Հայոց լեզու. Գործնական աշխատանքների ձեռնարկ

Դ.

ԳՅՈԻՐ

ՋԻՆ Ն

ՀԱՅՈՑ

Յու

Հեքոքաը,

ԼԵՋՈՒ

ոով մառ.

Դ.ԳՅՈՒՐՋԻՆՅԱՆ,

Ն.ՀԵՔԵՔՅԱՆ

ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒ

Գործնականաշխատանքներիձեռնարկ բուհերի ուսանողների համար

Հենգերորդ հրատարակություն

ԱՍԱՊԻԿ

«ԱՍՈՂԻԿ»

ՀՐԱՏԱՐԱԿՉՈՒԹՅՈՒՆ

Եբնան 2006

ՀՏԴ 809.198.1(07)

ԳՄՂՑԼ24Հ ց7

Գ 697

Երաշխավորվածէ

ՀՀ կրթության ն գիտության նախարարության

կրթականբարեփոխումներիկենտրոնիկողմից

Տպագրվում է Երնանի Վ.Բրյուսովի անվան պետական լեզվաբանականհամալսարանիհայագիտության ամբիոնիորոշմամբ

Խմբագիր` պրոֆ. Ֆ.Հ.Խլղաթյան

Գ697

Գյուրջինյան Դ.Ս., ՀեքեքյանՆ.Հ. Հայոցլեզու. գործնականաշխատանքների ձեռնարկբուհերի ուսանողներիհամար--Եր.: «Ասողիկ»հրատ., 2006, 232 էջ:

Գ 4602020100

0136(012006

ԳՄԴ.

81.24 ց7

1ՏՅԻ( 99941-65-14-3

Փ

ԴԳյուրջինյաց, Ն.Հեքեքյան

ԵՐԿՈՒ ԽՈՍՔ

ն ան աչխատանք ների այս ձեռ նարմլ ծվել է Գործ ստեղ նակ վ լեզ վաբանական Համալ ԵրԼանի «Բրյուսովի անվան "պետական ն նախատեսվածԷէ բարձ նի ճՀայադգիտությանւի լիոնում սարա -

-

ուսումնական ճառտտաստուլթյու նների ուսանողների Համար: ճայոց լեզվի բուշական Գիրջն ընդգրկում է ժամանակակից ն վերաբերող ներ: նժացի բոլոր բաժինների ջադ բունք դասը նեն: Դրանք ճիմնականում ղործնական ուղղ վածություն ընտրվել է մատուցման այնպիսի եղանակ, երբ Երբեմն նյութեր տեսական բնույթի ներկայացվում են «անհսանելի նելով» գրան ն անուղղակիորեն նպաստելով նրանց դարձ յուրացմանը: Հայերենի բու «ակւն ուսուցման ամբող քականությունն աալաձճովելունպատակովՃեռ.նարկի մեջ զետեղվել են բաղ մապիսի աշ խատանքներ տնքատի ճամառուռում, ծավալում, ճամբ Բ նագրի լլետաղրում, նամիակ գրելն. այլն: Որոչառւաջաղդլրոանթ են : ներ էլ նպատակաուղղված բանավորխոսքիզարգացմանը ած են ուսու» Առա ջաղրանքները տրվ բատ լ եզվհ են ում բաժինների, սակայն Հաճախ ը նդմիջարկվ նասիրության նու, ՛ սարաբ Թ այլ աչլիատանք ներուի Նպատակն անցած նյութի անընլշատ կրկնությունն ամրապնդումն է, ինչպես նակ ն. բաղ մազանության շետաքրքրականության ապաճով ումը. Դրոնո կապ է ստեղծվում նան Հայոց լեզվի դպրոցականնոր դաս» ընթացի Հետ. Մին.նույն ենթաթեմայի վերբ երյալ այլազան աչփոատանք ներ են առաջարկվում: Ըստ իր ճայնցող ության դասախոսը դրանք կարող է Հանձնարարել լաարանում կամ թող նել տանի կատարելու Համար, չրջանցել այս կամ այն վարժությունը կամ էլ չերտավորել դրանք` ճՀաչվի նելու) ուսանողների մաս» նալ նագլխոությունը, կրթական, ինչպես Հայերենիիմացության : մակարդակը դյուրությամբ գտնվեն նույն լթեմային Սրոլեազի վերաբերող նյութերը, ԳՐՓԻ վերջում ներկայացվում է ցանկ: Այատեզտրված են թեման, ապա նրան առւարվլ այական

բագույ

Խ

աու

ու

|

|

,

ու

'

առ

նչ վող առաջադրանջների Համարները աու - Այդոլես անձրաժեչ տության դեպքում «կոլջ կողթի կբերվեն» իրարից Հերւացած որոնք կրկ նակի պաշանջցեն նյութերը - Որոչ առւաջադրանթներ, Լ22 նչ վում ռլարու նակում կամ աու տասրբեր լեմաների,բնակա

նաբարՀիչատակվում են երկու անդամ: նարկը կնպաստիՀայոց (նզի կարծումնենք,որ սույն Ճճու ծրագրային նյութի ըստ ամենայնիյուրացմանը ն. ուսանողների նան գրավոր, ինչպե բանավոր խոսքի մչակմանն ու : կաստարել աղործմանը Գիրքը գրելիս մեր աչքի առաջ ունեցել ենք մեր երեկվա ն. այժմյան ուսանող ներին.ԳրելԵնք սիրով ԱԱ 1 Հուսով ճնք, ն է սիրով Ը նլթացքում որ ուսումնառության ուսանող կբացիայս Դա ամենամեֆ Դիրջը: կլինիժեր վարձատրությունը ,

Հեղինակ ներ

Ի՞նչ է Հայբենիթը: Հայլրենիջը միայն Հողն

թարը

ու

չէ,

նան

Հողին քարին չաղախված ղարերն փչակույթը՝ գիրը: գույնը, երգը, կոթողը: իսկ ավելի չատ Հայրենիքը այս ամենի ճառագայթումն է մարդու չուրջը ն մարդու Հողու ժնեչ, այդ ճառագայթումից բաղադրված մթնոլորտը: եվ 222 գոնե Հիմա, Հնարավոր չէ մեր աչխարձչատարածֆ ժողովրդին Հավաքել նույն Հողի վբա, պետք է ծավաքենք նրան նույն Հողնոր Երկնթի տակ, պաչենք այն ժթնոլորտի շեֆ, որ մաղաղաթներից, լիցքավորվում է Արարատից, դարերից Վանա ծովիցը ու Մարութա սարից, Անիի ավերակներից ու Նարեկացուց, էջմիածնի Գանձասարի վանքերից» Ծիծեռնակաբերդի Հավերժ կրակից, Հնից, նորից, Երնանից, ողջ նորամանուկ Հայաստանից, ժեր երազներից, մեր Հավատից, այս ամեն-ամենից անվերջորեն Հծեռարձակող ճառագայթումով: Ս. կառղպուտիկ լոն են

ու

այդ

ու

ու

ու

։

Վ.

Իշ

մա,

Ե

Հաաա

ՀԱԱԱ

ա

Եբ

Է

ատ

Գ:

ա) Հայոց աշխարհիլեռների անուններ բ) լճերի ու գետերի անուններ գ) մայրաքաղաքներիանուններ դ) հայ պատմիչներին միջնադարյան բանաստեղծներիանուններ

ե) Ճարտարապետական հուշարձաններիանուններ

ա) Լույսի հայրենիք, հույսի հայրենիք բ) նամակ հայրենիքից գ) Այս մեծ աշխարհիմեր անկյունը

Մ:ր Նախնիները ժեզե աչխարծին փոբը ժառանգություն չեն ոակել: Բայց ենք պիտի Հասկանանք ն Հասկանալով չմոռանանք երբեք, որ մեր ժառանգության մեծագույն գանձը մեր լեզուն է:

ՍարույրՍնճակ

5.

».Փայոցգեցվի

մի

Ապրեցմեր լեզուն, Ոսկեղենիկըմեր մեսրոպազուն... ...Շողաց, հուրհրաց նա բոցի նման,

Եվ երբ շուրջբոլոր մռայլը մութի շատ էր խտանում, Բոցն այդ առավել բորբոք էր դառնում, Քանզի ցասումի փայլակնէր գալիս, ձուլվում այդ բոցին, Ատելությունն իր շանթերն էր տալիս նրահնոցին, Սերն իր շիկնանքն էր նրա մեջ վառում, Հույսն իր շողերն էր նրան գումարում, Իր մաքրությունն էր տալիս արցունքը, Քրտինքն՝ իր լույսը, Խունկն՝ իր բուրմունքը, Նետն իր սլացքը, Եվ սուրն իր շողը, Խոփն իր ցոլանքը, Մուրճն՝ իր կրակը, Իսկ մեր արյունը, իսկ մեր արյունը Տալիս էր նրան իր տաք ավյունը Եվ անմահությանգաղտնիքնէր տալիս: ՎահագնԴավթյան

ԱչիարՀի չինողն

ու

լեզուն Փանդողը

է:

աուաֆ Հայկական

ՀՆՉՅՈՒՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

երջանիկ էի Հայերեն խոսթի կարկաչյունով ճարճատյունով: Ես (շում չի օտար խոսքը ն. Հմայվում էի նրանով: իսկաղզես, կոչտի, չիկացածի է ղարմանալիորեն փավփուկի, քնքուչի ինչպիսի՛զուգակցում: փինչոլեսկոչ, այրվածֆՀողը ե Հլութաէ նրա վրա: որ Հասունանում լե «լտուղը, Անդրեյ Բիով Ես

ու

(ռուսդրո

Հետնյալ քառատողերում որոշեցեք հնչույթների տոկոսայինհարաբերությունը:

ձայնավոր

ն

բաղաձայն

Առուներով,գետակներով,վտակներովանհամար Հորդում են հար ու կուտակվումքո մեջ խոհեր ու գանձեր.Այդպեսգետե՛րնեն գոյանում վտակներիցաննշմար, Անհատնելիու անդադար,անկերպարանքու անձն:

Եղե՞լէ երբ, որ քո մտքում հուրհրացող խոհ մի խոր Գրի առած՝ լինի այդքա՛նինքնաբավ ու այդքա՛ննոր.Ա՛խ, բույր ունեն խոհերը մեր, ունեն կշիռ, ունեն խորք, Բայց գրքերում դառնում են լոկ ցոլք ու ցնորք հեռավոր: --

Այս խոհերի,այս գրքերի, այս մտքերի աշխարհում Կա մի արնանեզրական,որ չի իջնում ու մարում. Վառվումէ նա լույսով անմարն ջեռ պահում մեր ոգին Ստեղծագործհրով անճառ` անգետ չարին ու բարուն:

Եղ.Չարենց

գրեցեքբառեր, որոնցում հնչույթների ն տառերիքանակի անհամապատասխանությունկա: Բացատրեցեք, թե ինչով է դա պայմանավորված'

Հայերենի ձայնավոր հնչյունները տեղադրեցեք համապատասխան տեղերում: Գ

վերինբարձրացում

Զ Բշութագրեցեք ձայնավոր հնչյունները, որոնցով տարբերվում են ներքոհիշյալ բառերը: ա)չոր-չիր

բ) քոր(ել)-քերել) գ)զը

նգ-զանգ

դ) ծակ-ծուկ

Չայերենի բաղաձայնական համակարգի վրա ցույց տվեք՝ ա) ձայնեղ, խուլ, շնչեղ խուլ ն ձայնորդ բաղաձայնները բ) պայթական, շփական ն կիսաշփականբաղաձայնները

առաջնալեզվային,ետնալեզվային ն միջնալեզվային բաղաձայնները » շրթնային ն շրթնատամնայինբաղաձայնները » ռնգայիճ ն կոկորդայինբաղաձայնները դ) պարզ ն բս'րդ բաղաձայնները

գ)

»

բ

պ

փ

վ

ֆ

մ

Գ

կ

ք

ղ

խ

ն

դ

տ

թ

զ

ս

լ

ձ

ծ

ց

ժ

շ

ր

ջ

ճ

չ

հ

ռ

յ

թե հակադրվող բաղաձայնները միմյանցից որ Նշեցեք, հատկանիշներով ճն տարբերվում:

ա) բակ բ) ճար գ) գամ դ) կեռ ե) սեխ -

--

-

-

-

փակ

զ) պայթել պայտել է) կանոն քանոն ը) ձորակ ծորակ թ) վես ֆես --

չար

--

կամ կեր

--

-

զեխ

ժյյոդ-յոթ

ժա) խաշ խաժ ժբ) ծեծ ցեց ժգ) ձախ ցախ ժդ) կոր քոր ժե) ող-- ոխ --

--

--

-

Տրված բանաստեղծությունիցերկու բառ ընտրեցեք ն ենթարկեցեք հնչյունային վերլուծության:

Արարատիծեր կատարին Դար է եկել, վայրկյանիպես, Ու անցել: Սնհուն թվով կայծակների Սուրն է բեկվել ադամանդին, Ու անցել:

Մահախուճապսերունդների Աչքն է դիպել լույս գագաթին Ու անցել: Հերթը հիմաքոնն է մի պահ. Դու էլ նայիր սեգ ճակատին, Ու անցիր...

Ավ.Իսահակյան

1 ծոյոնչյուններով հակադրվող բառազույգեր գրեցեք ն նշեցեք դրանցիմաստները:Ուշադրություն դարձրեք դրանց արտասանությանը: Նմուշ` թույր գույն, երանգ, թյուր -- սխալ, անճիշտ -

61Ընդգժեցեք երկհնչյունները: Հայերենի ո՞ր երկհնչյունները չկան տրված բանաստեղծության մեջԻրիկուն էր: Իրիկնայինտրտմության Յուշն էր հյուսվում մայրամուտի մի երազ: --

էիր ինձ այնքան՝ աչքերով իրիկնային,ցողաթաց...

Դու հարազատ ու մոտ

Քո

երկնքի կամարում ճառագայթները,այնքան հե՛զ, այնքանջի՛նջ, ճախրում էին, հոգեվարումու մարում՝ Համբուրելովծիածանըամոքիչ... Քո աչքերի ու

Եվ լույսերը, որ ճախրեցինու անցան, Իրիկնայինժպիտի մեջ այն վերջին Անրջացած,երազ դարձած սրբացան, Որպեսդեմքը քո լուսավոր իմ հոգին: Եղ. Չարենց -

--

Տրված բառազույգերի երկրորդ եզրում հնչյունի կորուստ (անկում)

է տեղի ունեցել: Այլ բառերի միջոցով ցույց տվեք, որ առաջինեզրերը (կամ նրանց արմատները) հանդիպում են նան անհնչյունափոխ ձնով:

Նմուշ

կարասի կարաս, (/ահ-յարասի --

գ) խարշել-- խաշել դ) տեղի տեղ

ա) քարշել--քաշել բ) խորհել խոհ --

--

ե) նուռն նուռ զ) ծառայ ծառա -

--

Ասացեք, թե փոխազդեցականհնչյունափոխությանոր տեսակներն

են ներկայացված առանծինշարքերով:

օրինակ ավելացրեք:

Յուրաքանչյուր տեսակինմեկական

ա) կապերտ կարպետ,կրուկն կրունկ... բ) զուժկալ ժուժկալ, բոկիկ բոբիկ,զքողել -- սքողել... Գգ)բառփբառ--բարբառ, կաչԺկաչ-» կարկաչ.... դ) աշխարհահայացք աշխարհայացք,ճարտարասան ճարտասան... ե) Աստվածատուր Ասատուր/ Ծատուր, աքացի -- քացի.... զ) արդուկ հարթուկ,հուն. օրգանոն հայ. երգեհոն... --

--

--

-

-

-

-

--

--

Տրված արմատներով այնպիսիբառեր կազմեցեք, որոնցում մի դեպքում ու-ն հնչյունափոխվում է ր-ի, մյուս դեպքում՝ ոչ: Նմուշ` բառ բարբառ, բառագետ -

ա) դուռ

բ) եղեռն

գ) ձեռն (ձեռք)

Բառեր կազմեցեք` հետնյալ բառերի առաջին բաղադրիչները երկրորդ բաղադրիչ դարձնելով: Համեմատեցեք հնչյունափոխված ն անհնչյունափոխ տարբերակները: Նմուշ քննություն խորաքնին: -

Լլկանք, զննում, կթվոր, կթոց/քթոց, սննդարար, տպագրիչ, խնդրագիր, սփռել, ցնցուղ, դրժել, գուժկան, մտամոլոր, մտնել, կցկտուր,բխել, հնչյուն, շնչեղ: խցաբնակ,

ԱԶ ւ ծայնավորի հնչյունափոխության (կամ չհնչյունափոխվելու) դեպքեր մատնանշող յուրաքանչյուր շարքին համապատասխան 1-2 օրինակգրեցեք (նույն արմատներնաշխատեցեքչկրկնել): դ) էջ(ք) էջմիածին ա) էշ իշամեղու բ) ծես ծիսական, պարտեզ-պարտիզպան ե) ծես ծեսեր զ) պետքական,օրենսգ) մարգարե մարգարեանալ դիր, դեմառդեմ -

-

-

--

-

Չամապատասխան օրինակներով լրացրեք է ձայնավորի հնչյունափոխությունը ներկայացնողհետեյալ գծապատկերը:

Չի հնչյունափոխվում

է 3նչյունափոխվում

Ի ձայնավորի հնյչյունափոխության(կամ չհնչյունափոխվելու) դեպքեր մատնանչող յուրաքանչյուր շարքին համապատասխան 1-2 Օրինակ գրեցեք:

ա) ինչ(ք) ընչաքաղց բ) ինն իննսուն Գ) սիրտ սրտային դ) ոսկի ոսկեզօծ ե) պատանի պատանյակ զ) մարմին մարմնագույն -

-

--

--

-

-

է) բարի բարություն ը) ձի ձիավոր Թ) փոշի փոշիանալ ժ) քաղաքացի քաղաքացիություն ժա) ուսադիր ուսադիրներ ժբ) նախագիծ նախագծեր -

-

-

--

--

--

Համապատասխան օրինակներով լրացրեք Ի ձայնավորի հնչյունափոխությունը ներկայացնող հետնյալ գծապատկերը:

3նչյունափոխվումէ

Չի հնչյունափոխվում

ԲՍ

ԲՍ

գիավանկ բառեր

ի

Լ--ա-

(միավանկ) Ը

(բազժավանկ) ի

օ

(թազմվանկ)

բազծա-

վանկ հոգն

հոլով. ԲՄ- բառաձիջում,ԲՍ ԲՎ բառավերջում

-

|

ԲՎ

ԲՎ

Հակ»յակ

Փաց

վանկ)

բառասկզբում,

Հա«ե

-

Թ -հնչյունը սղվում է

Բարի ն Հոգի բառերն իբրն սկզբնաբաղադրիչ գործաժելով՝ 7-ական բառ կազմեցեքն դրանք գործածեցեքբառակապակցությունների մեջ:

Ու ձայնավորի հնչյունափոխության (կամ չհնչյունափոխվելու) դեպքերը մատնանշող յուրաքանչյուր շարքին համապատասխան 1-2 օրինակավելացրեք:

ա) ումպ-ըմպել բ) ութ ութական գ) սուր --սրիչ -

է) հուզում հուզումնալից ը) առու առվակ թ) վերարկու վերարկուի

ռուսներ դ) ռուս ե) սնունդ սննդի զ) աշուն- աշնան --

--

-

-

-

Համապատասխան օրինակներով լրացրեք Ու

ձայնավորի

ներկայացնող հետնյալ գծապատկերը: հնչյունափոխությունը Չի հնչլունափոխվում

Հնչյունափոխվում է

հոգն./ հոլով. վանկ)

Փագց

քառամիջում,ԲՍ բառասկզբում, ԲՄ ԲՎ բառավերջում Օ- հնչյունը սղվում -

-

-

է

Կազմեցեքհետնյալ բառերի հոգնակին՝ուշադրություն դարձնելով հնչյունափոխությանդեպքերին:

Նիշ, վիթ, խումբ, զիստ, ծիլ, քիմք, միրգ, հունդ, սուրճ, քիստ, լինդ, գունդ, գինդ, դուքս, թուր, գին, վեպ, շեն, վեճ, գիծ, թուխպ, տիպ, թուրք, ռումբ, սուր, շիթ, շիվ, բուրդ, ռուս, տուփ, խիճ, հինգ, նիգ, բութ, մուրճ, թուղթ, քուղ, քուրձ, վիշտ, քուրդ, տեր, թիմ, թեմ, սիրտ, կուղբ: Ու

Ի

րրա րար կարան

է

Յոգնակիիհետնյալ զուգածնություններիցորո՞նքեք նախընտրելի

համարում:

Քուրմեր քրմեր, սունկեր սնկեր, թուզեր թզեր, գուռեր գռեր, Ճիտքեր Ճճտքեր,ճիմեր ճմեր, չիրեր չրեր, ճիվեր ճվեր, տիկեր տկեր, պինչեր պնչեր: -

-

-

--

-

-

-

-

-

--

Որոշեցեք, թեյի նչ հնչյունափոխությանեն ենթարկվելերկհնչյուն-

համապատասխանսյունակներում: ները՝ն գրեցեք

Բնավեր, ստորոգելի, առաքելական, խուսափել, կապուտակ, հանգուցալուծում, սառցանավ, հուսաբեկ, պտուտակ, պտտահողմ, եղջերավոր, պատանեկություն, ողջունել, միութենական, համբուրել, ալրաթաթախ, արնաշաղախ, զրուցընկեր, ատենապետ, լուսապսակ, մատենանիշ,կենսախինդ,ձնաբուք, սենեկապետ,գործունեություն:

ույ ու

2)

յու ե

ը

Նշ)

յա

ե

ը

դարծնելով՝ բառեր

3ետնյալ բառերըսկզբնաբաղադրիչ կազմեցեքՍետնեցեք նրանց արտասանությանը.ի՞նչ հնչյունափոխություն է տեղի ունեցել:

Բարձր, ազդր, թանձր, մեղր, կայսր, դուստր, համր, քաղցր, փոքր, կարծր:

մանր,

Վերականգնեցեքտրված բառերի արմատները(բառակազմական հիմքերը) ն որոշեցեք հնչյունափոխությունը:

Կոճկել, որկրամոլ, անդադրում, չորեքշաբթի, մժղուկ, պատռել, ավլել, համրիչ, շտկել, ցամքոց, առջն, քաղքենի, արմտիք,օրրան: Կազմեցեքբարդ բառեր` տրված բառերի արմատներըգործածելով Քե՛ իբրն առաջին, թե՛ իբրն վերջին բաղադրիչ: Նմուշ` զրույց - զրուցակից, հարցազրույց:

Միտք, գույն, վեճ, գունդ, հույզ. տուն, բույս, Գլուխ, սիրտ, ծաղիկ:

մատյան, սեր,

Ընդգծված բառերը (կամ քառամասերը) հնչյունափոխության ենթարկեցեքբառեր կամ բառածներ կազմելու միջոցով: Հոգիս արթնացավհարավիբույոից, Ինձ դուրս է կանչում զեփյուռը նրա, Ձյունն էլ արնիջահել համբույրից Ուրախ լալիս է դաշտերի վրա:

Ելնեմ՝ ծաղկումնէ ձնծաղիկների՝ Ձյունից ինձ նայող աչերն համբուրեմ, Գնամ հետնից ծիծեռնակների Նրանց հետ հետ գամ, գարունը բերեմ,Բարձրանամկապույտ գահը լեռների՝ Արնն իբրնթագ իմ գլխին առնեմ,Հագնեմծիրանինարշալույսների,Գարնան թագավորինձ թագադրեմ.... Հովհ. Շիրազ

ըստ

Շեշտադրեցեք հետնյալ բառերն ու բառածները ն խմբավորեցեք շեշտադրմանընդհանուր հատկանիշիԲուռն, մանավանդ,քարշ

տալ, գուցե, գոնե, դուստր, մի խոսիր, Անանիա,նույնպես, քանիերորդ, քաղաքը, վեցերորդ, սիրտս, գիրքդ, երբնէ, որերորդ, ծաղկամանը, միթե, երգելու եմ, միգուցե, տանելու ես, վեհանձն, սիրտ տալ, չեմ գրի, առայժմ, նույնքան, չես կարող,որնիցե, իհարկե,միմիայն,Երեմիա:

տուն եկ,

Այսպես կոչված «15 վանկանի» բառերի (գաղտնավանկը վերջում) 7-10 օրինակ գրեցեք: Կարդացեք ն ուշադրություն դարձրեք շեշտադրությանը-

Չայերենում ո՛ր լեզվական միավորները (բառեր ն այլն) չեն շեշտադրվում: Շեշտադրեցեք հետնյալ փոխառյալ բառերը: Կազմեցեք յուրաքանչյուրի սեռական հոլովածնը ն ուշադրություն դարձրեք շեշտադրությանը-

Մատերիա, օպերա, տեխնիկա, ռադիո, Ամերիկա, Լերմոնտով, Իտալիա, Անտոնիո, Ջուլիետա, քիմիա, ֆիզիկա, մաթեմատիկա, Դրայզեր,Չայկովսկի, դիալեկտիկա,եֆրեյտոր, էներգիա, մարշալ:

Կետա՞րեցեք: Ո՛ր շեշտերը

ն ինչու չնշանակեցիք

Ձյուն էիր դու երկնքում ճերմակ ճերմակ ձյուն Ինչու իջար դու աշխարհ ով երկնաբնակ Քեզ կոխկրտեցկեղտոտեցթե մարդ ն թե շուն Ձյուն էիր դու ձյունեդեն ձյուն էիր ճերմակ: Վերից նայեց նախատեցարեգակըքեզ Եվ զղջալով լաց եղար անվերջանդադար Ձյուն էիր դու ձյունեղեն ձյուն էիր դու հեզ Ինչ ունեիր երկնքից ինչու իջար վար:

Գ. Սարյան

Վանկատեցեքտրված բառերը ն որոշեցեք վանկերի տեսակները: ժամացույց, կայսր, գծագրություն, ծովափնյա, վերցնել, դրդապատճառ, վագր, դրվածք, լեռնաբնակ, ապակեպատ, տերնաթափ, մանրէաբան, երկվորյակ, թեթնաբարո, արդարամիտ, կարկին, առու, ապակի, արդյունավետ, սնագորշ, թանձր, խաղաղություն, պայթյուն, սրթսրթալ, դայլայլել, հանապազօրյա, երկկենցաղ, գործունեություն, թրխկոց,գրեթե, որնէ, հեկեկալ, անդունդ: գրեցեք միավանկից մինչն տասը վանկ ունեցող բառերի երկուական օրինակ:

շար

պոր

ՈՒՂՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Հաաա

ԵՎ

աթո

ՈՒՂՂԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ

Մեր Հազարամյա անցրալի այն երկար

ճա-

նապարծին, որի վրա փոված են մեր անձճուն ո'չ բանակներ ունեինք Ժեր տառւապանքներըչ ո"լաչտպանությանձամարչո'չ ուժ, ո՛չ Հնարավոչրություն, ո'չ էլ դրսի օգնություն, այլ ժի Հատիկ բան միալն՝ժեսիույան գիրը: Լեռ

մեղմ ներկայացրեքհայկականայբուբենիհետնյալ գրատեսակները՝ երկաթագիր,բոլորագիր, գլխագիր, շղագիր, նոտրգիր: Բացատրեցեք ուղղագրության հետնյալ սկզբունքները` ելնելով ներքոհիշյալից.

հնչույթային

պատմական

ծնաբանական | բառակազմական

հոդված

ով

բառարանդ| ծոցատետրդ |

(կամ հնչյունական)| (կամ ավանդական)

բնույթ

հուղարկավորել նվեր օր

/

վարդ

աշխարհ: անգամ

բարձր

անել կարմիր Գյուղից գյուղ ոլոր-մոլոր ի շահ բաց

ալ

Չայերենիուղղագրությանպյատմությանմեջ ինչո՞վԵն հայտնի 1922

ն 1940 թվականները:

Կարդացեք հետնյալ հատվածը ն մատնանշեցեքդասական ն նոր ուղղագրությանտարբերությունները:

Այդ ժամանակերկու անառակկանայք եկան ու կանգնեցինարքայի առջեւ: Կանանցից մէկն ասաց. «Լսի՛ր ինձ, տէր իմ, ես եւ այս կինը մի տան մէջ էինք: Ես երեխայ ունեցայ այդ տանը: Այնպէս պատահեց, որ երրորդօրն այս կինն էլ ծնեց: Մենք էինք միայն տանը, մեր երկուսից

բացի ոչ ոք չկար տանը: Գիշերը սրա որդին մեռաւ, որովհետն նա իր երեխայի վրայ էր պառկել: Սա գիշերուայ կէսին զարթնել է, վերցրել իմ մանկաննիմ գրկից, երբ ես՝ քո աղախինը,քնած եմ եղել, պառկեցրելէ իր ծոցում, իսկ իր մեռած որդուն դրել է իմ ծոցը: Առաւօտեան վեր կացայ, որ կուրծք տամ իմ որդուն, բայց տեսայ, որ մեռած է: Ցերեկը մի լաւ դիտեցի նրան ն տեսայ, որ դա իմ ծնած երեխան չէ»: Միւս կինն ասաց. «Ոշ, մեռածըքո որդին է, իմ որդին կենդանինէ»: Առաջինկինն ասում էր. «Ո՛չ, կենդանինիմ որդին է, իսկ քո որդին մեռածն է»: Այսպէսվիճեցին արքայի առջեւ: Արքան ասաց նրանց. «Դու ասում ես, թէ "Այս կենդանին է իմ որդին, մեռածընրա որդին է", իսկ դու էլ ասում ես՝ "Ո՛չ, մեռածըքո որդին է, կենդանին իմ որդին է՞»: Արքան ասաց. «Կտրեցէք, երկու կէս արէ՛ք այս կենդանիծծկեր մանկանը, նրա մի կէսը տուէք սրան,իսկ միւս կէսը՝ նրան»: Այն կինը, որի որդին կենդանի էր, ցաւից գալարուեց իր որդու համար: Նա ասաց արքային. «Լսի՛ր ինձ, տէ՛ր, կենդանիմանկանըտուէք նրան, միայն թե մի՛ սպանէք մանկանը»: Միւս կինն ասաց. «Ո՛չ իմը թող լինի, ոչ նրանը, մէջտեղից կիսէք նրան»: Պատասխան տուեց արքան՝ ասելով. «Նրա՛ն տուեք կենդանի մանկանը,ով ասաց, թէ՝ "Դրա՛ն տուէք, միայն թէ մի՛ սպանէքերեխային":Նա է դրա մայրը»: Եւ ամբողջ Իսրայէլը լսելով արքայի վճռած դատաստանը՝երկնչեց արքայից, քանզի տեսաւ, որ նրա մէջ դատաստանվարելու Աստծու իմաստնութիւնըկար: Աստուածաշունչ,Գ Թագ, 3. 16-28 Յուրաքանչյուր բառի դիմաց մեկականայնպիսի հոմանիշ գրեցեք, որի մեջ լինի ուղղագրական արժեք ունեցող` ա) արշալույս բ) գուշակություն գ) ծարավ դ) հանցանք ա) թիկնեղ բ) համեմատել

Գ) բարդ դ) գլխարկ

ա) ըմբոստ բ) տեսիլք

գ) կալանավորել դ) խայտաբղետ

գ,

( կամջ

ե) մուշտակ զ) նավակ է) պաշտել ը) փական կամ Թ դյ « ե) ծուղակ զ) խոտոր է) խղճալ ը) թմրել բ,

պ

(ամփ

ե) շտապ զ) պաչիկ է) երկնամուխ ը) առնանգել

թ) ծնկել ժ) հեղինակազրկել ժա) բարեսիրտ ժբ) նախորդ թ) անթարթ ժ) մրթմրթոց ժա) խռովվել ժբ) անտուն թ) շփանալ ժ) սողոսկել ժա) զարմանալ ժբ) ուռկան

ա) կապոց բ) հեծկլտալ գ) այտուց դ) կարոտալի

4, ֆ կամց ե) երթնեկ զ) արու է) հնամենի ը) ժլատ

թ) հյուսն ժ) սանձ ժա) տենդ ժբ) ընդդիմակա

գ) կույտ դ) ապաշխարել

ջ, ճ կամչ ե) կրճատել զ) անդրանիկ է) ամուլ ը) ակնախոռոչ

ա) բոթաբեր բ) ընդհարվել գ) մեղեդի

դ) թագուհի ե).դաժան զ) սպասուհի

ա) այգեպան բ) խայտաբղետ գ) փողկապ

դ) աստիճանաբար է) երկնահուպ ե) պատառոտել ը) ալեկոծ զ) մարմնակրթություն թ) սիրավառ

ա)ապականել բ) ծաղրածու գ) սեգ դ) գեհեն

ե) խեղաթյուրել զ) ավարտ է) ուսապարկ ը) ընչացք

ա) գոռոզամիտ բ) անզարդ գ) վայելել դ) բաժակ

ե) մեղադրյալ զ) թափթփված է) մաքուր ը) սուրհանդակ

թ) իմի բերել ժ) շտեմարան ժա) անհաշտ ժբ) ասեկոսե

ա) թռչկոտել բ) աղմուկ գ) գունատվել դ) հրահրել

ե) խրվել զ) դող է) հենվել ը) կարդալ

թ) քամահրել ժ) ականավոր ժա) տրորել ժբ) ծիծաղել

ա) առնանգել բ) ոսկեզօծել Գ) շնչակտուր դ) կրոնավոր

ե) շնորհել զ) անքթիթ է) հանգրվան ը) գամ

թ) ոսկեծամ ժ) կոտրատվել ժա) հարուստ ժբ) ծեր

ա) ձեռնածու բ) համառ

կամ չ ժԺ

զ

կամս

ղկամխ

ն

կամմ

բկամո

նե

կամ եվ

թ) ունայն ժ) սեթնեթանք ժա) խոճկոր ժբ) խառնիխուռն է) ուժգին ը) սակավապետ թ) ստույգ

թ) ձանձրալի Ժ) գանահարել ժա) երդմնազանց ժբ) փայտանյութ

մԱ /7ացատրեցեքհետնյալ բառերի խմաստները. ա) կտրիճ կտրիչ Բ) գիրգ գիրկ գ) մեղկ մեղք -

-

-

դ) փութ փուտ ե) ուտիճ ուտիչ զ) բրդել բրթել -

-

-

է) խոխոջուն խոխոջյուն ը) կարգին կարկին թ) այլասեր այլասեռ --

--

-

Գրեցեքիգականանձնանուններ,որոնքվերջանանտրված բաղադրիչներովբ) Ֆա գ) -դւխտ դ) -անուշ ա) -յա Հայկական (հայերի մեջ գործածվող) անձնանուններ գրեցեք, որոնցում գրության ն հնչման տարբերություն կաՆմուշ` Սերոբ (փ): Հայերեն ն փոխառյալ բառեր գրեցեք իա, ին, իո, նա, հնչյունակապակցություններով(երկձայնավորներով):

եռ

Բառասկզբում զբ, զզ։ չու սկ սպ ստ, ավ հնչյունակապակցություններ ունեցող երկուականբառ գրեցեք ն արտասանեցեք:Հետնեցեք չգրվող ը-ի դիրքին ն արտասանությանը:

Չետնյալ կրկնակբաղաձայններովերկուականբառ գրեցեք: ռռ, րր, նն, շշ, զզ. վվ Գրեցեք փոխառյալ բառերի օրինակներ, որոնցում օտար կրկնակբաղաձայնի դիմաց հայերենում ժել բաղաձայն ունենք: Նմուշ` դոլար:

բառի

Գրեցեք փո/խառյայբառերի օրինակներ, որոնք հայերենում պահպանում են օտար բառի կրկնակբաղաձայնի գրությունը: Նմուշչ` Շիլլեր, տոննա:

Գոեցեք բառեր (հատուկ ն հասարակ անուններ), որոնցում կրկնակ ձայնավոր լինի: Նմուշ . Վաագա,կոորդինատ:

մօնվազն 1-ականբառ կազմեցեք հետնյալ արմատներով: ա) աղտ-ախտ բ) ուղտ-ուխտ

գ) որդ-որթ դ) վարկ-վարք

ե) ուղի-ուղիղ զ) հով-հովիվ

Դետնյալբառերիուղղագրությունը պարզաբանելուհամար դրանք

քաժանեցեքբառակազմականբաղադրիչների:

Ամպհովանի, անշնորհք, թովչանք, ընդարձակ, մոարկետում, տարադրամ, տարրալուծել, հովվերգություն, հովեկ, լուսատտիկ, այբբենարան, հովհար, հովար, հեղեղատ, ամպագոռգոռ, ընդդիմախոս, սիգապանծ,սրախողխող,փողկապ, փոխօգնություն, քաղցրահնչյուն, փողք, Գործուղում, անուղղակի, բնօրրան, Վարդգես, բանբեր, հոգեվարք, գերեվարել, ոսկնորել, երթնեկել, տարեվերջ, կարկաչյուն,

կարկաչուն:

Փակագծերըհանելով՝ տրվածբառերը գրեցեք գծիկով, միասին կամառանձին: Սրնոտառավոտէր: Բարկ արնը հուր(կրակ) էր թափում. հրածին ցոլքերը դառնում էին ոսկեզօծմշուշ ն իջնում դաշտ ու այգու վրա: Չորս(բոլորն) ամենուր գույների խաղ էր` (դեղին)կանաչ կրակներով, խորքում խոխոջուն առուների կանչ ու կարկաչը, ու արն՛, հուր(հեր) ու ազատ արն, որից պայթել(բացվել) էր հողը, քարը՝ (ճաքել)ճաքճքել: Անտես(անհայտ)մշուշն աննկատելիորեն մաղվում էր Արարատյան դաշտի վրա ու գնում (կորչում) հուռթի այգիների մեջ: Մեղմ(օրոր) հովիկը տարուբերում էր ծառերի զմրուխտ սաղարթները:Արնազօծ այգեստաններից լսվում էին պար բռնած մեղուների (միյօրինակ բզզոցը, ծառից(ծառ) թռչող խուռն(երամ)թռչունների (ճիչ)ճռվողյունը: Նորոգված մայր(ուղու) երկու կողմերում (դեմ)հանդիմանշարված վեհաշուք առանձնատները՝կառուցված կարմիր(վարդագույն)տուֆից, նայում են Սարդարապատիհուշարձան(համալիրին): Գյուղի շուրջ(բոլորն) անծիր(անծայր)այգիներեն՝ մրգերովծանրաբեռ ծառերով,որ գլուխ(գլխի) տված ըմբոշխնում են վաղորդայնիքնքշությամբ (առ)լեցուն (հուր)հրեղեն արնիջերմությունը: Կիրակնօրյա այդ առավոտյան իննսուն(երկու տարեկան Գրիգորը, ձեռնափայտինկռթնելով, ծանր(ույմեծ գնում էր դեպի Սարդարապատի բարձունքը պղտոր հայացքն ուղղած (դեմ)դիմաց շարված քարեղեն արծիվներին:Տաքացնող մի հոսանք էր անցնում նրա ցամաքածերակներով,ն անցած(գնացած)օրերի կարոտըթրթռում էր մարող(մարմրող) հիշողության ծալքերում: Գնում էր նա ծերունական դողդոջուն քայլերով ն օրվա վայրկյաններիհետ խառն(ի)խուռն հուշերի կծիկն էր քանդում(հավաքում)՝ սրտի խորքում զգալով վաղուց(ի)վեր իրեն հանգիստչտվող մորմոքը: Նա մի պահ փակեցհոգնած աչքերը, ն նրա կոպերի տակ մեկեն(իյմեկ պարզ(որոշ) նկարվեցին անցած(հեռացած)օրերի ցաք(ույցրիվ պատկերները. հիշեց էրգրի արնոտ առավոտները, հայրենի գյուղը, իրենց գետի

ծալ(ծալ) կոհակները՝լի ձկներիվտառներով,ու այդ վերհուշիցնրա սիրտը տակն(ու)վրաեղավ: Ծերունին լուռ(ույ)մունջ ու հանդիսավոր մոտեցավ քարե արծիվներին, ջերմորեն համբուրեց քարերն ու հետ(հետ) գնաց: Արծիվների թիկունքից հեռու(հեռվում)՝ (բաց)կապույտ մշուշի մեջ, երնում էր այկական պարը: Ծեր ալաշկերտգցինմերթ(ընդ)մերթճայում էր հեռավոր լեռներին, ն նրա մշուշված հայացքը սահում(անցնում) էր լեռներն(ի)վեր, այնտեղ փնտրում(որոնում) բարձրաթռիչ արծիվներին, բայց չգտնելով նորից (գալիս)դեմ էր առնում քարակերտթռչուններին,ու կարոտիցփշուր(փշուր) էր լինում նրա հոգին:

Հետնյալբայականհարադրություններիմեջ անհրաժեշտ տեղում դրեք միության գժիկը:

Գնալ բերել, գնալ գալ, զուգել զարդարել,ընկնել ելնել, գալ հսկել, տանել բերել, կցել կցմցել, ընկնել ջարդվել, առնել փախչել, կտրել կարել, գտնել բերել, շահել պահել, գնալ քնել, ելնել իջնել, ելնել մտնել, թողնել փախչել, բռնել բերել, ջարդել փշրել, առնել նստել, առնել տալ, թողնել հեռանալ, քաշել բերել, գալ գնալ, գալ դեմ առնել, առնել գնալ, քաշել քաշքշել, թռչել գնալ, հանել դնել, հանել փռել, մեռնել հառնել: Բացատրեցեք, թե ինչու առաջին շարքի բառերը գրվում են անանջատ,իսկ երկրորդ շարքինը՝ գծիկով:

ա) դիմածնոտային, գիտահետազոտական, ռազմաքաղաքական, վարչատարածքային, բ) իսրայելա-պաղեստինյան, գերմանա-հայկական, ամերիկաեվրոպական,արաբա-հրեական: ա) Տրված սյունակներիբառերիցընտրելով բարդածանցավոր բառեր

կազմեցեք:

պատմական օդային ռազմական

գիտական կրոնական

կրթական

ուսումնական

Բ)

մարզական ճարտարապետական հանրամատչելի դավանաբանական դաստիարակչական

Առաջին շարքի բառերով նմանատիպերկուական կազմություն գրեցեք:

Նորագույն բառարաններիցերկգրություն ունեցողառնվազն5 բառ

դուրս գրեցեք ն ասացեք, թե որն եք դուք նախընտրում ն ինչու:

Բացատրեցեք հետնյալ լեզվական միավորներիգրության տար-

բերությունըն դրանցով մեկական նախադասություն կազմեցեք:

գ) երեք հարյուրամյակ երեքհարյուրամյակ ա) ոսկե թել ոսկեթել բ) ինքնիրեն ինքնիրեն դ) բարձրարժեք բարձրարժեք -

--

--

-

ա) Հետնյալ հակադրություններիմեջ բացատրեցեքփոքրատառերով

իմաստները: գրվածների

ա) մարտիրոս Մարտիրոս բ) վարուժան Վարուժան գ) կարապետ Կարապետ --

--

--

դ) սեպուհ Սեպուհ ե) պարթն Պարթն զ) նահապետ Նահապետ --

-

--

Բ) Նմանատիպ5 զույգ ավելացրեք:

յ

Արտագրեցեք: Որտեղ անհրաժեշտ է, գրեցեք մեծատառով:

Յոթ հարյուր տարի առաջ սյունյաց Շահանգիվայոց ձորում գլաձորի վանքում, ծնվեց միջնադարյան հայաստանի խոշորագույն կրթական կենտրոններից մեկը գլաձորի համալսարանը: Համալսարանիհիմնադիրներսես մշեցին բազմաթիվթելերով կապված էր հայ կրթականայլ կենտրոններիհետ, որոնք 2Հ/-2«| դարերում ծնվում ու երկրի տարբեր մասերում մի թանի տասնամյակ գործելով իրար էին հաղորդում մտավոր կյանքի ավանդույթները, ուսուցչից աշակերտին փոխանցումգիտության, արվեստի ու գրականությաննվաճումները: Ինքը` ներսես մշեցին, նշանավոր պատմիչ ն մատենագիր վարդան արնելցու աշակերտճէր, խոր վիրապիվարդապետարանիսանը: Վերջինիսդպրոցն իր հերթին կապված է եղել հովհաննես տավուշեցու դպրոցի հետ: անմիջականորեն Տավուշեցին, մխիթար գոշի աշակերտը լինելով, շարունակել է նոր գետիկի (գոշավանքի) վարդապետարանիավանդույթները: Այս դպրոցներնէլ իրենց հերթին սերտորեն կապվածէին 24-41 դարերի խոշորագույն կրթօջախների՝անիի, սանահինի,հաղպատի,բջնիի դպրոցներիհետ: Ընդունելով արնելյան հայաստանի կրթական կենտրոնների հոգնոր լիցքը գլաձորի համալսարանը շարունակել է նախորդ շրջանի գրիգոր մագիստրոսի,հովհաննես սարկավագի, մխիթար գոշի ն գիտության ու լուսավորության այ երախտավորների դպրոցների արգասավոր ավանդույթները:

.

Լուսավորության այս նոր օջախը, որն իր ծաղկումն ապրեց ներսես մշեցու աշակերտ եսայի նչեցու ղեկավարության տարիներին, սյունյաց իշխանական տների օրբելյանների ն պռոշյանների հովանավորությամբ Գոյատնեց շուրջ 60 տարի, բայց թողեց հոգնոր մեծ ժառանգություն, աճեցրեց շնորհալի ն բեղմնավոր գիտնականներիու մանկավարժներիմի են հովհան որոտնեցին, գրիգոր ջոկատ: Նրանց մեջ առանձնանում տաթնացին,մոմիկը, թովմա մեծոփեցին ն ուրիշներ: Համալսարանում քերականությունը դասավանդվումէր ուսուցչապետ եսայի նչեցու վերլուծութիւն քերականութեան դասագրքով, իսկ ճարտասանության արվեստ սովորելու համար օգտագործում էին քերթողահայր մովսես խորենացու գիրք պիտոյից աշխատությունը: Այսօր երնանի մատենադարանում պահվում են նան գլաձորի մանրամատթեոսնկարչական դպրոցի բարձրարժեք Ամուշներից, ինչպես ավետարանիչի մանրանկարը 1292-ի ավետարանում, քրիստոսի խաչելությունը՝1318 թ. աստվածաշնչում ն այլն: |

-

Բ) Զաղորդում պատրաստեցեք հայ մշակույթինշանավորգործիչներից մեկի մասին:

գրեցեք բաղադրյալ գունանումնէ:

ր

տեղանուններ, որոնց մեկ բաղադրիչը

փոթը, նոր, վերին, ներթին, Հլուսիսային, ծարավալյին, արեմտյան, արնեելլան բաղադրիչներով բաղադրյալ «եցեք

788,

տեղանուններ:

Տրված տեղանուններիցկազմեցեք ածականներ ն դրանք գործածեցեք բառակապակցությունների մեջ: Ուշադրություն դարձրեք ուղղագրությանը: Սն ծով, Փոքր Ասիա,Նոր Զելանդիա,ՄիջինԱսիա,Վարավային Ամերիկա,Արեմտյան Եվրոպա, Առաջավոր Ասիա, Արնելյան Եվրոպա, Խաղաղօվկիանոս, ՀարավայինԿորեա:

Փակագժերում դրված բառերից ածանցմանմիջոցով կազմեցեք ածականներ:Ուշադրություն դարձրեքբառերի ուղղագրությանը: 1. Մեծ Բրիտանիա ն (Իռլանդիա) կղզիների միջն (Իռլանդիա) ծովում, փոթորիկներըհաճախակիեն: 2. 18-րդ դարի վերջերից ավելի մեծ տեսակարար կշիռ է ստացել անգլերենով (Իռլանդիա) գրականությունը: 3. Դանիանարնմուտքից ողողվում է (հյուսիս) ծովի ջրերով:

Թերակղզու (կենտրոն) ն (հյուսիս) շրջանների պետություններն ու ժողովուրդներըսերտ առնչությունների մեջ են եղել Հունաստանի ն Հռոմի հետ: 5. Ինդոնեզիայի ն (կենտրոն) Ամերիկայիորոշ շրջաններ ունեն հասարակածայինկլիմա: 6.Ստավրոպոլի ն Կրասնոդարի երկմտնում են (հյուսիս) Կովկասի մեջ: 7. Մոտ 650 կմ երկարուրամասերը թյուն ունեցող լեռնային համակարգ է (հայ) Տավրոսը: 8. Հայաստանում գործածվող կապույտ ներկը՝ (հայ) կապույտը, հաճախ նույնացվել է լաջվարդին:

4.

Մեկական նախադասություն կազմեցեք հետնյալ միավորներով,

գրության յուրաքանչյուր ձնը: բացատրեցեք

ա) հաղթականկամար Հաղթականկամար «Հաղթականկամար» բ) Նոյի ագռավ «Նոյի ագռավ» գ) կրեմլ Կրեմլ դ) ակրոպոլիս Ակրոպոլիս --

-

-

--

-

գրեցեք հետնյալ երկրների պաշտոնական անվանումները, յուրաքանչյուրի դիմաց` նրա վարչատարածքային որեէ միավորի անուն: ՌուսաստանիԴաշնություն ԿրասնոդաՆմուշ (Ռուսաստան րի երկրամաս(կամ Վլադիմիրիմարզ): --

--

Գերմանիա, Անգլիա, Ֆրանսիա, Իրան, Թուրքիա, Լեհաստան, Չինաստան,Սիրիա: ծաո

Գրեցեք երկուական անուն՝

ա) համաշխարհային կամ միջազգայինկազմակերպության բ) կուսակցության գ) օրենսդիրկամ գործադիրմարմնի դ) մշակութային, մարզական կամ գիտական հաստատության (կամ միության):

ՐԱՏոմածբառերը տողադարծեք հնարավոր բոլոր ծներով: ա) Լեռնաշղթա, սերկնիլ, զբաղվածություն, զմրուխտափայլ, ննջասենյակ, ծովեզրյա, դրդապատճառ, ընձառյուծ, ծաղկաման, ընդդիմախոսություն, գերեվարել, գույնզգույն, գոտնորել, թույրիթույր, ենթաորովայնային: բ) Հետաքրքրաշարժ, բարձրացնել, առնանգել, հետզհետե, հակաազգայնական, հարցնել, բարձիթողի,սրթսրթալ, էքսկուրսավար, տրամադրություն,սկզբնամաս,շտապողականություն,կտրականապես,

անակնկալ, մթերանոց, զգեստապահարան,ինքնիշխան, վշտակցել, երկպառակություն, խնդրահարույց, օրենսդրություն, անօգտակար, դժկամորեն: Տողադարծեք հետնյալ հատուկ անունները ն նմանատիպուրիշ

անուններ ավելացրեք:

Ստրասբուրգ, Շտուտգարտ, Սմոլնի, Ստամբուլ, Ստոկհոլմ, Զբիգնն:

Սպարտակ, Սկանդինավիա,

ա) Անհրաժեշտտեղում չակերտներ դրեք ն

բացատրեցեք:

Միջնադարումարհեստավորվարպետիկոչում ստանալու համար պետք էր ներկայացնել մի օրինակելի նմուշ՝ օհօք- մ'օշսՀօ (ֆրանսերենէ, որից էլ փոխառելէ ռուսերենը՝ ուճճճք): Այստեղիցէլ առաջ եկավ այսպես կոչված շեդեր հասկացությունը, որն արվեստում նշանակում է բարձրագույն նվաճում հանդիսացող գործ: Հայերենում այն թարգմանվումէ գլուխգործոց: Գեղանկարչության բարձրագույն նվաճումներից են Ջորջոնեի Վուդիթը, Մուրիլիոյի Հանգիստ Եգիպտոսի ճանապարհինը, Տիցիանի Դանայան, ԴելակրուայիՄարոկկացինձին թամբելիսը, ՌեպինիԻվան Ահեղը ն նրա որդի Իվանը, Սերովի Դեղձերով աղջիկը, Ռենուարի Վովհարովաղջիկը,ՍարյանիՀայաստանը... Այս թվարկումը կարելի է չափազանցերկարշարունակել: Բ) Երկու նախադասություն գրեցեք գործածելով ձեր սիրելի արվեստագետի կամ նշանավոր գիտնականի գործերի վերնագրերից

(անվանումներից)-

Բարձրաձայն կարդացեք ն որոշեցեք, թե որ բառերը չեն համապատասխանումուղղախոսական միննույն սկզբունքով կազմված շարքերին: ա) Մեներգ. ապերջանիկ,քսաներեք, աներնույթ, խուռներամ, զուգերգ. երեսուներկու, աներնակայելի, վրաերթ, շքերթ, երկրեերկիր, ամենաերջանիկ,ծովեզր, վայելուչ, անեզական,անենթակա,տասներեքերորդ: բ) Անորակ, կանխորոշում,ախտորոշում, ամենաորակյալ,եղբորորդի, լուսնոսկի, բարորակ,չարորակ, ենթաորովայնային, հոգեորդի, հազարոտնուկ,ութոտնուկ, եռոտանի:

Տրված բառերը բաժանեցեք երկու իսմքի.

Հ

այը-ից հետոդ-նդ է արտասանվում,բ) դ-ն Թ

է արտասանվում.

Վարդավառ,վրդովել, արդարամիտ,հարդարել, զարդարել, լյարդ, վարորդ, անդրդվելի, մակարդակ,բարդի, արդուկ, բերդակալ, խարդախություն,ջարդարար, վարդապետ,նյարդայնանալ, կարդալ, երդմնազանց, խլուրդ, ծղրիդ, լծորդ, երիտասարդական, հարդագույն, Խարբերդ, Գեղարդ, խորհրդավոր,արդուզարդ, երդիկ, վաղորդայն, լերդանալ, հաղորդիչ, Վարդուհի: ծ

է արտասանվում. ա)ր-ից հետո բ-ն բ էարտասանվում, բ) բ-ն փվ

Արբանյակ,երբեմնի,սրբազան,կարբիդ, ներբող, նրբիրան, սրբագրիչ, ուրբաթախոս, բորբոս, հարբեցող, լրբություն, Սերբիա, բորբոքել, տարբեր, պարբերություն, բորբ, որբանոց, արբենալ, գինարբուք, դարբնոց,ներբան,իբրն, հարբուխ,Գաբրիելյան: Հ

ա)ր-ից հետո

4-ն

4 է արտասանվում,բ) 4-ն ց է

արտասանվում.

Հարձակում, դիահերձարան,մանկաբարձուհի,բարձիթողի, կայամերձկասպյան,հանդերձյալ, վերամբարձ,բարձրավանդակ, րանամերձ, հուշարձան, բարձունք, վրձին, դերձակուհի, հորձանուտ, հորձանք, փորձառություն,իրադարձություն,լորձաթաղանթ, որձաքար, արվարձան, վերադարձ,խուրձ, օրավարձ, Վամբարձում,հայրենադարձություն, մերձավոր: Արտասանեցեքհետնյալ բառերը: Մատնանշեցեք երկակի հնչում ունեցողները, դրանց շրջանակում` ձեր կողմից նախընտրելի համարվողները,ն բացատրեցեք:

Մղկտալ, էջմիածին, գտնվել, թաքնվել, ձեռնբաց, բռնկվել, ուղղել, ուղերձ,փղձկալ, համբույր, ողջույն, ընկույզ, դաշույն, դռնբաց, չարռրակ,շպարվել, եղբորորդի, ջերմեռանդ, շուրջերկրյա, աներնութանալ, եղերերգ, խաչեղբայր,դեռես, թերնս, այծեղջյուր, ատամնաբույժ, շեղբ, թրթուրավոր,արտաքին, չղջիկ, գանգուր, մարմարյա, զուգափայտ, զուգել, անզուգական, խաբեբայություն, ստնտու, սպանել, քննել, քննչական,թագուհի, թագավորություն, Համբարձումյան, Միջագետք, իջնել, Իջնան, վայրկենացույց, մատյան, հայտնվել, պճնվել,

մարմնական, գազար:

Կարդացեք հետնյալ բառերը ն մտապահեցեք դրանց ճիշտ արտասանությունը: Ո՞ր սխալից պիտի խուսափել:

ա) Այսինքն, առնվազն,ուրեմն, ն այլն, մանրամասն,հաշմանդամ, հոտնկայս, ներողություն, Օ։»մոտավորապես, արտասովոր, հիսուն, վաթսուն, բաշխել: բ) Անձեռոցիկ, ավելորդ, ընձեռել, կապվել, խաբվել, տարկետում, արժանվույն, ըստ պատկանելույն,բարձունք, մանրուք, ընտանեկան, հարսանեկան, ֆիդայի, առայժմ, իրավամբ, ճանաչել, կանացի, քան, զոքանչ: Գ) Հյուրանոց, համբույր, դաշույն, ընկույզ, ողկույզ, հյութ, ալյուր, ատամնաբույժ, ձյութ, տույժ, բույն, Մարիամ, դաստիարակ,սյունակ, աղյուսակ, պայուսակ, ջղային: դ) Առտնին, պատճեն, նախագահ, բավականին,գործունեություն, ըստ երնույթին, առաջին, վերջին, ընդհակառակը//ընդհակառակն, երկրորդ,փայլփլել, ասեկոսե,տրամվայ,երաժշտական: `

`

Բարձրաձայն կարդացեք հետնյալ փոխառյալ ուշադրություն դարձնելով դրանց ուղղախոսությանը:

բառերը՝

Տրանսպորտ, իդեալիզմ, էտյուդ, ռադիո, ստարտ, տերմին, գոլֆ, տրակտոր, օբյեկտ, տեքստ, գվարդիա, տրամվայ, գանգստեր, ինստիտուտ, ֆակուլտետ, քրեստոմատիա, ասֆալտ, պրոֆեսոր, ռեկտոր, իդիոմ, պարաշյուտ, ինդիկատոր, դիպլոմ, կարդինալ, պոմիդոր, կոնտրաբաս,կոնստրուկտոր,ֆրանկ, սխեմա: կոնսերվատորիա, Գրեցեք փոխառյալ բառեր, որոնց վերջին վանկը չի շեշտվում: Կազմեցեք որեէ թեք ծն ն հետնեցեք շեշտադրմանը: Գրեցեք հայերեն ն բարձրաձայնկարդացեք:

Խ1ԼՇՇԵՑՃ ՎՃՏԻՕՏԸԿԱ,

ա) ռուսերեն Լքոտածթ, 3օածտտօ, Ճօ«ՆՕ6ՔԸ Մ, «ՕքօոճՑ, ԷԵ քճշաօիճք, ԷԼՉՅօՇԽԾոքԸտ,1Ա1080:ՔՃԵՇ, 116ՂծքճՄքո, (Օ՛ճ6ԸՇԸՅ. Պ/ՅԱՇՏ,Պ/ԺՇ, ՊՄոջհւոքէօո, բ) անգլերեն 8ւօո, Ս15է6 Խ(ճոօհօտ, ԸԼու, 7օտջօո, Լօօե, ԹՅ/ՄԿոռ,Բոս1Ճոծւ,Շիճո16Տ,ԷԼուոՏօո. ԽՇՀոոօժ», Ըգշո, Շհճո6Տ, Օօսոօմ, Օծոոճլո, Շհծեօսոք, ՕՇՕղջծջ, Գ) ֆրանսերեն ՇԱաժծ,ՄՇՐՏՅԱՇ,տսժօէ, 47/Ճոտջոշո, Ք1օհում, "'/Ճ11Էրճոօօ", Ք27ոօոմ. Խ(ոլոշ, գերմաներեն 8616, 16, Եոօհ, ԹՇօեծր դ) Լօոճհ, Լ.օՏՏլոջ,Խ(Ա116-, Օ46-, ՒԼՑ 516, Տ1Շքօ1Եօրք, 0566, 2Լլոոծոոոոռ: ԽճոծոԵօոք, -

-

--

Արտագրեցեքն անգիր սովորեցեք գրաբար հետնյալ ասույթներնու թնավորխոսքերը: ճիշտ արտասանելու համար ուշադրություն դարձրեք յուրաքանչյուր նախադասությունից հետո տրված կանոն-հուշումներին-

ճանաչել զիմաստութիւն ն զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ (ճանաչել իմաստությունն ու խրատը, իմանալ հանճարի խոսքերը):

ծ

նախդիրնիրեն հաջորդողբաղաձայնիցառաջ ոզ է կարդացվում,իսկ ծայնավորի Օրինակ զխրատ լըզխրատ|,բայց`զորդին լզօրդին|: հետ՝ միածույլ: Իւ ռ բաղաձայնից առաջ ն փակ վանկում յու է կարդացվում Օրինակ` (զիմաստություն),արիւն (արյուն): զիմաստութիւն Հ Յ-Նն բառավերջում ա-ից ն ո-ից հետո չի կարդացվում Օրինակ հանճարոյ տղայ (տղա): լիանճարոլ|, Հ երբ բառը բաղաձայնով(՝ վերջանումն ս,դ կամ ն մասնիկներունի, սրանց ն բառի վերջինբաղաձայնիմիջն ը է արտասանվում: Օր. զբանս լըզբանըս|,Ձերդ |ձերըդ), զքաղաքն|ըզքաղաքըն): ՀԶ

ի

-(Սարգարէյիւրում գաւառի պատիւ գավառումպատիվչունի):

ծ

ոչ

ունի (Մարգարեն իր

Հ Յ-ն բառասկզբում,ձայնավորիցառաջ Ց է կարդացվում:Օրինակ՝ յանուն (հանուն), յերկինս(հերկինըս),յիւրում լհյուրում): Ի(ւ) տառը ա, ե, ի ձայնավորներից,ինչպես նան բաղաձայնիցհետո «/ է կարդացվում: Օրինակ՝գաւառ /գավառ),պատիւ(պատիվ), հոգւոյ (հոգվո): Հ

-

ծ

Հ

ՈՒը բաղաձայնիցառաջ ույ է կարդացվում: Օրինակ՝ /ոյս /լույմ), յոյս (հույս: Շա-ն յաէ կարդացվում:Օրինակ մատեան (մատյան),յաւիտեան |հավիտյան)՝ ծ

ծ Հ

Ամենայն չարիք մտանեն ի միտս մարդոյ յանուսումնութենէ (Ամենչարիք մարդու միտքն է մտնում անուսումությունից): Կդյր զրկի ի ճառագայթիցարեգական, ն տգիտութիւն զրկի ի է (Կույրը զրկվում արեգակի կատարեալ կենաց ճառագայթներից,իսկ տգետը՝կատարյալկյանքից): Լաւ է կոյր աչօք, քան կոյր մտօք (Լավ կույր լլինել) աչքով, է քան մտքով): Որոյ լսէ ընկամբ,լութցէ թիկամբ (Ով չի լսում ականջով, կլսի թիկունքով):

ուրիշ ձայնավորիցառաջ վ/է կարդացվում: Օր.

Ու-ն

(պատվարժան):

4» մի

ծ

/ուրցձ (լվիցե),պատուարժան

արկամք զմարգարիտս ձեր առաջի խոզաց (Ձեր մարգարիտներըխոզերի առաջ մի՛ նետեք): . Բազում են կոչեցեալք, ն սակաւք են ընտրեալքթ(Բազմաթիվեն կանչվածները,բայց սակավաթիվեն ընտրյալները):

ԲԱՌԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Հայոց լեզվի մեջ մարմնացած է Հայ ժողովրդի Հոգին:

ԱԺեՆ մի

բուր նրա Հոգու ան (տոլն

է: Այդ

բառերիԺեջ

են

նյութացած, առարկայացածմեր վիչ»ը, զրկանքները, դառն ու զվարճալի ապրումները, մեր երազները: ծուսէրը, իղձը: սերը՝ մեր ողջ ժողովուրդը»:Նը Համարծով արյունեն թափելմեր

նախնիները:

ազ փաաՀչակ յան .

Բառը մի աչխարծ է:

Հ Թումանյան

Բառարանըտիեզերքն

դասավորված:

է՝

այբբենական

կարգով

Անատո Լ Ֆ րանս

Տրված բառերին բաղադրիչներ ավելացնելով կազմեցեք մենի-

մաստ բառեր:

Նմուշչ՝պահարան - գրապահարան,զգեստապահարան:

Պահեստ, պայքար, սենյակ,ծայր, աման, սեղան,տուփ, մաս, ընկեր:

Կազմեցեքնախադասություններ՝ ընդգծվածբառերը գործաժելով առնվազն 2 այլ իմաստներով: 1. Այդ պահին դրսից ինչ-որ տարօրինակձայն լսվեց: 2. Ծեր պարտիզպանըայցի էր գնում իր պատվաստածծառերին ու ճյուղերը կտրում: 3. Տղան քարը գետի մի ափից մյուսն էր գզում: 4. Դա թեն փոքր, բայց խոր լիճ է: 5. Թոնրատանպատերը ծխից սնացել էին: 6. Ձնհալից ու հորդառատանձրններիցգետը վարար ու պղտոր էր

դարձել:

Կազմեցեք նախադասություններ՝ բառերնօգտագործելով հետնյալ

տրվածիմաստներով:

1. Վերցնել: 2. Պաշտոնի՝ աշխատանքի վերցնել: 3.Հյուրընկալել:4. Համաձայնել: 5. Կուլ տալ, խմել: 6. Որնէ կրոնի

ա) րնդունել

-

հետնորդ դառնալ: 1. Ոտքի կանգնել, տեղից վեր կենալ: 2. Մի բանի վրա բ) ելնել -

բարձրանալ: 3. Ծագել, 5. Վորդանալ, վարարել:

ոյ

դուրս գալ:

4.

Ելակետ ունենալ` ընդունել:

գտեք փոխանունության դեպքերը, որոշեցեք նրանց տեսակը:

Շարունակությունգրեցեք:

Անձրնէ, աշուն... Յոք օր է, ինչ տխուր եմ, անչափ տխուր: Եվ անդադարՏերյան եմ կարդում, անհագաբար ունկնդրում Չայկովսկի, Ռախմանինով, Մոցարտ... Անընդհատթունդ սուրճ եմ խմում: Երեկ չորս գավաթ եմ խմել,իսկ այսօր՝ արդեն յոթը: Գինին է ընկերս: Եվ անուրջներիս մեջ հաճախ նա է գալիս մետաքս հագած, հմայքներովու հրապույրներովառլեցուն: Երեկոյանկապույտ է հագած լինում,առավոտյան՝կարմիր,արնին՝պայծառ դեղին: Տրված բառակապակցությունների ընդհանուր բաղադրիչը փոխարինեցեքհոմանիշներով:

ա)Խիստ մարդ, խիստ ձմեռ, խիստհաշվառում,խիստկարնոր,խիստ դեմք: բ) Թեթջն աշխատանք,թեթնհարված, թեթն սնունդ,թեթն աղջիկ,թեթն քամի, թեթն հագուստ, թեթն երաժշտություն,թեթննկատողություն: գ) Ծանր օդ, ծանր կերակուր,ծանր մեղադրանք,ծանր լսողություն, ծանր երիտասարդ,ծանր տարի: դ) Ողորմելիմարդ, ողորմելիգումար: ե) Կարճշարադրանք, կարճ ուղնորություն, կարճմարդ: զ) Կնճռոտ դեմք, կնճռոտ հարց: է) Երաժշտությունլսել, լսել ծնողներին,լսել նորությունը, դատական գործըլսել: ը) Կոտրելբաժակը,կոտրել մեկին,կոտրել ցավը: թ) Չոր ձմեռ, չոր վերաբերմունք:

Տրված բազմիմաստբառերը տարբերիմաստներովգործածեցեք ն փոխարինեցեքհոմանիշներով: Նմուշ` մութ Գիշեր խավարգիշեր, մութ գործեր գաղտնի գործեր:

մեջ բառակապակցությունների

-

--

Յայտնի, խառնվել, մեղմ, նվազ, մեծ, չար, պայծառ, համառ, ծածկել, լուրջ, դաժան, թույլ, ամուր, կպցնել, կռվել, կենդանի,հայացք, կտրել, դիրք: Տրված բառերը վերածեցեք հոմանշային երեքականշարքի:

միանգամայն, Լիակատար, առատ, ամբողջական, հիմնովին

ա)

լիառատ, կատարյալ, ամբողջապես, լիովին, անթերի, արգասավոր,

բերիի, բեղուն,լրիվ,արգավանդ,ամբողջովին: բ) ժրաջան, սթափ, ուշադիր, ջանասեր, անաչառ, զգոն, արթուն,

ողջախոհ, արդարախոհ փութեռանդ, արդարասեր, անկողմնապահ,

գործունյա, աչալուրջ, տքնասեր,ճշմարտասեր,աշխատասեր խոհեմ,

արդարադատ, զգաստ, ողջամիտ, տքնաջան, անկողմնակալ, փութաջան: անկանխակալ,

գ) Զատել, կարճացնել, անջատել, վատնել, պակասեցնել, առանձնացնել,կտրել, ընտրել, շռայլել, կրճատել, կղզիացնել, սպառել, անջրպետել, համառոտել, զեղչել, ծախսել, մեկուսացնել, մսխել, բաժանել: դ) Անմիջապես, մշտապես, մշտական, հավերժորեն, հավերժ, հարատն, առմիշտ, հավետ, անհապաղ, հավիտյան, իսկույն մշտնջենական,վայրկենապես,մշտնջենապես,հավերժական, անդարձ, մշտակայուն,իսկույննեթ, հավիտենաբար, ակնթարթորեն,հավիտենական, ընդմիշտ,տնական,առհավետ:

աղ

գրեցեք տրվածբառերի առնվազն 2-ական հոմանիշ:

ա) կռահել բ) կարմիր Գ) թովիչ

դ) համառոտ

ե) հարնանցի զ) խաթարել է) ոգնորել

ը) խոհեմ

թ) հավանաբար ժ) ճկվել ժա) ժխտել

ժբ) մարտնչել

Գրեցեքտրվածբառերի առնվազն 5-ական հոմանիշ:

գ) դաժան դ) ժիր

ա) կապույտ բ) մաքուր

Արտագրեցեք՝ընդգծված բառերը փոխարինելովհոմանիշներով: հունի մեջ խեղդված գետը մոլեգնորեն ծառս էր լինում հոխորտալի դղրդյունով բարձրաբերձԺայռերի դեմ ն հոսում կիրճի անդորրը: Սյուների պես երկինք մխրճված ահռելի խախտելով քերծերիվրա ոչ մի ծիլ, ոչ մի կանաչ չէր երեում: Միայն հանդիպակաց վրա, որտեղ մնացել էին հողի աննշան ւսվատառիկներ, ապառաժների էին գտել հաղարջի գաճաճ թփեր, հոնի ծառեր: Չզգալով ապաստան հեղձուցիչ տապը ուղնորն անթարթ նայում էր ամառնամուտի երփներանգգույներով պճնված հյուրընկալ լեռնաշխարհին: Այդ վայրերումէին անցել նրա անհոգ մանկությունը, երազներով լեցուն Հեռվում, որտեղ ոլոքվում էր կանաչազարդ սարերի պատանեկությունը: անվերջ շղթան, երնում էր լեռնաշխարհի վրա բազմած հազարակնյա լեռը: Վավերժականձյան մի անաղարտշերտ հայելու բեկորի Արամազդ փայլփլում նման էր նրա գագաթին: Բերկրանքով համակված ուղնորը շարունակում էր նայել միջօրեի մշուշով սքողված ձլունածածկ բարձունքներին: Տարիների բացօթյա կյանքն իր դրոշմն էր դրել նրա վրա, ն երբեմնի նուրբ դեմքը դարձելէր առնական: Հայացքը հեռուներին հառած` նա չգիտեր՝ երջանկությու՞ննէր սպասում իրեն, թե՞ դառն հուսախաբությունը: Իսկ այնտեղ ապրող Նեղ

հարազատները դեռ չգիտեին, որ ինքը ու սփոփանքբերելու իրենց: ի

տուն

է

դառնում`ուրախություն Ըստ

Խանզադյանի

Տոմած հռմանիչներով կազմեցեք բառակապակցություններ: ա) մաքուր,ականակիտ,անբասիր,հստակ բ) պատյան,պարկուճ, պատիճ, բոժոժ Գ) դատարկ, թափուր, փուչ, ունայն դ) թանձր,խիտ, հոծ, ստվար, թավ ե) պտղաբեր,արգավանդ,բեղուն, բեղմնավոր

Ապ

Տրված հոմանիշներով կազմեցեք նախադասություններ:

ա) ուղարկել, առաքել, հղել բ) կանգնեցնել,ընդմիջել,կասեցնել Գգ)խնդրել, հայցել, մուրալ դ) բարձրանալ,մագլցել, ծառանալ ե) բազմություն, ամբոխ,թափոր զ) հայտնել, ծանուցել, ավետել, գուժել է) մտնել, ներխուժել, խցկվել, սողոսկել, սպրդել

Ասացեք հետնյալ բառերի հականիշները:

ա) բազմաբջիջ,բազմաթիվ,բազմամարդ,բազմափորձ, բազմիմաստ,բազմաստվածություն,բազմամյա բ) բարեբախտաբար,բարենպաստ,բարեխիղճ, բարեձն Գ) լուսանալ, լուսասեր, լուսադեմ դ) գերակատարել,գերադաս, գերբեռնվածություն 2. ա) համակրել, համակողմանի, համաձայնություն,համանիշ, համաճարակային,համընթաց նախաբան բ) նախադաս, նախապատերազմյան,ճնախերգ, գ) մեծահոգի,մեծածախ,մեծաթիվ, մեծամասնություն դ) ներգաղթ, ներմուծել,ներկայություն,ներշնչել, ներառյալ Յ. ա) խոշորագիր,խոշորամարմին, խոշորատառ բ) ծածկագրել, ծածկամիտ,ծածկել գ) վատառողջ, վատաբանել,վատություն դ) վերոհիշյալ, վերելք, վերընթաց

1.

գլոեք տրված բառերի մեկից ավելի նույնարմատ հականիշներ: Նմուշ` ազգային- ապազգային,հակազգային:

Արդյունավետ,բախտավոր, բարոյական,բնական, գեղեցիկ, տրամաբանական,համաձայնություն,կարող, կուսակցական,համակարծիք, համակրելի,գիտուն, շնորհալի,համասեռ, համաձն,սահմանադրական:

ները:

Գրեցեք տրվածբառերի նույնարմատ ն տարարմատհականիչՆմուշ` աղմկոտ- անաղմուկ, լուռ:

ա) Արդար, ազնիվ, արի, երջանիկ, զորեղ, ընդունելի, իսկական, իրական, ճիշտ, լուսավոր, խառն, խարդախ, խելացի, սովորական, խնայողաբար,կայուն, կենդանի,հարթ, համաձայնություն,վախկոտ: բ) Համարձակ,հայտնվել, հանգստանալ, հաշտ, հաջողակ, մաքուր, չար, հաստատուն, պակաս, շքեղ, հարազատ, մշակովի, հնազանդ, պարկեշտ, հեռատես, միօրինակ,շտապ, ուժեղ, սթափ,վստահելի,հարմար, ուննոր, տնտեսվար,սուրբ, սխալ, մահանալ,համեստ, հայտնի: Գրեցեք տրված բառերի հականիշների հոմանշայինշարքերը: Նմուշ` արատավոր անարատ,մաքուր: -

ա) Աղմկոտ, ամուսնանալ, ամուր, աշխատասեր, առաջադաս, բաց, բնիկ, գովել, երախտագետ, ըմբոստ, գեր, նախորդ, հաստատել,գիտուն, բոցավառվել,հայտնվել: առողջ,

բ) Առավելություն, արագընթաց, երջանիկ, ընդարձակ, թուլացնել,

բազում, բարեկամ, լավատես, միանալ, շատախոս, նուրբ, բնական,լուսավոր, նոր: թուլասիրտ,

արդար,

գ) Կառուցել, առատաձեռն, կոշտ, մաքուր, պայծառ, սկիզբ, վառել, տրտում, ուննոր, փոփոխական, օրհնանք, նվազել, շնորհալի, երերուն: զարդարուն, Գրեցեք տրված բառերի հոմանիշները ն կազմեցեք դրանց հականիշներիհոմանշային չարքերը: Նմուչ Մեծ, խոշոր, հսկայական,ահռելի ոռքո, չնչին, աննշան: -

ա) Արի, երերուն,

գեղեցիկ: ժամանակավոր,

թանձր, թերի,

աղքատ,

ժխտել, ծածուկ,

բ) Նպաստել, հարատն, միատեսակ,հիմնել, շնորհալի, պարկեշտ,

կուտակել,կարծր, դաժան:

գ) Արշալույս, զորեղ, թյուր,

հսկայական:

ակնհայտ,

աչառու,

խինդ, մեղմ,

Ընդգծված բառերը փոխարինեցեքհականիշներով:

սովորություն ուներ ուշ աշնանը վերջին անգամ այգին մտնելու, այգու դուռն ու հնձանը փակելու: 2. ագավորը հաճույքով լեց վիրաբույժի խորհուրդը ն ընդունեց նրա առաջարկը: 3. Նրան թվաց, թե սուրհանդակը գալիս է իր զորքերի հաղթանակի լուրն ավետելու:4. Նա արդեն մոռացել էր այդ քաղաքում անցկացրածօրերը՝ մեկը մյուսից խավար, մեկը մյուսից տաղտկալի: 5. Ծառերի սաղարթախիտկատարները, իրարից հեռանալով, բազում էին երկնքի կապույտ շերտը: 6. Սպարապետնիր ծրագրերը մանրամասնորեն էր ներկայացնումիշխանին՝նրան վստահելի համարելով, ն դրանք սկսում էին հստակորենգծագրվել իշխանի անխոնջ հայացքի դեմ: 7 Այդ օրը դերասանիխաղը բնական էր ու համոզիչ: 8. Անձուկ ն անհլուրընկալ սենյակը մռայլ էր ու խավար: 9. Նա կարող է քեզ կտրիճ դարձնել, հոգուդ վրայից զրել նոսը մառախուղը,լուսավորել աշխարհը ն կյանքը սիրելի դարձնել քեզ համար: 10. Չնայած իր տարիքին տիկինը դեռես պահպանելէր մաշկի թարմությունը:11. Ուղնորը նայեց պարզ երկնքին ն վստահորենշարժվեց առաջ: Բ. 1. Պատմում էին, որ նրա տան ներքնահարկումկա մի անձուկ սենյակ սառն ու մթին: 2. Դաշտում տակավին շարունակվում է աշխատանքը:3. Տարեցտարի ավելի մարդաշատ է դառնում այդ փոքրիկ ավանը, որովհետե հալրենի ափեր են վերադառնում բնակիչներից շատերը: 4. Զառիվերը վտանգավոր էր, վերելքը՝ անհնարին:5. Վերջում Եվան հրաժեշտ տվեզ մեկնողներին:6. Հեռավոր Ա. 1. նա

սարերիթիկունքից ծագող արնի պռաջին շողերն ընկել էին վաղորդլան մշուշի մեջ հազիվ նշմարվող գյուղերի վրա: 7. Նրա հոգին ալեկոծվում

էր խորթ միջավայրում: 8. Նրա թախծոտ աչքերն ամենուրեք տեսնում էին ավերակ գյուղեր, չորազածայգիներ, խոպան դաշտեր: 9. Վակառակ տարիների սովորությանը նրանք գնում էին զրուցելով ե ընտրել էին ամենակարճ, բայց վտանգավոր ճանապարհը:10. Կեսգիշերինհասանք լեռնային մի գյուղ ն այնտեղ մնացինք մինչն լուսաբաց: 11.Նրանց նամակագրություննառժամանակընդհատվեց:

բառ

գրեցեք տրվաժ համանուններիիմաստները: Երկրորդսյունակի ազմեցեքնախադասություններա) դատել դատել բ) վայր վայր Գ) փոկ փոկ դ) հարել հարել -

--

-

--

ե) անարգել -`անարգել զ) տարեկան տարեկան է) վայել-- վայել ը) վարկ վարկ --

--

Յոլ «տեք այն բառերը,որոնք համանուն ունեն՝ նշելով յուրաքանչյուրի հմաստը: Այդ համանուններովնախադասություններ կազմեցեք1. Երեք բարդ խոտ պիտի տար իբրն հարկ: 2. Աշուն է, ողջ բնությունը ոսկե հանդերձ է հագել: 3. Հրապարակում իրարանցում սկսվեց, երբ ուղղաթիռից մի քանի թռուցիկ նետեցին ցած: 4. Ծերունիներիասելով` այդ ծառն այնքան հաստ բուն ուներ, որ չորս մարդ միասինչէին կարող գրկել: 5. մեզ անհրաժեշտէ թթվային միջավայրում անլուծելի որնէ նյութ: 6. Այս արձանիկը175 կրոնով գնել ենք Պրահայի՝ հնաոճ իրերի ամենամեծ խանութից: 7. Իշխանը գերյալներին նետեց զնդանը: 8: Հայաստանի բազմաթիվ գյուղեր կրկին բնական գազ են

ստանում:

թշն Հետնյալ բառերը գործածեցեքառանձիննայխադասությունների ա)մեղկ-մեղք բ) ոգի հոգի

գ) բարակ բարաք դ) վարկ վարք վարգ -

--

--

--

7ետնյալբառերովկազմեցեքնախադասություններ:

ա) սովորություն սովորութ բ) տեղական տեղային գ) ցեղական ցեղային --

--

--

դ) պահպանել պաշտպանել ե) հասկացություն հասկացողություն զ) իմաստություն իմաստնություն -

--

--

Բացատրեցեքհետեյալբառերինշանավությունները: ա) ցուցում ցուցմունք տեղիք տալ բ) տեղիտալ --

--

լոմ

Գգ)կազմակերպական կազմակերպչական դ) պաշտոնական պաշտոնեական --

-

Չետնյայ բառերը խմբավորեցեքըստ իմաստային խմբերի ն

դրանքանվանեցեք

Առվույտ, անանուխ,

կողով, կարաս, զրխհ, զաբբիկ, քողտիկ,

սքեմ, երիվար, գդլսկ, ապարանք, դաստակերտ,փարչ, պատմուճան,

հյգղ,

արմավ, վահան, մատակ, վեղծսր, տիկ, արկ, լուսխն, մաշիկ, սվին, կճաւճ, սոլ, գմճվ, գիքի, տակառ, փաղանգ, սուսեր, բաբան, գավիթ, ասպար, դարդին, արտույտ, խույր: վրան, կիպաթիս, կուղբ, քուղ, տաղավար, խուց, խաշխաշ, ոլտռ, աքիս, պանդոկ, մայրի, բորենի, ծղրիդ.կուժ, գեղարդ, վատ, լաչակ, մտրուկ, դասակ:

ԼԱԱՀարունակեցեք՝ ստեղծելով

շարքեր:

ա) զենք

բ) հագուստ

բառաիմաստային (թեմատիկ)

գ)

մարմին

դ) մարդ

Գրեցեքտարիքայինանվանումներ(մարդկանցն կենդամիների): Նմուշ` պատանի,քոթոթ:

էրացրեք կազալրաննչանակողբառերով: մեծ,շքեղ տուն՝ շինություն

փոքր,անշուքտուն

ոլալաո

ԱԶ

որնէ գործառույթով հատկանշվող կացարան

Խրճիթ

Չետւայ բարդություններիմեջ որոչեցեք

նշանակությունը:

ա) ձեռագրատուն, զինատուն բ) սեղանատուն,գլխատուն գ) գինետուն, գրատուն

Հյուրանոց

տուն

բաղադրիչի

դ) գետնատուն,իշխանատուն ե) պարետատուն,մաքսատուն զ) ներկատուն, լուսանկարչատուն

րեցեք հայերեն բուսանունների օրինակներ ե այդ բույսերից ին պատում կամ հեքիաթ հորինեցեք: .

-

մեկի

ծառեր

ն

ծաղիկներ

խոտաբույսեր

Քեր

Գրեցեքկրոնական,եկեղեցականբառեր, արտահայտություններ բացատրեցեք դրանց նշանակությունը: ե

Գետնյալ'աղյուսակըլրացրեք համապատասխան տերմիններով:

երաժշտություն Բժշկություն ւ

դիվանագիտու- գրականագիտոււ:

`թյուն

Ք/ուն

Գրեցեքբառերի օրինակներ,որոնք տերմինիարժեք ունեն մեկից ավելի տերմինային համակարգերում: Նմուշ` արմատ (լեզվաբանություն,կազմախոսություն, բուսաբանություն, մաթեմատիկա): Բառարանների օգնությամբ գրեցեք տերմինային նշանակությունները: ա) շնիկ բ) պսակ

գ) երակ

է) բաժակ ը) բռունցք թ) մկնիկ

դ)շերփ ե)թմբուկ զ) մոմ

հետնյալ բառերի

ժ) ճակատ ժա) թարթիչ ժբ) եթեր

Միջազգային տերմինակազմիչներով ն հայերեն կամ օտար բաղադրիչներովբարդ բառեր կազմեցեք ն լրացրեք հետնյալ աղյուսակը: Նմուշ` ֆոտո ֆոտոփաստաթուղթ,ֆոտոէֆեկտ: --

Միջազգային

ւտերմինա-

ժ

հայերենբառ

՛

ավիա

նո

օտար

բաղադրիչ

ույթ ն-ություն ածանցներով լեզվաբանականտերմիններ գրեցեքն բացատրեցեք դրանց իմաստները: Կարդացեք հետնյալ նյութը ն յուրաքանչյուր ենթակետում Գտած բառերի ավելացրեք ձեր Օրինակը (կամ օրինակները) ստուգաբանությունը կարող եք ճշտել Հր. Աճառյանի «Դայերեն բառարանի»միջոցով: արմատական

բառեր կան Պարսկերենից (իրանյան) փոխառյալ շատ հայերենում,ավելի շատ, քան ուրիշ որնէ լեզվից: Եվ դրա պատճառը հայ ն պարսիկժողովուրդներիդարավորհարնանությունըչէ միայն, այլ շրջանում առաջինհերթին այն, որ մանավանդնախաքրիստոնեական երկու ժողովուրդները կյանքի տարբեր բնագավառներումշփման շատ եզրերեն ունեցել, տոհմեր ու գերդաստաններեն խաչվել... Բառն իրանյան է, պարսկերենից փոխառյալ, եթե ունի հետնյալ հնչյունակապակցությունները. բառասկզբում 1) դժ- (եթե ժխտականնախածանցչէ) դժվար, դժխեմ, 2. 5ապ- (դարձալ եթե ժխտական նախածանց չէ) -

ապաստան,ապուխտ, հր- (եթե հուր արմատի հետ կապչունի, ինչպես` յրաշ/ա) հրահանգ,հրաման, 4) հան- (եթե հանել բայի արմատի հետ կապ չունի) յանդարտ, հանդես, 5 ապայպայման,պայազատ, 6) ապատ- (եթե պատ-ի, պատել-ի հետ կապ չունի) պատկեր, պատգամ, Դ ապար- (եթե պար հայերեն արմատի հետ կապ չունի) պարարտ, պարթն, բառամիջում կամ բառավերջում 1) շխ- աշխարհ,բդեշխ, 2) Ոզ- մարզ, գուրզ, 3) Ոժ- վարժ, ախորժլակյ) 4) րհ- նիրհ, ժայիրհ, Ց 39շտ- աշտարակ, հաշտ, 6) /Խտ- դրախտ,ուխտ, բառավերջում 7) -ակ, -ուկ, -իկ (եթե փոքրացուցիչ-փաղաքշական չեն) մահակ,բազուկ, խորտիկ, 2) -անդակ- սուրհանդակ, վանդակ, Հ) -րտ- աշակերտ, հպարտ,

Յ)

-

--

-

-

-

-

էլ ի՞նչ մնաց,- կասեք հիմա դուք: Ի՞նչ. տասնյակ ու տասնյակ հազարավոր բառեր, հայերեն բառեր: Ինչքան էլ որ փոխառյալ բառեր շատ ունենք,-ապացուցում է լեզվական վիճակագրությունը,-բնագրերում, հայերեն խոսքի մեջ բուն հայերեն բառերիտեսակարարկշիռը միշտ բարձրէ, 65-7046: Չմոռանանք նան մի «բայց». քարտ բառը, չնայած -ոտ ունի, հունական փոխառությունէ: «Կռիվ» իմաստովմարտ-ըբնիկ հայկական արմատ է, սակայն ամսանուն մարտ-ը լատիներենից,իսկ մառտիրու-ը հունարենից:Նան ռեա, որ ասորերենիցէ, ն այլն: Ուստի վերնում նկարագրվածը դիտենք իբրե (ողմնորոշիչ հանգամանք: -

-

Ըստ

Պ.Բեդիրյանի

Սոլ

բառ

5աքանչյուր բառի դիմաց նմանատիպառնվազն 3 փոլառյալ գրեցեք: Նմուշ` կեսար,ցար, միկադո,շահ, սուլթան, փարավոն:

ա) կոնյակ, բ) ռուբլի...

գ) մադամ, դ) կոնգրես,

Հետնյալ բառերից առանձնացրեք օտարաբանություններըն գրեցեք նրանց հայերեն համարժեքները:

օլիմպիադա, տրակտոր, թենիս, կուլտուրա, կլասիՕնկոլոգ, ցիզմ, օպերա, բալետ, ակտուալ, տանկեր, ադմիրալ, կամերտոն, վոլեյբոլ, ֆուտբոլ, իդեա, կոմպրոմիս, ռոմանս, լիրիկա, սոլիստ, բասկետբոլ, ստարտ, ձյուդո, գեներալ, կարդիոլոգ,պրոգրես, սեսիա, կարդինալ, մարկիզ, կոմեդիա, օպերատոր, ռեժիսոր, բիոպրոցես, նատյուրմորտ: լոգ, պերիոդիզացիա,ռեպետիտոր,

օտարաբանություն

հայերենհամարժեք

Գրեցեք հետնյալ բառերի հայերեն համարժեքները:

ա) ուլտիմատում բ) ալտերնատիվ գ) մեմորանդում դ) դե ֆակտո ե) դե յուրե

զ) դեֆեկտոլոգիա է) օնկոլոգիա ը) տրավմատոլոգ թ) կարդիոգրամա ժ) սիմպտոմ

ժա) տրիո ժբ) պեյզաժ ժգ) էսքիզ ժդ) ակվարել ժե) արիա

Գրեցեք նորագույն փոխառությունների օրինակներ` նշելով փոխատուլեզուն, հայերեն համարժեքը ն գործաժության ոլորտը: փոխառյալբառ

մարջեթինգ

փոխատու

լեզու

անգլ

հայերեն համարժեքը

գործաժուան ոլորտը

չուկայագիոություն տնտեսություն, չուկայաբանուլթյունտնտեսագիտու" Թյուն

ՍՄամուլիցկամ գեղարվեստական գրականությունիցքաղեցեք նորակազմբառերի օրինակներ` դրանց գոյությունն ստուգելով բառամիջոցով: րանքների Դիպվածայինբառեր կազմեցեք հետնյալ բաղադրիչներով: ա) -սեր

բ) -մոլ

գ) ան-

դ) հակա-

Բացատրական բառարանների միջոցով որոշեցեք հետեյալ հնաբանություններիիմաստները:

ա) գահնամակ բ) բդեշխ գ) սենեկապետ դ) մարդպետ

ե) զորանամակ զ) մարզպան է) կուսակալ ը) ոստանիկ

թ) մաղխազ ժ) հազարապետ ժա) սպարապետ ժբ) գունդստաբլ

ա) Հետեյալ հատվածից դուրս գրեցեք հնաբանությունները ն բացատրեցեքդրանց իմաստները:

Սենյակը, որտեղ նստած էր նա, ներկայացնում էր նրա ընդունարանը:Հատակը պատած էր նախշուն օթոցներով, անկյուն-՝ ներում դրված էին ծանր ու թեթն նիզակներ, տեգեր, գեղարդներ,. աշտեներ նե երկաթյա ահագին լախտեր գեղեցիկ քանդակներով զարդարված,ոսկեհուռ դրվագներովագուցած: Պատինմեխած վագրի մորթուվրա քարշ էին ընկած զանազան զենքեր՝ կապարճ՝ լի նետերով, լայնալիճաղեղ, թեթն վահան, ծանր ասպար՝ խոշոր կոճակների նման բնեռներով գամված, զանազանթրեր, դաշույններ: Սենյակի դռան մոտ կանգնած էր մի տղամարդ: Նա հագել էր սուրհանդակի թեթնզգեստ՝ մեջքը պնդածլայն գոտիով: Ըստ Րաֆֆու Բ) Հայ դասականն ժամանակակիցգրողներիպատմավեպերիցդուրս գրեցեքբառային հնաբանությունների օրինակներ:

Դեմ դիմաց գրեցեք

համարեք բառերը:

արնելահայերեն

ն

արնմտահայերեց

ժամանակ,պղեկ, աղյլոր, ճատրակ, տղա, նայվթ,լավ, անանկ, ատամ, լմննալ, քակել, այնպես, այճպիսի, ատեն, փակ, քարյուղ, ֆինանսական,աշխատավարձ,հյուլե, շախմատ,ամուսին, ակռա,գոց, փաթաթվել, ատոմ, բռնցքպմարտ, հոն, մանչ, քակդել, էրիկ, այստեղ, կռփամարտ,փող, այնտեղ, գեղեցիկ,ելնմտային, հոս, լրանալ, ստակ, ամսական:

պլլվիլ,

Դետնյալբառերը տարբերիմաստներունեն արնելահայերենումն

արնեմտահայերենում. բառարանների օգնությամբ գրեցեք դրանք:

արնելահայերեն

արնմտահայերեն

սականուն ւսն

ա

ած

ած

ւս

անսվա

ա

ս

ԷԶ

նավո ոյլան ան

Արնելահայերեն հետնյալ նախադասություններում գտեք արնեմտահայերենին բնորոշ բառեր ն բացատրականբառարաններիօգնու: թյամբ բացատրեցեք դրանց իմաստները: 1. Ծնողներս ինձ փոխադրեցինԲերայի Մխիթարյանների նախակրթարանը: 2. Բոլորը վրաս թափվեցին ն մի ակնթարթում հագցրին, սանրեցին, ներկեցին ինձ ն դարձրին մի շատ սիրուն պուպրիկի նման աղջնակ: 3. Դեռնս այն ժամանակհաճույքով տեսել էի նրա սալոնում Ղազազ ամիրա Պեզճյանի յուղաներկ նկարը, որին տանտերը համարումէր հանճարեղ ելեմտագետ:4. Ես քովնտի մոտեցա Բրաբիոնի ձեռքին ն ամուր բռնեցի նրա գոսացածձեռքը: 5. Մինչն 1913 թվականը նա գլխավորում էր հույն ընկերվարական շարժումը: 6.Մի քանի րոպեէլ

զբաղվումէինք մարմնակրթանքով, որից

միայն չորացած,

հետո

ու կայտառ վերադառնում էինք մեր սենյակները: 7. Եվ իրոք, տաքացած այդքան ներող չի եղել իր զավակի ոչ մի մայր այդքան աչալուրջ,

հանդեպ,ն ոչ մի զավակ այդքան հնհնուք, այդքան հոգս չի պատճառել նրան: 8. Երկար տարիներ շրջագայել էր իր մորը, որքան ես Ֆրանկոնիիկրկեսի հետ գազանազուսպի պաշտոնով: 9.Խաժակն, հանդարտն միշտ անխնամհագնված մի տղեկ էր նա (քոռչորն(լ` ՎՓ): Չետնյալ դարձվածքներիիմաստն արտահայտեցեքմեկ բառով:

ա) ընդհանուրլեզու գտնել բ) հոգոց հանել գ) փակագծերըբացել դ) ընկած-ելած ե) պատիծեփ դառնալ

զ) աշխարհիցկտրված է) արյունը գլխին խփել ը) Աստծու կրակ թ) աչքերը լայն բանալ ժ) լեզուն չորանալ

Գրեցեք տրված դարձվածքներին հոմանիշ ածականներ: ա) ջրի գին բ) քթից ընկած

գ) աչքը ծակ դ) սարի արջ

ե) ձեռքը պինդ զ) հարսի պես

Չետնյալ բայական դարձվածքներինհոմանիշ մեկականդարծվածք ն բայ գրեցեք: Նմուշ` արյունը գլխին խփել -բերանը փրփուր կոխել-մոլեգնել:

ա)լեղին ճաքել բ) բերանծռել

գ) ճամփա պահել դ) խելքը կտրել

ե) հոգին ավանդել զ) անարգանքիսյունին գամել

Բացատրեցեք հետնյալ դարծվածքներիիմաստները: ա)աչքի ընկնել աչքին ընկնել բ) սիրտառնել սիրտնառնել գ)գլուխ պահել գլուխը պահել

դ) ձեռք տալ ձեռքը տալ ե) հոգի տալ -- հոգին տալ զ) անուն հանել ննունը հանել

-

--

--

-

-

Գրեցեք հետնյալ դարձվածքների տարբերակայինձներըՆմուշ Աստված չանի Աստվածմի արասցե, Աստվածոչ անի: -

ա)կյանքին մահվանխնդիր բ) մեկինվագիտակ պարել գ) արյունըգլուխը տալ

դ) մտքով անցնել ե) այն աշխարհըգնալ զ) կենացծառ

Նշեցեք հետնյալ դարձվածքներիառաջացմանսկզբնաղբյուրըն դրանցից մի քանիսով նախադասություններկազմեցեք: ա) փշե պսակ բ) կարապիերգ Գ) Ավետյացերկիր դ) վերջին մռհիկան ե) Աստծու գառ

զ) Ռուբիկոննանցնել է) դրակոնյանօրենքներ ը) հողմաղացներիդեմ կռվել թ) կոտրածտաշտակի առաջ կանգնել ժ) մեջներովսն կատուանցնել

Հայ գրողների ո՞ր ստեղծագործություններից են գրականլեզոլ մուտք գործել հետնյալ դարձվածքներն ու արտահայտությունները, բացատրեցեք դրանց արտահայտածնշանակությունները:

ա) մեծապատիվմուրացկաններ բ) Նազարի բախտ Գ) ի խորոցսրտի դ) (մեկից) քարվանկտրող դուրս չի գա ե) դառը դատել` դատարկնստել

զ) ճիտին պարտքը է) տեր Թոդիկի դպրոց ը) Կիկոսիմահը դառնալ թ) նրբացուցիչ (մեղմացուցիչ) դեպք հանցանաց ժ) անբանՀուռի

ԲացատրեցեքԱստվածաշունչ մատյանիցառաջ եկած հետնյալ դարձվածքների (թնավոր խոսքերի) նշանակությունը, պատմեցեք համապատասխանդրվագները: ա) ձեռքերըլվանալ

բ) արգելվածպտուղ Գ) Սոդոմ ն Գոմոր դ) Նոյի ագռավ ե) քավությաննոխազ

զ) անառակորդի է) երեսուն արծաթ ը) Վուդայիհամբույր թ) բաբելոնյանաշտարակաշինություն

Որեէ պատում հորինեցեք՝գործածելովհետնյալ դարձվածքները: ա) Կրակի բաժին դառնալ, օձիքն ազատել, հոգին հանել, աչքերը լայն բանալ, թիկունքին կանգնել, ճամփա պահել, սիրտ տալ, սիրտ

առնել:

բ) Աշխարհ գալ, մատը մատին չտալ, անուն հանել, միտք անել, ականջի հետն գցել, ձեռք մեկնել, երես դարձնել, հոգոց հանել, Գրպանումմկներխաղալ:

համր բնագիրը: Ընդգծված փոխարինեցեք Կետադրեցեք բառերը

հոմանիշներով:

թողնում եմ ասֆալտապատ ճանապարհըբռնում մի փոշոտ ճամփաու հայացքս խճճվում Է սար ու քարի մեջ: Ամռան իրիկնամուտին երկինքը կարմիր փոշի է մաղել հանդիպակաց բլուրների գլուխներին թրատվածդեմքերին ն լեռները խուլ տնքում են խանձված ու թե ականջ դնես փայլփլող որձաքարերին կլսես տնքոցը: Բարձը լեռանգագաթիցիջնում է ճերմակ մի առու ոլորուն ու գզգզված: Թվում է թե երկնքից է գալիս ն ամպերի մեջ է նրա ակունքը: Թվում է առուն ոչ թե ջրով այլ ամպաքուլաներովէ լցված: Գյուղի կտուրներն էլ ամպերի պեսճերմակ են ն նրանց վրա օրոր-շորոր նազում են սաղարթախիտու ծառերի ճյուղերը ինչպես ամպերիցպոկված ու ցած իջած բարձրուղեշ քչքչան առվի վրա ափերի կանաչը: Իսկ գյուղի դիմաց փռվել է հարթավայրըասֆալտապատ ճանապարհովերկատված: Հարթավայրումերկու կտոր կանաչ կա այգին ու ծխախոտիարտը իսկ մնացածը ցորենի հուռթի արտերն են որտեղ ինչպես ողորկ հայելու մեջ են հրաշեկ արնի ոսկեզօծճառագալթները: անդրադառնում Գյուղի ոլոր-մոլոր փողոցների հղկված քարերին փշրվում են ծանրացած ոտնաձայները: Դաշտից տուն դարձող մարդկանց հետ մթնշաղըթանձրանումէ լցվում սար ու հանդերիբույրով: Երեկոն իր հոգնած գլուխը դնում է գյուղի թիկունքի աջ ու ձախ լեռների վրա ու համրանում: Ներքնում դաշտի գյուղերում պատուհաններիզ դուրս ելած լույսերի փնջերը մեկիկ-մեկիկծրարվում են տներիծանրացած կոպերի տակ ն հոգնած գյուղը գլուխը սարին դրած հանդարտննջում է: Դիմացը բիբլիականլեռան ճակատն է պարզ ու ճերմակ: Թվում է եթե փակ աչքերով քայլեմ մի քիչ կփարվեմ լեռանը: Բայց փոշոտ ճամփանդեմ է առնում հարթավայրըկիսող ճանապարհինն ես դեռես տաք ասֆալտիվրա ոտքերիս փոշին եմ թափում: Ես

Ըստ

Մ.Գալշոյանի

ԲԱՌԱԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆ

Բառից ավելի զորեղ ոչինչ չկա: Մ

ենանդրող

Որոշեցեք բառերի կազմությունը: Բաղադրյալ ձները տրոհեցեք բառակազմականծնույթների-

իմ անուշ Գայաստանիարնահամբառն եմ սիրում, լարն եմ սիրում, Մեր հին սազի ողբանվագ,լացակումած Արնանմանծաղիկներիու վարդերիբո՛ւյրը վառման Ու նաիրյանաղջիկներիհեզաճկունպա՛րն եմ սիրում: Ես

Սիրումեմ մեր երկինքըմուգ, ջրերը ջինջ, լիճը լուսե, Արնն ամռան ու ձմեռվավիշապաձայնբուքը վսեմ, Մթում կորած խրճիթներիանհյուրընկալ պատերըսն Ու հնամյա քաղաքներիհազարամյաքա՛րն եմ սիրում: ողբաձայներգերը մեր, դարձածերկաթագիրգրքերը մեր, Ինչքան էլ սու՛ր սիրտս խոցենարյունաքամ վերքերը մեր էլի՛ ես որբ ու արնավառիմ Վայաստանյարն եմ սիրում: Ուր էլ լինեմ չեմ -

Չե՛մ մոռանա

մոռանա ես

աղոթք

-

Իմ կարոտածսրտիհամարո՛չ մի ուրիշ հեքիաթչկա, Նարեկացու, Քուչակի պես լուսապսակճակատչկա. Աշխա՛րհանցիր, Արարատինման ճերմակ գագաթ չկա. Ինչպես անհաս փառքիճամփա՝ ես իմ Մասիսսա՛րն եմ սիրում: Ե. Չարենց գրեցեք տրվածածանցներովբառեր, որոնք ցույց են տալիս՝

ա) աշխատանքիգործիք,սարք ամ

"ան

բ) զբաղմունք,մասնագիտություն

՞՛

"ա

«ոլին

կամ մի բանով առատ, հարուստ տեղ կատարման գ) գործողության

Տրված կաղապարներովածանցավորբառեր կազմեցեք:

ա) 1.ան-

``-ություն -ելի//-ալի -ական

2անՅան 4.ան-

Բ)

`

`

-ում

`

5.դժ-

`

6.համա1Լհամա-

8.հակա-̀

`

-ություն -ություն -ցի -ություն

անդր2.ենթա3. փոխ1.

`

4. ստոր5. վեր(ա)6. տար7. նախա-

Ց.

տ-

-յան -ային

-ություն

-յա -ում

-ություն -ական -ություն

Տրված ածանցներովկազմեցեք նույնարմատհականիշներ: այ համ(աբ) ներԳգ)արտա-

դ) ստոր-

տար(ա)-

ե) համ(ա-ւ զ)-ավոր ան է) -ուն ը) -ավետ

բաց-

ներվեր-

.

հակ(ա)տ-

ան-

Ցետնյալ համանիշածանցներովկազմեցեքնույնարմատբառեր:

Հաաաշշշտառշշավտշաշաատջըտաշըշատատշաշռառաշշաշատռառըշտատռառաշտտառթշշատտաշշռը

Տոված հոմանիշ ածանցներովնույնարմատբառեր կազմեցեք հետնյալ բայերի արմատներից: Նմուշ ցուցանել գուցմունք,ցուցում: -

Սահել, իջնել, բերկրել, դնել, հարցնել, արարել, կախարդել, շարադրել, հոսել, քայլել, վարել, գործել, ուսանել, հյուսել, հուզել, խոսել, խնդրել: աե.

«2-7

Պարը

ում

ի. 127

ԱԱ

ՄԱ

"տ

|ա .

աի

ԼԼ

ԱԼԼԱ.

ԱՆՆԱ

ԱՆԱՆ

ԱՆԱՆ

ԱՆՆԱՆ

ԱԱ

ԱՆՆԱ

Սա

ի

Աի

"ջ

արի 27.2

Մա

ԱԱ

-ան,

ԱԱ

իյիը

ԱՆՆԱՆ

ԱՆՆ

Յետնյալ բառերի արմատներիցառանձնացրեքնրանք, որոնցուլ ն թե՛-ականածանցներով: Դրանցից կազմեցեք բառակապակցություններ: յուրաքանչյուրով տուն Նմու» ` տնային, տնական տնային աշխատանք, տնականպանիր:

բառերեն կազմվում թե՛-ային

Ջուր, գիրք, արն, շարք, քաղաք, տեղ, սիրտ, միտք, անապատ,գույն, իր,նյութ, ցեղ, ազգ, կամք, սահման, ծաղիկ, տիպ, լույս, լեռ, սեռ: Տրված նախադասություններում գտեք ածանցավոր բառերը ն

դրանցածանցներով կազմեցեք նոր բառեր (առնվազն 15 բառ):

Ա. 1. Ձորն այստեղ բոլորովին նեղ էր, ժայռերն ընդհուպ մոտեցել ն թողել միայն մի փոքրիկ անցք, որի միջով հոխորտալի իրար էին դղրդյունովհոսում էր շառաչուն գետը: 2. Փորձառու որսորդն այստեղ զգուշորեն է շարժվում, որպեսզի կեր չդառնա մթին թավուտների վխտացողզարհուրելի գազաններին: խորքերում Բ. 1. Եռօրյա գինարբուքից հետո, խեղդելով անորսալի թախծի ալիքը,ընդարձակսրահի մի անկյունում, բազմոցիթավշե բարձիկներին քնել էր մղձավանջայինմի երազով: 2. Լեռնային մի նեղ ընկողմանած, արահետ այսօր էլ ուխտավորին առաջնորդում է դեպի ավերակ մենաստանը,որ հավատի մոմեր վառի անցյալ փառքի մնացորդների վրա, համբուրի սրբավայրի մրոտված ու դարերի շնչից մաշված քարերը: 3. Վերապրի՛ր այդ տարօրինակզգացմունքները ն մի՛ մոռանա, որ լավագույն ուսուցիչդ քո ներքին ձայնն է, որ պիտի հղկես ու ընդլայնես՝համընդհանուրձայնի հետ բաղդատելով:

կազմեցեք:

Տրված արմատների (բառերի) կրկնությամբ բարդ բառեր Նմուչ` ձուկ

-»

ձուկ-մուկ:

ե)կոկլիկ զ) մանր է) պակաս ը) փալաս

ա) մարդ բ) պարապ գ) աման դ) փառք Չետնյալ

բառերից

կազմեցեք:կրկնավորներ

թյլակոտ ժ) լոթի ժա) ոլոր ժբ) սուս յուրահատուկ

ժգ) փոքր ժդ) խունջիկ ժե) ծակ ժզ) ձայն հնչյունափոխությամբ

Նմուշ` ճերմակ-» ճեփ-ճերմակ:

ա)սն բ) նոր

գ) շիտակ դ) կարմիր

ե) դեղին զ) լեցուն

է) դատարկ ը) չոր

Առ., ի,

ըստ,

Նմուշ`

ղ նախդիրներովկրկնավորներկազմեցեք: մերթընդմերթ:

ընդ,

Շաղկապավոր կամ անշաղկապ հարադրություններ կազմեցեք իմաստով առնչակից բառերով: թն -» թնու թիկունք: Նմուշ

ա) վար բ) զենք Գ) մսուր դ) սեղան

եաղմուկ

թ) հարս ժ) ծափ ժա) երկինք ժբ) դեղ

զ) անուն է) մահ ը) նետ

ժգ) սն ժդ) կոշտ ժե) վարք ժզ) շաչյուն

Անվանական հարադրություններ կազմեցեք հետնյալ գոյականների թեք հոլովածների հարադրությամբ: Դարկեղած դեպքում նրանցով բառակապակցություններ կազմեցեք: Նմուշ` երգ, պար -» երգի-պարի(համույթ):

ա) տակ, գլուխ բ) ոտ, գլուխ

Գ) հայր, մայր դ) սար, ձոր

ե) տուն, տեղ զ) աչք, ունք

Գրեցեք անվանականհարադրություններ, որոնքբաղադրվածեՄ ա) հոմանիշներով(օր. անթիվ-անհամար) բ) հականիշներով(օր. գիշեր-ցերեկ)

ը`

գրեցեք զուգաբայական հարադրություններ,որոնքբաղադրված

ա) հոմանիշներով(օր. ասել-խոսել) բ) հականիշներով(օր. գնալ-գալ)

Թյունները-

Գրեցեք տրված բայերին համարժեք հարադրականկազմուՆմուշ` խուսափել խույս տալ: --

Սկսվել, Գուճատվել, ապաստանել,լուսավորել, թաքնվել, այցելել, սթափվել, խաղալ, կատակել, ծառանալ,զրուցել, մտածել, հրամայել, խելագարվել,շրջվել:

Չետնյալ հարաբերական ածականներից բարդություններ

ուշադրություն դարձնելով նրանց գրությանը: կազմեցեք՝ հայկական,ռուսական Նմուշ ուսումնական, մեջոդական

-»

-»

մշակութային ա) պատմական, բ) անգլիական,ամերիկյան գ) գիտական,հետազոտական գերմանական դ) ֆրանսիական, կովկասյան ե) իբերական,

հայ-ռուսական ուսումնամեթոդական

զ) ազգային,եկեղեցական է) ռազմական,ծովային ը) հասարակական,քաղաքական թ) վարչական,տարածքային ժ) գրական,գեղարվեստական

Տրված բառերում գտեքհնչյունափոխված արմատներըն դրանց անհնչյունափոխձներով բարդ բառեր կազմեցեք: վրիպակ ժամանակավրեպ: Նմուշ --

Հուզիչ, միջուկ, բազկատարած,տարրալուծել, դիմագիծ,լուսադեմ, տիրակալ,ծփանք, գլխարկ,սնունդ, խնդություն, սրիչ, կիսատ,բուժակ: Գտեք տրվածբառերի այն արմատները, որոնք կարող են հնչյունափոխվել:Բարդբառեր կազմեցեք ընտրված բաղադրիչներիհնչյունափոխությամբ: Նմուշ` հարցազրույց զրուցասեր, զրուցակից: -

Ներկաջուր, հացատուն, նամակագիր, ակնաբույժ, հացաբույս, զորախումբ, գործատեր, դասամատյան, հատակագիծ, զորագունդ, օդաչու, արդարամիտ,փայտաշեն,քաղաքակիրթ: 70-ականբարդ բառ կազմեցեք տուն, վերջնաբաղադրիչներով ն ինքն, ֆուր։ օղ: սկզբնաբաղադրիչներով:

ծաղիկ, նկար, պէտ ուր, Հող, Աստված

Անհոդակապ բարդություններ կազմեցեք` տրվաժ բառերը գործածելով իբրն վերջին բաղադրիչ: Որոշեցեք բարդության տեսակը: .անուն- նույնանուն, բայանուն, տեղանուն, ազգանուն: Նմուշ

Երգ, իմաստ, ընտիր,ուղի: Տրված արմատներովկազմեցեք հոդակապով ն անհոդակապ բարդություններ ն որոշեցեք դրանց տեսակները:

Ձիգ,

լույս,

հաց, որս, երգ, արյուն, ընկեր,արվեստ, աստղ, օգուտ:

51.

կազմեցեքիսկական,(ցական Տրված բառերից յուրաքանչյուրով (կամ հարադրական) ն կրկնավոր մեկականբարդություն: Նմուշ օր--օրավարձ, կեսօր (օր ու գիշեր), օր օրի:

ա) տեղ, հինգ, գլուխ, մեծ, ծանր բ) փոքր, շատ, պակաս,չոր, տաք 3ետնյալ բառերի մեջ ընդգծեցեք բառակազմականծնույթները (հիմնականձնույթները՝մեկ գծով, երկրորդականները՝երկու):

Համահայկական,ծաղկունք, հեռահաղորդակցություն,երեսպաշտորեն,» դերծովակալ, գեղատեսիլ, վարակակիր, անհեռատեսորեն, գրադարանավահայերենագիտություն,վեհանձն,` հակախորհրդային, րուհի, գեղանկարչական, վանքապատկան, անհատապաշտություն, հեռուստաաշտարակ, պատմավիպասան, առօրյա, ինքնըստինքյան,

միանձնուհի,կամրջաշինարար:

Առանձնացրեքբառակազմականմիննույնբաղադրիչն ունեցող ենթախմբեր: բառերը՝ դրանց մեջ մատնանշելովհամապատասխան

Իզուր, ծիրանի, Խոսրովիդուխտ, դեպի, մայրենի, հիշատակ, համար, երկդիմի, իհարկե, Իջնան, իշամեղու, կատաղի, սարնիվեր,ջուրնիվար, հոտնկայս,հյուր, հանիրավի, հանպատրաստից, հանկարծ, կույրիկույր, մերձիմահ, տմարդի, այրուձի, բանիմաց, այլազգի, վրացի, բանալի, բացի, ապակի, խառնիխուռն,ծայրեիծայր, իսպառ,վայրի, փոքրիշատե,անալի, կորովի,օրնիբուն: հանուն,

Առանձնացրեքբառակազմականմիննույն բաղադրիչնունեցող քառերը- Հիմնավորեցեք կատարվածխմբավորումը:

Զուգասահք, գույնզգույն,սփռել, սփրթնել, սթափվել, սգալ, զգալ, զիջել, զայրանալ, զարմանալ, հետզհետե,զագս, զանազան, արդուհանապազօրյա, հանապազարդ, ստուգել, զորօրինակ, գիշերուզօր, զորդ, զորակոչ,զորեղ,զվարթանալ,նավազ, հովազ,եռուզեռ:

աո) Չնայ նախադասությունների բառերը ենթարկեցեքբառակազմական վերլուծության: Լուսամուտներից մեկից քիչ հեռու դրված շքեղ բազմոցին մտախոհու ներամփոփնստած էր օրիորդականթարմությունըպահած մի կին՝ մոտ քսանինըտարեկան,դեմքինուրբ գծագրությամբ: 1.

2. Ծովի մոտ` բարձրադիրքարակոփ ժայռի վրա, կանգնած էր մի մարդ՝ լայնեզր գլխարկով ն եվրոպականհագուստով, ու ակնդետ հայացքու|նայում էր վեր սլացող լեռնագագաթներին, շուրջը տարածվածհաճելի տեսարաններինն հիանում դրանց գեղեցկություններով:

վերլուծության: Առանձնացրածբաղադրիչներն օգտագործելով` կազմական բառեր բառ): կազմեցեք Հետնյալ նախադասությունների բառերը ենթջարկեցեքբառա-

նոր Նմուշ

(10-15 Արենիր շողերով մեղմիկշոյում է աստղածաղիկներին:

Արնածաղիկ,արնաշող,աստղիկ,Շողիկ, Արնիկ:

Այստեղ սիրտդ լցվում է անհուն բերկրանքով,գեղգեղուտէարնածագի լույսից զարթնած թռչունների նման, ծաղիկների պես ուրախ բացում թերթերը, պայծառանում, ինչպես հավատով լի ուխտավորի լուսախոհհայացքը: 2. Այդ աննախընթացանհաջողությունից խորապես խոցված թշնամին որոշեց անընդմեջ հարձակումներից անցնել հյուծիչ պաշարման՝ անելով ամրոցի դիմադրողբնակիչներին: արյունաքամ Յ. Լուսնկա գիշերներին երկնակամարի վրա հեզասահ լողում էր լուսինը, որի լույսի տակ ծփուն ծովակի բոսոր գույնը փոխվում էր արծաթափայլին ծավալվելով ձգվում դեպի հեռավորափերը,որոնք շրջապատվածէին երկնակարկառ լեռներովու ծաղկափթիթսարալանջերով: 4.

ե)

Յետնյալ կապակցություններիցհապավումներկազմեցեք:

Գիտական աշխատող, քաղաքական բանտարկյալ, ջերմային էլեկտրակայան,զինվորական գրքույկ, ատոմային էլեկտրակայան, էլեկտրականցանց, ավտոմատ հեռախոսայինկայան, բնակարանային շահագործմանտեղամաս,պետականապահովագրություն: Բացեք հապավումները:

1) ԱՊՀ, ԳԴՀ, ՌԴ, ՓԲԸ, ՄՕԿ, ԵԱՀԿ, ՎՀ ԳԱԱ, ՍՊԸ, ԱԱՀ, ՀՀ ԿԲ,

ԿԸՀ, ԴՁ, ՀԲԸՄ, ՀՅԴ, ԽՍՀՄ, ՀՁ, ՀՕՊ, ՁԻԱՅ:

2) Սոցապ, ուսխորհուրդ, զինկոմ, քիմմաքրում, ֆինբաժին,

ուստարի, աշխղեկ, գիտխորհուրդ, զինղեկ, բնակտնտեսություն, բանավան,կազմխորհուրդ,արհմիություն,սանմաս: Մամուլից դուրս գրեցեք նորագույն տառային հապավումների

օրինակներն բացատրեցեք:

Կետադրեցեքհետնյալ համր բնագիրը: Որտեղ անհրաժեշտ է, դրեք նան միության գծիկը-

Պայծառ կեսօր էր: Գետի ոլոր մոլոր ափերովմի մեծ քարավանէր գնում դեպի հարավ արնմուտք ավելի ճիշտ մի մեծ զինավառ խումբ հազարից հազար հինգ հարյուր ձիավորներով որոնց մեծ մասը զինվորներ էին նիզակներովտեգերով նետ աղեղներով զինված: Աչքի էին ընկնում ոչ միայն նրանց զենքերը այլե նոփ նոր հագուկապը: Նրանց ձիերն անգամ տարբերվում էին մյուս խմբերի ձիերից ունեին մուգ կարմիր կաշվե պախուրցներ ու արծաթերանգթամբերգույն գույն ծոպերով կերպասյա ծածկոցներ: Խմբի հետնից դանդաղընթացգնում էին տեսակ տեսակ իրերով ու հակերով բեռնված ձիեր ոտքից Գլուխ զարդարված կապույտ կանաչ թելերի փնջերովու ոսկեօղ բոժոժներով որոնց ծորուն միօրինակ հնչյունները մեկումեջ խառնվելով գետի շաչյուն շառաչյունին լցնում էին գարնան վետվետուն օդը ն խախտում նիրհող դաշտ ու անտառիանդորրը: Տոնահանդեսգնացողի չորսբոլորը բարձր տրամադրությամբ զինվորներից շատ շատերը ուշիուշով լուռումունջ դիտում էին թե դեմ հանդիման վեր բարձրացող լեռները նրանց լանջերն ի վեր ձգվող անտառները թե զմրուխտափայլ մարգագետիններըն թե գետի հորդացած ջրերը որոնք խշշում խշխշում էին շաչյուն նրանց ծուռտիկ մուռտիկ շառաչյունով հոսում ճանապարհին զուգահեռ տեղ տեղ գոռում գոչյունով ափերից դուրս գալով ն ընդարձակճահճուտներ ու եղեգնուտներստեղծելով: Եվ ճանապարհը այսպես վերուվար անելով մերթ հարթավայրով ձգվում ոլորվում էր առաջ մերթ թեքվում աջ ու ահյակ մերթ իջնում մտնում էր քարակարկառներովու դարուփոսերով լի մի ձոր որտեղից երնում էր երկնքի բաց կապույտ մի շերտ միայն հետո այդտեղից դուրս գալով մխրճվում էր ծառ ու ծաղկով թարմ բույրերով լեփ լեցուն անտառը: Հեռու հեռվում երեում էին ծառաստանների մեջ խճճված կորած կամ լեռնակողերին կառչած կպած գյուղեր որոնց գոյությունը մատնում էին տասը քսան երդիկներից ծվեն ծվեն բարձրացող ծխի քուլաները կամ շների այստեղից այնտեղից մերթընդմերթ լսվող հաչոցը: Ճամփորդությունն սկսելուց հինգ վեց օր հետո ի վերջո հասան Եփրատի այն տեղը որտեղից սովորաբարանցնում գնում էին Կիլիկիա: Առանձնապեսդժվար եղավ հակերով բեռնված ձիերի գետանցըափից ափ անցնելիս նրանք համառում էին ծառս լինում ու ինչ որ տարօրինակ ձայներ արձակում:

ՁԵՎԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Քերականությունը Հրամայում է նու

յն իոկ

թԹաղավ ըներին: ՞

Մոլիեր (ֆրանճաիացի թատերագիր)

ԳՈՅԱԿԱՆ Կարդացեքբանաստեղժծությունը: Գտեք գոյականները: ՈՌրոշեցեք նրանց կազմությունը: բթ) «»ռանձնացրեք5-7 գոյական ն գրեցեք նրանց հոմանիշները: ա)

Ապառաժներիլռության վրա Քարայծն սպիտակառագաստիպես Լողում է ձորի կապույտ երկնքում: Իր փոքրիկ, տխուր գլուխը թեքում, Տխուր աչքերը թափանցիկ,տխուր զանգակների պես Կախում անդունդին, Լուսնյակ պոզերովպոզահարում Է դեմքըլուսնյակի, Եվ մի անմոռաց, հավիտենականխոր ափսոսանքի Փշրանքներ խամրած Ընկճում են հատ-հատ Ձորում թավալվող սարսափիվրա: Կարոտի լեզուն ճերմակ հպումով Նրա շուրթերից սրբում է ճաքած տապը կարոտի, Եվ զանգակներըթրթռում են վայրի Արտացոլանքովտխրաբուխսրտի: Ռ, Դավոյան

Չետնյալ բառերից նվազական-փաղաքշականնշանակությամբ գոյականներկազմեցեք:

Պատանի,որբ, աթոռ, մարդ, որդի, մուկ, էշ, հորթ, ծեր, կղզի, Գիրք, գունդ, աղավնի, թիթեռ, թիզ, հատոր, ձուկ, աղջիկ, ցուլ, առու, դուռ, հոգի,հյուղ, արտույտ, ծով:

Տրված բառերից (կամ արմատներից)համապատասխան ածանց. ներով գոյականներ կազմեցեք:

կաոակին

կույս, դպիր, ջեմ, արգելել,արվկստ,ձմեռ, տերմին, լար, պյվազ, կերալ, կաթողիկոս, կտակ, բույր, գերեզման, կին, գանձ, թութ, մեղու, կեչի, ամդւր, ՛ԷՍառույց, հեռու, զորք,

ծկրան աղբթել. եղեգ,պատրիաիհք,ծառ,դարբի մթերք, այգի, լվանալ, աին ,

«անոց -

«արան

--

ոց

»«Հ

"տան .

| ռ

«ուտ

--

-ուծբ վերջածանցով 4-ական գոյականկազմեցեք՝ ա) անձի հասարականուններից գ) ժողովրդի կամերկրիանուններից բ) անձի հատուկանուններից դ) ածականներիցկամ բայարմատներից զբաղմունք

Տարբեր ածանցների միջոցով կազմեցեք մասնագիտություն՝ ցույց տվող գոյականներ: Նմուշ դռնապան,շինարար:

Տոված գոյականակերտ ածանցները խմբավորեցեք ըստ բառակազմական Սշանակությունների:

Հանոց,-ակ, -ունք, -արք, -ում, -արան, -իկ, -անք, -ան, -վոր, -ենք, Հորդ, -ոն, -վածք, -ու, -յակ, -ցի, -ստան, -պան, -մունք, -եղեն, -ուտ, ություն, -ուկ, -գործ:

-ոց,

-իլ

-բան,

Յետնյալ բայերի արմատներից(կամ բայահիմքերից) ածանցման միջոցով կազմեցեք գոյականներ:

Արգահատել, լուծարել, ստուգել, վազել, հանել, քերել, բրել, դոփել, թրմփալ, զգալ, պարսավել, պահել, հնչել, ճռռալ, ուսուցանել, բանալ, այցելել, քամահրել, շրխկալ, ձգել, ասել, պայթել, համակարգել, ծրագրավորել,նախատել: Ածանցման միջոցով կազմեցեք որեէ տեղացի, երկրացի անվանող գոյականներ:

Մուշ, Իտալիա, Հայաստան, Արցախ, Իսպանիա,Բելգիա, Բրազիլիա, Նյու Յորք, էջմիածին, Ջուղա, Անի, Մեղրի, Սնան, Լոս Անջելես,

Իրան, Բյուզանդիա, Եթովպիա,Սյունիք, Նոր Զելանդիա, Ավստրալիա, Նորվեգիա,Ավստրիա, Նոր Նախիջնան, Տավուշ, Եգիպտոս, Բեյրութ, Պետերբուրգ, Գյումրի, Իգդիր, Պոլիս, Ջավախք: Հետնյալ երկրանուններից առանձնացրեք նրանք, որոնց է (մատնանշեցեք

բնակիչների անվանումը արմատականբառ հիմնական զուգածնությունները):

Անգլիա, Լեհաստան, Հայաստան, Ամերիկա, Արգենտինա,Ճապռնիա, Չեխիա, Բելգիա, Ֆինլանդիա, Շվեդիա, Հունաստան, Կանադա, Ուկրաինա,Սլովակիա, Դանիա, Թաթարստան, Տաջիկստան, Հոլանդիա, Ռուսաստան, Իսրայել, Չինաստան, Հնդկաստան, Իսպանիա, Պարսկաստան,Ուզբեկստան, Լատվիա, էստոնիա, Ղազախստան, Ֆրանսիա,Թուրքիա, Վրաստան: Բառակազմականհետնյալ կաղապարներովկազմեցեք բարդ

գոյականներ: ա) գոյականՀ գոյական բ) գոյական Հ բայահիմք գ) ածական Հ բայահիմք

դ) բայ (բայարմատ)Հ գոյական ե) ածական Հ գոյական զ) դերանունՒ բայարմատ

Առանձնացրեք այն հասարակ գոյականները, որոնք գործածվումեն նան իբրն հատուկ անուններ:

Ձնծաղիկ, ցայգ, նվագավար, կորյուն, քոթոթ, կռունկ, կաղնուտ, զինվոր,ավետիս, ամպրոպ, ռազմիկ, շանթ, մատուռ, արագիլ, վարպետ, տարափ, շուրթ, գետաբերան, երամակ, աղջամուղջ, ակն, գոհար, գալուստ, մատենադարան, հյուսն, լաջվարդ, զանգակ, կակաչ, վարդ, համբարձում,գրիչ, մարտիկ, աղավնի, հարություն, դեղին, այգեստան, արշալույս, գավիթ, գավառ, սպիտակ,ամանոր,զատիկ: ա) Հետեյալ բնագիրը բաժանեցեք պարբերությունների:

Հին հույները հսկայական դեր են խաղացել եվրոպական քաղաքակրթությանստեղծման ն զարգացմանգործում: Հիշենք միայն ամենակարնորներդրումները: Հույները փյունիկեցիներից վերցրին նրանց գիրը ե այնպես կատարելագործեցին այն, որ հունական այբուբենը դարձավ եվրոպական բոլոր ժողովուրդների գրերի հիմքը: Հույներնստեղծեցին գրավիչ դիցաբանությունն բարձր արվեստ, որը ոգեշնչող ազդեցություն ունեցավ հատկապես Վերածնության դարաշրջանիարվեստագետների,բանաստեղծների ն ճարտարապետների վրա: Աշխարհին Հոմերոս, նրա «Իլիական» ն «Ոդիսական»

էպոսները հույները տվեցին: Հույներն ստեղծեցին անասելի հմայքով, կատարյալ ներդաշնակությամբու վեհությամբ գերող բարձրաքանդակներ, արձաններ ու քանդակախմբեր:Այդպիսիք են, օրինակ, Ֆիդիասի գլուխգործոցները: Հույները տրամաբանականմտածողությաննախաձեռնողներն էին, փիլիսոփայության հիմնադիրները, մի գիտություն, որից հետզհետե անջատվեցին ուրիշ գիտաճյուղեր: Հունական հասարակության մեջ են ծնվել այնպիսի մտածողներ, ինչպիսիք են Պլատոնը, Արիստոտելը,Դեմոկրիտը,էպիկուրը ն մյուսները: Հույներն ունեին նակ Պյութագորասի, էվկլիդեսի, Արքիմեդի նման հրաշալի մաթեմատիկուներ, երկրաչափներ ն ֆիզիկոսներ: Հույները մարմնի ն հոգու, ձնի կ բովանդակության, գեղեցկության ե բարության ներդաշնակություննէին սպարտացիները՝ դավանում: Նրանց մեջ հայտնի էին առանձնապես իրենց ժուժկալ ն պարզ ապրելակերպով:Նրանք ուտում էին հասարակ շիլա ու բլիթ, պանիր, կանաչեղեն, բակլա, ձուկ: Հազվադեպնան միս էին ուտում, իսկ գինին գրեթե միշտ ջրով բացած էին խմում: Հույներն էին Օլիմպոսում կազմակերպվող մարզական համերկրայինխաղերի նախաձեռնողները:Մեր ժամանակներումայդ ավանդականմրցություններն իրենց նոր կյանքը գտան աշխարհի խաղաղասերժողովուրդների օլիմպիական խաղերի մեջ: Հին հունական աշխարհի ծաղկումը համեմատաբարկարճ տնեց՝ ընդամենը մի քանի դար, սակայն նրա մշակույթի ճառագայթման տնողությունը կարող ենք հազարամյակներով չափել: բ) Տեքստից դուրս գրեցեք գոյականները` լրացնելով հետնյալ աղյուսակը-

հատուկ

Անձ

հասարակ

հատուկ

Իր

հասարակ

գրեցեք նշանավոր անձանց բաղադրյալ անուններ, որոնց մի բաղադրիչը` ա) մականունէ բ) մատնանշումէ որնէ տեղացիլինելը Բացատրեցեք, թե ինչպես են առաջացել հետնյալ հասարակ անունները: Նշեցեք դրանց գործածության ոլորտները:

Մեկենաս, ռենտգեն, կոնյակ, շամպայն, ամպեր, նյուտոն, ջոուլ, մաուզեր, օհմ, գալիֆե, լովելաս, նագան, դիզել, ժավել, ատլաս, դոնժուան:

լա

ա Որտեղ անհրաժեշտ

գրեցեք մեծատառով:

Տրդատ ճարտարապետնապրել է Ժ դարի վերջին ն Ժա դարի սկզբին՝

թագավորությանժամանակաշրջանում:ճարտարապետի բագրատունիների կցկտուր տեղեկություններ պահպանվել են մատենագիր կենսագրության

տարոնեցիասողիկի պատմության մեջ: ստեփանոս Իր առաջին կառույցը տրդատն իրականացրել է արգինայում: 965 թվականիցայն դարձել էր հայ առաքելական եկեղեցու կաթողիկոսների երբ անանիամոկացին, թողնելով վանա լճի աղթամարկղզին, աթոռանիստ, էր հաստատել անի քաղաքին մերձակա այդ վայրում: Անին բնակություն դրանից ոչ շատ առաջ 961 թվականին, հռչակվել էր հայաստանի մայրաքաղաք:

Նորընտիր կաթողիկոս խաչիկ առաջին արշարունին որոշում է. նոր աթոռանիստիհամար հիմնել մեծ եկեղեցի, որի կառուցումը հանձնարարվումէ տրդատ ճարտարապետին: Ավարտելով կաթողիկոսի հանձնարարած աշխատանքը` տրդատը թողնումէ արգինան ն գնում անի, որտեղ սմբատ բ թագավորը` աշոտ երրորդի որդին, նույնպես շինարարական խոշոր աշխատանքներ էր

ձեռնարկել: Թագավորը տրդատին հանձնարարում է անիի մայր տաճարի կառուցումը,որը հետագայում հռչակվում է իր հոյակերտ ճարտարապետությամբ: Սակայնսմբատ երկրորդի օրոք ճարտարապետը դնում է այդ կառույցի հիմքերը միայն. թագավորի մահվան պատճառով աշխատանքները միառժամանակ ընդհատվումեն: ժամանակավոր դադարը ատրդատն օգտագործում է բյուզանդական կայսրությանմայրաքաղաք այցելելու համար, որտեղ նրան պատվիրում են կայսրության գլխավոր եկեղեցու` սուրբ սոֆիայի տաճարի

վերականգնել

գմբեթը:

Վերադառնալով բյուզանդիայից ճարտարապետը վերսկսում է տաճարի կառուցման աշխատանքները գագիկ առաջին բագրատունի արքայի կնոջ (վերջինս սյունյաց վասակ իշխանի դուստրն էր) ն ավարտում 1001 թվականին: հանձնարարությամբ Տրդատ ճարտարապետնէ կառուցել գրիգոր լուսավորչի (գագկաշեն)՝ զվարթնոցի տիպի հրաշալի տաճարը, նան այլ շինություններ, որոնց մեծ մասն ավերվել ու մեզ չի հասել: Տրդատին են վերագրվում արգինայի կաթողիկոսարանը, հաղպատի սուրբ նշան, սանահինի ամենափրկիչ եկեղեցիները, անիի սմբատաշեն պարիսպը, միջնաբերդի պալատի հյուսիսային դահլիճները,փրկչիեկեղեցին,մարմաշենիգլխավոր եկեղեցին: Բ) Չաղորդումպատրաստեցեք կամ որեէ ավանդազրույց պատմեցեք հայկականճարտարապետության կամ պատմամշակութային երնելի

հուշարձաններից մեկի մասին:

Փոխադրեցեք տեքստը` հարստացնելովբաղադրյալ անուններով:

հատուկ

Բիբլիական լեռան հայացքի տակ՝ Արարատյան դաշտի սրտում, շքեղաշուք փռվել է հինավուրց ու նորօրյա ոստանը՝Երնանը: Ամեն առավոտ ալեզարդ Մասիսն իր ձյունաճերմակ գագաթների շողարձակումներով ողջունում է արթնացող քաղաքին, իսկ Երնանն իր տուֆակերտ շենքերի վարդագույն ժպիտներով ողջունում է հարազատ լեռան լուսաբացը: Իր բազմադարյան պատմությանընթացքումշատ մայրաքաղաքներէ ունեցել Յայաստանը՝ Երվանդաշատ, Արմավիր, Դվին, Անի... Վերջինը՝ տասներկուերդրդը,Երնանն է` հինավուրց հողում կառուցված հին,- բայց երիտասարդ քաղաքը: Վաղուց անհետացել են կավաշեն տները, ծուռումուռ, նեղ փողոցները՝ իրենց տեղը զիջելով բազմահարկ շենքերին, լայն փողոցներին ու պողոտաներին:Քաղաքի նոր թաղամասերըտարածվել են դեպի հյուսիսարնելք, հարավ ն արնմուտք: Երնանըհայ ժողովրդիգիտականու մշակութայինկյանքի կենտրոննէ: Այսօր Երնանն ապրում է մեծ քաղաքներին հատուկ ռիթմով ու շնչառությամբ: «Զվարթնոց» օդանավակայանը մեր քաղաքն օդային ուղիներով կապումէ աշխարհիտարբերերկրներիհետ:

Հոգնակի թվով գործածված բառերը խմբավորեցեք օրինաչափությունների:

ըստ

Շոգեքարշները փնչում էին, ապրանքատար վագոնների բաց դռները վիշապի երախների պես սպասում էին իրենց զոհերին: Կայարանում հերթապահող զորամասերի չոր ու խստահայաց զինվորների ուղեկցությամբ բեռնատարներովժամանում էին դժբախտընտանիքներ:Կապոցներ ե ուսապարկեր շալակած ուղնորները դժկամորեն էին բարձրանում վագոնները,որոնք լուսամուտներչունեին: Քաղաքը հատող հորդառատգետի ջրերն այդ տարի բարձրացելէին, ն արվարձաններիմի քանի թաղամասերհեղեղվել էին, դժբախտդեպքեր էին պատահել: Սնոտիապաշտների պնդմամբ`չարագուշակ տարին էլի ավերածություններ էր նախապատրաստում:Այդ պատճառովէլ կառախմբերով մոտակաավաններնէին տեղափոխվումքաղաքի գրեթե բոլոր բնակիչները՝ թողած իրենց աշխատատեղերը.հանքափորները՝քարհանքերը,դասախոսները՝ լսարանները,դեղագործները՝դեղատները,բժիշկները՝վիրաբույժներ, ակնաբույժներ, նյարդաբաններ հիվանդանոցները, :դերասանները՝ ու զբոսավայրերը: թատերաբեմերը,երեխաները`մանկապարտեզներն Երկնքի աստղերը գիշերվա մթության մեջ ասես հսկում էին հեռագրասյուներին թառած թռչուններին ու վագոններում բոլոր նստատեղերը զբաղեցրած քաղաքացիներին:

Կազմեցեք հետնյալ գոյականներիհոգնակին՝դրանք խմբավորելով ըստ օրինաչափությունների-

Ամսագիր, ռումբ, թուր,

երգահան, գրաշար,

սպա, հարս, շարասյուն, գյուղացի, թատերագիր,

նուռ, ծառ, աստղ,

ձուկ, կադր, տուփ, ավազան, թոռ, կուրծք, հեռագրասյուն,վագր, թռչուն, ճյուղ, եզր, խնդրագիր,նախագիծ, ծունկ, բաղաձայն, դավադիր, հեռուստացույց, տեսակետ,տետր,լուսան, թիմ, դասագիրք,վարագույր,թուրք, ներդիր: ռուս,

շուրթ,

Շարունակեցեք լրացնել աղյուսակը: միավանկգոյական

միավանկբայարմատ վերջնաբաղադրիվորբաքաղադրի-

չով բարդ բառ

չով բարդ բառ

ճնռւադիր- ձեռաղրեր

ուսաղիը

"

ուսադիրներ

Կազմեցեք տրված գոյականների հոգնակին ն դրանցով հարստացրեք տեքստը: ճեռնանցք, գետ, կամուրջ, երկիր, զենք, զորամաս, փոթորիկ, ուղեցույց, զինվոր,քնապարկ, ուս, մեջք, զրահատանկ,ավիաշարժիչ,օդանավ, զրահագնացք,վագոն, ամբարձիչ,ամուսին,կին: Միակ խճուղու վիճակիմասինծածկագրերըտաղտկալինույնությամբ հաղորդվումէին ամեն օր: Խճուղին լեռնայինգահավեժ ճանապարհէր, որն անկումներով, մթին անտառներով: Այդ անցնում էր գալարապտույտ ճանապարհովէր մեզ հասնում ուղարկվող ռազմականօգնությունը ն այն ամենը, ինչ պետք էր երկրի պաշտպանության համար: Լեռնային այդ ճանապարհըամիսներովկարող էր մնալ ձյան տակ. հողմերն ու մրրիկները մինչե ինը-տասը մետր բարձրությամբձյուն կկուտակեիննրա վրա, եթե չինեին կալանավորները: Տարվա տասներկու ամսից տասը ձմեռ էր, մինչն յոթանասուն աստիճանիհասնողսառնամանիքներ:ճանապարհիառանձին հատվածներ կորչում էին մշուշի մեջ, եռացրածջուրը պակասում էր, զինվորների ու կալանավորներիսնունդը կանոնավորու որակով չէր: Ինչ խոսք, հանգստի պայմաններ չկային. դա ավելորդ պերճանք էր: Վարորդներըքնում էին մեքենաներիմեջ: Սակայնդրանք այնքանքիչ էին, որ շատերը պարզապես չէին քնում: Բայց ամեն ինչ անում էին, որ ճանապարհըչփակվեր նույնիսկ շատ կարճ Ժամանակով: «Ձեռքերի վրա կբարձրացնենք ընկած մեքենաներն ու ճանապարհը կբացենք».-սաէր նրանց կարգախոսը: Իսկ այդ հսկա բեռնատարներըքաշում էին բազմատեսակզենք ու զրահ,

ռազմամթերք:

Վ

ն

Տրված անհոգնականգոյականներըխմբավորեցեքըստ իմաստի քերականականհատկանիշների:

Կապար, բանջարեղեն,զայրույթ, հատուցում, Սատուրն, ամպրոպ, լուսին, լյութերականություն, Հնդկական օվկիանոս, ուսանողություն, ուրան, Վարդանյան,թթվասեր, արծաթեղեն, ֆեոդալիզմ, անձրն, գյուղացիություն, ատելություն, բուդդայականություն,մեգ, թթվածին,կաթ, Կասպից հնդկացորեն,զեփյուռ, ամանեղեն,յուղ, մտավորականություն, ծով, կենսոլորտ, կապիտալիզմ,կարկուտ, պապոնք,Վարդանանք: նյութ ցույց տվող գոյականներ ծզակի առարկաներ մտքի ուղղություն տվող գոյակ. բնության երնույթներ վերացական հասկացություններ հավաքական գոյականներ հատուկգոյակ. ցույց

«անք, -հնք, -ոնջ ածանցներով

կազմված գռյակ.

Ընտրեցեք անհոգնականգոյականները:

Գիշեր, ավազ, հոգս, երկիր, ցուրտ, օվկիանոս, հույզ, Երկիր, ծով, վրդովմունք, արարք, գինի, շարժում, քար, կարկուտ, անագ, Գասպար, շինություն, գալուստ, ընդհարում, զավակ, գուլպա, լող, առարկա, ջուր, կղզի, շաքարավազ,ածխածին,երկինք,փառք: Դուրս գրեցեք անհոգնականգոյականները:Առանձնացրեքնրանք, որոնք կարող են գործածվել հոգնակի թվով'

Փչում էր գարնանայինքամին, երկինքն ամպել էր: Երկաթուղային կայարանի անդորրը խախտվելէր: Այնտեղ ժխոր էր, իրարանցում: Կանանց աղեխարշճիչերի, երեխաներիաղիողորմլացուկոծի մեջ խեղդվում էր վեճի բռնվածՀովհաննեսիձայնը: Զարմանքնու զայրույթը պատել էին բոլորին:Գիշերովէին հայտնել մեկնումի անակնկալլուրը, ն մարդիկշփոթի ու տագնապիմեջ էին: կայտնիչէր, թե նրանք ճանապարհինինչպես

էին հաղթահարելուցուրտն ու տապը, քաղցն ու ծարավը: Զգացվում էր, որ ուղնորությունն անցնելու է փոխադարձ անվստահությանու անբարմթնոլորտում,սննդի ու ջրի պակասիպայմաններում: յացակամության Առաջին սյունակում գրեցեք այն անհոգնականգոյականները, են գործածվել հոգնակի թվով, երկրորդում` նրանք, որ չեն

որոնք կարող կարող.

Կարապետյան,Մասիս, ձյուն, սուգ, Տավուշի մարզ, պրոպան, քամի, ֆաշիզմ, Բալթիկ ծով, խռովք, Լուսին, խոտ, վախ, ատելություն, անձրն, կոնյակ, Վանա լիճ, հատուցում, ուսում, ամպրոպ,Ֆրանսիա, Բոսնիա, ջրածին, Լուսինե, Արեգակ: քրիստոնեություն, հոգնակիթվով չեն կարող գորժաժվել

հոգնակի կարող են ունենալ

Դետնյալբառերիցառանձնացրեքայն հավաքականգոյականները, ռրոնք կարող են հոգնակիով գործածվել: Գումարտակ,ակնեղեն,ուսանողություն, Վարդանանք,բանակ, առածանի, ազգ, ընտրանի, երամ, վաշտ, Վեդունք, դարձվածանի,մտավորականություն,երամակ, գոհարեղեն,նամականի,հոտ, ժողովուրդ,սպիտակեղեն,դեղորայք,դասակ,ավագանի,տեսականի: օրինակներ:

Ո՞ր գոյականները թվական որոշիչ չեն ընդունում. բերեք

նախադասություններն̀ախագաձյ,Համակարգիչ, 22 զմեցեք

պաչտոնյ,ղավաճանբառերը գործածելովորոշյալ

ն

անորոշ առումներով:

Գիրթը, Հեռախոսը, մարդը, գիտելիքը ծները նախադա-

սությունների մեջ գործաձեցեք անորոշի իմաստով: կամ

Ն

ավելացնելով Ը Արտագրեցեք՝ փակագծերում տրված բառերին

հոդերը-

1. (Ներկավաճառ),իհարկե, արվեստի սիրահար էր, բայց երբեք գիտակ չդարձավ: 2. (Բժիշկ) ստիպված էր մի առանձինբնակարան վարձել Ա այն վերածել յուրատեսակթանգարանի: 3.(Հրատարակիչ) իմպրեսիոնիստներիխմբի հետ իր (մտերմություն) սկսեց առաջին ցուցահանդեսիցդեռ շատ առաջ: 4. Սակայն նրա (հնարավորություն-

ներ) էլ սահմանափակչէին:

5. Այդ (ճարդ) միշտ էլ օգնել է իմպրեսիոնիստներին, գնել նրանց (կտավներ) անգամ այն ժամանակ, երբ (հասարակություն)երես էր թեքել նրանցից:

Բաց թողնված տեղերում ավելացրեք նախադասությանմտքին համապատասխանողգոյականներ (որոշյալ կամ անորոշ առումով):

Նրա շրթունքները լարված էին, ասես զսպում էին բառերի ինչ-որ զգուշորեն վերցրեց լսափողը, բայց որնէ չհավաքեց: 3. ունեն: շատտ մի քանի 4.Երիտասարդներն այդ Մաթեմատիկական չարտասանեցին: 5.Ամեն կյանքում իր ճակատաընթացքումոչմի էր մակագրում: մարտն է մղում: 6. Տնօրենը սեղանինդրված ինչ-որ 7. Նա գիտեր, որ Վահանը նույն` չէր սիրում իրեն, ե փոխադարձաբար ուներ: 8.Երեսունյոթ առաջ չլսեց հոր խորհուրդներնու այդ մասնահետո կավարտեն դպրոցն ու կբագիտությունն ընտրեց: 9. Երկու ժանվեն իրարից: 10. Ըստ հին հունական.... Հերմես աստվածը Զնսի որդին էր: 1.

2. Նա

աա

՝

կան

Ս

զգիր Հորեղբայը,

ն

Դ

բառարան, չնիկ գոյականները ստացահոդերով գործածեցեք նախադասություններիմեջ:

Օրերս, առակս, վերջինս բառաձներով նախադասու-

թյուններ կազմեցեք այնպես, որ

Ս

հոդն արտահայտիցուցականիմաստ:

Նախադասություններկազմեցնք՝հետնյալ կապակցությունները տարբեր հոլովածներով: գործածելով ա) մենք՝ հայերս բ) ես

Գ) դուք՝ վրացիներդ դ) սիրելի՛դ իմ Աշխեն

Չետնյալ բառերով նախադասություններկազմեցեք՝ դրանք ցործածելով անձի ն իրի առումներով:

ա) ուսանող բ) գործավարուհի

գ) քաղաքացի դ) արհեստավոր

ե) կատու զ) վագր

Կազմեցեք թառակապակցություններ:Նշեցեք հոլովական զուգաձնությունները:

(Շուշի) ազատագրումը, (Շուշի) կոլոլակ, (սուգ) մեջ լինել, (սուգ) թափոր, (անկյուն) գագաթ, (անկյուն) խանութ, (Լոռի) մարզ, (Լոռի)

բնություն,(ձյուն) փաթիլ, (ձյուն) պես ճերմակ, (հեռացում) խոսքեր, (հեռացում)հրաման, (Մանուկ) որդին, (մանուկ) հայացք, (գառ) մորթի, (գառ) նման, (եզ) լեզու, (եզ) խոնարհություն, (ամիս) 25-ին, (ամիս) սկիզբ, (Գյումրի) քաղաքապետ, (Գյումրի) տրնգի, (գալուստ) լուր, (Գալուստ) կին, (մահ) չափ, (մահ) մասին, (մահ) տարած, (կայսր) հրաման,(կայսր) նման, (ձմեռ) գլխարկ, (ձմեռ) օրեր, (համբարձում) գիշեր, (Վամբարձում) ընտանիքը, (պատում) սկիզբ, (արյուն) կանչ, խոսքեր, (բաժանում) գործողություն: (բաժանում)

Փակագծերում տրվածբառերը համապատասխանեցրեք նախա-

ն մատնանշեցեքսեռականիհոլովական զուգածնությունները: դասությանը

Ո՞ր իրավունքով է ինքը խցկվում այս մարդու հոգու մեջ՝ առանց առանց (բանալի): 2. Հարկավոր է բանալի գտնել, ներս թակելու, դուռը մտնել ն տեսնել` ի՛նչ կա նրա հոգում, այլ ոչ թե նայել ասես (բանալի) անցքից: 3. Դասերից հետո քիմիայի լաբորատորիայումհաջորդ (օր) փորձերըպիտի նախապատրաստեր: 4. (Օր) վերջին հեռախոսազրույց ունեցավփոխնախարարիհետ: 5. Ի՛նչ (օր) է հասել դպրոցը, իսկ տնօրենը դեռ չի կորցրել հումորի զգացումը: 6. Մաթեմատիկայիուսուցիչը կրկին բացատրեց նախորդ (ժամ) նյութը: 7.Օգտվենք մեկ (ժամ) մեր ազատությունից: 1.

Առանձնացրեքայն գոյականները, որոնց բացառականը կազմվում է սեռականիծնից, ն դրանքխմբավորեցեքըստ ընդհանուր հատկանիշի (նշեցեք նան զուգաձնությունները):

Միասնություն, հասցեատեր,կին, Գնորգենք, սկզբնակետ, խաղա-

քեռակին, տուն, փորձակայան, նախահայր, սյուն, սկեսուր, լուսատու, տարի, Գինի, կնքամայր, քույր, իրողություն, ձյուն, խնդիր, մորեղբայր,

քեռորդի, շաբաթ, երգչախումբ,ուսմունք, դասընկեր,օր, հույս, գիշեր, երնույթ, տղամարդ,հիմնահարց, մահ, հարս, սեփականատեր,շարժում, աղջիկ,Վահանենք:

Առանձնացրեքայն գոյականները,որոնց գործիականըկազմվում

է սեռականի ձնից, ն դրանք յխմբավորեցեք ըստ ընդհանուր հատկանիշի:

Հափշտակություն, հրապարակ, տարազ, ռազմաճակատ, անուն, բարձունք, վանահայր, գործիչ, թիվ, հորեղբայր, արյուն, ոսկի, մայր, ունելի, հորաքույր, բարդություն, դար, ամրակ, ծառուղի, տանտիկին, վայրկյան,Արամենք,հողատեր,կին, արն, տեսակետ,բնույթ, բնություն, իմաստ,տիկին,ժամանակ,աներ, ցերեկ, շինություն,սյուն, տեր:

նախաՓակագծերում տրվածբառերը համապատասխանեցրեք դասությանը՝ նշելով բացառականի ն գործիականի զուգածնությունները: 1. Այդ (օր) կղզին կոչվեց Աղթամար:2. Երկու (օր) կստանանք մեկնելու թույլտվությունը: 3. Անցյալ (տարի) երիտասարդգիտնականն զբաղվում է միջուկային ֆիզիկայով: 4. Մեկ (տարի) տարագիրգործիչը կվերադառնահայրենիք: 5. Ձեռքի մի (շարժում) նա տվեց իր պատասխանը: 6. Իր (արյուն) անպատճառկմաքրի անարգանքը: 7. Նրա (զեկուցում) կեզրափակվիգիտաժողովը: 8. Որոշեցին նոր դպրոցը կոչել ակադեմիկոսԱրարատՂարիբյանի(անուն): 9. Սուրենն (անուն) մարդ է: 10. Նրանք զբաղված են այդ խնդրի (լուծում): 205.

Առանձնացրեքներգոյական հոլով չունեցող գոյականները:

Կարաս, մահ, ծնունդ, մազ, խափշիկ, ծայր, երկրաբան,խայթոց, գավաթ, ողբերգակ, ճառ, հեծանվորդ, երկիր, մեկնիչ, սիրտ, երգ, կարծիք, շարժում, երեկո, գրվածք, ապրուստ, գիսակ, գրախոսական, Սարդ, անկյուն, ծերություն, մեղեդի, ողբերգություն, նովել, ծոց, կեսօր, սուգ, ամսագիր,տարի,պետություն, տող, ցերեկ, հնչյուն, ելույթ, դար: գրեցեք որոշչային կապակցություններ, որոնց որոշիչ բաղադրիչն արտահայտվածլինի գոյականիուղղական, սեռական,բացառական, գործիականհոլովներով: Դրանքգործածեցեք նախադասություններիմեջ:

Հաց,գինի,

(տավներ ստեղծագործություններ բառե-

րի (բառաձների) ուղղականի ն բացառականի ձներով նախադասություններ կազմեցեք՝ դրանք գործածելով ենթակայի ն ուղիղ խնդրի պաշտոններով: ն

Գոյականիտարբեր հոլովածները գործածեցեքտեղի, Ժամանակի հիմունքի պարագաներիշարահյուսական պաշտոններով:

Տրված բառերը դասակարգեցեքըստ հոլովումների:

ա) Պահանջ, նվիրվածություն, ամիս, աստվածամայր,Աստված, ժպիտ, տարի, արյուն, խնամք, շարասյուն, դասընկեր, նախահայր, վաճառատուն, Հարություն, ցերեկ, շավիղ, հարություն, Արամենք, մահ, ձյուն, նռնենի, մուկ, գառ, հաշիվ, քույր:

արտաքին

ներքին

բ) Ուսում, ընկերուհի, կեղծանուն, թելադրանք,հորեղբայր, տիկին, տղամարդ,Գրիգորենք, սկեսուր, Մանուկ, գիշեր, պատիվ, աստվածամայր, գործընկեր, խաղատուն, մահ, տավիղ, օր, վայրկյան, լռություն, անկողին,մանուկ, մարզ, բանալի, ամիս, բալենի, շնաձուկ:

ծնային

իմաստային

ընդհանրական

Առանձնացրեքիմաստային ն ձնային հոլովումների գոյականները` դրանք խմբավորելովըստ իմաստայինն ձնայինհատկանիշների: Տանտիրուհի, նուռ, մորեղբայր, օձաձուկ, թերակղզի, հայորդի, տանտեր, խաղընկեր, ամիս, զեկուցում, կնքահայր, հասկացություն, անկյուն, ծերունի, վանահայր,շաբաթ, Սերոբենք, զորասյուն, առավոտ, բազմություն,հեռագրասյուն,տիկին,գետաձի, դաշտամուկ: Ընտրեցեք այլածն հոլովման պատկանողգոյականներըն կազմեցեք դրանց սեռականը (նշեցեք նան զուգածնությունները): Պահ, կայսր, ամուսին, բեռ, անուն, սառցալեռ, աղջիկ, պատիվ, հույս, բույս, ծերունի, մանուկ, սեր, լույս, դար, ժամ, ձյուն, այրվածք, սուգ, հագուստ, կորուստ, անկողին, գալուստ, դուստր, թոնիր, փախուստ, Վահանենք,մեջբերում,հանգիստ,լռություն, ընչատեր,ծնունդ, խոհ:

Որոշեցեք հետնյալ հատվածումգործածվածգոյականներիծնաբանականհատկանիշները: -Այսօրվա նման հիշում եմ Թամանյանի խոսքը, երբ Կառավարական շքամուտքի սյուներն էի տաշում,-իր մտքերի հետնից գնալով՝ զրուցակիցներին դարձավ վարպետ Տիգրանը բարի դեմքին մի ժպիտ դրվագելով: «Չի կարելի անտեսել հայկական ոճը, քանի որ այդ ոճը երնաթեկուզ հանճարեղ, բայց ն այնպես արվեստագետ-ճարտարապետի կայությանպտուղ չէ: Այդոճը ստեղծվել է դարերի ընթացքում:Գավաքական մտածողությունը վիթխարի ուժ է: Հայկական ճարտարապետությունը ներդաշնակէ մեր քարի բնույթին, մեր երկրի առանձնահատկություններին՝ լույսին, երկնքին, գույնին, կլիմային, ինչպես ն ժողովրդի հոգնոր կերտվածքին:Ժողովուրդը դարեր շարունակ զարգացրել ն ազնվացրել է այդ ոճն ըստ իր ճաշակի ու պահանջմունքների:Ուրեմն ն չկա վերացական ոճ ճարտարապետության մեջ»: Ասում էր, որ ինքն էլ այն կարծիքի է, որ շենքը, կառույցը ստորագրությունպիտի ունենա: Այդ հարցում շատ են օգնում զարդաքանդակները,որ գալիս են հնից էլ հին ժամանակներից: տան

-

Ըստ

Ա.Սեկոյանի

Արտագրեցեք տրված հատվածը` ընդգծված գոյականները հոմանիշներով: փո/խնարինելով Զառիկողին կանգնած հինավուրցմիհարկանիշինությունը՝ գետնափոր ներքնահարկով ու ցանկապատված հողամասով, մեր թաղի վերջին կառուցել էր քառասունինը տարի առաջ բեկորներից էր, որ հայրենիք վերադարձածվարսավիր Հակոբը: Պարսկաստանից Հիշողությունների գիրկը գնացինհին թաղը՝ իր ոլորաձիգ փողոցներով, կեսօրվա տոթով, իրիկնադեմի փոշով, քարաշեն տներն ու փայտաշեն խրճիթները,որոնք, թվում է, հիմա կթափվենիրար վրա ու կգլորվեն ցած, ն վարսավիր Հակոբը, որի անվերջանալի գանգատներն ու փնթփնթոզները կարծես հիմա էլ արձագանքումեն մեր ականջներում: Թիթեղապատ տանիքով ու փոքրիկ պատուհանով վարսավիրանոցը գտնվում էր տնից ոչ հեռու փարթամ ու ստվերաշատ ընկուզենու տակ: Ամռան օրերին ընկույզների վրա թաղի չարաճճի մանուկների նետած քարերը երբեմն ընկնում էին կտուրի թիթեղին, ե հաճախորդներըցնցվում էին դղոդլունից, իսկ Վակոբը,անափ զայրույթից կարմրատակած,դուրս էր նետվում տաղավարիցու անեծքի տարափտեղում անկարգներիգլխին: Որդին` Եփրեմը, կիսատ էր թողել ուսումը ն վարսավիրանոցում օգնում էր հորն ու միաժամանակսովորում նրա արհեստը: Կնոջ մահվան տարելիցը լրանալուն պես Հակոբն ամուսնացրեց տղային: Նոյեմը՝ հարսը, որի աչքերում միշտ վախի ու տրտմության արտահայտություն կար, մինչն կյանքի վերջն այդ տանն ապրեց խորթ զավակի պես, զգույշ, կարծես ոտքի մատներիվրա, ինչպեսմի անմարմինտեսիլք: Հակոբի բնավորության անտանելի գծերը անբարլացակամությունը, ընչաքաղցությունը, հաստատապես փոխանցվել էին որդուն: Երբ Նոյեմը հիվանդանում էր, Եփրեմը գիշեր-ցերեկ անցկացնում էր տաղավարում, որպեսզիհիվանդի հառաչանքներըչգրգռեին նլարդերը: -

Ըստ

Աբ.Ավագյանի

Կենդանիներիանուն բաղադրիչներովդարձվածքներգրեցեք: ա) առյուծ բ) շուն

ե) արջ զյ)ագռավ

Գ) մուկ դ) գառ

է) աղվես ը)օձ

Նախադասություններ կազմեցեքհետնյալ գոյականներով:

ա) հրատարակություն հրատարակչություն բ) ավանդություն ավանդույթ գ) երախտիք երախտագիտություն դ) պատրաստակամություն պատրաստականություն --

-

-

-

ե) բարդություն բարդույթ -

Կետադրեցեքհամր բնագիրը: Ցանկացած երկու պարբերությունից դուրս գրեցեք գոյականները, որոշեցեք հոլովները ն շարահյուսական կիրառությունները: Շատ բանով պակաս կլիներ հայկականմատյաններիարժեքը եթե նրանց ողորկված մագաղաթե էջերին հպված չլիներ ծաղկողների

ձեռքը: Ձեռագիր մատյաններից հազիվ հինգ կամ վեց հազարը զուրկ լինեն որնէ զարդաբանությունից մանրանկարկոչված այն պատկերից որ կամ գրքի բովանդակության հիման վրա ստեղծված նկարներ են գլխազարդեր ու լուսանցազարդերզարդատառեր կամ խորանազարդեր ու դիմանկարներ:Իսկ դա նշանակում է որ Մատենադարանիհարկի նկարչությանմի վիթխարիհավատակ պահվում է հայոց մատենական քածու այսինքնաշխարհումեղած հայկականմանրանկարներիկեսը: Մանրանկարվածգրչագրերը հմայում են իրենց թրթռուն գույների միայն բնությանը բնորոշ համադրությամբ: Շատ բան թվում է հեքիաթային երնակայական մինչդեռ խորամուխ հայացքն ամենուր կարող է իրականկյանքիգաղտնագրվածարտացոլանքներգտնել: Պատմության հին շրջանին հետնելով միջնադարի ժողովրդական տաղանդներ, մշտապես կապված մնացին այսերկրային կյանքի տառապանքներինու վայելքներին: Երբ զարդ ու պատկեր էին նկարում նրանք բնության հրաշալիքներով հիացած եղան մանկորեն միամիտ գեղեցիկիսիրահար: Կոնկրետ իմաստներ են արտահայտում գույներն ու նրանց համադրություններըոր միաժամանակազգային նախասիրություններն են ընդգծում խտագնելով ասելիքը գաղափարը: Մեր հայացքի դեմ տարածվում է այնքան լաջվարդ որ թվում է անկաշկանդ բացվել են երկնայինանհունի դարպասներըն այնքան որդան կարմիր որ ակամա հավատումես թե ձմռան սառնամանիքինծաղկողներն այդ բորբոքուն կրակովեն տաքացրել իրենց սառչող մատները: Զգուշությամբ թերթում ես ուշադիր դիտում թափանցելով պատկերների մանրանկար զարդահյուսվածքներիմեջ ն քո դեմ հառնում է թվում է վառում ու կարծեսմի իրական աշխարհ:Գրքի զարդանկարները ն ասես են լսելի է դառնում պայծառությանբոցեղեն կրակները մարում երնում են Մի տեղ ղողանջը: զանգերի տագնապալի անլռելի տաճարներ ու ապարանքներմի ուրիշ տեղ դպրատուն ու գրապահոց իսկ սրանց մոտ մթին ու խոնավխցեր ձեթի ճրագների ծխով լի ն ապա գրակալին դրված անավարտմատյաններիներկերի վրա այդ միննույն ծուխընան սրահարվածծաղկողիարյանկաթիլը: Ըստ

ՎԽեչումյանի

ԱԾԱԿԱՆ ա) Ք)

Կարդացեքբանաստեղծությունը ն գտեք ածականները՝ դրանք խմբավորելով ըստ տեսակների: 5-7 ածականն գրեցեք նրանցհոմանիշները: «»"ռանձնացրեք

Խաղաղ գիշերով դու կգաս ինձ մոտ, Քնքուշ ձեռքերդ ես կհամբուրեմ, Կցրեմ կյանքի հուշերը ցավոտ Ու հեքիաթայինլույսեր կվառեմ... Երկարմազերդկարձակեսազատ, Հիվանդգլուխդ կդնես կրծքիս, Կլինեսքնքուշ, մոտի՛կ, հարազա՛տ,Անուշ խոսքերովկդյութեսհոգիս... Պայծառ աշխարհումկլինենք մենակ, Ցավ կյանքի մեռնող լույսերից խաբված, Կերազենք անհուշ, անվերջ ու անհագ,Ձեքիաթաշխարհում առհավետկապված: Վ.Տերյան Տրված որակականածականներըխմբավորեցեքըստ հետնյալ աղյուսակի Ուռուցիկ, կծու, հեզ, խաժ, գանգուր, շվայտ, խելացի, հնազանդ, դեղձան, պարկեշտ, կլոր, ջերմ, գորշ, լաջվարդ, ժանտ, համեստ, լուրթ, ծուռ, թթու, խորամանկ,հարթ, բիրտ, մանր, քաղցր, ծավի, ուղիղ, ծույլ, բիլ. խորդուբորդ,ճաղատ, նենգ, շիտակ:

առարկայի

արտաքին-ծնային հատկանիշ

առարկայիներքին

հատկանիշ

մարդկանցու կենդանիների բարոյական, մտավոր ու հոգեկան հատկանիշներ

գույներ

Տոված հարաբերական ածականները խմբավորեցեք ըստ հետնյալ աղյուսակի: Մատնանշեցեք այն բառերը, որոնք մեկից ավելի իմաստով կարող են մեկնաբանվել: Քարե, լեռնային, անստորագիր,պողպատյա, որդիական,գավառական, հողեղեն, գերմանական, հունիսյան, միջնադարյան, մարդակերպ,

գործարանային,գետափնյա, հայկական, տասնամյա, նիզակակիր,

հետճաշյա, անգլուխ, երնանյան, եղջերավոր, քարակոփ, պղնձե,մորուքավոր, կեսգիշերային,շղթայաձն, պոչատ, ձյունաճերմակ, տարեվերջյան,նախապատերազմական, դաշտային:

օձանման,

տեղային- ժամանակա- կազմության

տարածականյին

(նյութի)

հատկանիշ հատկանիշ

վերաբերության (ծագման, պատ-

|

ունենալու

(անելության, (ամ

նմանու-

թյան

հատկանիչ հատկացման) չունենալու հատկանիշ հատկանի,

հատկանիշ

Տրված նախադասություններումաձականի բաղդատականաստիճանիկազմության մի ձնը փոխարինեցեքմեկ ուրիշով: .Օգոստոսնավելի շոգ ամիս է, քան հունիսը: Օգրստոսը Նմուշ հունիսից լավելի) շոգ ամիս է: -

1. Ոչ մի կին նրա համար ավելի սիրելի չի լինի, քան դու: 2.Հենց օրերին Ռուբենը, որը մեզանից երկու տարով մեծ էր, ձեռք էր գցել մի փոքրիկ գիրք: 3. Բժշկի խոսքերը նրա սրսկած դեղից ավելի ազդեցիկ էին: 4. Կենդանի փայտոջիլն ավելի վտանգավոր է, քան մեռած Նապոլեոնը: 5. Ոչինչ չէր կարող ավելի հետաքրքիրլինել, քան այդ զրույցները: 6. Կոմիտասըօպերաներչի գրել, բայց դրանից ավելի մեծ գործէ կատարել.հայտնագործելէ մեր ազգային երգը: այդ

ծները:

Կազմեցեք տրված աճականներիգերադրականաստիճանի

Ազնիվ,հին, բարի,նոր, ծանր,զգայուն, սուր, երկար,խոշոր:

Տրված ածականների հատկանիշի տարբեր աստիճանավորումներն արտահայտեցեք բառակազմականմիջոցներովչորուկ դատարկ դափ-դատարկ: Նմուշ` չոր -

-

Կարմիր,մութ, երկար,բարձր, թուխ, խոր, դեղին,քաղցր, շեկ: Դետնյալ նախադասություններումածականներըգործածեցեք ձներով (ձնաբանական, գերադրական աստիճանի հնարավոր բոլոր շարահյուսական, բառակազմական,ոԾական): 1. Մեծ սենյակի կենտրոնումթոնիրն էր: 2. Դա մեր մեծ նվաճումն է: 3. Մենք մեծ հարգանքովենք վերաբերվումմեր սիրելի ուսուցիչներին: 4. Նա բարձր դիրքի կհասնի: 5. Ալպյանլեռնաշղթայի բարձր գագաթը

Մոնբլանն է: 6. Վեքիաթներըկյանքի լավ դասագիրք են: 7. Սուրենը մեր լավ բարեկամն է: 8. Դա հարցի լավ լուծում է: 9. Բուհն ավարտելուց հետո նա լավ աշխատանք կունենա: 10. Տղաների մեջ ազնիվը Սարգիսն է: 11. Նա ազնիվ մարդ է: 12. Հուզիչ էր շրջանավարտների հրաժեշտի խոսքը: 13. Երեկույթի հուզիչ պահին շրխկոցով բացվեցին դահլիճի լուսամուտների փեղկերը: 14. Առավոտից անհանգիստ էր ծովը: 15. Մեր ընտանիքի անհանգիստանդամը քույրս է: 16. Դիտարանում տեղադրվեցին հզոր ռադիոդիտակներ: 17 Հայերի համար հեթանոսական աստվածներից հզորը Արամազդնէ: 18. Հայկական լեռնաշխարհիխոշոր լճերն են Ուրմիան,Վանըն Սնանը: Առանծնացրեքհամեմատությանաստիճանչունեցող որակական ածականները:

Հպարտ, կույր, խեղճ, գեղեցիկ, չար, հիվանդ, նենգ, պարկեշտ, բարի, վեհ, ագահ, հղի, էգ, ժլատ, վսեմ, համր, պիղծ, ամուրի, խուլ, շիտակ, լավ, արդար, ճերմակ, գծուծ: արու,

Յետնյալ բառակապակցությունների մեջ հարաբերական ածականի իմաստով գործածված բառերն ընդգծեցեք մեկ, որակականի իմաստով գործածվածները՝ երկու գծով-

Բանաստեղծական ոտք, բանաստեղծականհոգի, արմատական բարեփոխումներ, արմատական բառարան, տարրական քաղաքավարություն, տարրականմասնիկներ, մարդկայինհասարակություն, մարդկային վերաբերմունք,ողբերգականավարտ: Տրված բառերից առանձնացրեք այն հարաբերական ածականները, որոնք որակական ածականների արժեք են ծեռք բերել, ն յուրաքանչյուրի համար համեմատության որեէ աստիճան կազմեցեք:

Դաշտային, մարդկային, իրիկնային, նվիրական, ահավոր, գավառական, մայիսյան,նյարդային,երեկոյան,ուսանողական,գարնանային, հեղինակավոր, էական, գիսավոր, լեռնական,բարոյական,վտանգավոր, հայրական, պոչավոր, լուսավոր, իտալական,անապատային, կիլիկյան: Առանծնացրեք այն բառերը, որոնք արտահայտում են ն՛ առարկայի, ե՛ հատկանիշի իմաստ:

Ծանր, զիլ, անջրդի, գիժ, խուլ, թանձր, բամբ, դպրոցական,ծովային, աշնանային,օդային, կախարդ, թշնամի, գող, ցամաքային,ազգայ-

նական,արնմտյան, գվարդիական,հորդառատ,խոպան, հյուսիսային, վեհաշուք, շարքային, սիգապանծ: Տրված բառերով նախադասություններ կամ բառակապակցուարթյուններկազմեցեք դրանք գործածելովթե՛ ածականի, թե՛գոյականի

ժեքով:

Ավագ, բարբարոս, դավաճան, խավար, հերոս, հով, հսկա, մութ, առնտրական,վիրավոր, բանակային,ազնվական,հրշեջ, հանցագործ, զինվորական,ապստամբ: պալատական, Տրված

գոյականները -բառակապակցությունների մեջ

գործածեցեքհատկանշային փոխաբերականնշանակությամբ: Նմուշ

փրփուր

-

փրփուրլավաշ:

Զմրուխտ, արծաթ,քար, առյուծ, դեզ, ծով, ծաղիկ, գոհար,վարդ: Տոված բառերով (կամ նրանց բառակազմական հիմքերով) կազմեցեքածանցավոր ածականներ:

Նուրբ, ողբալ, քաղաք, կարմիր, ուժ, հուր, թախիծ, աղետ, բույր, փառք, պողպատ, ածել, հարմար, արնմուտք, վախ, մեղմ, համ, վճար, պոչ, վստահել, գմբեթ, լեզու, գրավել,զրնգալ, ծարավ,ձն, կթել: Տրված վերջածանցավոր ածականները խմբավորեցեք ըստ բառակազմականնշանակությունների:

Անիծյալ, լուսեղեն, մարմարե,վախկոտ,հանածո, լեզվանի, պղնձե, քնատ, հյութեղ, մտածկոտ, ձուլածո, գեղանի, շահավետ, հնչեղ, գունատ, պահանջկոտ,պողպատյա, բուրավետ, գունեղ, զորեղ, հրեղեն, պոչատ, բրածո, մեռյալ, հարմարավետ,յոթգլխանի:

հարակամիբան ունծ-| մի տար դերբա-

յի իմաստ ունեն

ցող

բանից| մմ

թանով

| մեձ

աճից | միքանի տըրամադրվաժ լինելու կամ ծնթակայա-

սարքված հարուստ` զուրկ

պատրաստ-առգոտ վաժ՝ ծագաժ

կան դերբայի իմաստով

Տրված բաղադրիչներով կազմեցեք ածականներ: ա) ածանցավոր Լույս, ադամանդ,սեր, հուր, համ, գույն, ծիծաղ, բախտ,դառճ:

Բ) բարդ Քար, թեթն, երկինք, ազգ, արդյունք, բազում, ոսկի, արագ, մեծ, մարդ, երկիր: գ) բարդածանցավոր Հին, օտար, դար, հարկ, հազար,գետին,գլուխ, դժվար: ներով-

ազատ,

բարդ ածականներկազմեցեքհետնյալ կաղապարՉամադրական

ա) ածականՀ գոյական բ) գոյականՀ գոյական Գ) գոյականփ բայահիմք

դ) ածական/ մակբայՀ բայահիմք ե) ածականՀ ածական

Տրված ածանցներով կազմեցեքածականներն գոյականներ:

«ուտ

«Են ա

"

ուն

«եղեն

Տրված բառերով կազմեցեքբարդ ածականներ ն գոյականներ (առնվազն 2-ական):

Գիր, մարդ,սիրտ, ատամ, հող, լույս, ցավ, սյուն, ջուր, կարգ,Գլուխ, հուր, տուն: Յետնյալ բայերից կազմեցեք 1-ականածականն գոյական: Յուրաքանչյուրի դիմաց գրեցեք որեէ հոմանիշ: Նմուշ` հմայել հմայիչ, թովիչ, հմայք, թովչանք: -

Համակրել,բուժել, զզվել, ծլվլալ, հուզել, ազդել:

գրեցեք հին հունական դիցաբանությունից եկած թնավոր խոսքեր, որոնցում լինեն տրված հատուկ անուններից կազմված ածականներ:Բացատրեցեք դրանց նշանակությունը:

Ավգիոս, Աքիլլես, Գորդիոս, Դամոկլես, Դանայոս, Սիզիփոս (Սիզիֆ),Հերկուլես, Տրոյա, Տանտալոս: գրեցեք

-ղույլն

բաղադրիչով գունանուններ :

ա) բույսերի անուններից բ) տարբեր առարկաներիանուններից

գ) մետաղների անուններից

Հետնյալբառակապակցություններիցկազմեցեքածականներն դրանքգործաժծեցեքորնէ գոյականի հետ:

հարուցող, հյուրին մեծարող,միշտ բխող,սիրտ կեղեքող, լուրջ մտածող, բույնն ավերված, աշխարհով մեկ սփռված, նոր տնկված, զարդերովնախշված,երկնքի մեջ մխրճված: Վեճ

Չետնյալ բառակապակցություններով ն նրանցից առաջացած աժականճերովնայխադասություններ կազմեցեքբացսիրտ: Նմուշ բաց սիրտ -

Բարձրաստիճան, նման օրինակ,քար սիրտ, ոսկե օղ, լավ որակ, չար աչք:

տաք

արյուն,

Փակագծերում դրված բառերից ածանցմանմիջոցով կազմեցեք ածականներ:Ուշադրություն դարձրեք բառերի ուղղագրությանը: Ա. 1. Առաջին(Ավստրալիա)թերթըլույս է տեսել 1824-ին: 2. Ավստրալիայի հարավային ափի մոտ` երկու հրվանդաններիմիջն, ընկած է (Ավստրալիա)մեծ ծոցը: 3. Ավստրալիայիհարավ-արնելքում գտնվող

բարձրավանդակը(Ավստրալիա) Ալպերը, Մեծ լեռնաշղթայի ամենաբարձր մասն է: 4. Գրենլանդիան Իսլանդիակղզիների միջն ընկած է (Դանիա)նեղուցը: 5. 19-րդ դարի կեսերի (Դանիա) պատմագրության բնորոշ առանձնահատկությունը սկանդինավիզմնէր` հին սկանդինավ6. Դանիանգտնվում յան մշակութային ժառանգության փառաբանումը: է Յուտլանդիա թերակղզու, (Դանիա) արշիպելագի ն Բորնհոլմ կղզու վրա:

Բ. 1. Վայկականլեռնաշխարհիընդարձակհարթավայրերիցմեկը՝ (Արարատ) դաշտը, շրջապատված է Արագած, Գեղամա, Արարատ ն Հայկականպար լեռներով: 2. Երնանի, Ջուղայի, Նոր Բայազետիբարբառները մտնում են (Արարատ)բարբառախմբիմեջ: 3. Այս գինիները պատրաստվածեն (Արարատ)խաղողից: 4. (Ալպեր)լեռնաշղթան Միջերկրականծովի ափերիցձգվում է մինչն Դանուբի դաշտավայրը:5. Յայաստանում (Ալպեր) արոտներ կան Գեղամա լեռնաշղթայում, Զանգեզուրի լեռներում, Արագածիբարձունքներում: 6. Երիտասարդլեռներն առաջացելեն (Ալպեր)ծալքավորությանհետնանքով:

Կազմեցեք քառակապակցություններ` փակագծերումտրված գոյականներըգործածելովսեռականհոլովով կամ նրանցիցկազմելով հարաբերականածականներ(գրեցեք նան հնարավորզուգածնությունները)-

(ՕՁունգարիա) ապրանք, (Հունգարիա) նախագահ, (դպրոց) քննություն, (դպրոց) ղեկավարություն,(նախագահ) աշխատակազմ,(նախագահ) նստավայր, (նախագահ) ընտրություններ, (Աստված) շնորհ, (Աստված)որդի, (Աստված)կամք, (գարուն) ավետաբեր,(գարուն) հեղեղ, (գարուն) տրամադրություն, (գարուն) գալուստ, (գիտություն)բնագավառ, (գիտություն) աշխատանք, (գիտություն) լեզու, (փիլիսոփայություն) հիմնադիր, (փիլիսոփայություն) խորհրդածություն,(պաշտոն) մարմաջ, (պաշտոն) չարաշահում, (պատմություն) (պաշտոն) գրություն, ֆակուլտետ,(պատմություն)քառուղիներ: Չետնյալբառերիհետ դիպուկլրացումներգործածեցեք: ա) Թարգմանություն Գգ)գործիչ բ) վերլուծություն դ)շարժում

ե) ընտրություն

զ) բնակություն

Հետնյալբառերիհետ լրացումներ գորժածեցեք: 1.

«ականածանցով

ա) ոճ գ) կյանք ե) ժամանակաշրջան բ) թերթ դ) հաշվարկ զ) բառարան 2. «ային ածանցով ա) երկիր ե) փոփոխություն գ) երեկո բ) զինվոր դ) աշխատանք զ) ցուցահանդես 3. «ավոր աժանցով ա) արձակագիր բ)մարդ գ) ընկեր դ) կենդանի

Ավելացրեքտեքստինհամապատասխանող ածականներ: Ա. Երնում էին լեռները իրենց հովիտներով,երնում էր քաղաքը՝ իր ու աշտարակներով, երնում էին քաղաքի մինարեթներնու պարիսպներով եկեղեցիներիգմբեթները, երնում էր միջնաբերդը իր կերպարանքով,

երնումէր ծովը՝ իր ալեբախությամբ: Բ. Շավիղը, որով անցնումէին կանայք,տեղ-տեղկորչում էր թփերի ու մացառների մեջ: Փշերը պատառոտում էին նրանց հագուստը ն ծվատումմարմինը:Բայց նրանք շարունակումէին իրենց ճանապարհը: Անցնելովմի քանի կիրճեր ու դարուփոսեր՝հասան մի քարայրի: Գ. Առավոտ էր: Արեգակիճառագայթներնանհետանում էին մառաոր էր դեռ մրապատել լեռնեքի գագաթները:Անտառները մեջ, խուղի փում էին մռայլի մեջ: Սարերը, դաշտերն ու հովիտները ընկղմված էին մեջ: Հեռվից բծերի նման երնումէին գեղջուկներիտնակները: խավարի Բայական անդամի հետ գործածվածածականնընդգծեցեք մեկ,

գոյականիհետ գործածվածը՝ երկու գծով: Ա.

Եվ մի իրիկունզանգերիերգում քո: Լսեցի վճիտ խոստումները Կարծեսթե հոգիդ իրիկվա միգում Կանչում էր անտես... Խաղաղ երեկո: ղողանջներըկապույտումանծայր Թիթեռի նման ճախրումէին դեռ Երբ հեռուներումզնգալով անցար, Որպեսմի ղողանջ, մի լուսե թիթեռ... Ու

-

Անցար լուսավոր, հեռավոր,թեթն, պես իրիկնամուտի: ՃճՃառագայթի Իսկ սիրտս՝տխուր, հոգնաբեկ,անթն, Խմում էր իջնողտագնապըմութի... -

Ե.Չարենց

Օվկիանոսի մեջ ծաղկեփնջիպես մի կղզի կար մշտափթիթու բուրումնավետ:Եվ այնտեղ մահ չկար: Ապրումէին ծիլ ու թիթեռ,թն ու թռչուն միշտ պայծառ, միշտ ուրախ, ն երբ մոտենում էր թառամելու վայրկյանը, իջնում էր անմահության ցողը նրանց վրա, ն նորից մանկանումէին նրանք,թարմ ու զվարթ շողշողում: գնում էին անմահության աղբյուրը, որ բխումէր ...Մարդիկ հակինթեժայռերի կրծքից, լողանումէին լուսեղենջրերիմեջ: Բ.

Եվ հաղթական կյանքը ծաղկում էր ամենուրեք, մահն անզոր էր մի տերնիվրա ձեռք դնել անգամ: Ըստ Ավ. Իսահակյանի Ընդգժեցեք փոխանվանաբարգործածված ածականները:

Ագահիաչքը մի բուռ հողը կկշտացնի: Անբանըհաց ուտելիս առողջ է, բանելիս՝ հիվանդ: Կուշտը սովածին մանր կբրդի: էլ: Օձի սնն էլ անիծվի,սպիտակնմ Մեծինչլսող ջահելի ոտը քարին կգա: ընդգծվածկապակցությունները Տրված նախադասություններում փոխարինեցեք համապատասխանփոխանուն ածականով1. Բնության մեջ եղած չորս տարրերը՝կրակը, ջուրը, օդն ու հողն ամենիցանհրաժեշտ,ամենիցկենսականտարրերը 2. Խղճուկ սենյակի տափակ պատի փոխարենանսահմանությունկնկարեմ օգտագործելով մի հասարակֆոն՝ ամենահարուստ(ապույտ գույնից Յ. Այսօր, երբ այդ աթոռին ես, մի՛ համարիր, որ դու ես ամենաարժանավոր մարդը 4. Երփնագրիմեջ նա երաժշտություն է փնտրում ն ասես լսում է, թե իր վրձնի տակ ինչպես են երգում (անաչ, Սարմիր,կապույտ գույների տարբեր երանգները, իսկ դեղին գույնի մեղեդին հասնում է անհնարին թվացողելնէջների:

են

Տոված նախադասություններում փոխանուն ածականները փո/խարինեցեքհամարժեք կապակցություններով:

Բնությունը կապույտը փռել է ծովի վրա, կանաչը հագցրել այգիներին ու անտառներին,այստեղ-այնտեղէլ պատառներովդրել իր վառ կարմիրը: 2. Նա լավ տղա է, դեմ չեմ, բայց նմանի հետ չեմ ամուսնանա: 3. Թվում էր՝ մշտապես կանաչ այս երկրում էլ շուտով վրա կհասնի ձմեռը`իր ճերմակով, բուք ու բորանով: 4.Կանցնի որոշ ժամանակ,ն տեսնելով նրա կտավները՝մեղավորներնիրենց անմեղ կզգան,դժբախտները՝բախտավոր: 1.

3ետնյալ ածականներըփոխանվանաբար գործածեցեքնախադասությունների մեջ:

Հին. ազնիվ. մեծ, գլխավոր. մանր, փայլուն, կապույտ, աջակողմյան, կենտրոնական,բանասիրական:

Լրացրեք հետնյալ առածների ածականները՝ ընտրելով դրանք

տրվածներից:

ճան ամաշ լեզու կա՝ լեղի: կա չ«ճ ջրի տակ, յուղը չի,մնլս.համար յրա Սաո

լավ, սե, անպտուղ, անքլշ, զորավոր, շիտակ, արգար,

պաղ,

Լեգու

է,

ողը:

է:

օրվա

խելքը՛7թագ է, ամեն մարդուգլխին չի լինում: բ ծառինքար գցող չ

Կ.ն«/

ԱԻ սուրբ Յեռավոր իր տեղում աիՀոյաչԻյ'

ժշչմթարը յոթ տղա արժե: «վ.մ. աղջիկը `

յո

խոսքը հանաքով կասեն: հնձվորըդաշտում էլ կհնձի,սարում էլ: ապուր, շան կերակուր:

«Վ...

462...

Տրված առածներում լրացրեք ածականները:

---սվ Նա աաքնեմ

»տոչ(ծառին քար գցող

շատ

կլինի:

կլինի: 265հավը կչկչան օձը բնից կհանի:

"45:լեզունցեխի մեջ էլ գին ունի: .

քարի

Սարո չ. ձվեր

եճոժՀճունզատկինկսազի: Նոր-նոր հավեր են դուրս եկել,

են ածում:

Յետնյալ առածների մեջ լրացրեք հականիշ ածականը:

«6 Հ.'աչքով աղջիկ առ, ջահելիաչքով ձի: փլավ մի՛ ուտիր: Գիտունի հետ քար քաշիր, Ծամը երկար,խելքը: . ԿՄ. «ինտ

Թոկի երկարնէ լավ, խոսքի՝ «046 ճ հանել: Գիժը մի քար գցեց ծովը, հազար չկարողացան Խոսքը մեծին, ջուր լավէ:

Աա աերՔ: Ի րակի, Միեչ

Սն սիրլո,

արու

Հալալ

/«22են

գին դուրս կգա: կկոտրվի: գերանը

բարա

կտրվի՛՛..«

Թանկի Առյուծըառյուծ է՝ էգ լինի թե Հարուստը օձ կերավ,ասին՝

Ն7,/««7«՝

ասին՝սովածէ: ղէ"7՛կերավ,

Բացատրեցեքածական բաղադրիչ ունեցող հետնյալ շրջասությունների իմաստները: Գտեք այլ օրինակներ: ա) սն ոսկի

բ) սպիտակ ոսկի գ) սպիտակջարդ

դ) օդային դարպասներ ե) կաշվե ձեռնոցներ զ) կանաչ դեղատուն

փոլխաԿետադրեցեքհամրըբնագիրը ն ընդգծվածածականները րինեցեք հոմանիշներով:

Եփրատն այդ կողմերում արագընթաց էր ու աղմկաշատ: Նրա ջրերն անցնում էին զառիկող լանջերի նռան ու նշենու պուրակների հոնի թփուտների մոտով: Գետի զուլալ ջրերը ողողում էին ժալռոտ ափերըզարկվումպսպղուն որձաքարերինխշշում ու փրփրում: Այնտեղ ուր հորդառատ Եփրատն ընդունում էր իր փոքր-ինչ սակավաջուր բայց նույնքան սըրնթաց ու խոխոջուն վտակներիցմեկը մի ահռելի քարաժայռ էր ելնում ուղղաձիգ լանջակողերով: Ժայռի երկնաբերձ կատարը եզերում էին բերդի հաստաբեստ պարիսպները իսկ մուտքի մոտ մի դրոշ էր ծածանվում: Երբ քամին ուղղում էր կարմիր պաստառը դրոշի վրա զայտուն գծագրվում էին երկգլուխ արծիվը ն կաթողիկոսական զինանշանիխաչը: Բարձրաբերձ էր քարակերտ բերդն ու անառիկ: Կառուցել էին խոշոր կոպտատաշ քարաբեկորներից ամրացնելով կապարե հանգույցներով: Բազմաշտարակամրակուռ բերդ էր դա ն ողորկ քարաժայռերն ու դեպի վեր տանող ճանապարհիմեծ թեքությունը առավել անմատչելի էին դարձնում այն: Դեպի ամրոց տանող գաղտնի անցումները հսկում էին կաթողիկոսիանվեհեր ու զգոն զինվորներըորոնք թաքնվում էին թեք լանջերի խիտ թփուտներիմեջ ն թշնամիներըերբեք չէին իմանում որ կողմից են տեղալու անթիվ նիզակներնու նետերը: Ամրոցըգտնվում էր Կիլիկիայից դուրս բայց նրա սահմանին շատ մոտ: Այդուհանդերձ հայ եկեղեցու սրբազան հայրերն իրենց նստավայրի համար ավելի լավ տեղ ն նպաստավոր դիրք չէին կարող գտնել բերդն անվտանգ էր ու աղետի պահին միշտ կարելի էր դիմել հայրենակիցներիօգնությանը: Բացի դրանից կաթողիկոսնաշխատում էր որքան կարելի է հեռու մնալ արքայից որն անչափ սիրում էր խառնվելեկեղեցուզանազանգործերին: Բերդը կառուցել էին բյուզանդացիներըն կոչել Հռոմկլա հունական ամրոց: Հետո այն ձեռքից ձեռք էր անցել հույներից արաբներին արաբներից հայոց իշխան Գող Վասիլին սակայն Հռոմկլա անունը մնացել էր անփոփոխբերդը կանգուն:Դա Կիլիկիո հայոց կաթողիկոսի աթոռանիստնէր: Ըստ

Թ.Զուրաբյանի

ԹՎԱԿԱՆ Յետնյալ հատվածի մեջ գտեք թվականները,որոշեցեք նրանց տեսակները: Բառարան գրելը դժվարին

ու

տանջալից աշխատանքէ: Եվրոպացի

մեկն ասել է. «Եթե որնէ դատավոր խիստ պատիժ է բառարանագիրներից մեկին, թող դատապարտինրան բառարանհորինելու»: կամենում

Մեծ բառարաններնստեղծվել են տքնաջան աշխատանքիշնորհիվ, տասնյակտարիներիընթացքում:Բավականէ նշել, որ Վլ.Դալն իր "ՂօոճոօՏելմ ՇռՕ88քթ

228010

86ճԼԻՕք»օՇԽօՕլՕ 83ԵԼ6ձ"

հիսուներեքտարի: Նոր Հայկազյան

բառարանիվրա աշխատել

վրա բառարանի.

Գ.Ավետիքյանը, Խ.Սյուրմելյանը ն Մ.Ավգերյաննաշխատելեն շուրջ հինգ տասնամյակ(լույս է տեսել 1836-37 թթ. Վենետիկում. այն պիտի կազմեր 12 հատոր, բայց դժվարությունների պատճառով դարձել է երկու ստվարաֆինանսական ծավալ հատոր. պարունակումէ շուրջ 58 հազար բառահոդված):Ակադ.Հր. Աճառյաննիր քառահատոր «Արմատականբառարանի» վրա աշխատել է ավելի քան 40 տարի: Գրիմ եղբայրների ձեռնարկած գերմաներենի "Օ6սէտՏօիօՏ Մ/ԾՈՇՐԵսշհ"՞ պատմականբառարանի առաջինհատորը լույս է տեսել 1854 թ., իսկ յոթերորդը՝ 1961-ին: Այդ բառարանի վրա աշխատել է հինգսերունդ: Դանիերենիբացատրականբառարանիմիայն տպագրության ընթացքը տնել է 112 տարի, իսկ եթե ավելացնենք նան բառարանը կազմելու ն անհրաժեշտ նյութեր հավաքելու նախապատրաստական աշխատանքները,որ սկսվել էին 1730-ական թվականներին, ապա այդ կազմելու ն հրատարակելուընթացքըտնել է շուրջ երկու դար: բառարանը Բառարանային ամեն մի բառահոդվածիմշակումը պահանջում է երկար ու մանրազնին պրպտումներ:«Օքսֆորդի բառարանի» խմբագիրներից մեկը պատմումէ, որ մի աշխատակիցիրեն ասել է, թե 40 ժամ է անհրաժեշտ եղել 1Ծ Տօէ «դնել, տեղավորել, զետեղել» բառահոդվածինշանակությունները ճշտելու ե բացատրելու համար: Խմբագիրն ավելացնում է, որ նույնքան Ժամ պահանջվեցայդ բառահոդվածըխմբագրելուհամար: Ի դեպ, այս բառարանի՝"1հօ Օ»464 Բոցկտհ Օլեօոո/՞-ի (պարունակում է 400 հազ. տնել են 70 տարի: բառահոդված)միայն խմբագրականաշխատանջքները Ըստ Գ.գասպարյանի է.

Թվականների ո՞րխմբերըչեն զետեղվումբառարաններում,ն որո՞նքեն տեղ գտնում նրանց մեջ:

Առանձնացրեքթվականները:

Չորս հարյուր քսանութ,տասանոց,տասնօրյակ,միլիարդ,եռյակ, երեք հարյուր, քանիցս, երեքական, քսանմեկերորդ,երիցս, քիչ, ինչքան, հինգերորդ,հնգապատիկ,բյուրավոր. հինգ-վեց, հազարավոր,

առաջին, այսքան, վեց-վեց, հարյուրանոց, վերջին, մեկ հինգերորդ, երկու միլիոն, եռօրյա, քառակողմ,երկնիստ,երեք հարյուրերորդական: Հետնյալ թվականները խմբավորեցեքըստ տեսակների-

Տասնյոթ, երկու երրորդ, քառասունմեկերորդ,ինը-տասը, քսանքսան, հիսուն-վաթսուն, մեկ, հարյուր քսանհինգ, հինգ միլիոն, ութսունական, առաջին, քառորդ, զրո, վաթսունհինգական,հազար, հազար հիսուն, մեկ հինգերորդ,երրորդ,տասներեքերորդ:

Քանակական

քացարծակ Քաշխական | կոտորակային. | մոտավորական

Դասական

Փակագծերում տրվածթվականներիցըստ անհրաժեշտության կազմեցեք դասական, բաշխական, մոտավորական թվականներ

(1) տպագիր գրքերը եղել են փայտափորագիր: Դրանցից հնագույնըհամարվում է (12) տախտակիցարտատպվածայն գիրքը. որն ստեղծվել է Կորեայում (704-751) թվականներիմիջե ընկած ժամանակահատվածում: Քանի որ այդպիսի գրքերը հեշտ չէին ստեղծվում, մարդկանց շատ սերունդներփորձումէին ստեղծել առանձինտառերիցկազմված տպաձն: Դա հաջողվեց Յոհան Գուտենբերգին,որի գյուտն արագորեն տարածվեց աշխարհում, ն (15) դարի վերջին արդեն գրքեր էին տպագրվումԵվրոպայիտարբերքաղաքներում: Բ. Հայկական տպագրության հիմնադիր Հակոբ Մեղապարտը (1512) թվականինլույս ընծայեց հայերեն (1) տպագիրգիրքը` «Ուրբաթագիրքը», որից (1) օրինակ պահպանվելէ Երնանիազգային գրադարանում ն Ե.Չարենցի անվան գրականությանթանգարանում:«Պատարագատետրի»(5) օրինակներից պահպանվել են (4)-ը, իսկ (5)-ը հրդեհի զոհ է դարձել Իզմիրում: Մինչե այժմ «Պարզատումարից»հայտնաբերված է (6) օրինակ, որոնցից (2) ՎիեննայիՄխիթարյանգրադարանում, (1) օրինակներ կան Երուսաղեմի Հայոց վանքի գրադարանում, Երնանիազգայինգրադարանումն Մաշտոցիանվ. Մատենադարանում: Գ. (2) հայ տպագրիչըԱբգարԹոխաթեցինէ, որը (1560) թվականներին նախ Վենետիկում, ապա Կոստանդնուպոլսումտպագրեցմի շարք գրքեր, այդ թվում հայերեն(1) տպագիրայբբենարանը: (17 դարում հայկականտպագրություն հիմնվեց ճան այլ քաղաքներում Լվովում, Նոր Ջուղայում, Ամստերդամում:Վատկապեսկարնոր էր Ամստերդամիհայկական տպագրությունը: Այստեղ գործում էր հայ Ա.

տպագրիչներիմի ամբողջ խումբ` Ոսկան Երնանցուղեկավարությամբ: (26) տարվա ընթացքում՝ (1660-1686 թթ.), նրանք տպագրեցին մի շարք գրքեր այբբենարաններ, Վ.Այգեկցու «Աղվեսագիրքը»,(1) տպագիր Աստվածաշունչը՝(1222) էջանոց մի հսկա: Դ. (1) դարի հռոմեացի բնագետ Պլինիոս Ավագըհավաստում է, որ Հայաստանից համաշխարհային շուկա արտահանվող հիմնական ապրանքներիցուցակն սկսվում էր որդան կարմիրներկով: Այն ստացել են փոքրիկ կարմիր միջատից՝ հայկական որդան կարմիրից, որը տարածվածէ եղել Արարատյանդաշտում: Հայկականորդան կարմիրը ներկատու հայտնի միջատներիցամենախոշորնէ: Նրա էգերը անթն են, ունեն (4-12) մմ երկարություն, իսկ արուները թնավոր են, ն նրանց մարմնի երկարությունը (2-3) մմ է: Աշնանն էգերը դնում են (750-800) ձու, որոնցից ապրիլի վերջերին ն մայիսի սկզբներին դուրս են գալիս թրթուրները: Զարգացման մի քանի փուլ անցնելուց հետո նրանք դառնում են հասուն միջատներ ն աշնանը (35-40) օր շարունակ վաղ առավոտյանդուրս են գալիս հողի մակերնույթ: Հենց այդ ժամանակէլ նրանցհավաքում են ներկստանալուհամար: Տրված թվականներըխմբավորեցեք ըստ կազմության: Քսան, քառասուն, տասը-տասնմեկ, մեկուկես, երեսուներեք, տասնհինգերորդ,միլիոն, տասնմեկ,հիսուն, յոթ-յոթ, ութական, հարյուր երեք, հարյուր, երկու երրորդ, վաթսունվեց, հինգ-հինգ, իննսունական, քսանհինգական, հազար ինը հարյուր քսան, միլիարդ, յոթանասուն տասճհինգ-քսան,ինը, տրիլիոն:

Պարզ

Ածանցավոր(ցական

Բարդ

(րկնավոր

հարադրական

Թվականները գրեցեք բառերով:

Իր ջրառատությամբ ն ավազանի տարածությամբ(7.180.000 կմ) ամենամեծ գետի՝ Ամազոնիգլխավորակունքըսկիզբ է առնում մ բարձրությունից ն մինչն գետաբերանհոսում ընդունելով մոտ 500 վտակ, որոնցից 20-ն ունեն 1500-3500 կմ երկարություն: Գետի հոսանքիարագությունը2,5 կմ/ժ է: 2. Ներկայումս աշխարհի տարբեր վայրերում հաշվվում են հայերեն շուրջ 25.000 ամբողջականն 4000 ամբողջական ն 2000 պատառիկ պատառիկ ձեռագրեր: 10.780 են ձեռագրեր պահվում Երնանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում: 3. Ըստ Հր.Աճառյանիհաշվումների՝աշխարհաբարխոսքում հնչյունական կազմը այսպիսի տեսք ունի. ձայնավորներ՝4196, 1.

քառ.

բաղաձայններ՝5996, ուստի կարելի է ասել, որ հայերենը երաժշտական, 1/81 փափուկն հնչեղ լեզու է: 4. Լուսնի զանգվածը Երկրի մասն է: Երկրի մակերնույթի միջին ջերմաստիճանը14,8- է: 5.Շուրջ 500 մլն տարի առաջ օրվա տնողությունըեղել է 20,8 ժամ:

զանգվածի

Լրացրեք տառերի թվային արժեքները: Ա բ Գ

Դ Ե

Զ է Ը Թ

Ժ Ի Լ Խ Ծ Կ Հ

Ձ Ղ

ճ Մ Յ Ն

Շ Ո Չ Պ

Ջ

Ռ

Ս Վ Տ Ր Ց Ւ Փ Ք

Տառերով արտահայտվածթվականները գրեցեք թվանշաններով կամ բառերով: Ա. 1. Մ.Լթ.ա.189թվականին,երբ ԱրտաշեսԱ-ն հիմնադրեցՄեծ Հայքի թագավորությունը,Արմավիրըդարձավնրա մայրաքաղաքը:2. Հայ իրականությանմեջ դասականպատմավեպիհիմնադիրըԾերենցն է, որի ստեղծագործություններիցբացառիկ գեղարվեստականարժեք է ներկայացնում «Երկունք Թ դարու» վեպը: 3. 1868 թվականին Կոստանդնուպոլսում Տիգրան Չուխաջյանն ստեղծել է հայկական ազգային առաջին՝«Արշակ Բ» օպերան: Բ. Առաքել Դավրիժեցին(Ժէ դար) անցյալի պատմությունըգրելիս օգտագործել է իր ձեռքը հասած բոլոր վավերագրերը: Իր գրքի ԾԵ Գլուխը մի համառոտ ժամանակագրություն է, որն սկսվում է 561 թվականով ն վերջանում 1665-ով: Պատմիչը կարգավորում է հիշյալ ժամանակագրությունը,ճշտում դեպքերի հաջորդականությունըն լրացնում իր օրերի ժամանակագրությամբ: Այդպիսի գրավոր հիշատակարաններիարդյունք են Լ, ԼԲ, ԼԶ, ԾԱ ն այլ գլուխներ:

Տրվաժ նախադասություններումթվականներըգրեցեք`

ա) արաբականթվանշաններով Վայոց եկեղեցին զանգերի գործածություննսկսել է տասներորդ դարի երկրորդկեսից: 2. Վայ գրչության առաջին կենտրոնըՎաղարշապատն է, որտեղ հինգերորդդարից սկսած՝ գրվել, բազմացվել ն Հայաստանի տարբեր կողմեր են առաքվել հայերեն ձեռագրեր: 3. Գազարութ 1.

հարյուր քսանինը թվականիսեպտեմբերիտասներկուսիցտասներեքին

տասնութից տասնիննի անհաջող փորձերից հետո սեպտեմբերիքսանյոթին ֆրանսիացի բնախույզ, բժիշկ ն ֆիզիկոս Ֆրիդրիխ Պարրոտը, Խաչատուր Աբովյանը, երկու հայ գյուղացի ն երկու ռուս զինվոր լեռնագնացությանպատմության մեջ առաջինանգամ հաղթահարել են Մեծ Մասիսիգագաթը, իսկ հոկտեմբերիքսանյոթինբարձրացելՓոքր Մասիս: բ) հռոմեականթվանշաններով 1. Չորրորդ դարի ասորի եպիսկոպոսՀակոբ Մծբնացինպատմությանըհայտնի առաջինանձնավորություննէ, որը փորձելէ բարձրանալ Արարատլեռը: 2. Վայաստանումհավանաբարառաջին անգամմ.թ.ա. երկրորդդարում Գառնիիպարիսպներումէ կրաշաղախնօգտագործվել որպես լիցք: 3. Կրաշաղախիլայն օգտագործումըհնարավորությունէ տվել չորրորդից յոթերորդ դարերում ստեղծել բազմազանհորինվածքներ ունեցող կառուցվածքներ: գ) հայերենի այբուբենիտառերով ՄխիթարԳոշի առակներումարտացոլվածէ հոգնոր ն աշխարհիկ դասերիպայքարը. հետաքրքրականեն ժողովածուի 6-րդ, 114-րդ, 121րդ, 104-րդ առակները: Գոշի կարծիքով տարբեր ժամանակներում տարբեր արհեստներ կարող են մեծարելի լինել (168), ըստ որում նրանցից «հասարակաց օգտակարն պատուական է», քանի որ չկա «ոչինչ պատուական, քան զհասարակացօգուտն» (67): Թվականի հետ գոյականն ի՞նչ թվով է գործածվել ն ինչո՛ւ:

Մատենադարանիամենամեծ ձեռագիրըկազմված է հորթիավելի քան 600 կաշվից: 2. 24 դարի վերջին տասնամյակներիցԿիլիկիայում հայկականթագավորությանստեղծումը նպաստեցմիջին գրական հայերենի դիրքերի ուժեղացմանը,իսկ 24Է»«' դարերումայն, իբրն պետական լեզու, նորմավորվեցԱ միասնականացավ:3. Գերմանացիլեզվաբան Հ.Հյուբշմանը ճիշտ ստուգաբանել է հայերեն 1971 հասարականուն ն 217 հատուկ անուն: 4. Վր.Աճառյանի «Վայերենարմատականբառարանում» տեղ գտած շուրջ 11.000 արմատական բառերից, ըստ հայերենումգործածական Գ.Ջահուկյանի հաշվումների,ժամանակակից է շուրջ 4000-ը: 5.Պ.Սնակն իր չափածոստեղծագործություններում գործածել է 14.200 բառ, ստեղծել 1150 նոր կազմություններ:6. Մեծանուն երաժիշտը,անհուն կարոտը սրտում, 15 տարի ապրեց հայրենիքիցհեռու: Այդ 15 տարիներնայնուամենայնիվլի էին ստեղծագործականվեմոտավորելքներով ու վայրէջքներով: 7. Տարբեր ճմատենադարանների րապես200 հայերեն գրչագրեր պարունակումեն առակների ամբողջա8. 1512-1513 կան ժողովածուներ կամ մասնակիընդօրինակություններ: թթ. Վ. Մեղապարտըհավանաբարլույս է ընծայել 6 գիրք, որոնցից այժմ պահպանված է 5-ը: 9. Նույն խնդիրըհազար ու մի լուծում է ունենում: 1.

Փակագծերում տրված գոյականներըգործածեցեք եզակի կամ հոգնակի թվով: 7241 դարի 50-60-ական (թվական) Թորոս Ռոսլինն ապրում էր ա) ստեղծագործականամենածաղկուն շրջանը: 12 (տարի) ընթացքում (1256-1268 /թվական/ նա պատկերազարդումէ 7 տարբեր (ձեռագիր), որոնցից5 (ձեռագիր) ինքն էլ արտագրել է: բ) «Օգուտ բժշկութեան» գրքում ԱմիրդովլաթԱմասիացինընդարԸստ նրա, տղամարդու կմախձակ էջեր է նվիրել մարդակազմությանը: քը կազմված է 248, կնոջը 252 մեծ ու փոքր (ոսկոր): Ամիրդովլաթը կռահել է մարդու 5 (զգայարան) ն գլխուղեղի ֆիզիոլոգիական համաՆա ճշտել է նան 300 կարնոր (դեղամիջոց) հատգործակցությունը: ն այբբենականսկզբունքով կազմել դեղագիտականհանկությունները րագիտարան՝դեղամիջոցներիցյուրաքանչյուրն անվանելով 5 տարբեր (տերմին)` հայերեն, լատիներեն,ֆրանսերեն,արաբերենն պարսկերեն: գ) Հեթանոսական շրջանից են գալիս հին հայկական ամսանունները, որոնք Հայաստանում գործածվել են նան միջին դարերում: Ըստ որում հայերն ունեցել են ոչ թե 12 (ամիս), ինչպես այժմ է, այլ 13 (ամիս): 12 (ամիս) յուրաքանչյուրն ունեցել է 30 (օր), իսկ հավելյալ ամիսը` 5: Նախաքրիստոնեականհայկական տոմարում անուններ են ունեցել ոչ միայն 13 (ամիս), այլն ամսվա 30 (օր) ամեն մեկը ն նույնիսկ օրվա ժամերը: Ա. Շիրակացու «Պատճէն տումարի» աշխատությանմեջ բերված են ամիսների,օրերի ն օրվա 24 (ժամ) հայկականանունները:

Փոխանուն թվականները փոխարինեցեք համապատասխան կապակցություններով, իսկ շղատառով կապակցությունները`փոյխանուն թվականներով: Ա. 1. Տիգրանյանը քառասունհինգին մոտ մարդ էր` սպիտակող քունքերով: 2. Ահա չորսը հասան ինքնաթիռին ու բարձրացանաստիճաններով: 3. Նա տխուր մտածեց, որ իր տղան էլ կարող էր այդ հինգի մեջ լինել: 4. -Աղջիկս երեք հրաշալի զավակ ունի, սակայն չորրորդի մասին մտածել անգամ չի ուզում,-ցավով ասում էր մայրը: 5.Քսանութից իրենց չսիրած առարկանէին համարել տասնութը: գրականությունն Բ. 1. Վտանգիպահին ոչ թե մեր սովորական հինգ զգայարանները, այլ միայն վեցերորդ զգայարանն է օգնում ճիշտ կողմնորոշվելու: 2. Ուսուցիչները նստել էին երկար սեղանի շուրջը. մի քանիսը գրավոր էին ուղղում, ծռ(/ու ուսուցիչ շախմատ էին խաղում: 3. Կատարվածիմասին չորս մարդ Գիտեն. ն ինձ թվում է հրնգերորդմարդըչի իճանա: 4. Քո տասներորդդասարաննայս տարի ավարտումէ, մյուս տարի քեզ երկու իններորդդասարանկտանք:

Յոլովեցեք երկու, տասը,

ցեք նախադամություններիմեջ:

երրորդ թվականներըն գորժաժե-

3ետնյալբառակապակցություններից կազմեցեք՝

ա) աժականներ Չորս սյուն ունեցող, երեք օրվա, երեք անկյուն ունեցող, երկու դեմք ունեցող, չորս տարվա, հինգ հարկ ունեցող, ութ տարեկան,երկու ժամվա, երկու կենսակերպ ունեցող (երկու տարբեր միջավայրերում ապրող), մի աչք ունեցող, վեց ամսվա, յոթ գլուխ ունեցող, երկու կողմ ունեցող, հազար տարվա:

Բ) գոյականներ հինգ տարի, մեկ ամիս, ութ ոտք ունեցող, հարյուր տարի, յոթ ամիս, ութ հոգուց բաղկացած,հազար տարի, չորս ոտք ունեցող (կենդանի), չորս հոգուց բաղկացած, երեք ամիս, երեք հոգուց բաղկացած,երեք ոտք ունեցող: Տասն օր,

Լրացրեք համապատասխան թվականները:

Ուզողի

երեսը սն, չտվողի ....-ը: չափիր, կտրիր: Գիտունին՝ անգետին՝ բարեկամ: Մի ունեցիր դահեկան,ունեցիր մատիցդոր մեկըկտրես,արյուն դուրս կգա: Բերնեբերան, բերան: խելքը լավ է, ավելի լավ: Հերոսը անգամ է մեռնում, վախկոտը՝

ա.

ա

Լրացրեքանհրաժեշտթվականները(բառերովկամ թվերով): ա) Լեզվաբաններնընդունում են հայերենի զարգացմանհետնյալ փուլերը նախագրային հայերեն (կազմավորմանշրջանից մինչն դարը), միջին դարը), հին հայերեն կամ գրաբար (... դարից մինչե հայերեն (.... դդ), աշխարհաբար կամ նոր հայերեն(... դարից մինչնմեր ժամանակները): թվականին:Հայոց բ) ՄեսրոպՄաշտոցըհայոց գիրն ստեղծել է այբուբենն ունի տառ՝ հնչույթի համար (... ձայնավոր ն բաղաձայն): Գգ) Ըստ Հր.Աճառյանիտվյալների հայերենում հնդեվրոպական

-

արմատների թիվը հասնում

է

շուրջ

...-ի

հետագա ուսումնա-

սիրություններիտվյալներով դրանցքանակն անցնում է ....-ից:

դ) Գրաբարով են ստեղծագործել քերթողահայր Մովսես Խորենացին, Եղիշեն (.... դ), Դավիթ Անհաղթը (... դդ., Անանիա Շիրակացին (... դ.), Գրիգոր Նարեկացին (.... դ) ն ուրիշներ, միջին հայերենով Մխիթար Հերացին (... դ.,), Մխիթար Գոշը ն Վարդան Այգեկցին(....դդ.), նահապետ Քուչակը (.... դ.) ն այլք: Վայ միջնադարյան գրականությանվերջին ներկայացուցիչը Սայաթ-Նովան է (.... դ.):

իմաստները: Գրեցեքտրված կայուն բառակապակցությունների Դրանցովնախադասություններկազմեցեքա) առաջին մեծությանաստղ բ) երկրորդ ջութակ գ) երրորդ աշխարհիերկրներ դ) չորրորդ իշխանություն

ե) սայլի հինգերորդանիվ զ) վեցերորդզգայարան է) յոթերորդերկինք ը) ութերորդ հրաշալիք

Տեքստը պարբերություններիբաժանեցեք (հարկ եղած դեպքում

նան համարակալեցեք)՝Ձնավորմանի՞նչ տարբերակկարող եք առաջար-

կել-

ՀԱՅՈՑ ԱՄՍԱՆՈՒՆՆԵՐԸ, ՕՐԱՆՈՒՆՆԵՐԸ, ԺԱՄԱՆՈՒՆՆԵՐԸ

Վեթանոսհայերը (պարսիկներին եգիպտացիներինման) ունեցել են ոչ թե 12 ամիս, այլ 13, որից 12-ը երեսնականօրով, իսկ մեկը՝ 5 օրով: Վայկական ամիսներնունեցել են հետնյալ անունները`Նավասարդ, Հոռի, Սահմի, Տրե, Քաղոց, Արաց, Մեհեկան, Արեգ, Սհեկան, Մարերի, Մարգաց, Հրոտից, Ավելյաց: Հայկական տոմարում անուններ են ունեցել ոչ միայն ամիսները, այլն ամսվա բոլոր օրերը: Վայոց օրանուններն են` Արեգ, Հրանդ, Արամ, Մարգար, Ահրանք, Մազդեզ, Աստղիկ, Միհր, Ձոպաբեր, Մուրց, Երեզկան, Անի, Պարխար, Վանատուր, Արամազդ, Մանի, Ասակ, Մասիս, Անահիտ, Արագած, Գրգուռ, Կորդուիք, Ծմակ, Լուսնակ, Ցրոն (Սփյուռ), Նպատ, Վահագն, Սիմ, Վարագ, Գիշերավոր: Հայկական ամսօրերից ամեն մեկը նվիրված է եղել հայկական հեթանոսականաստվածներին՝ Արեգ, Աստղիկ, Միհր, Անահիտ, սրբազան համարված վայրերին Անի, Մասիս, Արագածն այլն: Հին հայկական տոմարում իրենց անուններն են ունեցել օրվա 24 ժամերը: Գիշերային Ժամեր Խավարակ, Աղջամուղջ, Մթացյալ, Շաղավոտ, Կամավոտ, Բավական, Խավթափյալ (Վավթափյալ), Գիզակ, Լուսաճեմ, Առավոտ, Լուսափայլ, Փայլածու: Ցերեկային ժամեր` Այգ, Ծայգ, Զորացյալ (Զայրացյալ), Ճառագայթյալ, Շառավիղյալ, Երկրատես, Շանթակալ, Հրակաթ, Հուրթափյալ, Թաղանթյալ, Առավար, Արփող: Ինչպես ուրիշ ժողովուրդներ, այնպես էլ հայերը օրը ժամերի բաժանելուն անցնելուց առաջ հնագույն ժամանակներումայն սովորաբարբաժանել են պահերի: Ցերեկը ն են Գիշերը ունեցե երեքական պահ յուրաքանչյուրը չորսժամյա տնողությամբ: Նշվում են հետնյալ հավանական անունները: Ցերեկային պահեր ն դրանց մասերը առաջին պահ՝` Արշալույս, Այգ ն Լուսադեմ,

Աղոթարան, երկրորդ պահ՝` Առավոտ, երրորդ պահ՝ Երեկո, Արնմուտք: Գիշերային պահեր ն դրանց մասերը` առաջին պահ`՝Խաղաղական, Ցայգ, երկրորդ պահ Գիշեր, Վասարակկամ Խոր գիշեր, երրորդպահ՝ Վավախոս:

Կարդացեքբանաստեղծությունը ն մանրապյատումը: ա) Գտեք գոյականներնու ածականները: ԱՐՑՈՒՆՔ

Խորհրդավոր է իմ ծնունդն այնպես... Ցավից եմ ծնվում, Ուրեմն պիտիցավի սն կաթիլ Ու տառապանքիսն ցող լինեի, Կարմիրզլինեի,ինչպեսճիչն արյան, Կամ դեղին, ինչպես լեղին մորմոքի... Սակայնվճիտ եմ Իբրն աստղի ցող: Երնի անհայտիմ ճանապարհին Անցնում մարդկայինտաք սրտիմիջով, Այնտեղ եմ թողնում Իմ սնն ու լեղին, Այնտեղ եմ թողնում Ալ ճիչը արյան Եվ հետո միայն հասնում աչքերին: Ու չեմ զարմանում,որ սիրտը մարդու ճաքում է հանկարծ Ու պատառոտվում...

Վ, Դավթյան

Բ)

Գտեք թվականները,որոշեցեք տեսակները:

Արցունքը անգույն հեղուկ է` բաղկացածիննսունութ ամբողջ մեկ տասնորդական տոկոս ջրից, մեկ ամբողջ քառասունվեց տոկոս օրգանական աղերիցն զրո ամբողջչորս տասներորդական տոկոս սեղանիաղից: Բայց արդյո՞քայդպես է: Օ՛, եթե արցունքներնիրենք լեզու առնեինն ասեին,թե ինչ են իրենք իսկապե՛ս... Դ, Դեմիրճյան գ) Շարադրություն գրեցեք տրված թեմաներիցորնէ մեկովլ1. 2. Յ.

արցունքները Երջանկության Հիշում եմ տատիս գաղտնի արցունթները Եթե արցունքներըլեզու առնեին

ԴԵՐԱՆՈՒՆ

Գտեք դերանունները,որոշեցեք նրանց տեսակները:

ինձանովէ իմ կյանքն սկսվում,երա՛կ իմ արյան, Որտեղի՞ցքո մեջ վայրենի թախիծնայս քարեդարյան: Թե ամենայն ինչ ցնդում է, ինչպես մշուշն ու քամին, Ինչու՞ եմ հապա դեռ սիրահարվածես Շամիրամին: Ինչու՞ եմ, ասա՛, դեռ այսքան խոցված, այսքան կարեվեր, Սեփականխաչս ուսերիս առած՝ ելնում սարն ի վեր:

Թե

է

ինձանով ավարտվում, իրոք, կյանքնիմ սեփական, Ինչու՞ է հապաիմ մեջ մորմոքումմթինապագան... Թե

գիշեր գնում եմ այնտեղ, Կանգնում եմ այնտեղ ու ոգիանում... Ու պետք չէ ինձ մոմ, ու պետք չէ կանթեղ, Մի ուրիշ լույս եմ ես ինձ հետ տանում: Տունս կքել է իր բախտինհլու, Մանկությանբույր է օդում թրթռում... Այնքան բան ունենք իրար ասելու Եվ դրա համարլռում ենք, լռում: Ահագնանում է լռությունն այդ մեծ, Ժամանակնանգամ իր շունչն է պահել, Գիտեմ,չի լսել նա այլ մի անեծք, Որ այդքան լուռ է ու այդքանահեղ... Ես ամեն

Վ.

Դավթյան

Հետնյալդերանունները դասավորեցեք ըստ տեսակների: Միմյանց,ով, այդտեղ, միննույն, ուր, որոշ, դա, այսչափ, ամեն, ինչ-որ, այլ, սույն, դու, ինչ, յուրաքանչյուր, ոմն, մեկը, ոչ ոք, նա, իրար, քանի, համայն, նույն, ես, որ, ինչպիսի, բոլոր, մյուս, ինքս, մեկմեկու, երբ, որքան, ինքդ, ամենայն, ուրիշ, ոչինչ, այսինչ, ինքը, ինչ-ինչ, ոչ մի, որեէ, ոչ մեկը, որնիցե,մի քանի, այնքան, սա, այսպիսի:

անծնա-

կան

ցուցական փոխա-

դարձ

հարցահա| րաքերական

որոշյալ

անորոշ

ժխտական

Բաց թողնված տեղերում գրեցեք անձնականդերանուններ:

Վայտնվեցինհովիվները. մեկը կրակի մոտ նետեց եղջյուրը 2. մի այծ: Մարդը շարունակեց փշրված ճանապարհը:3. Մի շռայլ պահ թվաց, թե արնն ճառագայթներըհավաքեց այսօրվա վրայից: 4. Լենոնընկատեցբժշկին ու վախիցկորցրեց: 5. Բժիշկը 6. Ոտքի կանգնեցինք ու կամաց-կամաց էլ չնկատեց, թե ինչ հուշեց շարժվեցինք,իսկ աղջիկները չհետնեցին մնացին պուրակում: 7 Ծերունին չէր վշտանում, որ մարդիկչեն նկատում թեն կուզեր հետ: 8. հետո ժպտալ, խոսել երկուսով գնացեք, իսկ կմիանամ...,-ասաց Գնորգը՝նայելով մեկ ինձ, մեկ Դավթին: 1.

Անձնականդերանունները խմբավորեցեք ըստ հոլովվելու

հատկանիշի:

Հոլովվող դերանվանական

անվանական

Չհոլովվող

Ես, դու, նա/ ինքը դերանուները գործածեցեք հետնյալ կապերի հետ: ա) հետո, պես, հետ, համար, առաջ, մասին, մոտ

բ) նման, չափ, բացի, վրա, փոխարեն,մեջ

Նախադասություններ կազմեցեք ես ես ինքաչ ինքս անձնականդերանուններով ն բացատրեցեք նրանցիմաստային-ոճականառանձնահատկությունները:

Բացատրեցեք անձնական դերանվան՝հոգնակի թվով գործածվելու իմաստային-ոԾականնշանակությունը:

ա) Գրքի առաջաբանում հեղինակը գրում է. «Այս գործին մենք ձեռնամուխենք եղել տակավիներիտասարդտարիքում...»: բ) «Սիրելի՛ ուսուցիչ, Ձեզ գրում է Ձեր խոնարհաշակերտը: Հնարավորէ, որ Դուք մոռացածլինեք ինձ՝ հազարավորներիցմեկիս, բայց Ձեզ ես չեմ կարող մոռանալ»: Գգ) Ադ օրվա անչափ տհաճ բացահայտումից հետո լաբորատորիայիվարիչ ՎարդանՀունանյանն այսպեսդիմեց իր ընկերոջը. -Այսուհետն Դուք կարող եք մենակ շարունակել գործը. մեր ճանապարհները բաժանվեցին: դ) Արքայի հրովարտակումգրված էր. «Ի լուր ամենքի, այսօրվանից մենքթեթնացնում ենք ժողովրդից գանձվող հարկը»:

Քաղաքավարականհոգնակիի տարբեր հոլովածներով մի երկգրեցեք, որ ուղղված լինի հանրահայտերգչի կամ որեէ պարբերականի խմբագրի: տող

Գեղարվեստական գրականությունից Օրինակներ բերեք, որոնցում անձնական դերանունները գործածվածլինեն կենդանիներին իրերի անունների փոխարեն: Բառեր կազմեցեք ինթն, յուր

ն

հա

դերանուններով:

Ցուցական դերանունները խմբավորեցեքըստ հետնյալ գծապատկերիառարկամատնանշող

դերանուններ

հատկանիշ առարկայիհատկություն| գործողության

մատնանշող դերանուններ|

մատնանշող դերանուններ

Մա, դա, նա դերանունների իմաստայինյուրահատկությունճերը բացատրեցեք համապատասխաննախադասություններիմիջոցով: Ցուցական դերանուններըխմբավորեցեք ըստ հոլովման տիպի:

Ւ-

անվանական

դերանվանական

-

չեն

հոլովվում

զ

Նախադասություններ կազմեցեք՝ այս, այդ, այն դերանունները գործածելով հատկանշայինն առարկայականնշանակություններով: Բաց թողնված տեղերում գրեցեք` ա) ցուցական դերանուններ

որքան հաճախ ենք վարվում: 2. Առավոտյանգնում են նրա սենյակը, բայց նրան չեն գտնում: 3. Անցյալ տարի գարնանը են գալու վարդերիճիշտ մի փունջ էլ կնոջս նվիրեցի: 4.Մարդիկ են տարբեր ճանապարհներով,բայց հեռանալիս ուղին բռնելու: 5. . գունազարդէին ...., .... գեղեցիկ, որ թվում էր՝ ծիածաննէ երկնքից իջել: 6. բուժքույրը քննիչին ասաց, որ հիվանդի կինը ցերեկն էլ է նրա մոտ անցկացնում,Գիշերն էլ: 1.Ա ՛խ,

Բ) փոխադարձ դերանուններ

Մարդիկակնածանքով ճանապարհ էին տալիս անծանոթերիհետ: 2. Վեռու հորիզոնում ինչ-որ գիծ նորից տասարդին,քչփչում բաժանել էր ծովն ու երկինքը: 3. Գլխարկնայնպես էր նստել գլխին, 1.

-

ասես այդ Գլուխն

ու

գլխարկը

համար էին ստեղծվել: 4. Տարբեր

ապրող գիտնականներըվաղուց էին հետաքրքրվում երկրներում

:

Դարցական դերանուններըխմբավորեցեք ըստ համապատամխան հարաբերակցության:

գո/ականին

Դերանունը ածականին

հարաբերակից

թվականին

(կ

մակբային

Կարդացեքբնագիրը ն նրանից բխող հարցեր ձնակերպեցեք՝ օգտագործելով հարցականդերանուններ:

Ա. ՄիջնադարյանՀայաստանում վանքերը հարուստ տնտեսություններունեին: Ամառվաամիսներինվանքապատկանանասուններին քշում էին լեռնային արոտավայրերը: Լեռնային վատ ճանապարհների պատճառովշատ դժվար էր ամեն օր կաթը վանք հասցնել: Հնարավորությանդեպքում տվյալ վայրում կառուցում էին կաթնամուղներ՝թրծած կավիցխողովակաշարեր:Այդպիսինկար Բյուրականում, որը էջմիածնի վանքի ամառանոցն էր: Անասուններն արածում էին Արագածիլանջեխողովակներովուղարկվում էր Բյուրական: րին, որտեղից էլ կաթը Բ. Վաղուց, շատ վաղուց մի արքայադուստրը էր ապրում: Եվ ահա մի օր նա որոշեց ճանապարհորդել:Նրա ուղեորության մասին չինական հնագույն տարեգրություններում ոչինչ չէր պահպանվի, եթե արքայադուստրը գեղեցիկ ծաղիկներովզարդարվածզարմանալի գլխարկ դրած չլիներ: Ծաղիկների մեջ թաքցված էին մետաքսի բոժոժներ: Դրանք արտանում էր Հնդկաստանում ապրող իր սիրեցյալի քայադուստրը համար: Այս դեպքը կատարվել է մ.թ.ա. շԳ/ դարում ն գաղտնիքի առնանգման առաջին օրինակներիցմեկն է: Հարցականդերանունները խմբավորեցեքըստ հոլովման տիպի-

անվանական

նուններ:

դերանվանական

չհոլովվող

Բաց թողնված տեղերում գրեցեք հարցահարաբերականդերա-

1. Հիմա ենք հասկանում, թե անտարբերենք եղել այդ մարդու ձեռքով են կառուցվել այս շենքերը, պողոտաներնու հանդեպ: 2. է փողոցները: 3. Զարմանքով նայում ես շուրջդ ու մտածում, թե է կատարվել այսկյանքն այսպիսինդարձել: 4. Միայն նա կասի՝ կխաղաղվերնրա փոթորկտեղ: 5..... լավ կզգար այդ մարդն իրեն,

ված հոգին: 6. կասի, թե մեր քաղաքում հայտնվեցինայդ փոխադրամիջոցները:7.-Ներեցե՛ք,-դիմեց նա վշտահար մորը,-հիվանդը Ձեր երեխան է: 8. Դեպի վանք տանող ճանապարհներնանցնում էին նեղ արահետներով,անհատակ վիհի եզրերով, հազիվ մի մարդ կարող էր անցնել: 9. Սա մի անգնահատելիգանձ է, Դուք պարգնեցիք ինձ: 10.Երանի նրան, հայրենականհարկի տակ հանգչում է հիմա: Չետնյալ նախադասություններումորոշեցեք ինչ դերանվան նշանակությունները դրանք արտահայտող միավորներն ընտրելով տրվածներից:-

ինչքան, ո՛շ...ո՛չ..., թե՛ Ինչպիսի,

երք/հենց-՝

թե ինչու, մի՛թե, այ բե,

որ,

ա) -Ի՞նչ պիտի վճարեմ այս թանկարժեք քարերի համար,հետաքրքրվեցտիկինը: բ) Ի՛նչ երգ, ի՛նչ մեղեդի. աղմուկ էր ու ճիչ: գ) -Ի՞նչ, դուք կարծում եք, թե չենք կռահելգիշերվաանցուդարձի պատճառը,-խորամանկ ժպտացնա: դ) Ինչ ես, ինչ դու ստել չենք կարողանում: ե) Պա՛հ, ինչ էլ միամիտնես: զ)--Ի՞նչ ես խեթ-խեթնայում ինձ,- զարմացավտանտերը: է) Չորրորդ օրն է, ինչ շարունակվումէ հանքափորներիգործադուլը:

ը) Ինչ սկսվեցին այս անձրնները,քույրս հանգիստըկորցրեց: թ) Երիտասարդըդուրս նայեց ն բացականչեց. -Ի՛նչ հիասքանչտեսարանէ:

Բառակապակցությունների փոխարեն հետնյալ հարցերին պատասխանողբառեր գրեցեք:

Ո

ա) թանկարժեքքարեր վաճառող բ) նույն երկրիքաղաքացիներ գ) ձեռագիրմատյաններար-

տագրող

դ) դատարանիվճիռն ի կատար ածող պաշտոնյա ե) ծաղիկներ աճեցնող,նրանց նոր տեսակներստացող մարդ զ) կառավարությանղեկավարը

Ի՞նչ

ա) կաթողիկոսինստավայրը բ) իր վրաինքնաթիռունեցող

նավ գ) մահվանմասին տեղեկացնող հայտարարություն դ) վիրաբուժականսուր դանակ ե) բենզինփոխադրողմեքենա

զ) տաք ն չոր քամի

Ռբջան, ինչպիսի, ինչ, քանի դերանուններընախադասություններիմեջ գործածեցեք հարցական ն բացականչականհնչերանգներով-

ա) ՈՎ, ինչ, որ, Շրբ դերանուններընախադասություններիմեջ գործաժեցեքհարցում արտահայտողն նախադասություններ կապակցող բառերիարժեքով: «Անպատասխանհարցեր» վերնագրովփոքրիկշարադրություն գրեցեք՝ գործածելով հարցական դերանուններ: Որոշյալ դերանուններըխմբավորեցեքըստ նրանց արտահայ-

տած իմաստների:

Որոշյալ

դերանուններ,

որոնք

ցույցեն

տալիմ՝

առարկաների,նրանցքանակի ընդհանուր ամբողջությունը առարկաների,նրանցքանակի ամբողջությունըն̀րա մեջ մըտնող առարկաներն առանձին-

առանձինմատնանշելով մի առանձինառարկայիհավաքական կամ ոչ հավաքական ամբողջությունը

Բաց թողնված տեղերում գրեցեք որոշյալ դերանուններ:

Թվում էր՝ աննշան դեպք էր, բայց խորապեսհուզեց ....: 2. ...գիանգամ այդ ճանապարհովանցշեր ծերունին աչք չկպցրեց: 3. նելիս տխրում էր քաջ հայդուկը: 4. Մութն ընկնելուն պես այդ անառիկ անցորդի վրա: ամրոցըսարսափազդուտպավորությունէր թողնում 5. Մահն հաշտեցրել էր նրա հետ, աշխատումէր իր վշտակմանրացությունը հայտնել ժառանգներին: 6. Դատականբժիշկն արդյունքները: մասնությամբուսումնասիրելէր փորձաքննության 1.

Որոշյալ դերանուններըխմբավորեցեքըստ հոլովվելու հատկանիշի: Որոշեցեք հոլովման տեսակը:

հոլովվող

չեոլովվող

Նախադասություններ կազմեցեք թե առարկայական, թե հատկանշային իմաստներով գործածվող որոշյալ դերանուններով: Բանաստեղծականտողերհիշեցեք, որոնցում գործածվածլինեն անձնական,ցուցական, հարցական ն որոշյալ դերանուններ-

Անորոշդերանուններըխմբավորեցեքըստ նրանցարտահայտած իմաստների: մեկիցավելի առարկաակնարկող, այսինքն՝հոգնակիիիմաստ ունեցող

մեկ առարկաակնարկող, այսինքն՝եզակիիիմաստ ունեցող

դերանուններ

դերանուններ

Բաց թողնված տեղերում գրեցեք անորոշ դերանուններ:

բան էր գրված, որ արդեն Գորշավուն ստվարաթղթիվրա անընթեռնելիէր դարձել: 2. Հասնելով շենքի նա կանգ առավ, նայեց շուրջը ն ներս մտավ: 3. Մեքենան ուղղություն վերցրեց: 4. Վազիվ թե գար ու կեսգիշերինքունս խանգարեր.անձրնն էր փսփսում պատուհանիս տակ: 5. Մի վայրկյան լուռ կանգնելուց հետո հեռացանք. այդտեղայլես անելիք չունեինք: 6. Անցաննս խաղաղտարիներ, ն ծեր գիտնականըզգաց մոտալուտվախճանը:7. Հյուրերից արդեն 8. Ընթրիքիժամանակ դուրս էին եկել պատշգամբ՝մաքուր օդ շնչելու: արտահայտությունչկար: 9. Սրտի նրա դեմքին տհաճ զգացման թրթիռովհիշում եմ մեր հին թաղամասը,բայց նա կարծես չի էլ եղել ....: 10. Նա կարողացավհստակ հասկացնել, որ դեղը կարելի է գնել միայնիր միջոցով: 1.

Թվարկեցեք այն անորոշ դերանունները, որոնք կարող

հոլովվել:

են

Կապակցություններկազմեցեք այն անորոշ դերանուններով, որոնց հետ կարելի է գործածել թե՛ եզակի,թե՛ հոգնակիթվով գոյականներ:

Բոլոր:"բնէ, ինչ-ինչ,

ոչ մի, յուրաքանչյուր,

ամենյ

դերանունների հետ գործածեցեք եզակի կամ հոգնակի թվով գոյականներ:

ողֆ, ոմն,

թվականի

որոչ

Մի նմեկ բառերը նախադասություններիմեջ գործածեցեք ն

դերանվան նչջանակություններով:-

Բաց թողնված տեղերում գրեցեք Ժխտականդերանուններ: 1. չնկատեց, թե տարեց բժիշկը ե՛րբ դուրս եկավ հիվանդաչէր համարձակվումխոսել: սենյակից:2. Երկար Ժամանակնրանցից 3. Գույների այս համադրությունից էլ չստացվեց: 4. Արտասվող բան չէր երնում: 5. Թանգարանիդահլիճներում ապակիներիմիջից ցուցանմուշ կարծես չէր տեղաշարժվել. գրեթե չէր փոխվել, չէր կասկածում, աշխատակիցներից մտքով գողությանմասին նման բան չէր էլ անցնի:

Լրացրեք հետնյալ աղյուսակը:

Որ, ոմն, որքան, սա, յուրաքանչյուր, ինքը, ուրիշ, ոչ մեկը, ո՞վ, այդ, ամբողջ, դու, միննույն, ուր, ամենքը, ողջ, ի՞նչ,դա, ամեն ոք, բոլոր:

տեսակը

անձնական Հարցական

եզակի ես

"բբ

հոգնակի

Մենք -

Առանձնացրեքհոլովման համակարգում տարարմատություն դրսնորող դերանունները:

Այս, բոլոր, ոչ ոք, ե՞րբ, դա, այստեղ, ոչինչ, մի քանի, ես, մեկմեկու, ինքը, ինչու", ոմն, ուրիշ, դուք, ինչ, դու, ինքս, ով, այնտեղ, նա, ինչպիսի՞,միմյանց, այն, որ, մեկը: սա,

Առանձնացրեքհոլովման պակասավորհարացույց ունեցող դերանունները:

ի՞նչ, իրար, դու, նա, ո՞վ, քանի՞սը, միմյանց, դա, որտե՞ղ, մեկմեկու, սա, ո՞ր, ե՞րբ, ոչինչ, ոչ մեկը, ոմն, մեկը, ինքը, բոլորը, յուրաքանչյուրը,այսքան: Ես,

Չետնյալ դերանուններիցորո՞նքչեն հոլովվում:

Այս, ամեն մեկը, սա, ու՞ր, բոլոր, մեկը, ինքս, ինքը, դու, ողջ, ոչ մի, մեկմեկու, այդ, ես, այստեղ, ամեն մի, նա, ամբողջ, դու՞, ո՞վ, երբնէ, որոշ, յուրաքանչյուր,այն, մեկմեկի,ե՞րբ,ինչպե՞ս,այլ, համայն, յուրաքանչյուր ոք, ոչինչ, մեկնումեկը:

դերանուններլրացրեք: Յամապատասխան

հոդվածի առիթով էդուարդ Մանեն գրում էր ա) Լույս տեսած գտնեմ որպեսզիսեղմեմ ձեռքը հեղինակին.«.... չգիտեմ, թե ն ասեմ, թե պաշտպանումէ երջանիկ եմ, որ տաղանդավոր հրաշալի հոդված: Անչափ շնորհակալ եմ ....»: եք: մարդ, բ) 1875 թ., երբ Կլոդ Մոնեն ծայրահեղ ծանր նյութականվիճակում այցելության գնացի էր, է.Մանեն գրեց Թեոդոր Դրայզերին. «Երեկ կորցրել: Խնդրեց գտնել մեկին, Մոնեին: բոլորովին ընկճվել է ու Ուզու՞մեք՝ հատը հարյուր ֆրանկով տասը-քսան բնանկարկգնի բաժինըկլինի 500 ֆրանկ: Իհարկե, երկուսով անենք այդ գործը: ն մանավանդ Մոնեն, չպետք է իմանա, որ մասնակցումենք մտածում էի դիմել արվեստասերի, բայց վախենում գործին: եմ մերժվելուց»:

սա

աա

Լրացրեք դերանունների կազմության գծապատկերը.

Պարզ

Ածանցավոր

Բա

կցական

հարադրական

Նախադասություններկազմեցեք հետնյալ կրկնավորներով: ա) իրեն-իրեն բ) ում-ում

Գ)ուրիշ-ուրիշ դ) քանի-քանի

ե) ինչ-ինչ զ) այս-այս

Կետադրեցեքհամր բնագիրը՝ ընդգծելով դերանունները: Երբ մենք մտանք արվեստանոցՄինասը վառեց բոլոր լամպերը ն պատերից մեզ նայեցին նրա աշխատանքները:Այն ինչ ես տեսա այնքան անսպասելիէր ինձ համար որ մինչ այդ եղած ամեն ինչ անձրն ցեխ ն ուրիշ շատ բաներ իսկույն անհետացան ասես ցնդեցին: Թվաց ինչ-որ տարօրինակ բան կատարվեց այնպիսի մի ապրում ունեցա որպիսին երբնէ չէի ունեցել: Ամբողջ երեկո ե արվեստանոցումն տունդարձի ճանապարհինն տանը ես շարունակ փորձում էի որնէկերպ բնորոշել ինձ հետ կատարվածը գտնել այն բառը որը համապատասխաներ Մինասինկարներից ստացած առաջին տպավորությանըբայց այդպես էլ չկարողացա գտնել այն: Այդ բառը միտքս եկավ շատ տարիներ անց եկավ այն Ժամանակ երբ ես վաղուց արդեն չէի փնտրումայն: Վենետիկումէր: Մենք համերգայինխմբի անդամներսդուրս եկանք հյուրանոցից ե ուղղվեցինք դեպի Սուրբ Մարկոսի հրապարակ մեր

ուղերթը ճշտելով բազմաթիվ ուղենշաններով գրված եվրոպական գրեթե բոլոր լեզուներով բացի ռուսերենից: Գնում էինք նեղլիկ որոնց լայնությունը երբեմն հասնում էր երկու-երեքմետրի: փողոցներով Մտնում էինք խանութները ավելի ճիշտ խանութիկները ուր եթե երեք-չորս մարդ մտներշարժվելու տեղ չէր լինի: միաժամանակ Եվ ահա մի քանի մետր քայլելով այդպիսի շրջակայքում որտեղ ամեն ինչ կամերայինէր ամեն ինչ մոտիկն չկար ոչ մի հեռապատկերու տարածություն տներից մեկի նեղ կամարի միջով մենք հանկարծ դուրս եկանք Սուրբ Մարկոսի հրապարակը:Ես չվրիանսպասելիորեն պեցիգրելով հանկարծ բառը: Թեն գիտեինք թե ուր էինք գնում ն քայլում էինք հենց դեպի հրապարակ այդուհանդերձ այն իր ողջ վեհությամբ մեր առջե հայտնվեց իսկապես ռր հանկարծ անսպասելի անակնկալ: Վիթխարիէր այն շրջապատվածմեծ ու բարձր տուն-պալատներով որոնք մինչ այդ իմ տեսած մյուս տներիհամեմատ երկճաքերներ թվացինինձ: Այդ ամենը նույնչափ անսպասելիէր որչափ պայթյունն է անսպասելիլինում: Դա իսկապեսպայթյուն էր տարածության պայթյուն եթեկարելի է նման բառակապակցությունգործածել: Եվ հենց այնտեղ Սուրբ Մարկոսի հրապարակումես ակամահիշեցի Մինասինն նրա նկարներիցստացած տպավորությունը:Եվ հասկացա թե ինչ էր կատարվել ինձ հետ: Եվ վերջապես գտա այն բառերը որոնք կարող էին բացատրել կատարվածը: Իսկ ինչ էր կատարվել: Այնտեղարվեստանոցումնույնպեսպայթյունէր եղել գույնի պայթյուն: Ըստ

Յա.Զարգարյանի

Ընդգծեցեք անուն խոսքի մասերին պատկանողբառերը: Բալի շուրթերով իմ հեքիա՛թ, կարոտել եմ քեզ: Ու հիմա գիտեմ, որ կարոտիզգացումըգուցե ամենալավնկարիչնէ, որովհետնտեսնում եմ քեզ այնպես, ասես աչքիս առաջ նստած ես, տեսնում եմ քո դեմքի ամեն մի մանրամասնը, մինչե անգամ քո մի մազափունջը, որ երբեմն-երբեմն ընկնելովդեմքիդ՝ծածկում է ձախ աչքդ... Դրսում անտանելի ցուրտ է: Գրում եմ քեզ՝ թուղթը դրած լուսամուտի գոգին: Լուսամուտի առաջ, ուր աչքս կտրի, ամեն բան ծածկվածէ սպիտակ ձյունով: Բայց երբ մտածում եմ քո մասին,թվում Է, թե դիմացս տեսնում եմ ծաղկած բալենի նուրբ սպիտակ ծաղիկներով:Ծաղկած բալենին ամենագեղեցիկծառն է, դու ամենագեղեցիկարարածնես աշխարհում: Նայում եմ դուրս ու աշխատում պատկերացնելքո սիրելի դեմքը: Կարոտսօգնում է նկարել քեզ, ու տեսնում եմ քո ալ կարմիր շրթունքները: Այդ շրթունքներիհամար էր, որ քեզ «բալի շուրթերովհեքիաթ» անվանեցի: Ես տեսնում եմ, զգում եմ քեզ այնպեսմոտիկ, այնպեսպարզ, որ թվում է, թե քո տաք շունչը... զգում եմ քո շնչառությունը, Ըստ

Շ.Թաթիկյանի

ԲԱՅ

ա) Կարդացեքբանաստեղծությունը ն դուրս գրեցեք բայերը: Ք) Առանձնացրեք5 բայ ն գրեցեք դրանց հոմանիշները:

այն բառերը, Որոնք պիտիասեի քեզ, Ամեն անգամ հանդիպելիս Ուրիշ խոսքեր էի ասում: Գնում էիր գլխի ընկած, Այրվում էի ու ափսոսում. Ու փնտրեցի,փնտրեցի ես, Ի՛նչ հավատով ն ի՛նչ սիրով: Ողողեցիշուրջս ամեն Քամուն տված սրտի հրով, Նետեցի ինձ ամենուրեք, Ինչ որ ունեմ ողջը ցրած, Ամենաթանկնաշխարհի մեջ Շուրջս անվերջ ու կորցրած: Կյանքսանցավ որոնելով, Սիրագորովու սրտակեզ, Ես չգտա այն բառերը, Որոնքպիտի ասեի քեզ'

Ես չգտա

Մ.Մարգարյան Չետնյալբայերի 5-ական հոմանիշ գրեցեք: ա) հմայել Գգ)հավաքել բ) խնդրե 69դ)զայրանալ

ե) վախենալ զ)ցանկանալ

Չետնյալ առածներում լրացրեք համապատասխան բայերը: 4. 2. Յ. 4.

5. Ում սայլին նրա հորովելը ...: 6.Խոսք մի փութ մեղրով ...: 7. Աշխարհի ու.... լեզուն է: Ց. Քաղցր լեզուն օձին էլ բնից

Ջրի....

ջուրը քարը գետնին ....:

Ուրիշի հացով փորը ....: Խոսք սարի գլուխ կհանի, խոսք ....` սարիցներքն ....:

ա) Ըստ համապատասխանխոնարհումների գրեցեք տրված բայերի հոմանիշները: Շ ազ

ն

ֆծիֆաղե

Բ) Նմանատիպ 10 զույգ ինքներդ գրեցեք:

ա) Բայական բառույթի կառուցվածքային բնույթին համապատասխան՝գրեցեք տրված միավորներիհոմանիշները:

համադրական `

վերլուծական

սրատավել մեջ ընկնել աղաչել

առաֆնառնել

ընդդիմանալ ռիրո

տալ

Համալ փան

ղալ

վրա

տալ

երնալ

բ) Նմանատիպ 5 զույգ ինքներդ գրեցեք:

Չետնյալբայերը խմբավորեցեքըստ սերող հիմքերի ն որոշեցեք, թե ի՛ նչ խոսքի մասերիեն պատկանումդրանք: Շտապել, ողջունել, մատռվակել, պղծել, նվազել, հնձել, ափսոսալ, վճարել, երկրորդել, գրկել, հաճախել, մրրկել, քառապատկել,անարգել, թշշալ, նույնանալ, գամել, կախարդել, բարդել, խարդախել,երկուանալ, յոթնապատկել, շամփրել, կապտել, վայել, նյութել, կեռել, մաքրել, ավաղել, բուրել, բզզալ, ոչնչանալ, կանխել, պայտել, դանդաղել, ծառայել, ապշել, ամբողջանալ:

Դետնյալ խոսքի մասերիցհամադրականբայեր կազմեցեք: ածական

մակբայ ծժայնարկություն

Հարադրական բայեր կազմեցեքըստ տրվածաղյուսակի:

Յետնյալ բայերից զուգաբայական (կամ զուգադրական) հարադրություններկազմեցեք: Նմուշ բացել -» բացել-փակել: ա) շահել

բ)ջարդել Գ) լինել դ) գալ

ե) ծլել զ)զուգել է) կտրել ը) ընկնել

թ) տանել ժ) գնալ ժա) նստել Ժբ) թռչել

ժգ) ելնել ժդ) առնել ժե) կապել ժզ) չափել

Չետնյալ բայերը խմբավորեցեքըստ կազմության՝ ընդգծելով

բայածանցները:

Վերնագրել, յուղոտել, ցատկոտել, բնակվել, ձգտել, իջնել, մահանալ, գտնել, պատրաստվել, գեղեցկանալ, դժգոհել, գլորվել, բոցկլտալ, ցեխոտել, թագավորել, կպչել, հագենալ, քանդքնդել, սլանալ, պատռտել, մրոտել, բզկտել, հագնել, փարթամանալ,հոգնել, ճաքճքել, կեղտոտել, գրոտել, համբուրվել, ելնել, մեռնել, մերձենալ, կուրանալ,անտեսել, դիպչել, կտրատել, պարփակել,նախասահմանել: ածանցավոր

պարզ

Տրված ածանցներովբայեր գրեցեք:

Կազմեցեք հետնյալ բայերի բազմապատկականները:

Նստել, ծալել, ճաքել, խշշալ, պատռել,չափել, ծախել, պոկել, գրել, փայլել, խառնել, Ճանկռել, փշրել, դողալ, փորել, փետրել, բզզալ. շողալ, կծել, խազել, թափել, ցատկել, բռնել, ծռել, քաշել, քանդել: Ածանցմանմիջոցով կազմեցեք հետնյալ բայերի պատճառականը:

Պայթել, նստել, խմել, հիշել, հագնել, իջնել, քնել, մեծանալ, փախչել, թռչել, կորչել, դողալ, պարել, երգել, խաղալ, վախենալ, մոտենալ, բնակվել, ծիծաղել, փայլել, քրտնել, շողալ, կատաղել, մղկտալ, խոսել, ֆշշալ, սառչել, դադարել, սահել, զբաղվել, աճել, հասնել, կանգնել: Նշեցեք այն բայերը, որոնցից աճանցման միջոցով պատճառականչի կազմվում-

Ծերանալ, բերել, գրել, քրտնել, լարել, նկարել, վախենալ, օգտագործել, օրհնել, սովորել, թարգմանել,կռվել, հագնել, փախչել, աղալ,

կանգնել, աշխատել, տխրել, լուծել, գլխատել, տանել, լողանալ, թռչել, նվաստանալ, բնակվել, խուզել, զբաղվել, նստել, փայլել, սպասել, հերկել, բազմանալ,պայթել, սահել, որսալ, ամաչել, կարել:

Առանձնացրեք այն բայերը, որոնք պատճառականչեն: Հոգնեցնել, հագցնել, լցնել, ամաչեցնել, կորցնել, փախցնել, շողացնել, պառկեցնել, խռմփացնել, զարմացնել, կպցնել, վերցնել, հանգցնել, վերջացնել, ապշեցնել, թռցնել, մերձեցնել, բարձրացնել, հարցնել, հասցնել, լրացնել: Պատասխանեցեքներգործականսեռի բայերին տրվածհետնյալ

հարցերին:

ո՞ւմ ա) գրել ի՞նչ ո՞ւմ ուղարկել ի՞նչ -»

գ) պատժել

-»

նախատել՝| երկրպագել

-»

Հե

բ) պաշտել

ո՞ւմ

ի՞նչը

դ)

|

ո՞ւմ

ազատագրել ՀԸ ի՞նչը |

լուծել

կազմել

ում ո՞ւմ ու՞մ

-»

-»

ի՞՛նչ(ը) ի՛նչ(ը) |

». ».

քննարկել թարգմանել նկարազարդել

ի՛նչ(ը)

» »

-»

ի՛նչ(ը) ի՛նչ(ը)

Չետնյալ բայերը խմբավորեցեք ըստ սեռի:

Կառավարել,ելնել, մոտենալ, որոնել, դյութել, կարոտել, ճանաչել, անցնել, թախծել, տուժել, հավատալ, ատել, ծածկել, շաչել, կանչել, հանձնել, կործանել, բորբոքել, սքողել, կաշկանդել, խնդալ, շողալ, հեռանալ, խիջնել, փրկել, արիանալ, տանել, վախենալ, վիճել, տիրապետել,ցնծալ, խենթանալ,դնել:

ներգործական

չեզոք

Հետնյալ բայերով կազմեցեք ներգործական կառուցվածքի ճախադասություններ-

ա) ճանաչել բ) պահպանել

Գ) փոխադրել

դ) քննել

ե) հարգել

զ) այրել

Կազմեցեքհետնյալբայերի կրավորականը: Զտել,

աղալ,

կպցնել, հեռացնել, գողանալ, հագնել, տանել,

մոտեցնել, տապալել,ավելանալ, մաքրել, քանդել, կառուցել, խորանալ, միացնել, թուլանալ, վերցնել, զգալ, ոսկնորել, մտցնել, սպանել, գոտնորել, իջեցնել, պայթեցնել, չարչարել, առնել, գտնել, ճնշել,

ստրկացնել,շոյել, իմանալ:

Հետնյալբայերը ըստ մեռի: խմբավորեցնեք Գունատվել,գանգատվել,կառուցվել, հիշվել, փնտրվել,հարձակվել, լսվել, զորակոչվել, ուսումնասիրվել,վհատվել, հիասթափվել,հեռացվել, վախճանվել,հաշտվել, մտադրվել, սիրահարվել, մշակվել, գրվել, համարձակվել,բնակվել, բերվել, գերվել, կառավարվել,գժտվել, քշվել, արտասվել:

կրավորական

չեզոք Արավորածն

Չետնյալ բայերով կազմեցեքկրավորականկառուցվածքինախադասություններ:

ա)ստանալ

գ) բռնել

բ)բացել

դ) նորոգել

Առանձնացրեքկրկնասեռն կրավորածնչեզոք բայերը:

Հակառակվել, բնակվել, համաձայնվել, նմանվել, զբաղվել, վերաբերվել,գանգատվել,մաշվել, հրճվել, տրաքվել, ընդհարվել,բաժանվել, գժվել, ծավալվել, կախվել, բորբոքվել, փռվել, խաղաղվել, փակվել, գունատվել,մոլորվել, փոխվել, խելագարվել,ավարտվել,սրվել, զմայլվել, հալվել, ոգնորվել. անջատվել, սկսվել, մռայլվել, սիրահարվել, չարչարվել: տանջվել,փշաքաղվել,պապանձվել, բայեր կրկնասեռ

։

չեզոք բայեր կ(րավորածն

Ձետնյալ կրկնասեռբայերի սեռային յուրաքանչյուր նշանակությամբ(ազմեցեք նախադասություններ:

ա) նայել բ) ապրել

գ) մաշվել դ) լալ

ե) վառվել

զ) ուղղվել

Չետնյալ բայերը խմբավորեցեք ըստ չեզոք սեռի իմաստային դրսնորումների-

Համբուրվել, հագնվել, հանվել, պատրաստվել, օծվել, շպարվել, պաչպչվել, սափրվել, զուգվել, գրկախառնվել, սանրվել, զարկվել, տեղավորվել, տեսնվել, շփվել, բախվել, մաքրվել, լվացվել, ողջագուրվել, պաշտպանվել,զարդարվել: անդրադարժբայեր:

փոխադարձբայեր

Ներգործական կառուցվածքի նախադասություններըփոխակերպեցեք կրավորական կառուցվածքի նախադասություններյի-

Վնադարի մեծագույն մաթեմատիկոս ն ֆիզիկոս Արքիմեդը մշակեց մեխանիկայի հիմունքները: 2. Դամբարանըկառուցող ճարտարապետներն օգտագործել են հունական ճարտարապետության բոլոր երեք ոճերը: 3. Վրդեհներնու ջրհեղեղները խիստքայքայեցին հնադարյան այդ կառույցի մնացորդները: 4. Մ.թ.ա. 332-331 թք. Ալեքսանդր Մակեդոնացինհիմնադրեց Հելլենական Եգիպտոսինշանավոր մայրաքաղաք Ալեքսանդրիան: 5. Գաճախակիտեղի ունեցող երկրաշարժերը կործանեցին Օլիմպոսի տաճարները: 6. Բազմաքանակ թշնամու դեմ տարածհաղթանակըոգնորել էր Մակեդոնացու զինվորներին: 7.Ֆիդիասի քանդակներիառջն վեհության զգացումն էր լցնում մարդկանցհոգիները: 1.

Տրված բայերը խմբավորեցեքըստ սեռի:

Որոնել, հրճվել, երենակայել,գրել, արտասվել, աղալ, զբոսնել, շարժել, պառկեցնել, հասնել, հակակրել, փնչալ, երնալ, խառնել, սիրահարվել, պահել, ծածկել, հիշվել, հուզվել, տրորել, զարմացնել, ընտրել, բախել, փռել, զարթնել, գժտվել, փախցնել, քննել, արբենալ, կառավարել,կանգնել, պաշտել, հայտնել:

ներգործական

թյուններ:

Կրավորական

Չետնյալ բայերով

ճեզոք

(բայածներով) կազմեցեք նախադասու-

ա) մոտենալ մոտեցնել- մոտեցվել բ) տաքանալ - տաքացնել տաքացվել -

-

Առանձնացրեքհետնյալ բայերի անորոշի հիմքերը ն դրանցով

կազմեցեքբայանուն գոյականներ:

Քամահրել, սպանել, գովել, մեծարել, կրկնել, զեկուցել, ընթանալ, սպասարկել,սպասել, նզովել, աղոթել, թարգմանել,սրբագրել:

քայ

չարժել

` բայահիվք

բայանուն գոյական

չարժ»

չարժում

Կազմեցեք հետնյալ բայերի անցյալ կատարյալիհիմքը ն բակազմությանօրինաչաիությունները: ցատրեցեք

դ) նստեցնել, խաղացնել,թռցնել ե) ցատկոտել, գրոտել, կտրատել զ) գալ, ուտել, լինել

ա) գրել, կարդալ բ) մոտենալ, զարմանալ գ) ելնել, թռչել

Առանձնացրեքբայերը, գրեցեքնրանց անորոշին անցյալ կատահիմքերը: րյալի ա) Թռան անցանօրերս,

Ո՞ւրգնացին,չգիտեմ: Ո՞ւր հեռացանլորերս, Ո՞ւր մնացին, չգիտեմ:

Սերերսո՞ւր հեռացան, Հարցում արի ձորերիս, Խուլ ձնացանձորերս, Լուռ մնացին... Չգիտեմ: բ) Գետը արեգակիհուր ու բոցից փախել, Թաքուն տեղ չի գտել, որ գլուխը պահի. Ամբողջովինհալած արեգակէ դարձել Ու ներքն է գալիս, Ոտքերիտակ տալով ինչ պատահի...

գ) Ով ինձ համար ուշքը կորցրեց, Ո՞վգիտե ում սիրտը կոտրեց, Չտեսնելու տվի, անցա... Բայց երբ հետո ուշքի եկա, Թե ես ինչ եմ կորցրելանդարձ, ուշ էր արդեն: Անվերադարձ,

ՀՍահյան

Ռրոշեցեք բայերի կազմությունը

ն

սեռը:

Ա. Դաշտերիճանապարհով միայնակ մի մարդ էր գնում: Ցուպ չկար ձեռքին, բեռ չուներ, գլխարկ չկար գլխին, գրպաններումոչինչ չէր դրել: Ոչ այնտեղ, որտեղից գալիս էր, սպասող ուներ, ոչ էլ այնտեղ, ուր գնում էր, կանչող կար: Միայնակ ու դատարկգնում էր: Այդ նույն ճանապարհով անցել էր մրջյունը, մողեսը, թագավորը, թագավորի տղան, գառնուկ ախպերը, հուրիփերիներ, հրեղեն ձիեր,

կտրիճ մարդիկ, կույր գուսաններ: Հիմա գնում էր այդ մարդը: Զ. Խալափյան

Բ. Ո՛չ, մենք չենք սիրել ճանապարհներ: Ճանապարհները կա՛մ թշնամիներ են բերել մեր տուն, կա՛մ մեր պապերին տարել են դեպի օտարություն ու ետ չեն բերել: Չգիտեմ` որտեղից եմ լսել, որտեղ եմ կարդացել այս տարօրինակ միտքը, բայց նույնը չի՞ ասում արդյոք մեր ոչ այնքան հեռու անցյալը: Մեր բոլոր գավառներըկտրված էին իրարից, կապվում էին բարալիկ, հազար տեղ թելի նման կտրվող կածաններով, քարքարոտ, տխուր ճանապարհներով, որ փակվում էին առաջին ձյունից, որ ավելի շատ բաժանում, քան միացնում էին: Ես հիմա հրճվում եմ, երբ օդանավի բարձունքից նայում եմ Հայաստանին, տեսնում ճանապարհները,որ արյունատար անոթների պես մեր հողը դարձնում են մարմին`շնչող, անհանգիստու թրթռուն: Սիրում եմ ճանապարհներիննայել գիշերով, երբ իրենք՝ այդ ճանապարհները, չեն երնում, երենումեն ավտոմեքենաներիշարժվող, կրակե աչքերը: Մենք դեռ շատ ճանապարհներ ունենք բացելու, եղածները կարճելու, մենք դեռ շարունակում ենք վախենալ առատ ձյունից, խենթ անձրնից, դեռ պակաս են մեր երկաթե ուղիները, կամուրջները:Կլինեն: Վիմա ճանապարհները բարեկամներ են բերում մեր երկիր, հիմա ճանապարհներըմեզ տանում են մեծ աշխարհ,միացնումեն, կապում: Ըստ Վ.Պետրոսյանի

Շարադրությունգրեցեք տրվածթեմաներիցմեկով: ա) Հե՛յ, ճամփաներ,ճամփաներ

բ) Մեր ուղին

ն Գտեքանկախդերբայները ն որոշեցեք նրանց ձենաբանական շարահյուսական առանծնահատկությունները:

Այդհուշերի մեջ կա մի քաղցր ցավ, Մի թովիչ երազ. -Մեկը իմ սիրտըփշրելով անցավ...

Լուսնի շողերը թովիչ-խուսափող Ստվերիդնման նհեռու, ն մոտ, Ես մի լուսնահա՛ր, ես մի խենթլուսնո՛տ, Դու ցո՛լք, դու ցնո՛րք հավիտյանխաբող: Իմ մեջ սառել է հիվանդմի կարոտ Եվ չգտնելու տանջանքըմաշող:

Ունկնդիրեղա հողմի խենթերգին. -Ես էլ եմ ուզում հեկեկալանհագ. Կանգնած եմ մռայլ վիհի եզերքին, -Տրտում Է հոգիս, հիվանդու`մենակ...

Ինչպե՞սչսիրեմ, երկի՛ր իմ կիզված, Պարզված վերստինսրերինսուրսայր. Ինչպե՞սչսիրեմ հեզությամբլցված Դու յոթջնապատիկ խոցվածՏիրամայր: --

Լցված է արդենբաժակըթունոտ, Հաճբերելուժամն անցել է արդեն. Ելնենք ճչալու խնդությամբքինոտ Ու հպարտ կանգնենքմութ բռնությանդեմ: «ե...

Փախչում քեզ:

եմ ն

հեռանալիս փառաբանումեմ ե օրհներգումեմ Վ.Տերյան

Կազմեցեք պաշտել, ճավատալյծաղենալ,կպչել «իչեցնել, տնսնել բայերի դերբայականձները:

անորոշ

ները):

համա- ծնթակա- հարա- անկա-

(ատար| յական

կատար

Չոլովեցեք դիմելն

|

տար

ապա-

վաղա-

կատարատար

ժխտական

զարգանալ բայերը (անորոշդերբայ-

Մեկականնախադասությունկազմեցեքչանդիպել,զբուցելչ ն ապակատար մենանալբայերի անորոշ դերբայիսեռական-տրականով

դերբայով:

Գեղարվեստականգրականությունից օրինակներքաղեցեք անոդերբայի տարբեր հոլովածներով ն շարահյուսական կիրառությունճերով:

րոշ

Դուրս գրեցեք բայերը ն վերականգնեցեքանորոշի ձեր:

Առաջինիմ երգ, կորել ես, չկաս, Ու չեմ էլ հիշում՝ ինչ ես դու եղել` Տխուր ուռենի՞ ջրերին կքած, Թե՞ հովի շնչից զնգացող եղեգ: Գուցե թիթեռ ես եղել տերնի, Երկնքին ուղղված անմեղ մի հարցում... Չէ՛, ծաղկաթերթես բիլ ու վրան՝արցունք... Վ, Դավթյան -

Կազմեցեք նախադասություններ Խրազել, քննադատել բարձրանալբայերի համակատարդերբայով:

ն

Կազմեցեք հետնյալ բայերի ենջակայական դերբայը: Առանձնացրեք գոյականի բառական արժեք ձեռք բերած միավորները:

Ախտորոշել,հավաքել, թարգմանել,նախագծել,ծաղկել, ուսանել, դժգոհել, մոտենալ, ասմունքել, ստորագրել, մատուցել, բարձրանալ, սողալ, խաղալ, առաջնորդել, անիծել, հագենալ, ճռնչալ, մոնտաժել, լողանալ, իջնել, գծել, ընտրել, կպչել, հեռանալ, աշխատել, նստել, ճչալ, գրել, ուղնորվել, ծնել, փախչել, երգել, ընթերցել, զգալ, վաճառել, քերթել, ցատկոտել,բերել, ուրանալ,զոդել, հեկեկալ: Դերբայականհետնյալ ձների մեջ ածականականորոշակի հմաստներ կարելի է մատնանշել. որոշեցեք դրանք: Նմուշ ընդառաջող- բարյագակամ: ա) ուրացող բ) ուտող

Գգ)կամեցող դ) քծնող

ե) գռփող զ) զիջող

Կազմեցեք հետեյալ բայերի հարակատարդերբայը: Դրանցից որո՞նք կարող են հանդես գալ սահմանականեղանակի ներկա ն անցյալ ժամանակներիկազմության մեջ:

Գործել, բերել, կանգնել, սովորել, դիմել, գրվել, ջանալ, քնել, աղմկել, խաղալ, մնալ, ընկնել, հնձել, նստել, գամել, գրոհել, դյութել,

հրապուրել,քրտնել, աղալ, ձուլել, սառչել, նշանել, ամփոփել, զարմանալ, շողալ, կանխել,սիրվել, վազել, հրապուրվել,բարկանալ: Կազմեցեքհետնյալ բայերի հարակատարդերբայը ն որոշեցեք, թե դրանցիցորոնք են ծեռք բերել գոյականի խոսքիմասայիննշանակություն:

Նվագել, մտածել, արարել, մերժել, այրել, աղոթել, հերքել,հոգնել, հնձել, խորովել, բանտարկել, հինել, ճնշանել,ծախսել, գրավել, շիկնել, մանել, կարդալ, սիրել, սիրահարվել, հավաքել, կոտորել, լողանալ, հանձնել, կանգնել,ապականվել,հարվել: Գրեցեք հարակատար դերբայից անկախացած հետնյալ ածականներիիմաստները: Նմուշ -Աստած -- ծանրակշիռ:

ա) հասած բ) զարգացած

գ) ընկած դ) կարդացած

ե) քնած զ) հոտած (մարդ)

բառերը գործածելով Նախադասություններ կազմեցեք՝ հետնյալ դերբային գոյականի կամ ածականի նշանակություններով:

գ) խորոված դ) աշխատող

ա) հասած

բ) կարդացած

բառ

ե) գրող

զ)

ծաղկող

ածանցով) 10 «Հարակատար ք» կաղապարով(կամ -«վածֆբք գրեցեք:

Գրաբարիանցյալ դերբայի -եալ վերջավորությունից ծագած մասնիկով բառեր գրեցեք` նրանց դիմաց նշելով հարակատարի «յալ ձները: համապատասխան Նմուշ` զինյալ զինված: -

հիմքում ընկած բայերի անորոշ Գրեցեքհետնյալ գոյականների դերբայիծները: ա) ասացվածք,հավելված,դիպված,վիժվածք բ) կառուցվածք,դարձված,հոդված,դրվածք

-իչ մասնիկով ածականներգրեցեք՝ նրանց դիմաց նշելով ծները: դերբայի համապատասխան ենթակայական սպանիչ սպանող: Նմուչ -

Գրեցեք գրաբարի ապառնի դերբայից ծագած ածականներ ն գոյականներ (-էլի» -ալի մասնիկներով):

գոյական բանալի

ածական

պատկառելի

Գրեցեք -իթ մասնիկովբառեր (ապառնի երկրորդի ծներ) նրանցովբառակապակցություններկազմեցեք: Նմուշ. սպասել սպասելիք:

ն

--

Կազմեցեք հետնյալ բայերի հարակատար, վաղակատար, ենթակայականդերբայները:

Ցոլալ, փախչել, թռչել, տաքանալ, հանգչել, իջնել, տեսնել, հագենալ, գալ, աճել, ծերանալ, կանգնել, գտնվել:

անորոշ

հարակատար

մաղակատար

ենթակայական

Առանձնացրեքկախյալ դերբայները (ձնաբայերը) ն որոշեցեք նրանց ձնաբանական ն գործառական առանձնահատկությունները:

ա) Իսկ գժվելուց չե՞նսիրումու ատում: Իսկ գժվելուց չէ՞ փայտըճարճատում: Սռանցգժվելու՝ չկա՛ շահած մարտ: Առանցգժվելու՝ չե՛ն ծնի նոր մարդ: Մինչն չգժվի՝ ջուրը չի՛ եռա, Կեղն չի պատռիհատիկընռան: Ծառե՞րնեն փթթում՝ Գժվա՛ծ են անշուշտ:

Երկի՞րնէ պտտում Գժվա՛ծ է անշուշտ... բ) Շա՛տ ջուր է հոսել անցել են արդենտարիներքանի: Մեծ քաղաքներիմայթերում արդեն՝ ես նույնիսկ հիմա Երբ հանդիպում եմ քեզ նման մեկին՝միշտ շուռ եմ գալիս, Միշտ ետ եմ դառնում արնը սիրող այն ծաղկինման: գ) Մտածեքնան ձեր որդու՛ մասին. Խոսում եմ նան նրա՛ անունից: Դուք գնալու եք, Իսկ նա գալու՛ է: Պ.Սնակ -

Ընդգծեցեք բայերը ն դրանցից մեկով կազմեցեք սահմանական

ծղանակիժամանակայինբոլոր ծները:

սիրել գիտեմ իմ ամբողջ հոգով, Գիտեմն ատել, Բարեկամիհետ խոսել հարգանքով, Թշնամուն՝ դատել... Գեղեցկիառջն գիտեմ խոնարհվել Ու սիրտսբանալ... Հուզվել թշվառիմեկ հառաչանքից, Անօգին՝խղճալ, Եվ օտար մարդու մաքուր հրճվանքից Խելահեղ ճչալ... Գիտեմկարծրանալու դառնալ անբեկ՝ Չարի դեմ տձն, Ու պողպատիպեսչծռվել երբեք Թշնամու առջն.... Գիտեմերազել, անրջել, թախծել, Ժպտալ մանկանպես, Հաճախ էլ պայծառաչքերս թացել. Չէ՞ որ մարդեմ ես... Վ. Հովհաննիսյան Ես

Բացատրեցեք սահմանական եղանակի անցյալի ժամանակաձների իմաստայինյուրահատկությունները:

Ընդգծեցեք հրամայական եղանակի բայածները: Կազմեցեք դրանցեզակիի ն արգելականիծները:

Դրե՛ք սիրտսվիրավոր Հարազատ օրրան, Օրորեցե՛ք վիրավոր Սիրտս նաիրյան... Նվագներովպարզ ու նուրբ Գգվեցե՛քնրան, Հայրենականերգով սուրբ Սգացե՛ք վրան... Ոսկեթներ ուներ նա, Ուներ բոցեր բորբ, Արյունաներկէ հիմա Ու երկրիս պես որբ:

Դրե՛ք սիրտս դարավոր Վարազատօրրան, Օրորեցե՛ք վիրավոր Սիրտսնաիրյան...

Վ.Տերյան

Կազմեցեք հետնյալ բայերի հրամայականի ծները ն բացատրեցեք կազմության օրինաչափությունները:

ա) նստել, հարգել բ) հավատալ, մնալ Գ) իջնել, կորչել դ) ընկերանալ,հագենալ

ե) հասցնել, լավացնել,կանգնեցնել զ) բերել, թողնել է) ուտել, գալ, լինել ը) ասել, դնել

Գտեք ըղծական, ենթադրականն հարկադրականեղանակների Բայածները: Որոշեցեք նրանց ժամանակայինծները: Ես ուզում եմ խոսել քեզ հետ: Անսահման տարածություն է բաժանում մեզ իրարից: Բայց ես կխոսեմ: Ես պիտի խոսեմ, որպեսզի զբաղեցնեմ աչքերս, ու արցունքները չհորդեն: Նայում եմ երկնքին ու մտածում, որ այս րոպեին գուցե քո հայացքն էլ է դեգերում այնտեղ:Ինձ թվում է՝ եթե երկուսս էլ միաժամանակնայենք երկնքին, ապա անշուշտ կտեսնենք իրար: Այս ի՞նչ է, աչքերս արցունքով են լցվում: Օ՛, ո՛չ... Երկնքից ձյուն է մաղում: Քո գլխին էլ է իջնում: Դու երնի ծիծաղես ճերմակածգլխիդ վրա ու քեզ մտովի «ծերուկ» անվանես:Իսկ իմ գլխի ձյունը հալվում է, որովհետն «գլուխս տաքացած է», ինչպես կասեիր դու: Ձյունը արցունքի նման հոսում է մազերիցս... Արցու՞նք,ո՛չ, ո՛չ... Սենյակումծաղիկներ կան: Թերթիկներըթաց են, իսկ իրենք ժպտում են մռայլ ճերմակությամբ. ժպիտ արցունքների միջից... Ապակիների եղյամը կհալվի. ծորակը կաթիլ-կաթիլարցունք կծորա. երկինքըձյունի արցունք կթափի... Չէ՛, ավելի լավ է արտասվեի... Ըստ 3.Դարյանի

Անցյալի ժամանակայինծները, որտեղ հնարավոր է փոխարինեցեք ներկայով: Հիմնավորեցեքփոփոխությունները:

Մի չար մարդ է եղել, որը որքան չարություններ,վատություններէ արել, այնքան մեխ է խփել իր տան առջնի ծառի բնին: Եվ մի օր էլ, երբ տեսել է, որ այլես տեղ չի մնացել, ն մեխը մեխին այլես հնարավորչի Եղել խփել, գնացել է իմաստունիմոտ ն ասել.

-Իմաստու՛ն, ես իմ ամեն մի չարությունից հետո մի մեխ եմ ծառի բնին, ն հիմա այլես տեղ չի մնացել:Ի՞նչանեմ: Իմաստունը, որ իսկապես իմաստուն է եղել, ասել է.

խփել

այսուհետկ միայն լավություններ արա ու աճեն բարությունիցհետո մի մեխ դուրս քաշիր ծառի բնից: Երբ բոլոր մեխերը հանես, կգաս ինձ մոտ: Անցել են տարիներ:Չար մարդը, որ այդ ընթացքումբարություններ է արել, մի օր նորից եկել է իմաստունիմոտ, հիշեցրելէ, թե ինքն ո՛վ է, ն ասել. -Վիմածառի բնինայլնս մեխչկա, տեղէ բացվել: Իմաստունը, որ իսկապեսիմաստուն է եղել, շատ տխրելէ ու ասել. -Մա՛րդ, ես քեզ այդ ամենն ասել էի ոչ թե տեղ բացելու համար, այլ որ տեսնես ու հասկանաս, թե որքան էլ բարություն անես, չարություններիդհետքերը կմնան: -Իսկ ես դրա համար էլ ուզում եմ մեխեր խփել, որ հետքերըչմնան,ասել է չար մարդը: Եվ իմաստունը, որ իսկապես իմաստուն է եղել, հանկարծ հասկացել է, որ այնքանէլ իմաստունչէ, լռել է ու ոչինչ չի ասել: -Գնա՛

ն

Ըստ

Ռ.Արամյանի

Ընդգծված բայածներն արտահայտեցեք նախադասության մտքին համապատասխանող ուրիշ ժամանակաձծներով:

Եթե պարտեզի դռնակը բացվեր, կամ մի հարնան գար տուն, Զանին տեղից վեր էր կենում, փեշերը թափ տալիս ու բարկանում կատվի վրա (ԱԲ): 2. Եթե արձակուրդ ստացա, կգամ ձեզ մոտ կարճ ժամանակով(ՎԹ): 3. Այս թագավորնիր պալատի առաջ ունենում է մի մեծ այգի ամեն բարիքով լիքը... Բայց այդ պտուղները թագավորըո՛չ ինքն է ուտում, ո՛չ ուրիշի է տալիս (ԱԲ): 4. Շատ իմանալը ձեռքբերովի բանէ. շատ կարդաս, մի քիչ էլ հիշողությունդ լավ լինի՝ կիմանաս(ՌԶ): 5. Մահարին տեղից ռեպլիկներ կնետեր միշտ սուր, հումորով լի՝ հաճախ շփոթի մատնելով ելույթ ունեցողներին(ՌԶ): 6. Եթե ասպարեզ մտած երիտասարդ գրողների մեջ կայծ տեսներ, ոգնորում էր նրանց, սակայն եթե նրանք շեղվեին իսկական բանաստեղծիճանապարհից, կգրերնրանց մասինն ցույց կտար մեղանչումները(ՌԶ): 1.

«Լինել» բայի հարադրությամբ կազմված ժամանակային հետնյալ ծները գործածեցեքնախադասություններիմեջ: ա) թարգմանելիս է լինում բ) կառավարելիսէ եղել

գ) ուղարկելիսէր լինում դ) գրելիս էր եղել

Որոշեցեք հետնյալ առածներում գործաժված բայերի եղանակաժամանակային ձները, նրանց ժամանակային հիմնական (ն երկրորդական) նշանակությունները: 1.

2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9.

Հացի կտրածըթուրը չի կտրի: Դատարկտակառըբարձրձայն կհանի: Փոս փորողն ինքն է ընկնում մեջը: Ագահությունն աղի ջրի նման է. ինչքան խմես, այնքան ավելի կծարավես: Պտղատու ծառիճյուղերը կռացածկլինեն: Աչքովդ տես, փեշովդ ծածկե: Գողն եկավ, սներես գնաց: Ով ալարի, ոչ դալարի: Ինչ ցանես,այն էլ կհնձես:

Գւոեք բայր վերլուծական ն նրանցքերականական կարգերը-

պարզ

ժամանակածները,որոշեցեք

Գարուն էր: Ծեր այգինծածկվել էր մատղաշսաղարթով: Աշակերտներըդուրս բերեցին իրենցուսուցիչ էպիկուրին,որին հիվանդությունը գամել էր բազկաթոռին: Իմաստասերըսիրում էր աշակերտներին, ն նրանք էլ իրեն էին սիրում: Նա Ժպտումէր, բայց մուգ աչքերը տխուր էին: Նա չի վախենում աստվածներից ն ոչ էլ մահից: Վախը կարելի է հաղթահարել, ն դրա լավագույն միջոցը նրա փիլիսոփայություննէ: Բանականությունն օգնում է բուժելու հոգեկան ցավը: Բայց ո՞վ կարող է զսպել տխրությունը, երբ հասել է բարեկամներիցհավիտյանբաժանվելու Ժամանակը:էպիկուրի տան դուռն է ծեծում մահը: -Իմ բարեկամնե՛ր,-ասաց Էպիկուրը,-տեսնում եմ, որ այսօր բոլորդ եք եկել: Բարեկամներինտեսնելը մեծագույն երջանկություն է: Ինձ թվում է, որ այս նշենին, որի հովանու տակ նստած եմ, ցրտի ու մթության մեջ տարեցտարիիր արմատներնավելի խորն է գցում միայն նրա համար, որ իր սնուցած ճյուղերի վրա ծաղիկներ են բացվում: Ճիշտ այդպես հանգիստ է դեպի անէություն գնացող մարդը, որովհետն ողջ իմաստնությունը,որ նա կուտակել է իր կյանքի ընթացքում, փոխանցվումէ մտերիմներին:Դուք չեք մոռանում ինձ, ես էլ մշտապես մտածում եմ ձեր մասին Երեկ ես կտակ եմ գրել, որով ինձ համարթանկմարդկանցմիջն բաժանել եմ այն ամենը, ինչ ունեմ: Դա այն է, որ տրոհվումէ ն անհետանում: Բայց ահա մնացել է այն, ինչը յուրաքանչյուրինէ հասնում անտրոհելի,ամբողջությամբ: Ով ցանկանում է ստանալ այդ ժառանգությունը,նա էլ կստանա այն: Դուք գիտեք, թե ինչի մասին է խոսքս. դուք արդեն տիրապետումեք դրան: Իսկ նրանք, ովքեր մեզ հետ չեն, ինձ են դիմել իմ ուսմունքը նամակներումշարադրելու խնդրանքով,բայց ես ժամանակինդա չեմ արել:

Ահավասիկ, բարեկամնե՛րս,ձեզանիցյուրաքանչյուրը թող դառնա իմ աջ ձեռքը ն գրի առնի այն, ինչ ես ուզում եմ ասել բացականերին: «Պիտի հոգանք այն բանի համար, ինչը մեզ երջանիկ կյանք էպարգնում: Ահա այդպիսի կյանքի, երջանիկկյանքի տարրերը...»:- էպիկուրը փակեցաչքերը նլռեց: Աշակերտները երկար սպասեցին,թե ե՛րբ կրկին կխոսի ուսուցիչը, բայց նա քնեց: -Զանհանգստացնենք նրան,-կամացուկ ասաց աշակերտներիցմեկը:ժամանակըչվատնելու համար մեզանիցյուրաքանչյուրը թող շարունակի սկսվածնամակը: Չէ՞ որ մենք գիտենք,թե ի՛նչ էր ուզում ասել ուսուցիչը:

գրեցեք տեսնել նմնալ բայերի ապառնիժամանակիբոլոր ծները (եզակի թվի 1-ին դեմքով): Գրեցեք ճանապարծորդել բայի անցյալի բոլոր ծները Թվի 3-րդ դեմքով) ն բացատրեցեք նրանց իմաստային (եզակի տարբերությունները: Փակագծերում տրված բայերըգործածեցեքանհրաժեշտժամանակային ձներով: Ա. Սերենդիպի՝հնագույն Շրի Լանկայի արքայորդիներիմասին մի հին հեքիաթ(գոյություն ունենալ): Ճանապարհորդելովաշխարհովմեկ` նրանք (գտնել) այն, ինչը նույնիսկ (չփնտրել): Այդհեքիաթիհիմանվրա (ստեղծվել) սերենդիպություն բառը, որ (նշանակել) թանկարժեք կամ հաճելի իրեր գտնելու շնորհք, երբ այդ իրերը(չփնտրել): Գիտությանպատմությանըհայտնի են սերենդիպությանփայլուն օրինակներ. մեծագույն շատ հայտնագործություններ (կատարվել) պատահականության բերումով: Լոգարանում ջրի մակարդակի բարձրանալը Արքիմեդին (տալ) մարմինների լողալու օրենքի հայտնաբերմանբանալին: Ընկնող խնձորը Նյուտոնին (հանգեցնել) համընդհանուրձգողության օրենքին ն այլն: Թեն այն ուղիները,որոնք (հանգեցնել) այդ ն բազմաթիվայլ հայտնագործությունների, պատահականությունէին, բայց (պահանջվել) հանճարի ներշնչում,որպեսզի դրանք մեծ հայտնագործություններ(դառնալ): Ինչպես մեծ Պաստյորն(ասել), «պատահականությունընախապատրաստված խելքին (օգնել)»: Կարնոր շատ հայտնագործություններ (տեղի չունենալ) այն պատճառով,որ դիտորդիուղեղը պատրաստվածչէր ընկալելու տեսածը: Բ. Սերենդիպության ամենանշանավորօրինակներից (լինել) Կոլումբոսի ճանապարհորդությունը,ատոմի միջուկի տրոհման մարդկության պատմությանմեջ թերես մեծագույն հայտնագործությունը: Առաջին հայտն նրանց հետնորդների միտքը պատրաստ (չլինել) նորի նագործողների ընկալմանը.կանխակալպատկերացումները (խանգարել) նոր փաստերն

ընդունելուն: Սակայն (պատահել), որ աշխարհի շատ գլուխների անպատրաստությունը բարիք (դառնալ) մարդկության համար: Եթե այդ կուրությունը (չլինել), ապա երկրորդ համաշխարհայինի սկզբին Հիտլերն ատոմային ռումբ (ունենալ) ն անկասկածդրա միակ տերը (լինել): Ուրանի ատոմի տրոհումը, որ հնարավոր (դարձնել) ատոմայինռումբի ստեղծումը, առաջին անգամ (իրագործվել) 1934 թ. Հռոմի համալսարանում, իսկ խմբի ղեկավարը էնրիկո Ֆերմին էր: Սակայն ամենանշանավորֆիզիկոսներից ն ոչ մեկը (այդ թվում` էյնշտեյնը, Ռեզերֆորդը, Բորը) (չհավա-

տալ). որ հնարավոր է այդ անել: Այդ պատճառովէլ Ֆերմին ն նրա աշխատակիցները, դիտելով ատոմների տրոհումը, (չկարողանալ) հասկանալ տեղի ունեցածը: Եվ այդ փաստը (մտնել) մարդկությանպատմության մեջ որպես հնգամյա մի մեծ հրաշք, որը (փրկել) աշխարհը: Մի քանի տարի անց, երբ Ֆերմիին (հարցնել), թե նա (չափսոսալ) արդյոք, որ ձեռքից (բաց թողնել) մեծագույն հայտնագործություններից մեկն իրականացնելու հնարավորությունը, նա անկեղծորեն(պատասխանել). «Ես ուրախ եմ, որ այդպես(ստացվել)»:

Դուրս գրեցեք անկանոն բայերը ն բացատրեցեք,թե դիմավորն անդեմ ո՛ր ձներում են դրանք անկանոնություն դրսնորում: ԲԱՐԴԻ

Ասում

են, որ հայոց բարդիները ծնունդ են առել բռնակալ Բելի դեմ

կռվի ժամանակ թշնամուն զարկած, բայց, ավա՛ղ, զոհված հայ զորականների արյունից: Դրա համար էլ նրանք նման են զորաշար կազմած կամ միայնակ մնացած զինվորների: Բարդիների անտառ չի լինում, որովհետն Հայկ Նահապետի զինվորները փոքրաթիվ են եղել: Հայաստանի որ անկյունում էլ որ տեսնես նրանց, մենակ լինեն թե շարքի մեջ, հաղթողի պես բարձր են պահում իրենց գլուխները: Վպարտեն անչափ. երբեք չեն լալիս, ուրիշների գլուխ չեն տալիս: Պերճահասակ են, ճերմակաբուն,ճոխ սաղարթով, գեղեցկադեմ: Գարնանը բարդու սերմերը տերններից բեկվում ն քամու բերանն ընկած ձյան փաթիլների պես օդում ճոճվելով` հայկական հողից հայկական հողի մեջ են ընկնում, ծլարձակում ու բարդի դառնում: Բարդիները հայոց հողմակոծ դրոշներն են, որոնց կողքով մի օրվա պես սուրացին խառնիճաղանջ,բազմալեզու հազարամյակները: Բարդիները կանաչ շատրվաններ են, որոնք մեղմացրին հայոց տոթակեզդաշտերն ու լեռնապարերը ու զովություն բերեցին նրանց: Հայոց Երվանդունի արքաներն ամեն տարի բարդու զվարճատոն են արել: Երկրի տարբեր կողմերից վեր են կացել եկել, հավաքվել են դպրության աստծու բոլոր նվիրյալները ն իրենց ձոներն ասել բարդու ծադին: Մրցանակշահած ձոները քրմերն արտասանելեն մեհյաններում: Քրմերից հետո էլ այդ ձոները չեն կորսվել ն իրենց շունչն են թողել մեր երկրում: Մեկուկես դար է բարդի ծառի կյանքի սահմանը,գրեթե այնքան, որքան հին մարդունը: Բայց բարդին աննկատ վերընձյուղվում է ու մնում Հայոց աշխարհի ու հավերժությանհասակակիցը: Ըստ

3.Խաչատրյանի

Գրեցեք անկանոն բայերի շարքը" ն լրացրեք հետնյալ աղյուսակն ըստ վանդակների երանգավորման(մեկական նմուշով):

Բայ

գալ

" "

է Անկանոնությունը դըսնորվում ներկա| անցյալ կատարյալիհիմ-| անցյալ ժամա| քում ն նրանիցկազմվող| կատարնակում | ձներում

(| եկ«աալիս

ՑԻԿ»

Ծ-

եկել եկած եկող

ալում ՛

եկավ

հրամայական եղանակում ՎԸ Ե կ եկմքո7"

ԱղյուսակըկազմելիսՇկատիչենք ունեցել զարկել ն բառնալ բայերը: Բանալբայն աղյուսակումընդգրկեցեքկայունացածբացել ձնով:

ա) Հետնյալ հատվածից դուրս գրեցեք պակասավոր բայերը: Բացատրեցեք,թե որտեղ է դրսնորվում նրանց պակասավորությունը: 1915թ. հուլիսին Վալերի Բրյուսովին զանգահարեցին Մոսկվայի հայկական կոմիտեից ն խնդրեցին ռուսերեն հրատարակվող հայկական պոեզիայի ժողովածուի խմբագիրը լինել: Բրյուսովը վճռականորեն հրաժարվեց: Նախ՝ ինքը չգիտի լեզուն, հայ պոեզիայի մասին տարտամ պատկերացումունի: Եվ, բացի այդ, արժե՞արդյոք ժամանակկորցնել, ի՞նչ արժեքավոր բան կարող է իրեն տալ այդ աշխատանքը. ինքը բավականաչափծրագրերունի: Վեռախոսային բազմաթիվ Պզանգերին հետնեցին զրույցները, ընկերներիհորդորները: Բրյուսովը վճռեց, որ ոչ մի պարտավորությունչի ստանձնում, կփորձի, կնայի աշխատանքը,ապա վերջնականպատասխան կտա: Սակայնհայ մշակույթի գործիչների հետ հանդիպումները,ժողովրդի պատմությանմասին առաջին դասախոսությունները,հայոց լեզվի առաջին դասերը, ընթերցածգրքերն այնպեսապշեցրինբանաստեղծին,որ նա մինչն կոկորդը թաղվեց Հայաստանի ուսումնասիրության մեջ: Մի քանի ամիս աշխատելով վիթխարի եռանդով Բրյուսովը ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն,իտալերեն ն լատիներենկարդաց իրեն մատչելի ամբողջգրականությունը: Ի՞նչ կարող է հուսալ, ի՞նչ կարող է ցանկալ, ձեռքերը լվալ ն մի կո՞ղմ քաշվել: Ո՛չ, Հայաստաննարդեն իր սրտի մեջ է: Բանաստեղծըհետագայում խոստովանելէ.«Արտաքինոչ մի նկատառում չէր կարող հարկադրել ինձ` կատարելու այդ ամբողջ աշխատանքը, կարդալու այս բոլոր գրքերը, այսքան սովորել ն այսպես խորանալգործի միայն մեկ բան. 6ՎՀայաստանի մեջ 6կարող էր Հարկադրե ուսումնասիրությանմեջ ես հոգեկան բարձրագույն երջանկությանանսպառ ակունք գտա: Կես տարուց մի փոքր ավելին, անշուշտ, չափազանց կարճատն ժամանակ է, որպեսզի մարդ քիչ թե շատ հիմնավոր տեղեկություններստանա մի ժողովրդի այդքան հերոսականպատմության մասին, որն ընդգրկում է երկուսուկես հազարամյակ, ն գրականության մասին, որի սկիզբն ամենաքիչը հասնում Է մեր թվագրության'/ դարը»: Վ.Բրյուսովին այդքանն էլ քիչ թվաց: 1916 թ. հունվարին նա շրջագայության մեկնեց Անդրկովկաս`տեղում ստուգելու իր գրքային տպավորությունները: «Հայաստանիպոեզիան» ժողովածուի համար, որից ամեն ինչ սկսվեց, բանաստեղծըթարգմանել է շուրջ չորս հազար տող: հայկական Գրքի առաջաբանումայսպիսի տողեր կան.«Միջնադարյան քնարերգությունըմեկն է մարդկայինոգու սքանչելի հաղթանակներից»: Ըստ

Կ.Բակշիի

Բ) Ակնարկկամ հաղորդում պատրաստեցեքհայ ժողովրդին հայ մշակույթի օտարազգի ուրիշ բարեկամներիմասին:

Չետնյալ բայերի հետ համապատասխան հոլովներով գոյականներ գործածեցեք:

ա) ընդառաջել բ) հանդիպել

դ) կարոտել ե) զրկվել գ) զգուշանալ՝'`։ գ) ուշանալ

է) վերաբերվել ը) դիմել թ) խուսափել

ժ) պատահել ժա) կպչել

ժբ) զբաղվել

Չետեյալ հարադրություններով կազմեցեքնախադասություններ:

ա) շնորհակալությունհայտնել, շնորհակալլինել բ) ներողություն խնդրել,ներում հայցել Դ3ետնյայ բայերի հետ (ապային կառույցներգորժածեցեք:

ա) կռվել բ) հմտանալ գ) աղոթել

դ) բարեխոսել ե) ստորանալ զ) զայրանալ

է) վիճաբանել ը) խորհրդակցել թ) պաշտոնավարել

ա) Դուրս գրեցեք այն բայածները,որոնք ըստ (լծորդության այժմ ընդունելի չեն (կամ ուղղակի սխալ են): 1. Մեր օրորոցի վրա մեր լեզվով մեզ նանիկասեցին/ԽԱ)- 2. Ռուճբերն սկսեցին մռնչելով սլանալ բերդի վրայից (Ր 3. Նրանք ծիծաղով, բարձր խոսալով, խումբ-խումբ անցուդարձ էին անում (ՄԻ 4. Լուսափայլ աստղիկ կուզեի դառնալ... Ինչպես ադամանդշողշողել, ցոլալ... 5. Բակիցգդուրս թռավ մի աժդահա գամփռ ու խռպոտ հաչաց: (Մ 7. Այդպես թմրած, ննջալով (ՍԽ) 6. -Սիրտս լիքն է, մի՛ խոսա (76 նրանքանցկացրինհավանաբարմեկ-երկուժամ նես /ՎԱ)

Բ) Գտեք այն բայածները, որոնք այսօր ընդունելի չեն, տասխանեցրեքներկայիս գրական լեզվի կանոնին:

ն

հաճապա-

1. Քո օրը խավարեցավ (ՆԱ: 2. ԳագիկԱրծրունինավելի գեղեցկացրեցՈստանը, նորոգելով ու ամրացնելով հին բերդը ն իր համար փառավորպալատներկառուցանելով(Ր 3. Բայց նույն միսիոնարըիր հայրենիքումայդպես չէ վարվում, 0 սիրում է իր ազգը, նրա պատմությունը, նրա բանաստեղծությունըն նրա մինչե անգամ հեթանոսական դարերիավանդություններնու առասպելները/Րչ 4. Նրանցից շատերն սկսանքաջաբար աղեղները լարել, նետեր արձակել, բայց բնությունն ինքըօգնության էր հասնում հայերին (Մ) 5. Բարձրադիրսարավանդակը, որի վրա կառուցած էր ամրոցը, շրջապատված էր բնության փառահեղն ահարկու տեսարաններով(Մ 6. Նրան զբաղեցնողն այդ

րոպեին Սնադայիհոգեկանաշխարհըչէր, այլ այն միտքը, թե ի՛նչ պիտի պատասխանեիշխանին, եթե նա յուր այստեղ գալու մասին հարցնե (Մ) 7. Արագածը, Արայի լեռը ն նույնիսկ Եռաբլուրը պատած էին դեռ ձյունով (Մ) 8. Անիծվի՛ս, եթե վերջին կամքս չես կատարիլ(/Շ): Հետնյալ հատվածներում գտեք փոխանվանաբար (գոյականաբար) գործածված բառերը: Ա.

Զրույցը մեղավորիու անմեղի,չարի ու բարու մասին էր: Մեղքի հասկացողությունը պայմանական է, հարաբերական: Իմ արարմունքը մեկի համար լավն է, մյուսի համար` վատ: Շահերի հարց է: Բացի այդ, իմ մեծ մեղքը ես չեմ էլ հիշում, իսկ քո չնչին զանցանքը չափազանցնումեմ: Այսինքն մեծը չնչին է դառնում, չնչինը՝ մեծ. նայած թե ո՛ւմ դիրքերից ես նայում, ո՛ր տեսանկյունովես չափում: Ես չեմ ժխտում, որ նշված երկու չափումներից բացի կա նան երրորդը բարոյականը. սա օբյեկտիվ է ու անշահախնդիր: Քիչ հետո ավելացրեց. Ես գիտեմ, որ անմեղներչկան. ամեն մարդ ինչ-որ մեղք ունի: Ու եթե մենք հիշաչար լինենք, հասարակություննանկում կապրի: Կյանքն առաջ տանողը բարին է: Բարին շատ է, չարը՝ քիչ: Բայց չարը կազմակերպվող, համախմբվող ուժ է, իսկ բարին տարերային է: Եվ վտանգ կա, որ չարը կարող է հաղթել բարուն, եթե մարդու մեջ չմշակվի ուրիշի նկատմամբ -

մեծահոգիու ներողլինելու զգացում:

Ըստ

Բ. Մեկըկանչում է ինձ, Երկար կանչում է ինձ,

Կանչում են Կանչում են

Ռ.Զարյանի

ապրողներնու մեռածներըբոլոր, հարազատիձայնով, օՕտարները՝ Եվ հարազատներսկանչում են ինձ՝ Երակներիսարյան անհուն ձայնով: Ռ.Դավոյան բոլոր բոլոր

Յետնյալ բաղադրիչներովբայականարժեք ունեցող դարծվածքներ գրեցեք (առնվազն 5-ական ):

ա) աչք

բ) սիրտ

Գ) Գլուխ

դ) ձեռք

ե) հոգի

Ինչպիսի՞ հարցին պատասխանողարտահայտիչածականճեր, դերբայներ կամ գոյականներգործածեցեք հետնյալ բառերի հետ: այանտառ բ) աչքեր

գ)իերկինք դ) ծով

ե) Աստված է) մազեր ը) հայրենիք զ) ընկեր

անկախ)-

Ընդգծված բառերին հարմար լրացումներ գրեցեք (տեքստից

Թումանյանի տանը Անդրանիկինու Թումանյանինմիասինհաճախեմ

հանդիպել:

Նրանք իրար շատ էին սիրում. բարքերի, ըմբռնումներիխիստ նմպնություն կար երկուսի միջն: Անդրանիկը նս անզուգականպատմող էր: Նրան տեղի, ժամանակի,ընդհանուր լսելիս պատմության, անձնավորությունների, մթնոլորտիամենաիրական,կենդանիպատկերացումնէինք ստանում: Մի օր մի ընկերոջ հետ մտնում ենք Թումանյանի սենյակը ողջերթ մաղթելու նրան: Թումանյանը պիտի գնար Հանքային ջրերը քժշնվելու. Մենք ներս մտանք այն պահին, երբ Անդրանիկըպատմում էր ինչ-որ կռվի պատմություն: Թումանյանը կանգնած էր մի ոտը դրած թախտի վրա, թները բարձրացրածվեր, փայլուն, արծարծուն աչքերով լսում էր: -Թուրս քաշեցի՛...,- ասաց Անդրանիկըն կանգ առավ: Նա ուներ այդպիսի սովորություն Այդ դադարը երբեք չէր դանդաղեցնումպատմությունը, այլ ընդհակառակը,ավելի խորացնում էր. կարծեսկանգ էր առնում, ժամանակէր տալիս, որ լսողն ընդգրկիպահը: Բայց Թումանյանըչհամբերեց ն սկսեցգոռալ. Խփի՛ր, խփի՛ր... Մենք, որ դրսից էինք եկել Ա տարված չէինք պատճությաճբ,հազիվ կարողացանքզսպել մեր ծիծաղը: -

ւ...

Մի օր սեղանի շուրջը Թումանյանն առաջարկեցխժել Անդրանիկի կենացը, ն ինքը վերցրեց առաջինխոսքը: Սրանից քսան տարի առաջ,-սկսեց Թումանյանը,-կար երկու նշանավորբան Խրիմյան Հայրիկը ն իմ «Շունն ու կատուն»: Քսան տարի է անգել. ն էլի երկու նշանավորբան կա իմ «Շունն ու կատուն» ն Անդրանիկը: Խմում եմ երկու նշանավորներիցմեկի Անդրանիկիկենացը: Բոլորն սկսեցինծիծաղել: Անդրանիկնէլ ծիծաղեց, հետո Թուճանյանին պատասխանեց. Կանգնեն տարիներ, ո՛չ ես կլինեմ, ո՛չ էլ Թումանյանը, բայց կլինի ճի նշանավորբան՝ «Շունն ու կատուն»:Խմենք նրա կենացը: -

-

Ըստ

էՅՋ

Վ.Թոթովենցի

փոխարինեցեքհոմանիշներով. Ընդգծված բայերը

Ա. Այտտեղիցսկիզբ առնում մի խորդուբորդ ճամփա ու է կորչում ծառերի ճյուղերըխազնել մեջ:Ծառերն իրենց խիտ սաղարթներով են,ն դրա հաճար

արենաճձրեի պես է կաթում ներքն: գնում ու նագ. է Գյուղ տանող ճամփա է. առանցճիտթը փոխելու առնում գյուղի եզրին: Գյուղի թիկունքինսար կա բլուրներով ու ձորերով ձուլված Արա լեռանը: Ընկուզենիներըարմատները խրելեն հողի մեջ ն

իրենց փարթամ ճյուղերով ասես ճերճակ աճպերն ենթշում: Եվաճեն

ընկուզենիմի տեղ երկինքն ու երկիրը կապելէ իրար: Ի՞նչ իմանաս,թե ընդերքից ի՛նչ են ուղարկում արնին ու աստղերիննի՛նչ են պոկում երկնքից: Աշնանն ընկույզները գլոր-գլոր իջնում են գյուղ, հասնում սարի փեշին կռթնած տներին կամ տեղ գտնում քարերի արանքում: Իսկ երբ ձմեռն է մուտք գործում գյուղ, ընկուզենիները պայքարի մեջ են մտնում քամու դեմ, հաղթում են նրան, ու քամին նահանջում է: Գարնանը, երբ ծիրանենու բունը դեռ ծածկված է լինում եղյամով, ճյուղերին արդեն ճերմակ ծաղկաբույլեր են նկատվում, ն մյուս բոլոր ծառերն իրենց նախանձալից հայացքները սնեռում են ծիրանենուն, հետո ամեն մեկն իր գույնով ծաղիկ է բացում արնիտակ: Իսկ աշնանն աշխարհի բոլոր գույները հավաքվում են գյուղի թիկունքին ն հեռավոր սարերից հորդում երփներանգ ջրվեժի պես: Այդ ծառերնեն արտասվում,սարսռում դատարկվածհոգու համար: Գյուղը լուսաշաղախու երազուն հայացք է գզում խճապատ ճամփին, որ սկիզբ է առնում ձորապռնկից ու ձգվում մինչն մեծ ճանապարհի այն հատվածը,որտեղ այն, չգիտես ինչու, հանկարծմտափոխ է եղել ու ծռվել: Ըստ Մ.Գալշոյանի Բ. Գետը դուրս է պրծնում անդնդախորկիրճի կապանքներից ն անզուսպ ու կատաղիհոսքով սլանում հովտով: Կեսգիշերին հոլիկում արթնանում եմ գետի հոխորտալի դղրդյունից: Լուսնկա գիշերն իր փայլփլուն աստղերով աչք է գզում ներս, սառը քամին ուժգին պոռթկումներով վրա է տալիս, ն թվում է, թե գետն է սպառնագին գրոհում մեր կացարանը:Ջուրն այնքան մոտ է թվում, որ ակամա սարսափ է պատում քեզ. հանկարծտանի հոլիկը: երնում են ձիերը, Գեղեցիկ է գիշերը մարգագետնում. այստեղ-այնտեղ հետո են: նիրհում Իսկ կողքին, քամուց որ կուշտ արածելուց հանգիստ տարուբերվող եղեգները մեկ-մեկ կռազնելով, խուլ ձայնով քարերն է տեղից տեղ շարժում ահեղամռունչ գետը ու իր սպառնագինաղմուկն է տարածում չորս կողմը: Խավարի մեջ ուրվագծվում են արծաթազօծ լեռնագագաթները: Այդպիսիգիշերներին ես միշտ հիշում եմ Դանիյարին: Նա սովորաբար գիշերն անցզկազնումէր ուղղակի գետեզրին: Մի՞թեչէր սարսափում: Նա ասես այս աշխարհից չէր: Նրա աչքերը նայում էին թախծոտ, ն միայն շարժուն հոնքերն էին կենդանացնում նիհարավուն, միշտ մտախոհ դեմքը: Երբեմն դեմքի մկաճներըլարվում էին, ասես ուրիշներին անհասանելի ինչոր բան էր ունկնդրում, ե աչքերը վառվում էին անզուսպ կրակով: Գուցե ականջ էր դնում գետի ճողփյունի՞ն, ուրիշներինանհասանելիհնչյուններ ու շրշյուննե՞րորոնում: Չգիտեմ: Ըստ Չ.Այթմատովի Չետնյալ բայերով կազմեցեք նախադասություններ: ա) փորձել փորձարկել -

բ) քննել քննարկել Գ) դիտել դիտարկել --

ե) վերաբերել վերաբերվել զ) գործել գործարկել է) ծրագրել ծրագրավորել --

-

--

-

մարիԿետադրեցեքթ համր բնագիրը: Դուրս գրեցեք բայերը` րը նշելու նշելով նրանցձեաբանական հատկանիշները: անցյալ տարին հիմա որտեղ է հարցրեց մի օր որդիս արի գնանքիմ անցյալ տարվա մոտ: Ռրդիս քիչ առաջ կոտրել էր մոր ամենասիրածհայելիներիցմեկը մայրն ամենասիրածչորս հայելի ունի բայց սա իմիջիայլոց:Ես երկար ու ձանձրալի բացատրեցի թե հիմա նա մեծ տղա է ն եթե հայելին անցյալ տարիկոտրած լիներ ոչինչ քանի որ անցյալտարի նա փոքրէր Իմ

չէր հասկանումթե ինչ է անում... Իմ այդ խոսքերի վրա որդիս վիթխարի սն աչքերն ավելի հետո իր զարմանալի հարցը տվեց Իմ մեծացրած մտածեց-մտածեց անցյալ տարինհիմա որտեղ է... Եվ ես ստիպված հորինեցի այս հեքիաթը մարդու ապրածանցկացրածտարիներիմասին: Մարդու կյանքը նման է գնացքի: Ճանապարհըսար է ինչպես Արարատը:Առաջինքառասուն տարում գնացքը բարձրանումէ մյուս քառասուն տարում իջնում: Մարդու առաջին տարվագնացքը մի վագոն է: Մարդըուրեմն աշխարհէ դուրս գալիս մի վագոնով:Երբ լրանում է նրա մի տարին ն նա մտնում է երկուսի մեջ ճանապարհինթողնում է այդ առաջին տարվա վագոնը նստում մի ուրիշը մի քիչ ավելի մեծը: Այդպես կամաց-կամացմարդու կյանքի գնացքը բարձրանում է սարնիվեր ճանապարհներինծաղիկների ու փշերիմեջ թողնելով իր տարիները:Ամեն կայարանումմեկը: Ես քանի տարեկանեմ հարցրեցորդիս: Չորս ասացիփետրվարինկլինես չորս: Իմ անցյալ տարվա գնացքնեմ ուզում: Հիմա որտեղ է: Հեռու շատ հեռու տեղ է ասացի հետո մտածեցի որ այս հեքիաթը շատ ավելի ինձ համար էր որ շատ ավելի ես կուզենայի վերադառնալ իմ մանկության կայարաններըորտեղ ես մեկիկ-մեկիկթողել եմ իմ տարիները: Հիմա իմ կյանքի գնացքն իջնում է զառիվայրով:Ես հետ եմ նայում ոչինչ չի երնում: Ես հետ եմ նայում ինքս իմ մեջ իսկ իմ մեջ մանուշակագույն մշուշ է շատ բանկորել է մոռացվելպետքէ հորինես: Այսպես ծնվեցին իմ պատմվածքներըոր նամակներ են իմ մանկությանկայարաններից:Այդ նամակներըես գրել եմ ինքս ինձ իսկ որդիսոր հիմա չորս տարեկանէ գուցե մի օր կարդադրանք կամ որ ավելի հավանականէ երնի չկարդանրա մանկությանգնացքն ուրիշ է ճանապարհի ծաղիկներնու փշերնուրիշ են ուրիշ են կայարանները... Ասում են ապրած տարիներիխարույկից մարդ պետք է կրակները վերցնիայլ ոչ թե մոխիրը... Տարիներիմոխիրներիտակիցես փորձեցի արթնացնելիմ մանկությանկրակները:Չգիտեմկարողացաարդյոք... `

Ըստ

Վ.Պետրոսյանի

ՄԱԿԲԱՅ Առանձնացրեք մակբայներըն որոշեցեքնրանցտեսակը:

Մեր առջն մի թեք բարձունքէր: Վազիվհազէինք առաջ շարժվում, ժամանակառ ժամանակկանգ էինք առնում, փոքր-ինչհանգստանումե դարձյալ շարունակում բարձրանալ լանջնիվեր: Հանկարծ փայլատակեց երկինքը, ուժգնորեն որոտացին ամպերը, ն սկսվեց անձրնը: Սկզբում կաթիլներն ընկնում էին մեկիկ-մեկիկ,դանդաղ,ապա մի վայրկյանի չափ տեղ-տեղ երնաց կապույտ երկինքը, բայց մութ ամպերը գրեթե չնահանջեցին. կրկին արագորեն ծածկեցին երկինքը, Ա նորից հորդառատ անձրն տեղաց: Չնայած չափազանց.հոգնել էինք, բայց շարունակգնում էինք ու գնում: Ձորում խշշում էր գետը: Մերթընդմերթ մեզ էին հասնում հովիվների ձայնը, շների միալար հաչոցը: Կամացկամացսկսեց գծագրվելբնակավայրը: Վերջապես դուրս եկանք մի տափարակ տեղ: Դիմացը սարի երկճյուղ կատարնէր, իսկ քիչ այն կողմ սարվորներիժամանակավոր կացարանները:Գեղեցիկ,շատ գեղեցիկ էր հանդիպակացբարձունքը. ամենուր երփներանգ ծաղիկներ էին ն զուլալ աղբյուրներ, որոնց անմահականբույրն ու հաճելի քչքչոցը տարածվել էին շուրջբոլորը: Խմբավորեցեքտրվաժմակբայները: Ցարդ, դեմ դիմաց, այլուր, միանգամից, իսպառ, փոքրիշատե, հաստատապես, հանգամանորեն, հնուց, ցմահ, ընդառաջ, ընդմիշտ, րոպեաբար, վերջիվերջո, ամեննին, գերազանցապես,շարունակ, հանկարծ, հաճախ, հոտնկայս, շուտով, անընդհատ, ստեպ-ստեպ,ներկայումս, մեն-մենակ, լեռնիվեր, մեկ-մեկ, նյութապես, հետագայում, մերթընդմերթ, բերնեբերան, սարեսար, բոլորովին, հերոսաբար, դաժանորեն,ամենուրեք:

ժամանակի ծնի

չափի

ընդհանրական

|

Ժամանակիմակբայներըխմբավորեցեքըստ հետնյալիմաստԱյժմ, հավիտյան, գիշեր-ցերեկ, տարեցտարի, վաղուց, ցմահ, ընդմիշտ, առժամանակ, օրնիբուն, դարեդար, ժամանակով, հետո, մշտապես, միառժամանակ,գիշեր ու զօր, հնուց, ցարդ, ներկայումս,օր

օրի, հավետ, հիմա, շուտով, մանկուց, րոպե միշտ, առաջ:

առ

րոպե, այսուհետն,

ժամանակի

մշտատնություն տարորոշվածժամանակ(ներկա, անցյալ, ապառնի)

գործողության

ժամանակային

սկզբնակետ

գործողության ժամանակային

վախճանակետ ժամանակի

տնականություն ժամանակի անորոշություն

Տրվաժ մակբայները գրեցեք համապատասյխած տեղերուժ: Այժմ, վաղուց, մշտապես,այլես, ժամանակով,տարիներհ վեր, արդեն, վերջապես,ցմահ: Արնելքի մի հրաշագեղ աշխարհումարդարածիտու խելացի թագավոր է լինում: Մի օր կանչումէ իր որդիներինն ասում. ծերացել Է ու Սիրելի' որդիներ, ձեր հայրն չի կարող Ես իջած կլինեի իմ գահից, եջե րատարված երկիրըկառավարել: տեսնեիայն միտքը, որ հուզել է հոգիս: Եվ ձեզնից ով որ կկառավարիիծ լուծի իմ այդ միտքը, նա կստանա իմ թագը ն ժողովրդին....

էա

գրեցեք ձեիճակբայներ, որոնք ցույց ԵՇ տալիս` ներքին գործողության որակականհատկածիշչը,

գործողությանկատարման

արտաքինձեր

Յա

մակբայճծո,Պոոնք որջ ճակի ցույց 86օալյԽ՝

չափե հատկաճիշի չազիը մասի հատկանիշի ն

ամբողջի հարաբերու-աստիճանը

ւ...

Քո

հատկամիշի չափը` ճրա

նորից կատաթ-

կրկնվելու,

.62շոմթվ...Վ պելու

Մակբայականինչպիսի՞իմաստներ կարելի է նշել հետնյալ միավորներում: Տեղնուտեղը, տեղ-տեղ, դեմուդեմ, դեմ հանդիման, դեմ դիմաց, անընդհատ, շարունակ, ներքուստ, մեկ-մեկ, շուտ-շուտ, իսպառ,ամբողջովին,դեմ առ դեմ, բոլորովին,բերնեբերան:

արտաքուստ,

Տոված բայերի հետ գործաճեցեք՝

ա) տեղի մակբայներ Գնալ, բարձրանալ,շրջել, իջնել, նայել, կանգնել,անցնել: բ) ժամանակի մակբայներ

Արթնանալ,այցելել, հիշել, աշխատել,իմանալ,զարգանալ:

գ) չափի մակբայներ

Կատարել,մոռանալ,հավաքել, առողջանալ,լցնել, զգուշացնել:

դ) ձնի մակբայներ Կռվել, օգնել, ընդունել, երդվել, ժպտալ, փախչել,աղաչել: Չետեյալ մակբայներըգործածեցեքբայերի հետ-

Ազնվորեն,օրեցօր, տարեցտարի,խորապես,մեն-մենակ, կուզեկուզ, հավիտյան, բարոյապես, հայրաբար, առերնույթ, լռելյայն, բերնեբերան, մեղմորեն, պարզեիպարզ, դեմ առ դեմ, խումբ-խումբ, վերջիվերջո, հոտնկայս, փոխնիփոխ,քանիցս: րեցեք

ըստ

Տրված բայերի հետ մակբայներգործածեցեքն դրանքխմբավոտեսակների:

Հարվածել, ընկնել, հրաժարվել, սահել, հասնել, վերաբերվել, հայտարարել, վերլուծել, հավատալ, չարչարվել, սպասել, դիմավորել, սխալվել. հավաքել,պառկել,ներել: 3ետնյայընդհանրականմակբայները տարբերիմաստներովգործածեցեք նախադասություններիմեջ:

Առաջ,անընդհատ,մերթընդմերթ, անդադար,մեկ-մեկ: Ավելացրեք համապատասխան ժակբայներ: Ա. Մեծ կոմպոզիտորԱ. Սպենդիարյանի էի լսել: «Երեք անունը արմավենի» սիմֆոնիայովսկսվել ու ավարտվել էր իմ ծանոթությունը Սպենդիարյանիստեղծագործությանը:Սակայն ավելի տարիներ

անց, արտասահմանում հանդիպեցինրա երաժշտությանը:Վենետիկյան ոսկեվառ աշնան մի երազային երեկո, սրճարաններիցմեկում նստած, լսեցի հայրենիքից եկած հարազատ ձայներ: կանչեցի սպասավորինու խնդրեցի,որ գնա ու իմանա, թե ի՛նչ պիես են նվանա վերադարձավ ու գում: հայտնեց՝Սպենդիարով,«էսքիզներ»: Պարզվեց, որ հայրենակցիսգործերը եվրոպականնվագախմբերը են կատարում.նրա երաժշտությունը,օրինակ, լսել եմ Միլանում: Բ. Հոգնաբեկ արնը թեքվում է դեպի լեռը, գագաթները հրդեհվումեն, անրջային կիսալույսերով իջնում է մթնշաղը,նախիրը տուն է դառնում հանդից: վառվում են ճրագները,գյուղի աղմուկը դադարում է, հանգչում են բոլոր շշուկները: Երկինքը է լցված աստղերով,որոնք կայծկլտում են ու մարում: Գիշեր է դարձել: Հովիվները խարույկ են վառել. երեկոն էլ լռություն է տիրում, ն միայն ձորի առուն է մրմնջում իր անուշ հնչեցնում իր սրինգը: երգը, ու լճից փչող զեփյուռնէ Ըստ Ավ. Իսահակյանի

ս...

աա

Կազմեցեք բառակապակցություններ՝մակբայներըգործածելով՝ բայանունգոյականներին ածականներիհետ:

Մակբայներըփոխարինեցեքհոմանիշներով: 1. Օտարականըմեկ-մեկ կանգ էր առնում լուսազարդ ցուցանակների առաջ: 2. Մի վայրկյանվառվեց նրա սենյակի լույսը ն իսկույն մարեց: 3. Մայրը սովորություն ուներ շուտ-շուտ մտնելու փոքրիկիսենյակը: 4. Տղան չսպասեց անծանոթիօգնությանը ն անմիջապեսուղղվեց: 5. Այժմ կարող եմ բոլորովին մոռանալ նրան ու մտածել միայն տարվա այս եղանակին իրենց կանաչը վառ պահածծառերի մասին: 6. Այնքան շատ ձյուն էր եկել, որ թվում էր` աշխարհը հավիտյան մնալու է նրա սառն ու սպիտակքաթանիտակ: 7. Շարունակբողոքում էր, որ աչքերը ցավում են, ն ինքը գրեթե ոչինչ չի տեսնում: 8. Երգչի պահանջները հետզհետե սպառնալիքի ձն էին ընդունում: 9. Բոլորն էլ զգում էին, որ նկարչի դրությունն օր օրի ավելի էր վատանում: 10. Միշտ նկարեցե՛ք գործերը: բնությունից ն մի՛ կրկնօրինակեքուրիշ վարպետների

Դուրս գրեցեքմակբայներնու նրանցհամարժեք դերանունները: Խմբավորեցեք դրանք: 1. Թռչունները կտուց կտուցի այնպես էին փայփայումիրար, որ նույնիսկ չնկատեցին,թե ինչպես սոխակը գլխիկոր հեռացավայնտեղից: 2. Քո շնորհածվարդերըաշխարհիամենաչքնաղվարդերնեն եղել միշտ ն երբեք չեն թառամել: 3. Քանի որ դու այդքան սիրում ես այդ

աղավնուն,փոխարենըտու՛ր քո մարմնիցայնքան միս, որքան կշռում է աղավնին: 4. Անցորդը նայում է վեր ձողի ծայրին, ն այնտեղ փայլուն մի բան տեսնում: 5. Մեն-մենակ թափառում եմ այնպես, աննպատակն ժպտում մարդկանց`որքա՛ն սիրալիր, որչա՛փ բարեդեմ: 6. -Երբեմներբեմնու՞ր են տանում այս գերիներին,-հարցրեց երիտասարդը: 7 Մի մութ գիշեր, երբ քաղաքում բոլորը քնած էին, մեծ բանաստեղծը գաղտագողիհեռացավհայրենի տնից: Գոյականով կապակցությունները փոխարինեցեքմակբայներով:

գոյականները

կամ

1. Կարող էինք հենց այդպես խմբով մոտենալ նրան: 2. Նա երկու անգամ խախտեց իր խոստումը: 3. Ծերունու դողդոջուն մատներըզգուշությամբ սահում էին ծաղիկների վրայով: 4. Նա մի վայրկյանումուշքի ն նետեց վառարանի եկավ, հավաքեց վրձիններն ու ներկապնակները երախը:5. Նկարիչն սկսեց ձեռքի համար վարժություններանել, ն ցավը որոշ ժամանակ անհետացավ:6. Ամեն տեղ արն էր որոնում ու ջերմություն: 7 Դե արի՛ ու հանգստացի՛ր, երբ մարդըքեզ օգնության ձեռք է մեկնում, իսկ դու թշնամու պես ես վերաբերվումնրան: 8. Կինը գրկեց երեխայինն մոր պես ջերմ-ջերմհամբուրեցնրան:

Տրված մակբայներըխխմբավորեցեք ըստ կազմության-

Առհավետ, դեմուդեմ, մանկուց, այնուհետն, վեր, ընդառաջ, տնեմիասնաբար,օրեցօր, թեթնակի,փոքրիշատե, քառակի, հաճախ, սարնիվեր, ստեպ-ստեպ,գյուղ առ գյուղ, դեմ հանդիման, ցմահ, ի վերջո, նախօրոք,օրավուր, շտապ, չորեքթաթ,փոքր-ինչ, անշեղորեն, մեղմիվ, ուշ, փութով, իսկույն նեթ, հնուց, վայրկենաբար, ամենուրեք,միաբերան,գիշերուզօր, մերթընդմերթ: տուն, կամացուկ, արագ,

պարզ

աժանցավոր

բարդ

Քերականական

ծներից առաջ

Տրված գոյականներիցկազմեցեքմակբայներ`

ա) ածանցման միջոցով Հոգի, եռանդ, դիվանագետ,ընկեր,գազան,խումբ,եղբայր,վերջ, առավոտ,ազգ, նյութ, Գլուխ, տուն: Բ) բառաբարդմանմիջոցով Ծայր, գյուղ, տուն, բերան,երկիր,քարափ, դուռ, ծառ, լեռ, տարի, վերջ, չար, բաց, քար, վայրկյան:

Տրված գոյականներից ի վեր, ի վար, ի վալի սաղադրիչներով կազմեցեք տեղի մակբայներ:

Երես, բերան,գլուխ, լեռ, քարափ,ձոր, ափ, հոսանք,ծառ, հիմք: Տրվաժ ածականներիցմակբայներկազմեցեք:

Խորամանկ,խոլ, դաժան, էական, խոնարհ,թեթն,փոքր, բարեխիղ:, հին, մեղմ, խիզախ,քաջ, բարյացակամ. Որոշեցեք հետնյալ մակբայներիբառակազմականընդհանուր հատկանիշը ն գրեցեք նմանատիպնս 10 օրինակ:

Ցայսօր, ջուրնիվար, քիչ առ քիչ, առհավետ,ի բնե, մերթընդմերթ, ցկյանս, ի մոտո, կույրիկույր: ինքնըստինքյան, մակբայներկազմեցեք հետնյալ վերջածանցներով: ա)

բ) -պես

-բար

գ) -որեն

դ) -ովին

ե) -իցս

գ) -ակի

Հարադրականբայեր կազմեցեք հետնյալ տեղի մակբայներով:

ա) առաջ

րբ)դեմ

գ) դուրս

դ) ետ/հետ

ե) ներս

գ) վեր

Տրված բառերը խմբավորեցեքըստ խոսքի մասերի ն դրանցով (նան արմատների տարբերակներով)կազմեցեք ածանցավորմակբայներ:

Երեք, ամբողջ, դանդաղ, հին, մանուկ, կամաց, նյութ, քազուճ,

արագ,

հաճախ,առավոտ,մահ:

համր բնագիրը ն ընդգծեցեք մակբայները: Կեւտադրեցեք Ես խոնարհաբարկանգնում եմ նրա նկարազարդածմագաղաթե մատյանների կողքին ն արդեն որերորդ անգամ իմ առջն վերստին հառնում են անպատասխանմնացած միննույն հարցերը:Ով էր Թորոս Ռոսլինըինչ սովորեցն ինչ սովորեցրեց... Հին աշխարհի մեծերի կյանքում զարձանալիորենշատ են այսպիսի ցավալի իսկություններըմենք համարյա ոչինչ չգիտենք նրանց անձնականիմասին: Նրանց անշնորհակալ ժամանակն է մեղավոր թե որ մեզ բաժաայն երկարատն թվացող դարերն ու հազարամյակները նում են միմյանցից ն մենք չնայած մեր մեծ ցանկությանըպատճության

թանձր մշուշի մեջ չենք տեսնում նրանց: Մեր տեսածը կարծրացած տարածություն է զգացածը խուլ ու անտարբեր լռություն: Մինչդեռ նրանք աշխարհի մեծերը իրենց ստեղծածի մեջ արարիչ են կյանքում ընդունակ: մահկանացուներ մարդկայինը շատ ավելի խոր զգալու Սակայն երնի տարված այդ մեծերի արարչական գործունեությամբ ժամանակի վկաները մոռացության են տվել նրանց անձըկամ որ ավելի հավանական է չեն զգացել մեծությունը չեն հավատացել նրանց հանճարեղըմոլորյալ է թվացել տաղանդավորանձը ամենասովորական մարդ:Իսկ եթե հետո հասկացել են ուշ է եղել ափսոս շատ ուշ... Այժմ խոնարհ կանգնած նրա նկարազարդածմատյաններիառջն չեմ կարողանում չհարցնել Ով էր նա հայոց միջնադարինկարչական արվեստի այդ հսկան Դանթեի ժամանակակիցըն իտալականՎերածննդի առաջին նկարչին Ջիոտտոյին նախորդածվիթխարիտաղանդը: Ռոսլինի կյանքի մասին պատմում են նրա նկարներըն շատ քիչ հիշատակարաններըգրված իր իսկ ձեռքով միայն իրեն բնորոշ ոճով: Ռոսլինի մտքի հոգու տաղանդիկենսագրությունն իր նկարներիմեջ է ն դրանք են օգնում կռահելու թե ինչպիսի աշխարհընկալում ունի նա մտավորու հոգնոր ինչպիսի իմացություններ մի քիչ էլ ենթադրելու ինչէ տեսել կյանքում տեսածից ինչն է ավելի հոգեհարազատ: Լույսի մի ճառագայթ կա որի տակ թվում է կարելի է կարդալԹորոս Ռոսլինիկյանքիպատմությունըթեն խիստ կարճառոտ: Գրում եմ այս տողերը ն հոգուս խորքում խլրտում է մի կնճռոտվող վիրավորանքու ես հարցնում եմ ինքս ինձ Այս ինչ դաժան ճակատագիր է ինչու բոլոր հաջորդները որ սովորում էին նրանից փորձում էին ընդօրինակել զարմանալիորենլուռ մնացին ն ոչ մի տեղ ու ոչ մի անգամ չմտաբերեցինթե մի ժամանակապրել է իր դարից շատ առաջ անցած հանճարեղ մի նկարիչ Թորոս Ռոսլին հնչեղ անունով: Լռեցին որովհետն չհասկացաննրա լռությունը թե իսկապես դարերն էին այդքան դաժան թեպետն սովոր էին հանճարներ ծնելու բայց նան անշնորհակալ հեշտությամբ մոռացության էին մատնում նրանց: Հետո լռում եմ ու մտածում որ Թորոսի հաջորդներիցթերնս շատերն են գրչին հանձնել նրա անունը բայց ինչպես հաճախ է եղել մեր պատմության դաժան ընթացքում այդ ն նման շատերի ոչ գիրն է մնացել ոչ նշխարը պատերազմների վայրագ ավերածություններիիժամանակ դրանք անդարձ հունցվել են հող ու քարին: Թերնս եղածին ավելացնեմ նան այն թե չափազանց համեստ էին նկարչության արվեստիմարդիկ կամ զրկված էին իրենց մասին շատ ն մանրամասնորենհիշատակելու իրավունքից: Եվ նրանց հաջորդներնէլ կարծում էին թե այդ համեստությունը պահանջումէ որ իրենքէլ լռեն: Ըստ

ՎխԽեչումյանի

ԿԱՊ Դուրս գրեցեք կապերը:

Վամաշխարհայինգորգագործությանմեջ, որի ծագումն ու զարգացումը կապվում է Հին Արնելքի ժողովուրդների հետ, հայկական գորգարվեստըառաջնակարգ տեղ է գրավում: Հայկական գորգերի մասին հիացական տողեր են թողել արաբ աշխարհագիրճանապարհորդները մեզանից տակավին բազում դարեր առաջ (ՄԱ-ՀԿԿ դդ.): Բազմաթիվ վկայություններ կան նան հունա-հռոմեական,պարսկական, բյուզանդական՝ ն բուլղարական աղբյուրներում: Եվրոպան դրանց վերաբերյալ տեղեկություններքաղեց իտալացի հայտնի ճանապարհորդ Մարկո Պոլոյի գրքից (1298 թ.: Փոքր Ասիայով մինչե Հայաստան հասած եվրոպացին գրում է, որ հայերը «հյուսում են աշխարհի

ամենագեղեցիկգորգերը»: Հայկականգորգերը մեծ համարում ունեին միջազգայինշուկայում: Հետաքրքրականէ, որ 2Օ/-2«/1 դարերի եվրոպականնկարիչների կտավներում հաճախ են հանդիպում հայկական գորգերի պատկերներ: Եվ այժմ մեր գորգարվեստիպատմության այդ շրջանի մասին ամբողջականպատկերացումեն կազմումհիմնականումիտալացի,հոլանդացի ն գերմանացինշանավոր գեղանկարիչներիկտավներիմիջոցով: Ի լրումն ասենք, որ հայերեն Սապերտ(կարպետ)բառն էլ անցել է եվրոպական բազմաթիվլեզուների՝լատիներենին,անգլերենին,սերբերենին նայլն: Գորգերն ըստ զարդանախշայինսկզբունքների լինում են բուսական, կենդանական,երկրաչափականն այլն: Հայոց զարդամոտիվներն Ամենաարտահայտումեն ժողովրդականհնագույն պատկերացումներ: հին գորգերից են վիշապագորգերը՝իրենց վրա պատկերվածգալարամեղմելու համար զոհաբերված գեղ վիշապներով, սրանց զայրույթը խոյերիմորթիներով,կայծակներով: Հայկական գորգերը նշանավոր են եղել նան իրենց սքանչելի գույների շնորհիվ: Դրանք ստացվել են տարբեր ծառերի կեղններից ու տերններից, բույսերի արմատներիցու ծաղիկներից:Բուսականծագման ներկերից զատ օգտագործվելէ նան կենդանականը (ամենաարժեքավոր գունանյութը որդանկարմիրնէ), հանքանյութերիցստացվածներ նայլն: Միջնադարում (ինչու չէ, նան այսօր) գորգը հարստության չափանիշԷ եղել ն աղջկաօժիտի զարդը:

3ետնյալ կապերըխմբավորեցեք ըստ շարադասության: Առաջ,առթիվ, ի, անկախ, հետ, մասին, առանց, համաձայն,սկսած, մեջ, չափ, քան, առ, բացի, հանձին, պես, մինչն, համար, ի դեմս, նախքան,միջն, զատ, շուրջ, շնորհիվ, հանուն, վրա, որպես, փոխարեն, վերաբերյալ,չնայած, հեռու, հակառակ,մինչ, տակ, ներքո, նկատմամբ: ըստ,

նախադրություն

ծտադրություն

երԱդրություն

Կազմեցեք կապակցություններ, որոնցում միննույն կապը գործածված լինի որպես նախադրությունն ետադրություն: Ետադրությամբ կառույցները փոխարինեցեքհոմանիշ` նախադրությամբ կառույցներով:

ա) հանգամանքներինչնայելով բ) առյուծի պես գ) հրամանիհամաձայն դ) սովյալներիօգտին

ե) սկսելուց առաջ զ) հավատիհամար է) այն մասին ը) թշնամիներիդեմ

Յետնյալ կապային կառույցներում ետադրությունները փոխարինեցեք հոմանիշներով (այլ ետադրություններով):

ա) հնագույն Ժամանակներիցսկսած բ) կարնորհարցի վերաբերյալ/մասին գ) Մայր Աթոռիհովանու տակ դ) հոբելյանականհանդիսության

ժամանակ

ե) քաջ զինվորի նման զ) Աստծու աչքի առաջ է) սիրեցյալիցբացի ը) այսինչ հոդվածի համաձայն

Հետնյալ կապերըխմբավորեցեքըստ կազմավորմանաստիճանականության:

Համար, ի, ի վեր, ներքո, առ, առաջ, դեպի, հեռու, ներս, տեղ, առիթով, համաձայն, հանդեպ, ըստ, ժամանակ, մինչն, պատճառով, պես, որպես, կից, մասին, իբրն, մոտ, համեմատ, շնորհիվ, նման, չափ, հակառակ, առջն, միջն, հանուն, վրա, երեսից, հանդերձ, վեր, դիմաց, նպատակով.ի վար, քով, հանձին(ս), առընթեր,զատ, դեմ, հետնանքով, ձեռքով, վերաբերյալ,մեջ, տակ, մեկ, միջոցով, դուրս, նախքան:

իմկական կապ

անիսկական կապ

կապական

բառ

Չետնյալ անիսկական կապերն ու կապականբառերը խմբավորեցեք ըստ այն խոսքի մասերի, որոնցից առաջացել են:

Անունից, առաջ, առջն, առիթով,առընթեր,գծով, դուրս, դեմ, ընդադիմաց, երեսից, զուգընթաց, ընթացքում,ժամանակ,կից, կողմից, հետ, հետո, հակառակ, համաձայն, հետնանքով, հավասար, համապատասխան,հեռու, ձեռքից, ձեռքով. միջոցով, մոտ, ներս, նայած, ներքն, նպատակով,չանցած, չնայելով, սկսած,վերն, տարբեր: ռաջ,

գռ/աան

ածական

մակբայ

Քայ

Չետնյալ կապերը խմբավորեցեք ըստ նրանց արտահայտած հարաբերություններին իմաստների:

Առաջ, առանց, անց, զատ, ըստ, փոխարեն, հանդերծ, հաճար, առջն, դուրս, առթիվ, համաձայն, որպես, հետ, պատճառով, հետո, նախքան, բացի, չնայած, իբրն, դեմ, շուրջ, երեսից, դիմաց, օրոք, հակառակ,քան, գծով, շնորհիվ, հանդեպ, նման, ուղղությաճբ, հանձին, վերաբերյալ, ներքո, սկսած, պես, ի հեճուկս, ի վեր, ի դեմս, ընդդեմ, մասին,միջն, հանուն, ինչպես,համեմատ, հօգուտ: տարածական ժամանակային բացառման պատճառին նպատակի

փոյսարինության ձնի ն նմանության

բացահայտման միասնության շահի

համեմատության ընդդիմության դիմառճության զիջման

րամ

Բառակապակցություններիմիջոցով ցույց տվեք, որ հետնյալ կապերը կարող են գործածվել մեկից ավելի նշանակություններով:

1.Պղե.

2. մեչ, 0 եշ

ա) ժամանակի բ) ձնի ն նմանության Յ. Համար 4. որպե» ա) նպատակի բ) շահի

ա) տարածական

բ) ժամանակային ա) բացահայտման բ) ձնի ն նմանության

անունից երեսից, գծով: ձեռքովբառերն ու մամանակ,

բառաձները բառակապակցությունների մեջ գոյականներն կապեր:

գործածեցեք

որպես

Կազմեցեք նախադասություններ,որոնցում անկախ, նման, զուգընթաց բառերը գործածված լինեն որպես ածականներն կապեր:

Հեռու, աուաջ, դեմ, մուո, Հետոյ չուրֆ բառերը (ապակցությունների մեջ գործածեցեք մակբայներիե կապերի արժեքով Գրեցեք կապեր, որոնց կազմում որեէ նախդիրլինի:

Աղյուսակը(լրացրեքտվյալ հոլովածները պահանջողկապերով: սեռական տրական բացառական

գործիական

3ետնյալկապերիհետ համապատասխան հոլովաձներովբառեր

գործաժծեցեք:

դեմս, հանձին, հանձինս, զատ, համաձայն, ի հեճուկս, չնայած, հակառակ, համընթաց, ի թիվս, ի փառս, ընդառաջ, հօգուտ, հանուն, պես, չափ, սկսած, բացի, մեկ, հանդերձ, փոխանակ, շնորհիվ, համեմատ, առ, առընթեր,նման, կից: Ի

1-ին ն 2-րդ դեմքի անձնականդերանունները գորժաժեցեքմուտ,

փր, պես, Հաժարյ,նման, ԻԷդեմս, Հետ,

կապերիհետ: Հանձինս

Կապակցություններկազմեցեք, որոնցում հետեյալ կապերը

լինեն մեկիցավելի հոլուլների հետ. գործածված 1. առաջ

ա) սեռական բ) հայցական գ) բացառական

2. Հետո, ե վճ

ա) հայցական բ) բացառական

Փակագծերումտրված բառերը գործածեցեք համապատասխան հոլովածներումնամ կապային կառույցով (հնարավոր են նան գուգածնություններ): Հիմնավորեքայս կամ այն ծնի ընտրությունը: 1. Երբ զգաց, որ կուրծքը նեղվում է շքանշաններիծանրությունից, հանեց ու դրեց գրասեղանի (դարակ): 2.Բոլոր գրառումներըպահում էր (դարակ):3. Դրամի համար նախատեսված(անցք) հինգ լումա գցելու դեպքում կարող եք ստանալ Ձեզ անհրաժեշտ տեղեկությունները:4. Այստեղճա իրեն զգում է ինչպես ձուկը (ջուր): 5. Բաժակի (ջուր) կաթեցրեք հինգ կաթիլ յոդ: 6. Ուսումնասիրողներըպարզել են, որ (ջուր) կան աղեր, օրգանական ն այլ ճյութեր, մանրէներ ու այլ կենդանի օրգանիզմներ: 7. Շողիկը հրաշալի երեխա է. (նա) այնքան պարզություն ու ջերմություն կա 8. «Մեկ րոպեով վերադարձրե'ք, խնդրեմ, դեղատոմսը.ես (նա) մի փոքրիկուղղում պիտի անեմ»,- ասաց բժիշկը: 9. (Մենք) երբեմն արտահայտվելն արտահայտվումէ մի կարծիք, թե երիտասարդստեղծագործողներինհատուկերեկոնվիրելը վաղաժամէ: 10. Նա անմիջապեսնկատեց,որ (գիրք) չորս տակ ծալված թուղթ կար: 11. Չեմ հիշում, թե որ (գիրք) եմ կարդացել այդ մասին: 12. (Ծրար) դրեցինան փղի լուսանկարը: 13. Իմ (նամակ) ես ամենայնմանրամասնությամբ նկարագրեցիմեր կենդանաբանականայգու փղին, որ քայլում է իրեն տրամադրված չորս (պատ) ու ոչ ոքի չի վնասում: 14. «Ես չեմ կարողհամաձայնել այդ (տեսակետ)»,- բացականչեց գիտնականը:15. Մի մարդ, որ համաձայնվում է (բոլոր), արժանի չէ, որ մեկնումեկը (նա): 16. Մի օր պուրակումզբոսնելիս նա հանդիպեց իր համաձայնվի բարեկամներիցմեկին, որը նրան ծանոթացրեց անվանի (գրող): 17. Նրանքմեզ ծանոթացրինգործինվերաբերողբոլոր (փաստաթուղթ):

կապայինկառույց, որոնք` գրեցեք Տ5-ական ա) իմաստովհամարժեքեն գոյականիորնէ հոլովաձնի, գոյականիորնէ հոլովաձնի: բ) իմաստով չեն համապատասխանում

Յետելալ կապերիցորո՞նք կարող են գործածվել այն դերանուններիհեդ:

ալա,

այդ,

Համաձայն, շուրջ, առթիվ, չափ, զատ, հանուն, հօգուտ, ց, ի հեճուկս, ի զարմանս, մասին, օգտին, ձեռքով, նպատակով,փոխանակ, օրոք, վերաբերյալ, առանց, ի վեր, ընդդեմ, պատճառով,ի, չնայած, կողմից,բացի, ըստ, իբրն, առ, նման, պես: Կապակցություններ կազմեցեք տրված կապերով դրանց հականիշները: ա) նախքան բ) ի հեճուկս

գ) ընդդեմ դ) հակառակ

ն

գրեցեք

ե) առանց զ) ի վար

Յետնյալ կապերով նախադասություններկազմեցեքա) շուրջ շուրջը բ) հանձին հանձինս --

--

գրեցեք-

Մեջ,

մոտ, մինչե,

Գ) շնորհիվ պատճառով դ) կողմից ձեռքով --

--

վբա բաղադրիչներովդարձվածքներ

Կետադրեցեքհամր բնագիրը, դուրս գրեցեք կապերը՝ դրանք խմբավորելով ըստ տեսակների:

Մի անգամ գիշերվա մի ուշ ժամի Մահարինկանգնեց Կառավարական շենքի դիմաց ու ձեռքերը բարձրացնելովդեպի երկինք բացականչեց Արվեստի հրաշագործություն է... Ինչ լավ արեցին որ նույն ոճով ասես սրա արտացոլքը լինեն: կառուցեցին մյուս շենքոարը Վետո լռեց ու լուռ կանգնած մնաց շենքի առջն: Վասկանումէի որ ինչ-որ զգացումներ են խլրտում նրա հոգում ու ես էլ լռում էի: Երբ մի հինգ-տասը րոսեի չափ 4Ժ:,շնգնելուցհետո շարժվեցինք ն քայլելով անցանք Աբովյան «ուլուր Նեռը իսկ ճանապարհնանցանք լուռ ամեն մեկս իր մտորումներով տաշված Մահարին կռացավ ու ականջիս շշնջաց Մինչն հիմա ոչ ոքի չեմ ասել ու երնի ոչ մեկի չեմ էլ ասի բացի քեզնից: Գիշեր ժամանակ երբ քաղաքն ամայի է լինում մեկ-մեկ գալիս կանգնում եմ հրապարակում այս շենքի մոտ ու հիանում: Պատկերացնում ես այդպիսի մի գիշեր ուշ Ժամի երնի ժամը երկուսը լիներ ինձ մոտեցավ մի միլիցիոներ ն կասկածն աչքերի մեջ ըստ նրա ես պիտի որ արտասահմանիցուղարկված լրտես լինեի հարցրեց թե ինչու եմ մեն-մենակ կանգնած այդտեղ: Փոխանակ պատասխանելու ես

հարցրի նրան թե ինչ կփոխվեր եթե մենակ չլինեի այլ լինեինք ասենք երկուսովկամ երեքով: Այդ պահին միլիցիոներըշփոթվեց բայց մի քանի վայրկյան անց սթափվեց ն քանի որ իմ խուսափուկ պատասխանի պատճառովնրա կասկածն ավելի խորացավ ինձ առաջարկեց իր հետ գնալ քաղմաս պարզելու ով եմ ես ն ինչ նպատակովեմ այս ուշ ժամին կանգնած նման պատասխանատու տեղում: Այդ միջոցին փորձեցի շտկել դրությունը ասացի նրան որ Մահարին եմ: Բայց նա տեղյակ մարդու ճման ժպտաց ն ասաց թե իրեն հեշտությամբ չես մոլորեցնի ինքը որոշ տեղեկություններ ունի Մահարու մասին: Դպրոցում իրենց հայոց լեզվի ուսուցիչն ասել է որ Մահարինապրելիսէ եղել Բաղդադում բանաստեղծ է եղել ն մեռել է դարեր առաջ:

Քաղմասի հերթապահ միլիցիոները ավելի բարձր պաշտոնյալսեց ինձ բերած սպայի հաղորդումըն նրա հեգնականարտահայտությունը թեես նախքանայդտեղգալը ն ամբողջճանապարհինիրենհավատացրել եմ որ Բաղդադումդարեր առաջ ապրածու մեռած Մահարինեմ: Դուք Գուրգեն Մահարինեք հարցրեցպաշտոնյան: Ես ձեռքս տարա գրպանս անձնագիրսհանելու: Սակայնի պատիվ նրապիտի ասեմ որ թույլ չտվեց այդ անել պատճառաբանելովոր դրա կարիքըչկա ինքը կարդացել է իմ երկերը: Իմ գրադարանը հորիցս մնացած միակ ժառանգություննէ: Այդ գրքերի մեջ է նան Մրգահասը որ երկու անգամեմ կարդացել: Հետո ասաց թե ներողություն է խնդրում պատահածիհամար բայց ն միաժամանակուրախ է որ այդ թյուրիմացությանշնորհիվ ծանոթացավհայ գրողներիցմեկի հետ: Ըստ Ռ.Զարյանի

ՇԱՂԿԱՊ Գտեք շաղկապները, որոշեցեք նրանց տեսակները:

Մեծերից մեկն ասել է, թե ճարտարապետությունըքարացած երաժշտություն է: Եվ մենք էլ, նրան մեքենայաբար կրկնելով, չենք զգում, որ այստեղ մի սխալ կա. ճարտարապետությունը,ճիշտ է, քարից է, բայց ո՛չ քարացած, ն եթե մեկը տեսնում է նրա երաժշտականկերպարը, չի կարող նան չլսել այն: Ուրեմն` ճարտարապետությունը քարե երաժշտություն է, ոչ թե քարացած: Սակայն երնի արժե այստեղ ավելացնել, որ ճարտարապետությունընան առարկայացած-քարացած ու պատմություն է- ժողովրդի ամենահաստատուն ամենավստահելի ինքնակենսագրությունը: Հայաստան աշխարհի քարե կենսագրությանթե՛ միջնադարյանն թե՛ նորդարյա վկայագրերնարդեն լայն ճանաչում են գտել, ն Օտարների համարէլ այլես կասկած չի հարուցում այն, որ հայ ժողովուրդն ունեցել է իր սեփական, ինքնուրույն ու ինքնատիպճարտարապետությունը, ն որ այս ճարտարապետության լավագույն դրսնեորումներնառանց վարանելու կարելի է համեմատել աշխարհի ամենաքաղաքակիրթժողդվուրդներիճարտարապետական հրաշալիքներիհետ: Ըստ Բ.Ուլուբաբյանի Չետնյալ համադասականշաղկապներըխմբավորեցեք ըստ իմաստի: Իսկ, ե, ոչ թե այլ, կամ, էլ, բայց, թե՛.... թե՛ սակայն, ու, բայց ն այնպես, թե չէ, նս, այլ, թե, ոչ միայն այլ նան, նան, միայն թե, ն կամ, այլն, կամ թե, ապա թե ոչ, ոչ միայն այլն, մինչդեռ, ե՛.... ն՛:

փավորիչ-հավելական ներհակական

տրոհական

Գտեք համադասական չաղկապները ն որոշեցեք դրանց արտահայտածիմաստայինհարաբերություններն ու կազմությունը: Ձեռքը աշխարհ է ստեղծում ն կյանք: Քարը դնում է քարի վրա, ու քաղաքներ ենք տեսնում մենք: Ձեռքը քարի մեջ նան շունչ է դնում, ն քարը մեր մեծ նախնիներիկերպարանքովբարձրանում է հրապարակներում ու պուրակներում, որ ապրի մեզ հետ, իսկ հետո դեպի սերունդները գնա ն դարերի հետ էլ ապրի: Ձեռքը մարդուն դեպի աստղերն է ուղարկում, ն մեր առջն ոչ միայն այսօրը, այլն վաղն է ծառանում իր մեծությամբ:

ճանաչում եմ մեկին՝ ալեհեր մի մարդու.... Բայց ինչու՞ միայնես. Երնաննէլ է ճանաչում նրան, Հայաստանն էլ, աշխարհնէլ: Ո'չ տուն է կառուցումնա, ո'չ երգ հյուսում, ո'չ էլ քարին շունչ տալիս, այլ կտավն է Երնա'ննէ նկարում այդ ձեռքը, Գայաստա'նը,աշխա'րհը: կենդանացնում: Հայաստանիլեռների ժայռոտ բարձունքներնէ նկարում նա, հովիտներն ու ծաղկուն այգիները, թե, ասենք, եգիպտականկամ պարսկական պատկերներ,հային է նկարում նա, թե աշխարհի մարդուն, այդ նկարներումկյանքնես տեսնում դու, երգ ես լսում, շունչ ես զգում: Նկարում է նա, ն ամեն նկար ավարտելիսնրա մի անկյունում իր ազնիվ ու բարի ձեռքով գրում է մի անուն, մեզնից առաջ ապրած, մեզ հետ ապրող ն դեպիսերունդները գնացողմի անուն ՄարտիրոսՍարյան: Ըստ Գ.Բեսի Ես

Լրացրեք հետնյալ գծապատկերը: Ստորադասական

շաղկապների իմաստները

Ստորադասական շաղկապներ

մեկնական

նպատակի ժամանակի

պայմանի պատճառին

հիմունքի

հետնանքի

զիջական համեմատության (ճնի ն նմանության)

բացահայտման

Բացատրեցեքոր շաղկապիարտահայտածթմաստայինհարաբերությունները:Որտեղհնարավորէ, փոխարինեցեքհոմանիշշաղկապնեով բոմ

1. Պարզ էր, որ առաջվապես այս մեծ ու լայն աշխարհուճ ճնալու էի ինքս ինձ հետ: 2. Ավելի հարմար բառ չէի գտնում, որ ամենքի համար պարզ, շոշափելի ձնով արտահայտեիմիտքս: 3.Կյանքիդ առաջին իսկ քայլից դու որ այդ ուղին բռնեցիր,ինչե՛ր կանեսհետո... 4. Ռր դու էլ ես նույնը պնդում, ես այլես ասելիք չունեմ: 5. Նորածինաղջիկնէլ որ հարս գնաց գնաց, կինը: դառնա, կդատարկվի,

տունը

կմնան ինքն ու

.Նա

ու

որ քաղաքը կորավ աչքից: 7. Առաքելը ծառերի տակ աղջկան որ տեսավ, խավարնէլ ցրվեց, երկինքն էլ պարզվեց աչքին: 8. Ի՞նչ իմանայինք,որ գործն այդպիսիընթացքկստանա:9.Նրանք որ մարդ լինեին, ինձ հետ այդպես չէին վարվի: 10. Որ խավարածերկնքին նայեց, հիշեց. թե ինչու էր անտառ հասել: 11. Որ այդպես է, ուրեմն նա բախտավորմարդ է: 12. Քունը չէր տանում. որ քունը չէր տանում, ինքճ էլ 13. Սիրում էի աչքը գցել էր առաստաղինու մտածում էր, մտածում... նա է մեկին, բայց մերժեց ինձ՝ ասելով, որ ուրիշին սիրում:

այնքան քայլեց,

Նախադասություններկազմեցեք՝ թե շաղկապը գործաժելով համադասականն ստորադասականնշանակություններուլ-

րջ Կազմեցեք նախադասություններ՝հետնյալ բառերը գործածելով կապին շաղկապի արժեքներով: ա) մինչն

բ) չնայած

գ) փոխանակ

դ) նախքան

հեւոնյալ բառերը գործածելով Կազմեցեք նախադամսություններ՝ շաղկապի ն վերաբերականի(կամ մակբայի) արժեքներով:

ա) հենց

բ) միայն

գ) կարծես

դ) ապա

Գտեք շաղկապները ն որոշեցեք նրանց արտահայտած իմաստային հարաբերությունները:

Գրողը, աչքերը փակ կամ բաց, լսում էր նրանց ն չէր կարողանում անգամ ժպտալ, ծիծաղել նրանց միամտության վրա: Նա ուզում էր զգուշացնել իր շուրջը հավաքվածներին,թե այն, ինչ սկսել է ու չի վերջացրել, այդպես էլ կիսատ կմնա, ուզում էր ասել նրանց. «Ի՞նչվեպի ն կամ ի՞նչ նոր ստեղծագործությանմասին եք խոսում, եղբա՛յր, երբ անողոք պարտատիրոջպես ներս սողոսկած մահը դատարկաձեռնչի հեռանա այստեղից: Ինձ հետ մի՛ խոսեք, ոչինչ մի՛ ասեք, որովհետնո՛չ լսել եմ կարողանում,ո՛չ պատասխանել»: Սակայն մի անգամ նա հավաքեց հոգեպահուստմնացած բոլոր ուժերը ն խոսեց, թեն դրա համար անասելի ճիգեր պահանջվեցին, խոսեց,քանի որ գիտեր՝ շուտով փակվելուեն կյանքինմիշտ սիրով ու կարոտովնայող իր աչքերը: -Տեսե՞լ եք ուշ երեկոյանփողոցովսուրացող տրամվայը:Ո՞վգիտի, ցերեկը քանի՛-քանի՛ անգամ է կտրել-անցել քաղաքը, քանի՛-քանի՛ ուղնոր է փոխադրել` միշտ աշխուժորեն զնգացնելով զանգերը: Ու այնպեսէ թվում, թե հենց կյանքն է զնգզնգալովանցնումքաղաքով:Իսկ

գիշերվս։ժամերին դատարկեն նրա վագոնները,ն լույսերը՝ մոմերի նման, որ ուր որ է պիտի հանգչեն: Ու ասես ոչ թե հանդարտ գնում է տրամվայը.այլ ինչ-որ տեղ է շտապում: Եվ որովհետնշատ է շտապում, կանգառնեռումերկար չի սպասում, որ ուղնոր վերցնի: Հենց որ հասնում է կանգառին,դանդաղեցնումէ ընթացքը, տոմսավաճառնէլ դուրս է հանում գլուխը ն անտարբեր ձայնում. «Տրամվայը պարկ է գնում»: Մարդիկ հասկանում են, որ վերջացել է այդ տրամվայի ժամը, ուստի ն թափ են տալիս ձեռքերն ու հեռանում, աշխատանքային է, գնա՛, քեզ բարի ճանապարհ»:Հասկացե՛ք, ես «որ այդպես այսինքն" նս «պարկեմ գնում», իմ «աշխատաքայինօրն» էլ է վերջացել: Այս ասաց թե չէ, լռեց գրողը: Լռե՛ ց:Վագոնըհավաքակայանգնաց: .Ըստ Գ.Բեսի

ուշ

Շաղկապներըխմբավորեցեք ըստ կազմության:

ապա, որ, ու, նան, եթե, Այլապես, ն, ուստի ն, քան թե, եթե կա՛մ, էլ, Էլ ...Էլ, այլն, թե, թեպետ, հետնաբար, հենց որ, կա՛մ հետնապես, ըստ որում, սակայն, այնուամենայնիվ,կամ, մինչ, չնայած,

մինչն,որպես:

պարզ

շաղկապներ

ածանցավոր ապլնե,

քարդ

շաղկապներ

Քերականականծներից առ

աժ

ել

Բարդ շաղկապներթվարկեցեք:

հարադրական ա) Թե, որ բաղադրիչներով՝ ն հարադրական Ճ բաղադրիչովհամադրակպն բ) կազմեցեք: նախադասություններ Զուգադիր շաղկապներով

ա) թեն .... բայց այ բ) ոչթե

գ) ոչ միայն.... այլն այնուամենայնիվ դ) չնայած

Փոխադրեցեք` հագեցնելովկրկնադիրշաղկապներով:

Երնանի շուկան ամռանը դրախտի է նման: Սիրտդ կանգնում է նարնջագույն դեղձի, մեղրի պես քաղցր ծիրանների, խնկագույն խաղողի ողկույզներիվրա: Կաս-կարմիրպոմիդորներ,կեռ պոչերով ուրց ու դաղձ... բուրումնավետ կծու տաքդեղներ, Ի՛նչ գույներ ու բույրեր... մրեածաղկիմեծ-մեծ գլուխներ՝սն, լիքը սերմերով,ձմերուկիու սեխիբլուրներ,իսկ սերկնիլիհո՞տը...

Լրացրեք հետնյալ աղյուսակը: Բարդ բարդություններ կցական

շաղկապներ հարադրական բարդություններ (րկնադիր շաղկապներ զուգադիր շաղկապներ

Յուրաքանչյուր շաղկապի դիմաց մեկականհոմանիշ գրեցեք:

ա) հետնաբար բ) հենց (հենց որ)

գ)յէլ էլ դ) մինչն

ե) քանի որ

զ) քանի

է) թեն ը) նս

Ծավալեցեք տեքստը` գործածելով տարբեր շաղկապներ:

Գարնանօրեր են: Մթնշաղ է: Օդը տաք է: Փողոցում շատ մարդիկ կան: Երեխաներնուրախ խաղում են: Հանկարծ ինչ-որ իրարանցում Է սկսվում: Քիչ անց մարդիկ հավաքվում են փողոցի մի կետում: Հավաքված բազմությունը միանգամիցլռում է: Մի տեսակ մտատանջությունէ երնում մարդկանցդեմքերին: Գիտական գրականությունից մի տեքստ պատրաստեցեք՝ այն էյ ուստի, Հետեաբարյուրեմն շաղկապգործաժելովայսինջն, ները (կամ դրանց մի մասը): ա) Կարդացեք պատումը, փոխադրեցեքայն՝ ուղղակի խոսքն ըստ անհրաժեշտության դարձնելով անուղղակի, ն վերնագրեցեքԲ) Բացատրեցեք շաղկապների կիրառականառանձնահատկությունճերը:

Արնելյան մի քաղաքում ամառվա միջօրեի շոգին փողոցում պատի ստվերում, պառկածէր մի դերվիշ: Ցնցոտիներիմեջ դերվիշը պառկելէր մայթի լայնքին՝ նվաղունաչքերը կիսափակ: Քաղաքապետ իշխանը` հպարտ ու վես, հագած ճոխ ու զարդարուն, Գալիս էր դանդաղքայլերով, շրջապատվածշքախմբով: Փողոցում մարդիկ ոտքի էին կանգնում, կպչում պատերինն խոնարհ գլուխ տալիս անցնողիշխանին: Շքախմբի առաջնորդը,գավազանըթափահարելով,գոռաց դերվիշի

-Ի՞նչ ես մեկնվել մայթին, ճանապարհըբռնել: Չե՞ս տեսնում, թե ո՛վ է գալիս. վե՛ր կաց, անպատկա'ռ: -Ես միայն ինձնից մեծի առաջ ոտքի կկանգնեմ,-անվրդովպատասխանումէ դերվիշը: ն հետաքրքրված Քաղաքապետըլսում է դերվիշիպատասխանը մոտենում է նրան

ու

հարցնում.

-Մի՞թեես քեզնից մեծ մարդչեմ: -Իհարկե ո՛չ: Քեզնից բարձրդեռ շատ աստիճաններ կան: Այո՞,թե՞ոչ: -Այո՛: -Դու

քաղաքապետ իշխան ես, գիտեմ: Որ բարձրանաս, ի՞նչ պիտի

դառնաս,-հարցնում է դերվիշը:

է քաղաքապետը: -Նահանգապետ,- պատասխանում -Գետո՞: -Հետո՝ վեզիր: -Յետո՞:

-Փոխարքա: -Ձետո՞:

-Սահմանը սա է: Մեր բոլորի վրա շահն է: Նա է ամենիցմեծը: -Ասենք թե շահ դարձար, հետո՞,- հարցնում է դերվիշը: -Յետո՝ ոչինչ,-պատասխանումէ քաղաքապետը: -Ահա այդ ոչինչը ես եմ: Ոտքերիս տակից անցի՛ր, գնա՛ քո ճանապարհը,-նույն անվրդովությամբ պատասխանում է ն նվաղուն աչքերը

գոցում:

Ըստ

Ավ.Իսահակյանի

գ) Չետնյալ թնավոր խոսքերից ո՞րն է (որո՞նք են) ավելի համահունչ տրվածպատումիբովանդակությանը: ա) Մեծ մարդնէլ սոսկ մարդ է:

Գյոթե

բ) Մեծությանըվիճակվածեն

նան մեծ

Գ) Բոլոր մեծ մարդիկհամեստ են:

փորձություններ: Եվրիպիդես

Լեսինգ

լինի:

նա ինքը երբեք մեծ չի դ) Ով նսեմացնում է շրջապատողներին,

` Զեյմե (գերմանացիգրող.)

Յոհան

ե) Հասարակլինելը հենցմեծ լինել է նշանակում:

Ռալֆ Էմերսոն (ամերիկացիգրող, փիլիսոփա)

զ) Եթե դուք ուզում եք, որ ձեր Ժամանակակիցներըձեզ մեծ ճանաչեն,ջանացեքնրանցիցայնքանէլ մեծ չլինել: Ամբրոս Քիրս

(ամերիկացիգրող)

Կետադրեցեք համր բնագիրը` ընդգծելով համադասական շաղկապներըմեկ, ստորադասականները՝ երկու գծով: Թեն թվականը չեմ հիշում բայց շատ մանրամասնություններ այն դասախոսությունիցոր Կոստան Զարյանը կարդաց Արվեստի աշխատողներիտանը մնացել են հիշողությանսմեջ: Դասախոսությանթեմանէր Լեոնարդո դա Վինչինն Վայաստանը: Գրողը պատմեց թե նկարչի մահից հետո ինչ Ճակատագրի են արժանացելնրա ձեռագրերը որոնց թիվը հարյուր քսան գրքի է հասել: Շատ քիչ բան է պահպանվել բայց այդ քիչն էլ հինգ հազար էջից պակասչէ: Պահպանվել է Ատլանտյանմատյանըորի մասն է կազմում Հայկպկաննամակներշարքը: Իտալացի գիտնականները ժխտում են Հայաստանում նկարչի լինելու հնարավորությունըքանի որ ըստ իրենց նրա կենսագրությունն այնքան մանրամասն է հետազոտված որ հայտնի է յուրաքանչյուր տարվակյանքը: Այլ երկրներիմասնագետներԼեոնարդոյի նկարագրածը համարումեն ոչ թե երնակայությանխաղ այլ իրականփաստ նցույց են տալիս որ ուսումնասիրողները հաճախ կամ անուշադրության են մատնել կամ վարպետորեն շրջանցել են նկարչի կյանքի որոշ մանրամասներ:Օրինակ նրանք մինչն հիմա չեն պատասխանելթե այսինչ կամ այնինչթվականինորտեղ է եղել ն ինչ է արել նկարիչը: Զեկուցողը ոչ միայն հաղորդում էր հարցի ուսումնասիրության այլն վիճում էր տեսակետներհայտնում կամ դիմում փաստագրությունը փաստերիօգնությանը հաստատելու տարբեր կարծիքներ այդ թվում օտարազգիուսումնասիրողներիցմեկի այն միտքըթե հայկականպարզ գմբեթի հատակագիծըանցել է Եվրոպա ն դա Լեոնարդո դա Վինչիի Հայաստանումլինելու հետնանքէ: Դասախոսությունըչափազանց հարուստ էր փաստականնյութով միննույն Ժամանակ այն վկայությունն էր թե գրողի հետազոտական երկարատնաշխատանքիթե պատմության նկարչության ու ճարտարապետության ասպարեզում նրա հիմնավորպատրաստությանն թե մտքի թռիչքի ու տրամաբանության: ԸստՌ.Զարյանի

ՎԵՐԱԲԵՐԱԿԱՆ

ն որոշեցեք դրանց տեսակները: Գտեք վերաբերականները

ա) Հանդիպումեմ հաճախնրան, Բայց նա այնպեսսառն է նայում... Գլուխն անգամչի խոնարհում, Չի կարմրումոչ մի վայրկյան, Կարծեսինձ չէր նա գուրգուրում Վարդերիմեջ անցածգարնան: ՋՏՔՓ

Դու կին ու գինի ու փառք կերազես, Բայց ահա լսիր շշուկը կյանքի. -Կնոջ ետնիցերբեք չվազես, Չվազես երբեքետնից փառքի, Ինչքանշատ վազես նրանց ետնից, Փառքի ետնից ն թե աղջկա,Այնքանկփախչենմիշտքո ետնից...

(16) բ) Ու՛ր էլ լինես, ում գրկի մե՛ջ, Գիտե՛մ,կգա՛ս, իմ հեռավոր, Չէ՞ որ դարձիդճամփիննայող, խոր կարոտածքո Վա՛նն եմ ես... Ո՛չ, դու կին էիր ծնվել աշխարհուճ Սիրելու համար ու նվիրվելու, Մի պարզ օջախիկրակդառնալու Ու մոխրանալուայդ նույն օջախում: Գ) Ամպըլեզուն կուլ է տվել, Հնար չունի որոտալու: Ցերեկնէլ է ցրտից կծկվել, Չէ՛, երնի ձյուն է գալու:

(մԿ)

Եթե քո փառքին Ավելադրելեճ ես գեթ մի նշխար, Դու դիր իմ հողինհասարակճի քար Ու վրանգրիր. -Հայոց դպրությանմեծ տերությանճեջ Այս քարափներիդեսպաննէր նա:

Յետնյալ վերաբերականներըխմբավորեցեք ըստ տեսակների:

Արդարն,գուցե, անգամ, նեթ, այո, երնի, երնեկ, բարեբախտաբար, միգուցե, իսկ, իրավ, ոչ, մի՞թե, դժբախտաբար,հենց, գեթ, ահավասիկ, իրոք, չէ, թող, ասես, ցավոք, մանավանդ, թեկուզ, ահա, հարկավ, հիրավի, թերնս, երանի, դե, նույնիսկ, միմիայն, ինչնէ, անտարակույս, կարծեմ,լոկ, ինչ էլ լինի, իսկապեսոր, չլինի՞թե: ցուցական ծրկբայական

գնահատողական սաստկական սահմանափակման բաղձանքի զիջական կամային

Նախադամսություններ կազմեցեք բառային ն բառաքերականական հետեյալ համանուններով-

ա)

Փասես ծ

ասես

բ

անգամ Փծ ծ

անգամ

գ)

ծ

Փ

իսկ իսկ

դ)

Հ Հ

հենց հենց

Հետնյալ երկբայական վերաբերականները խմբավորեցեքըստ իմաստային առանձնահատկությունների:Յուրաքանչյուր ենթջատեսակից ընտրեցեք մեկական վերաբերական ն դրանով նախադասություն կազմեցեք:

Երնի, իբր, չլինի՞, կարծեմ, արդյոք, կարծես,թերնս, իբր թե, ասես, չփնի թե, միգուցե, կարծեսթե, գուցե, մի՞թե,ըստ երնույթին: նրկքայական-հավանական ձրկբայական-անհավանական

երկքայական-հարցական

Շարադասականն կապակցելիության ինչպիսի՞յուրահատկություններ ունենիսկ,նույնիսկ նանդամսաստկականվերաբերականները:

Լրացրեք հետնյալ գծապատկերը:

ածանցավոր

ական վերաբերականներ վերաբերականներ արզ

Քարդ

վերաբերականներ

հարադրական

Գրեցեքքերականական ձներից առաջացած վերաբերականներ: բայի դիմավորձներից առաջացած

գոյականիհոլովածներիցառաջացած վերաբերականներ

վերաբերականներ

Նախադասություններ կազմեցեք վերաբերականի նշանակությամբ գործածելով հետնյալ մակբայները:

ա)բոլորովին

բ) երբեք

գ)բնավ

դ) ամեննին

Նախադասություններ կազմեցեքթ`վերաբերականի նշանակությամբ գործածելով հետնյալ բայածները:

այխնդրեմ

Գգ)բեր դ) եկ/արի

բ) տես

Ոճական-գործառականինչպիսի՛շերտերի կարելի է բաժանել հետեյալ վերաբերականները:

Երնեկ, հարկավ, ահա, մի, հավաստյավ,գեթ, հո, մի՞թե,չլինի թե, իհարկե, չէ, լոկ, ցավոք, դե, գուցե, արդարն,թերնես,երնի, ահավասիկ, այո՛, ախր, հա՛, դժբախտաբար, իրավամբ, երանի, արդյոք, անտարակույս,հիրավի: հաստատավաճ, Հետնյալ հարցերինն մտքերինարծագանքեցեթ վերաբերականներով: ժխտական,երկբայականն գնահատողական ա) ՎայերըՄաշտոցիցառաջ գիր ունեցե՞լեն: բ) Վայերենառաջինգիրքը տպագրվելէ 1511 թ. Վենետիկում: գ) Հայերը պիտի մերժեի՞նպարսից Հազկերտ || արքայի հավատափոխությանպահանջը:

դ) Ասում են, թե Լեռնարդո դա Վինչին եղել է Հայաստանում: ե) 1375թ. Կիլիկիայի հայկականթագավորությունը կործանվեց: զ) Առաջին աշխարհամարտիտարիներին ցեղասպանության հետնանքովմենք կորցրինք մեր պատմականհայրենիքի զգալի մասը: է) Պահպանելու՞ենք ղարաբաղյանպատերազմիհաղթանակները: Տարբեր վերաբերականներիմիջոցով ձեր վերաբերմունքնարտահայտեցեք հետնյալ տեղեկությունների նկատմամբ:

ա) Թեյի մշակությանհնագույն կենտրոնըՉինաստանն է: բ) 1641 թ. հոլանդացիներըՉինաստանիցթեյը ներմուծեցինԵվրոպա:

գ) Թեյ մշակում են արնադարձայինն մերձարնադարձայինխոնավ շրջաններում Հնդկաստանում, Շրի Լանկայում, Ինդոնեզիայում, մեր հարնանՎրաստանումն այլուր: դ) Թեյի տերններնօգտագործում են հատուկմշակումից հետո: ե) Թեյն օգտակար ըմպելիք է ն ունի բուժիչ հատկություններ: զ) Կանաչ թեյը կանխումէ ուռուցքների աճը: Բաց թողնված տեղերում ավելացրեք համապատասխանվերա-

քերականներ-

էդիսոնիբարեկամներընկատել էին, որ նրա ամառանոցիայգու մեկ անգամ բացել էր այն, դժվարությամբ է բացվում: Ով նրանք գիտեր, թե որքան ջանք էր պետք գործադրել դրա համար: տարակուսում էին. «.... գյուտարարը չի կարող մի գյուտ էլ իր դռան համար անել»: Սակայն ոչ մեկը չէր համարձակվում խոսք բացել այդ մասին` վախենալովգիտնականինվիրավորելուց: Բայց մի անգամ էդիսոնի բարձր այդ հարցը տալու հարմարառիթ եղավ: Պատճառը գիտնականի տրամադրությունն էր: Հրավիրվածներից մեկը ուշադրությունըգրավելով ներս մտնողներիվրա, հարցրեց. չեք տեսնում, թե յուրաքանչյուրն -Պարո'0, նայեցե՛ք նրանց: որ պատճառը Ձեր այգու ի՛նչ վիճակովէ ներս մտնում: Իսկ գիտե՞ք դուռն է: Լավ կլիներ, որ մի գյուտ էլ Ձեր դռանհամար անեիք: .:պպիտի վշտացնեմՁեզ: իրավացիեք,- ասաց էդիսոնը,- բայց Այդ գաղափարն իմ մտքում շատ ավելի վաղ է ծագել, ն գյուտը արված է: Ես Ձեզ կարող եմ ցույց տալ այն: Եվ էդիսոնն իր բարեկամինտարավ ջրավազանիմոտ ու ասաց. սա է իմ գյուտը: Բանն այն է, որ մուտքի դուռը կապվածէ պոմպի հետ: Այնպես որ դուռը բացողը քսան դույլ ջուր է լցնում ջրավազանը: Ա.

դուռը

մեծ

,

Բ. Մի անգամ, երբ Հենրի Ֆորդն իր մեքենայով ճամփորդում էր Ֆլորիդայում, խճուղու վրա տեսավ մի վարորդի,որը փորձում էր գործի գցել իր շքեղ մեքենան, բայց դա նրան ոչ մի կերպ չէր հաջողվում: Ֆորդը կանգնեցրեց մեքենան, դուրս եկավ ու հարցրեց. -Ինչ-որ բա՞նէ փչացել: փչացել է,- պատասխանեցվարորդը,բայց չգիտեմ՝ ինչը: Մի դեռ երկարպիտի չարչարվեմ: բանգիտեմ... -Կարո՞ղեմ Ձեզ որնէ բանովօգնել,-հարցրեցՖորդը: նայեցե՛ք, գուցե դուք գտնեք խափանմանպատճառը: Ֆորդն ինչ-որ բան ստուգեց, ինչ-որ բան ոլորեց, հետո դիմեց այդ

շքեղ մեքենայիվարորդին: փորձեք հիմա: Մեքենայի տերը սեղմեց մեկնարկիչիոտնակը, ն շարժիչն աշխա' տեց:

մեծ ծառայությունմատուցեցիք,-Շնորհակալ եմ, պարո՛ն, Դուք վարորդը՝Ֆորդին մեկնելով 20 դոլար:-Վերցրե՛ք,պետքկգա: շնորհակալություն, դրա կարիքըչկա,-պատասխանեց Ֆորդը:Ինձ դրամ հարկավորչէ. իմ գործերը լավեն, շատ լավ: -Օ՛, ....-զարմացավ վարորդը:-Ուրեմնես սխալվեցի, ն մեղավորը Ձեր «Ֆորդն» է: Ես մտածեցի, որ եթե մարդ ճամփորդումէ նման մեքենայով, փողիկարիքկունենա: ասաց

ա.

Փոխադրեցեքտրված հատվածները՝դրանք վերածելովերկխոսությունների, ն գործածեք տարբեր վերաբերականներ:

Ֆրանսիացի մի հայտնի բժիշկ մի անգամ Պաբլո Պիկասոյին որ ինքը մարդու կազմվածքիլավ գիտակ է ն կարող է ասել, որ նրա նկարների մարդիկ մարդակազմությանտեսակետից մեծ տարակուսանքներ են առաջացնում:Սակայն Պիկասոն նրան հավաստիացրեց, որ իր նկարների մարդիկ ավելի երկար կապրեն, քան բժշկի հիվանդայցելուները: Բ. Սառա Բեռնարըչափազանցդյուրաբորբոք անձնավորությունէր ն առարկություն չէր հանդուրժում: Մի անգամ, երբ լավ տրամադրություն ուներ, թատրոնիռեժիսորինասաց, որ մարդիկիրեն սխալ են հասկանում ն կարծում են, թե ինքը վատ բնավորություն ունի, քննադատություն չի հանդուրժում: Սակայն, ըստ նրա, իրականում այդպեսչէ, քանի որ ինքն ավելի է համակրումնրանց, ովքեր անկեղծ են ն ասում են այն, ինչ մտածում են իր մասին: Ռեժիսորը համաձայնեց նրա ասածին ն ավելացրեց, որ երբ ինքը ձանձրանա թատրոնում աշխատելուց,անկեղծորեն կարտահայտիիր կարծիքը դերասանուհու Ա.

ասաց,

մասին, ե հավատացած է, որ վերջինս մեծ համակրանքով կլցվի իր նկատմամբու տեղնուտեղը կվռնդի թատրոնից: Գ. Մարկ Տվենը հայտնի էր իր ցրվածությամբ:Մի անգամ, երբ նա գնացքով ինչ-որ տեղ էր գնում, նրան մոտեցավ հսկիչը: Տվենն սկսեց արագ փնտրել տոմսը, բայց ապարդյուն: Ի վերջո հսկիչը, որ ճանաչում էր Տվենին, ասաց, որ գրողը տոմսը կարող է ներկայացնել հետո, երբ վերադառնա,իսկ եթե չգտնի էլ, հոգ չէ: ՍակայնՏվենը, որ շարունակում էր փնտրել այն, սրդողած պատասխանեց,որ ինքն անպատճառպիտի գտնի տոմսը,այլապես չի իմանա, թե ուր է գնում:

գրեցեք

գործաժվաժ լինեն

մի երկխոսություն, որտեղ վերաբերականները իբրն բառ-նախադասություններ:

ճան

Բանաստեղծականտողեր հիշեցեք տրված վերաբերականներից առնվազն երկուսով:

Երնեկ, թող, ախր, մի՞թե,գեթ, միայն,կարծես,ասես, ահա, անգամ: Կետադրեցեքհամր բնագիրը: Առաջիներկու պարբերությանմեջ ն որոշեցեքդրանցտեսակները: բնդգծեցեքվերաբերականները

Պլատոնի ուսուցիչ Սոկրատեսըորն ապրել է մ.թ.ա. 5-րդ դարում սիրում էր կրկնել Ես գիտեմ միայն այն որ ոչինչ չգիտեմ: Փիլիսոփայական մտքի պատմության մեջ շատերը Սոկրատեսիայդ միտքն ինքնաոչնչացնողքննադատություն էին համարում: Սակայն ինչ խոսք իրականում այդպես չէ: Ինչքան մարդու գիտելիքները շատ են այնքան լավ է հասկանում նա թե ցավոք որքան չնչին են դրանք այն գիտելիքների համեմատությամբոր նա դեռ չի յուրացրել կամ իր չգիտելիքն են դեռ: Պատմությունիցհայտնի է որ նույն դարի փիլիսոփա Զենոնը նույնիսկ փորձելէ ակնառու կերպով ապացուցել այս դրույթը: Ասում են այդ ճշմարտությունը չընդունողի առջն Զենոնը տարբեր մեծության շրջանագծերէ գծել ն հայտնել որ մեծը ցույց է տալիս իր գիտելիքի ծավալը իսկ փոքրը զրուցակցի: Շրջագծից դուրս գտնվողը չգիտելիք է թե մեկի ն թե մյուսի համար: Ակնհայտ է որ մեծ շրջանագիծըշփման ավելի շատ կետեր ունի շրջագծից դուրս գտնվող բնագավառիհետ քան փոքրը: Պարզ չէ արդյոք որ չգիտելիքի մասին շատ գիտի ավելի բանիմացը: Իմացածի ու չիմացածի սփոխհարաբերությունն իրականում դրսնորվում է որպես սահմանափակին անսահմանիփոխհարաբերություն: Այդ մտքին են հանգում բոլոր նրանք ում վիճակվում է գիտելիքի խորխորատներըտանող ուղին բռնել: Ամփոփելովիր ն գործընկերների շախմատային հարուստ փորձը Տարտակովերը այն համոզմունքն է հայտնում թե սոսկ ուժեղը գիտի որքան թույլ է խաղում: Սեփական

գիտելիքի պակասի զգացումը այո կախված է ունեցած գիտելիքի ծավալից ու խորությունից: Թերնս տեղին է խոսել նան անբավարարգնահատականինկատմամբ ուսանողների վերաբերմունքի մասին: Երբ պատասխանողըորոշակի գիտելիքներ ունի բայց գիտի որ իի պատասխանըդեռ բավարար չէ ինքն է իի անբավարարգնահատականընշանակում մինչ դուք կարտահայտեք ձեր կարծիքը:Իսկ եթե գիտելիքն այնքան անբավարարէ որ պատասխանողըչի հասկանում դրա սահմանափակությունընա բավարար գնահատականէ ակնկալում զարմանալով ու վրդովվելով իր ստացած անբավարարից:Ահա ն հանգում ենք այն եզրակացությանոր ճիշտ էլ որոշակի ճիշտ գիտելիք է: Տարտակովերը ինքնագնահատականն ասույթ մի ունի Շախմատիստներկան որոնք վատ են խաղում այսպիսի ն չգիտեն այդ: Դրանք տգետներ են խուսափիր նրանցից: Շախմատիստներկան որոնք լավ են խաղում ն նույնպես չգիտեն այդ: Նրանք են հարգիր նրանց: Շախմատիստներէլ կան որոնք լավ են համեստ ն խաղում գիտեն որ լավ են խաղում: Նրանք իմաստուններեն հետնիր նրանց օրինակին:Ասույթի հեղինակըոչ միայն ներկայացնումէ իմացածի ու չիմացածի փոխհարաբերությունըկոնկրետ բնագավառումայլն գնահատումէ դրանք: Սակայն միթե նրա բոլոր գնահատականներին կարելի է համաձայնել:Կարծում եմ ոչ: Օրինակ երբ շախմատիստըլավ է խաղում ն չգիտի այդ ապա դա ամեննին էլ նրա համեստության վկայությունը չէ ինչպես կարծում է հեղինակը այլ նրա գիտելիքների որոշ պակասի: Իսկ համեստությունն ու անհամեստությունը շատ դիպուկ է բնորոշել չինացի մտածող Լաո Ցզին Շատ իմանալն ու իրեն գիտակ չներկայացնելը բարոյականբարձրությունէ իսկ քիչ իմանալն ու իրեն գիտակ ներկայացնելը հիվանդություն: Դժվար չէ նկատել որ նրա նշած բարոյականբարձրությունը համեստությունն է իսկ հիվանդությունը անհամեստությունը: Ըստ Գ.Բրուտյանի

ՁԱՅՆԱՐԿՈՒԹՅՈՒՆ

ա) Գտեք ձայնարկությունները, որոշեցեք արտահայտած իմաստները:

նրանց տեսակները ն

Վե՞յ,ագահ մարդ, հե՛յ, անգոհ մարդ,միտքդերկար, կյանքդ կարճ, Քանի՛ քանիսնանցանքեզ պես, քեզնից առաջ, քո առաջ. Ի՛նչ են տարել նրանքկյանքից, թե ի՛նչ տանես դու քեզ հետ, Խաղաղանցիր,ուրախանցիր երկու օրվանէս ճամփեդ: Խայամն ասաց իր սիրուհուն. «Ռտքդզգույշ դիր հողին, Ո՛վ իմանա ո՛ր սիրունի բիբն ես կոխում դու հիմի...»: Հե՛յ, ջա՛ն, մենք էլ զգույշ անցնենք, ո՛վ իմանա,թե հիմի էն սիրուհու բի՞բնենք կոխում, թե հուր լեզուն Խայամի: Ամեն անգամ Քո տվածիցերբ մի բան ես Դու տանում, Ամեն անգամ, երբ նայում եմ, թե ինչքա՞նէ դեռ մնում,Զարմանում եմ, թե՝ ո՛վ Շռայլ, ինչքա՛ն շատ ես տվել ինձ, Ինչքա՛ն շատ եմ դեռ Քեզ տալու, որ միանանքմենք նորից:

3/Թումանյան Բ) Հայքնարերգությունից ծայնարկություններով ուրի» տողեր քաղեցեք:

Վա՛յ ծայնարկությանհետնյալիմաստներընշեցեք ըստ

համա-

պատասխաննախադասությունների: 7. 2.

3. 4. 5. 6. 7. 8.

Ցավի՝վշտի՝լացի՝ ողբի բացականչություն: Ափսոսանքիբացականչություն: Կարեկցանքի,վշտակցությանբացականչություն: Վախի՝անհանգստության՝տագնապիբացականչություն: Զարմանքիբացականչություն: Ուրախության(նան զարմանքի)բացականչություն: Սպառնալիքիբացականչություն: Սխալըգիտակցելու`շչվարածությանբացականչություն:

ա) Վա՛յ ձեզ, հզորնե՛ր, որ իր խրճիթումլացացրիքխեղճին,այրուն որբին /2Թ): բ) Հյուրասիրումեմ արտերինպուտով, Արտերին...վա՛յ, չէ՛... ծովին կարկուտով(70)

ու

Գ) -Վայ, տունդ քանդվի, ա՛րջ... քոթոթը սատկել է,- ծնկանը զարկելովգոչեց քեռիս (ՎԱ) դ) -Վա՛յ, մայրի՛կ ջան, տե՛ս, բակն ու դուռը լի Ինչքա՛ն սպիտակ թիթեռէ գալի (3/Թ): ե) Վա՛յ, ճիշտ որ կույր եք (2Թչ զ) Վա՛յ, չկտրես, Աստվա՛ծսիրես (3/2): է) Եվ սիրտը մոր ասավ տխուր, Լացակումած.«Վա՛յ, խե՛ղճ տղաս, Ոչ մի տեղդ չցավա՞ց...» (ԱԻ): Կխոցեմխորին, վա՛յ նրա օրին, Որ չհնազանդիիմ օրենքներին ՍԻ բառերը:

գրեցեք այն ծայնարկությունները, որոնցիցկազմվել են հետնյալ

Չրխկալ, ծվծվալ, կռկռոց,վայել, ծլնգոց, թրխկոց,թխկոց,բզզալ: Զգացական ձայնարկություններով կազմեցեքնախադասություններ, որոնցում նրանք արտահայտեն՝

ա) զարմանք

բ) ուրախություն

գ) ափսոսանք

դ) ցավ

օՄեկական նախադասությունկազմեցեք ա", է", ու", ձայնարկություններովն նշեցեք նրանցարտահայտածնշանակությունները:

ն

Գրեցեքդարձվածքներ, որոնց մի բաղադրիչըծայնարկությունէ. բառարանովճշտեցեք դրանց իմաստները:

«Անտառի աչնանալին մեղեդին» վերնագրով

շարա-

դրություն գրեցեք գործածելով ձայնարկություններ,ինչպես նան դրանցից կազմված գոյականներ ն բայեր:

Փոխադրեցեքտրվածհատվածիբովանդակությունը՝ գործածելով համապատասխանծայնարկություններ-

Մարութա սարի գլխին գալարուն պար բռնեցին արնագույն բոցերը: Գյուղում դուռ ճռնչաց: Ոչ ոք չկանգնեց շեմին, չխաչակնքեց, չմոտեցավ աղոթարանի մաշվածսալքարին: Հովիվները «ձեն ձենի» չտվեցին: Արշալույսը գնդակահարելէին, արնոտելդեմքը: Գյուղի ժամացույցը կանգէր առել:

Մամիկն աչքերը բացեց: Ծանր էին կոպերը` տաք թոնրի սալքար խփի նման ծանը ու տաք: Գլխի մոտ կծկված կատուն մլավեց: Մամիկը մշուշված հայացքով նայեց կապտափայլերկնքին, սնացած օճորքին ե հին սովորությամբուզեց աղոթել: Չկարողացավ շուրթերը շարժել, Գլխի վրա ցավ զգաց... ն հիշեց: Հոգու խորքում ճչաց, իսկ չորացածշուրթերի վրա նվազեց ճիչը: Երդիկը մթագնեց, ճոճվեցին մրով թրծված գերանները,օրորվեցին սյուները: Կրակոցներ,ծղրտոց, իրարանցում, թոռներիաղեկտուրճիչ... Մ. Գալշոյան Կարդացեքմանրապատումըն ծայնարկություններովհագեցած ճմանատիպմեկ այլ զրույց գրեցեք:

Երանք հանդիպեցինիրար:Նրանցից մեկը չէր սպասում,որ մյուսը կենդանի է: Լսել էր, որ նրան դժբախտությունէ պատահել,որ նա չէր դիմանա այդ դժբախտությանը,կմեռներ: Եվ ահա, ի՛նչ ուրախալի բան, նա կենդանի՛ է... Իրար էին ճայում ե չէին խոսում: Ճիշտը` չէին կարողանում խոսել: Խոսքը քիչ եղավ: Չկար այն խոսքը... Միայննայում են իրար ն.... ՀՀը'մ,-Ժպտումէ սա: ՀՎա',-ժպտումէ մյուսը: Կրկին նայում են իրարոտից Գլուխ ու էլի ժպտում. Գա՛, հը՛մ... է՛հ: Նախամարդի՞կ են, ի՞նչ են, թե՞ապագայիմարդիկ:Ու՞ր կորավ լեզուն, հազարավոր տարիների լեզուն... «Հա՛, հը՛մ». սրանով խոսք ու զրու՞յցկլինի: Բայգ տե'ս, եղավ: Եվ որքա՛ն նրբություններ,խորմտքեր այս մի «հըմ, հա՛»-ի մեջ...

-

Դ.Դեմիրճյան

ատապատաաաաաաատապաարարաարոոանանանաւնթգ

ՇԱՐԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

Խո«թի ուժը Փիէ բաոծրով լատ բան |: արտածայտելկարողանային Դյ այոց խոսի դվոր Փարզությունը ար" ժանիֆն է:

Արրստոել Մչուչապատխոշնլ(յող ք աճն ոփ, Պարզ խուծնլ Փնրր:

աման

7ԱՂՈՐԴԱԿՑԱԿԱՆ

ՑԵՍԱԿՆԵՐԸ

(ՏԵՍԱԿՆԵՐՆ ԸՍՏ 3ՆՉԵՐԱՆԳԻ)

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅԱՆ

ոը

համապատասխան Կարգացեք հնչերանգով նամացծջ, 26հ6/

իճչերանգի նախադասություններկաճ տեքթօտուծ՛

Կարա՞ղ էրայսհողթ կաճհայրենի այսթաթը ճեզԿածաբ սթժաան

այաոՐրմահնել`

ու

չլոնն:

Չու

շոտ

մեշ ժեռ ոո

թոթյած

արյուն: է.քու"նք. ու.արցունջը, 0եռաճո՛՛ «յան Փ1: սու այ «128, ՍԾՏԳ պ. ճո ախոՀ Սաննիեթ" ՑԵԹՅ աս տ բն նողի մամազորվան (եթ. ց գ

աոաք ել. անան

Խեաաույոււյոն Է-

ՍԽ-Հոթ լ, հանճարեղտխՊողբ. ԱՐ Հունո՞՛« լԵ՛ «ՊածգԼ ջար Հ. Խճ կ Սրտալ"՝ ցա ". յոշապաաաոո արո աճոթյա, մթցելք Խայքեֆ... Փոռ Քյո ա զեռ

առ

-քաքտ անգամ ճա մաշա, որոտ

առք. բաւ աահմ

ՊՆ

պս

Գ փոնշանք 6 Շամորամոց ՄԵԹ քա՛ջ

տոց

առատմաչապան ճավիջւ

սպեւլբ որամյոն, տուցրան "ամրոց...

Զառ

6,

,

«

2.

ր ս. ուսա աղՍաղ ռռ Բ, Փազուն 8ում, րարում յեքաաաոոթյու 2... :

ւ

երբե՛ք,ոչ մի օր այս հողը չի՛ փորձել խլել օտարինը,ն այստեղ,այս հողի վրա, անարդարձնով օտարի ոչ մի կաթիլարյուն չի թափվել... Այստե՛ղ,այս երի՛ցս անիծյալ ն յոթնապատի կ սիրելի հողի վրա, որը փոքր է, այո, սակայն մեծ իր զավակներով, իր անձնվե՛ր սիրով դեպի մյուս ժողովուրդները,դեպի ազնիվը, վսեմն ու բարին... Մեր ժողովրդի անհամար զրկանքներն ու տառապանքները,ճրա ուժերի մշտական լարումն ու դիմադրությունըավերիչ ուժերին, նրա զարմանալի՛ հատկությունը հնար գտնել անհնարին վիճակներում, թրծել-սրել են ճրա միտքը, ձիրքը, ձեռքը, կառուցմանու ստեղծմաննրա դարեր խլացված ու զսպված տենչն էլ ավելի բորբոքել, ն այդ ամենը, պարարտ հող ու հնարավորությունգտնելով, հրաշքներ է գործում: Գ. Էմին

հաղորդակցականտեսակները, Որոշեցեք նախադասմությունների քացատրեցեք նրանց հնչերանգայինառանձնահատկությունները:-

Ջրի գնացող աղջիկներիցշիկավարսըկանչեց. Կարմիր կապավո՛րկտրիճ, ո՞ւրես գնում մենավոր... Ավետիքը կարմրեց, մի կերպ զսպեց իրեն, կանգ չառավ: Ջահել աղջիկներէին, խաղք էին անում: Եվ ինքն էլ ծիծաղեց: Ձեր արնն ասեմ,-կանչեց բարձրագոչ, մի՛ հեռացեք տաք օրորոցից, սելջուկի շուն ու զինվորիչերնաք: Պատասխանըեկավզանգակզնգոցով,ջրի խշշոցով. Մե՞նք վախենանք... Քեզ պես հայ կտրիճ կա՝ զույգ աչքը մեզ -

-

-

վրա

կրկին ծիծաղեցին: Ավետիքը ճայեց շիկավարս աղջկան: Պտույտ եկավ գլուխը. հեշտ չէր: Երանի հոգնած պառկերխոտին,թեժ ու կրակ արեգակն արյան միջից անպակաս, ն այս ոսկնորի խտուտ եկող ծնկին դներ գլուխը: Թող ասեր կամեցածը: Ինքը կիսախուփ կաներաչքը ն այդպես կմնար... Ավետիքն ափսոսանքով շարունակեց ճամփան: Բայց չէ, ձեռք չքաշեցին շինականաղջիկները,ասացին,ծիծաղեցիննորից. -Արի՛,հոգի՛, արի՛... -Տո՛ւն դարձիր,օրոցք կապենք,հոգի՛, արի.... Եվ ծիծաղ, հռհռոց, ծափ ու ճիչ: Վա՛յ, անխիղճ,հանդո՛ւգն աղջիկներ,ուրիշ խոսք չունեի՞քասելու: Չմտածեցի՞ք,որ դրանից նեղսրտություն կգա, կմթնի ու կմռայլվի Ավետիքը:Նրան որտեղի՞ցտուն տանողճամփա: Տունն օտարի ոտքի տակ, ճամփաները՝նույնպես:Ո՛չ երդիկ,ո՛չ սեր, ո՛չ մանկանօրոց: Ու

Ըստ

Վ.Խեչումյանի

դրասք

Մեկականհարցական նախադասությունկազմեցեքայնպես,որ ա) մի բան իմանալու կամ հավաստիանալու նպատակունենան բ) մեղմ խնդրանքարտահայտեն գ) հանդիմանություն,դժգոհություն,որնէգործողության մերժում արտահայտեն դ) ճարտասանականբնույթ ունենան 2-ական հարցականնախադասությունկազմեցեք՝

ա) հարցականդերանուններով տող բառը

բ) երկքայականվերաբերականներով

Նախադասություններկազմեցեք,որոնցում հարցում արտահայլինի`

ա) նախադասությանգլխավոր անդամներիցմեկը բ) որնէլրացում

գ) նախադասության անդամ

չհանդիսացող բառ

դ) կապ

Մեկից ավելի հարցում պարունակող երկու նախադասություն կազմեցեքճարտասանականհարցով ձնակերպեցեք ծեր միտքը ա) հայրենիքիապագայիմասին բ) երիտասարդությանը հուզող որնէ խնդրիվերաբերյալ Փոռրծեքտեքստի բովանդակությանըն ոճին համապատասխան հարցականհնչերանգի 1-2 նախադասությունավելացնել (որեէ մասում): Շա՛տ ն ամե՛ն

տեսակ քար կա Հայաստանում,բայց անգրագետ համարյաչե՛ս գտնի: Զգո՛ւյշ քայլիր այս հողի վրան զգո՛ւյշ վարվիրամեն մի քարի հետ, որն արտաքինիցկոպիտ է, չեչոտ, չոր մամուռով ու քարաքոսով պատած:Զգո՛ւյշ, որովհետն եթե եղունգով փոքր-ինչմամուռըքերես, նրանցիցամեն մեկի վրա նախնադարյանմարդու գծանկարներկտեսսենես, նշանագրեր,արամեական, հեթիթականու խալդ-ուրարտական ու քանդակ, իսկ չորրորդ դարի պագիրարձանագրություններ,զարդ վերջիցսկսած` նան այն երկաթե պայտերինմանվողամուր ու դիմացկուն տառերը,որոնք անբաժանեն այս քարերիցավելի քան 1600 տարի... Ոչ միայն գրագետ՝ ստորագրվա՛ծեն այս քարերը, մեր քարերն

քար

են....

2.7

Նրանցից ամեն մեկի վրա մեր ինքնության դրոշմը կա, ճիշտ այնպես, ինչպես այս հողի վրա մեր ինքնությանքարե ծանր կնիքը՝մեր ճարտարապետական կոթողներիտեսքով... Մեր ինքնության քարե կնիքն են այս հողի վրա Հռիփսիմեն, Գեղարդը,Աղթամարը,Տեկորը, էջմիածինը,Կարմրավորը... Հայոց հողի ամեն էջի վրա, ամեն դաշտում, ձորում, լեռան ծերպին կամ գագաթինկոթող կա մի քարե վանք, մի խաչքար, մի կամուրջ, մի իջնան,-քարե մի կնիք առ այն, որ այս հողը մերն է, մեր Մեփականը: Գ. էմին

ինչպես, ով, որ դերանունները նախադասություններիմեջ ն բացականչական գործածեցեքհարցական հնչերանգներով՝ հայտեն՝

Հրամայականնախադասություններ (ազմեցեք, որոնք

ա) հրաման,կարգադրություն բ) հորդոր, խնդրանք

գ) արգելք դ) առաջադրանք

արտա-

ե) խորհուրդ զ) կոչ

Հրամայական նայխադասություններկազմեցեք, որոնց րոգյալն արտահայտվածլինի՝

Ատո-

ա) հրամայականեղանակիդրականն ժխտականխոնարհմանբայերով բ) ըղձականեղանակիհոգնակի 1-ին դեմքով գ) պայմանական(ենթադրական)եղանակի2-րդ դեմքով դ) սահմանականեղանակիանկատարներկայի2-րդ դեմքով ե) սահմանականեղանակիապակատարներկայի2-րդ դեմքով զ) անորոշ դերբայով Գրեցեք մեկականհրամայական(հորդորական)նախադասություն, որն արտահայտված լինի`

ա) բառ-նախադասությամբ

բ) անվանականնախադասությամբ

Բացատրեցեք ըղծական ն բացականչական նախադամություններիընդհանրություններնու տարբերությունները-

Նախադասություններ կազմեցեք այնպես, որ բացականչական Ռնչերանգըկրեն՝

ա)ձայնարկությունը բ) դերանունը

գ) անդեմ բայը դ) վերաբերականը

ե) ածականը զ) կոչականը

Գեղարվեստական գրականությունից օրինակներ քաղեցեք, որոնցում միաժամանակ տարբեր հնչերանգներ են արտահայտվում: Սատնանշեցեք հնչերանգային համակցման դեպքերը:

յՀետնյալնախադասություններին (կամ նախադասությանանդամներին) փործեցեք հնչերանգային այլ երանգավորում հաղորդել-

ա) Բայց արդեն ուշ էր, չափազանց ուշ, ն Նոյին հարկավոր չէին

գանձնու փառքը: բ) Քանի՞անգամէր քչփորել-պեղել՝ խորքըմտնելու ցանկությամբ: գ) - Օրինակ վերցնենքՔրիստոսից,- ասաց Գոշը,- նա իշխում է մեր է մարմնի ու հոգու վրա, իշխում է, չի հոշոտում, մարդկանցտանում հույսի ու հավատիճանապարհով,ապրեցնում է: Զենք ու զորականի պակաս կա Հայաստան աշխարհում,դ ասաց Զաքարեն: ե) Կհաղթենք, հաստատ է,- քրթմնջաց Մխիթարը:- Բայց հետո հայ իշխանը սելջուկից կորցրածը ետ բերելու մարմաջով հաղթանակած կընկնիսեփականկալվածքների վրա: ագահորեն զ) Որոտանըփոխել է հունը, հոսում է հակառակ ընթացքով,- իր կուսակրոնհոգնորականներին ասաց վանահայրը,- ինչպե՞ս փրկենք այսքանդիվահար ու հալածականմարդկանց: Շատ ժողովուրդ էր հավաքվել հուղարկավորելու,- դառնուէ թյամբշարունակեցՍահակը: Ըստ Ա. Մարտիրոսյանի -

Ըստ հետնյալ տեքստի եզրակացրեք, թե ինչով կարող է արտահայտվելպատմողական նախադասության ստորոգյալը:

Այստեղ շատ բան ունեմ դիտելու ն հիշելու. ամբողջ Աթենքն է փռված չորս կողմը: Ես մի քիչ կնստեմ այն ժայռի վրա,- ասացի ուղեկցիս: Ինձանից ձախ քիչ հեռվում, ժայռերի վրա, նստել էին երիտասարդներ՝մի քանի զույգ այստեղ-այնտեղ,իսկ մեկն էլ, ամենամոտիկը, մորուքավորմի երիտասարդ,որ հատկապեսուշադրությունս էր գրակողմի վել, աջ թնի վրա ընկողմանած՝նայում էր Ակրոպոլիսիարնեմտյան բլուրներին: Աչքերից երնում էր, որ արվեստագետհոգի է ու մտածող միտք: Բարի նախանձշարժվեց իմ մեջ. նա կարող է ուզած ժամանակ գալ այստեղ, այդպես ընկողմանել ու դիտել, մտածել ու երազել: Ես էլ, երբ Աթենքիբնակիչ մի պատանիէի պարզապես,արել եմ այդպես մեկ թե երկու անգամ, բայց թերնս լիովին չեմ զգացել, թե ինչպիսի երանությունէ դա: Իսկ հիմա... գեթ մի քիչ, գեթ մի քանի րոպե նորից նստեմ այստեղ, ահա այս կարմրավունժայռի վրա, որ անդիմադրելիո-

րեն կանչում է ինձ, նստեմ այս պայծառ, տաքուկ, իսկապես ոսկեշող արնի տակ այս հրաշալի, այս իրականու անիրականհետմիջօրեին: Ու նստեցի: Մորուքավոր երիտասարդից մի քանի քայլ հեռու: Չնայեց իմ կողմը, ինչպես պիտի աներ որնէ մեկը պարզ բնազդական մղումով, երնի չնկատեց էլ ինձ. ամբողջ կերպարանքովասես դարձել էր մարմնացյալ հայեցողություն: Մտքումս նորից երանի տալով նրան՝ ինքս էլ նայեցի արնեմտյանկողմի բլուրներին մոտակասպիտակ ժայքիչ ավելի հեռու Հավերժահարսերիգեղեցիկ ռաբլուր Արեռպագոսին, է: բլուրին, որի գագաթինաստղադիտարանն Քառասուներկու տարիների խորքից հիշեցի մեր ուսուցչին, որի հետ մի քանի ժամ անցկացրինքԱկրոպոլիսիվրա ն շուրջը՝ լսելով մեր ու ուսուցչի բացատրությունները միաժամանակզբոսնելով, նախաճաշեցինք Հեփեստոսի տաճարի մոտ` սոճիների պուրակում, գետնին նստած:

Իրոք որ

մթնոլորտում:

«կենդանի

դաս»

էր զբոսանքի ազատ, Ըստ

բերկրալից

Կ.Սուրենյանի

ՊԱՐԶ ՄԻԱԿԱԶՄ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՎ ԵՐԿԿԱԶՄ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Գտեք միակազմ ն զեղչված անդամով նախադասությունները, մատնանշեցեքնրանցքերականականառանձնահատկությունները:

Մեքենան ի վերջը կանգ առավ ծառաշատ լեռնալանջի մթության մեջ, ն մենք դուրս եկանք: Լուռ քայլեցինք բլուրն ի վեր: Լուսինը մեզ ուղեկցում էր դեպի բարձունք: Երբ վեր բարձրացանք,մինչն որ իրոք կտեսնեի,կանխազգացի.այստեղ մեկը կա: Մեկը, որ տառապում է անքնությամբ:Տառապում է տագնապով:Հավերժորեն:Եվս մի ակնթարթ, ն ես տեսա-նրան: Կրակ էր: Կենդանի կրակ: Գիշերվա մեջ: Կրակից վեր Մաշկիս վրա քարե սալեր էին, որ շեղորեն երկինք էին հառնում: անմիջապեսզգացի ժամանակը:Ինչպեսքամին ես զգում: Անպաշտպան, ասես մենավոր ինչ-որ կրակ էր... Եվ միաժամանակվ̀իթխարի,համաժողովրդականմի խարույկ: Կրակի շուրջը ողջ Երնանն էր: Ողջ Հայաստանը:Ե՛վ այն Գայաստանը,որ այստեղէ, իր հողի այս կտորի վրա, ն այն Հայաստանը,որ այնտեղ է, մեր դարի թափառիկճանապարհներին,այնտեղ Արարատիցայն կողմ: Այնտեղ՝անընդգրկելիաշխարհում: Եվ նրա շուրջը պատմություննէ: Վամարյաերկու միլիոն հայ հոգիներ՝ 1915-1920 հրեշավորցեղասպանությանզոհերը, թվում էր, սավառնում թվականների են այդ սրբազանկրակի վրա ն պահանջումեն, որ իրենց հիշեն, իրենց հիշեն: Խոնարհվածսալաքարերինմոտիկերկինքէր մխրճվելհուշասյան նետը, որ երկճեղքված է ներքնում՝ իբրն ողբերգություն, ն իբրն հույս՝ հավերժությանը: միաձուլվածէ վերնում, աստղերին:Միախառնված Ըստ Ե.Իսանի Փոխադրեցեքհետնյալ պատկերնայնպես,որ այն առավելագույնս հագեցածլինի միակազմ ճախադասություններով:

Եղանակըփոխվումէ անակնկալ,սկսվում է մրրիկը,ն խաթարվում բնությանսրբազանանդորրը: Լուսնի դեմքից պոկվում է քողը ն մի է, քնքշացել, մաքրվել կողմնետվում: Նա կարծեսկերպարանափոխվել ն արծաթազծծելիրեն: Անդորր ծովի վրա այժմ հողմն է շաչում-շառաչումն անկասելիհարվածներտեղում: Քաղցր նիրհից արթնանալով՝ծովակը կամացուկշարժվում է, հետո խուլ հառաչումհուսաբեկ,ընկնումայս ու այն կողմ ն դանդաղորենփրփուրներարձակումվիրավորկրծքից: Սուլոցով մոտենում է լերկ ժայռերին ու քերծերին, դարձյալ հետ քաշվում, նորից մոտենում ն գանգուրներովզարդարվածճակատով մարտնչումնրանց հետ: ճակա-

է

տամարտնանընդհատշարունակվումէ, ալիքները, բյուր անգամջարդուփշուր եղած, սրընթաց հետ են վազում, կրկին հարձակվում ջանալով պատառոտելիրենց ճնշող ժայռի կուրծքը: Ուստի ճիգ են թափում, մոլեգնում, բայց զգալով կտրիճ հսկայի անհաղթահարելիությունըը̀նկրկում

են:

Լուսինը, տեսնելով ծովի զայրույթը, հետզհետեբարձրանումէ երկնակամարիվրա՝ աղմուկ-աղաղակըչլսելու համար: Նրան օղակել են ջինջ ամպերը, ինչպես ընկերուհիները ամոթխած հարսնացուին, ն գուրգուրում են նրան փաղաքուշ: Երկինքը թափանցիկէ ն սն, ուստի լուսնյակն իր արծաթյաշողերով ավելի պայծառ է երնում մթամածպատկերիվրա, ինչպես գեղեցկուհին՝ սն գգեստիմեջ: Ըստ Գ.Բաշինջաղյանի ա) Ասացեք, թե հետեյալ առածներում (միակազմ նախադասությունճերում) ինչով Է արտահայտվել գլխավոր անդամը:

Երկաթըտաք-տաք կծեծեն: Լավություն արա, ջուրը գցիր: Ում սայլին նստես, նրա հորովելըերգիր: Մի ձեռքով երկու ձմերուկ չեն բռնի: Մորըտես, աղջկան առ: Հարուստնօձ կերավ,ասինդեղ է, աղքատը կերավ,ասին՝սովածէ: ճտերն աշնանն են հաշվում: Ճիշտ բանը հանաքովկասեն: Ամեն բարն տվողին բարեկամչեն ասի: Հարուստի հագին շոր տեսան, ասին՝ շնորհավոր, աղքատիհագին տեսան, հարցրին՝ որտեղի՞ց: Շունը սատկեցնողինեն քարշ տալ տալիս: Բ) Յուրաքանչյուր տեսակից 1-2 օրինակ ինքներդ գրեցեք: Չաստատական, ժխտական ն հարցական բառ-նախադամությունների մեկական օրինակ ունեցող որնէ երկխոսություն գրեցեք: այ ժողուլրդին հուզող ամենակարնորխնդիրներըշարադրեցեք բայական միակազմ նախադասությունների միջոցով: «Պատերազմի արհավիրքները»վերնագրով խիստհակիրճմի

պատում գրեցեք, որն ամբողջությամբ կազմված լինի անվանական

միակազմնախադասություններով:

ա) Գտեք թերի նախադասությունները, 1-2 դեպքում վերականգնեցեք նախադասության զեղչված անդամները:

Զրուցում եմ մի քանի օր առաջ միջնակարգ դպրոցնավարտածմի պատանուհետ: Ավարտեցի՞ր, ի՞նչ ես մտածում անել: Չգիտեմ,մի բան կանեմ, էլի: Ինչպե՞սթե, իսկ ինքդ ոչինչ չե՞ս երազում... Երազո՛ւմ: Ո՞վ է իր երազածինհասնում որ: Անցյալ տարի մեր աշակերտնընդունվեցինստիտուտ,իսկ ես... -

-

-

-

դպրոցի ա ԴԱՔո -

Դու

ի՞նչ...

Գիտեմ,որ չեմ ընդունվի: Գետո՞ ինչ: Դրանովկյանքը կվերջանա՞... Չի վերջանա: Կսկսվի: Ինձ աշխատանքեն խոստացելսրճարանում,եկող տարվանից՝ռեստորանում... Մատուցո՞ղ... -Նրանք շատ լավ փող են աշխատում: Իսկ քո երազնե՞րը: Մի՞թեքեզ այդ թներըտվել են, որ... Բա ինչի՞ են տվել... Գուցե թռչելո՞ւ համար... Թռչելո՞ւ,-անկեղծժպտաց պատանին,-ճարդու ինչի՞նէ պետք թռչելը, ինչի՞են պետք մարդունթներ: Ինչի՛ են պետք մարդունթներ: Ո՛չ, պետքեն: Հ

-

-

-

-

-

-

-

Ըստ Վ Պետրոսյանի

բ) Շարունակեցեք՝ գործածելովբառ-նախադասություններ:

Թվարկեցեք շարահյուսական կապակցությանճիջոցներն ոչ եղանակները: Դետնյալհատվածում ցույց տվեք շարահյուսական կապակցության միջոցները (վերջավորություններ, կապեր,չաղկապճեր,շարադասություն, հնչերանգ):

Մի անգաճ մեր տանըՉարենցըթաշկինակիփոխարենՅի սպիտակ հանեցգրպանիցու շրթունքներըմաքրեց: Ի՛նչ փոքր է թաշկինակդ.-կատակեցի ես-- Ի՞նչ է, թաշկինակ չունե՞ս,որ այդ շորի կտորովես բերանդմաքրում: Մարո ջան, Բոժիկս ծնվեց. ես հրաժարվեցիթաշկինակից.սա բույրը գգաճ Բոժիկի բարուրի շորնէ. գրպանս եճդրել,որ ճիշտ նրա ն ն մեծ շոր

միշտ հիշեմ նրան: Այ տղա, Ալազա՛ն, դու չես հասկանում, թե որքան է առաջինզավակը. ես նրան խելագարիպես եմ սիրում: Անցան տարիներ: Մի օր Աբովյան փողոցում զբոսնելիս Չարենցը մի մեծ, վարդագույն շոր հանեց գրպանից ն դեմքիքրտինքը սրբեց: Արփիկն արդեն մեծացել է, էդ ո՞ւմ բարուրի շորով ես երեսդ սրբում,- հարցրի ես ծիծաղելով: ԱդոկիՎա՛հ, ինչպե՞սեղավ, որ նրան սիրեցիր,- հարցրի զարմացած: Գիտե՞ս ինչ, Մարո, երբ տեսա, որ Անահիտիս քիթը գնալով փոքրանում է, դեմքով ու խելքով էլ ինձ է նմանվում, դրանից հետո ես նրանանչափսիրեցի... Ըստ Մ.Ալազանի -

քաղցր

-

-

Համաձայնության, առդրության ն խնդրառության երեքական

դեպք մատնանշեցեքն բացատրեցեք:

Ինձ դուր են գալիս հայ ժողովրդի լավատեսությունը,աշխատասիրությունը ն անկոտրում կամքը: Նման խառնվածք այստեղ ձեռք է բերվել այնպիսի պայմաններում, երբ մարդն ստիպված է լինում մի կաթիլ ջուր աղերսել Աստծուց, ինչպես երկնային մանանա, ն որտեղ հացն անգամ ստիպված էին քարից քամել: Եվ այսուհանդերձ, անտեսելով ամեն դժվարություն, մարդիկ այստեղ ուրախ ու զվարթ են գարնանհավքերի նման: Ի՛նչ կենսախինդեն այստեղ պարերը:Որքա՛ն բարեհնչյուն են երգերը: Դրանք ուղղակի հրաշք են: Յայկական պարերը բաց են աշխարհի առաջ: Այստեղ շատ դյուրին է մարդկանց հետ շփումը: Այդ իսկ պատճառով ես կարճ ժամանակում այստեղ գտա իմ երկրորդ տունը: Հայաստանն իմ ուշացած սերն է: Ես սիրում եմ մարդկանց երակներում արնի լույս ներարկող հայ քնարերգությունը, որը մարդկանցհասցնում է մինչն Արարատիբարձունքները: Հայաճտանը գտւիս է վաղնջականայնպիսի անցյալից, որը կարելի է համեմատել նունիսկ Արարատի բարձրության հետ: Ինձ համար Հայաստանը կրկնակի Արարատ է: Մեկը գտնվում է պատմականանցէ մինչն աստղերը: Այս յալի խորքերում, իսկ երկրորդը հասնում աշխարհը՝ Հայաստան երկիրը,քաղաքակրթությանհոյաշեն, վիթխարի

բեկորէ:

Ըստ

էդ. Մեժելայտիսի

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅԱՆ

ԳԼԽԱՎՈՐ

ԱՆԴԱՄՆԵՐ

ԱՆԴԱՄՆԵՐ

ա) Տեքստում, որտեղ հնարավոր Ե փործեք ենթակաները արտահայտմանայլ ձներով գործածել: բ) Փոխադրեցեք ն հարմարվերնագիրընտրեցեք:

Քայլում էի աշնանային պուրակով: Աշնան ոսկեկարմիրու կանաչ գույները խճճվել-ձուլվել էին, նախշուն գորգ դարձել: Նստեցի մի նստարանի: Քիչ այն կողմ խաղում էին մի խումբ երեխաներ:Երեխաներն աշակերտականտետրի թղթից ինչ-որ բան էին պատրաստել:Մակույկներ էին: Վետո ճակույկները հանդիսավորությամբջուրն իջեցրին, ու սկսվեց նրանց խաղաղ նավարկությունըանձրնից գոյացած ջրափոսում: Իսկ ես, այդ խաղաղ նավարկությունըդիտելով, ընկամտքերիօվկիանը: -Օգնությո՛ււն, օգնություն, .օգնությո՛ւն,-հանկարծ լսվեց մի տագնապածկանչ: Այդ կանչը մի պահ սթափեցրեց ինձ, ն ես հանկարծակիիեկած հարցրի. -Ի՞նչ է պատահել: -նավը խորտակվումէ,- ասաց օգնության կանչողտղան: -Ի՞նչ նավ, ո՞ր նավը,-շփոթվածհարցրի ես, հետո միայն հասկացա,որ խոսքըթղթե մակույկներիմասինէ: -Նա, որ երեխաներ ու մայրիկներէ տեղափոխում,-շտապ-շտապ վրա բերեցմի փոքրիկտղա: Առաջին մակույկն սկսել էր սուզվել, ն ես, որ այնքան«նավաբեկություններ»եմ տեսել, տխրեցինրա համար: Մյուս երեխաներըքարեր էին գցում ջրի մեջ, ալիք ու փոթորիկանում: -Մշուշը խանգարումէ, նավը չեմ տեսնում, նույնիսկ լուսարձակները չեմ տեսնում,-հայտարարեցմի ուրիշ տղա՝ մեկը մյուսի հետնից վառվող լուցկիներ նետելով վեր: թշշոցով մարում ու խեղդված Լուցկիներն ընկնում էին ջուրը, նման Մակույկն արդեն թեքվել էր, ու նրա երեսին: լողում ջրի ուղեորների բարձրացածկողին ջրից թրջված թվաբանականմի խնդիրէր նշմարվում, որը տարիներ առաջ երնի ես չեմ կարողացելլուծել: Մռայլվում,տխրում եմ նավակիու չլուծված խնդրի համար,իսկ կողքիս կանգնածփոքրիկաղջիկը զարմացածասում է. -Մի՛ հավատադրան, քեռի՛, այնտեղոչ մի մարդ էլ չկա, ազնիվ խոսք... Ու ես ժպտում եմ փոքրիկին,որ թղթյա մակույկում, թե թանկբան՝մանկություն... ն շա՛տ թանկ նկ բանկա, կա, շա՛տ ինչթանկ բան բ

չրի: այնտեղ

Ըստ Ռ.Արամյած

Երկուական նախադասություն կազմեցեք՝ ենթականերըդնելով ն բացառական հոլովներով:

ուղղական

Կարդացեք տեքստը: Կատարեցեք խմբագրական անհրաժեշտ միջամտություններ՝ փոփոխելով ենթակաների բառային դրսնորումները:

Հեռավոր ժամանակներ էին: Մարդիկ ո՛չ գործիքներ ունեին, ո՛չ էլ մեքենաներ: Աթենքում ապրում էր մեծ քանդակագործ Դեդալոսը: Նա հույներին սովորեցրեց շենքեր կառուցել: Նրանից առաջ արվեստագետները չէին կարողանում մարդկանց պատկերել շարժման մեջ: Նրանք փակ աչքերով տիկնիկներ հիշեցնող արձաններ էին կերտում: Նա սովորեցրեց մարմարից այնպիսի արձաններ քանդակել, որոնք մարդկանց պատկերում էին շարժման մեջ: Իր աշխատանքի համար նա ինքը գործիքներ հնարեց ն ինքն էլ պատրաստեց դրանք: Հետո նա մարդկանց սովորեցրեցօգտվել դրանցից: Նա մի զարմիկ ուներ: Նա արվեստանոցումօգնում էր քանդակագործին: Մի անգամ նա Դեդալոսի հետ բարձրացավԱկրոպոլիս՝այնտեղից քաղաքը դիտելու: Մտքերով տարված՝ նա ոտքն անզգուշորեն դրեց անդունդի եզրին ն չկարողանալով իրեն պահել ժայռից ցած գլորվեց: Սթենացիները պատանու մահվան մեջ մեղադրեցին Դեդալոսին: Նա ստիպված եղավ փախչել Աթենքից: Նավով հասնելով Կրետե կղզին՝ նա ներկայացավ Մինոս թագավորին: Մինոսը շատ ուրախացավ. չէ՞ որ ճակատագիրն իր մոտ էր բերել աթենացի նշանավոր շինարարին ու քանդակագործին:Ապաստանտալով Դեդալոսին՝ Մինոսը միաժամանակ նրան ստիպեց աշխատել իր համար: Նա նրա համար բազմաթիվ սենյակներով ու խճճված մուտքերով մի լաբիրինթոսկառուցեց: Այնտեղ ընկնողն այլես դուրս գալ չէր կարող: Նրա կառուցած այդ հոյակապ շինության մնացորդներըմինչե հիմա էլ պահպանվելեն այդ կղզում: ծները:

Ռրոշեցեք ստորոգյալի տեսակները ն նրանց արտահայտության

Գորովագութ մայրը գրտնակ էր անում, խմոր հարթեցնում,հետո գցում թներին, վարպետ շարժումներով ձգում, լայնացնում ու զարկում թոնրակողին:Խմորը կամաց-կամացգունավորվում էր, ասես ծաղկում, դառնում կարմրաթուշ: Քրտինքը Սանդուխտի ճակատից ծորում, թափվումէր կրակին, դառնում գոլորշի, շաղախվում եփվող պուտ-պուտ լավաշին: Մինասը լուռ նայում էր: Մայրը բարձրացրեց հայացքը, մոռացավ թոնրակողի հացը, ապա ուշքի եկավ, կուտ գնացած հացը հանեց ն դրեց որդու դիմաց:

Կյանքն էլ է այսպես,-ասաց,-ուշացար` կվառվի, մոխիր կդառնա, շտապեցիր՝հում կմնա: Սա մի՛ մոռացիր... Մինասը խորհում էր, որ լավաշը միայն խմոր չէ, սերմ է, հող, քրտինք, հասկ, ջրաղաց, թոնիր է, թոնրածուխ,կրակ, հոգու կրակ: Նա մտածում էր մոր ասածի վրա ն ներքին զգացողությամբ համոզվում, որ մայրը ճիշտ է: Մայրը կենդանիբնություն է իր բնատուրմտածելակերպով: Մոտեցավ, համբուրեց մոր ալրաթաթախճակատն ու հանգիստ դուրս եկավ թոնրատնից: Ջաջուռը խարկվում էր Մինասի կտավի վրա: Նա թաթախեց վրձինն ու պաստառի վրա մի հսկայականկորագիծ քաշեց: Հետո մի տուն ծնվեց, սկսեցին գունավորվելգիծն ու տունը: Նկարիչը գծում էր, ներկում, երանգավորում,փորձում էր կյանք տալ գույներին, որ հետո պիտիզարմացնեինմարդկանց: Կտավի վրա կյանքէր առնում գունավորաշխարհը: Ըստ Զ. Սարգսյանի -

ԵՐԿՐՈՐԴԱԿԱՆ

ԳՈՅԱԿԱՆԱԿԱՆ

ծները.

ԱՆԴԱՄԻ

ԱՆԴԱՄՆԵՐ

ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ

Այս տեքստի հիման վրա ցույց տվեք որոշչի արտահայտության

Վռոմեացիզորավար Անտոնիոսը՝ԵգիպտոսիԿլեռպատրաթագուսիրեկանն ու Հայաստանիմոլի թշնամին, պարսիկներիդեմ մղած ճակատամարտերիցմեկում իր խայտառակորենպարտված,ջախջախված բանակի մնացորդներըհավաքած, իրեն հազիվհազ Հայաստան է գցում Արտավազդիցապաստան ն օգնություն մուրալու: Դիվանագետարքան, բնականաբար,ինքն էլ մեկ հարվածովվերջնականապեսկխորտակերիր վաղեմի Ա ոխերիմ թշնամուն: Բայց քանի որ այդ արքան բանաստեղծ էր, մարդկային խղճի ու կարեկցանքի հարուստ պաշարների տեր, ոչ միայն չի խորտակումիր թշվառ թշնամուն, այլե ապաստան է տալիս, ամբողջ ձմեռ կերակրում նրա զորքի սովահարմնացորդներին:Իսկ Անտոնիոսը,ինչպես վկայում է Կասիուս Դիոն պատմագիրը,«շարունակ շողոքորթում էր թագավորինն անընդհատ խոստումներ տալիս»: Անտոնիոսը խորամանկ ու նենգամիտ, շուտով, հիրավի, ամոթը փարատելու, Կլեոպատրայիաչքին իր վարկը վերականգնելուհամար հաջորդ տարի հոծ բանակովգալիս Է Վայաստան ն Արտավազդինիր մոտ խորհրդակցության հրավիրում:Խաբված, նենգ ու անվայել միջոցներովծուղակն ընկածԱրտավազդըձերբակալվում է ենարծաթից շղթաներով կապված՝իր կանանց ու որդիներիհետ հու

տարվում Եգիպտոս՝Կլեռպատրայիննվեր: Անտոնիոսնի լուր Եգիպտդռսի հռչակում է, թե ինքն իբր նվաճել է Գայաստանըն այդ առթիվկազմակերպումէ մի հաղթահանդես՝շքեղ, արքայավայել: «Հանդիսավոր երթի ժամանակ Արտավազդըկալանված էր ոսկե շղթաներով,-վկայում է Կասիուս Դիոնը,-իսկ Կլեռպատրան նստած էր ոսկեզօծ գահի վրա` արծաթապատ բեմում: Հայոց թագավորինն նրա ընտանիքին հորդորում էին խնդրանքով ու աղերսանքով դիմել Կլեոպատրային՝ազատություն ստանալու համար: Սակայն սրանքչուզեցին դիմել, ոչ էլ գլուխ խոնարհեցին,այլ ցույց տվին հոգու վեհություն, որի համարվեհամիտմարդկանցհամբավստացան»: Ըստ Վ. Դավթյանի

Հետնյալ բառերով որոշչային կապակցություններ կազմեցեք՝ յուրաքանչյուր բառի համարիբրն որոշիչ գործածելով ածականն գոյական անուններ:

ա) ժամացույց բ) մարդ գ) Մարտիրոսյան

դ) ծաղիկ ե) փլավ զ) աղջիկ

է) ժողովուրդ ը) Անահիտ թ) շենք

Տրված բառերին դերբայներով արտահայտված երկուական Քրոշիչ ավելացրեք:

ա) սարք բ) թուղթ

զինվոր Գգ) դ) ջուր

ե) ժամանակ զ) բժիշկ

Յամասեռ ն անհամասեռ 3-ական որոշիչներ ավելացրեք տրված

տեքստին:

Արդեներրորդ օրն էր, ինչ զինվորները ապրանքատարգնացքների փոքրիկ կայարանումվագոններիցքարածուխ էին բեռնաթափում:Կայարանամերձծառերն անշարժ էին, տերններն օրվա տապից կուչ էին եկել: Բաց տարածության մեջ գտնվող ամեն մի առարկաբովվում էր ու նվաղում օգոստոսյան բարկ արնի տակ: Զինվորներն անընդհատծարավում էին, կիսատ թողնում աշխատանքը,գնում էին մոտակա աղբյուրը՝ գոլ ու անհամ ջուր խմելու: Օրվա անշարժ շոգի մեջ ամեն շարժումից փոշի էր բարձրանում օդը դարձնելով հեղձուկ: ճանապարհամերձ հեռագրասյուներիմիալար բզզոցը հարազատէր ու առինքնող: Այդ կայարանիցայն կողմ՝ մի քանի կիլոմետր հեռավորությանվրա, ինչ-որ գործարան կար, որտեղից գնացքներով աշխատելու էին տանում կալանավորներին:Երբ նրանց գնացքը գալիս անցնում էր կայարանով, որտեղ զինվորներն էին աշխատում,լարված իրավիճակէր ստեղծվում:

Նրանց գնալուց

հետո տարածության մեջ մի անտեսանելի ներկայություն էր մնում, որ ամեն տեղ էր, ու բոլորն էլ զգում էին: Գնացքը, պատվանդաններինթառած ուղեկցող հրացանավոր պահակներով շրջափակված,առավոտյան աշխատանքի էր տանում կանանց, իսկ մյուս գնացքը օրվա վերջին նրանց փոխարինելուէր բերում տղամարդկանց, ն երբ երկու գնացքները կայարանումհպանցիկ հանդիպումէին, չլսված աղմուկ-աղաղակէր բարձրանում: Նրանք հաշվի չէին առնում սաստումները: պարեկների է՞յ,-գոռում էին կալանավորները,-դեղնակտուցնե՛ր,ծխելու բան : չունե՞ք: Քարածուխ բեռնաթափողզինվորները, գնացքի ընթացքինհարմարեցնելով,ծխախոտ ու դաշտից նոր բերված, դեռ դեղին թերթիկներով էին նետում: Նրանց ուղեկցող սպան սպառնումէր, բռունցք արնածաղիկ թափ տալիս, հայհոյում: Բայց նրա ափերիցդուրս գալը ոչ ոք հաշվի չէր

առնում:

Ըստ

Լ.Խեչոյանի

Չայկականհեռուստաընկերություններիհաղորդումներ ընտրեցեք, որոնց անվանումներըլինեն` ա) որոշիչ-որոշյալ կապակցություններ

բ) հատկացուցիչ-հատկացյալկապակցություններ Տրված գոյականները սեռական հոլովով որպես որոշիչ ն հատկացուցիչ գործածեցեք 1-ականբառակապակցությանմեջ: Ձեռք, դեղձ, ձմեռ, ոտք, թեյ, սար, երեխա, ընկույզ, շուն:

Բանաստեղծականխոսքից ետադաս որոշչի օրինակներքաղեցեք:

ն

հատկացուցչի

ենթարՏեքստի որոշ հատվածներայնպիսի փոփոխությունների կեցեք, որ բացահայտչի բոլոր տեսակներն ունենաք:

Ֆրանսահայնշանավորնկարիչ էդգար Շահինը ծնվել է 1874 թ.Վիենգտնվում էին նրա ծնողները(Պետրոս նայում, որտեղ ժամանակավորապես Շահինը ակնցի էր, ՆոյեմզարՍերոբյանը՝ՄոլդավիայիՍուչավաքաղաքից): Ապագա նկարչի մանկությունն անցել է Պոլսում, որտեղ ապրում էին եվրոպականմասի Բերա թաղամասում:1890-92 թթ. սովորել է Վենետիկի վարժարանում,ապա 1893-ին մեկնել է Փարիզ, Մուրադ-Ռափայելյան հաճախել Ժուլիան ակադեմիա:Առաջին քայլերն սկսել է որպես գեղա-

նկարիչ ն առանձնակիուշադրության չի արժանացել: Այնուհետն սկսել է զբաղվել օֆորտով, ն հաջողությունները հաջորդել են իրար: 1900 թ. արժանացել է Փարիզի համաշխարհայինցուցահանդեսիոսկե մեդալին, 1903 թ. Վենետիկում՝ոսկե մեծ մրցանակի՝20 փորագրությունների համար: Ֆրանսիական կառավարությունը Շահինին շնորհում է Պատվո լեգեոնի ասպետի աստիճանն շքանշան: Շահինի ստեղծագործություններիհիմնական թեման Փարիզի կյանքն է, այն Փարիզի, որը չի թաքցնում հետնախորշերիճշմարտությունը ն իր տառապյալներիննայում է թախիծով ու քնքշությամբ: Դրանքաղբահավաքներ են, փողոցային աղջիկներ, ծաղկավաճառուհիներ, մուրացիկներ..., որոնց մեջ, Գ. Մուրեյի խոսքերով ասած, «բաբախում է հոգին աշխարհի բոլոր թափառաշրջիկների,երեկվան վաղվա... Այս բոլորը վստահձեռքով է արված, որովհետնայս բոլորը տեսնված Է անկեղծաչքով»: «Սհա մի ճկարիչ, որին ավելի հուզում է մարդկայինվիշտը, ինչն էլ հիմնականում պատկերում է, քանզի ինքն էլ կռացած է հայրենի տխուր հուշերի, իր երկրում տեսած ողբերգականտեսարաններիտպավորության տակ»,- գրում է Գ.Սուլիյեն: Իսկ քննադատ Գ.Քանը գրում է. «Շահինը չի ձգտում գեղեցկացնել պատկերած իրականությունը, սակայն առաջացնում է խղճմտանքի խոր զգացում ն թշվառության ու տառապանքի ընդհանրացումից ստեղծում է իր բիբլիական պարզությամբ վեհ մի հոյակապ գեղեցկություն... Նա մեկն է նրանցից, որոնց սն երանգներն ամենից ավելի խորն են, ճերմակները՝ ամենից ավելի այլազան,ամենիցավելի երանգավորված,ամենից տաք, որոնք հաջողում են գույնի տպավորություն ստեղծել գծանկարի ուժով, Նա կատարելությանհասցրեց պարզապես ճերմակի ու սնի խաղերով: չոր ասեղի տեխնիկան»: Շահինն իրեն հայ նկարիչ է համարել ն ակտիվորեն մասնակցել հայկականմշակութային ն ազգային կյանքին: 1916-ից անդամակցելէ Հայ արվեստագետներիմիությանը (1926-ից` Օախագահը),1931-ից` Վայ ազատ արվեստագետներու միությանը: Նրա մասին Արշակ Չոպանյանը գրել է. «Տառապանքի բոլոր ձներին ծանոթ իր ցեղի հոգին էր, որ հզոր մղումովկը հայտնվերնրա ձգտումի մեջ»: 1936-ին Երնանումբացվեց մեծ նկարչի անհատականցուցահանդեսը, որից հետո ցուցադրված 160-ից ավելի օֆորտները Շահինը նվիրեց Վայաստանին:Հայաստանի ազգային պատկերասրահումայժմ դրանց առանձինցուցասրահէ տրամադրված: Ն`

նախադասուԹվարկեցեք այն դեպքերը,երբ բուն բացահայտիչը թյան մյուս անդամներից չի տրոհվում: Յուրաքանչյուր դեպքի համար մեկական նախադասություն կազմեցեք:

Տեքստը հարստացրեք գոյականականանդամիլրացումներով:

Ոչ մագաղաթկար, ո՛չ գրիչ, ո՛չ մելան: Գրելիք ուներ, տեղ չկար: Ուսապարկըդափ-դատարկէր, գրպանները՝սրբած մեծ ու մանր դրամից: Տեսածն ու զգացածը տեղավորեցաչքերում, մի մասն էլ պահեց երակներում: «Թող արյան հետ հոսի ու զորանա,-ասում էր մտքում,երակներնապահովեն, հեռու չարից ու փորձանքից»:Նա քայլեց երակներում տեղադրվածԱնիիմիջով,ճանապարհին կանգառավ Կաթողիկե եկեղեցում,երեք մոմ վառեց. մեկը` իր, մյուսը`նշանածի,երրորդը՝Անիի համար: Սպասեց,մինչն մոմերը հալվեն, վերջանան,որպեսզիցանկությունը կատարվի: Ուզում էր, որ քաղաքը հեռու լիներ չարից ու փորէ սովորաձանքից:Մոտիկիցնա նկատեցմի բան, ինչն անհասկանալի կան այցելուին, ն ինչի մասինտեղաբնակները շշուկով`են խոսում իրար ականջի: Սարդոստայնն էր, որ մեղքի պես փաթաթվել էր քաղաքի պարանոցին:Յուրաքանչյուր բնակիչ իրենիցթոթափում է մեղքը տան բակում, փողոցի խաչմերուկում, աչքի ընկնող վայրերում աղոթատեղի կառուցելով, ն երկարաձգումէ քաղաքի հոգեվարքը:Դրա համար էլ եկեղեցիներըշատ են բնակելի տներից: Ըստ

ԲԱՅԱԿԱՆ

ԱՆԴԱՄԻ

Ա.Մարտիրոսյանի

ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ

Գտեքբայական անդամի լրացումները, որոշեցեքնրանցշարա-

հյուսականպաշտոնը, արտահայտմանծնը:

Բնությունն ասես ինքն է ստեղծել այս վայրը Գառնիիբերդի համար: Եռանկյունաձնբարձր ժայռի երկու կողմերում խոր կիրճն է: Երեք հարյուր մետր խորությամբ կիրճով հոսում է Ազատգետը: Անմատչելիեն կիրճի բազալտեուղղաբերձ լանջերը: Հրվանդանի հյուսիսայինկողմը հարում է հարթավայրին,որտեղից սովորաբարհարձակվումէին թշնամիները:Հենց այդտեղէլ ստեղծվել է պաշտպանականհզոր համակարգը՝14 աշտարակ ունեցող ամուր բերդապարիսպը: Այն հատվածում, որտեղ բնական արգելքները դժվարացնում էին բերդին մոտենալը, ն հակառակորդիհարձակումըհավանաբարկարելի էր կասեցնելսակավաթիվուժերով, աշտարակներքիչ կան. դրանք միմյանցից 25-32 մետր հեռավորությանվրա են: Իսկ այնտեղ, որտեղ թշնամինկարող էր համեմատաբար անարգել մոտենալ պարիսպներին,ե, բնականաբար, նրա դեմ պետք էր մեծ ուժեր կենտրոնացնել,աշտարակներըխիտ են տեղադրված.միմյանցից10-13,5 մետր հեռու: Թշնամունլավ գնդակոծելուհամար հյուսիսայինպարսպիմիջինմասը գոգավոր էր: Աշտարակներնուղղանկյուն էին: Այդպես էին կառուցված էրեբունի,Թեյշեբաինիբերդերը...

Գառնիի ինչպես բերդապարիսպները,այնպես էլ աշտարակները

կառուցված են տեղի երկնագույն բազալտի խոշոր կտորներով, որոնցից տոննա կշիռ ունի: Քարերը սրբատաշ են, շարված յուրաքանչյուրը 5-8 առանց շաղախի, իրար են միանում երկաթե կեռերով, որոնց միացման անկյուններում կապար է լցված: Քարերի միացման անկյուններըջարդված են, ն կապարը դուրս է հանված, ըստ երնույթին փամփուշտպատրաստելու համար,երբ ասպարեզ է եկել հրազենը: Բերդիտարածքի(3,5 հա) ներսում եղել են աշխարհիկն պաշտամունքային շինություններ հեթանոսական տաճար, խճանկար հատակով

բաղնիք, պալատականշենքեր: Դատելով քարերի շարվածքից Գառնիի բերդապարսպիշինարարության մեջ ակնհայտ են մի քանի շրջաններ. բերդն առնվազն հինգ անգամ վերակառուցվելէ' Բերդ տանող դարպասը միակն է, մուտքը՝ նեղ: Անմիջապեսմուտքի մոտ՝ աջ կողմում, գտնվում է հունարեն գրությամբ մի քար. «Տրդատ Մեծը՝ տերը Մեծ Հայքի... Տիրակալը թագուհու համար կառուցեց տաճարն ու բերդն այս անառիկ իր թագավորության11-րդ տարում...»: Դա մեր դարաշրջանի77 թվականնէր: Ըստ

Վ.Սեկոյանի

Լրացրեք տրված աղյուսակը: Արտահայտմանբնորոշ ծնի դեպքում նշեցեք, մյուս դեպքում Գործիական | Ներգոյական

Տրական| Հայցական

հոլով

հոլով

հոլով

հոլով

յին

Այնպիսի նախադասություններ գրեցեք, որոնցում խնդիր լրացումը հնարավոր լինի արտահայտելշարահյուսական հոմանիշչովՆմուշ` Փայտերը մեկ-մեկ գցում էր կրակի մեջ ն պատմություններ անում անցած-գնացածօրերից, որսից ու անտառից. Փայտերըմեկ-մեկ գցում էր կրակի մեջ ն պատմություններ անում անցած-գնացած օրերի, որսի ու անտառիմասին:

Չետնյալ տեքստի մեջ մատնանշեցեքտեղի, ժամանակի,ձնի, չափի, հիմունքի, միասնության, պատծժառի,նպատակիպարագաները: Որոշեցեք նրանց արտահայտման ձները: ՄԱՇՏՈՑԻ

ԱՋԸ

Մանկությանս օրերին մայրս, ձեռքիցս բռնած, ինձ տանում էր մեր գավառական քաղաքի եկեղեցին ժամերգության կամ պատարագի, ծնկաչոք համբուրել տալիս մթաստվերմի դամբանաքար: Երկյուղածությամբ խաչակնքելով երեսը ինքն էլ էր համբուրում քարը ն ամեն անգամ կրկնում ճույն հոգեբուխբառերը. -Զորությունդ ու լույսդ անպակաս,սուրբ Մեսրոպ: Մի անգամ հարցրի մորս, թե ո՛վէ սուրբ Մեսրոպը: -Յայոց Աստվածաշունչը,Մաշտոցը, նարեկբ, մեր բոլոր գրքերը սուրբ Մեսրոպն է գրել: Երբ երանելին խոր ծերության է հասել, հոգին բաժանվել է մարմնից ն լույսեր արձակելով համբարձվելերկինք, իսկ մարմինըթաղվելէ այստեղ: Հետո երկրորդդասարանիգրքում կարդացի, որ ՄեսրոպՄաշտոցը հայոց այբուբենի արարիչն է, հայկական մատենագրության հիմնադիրը, որ նա մահացել է Արարատյանաշխարհում, թաղվել Օշականում: Եվ անգիտությանմեջ մեղադրեցիմորս: Մայրս զննեց իմ անմեղ, հետաքրքրասերաչքերը, աղոթքի լսելի խոսքեր շշնջաց, ապա մեղմ ավելացրեց. -Տղա՛ս, սուրբ Մեսրոպի աջն է թաղված այստեղ: Մեր չարը խափանողը, մեզ լուսավորողնու փրկողը նրա հովանավորաջն է: Մի անգամ աշնանամուտին,սայլերի երկարաձիգ քարավանով ուխտի էինք գնացել մի ուրիշ սրբավայր Արմաշ:Այստեղ էլ վանքում, մորս ցուցումով ծնկաչոք համբուրեցի մարմարե փայլուն շիրմաքարը, որի տակ նս, ինչպես ասացին,Մաշտոցիաջը կար: Տարիներ անցան: Բռնագաղթի ճանապարհինեղա մի ուրիշ քաղաՔի ԿոմիտասիծննդավայրԿուտինայի եկեղեցում:Այստեղէլ ցույց տվեցին Մեսրոպի շիրմաքարը: Ասացին, թե սրքի հովանավորող աջն է դրված համբույրներիցմաշված ն գրերն անընթեռնելիդարձած շիրճաքարի տակ,ն նա լույս ու արն է պարգնումԿուտինայիհայությանը... Տարօրինա՛կ բան: Ոչինչ չէի հասկանում:Մի՛ջե նծան բան կարող էր լինել: Ես տխրեցի, անակնկալից շփոթ մտքերի ճեջ ընկա ու թերահավատությաճբնայեցիմորս աչքերին:Մայրս բոլորովինշվարել էր... Մայր իմ, մանկությանս թերահավատ տարիներն անցել Են հովանավոր արդեն. այժմ ես հավատում

«ջն

Դոր ամե՛ն.ամեն տեղ է, ո

աաան Ա հայ Աարաոցի

Ըստ

Կուրիլյան Ստ,

պարագային բնորոշ Լրացրեք տրված աղյուսակը: Տվյալ արտահայտման ձնի դիմաց Ժ նշեցեք, իսկ բացասական պատասխանի դեպքում 3

5: Շ

3-2

ՅՀ53Յ -:Ժ

3Յ-

Փ»

Հետնյալ տեքստի մեջ ցույց որոնք մատնանշում են`

տվեք այն տեղի պարագաները,

ա) գործողությանկատարմանտեղը Բ) գործողությաննպատակակետըկամայն տեղը, դեպիուր ուղղվածէ գործողությունը գ) գործողությանսկզբնակետը դ) այն տեղը, որի մի ծայրից մինչն մյուսը, վրայովկամ միջով կտրումանցնումէ գործողությունը ե) այն տեղը,որի վրայով, միջով,մոտով,տակով, վերնով,շուրջը, դիմացն այլն կատարվումէ գործողությունը:

Տարիներ առաջ «Արմենիա» հյուրանոցում ծանոթացաամերիկահայ արձակագիր Ասատուրյանին:Մի խումբ հայրենակիցներիհետ նա տակավիննոր էր շրջագայել ԱրնմտյանՀայաստանում,եղել էր Սասունում, Տիգրանակերտում,Խարբերդում, գնացել Վան, այցելել Աղթամար կղզին (այն այժմ վերածվել է հնագիտականտեսարժան վայրի) ն Կարսիվրայով հասել էր Երնան:

Ուղնորությանընթացքում գրողը պատմական հայրենիքումլուսանկարել էր ուրարտա-հայկականշատ հնություններ, Սասունիբնանկարներ, նան իր մանկության ամայացած գյուղը, արդեն հողի մեջ սուզվող տապանաքարերը: Նա ինձ ցույց տվեց նվիրական մասունքներ, հնամենիվանքերի ավերակներ,որտեղ հայ քրիստոնյան վաղուց ի վեր չի աղոթել, կիսաքանդ բերդեր ու ցամաքած աղբյուրներ, որոնց մամռակալածքարերի վրադեռ ընթերցվումէին մեսրոպյանջարդոտված տառ ու տարեթիվ: Մի ժամանակ այստեղ ուխտի էին գնում հացաբույր հայ մամիկներ ու պապիկներ,շինական կանայք ու այրմարդիկ, կարմրաթուշաղջիկներ ու թուխ-թխահերտղաներ: Նրանք լեռներում շուրջպար էին բռնում ու երգում պապերիբարձրահնչյուներգերը: Այժմ չկան նրանք: Դաշտերում ու այգիներումչկան այդ հողաբու՛ւյր, չարքա՛շ հայ շինականները, սեգ սարերիվրա՝ կտրիճ հովիվները,կուժն ուսին դրած՝ աղբյուրիցգյուղամիջյանճամփաներովտուն դարձողջահել հարսներնու աղջիկները: Ամենուրեքհայի հուշն է միայն: Զրուցակիցս նկարագրումէ տխո՛ւր, սարսռո՛ւն մի ամայություն, որ հաջորդումէ աշխարհակործանարհավիրքներին... Սասուն աշխարհըգոց ակունքով ցամքած աղբյուր էր, որ լաց էր լինում անարցունք... -

Ըստ Ստ.

Կուրտիկյանի

ա) Կարդացեք, փոխադրեցեք այնպես, որ ունենաք տեղի պարագայիարտահայտությանբոլոր ձները (տեղի մակբայներ,գոյականի տարբերհոլովածներ, դերանուններ, կապային կառույցներ): ԵՐԿՈՒ

ՀԱՅՐ

1896-ի կոտորածի ձմեռն էր: Մի խումբ փախստականներՍասունի կողմերից հասան էջմիածին: Նրանց մեջ էր ն Ա. գյուղի ծերունի տեր Սարգիսը: -Վայրիկիաջը կուզեմ համբուրել,-խնդրեց նա Վեհարանում,ու ներս թողին: -Բարով,տե՛րհայր,-աջըմեկնեց Հայրիկը: Քահանան համբուրեց ու ետ եկավ, կանգնեց դահլիճի մեջտեղը հոգնած,խորտակված: -Որտեղի՞ցկուգաս: -Սասուճի կողմերեն.ես Ա.-իտեր Սարգիսնեմ... -Ա.-ի տեր Սարգի՞սը...

Հայրի՛կ: ԱՐ:

-Ես քսան հոգուց գերդաստանունեի, Վայրիկ. տղաներսկոտորեցին, տունսթալանեցին,վառեցին.մնացի հարսներստարան,թոռներս կորան,

այսպես...

-Է՛, հիմի...

-Ես ոչինչ չեմ ուզում, Հայրիկ: Ես այնպեսեկել եմ եկել եմ Վայրիկին ասեմ... էլ ոչինչ չեմ ուզում... Ու Հայրիկի առջն կանգնածէր մարդը,որ ամեն ինչ կորցրել էր ու ոչինչ չէր ուզում: Երկուսն էլ լուռ էին: -Քանի՞որդի կորցրիր, տե՛ր Սարգիս,-Գլուխըվեր քաշեց կաթողիկոսը: -Ամենքըմիասինքսան, Հայրիկ: -Դու քսան որդի ես կորցրել, իսկ ես` քսան հազար ու քսան... Ո՞ւմն է շատ, տե՛ր Սարգիս... Քահանան ցնցվեց ու լուռ կանգնածէր: -Ում վիշտն է մեծ, տե՛րՍարգիս: -Վայրիկինը... -Դե, ե՛կ, տե՛ր Սարգիս, մո՛տ եկ, աջդ դիր գլխիս, աղոթի՛ր,օրհնիր, որ այս վշտին դիմանամ: Ասավու գլուխը խոնարհեց: Քահանան շտապեց առաջ, աջը դրավ իր Գայրապետիգլխին, սկսավ աղոթք մրմնջալ, ու աչքերը լցվեցին արտասուքով... Նա օրհնում էր Գայոցկաթողիկոսի՛՛ն... Նրա առջն խոնարհածէր Հայոց Հայրիկը... յովհ. Թումանյան

Բ) Հետնյալ ասույթներից ո՞րն է (որո՞նք են) համահունչ նովելի

բովանդակությանը:

Արթո՛ւնկացեքն աղոթեցեք,որպեսզիփորձությանմեջ չընկնեք: Ավետարանըստ Մարկոսի Դժբախտ է նա, ով ոչ մի բանի չի հավատում: Դյուգո Վիշտըիմաստուններիուսուցիչնէ: Բայրոն

Վիշտը հարնանություն է անում ուրախության հետ. չկա ավելի սարսափելի վիճակ աշխարհում, քան ուրախությունների ու վշտերի մեջ մասն չունենալը: Լոնգֆելլո Մանրտխրություններըշատախոսեն, խորունկվիշտը՝անմռունչ: Սենեկա Կրտսեր Ուր հավատչկա, ամեն քան խախուտէ: Շիլլեր Մեղավորներիպատճառովհաճախ տուժում են ն արդարները: Սերվանտես Բախտըկույր է թվում լոկ նրանց, ում նկատմամբանբարեհաճէ: Լառոշֆուկո

Թվարկեցեք այն դերանունները,որոնք հանդես են գալիս տեղի

պարագայիպաշտոնով: գան ցույց

Կազմեցեք նախադասություններ,որոնցում ժամանակիպարատա՝

ա) ներկա,անցյալ ն ապառնիժամանակներ բ) գործողությանմշտատնություն գ) ժամանակայինհաջորդություն, կրկնություն դ) ժամանակայինսկզբնակետ ե) ժամանակիվերջնակետ ն

Դերբայականդարձվածովարտահայտված ժամանեայկի տրոհվող չտրոհվող պարագա ունեցող մեկականնախադասությունկազմեցեք:

Թվարկեցեք այն կապերը (ն կապական բառերը), որոնցով ձծնավորվումեն հիմունքի ն զիջման պարագաները: արտահայտվածմիասնությանտրոհվողն Բառակապակցությամբ մեկականնախադասությունկազմեցեք: պարագայով չտրոհվող գրեցեք այնպիսի նախադասություններ,որոնցում պարագան հնարավոր լինի արտահայտելշարահյուսական հոմանիշով: Նմուշ` Եվ հագարավորնարնջագույն տերեներտեղացինկայտառ աղջկա ուսերն. Եվ հազարավորնարնջագույնտերններտեղացինկայտառ աղջկա ուսերի վրա: Գտեք բազմակի լրացումներըն որոշեցեք նրանց շարահյումական պաշտոնները:Ասացեք,թե ինչպես են դրսնորվել դրանք:

Ծառերի, բարձրիկթփերի ճյուղերի մեջ խաղում են մայրամուտի դեղին ցոլքեր՝ ոսկե խազալով զարմացածլույսի ծվեններ:Անտառում ն նրա շրջակայքում մութն ընկնում է աննկատելի, աստիճանաբար: Ծառերի ուսերից սն թավիշներ են սահում, ն նրանց տակ մարում է արահետի ճերմակը: Չեմ շտապում: Ո՞Ւր շտապեմ, ինչո՞ւ: Անցած օրերի երգն եմ որոնումայստեղն Աստղիլույսը: Աշնան անտառ է աշնան գույներով նարնջի, մավի, ոսկեղենիկ, կապույտ,ն նորից գույներ՝ սն, կարմիր,նույնիսկճերմա՛կ-ճերմա՞կ: Բուրում է մեծ մառան անտառը զկեռի, վայրի տանձիսուր հոտերով ն մոռի բույրով Ա ճաքած թզի: Պտուղի քաղցրությունիցմոշահավի կտուցը կպել է, չի ճեղքվում: Մոշահավը կտուցը եռանդովքսում է խոնավմամուռներին:

Մոռացված, հեռու անտառ է: Ճամփա չունի: Վայրի այծյամը, նրբիրան կխտարը չեն խրտնում հրացանի ձայնից կամ մարդկանց գոռում-գոչյունից: Կուշտ մոշ ու տանձ ուտելուց լուսնի դեմ թոնթորում է արջը, դժգոհում է նան արնից: Ոտքիս տակ ոլորվում է արջի ու քարայծի ոտնահետքերի նախշերով արահետը, որ երբեմն դեղին ոսկի է, երբեմն կարմիր թավիշ՝ սնահողի սն կարկատաններով:Աշնան արեն անցնում է՝ անտառում թողնելով իր ջերմությունը միայն: Մեկ-մեկ հանգչում են բարձր կատարների մոմերը: Ըստ Ս.Խանզադյանի Փոփոխեցեք դերբայական դարձվածի շարադասությունը ն նրա շարահյուսական պաշտոնը: Ուշադրություն դարձրեք

որոշենք Կետադրությանը:

Բնությունից գեղեցիկ չլինելով անչափ հմայիչ ու առինքնող էր այդ կինը: 2. Եվ հողը մեռնում է՝ չկարողանալով ուրիշ կերպ իր վրեժը լուծել մարդկանցից:3. Ես ամեն ինչ արեցի՝ հոգեկան խռովքս թաքցնելու համար: 4. Բաբելոնում գտնվող պարսիկները, վախենալով իրենց կյանքի համար, չհամարձակվեցինդուրս գալ մակեդոնացիների դեմ: 5. Մահը զգալիս ծեր արծիվները քարանձավներ են որոնում: 6. Աշխարհի բոլոր գրերն արարվել են ճշմարտությունը պաշտպանելու ն սուտը մերժելու, անարդարըկործանելու համար: 7. Ցանկանալով թեթնացնել հայրենիքի նկատմամբ կնոջ կարոտը՝ Բաբելոնիթագավորընրան նվիրեց կախովիայգիները: 8. Ես շնորհակալություն հայտնեցի նրան` գեղեցիկի հետ իմ հանդիպման պատճառ դառնալու համար: 9.Չկա մեծն Սարյանը՝մարդկանցմխիթարողը, աշխարհին ծաղիկներ, լույս ու տխրություն բերողը: 10. Կարմիր կուժն ուսին դրած այդ չքնաղ աղջիկը աղբյուրից էր վերադառնում: 1.

Որոշեցեք դերբայական դարձվածի բաղադրիչ միավորների

շարահյուսականպաշտոնները:

Մի կարճատն պահ արթնացավ պատուհանիկիսաբացփեղկից փչող սառը քամուց: 2. Միայն հզոր պետականությունն նյութականհզոր հնարավորությունունեցող ժողովուրդը կարող է իր պատմությունն ու մշակույթը ցուցադրել աշխարհին: 3. Արնը լեռներից կանթեղներէ շինել իր համար` գիշերվա մթության մեջ աստղեր վառելու: 4. Ի՞նչ են զգում ձյան փաթիլները՝սքանչելի օրորումից հետո գետնին դիպչելիս: 5. Ես հետաքրքրվումեմ իմ ժողովրդիանցյալով՝նրա ներկանճիշտ գնահատելու համար:6. Տեսնելով բժշկի զուսպ դեմքն ու սնեռուն աչքերի մթին հայաց1.

քը` նա անմիջապեսլրջացավ. ժպիտը սրբվեց դեմքից: 7. Նկարներս ցուցադրելիս կամ դրանց մասին խոսելիս օրերից մի օր երենիկոմիտասյան մեղեդիների նվագակցությունը կօգտագործեն: 8. Հոգու հեռավոր ու ապահով անկյունում այնքան խանդաղատանքովպահվող նրա միակ թանկ հուշը հանգուցյալ որդու վերհուշն էր: 9. Ոմանք գանգատվումեն ամառանոցում ժամանակի դանդաղ անցնելուց: 10. Երիտասարդ թագավորԱլեքսանդրՄակեդոնացին,ոգնորված բազմաքանակթշնամու դեմ տարած փայլուն հաղթանակով,շարժվեց դեպի Բաբելոն: Որոշեցեքտրոհված լրացումների շարահյուսականպաշտոնները: Հենց որ իջանք ձորը, մեր դիմաց՝ երկնքի կապույտին, երնաց մի թեքվածխաչ, ապա խաչակիր, քառասյուն գմբեթ ն, օ՛, հրա՛շք, ժայռե բարձունքի վրա հանդարտվեհությամբ նիրհող տաճարը`Ծիծեռնակաբերդը: Բազիլիկ տաճար է՝ երկայնաձն, ուղղանկյունի, ներսը երեք մասի բաժանողերկշարք սյուներ՝ ծաղկավորխարիսխներով,զույգ ավանդատուն՝ արքայաշուք վեհությամբ: Ձեղունի բարձր թիվին կտուց կտուցի մի զույգ աղավնիներ են ծվարել: Ընկերներ բանաստեղծն ու ճարտարապետը, որոնք առաջին անգամեն այստեղ, զարմացածեն: -Օ, մարդկային ձեռք,-քրմի ջերմեռանդությամբ գոչում է ճարտարապետը՝աչքերը վեր հառած,-այս ի՛նչ աստվածայինգործ ես կատարել: Բանաստեղծըմատների խաղով շոշափում է քարե խարիսխների քարե ծաղիկները` հիշողության մեջ նուրբ նախշերը դաջելու համար: Երնի երկունք է. երգ է ծնվում: Մի ժամանակէլ, երբ հում պատանի էի, մի ուրիշ երգ էր ծնվում այստեղ` հինավուրց տաճարի կամարների ներքո: Վաղո՛ւց, շա՛տ վաղուց էր... Լուսնյակ գիշերով՝ խաղաղգիշերվալռության մեջ, երկու աստղ էին պլպլում Ծիծեռնավանքիծուռ խաչի վրա: Երկու մոմ էլ մարմրում էին ավանդատանճրագթաթին:Երկու զուլալ գետ իրար էին փարվում հենց տաճարիոտքերի տակ ն ավելի զուլալվում՝ լուսնկայի արծաթ շողերով լուսավորվելիս: Սի ծաղկած կեռասենի սպիտակ արցունքներ էր կաթկթում համբուրվելուցխենթացածնրանց ջրերին: Դու մեր ձորից չես հեռանա, չէ՞: Աստղնէ շշնջում՝ շրթունքներիմեղրովքաղցրացնելովշունչս: -

-

Չէ՛:

Ձեղունի քարե ծաղիկներից աղավնու մի փետուր է ընկնում ավանդատան` արնից ու անձրնից մաշված ու ճաքճքած սալ քարերին: Ես վերցնում եմ ծիրանագույն տաք փետուրը, հագցնում Աստղի մազերին: Աստղը ծիծաղում է՝ իր անուշ շնչով շոյելով առաջին անգամածիլված իմ այտը. Աստղերիցմեկը վայր է ընկնում ե զարնվելով ծռված խաչին՝ մարում: Մոտիկ գյուղից անքուն Շողեր մամըկանչում է. -է՛յ, այ Աստղ, տու՛ն եկ: Ըստ Խանզադյանի որոշչի ն հատկացուցչի երկուականօրինակ գրեցեք: ՍՏԱՏրոհվող Տրոհվող ծնի, նպատակի,ժամանակի,պատճառի,հիմունքի ն զիջման պարագաներիմեկականծրինակ գրեցեք:

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅԱՆԸ

ՆԵՐԴՐՎԱԾ

ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

Տրված նախադասություններին համապատասխանկոչականներ ավելացրեք (տարբեր դիրքերում):

ա) Ցավում եմ, որ սրտիդ չհասավ, այլ ականջիդ,-դառնորեն ավարտեցվանականը: բ) Նա բարձրաձայն հեկեկում էր, աղոթում ասելով. «Մեղա՛, մեղա՛, հիմարությունարեցի, ների՛ր»: Գ) Վայի փրկությունըհայի ձեռքով պիտի լինի,-խրոխտձայնով ամփոփեցգեներալ-մայորԱնդրանիկը: դ) «Ի՞նչ է քեզ պակասում,-ասացնա ինքն իրեն,-վերցրո՛ւմի կապ մագաղաթ, թանաք ն Գրիչ, նստիր բարձունքին ն գրիր քաղաքի կյանքի 6 բոլոր հիշատակարանդՑ մտաբերելով մանրամասները»: ե) Մի փորձիր վերծանելԱստծու գաղտնիքը,-ասացԱվետիքը,միննույն է, դա հասկանալուցհետո ուրիշը կծնվի անակնկալ.դեպի Աստվածտանող սանդուղքնանվերջէ, հաղթահարելը՝անհնար: -

-

Մեկական նախադասություն կազմեցեք` իբրն կոչական գործածելով հետնյալ բառերն ու բառակապակցությունները:

ա)օրիորդ բ) արն

գ) ձյուն դ) Վահան Տերյան

ե) հարգարժանպարոն զ) Վայաստանաշխարհ

տողեր հիշեցեք, որոնցում կոչականներկան: Բանաստեղծական

Փակագծերում խոսողի վերաբերմունքը կամ լրացուցիչ տեղեկություն արտահայտող միտք ավելացրեք: ա) Զվարթնոցը ( ) ամեն օր դեպի իրեն է ձգում հազարավոր մարդկանց: բ) Մինչ Զավենը գլուխը կախ նորից իր նախկինգործին էր (....... ), Արմեն Գասպարյանն ամբողջովին զբաղված էր նրա բնակարանի հարցով: Գգ)Վաջորդեց երկարատնլռություն (.......... մնաց իր կռպիտ պատասխանից:

դժվարէր մոտալուտ աղետ կանխատեսել: ե) Երեկ ուշ երեկոյան, դուռը թակեց հայրենադարձ Սարգիսը ) եներս մտավ՝ձեռքին պտուղներով լի զամբյուղը: զ) Այդ ժամանակՀայոց աշխարհի Բզնունյաց ծովում (.......... ոչ մի կղզի չկար: աանանա

Չետնյալբառակապակցություններն ու նախադասությունները գործաժեցեք իբրն ներդրյալ կառույցներ: ա) երկրաբաններըհաստատում են, որ Մեծ Մասիսը 3,5 միլիոն տարեկան է բ) նախկինանունը՝ Ալեքսանդրապոլ Գ) 8-րդ դարի հայ պատմիչ դ) ա՛խ, երանի ետ բերեի այդ օրերը ե) այստեղ պահվել է մի մասունք այն գեղարդից, որով խոցել են Դիսուսին Կետադրեցեք ն տեքստին համապատասխան 3-4 բառակապակցություն կամ նախադասություն ավելացրեք:

ներդրյալ

Հին ժամանակների մի փաստ պատմում է թե պարսից Շապուհ արքան ներխուժելովՀայաստանշուրջը մահ ու ավեր սփռելով հասնում է Արտագերսամրոցին որտեղ պատսպարվելէր հայոց Փառանձեմ թագուհին: Գրավելով ամրոցը Շապուհը ոչ միայն արքային այլն առհասարակ տղամարդունանվայել ձնով է վարվումՓառանձեմիհետ նա մերկացնում է թագուհուն ն կախում ամրոցի աշտարակից:

Բայց ահա հայոց սպարապետՄուշեղ Մամիկոնյաննիր բազմահազարանոց բանակով ելնում է Շապուհի դեմ ն ահեղ ճակատամարտում մի այնպիսիջարդ է տալիս որ պարսիցթագավորը հազիվհազ կարողանում է մի ձիով ճողոպրել մարտի դաշտից անտեր թողնելով իր ջարդված բանակի մնացորդները ն իր կանանոցը որ միշտ իր հետ էր տանում...

Շապուհի կանանոցը... Աշխարհիտարբերերկրներիցգերված կամ գնված հարյուրավորգեղեցկագույնկանայք... Մուշեղ սպարապետի զորականներն ու զինվորները Փառանձեմ թագուհու անարգմանվրեժից կուրացած ուզում են նույն ձնով վարվել Շապուհի կանանց հետ բայց սպարապետը ոչ միայն սաստում ու զսպում է նրանց թույլ չտալով մատով անգամդիպչելու որնէ մեկին այլն հրամայում է բոլորի համարհատուկ գահավորակներպատրաստելն ապահովու անվնաս հասցնել Շապուհ թագավորին: Պատմիչն այնուհետն նշում է թե Շապուհն այնքան է զարմացել Մուշեղ սպարապետիայդ վեհասրտության ազնվության ն առաքինության վրա որ սեփականհոգում էլ մարդկայնությանմի նշույլ է արթնացել: Նա հրամայել է իր գինու գավաթի վրա նկարել սպիտակ նժույգ հեծած Մուշեղ Մամիկոնյանի պատկերը ն ամեն անգամ խնջույքի նստելիս միայն այդ գավաթով է խմել ու միշտ նույնը կրկնել Թող սպիտակ ձիավորըգինի վայելի Ըստ Վ.Դավթյանի

Ցույց տվեք ն անվանեցեքայն լեզվական միավորները, որոնք ճախադասությանանդամչեն համարվում:

Պատահե՞լէ, որ հանգչող մշեցի, սասունցի կամ ասենք ալաշկերտցի պապի աչքերը փակեք նրանց հոգեվարքի ժամանակ: Գիտե՞ք,թե ի՛նչ է նշանակում փակել այն աչքերը, որ տասնամյակներ շարունակ նայել են երկիր տանող ու բերող կածաններին,նայել են երկրի փեշերը ծածկող լեռներին, նայել են երկնքի կապույտ հորիզոններին. Տե՛ր Աստված, մի հավք չի՞ գա երկրից, որ գոնե կարոտը նրանից առնեն: Երանի՛ գար... Երբ մարդն իր ձեռքը դնում ու հավերժորենփակում է այդ կարոտատենչ աչքերը, իր աչքերն է դարձնում կարոտատենչ,իր հոգու մեջ են լցվում հանգչողի հույզերն ու զգացմունքները, սպասումներն ու տենչերը: Լցվում են մի ակնթարթումե «տոննաներով» : Այդ պահինո՛չ Գիտակցականհրամայականով,այլ արյան կանչով ինքն է դառնում նրա ցավակիրն ու տառապողը ն, բնականաբար, իր մեջ է ամբարում հազար տարվա ցավն ու տառապանքը(տեսնես երբնէ պիտիազատվե՞նք այդ մորմոքից):

Պատահե՞լ է,

որ

հունվար ամսին հենց գյուղամիջում, ո՛վ զաի-

մանք, հանդիպեք սպիտակ շապիկով, վարտիքով ու բորիկ սասունցի պապի: Երկրի կարոտից խելագարված պապի չգիտես ինչու, ջրով լի դույլը ձեռքին: «Ծովասար կերթամ,ծաղիկ կտանիմիմ նահատակներու ասի ու լայն բացած աչքերով նայի Ձեզ. Առեքնրան Ձեր ոսկորներին".,թներինու ասեք. «Քեզ համար դժվար է, պապ, դու պառկիրիմ թներին, իմ պարանոցը գրկիր, որ չընկնես, ու ես քեզ Ծովասաի կտանեմ»: Քայլե՛ք ու քայլե՛ք. Ի՛նչ խոսք, դուրս գաք գյուղից ու բաիձրանաք ստեղծեք: սարը: Ծովասար տանելու պատրանքը Ո՞ւր հասանք, լա՛ո,-հարցնի: Ահա Ծովասարն ենք բարձրանում,պատ, ի՛նչ խորոտիկ սաի է» -

-

խաբեքնրան: Նրա աչքին, հավանաքար,Ծովասարիպատկերներըկքացվեն, ու նա տեսիլքների մեջ կսկսի. «Եկա, տեսա, մեր սարերու կարոտն առա»,-ու լեռան կատարին հոգին ավանդի աչքերդ նրա աչքերի մեջ: Մի պահ կանգնեք, ազատություն տաք արցունքներիդ ն տուն բերեք նրան: Գյուղի ծայրին ողջ գյուղը ընդառաջ գա իր սրքի մարմիննընդունելու: է... Օ՛, գիտեմ,որՁեզ ա Պատահել հետ չի Գ3արոթ/ Ը

ԲԱՐԴ ԲԱՐԴ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

)ՉԱՄԱԴԱՍԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

Եռլուաան բարդ ձամադասականնախադասությունկազմեցե, որոնց բաղադրիչները կապակցվածլինեն`

ա) շաղկապով

բ) շարահարությամբ

Ընդհանուր ենթակայով (միավորյալ) նախադասություններ օրինակներ քաղեցեք օրվա մամուլից: Բարդ համադասական նախադասություններ(ազմեցեք բաղա դրիչների հետնյալ հարաբերություններով՝ ա) միավորական բ) ներհակական

Գ) հավելական դ) տրոհական

Գտեք բարդ համադասական նախադասություններըն որոշեցեք թե ինչպիսի հարաբերություններեն առկա համազորբաղադրիչներիմիջն Մեծ, շատ մեծ է տարբերությունըգիտության ն, ասենք, գրականու: թյան կամ արվեստի ընթագքի, երբ յուրաքանչյուրում ասպարեզ է իջնում հերթականմեծությունը հանճարը: Շեքսպիրից ն Տոլստոյից հետո ոչ ոք չի գնում նրանցճանապարհով,ոչ ոք չի գրում նրանց պես, ն դա միանգամայն հասկանալիէ: Եթե գրի էլ, ապա կլինի կեղծ, շինծու. մարդիկ կժպտան: Ռաֆայելը երիտասարդ հասակում տարվեց Միքելանջելոյով, ն Ռաֆայելի վաղ շրջանի մարդկային մարմինները`խիստ մկանուտ, զորեղ, չէին տարբերվում Միքելանջելոյի կերպարներից:Դրանք ոչ միայն փառք չբերեցին նրան, այլն առհասարակուշադրության չարժանացան:Ռաֆայելը Ռաֆայել դարձավ, երբ գտավ, ստեղծեց իր ոճը, իր մտածելակերպը: Ստեղծեց գեղեցկության իր հասկացողությունը, ստեղծեց քնքշանքը: Նրա հանճարի գագաթնակետը «Աթենական դպրոցը» ստեղծված քսանյոթ տարեկանում,ընդհանուրոչինչ չունի Միքելանջելոյիարվեստիհետ: Շատ հետո աշխարհ կգա Վան Գոգը, ն նույնը կկատարվի նրա հետ: Նրանից առաջ մեծ հանճարներկային, մինչդեռ նա չկրկնեց ոչ մեկին: Վան Գոգն այլ կերպ էր տեսնում գույնը, այլ կերպ էր այդ գույնը դնում կտավին, ե դա բոլորովին նոր խոսք էր արվեստում: Նա բաց արեց մի ամբողջ աշխարհ, բայց հիմա նրան տառացիորենհետնելն անիմաստ է: Արվեստում քո խոսքըկա՛մ պիտի նոր լինի ու թարմ շունչ բերի, կա՛մպիտիլռես: Բոլորովին այլ է գիտության պարագայում. մի հանճարի ասպարեզ գալը կանխորոշում է գիտության հետագա ողջ ընթացքը, այն էլ` երկար

ժամանակով:Ի տարբերություն արվեստի` այստեղ գործում է կուտակման սկզբունքը:Նմանությունը մեկն է. այստեղ էլ սկիզբը ցնցումն է լինում: Առաջին ցնցումը եկավ Արքիմեդից: 2200 տարի առաջ նա դրեց հիմքը այն գիտության, որ հետո պիտի կոչվեր ստատիկա: Նա ստեղծեց լծակի գաղափարըն գտավ ուժը մեծացնելու կերպը: Արքիմեդով է սկսվում հսկա գիտությունը՝հիդրոստատիկան.նա գտավ նավի լողալու գաղտնիքը: Եթե արվեստը դարերի խորքից եկող բազում մնայուն արժեքներ ունի, ապա գիտության ոլորտում այդպիսիք շատ չեն, սակայն նավը ջրի երեսին մնալու օրենքը բացարձականփոփոխմնաց ծնվելու պահից ի վեր... Երկրորդ մեծ ցնցումը տեղի ունեցավ Արքիմեդից 1800 տարի հետո: Վերածննդի դարաշրջանի Իտալիայում Գալիլեյը հասկացավ շարժման բնույթը ն հիմք դրեց բոլորովին նոր գիտության` դինամիկայի: Նա գալիք ժամանակների ֆիզիկայի դարպասները բաց արեց, ոչ թե պարզապեսհերթական մի գյուտ արեց: Գալիլեյը ստեղծեց տելեսկոպը, ու բացվեց տելեսկոպայինաստղագիտությանդարաշրջանը Գալիլեյի մահվան տարում ծնվեց Նյուտոնը: Նա ստեղծեց բոլորովին նոր մաթեմատիկա: Դալամբերի բնութագրմամբ՝` «Նյուտոնի ստեղծած մաթեմատիկանուղիղ կեսն էր իրեն նախորդող երկու հազար տարվա Նյուտոնը հայտնագործեց ընթացքում ստեղծված մաթեմատիկայի...» տիեզերականձգողության օրենքը, ստեղծեց նոր, զուտ մաթեմատիկական գիտություն երկնային մեխանիկան, հիմք դրեց բոլորովին նոր փորձառականգիտության՝ ալիքային օպտիկայի... Ինքը Նյուտոնը, այսպես է բնութագրել իր արածը. «Եթե ես տեսել եմ ավելի հեռուն, ապա շնորհիվ այն բանի, որ կանգնած եմ եղել հսկաների ուսերին...»: Ըստ Գրո.Գուրզադյանի

Առանձնացրեքհամադասական նախադասությունները: 1. Եթե Սայաթ-Նովայիցմնացած լինեին միայն նրա սիրո երգերը, դրանք բավականկլինեին նրան աշխարհի լավագույն բանաստեղծներից մեկը համարելու համար: 2. Եթե ճարտարապետությունըքարացած երաժշտություն Է, ապա այդ հուշարձանները մեր ինքնության երգերն են...: 3. Եթե Հայաստանում շատ ու շատ բաներ առաջին .անգամ ստեղծվել են մեր կյանքի վերջին տասնամյակներումկամ վարար գետ են դարձել մեր անցյալից մեզ հասած բարակ առուներից, ապա գրականությունն ու մշակույթը մեզ են հասել որպես վարար գետ, որպես հոգնոր գանձերի մի ճոխ շտեմարան: 4. Եթե մինչ այդ սիրո երգերի հերոսը, զղջալով իր գործած «աշխարհիկ մեղքը» տառապում էր ներքին հակասություններից,ապա հայրեններումչկա այդ կռիվը...: 5. Եթե հիշենք, որ միջնադարյանտաղերգուները ապրում ու ստեղծագործում էին վանքերում, ապա ավելի հասկանալի կդառնա Հովհաննես Թլկուրանցու հանդգնությանչափը:

ԲԱՐԴ

ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ

ՆԱԽԱԴԱՍՈՒԹՅՈՒՆ

Որոշեցեք բարդ ստորադասական նախադամությունները ն կազմեցեք նրանցից 17-2-իգծապատկերները: Հետո ուսուցիչը մանրամասնորենպատմեց, թե ինչպես Դրաստամատը երկար տարիներ ծառայեց պարսից արքունիքում, քուշանների դեմ ճակատամարտումփրկեց Շապուհի կյանքը, ն Շապուհը նրան ասաց. «Խնդրի՛ր ինձնից ինչ ուզում ես»: Եվ Դրաստամատըխնդրեց, որ իրեն թույլ տան տեսնել Անհուշ բերդում կալանված Արշակ թագավորին, թույլ տան, որ ինքը մի օրով, գոնե մի օրով կապանքներիցարտա: ձակի տիրոջը, լվանանրա գլուխը, օծի, արքայավայելպատիվներ «Դժվար բան խնդրեցիր,-ասացՇապուհը,-որովհետնայն ժամանակիցի վեր, որ բերդը կոչվել է Անհուշ, չի եղել մեկը, որ համարձակվածլիներ հիշեցնել թագավորներին,թե բանտարկյալկա այդ բերդում»: Բացառության կարգով Շապուհը Դրաստամատինթույլ է տալիս մտնել Անհուշ: Եվ Դրաստամատը արքայավայել ընթրիք է պատրաստում, գինի է տալիս Արշակին ն ուրախացնում է նվագարաններով: Արշակը խմում է, գինովանում, միտքն է գալիս երբեմնի իր հայոց փառքը, ն զարկում է ծնկներին. «Վա՛յ ինձ, Արշակիս,-հառաչումէ,-որտեղից ուր ընկա ն ինչ օրի հասա»: Եվ մինչ ուշքի կգար ներքինի Դրաստամատը,Արշակը վերցնում է խնձոր կճպելու դանակը, սիրտն է խրում: Նույն դանակով ինքն իրեն սպանում է նան Դրաստամատը: «Ստրուկի հոգեբանություն»,- որակեցաշակերտը: «Ստրուկի՞»,-իր պատմությունից հուզված՝ նա բառեր չէր գտնում, որ պատասխանիաշակերտին: Ինչո՞ւ, ինչպե՞սեն աղավաղվումհասկացությունները,երնույթները. հերոսությունը ինչո՞ւ է երբեմն համարվում հիմարություն, ազնվությունը միամտություն, անձնազոհությունը՝ ստրկամտություն: Ըստ Ռ. Հովսեփյանի

Տրված նախադասություններնամբողջացրեք՝ավելացնելով՝ Փ

Հ

»92ենքջակա երկրորդականնախադասություն ա) Եվ վերջապես ո՞ւմ հայտնի չէ.... բ) Մեսրոպ Մաշտոցնէր, որ..., ստորոգելիականվերադիր երկրորդականնախադասություն ա) Իմ կարծիքով, գրողի կոչումն այն է.... բ) Նկարի վրա պատկերվածԱրարատնայնպիսինէր....

Տրվաժ նախադասություններնամբողջացրեք՝ավելացնելով՝

որոշիչ երկրորդականնախադասություն

Փ

ա) Կան մասնագիտություններ.... բ) Գայ միջնադարյան բանաստեղծությանմասին խոսելիսանհնար է չխոսել մեր աննման հայրենների մասին....

. հատկացուցիչերկրորդականնախադասություն

Հ

ա) Ա. Խաչատրյանի, Մ.Սարյանի Ա Ե.Քոչարի արվեստը վառ օրինակ է նրա..., բ) Հեռու հորիզոնումչարագուշակգորշ ամպերիկուտակվելընշան ր....

»

. բացահայտիչերկրորդականնախադասություն

մեզ` հայերիս ցույց տվեց մեր երաժշտությունը՝ ա) Կոմիտասը հավաքելով,զտելով ու մաքրելովեղածը: բ) Մեր ժողովրդիհամար «ազնվազարմության վկայական»են եղել շատերը,նրանցթվում՝ՎիկտորՀամբարձումյանը.... Տոված նախադասություններնամբողջացրեք՝ ավելացնելով՝ Ֆ

2ուղիղ խնդիր երկրորդականնախադասություն

ա) Կարո՞ղ էր Աբովյանը կամ մի ուրիշ հայ լուսավորիչ պատկերացնել.... բ) Երնանի շենքերին ու կոթողներիննայող անծանոթնիսկույն զգում է....

.հանգմանանուղղակիխնդիր երկրորդականնախադասություն ա) Աֆրիկա ընկած պանդուխտ մի հայ թերթում տպագրած իր հայտարարությանմեջ մեծ գումար է խոստանում.... բ) Ասում են, թե այդ հայտարարություննօգնում է.... Փ վերաբերության անուղղակի խնդիր երկրորդական նախադաՍություն ա) Կցկտուրլուրեր էինպտտվում.... բ) Ամբողջգիշերպատմումէր.... Փ նախադասություն անջատմանանուղղակիխնդիրերկրորդական ա) Զգուշացեք.... բ) Մի՛ վախենաք.... Փ նախադասություն միջոցի անուղղակիխնդիրերկրորդական ա) Հայերը սիրում են հպարտանալ.... բ) Թշնամինսպառնաց.... Ֆ

Տրված նախադասություններն ամբողջացրեք՝ավելացնելով՝ Փ

.-ժամանակի պարագա երկրորդականնախադասություն

ա) դահլիճում ամպրոպի պես ճայթեցին ծափերը բացականչությունները: բ) Այդ տխուր զգացումըմարդ ունենում է....

ու

պատճառիպարագա երկրորդականնախադասություն

»

ա) Դժվար է հարուստ ավանդներու գանձեր ունեցող մի գրականությանժառանգորդլինելը.... բ) Հսկա չէին կարող լինել մեր ճարտարապետական կոթողները....

. պայմանիպարագա երկրորդականնախադասություն

ծ

ա) Դարեր շարունակ պատերազմներիցու աղետներիցտառապած մեր ժողովուրդըդժվարթե դիմանարու հարատներ.... ձեռագրատան խորհրդավոր սրահները կլցվեին բ) աղոթքներով, եկեղեցու զանգերով, զենքի շաչյունով, Նարեկացու մրմունջովն սիրո գողտրիկերգերով: Ֆ ծնի պարագա երկրորդականնախադասություն ա) Երիտասարդարձակագիրըճիշտ այնպես է գրում.... բ) Երեխաներինկարները միշտ անկեղծ են ու ճշմարիտ,որովհետն նրանքաշխարհըպատկերումեն.... ջ չափի պարագա երկրորդականնախադասություն ա) Այնքանզորավոր էր այդ մեղեդին բ) Դարեր շարունակ «Կռունկն» այնքան շատ է երգվել Հայաս-

տանում....

Աամբողջացրեք՝ կազմելով բարդ ստորադասական նախադամսություն, ն որոշեցեք երկրորդական նախադասությունների շարահյուսական պաշտոնը: ա) Հովնաթանյանտոհմի ամենիցփայլուն ներկայացուցիչը,անկասկած, ՎակոբՀովնաթանյանըէ.... բ) Տերյանին ու Վարուժանինկարելի է Իսահակյանիցավելի շատ սիրել, սակայն Տերյանի ն Վարուժանի մուտքը հայ գրականություն ամեննին էլ չի նշանակում.... Գգ)Շատ երիտասարդէր Պետրոս Դուրյանը.... դ) Վայգրիչներըգրքի մասինմտածելու գրել են.... ե) Նարեկացու «Մատյանը» սեղմված զսպանակ է, որը կարող է բացվել....

190.

Բարդ նախադասություններ կազմեցեք` ստորադաս նախադասությունը գերադասինշաղկապելովորտեղնուր հարաբերականներովԲացատրեցեք նրանցից յուրաքանչյուրի գործածության առանձնահատ-

կությունը:

Նախադասություններ կազմեցեք ժամանակի ստորադասական շաղկապներովն բացատրեցեք, թե ժամանակայինինչպիսի փոյխհարաբերություններկան գերադաս ն ստորադաս նախադասություններիմիջն:

ա) մինչ, մինչն բ) հենց, հենց որ, թե չէ

Գ) երբ որ դ) քանի

Բարդ նախադասություններ կազմեցեք այնպես, որ տրված չաղկապներով կապակցված երկրորդական ՛նախադասությունները տարբեր պաշտոններ ունենան: շարահյուսական

ա) որովհետն բ) մինչն

գ) որ դ) թե

Գծեցեք տրված նախադասությունների գծապատկերներըն որոշեցեք նրանց կառուցվածքային տեսակը: 1. Ինձ թվում է, թե մայրենի լեզվի նկատմամբսերը մի անբացատրելի զգացում է, բնազանցականմի երնույթ, որը կարող է ն հրաշքներ է գործում: 2. Թումանյանընման է աշնանայինայն խաղաղ ջրերին,որոնց հատակը շատ պարզ է երնում, սակայն միայն միամիտը կարող է չհասկանալ, որ դա ծանծաղությունիցչէ, այլ ջրի հստակությունիցու մաքրությունից:3. Նարեկացինահեղ համանվագէ, որը Բախիարիայի պես հնչում է ջութակի միայն մի լարի վրա, ն մոնոդիկ մի նվագ է կամ մեղեդի աշխարհի ամբողջ բազմաձայնության հնչեղությամբ: 4. Թվաբանությունըստեղծել են փյունիկեցիները,որովհետնվաճառական լինելով պիտի պահեին առուծախի հաշիվը, իսկ աստղագիտությամբ առաջինը զբաղվել են քաղդեացի նավազները, որպեսզի աստղերի օգնությամբճշտեին նավի ճանապարհը:5. Մեր ունեցած ամենաթանկ գանձերիցմեկը հայ ժողովրդականերգերի այն անմահականաղբյուրն է, որը դարերի փոշուց, օտար պղտորությունից ու տիղմից մաքրվեց Կոմիտասիտաղանդով,ն որից այսօր էլ լիաբուռ ջուր են խմում հայ ն այլազգի երաժիշտներիցշատերը: 6. Թեն Վիլյամ Սարոյանըծնունդով ամերիկացի է ն անգլերեն է գրում, բայց հայ գրող է, որովհետե գրվածքներիոգին հայկականէ:

՛

"Հ

2.

Ճ.

ն

Տոված գծապատկերներովբարդ նախադասություններկազմեցեք նշեցեք երկրորդական նախադասությունների բնույթը:

այ

-՞---Հ

լ

Դետնյալ տեքստի նախադասություններին տարբեր բնույթի առնվազն 5 երկրորդականնախադասություններավելացրեք: Նշեցեք նրանց շարահյուսական պաշտոնը,շարադասությունը, կապակցման միջոցը:

Արեգակն արթնանում էր ամենաանհանգիստաշխատավորից էլ վաղ: Եվ այգիներումվերսկսում էին միջատներիմիալար շշուկները: Բուրումներից հարբած թիթեռները օդում գտնում ու կորցնում էին իրար: Ցանկապատներիմոտ մողեսները,խոտերըխշխշացնելով, հետապնդում էին միմյանց, մտնում քարերի տակ ու ելնում, անցնում իրար կողքով ու չէին ճկատում, վազում էին մեկմեկու հետնիցու չէին հասնում: Խաղողի բուռն հասունացմանշրջանն էր: Վազին հարկավորէր ավելի շատ արն ն ավելի շատ ջուր, որպեսզիայդ երկուսն իրարշաղախելով՝ անսպառքանակի մեղրամբարենողկույզներիմեջ: Ջրի ճանապարհը երկար էր, ու ընթագքը՝դանդաղ:Նա մինչն չանցներ մի առվի միջով, ճանապարհ չէր ստանում դեպի մյուսը գնալու համար: Իսկ երկնքիցկրակ էր տեղում բոլոր այգիներիվրա: Արնըգնալով երկյուղալի էր դառնում սիրո վարարմանպահինգրկի մեջ մանկանըխեղդող մոր պես: Այգիներում, Ճանապարհներիու դաշտերիվրա տոթն օր օրի կապարի ծանրություն էր առնում: Բնությունը կաթվածահարէր լինում մարդ-

կանց աչքի առաջ: Չէր շնկշնկում հովը, թռչունները չէին ճռվողում, չէին տարուբերվում ծառերի կատարները,չէին ծածանվում խոտերն ու արտերը: Վասկերընման էին տենդով հիվանդների: Երաշտ էր սկսվում... Ըստ

Ա.Սահինյանի

Կարդացեք` պարզ նախադասություններիցձնավորելով բարդ (համադասականկամ ստորադասական) նախադասություններ:Օգտագործեք կապակցմանտարբեր եղանակներ-

Երկար ժամանակ Դեդալոսն ապրում էր Կրետեում: Մինոս թագավորը գերության մեջ էր պահում նրան: Դեդալոսը հաճախ էր նստում ծովի ափին: Նայելով իր հայրենի երկրի կողմը` կարոտով հիշում էր իր հարազատ Շատ տարիներ էին անցել: Երնի արդեն ոչ քաղաքը: ոք չէր հիշում նրա հանցանքը: Դեդալոսը կուզեր վերադառնալ: Ի՞նչ կարող էր անել: Ինչպե՞ս կարող էր հեռանալ կղզուց: Կրետեից դուրս եկող ոչ մի նավ չէր նրան "վախենալով Մինոսի հետապնդումից: համարձակվի վերցնել Կարոտը տանջում էր Դեդալոսին: Նա անընդհատ մտածում էր տուն վերադառնալու մասին: Ծովով նա չէր կարող վերադառնալ: Բայց ո՞վ կարող էր խանգարելնրան երկնքում: Թռչուններն իրենցթներովհատում են երկինքը: Ինչո՞վ է մարդը թռչունից վատ: Գերությունից ազատվելու համար Դեդալոսը որոշեց իր համար թներ պատրաստել: Նա սկսեց մեծ թռչունների փետուրներհավաքել: Հետո վուշի ամուր թելերով դրանք իրար կապելով՝ ամրացրեց մոմով: Շուտով չորս թենպատրաստեց:Երկու թնը իր համար էր: Մյուս երկու թներ որդու Իկարոսի համար: Նա հոր հետ ապրում էր Կրետեում: Հասավ թները փորձարկելուօրը: Դեդալոսը դրանք խաչաձն ամրացրեց իր կրծքին ու բազուկներին: Ձեռքերը համաչափ թափահարելով՝վեր բարձրացավ: Թները նրան պահում էին օդում: Թռչում էր ցանկացած ուղղությամբ: Ցած իջնելով՝ թները հագցրեց նան որդուն: Նա սկսեց որդուն թռչել սովորեցնել: -Վանգիստն համաչափթափահարիրթներդ: Շատ ցած մի՛ իջիր: Ծովի ալիքները կարող են թրջել թներդ: Շատ մի՛ բարձրանա:Արնի ճառագայթները կայրեն քեզ: Հաջորդ օրը` վաղ առավոտյան, թներն ամրացնելով, հայր ու որդի Քռան-հեռացանկղզուց: Նրանց տեսան միայն ձկնորսներն ու հովիվները: Դեդալոսն ու որդին թնավոր աստվածներթվացին նրանց: Շուտով ժայռոտ կղզին մնաց հեռվում: Ներքում միայն լայնարձակ ծովն էր երնում: Օրը տաքացավ: Արնի ճառագայթները գնալով սկսեցին ավելի ուժեղ այրել: Դեդալոսըշատ զգույշ էր թռչում: Նա վախով հաճախ նայում էր ետ՝ որդուն: Իկարոսինդուր էր գալիս ազատ թռիչքը: Նա շատ ավելի արագ էր հատում օդը: Իկարոսն ավելի ու ավելի վեր էր բարձրանում մոտենալով արնին: Շուտով նա շատ մոտեցավ արնին: Կիզիչ ճառագայթներից հալվեց փետուրներիմոմը: Փետուրներըպոկվեցին:Նրանք շաղ եկան օդում: Իզուր

էր Իկարոսըթափահարումձեռքերը: Նրան արդեն ոչինչ օդում պահել չէր կարող: Նա արագորեն ցած էր ընկնում: Քիչ հետո ջրի ճողփյուն լսվեց: Ալիքները կուլ տվեցին նրան... Դեդալոսը ետ նայեց: Նա լուրթ երկնքում չտեսավ որդուն: Բայց նայելով ծովին՝ տեսավ ալիքների վրա լողացող ճերմակփետուրները... Դեդալոսը հուսահատված իջավ առաջին իսկ պատահած կղզին: Նա ջարդեց իր պատրաստած թները: Դեդալոսն անիծեց այդ արվեստը: Այն կործանեցիր որդուն: Բայց մարդիկ հիշեցին այս առաջին թռիչքը: Այդ օրվանից մարդկանց հոգում ապրումէր լայնարձակերկինքընվաճելու երազանքը: պարզ

Բարդ նախադասությունները դարձրեքդերբայականդարծվածով նախադամություններ-

1. Նա չէր կարողանում որնէ կերպ իրենից վանել այն թախիծը, կապարիպես ծանրացել էր կրծքին: 2. Ես Բյուրականի աստղադիտարանիցվերադառնում եմ հաստատ որոշումով, որ չեմ գրելու մեծ գիտնականի կոչումների ու տիտղոսներիմասին: 3. Այն, ինչ ոգու հետ կապ չունի, չունի սկիզբ ու վերջ, ունի միայն ընթացք: 4. Մարդիկ ուզում էին ըմբոշխնել աշնանային հոգնած արնի շողերը, որոնք երկնքից ասես քամվում ու ճերքն էին ծորում: 5. Բանաստեղծը նման է ջրաղացպանի, որ աղունը ժողովրդից առնում ու նրան ալյուր է տալիս: 6. Լույսն ավելի ցանկալիէ դառնում, երբ պարուրվում է խավարով:7. Ով չգիտի իր երկրիպատմությունը,ներկան էլ չի հասկանա: 8. Նոր միայն զգաց, որ այդ աղմկահույզ աշխարհում ինքը միայնակ է: 9. Ես պետք է լայն բացեի պատուհանները, որպեսզիցրեի սենյակներումխտացածմիայնությունն ու ձանձրույթը: 10. Մաշտոցըտառերըերկնեց նրա համար, որ այդ գրերով հայրենի հողը պաշտպանեն: 11. Այդ ժամին ծառերի ստվերներնայնքան էին երկարած լինում, որ խառնվում էին գետից բարձրացող մութի թներին: 12. Եթե իր սեփականարտը ցաներ, իրեն երբեք թույլ չէր տա սերմը կիսատ բռով շաղ տալ: 13. Մարդը ծնվում է, որպեսզի կյանքում ինչ-որ լավ բան անի: 14. Հենց քաշեցի հրացանի ձգանը, գլխովս կայծակիարագությամբմի միտքանցավ:

որ

Դերբայականդարձվածովնախադասությունները դարձրեքբարդ ստորադասականնախադասություններ: 1. Տանը միայնակ չմնալու համար նա հաճախ արտաժամյա պարապմունքներիցհետո էլ իր համար որնէ զբաղմունք էր որոնում: 2. Մեզ համար միակ տրամաբանական ն ճիշտ ուղին Հայաստան

վերադառնալն ու մեր ստեղծագործականկորովը հայ ժողովրդին ծառայեցնելն է: 3. Վաջորդօրն իսկ մեկնեցիՍթրադֆորդՇեքսպիրի ծննդավայրը` խոնարհվելու հանճարեղ գրողի աճյունին: 4. Ամպ նկարելիս երիզը արնի շողքով պիտի լուսավորես: 5. Հանճարե՛ղ Սարյան, չեմ կարող հրաժեշտի խոսք ասել քեզ՝ մեր պատմությանու գալիքի դիմանկարը ստեղծողիդ: 6. Սարյանի նկարներում մեզ դարերի խորքը տանող հին ոտնահետքերկան: 7. Ռումբ գցողը մի փոս սրտի մեջ է անում, հետո հողի վրա: 8. Վիլյամ Սարոյաննիր գրքերը համարում է աշխարհինու մարդկանցուղղված նամակներ: 9. Դաշտենցի «Խոդեդանն» ու «Ռանչպարներիկանչը» աշխարհի բոլոր լեզուներով թարգմանվելու դեպքում էլ միայն հայերիս են ուղղված լինելու: 10. ԴերենիկԴեմիրճյանըչէր մտածում մարդկանց միտք ու խոսք հասցնելու մասին,այլ սուզվում էր նրանց արյան մեջ, փոխանցումոգին: 11. Տղան նայում էր առավոտվա կապույտով շղարշված գյուղին, ն աշխարհի գեղեցկությունն ալեկոծվում էր հոգում: 12. Ոտքը շեմից դուրս դնելուն պես ասես ջրվեժ խշշաց ականջներում:13. Հիվանդ մարդիկ սարերն են գնում իրենց ցավը հովերին տալու: 14. Գունատ դեմքը շփելու փոխարենՔեռի Թորոսը ընկուզենու բունն էր շփում: 15. Դե հիմա հարցրու քեզ մոտ գալուս պատճառը: 16. Գիշերը կամաց-կամացդառնում Է կապույտ ու արծաթ թելերով հյուսված մի անհուն շղարշ: 17 Սարալանջերիարտերն ու մարգագետինները միշտ էլ իրենց ուժերի ներածին չափ բերք են տալիս: ն դրանք ԵնթարկեԱռանծնացրեքբարդ նախադասությունները ցեք կառուցվածքայինվերլուծության, որոշեցեք բաղադրիչ նայխադամությունների միջն եղած շարահյուսական հարաբերությունները:

Երջանիկէի այն օրը, երբ ճայիսն իր գարնանայինջերճ շողերը սփռեց ճերմակ մարմարի հսկա այն բեկորին, որը ճարմնավորում էր հայ գունանկարչությաննահապետ ՄարտիրոսՍարյանիկերպարը: Հետագայում Աղասի Այվազյանը«Գարուն» ամսագրում պիտի գրեր, «Իմ քաղաքին պակասում էր սպիտակ գույնը. Սարյանն իր ողջ գիտակցականկյանքում փնտրել է սպիտակը, ն ահա վեր է խոյացել ճերմակագույնայս հրաշք կոթողը, որը հայ ժողովրդի վերածնությանճի նոր վկայությունն է»: Մինչ երասնյան Սարյանի տեղադրումը ես երկար Ժամանակ աշխատում էի Դոնի Ռոստովում(Նոր Նախիջնան)կանգնեցված Սարյանի հուշարձանի վրա. որը մեր հանրապետությաննվերն էր այն ճեծ էր: քաղաքին. որտեղ ծնվել է ճեծ նկարիչը: Պատասխանատվությունը Իսկ ինչպիսի՞նպետք է լինի երնանյանՍարյանը:Ես հաճախ էի գալիս այն պուրակը. որտեղ դրվելու էր արձանը. նստում էի նստարանին ն երկար

մտորում: Չէ՞ որ սիրելի նկարիչը նույնպես քանի՛-քանի՛ անգամ անցել է այս պուրակով, նստել, զրուցել իր ծանոթների ն անծանոթներիհետ, ուրեմն հավերժության մեջ նրա անմահությունն ինչպիսի՞նպիտի լիներ: Իհարկե, աշխատելիս,արարմանպահին, ինչպիսինոր նրա դիմանկարներնեն: Սուր հայացք, անխոնջ մշակի հագուստ, ինքնամոռացստեղծագործելիս: Երկար աշխատեցի այդ քանդակի վրա. չէ՞ որ պետք է ստեղծեի բնավորություն,կամք: Վահագն Դավթյանըոգնորվածգրեց. «Քնքուշ նյութ է մարմարը,Թոքմաջյանը սարյանական հզորություն տվեց նրան»: Անչափ զգացված՝ ոգնորությանբազում դասեր ստացա իմ շրջապատից: Մակայնշրջապատին մի հարց շատ էր հետաքրքրում,այն է՝ ինչո՞ւ Սարյանիքանդակը ոտաբոբիկ է: «Ի՛նչ լավ է,-մտածում էի ես,- ամեն ինչ հասկանալի է ն ընդունելի, բացի ոտքերի լուծումից»: Վուշարձաններումհեղինակները կերպար ստեղծելիս շեշտը սովորաբար դնում են դեմքի ն ձեռքերի վրա ստեղծելով երկու խոսուն ծավալներ: Ինչպես, օրինակ, Ալ. Թամանյանի հուշարձանը Երնանում: Կամ՝ Արմեն Տիգրանյանի, Հովի. Թումանյանի, Ալ.Սպենդիարյանի, Կոմիտասի հուշարձանները: Ես իմ հուշարձանում ավելացրի նս մի ծավալ` ոտքերը, որպեսզի էլ ավելի խոսուն ու արտահայտիչ լինի: Նախ գեղեցիկ է այնպես, ինչպես հույներն ու իտալացիներն են իրենց աստվածներին պատկերել: Երկրորդը` դրանով շեշտել եմ մեծ նկարչի ամուր կապը մայր բնության հետ, նրանից ծնվող, նրանից դուրս եկող սարյանականգույների ռիթմը: Եվ որ ամենակարնորնէ, պլաստիկայի իմաստով այն ներդաշնակ է: Կոմպոզիցիան սկսվում է պատվանդանից,թների շրջապտույտ շարժումով դեպիգլուխը: Իհարկե, սպիտակ գույնը սկզբում խորթ էր երնանցիներիհամար, որոնք միշտ տեսել էին բազալտե ն բրոնզե հուշարձաններ: Այժմ այն կարծես թե ներդաշնակվել է կանաչ տարածության հետ ն լուսարձակի նման ակտիվ մի բեկոր դարձել: Իսկ ամենաուրախալինայն է, որ շուրջը միշտ երիտասարդնկարիչներեն, ասես դասերեն առնում մեծ վարպետից: Ըստ Լ.Թոքմաջյանի

ՄԵՋԲԵՐՎՈՂ

ԽՈՍՔ

Կետադրեցեքհետնյալ նախադասություններըն բացատրեցեք մեջբերվող խոսքի կետադրությունը: 1. Մի օր ՄինասԱվետիսյաննասաց Վախենում եմ ոչ թե մեռնելուց քիչ ապրելուց որովհետն ասելու շատ բան ունեմ գույնի վերածելու շատ մտքեր: 2. Հռչակավոր դերասան Վահրամ Փափազյանը գրում է Իմ կարդացածբոլոր գրքերի մեջ ինձ ամենիցավելի հարազատըՕթելլոն է եղել: Յ. Օ հարազատներսդուք չարաչար սխալվում եք եթե կարծում եք թե հիվանդ եմ դեմքին հեգնական ժպիտ խաղացնելով ասաց Ստեփանը: 4. Ես ականատես էի թե ինչպես է մեռնում հայ ժողովուրդը հետագայում գրել է Լեոն Մեզ նույնիսկ վտարել էին մարդկության շարքերից: 5. Վիմա ասաց Նիկոլը երբ անցել է քսանհինգ տարի Դուք ինձ հիշեցնում եք մի ծանոթ նայվածք: 6. Ծերունի Սողոմոնը մտովի հարցնում էր իր կրտսեր որդուն Ախ ինչու հորդ չքաշեցիր ինչու երես դարձրիրհողից: 7. Ստանալով հռչակավոր գրողի մահվան լուրը Վերդին որոշեց Քաջությունս չի բավականացնի ճերկա լինելու նրա հուղարկավորությանը ուստի ես հետո միայնակ այցի կգնամ նրա գերեզմանին որպեսզի ինձ ոչ ոք չտեսնի: 8. Ես գիտեմ որ Աստված ինձ ավելի մոտ է քան ուրիշներին ն մեզ կապողօղակն իմ արվեստնէ հպարտորենհայտարարեցԲեթհովենը: 9. Բնությունն իմ աշխարհն է ն ես մտնում եմ այդ աշխարհըինչպես իմ սեփականտունը ասում էր ՄարտիրոսՍարյանը: այլ

Փոխեցեք ուղղակի խոսքի շարադասությունը (մեկ կամ երկու ծնով՝ ըստ նպատակահարմարության):

Մի անգամՄարտիրոսՍարյանըխոստովանեց. Կոմիտասլսելիս փակում եմ աչքերս, ն նկարչի իմ հայացքի առջն մի աշխարհ է ծնվում, որը ես չեմ համադրումիրականին,քանի որ այն կատարյալէ, անսահման մաքուր ու պարզ: 2. Ճարտարապետը, որ կանգնածէր իր կառուցած շենքի դիմաց, 1. -

ասաց.

ես

-Մեկ-մեկ գալիս եմ, որ կարոտսառնեմ այս շենքից, որի նկատմամբ այն զգացումն ունեմ, ինչ ծնողներնունենում են անդրանիկզավակի

նկատմամբ: 3. Վախենում էի, թե Վայաստանումկհանդիպեմմի հինավուրց երկրի ծերացած ժողովրդի, բայց օր օրի համոզվում եմ, որ այս հնադարյան հողի վրա ապրում է մի կենսունակ ժողովուրդ,խոստովանեցօտարազգի գիտնականը: 4. Նրա կրակոտ աչքերի մեջ ասես գրված էր.«Ես չեմ հնազանդվի ճակատագրին,չեմ հանձնվի,թեն լինում են պահեր,երբ ես ինձ ամենադժբախտնեմ զգում Աստծու ստեղծած արարածների մեջ»: 5. «Եթե ես հայ լինեի, ինձ երջանիկչէի համարի մինչն այն պահը, քանի դեռ իմ ազգի թափառականքարավաններըչեն հավաքվել իրենց պապենականհողի վրա»,-մի առիթով ասել է անգլիացիգրող Ջեյմս Օլդրիջը: 6. Դիմելով Ջոն Սթայնբեքին՝Սարյաննասաց. Ձեր աչքերը խորն են տեսնում, ուստի ես հենց այդ աչքերը -

-

կնկարեմ: 7. ՀարցինՎիկտորՎամբարձումյաննայսպես պատասխանեց. Երբ կարոտում եմ երկինքը, գալիս եմ Բյուրական, բայց ոչ թե աստղադիտակիցեմ նայում, այլ նստում եմ տանս առջն ու հիանում երկնքով: 8. Երբ հանդիսատեսնինձնից խլեց Օթելլոյին ն Դեզդեմոնային, իմ հոգում մնացին լոկ հուշեր մեր գաղտնի զրույցների ու զվարթմտերմությանմասին,-տխուր ասաց ՋուզեպպեՎերդին: 9. ԱվետիքԻսահակյանըգրել է. «Մայրենի լեզվի բառերը մենք զգում ենք, ապրում, իսկ օտար լեզվինը` հասկանում, սովորում, հիշում»: -

-

ՍՐՐԱ ուշադրություն դարձնելով կետադրությանը: Հ րունակեցծք՝ ա) ճԱռարատ բառը «որնէ բանի բարձրակետ, գագաթ» նշանակությամբգործածել է Եղ.Չարենցըհետնյալտողերում այս բ) Սիրում եմ ԱԲակունցի «Միրհավ» պատկերը.......

պատմվածք

...........Կ.«««.«.«««..

...22օ

026022օաթ4աաթօ»««

Մեջբերվող խոսքով նախադասություններ կազմեցեք, որտեղ հեղինակային նախադասության ստորոգյալն արտահայտվածլինի`

ա) ասացականբայով բ) մտածականբայով գ) մեջբերվող միտքը կամ այդ միտքն արտահայտողին բնութագրողբառերով,ոչ ասացական(մտածական)բայով: Որնէ լրագիր վերցրեք ն հետնեցեք, թե արդյոք ճիշտ են կետադրված մեջբերվող խոսք պարունակող նախադասությունները: Սատնանշեցեք հայտնաբերված սխալները-

Բացատրեցեք մեջբերվող խոսքի բազմակետերիգործածությունը:

մեջ կախման

կետերի ն

Ֆրանսիացի հայագետ Անտուան Մեյեն գրել է. «Ք.հ. հինգերորդ դարից սկսած` գոյություն է ունեցել հայ գրականություն` ինքնուրույն, ամեն տեսակետիցհետաքրքրական երկերով: Այն ժամանակ, երբ Ֆրանսիա անունը նույնիսկ գոյություն չուներ, Հայաստանը մեծ դեր է խաղացել պատմության մեջ. այն ժամանակներում,երբ ֆրանսերենըդեռնս չէր տարբերվում լատիներենից, գոյություն ուներ հայերեն կարնորգրականություն»: 2. Աստվածաշնչիհայերեն թարգմանության1500-ամյա հոբելյանին Մեյեն գրել է, որ «....հայերեն այբուբենի համակարգըգլուխգործոց է: Հայերենի հնչյունական համակարգի ամեն մի հնչույթ նշված է հատուկ տառանշանով,ն համակարգնայնքան լավէ հաստատված, որ նա հայ ազգին տվել է հնչյունական համակարգի վերջնական արտահայտություն, մի արտահայտություն, որ մինչն օրս պահպանվելէ առանց որնէ փոփոխությունկրելու, առանց բարելավման կարիք զգալու, որովհետն նա սկզբից նեթ կատարյալ էր»: 3. Վայաստանիցուղարկված նամակներից մեկում Մեյեն մեծ գովեստովէ խոսում հայուհիների մասին. «Հայուհիները շատ զուսպ են... հեզ են, շատ համեստ, որքան կարելի է քիչ պչրասեր... խելացի են ն դեմքի ջերմ արտահայտությունունեն, որով ես շատ եմ համակրումնրանց....»: 4. Մեյեի մասին Ա.Չոպանյանըգրել է.«Մեր ցավի օրերուն իր սիրտըարյունեցավմեզի հետ....»: 1.

յամառոտեցեք տեքստը` ըստ անհրաժեշտության գործածելով բազմակետեր ն կախման կետեր: Լեզվաբանության մեջ ընդունված է ցեղակից լեզուների ամբողջությունը կոչել լեզվաընտանիք: Մեկ լեզվաընտանիքի պատկանող լեզուները ծագում են միննույն նախալեզվից կամ, ինչպես ոմանք են ասում, հիմք-լեզվից (հիմնալեզվից):: Աշխարհում տարբերում են մեծ քանակությամբ լեզվաընտանիքներ: Տարբեր է առանձին լեզվաընտանիքներ կազմող լեզուների թիվը: Կան միայնակ կանգնած, ցեղակիցներ չունեցող լեզուներ, ինչպես ճապոներենը ն կորեերենը: Կան երկու կամ երեք անդամ ունեցող լեզվաընտանիքներ,ինչպես խուռաուրարտականը,որ բաղկացած է խուռերենից, ուրարտերենից ն, թերնս, Կիպրոս կղզում մեր թվագրությունից առաջ 1-ին հազարամյակում արձանագրություններ թողած էտեոկիպրերենից:Բազմանդամ չէ քարթվելական լեզվաընտանիքը,որ բաղկացած է վրացերենից,զաներենից ն սվաներենից:Սրանց կողքին կան բազմանդամ այնպիսի լեզվաընտանիքներ,ինչպիսիք են հնդեվրոպականը, սեմականը, թուրքականը, ֆիննաուգրականընայլն: Լեզվաընտանիքներից ամենից շատ խոսողներ ունեցողը հնդեվրոպականն է, որի լեզուներով խոսում է մարդկության մոտավորապես կեսը: Մարդկության գրեթե մեկ քառորդը խոսում է չին-տիբեթականլեզուներով: Մյուս լեզվաընտանիքների լեզուներով խոսում է մարդկության մնացած մեկ քառորդը: Ժամանակին լեզվաբանները նկատել են, որ տարբեր լեզվաընտանիքների միջն երբեմն զգալի նմանություններ կան: Մասնավորապեսշատ է խոսվել հնդեվրոպականն սեմական, հնդեվրոպականն ֆիննաուգրական լեզվաընտանիքների նմանությունների մասին: Դանիացի գիտնական Հ.Պեդերսենը հարց դրեց. հնարավոր չէ՞ խոսել այս լեզվաընտանիքների մեջ մտնող լեզուների ցեղակցության մասին, այսինքն` ընդունել լեզվարնտանիքների մեջ մտնող լեզուների մերձավոր ցեղակցության հետ նան տարբեր լեզվաընտանիքների մեջ մտնող լեզուների հեռավոր ցեղակցություն: Նա խոսեց հնդեվրոպական, սեմական, ֆիննաուգրականլեզուների հեռավոր ցեղակցության մասին` այդ լեզուների ընդհանրությունը պայմանականորեն կոչելով նոստրատիկ (լատիներեն ոօտոճռ «մեր» բառից, այսինքն` «մերային»): Ռուս երիտասարդ լեզվաբան Վ.Մ. Իլիչ-Սվիտիչը (1934-1966) հետագայում փորձ արեց կազմելու նոստրատիկ լեզուների բառարանը՝ ընդգրկելով հնդեվրոպական, սեմական, ֆիննաուգրական, քարթվելական, թյուրքական ն դրավիդյան լեզվաընտանիքները: Վ.Մ.Իլիչ-Սվիտիչը ծանոթացել է տողերիս հեղինակի «Ուրարտերենըն հնդեվրոպական լեզուները» (1963) գրքին, որտեղ փորձ էր արվել ցույց տալու խուռաուրարտականն հնդեվրոպական լեզուների հեռավոր կամ այլ կերպ ասած` կողմնական ցեղակցությունը, ն որոշել խուռաուրարտական լեզուները նս մտցնել նոստրատիկ գերընտանիքի մեջ, բայց վաղաժամ հրատարակված մահը նրան հնարավորություն չտվեց. նրա հետմահու եռահատորբառարանն այդ նյութը չի ընդգրկում: Ըստ Գ.Ջահուկյանի

Արա ւղղակիխոսքը դարձրեք անուղղակի: 1.

ասաց.

Երբ ավարտվեց«Օթելլոյի» առաջին ներկայացումը, Վերդին

-Ես սիրում էի առանձնանալիմ Օթելլոյի ն Դեզդեմոնայիհետ, իսկ հանդիսատեսընրանց խլեց ինձանից: 2. Մարիին ուղղված նամակում Դյուման գրում էր.«Ապարդյուն կլինի պատմել Ձեզ, թե որքան տխուր եմ, որովհետնԴուք էլ գիտեք այդ անկեղծ սիրո պատմությունը»: Յ. -է՛հ, տիկի՛ն Սոնա,-տխուրասաց օրիորդը,-ես արդեն սկսել եմ հաշտվել այն մտքի հետ, որ մեր զբաղեցրածայդ մութ ու խոնավ սենյակիցհեռու չենք գնա: 4. Նազիաթըտխուր ասաց. -Ես սիրում եմ քո մտիխրությունը, ով Սաադի, որովհետն իմաստունէ քո թախիծը: 5. Բժիշկն ասաց տիկնոջը. Դուք Ձեզ կործանել եք անհիմն կասկածանքներով, տակնուվրաեք արել Ձեր նյարդերը: 6. Ներկաներից մեկը երիտասարդճարտարապետին խորհուրդ տվեց. Ուշադի՛ր լսիր Հովսեփ Օրբելուն, որի ամեն մի խոսքը դաս է մեզանիցյուրաքանչյուրի համար: 7. Հոգնոր հայրեր, պետք է դուրս գանք մեր խցերից,-ասաց Վեհափառը,-դրանքտրամադրենքորբերինու անտուն երեխաներին ն ուտելիք հաթայթենքնրանցհամար: 8. Ընկերս ինձ ասաց. Երբ առողջանաս, միասին կգնանք իմ հայրենի գյուղը, դու կխմեսլեռնային աղբյուրների ջուրը, ն սիրտդ կփառավորվի: 9. -Թանկագին վարժապետ, ինչո՞ւ մարդիկ այստեղ դժբախտ նա՝ են, ի՞նչն է խոչընդոտումնրանց բախտավորությանը,-հարցրեց արտասուքը կուլ տալով: -

Անուղղակիխոսքը դարձրեքուղղակի: 41. Մի օր ՄարտիրոսՍարյանըխոստովանեց,որ եթե տարիներ առաջ իրեն բախտ վիճակվերհանդիպելուԿոմիտասին,ինքը ծնկի կիջներ, կհամբուրեր աջն ու կասեր, որ իր պապերնանգամ նրա երգերնեն երգել:

Իսկ Կոմիտասըկզարմանարու կասերՄարտիրոսին,որ ինքը նրանից ընդամենը տասը տարով է մեծ, կարող էր մեծ եղբայր լինել, այդ ինչպե՞սէ, որ նրա պապերնիր երգերն են երգել: 3. Սարյանը կպատասխաներԿոմիտասին,որ նա Նոյի տապանից իջած առաջին երգահաննէ, որ ջրհեղեղից հետո առաջինեղեգը կտրեց այս հողագնդի վրա, սրինգ պատրաստեց ու հայ երգեր նվագեց: 4. Երբ Սարյանընկարում էր Ջոն Սթայնբեքին,գրողն ասաց, որ նրա ձեռքի շարժումներն իր մեջ երաժշտություն են ծնում, ինքը երաժշտություն է լսում, կոմիտասյանու բեթհովենյաներաժշտություն: 5. Մի օր Սարյանն ասաց իր երիտասարդ բարեկամին,որ եթե նա լսի իր մահվան լուրը, չհավատա, այլ գնա Հայաստանովմեկ շրջագայելու ն ամենուրկտեսնիիրեն: 6. Մի անգամ ՄարտիրոսՍարյանն ասաց, որ եթե իր նկարների Հայաստաններըգումարեն, հայ ժողովուրդը նորից տեր կդառնա այնքան հողի, որքան պետք է հայոց հին մայրաքաղաքներըմայր հողի գիրկն առնելու համար: 7. Ցուցահանդեսում նկարներիցմեկի առջն երկար կանգնելուց հետո Սարյանն ասաց Մինասին,որ նա ճիշտ է վարվել, որ չի լսել իր խորհուրդնու չի փոխել նկարիգունայինլուծումը: 8. Անգլիացի գրող Ջեյմս Օլդրիջն ասում էր, որ ինքը եղել է Հայաստանումու միշտ մտածել, թե ինքն ինչ կաներ,եթե հայ լիներ, ինչ կաներ, որ մնար իր լեզուն, իի դավանանքը: 2.

Ստեղծագործաբար փոխադրեցեք հետնյալ ավանդազրույցի բովանդակությունը այն հարստացնելով մեջբերվողխոսքով ն երկխոսություններով: Վերնագրեցեքպատումը:

Աշխարհակործանջրհեղեղի ժամանակՆոյի տապանիառաջին հարկում կենդանիներնէին, երկրորդ հարկում` մարդիկ, իսկ երրորդում՝ թռչունները: Մի անգամ տապանումլուր տարածվեց, թե արջը մրսում-դողացնում է: Այդ ժամանակվաարջն ուներ նույնպիսի բարակ կաշի, ինչպիսին ունեին կովն ու ձին: Բայց ի՞նչ կարող ես անել, որ արջի հարնանները՝կովն ու ձին չէին մրսում, իսկ արջը մրսում էր: Եվ ահա մարդիկ այստեղիցու այնտեղիցլաթեր գտան ն սկսեցին դրանցով ծածկել արջի մարմինը:Սակայն դողէրոցքըչէր անցնում: Այդ ժամանակ Նոյեմզարը՝ Նոյ նահապետիկինը, սկսեց մի քուրք գործել արջի համար: Գեղեցիկ մի հանդերձ ստացվեց: Քուրքը հագցրին թե չէ,

դողն անցավ: Բայց քուրքն այլնս չհանեցին. այն մշտապես մնաց արջիհագին: Ասում են՝ թե Նոյեմզարիգործած քուրքն արջի մարմնին է կպել հենց Նոյի ժամանակներից: Դրա համար էլ արջը մինչն հիմա բրդոտ է մնացել: Ըստ 3Հ.Խաչատրյանի Փոխակերպեցեքհետնյալ նախադասությունները: ա) Կրավորականկառուցվածքը՝ ներգործականի: 1. Շուտով գիշերային ճնշող լռությունը կփոխարինվիցերեկային աշխատանքիհնքով ու աշխույժ աղմուկով: 2. Նա ստեղծեց մի Հայաստան, որ կարողանումենք տեղից տեղ փոխադրել,ցույց

տալ աշխարհին, ն աշխարհը ողողվում է սարյանականարնով, ն աշխարհը լցվում է սարյանականբարությամբ: 3. Մ.թ.ա. է կամ | դարի նշանավորգյուտարար Հերոն Ալեքսանդրացինհրապուրվումէր տարբեր ավտոմատ մեխանիզմներ ստեղծելու գործով: 4. Հիմա ես հասկանում եմ, թե մեծ նկարչի վրձնովինչպես են բացվում անցյալի փակ դարպասները,ն ներկապնակի գույներով քանդվում պատմության կծիկը: 5. Երբ լսեցի այդ մարդու մահվան լուրը, ինձ այնպեսզգացի, ասես կողոպտվածեմ, ասես կտրվեց ծառի այն ճյուղը, որ միշտ դեպի ինձ էր պարզված, ասես ավերվեց փողոցի այն անկյունը,որտեղ միշտ հանդիպումէի նրան: Բ) Ներգործականկառուցվածքը` կրավորականի: 1. Հայտնի է, որ Սիրակուզայի պաշտպանությանժամանակ նշանավոր մաթեմատիկոս Արքիմեդը կիրառեց հռոմեացիների նավերը խորտակողչտեսնված ռազմականմեքենա: 2. Ոչ մի բան չի կարող աղճատել, խաթարելայն համակրանքնու հարգանքը, որ տածում եմ նրա նկատմամբ: 3. Իքեքանահասկացություննարտացոլումէ ճապոնական սովորույթներիայնպիսի նրբերանգներ,որոնք տարբերվումեն ծաղիկների` արնուտքում ընդունված վերադաշնակումիցկամ ռուսների՝ ծաղկեփունջ կապելու արվեստից:4. Ավելի շատ ակնարկելու, քան հալտարարելու, ուրիշներին իրենց ներաշխարհին համամասնակիցչդարձնելու ճապոնացիներիբնավորությանբնորոշ գիծը օտարազգիներըհաճախ մեկնաբանումեն որպես նենգության արտահայտություն:5. Այսօր Տոկիոն գոտեորում են մի քանի գլխավոր պողոտաներ,որոնք միահյուսվում են փոքր ու նեղ փողոցներով,բազմաթիվնրբանցքներով:

ճապոնական հետնյալ առածներում ցույց քերականական միջոցները:

տվեք ժխտման

Ապրելովխաղաղությանմեջ՝ պատերազմիմասինմի՛ մոռացիր: Սխալնուղղելն ամոթչէ:

Մինչն չկռանաս, չես ուղղվի: Ո՛չ թույն է, ո՛չ դեղ: Շատերնեն լավ սկսում, բայց ո՛չ բոլորն են լավ վերջացնում: Ոչ թե ծառն է թռչուն որոնում, այլ թռչունը՝ ծառ: Ներիր ուրիշին, բայց ոչ քեզ: Մի՛ նախանձիրքեզանից բարձրին,մի՛ արհամարհիրքեզանից ցածրին: Վիճաբանությանմեջ նա չէ հաղթողը, ով բարձր է բղավում: Սարը շատ բարձրէ, բայց ոչ ոք նրա առջն գլխարկչի հանում: են

Լրացրեք բաց թողնված տեղերը ն բացատրեցեք,թե ինչ տեսակի ժխտական նախադասությունները,որոնք են ժխտմանքերականական

միջոցները: Չլիներ, չի եղել, չէ. ոչ....ոչ, չկա, չի լինի, մի՛թեթնացրու, միգցիր, չհ Բերի, ոչ.

Ամեն անգամգետը գերան Բարին որ չարն աշխարհըկքանդեր: Գառին ասացին` գայլ որ տեսնես, թքի երեսին. ասաց՝.... տեսնեմ, Քքեմ: Միսնառանցոսկորի Գիշեր որ չի լուսացել: Ով ալարի, դալարի: Ամեն բարն տվող բարեկամ Բերան կա, հաց հաց կա, բերան....: Շան հետ ընկերացիր,փայտըձեռքիցդ ....: Ծանը տեղդ ....:

Տեքստում փորձեքըստ անհրաժեշտությանգործածել բառային, ծնաբանական ն շարահյուսական հոմանիշներ:

Րաֆֆին շատ էր սիրում խոսել հայերի անհատականքաջության ճասին: Նա ասում էր, որ եթե այդ անհատականքաջությունը ընկերային լիներ, հայերը կարողէին աշխարհիերեսինմի զորեղ ազգ լինել: Ամեն մի հայ, առանձինվերցրած, առյուծ է, ինչպես ն խելքով ու դատողությամբ հսկա: Բայց ընկերային ոգու բացակայությունը, խմբովին գործելիս, ջլատում է նրա ուժերը: Հային մենակ ձգեցեք վտանգների փոթորկի մեջ, նա արժանավորապեսկպաշտպանիյուր գլուխը: Բայց խմբեցեք մի քանի հայեր միասին, ն նրանք պաշտպանվելու կամ հարձակվելու փոխարեն կսկսեն խորհել, մտածել, հակաճառել ն, վերջապես,թշնամուն թողած` միմյանցմիսը ուտել: Այո, անհատականությունըհայի գլխավոր թշնամին է, Ա նա տարածվածէ մեր բոլոր դասակարգերին բոլոր գործերի մեջ: Արդյոք մեր ազգի -

մտավոր առաջնորդներըկկարողանա՞ն մի փոքր հիմարացնելառծաւտ հայինն խելոքացնելընկերայինհային. Եթե այդ եղավ, մենք կարողենք ունենալ, եթե ոչ մենք կորած ենք, կամ կապրենքայնպիսի ապագա ամոթալի կյանքով,ինչպեսապրել ենք մինչն այսօր: Ըստ Ալ. Շիրվանզադեի Տրված տեքստից ընտրեցեք 1-2 նախադասությունն դրունք ծնթարկեցեք հնչյունաբանական, բառագիտական, ծեաբանականն շարահյուսականվերլուծության:

Պիտի խոստովանեմ,որ Երնանումինձ համարավելի սիրելի բան չկա, քան Աբովյանփողոցը. սիրում եմ նրա անվերջ շարժումը, նրա եռուն աղմուկը ն նրա սլացիկընթացքը դեպի վեր դեպի բարձունքը, դեպի կապույտ հորիզոնը.... Սիրում եմ նրա զվարթաձայնառուները, որ փողոցի երկու կողմով շտապում են վար. ասես գրազ եկած ուղնորներ, թե ով շուտ կհասնի: Սիրում եմ Աբովյանի ծառերը, ոի օրեցօր երկինք են պարզում իրենցջահել կատարները: Սիրում եմ Աբովյանը ն նրա համար, որ նա մեր Բուլվար Միշելն է, մեր Հայդ Պարկը, մեր Ֆորումը, մեր ուրախությունը... Բայց Աբովյանի սիրում եմ առավելապեսնրա համար, որ նրանիցավելի շահագործվող փողոց չկա Երնանում: Ո՞ր փողոցն է այնջան քանդվում, տրորվում, այնքան զրույց ու բամբասանքլսուճ, որթանԱբովյանը: Տանջվա՛ծ Աբովյանփողոց: Բայց չնայած դրան`այսուամենայնիվԱբովյանըսիրտն ու զարկերակն է Երնանի: Կամ, ուրիշ կերպ ասած, ճա այն մեծ գետն է, որին իրենց ջրերն են խառնում բոլոր վտակները:Ամեն օր, ամեն ժամ, մանավանդ երեկոները,քաղաքի բոլոր թաղերից՝ Կոնդից,Ձորագյուղից, Նորքից, Շենգավիթիցու համալսարանիցայցի են գալիս Աբովյանին՝ մեծ ու փոքր խմբերով ծառայողներ,բանվոր,արհեստավոր,ուսումարդ, ուստի կյանքի ն մարդու ցիչ, ուսանող ն ամեն մասնագիտության առատությունըթույլ չի տալիս, որ կարգ հաստատվիՍքովյանում: Ինչպես հորդագած գետը չի ընդունում պատ ու պատնեշ, այնպես ել մարդկանցհոսքը այստեղ լցնում է մայթ ու փողոց... Քայլում են ինչպես դաշտում... Սիրում են շրջել թնանցուկ, քառյակներով, հաճախ նան խմբերով... Սիրում են խոկալ ու խորհել բարձրաձայնն խոսե՛լ, խոսե՛լ... Բացօթյա պառլամենտէ Աբովյանը: Իսկ ի՛նչ է զրույցների նյութը. ինչ ուզեք սեր, վիշտ. տրտունջ, գանգատ. բամբասանք, վեճ, առնտուր. որոնց աղմուկից երբեմն խանդավառվում.իսկ հաճախ տխրումէ ու տնքում Աբովյանը: Օ՛, մեծ է Աբովյանիմագնիսականուժը: Թովիչ զորություն ունի անը: Լբույանը, ԸՍ

ՍէրՋորյանք

ՏԵՔՍՏԱՅԻՆ

ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐ

ա) Համառոտեցեքպատումը: ՄԵԾ

ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ժամանակովմի մեծահարուստ մարդ է լինում: Այդ հարուստըորոշում է շենք կառուցել: Բազմաթիվ վարպետ ու բանվոր է վարձում: Ինքը առավոտ վաղ աշխատավորներիցառաջ, ոտքի է կանգնում՝ աշխատանքը հսկելու, ն երեկոյանմիայն գնում է հանգստանալու: Վաոպետու բանվոր աշխատում են բարեխղճորեն, ն օրեցօր բարձրանում է շենքը: Բայց հարուստ մարդուն թվում է, թե գործը շատ դանդաղ է առաջ գնում, շենքը դանդաղ է բարձրանում: Նրան այնպես է թվում, թե օրը շատ կարճ է, սովորական օրերից շատ կարճ, որովհետն հազիվ լուսացած՝ կեսօր է դառնում` բանվորների ճաշի հանգստաժամը,ն հանկարծ երեկոյի զանգերն են հնչում, արնն էլ շտապ մայր է մտնում: Սարսափելի է, գործը գրեթե դեռ չտեսած՝ հասնում է օրավարձի դառն վայրկյանը:Ի՞նչ է նշանակումայս: Մի՞թեիր դեմ դավադրությունկա: Չէ՞ որ եկեղեցին կարծես դիտմամբ առավոտյանայնպես ուշ է զանգերըտալիս, իսկ երեկոյան այնպես շուտ, չափազանց շուտ: Բայց արն՞ը.արնն անկաշառ է անշուշտ, սակայնինչու` է նա այնպես շտապ կտրում իր երկարուղին արնելքից արնձչուտք:Եվ սրտնեդումէ հարուստ մարդը, խիստ հրամաններ է արձակում, որ եռանդուն աշխատեն, արագաշարժ լինեն, չդանդաղեն, չծուլանան: Բարկանում, աջ ու ձախ զայրանում է ամեն բանվորի վրա, սպառնումէ զրկել օրավարձից,սպառնումէ հանել գործից: Անշեղ կատարվումէ հրամանը, բայց կրկին նրա աչքին շենքը դանդաղ է բարձրանում,մինչդեռ երեկոն իսկույն վրա է հասնում, ն նա դժկամությամբ բացում է քսակի բերանը ն սրտի ցավով վճարում յուրաքանչյուրի օրավարձը՝ իր ձեռնարկումը անմիտ գործ համարելով, ծախսված փողը՝ ջուրն ընկած: Այնպես եղավ, որ տարիներ հետո թշնամին խուժեց այդ քաղաքը, ուր ապրում էր մեծահարուստ մարդը, կողոպտեց քաղաքացիներին մինչն վերջին թելը, ավերեց ն հրդեհեց ամբողջ քաղաքը, բնակիչներիցշատերին կոտորեց, շատերինգերի տարավ, ոմանք էլ փախան՝հազիվ ազատված սրից ու հրից: Հին հարուստը՝հիմա կողոպտվածու աղքատ, գնաց մի ուրիշ երկիր՝ ու շեն Օտար մի ուրիշ քաղաք: Ընտանիքիօրվա հացը վաստակելուհամարստիպվածեղավ մի մեծ շենքի կառուցմանվրա աշխատելու: Արնի հետ ելնում էր աշխատանքին արնի մայր մտնելու հետ գնում էր հանգստանալու:Բայց ինչքա՛ն, ինչքա՛ն երկար է օրը` ծանր, դժվարին: Քարացել է ժամանակըն չի շարժվում: Այդ ե՞րբէր, որ լույսը ծագեց. շատ վաղուց էր այդ, բայց տակավինկեսօր չկա, իսկ արեն իր կրակն է թափում մի

մեծ

..

վերնից: Ինչքա՛ն, ինչքա՛ն հոգնած է, քաղցած, ծարավ.ծնկներըծալվում են, այնինչ օրը դեռ չի թեքվել, իսկ շենքն ի՛նչ արագ է աճում, աճում է Ժամառժամ: ու

Ե՞րբ պիտի եկեղեցու երեկոյանզանգերըհնչեն, որ օրավարձնստանա տա: չարչարվածոտքերին հանգստություն Մի՞թե իր դեմ դավադրություն կա կազմակերպված, որ եկեղեցու

առավոտյանզանգերը այսպես վաղ հնչեն ու այսպես ուշ ավետեն երեկոյի ժամը: Բայց արն՝ը... արեն անկաշառ է անշուշտ, սակայն ինչու՞ նա էլ կրիայի պես հազիվ է տեղից շարժվում. նա ե՞րբ պիտի կտրի-անցնիայդ անվերջանալիուղին արնելքիցարնմուտք: Եվ երբ մի օր ուժասպառու հոգնած ընկավ գետին ն երբ լսեց իր Գլխավերնումկանգնած անսիրտ գործատիրոջհայհոյանքն ու զայրույթը, այն ժամանակմիայն տեսավ հրամայողներիու վտյելողներիանխղճությունը ն աշխատավորներիու տանջվողներիդառնագինվիճակը:Այն ժամանակ միայնհասկացավն զգաց կյանքի մեծ ճշմարտությունը: Ըստ Ավ.Իսահակյանի

Բ) Կյանքի մեծ ճշմարտությունը ծնակերպեցեք որնէ թենավոր խոսքի,

ասացվածքի կամ առածի միջոցով:

ա) Համառոտեցեքպատումը:

ՃԱԿԱՏԱՄԱՐՏ

են: ԲոԽոշորագույն իրադարձություններըշահած ճակատամարտեր ասպարեզներում:ճակատամարտռազմադաշտում,դեմ առ դեմ ընթացող կռվում, ճակատամարտհակառակորդիդեմ, իր դարն ապրածգիտության դեմ, հնացած, անպտուղգործելակերպիդեմ, լճացած, ճկունությունից զուրկ կառավարմանհամակարգիդեմ: Ճակատամարտըշահելու մի ձն, մի միջոց կա միայն՝ արագ վճիռ կայացնելը: ԱլեքսանդրՄակեդոնացինչի սխալվել ոչ մի անգամ, տանուլ չի տվել ոչ մի ճակատամարտ. նա վճիռները կայացրել է արագ ու գործել կտրուկ: Ի տարբերություն շատ զորավարների,նա անմիջականմասնակցություն է ունեցել բոլոր կռիվներին,բոլոր ճակատամարտերում միշտ եղել է ամենաթեժ կետում, սուրը ձեռքին, ոսոխներովշրջապատված:Նրա վրա նեհարձակվելեն բոլոր կողմերից, նրա վրա են նետվել անթիվ-անհամար տեր, ն ամեն անգամ մարտիցհաղթող է դուրս եկել, ողջ մնացել. նա ոչ մի անգամչի սխալվել, վճիռներըկայացրելէ կայծակնայինարագությամբ:Ու միշտ՝ ճիշտ, անսխալ: ԱլեքսանդրՄակեդոնացուցերկու հազարտարի առաջ եղել է Ռամզես Երկրորդ բոլոր ժամանակներիայդ լեգենդար, անըմբռնելիերնույթը: Նա երկարէ ապրել` 90 տարի,որից 67 տարին՝որպես փարավոն:Հազիվ թե մի թվով համեմատվինրա զորավարգտնվի, որն իր շահած ճակատամարտերի հետ: Անվերջկռիվներում, անհաշիվճակատամարտերումհաղթելուցհետո լոր

երկիրը, դուրս եկավ Պարսից ծոց` իրար հետնից նվաճելով Միջագետքի այդ տարածքում ընկած բոլոր երկրները: Ռամզես Ա-ըմարտնչել է սուրը ձեռքին, վճիռներըկայացրել արագ ն ոչ մի անգամչի սխալվել:Եվ ոչ միայն ճակատամարտերըվարելու հարցում: Բացառիկ են եղել նան նրա եռանդն ու գործելու ունակությունը նան երկիրը երկիր դարձնելու հարցում. թիվ ու հաշիվ չկա նրա օրոք ստեղծված տաճարներինու վիթխարիկառույցներին՝փռվածՆեղոսի ողջ երկարությամբ: Նապոլեոնն Աուստեռլիցի մոտ կայծակնային արագությամբվճիռ է ընդունում.պիտի ամեն ինչ անել, որ ճակատամարտըտեղիունենա: Եվ այն տեղի ունեցավ... Ու նա շահեց, շահեց պատմությանմեջ մտած այդ նշացավոր իրադարձությունը:Որպես ստրատեգ՝Նապոլեոնը սխալվել է մեկ ան. գամ. նա փոքր-ինչհապաղեց Վաթեոլոոյում.մարշալ Նեյի հեծելազորըտեղ հասավ կես Ժամ ուշացումով, ու նա՝ Նապոլեոնը, մի ակնթարթումկորցրեց ամեն ինչ. Մի ամիս անց նա Սուրբ Հեղինեի կղզում էր Ատլանտյանի 0ա Եգիպտոսիցհասավ Շումերի

կենտրոնում:

Հիտլերը, ի բարեբախտությունհամայնմարդկության,չի հասկացել, թե ի՛նչ է գիտությունը ն ի՛նչ դեր կարող է խաղալ երկրի հզորությունն ստեղծելու հարցում: Բայց մի անգամ նա անսպասելի խորաթափանցությունէ ցուցաբերել. իր մոտ է հրավիրել Վերմախտիբարձրագույն հրամանատարությանը ու գեներալներինոտքի վրա հարցաքննել, թե նրանք ի՛նչ գիտեն հրթիռներիմասին: Երկու րոպեի ընթացքումպարզել է, որ նրանք բացարձակապես չգիտեն, թե ի՛նչ է հրթիռը: Զայրույթով դուրս է հանել բոլորին ու ներս հրավիրել Ֆոն Բրաունին: Երեսուն րոպե զրուցելուց հետո Հիտլերը տեղնուտեղը հրաման է գրել հրթիռների գործն սկսելու մասին: Մեկուկես 2» հրթիռներըթռչում էին Լոնդոնի վրա: Հիտլերի արագ տարի անց «Ֆաու վճիռը հրթիռներիդարաշրջանիսկիզբըդրեց: Բայց մի հարցում Հիտլերը սխալվեց, չարաչար սխալվեց: Դարձյալ չհասկանալով գիտության կարնորությունըե միննույն Ժամանակ հակահրեական մոլուցքից կատաղած նա հասավ այն բանին, որ ազգությամբ հրեա բոլոր ֆիզիկոսները հեռացանկամ աքսորվեցինԳերմանիայից,այդ թվում` էյնշտեյնն ու Վանս Բերեն: ԻտալիայիցԱմերիկաճողոպրեց Ֆերմին, ՅՀունգարիայից` Սցիլարդն ու Թելլերը. սրանք էլ,-ահա բախտի հեգնանքը,այնտեղ`Ամերիկայում,ստեղծեցինատոմայինռումբը, իսկ հետո` ջրածնա--

`

յինը:

ի

Գերմանիայումմնացած խոշորագույնֆիզիկոսներըկարողէին ստեղծել ատոմայինռումբը, բայց դա չեղավ, որովհետնչեղավ այդ գործիպետական ըմբռնումը: Երբ Հիտլերը դա հասկացավ, արդեն ուշ էր. ռուսական տանկերըներխուժել էին Բեռլին: Ստալինըերբ լսում է գերմանականհրթիռներիմասին, մտաբերումէ, որ երկրում եղել է ոմն Կորոլյով, որ պատերազմիցշատ առաջ՝ 1936-ին, ստեղծել էր հրթիռ, որն առաջին իսկ արձակմանժամանակբարձրացելէր 150 մետր: Պարզվում է, որ Կորոլյովը 1937-ին աքսորված է եղել Սիբիր: Արդենուշ էր: Եթե Կորոլյովին թույլ տային շարունակել իր այնքա՛ն հաջո-

ղությամբ սկսած գործը, այս երկիրն առաջինը հրթիռ կունենար, ու,-կարելի է բնավ չկասկածել,- պատերազմըչէր էլ սկսվի: Ռուզվելտն ատոմային ռումբի ստեղծման հետ կապված առաջին հանձնարարությունըտալիս է 10 րոպե անց այն պահից, երբ նրա խելացի ն հեռատես օգնականը` Ալեքսանդր Սաքսը, նրան է հանձնում էյնշտեյնի նամակը, որի մեջ գիտնականը տագնապ է հայտնում, որ գերմանացիները կարող են առաջինը ստեղծել ատոմային ռումբը, Ա հարկ է, որ Ամերիկան շտապի: Ռուզվելտն այդ նամակը հանձնում է սպառազինության գծով իր օգնականին՝ ծովակալ Քինգին՝ ասելով ընդամենը մեկ նախադասություն. «Սը՛ր, այս նամակը նարիք ունի ուշադրության...»: Ծովակալը նույն օրն ստեղծում է ատոմայինհանձնաժողովը,իսկ երեկոյանստորագրում առաջին հատկացումը՝երկու միլիոն դոլար... Իհարկե, արագ ու անսխալ վճիռ կայացնելըհեշտ բան չէ. ոչ բոլորին է տրված այդ հատկությունը:Այդպիսիքէլ դառնում են պատմություն կերտողները... է. ո՛չ, հապաԸնդունված է կարծել, որ շտապելը ճակատագրական ղելն է ճակատագրական: Ըստ Գր.Գուրզադյանի

Բ) Հաղորդում պատրաստեցեք ճակատագրականորնէ պահի մասին:

հայ

ժողովրդի

պատմության

երի Փոխադրեցեք հետնյալ բնագրի բովանդակությունը: Ուրիշ վերնագիրառաջարկեցեք: ՍՊԱՍՈՒՄ

Կոմիտասըդուրս եկավ հյուրանոցից, վերարկուի օձիքը բարձրացրեց քայլեց: Դեկտեմբերիկեսն էր. Փարիզի փողոցներում վնգստում էր Առավոտ շուտ չէր, արնն իր օրվա ճամփից մի երկու պարան ցուրտը: անցած պետք է լիներ, բայց չկար. չքացել էր քաղաքի գորշ երկնքում, մի ծխնելույզից պոկված քուլայի պես հալվել-կորել էր: Հատուկենտ էին անցորդները:Թվում էր, թե պաղը երկնքի հետ կապ չունի, ամեն մեկի համար ոտատակից է ելնում ցուրտը, փակ դուռ ու լուսամուտներիցն ծխնելույզի շուրթերիցդժկամորենանջատվող ծխիքուլաներից: Փողոցի շրջադարձումԿոմիտասըմի դրամապանակնկատեց:Հնամաշ էր, պարունակությամբ աղքատ` եղած-չեղածը տասը ֆրանկ: «Խեղճ ու ա՛խ, այս կրակ մեկն է կորցրել,-տխուրմտածեց նա ն նայեց շուրջբոլորը,ցուրտ օրվա ապրուստն է կորցրել. կփնտրի, հետ կգա... Հիմա կգա»: Այսպես համոզեց ինքն իրեն ու նայեց ժամացույցին. 12-ին քառորդ էր պակաս, իսկ 12-ին Մարգարիտիմոտ ճաշի էր հրավիրված: «Մի քիչ սպասեմ»,-որոշեց ու հանդարտ սկսեց քայլել մինչն փողոցի շրջադարձնու հետ, շրջադարձնու հետ՝ ուշադիր նայելով փողոցովանցնող ն արագ

209.

հատուկենտ անցորդներին:Եվ համոզված էր, որ կգա նա, ու ինքն անմիջապեսկճանաչինրան: «Տխուր բան է օրվա ապրուստ չունենալը,-մտածեցԿոմիտասը,-դա մարդու ծնունդի դեմ, բնությանդեմ բան է: Ամեն մարդ հանապազօրյահաց պետք է ունենա՝ օդ շնչելու բնական իրավունքով, հագուստ ու կապուստ պետք է ունենա իր մորթու գոյության բնական իրավունքով: Եվ հացի, հագուստ-կապուստիհամար չէ որ մարդիկ աշխարհ են գալիս... Իսկ եթե չունեն այդ, ուրեմն մեծ ոճրագործություն է կատարվել բնության դեմ...»: Եվ մեկեն ծնված այդ միտքը շնչավորեց տասը տարվա տխուր մի հիշողություն: 1896 թվականին էր: Բեռլինի բարձրագույն երաժշտանոցում ուսանելու առաջին ձմեռն էր... Բարերարի ուղարկած ամսականթոշակը վերջացել էր, սպասում էր հաջորդին, բայց չկար: Դուրս էր եկել մի ծանոթից պարտք խնդրելու, բայց ինքնասիրությունըթույլ չէր տալիս բախել դուռը՝ հացի համար դրամ խնդրելու, ու սոված չափչփում էր Բեռլինի փողոցները: Յանկարծոտքերի մոտ նշմարեց կես մարկ, վերցրեցու ավելի շվարեց. ի՞նչ անի. կես մարկով ո՛չ կարողէ պանդոկմտնել, ո՛չ խանութ: «Ես կեսմարկանոց վիճակախաղի տոմս գնեցի, իսկ հաջորդ օրը շահեցի հարյուր մարկ,-հիշեց Կոմիտասը:-Երկու օր քաղցած մտածեցի միայն ուտելու մասին, դրամի մասին, գտածս կես մարկով դարձա բախտ փորձող վաճառականն շահեցի հարյուր մարկ: Բայց ես կարող էի կուշտ լինել ե այդ երկու օրը մարմնոք ապրելու փոխարենապրեի հոգով, ինչի համարծնվել եմ...»: Հետո նա հիշեց քաղցած ու կիսաքաղց անցկացրածէլի օրեր, դրանք բոլորը համարեց ունայն ու էլի տխրեց, որ գալիք օրերից ոչ մեկը, բոլոր օրերը միասին այդ փուչ օրերից ոչ մեկի պարապությունըլցնել չեն կարող: Նայեց ժամացույցին.ժամից ավելի սպասում էր: «Ուշացավ»,-ասաց այնպիսի տոնով, կարծես պատահականու անծանոթ մեկի չէր սպասում, այլ բարեկամի,որի հետ նախապեսպայմանավորվածություն ուներ հանդիպելու հենց այդտեղ, հենց այդ ժամին, միայն թե նա, չգիտես ինչու, ուշանում է: Բայց անպայման կգա, պարտավորէ: Հետո աչքերում շողաց մի կարնորմիտք, ն նա ուրախացավ, որ դրամապանակիտերը դեռ չի եկել, թե չէ ուշ կլիներ, շատ ուշ: Նա գրպանից հանեց հարյուր ֆրանկ, շտապ բացեց դրամապանակըն հարյուրանոցըդրեց դրամճապանակի մեջ` տասը ֆրանկի տակ: Ապա ժպտաց, ձեռքերը շփեց, խոր շունչ քաշեց հին ու ծանր պարտքերիցազատվողի պես: Ու հանկարծ հասկացավ, որ տասը տարի առաջ վիճակախաղովշահած հարյուր մարկը հոգու խորքում, իրենիցէլ ծածուկ, պարտք է համարել: Փորձեց հասկանալ` ինչու: «Որովհետն հարյուր մարդ այդ վիճակախաղում հուսախաբ եղավ, իսկ ես շահեցի, սեփականացրի հարյուր մարդու հարյուր մարկը»: Հետո ձեռքերը տաքացրեցշնչով, հետ ու առաջ նայեցմայթերիերկարությամբ ն շարունակեցքայլել մինչն փողոցի շրջադարձն ու հետ, շրջադարձնու հետ... Հիմա նա այնպես բծախնդիրչէր նայում անցորդներին,չէր որոնում դրամապանակիտիրոջը. երկժամյա ճամփապահումըստեղծել էր պատ-

րանք, թե ծանոթի է սպասում, որը եթե գա, ն ինքը չնկատի, կմոտենա, կբարնի ն կմեկնիձեռքը: Ձմռան այդ օրը աշխարհում միլիոն ու մեկը կողոպուտ էր անում, միլիոն ու մեկը կողոպտվում էր, միլիոն ու մեկ մարդ կորցրել էր դրամապանակը՝մաշված ու նոր, լիքն ու դատարկ,միլիոն մարդդրամապանակ էր գտել, գրպանել ու գնացել էր: Ձմռան այդ օր ու ժամին աշխարհում մի մարդ, մեկը միայն Ժամադիրէր կորած դրամապանակի տիրոջհետ... Ու եկավ նա... Դեռատի կին էր, որի աչքերումբողոք կար,իսկհույսը լացի պես կայխվել էր շուրթերից ու դողում էր: Նա քայլում էր տրտում ու անվստահ,ն ոտթերը հայացքի հետքով կամուկացշարժվում էին, հայացքի հետ դողուճ, աչքաթարթումիհետ կանգնում, մտածում աջ ու ձախ թեքվելու, հետ դառնալու մասին: Կնոջ թափառիկ հայացքը հանդիպեց Կոմիտասի հայացքին, հետո Օորից կուչ եկավ ոտքերի մոտ, ն նա շարունակեց գաղտուկ հայացքով փնտրել կորածը: Ու հանկարծզգաց, որ հիմա դրամապանակչի որոնում, այլ ճիգով պահում է հենց նոր իրեն հանդիպածհայացքը, ուզում է հասկաճալ դրա իմաստը, որովհետն այդ աչքերն իրեն ուղղված խոսքունեին: -Օրիո՛րդ, դութ որեէ բա՞ն եք կորցրել: Կինը ցնցվեց: Ամեն քայլի հետ սպասում էր, որ ուր որ է կլսի այդ ձայն: -Այո՛, դրամապանակսեմ կորգրել,-ասաց ցածրաձայն: Կոմիտասը ձեռքը տարավ գրպանը: վերգրե՛ք: Իսկ ինչու՞ուշացաք,-տխուր ժպտացնա: -ՀԱհավասի՛կ, մեկնեցձեռքը, դրամապանակն առավ ու դողացող մատթույլ Աղջիկը ներով փորձեց բացել: Դա ակամամղում էր: Կոմիտասըափերիմեջ առավ ճրա ձեռքերն Ու ասաց. -Ծ՛ բագել պետք չէ, գուրմ' է...: Ապագլուխ տվեց ու գնաց: Աղջիկը մոլոր հայագքով հետնում էր ճրան, ն մատներըդրամապանակն էին շոշաւիում, իսկ Կոմիտասը հեռանում էր` հոգում տխուր ու ծանր մի խաղաղություն: Ըոտ

Գալշոյանի

Փոխադրեցեքհետնյալ նյութի քովանդակությունը: ՀԱՅԸ

Արդյոք մի բան հասկանու՞մեք հայից: Որքա՛ն տարօրհնակ,հանելուկային արարած. որքա՞նխաբուսիկ:Երնու՛յթը, ո՛չ ինքը: Բայց ն ի՞նչէ ինքը, իր նկարագիրը` Զուտ աշխատանք:Որոնում ես իր ինթնությունը,գտնում, բայց ն իսկույն տեսնում ես. որ դա էլ նորից երնույթ Է: Անհանգիստդեմք ունի, չի թողնում նկարես: Թվով գրեթե ամենափոքրն է. տառապանքով՝ ամենամեծը: Ժամանակով ամենահինն է, վիճակով ամենից անփոփոխը:

Ամենից աննպաստնի՛ր երկրի դիրքն է, ինքը ամենի՛ց համառ կառչեցնրան: Որքա՛ն անհույս է թվում իր ապագան, բայց ն որքա՛ն հուսացող է նա: Իր կյանքում նա երկու բան չտեսավ. մեկ՝ բախտ, մեկ էլ` հուսահատություն: Ինչպե՞ս ճանաչես նրան, ինչպե՞ս չափես: Իր չափը չափազանցն է. զարմանալի հավասարակշռություն,որ ծայրահեղությանմեջ է: Ահա նայի՛ր այս բեռնակրին: Ի՞նչ է սա: Մեջքին մի սար բեռ՝ ճկվում է, Ինչ է թե մի փոքմեջքը կոտրում: Որքա՛ն ուժ, որքա՛ն աշխատասիրություն: րիկ գումար հավաքի, գնա, խանութ բաց անի: Մարդնիր հացի ն իր գործի տերն է ուզում լինել ն ոչ թե սրա-նրա ծառան: Եվ արդենհայ` նշանակումէ տեր: Տեսե՞լ եք նրա բնակարանը.խլուրդի ծակուռ: Բայց անցի՛ր նրա երկրով... Ի՛նչ հիասքանչ վանքեր, հոյակապ աշտարակներ,գողտրիկ խաչքարեր: Վավատալկարելի՞ է, թե ինքն է շինել այդ բոլորը: Լցրել է իր երկիրը եկեղեցիներով, բայց տարին մի անգամ չի մտնում աղոթելու, աղոթք չի անում առօրյա կյանքում, բայց այս չաղոթող ցեղի Նարեկացու շուրթերի՛ց թռավ աղոթքի ամենաբարձրթռիչքն առ Աստված... Տանել չի կարողանում ծես, ձն, աստիճան,քաղաքավարություն: Ռամիկ է գերազանցապես:Քաղաքականությանմեջ մի բանում է շատ հոգածու՝ անկեղծ լինել: Այնքա՛ն անկեղծ է ու միամիտ, որ անկասկածելիխորամանկի ն կեղծավորիտպավորությունէ թողնում: Խենթ ու խոնարհէ իր ՍասունցիԴավթինման ն նրա պես անսպասելի ըմբոստ,հարվածող:Երբ վրա է հասնում գերագույնվտանգը,հերոսանումէ հանկարծ ն ծառանում վիշապի նման: Բարի է առհասարակ,շոյի՛ր, ն կկողոպտվի, բայց ն առհասարակ ինքն է բարեկամքեզ, իսկ քո բարեկամությունը վանում է: Տաղանդ է՝ իր դեմ ատելություն ստեղծելու: Ուրիշի հաջողության մեջ նախանձոտէ: Եթե գժտվեց մեկի հետ, ոխակալ է, ինչպես ուղտ: Ամեն հայ մի հայ ունի, որի հետ թշնամիէ մինչնմահ: Սա նրա անհրաժեշտությունն է. Անկարգ է ե անիշխանականթե՛ հասարակության, թե՛ պետության,թե՛ գաղափարներիմեջ: Ուր հեղափոխություն, այնտեղ` հայություն. Ծայրահեղական է: Կոտորածներիցամենազարհուրելինինքը տեսավ,բայց չխրատվեց: ես ուզում. ամենաներողամիտցեղը Հայի ամենամեծ առաքինությու՞`նն վրա: Չի աշխարհիս ուզում, որ իրեն դիպչեն, մոտենան, սիրեն թեկուզ: Նա մեկուսի է, բարի ն ազատասեր: Ինձ թվում է, թե մի շատ մեծ վիրավորանքկա հայի սրտի խորքում թաքնված,ն դա այն արծվիվիրավորանքնէ, որին ցած են բերել բարձրլեռներից: Թպրտում է, ընկնումքարի, աղբի մեջ, կեղտոտվում,թները կոտրում: Կերակուր ես մեկնում՝ չի ուզում: Չի սիրում ո՛չ ստրկություն, ո՛չ երջանկություն, գերադասում է տառապանք ն ազատություն: Մաղձոտ է, բայց չունի գծուծ ատելություն, որ բարձր լեռներինանծանոթ զգացում է: Գերի արծվի խոր վիշտն է իր սրտի մեջ: Սա Հայկն է, որին զրկել են իր կյանքի միակպայմանից՝ազատությունից:

«Ոչինչ չեմ ուզում ձեզնից,-ասում է նա իր նեղիչներին,-ձեզլինի ձեր լուծը, ձեզ լինի ձեր երջանկությունը, գնացե՛ք, ապրեցե՛ք խաղաղ ն երջանիկ: Եթե դուք սիրում եք կյանքը, ես սիրում եմ կյանքից ավելի թանկ բանը՝Ազատությունը»: Ըստ Դ.Դեմիրճյանի ա) Փոխադրեցեք աստվածաշնչային հետնյալ առակների բովանդակությունըն ընդհանուր վերնագիր առաջարկեցեք: Երկնքի արքայությունընմանվում է մի թագավորի,որ կամեցավիր ծառաների հաշիվները կարգադրել: Երբ սկսեց հաշիվն ընդունել, նրա մոտ բերեցինտասը հազար քանքարի պարտք ունեցող մի պարտապանի:Քանի որ վճարելու կարողությունչուներ, նորատերը հրամայեցվաճառել նրա կնոջը, որդիներինն ունեցվածքը ն պարտքը հատուցել: Ծառան, նրա առաջ գետին ընկնելով,երկրպագումն աղերսում էր. «Վամբերո՛ղեղիր իմ հանդեպ, ն բոլորը կվճարեմ քեզ»: Այդ ծառայի տերը գթալով արձակեցնրան ն ամբողջ շնորհեց նրան: Իսկ ծառան դուրս ելնելով գտավ իր ծառապարտքը յակիցներիցմեկին, որ իրեն հարյուր դահեկանպարտք էր: Եվ նրան բռնելով խեղդում էր ն ասում. «Վճարի՛ր ինձ, ինչ որ պարտք ես»: Իսկ ծառայակիցը, ընկնելով նրա ոտքերը, աղաչում էր նրան ն ասում. «Վամբերո՛ղեղիր իմ հանդեպ, ն կվճարեմ քեզ»: Իսկ սա չէր կամենում, ու գնաց, նրան բանտարկել տվեց, մինչե պարտքը վճարեր: Ծառայակիցները, տեսնելովպատահածը,շատ վրդովվեցինն եկան ու իրենց տիրոջը պատմեցինայն ամենը, ինչ եղել էր: Այդ ժամանակ տերը կանչեց նրան ու ասաց. «Չա՛ր ծառա, քո ամբողջ պարտքը ես քեզ շնորհեցի նրա համար, որ աղաչեցիրինձ: Իսկ դու չպե՞տքէ ողորմեիր քո ծառայակցին, ինչպես ես քեզ ողորմեցի»: Եվ նրա տերը բարկանալով նրան հանձնեցդահիճներին,մինչն որ հատուցեր բոլոր պարտքերը: Ըստ ՄատթեոսիԱվետարանի ուներ: մարդ որդի Մի երկու Կրտսերորդին հորն ասաց. «Հա՛յր, տուր քո ունեցվածքից ինձ հասնող բաժինը»: Եվ հայրը ունեցվածքը բաժանեցնրանցմիջն: Շատ չանցած՝ կրտսեր որդին, փողի վերածելով ամեն ինչ, հեռու երկիր գնաց ու այնտեղ վատնեց իր ունեցվածքը: Եվ երբ ամեն ինչ սպառեց, այդ երկրում սաստիկ սով եղավ, ու տղան չքավորության մատնվեց: եվ նա գնաց մի ուննոր մարդու մոտ, ն սա նրան ուղարկեց իր ագարակը՝ խոզեր արածեցնելու:Եվ նա ցանկանում էր իր փորը լցնել եղջերենու պտղով, որ խոզերնէին ուտում, բայց ոչ ոք նրանչէր տալիս: Ապա ուշքի եկավ ն ասաց. «Քանի՛ վարձու աշխատողունի իմ հայրը, ն նրանք առատ հաց ունեն, իսկ ես այստեղ սովամահ եմ լինում: Վեր կենամ գնամ հորս մոտ ու ասեմ. "Հա՛յր, մեղանչեցիերկնքի դեմ ու քո առաջ ն այլես արժանի չեմ քո որդին կոչվելու: Վերցրու՛ ինձ իբրն քո վարձու

մեկը"»: աշխատողներից

Եվ վեր կացավ ու եկավ իր հոր մոտ: Նա դեռ հեռու էր, երբ հայրը տեսավ նրան ու խղճաց, վազեց նրան ընդառաջ, վզովն ընկավ ու համբուրեց: Եվ որդին ասաց նրան. «Հա՛յր, մեղանչեցի Երկնքի ն քո առաջ. ես այլնս արժանիչեմ քո որդին կոչվելու»:

Հայրը իր ծառաներին ասաց. «Անմիջապեսհանեցե՛ք նրա նախկին պատմուճանը ն հագցրե՛ք նրան, մատանիննրա մա՛տը դրեք ն նոր կոշիկնե՛ր տվեք նրան: Եվ մսացու եզը բերե՛ք ու մորթեցե՛ջ. ուտենք ն ուրախ լինենք, որովհետն իմ այս որդին մեռած էր ն կենդանացավ,կորած էր ն գտնվեց»: Եվ սկսեցինզվարճանալ: Նրա մեծ որդին հանդումէր: Եվ երբ եկավ ու տանըմոտեցավ,երգերի ն պարի ձայնը լսեց: Եվ ծառաներից մեկին կանչեց իր մոտ ու հարցրեց, թե ի՛նչ է տեղի ունենում: Ծառան էլ նրան ասաց. «Եղբայրդ եկել է, ն հայրդ նրա համար մսացու եզը մորթեց, որովհետե ողջ ե առողջ գտավ նրան»: Նա բարկացավ ն չէր ուզում ներս մտնել, բայց հայրը դուրս եկավ ն աղաչեց նրան: Նա էլ պատասխանեցու ասաց հորը. «Այս քանի տարի է՝ ծառայում եմ քեզ ն քո պատվիրաններից երբեք դուրս չեմ եկել, բայց ինձ երբեք մի ուլ իսկ չտվեցիր, որ իմ բարեկամների հետ ուրախանայի:Իսկ երբ քո այս որդին եկավ, որ քո ունեցվածքը անառակներիհետ կերավ, մսացու եզը մորթեցիրնրա համար»: Հայրը նրան ասաց.«Որդյա՛կիմ, դու միշտ ինձ հետ ես, ն ինչ որ ունեմ, քոնն է: Իսկ հիմա պետք է ուրախ լինել ու խնդալ, որովհետն քո այս եղբայրըմեռած էր ն կենդանացավ,կորածէր ն գտնվեց»: ՛

Ըստ

ՂուկասիԱվետարանի

բ) Աստվածաշնչայինուրիշ առակներպատմեցեք:

Շարադրեցեքշարունակությունը: լուսամուտից երնում է ձմեռային թովիչ տեսարանը:Արնի տակ ձյունը պսպղում է. կարծես մի անտես ձեռքով անհամար լույսի ադամանդներ են փշրվել ու ցանվել համատարած ճերմակությանվրա: Ես փակում եմ աչքերս ն հեռացնելով արնոտ ձմռան տեսարանը՝տեսնում եմ գույներ, որ վաղուց չքացել են, լսում եմ ձայներ, որ լռել են, բայց որոնց արձագանքը դեռ հնչում է իմ հոգու մի հին մեղեդու նման, հնչում է անդադար՝բացելով հարազատհուշերի ժապավենը: Ա. Իմ լայն

Բ. Պահի՛ր նամակները:Նամակի հետ ժամանակնես ծրարում, հուշեր, դեմքեր: Պահի՛ր. մի օր ցանկություն կունենաս ընթերցելու, վերապրելու ապրածդ: Կամ թե պատահականորեն կընկնի ձեռքդ, ն այնպես կսեղմվի սիրտդ,որից ն՛ ցավ կզգաս, ն՛ ուրախություն:

Գ. Մեղեդու մի ծվեն անցած-գնացածնվիրական անձրնի բուրմունք է բերում, հետո պատանեկանսիրով լեցուն մի երեկոյի զովություն դիպչում Է դեմքիս,ու հիշում եմ Դ.

ՎանկարծՍեդան կանգ առավ ն ուղիղ նայեց տղայիաչքերին. Այն օրն ի՞նչ էր պատահելքեզ: -

Շարադրեցեք սկիզբը: Ա. Դուրս եմ գալիս, երկնքում ինքնաբերաբար լուսնի պատկերն եմ որոնում: Ու մեկ էլ, չգիտեմ ինչպես, հանկարծգլխի եմ ընկնում, որ այդքան սպիտակ, թափանցիկլուսինն էլ ստվեր ունի, այն էլ սն: Եվ այդ օրվա ամենաիրականընկալումը երնի դա էր: Բ. Վերջապես նրանք հասան ափին ն բերանքսիվայր պառկեցին ավազին: Լսվում էր միայն քամուց ծածանվող առագաստներիձայնն ու նավակներինզարկվող ալիքների շառաչյունը: Գ. Այժմ նրանք կանգնել էին դեմ դիմաց,ն երկուսնէլ միանմանհայացք ունեին՝ զննող ն միաժամանակլարված:

Դ. Աննան զարմացավ՝պարզելով, որ այն օրից ի վեր, ինչ դադարեց Արմանինսիրելուց, մի տարօրինակկարեկցանքէ զգում նրա հանդեպ: Ե. Առերնույթ անկարնոր թվացող այդ միջադեպը, սակայն, տրտմության մի բարակ շերտ թողեց Անիիհոգում, ինչպես թեժ կրակի վրա սփռվում է մոխրիթափանցիկշերտը:

Ամբողջացրեք պատումը՝ գրելով սկիզբը

ն

շարունակությունը:

Ա. Լուսինը խանդիցհալվել, մի պատառ էր դարձել: Հալվել էր, թափվել ծիրանենու սաղարթին, կաթկթել ծառի տակ ծիրանենու դողդողացող ստվերի վրա: Շուրջը լռություն էր, ն այդ լռության մեջ մի ճիչ կար՝ լսելի միայն երկուսին, որ մի քանի րոպե հետո պիտիբաժանվեին: Բ. Ձնծաղիկ հավաքելիս հանկարծ ոտքիս տակի քարն ընկավ, ու ես մնացի օդում կախված:Մատներսխրել էի ժայռի վրայի թաց հողի մեջ, թափահարում էի ոտքերս: Եթե բաց թողնեի ձեռքերս, անպայմանկգլորվեի անդունդը: Գ. Ես նրան հրաժեշտ տվեցի ու շտապ վերադարձա:Ճանապարհինչէի փորձում մտքում դասավորել ասելիքս. չեմ սիրում շինծու նճախաբաններով խոսել: Տուն մտա ն....

Դ. Հաջորդ առավոտյան, երբ Մարիան արթնացավ,արդեն տասնմեկն անց էր: Նամակների մեջ կար մեկը, որը փոստով չէր ստացվել: Ծրարի վրա նա ճանաչեց Ռուբենի կանոնավոր, դյուրընթեռնելիձեռագիրը ն բացեց այն: Ե. Միքայելը նոր միայն գլխի ընկավ ու այնքան զարմացավ, որ դանդաղեցրեցմեքենայի ընթացքը:Մի՞թեՌուզանիենթադրությունըճիշտ է: Համենայն դեպս, ինքը ոչ մի ձնով ցույց չի տվել, թե նա որնէ հույս կարող է ունենալ:

Ինչպիսի՛ ավարտ եք առաջարկում(1-2 նախադասությամբ): Ա, Նյու Յորքի երկաթուղայինկայարաններիցմեկում էլեկտրոնային ուղեղով ռոբոտ էր տեղադրված:Նրա կողքին կախվածհրահանգումասված էր. «Դրամի համար նախատեսվածանցքի մեջ 5 ցենտ գցելու դեպքում կարող եք տեղեկություններստանալ Ձեր մասին»: Մի ուղնոր հետաքրքրվեց այդ ռոբոտով: Նա հինգգենտանոցըգցեց անցքը, ն ավտոմատիցմի գրություն ընկավ:Այնտեղգրված էր

Բ. Չիկագոյի փողոցներից մեկում կարի երեք արհեստանոց կար: Մրցակիցներից առաջ անցնելու նպատակով արհեստանոցներից մեկի տերը այսպիսի ցուցանակ կախեց. «Չիկագոյի լավագույն դերձակը»: Երկրորդ արհեստանոցիտերն ավելի աչքի ընկնող մի ցուցանակ պատվիրեց՝ հետնյալ մակագրությամբ.«Աշխարհի լավագույն դերձակը»: Թվում էր, թե երրորդնարդենորնէ բան հնարել չի կարող: Բայց նա անձնատուրչեղավ:

ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ

ԳՐՈՒԾՅՈՒՆՆԵՐ

Դիմումինմուշ

ԵրնանիՎ.Բիյուսովի աեվ.լեզվաբանականհաճալսարանի օտար լեզուների ֆակուլտետի դեկան պրոֆ. Վ. Երեմյանին Թարգմանչականբաժնի 1-ին կուրսի 2-րդ խմբի ուսանոդԳոռ Արաճյանից

Դիճուճ Յունիսի 2-ին մեկնելու եճ Ֆինլանդիա՝ մասճակգելու շախմատիմիջազգայինմրցաշարի Խնդրում եմ թույլստրել վաղաժաճկետ հանձնելու երկրորդ կիսամյակի քննությունները: Կիգ ներկայացնումեմ հրավերիպաս'ճեմը:

Դիմող

)

(ստորագրություն ՁՕՉ։»-Գմրաճյած

03.04:2062թ:

Լիազորագրի նմուշ Լիազորագիր Ես` դասականբանասիրությանֆակուլտետի հունարենի բաժնի 2-րդ կուրսի ավագ ԱստղիկԳեղամիՀովհաննիսյանս, լիազորում եմ նույն կուրսի ուսանողուհի Աշխեն Դավթյանին՝ ինստիտուտի գանձարկղից ստանալու նոյեմբեր ամսվա կրթաթոշակը:

Աստղիկ Հովհաննիսյան լստորագրություն| 12.10.02

թ.

"Ստորագրությունըպետք է հաստատվի դեկանատիկամ կադրերի բաժնի կողմից:

Ստացականինմուշ Ստացական Ես Գուրգեն Ավետիքի Հարությունյանն (անձնագրի տվյալները ԱԲ 05716681), «Շուշան» գրախանութի աշխատակից Արմեն ԿարապետիՍիմոնյանիցստացա վաճառվածդասագրքերի գումարը՝ 150.000 դրամ (հարյուր հիսուն հազար դրամ):

լստորագրություն) Գուրգեն ԱվետիքիՀարությունյան 11.09.2002

թ.

Մեկականդիմում, լիազորագիր ն ստացականգրեցեք:

Ինքնակենսագրությաննմուշ

Ինքնակենսագրություն Ես

Վահան

Տիգրանի Գեղամյանս,ծնվել

եմ

թ.

օգոստոսի 26-ին էջմիածին քաղաքում մտավորականի ընտանիքում: 1981-91 թթ. սովորել եմ էջմիածնիհ.2 միջն. դպրոցում, որն ավարտելեմ ոսկե մեդալով: 1991 թ. ընդունվելեմ Երեանիպետականհամալսարանի հայկական բանասիրության ֆակուլտետը ե 1996 թ. այն ավարտելուսման բարձրառաջադիմությամբ: Ուսումնառության ընթացքում թղթակցել եմ հանրապետականմամուլին, 1995 թ. արժանացել եմ «Լավագույն ուսանող թղթակից» մրցույթի հաղթողի կոչմանը: Համալսարանն ավարտելուցհետո 2 տարիծառայել եմ հայկականբանակում: 1998 թ. սեպտեմբերից աշխատանքիեմ անցել Արճմավիրի մարզի Զվարթնոց գյուղի միջնակարգդպրոցումորպես հայոց լեզվի ն գրականությանուսուցիչ: 2002 թ. դպրոցի փոխտնօրեննեմ: Շարունակում եմ լրագրողականաշխատանքս: Ազատ տիրապետում եմ ռուսերենին ն գերմաներենին: Կատարումեմ բժշկականտեքստերիթարգմանություններ: Այժմ ուսումս շարունակում եմ ՀՀ ԳԱԱ Հր.Աճառյանի անվան լեզվաբանության ինստիտուտի հեռակա ասպիրանտուրայում թարգմանության տեսություն մասնագիտությամբ: Ամուսնացածեմ, ունեմ 2 դուստր:

(ստորագրություն) Վ.Տ.Գեղամյան 3.09.2002

ԳրեցեքՁեր ինքնակենսագրությունը:

Բնութագրինմուշ Բնութագիր Բանասիրական գիտությունների թեկնածու Մարիամ Նիկոլյանը 1990 թվականից աշխատում է Շուշիի Մուրացանի անվան համալսարանի հպյագիտության ամբիոնում նախ՝ որպես դասախոս,իսկ 2001 թվականից` դոցենտ: Մ.Նիկոլյաննիր դասախոսություններնու գործնականպարապմունքներնանցկացնումէ Գիտականն մանկավարժական պատշաճ մակարդակով օգտագործելով լեզվաբանության, մասնավորապեսհայագիտությաննորագույն նվաճումները: Մ.Նիկոլյանը մշտապես աշխատում է իր գիտամանկավարժական մակարդակիբարձրացմանուղղությամբ: Տարիներ շարունակ զբաղվում է հայերենի տերմինաբանությանհարցերի ուսումճասիրությամբ,որի արդյունքներն ամփոփվածեն «Փոխառությունը որպես հայերենի տերմինաբանության համալրման միջոց» թեկնածուականատենախոսությանմեջ: Տարբեր գիտաժողովներում բազմիցս հանդես է եկել զեկուցումներով, հեղինակ է գիտական մի շարք հոդվածների, ուսումնական երկու ձեռնարկի: Մ.Նիկոլյանըպարտաճանաչ,կարգապահն սկզբունքային կատարումէ դասախոսէ: Ստանձնած պարտականությունները բարեխղճորեն,խստապահանջէ իր նկատմամբ: Ազնիվ, լավ ընկեր է, սրտացավ բարեկամ,հմուտ դասախոս ն. վայելում է ուսանողների ու գործընկերների հարգանքն ու անկեղծհամակրանքը: '

Համալսարանի ռեկտոր |ստորագրություն)Դ. Ավագյան

Հայագիտությանամբիոնի Հ.Գրիգորյան լխտորագրություն) վարիչ 01.10.2002

"

Գրությունըպետք է կնքվիհաստատությանկլոր կնիքով:

գրեցեք Ձեր համակուրսեցու բնութագիրը կամ բնութագրական շարադրություն Ձեր դասախոսներիցմելի մասին-

Անտինմուշ

Ակտ Մենք ներքոստորագրյալներս, հաստատում ենք, որ 2002թ. մայիսի 16-ին համակարգչայինբաժնի նախկին վարիչ Գնորգ Պողոսյանը ներկայիս վարիչ Սնակ Ավետիսյանինէ հանձնել բաժնի հետնյալգույքը. 1.

2. 3. 4.

5. 6. 7. 8.

|1-800 համակարգիչ՝ամբողջլրակազմով 5 հատ Տպիչ ԻՔ 1200 -- 2 հատ 1 հատ Պատճենահանողսարք ՇՋոծո Գրապահարան 2 հատ Չհրկիզվող պահարան 1 հատ Սեղան 7 հատ Աթոռ 10 հատ 1 հատ Հեռուստացույց ՏՅոՏսոց 6ոնստ

--

--

-

--

--

--

--

Վանձնող (ստորագրություն) Գ.Պողոսյան Ընդունող (ստորագրություն) Ս.Ավետիսյան Հանձնաժողովիանդամներ

Ա.Մելոյան

(ստորագրություններ)ՀՎ.Ադամյան

Լ.Մանուկյան

16.05.2002

Փործեք որեէ ակտ գրել: Ինքնուրույն գրեցեք՝ ա) որնէ արձանագրությունն քաղվածք այդ բ) տեղեկանք գ) հայտարարություն դ) հրավիրատոմս

արձանագրությունից

կարդացեջ Մեծերի նամակները Չարլի Չապլինի նամակը դստերը ((րծատումներով)

Դստրի՛կս, Հիմա գիշեր է: Ծննդյան գիշեր: Իմ փոքրիկ ամրոցի բոլոր անզեն պահապաններըքնել են: Քնած են ն եղբայրդ ու քույրդ: Նույնիսկ մայրդ արդեն քնել է: Ես քիչ ձնաց արթնացնեիայդ նիրհող թռչնակներին,մինչն կհասնեի իմ այս աղոտ լուսավորված սենյակը: Ինչքան հեռու եմ քեզանից, բայց թող կուրանան աչքերս, թե քո պատկերը թեկուզ մի ակնթարթ հեռանում է աչքիս առաջից: Նա այնտեղ է՝ իմ սեղանին, այստեղ` սրտիս մեջ: Այդտեղ՝հեքիաթայինՓարիզում, դու պարում ես փառահեղ թատրոնի բեմահարթակիվրա... Գեղեցկուհի՛ եղիր ն պարի՛ր, ա՛ստղ եղիր ու փայլի՛ր, բայց եթե հանդիսատեսիցնծություննու շնորհակալության խոսքերն արբեցնեն քեզ, եթե գլուխդ պտույտ գա քեզ ընծայված ծաղիկների բույրից, ապա քաշվի՛ր մի անկյուն ն կարդա՛ իմ նամակը,ունկնդի՛ր եղիր հորդ ձայնին: Գիտե՞ս, թե քանի գիշեր եմ անցկացրել քո մահճակալի մոտ, երբ դու փոքր էիր, քեզ հեքիաթներ էի պատմում ն՛ քնած գեղեցկուհու, ն՛ մշտարթուն վիշապի մասին.... Ես տեսնում էի քո երազանքները, Ջերալդի՛նա, տեսնում էի քո ապագան,քո այսօրը, ես տեսնում էի բեմահարթակիվրա խաղացողմի աղջկա,երկնքում ճախրող մի փերու: Պարի՛ր: Այդ պարերն ու ծափահարությունների որոտը քեզ երկինք կհանեն: Բարձրացի՛ր:Բարձրացի՛րայնտեղ, աղջի՛կս, բայց ն վերադարձի՛ր երկիր. դու պետք է տեսնես՝ ինչպես են ապրում մարդիկ, ինչպես են ապրում այն ծայրամասերիփողոցի պարուհիները. նրանք պարում են ցրտից ն սովից դողալով: Ես այնպիսին եմ եղել, ինչպիսին նրանք են, Ջերալդի՛նա: ....Ես շատ հեքիաթներ եմ պատմել քեզ այն երկար գիշերներին. բայց իմը՝ իմ հեքիաթը,չեմ պատմել:Իսկ դա նույնպես հետաքրքիր է: Վեքիաթ քաղցած ծաղրածուի մասին, որ պարում ու երգում էր Լոնդոնի աղքատ թաղամասերում,իսկ ապա... ողորմածությունհայցում... Ահա ճա իմ հեքիաթը: Ես գիտեմ` ինչ բան է սովը, ինչ է անօթնան փճելը: Դեռ ավելին, ես ճաշակել եմ ստորացնողմորմոքըայն թափառական ծաղրածուի, որի կրծքի տակ փոթորկում էր հպարտության մի ամբողջ օվկիանոս, ն այդ հպարտությունը մեռցնում էին նետած դրամները.... Ավելի լավ է խոսենք քո մասին: Քո անվանը, Ջերալդի՛նա, հետնում է իմը Չապլին: Այդ անունով ես ավելի քան քառասուն տարի ծիծաղեցրել եմ մարդկանց: Բայց ես ավելի լաց եմ եղել, քան նրանք ծիծաղել են: Ջերալդի՛նա, այն աշխարհում,որտեղ ապրում ես դու, միայն պարերն ու երաժշտությունըչէ որ գոյություն ունեն... Կեսգիշերին,երբ դու դուրս ես գալիս մեծ դահլիճից, կարող ես մոռանալ քո հարուստ երկրպագուներին,բայց մի՛ մոռանա այն տաքսու վարորդին, որը

ՀԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԲ ԱԻ ԳԲ ԽԱՀԹ ՀՀ

ՎՄ ՀՇ ՀՍ Մ ՍՄ Շ ՊՍ ՌԶ ՍԽ ՍԿ ՎԱ ՎԹ ՎՓ Ր

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Ակսել Բակունց ԱվետիքԻսահակյան Գարեգին Բես Խաչատուր Աբովյան Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Հովհաննիսյան ՂՀրանտ Մաթնոսյան Հովհաննես Շիրազ Համո Սահյան ՏՆՄուրացան 7Մարո Մարգարյան Շիրվանզադե Պարույր Սնակ Ռուբեն Զարյան Սերո Խանզադյան Սիլվա Կապուտիկյան ՎախթանգԱնանյան Վահան Թոթովենց ՎահրամՓափազյան Րաֆֆի

Ժորժ Սանդի նամակը Ալֆրեդ ((րճատումներով)

դը

Մյուսեին

մայիսի 1834

թ.

Ո՛չ, սիրելի՛ս, այս վերջին նամակըմի՛ համարիրվերջին ձեռքսեղմումը քեզ սիրող կնոջ. դա քո քրոջ ողջագուրանքն է: Այդ զգացումը այնքան մաքուր է, այնքան գեղեցիկ, այնքանքնքուշ, որ երբնէ չէի ուզենա կորցնել: Թող հիշողություններն իմ մասին երբեք չխամրեցնեն քո ուրախությունը: Սիրված ու երջանի՛կ եղիր: Սրտիդ գաղտնարանում պահի՛ր իմ սերը, տխուրօրերին հիշի՛ր, որ մխիթարվես: Մնաս բարով,չեմ ուզում լքել քեզ ու չեմ ուզում նորից քեզ հետ լինել: Ոչի՛նչ, ոչի՛նչ չեմ ուզում: Վիմածնկաչոք եմ, բոլորովին ջարդված. թող այլնս ինձ ոչինչ չասեն: Ուզում եմ գրկել հողն ու արտասվել: Չեմ սիրում քեզ այլնս ու սիրում եմ հավերժ: Այլնս քեզ չեմ ուզում, բայց ն առանց քեզ չեմ կարող: Թվում է, թե միայն երկնայինամպրոպըկամոքի ինձ՝ ոչնչացնելով... Մնաս բարով, մեկնի՛ր կամ մնա՛, միայն թե մի՛ ասա, որ չես տառապում: Միայնդա բավականէ, որ ավելի տառապեմ...

Գործնականնամակ

Մեծարգո՛Ալեքսեյ Մաքսիմովիչ,

1915,7-21

Պետերբուրգ"

Սոտ օրերս պատրաստ կլինի Սունդուկյանի «Պեպոյի» թարգմանությունը: Բարի եղեք հայտնել ինձ, թե ինչպես վարվեմ: Թարգմանությունն ուղարկեմ Ձե՞զ, թե՞ գամ (ինչպես պայմանավորվելէինք, եթե չեք մոռացել այդ): Դուք մտադիրեք այժմ նե՞թձեռնամուխլինել թարգմանությանը: Եթե իմ ներկայություննանհրաժեշտհամարեք, ես կարող եմ գալ շաբաթ օրը՝ հետս բերելով արդեն պատրաստ ձեռագիրը («Պեպոյի» բառացիթարգմանության): Բանաստեղծներիցմնում է թարգմանել մի քանի գործեր, որոնք չեն մտել նրանց բանաստեղծությունների գրքերի մեջ ն ցրված են զանազան պարբերական հրատարակություններում:Այդ գործերը կընտրեմ ն կներկայացնեմթարգմանիչներին: Ժողովածուի վերաբերյալ մնացածբոլոր հարցերի մասին անձամբ Վահան Տերյան կհայտնեմՁեզ: ն խմբագրումով: "Տրվում է որոշ կրճատումներով

Անձնականն գործնական(պաշտոնական)նամակներգրեցեք:

ՎԱՄԱՌՈՏԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ԱԲ ԱԻ

-

ԳԲ

ԽԱՀԹ ՀՀ ՎՄ ՀԵ ՀՍ Մ ՍՄ

-

-

-

Շ ՊՍ

ՌԶ ՍԽ ՍԿ ՎԱ ՎԹ ՎՓ Ր

-

-

-

-

-

-

Ակսել Բակունց ԱվետիքԻսահակյան ԳարեգինԲես ԶԽաչատուր Աքովյան ՀովհաննեսԹումանյան ՀովհաննեսՀովհաննիսյան ՊՎրանտ Մաթնեոսյան ՀովհաննեսՇիրազ ԴՀամոՍահյան ՏՄուրացան ՄարոՄարգարյան Շիրվանզադե Պարույր Սնակ Ռուբեն Ձարյան Սերո Խանզադյան Սիլվա Կապուտիկյան ՎախթանգԱնանյան Վահան Թոթովենց Վահրամ Փափազյան -

Րաֆֆի

ԱՌԱՐԿԱՑԱՑԱՆԿ

1չ ("2

էն

)

առաջաղդրանջների Համարնքրը

ՀՆՁՉՅՈՒՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՆչյուն ն 2 ՁայնավորՀՖչյուններ Ֆ4 է՛1 Բաղ աձայնՀՆ.յուններ56 Հնչյունային (Հնչյունարանավան) վերլուծություն

տոս

ԵՐ(Հնչյուննէր

Ճ

1, 7, 7

5,9

Հնչյու նավոխություն պատմականն փոխավդեցակվան Հնչյունավոխություն 10.12 ն. էրկՀնչյունների Հնչյունավոխություն, 13-27, ձայնավորների

Հ չ

Շեշ

-

ա.

Վանկ

ճ

2,5.

ԵՎ ՈՒՂՂԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ

ՈՒՂՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

դլրտանսակ ները 35 Հայերենի

ք

Ուղղագրությանսկզբունջները

Ուղ զ գրության պատմություն 3738 ճմՁայնավորների ուղղագրություն, 39,40, Բողաձայնների ուղղագրությունը

42, 49, 50

կրկնակբաղաձայններին ձայնավորների ուղղագրությունը

նը 4143 ուզղ ադրությու ՇրկՀնչյու նների ճ Բառուծիի գծիլով միասին կամ անջատգրությունը ՏԻԱ ՛

181 182

28-32, 74

,

57, Տ8.59-65,178-186., ՄԵֆառոոուի գործածությունը ուղղ ադրությունը Թվականների 71 ժող 66, 67 ադարձ 44, 6-75 Ուղղախոսություն Տառադարձություն արտասանական կանոններ78 Գրալուարի

5.

46-42

75,

122.122

15,

106 24

ԲԱՌԱԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Լ

3.

Ց

97-99, Հարանուններ

ճ

96, 471 139, 140, 215, 399

Բաւաիմաստային իմբէր

100-105, 105, 106 161 175, 25

ն օատրարանությունննձի 112-116 Փոխաուություններ Տերմիններ 105-111

բամբ Աբեմտաչայնրեն Դարձվածքներ124112,

21.յքնձբ

121-123

273, 395 42.

«1

ԲԱՌԱԿԱԶՄՈՒԹՅՈՒՆ

134, 157.159

բունը Աֆանջավոր

92, 93, 125, 126, 133, 138, 139, 147. 144 168, 325, 398, 414, 430, 450 464 56 137, 147, 148, 253 «46

Հնարանությու ններ 779, 120 717, 176 Նորաբանություններ

Հ

39, 81-88, Հոմանիչ ներ322 324»,

Հալանիչնէը 8994, Համանուննեի 95,

Ճ

40,49,57, 97, 99, 104, 105, 109, 122, 123, 296, 361 Բեառիմաատ ն. բաղ 7679, 61 62, 104 Մենիմաստ բառքր միմաստ Փոխաբերական իմաստն վոխանունություն 80

136.141. 100-174,

36,

215 217, 230 2656 ՖՖՆ,

այլ լոբի կապծրիՀարարծրակցությունն

Ճ Ճ

նը Բոաջթիը մեջ Կապերը գործածությու

Կապերիկազմությունը 438 415477, տասրարժեջություն Ջեարանակատն

Շող նող«5,

Շաղկապ,աքսակները

Շաղվապներիիմաստները

451-455, 4585,«66 574

Հաղկաների կազմությունը452, 459.463 ճմ ների դործածությու նըխոջի մեջ 4654 455 Շաղկասը Ճ 456, 457 սոարարժելջություն Ձնարանական

461 «22, «00466,

4«Հ7բ,574

Վմրարձրավան

Վմրարծրական,սդասկները

Լ

469. 470, 485

ե ծաղումբ Վճրաբերականների (աղզմությունը

Վմրաբերականների (մաստները472 ՃմՎերաբծրավանի նը փչի գործածությու

Տ

«55, ««.« «

ճամաղտասական չաղկասԽեր451, ծ ստորադասական չաղ (ապներ ։

մշամրի Հխո

392, 446, «47, 548

ոջ

476 27 Ձեւաբանական աառրարժեքություն

474 475

471 4273 «7-40

9-յնրկությ»ւն

Ֆ, անատկները 486. Ձայնարկությու բմաստները 486., Ձայնարկությունների Ձայնարկությանգործածությունը խոջի է

«ծրլուծություն Քճտրանաման

487, 485, 490

մճջ 486.,

489, 490, 482-494

272, 216 27Ճար, 826, 400, 597

ՀԱՐԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

Բնաւակաակջություն61,

՛« չ

82, 87, 140, 146, 200, 206, 228, 229, 239, 242-244, 280, 308, 309, 371 390, 392, 396, 397, 409, 410, 415, 428, 434 435, 437, «1, «22 «6

նծթնԸս» սես ները(ամակ Նախադասության Հաղորդակցական

297, 497-503, Ֆավխադաաություն Հարցական

«Հրամայական նախադասություն504-506 բացականչականնախադասություն297, Հ նավխադասություն ալատմողակվան ԱԶ Պարզ նախադասություն ծ ծ

Տ0Ֆ 507, 588

Ֆճրն միջոջննբթ Շարաճյուսամլան կապակցության փլանավ Ֆաղխադաուլթյու ններ 512517 Միակազմ Ֆավխաղւասուլթյու ններ512, 516. Զեղչվածանղառմուի ք

ու

ծ

Նախադասության գլիսավորանդսաքներ 207, 522-524 նքա

ատորողյալ

Ճ

ճ ծ :

ձ ծ .

Գոյակվանական անդամիլլոզումննր Բայականանգամիլ բաջում նէր խնդիրներ

Ճ20-838

45)

207, 536-538

սլարագ աներ208,

Հնչնրանըի) «55

536, 539-5422, 543-541. 564

Բազմակիլրացումներ 549 Դերբայական դարձված,արածված լրաումներ Նվրդրվածմխովորնիր Նախադատուցյանը (ոչա(ան Տ55567 լեզվին 1ոդրյոլ է շան», մեզորնկ

644 88.

թնի

571444

390.292, 5/8-427. 55

«իաավան311 ԴքրանուններիՀոլովումի 273, 280, 288 293. 362, 397, 313-314 ԹԻՎԸ 312 Դերան/ան 4 ԴերանվանՀարարծրակցությունն Հնա 291 415 այլ լոոսթիմատերի Ճ Դմրանունննրի զազմությունը Դերանվանգործածությունըխոզի մեջ 280.264 207, 209, 295 307, գ

Հոդեի

Եե ։

Բոյ

Լ

իխ"նարչման բայն

Բայի ազ մությունը 357 ն 225-529, Համադրական Հարադրական

ածանցավորբայմր 330-335 Է Բեյի «մուր 337, 340, 346 347, ՞ 336, 338, 345 Ֆերգործական ծ

339, 341, կրավորական

՞

անորոչ

342 324

355-358, 368

360, ծնթ այական

361, 365, 369, 372

362-365, Հարակատադը Հ Համակատար359 6) կախյալդքրբայննր Գ

չճզոջ ն կրավորաճնչհլոջ Հ կրկնասեռբայնը 342 38 Հ8-Յա «Բայի «երեր Ճ Դերբայներ 95, 35 ») Ամկոխ դերայն Հ

367, 372 354 356

372, 373

360, 365-365, Ձն.արանական աարարժեթություն յին 4նծիր374-578 Բեյիհղանակաժամանակ

ճ

Հ

ճ

Ա2

ծ

չ « Հ

մ

ճ

ք ծ

Մձբ»յ

Մակբայ,տնթակներբ401, ահղի 4606,, 419, ժամանակի 403,

մնի

չազի

462, 410-412, 415, «36

4604.

աու

426 42 Փող, ամատկվները բրոռ չալսալասության427-430

ծ

ըոտ բատ

Տ

408., «6 «գ

«05

323838353355

Հշեա 45 Մակբայի Հարարբերակցությունն այլ խոսիմատածրի 403, 405-407, 41 Մակբայների զորնաատները 417-422, 424 Մակբայների կազմությունը Մակբայների գործածությունը մեջ «64 400.413 Խ»«ջի Ձետրանավան աարարժեջություն

ծ

2.

Վերլուծականէ պարզ ժամանակայինձննր 362, 381, 385-386 ժամանակայինձերի արտաճայտած խմաստնեիը379, 380, 382, 386

Կ բայնը 387-389» Աւկանոն զլակաստվոի /.«յի Հնազած 41. էր 393 Փէրալանավան Բայիգործաֆությունը փոսջի մեջ Հո

ջ

308-316 645

190198

437, 432 կզ մավորման ռատիճանակ անության ն լմասանիրի435 արաածայտած Հշարարնրություննիրի

նապերի Հոլովառությունը կա

-

Հով

280, 439-442

«Հարարքրությունը

«4

4.

ազերի Հարարնրակյություննայլ խուջի մահր Հետ կապերիգործածությունը խաբի մեջ 392, 445 447, 56

Տ

կապերի կազմությունը438 սարարժեթություն435-437, 484 Ձնարանական

ծողգող

450, 455, 464, «տ Շաղկառ, ածսակ ները Համադասական Հազ կառներ451, 452 սռտրադասական չաղ կապներ Շաղլապ ների իմաստները 451-455, 458, Շաղկապներիկազմությունը452, 459-463 ։

ծ

գործածությունըխոսջի մեջ Շաղկապ ների 456, Ջնտրանական տարտրժեքջություն

464 54 456 455 48,

462 «6-6.

Ճ

Վճրաբծրավան

տեսակ Վծրաբերակատն, նծրը 469,

«ո,

5.

470, 485

Վերարերականների կազմությունը ն ֆաումը 474 475 3 Վերաբծրականների իմաստները472 ՃճՎերարծրականի խոսքիմեջ 471 473, 2-44 գործածությունը

Ճ

Ձեւսբանավ ուն տարար ժեթուլթյուն«76

Ձայնարկություն

տծսակ ները 466. Ձույնարկություն, 486., 487, 489, զմաստաները Ձոյնազկությու նների նը Խոսջի Ձայնարվլության դործածությու մեջ 486. Է

գնրլո«ֆություն 2նւարտաֆավան

212, 216 2766,

489, 490, 492-494

320, 400, 597

ՀԱՐԱՀՅՈՒՍՈՒԹՅՈՒՆ

Լ

ծ ծ ` ծ.

Սլ

61, Բնաւակապակջություն

82, 87, 140, 146, 200, 206, 228. 225, 239, 242-244, 280, 308, 309. 371

390, 392, 396,397, 409, 410, 413, «54455437, «ո,««.««

ախակնմրը (ոխակնքրն Հաղորդակցական ըսա նախադառության 297, 497-503, ՀարցականՖավխադաաություն 504-506 «րամայսվլանՖավխաոբասուլթյուն

297, 503 անչ ավան նավխաղդասուլյուն փայամ( պաասմող ականնավխաաչասություն

587,

արզ նախադասություն

ո Խլանակ ներն միջոցներ» կալավ ջությոոն Հարաւճյու թավան 512-517 Մբ(ազտ Ճողխադ ասուլթյուններ 3 Զեղչված տնֆղամով Ֆեր 512, 5115 Ֆար սասուլթյու

Հ

ծ

Ճ

ճ Հ

Հ

7. ճ Ք Հ .

ու

գլխավո անդամներ նախադասության հնքակա 207, Ճ22ո-524 առորողյալ

անդամիլբ պումնձի206236 Գոյականական Բայականանդամիլբողումնէր խնդիրնե 207, 534-538 ալարագաներ208,

536 539-441.,

543-541 564

Բեոլմակիլրոցումնքր 549 լլոոյումնկր ԴԱրբայովանդարձված,տրածված նախադաուքյանըՏիրդբվածմավոր կոչական 55547 ՆՈդրյոլ ն մբջանկյող(Իլ("կան

մեավոննը

էեչկրանջի)

446 Տր,

ճ8-88

577854

ՖԵՏՐ2

7/142

նճԲաղո Ֆալխաղւաաություն

502-666, 579, ԲարդՀամադասական Նավասող սաշություն ն 566-579, 562 Բերդ օաարաղասավան նատաղ ասուլթյու մ 345, 4672, 580, 581, 590, 891 53 Փոխավ երպումներ տ փոթ 467», 482, 483, 583-592 Մեջոէրվող

ժլիամանչկրավանաված«իչոյնկը Փարբնրություն1772, 274

լոլ Ն.

ՍՔ Շարայուսական Հոմանճիչ նքր 429, 538, 548, 596 Ճճ Հարաշյուսական չերչուծություն,գծապատկերներ536, 549-552, 567, 572, 576577, 582 57 կազմել 63 68., 79 88 95-98, 129, 192, 193, 196-199, 206, 207, 215, 228, ի՛4 Նալխալառսություն

240, 250, 269, 273, 281, 287, 289, 297, 298, 303, 310, 318, 338, 341, 343, 347, 356, 35, 365, 381. 391 399, 411 436, 447, 455, 457, 471 476, 477, 489, 490, 497-501 503-506,

Տ08523, 527,528531534538544545547 5537 55455655858256456-55 577-579, 585, 586

ԿԵՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ք Հ

Տ

Համ ում Համր (ոյլ բնաղրի (զոադրում

Հի) Հի) 32, առաջաղրաննքրի

ան Սիստաբբուկ սուաջաղրանք ներ

ԽՈՄԲԻ ՓԱՏՐԱՍՏԻ ՄԻԱՎՈՐՆԵՐ

251-257, 271, 323, 382, 514 586 ճ25 86. 731 237, 467, 542. 42. (ոոպջծր,

247, Առաֆննր,տատջվածքներ

Թետվոր

ասույլթնծր

Շրջառություննն,254

ԳՐԱՎՈՐ ԽՈՍՔ

ծ ծ

Հ

Փոխադրություն 181 Շարադրություն 105

517 Ճ22., 5422, Տ92 600-402» 299, 352, 4872, 492, 516, 517

462, 482, 493 132, 275,

նՆակությու ե/մ 603, ԳրելՀարու

գրկ «ԱՂԲԸ դրել «ԱՐՎՐԸն չտրունավությունը 605 Ֆիջի Հարատացում 181 245, 462, 502, 529,

մ 589, 598., Հառմւթու ութոու Տեջատի Ճ Տեջ«ի ֆավալում 465 6. Երկխոսություն442, «45 «86 Ճ

ծ Հ

535 588

598»

515 51,

Գործնականգրություններ դիմում, լիազորագիր,ստացսվան 007 ինթնակըինսագրություն 6 608

ծ

նամակ,երկո

ծ

յ

զ" թյունն

ՏՅՆ

133, 165, 276, 255, 319, ««. ԱՆԱ «6., 534, 545 547, 550, 553, 5546 58Ն 585 587-589

սուտ,

(այլ

285 612

ԲԱՆԱՎՈՐ ԽՈՍՔ Հաղոոգում,ակնարկ 548. 148, 38,

608. Բո.

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Երկ րութ ԱՆՆԱ ԱՎԱՆ

ԱԱԱԱԱԱԱՆԱԱԿԱԱԱՑ

ԱՎԱՆ ԱՆԱ, Ան Յ (Մուցք. ԱԿԱՆՆ

ԱԱ ԱԱ ՆԱնԱԱԱԱկԱնԱ

Ա աանկկկակակնննաան ն. ՛ Հնչ.յու նաբանուլթյու ԱԱ ԱԱ նԱԱ ԿԱՂԱ ԱԿԱ ն

ԱԱԳԿԱԿԱԱԱԱԱԱԱ

ԱԱ Է Ն ղ ղազրություն ուղ ախոսություն............ Ուղ ու

Հու

ՑԱԱԿ

Ա ՎԱ

Էւ

ԱՆԱՆ

ԱԱԱԱ

ԱԿԱ

ԱԿԱ

ԱԱԿ

նա

ԱԱ

ԼՆ

ԿԱԴԱՂԱԿԱԱԿԱՂԱԱԱՆ

մանա կԱնԱկանկԱն Աննան նԱԱկ անան ԱԱ կԱ նաԱ կաԱ կԱնանն

Պա ագվտուլթյու2111

/առւակազմուլթյու

աա

նմ.

ԷԼ

ն Ձեարբանությու

Գոյակ Աա...

ԱՓակա.եւ Թավան...

11.

Է

ն

նկն

սս.

ԱԿԱԱԱԱԱԿԱԿԱԱԱԱԱԱՎԱԿԱԱԱԱԱԱԱ

աննե նան նան անվանման նակման

ն

ացաաաապաանաա

ԱԱ

ԱՆԱ

ԱԱ

ԱԱնենա Անան Աաաա անն աակ Աանաա,.

աաա աա

անա

ան

Աաաա,

նկ

ասանկ

աաա

ԱԱԿ

անական

աաա

մաաա

աԱ

աան

ԱԱԿ ԱԱԿ ԱԱԱ ԱԿ

ԱԱԱԿԱԱԿԱԱԱԱԱԿԱԱ

անական

ամակ

ԴքբաշՖու 8... Բայ. Մ. ակամո.

Նա

նաԱ

Ա...

ԱԱԿ

Ակ

ան

ննակն

կկա

ԱԱ

Անկ

աաա

ԱԱ

աաա

աաա

ԱԱԱԱ ԱԱՂԱՂԱ ԱԱ

ՈԱԱՑԱՆԱՑԱԿԱԿԱՑԱՂ

ԱՑԱՎ ԳԱՑ ԱԱԱԱԱՂ ԱԱ ԱԱ ԴԱ ԱԱԿ ԴԻԱ ԱԱ

ԱԿԱՆ

ԿԱՂԱԿ

ՄԱՄՄՈՄՄԱԱ

աայ

ԱՄՈ

Աաաա

աա

այաարյաայաաայաաարյայյյյիի

ԱԿԱԱԱԱԿԱԱԶԱԱԿԱ

ԱԱ

ԱԱԱԱԱԱԱԿՎԱԱԱՎԱՎԱԱԱԶԱԱԱԱԱԱԱԿ

ԱԻԴԱ.

Հազ(ազ.Ա.ԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱՎԱՎԱՎԱԱԿԱ

Վերաբնրական..1

ՂԱՑԱՆԱՎԱԱՂԱԿԱՆ

ԱԱ ՆԱԿԱՆ ԱԱ ԿԱԿԱԱ ԱԱ ՆԱՆԱ ԱԱԱ ԿԱ 147

ԱԱԱԱԿԱԿԱՎՎԱԱԱԱԱԱԱԱԱԱԿԱԱԱԱԱՎԱԱԱԱԱԱՎԱԱԱԱԱ

ԱԱԿ ԱԱ ՎԱՆԱ

ՑԱԿԱՎԱԱԿԱԱՎԱԱԿԱԱ

ՈԱ,154 Ձայնարկություն Ա

մնամ

կԱ

ԱԱ

ԱՆԴ

ԱԱ

ԱՆԱ,

Շարաճյուսություն

Հաղորդակցական տեսակ ները Նախադասության յուն... նալխաղատուլն ԱԱԿ ԻԱ,163 Պարզ Բարդ.նախադասուլթյույն..

ԱԱ ԱԱԱԿԱ

ԱԱՂԱկ անակ Աննա Մէջբերվողլխոպք-.2 աաաաԱաԱԱնԱ Աաաա աաա վանկն աաակաակաա նա. ւ...

21211112

Էա

Ա անական

եո

ԱԱՂԱԿԱՎԱԿԱԿԱՎԱՂԱԱԱՎԱՑԱՎԱԿԱԿԱԿԱԱՎԱ

մանն

ո

ԱԱ

ԱՆԱ

ԱԱ

Ամա

ԱԱ

աակ

ԿԱՂ

ԱԱ

Ակ

ԱԱ

Տեքատային աչխատանքներ ա ման Գործնականգրություններ

ԱԶԱԱԱԱԱԱԿԱՎԱԿԱԿԱԱԱԱԶԱԱԱԱԱԱԿԱԿԱԱԱ

Հ ամառուտագրություններ եեւ

այացա Առարկվ

նկ...

Աաաանաաաաակկասմաանաաա

ԱԱ

ՆԱՆ ՂԱՂ ՆԱԿԱ

ՂԱԱԿԱՑԴԱՌԱԱ

ԱԱԿԱԱԱԱ Նանան ԱՂԱՑ