքաճավաքից ձմեռող Ղ լվիճները դաշտում ձմեռը ը րոլ ջրել՝ Դաշ ե. ռրտեղ / է, Հնարավոր բ

են:

բի լ վին (ԴՊ Դեղձենու 20065

1,

բանին

յին

`

"

Կը:

դա

գտնվող

տեղավորել այդ բույսերից: ճնարավորին պանքեիըըստ ն մաքուր պաճել մոլա2. Մակնդեղիցանքերը նրանց շուրջը

ճակնդեղից,

քիչ Մատ: մարմնից

իսկ եթե

Հասմիկի,

ասում

ռակնդեղի տերնեներիտակից:

Ոչնչացնել ճակնդեղի դաշտերիջուրջը

1.

2--Ճ,5Մ հրկաւՀանՍնն մի Աա ա Հիմջա բեղիկների ոն Բեղիկները

ճիչ Պաստացած, տուկ բլրակի վրա:

ՄԻՋՌՑԱՌՌԻՄՆԵՐԸ

|

չ

ՐՂ

-

ոչնչացնելու Համար,

Ժինմակնդեղի դաշտերումկատարել վաղ ցանք, որպեսղի լինեն: չե լվիճների միգրացիան բուվոնըըմեծացած ամալ բաո 6. Տ.

Բ" Ժամանակին թոր ագրո հախատրո սնուցումը

պարարտացումը միջոցառումները, Ճատլապես ճամար: ուռանալու ն աճող բույսեր արագ առողջ ջրել շ. վլճով վարակվածցանքերը ավելի Հաճախակի անպայման այն վերց8. տեղը ընտրելիս Սերմնադաշտերի

յոր

Հեռուչ շատ են ճակնդեղի պլանտացիաներից 9. Հիմնականբույսերի(շիմշիր,Հասմիկ, բոնչի) վրա ձմեռող մեկ շարաթ ձվերը ոչնչացնելու ճամարաշնանը,տերնաթասիից կամ, 6--8 էմուլսրայով ճետոչ սրսկել կարբոլինեումի տոկոսանոց եթե այդ ժամանակ Հնարավոր չէ, սրսկումը կատարել գարնանը՝ ատու) բզեո (բազեի բռն Բոզի յեմ Հիմնականբույսերի վրա ձմեռող ձվերից դուրս եկած սելվիճներինոչնչացնելու ճամար, բողբոջներըբացըընդաչիմնադիր կամ մերվելու շրջանում, արսկել կոնտակտթույներով, տիոֆուի 10.

0,1 տոկոսանոցլուծույթներով: կապտաֆոսի

Գարնանը, ճակնդեղիծիլերը դուրս գալու շրջանում, տիո0,1 տոկոսանոցլուծույթով որոկել դղաշՓոսի կամ մերկապտաֆոսի է գտնվող մոլախոտերը,իսկ եթն այդ թուները դժվար տի չուրջը սուս9 սոկոսանոց ջրային դուս տի ճարել, սրսկել Հեքսաքլորանի (լավ կլինի անձրնից Ճեքսաքլորանով պենզիա կամ փոշոտել 11.

Հետո):

եկած ծիլերը լ(իճներից պաշտպանեամեն օր Հետազոտել ցանքերը,բույսերի վրա լվիճներ լու ճամար անաղեպքում անմիջապես սրսկել նիկոտինկամ Հայտնաբերելու :

12.

Ճակնդեդինոր

դուրս

89.

Հո ։

բազին սուլֆատի 0,1 տոկոսանոցլուծույթով՝ 0:4 տոկոս գճառի ճն միասին, կամ տնտեսությունում հղած այլ կոնտակտթույներում ՋԻԹԱՏՈՒ

ԲՈՒՑՍԵՐԻ ԼՎԻՃՆԵՐԸ

Հետազոտման:

Մեր պայմաններում նշված ձիթատուբույսերի վրա Ճայոնաբերել ենք լվիճների ճետերալտեսակները. վրա Ճայտնաբնրել ենք անթառամիլվիճը: 1. Արբեածաղկի է, «Հավանական որ այս լվիճը դեղձենու վրայից է անցել արնածաղկի վրա: Այս բույսի վրա նա Ճանդիպում է շատ քիչ քանակությամբ, այն էլ Արարատյան ճարթավայրում, բազի այդ, Հոկտեմբերչանի շրջանի Արդավանդցյուղում արնածազկիվրա ճայտնա2-

նան

բամբակենու լվիճը:

Գաթիծաղկի(ԸՇէհճոստ) վրայից, օրը մեր պայմաններում

մշակվում է միայն տնամերձ տնտեսություններում, ճայտնաբերել ենք միայն մի տեսակ (Ճքիլջ Տք.) այն էլ շատ բիչ քանակուքյամբ, որոնք տերնի տակ ծծում էին ցրված ձնով: Լվիճը բաց կանաչ կամ դեղնա-կանաչդույնի է: 3. կամ դետնանուշի վրա Մեղրի դյուղումՀայտԱբախիսի հաբհրել ենք ճակնդեղիլվիճը ն ԻԼՇԸՐ0Տ1քիսո տնաակը,որոնք ք. են դարձյալ շատ չնչին քանակությամբ տարածված, կենո-կենչո, անվում էին արախիսիտերնների ցածի երեսի վրա: Հավանաբար րանք արախիսի ճամար պատաճական տեսակներ են, 4. Քունջութ:Վերջին տարիներըմշակվում է փոքր տարածուՔյունների վրա, այն էլ մեծ մասամբ տնամերձ տնտիսություններում: Բունջութի վրա Հատուկենտ լինում է բամբակենուլվիճը: 5. Մանանեխը ն սոբուկը մեզ մուռ նույնպես մեծ տարածություններովչեն մշակվումկ ցանվում են ուսումնական կամ փորձՍ

ա ռապես Ն

Տ.

։

Մեր երկարամյա դիտողություններիցեկել ենք այն եզրակացության, որ ձիթաոու բույսերի (արհածաղկի, քունջութի, արախիսի, վուշի, ծաղկի: զաթի սորուկի, կակաչի)վրա զերչակի, մանանեխի, են քիչ քանակու«իճները մասսալորեն չեն բազմանում, լինում թյամբ կամ ճատուկենոտ: Շատ դեպքերում, կարծես, լվիճները այդ բույսերի վրա կերպով ընկած պատաճական լինեն, է, որ դա կապված է այդ բույսերի ֆիզիոլոգիաձավանական Ճեւտ, կամ երհի նրանց տերհների կան առանձնաձճատկությունների ճետ ռրոնք 21 մեջ ածխաջրերի միասին կան այնպիսինյութեր, րավորություն չեն տալիս լվիճներին այդ բույսերի վրա զարդանալու հ բազմանալու: Այս ճարցը շուռ ճետաքրքրականէ ն կարո է լուրջ

բերել ենք

է կաղամբիլվիճը» նպատակով: Այղ բուլսերի վրա լինում վրա: պատիճների սերմերի մոտ նույնպես առանձին պլանմեզ Կակաչր(Քճբոսօ1) են տնաբույսերմշակվում Հատուկենտ

սական

չի մշակվում: տացիաներով ինչպես նան Հայկականդյուղատնտեմերձ տնտեսություններում: կակաչի ուսումնականտնտեսությունում: հնատիտուտի ական է ճակընլինում տե-

բի քանակությամբ վրա տուղների էնչին քանակուվրա, դարձյալ ո ե լինը, իոկ արմատների լվիճը: արմատային լ բամբավենու լինում վրա լվիճները Ր

ենէ

շատ

են

շատ

.

`

1)

դանի որ

բոլոր

ձիքատու կուլտուրաների կարճ ժամանա-

այն էլ երբեմն շատ քանակությամբ, բույսերի ուսոի նրանց որպես այդ կով կամ պատաճականորեն, էլ Համարելչենք կարող:Հենցւսյդ պատճառով վնասատուներ չենք առաջարկում պայքարի ուան ձինմիջոցառումներ են

շատ

քիչ

նրանց դեմ Սակայն Հասկանալի ձ, այն պայքարի

կիրառել

որ

չ

դեպքում պետք անճրաժեշտության են

որոնք առաջարկված միջոցառումները,

վրա նույն լվիճների կուլտուրաների կ երենց գլխավոր Հիմնական է ներկա աշխաՀամար» որի մասին շարադրված դեմ պայքարելու

բաժիններում: Համապատասխան տության

ԹԵԼԱ-ՋԻԹԱՏՈՒԲՈՒՅՍԵՐԻ ԼՎԻՃՆԵՐԸ

մեզ մոտ Բացի բամբակենուց,մնացած թելատու բույսերից ն կանեփը: մշակվում նն վուշի ձիթատու տեսակները գլխավոՎուշը մեզ մոտ մշակվում է լեռնային շրջաններում, ն շրջանների Ղուկասյանի րապես, Արթիկի, Թալինի, Ախուրյանի Մի քանի տարի առաջ այդ կուլտուրան

կոլտնտեսություններում: մեծ

վրաո տարածությունների մշակվում էր րավական լիճը Մորդվիլկոյի Վուշի վրա ճայտնաբերելենք միայն Խ6Մ) խոկարմիրաչքերով, հրկար դեղձային Դեղնա-կանեդագույն, Հատլվիճ է: Բեղիկների ղովակներով, 118--,8 մմ երկարությամբ Սն են նահ սրունջէն: սն տեղը ե 6-րդ ճատվածը վածավորման վերին մասը: թաթիկները ների ն գեղձայինխողովակների խորն է: Գեղձային խողովակները Ճակատի ակուիկը բավական իշկ լայնացած, են ն Հիմքի մառում բավական գլանաձն մարմնից երկար են, ների տավ՝ թեքնակի սեղմված: Բեղիկները ն զգալի չափով երկար է նրանց 3-րդ Հատվածը կարճ է նիզակից մասում կան 1--2 4-ող Հատվածից։Բեղիկի 3-րդ ՀատվածիՃիմքի

(Ճօյեօտլքիօո: ուօոմմ11եօ1

ծայրերը,

ոինարիաներս

կափարիչ

|

Վվիճները ծծում ճատչՃատ:

են

վուշի տերնեներիվրա

շատ

ցրված կոոր

Մասսայականձնով չեն բազմանում: Այդ իսկ պատճա-

ոով նրանք վուշի ճամար որպես

ճարող: կանեփիվրա

`

ճանդիաանալչեն վնասատուներ

մեր պայմաններում ապիում է կանհիի լվիճը ԵՅՏՏ): Կանաչ, փայլուն մարմնով մանը լվիճներ են, որոնք ժծում են տերեների տակից կամ աճման կոներից: Ավիճների բեղիկներիՀիմքում բլրակներն ունեն դեպի ներս ցցված ատամփկաձե հլուստներ, որոնց պատճառովճակատիակոսիկը շատ խոր Վ հրնում: Մարմնիվրայի մազիկներըգնդասեղաձնենչ Այս լվիճը ճայտնաբերել դյուլի տնամերձ ենք ՔԲասարգեչար, տնտեսություններում, ցանված բույսերի վրա: Տարածվաժէր շատ Քիչ քանակությամբ:

(Թհօոօմօո շռոճելտ

Արարատյանճարքավայրում կանեփի վրայից ճավաբնլ ենք բամբակենու լվիճը: Դրանքչատ քիչ էին ե ժժում էին տերնների տակից: Այս լվիճը կանեփի վրա չի բազմանում, այլ նրա վրա է փոխադրվում ուրիչ բույսերի

վրայից:

ԳԱԼԱՐԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ ԷէՎԻՃՆԵՐ

հու

կարտոֆիլի, Դալարապտուղներից՝

գոնգեղի ե գեւոնատանձեվրա նույնպես լվիճների տեսակներիքիվը շատ աննչան է ն, ամենակարնորն է, նրանը վրա մասսայական ձնով չեն բազմա-

որ նում:

կարտոֆիլի տերեների վրա երբեմն ճանդիպել ենք շատ քիչ քանակությամբ դեղձենու լվիճին։ Այդ լվիճը տերնեներիվրա գաղութներ չի կազմում: Տերեների վրա երբեմն ճայտնաբերել ենց Ճճետո կար(վիճների թրթուբներչ որոնք սակայն Ճճասունանալուց կն փոխադրվել մոլախոտերիվա. կարտոֆիլիտերեների վրա ճայլտնաբերվածլվիճների թրթուր ֆերը, մեր կարժիքով, ուրիշ բույսերից կարտոֆիլի վրա փոխադըրված, թնավոր կուսածինների ժնածֆ թրթուրներն են, որոնք էգի սեռական օրգաններում կազմակերպվել են մինչն կարտոֆիլի վրա փոխադրվելը: ինչպես երնում է, կարտոֆիլը լվիճի այդ տեսակի ն վիրուսոէ: Ֆիտոպաթոլոգների ճամար դեռ պատաճական բույս լոգներիկարծիքով լվիճները կարտոֆիլի վրա վիրուսային ճիվանդությունների գլխավոր տարածողներն են: կարտոֆիլի արմատների վրայից ճավաքել ենք բամբակենու արմատային լվիճը: Բամբակացանշրջաններում կարտոֆիլի վրա.

տոֆիլի վրայից

լՎիճները: են բամբակենու ն նարնջադույն պրբեմն Հանդիպում պատավրա նրանք կարտոֆիլի դարձյալշատ բիչ քանակությամբ: ն բազմանում շարունակում Հական են, քանի որ նրանց վրա չեն ն ոչ Լրեվ ցեկլեիր: թեկուզ իրենց զարգացման Այս բոլորից պեռք է եզրակացնել,որ լվիճեերը կարտոֆիլի քո վեասատուներ չեն, բայց քանի որ կարծիքներկան այն մասին»

տարածողներ Հիվանդություններ վիրուսային կարտոֆիլի չվիճները սլեւոք է պայքարելնրանց դեպքում են,ուտռի անճրաժեշտության

չանցնեն կարտոդեմ: Պետք է միջոցներձեռք առնել, որ լվիճները է Ֆֆիլի բուլսերի վրա, դրա Համար անճրաժեշտ կիրառել

ճետելալ

միջոցառումները՝

դաշտի շուրջը կամ դաշկարտոֆիլի Փայքար կազմակերպել միէ տում եղած մոլախոտերիդեմ (չատ ցանկալի Հերբիցիղների օջախներ: ջոցով), որպեսզի նրանք չղառնանլվիճների բազմացման ծխախոտի, 2. բամբակենու կարտոֆիլի ցանքերը կատարել Ճեռու ւեղերում: կամ բոստանիդաշտերից «ունի3. կարտոֆիլի դաշտերիշուրջը գտնվող մոլախոտերը արսկել տիոֆոսի 0,2 սին փոշոտել Հեքսաքլորանիդուստով կամ 1.

ր

լուծույքով: տոկոսանոց

կարտոֆիլիբույսերը որսկել կամ փոշոտել կոնտակտքույճամար: ներով նրանցվրւս եղած էիճներին ոչնչացնելու ն դետնախնձորին, նրանց վրա է դոնգեղին ինչ վերաբերում 4.

Լվիճներ չենք

Հայտնաբերել:

ՄԻԱՄՅԱ ԽՈՏԱՔՈՒՑՍԵՐԻ ԼՂՈՃՆԾԻ

լայն չաինրով մշակձայաստանում Միաժյա խուռաբույանրից վիկերը:սուդանի խուոըրչչուեն աշնանացան

ու գարնանացան վում Ժիզան ն այլն: ննջ' ոլա, Վիկի մրա ճալանարերնլ

առվույտի ն իկի (Վիճ-

երը:

ե նրա բաՌլոռի լվիճը Վիկի վրա լինում է վաղ գարնանից ն Հունիսի սկզբներին: ակը շատանում է մայիսի երկրորդ կեսին նրա ժլելու չԸրՎՎիճը վիկին վնաս է պատճառումգլխավորապես բույսերին ջանումն ժինչե թիակալելը: 1վիճր ծիլերին մատղաշ ն աճման տնրններից կոնից ցողունից, վնաս է Հասցնում նրանց են: հայց, չորանում նրանք Հրուքըժծելու ժիջոցով, որի Հետնանբով գարնանըշատ քիչ դաշտում վիկի սովորաբար լվիճների բանակը ն բույսերի աճըդանդաղում Հ լինում, իսկ էրբ վիկը ուշ է ցանվում ու

նում

բանակըդաշտում աստիճանաբարչատաԱյս դեպքում Հասցրած վնասը մեծ չափերի է Հասնում:

ղեպքում նրանք

է, այդ

է

ն

ցանջերը նոսրանում են, որի ճետնանքով մոլախոտերը արո դ աճում, ն նեղում են վիկի մնացած բույսերին, ստացվում է ոչ լիար» ժեք ցանք: Այդպիսիդաշտերը նմանվում են խամ ճողամասերիչ որովճետն երանք մեջ մոլախոտերը ավելի շատ են լինում, քան

փիկը:

էվիճի մորֆոլոգիական

բիոլոգիական մանրամասն նկաիագրությունը տվել ենք ընդեղենների լվիճների բաժնում: Առվույտիլվիճը վիկի վրա Հիմնականում ճանդիպումէ շատ քիչն կարելի է ասել, որ նրան այնքան էլ վնաս չի պատճառում: Սակայնորոշ տարիներ առվույտի լվիճի քանակըբավական շատաՀ նում է: նրա փոքր գաղութները լինում են փատղաշբույսերի ծաղկարույլերի վրա: Այդ դեպքում նա լուրջ վնաս է պատճառումվիկին: չվիճի դլխավոր վնասը երնհանէ դալիս ծաղկման ն Առվույտի ունդերի կազմակերպմանշիջանում:էվիճների ծծելու Հետնանքով են ն առաջադնում դեղի պոտղամարմինները սննդանյութեր քիչ նում է ծաղկավիժում կամ Կ պտղավիժում. ու

բբոլոգիա-

Այս լվիճի մանրամասն նկարագրությունը ն նրա կան առանձնաճատկությունների շարադրանքը տրված են բազմամյա խոտաբույսերիբաժնում:

է բազմամյա թիթեռնածաղկավոր բուվձրնում է, լվիճը ձմեռում անցգարնանը նրանց ստաղիայում, իսկ վրայից սերի վրա՝ ձվի մեծ քում վիկի վրա: քա1վիճր բույսերի վրա լինում է բավական վնաս է պատճառում վիկի նակությամբ ն որոշ տարիներ լուր, պանքին, նույն ձնով, ինչ ձնով ոլոռի լվիճն է պատճառում: Այս լվիճը ես վիկին վնաս է պատճառում գլխավորապեսծլելու ն բույսերի մատղաշ փուլում: էվիճի ծծելուց արադ չորանում են ծիլերը ն մատղաչ բույսերի ընձյուղները, իսկ Հնտադայում՝նան բույսերը ամբողջությամբ: Այս լվիճը երբեմն մեծ բանակությամբ լինում է ոսպի վրա ն նույն վնասը պատճառում նրան: Մեր դիտողություններըցույց են տվել, որ գարնանացանվիկը չվիճներից ավելի շատ է տուժում, քան աշնանացանը: խոտի ն կորեկների վրա լինում է նդիտացորենի Սուդանի լվիճը։ որը բազմանում է տենրնածոցերումն աճման կոնի մոտ պտնվող տերններիվրա: Իճարկե,այս բույսերի վրա նա ավելի քիչ է լինում, քան եղիպտացորենիվրւու վրա շատ չնչին ջամուղանի խոտի ն կոռրեկների արմատների բույնակով ճայտնաբերել ենք Հոնի լվիճըչ որը ճՃացաճատիկային է: ոնրի արմատային վնասատու նշված լմիճների մանրամասն նկարագրությունը տրված է Ճա-

չվիճներիբաժնում: դաբույսնրի

Վիկիլվիճ (/1քօսոճ Հ1ՇԼոօ ԽՃՈ.) երկար բեղիկներով ու ոտբեկանալ դույնի, կարմիր աչքերով, մմ բով, 3--8,5 երկարությամը լվիճ է, որի զլուրը դեղնավուն է, բեղիկները (րացի իմքերից), ոտքերը (բացի ազդրերի Ճիմբից) ան են, իսկ պոչը մուլ կանաչ դույնի էչ ճամարյա սե: ճակատիակոսիկը շատ խորն է, նրա խորությունը ճավասար է բեղիկների միջն ընկած տարածության 2/5 մասին, Բեղիկները վրա կան մի մարմնից բավական երկաբ են, նրանց 8-րդ ճատվածի բանի երկրորդայինոխնարիաներ:Գեղձայինխողովակներըբավական հիկար են ն ճավասար մարմնի երկարության Աջ մասին, նրանք մեջտեղում մի քիչ ճաստացած են: Պոչը գեղձային խողովակներից երկարէ 11/3 անդամ Թեավորէդ կուսածիններիկուրծքը սն է, իսկ փորը մուլ կանաչ

գույնի'

էջերը

գարնանից,

չինում են թնա-չ Վեկի վրա անթն կուսածին նեն Ինչպես երնան գալիմ մայիսի վորները վերչերին--ճունիսին:

"

իի

Ա մ

ԽԱՐ իրԱՂՑՈ

ՄՂՎԱԾԱՆԵԻ

(8) 1Աիճնճրըգտնվում են բույսերի վերերկրյա մասերի վրա.. 2 (2) վիճներն ապրում են վիկի վրա. 3 (6) Ալրչները կանաչ գույնի են. 45) Խոշոր, մինչն 5 մմ երկարությամբ,բաց կանաչ դույնիչ ն կարմիր աչենրով լվիճներ են: Գեղձայինխողովակները,ոտքերը պոչը կանաչավունեն: Բեղիկներըմարմնից երկար են, իսկ դեղձային խողովակների երկարությունը ճավառար է մարմնը Էչ մասին: Պոչը դեղձային խողովակներիկնսից երկար է. Ճակատիակոսիկի խորությունը Հավասար է բեղիկների Հիմքերի միջն ընկած տարաձության Սց մասին: Ռլոտիլվին (Ճօոէհօտքհօոք151 էճ.) 5 (4) Աիճի կուրծքը փորը կանաչ գույնի են, իսկ գլուխը գեղէ: Բեղիկները(բացի 1-ին ն 2-րդ "ատվածներից), դեղնավուն «ն են ձային խողովակների,ոտքերը (բացի ազդրերիՀիմբից)

Գեղձային խողովակների երկարությունը կազմում է մարմնի հիկարության |/չ մասր: Պռչը մուգ կանաչ է (ճամարյա սն) ն գեղլվին (Ո16քօսոճ ձային խողովակներից երկար է 71/9անգամ: Վիկի

էճյ.).

140116

սն փայլուն գույնի (3) 1վիճննրըը

են, ապրում են

վիկի վրա՝

լվին (Ճքհլտ ո6046291ո5 Ւօ«հ.). Առվույտի չիոքըգաղութներով:

Հացազգի միամյախոտաբույսերի վրա Ռումիղա, կորեկ, սուդղանիխոտ ), տերնի վերին երեսի կողմից ժուո՝ գաղութներով:Մանը, մուդ կանաչ գույնի, փայլուն չեղվակի մարմնով լվիճներեն, որոնց պոչը ն դեղձային խողովակները Ճալվին (Ճքուտ զիվ նշմարվում են թմրիկների ձեով: Եգիպտագոոենի ՊԼՅՆԱԼՏԲլէշհ). միամյա խոտաբույսնրի (1) էվիճներն ապրում են Ճացաղզգի մուռ, փոքր խմրերով. մեֆ ուռուարմատներիվրա՝ արմատավզիկի իկ մարմնով, գեղձային խողովակների շատ թույլ զարգացած, առանց պոչի լվիճ է։ Հոնի լվին (ՃՈօօճ15«օո Է.)

(2) Լվիճենրն ապրում

ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԻ

ժիտնյակը»

առվուրոի վրա Հարտնախոտաբույսերից Թիքեռնածաղկավոր ռլո-

ակացիայի» ,երել ենք Հետնլալ տեսակի լվիճները՝ առվույտի, ն առվույտի դեղին լվիճները: մեծ «ե, բամբակենու Առվույտիլվիճ(ՃքոտուօմքօճջմուտԷօօհ)-

«ն

զարգացած

Թբիկները Սն, փայլուն դուլնով չվիճ է' Կողային ն 7-րդ Հատվածների վրա, գեղձայինխողոփորի միայն 1-ին

մորֆոլոգիակ

են պոչից: իր բոլոր ակները 21 անգամ երկար (ոկ. 21) Տարաժշատ նման է ակացիայի լվիճին Հատկանիշչներով տարբեր մշակովին վայրի առվույտի վաժ է բոլոր շրջաններում, առվուրոից» Բացի վրա: ռորտերի, ինչպես նան իշառվույտների ինչպես նան շատ տեսակի բամբակի, կարող է լինել վիկիչ, լոբու, ժոլախոտերիվրաճ կացիկլերը մեր պայմաններում Առվույտի լվիճի զարգացման նա ձմեռում է ձվի ստադիայում՝ բազմամյա տարվում են լիի

շուրջը: կամ արմատավզիկի ճանգույցում թփակալման առվույտի նան

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ամուր Կատարելգարնանացան վիկի վաղ ցանցջ՝առողջ ժիլերով բույսեր ստանալու ճամար: 2. Վիկը Ճեռու ցանել ոլոռի դաշտերից, որպեսղի ոլոռի լվիճով չվարակվի: 3. Վիկը ցանել աշնանը ցրտաճերկի վրա: 4. Որքան ճնարավոր է, ոչնչացնել ցանքերի շուրջբ գտնվող բույսերը, որպես լվիճների բազմամյա վայրի թիքնոռնաժաղկավոր ն

1.

ն անը, անքիոտ ցորնուկը: անկոճղարմատ

են

՛

ՄԻԱՄՅԱ

շյուղղախուռը, ոայգրասըչ ամյա խոտաբույսերից՝ այլն:

վայրի րավզմամյաքիթեռնաապրիլի սկզբներինառվերջերին վրա: Մարտի ֆաղկավորների հն դալիս ձմեռող դուրս ռնրնդաճիմնադիրները լիճի

Հավանական էչ

որ

ձմեռում

է

--

Վույտի

ձմեռելու օջախներ: ծ. ֆարնանըդաշտի շուրջը զանվող մոլախոտերը սրսկել տիոՓոսի ժ,1 տոկոսանոց լուծույթով կամ փոշոտել ճեքսաքլորանի դուստով, կամ սրսկել ԴԴՏ-ի դուստի 3--4 տոկոսանոց ջրային ռուսպենդիայով, կամ բուսական կոնտակտ թույների լուծույթնե-

բով:

Ժարնանըդաշտերըլվիճներով ուժեղ վարակվելու դեպքում, վիկի ցանջերը կարելի է փոշսռել Ճեքսաբլորանիդուստով՝ ճեկտաչ բին վերցնելով10--15 կգ» 6.

Բ

:

ԲԱԶՄԱՄՑԱ ԽՈՏԱԲՈՒՅՍԵՐԻ 1ՎԻՃՆԵՐԸ

խոտաբույսերից Հայաստանումմշակվում Քաղզմամյա

են՝

առ-

վույտի, կորնգանը, երեքնուկը ճացավդիներինպատկանողբաղպ06

Նկ. 21. Առվույտի չվիճըէգը: էգը, 2--թեավոր կուսածին 1.-անթն կուսածին

,

վերից մեռել

ն

նն

սնվել առաջին ճերթին այն բույսից, որի տակ ն (առվույտ, ջաղցը բիան, ուղտափուշ։իշառվույտ այլն):

սկսում

են

ն բույսերից ամենից ավելի բազմանումէ կորնգանի գուլտուրական Ճասուն լվիճներ են դառվրա: Սերնդաճիմնադիրները առվույտի Ճեւտու նում 8--9 օրից Այնուճետննրանք նույն բույրերիվրա բազ-

ի՞գ

կուսածնությամբ՝կենդանի ձագերծնելով: ՑուրաքանՀ լուր միջին Հաշվով ծնում է օրական 4--5, ամեսերնդաճիմնադիր ճաշատը թրթուր, իսկ ամբողչ կյանքի ընթացքում՝մինչն 80--60 ծնված բոլոր թրթուրները միասին թրթուր: Սերնդաճիմնադիրներիը դազմում են մի փոքր գաղութ: նրանց գաղութներըլինում են նոր: ծլած կամ դալար, ճյութալի ընձյուղների վրա: երկրորդսերնդից Ճե-

ժանում

հն

մայիսի սկզրներին, Ճանդես են գալիս թնավոր սերնդատարածողները ն անթն կուսածին էգերը, որոնք փոխադրվում հն ուրիշ բույսերի վրանայնտեղ շարունակում զարգացմանցիկլերը: Սովույտի լիճը բազմանում է բաղմաթիվ կուլտուրական ն վայրի բույսերի վրա: նրանք մենք Հայտնաբերելենք առվույտի ճամարյա բոլոր տեսակների ուղտասիշիչիշառվույլոների երկու տեսակների: լ2Տ

ԹԱԽՆԵԼ ԷԹՈՒՆԸ Յ1ԵսՏ),

երեքնուկի, եղան լեզուների, (ՈՂօն հ կորնգանի)լորու, վիկի։ մաշի ուրիշ կուլտուրական վայրի բույաձրի վրա: Լվիճը Հաճախակի փոխադրվում է այլ կերաբույսերի վրա, ընտրելով այնպիսիները: որոնք բուռն աճման շրջան են ապբում: Այս բոլորից կարելի է եղրակացնել, որ նա շատ պաճանջկոտ է բույսերի մեջ եղած պլաստիկ նյութերի առատության նկատմամբո Մեր պայմաններում առվույոխ սն լվիճը վնաս է պատճառում պոռվույտին,կորնգանինյ, լոբուն ե վիկին, իսկ դրանցից ամենաչատր՝ կորնդանին ե ազա լոբուն։ Առվույտի վրա Քիչ է լինում։ կորնգանիվրա նա զարգանում է ծլելու պաճից մինչն սերմեր կազմվելը: Ամենից ավելի վնաս է պատճառում ծլելու շրջանում` ծծելով նոր ծլաժ մատղաշ բույսերից, պատճաղ դառնում նրանց չորացման, իսկ ծաղկելու նախօրյակին ծծում է Հուրանի գլխավոր ցողունից, ծաղկավիթթությունից,ծաղկակոկոններիցե նրանց կոթունից: վիճի դաղութները երբեմն շատ մեծ չափերի են ճասնում, որի ճամար կ վարակվածդաշտը սեին է տալիս: Մեր ճաշվարկումներիցպարզվել է, որ այդ լվիճը ոչնչացնում չ կորնգանի սերմի հերքի մեկ երրորդից ավելին: էվիճով վարակմեծ մասը բափվում է, ված ծաղկաբույսերիվրա ծաղկակոկոնների կամ սերմեր չեն տալիս: Սերմերըկազմակերպվումեն միայն ծաղկաբույլիծայրի մասում, որը սակայն քանակով շատ Քնչ է լինում: իսկ կշռով պակաս կոինդանիսերմերը կազմակերպվելուց Տեւդո ն թոչում է ուրիշ բույսերի լիճը Թնավորվում վրա: կոբու ն մաշի վրա լվիճը բազմանումէ տերեներիտակ ն արագ կազմում մեծ գաղութներ: 1վիճների ժծելուց տերններըեղրերից մի Քիչ կուչ են գալիս ն կորցնում իրենց կանաչ գույնը: իսկ երբ կազտո,

ու

մակերպվում են այդ բույսերի ծաղկաբույլերը, լվիճները անցնում նն նրանց վրա ու ծծում պլաստիկ ճյութերը: Այսպիսով, մինչե աշունլվիճը փոխում է իր կերաբույսերը, այխուճեւն աշնանը ձվի ստադիայում ձմեռում բազմամյու թիթեռնածաղկավորբույսերի տակ:

Առվույտիդեղնագույնլվիճ (1իճօոքհւջ Դեղնագույն,12--2,2

մմ

օոօումա

երկարությամբլվիճ

է:

Խոյ.) Գլովխը,ա-

աչքերը դեղին թուխ են, բաջի ռաջնակուրծքը Բեղիկները է. մեջքի փորի վրա կան Յ-րդ Ճատվածից,որբ դեղնավուն վեց շարք կլոր թմբիկներ, որոնք ճատվածների վրա տեղավորված են սե մն լայնությամբ. թմբիկների մեջտեղում Ճովճարաձե մաղեր դասավորված, բեղիկները մարմնից կարճ գեղձային խողովակները փոբր են ու դլանաձեյ պոչը Հ (նկ. 24): Վ Տարածվածէ Հայաստանի առվույտացան շրջաններում Արաբատյան դաշտավայրում, Մեղրու, կոտայքի, Աշտարակին ուրիշ չիջաններում: են:

ն

կողմից

են, մորուքանման

նղ.

:

Առվույտի դեղնագույն լվիճ. թնեավոոբ կուսածինէգ՛ լվիննեոը:

22.

Անթե ն

:

։

է բազմամյա Թիքհոնածաղկավորների՝ առվույտի» ապրիլի առաջին երեքեուկի, իշառվույոների վրաւ վաղ դարնանը՝ ԶՄեռում

ն ծծում կեսից ճանդեսեն դալիս առվույտի սերնդաճիմնադիրները նոր ղուրս եկած բողբոջներից, տերնեներից կամ առվուլտի նոր ծիճանդես են դալիս ապրիլի ոնինդատարածողնեխիը Թնավոր մերից: ն վեբջերին տարածվում շրջապատի առվույտի, երեքնուկի: իսկ նան վայրի Հետագայում՝ վրա: թիթեռնաժաղկավորների

ժարնան վերջերինն ամառը լվիճի քանակությունըխիստ Աք

ժանում

է

ե մասամբ ցանքերում,եբեքնուկների առվույտի խշաո-

վույտների վրա:

Դեղնագույնլվիճը մեր պայմաններում առվուրոխամենագլխա-

վոր վնասատուներից մեկն է: նրս պատճառած վնասը ամենից ավելի ցայտուն կնրվպովերնեանէ դալիս առվուրոխնոր ցանած դաշ-

սերում: Վվիճի բանակը ծիլերի վրա բավական մեժ է լինում`:Բրբեմն յուրաքանչյուր բույսի վրա Հ0--22 լվիճ։ Առվույտիծիլերը շրջանում օկղզբնական

նուիր ն փոքր: Բավական է, որ այդ շրջանում յուրաքանչյուր տերնի վրա թեկուզ մեկ լվիճ լինի, ռրպեսղի նրա ժծելու Հետնանքովտվյալ տերեր արագ դեղնի, ապա լինում

են

շա

ապիտակին չորանա Այոպիսով,բավական է թեկուղ մի քանի լվիճ, որպեսգի նրանք 5--4 օրվա ընթացքում չորացնեն առվույտի ծիլը: Միանգամայն հրավացի է 1. ի. Մանինը, ռրը իբ կատարածփորձերից հզրակացԲ

նում

է, թն լվիճի վնասը Ճիմնականումարտաճայտվումէ

տր դանդաղեցնումէ առվույտի աճը:

նրանով,

վառն

Մեր առվուլտացան շրջաններում լվիճի ճասցրած ավելի ուժեղ է արտաճայտվում այն դեպբում, երբ առվույտը ցանում են ճացարույսհրի ճետ միասին: ձացաճատիկային բույսերը ճնձելուց ճնետո դաշտը ջրում են ն առվուրոր մատղաշբույսերը արագ աճում են, ճենց այդ ժամանակաշրջանումէլ լվիճները բազմանում են առվույտի երիտասարդբույսերի վրա ն ժծու նրանց տերեների, բնաճման ձյուղների կոնի 6ճլութր։ ինում են տարիներ, երբ լվիճհերի ծծելու ճետնանքով այդպիսի ցանքերում առվույտի րույսհրի Քիվը պակասումէ ն դաշտը ծածկվում ժոլախուռերով: Մեր բուսաբուլծները ն ադրոնոմները առվույտի ցանբերի նոսբությունը ե մոլախուտերովծաժկվելը բացատրում են. որիչ երնՀ վույքներով, տեղյակ չլինելով լիճի ճասցրած վնասի առանձնաՈրքանհղանակներըտաբանում են ն դաշտում անճատկությանը: բարենպաստ պայմաններ են սահղժվում դեղնագույն լվիճի զարդացման ճամար, այնքան նրա զարգացման ցիկլերը ավելի արագ Ֆն կատարվում: Այդպատճառովլվիճների քանակը առվույտի բույէ ն բոլոր ահրի վրա առաջին քաղից ճեաո խիստ մեծանում բուլսեու բի ցածի տնրենեբն ծածկվում հն լվիճների դաղութու

:

ներով:

ընձյուղները

կվիճներըմասսայաբարբազմանալով»բույսերի ներքնի մասից բարձրանում են դեպի վեր, կուտակվում ծաղկաբույլերի (ծաղկափթթությունների) վրան. ծծում նբանց ճյութը, որի ճետնանքով

պատիճնե

ծաղիկների ն հոր կազմակերպված ժաղկակոկոնների 29--55 Ք տոկոսը քասփիվում Առվույտի դեղնագույն լվիճը առվույտի նում

է մինչն ուշ

բազմապաշտերում

աշուն:

վիճներին շատ

արագ:

Քնղատկաբղեղները,շատտչնչացնում

կապես յոթ կետանի բղեզբ:

ն բազմանում 4 նան բամբակենու Առվույոխ վրա զարգանում մեծ լվինը:Այս վիճի ձմեռելու ճիմնական տեղերից մեկը. առվույտի ճին դաշտերն են: Գարնանըձվեբից դուրս եկաժ սերնդաճիմնադիրներըզարգանումեն առվուրտի բույսերի վրա, իսկ չետագայումո թնավորկուսածինների ճանդես գալուց ճետս, նրանբ թոչում են, ԷՀ դեպի բամբակենու ցանքերը

տվել.առվույտի

6.

որ Մեր դիտողությունները ցույց են դաշտ մեժ բում բամբակենու լվիճի քանակը փոբը է: Կարելիէ եզրակացնել» ոբ առվուրոի դաշտերըճանդիսանում են բամբակենու մեծժ լվիՀ ճի տարածման օջախներ, որտեղից նա անցնում է բամբակենու ն ուրիշ շատ. բույսերի վրա: Այս ճանդամանքը պետք է ճաշվի առնել նրա դեմ պայքարի միջոցառումներ մշակելու դեպքում:

Առվույտի վրա բազմանում է

ոլոռի լվինը: հնչպես գի-

նան

է բազմամյա թիթեռնածաղկատենքչ այս լվիճը նուլնպես վոր բույսերի վրա, իսկ առվույտի ցանքերը ճանդիսանում ճն: նրա ձմեռելու վայրերից մեկր: Դրա ճամար էլ ոլոռի լվիճը առվույտի դաշտերում բոլորից շատ լինում է գաինանը՝՝ մինչեմայիսի առաջին կեսը, որից Հետո նրա քանակը խիստ պակասում է, իսկ ձմեռում

առվույոի ցանքերում ճազվադեպ է: եղել են դեպքեր» երբ ոլոռի լվիճը մեծ վնաս է պատճառել նան առվույտի նոր ցանՈլոռի լվիճը ամենամեժ Փերին, ճատկապես նոր ժլաժ բույսերին: լՎիճներից մեկն է, դրա ճամար էլ նրա ծծելու ճետկանքովառվույռի մատղաշ բույսերը անմիջապես չորանում հնչ ամառը

նա

Բամբակենումեծ

լվիճի

ն

ոլոռի լվիճի

դրված է Համապատասխանբաժիններում:

Հացազգիբազմամյա

մանքաման մասին

'

շյուղախոտաբույսնրի (ոիմոֆենկա,

սեզ ե այլի) վրա ժիտնյակ, անկոճղարմատային լուրաճատուկ լվիճներ չեն բազմանում, սակայն նրանց վրա կարող էն զարգանալ Հացաճատիկների տեսակի լվիճներ: որոշ խոտ,

ռայդրասյ,

խա

Տիմոֆեն «ա աաա

երենի տեբե' ռ

"ի մե իակա արի մ

ովորական լ

չնչին

երբեմն

ը, ,

ի

ի

ն.

նում

11"

ը: Ը

`

տնրններիվբա դարձյալշատ քիչ Անկոճնղաբմատ նեզերբի

դակով լվիճը: փրա՝ ճացաճատիկիմեծ Հանդիպում

լիճը, արմատների

է Հճացաճատիկիսովորական

իսկ

ԲԱԶՄԱՄՑԱ ԽՈՏԱՔՈՒՑՍԵՐԻ ՎՐԱ ՏԱՐԱԾՎԱԾ

քաչ

:

Հասկերի

վրա՝ ճՃոնիլվիճը:

ԲԱԶՄԱՄՑԱ ԹԻԹԵՌՆԱՍԱՂԿԱՎՈԲ ԽՈՏԱԲՈՒՑՍԵՐԻ

(ԱՌՎՈՒՅՏ,

ԵՐԵՔՆՑԻԿ, ԿՈՐՆԳԱՆ)ՎՐԱ ՏԱՐԱԾՎԱԾ ԼՎԻՃՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ՈՐՈՇՄԱՆ

՞

(4) (3) 1վիճներըան

են, մարմինը փայլուն, բեղիկները սն

են,

են

լ(ճեսոոլԽՅ.). (Ճքհ1Տ

ի) (2) 1վիճները փայլատ սն են, նրանց բեղիկնեբի 3-րդ Ճատվածի սպիտակավուն է, ապրում է առվույոխ ն կոբնգանի վրաո ՄնացաժՃատկությունիերի նույնն են, ինչ որ ակացիայի լմիճինը: Առվույտիլվին (ձքհլտՈուօմօշճքքոտԽօշհ.). « (1) կվիճներըկանաչ կամ դեղնագույն են: (8) Աիճները կանաչ կամ բաց կանաչ գույնի են: 6 (2) Լվիճներըշատ մեծ են՝ մինչն 5 մմ երկարությամբ: Բաց կանաչ գույնի, պոչը գեղձայինխողովակների կեսից մի բիչ երկար է. գեղձային խողովակները գլանաձն են ե կազմում են մարմնի երկարության 1/դ մասը: Ապրում են առվուլտի վրա: կլափ լվին

ք151էոլէ.). (ՃՇՐ(հօտլքհօո 7(6)

էվիճները38--4

որնգանի

դաջցանքերի շուրջը՝

բամբակենու Առվույտի, ակացիաչտնկել, որովչետննըշանտառաշերտերում աապաշտպան են ակացիայի լվիճով: վարակվում վաժ կուլտուրաները ն կորնգանի դաշտերի շուրջը մաքուր պաճել 2. Առվույտի 1.

Առվույտի ն կորնգանիդաշտերը(որտեղ Հնարավոր է) ուշ աշնանը կամ վաղ գարնանըչրել: այնպես, որ բամ4. Ճանքաւշրջանառության սխեման կաղմել Ճեռու լինեն: ն սակենու առվույտի ցանքերը միմյանցից մոն նրանց շրջապատի 5. վաղ գարնանըառվույտի դաշտնըը փոշոտել կոնտակտ թույներով,ԴԴՏ-ի,ճեքսաքթլորանի լախուտեիր սուսկամ սրսկել վերջինների8--4 տոկոստնոց ջրային դուստերով սուլֆատի 0,2 «տոկոսա-չ անկաբազին կամ հիկուտին, ոլենդիաներով 3.

էվլիճներըան եո

:

երկարությամբ:կանաչ, երբեմն դեղնականաչ կամ դեղնա-գորչագույն են, բեղիկների Պատվածավոբման տեղը ն 6-րդ ճատվածի նիզակը թուխ է, զեղձային խողովակները դլանաձն են կաղմում են մարմնի երկարության կեսը ն պոչից են 2յ5 անդամ: Բեղիկների երկար Տ-րդ Ճատվածի երկարությունը ճավասար է 6-րդ ճատվածին: Լինում է առվույտի ն վիկի վրա: Քամբակենումեծ լվին Լ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

ը

մոլախոտերից: քիքեռնածաղկավոր բազմամյա

ԱՂՏՈՒՍԱԿ

կոբնզանի, առվուրոխ վրա մեծ գաղուքներով. գեղձամին խողովակներըՉ անգամ երկար են պոչիցչ բեղիկների 6-րդ 4,5 անգամ երկար է ճիմբից: Ակացիայի ծատվածի եխիղակը լվին ապրում

ՊԱՅՔԱՐԻ

ԳԵՄ

ԼՎԻՃՆԵՐԻ

մմ

կոց

կամ այլ 0,4 տոկոս օճառի Հետ միասին, լուծույթներով՝

տակտ թույներով:

կոն:

նույն թուլննրով փոշոտումը կամ սրոկումբ կրկնել աովույտի կորնգանիծաղկելուց մեկ շարաթքառաջ: շ. կորնգանը մինչ ծաղկելը չՎիճենրով ուժեղ վարակված լիվերցնելու դնպքում,փոշոտելՃեքսաքլորանիդուստով՝ ճեկտարին նելով15--20 կգ: մեժ լվիճի դեմ 8. Առվույտի դեղնագույն լվիճի ն բամբակենու կոնտակտ պայքարելու Համար սրսկումները կամ փոշոտումննրը ն երիռրդ բաղից մեկ շաբաք Ճեյոու շարունակել երկրորդ Թուլններով որից Պետո ԲՋ. կատարել առվույտի ն կորնգանի խոր քաղ, դաշտում մնացած լվիճներին Խողզանըփոշոտել ճեքաացլորանով, ոչնչացնելու ճամար: 6.

ն

'

ու

ք0557/ք 810ոժԽ.). (ՃՇՄՐԼհօտիքհօո (5) Լվիճներըդեղնագույն են, բեղիկները թուխ, մեջքի կող-

մից փորի Ճատվածներիվրա կան վեց շարք բլրակներ, որոնց մեչտեղում գտնվում են սն ճովճարաձն մազեր: Բեղիկներըմարմնից մմ 1,2--22 կարճ են: էվիճները՝ երկարությամբ: ն Ապրում է առվույտի վրա ծծում է տերններիՀյութը: Առվույ-

օոօումմ5 ԽՅԼ.). տի դեղնագույնլվիճ (1հիշոլօոթհլտ

ԲԱՆՋԱՐԱ-ԲՈՍՏԱՆԱՅԻՆԿՈՒՏՈՒՐԱՆԵՐԻ ԷՎիճՆԵՐԸ

են

րա Հայտնաբերված կուլտուրաների Բանջարա-բոստանային նրանց գբլ-

լվիճների բազմաթիվտեսակներ, որոնցից շատերը

կովվնասատուներն Բանջարանոցայինբոստանային խավոր ընկնում մի աչքի լվիճներ ն

են:

տուրաների վրա

ապրող

շարք

են

նրանը ամբողջ վեգետացիայիբնառանձնաձատկություններով: կուլտուրաների թացքում լբազմանում են բանջարաբոստանային վրա

ն մեծ

վնաս

կուլտուԲանջարանոցային երանց: սպատճառում նն շաղգա-

(վիճներով ոաներից

մը

կ

չափովվարակվում լուս բուլսերը: խաչածաղկավոր մեծ

կաղամբը,

'

մնա-

է ձվի ստադիայում՝դաշտում կաղամբի լվիճը ձմեռում ճամար սերմացուի կոթունների ն ղած կաղամբի ձմեռու կաղամբից, կոթունի բողբոջների Հիմքում. բացի վրա: խալածաղկավորների այլ ձմեռող ձվերը սն հն ն մոմափովրա կոքունի կաղամբի են, եթե դիրշիով մի փոքրըծածկված: նրանք երբեմն լավ երեում

Կաղամբիվբա մեբ պայմաններումբազմանումէ կաղամբիլվինթ.

բողաժ արան

ԵՐՅՏՏԼԸՅՇ

(Թո6416017/Ո64 Լ.)

ւս

:

է եյիճը տարածված է այն բոլոր շրջաններում, ուր մշակվում կաղամբը, սկսած Քասարգեչարիշրջանից (ծովի մակերնույթիը ավելի տան 2400 մ բարձր) մինչն Արաքսի Սաղամբիլվիձը, բացի կաղամբից, բազմանում է նան շաղգամի, բողկի, բողվուկիչ ծաղկակաղամբի, վայրի բողկի վրաւ կաղամրի լվիճը մասսայորեն բազմանում է ճամարյա բոլոր շիջաններում՝ քն Արարատյանճարքավայրում, թե կեննինականի րաճարթում ն թենՍանի ավազանում, միայն այն տարբերությամբ, որ Արարատյան ճարթավայրում լվիճը մասսայորեն բազմանում ք ՛դարնահի կ աշնանը, իսկ ամառը նրա քանակը խիստ պակասում (է, լնոնալին շրջաններում, ընդճակառակը, գարնանը թիչ է լինում: ամռանը շայանում է հ ամենամասսայական ձնովճանդես է դոյիս ամառվա վերջին, Լենինականիսարաճարթում՝ ճունիս-ճուլիս

Հովիտը:

խմբերով: են: Մեր պայմաններում Զմեռող ձվերը շատ ցրտադիմացկուն իջնում է մինչե մինուս ամենացուրտ ձմեռները (ծրբ չերմությունը վադ դարնաչեն ոչնչանում: ձմեռող ձվեբը ցրտից սկզբներին, ձմեռող ձվերից դուրս նը` մարտի որոնք ունեն ավելի կլոր մարեն դալիս ճազիվ ու խողովակները իսկ գեղձային պոչ, կարճ բեղիկներ են սերապրում ոն 2ճիմնականում Սնբնդաճիմնադիրները ված

,

կաղամբի լվիճն ունի լայն ձյաձն` մարմին, վերջին մասում ավելի սրացած տեսքով: Բեղիկներիմարմնի կեսից մի Քիչ՝եիկար են կ նոտած ճարը ճակատիվրա։ Բեղիկների4-րդ ն 5-րդ ճատվածժունեն ենըն ճավասար երկարություն, բայց երկուսը միասին կարճ նն 3-րդ ճատվածիը, 6-րդ Ճաովաժի ճավասաի է երկարությունը Հ-րդ ճատվածին, բեղիկի վերջին ճատվածի նիզակը 2,5 անդամ վրա դոնվում է Ճուռառության երկար է ճիմրից, 5-րդ ճատվածի մեկ իոռսիկ, իսկ 6-րղ Հատվածի ծայրուԻ նիզակի տակ տեղավորէ ված է Հատառության մեծ փոսիկը, որը շրջապատված չ փոբր փոսիկներով: կրծքի տակ կեճիթը ճասնումմինչի նրկրորզ զույգ ոտքերի կոնքերին։ Գեղձայինխողովակներըշատ կարճ են ն ճազիվ են նշմարվում. երկարությունը լայնությունից 3 անգամ ավելի է, նրանք մեջտեղում մի փոքր ճաստացած են. մարմնի կողքերից մազիկներ չկան:

միբանի

է Փույնըբաց կանաչավունէ, մարմինը ծածկված մոխրագույն ժոմի փոշիով,դրա ճամար էլ շատ դեպքերում նրան մոխրագույն ռնեն, ուռքերն բեղիկները՝ Լվիճ են անվանում: քովս, գեղԱչբերը ու

Տ

մեծ

մին, երեում,

ամիսներին:

"104

լինում

աստիճանի) վերջերին--ապրիլի անինդաչիմնադիրները,

չա»

ձային խողովակներըգորշ են, իսկ պոչը՝ մուզ կանաչ: Բեղիկի3-րդ ճատվածը բաց դույնի է: Փորի Համարյա բոլոր ճատվածներիվրա: զորշ լայնական շերտեր կանչ,իստ որում Ճ--8-րդ ճատվածներիշերեն հ կազմում են մի ռերը կողքերում ամբողջություն` միաձուլված 1վիճիմարմնի երկարությունը 1,8--2 մմ չ (նկ. 23):

են

`

հ վայրի խաչածաղկավորնե փացուի Համար թողած բույսերի են ծնում. տերններիվրա: նրանք կուսածնորենկննդանիթրթուրներ 50--60 թրթուր: լուրաքանչյուր սնրնդաճիմնադիրկարող է ծնել 10--12 օրվա ընթացքում: Սնված կուսածին էգերը Հասունանում են են. նրանը դիմանում շատ ցրտադիմացկուն Սերնղաճիմնադիրները են ընկեն մինչն մինուս 5--8՝ ցրտի: Քացի դրանից, նրանք աչքի նում բարձր նն ծնվում կուսածին էգերից թեավոր սերեդատարածողներ ն այլ կուլտուրական բույսերի վրա: կաղամտարածվում կաղամբի են, մեկ սերնդի մնովրա նրանք արագ բազմանում րի տերնների

պաղաբերությամբ: :

-

ԱրարատյանճարթավայրումՖ5-.Փ ղությունը

ո

լինում: Լ իքի բազմացմանարագ անմի չնորձիվ կարք ժամանակակաղամբի տերեների վրա ճասնում միջոցում երա քանակությունը ն նրա գաղութներով բույսի բոլոր տերեները է Հսկայականչափերի են: Ուժեղ վարակված բույսերը Հճեռվից եբկու կողմից ծածկում բողկի, շաղկաղամբի, սերմացու Լվիճը նկատվում են: կաղամբի վրա յն ծաղկարբույլերի րույլսերի դամի ն այլ խաչաժաղկավոր օր

է

պատիճները» բազմանում,որ նոր կազմակերպված է կոքունները չեն երեում: բոլորովին ծաղկաբույլերը ահիններից չվիճները ծծում են պլասՎարակվածկաղամբի աստիճան Լ

նյութերը, որի Հեւտկանքովտերնկերը արաց օրբդանական (3--4 օրվա ընքացքում) կուչ են գալիս, կնճռուռվում, կորցնում իրենց գույնը, սպիտակավունդառնում, փարակումն չորանում:Չորացած տերննեիր փշրվում են կ թափվում: (վիճներով ուժեղ վարակված մատղաշ բույսերը կամ նոր տնկված սածիլները ավելի (06. տիկ

հ այլ

օրվաւ ընթացքում,մի քանի օրվա ընացքում թառամում են նան լվիճով ուժեղ վարակվածսհրմացու բույսերը, կորցնելով բերքի մեժ մասը: Այն շրջաններում, որտեղ կաղամբը լվիճով ուժեղ վարակվում է ամառվաընքացքում, այդտեղ վարակվում են միայն այն տերեները, որոնք դեո չեն խաքաքվել կաղամբագլուխկազմելու ճամար: վարակվում են նան կաղամիսկ եթն կաղամբը գլուխ չի կազճի գլխի արտաքին տնբնեները: ն.ամլ են տերնները, ներառյալ ժել, այդ դեպքում վարակվում բոլոր աճման կոնի տերնները: Այսձնով վարակվածբույսերը, բացի ածայլես չնն կարողանումգլուխ խաջրեր կորցնելուց (որի ճնտնանքով դապմել),մեծապես վնասվում են նան լվիճների արտաթորանքից: ձվիճները մեծ քանակությամբ արտաթորում են տերնների ծալքենան տերնների ճիմբի մասերում. խոնավ եղանակներում, ինչպես ե անդուրեկան ճուտ է րին արտաթռրանըը բորբոսնում է, սնանում արձակում: Այդպիսի կաղամբի տերենէրը եփելուց ճետո էլ վատ են ունենում ե պիտանի ուռ չեն լինում ուտելու Դամար: ԱնդուրեՀոտ է ունենում նան անհրնների վրա մնացած լվիճկան ճամ ենրի մաշկերը: երիտասարդտնրնները լվլճներով վարակվելիս, որպես կակազմակերպձոն, արագ ն ուժեղ են ձնավիոխվում, իսկ ճասուն պվածտերնները թուլլ կամ աննշան են ձնավիոխվում: Քոլոր կաղամրացան չրջաններում լվիճը կաղամբի գլխավոր վնասատուներից մեկն է, իսկ շատ դեպբերում՝ ամենադլիավորը: կաղամբիլվիճը մբեչն աշնան վերջը նոյեմբեր ամիսը, բաղվմանում է կուսածնությամբ ն կենդանի ձագեր ծնելով: Օ0Աշնանը Հանդեի են դալիս սեռակիրները ն ապա տարասեռերը թնավոր արուն ն անքն էգը, որոնք մի թանի օրից ճետո բեղմնավորվում են, են, իսկ էդերը Ճարմար տեղեր են ռրիը Ճետո արուները ոչնչանում փնտրում ձվադրելու ճամար: Տուրաքանչյուր լվիճ դնում է 4--Ց են ձվերը: ձու, որից ճետո ինքը նս ոչնչանում է: Ձմեռում կաղամբի լվիճին վելետացիայլի ընքացբում ոչնչացնում են սիրֆիդ ճանճերի իլիկանման, մոտ 1 սմ երկարությամբթրքուրների, երնում է: Տզրուկի ռորոնըմարտողական խողովակը արտաքուստ նման շարժումներ կատարելով, թրթուրները մուտենում են լվիճն կաղամբի տերններըմաքրում նրանցից: նրկու-երեք շաններին բաթից ճետո այդ թրթուրները ճարսնյակավորվումեն, իսկ 2--Ց ռրից դուրս են գալիս սիրֆիդ ճանճերը,որոնք աչքի են ընկնում թրթուր«լեղեցիկ գույնզգույն մարմնով: Ճանճերը, նբսնց ձվերն արադ

են

չորանում, երբեմն

2--4

ու

--

ու

Կաղամրի լվիճ. 1--թեավու կուսածինէգը, 2--անթե կուսածինէգը, Նկ,

29.

Գ--վաբակված տեբեձեորլվիճնիգաղութով,4.-ձվեոր:

ձեր Հիանալի արդյունք է տալիս, դրանով կարելի է վարակից: «յաշտըզերժ աճել Վվիճների են տվել, որ կաղամբիլվիճի գեմ լավ 10. Մեր փորձերըցուլց արդյունք է տալիս բարիում Քլորիղի 4 տոկոսանոց լուծույթով կարելի է սրսկել նան մյուս կոնտակտթույներով: ավ սբոկելը:

ները կաղամբի տերնի վրա, լվիճների գաղութներիմեչ երնում են: ժայիսի վերջերիցսկսած մինչե.ամառվա վերջը: կաղամբի լվիճին ոչ պակաս տեւսղով ոչնչացնում են նուն ոսկրա աչիկներիթրթուրները: Գիշատիչներիցանճամեմատ քիչ են ն սնվում լվիճներով զատիկները սրանցթրթուրները՝ նրանց մարմնի վրա եղաժ մոմաշերտի պատճառով: Պարազիտներից կաղամբի են ձքելմլոտցեղից մի քանի տեսակիճեժյալներչ` մվիճին ոչնչացնում կաղամբի լվիճի դիշատիչ ն պարազիտ Որպես միջատներըուշ են ճանդես գալիս: Մայիսի վերջերից սկսած մինչն կաղամբի վրա նրանք խիատ պակասեցնում են լիճի սեպտեմբերի ու Սեպտեմբերիվերջերից քանակը: պարաղզիտների գիշատիչների է: բանակը խիստ պակասում

Պայքարիայս

օճառների 1 տոկոսանոց «որդլունքէ տալիո նան ննքասապոնային վուծույթովսրսկումը: քույներով սրսկնլիս պետք է դողաները կրրԱյլ կոնտակտ կբնակի վերցնել, նկատի ունենալով, որ կաղամբիլվիճի մարմինը է մոմի փոշիով ծածկված Բայց ոչ մի դեպքում կաղամբը չպետք է սրսկել ֆոսֆորա-օր'

օրինաչասիություն,

նկաոռիունենալով, միացություններով, դանական

րբ

ԿԱՂԱՄԲԻ ԼՎԻԴԻ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

կաղամբի դաշտերի շուրջը մաքուր պաճել խաչածաղկամոլախուռերից: վորներին պատկանող 2. ՔԲերքաճավաքից ճետո խնամքով ճավաքել կաղամբի բոլոր մնացորդները ն օղտադործելորպես սիլոս: 3. Քերքաճավաբիըց ճնտո կաղամբի դաշտը խոր վարել ն դնել ցրտաճերկի տուկ: 4. կաղամբի դաշտերում ձմեռը չուր լճացնել: Մաքուր պաճել նան յերմոցների շրջապատը խայչածաղկա5. վորներին պատկանող մոլախուռերից: 7.

բանջարաբուլյսերի ըբնտանիթին Մորփաղզդիների պատկանող

Ց.

այլե

նբա

շրջապատում գտնվող մոլախոտերը:

.

Մեժ

ՄՈՐՄԱԶԳԻՆԵՐԻԸՆՏԱՆԻՔԻՆ ՊԱՏԿԱՆՈՂ ԲԱՆՋԱՐԱՆՈՑԱՅԻՆ

ՎՐԱ ԱՊՐՈՂ ԼՎԻՃՆԵՐ

ԿՈՒՎՏՈՒՐԱՆԵՐԻ

:

բոռւյսը,

պարաղզիտներին:

ու

կենու լվիճը:

ձ. Վաղ դաինանը նույն թույներով սրսկել ճանմյուս խաչածաղկավորներիսերմնաբույսերը:

ված

տերննե-

նշանակություն

Սերմացու կաղամբի բույսերը, բողբոջները բացվելու շբրչանում, սրսկել կոնտակտ թույներով, նրանց վրա ձմեռող ձվերից դուրս եկած սերնդաճիմնադիրներին ոչնչացնելու ճամար:

նրա

նան

տակտ թույներով: կաղամբի հրիտասարդբուլսերի արմատների վրա երբեմն արմատային լվիճը։ որպես վնասատու գտնվում է բամբակենու չունի: առանձին Հատուկենտ նկատվում է նան բամբաերբեմն կաղամբիվրա

շ.

կաղամբիսածիլները դաչտ փոխաղրելուցՃետո Հաճախակաղամբի դաշտը ն առանձին րուլսերի վրա լվիճների ստուգել գաղութներ ճայտնաբերելուդեռքում, նրանց դեմ կոնտակտ թույներով պայքար կազմակերպել: Պետքէ սրսկելոչ միայն վարակ-

են

ուշադրություն պետք է դարձնել որակմանտեխնիկայի է այնպնս սրսկել, որ ճեղուկը շատ մանր կաթիլներով Դեւտք վՎվրաո առատությամբթափվի լվիճների գաղութների վրա: Ճա19. Ոչ մբ դեպքում չի կարելի խիստ վարակվածբույսերը ննեչ ն դաշտից դուրս շպրտել. դա նպաստում է լվիճների տաբածմանը: ԱնչճրաժեշտՀէ այդպիսի բույսերը ռրսկել վերը նշված կոն11.

6.

չի

օդռագործվում

ներին

Վաղ գարնանըդաշտի ն չերմոցների շուրջը սրսկել ճեբսակամ նրա քՔյորանիդուստի 4 տոկոսանոց ջրային սԿուսպենգիայով 1--2 շանքալուղալին կոնցենտրատի տոկոսանոց լուծույքով, կամ ռիոֆոսի 0,1 տոկոսանոցլուծույթով, մոլախուռերիվրա բազմացող չվիճներին ոչնչացնելու Համար: :

որ

թարմ վիճակում: նույնը վերաբերվում որովչետն նրանցից էլ անդուէ Հեքսաքլորանի պինպարատներին, ե ճոտ լվիճների գիշատիչոչնչացնում է կպչում տերեներին թեկան

"

Է

լուրատարդեղի)վրա չեն տայտնաբերվել «պոմիդորի, բաղրիջանի, բադրիջանի, պոմիդորի, Աիճները Հատուկ լվիճների տնակներ: չեն Համարվում: Գոմիգորի վրա աարգեղի ճամար վնասատուներ է դեղձենուլվիճը: Այդ ԼՎիճը Քեր պայմաններում Հայտնաբերված վրա անցնում է ճունիսի երկրորդ կեսից, այն էլ շատ Քիչ

պոմիդորի են ցույց դիտողությունները Մեր երկար տարիների քանակությամբ: էգերի ձեով

«վել,(վիճները դեղձենու վրայից քնավոր կոսածին որ

փոխադրվումէն պոմիդորի վրա ն նրա վրա կարճ ժամանակ ապրեՀետո ծնում են մի քանի թրթուրներ, իսկ իրենք մեռնում էնչ լուց պոմիդորի վրա ճետագայումչեն բազմաԹրթուրները (վիճների նում: Մինչն օրս մեղ չի ճաջողվել գտնել պոմիդորիվրա բազմաԼՈՅ ցող ոչ մի տեսակի լվիճ: Երեանիշրջակայքում պոմիդորիվրա Հայտնաբերել ենք նան բամբակենուն ոլոռի (վիճները: Սակայնդրանք նույլնպի մ պես պոմիդորի վրա չեն բազմանում ն ճանդես են գալիս կարճ ժամանակամիջոցում, այն էլ չնչին քանակությամբ՝Ճատուկենտւ Կարելիէ ասել, որ պոմիդորի վրա նրանց գտնվելը է: Այդ պատաճականություն պատճառով անճասկանալի է, ֆիտոպաթոլոգների այն պնդումը, որ պոմիդորի վիրուսային տարածողներըլվիճճիվանդությունների .

-

Եթք դա այդպես է, ապա այդ վերաբերում է այն լՎիճենրին (թնավոր կուսածին էգերին), որոնք Հիմնական բույսերից շատ կարճ ժամանակովփոխադրվում են պոմիդորի վրաւ Տաքդեղին բադրիջանի վրա նույնպես մշտապեսապրող ու քաղմացողլվիճների առանձինտեսակներչկան: նրանց վրա էլ երբեմն լինում են, այն էլ շատ բիչ քանակությամը, բամբակենու, դեղձենու ն ճազվագյլուտդեպքում՝ նան առվույտի լվիճները: Դեղձենու լվիճը տաքդեղի ն բադրիջանիվրա գաղութներ չի կազմում: Մեժ մասամը նրանց տերններիվրա սնվում են թնեավորսերնդատարածողկուսածին էդերը, որոնք ճազվագյուտդեպքերում նշված բույսերի վրա ծնում ծն թրթուրներ, այն էլ շատ քիչ քանակությամբ: Բամբակննու վիճի նրանց ճատկապես երիտասարդ բույսերի ե մատղաշ տերնների վրա երբեմն բազմանում կ շատ փոքր գաղութ: ններէ կազմում: հնչ վերարերում է առվուրոիխ լվիճին, ապա մեր կարծիքով նրա տաքդեղի բադրիջանիվրա դտնվելը պատաճական բնույթ է կրում, շատ ճազվագյուտ է նկատվում ն մյուսների նման նույնպես նրանց վրա չի բազմանում: ներն

են,

ԲԱՆՋԱՐԱՆՈՑԱՅԻՆ

Թրքնչուկի, գազարի, նեխուրի, ստեպղինի, մաղադինոսի,սա/իթի, ոեճանին այլ կանաչեղնններիվրա լվիճներից բազմանումեն'` Քրթնչջույի, ճովանոցավորներիյճակնդեղի, ալոճենու ն եզան լեղվի"

լՎիճները:

|

կարելի է Հաստատել, Այսպիսով,

որ

մեղ

մոտ

պոմիդորի,

տաքդեղի, բադրիջանի վրա լվիճների զարգացման ցիկլերը չեն կատարվում, իսկ նշված լվիճները չեն Հանդիսանում տվյալ բուր

սերի վնասատուներ, եթե Հաշվի չառնենք այն ենթադրություննեթե լգիճները այդ բույսերի Ճիվանդությունների ճարուցիչների սռարածողներենչ րիչ

,

լո

Ռոթնջույիլվիճ (ձջոթ

ուժ

5:

Կաթնագույն, սն

լ

Ի)

երկարությամբ, լայն ձվաձն մարմնով լվիճ է. մարմինը ծածկված է մոմի փոշու բարակ փառով, բեղիկների 4-րդ ն 5-րդ Ճատվածները ն սրունքները գունատ-դեղնավուն են, առաջին զույգ ոտքերի ազզրերը բաց դորշադույն են, իսկ միջին ն ճետնի ոտբերի ազդրերը՝ մուգ գորշագույն, գեղձային խողովակները, պոչը ն թաթիկները սն կամ գորշ գույնի են: 2-րդ ճատվածների վրա վիճի առաջնակրծբիե փորի 1-ին լավ ղարգացաժ հն կողային (մարդինալային)թմբիկները: Գեղձավինխողովակների երկարությունըկազմում է մարմնի երկարության 9 ժասը, իսկ պոչի երկարությունը ճավասար է գեղձային խողովակների կեսին (նկ. 24): Տարածված է ամենուրեք: Ամենից ավելի լինում են թրքնջուկի մրա՝ մեծ գաղութներով: 1վիճներիծծելու ճետնանքով տերնները ցիկլերը անց է կացնում թրթնջուկի կուչ են դալիս: Դարդգացման կամ սն-կանաչ գույնի, 1:8--2չ5

մմ

ու

նամ ավելուկի վրա: Գարնանըն ամբողջ ամռանը բազմանում

են

զալիս սնռակիրները, ե հուսածնությամր, իսկ աշնանը ճանդես ապա տարասեռերը,որոնք բեղմնավորվելուց ճետո ձվադրում են. Հիմնականբույսի վրա: Այս լվիճին խիստ Ճետնում են մրջյունները: են

ու

:

ԿԱՆԱՉԵՂԵՆ ԲՌԻՑՍԵՐԻ ՎՐԱ ԶԱՐԳԱՑՈՂ

ԷՎԻԶՆԵՐԸ

ճուհղտոլ լվին (8Ոօտ1շօոյոծ Հովանոցավոռնեոի

Ժոյէ)-

մմ ծրկարությաժբ, ձվագույնի» 1,6--2,4 Դեղնա-կանաչավուն մ: (վիճի մարժինը ծածկված է մոմի փոշու բամարմնով լվիճ թակ փառով: Գեղձայինխողովակներըն պոչը կանաչ են, իսկ բեերկարությունըճավասար` դվիկները դեղնագույն են: Բեղիկների բաց է մարնի երկարության 3-ին, 3-րդ Ճատվածը երկար է նիղակից։ իսկ վերջինսերկու անդամ երկարԷ իր Ճիմբից։ 6-րդ ճատվածը թուխ գույնի է: Աչքերըկարմիր են: Գեղձայինխողովակներըմի քիչ շճաստացածեն: Կողայինբլրիկներ չունի: (նդճանուրտեսքով նման է կաղամբի լվիճին: Ապրումէ սամիթի ն դապարիվրա: Լվիճներիծծելուց ճովճարձն

ր

:

ԼՈ

|

եիր կուչ

են

զալիսչ միանում իրար ն գնդի ձե ստանում:

սովորաբարապրում

էն

եյիճներ:

գաղութներով՝ բույսնրիճովանոցի Թնաւ'

իր էվիճը «է իա գարգացման ցիկ. իրի աա թարմ բանջարանոցային թերի վրա բուլ-. ւ. քավոր Վեցնտացիայի բազմանում Թյամբ, կենդանի կռւսածնու.. ի մին ճյուղն

թրթուր

ն ահռակիրները, «ր առա

ով

7, չ

ո հո աշնանը ճանդեսդալի".: է

քն

տարատեռերը,

Հե. որոնք Բնղմնավորվելուց

Մեվ ձվադրում նեն սնիմացու դազարների վրա ն իրենք ժեռնում: ն մասստաէ է շատ քիչ տարածված ճազվագյուտ դեպքերում էլ նրան որսլես յական ձնով Հանդես գալիս, այդ արասոճառով ռատու է բակլայի (ձճքհլտ ճամարել չենք կարողչ ինչ (2ԵՅ6 ՏՇօք.), ալոճենու (162շճեսոռՇԼՅէՅ6ք1ԽՅ1է.), ն էզան լեզվի /ճքելտ քլռոէճքյուտ Տօհոճ-) լվիճներին, նրանք նս շատ ճազվաառ

մոռ

մերաբքերում

բազմանում բանջարեղեններիվրա խմբերով լինում են առանձին բույսերի վբոո դեպ

նն

ԴԴՄԱԶԳԻ ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ն

նրբեմն

շատ

չնափոքր

ՎՐԱ ԶԱՐԳԱՑՈՂ 1ՎԻՃՆԵՐ

Ձմերուկի, սեխի, վարունգի, գղմիկի ն դդումի վրա բազմացող լվիճները մեր պայմաններում ճանդիսանումեն այդ կուլտուբաների գլաավոր վնասատուները: Բոստանայինկուլտուրաների վրա ամեն տարի մասսայական ձնով բազմանում են բամբակննու, ակացիայի) նարնջագույն ն դեղ: լվիճնեիը: նշված լվիճներից առավել տարածվածըն վնասակարըբոստանային կովտուրաների ճամար ճանդիստնում է բամբակենու ԼՎիճը: նարնջագույն ն ակացիայի լվիճները «ճամեմատաբար Քիչ վնասակար են, իսն դեղձենու լվիճը բոստանային կուլտուրաներիվրա շառ Քիչ է լինում ն մասսայական ձնով չի բազմանում: Բոստանայինկովտուրաներիվրա նշված լվիճննրը բազժանում են այն բոլոր շրջաններում, որտեղ մշակվում են բոստանային կուլտուիաների: Մոլախոտերին բամբակենու վրայից լվիճների քնավոր կուռածինենրըբոստանային կուլտուրանեբի վիա փոխադրվում են 4ունիսի առաջին կեսից: նրանց բազմացումը այդ կուլոուրաների վրո: օբր մեկ անկատարվում է շատ արադ, նրանը գէներացիան 5--6 ն գամ կրկեվում է կուսածնությամբ թրթուրներ ծնելով: ձենու

Նկ. 24. Թոքնջուկի լվիճ. 1--ձվադիո էզը, 1.ա-ձուն, 2, 8, 7--տնթե կուսածին էգեր

էգեր: 4--եիմֆա, --6--թեավոր

'

՝

Քամժբակենու վրայից փոխադրվածլվիճները բոստանային կովլվրւս ավելի պտղավետեն ղաոռնումյայսինքն՝կուսածին ուրաների ծնում մեծ են դերը թվով կենդանի Թրքուրներ(60--70 (իճ): ավելի կարճ ժամանակամիջոցում (8--9 օրում) նշված լվիճների գադուժներըճամատարած ծածկում են տերնների տակի երեսը: Գասութներիմեջ բամբակենուլվիճր կազմում է գերակշռողմասը՝ 90 առկոսից ավելին, իսկ մնացած 10 տոկոսը կազմում են ակացիայի ն նարնջագույն լվիճները: 1վիճների ծժելու Հետնանքով հրկու-երեք, մեկ օրից

նույնիսկ

տերնների եղզինրըցաժ են կախվում, կուչ գալիս, գանգրուո-տերնի եզրերը միմյանց մոտենում: Այնուճետն լվիճներբ ծծում են կուչ եկաժ սոհբրեի ներսից ու աստիճանաբարչորացնում երան: Այս ճրնույքը Համմատաբար ուժեղ է գի ն ձմերուկի մոտ: ում է Կերաերննծրի ժժծելուճետնանքով պրադ ընկնու րի տուրկվիճնեիի ն են փովում թառամում ճողի վրա (այս հրնույթը դգորը, նրանք նկատվում է դլխավորապեսմեծատերն բուլսերի մոտ, 4Ճատկապեւս՝ դդումի, դդմիկի ն որոշ չափով էլ սեխի մո): տերնները մի բանի ժամվա ընՀողի վրա փոռված-մաղամած ն են թացքումարնհաճար լինում ամբողջ բուլսը չորանում է: Այոպիէ ասել, սով, մի քանի օրում բույսերի մեծ մասը ոչնչանում է: Պեւոբ որ վերջին երկու-երեք տարիների ընացքում լվիճները ժապսայական ձնով բազմանում են բոստանային րուլսերի վրա ն մեժ վետս՝ պատճառում նրանց. այդ եծրնույլքը «ատկապես աչքի է բնկնում դաշտավայրի կոլտնտեռություններում: Արարատյան բոստանային բույսերի վրա տարածվում են օջախքվիճները են դալիս մի քանի բույՃանդես ներով: Սովորաբարնրանք սկզբում ճետո մի բանի օրվա ընքացքում ճամատարածվասերի վրաչ որից րակում մնացած բույսերըո էվիճներըբոստանային բույսերին մեծ վնաս նն պատճպոում ամիսների ընթացքում: Սդոստոսի վերջերին-սհոլՀուլիս ն օգուտոս տեմբերի սկզբներին լվիճները նորից անցնում են մոլախոտերի բամբակենու վրա: Բոստանայինբույսերի վրա լվիճներին ոչնչացնում են` զատիկ սիրֆիդ ճանճերի ն ռակնաչիկիթրթուրները, իսկ պաԲղեղները, ճետո

վում

Տ.

վարակվի (Վիճեերով: շ. Բոստան

ցոր

Ց.

տո

կամ

մեր-

շուրջը

շ

լուծույթով 0,15 տոկոսանոց ոնա տիոֆոսի թույներով: 9.

ն

այլ

կոնտակտ

Ճճեւոռ դաշտը ՔԲոստանի բերքաճավաբից

մարել ժնացոբդնեխոր վարել: 10. ՈրտեղՀնարավոր 7 ձմեռը ջրել այն դաշտերը, որոնք. զբաղված են եղել բոստանային կուոուրաներով:

բից

ն

11.

Բոստանի դաշտերում սրսկումները կատարել

փամ ճաշից Հեռու

առավոտյ

ՊՏՂԱՏՈՒ ԾԱՌԵՐԻ ԷՎԻՃՆԵՐԸԵՎ ՆՐԱՆՑ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ`

Պողատու ծառերին լվիճների

բազմաթիվ

տնսակներ

զգալի

ւ են պատճառում: վնաս Այդ լվիճների զարգացման ցիկլերը ե բաղլմազման առանձնաձճատկությունները շատ բնորոշ են առանձին տե|

ողաւո ու ծառերի վրա ապրող լվիճներին լուրաճատուկ է կեհային խիուռ մասնադիտացումը, չնայած նրան, որ շատ ւհսակներ բաղմակեիեն: Այսպես, օրինակ, ճնդավորներիլվիճները չեն բաղմանումկորիզավորներիվրա. դեռ վելին. անձորենուչվիճները չին նամ թե չէ կեռասենու ու բազմանում լռանձենու վրա հ Ճճակառակը: Քալենու լվիճները չեն բազմանում մյուսկորիզավոր պտղատուծաոծրի վրան այլն: "Թ

դաշտի շուրջը Բոստանի

`

Հլ

ապես

չրային լախոտորը սուսպենզիայով, նրա կոնցենտրատի տոկոսանոց էմուլսիա-

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԴԵՄ ՊԱՏՔԱՐԻ

Քոստաններիշուրջը

Հու ծլ

բով,

Բոստանայինկուլտուրաները մշակել բամբակենուդաշտերից

ջապես պայքարկազմակերպե:

ւ

Հոր

ր

սակների Համար:

մաքուր պաճել մոլախուոնրից: գտնվող ակացիայի ն դեղձի ծառերի վրա լվիճների դեմ ժամանակին կազմակերպելպայքար: 4. Բոստատնալին տերենհր աբույսերի ծիլերի վրա Հիմնական ռիուռհմատիկ ստուգել բույսեիը, կ նբռաջապալուպաճից սկսած՝ դեպքում, անմի-` րանց վրա լվիճների գաղութներՃճայտնաբերելու 8.

|

կապատաֆոսով, ոտն րի լուց դաշտի դոնվողմոսրսկելթիքշաթլորանի դուստի տոկոսանոց

Հեռու: 2.

բոստանը Ճամասոարած

բարել այրինիմարհլի բոմ ոֆորա արգանավան միական

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

շատ

տոկոսանոց ուծույ-

լռ

:

իտներից՝ Հեծյալները: բազրոժորիըց փալչերը

1.

չպետք է քողնել, որ Ոչ մի դեպքում

6.

ու

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

Հա-

Քով՝ կրկնակի քանակությամբ օճառիճետ միասին:

վարունդատարվում

ՔՈՍՏԱՆԱՅԻՆ

Բոստանայինկուլտուրաների լվիճներին ոչնչացնելու

մար բույսերը սրսկել անաբաղինռուլֆատի 0,8

ու

"

:

:

Դրա Հետ միասին, լվիճների որոշ տեսակներբաղմանում են. դեղձենու Գիրանենույ սալորենու, ինչպես նան նշեխու վրաւ ն

չաջորդառանձնաձատկությունն ալնԱ,

որ

սրողատու

ծառերը

թինրը բազմաթիվտեսակի լվիճների Համարորպես ճիմնական

բույսեր են, որոնց վրա նրանք անց են կացնում իրենց զարգացման բոլոր պիկլերը, ներառյալ ն սեռական բազմացումը: Պաղատուծառերի լվիճների մեծ մասը միգրացիա կատարողեն. ներ նրանք իրենց զարգացման ցիկլերըանց են կացնում նան միջանկյալ բույսերի՝ խոտաբույսերի վրա: Պտղատուծառերի վրա են մասնագիտացել լվիճների բազմաեն թիվ տեսակներ,որոնք մի ժամանակապրելիս հղել անտառային վրայ կամ նրանցից շասո տեսակներ բազմացել են ծառատեսակների կ անտառային րույսերի, ն պտղատու ծառերի վրա: էվիճներիտարբեր տեսակներ ժամանակիինթսցքում ոչ միայն վրա մասնագիտացելեն տյս կամ այն պտղատու ծառատեսակի բազմանալու, այլն իրենց ղարդացմանցիկլերով կապվել են ծառեբրի առանձին օրգաններին՝ յողունի, տենրնների ընձյուղների, հ այլնի ճետ: տերեակոթերի, արմատների

Պատղատու ծառերի լվիճները վնաս են պատճառում վեդետացիայի ամբողջ ընթացքում: Գարնանըծծելով տերեների ն ընձլուղների Ճյութը (պլասոիկ ն այլ օրգանականնյութերի), դանդաղեցնում կամ կասեցնում են կրանց նորմալ աճր հ ղարդացումը, որի ճեոեվանքով նրանք չեն կարողանում պաճանջվածչափով կազմակերպել ն ճաճախ մինչն ճառունանալը նրանց զգալի պատղա-էլեմենոտները է: մասը թափվում

ծառերի տնրեներից ծծելիս իրենց թութը Էվիճները պտղատու նրանց Հյուսվածքների մեջ լցնելով, առաջ են բերում ֆիվիոլոգիադան գրգիռներ, իսկ դրա Ճնտնանքովտերեների,ճյուղերի ն ընձյուղենրի վր առաջանում են տարիներձնավփոխություններ։խանդարաճման ինթացքը, իսկ շատ դեպքեվում է նրանց զարգացման բում րույսի տաիխրեր օրգաններչորանում են: էվիճները մեծ վետո ճն պ պատճառում պտղ արտաթորանքը ար ց քաղցր ծառերին, ր իրենց տերեների, ընձյուղների, սլտուղների, Ճյուղերի ն ցողունների վրա մածուցիկ արտաթորանքըփակում է քաղցր էվիճների քափելով: ն տերեների Հերձանցքեիը խանգարում նրանց ասիմիլլացիային ն է ստեղծում տարբեր անկային Ճարուս միջավայր շնչառությանը, ծապտղատու ճիվանդություններիբազմացման ճամար էվիճները ճիվանդ դերին վնաս են պատճառումնահ նրանով, որ վիրուսային են պռողջ փոխանցում բույսերից՝ Ճճարուցիչները բույսերին: ծառերի լվիճներից առավել Մեր պայմաններում պտղատու չափով վնառվում է դեղձենին: քօրտ1Ը26 ՇհօԼ) Դեղձենուգողունայինլվիճ (Քէօրօշհ10101465 ու

քա

պտղատու

ու

տ

,

Լ

Գորշագույն, երկար ոտքերով, ուռուցիկ տանձաձե մարմնով մմ երկարությամբ լվիճ է. չվիճի գլուխը ւ գեղձային վակնձրը փայլատ գույնի են, ոտքերը րիչ սրունքների վերին ն ծայրի մասերը, ինչպես նան

իի

4--5

ան են,

Հիմնականում Բեղիկները

վածները մուզգորշդույնի են։ վրա մեջբի կողմից նկատվում է

գորշ

չորջ-կարմրագ ազգե աթիկներ են, իսկ 1-ին

Աչքերը Համարյա սն

ն

2-րդ

են:

Հատ-

Մարմնի

խալեր: Մարմինը ծաժկված է կարճ ու բութ մազերով,բեղիկների 8-րդ ՀատվածիէրկարուԹյունը կազմում է նրա ճառտությանՏլ մասը: Սերնեդաճիմնադրի բեղիկները 5 ճատվածանիեն, իսկ կուսածին էդգերինը՝6 ճատվածանի: Ունի երկարկնճիթ, որը ճանդգիատ ժամանակ ծալած է լինում կրծքի տակ՝ ոտքերի մեջտեղում(էկ. 25): 7 շարք

ոն

ՍովետականՄիության է Միջին տարածված Ղրիմում, ՎրոսԱսիայում, տանում ն Ադրբեջանում: Տարածվածէ Հայաստանի այն բոլոր շրջաննենջ

բում, որտեղ

աճում

հն

դեղ-

ձենին, նշենին ն ծիրանենին: Հատկապես լուրջ վնաս է «ասցնում Արարատյան չարքավայրի շրջաններում, Մեղրու, Աշտարակի, կոնոլեմյքի, Ալավերդու, բնբյանի, իջնանի շրջաննեչա

բում:

:

Մ

28.

Ժեղձննուցողունային գիճ.

Դեղձենու ցողունայ ողունալին անթե էգը: կուսածին (Վիճը ապրում ն բաղմանում Հ դեղձենու, նշննու, սալորենու հ ծիրանենու վրա: երբեմն Հանդիւլում է սնրկելենու, խնձորենու վրու Բացի դեղձենուց, ժԺյուս ոո (Վիճր բազմանում է միայն ծիիուսարդ ծառատեսակների բույսերի կամ նրանը առանձինճյուղերի վրա: ծառերի Մեժաճասակ ենի ն զլխավոր ճյուղերի վրա նա ձի բազմանում: Դեղձենու (Վիճր առաջին. անդա նկարագրել է Ն. ցողունային Խոլոդկովակին: Միջին Ասիայի պայմաններում 19172 թվականին չվիճի զբաղվել է Արխանդելակին, իսկ Ճեռա1888 քվականին գայում՝ Վ. Դ. նեսկին 1926 թ.. Անդրկովկասում առաջինանդամ, որպես դեղձենու վնասատու նշել է Ա. Արդասինու `

'

ուսումնասիրությամբ

մինչե վերջին տարիները վոչ իսկ Ճետադայում՝ 1938 թվականից մանրամասն ուսումնասիրել է Լ. Գ. կալանտաղդձեն (194Լ): Հայաս տանում

այս

հլականից:

լվիճի ուսումնասիրությամբ մենք վրաղվել ենք

Դեղձենու ցողունային լվիճի զարգացման լրիվ ցիկլերը կատաիվում նն դեղձենու վրա: Որոշ ճեղինակներայս լվիճին անվահում են դեղձենու մեծ լվիճ: Մենք նպատակաճարմար գտանք նրան որ նրա ԼՎԻՃ,այն պատճառով, անվանելդեղձենուցողունային ու զարդացման կլանքը՝ ամբողջ բազմացման բոլոր պրոցեսները ընթանում են դեղձենուցողունի ն ճյուղերի վրա. այդ անունն ավելի որոշակի է դարձնում նրա վնասի բնուլթը ն ապրելատեղը։ Որոշ Հեղինակներընդուննլ են մեր առաջարկած տերմինը: մեժ Հեղինակների մասը, ժինչե մեր կողմից լվիճի մանրամասն ուսումնասիրությունը, այն կարծիքն էին Հայտնում, որ դեղձենու ցողունային լվիճը առանձին վնաս չի պատճառում դեղձենուն, ուստինրան վնասատուլվիճների շարքին չէին դասում: Սակայն մեր ուսումնառիրությունը, Ճետադայում նան է. Գ. կալանցույց տվին, որ այդ լվիճը դեղտադձեիուսումնասիրությունը ձենու ամենագլխավոր վնասատուն է, իսկ շատ տեղերում նույնհոկ չարիքը: է ձվի ստադիայում, ծառի բնի ե Դեղձենուլվիճը ձմեռում գլխավոր ճյուղերի ճիմբից 0,5 մետր բարձրության վրա: Ձմեռող ձվերը սն նն, 1,5--2 մմ երկարությամբ, սուր-ձվաձն ն ծածկված մոմի սպիտակ փոշու բարակ փառով: Աշնանըլվիճները ձվադրում են շատ մեծ խմբերով (երբեմն մի քանի Հազար ճատ միասին): է ծառերի այն 1վիճներիձվադրումը կատարվում գլխավորապես են: ն Ձմեռողձվերը մրա, որոնց վրա նրանք զարդացել բազմացել չինում են ծառի բնի ճլուսիսային կողմում, իսկ գլաավոր ճյուղերի վրա, նրանց Հիմքային մասերում՝ տակի կողմից: Զվադրմանտեղի ընտրության վրա ազդում է նան քամիների ուղղությունը՝ եթե քամիները մշտապես փչում են ճլուսիս-արնմուտքից,այղ դեպքու ձմեռող ձվերը դրված են լինում ճյուսիս-արնելյան կողմում: Դեղձենուլվիճի ձվերը շատ ցրտադիմացկունեն, նրանք անվընաս նն մնում Հայաստանումվեր31--ի դեպքում: հույհիոկ մինուս ուժեղ ցրտաճարվեցինդեղերեջ անդամ տարվա ջին ընթացքում ձենու ծառերը: Սակայն լվիճների ձվերը մնացել էին անվնաս ցիկլերը: դարնանընորմալ շարունակելիրենց զարգացման Դեռ ավելին. այդ տարիներինլվիճները ավելի մասսայական ձնով բազմացան ճատուկենտ չցրտաճարվածդեղձենիների վրա:

նն տալիս, Մեր դիտողությունները ցույց որ ձմնոող ձվերը են եռում անվնաս ավելի ցուրտ ձմեռները, իսկ ւյն տարիներին, են լինում ն երբ եղանակները տաք փոփոխվում են, ճաճախակի է: կրանց որոշ մապըոչնչանում ձմնռող ձվերիորոշ մասը էվիճների ոչնչանում է Ճատկապեսգարնան ամիսներին,մանավանդայն տարիներին, երբ փետրվար-մարտամիսներինհղանակը խիստ փուփոխական է լինում: են զալիս ձվերից անրնդաճիմնադիրները դուրս մարի Ձմեռող վերչերին--ապրիլի սկզբներին(մարտի 23-ից մինչն ապրիլի 5-ը): դա կախված է լինում շիջապատի էկոլոգիականդորժծոնիշճարկն, ներից, որոնցից վճռական դերը պատկանում է ջերմությանը: երբեմն լվիճները ձմեռող ձվերից ավելի շուտ են դուրս դալիս, քան ծառի ճյութաշարժության սկավելը, պատաճում է ն ճակառակ՝ ծառի բողբոջներն ուռչում են ն բացվում, բայց ձվերիցլվիճներըդնո դուրս չեն գալիս: Սակայնսովորաբար լվիճները ձվերից դուրս են գալիս այն ժամանակ,երբ սկսում է ծաղկել նշենին: եղել են տարիներչ երբ ձվերից Հոր դուրս եկած լվիճները ընկելեն շատ աննպաստ պայմանների մեջ. ջերմությունն իջել է երբեմն (1938 ն 1943 թթ.) մինչե մինուս 5--6՝", ձյուն է տեղացել: ջուրը սառել է, սակայն չվիճները 100 տոկոսով մնացել են կենղանի ն շարունակել իրենց նորմալ զարգացումը: Սերնդաճիմնադիրները ձվերից դուրս գալուց մի քանի ժամ Ճեձմեռելու վայրից շարժվում են դեպի վեր ((0--50 սմ) ն բոլորը միասին կազմում մի մեծ գաղութ, ալնուճետն իրենց կնճիքը ծառի քնի կամ ճյուղի կեղեների ճյուսվածցի մեջ մազնելով՝ սկսում ժժել նրանց4լութը։ Զվից նոր դուրս եկած թրթուրները 2--4,Չ մմ երկաբություն են ունենում: Սերնդաճիմնադիրների զարգացումը բավական ձղձդգվումէ, ոբովճետն շրջապատի պայմանները ալդ ժամանակաշրջանումշուտ փոփոխվում են: Հայտնի է, որ Աբարատյան ծառերի Հարթավայրում խաղողի այգիները ն որոշ պտղատու պաոռւղներըցրտաճարվում են նուլնիսկ մայիսի սկզբներին: Այդպիսի տարիներինլվիճի առաջին գեներացիայի տնեոռությունըերբեմն մեկ ամիս ձգձգվում է: Սերնդաճիմնադիրներից ծնված կուսածին էդերի զարգացումնավելի արագ է ընթանում: Դեղձենուցողունային լվիճի ղարգացումը Արարատյան Ճարն 1956. Թավայրում թվականին ընթացել Լ երնանիշրջակայքում Հետնյալ կերպ՝ ո

"

'

1-ին գեներացիայիտեռղությունը"

2-րդ

»

ոո

,

ոո

»

:-րգ

»

թե 8-րդ

, »

8-րդ 10-րդ

ի »

--

28/3 28/4 --

27/4

--

18/6

-բ

Ֆ0

օր

». - «ո- »..խար աի 39/7 15/7 աթ -ար-ա 17/8 2/0-92/9 3/Թ 22/10-23/0

--

--

--

օր

15.

օր

օր

շր

ինչպես տնսնում

ենք, մեր պայմաններում լվիճը տալիս է 10 է, ոի ավելի նպաստավոր տարիՀավանական զեներացիայ ներին գեներացիաներիթիվը ավելի շատ կլինի: Գեներացիաների Ճաշվառումը մենք կատարել ենք այգու մի քանի ծառերի վրա ճետեյալ մեթոդով. եր ծնվում էինՀաջորդ գեներացիայի թրթուրները, ծնող-կուսածին էգին ոչնչացնում էինք ն թողնում միայն թրթուրները: Բացի դրանից, այդ նույն ծառի վրա ոչնչացրել էինք լվիճներ մնացած բոլոր գաղութները ն ծառի վիա թողել միայն այն փոջբ "գաղութը, որի նկատմամբդիտողություններ էինք կատարում: Ռբպեսզի ճիշտ լիներ Ճաշվառումը բնոորում էինք ավելի փոքր ծառեր: Դիտողություններբկատարում էինք երեք ծառի վրաւ Թրթուրները ինչն Հասուն լվիճ դառնալու ժամանակաշրջանումդիտողությունները կատարում էինք ամեն օր ն օրական երեք անդամ, բայց ճենը որ նրանք սկսում էին ծնել Հաջորդ սերնդի թրթուրները, անմիջապես բոլոր Հառուն էգերին ոչնչացնումէինք ն այդպես՝մինչե վերջը: Հաշվառման գործին խանգարում էին գիշատիչ ն պարազիտ միչատները, Ճճատկապեսվզատիկները: քսո6ե Լ. վիճներին մասսայաբարոչնչացնում են Տաքքհստ զատյոթկետանի չորսկետանի ճանճի թրթուրները, երկկնետանի, յն կաբզեզներն ու թրթուրները, ոսկեաչիկի թրթուրները, Ճքիւմմատ ղի Հեծյալները ն այլն: Դրա Համար էլ ավելի շատ թրթուրներ էինբ մնա կենդանի: թողնում, որպեսզինրանց մի մասը անպատճառ բայց

ու

Մենք Համողված նենք,որ էկոլոգիական օպտիմալ պայմաններում Թիվը ավելի մեծ կլինի: դեղձենուլվիճի գեներացիաների Սկսած 4-րդ գեներացիայից՝Հանդես են գալիս սնրնդատարածող կուսածին թնավոր էգերը որոնք թռչելով ճարնան դեղձենիների վրայ այնտեղշարունակում են իրենց զարգացմանցիկլերը: վիճնեն օգուտը բի քանակը ծառերիվրա մաջսիմումի է Հասնում Ճճուլիսին ռի առաջին կեսին, այնուճետն սկսում է պակասել, մի կողմից՝ էկոլոզիական պայմանների խիստ փուսոխման, իսկ մյուս կողմիդ`

դիշատիչ միջատներիքանակի ավելացման ճետնանքու: Հուլիս ն օգոստոս ամիաներինլվիճի գաղութները ծածկում են ծառերիբոլո ճյուղերը, սկուսծ մեկ տարեկան ճյուղից մինչն ծառի բունը: Ռւժեղ վարակված ծառերի ճյուղերը Համատարած ծածկված են լինում ((իճների գաղութներով: Հունիս ամռից սկսած է լվիճի բազմացման տեմպը. այսպես, օրինակ, եքե ապրիլին մեկ կուսածին էգ միջին Հաշվով ծնում է 17--28 թրթուր, մայիսին ծնում է 25-35, չունի սին՝30--40, Հուլիսին՝ 45--Տ0, իսկ օգոստոսի առաչին կեսներին՝50--60 Թրթուր: ինչպես տեռնում ենք, մոտ 8 անդամ ավելանում է նրանց ւպտղարերությունը, շնորչիվ այն բանի, որ ւսլգում միկրոկլիման դառնում է նպաստավոր՝ այդ ժամանակ ծառերը լրիվ ծածկված են լինում տեբեներով, այգին առատ չրվում է, լվիճների գաղութները գտնվում են տեբեների ստվերի տակ, ծառերի մեջ կատարվում է ինտենսիվ ճյութաշարժություն դեպի պտուղները ն այլն: Մայիս ամսից սկսած լվիճների գաղութները գեպի ժառի վերին ճյուղերն են փոխաղրվում:նրբեք չի պատաճել: որ ծառի վերին ճյուղերից դեպի ստորին ճյուղերը փոխադրվեն: ՊատճառըՃասկանալի է՝ օրգանականպլաստիկնյութերը ավելի շատ են լինում ծառի աճման մասերում: Դեղձենու ծառերի վրա լվիճբ բազմանում է մինչե ճոկտեմբերի առաջին կնար:Տերնաթասիի չրջանում լվիճները Հավաքվում են ծառի գլխավոր ճյուղերի ու բնի վրա ն սկսում ձվադրել: Ջվադրումես մեծ խմբերով՝ շատ խիտ, Համարյա ձվերը միմյանց կպած: ծրբեմս սմ բարձրության վրա՝ մինչն գլիոս:բնի մի կողմը, գետնից40--80 վոր Ճլուղերը ճամատարածծածկված են լինում ձվերի գաղութներով: Ճիշտ է, աշնանը լվիճների պտղավետությունըշատ բարձր չէ, ամեն մի կուսածին էգ դնում է 12--16 ձու, բայց ձվակույոը մեժ է ստացվում նիա ճամար, որ առի վիա հղած րոլոր լվիճները ճավաքում են մի տեղ կամ երկու-երեք գաղութ կազմում ն ապա ձվաօրից դիում։ նոի դիված ձվերը կանաչ գույնի են լինում, իսկ 3--4 ճետո են: սնանում էզ բոլոր նրանք աստիճանաբար Զվադրումից

բարձրանում

1րիվ տեբնաթափիցՀետո, մանավանդ ձմեռը, արն օրերին Հեռվից չատ լավ նրնում են ձվակուրոերը: Մեթ պայմաններում դեղձենու ցողունային լվիճի բազմացումբ կատարվումէ բացառապեսկուսածնությամբ: Աշնանըարուներ չեն առաջանում, այդ պատճառովէլ բեղմնավորմանպրոցես չի կա. ժարվում: Դուրս է գալիս, որ կուսածին էդերը, որոնք ամբողջ ամռանը բազմանում էին կենդանաժնությամբ,աշնանը բազմանում են Քռան տարուց ավելի է,ինչ ճամարյա ամեն ձվադրությամբ:

կռաածիններըմեռնում

են:

`

տա-

12Է՛

տե, լվիճների ձվադրման շրջանում, մեծ ուշադրությամի Հնտնում ենք նիանց բազմացման պրոցեսին՝պարզելու այն ճարցըչ թե այնանը արդյոք արուներ առաջանո՞ւմ են, թե՞ ոչ, բեղմնավորման պրոցես կատարվո՞ւմէ, թե՞ ոչ։ Սակայնպետք է նշենք, որ այդպիախ երնույթներչեն կատարվում, արուներ չեն առաջանում ն բեղմՖավորման. պրոցես տեղի չի ունենում: 1941 թ. ճրապարակած 1. Պ. կալանտադձեն Դրան ճՃակառակ, իր աշխատությանմեջ դրել է, որ ինքը Վրաստանումզտել է արուն ձգ սնռակիր լվիճներ, նույնիսկ նկարել ու նկարագրել է նրանց: ԴրանիցՃետո մեղ մու դարձյալ կասկած առաջացավ՝չլինի՞ թե ժեր պայմաններումես առաջանում են սեռակիրներ: Դրա Համար 1957 Թվականի չճոկտնմբերի աոաջին կեսին անատոմիականանալիզի ենթարկեցինքտարբեր ծառերի վրայից վերցվաժ ճազարից ավելի .

ցվիճներ: Անալիզներըցույց տվին, որ բոլոր լվիճների ձվարաննեբում կազմակերպվածէին մի քանի Հատ ձվեր կամ նրանց սաղժերը: Արուներ դարձյալ չճայտնաբերեցինք:Այս բոլորից ճետո էլ այնուամենայնիվ մնում ենք երկմիտ, ուստի անձճրաժեշտենք Համարում

շարունակել դիտողությունները այդ ուղղությամբ: Բայց առայժմ է տալիսչ որ մեր փորձերի ե դիտողություններիարդյունքըցույց կուսածնուպայմաններում այս ըվիճը բազմանում է բացառասլես

թյամբ:

Գեղձենուցողունայինլվիճի ճասցբածվնասիբնույթը ն չափը կվիճը վնաս

է

պատճառում մի քանի ձնով:

լվիճներծառից բազմաթիվ ընթացքում

ժժում

են

Վեղետացիայի

նրա

ն ցողունի

պատրաստիպլաստիկնյու-

ճյուղերի ճյութը: էվիճները ծծելով այդ թերը, դեղձենուն մեծ վնաս են պատճառում: ծառի բերքը քիչ է լինում, իսկ պտուղները կորցՎարակված են նում լվիճով վարակիրենց ապրանքայինարժեքը: Սովորաբար: մեծ է, իսկ ուժեղ վարակվաժ ծառերի պտուղների մասը թավվում ված ծառերի պտուղներըբոլորն են թափվում Բացի դրանից, լվիճՓեբով ուժեղ վարակված ծառերի վրա Ճաջորդտարվա ծաղկաբողբոջներ չեն կազմակերպվումկաժ եթե կազմակերպվում են, ապա Հայտնիէ, որ մեր պայմաններում դեղշատ չնչին քանակությամբ: ձենու ճաջորդ տարվա պտղաբողբոջները ճիմնականում կազմակերպվում են ճունիսիվերչերին-- Ճովիսի սկզբներին,իսկ այդ ժամանակ ծառի վրա առավելագույնչափի է ճասնում լվիճների թիվը: Այդ նշանակում է, որ լվիճով ուժեղ վարակվաժայգին փաստորեն ձրկու տարվա ընթացքում զրկվում | լիարժեք բերքից: չշ

մեժ Լվիճները դեղձենուն

վնաս են պատճառում նան իրենց Քաղցր մածուցիկ արտաթորանքը մեծ քանակությամբ տեինների, պտուղների,Ճյուղերի վրա թափելով: Պարզվումէ, որ լվիճները սեզոնի ընթացքում յուրաքանչյուր Դա բաժառի վրա թափում են 2--15 կգ քաղցը արտաթորանք: վականէ, որպեսզիծառի բոլոր տերնները, ճյուղերն ու ոլտուղները ծածկվեն քաղդր ե մածուցիկ Հյութով: Բացի ծառի Տամատարաժծ

տերններից, ։լտուղներից ե ճյուղերից, լվիճների արտաթորանքու ծածկվում հն նան նրա տակ դոնվող խոտաբույսերը ն ճողը: Քաղցըն մածուցիկ արտաթորանքըթափվելով ծառի տերնների, պտուղներին ընձյուղների վրա, խանդարումէ նրանց ֆոտոսինթեզի ն շնչառության պրոցեսներին: Խոնավ տարիներին ծառի վրա թափած արտաթորանքիմեջ բազմանում են զանազան տեսակիսապրոֆիսոսնկեր (մրասնկեր)ե է: չատկապեսշատ են տուժում առանց ամբողջ ծառը սնանում այն էլ ոչ լիարժեք պտուղները: երկար տարիների մեր դիտողություններըցույց են տվել, որ ծառի ցողունի կամ գլխավոր ճյուղերի վրա, լվիճների գաղութների տեղերում ուժեղ խեժաճոսությունէ առաջանում ն կեղեր չորանում: Չորացած տերնները Հաջորդ տարին ծառի բնից պոկվում են, իսկ նրանց տեղը փչակներ են առաջանում: Այդպիսիծառերն արագ վարակվում են ոսկյա բզեզների ԹԸԲՋուրներով ն կեղեակերներով,Վերջիններիս ավերիչ գործունծուԹյան ճետնանքով ծառերը կամ նրանց ճյուղերը արադ չորանում ն չարքից

դուրս

գալիս:

1վիճներով ուժեղ վարակված ծառերը նհնքակաեն ձմեռվա ցրտաճարություններին,դրանք ավելի չատ են ցրտաճարվում,քան ծառերը, իսկ նթե սաղնամանիքներիշատ ուժեղ չեն լինուժ, առողջ Ճաայդ դեպքում ցրտաճարվում են նրանց ներքնի ճյուղերը: Դրա են մնում ժար էլ լվիճներով վարակվածդեղձենիներիուռ բերքատու չիայն ծայրի չվարակված ճյուղերը: Այդ է գլխավոր պատճառներիցմեկը, որ մեր պայմաններում դեղձենիներիկյանքի տնողությունը, Հատկապես բերքատվության շրջանի տնողությունը, խիստ կրճատվում է ն սովորաբար նրանք նրկոււերեք տարի են լավ բերք տալիս: Այս Հարցը աժենակարնորնէ դեղձենումշակության գործում: Գեղձենու մշակությունը տնտեսական տնսակետից ձեռնտու չի շրջանը խիստ կրրբերքատվության դառնում (որովչետն առատ պետականպլանի ռատվում է): Չնայած դրան, մեր սովխողները,

ճամաձայն, պետք.է շարունակեն մշակել դեղձենին ն ընդարձակեն՝ հրա տարածությունները:

վիճակից այդ Դեղձենիները

դուրս

բերելու լավադույն միջոցը վնասատուներիու ճիվան-

հրանց վրա բազմացող լվիճների ղություններիդեմ ժամանակին պայքար կաղմակերպելնէ: Դրանով ն նիանըբերմենք կնսլլաստենըդեղձենիների երկարակեցությանը քատվության բարձրացմանը:

Ւեղձենուլվին

ո.

ն այլ

(492606: երկարությամբլվիճ

Դեղնա-լանաչդույնի, 3--8,5 բեղիկները նստած ծատվածաւնի

|

|

քՇրտ(ԸՅՇ

նրան տարբեր Հեղինակներ դասելեն լվիճների տարբերցեղեորպես առանձին տնաակ:0րինակ՝Ա. ն. Մորդվիլրինն նկարագրել կոն նրան նկարագրել նե անվանել է ծխախուղիլվիճ, ծաղկաբույծեն ջերմոցայինլվիճ ն այլո ները նրան անվանում ն Մեր պայմաններումլվիճր բազմանում զարգանումէ մի քաճետեյալ նի ձեհրով՝ Հիմնականումղարզացմանլրիվ ցիկլերով, որ

կերայ:

վիճի

նա

Սերն աշենու դեղձենու

է

ՏԱԼ.)

մմ

ձմեռում դեղձենին է, Համար ճիմնական բույսը ձմեռում է նաւն. վրա՝ձլի ոտադիայում: Բացիդեղձենուց, վրա, նոյնիսկ նա կարող է ձվադրել ծիրանենու դեպծառերի ու քփերի վրա (դեղձենուբացակայության

է: Վեց

նան

նրանք դեթմբիկների վր, են ղին գույնի կամ թխադույն, իսկ 6-րդ Ճատվածըթուխ է, բեղիկնների3-րդ Հատվածըերկար է 4-րդից ն նիզակից, 4-րդ Ճատվածը՝ ,-ից. նիզակը իր ճիմբից 3 անդամ հրկար է, ճակատի փոսիկը շատ խորն էչ. երկար-զլանաձն են, Հիմքումջիչ Փեղձային խոզովակները չայնացած, ոլոչբ կանաչ գույնի է, կոնաձն ն կողերից ունի եբկու դույդ մազիկներ, գեղձային խողովակներից կարճ է 3 անդամ: են

Ի

ուրիշ

քում):

Դեղձենուառկայության դեպքում ուրիշ ծառատեսակներիվրա չի ձվադրում: ծառի ճյուղերի վբա՝ Զմեռող ձվերը դտնվում են դեղձենու ն Ցուրաքանչյուռ» արանքում: բողբոջի բողրոջներիճիմքում։ ճյուղի մմ

մանը են՝ 0,2 տակ ձմեռում է Չ--7 ձու Ջմեռող ձվերը բողրոջի ոն դույնի ն Ձվերը ծածկված են մոմի ռուր-ձվաձե: երկարությամբ, են, ոչըն-

չեն փոշու բարակ փառով: նիանը շատ ցրտադիմացկուն Ձվերը 315-ից): չանում նույնիսկ ամենախիստ ցրտերից (մինուս

են արեգակիճառագալյքնեւ բողբոջի տակ լինելով`դլաշտոպանվում բից ն մթնոլորտայինտեղումներից: են լինում մեկ տարեկան Ձմեռող ձվերը մեծ մասամբ զրված Ճյուղերի ծայրամասերում: ձվերից դուրս են դալիս մարգարնանը Սերնդաճիմնադիրները առաջին կեսից: Այդ ոնընդատի վերջերին,մեծ մասամբ: ապրիլի ուն եչինումեն բաց կանաչ կամ քույլ վարդագույն, Հիմնադիրները ն մարմինը ավելի ուռուցիկ կլոր ճում են 6 Ճատվածանի բեղիկներ, են: իրենք՝ դանդաղաշարժ բւսրձրաՃետո քրնդաճիմնադիրները Զվերից դուրս գալուց ն գագաթին ճատում նրանց նե ազվո Վրա, էեն նո ճում զ բողբոջների

է, '

"

Դեղձենու լվիճի մարմնի տարրեր մասերի կառուցվածքը. 8--գլուխը, 0--պոչը, ո--բեղիկնեոը,Բ--գեղձայինխողովակը:

Նկ.

Չն,

.

|

լ

ՏարածվածՀայաստանիպտղարուժականբոլոր շրջաննծրում: Քազմակե զ ր էյ Հայտնաբերվե Ճայտնաբերվելէ մուտ 150 տեսակի ռարրեր պատկանողբույսերի զրա՛ Մեղ մոտ -

նԱրթանիքորի Հարի Անագ րոմանրի Վրա" նա լվիճբ Ճարմարվում է շրջապատիռլայմանղձենու

նե

բին լում է

արագ

կերարույսերին ն իր արտաքին կառուցվածքով արբերբույսի վրա ապրող լվիճներից։ Այդ է պատճառը, Հիմնական

ս

Հում '

բա

Սովորաբար ավ

րքը,

ւռ

սերնդաճիմնապարազիտն գիշատիչմիջատները

լացնում, եթեվաղ իսկ դիրներին չեն ոչնչացնում, իակ ն

եթե

արնանը ր շա» ող զարհանըեղանակները

բարձրանո

շուտ լինում ն արնուռ, ղատիկ-րվեզները 1958 թ. մարտի (օրինակ՝ ծառը, սնվում են ոնընդաճիմնադիրներով 28-ին ղատիկ-իզեզներըարդեն ծառերն էին բարձրացել):

են

տաք

ւ

նե բ Քողբոջները -

են

հրնդաճիմնադիրներըմտնում է սերնդաճիմնադիրեորը բացվելիս

են բող:

ու

խոջի մեջ

ն

ծծում

ճիժբերից:

բաժակաթերթիկներիցու

պաակաթերթիկներլի ,

ե բացվելու շրջանում ժաղզկարողբոջներիը Տերնաբողբոջները

ժաղիկների վրայից լվիճներն անցնում են նրանց վրա, ՀետզՀետե բողբոջի մեջ ն ժժում նոր առաջացող տերններից: Բող բոջները բացվելուց ճետոչ տերններն առանձնանալուփուլում, բողբոջի մեջ եղած լվիճները անմիջապեսանցնում են նոր կաղզմակերպված տերեիվրա ն նրա տակից ծծում Հյութը:երկու-երեք օրվա` խնքթացբում տերնները մեծանում են, բայց նրանք արդեն ձնափոխված են չինում:նրանք մեծ մասամբ ոխդգարաձե ոլորվում են: ԱՀա ալդ ոլորված տերնի մեջ սերնդաճիմնադիրները կուսաժնորեն կենՀատ: դանի թրթուրներ են ժնում՝ թվով 30--40 Մինչն թրթուրների` մատնում են

մեծանում մեծանալը

է

տերնըչ որի տակ կնատած ժծում են փոքբեկ լ1իճները: Ծնվածլվիճների մի մասը երկու անգամ մաշկափոխվելուց ճետո փոխադրվում է դեռես չվարակված տերեների տակ ն այնտեղ շարունակում իբ զարգացումը: Սերնդաչիմնադիրներից ծնված կուսածին էդերի Հասունացման. տնում է 8--10 օր, որից Հետո առաջանում են անթն կուսաշրջանը նան

ժինները: Անթն կուսածիններըիրենց կառուցվածքով տարբերվում են սերնդաճիմնադիրներից. նրանը գույնը դեղնավուն է, աչքերը մուգ-կարմիր դույնի, բեղիկները ն ոտքերը երկար ե այլն: Անքն. կուսածիններըարագաշարժ են, կարճ ժամանակամիջոցումտաբաժվում են յուս առողջ տերնեներիվրա ն այնտեղ շարունակում իրենց պարգացման ու բազմացման պրոցեսը: ԱրարատյանՃճարթավայրումայդ շրջանը ճաժընկնում է ապկուսածին էգերը շարունակում են բիլի վերջերին, Մայիս ամսում բազմացման պրոցեսը ն 2--9 օր Հետո տալիս երկրորդ սերունդը: մայիսի վերչերին՝ երրորդ սերունդը: Մինչն մայիսի վերչը դեղձենու տերեներըլրիվ վարակված են լինում լվիճներով ն սիգարաձնոլորմած: Գնալովսիգարաձնոլորված տերնի մեջ ավելանումէ լվիճնեդեղնում, իս. բի քանակը: Այդպիսի տերնները գունաթավփվում,

Հետագալումսպիտակում ն չորանում են: Այդ ժամանակաշրջանումձնափոխվածտնրնեներիմեջ գտնվող լվիճները մասսայական ձնով նիմֆաներ են դառնում, իսկ 2--3 օրից 2Հեւո՝թնավոր կուսածին էգեր, որոնք մի քանի ժամվա ընդեղձենուվրայիցԹոչելով փոխադրվում են Ճլութառատ թացբում խոտաբույսնրիկամ դաշտային կուլտուրաներիվրա: Դեղձենուլվիճի միգրացիան կատարվումէ մայիսի վերջերինկամ, Հազվագյուտ դեպքերում, մայիսի առաչին կեսին:

`

Դեղձենու լվիճը միգրացիա է կատարումբազմաթիվ բույսերիվրայ, մեր որայմաններում՝ բամբակենու, ծխախոտի, ոնխի,ձմե րուկի, վարունգի, ճակնդեղի,պոմիդորի, կարտոֆիլի, արնաժաղկի, բադրիջանի,թելուկի, ծտապաշարի,տարբեր տեսակիփշերի ն այլ բազմաթիվ տեսակիբույսերի վրա' դաշտային բույսերի վրայ թնավորկուսածիննեՓոխադրվելով "բը նրանց տերեներիտակ ծնում են թրթուրներ, որոնբ Հետագավում դառնում են անթն կուսածին ամառը ն աշնանը. էգեր:Ամբողջ միջանկյալ բույսերի վրա լվիճը կուսածնեորենկենդանի թրթուրներ ծնելով,շարունակում է իր ղարգացման ցիկլերը, տալով 12--15. գեներացիա:Աշնանը՝Հոկտեմբերամսին, միջանկյալ բուլսերի վրա. առաջանում են թնավոր սեռակիրներ, որոնք փոխադրվումեն դեղձենու

վրա,

արուն

ն

տակ առաջանում տերնների

են

տարասեռեր՝ քնավոլ՝

Հետո արուները ոչնչաանքն ձվադիր էգը: Ջուգավորվելուց նում են, իսկ էգերը են ձվադրում բողբոջների տակ, ն ցրտերը սկրսնս փելիս իրենք ոչնչանում: Դեղձենուվրա վերադարձածլվիճները որոշ տարիներ աշնանըշարունակում են կուսածնորեն բազմանալ տերեների վրա ն ցրտերը վրա ճասնելուց Հետո նոր առաջանում են. սհռակիրներըկ տարասեռերը: Դեղձենուլվիճի դարգացմանցիկլերը մեզ մուտ կատարվում են նան ռչ լրիվ ձնով: Այդ դեպքում նրա զարգացման բոլոր ցիկլերը կատարվում են խոտաբույսերի, դաշտային բույսերի կամ բանջարանոցային բույսերի վրա ն ձմեռողները անթե կուսածիններն են։ Միջանկյալբույսերի վրա ամռանը դարձյալ Հանդես հեն գալիս Քնավոր կուսածին էգերը, բայց այս դեպքում նրանք ճանդիսանում են սերնդատարածողներ ն ոչ թե միգրացիակատարողներ:Այս ձնով չ ընթանում դեղձենու լվիճի զարգացման ցիկլերը ծխախոտի վրա. լեռնային այն շրջաններում, որտեղ բացակայում է դեղձենին: Միանգամայն այլ ձնով են ընթանում լվիճի զարգացման Ցիկլերը ջերմոցներում ն ջերմատներում, այնտեղ նա անբնդճատբազմանում է կուսածնությամբ կենդանի թրթուրներ ծնելով: այն է, որ տարբեր բույսեր լվիճի նկատմամբ տարՀետաքրքիրն բեբ պատասխան ոռնակցիաեն ցուցաբերում. այսպես, դեղձենու տերնեները լվիճի ժծելուց արագ ոլորվում են, իսկ ծիրանենու, սալորենու,տերնեները չեն ոլորվում, չեն գրգովում նան ծխախոտի: բադրիջանի տերնները: պոմիդորի, Մեր պայմաններումդեղձենուլվիճը Հանդիսանում է դեղձենու. հշննու ն ծխախուտի գլխավոր վնասատուն: էվիճով վարակվածդեղձենու վրա նոր կազմակերպվածպտուղ127

թափվում են

ները թափվում են, իսկ ուժեղ վարակվածծառերի վրայից են նան մեծացած պտուղները: Դեղձենու /վիճինոչնչացնում

գրլ-

խավորաղնս զատիկները ե սիրֆիդ ճանճերի թրթուրները:

հօրշհոյ51 լվին (Թոոշհոճսմոտջ Անթառամի հօհշհոյտ1Խո1.).

ւ

Սո.--Ճոտճքինտ

Քաց կանաչ կամ նարնջագույն է, ձվաձե մարմնով, շատ կարճ մմ գեղձային խռղովակներով,թույլ զարգացածպոչով, 13-18 լվիճ է: Մեջքի կողմից փորի 4--6 ճատվածներիվր հրկարության լվիճըվերնից սն է երեում: կա մեծ սն կլոր բիծչ որի պատճառով 6 ճատվածանի երընմն ոհ բծերը լինում են կողջերից: Բեղիկները սն է, նրանք մարմնի են, ոռղլիտակավուն, իսկ վերչին Հատվածը

կեսի չափ են, բեղիկի 3-րդՀատվածըբիչ կարճ է 6-րդ ճատվածից, միմերկար է 4-րդից, 4-րդ հ 5-րդ ճատվածները բս յը Հ անդամ 2 անգամ յանց Հավասար են, վերջին Հատվածի նիզակը ճիմքից նրկար է:

բայց

որ-

բույսերից՝ նզան լեզվի, անթառամ ծաղիկների, խրիզանթեմաների, լվածաղիկների ն երեքնուկի վրաս նշենին ս Հիմնական բույսերը ծանդիսանում են դեղձենին, սալորենու տարբեր տեսակները: Ջմեռում է ձվի ստաղիայում դեղձենու բարակ ճյուղերի բողեն (0,1 մմ), վլոր-ձվածը' բոջների ճիմբերում, Զվերը չատ փոքր լ

ձու Սրա ձմեռող Մեկ բողբոչի Հիմքում երբեմն լինում է 5--11 են: ձվերը նույնպես ցիտաղիմացկուն 1--Տ5-ր), (ապրիլի Գարնանը,բողբոջներիբացվելու շրջանում դուրս

են

գալիս

որոնք նըոսերնդաճիմնադիրները:

ճյութը: բողբոջների գաղաթներին ծում կանաչ գույնի են, նարնջի փայ բաց ՍնընդաՀիմնադիրները հրի 5 ճատվածանիբեղիկներով, յով, մարմնի կեսից շատ կարճ վերջին Հատվածի նիզակը մի ջիչ է երկար Ճիմբից: ւում

են

ու

են ծաղԲողբոջներըբացվելիս սնրնդաճիմնադիրները մտնում կաբողբոչի մեջ, իսկ տերեները առաջանալուցճետո փոխադրվում նրանց վրւս հ տերհի տակ անցնելով, ծծում նն ճյութը:վիճի ժժն--

ծնում Սերնդաճիմնադիրը

թրթուր, որոնք «ասունաՄայիսի սկզբննրին սնբնդաօրվա ընթացքում: են ն իրենք ճասունանում Հիմնադիրներիցծնված կուսածին եղերը կուսածնությամբ: կուսածին էգերը արադ տարածէլ բազմանում հն ծծելով կնճռուղնցնում դեղձննու առողչ վում տերնկերիվրա նրանց: Մինչն մայիսի վերջը--Ճունքսի սկիզբը անթառաժի լվիճը է չիս 3 դեննրացիահ վարակում ծառերի բոլոր տերեները: ի ւուսրլվիճը ուժեղ վարակում է բնրություն դեղձենու լվիճի, անթքառամի ն ժառի ծայրային ընձյուղների ծառերը, տնկիները երիտասարդ այս չվիճըտնկարանների Մեր պայմաններում վնասատերեները: Բ Այս ԼՎիճից նշենին ավելի ուժեղ է վարակվում, բան դեղձենին: նույնիսկ մեծ նշենու տերեները Համատարած վարակվում են

նում

է Հ0--30

10--12

ու

տա-

տու

կնճռուրվում: Մայիսի վերջերին-- Հունիսի սկզբներին տերեների ծալքերի մեջ շատանում են լվիճի թրթուրները: նրանց ձծելուց տերնները գունաթափվում են լայնական շերտերով, իսկ ճետադայում սոլիտակում ն չորանում: Անթառամիլվիճով վարակվածծառերը նույն տարում աճ չեն տալիու Կնճոոտած կամ գանգրոտաժտերեները չեն թափվում, այլ երկար ժամանակ մնում են ծառի ընձյուղների վրա, չնայած լվիճները այլնս նրանց մեջ չեն բազմանում: Տնկարանը ւվիճով ուժեղ վարակվելու դեպքում տնկիների որակը խիստ ընկեն

շրջաններում,

Տարածված է պաղաբուծականբոլոր պես վնասատու ճանդնա է դալիս Արարատյան ճարթավայրում, կուտայջի, Աշտարակի, նոյեմբերՄեղրու, Ղասիանի,եղեգնաձորի, յանի, իջնանի, Ալավերդուշրջաններում: Բազմանում է դեղձենու, նշենու ն սալորենու վրա, իսկ խոտա-

ձմեռող ձվերից

տերեր ժայրից դեպի ճիմքը մանը ծալքնրով կնճռոտվում է, որտեղ ն ապրում են լվիճները:

լուց

ու

նում

է:

Հիմնական ծառատեսակների վրա սննդանյութի խիստ պակառության պատճառով, ճունիսի սկզբներինկոաածին էգերը թնավորվում են ն մի բանի օրվա ընթացքումմիգրացիակատարումխոտաբույսերի՝եզան լեզվի, լվածաղիկների,անթառամծաղիկների, երեքնուկի, ինչպես նան Շոճնտ ցեղի փշերի վրաւ Փշերիվրա թնաժնում են կենդանի թբրշուրջը վոր լվիճները ժաղզկագամբյուղների ն մեժ դաղութներ Թուրբներ,ռրոնք Ճեւտագայումարագ բազմանալով կազմելով, տարածվում են բոլոր փշերի վրա: Փշերի վրա էգ անքն ն կուսածբններիմեջքի սն խալը ավելի է մգանում փոսյլում բբոսն լվիճնում ամբողջ ժեջբր: Շատ դեպքերումթվում է, թն դրանք ու

ենչ ներ

տարբերություն դեղձենու լվիճի, անթառամի լվիճների մի երիտասարդ ծառերի: մասը փոխադրվում է ծառերի Ճոռաշվերի, հ ծայրի տերհների վրասն այնվայրի մալորի նշենու ընձյուղների ի

:

:

սկզբառ ամբողջ ամառը: Հուլիսի վերջերին--օդգոստոսի ռին նրանց թիվը խիստ պակասումէ գիշատիչմիջատների քանակը

անղ մնում

Հեոնանքով: Այս լիճին ոչնչացնում են երկկեւուսնի չորսկետանիզատիկներըն սիրֆիդ ճանճերի որոշ տետակները: անքն Ամառվաընթացքումլվիճը բազմանում է կուսածնորձն՝ անա կուսածին էգեր ծնելու միջոցով, Սգոստոսի երկրորդ է, որոշ պակատում խիստ ջանակը լվիճների տեմբերի սկզբներին են, ճիմնական որի տարիներ նրանք բոլորովին անճայտանում ու

մեծանալու

.

`

կեսին --

պատճառըլատիններըճն: Աշնանը (ճոկտեմբերիսկզբներին)քնավոր «ռոակիրեքըըիրոն չում են ճիմնական բույսերի՝ դեղձենու, եշենու, սալորենու վրա Հեւտոյ ձվադրում են ծաայնանղ տարասեռերի բեղմնավորվելուց դնում են 1վիճները ոնրի բողբոջների Հիժքու ն իրենք ոչնչանում: են (վիճի զարմի քանի ձու (4--7 Հատ): Այսպիսով, ավարտվում նա տարեկան տալի" գացման ցիկլերը, Մեր ճաշվարկումներով է 18--20 սերունդ: Այս լվիճը աչքի է ընկնում նրանով, որ լրի

ունենում է ֆակուլաատիվ ցիկլերով զարգացմանճետ մեկտեղ լրիվ 9ի.զարգացման մառը փր դարդացում,այսինջն՝լվիճների մի լերը շարունակում է Հիմնական րույսերի վրա: «անո անդես ճր Հիմնական բույսերի վրա երբո, Անթառամ միասին, միայն այն տարբերությամբ. Ա ալա է միգրացիա կատարում, իսկ անքառամի որ դեղձենու լվիճը շուտ հ Վիճը շատ ուշ, որոշ դեպքերումվերջինս ղարգանում բազմանում նան

իոռ տեմննու

Է դեղձենու լվիճով թուլ

վնասվածտնրնների վրա:

նշենուլվին(ՊշճքիլտՀոՄՔԱՅԼոՃ Խճս.) հաց կանաչ զոնի,

կարմիր ալջերով, լան, «վաղա, մարշ. մմ

հով, երկար-գլանաձնգեղձային խողովակներով,15-19 հբկարությամբ լվիճ է: գյուՄեզ մոտ 1937 թվականին ճայտնաբերելձնք Հայկական ամբիոնում փորձբուսաբանական ղատնտեսականինսաիխտուռի Բույսերն ուժեղ վրա: աճեցրած տնկիների նական նպատակով

ճեւրեվարակվածէին լիճի կուսածին էգերով: 1վիճների ծծելու ոլորզել էին" վանքով նչենու մատղաչբովանրի տերններըխիստ Ա. Գ. Արարատյանը այդ տնկիները աճեցրել էր Թուրքմենիա ից բերված նչենու սերմերից: Այդ լվիճը տարածված է միչինաոիական ռնսպուբլիկաներում.1928 թվականին կուրգանի շրջաՎ. Պ. նից այդ լվիճին ճայտնաբերելե մանրամասննկարագրելէ ննսկին։

Մերոնսպուրլիկայիմլուս

վայրերում մինչե շր, նեու վրա լվիճը չենբ ճայտնաբերել: Մեզ ճամար մինչե օրա էլ չպարզվեց, թն տրտեղից տվյալ չվիճը ճայտնվեց ալդ փորձաբույսերիվրա: Առայժմ մնում ենբ . այն կարժիքին, որ լվիճը Հայաստանէ փոխադրվել կշենու չորացաժ պաուղների Հետ միասին, ձվի ստադիայում: Հայտնի է, որ այդ լվիճները աշնանը ձվադրում են բարակ ճյուղերիբողբոջների Ուրեմն, պետք է ենթադրել,որ նչենու այդ պառուղները, Հիմբերում: որոնք բերվել էին Միջին Ասխայից,ծառի վրայից ուշ են քաղել, կամ ծառի տակից են ճավաքել, որտեղ լվիճները դրած ին եղել իրենց ձվերը: Այս ուղղությամբ պետք է շարունակել Հիտաղոտությունները ե պարզել, Թե արդյոք արը որմ, ի կապես բացակալո՞ւմ է մեր պտղաբուծական ինչ վերաբերում է նրա վարգացման ցիկլերին, առա, ըստ Վ. Պ. ննսկու տվյալների, լվիճր նշենու վրա է մնում մինչե Հու. լիս ամիսը» որից Հետո միդրացիա է կատարում մոլախուռերիվրա. բայց թն ինչ բուլանրի վրա, այդ Հարցը դեռ պարզված Փարա այն է, որ լվիճը պատկանում է լրիվ միգրացիա կատարողնկրի այդ

վերջնականապես

րջաննեջու

խմբին:

|

Դեղձենու սեամեջքլվին (Թրոչիցօռսմստ քօրտեոծ

8.

0.

Բ.)

նարնջագույն, մարմնի

Վառ

դեղին գույնի կամ երքնիջ մանուշակագույն փայլով, լայն օվալ մարմնով, 2--2,4 մմ երկարությամբ լվիճ է: Մեջբիկողմից փորի 2--7-րդ Հատվածները ծածկ. ված նն սն բծով, որի ճամար լիճը վերնից սն զույնիէ նրնում: բաց ղեղնա Բեղիկները սե վուն են, իսկ 5-րդ ն 6-րդ ճՃատվածները՝ Բեղիկնրը մարմնիկնաց նրկար էն, նրանց Ժ-րը ճատվածի վր զանվող մազիկների երկարությունը կապմում է ճատվածիճաստության 1 մասը, 3-րդ Հատվածըբավական կարճ է 6-րդ Հատվածից, իսկ նիզակը4-Տ անգամ երկար է իր Հիմթայինմասից: սն Գեղձային խողովակները

կի վրա

Պոչը

ն

կազմում

են

մաշմանուշակագույն մարմնի երկարության 1/12--1/17 մասը: են, նստած

են

գեղձայինխողովակներից3 անգամ կարճ: Տարածփաժ է Արարատյան Հարթավայրում, Մեղրու, Աշտարակի, Ալավերդու ն նոյեմբերյանի շրջաններում, իր արտաքին աքաքով ե զարգացման ցիկլերովշատ նման է անթառամիլվիճին, Ապրում է դեղձենու, նշենու, սալորենիների ե ալ պրողատոց սե

է ե

ծառատեսակներիվրա:

:

(էԼ:ոյօ-

քանակությաժբ ճառդես է դայիս նան եղեգի լվիճը 8ոսոմմուջ Էճեւ.): քէօոստՏ եղեգի լվիճի ճասցրած վնասի ձնր չէ դեղձենու մյուս տեսակի լվիճների Հասցրած վնասին: եզեգի լվիճի ժծելու Հետնանքով դեղձենու կամ նշենու տերեները չեն ձնափոխվում, այլ միայն արագ գունաքափվում են, դառնում ապիտակավուն ու չորանում: Դեղձենու վրա այս վիճի մասսայական ձնով Հանդես է դալիս չսվական ուշ՝ մայիսի վերջերին--ճունիսի սկրզբներին: Այդ ժամանակ դեղձենու լվիճը ն ժյուս լվիճների մի մասը արդեն միգրացիա են կատարած լինում, բայց դեղձենու հ նշենու վրա լվիճների մի մասը իր զարգացումն բազմացումը շարունակում է եղեգի լվիճի Հետ միասին: երբեմն նույն տերնի վրա Հանդիլում ենք թվարկած երկու-երեք տեսակ լվիճները: եղեգի լվիճը դեղձենու ն նշենու վրա մնում է երկար ժամանակ՝ մինչն ճուլիսի վերջերը, իսկ որոշ տարիներ՝մինչն ամառվա վերջը: Դեղձննու վր եղեգի լվիճի քանակը մեծ չափերի է Հասնում Բ ճունիսի վերջերին ն ճուլիսի առաջին կեսին, իսկ խիտ պակասոււ հ տարբերություն ամառվա երկրորդ կեսին, գիշատիչներիշնորճիվ: մյուս տնրեային լվիճների, եղեգի լվիճի արտաթորանքը ծառի տերեների վիա չատ ճեռվից երնում է փայլելու չնորճիվի: երբեմն արտաթորանքըպտուղների վրա թափվելով՝ փչացնում է նրանց արտաքին տեսքի ն իչնցնում ապրանքային արժեքը: եղեգիլվիճի դաղութները ծծում են դեղձենու ե նշենու տերեենրի տակից, գլիաավորջղիամբողչ երկարությամբ՝Ճիմբից դեւի ծայրը, իսկ լվիճների քանակը մեծ լինելու դեպքում նրանք տերեի ծծում են տերնեներիամբողջ թիքեղից ճամատարաժ ձնով: Դեղձենուն նշենու վրա մեր պայմաններում Հայտնաբերելենք նան մամխենու լվիճ 1ոքստոճէճ ԽօՇհ.), ն ջրաշուշանի լվիճ (Ճքհւտ ոոքիոճք6 Լ.), որոնք մասսայական ձնով չեն (Ջհօքո1օ51քհստ հն բազմանում առանձին վնաս չեն պատճառում: նրանք լինուժ են շաւո բիչ քանակությամբ, երբեմն՝ Հատուկենտ: մեծ

. Հիմնական բույսծրն են՝ դեղձենին, նչենին ն սալորենիները են: տստասկափշերն Միջանկլալ բուլսերը հ ուսլորենիՁմեռում է ձվի ստադիայում՝ դեղձենու, նչենու են բողբոջների չուրջը ն ճյուԾծրի վրա: Զմեռող ձվերը գտնվում են Գարնփոքր խմբերով: Ձվերը դնում ղերի կեղեի ճեղքերում: են որոնք բարձրա գալիս ոնընդաճիմնադիրները, նր ձվերից դուրս նալով բողբոջների վրա: ծծում են նրանց «յութ: Սերնդաճլիմնասն դիրն ունենում է դեղին գույն հ նարնչի փայլ: իսկ մեջքի վրայի խալը ուժեղ արտաճայտվածչի լինում: Տերեները դուրս գալուց Հետո անցնում են. նրանց տակ ն ժծում սերնդաճիմնադիրները գլխավոր ջղի կողքերից՝ ամբողջ երկարությամբ:որի ճետնանջով մատղաշ տերեր երկարությամբ ե լայնությամբ կուչ է գալիս: Ապրիլի վերջերին ճանդես են դալիս կուսածին էգերը, որոնք դարձյալ են կուչ բերում ծծելով նույն տերեների տակից, վերջիններիսավելի տերնները չուրաճատուկ հ վերածում զնդի: Այ լվիճից վնասված են են ն իսկույն աչբի ընկնում իրենց արտաքին տեսքով, ավելի `

'

,

Գանդրոտված իրենը ուժեղ կուչ դալով ե դանգրուվելով: ճետո 2--Ց էգերը կուսածին օրից ճասունանում, տրնների տակ ն այնտեղ բազմափոխադրվում են ուրիշ առողչ տերեների վրա նում, տերեները հույնապլես հն: այդ դանդրոտվում Այս երհույթբ շատ ուժեղ է արյոաճայտվումնշենիների ն սալորենիների վրա: ճատկապես վայրի տեսակների: Հեմնական բույսերի վրա լվիճները բազմանում են ամբողջ սեզոնի բնքացքում, իսկ մի մասը ճունիսի վերչերին-- ճուլիսի սկզբներին թնավորվում ն միգրացիա են կատարում միջանկյալ

շում՝

լվիճբուլոնըի (զլխավորագես տաոպսկափշերի)վրա: Այսսլիսով, ների մի մառը իր ղարդացմանցիկլերը լրիվ անց է կացնում Ճիմնական բույսերի վրա, իսկ մյուս մասը միգրացիա կատարող է: է պարախիստ Մն պակասում քանակը Ամառը լվիճների ն նկերաբույւհրի մեջ

դիշատիչինըի դործունեության զիտների Աշնանը' Հոկահմբեր աննդսնյութերի պակասելու պասոճառով: ամսին միգրացիա կատարողներըմիջանկյալ բույսերից վերադառառաջանալուց ե նում են ճիմնական բույսերի վրա, տարասեռնրի բեղմնավորվելուց ճետո ձվադրում են ծաոի ճյուղերի բողբոջները ու

ճիմբում կամ կեղնի ճեղքերում: լվիճբ ծառերի վրա ձաանդես։ գալիս անԴեղձենու սնհասմեջք քառամի.ն դեղձենու լվիճների 2եւտ ճամատեղ: հ նշենու վրա մյուս լվիճների ճետ միասին Ճաճախ Դեղձենու

բոլորովին նման

ու

ԴԵՂՋԵՆՈՒ ԵՎ ՆՇԵՆՈՒ

ՊԱՅՔԱՐԻ

ՎՐԱ ԲԱՋՄԱՑՈՂ ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԴԵՄ

ՄԻԶՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

Դեղձենու ն նշչենու այգիների, ինչպես նան նրանց չրչամաքուր պաճել մոլախուռերից (փշերից, եղեզից։ պատապատի տուկներից, եզան լեզուներից վայրի ավելուկներից։ թելուկներից, 1.

որոնց վրա լմածաղիկներից, ոնց

են

2.

կացնում

Դեղձենու

(վիճները:

ամաոռրիրենց զարգացման

ցիկլերը

նշենուայգիների մուտ չմշակելժխախուռ,քաՍընդեղ, բամրակբոստանային կոտուրաներ,որոնց վրա ամառը ն

հ

բազմանում է դեղձենու չմիճը: 4. ե նշենու Դեղձենու սոնկարանների տեղն

այգիննրից Ճեռու, որպեսզի լվիճները այգուց

ճակառակը: 4.

ն Դեղձենու

նշննու այգիների

ընտրել պրողատու

չանցնեն նրանց վրա

(ճատկապես երիտասարդ

ազգիների)միջշարքային տարածություններում չցաննլ այնպիսը

որոնք վարակվում են կուլտուրաներ,

Ցանկալիէ,

բով:

որ

նրանց վրա ապրող լվիճեեյանվեն թերեոնածաղկավոր ն խոտարույսծի

բոդոդեններ: Դնղձենու նշենու ծ.

ն

ւրսշտպան

|

այգիների շուրջ

տնկվելիք դաշտա-

Քամասպլաշտպած անտառաշերտերում այնչոնկել

պիսի բույսեր, որոնք վարակվում են դեղձենու

ն

նշենու վրա

ապ-

լվիճներով(ռալորենիներ, ծիրանենիներն այլն): 6. Աշնանը,ինրքաճավաքից Հետո, միջշարքայինտարաժությունը վարել ջրել: րող

ու

2.

Դնղձենու

կիրառել Ներագիոռրում ովզախ րոկոմպլե ատեսված բոլոր միջոցառումները բույսերի ն

նշեն

ժամանակին -

Ք

նորմալաճր ե

զարգացումըւլ

ագ-

աղպաճովելուճամար: Հոառոկապես ւրեծ ռեժիմը պաճպանելու

ուշադրություն պետք է դարձնել ոռոգման

վրա:

Դեղձենու այգիներում չկիրառել այն ան . թամ ի այնպիսի բուժանյուցնր, հն դտակար գիշատիչ ե պարազիտ միջուոնեչ ն Քրքուրներին, սիրֆիդ ճանճերին ե Բի ն տակհաչիկեերին երանցթրթուրներին, ինչկան ճեծյալ պես քանի որ նրանք, սկսած վաղ պարազիտներին), զարնանիցմինչե ուշ աշուն, անդադարոչնչացնում են (միճներին: սաճմաններում նպաստել նրանցը(պարոաւ8.

որոնք Ք ոչնչացնում ռչաչաց

օգտա

ան

1 (զառիկ-րզեզեերին " " տներին, Հնարավորության

զիտննրի) քանակի ավելացմանը: բր մար

«աի

րով

Սարուտ Մրսկումները

անր ձմեռող ետո ձվերը ոչնչացնելու լ

րի

դեղձենու

ն

նշհնու

ծա-

ճա-

կատարելենթասապոնային րչ սուլակների 2 կոշանոցլուծույթով: կարելի է սրսկել նան կալցիում պոլիսուլֆատի Տ5--6--ի խտության լուծույթով: Աշնանըչե կարելի մյուս Հան-

սրսկել,որով Բաոուղերի ձմուլսիաներուվ

տո-

տնտ հ

նրանք կարող են

ւտերններիկոթունների դեռ չծածկված անոթների միջով ներժծվել ծառերի ճյուսվածջների մեջ ն վնասել նրանց: Մյուս կողմից՝աշնանը վերը նշված օոսիդննրով բուժումից շատ լավ արդյունք է ստացվում, բանի որ լվիճների ձվերի կեղննեբը դեռ կոշտացած չեն ու նրանց մեջ ջրի քանակը դեռ մեծ է: Բացի այդ: մեր պայմաններումաշնանը երկար ժամանակ օրերը տաք են լինում, օրինակ՝1958 թվականին մինչե նոյեմբերի 10--15-ը 12-148 էր, իսկ ճոկաեմբերի երկրորդ կեցերեկը ջերմությունը սին՝ ավելի րարձր: Սոսիդներովպետը է այնոլես սրսկել, որ ծառերի բնից սկսաժ մինչն ամենածայրի ճյուղերը լավ թրջվեն բուժանյութի մանը, մշուշանման կաթիլներով: Վատ չի լինի նույն բուժանյութերով որսկումը կրկնել նան գարնանը՝ մարտի երկրորդ կեսին, մինչն բողբոֆ-

ների

բացվելը:

ձաջորդբուժումը պետք է կատարել ապրիլի սկզբներին՝ դուրս եկած տերնդաճիմնադիրներինոչնչացնեճամար: լու Այս բուժումը ավելի վճռական նշանակություն ունի ն բով կատարելու դեպքում ճիանալի արդլունը կարող է տար է օգտագործել նիկուռին, անաբազին Սրսկելու ճամար սկեռւք ները` 01--02 բակրկնակի կր տոկոսանոց լուծույթները սուլֆատների 100--200 գրամ՝ նակի օճառի ճետ միասին (100 լիտր չրին խառնել ենն կամ գրամ օճառ), անաբազին կամ նիկոտին սովֆատ մե ծ նրա 1 աաամաավիե ոսան ների Անրի հղած սոդայի քանակի Ճաշվով): Այս բուժումը խնամջով կատարելու դեպքում դեղձենիները, նշննիները ն նրանց տնկիներըկարելի է 100 տոկոսովմաքրել լվիճներից: եթե մեղ ճաջողվի նշված ժամանակամիջոցումլրիվ ոչըն10.

ձմնոռղ ձվերից

-

չացնել ծառերի վրա եղած լվիճներին, ապա տվյալ ծառերի վրա այդ նույն տարում, մինչն մայիսի վերջերը: ուրիշ տեզից լվիճներ մասը միգրաէլ նրանց դալ չեն կարող, իսկ դրանից ճետո ծացիա կկատարիմիջանկյալ բույսերի վրա: Այդ նշանակումէ, որ ւվիճների վնասից: ռերը ամբողջովին կփրկենք տվյալ սռարվա 11. Հաջորդ բուժումը նույն կոնտակտ բուժանյութերով սլետք կատարելդեղձենիները ն նշենքների ծաղկելուց անմիջապես ճնտո, որպեսզի լվիճները չկարողանան անցնել տնրնների տակ: 12. Այդ բուժումը կարիքի դնպջում պետք է կրկնել ծառերի վրա առաջացած ցողունային լվիճի ն եղեգի լվիճի օջախները ոչրեչուզնելու ճամար: 78. Ոչ մի դեպքում չի կարելի ցողունային դեմ

որոշ

ք Ը:

|

վիճի

պայէՅ5

Քարհլ մեխանիկականմեթոդով՝ նրանց գաղութները ճզմելու միջոցով, որովճետն, նախ՝ նրանը մարմնիՀյութր կեղնների վրա քավելով կամ թափվելով, նպաստում է սապրոֆիտ սնկերի

բազ-

մացմանը, ն երկրորդ՝ պայքարի այդ ձնի ժամանակ Հիմնակաճում ոչնչանում են միայն ինի ճատտ ճյուղերի Հիմբերի վրա եղած 1վիճնքիի գաղութները, իսկ ծառի բարակ ճյուղերի վրա դոնվողները մնում հն կենդանի: 14. Աշնանը կամ վաղ դարնանը մեխանիկականւայբարի մեթոդովկարելի է ոչնչացնել ծառերի վրա ձմեռողկամ ձմեռած ցողունային լվիճի ձվակույտերը, այն էլ պետք է կատարելչատ տրպեսդիբարձի Ճյուղերի վրա եղած ձվերի դաղութնեխնափբով, ու

որ

չմնան:

15. Ջպտղարերող այգիներում

տնկարաններում (Վիճների պայքարել տիոֆոսի կամ մծրկառղտաֆոսի 0,1 տոկոսանոց լուծույթ ռրսկելով:

դեմ

ն

կարելիէ

ԴԵՂԶԵՆՈՒ ԵՎ ՆՇԵՆՈՒ

ՎՐԱ ԲԱԶՄԱՑՈՂ ՀՎԻՀՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

ՌՐՈՇՄԱՆ

ԱՂՅՈՒՍԱԿ

(10) նվիճը ծծում է ծառերի տերններից։ 2(6) Դեղնա-կանաչդույնի, երկար բեղիկներով, գրանաձե երկար գեղձային խողովակներովլվիճ է. 38 (5) Աիճի բեղիկների հիկարությունըՀավասար է մարժնի երկարությանը կամ նրանից երկար է: նրանք դեղին կամ թութ դույնի են։ Գեղձայինխողովակներըդլանաձն են, ծայրի մասում ժի բիչ լայնացած ն պոչից 3--4 անդամ հրկար։ Ապրում է դեղ-

ձենու

ն

կարճ

են. կանաչ կամ բաց կանաչ գույն է, գեղձային խողովակներըն պոչը՝ շատ բաց դուլնի: տեղձայինխողովակներըդլանաձն հն, ծայրում մի թիչ Հաստացած ն րավական հրկար. նրանց երկարություն կազմում է ժարմնիհրկարության1/4 մասը, պոչը երկարէ ն կազմումէ գեղձային խողովակներիերկարության կեսը: 1վիճը ծծում է դեղձենու տերկների տակից, որի Հետնանքովտերնի կեսը ծալվում է Է36

հ (2) էվիճի բեղիկները, գեղձային խողովակները

պոչը

շատ.

հն

(8) Աիճը բաց կանաչ կամ նարնչադույն է, պոչը չատ թույլ Ւ ղարդացած, ճամարյա չի նշմարվում, գեղձայքն խողովակների հիկարությունը կազմում է մարմնի երկարության 1/19--11/25 մաար: Մեջքի կողմից 4--6-րդ ճատվածներիվրա կա սն բիծ: էվիճը ժծում ն է դեղձենու նչենու տերեների տակից, որի Հետնանքով տերեները մանր ծալքերով պանգրոտվում են. Անթառամի լվիճ (82-ի ՇՅսմսՏ հշնԸհո/51 ԽԵ 2լէ.) (2) էվիճը նարնջագույն է, սն ղժերով. մեջքի կողմից փորի

Հ--2-րդ Հատվածների վրա կա սն մեծ բիծ, որը ծածկում է ամսն են, մեջքը, զեղձային խողովակները ն պոչը բողջ Գեղձային խողովակներիերկարությունը կազմում է մարմնի երկարության 1/12--1/16 մասր: Պոչբ նշմարելի է: 1վիճն ապրում է դեղձենու կամ նշհնու տերնների տակ. նրա ծձելու ճետնանքով տերեները` դնդաձն կուչ հն դալիս: Դեղձենուսնամեջչէլվիճ (82-ի ԸՃսմստ 8. մ. Բ.) բօրտ1Ըճ6 9 (8) ձվիճը կանաչ դույնի է, բեղիկները ն պոչը սպիտակ են, մարմնի վրա կան երկու շարբ սպիտակավուն օվալ ձնի բծեր: Բեէ, Ապրում` ղիկները մարմեիբկեսիդ երկար են. մարմինը օվալաձն Ւ դեղձենու ն նշենու վրաւ 1վիճներիծծելուց տերեները չեն ձնափոխվում, բայց արադ դունաթավվում են: Եդեգիլվիճ (ՌԷ/21ԹքէօՏԱՏ

Է.) 11մոծճնուտ

(1) Ավիճրծծում

է դեղձենու, նշքնու ցողուններից

ն

ճլու-

դներիղ:

(16) Մոխրագույն,երկար ռտքերով

լվիճ է: քօղտէօ6 ՇհօԼ) Դեղձենուցողունային լվին (Ֆէ6ղօ-հ1օ701465

"

ՍօՇհ.) (3) վիճի բեղիկները մարմնից կարճ

ՖՐաջուջանիլվիճ. (Թիօթոլօջլթիտտ ոյո-

նշենու վրա. նրա ծծելուց

տերնները սիդարաձն ոլորչում են։ Դեղձենու լվին (Խ8920Մ6Տ քերտլոճճՏաշ.) 4 (1) կիճբ մուգ կանաչ կամ գորշ կարմրագույնէ, Բեղիկերբ գորչ-դեղնավուն են, գեղձային խողովակներըբարակ գլանաձեն են: Պոչըմուլ կանաչ դույնի է: մվիճը ծծում է դեղձննու ընն Հդեերից տերններից. Մամխենուլվին (ձթիլտ 1ուստօռէռ

կեսի վրա։

Ժլոս

բիճճճ Լ.)

-

մեծ

`

ԾԻՐԱՆԵՆՈՒ

ՎՐԱ ԱՊՐՈՂ ԼՎԻՇՆԵՐ

վրա բազմանում են Հայաստանիպայմաններում ծիրանենու ն ծրկու տեսակի լվիճներ՝ եղեգի դեղձենու ցողունային լվիճները:

վերջին» զարգանում է միայն չատ երիտասարդ ձիրանենու վրա, այն էլ ոչ Համատարած կերպով, այնպես, որ նրան ծիրանենուճամար գլխավոր վնասատու Ճամարել չենք կարող: Պատաճմամբ նրա դրա կարող են լինել դեղձենու կամ անքառամի լվիճները։ Վ. Պ. Ննակիննշել է (1929), որ Միջին Ասբայի պայմաններում ծիրանե147

հու

վրա բազմանում

որոնց ակայն մեր

ձանադրել:

է նան

մամխենու

ն

ջրաշուշանի լվիճները, չենք աբ-

ոհուլուբլիկայի ծիրանենիներիվբա

Յսոզլուտ լվիճ (11/810թէ6ՐԱՏ եղեգի Բճե՞.) (ՌՈ/ո1օքէտոսՏտ քսուՔ.)

ձն

դույնի, կանաչ Հ5--8 մարմնով,

Սրարատյան

նա Աշտարակի, Ճարթավայրում, ինչպես Մեղբու,

ներում:

վիճր բազմանում

մարմինը մոմափխոշով "պատած երկար օվալամմ նրկարությամբ լվիճ է: եկրժբի,մեջթի ն

2 շարը փորի վրա կան օվալաձն դասավորված սղլիտակբնր: ԲԵն ղիկներըոպիտակավուն են մարմնիերկարության կեսի չավ, 1-րդ Հատվածը երկարէ նիզակից. գեղձային խողովակներըբաց կանաչագույնեն ն կարճ, նրանց երկարությունըկազմում է մարմ ոմ "ԲՐ եիի ե ն 1/35 երկարության մառը: Պոչը սոիտակ է ն գեղձային խողովակներից 2--3,5 անգամ երկար (նկ. 27): եղեգի լՎիՃը տարածված է բոլոր պտղաբուծական չրջաննեբում: Որպես ծիրանենու գլխավոր վնասատու Հանդես է գալիս

կոտայքի շրջան-

էլ Նոյեմբերյանի, Սլավերդուչ իջնանի մասամբ է ծիրանենու,

սալորենիննրի (ճատկապես դամբուլենիների ), դեղձենու,նշքնու,հոկ ամաոլ՝եղեդի վրա: Ձմեռում է ձվի ստադիայում՝ ճիմնական բույսերի բողբոջների մմ, օն դույնի ե ծածկված յակ: Զժեռող ձվերը փոքր են՝ 0,1--0,2 մոմի սպիտակ փոշով. նրանը ձեր նեղ ձվաձն է: Յուրաքանչյուր ձու: Զվերը դրված են լինում ծառերի տակ լինում է 2--9 բողբոջի , ն եկան ճի իջին ճյուղն իջին յարուսի մե մեկտարեկան դլխավորապես ցածի ճյուղերի բողբոջների Հիմքում: Ձմեռող ձվերը, ինչպես մյուս լվիճների մոտ (դեղձենու լվիճիչ ցողունային լվիճի), շատ ցրտադիմացկուն են ե ն 111 մեռե Ւ կորու աննոլառտ դելու ընթացքում կորուստը մաններից որջ են ուտոսք է փոքր (2--9 տոկոս) ձվերի ժի մասին լինում:Ձմեռող զատիկ բղեզնեխը, երե ուշանում է ձվերից լվիճների դուրս գալը: շատ

էէէ

Ձմեռող ձվերից սերնդաճիմնադիրներըդուրս են գալիս տապրիլի առաջին կեսին՝ ավելի ուշ, քան ժլուս լվիճները: Սերնդաչիմնադիրը բաց կանաչգուլնի է, թաթիկները թուխ են, ազդրեոր գորչ, աչքերը կարմիր, մարմինը լայն օվալաձն է, բեղիկները են, գեղձային խողովակներըշատ կարճ են Համարյլա Ճճատվածանի սագմնային վիճակում: Մարմնի երկարությունը ավելի կարճ է, թան կուսածին էգինը: Սերնդաճիմնադիրների դուիս դալը Համբնկհում է բողբոջներիբացման շրջանին: նրանք Հասունանում են ապրիլի վերջերին--Մմայիսի սկզբներին, որից Ճետո սկռում են կուււսծնորեն կենդանի թրթուրներ ձնել։ Մնվածթրթուրները ծծում են ռտերնիցածի երեսից: որտեղ ն կաղզմվում են փոքի գաղութներ, ծնում է 40--50 թրթուր: նոլ" ծնված թրթուրնեՍեըրնդաճիմնադիրր ետու են րբ բաղմանալու ընդունակ օր Այնուդառնում 10-19 Հետն նրանքամբողջ սեզոնում բազմանում են կուսածնորեն: Գետյով ավելի է արագանում նրանց բազմացման տնմպր, Պունիս ն օրվա ըրնթաղդուլիս ամիսներին դգեննրացիան ավարովում մ 3--6 չում: "

Հունիսիհրկրորդ կեսին, երբեմն ճուլիսի առաջին կեսին, կուսածին էգերի որոշ մասը դառնում են թետվորներ միգրացիա կատարում Հիմնական բույսերից եղեգների տարրեր տեսակների վրա ն ճատկապես այն եղեգների, որոնք դտնվում են ջրերի ափին: մվիճների մի մառը Հիմնական բուլսերի վրա շարունակում է իր զարդացման ռինլերը մինչե Ճոզիսի վերջը-- օգոստոսի սկիզբը, ու

եկ. 27. նղեգիլվիճ. Ւ--անթն կուսածինէգը, 2--թնավորկուսածին էգը, Ֆ--թոթուրբ գլուխը,բեղիկները, պոչը, գեղձային խողռվակը, գլուխը,նեոքեիցնայելիս: |

:

-

որից ճետո նրանց քանակությունըճիմնական բույսերի վրա խիա պակասում է գիշատիչների ն պարազիտների ակտիվ գործունեության շնորճիի: Սրանդը ոչնչացնում են՝ զատիկների, սիրֆիղ ճանճերիչ ոսկեաչիկներիԹրթուրները ինչպես ե ճեծլալննիը: Զատիկ բզեզներից ակտիվ են գործում երկու ն չորս կետանիտեսակները,

Զատիկ բզեզների քրքուրները ավելի շատ են ուտում այս լվիճին քան բզեզները: եղեղի լվիճին սիրֆիղ ճանճերի թրթուրների ավեեն ոչնչացնում: 1ի գի վրա լվիճների բազմացման տեմպի շա դանդաղում . Քանակը խիոտ պակասում է, նվազում է նան գիշատիչներիթիվր: Բազմացմանալուռենցիալն իջնելուգլխավորայատճառը եղեգի Մեջ եղած ջրալի պլաստիկ նլութերի քանակի պակասելնէ: Աշնանը սեռակիրները Հիմնականծառերի վրա ճանդես եք ճոկտեմբերիառաչին կեսին, իսկ նրանցից ծնված տարասիձվա քք ճոկտնմբերիվերջերին,

զրիմ

՛

'

ի

դատարում անան ափի

ո

Ծիրանենիների վրա

տնրնա-

լվիճր մասսայաբար բազմանում է Հաճախակի, տարի: Յուրաքանչյուր տերեի տակ փնում է 270.420 լվիճ, Լվիճները ծծում են տերեի թիթեղի ցածի երեսից ն ընձլուղեերիը, նոր առաջացող տերեների վրա ծծում են տերեի երկու երեսից: Լվիճնիբրիժծելու Ճետնեանքով տերեներինավակաձե են դառնում ու նրանց են դեպի ցած: Տերեր կարճ ժամանակամիջոցում եզրերըծովում (2--3 օրում)դունաքափվում, դառնում է սպիտակավուն ե ապա չորանում, իսկ ծայրի տերեներըկարմրում են: էվիճընձյուղների ներըինտենսիվ ծծելովտերեների պլաստիկ ն այլ օրգանական նյութերը, իրենց քաղցրը արտաթորանքը թակում են պածի տերեների վրա, որոնք, դրա ճետնանքով,փայլում են: Այդվիսի ծառերի վրա ճավաբվում են բազմաթիվ տեսակի ճանճեր, ե կրեհտներ ուրիչ միջատներ: նղեգիլվիճին Հետնում հն մրջյունները, խիստ մեժ մասի վարակվածծառերիարտուղների խափվում է դեռ չճասու: նացած վիճակում:0րինակ՝ 1952 թվականինՀայկական դյուղատնոնսականինստիտուռի ուպումնականտնտեսությունում չվիճով վարակված որոշ ծառերի պտուղն սկսեց թոասխիվել Հունիսի. 14-այս

ճամարլա ամեն

Հ0-ը:

Ուժեղ վարակվածծառերի ճաջորդ տարվա բերքը բիչ է լինում, քանի որ լվիճները ծառից Հսկայականքանակությամբպլաստիկ ն այլ օրգանական նյութեր են ծծում այն ժամանակ, երբ «ետք է կազմակերպվեն Ճաջորղտարվա պաղաբողբոջների:

:

Միրանենու վիա բազմացող լվիճների դեմ պայքարի միջոցաԿումները նույնն են, ինչ առաջարկված են դեղձենու ն նշենու գվիճների ճամար: Միայն ան4ճրաժեշտէ ավելացնել Հետելալր: Սիրանենու վրա բազմացող լվիճների դեմ պայքարը պետք է չշարունակել այնքան ժամանակ,բանի դեռ տոկոսովչեն ոչընչացվել երանց բոլոր օջախները:

նկատի ունենալով, որ եղեգի լվիճի մարմինը ծաժկված է մոմառխոշիով,անճրաժեշտ է թույների դոզանվերցնելմի բիչ ավելի կամ չպտղաբերողայգիներում լվիճի դեմ բարձր: Տնկարաններում ե երկառտաֆոսի 0,15 տոկոսաէ տիոֆոսի սզայյքարել կարելի նոց լուծույթներ սրսկելու միջոցով:

ԲԱԼԵՆՌԻ ԵՎ ԿԵՌԱՍԵՆՔԻ

ԼՎԻՇՆԵՐՔ

Հայաստանումբալենու ն կեռասենու վրա ապրում մեկ տնսակի լվիճ՝ բալենու լվինը՝ Ո192սՏ«6851 Ւ.:

է միայն

մմ ոււուքիկ փայլուն դույնով, 2--22 հրկարությամբ, մարմնով լվիճ է: Բեղիկննրը, դեղձային խողովակներն ու պոչը սն 4-6 անւն, ծրվու բեղիկննոի միջն ընկած ակոսի գամ երկար է իմբիկննրի բարձրությունից (նկ. 48):

Սե

խորությունը

Տարածվածէ պտղաբուժականբոլոր ն չայ բալենու, կեռասենու, կալորեն)ու նան մյուս կորիզավորների վրա:

շրջաններում: Աշդրում է աննշան քանակությամբ՝

է բալննու վրա, ձվի ատռադիայում, ծառի ճյուղերի թակ բողբոջների Հիմբում: Ձմերը ղրված են չինում դլխավորապեսՀոռաչվերի, երիտասարդ ծառերի, տնկիների վրա: Ձմնռոող ն ծծում ձվեիիըցդարնանի դուրս են դալի» ռնինդաճիմնաղդիրները հոր դուրս հկածտերններից: նրկու-նրեր շաբաթից ճեոռ սերնդաօրից ՃեՀիմնադիրները ժնում են կուսածին էգեր, որոնք 10--12 տո կուսածնորեն կենդանի թրթուրդարձյայ սկսում են բազմանալ է ավելանում արազ ններ ծնելով: Մալիսին տերեների տակ շոտ քանակը, որոնցծծելու Հետնանքով տերեների ճղրերը չվիճների են ձուում դեպի ցած ն կուչ գալիս այնքան, որ եզրերը միմրսնց էն Հաշնում։ եվիճները մնում հն տերեների մեջ ն ներսից ծծում նրանց Հյութը: Բալենու լվիճր բաղմանում է գլխավորապեստընկիների, շվերի, Հոռաշվերի ե երիտասարդ ծառերի կամ արմատներից դուրս նկած մացառներիվրա: Ամենից ավելի վնաս է պատճառում Հունիսի վերջերին լվիճները թնավորվում տնկարաններին: նն միդրադիա կատարում մակարդախոտի(Ճոլստ Ձթ811Ո6) Ձմնւում

14)

վրա: Ամբողջ ամառը նրանք բազմանում են միջանկյալ բույսի: մրա: Աշնանը՝ Ճճոկտեմբերին, նորից վերադառնում են Հիմնական ծառերի վիա

ն

բեղմնավորվելուց

Հետո

բողրոչների ճիմբում:

վիճի Բալենու

դեմ ռլայքարիմիջոցառումները նույնն եյ. դեղձենու լվիճների ճամար: Միայն անչճրա-

ինչ առաջարկված ժեշտ Է ավելացնել ճետեյալր. են

ձվադրում են Ճյուղերի

1.

նում

տնկիների տերեները դուրս Տեկարաններում

ծույլթով։ նույնը կատարել նամ

նկատմամբ: 5. Բոլոր

|ուչ

գալու

շրջա-

սրսկել մերկապտաֆոսիկամ տխոֆոսի0,1 տոկոսանոցլու'

չլտղաբերող երիտասարդծառերի

տեսակի սիսկումները

մինչն տերնեների կատարել

գալը:

ՍԱԼՈՐԵՆՈՒ ՎՐԱ ԲԱԶՄԱՑՈՂ ԼՎԻՃՆԵՐԸ

Մեր պայմաններում սալորենիներիվրա ճայտնաբերել ենք

ծա-չ տեսակ լվիճներ: երք ճամեմատելու լինենք մյուս պտղատու ոնհրի ճետ, սալորենին ա/դ տեսակետից առաջին տեղը կգրավի:

Դեղձենուցողոփայինլվին (ԹէՇղ0Շհ)010146Տ քճոտլոճԸՇհօ1.) Այս Լիճը սալորենու վրա տարածված է Ճարավային շրջաններում: Ապրում ն բազմանում է երիտասարդ միջաճասակծան ոերի բնի ճյուղերի վրա: Մեծաճասակսալորենու վրա ցողունամին լվիճը բաղմանում է գլխավորապես նրա բարակ ճյուղերի վրա: Զարգացմանցիկլերն ինթանում են նույն ձնով, ինչպես դնղձեննու վրա, նույնն է կ Հասցրած վնասի բնույթր: Սալորենիներիայգիներում բոլոր ծառերը երբեք ճամատարած չեն վարակվում ցողունային լվիճով: Մեծ մասամբ ճատուկենոտծառեր են վարակվում: ու

ՅԻ |

| ի

|

|

զ

|

28.

րակվում

|

լ|

|

Նկ.

Ուժեղ վարակված ծառերի պտուղների մի մասը նույնպես՝ վիճից սալորենիները ամենիցավելի վաթասի վում է: Ցողունային

Բալենուլվիճին

Հետնում

Հատկասվես Այս Լիճով ուժեղ վարակվում են սալորենիներից բիչ է դամբուլենիները։ Մնացած սորտերի վրա նա անճամեմատ ճետո լինում: Բայց ժծիրանենուց այս լվիճից ամենից շատ ժում են սալորենիները: երեի այդ է պատճառր, որ մինչե վերջին ժամանակներսնրան անվանում էին սալորենու լվիճ: Սալորենինեին վրա լվիճը բազմանում է վաղ գարնանից, բայց նբա քանակությունը ծառերի վրա Հակայական չափերի է Հասնում ամառի՝ Ճուլիս-օգոստոս ամիսներին: Սալորենիներիցմեր տեղականդեղնաշլորենին ամենաուժեղ վարակվողն էւ վարակված ծառերի վրա ծածկում հն տնրեները (ցալվիճների գաղութները Համատարած

Քայենու լվիճ.

տու-

են

մրջյունները: նրան ոչնչացնում նույն պարազիտներն գիշատիչները, ինչ նշված է հղեգի լվիճի ճամար: ժիշատիչների ակտիվ գործունեության Հետկանքով ու

տերմների տակիցլիիվ երբեմն

ները:

մաքրվում

են

Արարատյան ճարքավայրում:

ոոսոճքուտ Բ.) եղեգիլվիճ (ԷԼ/ոԹքէտատ

Առթեկուսածին էգը, բեղիկնեոը,գլուխը, պոչը, գեղձային խողովակը:

հն

են

լվիճներիդաղութ-

-

մի Հի կո ղմի),

|

ուրեն բձ ընձյուղները:

ար նանւ սրոուղներն ներն ինչպես պքտչվիճների ծծելու ճետնանքով, անդամ ղակոթերը:Պողակոթերից մեծացած պտուղները արագ թամխվումեն էվիճների ծծելու 4եանանջով տերնեներըտարագ կուլ են գալիո, նրանց եզրերը ծովում եե դեպի ցած, սկզբում դառնում են նավականման, իսկ ճետադայոսՐ դնդաձն։ վիճների գաղուքների ծծելու ճետնանքով տերեեն ն չորանում: հյլիճներըգերադասում են ները ղզունաթավփվում մժել ընձյուղների, «ատկապես ծայրի մասից: նրանց ժծելու չետկանքով ընձյուղները ծայրից չորանում են ն կանդ : առնում նրանց աճր: եղեգի լվիճը սալորենիների վրայից միգրացիա չի կատարում հ ամբողջ սեզոնի ընքացքում անընդճատբազմանում է նրա վրաո Սալորենիների վրա լվիճների ցջանակը սկսում է պակասել օդոսվոռսի երկրորդ կեսիցչ իսկ որոշ ժամանակ անց նրանք այլես չեն էրնում: Դրա պատճառը պետք է ճամարհլ գիշատիչներին ղարազիտների ակտիվ գործունեությունը: մալորենիներիվրա լվիճկերի գույնը ավելի մուդ կանաչ է լինում: Ցարգազմանմյուս տռանձնաճաւտկություններընույնն Են, ինչ նկարագրվածէ ծիրանեն մ նենու լվիճների բաժնում: )

ղալար

լվին (Թոճշիյոճսմատ Տատասկափշի

«Ճոմսլ

Լ.)

Քաց կանաչ վուլնի, փայլուն մարմնով, լայն օվալաձն, սն մմ հրկարությամբ լվիճ է. մեջքի կողմից փորի 1գլխով, 3--4,4 ծ ճատվաժներըներառյալ ն ճամարյա ամրողջ մեջքը ծածկված է ան փայլուն բծով, որից լվիճները սն դույն ունեն: Բեղիկները ն են: մարմնի կեսից մի քիչ երկար նրանց 5-րդ 6-րդ ճատվածնեսն են, 3-րդ ճատվածի վրա գտնվող մաղիկի երկարությունը րը ճավասար է նույն ճատվածի Հառտությանը, դեղձային խողովակները դլանաձն են, ճիմքի մատում մի փոքրըլայնացաժ: նրանց երկարությունը կաղմում է մարմնի երկարության 110 մասը: Տարածված է րոլոր պտղաբուծական շրջաններում: Հիմնական բուլսր Ճամարվում է սալորենին: Զվի սաադիայում ձմեռում է տալորննիների ցածի ճյուղերի նեն դալիս տերնները վրա: Զվերից սերնեդաճիմնադիրները դուրս դուրս գալու շրջանում: Անրնդաճիմնադիրները ավելի լայն, օվաեն, փայլուն, չաձե, կանաչ դույնով լվիճներ որոնը մեջբի սն բիծը ժծում են տերելրիվ չի արտարայտված: Սերնդաճիմնադիրները ների ցածի երեսից՝ ճիմնական ջղի երկարությամբ: Ապրիլի երկբորդ կեսին սոհրնդաճիմնադիիները կուսածնորեն ծնում են թքրքուր144

,

(60--65 Հատ),որոնք

ունեն

կանաչ զուլն ն քոփանցիկ շողշողուն մարմին: 1վիճի դլութը կուրծքը մի բիչ դեղեն հ նավուն է: Մայիսի ոկզբներին կուսածին էդերը Ճասունանում են ն ժամակուսածնորեն բազմանում: նրանք արագաշարժ կարճ թակամիջոցում փոխադրվում են առողջ տերեների վրա ն տերնների տակ ստեղծում մեծ զաղութներ: վիճննրի ժծելու ՀեյոնանԽեր

ու

շատ

բաց

ն

:

նկ.

Յ--ոոշը,

29.

Տատասկատչիլիճ.

Անթե ք

կուսածինը. 6--գեղձայինխողովակը,8--բեղիկնեռը:

թով տերեների եզրերը կախ են ընկնում դեպի ցաժ ն ապա իրար Այդ տերննեկպչում: Վարակվածտերեր գնդի տեսք է ոտանոսի

րի տակ կուսածին էգերը շարունակում են բազմանալ մինչն «ունիսի առաջին կեսր, որից ճեւոո մասսայաբար քեսվորվումեն ե միգրացիա կատարում տատասկափշերի, պեղավերի, լվածաղիկհ հերի, ոսկեծաղիկների (խրիզանթեմների),դգորտնուկազդգիների այլ բուլսերի վրա: 1վիճները բաղմանում էն նշված բույսերի ծաղկի վամբյուղի ե ծաղկակոկոնների: ծժաղկավքթությունների՝ նան վրա: Ամառը մեծ մասամբ աճող կոների ու տերնեների հեչպես են անկավշերի ե գեղավերսուտ մասսայական ձեով բազմանում

ների վրաւ Թե սալորենու ն թե միջանկյալ բույսերի վրա լվիճների գաղութներին մեծ Հոռճույքու|Ճետնում են մի քանի տեսակիմրջլոմնը: Լվիճբըբազմանում է սալորենու զլխավորապեսՀոռաշվերի մացառների, ինչպես նան երիտասարդ ծառերի ընձյուղների են Փայրերում ն տնկիներիվրա: Բոլոր դեպքերումէլ նրանը ծծում ունրեներիցն կուչ բերում դրանց: նրանք վնասակար են այն ղեպքում, երբ բազմանում են երիտասարդծառերի ն տնկիների վբաւ ու

Պետք Լ նշել,

երիտասարդ այգիների ե տնկարանները երբեթ չամատարած չեն վարակվում ալս լվիճու: Ռատի այս լվիճին չի կարելի դասել ղզլխավորվնասակարլվիճների շարքին: 1վիճի զարզայման ցիկլերը վերջանում նն այն ժամանակ, երբ նա աշնանը անպահմբնրիվերջերին կամ ճոկտեմբնրի սկզբներին վերադգառնում է «իմնական րույսերին ե տարասեռերի Հետո ձվադրում Հլուղերի վրայ

զուդավորվելուց

թոսուօլռ Սալորենուսե լվիճ (ԹՈռշհշճսժստջ Ճոսոճքուտքրսովօ11 Խոյ.)

Խո).

-

տելի է: նվիճի կողային բլրակները տափակ են, փայլուն օղակների ձեռվ, առաջնակրծքիվրա կողային իլրակը հրնում է: Բեղիկի 3-րդ Հատվածիվրա գտնվող մազիկների երկարությունը կազմում է նույն Հատվածիճաստության 1/4-ր: ՏարածվածԼ բոլոր շրջաններում. ապրում է սալորենիների, ինչպես նան չատ չնչին բանակությամբ՝ դեղձենու ն բալենու վրա: Հիմնականումբաղմանում է սալորենիների մյուս ռատեսակների վրա նրա լինելը պատաճական րնույք է կրում: Գրական տվյալների ճամաձայն, այս լվիճը Դրիմումճիմնականում բազմանում է դեղձենու վրա ն, ինչպես նշում է ի, 9. Լիվշիցը այնտեղ նա ճանդիսանում է դեղձենու տնկարաննեշին ժառերի գլխավոր վնասատուն, անդամ պատճառ է դառնում շատ տնկիներիչորացման, Գ. Խ. նապոշնիկուի(1852) տվյալներով, լվիճր, բացի դեղձենուց, վնասում է ծիրանենուն ե երեի այդ է պատճառը, որ նրանք ալս լվիճին կոչել են նշեծնուն: դեղձենու ոն լվիճ: Բայց նկատի ունենալով, որ մեզ մուտ նա րազմանում է միայն սալորենիներիք վրա, մենք նրան անվանեցինքսալոոն րենու լվիճ: Տերեների կազմակնրպման ժամանակ լվիճները անցնում են նրանը տակ ն ծծում նրանցճյութը: էվիճներիծծելու Ճետնանքով տերեներըգադաթից դեպի ճիմքը սպիրալաձնեոլորվում են ն կբպչում շվերին։ նույն ձեով են վնասում նան դաժրուլենու տարբեր սորտերին։ էվիճը լուրջ վնաս է պատճառում ոչ բարձի նհ խիխատ ճյուղավորված ծառերին ե որոշ տարիներ մասսայականձենովվաբակում է նրանց դալար շվերի վրա գտնվողտերնները:էվիճը գորենիներիվրա րաղմանում Է մինչն ճունիսի առաչին կեսը, որից Ճճետո միղրացիա է կատարում միջանկյալ բույսերի վրաւ Աջշնաեր նա նորից վերադառնում է սալորենիների վրա:

վրա,

են դեղձենու արմատներիվրա: Այդ մենք կուսածիններըձմեռում չենք նկատել, սակայն ձմեռելու ստադթայի նե տեղի մասին աոայժմ ոչինչ ասել չենք կարող ճամապատասխանտվյալներ չունենալու պատճառով:

ՇՇՐՅՏԼԸՕ14 ՈՂՕՐԽ.)

դարչնագույն լվին (8րճշհ7օճսմստ սն մմ երկարությամբ փայլուն Դարչնադույն, մեչքով, 1,5--2

Կեռասենու

լիճ էչ Աչքերը քուխ նն, թաթիկները՝ դեղնավուն, բեղիկների 1-ին, 2-րդ ն 6-րդ ճատվածներըգորշ են կամ քով:

մե, փայլուն, կլոր: ուռուցիկ մարմնով լվիճ է: Պոչը լավ նկա-

ծա-

(1358),

երիտատարդ

սա-

Բոտ ճիշյալ ճեղինակների՝ Ղրիմի պայմաններում լվիճի էգ

որ

ԱԱ բարն 9-ըբարի քել «ոնց ողովակնե

հ

սո

նուլնպես

ույնի

թու

բրգային աեր անը

ենչ

նե

Բե

է 6-րդ Հատվածի նիզակին. նիզակը 4 անգամ երկար է իր ճիմքից: Գեղձայինխողովակները կարճ են, ճավասար են մարմնի

ռար

1/15 մասի երկարությանը: Տարածված բոլո տղարուժական րածված է բոլոր պաղարուժական չրջ աններում,մերապրոսմ է

նն

ցլխավորապես

ք

աաա ի «Ց որածրի, ռալորենինեն

աչ

իսկ

նրան

Ն

թն

Հատկապես

չնայած լվիճը նրա անունով է կոչվում: Վաղ գարնանըբազմանում է սալորենիների տերնների ցածի վերջերին տնրեների տակ են հ նրանց ծծելու ճնտկանքով տերեները կուչ են վամեծանում լիսչ տերնհիերկու եզրեթը երկարությամբցած են ոլորվում ն առաջանում եկ խորը փակ նավակաձն ձնափոխություն: Տերեներիտակ են մրջյունները (ՇԼաՈՅՏէՕՔՅՏԷ6Տ դտնվող լվիճներին ճնտնում "

գաղութները լվիճների

քճրնոին: Ապրիլի

հմբի ներկայացուցիչներից.):

Մայիսի վերջերին-ճունիսխ սկզբին տերեի տակ էգ կուածինները մասսայաբար թնեավորվում են ն թոչում մակարդախոտթ վրա: Ամառըիըննց զարգացման ցիկլերը անց նն կաց-

(Շոկսու)

աաա ԱՈ

տուների շարքին:

Անա

Ծ րա

-

լվին (8Ոոշհշճսմստ «հում Տ Լ.) Շողավաոդի

Մե, փայլուն գույնով, կարճ, ճամարլա աննկատելիպոչով»

1,8--2,5

երկարությամբ, ձվաձնեմարմնով լվիճ է։ Բեղիկների 3-րդ Ճատվածի վրա գտնվող մազիկների երկարությունըճավա-չ սար է նույն ճատվածիճաստությանը: Տարածվածէ ապտղզաբուծական բոլոր շրջաններում: Մասսա-չվական ձնով բազմանում է սալորենու վրա. րոշ տարիներ մմ

(1937 Թ.) խոլորռալորենիներըՀամատարածվարակվում նն (Աիճի գաղութներով: 1վիճների ժծնլու Հետնանքուվ սալորենու րնները կուչ հն դալիս ն եզրերից չորանում:

այդ տե-

1վիճըսալորենիներինլուրջ վնաս է պատճառում Արարատյան ճարքավայրում, Մեղրուն Աշտարակի շրջաններում: էվիճը,ինչպես

երնում է, ձմեռում

է սալորենու վրա: Գարնանր, տնրեներիկազմակնիպվելուց անմիջապես ճետո, լվիճը բազ-

մանում

է սալորենու տերեննրիտակ, որոնջ նրա

ժծելուցկուչ են ծառի սաղարթի բոլոր տերններիվիա: 1վիճներըսալորքնու վրա բազմանում են մինչն Հունիսի, նույնիսկ մինչն ճուլիսի վերջը, որից Ճեւոո նրանք միղրացիա են կատարում միջանկյալ րույսերի՝ շողավարդի,մեխակի ն մեխակազգիների ար վիա: Աշնանընրանքնորից վերադառնում են Հիմնասեսակների կան րույսին։ որտեղ տարասեռերը ղզուգավորվելուցՀետո ձվադրում են ճյուղերի վրա: ռալիս:

լինում (վիճները

են

Դեղձենու շերտավոր լվիճ.

(882շհ6ճսմստէՒճքօքօքօուտԷՅ.) Մոդ, գորչ դույնի, կլոր մարմնով լվիճ է, գլխավորապեսապբում է դամբուլենու վրա: էվիճներիծծելուՀետնանքովսերնի եզբերը երկարությամըներսեն ոլորվում ն միմյանը կպչում, որտեղ շարունակում են բազմանալ էղ կուսածինները: Միդրացիա կատարող լվիճ է: Հավաթելենք Ալավերդուն Կիրովականի չրջաննե-

սաղորենիննրիվրայից: Տարածվածէր քիչ քանակությամբ: Զգալի վնաս չի պատճառում, կոր

ւ

Սալորենիների

յ

Սակավ քանակովճավաքելենջ նոլեմբերյանիչրջանի ԱխթալայիՀանդատի ն նրա տան այգու շրջապատում գտնվող սալորենիների վրայից: է

շատ

Սալորենիներից բազմանում ճատկապես

տերի վրա:

է

սդիդամբուլենիների

մյս լվիճի մանրամասն նկարագրությունը տրված ւվիճների բաժնուի: `

Դեղձենու լվիճ (81720465

ԱՀԱՆԵ Տսն.)

է դեղձենու

` ՝

,

Դարձյալշատ թիչ քանակոթյամբլինում է

վրա, սայորննու

ոն

(իճի

ճետ

միասին:

թիշ6ոծ

Լ.)

Լայն վարդագույն ր ձիքա-կանաչ: կամ ձվաձնեմարմնով, մմ երկարությամբ լվիճ է: խալերով, յուղային փայլով, 14--Ն8 Ձմեռում է սալորենու ն ղեղձենու վրա ձվի ստադիալում, բողբոջների ճիմքում: Զմեռող ձվերից վաղ գարնանը, բողբոջները բացեն դուրս դալիս սերնդաչճիժնադիրները։որոնք վելու են բողբոջներից, իսկ Հետաղայում' ծծում ակզբնական շրջանում ն տերեներից դալար ընձյուղներից։ Հունիսի սկզբներին լվիճը միգիացիա է կատարում չրալին բուլսերի ն նույնիսկ բրնձի վրա (նքն կա այդ բույսը):ամառը անց է կաղնումդլխավորապղես ջիաշուշանների(Ռրոքիոճո)վրա, դրա ճամար էլ նրա անունը դրել են ջրաշուշանի լվիճ: մուգ :

հաա

Սե) Սնթառամի Հոսմստ ԻծԱ6հՐ»:41 վրա ճանդիպում ճաղզվադնպ: (3:26 ի)

ու

:

,

:

Մամիխննու լվիճ (Բիօթռ)օտ)թհսու խտօճառ էօժհ-)

մմ ծհրկարուՄուդչ-փայլատ, դորչ-կարմրավուն, 2--28:6 է: թյամբ, լայն ձվաձն մարմնով լվիճ Բեղիկներըգորշ-դեղնադույն են, իսկ 5-րդ ն 6-րդ ճատվաժները՝ 3-րդ 2աւոկեղտա-դեղնադույն, վաժի վրա մազիկների երկարությունը ճավասար է Ճատվածի ճառտության մոտավորապես կեսին: նողալին բլրակները լավ երհում են փորի 1--2-րդ Հատվածների վրաչ բացի 6-րդ ճատվածից: Գեղձային խողովակները դլանաձն են ն բարակ, իսկ պոչը մատնահըման է, դեղձալյին խողովակից Հ անդամ ճատտ նույնքան էլ կարճ: Ապրում է սալորենիների վրա, Արարատյանճարքավայրում, են ծրրնժն բազմանում է զգալի քանակությամբ: վիճները ծծում ոլխավորապնսմատղաշ ընձյուղներից ն նրանց վրա դատնվողտեինննրիցւ: Մալորենիներիվրա բազմանումէ մինչե Հունիսի առաջին կեսը, որից ճեւոդ միղրացիա է կասոտրում մեղ անչճալտմիջանկյալ բույսերի վրա:

ոչ լվին (Քհօթոլօտ1թեսո Ջբաջուշանի

բում,

էճ

Դեղձենու լվիճը սալորենիների վրա ընդճանրապեսմառսսայական ձնով չի բազմանում, որի ճամար ն այս կուլտուրայի ճամար ւունի: առանձին նշանակություն որսլեսվնասատու

դամբովենիների

Աշնանը ռեռակիրները վերադառնում են «Հիմնականբույսերի Հետո ձվադրում եր ծառերի վրա ն տարասեռերիբեղմնավորվելուց բարակ ճյուղերի բողբոջների ճիմբում ն իթննք ոչնչանում:

Մեր պայմաններում առանձին վնաս չի պատճառում սալործ-

նինեբին

ն

չենք կարող նրան ղասել վնասակարլվիճների

շարքը:

1Է89

կամ գաղձի Գայլովի լվին (հօոօմօռ

ՏՇհւ.)

հսու

հավականմնծ, բաց կանաչ զույնի լվիճ է, ունի երեք կանաչշերտեր: երկար նն Քեղիկները տվրակների վրա: ԲեզիկներիՀիմՔի

որը

ժյրի

ն նստած

վրա

բարձը

Հատվածիցդեպի ներա

Կտամկաձն ելուստներ: Ճակատիակոսը շատ

խորն է

(ել.»)

կան

ն պարազիտ է գիշասոխչ երանց քանակությունը խքսւռ պակասում միջատներիշնորձիվ: Էլիճներիմի մար սալորենու վրա չարունակում է բազմանալ ամառվա ընթացքում, սրանց, դարձլալ շատ մեծ Բո» ոչնչացնում են զատիկները չափերով, է ն սիիֆիդ ճանճերի քրթուրենիը: Այդ պատճառով նրանց քանակությունը շատ պակասում է: Աշնանը՝ Ճոկանմբեր ամսին, ճանդես են գալիս սնասկիրները, ձվադրում են սալորենու սրոնք ծնում նկ ձվադիր էգեր: Վերջիններս ճյուղերի վրա, բողբոջների ճիմբում: Մեր պայմաններում, եղեգի լվիճից Ճետո, սալորհնիների վրա ամենիցճաճախն մեծ քանակությամբ բազմանում է գայլուկի լվիճը: Որոշ տարիներ նա Ճանդես է գալիս որպես երիտասարդ ծառերի վնասորոու:

Սալորենուվրա ճայտնաբերելենք

ՇՇՐՅՏԼ

Ի.։

նան

բալենու լվինը/172ո5

Սալորենուվրա ապրող հ լոսզմաղող լվիճների դեմ պայքարի միջոցառումներընույնն են, ինչ առաջարկված են դեղձենու, նշենու ն

ծիրանենու լվիճների նկատմամր:

եկ. 30. Գաղձիլվիճ: «Ր

6--պոչր, ռ--զեղձայինխողովակը, չ--բեղիկնեռը:

Պախի,

ճարքավայրում:

Ձմեռում

է

դավում Է մալործՀատկապես

Դոլի

՛

ձվի ստաղիայում

ր

վրա, բողբոջների Հիմքում, Զմեռող ձվի ինր աա: ադիրներըգուրս նն դալիս գարնանը ապրիլի սկ ջ երի բացման շրջանում: Սնազան շրջանում ձժում են

Ար ոքրե, ի տիրե ըընդաչիմնադիրնե քակ բողբոջենրից, ա ր ա արարեր ընմուղների անցնում վրա: Ս6էն

ապա

ած

բընդաճիմնադիրների

ու

խավորապես վ .- աան աերննելի գաղութները

չգնրը բազմանում

նն գըլ-

տերների լակ ել աման ւոն ' «րի ժժելուց ածրեներըխիստ ձնափոխմանչեն Հեքկվո Ի մ մի բիչ ծովում չեպի ցաժ: ԼվիճներըԻ : մ,չըոքոզրոզննրից ազոնրը նոր կազմակերպված պտուղներիկոքուննք ե Սալորենուվրա մանում չ մինչ ճունիսիառաջին կեսը, որից մեծանում

են

մա

ը

են

ն

9 Հետո

սե

Ր

վրա

մաս

Բ1բա

ԱՂՑՈՒՍԱԿ

(2) Աիճները ժժում են բնից կամ ճլուղերից: Մեծ, 4--5 մմ երկարությամբ, գորշ մոխրագույն լվիճ է, որի մեջքի վրա կան 7 ան բլրակներ. բեղիկները 6 ճատվածանի են, ճնետնիզույգ շարք ոտքերը չատ երկար նն, գեղձային խողովակներըթույլ են Ապրում է սալորենու, ինչզացած, թույլ է զարգացած նան պոչը: պես նան գեղձենու, նշննու, ծիրանենու վրա: Դեղձենուգողունային. թ61տ1Ըճ6 Շհօ1օ4.) լվին (Ծէօրօօհ1օ101465 2 (1) ԿՎիճներնապրում են տնրնների, երբեմն էլ ընձյուղների րաւ Լվիճները փոքր են ն տարբեր գույնի, նրանց երկարությունը մմ-ից չի անցնում: մմ երկարությամբ 3 (4) Դարչնագույն, սն մեջքով, 1,5--2 վիճ է, որի պոչի երկարությունըճավառարէ լայնությանը, բեղիկները մարմնից կարճ են, նրանց 3-րդ ճաւտվածիերկարությունըճավասար է 6-րդ ճատվածինիզակին, բակ նիզակը 4 անգամ նրկար է եր ճիմքից։ Ավիճներիժծելուց տերեները կուչ են դալիս ծրկարությամբ, տերնի ծրկու եզինիը դնպի ցած նն ռլորվում ն տերեր դառնումէ խոր-նավակաձե: Վարակվածտերնններըգունաթափվում

ՐԱԻ ար րաններում, Արարատ-

նին:

չան

ՍԱԼՌՐԵՆԻՆԵՐԻ ՎԲԱ ԱՊՐՈՂ ԼՎԻՃՆԵՐԻ ՈՐՈՇՄԱՆ

Անթե կուսածիեր.

ԺեւԼ

| թռչում թնավորվում է միջանկյալբույ(գայլուկի սռարբեր անսակներիվրու):

սայաբար

Տայլուկների վրա

զար-

ն դեղնում: կեռասենուդարչնագույն

ԸՇԲՈՅՏԱՇՕ12

լվին (8ո2շհՄոճնմնտ ՈՇ6ճԽ.)

են

15:

(3) 1վիճիպոչի բարձրությունը վելի հրկար է, բան լայնությունը: 1վիճիմուգ գորշ գույնի է, չուղրում:է դամբուլենու վրա, որի ։երեներընրա ժժելու շետնանքով ոլորվում հն նթկարությամբ Հ

,

ու

խողովակաձիդառնում:

ճատ 114Ջ0քօքօուտ էճ.)

Դեղձենու լվին (8Ր2ՇհԸոսշերտավոր

(6) էվիճըշատ սն Է, փայլուն իսկ փորի կողմից մուղ մեջքով, Գովնի է, քրթուրներըգորշագույն ձն, նստած են Բեղիկները բարձրբլրակների վրա, իսկ նրանցմնջանղում,ճակատի վրւս, առաջանում է խոր փոսիկ: 1վիճները ծծում են բալենու, կեռասինույ երբեմնէլ սալորենու ն բնձյուղներից ե նրանց վրա դոտնվող բնների տակի կողմից, ռրի ճետկանքով նրանք խիստ կուչ են գալիս» Բալենուլվին (ի1յշստօ6-ոտ Է.) (5) 1վիճը կանաչդույնի է, իսկ եթե մուզ կամ դորշ գույնի է, ապա Ճակատի ակոսիկը խոր չէ: Բեղիկները բարձր բլրակների Ժորշ

Հրա չն

հատած:

ծայրերով միմյանց խողովակները Դեղձային սալորենիների ուրիշ

միացած չեն: Ապրում 1»

են

ն

կորիզավորների

(8) էվիճի մարմինը ծածկված է աղիտակժոմի փոշով: Գույեր կանաչ է, մարմինը հրկարավուն, դեղձային ւզոչից կարճ են: Ապրումեն ծիրանենու, դեղձենու,խողովակները ն նշենու սալորենու վրա, մեժ դաղութներով: տերեների Լմիճների ժժծելուց տերնները չըն ձնափոխվում, են Ֆակովաատիվ

միգրացիա կատարում եգեգենրիվրա: եղեգիլվին (Աուօքէուստձւսոմմոլծ բ.) (2) Կի մարմինը մոմի փոշով ծածկված չէ, նրա գեղպոչից շատ երկար հն: խողովակները ձային ճակատի շատ խորն է, իլրակները, որոնց փոսիկը վրա մատա ձն բեղիկները, բարձր են: Գեղձային խողովակները երկարեն ն կաղմում են մարմնի հիկարության 1/4 մասը: Մծում 2 տնրնեերի տակից, գրանից տճրեները ուժեղ չեն ձնափոխվում, այլ հզրծրըմի Քիչ կախ են ընկնում դեպի

(2) ելիճի

ցաժ:էվիճները հրրբեմե

են /ինում

շվերի ն պտուղների վրա: (11) Կվիճիմջբի կողմից, մարմնիծրկարությամբկան հրեք մուգ կանաչ զոլեր, նվիճըբեղիկների ճիմքից դեպի ներա ունի

հլումտներ: ամնաձն

խորն է ձրնում

ն

ա-

Դրա ճակատի պատճառով փոսիկըավելի վերեից փակվում է այդ ելուստներով:Ապրումէ

տալորենիների, վրա ն միգրացիա է կատարում դամբուլենիների դայլուկների վիա: Գայլուկի կամ գաղձի։ լվին (Ֆիօրօժօոհատսի "ՀՐ)

(6)

կիճը դեղնա-կանաչգույնի, բեղիկներընստած

բարձր բլրակների վիա, բայց դեպի ներ ելուստ չկա: Բեղիկները մարմնի եիկարությանն են: Ազրումէ դեղձենույ նշենու,ռալորենու ժծում ն է նրանց տերհների ճյութր: նվիճների ծծելու ճնտնանմրա քով տերնների սիգարաձն ոլորվում նն: Միգրացիա է կատարում բաղմաթիվ մոլախոտերին դաշտային կուլուրաների վրա: Դեղձենու լվին ք6151Ը26 Տս/շ.) (81720465 12(9) Բլրակները,որոնց վրա նատած են բեղիկները, ցածր են միմյանցից Հեռու ն երբեմն շատ դժվար են եինում:Գեղձային խողովակները կարճ են: Մարմինը ձվաձն է կամ օվալ (16) Էդ կուսածինհերիպոչը մատնաձն է, նիկարությունն ավելի շատ է, քան լայնությունը: Գեղձայինխողովակներըծայբում մի բիչ փլված են, լվիճները լուղային փայլ ունեն: (15) 1վիճր մուիի փոշով չի ժածկված,մարմինը լուղային փայլով, ձիթա-կանաչ գույնի, երբեմն՝ սրճագույն: Գեղձային խոզովակների վերջում նկատելի ճառտտացածեն ն երեք անգամ երկար պոչից: լվիճ (Քհօքճօտ1քհսուոջուքիոծոծ Լ.) 15 (14) Փայլատ, մուղ կարմրավուն, գեղձայինխողովակները հ մուգ գորշ գույնի լվիճ է: Գեղձայինխողովակներըդլահապոչր Հ անդամ գեղձային խոձն մատնաձե հն ն բարակ, պոչը է, որը Հատ է, իսկ անգամ կարճ: 1վիճն ապրում է դովակննրից լորենու, ճատկապես դամրուլենու վրա: Սծում է տերնեներիցե բնձյուղից։ Մամխենուլվին (Քհօքճյօտքհստ1ոմստոճլսու 14օ«հ.) 16 (13) Աիճի պուր կլորացած է, լայնությունը ավելի Ժեծ է, բան երկարությունը, վերնից լավ չի երհում: Գեղձայինխողովակները փբված չեն, այլ դլանաձն են կամ կոնաձիչ էվիճը՝ավելի պայժաղ ծծելուց տերնների կուչ են գալիս. երբեմն դույնուխրեվիճների են ընձլուղներից, այդ ժծում դեպքում նրանք ավելի մուգ- փայլուն ու

ՋՐաշուչանի

սա-

`

դույն

են

ունենում:

,

ամառբ), սն փայլուն բիծ. վաղ գարունի Հատվածներիվրա փորի 1--6-րդ եիկարությունը` նանը կանաչ է լինում: Գեղձային խողովակների կազմում է մարմնի երկարության 110 մասը: նրանց երկաբությունը 3--4 անգամ մեժ է Հիմբի լայնությունից Ապրումէ սալորենու վրա: վիճի ժծելուց տերեները մեժ մասամբ կնճռոտվում էն լայնությամբ: միգրացիա է կատարումտատասկափշերին գեՖակողտատիվ 1շ

(18) Աիճը մեջքի կողմից (գարնան

վերջերին ն

ՇՅԱ: լվիճ (8ո2շհջօճսմստ Լ.) վրաո Տատասկափշի դավերի

(12) Լվիճը օվալաձն է, Մեջքի վրա մուզ շերտերը (եթե առաջացնում չորսանկյունանիբիծ: Գեղձայինխողովակչըն կան)

են

Թո

ները կարճ են, նրանց երկարությունը3 անդա փոքր է ճիէքի լայնությունից: Սալորենուտերեներըկնճռուտվումու խիստ ձնափոխ վում են:

.

(20) Մարմնի վրա մուգ շերտեր միշտ կան, որոնք փորի Հ-րդ 4-րդ ճատվածներում միանալով նրան սն տեսք են տալի (198)վիճի մարմինը առանց մուգ շերտերի ն բծերի: 21 (22) վիճի պոչը լավ երնում է, նրա բարձրությունըճավաէ լայնությանը: Մարմինը առանց մուդ շերտերի: Ապրում է սար դեղձենու, նչենու ն մասամբ էլ սալորենու վրա: Սծում է տերենիհի տակի կողմից: 1վիճների ժծելուճետկանքով տերեները խիա գանգրուվում են ծալքերով կուչ գալիս: Միգրացիաէ կատարում բարդածաղիկների ն Ճճատկապեսանքառամ րույսերի վրա: Հեկամ անթառամի լվին (8182-ի զֆխբիզի ՆՇԱ: Շ2ԱմսՏ հշԱ-հո751 ՉՉ (23) սն են ե ասես լաքած լինեն: Պոչը լավ չի Լվիճները արտաճայտվածն վերեից չի հրնում. ծծում են միայն տերեներից, որի ճետնանքովտերնեները անկանոներկու-երեք կողմի վրա ոլորվում են։ Ապրում են վայրի ն կուլտուրականսալորենիներիվրաւ Շողավաողի լվին (ԾՈոշհցօճսմատ Խ/շհումՏ Լ.) 28 (22) եվիճը մուդ դարչնագույն է, մեջքի վրա կան ան չերանը, որոնք միմյանց ճետ ձուլվելով սն գույնի են վերածվում, ւմիճը մեջքի կողմից սն դույն ունի, պոչը նկատելի է։ (23) Մե, փայլուն, ուռուցիկ մարմնով, նկատելի պոչով, կողային բլրակները տափակ լվիճ է. գարնանը ապրում է Ճյուղերի կեղեների, ծաղիկների,տերններիվրա: էվիճներիժծելուց տերեները սպիրալաձնձնափոթւման են ենթարկվում: Ամռանըապրում են դեղձենու արմատավղիկիե արմատներիվրա: Ձմեռում է դեղձենու արմատենրիվրա: Հատկապեսուժեղ վարակվումեն սալորնենու տնկիները, ճոռաշվերի ն արմատից դուրս եկած մացառննրը: Սալորենուսե լվիճ (8ղճշհոշսմստ թոսոլշօյչ ԽՀ.) ն

`

ու

ԸՆԿՈՒՋԵՆՈՒ ԼՎԻՃ

ՆԵՐԸ

Հայաստանըճարոստ է տարբեր սորտերի ընկուղենիներով Այդ արժեքավորպտղատու ծառը զարգացմանմեծ ճեռանկարներ ունի ն մոտակա մի քանի տարիների ընթացքում նրա տարածությունը զգալի չափով ընդլայնվելու է: Ընկուզենին. է վարակվում ե Հիվանդությունեննրով, շատ այդ թվում կան լվիճվնասատուներով ներով: նվիճննրիցնրա վրա ապրում են երկու տեսակ: Ընկուզենումեծ լվիճ (ԹէճոօօլիտՏ |աջլոոմտ ԲՈՏՇհ.)

Թնավոր լվիճի նարնջա-դեղնագույնէ, մեջքի կողմից ունի 4 ճատվածներիվրա, կողքերից շարք լայն սն շերտեր, փորի 1--6-րդ ենչ Գլուխը ն կուրծքը մուդ են սն կարմիր Աչքերը բծեր: նկատելի ն են մարմնի կեսից կարճ, իսկ զույնի:Բեղիկներըբաց գույնի են, 3-րդ Հատվածիվրա կան Հատվածներիմիացման տեղերը մուդ 13--12 փոսիկներ, 6-րդ Հատվածի նիզակը ճիմՀոտառության թից կարճ է: Գեղձայինխողովակներիմուդգչ-դորչադույնեն, պոչի են: դեղին է, երկար, մորուքաձեւԹեերբ դաղարքում լայնանում

վիճի երկարությունը մինչն 4 մմ է: է այաստանի այն բոլոր շրջաններում,որտեղ Տարածված մշակվում կամ բուսնում է ընկուզենին: Այս լվիճը ապրում ե բազմանում է միայն ընկուղենիների վրաւ:

|

երբ դուրս են դալիս ն լրիվ կազմակերպվում տերններըչ նրանց գլխավոր ջղի վրա, վեԴա ճամընկնում է սին կողմից ծծում են սերնդաճիմնադիրները: ապրիլի վերջերին կամ մայիսի առաջին կեսին (Մեղրի): Մայիսի Հասունանում են ն սկսում են սերնդաճիմնադիրները ճետո, ծաղկելուց ընկուղենու Գարնանը,

սկղբներին

կուսածնությամբ կենդանի թրթուրներ ծնել. Սնված թրթուրները են ծծում շարքով, մոր ճետնից, գլխավոր ջղի աջ ն ձախ կողժերից են մեծանում 12--14 կուսածինները օր, տերեի Հյութը: Անցնում է են թրթուրներ, որոնք դարձյալ շարունակում ն իրենց Ճերթին ծնում ե ծծել նրա են շարվել գլթավոր ջղի երկարությամբ երկու կողմից ձդվում է երկարությամբ Հյութը: Թրթութներիշարքը գլխավորջղի են ճանդես սկսած Հիմքից դեպիծայրը: Երկրորդ գեներացիաներից ն են մարմինը դալիս նիմֆաները, ոբոնք նարնջադեղինգույնի սե բծերով, ընդ որում առաջնա հ միջնաէ ծածկված քառակուսի ն կրծքի վրա կա-երկուշարք՝ ընդամենը բիծ, վերջչնակրծքի փորի ն վրա՝ 1--7-րդ ճատվածներիվրա` 4-ական բիծ 7-րդ Հատվածի մեկ խոշոր

սն

բիծ:

են ն թռչում ուրիշ Նեմֆանհրը3--4 օր ճետո թեավորվում Ամեն մի էդ կուսաձին ունրի կամ նույն ծառի ուրիշ տերեների վրաւ ու մասում թնավոր լվիճ նստում է մի տերեի դլխավոր ջղի ճիմբի ծնում: Վերծծում նրա Ճլութը ն Հաջորդ օրը կենդանիթրթուրներ են երկու նրկարությամր դլխավոր ջղի ջիններս դարձյալ շարվում ծծում տերնի ճյութը ն այդպես նրանցբազմացումըշակողմից րունակվում է: Հոմփո-ճուլիս ամիսներին նրանց քանակությունը ճամարյա բոլոր տեՀառնում է առավելադույնչափի, ե ընկուզենու ընդ որում բոլոր դեպվարակվում են լվիճի դաղութներով, բնները են միայն վերին երեսի տերեների բերում ղաղութներըկազմվում ծա-

ու

վերին երեսի վրա բազմանալու տեսակետից: հ Ամ տով երկրորդ կեսին լիճի դաղունների նրանցումհղաժ (զիճների Թիվը խիստ պակասում Լ գիշատիչ միջատներիկողմից ոչնչացվելու Հետնանքով: Մեր սղայմաններում լվիճներին ոչնչացնհ քսաներկու կետանի վատիկները: Սիրֆիղ նում են նրկկեւլտանի ճանճերիթրթուրները սրանց բիչ են ոչնչացնում: Հեւտնում գաղութներին (ճամարյա բոլոր 1վիճների լվիճներին) ծե Ք|ռքլօ1ոք15 քյքոոճճռ տենսակիմրջյունները: Աշնանը այդ ըիիճները մնում են Հատուկենտ: Ձմեռում են ձվի ուռադիայում ընկուղենիների վրա, բողբոջներիՃիմքում: չաիին, հնչ վերաբերում | լվիճի Հասցրած վնասի բնույթին մուտ, է պետք ասել, որ մեզ Ճատկապես ճարսվային ցածրադիր « նախալհոնային շիջաններում (ծովի մակերհույթից մինչե 1200 ժնտը բարձրության), լուրջ վնաս է ոլատճառում ընկուվենուն: 1վիճների ծծելու ճետնանթով տերնի պլաավոր չիղը արադ չորանում Լ, անինի ծայրը վեր է բարձրանում ն ջիղը մեջտեղից կոտրվում է: են մեծ ծծում բանակությամբ հացի այդ, լվիճների տանրններից է ազպլաստիկ հ այլ օրգանականնլութեր, որի հ բացասաբար մեծ է վնաս ղում ընկուզենու բերքատվության վրաւ էվիճը պատճառում 4ատկապես ըբնկուղենու տնկարաններում: ու

Ընկուզենու կ զ փփոքբվի ն

|սցլճոժոօլոմ յսք ք ( (Շհրօոճքիհլտ Տ

|

Է էո

եպատարւ լոճ ամա

)

:

ՐԸ

Հ

ի

ր

,

ո

1վիճրտարածված է

նիներ են

-

այն

բոլոր

շրջաններում, որտեղ ինկուվզե-

աճում:

Աալրումէ ընկուզենու տխլենու վրա: արնանը լվիճներին տերններիտակ Հանդիպում ենք մայիսի սկզբներին:Սկզբնականշրջանում նիանց քանակը շասուփոքըէ լինում: Տերնի տակ նրանք շատ ցրված են ապրում ն անընդձճատ շարժվում են մի տեղից մլուսը: նրանք աստիճանաբար շատանում են ն ճունիս-ճուլիս ամիսներին վարակում ընկուզենու տերեբոլոր ների: նրանց քանակը տերեների տակ պակասում է այն մամանակ, հրբ տերններն օկսում են կուլլտանալ ն նրանց մեջ պակասում են ճյութալի օրգանականնյութերը: Սերնդաճիմնադիրներից առաջա,

Է58

ինչպես Հանդիսլել,

ե

վարակված նրանցով

լվիճներ չենք ճաջտնաբերել:

իջնանիշրջաններում կերովականի, Ալավերդու, նոլեմբերլանի,

նան տխլենուվրա: Տխլենու վրա նույնպես լվիճը ղարգանումէ ապրումեն տերնների տակ ցրված վիճակում: անկիների տերննան տնկարաններում՝ վիճը բազմանում է սերի տակ: կամ է ընկուզենու ձմեռում այս լվիճը նույնպես Մեր կարծիքով տխլենու ծառերի վրա տերնները բոՀասցիած վնասը շատ չնչին է, ԼՎիճի ժծելուց Ճաուստի նրան գլխավորվնասատու չռրովին չեն

այս

դունաթափվում,

չի կարելի: մարել

առաջարկված են

ինչ նույնն Պայքարի մբջոցառումները միայն կարելի է Այստեղ Համար: դեմ պայքարելու մյուս ըվիճների լտվ էֆեկտ եժ շատ ավելացնել այն, որ ընկուզենու լվիճի դեմ դոնիոր (ՎիՃը քանի կամ ավիափոշոտումը: կտա

են,

ավիասրակումը

ենաներով Ր է տերեի վերին երեաին,իսկ վերերկրյա մեք

4»: լիս թիչէֆեկտ

բուժե-

կստացվի:

ՆՌՆԵՆՈՒ

ԼՎԻՃՆԵՐԸ

է նոնենու վրա ապրում ն բազմանում Մեր պայմաններում քանակով նոնենու չվիճիրերբեմն կոնենու վրա շատ չնչին միայն / ամանում: լինում է ակացիայիլվիճը, որը մշտապես ն Մեղրու, մ Ալավերդու, Մեղրու Նոնենին մեծ չափերով մշակվումէ կ Մրար մառամբ էլ լեմբերլանի, Գորիսի, Ղափանիշրջաններում, գլուղերում: Հ ե ա վայրում ն Աշտարակիշրջանի մի ջանի մշակվում որտեղ այն է , բոլոր շրջաններում։ լ Հիճը տարած է նռնենին: , .

ն

Գ

ռերի նույնպես չենք

Կ

չ

,

.

մ

ծվալ մարմնով, բաց դեղնագույն, 1,5 մմ երկարությամըլվիճ Բեղիկները մարմնի կեսի հիկարությամժբ,6-րդ Ճատվածի նիՏ մ մ ի 4 ի ն Մարում: Մրգճայինխողոգան

է:

մոտ անքն կոածինքնավոբները։ Ըստննսկու, սրանց 28են այդ: Հաստատում ներ չեն լինում. մեր դիտողությունները միջատնետոսքրքիրէ, որ մենք չենք նկատել այս Լմիճիգիշատիչ չեն Ճրաայնքան մանը ենչ որ դիշատիչները րին. երեի լՎիճներն են բացի այդ,նրանք տերնի ռոււկապրում շատ պուրվում նրանցով, թնավոր են: Եթե գիշատիչ ժիջատը ցրված ն բոլոր կուսածինները մոտենա նրանց ուտելու, նրանք անմիջապեսկքոչեն։ Պարազիտ-

էն

ում

վրա րազվրա` գլխավոր ջղի երկարությամբ: Սառատեսակների մացող լվիճների մեջ այս լվիճը բացառություն է կազմում տերմի

Լ

է

յաՀւ Վեր Մ աատնո-

արիա» ածված նոնենու

լվիճ

Քա.) քսուշճ6 (Ճքհլտ

գույնի,

մմ

երկարությամ

1,2--9 Օվալ մարմնով, րաց կանաչ գույնի, ցանցաձննախվիճ է: Փորի ն կրծքի վրա կան մուդ կանաչ 5:

շեր

Բեղիկները սպիտակավունեն,

է մարմնի

երանց երկարությունը կազմում

դույնի, 3-րդ ճատվածի հիկարությունը ճավասար է նիզակի երկահությանը, 3-րդ Հատվածի վրա դանվող մազիկներիբարձրությունը կազմում է նույն Ճառտվածի ճառտության 1/4-ը, 4-րդ ե 5-րդ Հատվածննինունեն Հավասարերկարություն: Գյանաձե դեղձային. բաց կանաչ դույնի են, նրանց երկարությունը խողովակները կազմում է մարմնի երկարության 1/2 մասը: Պոչըուղիտակավուն է, մատնաձն, նրա երկարությունըկազմում է դեղձային խողովակնիթի երկարության3/15 մասը: նա իր կողերի վրա կրում մ 3 զույգ մազիկներ: էվիճը ապրում ն բազմանում է միայ, նոնենու վրա, որի վրա ն անց է կացնում իր վաիղացման բոլոր ցիկլերը: ՍերընՀանդես են դալիս ապրիլի վերչերից:նրանք ղդաճիմնադիրները ժծում ձն տերեների տակից՝ գլխավոր ջղի ճիմբից: Մալիսի առաչին եսին սնրնդաճիմնադիրները ծնում նեն կուսածին էգեր, ռսրոնք դարձյալ ծծում են տերնեիգլխավորջղից:, Հետագայում նրանք են ընձյուղների ծայրի նոր դուրս եկած տերնների վրա: Հաջորդ զեներացիաները կրկնվում էն շատ արագ (6--7 օիր ): վերջերին Հանդես են դալիս թնավոր կուսածինՄայիսի անգամ ները, որոնք Ճանդիսանում են սերեդատարածողներ ն որոնք թոչում՝

անցնում

ն

են նոր վարակում նռնենիներ:

Մայիսի վերջին--ճունիսինլվիճի քանակր գնալով մեծանում է' եիճների մի մասը տերեների վրայից անցնում է ծաղկակոթի, ն բաժակաթերթերի պսակաթերթերի վրա: երբ կազմակերպվումէն պտուղները,լվիճները իրենց գաղութնձրով ծծում են նրանցից, Հունիսի վերջերին--Ճուլիսին դաղութները ճակայականչալվիճների փերի

են

Հասնում

սակներն

քանակու:

Մեր պայմաններումթղենու լվիճը

էվիճներին

կազմակերպված

պտուղները: Ամառվաերկրորդ կեսին լվիճների քանակը խիստ պակասում է բույսերի վրա: նրանցչատ փոբը խմրերր իրենց դոլու-

դանդալէ բազմանում,

պարազիոներ

կություններով:

թյունը պաճպանում են ներթնիընձյուղների ծայրերին: Լվիճների քանակիարագ պակասելը է գիշատիչ միջատների ակտիվ ճետնանք դործուննության ն էՎիճների տեմպի թուլացման: բազմացման Աշհանը լվիճները ձվադրում են նոնենու ցածի ճյուղերի ծայիի բողբոջների վրա ն իրենք ոչնչանում: Մեր պայմաններումլվիճը նրո:

շատ

ռիի Հետնանքով նրա քանակը թզենու վրա միշտ էլ չնչին է լին գիշատիչներ տերենեոչնչացնող հում: Բազմացմանայդպիսի դանդաղտետմիի յուսկ չինքճայտնաբերել: լվիճի ավյալ տեսակի ժառանգական ճատպը պետք է բացարել

թվականին Մեղրու նոնենիները: Այդոլիսի դեպքերում են նոր

մանը:

Թզենու վրա բազմանում են երկու տեսակի լվիճներ՝ թզենո: ն Ճտէ0Թճթէճոլ ՈՇստ 1ոշօե. չվիճր Ճճթեիլտ Տը: մվիճներիերկու տեեն տերեների տակ, շատ ցրված ձեով ն չնչին էլ ապրում

այն աստիճան են վարակում բույսերի տերեները, ընձյուղներըն ճատկապեսծաղիկներն ու պտուղները,որ երբեմն նրնում են իայն լվիճների Համատարած գաղութները: Այդպես էին 1948 հ ծաղիկները

,

ԹՅԵՆՈՒ ՎՐԱ ԱՊՐՔՂ ԼՎԻՃՆԵՐԻ

ն

թափվում մասսայորեն

ճամար Հանդիռանում է գլքավոր վնասատու, մանավանդ. Մեղբու շրջանում: 1վիճը վնաս ճասցնելով նոնենիների դենծրատիվօրգաններին, գալի չափով իջեցնում է նրա բերքատվությունը: Ուժեղվարակված բույսերի ընձյուղները նե տերնները լվիճների ծծելու ճետնանքով շատ կարճ ժամանակամիջոցում չորանում են: Լվիճներիժծելուց՝ տերնները չեն ձեավփոխվում: նոնենուն վնաս են պատճառում նան իրենց արտաէվիճները թորանքը տերննեբի պտուղներիվրա թափելով: երբ մեծ քանակությամբ քաղցը արտաթորանքէ բափվում բույսի աճող մասերի վբա, խանդարվում են նրանց ֆուոոսինթեզը ն շնչառությունը: Նոնենուչվիճի դեմ Ճեշտ կարելի է պայքարել կոնտակտ թույնստած են ներ սրսկելու միջոցով, տրովճետնե նրա դաղութները բաց տերնների, ընձյուղների, ծաղիկների ն պտուղների վրաւ Անչրաժեշտ է յվիճի դեմ պայքարել նույնիսկ առանձին ծառերի վրա Հանդես եկող լվիճների դաղութների ղեմ, որպեսզի թույլ չորվի բույսերի վրա: վիճի բազմացման օջախները տարածվել բռլոր Վ եռնենիները անմիջապես ոչնչացնելով՝ լիովին իրկել Հնարավոր չվիճից սպասվող վնասիղ ն դրանով իսկ նպաստել այդ արժեքավորի մերձարնադարձային կուրոուրայի բերքատվության բարձրացնենու

երկարության3/5 մաթ) 6-րդ ճատվածի նիզակը մուգ

Այս բոլորից կարելի է դալ այն եզրակացության,ոի լվիճը Թղենու ճամար վնասատու ճամարել չենք կարող: Այն դեպքում, երբ լիճը ավելի մեծ քանակությամբ ճանդեռ դա թղզենույ Հատ տնկիների վրաչ ապա նրա դեմ կակաղես երիտասարդծառերի րելի է սյայքարել՝ կոնտակտ թույներ արսկելուկամ փոշոտելումիու

|

ջոցով:

ՏԽԼԵՆՈՒ

ԼՎԻՃՆԵՐԸ

ու

Տխլենու վրա մեր պայմաններում բաղմանում են 4 տեսակի լմիճներ՝ընկուղենու փոքր լիճը ն տխլենուն լուրաճատուկ տեսակներ՝ Ը0ո51օԵլսուՅ6Աճոճ Տիր, 81720681ՈՏ «078 ՕՕ0626.. ու

Քհօլօմօղ

Տք.: Ընկուղենուլվիճ

տխնելու վրա չատ քիչ քանակությամբ է լիառանձին վնաս չի պատճառում նրան: Ընկուզենու ԷՎիճր նրինմն շատ պատաճականորննէ նրա վրալինում: Տխալենու վրա մշտապես րաղմանում են նշված լվիճները: ծում

ն

Տխլենուլվիճ (Շօոօելատ

Հ6Առոճծ

կանոնավոր տեղումները նպաստում դական յական բազմացմանը:

Տիր.)

Դեղնա-կանաչ գույնի, հիրեմն վարդագույն փալլով լվիճ է: Տարածվածէ բոլոր այն շրջաններում, որտեղ աճում է տխլենին: Խվիճներըվաղ գարնանից, տերեները կաղմակերապվելու շրջանում, անցնում են անրնների չուսկ են երանց ցիված կերպով ժծում Հյութը: 1վիճներըՀատկապեսշատ են ճավաքվում րբնձյուղների. աճման կոների ն նրանց վրա նոր կազմակերպվողտերեների վր: ամիսներին լվիճների քանակը բույսերի վրա շատ Հունիս-Ճուլիս եժ չափերի է ճասնում: Թեավոր կուսածին էգերը ճանդնս են դաիս մայիսի եիկրորդ կեսից ե տարածվում մյուս բույսնիի վրա: 1/իճի իր ղարդացման բոլոր ցիկլերըանց է կացնում ախլենոս յրա: էվիճների քանակը ծառերի վրա պակասում է օգոստոսի երկբորգ կեսից: Շատ բիչ քանակությամբ լվիճներ մնում են անտառի հզրում աճող ծառերի տերեների վրա: Ռրոչ տարիներ լվիճր 1948 թվականին Ալաբաղմանում է մասսայական ձնով:Օրինուկ՝ մերդու շրջանում լվիձը բազմացել էր այնպիսի չափերով, որ տրխբոլոր չյինիների տերնները ե ընձյուղները ժածկվել էին լվիճների 1վիճներիդաղութներբ դտնվում էին նան ժաղիկգաղութննրով: ձերի բաժակների ն նրիտասարդ պտուղների Հիմքերում: վիճը ձմեռում է ծառի ճյուղերի վրա՝ ձվի ստադիայում: Դրա Ճամարէլ

լվիճի

մասսա-

ճխլենուվրա

տարափվածությանչափի տնսակետից եներկիորգ տանղըգրավում է ԽՆ20Շ811Տօո ի ԶՕ626. ըվիճը։ Շատ մանք լիճ էչ վառ դեղնագույն ն ունի շատ կարճ գեղձային խողովակհեր: Այս լիճը նույնպես տարածված է բոլոր շրջանննրում, որտեղ աճում է տերնների տակի կողմից: Տերնէ տխլենին։ նա ծծում են շատ ցրված ն փոքրըքանակությամբ: ների տակ նրանք լինում Կվիճը տխալննուվրա Ճճանդեսէ գալիս վաղ գարնանից ն ամբողչ ոնղոնի ընթացքում իր զարգացման ցիկլերը անց է կացնում այնն գիշատիչներըլվիճին թիլ են ոչնչացնում: անդ: Պարաղիտները է լինում, վրա շատ չնչին բույսի Քանի որ լվիճը քանակությամբ չի կարելի դասել: ուստի նրան վնասակար լվիճների շարքը

ՀԱՆՈՒ

ու

նրա ձմեռող ձվերից գուրս հկած սնրնդաճիմնադիրները ՔԲողբոչֆհերի բացման շրջանում արդեն դտնվում են նոր կազմակերպված վրա: Գեննհրազիաների սնինեների չք: Գիշատիչները Թիվը Պաալտնի ն պարազիտներընրանց քիչ են ոչնչացնում. երընմն նրանց գադութննրի մնջ Հայտնաբերել ենք երկկետանիզատիկին: Այս լվիճը տխլենու Համար Հանդիսանումէ գլխավոր վնասատու: նրա բազմացումը ինտենսիվ է ընթանում, այն տարիներին, երբ դարունը է լինում, իսկ ամառի՝ չոր ոչ: Մթնոլորտային Ճաջոր-

են

ԼՎԻՃՆԵՐԲ

:

Մեր անտառներում ն անտառաշատ շրջաններում ճոնին ամեծառերից մեկն է: Հոնուռլտուղներն հատարածվածպտղատու օզեն տագործվում կոնսնրվի արդյունաբերության մեչ, Մեր պալյաններում Ճոնու վրա տարածված է միայն մի տեսակի յմիճ՝ Հոնու ԸՕրու Բ. (Ճքելտօւոլ Ի.) /վիճը--ՆՈՕՇԸԼՑ Դեղնւս-կանաչգույնի, 6 ճատվածանիչկարճ բեղիկներով: բազմմ երկարությամբ լվիճ ք. Գլումաֆասնտային աչքնրով, 1,2--4,2 խր, կուրծքը ն փորի վերջին 3 Հատվածները ծածկված են գորշ փոշու 3-րդ Հատփառով: Քեղիկներըմուգ գույնի են, բացառությամբ վածի ներքնի մասի, նրանց բոլոր ճատվածներիվրա կան երկրորդային ոռինարիաներ(ճուտառության փոսիկներ),3-րդ ճատվածի դրա գոնվող մազիկները նույն Ճատվածիլայնությունից նհրկարեն վրանկատելի են: Աչքերը սն են: Գեղձայինխողովակները (ի մազերը բարակ

Տարածվածէ

են

բոլոր

ու

Մարմնի

երկար:

շրջաններում, որանղ ժշակվում կամ

աճում

է «ոնին:

ՀիմնականբույսըՀամարվում է Հոնը: է Հոնու էվիճը ձվի ստադիայում ձմեռում ճյուղերի կեղզեների են գալիս դուրս անղթերում: Զմեռող ձվերից սնրնդաճիմնադիրները գարնանը՝ապրիլի կեսերին: Հոնու վրա լվիճը տալիս է երկու գեեհրացիա: Բազմանումէ կուսածնությամբ՝ կենդանի թրթուրներ

Հոնուվրա լվիճները ծնելով:

ժում

են

անրններից,

բնձյուղներից՝ ն

1վիճի դաղութննրի,որպես կանոն, միշտ ծաղկավթթություննենըից: ն նոր կազմակերպլինում են աճող ընձյուղների ծայրի մասում մայիսին ված տերեներիվրա. լվիճների գաղութները փոխադրվում ձն ծաղկավիթթությունների վրա: Տներեներըլվիճների ծծելու, մի Քիչ ոլորվում են: Սկսած երրորդ սերնդիցչ բոլոր թրթուրները նիմֆաների են վերածվում ն 3 օրից Հետո դառնում թեավոր կուսածին էղեր: Վերչիններսքողնում են ճոնին ն միգրացիա կատարումճակուածինները Ճացաբույսեցարույսերի արմատներիվրա Թեավոր րի արմատավզիկի ն թփակալման ճանգույցի մոտ թրքուրներ եր ծնում, որոնք մաշկափոխվելուց ճետո աստիճանաբարիջնում են արմատներիվրւս էԼիճներբե՝դեպի արմատների: Հացարույսերի ների գաղութները լինում են գլխավորապես արմատներիճյուղավորման ճանդույցում: Այդ ժասին մանրամասնխոսել ենք Ճճացաբույսերի լվիճների բաժնում: ամառը լվիճները բազմանում են կաւսաժնորեն ն. կաղԱմրողջ մում գաղութներ: Լվիճննրի զաղութներին ուղեկցում են մրջյունները: Հուլիսի վերջերին Հանդես են գալիս թնավոր կուսածին էգերր (անռակիրները), որոնք Ճացաբույսերի արմատներիցթոչում են Հիմնականբույսի վրւս: Հոնի վրա թնավոր կուսածիններրըծնում եյ անթհ արոմներ հ ձվադրողնորմալ էղեր, որոնք բեղմնավորվելուը Հետո մվաղրում են ծառի կեղհի ճեզքնլում: Բացի ղարդացման նկարագրված ձնից, շա վայրերում. Հպտկապես լեռնային շրջաններում հ այն շրջաններում, որտեղ իացակալում է լվիճի ճիմնական բույճը (Ճոնը),չՎիճը եր զարցացման ցիկլերը շարունակում է կուսածնորեն բազմանալով, Հաեն կուսածին տաբույլոհրիարմատների վրա ձմեռում էգերը:1վիճձմեռում են ներր գլխավորապես րազմամյա ճացաղդի րույսերիչյ Հատկապեսղանղուրդանիհ սեզի արմատներիվրա: Ռրոշ տարիներլվիճը մեծ վնաս է պատճառում Ճոնուն, Հատկապես նրա ծաղիկներին: Հոնու լվիճի դեմ պայքարի միջոցառումների մասին դիված է... ի

չվիճների Ճացարույսնրի

բաժնում:

:

ՓՇԱՏԵՆՈՒ ԼՎԻՃՆԵՐԸ

|

չայատոանում՝ ԱրաքսիՀճովոում, լայն Փշատենին ճատկապես

պտղատու տարածված

ծառերից մեկն է: նա աճում է ցածրադիր նախալեռնայինշրջաններում: Մեր պայմաններում փշատենիներիվրա Հայտնարծրվելէ ժինգ տեսակի լվիճներ, որոնցից երկու տեսակը (ակացիայի ն նարնջչա362 ու

:

:

| .

`

վփշատատենու վրա շատ դույնւվիճները)

քիչ

ու

ճազվագյուտ դեպքե-

ճամար նրանց փշատենու լվիճներ անվա-

Ճանդիպում, դրա վրա Ճճիմնականումբագմանում կարող: Փշատննու տեսակի չվիճները. երեք ցեղի Ճճեոնյալ ՇՑք1էօքիօուտ

բում

են

նել չենք

են

,

ճոշհճոցծյտե Խ6ս.) լվին (Շտքմօքիօոստ Աբխանգելսկու |

Է

Մարմինը արծաթափայլ գույնի է, աչքերը կարմիր ամբողջ որոնք փորի առամարմինը ծածկված է քռիոցանման մազիկներով, ջին Հինգ Հատվածների վրա դասավորվածեն 10 լայնական շարջով, նույնիսկ ոտքերի վրա 2 շարք գլխիկավոր մազիկներ կան: են մարմգլանաձի են, հրկար ն. կազմում Դեղձային խողովակները ն գեղձային խողովակհր երկարության1|3 մասը: Պոչը կոնաձն է կնսից երկար են, 3--3,չ5 մարմնի անդամ կարճ: Բեղիկները ենրից մմ է: մարժնի երկարությունը1,5--1,8 Տարածվաժէ բոլոր շրջաններում, որտեղ աճում է փշատենին: Ապրում ն բազմանում է փշաւենու ե չիշխանի վրաւ Զմեռում է ձվի ատադիայումճյուղերի Ճիմքում՝ կեղնի ճեղքեՃեբում: Ջվերը սկզրնականչրջանում լինում են նարնջագույն, իսկ են սկանում Զվերը կլորավուն են: Զմեռող ձվերը շատ դիմացԵն կուն շրջապատիաննպաստ պայմանենրի, Ճատկաւես ցածր ջերն Լենիմության ճանդեպ. նույնիսկ ԼենինականիՀարթավայրում ձմեռում են, նուլնըբ պետք վիճի ձվերը անվնաս քաղաքում նական մառին, որնան ձմնոող ձվերի վրա ( ասել Սանի փշատենիների ճետ փչում են տեղ ցածր ջերմաստիճանի միասին անբնդճաւտ ուժեղ, չոր, ցուրտ քամիներ: Սակայն ոլնաք է նշել, որ այդ վայրենսերում ձմեռող ձյնրի քանակը շատ Քիչ է չինում:Զմեռող ձվերից են գալիս աւվրիլի հրկրորդ կեսին, դուրս իրեդաճիմնադիրները փշատենուտերեները առանձնանալու շրջանում:Սերնդաճիմնաեկած տերեների տակ ն ծծում դիրները անցնում են նոր դուրս աչքի են ընկնում սպիտանրանց ճյութը: Սերնդաճիմնադիրենրը հ մարմնի օվալ ձնով. ավելի խոշոր հն, կա-կանաչավունգույնով Սրանց աչքերըավելի վասւ կարմիր բան անթն կուսածինները: են, Մարմինը ծածկված է բազմաթիվ գլխիկավոր մաղիկգույնի 5 չատդերով, որոնք փնչաձն նատաժ հն մեջքի վրա: Բեղիկները վածանի են հ մարմնի կեսից կարճ, 0-րդ Հատվածինիզակը 3-րդ տռ

Հատվածից 2 անգամ կարիճէ: Սերնդաչիմնադիրներըբազմանում են մայիսի «կզբներին. են ծնելովկուսածին էգեր, իրենը շուրչը փոբր ղաղութներ կազմում: Բայց կոպածնորհն: լՎիճր շարունակումէ բազմանալ Հեւտռագայում

Հետաքրքիրնայն է, որ մայիսի վերջերից սկսած, լվիճների քանակը ծառերի վրա այնքան է պակասում, որ դժվար է նրանց ճայտնաբերել: Սովորաբարնրանք ծծում են աճող ընձլուղների ծայրերին Ամառըբոլորովին չեն գտնվող նոր առաջացածտերնեներից: Չ. Վ. Ննակին(1929) գրել է, որ այս լվիճը չուի: Չնայած նրան, ռր բոլոր իրենց մոտ միգրացիաչի կատարում ն իր կզարդացման Ջիկսակայն մենք տարակուսում չերը անց է կացնում փշատենու վրա, հնք, որովճետն ճունիսի սկզբից սկսած լվիճին այլես չի կարելի գտնել փշատենիննրիվրա: Ասել, որ պարազիտներըկամ գիշաչվիններին, այդ էլ Պամոզիչ չէ, թանի որ թիչներն են փիշատենուվրա կրանըջանակը շատ քիչ է լինում: Մնում է եննթադրել, որ նա միգրացիա է կատարում, սակայն շրջապատի մոՈւստի այս ճարցը լրացուցիչ րոլ վրա Բո չճսումնա ունի: սիրությանկաբիք ՄրաժամանակՀնարավոր չի եղել պարզել դեներացիաների

նկատ-

ոչնչացնում -

'

յախոտերի

Պայոնար

ԹիՎբ։

հլքքօքթեռծտ ՊՈ.) ցիչխանիլվիճ (Շճքքէօքհօքստ Բաց կանաչ գույնի,վարդազույն աչքերով,մարմինը գլխիկաէ: իճ վոր մազերով ծածկված,1,2--2,92 մմ երկարությամբ ունեն ե վառ բազմաթիվ Կուրծքը փորը մեջբի կողմից իրենց վրա կանաչ գույնի բծեր: Գեղձային խողովակները, պոչը ն բեղիկները դեղնա-կանաչ գույնի են, սրունըները բաց գույնի, իսկ թաթիկներբ՝ թութ: երկու զույգ դնդաձն գլոիկով մազիկները գտնվում են ն փորի լուրաճակատի վրա ն կրծժջիկողերին, իսկ վերջնակրծքի քանչյուր ճատվածի վրա կողերին՝ մեկ մազ ն փորի 7-րդ Պատվաձի վրա՝ 6 մաղ, 8-րդի վրա՝ 4 մազ, իսկ մնացած յուրաբանչյուր երկար են մարմնից: ՏաՀատվածի վրա՝6--8 մաղ: Բեղիկննըը է փշատենին ն բածվաժ է այն րոլոր վայրերում, որտեղ աճում

չիչխանը: Զփեռում

է նույն բույսերի վրա ձվի ստաղիայում:

Ձմեռող ձվե-

բից սերնդաճիմնադիրները դուրս ապրիլի դալիսդգարնանը՝ չին կեսին, փշատենուբողրոջներիբացման ժամանակ: Սերնդաճիմհադիրներըծծում են հոր դուրս եկած տերնկներից:ի տարբերություն Արխանգելսկուլվիճի։ այս լվիճը լինում է փշատենու բոլոր տերեններիվրա մեծ ջանակությամը: Մինչն մայիսի երկրորդ կեսը երքՔեմն լվիճը այնքան է բազմանում, որ իր գաղութներու ծածկում է տերեները: բոլոր Փշատենինայն ծառատեսակներիցէ, որի տերնները ն րնձլուղեն

ԱՀ)

առա-

խերը շատ արագ են կուղտանում ն ծածկվում փշատենուն ճատուկ աստղաձն թեփուկներով: Այգ պատճառովէլ մինչե փշատենու ծաղկելբ՝ մայիսի 20- 25-ը, անթե կոտածինները թնավորվում նն ե

փշատենու վրայից փոթադրվում մատիդեղ խոտաբույսերիվրա: է միջանկյալ կմառը լվիճը իր պարգացմանցիկլերը են փշատննու վրա վրա: Մեոակիր վերադառբուլանրի լվիճները նում Հոկտեմբեր ամսին: Ջվագիր էգերը բեղմնավորվելուց Ճետո ձվադրում են կեղնի ճեղքերում: Թե միջանկյալ բույսերի ն թե փշատենու աշնանըլվիճների բանակը խիստ պակասում է: Այս ԼԼ.Ճը, Ճճամեմատած մյուսների ճետ, ավելի վնասակար անի ք: Քա 19 քանի տարի ի մեֆ Ք քանակությամբ գությամբ Հանդես չի դաոր ամեն լիս փշատենու ծառերի վրա, ուստի նրան այնքան էլ վնասակար չվիճ Համարել չի կարելի. բացի դրանից, նա շատ կարճ ժամանակով է լինում փշատենու վրա, ն լվիճների ծծելու ճետնանքով տերնները չեն ձնափոխվում։ Դրա ճամար էլ կարիք չկա նրա դեմ քիմիական, վիճներին ոչնչացնում Լ երկմեթողով պայքար կազմակերպվելու: ջետանիզատկաբզեղը:

շարունակում

վրա

որ

ՎԱՆ Ղեշօե.) լվիե (ՇճքԼէօքթիօրստ Փշտտենու թափանցիկ մաշկով, վարդագույն աչքերով,1,4-Սպիտակ,

երկարությամբ լվիճ է: Մարմինը ծածկված է քորոցանման երկար մաղիկներով, որոնք դասավորված հն Հետնյալ ձնով՝ ճակատի վրա՝ 4 Հատ, բեղիկներիբլրակների վրա՝ 2-ական Հատ, 1-ին Հատվածի Հավելվածների վրա՝ 2-ական, միջնակրծբիկողքթերից՝ Հ--Ց ֆատ, փորի 6-րգ 4Ճատվածի վրա՝2, իսկ 7--8-րդ Հատվածճատ: Բեղիկներըմարմնից երկար են: Գեղձաների վրբա՝4-ական փքված են, պոչը զլանաձն է ե լին խողովակներըծայրի մասում էչ Պռչիվրա երկու դեղձային խողովակներից24 անդամ զույգ ճողմից կան մազիկներ: Տարածված է շատ սաճմանափակ քանակությամբ: ձայտնաբերել ենք միայն նրնանի շիջաւլատից՝փշատենու վրա: էվիճը փշատեննուն առանձին վնաս չի պատճառում: 1,7

մմ

կարճ

ՓՇԱՏԵՆՌԻ

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ՈՐՈՇՄԱՆ

ԱՂՑՈՒՍԱԿ

(Գ) Լվիճներըսե-փայլուն գույնի են: (4) ձվիշներըժժում են ընձյուղների ծայրից հ փոքր պաղութմչճրով, ասուն կուսածիններըսն, փայլուն գույնի են, իսկ Թրթուրոնրը՝ դարչնապուլն. լվիճների մարմինը ծածկված չէ քորոցաձն ԵԱ.) մազինեիրու: Ակացիայիլվին (Ճքուտ1ես:ոլ

Հ

1վիճները այլ դույնի ենչ 4(2) եյիճները նարնջագույնեն,

(1)

ժծում

տնրեի տակից՝ փոքր մէն գաղութներով: Նարնջագույնլվին (Ճքհյտ ԽՀ.) (10) Լիճներըկանաչ կամ բաց կանաչ դույնիհն: 6 (8) Աիճր մնջբի կողժից մուգ կանաչ բծեր չկան, մարժնի վրա ջորոցաձի մազիկները խիտ են: 7 (8) Լվիճների ամբողջ մարմինը ժաժկված Է լնդասեղանման են

մազիկներով:

(2) (վիճի մեջքի կողմիցփորիմիայն 1--Ց-րդ Ճատվածների վրա կան 10 շարք երկար գլխիկավոր մազիկներ: Մազիկներընրատած են փոքրիկ բլրակների վրա: լվիճ Աշխանգելսկու Ց

ԱՏ

(Շճքրօքհօ-

8-Շհգոքլտել| Խճ.)

(6) (վիճը բաց կանաչ գույնի է, մարմնի վրա կան բազմաթիվ մուգ կանաչ բծեր, բեղիկննիր երկար են մարմնից,մարմնի քորոցաձն մաղիկները նոսր հն: Չիչխանի լվին (ԸՇճքէՕքիօրատ

վրա

հլքքօքհքծտՄ/ճլն.) (5) նիճր սպիտակդույնի է, բեղիկներըթուխ են, աչքերը՝ կարմիր, գեղձային խողովակներիծայրի մասում Հաստացածեն: Փշատեծու լվին. (Շճքէէօքթհօոստ Ջ116Էէ61՛հօօծ.)

ԽՆԶՈՐԵՆՈՒ

ԼՎԻՃՆԵՐ Ր

խնձորենու վրա ճայտնաբնրելհնք 7 տեսակի Հայաստանում ն գեղձենու չվիճներ,որոնցից եիկուսը՝ակացիայի ցողունալին

(վիճները խնձորենու վրա չեն բազմանում, հն իլնձորենու վբա նրանց լինելը կրում է պատատականբնույթ, ուստի ալդ լվիճներին աընձորենու վնասատուներճամարել չենք կարող: Այգ երկու տեսակի լվիճների մասին մենք մանրամասն կանդ ենք առել Համապաասխան բաժիններում:

կանաշլվին (Ճքոլտ քօոմ ԾՏք-) Խնձորենու Հանրաճայտ տեսակ տարածված ամենուրեք, է,

վում կամ իում

ի

աճում

Է խնձորենին:

է

Դրա Համար էլ

ձեռնարկներում, որտեղ խոսվում

է

որտեղ փշակ-

բոլոր

դասագրքե-

ժառերի լվիճների մասին, առաչին ճերթին նշվում է խնձորենու կանաչ լվիճը. իսկ այնուճետե, շարունակության ժեջ, ասվում է, որ մնացած լվիճԽեր էլ նման են նրան ն այլն։Մինչդեռ մնացած լվիճները, որոնբ շատ ճատկանիշներովնրանից տարբնիվում են, ավնլի Օգլլավոր են խնձործնու վնասատուներ Համար, քան խնձորենու կանաչ լվիճր:

չտղատու

Մեզ իո 2 խնձորենու չՎիճըտարածված է բոլոր այե վայրեէ րում, որտեղ մշակվում խնձորենին: Սակայն նա ավելի ինտենոիվ է բազմանում ճյլուսիսային ն լեռնային շրջաններում, քան Ճարդածրադիր ն կոնտինենտալ գուղ ում: Շրինակ՝Արարատյան ն նա մյուս ցածրադիր շրջաններում, ճանդես չի գաքավայրում լիս որպես խնձորենու լխավոր վնասատու Դրան ճակառակ, նտ է բազմանում նախալեռնային(Կոտայքի արագ դոտում) ն շատ մնր ռնսպութլիկայի Հյուսիսային շրջաններում (Կիրովականի,Ստեփանավանի,Սպիտակին այլն): Այս լվիճի գույնը կանաչ է, գլուխը նե կրծբի մի մասը՝ գորչ չեղնավուն, գեղձային խողովակները սն ենյ, պոչը մուղ կանաչ, բե նն, սրունքի ն ազդրի կանաչ: ուռքերը դեղնավուն բաց դինները՝ ծայրերն թաթիկները թուխ են։ հնդիկները6 Հատվածանիեն, իսկ սերնդաճիմնադիրներիմոտ` 5 «ասովաժանի:Մարմինըտանձանման է, գեղձայինխողովակների են հն մատնաձն է: կողայինրլրակներ կան դլանաձն սրածայր, պոչը ՛

ու

7-րդ Հատվածների վրա, որոնցից 1-ին ն 2-րղ Հատվածների վրա նղածները ավելի բարձր են, քան մյուսները: 1վիոն մարմնի երկարությունը մոտ Հ մմ է (նկ. 31): փորի 1--5-րդ

հ

է խնձորեստադիայում ձմեռում տանձենու ն սերկիելննուվրա: Զմեռող ձվերը մասսայական ետ, չինում են մեկ տարեկան ճյուղերի վրա հ բողբոջների խմբերում մոտ 0,2 մմ երկաՀիմքում:Զվերըոն են, փոբր-ինչ կլորավուն,

կանաչ ւՎիճր ձվի Խնձորենու

ցրտաղզիմացկունեն, նրանք շատ կացնում ամենացուրտ ձմեռները (--31-): 1950 թվաավ անց դանի մայիսին մենք ստուգեցինք Սհանում խնձորենու վրա ձմեռաժ ձվերն էլ պաճպարզվեց, որ բոլո ձերի վիճակը: Ստուգումից հ ոչ մեկր վնաոված չէր սակենսունակությունը էին իրենց անել բաղզիտների դիշատիչների կողմից:նշննք, ոբ այդ ձմնուրՄՍոտկուսի ջերմությունն իչել էր 309 առտիճանից

րությամբ:Զմեռող ձվերը

շատ

են

ու

--

Ձմեռողձվերից սերնդաճիմնադիրներըտարբեր զոտիներում

գալիս տարբեր ժամկետներում: ԱրարատյանՃճարթավայրուփ՝ ապրիլի առաչին կեսին, կոտայքում (նախկին«Ձագ» տնոահռությո: ւնում)՝ ապրիլիերկիորդ կեսին, իսկ Սնանում՝ մայիսի առաջին կեսին, իսկ որոշ տարիներ՝ ավելի ուջ:։ եթե սերընդաշրջանը ճամեմատենք բույսի զարգալու Հիմնագիրների դուրս հա բոլոր ճետ, դոտիներում մոտավոաղա գացման ֆենոֆաղերի բացվելու շրջանին»վելի րագես Համբնկնում է տերբնաբողբոջների ըտիջտ՝նրբ բողբոջննրի ուռչելու պատճառով գազաքում արտազութա

հն

չի Մոփումթրը մնջ տերմների կանաչ միմյանցից Հեռանում

բողբոջի

Ֆատաժ

մանակ ձվերից դուրս -

են

են

ե

նրանց տակիցերնում

ծայրերը:

Աճա

այդ

ժա-

ե բարձրագալիս սհրնդածիմնադիրները `

ալով բողբոջներիվրա, ժծում են նրանց միջից նոր նբնացող տնրնդ բնների թրթուրնների Հյութը: Ճյուքը նկաժ սերնդաճիմնադիրների դիրների թրթուր Ջվերից րից դուր 4--Ց ունեն ները ավելի կանաչ են, նրանք բեղիկներ: Հատվաժանի Բողբոչներըբացվելու ն տերեներըառանձնանալու փուլում սերբեեն բողբոջի մնջ ն այնտեդաճիմնադիրներիթրքուրները մտնում վրա: Այնուճեւոն նրանը. ղից անցնում նոր առանձնացած տերնեների են տնրեների ճյութը, նրանց տակի կողմից: Թրիթուրների ծծում ժծելու Հետնանքովտենրեները կուչ նեն գալիս: խնձորենուծաղկելուց Հետռ սերնդաճիմնաղդիրները ճասունանումեն ն սկսում են կունր նույսածնորեն թրթուրներ ծնել. լուրաքանչյուրը ծնում է 3--4 ռիսկ 5--6 թրթուր: Մեկ անրնդաճիմնադիրըիր կյանքի ընթացքում թրթուր։ Մնված թրթուրները տերնի՝ /20--25 օր) ծնում է 60--65 կազմում ծն փոջրիկ գաղութ: երկտակ Ճճավաբվելով մոր շուրջը, րորղ սերնդից սկսաժ՝ ճանդնեսեն գալիս քետավորկուսածին էգինն, սերնդատարածողները, որոնք քրոկամ, ինչպես ասում հր չելով մյուս ծառնրի կամ նույն ծառի տարբեր ճյուղերի վրւս, էմիճների փոքր գաղութներ են առաչացնում: Այդ ժամանակ ծառի վրա արդեն կազմակերպվածեն լինում նան ընձյուղները: կվիճների նոր գաղութները գլթաավորապեսառաջանում են ընձյուղների ն նրանը նոր կազմակերպվածտերբեներիվրա: Մայիսին ն ճունիսի առաջինկեսին լվիճների բանակն այնքան է մեծանում, ոք ձածկում է ընձյուղները ե նրանց վրա գտնվող տնրբնեները, որոնք ճեռվից են տալիս: 1վիճներիծծելու ճետնանքով տերհները արագ կանաչին կոչ են գալիս, իսկ ընձյուղները չեն աճում, ծովում, ապա ն չորաեում են: Սկսած Հունիսի երկրորդ կեսից՝ լվիճների քանակի արագ պակասում է, մի կողմից՝ գիշատիչների ոչնչացնելու, իսկ մյուռ շվերը կուղոանալու պատճառով: Հաճախ կողմիը՝ տերեներն դուրա

ու

վիճ մասսայական ձեռվ բազմանում է տնկարաններումն միծ. վնաս պատճառումկոր աճած տնկիներին: Լվիճներիմի մառը բազմանում է ծառի բնից ու արմատներից դուրս եկած ճոռաշվերի Է է մացառների վրա կամ փոխադրվում սերկելենու վրա: Հոկտեմենն բերի սկզբին ճանդես էն գալիս սեռակիրները, որոնք ծնում են: Բեղմնավորվելուց արուներ ձվադիր էգեր հ իրենք մաճանում Հետո էգ ձվաղիրներըՀավաքվում են մնկ տարեկան ճյուղերի ծայրերին ե ձվադրում: Ջվերի սկզբում լինում են վառ կանաչ կամ ժանգագույն, իսկ ճետագայում՝ խնձորենու կրոնա: խնձորենու, ցիկլերը անջ կաղնու չվիճն իր զարցզագաման բոլոր ն սերկելենու վրա: տանձենու ու

Խնձորենուկանալ լվիճ. -1--թեավոր կուսածինը,2--անթե կուսածինը, 3--ձվեոը, Հ--թոթուորը. 6-լվինի զաղութը ընձյուղի վոա, -գվիճնեւր բողբոջի վոս,, 8--վնասված նյուղբ, 9--ձվերբողբոջիվբա: եկ.

Յ--նիմֆան,

31.

ոնշգիայլուն: Է

|69-

Մեր պայլմաններում՝տարբեր գոտիներում լվիճի զեներացիաների թիվը մեկ սեզոնում Հասնում է 10--16-ի Այսպիսով,խնձորենու լվիճը մեր պալմաններում Հանդիսան տնկարանների վնանում է երիտասարդխնձորենու, տանձենու .

էպ(ՄՈԼ

Խեձոբհնու

մռխբագույնլվին (1628Ծսոոուտէ Մ6շճեսոճ

տճրշօ1ճ

տանձաձեյ Վարդամոխրադույն,

8Ո0ոծԽ.)

Շոու.

-

երկարությամբ լվիճ չ։ Մարմինը է մոխրագույն մոմափոշով: բեղիկները բաց դեղնադույն են, իսկ օ-րդ ն 6-րդ Ճատվածներըթուխ են, Փորի -Ժ-րդ Հատվածների վրա դտնվում են կողային պտկանման բլրակ-

ժածկված

2--2,5

մմ

ները, գլխի փորի 2-րդ ն 8-րդ ճատվածներիվրա կան 2-ական կլոր, տափակ պականմանբլրակներ: Քեղիկներըմարմնից կարճ են, բեղիկի 3-րդ ճատվածըկարճ է ու

2-րդից ն երկար՝ 4-րդից, իսկ 4-րդը կիսով չափ երկար է 5-րդից, Շ-րդ Ճատվածինիզակը 4--Ֆ անդամ երկար է նույն Ճառովածի դիսնաձն են ն կաղմում են Հիմբից: Գեղձային խողովակները մարմնի երկարության1/2--1/8 մասը:

Տարածվածէ

բոլոր

շրջաններում, նույնիսկ ապրողաբուծական

գոտում: ամենաբարձր լեռնային

մոխրագույն լվիճը իր զարգացման բոլոր Խնձորննու անց է կացնում խնձորենու վրա:

ցիկլերը

է խնձորենու ծառի ճլուղերի վրա՝ Զվի ստաղիայում ձմեռում բողբոջներիծալքերում ն ճիմքում: Ձվերը մոխրագույն են ն մոմափոշով ծաժկվաժ։ Զմեռող ձվերից դարնանը սերնդաճիմնադիրները են դուրս դալիսմարտի վերջերին-- ապրիլի առաչին կեսին, իսկ լեռնային շրջաններում ապրիլի երկրորդ կեսին։ Չվից դուրս եկած ծծում են նոր բացվող բողբոջների գաղա սնրնդաձճիմնադիրները

Թից։ իսկ տերնեներըառանձնանալու շրջանում անցնում են տերեների տակի երհար ե ծծում նրանց Հլութր։ Ապրիլի երկրորդ կեսին ոհրնդաճիմնադիրներըտերեների տակ ծնում են բազմաթիվթրրթուրներ(60--70 թրթուր),որոնք լինում են մռխրագդույնփոշով ծածկված, կարճ բեղիկներով ու ոտքերով ն դանդաղաշարժ: Տերնի սակի կողմից լվիճների ծծելուճետնանքով տերեր եռանկյունի ծրարի ձնով կուչ է գալիս ն եզրերի միմյանց են միանում: Հետագայում նրա մեջ բազմանումեն կուսածին էգերը: Երրորդ սերնդի կուսածին չգերից առաջանում են թքնավորկուսածինները ն թռչում չվարակված ծառերի վրա: Այս լվիճը ես գերադասում է ընձյուղների ծայրի տերեների վրա բազմանալը: 1վիճների ծծելու Ճետնանքով եհեները ոկզբում կարմրում են կամ վարդագույն դառնում,իսկ Ճեդեղնում հ չորանում են: Ամառր բազմանում են ծառի ճոռաշվերի ն մացառներիվրա։ Ամառվաերկրորդ կեսին յվիճների քանակը խիստ պակասում է գիշատիչներիոչնչացնելու ճետնանքով. նթբ վարակված տերններըբաց ենք անում, երբեմն նրանցմեջ բոչոթովին լվիճ չենք Հայտնաբերում: Այս լիճին ամենից չատ ոչընացնում են սիրֆիդ ճանճերի ն ոսկնաչիկներիթրթուրները. զատիկնհրրըթիչլ են ուտում (մոմի փոշով պատած լինելու պատճառով ): կամ Հոկտեմբերի սկզբներին (լեռնային շրջաննեՍեպտեմբերին բուժ) սեռակիրները ծառի վրա ծնում են արու ն էգ լվիճներ, որոնք Ոեղմնավորվելուց ճետո ձվադրում իեն ճյուղերի վրա: 17է տո

Նկ. 32. Խնձորենու մոխրագույն լվիճ, 2- թնավորկուսածինԼգը. 3Յ--անթնկուսածին էգրսերնդաճիմնադիոը, ո--Գլուխը, 6--.րեղիկնեջը. 2--գեդձային խողովակը.2--պոչր:

`

՛

Մե Մ աոք պատճառում,

ի,նձորենուն

ճ

մաններում

5 Ն» ի վնասակար րի ո խնձորենու աանավելի է, քան

նա

ճր. երբեմն ծառերի ամբողչ տերեները Ճամատարած ռ Մ

մեժ

ւՀ

վնոր

չ

կկանաչ լվի-

վարակվում

ԲԱՎ ր ա 66» ո ո շքքկացի խրանը ուտեանքո

Ի

բ

գույն լվիճի

հինը

բ

ու

ճետ

րքատ

ռո յու

ա

Լ

է)

ր

խնձորենուշերտավոր 81016Խ-),որբ մոխրագույն լվիճից տար-

միասին բազմանում է

(1622թառ ձէկուտ

որ

րէ

նան

է, մանուշակագույն բերվում է նրանով, որ ավելի մուգ վարդաղդույն են մուգ ղոփայլով ն փեջբի բոլոր Հատվածներիվրայով անցնում չեր: վիճի բեղիկների 3-րդ Հատվածի վրա հղած մազիկներիերկա14 Ճատվածի լայնու նության 1/4 մասը,բ: կողաէ նույն վը Դատվածի ԱՐ" ությունը կազմում ՄԻ են, գեղձային խողոկարճ յին մազիկները կողային բլրակներից Հ,5 երկար են: անդամ պոչից վակները Հայտնաբերելենք նույն չրչաններում, որտեղ տարածված է են մոխրադույն լվիճլը Զարմանալին այն է, որ երկուսն էլ ապրում Դա պռումէ այն Մասին, միասին մի տերնհիտակ, խառր վիճակում: են ն մուտ Մեր գուցե տնսակներ ենթատեսակներ: որ դրանք չատ կարծիքով, ճիշտ են վարվում որոշ ճեղինակներ, որ այդ երկուսին

մի տեսակ

են

Համարում:

Հասցրած վնասը նույն բնույթն է կրում, ինչ

հույնը վերաբերում է

նան

զարգացման ցիկլերին:

կաբմբագալլվին (167257 Հայասաանում տարաժված է ինձորենիներ:

բոլոր

կամ 1վիճի արմինը մոխրագույն ված սպիտակավուն մոմափոշով: Զմեռում

ՄԵՄԵՇէռ

ե

:

լվիճները ժծում են նան սրտուղներից, ճազվագլուտդեպքերում ժն չ մ են կարմիր մի բժեր Էվիճորի Հետնանքով նրանց վրա առաջանու մեծ է չափերի ե չատ թիվը աերեների վարակված երի բանակր Ամռան ն երկՀասնում մայիսի վերջերին ճունիսի առաջին կեսին: տակ լվիճների թիվը խիստ ռ"լակասում է: կեսին տերնների հորդ են սեռակիրներ, որոնք ծառի բնի առաջանում Աշնանը չ ա

Շատ

։

|

են

ծնում

արու

ն

բեղմնավորվում են

էգ ն

աեր լվիճներ:

աքը Սրանք

էլ էլ

ճեղքերում

Հասունանալուց սունանալուը

ճետո

դնում ձմեռող ձվեր:

նախորդինը,

Խոն.)

շրջաններում, որտեղ կան գորշ

է, կանաչագույն

է ձվի ստադիայում ծառի կեղնի ճեղթերում,

կամ բնի վրա: Չմեռող ձվերից ապրիլի առաջին կեսին

ծածժկ-

ճլուղերի դուրս

են

գալիս «երնդաճիմնադիրները, որոնբ սկզբնական շրջանում ծժում նն բողրոչջներիը,իսկ Ճճետագայում՝ նոր կազմակերպված սռերեներից: Սերնդաճիմնադիրներից յուրաքանչյուրը ծծում է մի տերնի տակից: նրա ծծելու Ճետնանքովտերնի եզրը ծալվում է ղեղի ներս հ խորդու: ն ծածկում նրան: Գնալով տերեի այդ ծալքը մեծանում է դառնում: Ապրիլի վերջերին սերնդաճիմնաղիրներըծնում բորդ էն կոսածին էդեր, որոնք սկզինակախ շրջանում ծծում ենն նույն Հառտերնի տակից, որից ն ծալված մասր ավելի |է մեծանում նում մինչն գլխավոր ջղին: էվիճներիծծելուց վնասված ունրնները ու

ե կամ դեղնում, իսկ ճետո էլ չորանում թասիվումեն: կուսածին էգերի որոշ մասը անցնումէ այլ տերնեների նե այդպիսով վարակում ծառի տակ կամ նույն տերնի մյուս եզրը տերվլները: վարակվածծառը կամ ճյուլը կարմրին է տալիու թոլոր

են դառնում վարդադույն

նկ.

33.

Խնձորննու կարմրագալ լվիճ.

կուսածինէգը, 3--կուսածին անին սեշնդանիմնաղիոը, 2--թնավոր տերենեո: էգը, 4--ձվադիո էգը, 6--վնասված

Չ.

խ,

թվականին Դրիժի պայմաններում Շապոշնիկովը

էչ որ տառւմնասիրելովայս լվիճի զարգացմանցիկլերը, պարզել նա ֆակուլտատիվ միգրացիակատարող էչ որ լվիճների մի մասի վերջերին կամ Հունիսի սկզբներինմիգրացիա է կատարում մայիսի ն (Շհտօւօքեցլնու)վրա ղուշաբանջարի Մինչն մառվա վերջին դարձյալ խնձորենու վրա վերադառնում: բոլորն էլ այն կարծիթինէին, 4. խ. Շապոշնիկովիփորձերը(1355),

Հօվանոցավորներից

ա-

կարմրադայ լվիճը սլատկանում է միգրացիա չկատարող լվիճնքթի խժբին: Մեր պայմաններում այդ ճարցը մեր կողմից չի ուսումնասիրած, սակայն պետք է նշելյ որ ժիշտ էլ ուշադրություն ենք դարձրնլ ալն ճանդամանքիվրա, որ ճունիս ամսից սկսած ալդ լվիճնեբի վարակված տենրններիմեջ խիստ պակասում են ն շատ ճաճախ բոլորովին բացակայում: Այդ ճանդամանքըմենք իշտ էլ վերաոր

|

դրել ենք գիշատիչներին պարազիտների ակտիվ զործուննությանը: Այ» վիճր խնձռրենիներիվրա տարածվածէ օջախներով: Վարակված ծառերը Ճճաջորդտարին նորից վարակվում են. աղային ճերթին վարակվում են վաշակված ծառի շրջապատի ծառերը: ինչայլես նրնում մյ քնավոր կոպածինները Հեռու չեն թռչում: Մեր պայմաններում այս լվիճը թւնձոբննու գլխավոր վնասայոուներից մեկն է, ճչատկապեսնախալեռնային գոտում: վիճի պատճառած վնասր արտաճայլտվումէ գլխավորապես նրանով, որ խնձորենիների անիննեիը խիստ ձնավփոխվումհ գունաթավխվում են,

իսկ ուժեղ վարակված ծառերի պտուղենիի

վում է:

մեծ

մասը թափ-

էլճսՏո.) Բրդապատ կամ աբյունոտ լվին (ԲՈ՛ՕՏօոռ ռուքօւստ

Անքն կուսածինը բաց ծածկված է մոմի բարակ

գորշագույն է, որի ամբողջ մարժինը երկար թելիկներով, որի պատճառով չլվիճի մարմինը լավ չի երնում։ Բեղիկները 6 Հատվածանի են ե մարմնի1|3 երկարության: Լվիճի մնչքի կողմից դասավորված են ք շարք բազմարջիջ գեղձային խմբեր: Բեղինի 3-րդ ճատվածը երկար է 4-րդ ն 5-իդ ճատվածների երկարության գումարից: վիճի 2 մմ Ա: մարմնի հքկարությունը (եկ. 34) Բրդապատլվիճր խսնձոիննուչարիբն է, քանի որ նրա ճասցիած վնառի ճետնանքովխնձորենիները, այն էլ կարճ ժամանակամիջոցում, ոչնչանում են: ն

Մեղ մուս խնձոթենու բրդապատ

չՀվիճըիսկապես չարիբ է դարձել մեր մի թանի շրջանների խնձորենիներիՀամար: Հայաստանումխնձորենու բրդապատ լվիճով ներկայումս վաեն րակված Ալավերդու, ԿիՇամշադինի, իջնանի, նոլեմբերյանի, բովականի, Սանփանավանի շրչանների ն Գորիսիշրջանից Գորիս բաղաքի ու նրա շրջապատի կոլոնտեսություններիայգիները, ինչպես նակ Սիսիանիշրջանի մի բանի կոլոնտեսությունների ալգիենբ (նկ. 35): վեճով վարակված շրջաններում, Հատկապես Շամշադինի, "

լվիճ. Եկ. 34. Խնձորննուբրդապատ 1.-Վեասվածընձյուղ, 2--վնասված ճյուղ, 3--կուսածին էգը:

փջնանի ն նոլեմբերյանի մնասված են:

զգալիորեն 1924):

շրջաններում, խնձորենիներն

լվիճը բազմանում է միայն խնձորենիների Քրդապատչվիճով վրա, ուրիշ ծառերի վրա չենք Ճճայտնաբհրել:

Մեզ մուտ բրգապատ

ԲՈԴԱՊԱՏ

.

ԼՎԻՑԻ

ՏԱՐԿԾՇԺԱՆ

ՔԹԱՐՏԵՋ

նկ.

45.

վիճի Բրդապաո

տարածման քարտիզ:

,

հնչպնստնսնում

ենք,

բրդապատ

լվիճը իր

«այրենիքում

եղել է տիպիկ միգրացիա կատարող, այն էլ բազմաթիվ միջանկյալ

բույսերի վրաչ 1288.--1290 թվականներին,երբ լիճը տնկանյութի ճետ միաոին խոխադրվեցեվրուա, փոխվեցին նրա զարգացման պայմանները,նա կորցրեց իր ճիմնական բույսը՝ ամերիկյանթեղին: Երկար տարիների ընթացքում լվիճը ասնագիտացավ միբույսերի վրա որոնցից նրա զարգացմանու բազմացման ջանկյալ ճամար լավաղույնը դարձան կուլտուրական ե վայրի խնձորենինենա ավելի խիստ մասնադիտացավ եը: Հետագայում կուլտուրական խնձորենիներիվրա: Ռրոշ մասնագետներ (Անգլիայում, Գերմանիայում,ճՃապոնիամում), ճատկապեսճայտնի աֆիդոլոգ Պ. Մարշալը,փորձեցին բըրդապատ լվիճին նորից փոխադրելամերիկյան թեղու վրա, որպեսզի այնտեղ անցկացնի հր սեռական ստադիաները, բայց լվիճը նրա վրա այլնս չբազմացավ: Դեռ ավելին, նա չի բազմանում ալոճենու վրա, որը աղգակցորեն չատ մոտիկ է խնձորենիններին: Հետագա մանրակրկիտուսումնասիրությունները 4ճավանորեն կպարղդեն,ռր չվիճը ընտրողականություն է ցուցաբերում խնձորենու առանձին սառրտերի ճանդեպ։ Այս ճանգամանքցըմեզ ճամար շատ կարեոր եշանակություն ունի ճետագայում նոր այգիներ տնկելիս՝սորտերի ինարություն կատարելու տեսակետից: Բրդապատ լվիճը բավական երկար ժամանակ է, ինչ տարածվել մոտ: նա է մեղ Ղրիմում Հայտնաբերվելէ 1862 թվականին ն այնանղից Անդրկովկասէ փոխադրվել 1890-ական թվականներին: Այդ ժամանակիընթացքում կա ոչ միալն չի ճարմարվել մի ուրիչ պրտդատռու Փառի վրա ղարգանալուն,այլե էլ ավելի է ճարմարվելխընձռրենիների կուլտուրական սորտերի, այն էլ առավելապես եվրոպական սորտերի վրա: Այդ նշանակում է, ռր մեր պայմաններում նա այլես չի կարող անցնել խնձորննուն ազգակցորենմուտիկպրտդատու ծառատեսակներիվրա:

Այսպիսով, Հետղչճետնայդ անջրպետըավելի է մնծանալու, իսկ մեզ կդրդի ստելծելու բիղապատ լվիճին դիմացկուն խնձորենու դինոր ոռրոնհը: Եթե մեզ Ճճաջողվիբրդասպատ լՎիճինկատմամբ մժացկունսորտեր տոանալ, ապա, բացի նրանից, որ լավաղույն կարելի է մոցնել տնկվելիք այգիների խնձորենու ասորռտորտերը տիմենտիմեջ, ճնարավոր կլինի նան նրանց մեծ մասը օգտագորլավագույն սորտերի ճաձելորպես պատվաստակալ--եվրոպավան ճատկապես նրանց մար: էվիճադիմացկունպատվաստակալները, արմատավղիկներըն ապագայում չեն վնասվի լվիճղդա

մառամը էլ տեսոժեղ վարակվում են խնձորենիներիհվրոպական, դական վայրի կամ վայրի դարձած սորտերը: Քրդապատ լվիճը 170 տարիառաջ իր չայրենիքում բապմանում էթ ամերիկյան թեղու (Սլոստ ՅՈ6ԱՇՅՈՅ) վրա, միաժամանակ

միգրացիար ների ն ալոճենու

նա

կատարում կուլտուրական ն վայրի խնձորենիտեսակներիվրա (ըստ Ա. Կ. Մոթրդվիչկուի որոշ

Մ

զ

արմատենրը

ներից: Հայտնիէ, որ թանձորենու այն տնկիները նկ երիտասարդ ծառերն են արագ ոչնչանում բրդապատ լվիճի ճասցրած վնասից, ն արմատներիճիմքերում նն խոցեր առաորոնցարմատավղզիկների չանում: Այդ Համոզմանն են եկել Վ. Պ. ննակին, Պ. Պ. Արխանդգելն ուրիշներ: սկին, Մ. ն. նարզիկուլովը նրկրորդՃարցը դա բրդապատ լվիճի զարդացման դինամիմոտ է. կայի շարցն բրդապատ Մեզ լվիճր ձմեռում է 4իմնականում ն շատ արմատավզիկիչուրը բիչ լվիճներ՝ բնի կերաբույսերի կեղններիճեղքերում: Ձմեռող մասսան կազմում են կուսածինէդեբը։ Մարտիվերջերին ապրիլի սկզբներին նրանք բազմանում են ձմնուսժ տնղերում ե նրանցից ծժնվաժթբքուրնեերըաստիճանաբար բարձրանալովծառի բեի ն ապա սաղարթի վրա, ծծում են ճյուղերի Հյութը: նրիտասարդծառերի մոտ նրանքիրենց զաղութները կազմում են գլաավորապնս ծառի բնի վրա: 1վիճներըծծելով բնից ու ճյուղերից, խոցեր են առաջացնում,որի ճետկանքովբույսի մեջ խանգարվումէ նորմալ ծլութաշարժությունի, ե կարճ ժամանակամիչոցում ծառերը չորանում են։ Ավելի փոքր ծառերի տնկիների մոտ խոցեր ն ուռուցքներ առաջանում են արմատավզիկի, իսկ Հաճախ՝ արմատների վրա: Մեծածճասակ ծառերի մուտ լվիճների ծծելուց խոցեր ն ուռուցքհն ներ առաջանում դլխավորապես բարակ ճյուղերի վրւս: Վերջին տարիներիմեր դիտողությունները ցույց են տվել, որ բրդապատ վիճի զարգացմանցիկլերը գարնան ամիսներին մեզ մոտ դանդաղ հն ընթանում: Մ. նարգիկուլովի տսվյալներով, ւվիՏաջիկստանում են կրկնվում ն թրնշատ ճի դարնանայինգեներացիաները արադ ձորենու ծառերի վրա Ճիմնականում լվիճների գաղութներըառաջանում նն Հենց ալդ շրջանում: Մեզ մոտ՝ Շամշադինի, հջնանի ն Գոբիսի շրջաններում լվիճի մասսայական բազմացումը կատարվումէ ճուլիս-օգոստոս ամիսներին, օզոստոսի վերջերին ծառերը ճամատարած ծածկվում են լվիճների գաղութներով:Մեղ մուտ ավելի ուշ շրջանում մասսայորեն Ճանդես գալու պատճառը, ըստ երնույթին, ճանդիսանում են խիստ տատանվողեղանակային պայմանները, Հատկապեսվաղ գարնանամիսներին ն ցուրտ ձմեռները, երբ ձմեռողլվիճներիմեծ մասը ոչնչանում է: ոճ

Հաջորդճարցը դա

մարումարեգ Ինձորենու Ա պազորեն արին եւում Եվոոպայում,միայն Գծից վբա, թեղու ,

36.

Քրդապատ

աջիցամերիկական

ճի

զարգացման տարեկան

վբա):

ճեոքն՝

վոտ (րստ Վերեւի): "Խնձոշենու .

.

չարքն է։ Դեռ 1939

աֆելինուս

մարագիաիխ ակտիվության

թվականինմենք մեր աշթատությանմեչ նշել

կաենք, որ մեր պայմաններում այդ պարազիտի զարգացումը տարվում է շատ աննորմալ: եր պարազիտըմինչն ամառվա կեսը շատ դանդաղ է բազմանում, դրա ճամար էլ գնալով բրդապատ

ՏԱՆՋԵՆՈՒ

`

Համատարած

ն ծաժլվիճի դաղութները մեժ չափերի են Հասնում մասսայաէ լվիճներին սկսում կում խնձորենիները։ Պարազիտը կան ձեռվ վարակել ճովիսի երկրորդ կեսից, որի ճետնանքով լվիճների մեծ մասը չի վարակվոսի: Անշուշտ, պարաղիտիզարգացման ընթացքի վրա բացասաեն աղդում շրջապատիուրիշ աննպաստ պայմանները քամիբար ցածր տոկոսը հ այլն: ները, օդի Հարաբերականխոնավության Այս բոլորի ճնտնանքով պարազիտըշատ դժվարությամբ է ՞ար:

մարվում մեր պայմաններին: Քրդապատլվիճի չեւռ կապված Ճճաջորդճարցը թեավոր էդերի Հանդես գալն է:

նկ. 87.

Աֆելինուս պարազիտըձվադրում է

բիդապատ

ղա

սհռակիր

լվիճի մարմնի

մեյ:

են վել, որ ցուլը Մեր մի քանի չոսրվադիոողությունները են քնաառաջանում մեզ մուտ լվիճք այդ ձեր չի առաջանում, այլ ն որոնք Հանդես են դալիսամառվա ընթացքում վոր կուսածիններչ դեր կատարում:Վերջնականհզրակացության անբնդատարածողների Հանգելու Համար դեմս կարիք կա այս ճարցը ավելի մանրամասն

ուսումնասիրել:

Բրդապատլվիճի նկատմամբ քիչ բացատրականաշխատանք Հեւո, դրա է տարվում եղի մասնադեւոներին կոլտնտեսականների Համար էլ նիա դեմ սիստեմատիկկերով չեն սլալքարում։ Ճճուլսները դնելով միայն աֆելինում պարազիտիվիա: Չէ՞ որ Գյուղադիռությունների մենինի անվան Համամիութենական տխոնհսական ակադեմիայի բույսերի պաշտպանությանսեկցիայի 111 պլենումը որոշում ընդունեց, որ բրդապատ լվիճի օջախներըմեր այգիներում մեթոդին պետք է զուգակցել վերացնելու Համար բիոլոգիական մեթոդները: Քիմիական պայքարի

ԷՎԻՃՆԵՐԸ

Գսողատուծառերից, դեղձենուցՀետո, լվիճներից շատ վնառվում Է տանձենին, որի վրա ամեն տարի մասսայական ձեռվ բաղմանում են մի քանի տեսակիլվիճներ, որոնք տերեներիցծծելով ռլլառտիկ ն այլ օրգանականնյութեր, խանդարում հն ծառի նորմալ լ

զարգացմանը: զարգացմանը

խիստ Տանձենին

նրանով, որ նրա ատերեները ուժեղ ձնափոխվում հն: Մեր պայմաններում տանձենու վիպ Հայտնաբերվել է 6 տեսակ

(վիճների ժծելուց

տուժում

է նահ

շառ

`

վիճ: Տանձենու

1ճճուսը1 հ10րմ7.) տեռնաոլորլվին (16օշռեսոճ

Դեղնա-կանաչ ղուլնի, կարմիր փայլով, սպիտակ փոշով ծաժկմմ 2--25 վածյ երկարությամբ լվիճ էչ Մարմինը օվալ է, բաց ,ոռւլնի, բեղիկները մարմեխ կեսից երկար են: 6-րդ ճատվածըթուխ է, որի նիզակը իր ճիմբից 3 անգամերկար է, 8-րդ Հատվածը6-րդ Հասվածից կարճ է կամ նրան Ճավասար: Գեղձային խողովակները հն ն բաց կանաչ գույնի, նրանց երկարությունը ճավադլանաձեն է մարմնի երկարության 110 մասին: Պոչը մուգ կանաչ է, սար կլոր-ձվաձեն,իր ճիմբի լալնությունից կարճ է, կարճ է նան դեղձային խողովակներից 1/3-ի չափով: Կողային բլրակներ կան միայն փորի 1--Տ5-րդ ճատվածի վրա: կողերի մազիկների երկարությունը ճավասար է բեղիկների Յ-րդ ճատվածի Ճաստությանը: Տարածված է այն բոլոր շրջաններում, որտեղ մշակվում է տանձենին: Սակայն որպե դլխավոր վնասատու ճանդես է դալիս ցածրադիր շրջաններում, ճատկասգես Արարատյան ճաթավային է միայն տանձենու Հարթավայբում: Քաղզմանում վրայ, այլ բույսերի վիա չենք Հճարոնաբերել: Տանձենու տերկառլոր լվիճը ձմեռում է ձվի ստադիալում տանձենու բարակ ճյուղերի բողբոջների Հիմբերի ծալքերում: Ձվերը մանր հն, մոխրագույն ու կլոր. Ձմեռողձվերի քանակը որոշ տարիներ այնքան շատ է լինում, որ մեկ-երկու տարեկան ճյուղերի ծալբերը ամբողջովին լցված են լինում նրանցով: են դալիս ապրիՁմեռողձվերից սերնեդաճիմնադիրները դուրս (ե սկզբներին կամ տպերբնաբողբոջների բացվելու նախօրյակին: ՍՔկանաչ գույնի հն, ծածկված սպիտակմոմաիբնդաշիմնադիրները փոշով, նրանց մարմինը տանձաձն է, դլխի վրա կան մի ղույգ կլորտափակ ն թափանցիկբլրակներ, իսկ փորի 7-րդ ճատվածի վրա` մի զույգ պտկանման բլրակներ: Բեղիկներըմարմնի կեսից կարճ

սկզբնականշրջավեց ճատվածանի։ Սերնդաճիմնադիրները ճում. ծծում են նոր բացվող բողքոջներից, իսկ Ճետադայում, երբ բողբոջը բացվում է, լվիճները անցնում են տերեների վրա ն ծծում նրանը ծծելուց տերեր երկարությամ, Ի կի երեսից: նրեսից: (վի ճն ե ինը երկարությամբ է աղա փութաթվում ճակառակ ուղղուիր առանցքիշուրջը, արադ ն ստացվում է մի քանի ոլորված տերեներիիրար թյամբ ոլորվում են

ն

բի,

տա

'

նն

ԷԱ

մե, րիիթանԿԱՑ)

ունդ,

հաթաթված

շոր

նման

անշչնճո

ծ

Ժ

զմա որ-

սերնդաճիմնադիրներըն կուսածնորեն կենդանիթրթուրներ ձնում։ Թրթուրներըփոշեղատ են, վարդագույն, կնճռոտ մարմնով Հնում ն շատ են: Մեկ սերեդաճիմնադիրը է ավելի քան արադաշարժ թրթուր, որոնք ռլորված տերնի մեջ կազմում են գաղութ: ինտենսիվ ժծելու Հեւռնանքով տերեները ավելի են կուչ Լ(վիճների ն դալիս արագ գունաքափվում։ Տանձենու վարակված տերեները արագ թառամում ն չորանում են: Մայիսի սկզբներին Հանդես են գալիս երկրորդ սերնդի, իսկ երկրորդ կեսին՝ երրորդ սերնդի Թրթուրները: Ավիճներիքանակը ծառերի վրա բոլոր տերնեներիմեջ Հոակայական չափերի է Հասնում մայիսի վերջերին:Այդ ժամանակաշրջանում լվիճների ճետ միասին ուժեղ բազմանում է տանձենու պաիլան, որը նույնպես ծծում է նույն տերեներից: Այդ հրկուսի ճաավելի արադ են դունաթայվիմատեղծծելու ճետնանքով տերնեները վում չորանում: Մայիսի վերջերինլվիճները մասսայական ձնով նիմզավորվում են ն 4--5 օրից Ճետո ճանդես են գալիս քնավոր կուսածինները կամ սերնդատարածողների,որոնք չվարակված տեբնների տակ թրթուրներ են ծնում ն լվիճների նոր գաղութներ կաղմում. նրանը ծնվելուց Չ--Տ օր ճետո դարձյալ տերնների արադ են։ ոլորվում Մինչն ճունքսի սկիզբը բոլոր տանձենիները Համավարակվում են այս լվիճով: Վարակվածտերեները մի քան ապա ընթացքում դունափոխվում, սնանում ձոր նում

նն

ու

արած ր 2»

-

'

"

էվիճներիբազմացումը տերեների տակ շարունակվում է մինչե .

Հունիսի

երկրորդ կեսը, որից ճետո նրանց քանակն սկսում է պանախ՝ Մնդի պակասության ն ապա շրջապատի էկոլողիա '

`

կասել կան պայմանների (ջերմաստիճանի բարձրացում, Հարաբերական խոնավության տոկոսի իչեցում, քամիների ուժեղացում, մթնոլորտային տեղումների նվաղում ն այլն) փոփոխման, գիշատիչների պարազիտներիակտիվ գործունեության Ճետնանքով: Տերնների տակ լվիճներին ոչնչացնում են տասնչորս կետանի զատիկ բղեն նրա թրթուրները, ինլպես նան կը ոսկնասիրֆիղ ճանճերի :

ս

ւ

։

ու

ու

Ճուլիչիկների թրթուրները: Պարազիտներովբիչ են վարակվում: սին տերնների տակ ճամարյա լվիճ չի մնում: Այդ ժամանակլվիճների մի մասը փոխադրվումէ արմատիցդուրս եկած մացառների, վրաւ իսկ մյուս մասը՝չոռնկիների Աշնանը ծառերիվրա մնացած լվիճնճջի մուտ ճանդես են գալիս սեռակիրները, որոնք ճոկտեմբերի սկզբներին տերկների վրա էդեր են ծնում: Սրանք մի քանի կենդանածնությամբարուներ են ն ձվադրում ճյուղերի ծայրբ բողբոջների բեղնավորվում Հիմջերի ծալքերում ն իրենք ու

«րից

ոչնչանուվ:

Այսպիսով, լվիճի զարգացմանբոլոր ցիկլերը ընթանում են միգրացիա չի կատարում: վրասԱյս Լվիճը տանձենիների ճասցրած վնասը չատ մեժ է, տանձենիներին նա վնա1վիճի

օրգանական նյութերը ծծելով, չորացնելով ձնափոխժանենթարկելով խիոատ նրանց տերնները ն վերջապես, մածուցիկ արտաթորանքը տերեների վրա թափելով զգալիորեն խանդարում է նրանց գործուն հությունը: ամեն արի էճ Մեր պայմաններում տանձենու տերնապոլոր մասսայական ձեով բազմանում է ն վարակում տանձենիները: վաղաճաս սորտերը: էվիճով ուժեղ վարակվում են տանձենու

սում

է տերններից պլաստիկ

ն այլ

ու

թույլ է լինում ենոր կաղէչ մասը նրա վրայից Թասիվում

Ուժեղվարակվածծառերի աճը շատ

ված ռրոուդների մակերալ

մեծ

վիա ապրող մյուս լվիճը, որը միշտ ճանդես է գամխ իս նախորգ վնասակար լիճի ճետ միասին, դա խնձորենու բագզույնլվիճն է, որը բազմանում է խնձորենու վրոս, ռակայն նա մեր պայմաններում ավելի մեծ վնաս է պատճառում տանձենուն, վնասում է նույն չաՔա խնձորենուն։ Որոշ տարիներտանձենուն տերնաոլոր լվիճը: փով, որքան ն տանձենու Խնձորենու մոխրագույն լվիճը ապրում է նույն տերնների տակ, Տանձենու

որոնզ ապրում է տանձենու տերնհառլոր չվիճբ: ծառերի որոշ վրա ավելի շատ է լինում: երբեմն սրանց քանակը ձեր, ինչպես ե նրա ղարզացմանըբնՀասցրած վնասի բնույթն են նախորդին: ացքը չատ նման ու

աչքի Այ. լվիճը

ընկնում եր Սրան

է

փարգապույնն մարմնի

մանու-

արագ ոչնչացնում են շատ շակագույն փայլո։ որոնք ապրում են ոանձենու նույն գիշատիչները ե պարաղիտները, սոերմառլորիՃճաշվին: մ լա : են ռենէլ «եռում ե Վարակված

նույնպես

ենէ

Ի Հեր ոի թիվը »տակայական աիվրա ոմ Անչափերի մբչյունների ծառերի

Դ

: է

մ

".

Ծառերիբունը հ դլխավորՃյուղերը ծածկվածեն լինում ծառը բարձն իջնող մրջյունների շարասյուներով: բացող Խեձորենումոխրագույն լվիճը զարգացմանբոլոր ցիկլերը անց է կացնում տանձենու կամ խնձորենուվրա: Սա նս միգրացիա կաչէ, բայց ավելի բազմակեր է, քան տանձենու տարող տերնառլոր

1186ը: Տանձենու

Մեզ

կամ տատոակիլվին (ՎոսոճքհլտէորէռրոՇ Խօօշհ.) այս

է, կանաչ կամ կարմրաղդեղնա1վիճը կարմրա-ոաղյուսադույն դույն փայլով: նրա մեջբի վրայով անցնում են ավելի մուգ գույնի շերտեր, որոնք ընղճատվում են տոիգմաների մոտ: վիճի մարմինը բեծածկված է մոմափոշու բարակ փառուի Սերնդաճիմնադիրների ղիկների նիզակը կարճ է 6-րդ Ճատվածի Հիմբից։ իսկ թնավորնե-

իինը 3,5--4,5

անգամ երկար է նույն Հատվածի ճիմքբայինմասից»

1վիճի երկարությունը 8,5--8,7 Ձմեռում

մմ

է:

վրա՝ ձվբ ստադիայում: Գարնանը՝ տնինները ղուրս գալու շրջանում ձվից դուրս եկած սերնդաճիմնադիրները անցնում են տերեների վրա, նրանք ավելի գորշ գույնի են Տերնների տակ սերնդաճիմնադիրներըապրիլի երկրորդ կնլինում: ռին կուսածնորեն կենդանի թրթուրներ ծնելով բազմանում են: էվիճների ծծելուց անհրեիթիթեղի երկու ճավասարմասերը ջղի երկարությամբ դեւի վեր են բարձրանում նե միմյանց միանում։ Ստացվումէ փակ պայուսակ, որի մեջ ապրում են լվիճները: Սալված տերնեները ճետագայում կոպտանում են, տերնեիծալված թիխեղները ճաստանում, րաց կանաչավուն գույն ստանում, ասպա ողիտակում ն թափվում են: Մայիսի վերջերին ճանդես են դալիս թնավոր կուսածին էգեր ե միդրացիա կատարում (ըստ Ա. Կ. է տանձենու

ԷՅ Մորդվիլկոլի տվյալների) մտտարրակի (1 ստ5տ112ք0 18126)արմոտ: մատների վրա՝ արմաստավզիկի Ամբողջ ամառրբ զարգանում

է միջանկյալ բույոի վրա, իսկ աշնանը նռրից վերադառնումէ տան-

ձենու վր:

տանձենու Սեռակիրները

նու

տերեների վրա արուներ ն զվա-

են: Տարասնռերը ճասունաիրենը մեռնում ծառի ճյուղերի կեղններիվրա ձվերդնում: Տատրակիկամ տանձենու լվիճը մեր պայմաններում տանձեվրա տալիս է 2--3 սերունդ, որոնց պաղավետությունը շատ

դիր էգեր ծնելուց նում,

Այսպիսով,

Ճետո

զուգավորվումեն

ն

տանձենու

կուլտուրական սորտերին նրա ՃասցԴրան վնասն աննկատելի:

տեսակների մուո։ այս

Ճակառակ:

լվիճը մեր սլայմաններում վնա-

սակար լվիճների շարքին չենք կարող դասել: Տանձենու

անհսակըայգիներում տարածված է գլխավորապես Ճյուսիս-արնեելյան շրջաններում, իսկ Արարատյան ճարթանա ն տանձենու Մեղրիում վայրում Հանդիպում է միայն վայրի տեսակների վրա: մոտ

Փոքրըէ լինում, ն տանձենու բած վնասը շատ չնչին է ու զգալիէ տանձենու վայրի

Քաբավայինլվին (162ոԵսւռթյո -

ծովուստ

մոճլխտ

8.

4.

Է.

Խ6ս.)

Վվիճբ գորչ գույնի է, մանուշակագույն փայլով, մարմինը . ծածկված է մոմի սպիտակ փոշու ճաստ շերտով: Աչքերը, գեղձային խողովակներըն պոչը սն նն կամ մուգ գույնի: Բեղիկների1-ին ն 2-րդ Ճատվածներըդեղնագույն են, իսկ 5-րդ ն 6-րդ ճատվածենրը սն են: Թրթուրների դեղնա-նարնջագույն են: Մարմինը լայն ձվաձն է, Կողային բլրակներ կան փորի 1--5-րդ ճատվածների վրա, պոչը կլոր է, փորի 7-րդ ն 8-րդ ճատվածներիվրա կան մուգ լայնական շերտեր: էվիճը տարածված է ճարավային ն ցածրադիր շրջաններում: Հաճախ Հանդես է գալիս տանձենու տերնաոլոր լվիճի կամ խնձորենու ավելի փոջրբ թվով, որոնցից մոխրագույն լվիճի ճետ, բայց է խիսա տարբերվում իր գորշ գույնով ն մանուշակագույնփայլով: են Ձմնոում վիճիժժելուցահրնի քիրեղը դեպի ներս է տանձենու վրա՝ ձվի ստաղիայում:

ծալվում:

են դալիս ապրիլի կեսերից: Ապդուրս Սներնդաչիմնադիրները րիլի վերջին նրանք ահրնեներիտակ բազմանում են կենդանի թրրքուրներ ծնելով: Մայիսի կեսերին Հանդես են գալիս երկրորդ սեվրա տալիս է երեք սեոընդի թրթուրները: Այս լվիճը տանձենու րունդ, որից Ճետո, Հունիսի վերջերինմիգրացիա է կատարում մակարդախոտի (ճճնստ) վրա, իսկ աշնանը նորից վերադառնում ծնում են տարասեռերին, որոնք տանձենու վրա: Սեռակիրները Հետո զուգավորվում նն ն ձվադրում ծառիՃյուղերի 7--Ց օրից |

կեղնիճեղքերում:

երիտասարդծառերի հ տնկիներիընձյուղների վրա բազմանումէ նան խնձորենուկանաչ լվիճը: ինչպեսյուրաճատուկէ սլդ լվիճին, նա ծծում է միայն շվերից ն նրանց վրա գտնվող տեբններից» որի ճետնանքովտերեներըկուչ են գալիս։ իսկ շվերը մնում են բարակ ն ծովում: Տանձենու վրա անճամեմատ ավելի ջիչ է բազմանում, բայց խնձորենիների պակասության դեպքում կարող է անքնել նրա վրաւ Տանձենու

Հ

Թեղու-տանձենու լվիճ(Էոօտօոտ լոս ոոօտոտԳոռ.) վիճիմարմինը ծածկված է երկար, բարակ մոմի մազիկներով,

դեղձային խողովակներ չունի կամ ճաղզիվչետքերն են երնում: Մարմինըերկարավուն է, բեղիկները 6 ճատվածանի: Հիմնականում ապրում է թեղու վիա, որտեղ ե ծծելու ճետնանքովտերնները ձնափոխվում նն՝ առաջացնելով բռունցքի չափ ն ավելի մեժ գիտորներ

(դալեր):

.

Թեղու վրայից ճունիսի վերջերին նս միգրացիա է կատարում տանձենու արմատների վրա: Մեզ մուտ Հայտնաբերել ենք տանձեմուո՝ նու արմատավղիկի կեղնի ճեղքերում: Շատ փոքր դաղութնե-

ոչ մի վնաս չի պատճառում, իսկ րով է Հանդես դալիս: Տանձենուն է: ձայտնաբերել թեղու ճամար վնասատու ենք միայն երհանի շրիջակայքի այգիների տանձենիներիվրա:

ԽՆՉՈՐԵՆՈՒ

ԵՎ ՏԱՆՋԵՆՈՒ

ՎՐԱ ԲԱՋՄԱՑՈՂ

ՈՐՈՇՄԱՆ ԱՂՑՈՒՍԱԿ

ԼՎԻՃՆԵՐԻ

ՏԵՍԱԿՆԵՐԻ

1(4) Ապրում է խնձորենու բնի, ճյուղերի, ընձյուղների, արմատների վրա. (վիճի գեղձայինխողովակներըշատ կարճ են ն Հադիվ են երեում, բեղիկները կարճ են ն Ճաղիվ ճասնում են առաջնակրծքին: Լվիճի մարմինը պատած է երկար, բարակ' խիստ սպիտակ մոմաթելերուի 2 (8) Լվիճները գորշ զույնի են ն ծածկված սպիտակ մոմի երկար մաղիկներով։ Շղզմելիոնրանց մարմնից արյան գույնի Հեղուկ է դուրս դալիս: Լվիճներիծծելուց ճյուղերի, արմատներիվրա, ծծած ոնհղերում, ուռուցքներ կամ խոցեր են առաջանում: խնձորենու 1ոլքշուստ Էոճսջո.) բոդապատ լվին (ԷՐ օՏօոշճ 3 (2) էվիճները սպիտակավուն են կամ դեղնա-կարմրադգույն, որպեսկանոն, ապրում են արմատի կամ արմատավղզիկի, Հաղվագյուտ դեսլքում՝ բնի հ ճյուղերի վրա, որոնք լվիճի ժծելուց չեն ձնափոխվում: Թեղու-տանձենու լվիճ (ԷԽ(ՕՏօոռ Թռոսք1ոօտսո ու

:

ՄՅոէ.)

(1) Աիճները ապրում ընձյուղների վրա: Գեղձային խողովակներըլավ երնում են, նրանց բարձրությունըիրենց Հիմքի լայնությունից նրկար է, Բեղիկներըգլխից երկար են: Լվիճի մոտ բացակայում նեն մոմե սպիտակ երկար մաղերը: բայց մարմիեր կարող է փոշեպատլինել: 5 (10) 1վիճներըապրում են տանձենու վրա:

են

տերններիե

`

են, դեղձային կամ կարմիր-դարչնագույն կամ մուղ:

դորչ (3) էվիճները

սն հն խողովակները

է ւ (8) վբճների մարմինըսպիտակ փոշով պատած ն -դարչնագույն շակաղույն փայլ ունի Թրթուրները նիմֆան վարդա մանու-

տերնեներիտակիերեսից ն ճաճախ նրանցգունաթակուլ փում չղերի մոտից: Լվիճների ծծելու Հետնանքով ն են միաիրար ցած են զալիս, տերնաթիթեղների եզրերը ծալվում են,

Մծում են

տերնները

են առաջանում:Տանձենու հաբադգալանման վնասվածքներ ք71 8. Վ. Է.) վայինլվիճ (716572եսո2 կամ աղյուսադույն Տ (2) Լվիճները մուգ կարմրա-դարչնագույն մեջբի վրա կան. լայնական են ե մոմի փոշով չեն ծածկված, նրա երկու Հավասար մոսդ չերտեր, լվիճները ծծելիս տերնհաթիթեղի Ապրում ենն մասերը վեր են ծալվում գլխավորջղի երկարությամբ: վայրի տանձենիներիվրա: Տատբակիլվիճ (Ճուոճդլխավորապես

կում,

թհլտէորէուճճ Խօօհ.) կամ դորչ գույնի հն, կարմբա9 (6) էվիճները դեղնա-կանաչ գեղվուն փայլով, մարմինը ծածկվածէ սպիտակ մոմի փոշով, կանաչ գույնի են, պոչը մուգ կանալ բաց ձային խողովակները դույնի է, բեղիկները բաց դույնի մարմինը օվալաձն, բեղիկները է 6-րգ մարմնի կնսից երկար են, նրանց 3-րդ ճատվածը կարճ է 1վիճՀատվածից, Վերջինիս նիղակը անդամ երկար Հիմքից։ ն լայնուեն դալիս կողքերից ների ծծելուց տերնները ուժեղ կուչ որտեղ ասվրումեն միջավայր, փակ է ծրարաձն ստացվում թյամբ Տանձենու տեբնառլորլվին լվիճները: Միգրացիա չեն կատարում: ու

Լճսոսու (462ճեմո4

810ոմՄ.)

(8) նլիճներն ապրում են խնձորենուվրա: ունեն դեղին կամ կարմիր կբնճ11 (12) Վնասված տերեներն ճասուն անքն լվիճների մեջքի վրայով» ոռտված արտափբումներ, են 1--2, իոկ ետնի մարմնի առջնի մասից, լայնությամբ անցնում մինչն գեղձային 2--3 մուգ շերտեր: Բեղիկները Հատվածներով՝

խողովակներըչեն ճասնում։ 12 (11) Տերնների եզրերը

կնճռուսվածձնով ծրկարությամբ

կարմիրդույդեպի ներս. սովորաբար նրանք լինում մոխրա-կանաչ են սպիտակ մոմափոշով, նի. (Վիճները ժածկված են մուգ շերտերն անցնում են, մեջքի կողմից վրայուր Ապրում են ոլխավորապես ծատվածների փորի ծալված

են

լայնությամբ

գույնի

7--8-րդ

ծառերի վրա:

Խոժ.

են

Խնձորենու

լվին (ՈԲշճիսոՅ կաբջմբագալ

(12) Տերնները ոլորված են անկանոն,բոլոր

ԳՇԽՇԸԷՅ

կողմերով:

գլխավորապես լայնությամբ, արտափքված են, կարմիր-վարդադույն նն: էվիճներնապրում են դլխավորապեսերիտասարդծառեբնից դուրս եկած շվերի վրա: նրանք բի ն նրանց արմատներից վարդագույն կամկեղտավարդագույնեն, մանուշակադույն փայլով կ ծածկված են մոխրագույն փոշու: Գեղձային խողովակներըվարդաղույն են, նրանց վերին մասը սն է: Մոխրագույնլվիճ (76շ2ու

եսո2 ունի

ԲՇու.)

:

(15) վիճի գեղձային խողովակները ամբողջովին մուգ

պոչից 2,5 անգամ երկար Անքն կուսածինների մեջիորի ճամաիյլա բոլոր Հատվածների վրա կան լայնաՔի կողմիդ կան մուվ շերտեր: Ռլորուէ է խնձորենու տերեները, գլխավորապես տնկարաններում, իսկ տանձենու վրա լինում է մյուս տեսակի լվիճճետ ների միասին: Միգրացիաչի կատարում: Խնձորենու շեբտա-

դույնի

են ն

վոբ լվին (76շ2ետճ ճէհուտ հ1օ1մ7.) (14) 1վիճները կանաչ զույնի են, ժարմնի վրտ մուգ շերտեր չկան: Գլուխը դարչնագույն է կամ կանաչչմուգ գույնի: Գեղձայինխողովակները սե ենչ Ծծում են շվերից իլ նրանց վրա նոր տերեներից, որի ճնտնանքով տերեների կուչ են գաառաջացող (իս, իսկ շվերը որոշ չափով ծովում են, կվիճներըապրում են մեծ դաղութներով, գլխավորապես երիտասարդ ծառերի վրա(տնկամեծ ծառերի ընձլուղների վրա: իոկ Հազվադեպ՝ բաննքրում), Խրնձոբենուկանաչլվիճ (Ճթոլտքօուլ օք.)

ՍԵՐԿԵՎԼԵՆՈՒ ՎՐԱ ԱՊՐՈՂ ԼՎԻՃՆԵՐ

Աերկելննու վրա, մեր պայմաններում, ապրում են 4 տեսակի բվեճներ' խնձորենու կանաչ լվիճր (Ճքիլտ քօոմ օք) դայլուվի հտոսի Տշհւ.), դեղձենու շերտավոր (8:ոշհՄԸշամստ էոքթրօքօուտ ԽՃ.) ն ջրաշուշանի (Հհօքո1651քհսու ոուք6Յ6 Լ.) լվիճները:։ Վերջիներկու տեսակները ճայտնաքերված նն չատ բիչ քանակությամբ, նրանք սերկնելենուվրա մասսայական ձնով չեն բազմանում ե ոչ էլ գաղութներ են կազմում. այդ ահսակետիցկարող ենք նրանց սերկելենու ճամար պատաճակա Մ Բուր Ճամարել: Սերկելենուվրա մասսայակուն ձերվ բազմանում է խնձորենու կանաչհվիճը,ւյն էլ շատ մեծ գաղութներով: Ռրոլեսկանոն, լմիէ դլխավորապես ճբ ապրում է երիտասարդծառերի վրա, ծծում աճող ընձյուղներից ե նրանց վրա նոր առաջացած տերններից: Փարքավայրում խնձորենու կանաչ լվիճի գաղութները Աթարատյան

(Քիօրօմօռ (դաղձի)

վրա մնում ռերկնլենու

Մեծաճասակ ավելիերկար ժամանակ:

են

երիտասարդ ծաբայց ծառերին առանձին վնաս չեն պատճառում, են վնաս լուրջ պատճառերին ե տնկիներինորոշ տարիննրում հ շվերը չատ Քիչ են տնրեները ռում: վճի ժծելուցսերկելենու են խիստ ճետնում եվիճներին ձնափոխվում կամ կնճռռտվում: նույնն է, ե գիշատիչների ֆաունան

Փարազիտների մրջյունները:

իրենց զարգացման ինչ նշվել է խնձորենու վրա: նլիճներն անց են կացնում նան ոտադիան, ձնային ցպինլերը։ներառյալ է բերված վրոո վիճի մանրամասն նկարագրությունը սերկելենու

բաժնում: լմիճների խնձորենու

բոլոր

.

է նան

սերկելենու վրա բազմանում Մեր պայմաններում հսոսհ Տշիհւ.), որը սերկելեչուկի կամ գաղձի Էլճը (Քեօօմօո մեծ քանակությամբ:ԳրաՁու վրա որոշ տարիներճանդես է գալիս կաչկան այն մասին: որ դայլուկի լՎիճը մեջ տվյալներ կանության մեծ մասամբ ապրում չ է լինել նահ սերկելենու վրա:1վիճը բող վրա ն ժծում է մասողաշ հրիտասարդծառերի առանձին վնաս չի պորոճառում: ՎՐԱ

ԱԼՈՃԵՆՈՒ

ԱՊՐՈՂ

են՝ Խնձոբենու

կլոնենու վբա բազմանում

գայ"

սակայն տերեներից»

ԼՎԻՃՆԵԼ ՛

կանաչլվինը ե ալոճենու

օԼՅէոօք1 լվիճը (7օշտեսոճ

Ն

ՏԱ

էլ մէլ սւ ւմ յական ձնով չի վրա խնձորենու կանաչ լվիճը ալոճենու մեծ ալդ պատճառով է փոքր գաղութներով, բազմանում, այլ լինում երիտասարդ է գլխավորապես նա նաս չի պատքառում: բազմանում նա ծծում է իայն վրա ալոճննիներիվրա» իսկ մեծաճասակների ր

ր

աճող շվերից ն երբեմնէլ՝

ծաղկափքքություններից: եժ

21.) լիճը ((62Յեսո8 ՇԼՅԱՅ6ք1 Ալոճենու նա

ավելի

վնաս

Հաճախ է մասսայորենբաղ-

ալոճենուն, որի վրա Է պատճառում տակից՝մեծ մանում: 1վիճը ծծում է ալոճենու տերնեների

դգաղութնե-

ու կարմըարտափքվում րով: Լվիճի ծծելու Հետնանքով տերհները ե ապրում են լվիճները: րում են ն առաջանումէ փակ գալ: որտեղ են կատարում Մայիսի երկրորդ կեսին լվիճները միգրացիա վրա որիվրաապրում գազարի) (շրինակ՝ բույսերի Հովանոցավոր են են ամբողջ ամառը: Աշնանըսեռակիրները վերադառնում

ալոճենու վրա

ն

մի թան

օր

Հասունանալուց Հետո ծնում

են

բեղմնավորվում Հետագայում ռրոնք րասնռերին, են ձմեռում վրոո

ճյուղերի վրաւ Զվերը

ձն

ծառի

ու

տա-

ձվադրում

ՊԲ

Գե ՊԱՏՔԱԲԻ

Հ

Վլ

ՆՄ

ՏԱՆՋԵՆԻ, ՍԵԲԿԵՎԼԵՆԻ, ԱԼՑՃԵՆԻ)

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

Այն միջոցառումները, որոնք առաջարկվածնն կորիզավորների (վիճների դեմ պայքարելու Համար, կարելի է կիրառել նան Հնդավորների վրա բազմացող (վիճների դեմ: Բացի այդ: Ճաշվի առնիլով 4ճնղավոր վրա ապրող ծառատեսակների կան

ու

լվիճների բիոլոգիա-

մորֆոլոգիական առանձնաճատկությունները, անչրաժեջտէ

կիրառելՀետնյալ լրացուցիչ միջոցառումները.

Ջմեռող ձվերը ոչնչացնելու Համար աշնանըկամ վաղ գարնանը ճնդավոր ծառերը մեծ խնամքովսրսկել օռխաիդներով, Հաշվի առնելով, որ որոշ տեսակների (Վ6շճեԱտԱճխօշէճ ոի. 1.

ոճի

ձվերը Իծոո-) Գարնանը

ձմեռում

են դրանց կեղններք ճեղբենրում: ձմեռող ձվերից դուրս նկած սերնդաՀիմնադիրոչնչացնելու ներին Համար տերհային բողբոջների բազման շրջանում ծառերը սրսկել կոնտակտթույներով: 3. Հնդավորների երկրոբդ բուժումը կատարել մինչն նրանց ծաղկելը, տերնային բողբոջների մեջ տերեները շրջանում, որպեսզի լվիճներին թույլ չտրվի անցնել նոր առաջացած տերեների վրա: 4. մյն ծառերը, որոնց տերեներնարդեն խիստ ձնափոխվելեն (դանդրոտացել, կուչ եկել, կնճռոտվել, պարկանմանծալվել ն այլն) ն որոնց մեջ ապրում են լվիճները, սրսկել տիոֆոսի 0,18 տոկոսանոց լուծույթով: Ց. Վաղ գարնանըկամ աշնանըծառերը մաքրել մացառներից, ն ն ճոռաշվերից ավելորդճյուղնրից, որովճեո վիա ձմենրանց դում են խնձորենու կանաչ միճի ձվերը,իսկ գարնանընրանց վրա բապմանում են կարմբադալ, վարդագույնն ուրի, չատ (վիճներ: 6. Այգիներըն նրանց շրջապատը մաքուր պաճել մոլախուռեթից, որոնց որոշ մասը լՎիճների զարգացման ճամար Հանդիսանում են միջանկյալբույսեր: 7. Խնձորենու բրդապատ լվիճի դեմ պայքարելու Համար կիրառել Ճետնյալ միջոցառումները. ա) Սառերըպատվաստելբրդապատ լվիճին Համեմատարար դիմացկուն վայրի ն վայրիացած խնձորենու պրատվաստակալնե2.

առանձնանալու

բի Վրա.

բ) լայն չափով ասորտիմենոխմեջմտցնելտեղական այն

լա-

վագույնսորտերը, որոնք դիմացկուն են բրդաւպատ լիճին կամ (վիճի ծժելուց նրանց բնի, ճյուղերի ն արմատնհրիվրա բիչ վերքեր ու խոցեր են առաջանում,

4) էլ ավելի ուժեղացնել կարանտինմիջոցառումները` կանխձճամար բրդապատ (Վ Ճի Ճեւումգա: դեպի նոր շչիրտարածումը, ջաններ, Ուժեղացնելկարանտին միջոցառումներընան ներշչրբջանային մասշտաբով. դ) միջոցառումներ մշակել Գորիսում բրդղապատ վիճի վարավման օջախները կարճ ժամանակաժիչոցում (2--3 տարվա ընթացլու

ճամար: Քում)վերացնելու

է կատարել, քանի որ ԶանգեզուրըՀանդիսաԱյդ անճրաժերտ է ճնդավորների զարգացման լավագույն դուտին,որտեղ Ճեւրա-

նում

գայում պետքէ ընդարձակվիՃատկապեսխնձորենուայգիների տա-

թածությունը, իսկ դրա ամար խիստ անչրաժեշտ է կանխել լվիճի տարածումը դեպի ճարնան շրջանները Ղավան, Սիսիան: գրականության, ամսագրերի, թերթերի, զեե) Հանրամատչելի կուցումների միջոցով լայն ագիտացիոնաշխատանքտանել, մոբիլիզացիայի ենթարկել շաճագրգոված կազմակերպություններինն բնակչությանըայդ չարիքի դեմ ճամաժողովրդական կազպայքար մակերպելու ճամար. Վ) ճիշտ զուգակցելբրդապատ լվիճի դեմ պայքարի քիմիական, ն բիոլողիական, կազմակերպական, ագրոտեխնիկական

կարան-

տինային միջոցառումներըէ) աշնանը միջշարքային տարածություններըվարնլ, իսկ ծաոերի բների շուրջը փորել, որից ճետո Ճճավաքելմոլախոտերը ն |

չրել.

սպա

լը

ը) վաղ գարնանը՝ մինչն խնձորենիների բողբոջների բացվեկամ բողիոչների ուռչելուշրջանում(մարտի ռկզբներին) ծառի

բնի

40--50

սանտիմեւոր շառավղով փոշոտել ճեքսաքլորանի տոկոսանոց դուստով. մեկ քառակուսի մետրին վերցնել 80 ն փորելով խառնելճողի ճետ, Ճատուկ ուշադրություն գրամ դուստ որ դարձնելով,փոշուտվինան ծառի աիմատավզիկը. Թ) բողբոջների բացվելու շրջանում, մինչն աֆելինում պարազիտի դուրս գալը, ծառերի բունը, գլխավոր ճյուղերը ն ամբողջ սաղարթը սրսկել ԴԴՏ-ի 30 տոկոսանոց դուստի 1 տոկոսանոց ջրային սուսպենղիայով, կամ նրա Ճանքայուղային կոնցենտրատի 1 տոկոսանոցլուժույքով, կամ նրա մածուկի 0,5 տոկոսանոցէմովսիայով, այն Ճաշվով, ռր ճյուղերը ն բունը լավ ծածկվեն սրսկած շուրջը

նյութերով.

'

ծառի վրա հրեան դալուցմինչն ժ) լվիճների գաղութը առաջին նրանց բրդապատվելը խնձորենիներըօրսկել կոնտակտ թույների նախատեսվածդոզաներով: Տնկարանները,երիտասարդ չպտղաբե10է

խնձորենիները, ինչես նան բերքաճավաքիցերկու ամիս առաջ պտղաբերողայդիները կարելի է սրսկել տիոֆոսի 0,1 տոկոսանոց իող

վուծույթով.

:

չոր, մեռաժ կեղեներից ժա) ծաոռնրի բները մաքրել կիսաչոր սպիտակեցնել Հ0 տոկոսանոց կրիակաթով. ժր) աշնանը` սեպտեմբեր ամսին, ճավաջել աֆելինուսով վոփակված լվիճների դաղութները ճյուղերի ճետ միասին ն ալն պաչել այնպիսի սենյակում կամ մեծ սառնարանում, որտեղ ճնարավորիէ ջերմությունը ե խոնավությունը կանոնավորել (սովորաբար այդ ճյուղերը պլաճում են 2--Ց" ջերմության պայմաններում): Գարհանը, խնձորենու վրա բիդասպատ լիվիճի առաջին դաղութներըՃանդես գալու շիջանում, բայց ոչ ուշ, քան մայիսի երկրորդկեսը, պահազիտով վարակված ճյուղերը կախել ծառերից, այն էլ ավելի պաշտպանվածտեղերում: Այնուճետն անճրաժեշտ է ճաշվի առնել չվիճներից սպլարազիներիՍոռիչբիժամկետները ն կենդանի մնացածների տոկոսը: ու

ԽԱՂՈՂԻ ՎԱԶԻ ԼՎԻՃՆԵՐԸ

լ

Հայաստանիճյուսիսային շրջաններում խաղողի վազի վրա ապիում ն բազմանում է միայն մեկ տեսակի լվիճ խաղողի ֆիլոքահրան (Քե 07618 ԿոՏէՅեն մ Քլոուհ.):

փ

ՀԱՏԱՊՏՈՒՂՆԵՐԻ

ՎՐԱ ԱՊՐՈՂ ԼՎԻՃՆԵՐ

Մեզ մուռ՝ Հայաստանում,շատ քիչ չափով հն մշակվում ճատապատուղներըն դժբախտաբար քիչ ուշադրություն է դարձվում երանց տնկարկներիճետադա քբնդարձակմանվրա:

Այդ տեսակետիցմենք

ջիչ ենթ ուշադրություն դարձրել ճասռապատուղների վրա բազմացող լվիճների ուսումնասիրությանը, ե այնպես կատարված դիտողությունների ու բայց ճետաղոտուէ թյունների ճիման վրա կարելի ասել, որ լվիճների ռեսակային կազմը այդ կուլտուրաների վրա շատ աղքատ է ն նրանք մասսավական րազմացում չեն տալիս:

Այդ պատճառովէլ լվիճներին ճատապատուղննրի ճամար վնասառոուներճամարել չենք կարող: Հառտապտուղներից դետնաելակի (ելակի) վրա Ճճալյտնարերել ենք մի ոեսակ չՎիճ՝Ճքուտ 12ղթա)ո6 է Յ1է.,ոիր բաց կանաչդույնեիփոքրիկ լվիճ է ն ապրում է նոր կազմակերպվածտերեներիտակ ե աճող ընձյուղների վրա: 1վիճները տերեի տակ չեն դաղութներ կազմում. նրանք միշտ լինում են փոթր թվով, ընդամենը մի քանի չատ ն այն քլ շատ ցրված ձնով: նրանցծծելուց տերնները մի քիչ Էն: վրա լԱիճներին ոչնչացնումեն զանդրուտվում Գետնանհլակի միայն ղզատիկները: Մեացած ճատապտուղներիվրա լվիճներ չենք ճալյոնաբերել:

Նկ.

նս

38.

Թաղողի ֆիլոքոերա:

6--աշռմատայինձեի ճասուն Լգը, 6--նիմֆան, 2--տեբնայինձեի հասուն էգը, 6--թնավոոձեր: 0--տեբեիվբա իազմացող թոթուոր,

զ--քոթաոր,

խաղողի ֆիլոքոնրան սկզբում ապրելիս է եղելխաղողի վազի 1860 թվականամերիկյան տեսակներիվրա: Հետաղայում,սկսած ներից, նա անցավ խաղողի վազի եվրուական աորտերի վրան նա ճանդիսաբազմանում է նրանց արմատներիվրա: ներկայումս վաղիՐոնտ ՀՎո1նում Խաղողի է շատ նեղ մոնոֆագ վնասատու: վրա երկար տարիներիխիսռ մասնագի1612) տարբեր սռրտեհրիի ` տացումը լվիճի մոտ առաջ է բերել ֆիղիոլոգիական,մորֆոլոշնոր" որոնց փոփոխություններ, շարթ մի գիական բիոլողիական ճիվ նա ներկայումս տարբերվում է իր նախնիներից: աջ վրա բազմացող ֆիլոջԽաղողի վազի եվրոպական առրտերի որոնք սլարունակում սհրայի մոտ ուժեղ զարգացանթջի գեզձերը» դրանց աղզդեցուեն մեծ քանակությամբՀիդրոլիտիկ ֆերմենտներ. ու

վերցվելիք Հյուսվածքներից թյան շնորճիվ վազի արմատների

ած-

|

խաջրերը ն այլ օրգանականհլութերի մեժ մասն արդեն մարսելի Է դառնում մինչն ծծելը։ Ֆիզիոլոգիականայս երնույթը: որը կոչվումէ արտաստամոքսայինչարսոզական պրոցես, ցոաճատուկ է որու տնսակի միջատներինու լվիճներին, այդ թվում նան խաղողի ֆի-

ճատկությունը այդ լոքանրային։ Ջեռք բերած ֆիզիոլոգիական նան ներքին կաանատոմիական վիճի փոփոխությունառաջ բերեց է, որ ժեր պայմաններում զարգացող Ապացուցված ռուցվածքում: է մարսողականաղիքի փակ Հատկանշական ֆիլոքոնրոային խաղողի ն արյան մեջքի անոթի բա(ռսրոի) տիղը,մայպիգյան անոթների մեծ

ցակայությունը:

:

.

`

Այդքան խորը անատոմիական,ֆիզիոլողիականու բիոլոդիական փոփոխություններըպետք է բացատրել նրանով, որ խաղողի. ֆիլոքսնրանշատ արադ բազմացու լվիճ է: եթե ընդունենք, որ մեկ վեգետացիայում նա կարող է տալ 2 գեներացիաչ ապա 100 տարվա: թիվր կճասնի 700-ի։ Այդ ժամաընթացքում նրա դեներացիաների ն սնվելու ոնժիմի ժիանակաշրջանումլվիճի ապրելապայմանների կողմանի փոփոխությունըմեժ տեղաշարժեր պետք է առաջացներ նրա ղարդացմանն բաղմացման ձների մեջ: ինչպես երնում է, խադողի Ֆիլոքսերան օժտված է զարդացմանցիկլերի րարդ պոյիմորֆիզժով, որը գոյություն ունք նան ուրիչ շատ տեսակի լվիճների մոտ: Խաղողի վազի ամերիկյան տեսակների վրա խաղողի ֆիլոքոնեն լրիվ ն կատարվումեն Ճճերայի զարգացմանցիկլերն ընթանում են սեինդաճիմտնյալ կերպ. ձմեռող ձվերից դարնանըառաջանում են բերում տերհնադիրներ,որոնք սնվելով տերհներիվրա, առաջ չոալիս են բաղմանալուվ, վային դալեր, որոնց մեջ ն կուսածնորեն կուսածին էգերի նոր սերունդներ: կուսածին էգերն իրենց շերթին Տեբազմանալով,տերնեներիվրա առաջացնումեն նորանորդաղել: մարեներբ վրա սնվող ն բազմացող ֆիլոքանրայիթրթուրներիմի արմատասբ տերններիցիջնումէ արմատներիվրան սկիզբ դնում

կուսածնորհնբաղվին ձնին։ Դրանքիրենց Հերթին մի քանի տալով մանալ արմատներիվրա, դեներացիաներ: Արմամոտ ամառվա վերջում տի վրա բազմացող լվիճների թրթուրների որոնք Հետաղայում դառնում Ֆեն Հանդես են դալիս նիմֆաները» են դալիս Հողից ե վաԹնավոր կուսածին էդեր։ Վերջիններսդուրս ձու: Թնավորէդերի՝ սեղի վերերկրյա մասերի վրա դնում 6--Ր ն ռակիրների դրաժ ձվերից առաջանում հն անքն արուներ էգեր, շարունակումեն

բերանի օրգաններըհտղարգացած են լինում: Տարասեռերըղուդավորվելուցճետո էդերը խաղողի վազի բնի

որոնց

:"

մոտ

՛

կամ թների կեղեների ճեղքերում դնում են մեկական ձու, որոնցից ճաջորդմոբում սկիզբ են առնում լվիճի զարգացման նոր ցիկլերը: խաղողի վազի ամերիկյան տեսակների վրա կաԱլսպիսով, տարվում հն խաղողի ֆիլոքսծրայի զարգացմանբոլոր ցիկլերը: Խաղողի եվրոպական վրա ֆիլոքսերայի զարվազի սորտերի Կ են գացմանՋիկլերը կատարվում ավելի փոփոխվածձնով: Ֆիլոբռերայի ղարդացման ցիկլեր սկիղբ են առնում արմատիվրա ձմեռած կուսածին էդգնրից:որոնք դարնանըչարունակում են արմատների վրա կուսածնորենբազմանալ ն յոալ 6--7 սերունդ: Ամոն վերջերին--աշհան սկղբին արմատային ձնի ֆիլոքսնրայի թրթուրների մբ մասը նիմֆավորվուժ, իսկ Հետագայումթնավոր սհռակիրներ են դառնում: Դրանքդուրս դալով Հողից, ձվադրում են վազի մասերիվրա Այդ ձվերից մի քանի օրից առաջանում են վերերկրյա տարասհռերը, ռրոնըցբըեղմնավորվելուցՀետո էղերը դնում են ձմեռող ձվեր: ձվերից գարնանը դուրս են գալիս սերնդաճիմնադիրՁմեռող նները,որոնք չեն կարողանում սնվել ու դալեր առաջացնելեվրուպական վազերի յտերեներիվրա, ալդ պատճառով էլ նրանք չեն կարողանում շարունակել իրենց զարգացման ցիկլերը տերնների վրա: Դրա ճետնանքովլվիճի զարգացմանցիկլերը նորից շարունակվում են վաղի արմատային սիստեմիվրա` կոտածնորեն րաղմանալու ժիքոցով:

Այսպիսով,ստացվում

լվիճի մոտ փոխվելով սննդառուոչ միայն նրա անատոմիական,ֆիզիռոԹյան ռնժիմը, փոխվում լոգիական ճատկությունները, այլն ղզարդացման ցիկլերի ճայջորդա-չ է,

որ

են

կանությունը:

Ներկայումս ֆիլոքսերայով զբաղվող գիտնականների(հյորներ, Շնեյդեր, Շտելվադ,Մարշալ, Պրինց նե ուրիշներ) մեժ մասը Հանդգելէ այն եզրակացությանը, որ խաղողի ֆիլոքսերայի մոտ՝ վազի եվրողական տարբեր սորտերի արմատներիվրա երկար րիներ սնվելու ճետնանքով խիստ փոփոխվել է անատոմիական, ֆիդիոլողիական առանձնաճոսռկությունները: տա-

(Լիճը այլես ընդուՁեռը բերելովկորանոր ճատկություններ, ֆակ չէ ամերիկյան վազերի վրա ղարդանալուն բազմանալու «Ամերիկյանվազերի բացակայությանկամ նրանց շատ չնչին լինելու ճետհանքով։ ֆիլոքսերան երկար տարիներ կուփՓամնակով աածնորենբաղմանալով նկվրողական վազերի արմատներիվրաշչ կարողէ այնքան փոփոխվել, որ այլես անկարողկլինի վերադառ195

«Այսպիսով կարելի է ասել, որ խաղողի ամննաուժեղ վարակ վող սորանրիվրա բազմացող խաղողի ֆիլոքսերանժամանակիընթացքում կկորցնի խաղողի ավելի դիմացկուն սորտերի վրա րազմանալու ունակությունը: Ալնուճետն ճնարավոր կլինի ֆիլոքոնբայով վարակված շրջաններում, խաղողի այդիներում, որոշ Հեւ

նալ ամերիկյանվազերի վրա իր զարգացմաննախնականցիկլերով»

(Մարշալ Տրոիցկի,1989): Այդ է ապացուցում նակ այն փաստը, որ ֆիլոքսերայովվահակված շրջաններում (նոյեմբերյան, հջնան) վերջին տարիների ընթացքում ամերիկյան պատվաստակալներըՖիլոքսերայիըչեն

վնասվում:

տազոտությունների, ն փորձերից «ճեսո տնկելու ֆիլոքսերոյին ավելի դիմացկուն տեղականսորտեր: Այս Հանգամանքը գործնական լայն Հեռանկարներ կունենա Հայաստանի յուսիս-արնելյան շրջանների այգեգործության ղարդացման ճամար: ֆիլոքսնիայի վերի նշված առանձնաճատկություննեԽաղողի է բով պետք բացատրելայն ճանդամանքը, որ ֆիլոքսելայով վարակվածժեր շրջաններումխաղողի տեղական ռրոշ սորտերը, առանց ւսմերիկյան վազերի վրա սլատվաստտված լինելու, երկար ժաժմանան կ բավականբերիքեն տալիս 30---40 դիմանում տարի) (մուտ (իջհանի, Ալավերդու, Նոյեմբերյանի խաղողի այդիներում): Մինչդեռ եվրոպական մի շարք երկրներում ֆիլոքսհրայից այդիները ոչնչացան մի քանի տարիներիընթացքում: Այսպես, օրինակ, Ֆրանսիայում 1868-ից մինչն 1898 ըվականը (30 տարվա ընթացքում) 2,422,000 Հ միլիոն ճեկտար ոչնչացավ ֆիլոքսերայի չեկտար խաղողի ալդուց ճասցրած վնասի ճնտնանքով, իսկ ամբող, աշխարճում ոչնչացսվ մուտ 6 միլիոն ճեկտարխաղողի այդի՝ մուռ կես դարի ընքացբում: Այս ճարցը շատ կարնոր է ձայաստանի ճամար ն կարիը ունի բազուսումնասիրության՝պարզելու Համար այն պատճառմակողմանի ները, որոնք նպաստել են մեր տեղական սորտերի երկարակեցությանը հ ֆիլոքսերայինկատմամբ որոչ ղիմացկունությանը: Մենք դարձյալ մնում ենք այն կարծիքին, որ ձալաստանի խա՝

ղողի վազի տեղական սորտերից շատերը պետը է 4ամեմատաբար դիմացկուն լինեն ֆիլոքսեբրայինկատմամբ, ինչպես Վրաստանում՝ Ռկածիրքելի,Մծվանն, Դոպպելաուղենն ուրիշ սորաերը:

ֆիլոքսերայի ձալաստանում

`

նկ. 39. Խաղողիֆիլոքսերայի զարդացմանցիկլը. 1--ձճմեռողձուն, 2--տեբեայինձեի բոթու՞ը, Յ--տեոբեային ձեի ճասուն (սԵբեդաէգը, 4--նորա թոթուշը, Քիմեադիոը) վբա բազմացողկուսածինձվտԾ--տեոնենեբի դիո էգը, 6--նբա թոթուշը, 7--աբմատիվոտ ձմեռողթոթուշր, 8--աբմաաի զ-« կուսածինէգը, 9--12--նոա արմտտիվոտ, բազմացող ճաջոոդ սերունդները 13. 14.-տեբեիվրա բազմացողթեավոբ օեռակիրէգը, 15. Րեիվբաթնեավոր էգի դբած տաբասեռ ձվեռը,17--20--ձվեբիցդութս Եկած տաբասեռ լվիճնեորՆ նրանց զուգավորումբ: `

"186

նիմֆան,

16--ան-

տարածման ճարցի նկատմամբ դալիս կ բոլորն էլ փաստերի Ճճի-

հղած կարծիքներըկարծես ի ժի մն են, որ նոյեմբերյանի, վրա ճամողվել Ալավերդու, իջնանի շրջաններիխաղողի այգիներում ֆիլոքսերան էր Վրասծատանից, իսկ Շամշադինի շրջանի այգիներում Ադրբեջանից: 1916-է վառտանի նշված շրջաններում ֆիլոքսերան տարածվել են

տարածվել

(Տես թվականներին»

տարածման

): /ւրիշ այգեդորքարտեզը

ն շրջաններում նե: նեո չեկ մեն նարների չել Հ ճայտնաբերվել, ծական մինչնօրս նոր օջախներ շնորճիվ կարանտին միջոցառումների խստագույն պաճպան197

Հարց է ծագում, թե արդյոք Հնարավորչէ՞ մեր այգեդորգական նշված շրջանները ժի քանի տարիներիընթացքում ազատել ֆիլոքսերալից այն մեթոդներով, ինչ մեթոդներով(իկվիդացվում ման:

է

կրասնողարի,Ստավրոպոլի նիկրամասերումն

այլ

շրջանննրում:

Այդ շրջաններըդառնալու նն մեր արդյունաբերականայգեգործությաներկրորդբազան: նախքանայդ չլանների իրագործմանն

ները:

է նան լուծել ֆիլոքսհրայի անցնելը» անձճրաժեշտ օջախներիչինվի-

ն ասրս դացման Ճարցը միայն խաղողագործությունը շրջանայդ Ներում զարգացնել սելիական արմատաքիերով, բնտրհլով տեղական կամ տելայլնացած ֆիլոքսերադիմացկուն խաղողի լավա ույն սորտերը:

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ՎՐԱՑԻՑ ԻՆՉՊԵՍ ՀԱՎԱՔԵԼ

Եգ ՊԱՀԵԼ ԼՎԻԴՆԵՐԻՆ

Դաշտից,այգուց,

ԽԱՂՈՂԻ ՖուՈ6ՔՍծոաՅԻՆ

ՖԱՌԱՅԺԿՆ

«6

նկ.

րՏԵՉՋ

40.

Ֆիլոջանրայի տարածման քարտեզ,

:

Այդ մեզ Համար տնտհսապես վելի ձեռնտու կլինի, քան տառն վակ ն ճարյուրավոր տարիներ շարունակ խաղողագործությունը զարգացնել ամերիկյան պատվաստակալների վրա: Այս ճարցը շատ Հրատապէ դրվում նան այն կապակցությամբ, որ Հայաստանի Հյուսիսայինշրջաններում, թե չրովի ն թե անջրդի պայմաններում մեծ չափերով պեաքէ բնդարձակվենխաղողիայգի

անտառից, բույսերի վրայից լվիճներին Հավաքելը։ պղաճպանելըհ աղա պրեպարատպատրասանլըշատ նուրբ ու դժվարին գործ Լ: 1վիճննրիտեսակները որոշելու ճամար անձճրաժեշտէ, որ անվնաս մնան նրանցբեղիկները, ոտքերը, պոչը, գեղձային խողովակները, փորը ե թները, այլապես ճնարավոր չէ որոշել. կամ նրանը շատ դժվարությամբ կորոշվեն: Դրաճամար պետք է ուշաղրություն դարձնել, որ Ճճավաքված լվիճները անպայման իրենց վրա ունենան բոլոր վերջավորություններընե վերը նշված մյուս օրգանները: կվիճները լինում են տարրեր դույների՝ կանաչ, դեղնավուն, սե, վարդագույն, նարնջադույն, ինչոյես նան գուլնրղդարչհաղույն, գույն՝ դեղնա-կանաչավուն, դարչնաչ-վարդադույն,մոխրա-ղարչնազուվն ն այլն: Հչավաքելիս առանձին պիտակի թղթի (էտիկետ) վրա ն ծոցատետրում պետբ է անպայման մանրամասն նկարադրել փնչպես լվիճի ընդճանուր գույնը, այնպես էլ առանձին օրգանների (բեղիկների,ութերի, պոչի, գեղձային խողովակներին փորի տարգույները: բեր Ճճատվածների) Որոշ տեսակի լվիճների մարմինը ծածկված է լինում մոմի ոպիտակ կամ մոխրագույն փոշով, փառով կամ մազիկներով. անՀրաժեշտ է այդ նս նշել: ապրում են բույսերի տարբեր օրգանների տնրննիեեմրճներն ն` ոք (տակի վերին երեսի վրա), տերնակոթուններիչընձյուղների, Ճյուղերի, ցողունի կամ բնի, արմատավզիկի։արմատների ն սպտուղների վրա: Հավաբելուցանճրաժեշտէ նշել, քե նրանք որ օրգաննեբի վրա էին գտնվում ն բնչպես՝ մեծ խմբերով կամ դաղութներո՞վ, Ձե՞ անճատորեն: էվիճներըբուվսերի տարբեր օրգանների վրա ապրելով, առաջ ճն բերում նրանց ձնափոխությունները: Լվիճները ճավաքելու ժա199

մանակ ոլետք է մանբամասն նկարադրել, քե բույսնրի որ օրդաններիվրա ինչպիսի ձնափոխություններեն առաջացրել նրանը: մվիճները իրենց ղարգացման ընթացքում սովորաբարանցնում են ձվի, թրթուրի, նիմֆայի, Հասուն անքե էգի, Ճասուն քնավոր էգի ն մուռ թեավոր արուի ստաղիաները։ Սակայն նրանը Հանդես են դալիս նան ուրիշ ձեեր՝ սեբնդատարածողներ (Թեավորէգեր), միգրացիա կատարողներ (թնավոր էգեր, որոնք թողնում են Հիմնական բույսը, որք վրա բազմանում էին ն փոխադրվումխոտաբույսերի, կամ, ինչես ասում հն, միջանկյալ բուվանրիվրա): Սեռակիրներ, որոնք աշնանը առաջանում են ն փոխադրվում խոտաբույսերից ճիմնական բույսերի վրա՝ տարասեռ անճատներ (արու ն. էգ) ծնելու Համար: Բեղմնավորված էզը կոչվում է սեռային ձվադիրէդ: Վեբչպես, ձմեռող ձվերից գարնանը դուրս եկած լվիճները կոչվում հն սերնդաճիմնադիրներ, որոնք Հիմբ են դնում տվյալ սեզոնի սնբունդներին: (վիճներին Ճավաքելու ժամկետները ալնԱյսսիսով, սլես պետք է դասավորել, որ կարելի լինի ճավաբել նրանց բոլոր ձերը: Այսոլես, օրինակ, առրիլ ամսվա վերջերին ճնարավորէ Հավաբել սերնդաճիմնադիրներին, մայիսին՝ կուսաժին էգերին. մայիսի վերջերին-- ճունիսի սկզբներին՝ սերնդատարածող թնավոր կուսածին էգերին Միգրացիակատարողներին,ամառվա ընթացբում՝ միջանկյալ բույսերի վրայից անթն կուսածին էգերին, իոկ

ու

աշնանը՝ սեռակիրներինտարասեռերին: ու

ընտրելուց Ճետո անպայման պետք է նշել, թե ինչ (վիճներին տեսակիբույսերի վրայից են նրանք ճավաքված, իսկ եթե Հնարաբույսի տեսակը, այդ դեպքում գիել ընտաը աղկած բույսից Ճերբարիում պատրաստելու վրան դրել որտեղից ն երը է ճավաքվածն այն որի մեմ փորձանոթի 6-ը, պաճվում են տվյալ բույսից վերցված լվիճները: Հավաքված բուչ-

նաավանս

«երը որքան ճնարավոր է շուտ պետք է որոշել: վրայից լմիճներին ճավաբելու ճամարետք է ուներ փոքր ու Սուրբվրձին, թուղթ: Չա ացնող խոշորացույց: կավկլինի լվիճներին բույսերի վրայից նախ թափ տալ մաքուր սպիտակթղթի վրա ն ապա այնտեղից ընտրել չվնասված ամենախռշոր,դունավոր լվիճներին, որոնց բոլոր օրգանները չինեն մէ ճավաքել Ճասուն, անթնեէգերին, Թեավորնք բողջական: Պետք հին, նիմֆաներին նե թրթուրներին Հասուն, անքն ն թնավոր լմիճներից յուրաքանչյուրից պետք է վերցնել առնվաղն 20 ճատ:

հոմոորի

աի Լ ԱԻ

ւ» Իա»

ա

-

Թղթիվրայից լվիճներին աղպիլրոոխ սրվակի մեջ պետք է գցել վրձինի

օգնությամբ.դրա ճամար անձճրաժեշտէ վրձինը թրջել սպիրտով... կամաց կպցնել ընարվածլվիճին նորից իջեցնել սպիրտով սրրվակի մեջ ն այդպես ընտրելմինչն վերջինը: Տվյալ բույսի վրալից` լմիճները աղզիրտիսրվակի մեջ լցնելուց ճետո սրվակի բերանը խցանով ետք է պինդ փակել, այնպես որ խցանը ճասնի սոլիրտին: Այնու ճհտներկու փոքրիկ թղթի վրա սն մատիտով պետը է դրել բույսի անունը, վայրը, ճավաքելու օրը, ամսաթիվը, ճավաքողիաղդաանունը, ճայրբանունըհ աղա պիտակը սոսնձով կպցնել սբինունը, վակին, իսկ մյուսը գցել նրա մեջ. ոիտակի վրա անպայման ոլեոբ է նշել բուլսի ճերրարիումիկազմաժ թերթի Համարը: Լէվիճներինբույսերի վրա արագ դտնելու ճամար ամենալավ օգնականներնեն ճանդիսանում մրջյունները: Հայտնի է, որ սրանք են նրանց քաղցը ուտեճետնում ոլիճներին խիխաոտ արտաթփորանըը չու Համար: Ուրեմն, մրջյունների Հետբերով գնալով կարելի է լվիճ-. ներին դպոնելնույնիսկ այնպիսի տեղերում, որտեղ մենք չենք էլ կարող նկատել. օրինակ՝ արմատների վրա, դալերի մեջ, բույսերի ձնափոխված մասերում ե այլ դժվար նկատելի տեղերում: (վիճնեբի ճետ միասին սպիրտի սրվակի մեջ պետք է գցել նան նրանց 4ետնող մբչյուններից մի քանիսին: Բնության մեջ բոլոր կենդանիներնունեն իրենց քշնամիները, ն գիշատիչները:(վիճներն պարազիտները էլ ունեն իրենց ոչնչացնող ե ու ո լարազիտ գիշառիչմիջատները այլ կենդանիները:կվիճներին: ոչնչացնում են տարբեր տեսակի զատիկբղեվները, սիրֆիդ Ճանճերի, տիզերը։ պարազիտճեծլալները ն ուբիշռոսկնաչիկների Թրթուրները, ներ: Ուրեմն, լվիճներին չավաքելիս պետք է ուշադրություն դարձնել, Թե ինչ պարազիտ ն գիշատիչ կենդանիներ են լվիճներին ոչընմի քանիսին (միճների չացնողները ե դրանց ներկայացուցիչներիտ Հետ միասին անպայման գցել սպիրտի սրվակի մեջ: Սպիրաբսրրմակի կամ 2 տոկոս ֆորմալինով լցվաժ առանձինամանի մեջ պետը է Հավաբելբույսերիվնասվածքների տարբեր նմուշներ (գալերչ դգանդրոտվածտերնեների փունջ, խոցեր՝ արմատների վրայիցն այլն): Այս սրվակներիվրա պետք է գրել այն փորձանոթներիՃամարները, որոնց մեջ խորասուլված են այդ բույսնրից Ճավաքված իճները։ Այդ բոլորից ճետո, ճատուկ տետրում ոհտք է մանրաժասն դրել լվիճներիՀասդրած վնասի բնույթըն չափը,այսինքն` վարակվածության աստիճանիմասին, որը սովորաբարարտաճալտում են բալային մեթոդով. որոշված է, Թե որչափով են բույսերը վարակվածլվիճներու՝ ճամատարաժկերպով կամ թն բույսի վրոո: եղած տնրնեների50 տոկոսը, 20 տոկոսը, 10 տոկոսը կամ տվյալ ու

տույսի վրա լվիճները ապրում են ճատուկենտ ե այլն: 2ճավաքաժ նյութը լաբորատորիա, Ճճիմնարկկամ տուն բերելիս, ցանկալի է այն դասավորել բոտ բվիճներիկերաբույսերի: կավկլինի լվիճների նախնականորոշումը կատարելնույն օրը: Սապիրախ մեջ մի քանի օր մնացաժ լվիճների տեսակներբ որոշելու Համար պետք է նրանցից մշտական պրեպարատներպատրաստել: պատիասատելուճամար անճրաժեշտ է առանձին Փրեպարատները սրվակներիմեջ ունենալ 30,75 ն 9644-ք սպիրտ, քսիլոլ, մեխակի չող, 1049-ոց կալիումի ճիդրօթսիդ, կարբոլաքթու ն կանադական բալղափ Բացի ոնակտիվներից անճրաժեշտ է նահ առարկայական հ ժաժկող ապակի: ժամացույցի ապակինհր, թոսերչ էնտոԳիտրի ն մոլոդիական ասեղներ (լոթով)։ փորձանոթներ, խոշորայույց նան ոկ մատիտ, գրելու թուղթ ն այլ «արմամիկրոսկող, ինչպես տություններ: նշված բոլոր պիոույլըները հ պարադաներըպետք է լինեն մաքուր ե չոր. Աշխատասեղանըպետք է լինի մաքուր ու` մոիտակ թղթով պատամ: Վազշրոք փորձանոթներիցկամ այլ սրրակներից մեկի մեջ Հավաքած /վիճները պղուշությամը ղատաի-չ կում ենք ժամացույցի ապակու մեջ: Խոշորացույցի օգնությամբ նրանցից ընորում ենք անվնաս ն ճասուն լմիճներին ու տեղավոում 704/դ-ոց սպիրտով լի անոթի մեջ (ամենիդ ճարմարը պենիցիլինի սրվակներն են):

Մեկ ժամից «Հետո ընտրած լվիճները 78 Ցը-ոց առպիրաիցփոխաղրում ենք Ջ0Ս/9-ոց սպիրտի մեջ: 1վիճներըվերջինիս մեջ պետք ժամ: է մնան առնվազը 4--6 ձանկալիէ այդ ժամանակաշրջանում երկու անդամ փոխել սպիրոը (բոլոր դեպքերումն էլ 96 4Կ/ց9-ող սպիրտով): օրը պրեպարատի ճամար ընորված լվիճները 9Ջ6 9/0-ող Հաջորդ սպիրախցփոխադրում ենք թսիլոլի (ջսիլոլ չլինելու դեպքում կատելի է օգտագործել տոլիոլ) կամ մեխակի յուղի մեջ: երբեմն մինչն թռիլոյի կամ մեխակի յուղի մեչ փոխադրելը, պվիճներին մի քանի ժամ պաճում ենք թսիլոլի ն 96 0/օ-ոց սպիրտի շավասար քանակի խառնուրդի մեջ: Քախլոլիկամ մեխակի յուղի մեջ լվիճներին պետք է թողնել այնքան ժամանակ, որ նրանը մարմինը դառնա քավփանցիկն լրիվ Փայջայվի նրանց մարմնի վրա եղած մոմասիոշին ն խվխոխնը: միջից լվիճները (1--4 ճատ Քաբլոլի ) ղդուշությամբ փոխադրում ենթ առարկայական ապակու վրա կաթեցրած կանադական բալղան մի մեջ խոշորացույցի տակ էնտոմոլողիական քորոցով ուղղում նրա բեղիկները, ոտքերը, պոչը, գեղձային խողովակները, որպեսզի "202

ետո բալզաժի նրանք ամրողջությամբ լավ երնան: Այդ բոլորից ենք դնում կաթիլի մեջ եղաժ լվիճների վրա շատ զգուշությամբ ծածկող ապակին, վերջինս այնպես պետք է դնել, որ օդի բշտիկներ են Հաստ, ծաժկող ապակու չմնան նրա տակ: եքջնլվիճները մեծ ն է բարակ ձող: որի ապակու դննլ ձախ կողմից պետք տակյ աջ Պրեղատրամագիծը պետք է լինի լՎիճի մարմնի Հատտությանը: պատրաստելուցՀետո նքա աջ մասի բաց տեղում սոսինձով րատը պետք է կպցնել պիտակը:հսկ երբ լվիճները սն, դարչնագույն, մուզ դեղնագույն են կամ նրանց մարմինը պատած Լ մոմավփոշով,այդ դեպքում նախքան 9640-ոց սպիրտի մեջ փոխադրելը, ետք է փոի փորձախաղրել կալիումի Հիդրօբոիդի1040-նոց լուծույթի մեջ մեչ եհռացնել մինչն ֆոքները առունց խղանի չրային բաղնիքի «ճետռ կալիումի Հիդրօքսիդի Սրանից նրանը լրիվ դունաքավփվելը: նե լիճները անդամ մաքուր երկու-հրեք է քավել պեւոք լուծույթը ժամը նկ ( 1--8 ճՃաջորդաբար ջրով լվանալ: Այնոււետն չվիճները ն մեշ: Չրն9610-ոը սպիրտի անդամ) փոխադրել 30-85, շարունակել վերբ նկարագրված պարատիՀետագա պատրաստումը ու

ձեով:

ոլետք է շարել ճարք սեղանի վրա պրեպարատները Չատրատոխ

թողնել այնքան ժամանակ, որ լավ չորանան: Չորացման ընթացհ դատարկ բում ծածկող ապակիներիտակ, օդի բշտիկների տեղը տարածություններըպետք է լրացնել կանադական բալզամով: Պատրաստած պրեպարատներըՀետագայում պետք է պաճել տեղ ն այնպիսի արկղերի մեջ ն այնպիսի դիրքով: որ նրանք չոր ն

միմյանց վրա

չդարավեն:

ԽՎԻԶՆԵՐԻ ՑԵՍԱԿԱՑԻՆԿԱՎՄԸ ԸՍՏ ԱՌԱՆՋԻՆ

անունները Բուլսերի

ԲԱՒՑՍԵՐԻ

Բույսերիվրա

ապրող լվիճների տեսակները

Քաւլլսերիանունները Հացարուլսեր՝ քորեն, գարի, տարեկան,

խրբուկՃանար,

հղդիպտացորեն, սորդո,

կորեկ

1օառքէճլտքւոոլոստ Ճօոմ. Թոոշհջոօլտոօմնջ 810107.

Տ1էօելօո

Ճքհլտ ճօոմոլ

Է.

Տբիռ հսրմլաւօս1 10144. Տլքեճ տոշմտ Քլտտ,մ

Սոտուատ Ճհօքտլօտչքեւսդ

Տշոլոելոլ Ճոտլէեօտլքհօռ Ճրօ6ԸԼՁ 6օւոլ

քէռ ԷՏ Ս6ք. բէ Ւօմ2

ոսպ,

Քամրակենի

էոլոլտ

փուչ, կանեփ

սու

«»

1ճէրոոճսռ

1.1շհէ.

Լսեք

ՔտՏ.

սոյա

ՃԸոէհօտլբիօոք15: 421. ճձթիլտ1ոեսւու Է. 1ԼօՇհ, ՃքելտՈոճմլոճքմուտ ճձքելջքօտտ7ք1 Շ1օՄ.

ձթետ հես

Խոլ.

12Եռշ1 7410-ՎՄ. ՔՆ720Մ65

Բհռրօժօռ հսուս)

Հակնդեղ

Գալաիապտուղներ՝

Մ/ոլն.

Ճթելջ է18մտ ԿՊՇճ. Տն. Ք1720065քորն: 8101Մ6. ՃՇՖԻէհօտջլքհօո թօտտք11 քհոջօօ11Քշտտ. ԼոԱԱմտթիլջ Մոախոտ

բուլսեր՝ Թելաստու

վարտոֆիլ, գոնգեղ,

11օ1ժԿ.

Տշհ.

ՃքիյտէճեռՇ

ՏԸօք, Ճբիլջ քօտտմք11 Շ1ՕՄ. հճլլՇհոյջլ Խէ. Թոռշիմոճսմատ ՔՆՄՕԱՇՏքճրտ1Ը6,Տե, Ճբիլտճմօոու Բ. Քատտ. Նունձճոքիլտ քիտտաօ1է

գետնատանձ

Թ.ԶշհջօսմսՏհօմշհրյչ1 181է. 6104. ճքիտ քօ557811 ճձբիտ5բ. ճթելտ քճեռճ 5օք. Տլրիտ5ք.

849-մ«11ե01իլԼք ՃՇցոԼհօտլքիօր

Բիցւօժօո օճրոճելտ ՔՅՏՏ.

.

իլցշոմճ3 քորմոոօՏն. 6107. Ճբիլտ ք0557ք11 տքհլտ11ճս2 ԻՇԿ.

2855. Ղլնժճքհլտ քհշտօօ11

սու

Միամյա Խողաբուլսեր՝ վիկեր, սուղանի խոտ,

չումիզա, կորեկ

ք151Խ21է. Ճշգւէեօտքհօռ 1Լօշհ. Ճքհն ուճմ16ռքԼուտ

Ինոքօանմ1Շ1ոճ 1Լ21է. ԻԼհ. ճրիլտչոմա ՃՈՕՏԸԼ2 օօլո1 Ի.

Քազմամյլախուաբույսեր՝

առվույտ,կորնգան,

երեքնուկ, ռայդրասներ, սեղեր

իտնյակ, ն

ՃքհլտջոոօճլշճքլուտԽօշե. ճքհլջ Լռետոլ 1էոէէ. ք151էճ. Ճշոէհօտքքիօո 810107. 90557ք11 ՃՇնրէհօտքիօո

Ղիօոօճքհլջօոօումտ Քոլ.

ուրիշներ

Բանջարանոցային բույսեր`

ԵԼոջտ(ԸտծԼ.

Թ/ՏԿԼԸՕՐՄՈ6

ՂոլլմոքհլտթիռտօօՔ353.

կաղամբ

0104. Ճքելջ ք0557քթ11

պատՄոիմազգիներին կանող բանջարանոցային բույսեր՝ պոմիդոր, բադրիջան,

ՏԱԼ.

քՇԻՏՎԸՏԸ

ԽԱ7ԺԱ6Տ Ճք1տքօ58յբմ 6Ը10Կքլ էո. Ճոցւէիօտքեօո Խօչհ. Ճբելջ ուօմմոռքուտ

տարդեղ

կանաչեղեններ՝ նեԲրքնչուկ, գավար, խուր, ստեպզին, փաղա«անոս,

լվիճների

Քո. Ղունճճքիլտբհշտօօկ 5ք. ԻԼ26ոօտլքհսու

Մոլ.

Ի,

ապրող

անսակները

95516026 Լ.

ԹՒՇԿ1ԸօՐ7Ո6

Ճքհյտ1ածոծ.ՏՇօք,

Ընդեղեններ՝ լոբի, աիսնոչ բակլա,

այլն

Խիօքճխքտքհսո քոճլ Լ. ՃքհլտոճցճատԷԼէշհ (8մճոռճ Ճ8)է.) ճ«4ւհօմստ ՔԼ6էօքօ1օքիհստ

ոլոռ,

հ

Բեր.

շնճոշճ

Ձիթայուղատուբույսեր՝ արնաժազիկ, արախիս, Փունջոււս, գենագերչակ, սօրուկ, գաքիժաղիկ

Քուլսերի վրա

սամիք,

ռեճան

ճբետքսուճլտ

Լ.

ԹրօԿԼՇօոցոճտոէհոտոնԽոլ.

ճքոլտ 1ռեջճ՝ ՏԸօք. 1Հ2Լէ. Մճշգեսոց 6ոճէոծքմ

ճքելջ քլռռէոքլուՏՀեԼ

Քուլօերիանունները

:

Բույսերի վրա ապրող

Ճքհլտ8055) ք| Օ107. ճքհ1Տ Ռեսո) Քո.

Բոստանայինբաւլսեր՝ ձմերուկ, անհխ,մփարունդ,

ԱՅ Ճքոլտ

դգուփ,

Փշատենի.

Խ6Խ.

Տալ.

Քհօքո1ոտլթհստ ոջքիոծ Ճբե1տ1ոքատոոէր ԷԼօ«հ. Ծիրանենի

ու

կեռասենի

ԻՆշնջ

Սալորենի

Ճքետ տք

6ճոմսլ Լ, 872-իֆոտսմատ 82-հ. քոսուօօշ Խոլ

Տանձենի

Լ.

ԷՅ1է. էճքօքօքօուտ Ծիօրուօտլթեսո ոջտքիշ626Լ. Ցոռ-հ.

Քիօքօմօո հսւյ

Սերկելենի

Ի.

Քէ6-օ6Յ1 ԱՏ)սքոոճտՏԲոլտՇհ.

իսթլռոզլօր էո. Շհրօոճքհյտ

Խւնննք

Ճքելտթսուոշծ

Թղենչ

ՃքուտԷշսՏ Ղհօօե.

Տելենի

Քէ6ոօօճ115 )սքլրոմլտԲոլտշհ. Շօրօխատ տմճլոոճծ ՏՇիւ,

Ք».

»

»

»

7461ժ7.

թոծ.4.Է

աւո

Է6ր/,

1ճուքքոօտսուԷԼշոէ.

Պքհտ բօում ւ

.

Քհօոօմօո

06.

Տե.

հատա

Էէ 8/8ԸհՇճամսՏ Լ Աոքորոցցուն Ճիօք8105)քեւտոջոքոոճճճ ա

Լ,

Ալոճենի

Ճքհլտքօր օք. Խ6շ8եմՅ

Թ1է. 684186811. Լ. Օօօ1.

օտքմլ Մ. ՇՑքԼէօք..օէսՏՏբ. ՕսոլսՏ

ՏՇհւ.

Ի8)2սՏ (օո

ելակ Հատապտուղներ՝

112Ք8Ո186 ՆՄ/ոլե. Ճքհլտ

Խաղողիվազ

Քի

:

օ6ղ8

ի

ՄոՏէռէրն, Ք1ռոշհ.

.

Քտչ.

ճքելտ 1ճեսոու էշ,

ՃՏԼ0ք2բէ6ո1 5ք.

Ք

77062115օօ

Քեօքօմօո

Մ6շտԵԱՐՑ 1ՇՃասո

ԲԼՏօու2

1դիտոճէսո Խօ«հ,

Տալ. 21720065

ք6ԼՏ1ԸՅ6

Հոջֆ

1ճուքճքաո ԷԼոստող.

Ճքոլտքօու քոք.

հճաշիոյտ1ԷԼ.

ՑոշՀհ. 1շհումտ

Բնկոպեեք

Բուօտողձ

Իճու.

ՇհօԼ ՔէՇՐՕՇհ|ՕԼ01մ65 ք6րտ1086

ԾՐՅԸԻհ.ՇԲԼՈՏԼԸՇ1ԲՊԼ0ՐՑԿ.

ռի,

ոլ

Հքնոյտ Մ10ոճն.

ՆՄՇ2ՀՅԵմ

Ց Վ6մճՇէՑ ՊՄՅլե.

Բ.

ՔէՇրօՇհ1281465թատլոոծՇհօ|,

ԾՈՅՇհ.

ՄՇշճեսոտ

Մոշճեսռ

Ը6ր251 Բ,

8սոծ1ուտ ՒԼ710քէ6ոստ

Խմ.

Ճբհլջ քօտքԾօք. Ճքթե 1Թեսքոլ Էոլէ

Խնձործնք

Լ.

8րսոժյոլտ Բ. Է17310քէօտատ Քէ6ոօԸ' 10101165 քճրտ4Ըշ6 Շհօլ

8Ըհճոքերի Վ6դ. Ըճքէէօքիօոսջ » ՄՏԱ. հլքքօքիճճտ » ՔԱՇԵԼ 7իշօծ.

Ճքհլտ1ճհսոու Էէ.

Քւ6-օՇի|օՒօ1065 թերտլԸոօ Շհօլ.

41720Մ6Տք6րտ1Ը26 ԹՈռշհԸճսմստհճի-հրչ5է Թո. 8ւոգլոլտ Բ. ՒՐ 210քէճոստ 8ՈԸիԸճամստ ք6ո516ճ68. մ. Ի. ԾՐՃՇԵՄԸՅամոտ Է 81. քոսուօօ1ո

Բուլսնրի վրա ապրող լվիճների մ տնսակները

Քուլսերի անունները

81120065թօրտլշոճՏայ.

Դեղձենի

Քալենի

լվիճների

տնսակները

ՕՕ6շ6.

Տք.

ՃՈՕՇԸԼՑ ՇՕո

Բ.

ԿՈՒԼՏՈՒՐԱԿԱՆ ՔՈՒՑՍԵՐԻ

ԼՎԻՃՆԵՐԸ ԿԱՐԳԱԲԱՆԱԿԱՆ

ՀԵՐԹԱԳԱՆՔԻԹՅԱՄԲ,

ՖՐԱՆՑ ԿԵՐԱԲՈՒՅՍԵՐԸ,ՏԱՐԱԾՈՒՄԸ ԵՎ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՀԻՄՆԱԿԱՆ

ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐԸ

|

Տեսակային կազմը

|

կնրաբուլսերը

Տաիածումը

,

Գրականությունը

Ընտանիր--Ճքիլմլաոօ

ծնթարնտանիք--քճաքել -

Ք1Ո26

։

թեռ 606-Ա1Թ5Թփրտօօրյ

1.

ՇԲՂՏ

ԾՅՏՏ.

:

՛

ժորեն, գորի, եգիպոտ-| Ամծնուրծեք ալլ ճացաքույսեր,

Նեվակի,1929,

Ջարեն ն

(ԹՔղու կարմրագալ 1Վիճ։ թԹեղիներ: Լ. ալ 2. Թ7Ր50ՇՈ3քէռ

|

(Թեղու Հացարբույսային արմատային չվիճ):

Հացզաբույսեք, Սեղիներ:

լ

Հայաստանումա̀մենուրեք,

Առդրկովկասուէ, նովկասում,Մի-

ՍՍՌՄ-քեվրօնվրոպալում:

ջին Ասիայում, պական մասում,

:

1Թոքօոս տ ԷՓնձորենի ՒԼւտող. (Խնձորննու երդաղպաո ԷՎեճ): Ց. Բոլօաաղշ

1937,

215:

1850,

փան նում, նում

Ցուցակ, 1932, 58, Շչեգոլեվ, 1932,

60:

լան,

Ավետյան, 1931,

Մորդվիլկո,

Շովյովակի, Մակար-

15:

Նեվակի, 18928,

1924:

1952: Մակարշրջաններում,կիրովակա- ՅՇՑ--Յ68: Նարզիկուլով, Ստեփանավանում, Սիսրա- յան, Ավետյան, 1931, 15: Ավեոլան, հ Փորիս 1944, 39: Քաղաքում,Անդր- 7952, 3: Թումանյան, Է

կովկասում,

|

Մամոնտովա,

1950:

1936.

Հայաստանում` Հյուսիսչարնել-

|

Շչեգոլեվ,

371--372:

Բոժկո,

Կովկասում, Հարա-

պային Ուկրաիբնայում, Մերձրալ-

Թյան երկրների արնմոյան չբր-

Ասիայում,| : վռոտրալիայում,

ջաններում, Մբչին եվրոպայում,

Ա

Հլուսիսային ԱՄՓԱֆրիկայում, իիկայում,

4.

ԲՈՕՏօուռ

Ւլ.է.

1ճուքմոօտսատ | Թեղիներ»ՀԿոանձենի:

։

:

Ամենուրեք, լայն

չափով:

(Բեղու--տանձնեուլվիճ): 5.

ԷՕՐԱՎ էո1Կ18115 Բոտտ.

արմ (Հացարույանրի մին չվիճ):

սրա

6.

Ղուլմճթիլտթիշտոօլ

ՔՏՏ.

(տամբակենուարմտտաչ-| չեն լվիճ):

Հոոքաբույոնը՝

ղտացորեն, ցորեն, դարի, կոբեկներ, սորեդի

Բամբակենի, պոմիդոր, դաշկարտոֆիլ, լորի, տային մորի, սագախոտ:

նենթարնտանիք--Շ1ԼՈՅՐԼՈՅՇ 7. թէտրօշհ1001065 բօղտյԸՅճ| Դեղձենի,նշենի, ծիրանք-

ՇեօԼ.

(Դեղձենու ցողունային

ԷՎԱՃ),

նի, սալորենիններ,խնձորենի, սերկելենի:

|

Հռնի, ճացարբույսեր: ենրաընտանիք--ՃՈՕՇՇԼՈՑ6 8. ՊՈՉՇԸԼԸ Շօւու Ի.

(Հոնի լվիճ),

չայն չափով: Ամենուրեք,

Մորդվիլկո, 1924: Մորդվիլկո, 1936:

շրջաններում:

Հայաստանում

466:

1985, Նեվակի,1928, 388: Մորդվիլկո» 18934, 166--168: Մակարյան, Ամետյան, 1944, Թումանյան,

15.

Հարավային ն խամբակաքան

նեվակի, 1929,

Մակարյան, Ավջո25, Ավետյան, 1952, 88: տան, 1931, Թումանյան, 1944, Թումանյան, 1952:

նեվակի, 1929, 381: Թումանյան, 1954,

200:

դկղձենիների Արխանգելսկի, 1917:

8:

Ռեկաչ,

18933,

19:

Նեվակի,

1929:

Անդրկովկա-|Կալանտադձե, 1938: Թումանյան, 1944, սում, Միչին Ասբալում, Ղրիմում,| 603--ն7: Թումանյան, 1954. Ավետյան, Սիրիայում, հրանում, Փաղես-| 19582, 36: նգիպտոժտոսի: ինում, վրա,

ամենուրեջ,

:

Ամենուրեք

Մորդվիլկո,

Նեվակի, 1929,

347:

Մակարյան, 1931, 16: Տեր-Գրիգորյան, 1944, 198: Թումանյան, 1944, 97:

ւ5

-

ենթարնտանիր--Քիչ118քումլՈո6 Քոտտ. Տլքիտ ԷոոՄմլտ (նգիսոացորննի անպոչ

ե նգի լտացորհնի մյուս ճա եգիպտացորեն, սռրգոե կաբույսածրի վրա: ամեինուրնիք: այլ ճաքաբույսեր: ներ

9.

(վիճ):

10.՝Տլքիռ 5ք.

Մեղրու Հայաստանոմի,

Գետնանուշ

Տյքին Ճաղմգսուօ1

11,

մում.

լուք:

չվիճ)։ (Լուիդչլոսիովի օոօոմլտ Դհճոլօ08քիլտ

Առվույտ, բամբակենի,

Էշն.

ներեքնուվ:

(Առվույտի դեղնագույն ԸօԻՄԱ 13. Ք1720Ը21115 ՕՕ626.

Խոյ.

Այն

Րնկուղենի

Տոմճեոլ ՃՇարէհօտլքեօո

խթուուկ եհ

ճամար,

055731 Ճոֆրէիօտչքիօո

Քափբակենումեժ լվիճ:

ՃՇտրէհօտւքհօո ք151Խէ.

Ոլոռի լվիճ

Թումանյան, 1944:

նեվակի, 1949, Թումանյան, աա

նյան

չ

ոսպ,

առ-

վույտ, կորնգան հն վայբի Քիրեռնաձաղկավոր

վայրերում, ոլւռեղ մե ընկույզի

|

հ ՍՍՌՄ-ի մլուա Հձայպատանում վայրերում, նվրոպայում, Ճպոնիայում, Արհելյան Աֆրիկայում, Ամճրիկայում

Վուշ քնլաոու: Վուջ յուղատու

ՍՍՈՄ-ուի՝

Իիկայում:

բամբակացան (Մքջին Ասիա,

Մեափենուրնք,

Վուշացան շրջանների, ՀայասԱխուրյանի չրջանում:

տանում

35:

1944, 35:

Մորղվիլկ», 1948, 81. Մակ ակարյչան, ն

,

Թումանչուն,

1945:

|: Աջչգրկովկաս, Հայլասթան

առվուրու

Բույսեր:

:1.5:ժ711ՃՇցրէհօտլքիօո

լ

Ճճարավային

վ

ՍԱՍԱՌՄ րոլոր Քամբակենի,իշառվույտ, ուղուտֆուշ, քաղցր իիան,| շրջաններում

Ռլոռ, վիկ,

33.

Ավնտյլան, 1981,

ՀճայաստանուրԱրարաոյան Ճճաիքավայրում մ ԱՍՍՌՄ-ի«աեավային շրջաններու:

Հացաբույսեի

Ակրչարինիլիճ. ՔՂՕԼԱԿ.

ՍՍՌՄ

Հայպստան՝ Մեղրու շրջան:

այլնի 810147.

բոլոր

ւմիճլո

կան,

Մորդվիլկոյի լմիճ:

Միջին Ասիայում,

տարածված

Հացաճասիկալինբույռեր(ցորնն, դարի, տարե

Ի.

է ողմկւաԱնդրկովկ

Ց

17. ՏԼօնելօդ

ԽԸԿ.

ամննուրեր, նուրեք,

Հացաբույսերիմնեփ վին

հօ

317:

Ամերիկայում:

Եվրոպական մասի շրջաննեիուի:

Գնոնանուշ

21.

128.

Նեվակի, 1929,

Միջին Ասիայում, առվույամենուտացան շրջաններու

ստում,

ենքաքնտանիք--Ճբիլմլոռծ

20.

Հայաստանում,մնդրկովկա-

Հայասատանում բնկուղննու

16. Ք 22յօ51քհաոՏք.

19.

1982, Տ8. 1921։ Ցուցակ, Մորդվիլնո,

Շչեդոլե, 1932,

սում,

վրյս,

(Ընկոպքնու Փոքր(իճ

18.

1944:

ԱվեոՄորզվիլկու 1925: Մակարյան, 16: Ավետյան, 1952, 38: վայրերում, Անչրկովկառսում,| յան, 1931, Թումանյան, 1953: Միջին Ասիայում, ՍՍՌՄ եվրոպական մասում, եվրուալում,

| Ընկուզենի

15. Շեոօաշքելտսքլոոմ:-

ՅԽՇՈՅ6

16,

Թումանյան,

Կովկասում, Միչին Ասիա-

Հլուսիռային

օօ

186.

ման

չվիճ)։

Բոլտշն. (ճնկույզի լվեճի

1931,

1829, Նրվակի, Մակարյան,

56:

1864, Պասհրինի,

անաղխալենու Հայաստանում`

Տիղենի

(Տխդենու դեղնագույն

312,

բեք,

ըլիճ):

14. ԲԼՅւօոճ Ատ խքռուտ

շրջանում:

ԱնդրկովկաՀայլասթտանումյ

Հացարբույսեր

Ք10ՐՄԿ.

12.

Մորբդվիլկո, 1921,

-

Մորգվիլկո, 19298, 34 նքվակի, 1929, Թումանյան, 1944, 81. Ավետյան:

392,

1952,

Տո.

1952. Թումանյան,

Թումանյան, 1944.

Մորդմիլկո,ւ1921, նեվակի,1929,

26--22:.

Թումանյան, 1944,

կարյան, Ավետյան, 1991,

նեվակի, 1929,

ննվսկի, 71929.

Դավլեւոշինա, 1956: ժուրավլիա, 1953: Թուխանյան,1950:

Մաշ

92:

83:

Նեվակի,1943:

Նարզիկուլով, 19654: Թումանյան, 1944: Ջիլինդարյաւն, 1951:

1974, 1--83. Մորդվիլիու 1944: 1915: Թումանյանչ

նճվակի, 1929,

95.

17:

85--86:

Մորդվիլկո»

Է:

22.

Հակբուլսեր, վարդենի|

հԼօէօքօյօքհլառմ1ւհօ-

ձատ Պ/շԼե.

Վարդենու-ճաքաբույսային

չՎիճ:

Հայաստանում, բացի բարձր լեռնային չրջաններիը, ամննուընք, Անդրկովկասում, Կռվկաչ պում, Միջին Ասիայում, եվրոպա-

Մորդվիլկո, 1929,

Է Յէ.

Վեն, ոռոլ, սիսեռ ն բազմամյա թիքեռնածաղ-| կավոր բույսեր:

Վիկի լվիճ։

Քալինի, կեռասենի,

ԽԼՄշԱՏՇ6ՈՅՏԼ Է.

(Վ .6. Բալենու

1919, Ամենուրեք,Հայատտանում՝ Մորդվիլկո,

Ամժենուրեք՝ բոլոթ

սալորենի:

1929,

չրջաններում,

բռլոր

ցան,1944,

ջարաբուծական շրջաններում:

Դեղձտնեի, ԼՄ7ՕԱԸՏքՇքտէճօՏայշ.| նշննի, բամ-| բակենիչ ծլքախուտ,բուԴեղձենու լվիճ:

29.

Սխախոտի թ:

21. Քեօոօմօո Տք.

Ծխախոտին ուրիշ

տեսակբույսերի վրա

28. Քիօոօձօո հատսի ՏՇի՞.

Գաղձ, սալորենի,ծխա-

ԳաղձթչՎիճ:

Խոտ,

անում,

կայում,

կանձփի չվին

Զկեռ

Օօօէ Զկեռի լվիճ: 31.

Ըօո)|օելսուՀմօՅոշօ

Խօ«հ.

|

ուբհշոՇճքլլօբեօւստ

Ք615եյլ ԽՇս, Արխանգելակուլվիճ:

նեվակի, 1929, 194. Մակարյան, Ավետյան, 1991, 12: Թամանյան, 1044:

Վրաստանում, Հայաստանում:

Տխլենի

Հայաստանում, նոյնմբերյանի,

հջնանի, Ղափանի| ն այլ շրջաններում, Անդրկովկասում, կովկասում, ՍՍՌՄ Եվբոպական մասում, եվրոպայում: Այ«վերդու,

-

Տնլենու չվիճ։

32.

եվրոպայում, ՀնդկառՀյուսիսային Ամերի-

Նույն արհալով՝ՄՍՍՌՄ-իկանեփիացանչրչաններում, Միջին Ասիայում, Անդրկովկասում:

կանեփ

30, ՕԽՅէաՏ ոճ5ք111 5. Ս.

35.

Մապոնիալում, Ջինասչ-

տանում,

ՔՅՏ5.

Ավեւո-

Հայաստանում` բոլոր շրչանԱվերին, 1922: Մակարյան, Ավետյան) ննրում, Անդիկովկասում,նովկա- | 1931, 17: Թումանյան, 1944, շն, ՄելեՍՍՌՄ սում, եվրոպականժանեսկի, 1940: Ավետյան, 1952, 34.

աերկելենի:

առ,

Քեօոօժօդ օճռոճելտ

08--80.

Թումանյան,1952:

նոյեժաերյանի շրջան:

Բուման-

35:

Ավետյան, 1952,

ներում:

Տալենի

ֆժիրլաձե,1953.

կով, 1951:

Բոլոր ծխախոտացան շրչան-

շատ

15,

99.

ՇապոշնիՆեվակի, 1929, 122--127: Շապոշնիկով, 1952. Թումանյան, 1944: Թումանյան, 1952: Ռեկաչ, 1933, 84--90. Մակարյան, 1931, 17, Ավետյան, 1952, 85:

Ամենուրեք

տանազինկուրռուրաներ, ճակնդեղ,կարտոֆիլ ն ութիշ շատ բուլռեր: 26. 720465 էճեճըԼ 810ՐԱԿ.

1981,

76--77.

Վասիլո-1եվշից, 1958, 1952,

Նձվսկի,

247--350:

Թումանյան, 1944,

99--100.

Շապոշնիկով, պողա-րան-`

ան,

29.

Թումանլան,

34:

|1944:

զոռ,

ՊՀԸԼՇ

23.ՔՈՇցՕԱՐՅ

24.

Փշատենի, լիչխան: |

Հայաստանում, ԱնդրկովկաՂազախատանում,Միջին

Կում,

Ասիայում:

Դժիրլադձն,

1952:

Թումանյան, 1844, 82. Թումանյան, 1962.

Ավալյան,

1952:

Ննվակի, 1929, 130--134։ Թումանյանչ Շապոշնիկով, 1952, 108: Թուսման-

1944,

ցան,

1952,

1959, 84: Ավետյան,

տերեների եղրերի ցած են կախվում, կուչ դալիս գանգրոտվում ու տերնիկ եզրբերբմիմլանց մոտենում: Այնուճետնլվիճներ" ժծում են կուչ եկած տերնի ներսից ու աստիճանաբարչորացնում երան: Այս ձրնույքը Համեմատարարուժեղ է կատարվումվարունգի ն ձմերուկի մու ճետո

ԳԱԱ ւմ

ն

է գլխավորապես մեծատերն բույսերի րաովում ուվու

առամու

ող

ծ.

(այս

7.

հր

վբա լվիճներին ոչնչացնում են՝ զատիկ ք ոսկեաչիկի թրթուրները, իսկ գյա-

Բնճե

բազիտներից՝

ՔՈՍՏԱՆԱՅԻՆ

ԲՈՒՅՍԵՐԻ

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԴԵՄ ՊԱՏՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ

1. ատ

դաշտերիդ Քոստանայինկուլտուրաները մշակելբամբակենու

ճեռու

Քուտանի դաշտի շուրջը մաքուր պաճել մոլախոտերից: Բոստաններիշուրջը սոնվող ակացիայի ն դեղձի ծառերի: պայքար: վրա լվիճների դեմ ժամանակին կազմակերպել 4. Բոստանայինբույսերի ծիլերի վրա ճիմնական տերեներ ապաճից սկսած սիստեմատիկ ստուղել բույսերը, ննրռաջասալու Հայտնաբերելուդեպքում, անվջրանց վրա լվիճների գաղութներ կազմակերպել: ջապես պայքար 2.

3.

յւ

մո-

շուրջը

Բոխոաոբը տուսպենզիալով,կամ նրա կոնցենորատի տոկուանոցէմուլաիատիոֆոսի կոնտակոա 0,15 տոկոսանոց լուծույթով .Հրո րով:

ռ

՝

բզեզները, Բի «իրֆիդ Ճեծյալները: ,

մեր-

բույսերի ծլելուց Ճճետո դաշտի դտնվող ոստանի սրսկել ճեքաաքլորանիդուստի տոկոսանոցչջրային

Ց

|

աւեր

ու

Քոտանայինբուլածրիլվիճների դեմ երբեք չի կարելիպալ

ապտաֆուղվ:

ն

վերջին

տոկոսանոց լուծույմիասին,

ճատկապես միացություններով, բար աորաԻԳրխանաման

մոտ, Հատկապես

որոշ չափով էլ սեխբ մոտ): դդումի, դդմիկի վրա փոված-թառամած տերնները մի քանի ժամվա բնթացքում արնաճարեն լինում ն ամբողջ բույսը չորանում է։ Այսպիսով, մի քանի օրում բույսերի մեժ մասը ոչնչանում է: Պետքէ ասել, ռր երկու-երեք տարիներիընթացքում լվիճները մառսայական ձեով բազմանում են բոստանային բուլսերի վրա ն մեծ վնաս: պատճառում նրանց. այդ երնույքը ճատկապես աչբի է ընկնում Արաբատյանդաշտավայրի կոլրոնտեսություններում: էվիճները բոստանային բուլսերի վրա տարածվում են օջախներով: Սովորաբարնրանք սկզբում ճանդես են դալիս մի քանի բուլսերի վրա, որից 4ետո մի քանի օրվա ընթացքում Ճամատարաժվաբակում մնացած բույսերը: բուլսերին մեծ վնաս են պատճառում էվիճներըբոստանային ն Հուլիս օգոստոս ամիսներիընթացքում: Օգոստոսիվերչերին-սեպտեմբերի սկզբներին լվիճները նորից անցնում են մոլախոտերի

Հողի

անաբազին

Հա-

սուլֆատի0,2

Քով՝ կրկնակիքանակությամբ օճառի Հետ 6. 8չ մի դեպքում չպետք է թողնել, որ բոստանը Ճամատարա վարակվիլվիճներով:

արի

ա

Բոստանային կուլտուրաներիվիճներին ոչնչացնելու

մար բույսերը սրսկել

ե այլ

"

-

բից

ն

Հետո Քոստանի բերքաճավաքից

թոր վարել:

10.

ՈրտեղՀնարավոր

դրաղված 11.

են

է,

դաշտը

մաքրել մնացորդնե-

ձմեռը ջրել այն

եղել բոստանային

դաշտերը, որոնք

կուլտուրաներով:

Քոստանիդաշտերում օրսկումներըկատարելառավոտյած

փամ ճաշից Հետո:

ՊՏՂԱՏՈՒ ԾԱՌԵՐԻ ԼՎԻԺՆԵՐՔեզ ՆՐԱՆՑ ԴԵՄ ՊԱՅՔԱՐԻ

ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԸ`

Պտղատուծառերին լվիճների բազմաթիվ ոնսակներ զգալի են սպլայոճառուի Այդ լՎիճների ղարդացման ցիկլերը ն բազմացման առանձնաճառոկությունները շատ բնորոշ են առանձինտետակներիՀամար: : վնաս

Գողատու ծառերի վրա ապրող լվիճներին լուրաճատուկ է կեհային խիուո մասնադիտացումը, չնայած նրան, որ շոսո չնսակներ բազմակեի են: Այսպես, լվիճները չեն բազօրինակ, Հնդավորների մանումկորիզավորներիվրա. դեռ ավելին. խնձորենու լվիճները չեն բազմանում տանձենու վրա ն Հակառակը:կամ թե չէ կեռասենու ու բալենու լվիճները չեն բազմանում մյուսկորիզավորզատղատու ծաերի վրա ն այլն: Դրա Հետ միասին, լվիճների որոշ տեսակներբազմանում դեղձենու ծիրանենու, սալորենու, ինչպես նշենու վրա:

նան

ն

են

Հաջորդ առանձնաճատկությունն այն Ե որ պտղատու ծառերը: |

Քփերը բազմաթիվ տեսակի լվիճեերի ճամար որպես Հիմնական

»

44.

ՏՇօբ. ան որ" ի

դեղի

լվիճ:

աանթոզ

45.

ցիայի

Խէ,

լ

46. ճՃբհյտ քօտտնը1Օ10Մ. .

..

Գամբակեն, 6. աակենու չմիճ:

47. Ճքհլջ ոոօժրոշքվուտ

եւի,

ոլոք

վիճ

Ճքելջ քօ: .

Ճասմիկ, Շխճմշիր,

բոնչի, Հայաստանի բոլոր շրջաննե ճակնդեղ, վիկ,| րում, ՍՍՌՄ-ում ամենուր, Թելուկ,եղինջ ն այլեւ Հյուսիսային Ամերիկայում:

`

:

մվացիա,

լվիճ:

1924, Մորգվիլեո,

1958,

Ճքելջ ոճ

ԻՎ-Մ.

Նարնջագույնլվիճ:

ե

միթեռնածաղզկավոր Կովկասում,Միջին Ասիայում, չով, 1950. Շապոշնիկով,1952: ՄամոնչԱՍՌՄ-չ եվրողական մասոից տովա, 1953, 52: Մակարյան, Ավետյան,

բույսեր:

Ամքնուրծջ

Խնձճործնի, սերկելքնի,

տանձենի, ալոճննի,

1931, 17:

1918, Չոբրովլլանսկի,

ակի, 1929,

|

|

եռնենի

վարունկ,

ճքելտսոնատ

1Վիճ: Թրքնջուկի

Թրքնջուկ, ավելուկ, ջիմ-: շիր, բռնչի, Հասմիկ,

ճա-

կոնդեզ:

104,

1922,

ՄիչինՆ Ասլալոմ,

7.18.

նեվ-

Շապոչնիկով,

Թումանյան,1944: Վասիլն, 1958,

Թուման-

08--21

199.--800. Ցուցակ: Արխանգելոկի, 1941, 1Ւ 1944, Տերելենչենկո, 1958: Թոսփանյան, 11: Ավեոյան, 1952, 31:

Անդբկով-

Ննվակի, 1929,

1982,

որ-

Քամբակացանչրչեններոսք:

դղոսի ԼՖ

1952,

զան,

198-.188.

Ց

կասում այն բոլոր վայրերը, եղ աճում է նոնենին:

Քամբակենի, սեխ, ձմե-|

րուկ, Լ.

Ռե

Հայաստանի̀ առվուտացան Նեվակի, 1929, 181-180: Ննեվակի, այչ վայ- շրջաններում,Անդիկովկասում, 1942: Թումանյան, 1944, 80: Նարգիկու-

1656:

108: Նեվակի, 1929, նեվսկի, 1951, 53, 54: Թումանլան, 1944, 86, 92: Թումանյան, 1954, 10:

43,

այլե: 51.

1844.

Առվույտներ,իշառվուրթ-

յ

50.

Մամոնտովա,

58:

Թումանյան,

53--Տ6::

:

ջ

Ճքհլտ թաղլԸոճՔոջտ.

Նոնննու

Մորդվիլկու 1901, 56, մք, 228-224: Ցուցակ, 1932, Նեվակի, 1929, 103--166: 248: Բումանյան, 1944, 99. Մամոնտովայ 1954, 4:

եվրուղականաչ, 1933, 96-..100, Փիլինդարյան, բաներ, վիկ է այլ Քիժեռ-| մասում, Եվրուղայաւսի: 1951. Միրզոյան,1854. Ավետյան, 1052, նաժաղկավոր բույսեր: 31. Ավագյան, 1956: Քամբանենի, բուսաուսնաՀայաստանուի՝ բոլոր չրյաննեվակի, 1929, 168-.170։ նեվակի, ձեն բույսեր, բամիա, ճա1942 ներում, Անդրկովկասում, 1933, 76: Ա0: Մակար Կով Ռեկաչ, կրմեղ ն այլ բույսեր: կասոււի,Ղազախստանում, Մեչին | յան, 1931, 18: Թումանյան,1944: ԹուԱսիալում, ՍՄՌՄ-,եվրուղական մանյան,7954, 12--15. Փեորով, 19358, մասում,Արեքոյան Ձիլինգարյան, 1951: եվրուզայում:129--191.

49.

|

դեղին ակացիա, Հայատոանումի՝ բոլոր շրջանկորնեդան,բամբակենի, լո-| ենրում, Անդրկովկասում, նովԲի, բուտանային կովտու-| կասում, ՄՄՌՄ-ի

բէ

Քանլա,

ներ,միկ,որի

իեձորենուվանալօք.լվիճ:

Ց

շ

ժայաստանում՝ ցածրադիր ն նեվակի, 1929, նախալեսնային շրջաններոսք, 1933, 270: Անդգրկովկասում, Միջին ԱսիաՄՍՌՄ-իէ ճակնեդեծղացան յում,

Բողդանով-Կատկով,

:

եվրոպայում: չ2իջանենրում,

52.

ՏՇհ.| Ճքիլտքլռուճթյուծ

կղան չեզզի ԻՎ:

լոր տօճեն Խօչի. 593.Ճքհլտ

Մամխենու լվիճ

Գազտի,ջան

ԱԺԵՆուրն՝

լիզոս

Մամխենի,սալորենիներ, դաժմբույննի, դեղձննի։

Հայստանի

:

։տղաքուժական

Ճքհլտ Ըստ ՛Լհշօե,

(Լիճ: Թզենու

Թղննի

նեվակի,1928,

191--192:

180,

76: Տեր-Գրիգորյան, շրջաններում,Անդրկովկատում,

Կովկասում, Միջին Ասիայում,

Եվբուվայում:

54.

Նեվակի, 1999,

|

յան, 1952,

Թումանյան,1944) 197. Ավետ-

1944,

Մորդվիլկո, 1929, 45. Ցուցակ, 1932, 1944, 82. Ավետլան, Անդբկովկասում, եդիալոոսոսի: էչ Թումանյան,

Հոյլաստան՝ Մեղրու չիջանում,

1952,

31:

Թռսքանյան1959:

Օօ

55.Ճքելտ 29811386Մոլ. ելակի 1Վ1Ի6։

|

| Ելակ :

Ճքելտ Տք.

Գարի ծաղիր

ո

57։էՐ/81Թքէ6ոսՏ 8քսոձ(ուտ Բ. եղեգ,

սալորենիներ, ժիՄՄՈԼ Բոլոի պաղաքուժակած րանենի,դեղձենի,նշենի,:շեջաններում, եվրոպայում,Հյու| դամբուլննի: ռիսոային ՀլուսիսաԱֆրիկայում,

եղեսի Լիճ:

Թումանյան,

քում,

ՏԵՐԵՐԸ

56.

Հայաստան՝ երնանի շրջակալՄորդվիլկո, 1959, 55. մնդրկովկասուի, ՍՍՈՄ-ի 11944: Թումանյան,19852. նմրուլական ժասում: Հայաստան՝ երեն աէ, Հոռվկ1944, Թումանյան, շրջանըԱէ: ածռիբերչանի

|

:

մին

նեվակի, 1929, 1951:

18:

Եեվսկի,

Թուման-

1982, 31. Ավետյան,

յան, 1944, 79--74.

Ամերիկայում:

314-517.

1931, Մակարյան,

58.ԹՈճՄԼԸՕՐՄՈՇ

ԵՐՁՏՏԼԸՅ6

1., շաղգամ, բոռղկ,| Ամենուրեք, կաղամբ, ռրահղ մշակվում 1896, 53--59: Մորդվիլկո, կաղամբի 14իՃ. ԲողզդանովԲողեուն,Հաղկակաղաժիչ ք կաղամբ: 1920. կատկով, ՆՆվանի,1958, 224.. վայրի բողկ, -

սնու,

Ճ9. ԹՐՇՄՈՕՐՄ

ՈՑՅոէհրլտոլ

Գազարե

21է. ԽԻ

այչ

ցավորբուսեր:

օվանոցավորների Ա2-ն

227: Թումանյան, 1944, Ավետյան, 1931, 18:

Հայասյոան՝ Արարատյան Հար-

Հովանո-

մսվայրում

ե

շրջաններուսի, Անդրկովկասում, Միջին Ասիայում, ՍՍՌՄ-ուԺ

60. Բոշի

1929, Նեվակի,

նախալեռնային կով,1233,

իստ ոռոմստ

Հացաբույսեր՝ գարի,

/16զ«.՝ Գարու լվիճ:

են, րեն,

վարսակ, վարսակ, խխոփուկ: կ

53,

Մակարյան,

ՔԲոգգանով-նար-

257.

245.

ա-

Մծեուրեք:

Հայաստան'

ցո-| բ

բոլոր

Անդրկո ր կասում,

ում,

չրջաննեւ

Կուրդյուժով, 1911:

կովյլա-

նեվակի, վ 1928,

առաք, Միջին Ասիայում,

ՍՄՈՄ-ը յան, նվրոպական մասում`ներառյալ ԼԷի ն Մոատվրոպոլի Գոլտավայի մար-

1931,

Գրոսգեյմ, 1914: րյան,Ավետ-

Մանա

218:

1944, Թումանյան,

18.

94,

զերը:

զո լ

|

թյ

Ար

հ7տշճամնտհեյ:

նում` 284, Դեղձենի, նշենի, սալձին Հազագտա շրջաննե բոյսթ Նեմակի, 1929,9. Թամանյան, ոսչ-| . , 1944,69--70. նի, անքառամ ծաղիկ, իում, Անդրկովկասում, Կովկա-| Շապոշնիկովչ ՄիջինԱռիայում, ՍՍՈՄ-ում, 16, 20. վվաժաղիկ, ելում, նարզիկուլով, 1949: փակիչ

լ:

:

ԻՔԻ

լ

-

ն

մր

կտո

կնժաղիկ

Անքառամիլվիճ,

երնուկ այլը ,

խ

2ԹՀիԺաաամոչ եր ԸՅՇ| ք6-51

աայ 7: ԻԱ

ամենուրեք,

:

ի,

Դեղձեն

նշենի, նշենի,

Հայաստաք

սալո-

նե

2)ոԻխ

Ն. Բ"

ննեվակի,1951:

-

38:

Շապոշ նիկով,

1951,

Թումանյան, 1944,

72:

23:

Դազախատանում, Միջին Ասիամայում, ՍԱՍՌՄ-իԱրեմոտյան սում, եվրոպայում, ձյոաիսային

՝

ձատԸձոմս| Լ.|

Ավետյան, 1958,

|

լվիճ:

լ

պատղաբու

52:

19. ծական չրջաններում, Անդիկով-| 10, 16, կառում, Կովկասում, Արեմտլան Ավետյան,1952,

"

քամեջք 1

բոլոր

1951,

ժարավային

Ամերիկայում:

սպողաբուչՄայործնի, տատասկա 271: Թումանյան, Նճվակի, 1828,Ջ փուշ, գեղավեր, լվածա-: ծական շրչաններսսմ, Անդրկով1944, 1952. ղեկեր, ոսկեծաղիկ: կտսոսհ,կովկառուք,Ուրալոսի,1852, 33: Վասիլե-Լնչից, 1958, ։

Հայատոապն՝ բոլոր '

-

Գառասգաժշի

Թումանյան,

'

Միջին նում

Ասիայում,Դաղախստա-չ

նութ ,

), ՍՄՌՄ-ի

(էրեմոյան

րոպական ժասոսի,

Աֆրիկայում

եվեվրոպայոդան,

(Հյոաիսային ),

Հյուսիսային Ամժերիկայոսի:

64.

'

Թռշետոճսժնտ քոմուշօ-| Սալորենի, բալենի, դամ-|

րար: Ծո.

սե

լվիճ:

բոենի,

յ

դեղձենի, |

ժիրանենի(Ղրիմ),

նշենի չ|

Հայաստան՝ թոլոր

պոզեր

ԱՄՈ" շոլ,Բրա» Բ. Նե

Ռու ։ ծական շչիջաններուիը եդիկով-ատող» նլ7 կասում, Կովկասում, Ուկրաինա-| մանյան, 1952: Շապոչնիկ վ: յում (մինչն Խարկով), նվրոպա- 17, 20. Ավետյան, 1952, 38: Վառիլն-

յում:

"Լ

,

Լեշիը, 1958,

62:

Ա

:

65. 8-ի յ

ՇԵՐՁՏ|ԸՅսմսՏ |

Սալորենի,փալենի, դեղ-

«օր ՀՏոխ. դարչնագույն

բբ ն

68.

ձենը:

ու

կասում, Միջին

,

|

8ոշհոումատ Աշհոլ.

մ5-Լ,

Հայասաան՝ Բոլհի

Շողավարդգի ւմէճ:

Շողավարդ,հխակաղ-

սրողաբու-

Ռուսանովա, 1942,

273:

Թումանյան,1944, 76-77. Ավետ1952, 39: Թումանյան, 1952,

39,

Ասիայում,

Հայաստան՝բոլոր

մ.

յան,

Թումանյան,1944, 95, Շապոշնիկով, դինձրին պատկանող Փական չրջաֆներում, Անչրկովբով-| 1957, 17, շ0. Ավետյան,1958, 33, Թուսեր, ռալորենիչ մամխե- մասուփ, ՍՍՌՄ Միջին Ասիայում, մանյան, 1952, 28, գամբուլենի, Հարավային մասում, եվրոպայում,

67.81-իԸշամստ էճքօքօ-լ Սալորենի,սնձենիներ։ օո Էլ. : ա

Սալորէնու շերտավոր ԼՎԻՃ:

ոոիոա,

|

ԱԱՏրՐ որոր | Անդրկով-

կասում, Միջին Ասիայում, Հյու-

սիսային Աֆրիկայում, Հյուսիսա-

մին

68. ՄԲչոեճ ոյն Իճճ-, Խնձորենի Խնծորենու մոխիագույն ԼԷ:

69. Մ6չտեսոՑ մօմԵՇէճՄոլ.

ենվակք,1929,

պատղարու-

ծական շրջաններում, Անդրկով. |

Խնձործնի

Խեձորննու կ(աիմբագալ

57, Շապոշնիկով, Թումանյան,1944, Թու

10, 16, մանբան, 1952:

Աճմրիկայում, Արնեմտյան

եվրոպայում:

Հալաստան՝ քոլոի

ժական

1928, նեվոնի, 12:

սպատղաբու-

1941, Անգրկովշրջաններում,

ՍՍՈՄ-ում'

ուրթք,եվրոպայում,

|

Մորգվիլկո,1929,

537.

84:

լ

ւ

ոն

լ

.

5ւս

ու

հինաոլոր տեր

չՎեճ:

Հայատտան՝ բոլոր ծական չրջաններում,

1951, 8,

13,

195», Շապոչնիկով, Թումանյան,

18,

Աա ԱՏա«ք 186 '

հո

.

են

մ

'

պաղաքու-

Անդգրկով|

ՍՍՌՄ մասում,ՄիջինԱսիայում, «ի արնմտլան մասում, Հլուսիսա-

Հայասան.

32,

'

մին դաճմանագծով՝մինչն Խարկովիմարզերը:

Ցուցակ, 1882,

298.Թումանյան, 1944,

չ

ԿՈՐ 70.2628ԷճճաղոււՏանձենինե

նար»

Շապոշնիկով,Շապոշնիկով, 1950:

1952, Ավետյան, 1952,

լ

78:

դեստինուէ, Հյռաիսային Աֆրի-

կայում, եվրոպայում: Հայատտան'բոլոր պաղարու.

ամեն

,

Արխանդելակի,

292:

1844, Թումանյան,

կասուք, Ղրիմում, Միջին Ասիա- զիկոզով, 1949, 24. նեվսկի, 1951, 64: յում,ՍԱՌՄ-ք Մա1951, 14--19: Շապոչնիմով, եվբօպական Ավճթյան, սութ (/ինչն կինի Փա 7952, 2, Թումանյան, 1952. մաիզբ), ծական վայրերում,

«ԱՓ

նեվակի, 1951,

լցջը,

ենվոկի, 1829, 1944,

27:

վան, 1952,

Թումանյան,

304-806:

ա Ա" Թոսմանյա

նարզիկուլով, 82:

-

նւ

4 5

,

կինի,

Մորդվիլկու 1929, 52: նեվակի, 1929, 295: 293... 1950: Փավունշրջաններում, Արաշիձե, Անդգիկովկասում, ՄիջինԱսիայում, ՍՍՌՄ բոլոր

պիղաբու-

եվրոպականմասոսի:

72. Մճշտեւտ ՅՒքլուտ ոլ

ա

Խրնորո նու

ե ջճրաակոր

Խնձորենի `

«1

73. ՄՇշ2ԵԱՐՁ բոլ .

Տանձենու

Հայաստանն.

ե

8.մ.Բ .0.Ի.

Տանձենի

Անդր-

կովկասում, ՍԱՌՄ-քՀարավային| մասում, ներպոլալ Ղրիմըո ՛

ճարավայինլվիճ:

նախալեռնային նքվակի, 1959,

ոճա շրջաններում,

396: Ճուցակ, 1922, Ռուսանովա, 1949, Շավոշնիկովչ 1951, 14, 19. Մաղարյան, Ալեոլան, Ալետյա 1931, 18: Ավետյան, 1952, 32: Թուժման1961:

վան, 1944,

81:

8--300, Թումանյան Հայաստան' Մեղրու, Ղափանի, Նեվակի, 298 78: 1844, յ նարղդիկուլով, Աշթարակի, Հյուսիս-արնելյան չրջաններում ն Արարայոյան Հար- վ նիկով, 1951, 9, 13, 19: Ավետյան,1954. Յ2. Թումանյան, 18527 քավայրում, Անդրկովկասում, ՍՍՌՄ Միջին Ասիայում, Հարա-

1777:Ար» ծառոշ: ,

վային մասում:

Տ

ԵՏՀ ԷՅ»

Ա

տ

-՞

-Տ Հ ՀՀ

ՏՏ

Տ

Է

բ

ԷՀ

«Զ

5.5

Էզ

Տ

ՀՏ

-Ջ Ջր

Տ

ՏՆ»

ՏԱՆԿ «Հ

Գ

Ի

Հ.Հ

..

Հ

Է: «ՅՏՇՅՆՏ ` ՀՏ

ՏՅՏ՞

Կ:

Հ

«

ՀՅ

Է ա

ԻՋՑԵ»Յ

2.

Տա

ՀՅԵՑԸ

ՆՅ

ՅՑ

Յ

ՀՏ

ՀԷ.`զ,«Ֆ ԷՑԷԻ---

Հ»

Հ

ՀՏՀ

Հ

`

Տ

Տ:

Յար»

տ

-

ՏԵ.ՀՀ:

ԱՅ

ԵՅՀԶո

ՅՆ:

ՏՅՅՏ

Վ

«Վ

`

ՀԳ

Հ

Հ

Ե

-

5 "Է ՅՏ

Ցս-

Յ.ՆՏ.-

ՏՀՏ

97, ՀԻՆ 110, Առվույտի դեղնագույն վիճ--Ջ6,

է:

ւՖ

Հ

ՀՏԵՀ.ՀՀՀՅՅՏՀՏ.ԵՏ

Տ.Տ ՀՏ ե ՏՎՅ արնի ԿՆՏՐՏՆՏՏՑ ինքն, ՀԷ

թը

Բամբակենու լվիմ--29, նու

88, ,

լ

80, 88, 91, 92,

101,

Փարու լվիճ--88, 81. Դայլուկի լվիճ--84,

բ՝ `

նպոչ անպոչ ժնանանույի

"5

,

Ջ

Ց

ա.

`

ՏՃ

"ռ -

Պ`

5.5 Էի:2: .-3 Հ Հ

Բ "Փ Ջա

--

Ւ

ռ

Հ

`

Է

Հ

ԱՈ-Ն.

ՀԵՏԸ Յ8

ՏԱՑ ԱՏ

լ

ԾՅ

»ջ

ԱԿԱՆ 130,

92.

109,

152.

--18,

ի

189,

110,

132, 136, 148,

18, ի 0,2, 61,

113, 152,

Խնձորենու բրդապատ

124.181,

ը

, 135,

Դեղձենու չերտավոր լվիճ--144, Դեղձենու ցողունային լվիճ--10, 28, շ, 294, 143, 209

րր Ջ

186, 190,

լվիճ--20,

չ. 22,

189, 216

Խնձորենու նձոր

28,

185,

Խնձորենու կանաչ լվիճ--176--ՈՒ

Ն

193--

28,

198,

ջը

152,

51, 214

ւմիճ--111,216 Թրքնջուկի

188,

Դեղձենու սհամեջթ լվիճ--131--133,

խաղողի ֆիլոքսհրա--14,20,

124-128, 8.

:

Թեղու տանձենու լվին--186, Թղենու (վիճ--159,

(Վիճ--34

,

Թեղու Ճացարույսայինարմատայինլվի

Բրենու լվիճ--40,

150 --- 151. ՛

10,

192.

:

Դեղձենուլգիճ--13, 14,

-

5.5

1 935

«1,

Ֆետնանույի մակրոլինանԷի

,

97,

Է2

.

՛

ԱՏԵ

Թեղու կարմրագալլվիճ--5

1474,

լ

-

ա"190-151 182, Գաղձի լվիճ--84,

Հ

-

ըվիճ--60, 25--78,

փոբր լվի

141, 1838--141,

ԳարԳաղ

-

102,

մեծ

109,

՛

վիք--155--156, րնրուպենու

Ընկուղենու

Կտ

Ա

տկնոի լվիճ--213

Ց 28--

,

դեզ 152, 218

00--70,

61,

«-

եղեղի լվիճ--183, 132,

108, 110, 113,

90,

ելակի լվի

լվիճ--61, Բամբակենուարմատային

:

Տ

-

00,

լեղվի չվիճ--113,

158, 212

ՀՅ

լվիճ--141, 151,

ալ ենու

49,

եղան ղա '

45, 208

անպոչ վի եգիպտացորենի Հ եգիստացորննի արմատայինլվի

109,

99, , 102

լ

լվիճ--103--184, Արխանգելակու

ՏՅ.

Բամբակենու

զ

94, 94, 98, «5,

ԽՀ

,

38:

51,

45, Ը

135,

Առվուլտոի վիճ--94չ

: Յ

38,

Հ

97,

Աո ,

165, 2 16 90, 128-130,

«ի 219

Տ

"

60, 61,

162,

157,

,

Մ Անքառամի

--98, 20--23,

.

Է` Ա. ՅԱ -ԸԷ Յա

118,

1 02,

ան

1 ՏՀՀՏՏ:Տ

Ջ

ճ 5 Հ.Ջ

Չ

ՀՏՀ. ՀՀՀ: 0):

ՏԱՅՏ:ՀՎՀՀ

Տ

ԱԽ

ՏՎԵ:

-

3 1 ԿՅՈՑՀՏ ՀՊԾ ՀՀ

Հ ՀՀ ռտ զ `

..:-58-

:

Է

ՑՏ

Ց»

կՎ4-Հ

Դժնիկի լվիճ--62 եի 4 չվիճ-41, նդիպտացոր

Ալոճենու լվիճ--113, 189,

Ակացիայիլվիճ--39,

ապա:

Տ

Է

ԵՏՀՏՏՅՏ ՏՏՏՅՑՎ Տ

թ`ն

32Պ 5`

ա

"

Տօ

ԱՅՔԲԵՆԱԿԱՆ

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ՀԱՑԵՐԵՆ ԱՆՌԻՆ ՆԵՐԻ

Յ-Հ

Հաք

Տջջ`

Հ

պ5

Հ

ո

Հ

-.ՏԱ

Է

արիէ,

արի

`

Տ

ՀՏՏՏ

ՀՏՏԵ -Է.

ՏՏ Է"

-.

'

«|

Հ

-

կարմրագալ

ը լվիճ--173-176

յ

ային ճՃացարույաւլ խնձորենու

լվիճ--4215

Խնձործնու մոխրագույն լվիճ--170--122, 2209. |

|

Խնձորննու չնիտավոր լվիճ--172,

նխախոտքլվիճ--02--84,

լվիճ--94, պաղաժրի

կանեփի չ46--94,

104--108,

104,

110,211

Չիչխանիչ4իճ--164, 165, 214 ՖրաչուշանիլՎԻճ--133, 137, 149,

դարչնագույն լվիճ--147

Պուրդյումովիլվիճ--45,

վիճ--152-159,216

նռնենու

188,

Հացաբույսերի մեծ լիճ-37,

39,

51,

102, 211

Հացաճատիկայինսովորական լվիմ-34, 50, 101,

Հոնի լվիճ--46,

47,

52, 95, 96, 101, 161,

`

լվիճ--111, Հովանոցավորների 54, 56, 86, Դակնդեղիլվիճ11.

18.

88,

Մամխենու

133, լվիճ-

196, 149,

153,

Մորդվիլկոլի «(իճ--91,211 Խարհջագույն լվիճ-60, 166,

Նջենու

62,

113,

169,

'

,

Ճքիլ քսուօոծՔոտտ.-157,159, 206,217 205, 217 Լ.--111--112, Ճքեւջ ա1օ5 205, քել 5ք.--90,

:

ջ

օո

ԹՀԸԱՓԸՃԱՃԱՏ

206. 219

ո

87,

Տաթաագածչի Աճ--162, Գորի Տ Հաա 6-3 Տիպեեու արս

185,

187,

.6--310

ֆորոդոն

ո իա րումի լվիճ--

ԼՎԻՃՆԵՐԻ ԼԱՏԻՆԵՐԵՆ ԱՆՈՒՆՆԵՐԻ

լվիճ--165,

151, 206,

206, 219

11շհումտ Լ. 8ոշշհջոճսձատջ 153, 206, 220

--

-- 148,

ԱՏ ք615)626 8. ճմ.Է 87ոշիՄԸՅԼլ

131--

--

75--18, 102, 204, 205,

211.

ուօոմմ1եօ: Ճերէհօտլքեօո

205, 211 ՃՇ) ւէհօտլքիօո քր Խոյ 95, 102, 204, 205, 211

Պոմ.

--

91,

10, 56--59,

--

Տ-ոէճելու /40-Ա.---45, Ճճյոէհռտլքիօո 204,

ՃՈ6ԸԼԲ օօրոլ Ի.--

204, 205,

25, 46, 52, 96, 161,

Ճոսոճքիտ1քոքուտճ Խօշհ. 187. 222

Ճուռքելջ Ճումքելչ

--

184--185,

հօլչհուտք 1Լ211.--128 քղսոլբօչ 1էո1է.--146

Ճբհլչ 2ա6Ոզ6 ՃբհյտՀօու

1է.-41

153,

Ճբհյտ օսօոֆոու Ի.-204, 214

19, 42, 59, 86, 88

Ճբհլտէռեոօ Տճօք.--19, 54--56, 86, 88,

104--108,

--

Քոտտ.---208

ՇՕ6ՐԱ1ԸՏԸՏոՏ

Թ775օօո7քէճ սոլ Լ.--48, 52, 204, 208 Թյոտօորտքէ ԷաեղԲ Լչհէ.--48, ԾՄՐՏՕԸՐՄբէճ

53, 204

113, 204, 205: 216 ՃբիլտՈշստ Ղհօե,--206, 217 էլոմշ ՊՇպ.--60, 61, 166, ՃքհլտՏ 204,205,

8Ըհճոթճ)ջե ԸՅքլէօքհօրստ

ՃքհլտքոքոոլոթՊ/որե.--218 ճքելտԽճոքալոօ Քո1է.--62, 218 Ճքհլտ6օ557ք11010. 14, 60, 62-70,

ՊՄճիշ.--164-Շճքէօքեօոստ հլքքօքիոծտ

206, 207, 217

--

88, 204, 205, 206, 214

Խօ«հ, Ճբո1տ1ոքստշտէճ

133, 136, 206,

204.

14, 19, 153,

148, 152, 206, 215

«1ոլոօ Պ16քօարռ

ՀՋ1.-94,

ժնհօմաղ 416էօքօ1օբեիւստ

96, 205, 211

ճիչ.

34,

--

204, 211

Պաշոքհլտոայքմոկոր Ճ6Կ.--

130-131,

'

177Օմ6Տ Ըլոոսիճոսջ 8սշէ.--61. ՏԱ. -13, ԼաշՕմօտթճղտմոճճ 14, 19, 60, 62, 13- -75, 88, 124. 128, 136, 148, 205, ՊՆղմԽ.-.-14, 61, 82---Է4,

153. 201, ՊԼՈԳ6Տ էտել 204.

ՕԽՅէստ

ԵՅՏՏԼՇճ6 Լ.

ԹրօԿ1ԸՕՐՄՈՇ

205, 218

Բ.--161

35-14

Ի.--

5ք.--90, 205,211 իԼշրօտմքեսո

Շ61851

|

Բ.

--

8/ոշհ7ոոսմատ քումուշօ18 3է21է.--146--147,206, 211

Ճճտեօտքիսո ճմլհօձատ ՊՄոլ.--40 10ո4ս, Ճոցուհօջլքիհօո 60, քօտտյքը1

ՒՐ օքեճստ

սոժլուտ

143, 151, 152.

`

--

ՏԱՆԿ

Քոոջ.՝ 50,52,

նղցակչ

172ԱՏ

133, 137. 206

ԹոՔՐԻՄԸՃԱԺԱՏ

էճքօքօքօուտԽու. --148, 152, 188, 206, 207, 220 36. 51, ոօմլատ 71014. ԹՈշՇի»ՇՕԼտ 204, --111--205. ճոէհուջոլ ոէ. ԹոռտԼԸօԲՄՈՇ

ԱՅԲԲԵՆԱԿԱՆ

Բո

ՒԼՈՐէ.--- 186, 207,

/172ԾՇոԼՈ Հ «օո: Օօ6շօ.---160, 161, 206,

--147,

88, Թոշոհոճսմատ հճրշհոյտ: ԷՔ.--194, 205: 147, 148, 153, 130, --204-"

Շ6ՅՏՈԸՕ11 Լոմ.

Թոշիֆոճամատ

լվիճ--181--184,

տերհառոր

144, 163,

Լ.--19,

խուցնոօտառ

ԷԼօՏօրոձ

166-147.

14.28,

188, 207, 216

182,

205.

ՏԸհւե.--Է13,

Ճբհլ քօոուՔօց.--11,

լվիճ--220

ու

Էլուտո.---174--19Է,

186, 207

96, 97,

բնոէթքյութ Ճքհ1տ

նուԲՃճարավային ԱՄԻ2--195 լվիճ--185,

բ շատենու

,

102, 204, 205,

-

լվիճ--130131,

205, 214

Վարդննու-ճացարույսային լվիճ--44 Վիկի լվիճ--93, 94, 96, 212

ւս

Խոլքծլսո օՏօլոժ

Էր

ԻԱ-ե.

Ճքհլջ ոոճաոճքոյտԽ0Շի,---59,

153,

Սալորննու սն լվիճ--146, 147, 153, Մալորքնուչնրտավորլվիճ--220 Սկրյաբինի488--211

16ոէտէստ ւղոյոջ ՊՇՄ.---185

-

արմատային սովորական Սալորենուդարչնագույն Հացաբույսերի 14Ի6--35, 50, 52,

Խ21.--59, 60, 62, 70--15, 102, 165, 204, 205, 206, 207, 216 41, 51, 96, 204: Ղքհլտոոճմտ

Ճքհլտ1շեսոլ

Շիմշիրի լվիճ--18, 42 46, 86, 88, 215 Շողավարդիլվիճ--141--148, 154, 220 56--58, 94, 95, 92, 101, Ռլոռի լվիճ--10,

Պարմրագխտորիկ լվիճ--48, Կեռասենու

188,

Ի6ստ.--163--

դւճտքմլս.

Օօօէ.--207,

Քիօռոօմօո շճռոճելտ Ք255.--92, 205, իօօմօո հաս Տշիւ. 19, 84, 150----

151, 152, 188, 189, 204, 206, 207, 213 Քիօոօմօո տք. 160. 206: 211 Մոջիե: -Քիտոօոծրը 207, 222

Քէօշտ)115

Քլռուհ.--193---199,

Իլտշի.--153, )սքոոմգտ

Քէ6/ՇՇԱ10Ր0146Տ քճրտոծճԸօ)օմ.---

116-124,

137, 143, 15է,

8էշհլ ՔԹիօբոլօտքիսոտ

10, 14,

206,207, 209

Տշոճ.--

1ոՏ6ոէսոդ Փ/ճլո.--46, 204, Ֆիօքո1օ5էքիսող

164, 167, 207, 213

ոյողքհոճ:ճ1.---133, 137, Ֆիօքոխտլքհտոտ

207, 214

քոմԼ..--40,51, Ջհօքուօտյքհսո

165, 167, ք11Ա6էլ6: Ըճքքեօքհօոստ Ղհշօե.-165, 167, 207, 214

Տք.--207. 214 Շգք1էօքհօստ )սՔլոմ1Ըռո է21է.--206, 211 Շհորօոճքիլտչ Շօոյ1օելառ նՇԱտոտշ ՏԸհք.--160, 206,

149, 155, 188, 206, 207, 214,

Քիօքոլօտքհտտ1ոստոճէւտ Քօշի.--149, 153, 206 Տլքիճ Ճամյաւօս1 810Խ.--495, 210 Բոտտ--458,204, 209 Ֆլքհռ ոտ քոմ Լ.--40, 51 Տլքիօոռքիլտ 5ք.---205 Տքքեւտտ

պՋԼօեԵլսոՀՆՃՈՅՏ

սոլ

ՆՇԽՅՈՇԱԼՑ

Ի.--37,

Սշբք.-

39, 5է, 204,211

հշուօճքիլտօոօտմմլտ Լ ոՒՒ.--99, 102,

8076...---214 ՛10օքէշւռ ճսճոէ Քօդմ. 34, 50, ՂՕռօքէոռՔոուտդ --

204,

ԹմպՏ.-- 61, 78-.89, Լոնմճքիլջ քթիռտտօ

ՑՑ, 109, 204, 205

ՄԸՅԵՌ-ո

8էդո:տ

--172, 188, 207, 440:04. ,

ՄՇշտեսւը ժօ«6շէտ 741:

--19:

113-174,

187, 190, 207, 220 Մ6շտեսոռ օւոէՅօրըՔ1է.--Ս3, 207, 221 ՝Շշշեսոռ տո

Էւ.

190, 207, 220 Մօաշտեսոտ տոիօօն

--Լ9, 170--172, ԷՑ8,

Խամ...-172

Մ`ԸՀՃեսոճ բ7ո1 8. 4. Բ.-221 ՄԲՁեսոճ

Էճնսրդոււ

187, 207, 22է

159, 205,

ԷՑ5, 187, 207,

/8101մ«.

--

էՑ1-154,

ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՑՈՒՑԱԿ 1. Ճոօոնի 2.

ճքճՑՄՇտԵՇշն ին ո.

3.

Ճ. Շ.

ո

Եօչաաօ 1.

ՈՂօՈօԹԵ -«-Թքճղտոծղի

«Լ ոճքամաօտօն 1917 ւ. -«ԸՇհօԼ.)», Ղողուճատ,

--ՕԸ մօքաօտելմ

Ո.

--

8քշղտում

«Բայ

5.

--

-Ղու--

-«զ--

քօՂ1

1052.

Թաշրտեօտ Ս.

7.

8.

--«Թքտույշոլ ԻՔ

8. 9.

10, 1914

--«ԷԱՀՇՏաՕԽելը

ոքճոծօքմ

ԺՊ

ՄԱ,

Ն

ՀուտառաԼ. 3. 11. ՑճաճոտՏ8որ.

Էօ-

ւը,

Փճքրուճ Շօքօ ոօ

ոօ

իմ

մքտրոճ

ՃՆ

Ողժղ08ԻլՃ

տքճուեդմ

ածո. տելու.

ոօ

818604106-

34-0ԽՅ01018

ր.

311710810710Րքտ.

--Ցքօուծոր

Լքտղու ճօքօ

Լքցու

Ր. ԾԻ, ՅՈՂՕԽԱՕ

58.

ՃրԼ "ՇԸՐ,

«ոտ».

ՃոՕՈՎՅՈԱՅՅՅՑ

բ».

12227

10. ԹԱՑ

ԽՄօՂՅքու ւ08ելյ

ՀԸՇԾԱՏՇՅՅԵՂԹՈՎՅՆ 01

ոօոքօօց Օօ ՅԱխօՕուԸ -- «ԽԵ Տ)ք 1 ԶՕ1ՕԳ.)Է Խղճյլճ.

Բ

7եութրոճտ 5»,

Փշժքոձիշխօիօ61861`».-

--զ--

Ծ0տ63-

Լ.

--«Ծշշսօթշտ

կատդ

յ.

7,

6ծ01638ո6ճն».ԹՅո-ոս

կ

311060198ա,

--Վ.«--

ոքծաւճտ6ն

ՃԺքակրել. «Յուր

Ցբեղաճոր 6.

ԻՄՇՂՅքւաււ ոօքօղ.

ԱՇՒ ԱՆ

Ծքճոտժոմ

Օբճ

օԸՐՇԸԼՑՇԽԵԼԻԼՔ

Է

Մաւքճակե.Թեոօխ.

1992.

8քճ 1 ՇՂ մքճտօժմ եմ, Յճւալո2. 60012042

Խճի, 11268, 1952

Ճրու. ՇՇՔ, 1952 ո. (ՔէծԾշհ, քերտաճճ

ՊՇԸՕՇՐՇՈՒ

Ք

՞. ՃՃՃԼՆ ՕԾ0ՅքճԱԽ6,

ոմ

8.

ոտ

ՇԱՕՂՕՈՅԽՈՎԼՇեղ:

4.

հԽՖՈԵւյք

Շացտօլտմ

ՃՈՇՈՎՅՈՒԸՔ

6, 1915

ԾՀռԿԲՑօԱ

ր.

Եթօքօ ոս

բ. Ղու

ՔՕՇՇատ». 13ղ.

ՐՈԾՕՃ,7. 2, տղեւցք,

`.

օք.

1958.

(ճքելտ քօտՕյ.

ոթա-

16--20. ԸՇԲղեաօՅՐՈ3,

Հո Շճաօտօոոմ տոօուօոօն օ մակմե6 --«ԼԹԿօօքեթ (Ճքելտ քօտտյքմՕ1օԿ.), ՂոՓղաշ,1929 բ, 12. ՐՄոճո 5. յ., տ դճեօքճ--«Օղքեղշղւրաղե Աօդքթուոճիամ օշրոու ԼԹՎԵՄ

թԱԽՇԽԵՈ-ԻՕքՇՃԽօԲ

Էոքժոշհւմօի Վ«ՀՈՇքճՅենտ Բ ՃՇՐՑքԼՈւ6օ8

Լ.

էԼ.

«ր

ՇՇՇՔ»,

ր.

13. Աճտտծուհու Ճ. Բ,--

«Ղօքփշոուք, ՀԱԵՂՏԽԱՂԱՒՑ սարորնը». Ղրջոււ մաճ «ԷԼՃ6ոԾ

14, 1/06ք0տոգոշռիր 8, 5.

լք.

--գ--

16.

2ԿՆ0ՏոոշտոԱ.

ԿԱճոորօի Իր6.», 14րտո,1913

-«Շ8ոճմ

«Լ

ԷՀ

Ղքտե

ԸՑԻ6.

18. Յոմածւ

Կուկու

--«Ա

Ճ.

ճւ

ոճ

2սր

Ճոօութուան

:

23.

Ո26126-

ԽաՅ:ՇԱ95-

քօրձոատան

առն.

1.

«1ու

ՊՀՅՈՎՅԼՒՆԻՑ

7.

8.

ԿֆբուօաօտԼ.

--

Լրա

--Վ.1 Խնեքօգմ

ո.

27.

Շ.

Ճ.

98. ԽնռքոթոոսօՃ.

`

-

(ոուԲ),

3478»

-ո-

ի

քո

օսօոս-

ելԱԺ»մ)»

Պօո1034» աաաօ0ն

ամ

Մթ Ան Ճրհմ1026

ԹՈՑՔԵՈՂԾԴ,

ՇՎ.

11810Խ11Լ1

ո»

(ճքիլտ

ըօրօէոցժն

ղ.

ա : ք 194. ո

ճոճո

քայլ

(թոքախտ

--«Յքտուած ոռշճմօաւծ 951 ՛. (Ճուօքճֆօքոո)

ԷՆ-- «Ը

ր.

40.

--Վզ--

41.

-«զ--

42.

դօլ.,

'

կո

ք

-

30. 51.

--զ--պզ.-

«-պՎ«..-

ո Ս6ր ամ 1:4 ճոՕՈ6ուու «ար

Հ-«Օ

Լր

լռու

ԿԱ ը

18981 ճրոճծ Րաատոտ

տարածը

տոտբուաա

Ն

Լ

ս

(18:ո օօ),

ՐՍԱՒ ք ը) 1898 ո

պատօաող» 2.7

Խոն,

1898...

Շ

5, 31932

-

Լ.,

օւք.

ԽԱռխօոուտ

5).

Ւնոաւսան 8.

ձ

:

Ո.

--Վ«-Ո.

7.

Շտոաօտեկնտ

տու

Յումատ. թոոո.,

ոտ

|, 1ԱԷքօրթճն,

(ձրիւձմ12ո6)»,Կ2ՇԼՇ

Դո

(Ճթոտ

Լ.

Լ.

:

«Ղա

Ճ.--

Շ.-աչ.

Պոլ»,

'

Քտերնք

աշ,

Ք0օւօո ՝

Պ6`7.

.ւ

րոըՕնճթոշկօկ ՇԸՕԱ6ՈՀՎ Ճառ մոռա ՄՇՇք, . 1954

Է. 1ՅՈ-ո0

ՖԸԸՔ», Եե,

01940131 մ Ոշքճաւօ101 --«Աատաւացաւ տաբ Յ38սլոյն քճճ6թեո սՀ8էԾւօ 1065քճյտլժտօ(իԹէ)». Ր. ան 2-3, -- «իործբոուաւ ոօ Ծ80106մա հըօտ:ոօմ ողա (81165034 Սոլթուստ Էրճստտ.) տ ճօրենն 6 Ռոմ 8 Ղոքախ`իք։

ի

ՇՐՑԱԸ»,

8.

է «ճեաաօ031164ոշոմաւ «Օճօք որամարեղոմ աո: քոշրօտու ՇՇՔ Ճրաճուտ», Քքշոճի, 1931.

ո --

8.

7,

44-93.

ԸՀԿՅՈՂՑԾԻԵԸ

1921.

Արոր.

տոթ.

սւ

ւ«ՎԱծբրող 8ոնոճ Տօթ.)»,

Բոառրցո

ՈՌՕԱՇՃՈ:ԼՈՂՇՈՒՐ»,1Աթո-

Ա.

7.

Շ0ՕԹու

50.

54.

օ60-

տե 1--2, Օք.

ՄոշԸ.0ոաա»,

«ՕՈքճՂՇՂՈՒԸՅՆ

--

ՇԸ. ձոօցի

այ

4Ք--ն/,

ՔՄԵՇհ. 31108.

Պոտ».

ՀԱ

քջոտ, ՖԵ 6, 1935

831 ԱՇոշսան

Ձո՛օոլօ-

(Ճքիլմօմտո),ռք.

ո.

11.

«ՄՏՏՈՀՎԱՅԱԾԵՏ6

Օ. Շ:--«Յղոտօոմտ 49. ԽնօՕրօառաիո

քճ616ում».

ՅմԱԱ6

Ոռ

տառ.

1 Շճքոռ

ա»

ս

ոօոսեօքֆոՅե' ՈՅ «ոո» )ո7Թճրաճրեատ (3ԱԹ6180848Ա8».

ԹՇքԸԱՐԸ». ՅՕՕՇԼՎ.

228`

ար

ծուց

.

ո.

1935 Ր, 7-. 39. ՀՄ, «-«Քզորքօորքճաար մ 1108 1 է: ՃՕՅՈՇո--քշշրշոկն Ճեճղ. 8ճՄ 15860111 մ ԷԵտքօոծ». Ը6րնք0-50210Վ101 ՇՇԸբ, 1935 ւ., օք. 419--424. 11րոթօրտ, ոօաօոճքյմ Է ոչ 5800մոտ», «Դրո, առեւ

ՅՈՐ

հ

մ

ո

.

Յբճնած,

ԸՏԱՑ

29.

է

բըճշոքօօրքնաԱԾՈՂ6».

ր.

-««ինջքոտու ս

2.

Ճ.

Բետ.

ս

224-246. «Բրօ06թո3088186

48. Մ.

ԵԹպՕտՕՐոԼ

ծքճժետ», «ԱՇՅճտ

22 «Ղթաղել

-«գզա-

--Վ--

Ր.

«քո»,

39.

47.

ՅՅՂԾԵԾԱՕՐ..

ործաշդցունգեաը ՈՀՈՇՔՇՆոՂ քոօյօմոն ԻԵ 7 1928. թմորճրտ որոմ ԸՇՇՔ հ «0ոթճղճղետԻԼ՝ «ԱՕքխօտաը

--

.-Վ--

44. 45.

,.

Մ Լղտը», Յճատրն

38.

-ծ.--ծ.զ-

11.

ո.

1Աուկօ5 «Թռցաօլատ

Հ

33.

1,

յ

|

2, 1929

1, տետ. 60թենա Շ

Ր.

Հոծ».

յ)

20ե

Ծօբօշաղաւօոօն

«ՀԸ Շվօոօոու

ոօ

լուա

7410ՂՕ։».

աօոօտաղու

Խօւօղ

,

58.

Շռքոծ4 32

աոքիմղ,

Ֆրդերք», -

ոօտօյակոնմ

ճշօըօ

(ճքելմ6468)», օխ

ՊԼ.

ոՅոոխաթ

1ճուքօրնէԼոստո).

ճքիլմօ468)», Էաճտ, 1921

ոյի

--«ՔԱՕՈԾՐԱԿՓԵԱՒՄ

«Հ.

ր.

Գօքճոօոճաւմ

Է

ոօտօոչ

ԽՖոճրւը 25.

ոռոճ

թոճմատ 3007.

ՈԼ.

Տե.

Տշհճմոքտ ԹՀաղմճ,1930.

ԱՐ

Օոքճոճղճէուօ

-««Ոօ

ԱԱ 24. Ող

ՃԱԼԼ

Դ.

ծնմոստ

Է3010916մ6-

«(ԱԳԾԵաԱՈԱՇ

ԱՌՈՂ.

Է.

8.

ՒՆ 1.-Խ0ՇՇԾՄԱԿԵՄ

22.

Ղոփուշ,

ՃոՇՈՎՅՆԱԱ:Ց»,

ոճ

ճոռոօոմմ Ծօղեածհ ՈշքԼք. 'Շեօլ». --«(ՔԱ--օՇիուց1մ6Տ ը6Րտ1Ը26 1ՎքյմաւԼք». Հու

ՇԲՈԵՏԾՅՐՅԸՒՄՆ8,

21.

Հոծ.

3, 1909

ՔԸ

ի

31, 1897

Ր,

1քու

--- «Եթօտուճտ

Ր.

Շաեօ801

--զ--

20.

Շ0թօլեոտԸ

1ոխ

ՎԵՆԵ

ՕԾԼԱ-ՑՑ, ՕԻԼ

ՅՈՐՕԽԺՊՕՐ.

ղտջ.

1914--1919

շ«-

37.

2տօո-

հ Ո.--ր1որօքրորխ

ԽՅԱՎՇՒԱՈՇ

Խոտադճոտ: Մ.

9.

ՖՅՅԱԿԵՐՅՒԸ».

36.

ոճքճաւօտօում

մ

ՖՅՇՇՔ, ուտ. 7, 1956. ող6ն հ քճնօրւքոճուտ

ճատ

Ֆ3664Ք-

-»«Փշմլճ

Հ-Գ--

38.

ոօուօտօն

ճօղեսօրք

300011

«ՄԱաճեռոն քորում

ւշ

Փ.

ր,

Ո.

ձեռ

ԽՅՈՀՑ0

,

հոքեղօմօ«ԱօՇւե

հ

ՄՈԼ

--զ--

34.

8-0ղխեմ

Ք

(Ճոունօտլթիօո թոտօյքմ Իրմա.)

Դու

17.

ԽԱՑ,

«Եոօղօամ

ՂՈՅԱԾՏՑԵՐ

հօըՓօտօոու 1761»,

հ

33,

27,

ՊՕԻԼ

-««Րօքօօոոճ

33.

ՇՔօղումի

Րթմղւմ քֆՇշճ. Լ

Ը.

ԱՏԵՆ,ՂՇքճ8ԵՏ:

ճ1ՕՈՕՐԻՔ 141681 Աղց

Խ7ԸՆՕ8»,

Ճ.--

Ցքօղտայւմր

ոճի,

ու

7,

«Լ

|

Կ

Ֆ3ՇՇք,

Խ.--

ԽԱօքոուղիօ Ճ.

32.

Ճոօ1-

ոքո:տուցտ0Ցոլո, 1956 Ը,

30ճոօրալ

ՃԽՅ8յ1. էաք

13-80

րոլ

6աօղօրատ Դոն

--

«Ղոո

3ՂԱԽԵԼԻ,

1928.

ձ3:թ, ԸՇքախահ

«էլած

Շքողրոն

7.

Լումաոու,

:քօղուած ոտ».

Ղութտր,

1929.

ղօոօթաւմ

հատերիքոո

ւ.

ոց

--զ

55.

--«Լոզ

Փողաճոշ ՃԷԼ ՇՇՇՔ, 1942.

ռք տօտ

ճ6.

57.

Ֆ3366Յ4ԸԼՅԱ8», Լք

ՊոԾՈՎՅՒՒԼԾՅ

1.

ՒԼ---

«ԼՕՌՕՊՏՅԵԼԸ

Նորո.

ԱԼԲԱՑԲ

«Իդ

--

ՓՃրլ

ԸՇՇՔ,

ԴՕՕՂՕՐԱՑ

Յո.

ԱՃ, 1949 ր. --«Օ Կճքկօր 7ոօԱճթիօտօհ ղո ՇՕճծոլ. ՛4չնտ. ՓՃՈ ԸՇՇՔ,

76.

լ

77. ՊՏոծառ

Փձվ

ՈՒ

ՇԸՇՇբ,

տ.

58.

-Վ--

59.

-զ.--

Ե|,

--«Խ

ԴՅ.

62.

ՇՇՔ,

«-«Օ

Լոս.

«Լոք, Ց8քճոցո

64. Ոռօաւօտ

հւ

Որուն

Է.

ւ

Որո

08. 69.

2.

Ճ.-- «էլուոկ

հ.

ճշյքեր

10. ՔօեռԿ

ի

8.

ՒԵՑ»,

166քաաճոռ1.

71.

Քորք

8.

--«րոռ

ւ

Ճ.

Հ-«Իու

ոով

ՂԵՑ»,

73. 74.

5.

Թյոտմօոտ8. Ըաատօոհ.

--Ճ--

Վ.

ռե.

Լ.

82.

-Վ«.-

83.

-Պ«.--

86.

ՖՔՅքօր

Ե.

310341Ը:66ԱՒ0Շ հեր.

արատ

ճտրոշոոօնկ

Օն

Լ, 9,

ո63ՕԶՊՑ

300701աՎ6Շրոմ

Լոֆ-

Հցքաճո,

(Ճքհլմօ46ր)

7.,

11քոնա8ո8«օա ՃԱՆ,

Ճ3շքճճողյոուո».

ԼոՓոոշ, ոա

հ

Խճքեւ

87.

Ո.

-.

--

Փօղօքօո Շ.

.

ճօրենե

Հ

-,

Շքօղբ

60քթծելոքօ113 -քթյողօտ ձրա.

ր.

Ճոոսփոռւ է. հ.

Ճքու ՇՇՔ».

'

».

Ր.

Լաֆուօշաօտի Լոֆոոճ,

ող»,

7, 1939

,

8.

ճոճո. Ր.

Լ ոքաւոո381708:010Ր)ԼԱ

-- ՊճՕքՇՊԱՎՇԸՒօՅ

ԱՅո

ԽօԽ».

4-06,

ԸՏքոԱՇԻՒԵԼԸ

-«Ատբշ»

ոօծոժսզոունն

1,

7օս

ԳԾԳԸԶ.

--«զքօրն

4.-Մ

92. 93.

«Լոս

ը,

--

7.

«Ղու --

զքո».

ճառ.

լ

Լողյօտօն

Ըշքաճ,

զԹթօթօմատ Քճեօօքբում տօրրօ86ոօոօ,

Ր.

)

86յօհիօհ

ո,

ւ

11օոոոշ:

115.

72, 78

7.

ոքսոռ յտ ԱՇոյա ոտետո

), 8Ն--Զ.,

ոծ-

ք83-

ՈՓոօշ»,

ԽՄՇՐՃԹԱՈԿՒ ոօտճտումաւիեւմ 1950 ո. ոո».

71011614 ք03018611ա».

օը ԼԱճդումոա

ո.

ԽՍ

«Օ ոքումո»:

ՃէԼ ՇՇՇՔ,,

շն».

ՈՕՏքճարոցամւ

ԱՀԸՇԽՕԽԵՈ,

ճե

քՇԹԵՎ --

Քբօտոն, 1951

|

Ր,

60թեծել

հոբա

Ճրիւ

-ոշտռ

Է,

1958.

2.6», հ

ղօոսորումտ»,

--«Օղրճրճու

ոօտ -Գ-

ՂոփոյԸ:

տտոօքձուծի Փաղօաշճքո». 1 0աղողեւ Շ.-Ճ.10յա տպՎՇՈւ 8. 1. Ոճ,

Ծոռդօու

ՊՃոօու. տօղօ, ԻՔ 9, Ղոաաճեւ 1930

90. վ Վաժամճքո 91. Ա/8ոօաոըւօ8

Էբ)5.

7քյու

«ՇԲՂԵԸՇԽՉԽՕՅՑԱՇՂԾԵԱԵՅՆ 3ԱԾԿՎՕՈՕՒՈ Լ»,

«աքը Հ"

5տելք

ր.

«ՕՕ3օք ՏրճղարճոճնԸ.-7. քճորուի 19)6--1917 ՁթոոճոշտօՕն76. Ցո

--:2

Ճ0ղՕղոՕԹԸԿիր

89. ԱԽոճրնօտ Շ.

94.

ո.

Տքօշրգաատ ԽԵ-

Շծօքոյու:

ԵՅՄՎԱԼԵՆ

Շճոթյում 9315ՎՅԵՔ:

Ողօղօտելմ

Ըդ,

շշ.

88.

աճ:

Ալ610:1

ու».

8:

ՒՑՅ,

Ր. 1.

1, 1942.

ոո.

-««ԼՐոլ

ՎՅԸՔ

բ.

40401ՒԹ8:1

«ՈՍՈՎԵԼԵԼԵԼՐ

ե :

բառ.

1933 1, 3ատտտանՅեՇ»,

1րտոօը ԼԵՑ

168,

37Վ6ԵՈւ

քոշրճամ յմ Ճքո. ՇՇԲ». ՇՃԱ, Իթ 4, 1944 ՊՃքրմ.

ֆե 5, 1948 բ. ՇԱ --«Րճքոտա0ռոտ 60ղջումք ոտ 1 Խճքել Ծ0քեճիլ Ը ի68», Ըճօրոու ԷաՎԱԵ 1քողօ8 Ճքխ. ՇԽԱ, 76 6, 1949 ո, «հոլ մղոմա1ահա8 Ս ատքե Ծ0օքեծել Շ չլտում». Ճքա--

3էՀ-

Ըճո03-83. ո

բօրքօօ

ՔՇճԸՕԹՅիօի

45. 19, . ԱԼ թյու «Թքճղոյճոա ճոօոսշյախնը», տոլ ղօնոօ884 --«Աքշ» Ի6մ», 7ոֆոտը, 1930 7. --

ԴՂաոին-

հ

1. ոտաց

ո

8/0105թ818»,

1:41

թՇՓՇք», Ատրարօթշխ,938

ԸՕԸԽՉՑՕՐԾ

--«Լող-տոամուծի

Շ.

-Վ«--

85.

Փուղծ` Ց/101981468 4, . աարի:քշղո668 1958

Ր.,

--

81.

84.

Շքշղոծը

ո

ԱՆ 7Ե 11, 1912».

7.

ՃՏՈԼՅԵՇՑԸՑ

«ոԾոսոոտիո

րը

ԷԼ

72. ՔՕդոօտ Ճ.

1»,

7ճղուուտձր ոշ

ՇԸՂՇՇՐՈՑՒ,

չճ

ո

Ց6ետ.,

Խքճն:1տ 1925--1926 Րր.

թար

..

Լ

ԷօՕքօոխտ

ոռ

ծ

--«Հ`Ը

բ.

ԷԱԱՇՅՀՅՈՇԱՒՈՎ

ԺԱՏՑՏԱՅոր

"

Ր.

ը,

շո.

13.

«ձլուճթոոտել

-

ՐՓ-

ՆՄ

Ը ՅՇՂՏՅՈՒՎ

Դաշտ,

ՈոտքորճՃ

թաո,

«Իլ

ԲԻՇՐՁԻԸ»,

Ք0.

ՎԱ»,

ծ6օտեւաօն չղօուօ006

11586Ը1ՑՑ 011ԼՇՈՐ::ՒՎՆ

Կուբ».

ծ7.

60թեճել Ը

Կոքել

ՀՀՇ

ՀՀ

ՍՄԽճաո ճ.

-.

աճքոլ Ճղ

տ

Լոու

աՇւօմ ԸՇՇՔ, իթ 22, 1957 ր, աօԽԱ6,Տքճղումած Շ.-Ճ. քՅՇԼ6ԱԱոմ Ճ31:», Լուաճաք, 19967. ո «Իրճլուցհնը 1111 Շքթլ 6օքթծել Ը ոօ

--

79.

-

Ր,

Ղա

Է.

ՌՐՇքւո0ԻՎՇԱԽՕ

Ե.

66.

8.

Լքօւսատ Է. է.

Լ.

ՇՇՇՔ,

ՓՃԻԱ

78.

7.

ԱմԸճոօե

ՈԶՔԾՈՏՒՒՒԼ

ոՕտօոօիլ

(ՂԱԽո».

68.

Մ, 1952

7.

ւծ:

--

Ճ.

Ղթեւմ

ՒՅ-ո.

ԼԱԱԽՃԹԸԼՅ86»,

ԼաԱռտաւճոճ».

ՕՀՃՂԱԱՅՇՅՈ, 1959

ան

63.

հն

Է

--«ԼՀԽՇՈՇԱՇՐՇՎԵԱՑԸ(ՐօիխԽՅ)Ոռքոտճ չլ ՀԾք:աօօճ Տ 1937 Ի, Շճտեօ3113. մ Ճքոճւշմտք», ԽԱՔԵՈԼՄ «որու (Ճքհօլոստ տոկ Էն) «քօտտոօնաւ Ւ ՇՐօ ոօ Յմաիւը քճոքաուճոծմոճ 8 ՇՇՇՔ», Լք ՇՐՇԵՒՆ, 1-87 շճքատ, տուռ. 16, 1935. Ը. ոքաաղճղյօհ «Թաաօքքողոճճ Փառօաըճը8». Րքյոս 1--92. Ց:ՂՕՅ., 3. ՃՄ, 1928 ., Շք.

Լ,

ՑԱԾ»,

ԽԼԵԼ,

դուր.

1. Շւաաւլճճճր, 1982 եհքցտղլօկ տ6Շդօաատօնոտ

«մարզ -- քյ

--

ոն

Ցելո,

»աղպ0րոտ

ԾօքենելԸ

Ճ1011:0889

ՇՇՇՔ,

ՓճէԷԼ

--զ--

60,

«ԵռգելաւգՑ

--

ՀՅՌՃՔԿԱ

տ

3. Շաոատա

'

ր.

աՅ4». Լքջղել

Ոճքոյորօ10Ո.Լ

մ

Մ, 1948

տատ,

Լողա

Ե1ՂԵԼյք

Ը.--».

ԼՅՌՑՈՈՎԹԸԼՆՅՒՅ». Ըօօ6-

Լոմ

Ս `

Ճ1., Յ300դօ8րտ,

շ«ճքոռ

ՈՅՅԱԾՈԵՐ

Ֆ3ԾԸԿ. հելու

ԸԹաՅի

6. Ը

Մ. Ճ.

Ճ՞-

ո

1Օոաօ-օ ոքրիտ (Ճքիմօմ62) ղօոօրեւ ՛Րքջյոռ 8ՇճԸՕՀԹՅԱԺՐՕ58170հ00Ր4Վ6ԸԽ0Ր2

1. 48, 1951

ՕԾԼԱԲԸ7ՄՑՑ,

7.

--

95.

ո.

96.

--.-ծ-..--

97.

--

ՊԵԸ», Շուտ

րք, Հ16:հի -- «ԽԷթօրքօշն

Օ

ԱՑՒ».

(եոքթՕգտաե),

Լ.

Լ.

ՐՈՅԹՃ

«Նոա».

Դոճկ

Ոճքոմօ6

քճոյճտոկ

սու

Ը

2),

7.

119.

Ոօ 11օռ քճոճոամծի 0Ո0Շրքճյմոծիող «ՕդքճոճղաւճղԵ է1գոծմօխեյլ Կ 1952 Ւ. մ ճատոշքո ԱԱՀՈոօոճ 8, է. --ԽՄՈԵՐՄքիոտ քոշրօաան». ր. է 100. Զ.օո՞օՔ 8. 8. ջոօղօրիի

ԾԽ.ՇԾՈՕՐԱԼ,

034ԱՇՐ86հաօոմ Յետ-

99,

ՈԼԱԽԲԵԼ. 1930

ղօտը, ժե 10--11.

7ղօու.

7761».

ՃղօուՕՑեռւ

ԿՀԱ `

117.

118. Էճօոհուժէ,

ԷԼՅՈՏ

1Ղուլ:,

Է, Ք.

120, Ո1ոլ6ոօէե, Է. Լ. 1. 121. Տան,

--

մօաոձէ

101. 80օքոօո, Ը.

-ԿՄԱՏլոշ 8շլենք» Ց1ոէէԼ56». 1982.

102. 8ՐՅսո, Բ.

--զթլօ

ԷԼութուոցթ

1.

ՔՀԱՅՇհՕԿՕ5եՄ, -Հ-ՇԼՅՏ

6-օոՏ ՍՀ Ճ. օո, ք.

ԲՈՅՈՆՒ,Տհլ67

Շ.Շ,

105. 0օՄ 106. 108. 109.

110.

Շաքէ,

Յոմ տէճէստօէ էեշ

էշեռշօ

ճոմ

Շ.

չո

Երլոէ, Օք., Խյօո

Լոլճմ

էհճ

1958.

ՔՈօօռ շքելմ 85 Յ քօտէժ1 Օօ". ՏէշէՇջ.» ՊՄճտիլոքէօո.

Ք.

ո Օհլօ,» --«Ճքքլծ շճթելմտ

1930.

ճքնլմ65 լո Շորքուոլը.» Խոտիլոքեօո,1914. 1938. Է. Օ. Էտտ1ը, --գՃքիլմ6ջ 1օօմլոքօո 66ճոլ ո Շոյօութ», Ի)1մ8 --Լհճ Շ. Ը, ձոմ տյօդ Օս», ճօե շճքելմ, Ճքիլտջ քոտտյք

ՆՏՏօԵ Ճ. Ի,

ձք- Էք. Տէռ., 8ս., հջ 252, 23 քք. 1932. 41 101 շօորօ1 Ճքիլել», Ճոսճի մ61ռ Ք. 0105ք)0 ՇօտէճուՒՒո0--«Բշքծոքոծու Տէճշլ0Ո6 օեքօոնոօումլ 1ասէոօյխոո 6 մլ Ճջոշտէսոշ. Օճմ1մտօո,ԿՄ. ԻԼ. --«Մոտլոսէ

Խօ1. 11, ԽԾԱտ Տ611Ը, 213--222

111.

Ճօոէճոտեն, էաքօ --«862Առք

(1941)

112.

1940.

Շհօ

ՃԵմճրհոմճո, Լ,

ք.321---332.6.

«ԷԼռովեսշհ մ.

1ԹՈտ5ւհսոք

ՇԸ, Լ,

Է աէճոեոչհ,

Հ.

Դա.

ք.

2.

1935.

ուեշքինոշտո. ք.

Լոէ. ՃՃՆ111

Է ոքոժ.»

ՔՈճոշճոխնուհօյէճո.

Ճքոհլմոգ 551--717

Ո6ր, Ը.

է14, օհ

ԷՇութէճսիոցծ.

Տշհձմյլոքօճո

Ճեէ. Թ.

115,

շմ

մու --Հ«ՒԹամեսշհ :

113.

ՇՔՈՑՏԿ1)16»

Օմ. ոքհլմ Ճձքհլչ Թօ0957ք1

Հ-«Ղիշ

բւ-

ՄօԼ 11

ք. 298--351.

Բ1օոյմշ, 1932, 252.

Ղ1ՏՏօԵ 4. Է.

107.

1105-1117.

«Լ5էօ7

104. Շեճտետոյո

քլռդէոջՇԱ1ԱՄճ6Տ 065

ճիմ6Տ» Ծուլտ, 1935.

Օս

Թշոլլո,

տոքոա. Քու» 1էԼսչ.

2.

ումտվԵլթջ մայ

ԼՈՏՇԸԼՏ

ԽլշոհօութէոսԱլաքթքոմբո

մոմ մչճ

Ը. (Զոռւու 8.) 1938, ք. 461--510.

ՊՊՄ, է03.

մ6 օարօքճլտշիօո ԽԹԾոօաոճքիլօ

շսւ

2.

8մ.

11615-

8ո.,

1932.

Շ.

Թ6ղոււ

/ՃԼԻ61Տողժէհօցճո. մճր 6ո-ԵԼ010ք15Շհճո 465 16115ոհծո օ798ոլտողստ.» 1615Տէսոքթո 1. 1928, 86ւկո, հա 4. Ճթհլմլոո--86-|

ՎԾ16 ՔՈռոշշոլոնտ6»,1887. ԷԼ--«ԱՏՇոօքւճքիլըմ65 ԲոուլՇ 465 ՔՈշոշշուրմտօ.

1843.

Լհճօեոմ,

1,

Ն.

123. ՛Րհօուռտ, 7.

124.

Բ.

ԽՄՏԱ6ՈՅԵՆՏ,

--«՛Լհճ

էօ «Լոտէլը էոշէօ՞տ». Թ6ջ.. 1937, ՄօԼ 54, 7295. քք.

աճի քատ մո ոոեօո

345--364, 122.

մա քօաք)Թք, 1886,

«Քճմեձքծ շսղ Խշդովուջ մբ Լտշհումճո,մօր ԼՇհէլքտէշո 2. Է ոճոքճմ. Էոէ. Ճ2Մ1 ՂտոդճդիօոլթէւալոամՋ6». 209---272. 1940. (1941) ք. ««8Աէոմտ 81010916ՊԱՀՇհոքնԸիՇ եշմօաեոք տմ Եճեճքիւոք». Փ/ՒՒՏոՒ«ւք. 216ուտծո,1955. «Շր ճթիլմլ մ61 քբտոօ», Ճցօտէօ,1934. -««Օյօաի Լռքոօմտշէօո,166մլորմոմ այոք մճմօլօբքոծու օէ էհօ

ր.

Ճքհլմլշոջ.»1885.

մ6ճՏ քսշծուտ -ՊՈԼՇՈօՔԼՅթիլն

)

հիճ

7.

--«Լ65 քաշօատ ուօո մ65

116. ԼչՇեչՇոտէօքո,1.

ո.

Ղքեոու ՅՈՒԼՑ,

ոքբոօ».

«Օճարճւայօաշտ».

ւ

Շոտ-

11ոշշօթյՅւո,

ք2Ղ6

Ցօքոօրեւխը

«ԷԼԸՄՅՅՈՅՒՒՆ

Շ

«թքող

Հ"

--գ.-

98.

հ մմ 1տմ ԼՍձոսոաքիլմոծ) «էԼՕքօ1Խ078060Ր0ԲԵ6

ՅԼ

օէ Ճաշ.

քթնոէԷշաօ Ճքհլմմշօ

օք ԹոօոէՑոոլո».

1926-1927.օէ Ճթհւմլմոծ. Ծոէօրոօմ

««Ըռածո

Ր

ոճուտ

Լ--)1.

հնք. 1948

աի», «օԼ 84, 15 103. --«Քիտլօհօողօոշտ6է 1ոհյելէլօո մ. 12 ԸՕլ58ՈՇ6 065 օրՔրճտտուճճքճո ՓՅՈՐՏ ԽճքէՅԱէէէճքնԸ քճրմօտ Ճքհքմօտ». մ. 8128շօսօե. ո

ՃՇմ.

ՏԸ.. Մ01. 226, ն

9, որտ,

1948,

խաղողի վաղի աիճները Բույսերի վրայից ինչպես ճավաքել ե մվիճների տնսակային կազմբ բստ առանձին բույսերի կովտուրական րույսերի դվիճները կարգաբանական "ճերքականությամբ, կրանց կերաբույլսնրը, տարածումը ն դրականության «ճիմնականաղ.

բվուրները

,

,

.

.

ի

ածել լվյոչնձրին

-

Ռդտազործված գրականությանցանկը

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

նախարան Ր.

առանձնաճատվուքյունները զարգացման բազմացման ձվիճների Կոաանաժգույուն ենը (վիճների տարաժմանկուդինեիր վիճների պարազիտների գիշատիչների նշանակությունը ,

.

ի

.

ձվիճների մորֆոլոդիական

.

ի

.

ն

ի

.

ն

,

,

.

:

-

-

.

-

.

-

1`

մվիճներիե մրջյունների փոխճախաբնրուքյունն ճամակեցուքյունը եվիճնեիիճետսաղմնային զարգացման առանձնաճատկությունները ձվիճներիէկոլոգիական առանկձնաձճատկություննեիր ու

.

,

.

.

.

.

.

.

:

ի

ի

-

.

,

:

(Վիճենը ,

ի

.

-

-

-

.

.

։

`

Կ

.

-

,

.

-

.

.

.

.

.

.

.

.

-

.

,

`

.

.

.

ւ

։

.

.

.

-

:

.

։

:

-

,

.

:

.

.

-

.

ի

,

.

-

.

Չ5

ճշ

8ճ

կովաուրաների .

.

.

ժիոցատադար: .

.

:

.

.

.

.

,

.

.

.

.

,

`

։

.

.

.

-

.

.

-

`

.

.

.

-

.

.

.

.

-

.

.

լՎիճները

.

.

-

-

:

.

(նասատուներ, դիական մորֆոլո

հան գյուղատնտեսականկուլտուրաների Ճասցրաժ վնասի չափն ու բնույրբ ու կուլոռւրական բույսնրի վրա տարածված լվիճների ե պայքարի միջոցաբիոչէկոլոգիական առանհձնաճատկությունները ռումները նրանց դեմ ճացաբույսերըլվիճներ Բնդեղեններիլվիճներ Տեխնիկականկուլտուրաների Քամբակենուլվիճները Շխախոտի լվիճները Ճակնգեղիվրա Ճճայտնաբերված բուլսեիի լվիճները Զիթատու բույսերի լվիճները Թելա-ձիթատու Գալաբապտուղենիի լվիճներ Միամյա խոտարույսնիի լվիճներ խոտաբույսերի լվիճներ Քազմափլա ՔԲանջարա-բուտանային կուլտուրաների լվիճննեիը ընտանիքին պատկանող բանջարանոցային Մորմաղգիների վրա ապիող լվիճներ լվիճներ Դղմազգիբույսերի վրա զարգացող ,. ողաոուծառերի լվինճնեիրն նրանց գեմ պայքարի ձատապտուղների վիա ապրող լվիճներ .

)»

.

-

.

որպես (վիճները

ռ

.

ի

.

.

ի

-

-

-

:

.

:

ի

.

-

-

.

.

.

.

ի

.

.

.

-

:

,

'

"

«

-

Հակոբ Գեղամի Թումանյան Հայաստանիկողդտուբական բումսեբի լվիննեոր

Խմժբադիր՝ մ. Մ, Միգոյան Ա. Գոդ. խմքբացիր՝ Մամաջանյան Տեխ. խմբագիր՝ Հ. Բադելան Վերատուգող օրբաղրիչ՝|, Վարոսյան

ՎՖ

Փատվեի 992

07509

Ր

ձանձեված Հ

Ջ// 1981 Ք. արտադրության

ֆիրաժ

22/5 1961 ՁԱ ռոլագրության Ստորտոդրված 1475 մատ: Թուղք՝ 005Հ851/լյ:տադր: մամ.: ՀՍ Գինը` Հ0 զ ճխասու մինիսւռրության Հրատարակչությունների ՀՄՄՌ Կուլտուրայի է

ր

ն

պոլիգիաֆ արդյունարբերուքյանԳլխավորվարչություն Փոլիգրաֆկոմբինատ, նրնան, Տերյան 91: