Հայկական վիմագրություն

Հարգելի՜ ընթերցող. ԵՊՀ հայագիտական հետազոտությունների ինստիտուտը, չհետապնդելով որևէ եկամուտ, իր կայքերում ներկայացնելով հայագիտական հրատարակություններ, նպատակ ունի հանրությանն ավելի հասանելի դարձնել այդ ուսումնասիրությունները: Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում հայագիտական աշխատասիրությունների հեղինակներին, հրատարակիչներին:

Մեր կոնտակտները` Պաշտոնական կայք՝ http://www.armin.am Էլ. փոստ՝ [email protected]

ԳԲ.

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

Մ.

ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

ՎԻՄԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

է

վիմագրություն» ուսումնական ծեռնարկը «Զանգեզուրի պղնձա-մոլիբդենային կոմբինատո ՓԲԸ

գործադիր

տնօ րեն

Մաքսիմ ԱնուչավանիՎակոբյանի հովաճավորությամբ

ԳՐՔԻՍ

ՄԱՔՄԻՄ

ՀՅ ԿԳ

ԳՐ.

ՀԱԿՈԲՅԱՆԻՆ

ալ

լույս

Համառոտ

ձեռնարկ բուհերի պատմության ն

ֆակուլտետճերիհամար

բաճասիրության

տարին ընծայումը:Տասնյակ յ արիներշարունակ

'

6ճջում խաղաղ

են Լեռն

աշխարհիհայրեռանվե վեր արթաները,

մասին

ճարա թագուհիները, չիճարար հոգնորդասի առաջնորները:Նրանցբոլորի ես շարադրելեմ Սյունիքիմիջնադարին նվիրված իմ երեք մենատգրություններում ն հոդվածներում: Ա յոօր,

երբ Ձեր

հովանավորությամբ լույս

դպում եմ հրչխտագիտությտմբ թյամբ ասել, ասել, աինելիբարն

-

:

Մ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

աշխատում եմ Մյունյա ց փառքի տաճարներիցմեկում` Վահանարից կում`

վանքում, ուր

ԿՈՂՄԻՑ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՎԻՄԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ծախսերըհոգալու ն վերական ախարեաշե հարթ

սրտե շնորհակալեմ համար: Դուք ես

ԵՐԱՇԽԱՎՈՐՎԱԾ Է ՈՐՊԵՍ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՁԵՌՆԱՐԿ

ԿԵՆՏԲՈՆԻ

ՆՍԽԱՐԱՐՈՒԹՑԱՆ ԿԲԹԱԿԱՆ ԲԱՐԵՓՈԽՈՒՄՆԵՐԻ

ՀՈՎԱՆԱՎՈՐ

ԹանկագինՄաքսիմԱնո ւշավանի. Ի

ԱԿԱԴԵՄԻԱ

ԻՆՍ ՏԻՏՈՒՏ

ՐՆ

ԲԱԲԱ

«Հայկական

տպագրվել

ԱԶԳԱՅԻՆ

ԵՎ ԱԶԳԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՀՆԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ

«

է տեսնում

սույն ձեռնարկը՝

«Ըստ գործոցՁերոցեղիցինՁեզ»,-

Ը. ե. ԼԹՈՐՕԲՅԻ

ՃՔԱՑԻԸԽՃՔՑ 3ՈՄԼԹՃՓՈՒՃ

ՈՕՇՕՇԵՏդոտ ՀԿ6ԾԽօՇ

87308

Չեր՝ ԳրիգորԳրիգորյան 22.11. 2000

Երնան-Կապան-Վահանավանք

Կարոատտտաատա»«ոսատատատան

Երնան 2000

ԴՏՀ 930.27 ԳՍԴ

63.2

Գ 898 Է ՀՀ Տպագրվում

գի

որ

ԳԱԱ

ՀԵՂԻՆԱԿԻ ԿՈՂՄԻՑ

ն Հնագիտության ազգագրության ինստիտոսոի

աա աարի Կայա նԵրես աո «Հայկական աշխա թանանարանի իո

առա մ ավան այս Բու ղակ րարի համալսարանում, պետական արանի ինստիտուտում, ան հայկա մաճկավարժական մ:

Կ

ճ

է տեսնում

ույս

ար

Հեղինա

Խ-Աբովյանի

ա-

հա

-

«Հրաչյա պետական կամ` ձեռնարկի հանրապետության Բգո Կի բանասիրության ազաղեմիկու Խմբագիր՝պատմական րիքը գիտությունների Ան: Իիարույն իիքԳի : մո վաղուց ա վարիչ երջանկահիշատակ ամբիոնի բուի պատմության ԻՍայր Մարգարյան Հայրապետ

րՀ

ա

ԳԱԿ

մ ն

(ոաթդյան Քոլ)

ե

Աճառյա կա-

Նմաճ

հերում: այլ բուհեր

մության ն

ի

|

հայոց

Գայ

Հլննն Հոսգոոթյու, :

Համառոտ

ձեռնարկբուհերիպատմությանն բանասիրության ֆակուլտետների համար: Եր.: Ջանգակ-97, 2000.- 208

էջ:

-

«Հայկականվիմագրություն» ուսումճականձեռնարկում հակիրճ ներկայացված են վիմագրությանզարգացման փուլերը,պատմիչների,տեղագիրների ն

Գիտճականճերի վիմագրագիտական գործունեությունը, վիմագրերիըճդօրինակմանն վերծանությանտարբեր ու եղանակներն ձները,լեզվականիրողություննեիը,բովանդակային տարբերակումները: Կարնորվածէ վիմագրերի՝ որպեսարժանահավատ

սկզբնաղբյուրների

նշանակությունը: Ձեռնարկըբաղկացած է երեք հիմնական բաժիններից`տեսական

մաս,

նիա

թակա է բուհերի Նախատեսվում պատմության, ն ա բանասիրության ,

բաժիններումսովորողուսանողների, ինչւվես նան

մասնագետների համար: `

Գ

0502000000

0003(01)-26000.՝

«Զաճգակ-97»

յլ

հումաճիտա ր

յագիտությամբ զբաղվող

յան: ի պեւտսուսանող երիտասարդութ

իորան

Էաաա սկա կան վեարագաա հռ «քարակերտ մա-

արոր ընդօրինակելու վերծանելու. նռ տյանները» սկզբճավորմանն զիմագրության յ մ ներկայացվաՍլո տ

ԱԱ բոճ էն

'

ան

(Ս տեփաճոսՕրբելյան,Զաքարիա կենսագրականները կիրճ երախտավորների հարկի նշված գիտականվիմագրագիտությա խոսվում բնագրիվերօաասպարեզում, գասաբեր նշանների րակե ն աաա նքների, նությանժամանակկիրա փակագիր ՀԱ ո ըստ

ձ է

Քանաք

ար-

ճ

է

ս

ն

չությանառանձնահատկությու ԻԳ

,

գր»

Ն

նազիր ձն ր րի ա թվագրության փարանշանկերի, Անրի նշանների, տ բնագրերի,շինար Նռան, բանաստեղծական տ վարպրոների(ը (օնոմաստիկ)երնույթ ինչպես ճան անվանաբանական գրչագր եիով օժտված է անհրաժեշտլուսանկարներով, ն

Աշխատությունճճ ենթաբաժնով:

ք բնագրերիվերծանության

եմթաբ

զխոների Բո

Գրիգոր ՄեսրոպիԳրիգորյան

Պատմ. գիտ. դոկտոր,պրոֆեսոր

2.05.2000 թ.

ԼՏԲԵ99930-2-148.2 Օ

հա

ուճը

ՓԳր. Գրիգորյան

ԳՄԴ 63,2

մի ուսումնասիր

այժմշարունակումեն Ռ.Դ.Բարնեթ'', Լ.Ա.Բարսեղյան"». այրեր (Ա.Գ.Աբրահամյան", շարք գիտնական 1960-ական ն Լ.Ա.Բարսեղյանը այլջ): Ա.Ե.Մովսիսյան" Վ ԱՍարտիրոսյան", ն հրապարակեց ո ւսումնասիրեց առաջինը հանգամանորեն թվականներին գրերինն, մասնավորապես,ՎանիթագավորուՆախամաշտոցյան 0շանագրեր: մեհենագրերինվերջերս հատուկ անդրադարձավԱ.Մովսիսյանը,

զբաղվել ռախկինում նաբանճությամք

ն

ՆԵՐԱՇՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հասարակության զարգացման պատմությունը ցույց (ամանակներից սովորույթէ եղել

':

Հաա Բաոառ 1:

է տա

ւռ

կամ դրոչճել ժայռերիու

կավետախտակնե առարկաների,առտնին կենցաղային իրերի,ին ` պապիրուսների վրա: Դրանքհանդիսանումեն

րի. ոսկրհ, փայտե, մետաղյա

պետությունն ացած

հնագույն ժողովուրդ,

եր րի պատմության փաստագրերը կամ նան

տասնյակ մեհենագրերի»

տալ «շուրջ հինգ փորձեցԿոր մեկնաբանություններ ընդ որում շուրջ 300 մեեն առարկաներ», գրակիր Սինչնայժմ հայտնի կապ են տեսնում ժառանգական Ուսումնասիրողները հենագրեր"ճ: ն միջն: Առաջ է րյանմատյաններինշաճագրերի հիերոգլիֆների հնագույնհայեր լեզուն մեհենագրերի ըստ որի «բիայնական վարկածը, է «Հնագույն պեԱ: հ այտնել արծիքն առանց թանձրացնելու Մովսիսյանը մեջ, գրեԱրատտա»(երնան, 1992) աշխատության բարձառաջինկեսին Հայկականլեռնաշխարհում ով. «Ք.ա. | հազարամյակի հաձճակարգիր»'" ընդ որում, «գրային ունեցել է սեփական

ուպաա իոնը Վայաստանում իմաստավորված նշաններ ժայռաբեկորների,

ոեր քանդակել եր

որը

օյան

՝

ան

ժամանակ) ունեին ավելի գծային, (Վանիթագավորության գի նշաններն առաջացելէ տեղակա ն վավերագրերը, քանզիարտացոլում են հ նկարայինտեսք»"5 որ գծայինգրերի համակարգն ասարակական կյանքիամենատարբեր Հայկականլեռնաշխարնախափուլը ոլորտներըպ̀ետական-քաղաքական Գրիառաջացման պատկերագրությունից: ռազմական, օրենսդրական, անցնելով երկու առեւտրային, ժամանակաշրջանում ն. այլ0: մշակութային հում սկզբնավորվելէ քարեդարյան նակության վավերագրերը, կարորպես կանոն,պահպանվում Ա.Սովսիսյանի գիր» ն վաղ պատկերագրություն»: էին փուլ «առարկայական ն վաններում Նմանատիպ Մ պաշտամունքային հազարամյակից: կենտրոններում, ձնավորվել է իսկ

Ց» Պետական

արքունական Հի :

օրենսդրական ակտե ձոռագիրմատյաններից զատ, հաճախ փորագրվում էին մեհյանների, հասա կականշենքերի,հետագայում Շան եկեղեցիների որմերին կամ »թողեորիվրա:

Ի

առանձին

«իռագբությունը

տարածվածէ եղել Հին աչխարհի բազմաթիվ երկրներում` Եգիպտոսում:, 3նդկաստանումճ, Հին Հունաստանում», Հռոմում" ն այլուր: Դուսիայում զգալի քանակեն կազճում ներտաճարային լ սվաղիՆ անկարների վրա անկանոնձնով

զին

եր

որմ-

կատարած (թօ մակագրությունները

այրենինակները տարբերժամանակներում

կեռա

պաշտամունքային

Է այարւցյալներն արվել հայերեն մակագրություններ՝ թվագրված 16-18-րդ են:

յ

բերել

դարե կ Այդ դարերով:

Կինի Ս.Սոֆիատաճարի պատերինմեզ

արձանագրությունները վկայուճեն, որ Հին Ռուսիայի ա ԱՄՆ Կինըթաթարականտիրապետության շրջանում վերանվանվել : Ը կոչվելէ Մանքրման՝ յ

աք

ծիքով գաղափարագրությունը հնեաաշխարհագրությունը, առատ լույս են սփռումլեզվաբանական հարցերին ու հնագիտուբյունը: բանությունն ե (տրիլինգվա)մի շարք արՍեզ են հասել երկլեզու (բիլինգվա) եռալեզու ու Ռոզեթյան քարի բնագրերը), (Դարեհէ-ի Բիհիսթունյան ձանագրություններ հայ գաղէ հատկապես պահպանվելմինչն ծրս ավանդաբար

գովելի,գեղեցիկքաղաք (ղփչաղերեն լեզվով): Կինի,Ն

որպիսիերնույթը

է

բաղդատությամբ՛՞: պարսկերենի Ն 6 հիերոգլիֆների ր ո կապ կա Կար որ ժառանգական ենք, Արդեննշել րի (գաղ ձեռագիր մատյաններումեղած ճշանագր միջնադարյան դրանքկոչվում են «Նշանագիրքիմաստ շանների)միջն: Սկզբնաղբյուրներում անգամայս նշանագրերիվրա ուշադրու Առաջին նոց» կամգաղափարագրեր»": Իս. ՀարություԳ. Սրվանձտյանը», այնուհետն՝ թյուն դարծրեցՄ. Չա մչյանը»:, բննարկելտարբեր նյանը»,Տ.Պալյանը"'ն ուրիշներ, որոնքխնդիրըսկսեցին տառ

ափարա ՛

մակագրությունները վե Գարի ուրիշնե տեսանկյուններից: այա գաղափարանշաններ, մեհենագրեր, հիերոգլիֆներ, որոնց գորոդի ն

այլ

պաշտամունքային օջախների

ի են հրատարակել Բ-Ա.Ռիբակովը», Ս.Ա.Վիսոցկին", Ա.Ա.Մեդինցնան' Ն. Հայաստանում նույնպեսվաղնջական ժամանակներից կիրառվել են :

ն ընթերցմամբ մեկ-

-ճ-

մեկի

կարելի վերծանելլեզուներից Բազմալեզուբնագրերը բռջախներում"': բո 1332 թ. արձանագրության կարավանատան Օրինակ Սելիմի օգնությամբ»: արւաբաՍույնտեղումփորագրված Ղ.Ալիշանըվերականգնեց վանդակությունը

ԱԳ պրոֆ Արայ թ Լարո ուններ շրջանառության ր 3անքերով

նշան

ոո»

ե

ի

«Դ.

աերահանյանը» ն

են տվել

ակադ.Հր. Աճառ գիտական

Այ "

'

ԱԱ

ԱՏԱԿ եը ՈՒԹրՍԿԱ

Այդ նշանագրերից են`

յ

-

--

-

Հ

-

5.

-

.շ

Ո -

Հ

-

-

-

Փ

աշխարհ:'

-

Հ

-

աստղ

-

աստղեր

լ

խորաճ

խաչ

ուսին

-ալբյուր,

Ս

արն

-՛ճանապարհ տ -եկեղեցի ֆ

«Է

Է`

երկինք երկիր

--

-

օժանդակդիսցիպլինէ: Այն արտացոպատմագիտական Վիմագրությունը լեզուն Ն իրողությունները, զարգացմանպատմական լում է հասարակության բերան

ամրոց,բերդ

:

ճարդ

զաիգաիրավական տնտեսական, մտածողությունը,քաղաքական, լեզվական է պարունացումներիաստիճանականփուլերը, հավաստի տեղեկություններ ու գործիչներիմասին: անցուդարձերի կում պատմական իբրն առանձին գիտաճյուղ, սերտորենառնչվում է հնագՎիմագրությունն, հետ, սակայն եթե հնագրությունըուսումճասիրում է գրբության(ոճոօօքթոֆոտ)

փուլերը, առանցխորանաչությանարվեստնու զարգացմանաստիճանական

փառամոլ

պատմական մեջ, ապա վիմագրագիտությունը բնագրի բովանդակության դիտումէ իրն առանձինուսումնասիրությանառարկա: սկզբնաղբյուրները

սատանա

լու

ամեն

այսինքն" ն այլն:

'

(ոո թԾՈՇՈՂ), Հնագրությանոլորտումեն գտնվումպապիրուսագիտությունը ն կնքագիտությունը (ՀՓթո«ՇԽուռ)ը: (ՄԽՅաՅաՅ) դրամագիւոությունը ն գրություն եզՎիմագրությունբառը կազճված է հայերեն վէմ (քար) բույթնեիիցն բառացինշանակումէ գրությունքարի վրա՝ բարագրություն:": առարկան կոչվում տերմինաբանությամբ Միջազգային

է

էպիգրաֆիկա

0շաթարգմանաբար էպիտաֆիա-մակագրուէպիտետ-մակդիր,

վրա, երես ն գրաֆիկա (գրություն), որ

(հուն.էպի-ճմակ, հմմտ. նակում է մակագրություն). տապանագիր ն այլն: թյուն տւսպանիվրա՝ եզրույթը, որն նան է արձանագրագիտություն Հայերենում գործածվում առավելլայն ընդգրկումունի, բան վիմագրագիտությունը: քարիվրա նպատակնէ ումումճասիրելհիմնականում Վիմագրագիտության արմակագրված կամ հատուկ մելանով(կամ այլ ներկանյութով) փորագրված վիմագհավաստիսկզբնաղբյուրներ, Իբին պատմական ձանագրությունները: հույժ կարնոր արժեք, քանզի հանդիունեն աղբյուրագիտական րություններն քարակերտմատյանները»:": վստահելի կերտած սանում են ժողովուրդների սփռված են ՀայկականլեռՎիմականբնագրերը տասնյակհազարներով ամրոժ-դղյակնենաշխարհիբազմաթիվվայրերումկառուցվածտաճարների, տապանաքախաչքարերի, մերձակայքում, ակունքների ջրի րի, կամուրջների, «

շենքերիվրա: րերին հասարակական տեբստերկարելի է համարել ժայռապատկերները Հնագույն վիմագրական իծագրեր),որոնք կերտվածեն ժայռերի կամժայռաբեկորնե(պետրոգլիֆներ, ընթացմ.թ.ա.7-ից 1-ին հազարամյակների հարթ մակերեսներին րի բնականից են նեոլիթ-էնեոլիթյան դարաշրջաարտագոլված քում: Ժայռապատկերներում

գ

նում ապրած

մարդուպարզունակ

ու ընկալումներն պատկերացումները իրեն շրջապատող երնույթների, ու հավատալիքների սովորույթների, առօրյա կեն. ցաղի, ինչպես նան տոմարական հաշվումների

նյանի,Պ.Սաֆյանի ե ուրիշներիջանքերով»: Վերջին տարիներինհայ

յին կերպարանքներն ու նածն

մեկումգտնվածմարդկա-

աղավնակերպ ժայռաքանդակները, ինչպեսճւսն ԱԱՎՈՔ գծանկարները, որոնք խորհրդանշում են արնիպաշտամունքի առկայու-

թյունը նախնադարյան

հասարակության մեջ: Պատահական չէ, որ ուսումնասիրողճերը ժայռապատկերներն են «Քարե համարում իրավամբ

հանրագիտարաններ»"":

Մ.թ.ա. 9-8-րդ դարերում իբրն

պաշտոնական գրագրության նշանագրեր պագրերը կամ բնեռագրերը,» ո-

ճի սեպագիրը`

բիայնական րության լեզվով,ն բնիկ սեպագծա գում հայասւռանյան ունեցող մեհենագրերը` հիերոգլիֆները»:''Նա չի առարկումԻ. Մ, Դյակոն ովին,ըստ որի «բիայնական սեպագթությունը պետքէ ստեղծված լինի դեռես Ք. ա.

ե Միտանիի խեթական տերության

գրչությ ան

14-13-րդ դարերում՝ ծագելով

դպրոցներից»:Գ

Սեպաձե, նշանագրերով շուրջ 600 ար են գտնվել ձանագրություններ Արամայրաքաղաք Ված-Տուշպայից, Երնանից, Սնանիավազանից, Շիրակից, ե Զանգեզուրից րատյան (Ուրարտուի)

վայրերից:Շնորհիվէրեբունի(Արին Բերդ)ամրոցում 1950 Ք. Սեպտեմբերի 25-ին հայտնաբերված | բագաԱրգիշտի վորի արձանագրության՝ տեղեկանումենք, որ Հայաստանի ներկա մայրաքաղաքը՝ Երնանըհիմնադրվել է մ.թ.ա. 782 այլ

թվականին:

Նկար

(Սյունիք) ժայռապատկերներ

թարգմանությունը. Ահա այդ սեպագիրարձանագրության

«Խալդի

աստծու

մեծությամբ Արգիշտին՝Մենուայիորդին այս

անառիկ

ե հզորությունԲիայնիայի ամրոցըկառուցեցն անվանեցԷրեբունիքաղաք՝ի ասում է. հողն այստեղ ամայիէր, թշնամու երկրի: Արգիշտին ի ահաբեկում Խալդի աստծու մեծությամբ,Մենուայի այստեղես մեծ գործերկատարեցի: Տուշպա քաղաքի տերը». որդին՝Արգիշտին,Բիայնիայիհզոր թագավորը,

Նկար

է թողելնան Վահիշատակություն հիմնադրելումասինԱրգիշտին Էրեբունին է 1916 թվականին: որը հայտնաբերվել նի Խորխոռյանարձանագրությունում, լարասկսվեց կիրառվելարաճեերենը հետո Հայաստանում Սեպագրերից ն իբրեմիէր լեզուներիսեմականընտանիքին ճեականգիրը),որը պատկանում Է ունեցել նան Հայաստանում:"" կիրառում ջազգայինլեզու լայն հիմնականում«սահմաճաքարեր», արձանագրություններ, Արամեական ն այլուր: ԴրանքհամաԶանգեզուրում են Սնանիավազանում, հայտնաբերվել արեն, որոնցումնշվում են իչխանավոբներին ռուտ հիշաւտտակագրություններ սահմանները: բայիանունիցտրվողկամնրանենթակատարածքների

Ժա յռապատկերներ

(Սյունիք).

9 տող, Հայաստանում արձանագրությունը, արամեերեն Աճենածավալում է ՍիսիանիցԳորիս ընթացող մայրուղու շինարարությա հայտնաբերվել կատավերծանությունը ժամանակ:Այս, ինչպեսն Գառնիիարձանագրության Գ. Ա. Փերիխանյանը:"" րել է հայտՕիարնելագետ

Այլալեզու վիմագրերը քաջ ծանոթեն

եղել մեր

միջնադար յան պատմիչներին: Մովսես Խորենացին Աշուճէ. ««Ոչ միայն այս (խոսքը ՎանիԺայռիարձանագրությանմասին է- Գ. Գ.) ե այլն ի բազում տեղիս յաշխարհին

Հայոց արձանս հաստատեալ նովին Գրով յիշատակինչ իւր

հրամայէ (Շամիրամ) գրել.

ն

ի բազում տե-

պատմիչի վկայությամբ,«գր «գրեցին

արձանագրությունը, Այս հուշակոթողի Նա նշու մէ նան«ի նշանաւ»""' գրովեւ յոյն եւ իսմայելացի ասորի եւ հելլենացի Ց ։

Լուսավորչի կողմից արձանագրությունփո-

«բեեռներինշանների» ավո

պղնձի» գ տախտակս րագրելտալու, դեռնս 0-2 սեպագրերի այսինքն՝

(«զբեւեռս ճշանին»)

առավելգործածական աում, արամեերենից Աոա նյակ վիմագրերՏիգրանակերտից," որով վել վայրերից: եղելի ո:մմավիրից" Հայաստանում արձանագրություններ:

ղիս սահմանս նովին գրով հաստատէր »»:4 Պատմահայրը վկայում Է «Արտաշիսյան

Նախամաշտոցյան ճը,

մեզ են հասել

տաս

գտ Շվել են նան լա-

ն այլ

կաար ՊԼ

է

հետո,

սահմանաքարերի», Գառնիի հունարեն արաբատառ արձաՎաերվել Խարբերդում, են հայտնաբերվել նագրության'՛,ինչպեսնան 6 արձաճագրություններ են «հելենացի Լատիներ գրով» այլ վիմագրերի ն այլուր: Սա Արւոսչատիարձանագրությունը. մասին: Արտաշատում ղարշապատում, 4-դարի պատմիչ Հովհան Մամիկոնյանը նշում է, որ քուրմերիե Քրիստոնյաների ճակահեւտո տամարտից սպանվածների դիակները լցրեցինմի փոսիմեջ ե հուշարձան

»բնատինե

ի

-« ծ

իին՝ վրանմակագրելով.

Զանգեզուրում հայտնաբերված

կանգնեց-

«Առաջին վերծանու-

պատերազմ,որ եղեւ յոյժ սաստիկ պատերազմինգլխաւոր Արձան Չյուղըպատկանումէ Ար- քրմապետին,որ կայ այսր ի թաղման եւ ընդ տաշես Արքային, Բարուն Զա- նմա արս հազար երեսուն եւ ութ եւ զայս րեհի որդուն ն Նեկփառին, թապատերազմ արարաք վասն Գիսանեայ Գգադիր, Աշխարհսատի որդուն»: կռոց եւ վասն Քրիստոսի»»:" արամեերեն վեմագրի թյունըթարգմանաբար

րատ. 1177:

րաաա Գ

Գառնիի հունարեն րձաճագրուքյան թարգմանությունը, «Չելիոս Տրդատը, թագավորըՄեծ Հայք Քրպես դեսպոտ

Թագուհու համար այս

հիմնեց ե...

ւ.

անառիկ բեր/դը թագավորության 11-րդ տարում: Մեննեասըիշխանավորի հովանավորության ներքո, է որպես վճարում լիտուրգոս մեծ եռանդով ն չնոր հակալոմթյամբ Մատե գինը) վկայի ներկայությամբ»: («ԳԱ Տեղեկագիր» (հաս. գիտ.) 1956 Խ3 Հք 53-54): ,

Ա:..--

Արծ:

Գա.

Տրայանոս, ծային, երվայի Ր ոո (լավագույն), Հոր(Դակիական), Մաքսիմոս գառտա Հրաաի Ի ոշակ ԲԱ Պարթնիկոս բակիկ |

ւ

։

«ԻժպերատորԿեսար աստվա Սր Օգոստոս

(եժագույն)

Ներվա

Ն

վայի,

Ն

,

ված) (օժտվ դ Մ նգամ իշխանությամբ տթիբունի ր լեգեոնը սկյութական "ր), ճ անգամ անգամ, հյուպատոս էջ (ՊԲՅ, 4987, Ի «կանգնեցրեց)». -1վ5ոս

կատարեց

(հայրենիքի 4. 38 -

ՀԱՑԱՏԱՌ

ՎԻՄԱԳՐՈՒԹՅԱՆ

ՎԻՄԱԳՐԱԳԵՏ ՊԱՏՄԻՉՆԵՐ

ՍԿԶԲՆԱՎՈՐՈՒՄԸ

4. ՍՏԵՓԱՆՈՍ ՕՐԲԵԼՅԱՆ

«Նրանց (հայերի)պաոմությունը Քարերի ե իրենց ԵրկրիԺայռերի վրա

արձանագրություն է»»:

(1250-ականթթ.--1303)

գրված

Սեն-Մարտեն

Հայերեն ) գրերովվիմագրությունը է (Սաշտոցյան սկիզբ առել 5-րդ դարում

Գրերիգյուտից հետդ:

Եղիշե պատմագիրը, խոսելով

րայրիճակատամարտում զոհվա

թ.

Գոյամպրտի մասիճ,վկայումէ,

որ

Սվա-

ծներիցշատերիաճյունների վրա հետագայում կանգնեցնում էին մահարձաննե ր՝

մամբ.

նահատակվածների անունների հիշատակ-

«Բազում արձանք էին կանԳնեալ յանուն նոցա ն անուանքիւրաքանչիւր նշանակեալ ի նոսա»»:57 է Ավանդություն

այն մասին,թե ինչպես պահպանվել Հռիփսիմե արքայադուստրը մահամերձ վիճակում թախանձում է

հորը` Աշոտ Գ (953-977) իր վախճանից Ողորմածին հետ ո հիշատակագրություն փորագրել տալ ««Ի վեբայ վիմի միռջ»»քանզի ««թուղթքն եղծանիցինհրոյ կամ ջրոյ, բարեայարձանըանջինջմնասցէ սակայն յաւիտեան»»:Յ Հայ ժողովրդի «քարակերտ մատյանները» երկրիքաղաքականանբարենպաստ պայմանների մնում էին պատճառով գիտնականների դուրս, թեե պատմիչներն տեսադաշտից ըստ անհրաժեշտու թյան երբեմնվերծանել ն օգտաեն գործել դրանք: Բազմաթիվ արձանագրությ ուններեն կորստից փրկել հայրենանվեր հիոնք Ժաչրջագայությունների մանակչեն զլացելընդօրինակել ն իրենցգրք երումզետեղել

ի

ի

ճանապարհորդ-աշխարհագիրները,

հարյուրավոր վիկերպով վիմագրերը ե իբրնպատվերծանել

Կունի Բաո րուրի Խո(այժմյանՍյունիքիմարզի Սիսիանի հնթաարգ) Իրն ականավոր պատմագիր,կրոնական, արի : Ստ. Օրբելյանը ծնվել է պատսա վիմագրագետ

ԱՆ

թ

աան կա

հոր

կոմի

ակու-

կաա հարդ

իրաց ինը

որդեգրվել Կա կա Ստեփանոսը արկ աուն Կ Խան հանր կրթությու Նախնական «արքային»): ա (Սճբատ Նմ ը աար

սայ

ր

։

է

է

իշի առաքում երաժշտությա րավոր Էհորեղբոր ԱՐՏ ով աս գյուղաքաղաքում: աան զ րառանիստ Աո բուկան-Վա Բո, Արնելյան զուգընթաց առարկաներին վանահայրՀայրապետեպիսկոպոսից: մահվանիցհետո, Գր ափոխվում է Վայոց ձոր, բնակությու Եղեգիս

Տաբնի վա

ուր

Ց

այլ

ԳԱ

ան

ծանու

Ա Կա Ա Պն

էՏարսայ,

Նխարփա

».Տարոնից ԾՕ որա ուԽմ Գագո ուսումն ա-գիտավան Աի Ստեփանոսը: պատանի ԴԱ

րը

ում

բարո

տ

Կնուոկըոի ի անում իշխանությունը, միան

Մւ ԱՐ Ն Ամ

Օերիցէ նան լինում դարձնել էից իրենց տոհմի մենաշնորհը այլն հոգնոր Օվիրապետությու

արա մար: ին շեորհալի Արա ե ոռին: արնելյանեպիսկոպոսների ան ԱՆ, Կիլիկիա՝հայոց մեկնում վարդապետը ուր ատեվանը Ա կարրի Այստեղեղածերեք ակնկալիթով: զաոնադրվելու Բ ա Նրբոն հարաբերություններհաստատում յ ո Ա

Գարրի տճառը, որ Մեծն Տարսայիճհշխանը ո արն Ս փար տեսնել էր ուզում զավակին րաննավարտած իր 1287 թ.

Աո

յ

ր

է

ս

մտեր

անարի

մ

ա

Լեռն Գ

է

թգ

հետ, խորա ոնի ձրաստիճանհոգնորականության

հոմ

հարուստ մար կաարանի Վ Կ աշակութա այն գավազան Կանո, ածը հրասկան իկա ան: 0-տնտեսակա է Ստ. Օրբելյանըվերադառնում

մեջ, գրապահոցների

քը:

Մտա

առաջնորդին նծա Նոր թեմական ը

մեծ

Կ

հաջողվումէ միավՈդժվարությամբ

աթոռներըմեկ գավազան, մեկ ««Դիվանի»» աաաավանքի երկփեղկված հովիվ Օրքելյանի կարեմ Աստուծո. հովիւներին»,որոնք մակաբույժ Շապուհ կոն տեռացնում կյանը պուհ Բագրատունի, Իբրն բարեկիրթ սպարապետ, առանձնակի ուշադրու- Բագրատունի Աշոտի պետ, տէրանցտԼէի, Հայոց նահանգի ոգ ն" որդի օջախներին,վերականգնում լերանց Հայոցթագաւորի, մոնղոլխաներից «ինջու»--ական ի գաւորի, ապահարկել իր Սընպատայ, թագաւորի տնօրինության Սմբատայ եղած վանքերն եկեղեցիները, աունքը, Լորիմեժին նպաստավոր իմոյ, վերադիպայմաններ իել Տաթն

հո

րում:

ն մեծահարուստ

թյուն է դարձնում

նա

ո

է

ստացած տակ

է

ու

ստեղծելովԳլածորիհամալսարանի ուսո

տալիս

սաների համար: շաատների ն

Օրբելյանի գրական ժառանգու ից մեզ են հասել մի շարք ստեղծագործություններ: որոնց մեջ առա անում է ««Պատմութիւնտանն Սիսական»»պատմագիտական երկը,որըորը Շա ավարտինԷ հասցրել1297 թ. Վայոցձորի Նորավանքում: Ստ.

ըխր

չ

,

Քը՝ իբրն պատմականսկզբաղբյուրների, ղբյուրների,դարիցդար

յագիտությանհամար: Ստ.

Ըստ

Ըստ Ստ.

է նան «գա

՝

առավելկւսրնորվումԷ հա-

«Յանուն Աստուծոյ ես Հայոց թաԱշոտոյ տէր. թագւնՀայոց ժամանակս ի հարազատ եղՂՀայոցհայն վերադիտողի

բօր

որդի

եւ

հարազատ եղբաւր

ամենայն փառք ցայ ն ծանեայ, թե սպառելոց են ն

վաղիւ

մեծափափագտենչանօք կորնչելոց. ե տեսուչ առնելով զքոյր վերակացու Սիւնեացտիկին,յիմումս իմ Մարիամ՝

տողի Հայոց հայրապետիտեառն աՅեւանիսի,իմացայեւ ծանեայ բէ մենայն փառք եւ մեծութիւնըսպաեւ ռելոց են եւ վաղիւ կորընչելոց.

Առկոփականգնեալվիմատաշ տում

ի Վանեվանս իշխանութեան

ն մեծա-

գանծձիւք ժովք, շատածախ

ի ժամանակս Դամեձի

յոց

տեառն Հովհաննիսի,իմարապետի ն

տուծոյ

Շա-

Հայոց սպարա-

իմոյ,

մեծութիւն

ես

«անուն

մեծափափագտենչանովքվերակաիմ Մացու եւ տեսուչ առնելովզբոյր րիամ, Սիւնեաց տիկին, յուրում իշի Վանեվանիվանս, խանութեան, տուն Աստուծո կանգնել վիմագանշատածախ .տաշս կոփածովք,

կատարեալ. դանվաստակովք մեծաջանվաստակովք Աա ձիւք Աի յայնմ ողորմութիւն Նորավաթի ինձ լիցի անջ, ոնա փորագրվածվիմագրությունները, տարել, թերեսլիցի ինձ ողորմութիւն Ի րթային շատերն որոն: յորժամբանքնսպառին գործքն անարի քայքայված այժմ յայնմ աւուրն՝ յորժամբանքն եոծված չարամտորեն չնչացված: ՎանեվաՕրբելյանի գաւորեն: «Պատմութեան» մեջ վկայակոչված ռին գործք թագաւորեն: արժեքավոր տեղեվանական՝ Աբրահամ, վանական կություններ հաղորդումմիջնադարյան ի քեզ Վանավանու Գրությունները քաղաքական, թելն վայելել, եոր քթոյաջորաղաւթել վայելել. սական իրավականհարաբերությունների Աբրահամ արարի խորանին՝ գանձվողհարկերի պաշտօնեայք դեն յաջորդին յետ տուրքերի դրանցվերացճան՝ նկեՕրբելյանիվերծանությո

անէ

թերա

,

Պ

են

ն

ն

կամ

ոչնչա

.

ն

ցից Ստ.

Եւ տուաք

արձանա

ուրդ ապահարկյու ու

տնտե-

ձենրի ու եղանակների, իշխանական տոհմերի,ինչպեսճան երկրիմ չակութայինկյանքի տարբերոլորտթի

ՆԻՐ Ծրբելյան-վիմագրագետ

տ.

ցոր մ. Գրիգոր եկեղե ի

տալու համար՝զուգահեռ մեջբերենք Վանեվանի թ. արձանագրության օրբելյանականընթերցումը՝ բազդատելովայն գիտականհրատարակության հետ:

հայր

ըուց

ժամ

թա-

սպա-

Եւ տուաք

եւ

աղօ-

հայր

այլթյետ

ն

ու

ի քեզ

կա-

եւ

աւուր,

յռր-

այլ

յաղօթս, ժողովիքմիաբան

եւ պաշ-

քո այլ

յորժամժողոտաւնեայք խորանիսդ

յիկերակրոլն, յանմահական

րակրիք ողորշեսցիքզիս ն գիմսն,զի արասցէ Եւ ետու Աստուած: ողորմաժն մութիւն Ահինգ գեղոց սահման Կոթաքարն,

յաղաւթս՝ կերակրիք վիք միաբան անմահականկերակրոյն՝յիշեսջիք զիս եւ զիմսն, զի արասցէողորմուծ: :Ղ: գեԱԼստուա) ոդորմածն եւ

Գետա՛-

վանսն,Շաւառնահոլն, մէջն, Կթանոցն,Գետավանացծովն, երկուհարիւր վաբսունդրամի Կոթաքարէն,հինգ հարիւրըերեսունի ԲրտեյԱղաբոյ նեացն,վեց հարիւր վաթսուն ի իննսուն հարիւր ինն վանացնծուլէ, ն ճաւերէն.որումմի Կարբինգետերէն եւ թէյանդգռք իշխեսցէհակառակել: ն տասն հայութ նի ոք՝ յերեք հարիւր ն մասոն եղիցի, նզովեալ րապետացն ՀաԻ թուիս առցէ: բաժինզՅուդային յոց 352 (903)2"

ղաբոյ

եւ որ

եւ

«19-

թիւն

ղո սահման` Կոքթաքար,Շաւառնա-

հոլն, Գետամէջն,Կթանոց,ԳետաԿովանացծովն: :ՄԿ: (260) դրամի :ՈԿ: Բոտելեցն թաքար, :ՇԼ: (530) ի «ՋՂ: (990) ի (660) չԱղիբողանաց եւ Կարբինգետերէն

Շաւերէն»-"

աեւ

մնացած մասըչենք մեջբերում ա րույան

այլոց

հավելումլինելու

-. ԴԱՐԵՐ ՈՒՄ

ՀԱՎԱՔՉԱԿԱՆԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ «2-Չ0Օ«

արեարագրություններ մական արա ապրերթաստաթ Լ

Ինչպեստեսնում ձնք, Ստ. Օրբելյաննայս արում: Նեիսես Աշտ վիմագրությունն օգտագործ ելէ տանքները իբրն պատմականսկզբնաղբյուր, եա Վարդապետ Խն կատարելով մասճակիշտկումներ,որոնցից տոսի33-ին Սա Է էապեսչի տուժել բնագրի առացարկում նամակով հղած բովանդակությունը: Բարսեղյանին Պատմիչըավելացրել է միայնայում՝Կր Սեծքիմասը,որպիսին,իրոք,բացակայումէ ն զենեցիների, հնագույն Վանեվանի արտագր արձանագրության թյամբ Ակադ.Հ. Օրբելին,նկատիունենալովՍտ. հրեն տպագրելունպատակով: ե ԱԱ Օրբելյանիվիմագրագիւտական եղածարձանագրութ) ն նրանէ ւ, ընդօրինակելու հրատարակելու «հայկական ր

աոան. վերագրում

Ա Մեծոի

Պո Խոր բան ամի

մեջ:

արձանագրությունների առաջին

որվախճանվեց 1303 թ. Լ ամփոփվեց Ամաղուի Նորա վաճքի՝Օրբելյանիշխաճազունների տոհմական Տապանագերեզմանատանը: քարին է. փորագրված

աոաումի

Կ արնեթթաաաա

տտ

.

ու) անթերի, Լ

վրա ոերի Գերերան գործ: Սեռ աքխարի աավարեզում ոպ Արար արխու ճոխ պարին անցը" Ա Քաջբերունին Շահխաթունյանց

(Հ.Աաոր Լալայա վհաննեսՂրիմեցին," ԱյոՊո պարապի Սրա բենո ր Խաչատուր Քուչուլ Դովիաննիսյանը տ

լիք

ՑնաորթանաԻատ

)

է

լիշ

2. ԶԱՔԱՐԻԱՔԱՆԱՔԵՌՑԻ

(1827-1699)

Ուշ միջնադարի ականավոր պատմագիր, վիմագրագետ ԶաքարիաՔանաքեռցինծնվել է 1627 թ. Քանաբեդ ավանում:Պատանի հ ասակից եղել Է կրոնավոր: Տարիներ շարունակ զբաղվելէ ուսուցչ ական աշխատանքով: Հովհաննավանքում վանահայր եղած ժամանակ գրել է «Պատմագիութիւն» խորագիրը կրողաշխատությունը, որի 3-րդ մաս ը ամփոփումէ հիշյալ վանքիպատերին

փորագրված արձանագրությունները:

ԽոսելովԶաքարիա Քանաքեռցու մասին,ակադ,Մ. Աբեղյանը նկատումէ. «Զաքարիա Սարկավագը բացի ն

տակարաններից՝ օգտվում

մատենագիրներից գրբերի հիշա-

ՍինասԲժշկյա ն

ընդօրինակում է պատերիվրա եղածարձանագրություններից, նե է նան

նա

արձանագրությունները մանրաՍշտությամբ զետեղումԷ իր «Կդնդակի»»մեջ, որով Զաքարիան հանդիսանումէ մեր մատենա.գրական, արձանագրական թանկագին մասն

հիշատակները ժողովողների նախահայրը»

Մեծ

գրականագետի կարծիքն ընդունելիէ այն առումով,որ Զաքարիա պատմագիրը ն վերծանել է ընդօրինակել Հովհաննավանքի բոլոր կարնորվիմագրերը, իսկ Սո, Օրբելյանը՝ ապրելովԶաքարիայից շուրջ 400 տարի առաջ, վիմականբնագրերն օգտագործելէ խիստ

ընտրությամբ, ըստ անհրաժեշտու-

թյան:

ԵրվանդԼալայան

Մեսրու

Սմբատյանց

Ղնոնդ էկիշան

Բաս-

կարողացել է իր գրքերում» զետեղել նախորդվերծանողների ն իրեն թղթակցողների կողմից ուղարկված հարյուրավոր վիմագրեր, որոն

ՎԻՄԱԳՐԱԳԻՏՈՒԹՅԱՆ

ԳԻՏԱԿԱՆ

ՀԱՅԿԱԿԱՆ

ԵՎ

ուղղումներ նուազ քանզի «անխաբ հայելի րեր մերոց»»""Եվ քանի եւ ժամանակը Մարո ամէ հրոթորոի զնոսին»», վիմագրերի աարէտալիս հավաքման Մանանդյանը շատ դեպքերումբոլորովիննոր ընթերցմամբ կամ էական Ղ. Ալիշաճըգտնում էր, որ հայկական վիմագրերը«ոչ ,

պատո

աւանդք են ազգային պատմութեան»», ւ

օր աւուր

կրծէ,

պաղելու զբաղվել Ակադ.3.

որ խորհո

ծախէ եւ ծածկէ

1 ՆԻԿՈՂԱՅՈՍ ՄԱՌ

(Յ6-57

««ամ ըստ

ոազց

ո

վիմականարձանագրությունները համարումէր «ադաջնակարգ աղբյուրներ», առանցորոնցհնարավոր չէ հանգամանորեն լուս

ԶԱՐԳԱՑՈՒՄԸ

ՍԿԶԲՆԱՎՈՐՈՒՄԸ

էր

րեի: (աօ "-

իբրն առանձինգիտաճյուղիզարգացման դայ վիմագրության՝ Ն. Յա. Մառը ն Հ. Ա. Օրբելին: Ուսումնասիր

հանդիսացան տավորները

ժառանգությունը,հիրավի, զարմանք հիացմունք գիտական նրանցթողած անցյալի հայ ժողովրդի բանելմիջնադարյան Վայաստանի ն հատկապես այս մեծանուն այրերինվիրվածությունը իրավա-քաղաքական առաջացնում ցիալական կյանքը:"' 3ամանման կարծիքեն գրավորաղբյուրներինկատմաճբ: հայտնելՆ. Մառը"ն ուրիշները: մասնավորապես մշակույթի, իսկ 1892-ին 1912».«ՀանդեսԱմսօրեայ» եկավ 1890 թվականին, պարբերականում Ն. Սառը առաջինանգամՀայաստան ականավոր ն ճարտաԻ. ճառյանըտպագրեցհայտարարագիր Յա. Միմիռնովի 1909-1914 թթ. այն մասին,որ ինքը պատրաստվում է սկսեցԱնի քադաքիպեղումները: Սա պեդումներ կատարեցԳառնիի խորագրով մի ժողովածուն խնդրումէ իրեն ուղա ընկերակցությամբ ապետ Կ. Կ. Ռոմանճովի թ կել վիմականբնագրերի ուշադրումեծ գիտնականի սակայն ընդօրինակումներ:ա տաճարի ավերակներում, Ն. Յա. Մառի ռուսերեն թ. ւթի խորհրդավորությամբ: թյանկենտրոնըմիշտ մճում էր Անին իր ու

Մ ա.

լեզվաբան ՞ր. ն.

հրատարակել «Հայարձան»

Սանկտ-Պետերբուրգում տպագրվեց ճանաչվածհայագետ Կարապեւո Կոստանյանի կազմած ««Վիմական տարեգիրը»"'ուր ամփուիված էին

արձանագրություններդ̀ասավորվածժամանակագրական սկզվածու կոզտ աա հեռու էր գիտական կորպուս-գողովածու կոչվելուց,թեն երկար տարիներհանդիսացավ հայագետների սեղանիգիրքը: Այստեղբացակայում են վիմագրերի լուսանլյարները, Գրչագրերը,էս-

ԿարապետԿոստանյան

մը" ա

ե

.

ը

է Ն մեծ գնահատան քի

19-րդ դարի երկրորդ կեսին հա

արժանի:

Յա Սառը,

ԳԴԱՒ մոզկասագետներ: գիտական «րբելին էին մշակելու Հայաստանի սահմաններից հեռու, Ռուսական

ԱՆ

ր

ր

Հոթասոն կամ աի

կայսրու-

շատ

Խա ական վերաբերյալ արցերի "»Ա վիմագրական

հոդվածներն ""

հմ իրարն բվել վիժագրագիտությանը կել 1ր մ

պա-

ն տիրող տոհժամանակագրության

։

րաբերականորեն նպաստավոր պայմաննե զարկտալու համար.հանդեսէին լսարանականկրթությամբ նվիրյալներ՝ ՔերովբեՊատեանյան, Հովհաննես արանում պատրաստում էին հ Նրանցսաներից ն գործընկերներից էին Ն. ե ուրիշներ, ինչ փույթ, բե նրանքգործելու էին կամ

Մառը

տվյալներինչպես ճ շտման,այնպես էլ հարուստ տեղեկությունճերի ծագումնաբանության ներքինկյանքի լուսաժամանա կի հասարակության ներ են պարունակում ու ն ամբողջ իշխանության եկեղեցական ման համար մայրաքաղաքի ն հարկերի տեսակների համակարգի տուրքերի եԻ ձների կազմակ »:7 ատ ա ն. Մառի շարադրած կապակցությամբ հուշարձանների արգասիքեն: հոգատարության ազճիվ ու զեկուցագրերը" ճաժողովինՆ. Մառիհղած հանձնաժողո երականհնագիտական Ռուսաստանիկայսեր երեն հայերեն,ինչպեսնան վրացեր վիձր են Գ գնահատվում բարձր զեկուցագրերում ենէ ել հավաքչական կ համաքչ ձեռնամուխ լինել հետնաբար կոչ արվումանհապաղ

րունակումեն

աշխատություններից բաչունեին

կականվիմագրերը տ ագ

Ն.

ն

այլե իր բոլոր »:" Ն. Մառի

տարբեր հեղինակների .

մասին

մայրաքաղաքի հռչակավոր Խոսելով Բագրատունյաց արվեստի հայկական թանկէ ոչ միայն դոամար ում է. «Անինգիտության

վիմագրականառարկայական ծագործություններով, ստե «Արձաճագրությունները գնահատմամբ հուշարձաններով

տամպային կրկնօրինակումները: «Վիմական տարեգի-

«ողովածու նախորդ հրատարակիչներ հայրել կորն եվրոպական Տիր պուս-Ժողովածուների մակարդակով:Սակայննրանցկատարած ոդա անուրանալի Բոլոր

երանուական

առաջաբանով

-

մագրերը,

աշխատանբներին:» է

ր աերե

վիմագրական առաջարկում կազմակերպվել ացեր Ա. Քութաթելա Թ. (պատմաբան), հետնյալ կազմով. Ժորդանիա դոկ (իրավունքի Գ. Տեր-Մկրտչյան ուսուցիչ), Ե. Թաղայշվիլի(պատմաբան), դոկ3. Մանանդյան(փիլիսոփայության տոր), Երվ. Լալայան(ազգագրագետ), Ն,

ւ

Մառն

ի

(ՄաՏեր-Մովսիսյան

(պատմաբանգրականագետ), տոր)Ստ.Մալխասյան մասնակցելու Իվ. ՋՁավաեն արշավախճբին հայտնել Ցանկություն գիստրոս): մ,

ւ23.

Ն. Ադոնցը (Ջավախիշվիլի), ն խովը

Ս.

որ Ցեր-Ավետիսյաճը,

համալսարանի4-րդ սանում էր կայսերական

այդ

կուրսում:""

ժամանակու-

արշավախմբի Մառըշահագրգիռհամառությամբհետնում էր վիմագրական նան հայթայթել ֆինանսականճիջոցներ ձգտելով ընթացքին, կազմակերպման Կ համար: լ ուսանկարման բնագրերի մասնակիցների վիմական արշավախմբի հանձնաժողովը1903 թ. մայիսի12-ի Բիմ 1227 հնագիտական Կայսերական ընդհանուրղեկավարէ առաջադրումՆ. արշավախճբի վիմագրական որոշմամբ էր 10-ական մամուլ ձավալովհրատարակել Մառին:Ծրագրումնախատեսվում ժողովածու»-երը՝ օժտվածգին արձանագրությունների «Հայերեն վրացերեն Ն.

ն գրչագրերով:2 հատկապես լուսանկարներով տականապարատով, իսկ հնագիտական խորհրդակցություն, 4904 թ. մայիսի 23-ին կայացավ հունիսի 10-ին: Ի Թբիլիսիում հանձնաժողովիհամագումարը տեղի ունեցավ Օ. Պ. Կարթիվսայլոց, համագումարինմասնակցումէրն Իվ. Ջավախիշվիլին, Ստ. Հ. Լիսիցյանը, բելովը,Ա. Քութաթելաձեն,Երվ. Լալայանը, Մանանդյանը, Ս. Տեր-Ավետիսյանը,ՄեսրոպՄագիստԵ. Թաղայշվիլին, Ստ. Մալխասյանցը, ն. ծանուցում է, որ արդեն րոսը, Գր. Խալաթյանցը: Մառը ժողովականներին պրակըն Շի(Գորիսի՞) կազմած են պատրաստ Երվ-Լալայանի տպագրության Նա էր զգուշացնում ներկաներին ժողովածուն: րակի արձանագրությունների ժամանակ վիմականբնագրերըվերծանելիս աշխատանքների հավաքչական նույճականությանսկզբունքը: Պահպաունենալով հիմք առավելզգույշ՝

լիճել

գիտնականն էթիկայիտարրականպահանջները` նելով գիտական Ղ. Ալիշանի ն Մ. Բրոհետ համեմատել ն Օորից ջարկումէր ստուգել բնագրերի մեծ

առա-

սեի նախկինընթերցումները: սպասելիարտքնաջանաշխատանքը Ցավոք, Ն. Մառի կազմակերպական չգործեց արշավախումբը միացյալ վիմագրական դյունք չտվեց. հայ-վրացական ն գիտնականների միջնծագածտարաձայաննպաստպայմանների քաղաքական մեծ Ի հայագետի երազանքները: դարձան չիք նություններիպատճառով:

2. ՀՈՎՍԵՓ ՕՐԲԵԼԻ

(1887-1967) հնագետն վիմագՀայ խոշորագույնարնելագետ, րագետ, գիտությանանխոնջ կազմակերպիչՀովսեփ մբգարիՕրբելին ծնվել է 1887 թ, մայիսի 8(20)-ին Քութայիսքաղաքում:Լելարտելէ Թբիլիսիի արական (1904 թ.), ապա սովորել ն ավար3-րդ գիմնազիան

Ակադեմիկոս Նիկողայոս Մառը Ացիում

շ«

տել է Պետերբուրգիկայսերականհամալսարանի (1911 թ.) ունկՀովսեփ պատմաբանասիրական ֆակուլտետը Ակադեմիկոս նդրելով Ն. Մառին, Ն. Անդոնցին,Իվ. Զավախիշվի-

Օրբելի

լուն, Յա. Սիմիռնովին:1906-1917

մասնակցելէ Անիիպեղումներին ն այլ 1912 թ. ընտրվելէ արշավախմբերի աշխատանքներին: Պետերբուրգի թթ.

եՂ. Ալիշանի»: 3. Օրբելու կարծիքով, Մ. րի շարբը մտավ շնորհիվ Բրոսեի ումենք չենք կարողպատկերացում առանցվիմականարձանագրությունների ունենենալ Անիի քաղաքայինվարչությաններքինկառուցվածքի,գոյություն ացած««Բնղաքայինխորհուրդների,ավագներիխորհրդի, աչքի ընկնող ն այլնի մասին»:'' վագանու

Հնագի-

Պետերբուրգի կայսերական համալսարանում դասավանդել է հնագիտություն, Հայաստանի պատմություն,հայկական ե քրդերեն:1916 թ. Ն. Մառիհետ արձանագրագիտություն պեղումներէ կատա. Պատմիչներիերկերում հանդիպող հատուկենտտերմիններնիրական նշարել Վանում, ապա Շան Գառնիում, Փարպիում,Աշտարակումն Անբերդում: կարողեն ստանալ արձանագրականնյութի հիման վրա: Իբրե հասարակական նակություն մեղադրողնա մասնակցելէ ֆաշիստականԳերմաՀ. հատուկ ուշադրություն էր դարձնում վիմագրերումհանդիպող Օրբելին նիայիպարագլուխների Նլուրնբերգյանդատավարությանը (1946 թ.): Հ. Օրբելին արտասահմանյանմի շարք երնույթներին,գտնելով, որ օտար, մուսուլմանական, մեծ անվանաբանական համալսարանների Ց ոնդոն, Թեիանուններ էինձգտումունենալ առաջին հերթիճհայ ազճրան ե այլն) պատվավորդոկտոր էր ն պրոֆեսոր: մասամբարաբական հատուկ կանդրաՄենք այս խնդիրներին 3. Օրբելին իրավամբ համարվում է վականդասի ճերկայացուցիչները: հայ գիտականվիմագրագիտության ու վիմա( տոհմանունները) ստորե՝ «Անձնանուններն ազգանունները հիմնադիրը «Դիվանհայ ։լիմագրության» դառնանք ճն մատենաշարի ստեղծողներից մեկը: Դայ վիմագրության կանբնագրերում»ենթաբաժնում: վերծանության Հ. Օրբելին առաօին ան. սկզբունքները բնագավառում Անիի դպրոցի ե գած շարադրեց 1914 թ. սեպտեմբերի «Յայերեն արձանագրագիտության 6-ին Պետերբուրգի համալսարանում ն կարդացած իր դասախոսություններից հատկապեսՀ. Օրբելու վաստակը ոչ միայն ճրա հավաքած հրատարամեկում,որը կոչվում էր ««ՀայկականվիՍ. Գ. է ականավոր վիմագրագետ են,-մական արձանագրությունների գիտական նշանակությունը»: Յայերեն կած արձանագրություններն գրում այն, որ նա մշակեց ն հիմք դրեց այլե գերազանցապես թարգմանությամբ Բարխուդարյանը,--այլ լույս տեսավ«Դիվանհայ վիմագրության» մատենաշարի Հոր ն 1-ին պրակում(1966 թ.) գիտականնոր մոտեցմանդեպի այդ սկզբնաղբյուրները ապա մշակեց ժամանակակից գիւրության համար 1909 թ. օգոստոսինՆ. Մառի նրանց հավաքմանն հրատարակման երաշխավորությամբ Ռուսաստանի Կայսերաե կան ակադեմիայի բարձրպահանջներիոգով սկզբունթներ մեթոդներ,որոնք ուղեցույցներ Հ. Օրբելուն պատմաբանասիրական բաժանմունքը Հ. Օրբելին առաջինը ղում է Խաչեն:Ապագա դարձան հետագա ուսումնասիրողների համար»:» 17 օրվա ընթացքում գիտնականն ընդամենը առանձինտան ընդօրինակում ասպարեզումմշակեց հայկականփակագրերի հայագիտության Խաչէ շուրշ 270 վիմագրերԳանձասարի վանքից,Վաճառից, Շան խութից,Հավապտուկից, ռանմուշներ, որոնցից 500-ը ներկայացրեց տպագրության «քեշի Կոշիկանապատից, Ս. Մեծառանից ՔօԵծ:» հանդեսին՝ Խաթրավանքից, ԴադիվանքիցԱ այլ վայրերից:Արցախումեղած ժամանակ1. է խոսում իր ուսուցիչ Ն. Մառիմասին՝ հւմՀ. Օրբելին շնորհակալությամբ Օրբելին նկատում է պատմությունը կեղծելու այնպիսի մի արգահատե գիտականմեթոդստեղծելու Ծավերծանության երնույթ,որը դժբախտաբար, մեստաբարնրանվերագրելով շարունակվումէ նան հետագատարիներին: Ի ղությունն այն է, որ բեկերիմի խումբ «Նոր նյութեր հայկականվիմագրության»»ծավալուն խապատվությունը: Գանծասաիի ընդարձակ մասէր համախմբելԱնդրկովկասի փականելումիտումովքերել ն ոչնչացնել է տալիս հողվածումՆ.Մառը քանիցս առաջարկում այդ նշանավոր մա-մշակութային օջախի պատերինփորագրված նագետներիուժերը գիտականժողովածուներհրատարակելունպատակով, մ գրությունները հանվանենշված էին վանքապատկան սակայն,ինչպես վերը նշեցինք,այդ կարնորգործը մնաց խանձարուրում: ու կալվածներն հայտնի Վայգիտնականներից Հ. Օրբելու ուսումնասիրությունների շրջանումհայագիտությանը թերեսամենիցավելի Հ. Օրբելին էր գնահանա տում հայերեն ցանկանումէր հրատաորոնք վիմագրերի էին ընդամենը1500 արձանագիրություններ, պատմագիտական արժեքը. հայ վիմագրուՑՈՈՑՈՒՇՅՐԱՌՂ»-««Դիվան «Հայաստանիառավել հետաքրքրական 1ո5օոթմօոստ րակել ««Շօղքստ կողմը` ժողովրդիկյանքը,ո նա վերցրել էր Բեռմիայն ընտանեկանկենցաղը,կահկարասին, ը ստ երնույբին, կաղապարը, թյան»» խորագրով:Վերնագրի բաղաքային բարեկար թյունը, այլե նույնիսկմիջնադարյանհայ Թեոդոր Մոմզենի«ՇօոթնՏ Ոտծոբձռոսո |եպրոֆեսոր լինի համալսարանի բաղաբի հասարակական ոն» ռոուցվածքը,--գրում է նա,-- մնում էին միանգամայն բազմահատորժողովածուից:"" առհայտ, քանիդե չէին ուսումնասիրվել բողոքումէր այն երնույթիդեմ,երբ պատմական կտրականապես Օրբելին վիմականարձանագրությունները Նա ծեփի տակսվաղվումեն հինգրությունները: վերանորոգելիս հուշարձանների այն առաջինտեսակը, հուշարձանները որը պատ ը աղբյուրնետականընկերությանանդամ:

1914 թ.

գործու,

վերծանում

Հակոբա վանքի ի

վ Ի կալվածներ

Նոր»

Նռոնցու

տիրույթները: բարձր ,

կա հնագիտական մագիտակա

խիստզայրացելէր, որ 1912

թ. Օշականում Գրերիգյուտի տոնակատարության նախընթաց օրերինծեփովսվաղելն ծածկելէինհին արձանագրությունները:" ցի, Հալլեի ն Լայպցիգի համալսարաններում(1882-1896 թթ.): 1897-ից դասա1. Օրբելին 1898 թ. ստեղծեցնան հինգ տարբերանշաններ (գծիկ, կախմանկետեր է Գնորգյանճեմարանում, լինելով նան մատենադարանապետ: վանդել (կամ՝ բազմակետեր,), մեծ փակագիծ,տողատման ն «Արակիսափակագծեր, ն է Գնորգյանճեմարանիտեսուչ անշանակվել նշան), ձեռնադրվելվարդապետ ռանցորոնցչի կարելի ներկայացնելգիտական Քալանթարի ն ուրիշների հրապարակումները: րատ» ամսագրիխմբագիր:Ալ. Թամանյանի, Աշխ. Նկատի ունենալովմեր «քարակերտմատյանների» է հույժ կարնորությունը հետ միասինմասնակցել Հայաստանիպատմականհուշարձանների պահն հարակիցերկրների Հայաստանի 1925 թ. Գարեգին ժողովուրդների արքեպիսանցյալիպատմության հակոմիտեիստեղծմանաշխատանքներին: պանման մար` Հայաստանիգիտություններիակադեմիայի ն առաջՆախիջնանիթեմական Ղրիմի Նոր նախագահությունը նշանակվել Հովսեփյանը քանիցս կոպոս է է վիճագրագիտության անդրադարձել սիրզարգացմանԱ արչավախմբերի սն գիտնականի է րհայրենանվեր սքեմիտակ բաբախում կազմանորդ: Կրոնավորի կերպմանխնդիրներին՝ ունեառանձնապես է 1986 թ. նոյեմբերի նա կարնորվում եռանդունմասնակցություն ոԺամանակ 14-ի տը: Երկրորդաշխարհամարտի րոշումը",որի տակուրախությամբ կստորագրեր Դ. Օրբելին: երջանկահիշատակ ցավ«Սասունցի Դավիթ» տանկայինշարասյան համար նյութականմիջոցներ Հ. Օրբելուն Ն. Մառի կարծիքովձեռագիրմատյաններիհետ միասին հայհայթայթելուն: կականվիմագրերը կազմումեն հայ ժողովրդիպատմականանցյալի գ. Հովսեփյաննունեցել է բազմաբեղունգրիչ. ուսումՕասիրություններէ հիմքերի հիմքը:Ջնջելմերմագաղաթյա ն քարակերտ մատյանները՝ է առհատարբեր հիմնահարցերիշուրջ: Անգնահատելիարնշանակում գրել հայոց պատմության վետկորցնել ոչ միայնանցյալիպատմությունը, այլե հայ ժողովրդիինքնության ««Քարտեզհայ հնագրության» («Շողակաթ», էջմիաժեք են ներկայացնում ւտտառանառհավատչյան: ուր տրվածէ 5-15-րդ դարերիհայկական ծին, 1913) աշխատությունը, 3. Օրբելինշտապում էր, շտապումէր ավելի,քան մենք այսօր. վիմական շաններիանցման փուլերի իրականպատկերը,ապա` ««Խաբակյանքկաճ բնագրերըմեծ մասամբգտնվումեն բաց երկնքիտակ, մշտապեսենթակա Պռոշյանք հայոց պատմությանմեջ»» եռահատոր ուսումնասիրությունը արնի, անձրեի,ծյան, սառնամանիքների, նվիրվածէ քամու ներգործությանը. անգիտակից (4928-1943,2-րդ հրատ. 1969 թ.), որի 3-րդ հատորնամբողջապես անձինքանխնայաբար են դրանք,ժամանակի ու մեկնաբանությանը: ոչնչացնում ՀանձինԳ. Հովվերծանությանն ընթացքումեղծվում վիմագրերի հայկական ն քայքայվումեն բնագրերը՝ դառնալուլանընթեռնելի: Անիի,Գառունի իր խոշոր մասնագետին. սեփյանիհայ վիմագրագիտությունն Այսկապակցությամբ Հ. Օրբելինգրում էր. հնաճիի, Արագածիպեղումներինմասնակցելը առավել ամրապնդեց ««Չխոսելով արդեն այն գանձերիմասին, որոնք ծածկվածեն հին շեննրավարկանիշը:Գ. Հովսեփյանըբազմաթիվվիմագրեր է գետ-պատմաբանի քերի ավերակներիկամ բերածո ավազներիտակ, կարելի է պատկերացհայտնաբերելՎայոցձորից,Կոտայքիցն այլ վայրերից:Նրա վերծանություննել, թե որքան նյութ ենք հայտնաբերելու դեռես, եթե նույնիսկպեղումնեներնանթերիեն, ստույգ ն նույնական: րով չզբաղվենք, այլ միայն հավաքենքայն, ինչ Գտճվում է հողի մակերեսին, ն այդ գործում պետքէ »:5 `

շտապել

3. ԳԱՐԵԳԻՆ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

(1867-1952) Դայ խոշորաիվեստաբան, վիճագրագետ-պատմաբան,փիլիսոփայության դոկտորԳարեգինԿարապետի Հովսեփյանը (ԳարեգինԱ ԿաթողիկոսՄեծի տանն Կիլիկիո) ծնվել է 1867 թ. դեկտեմբերի17-ին ԼեռնայինՂարաբաղի Սարտակերտի շրջանի Մաղավուզ Գյուղում: 1890 Ք. ավարտելէ էջմիածնիԳնորԳարեգինՀովսեփյան գյան ճեմարանը, ապա ուսումը շարունակելէ Բեռլի.28.

4. ԱՇԽԱՐՀԲԵԿ ՔԱԼԱՆԹԱՐ

(1884-1942) է աՏառապանքովանգել ու ողբերգությամբ Աղալոյի վարտվել ճվիրյալ հայագետ Աշխարհբեկ Քալանթարիկյանքը: Ծնվել է 1884 թ.փետրվարի 11-ին Գուգարաց աշխարհիԱրդվիգյուղում (այժժյան Լոռու մարզիԹումաճյանիշրջան):1903 թ. ավարտելէ Թիֆլիսի Ներսիսյան,ապա՝ 1906 թ. տեղի Վ. 3 արական գիմնազիան:1907-1911 թթ. սովորել ն համալսաավարտելէ Պետերբուրգիկայսերական Քալանթար Աշխարհբեկ հայ-վրաֆակուլտեսռի արնելյանլեզուների րանի .՛29-

Կնա

ցականբանասիրության ե պատմության բաժինը:Աշակերտել է Ն. Սա Տու ՄոզորԻն, րանին,Սմիռնովին, Բարտոլդին: րտոլդին:Դեռնս ուսանելու

թ.

տարիներին1̀

Ի

գործուղվել Վան: 1920. մ

նակցելէ Անիիպեղումներին: 1917 թ. Ն. Ադոնցիհետ միասին լ սեպագրերն ուսումնասիրելուն նորերըհայտնաբերելու ակնկալիքով: Ի օգտվելովպատեհառիթից,մեկնել է Անին զբաղվել Անիինենրա ոահ մագրերիընդօրինակմամբ: 1921-1937 թթ. Երնանիհամալսարանում

շրջակա

ոգանը ծանկե Բրա

-

ահպա նման

Ա.

Բալանթարը հանդիսանում է

կոմիտեիհիմնադիրներից մեկը (1923

հու մ

թ.

գիտնական

Քալանթարի տպագիրաշխատանքներից մեզ են հասել «Քարե դարը

Հա-

հոդվածներհ̀ակա Հապատի մեւ մեր պեղումները»

աստանում» (1925

թիվ

Հին Արնելքիպատմություն, ոցաատմությու, Հայաստանի ե

թ.)

«Գ

(1935 թ.) ն բազմա-

հատուկնշում է ին Արմավիրի շրջակայքում հունարենանագրության հայտնաբերված կարնորությունըհայագիտության համար: Վիմական իձանագրությունները, գրում նա, «մեր պատմությանամենահիմնական կան աղբյուրն են»: Ն. Մառի ն այլոց աշխատանքներով պարզվե րզվելէ, շարունակումէ նա, «որ հնագույն կուլտուրայի ստեղծողները,Հայաստան են նան գիր, ԵՆ ն Արձակ արդեն իսկ հավաքված մի քանի հարյուր առանձին բնագրեր,փորագրված ժայռերիվրա հիերոգլիֆն գրորով»:""'Փարիզի «ԲԹսՍՏ ՅՐՀհՉ0Լօցեզնծ» հանդեսում1929 թ, լույսէ ուժ Ա. Քալանթարի՝ հայկականարձանագրությունների մասին ւսումնասիրողը խոսումէ «հայ վիմական րի ի կորպուսիկազմման»» անհրաժեշ-

ր Ն իք

""

է

եցո քալանթարինը

ԵԵ Գրականություն (ընդգծումը ս.

ՍեդրակԳնորգի Բարվիմագրագետ Ականավոր է թ. մարտի 21-ին Իրանի ծնվել խուդարյանը Սալմաստգավառի Հավթվանգյուղում: Տեղափոխ-

է վելով Երնան՝սովորել ն 1928 թ. ավարտել պետաֆակուլտետը: կան համալսարանիպատմագրական մի չարք 1932-1937 թթ. ղեկավարելէ հնագիտական

ազգայնաԱյնուհեւոն.մեղադրվելով արչավախմբեր: է կացրել անց կալանավայտարի կանությանմեց, ՍեդրակԲարխուդարյան րերում: Մինչ այդ, նա հասցրել էր լույս ընծայել««Վե(1938 թ.), որն իր ժամանակիուրարտագիլիքուխի երկիրը» աշխատությունը էր: ուսումնասիրություններից տությանակնառու մեջ առանձնակիտեղ է զբաժառանգության գիտական Ս. Բարխուդարյանի ն քարգործվարպետներ»» ճարտարապետներ «Վայ միջնադարյան ղեցնում թեզ ն տպագրվեց իբրն թեկնածուական որը շարադրվեց մենագրությունը, անծանոթ է այդ ի հայտ բերել մինչ ԱյստեղՍ. Բարխուդարյանը քանդակազարդող (մինչն 17-րդ դարը ներառյալ), ճարտարապետների դեկատարած նրանց անուններ՝ նշելով ն վարպետների վիմագիրգրիչների մեջ: Սակայնտքնան արվեստիպատմության ըը հայոց ճարտարապետության հայկականվիմագրագիտության ջան ուսումնասիրողինառավելհարազատ էր ասպարեզը,որին ն նվիրվեցմինչնիր կյանքիմայրամուտը: հրատակարծիքով` մինչե 1960-ականՔվականները Ս. Բարխուդարյանի քանզի՝ օօոթստ-ներչի կարելիանվանել, րակվածժողովածուները մասճագետներ, եղել չեն 1. Նախորդվերածնողները են համարելով կարւտրն ոչ կարնոր՝ընդօրինակել ձիայն 2. Վիմագրերը բնագրերը. դյուրընթեռնելի ուղղագրական-քեհնագրական, 3. Չեն պահպանելարձանագրությունների են կատարել անհարկիուղղումներ առանձնահատկությունները, րականական

թվականին:

: արագությունների

րե իմ ր հոդվածը»

արձանագրություննե մասին:"6 ։

տության Դ.

Օրբելինհիշում է, բե ինչպե (Գագկաշեն) եկեղեցուչուրջ պեղումների ժամանան հմտորենկարողացավ վերականգնել միայնԱ. միոկը ՅԱ ՅՀԵ որ Ն. Սառըմ. Քալանթարին համարել րոլ է «Կովկասում միակը, որի վրա կարելի է հենվել, ե հայկականվիմագիրհուշարձաննե» անակակից հայ վիճմագրագետների մեծանուն հովանավորը ու ւ գնահատում է Ա. Քալանթարիգիտականվաստակը:'« Դ. Մելքոնյանն ագրագետներ ու Գ. Սարգսյանըանգլերենուլհիատ Քալանթարի տ արիներ առաջ կազմածեռակի անի արծանագրությունների ժողո-

անաբերված «ՅԱԻԳոՐ Ք. րթա արձանագրությունը «Կովկասում

բաքը վերաբերում

րին աոա

աջակից Ար վարն

եցին բ շաաությովն կազմած: ւ30.

սրբագբումներ. են լուսանկարմիջոցներ,բացակայում 4. Զեն օգտագործել տեխնիկական ն էստամպային կրկնօրինակումները: ները,գրչագրերը կազմեժողովածուներ էր վիմագրական առաջարկում Ս. Բարխուդարյանն ««ՔՈպահպանվող ն Մատենադարանում լիս օգտվել գործող վանքերում բազմաթիվ որոնցումկան նախկինումընդօրինակված բուկ»»-մատյաններից, են հասել քայորոնք այժմ գոյությունչունեն կամ մեզ արձանագրություններ, բնագրիս է առաջնորդվել քայված ու եղծվածվիճակում:Ընթերցելիսպետք

ն

վերձանության նույնականության սկզբունքով: Այս ամենիմասինՄ. Բարխուդացանկումառանձնակի րյանը շարադրում է «Դիվանի»1-ին պրակում Պրոֆ.Կ. Ղաֆադարյաժիգիտականժառանգության զետեդված«Հայկական աշխատությունները՝ ««Հովհաննավիվիմագրագիտական մագրություն»» տեղ են զբաղեգնում խորագիրը կրողառաջաբանում: (1948 թ.), «Սանահնի վանքը ն նրա ությունները» Մեծ վիմագրագետի ւ երազանքը կատարվեց մասնակիորեն, նրակենդանու(1963 թ.), ««Երնան.Միջնաթյան օրոք տպագրվեցինՍյունիքի Զանգեզուիյան հատվածի(ի բաց առյալ են «Դիվանից» թեն. շարադրված որոնք (1975 թ.), Մեղրուշրջանը),Վայոցձորի ե մասամբ Գեղարքունիքի պրակները, իսկ Արցա(ուսումնասիրվողհամալիրների շինարարության խի ժողովածուն ր սկզբունքներով

" (957 Արաները թա:կբա վանքը արձա .հուշարձանները»

Գար տարընթերցումների Մորը կառույցներիչափագրություններ, հստակ պատկերացումկազայլն), սակայնընթերցողը նություն տավա հուշարձանախմբերիմերօբյա հայոց մայրաքաղաքի ո մում ն ա մասին: անների ն սեղանիգիրքն «Հայկական գրի րայ վիճագրագետների համեմա մենագրությունը,որտեղ

վիմագրության բաժնիաշխատակիցների ջանքերովՆ ակադ. կոր խմբագրությամբ լույս տեսավՄ. Բարխուդարյանի մահվանից 12 տարի հեւոո՝ 4982 թվականին: Այժմ տպագրության են պատրաստվում Չյուսիւային Հայաստանի ն Շիրակի թերակատար ժողովաճուները, որոնք իբրե ԻՐ սկզբաղբյուրներ համալրելուեն «Դիվանհայ վիմագրուԲ. Ն.

Առաքելյանի

աը պատմական »

մատենաշարը:

««Արձանագրությունների հավաքման աշխատանքները,--գրում էր Բարխուդարյանը,-կապված են

Ս.

հրկարատնն ծան ր ճամփորդություննե փորդությ նյութականմիջոցներիհետ»»,"որոնցից այսօր, ցավոք,մենք զրկված ենք: Իսկ բաց երկնքիտակեդածանգ Աահատելի Սկզբնաղբյուրները՝ վիմականարճանագրությունները, օրավուրեղծվումու ոչնչանումեն մեր ,

ու

աչքի առաջ,

Ճչքից հեռու:

ԿԱՏԱ

աա

ր»

ա-

պատ-

տագրական ֆակուլտետի պատմության բաժինը: 40-ը չբոլորած ապագա պրոֆեսորը«Հայկական գրի սկզբնականտեսակները»» ձեռագիր աշխատության ԿարոՂաֆադարյան համարարժանանումէ Մելքոնյան մրցանակի: շուրջ 25 տարի եղել Է Հայաստանիպատճությաց պետ /650:Թ, մինչն իր կյանքի ավարտը նա

Կ.Պաֆադարյանը զ ագի է դեկավարել աաոնը: ն Սիջինդարերիհնագիտության բաժինը: ոի աաա Ա Վեռտակավոր գործչիչում: Ականավոր գիոնաա:վախճանի) 9 Բոր հոկտեմբերի 21-ին, տարեկան հ ասակում, բարի հի ւթյան ազգագրության ինստ 1963 թ.

ն ուսանողների հետնորդների մեց:

դր

է

աթո

համեմահեղինակը Մեսրոպյանայբուբենի

երկայացնում յան եղանակով փոփոխությունները ալ

է

ակզբիցմինչն ուշ միջնադար:'

անխտիրբոլոր տառերի

Ք

Ի

Պ

ունիբանասեր-վիմագրագեւտ

ԴԱՐՑԱՆ

ապրիլի20-ին Ախալցիխե քաղաքում: 4934 թ. մարտելէ Երնանիպետականհամալսարանի

թ.

քարա-

ն

ակնառուվաստակ ուսումնասիրմանասպարեզում վիմագրերի Հայկական որի աշխատու(1948-1983), ՍուրենԱվագյանը,

Բազմավաստակ վիմագրագետ, հնագետ-պատՂաֆադարյանը ծնվել է 1907

Հատակթողնելովիր բազմաթիվ

է

ն

ի

մեր

մաբանԿարոԳրիգորի

Թ.

Խրո

ուն,

վերլուծություների առանձնանում են պատմա-քանասիիական թյուններն"շ սկզբունքին`Ս. ԱՀետնելով բնագրինույնականության բարձրմակարդակով: է կատարելճախորդհրատա» ն սրբագրումեր ճշգրւտումեր վագյանըբազմաթիվ հա-

Կ

ն Հո. 4977 թ. Ս. Ավագյանի ումներում: ր

6-րդ

ովլույս

Ջանփոլադյանի

մատենաշարի ոսավ «Դիվանհայ վիմագրության» է: մնայունարժեքներից որն, անտարակույս,հայագիտության պրակը,

յ ատտանի վրացերենն

հայերեն վիմականարձանագրուՎրաստանի սնեռուն ուշադրություեն կովկասագետների վաղուց ի վեր գրավել ն աղթյուո ւսումնասիրել հանգամանորեն հուշարձանները Այդարժեքավոր Նա ջանադրուքննությանէ ենթարկելՊարույր Մուրադյանը:' ու հայագիր մի արձանագտեղահանված խաթարված թյամբհայտնաբերելով ԿԱ ո ր վրաց րություն մեկ ավելորդ անգամապացուցեց, հայազ եղել է ճարտարապետը մեկի`Ջվարիիկառուցող գլուխ-գործոցներից

անները

զ

րազիտական

վիմագհայագիտությունը մասնավորապես, Միտ ասնաժյակներում անկմանեզրին. ընդհատվեցին 1:

ն,

հայտնվեցին րագիտությունը

գորկանոնավո

Սակայնգտ աշխատանքները:

արշավախմբերի ծողամենամյավիմագրական կարողացանմոռաորոնք պատեհառիբնօգտագործելով վեզին նվիրյալներ,

ցության չտալ

կարնոր բնագավառը: Այդ ճնվիրյալնե ՍուրենՍաղումյանը, որի

ոիագա. գիտական հոդվածն, գեր-պատմաբան ուսումնասիրությունները («Աշտարակ», Քը»,

այս

:

1998նայլն) Էջմիածին,

րն ու առան.

ՀԱՅԱՍՏԱՆՈՒՄ

օգոստոսի20-ին ՀայաստանիժողովրդականԿոմիսարներիԽորեեոգրերի ի եկնաբանությունն կարեորվում հիման վրա որոշում աչքի

ե

կանի լա.

Ս. իկան ախաաաաԳիության ն

4938 թ.

ակադ. 3.Ա.Օրբելու (Ժողկոմխորհը) հուրդը

զեկուցագրի

բաելուն եոոշնարո գիտական րը, ա րածաուն եղած իագրագիտության մշակներից ընդգրկվեցին հրատարակելու Գրիգորյանը, Սարգսյանը,

Արդիհայկական ԱրգամԱյվազյանը, Գագիկ

րոնք ձգտում են

ԽՈՐՀՐԴԱՅԻՆ

Երնան, 1998, «Մարմաշենի վաճ.

Բուլ տանձնապես փակագրության վերաբերյալ Սայ Ս

ՎԻՄԱԳՐԵՐԻ ՎԱՎԱՔՉԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԸ

քոն Նուրիչներ,ո. շարունակել նախորդ երախտավորների Հուսիկ

են Գ

հարի

ոշծրի

հայրենանվեր

գործը:

Հ.Օրբելին կազմում Օպատակով:Արշավախմբի Քալանթարը,ՍեդրակԲարԱշխարհբեկ հնագետ-պատմաբաններ ղեկավար), ն սակայն վերահաս2-րդ Հաուրիշներ, Ղաֆադարյանը Կարո խուդարյանը, պատերազմը ն հայ գիտնականներիձերբակալությունները մաշխարհային պատճառ դարձան այս ծրագրի խափանման: 1943 թ. հիմնադրվեց Հայաստանի ակադեմիան,ն նրա ագիտությունների Հ.Օրբելինչմոռացավ ռաջիննախագահ

անդրադառնալվիմագրականարշավախճբերիստեղծմանհարցին:10 տաակադեմիայի րի անց Գիտությունների դարձյալ քննարկնախագահությունը ռան

նյութ դարձրեց այս խնդիրը,

սա-

տեղից շարժվեցմիայն 1959

կայն գործը ն թ., երբ նորաստեղծՀնագիտության

իկոս ԲաբկենԱռաքելյան Սկադեմ

"

կազմում ինստիտոււռի ազգագրության հիմջ անքերով Բ.Ն.Առաքելյանի ակադ. բաժին նադրվեց հայ վիմագրության գլխավորությամբ: Մ.Գ.Բարխուդարյանի

գիտականխորհուրդըորոշեց վիմականարձանագրությունԻնստիտուտի սկզբունքով,ըստ առանձին շրջանների: ճերը հավաքել մարչա-տարածքային գրչագրերն, է ունենային լուսանկարներ, բնագրերըպետք Ընդօրինակված Այսպիսով ու ըստ հարկի սեղմ մեկնաբանություններծանոթագրություններ: մատենաշարը: «Դիվանհայ վիմագրության» սկսեցհրատարակվել 8 պրակներ: Առ այսօր լույս են ընծայվել

անցնելուց հետո տպագրվեց պրակը (| 1966 թ. երկար փորձություններ ոերԳոր Աբեկն Աո ետՎուսիկՍե 6 տարիհետո): Այն կազմել էր Հ.Օրբելին դեռես աջից վիմա ձախ պրակիտպագրությունից պրոֆեսոր Գ րիգոր ննա գետի ջրերը |րրիւքոնյանը, վի գրու Գրիգորյանը ժամանակ: Սակայնհորդացած անարիծ նիում կատարածպեղումների ակը), գիտաշխատող պատմ. գիտ. իա ինՐն ավագ ԳագիկՍա բԳնյանը ն կորստյանպատանդարձ Լնոն լցվել էին Պետակաճ Էրմիտաժինկուղահարկերը գրչագրող-նկարիչ Մի

Խո

'

Ավագյանը

"34-

ճառ

ձուլածոտառատեսակների դարձել Հ.Օրբելու ձեռքով պատրաստված ու

Բարեբայ արտատիպերի: րեբախտաբար, մեկ Շրինակփրկվելէր ոչնչացու մից. որը հիմքծառայեց«Դիվանի» ի» ( պրակիհամար: Պրակում

բարձրացրեց 3.ՕրբելինՆ.Մառի հեւո միասինհայ վիմագրագիտութունը մակարդակի: գիտության ( են 266 զետեղված նա արձւյ- համաշխարհային պատմական արձանագրություններ հ պրակը,որում զետեղվածեն աԱՔԻց ն նրա շրջակայքից: Հ.Օրրելու ն Աղահեջքգավառներից կամ արԿովսական րկվեցին ճակատագրի Հաբանդ,Բաղբ, Ծղուկ, Սյունիքի բերումովմեզ ա յսօր անձեր. ն մասամբՔաշանմխելիդարձած Բագրատուն Կ ապանի շրջաններից Սիսիանի, գր յաց մայրաքաղաքի մարզիԳորիսի, բազմաբովանդակ վիմագրու, ղիՍյունիքի ազեիա ՏԻԿ աշխատասիրությամբ Ս,Բարխուդարյանի տարածքից՝ բաղի(նախկին ան 196ն թ. աթեջորաւշու: արուն բար ընծայվեց խղճությամբ, Գիտնականի լույս վալ ակե Սյունիքի պատմական թե լկ պրակը ընդգրկումէ 843 արձանագրություններ գերագույն համբերությածբ է խոշորարնելաենն վալ կատամխանատվո Վայք Լե վերականգնել Վայոց ծոր գավառից (այժմյան Վայոց ձորի մարզիԵղեգնաձոր վաղուց վեր եղծված, քայքայված ու վ աշխատասիրուպակասավոր վիմագրերըԳբթրը: Այն լույս ընծայվեց 1967 թ. մ.Բարխուդարյանի ։

փոք փաստորեն: կորստի

շնորհի

Լաչինի)

ան

զ

լո

Հ»

ի

Վ

մտերաաաաամա

,

թաշրջանները): բյամբ:

մահվանիցհետո` 1973 թ., նրա պրակըտպագրվեցՍ.Բարխուդարյանի ջանքերով:Այստեղամփոփվածեն 4547 արձանագրություններ աշակերտների ՍյունիքիԳեղարքունիքն Սոդք գավառներիտարածքներից(այժպատճական ի/

մարզ): մյանԳեղարքունիքի 1982 թ.՝ 71 պրակիցհեհետո տպագրվեց Մ պրակը երկար ձգձգումներից Հայաստաեն 4071 արձանագրություններ պատմական լոո: Այստեղ գետեղված

Արշավախմբի նահանգից,Գանծակիցն նրահարակիցշրջաններից: նիԱրցախ Լր: Վավաքչական աշխատանքնեղեկավարը ընդհանուր Ս Բարխուդարյանն Խանում ՆեյՄեշեդի մասնագետները րինմասնակցելեն նան ադրբեջանական վ Մակայն հայ-ադրբեջանականիմագրական մատովայիգլխավորությամբ: գիտադրբեջանական ձախողվեցին աշխատանքները միացյալ արշավախմբի էր Նանականներիհրաժարվելուպատճառով,քանզի օրակարգումդրված խնդիրը: Խիջնանիտարածքիհամատեղուսումնասիրության ն Հռ. ընթերա շխատասիրությամբ Ս. Ջանփոլադյանի Հ պրակը Ավագյանի են հովտի(այժմյան Աղստնի Ք.: Այստեղամփոփված ցողիսեղանինդրվեց

արոր

են

ամգիտական արշավախմբի նրամՎրույր

"Զ

ՏավուշիմարզիԻջնանիշրջան) թվով 355 վիմագրեր: է Ուկրաինային ՄոլդովայիհայկականգաղթօջախՄԱ պրակն ընդգրկում առարկաներիարձանագրություններ ների 776 վիմականն թանգարանային 1996 թ. Խաժակ արջ. ՊարսամյաԱյն տպագրվեց (կազմող՝Գր.Մ.Գրիգորյան): հիմնադրամի հովանավորությամբ: նի ն «Զգոն եպ. Տեր-Հակոբյան» լույս տեսավ1999 թ. Շաաշխատասիրությամբ ՈԼ պրակըԳր.Գրիգորյանի ան Մեսրոպարք. Աշճյանինյութական հե արք. Աճեմյանինախաձեռնությամբ հ այ գաղթաջակցությամբ:Այստեղզետեղվածեն ՌուսաստանիԴաշնության իրերիմաընդորում նան թանգարանային

կր Կարի

Կուրի ձախափնյաշրջանների(Բուն Աղվանք)հայկատպագրվեց Այստեղ (կազմող`Ս-Կարապետյան): Ժողովածուն կան արձանագրությունների 4997 թ.

են ավելի քան 500 ամփոփված արձանագրություներ, որոնց պաւոմագիտականարժեքըառավելկարնորվում է այսօր, երբ հայաթափվել են երբեմ

ճույն հեղինակի Հ

կուն բարգավաճայդ շրջանները: 1999 թ. լույս տեսավ մշակույթիյուշարծաններըԽորհրդայինԱդրբեջանինբռնակցուած շրջաննե: րում» մենագրությունը, որը նշանակալիցներդրում է հայագիտության ասպան

րեզում:

թ. Միլանում հրատարակվեց Գաբրիելա Ույուհոճյանի իտալերենա խատությունը,'"5 ուր ամփոփվածէին Ջուղայի Ս.Ստեփանոս վաճքի ն Դ շամբի 192 արծանագրություններ` աճհրաժեչտ լուսանկարներով, հակի մ

ն նույնականության սկզբունքիցելնեբնագրերիհավաստիության վիմական նշանները. է կիրառելհետնյալպայմանական լով,առաջարկվումվերծանելիս տառի հայուրաքանչյուր գծիկնշանակելջարդվածտառերիփոխարեն, Հա-ան (Վայաստան), ավելի): Օրինակ՝4--յա-մարմեկ գծիկ(երեք տառիցոչ Արտ- -էս (Արտաշէս)ն այլն: --փլն (Յարութիւն), կամ կախմանկետեր նշանակելեղծված,անընթեռնելի Քազմակետ են լինել տառերիփոխարեն,անկախն0րանցքանակից(կարող կամջարդված Ի Օրինակ ԹԱ..ԳԱԳ.. բառեր կամ ճախադասություններ): ամբողջական

մեն Ր ո Աշխատությունը

ու ճաբանություններով ծանոթագրություններով:»'"» կա «Դիվանի»սկզբունքով, սակայնբացակայումեն գրչանկարները: Գ ոյխԻ Սի վերծանությունները են անհրաժեշտ կատարված գիտական որպիսի փաստըմատնանշում է հեղինակի մասնագիտական կարո հոոթան սկզբնաղբյուրների իմացության մասին: Որքանմեզ հայտնի է, առաջին անգամ Գ.Ուլուհոճյանի հրատարակած է վկայված ծանագրություններում «Յիշատակէ ՔԱՐՍ» այ

--

Ուուհոճա՝ ակա Արան

ն

կաղապա ոա. իիճ իո հպ

որը կրկնվումէ նաձնումը,"՛ կառույցի երեսպատման միքանի քարե

ՎԻՄԱԳՐԵՐԻ ՎԵՐԾԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐԸ

ւպ

չս

ԱՐՔ...ՅԱ... ԿԱՏ... ՏԱ...

ստեղներըներքնում) նշանակումենք (հորիզոնական Լ )կիսափակագծերով մեջ: Օրինակ վերը բերված վերծանության հնարավորվերականգնումները

Ի ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ,

կարելիվերականգնել` նախադասությունը պակասավոր

ՏԱ ԼՃԱՐՍ

ՀԱ ԼՅՈՑ))ԿԱՏ ԼԱՐԵՑԱՒ)

է

(Գերդաստան) ա ր

է տվյալ համայնքի նշանակում

ԳԱԳ ԼԿԱՅ)ԱՐՔ ԼԱՅԻՆ)

յուրաքանչյուրընտանիք ԿԻ ենք այն ստեղներըվերնում),կիրառում է ունեցել նակցություննճ (հորիզոնական Ո1կիսափակագծեր հոգնորկառույցիշինարարությանը ոման ր կամ ատառերը թողած բաց վազ են բերել.՛'' ոմանք՝շինաքար: ենք փորագրիչի ժամանակ,երբ վերականգնում Գորիսիշրջանի Վարժիս մեջ: Օրինակ՝ՔՍ ԱԾ վերամեզպատմեցին, որ հինԳյուղիեկեղեցին ռանգպատվինշանի(--) սղումներըվերծանության սալարկվելՒ առանձին ը իքների 438 Հա13 մի տուն պատրաստել է տվելմեկ կանգնումենք ՔՐԻՍՏՈ: ԱՍՏՈՒԱԾ, հանդիստեղները հանդի հորիզոնական ան ստեղները ն վերնի Ուլուհոճյան (ոմ աբրիելա (մեծ փազագծուԵՈ" Անմար աշխատությունը հայ վիմագրագիտության ժամա(վերծանության նշում ենք բնագրիմեջեղածավելորդ մնայուն պակաց)

ՏԻԳՐԱԼՆՆ

նայլն: նակ):Օրինակ՝ԳԲԵԱԼԱ)ԼԵՄ(Փ). ՆԱՒԱՍԱԼԱյՐԴ, ենք բնագրի ուղղահայացգծիկ նշանակում | Տողատման (բառանջատման)

մ եր գյուղի

ւրիոնը

հու ամեն

Է արժեքներից

ոթ:

սալաքար:

ն ցերը

մեօ): տողերիսահմանները (վերծանության հուշարձանքանի որ կոթողային Դա արվումէ տեղ Խնայելունպատակով, տառ, իսկ )ուէ մեկական գրվում վրա վերիցվար երբեմն ների ն խաչքարերի րաքանչյուրտառ

մեկ տող է:

թ.

Օթինակ՝փոխանակ գրելու.

րում պետք է ղեկավարվելհետեյալսկզբունքով. 1. Վիմագրված բեկորներն առանձնացնել ըստ քարատեսակների, նկատիունենալովքարի նան գունաթափվածլինելու պարագան: 2. Առանձնացնելնույն տառատեսակներով փորագրվածբեկորները,հաշվի առնելով տառերի քացվածքը, ստեղների փորվածքի խորությունը, ուղղվածությունը, միջտողային չափերը: Յ. Վիմագրված բեկորները շարում ենք կողբ-կողթի ն փորձում չարահյուսական կապ գտնել Օրանցմիջն. մտովիկագմումենք նախադասություն՝նկատիունենալովՇան լեզվա-ոճական առանձնահատկությունները: 4. եթե բոլոր վիմագրվածբեկորներըչեն ' Եր հայտնաբերվել, կարելի է տեղում կատարել վերականգնված նախնականբնույթի հետախուզականպեղումԲեկորներով բնագիր04դ.) Սեր:Հակառակ պարագայում՝պետքէ օգտագործել տւլյալ հուշարձանում եղած այլ վիմագրերի տվյալներ:Օրինակ`Վահանավանքիխաչբարերիցմեկի թերի արձանագրումիջոցով:Շամեկ այլ արձանագրության թյունըհնարավորեղավվերականգնել ««ԹՎ. :ՇԼ: է. (1084): Ողորհանդուխտթագուհուխաչքարիվրա փորագրված մեա ՄԱԾ ի քո ի ճիւս անգամգալստեան...Շահանդխտո, Սենեքերիմաեւ միջնամասըպակասողբառերունի: Տարիներ Կատային»»:Արձանագրության հետո պեղումներովհայտնաբերվեց Սուփիթագուհու տապանագիրըհ̀ետնյալ 23 տողի տղ. ղատման գծ փոխարեն՝ կիրառմամբ այսնախադասությունը ««ՍոփիԱղվանից թագուհի, զոքանչ Գրիգոր թագաւորի, բովանդակությամբ. վերծանության մեջ գրում ենք աՅ/Ս/ որդոյ Աշոտկայ, մայր Շահանդխտո. թվ. :ՇԼ: (1081)»»: Այսպիսով՝հնարավոր

Ս/Տ /ԳԱ/Գ/ԿԱ/Յ

/ԱՐ/Ք/Ա/Յ/Ի: Կան տողեր, ««Ողորորոնք ունեն եղավ վերականգնելՇահանդուխտիխաչքարի արձանագրությունը. ԱԳ րեքական-չորսական տառեր:Նման դեպբերում մեա Սոփեայմաւր) նույնպես ի քո ի միւս անգամգալստեանդԼթագուհեայ րառվումէ կինշանը:'»Վահանավանքի :ՇԼ: (1081)»»: կրկնահարկ եւ Կատային.թվ. Շահանդխտո, Սենեքերիմա դամբարան-եկե թ. արձանագրության մեջթյուրիմայցաբար կարդացվելէ Կ բնագրիբանաձնային Գործնականումդյուրությամբեն վերականգնվում նույնությամբ արտացոլվելէ Հր.Աճառյանի հատվածները: այստեղընթերցվում է «..Աչոտկա վասն...» այենն" կր ամոլ է սխալ բառանջատում: զիշեցնենք, որ այս են 07դոԼԱվում է միայն վերծանության ա

ք

տողով

մեկ

երկուական 0 աաման ղեցու աաանունը, որը ։

ՏՄԱԾ

:

Հրականում

որ Ն" վիմագրերմեզ զմաթիվ

Հ

ագագանն

ը սկզբունք

ժամանակ, բնագիրն ընդօրինակելիս: են հասել առանձինբեկորների '. Բնագտեսքով: համարնախապես պետքէ որոշել, նաբերվել: Չի կարելիբոլոր բեկորհղծվի Նման դեպքեխառնաշփոթ:

ՎԵՐԾԱՆՈՒԹՅԱՆ

ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ

ՊԱՀԱՆՋՆԵՐԸ

է ղեկավարընդօրինակելիսանհրաժեշտ արձանագրություններն Վիմական վել հետնյալ պահանջներով. 1. Դաշտային օրագրումպարտադիրնշել ուսումնասիրվող հուշարձանների Լ այլն),նրանցտեղադրուտեսակը(եկեղեցի,ամրոց,խաչքար,տապանաքար թյունը,միձճագրերիպահպածվածությանվիճակը, չափերը (եթե հնարավորէ), գրչությանծները (տառատեսակը):

նույնականարտագրություն՝բնագրիգրչագրականապահպանմամբ: ռանձնահատկությունների 3. Ընդծօրինակել անխտիրմեճ ն փոքր արձանագրություններն ու նիւսնց բեկորները(օրինակշ̀ինարարականմեկբեկորիմիջոցովորոշվեց Հերմոնի դպրե2.

Կատարել ստույգ,

վանքիստույգ տեղադրությունը):'"' 4. Բնագրիվերականգնումների ժամանականհրաժեշտաբարկիրառելբո(գծիկ, կախմանկետեր, կիսափակագծեր,մեծ ճշանները լոր պայմանական ն փակագիծ տողատմաննշան): 5. Աշխատությունը պարտադիրնշել տպագրությանճախապատրաստելիս հրատարակվածկամչհրատարակվիմականբնագրերիմատենագիտությունը, էյամում կողմից, երբ ն որտեղ է հրատարակված: վածլինելու պարագան,

առ

՞-

--

Արձանագրությունների բեկորներ Անիի պեղումներից

ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԿՑԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

(Ճապավմամբ գրվող բառերը) Ձեռագիրմատյաններում ն

վիմական արձանագրություններում մի շարք բառեր կիրառվումհն առավելապեսհապավված ձեով:"շ Դապավումը պահպանվումէ նան բառաթեբմանկամ բառաբարդեցման ժամանակ:'5 Հապավված բառի վրա դրվում Է հատուկպայմանական նշան՝հորիզոնական գծիկ, (ՀԵՀ-ի որը կոչվումէ պատիվ,հապավման նշան,դուր կամքաշ: Վապավմամբ առավել հանդեսեն գալիս տերունական յոթ քառերը.ԱԾ, ՏՐ, 81, ՔՄ, ՄԲ, ԵՂՄ.ՒԷՂ ԱԾ

Սստուած (ուղղական հռլ.)

-

Ա0 Աստուծոյ (սեռական հոլ.) ՅԱՅ յԱստուծոյ(բացառական հոլ.) -

-

ԱՎ

ՏՐ

Աստուծով (գործիական հոլ.)

Տէր (ուղղական հոլ.)

-

ՏՆ

-

Տեառն (սեռական հոլ.) ՏԵ ի Տեառնէ (բացառական հոլ.) -

-

ՅՍ

ՅԻ

-

ՊԻ

Է

-

-

երբ տարբերտառերի անհրաժեշտստեղներն իրար ն բառանջատում տեղի չի ունենում, այսինքն իբրնընդհանուր հետնաբար չեն կիրառվում Կր բնույթ, շարունակական ունի ենք մտովի, տրամաբանոր իրարիցանջատում բառերն Կցագրված

Կն

-

Աա"

միննույն յ տառը նույնուերբ անցնելընկատենք,որ երբեմն Մինչեօրինակներին բառը աո հաջորդ է մանավանդ,երբ թյամբկարող կրկնվելառանցգրվելու, է նույն տառանիչով.

Տերամբ(գործիական հոլ.):

մս

Յիսռա (ուղղական հոլ.)

ԸՆԴԱԿԱՆ

)

ԼԿՈՅՐ ՄՏԱՒՔ

ԱՏԱՍՆ ԸՆԴ ԱՏԱՍԱՆ

արո

Քրիստոս (ուղղականհոլ.)

Քրիստոսի (սեռական հոլ.) ի Քրիստոսէ(բացառական հոլ.)

Ինչպեստեսնում ենք, առաջինօրինակիՔ տառը գործածվելով մեկ կաէ երկու անգամ(ԱՉԱՒՔ-ՔԱՆբառերիհամար): ՍԱ ընթերցվում տարելիս պետք է զգույշ լինել, այլապեսկստանանքխաթարվածբնագրի պատկեր:

Մյուս հոլովաձները վիմագրերում չեն

րը:

"րն:

Հաա բխ Հոիփսի ոաԳան Ք

Ավաճի,Օձունի, Եղվարդի, օգտագործված ն կենտրոններիվիմականար հանավանքի այլ պատմճա-մշակութային Կցագրերի կիրառությանմասինարժեքավոր րություններում: ու վիմագրագետ--պատմաբան Ս.ՍաղԵ ներ են գրել պրոֆ. Կ.Ղաֆադարյանն'" թիվկցագրերեն

ԼԱՒ է ԿՈՅՐ ԱՉԱՒՔ ՔԱՆ

-

ՔԱ

Գոր» ձուլվելով, գործածվու ո

հապավմանկամ սղման այն

|է 221Մ-8

ԱԽԴԱԱՃՆԽՆԵԼՆԽ

`

Յիսուսի(սեռական հոլ.) ՅԷ ի Յիսուսէ(բացառական հոլ.) -

է

-

--

ՏԲ

Կցագրությունկամ կապգիր կոչվում

պահպանվել: ԵՂՄ--Երուսաղէմ, ԻԷՂ--Իսրայէղ բառե-

Նույն կերպեն հոլովվումՄԲ (ՍՈՒՐԲ)

.45-

են հանդեսգալիս Կցագրերով իազմաթիվ

(2

(Աբրահամ)

-աբ

(Է

-ագմգարակ)

(Է

-ագր

ՄՓ Ի

ԼԽ ԱՍ

ԱԼ

Ա.

ՎՔ

--սյք

(Առաքեալ)

ԿԳ -անխաւփան

-բա

(Բարսեղ)

ՀՔ

-անք(խաբկանք)

-թարե (բարեկամ)

-անն

-Գա (Գալուստ)

տառակապակցություններ.

(ճառագրել)

Մ

ԼԴ

(Աթանաս)

-աթ

-աի (արքաի)

ՄԱ

Հախ (խարդախ)

-ակ (ագարակ)

(Գամաղիէլ)

-աղ

(ասել)

(կամաւն)

Ա

-ան

Լ, Մ

-ան

(ամսական)

Ա-

(անդունդ)

Բ

(անգէտ)

-անի (Դանիէլ)

(առաքեալ)

Պաս

-ասեն -ամս

-առա

ա

մ

ե

(առաւօտ)

-առ

(Ասատուր)

ԸՒ ԼԲ -ամբ(իշխանութնամբ) (Գ Մ -ամէն (ամէն) (Դ ԱՆ (ամենայն) (2 -ամաւն

(աններելի)

-աս

Ա"

|

(Թւականութեան)

«Քվ (թվին) -Քվ (թվին) «Ժամ

ա

լտ

(ամենայն)

-ամ

-Քւ

(Սմբատ)

-ատ

-արարա)

(արար)

-աի

-արգ(արգելթ) -արդ

(արդիւնք)

-արի (քաջարի) -ալ

(աւրէնք)

(ժամանել)

-ծամի (ժամին) -գագ

(Գագիկ)

«իմ (համարիմ)

-գե (Գեղամ)

-ին (արարին)

-գէ (Գէդէոն) (Սարգսի)

-գս

-Գոր -Գր

-ին (անծին) -ես

(Եսայի)

-ես

(նեստոր)

(Գրիգոր) (գրել)

-եր (գրքեր)

-դա (Դաւիթ)

-եւան

-գե (Դերէն)

(իջեւանել)

-զի (քանզի)

-դէ (դէմ)

-Հի (Ստեփանի)

-դաի (անդամի)

-թա (թագաւոր)

-դամ (անդամ)

-Քբ

-աւր

(աւրհնել)

-դո

(անդորր)

ԷՐ

-աէր

(հաւր)

եւ

(Եւա)

Փ

-ափ (Յովասափ)

Լեամ) բ). (իշխանութ

-քն (արթնանալ)

-ղի (ուղի)

.47-

-ին (Սմբատին) -իս (տաճարիս)

-իր (իրերաց) -իսբ (զիս բարեխաւս) -լի (սիրելի)

-խա (խափաճել) -խան (խանգարել)

(պատանեակ)

-Ու

Հղե (Ղետնդ)

-նն

(նեւ)

-ոխ (ոխակալ)

-ղի (Դարանաղի)

-նի (քանի)

-մա

-նթ (ընթացք)

(մասն)

(խանգարման)

-կամաւ (կամաւն)

(մէջ)

Հյս -ոբ

-Յն

-րմա

(Աբիսողոմայ)

(մնացեալ)

-նամ

-կն (ակն)

-Ցար (անհնար) -նաւ

(գոհանամ)

(Սաւասարդ)

-ոս

(պարսպաքաղաք)

(Պլատոն)

-պան (այգեպան) «պռ (Պռոշ, -պար

(Պարոյր,արքա)

(Ռափայել)

-Վոս

(Սամուէլ)

-Սթ

-ով (որովհետն)

իշխան)

-ռա

(Մարտիրոս)

-ովխ (ուլ խափանէ)

(Սոսթենէս)

-սի (սիրելի)

-որ

(որդի)

-ոց

(որդւոց)

-սն

«ոք

(եթէ ոք)

-փիա(Փառանձեմ)

(Սամուէլ)

-ցի (Խորենացի)

-Ու

-պլ

(ողբալ) (ողորմութիւն)

(ապաւէն)

-պի (Պիտոյիցգիրք)

-ոխ (ոխակալ)

-ողոր

(պատասխան)

-պե (պետական)

(Յակոբ)

-ոգ (ոգորել)

-ող

(երկրպագել)

-պաք

(յոյս)

-ճխ (Սխիթար)

-կան (հայկական)

(Հայոց)

(պահապան)

-պա

-պաւ

-նակ (Փառնակ)

-հա

(աննման)

(խաչս)

-նք (միաբանք)

-կամէ (կամէ ինծ)

-կս (ժամանակս)

-չս

-պատ

-նար (անարի)

(կաճաւք)

(ամենուր)

-նի (աւագանի)

(մերոյ)

-ձիր (ամիր)

-կա (կատարիչք)

-ուր

-մե

-միա (միասին)

-խափ (խափանել)

(անտուն)

-պագ

-մի (միաբան)

(Տխարբ, գյուղ)

-Ուն

-նորոգ (նորոգել)

-մէ

-իմ (իմոյ)

-նն

(լեզու)

-մարե (Մարեամ)

-մեր (մերազնեայ)

-խխ խխունջ)

-կամ

-նե

-ման

-իա (Զաքարիա)

-տխ

(եղբայր)

-ղբ

.49-

(սնուցիչ)

ԽԻ -սխնէ (խարիսխնէ)

ԼԽ Լեկ Ս ՈՍ ԼԲ Ա

Վ ՎՆ «ՐԼ Բ|

ՓԼ ՔՈ

-սխ

ՏԱ ՋԸ

(Սխտորալէզ)

-նկ (կսել) -խն

ԼԷ

(սնուցող)

-ոսլՍարտիրոս) -մռ

(իշխանութեամբ)

-վա (Վահան)

-տ(ագոյ

-ցռ

մ)

-տո

(հոտոտել)

Հոս

(ոտս)

-տվ

(քառատվել)

՝Շ

-փար (գաղափար)

(հարկացռամկաց) -

-մելմեղաւոր)

ՄՍՆ -տո(մնագորդ)

Ց «Բյ

-վար (վարդապետ)

(տարբեր)

-տիրա (տիրամայր)

ԼԸ

-պնԹողուն)

-տար

ՔՐ

ՇՆ

-վր (Վրթանէս)

(Տանձատափ)

-տա

-Ցր

(ցրուել)

-քս

(միաբանքս)

-րն(իաւրն)

ՓԱԿԱԳԻՐ այն ձնը, երք մեկ Փակագիր(լիգատուր) կոչվում է համառոտագրության մայր տառի (տառերի)հրման վրա այլ կամ երեք") երկու դեպքերում (սակավ է ամբողջականբառիստեղներիմիակցմամբկազմվում ա նհրաժեշտ տաճերի Ի անուն կամ որոշ խմբաքանակիբառակապակցությում: մաստ արտահայտող է առանձին, շարունակական գրվում փակագիրը կցագրի, տարբերություն ե վերծանելուհամարերբեմնջանքեր են պահանջվում: մեկուսացված բնագրից փակագիրըհանդեսէ գալիս 5-6-րդ դարերից,իսկ վիմագրերում Հայկական կան Դվինում, 12-րդ դարից:'՛՛Վնագույնփակագրեր ձեռագիրմատյաններում՝ ն այլուր: գյուղում Հ արթավան Շենիկ գյուղում,Ապարանի Թալինի առավելշատ են ցույց են տալիս, որ վիմագրերում Ուսումնասիրությունները անձնանունները: փակագրված 7"Փակագրեր կան Աճիիցբերվածգրակալների

վրա: Օրինակներ.

ք

նջ

-Աբիսօղոմոն

էբ

է»:

եքառ

ար

-Աւետիք

ծք

ջրհան

ա

ԴԷ

ԴԹ

:50-

էք

-Դանիէլ

-Դաւիթ -Խաչատուր

ԿՎ

Կի

ՅԼ

բն

-Կարապետ

ԱԻ ՄՖ

-Յաճբարձում Նո

-Մովսէս

ԱՉԻ-Մկրտիչ

ՂԻ Ժ

«Աղասի րը

ԳԲ -Գաբրիէլ ԳՏՀԲ-Գէորգ Գֆ -Գէորք

ԳԳ

Ջ

«մ

-«ոզ

ՊԱ

աք

-Պետրու

-հափայկ

վիմագրերը փորագրվածեն դասականգրաբարով,միՀայ միջնադարյան գրաբարով ն տեղականբարբառներովկամ բաիբառախառն ին հայերենով, կան Անիի Մայր տաԸնտիրգրաբարովարձանագրություններ

ԷՀ ՍՓ: -Ստլեփան

աե

օն

տսվածքներով: Մարմաշենի, Տաքնի, Հաղարծնի,Գանձասարի,Գոշավանքի,Վանեվանի,

«Բ Ղազար ՖԼ Վարդապետ Ե: ՀԽաչատուր Հ նահապետ ԷԸ ԱՐԼ ՄԱՍ

Էէ

ՄԷ

Դո

Հյարքար ար -Միքալյ էլ

-մատթեոս

Հտ ՀՅ

-Յարուբիւն

Հ

-Ստեփան

Փ)

-Յաառոս

Մ

Աս-Սահակ -Պողո

ճարի,

օջախներիպատերին,բեն սրանցում այլ պաշտամունքային Վահանավանքի են խոսվածքների)ներթափանն

բարբառային(տեղական ույնպես նկատելի է, որ, մեկն էականառանձնահատկություններից հայերենի Միջին ցումներ: ՍՈՎՈեն Օրինակ որոշ բառամիջյան իբրեկանոն,սղվում

ՐԵԼ-ՍՈՎՐԵԼ, ՄՈՏԵՆԱՆԼ-ՄՈՏՆԱԼ, ՄՈՌԱՆԱԼ-ՄՈՌՆԱԼն այլն:

ն Ձեռագիրմատյաններում,ինչպես ճան վիմագրերումտեղ խնայելու արաեն տառերի ձայնավոր նպատակովբազմաթիվբառեր գրվում գագրության ՀԳՅՆ-հոգոյն կամ հոգ42Ն Հ88-Հայոց,"« -քահանայ,"' Օրինակ՝ սղմամբ:

այն

ձայնավորներ:

'

"

վաստակոց."ՇՆ8-շինեաց,'" ՅՇՏե-յիշաՎլ տյը,ՎՍՏԿՃ-վաստակացկամ է նանինձաց»« Մ050-յիջա«.

Սղումըպահպանվում տակ, ՎԴՊՏ-վարդապետ:'''' :

ԻՇԽՆ րություններում:

ՄԵՔ -Սուքիաս

-Յակոբ

ՊՐ Պետրոս Ած -Սարգիս ՊՈԼ

ԼԵԶՈՒՆ

ՎԻՄԱԿԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

-»իլիպու

ԻՇԻԱՆՈՒ

ԹԲ-իշխաճութիւն,

ԲԱՐԲԱՌԱԽԱՌՆ

Հոտ

հոլով

ո: ե

ԲՔ-իշխանութեամբ

ած» այլն:

ՎԻՄԱԳՐԵՐ

վիբարբառախառն գրաբարյանարձանագրությունների՝ տարբերություն մագրերնարտացոլումեն տեղականխոսվածքներիբնորոշ, Ի

Նկատելիէ, որ մի շարք վիմագրերում հապավված ձնով են հանդեսգալիս հատկապես անձնանունները, ու պատվանուններն այլ բառեր:Օրինակ՝Թ ր աար մր ԱՄԲ Մխիթար, ՅՈՎ Յովապիտակ աը գնաճը" իչպես ճան" Գր պարոն," ՍՊ սպիտակ(արծաթդրամ), ՎԺ.- վասն'34լլ այլն: Ինչպեստեսնում ենք, անձնանուններըն պատվանունները գրվումեն առաջինն վերջինտառերովկամ սկզբնատառերով: Սակայնկան այս սկզբունքից շեղումներ: Օ րինակ՝ Պետրոս գրվում է ՊՏ,54 Պողոս՝ է, որ հիմնականում ՊՂ:""Նկատելի կ սղվում են ձ այնավոր ղվ

-

լրգ

երը:

-

"'

-

-

-

նրթեխան արձակ

րանգները:Օրինակ ՍիսիանիենթամարզիՍասուն հնավայրի թյուններիցմեկում կարդում ենք. ««Ե՛Ս ՍԻՄՕՆ ԻՐէԾ ԿԻՐէՅ»» այսինքն ՍՕՆ ԵՐԵՑՍ ԳՐԵՑԻ (մեր անտիպ հավաքածուից):Տվյալ դեպքումնկատի չունենք փորազրիչների սխալները: երբեմնակի են վիմականբնագրերումհաճախ հանդիառային արտացոլումներ

թ

Բա

ԺԴՎՐԱՆ-ԺՌՂՈՎԱԳԱՆՁԱՅՍԱՐ--ԳԱՆՁԱՍԱՐ,"4

պողՄՈՌՆԵԼ

ՄՈՌԱՆԱԼ,"

ՐԱՆ

ԵԽԲԱՐ-ԵՂԲԱՅՐ,"ՀԴԱՊԱՆ-ՏԱՊԱՆ,"՛

ՅԱՐՔԱՄՊԱՐ-ԳԱՍ

ՏԱՋԱՐ-ՏԱԱՐ 5: ՆՈՐԷՔԵԼ-ՆՈՐՈԳԵԼ,

ԳԱՈՒԹԻՒՆՅԱՐՔԱՅՈՒԹԻՒՆ,""

ՀԷ

ԽՐՕԽԲԷՐ-ՀՌՐԵՂԲԱՅՐ,"7ԽՕՐՕՄՍԻՄ-ՀՈՌՈՄՍԻՄ

ՐԵՆԻՔՎԱՅՐԵՆԻՔ,"6

ն

այլն:

ում

Ա վիմագրերում հաճախ հանդիճիջնադարյա արնելյանՎայաստանի

ՍԱՂԱԹԻԷԼ-ՍԱՂԱԹԷԼ,

նլ

ԿԱԿԵՑԻ կամ ԿՆԿԵՑԻ-ԿԱՆԳՆԵՑՐԻ,"»

են

ԿԱՑԻ,

Եթե

անդ|

տ.

Որ է երկրէնսայ Կանճուվէր.

ԱԲՌՀԱՄ-ԱԲՐԱՀԱՄ,"'ԳԵՐՔ-ԳԵՒՈՐԳ,'2 ՍՀԱԳ-ՍԱՀԱԿ,» ՋԱՂԱՑ-ՋՐԱՂԱՑ

նահատակեցանթվ. ՌՇՀԶ (1727)»:"" ՏՈՒՆ-ՏԱՒՆ, ՏՕՆ.'5 ՕՆԷՐ-ՈՒՆԵՐ,'» ձները,ապա արեմտահայերենում է ԼՂՀ Տող գյուղում ցայտունօրինակներից արձանագրության բարբառային ռանձին գաղթօջախներում հանդես են գալիս ՆԷԲԵՐ, մ թ. հիշատակագշքամուտքի Մելիք Եգանի (Ավաճի) ապարանքի ԲԵՐ," ԻՍԹԷԲԱՆՆՈՍ-ՍՏԵՓԱՆՈՍ"" Լ. նմանատիպ գտնվող արտահայտություննե ան, ուր կարդում ենք. րոնքվկայում են ոչ միայնփորագրիչների րությունը, հայերենիիմացության մակար

է ԹԱՆԱՊԱՅԱՍ, ԱՅՍ է, ՈՐ ԵՍ ՂՈՒԿԱԶ

են այլե կրում «ԹՈ)ԻՆ Ռ68Զ (1731): ՅԻՇԱՏԱԿ արեմտահայ խոսվածքների ցայտուն դրոշմը:

ՈՐԴԻ, ՈՐ է ԻՄ ԱՆՈՒՆ ՍլէյԼլԻյՔ ԵԿԱՆ, ՈՐ ԱՌԱՋԵՒ ԽԷԼԽՆ ՋԱՄ

ՎԱՐԴԱՅՊԵՏԻ

Բարբառային արձանագրություններում հաճախդիտվումԷ տառերի ՕԼՔԱՆ

ՂԱԼ ԴԵՌՍի, շԱ3

ԻՆՉ ԿԱՐՔԵՑԻՆ ՔՕԽԼԱ)Յ: ՅԻԴ ՆՌՐԱՅ, ՈՐ

խության ն բառերիքմայնացմած(պալատիզացիայի) ԳԵՌ|ԻՆ| երեույթը,այսին

ԹԱՔԱՌՐԻ ՅԻնլՉ) չԱՓ ՂՈՒԼՈՒՂ

ՍՈՒԼԹԱՆՀՈՒՍԷՅՆԻ ՏՂԱՅ՝ շԱՀ ԹԱՄԱՍԻՊէ

սաձայնիգործածությունը երբեմն առանցդրա

ԴՎԱՎ: ԱՅԼ ՕՍՄԱՆԼՈՒՆ ԵԿԱՎ

ՆՈՅՆԵՆԲԵՐ-ՆՈՅԵԼ

դակը դրւա ըկ

Օո անհրաժեշտության». ակ Արխյէ, ՆՈՐԱՅՆԻՑՆ,

ԱԹԱՑՊԷԿԱԹԱՐԵ

ՄԻԱՅՔԱՆՍ ՂԱԿ,

ՀԱՐԱՅՊԵՏ-ՀԱՅՐԱՊԵՏ,'» ԿԵՆԱՅԿԻՑ-ԿԵՆԱԿԻՑ,:"

ՆՈՐԱՅՎԱՆՔ-ՆՈՐԱՎԱՆՔ,'5

ԱՄԵՆԱՅՓՐԿԻՉ-ԱՄԵՆԱՓՐԿԻՉ,"»"

ԲԱն,'» ԶԱՒՐԱՅՎԱՐ-ԶԱՒՐԱՎԱՐ,"»

ՁԵՌԱՅԳԻՐ-ՁԵՌԱԳԻՐ,'7

ՒՈՐ" ն այլն: Երբեմնտեսնում եճք մեկայլ երնույթ,երբ Ան Ո հետո ըստ ձայնավորներից կանոնիգրվող Յ կիսաձայնը բացակայում է: Օրինակ` ԱԽՈԱՆ-ԱԽՈՅԱՆՊ

ԿԱԵՆԻ-ԿԱՅԵՆԻ,'"ՅՈՒԴԱԻ-ՅՈՒԴԱՅԻ,'"'

ԴԱՌՑ-ՀԱՅՈՑ'"՛ ն այլն: ՏեղականբարբառիազդեցությամԲ դասական գրաբարի ՔՈՅՐ

ԴՈՅԳԵՒՈՐ-ՀՈԳԵ.

ԼՈՒԷՆԱՆԱՅ:

,

նում՝

բառը ՔԵՌ)

գրվում է ՔՎԵՐ.'ճ ԱՅԳԻ--ը՝ իգի,շ«

Երբեմնտեղիէ

ունենում

ՔՐԼԻ

ԽԴԼՈՆ)ԵԼԱ)Յ.

ՁԵՒ:

ԱՄԷՆ»:

անապաընդ առկայությունը առերի՝ աակա-թուրքական ղալ-խառնակուո ոյոծի:խելխշժողովուրդ, դեռինշհավաքվեցին,

ԹԱՒԼԱՄԱՌԱՆ»

ՈՒՍՏԱ ՎԱրՊաՀ սոլվղ-հաշտություն, ղուլուղ-ծառայություն, ե

դրանցիցեն` ՅԱԼԱԼ-ԱՐԴԱՐ,» Տ» ն այլն: Ինչպեստեսնում ենք,ժողովրդիխոսակցական ի վել է վիմականարձանագրություններում հատի ց անհնար է որոշակի պատկերացումկազմել հայոց բառապա Ա ռանձինփուլերիմասին:Վիմագիական ատաղձըահ ւ բոլոր շերտերը, արտահայտչածները, քերականական դրանորումների իրականպատկերը:'շ Բարբառային արտահայտություննե Հին Խնձորեսկգյուղի րապ տապանագիրը,ուր կարդումենք. յւէտապան հանգիմուն աաաանի հանգխես Սայ մխիթարմեծ անագան

լեզվի

.

նը ծան

ջամ

ի

ում

է,

որ

Բ

օլքա-երկիր,

եսիրչգերի,

ազա կաղապարի,

տեղի ունեցած իրադարձությունները»:'" հիշատակագրություբազմաթիվ կամխոսվածքներով Ցարականբարբառով պետական պատմության Ուկրաինայի գաղթավայրերում: ներ ենք. կարդում վրա (ՌՒ՛--60) արծաթյա պահարանի պահպանվող թանգարանում ԱսուաՄԲ Խաւշարո` (թերնս Խաւշանու՞) «Աւս է յիշատակպահարամս կաճ Սէրքիսիոօրթի մահտէսի ծածնա Ժամոն հւրոր Եազլովայցի'" 1737 թ.

հայկական կան

ՍԲ

մահտէսի Մանոշակ, իշատակ իոր կծխակիծ'»

Սորաօնէր իշխանութեան, Սայբէմուրատգնաց քիվան,

լեզվում ոսակցական

«Ժամանա

մոհիլ (մաունեցող խան,շապաշտոն խաճ-ը պակլարպեկՀբեկլարբեկի ն: ճշգն է շնորհ)քեն դժվարացնումբնագրի ընթերցումը, փաղաթ-գթություն, որ արձանագրուրիտընկալումը,սակայնդրանովհանդերձդժվարչէ նկատել, են մինչն նկարագրված հաջորդականությամբ թյանմեջ ժամանակագրական

թյուն,

հալյշգավառ, առան ն«իջաքար աոայցու ։ ի մե արգացոան

ոլր խիթար գերեզմանոցում նորս մրջան ա

ԸԱՅ ՆԱՅԴԻՐ ԶՕՐԵՂ ԹԱՔԱՈԲ

Զ (6) ՄՈՎԻՆՈԲԱՅ էՍ չԱՓ ՂՈՒԼՈՒՂ ԱՐԿԷ, ՈՐ ԴՐԱՒ ԻՆՁ ԱՅՍԵՐ

ՄէԿՆ

ՈՐ ՄԷԿՆ ԹԱԼԻՇ,

չԱՐՅՊլՐ)Թ,ՄԷԿՆ ԽԱԼԻՍ, ԱԶԿ

ՄԷԿՆ ՏՈՒԶԱՂ, ԱՅԼՍԴՈՒՆՑԽԱՆ-Ը

ՉԱՆ, ՄԷԿՆ ՎԱՐԱՆԴԱՅ, ՄԷԿՆ ՔՈՉԵԶ,

ԱՅՍ

ՏԵՂ ԱՐԱՐ ԻՆձ. ՇԱՓԱՅՂԱԹ ԱՐԱՒ: ՕՎՈՐ ՅԵԴՕՎ ԿԱՐԹէ,

ՊԱԿԼԱՐՊԷԿԱՅ

ԱՅՍԷ:

ԱՅՍՊԷՍ ԻԼԱՒ, ՄԻՆ ՈՂՈՐՄԵԱ

ԳԻՐԵՍ ԻՄԱՆԱՅ, ՈՐԲՄԵՐ ՌՐՊԷՍՈՒԹՈՒՆ

ԽԵՏ.աար ԽԱՉ-ը անկում

Է-ի Արա, Եմնու՝ ո աան անծնանուններին զուգահեռ եռ փ ն երի Կայուն շարք կիրառվել

ԿԱՐԴԱ-ն՝ ԿԱՐՏԻ:"»՛

ան

ՈՐ ՊԻՐԱՒ ԻՆձ ՏՈՒՆՑԷՍ ՄԷԼԻՔՈՒԹՈՒՆ

ՈՐ ՍԱՆ ԷԼ ԱՍ ՉԱՓ ՂՈՒԼՈՒՂ ԱՐԿԷ, ՈՐ ՊԻՐԵՆ ԴԻԱՌԱՎ Ի ծԵՌ

ԻՆձ ԴՎԱՎ ՍՕՎԼՂ: ԱՐԱՂԷ

Ե Ս ԹՈՂԵՑԻ Ոչչ ՀԱՅԱՍԴԱՆԱՍ ԵՍԻՐ ԳԼՆ.ԱԼՈՒ.

ԵԿԱՒ ՁՕՐՕՔ ԱՌԱՒ ՕԼՔԱՍ Ի ձԵՌԵՍ ՕՍՄԱՆ-

Մանոկ

Իսթէբաննօսին»»:

«Աւ»

ԵՐԿԲԱՐԲԱՌԻԱՐՏԱՍԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ապուղամր,՛" Աղբուղա,"4Ապլղարիպ,՛'՛ Փախրադին, հիբ" Ջվանշեր,"'" Քարիմադին,՛» նաջմադին,շ' Քուրդ,22Թանկրեղուլ,2 ՓախՆուրայդին,շ"» ն (Փախրադոլա)թ"'այլ անուններ: րադաւլա

՛

երկբարբառը ինչպեսձեռագիր (դիֆտոնգը) մատյաններում, վիմականբնագրերում կ այնպես բաղաձայնից առաջ գրվում է աւ, սակայն ծ: ընթերցվում ' Օրինակ՝աւգուտ-օգուտ, ւսւրէն-օրեն, աւ Նուն երնույթը շարունակվում է լենկթեմուրյան արչավանքներիցհետո, ր-օր,խաւսել--խօսել ն այլն: Բաեն ցառություն Կարա--կոյունլուն Ակ-կոյունլութուրքմենական մասնավորապես կազմումճաւթ ե աղաւնիբառերը, որոնք բարբառներումարտաեն բերվում Ոօթ ն աղօնիկ ձներով:Այս ախումներիշրջանում, երբ բազմաթիվհայեր ստիպված թը բացատրվում է այն երնույ նյով, որ, Մեսրոպյան պարագաՄիրզայճան." էլասլան, Փիրիբեկ,՛՛" Ղուլիջան, 6 Շահսուլթան, այբուբենում բացակայել ենօեֆ տառերը, որոնքհեւրաան» Գա ս են: «Աւ»

ներմուծումճեր երկբարբառը ձայնավորից առաջ ն վերջնահանգ վանկումԳրվումկ է ւալ: կարդացվում Օրինակ՝Նաւասարդ, մանաւանդ,կալաւ, «Աւ»

շարք

մերձեցաւ: Մի

բարբառներում այս կանոնըերբեմը խախտվում է. շինեցաւ-ի փոխարեք

գրվում է շինեցօ,"» կառուցաւ-ը Գրվում է կառուց:

Նույնխաթարում0 ունեն կանկեցծ,24սպասօորք,»' զօակացն,"" գծաթյշթօետարան,2' կամօ,25 մե. Լ. նմանատիպ մանօանդ»»՛ բառերը,որոնցգրականճիշտ ձերն հն շինե. ցաւ, կանգնեցաւ, կառուցաւ, սպամաւոիք, զալակացն, գաւաթ, Աւետարան, ժաւ, մեռաւ, կամանաւանդ: Եռաբարբառները (եայ)հաճախվերածվում են Ռծ,՞"

Թագուհեայ-Թագուհէ, ե Տիրուհեայ-Տիրուհէ այլն:

է-ի

ու Մա ո

Աա

էին կրելու լթո

նմաճատիպ անուններ:

անուն-ագգանուններիխայտաբղետ( ատկեր ենք թավայրերիվիմական արձանագրություններոմմ, մասնավորապ լ Յաճախ առանցհայերենուղեկցողբնագրերի դարերում: Է Չեռնիչով Լ րացնել,որ Սվեշնիկով (Սվեշնիկեանց),7: Սերեբրյակով նիկով ններ կրողներըազգությամբեղել են հայեր: ն Գեռրգը՝ Եգոր," Թռրոսը՝ Տարաս" այլն: Սպասելի էր, ց կյան ժա ռանգներըհետագայումկրեինԼուկյանով, Եգորով, ունները: Տեղականմիջավայրինհայկականանուն-ագգանունները հար տումն առավել նկատվումէ խոշորԿա հա " նակ՝ ԳյուլնազարՕռուխենցի դարձել է Նա ու Բարսեղըկոչվել են Աֆանասի ե Զենենցը՝ Պավել Ձինովե: Առանցուղեկցողնյութերիդժվար Պողոս Բոգդանոոր Ռուսասւոանիխոշոր արդյունաբերողներՄակարովը, ն են վո, Իվանովը, Ֆիլիպովը այլք ծագումով եղել ավելապեսԼվո16-38-րդ դարերում Արնելյան Եվրոպայիերկրներում, առավել ում, Կամենեց-Պոդոլսկում, Յազլովեցում ն հարակից բնակավայրերումհաԱզգ ենդունեգինքո, (կռ), ովիչ կամսկի վերջավորություններով նուններ՝Խաչքո,տ"Կիեսքո,//'Իվաշքո, Թորոսովիչ, Թումանովիչ, Վարդեր .213 երսովիչ, Մանուկնիչ,""" ապա նան՝ Այվազովսկի, Չայկովսկի: Գ դաստանիժառանգներնաստիճանաբարկոչվեցինԱվագովիչ իսկ կոմսություննընդունելուց հետո՝ Վակովսկիշ"' Քեր էին Բեռնատովիչները,Կարլ Միկուլին (Աքսինյան-կոմպոզ ն բո գործերի հրաւոարակիչը), Ռոշքան, Ռռմաշքանը, են աա հայորդիներ::"" Երբեմնանձնանուններըտրվում Լեհասատ Ռուսաստանում դառնում էր Բոգդան, իսկ տուրի ր մ հայանի ղար, շրջակա դովայումապրող ճի շարք հայ ընտանքներ ձան Նեգրուշ, Պալիոզ,2"Ձախարիանով,""՛ հայոզ Լուքով:Կ ազգա մ ն հետո (1475 թ.) Սոլդովայու ատկապ Թուրքերիտիրապետությունից ծում Ղրիմումբուն հայկականանուն, ազգանուններինզուգահեռլայն տարածու

հ

արն

,

րր Անրարի Ծեռնիչես ոչ":մաղով

անցզգան" (ծերեթրեակ Ռուսաստանու Խրիո" արանը ազգ Տարասով

(Սադովնիկեանց),2"

Իցր

Յոն նեսի ովի

ար

ոիներ Աբանասն

,

ԱԱ Աասիմի ։

ՈՒ ԱԶԳԱՆՈՒՆՆԵՐԸ

ԱՆՁՆԱՆՈՒՆՆԵՐՆ

(ՏՈՎՂՄԱՆՈՒՆՆԵՐԸ)

ՎԻՄԱԿԱՆԲՆԱԳՐԵՐՈՒՄ

Պատմական յուրաքանչյուրժամանա

վրա: Պետականու նուն-ազգանունների թյան

պայմաններում են բուն կիրառվել հայկական կամ Հայաստանում քաղաքացիական լայն ճանաչում ս տացած երբեմնի օտարամուտ անձնանունները (Սմբատ, Գրիգոր,Ստեփանոս ն այլն):

Սիջնադարյան վիմագրերում կան դեղ 0 իմաստով՝ (նախնակա

ժաղիկ)եզթույթուլ ստեղծվածարական անձնանուններ՝ Հայրագեղ,շ" Խռցադեղ,»» Եղբայիադեղ,Սիրադեղ ն այլն: Շատ են գալիս անձնացուններ հանդես կան ածականների որակահետ

միասնաբար: Օրինակ՝

«աճթառամ մանուկ»,

«դեռաբթոյսպատանի»», «Վա«աշխարհաշենդշխունհի», «Քագազարմ արքայուհի»»25 Հոգնորդասի ռակն, իրենքիրենց ներկայացուցիչներն, ընդհակահամեստորեն որակելեն՝ «տրուպ վարդապետ»»' ն այլն: Արաբական, սելջուկ-թուրք ական,ապա նան թաթար-մոնղոլական տության շրջանում հայերենին տիրապեզուգընթաց սկսեցինկիրառվել Հասան" Ռա-

մելչագեղտղայ»,

Գրիգորեը,

Կ

հոն

աու ն

-

արան Աո ԻԽի ր : մարթու:

ւ

:

արուռո

միջավա ր" երՎ: ուն

Մոլ

գտան թուրք-թաթարական, անուն-ազգանունները. Առապ

Օղլույշ" Օղլու," ՍաթէթՇղլու,ճ' ՔեապապճիՕղլու,5 ՃերմակՕղլու:25 Ղազանճի Աչանակենանցը դարձել է Ալանյակի,»'Ճնահիրմեանցը՝ Ջնեարջի:շ»Ղրիմիվիմագրե. են Խան Մելիք,""ԽանիՊիքէ,«՛ րում բազմաթիվ Խըտրշայ,շ"Խութլուպէյ« Պիաթա,՞"Սովինչ Պեկ' ն քազմաթիվՇտարամուտանուններ:

Հ

ՀԱՅ ՎԻՄԱԳԻ" ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆԸ

Վիմագիրբանաստեղծությունները նույն չափածո, ռիթմիկստեղծագործություններն են, որոնք փորագրված են ոչ միայՇ փոքրածավալ տակոթողների` ե հուշասյուների պանաքարերի,խաչքարերի վրա, այլե պաշտամունքային կառույցների պատերին: Հարյուրավորբթանաստեղծություններ կան

Կ.Պոլսի,

Երնանի,Սանկտ--Պետերբուրգի, Մոսկվային բազմաթիվայլ քսողաքներիհանգստարաններում: Իբրն գրականությանառանձին ենթաժանը,

նաստեղծությունները լինում

են

վիմագիրբախոհա-փիլիսոփայական, ձոներգա յին-փառա-

ե

բանական,հիշատակագրային-կենսագրական այլն: ԼՂ-ի Առաջածոր գյուղի վիմագրերից մեկում, որը թվագրված է 13-րդ րով, կարդումենք բժշկական բովանդականությամբ հետեյալ

դա-

քառյակը.

Կան ճան

«.«Տունկսբարիձառս ամենի, Պտուղնեփիրհագարբարի, աստ Ովփափագի վայելի Կենաց յուսոյն ճայ հասանի» այսպեսկոչվածկտիտորական-չինարարական բնու

նագրություններ, որոնք մեզ են հասել Ահա 1408 թ.

ի ա

վիմագիրբանաստեղծություններից մեկը. Սայ է տաճարաստուածային Շինեալյանուն զօրաց վերին՝ եւ Միքաէլին ԳաբրիէլԼին)

ի ինա ր

ԿեճակցինԱղութիաբլնին) Եւ ժնոդաց| Սատաթյւե)| ՍարեմիՎալքլնին) Եւ զօակացն Խաչատրին, Սիմէոզնին, Յոհանիսին, ՍարիՄելիքինԹվ. ՊԾէ (1406):

ճապեսաչքի են ընկնումՌուսաստանի հայ գաղթօջախների գողւորիկվիմագ58.

ականը ա

:

որ փորագրել է տվել

Մ-Կ.Կյուլեզյանը.

«Ռվ ոը կարդայ իմ ատեանը, Թող միտքբերէմեր խեղճ ազգը, Զոր վերջ տուաւ գազանթուրքը Հայաստանիժողովուրդը: Ամենայնտեղ մահըմի է, Մարդմի անգամկը մեռնի, Բայց երանի անորհոգւոյն՝ Ազատութեանկը զոհուի»525 Գնահատանքին երախտագիտության ջերմխութեր կան ՍտեփանոսՆազաիյանցին,Մսեր Մսերյանցին,. Գրիգոր Խալաթյանցին, հայ զինվորականներին վիմագիրբանաստեղծություններում: ճվիրված մոսկովյանհայ հասարակությունըՍտեփանոսՆազարյանցիշիրմաքարին փորագրելէ տվել. «Անձեռագործ դու մահարձան քեզ կանգնեցիր, Ոչ հողանիւթորպէսերկաք կամ ործաքար. Հոզօր գրչով, սուրբ վաստակովեւ անձանձիր, Շունչ կենդւսնիեւ յետ մահուան հանդիսացար: Սհա նոր ազգ եւ նոր լեզուղ իւր ծիբենին Քո ջիով բուսած,բեզ է բերում, ով Ստեփանոս, Խաղաղ մնա, մի վրդովիր,քո է դափնին, Խաւարի մէջլոյս մեզ ծագողՊղոմէթեւոս:

-

Սպասօորք աստուա բանին. ՀալալարդեամբքԱ ստուաժատրին

Բանաստեղձական Ն փորագրության կատարելությամբ առւսնձարվեստով

Կո մքմդրառիկի մեկի ԳանՑախլանի դարա զինվորներից .ԶԵզ

Աշխարհծնար եւ աշխարհիսդարձար մշակ, Բայցչտենար այս աշխարհիցանդորրութիւն, մարդկանբաժին է փշեայ Աշխատաւոր

պրակ,

Ահ, քրտնաջանոսկԼոիներիդ խաղաղութիւն»:

Հայրենասիրական ջերմ շնչով է գրված ՌափայելՊատկանյանի՝Ռոստովի Ս.Խաչվանքիբակում վեր խոյագոդ կոթողի հիշատակագրությունը, որը համեմ-

ված է Նոր Նախիջնանիհայոց բարբառով. «Մեղքըցիրքեզի ու քու զաւակիտ, Պահպանէհսռատ, չուզուն խեղճ ազգիտ Ու անկէէտեւ չի ցաւիլ հոգիս, ԹԼ որ տուն ինձիչի սիրիս,ատիս: .

Եփօր շատ տարի կանցնին ու կերթան ոսկոռներուսիզն ալ չէ մնալու,

Ու

ՎԻՄԱԳՐԵՐԻ

ժա՛յվաի,,խեղճհայեր,ձեր օրդիք կուգան Պապերունմեղքըֆուղիս վրայլալու...»

ԳՐՉՈՒԹՅՈՒՆԸ

կան բնույթունի. `

Այսէ տապանմետրապօլտին Բաղդասարայ մեծի արհին

ցույց են տալիս, որ հայկականվիմագրերըփոՈւսումնասիրությունները րագրվելեն ԲՈԼՈՐԳԻՐ կամ ԵՐԿԱԹԱԳԻՐ, երբեմն` ՇՂԱԳԻՐ, սակավ դեպքերումճան ՆՈՏՐԳԻՐ կոչվող տառատեսակներով:Միջնադարյանբնագրերում՝ ձեռագիր մատյաններումն վիմագրերում,գերակշռել է բոլորգիրը: Ա.Գ.Աբրա-

Կայսերապսակ հովվապետին՝

ՅազգէնՋալալ

մեծ

իշխանին

ՏԼեառ) ն եէրցախական մեծ

Թվին ՈՑ

(1851)

Գ.

աշխարհին

յուլիսի»25

նմանատիպբազմաթիվվիմագրերկան Արցախիիշխանական դամբանատճերումշ» Ս. Խաչի փառաբանության գողտրիկբանաստեղծություն է փորագրվածԻջնանիշրջանի (Տավուշիմարզ)Գետաչեն գյուղի Ս.Առաքելոց եկեղեցու խաչքարերից մեկիվրա. «Ովքառաթնս Լուրյբպանծալի, Փրկագործող մարդկան ազգի, Տեսիլ փառացանճառելի եւ սխրալի" Գերայպայժառ Յորժամփայլեսընդ ամբս երկնի, Լեր բարեխաւսՏԼեառ )0 ՅԼիսուսլի. Կարապետին՝ քռկանգնողին, Ալմկանն՝իւր կենակցին Եւ զաւակացնգովելի,

Ալիսիմանըւտառերով,որ երբեմն դժվար է զատել ա-ն ու-ից կամ լ-0 2-ից: Գ.Յովսեփյանըգտնում է, որ «հայ գրի տեսակներըչորսի Բազճավաստակ է բաժանել.երկաթագիր, բոլորգիր,նոտրգիրն շղագիր՝յուրաքանչյուրն կարելի ն անցմանշրջաններով» իր ստորաբաժամումներով 2" Կարելի է անվարանըն-

դունելայս դրույթը`

Համայնազգացն,որ ի կարգի Քաչիչ մեղացլեր ամենի,» 27"

Վիմագրերում կան ազատ բանաստեղծություներ, ձոներ,հիմներ,բնության տեղանքիներդաշնակությունից բխողչքնաղ նկարագրություններ. գետոց ուրախ առնեն գթաղաքս Աստուծոյեւ սուրբ արար զյարկս իւր Բարձրեալն»--կարդում ենքՏաթնիվանքիՍ.Գրիգոր կեղեցու արեմտյան ներքին ն

հայոց գրերը բաժանում է «վեց հիմնականտեսակների՝ մեսրոպյան համյանը»"" երկաթագիր,միջին ն մանր մեսրոպյան երկաթագիր, ուղղագիծերկաբոլորգիծ թագիր,բոլորգիր, նոտրգիր ն շղագիր»:՛" Ապա քնճարկում է դրանց անցման ու առանձնահատկությունները: շրջաններն 41-412-րդդարերումհանդես է գալիս շղագրությունը,որն արագագրության նպատակէր հետապնդում: Ուսումնասիրողիկարծիքով բոլորգիրն ավելի Նոտրգիրըկիրառում փոքրէ, քան բոլորգիծըն գրվումէ փոքր-ինչ թեքությամբ: 47-18-րդ դարերում բոլորգրին ունեցավ16-րդ դարից, իսկ իշխող դարձավ զուգահեռ: Նոտրգիր բառն առաջացել է լատիներենոօփարստ-գրագիր, դպիր: եզրույթից ն արագագրությանհամար է գործածվել: Այնգրվում է այն-

«Գնացք

կամարաղեղին:7»

Վերջինտարիներինմի շարք բանասերներ հատուկ աուսումՕասիրության ռարկադարձրեցինհայ վիմագիր 1989 թ բանաստեղծությունը: ձաղամեռիկխմբագիրՍերգոԳնորգյանի «Հայ վիմագիր

գրի ն գրչությանխնդիրներին,պրոֆ. Կ.Ղաֆադարյանը Անդրադառնալով կարծումէ, որ ՄեսրոպՄաշտոցըհորինել է միայն քոլորաձնհրկաթագիրը(այժերկաթագիրը»: մյաննչանագրությածոճը), այսինքն՝«բուն Մեսրոպյան է ճա,--երկաթագրից առած Է եկել «9-րդ դարում,-- շարունակում բոլորաձն ուղղագիծ երկաթագիրըկամ հին անունով` միջին երկաթագիրը,որը դարձյալ գլխագրի տեսքունի, բայց տառասյուներըմիացնողգծերն ուղիղ են ն ոչ կամարաձն:12-րդ դարում ուղղագիծ երկաթագրիցառաջացել է բոլորգիրը. վերջինիցս էլ ծագում են նուորգիրն ու շղագիրը»:"' Շարունակելով մանրամասնել խնդրոառարկան,Կ.Ղաֆադարյանըգտնումէ, որ ՄեսրոպՄաշտոցըստեղծել է գրիերեք ձե. 1. Բոլորաձներկաքագիր՝ ձեռագրերիհա(վիմագրերին պաշտամունքային մար), 2. Ուղղագիծերկաթագիր՝ համար, ձեռագիրմատյանների 3 Նոտրգիր՝առօրյա գործածության համար:'

հրատարակվեց

բանաստեղծությունը»

շահեկան աշխատությունը, ուր հանգամանորեն են վիճագիրբաքննարկված նաստեղծությունների ժանրայինառանձնահատկությունները,

տեսակները բնույթըն այլն: 1999 թ.՝ լույս տեսավ ամերիկահայ բանասեր Նովելի (որդի վակիմիԼեոն Սողոմոնյան) «Հազարու մի վիմագիր ժողովածուն,որը հիշատակագրային ստեղծագործությունների մի փունջէ:25

Հո. բանաստեղծություններ»

ե

Ուղղագիծերկաթագրից առաջացելեն շղագիրն ու բոլորգիրըգրեթե միպ-

Ժամանակ:2«

Տառերն,ըստ ուսումնասիրողի, հանդեսեն գալիս հետնյալդիրքերում. 3 Միջնական՝ ա, ո, ո, ս, տ, ւ, 2. Վերնական՝ ե, ծ, մ, ն, հ, ժ, 3. Ստորնական՝ բ, գ, դ, զ, լ, ո. յ, պ. ը, ց, ք: Երբեմն տառերիդիրբերը փոփոխվումեն:28 Պրոֆ,Ստ.Մեւլիթ-Բախշյանը նույնպեսքննարկելէ հայ գրի ու

Գրչության զարգացմանփուլերը՝սկսած ժայռապատկերներից ընդհուպմինչնհա յոց գրերի գյուտը, անշուշտ, չանտեսելով արամհերեննու

բիայնական սեպագիրը:

Մատենագրական աղբյուրների հետ միասին, ուսումնասիրողը բարձր է գնահատում հատկապես վիմական

արձանագրությունների կարեորությունը առոգանության նշանների, հաժառոտագրության, հապավմամբ գրվողբառերի (17, ՅՍ, ՔԱ, Տր, ԵՂԾ -Երուսաղեմ, ԻԵԷՂ-Իսրայել), ն հայագիտության համար,խոսում է կետադրության ն

կապգրերիտրոհման նշաններիգործածության մա-

սին:

Պետքէ նկատել,որ

վերջիներկուհապավումները առավելապես

հանդես Գալիս մատենագրական սկզբնաղբյուրներում, իսկ միատառգրվող քաղաքանունները(Կ. Կոստանդնուպոլիս ն այլն) վիմագրերում, որքան մեզ հայտնի է, են

-

ընդհանրապես չկան:/« Պետք է տարբերակել կապգիր-փակագիրը կցագրից (մանրամասն տես սույն գրքի Կցագիրն Փակագիր Ստ. Մեենթաբաժինները): լիք-Բախշյանի աշխատության մեջ ներկայացված են թվագրության, ծածկագրությանն գաղափարագրության բաժինները:75 Իբընհավելված տրվածեն ման վիմագրական տենագրական օրինակներ," որոնք մեծապեսնպաստումեն այս առարկայի յուրացմանը: Մեսրոպյան այբուբենիզարգացմանպատկերըցույց տալու նպատակով մեջբերենք պրոֆ.Ա.Գ.Աբրահամյանի կազմածհամեմատական տախտակը, ուր են պատմական ներկայացված հինգհուշարձանների ու վիմագրերն մատենագիականաղբյուրներից երեքնմուշներ. |

Ֆ» 5 ջ |

..

»|)Զ

|

ՎՑՏ|Հ

|:

Տ

խատատաիո

աա

':

Ձ

»

Յ

Տ|Յ|»՞ ավա

Ալ Ն

Ա Ա Ա Ա Ա

մ

Է

-Է---

բ

Բ

Բ

Բ

Գ

Գ

Դ

Դ

-

տավ Ա բ

1`

Գ Գ-

Գ ՒՌ

Դ ԴԷ

Ե

Ե Ե՛

Գ

Գ

-

Դ

:

Ե

Ե

ԶՋՋ| Օ Ձ

Օ

:

.

|

աիա

Ե ,

`

.

Գ :

Դ

Ե

Ե

Ջ

ջ

Է

է

'

ոռ

մ

`

Աաաա

Լ

Է- Է

՛

Ը

:

Ժ

Է

Է

ը. լ Ռ-

"

։

:

(ՌՎ Թ Ռ. է:

Ը Ռ

ալբ"

Ռ

Ը

Թ

մ|

Տ

Լ Թ

Հ

ԻԼԻԼԻ|Ի|Ի|Ի|Ի|

էլ 62.

| (էլ

| |ելւ

խ

Խ|

|Խ|բ Ե |:

ԾԾ|Ծ|Ծ

ն|ԱկլԿ/Կ(ԿԵ|Խ|ս

ՀԱՀ|ՀՀ|ՀՏ|ԱՀ|

ՁԹյ

|

|Չ|

|2|2

Ղ(Ղ/|Ղ|Ղ/Ղ/ՂՈՂ/|Ղ

Հ|

«12

Ճ»5

Մ/ՄԼՄ|Մ/Մ|Մ|Մ|/ ՅՅ|8|/318|3|35 Ն

ՒԵ|ՆՆՆՆՆՆ|Նխ

| ՕՐ

ծ)-լՀյւ|

ՍՇ|

ՈլոՈլՈւՌյլՈլՈՈ|ր| .

ՉԹԱՉ|

Յ|2

Պ|Պ Պ|Պ

Պ|ՊլՊ

իճ:

ՌՈՌՀՎՌ| |ՌՈՌ՛Ռլո

Ս)Ս(Ս|Ս|ՍԽ)Ս|/Խ Ա|

ւԱլԿ

ՎԱ

ՄԱԺ|Ր|Բ|Ր|Մ|Ժ|Մ

Ր|Բ/|Ր|ՐԸՐ(Ր(Ր|"

ՑՑ|Ց5Թ5|5:8|5 ԷԼԻ

Է

ԴԷ

Ւ

ՒԼԷԼԻ|

աա

Ի

ՓԻ

ԻԺ

Տեխնիկական կատարմանառումով արձանագրությունները լինում ենփո. րագիրե մելանագիր: Փորագիր կոչվում են այն վիմագրերը,որոնք մետաղյասուր գործիքով փ րագրվում են քարի հարթեցրած մակերեսինակոսիկների կամ ռելիեֆ տառերի տեսքով:Այս եղանակովեն ւմռաջացել ելնդավոր կամ ուռուցիկ, ծաղկագիլ կենդանագիրկամ թռչնագիր կոչվող արձանագրությունները. սրանց նախն կան ձները նկատելիեն ձեռագիրմւստյաններում: Ծաղկագիրարձանագրությունները են քուսական կամ երկրսքանդակվում չափական զարդանախչերի խտությանմեջ՝հիմնականում ելնդավորկամ ուռոլ. ցիկ տառերով:Տառերըսերտորեն միակցվածեն բուսական(երկրաչափական) ե դժվարէ դրանք նախշերին միանգամից զատել իրարից:Անհրաժեշտէ ուշադրությամբ,մտովիառանձնացնել տառերընախշազարդերից: էլյս առումով

ձաղ

կագիրարձանագրություները ըստ էությանգաղտնագրության մի տեսակեն՝ դեկորատիվարվեստիժանյակավոր հյուսվածքներ, որոնք վերծանողից պահան: ջում են որոշակիհմտությունն լեզվի իմացություն:

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՏԵՍԱԿՆԵՐՆ

ԸՍՏ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅԱՆ

ըստ արձանագրություններն Վիմական

լինում են՝ բովանդակության

Հիշատակագրային Շինարարական 3. Նվիրատվական 4. Իրավա-կանոնական 5. Կրոնա-բարոյախոսական 1.

2,

6. Խառն

1.

ՀԻՇԱՏԱԿԱԳՐԱՅԻՆԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ձո

որոնեքներքոյ քարանց,

Ով հետեւողք դամբարանաց... Ծաղկագիր արձանագրությունների փայլուն նմուշներիցեն ՏաթնումՀա (Դ. ԿԱՆ 139) րապետեպիսկոպոսի պատվին1289 թ, կանգնեցված խաչքարի հիշատակագ: րությունը,՛"՛ԱմաղուիՆորավանքի Բուրբելաշենեկեղեցու(1339 թ.) «Բուրթել են Հիշատակագրային կոչվումեն այն վիմագրերը,որոնցումհիշատակվում իշխանացիշխան»: մակագրությունը,» ՂրիճիՍ.ԽաչվանքիՍ.Նշան Լղաճարի հակիրճ տվյալները՝անուն-ազգանուծը, թմբուկի1358 թ. ռիթմիկարձանագրությունը ն այլն: Ժամանակկատարա կենդանության պատկանելությունը, կաճն դասաչյին Թռչնագիրկամ կենդանագիր վիմագրերում արծանագրությունները սակավ դիրքն ու մեջ գբաղեցրած գործերը,հասարակության են հանդիպում: ռավելնշանակալից առկա են ձեռագիրմատյաններում Դրանք«գերազանցապես Խա դրությունը(գիտնական, տոնը, կոչումն ու սոցիալական Գլխագրերիտեսքով, եկեղեցուհետ առնչվող ւ պաշտամունքային իրերի ու ն հանգամանք մահվան այլն), րական,հոգնորական,արհեստագործ առարկաների վրա: քա պատճառը:Օրբելյան ճշանավորիշխանէլիկումի տտապանաքարին Թռչնագիր արձանագրության ցայտուն նմուշ է էջմիածնից է, Հայաստանի պատփորագրված հանգուցյալը, որի շուրջ վածէ առյուծի կերպարանքով մությանպետական թանգարանբերվածվարագույիի արձանագրությունը,25 որը էլիկումը» «.«գեղեցկատիպ Տարսայիճիորդի, գիտական շրջանադության մեջ է դրվելԵվգինեՄուշեղյանի կինը` Թամբան, վերծանությամբ: ոյուծիպես խրոխտ մռնչում էր այլասեռ գնդի դեմ:

անեեցալի կենսագրական

Մելանագիրկոչվումեն այն արձանագրությունները, որոնքքարի հարթեցհատուկ պատրաստված դիմացկուն մելանով՝թանաքով: Դրանք սովորաբարմակագրվում են կառույցների ներսի պատերին: Այդպիսիքառ այսօր պահպանվել են Գեղարդի վիմափորտաճարում (Պռոշ Խաղբակյանի հիշատակագրությունը), Գոշավանքում,ԷջմիածՕի մայր ւտաճարում, Տաթնում ն այլուր: Նկատելիէ, որ մի շարք մակագրություններում բնագրի առաջինտառը գրվածէ այլ գույնի թանաքով, որն առավելդյուրացնումէ ընկալումը ն ընթերցումը: Մելանագիր արձանագրություններում նույնպես,ինչպեսորմնանկարներում ն ձեռագիր մատյաններում, է եղել հայկական կիրառելի Որդանկարմիրը: Երբեմնվիմագիրը սկզբիցգրվելէ ներկով,ապա՝փորագրվել: Տեսնում հնք նան հակառակ երնույթը: րած մակերեսինգիված են

Կ

ա-

աա ինոր "ր լմ որ կենդանության ո ա-էլիկումի

է իբրն ««Քրիստոսասէր իշխանուհի»»: ներկայացված (Վայոց ձորի մարզ) Ժայռաբեկոգյուղի Հերհեր ունի բնույթ Կենսագրական Գեղարքունիքիվի14 արձանագրությունը: րի վրա փորագրված տողանոց ոմն « պարոնԼալ» անուգորիսեցի, ենք, թե ինչպես մագրերիցմեկումկարդում տան նով,գաճկանումէ Գհղարքունիքում կառուցել,սակայն««(Ի) շինել անգաւ ան ի գլխոն եւ մեռաւ»: կան պատերազմներում մասին:6Վիմագրվածէ, Թե ինչպեսհաճայնքի զերեվարվածների են կազմակերպում թուրքերիմոտ գերեվարված հա հանգանակություն կողմից»։ Բազմաթիվեն ղացիներինփրկագնելունպատակով:25

տուն

Գավա կություններ

զոհվածնե վարն Արարը ագյու «անօրենների

մասինեղած հիշատակություններըսպանվածմարդկանց

Հանգուցյալների մասինհիշատակագրություններ կոթողնե դեռեսհնադարում: Այդավանդույթը

կոբողայինհուշարձաններումհանգուցյալները շարունակվում գաղթօջախների ԱԻ" աա Խոր ալական հիշատակագրություններից կարելի նշել են

բժիշկ, մտավորականն. ւայլն: ն, վաճառական,

տիտ-

է են իրենցզբաղեցրածպաշտոններովն ունեցած Դվինիերկթեք ներկայացված նույնպես չ տապանաքարերը, րոնք սկսվում են «Այս դիր...» բանաձենումով` ««Այս դիրս Գէորգա «տոհմական պատվավոր բաղաբացի»»,:" վեհւսզն-բոյարին,"" յի» կում` «Այս է հանգիստ Դաւթի՝ տ Գընթունեաց Լեառ)ը,որդո զա» խորհրդական»:''«տիտղոսակիր խորհրդական»..'' ո«պալատական կա»: Վկայակոչված են հայերենՆ ռուսերենլեզուներով միննույնկոթողիվրա: արձանագրությունները Բվագրություն չունեն, ն ԿՊչ րոնքվկայված ֆադարյանը այս երնույթը Է բացատրում «նրանցհնությամբ»-:6 կաղաբնագրերըտրվումեն բանաստեղծական Վաճախհիշատակագրային Նկատելիէ ո վկայվածանձնանունների սեռականհոլովիՅ կիսաձայնը չի գրված` պարով. Վասակա:Աճկախլեզվական Աստուածատուր Հայրապետեան՝ իրողություններից, Կ.Ղաֆադարյանը Դվինի բեք տապանաբարերը թվագրումէ 6-րդ դարով,»' թեն հայտնիէ, եւ Բաշխումնան, Ջուղայեցի որ նման կոթողները մեզանումհայտնիեն 5-րդ դարից Գորժովզինուռը եւ կապիտան..." ընդհուպմինչն 11-րդ դարը րառյալ: Զահալ Փիրալյանի (Փիրալով) տապանաքարիներեք Շտաբս-կաւպիտան է, որ նա «հանուն հայրեհուշարձաններին, հայերեն,ռուսերեն, ն վրացերեն,ԸԱշված լեզուներով` տապա: նաքարերին են հանգուցյալների փորագրված վիրավորվել է միայն անունները, նեաց»»մասնակցելէ 1812 թ. Բորոդինոյի ճակատամարտին, հաճախ ռանցթվագրության: Օրինակ՝Հաղբատի վանքիմեծ գավթումթաղվածիշխ. ռազմիդաշտումն վախճանվելէ այնտեղ ստացած վերքերից:'"Ղրիմահայոց նազունների տապանաքարերին կարդում ենք. Մարիամ,Ռուսուդան, Աբաւ հայտնիբարերար,վաճառականԴՀուլակիմՍեֆերյանի հուշակոթողին արձաՍեւադա նայլը:52 է, որ «սորա հաշւովը գնած եւ շինած է Սիմֆերոպծլիհայոց աղջհայտնի ներկա:նագրված յացված են «թագաւոր» տիտղոսով»Նույն տ եսնում պատկերը ենք Սանահի կանցուսումնարանիշէնքը իւր բակով եւ բոլոր բնակարաններով վանքումե Վաղարծճում այլուր ճան է ուսումնարանը հայոց Եվպատորիայի թ.»Բ" Նույն բարերարըկառուցել մեծ տաճարի Վահանավանքի սյունասրահի պեղումներիցհայտնաբե նա մեկ տարի առաջ 1891 թ. տապանաքարերի վբա փորագրված են Ուկրաինայի(Լվովի) 16-38-րդ դաԵվրոպայի, մասնավորապես շոտիկ, Դինար,Կատա,Ջնանշեր, իսկ գերագույնիշխանավորները՝ հետո, քանդակված վրա՝ հիշատակագրությունից Կյուրի. րերիհայկականկոթողների կյաններինման, հանդեսեն գալիս է «թագաւոր» տիտղոսով զգալի մասը են Դրանցմի կամ հանգուցյալներիտոհմանչանները:" փորագրված անվան մբ: Ի տարբերություն ունեցող հւսնգավորում Հյուսիսային մեջ, բանաստեղծական ճոխզարդաքանդակների Հայաստանի բնագկալների՝Սյունիքի արքաներիտապանագրերը անխտիր են`

Քահայչ. ղոմներով՝

Գէորգա երէ

տիմ

10-12-րդ դարերի կոթողային

Դաւիթ, Վասակ,

"ոն

մասնավորապես

Առավել Կյուրիկյանները

արունները" հանգուցյալների աի

հիշատակությա

բատ թագաւոր,

արքայահոր

թվագրված

տիրս««ՍԼ-

Թվ. :6: (10515 կամ «Գրիգոր թագատը՝որդի Աշոտկա Թվ. :ԷԻԱ: (1072):» Առավել է ընդարձակ հակ-Սնադա Բ-ի տիկնոց՝Սոփիիտապանագիրը. ««Սոփի թագուհի, Գրիգորթագաւորի, մայր Շահանդխտո, :ԵԼ: Թվ(1081)»»:» Երբեմննկատի մեծ ունենալով հանգուցյալի հեղինակությունը ն. հարեան տարածաշրջանում պետությունների արքունիքներում,րան Նույնպեսկոչում են «արքա»: Վայտնի է,որ ՕրբելյանգահերեցիշխանՍ մբատըչի թագադրվել(գոնե մեզ չէ նրա թագաղրվելուփաստը), սակայն նրա տապանաքարին է փորագրված «Սմպատ

րերով:

վիմագրերնուսումնասիրել ն Բուլղարիայիհայկականհիշատակագրային հայերեննթուրքեհիշատակագրեր՝ Մարկոսը:Բազմաթիվ հրատարակել է Սրա Արա Մարկոսը տպագրելէ րեն լեզուներով, բուլղարերեն թարգմանությամբ

Արցախական Աս. իշխանազուն

զոքանչ" ԻԹ

տապան ս...Թվ. :ՉԻԲ: (1273)»:2 Հիշատակագրային վիմագրերում

հայ տնի

արբային է

ի մեծի մասամբնշվում են հանգուցյալի ու պատվանուններն կենդանության ժամանակ ունեցածտիտդոսները` գահերեց կամ գահակալ իշխան,իշխանաց իշխան,սպասալար,սպարապետ,ինչպես նշեցինք,նան առկաէ դասային

"

այ չժույթու՝ հանդեսիէջերում ն աճյունԽաչքարերն կոթողներկանգնեցվումէին ոչ միայն հանգուցյալների ներիմրա, այլն պատմականլայն հնչեղություն ունեցող իրադարձությունների է ամիրսպասալարԶաքարե ԶաԴրավառ ապացույցներից կապակցությամբ: հ

Ոոաագոաթ

չա.

ազատագրելու խաչքարը՝Անբերդը սելջուկ-թուրքերից բարյանիկանգնեցիած

առբիվ:

պատկանելությունը՝ հոգնորական, զինվո-

"69:

ՏՈՀՄԱՆՇԱՆՆԵՐ

Ն

Լ-վ-1

Քրիստոֆ

ՊՐ

Ստեչկովիչներ

18-րդ դ.

ՀՋԷՏ աա»

ֆոին ր

Ում,

"

լ

ՀԲ

Նտեչկնեի

Հ

ՍտեշկոՀայ

1538թ.

ք

պարկՀերքնու

« :Բմորովիչ

ՀԷ,

յտ

լ

Գիիգոր

Բալզամովիչ

հայ

Խոջա պր.

Լազար բ.

,

՝| իչ

1-րդ դ

Թեոդոր

Ցասկնիչ,4699թ.

թ Աո

Անհայտհայ ՞լ

Սնհայտ ՑԲ

Լ2

ն

է

Ի

Անհայտ հայ

բ,

Անհայտհայ

Ճ

Ցակոբ -Աշովածատուր

Բեռնատովիչ Սպեղիկ Բեռնատովիչ

"

ԲԲ շ՝աՆ իրո 0ք րոր

Ն

Թեոդա

Է.

1991Թ.

ֆ`

յ

վր

,

Ստ.

Հորֆ"ՎԴ

ւլ

ՍԸոայտհայ

յ

Ն-3 Աա

բ . Ստեչկեիչներ

ՉԱՏ: Խու

Ստեփանո 1730 թ.

|

Աեուըրտ

տեկ Ֆարունուիչ 18-րդդ.

վ -

րիգոր Ջե բ.

Կրուր Զահնովիչ

Ստեչկնիչներ

Թ

"

՝

Բաո Գլովա

:

Բարգուղ.

Ն

Նիկորովի չներ

'

0.

ՍԱՎ:

"4838

Արհայտ հայ

Ֆ

Ստեչկովիչ 48-րդ դ.

ՇԻՆԱՐԱՐԱԿԱՆԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ծածին եկեդեցու պատինկարդում ենք. «ԵՄ ՇԱՂՈՒԲԱԹ ԻՇԽԱՆ ԱՌՆԵՂԱՑԻ Շինարարական բովանդակություն

ԵԿԵՂԵՑԻՍ Ի ՀԻՄԱՆԷ ՔԲՎ. ՓՐԿՉԱԿԱՆ :ՊՂԸ:

ունեցողարձանագրությունները

արտա- ԿԱՌՈՒՑԻՄԱՅՍ ՍԽ ԱԾԱՄԻՆ

ցոլում են այս կամայն կառույցի (եկեղեցի,գավիթ, մատուռ, դպրոց,

Ի ԹՎ. ՀԱՅՈՑ :ՅԽԸ: (348). ԻՍԿԱԿԱՆԻՑ ԱՐՏԱԳԲԵՑԱՒ 1893 Թ.»::"

ԵՒ (898) կամուրջ ջրատար այլն) շինարարական վավերագրերը: Իբրն կանոն, նշվում են Բազմաթիվվկայություններեն պահպանվել ձիթհանք-սրանոցներ,ջրատավորողկերը՝ կտիտորները, նրանցհարազատները, աջակիցները, շինության ղացներ,այլնայլ տնտեսականչենքեր կառուցելու, առուներնն ջրատարներ անունը,սկիզբնու ավարտը,երբեմնճան վկաները: է կիրառել վիմագրերում Ընդունված «եանցկացնելումասին: Մատենագրական սկզբնաղբյուրներում ղեւ աւարտ շինութեան»»,«« կառուցաւ»», 29 կմ երկարություն ունեցող ջրատաբի կատարեցաւ»»,շինեցաւ», կաէ (Վարարակնի) Ակների հիշատակվում ղապարային բանաձնումները: է տաբվել 932 թ. Տաթն ն Ակների ջուրը վերաբերյալ:ճ" նորոգման անցկացման Շինարարական վիմագրերում երբեմն անուն առ անուն հիշատակվում ու վաճառքիշնորհիվ: են Հակոբ Ա Սյունյաց եպիսկոպոսին Փիլիպե իշխանիառք կառույցինաջակցողանձինք:Օրինակ՝ է ՅովհաննեսեպիսՍյունիքիհոգնորառաջնորդՀովակիմ վեր պահպանվել Մինչնօրս ԳորիսիՎերիշեն թաղամասից եպիսկոպոսի նախաձեռնությամբ Տաթնիվանքում 1787 թ. կառուցվումէ Գրիկոպոսինորոգչականարձանագրությունը. գոր Տաթնացու դամբարան-մւաստուռը, որի վրա արձանագրվում են

«ՅԱՄԻ ՅՈՐՈՒՄ ԷՐ ԹՎ. :ՉԽԳ: (1294), ԵՍ ՏՐ ՅՈԴԱՆԷՍ ԿԱՄԱՒՆ ԱՅ ԵՒ ԱՂԱՒԲռնակոթ

Գյուղի (ՍյունիքիմարզիՍիսիանի ԶՋՈՒՐՍ ՎԱՐԱՐԱԿԱՆ Ի ՎԱՐենթամարզ) բնակիչների, ընդ որում չորս

ԹԻՒՔ ՀՈԳԵՒՈՐ ՀԱՒՐ ԻՄՈ ՏՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏԱ ՏԱՐԱ

կանանցանձնանունները:5" Նույն բնագիրն,առավելծավալուն

ԷՐ ԵՒ ՏԱՐԵԱԼ ԲԱԶՈՒՄ

ԳՆԵԱԼ

ԴՈՒՏՆ, ԶՈՐ ԱԾԱՊԱՏԻՒ եՒ ՀՈԳԵՒՈՐ ՏՐ ՅԱԿՈԲ

տեսքով,փորոշգրվում հիշյալ գյուղի Ս.Գրիգոր ԿՐԿԻՆ եկեղեցուպատին:օ2

ԱՇԽԱՏՈՒԹԵԱՄԲԵՒ ԱՐԴԵԱՄԲՔ. ՁԽԱՓԱՆԵԱԼՆ Ի ԲԱԶՈՒՄ ԱՍՍՆԱԿԱՑ

Շինարարական ա. խատանքներից առաջ. ըստ հնարավորին, ոմանքվճարումեն կանխիկ

ՆՈԲՈԳԵՑԱՔ ՅԻՇԱՏԱԿ ՄԵԶ ԵՒ ՆԱԽՆԵԱՑ ՄԵՐՈՑ. ՈՐՔՀԱՆԴԻՊԻՔՄԲԵՐՐՈՐդրամ

մյուսներըկառույցնապահովում են ն անհրաժեշտ

ԴՈՒԹԵԱՄԲ ՅԻՇԵՑԷՔ Ի ՔՄ»:

շինանյութերով րով»:Անիի պարիսպների (բագիՍմբատ Բ թագավորից)եռանկառուցմանը երբեմն փորագրվում են բանասարձանագրությունները Շինարարական դուն մասնակցություն են ունեցել Ջունդիկը,Լուսոտը,Սարգիսը, Օրինակ՝ Ղրիմի Ս. Խաչ վանքիՍ. Նշան եկեղեցու հանգավորմամբ: տեղծական Մխիթարիչը Սամուելը,Սիմեոնը,Շանուշը,Մամխաթունը կ համաձայնայս տաճարըկառուցվել ուրիշներ: Հեւտագա գմբեթիշուրջ եղածարձանագրության է պարզապես(շում էին, որ այս կամ այն եւ հազարին շինությունը՝ հիմնականում հարիւր «Երեք եկեղեցին է կառուցվել գյուղի ողջ հասարակության ջանքերով,առանցանունները Յութ եւ յիսունսկսեալամին...» կելու: Լվովի հայկականեկեղեցու(1383 թ.) զանգաթվականին::: Այսինքն` Երբեմն հնագույնկառույցները նորոգելուժամանակ է ըստ որի՝ նույնպեսկիրառվում կատանպատինփորագրվածչափածոհիշատակագիր, էին««շինեցաւ»»կամ«« կառուցաւ»» Նման դեպքերում բառերը: «ՌԻ Հայոցթվին (1577 թ.) պետք է հասկանալ նորոգվեց, վերակառուցվեց, վերականգնվեց եւ յամսեաննյԼու ինվԼայրին իմաստով: Օրինակ՝Սյունիքիթագավորներ ՍմբատԲ--0 ու ԳրիգորԱ-6 իրենց Խոճա ԱնդրէասԿաֆայեցին արձանագրությամբ հայտարարում են, որ 1046 թ. իրենքեն կառուցելՎահանավանքը, Շինել ետուր զտունզանկակին...»"' «ԹՎ. :ՆՂԵ: (1046 Ապա՝թվարկվումեն կառուցողիաիյանմեիձավորները: որոնք երբեմն անուններ

ՈՂՈՐՄԵՍՄ

Մի շարք շինարարական

ԹԱԳՍՒՈՐԻԵՒ ԻՒՐ ԵՂԲԱՒՐՆ

ա նունները, որոնք երբեմն ն

ԳՐԻԳՈՐՈ՝ ՇԻՆՈՂԻ ՍՐԲՈՅ

ճարտարապետների քարգործ վարպետների

ԵԿԵՂԵՑՒՈՅՍ,

ՍՐԱՊԻՍ ԵՒ

2.

Ն

նպաս-

««

««

է

պարագանեդարերում թվար-

ր

ումն

ԺԱՄԱՏԱՆՆ...»

:

Իրականում՝ Վահանավանքը թվականին հիմնադրելն կառուցելԷ Ձագիկ իշխանի որդի Վահանը 5», որն էլ թաղվածէ իր կառուցած եկեղեցումուտՔի դիմաց. տապանաբարին փորա թագրվածէ

| յ ՏԵՂԼԵ

«ՎԱՅԱՆ ՆԱԽԱՇԻՆՈՂ

ԱՑՍ»»: Հերն

աշխատանքների հիշատակություն պահպանվել անի արան ճարզիմի հուշարձաններում: Հացառատգյուղի քի

է

շարք

Գե-

Մ.Աստվա-

գաղտնիմնալու ակնկալիքով: ակագրվուն , արծանագրությունները օրինակներ, շինարարական են

Կան

երբ

փորագրվու լում

է բացաակրոստիքոսիեղանակով. անունները::" նպաստավորողի հայտել կառուցողիկամ են պահպանվել բուն Հաարձանագրություններ շինարարական Բազմաթիվ

են

երով կար կարելի ծայրատառերով ձախակողմյան

ախների տարածքներում:»: Դրանքփորագրվածեն յաստանիԿ հայ մառերին՝ ռեյ )9 բարավոր առավելապես

Կ աբար

Յ. ՆՎԻՐԱՏՎԱԿԱՆԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Եվիրատվական բովանդակության վիմագրերումհատուկ Աշվում են գործարքի ժամանակը, նվիրատուները, նվիրատվության նպատակը, անշարժ կամ շարժականգույքի անվանումը ե վկաները:Նվիրաբերողը, ինչպես կտեսնենք ստորն,ստանում է բարոյականհատուցում՝հոգու փրկության համարպատարագներումհիշվելու ակնկալիքով: Նվիրաւոուիցանկությամբ եկեղեցուհայրերը նչանակումեն պատարագների օրերը` Հոգեգալուստ,Տյառնընդառաջ, Ս, ն քանակը:Անուն առ անուն Համբարձում, են այն անձինք, հիշատակվում որոնց հոգու փրկությանկամ «յերկարկենդանութեան» համարմատուցվելու են սյա-

մեծ իշխան Տարսայիճ ՕրբելյանըՍիրանեսճարտաերը: Օրինակ՝Սյունիքի է ազատում ամիրային,պարոնին,ձեռնավորին շուրտային (ոս-

րապետին

ն

Ստեփանու Օրբելյանպատմիչ-մետտրվելիք հարկերից»"' տիկանապետին) շնորհում է իր ««հոգւոյ մասնաբաՆորավանքի սպասավորներին րուպոլիտը հարկաց՝ ի դիւանէ, ի խալանէեւ յաաշխարհական յամէն ժինը», «ազատ մէն

չարէ»»:"5

արձանագ

ակտերը կազմելիսվկաներիներկայությամբ Նվիրատվական տակ չի կատարվելընհոգեպեսառողջ է, պահիազդեցության էր, որ ճվիրատուն կամ իրավունք ունի ստացողը շարժականկամ անշարժ գույքը տարագներ: գործարքըամրագրվումէր վկանեգրավդնել,վաճառելն այլն: Նվիրատվական Օրինակ`ՍյունիքիգահերեցիշխանՍմբատ ՕրբելյանըեկեղեցուսպասաՍտ. Օրբելյանինվիրատվական ն անեծքի բանաձնով: րի ստորագրություններով վորներինպարտավորեցնում է Նորավանքի Ավագխորանում(Ս. է հետեյալ ամփոփումով. Նախավկայի) մեկն ավարտվում արձանագրություններից պատարագներ մատուցել իր արյան մերձավորների համար.շաբաթ ն կիրակի՝ «Եթե ոք... խափանելխորհիյափշտակել զտուրքս եւ կամ ժառանգաւոիր հայր Լիպարիտ իշխանի,հինգշաբթի՝ մոր՝ Ասփայի,երկուշաբթի՝ 81.8 ամեեղբայրէլիրացդ ծուլանալ եդեալ սահմանիս՝ ընդ անլոյծ նզովիւք եղիցին կումի,չորեքշաբքի՝մյուս եղբայրԻվանեիՆ ուրբաթ օրը՝ կիսօրյահանգուցյալ եւ ընդ Կայենիեւ նակալէնեւ յամենայնսրբոց երկնաւորաց երկրաւորաց, եղբայրՓախրադոլայի:"»

Երբեմննվիրատուները ձն հայտնում ցանէյություն պատարագներմատուցել իրենց անվանակից սրբերիհիշատակության օրերին:Այսպես,ոմն Յակոբխդ-.. բում է իր ժասին հիշատակել Ս. Հակոբի տոնին» Մեկ այլ հավատացյալ, կար-.. դում ենք 1339 թ. վիճագրերից մեկում,քանի որ կրում է Սարգիսանունը,ցան., կություն է հայտնում իր մասինհիշատակել Ս. հատկապես

Սարգսիտոնին:57

Վիմական արձանագրություններում բազմաթիվվկայություններ կան

հողատարածքներ, այգիներ (երբեմն՝ հետ կատապան-այգեգործների միասին)»»

ծայաբերումը

մեր մեղացն պարընդ Յուդաէյիեւ Արիոսիպատժել խայտառակեսցին, եւ տականեղիցին թէ Տաճիկ աւագ փոխի խլել օանա ՅԱՅ եւ ամենայն ի Սահմետէ ապիզար եւ Ռ սրբոց նզոված եղիցի եւ իւր փեղամպարէն՝ (1000) Ռ (1000) նալաթլիճի մեռելաւք եւ կենդանաւջ...»:՛'՝ են տիեզերական երեք ժողովները Սնեծքի բաժնումհաճախ հիշատակվում

ե 318

հայրապետները "'

4. ԻՐԱՎԱ-ԿԱՆՈՆԱԿԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ջրաղացներ(կամ ամբողջովինՆ կամ մասնակիորեն),:» նմանակությամբեն կազմվումիրաձիթհանք-սրանոցարձանագրությունների Նվիրատվական ներ (նույն սկզբունքով),»"' վեցկի,"" լծկան եզներ,:5ոչխա ըներ," Ծ հանաձայնագրերը,որոմք համաձայ ի եականխիկ կամ դրամ (դահեկան,դուկատ, դեկան, ԱՎ անոնականբնույթի պայմանագրերը սպիտակ),'" եկեղեցական սքեմ Լ. սրբակամ են ճարամերձ շինությունների տաճար տես ամենի փորագրվում տաճարների, (շուրջառ,ավետարան ե, այլն)34 կուղպակ(կրպակ)-խանութէին գործարքին վրա'ճ6Փաստագիրըստորագրում առանձին հուշակոթողների ներ""' նվիրաբերելու մասին: ն մասնակցողերկու կողմերը, վկաները,"որոնք իրենցկնիքներով ստորազԼինում են դեպքեր,երբ տարբեր եղանակներով գնելովայս կամ այնտիրույրություններով վավերացնումէին կատարվածգործարքը: բը, հողակտորը՝ են հենցիրենց նվիրաբերում ս ազգատոհմին պասարկող հ ոգեոր Թագավորըկամ ազճվականըիրավականակտը կնքում էին իրենց արջուկենտրոնին:54 Օրինակ՝Վայոցծորիվիմագրերից ն մատենա գիականաղբյուրնեմատանիներով(«մատանի եդաւ»), մյուսները պարնականկամ իշխանական րից հայտնիԳոնցաիշխանուհին ոսկյա ա պարանջանի դիմաց գնելով որոշա տ այսինքն` ձեռքի մատովդրոշմումէին փաստաթղթի ում էին»» հողակտոր, Է Վերհերի նվիրաբերում Ս. Սիոն վանքի հա,

։

զան գրքեր

Իզիատվական սպասավորներին» արծամճագրություններում կամ աոա նագառքի Կոր Կարթ աշխարհագրակա տեղադրությունը,

Շատ դեպքերում

անուն անուն չեն նշվում, այլ (վիրատվությունները առ

են իբրն արձանագրվում «հոգւոյ արդիւնք»կամ«հալալ

ընչիւք»

Արրախամակ ու

Նվիրատվական արձանագրություններում հատուկնշվում են

տուրքերը,որոնցվճարումից այդուհետն

ն

լոկ

նմանատիպ

այն հարկերն

ազատվելուեն նոր սեփականատե-

-

նշվում են տվյալ օբյեկտիանունը, տուկ ն այլն: Իրավաբանական գործառույթի սահմանները,գործարքի պայմանները տանն Սիսական»աշկան Ստ.Օրբելյանի«Պատմութիւն օրինակներ ցայւոուն որոնցիցօգտվել խատությանէջերում" ն վիմականարձանագրություններում, բնույթիբազմաթիվփասէ մեծանուն պատմագիրը: Սեզ են հասել իրավական

տագրերջրից օգտվելու" (ջրօգտագործմանիրավունք), ջրաղացներնամբողջովինկամ մասնակիորեննվիրաբերելու," գյուղերի սահմանները որոշելու

»'

(սահմաճաքարերի կամ սահմանախաչերիմիջոցով), հարկերիու ւոուրքերի հաստատման, նվազեցման կամ իսպառվերացման,ջրի ե հողատարածքի համար գյուղացիական վեճերի ու խռովությունների

կարգավորվերաբերյալբազմաթիվվիմագրություններ: Վիմագրերումկան մի չարք վկայություններ այն մասին,երբ ժողուլրդիսոցիալական ծանրվիճակըհաշվիառնելով՝երկրի բարձրագույն իշխանությունճերն ու տեղական ավատներըթեթնացնում(պակասեցնում) կամ բոլորովինվերացնում էին ազգաբնակչությունից գանձվողհարկերնու տուրքերը:Մարդասիրականբնույթի այս իրավականակտերըկատարվում էին աշխարհիկն հոգնոր առաջնորդներիհամաձայնությամբ Ն համատեղ ջանքերով:Անիիվիմագրերից մեկում հիշատակված է, որ քաղաքի ավագանին, նկատիունենալով««դժուաման

րութիւն բաղաքիս»»,վերացնումէ ««զամենայն հարկապահանջութիւն»

նուն

(ա-

անուն

հիշատակվումեն վերացվողհարկերնու տուրքերը):»2 Նույն քաղաքի մեծահարուստներից ձեկը՝«բաժրար»» ՍարգիսԾիլենցը, վերացնում է Արջոառիճի Ս. Գրիգորեկեղեցու սպասավորներից գանձվող««մեծ ու փոքր»» բաժերը:"՝Նույն կերպ է վարվում Անիի արքեպիսկոպոս տեր-Գրիգորը՝ Ապուղամբիշխանիորդին:«"ԱթաբեկՇահնշահի«զուգակից»» Խուանդզեն վերացճում է անասնահարկը (էշերին կովերիտերերիցգանձվող)" Իվանեիորդի Աղբուղան՝ Մեծն Զաքարեիծոռը, գիտակցելով, ոի ««շատ հարկ էր ի վերա» (նեցիների)դրած, վերացնումէ դրանցիցերեքը»Թ Աղբուղայի հրամանուլ| ապահարկվում են Անիիջրազացները::" Հարկերից ժողովրդինազատումէ «« Պապքանի որդի Գեշը»»:»"Անիիկառավարիչ ԲագրատՎխկացինավագանուհետ միասին կարգավորելէ գանձվողհարկերի չափաբաժինը» Նվազեցվումէ ջրօգտագործմանհամար««ավգանշ»կամ «աբգան»» կոչվողտուրքը" Հանվանենշվում են վերացվող հարկատեսակները::7' Նվիրատվական կյամայլ իրավական գործողություններ արտացոլող արձամեծ մասամբսկսվում են նագրությունները ««Ի թուին Հահայոցթվականով ադ

)ոց...»», «Ի թագաւորութեան»» կամ » «Յիշխանութեան

Լառիս), առավելապես Աստծո

(նահանգիս կամ գաանվան հիշատակությամբ ««Անուամբն .-

««Կամաւն ԱԼստուծո.ը», Աստուծո.ի», «Յանուն Աստուծո»,««Շնորհիւն Ն

կամ` Աստուծուի»

«Ի

», «Յանուն հայրապետութեան...

Մ.

երրորդութեան»» նմանատիպ բանաձնումներով: Կալվածագրային բնույթի արծձանագրություններընան սկսվում են «Կամ եղեւ ինձ...» «Այս իմ գիր է» կամ «աա մեր Գիրէ»» կաղապարային կապակցություններով: Իրավական բովանդակություն ունեցողվիմագրերը ն վիմատենագրական մագրական սկզբնաղբյուրներում կոչվել են ««Գիրվճռի»»,«Պայման վճռի», ն

.

|

«Արձանվճռի», «Արձան յիշատակի»»ն համանման խորագրերով: վիՀատուցմանբանաձեըկազմվումէ (նվիրատվականբովանդակության են հիշատակի կայուն սահմանվում համաձայնությամբ. երկուստեք մագրերում) որոնցքանակը պայմանավորված օրեր ն պատարագներ, է լինում նվիրատուի

վարձատրությամբ:":7

առատ

5. ԿՐՈՆԱ-ԲԱՐՈՅԱԽՈՍԱԿԱՆ ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ս. Այսպեսեն կոչվում այն վիմագրերը,որոնք արտացոլումեն քաղվածքներ Այս արճանագրուԱվետարանիցկամ Սաղմոսագրքից: Գրքից, առավելապես ե առանեն պատերին օջախների պաշտամունքային թյուններըփորագրվում դրանքձոներ ն վրա:Իրենցբովանդակությամբ ձին կոթողայինհուշարձանների են առ Աստված,հիմներ առ Բարձրյալն, թախանձանք դրույթներմարդկայինկյանքի հավերժականությանմասին: Ղրիմի Թեոդոսիաքաղաքի Ս.Սարգսի եկեղեցու շքամուտքի բարավորից սալաքարինփորագրվածէ Թագավորաց4-րդ գրքի Ը Գլվեր մարմարակերտ

խոհա-փիլիս

խի հետնյալ հատվածը."

քո բաց եւ ականջք քո առ ի Լող զաողոԻ յայսմ»»: ««Ըստ գործոց ձերոց եղիցին տեղւոջս տանս ժողովրդեանքո ի է Պողոս Առաքյալի որ մեջբերված ձեզ»-- կարդումենք մեկ այլ վիմագրում," Բ խոսվումէ առաքինությա առ Կորնթացիսհղված Թղթից:"6Վիմագրերում հասնելու, մարդկայինբարվոք կյանք ստեղծելու նախապայմանների Ներկայացվածէ հավերժու««Երբ բանքն սպառինեւ գործքն թագաւորէն»»:"" թյանգաղափարը.«Մահկանացու ծՇեալ, անմահ զիւրն յիշատակ եթող»»-"՛ կանառաքյալներին մարգարեներիասույթներից. Մեջբերումներ առա«Ամէն ամէն ասեմ ձեզ, զի որ զիաննիմ լսէ եւ հաւատայ այնմ որ եւ ոչ մտանէ, քեացն զիմ ընդունիզկեանսյափտենական ի դատաստան 24)"" Ե, այլ փոխեցաւի մահուանէ ի կեանս» (Յովհ. «եւ

արդ,

Տէր, եղիցին աչք

մասի

Եւ

կամ

«ԱՍԷՑ ամէն ասեմ ձեզ, եթե ոչ հատն

ցորենոյանկեւալյերկիր մեռանի-

առնէ» (Յովհ. ցի՝ ինքն միայն կայ, ապա եթէ մեռանիցի,բազում արդիւնս

ժԲ, ԻԴ):" թեմաներովբազմաթիվարձանագրություններ Կրոնա--բարոյախոսական քիվերին՝շրձանածն. կառույցներիներգմբեբային կանպաշտամունքային եւ ես հանգուցից եւ «Եկայք առ իս ամենայնվաստակեալք բեռնաւորք զծեզ»55

.77-

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ

Կամ`

իս մի արգելուք զդոսա, զի այդպի«Թոյլ տուք մանկտւոյդ գալ ռեացդէ արքայութիւնԱստուժոյ»(Սբ ՂուկասուԳլ. ԺԸ)"' փորագրիչներըհայցում են ՏիրոջօգնուՄի շարք արձանագրություններում թյունը. «Տէր իմ Աստուած օգնեայ»:6նան իրենցիշխաններիհամար. ««ՏԼէր ԱԼստուա աւգնէ Բիրթէլին (Բուրթելին), Բէշքենին եւ 5 ՅԼիսուխՔԼրիստուխ Իւանէի»:""՝ Վիմագրերումխոսվում է կյանքի անցողիկ լինելու ե հոգու անմահության առ

Ոչ է պատմութիւնճշմարիտ առանց ժամանակագրութեան

Մովսես Խորենացի

թվագրություինչպեսնան վիմականբնագրերում Չեռագիրմատյաններում, Յուրահիմանվրա: է Մ եսրոպյան այբուբենի գերազանցապես նը կատարվել տառ արժեքը. թվական ունի իր քանչյուր

ծասին.

«Ռրպիսիինչ իցեն կեանքձեր, զի իբր զմրրիկ էք, որ առ սակաւմի երեւեալ եւ ապա ապականեալ» (ՅակոբայԹուղթԴ, 14/15)5" Ինչպեսնշեցինք,վիմագրերումկանքաղվածքներՍաղմոսից, «Տէր լոյս իմ եւ կեանքիմ, ես յումմէ երկեայց, Տէր ապաւէն կենացիմոց, ես յումմէ դողացայց: (ՄաղմոսԻԶ)" Հիշատակագրայինբնագրերում հանգուցյալներըՏիրոջն աղերսում են խւսղաղությամբ ընդունելիրենց հոգին ե հովանավորելՄեծ դատաստանիժամանակ.

««Տէր, ընկալ զհոգի իմ խաղաղութեամբ»»,:"կամ՝ ««Տէրընդ հովանեաւ թեւոց բոց հանգեայց»»:7 բովանդակությանկոչվում են այն արձանագրությունները, որոնցում առկա հիշատակագրային, շիճարարական, ճվիրատվական իրավականոնական ն կրոնա-բարոյախոսականբնույթի տեղեկություններ, որոնք հանդես են գալիս տրամաբանակած սերտ կապակցությամբ` կազմելովմեկ բնագրայինամբողջություն: Նման բնագրերը համեմատաբարծավալուն են նե փորագրվում են գերազանցապես մայրավանքերին տոհմական եկեղեցիների պատերի տեսանելիմասերին: Խառն

են

ԹՎԱԳՐՈՒՄԸ

եւ

|

մ-14

Ժ-10

ճ-100

Ռ

-

Բ-շ

Ի-20

Մ -200

Ս

-

Գ-3

Լ -30

Ց

Վ- 3000

Դ-4

Խ -40

Ն

Տ

-

Ե-Տ

Ծ «60

Շ

Ր

-

Զ-6

Կ-60

Ո -600

Ց

-

է-7

Հ-70

Չ-700

Ւ

Ը-8

Ձ -80

Պ

Փ

Թ-9

Ղ-90

Ջ

Ք

-

-

-

-

-

-

-

-

օ Ինչպեստեսնում ենք, աղյուսակումբացակայումեն նֆ տառերը,որոնք են: հետագա ներմուծումներ թվականըստանալուհամարհայոցՔվականուՄերօրյա (քրիստոնեական) 551, սակավդեպքերումնան 552 կամ 553, որն ընդունթյանըավելացնումենք կազմվածէ հաՄեծ թվական:Օրինակ՝ արձանագրությունը ված է կոչել հայոց ստանում ն ենք մեյոց :ՆՂԵ: թվականին(4985-ին),սրան ավելացնումենք 498:-55151046: թվականը՝ րծրյա (թրիստոնեական) փորագրվելէ Քրիստոսիծննդյան1046 թվակաՈւրեմն,արձանագրությունը

նին:

Թվականությունարտահայտողտառերը, իբրն կանոն. երկու կողմերից երբեմննան երեքականկետերիմեջ՝ վերջակետերի վերցվումեն միջակետերի, 1Բ: ն տառերի վերնումերբեմնդրվում է հոԼԱ., :ՇԼ:, այլն: Մեզ հետաքրքրող րիզոնականգծիկ՝ հապավմաննշան (:Պ5:): նան կոտոԿիրառվել են քանակական,դասական,հետսագույնշրջանում

իակայինթվականներ: Ձիթենյացլեռանվրա գտնվող ռու6-րդ դարով է թվագրվումԵրուսաղեմի որը խճանկարիարձանագրությունը, սաց եկեղեցու հիմքից հայտնաբերված Գ. Գովսեփ մեծանուն դարից 7-րդ յանը5: ն հմտորենվերծանել հրատարակել է առատանճումեն: Մինչն օիս Էջմիածնում, սկսած`վիմագրերնաստիճամաբար

-78.

է

եկեղեցուվիմագրերիցմեկը փորագրված 1029: Ցաղաց քարի Ս.Հովհաննես :ժ: գրելու Շ (500) (40) թվին», որ անում է 500, փոխանակ հայոց «:ՆՂ: (490) եւ է, որ արձանագրությունն Սա 0շանավոր Հայր Վարդիկիշինարարական

Հռիփսիմեիտաճարի վրա պահպանվել է Կոմիտաս կաթողիկոսի618-թով թվագրվող շինարարականարձանագրությունը»Բ

ԵՍ ն Ո ՄԼ ԱՍԵկԵՂԵՏԱՊ

ԱՆ ՍԸ

ԲՈ ՅՀՌԻԼ|Ւֆ

Ո Չ ԵՑ ԱՅՅ Ա

ԼԻԱՒԻԿ ՌՈ Ռ Ր

էԳ Ո ՐԻՇԻՆ

ԵՏԻ

Ջ բ Ա Ա ՍՈՒՈԾ ւ|Լն

ՍԼԻ

թվին:"" է մերօրյա փորագիված

թվականին:Սնանի Առաքելոց վանքի դռանվրա Լա. կանի ԼԵ (35) 1486 թվականին: Տապանաքարերիցմեկի թիւ աւելի» ժամանակ, այսինքն՝ «Ջ (900) է հց թւին ՂԱ (91) աւե լ) որդին...» 5991-ին գուվրաթվագրված 1542,"" փորագրությանմերօրյաժամանակը: մարելով551, կստանանք թվագրությունըկոչվել Հայկական (Հայոց). ԱրաՍկզբնաղբյուրներում կամ Սարդեղուերբեմն`Արարչության Հայկազեան,"5 մեան,«ՀԱսքանազեան,

է, որ այն պատրաստվելԷ ««Ջ (900) Հա յոց թվ փորագրվել

Մ ՆԻ, ԱՅԻԾ

Հաէյ

:

9-րդ դարից հուշակոթողները վիմագրվումեն զանգվածաբար (հիչենքիշխան Գրիգոր Ատրներսեհյանի881 թ. խաչքարի արձանագրությունը թեան,'"'Քրոնիկոնին Հռոմեականհոբելյաններով:"" Սոդքի մեկում կարդումենբ, վանքի արձանագրություններից (Վարդենիսի)Սեծ Մասրիկգյուղում ն այլն)55 Հնագույն արձանագրություննե- Օրինակ Տաթնի Ս. Աստվածածինեկեղեցին կւսռուգվել է՝ րից կարելիէ հիշաւոակելԹալինիմայի հկեղեցուհայոց ՄԼԲ (232 Հ 551 երկհարկանի 783), Հ

թվականին բնագիրը,ուր հիշատակվում է Ուխտատուր վանականին ճրա:եղ-

կողմիցաղբյուիներ անցկացնելու մասին:3: Երբեմնթվագրությունը կատարվումէ ոչ ավանդական-դասական եղանակով, այսինքն՝մեկտառիթվականարժեքիփոխարենգրվում են երկու

«Ի

:

տառեր.

որում հարյուրավորից առաջ դրվում է միավորը:Օրինակ`ՌՉԽԴ 0744) գրելու փոխարենգրում են ՌԷԽԴ (1000 Հ 74100 » 1700 Հ 44 5 1744): Նույն կերպ ՌՍԼՍ (1231)-ի տեղ գործածվածէ ՌԲՃԼԱ: ԱյսինքնՄ̀-ի՝ (200)-ի փոխարեն գրել են Բճ (2» 100) ն գումարելԼԱ (34), որ նույնպես ստացվում 1782՝ 551

է

գումարելուցհետո» Թվագրության այս ձերհանդիպում է9-րդդարից," իսկ առավելզանճգվածաբար՝ 17-18-րդ դարերից: Վայոցձորի արձանագրություններից մեկը թվագրվածէ ՇՃԽԹ,»" այսինքն` 500 Հ 100 Հ 49, փոխանակ գրելու ՈԽԹ (649 4 551 200): Թվագրողները կարող էին գրել նան ԵՇԽԹ, այսինքն՝5: 100 Հ 49, սակայնայս դեպքումկստագՀ

վեր 549

ն

ՀԱՅԿԱԿԱՆ :Ժ: ԻՑ ՅՈԲԵՂԻՆԱՅ ԵՒ :Լ: ԵՒ

:Զ: ԹՎՈՅ...»»""

բոր

ըստ

ՇՐՋԱԳԱՅՈՒԹԵԱՆՏՈՄԱՐԻ

որ

ոչ՝ 649:

:Ժ: Յուրաքանչյուրհոբելյան,ինչպեսհայտնիէ, հավասար է 50 տարվա. (10) ն :Զ: :Լ: թվե(6) (30) հոբելյանըհավասար 500-ի: Սրանգումարումենք հայոց ն որոշում տաճարիկառուցման ենք րը ն ստանում 536, որինավելացնում

է

5951 1087: 30 Հ 6 ավարտիտաբին՝500 Ուրեմն՝հիշյալ եկեղեցինկառուցվել է 1087 թվականին:'"' վարաՍեկ այլ օրինակ Ջմյուռնիայից Հայաստանբերված եկեղեցական ժամաԹԻՒ ՇԱՐԱԳԲԻ...»» ԻԲ ՈԲԵԼԵՆԻ «ԻԳ (22) (23) գույրը պատրաստվելէ ն գործոգումարման ենք բազմապատկման նակ: Այստեղնույնպեսկատարում ստանում ենք ՏՕ-ով՝ ղություններ.ԻԳ (23) հոբելյանըբազմապատկելով ն ԻԲ (22) թիվը. հայկականտոմարի (23 անգամ50), որին գումարումենք է 1723 1123: Ուրեմն,հիշյալ վարագույրըպատիաստվել 50 Հ 22 Հ 551 օրոք կամ թվականինԶմյուռնիայիհոգնոր առաջնորդՄանուել վարդապետի Հ

Հ

մասնակցությամբ:"" Բանաստեղծական կաղապարունեցողվիմագրերումթիվ արտահայտողնրաանմիջական

-

տառերըկարող են գրվել իրարիցհեռու` հանգավորման ռիթմըպահպանելու նպատակով: Օրիճակ՝Ուկրաինայի Յազլովեցքաղաքի հայոց եկեղեցու շինա» հարականվիմագրումկարդումենք. Ռ թվին «...Կատարեցաւ եւ ընդ Ամին»

Ռ

այսինքն՝տաճարըկառուցվելէ հայոց (1000) ն 3 (70) թվականին.4000 Հ 70 Հ 5571 1621 թ." Երբեմն հարյուրավորն ու տասճավոիը գրվում են միասին իսկ միավորըառանձինկամ եւ շաղկապով:Օրինակ՝ Վանստանի նույշ թագուհու արձանագրությունը է «ՆՀ եւ Ը թուին»:5"Այս պարաթվագրված Գայում ՆԴ-ն (470-ը) գումարելովԸ (8-ին ե 551` ստանում ենք ավելացնելով Հ

Խոսրովա-

բնագիրըՏեկորիտաճարիավագդռանարՄեզհասած հնագույնվիմական է է, որի գիպսե կրկնօրինակըցուցադրվում Հայաստանի ձանագրությունն ն Այն վերծանել գիտականշրջանապետականթանգարանում: պատմության

ռությանմեջ է դրել պրոֆեսորԿ.Գ.Ղաֆադարյանը:"" թվականըւորվում է բացվածտեսքով: ՕրիՈրոշ արձանագրություններում նակ՝Ռ6ՎԳ-ի՝ այսինքն 1173-ի փոխարենգրվում է տառերով. «««Գազար հարիւր եօթանասնի եւ երեքինՀայոց թվի»: ավարտի ենք 553 ն ստանում շինարարության գումարում 173-ին Այսինքն՝ 4 551 1724: Հետնաբար,արձաՀ 4 3 Հ 6 (3) Ռ (70) (100) թվականը՝ (1000)

Գ

նագրությունըփորագրվելէ 1724 թվականին:"« ն Փրկչականով, Արձանագրությունները թվագիվումեն միաժամանակ ն Հայոց թվականով: Օրինակ՝ՂրիմիՍ. Խաչ վանքիշինարարականարձանագրության մեջ տրված է Փրկչականթվականը. «...Ի ժննդենէմարմնովՓրկչին Յերեք հարիւր եւ հազարին, Յութ եւ յիսուն սկսեալ ամին»ը"' Այսինջն՝ Ս. Խաչ վանքի Ս. Նշան եկեղեցու շինարարության (կամ վերանորոգման)ավարտըեղել 1358 թվականը:Ինչպեսնչեցինք,որոշ արձանագրություններունեն ն Փրկչական,ն Հայոցթվականներ:Օրինակ՝նույն Ա. Խաչի վերանորհգման արձանագրություններից մեկումկարդումենք, որ Ս. Խաչը նորոգվել է 1751 թվականին. «եղեւ ներթվոջՓրկիչին մերոյ 1751, իսկ ըստ ՀայոցՌՄ»:": Հետսագույնարձանագրություններում նույնպես նկատում ձնք կրկնակի թվագրությունը:Օրինակ՝ Կրեմլի Զինապալատի արձանագրություններից մեկը թվագրվածէ 1818-ով, սակայննրան զուգահեռ տրվածէ նան հիջրայինթվականը ,"""4,11 Ի, որ նույնպեսնշանակումէ 1818: Միշարք վիմագրերում տրված : են (թվականի հետ միասին)ամիսնու ն նույնիսկշաբաթները" ամսաթիվը

է

ժամանակըորոշելու հափորագրության արձանագրությունների Անթվակիր առանձնահատհորինվածքային է մար անհրաժեշտ հաշվի առնել կառույցների բնագրիտառերիհնագմանրամասները, ճարտարապետական

կությունները, են պատկերը:Ընթերցողը պետք է իմանա, թե ինչ փոփոխություններ րական տառատեսակները այբուբենի առանձին

Մեսրոպյան կրել դարերիընթացքում ընդհուպմինչն ուշ միջնադար: հնագույնժամանակներից վանքերի կան միջնադարյան արձանագրություններ բազմաթիվ Անթվակիր տաիշխանճազունների Սյունյաց օրինակ դամբարանատներում. իշխանական փորագրվածէ հանգուցյալիմիայն անունը Աշոտ, Դինար, պանաքարերին ժամանակը ե ինքնուՋեանշերն այլն: Ինչպե՞սորոշել նրանց վախճանվելու

ն վիճագեն մատենագրական

մեծապեսօզնում թյունը:Այստեղվերծանողին ցույց են տալիս, որ ԱշոՈւսումճասիրությունները ականսկզբնաղբյուրները: քեռայրը, Սմբատ ե եղել է Սյունիքիիշխանացիշխան, Վասակ թագավորի Հյուսիսային հարազատ հայրը ն այլն, Դինարը՝ ԳրիգորՍյունյացթագավորների կինը, իսկ իշխանի Ատրներսեհ քույրը, Գուրգենի թագավորազն

տը

Հայաստանի Վահան Սյունեցու հայրը Ջնանշերը՝Ձագիկմեծ իշխանիորդին, կաթողիկոս

նե

այսպեսշարունակ: Ա թագավորների ն Սյունյաց Սմբատ Բ (1040-1051) Գրիգոր (4051-1072) կին: անվամբմի կողքինհանգչում է Հրանու)շ(բնագրումՀրանոշ) ունեցել(գոնեմեզ գ ոյությունչի անունով իշխանուհի ՍյունիքումՎրանույշ Վայաստաէ, որ Հրանույշ թագուհիեղել է Հյուսիսային

հայտնիչէ): Պարզվում

արձանագրուէ Սանահնիվանքի1065 թ. շինարարակած հիշաւոակվում (նշխարատան) թյանմեջ: իբրն գրատան կում ն

ԱՆԹՎԱԿԻՐ

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Անթվակիր արձանագրությունների Ժամանակը որոշվումէ պատմականան-

ծերի ն իրադարձությունների հիշատակությունների միջոցով:

Օրինակ՝Բու,

Սահառունու

արձանագրության համաձայնԲագարանիեկե-

է ««Երեսուն եւ չորրորդ ղեցին կառուցվել

ամիԽոսրուլայ արբալյ ի...»»:6:

Պատմությունից հայտնիէ, որ ԽոսրովՓարվեզըգահ է բարձրացել590 թվականին:"'"Դրանգումարում ենք 34 ե ստանում 624, ուրեմն արձանագրությունը փռբագրվել է 624 թվականին:Այս արձանագրության էփորագրնմանակությամբ Վել Քագավանինը, որի տաճարիշինարարությունն սկսվելէ ««քսան եւ ճի ամ-

լոյն ԱՄապահԵրակղի թագաւորի...» 1, ավարտինէ հասցվել«ի քսան եւ իններորդ ամի նոյն Երակղի թագաւորի, յամսեանն նաւասարդի»»՛ Ուրեմն`

Սակայն կամար կառուցող: Պր Գանի Ինն աատադիծը "5

ոշը

Սանահնի վանքի Հրանույշը

Այստ

Պինի ամիրա Աբուլ-լ-ԱԿբագավորԴավիթ Անէ վարըմեծաթիվզորքովհարձակվումՏաշիր-Ձորագետի է գալիսնան Սյունիքիթագաի թիվս այլոց, օգնության հողինիվրա: Վերջինիս, ավարտիցհեՊատերազմիհաղթական Բ նորընծաթագավորը:«" է

վորՍմբատ Սմբատնամուսնանում է ԴավիթԱնհողինի տո, ամենայնհավանականությամբ, է Կապան: հետն բերում որ թագուհիկարողէր կոչէ այն իրողությամբ, ամրապնդվում Այս վարկածն կինչէր: 1063 թ. արվել թագավորիկինը ն ոչ՝ դուստրը, եջե մեկ այլ գահակալի Սա Սանահնիվանմեջ Հրանույշնիրենկոչում է ««թագուհի»»: ձանագրության է Վահադուստր Հրանույշըթաղված քում թաղվածչէ, ուրեմն՝ԴավիթԱնհողինի կողքին: իր ամուսնու՝ Սմբատ Բ Սյունյացթագավորի նավանքում՝

Գրանույշի դուստր

շինարարությունն սկսվելէ 631--ին ն ավարտվել639-ին: Նույնը կարելիէ ասել էջմիածնիՀռիփսիմեի տաճարիկառուցման մասին:''"

հետ:

1040 թ,

|

ՎԻՄԱԳԻՐ

,

ֆիա գրություն) վկայվածէ տարբեր ժողովուրդների գրավոր րում: Ռուսականաղբյուրներում կոչվել է (ոճՏթօաճռ ոո թեո ոոօքծու"' Հայ կականծածկագրության հարցերին տարբեր

հուշարձաննեփոխար

գրել հմուտ աղբյուրագետ պրոֆեսորԱ. Գ.

Ց ամփոփված

Աբրահամյանը:«5

ծածկագրերից 300-ը վերծանվել են նրա ջանքե-

հայկականծածկագրերը ըստ բնույթիբաժանում է չորս Աբրահամյանը արի

Ի" ար Քաղաքական,

ի

|

4.

են

(չուրջ 50) գրչածածուկկոչվող գաղտնագրերը (գրիչների

ր արարերեն

աի թանգարան տեղափոխված Արձանագրությունը շրջանապետական

ռության մեջ է դրել

դեռես1945

թ.

օրորդցածն

հմտորենվերծանել ն գիտական

երջանկահիշատակ պրոֆեսորԿ.

Ծածկագրի ուշադիր քննությունը ցույց

է

Գ.

է վրա փորագրված

եղբայրա

է. կարդացվում

ԲՏԴԼՎԽԲՋԲՆՆՎԼՓՎԼ,որը

ՍԻ:7 Ի ՔԼՐԻՍՏՈ ՅԻՍՈՒՍ

ջր ՍԱՐ ԳԻՍԾԱՌԱՅ

Կապանի ենթամարզ)10-11-րդ դդ. ծածու Ա.Ն. Շահինյանը" է մեկից մինչն չորս սյուներին

նԳ րրահանյանն Արժվանի վերծանել ոնի կազմվում ԳԻԿ:

ՍՅՈՒՆԱԿԵՏԱԳԻՐ

ծածկագրիբանալին ոով ԳԱ Սար

ՃԱՇԾԿԱԳԻՐԸ

՝

ոգով:

թոր

է՝

Այս

| (երկու սյուն) տասնավոր ի (երեք սյուն) հարյուրավոր) կ|Օորս սյուն) հազարավոր: են առ ենք Մեսրոպյանայբուբենի ավելացնում Այս սյուներինկից կետերով

տալիս, որ Մեսրոպյան այբուբենի

Ք6ջ ՃՇՄԱՐԻՏ 48466

ՍԱՄՒՂ ՇՌԱՌԷ

Բ: Ինչպեստեսնում ենք, 3(70) Ա(1) (300) Ո(600)Ց(6000)-իփոխա րեն ծածէ Չ(700) Ռ(1000) կագրված Լ(30) Կ(60) Զ(6): Նույն է ծածկագրված սկզբունքով ԾԱՌԱՅ բառը:Ս տառի փոխարեն է 4-րդ սյունակիՌ հազարավոծածկագրված զարավ րը. այսինքն՝Ա»Ռ, Ռ-Ա Հունարեն բառերիթարգմանությամբ պրոֆ. Կ. ,

հարաբերությամբ:

-

Է4121

մի իիմ իի ,

ԿՐԱԹԷ խմ

.

Գագիկ

.

-

ն

այլն: Հայտնագործել -Հատագո

երն կուն թ Վ տառը

ՀՎԱՅԱՍՏԱՆբառում Վերծանողըպետք է իմանա,որ դիցուք. յոթ տառն է, հետնաբարպետքէ գրենքերկու ' է մեկ սյո գրել առաջինտառն է, ուստի անհրաժեշւո 1՛՛ Ա-0 միավորների երեք ենք երրորդ տառն է, ուրեմնգրելու մեկ կետ՝ ե, 8-6 հարյուրավորների ես շարունակ: նե յում ներեք վիճագիր նմուշ կա Արծվանիկի Ի դեպ, սյո

Փածկագրի ունակիտագիր

անթեՄեսրոպյան ծածկագրում: Մեսրոպ) այբուբենի նախապայմանը առաջ Ստույգ վերծանելուառացին Է րի իմացությունն

3. ԹՎԱԳԻՐ

այն տեսակը, ե երբյուրաքանչյուր նագրության կոչվում է գաղտնագրութ

Ղաֆադարյանը վերծանելէ.

մտովի:Օրինակ

Անդրանիկ

-

եատեորիի ԱԼ

աց-

Յայաստան

-

առ քէիչ

հազարավոր-

'

Արձանագրության պատկերը հետեյալէ՝

ՖՐ ԵԶՐ ՉՌԼԿԶ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ

ձինտառերիթվականարժեքները,առանցգրելու,

Ղաֆադարյանը:45 րորդ սյունակի7-րդ

տասնավորների փոխարեն են օգտագործված հարյուրավորները, ներիտեղ՝միավորները ն հակառակը:

:

պատիանկյան Վրատան մրանքի Արնի ծածկագրությունը.

-

ծածկագրերը), ռրոնք ներկայացված են եղբայրագիր, փոխարինագիր, գումարգիր,կետագիր, շրջագիր, ակրոստիքագիր ն այլ ծածկագրերով: Բազմաեն թիվ Շան սյունակետագրերը, ինչպեսճան խառնագրերը, կազմվածհունան հայերեն տառերիմիակցմամբ: րվլեզմյան (հայերենն հունարեն) ծածկագիր ունի ԱվանիցՀայաստան պատմության ոը:

ըը

բակ

-

Արհեստագործւսկան, Գրչածածուկ, Առեղծվածային (առեղծվածագիր):«"

Առավելշատ

Օրի

-

.

3.

«բԼ2Վ6Ժ

տառը:

ար

'

կարդումենք նախորդ կամ հաջորդ Ա ետք է կարդալ

եռ

առիթներով են Հ անդրադարձել Տաշյանը,Ս. Տեր-Ավետիսյանը, Բ. Ն. Սարգիսյանը, Բ. ԿյուլեսեՊողարյանը, բյանը, Մ. Բրոսսեն,Գ. Տեր, Մկրւոչյանը, Երվ.Լալայանը,է. Խաչիկյանը, Կ. Ղմյ. Պ. ֆադարյանը, "Ս. Սաղումյանկը Մուրադյանը, ուրիշներ: ե Սակայնհիշատակված գիտնականներից առավելհանգամանալից ն ծավալուն ուսումնասիրուէ

Ա.

ՈՏ

այն տեսակը, Շշշվածտառի է կոչվում ծածկագրության

ԵՂԲԱՅՐԱԳԻՐ

րբ

4,

գաղտնի,գրա-

-

բուն

թ»:

ՌԱՅՔԼՐԻՍՏՈՍԻ

Ծածկագրությունը (հունարենկրիպտոգրաֆիա-կրիպտու՝

թյուն

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍՃՇՄԱ/ՐԻՏ ՃԱՌԱՅ ԱՍՏՈՒԾՈՅ. ՍԱՄԷՂ ԾԱՀԱ

ԵԶՐ ՊԱՅՈՑ

«ՏՐ

ԾԱԾԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

տառիփոխարենգրվում է նրաթվականարժեքը: Օրինակ՝ Քաջիկ 9000 1 900 20:60

Ղ ԻԻ նություն ՄՀՈՏՑՎՈՎՍՆԼ3 նայլն:

-

Հասմիկ 70.1 -

«աը

Արտաշես 1 500040003 5 2000 նայն ն այլն: Ինչպես քանիցս0շել ենք Մեսրոպյան այբուբենում բացակայումեն օ եֆ տառերը:Օ--ի փոխարեն գրվել է ԱԷերկբարբառը, որը բաղաձայնից առաջ կար- ։ է Օ դացվել (չնչին բացառությամբ), իսկ Ֆ-ի փոխարեն՝ Փ: Այս մասին մանրաոո -

ծ ագի0

ԳՈՒՄԱՐԳԻՐ

ներ«րում կիրառում Մ Խաչ Ղրիմի գաղթօջախներում: «Աւ»

նը»

:

-2Ե«

հայ

չպահպանված

ամաքարին անաէեղել «Ե4իշատակ

ծածկագիրը փաստորեն ժոԿորՐՆԱԳԻՐ ով-

նույն ը ՍԱ հաջոր Խա ՎԶՃԶՅԶՉԵ,Եսհանդուխտ

ռի

այն

"

փոխարեն գր

է

:

-

յիշելզհոգին

,

լ

նայլն` Օրինակ ԱԱ աՏՆր մէՈ Գ կագ րությանմի տեսակ է, երբ տառերը գրվում

այժմ ռիթմիկարձանագրություն, ոին

է հետնյալբառյակով, ավարտվում

մության

որ ԱԱ այնտարբերությամբ,

դարերում

աո

տանի պատծածկագրիհետաքբքիր Էմուշ ենք բերված է խաչքարի բնավոր ցուցադրվող տիրույթներից: ններիվայոցձորյան են հայելու կամ արտացոլող այլ առար գրերն

:

վանթի սեղանատանավազանի

՝

րջագիր թանգարանում կա ընթերցվում աանժա

" լմ:2

են

գլխիվայր վիճա-

բթ ա ա ԱԱ ը:ծածկագրե առավեսենգալիս օղակավոր, դարից»: «թ Վերջիներկուո աար տնագրերը:Գրչածածուկ ծականը նավոր թվականը: ուղղված րարի գաղտնագրվու անուս երում գրության (80) Հ.Շ 1500) Ռ(1009)« Ա(/»Ծ (50): (20) « (5) (200): Տառերի ակա կագր Վովհաննեսգրչի աաա Ե Ա(ե ԱԻՄ5»Ա ազար| Դոժ,ճրպիմիփ արձանագրվա քանի Ար: արձանագրությունը Աթ ժամաճակագրված փրկչականթվով («թվով Փրկչին»): Օգտագործվող Կչռա

թվով

կարծիքով Ուսումնասիրողների 6-րդ է առնվազն րեզ թափանցել ն հանդ կան աղբյուրներում լապեսմատենագրա

Փրկչ

:

ճիրածա

է

Կ

Հ

րում 551,

Ի

Ե

ն

որ

Դա

Մ

է

Գումարգիր ծածկագրության հետաքրքիր նմուշ է նան Թեոդոսիայի (Ղրիմ) հայոցՍ. Հրեշտակապետաց եկեղեցուտապանաքարերից մեկիչափածո հիշատակագրությունը, որն ավարտվում է հետնյալ տողերով.

աստն

։

՛

.

'

(100)ՀԱ()ՀՆ

աները: Սակայնայս ծածկագրերը են ձեռագիրմատյաններում:

Աոա ար րերում. հանք դ

է. ծածկագրություն

նում ենք 1179, սրան ստույգ թվականը, այն

Մեկ այլ օրինակ՝

(400)«Ա(Չ«Չ(700)-23(զվեցն տասմճեաւթին), ստագումարումենք 551

է

1730:45

ն

ունենում ենք

արձանագրության

««..Ի

թվականութեան Փրկչինմերոյտես Էզեոյն Հայոցմ...»»:" ԱյստեղնույնպեսԳումարգիր

է. ԸԶՆՈՅՆ

ծածկագիր բառը, որը նույն սկզբունքովվերծանվում է՝ Ը (8) Հ Զ (8) ՀՆ (400) ԺՈ (600) 3 (300) ՀՆ (400): Այս բոլորը գումարելով՝ ստանում ենք փրկչական թվականը:

Տ. ՇՐՋԱԳԻՐ

ծածկագիր կոչվումէայն գաղտնագրությունը, երբ տառերը վում են շրջված ձեով: գրՕրինակ՝ Արտաշես ՍԺԾՍՇՂ).ՀայաստանՄՍՀՍՍԲԱՔ

ծ է

ԳԱ

ԻԱՐԳԵՍՏԱԳՈՐԾԱԿԱՆ

ծածկագրերում

«...Տէրն տացէինձ վերնոնդւես. ճանաչթվոյս ի բաց հւացես Զվեց եւ տասնեաւթին..»«6 Վերջիներկու տողը նու յնպես գումարգիր

ճն

«վիմագրությանասպա-

ազակայում են

են

վիմազ-

ՔԱՐԳՈՐԾ ՎԱՐՊԵՏՆԵՐԸ ԵՎ ՆՐԱՆՑ

ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ՆՇԱՆՆԵՐԸ

վրա. դրանք շրջված տառանշաններն են, աստղանիչեր կամ այլ կոթողների Այս հարցերինանդրադարծելէ նան Ստ. Մնացականյանը: գծապատկերներ: համակողմանիքննությունըցույց Է տալիս, որ քարգործ վարՀիմնահարցի ն ավաննշաններկիրառվելեն նան վաղնջականժամանակներում'3 պետների են հետագադարերին:Վանիթագավորության Ժադաբար դրանքփոխանցվել մի շարք ճշաններնկատելի են ճան միջնադամանակ գործող վարպետների րյան կառույցներիվրա:

Աշխարհիծայրերումբոլոր մենք գտնումենք հիմա բեկորներ, Որտաշածկողերիվրաաստղաձնխազերեն կրում.կորածանուններնեն ձեր, ով անանուն վարպետներ, Արդ՝ Որ կերտելեք լուռ ու անցել ն ձերշունչը թողել դարերում... -

Միջնադարյանհայ ճարտարապետների նեքարգործ վարպետների մասին, ինչպես նշել ենք, առանձինուսումնասիրություն Է գրել ականավոր վիմագրագետ-պատմաբանՍ. Գ. Բարխուդարյանը::57 Ի շարս այլ հարցերի,Շա քննարկմաննյութ է դարձրելշինարառվարպետների Շան պայմանականնչանները,որոնք դրոշմվածեն նրանցկառուցածտաճարների, ե կամուրջների

հատուկ ալ

Ո գ Ա

բ

Օ ձ

Մ 1)

ՏՅ

Ց

տ

Լ

ՊՔ

"Դ ւ

մ

Ի

է

Ճ ւբ 435 Է

Դ -Ր է թ 2 |

Վ

՝

ձ

Հ

6.

Ո Ս

Ց

Ուո

Դվինի կաթողիկեեկեղեցու պատերին," Զվարթնոց տաճարում, Տաթնի Ցաքուտ էլոչվող հանդամասիեկեղեցու, Սյունիվանքի(Սիսիան)պատերին այլուր: վիմագիերումշինարար վարպետները հիշատակվել են Միջնադարյան «Ճարտարապետ», ««քարգործ»»,««կազմող»»,հետագայում` ճան ««գալճարֆա» ն ««տաշճի»»անուններով:Մեզ են հասել այնպիսիտադանդաշատ նշաններ ենք Վարպետների

Եղիշե Չարենց

տեսնում

ն

:

ու անուններ,ինչպիսիքեն Ցրդաքարգործ վարպետների տարապետների Վեցիկը,""" Սիրանեսը,"Մոմիկը,""կազտը," Մանուելը," Սամեհանը,""' մողներ Պավղոսը, Քիրամը,""Ղարտաշը,'՞Շնոֆորշահը,'"' Ավետիքը,"'Յոհանեսը,:4Ներսեսը," Զաբարիան,"'Մելիքսեթը,"»Ակոբը,'"Գրիգորիկը,"՛ արվեստի հայտնի 0երկայացուցիչԱստուածատուիը, 66հայ շինարարական Ն ՍարգիսՃարտարապետները ներ «Մինաս »» (Դրիմ),""«Գալֆա Վարդան որոնց անունները շատ ուրիշներ,""" Կիրակոսը»»"' նը»"» (Քիշնն), «Տաշճի են հ աճախաննկատմասերին: փորագրված իրենց կերտածհուշարձանների

տւ

ԼԷ

Պջ3

Է 5.

-՛

ԷՅ

ճ Յ1

ձ 5է - ոտ

ԼԻ)

թշ

Յ2

Ցջ

Այունի վանքի (Սիսիան)վարպետների նչանճերը

ՎԵՐԾԱՆՈՒԹՅԱՆ ՏԵԽՆԻԿԱԿԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԸ

մ, Վ

Վիմականբնագիրըգիտականարժեք է ստանում միայնայն ժամանակ,երբ հանդերձունենում է լուսանկարե նույնականգրչագիր: վերծանությամբ պետք է լուսանկարելօրվա այն ժամին, երբ արնի ճաԱրձանագրությունը ռագայթներըշեղակիորեճընկնումեն տառերիվրա ն նրանցստեղներիմեջառաջացնումստվերագծեր: սրածայրփայտիկ՝տառերի Վիմագրերըվերծանելիսկարելիէ օգտագործել է ստեղները քարաքոսերիցն կարծրացածհողից մաքրելու համար: Պետք

չեմ Իթ ժաարոն: թերծվածքների Աթա առակը համ րին ամիանալու

զգույշ

լինել ճաքերի

մ

ետք

է

ունենա

ն

Քա խոզանակ՝

ա

փոշուց

մաքրելու

թե

հնա-

մեխըքարի վրա խա-

Ն

|

սը

89.

զեր են առաջացնումէ, դժվարացնում են ընթերցումը:Երբ լույսի բացակայությանպատճառով հնարավոր չէ արձանագրությունը լուսանկարել,այդ դեպքում դիմումենք էստամպահանման (էստամպածի) եղանակին,այսինքն`արձանագրությունը կրկնօրինակումենք հեւոնյալ մեխանիկական միջոցներով. 1. Հեղուկ (հալեցրած) վիճակումկաուչուկըլցնում ենք տառերիակոսների մեջ ն ծածկումնույն կաուչուկիբարակթաղանթով. սառչելուց հետո զգուշորեն պոկում ենք քարից ե ստանում բնագրիշրջագիր ստույգ պատկերը: 2. Պեղուկ(ջրին) գիպսընույն եղանակովլցվում է արձանագրության րեսին ն սառչելուց հետո առանձնացվում է: Ստացվում է շիջագիր

մակե-

րություն, որը մշակելուցհետո ւպարզորոշ ընթերցվումէ: 3. Դեռնես16-րդ դարից կիրառվելէ էստամապահանումը թղթի

արձանագ-

միջոցով:Խո-

կավացրած թուղբը (նպատակահարմար է «ծծան թուղթը» կամ ֆիյտրիհամար կիրառվողը)հպելով լվացվածքարի վրա` լաթով հավասարապես որպեսզի թղթի վրա բշտիկներչառաջանան:

ջատում ենքքարից: Դաջվածքը ճշակվումԷ 4.

հետո Չորանալուց

Գրաֆիտով:

շփում ենք, զգուշորեն աճ-

Չոր բուղբը դնում ենք քարի մակերեսին ն ապա՝ թրջում: Այս դեպքում նույնպեսպետք է զգուշանալԲշտիկճներ գոյանալուց:

Ապահովլինելու համար կարելիէ օգտագործել 2--3 շերտ թուղթ: Չորանալուց հետո զատում ենք թարից ն ծալելովդնում թղթապանակիմեջ: 5. նույն կերպկարելիէ օգտագործելֆոլգա, մատիտիփոշին(գրաֆիտ): Վերջինիս դեպքում անհրաժեշտ է ունենալթափանցիկ : թուղթ: ' էստամպահանման ժամանակ թույլ տվածանճշանվրիպումը կարողէ պատճառ դառնալսխալ մեկնաբանությունների: Օրինակ՝պատմական Մեծ Բուլղար քաղաքի (Թաթարստան) տարածքումհայտնաբերված արձանագրություններից մեկում էստամպաժի հիմանվրա ընթերցվելէ «ՏՐ ՄՈՒԹԻ» սակայնիրականումբնագրումփորագրված է եղել «ՏՐԼՏ.|ՄՈՒԹ ԼԻՒՆ) ո. րի սխալվերծանությունը հիմք է ծառայելայլեայլ Վիմականբնագիրըգրչագրելու համարայժմ օգտագործումենք մի շարք արտատպող սարքեր,իսկ հթե դրանք բացակայումեն, ապա վերցնումենք սովորականմի արնղ՝ կողքիցմիացված էլեկտրական լամպով,վրան՝ թափանցիկ ապակի: Ապակու վրա դրվում է արձանագրության լուսանկարը`

անձնանունը բառը վարկածների: '

ամրացված կավճաթղթով կամ պատճենաթղթով: Ապա զգուշությամբ արտանկարում ենք հրնացողտառերըկամ` ցանկության դեպքում, Սան զարդանախշերը: Այնուհետն մատիտանկարը թանձրացնում ենք տուշով կամ այլ

ներկաճյութով:

Իքրնկանոն,կորպուս-ժողովածուներ կազմելուժամանակ բոլոր բնագրերը պետքէ ունենան գրչանկարներ: Այս

պահանջն առավելկարնորվում է լուսանկարների բացակայության դեպքում:

ի

ՀԱՅ ԳԱՂԹԱՎԱՅՐԵՐԻ ՎԻՄԱԿԱՆ

ԱՐՁԱՆԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Բագրատունյացթագավորությանանկումից հետո (1045 թ.), երկրում ստեղծվածքաղաքականծանր պայմաններիպատճառով, բազմաթիվհայեր մայր երկրից:Նրանց զգալի մասը, բազում զրկանքներ կրեարտագաղթեցին

լով, հաստատվեցՂրիմիթերակղզում,իսկ մյուսը` Վոլգայի ափերով բարձրանալով վեր, հանգրվանեց Մեծ Բուլղար քաղաքի տարածքում:14-րդ դարի 30-ական թթ. սկսած` հայկական հոծ գաղութնեի Էսռաջացան առավելապես Ղրիմիհարավ-արնելյան ափերին: ՀիմնականումԱնի մայրաքաղաքիցու նրա շրջակայքիցեկած հայ ազգաբնակչությունըայստեղ իր գոյությունը պահպա-

նելու նպատակովկառուցեցամրոցներ,հոգեոր-կրթական ծջախներ,հիմնադրեցնորանորքաղաքներու գյուղեր,որոնքկանգունկամավերակված ւոեսքով հասել են մինչե մեր օրերը: Պատահական չէ, որ ջենովականաղբյուրներում Ղրիմիհարավ-արնելյան տարածքըմիջին դարերում կոչվեց Ճոոճուռ տոոնոռ ծովային Վայաստան:Ղրիճի հայաշատ քաղաքներից էր Կաֆան` այժմյան Թեոդոսիան,որի բնակիչներիգերակշիռմասըկազմումէինհայերը: Միւսյն այս բաղաքում մերազնյագաղթականներըկառուցեցին45 եկեղեցիներ, հիմնադրեցինիրենց պաշտպանականկառույցները(«Հայոց բերդ»): Եկեղեցիներից են ե վերանորոգվել յոթը առ այսօր պահպանվել ուկրաինացի մասնագետների ջանքերով: 1971 թ. Թեոդոսիայի Ս. Սարգիսեկեղեցու սրահներումբացվեց Խորհրդային Միությանմեջ առաջին(Անիից հետո երկրորդ)հայկական քարեդարանը (Լապիդարիում),' որի արձանագրություններըբնագրիցռուսերենթարգմանվեցինտողերիսհեղինակիկողմից: Ղրիմիտարածքումհայտնաբերվածչուրջ 400 աիձանագրությունները,""" որոնցից306-ը թվագրվածեն, հիրավի,խիստ կարնորարժեք են ներկայացնումղրիմահայգաղութիպատմության համար: հոծ Հայաբնակ գաղթօջախներ առաջացանՂրիմիԿազարաթ(այժմ` ավերակ), Ղարասու(այժմ՝ Բելոգորսկ), Սուրբ Խաչ-Սուրխաթ (այժմ՝ ՍտարիԿրիմ), Գեոզլն (այժմ Եվպատորիա), Ագմեչիդ (այժմ Սիմֆերոպոլ),Սուրոժ-Սոլդեյ (այժմ՝Սուդակ)քաղաքներում ե Թոփլի (այժմ՝Տոպոլեկա),Բախչիելի(այժմ՝ Բոգատոյե),Մեծ ն Փոբի Սալագյուղերում ն այլ բնակավայրերում: 1475 թ. թուրքերը գրավեցինՂրիմի թերակղզին:Օգտվելով պատեհառիմզկիթներիվերածեցինԿաֆայի 23 թից`թուրքերի հորդորանքովթաթարները հայկականեկեղեցիները,իսկնրանց պատերին փորագրվածվիմագրությունների տեղահանվեցինն մեծ մասամբոչնչացվեցին: -

Ղրիմահայությանկրթա-մշակութայինխոշոր կենտրոնըՍ. Խաչ վանքնէր, է ՍտարիԿրիմքաղաքի մերծաորն առ այսօր կանգուն վիճակում պահպանվել կա անտառապատ սարալանջին:Ինչպես վերընշել ենք, այս խոշորվանական միաբանությանսրբազանհայրերը, մասնավորապես Հովհաննեսկրոնավորը 1358 թ. ավարտինհասցրեցինգմբեթակիր Ս. Նշան եկեղեցու կառուցումը: Թեոդոսիանհանճարեղծովանկարիչ Հովհ. Այվազովսկու ծննդավայրնէԱյտեղ են գտնվումնրա հայանպաստգործունեությաննառնչվոդ մի շարք վիմագրեր,որոնք տարիներառաջ բացվեցիննրա պատկերասրահի պատերիծեփի տակից:Հովհ. Այվազովսկուշինարարւսկանգործունեությանը վերաբերող մարմարակերտ վիմագրերհայտնաբերվեցին քաղաքիհայոցՍ. Սարգիսեկեղեցու պատերին:Դրանցիցմենում կարդումենք.

ն

«ՏԱԾԱՐՍ Ս. ՍԱՐԳՍԻ ՎԵՐԱՆՈՐՈԳԵՑԱՒՅԱՒԵՐԱԿԱՑ ՇՆՈՐՀՕՔՆ ԱՍՏՈՒԾՈՅ Ի 7888 ԱՄԻ,ՅՈՐԴՈՐԱՆՕՔ ԵՒ ՋԱՆԻՒՔ ԽՈՐԷՆ ԾԱՅՐԱԳՈՅՆ ՎԱՐԴԱՊԵՏԻ ՍՏԵՓԱՆէԻ, ԱՌ ՈՐ ՆՊԱՍՏԵՑԻՆ ՀԱՅԱԶՆ ՆԿԱՐՉԱՊԵՏ ՅՈՎՅԱՆ-

ՆՒՍ ԱՅՎԱԶՕՎՍԿԻ,ԸՆԾԱՅՕՂՆ

ՀՈՅԱԿԵՐՏ

ԺՈՂՈՎՈՒՐԴՆ ՀԱՅՈՑ ԹՒՈՂՈՍԻՈՑ»""

ՊԱՏԿԵՐԱՑ

ԵՒ ԲԱՐԵՊԱՇՏ

Հայկականծաղկուն գաղթօջախներից էր Լվռվ (Լովլ. Իլով, Լեմբերգ)քաղաորի կենտրոնումառ այսօր վեր է հառնում 1363 թ. կառուցվածհայոցսքանչելի եկեղեցինքառահարկզանգակատնով (1574 թ.): Վայաստանի գիտությունՍերիակադեմիայիվիմագրականարշավախումբն այս տարածքից հայտնաբերել է տարբերբովանդակության ավելի քան 100 արձանագրություններ:"» 17-րդ դարիերկրորդկեսին եպիսկոպոս Նիկոլ Թորոսովիչիե նրա համակիրներիարարքիպատճառով աստիճանաբար ուծացմանենթարկվեցերբեմնի հզոր այս գաղթօջախը,որն ուճեր ազգային կրթա-մշակութային հաստատուքն.

թյուններ,հայեցի թատրոն, առետրական-հաամքարային կազմակերպություններ, Եվրոպայումհայտնիդեղագործական ընկերություններ: Այստեղեն ապրել ու գործել հայազգի ականավոր պատմաբանՍադոկԲարոնչը,բանդակագործ Թադեոս Քարոնչը, ականավոր բժշկապետճեր, դեղագործքիմիկոսներ Թեոդորոս Ն Հովսեփ Թորոսովիչները, որոնգիցառաջինըհայտնագործեց Տրուսկավեցիբուժիչ հանքաջրերը: Լվովում ն ճրա շրջակայքում մի քանի տասնյակ արձանագրություններ են հայտնաբերվել լեհահայ ականավոր գործիչներԱվետիքԲեռնատովիչի, Կարլ Միկուլիի ն այլ հայորդիների մասին: Հայաշատ գաղթօջախներ էին Կամենեց-Պոդոլսկը (Խմելնիցկումարզ), Յազլովեցը(Տեռնոպոլիմարզ), Ակկերմանը (Օդեսայիմարզ),Կինը Ե այլ քաղաքներ: Միջնադարում հայկականհոծ ազգաբնակչություն ունեին Մոլդովայի Գիրգորիուոլ,Բելցի, Օրգեն ն այլ Քաղաքներ: :

..

18-րդ դարի 70-ական թթ. վերջերին ՂրիմիցՌուսաստան գաղթածհայերի անձամբ Հովսեփ արք. ԱրղությանիջանքերովԴոն գետիափինհիմնադրվեց

Նոր Խախիջնանքաղաքը՝ մերձակահինգ հայկականգյուղերովհանդերձ:Այս նոր հանգրվանումկառուցվեց դարձյալ Ս. Խաչ կոչվողմանքը,որի բակում հանգչումեն Միթ. Նալբանդյանը,Ռափ.Պատկանյանը, Հար. Ալամդարյանըն այլ նշանավորհայորդիներ:Ռոստովի մարզի(ընդ որում՝ Նոր Նախիջնանի)տարածքիցհայտնաբերվել են բազմաթիվվիմագրեր,«»որոնք զետեղվածեն «ԴիՈ) պրակում: վան հայ վիմագրության»մատենաշարի Առանձնակիարժեք են ներկայացնում Սանկտ-Պետերբուրգի, Մոսկվայի, Կազանի, Դաղստանի ն այլ տարածքներից հայտնաբերվածվիմագրերնու բանգարանային ցուցանմուշներիմակագրությունները:" Խոսելով մերձավոր Սփյուռքի, հատկապեսՌուսաստանի, Ուկրաինային հայակերտդեկորատիվարվեստինմուշներիմասին,պետք է ընդգՄոլդովայի ծել, որ գեղարվեստականկատարելության առումով հատկապեսառանձնանում են ղրիմյան խաչքարերն ու նրանց արձանագրությունները, որոնց զգալի մասը փորագրված Այստեղ է ելնդավոր(ուռուցիկ) տառերովն ծաղկագրերով: նկատելիէ Անիիքանդակագործականդպրոցի անտարակուսելի շարունակուՍ. Սարգիսեկեղեցուպատեթյունը ն դրոշմը:Այդ են ապացուցումԹեոդոսիայի ու նրանց րիններքուստն արտաքուստ ագուցվածմարմարակերտ խաչքարերն գողտրիկարձանագրությունները, որոնք եզերվածեն բուսականն երկրաչափականանկրկնելիզարդաքանդակների ճոխությամբ: Ղրիմահայ կոթողներն ու վիմագրերը թվագրվում են հիմնականում 2Ի/-224-րդ դարերով: Նրանցում արտացոլված են հասարակականկյանքում տեղիունեցած առավել նշանակալից իրադարձությունները, հանվանեճշված են տաղանդավոր մանրանկարիչներ,ճարտարապետներ, բարգործ վարպետներ, հոգնորականներ,վաճառականներ, մեծահարուստբարեգործներ,արհեստավորներ,միով բանիվ՝ամենատարբերդասերիու խավերիներկայացուցիչներ: Ցավովու ափսոսանքովես կարդումավազակմարդասպանների ձեռքով սպանվածկամ Հովամույնեղած հայորդիներիհիշատակագրությունները: Արձանագրություսների զգալի մասը փորագրված է բանաստեղծականկաղապաբով. կան քաղվածքներՄ. Գրքից, հատկապեսԱվետարանից: Ուկրաինայի արեմտյանմարզերի հայկականարծանագրությունները փորագրվածեն հիմնականումհայերեն(մինչն)Օ// դարը),ապա նան լեհերեն,լատիներենե հայատառղփչաղերենլեզուներով:Լվովիհայկական եկեղեցուներսի պատերինագուցվածեն Ղրիմիցբերվածմարմարակերտ խաչքարեր," մի շարք տապանմաբարերի վրա փորագրվածեն Օշանավոր գերդաստանների տոհմանշանները, որոնցիցմի քանիսը հիշեցնում են Հին Հայաստանիհիերոգլիֆ նշանները: «93.

Ղրիմիմռնումենտալն փոքրածավալ կոթողայինհուշարձանները հայ

ժո-

դովրդիհանճարեղզավակներիմտքի ու ձեռքիարգասիքեն: Դայգաղթավայրերի, մասնավորապեսՌուսաստանի՝ ընդ որում Թաքարստանի, Ուկրաինայի (ներառյալ Ղրիմը), Մոլդովայի, Բուլղարիայի, Լեհաստանի ն այլ տարածքների հայկական վիմագրերի մասին ուշագրավ աշխատություններ ու հոդվածներ են գրվել ոչ միայն հայերեն, այլե ռուսերեն, լեհերեն, ֆրանսերեն ն այլ լեզուներով (մանրամասն տես օգտագործված գրականությանցանէլը):

ԲՆԱԳՐԵՐԻ

ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ

---ՓեՀԻ----

ծ»..ՍՈՒՒԻ՝

աար մն ԵՐԱՆԻ:

իր

Է`

ՆՆ ՒԶ

ԵԼԻ

Ց

Նկար

Նկար

Նկար

Գրիգոր Մամիկոնյանիշինարարական արձանագրությունը (Մ1| դ) Գրիգոր .

Նկար

'

Ա

Սյունյաց թագավորի (1051-1072) տապանաքարը Վահանավանքի մեծ տաճարում

Նկար

Սոփի թագուհու

Նկար ար

տապանաքարը Վահանավանքիմեծ տաճարի սյունասրահում

Շահանդուխտ

Բ

թագուհու շինարարական արձանագրությունը (1086 թ.)

(1081 թ.)

ան

Կյուրիկե թագավորազնի տապանաքարը մեծ Վահանավանքի գավթում տաճարի

-98.

Նկար

Սակարավանքի գավթի

թ.

արձանագրությունը

Նկար 9 Սյունիքի Հայրապետ եպիսկոպոսի

թ.

խաչքարըՏաթեիվանքում

Նկար

10ա

Խծկոնքի 1214 թ. արձանագրությունը

ԻշխանՏարսայիճ ն Օրբելյանի

Նկար

վիրատվական արձանագրությունը (241 դ.)

-

Նկար

Նկար

ԱԱ

Նկար

Օրբելյանի 1 295

կաթնի

ոլիտ

Ստ.

ս.

1294 թ. Տեր-Հովհաննեսի արձանագրությունը Վարարակնի ջրանցքը վերականգնելումասին (Գորիս) -

թ.

շինարարական

սո Գրիգոր եկեղեցու բարավորի

ին:

Տի

նվիրատվական վանքում (Վայոց ձոր) ՀԱ աան

արձանա ձանագրությունը

թ.

Նկար

Իշխան էլիկում

Նկար

ա

Օրբելյանի տապանաքարը (Ամաղուի

Նորավանք)

-

14ա

Բուրթել իշխանաց իշխանի ծաղկագիրը Ամաղուի Նորավանքո 6

Հ

Գոնցա իշխանուհու

Նկար թ.

Նկար

ԱՐՀ: Ի

Վ

թ.

շինարարական արձանագրությունը Թեոդոսիայում(Ղրիմ)

արձանագրությունը Հերհերում

(Վայոց ձոր)

Նկար

Թեոդոսիայի

Հրեշտակապետաց եկեղեցու

թ.

շինարարական արձանագրությունը

թ.

Նկար

շինարարական-նվիրատվական արձանագրությունը Ղրիմում:

լ

ԿԱՐԱԹՎՅՆ

ինԱԱ ՎՐԼԻՔ:

ԻԽԵՅԻ "Հլ

ԱՐՐ(՛:

բ

Լ

ոլր

մն Մ918Լ-

»

ԱԱ ԱՅ ՅՆԱ ՆԻԱ Հէ

Նկար

ծ::

1546 թ. Սարգիս կաթողիկոսի արձանագրությունը Գանձասարի

--4

վանքում (ԼՂՀ)

Ղրիմի

Նկար

:

Նկար

ս.

Ուրբաթ եկեղեցու 1702 թ. վերանորոգման արձանագրությունը

Ղրիմից Մոսկվա տարված արծաթյա խաչի 1682 թ.

արձանագրությունը (Մոսկվայի Կրեմլի

Զինապալատ)

Նկար

-

ա-դ

Աստեղնագործված խնկանոցի տապանակի 1725 թ. արձանագրությունը (Մոսկվայի Կրեմլի Զինապալատ)

Լէ,

Էզաջ

ԱՀՀՆԼՀՑՆ

եջ

ՀՆԱ ւէ

ՆԱՑ ՑԱ

Ե-Ի. :

ԱԱ

«աոա,Կրա Կորր""ամոա` աաա

Ղրիմի

ս.

ա

նինք

Խաչ վանքի

1,

ւ

Ի

--

թ.

`

.

-

ոաաեմ որրան: աաա

աաա

ԱԳ

ա

ՆՆԵ

:

Բ"

նորոգման արձանագրությունը

թ

Վ:

ոն

ւնԱԱ Բր ՏՊ

ԱԱ

ՕլՆԱՑԻ Արլ

իղ,

նի ՀԱ ՊԻՆ Լ.Ա ՀԻ

ել |

ԱՎ

Ր` ՈՐՂԻՎ ՀՈՄԻԱՆ Աէ ԱԻ

ԲԱԱՀԵԼՆՈՏՑՈՅՆՆ

լեկաիյվան,

ՐԱրՍՈՑԱՈԱ

Հ

ն

ՏԸ» ՃՀՎԽԱՆ2

ԼԱ:

ԵՆ

|

Նկար

Ին" մ Սեն կին ը

Արծաթյախաչ

Ղզլարից՝

ՐԻ

թ.

արձանագրությամբ (Մոսկվայի Կրեմլի

Զինապալատ)

:

Նկար

գեներալ Յովակիմ Խաստատյանի արձանագրված հուշակոթողը Ս.

Պետերբուրգում

Պո

-

արբ

ր

Ս ցքի

ԱՀՆՏ Հարկի ԳԱԹի,մ Նկար

Թեոդոսիայի :

մ

Նկար25

րիգոր Խալդարյանի 1787

ՊՔ

թ.

ս.

Սարգիս եկեղեցու

-

տապանագիրը (հատված)

արձանագրությունը բարավորի

ԳՐՉԱԳՐԵՐ

ԼՆՂԴԱ-ԱՐԴԱԱ

ԱԲԱ -ԱՑ ՏԱԿԱ ԱՆՑ

Նկար

Գեներալ Գաբրիել Ղազիբեկովի՝ Ս. էջմիածնին նվիրած ոսկյա խաչը (1814 թ. Մոսկվա, Պատմության պետ.

թանգարան)

-1լ4-

ԲԱՐԵԽԱԻՍ ՈՒՆԵԼՈՎ/ԱՌ

ԱԾ

Է/ՍԱՅԻ ԵՒ ԶԵՐԱՆԵԼԻ/ՀԱՐՍՍ

ԶՍՈԻՐԲ

ԵՍՎԱՂԱՆ

Ա/ԲԱՐԻ

ՎԱՍՆ

ՄԵՂԱՑ ԶՅԻ/ՇԱՏԱԿԱՐԱՆՍ

ՈՂ.ՌԻՍ

էւՌՄ ԵՍՔՀՑՌՒՍՈՎԾ

ԹՈՂՈՒԹԵԱՆ

ԶԱՅՍ:

արձանագրության գրչագիրը

ԱԺԱՅԲԱՀ»Ց ԱՅ

ԱՀ-ԱՀՀՆՍԵՒԵԼՐՈ-

ՅՈՒՍՈՎՆԱՅԵՍՄԵՐՈԲԵՒ

ՌՈՄԱՔԱՀԱՆԱ

Յ.ՓԵՒԵՂԲԱԻՋՄԵՐ«ՈԳՈՅԱԴ-ԻԷՆՍԲՈՒԱՒԻ

ՈՂՈՐՄԵԱ

..ԹՎ:Ն:ՂԵ: (1045)

ՔՄ ԱԾ ՍՄՊԱՏԱ ԹԱԳԱՒԻՈՐԻ/

ԵՒ ԻՒՐ ԵՂԲԱԻՐՆ

ԳՐԻԳՈՐՈ

ՇԻՆՈՂԻ ՍՐԲո ԵԿ/

ՍՐԱՀԻՍ ԵՒ ԺԱՄԱՏԱՆՆ

ՈՐՔ ՄՏ,

ԱՆԷՔ ՅԱՐԿՍ ՍՐԲՈՒԹԵԱՆ ԶՍՈՅԱ ՅԱՂԱԻԹՍ ՅԻ/

ԵՂԵՑՈՅՍ

ԱՅ

ԳՆ արձանագրության գրչագիրը

ԶԿԻԻՐԻԿԷՈՐԴ

Ի ՍենԻՔԱՐԵՄ

ՍԲԱԽԱ7ԻՆՍ

ՀԱԳՐՍՅՈՎԱՆՆԷ

ՄՈՒՆՄԵԶՀԻ:

«ՎԱՀՐԱԱՀԻՉԱՆԻ

ՓԱՆԷՔՐՍՂԱՑՆԳԱՐԲԱԿԱԷԵԴԱՐԻ

ՅԱՅ:Թվ:ՉԲ:

ԽՏ

տա:

արձանագրության գրչագիրը

ԵՐ

Թ

ԱԳԱԻՈՐԻ ԿԻՍԱԻԲ

Է ՀԱՆԳՈՒՑԵԱԼ

ՅԱՂԱԻԹՍ:

ՅԻՇԵՑԵՔ:

:Թ: Խ6

ՇԽԸ:

(1099)

արձանագրության Գրչագիրը

Ց

արձանագրության գրչագիրը

ԹԶԾ 5

|

ՈՎ ՀԿ

ՒԹԱՎՀԱԿԴ.

ՕՐՍՐԵ

ԿՄԱԱՅԷԼԹԱՀԵԴՊԱՐԸ

ռե

ՌՔԱՆԱԱՌՍԿՀՆՄԱԱՄԱՂԸ

ՓԱՂԱ-.

ՄԱՊԱԼԽԱՒԵՑԼՑՈՐԷՊՌԱԷ

ԷՀՈՑԻԴՈՑՆՌՈՀԱՒՐՌԴՆԺԾԱՏՆ

ԼԱՆ ՉԻՏԵՈՑՅՐԵՐՄԱԹՆԲԱԱՆՂԵ

ը

|

ԲԱՓՐԱՆ ԷՍՀԱՈՑԵԾԱԺՈԻ

ԸՀՐՑԵԲՍՄԱԱՇ

ԴԵԾԱՓՄԼԻՇԽԱՆԵ/ՄՍԱԻՃԵՇ..ՌեշԻԱԳԱՄՆՀՇԱՒԱ

ՖՈՂ.

ՄԲ ԵԿԵԴԵՈՅՍՅ ԻՇՀԵԾԵՔԲԻՔՍ

հ

արձանագրությանգրչագիրը

ԱՐԱԹԺԵՁՀԱԻՄՇԱԱԱՊ

ԿԵՆԵԿԱՐՆՀԷ՛ՉՀ

ԳՈՅՆՎԱԱՐԷՆ:Բ:4(ԵԱՆԱՀ

ՍԱՀԱՖՋԵ Դ:

ԽԱՏՆԵ Վ

գրչագիրը արձանագրության

Հ ՏՏ(ՐԴԻՄԵԾՒՐԱՐՍԱԻՃԻՆՈՒՍՈՈՑԾԱՒՐԷՆԵՐՈ),

ծ եջ

ծ

Հ

ՓԺա

Ա

44ա

գրչագիրը արձանագրության

1ՓՊԱՈՆՔՈՐԹԵ

ԵՆԱԿՍԱՆԱՅԵԻԻՇԵԱՆՈՒԹԲ

ՑԵ ԱՄԵ

Ը:

ԱԱ ԱՆՎԱ ՈԱՌՈՑ

ՈՂՇԶԱ ԵՈՈՎՄՈՒՆՍՑՈԴՌՄՐԻԵՈՒՑՏՐՈՎԿՍՅԱՋԳԷՏՄԱԻՃ

ԷԱՆՋՏԵՏՈՒԻՎՍԼԱԼԱՆԱ

Ի

ՏԿՐԱՄ

ԵԵ ԱԽԵԷՍ

ՈՐԴՈՅՒԽՈՑԲԵԼԻԵԱ

»

13ա

արձանագրության գրչագիրը

|

Ե

ՈԳՒՐՂԱՑԻՄՈՑՌԲԱՆԱԱՄԵ

ԲԵԱՆԵԱՑԻՄՈՑԻՄՌԻՏՍՎՍ4

ԷՆՄՏԱՀՆԻԱՄ

ՔԱԿՄԵՑԱՆԴԻՏԻՄԳԵՐԳՆԻԻՐՀԵՐԵՆԱՒԲՆԻՒ

ԵԳԻՆ:

ԲՌԴԵԿԳՆՈՒՍԾՔՈՒ

ԳՆՈՒԱՑ

ՏէԷՆՋՓԱՋԱԱՓՈՍԻՆ՝

ՈՒՋՈՁԱԺԱԻՆՀՈՂԽԻՅ

Դ:

ԻՀԱԱԱՏԷՍՆ

ԲԱԲՍԿՀՈՂԵ

ԲԱՆՔՍՀԱՍՏԱՏԵՑԻՆԻՐԱԻՆ

Բ:ՊԱՏԱԱԳՄԻԱԶԻՆ

Բ:

Ի: ՊԱՏԱԲԱ: Բ: ԳՈՆՑԻՆ:

ԱՄԿՀԻՆ:ԴՀՈՒՒԽԱ:Ի:ԻՑՃԱՆԻՆ

ԵԻ ԽԱՓԱՆՈՂԺՆԴԱԻ

ՌՌԻՏԵՆՈ: ԿԱՐԱՐԻՉԷՆԱԲՃՆԵՅԱՅ

Ղ՛Ւ :

ՈՎՀԱԿԱԱՍՈՑԿԱՅԱՏԱԾՏԵՐՄԵԼՍ

ԻՔԻ Խ15

գրչագիրը արձանագրության -1)9-

Ը-ՀՀ-ՀՆ

ւ

ւ ձ

Ան Ւ եւ 2

"

ն

.

ՏԱԱրի յ

ար»

ԱԱ ԱԽԱՈՆԱ

ի

որն

ԱՏԻՏԴԱՄԻՆ՝

ազ ւը.

-..-. արարում արձանագրության գրչագիրը

Խ

աոավ ԵրԱՂԵՐ՝

ԼԱԽԱԴՐՈՒՏԱԽՄՎԵՍԲ

|

Ո

|

Ս3ՐԵՍԻՔՍՀԱՆԷԻ

ՐԱՀՈՎԶՅՅԱՀ

Ը:ՀԱՐԱԶՊԵՏԱՑՆՆ

ԲԵԼր ԱՐԸ

ՎԱՆԷՍԻՍԿԱ՞Ն

ՅԱ

արձանագրությանգրչագիրը

արձանագրության գրչագիրը

ԻՄ ԷԷ

ի

ԱՆՈՒ

անն

ԹՐՈՆՄՏԵ-ԷՆ

ԻԺ» ԼՆ ՄԱՏ «ՐՈՒՍ Ե

ԳՆԵՑԻ ՀԱՅՐԷՆԻՆԿԱՍՐԱՅ:

ԸԱՐԱԱՄԵ

ՆՖԱԿՀՐԱԽԴ

ՐԱԳՍՈՒԿԱԱԳԱՐԹՆՈՏ

ԸՍ

կ

Ի

ն մն

ԴԷՊԱՐԻ, ԿՌՂԱ:ՈՐ

ԿՄ-ԱՆ(3՝ԵՍ:ՍԱԴՆՍ։

Ա|

)լ

ոնն

ԱՎՏՈՆՈՄ

ՄԵՉ

Ենի ՄԱՐՏ»

:

"1

Ա

ան

ՈԱԿՈԱՑԱԾՒՐ

ԱՀՆ | ՆԵԱՏՏԲ

ԱԱԱԻ ՆԱՏ

|Թ| ք,

տկ

նկ

Հ

6՝

ՎԱՑ-Է:ՄԲՈ

Խ

արձանագրությանգրչագիրը -

-

Հ

Դ

Ս7 ՎԱ.

ա-ն... ՍԽ

ԱՍԱ ՆԹ ՎԱԱԻՎԱՈ Ը ԱՆՆ

Հոն»

ՍԻՄԱ:

ՆՆՈՒՄ

գրչագիրը արձանագրության

ԿԽ 24 -

ԱՑՈԱԹՐԹՅԱՈԸՆՑ

ԱԹԱՆ ԱԱ

ԱԱ ՄԱՅԱՈՂԱԻ

ՎԱԱԱԱ

«ԳԱՐՆԱ ՆԱՆ

ԱՑ Ն ԱԱՒՄԼԱՒ»

ԱնՏԵՐԵՒՆ

»

ԱԱ ՈՄԱ

ԱՏԼԱՆՏԱ

ՍԱ

ԱՐԱՐԱԹ

ԱԻՆ ԱՅ

ԱՐ

Կ

ԱԱՉ|

ԱՏԿ ՏԱՍՆՅ):

ԱՐԱՆ

ՂՄԵ

ՅԻՍ

ԿԱՆԱՆ

անա"

Ո ԼՆ

ԱՐԴ

ԿԻՏԱիան Դեվի

արձանագրության գրչագիրը -

ՈԷ.»

ՂԱԿ ԱՄՆ Ծրե

ՍԱՐՏ ԼԱՊԷՐ

ԼՋԻԻՊՈՒՎՐ

ԽԱՂԲՈՎԽՎԽՃնե

ԽԱՏԱՈԼՎ:,

լոՑ 8755

118 Ի ՈՏՆ ԿՏԱԸԻ

84 18 Ի 118895

ՓԶԱՔԲՈՏՅԻ

ՅԱ

ՄՐՆ ՈՐԳԳԻՐ

Ը1Տ ՊԱՏՈՒՐԻ

ՈՒԹԻՆ ԱՂԲՇԱՂՏՅԵ

ԶՈԿԾ

ՄՈՒ: ատ2 ան

Խ

գրչագիրը արձանագրության "123-

ի

ՀՄՉ-ԹԹՖՈՌՈՄՈՑԵՆԲ

ԻՆԾդտարտ ԱԿՍԱԾ ԱՊԱ

ԲԻՒԵՒՏՈԳԵՒՈՐ.ՐՆՍԱՐԳԷԹԱՄ,

ՓՔ

ՄԱՏ Բյ ԻԱԿրՑ դրո

ԱԱՐԻՄԱՆ ԱԻ

ՎԱՅՆ1188 ԿԱՅՆՏԱԺԷ31թր

ՉՈՐՐՈՒԴԻ

ԴՆ ԳՈՐՒԼ

|

ՍԻ

ԵՍԿԱՐՐԱՆԻԴԷՏԱՅՈՑՌԱԳՈ

ատի

ՉՈՒԻ: մ ԻԼՎԻՆ ԿԱՏԻ

ԾՆԵԱԷՐՅԻ 4,

ՏԻՃԱՀԻ:

։

ՍՊ ՍՒ

ՍԳՆԵԱՑՈՍԳԱՒՈՐԻՅՈՂՈՐՄՌՌԻՔՆԱՅ

ՏԻ

ԷՆԵՑԱԵԽՐԱՄԱՆՍՒՍՌՆԻՄՈԳՆԳԿ

Թ56

լալուՆԵՑՍէ

ՇԻՆԵՑԻՕՍԲՍԱԹԱՂԻՆԷՍՕՔՐԷՐՖԻՄՆ

ՈՒՆԱՅՆՈՐՈԳ

ՄԵԾԻՆՍՄՊԱ.Բ

ԱԵՒՆԱՆԴՆԵՑԱՐ»"

՞

տ.

ԱՅՈՑՆԱՌԱՂԻՆՈՍԻԵՒԻՄԵԾԱՓԱ

Ի

ՈՐՈ ԷՌԵՍԱԳԱՌԱՄՏԱՅՈՑԵՒԱԼԱՑԸՍՏԱՆՇԼՏ

ԱՆԵ

ԴԱԱԾՆՈՒԴՊՄՈՅԳԵՒՈՐԵՒԱԻ

ՉԱՆՄՇՄ

ԴԱՐԵՑԻԵՒԶԱՐԴԻՒՔՊԱՐՈՒՄԿ

ԵՆԱՒՈՐՕԱՐ

Ն4

ԶԱՐՄԻՑԻՄԹՈՐԴՈ:

ԱՆԱՒՔ-ՆՈՒԷՐԲԻՆՁԻքՍԵՒ

. ԵՍՄ/

Շ.Ռ.ՐՈՑՐԱՄԱՅԵԱԼԵՄ

ՍՄՊԱՐԱԱՐԱՍԱԵՒՄ

ՐԱՑԵՆԵՂԵԷՑՈՅՍՅԵՄԷԼԻՑԲԱ

ՍԱՐԴԻՍՍՊԱՍԱՒՈ

ՅԻՍ

ԲԵՊԱՇ ՅՈՑԱԶԱԱՐԴԱՒԱՐԻՆ

ԲՌԱԳՈՒ

ԱԿԱՆ

ՆԵՍԵՍՆՄԻՈԱՔԱՌԱՍՆ

-ԷՌԷՈՒՕԱՐՀՉԱՆԱԳ

ՄԻՆՉԵՒԻԴԱԼՈՒՍՄ"ՆԻԻ

ԵԱԼԴԱՆՓՈՅՌԱՌՆԵԴԱ"ԱՊԱԾՐԵ

ԻՑԻԻիԷ

ԻՌԾԻՔՅԱՄԻՄԱ

ՍԵՑՈՆԼԵՐ»ԱՄԱՑՆԱԴԱՄԱ:

ՄՆԱՆԱԼՈՒԾՆԲԱՆԻ:

ՀՀՇԹԱՄԾԱՒԱՐԱՄԻՐ

Ս.ՐԱԿԱԲԱՆՍԻԹԵՌՆԻՄԲԵ

Հ ԱՅՈՑԳՐԵՑԱՒՅԻԸ

| հ

-

արձանագրության

Գրչագիրը

|

հ

Կատրանիդե թագուհու շինարարական

արձանագրությանգրչագիրը

|

|

ՀԱՅ

ԷՅԱՄՍԱԾԱՊԱՄԻԼԵՒՀՈԳԵՒՈՐՐՆՊԵՐՐՈՍԻ

ՈՑԿԱՌՈՂԻԿՈՍԻԵՒԻՌԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆՍՄԲԱ.ՐԱ

ՂԱՐԻՊՄԱՐՕՉՊԱՆՈՐԴԻԳԲՐԻԳՈՐՈՒՇՆԱՆԻԵՒՌՈՌՆԱՊՈՒ

ԱԱԳԵՒՄԵԾԱԾԱԽԳԱՆ

ԱՅԼՆԻ ՀԱՀ

ՀՄԻՄԱՅՐԱՔԱՂԱ

ԱՐԿ-

ՀԱԼԱԼԸՆՉԻՑԻՄՈՑԿՈՒՂՊԱԿԱՆԻ:Գ:ԵՒՁԻ

ՀՉԻՒԵՒԳՆԵՑԻ

հ

Ապլղարիբ մարզպանի

թ.

:

|

չ

ի

ՌՄ

ՐԱ

ՈԴՈՐԴՍԵՓԳԱԿԱՆՀԱՅՐԵՆՒՍԹՈՌՈՅԱՄ/-:

"«

-

Ողեյս

-

"ԷժԱԴՐ

ԳՈՅՍԹՈՐԻՍԿԶՕԲԱՆԻՍԱՏՄԱՆԵՐՅԱՍԵՆ

ԱՌՀԱՍԱՐԱԿ

ԼԱՊԵՍԱՐԱՈՎ

ԱՄԲ--- ԱՐԹԱՄԱԹԵՒԱՂԲԱԱ

Հ ԲԴԵՍՑԱՂԱԳՍԱՑՐՆՎՐԵԱԼՊՂԱՐՈՆԻՆՍԵՐՈ

ԵՒՎԱՄՆՅԵՐԿԱՐ

ԱՀՆՇԱՀՕԱՔԱՐԻԱՎՈԽԵՉԱՌՈՑՆԱՌԻԾ

կեՆԴ'------ "ԱԲԱԶԱԲ-:'ՐՈՒՒԱՆԷԻԵՒՈՐԴՈՆՈԲԱ

արձանագրությանԳրչագիրը

«ԶԸ

ԵՓՎ.

»|ՒՈՀԼՈ

ՈԾԷՌԻՇՆՈՒՏԻՆ

ՎԻՆՍՍԱՆԽՀՐՈՐՌԱՆ

ԳՄ:

ՈՑԱՆՑ ՆՅԱՑ

ՄԵՐՈՑԲԱՐՁԵՕԼՑԱՀԱ

ՉԵՒԻԿԱՐԱՐԱԾՅԱԿՀՐԷՆԻՍԵԹԼՈԲՕԴՐԵԱԼՍ

ՈՒՅԷՍՍ-ԻՐՍՊԱՍԱՎԱՐ

ՆԱԴ ԱԲԱՊԱՐՈԼԿ

ԱԱՒՑԻԻՐԷԻՍԿՈՐՀԱՍՐԱՐ

ՇՍՃՆՇԱՏՕՍբԱՐԻՍծ

ԻՆԵՑԻՕԱՐՉԱՆՍԵՒՕՊ

տ:

ՍՒՆՎԱԽ/ ԱՆԿԱՐ ԱԳԱՒՈՐ

հագենա

աաա Անա Թար ԵԱ

ՀՆԵՍՑԻՑԱՅԵՒՅԱՄԵՆԱՅՆՍՐԲՈՑԵՒՄՆՋԱ

ԱՆԿԵՆԱԱԽԱՄԵՈՆԸ5

ԱԷՐ

Թաքարծ

ԱՐԻՍՊՍԱԱՍՆՅԻՇՍԱՐամիրապալասարի 1208 թ. շինարարական արձանագրության

ԱԿԻՄԵԶԵՒԾՆՈՂՄԾԱԱՈՒՑ

գրչագիրը

ՃԷՒՑՄԵՆԱԿԱԱՖԱՅՀԱՒՒԵԻՄԻԱԵՆԻՈՐԴ

ՇՆՈՐ ԵՒՊԱՐԵ

ԵՍԱՐԹՈՒԻԱՔՈՒՆՄՆՈՒԼ

ԱԽԻ ԱՐԱՂ ԴԱ

ԱԾԱՍԵՐԻՇԽԱՆՍՕՍՀԱՌՑԱԶԳԱՄՈՀՍԼ

-

Ա

33.

ԻՐԱՆՆ ԱԴԵ ՎԱՍՆ ԱՍ163ո ԻՆՏԱՄ

Տեր-Գրիգորի1216

թ.

գրչագիրը (Անի) արձանագրության

ր

--

թ

ԱՌՈՒՍԴՈՒՐՈՒԱՅ

իոնԲԹԻՇՆԻՀԻՆՒԵՍՄԱՄԻ

ԱՒ ՄԿ ԷԱԿԸ նանշ

ԵՐԵՍԻԱԱՒՌԵՑՈԱՆԺԱՄԻՔՍՂՆԱ

-րԱեու ՆԵԱԼ ԿԵ ՈՑՒՆ ՈԱԼչքէ

ԷԱԿՈՏԱՒՆԲՈՅՄԵՒՋԿՆԻԷՐԻՏԱՄՍՑՑԵՒ

ԿԷՐ

ԱԿԷԻՇԻՆԵՑԼԶՐՈՒՀ

Սար

ՊԼՈՑՆՈՒՌԵԱՆՍԿԱԲՈՒՑԱՆԵԼՈԱԼՃԱԲԵԼՅԻ

ԿԷՆՑԱՂ

ՄԵՒԳՈՒԵՑԱՆԱՑ

ՄԵՑԵԱՏ ԱՍՌՆՐԱՆԶՔՈՆԱԼՐԱՆՅԻՇԱ:

ԱՈՂՈՎԹՇՈՒԱՌԱՑԵԼՑՄԱՒԻ

ԱՅ

ԼՋԻԻԿԵՆԴ

ՆՈՒՌԵԱՆԵԼԵԼՆԴՅՈՅՄԿԻՒՆՆ

ԱՆԱ կա

աա | եաանաաոե

է

ս

«17

ԻՀԷԱ:ԵՑԼՕԲ

ԻՒՐԵԱՆՑ

Րլւ ՐՂ:

ՎԱՍՆԱՐԼԳԱՀԱՍԼԷՆԵԼՈՒՎ

ԴԱՂԱՉ

ԵՄՈՐԼԿԱՐԴԱՅԸՄ

ՎԵՆԵՂՑԱՇՒՆԵԼԵԿԵՂ

`

ԵՏԻՑԱՅՍՄՄԵ՛ԼՈ

ԱՄԱՆԵՑԻՆ

ԵՒԱՆ Ո»

ՆՍՅԼՇԱՐԱԿԻՆՁԱՌՐՍԱ

ՆԱԼ ԻԻ ԲԷՒՔ24ԼՄ

թի Է ՎԵԱՆԻ ԱՄԱՏԵ

ՍԲ7ԻՏԼՈՑԱԴԻԼՅԱՆ

ՁՆԼՏԵԼԱՈԾ

ԷԵՑԵ

6ԹԹԱՎԱՆՄԱՒ

ԱՐԱ ԱՆԱ

ԱՒՆՑԱ ՈՐԱԼԳՎԱԺԼ՝

ՒԱՆ | Աաաա ՂԱՑ 1 գրչագիրը ո Ա

Տ

աաա ԳՑԵՆ ԱՆՍԻԱԻ ԱԱ

ԷԲՆՍԲՈՒՒԲԻՍԵՒ

ԱԳԱՐԱԿՄԻՐԵԱՆՑԱԱՀՄԱՆԱՔՆՋԱՊԱՏԷՆԵՒԹԵՆԱՐԱՀԱՆ»ԷՒջՔ

|

էՒԵՐԿՔՒՈՒՆՅԱՐԳՎԵՒՀԱՄՐԱՄԵՏԱՓԿԱՄԱԿՑՈՒԹԲԵՂՔԱՐ»Մ

ԲԱՏԱԱ ԱԱՅՐՈՈԱՑՈՒ:

ԺԱՐԵԱՆԻԱՓԱՆԵՑՒԹԺԱՅԱՄԱ

ՀԻՀԱԱ71

ԱԽԵՏԵԻՆԼԱՑԿԱԱԾՆՈԱՐԴԱՃ

ՄՈԲ կ

լ

ՋՎԵՐԱԳՐԵԼԼՄՆԻՍՄ

ԱԿԱ.ՐԱՐԵԾԱՒՍԻՒԱՒԱՐ

Ւ

ԿԴ:ԻՓԱՌՍԱՅԵՒԲՆՈՐՈԴՈՒՌ

ՌԱՍ

ՅԷԽԱՓԱՆԵՍՑՒՅՈՅԱՆՈՐԱՈՐԱՄԷ

ՍԵՒ ԴԱՏ

ԱՊԱՐԻՏՒՅԱՅ

ի

Կ

32.

Խ 34.

Մամխաթունի

թ.

արձանագրության

ՍԱՀՄԱՆԵՑԱՒՄԱՌԱԿՈՒԿԻԻՆԵԿԼԵՑՈՅ

ԻշխանուհիԱրզուԽաթունի1244 Գրչագիրը (ԼՂ՛)

թ.

Լն

| |

ի

|

արձանագրության -

-

ի

ՈՊ

ԱՇ ԽԱՐՏԱԿԱԼ

ՓԵՐՈՒԹ ԵԼՊԱՂԱԽԱՆԻՆ

Զ

ԱՄԱՆԱՅԵԱՐՐԳՐԻԳՈ...

«ԲՀԻՊԻՍԿՈՊՈՍՄԱՅՐԱՒԱՂԱ է լի ՀԱ.

ՅՐԱ«ԵՐՈՒԹԵՏԲՄՍՏԵՓԱՆՆ

ԵՄՐԱ ՒՍ ԵՒՍՐԱ5

քՒՍԱՆՈՒԺԱՌԱԳՈՐՂԱՎՏԱԿՆՈՍԻ է Է ՊՄՈՂՈՒԹ

ՍՏՐՅՈՀԱ

ՀԱՅՐԷԵՒՄԹՈՌՈՅՍՄԵՐՈԹՈՂԻԱԴԻՍՄՆԼԳՈՒՐՁԱԴԻՄՆՏԵ

ՕՀԱՐԿՔԱՀԱՆԱԻՑՒԱՂԱՔԱՑԵԱՑ

Ա ԺԱԳՆՁ

ՆՆէ ՍԵ (ՖՏԻՒԶԳԱԻԹԱՅԻՃ

ՈՄԱՌԱՆԱՒՆՄԱՆԵՒԻ-Ա

է ԷԵԴ ԱՑԵՒ ՔՈՂԱՅԻՄՈՑ:Չ :Լ:Գ :

ԲԵՆՀԱՄՈՒՍՑԵՆՄԵԶՕԱԻԱԳՀՂՈծԱ

|

ԷՍՌԱՐԱՄԱՈՑՅԱՄԵԱՅԱԿ-Ն

ԱԳԱՆ

ԱԱ

ԱՐԳԻՆԿԱՐԱԵԼԻՊԱԲԵՐԱԶՄԻՎԻԱ

Հովհաննեսի 1284

թ.

գրչագիրը արձանագբության

.»ԵՍՎԱՐԴՍՄՂՈՒՑԵԱԼԾԱՌԱՍՅՎ

թ

|

ՀԳՈՒՈԱԶՈԳԱԻՑԻԱԿՒՍԱ

ԱԾՐՎԱՔՕՍԵՐՏՈԳՈՂՄՒԱՍՄՍՅԵՐԿՐՈ

ԷԱԹՅԱՒՑՈԿԱԿԱՈՈՄԹ

ԽԱՆ

ՆԻՍԴԱԻԿԱՄԽ

ԵՒՊԸՐՆՍՊԼՐՔՍՈՐԱՍՔՆՁԱԹԱ

ՆԱԵՌՄՒՅԱՌԳՆԱԿ

ԱՒՐՀՈԽԻՆԱՆԻԱՓԱՆՈՎԵՒԱ

ԷՆԳԱՒՌՆ

ԶԱԱՐԴԻՍԵՒԳ

ՉՈՈՒՇ

ՕԱԵՑԵԱՑԻՈՑԻԵՒ

35.

ՏերՐ

Կ 37.

Գրիգորարքեպիսկոպոսի

թ.

արձանագրությանգրչագիրը (Առիլ

ՔԻ»

ԽՈՐ

ԱՓԵԿԵՂԵՋԻՍՏԱՍՄԱՌՈԿԱԵԱՑԷՄԵՐՅԱՍ

հ

կոմ

38.

գրչագիրը արձանագրության Վարդինվիրատվական

ԹՈ

Է ՆԱՆԱԱԱԻԿՆԷԻ

ՄԱԲԱՆԵՑԱՒ

ԱԲՆԱՑԵԱԼԱՂՏԱՆԳՐԴԻՍՐՊԱՐՆԾԱՌԱՅՒԵՒԼ

ՈՒՍԻ, :ւԿԱԽԱԳ

ԴԱԴԷԱԱՆԱՑԵՒՐՈՒԼ

ԱՅՐԵՆԵԼՑՍԵՐՈՑ

ԶՇԵ

ՉԱՉՈԵՑՆԵՒԱՅԳԵՄԻԽՈՕ

ԷՆԵԱ)Ի

ՈՄՍե ԵՍՈՒՍ

ԽԱՆՋ:ԲԱՐԳԵԶԱՆՆԱՏՆԵՍԵՅԻԼՄ

(7ԱՒՆՅՈԱԱՆՆՈՆԱՆԱՒՆԵՒՋ,ՐԱԽՎԱԴԱՆԱՆԾՎԱՂԻԱ

ՐԳԼԳՐԻԳՈՐՈՇԻԵԵՑԵԶԸՉԱ

ԽԼԷԶՄԵՐ7ՈՒԱԾՍ

ԳԱՈՎԻԱՓԱՆԷՋՅԱՍԱՄ

ՍԵՐԵՒՄԵՐԱԶ

ԳՒՍԵՂԱՑՄԷՐ

ԿԻՆ

ՉԵԼԾՆՈՂԱՉԻՄ(

ՑԵՇԱՐ Վախտանգիշխանի արձանագրությանգրչագիրը (ԼՂՀ)

ԵՅԱՐԵՒՇԱՄՐՈՒԹԻՇԱՀՆ

՝

ԿԱՆ

ԵՒՐԵԾԱԵԱԽՄԱՄԱ

ՄԳՐԻԴՐՒՍԵՒՄԱՔԱՆԷՆ

0147 ՄԱԾ

ԲԽԱՉԼԲՄԵԾԱՅՈՒՍՈՎԵՒԲՆԱԿԻՉչԱ

-

ԷԻԹՈՒ: Ո՛ւ:Է

Ն

հ

36.

4248 թ.

ՇԱՀԻՍՊԱՐԱՊԵՄ՝ԻԵՒՅԱՍԻՐ

ՐԸՍ

ԷԹԵՎԱՀՐԱՍԱԿԱՐԵՐԵԾԱՒԲՈՒ

ՄՐԱԾՈՂՈՒՅԱՌՒՄՈՐԷՆԱՄԷ

Կ 39.

-

գրչագիրը արձանագրության Լուսոտի շինարարական

(Անի)

ՇՆՈՐՊԻՒԵՒՈՂՈՐՄՈՒՌՔՆԱՀԵ՞-"::-ԳԻՍԾ

|

|

ԵՄ4ԱՍՍՆՈԴՒՎԱ

Ւ

ՄԶԱՋԱՒԻԱՊԿԸԱՐ

էՒՏԱՆԴԱԲԵՐԴՈՒՄ:

ԳՈՐՈՏԲԱՆ

ԵՆՊԱՐՐՈՆՒՆՄԵՐՈՇԱՀՆՇԱՀԻՒԱԾԱ

ԲԱ ԵՒՅԱԼ

ՄՌՐՋԱՍԿԱՑՆՋԱՔՄԱԻԵԵՂԲԸՑ

ԱԳՈՒԹԵՑՆԱՄՍ

ՇԱՏՊԱՏԵՐՎ

2ՈՄ

ԼԵՆՑԲԱԼՐԱՍՈՈՂԻՉԱՀՈՒՄ

ԲԱ

-

ՆՈՐԱՅԵԿՄԿԵԴԱՈՒԹԵԷՌԷՈԲՉ

Ցի

ՅԻՇԱՐԱԿՍԻԱՓԱԷՆՋՈՎԵԱՂԻ

ՄՈՆ

ՅԱԵՆԱԿԱՒԱԾՅԱՆ/

ԶՄԱԷԵՒՅԱՂԹԵՑԻ

ՑԷՆԱՄԵԱՅՒՄՈՅԱՒ

ԵՂԵՆԻՆՂ-:9:1ՐԴԻԶ-

ՆՆՁԱ3

ԲԵՐԴԱՍԵՒՋՅԱՄՌ

արձանագրության գրչագիրը (Անի)

Սարգիս Ծիլենցի շինարարական

ԱԾԱՀԱՃՈՑԵՒՐՆԴՐԵՍԼԱԲՄԻԱՅ

Խ:

ՀՆՈՒԹԵԱԲՆԱՑեՒ

ՊԱՀՈՂԺԱՒՐՀ

է 40.

:

ո ՆնՆ եմա

ՒՉՈՒԹԷՆԷՆԱՅԱՌԺԱՄԱՅՆ

տեւող

ԱՆ

|

աԱ ՆԻՐ

ԵԿԻՐՐԿԵՍԵՍՆ

ԱԱԱԷՅԱՒՄ

ՇՐԸՆ ՍԱ ՄԱՐԿԵՏ :

Է 5Ր

ԻՄԵՂՔԱՅՐՄ

ԵՒԵՂԷ

ԳՐԻԳՈՐԵՍ

ԵՒՏ ԿՐԱՒՆԱՈ

ԵՐԻՋԽԱՉՔԱՐ

ԲԵՋՄԱՆՍԱՇԻԱԳԱԿԱ

ՍՑԵՒԴԻնՔՈՍկերնՑոր

ՍՅԱՋՈՒԱՇԱՏ

ՍԲՅԸՀԿՈՒՅԻԱ

ԱԽՐԱԺԵՄԱՑԵՒԵԱՐՐ

անո նոն"անոչաթ : ՒԹԵ ՎԵՆ |

ՄԱԱՅԻԶԱԾԱՑԱնԿչոմնուն հիջատակագրո բուն

ՌԵՍՏԱՆԵԿԱՄՅՈՒԳԵՄՀԻՎԱՅՆԿԵՅՈ

ԱՆ:

Խ 41.

աան վալս

ՄենակյացԳանձակեցու նտարկան

գրչագիրը

ԿԱՅՆԱՅԱՄՄԱՆ/ՄՎԻ

ջ.12Ր93ՇԵՒՉԵ՛ՀՈՆ

ԱՏՆՈՐՄՈ-ԹՔ

ԲԷՍՁՈ

՛

ԱԱԽԹՈՆԻԵՄԱՐԵ

ՆՇԱՆՆ

ՓԱՆՌՄԻՆԱԾՆ

ԵԹԱԱՀՈՄԹՆՄԺՄ

ԳԱՅՈԲԴՈՅ

ՀԱՍԱՆԱՅ:ԵՍՅՈՀԱՆ

ԷՍՈՒ ՍԵՐՈԲՈՒՍԱԲԳԻՍՈՒԳՐԻԳՈՐՈՒԴ

ԻՀԱՐՔԱՏԱՅԲԱՅՀՇԻՆԵՑԱՔԹԱԾԱՏՒՆՍ

ՅԱՐ

ԱՏԱԱԱԵՏԵՆ

ԱՊԱԿՀՈԳՈՏ

ԻՄԵՐՀԱՅՐԵՆԻՕԾՍՅԻ:

Մ՛ԵՐՈՑ:ԱՂԱՆԵՄՎԱՄՆ

ՋՄԵՋՈՒՋՄԵՐՏՆ

ՄԵԵԵՑԵՐ

իշխանի

ամա

արանագրոթան

ԼԱՏ վանաագ ՍԱՑարձանագրության գրագիրը

Հասան

ԱԱՈԳԹն

ԿԶՈՎԵՍԼԵՂԻՑԻՆ

ԻՀԱՅՐԱՊԵՄՈՒ Թե ՄԻՍԱԿ

ՈԲՈՍԱՅԵՒՍԻՇԻԱՆՈՒԹԵՎԱԽՏԱՆ

15.

Կ 43.

ՓՄԱԺԵՔՔԻԹԱԱ

ԹՎԻՍ:Չ:0Ը:

Կ 44.

ԱՆՁԻարձանագրության Գրչագիրը(Վայոց ձոր)

Սիմիանտիկնոջ 1309

թ.

ԷԹՎ:ՉՂԱ:ՇՆՈՐՏԻԼԵՒՈՂՈՐՄ

ՆԱԳՆԱՅԵԱՐԱԲԱՅՒՆՄԱՍԻՆՎԱՌՆՆԳԱՐԴ:

ՈՏԵԱԱԼԼԱՀԻՐՎԷ: ԵԿԱՔՍՐԵՓԱՈՍՍՀՎՐԱԳԿԱ:

2.

ԿՐԵՒՄԱՐԴԱՍԻՐԸՆԱՏԵՍՍԹԱՊԱ

մ: ԲԵԱԼ ԱՎ

ԱԲԱՆԳԱԿԱՆ

ՓՆՇ

Ն

Դ

Ր

Խ 45.

ՀԿԲ:ԼԻ--՛

Օթախաթունի 1313 թ. Գոա

ւԴ-:

Չ

ԶԱՔԱԻՍԻՎԵՐԸՍԲ

ԼԻԼՐԴՈՆՄԵԾՒԷՆԵՒՏԶՍԻՐԻ՝

.

ԱՆՈԳԵՑԻԶԿՈՒՄԻԵԹՎԲՓՐԿՉԻՍՎՍԵ

ԻՄՈԵՒՅԻՇԱՐԻՄԵԶԵՒՆԱՀՆԵՑԱԵՐՈՑ

ԷԳՐՐՈԱՈՔԵՑԱՊԱՄՐՈՆՆՏԱՄԱՆԱՑՆԱ

ԱՐԵՑԻ

ԵԾԶՍՆԻՒԵՒԱՇԽԱՄՈՒԹԻՕՏՐԱՄ

ԼԻՓՐԿՉԻՍԸՆՁԱՄՆՔՈՒՑԵԱԲԶԶՎՄԴ

|

ՀՀՎՊԱՐՌՆԿԼՐԻ

նվիրատվականարձանագրության

Գիրը Բայոց շոր)

ԿԱՄԱՆԱՅԵՍՀԱՍ

ՒԿՇՒՆԵՋՑԻՔԱՍՄ:

Աա

հ 49.

ԱթաբակՎահրամի4342

թ.

գրչագիրը (Անի) արձանագրության

ԵՓԱՆՈՒԿՄԱԲԱՆՑ

մ'ՎԻՆ

Հ ԴՀԺԱՀԱՌԱՍՆ

ԵՐԱՆԽԿԱՐԱԹ

ՔՆՔՅՆՆՅԼԵԹՎ)Ս

46.

Հասիկի 1344

Տավ

(Վայոցձոր)

ԿԱԱԱՏՆԱԿԱԻՆԱՅԵՍՊՀԱԻ

լ

|

Փ.ԵԼՏԱՖԵ

ԼՐԱՌՈՒՀԿԻՊԻՐԻՐԻ

ՀԵԷՄ՝ՄԵ Փէ ՈԱ)

ՄՔԱՆՐՍՔՍԱՆԲԱՆ

նանագոու

ՄՈՒԳԻԱՐՈԱԱՅ

Թե. ԱՆՈ

Իոան Գուրգրչագի

Ե.

ՀԱԱ ՊԵՄՀԵւն ն

ԷՆԱԱՄԱԵՑԻՆՄԵՀԱԾԱ

ԱԱԱՅԵՍՌ-ՔՆ/ՐԻ

ԱՏԵ ԱԱիվիջ ԱՏԵ

ԴՐԻՆՎԲԱԹՆԵՀԱՄԵՆ.

ՋԻԱՒՆԻՂԱԱԵՏՀՈ.

ԷքՄՐՑ Մր, ՑԻ: ՍԱՅԸԾ

Ն

-

Ի 47.

ԱՐԸ

Է ՀԳՈԶ,ՄԱԱԾՎՆԵՄ`

ՓՊՐԼԹ:ԵՔԸ

ԱԶՆՆ

Ց ԴՏՃԱԹՅՈԱՑ

ԽՀԱՎԻՍԿԿ)Ց

ՐԹ:

|

ՉՏ

ՋՈԱԵԻՑԻ:

ոգին

:

մեզմերածծ

Ուքանի 1336

թ.

|

կիա

նվիրատվական արձանագիության գրչագիրը (Վայոցձոր)

"132.

աաա

ԱԹԱՒԵԼԻ ԱԿԱ ԳԱԱ -ԱՏԵ ՍԻՐԻ

Է ԼՀՀ ՈՅ ԵԼԱ ՄՈՒ թր

ԴԷ ԱՉՈՒՒԿԵԱԱԻՏԱՍԵՌԱԴՏԷԽ

ԼԱՏ Գ ՇԵջ (ն փ մ՛ԲԱՍաՊՄ ԵՊբն"ԳԱՐԼ

ԱՄԲ

ԱՐՆ ԴԲ

ՄՍ: ԻԽԲ:ԻԹԳ

Ո ԱԴԽ «Ա: Է ԽՈՒԹՂՈՅ

ԽՒԱՌՔ ԼԸ

իրԱԺՔՆՀԾԱՑ

ԵՆՑ

ՍՀ

ԱՐԱՍՅԵՍՌՐՄԵՍՌՄԿՐԳ

ԷԱՍՓՀԵՈՒԵՑ

ՎԷի

ՃԻԿԸԱԾՇ2

ՀԱԱԱԶԻՑԵՋՊԱՐԱԾ

ՎՆԵ "զ

ՄՅԽԾԱՑԾՈՀՎԱ

Վ

22.ԲԳՈՈԱԱԵԿԱԻԶԵ

ԾԴ

հ 54.

գրչագիրը

արձանագրության ՈւտարիՆ Գուռճիկինվիրատվական (Վայոցճոր)

ՍԹԱՅԲԱԵԹՄՈՄ

ՆԻ

ՆԱՍԱ թ

տ Մն ԱԱ ՀԱԱ

ԱՌՑԽԽԱՈՄԱՀԻԶ

ՅԱՍՌԱՅԱԲՔԻԱՅԱԹՈՒՄՍՍԱՄԱՀԷԱՆՈՐԴԻ

Ս

Ի 531.

Ջումայի

աաա արձանագրության (այոց գրչագիրը

ձոր)

ՅԱՄՒՍԱԾԵՍԱՐԱՐՐՒՐ

ԱՐԻՎԱՋՄԱՐԱՈՄ»

21`

ՈԱ Ք13Վ

ԱՐՈ:

Ա 52.

Ա ԹՈՆ

Թա

ՅԱՄՎԵՒՈՑ

ԱՅՐԻ Ի

55.

ՌԱՒԱՅ4Ը:4Թ0ՂԵՄԼՅԻ

ԱԱ ԱԱՆՈՅԻ վիրատվական ւ

ՎԱՐ

ԴԽԱՐՆԵԱՒՄՆ

ՄՍԳԵՏՎՐԳՔԳԱԾՔԵԽԱԱՑ::

«Ո. ՓԱ ՍԽ

Աբ:

Ի 53.

ԱՄԻԴ

Ամ

ԱՐ ԵՁԱԱԵՈ-ԸԸ

ՉՎԱԿՄԱՀՆԽՓԴՏՄԷ

Խալթի որդի Իվանեի1353 թ. արձանագրության գիչագիրը (Վայոցձոր)

գրչագիրը

մութեյեւթոտթոլց

Բուբայի նվիրատվականարձանագրությանԳրչագիրը (Վայոցձոր)

ԿԸ ԱՏՆԵ ՄԱեաէու էնեԽԵԺԻմեի ՇԵՄԻ Աէ ՔԱՄԻՆ ՇԵ

արձանագրությ նվիրատվական

Բորինայի

է58.ԱրՆհատիԸ դաո:

Հայդոն

արարո թ ԱԱ

թներ

գրչագիրը(Վայոց արձանագրության

ձոր)

Ն Ն Աարոն արա ողին

ԿԱՎ՛ԱՑԵԱՆԱԱՐՆԻ:

ԱԱ ոա ՆԱՐԱ ԱԹՈ

ԱԿԱՈ ՆԱՑ Յ»111

ա

նայի

Առջի

լ

Խութլուպեյի ն այլոց աիախա

գրլագիբը հիշատակագրության

(Թեոդոսիա,Ղրիմ) ւլ35-

ԿՐԵՄԼԻ ԶԻՆԱՊԱԼԱՏ

«Աղամանդյա աճի» «Թեոխչչմոծ

է

թիկունթին.

1805:07/ԹՂԵԹ

տաշիչաօ

միյօ րաթմ րօ: լորն

(Ը ԲՉՈ0Տ ՏՖԱՌՈԳԵՏ «/ /ս5Ոյճ

Տէ քոՄ Ֆ «06605 «7 գեո

լու

ժմնոօ նոտ

լամոց««Չո.

Վ 60,

ԷՀՉռր,

«Ադամանդյագահի»»

859"

թ. լատիներեն արձանագրության Գրչագիրը (Մոսկվա, Կրեմլի Զինապալատ)

ՕԶ.ՕՐՈՒՌԲՆԱՏՇԷՆԵՑԱԻ-ԵԿՂԵ

5ՄԻԴԱՌՆԵԼԻԵՂՎԱՊՎԿԻՍՎՍՏՈՎ

ՑԵԱԼ

էԿԵՐԶԵՐԿԻՐՍԱՂՀՎՎԱԻՑԵՒԱԻԵՐԵՑԲ

ՔՂԱՑԱՈՑԵԿՆՄԱԱԻ

ՍՏԵՂԻՍԻԹԱԳԻՐՈՒԹԵՇԱՃԱԹԱՀՄԱՆԻՆ"ԱՐՈՆՈՒԹ

ՆՒԻՇԻԱՈՒՌ

Ն

ԲՎՀԻՄ

ԷՔՇԱՀԱԶՋԱԻՆԵՒՉԺԱԴԱՂԻԹԵ

ԵՐԿՐԻՍՎԱԴՈՐԱ:Ե:ԲՊԱՌՒՈ

ԴԻԱ ԻԲ»

ԱՈՒՏԵՄՑԹՏԱԱՔԱ»ԵՒՓՈՔՈՒՆՑԱԵՆ1-Ե:Ռ»Հ

Ն ԵՀՆՅԻՑՒՐ

Վ 61. Վ 58.

թ.

Ց

մ շինարարական

գրչագիրը(ԼՂՀ) արձանագրության

Ղրիմի ս. Խաչ վանքի1358 թ. շինարարական արձանագրության Գրչագիրը (ՍտարիԿրիմ)

Ն ՒԻՅԱԵԼ

ՈՀՅՅԹԻ

աաա Հոտբար»

ԱԱԽԹՍԱԹԱԱՎԵՅՆ

ԷՏԱՏՈՒՐԹՏՈՒՋԵՑԱՎ

Տ

Ց 59.

Ն

ԱԻԴՈԽՇՂԵԾԵՄՆԻՆ

ԻՅԱԱԱՈԱՏԵՒԱ

ՆԱՆ տ

Լվովի հայոց եկեղեցու1571

-վ36-

թ.

արձանագրության գրչագիրը

|

Խ 62.

հ

ՀՎ. -

ավետիքԲեռնատովիչի

գրչագիրը իշատակագրության

տկերասրահ) (Լվովի պատկեր

ԵՊԱՊԱՄԸՇԿԵՐՏՏՐՈՄԿԹՂԿ

ՆօՂԱՆԵՐԱ ԱՅՆԵՒԳՈՒԼ.

Աո

ԱՆ

գՐոր

ԱՏՈՒՏԱՔՋԱԻՈՒԲ

ՏՈՒԱ-ՇԻՆԵԼԵԿՀՄԱՆՈ

ԱԱ

ԴՐ

նԱւ

ո

ԵՐՁՅՈԳՆԱԹԻՒԼԵՆԵ

ԿօՔՋԵԿՂՏՍՇՔԵՂ

ՒՄ

ԲՍԲՈՏՆԳՐԻԳՈՒՄՀՈՎԱ

ԱԲՈՅՆԸ ՎԱ

ՄԱՍԱ:ՈԵՒԱՍՆԲԵՐԵՍ:

ԻՆՄՆԵԼԸՓՈՓԵՏԻԱԾԻՄ

ՀԻՒՄՆԱԿԵՏԱՒՏԱՃԱՄՀ

ՌԾԺՋՀԹՎԻՆԿԱՏՄ

Ե

ՑԱՒՀՌՀՃԻԵՀԻՆ

Ի 63.

Բարսեղ եպիսկոպոսԳիշեցու 1676 Գրչագիրը (ԼՂՉ)

թ.

դոաժար ԻՇԻՑԱԾՄ Մել

ՑԻ

ԱՆԵՒԾ

ԿԼԱՆԱՆԱԱՀՒ`

ՔԱՆ ՄԽԼ7ԱՀՍ

Լ

ՇՆՈՐՏՇՔՆՔԻԵՍԲԸԱՆ

ՈՐ

ԹԵՅՈՎ ծլի

ՆԱԱՐԵԱԱՎԱԱՎ

ՀՆԱԱՑԼ

2 ի ԱՆՉԵԱՌՑ

Շե 3Բ (ԷՌԸխԼ ՇԸ

Ե 66.

արձանագրության

--ՆԻՆ

եկեղեցու

1699 բ.

Ար գրչագիրը (Ուկրաինա, շինարարակ մարզ) հայոց

Ակկերմանի

ր

(ք. Բելգորոդ Դնեստրովսկի) -

ԵՍՊԵՏՏՈՍԿԹՂԿ

Պ

ՈՍՍՇԿՐՏՂՈՒԿ

ԴՂւբ

ԱՍՎՐԴՊՏԻՆ Է

58 ՇԻՆԵԼԿԱՌՈ

ԻՂԻԿԷՍՅՇ3ԿԻ

Ն

ՁԵՒԱՇԿՐԻՆ

Էչ

ԵՊԱՊՄՆՅԻՇՏԲԻՔՍ

Կ 64.

արա

Լա

«Փր

4Էր. ՀԲ.

ՎԻՀ

ՒՍ ԻՀՄ ԱԱԿ-Շ ԱՀՍՈՒ

ԷՅԱ ՍԽԱ ՀԻԱՔԱՅԻՆՁԸՍՏ

ՊՏԻՍԼԵՄՔԻԴԻՔԱԱԳԱՔԼՏԱՆՅՆԼիրար

աա. ՀԷ

ԼՐԵԵՇ.ԷՍԵՑՈՅՅԱՂԺԹՍՅԻՀԵԾԷ

ՈԴԻՔՆԸՄ ՓԴԾ ՒՄՏԱՆԵԼՆ

ԷՆ

ԷՒՅԵԼԱՀԵՐԻԴՐԱՆԱՏՐՈ՞Ւ

-

ւռ

Հ.Գ

ՏՂՀ

'"

յ-Կ՞Է

ԻԱՉԻ 4"

ԵՍՄԻՔՓՆՀՄՐՀԻՒՆԱՅԿՑՂԿՈՄ

Աղվանից ՂԻՍՄ5 ՀԻԱ ՔՑՒԶԵԿՂԵՑԻՍԸՆԴՄիմեռնկաթողիկոսի

ՀՐԱԶԱՏԷՂԲԸԲՒՐՈՎԻՓԱՏԻՈՒՎԸՈԴՆԼ

«ՎԵԵՏ

9--ՇՏո «նոժ,Է ՀՀ-ի Ր յ

Պետրոս կաթողիկոսի շինարարական արձանագրության գրչագիրը (ԼՂՀ)

հ 65.

ԱՆ"

ը

:

դ

67.

՛

Տեր-Յովվաննեսի

թ.

գրչագիրը հիչատակագբության

Ղրիմի ս. Խաչ վանքում

արձանագրության գրչագիրը (ԼՂՀ)

ւ139-

ԿԱՄ

ԱՒՆԱՅԵՍՇԻ

ՆՀԷՐԷՑԻՍԸԳԻՍՀԴԱ

ՊԵ՛ՐՍՇԻՆԵՏՑԻՍՐԱՀՍԵՒԶ

ԵԱԿՍ:ՅՇՐԿԻՆՁԵՒ

ԾՆՈՂԱՑԻՄՈՑ ԻՀԱՅՐԱՊ.Բ

ԵՐԿՌ ՍԵՆ

Ռ Ա 68.

Թ

ԵՃԱՆՄՍԱՂՌԱՆԻՑ

ԲՆԵՍԱՅԻ

ՍՐԲԱՋ ԱՆԿԹՂԿԵՍԻՆԻՄԻՃ

Հ Դ:ԸՆ

Սարգիսվարդապետի 1725 բ. շինարարականարձանագրության գրչագիրը (ԼՂ3)

ԹԻՆ ՌՀՅԶ

3ԻՇԱԺԱԿՑԱՆԱԴԱՅԱՍ

ԱՅՑԵՐԵՍՂՈԿԱՓՎԵԴԱՊԵՌԻԳ

Շռոթեցի Հովսեփի ն այլոց 1741թ. հիշատակագրության նապալատ Կրեմ Կրեմլի Զինապալատ) (Մոսկվա, գրչագիրը Մոսէյվա,

Խ 70.

Ա ԵՒԵԷԼԻՆ ՉԱԼ

ԷԴԵԻՆԶԿՎՐՔԵՏԻՆԲՓԻՅՅԻԴՆՔՐԱՅՌՐ«ԼԲԱՆ

ՂԱՌԵՌ

ԻՆ2Դ--ԱՂԱԼՍՈ

ՎԱՎՍ-ՎԼ

ԷԿՄԱՆՈՆՈԲԵԿԹԱԹԱՉ

|ԱՅՍԲՋՄՈՎՒ

ԴՐԱՒԻՆՁ

ՒՍԱԶԿԲԻՍ |ԴԵՅՈՐՄԷԿՆԼ

ԱՄՇՄԷԿԵ.| ԱՅՊՈՄԵՎՆԵԻՎԼ

ՀԱՆՄԵՆՎ ՈՀԵՋՐ

"ԴԹՆՃ ԿԱՅՄԵԼ

| |

| ԻԱՆԸՂԿԼԼՊ

ՂԱԵՎՂԵՇԱ

ՀՆԱՅԴԻ ԲՉՏԻԷՂ, ՌԵֆԱՐԵ

ԱՆԳԱՅՄԱԷԿՆՔ

էԿՆՐԹՉԱՂԱ)

|ԱԽՆԵՇԱՓԱՂՆ

|օՎՈՅԵԴ«ՎԿԱ

ԹԱԷ

ԻՄԱՆԱՅԻՐԵՐ

ԹԷԱՅՍԳԻՐԵ|

ԻԴՍՌԹՌՆ ԱՅՍՊՍՒԱՍՈՆ

ՈՂԹԹԱԱՅ ՄԷԷԼՆԵՒԱՄԷՆ

|

|

|

ԿԷջորոբ ԱՌԱՔ ԱՍԻՌԷ

|ՍօՍՄԱՆԼ

| ՌԵՆԷՆԱՅ

ՆՐԱՅԵՍ ՆՂԱՓՂՈԼ ՈՂԱՐԿԵՐ

Խ 69.

,

-

ԼԲՆԱՆՃՌՍԷ՝

ՆԻՅՖՂԵ

3ՂԱ141Բ ԻՇԼՐԵՔՆ

:

ԽՏԵՏՆՈԱՅԾՏՆ

ԱՌՏՈՎԵՀԱ

՝

7ՐԱԿԱԼԱՀԱՓԼ

ՓՂՈԼՈՂԱՐ. ՌԼՈՂԱԿԵՐՊՐԵՆ

ԷՐ ՈՒՏԻՆԱԼ

վր

ՊԻՐԱԻ ԴԻՎԱԿ

ԷՆԵ ՒՆՑԷ:

ՍՄԵՄԺԻՐ ՌՆՊՎԱՎԼ

ՅԼ

:

թիվն

ԱՆ

ՄԵՆ 6

Ի

ՆԷԵՌՆԵԿԼէԷՄԻՐԳԱԼՈՒ

ՎԱՌԱՎ

ՀԱՆԵՂԻ ՇՀ

Կ ծ

|ք

Կ

։

Է

,

ԷՍԹՈՂԵՑ Ւր.

ՀԱՅԱՍԴԸ ՆԱՍ

Մելիք Եգանիարձանագրության գրչագիրը

-

Յ

`

գրչագիրը Եղիսաբեթի1749 թ. տապանագրի 74.Վաղամեռիկ (Թեոդոսիա,Ղրիմ)

ՈՐԴՒՈՅ

ՏԱՊԱՆՀՈՀԱԿԱՈՐԱՌԽՍՏԵՓԱԿՃՈՍԻ

ԿՆԵԶ-ԱՓԹԷԼԻ

ՄբԻՏԱՏՀՏ

ՑՆՈՒՆ

Դ ԷՍՏՐ ԵՂԷՍՔԹԻ

(ՐԷՏ

Մեծ.

ՐԻՍԱՀԱԿԱՅ

ՏԷՐԻՍԱՀՍԿՔԱՀԱՆԱՅԻԵԵՂՔօ

ՍԱՍԵՐԵԱԼ

ՁՍԻՒՈԽԻՈՏ

ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ՄԽՈՒՆ

ԱՆԱ

եՒԴԱԷԹԱՊԵԿԷՄԵՏԻ-ՏԽԵԱԼ

ԳԵՂԱՄՍ3 ԻՉԱՐՄԷ

էԲՆԱԿԵԱԼ

ՑԵՐԵՒԱՆՔԱՂՆԱԲ

ԻՀԽԱՆԳԱՈՎՐՔՈՆԽՒՈՀ

ԹԻՆ7195' ԿՀԲԻԻ

ԵՂՏՆ3-ԿԷՄՆ

ՍՂԱԷ194

ՀԱՅՈՑԻ

ԱՐԱՐԱՏԵԱԿ

ԵՒ

ԵՐԿՐՈՐԴԻ

եԿԱՏԱՐԽԷԻ

ՐԱԿԱԵՄԵՏՈՒՆ

ԱՍՏԻ 2Սե

4ԱՉԱՐԱՊԵՏԱԿԱ,

ՊԱՏՈՒԵՑԱԻ

Աաաա

Աաաա

(Ս. Պետերբուրգ)

ԿՆԵԶ-ՌՔԳԻԵԼԻ

Ք203ՀՏԿԻ

ՍԲ

ԱՆ

ԳՐիԻԳՈՐԻՊ«Լ-ԿԱՐԳԵՑԱԻ

Ն

ԱՐ

Աթ,

ՁՆԱԱ

|

Եղիսաբեթ

աո

ԿԱԶՄԵ

ՀՐՈՎԱՐՏԱԿԱՒ

ՀԱՅՈՑ ՏԱՒՈՐ

ո ՀՆԳ ԱՄԱՑ

անե ՎԱԹՍՈՒՆ ԱՍՏ ՎեԽԱՑ ԿԱԼԵԱԼ 2 ԻՆ

ՓՈՓի /8օօԱԵՊՏԵՄԲԵՐԻ

ՉԵԱՂ ԺԱՆ

ՆՅ:

հիշատակագրու իշխանուհու

ո

ան

ՏԱՀՍԽԴՀՅՄՀԵ

ԱՅ

ԴՒՔԵԷ ՏՐ ԵՍՏՌՐԾԻ

ՈՂ թ ՍԱՀ, թե

ԵԿՀ

ԱՊՂՔԻՆՀ:ԿԸԼծ

ԱՊՐԻ

ՏԵԻԻճ

Երլնուամ

ԵՐՈՂՂԱՎՄԻ

ՎՎԲՅԱՐՈՒԹԻ.՛ԻՍ։

Պ:6։ Վ 74.

ՎաղամեռիկՄանուկի տապաճնագրի գրչագիրը (Ս. Պետերբուրգ)

-

)42-

«ԽԱԹՈ

Ի

ՄԱՐՏ ՅՑԱԽ

Ա 73.

ՓՐՎՉԻՆԿԱՐԳԵԼԼԴԵՍՂԼՆ

ԹՈՒՈՅ

ԴՌԱՃԻԻՐՈՒԻՈՅԿԱՍԷ

Կ 75.

ւշա

գրչագիրը ԴեսպանՍտ. Դավթյանիտապանագրի

թեո ենա Աագկա ո՞րը.

ԱԵ ԵԱԱՑԻ ՎՈՂԻՑԵՑ ԾԱ. ՅԼԻ

ԱՏ)ՑՑԵԱՆԺՅՐ

ԵԱՆԳԵԼԻԱՌ

հ 76.

Ւ

Թ

ԶՃ

ՀՈԳՏԵՄԲԵՐՒ

արձանագրությա շինարարական

ՎովհաննեսԼազարյանի Գրչագիրը (Ս. Պետերբուրգ, Ալ. Նեսկու

մայրավանբ)

ԱՍՏ ԷՍՏՈՐԵ

ԱՋԱԳՈՍ ԿՃծ ՄԱՐԱՆՍԻՐԵՎ.ՈՐԴԻՌՏԱՃՏ ԱԶԱՊԵԻԹԻ ՇՏԱՄ ԹՕՏԱկ

(ՐԻ 1815-ՀՈԿՏԵՄ

ԼԻՊԵՏԻ ՖՍՀՈԻԷՂԳԱՎՐԱՆԻ

ՏԻՐ ՄԻ ՖՇՐԱՊԻՄ ՔԱԱՃԱՆՀԱԱՑ

ԵԼ" ԶԳԱ ՎԱԱԿԿՈԾ

ՍՏԵՑՍԱՆ

եւՏՊԾԻՒՀԱՑՎԱՇԿԵԼ:

ԴՏԱԿԱՏԵՂՆՊՏԵՐԱՔՄ

ՔՀ

ԷԲՐ22 ԻՏԱԷՑՏՕՉՈՐՌՍՆ

ԱՊԱՑԻՒՐՈՑ ՓՄԴԱՎՄՈԼ. ԵԱՑ ՓԵՐՑ Է էնձ ԱՎԲԱ»Տ

ԱՄԱՑ

Ճ0ՐՑ ՏԱՎԿԻՐ

Ի 77.

ԵՂՊԱՀԱ ԵՒՍ:

Թ47 ԲԵՌ

Քժոք

էեն

ՑԱԿ

Թ՞Սիա:

120"Ս/ԾԽ «ՌԵՆ

01605755

ՒՆ ԱԳԱ ՌԲԳ

ՌԱՑՈՒՑ:Ն

ՊԱԴԵՏԱՌՎՍԱՅԱԱՐԿՆՈՐՂԹԻ

ԵԿՆԱԵՍ

զրրւճննկիվոնեորա Պետերբուրգ

.

ՌԹԱՈՆԱՓԿԱԹԱԿՆԱՊՈՑԼ.ԱՅԱՌԻԱՐՏԸԾՄԽԵՈ

ԽՀՆ ԷՄ

Աաեւմա

ՏԱԺԻՍԱՑԱՄԿՎԱՅՈԵՐՒՈԴ

|

ՑՐՊԵԼՍ

ՀԿԳԻՈՃԵՐՔԱՐԱՐՍ

ԶՅՒՐՑ

ԱՊ)ԵՅԻ

ԻՍՊՔ

ՓԵՋՐԱՆ։

Պ'ԿՂՊԱՆՍ

ԳՈՎ ԻՋլոաի

ԳԵՐ ԲՇՆԱՀՆ Հ18Ր

ԿՈՏԱԿԻ կատ

ԳՆՏԱԿԷՍ» Բ0ՌՕԴՔԱ:՝

Ծ-ԱՏՆՈՒՍԿԻԼ»

մ. ՛Ի 820

ԸԻԻ/Չ,ԵՂՏԱՐՐԻԻ853

ԴՐ.

է 12 Մ6

Ի 82.

գրչագիրը(Ս. Պետերբուրգ) տապանագրի ՍարգիսԼոռու Մելիքյանի

ԼԹԼԹԱՑԻ'ԳՎՐԳԻՍՒ

ՀՏԱԳՄԱՊԻՏՆ

ՏԱՆ հ 80.

Զահալ Փիրալյանի հայերեն տապանագրի Գրչագիրը (Ս. Պետերբուրգ) -

|

ՏՐՍՏԵՑԱՂՈՄՄԱՅԱՐՄԱՐԳ

ՎԱՋԱՐԵՍԹՆՎԱՐԳՐԿՑԵՑԵԼ

ԹԻՆ

Գրչագիրը Մելիքյանի Լոու հիլատակագրության ԼՎԱ

ԳԱԱԱԳԵԹԲՄ:

Սերգեյ (Սարգիս)

ՐՍԱՒ

ԱՄ

ՊՈԽԱԱԱԿՔՈՒՎԱԻՔՅՆՎ

.

հր

ԷՈԺՑ

ռուսերեն տապանագրիԳրչագիրը(Ս. Պետերբուրգ)

Հովհաննես Լազարյանիորդու՝ Հարությունիհիշատակագրության գրչագիրը (Ս. Պետերբուրգ)

:

հ 79.

Ն

ԳԻՆՈ, ՀԽԻԻ10էՆ

ՄՈՏԴ ԿԵՈՎԹ

ԳՈԱՏԵՑԻՈՅ:

ԹԵՏԵՐՃ ՅԱԻ ՏՆ

ԴԱՒԱՔԱԱՆ

արն

Շու

ՈԳԼնԵԻԱՍՏԽՆԵ

ՕԱԳԿՈԵՅ Է5

թու ֆե նուդոն նռ աերխայի ք թեւխ ակին Բրյ թղ ո ԺԲմորն ոէ 71 ՐԾ, ձին

19/

ՈԹԽՔԴ ՒԻԼԱՑՆ 01-ՎՔԱՒ" ԳՆ

ԿԼ ԱՆԲԱՆ ԱԽԿՎՆԵՐՈՐԴ

ՄԱՏԵՑՐԻԱՔՄ-ԱԿԼՅԱՌՔԻՒՆԻ ՈՐԴՈՑ ԳԵՐ

Ած ՅՈՎ 24-ԻՆ:

ՏՈՉԱԿՅՈՑԱՍՎ ԵՊԱՔԱՐԵՈԻ

ԱՐՏԻՑ ՇՈՂՑ Է ՀԱՅՆ

Դ ՄՏԻ ՅՈՆՎՈ .ԹՎՆԱՄԱԿՑԱՑԱԴՐԱՓՈԽԵ

հ 78.

ԱԱ

Տոնեո օթԹ

ԽԱԺԹԵԱՅՆ

Վարություն Լազարյանի հիշատակագրությանգրչագիրը (Ս. Պետերբուրգ,Ալ. Ենսկու մայրավանք)

ՏՆ ՍՔԳԱԼ

41ԱՔ 71Է/6Ֆ

ՌՌԽԵ 0630

ՓԱԿԱԳՐԵՐ

ԱՈՒԿ ԴԱԵՐ | 80168424

ՆԺԵՑՆԸ 6601 | ԹՂԱԼԾ:

ԹԱՏԵՈՌՀ ՖԵ 11244

ՋՐԱ/ՏԱԳԾ

|

|

ԳԱՏԱՆԹԱԼ |

"

ՌՈԳԹԸՆՏԼԺ

ԱԱ

88924144

ԱԱԱՐՒԱԳԵՑ)Ն

Տ110ԹՓԵ8Ֆ

ՀՈՏԱԸԹՈԱՆԻ

4025ՐՏԸ էէ Քո. Է

ՂԱԹՈՒՆՆ Ատ

ՏԱՐՈՒԲՒԻՆ

Բոռ ՆԻ

ՑԵՔԲաԳ«Տ

Տու ԱՒ

հ

Ճ3Ֆ

նամախտութնան

կանԳնէ աշքանց Լէ.

ՒՀանեւ Խ 85.

ԿիիԼ4Ֆծած հիր ԳերԴաստանի

Հարություն Չախոյանիհիշատակագրության գրչագիրը

(Սիմֆերոպոլ,Ղրիճ)

'ԻՏԱՊՋԱՆԻՍ

ԱՄՓՈՓԻ ՄԱՐՄԻՆԻՏԻ

ՃՇՏՖԵՏԵԼ

ԲԻԵԳՇՏԱՆԻ

ԱՌԱՔՒԱՓԱՅԼ ՏԻԿՆՈՏ

ԵՂԻԱՔԵԹԻ

ՄՈԼԻԱԱՆ

ԺԻՏԼԻԽԱՄՈԺՆՈՑԲԱՐԵՊԱՀՌԻ ՓԱԻ

ՔՋՆՌՆ ՊԱՐԳԵՒ ԿՐԻ

ՏՕՆ ՏՍԿԻՎԲԱՑ

ԵՍԱՅԱՆԹՆԳՈԱՆՅ

ՏՆԱՅՑԻ0

ՅԱ

Ի 84.

ԻՔՍ Ի1547"Ի

95ԱՊՐԻԼԻՀՍԿԻԲՈՈՒ

ՄՔՏՒ ԷՒ ՀԱՆԳԵՒ

59 ԱՐԱՏ:

ԵղիսաբեթՄովսիսյանիտապանագրի գոչագիրը (Ս. Պետերբուրգ)

"

տրվածՍաղումյանիհրապարակո են Ս.Տ.

-

ԾԱԾԿԱԳՐԵՐ

Թվագիր ծածկագիր Ի 97

15000150001400020

14006000205000 1500401500070 31319 4002001400

5000200160

700601

800011000900020 14007012000 600500080052000 20012000202000 20200 100120080001

52000

200015000400 5200

200020500060017000200

5902050057001500054006000 Եղբայրագիր ծածկագիր | 58

բՀՇԹՇԵՔՀՔՇ ԲՐԲՅՇ

ԹՇԵ

ԲՐԲՅՔՇ

Շրջագիր ծածկագիր Կ 99

Ց.112՛Ս

-

)48-

ՂՑՈԺ

Զ».Ս9.1

ՄՍ4

-

ՂՅՈ/

4 01

Սյունակետագիր

ծածկագիր

ԽԱ100

հիտ /չ իո

ել

արտեր թեմն |։

հմա

երԽեան: նչէ լ

ի

ՎԵՐԾԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ"

-----ԱԹ

»

-

ն գրչագրերի լուսանկարների տրվումեն բնագրերի Վերծանությունները համարակարգով

1. «ՃԱՐԵԽԱԻՍ

ԱՌ ԱԾ ՍՈՒՐԲ

ՈՒՆԵԼՈՎ

ՀԱՐՍՍ ԵՍՎԱՂԱՆ

ԷՍԱՅԻ ԵԻ ՋԵՐԱՆԵԼԻ

ԹԵԱՆ

ԳՈՐԻ

ՐԻՆ

ԶԱՅՍ»:

ԻՄՆԱՐԿԵՑԱ

ՆԱԱՄԿԱԹՈՂԻԿԷՍ

ԱՐԱՐԻ

2.ԻԵԻԹԱ

ԱՄՍՈՆ

ՄԱՄԻԿՈՆԻ

ԲԱՐԵԻ

ՀԱԻ

ԶՈՒԳԱԿԸՅԻ

Ի

ԶՍԱ:

ԻՇԽԱՆԻ

ԵՒ

ԱԻՒՍՈՒԹԻԻՆ

ՈՐ

ՆՂԵ:

ՈՂՈՐՄԵԼ

ՀԵՂԻՆԷԻ

ՇԻՆԱԻՂԱՑ

ՆՈ-

ետ ԱՅՆՈՐԻԿ

ՄԱՆՆ ՔԻ:

ՅԱՐԿ0 Ն ԶՍՈՑԱ ՍՐԲՈՒԹ ՅԱՆ

8. ՈՂ

4."ՎԱՊԱՆ:Շ:Ի:1: ԱՇՈՏԿԱ: Ը-Ի:Ա

ՅԱՂԱՒԹՍ

ՅԻ-

ՈՐԴԻ

ԴԱՏԻ

ՇՈՏԿԱ

ՄԱՏԸ

|

`

ԶԿԻԻՐԻԿԷ ՈՐԴ|

ՍԵՆԻՔԱՐԵՄ Թլ

ԱԳԱԻՈՐԻ

ԽԱ/ՓԱՆԷ, ՄԵՐ ՄԵՂԱՑՆ

ՅԱՑ: ԹՎԻՆ 1:98: 01253): ՈՐ

10. ԱՆՈՒՆ

-

ԹՎ.լԵԼ:

Ի

ի

ԿԻՍԱԻՐ |

Է ՀԱՆԳՈՒՑԵԱԼ

|

լ

-

ԵՍ՝ ՍԵՐՈԲ

Է ԵՒ

ՊԱՐՏԱԿԱՆ

ՍԻՒՆԵԱՑ

ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ ՅԻՇԷՔ

Ի

ՔԱ.

Հ

1081): ՀԱՆԴԽՏՈ.ԹՎ.չՇԼ:(1081): 6.

ՅՈՒՍՈՎ|ՄԻԱՅՔԱՆՏծ-

ՄԵԾ

ԵԻ ԵՏՈՒ

: ՀԱՆԻՆ (1262) Զ4Ը:

ԹԱՎ ԳՐԻԳՈՐ|

ԹԱԳԱՒՈՐԻմ-

ԶԵՆ-

ԱՆՄԱՀ

|

5. ՍՈՓԻ ԱՂՎԱՆԻՑ

ԳՈՒՀԻ ԶՈՔԱՆՉ

ԱՐԱՍՑԵՆ

ԵԻ ԹՈՅՈՒՍՈՎՆ ԱՅ

ԶՄԵՐ ՀՈԳՈՅ ԱՐԴԻԻՆՍ

ԵՒ ԵՂԲԱՐՔ

ՄԱ ՔԱՀԱՆԱԼՅԱՔ

ԵԻ ՄԻԱՏՈՒԱՔ

Ի|ՍԲ ԱԾԱԾԻՆՍ: ՀԱՅՐՍ ՅՈՎԱՆՆԷՍ

Ի ՏԱԻՆԻ

:Բ: ՊԱՏԱՐԱԳ

ԲԱՆՔՍ ԵՏՈՒՆ ՄԵԶ Գ ԹՈՄԱԻՆ

ԱՆՏՈՆԻ:

(1072) ԳՐԻԳՈՐ ԹԱԳԱԻՈՐ

ԴՈՒՍՏՐ ԳՐԻԳՈՐ

Կ/ՑՈՐԴ

ԶՄԵԶ

ԹԱՐԵԼՍ

ԹԼՈՒԻՍ,|ԵՍ`

ՑԱ8 ԱԾԱԾՆԵՍ

ԱՐՑ

ՍԻ

ԱՆԵՔ ՆՇԵՑԻՔ.

ՇԱՀԱՆԴՈՒԽՏ

ԼԸ.ԽՏ

ԳՐԻ.

(1046)

Ն

ԵՍ

ՍԵՒԱԴԱԻ ԱՂՎԱՆԻՑ ԹԱԳԱԻՈՐԻ ԵՒ ԱՄՈՒՍԻՆ

Ի ՄԻՍԹԱԳԱԻՈՐԻ ՈՐԴՈ ԱՇՈՏԿԱ ՎԱՍՆ ՈՋ ԳՔԼՈ ՄԵՐ

ԻՄ ԿԱՏԱՅՍ

ՄԱՐՄՆՈ, ԵՍ ԵՒ ՃՈՅՐՍ

ՍԻՆ ԺԱՌԱՆԳ

ՈՐՇԻՆԵՑԱՔ ԶԱՐ ԱԾԱՄԻՆՍ ՓՈԽԱՐԷՆ ԳԹՈՑ ՆՈՐԱ.

ԵՄ, ՆՄԱ ԿԱՏԱԲԵՆ ԶՄԲ ԽՈՐՀՈՒՐԴՆ ԵԻ

ԳԱՓ ԿԵՆԴԱՆԻ

ՓԱ ԱԾ |

ԻՒՐ ԵՂԻԼԻՐՆ

ԳՐԱՆԹԱԳԱԻՈՐԻ

ՀՎ

ԵՂԵՑՈՅՍ, ՍՐԱՀԻՑ

ՀԱՄԱՑԱ Ա ՔՄՏ Ց

(1086) ԹՎԱԿԱՆԻՍ

զ. Ի :ՇԼԵ:

ԱՒԻԼՐ թ

Ի ՋԵՌՆ

.

Ք.

ՄԵՂԱՑ ԶՅԻ-

ՇԱՏԱԿԱՐԱՆՍ

ԵՒ Ե Հ

ՅԱՂԱԻԹ Ս| ՑԻՇԵՑԷՔ:

ԾԻ:

ԲԱՐԻ ՎԱ ՍՆ ԹՈՂՈՒ-

ԱՅ ԵՍ

|

ԹԻՃՍ ՈՐԴԻ

ՏԱՐԱԼԱ

ԼԻՊԱՌՏԻ, ԶՀԱԼԻ-

ՄԱՐՄԱՆԿՈՊԱՐՍ, ՎՆՍԱՐՍ, ՎՆՍԼԱԲԱՅ)

ՀԵՐԵՆԻՔ ՏՎԻ ՈՐԴԻՔ

ԴՈՎՆ ՍԻՐԱՆԷՍ ՔԱՐԳՈՐԾԻՆ

ՍԻՐԱՆԷՍ ՃԱՐԳՈՐԾՆ ԵԿԵՂԵՑԻ ՇԻՆԵՑ

ԹՈՌՆ ԵՒ

ՓՈԵՍ ԶԱՅՆ ՆՐԱ ԴԱՏՄՄԱՆ

ԱՆՎԱՐՋ ՆՈՐԱՅՎԱՆՍ,

ԱՐԱՐԻ, ՈՐ ԽՐԱՑ ՀԱՅՐԵՆԻՔ ԼԼԻԽԻ ՑԱԶԳԷ

ՉՈՐՈՅ

:Բ:

ԹՈՒՆ.

.ԽԱՐԷՆՔ

ՋԱՆԱ՝ ՑԻՄՈՑ

ՑԱԶԳ, ՈՎ ԶԱՅՍ ԳԻՐՍ ԽԾԱՓԱՆԵԼՈՑ

ՆՋԱՎԱԾ

:ՅԺԸ: (318) ՀԱՅՐԱՊԼԵՏԱՑՆ

ԱԻՏԱՐԱՑ

ԿԱՄ

ԵՂԼԻ-

ՑԻ| ՄԱՍՆՈՑ

ՀԱՍՏԱՏԱՅ

ՎԿԱՅ

ա.

ՈՐԴԻ

ԲԱԺԻՆ

ՅՈԴԱՅԻ

ԱՌՏԵ.

ԳԻՐՍ.ԵՍ ՏՐ ՀԱՅՐ ՎԿԱՑ

|Փէ

ԵՄ. ԵՍՏՐ

ԵՄ

ԱՅ :ՈԿԳ: (1214) ԹՈՒԱԿԱՆԻՍ/ԵՍ

ՅԱՆՈՒՆ

ԳՐԻԳՈՐՈՅ

ԶՋ/ԱԻՐԱՎԱՐ

ԱՄԻՐ

ՇԵ/ՐՊԱՐԻՔ

ՀԱՆ

ԻՄ Հ/ԱՐԱԶԱՏՔ

ԵԻ ԷՏՈՒ ԶԻՄ

ԳՐԻԳՈՐ

ԾՆ/ՈՂԱՑ

ԷԼԻԿՈՒՄ, ՈՐԹՎԻՍ :9ԽԹ: (1300) ԶԳԵՂԵՑԿԱՏԻԳՆ

ՈՐ ԱՌՑՅԾԱԻՐԷՆ ԽՐՈԽՏ ՄՌԸՆԴԻ ՄԵՄԻ ՏԱՐՍԱԻՃԻՆ,

ՅԻՇԵԼ ՅԱԱՂԱՉԵՄ

ՉԷՐ ԸՆԼԴ ԵՄ ԱՅԼԱՍԵՌ ԳՆԴԻՆ:

ԽՑԿԱԻ-

ԶՋՍԷՓՀԱԿԱՆ/ԶԳԻԻՂՆ ՋՎԱ-

ԱՍՏՈՒԾՈՑ, ԵՍ՝ ԹԱՑԵՐԾ,

ԳՈՒՍՏՐ/ ՈՒՔԱՆԱ, ԱՄՈՒՍԻՆ ՀԱՍԱՆԱ ԱՍՊԱՐԱՊԵ/ՏԻՆ

ՊՌՈՇԱ, ԵՏՈՒ ԸՆՄԱ Ի ՀԱՂԱԼ ԸՆՋԻՑ ԻՀԱՈՑ, ՈՐԴՈՅՆ

ՄԵՐ` ԹԱՆԱՏԻ

ՎԱՆԱՑ, ԱԹԱԶԻ

ՄՈՑ ՀԱՅՐԵՆԻ ՏԱՆՍ

ԻՄՈՑ, ՎԱՍՆ ՈՐՈ ՀԱՅՐՍ ՅՈՎՀԱՆ|ՆԷՍ ԵՒ

ԵԻ ԱՅԼ ՄԻԱԲԱ/ՆՔՍ ՀԱՍՏԱՏԵՑԻՆ

ԶԴԱԻԹԻ ԵՒ Զ/ՅԱԿՈԲԱ ԶՊԱԻՂՈՍՈ ԵՒ

ԵՒ ՋՄԲ ՇՈԶՊԵՏՐՈՍՍԻ

ՂԱԿԱԹԻՆ ԶՊԱՏԱԲԱԹԳՆՅԱՄԵՆԱՅՆ

ԵԿԵՂԵՑԻՔՍ ԻՆՋ

ԱՌՆԵԼ ԱՆԽԱՓԱՆ. ԵԹԷ ՈՔ ՀԱԿԱՌԱԿԻ Ի ՀԱՐԱՆՑ ԵՒ

ԿԱՄ Ի ՊԱՏՐՈՆԱՑ

ԵՒ ԶԻ/Մ ԶՅԻՇԱՏԱԿՍ ԽԱՓԱՆԵ ՈՐ...

ԱՅՆ

ԱԻՐՀՆԱԾ Ե

ՋԱՓԱՅՆ ՄԱՍ../

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ

Ջ:Լ:Ա.

ՀԱՍՄ

(1282):

ՎԱՐՀԱՄԱՅ ԾԱՅՐԻՆ, ՈՐ ՄՆԱՑ Ի

ԿԱՆԿԵՑԻ

ԽԱՋՍ.ՅԻՇ.ՔԱ. ԹՎԻՆ

ՅՈՐՈՒՄ

Ի ԲԱԶՈՒՄ

ԴԵԱՄԲՔ,

ԶՋԽԱՓԱՆԵԱԼՆ

ՆՈՐՈԳԵՑԱՔ

ՅԻՇԱՏԱԿ

ՀԱՆԴԻՊԻՃ

ՄԲ

Բ

ԱՄԱՆԱԿԱՑ

ՄԵԶ ԵՒ ՆԱԽՆԵԱՑ

ԿՐԿԻՆ

ՄԵՐՈՑ.

ԵՐՐՈՐԴՈՒԹԵԼԱՄԲ.

ՅԻՇԵՑԷՔ

Ի ՔՄ.

ՈՐՔ

ՀԱՐԱԳՊԵՏ

. Բ

ԱՅ ԵՒ ԻՇԽԱՆՈՒԹԲ ՄԵՄ ՊԱԱՄԵՆԱԿԱԼԻՆ

ԵՒ ԻՆԱՈՐԴՈՅ ԻԻՐՈՅ ԲԵՇՔԵՆԱ

ԲՈՆ ԲՈԲԻՐԹԷԼԻՆ ԵՒԻ|

ՎԱՐՀԱՄԱՅ, ՈՐԴՈՅ ՇԱՆԻԿԻՆ. ԵՍ ԳՈՆՏՃԷ ԱՄՈՒՍԻՆ

15. ԿԱՄԱԻ

ՏԱՐԼՍ ԱԻ-

ԽՈՍՏՐՈՎԿԱ` ՅԱԶԳԷ

ԱԲԴԵԱՆՑ ԵՒ ՀԵԼՐԵԱՆԵԱՑԻՄՈՑ

Ի

ԽՆ ՀՈԳԻՈՐԴԵԱՑ ԻՄՈՑ ՌԻՔԱՆԱ, ԱՄԱԴԻՏԻ ՍԲ

ՏՂԱ ԼԱԻՐԱԻՔ Ի ՔՄ ԿԱՏԼԱՐԽՑԱՆ.

ՀՈՒՌՆԵՏՑՈ, ԴՈՒՍՏՐ

ՃԵԱՆՑ, ԵՏՈՒ ՀԱԼԱԼ

Ի

ՍԲՈՒԽՏՍ ՎԼԱ

ՏԻՆ, ՈՐ ԳԵՐԳՆ

ՄԱՏԷՍՆ` ԳՆՈՒԱԾՔ

ՀԵՐԵՆԱԻՔՆ

ԻԻՐ

ԻԻՐ ԽԱՉԻՆ

ԶԳԱԶԱՐԱՓՈՍԻՆ

ԷԳԻՆ`

ՄՏԱԻՔՆ :Բ:

:Ռ:

Ի ՀԱՄԱ-

ԴԵՎԱՆ)

ՀՈՂ ԵԻ

ՀՈՂՆ Ի ՅԱՂՋՐՏԱՊ, ԵԻ

ՈՒ ԶՈՐՋԱՔԱԲԻՆ

ՀԱՍՏԱՏԵՑԻՆ Ի ՏԱՐԻՆ :ԺԲ: ՊԱՏԱՐԱԳ ՄԲ.

ՌԻ

:4:

ՀԱՄԱՄԱՏ ԷՍՆ

ՄԻԱԲԱՆՔՍ

(1307) ԿԱՄԱԻՆ

ԻՍ:

ԵՒ ՍԼՈՒՐԲ

ՎԱՐԱԳԱ ՍԼՈՒՐ)Բ ՆՇԱՆԻՍ

:1: ԻՆՋ`

:Դ: ՊԱՏԱՐԱԳ

ՍԱՀՄԱՆԵՑԻՆ

ՄԻԱԲԱՆՔՍ/

ԱԻՐ ՀՈ/ԳՈՅՆԳԱԼՍՏԵԷՆ, :8: ՓՈԽՍԻԱԳ ՀԻՆԳՇԱԲԱԹ

ԱԻՐՀՆԻՆ:

ԿԱՏԱՐԻՉՔՆ

ՄԱՆ ԱԼՍՏՈՒԱ

ԽԱՄԾՆԻՆ:

`

ԷՐ ԹՎ. :ԶԽԳ: (1294) ԵՍ ՏՐ ՅՈՀԱՆԷՍ

ԿԱՄԱԻՆ

ԱՅ ԵՒ ԱՂԱԻՒԹԻՒՔ ՀՈԳԵՒՈՐ ՀԱՒՐ ԻՄՈ ՏՐ

ՀԱՅՐԱՊԵՏԱ, ՏԱՐԱ ԶՋՈՒՐՍ

ՎԱՐԱՐԱԿԱՆ

Ի ՎԱՐՋՈՐ

ԱԾԱՊԱՏԻԻ

ԴՈՒՏՆ,

ԵՒ ՀՈԳԵՒՈՐ ՏՐ ՅԱԿՈԲ ԳՆԵԱԼ

ԷՐ ԵՒ ՏԱԲԵԱԼ ԲԱԶՈՒՄ ԱՇԽԱՏՈՒԹԵԱՄ ԵՒ ԱՐ12. ՅԱՄԻ

:ՋԾՋ:

14. ԹՎԻՆ

ԱՀ

ՈՐԴԻ

ա.

ՂԱԻԹՍ:

ԻՆՋ ԵՒ

ՎԱՐԴԱՊԵՏՆ

11. ԵՍ ԳՐԻԳՈՐ

ՄԵ/ՏՐԱՊԱՒԻԼԻՏ

ԹՎԶՋԽԴ:|295) ԶՏՐ ՍՏԵՓԱՆՆՈՍ

ՀԱՌՑ ՄԵԾԱՑ

ՈՐ

ՊՌԱՒՏԱԻՖՐԱԻՆՏԷՍ

Է

ՍԻՒՆԵԱՑ,

ՏԱՐՍԱԻՃԻՆ

ՇԻՆՈՂ ՍԲ ԵՄԵԾԱՓԱՌ ԻՇԽԱՆԻՆ

ՌՐՈԴԻ

ԿԵՂԵՑՈՅՍ ՅԻՇԵՑԵՔ Ի ՔԱ.

13. Ի

(3

ԵՒ ԳԱՅԼՍ

ՂՐ(՞)ՋԿԷՍՆ| Ի ՍԲՍԱՐԳԻՍ

ՑԻՇԱՏԱԿ

ԱՌՃԻ

ԴԱՒԻԹ

ՍՊԱՍԱԼԱՐԻՆ

ԶԱՔ/ԱՐԷԱԻ. ՏԵՍԻ ԶՊԱՅԾԱՌՈՒԹԻ ՄԲ /ՈՒԽՏԻՍ

ՆԻՑ, ԵՍ ԵԻ ՈՐԴԻՔ

ՍԱՐԳԻՍ

.

ԴԵԿԼԱՆ) ԳՆՈԻԱԾ|

ԲԱՄԲԱԿ

ԽԱՋԻՆ

ՏԱԻՆԻՆ

:Դ։

ռասնից)ՏԱԻՆԻՆ՝ ՏԵՆՈ:

Ի

:Խ--ԻՑ

ՈՒՔԱՆԱ.

:Բ:| ԹՈՒԻ-

:Բ: ԳՈՆՑԻՆ

ԱԻՐՀՆԻԼՆ)|ՅԱՑ

ՏԷ: |ՌՎՀԱԿԱԼՌԱ

խԱ՝

ԵՒ

(ջա-

ԽԱՓԱՆՈՂՔՆ

ԿԱՄ ՅԱՒՏԱՐԱՑ,

ՔԻ. ԹՎ. :9ՂԴ: (1345): ՄԵՐՈՑ

ՏԷՐ Է ԱՌԱԶԻ

ՄԵՐ ՄԵՂԱՑՆ

16.

:Դ: ՊԱՏԱՐԱԳ.

ԿԱՏԱՐԻԶՔՆ

ԴԱՏԻՆ

ԱՄԱՏԻՆ, :Դ:

Ջախկողմում`

ՍՃ ՆԻԿՈՂԱՅՈՍ

ԿԱՆԿՆԵՑԱԻ

ԹՎ.

ՊԺԱ

ՏՈՒՆՆ| ՄԻԱԲԱՆԻՑ:

(1362), ՄԵԿ

`

Աջ կողմում`

ԿԱՆԿՆԵՑԱԻ

ՄԲ ՄԻ|ՆԱՍԻ ԲԱՐԵԽԱՒՍՈՒԹԻԻՆ ԱՇԽ|ՍԱՐՄԻՆԱՍԻՆ:

|

ԲԱՐԵԽՕՍ Է ՄԲ|ՆՇԱՆՍ/ ՄՀԴՍԻ ՅՈՀԱՆ|ՆԻՍ/ԻՆԵՒ

ԽԱԶ/ԳՌՈԻԾՆՈՂԱՑՆ

ԿԵՆԱԿՑԻՆ ՍԷՖԷՐ ՊԻՔԱՅԻՆ.

|Ք|ԱԼՍՏՈՒԱ

ԱՐԴԵԱՍԼԲ

ԽԱՏՐԻՆ,

ԿԵՆԱԿՑԻՆ

ԱՂՈՒԹ ԽԼԱԹԼՆԻՆ

|

ՏՐՕՔ

ԶՕՐԱՑՆ

.

|

ՍՔ ՏԱՃԱՐՍ| ՇԻ-

ԳԱԲՐԻԵԼԻ ԵՒ ԱՍԼԵՆԱՅՆ)

ՑԻԼՇԱՏԱԿ)ՖՐ ԱՎԱ/ՔԻՆ, ԾՆՈՂԱՑՆ

|

ՊՐ ՍԱՐԳՍԻՆ, ԳԱԲԱՆԻԼՆ ՆՈՐ ՊԼԱ)ՐԼՈՆ)ԻՆ, ՄԵՐՀԻԴԵՐԻՆ, ՈՒԼՈՒԽԼԱԹԼՈՒՆ ԻՆ, ԱՎԱՔ ՏԻԿՆԱՑ,) ՅԱԿՈԵԻ ՍԱԲԳԻՍ ՔԱՀԼԱՆԱՅ)ԻՆ ԵԻ|ՔՈՒԻԲԻՆ, ԹՈՒՄԱՆԻՆ

ԲՈՉՆ ՄԵԼԻՔԻՆ:

ԹՎԻՍ ՊՀԴ (1425), ԱԻԳՈԼՍՏՈՍԻ,Թ-ե

(15):

|

Ի /ԴՈՒՌՆ/

Բ

ԵՐԿՐԻՆ`

ՍԲԲՈՅ ՈՒՐԲԱԹՔԻ ԿՈՒՍԻՆ,

ՅԱԿՈԲԱ ՔԱՋ

ԱՌԱԶՆՈՐԴՈՒԹԼԵԱՄԲ

ՑԱՆՈՒՆ

.

ՄԻՔԱԵԼԻ,

ԵՂԻԱԻՆ/. ԴՍՏԵ/ՐՆ

ՍԲ ՅԱՐՈՒ/ԹԵԼԱՆ

ՈՐԴԻՈՅՆ

ՀԻՄԱՆՑ

ՈՂՈՐՄՈՒԼԹԵԱՄՂՐԸՄԱ

ՎԵԼՐՍՏԻՆ ԿԱՌՈՒՑԱԻ

|

ԽԿԼԱԹՎՆԻՆ)

ԾՆՈՂԱՑ| ՍԱՏԱԹԻԼՆ)|ՄԱՐԵՄ

ԵԻ ԶՕԱԿԱՑՆ

ԽԱՉԱՏՐԻՆ, ՍԻՄԵԷՈՆԻՆ,

ՄԱՐԻ

ՅՈՀԱՆԻՍԻՆ,

ՄԵԼԻՔԻՆ.ԹՎ. ՊԾԵ (1408:

ԵՒ ՍԼՍՏՈՒԱ ԽԸՆԿԱԼ

ՇԱՀՆՈՒՐԻՆ.

ՓԱՌԱԻՈՐՏԱԼՔԼԱՍՐՍ

ԱԼՍՏՔԻԱ ԾԱՅԻՆ, ԹԼՈՍՑ ԱԶԳԻՆ,

ՈՐ Է ՊԼԱՏԿԵՐՀՔ

ՀԼԱ

ԵՒ

18. ՍԲ ՆՇԱՆՔՍ

ԵՒ

2. |

ՀԱԼԱԼ

ԵՐԿՆԱԻՆ

ԿԱԹՈ-

ՎԱՆԻՍԻՍ ԿԱՊԱԾ:

ԵԱ/ՂՈՒԹ/ ՊԻՔԱ/ՑԻՆ

ԹՎ, ՌՃԼԱ (1682):

ԳԱԲՐԻԷԼԼԻՆ)ԵԻ ՄԻՔԱԵԼԻՆ|

ՍՊԱՍՕՈՐՔ

ԱԼԱՏՈՒԱ.ԽԲԱՆԻՆ

ՅԱՆՈՒՆ

ԱՅ ԵՍ ՍԱՐԳԻՍ

ՂԻԿՈՍ, ՈՐԴԻ ՀԱՏԻ|Ր ՄԷԼԻՔԻՆ, ԹՈՌՆ ՄԵԾԻՆ ՍԱՅՏՈՒ:Զ: ԸՍՏԱԿՆ

ԿԱՍՐԱՑ

ՋՀԱՅՐԵՆԻՔՆ

ՆԻՆ ԵԻՒ|ԳՆԵՑԻ

ՄԵՆԱԿ ՏԱՆ :Դ: ԸՍՏԱԿՆ ՈՒ ԿԷՍ ԱՌԱ ՏՈՒՆՈՑ, :Բ։

:Դ: ԸՍՏԱԿՆ

ՏՎԻ ՍԲ.ՈՒԽՏՍ

ԸՍՏԱԿՆ ԿՈԹԱԼԱՆԱ.

ԳԱԽՋԱՑՍԱՐԱ:ՌՎ ԶԱՅՍ ՀԱՅՐԵՆԻՔՍ ՀԱՆԷ Իլ ՍԲ. ԵԼԿԵՂԵՑՈՅՍ, :ԳՃԺԸ: ՀԱՅՐԱՊԵՏԱՑՆ ՆԶՈՎԱԾ Է. ՄԲ. Ռ-

ՋԻՆ

ՍԼՍՏՈՒԱ ԽԱՅԻՆ

Է ՏԱՃԱՐ

ՇԻՆԵԱԼ ՅԱՆՈՒՆ| ԶՕՐԱՑ ՎԵՐԻՆ`

17. ՍԱՅ

ՆԵՑՕ

ԹՎԼԻՆ):ՋՂԵ:(1546)| ԿԱՄԱԻՆ

20.

ՏՈՒՆՆՍԲ

ՀԻ.ՄԵԿ

լ9.

|

ՎԵՐԱԿԼԱՈՒԹԼԵԱՄԲ.)

ՀՐԱԲՌՒՆԼԱՊԼԵՏԻՆ ԵՒ

ՍԱԽՏԼԵԽԻ ՅԼՈ)ՀԼԱԽՆԷՍԻՆ ԵՒ ՄԼԱԽՏԼԵԽԻԱՅՏԻԽԻՆ

ՁԵՌԱՄԲ ՔԼԱՍՖԼԱ ԹԼԵ)8|ԻՈՑ|,

ՔԱԲԳԼՈ)ՐԾԳՐԻԳՈՐԻՆ

ԵՒ

ՏՕ|ՆԱԿԱՆԻՆ.

ՀԼԱ.ԽԼԱՅԻՆ),

ՔԼԱ.

ՏԷՐ ՎԱՐԴԱՆ

ԼԻ|ՎԱՅԵԼՈՒՄՆ

ՍԱՐԳԼԻ.ԽՏԻՐԱՑԻՒԻՆ. ԹՎԻՆ ՌՃԾԱ

(1702)-ԻՆ:

Է ԽՆԿԱՆՈՅԻ ՏԱՊԱՆԱԿՍ..Մ

ԺՂՈՎՐԴԻՆ. Ի ԴԼՈՒՌՆ ԾԲ

ԹԱՐՋՐՈՒ(")

22 ա-դ.

ՅԻՇԱՏԱԿ

ՊԵՌԼԱ

ԷՋՍԼԻԱ ԾՆԱՅՑ

ՇԼԻԽԼԵՍՏԱԻՋԼԵՌԼԱՄԲ ՀՌՈՄԿԼԼԱ/ՑԵՑԻՏԷՐ

Լոխ ՎԼԱՐԴԼԱՍՊԼԵՏԻՆ:Ի ՎԱԵԼՈՒՄՆ

ՍԻՄԵՍՆ

ԵԴԵԱԼ է ՄԱՐՄԻՆ

ԲԱՐԵԼՊԱՇՏ ԵԻ ԱՋՎԱՐԳՐԻԳՈՐ|ԽՕՋԱՄԱԼԵԱՆ ԽԱԼԴԱՐՈՎԻՆ,

ՊԱՊԵՏԻ, ԹՎԻՆ ՌՃՀԴ (1725) ԻՆ.

ՎԱԽՃԱՆԵԼՈՑ 1787 55 ԱՄԱՑ ԵՒ ԿՆՈՋՆ ԿԱՏԱՐԻՆԷԻ

ՋԱՔԱՐՈՎՆԱՅԻ՝84 ԱՄԱՑԻ Ի 11 ՆՈՅԼԵՄԲԵՐԻ)

1823|.ԸՍՏ

23. ՈՂՈՐՄՈՒԹԼԵԱՄ

ԱՅ ՎԵՐՍՏԻՆ

ՆՈՐՈԳԵՑԱԻ Մճ

ՊԱՏՈՒԻՐԻ ՍՈՐԻՆ ՈՐԴԵԳԻՐ ՅԱԼՐՈՒԹԻՒՆ

ԲՆ

ԽԱՉ ՎԱՆՔԱ| ԳԵՀԵՑԿԱՅՕՐԻՆԵԱԼ.

ՏԱՃԱՐՆ ԵՒ ԹԷ

ՎԱՂԱՐՇԱՊԱՏՏԻՆ ԶՈՍԿԵՐՍ |ԱՌՆ ՀԱՆԵԱԼ Ի ՀԻՆ

Թէ ԱՐՏԱՔԻՆ ՍՐԱՀՔՆ

Ի ՑԻՇԱՊԱՐԸՍՊԱԻՆ ՊԱՐԱԳԱՑԻԻՔ.

ՈՐ Է

ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՆԷ ԱՍՏ| Ի ՄԻԱՍԻՆ ԱՄՓՈՓԵՍՑ

ԱԹՈՒ ԲՈԼՈՐ ԿՂՋՈՅՍ

ԼԼՈՒԽԼԱԻԼՈՐԲՐՋԱԴԱՒԱՖ ՏԱԿ ԿԵՆԴԱՆԻ ԵՐԱԽՏԵԱՑ ՆՈՐԻՆ:

ԱԶ/ԳԻՍ. ԱՅՍԼԻՆՔՆ ԿԱՖԱՅՈՒ, ՂԱՐԱՍՈՒՅՈՒ, ՊԱՂՋԱՍԱՐԱՅՈՒ,

ԿԵՕԶԼԵԷՎԷՅՈՒ ԲՈԼՈՐ| ԳԻԻՂՕՐԷԻԻՔՆ

ԵՒ ՈՍԿԵՐՔ

26. ՅԱՅՍ ՏԱՊԱՆ ԱՄՓՈՓԵԱԼ ԿԱՆ ՄԱՐՄԻՆ

ՀԼԱ/ՆԴԼԵՐՋ ՂԱՒՇԱՆԱԻՆ.

ԸՆԴ ՆՄԻՆ

ՈՒՌՈՒՄԵՑՈՎԱԿԻՄԱՅ ՈՐԴԻՈՅ ԲԱՐՍՂԻԽԱՍՏԱՏԵԱՆԻ, ՈԲ ԷԲ

ԷԵԱԻՆ. ՈՐՔ ԵՂԵՆ| ՋԵՌՆՏՈՒ

ԲԱՐԵՊԱՇՏՕՐԷՆ ՋԵՐՄԵԱՍՏԻՋԱՆԱԻ| ՂԵՆԵՐԱԼ ՄԱԻՕՐ ԵՒ ԿԱԻԱԼԵՐ

ՌԱՆԴ ՍԻՐՈՎ. ԱՐՔ ԵՒ ԿԱՆԱՅՔ

Ի

ՈՂՈՐ|ՄՈՒԹԼԵԱՄ)Բ

ՆՇԱԽԱՑՆ ՍՐԲՈՑ ՆԱՀԱՏԱԿԻ ԼԵԻ ՅԱՂԹՈՂ

ԺԱՄԱՆԱԿՆ

ԶՆԼՈՐԴՈՒԹԼԵԼԽ ՅԱԴԱՄԱՅ ԱՐՓԵՈՐՔԱՅ ՋՈՐՐՈՐԴԼԻ ԻԹԱՆԻԵՒ ՍԼՐ.ՍԲԼՈ)Յ

ԱՌԼԱ

ՊՈՍԼԻ| ԿՂՋՈՅՍ (ՈՐ ԷՐ| ԱՇԼԱԿԼԵ)ԻՏՅԼո)չԱՌԱՔԵԼԱՊԱՏԻԻ

ԻՇԽԱՆԻՆ ՎԼԱՏԻՄԻՐԻ ԶՈԲՐՈՐԴ

ԼԱԽՆՈՒ ՊԼԱՏՐԼԻԱԲԳԻ

ԱՍՏԻՃԱՆԻ. ԾՆԵԱԼ ԷՐ ՅԱՄԻ ՏՆ 1756 Ի ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ

ՊԵՏՐ.

25. Ի ՆԵՐ ՇԻՐՄԻՍ

ԳԱՍԷՐ ԱԶՆԻԻ

|

ԱՍՏ

ՔԵՊԼԻ.ԽԿԼՈ

ոթ ԳԵՆՈՎ ԵՑ: լ" ԱՌ

ՇԻՆՈՒԹԼԵԱՆ)

ՎԼԱԽԼՆ)

ԻՒՐՈՑ

ՆԵՐԹԻՈՋ

ՓՐԿՋԻՆ

ԱյԳԼԻ

ՑԵԱԼ ՏԱՆՍ

24. ՏՐ

(ԿՎԼՈԽՏԼԱԽԴՆԼՈՒ

ԹԼՈ1Ս-

ԵՂԵՒ

ՀՈԳԱԲԱՐՋՈՒ ԵԻ| ՊԱՏՑ-

ԲԱԶՄԱՐԴՄԻ

|ՀՈԳՈՅՆ

ԵՒ

ԱՇԽԱՏՈՒԹ

ՆԱԽՆԵԱՑՆ:

ԲԼԱ) Բ

ԸՍԼՏ)|ՀԱՅՈՑ ՌՄ:

ՅԸՆԹԵՌՆՈՒԼ ԶԼԱՍՐՋԼԱԽՐՍ ՅԻՇԵՑԷՔ ՄԻՈՎ ՀԱՅՐ

ՄԵՐԻԻ|Ի ՎԵՐՈՅԳՐԵՐԼեոԼԱ

ԵՒ ԱՅՑԵԼՈՒ ԱՐԱՈԹ

ՄԵՐՈՑ

ՎԲԼԱ ՆՊԼԱ ԲԼԱ.

1751, ԻՍԿ

Ք,

ԾՏԼուԽ

Ի

ԽՏԼ0ԽՔՆ,

ՅՑԱԴԱՄԱ ԵՒ ԵԹ

ԻՆ

ԱԲԵՂԱՅԼԱ

Ն:

ե ՄԲ ԻԼ.)

|ՅԼԻՍԵԼԱ

ՏԼԱԿ)

9Ս|

Ի ՄԱՅԻՍԻ

ԱՄԻ ՇՆ1809

ՎԱԽՃԱՆԵՑԱԻ

10-ԻՆ:

ԱՐԴ, ՏԷՐ՝ ԵՂԻՑԻՆ ԱԶՔ ՔՈ ԲԱՑ ԵՒ ԱԿԱՆՋՔ| ՔՈ

ԱՌ Ի ԼՍԵԼ ԶՊԱՂԱՏԱՆՍ ԺՈՂՈՎՐԴԵԱՆ| ՔՈ Ի ՏԵՂԻՈՋՍ

ՅԱՅՍՄ | 1888, Թ. ՔՐ. ԳԻՐՔ Դ. ԹԱԳ, ԳԼ.Ը:

27. ԵՒ

Ի ՍԲ|ԽԱՉՍ ԼԵՌՆԱ

ՅԱՓԸՇՏԼԱ.խԽԼՈՒԹԵՆ|

28.

ՆԱՆ

ՆԱԿԱՆ|ՍԻՑ

ՂԱԶԻ|ԲԷԿՈՎԵՆԱՐԱԼ

ՄԱՅԻՕՐ ԳԱԲՐԻԷԼ ԵՒ ԵՏՈՒ| ՅԻՇԱՏԱԿ

ՍՐԲԼՈՅ ԱԹԼՈՈԼՈՒՅՆԷՋՄԻԱԾՆԻ Ի

ՏՆ ԵՓՐԵՄ Լջ

ՀԱՅՐԱ/(ՊԵՏՈՒԹԼԵՍԱՆ

ԻՄՈՎ ԱՐԴԵԱՄԲ, ԵՍ

|

ԽԱՆԽՈՒՄԻՆԵՒ|ԴՍՏԵՐՆ ԱՃ ԱՊԽԱՆԻՆ,

ՈՐ|ԵՏ ՂԶԼԱՐԱ Սո ԱԾԱԾՆԻ

ԵԿԵՂԵՑՈՒՆ/ԹՎԼԻՆ

Ո/ՄԵ (1756)|

ՄԱՐ/ԱԼՆ ԴՎԱԾ Է:

|

ԼԻՆ.

ԿՈՍԻՆ

1.Խ ԿԼԱԹՈՒՂԼԻ

ՀԼ. ԹԼՈ.8

|1814/Ի:

ՍԼԲԲԼԱ.Զ|

է երկնասզարդարված Ծանոթ.Խտչիկոթառնամբողջապես պատկերներով: լաց նճոճիների

29. Ի ՆԾ:

Ի

ԹԼՈՒԻ-Ն))ՀԱՑՈՑ

:ՄԺԹ:

ԱԾԱՊԱՏԻԻ

ԺԱՄԱՆԱԿՍ

ԵՒ

ՍԱՐԳՍԻ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹԱՂԻԿՈՍԻ

ԻՈՐՈՒԹԵԱՆՆ

ԵՍ

ՀԱՅՈՑ

ԿԱՏՐԱՆԻԴԷ ՀԱՅՈՑ

ՍԻԻՆԵԱՑ 8Ս

ԳԱԳԿԱ

ԹԱԳԱԻՈՐԻ

ԶՍՈՒՐԲ

ԵՒ Ի ՄԵԾԱՓԱՌ

1208) ԹԻԼԻՆ.Լ ՇՆՈՐՀԻԻՆ| ՔԼՐԻՍՏՈՍ.Ի.

ՎԱՍԱՀԱ ԴՈՒՍՏՐ

ԱՄԻՐՍՊԱՍԱԼԱՐ|

ՄԱՆԴԱՏՈՐԹԱԽՈՒՑԵՍ

ԳԱԻ/ԻՆԵ. ՇԻՆԵՑԻ

ԶՊԱԲՐԻՍՊՍ

ՇԱՀԱՆՇԱՀԻլ

ԵՒ ՎԸՐԱՑ

ՑՈՂՈՐՄՈՒԹԻԻՆՆ

ԻՄՈ ԳԱԳԿԱ

ԹԱԳԱ-

ՇԱ

՝

ԶԱՐԴԱՐԵՑԻ

ԶԱՐԴԻԻՔ

ԵՒ

ՊԱՏՈՒ

ԻՆՋ

Ր|

ՄՇՏԻԵՆՋԵՆԱ

ՄԱ Ի :Ռ:ԲԺ:

Ի ՎԵՑ :ՌՆԼ:

ԱՄԻ

ԱՄԻ ՀԱՒԱՏԱԼՈ

ԿԱՐԱՆՍ

Ի ՁԵՌՆ

30. ՅԱՄՍ

Ի

ԵԻ :Գ։ ԱՄԱՑՆ

ՄԱՐՄՄՆԱՆԱԼՈ ԱԾԼԱԻ.Խ ԲԱՆԻ

ԲԻցՏուն

ՔԼՐԻՍՏՈ

ԻՄ

ԱԾԱՊԱՏԻԻ

ԵՒ

ՈՑ: ԴՐԵՑԱԻ

ՀԱՅՈՑ:

ԵԿԵ-

ԱԴԱ-

:9ԸԺ: ՑԻՇԱՏԱ-

ՏՈՆԷԱԿԱՆ

ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ԵՒ Ի ԹԱԳԱՒՈՐՈՒԹԵԱՆ

ՍՄԲԱՀ

ՏԱՒ ՈՐԴԻՈ ԳԱԳԿԱ ՇԱՀՃԱՆՇԱՀԻ Ի :ՆԶԵ: (1036) ԹՈՒԱԿԱՆԻՍ, ԵՍ ԱՊԼ/ՂԱՐԻՊՄԱՐԶՊԱՆ ՈՐԴԻ ԳՐԻԳՈՐՈ ԻՇԽԱՆԻ

ԵՒ ԹՈՌՆ

ԱՊՈՒՂԱՄՐԻ ԵՒ ԵՂԲԱՅՐ

ԿԱ, ՇԻՆԵՑԻ

ՇԱՏ ՋԱՆԻԻ

ԸՆՉԻՑ

ԶՍՈՒՐԲ

ՓՐԿԻՋՍ

ԵՒ ՄԵԾԱԾԱԽ

ԻՄՈՑ ԿՈՒՂՊԱԿԱՆԻ

Ի

ԳԱՆՋԻԻ, | :Գ: ԵՒ

ՎԱՍԱ-

ԴԱՐՋԻԻ

ԵՒ Գ ՆԵՑԻ

ՀԱԼԱԼ ԱՅԳԻ

ԶԻ/(ԹՀԱՆՍԵՒ

չ

ԱՅ.

ԱՆ

ՈՐ-

ԻՄ ԳՐԻԳՈՐ

ԵԴԵԱԼ ՆՈՑԱ ՇԻՆԵԼ ԵԿԵՂԵՑԻ

ՅԱՅՍՄ

ՏԵՂՈՋ ԵՒ ՈՉ ԺԱՄԱՆԵՑԻՆ ՎԱՍՆ ԱՐԱԳԱՀԱՍ

ՄԱ

ԼԻՆԵԼՈ Ի ՎԵՐ. ՆՈՅլմ ՄԱՀՈՒՆ, Ինք

ՐԵԱՆՑ

ՄԱՑՐԱՃԱՂԱՍ

ՑԱՆԻ ԵՒ

ՎԱ ՀՐԱՄԱ ԵՒ

ԿԱԼԻՆ ԼԻՆ

Ա

ՏԵՐՆ ԿՈՉԵՑԵԱԼ Զ/ՊԱՐՏԲՆԲԻԵՒ ՓՈԹԵԱՆՍ ՀԱՏՈՒՑԱՆԵԼՈՎ ՎՃԱՐԵԱՑ Ի ԿԵՆՑԱՂԱ

ԹՇՈՒԱՌԱԽԵՑԱՆ ԱՌ ՔՄ. ՍՈՒԳ ԱՆՄԽԻԹԱՐ| ԹՈՂԼՈՎ

ԻԻՑԵԼՈ ՄՍԻՐՍ ԻԻՐԵԱՆՑ. ԱՅԼ ՋԻ Ի ԿԵՆԴԱՆՈՒԹԵԱՆ

ՍԵՐ ՈՐԴԻՆ

ՏԼԵԱՌԽ ՊԵՏՐՈՍԻ

ՀՈԳԵՒՈՐ

ԻԱՄԵՆ: ՔԻ

ԵՒորդր ն ՈՐԴՈՑ| Կի

ԱՌՆԷ, ԴԱՏԱՊԱՐՏԵԱԼ Ե-

ՔԼՐԻՍՏՈՍԻ

)Է:|

ՂԻՑԻ Ի

ՅԻ-

ՀԱԻ ԵՒ

ԱՅ. ՀԱԻՐ

ԱՄԵՆԱՍԼՈՒՐ,Բ ՀՈԵՒ ՊԱԲԳԵՒԱՒՔ

ԴՈՑ ՆՈՐԱ ՅԻ.

ՔԻ. ԴՈՒՍՏՐ

ԳՈլ ԵՍ ԱՐՋՈՒԽԱԹՈՒՆՍ ՆՈՒԱՍՏ ԱՂԱԽԻՆ

ԵՒ ԱՄՈՒՍԻՆ ՎԱՒՄԵԾԻ ԻՇԽԱՆԱՑ ԻՇԽԱՆԻՆ ՔՐԴԻՆ

ՏՆ. ՀԱԹԵՐՔՈ ԵՒ ԱՄԵՆԱՅՆ

ՏԱՆԿԱ ԹԱԳԱՒՈՐԱԶՆՈ

ԶԱԲ. ԿԱԹՈՎԵՐԻՆ ԽԱՋԵՆՈ ՅՈՒՍՈՎ ՄԵԾԱԻՒ ՇԻՆԵՑԻ

ԻՄՈ ԵԻ ԶԱԻԱԿԱՑ

ՂԻԿԷՍ Ի ՏԵՂՈՋ ՀԱՆԳՍՏԱՐԱՆԻ ԱՌՆ

ԻՄՈ ԵՒ ԳՐԻԳՈՐԻ, ՈՐ

ԻՄՈՑ ՀԱՍԱՆԱ՝ ԱՆԴՐԱՆ|ԻԿԻ|Ս

ՄԵԱԻ)Ի ՏԷՐՆ ԿԻՍԱՒՐԵԱ ՎԱԽՃԱՆԵԼՈՑ. ԶԻ ՎԱՍՆ ԻՄ

ՋԵՐԿՈԻՄՈ

Ի

ՂԱՑ ԽՐԱՏԵԱՑ ԶԻՍ ԱԾ. ԵՒ ԵԲԱՐՋ| ԳԼԽՈ

ԻՄ ՀԱՎԱՅԵԼՈՒՉ. ԶԻ ԱՆԴՐԱՆԻԿՆ

ՍԵԱՆ ՊՍԱԿԱԻՆ

ՊԱՏԵՐԱԶՄԻՆ|ՎԱՍՆ ՔՐԻՍՍԱՆ ԾՊԱՆԱՒԻ Ի ԹՈՒՐՔԱՑ

ԿՐՏՀԱԻԱՏՈՅՍ ԵՒ ԶԿՆԻ ԵՐԻՑ ԱՄՍՈՑ ԵՒ

32. ՇՆՈՐՀ ԻՒ

ՂԷՑՈՑՍ, ՅԵՏ ԷԼԻՑ ԲԱՐԷՊԱՇՏ ԹԱԳՈՒՀՈՑՍ ԶՎԱՐԴԱԻԱՐԻՆ

ՅԻՍ/ՆԵԱԿԱՆ ՄԻՈՎ ՔԱՌԱՍՆԻՒ

ԿԱՏԱՐԵԼ ԱՆԽԱՓԱՆ| ՄԻՆՉԵԻ Ի ԳԱԼՈՒՍՏՆ

ՔԼՐԻՍՏՈՍ

Ի: ԵԹԷ ՈՔ

ԶԱՐԶԱՆԱԳՐ|ԵԱԼԴԱՆՓՈՅԹ

Ճ0-

ՄԵՐՈՑ:

ՇԱՏ/ԱԿԻ ՄԵԶ ԵՒ ԾՆՈՂԱՑ

`

Ի ՔԼՐԻՍՏՈԽՍ

ԵՒ ԶԱՐՄԻՑ

ԻՄ ԱԲԱՍԱ ԵՒ ԱՇՈՏՈ. ՍՄՊԱՏԱ,

ԵՄ ԵՍ ՏԼԷ

ՀՐԱՄԱՅԵԱԼ

ՍԱՐԳԻՍ

ՍՊԱՍԱԻՈՐԱՑ

ՆՈՒԷՐՔ

ՇԱՀՆՇԱՀ ՎԱՍՆ

ԵՒ

ՋԱՐՋԱՆՍ

ՔԱՐԻԱ

ՇԻ-

ԵՒ ԱՐՋԱՆ

ԵՍ

31. Ի ՀՈԾԷ:

ԱՅ Դ

ԿԵՆԴԱՆԻ ԾՆՈՒՆԴ ԹԻՆԻՈՐ

ՀՈլՑԳԵՒՈՐ

ԵՑԻ

ՀՈՂԵԱՐԵՒ ԵՏՈՒ Ի ՍՈՒՐԲ ՓՐԿՋԻՍ, ԵՒ ՋԱՐԴԱՐ

ՈՍԿԻՈՎԵԻԱՐՄԱԹԻՈՎ եհ ՍԿՅԱՑ ՊԱՏՈՒՆԿՈչէ:

ամբողջական Ծանոթ.Գրչագիրն ՅԻ

ԿԱԹԱՂԻԿԷՍ, ԶՈՐ ԷՐ ՀԻՄՆԱԴՐԵԱԼ

ՄԵՀՈՑ

ՏՈՒՆ ԱՑ ՆՈՐՈԳ| ԵՒ

ԾԻ

ԻՈՐ.

ՏԼԵԱՌԽ0

ՀՈԳԵՒՈՐ

ԹԱԳՈՒՀԻ,

ԵԻ ՀՐԱՄԱՆՑԺԻ ԱՌՆ

ՆԵՑԻ

ԹԼՈՒԻՆ)ՀՈՌՈՄՈՑ

ՑԱՆՋՆ

.

ՑՈՅՍ

Ի

ՄՏԻ

ԿԱՏԱՐԵԼ

ԱՌԵԱԼ

ԶՓԱՓՈ

ՄԵԾ| ՅՈՒՍՈՎ

-

Ամր ՈՒԹԲ

ԱՐՏԻՆ

ԵՒ ԱՇԽԱՏՈՒԹԲ.

-

ԻՆԵՑԻ ՇԻՆԵՑԻ

ԶՔԱԻԱՐԱՆՍ

ՓՐԿՈՒԹԵ.

ՎԱՍՆ

ԴՍՏԵՐԱ/Ց ԻՄՈՑ ԵՒ ԱՄԵՆԱՅՆ

ՆՈՑԱ

ՈԳՈՑ

ԶԱԲՄԻՑ:

ԵՒ ԻՄՈ ԵԻ

ՋԳՐԵԱԼՍ (ԻՄ ԽԱՓԱՆԵԼ

ԱՐԴ

ԱՂԵՐՍԻԻ ՈՐՔ ՀԱՅՑԵՄ ՍՐԲՈ

ԵՐԿՐՊԱԳԷՔ

ԽՈՐԱՆԻՍ ՅԻՇԵԼ

Ի ՍՄԱ: ԿԱՏԱՐԵՑԱԻ

ՅԱ/ՂԱՒԹՍ ԶՎԵՐԱԳՐԵԱԼՍՆ

ՔԱ.

Ի ԹԻԱԿԱՆՈՒԹԵԼԱՆԽՀԱՅՈՑ

ԻԱՐԱՆՍ :ՈԿԳ: (1214, Ի

ՓԱՌՍ ԱՅ. ԵՒ Ի ՆՈՐՈԳՈՒԹԻԻՆ

ՄԲ. ՈՒԽՏԻՍ. ԵՒ ՍԱՀՄԱ-

ԻՏԼԵԱՌՆ.Ե.ԻՍԿ

ՑԻ

ՄԻ.

ՆԵՑԱՔ

ՑԻ ՅԱՅ.

ԵՒ

ՇՆՈՐՀԻԻՆ

ԱՅ. ԵՍ ՏԷՐ ԳՐԻԳՈՐ

ՍԵՓԱԿԱՆ

ՈՐԴԻ

ՀԱՅՐԵՆԻ

45. Ի

ՄԱՅ

ԲՈ ԻԻԱՆԷԻ

ԱՌՀԱՍԱՐԱԿ ՄԻԱՊԷՍ ԱՐՆԼՈՎ ՄԻՆՔՐԻՍՏՈՍԻ:

ԱՂՐԴԵՍ ՅԱՂԱԳՍ ԱՅ. ԸՆՏ-

ԵԻ ԺԱՌԱՆԳՈՐԴ

ՋԺԱՄՆ

1.. ԽԱՓԱՆԷ

|

է:

թերավարտ Արձանագրությունը ԱՄԻՐՈՍՊԱ- Ծանոթ.

ԵՒ

ՈՐԴՈ

ԱԾԱՍԷՐ ԻՇԽԱՆԱՑՍ

|ՈՑՆՆՋԵՑԵԼՈՑ

ԵՆՈՒՍՏ ՄԻՆ ՋԵՒ

ՀՈԳ

ՐԳՐԻԳՈ/ՐՎ|Ա

ԿԱՏԱԲԵԼԼՈՅՆ)Ի

ՐԲԵԱԼ ՊԱՐՈՆԻՆ ՄԵՐՈ ՏԼԵԱՌ

Խ ՔԱՂԱՔԻՍ

ՍԱԼԱՐ Շ ԱՀՆՇԱՀ ԶԱՔԱՐԻԱԻ ՓՈԽԵՑԵԼՈՅՆ ԱՌ ՔԼՐԻՍՏՈՍ ԵՒ ՎԱՍՆ ՅԵՐԿԱՐ/ԿԵՆԴՐԱՆՈՒԹԵԱՆ

ՀԱ ԲԱԶԱՏՐԻ

ԻԻ

ԱՅ ԵՍ ՏԷՐ

ՀԱՐԱԶԱՏ ԵՂԲԱԻՐ ԻՄՈ ՂԱՐՓԻՆ,

Ի :ՈՀԴ: ԼԹՈՒԻՆ.. ԵՒ ՉՈՒՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԽՈՐԱ|ՋՄԵՑԵԱՑ

Է

ՅԻՐԻՑՈ ՀԱՐԿՍ ԱՌՆՈՒԼ ՄԻՆ

ՆԻ ՈՔ ԻՇԽԱՆՈՒԹԻԻՆ

ԿԱՄ ԵԻ

ՈՔ ՅԱՆԴԳՆԻ

ՋԵՒ| Ի ՆՄԻՆ ՓՈՂՆ. ԵՒ ԵԹԷ

ՄԱՑ ԵՒ ԱՂՔԱՏԱՑ

ԳԱԼՆ

ԱՄԱԻՆ :ՂՀՋ:| (1227)1Կ

ՔԼՐԻՍՏՈՍ)է:

Ի

ԹՈՂ/ՈՒԹԻԻՆԽՆԴՐԵՑԷՔ

ԹՈՂԻ| ԶՀԱՐԿ

ՍԵՓՀԱԿԱՆ| ՀԱՅՐԷՆԻ ԱԹՈՌՈՅՍ ՄԵՐՈ,

ԱԻՐՆ

Ի ՄԱՀՈՒԱՆ

ՔԱՀԱՆԱԻՑ ՔԱՂԱՔԱՑԵԱՑ, ԶՈՐ

ՄԵԶ ԶԱԻԱԳ ՀԻՆԳՏԱԻՆ, ԵՒ ՓՈԽԱՐԷՆ ՀԱՏՈՒՍՑԵՆ

ՅԱՆՈՒՆ

ՇԱԲԱԹԻՆ ՊԱՏԱՐԱԳ ՅԱՄԵՆԱՅՆ ԷԿԵՂԵՑԻՍ

ՐԱԼԱՂԱՔ

ԷԻՍԱՆԻՈ,

ԱՐՀԻԷՊԻՍԿՈՊՈՍ ԱՅՍՄ ՆԱՀԱՆԳ|Ի, ԹՈՂԻ ԶՀԱԱՐԿ/Ն

ԶՈՐ Ի ՍԿԶԲԱՆԷ ՍԱՀՄԱՆ

ՀՈ ԳՈՅՍ

ԷՐ ՅԱՄԵՆԱՅՆ

ԼԷ :ԺԱ: ԴՐԱՄ ՏԱԼ Ի Փ/յԱՐԹՄՄԵՒՌԵ

ՋԵԻ| (Ի

ՄԵԶ

ՄԱՅՐԱՔԱՂԱԼՔԻՍ ԱՆՈ

ՀԻԷԳԻՍԿՈՊՈՍ

ԱՊՈՒՂՐԱՄԲԻ

ԱԹՈՌՈՅՍ

ԱՄԷՆ

ԳՆԱՑԻ.

ՔԼՐԻՍՏՈ.Ս

ԳԱՅՔ

ՏԵՂՈՅՍ՝ ԿԱՄ Ո ՈՔ ԵՒ ԻՑԷ, ԽԱՓԱՆԵՍՑԻ

ՅՈՅՍ ՆՈՐԱ ՈՐ ԱՌ ՔՄ ԵՒ ԴԱՏԱՊԱՐՏԵՍՑԻ ՅԱՑ:

|ԺԱՌ ԱՆԳՈՐԴ

Ի. ԵՍ

ՔԼՐԻՍՏՈՍ

Ի :ՈԿԸ:

ՑԻՇԱՏԱԿ

ՌԱՋՆՈՐԴԱՑ

ԹՈՒԱԿԼԱՆԻՆ

| :ՈԿԵ: (1216).

ՄԵՌԵԼՈՑ:

ՈՐ

ՑԻՄ ՀԱԻՐՆ Ի ՀԱԼԱԼ ԴՐ

ՇԻՆԵՑԻ ԶԲՈՒՐՋ|ՆՍ

ԻՆՋ ՏՈՒԵԱԼ ԷՐ, ԱՆՑԻՇԱՏԱԿ ԷԻ,

ԱԲԴ ԱՂԱՉԵՄ ՈՐՔ ԿԱՐԻՆՋ ԱՌ ՔԼՐԻՍՏՈ.Խ:

հ

ՀԱՍՏԱՏԵՑԱՔ

ՅԱՐՓԱ,

ԿԱՄԱԿՑՈՒԹրԵՂԲԱՐՑՍ ԶԱՒԱԳ ԽՈՐԱՆԻ ԶՋՊԱՏԱՐԱԳՆ ՑԱՆՈՒՆ

ՎԵՐԱԳՐԵԼՈՅՍ ԿԱՏԱՐԵԼ ԱՆԽԱՓԱՆ.

ԵԹԵ ՈՔ ԱՅՍՄ ՎՃՌԻ

ՀԱՍՏԱՏՆՈ

ԽԱՓԱՆՈՒՄՆ

ԱՌՆԷ՝ ՅԻՇԽԱՆԱՑ ԿԱՄ ՅԱ-

33.

ԼԻ-

ԴԱՏԱՊԱՐՏԱԿԱՆ

(1219) ԹԻԼԻՆ) ՇՆՈՐՀԻԻՆ

ԱՆԺԱՄ

ՄԱՄԽԱԹՈՒՆՍԴՈՒՍՏՐ ԽԱՋԵՐԵՍԻՆ ԼԱԻԹԵՑՈ,

ԺԱՌԱՆԿՈՒԹԻԻՒՆ

ՏՈՒՆ

ՆԱ

ԱԻՐՀՆԵՍՀԱՍՏԱՏ(ՈՒԽՊԱՀԷ

|

ԵՒ ՄԵՋ ԱՂ(ԱԻԹՍ

ՍՐԲՈՑ

ՅԱՄԵՆԱՅՆ

ՈՐ

ԵՒ

ԱՌՆԵՆ ԿԵՆԳԱՆ|ԵԱՅ

ԵԿԵՂԵՑՈՅՍ ԳԵԻՂՍ ԵՒ ԱԳԱՐԱԿՍ ԻՒՐԵԱՆՑ

ՍԱՀՄԱՆԱԻՔՆ

ԶԱՊԱՀԵՆ ԵՒ ԶԵԶՆԱՐԱԾԱՆՑ ԵՒ ԶԲԸՃԱՆՑ ԵՒ ԶԿԱՆԱՋԱԻՈՐ

ՈՐ Ի ՎԱՅՈ ՋՈՐ| ԵՒ

ԵՐԿՈՒ

ԵՒ

ԶԱ

ԾԱՌԱ

ԱՅ. ԵՍ ՎԱՂՏԱՆԳ ՈՐԴԻ ՍՄՊԱՏԱ,

ՔԻ. ՄԻԱԲԱՆԵՅԷ. ԵՒ ԱՄՈՒՍԻՆ ԻՄ ՆԱՆԱ ԱՂԱԽԻՆ

ՏՈՒԱՔ Ի ՀԱՅՐԵՆԵԱՑ ՄԵՐՈՑ

8ԱՔ| ԴԱԴԷ ՎԱՆԱՑՆ ԵՒ

ԿՆՄԻ

ՋՇԵՑԱՋՈՐԵՑՆ ԵՒ ԱՅԳԻ ՄԻ Ի ԽՈԶԵՆԵԿՍ

ԽԱՋ ՄԻ ՄԵՄԱԻ ՅՈՒՍՈՎ.

ՄԱՐԳ: ԵՒ ՄԵԾԱԾԱԽ ՄԱՍԱՄԲ

ԵՒ ՄՒԱԲԱՆՔՍ ՍԱՀՄԱԵՒ ԲՆԱԿԻՉՔՍ ՏՐ ԳՐԻԳՈՐԻՍ

46. ԿԱՄԱԻՆ

ՇԱՀՆՇԱՀ ՍԱՐԳՍԻՆ

ԱԶԳԱՏՈՀՄԻՍ ԵՒ ՎԱՍՆ

ՆՈՐԱ

ՀԱՈՑ ՄԵՐՈՑ

ԲԱՐՁԻ ՋԱՅՍ ՀԱՐԿՍ ՅԱՄԻ ԿԱՏԱՐԱԾ

ՅԱՒԻՏԵՆԻՍ:

ԵԹԷ ՈՔ

/

ւ463-

ՆԵՑԻՆ ԶՏԱԻՆ

ՄԵԶ

:Բ:

ԱԻՐ

ՅՈՎԱՆՆՈՒ

ՎԱՂՏԱՆԳԱ:

ԺԱՄ

ՆԱՆԱՒԻՆ

ԶԱՄԵՆԱՅՆ

37.

ՅԱՇԽԱՐՀԱԿԱԼ|ՏԵՐՈՒԹՖ.

ԵՑԻ

ԱՊԱՂԱ

ԵԻ

ՍՏԵՓԱՆՆՈՍԻ

ԱԳԱ

ԽԼԷ ԶՄԵՐ

ԵՂ

ԹՈՒԼԻՆ ը.

ԽԱՆԻՆ|

ԵՒ

Ի

ՅԱՆՑԱՆԱՑ

ՏԷՐ

ԱԻՐՀՆԵԱԼ ԵՂԻՑԻՆ:

ԵՆ.

ՈՐՔ

Ի

Ի

ՄԵՐ

Ի

ՈՍԿԵՐԱՑ

ՋԷՔԼՐԻՍՏՈՄ

ԱԿՈՔՃՈՍԱՅ ԵՒ

ՏՐ. ՅԱԿ|

ՀԱՅՐԱՊԵՏՈՒԹԵ.

ՀԲԸՎԱԽՏԱՆ|ԳԱՑ,

Ի

-

ԿԱՏԱՐԵՆ

ՈՒ ՍԱՐԳԻՍ

ՍԵՐՈԲ

ՅԻՇԽԱ-

ՀԱՍԱՆԱՅ, ԵՍ ՑՈՀԱՆ|ԷՍ

ՈՐԴՈՅ

ՈՒ ԳՐԻԳՈՐ

ՈՐԳԻԼՔ|ՀԱՐԲԱԾԱՅԱՅԻՐՇ

ՀԱՅՐԵՆԻՑՍ.

ԶԱԾԱԾԻՆՍ|

ՈՒ ԶՄԵՐ

ՏԱԿՀՈԳՈՑ| ՄԵՐՈՑ: ԱՂԱՉԵՄ ՎԱՍՆ ԶՄԵԶ

ԵՔ:

ԾՆԱԱԻՂՔՆՅԱՂԱՒԹՍ ՑԻՇԵԼՑ

Ի ՄԵՐ

ՐԱՅ. ՇԻՆԵՑԱՔ

ԼԷ) ՀԱԲԵՐՈ

ԳԱ. ՏԼԷՐ

ՎԱԽՏԱՆԳԱ.

ԽԱՓԻՆԱԲԵՐԴՈ

ԱՆ ԴԱՏԵՐԴՈ (40) ԱՄՍ| ՍԱՆ,

:

ՈՐԴԻ

ԵՒ

ԿԱՅԻ ՅԱՒԱԳՈՒԹԵԱՆ

ԵՒ ՅԱՂԹԵՑԻ ԹՇՆԱՄԵԱՑ

ԵՒ ԵՂԵՆ ԻՆՋ :Զ: (6) ՈՐԴԻ,

ՈՂՈՐՄՈՒԹԼԵԱՄ

ԲՆ ԱՅ. ԵՍ ՍԱՐՂԳԻՍ

Ծ|ԻԼԵՆՑ

ԲԱԺՐԱՐՍ, ԹՈՂԻ ԶԱՐՋՈՒԱՌԹՈ ՍՈՒՐԲ

ԳՐԻ(ԳՈՐՌԶԲԱԺՆ՝ ՄԵԾ ԵՒ ԶՋՓՈՔՐ,ՎԱՍՆ

ՀԱՆԿԸՍՏԻԵՒ

-

ԵԿՆ

ՊԱՏԱՐԱՓԵԼ

ԿԵՆ ԱԻՐՆ ՅԱՆնՈՒՆ ՆՈՐԱ

ՀԱՆԷ ԿԱՄ ՑՈԻՋԵԼ ԻՇՈՎ ԶՆՄԱ ՄՈՒՏՔՆ Ի ՅԱԹՈՌԷՍ

ՉԱՓ ՆԶՈՎԵ ԱԼ ԵՂԻՑԻՆ:

|

ԽԵ ԿԱՅԵՆ Ի ԵՒ ՅՈԻԴԱՒ

ԱՅ. ԵՍ ԼՈՒՍՈՏՍ, ՈՐԴԻ ԳՐԻԳՈՑԻՇԱՏԱԿ

ԻՆՋ ԵՒ ԾՆՈՂԱՑ

ԶԱՐՋԱՆՍ|

ԻՄՈԼՑ

ՅԱՐԵՒՇԱՏՈՒԹԻԻՆ ՇԱՀՆ|ՇԱՀԻՍԳԱՐԱՊԵՏԻ ԵՒ ՅԱԲԱՈՒԹԵԱՆ ՎԱՀՐԱՄԱ ԿԱՏԱՐԵՑԱՒ

ԲՈՒՐՋՄ| ՏԷՐ

ԱԾ ՈՂՈՐՄԵԱ ԼՈՒՍՈՏԻՆ.

ԱՄԷՆ:

-

ԽՈՏԱ-

ԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆԱՑ. ԵՒ ԴԻՐՔ ՍԼՈՒՐ/Բ

ԱԽՏԱԺԵՏԱՑ:

ԱՄԵՆԱՅՆ

ՆՈՐԱ. ԲԺԸՇԿՈՒԹԻԻՆ ԱՌՆԷ

ԶԱԾԱՆՆԻՆ ԿԻԻՐԱԵՒ ԵՍ ՏԼԷյՐԳՐԻԳՈՐ ՍԱՀ/ՄԱՆԵՑԻ

|...| ԿԱՄԱԻՆ ԹՈՒԻԻՍ

ՐՈ ՇԻՆԵՑԻ

40. ՇՆՈՐՀԻԻ

ԱՆՏԵՍ

ՄԱՆՍ

39.

որ

ԿԱՐ ԲՐԱՆԱՊԱՏԻ ԿԵՑԵԱԼ

ՆԱԻՈՐ

ՈՒ

ԵՒ

ՆԴՐԵԱԼ

ԱՅՑ.

ՓՈԽԵՏԱԻ Ի ՄՇՏԸՆՋԵԱՄԱՆ Ի ՏԼԵԱՌՆՍԷ ՀԱՍԵԱԼ

Ի ԳԵՐԵԶԿԵԱՆՍՆ ԵՒ ԹԱՂԵՑԱԻ ՊԱՆԴԽՏԱՒՐԷ

|

ՄԵՐ

ԵՒ

ր

ա

ՓԱՆԷ

ՍՈՒՐԲ ՄԻԱՅՆԱԿԵԱՑՆ

Բեյ Ար

ՄԱՐԴԿԱԻՆ ՏԵՍՈՒԹԵՆԷ,

ԱՐԱս

ԱՌԺԱՄԱՅՆ

ԿԱՂԱՔՍ ՏՈՒՋՈՒԹԷՆԷՆ

Ի

ՄԵՂՈՒՑԵԼԼ

ԾԱՌՍ Էն. ԻՄՈ ՀՈԳՈ ԵՒ

ՓՐԿՈՒԹՄԵԱՆ

ԶՈՒԳԱԿՑԻ ԻՄ ՃՈԽԻՆ ԱՊԱՒԻՆԵՑԱՔ

ԱԾ. ՏՎԱՔ

ՅՈՂՈՐՄԱԾՆ|

ԶՄԵՐ ՀՈԳՈ ՊԱՏԻԱՍՏԱ Ի ՅԵՐԿՐՈՐԴ

ՇԷՆՍ ԱԾԱԾ|ՆԻՍ

ԴԱԻԿԱՏ

:Խ: ԵՒ ՊԱՐՏԻՆ ՍՊԱՍԼԱ

ԻՈՐՔ ՍՈՐԱ ԱՄԻՆ «Զ: ԱԻՐ ԺԱՄ

ԱՌՆԵՆ :Գ: ԱԻՐ ԻՆՋ ՎԱՐԴԻՍ ԵՒ :Գ: ԱԻՐ ՃՈԽԻՆ ԱՆԽԱՓԱՆ ՈՎ ԵԻ ԼԻՆԻ ՈՐՋԱԱՓԵԿԵՂԵՑԻՍ ՀԱՍՏԱՏ

ՌԲ ԽԱ Է:

ԻՑԻ|

ԱԱ ՎԱՐԴԱ

ՎԱՍՆ

ԱԾԱՏՈՒՐ ԶԱՒԱ-

ԱԻՐՀ|ԽԻՆՅԱՅ:

ԳԱՐՈՆՈՒԹԵ. ՆՈԲԱԴԻՆԼԻՆ.)ԵՒ ՍՐԱԶԱԴԻՆԻՆ ԵՒ ԳՈՒՐՋԱԴԻՆԻՆ. ԵՍ

ՏՐ. ՅՈՀԱ/ՆՆԷՍ ՇԻՆԵՑԻ ԶԳԱՒԻԹՍ

ՅԻՇԱՏԱԿ ԻՆՋ| ԵՒ

ՄՊ ՄՈՒ ՍԴ ՄԾՈՂԱՑ ԻՄՈՑ, ԼԳ:

(127:

ՆԱՆԻ

ԵՒ

Ն ԱՏՆ

ՎԱՐԴԱՆԱՆՑ

ԶԺԱՄՆ ԿԱՄ

ՏՈՒԱԾՍ ՄԵՐ ԵՒ ՄԵՐ ԱԶԳԻ ՄԵՂԱՑ ՏԷՐ Ի. Ի

ՂԷ: (1248) ԷՐ:

ՄԵՐՈ ՇԱՀՆՇԱՀԻ

ԶԱՔԱՐԻԱԻ ԵՒ ԵՂԲԱՐՑ| ՆՈՐԱ ՅԵՐԿԱՐԿԵՆԴԱԽԱՓԱՆԷ ՆՋՈՎԵԼԱԼ

ՈՔ Զ|ՅԻՇԱՏԱԿՍ

ն ՒԹԱԱՆ | ԷԹԷ

ՏՈՒՆ| ՊԱՀՈՂՔ

ԱՅ. ՀԱՍՏՈԱ

ՑԱՄԵՆԱԿԱԼԷՆ

ԵԿԵՂԵՑԻՔՍ

ԵՒ ԶՏԱՒՆ

ԽԱՓԱՆԷ

ՈՎ

լոխ ՊԱՏՐՈՆԻՆ

/

:Խ:

ՓԻ

ՀԱՒԱԽԱՂԱՑԻՆ.

ՇԱՏ

ԿԱՐ

Ն

ԻՄՈՑԱԽԳՆՈՒԹԵԱՄԲվ

ԶԲԵՐԴԵՐՍԵՒ ԶԳԱՒԱՌԼՍ

Ե-

ՏՈՒ ՆՈՑԱ

ԵԻ

ԵԿԻ Ի ՎԱՆՔՍ ՄԱԻՏ ՅԻՄ ԵՂԲԱՅՐՍ Ի

Տրլ

ԳՐԻԳՈՐԷՍ ԵԻ ԵՂԷ| ԿՐԱԻՆԱՒԻՈՐ ԵՒ ԲԵՐԻ

ԶԽԱԶՔԱՐԱ

ՅԱԶՈՒՄ, ՇԱՏ| ԱՇԽԱՏՈՒԹԵ(ԱՄԲ

ԵՎ ԲԱԶՈՒՄ ՀՆԱ.

ՍԲ. ՆՇԱՆ ՀՈԳԻՈՅ ԻՄՈՑ: ԱՐԴ՝

ՎԱՍՆ

ՋԵՐ ՀՈԳԻՈՑԴ, ՈՐՔ ԸՆԲԵՌՆՈՅՔ՝

ԶԻՍ ՅԱՂԱՒԹՍ ՑԻՇԵՑԷՔ :ՈԼԱ: (1182) ԹՈՒՒՍ

| ՐԻԻՔ

ԿԱՆԳՆԵՑԻ

Ծանոթ.Գրչագիրը թերիե:

ԿԱՄԱԻՆ ՍԱԼՍՏՈՒԾՈ)Ց,

ԵՍ՝ ՍԻՄԻԱՆՍ ՏՎԻ/

ՀԱՅՐԵՆԻ ԻԳԻՆ, ԳԱՐՈՆ/ԱՑՆ ՈՂՈՐՄՈՒԹԵԱՄԲ`

ՄԱՄԱԽԱԹՈՒՆԻՆ, ՍԼՈՒՐ/ԲՍՏԵ/ՓԱՆՈՍԻ

:Գ:

ԻՆՋ:

Ի ԹՎԻՍ :ՋԾԸ:

ԺԱՄ

45. ԿԱՄԱԻՆ

ՍԻՆ

ՀՈԳՈՅՆ:

ՄԻԱԲ/ԱՆՔ

ԵՒ

ԶՄԵՐ

ԷԱՋՈ.|

ՍՈՒՐԲ

ՍԱՀՄԱՆԵ-

ՏԼԷյՐ /ԸՆԴԱՌԱԶԻՆ՝

:Բ: ՄԵԽԻԹԱՐԱ,,:1:

ՑԻՆ

(1309):

ԵՍ` ԱԻԹԱԽԱԹՈՒՆՍ,ԱՄՈՒ.

ԱԼՍՏՈՒԾՈ)Յ,

ՎԱՂԹԱՆԿԱ, ՈՐԴ/ՈՑ ԽԱԼԱՅՇԱՀԻ, ՏՎԻ

ՍԼՈՒԲՐՍԲ

ՍՏԵՓԱՆՈՍԻՍ,ՎԱՐԱԳԱ/

:4: ԴԵԿԱՆ

ՍԼՈՒՐ/Բ ՆՇԱՆԻՍ:

ՎԱՐԴԱՊԵՏՍ,ՄԻԱԲԱՆՔՍ ՍԱՀՄԱՆԵՑԻՆ :Դ- ԱՒՐ ՊԱՏԱՐ/ԱԳ՝ :Բ: ԾԱՌԶԱՐԴԱՐԻՆ,

:Բ: ԶԱՏԿԻՆ: ԿԱՏԱԲԻՉՔՆ

ՔԲՈՏՆՈՆ:

ԹՎԻՆ) Ջեր: (313) ԻԱՓԱՆՈՂՆ ԴԱՏԻ:

ԵԻ

ՆՈՅՆ

ՆՈՅՆ

ՏՎԻ

ԵԻ ՏՎԻ

ԲԱԲԱ

ՎԱՐԱ

ՀԱՍԻԿ ՇԻՆԵՑԻ ՋԱՍԱՐՍՎԱՐԱԳ|Ա

ՍԼՈՒՐ ՆՇԱՆԻՍ, ՍԼՈՒՐ.ԲՍՏթ-

թԿԱՊԵՑ.

ԾՈՑ:

ԹՎԻՄ ՋԱՏ

ԾՈՅ: ԹՎԻՄ/: ԶԿ:

47.

ԿԱՄԱԻՆ

Բ

ՀԵԻ)ՄԻԱՔԱՆՔՍ ՏՎԻՆ

ՍՏԱՐԻՑՔՆ ԱԻՐՀՆԻՆ

(1311):

ԵՍ`

ԱԼՍՏՈՒԾՈ)Յ,

Դ:

ԺԱՄ ՅԱՍՏՈՒ-

ՈԻՔԱՆ: ՈՐ/ԴԻ Վ|լԱՐ.էՇԱՀՈՒՌԵՑ/Ի, ՏԼԷՐ ԵՐԵՐԱՆԱ, ՄԻԱԲԱՆԼԵՑԱ)

ՍԼՈՒՐ)ԲՍՏԵՓ/ԱՆՈՍԻ,ԵՏՈՒ Ի ՀԱԼԱԼ ՀԵՐԵՆԵՑ,/ ՈՐ ԻՆՋ

ՀԱՄ

Բ

|

48.

արձանագրություն (14 ա) Ծաղկագիր

9.

(1342)

ԹՎԼԻՆ) ԶՂԱ:

ՔՈՒՐԹԷԼ ԻՇԽԱՆԱՑ ԻՇԽԱՆ

44.

ՆՇԱՆԻՍ/, ՄԽԻԹԱՐԱ

ԻԻՐ

ԲԱԺԻՆ ԷՐ ՀԱՍԵԼ./ ԶԽԱԼԻՆ ԸՂԱԼԱՆԻՆ ՀՈՂ/ԵՐՆ

ՎԱՐԴԱՊԵՏՆ ԵՒ ՄԻԱԴ: ՀԱՏՈՎՆ ԵՒ ԹՄԲ/ԵՐՈՎՆ:

ԱՆՔՆ/ՍԱՀՄԱՆԵՑԻՆ ԻՆՋ :8:/ ԺԱՄ, ՍԼՈՒՐ ՆՇԱՆԻՆ

ՏԱԻՆԻՆ ԿԱՏԱՐԻ: ԹՎԼԻՆ |:92Ե: (1336):

-

ՇՆՈՐՀԻԻ

ԵՒ ՄԱՐԴԱՍԻՐԻՆ

ԲԱՐԵՐԱՐ

ՈՐԴԻ ԻՒԱՆ|ԷԻ, ՈՐԴՈՒՆ

ՎԵՐԸՍՏԻՆ

ԵՒ

ՑՂՈՐՄՈՒԹԼԵԱՄ

Բ

ԱՅ. ԵՍ ԱԹԱՊԱԿ ՎԱՐՀԱՄ,

ԵՒ ՀԶԱԻՐԻՆ ԶԱՔԱՄԵԾԻՆ

ՆՈՐՈԳԵՑԻ ԶԿՈՒՄԲԵԹ ՍԼՈՒՐ.ԲՓՐԿՐԻԱԻ

ԻՄՈ ԵՒ ՑԻՇԱՏԼԱՉԻՍ ՎԱՍՆ ԵՐԿԱՐ ԿԵՆԴԱՆՈՒԹԵԼԱՆ.|

ՔՐԴԻ

Կ)Ի ՄԵՋ ԵԻ ԽԱԽՆԵԼԱ)ՑՄԵՐՈՑ: ԽՐԴ ԵՍ ԱՍԻԼՍ,

ՊԱՏՐՈՆԻՆ ՀՐԱՄԱՆԱՒԻՆ ԱԹԱԱՌԱՃԵՑԱ

ԳՐԻԳՈՐՈ

ԿԱՏԱԲԵՑԻ ՄԵՄ ՋԱՆԻԻ ԵՒ ԱԾԶՀՐԱՄԱԵԼՍ ԻՆՋ

ԽԱՏՈՒԹԼԵԱՄ)Բ

ԶՎԱՐԴԱՎԱՌԻՍ

ՄԵԶ

ՄԱՏՈՒՑԻՆ

ԸՆԾԱ ՓՐԿՉԻՍ

ԲԵԿ ՎԱՐՀԱՄԱ ԵՒ ԷԿԵԼ

ԿԷՆ ԿԻՐԱԿՏ

ՍՊԱՍԱԻՈՐՔ|

ՍԼՈՒՐ)Բ

:Բ: ՊԱՏԱՐԱԳ:

8,

ՈՐԴԻ

ԱՄԵՆԱԿԱԼԻՆ ԱԼՍՏՈՒԾՈ ԵՍ՝ ՊԷՆԱ,

ԵԻ/ ԱԹՈՒՆ ԼԻՊԱՐՏԻ, ՏԵՐ ՓԱՆԾԱԹԱՂԻՆ

ՍՄԽ/ԱՏԱ,

ՍՏԵՓԱՆՈԾՈՒՍԱ, ՄԻԱԲԱՆԵՑԱՔ ՍԼՈՒՐ/Բ

ՄՈՒՍԻՆ ԻՄ

Ի/ ՓԱՆՈՐ

ՍԻՍ/ ԵՒ ՏՈՒԱՔ Ի ՄԵՐ ՀԱԼԱԼ ՀԱՅՐԷՆԵԱՑ,

ՄԵՐ

ՋԱԹԱՂԻՆ, ԶՄԱԶՄԱՆԵՆՑ ԵՒ ԶԱՒԱՆՇԵՆ/8 ԷԳԻՆ,

ՄԻԱԷՓՐԵՄ ՎԱՐԴԱՊԵՏՆ ԵՒ

ՀՈԳՈՅՍ ԲԱԺԻՆՆ:։

ՏՕՆԻՆ/ Ջ: ՊԱԲԱՆ/ՔՆ ՍԱՀՄԱՆԵՑԻՆ ՄԵՋ ԶՋԱԾԱԾՆԻՆ

ՀԱԿԱՏԱՐԱԳ ԵՒ ՈՎ ՈՐ ՄԵՐ ՀՈԳՈՅ ՏՈՒԱՄ ՎԱԽՄԻՍ

ԵՂԻՑԻ

:ՅԺԸ: (318) ՀԱՅՐԱՊԵՏԱՑՆ Ն/ԶՈՎԵԱԼ

ՌԱԿ

50. ԿԱՄԱԻ

ԿԱՑ,

ՋԶՂե: (1348): Հր

51.

ԿԱՄԱԻ

ԹՈՌՆ

ԵՍ` ՋՈՒՄԷՍ,

ԱԼՍՏՈՒԾՈ)Ց/,

ԱՄԵՆԱԿԱԼԻՆ

ՀԱՍԱՆԱՑ,

ԱՄԻՐ

ԽՈԱՆԴՋԷՆ/

ՏՎԱՔ

ՈՐ/ԴԻ

ԶԱՒԱԳ

ԳԵՐԵԶՄԱՆԻՍ:

ՍՏԼԵՓԱՆՈՍԻ|

ՍԱՀՄԱՆԵՑԻՆ

ՏԱԻՆԻՆ`

Գ

ԱԻՐ

ՎԱՐԴԱՊԵՏ, ՄԻԱՔԱՆՔՍ

ՊԱՏԱՐԱԳ

ԻՄ ԵՂԲԱԻՐՆ՝

:Բ:

ՊԱՐ/ՈՆ

ԽՈՒԹԼՈՅ:/

ԿԱՏԱՐՈՂՔՆ

ԱԻՐՀՆԻՆ

ԴԱՏԻՆ ՅԱԼՍՏՈՒԾՈ

Թ:

ՆՈՂՔՆ/

52. ՅԱՆՈՒՆ

ԴԱԻԼԻՆ,

ՍԼՈՒՐ/Բ ԽԱՋԻՆ/

ԱՍԱԴԻՆ, Ի ՏԷՐՆ,

Ս/

ԱԼՍՏՈՒԾՈ)ՅԵՍ` ՍԱՐԳԻՍ,

ՍՈՒՐԲ

ՈՐ

ՍՏԵՓԱՆՈՍԻ

ԶՋԱՏԻՆԱՑ

ՀԱՅՐԵՆԻՔ:

ՆԱՔԱՆ ՏՎԻՆ

ՆԱՅԱՆ

ՆՈՒ/ԹԵԼԱՆ.:Ե:ԱԻՐԹ:

ՀԱՅՐԱՊԵՏԱՑՆ

53. ԿԱՄԱԻՆ

ՈՐԴԻ

ԷԼ

ԱՓԸ :2:

ԱՍՏՈՒԾՈՑ, ԵՍ` ԲՈՒԲԱՅԻՍ, ԹՈՌՆՍ ՍԱՄԱ-

ՈՐԴԻ...

ՅԱՆՈՒՆ ՎԱՆԻՑ

ԷԱՋՈ ԵՒ ԿԵՆԱԿԻՑՆ ԻՄ

ՋՐԱՂԱՑՆ ԱԼՈՒՐ)ր

ԱԿԱՆ

ԽԱԼԹԻՆ

ԹԱՆԱՏԻ

ՎԱՐԻՆ ՀՈՂՆ

ՉԼՅԱՅՏ-

ԻՆՋ

ԽՈՐԱՆ: ՈՎ ԽԱՓԱՆԵԷ,:ՅԺԸ: (319

Ն|ԶՈՎԵԱԼՒԵՂԻՑԻ:

ԱԼՍՏՈՒԾՈ)Ց

ԱՄԵՆԱԿԱԼԻՆ,

ԵՒ ԱՄՈՒՍԻՆ

ՓԱՇԷՍ ՄԻԱԲԱՆԵՑԱՔ

ՍՏԵՓԱՆՈՍԻՍ

ՏՎԻ

ԻՄ ՍԱԽՈՒԽ

ՍԼՈՒՐԲ ՆՇԱՆԻՍ/

ԵՍ` ԻՎԱՆԵ,

ԵՒ ՄՈՒՐԱՏԵՒ

ԱԼՈՒՐ)Բ

ԵՒ ՏՎԻՔ ԶՄԵՐ ԳՆԱԾ ԻԳԻՆ Ի

ՍԽՏՈՐԱ:Ա:

ԼԵԶ,

ՀՈՂ Ի ՄԵ/Ծ ՔԱՐ: ՄԻԱԲԱՆՔ

ԽՈՍՏԱՑԱՆ :Դ: ՊԱՏԱՐԱԳ՝ :Բ: ԻՆՋ, :Ա:/ ՍԱԽՈՒԽԻՆ, :Ա:

ԲԱՐՁՄԱՆ:

ԴԱՏԻՆ

Ի

ԷՍՈՒԿԱՆԻՆ ՀԱՄ-

ԿԱՏԼԱՐԻՋՔՆ)ԱԻՐՀՆԻՆ, ԽԼԱՍԻԼԱՆԻՉՔՆ)

ՏԼԵԱՌՆ

Է: Թ(ՎԻՆ)

:ՊԲ:

(1353):

ԱԼՍՏՈՒԾՈ)Թ

ԵՍ` ՈՒՏԱՐ ԵՒ ԱՄՈՒՍԻՆ ԻՄ

ԳՈՒՌ/ՃԻԿ

ՄԻԱԲԱՆԵՑԱՔ

ՍԼՈՒՐ/ԲՍՏԵՓԱՆՈՍԻ ԵՒ

ՏՎԱՔ Ի/ ՀԱԼԱԼ ԸԲՆՉՋԻՑՄԵՋ ՀՈԳՈԲԱԺԻՆ:

ՎԱՐԴԱԳԵՏ

ԵՒ/ ՄԻԱԲԱՆՔՆ

ՍԱՀՄԱՆԵՑԻՆ ԾԱՌԶԱՐԴԱՐԻՆ :Զ: ՊԱՏԱՐԱԳ` (Դ: Ի)ՆՋ, :Բ: ԳՈՒՌՃԻԿԻՆ: ԿԱՏԱՐԻՉՔՆ

ՕՐՀՆԻՆ ՅԼԱՍՏՈՒԾՈ

Ց: 54.

ԿԱՄԱԻ

-

ԵՍ`

ԱԼՍՏՈՒԾՈ)Յ

ԲԱԻՐԻՆԱՑ, ՄԻԱԲԱՆԵՑԱ 8

Ի

ՍՈՒՐԲ ՈՒԽՏԻՍ ԵՏՈՒ/ ՅԻՄ ՀԱԼԱԼ ԸՆՉԻՑ

ՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ: ՄԻԱՅԲՔԱՆՔՍ/

ՍԼՈՒՐԲ ԽԱՋԻՆ։

ՊԱՏԱՐԱԳ ԱԻՐ

55. ԿԱՄԱԻ

՝

ԸՆՁ18 ԱԼՌ

ՍԱՀՄԱՆԵՑ

ԱՄԷՆ

ՍԻՐԼՀ)ՆԻՆ ՅԱԼՍՏՈՒՄԾՈ)Յ:

ԵՍ՝

ԱԼՍՏՈՒԾՔ)Յ

`

ԱԲԵՒՀԱՏ,

ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՈՍԻԵՒ ՏՎԻ :Ի: ԴԵԿԱՆ

46. ԿԱՄԱՒ

:Ա: ԱԻՐ

ՄԻԱՑԲԱ

ԵԿԵՂԵՑՈՅՍ:

ԽԱՋԳԻՒՏԻՆ:

ԺԱՄ

ՄԻԱՑԲԱՆՔ ՍԱՀՄԱՆԵՑԻՆ

ԿԱՏԱՐԻՉՔՆ ԱԻՐՀՆԻՆ ՑԱԼՍՏՈՒՄՈ3:

|

ԵՈԻՈԼՈ ՄՍ.

ԲԱՐԷԽՕՍ Է ՊԼԱՍԲԼՈՆ)

ԵՒ ՀՕՐՆ ՊԼԱՐԼՈՆ)ՍԱԵՒ ԿՈՂԱԿՑԻՆ ԱՋ/ԻԶ ՄԵԼԻՔԻՆ

ԱԶԻԶԻՆ ԵՒ

ԲՈՒՊԷԻՆ ՈՒ ՂԱԶԼԱՐԻՆ ԵՒ ՄԱԻՐՆ

ԳՐԻԳՈՄՈՒՆ՝ ՇՆՖՈՐԻՆ ԵՒ ԵՂԲՕՐՆ ՊՐ. ՍԱՐԳՍԻՆ ԵՒ

57. ՍԲ ՆՇԱՆՔՍ

ՐԻՆ ԵՒ ԱՐՄՈՒՇՔԱԻՆ:

58. ՓԱՌԱՑ

ՏԱՃԱՐՍ

ԹՎՆ.

Ջ

(1451):

ՍԼՍՏՈՒԱԾԱՅԻՆ՝

ՅԵՐԿՐԻ ԴՐԱԽՏ ԿԵՆԱՑ ՓԱՅՏԻՆ,

ՈՐ Է ՊԱՏԿԵՐ ԵՐԿՆԻՑ ՎԵՐԻՆ

ԵՒ ԵՌԱՆՋՆԵԱՆՆ ԿԱՅԱՆԻՆ.

Ի ԾՆՆԴԵՆԵԷ ՄԱՐՄՆՈՎ ՓԲԿԻՉՆ

ՅԵՐԵՔ ՀԱՐԻՒՐ ԵՒ ՀԱԶԱՐԻՆ

ՅՈՒԹ. ԵՒ ՅԻՍՈՒՆ ՍԿՍԵԱԼ ԱՄԻ (1358,

ԿԱՆԳՆԵԱՆ ՑԱՆՈՒՆ ՍԲ

ՍԱՏԱՐՈՒԹԵԱՄԲ ԻՒՐ ԾԱՌԱՅԻՆ

ՆՇԱՆԻՆ,

ՅՈՎՀԱՆՆԻՍԻ ԿՐԱՒՆԱԻՈՐԻՆ

ԵՒ ՀԱՐԱԶԱՏ ԵՂԲԱՐՑ ՆՈՐԻՆ

ԵՒ ԸՍՏ ՈԳԻՈՑ ՈՐԴԻՈՑ ԲՆԱՒԻԻՆ:

ւօ

59. Ռ: Ի:

(1571) ՀԼԱԹԼոյՑ ԹՎԻՆ

ԼԻՔ ՊԱՂՈՒ, ՈՐԴԻ ՄԵԼԻՔ

ՍԱՄԵՄՆՏ ԱԱ 1633:

ՖԻ

ԳԱՄՍԵԼՆՆ

ԻՆ

|ԱՆԴՐԷԱՍ ԿԱՖԼԱՅԵ)ՑԻՆ|

ՅԻՆՎԼԱ

ԽԼՈՃԼԱ

ՇԻՆԵԼ

ԵՏՈՒՐ

ՎԼԱ ԵԼՆ.ԻՒՐ

ԶՏՈՒՆ

Բ|

ԻՔ:

ԶԱՆԿԱԿԻՆ|

ԾՆԼՌՌԼԻԽ`

ԽԱԶԵՐԵՍԼԻ

Խ ՍԱՌԱՅԻՆ

ԵՒ ԵՂԲՕՐՆ ԱԻԼԵ.ԻԼԻՍՔԻՆ

ԵՒ ԱՄԼԵՆԱՅՆ.)

ԶԱՐՄԻՑ ՆԼՈՑԻՆ:

Ստորնմուտքիթվին. ՀԼՈՍԳՈ ԵՒ

ՈՐՈԸՊՏՏՈՎԾ

Բբ-ոյտ

(ԹԵՔ Ճ1ՕՔ1 ՃԼթ: ՈՎ

ԻԲԼԱԸԼՈԲԻ

ԹԲՇԱՀՃԱՎ

ՑԸ

ԲՃՅՔՔԻՃՇՂԼՍՏ,ՏՐ

Թարգմ.ՀԶՈՐԱԳՈՒՅՆ

Գ, ԴԱԻԻԹ.

8ՔՔԻՎՃՂՕՏՈՇ2 Ը

ՇաատլՏՐՕՔԱՕՔՍՏ

ՃՍՔՇՈՀՍՏ|

ՏԲՇՔԻՔՕՆՕՒՔ

ՏԲՔՔԻԱՏՏ ԽԱԱՕՃԵՒՈՏ ՇՃՏՌՈՀՈԹՔՆ

ԲՄՒՍՔ1

ՂԷ ԲԼՕՎԵՕՔՍԻԼ

ՃԲԱՍՏ

ՏԻՐՈՋ

ՏՍԽՈՎՃՔՂՆՔ Բ

ՕԽԲԻ

ՍԻԼԲԲԼԵԿՕՉՍՔԲ

սատան

ԿԵՐՏ ԳԵՏՐՈՍ

Ի

ՂԱՑՆ

տարի,վախճանվելալի պա

Ծնվել է 1599 թ., ապրելէ 72

ԵԻ

ԱՂՎԱՆԻՑ

:-

է

Գ:

1671թ.:

ԱՇԼԱ.ՔԻ. ԵՍ ԲԱՐՍԵՂ|ԵՊԼԻ.ՍԿԼՈԳԼՈ.Ս,

ԽԼՈ)ՍԻՆԵՒ

ԿԼԱԹԼՈՂԼԻ

ԳՈՒՍԱՂԱՅՆ

Ի

ԳԱԻԱՌԵՆ

ԳԱԼ

ՆՈՐՈԳԵԱԼ

ԱԹԼՈՒՌՍ ԱՄԱՐԱՍԼԱՅՆՊԱՐՍՊՕՔ

ԳԵՂՋԷՆ| ԳԻՇՈՒ,

ԹԼԱԹԼԱԻԼՈՐՈՒԹԵԼԱ-

ար-

ն

ԵԿԼԵՍՂԵՑԼԻԽ

ԺԱՄԱՆԼԱԽԻՍ.ՎԼԱԽԼՆ.)ԾՈՎԱ/ՑԵԱԼ

|

ՇՆՈ

քաբտուղար,

63. ՇՆՈՐՀՕՔՆ

Ն.) ՇԱՀՍՈՒԼԷՄԱՆԻՆ, ՊԱՐՈՆՈՒԹԵԼԱՆՄԻՐՋԱ

ՂՈՒԼԻ

ՊԼէԽԼԻԽ ԵՒ ԻՇԽԱՆՈՒԹԵԼԱՆ)ԵՐԿՐԻՍ

ՎԱՐԱՆԴՈՒՄ

ոք

Հովճան-կաԼեճաստանի ԱվեդիկԲեռճատովիչ. Քրիստափոր սրբազան թագավորի զիմիր պայծառափայլ մեծության Ռուսիայում բայական մեջ Ռեչ-Պոսպոլ կառավարիչ,Լվռվի Բայ ժողովրդի ավ

-.

ԵՒ Ի ՆԵՂ

ՄԵՂԱՑ ՄԵՐՈՑ ԵԿՆ ՄԱՐԱԽ ԵԿԵՐ ԶԵՐԿԻՐՍ

ԵՒ ԱԻԵՐԵՑ ԲԱԶՈՒՄ ՏԵՂԻՍ, Ի

ԽՐԱՏ 14|71Տ

Թարգմ.

|

ՇԻՆԵՑԱԻի

ԲԻՇԼՃԲ

ԵՒ

ԶՕՐՈՒԹԼԵԱՄՍԲՆ

ԱՅ.

ԸՔՃՔ

ՃԾԵԼԱԱՏՈԵՃ1ՕՔ

ԲՔԱՔՍՑԼԼԸՃ| ՈՎ ՔՍՏՏԵՃ.

ՎՃՂՕՒՈՏ ՃԻՆ

ՃՏԼՔՕԵՕԼԷ ՎՏ1Տ ՕԱՔ(ԸՇՂՕՔԽՃ..|

ՃԱՎԾ 1599 ԿՇԱԼՃԻԼԼ:Ո5) 1672|ՃՎԻՕ

ԱՆՀԱՂԹ ՄՈՍԿՈՎՅԱՆ ԿԱՅՍՐ

ԱԼԵՔՍԵՅԻՆ, ԵՐԵՐԻ ՎՐԱ ԲԱԽՏԱՎՈՐՈՒԹՅԱՄԲ ԹԱԳԱՎՈՐՈՂԻՆ. ԱՅՍ ԳԱՀԸ, ՄԵԾ ԵՌԱՆԴՈՎ ՈՒ ԲԱՐՋՐ ԱՐՎԵՍՏՈՎ ՊԱՏՐԱՍՏՎԱԾ,ԹՈՂ ԼԻՆԻ ԳԱԼԻՔԻ

ԲԱԽՏԱՎՈՐ

ՆԱԽԱՆՇԱՆ

ԱՆՍԱՀՄԱՆ

՝

ԵՐԱՆԵԼՈՒԹՅԱՆ

ԲԱՐՋՈՒՆ-

ԴԱՌՆ

ԱԹՈՂԻԿՈՍ.

Բ.

ԽՕՏՇՕՄԸՃՔՍԻԼ

1ԼՇՕԿԽՍՏ

ՇՕԽՔԼԱՏ Ի՛Ր ԹԹՅՃԱՎԻԱՏ ԲՍՏ

ՊԻՃՕ ՔՕԽՈՎ 1659

61.

։

60. ԻՕԼԵԻՈՈՏՏԽՈՕ ԻԼ

ՔՈՒՄ:

ԹՎԻՆ

(1673):

աԱ ի

1570:

Ո

ԱՄԵՆ.

ԵՒ ՏԱ-

ԻԻՐ

ԵՒ

՝

ՊԾՍՏՂՔԼՃ

ԲՎԱՆԻՍ|ԻՆ ԵՒ ՔԼԱՔԼԱԽԼԱՅԻՑ

ԵՒ ՓՈՔՈՒՆՑ.

ւ

ԵՒ ՍԺԱՆԴԱ-

ՇԱՀՆԱԶԱՐԻՆ

ի հվ փոխն ԶՄ | ՎԱՐԴԵՐ

ԾԱՌԱՅ ԿՐԱ

ԱՏԵՑԱՔ

ՍԵՆԵԿՕՔ, Ջեւմե Ան

ՀԱՆՊԱԵՐՋ ՑՈԳՆԱԹԻԻ

ԵԿ ՈԼ3թ.

ՇՔԵՂԱՑՈՒՑԱՔ ԶԱՐԴՈՒՔ. ՏՈՒԱՔ ՇԻՆԵԼ

ԼԻԽ ԱՆՈՒԱՄԲ ԱԼՐ/ԲՈՅՆԳՐԻԳՈՐԻՍԻ՝ ՀՈՎԱՐ

Վ երմ «մ

ԱԹԼՈՈԼՈՒՅԹՆ

ԱՄՎԱՐԱՍԱ.ՈՐ ԵՒ ՄԱՍՆ ԲԵՐԵԱԼ

ԱՍՏ.

ԼԱԽԷ ԱՄՓՈՓԵՑԼԱԽՔ,

ԻՍԿ| ՀԻՄՆԱՐԿԵՑԱԻ

(1676):

ԽԼԵՐՏ

ԹԼՈՂԼԻ.ԿՈՍ,ԱՇԼԱ.

ԿԼԱ.

64. ԵՍ ՊԵՏՐՈՍ

ԱՆԱՐԺԱՆ|ԸՍ ՔԷՓԷՑԻ,

ՈՐԴԻ |ԵՄԵՍ ՏՐ ՊԵՏՐՈՍԻ,

ՈՐ ՏՐ ՑՈՎԱՆԷ|Ս ԿՈՋԵՑԱՅ.

ՕԾՈՒՄՆ ԱՌԻ Ի ՄԷՋ ՍԲ ՆՇԱՆԻ|

ՋԵՌԱՄԲ ՅԱԿՈԲ|ՎԵՀԱՊԵՏԻ.

ՀԾ Ա70Ռ-Ի: ՎԻՆ

67. ԵՍ

ՏՄ:ԻՃԻՆ--ԻՆ

ԿԱՏԱՐԵՑԱԻ

(1667) ԹՎԻՆ,

:ԻՃԺՋ:

ՑԱՐՍ

Ի ՆՄ-

ՂՈՒԿԱՍ

ՎԼԱՐԲԴԼԱ

ՊԼԵՏԻՆ ԵՏՈՒ ՇԻՆԵԼ ԿԱԹՈՒՂԻԿԷՍ. ՅԼԻՔՍ

ԱԿԱ խԼԵՐՏԻՆ|ԻՄՈՑ ԲԱՐՍԵՂ| Եզ-

ՖԻ ՏԱՆԻ Ինք

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ

Ա.

Բ ՂՈՒԿԱՍ

ԱՂՈՒԱՆԻՑ ՏՆ. ԵՍԱՅԻ|ՍՐԲԱԶԱՆ

Գ. ԲԱՐՍԵՂ ԵՊԻՍԿՈՊՈՍ.

ՆԻՆ

ԱՅ

ՄԵԾԻ

ՎԱՔԼՈՈՐԻՆՐՈՆԻՆ,Ի

ԿԱԹՈՂԻ

ՇԱՀ ՍՈՒԼ|ԵՑՄԱՊԱՐՍԻՑ/ ԵՍ ՍԻՄԵՕՆ ՇՆՈՐՀԻԻՆ

ԱՂՈՒԱՆԻՑ ՇԻՆԵՑԻ ԶԵԿԵՂԵՑԻՍ

ԽՈՍ

ԸՆԴ|լթ9ՀԱՐԱՋԱՏ

ՎՈՐԴ(Ա/ԵՏԻՆ.

ԻՄՈՎ

ԵՂԲԱՐԲ

ՈՐ

ԵՄՔ

ՍԻՕՆԻ

ԱՄԷՆ:

ՄՏԱՆԵԼՆ|

ՆՈՐ

Տ|ԷՐՈՒՆԻ.

ԴՐԱՆՍ

.

66. ԿԱՄԱԻՆ

ԼՈՒ ՐԴՔ

ԵՒ ՅԵԼԱՆԵԼՆ

ԵՒ

ԱՆՄԱՀԻՆ| ԱՅ

ՄԵՔ

ՎԼԱԹԼԱՌԼԱ ԽԱՆ)Ք

ՍԷՆՏ ԵԿԵՂԵՑԻՍ ՆՊԱՍՏՈՒԹԵԱՄԲ

ԼԵ ՏԼԻՆ) ԾԱՅԲԼԱՍՏՈ:ԱՂԱՉԵՄՔ

ՌՃԵԸ(1699):

ԱՂՔՐՄԱՆԱ)/ ԺՈՂՈՎՇԻՆԵՑԱՔ

ԱԹԱՆԱՍ

ՅԻՇԵԼ

ԹՎԻԽ:

է: Այսպես Ցիշատակ (1737) թ.: Այս ընդունարանը ռրդիս,որ իմ անունն է Մելիք-Եէ, որ Ես Ղուկասվարդապետի ժողովուրդըհավաքվեցն ինձքյոխվա(տագան,նախապես նուտԵր)կարգեց:Դրանիցհետո, երբերկիրըխառնակության մատնվեց,շար Սուլթան-Հուսեյնի որդի շաճ Թանմասպթայությունմատուցեցի,ն նա բերեցսրանց գավորինորոշ ծառա ե |վրայինձ մելիքություն տվեց:ԱյնուճետեօսմանցինԵկավ Սրանէլ այս չափ ծառայուվերցրեց: Երկիրը) ճրա ձեռքից Հաես թյուն ցույց տվի, որ Երբ բերինԴիզակ, չթողեցի,որ Իրան)շաճ յաստանիցգերի գնան: Արաղից(Կենտրոնական իր զորքովեկավ,երկիրըօսմանլուի Նադիրզորեղթագավորը որ մատուցեցի, ձեռքիցառավ:Նրանէլ այնքանծառույություն Խանա քրիստոնյա ազգի6 մաճալնեբի՝Թալիշի,Չարաբերդի, ն Քոչիզի հ Դիզակիվրա,ինձորպեսխան չենի, Վարանդայի, կարգեց.շնորճարեց:Ով ճետո կարդա,այս գրուբեկլարբեկի

ՔԱՀԱ-

ՅԻՇԵՑԷՔ| ՈՐԴԻՔ

(1725)

69. «ԻՃՋՋ

ԻԳՆԱՏԻՈՍԻ

ՍԱՐԳԻՍ

ՈՐԴԻՔ

ՅԱՂՕԹՍ

ՆԱՅԻԽ|ՄԵԾՇԻՆԵՑՈՅ:

Ի

ՃՀԴ:

(1691) ԹՎ|ԻՍ,Ի ԺԱՄԱՆԱԿՍ

ԱՐՔԱՅԻՆ

ՏԱՆՍ

ՀԱՅՐԱՊԵՏԼՈՒԹԵ.

ԻՄՈՑ. Ի

ՎԱՐԴԱՊԵՏ

65. հ ԻՃՔ:

ԱՑ. ԵՍ ՇԻՆՀԵՐԵՑԻ

ՍԱՐԳԻՍ Վ/Ա

ԲԴԱ/ՊԵՏՍ ՇԻՆԵՑԻ

ՍՐԱՀՍ ԵԻ Զ|ԵՐԿՈՒՍԵՆԵԱԿՍ.

ՑԻՇԱՏԱԿ ԻՆՋ ԵՒ| ԾՆՈՂԱՑ

ԱՍ:

ԿԱՆԻ ՊԵՏՐՈՍ Ր

ԿԱՄԱԻԽ

ԶՄԲլ|ՕԳՎԱՐԴԼԱ)Պ-

ԼԻ|ՏԷՐ.ԹՎԻԼՆ)

՛

թյունիցկիմանա,որ մերորպիսությունը այսպեսԷ ղել մի ողորմիասի:Եղավ:Ամեն»:

ն

| ԿՈՒՍԻՆ

Լյ ՂԼԵ)ՏԼՈՅՆ| ԱԼՐ/ԲԼՈՍՑ

թող

ՅԱՄԻ ՏՆ 1795:

Մանո թ. տրվումէչ Հ. Փ վերծանությամբ: է Փափազյանի

ՅԱԻԱԼԱՏԼԱԽԷ

յ».ՎՍԵՓԻՆ

ՍԿԻՀՍ

ՐՈՒԹԼԻԻՆ)

ԻՍ.

ԴՈՒՌՆ

ՏԱՐԱ խա ԱԸ ԳՐԱԿԱՆ ՏԵՆՆ

ԱՐԻԵԱՊԵՍՔՐՈՑ

ՐԵԱՆ

ՏԻ ՈՒՄՆ,

ՓՈՔՐԻԿ

ՄԵԾՈՒԹԵԼԱՆ|

ԵԿԱՏԱՐԻՆԷԻԵՐԿԲՈՐԴԻ

ՆԻԵԱՆ |

ԿԱՆ)

ՈՐ

ՆՈՒՆ |ԱՌՆ

ԵՂԻԱԼԱ /ԲԼԵԹԻ, ՅԼԱ.

ԻՒՐՈՑ ԱՌ ՔՄ |ՀԼԱՆԳԼՈՒՍՑԵԼԱ

Լ ՍԼԱՐԼԱԹՖԵԼԱԽ

|

Ի ՎԼԱՅԵԼՍ

ՄՈՎԱԼԻՍ

ԳԼԵՏԵՐ/ԲՕՐՂՈՒ

Ի ՍԼԱՆԿՏ ԷԻ.

ԱՅՍՄ

ՏԱՊԱՆԱԳՐԻ

ՀԱՆԳՋԻ ՄԱՐՄԻՆ

ԿԱ-

|

ՌՈՒՑԱՆՈՂԻ ՏԱՃԱՐԻՍ ԳԵՐԱՀԼՈՉԱԿ

ԽՈՐՀՐԴԱԿՑԻ ԵՒ

ՔԱՂԱՔԱՅԻՆ

ԱՌՆ ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ

ԵՐՈՒՍԱՂԵԼՄԱՑԻՈՅ)

(ԱՍՊԵՏԻ

ՍԼՐԲԼՈ)ՅՆ ՅՈՀԱՆՆՈՒ

ՈՐԴԻՈՅ`

ԵՂԻԱԶԱՐԻ

ՑՈՀԱՆՆԻՍԻ

ԶՈՒՂԱՅԵՑԻՈՅ.

՝

ԹԵԼԻ

ՏԼԱխ Է ԿՆԵԼԱՔՋՄԻՔԼԱ

ԴՈՒՍՏՐ

ԵՒ ԱԼԱՐԼԱ/ՖԵԼԱԽ

ՄՈՎՍԷՍԻ ԿՈՂԱԿԻՑ ԵՂԻՍ

ԼԱ ՈՐ ԵՏ Ի

Ս.Պ.ԲՕՐՂՈՒ ՀԼԱՅԼՈԹԵԿ

ԲԵԹԻ, ՎԼԱ)ՅԵԼՍ|

73. ՍԲ

4-ԻՆ:

76.ԱՌԱՋԻՆ

ԿՈՒՍԻՆ

ՎԱԹՍՈՒՆ ԵՒ ՀԻՆԳ ԱՄԱՑ| ԿԱԼԵԱԼ

ՍեԵԿԵՆԱՑ

ԱՍՏԷՆ... (ԱՄՈՓՈՓԻԻ 1800

Ի ՀԱՍԱԿԻ

ՊՏԵՄԲԵՐԻ

ԴՈՒՍՏՐ

ՔԼոտ | ԱԼՐմԲԼՈւՑ ԵԿԼԵՒԼԵ ԻՆ ԲԼՎ

ԽԼԱՔՍ ՅԼԻ ԼԱ

(ԴԱ ՏԱՒՈՐ ՀԱՅՈՑ ՀՐՈՎԱՐՏԱԿԱՒԻԿԱՅԱԼԵՐԱ-

ՋՎԱՂՃԱՆ

ԻԼԱ.9Ս ՅԼԻ)ՇԼԱ.ՏԼԱ.Խ

Է ԿՆԵԼԱՔ ՄԻՔԼԱՑԵԼԻ

|

ՀԼԱՅԼՈ98

ՊԱՏՈՒՇ-

ՀԱԶԱՐԱՊԵՏԱԿԱՆ

ԽԱԹՈՌ

ով, Ծանոթ.Տրված է ակրոստիքոսիձեով. ձախկողմի ծայրատառերով Ի

է ԷԽՍԱՓԵԹՆ է:

բոմ կ գարդաջվում

ԿԼԱՏԼԱԲԼԻ.Խ

ԼԻՆԵԻ

ԵՒ

ՊՕՏՊՈԼԳՈՎՆԻԱՍՏԻՃԱՆԱԻ

ԶԲԱԶՄՈՒԻ

ՊԵՍԱՐԱՔԻՈՅ

ԿՈՒ ԵՒ ՅՈՒՍԿ ՅԵՏՈՅ ԺՈՂՈ...

ԿԱՐԳԵՑԱՒԻ ՆԱԻ ԳՐԻԳՈՐԻԳՕԼ

ԹԻՒՆ ԱԶԳԻՆ

ՀԱԼՅՈՑ.|

ՑԱԻ

ԲՐՈՒՆԵԱՆ:

72. ՍԲ

ՏԱՊԱՆ

ԿԱՐԳԵԱԼ ԴԵՍՊԱՆ |ԱՔԻ, ԱՊԱ Ի 1784 ԹՈՒՈՅ ՓՐԿՋԻՆ

ՐԱՐԱՏԵԱՆ ՀԱՅՈՑ Ի ԴՐԱՆ ԻԻՐՈՒՀԻՈՅՑԿԱՅՍԷԼՐԱԿԱՆ

ԾԱՂԻԿ ԺԳ (13) ՏԱՐԵԿԱՆ

ԵՂԻՍԱՅԲԷԹ ԱՆՈՒՆ ԿՈՋՄԱՆ

ԹՎԻՆՍ ՀԱՅՈՑ ՌՃՂԸ (1749)

ՆՈՅՆԵՆԲԵՐԻ

(15) ԵՒ ԱՄՍԵԱՆ

ԵՐ ԿԵՆՋԱՂՒՍ ԱՌ ՔՄ ՓՈԽԵՑՄԱՆ

ԱՍԱՑ ԷՔ՝ ՀԱՅՐ ՄԵՐՍ Տ(Է

ԳԵ

Պ. Բ:

ՀՌՋԱԿԱԻՈՐ ԱՌՆ ՍՏԵՓԱՆՆՈՍԻ

ՈՐԴԻՈՅ| ԵՒ ԵՂԲՕՐ

ԻՍԱՀԱԿԱՅ

ՔԱՀԱՆԱՅԻ

ՄԵԺ|ԱԻՍԱՀԱԿ

ՏԷՐ

ՍԱ ՍԵՐԵԱԼ| Ի

ԶՄԻՒՌՆԻՈՅ.

ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍԻ

ՆՈՒՆ

ՊԵԿԷ ՄԵԾԻ. ԾՆԵԱԼ| ԻՇՋԱՐՄԷ ԳԵՂԱՄԱՑ ԵՒ ԴԱՒԹԱՅ

ՅԵՐԵԻԱՆ ՔԱՂԱԵՒ ԲՆԱԿԵԱԼ

ԽԱՆ ԳԵՂԱՐՔՈՒՆԻՈՑ

ԴԼՈՒԽՏՐ ՍԼԱԼՏԵՍ ՍԻԽԱՋԱ

ՀԱՆ|ԳՈՒՑԵԱԼ ՏՐ

ՈՐԴԻ ՄԱՆՈՒԿԻՆ,

ԾՆԵԱԼ Ի

1746 ԱՊՐԻ|ԼԻ 15 ԵՒ ՀԱՆԳԵՍԻ

Ի

ՍՊԱՀԱՆ ՔԱՂԱՔԻՆ

1799 Ի ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ ճ, ԵԹՈՂ ԶԱԻԱԿ ՄԻ|ԱՆՎԱՄԲ ՅԱ-

ՇԸՌՈԹԵՑԻ

ԵՓՐԵՄԻ ՈՐԴԻ

ՑՈՎՀԱՆՆԷՍԻՆ ԵԻ ԾՆՈՂԱՑՆ ՀԱՆԿՈՒՑԵԱԼ ՊՐ ԵՓՐԵՄԻՆ

ԵՒ ԴԱԴՈՄԻՆ, ՈՐ ԵՏՈՒՐ Ի

ՍԱՑ ԿՈԶԻ

ԽԵԻ.

ԱԼՍՏՈՒԱ

ԽԱՏՈՒՐԵԱՆԻ|

ԵԻ

(1741) ԻՆ:

ՍԲՅԱԿՈԲԱՅ.

ԹՎԼԻՆ|ՌՃՂ

Ի ՔԱ

74. ԱՅՍ Է ՏԱՊԱՆ

ՐԼԻ ԿԼԱՏԼԱ

ԾՆԵԱԼ

ՅԱՄԻ

23. ՀԱՆԳԵԱԻ ԱՌ

ԼՆՈՅԵՄԲԵՐԻ

1801, ՀՈԳՏԵՄԲԵՐԻ 24: .

ոթ.

ՏՐ Ի

77. ԱՍՏ

ՈՐԴԻՈՑ ԱՐԻ

Ի ՍՏՈՐԵԻ

ԻՄՈՑ

ՋՕՐԱԿԱՆԻ

ԱՐԶԱՆԱԳՐԻՍ ԿԱՅ ՄԱՐՄԻՆ ՍԻՐԵԼԻ

ԱՆՁՆԱՊԱՀ ԳՆԴԻ ՇՏԱՊՍ ՌՕՏՄԻՍՏԸՐ

ԵՒ

ԶԱՆԱԶԱՆ

ՐՈՒԹԻԼԻՆ.|

ԵՂԻԱԶԱՐԵԱՆԻ, ՈՐ

ՆՇԱՆԱՑ

Ի 1813

ԱՍՊԵՏԻ

ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ

ՀԱՍԱԿԻ ԳՎԱԲԴԻՈՒ ՇՏԱՊՍ ԿԱՊԻՏԱՆ

ՋԱԱԼ| ՖԻՐԱԼՈՎ:

33 ԱՄ

ՅԱ. 4 Ի

ՑԱՐԻԻՆԱՀԵՂ ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԱՌԵՑՄԱՆ ԼԵՅՊՑԻՔ

ՔԱՂԱՔԻ՝ ԱՆԿԵԱԼ ԷԱՌ ԶՊՍԱԿ

ՆԱՀԱՏԱԿՈՒԹԵԱՆ)ԱՄԱՑ 22

Ի ՅԱԻԷՏ ՏՈՋՈՐՈՒՄՆ

ԱՂԵԱՑ ԻԻՐՈՑ ԾՆՈՂԱՑ, ՍԻՐԱԿԱՆ ԵՂԲԱՐՑ, ՔԵՐՑ ԵԻ ԻՄՈՅ ԱՊԱԲԱԽՏ

ՀՕՐՍ՝ | ՅՈՎԱԿԻՄ ԵՂԻԱԶԱՐԵԱՆԻՍ:

81. ՍԵՆ

|

ԽՕՔ ԷԵ ՂԻԵՏ

ԾՆՈՂԱՑ

ԵՒ

32, ԵԴԵԱԼ

ԿԻ

ԵՏՈՒ ՊԼԱ.

ՏՈՒԼԱԽԴԼԱՆԱ

ՅԻՇԼԱ ՏԼԱ.խ

Ալկ.

ԻԼԱՖՈՎԵԱՆԻՆ

ԱՆՋՆ

Ի

ԱՄԻ, ԸՆԴԼԴԷՄ

ՊԱՏԵՐԱԶՄՈՒՆՍ|

ԹՇՆԱՄԵԱՑՆ ՀԱՅՐԵՆԵԱՑ ԽՈՑԵԱԼ

ԵՂԵՒ|ԳՆՏԱԿԱԻ ԱՌ ԲՕՌՕԴԻՆԱԻ, ԵԻ ԱՅՆՈՒ ԻՍԿ

ԷԱՌ|ԶՎԱՂՃԱՆ Ի 1820 ԱՄԻ Ի 12 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ ԵՒ

ԳՈԼՈՎ Ի ԶԱՆԱԶԱՆ

ԵՒ ԵԿԱՑ Ի ՆԱՀ ԻԱ

ՏԷՐ ԽՏ

ԱԻ

ՆԱՆՈ

ՍԵՊՏԵՄԲԼԵՐԻ10:

ՓԱՓԱԳԻ

ԱՅՆՊԼԷ.Ս

Ի

ՆԵՐՀՈՂՈՅՍ ՏԱՊԱՆԻ

ԱՅ ՀԱՄԱՆ

ԵԿՆ

ՅԱՂԲՈՒՐՍ ՋՈՒՐՑլ,

ԻՄ ԱՌ ՔԵԶ ԱԾԼ 1812

ՄԱՐՄԻՆՀՓՆ

|

ԱՄՕՔ ԱՅՍ ԿԵՆՑԱՂՈՅՍ...

ՈՒԽԸ ՄԵՐ Ն ԵՆԻ

ԱՐԴ

ԷՔ ՍՈՅՆ ՇԻՐՄԻ.

ՈՎ ԵՂԲԱՐՋ ԻՄ,

ՔԱՋԱԶՆԻ,

ԳԱՊՆ ՍԱՀԱԿ Լ0 ՌՈՒ ՄԵԼԻՔ

ՆԵՆԱՑՆ ՀԱՅՐԵՆԻ.

ՈՐՔ ԿԱՆ ՋՌԻԵԱԼ Աո ԱՆ

ՅԱՂԼԱ

ՈՐՊԷՍ ՓԱՓԱԳԻ ԵՂՋԵՐՈՒ

թելրն

ՈՒԹՍՈՒՆ

ՍԷՐԳԷՅ ԵՍԱՑԻՉ ԼՕՌՈՒ-ՄԵԼԻՔԵԼԱԽՍԻ

ՄԲ ԿԼԱՍՏԼԱՐԻՆԵ

ԵԿԼԵՂԼԵ)ՑՈՅՆ

ՀԱՅՈՑ`

ԳՄ ՀԱՆ/ԳՈՒՑԵԼԱԼ

ԶՈՒԳԱԿՑՈՑՆ

ԻՄՈՅ ՄԱՐԻԱՄԻՆ, ՈՐ Է|ԴՈՒՍՏՐ

ՀԼԱ ԽԳՈՒՑԵԼԱ.Լ

ՄՕՎՍԷՍ Ի ՍՊԲ. ԱՄԻ|1806

80,

ՀԱ

Ե0ԹՆ ԹՈՌԱՄԲՋՔ ԸՍՏ ՓՐԿՋԱԿԱՆ ՀՐԱՄԱՆԻ.

ԻՒՐ ԽԱԽՆԻ

ՊԱՆԴԽՏԵԼՈՎ ՍԱ ՅԱՇԽԱՐՀԷՆ

ԹԻԻՆ ՀԱԶԱՐ ԵՕԹՆ ՀԱՐԻԻՐ ԿՑԵՑԵԱԼ,

ՀԱՄԱՅՆ

ԱՐԵՆԱԿՑԱՑ

ԱՆԴՐԱՓՈԽԵԼՑԵԼՈՅԻ ՀԱՆԴԵՐՋԵԱԼ ԿԵԱՆՍ, ՈՐՈՑ ԱՐՋԱՆ ՅԼԻ.ՇԼԱՏԼԱ

ԴԷՄ ՅԱՆԴԻՄԱՆ

ԵԴԵԱԼ ԿԱՅ:

79.

1812-ՕԷԼԵ

ՈՈՐՔՔ)

|

ՍՐՏԻՑ

ՔԵ

Լք 385

ՆԻԻ

ՇՐԹԹԽԵՒՄԱՆԵ/ ԱԱ

ԹՃՅՒԻՍՖ ՈՕ/ԼԵ

ՕՐԻՎԵԸՂՑՃ ԹՃԼԵՒՏՖ 15186

1820-ԻԼԵ ԼՕ,15 է՛Ի

ՂՕ1Օ ՇԻՕԱՎՃՈՇՔ

33 ԷՕ,14

12-ԻՕ, ԱԽՏՔԼԱԼ ՕՂԵ ՕՈ

ԷՃԱՄՆՃԻԼԵ ՅՃԽՄԵ ՓլթձՂ1Օ8Է.

ՐԹՃԹՂԱԼ/11ՃԵՇՖ

ԱՍՏԷՆ ԱՄՓՈՓԵԱԼ ԿԱՅ ՄԱՐՄԻՆ ԱՌԱՋՆԵՐՈՐԴ

ՄՍՅԱՐՈՒԹԻՒՆԻ՝ ՈՐԴԻՈՅ ԳԵՐԼԱՅՀՌՉԱԿ

ՅՕՀԱՆՆԻՍԻ ԵՂԻԱԶԱՐԵԱՆԻ

ՋՈՒՂԱՅՑԵՑԻՈՑ,

ԾՆԵՑԵԼՈՑ ՅԱՄԻ

ՏՆ 1768 ՅՈՒՆԻՍ 24-ԻՆ |.Ի 1791 ՑՈՒՆՎԱՐԻ 12-ԻՆ Ի ՄՈՐ. ՄՈՔՈՒՄՆ

ԵՕ7ԻԻ.

Օէ

ՔԵ

78.

ՅԵՕՐԻ

ԲՕՂՒԵԼԼ

ՊՇՕՎԵԵՈ

Խաջր

Էօ1 ԿՈՐԾ

հազաի

2ՃԽՂ4ՃԻ՛ՐԵ ԲԱ

ՕՏՔճՅՕԻ1Ֆ

ճն

ԲԱ

`

ԱՐԱՍՑԷ ՏԷՐ

ՏԱԶԻՔ ՍԱՑԱ

,

ԱՍԱՀՄԱՆԻ՝

ՍԱՐԳԻՍ ՅԱՅՍ ԿԵՆԻ

ՄԱՐՏԻ

ՎՃՌԵՑԵԱԼ,

ԸՆՆԻՆ

ՓՈԽԵՑԵԱԼ.

ԱՍՏԵՆ ԱԹ ՏԵՐ

իի ՄԷ ՆԱՅԻ ԱՅՆ

ԱՐԺԱՆ

Ի՝

ՄԵՐԻԻ ՌՂՈՐՄԻ:

-)77-

ԻՍՊբ

ԱՏԵԱՆԸ ԹՈՂ

ՄԻՏՔ ԲԵՐԻ ՄԵՐ

ԽԵՂՃ ԱԶԳԸ,

ԶՈՐ ՎԵՐՋ

ԳԱԶԱՆ

ՏԵՂ ՄԱՀԸ ՄԻ Է.

ՄԱՐԴ ՄԻ ԱՆԳԱՄ

ԹՈՒՐՔԸ

ՀԱՑԱՍՏԱՆԻ

ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ:

ՅԱՐՈՒԹԻԻՆ

ՏԱՆԻ

ՀԸ) Ի

88.

Տէ

92. նաւայսար

ՄԱՐՄԻՆ

ԲԼԱՐԵՊԼԱՇՏՈՒՀԻԱՌԱՔԻՆԱՓԱՅԼ

ԲԵԹԻ

Ի

ՏՐ

ԻԻՐ

յ

(աղիԹմանի որդիՆաւայսարդ

ի Խոադի վանք,ԼՂՀ) ԳԱԱ ՌՎՀԱ 722) Գայանեիվանք, 95. Ցակծբ մ Շամախեջի

ՋԱԽՈԵԱՆ|ԾՆ. 1883 ՄԱՐՏԻ 16|ՀԱՅԱՍՔԵԷՄԱԽ ՎԵՐԻ ԲԱԳԱՅԱՌԻՃԷ.

ԿԱՒԱՆԳԷ ԻԻՐ ՄԱ.

ԱՄՓՈՓԻ

Գրիգոր ՉՅԱՆ

Կ

ԿԸ ԶՈՀՈՒԻ:

ԷԱՐՋԱՆՍ ԿԱՆԳՆ

(Առինջ) Աավուց բաո)

ետ

բ

Տ.

84. Ի ՏԱՊԱՆԻՍ

Լա

արաշկարաթ Ի իլիկա) 89. Դաւիթ (Քասախի (Առինջ) Լիկոս Արրար

Արթ

ԱԶԱՏՈՒԹԵԱՆ

ԿԱՄԱԻՈՐՈՒԹԵԱՆ)

Ս.Կ. ԿԻԻԼԵԶԵԱՆ|

Ի ՇԱՀԻԼ

Ավան

Ա ահին) մող)

8. Դաւիթ 86. Վարդան

ԿԸ ՄԵՌՆԻ,

ԲԱՅՑ ԵՐԱՆԻ

ԱՆՈՐ ՀՈԳԻՈՅՆ`

ՏՈՒԱԻ

ՎԵՐԾԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՓԱԿԱԳՐԵՐԻ

ԱՄԵՆԱՅՆ

83. ՈՎ ՈՐԿԱՐԴԱ ԻՄ

93.

Բարսեղեպ

ելաան:Հաք

ԳԵՐ-

ս.

17 7

թվ. ՌՃՀ ՑակօբՇամախեցի.

վանք,Էջմիածին Գայանեի

ԿՆՋԵՑԵԼԱԼ

ԵՂԻԼՍԽ-

ՏԻԿՆՈՋ

ՄՈՎՍԻՍԵԱՆ ԺՐԱԳԼՈՒԽ

ԱՄՈՒՍՆՈՑ

ՊԱՇՏՕՆ ՑԱԿՈՎԲԱՅ ԵՍԱՅԱՆ ԹՆԳՈԼԵԱՆՑ

ԲԱՐԵ-

ՎԱԱԼ

ՈՐ ՄՆԱԻ| ՅԱՄԻ ՏՆ Ի

ՊԱՐԳԵՒԱԿՐԻ,

1788 Ի 20

ՄԱՐՏԻ, ՀԱՆԳԵԱԻ Ի ՔՄ

Ի 25 ԱՊՐԻԼ|ԻՀ(ԱԽԵԼ

1847, Ի ՆՈՒՆ

ԿԻ

բ

ԾԱԾԿԱԳՐԵՐ Ր Վ ՎԵՐԾԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵ

|

ԻԲՐՈՒ|59 ԱՄԱՑ:

97.

վերծանությունը Թվագիր Ֆաֆկագրի

նման ճերմակ գագաթ չկա, Արարատի անցիր Աշխարճ Որպեսանճաս փառքի ճամփա, ես

իմ Մասիսսարնեմ սիրում: 98.

վերծանությու Եղբայրագիրծաձկադրի Պ:

ատամաճ Ակնբնդ ական,ատամն ընդ -

(1721

ԾԱՆՈԹԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

99. Շրջադիր ծածկագրիվերծանությունը Լաւ է կոյր աչաւք

քան կոյր մտաւք

100.ՍյունակետադիրծՓածկագիր Լ իցիառատ

աշխարճսՀայոց, յորժամ բանքն թագաւորեն:

ս

:

տի

օՐ4ՈՅԼՇԱՈՇ

ՎԵԼՅՀԵ

(ոօ ԿձյԿԱՈՒԸԵ

Վ

առին գործքն

չ

ատամ ականա-

Ա

առաջինըվերծանեցֆրանսիացի հիերոգլիֆներն եգիպտական (տես ԷԼ, Շամպոլիոնը Ֆ րանսուա լեզվաբան

Խ., 1922)

ՈՒՇԵԽՓՔԻՑ,

ին.Ա (919. տես

Յոհ.Ֆրիդրիխըգրե գերմանացիգիտնական (տես Քօւօթոտ ուշռխտ, Ին, Թ3մ6ԻՆ08ՌԽՇԵՒԿՅ, Ի., 1982)

լանությունը

է հնդիկների

լե

երա-

ար

եգիպտւական համար մեծ կարնորություն ներկայացնում Գիտության (տես ԾՀծԽթոտտ արխիվները Ա խեթական թ ագավորների փարավոնների են

կոլթքեր

Փամ, ԽոաՇե, 1998, Շ. 318, (ԼԹոթյոժ, 32, Ծքօատօտելմ

ՇՅՇՇՅՈՇՒԵՄՆ,

քքԵՎՇԱՅՑ 3ՈՒՐ3Ո1քոՓԻաՅ,Օդօշօո, 1892, ԷԼ ԱՆԻ

24-»

40Խաս

թծԿթԸ ճտ Կ. 1-2, ԻՆ, 4915) բուռ, Լ, 4 ք.8.Փօղօքօ63, ՈճոխՀետո 5ո4-բոնատ, 5 ԼԻԼՐթուՉքոԵ, օծա. Իժաո ՃԻ

Ճքոտոաաոճրու:եւ ճքուՇՇՔ", 1979, 4

ատ Թյ«Շ

6 ՔՍՆԽԲՔեւԹուօօ, ԽԹՅՇՇօ

Հոծ

բՅ 20-24"

«ՕՏՅՈԵԿՕ6

3ուքճՓեւ էմթօղօտ,

ոռ.,

ԻԼ,

8քճիւտ. 8

խիհ.:

ԵճրոխՇս 20-)ԱՄ

2, ԸՎՆՑԵօԱ

ցայ

1964.

1969.

ԷԱօ6Ը Շօ60օք8ՇՏ.ՇօՓաե, ՕՐՕ

Ց ՀԿ1963. 88.ՕԽԾ շիտ:

ԹՅՇՌԵՀ

ՍՇօքող, Փօրեւոօք,

Բ/ՇՇԿԻՏԱՅՀԱՔՉ6ԱԵԾ

ԹՈՒՅ:

ԻԼ,

Շօ6օՇհ ԽՕՅՐՕքՕրՀիօՐօ ԸՇՕՓԵՍՇԽՉՐՕ ԱՅ,ՈթծՅՒՏքյՇՇԽԻՑ ճկու »ումբոփատ

ԽԼՈ.ՇՇՈՒՈւՉՅՅ,

Բ/ՇՇաշտ ոո. հԼ, 1918. Շո աժ: 7.

ԾՇՈՕԽՕՐՅՈՏՈՒՒԵԼՇՔՕԹքԵԿՇՇՆՑԾՍՂԻՇԱՎԴՈՒՎԵԼ,մ,

ր., 1970. Կողուօե-քքճֆֆտու ՅԵՆ: ՈՅԽՔոո4

հ. ԽԲՈՒԹԱԲՔՀ,ՒԷԶՏՐՉՔՕՈՇՒԽՏ

Լ, 1914. ԹՕՈքՕՇԵւՍՇՇՈՀԱԾԻՅՒԻԴ հ սոդան, ՔյՇՇաՕՐԾՋ3եկ(8 Երնան,1959, ու պատմություն,

Ք. Ճ.

-

9.

|

Հայոց Գրի ԱԳ.Աբրահամ)յս:0,

գրչության

էջ 169:

Հայոց գիրը Մաշտոցիցշատ առաջ, «Գիտություն Լ.Ա.Բարսեղյան, Օ6 յթծճքոուօք բ6քօոսփեՎՇաօի տեխնիկա»ամսագիր, 1964, 8 3, նույնի՝ Լ

10.

ՈՒՇԵՈՑԵՆԹՇՐ:,

ճՃ. ԲԾ.Յոատօե,

"ԹօՇՌԿԿ ՃԷԼ /ձքու ՇՇՔ" Լի

հաօցնկքինառնոց

ՒԼԾ.Ծտ՛եօրճի ո2էօհշո,

42.

(օծա. եւմ, օք Սոս

1967, Ի2.

Տաճատ

էօ քրտտթոժմ

|եոես|, 4974.

Երեան, նշանագրերը, նախնադարյան Հայաստանի Ա.Մարտիրոսյան,

1973, էջ 13-16:

բագավորուՎանի (Բիայնիլի,Ուրարտու, Արարատ) Ա.Ե.Մովսիսյան, 1998: Երնան, թյանճեհենագրությունը, 14. Նույն տեղում,էջ 44: 15. Նույն տեղում,էջ 60: 16. Նույն տեղում,էջ 23: 47. Նույն տեղում,էջ 35, 46, Ց1, 59-60. էջ 60-82: Արատտա, `այաստանում Հնագույնպետությունը 18. Ա.Մովսիսյան,

43.

-

լ81-

ո

,

,

Խետտոս

25. տեղում, անն

մ058քհէ ՏօՅՈց6դ6է

Ստեփանոս Նազարն օջախ Բորոդինց իսկ (Փիրալով) հուշակր ԱԱ Ձահալ ) ղինարնի մանքակից Փիրալյանի (տես Կոն, Գ.Կարախանյան, րերը ՅոԻՅ5, ացերեն

22.

Ա.Մովսիսյան,Վանի թագավորության

հմմտ.

շա»

7.Ծոջոֆփատը, ԱՅԵՌ,Ոճքշոռղ Ց

ԽԽՕՐԾՈՅԵԿՏԱ,

Հ

Դ,

-

`

Շ6ՕքէոուՇՐոՀծի,ԿԼ,

Վենետիկ,1893, էջ 164-165: Դմբրահամյան,Հայոց գիր - գրչություն,

էջ |

էջ

՝

337-340:

107:

Յր.Աճառյան, Հայոցգրերը,Վիեննա,1927, էջ 56: Աճառյանը հրատարեկել է շուրջ 510 նշանագիր: աշխ.,Երնան, 1973, էջ 201-224:

29.

նշվ. Տ ՂԵբրահամյան,

00,96: 42.Դ Մյ. 4 04.15: :

բ8

Ո/ՏԹԻՇԵՅՑ

ԵՎիմագրությունը րուրի չպետքէ ՅՈՒՐՔՅՓՅԵՅ, շփոթելտպագրությանհետ

առնչվողլիտոգրաֆիայիհետ, ոի բառացինույնպեսճշանակում է քարագրություն (հուն լիտոս-քար, գրաֆիո-գրություն):Լիտոգրաֆիանկամ հրատա ակա. կանվիմագրությունը այնպիսիգործառույթէ, երբ տպածոները նախօրինակը 86 ապա այում նան Փարի(Ա.Զենեֆելդեր), ապանան ում, Լոն ն այլուր: Տպարաճային վիմագրուտպագրոթանտատածեան -

երնան, Պ.Սաֆյան,Սյունիքի ժայռապատկերները, ժայռապատկերլեռների Գեղամա Հ.Իսրայելյան, 1970, .Մարտիրոսյան, հասարանան` Ս.Սարդարյան,Նախնադարյան ները, Երնան,1971, տես

Երեան, Հայաստանում, Շշանակում րարա րներ 5.ԱՄովսիսյան, 1967, էջ 113-122:

կությունը

սեպ, մեխ:

է

11: տեղում,էջ 5, աշխ Նույն

էք 60:

0շվ.

40. Ա. 41.

կազսեպագրերիհամահավաքժողովածուները Վանիթագավորության ժ6ո ՇՋՄՏՀհ6ո 1ոՏօործո, ԷԼ Իճոժեսօի 7. ք. Խզօուց, Ֆ. ճեցին Քյոնիգը՝ 1955-1957.

տե՛ս Ը, 4. ՍՀուսժմատաչկ,/քճք:ան Գ. Մելիքիշիվիլին, 1960. Նույնի՝ 3/քռքոնած

ԽՌՒԱՎԾԾԾբՅՅԱ

Էեկդուծն, Ի1.,

ԿՊԱԿՕՕՅքՃՅԻԵԼԹ

մ, "ԲԲԸ դքծծե6ն ԲՇօքոռ", 1971, Ա.3. Տես ՈՌՇԵԻՒՃ Բ ՊՕԽՄԽՏԵՀԵ, Ո., 1963, -.18--20,

7/ՔՅՔՈՇԿԱ6

42.1. ԻԼ. ՈԵտաՕԻՉՅ, Ճ2ԻՇԵԾ: Շուքելւճբծն, ճան` 8. Կ. ՎՈՒԲԽՕօԾքճՅիելը «աճ

հճրուՇտ,

ԷլոօոեՇ աուն,

Հելթ

։

ՅԱ Դ

գրում

7.

Շոշ,

1898:

Տ.Պալյան,

Յստ-

Խ.ԿՓՏօո, ԻԺԱՏԵՑոցՅ6,1603 խորագրով:

Ո:

"

36-37. 98):

43, Թոամաացոււ ի, .22: Ժծաճել 492...

։

ո օօլքսՏ ՁԵՏՕ-

մձու ՕՅՈ,

6.

22 նրանն ՂԱլիշան, Սիսական, շ21228 ՊատմությունՀայոց, հ.Ա., Վենետիկ,1784, երնան, 1985 մանյան, Թորոս Աղբար, 1879, էջ 25:Գ-Սրվանձտյան, Հայոցգրերը, Թիֆլիս, 1892, էջ Է-արությունյան, Հայոց,Վիեննա, Նշանագիրք 2 8.

ՇԱՅ

քՇ1Տ է վմ Գեղամալեռներիժայռապատկերները 4'Լմարտրրոսյանը ն չպաշՏես արվեստը նեոլիթ-էնեոլիթյան 6-3-րդ հազարամյակներով: պատմություն,ԳԱ հրատ., հ. 1-ին, Երեան,

.

,

օ/Ետ ԹՅՈ)

նստ

ՅՈՍզԱՅՇ մի գործ` ԷՈՏծոքնօոտ խադեպ 1ՈՃՇԵՍՏ 0/ /ոցցուօ26

(ԹԺՅՇԹ6 Հո

Ա.Մովսիսյան,Վանի թագավորության մեռագրությո Գրությունը,էջ 54: էջ 57: կան հատ երկլեզու Կ եռալեզու վիմագրերշաւո ներում: Օրինակ` Մսեր Մսերյանցի, տապանաքարերին փորագրվածեն հայերեն ե ռուսերեն

19.

հողով ՝աւ

ՔՕՇՇԿհ, են, 1898.

ՈՅՁՅՈ6Ույ

երնան, պատմություն, 43. Ս. Ա. Իսրայելյան, էրեբունիբերդ-քաղաքի էջ 7, 160:

1971.

աստիճանաբա շրջանումարամեերենն Արաբականարշավանքների ասորիներնեն, ն ժամանակակից միայն դուրս մղվեց շրջանառությունից մեկով ենթաբարբառներից (Հր. Աճաոր դեռնս խոսումեն արամեերենի Երնան, նություն հայոց լեզվի.Ներածություն,

44.

ստացվում 1955, էջ արենա ոցուՆանգել տպազոութան | ԱՑ 3281637բ2, ոՓ»ե, 1965, Կ4, Ի եհար

ՃքՅԽԾԱՇԵՏՔ

ՈՅքաթռիտի, յունըաաա ունր ոլրգուն 96-ը»: ճատեյին ոռը արեան, յոց, գումը իատոթրւնիցդւրժէնվելոլներ որնաբազայի վերծանուարձանագրության հունարեն Գառնիի Նույն տեղում,էջ նույնպես նշանակում լ զագությում Միա հունարեն արձանագրու( «Գառնիի թեն թարգմանաբար թյամբ զբաղվեցին Մանանդյանը չվում տպագրության ոլորտին: ժամանակը», տաճարի կառուցման Գառնիի հեթանոսական թյունը Վիսագրությունն, Վիմ իբրե. առանձինգիտաճյուղ,սկզբնավորվեց Եվրոպայում` Վերածնության Երնան, 1946, նույնի` դարաշրջանում:Իտալացի անխոնջգիտնականԿիաարի հոՊթոՕօ քու Լռթու, րիակոԱնկոնացին դի Պիցիկոլլի 1391--1452) (Կիրիակո ի ակադեհետաքրջրել ձանագրությունը անր աջակցությամբ (տե «Գառ կազմեց Սարգսյանին «Հայկ առաջինը հունարեն նիի Աաիոնաղիր աոմպոնի Լետի արձանագրության ժողովուրդների՝ հիմնականում լատիԷ13): գիտ.) ,

է

է

հաղուշե

|

կապա

521-Ց29):

,

ոճրոսժե

Հ.

ԷՅ

Խորենացի, Պատմութ 186:

Մովսես

47.

:

,

,

Հ.

Ա

«

ԷՕՏԵլօ

սթռած

Հռոմ

միայի հիմն

նատառ Շօ/թսՏ

լ

45. Ճ. Ր.

հնա-

--

հրատարակեց12

ե ր

ժողո վածուն: 1551

ողզար

Անտվերպենում ՄարտինՍեմեցին արձանագրություններից բաղկացածանճա-

"

"ՍՅօՇոտ

ՃԻ

3ՅԿ6ՈԺ:

Լ

ւ

Վ4.)

շուրջ»,

1956. (հաս. 200: ՄուլսեսԽորենացի, ՊատմութիւնՀայոց, էջ

48.

-

-

Օ

ՇՇՔ". 1 է նան Գ. Խ.

ունարեն

Գառ

ար-

)

ղեկագիր»

աատենագրութիւնք նախնեաց. Զենոբ Գլակ Ասորի. Պատմութիւն Տարօնոյ, զոր թարգմանեացԶենոբ" Ասորի, տ րի, երկրորդ Երկրորդ Վենետիկ,1889, էջ 31: 50. Նույն տեղում: 51. Նույն տեղում էջ 34: ՀՀ

մ2ՈՅ7ածոծ

73.-ՕՈԽՇՅԱԽ6ԽՓԵՇՇՐԵյք6Է

ՇՈՇ,

մ

ԸՃՈՅԻԱՇԵՇԼԾՏթաաքնոտ

ՍԾՏիԿՃ

1863.

Հնութիւնքհայրենեսցի գաւառինԵրնվարդ. Սեդրակեան, «իշ գրոթիմ, Արիստակես ջակու,Վաղարշապատ,

52.

Նույն էոեղում:

53. Շ. ք. Թհրոռոո 54. է,

ՏՏ. Հ.

Խճղուշե

տքը

ՇՈՑ, քւպուռ

Տելղ.

արձանագրությունները Սոր լու78. ԿարապեւոԲասմաջեան,Հայերէն արձանագրութիւնքԱնւոյ, Բագնայրի

ռոոհրը

|, Բքծօա, 1987.

ԵղիշեիՎասն Վարդանայ ն Հայոց պատերազմին, Երնան, 1957, էջ 203: Ս. Կարապետի Նկարագիր վանիցԵրնջակայ, Տփղիս, 1904, էջ 424, տե՛ս նան՝ Կալվածագրեր, Երնան, 1941, էջ 11: ՏՑ. Ողբ ի դիմացկաթողիկէի, Կալկաթա,1846, Թիֆլիս, 1885, Ժամանակագրութիւն,Երեան, 1941 Ա այլն: 66. Դիվան,ԽՄ,121-122: 81. Ստ. Օրբելյան, տանն Սիսական, Պատմութիւն էջ 132-133: 62. Դ, |, էջ 20:

58. Ս.

Սմբատեանց,

63. Դ. |լ, 233: 64. Մ. Աբեղյան,

ն

Ն

Հայոց հին գրականությանպատմություն,հ. 2, Երեան

Ց»

69. Ի. Օ. Չոր, ոօ,

վելու է:

ՃքետաԻՅՅՈՒԻ րած

ԷՅքՀծ,Ճժ(

Ս 6

ՕԵՔՏՇԽԾՇՆՈՎ

Ս.աո Նույնի: արդին

«ճանապարհորդական նկատողութիւնք»--ը: -

87. Ս.

ՈՕեծաթրօՇքթ

Ր աառ

«Ն. Մառըն հայագիՆ. Մառը ն. վիմագրությունը. Բարխուդարյան,

տության հարցերը»,էջ 41: Յ8. ԷԼ 8. Խռքք, Շա» Խոոօթոճոեւ

ոօ

Յոսճօչ Հոսոքոփաւ». Հքատանաօմ

Բօ-

ՕԱՓՇՈ6Յ",

թյօճզծՐԾ ՅթզճԾՈՕՈՎՎՏԸ:0ՐՕ

ԱԽՈՇքՅՈԾՔՇԵօՐՕ

օՈՏՈՑՒԱՆ:

տառ. 7. ՄԱ, Է-Ս, ՇՈ6, 1893: ՃԵա--ՇԾուղլտ Ճքո»աւ. "Քքոոատտոօոօպե քօՈ Ոյքվոռ, ԿՆ, 1898, -. 198, ճեմ, ԽԽԹԺՅՅՔ ոՇրօթիտ օքս" Օ Խճղուշի 1934: Էոօքուօգ (ծբճրղչու, դ.-ԻԼ",

Քօրձ ԷԼ ԹՅՇԿՓՈՒԿ ԻՃ Խ6ՇՐՑ

ո ն Շ56-71. աար

ԹՇԸՇՈՐԾԵ",

ՆՏւօթՕօօ շթոոճ. ՀքոՀ ւր 3ձոիաո ԱՇստռրիեւօ (Մ.). ԾՅուհւտի, ՎՈՅորա ՈՇՕաքօ58, 89. Օ'ՄՈՇքաան ՐՒ.), «Բանբեր Բ 3ՅՈւտքմփաոծ խլոքքճ օ6 ձրետկաօն 1թյՅուոաօ8 արխիվների»,1984, 81 3, էջ Հայաստանի 90. Օ. Բոոխատե,Է. ՈօՕտքօտո.նշվ. աշխ., էջ 39-40: 91. Նույն տեղում, էջ 40: 92. Նույն տեղում,էջ 40, 45: ՄՕՎԻԾՐՕ

ոօՇոճը-

Մակարեպս. Բարխուտարեանց, Աղուանից երկիրեւ դրացիք,Արցախ Վայագիտական մատենադարան, «Գանձասար» հրատ., 1999: 71. Մեսրոպարք. Տեղագիր Գեղարքո Սմբատեանց, Վաղարշապատ, 1895, կայ եւ շրջակայիցնորա,Տփղիս, 1904: 72. «Արձագանք», «Արարատ»ն այլ պարբերականներում հրապարակած 70.

աի-.

,

հն, 1881.

հանդերձ),Պարիս,1931: Մարմաշինու(ֆրանսերենթարգմանությամբ 79, Ղ. Ալիշան,Շիրակ, Վենետիկ, 1881, Սիսուան, Վենետիկ,1885, Այրա1893, Կամենից. Վենետիկ, րատ, Վենետիկ, 1890, Սիսական,Վենետիկ, 1896 Ա այլն: 80. Սիսական, էջ Ը: 84, Նույն տեղում: հ. 82. Հ. Սանանդյան,Քննականտեսություն հայ ժողովրդիպատմության, 3, 7: Բ 1960, հ. էջ 176, Բ, մասի նյութեր, Երեան, Երնան, 1952, էջ 161-162. «Ն. ն Ն. բանասիրությունը, Մ. հայ-վրացական 83. Պ. Մուրադյան, Սառը հարցերը», Երեան, 1968, էջ 66: Մառը Ա հայագիտության 84. Հր. Աճառյանիկազմած «Հայարձանը»ձեռագիրվիճակումգտնվումէ տպագրիմեծ լեզվաբանիարխիվում: Հույսեր կան, որ այն առաջիկայում եւ

արտարեգիր.Ցուցակժողովածոյ) 85. ԿարապետԿոստանեան, Վիմական ձանագոուբեանց Հայոց, ՍՊբ, 1913: Ցես Ծքճուատ թագու գոր 198. 1898. «. աու 8քենԱՑ" Ոյքածն Խե,

Սատենադարան, Ներսես Աշտարակեցու կեցու ա արխիվ, թղթապանակ168, 378: վավերագիր 66. ՄինասԲժշկյան, ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան,Վենետիկ,1830: 67. Հովհաննէս եպ. Շահխաթունեանց, Ստորագրութիւն Կաթուղիկէէջմիածնին հինգ գաւառացննրարատայ, հ. 2, էջմիածին,1842: 68. Սարգիսվարդ. Ջալալեանց, ճանապարհորդութիւն ի Մեծն Վայաստան մասն Բ, Տփղիս, 1858: .

Հանդեսի»առանձինգրքերում: ԵրվանդԼալայան,«Ազգագրական 4 ՇԼճբէուաը ոճում քյուօՅՔԵՋԵՇԼ:Ց

Ը:ՑՔԽԿԻԵԼՑ

26.3. ԱՍԿՈՇ-ՈԾՏԱԵՇՇՕՔ,

75.

ԱՅԻ-ԾՇԵՇՑ,

լ

Մանանդյան,Արմավիրի հունարեն սաբանությամբ, Երեան, 1946: 56. Բ. Ն. Առաքելյան, Լատինական մա արձանագրություններ Արտաշատ րաքաղաքից,ՊԲ-, 1967, 4: ճ. Ճ. (ոզոթթա, ԷօքոյՇ ոՀ Ւ Ձթոծօե Ճթեօոտո ՄԱԷ-20/1 65.,

1872:

թյո մ ո էբեխ», հԼ, 1892. 5 ոթՅղծոՀ« 0Շ--3ՅՈՅրոօմ ՈՒՇմ 8 ՃԱԹՔԽՅԱՑ (ԵՓՇՇՅքծկքծշտիօլի

ՃքՔԽՋԱԸԽՈՏ

77. ր. ԿԼ. ԽՏՈՒ 6ոռհյ,Լափուը, 1911.

ՒյՅսքեՃՈոՏոՈւՅո Բլոտէ սոժ յծեշե8օրհո, 1910, էց 411-419.

ՔՕՇՈՕ8լԲՑ,

ՃՈՅՔՁԱՇԵՑ:(թծԿՀՇԵՆՑ

«օոօ,

ոքեղնՑահոո

Երեան,

հր

"

վանից Երնոա" |

ԷԼ

(1903-1904 39-50:

Դ.

Դիվանհայ վիմագրության,պրակ |, կազմեց Հ.Ս. Օրբելի, Երեան, 1968, ԳԱԻ" Բում) 93.

լ

95.

Ը |

Դ, |, էջ 2ՉՎ/:

96. տես 97. 98. 99.

|

ՍՇՐօթետ հքծտեօքծ Քսսճ, ԻԼ, 1971, «. 457.

Նույն երնույթըտեսնում ենք նան Հայաստանի սահմաններից դուրս: Այդ որոշմամբվերաբացվեց վիմագրության բաժինը: Դ, Է, էջ 2-24:

100. Ա.

Քալանթար,Երկու սեպագիրարձանագրություն, «Օրագիր»1927 թ. 8ւ3. նորագյուտ խալդերեն սեպագիր արձանագբություն՝ գտնված Ջանֆիդա գյուղում, «Օրագիր» 1928, Խ/4: 101. Հայաստանի հնությունների պահպանության էջ 11: կոմիտե, Երեւան, 1931, 102. Նույն տեղում: 103. Նույն տեղում,էջ 9: 106: այան հն 105. Վայաստանի հնություններիպահպանության կոմիտե,էջ 13, 4-րդ կետ: 106. /Ճ.ՕՔ6Տու, Խ36քնիՒԵՑ քել Էք6ԲՅԻ,1963, Ը41. 107. 3. Մելքոնյան,Գ. Սարգսյան, Աշխարհբեկ Քալանթարը վիմագրագետ, «Գարուն»ամսագիր, 1998, 8/1, էջ 81-84: 108. Բ. Ն. Առաթելյան, Աշխարհբեկ Քալանթար,ՊԲՀ, 1984, //3, էջ 3-6: 109. ՃՏԻնՀԵՑԵ Խոթուո Մհ Ոոօմոմ 81(ոՏօոթնօոտօՒՄՅՈՏԵՈ,ՃոոՑուռ, քոօԲՅՈՅՄ ԾԹ թսծկշռնօո եյ էԷյստռ ԽՇխօոոճո Յոժ ԾՕՅցիՏՅՈՎՏՏո, ՔՅոՏ,

1999.

110. Դ, | էջ 2Օ0: 111. Տես նան Տեկորի տաճարի5-րդ

դարի արձանագրությունը ա Մեսրո-

պյան այբուբենիառաջինտառաձները,ՊԲՀ, 1962, 7/2:

112. Ս. Ա.

Ավագյան,Վիմական արծանագրությունների հնչյունաբանություն (10-14-րդ դդ), Երեան, 1973, Վիմականարձանագրությունների բառաքննություն,Երնան, 1978 ն այլն: 113. Պ. Մ. Մուրադյան, Հայաստանի վրացերենարձանագրությունները, Աղբյուրագիտական քննություն,Երնան, 1977, Ճքաճեաճ8ՉՈւբմփս 1թ7Ֆու: էոքյոո հ ԽՓ, ԷքօՅՅի, 1985. ԼԾւուՀ, Բիծճճո, 1088, 114. ը, Բ. ԽՄ քՅո» ի,ՃՔԵՑԻՇՒՑՑԻՆՈՈՒԸԵ «թՅեճ Լիտճիս, Սոօճուտ ՃՒ քու ՇՇԲ

(օճավ.ԷՅ. 1968, Ո2, Ը. 55-76. 115. ՇՀԵՈՅԱՅՍխհօցլ8ո, Տ/Օցօ ԳԹյք ՑբցոոնՃոՈՈՑՈ6ԺՏ.

ՏէւԹոօ 4 Շխիռ, «ԲԱՇ6ՈՅՑՏՍ ՃՈօհիթինոՁ ՃոՈոճոթ,22. ԽԱՅոճ», Շ6ոոտ(ծՇ, 1981. 116. Նույն տեղում, էջ 129-146: 117.

Նույն տեղում, աղյուսակ Ի/ լուսանկ. 20, աղյուսակ Պէ, լուսանկ. 50:

118. Դ, ՄՍ, էջ 223:

11, 23, 58, 97, 165, Դ, Մ, 52, 53. 58, 59, 76, 94, 105, 136, 146, 484, 185, Դ, Մ, 19, 35, 119, 212 ն այլն:

119. Դ.

-

0. Դ, ,

տախտակ6, 17, 22-25:

ՔՐԴՈւ5: 122.

երակում են այստարբերակու յ Ս.Սաղումյանը ընդ որու մ ծոցագիհամառոտագրությունը, պարազիտային

ապա Ա.Գ.Աբրահամյանը,

նան

(Ս.Սաղումյան, Արագա ենգուրատիպը Համառոտա ենք, դրանք ն Կարծում 74-75): ԻՋ ար Արոր համար հիմք չեն գրուծ դասակարգման քաղաքակիրթ ժողովուրդնե կիրառվել լա մանոտագրությունը (տես րի գրավորաղբյուրներում անեԻան Հայկականգրի սկզբնական Կ.Ղաֆադարյան, ծ

եզ

էջ ձին

է բոլոր

ա-

կարող ծառայել:

|

է.8.0ծղօքթ088,

տ

424.

.

։

1939:

մեջ, «Լրա հայ վիմագրության Ս.Սաղումյան,Յամառոտագրությունը 1978. //4, հաս. էջ 66: գիտ.» բեր

125.

ն

-

յք. տ

4127.

Ս.Սաղումյան,Փակագրությունըհայ վիմագրությանմեջ, «Լրաբեր

հաս,

գիտ». 1980, Ի13 էջ 73:

128. Դ, Վ, 49, 165. 231, 238:

Խար աոա ծուների, պրակ նե Հայերեն արձանագրությամբ անակեր

129.

ցուցակ Եվգ. Մուշեղյաճ, Հատկանշական

ողովա-

"ս

1964, էջ 60, 78:

430. Դ, Ռ/ 293:

431. Դ, , 1, Դ (Լ 96: 132. Դ, 1, 37: 133. Դ, էԼ 93:

134.Դ, 1.4: 435. Դ, Ալ 96: 136. Դ, 11, 32, 100, Դ, Խ/ 323: 431 Դ, Լ 22: 138. Դ, է 24, 30: 439. Դ, 18, 241 140.

Նույն տեղում:

141.Գ, Ա 56: 442. Դ, 1, 57 Ղ, Մ 179: 143. Դ, Ս, 57: 144.

Նույն տեղում: տեղում:

145. Նույն

1գծ բառը հանդեսէ Վարդապետ 58, 60, 79, վումներով(Դ,11,53,54, է (Դ, ն 60):

Վարդան

Գալի

447. Դ, 11 57: 148. Դ, Կ, 46: 149. Դ, |, 58:

93),

տեմ ընթեր հապա-

150. Դ, |, 59, Դ, Մ, 237:

491. Դ, |, 59, 80, 135, 142 ն այլն: ցույց են տալիս, որ նույնիսկդասականգրա192. Ուսումնասիրությունները

151. Դ. Մ, 352, Դ, ՄՆ 197: 152. Դ, ||,65, Դ, ե 197: 153. Դ, կ 197: Դ54, Դ, |, 69:

155. Դ, |, 70: 156. Դ, 1. 72: 157. 6.Սխհօցթո,0շվ. աշխ., էջ 62: 158. Նույն տեղում,էջ 69:

159. Դ, |, 73: 150. Դ, Մ 35-36: 161. Դ, Մէ 82:

157:

Մանրամասնտես Ս.Ա.Ավագյան,Վիմականարձանագրություների հնչյունաբանություն (10--14-րդդդ.), Երեան, 1973, էօ 357-363:

169.

170. Դ, 1, 61: 171. Դ, | 68:

187.

200. Դ, 11, 185: 204. Դ, Պե 25:

Դ, ԿՈ 25: Դ, Կ1Ա, 115: 204. Դ, Ճ/1, 110: 205. Դ, խ/, 156: 206. Դ, Խ/ 245:

207. ԾԹ.Սխհօցքթո,նշվ.

աշխ., էջ 120:

208. Դ, 1, 225: 209. Դ, |Լ 123, Դ, հ/, 29, /5: 210. Դ, 1 232-233, 238, 244:

180. Դ, |, 62: 181. Դ, է 62: 182. Դ, |,33, 57

186.

ճուտքիվիմագիրարձա.Դ.Փափազյան, Մելիք Եգանիընդունարանի 75-78: Վմմտ. Սակար հաս. 1985, հ/5, էջ գիտ.» նագրությունը,«Լրաբեր Ա երկիր դրացիք, Արցախ,Երեան, Աղուանից եպս. Բարխուդարյան, «Գանձասար» հրատ.,1999,էջ199, տես նան Դ, Մ, էջ 180-181, 215, 237: 196. Խոսքը երբեմնիհայաբնակՅազլովեցքաղաքիմասինէ: 1947 թ. կոչվում է Յաթլունովկա(ՈւկրաինայիՏեռնոպոլիմարզիԲուչաչիշրջանում): 167. Ղարաբաղյան կողայգից (Դ. Մ, 157): արձանագիություններում՝ 157: 198, Դ, Մ/, 199. Դ, ԿՈՆ34:

203.

174. Դ, խ/ 126: 175. Դ, Է/ 124: 176. Դ, է|, 68: 177. Դ, 11 27: 18. Դ, Լ 35: 179. Դ, 1, 31:

185.

ԴԱ, 64:

202.

172. Դ, Ռ/ 336, 337. 173. Դ, |, 52:

183.

(մարմնով) բարբառայինձեը հանդիպումէ նան Վանստանի մՄարմուլ (տես Ճտիհիո՛եօի ԽԿառուո նշվ. վիմական արձանագրություններում աշխ., էջ 61):

195.

Դ, ԿԷ 179: 163. Դ, Մե 91: 164. Դ, ՄԼ 92: 165. Դ, Մ) 84, 180: 166. Դ, |, 64: 167. Դ, էԼ 88, 88, 114:

184.

132):

193.

194.

162.

168. Դ, Կ,

բարինգրիչներըերբեմնխառնում էին «խոսակցական կենդանիբարբառների բազմաթիվտարրեր» (տես Ս.Ավագյան,Ի հանգողանձնանունների հոլուլների կազմությունը Ժ-ԺԳ դարերի վիմական սեռական--տրական «Ն.Մառը ն հայագիտության հարցերը», էջ արձանագրություններում

211. Դ, /,

Դ, մ, 25, Դ, Մ/ 14: Դ, |լ, 40, Դ, Խ, 96, 339: Դ, Ս, 52: Դ, 1, 91, Դ, Սէ 101, Դ, ՄԼ 212: Դ, |, 25, 30, 59, 185, Դ, |Կ,189, 334: Ծ.Սխհօցլո, ճշվ. էսշխ.,էջ 145:

188. Դ, || 32: 189. Դ, Է 3, Դ, 2, 63, Դ, "1, 33, 53, 78, 221: 190. Դ, |, 34:

19:

արդյունքնախնական պեղումների Վահանավանքի Գր. Մ.Գրիգորյան, 90: հաս. 1970, ԲԻ10, էջ գիտ.», ները, «Լրաբեր 213. Նույն տեղում: 214. Նույն տեղում: 215. Դ, Է 14, 16, 32, 33, 56: 212.

216. Դ, է 28: 217. Դ, Լ 44-46, 48, 49: 218. Դ, Ե 24:

219. Դ, | 23: 220. Դ, Է 65:

Գ.Հովսեփյան,Խաղբակյանք,հ.1, էջ 158: Հր. Աճառյան,Վայոցանձնանունների բառարան, հ. 5, Երեան,

221. 222.

223: Նույն տեղում,էջ 352,

223.

Սիսական,էջ 297-298:

224. 225.

226. 227. 228. 229.

230. 231.

232. 233.

'

ԲՆ7 հ

էջ 1962,

264Դ.ՊԱ,18, 20, ո 8791 94: '

265. Դ, ՄԱ.

ԴՄ 68: 269.Դ.Մ 89,

271. ՆԿպԵ

էջ

72:

էջ

գրչություն,էջ 59:

278.

էջ ԿԴաֆադարյան, 280. Դվինքաղաքը ե նրապեղումները,|, Երնան, 168-172:

228:

Նույն տեղում, 28: Վիեննա,

տես ճան

վրայ, Հ.Տաշյան, Ակնարկմը հայ հնագրության

1887:

309:

282.

249. Դ, Մ), 144:

283. 284.

Դվինքաղաքը... էջ 247: Կ.Ղաֆադարյան, 249: էջ Նույն տեղում, էջ 38: 0, 4987, 1:22 Երնաէ, Տ. Մելիք-Բախշյան, այկական հնագրություն, Ստ.

92.

286.

253. Դ, Մէ, 92: 254. Դ, ՄԱ, 1435:

Նույն տեղում,էց 132:

287 Դ. 1:31:

288Գ տ 240:

328:

Դ,սկ Մկ, 42: 258. Դ, ՄԼ, 68: 259. Դ, Մ, 45:

է

տեղում, ւոեղում,էջ 77 277. նույն մեղում: Երնան, տեսակները, Հայկականգրերիսկզբնական Կ.Ղաֆադարյան, Երուսաղեմացու Կյուրեղ պատառիկներ Նորահայտ 1939: Ս.Քոլանջյան, 1960, 41.5: Թ դարի մի գրչագրից,«Բանբեր Մատենադարանի», «Տարազ», 1912, 279. Գ. Հովսեփյան,Հայոց գրիգլխավորտեսակները, 275. Նույն 276. Նույն

178, 179.

250. Դ, Դէ, 88:

257.

ու

Հայոց գիր ն 274.Ա.Գ.մբրահամյան,

246. Դ, 11 289: 247. Դ, Պլ, 308: նն

`Ղ

Հ

273.

ԱԵԱ

ՀՐ

238:

գրչագրից: մնացել վերծանության

04989. 1999, Երնան, բանաստեղծություններ, Նովել, Հազար ու միմիվիվիմագիր

24311ԻԱ 245:Ոէ228

ԳՄ:

Երկերիժողովածու,հ.1, Երաան, Ռ.Պատկանյան,

149, 150, 178. 227-228.

դ. ը '26272.

240. Դ, ՄՈ, 180: 241. Դ, Մ, 166-167:

՝

Շան

Այս տողը դուրս է Դ. Մ 205:

270.

Մ11 38178,179:

ՄԱ,

139:

268.

Լ.Խաչիկյան,ՀայերըՎինՄոսկվայումւ. Մոսկվատաճողճանապարհներիվրա, «ԲանբերՄատենադարանի», // 13, Երնան, 1980, էջ 71, 199:

հ

439:

Դ, 138:Տես 267. 1863. էջ 213:

126:

.

22, 31-32, 33, 34-35, 36-37, 38, 39-41, 47-49, 83-84,

286. Դ ԿԱ, 36: ԿՈ.

234. Դ, Մէ 21: 235. Դ, ՄԱԼ 185: 255. Դ. ՊԱ,

239.

262. Դ, Մ. 88-89: 283 Դ. ԿԱ 25:

տես նան` Ստ. Օրբելյան, Պաւոմութիւնտանն

Դ, |||,88, 228, 230, 236: Դ, ՄԼ 17: Դ, 1, 22: Դ, Ան 25: Դ. 1, 31: Դ, իյ, 52: Դ, ի/, 54: Դ, Մ. 17: Դ, Մհե 180: Դ, մլ 115:

238.4. 238. Դ, ՄԱ 38,

|, 58:

)

5.

289.

|

Ի

|

Դ, ՄԼ, 103:

290. Եվգ- Մուշեղյան,նշվ. 291. Դ, 1, 237:

աշխ., էջ 119-120:

292Դ11243: 293.

Դ.լ

49.

429. Դ, Մ, 78: 430. Դ, |, 103: 431. Դ, ՄԱ, 195: 432. Դ, 1. 23. 148, 260: 433. Դ, 1, 222, 316: 198-199, 241, 288, Դ, ՄԼ 27, 434. Դ, Մ, 26, 91, 92, 94, 95, 96, 97, 102, 164, Դ7. 54, 81, 196, ն այլն:

294. Դ, խ/ 267: 295. Դ, |է 67, 68, 118, 190: 296. Դ, 1, 144-145: 297.

Դ, |, 28, 102, Դ, խ 303:

"

Կ.Ղաֆադարյան,Դվինքաղաքը..., էջ 244: 299. Նույն տեղում, էջ 245: 300. Նույն տեղում: 301. Նույն տեղում: 302. Կ.Ղաֆադարյան,Յաղբատ,երան, 1983. էջ 482-187: 303. Նույն տեղում, էց 182304. Կ. Ղաֆադարյան,Սանահնիւլանքը Ա նրա էարձանագրությունները, ջեր 144, 142, 143, 172, 173: 298.

305. Դ, Կ, 59: 206. Գր. Մ. Գրիգորյան,Սյունիքը

207:

307.

308.

Օրբելյաններիօրոք,

35.

34: 348. Դ, Աէ 80, 82, 86, 98, Դ, Մ, 133, Դ, Մե 184: 339. Դ. Ան78, 79, 87, 82, Դ, Մ), 40, 340. Դ, 11 80, Դ, Մ, 106: 341. Դ, Մ, 206: 342. Դ, 1. 79, 81, 243: 343. Դ, |, 220, Դ, 7, 68, Հաղբատ. 212: շ0.շ 31: 220, 344. Ղ, 11, 213, Հաղբատ, 196, 208, 209, 134, 196, 264, Դ, Կ, 29, 42, 58. 133, Վ. 217, Դ, 84. 158. 79, 145. Դ, Ա. 201, 229: 90-91, 126. 178, 179. 185, 186, 188, 192, Հաղբատ, ե. 205, այլն: 346. Դ, Ա 213, Դ, 4), 37. 180, Դաղբատ, նան արհեստանոցներ էին, ուր 347. Կուղպակ-խանութները

Երնան, 1981, էք '

Նույն տեղում: մ Զոքանչբառիառաջինհիշատակություն : թյունը վիմագրերում Գր, Գրիգորյան, 0շվ. էջ

309. 310. Դ, |, 236: Յ11. Դ, ՈՍ, 17: 312. Դ, Մ/, 137: 313. Դ, ՈԼ. 289:

ի

շեր

այսինքն ապրանքները, էին այդտեղ արտադրված արտադրող էր, ն' վաճառող:'

314. Դ, ՈԼ 289: 315. Դ, ՃՍ, 94: 316. Դ, ԿՂ, 98: 317. Դ. Մ, 318. Դ, Լ

133: Տես նան 220-223:

348. Դ, 11, 52, 238, 239: 349. Դ, 1, 56:

վաճառվում

կուղպակիտերը ն

180, 182-184, 350. Դ. Մ 31-33, 35, 38, 39, 41, 43, 54, 161, 179, 351, Դ. ԱԼ, 234, արձ. 765:

էջ 146:

319. 1971 12, էջ 20-22: 320. "/586Շոտ հճ հռքօտիատ

352.

-

355. 356.

321. Դ, |, 23-24322. Դ, |. 125:

357.

դարերի ոոար շինարարական վկայագրերի,Երնան, 1977. էջ 193-201: 325. Գ.Մ.Գրիգորյան,Վահանավանքի պեղումների նախնականարդյունք-

շերը: Դ, Խ,

6. 93: Բնագրումսխալմամաբգրված է 888, 327. Դ, Խ/ 299: 328. Տես Ստեփանոս տանն Օրբելյան,

Պատմութիւն

-192.

838:

Օրբելյան, Ստեփանոս Նույն տեղում,էջ 157-158, 159: օրոք, էջ 209-215: Գր. Մ. Գրիգորյան,ՍյունիքըՕրբելյանների Նույն տեղում: Ի

361. Նույն

կա կարդալ 898:

Սիսական,էջ 185-187

Դ. 7. 9, 34, 42, 70: էջ 154-152: Պատմութիւնտանն Սիսական,

358. ՅՏ9. Դ, էԼ ՌԴ»88, 246: 360. Դ, իմ, 126:

328. Դ, |Լ 58, 73, 85, 212, Դ, Խ/, 88: 324. Ա.Ա.Մանուչարյան, Ի/-34 Քննություն Վայաստանի

|

191:

նույն տեղում:

353. Դ, |լ, 216: 354. Դ, Ալ 55, 176, 214, 224, 234-235,

հտ եճքօրոատ ԽԱՅՇԱ-Ցոթետ", 1976, «ԱՅ Խ/358--ԼԼԽԹԵ, ՀԱՐՑ խչ 1967. Այստտեղ տպա ծե են բուլղա ղ Սույնապլես նույնպես տւպագրված րերեն թարգմանությամբ:

Դ, |, 78:

Դ, 1, 216:

336. Դ, Ալ 51: 437. Դ, Ռ/ 124:

տեղում:

362. Դ, |, էջ 1: 363. Դ, ), էջ 3: 384. Դ, Է 14, 46, 18, 22-24: 365. Դ, |, 27: 366. Դ, է 28:

367.

Նույն տեղում:

407.

373. Դ, Լ

374.

Բ

62:

Թուղթ Պողոսիառ Կորնթացիս, ԺԱ, 15:

413.

375. Դ, Ոլ, 75: 376. Դ, 11, 215-216: 377. Դ, "Ղէ 75:

հայերեն արձանագրությունԿրեմլի Զինապալատի Գր, Մ. Գրիգորյան,

ճերը, էջ 85:

օ ՈօՇքօջիսի 631 ոռ ԱՅքոթ, Ծաոճռքձեշսօտ Օքճծոս, որու Շ. 393. «բմրղեյ", «լ436քՅԻՎԵՑ Շ.

7թՄԹԵԼ",

416. ԵԼ. Ճ. Օքճծոու,ԲՅՈՅՑՅԽԱՒՅ: Էճորւած 6ն39 (Օտճ., 1135թՅիՒԵ6

415. ,.

.

372-390,

381. Դ, Մ. 93: 382. Դ, Սլ, 107: 383. Դ, 1), 108384. Դ, ԿԱԼ 39: 385. Դ, Մէ 124:

417.

419-420:

Նույն տեդում:

Հայոց գիր ն գրչություն,էջ 83: Աբրահամյան, էջ Սանահնի վանքը Ա ճրա արձանագրությունները, Ղաֆադարյան,

418. Ա. Գ. 419. Կ.

187: Երեան,1973, էջ 53-54: 420. Մատթեոս Ուռհայեցի,ժամանակագրություն, 1. 1328, Ը. 253. Ոռոօօքբծգթսջ, ՇՈռոտեօոատ աքետտօ6«ոաճտ Փ. 421. Է. էճքոտծ, 422. Պ. Սուրադյան,Եղվարդի ալոոգր մույնի 1974, 813. էջ համալսարան»,

386. Դ, ՄՈԼ 20, 38, 39, 45, 178. 181:

Դ, ԿԼ

Գրին

30:

Հովսեփյան,Գրչության արվեստը հին հայոց մեծ, էց5: Օքճծու, ԵՅՇքձԻԽԵԼԹ Ը Դ, Ռ/ էջ 334: 391. Գ. Գովսեփյան, Գրչությանարվեստըհին հայոց մեջ, էջ 176392. Գր. Մ. Գրիգորյան, ԿրեմլիԶինապալատի ները,«Լրաբեր հաս. գիտ.» 1982, Ի. 8, էջ 81, տե՛ս Շան՝ Դ, Կմ, 393. Գր. Մ. Գրիգորյան,նշվ. աշխ., էջ 83, տես նան` Դ, լլ, 54: Գ.

Բր 1963. ՏԱՀգ արո

է. /Ճ.

,

51:

394.

398. Դ, 11. 152: 399. 400. 401.

Խտլտոէու, նշվ. աշխ., էջ 61:

Եվգ. Մուշեղյան,նշվ. Նույն տեղում, էջ Նույն տեղում:

402. Դ, |,

Ց:

աշխ., ից

էջ 64:

47-52:

429. Դ, «|,

ծածկագրություն, Հայկական

108:

65:

էջ Գ, ՄԱ, 89: Տես ճան Ս. Սաղումյան,Ծածկագրությունը..., 431. Դ, ԴԷ Նույն տեղում: 79: 432. Գ, ի, 106: 433. Կ Գ. Վաղբաւռ,Երնան,1963, էջ 218, արձ.

430.

24:

ուսումն ար

1976, Ռէ1, էջ «Երեանիհամալսարան» րությանարդյունքները. Երնան, 1978: 424.Ա. Գ. Աբրահամյան, 10: 424. Նույն տեղում,էջ 7: Տես նան էջ 425. Կ, Ղաֆադարյան, Ավանիերկլեզվյանճածկագիրարձանագրությունը, 49: երնան, 1945, հմմտ. Եվգ. Մուշեղյան,նչվ. աշխ., էջ ն վիմական հուշարձաններ 426. Կ. Ղաֆադարյան, Երեան.Միջնադարյան 790-191: 1975, էջ Երնան, արձանագրություններ, ն. զարդագրությունը հայ վիմագրե427. Ս. Սաղումյան,ծածկագրությունը 62: ՈԼ, 1979, հաս. էջ գիտ.» րում, «Լրաբեր հայերեննորահայ Ա, Ն. Շահինյան,Արծվանիկի 428. Ա. Գ. Աբրահամյան, ՊԲՀ. 1975, Իէ3, էջ 113-125: ն նրա վերծանությունը, ծածկագիրը

հայերեն արձանագրություն-

Դ, Խ/ 52: 395. Դ, ՈԼ, 46: 396. Դ, Մ, 223: 397. ԲՏիճհո՛ծօե

դարի արձանագրությունը,

414. Դ, ԺԱ, 121, 139:

378. Դ ԴԼ 124: 379. Դ, 11, 125: ՅՑ0. Դ, ՈՍ, 18:

387. 388. 389. 390.

Նույմ տեղում:

97: 408. Եվգ. Մուշեղյան,նշվ. աշխ., էջ Տեկորի տաճարի5-րդ 409. Կ, Ղաֆադարյան, ՊԲՀ, 1962, Ռէ2, 15 43: 410. Դ ՄԱ, 320, տես նան` էջ 223: 411. Դ, 1, 103: 412. Դ, ՈՆ 105:

368. Դ, |, 30: 369. Դ, |, 37, տես նան` Դ, ի/, 267: 370. Դ, |,39, Դ, )|, 97, 109: 371. Դ, է 48, Դ, |Լ 27: 372. Դ, Լ 69, 76:

ւ

|

403. Դ, 1, 162, Դ, ՄԱ, 71: 404. Դ, 11, 103: 405. Վրացքրոնիկոնովտրված

թվականինավելացնումենք 780 (տես Ա. Գ. Աբրահամյան, Հայոց գիր ն. գրչություն, էջ 129):

406. Դ, ||,28:

-

չցգ-

Ղաֆադարյան, 434. Ս. Տ. Սաղումյան,ծածկագրությունը..., էջ61: եմի ՍրՍր երուսաղեծի 435. Ա. եպ. Սյուրմեյան,Մայր ցուցակհայերէնձեռագրաց 334: 1948, էջ բոց Յակոբեանցվանքի,Երուսաղեմ, էջ 9: 436. Ա. Գ. Աբրահամյան, Հայկականծածկագրություն,

Բարխուդարյան, Միջնադարյանհայ ճարտարապետներ Լ. քարգործ վարպետներ,Երեան, 1963:

437. Ս.

Ա

Քարգործ

:

441.

կաի

աաին

լ

թագավորության մեհենագրությունը, էջ 19:

նույն տեղում, էջ 21, նկ. 10: Կ. Ղաֆադարյան,Դվին քաղաքը

ե

Կ.

444. Ս.

Գա

ն այլ

|

նրա պեղումները, 1, էջ

վիմագրերիմասինուշագրավ աշխատություններ ու հայկական

ն ներ են գրվել ոչ միայնհայերեն,այլն ռուսերեն,լեհերեն,ֆրանսերեն այլ

լեզուներով:

101:

ՕՐՃԻՑՇՑՒ,ՅԾոՎոր 1թոու. Էքճոճո, 1951. 443. Թովմա Արծրունի ն անանուն, Պատմություն Արծրունյացտան, Երնան, 1985, էջ 461-464: 442.

պահպանվումեն

"Վլ

439. Ա. 440.

469. Նույն տեղում: 970. Ղրիմիցտեղափոխված

խաչքարեր այնմ մի պետական թանգարանում: շարք Եապման արեան մեն Ռուսասւանի՝ կա թառիրարցոր ընդորում ԹաթարսՎի հաաստանի վարպետների ռավայրերի, մասնավորապես

րնՊԲՀ ԱՅԻ

տարածքների Ղրիմը), Մոլդովայի մ Սշանագ: Պ անի, Ուկրաինայի (ներառյալ Մովսիսյան,Վանի հոդվածԲ

Բարխուդարյան, Միջնադարյան Ա հայ ճարտարապետներ քարգործ

վարպետներ,էջ 34: 445. Նույն տեղում, էջ 46-51: 446. Նույն տեղում,էջ 62-75: 447. Նույն տեղում, էջ 78-86: 448. Դ, // 32, 37, 47, 23: 449. Դ, Ան 18: 450. Դ, ՈԼ, 94: 451. Դ, ՄԱ,36: 452. Դ, Մ, 46:

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ՀՁԱՆՁԵԱՐԱՐՎՈՂ

ՑԱՆԿ ։

համյան Ա. Գ., Վայոցգիր ն գրչություն,Երնան,1973 հնչյունաբանություն, Ա, Վիմական արձանագրությունների

|

Ս. Ավագյան ՕՀ-ՅԳԿ

դդ.), Երնան, 1973

Վենետիկ,1830 Երնան,1989 գնդրգյանՍ., Գայ վիմագիրբանաստեղծությունը, հայերենարձանագրությունԳր. Մ., Կրեմլի Զինապալատի Գրիգորյան Ի/8 (հաս. 1982, եր» ԳԱ գիտ.), «Լրաքեր» ները, Սյունիք վիմականարձաճմճագրությունն Գր., Արցախին Սյունիքի Գրիգորյան «Լրաբեր»(հաս. գիտ.), 1990, ԳԱ «Լրաբեր նշանակությունը, ԳԱ բժշկյան Մ.

թ: ո Մ38 ԲԻ»

Դ, ԽՄ,16: Դ. 11, 31, Դ, ո/ 236: «451. Դ, 1, 180: 455. 456.

հ Լեհաստան, ճանռապարհորդութիւն

ն

Ագան

Զա.Դ.Ալ.25:

.

ռուս.

460.Դ,ՈԼ 280:

461. Դ, ԿԱ. 116: 462. Դ, է, 86, 92, 94, Դ, ԷՄ,282, Դ, Մ,

ՏՅմսոՏե, ԱՐԹ: ց

|

1960-1999

Է-Մ/1| պրակներ,Երնան, Ղիվանհայ վիմագրության, ժողովածոյարձանագրուտարեգիր. Կ., Վիմական Կոստանյան թեանցհայոց, Սանկտ-Պետերբուրգ, Կ. Գ..զայկական գրի սկզբնականտեսակները,երնան, Ղաֆադարյան

Ծուցան

այլն: 6քյցոշիՇք,«ԽՇՁոժծր»,ՍԱՅՐՏ22ՅՅ,1957, 44 ն

հնագրություն,երնան,1987 ՄեԲախշյան Տ..Վայկական Ստ.

Պատմական արժեքներկայացնող հնագույնն միջնադարյան արձանագրությունները, են կամ դրանցնախկին որոնք տեղահանված տեղն առհայտէ, պահվումեն քարեդարաններում ն. բանգարանծերում: Ամենահարուստքարեդարանը գտնվում է Վատիկանում (ՇճկՃոՅ ռք ժո), որն ունի ավելի քան 5000 վիմագրվածցուցանմուշներ:

464.

ՄուրադյանՊ.

Ադարձանագրությունները. Մ., այաստանիվրացերեն

քննություն,Երնան,1977 բյուրագիտական ԳԱ «Լրան մեջ, Սնջ, հայ վիմագրության Սաղումյան Ս. Տ., Փակագրությունը բեր» (հաս. գիտ.), 4380,

8/3

465, Դ, "(| 14:

466. Դ, Կ/1|47: Տես նան՝ էջ 76-77, 81-82467. Դ, ԿԷ, 165 -221: 468. Դ, ՂԱ 135-155:

| -

եր

հայերեն արձանագրությունան Գր. Մ., Կրեմլի Զինապալատի

գիտ», 1982. Կոր)արեր Երնան, Դայ վիմագիրբանաստեղծությունը,

ՕԳՏԱԳՈՐՏՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ

ռ

բան

ՅԱՆԿ

ԳւորգյանՍ.,

մբեղյան Մ., Հայոց հին գրականությանպատմություն, հ. 2, Երեա՛

րահ

Ա. Գ., Վայոցգիր ն Աբրահամյան գրչություն, Երնան, 1973 Ա. Գ., ՇահինյանԱ. Ն., Աբրահամյան Արծվանիկիհայերեն նորահայտ ծածկագիրըն նրա վերծանությունը, հայն«Պատմա-բանասիրական խան Ղրիմ Ալիշան Ղ., Շիրակ,Վենետիկ,18814 ԱլիշանՂ., Սիսուան,Վենետիկ,1885 ԱլիշանՂ., Այրարատ, Վենետիկ,1890 ԱլիշանՂ., Սիսական,Վեճետիկ,1893 ԱլիշանՂ., Կամենից,Վենետիկ,1896 Աճառյան3ր., Վայոցգրերը, Վիեննա, 1927 ԱճառյանՅր., Լիակատարքերականությունհայոց լեզվի. ՆԵ Ներածու յոց լեզվի. թյուն, Երնան, 1955 ԱճառյանՀր., Վայոցանձնանունների բառարան, հ, 5, Երնան,4962 ԱռաքելյանԲ. Ն., Լատինականարձանագրություննե Մ Ի Րտաշատ մայ -

մատենաշար՝ վիմագրության» 3. Ա. երնան, 1986 Օրբելի, ն կազմեց Ս. Գ. Երնան,1960 Բարխուդարյան, Պրակ||,կազմեց Ս. Գ. Երնան,1967 Բարխուդարյան, Պրակ11, կազմեց Գ. Ս. Երեւան,1973 Բարխուդարյան, Պրակ Ի/, կազմեց Գ. Ս. Երեան, Բարխուդարյան, ՊրակՎ, կազմեց Հռ. Մ. Ջանփոլադյան, ն Ս. Ա. Ավագյան Պրակ Կ), կազմեցին ան Պրակ 1. կագմեցԳր. Մ., Գրիգորյան,Երեան, Մ. Երնան, Պա, կազմեցԳր. Գրիգորյան, ն Երնան,1957 պատերազմին, Վասն Հայոց վարդանայ եղիշեի Ա. Խ., պատմա-ճարտարապե Թորամանյան

րակ ան հայ

Պրակ

Մոլդովայի հապավման

Իսրայելյան

հուշարձանները,Երնան, երնան,1971 Մ. Ա., էրեբունիբերդ-քաղաքի պատմություն, ճանան տանող Մոսկվա ԽաչիկյանԼ. Ս., Վայերը հին Մոսկվայում ԲՒ՛13, Երնան, պարհներիվրա, «Բանբեր Մատենադարանի, ժայռապատկեր Գ: Հ. Սաֆյան Պ. Գ., Սյունիքի ժառապատկերները, ան

Կարախանյան

րաքաղաքից,ՊԲՀ, ԱԽ Ավագյան Ս.Ա. ք Խորան Հյկանթար,ՊԲ, 1984, 13 Կ., Վիմական տարեգիր,Ցուցակ ժողովածոյարձանագրուԱվագյանՍ. Ա., Ի հանգողանձնանունների սեռական-.որական հոլովթեանցհայոց, Սանկտ-Պետերբուրգ, Ժ-ԺԳ դարերիվիմական ների կազմությունը արձանագրություննե- Հարությունյան Իս., Յայոց գրերը, Թիֆլիս, 1892 գյան Ս.Ա իմա իության հարցերը»,Երնան, 1988 Երնան, 1989, տես նան Տարոնի պատմություն, ՀովհառՄամիկոնյան, ԱվագյանՍ. Ա., Վիմականարձանագրությունների Զենոբ Գլակ Ասորի, Բ հնչյունաբանություն ՊատմութիւնՏարօնոյ, զոր թարգմանեաց ՄԱ Վրան 03 Վենետիկ,1889 տպագրութիւն, Մ. Ս. Ավագյան 1912, Խ10 Վիմական արձանագրությունների «Տարազ», տեսակները, բառաքենություն, Գ.. ՎայոցԳրի գլխավոր Հովսեփյան ե աամացեան Վ «Շողակաթ», աղարշաՀովսեփյանԳ., Քարտեզ հայ հնագրութեան, Կ. Յ., Մեր Բասմաջեան հնութիւնները. Հոդվածաշար, պրակ 4, Փարիզ, պատ, 1943 Ն առանձինգրքով աա մեջ, կամՊռոշեանքհայոց պատմության Գ., Խաղբակեանք Հովսեփյան 1942, մասն Գ, արծանագրութիւնք Անւոյ, Բագնայրին մասն Ա, Վաղարշապատ,1928, մասն Բ, Երուսաղեմ, արսաշինու, Պարիս,

Կոստանյան

գան

որոր Կո»բարոն

Մ., Աղվանիցերկիր ե դրացիք, Բարխուդարյան Արցախ,Երեան, 1999 Ս. Գ., Միջնադարյան Բարխուդարյան հայ ճարտարա ԻՐՔ

գործ վարպետներ,Երնան, 1963 ԲժշկյանՄ., Ճանապարհորդութիւն ի Լեհաստան,Վենետիկ, ԳրիգորյանԳր. Մ., Վահանավանքի պեղումների նախնական արդյունքները, «Լրաբերհաս. գիտ.», 1970, 10 Գրիգորյան Գր. Մ., ՍյունիքըՕրբելյանների օրոք, Երնան,4984 -

198.

տեսակճծերը, Երնան, Գ., Հայկականգրի սկզբնական որի ԱԿ: րա

մ.

Կ. Ղաֆադարյան

նը, Երնան, 1945

Գ., Ավանիերկլեզվյանծածկագիրարձանագրությո

Գ, Հովհաննավանքընրա արձանագրությունն Ղաֆադարյան Երնան, Գ., Դվին Ղաֆադարյան ննրա պեղումները, Երեան, ն

Կ.

Կ.

քաղաքը -

),

Կ. Գ., Ղաֆադարյան Սանահնիվանքըն. նրա Յազար մի վիմագ բաու մի վիմագիր Նովել(որդիՀովակիմի Լնոն Սողոմոնյան),, ագար Երնան, 1957 Երնան, նաստեղծություններ, Կ. Գ., Տեկորի Ղաֆադարյան տաճարի5-րդ դարի Նանցիք, «Ազգագրա«Ազգ ՇահազիզԵրվ., Նոր Նախիջնանըն Նոր նախիջնանցիք, արձանագրությունը, «Պատմա-բանասիրական հանդես»1962, 8/2

արձանագրությունները

կան արձանագրությունները, Երեան, 4975

ն. վիմա. շարձանները

ՄանանդյանՅՀ., Գառնիիհունարեն ն Գառնիի արձանագրությունը հե. Քանուսկան տաճարիկառուցման ժամանակը, Երնան, 4946 ՄանանդյանՀ., Արմավիրի հունարեն արձանագրությունները նոր լու. սաբանությամբ, Երնան, 1946 ՄանանդյանՀ., Քննականտեսությունհայ ժողովրդիպատմության,հ. Յ, Երնան, 1952, հ. Բ, բ մասինյութեր,Երեան, 4960 Ման

րի, երնան, յություն

Ա., Քն Հ. Ա., Մարտիրոսյան ն

կերները,Երեան,

Բ/-39

դարերիշին արորի Հինարարական

ուտ

ՏՄ

արկա

ւ

Երնան, 1992 | ՄովսիսյանԱ. Ե., Վանի(Բիայնիլի,Ուրարտու, Արարատ) թագավորության մեհենագրությունը, Երեան, 4998 ՄուշեղյանԵվգ., Հատկանշական ցուցակ թանգարանային ժողովածու- | երի.Կիր 1-ին, 7-ԻՑ,Վայերեն Հայերն հթարգաներ, Երեան, Պ.

Մ., Ն.

ճանապարհորդութի, "ուգայի ե՛ Մատենադար :

եր հաս.

Ս. Տ.,

1978, Ի/4

ն

գարդագրությո հայ վիմագրե

գիտ.», 1979, 8Ւ րում, «Լրաբեր Ս. Սաղումյան Տ., Փակագրությունըհայ վիմագրությանմեջ, «Լրաբեր հաս.

մարգայանն Դոատագրերը,

Ստ. Տ., Հայկական Սելիք-Բաշխյան հնագրություն, Երեան,4987 Մնացականյան Ստ., Միջնադարյան Հայաստանի շինարարական գործի կազմակերպման մի քանի հարցերու քա րգորճ նշավարպետների Իռ նագրերը, «Պատմա-բանասիրական հանդես»,1958, //3 ՄովսեսԽորենացի, Պատմություն Հայոց,Երեան,1999 ՄովսիսյանԱ. ե., Հնագու յն պետությունը Հայաստանում` Արատտա,

Մուրադյան

ԱՐԱՂ ԵՏրրեան պատմություն, ողովը Մեծն Հայաստան,

ւառացնԱրարատայ,հ. 2, Հ ՉամչյանՄ-, Հայոց , 1, 1-ին, Երնան,1963 Ռափ.,Երկերի Պատկանյան մասն Ա, ՋփիՍ., ի Ջալալյան մասն Բ, 1842, Տփղիս, ղիս, երին հայտնաբերվածհայկական ՋանփոլադյանՀռ. Մ., 1973, Բե11 «Բանբեր արձանագրությունները, Ս. Տ., հայ վիմագրության մեջ, «ԼրաԳամառոտագբրությունը Սաղումյան

գիտ.», մկայագրե Ծածկագրությունը Սաղումյան

ԻսրայելյանՅ. Ռ., Գեղամալեռների ժայռապատ1971

յեանոին ք

ու

.

գիտ.».

1980, 3

շուրջ, ԳԱ «Տե Գառնիիհունարեճ արձանագրության 8/3 ղեկագիր»(հաս. գիտ.), 1956, նը Հայաստանում, Սարդարյան Ս., Նախնադարյան հասարակությունը Երնան, 1967 Երնջակ ՎաղարԱր., Հնութիւնքհայրենհացի գաւառինԵրնջակու, Սեդրակեան Գ. Խ.,

|

ն

շապատ, 1872

Մ., Տեղագիր Գեղարքունիծովազարդգաւառի, ՎաղարՍմբատեանց շապատ,

Նկարագիր Օրբելեան, Ստեփանոս Սյունիքի պատմություն հրճանագրությամբ Մոն առությունը Մառը ն

հայ-վրացական

«Ն... բանասիրությունը. Մառըն հայագիտության հարցերը», Երնան, 1968 ՄուրադյանՊ. Մ., Եղվարդիծածկագիր արձանագրությունը, «Երնանի : համալսարան» 1974, հ/1 Պ. Ս., Մուրադյան ուսումնաս իրության Պալեոգրաֆիկ արդյունքները,

«Երեանի համալսարան», 1976,

Պ. Մ., Սուրադյան Հայաստանի վրացերենարձանագրությունները. Աղբյուրագիտական քննություն,Երնան, 1977

ն շրջաՍ, Կարապետի Եր վանից անիցԵրնջակայ Մ., Սմբատեանց կայիցնորա,Տփղիս, Մ., 1861 Պատմութիւնտանն Սիսական, նեեփանոս թարգմանությունը, Օրբելյան, Ա. Ա. Աբրահամյանի, Երնա ն ծանոթագրությունները ն, '

Կանի

ութի

Վիենճա, 1887 Տաշյան Հ., Ակնարկմը հայ 3. վիմագիրարԴ., ընդ Մելիք-Եգանի Փափազյան ԲԼ5 ԳԱ (հաս. գիտ.),1985, ձանագրությունը, «Լրաբեր» ն, «Օրագիր», «Օրագի1927, Քալանթար Ա., Երկու սեպագիր արծանագրություն, (3

ն

սեպագիրարձանագրություն՝

խ«րագիր», զի ԻԼ3

Քալանթար,Ա.. Նորագյուտ գտնվածՋանֆիդագյուղում,

-

Աճ ԹՄՇՇԿՕԽ

Ք ՈԲՄՈԾԼ 93Երտ

Թո", ո. ՖԱ), թեո. Է-1, ՇՈՇ, 1893 հշբք ՒԼ 8., Օ ոոօքաւօն էՀրոխԸկ 1Հեծբեւծոօ »քճոտ. "7 քեՀ ատար ՅՕՇԹԵ՞, «. |, ռաո. Լ 1914 ՃթԿԾԵՐՈ8 թեւ: "ԾքուժատոՇոօապե ոօշթոտթհլռքք ե. 8., ՃԽՓԻ-ՀՎԹՈԽվՅ ԿՆ, 1898 ահմ Յքո իՅ4 7Ր/քսխո՞, էտ ԽՀՇրծ Ճո. Խաչցաիճը Է. աՀօքոտ Ո0քօրտ Խ բճսօուց: (օքօՑ., հնքք. Ի.--ր., 1934 դւաճ,

Ք., Ճքետեօ-«ԿՍՈԿՅԱՇԵՅՔ Ճ6ճրնոուժ 3ՈԷՐքաֆւուռ,ՍճՅՃԻԵ,1972

ԻճղուԸմ, Կրո

Թ 7., ՃՔԱՑՎՇԽԵՑ

ճետԷԹ |ՇՐծ ԲՕՇՇՇԽԿ. «ՅԻ ՕղօՇՇաօք: օծպտե8 ԽՇրօթամ Բ ՈքծՏոօօո6ր",Լ. Վ. Օզճօօճ,1867 Ծոծաօտ է. Ս, ԹռդՕՇՒՅՇԾԿՇԵԿծ

ՅՔԿՅԱՇԵՕՐՕ ԽՕԿՅՇՏԵԼԹՅ (7

ՃԱ82308ԸԿ ՈՒՇ:

ՑԵԾքԵԾԿ Ծ)ո6 (է

Մ87-

ոօրօոթօօօրօ6 6 Էքետո)).«113860»

ՈՕՇ. (60ՐթնֆԱԿՎծՇԵՇՐԾ

օ6պօօրտ", 1939, ՌՄկ Ծծճաօօ էլ. է, ՈԹՏՏո6ՅքԵՈԿՇԵՑՈ

ԻՀղՈՒՇԵ ՓՇօՕՈԾՇԽԽՇԽՕՐՕ

ՑելաթԽՇՈՇԾքո Պքօճտո:

Իո/368 (8

ԵՇ թբաաա»

ԻԻ06.ՀթԻԸԻԺԵ"

իրե 5 ԾԿ)

` Ե

Ր

ՀԵՉՐՕ

ՅթճծՕՈՕԲՈՈՎԸՇԽՕՐՕ

ԱԱ

ա

Բեր,

Կա

|, 186,

Աաաա |,

,

ոհոթռժաա,

1966,

է, 10468, 1976

ՑԵյո,

Ճէլ ձքո. ԸԸՔ",

/ՕՐԻՎՑՇԽԱՆ ոյքիռո

ՒթտօքտիԼ. Խ., ՃքԽՑԻՇԼԻՑոճղուՇ:

|

Ը8.

1972, Մ/Հ

հՅտՈ« Ճրւան

Բ

ՇԹթյաւտ "86ՇՈա

ու,

"ՍՇյՕթոշօ--«փետօ'

Շռֆոնեւաոօ ԱՕՑՐօքօոա աօ

ՅթԿԶԻՇԹԵՀ

1990,

Լո

ե

7Ք8Ի46

հնտոծք 8. հԼ, Օ6

Յքո

տո

ժու

ԹՇՇՇՑԱՇԿԾՆ ՅԵԶՈԹԻԹԵԼ

ԷՅմու ջու

ԲՇԼՕքո:

Խ/6օ

ԾՕոոքաօ հ ԷՆՅՅՅՒՑՆ13868»

«ՄՈԵՔԵ՞,

ԽոՔքատտեկօք

Է

ՕՇպծԸ--

ԽՄ,ո.

ոճոուՇե շզքոան մեյտծքու"11966Շուտ ԲԼԱ Ճքու Ճքստոճաճտ /(2 1968, ՇՇՔ", (օծալ.ԻճնեԽ), Լթյտան էոքմա հ Էաշժու Կլքռղջո Ո. ԿԼ, ՃքԻՑԻԾԹՑ տոոոքոգոուտ

Ո. ԽԼ,

հյքոոթ::

ՈՅՈՒՈՅթԻԵՍՀ

օծեալ. Էտյ/ճ ՃԻ Ճքո. ՇԲ",

ԿՇՈՕՔՈՒ

ԼոՓուօ, րքօոոօՕօլ6ն8 Օղջտեօծ,

Բ

ԸՕՓաւ. "ՅՓՇՈԽԵ ՕԾԱաՑՀՀԵՓԻԿԵՐ

ԽՇՇբետ /1քորիտրԸՔոխտ,ԽԼ, 1971 ոբ, ՓՇՈԵւոօթ, ԿՇԽ/ԸՇՑՇ ՇՈՅԹՅԵՇՐԵՆ Էռքօրօտ, հԼ, 4963 Մ/Շ

ԽՅԵԾՅԿ Ճ. 4., Է/ՕՅԵԼ: ՈՅԱՑՈՒԹՈՒ ՅքԿՔԻՇԿՕՅ

ՏՈՒ ՐքՅֆիա Ի,"ԲՇօքաօ-Փո7ՕՈՇՐԿՑԸՇԽԵ վեյքեոճո ՃԻ /Ճքո. ԸՇՔ", 1983, 1 Ա Ա Ա Է ՊԳոԾ ժաղամտօծօ(աո ոռոծօթոփո», 7. 1978 Խքոյ/ս է., ՃԿՈՏԵՈՄԹՅԵԹ

ՈՅԿՏՈՒՈՅ:

էքելոճ, ՇԽԽՓօքօոօղե, էյոր«-ՍՕՏԻԽԸՇՕՏ2, ՇՀՅքեԽկԵ ՅքԱՔԵՇԽԵՇ էճզու Հմ Բ Հճքանալթ քյուօՆ, ԱԱ Բ. ք ՑԵ ԹՅ 8 5 1Լջաայ,Իլ, 1892

Ոճոճածտ 8. 8., ՍՅ86օՀող ՈՔՓԵՒՒԾԼ ՈՒՇՅՆՅՈՇՄ ՒքՓԿԵՇԽԻՀ Բ ՈՅՈՒԱԿԱՒ

Ծ ո Աոտաոյօ, ՇԽոՓֆոռ ՇՈծ, 1880

Ոճոածթ 8. 8., ՈՔՏՅԵՄՇԷքՇՎՇՇԼՈՇ է ՈՅ ՍԻ ՕԾ

որու ՇՓՔ6թԵԾՐՕ Ռօոճ64. Ւ-|, ՇՈ6, 1885, 1916, 7. ՔԹխԵՑ ՈօՒՈՃ Յ6աՀխիճաօոօ Խ, 1901 ԱԹՅԵծ Յաաոժյ Արար»

0. ՈթԹՎՏԸԼԹՅ

բլ ՏԵԳՑՇՆԳԹ

հրաբ րճթետ. "/3850ոտ ՃԷՒ Ճքո. ՇՇՔ", (օճա. հոս) 1951, 84 ինքք ՒԼ Ք., ԷԼԹՅեւծ ԽոծբեՅՈԵՒ ոօ 8թատեՇր օմ ՏՈՒՐթձփաւՑ. "Յու «էա ԷօՇ1ՉԿԻՕՐԾ

ՕՈՈՑՈՑԻԽ

ԽԽՈՏՔՅՈՕՔԸԿԾՐՕ

քյշՕաօրծ 8թ«2օՈԾՈ4ՎՇՇՐԾՐԾ Օ6ա6Ց

ԲերոԻԸ:

88.,

ՅքԵՈԱՎՇՐԻԹ ԻՅՈՈՒՇՍ

ԽԹու«Շ6Ի-Ք6ԵԾՑ Ո. ԽԼ, ԸՈՏՔԿՎԱԵԹՑ

լ

-

ԳՈԹՔ/ՇԿԱԹ

2ՇթեճքթյՇՀ Մ

ԻՆ, 1978 հՅղՈՒՇԵ, եե, ԽԲՈՒՌՅԱԾԻՈՒ 1. /Ճ., 7/քծձքյօթիտ

ԽՈՒԿՎՕՕՑՔՅՅԽԵԹ

Ր. Ճ., Մքոթոաա հճոոոթե |, "Քոս

ԽՄՈԿԽՕՕԾՔՅՅԵԽՔ

Խտուտաոոմ բ /13 971, փԸրօքյա", օութն ԽԹՈՒԿԸՑՂ-ՔՅԵ0Ց 7. հ, ՃՃքԽՔո ` տքծճխօքու 8 /Ճնեծքյծխծ(Ծծշ«ճքձՇօծօթճ ՊԷ-7/

Շ0Փչա ԷԱԹԵռաք 20-307/

ՃԱ Ճքու. ՇԲ", ՒՅՆ 1979, 4 Լ. թոոօքրե ԷԼ, ՍՇօքաօրթոիԿԾԸԿօծՅԱԿՅԿՑԻԿՏ

ա.

|

ՕՋՑ66ո, 1892

հանրա

ԿգԱԱԻԵԻԹԵ)ՕԱԱԹ

Ճ.,

ՍՅ/ՎՔԻՈՑ ՈՒՇԵԽՊ, ԻԼ, 1982

ՐթորօքրոԼ. ԷԼ, ԱԾԹԾԵՑԱԱՔԿԵԵՑ

ԹՅՅՒՅԲՅՒՄՃ.

ԷՅ ԱՈՎՇԽ

ճն

ՄՄՈՑՔՅԾբ-

ՏՔՏԵԾՈ 6 Տեղաւքաւօոօ,ԻԼ, 1968

Ա

ԼՏՈԵՇ ԵԼ 8., Օոե

Աաաա

է.

ՕՅԼԱՇԸՐՑՔ",

«բ

որ

ԽԹՍԽԿԱԹՔՑ

) ԽՅրոԾ էոօՈԵօԿ Կ: 8. Խ., ԿՄԽԱՎԵՕՑբոՅԵԵՑ ՔՇՇՇոԿ, հ, ՈՀքծղճու: 8 ա: ԻԵՃՈՈՒՀԻ-ոթճֆֆաու.

ԱԹ6ՐՇՔԹԱՇւԻ6

ԹօՈքօՇԵլ

ԽՇՇՈՇԱՕՅՅԱԱԵՑ 1

' |

Ըքօ-

Տի,

ԱՕ6ՇՇՅԱՇԵոՔԷԼ Է.

8ՅՎՇԺԵԸ

ՈՅամ

ջոսքոՓաիտ, Կ. (թօԿՏՇատտ

|

1. հւ,

ք/օշսորՕծ Ջ3ԵՌԺՆ

Բոոատհ, Օ-աճրաած ինքքռ Յքեոհոսօմ Լթյ3ոիօ«օ8տումքշՓեռ»(1903--1904Ո՛.), օ6

Հերն

հ

ճք808

/Ճ«ՈՅՅՇաօօ

ՕՈԽՇՅԵԻ» ԽՕԻՅՇԼԱՔՇԵ

ՇՈ6, խթա ՀւօՐԾ

հ

ՇՏՒՅԻԿՇԽՉՐՉՅքյաեավվքե

,

Օք6ճու

Մ. ճ.,

հտրոօե

ԿԲՇԼԻՑ

Ո36ԹՅԻՒԽԵԹՑ

1թյ/ռել, քաո,

/լ., հքնաօեռտտ Ոօքատեու Ճքու, ՇՇՔ",

Որո,

ո

Յոս ՀոճորոտՈշօճքօ55 (ն), Ոծարճրեաւծ

1984, //3 քո տամո",

ԲՑ

1964, 3

ՃԻ »ո/քոտտ

Խճրուշծ Ը., Ճքոխտկշրտք

հ

քերա

ա:

դոյոտանիտ

Ք. ԽԻՕՐՕՔՅԵԿՏԹՆ

-

ԷԼ 8. "86-

ծ 1ՇՏաին

«ԱԵՀՈՕքէո«օ--գոտծոծո

ՅՏեՐոՅ)քՅ."ԱՇօթաւօ--Փւտօ-

| Ճբո. ՇՇՔ", 1965, 84

ՈՕԾՐԻԿՇՇԽԱԻ

ՀքԵԹո

Փ, Ճ.. ՈՅՈԱԿՇԽԿԾ ՅՈՒՄքՅՓԻԿՑԱԼԻՇ

ՈՏՀԵօՏՀԽԻն

ՈբօճոԿ

`

ԿԼ, 1974

ԲՅՈՅՒաԿ,

վճրծմ, ԾաքԵԵԹ

հն, 1962

ՇՌԵ«Օ1ԹՕթՏՅո

Խե, ՇՇՕքհֆոչ ՇՈոծէՆ

ՔՕՇՈՕՅԼլ6Ց

ԻԼ, ՃՈՅՔՅԵՇԵՑՑԼքծԿՔՇԵՅՑ ԿՅՈՈՒԸԵ

ՔԵԾՑԵՕՑ Ե. Ճ., Թ/ՇՇաՑ 3Յուտքոֆառ )«-)Ա7/ Շբ,

ԲՇԽԽԸՇԼՐՕ

ՇՈՅՑՏԵՇԽԵՀ:Ը

լք որ.

Խ., 1963

Իճքոոցճ,

ԻՅղՈՒ ՇԽ

ԹԵԾՅԵՕՏ Ծ. Ճ., ՔՍՇՇԺԱԲ

ՈՅՀքՕՔՅԱԽԵՏ

ՀԱՄԱՌՈԳՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆ

1ոբաղոռ, ՇՈՑ, 1911 ՍՇՀԾքոտ,ՓՇոես-

օւ:

Դ

(4-07

66.

ԻԼ, 1964

բե

ԹՇ,

աաա,1949

Դիվանհայվիմագրության ՀՀ Գիտություններիակադեմիայի «Պատմա-բանասիրակա

ՊԲՀ

ՇԽԽՔԵՇՑՃ. Ո., ՃքԿՎԻՇԵՅՑԿՕՈԾԵՈՑ Լռքօղձ Ծռուռթո. Սոյթթոտտեւ Է ԽշՇՈՓԱՇԻՑԻԽՑ ոօ Յբոոօոռրոմ ԸՇՇՔ", Խ61 իլ, 1958 ԸԾՈԿԱԾ8Յ ԽՆ Ո., Ք/ԸՇԿՅՑՉուքքոփաատ8 ՇՕԲ6ԼԸԿՇՑ 6բծիլ տ.8 Խո.: ՔՇՈՕՇԻՕԼՅԼԲՈԵՒԵԸ .

ՀՇՅՕքՈԿՇԸԽԵԻՑ

աշմոուհ էլ, էն 7., ղոխ Շե Ծ ՈՕՇՅքԾՅԻԽԻ նօր հքօոօօւո ՛1թօոծթԷւ. 8., ՒԷ Լռթոտ,1., էտը. ՅթարոՇ /Ճ. 2(.,

ՎԾՔթՅԽԹԵՑԿ

-

հանդես»

"

`

ՍՓ

-

"Ճաօշքաօ-ժատօոօրւ ծէ իք/բոճո"

:

դօ

13 ԲօՂԾբոտ ՇԼքծԵՂՏՈԵԽՒԾԻ1ՏՈԵԿՇՇՈՎ

Կ., 1991 Փճրծքօոո է. 8., ՈՅ.ԱԿՀԵԹ» շուրքոՓոռ», հԼ, 1969 ոճճես,

ՁքԻԽՔԻ 6 Խօր-

ԽՀՀ ԵՅՎԻՈՔՇԵ ՎԱՅՅԼԵ

Փքծոն--ԷՅԿՇԻՇԿԱՔ,

ՇՐՒՈՇՈՇԽԻՑ

ՈՒՇԵՐՑԱՑ, ԻԼ, 1922

աո 2Թգ8քվի Ճ. /Ճ.. ՃՕքոյՇ8թո6Հ ոռղուօօք Ճքխտւտո7Ա)-»/ 66., Ցելո. Է քթի,

ԱյդոոծոՇաա Շ. Խ., ԷԱՔ

Չոն

ՒԼ. Օ.,

ՃթոՔո աճ

Ի1., 1881

ԷՕ,

Աքտռվոծ (օքօրո

ո

ոքյրոթ

ԿՅՅՅԵԽՇԵՉՈ

Ո/ԹՇԾՔՒՍԽ,

ԽՅՅՅԽԵ,1817

Քտոէթը,

ՃՏիհհա թն

Էռղուծա

հօ

ՈՅԻԺՈ6)յ/ուտքօ-7218քՇԿԻՇ

եոքօօ, Ճեփ

Ի 8

ՈՕՇՀՈՔՈ|

Խմ Թ6աո| ԼոտշղքնօոՏ օք ՄՅոտաո. 7ոտծոլ,

թ/ճքճո6մ107 քսեհօճնօո Ե ՒԽՏՈւ ԽԹիօուռո Յոմ

Բոոծ1է

ՕԽՔՇՇԼԻԾՇՐՑ»

ԾՅՉԼԻՏողե15518Ռ,Քճոտ,

Օ., քհտ հլԹոօցիքո: առեոց օք Սոճոս. Ճոճեծկոո ՏՀԱՅ/ՐՏ թո6Ծաէ6ՒԵՇՐՕԻ, |5:Յոեւմ, 1974 ՇՅԵղՅՈռ Սխհօցռո, ՏՎԱՕՈ6 մ6կճ 6թյ0ճի Ճոոճոօ Օլ Տ. ՏոԲռոծ ժ: Շլաքո. ԹԱՇՑՈԸՑ ՏԱԼ, ՅՐՀհՈԹԱԽՈՃ Ճոտճոտ, 22, ԽնլոՇ, ՕՔճոոտ:ծ,1981 Ք.

ՏՇՈՒՅՄ էօ Ւ. Շ.

ՅոմցսՅ6 էօԷՍՄՏօՒԵԼՏ ՔԾոտոլ Սո Շծ՛թստ ՅԵՏԾԽԵՏՏՈՈսՈ (օ4Յօ24247 1ցտոօ ՅՇ ՇԱՃ Խոլ Թխէո, ՅստթշկտԹօքիլ ՏՇՅԱց6ոծէ Լ. ՄԵՏճո. 1Թ(ՏԵ6Իցո», 1603. Խ2յծԹոՕԸ2, 24. 0. է Հէամոռւ օոռոոջետ 1 |օյ Օէօօշօոճ, ԼԿԾԾ, 1926 ԽՇուցԷ. 4/., ՒոժԵստիհ Հօ Հհշլժ5Հհծո մոջ«ՌՒծո |--, Օոոշ, 1957 Էճհոձճոո ՒԻսքէ Օ. Է., Ճոտծոլո ծյոՏէ սոժ Տէ: 85ղո, 1940 ՏՅԺԵԻԵ 82822, 2/Խօե/ Տոտպոյշհ օո Խ Բօ1շշօ, ԼԽօԽ, 1856, ՏԱո-փկճրիո Խ., Աօէօտ 8սիցհ2ո»)Թս՛ոռմՃՏԹԱգսծ,ՄԱ, Բոլտ, 1831 ՏԵՐ ոտետ|ը, (ոջշոթեօոջ լանոթտՄՇՏ ՀՕ/ՇուծՏ ՕՏոօՏՇտ օո ԾՈո6. «ՃԱ 46 1 ՏՕՏ/ՇԷՅՃԱցսր641 ՏէօՈՅ Բոէոճ, օէ ԼՍ, Շտոօսց,1928. տոթ աճ

օոօՏ

«ստ

ՄճՇեսջ

/ՃԷԼ Ճթեծուա

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

'

արձանագրություններ Անթվակիր Ան ծածկագրություն ԱՎԱՂ Ն Վիմագիր 1. Եղբայրագիր ծածկագիր ՆԱՎԸ Ան ԱԱԱԿԱԱ ԱԶ ծածկագիր 2. Սյունակետագիր ԱԱԿ Անն 3. Թվագիր ծածկագիր... ԱԿԿԱԿ Ան սն 4. Գումարգիրծաժկագիր. ԱՌԱԿ ԱԱ Ան 5. Շրջագիրծածլյագիր ԱԻՆԱԱ ԱԱԿ ԱԱ 6. Փոխարինագիրծածկագիր ՎԱԿԱՆ 7. Արհեստագործական ծածկագիր ԱԱԿ Քարգործվարպետներըե նրանց պայմանականնշանճերը...... տեխնիկականմիջոցները Վերծանության վիմականարձանագրությունները Հայ գաղթավայրերի լուսանկարներ Բնագրերի ՎԱԱ ԱԱ ԱԱԿ եՎ.

Հեղինակիկողմից ՎՆ... Վ.ԸԸ ԼԱԼ Դ 5 Ներածություն. ւ, Վիմագրությանառարկան ն ուսումնասիրության նպատակը..... Հայատառվիմագրությանսկզբնավորումը ԿԸ

Լ...

ԸԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱՆԱ

Ը.

ՎՎՎԼՎԸՎԼ.ՎԱԸԱԱՆԱԿԱԶԱԱԶԱԱՅԱԳԱՂԱԱԱ

ւո,

Վիմագրագետպատմիչներ 1. Ստեւիանոս Օրբելյան

ՁաքարիաՔանաքեռցի ՎԼ... Հավաքչականաշխատանքները242-204 դարերում............ Հայկական գիտական վիմագրագիտության սկզբնավորումը ն գարգացումը .ԼՎԼ

ՎՆ. ԸԼԼԱԼ

ՎԱՂԱԼ ԱԱ ԱԱԱԱԱ Ա 23 1. Նիկողայոս Մառ

Ն.ՆԼՎԼՎԼԼԸԸ.

2. ՎովսեփՕրբելի

ՎԼՎՆՎՎՎՆԼԼ,Լ.ԼՎ.Լ

Վ.Լ, ԱՆ

ԱԿԱԱԱՉԱՅԱ

ՆՆ 25 3. ԳարեգինՀովսեփյան. Նես, ՎԱՂԸ Անն 28 4. ԱշխարհբեկՔալանթար 5. ՍեդրակԲարխուդարյան

ՎՆՎԸԸԿԸԸԱԸԼ 31

6. Կարո Ղաֆաղարյան ո... ԱԱ32 Վիմագրերիհավաքչական աշխատանքները Խորհրդային ՀայաստանումԱԱԿ

ԱԿԿԱԱԱՂԱԱԱԱՎԱԶԱԱԱԿԱՅՆ

Յ5 ԱԱԿ ԱԱ Վիմագրերի վերծանության պայմանականնշանները Վերծանությանանհրաժեշտպահանջները Համառոտագրություն (հապավմամբ գրվող բառերը)........... Կցագրություն,

ՎԱԱՂԱԳԱԱԱԳԱԱՅԱՅԱ

Ն 45 Փակագիր ԱՆ51 Վիմականարձանագրությունների լեզուն.................... Բարբառախառնվիմագրեր «ԱՒ» երկբարբառի արտասանությունը. Անձնանուններնու ազգանունները(տոհմանունները) վիմականբճագրերում Հայ վիմագիրբանաստեղծությունը Վիմագրերի գրչությունը (գրչագրական տարբերությունները) 61 Արձանագրությունների տեսակներնըստ բովանդակության...... 2.

Վ`ՎՎԼՆԿԼ.ԿԼ..........

Ն.Վ

ոո.

ԸՎԼ

Ա

Ա...

Ը

ՎԱԱ

ԱԿ

Ա

ԱԼԱԱԱԿԱԱԱԱՂԱ

,

ԴԸ

ՎՈՆ.

ՂՈՎ

ՂԱ

ՎԱԱԱԿԱԱԱ

ՎԼ

ոո...

ոո.

ԸԼԼԱ

ՎՎ

Ա

ՎԴ

ոոո.մ

Լ

ոն

Դ

ԱԱ

ԱԶԿ

ՆՎԱԶ

.ՎՎՎԸՎԼՎԸՎ

ոռ.

ԶԸ...

Ա.Ն...

Ն...

Լ.Ն.

,

ոո.

Վ

ՎԱՎ

ԼԱԼԱՆ

Վ

ՎԱԿԱՆ

ԱԸԱԼԱ

ՆԱՆԱ

Վերծանություններ Ծանոթագրություններ .ՎՎ ցանկ Հանձնարարվողգրականության ցանկ Օգտագործվածգրականության ւ...

ԼԱ

ո.ՎԵՎՎ

ԶՆ.

Լան

Լ.Լ...

Ն.Ա

ՎԱՂԸ

Վ.Վ...

ՎԸ

ՎԸՎԱԱԿԸ

ՎԸ

ԱԱԱԱԱՂԱԱՂԱԱԱՅԱՅԱՎԱՆԱ

Լ...

ՆՓ"ԼՓԼԿՆՎԼԸԸՆԿԿ.Կ.........,..,

Ա տոհմանշանները67 Գիշատակագրային արձանագրությունները Շինարարական արձանագրություններ 3. Նվիրատվական արձանագրություններ 4. Իրավա-կանոնական արձանագրություններ 5. Կրոնա-բարոյախոսական արձանագրություններ............ Արծանագրությունների թվագրումը 1.

2.

-Չ06-

ՂԱԱԱՉԱԱԱԿԱ

ԱԱԿ ԱՂԿ Ա նեն ԱԱ Զ

Գրիգոր Մեսրոպի Գրիգորյան

Հայկական վիմագրություն Լքարոք ԽԼշշբթոօուու Ըթոցրոո

Չուրբոֆուտ

ՃքԵԼՈԱՇԻՑՑ

գլխ. մոնօրեն՝ Հրատարակչության Գրատարակչության խմքագիր՝

ՍՈԿԲԱՏ ՍԿՐՏՉՅԱՆ

ՄԱՇԱ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

Նկարիչ`

ԱՐԱ ԲԱԴԴԱՍԱՐՅԱՆ

Սրբագրիչ`

Համակարգչայինձեավորող` Կազմիձնավորող՝

ՆՎԱՐԴ ՓԱՐՍԱԴԱՆՅԱՆ

ՆՈՒՆԵ ՄԱԿԱՐՅԱՆ

ՆՈՒՆԵ ԱՐԱԶՅԱՆ

Տպագրությունը օֆսեթ Թուղթը՝ օֆսեթ Ձափսը՝ 602484/16 Ծավալը՝ 13 տպ. մամուլ Տպաքանակը` 1000 Գինը՝պայմանագրային

«ԶԱՆԳԱԿ-97»

հրատարակչություն,

8: փակուղի Երեան,Վարդանանց

Հեռ. 54-89-32

տպարան, «Զանգակ-97»հրատարակչության Բ-ՈՅԱ: 23Ռ0ՅԲ6ՀԱՅոՂմոՇօ.Շօռող